Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Een eenvoudig toestelletje, (hetgeen ook o. a. door den onder- 202 geteekenden is aangebracht op de droogplaten van de Gor vernements kina-onderneming Nagrak, waar nog geen T Syro cos aanwezig zijn) bestaande uit een houten drievoetje waat tusschen een thermometer is geplaatst, kan bij eenige oplet: tendheid deze overschrijding echter gemakkelijk voorkomen. Het wordt geplaatst boven de stookinrichting, en zóó, dal de kwikbol, omgeven door een weinig kinabast, op de ijzeren ` plaat komt te rusten. Het kwik mag in geen geval hooge! | rijzen dan 100° Celsius. | LeMBANG , 20 Mei 1889. NOTULEN VAN DE VERGADERINGEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDELANDSCH-INDIË, GEDURENDE HET EERSTE HALFJAAR VAN 1889. Vergadering der Directie, gehouden op 17 Januari 1889, Tegenwoordig zijn de Heeren: Janssen VAN Raar, DR. VAN DER Stok, Dr. Sturen, Herisca, Scuerpen en DR. FiGEE. De Heer Treve heeft bericht gezonden dat hij de verga- dering niet kan bijwonen, De Voorzitter opent de vergadering, waarna de notulen der "ge vergadering worden gelezen en goedgekeurd. L Tot Leden worden benoemd de Heeren: De. R. F. J, WYCKERHELD Bispom Off. y. Gez. 1° kl. te Lahat ; R. Here en ur onderwijzer te Weltevreden; E. M. Poortman, controleur B. B. te Balapoelang; F. w. STAMMESHAUS, Officier van Gezondheid te Kepahiang ; | Dr. H, WG UreRuónLEs , Officier van Gezondheid 2° klasse, te Willem L: A WAFELBAKKER , Officier van Gezondheid 1° klasse te Riouw. | | 14 | 204 Il. Van de Ledenlijst worden afgevoerd de Heeren: F. J. Conxeuissen, M. J. H. Ter Linnen, J. MiŁpen, A. E. Mou, J. De Seneemaker, J. M. Van VLEuTEN. J. A. Rocuussex. UL. Wordt voorgelezen het volgende schrijven van den Het A. E. Kerknovex te Ardja-Sari bij Bandoeng dd. 14 Dec. 18% »Sedert een paar dagen heb ik het verschijnsel van W »trekken van vlinders wederom waargenomen, volmaakt op de »zelíde wijze als vroeger. °t Is dezelfde witte dagvlinder. pe »aantal is tot dusverre niet groot. Toch zijn er gednrendek »zonnige morgenuren bijna zonder ophouden exemplaren ep »die op gewone wijze met groote haast en volharding WI" »van West naar Oost vliegen z IV. Wordt voorgelezen een schrijven van den Heer De. Jut | Hann te Weenen, waarbij deze bedankt voor zijn benden tot Correspondeerend Lid der Vereeniging. Wordt voorgelezen missive dd. 29 December 1888 N. ai van den Directeur van B. B. waarbij wordt gevraagd tere | zending van het verslag betreffend een dienstreis M Karimon-Djawa-eilanden door den Heer S. H. Koons: De Secretaris deelt mede, dat hij aan dit verzoek niet kunnen voldoen omdat in dat handschrift zoowel dor Y [| | "EI auteur als door de redactie velerlei veranderingen zijt / datt gebracht, dat het in de drakkerij veel heeft geleden ge | redacteur het na het afdrukken heeft vernietigd: dat m geest door hem aan den Directeur van B. B. is gent | onder toezending van twee exemplaren van de er. + van het tijdschrift, waarin bedoeld verbeterd verslag genomen. Verantwoording over het jaar 1888 wordt in handen ©. van de Heeren Henixca en Scnerren om te worden ? un voorgelezen een circulaire van de Redactie o »Feuilles des jeunes naturalistes” te Pary” ee. 4 z wederzijdsche publicatiën wordt voorgesteld: De bibliothecaris wordt verzocht hieraan te voldoen. ' ned VI. De door den Penningmeester ingediende Wat ` | 3 208 Daar er niets meer aan de orde is, sluit de voorzitter de vergadering. Goedgekeurd in de Vergadering van 14 Februari 1889. Janssen VAN Raar, Voorzitter Fiore, Secretaris. Algemeene Vergadering van de Leden gehouden op 14 Februari 1889. Tegenwoordig zijn de Bestuursleden: Janssen van Raar, Dr. vn STOK, Dr. Soen. Scuerrer, Herinca, Dr. KLoos en Dr. Fuert. benevens de gewone Leden ScHEPPER en METELERKAMP. De Voorzitter opent de vergadering, waarna de notulen der in het vorige jaar gehouden algemeene vergadering worden voorgelezen. : Hierop leest de voorzitter zijn verslag voor omtrent den toëstand der vereeniging in het afgeloopen jaar, hetwelk door de aanwezigen met belangstelling wordt aangehoord. | De ondervoorzitter betuigt na afloop den spreker, namens de aanwezigen, dank voor de wijze waarop hij dit nitgebreid Verslag heeft samengesteld. Hij stelt voor een afdruk van dit verslag aan te bieden aan zijne Excellentie den Gouverneur-Generaal, daar dit zeker de heste wijze is om Z. E. bekend te maken met het doel en het Streven van de Koninlijke Natuurkundige Vereeniging. ` Dit Voorstel wordt aangenomen. | Hierop sluit de voorzitter de algemeene vergadering. » Vergadering der Directie, gehouden op 14 Februari 1889. Tegenwoordig zijn de Heeren: Janssen van Raay, DR. tu DER STOK, Dr. ŚLUITER, Scherrer, Herisca, DR. Ku a Dr. Fer. Afwezig zijn met kennisgeving de Heeren Dr. Tm en Dr. Gresuorr. | De Voorzitter opent de vergadering waarna de notulen de vorige vergadering worden gelezen, goedgekeurd en geteekenl I. Tot Lid wordt benoemd de Heer F. A. Heerser, Ut troleur te Toboali. I. Van de Ledenlijst worden afgevoerd de Heeren : J. Sou H. J. S. Worer, C. A. Niesen, J. J. De Weyer en H. Dura‘ UL De Heeren Herga en Scherrer deelen mede dat dot hen de rekening en verantwoording van den Penningmeester" nagezien en uitmuntend in orde is bevonden. ur IV. Wordt voorgelezen missive dd. 19 Januari 1889 N° | van den Directeur van Onderwijs, Eeredienst en Nbr waarbij wordt verzocht de bijdrage voor het Koloniaal Ve 200 vroeg mogelijk te willen indienen. ii De Secretaris deelt mede dat bereids door hem 4% verzoek is voldaan. wię : V. De Voorzitter deelt mede, dat het der emer derland gelukt is een Zoöloog te vinden, die geneigd is wirs over te komen tot het doen van wetenschappelijke onde $ kingen. Deze wil echter niet korter dan zes maanden p De in het verzoekschrift aan de Regeering gevraagd? qu van f 1200 tot bestrijding van reis- en verblijf kosten a: zulk een lang verblijf niet voldoende. Daar het verzoekst bovengenoemd evenwel nog niet doorgezonden was: y d wektor in overleg met den ondervoorzitter en den se de daarin aangevraagde som veranderd in f 2400. Deze Verandering wordt goedgekeurd. VL Het volgende wordt voorgelezen uit een sch den Heer A, E, Kerkuoyen, gedateerd Ardja-Sari 5 Februa rijved "i ri 18 A A 207 ...»Korten tijd geleden deelde ik u mede dat het trekken »van vlinders weder door mij waargenomen was, onder de- »zelfde omstandigheden als vroeger. „Gisteren, in de theetuinen alhier zijnde, merkte ik het »verschijnsel wederom op, doch zag met verbazing dat de srichting, waarin de vlinders voorttrokken, eene geheel andere »wäs, zijnde deze thans van Z. O waar N. W. »Qok heden morgen in de Sawahs bij Bundjaran (vlakte »van Bandoeng) zag ik een groot aantal van dezelfde witte en »geele vlinders naar het Noordwesten trekken.” VII. Ter tafel komen de volgende werken, door hunne auteurs voor de bibliotheek der Natuurkuudige Vereeniging ten geschenke aangeboden. Mn. M. C. Pierers. Ueber die Entwickelungsgeschichte eeniger Javanischen Papilioniden-Raupen, en Dr. H. I. E. Peeren. Over de Sereh-ziekte. Daar er niets meer aan de orde is sluit de voorzitter de vergadering. Goedgekeurd in de Vergadering van 14 Maart 1889. JANSSEN VAN Raay, Voorzitter. Ficee, Secretaris. Vergadering der Directie, gehouden op 14 Maart 1889. Tegenwoordig zijn de Heeren: Janssen vaN Raay, Dr. VAN DER STOK, Dr. Sturrer, Dr. Gressnoer, Scherrer, DR. TREUB, Kä Kroos, Dr. ONYEN, TEN BrummeLer, Dr. KYKMAN, van EECKE ew het Berelid de Heer Everıns, Prof. Max. WEBER, a r VAN Ruerscnorex uit Kediri, alsmede een groot aantal ên met hunne dames. nc opent de vergadering en geeft het woord aan ` SLUITER tot het houden der aangekondigde voordracht: 208 »Over het al of niet waarschijnlijke van het overerven va de »verkregen eigenschappen en het belang dezer vraag wh » Biologie”. Deze lezing zal in het Tijdschrift worden opgenomen. De Voorzitter betuigt den spreker den dank der vergadering Daarna wordt overgegaan tot het beschouwen van een gm aantal marmersoorten welke door den Heer van er in het Kedirische zijn aangetroffen en thans door Za industrieel ter bezichtiging en ter beoordeeling van de y der Natuurkundige Vereeniging ter tafel worden coa _L De notulen der algemeene vergadering a 14 P : alsmede der op dienzelfden avond gehouden Directio-vergaderik worden na lezing goedgekeurd en geteekeend. I. Tot leden worden benoemd de Heeren: G. B. J. Casrensz, Genieofficier te Batavia. €. H. D. Moxov De FRorozvit LE, Assistent-resident te Bondowe: G. GORTER, particulier onderwijzer te Batavia. pá SAD Herea, President van den Lan Meester-Cornelis. Bandit H B. VAN per Kork, Controleur 1° klasse B. B. Ir Ver D F. Verouux LuxeL, Secretaris der Residentie te Pamekasan. «Alla. F. L. Vas per Vine, administrateur te Karang Nongko m A UL Van de Ledenlijst worden afgevoerd de Heere G. C. Simons: en F. Verstinen. as peken De voorzitter deelt mede, dat het hem bereids auf: is, dat de aan de Regeering aangevraagde subsidie groot / niet zal worden toegestaan. l Met het oog op de pogingen die reeds in Nederlan als in Ned.-Indië zijn gedaan om een wetenschappelijk” i zoekingstocht in deze gewesten mogelijk te een er het oog op de omstandigheid dat het hier een ee: jón À neming geldt, door het initiatief der beide ger ` Nederland en hier te lande op touw gezet, meent de dat dit onderneming geen schipbreuk mag lijden door god | 209 aan fondsen alhier, en stelt hij dus voor om uit de kas der Vereeniging een som van 1000-— beschikbaar te stellen voor dit doel. De Heer Treve heeft verder van eenige be ang. stellenden toezegging gekregen van bijdragen tot een bedrag van ongeveer / 500—, en de commissie maakt zich verder sterk het nog ontbrekende door vrijwillige bijdragen van vermogende vrienden en beschermers der wetenschap bij elkander te verkrijgen. Hierdoor zal het slagen der weten- schappelijk reis van den Heer Bürikorer, van het Leidsch Museum, verzekerd zijn. De Heer Van ner Srok meent dat het op den weg der Vereeniging ligt dergelijke ondernemingen te bevorderen en te steunen. Aangezien de vereeniging geen schulden meer heeft, meent hij dat de kas de voorgestelde bijdrage best zal kunnen missen daar toch bij een behoorlijk evenwicht tusschen inkomsten en uitgaven het bezit van baar geld voor een vereeniging als de onze niet volstrekt noodig is. Wordt besloten uit de kas der Vereeniging een som van f 1000— beschikbaar te stellen voor den voorgenomen weten- schappelijklijken onderzoekingstocht van den Heer Bürikoren, Zoóloog aan het Museum te Leiden. V. De Heer Suen leest het volgende voor uit een schrij- ven van den Heer Dusoıs te Pajacombo, naar aanleiding van den aan dien Heer toegezonden schedel, door den Heer VAN RIETSCHOTEN in zijn marmergroeven in het Kedirische opge- graven. >Ik vond den schedel in een zeer treurigen toestand en be- »lreur meer nog dan het gebroken zijn in tal van stukjes en "Stukken, dat er wel eenige fragmenten van den handwortel, "een stuk hielbeen, brokjes ribben en een deeltje van een dij- »been bij waren, maar dat van de onderkaak alleen een stuk (a gedeelte) voorhanden was, zonder dat ik het evenwel in »het belang der zaak zou achten dat de opgravingen door niet- »deskundigen worden voortgezet. 210 »Ik ben dan een volle week bezig geweest met beitelen, »lijmen en volgieten met gips, en mag mij er nu in | »den eigenlijken schedel in hoofdzaak, wat vorm x e »gen betreft, voor mij te zien staan, en al heeft he we »Heer VAN RIETSCHOTEN uitgedrukte vermoeden, def e : »schien wel de schedel van een menschachtig wi kon z »zich niet bevestigd, zoo is de ontdekking van dien Heer = »mijns inziens, een hoogst belangrijke. De schedel WV 3 »lijk in ieder opzicht zoo sterk af van de type der u »dige bewoners der West-Maleische eilanden dat er dak »blik aan te twijfelen is, of hij heeft met dat Na Re »ras niets te maken. Hij is sterk dolichocephaal ( pe »index=72) en zeer laag (platycephaal) terwijl Maleische oi D »de meest typische brachycephale en hypsicephale »men kent. »Het voorhoofd is vrij laag en vlak, hoewel het tn »een uiterste bereikt als de schedel van het Neanderthal, »het gewelf (is) eenigszins wigvormig. ista »De prognathie mag niet sterker zijn dan die van gr »Maleischen schedel, toch staat over het algemeen deze n doed »belangrijk lager. Zonder een bepaalde uitspraak zz »voordat ik gelegenheid heb gehad door wer mij de »vergelijking hem een vaste plaats te geven, schijn ki »schedel het meest met de papoea-type overeentekomen, a "ik het zoo goed als zeker dat nu de eerste vertegenwo des te »der oorbevolking van Java gevonden is. Dit laatste À “aangenamer, wijl Virchow bij een geheele reeks van »uit grotten van de Philippijnen de Maleische type zZ »en constant terug vond, en wijl, zooals u RE »kwestie van de oorbevolking van den Archipel a »Anthropologen altijd veel belang heeft ingeboezemd , elst »haar uit vertwijfeling van de Tagesordnung heeft pe il "Ik geloof dat de Heer van Rrerscnoren tevreden # „over de gedane E, el / VL De voorzitter zegt den Heer vay Rrerscnoren dank 0 211 het toezenden van den in bovengenoemden brief van den Heer DuBors bedoelden schedel. De Heer van Rierscnoren zegt dat hij, nadat hem de belang- rijkheid zijner vondst was gebleken, onmiddellijk last heeft gegeven de uitgravingen ter vindplaatse te staken. Hij zal verder gaarne al het mogelijke doen om der vereeniging te dezer zake van dienst te zijn. Daar er verder niets meer aan de orde is, sluit de voor- zitter de Vergadering. Goedgekeurd in de Vergadering van 11 April 1889. JANSSEN van Raay, Voorzitter. Ficer, Secretaris. Vergadering der Directie, gehouden op 11 April 1889. Tegenwoordig zijn de Heeren: Janssen var Raav, Da. Van DER STok, Dn. SLUITER, HERINGA, Scherrer, DR. Kroos, TEN Brumweren en Dr. FIGEE. l. De notulen der vorige vergadering worden gelezen, goed- gekeurd en geteekend. IL Tot leden worden benoemd de Heeren : H. B. van Beoren, geneesheer te Djombang. Ma. Si, Lacerwey, Secretaris Dept. van Justitie te Batavia. J.J. R. Raar, Inspecteur der Spoorwegdiensten en van het Stoomwezen te Medan. G. W, S. voy Weperen, Civiel geneesheer te Bandong. Van de Leden lijst worden gevoerd. De Heeren A. Ferxema, W. Georces, J. G. E. Macnik, E. Worpr en J. H. Damman. IV. Wordt voorgelezen het Extract uit het Register der Besluiten van den Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indié dd. 20 Maart 1889 N°. 5 waarbij aan het Bestuur der Kon. at. Vereeniging in Ned.-Indië wordt te kennen gegeven: IE »dat zijn verzoek (subsidie groot f 2400) met het 005 Y »den stand der bij het betrokken artikel van de begrooting »van 1889 toegestane fondsen voor inwilliging niet vatbaar 5, »maar dat de Regeering bereid is voor 1890 het ten wę »bedoeld subsidie te verleenen, indien de bij de begraff? »dat jaar uitgetrokken fondsen daartoe vrijheid zal e? dé V. De Heer Sturmer vertoont een collectie | bijeenverzameld door den Heer J. Bressuer, apotheker le À | en aan de Vereeniging ten geschenke gegeven, togon p ding van de gebruikte spiritus en stopflesschen. Hierbij vinden zich zeer merkwaardige exemplaren. k Deze collectie wordt onder dankzegging aanvaard, en gevraagde vergoeding toegestaan. a VI Heer Stuiter deelt wijders mede dat hij 5 Heer Borsıus, die zich waarschijnlijk te Soemenep pe vestigen, wenscht te verzoeken eveneens Zecevertebrala d hem te verzamelen onder voorwaarde van vergoeding W maken onkosten. Ook dit wordt toegestaan. Wéer": VII. De Heer Van DER STOK brengt verslag uit nop Air verrichtingen van het comité. Door welwillende mei ci van meerdere kanten was de som van f 2400 Re pe zenden van den Heer Birrkoren benoodigd, al spoedig cal gebracht. Hiervan werd aan het comité in Nederland de bericht gezonden ‚ en tevens werd aan dat comité verder ge? lijk kennis gegeven van de toezegging der Regeering SCH gelijk subsidie voor het jaar 1890. Men zal dus daar P | naar een geschikt persoon kunnen omzien. ink Van wege de speciale studie van den Heer BúTIKoFER | de reis per S, $, Lucirer naar Natoena te hijs | zal nu worden vervangen door een reis naar gege | verder langs de nieuw aan te leggen spoorbaan op $i greed Westkust. Te dien einde heeft het comité nogmaals gereques pos | aan Z. E. de Gouverneur-Generaal ten einde voor we" Burigorer vrij vervoer van Batavia naar Padang te * | 215 Wijders heeft het comité kennis gegeven van deze voorge- nomen) reis aan den Gouverneur van Sumatra's Westkust met het verzoek den Heer Bürıkorer bij voorkomende gelegenheid wel te willen assisteeren. VIII. De Voorzitter deelt mede dat het aantal correspon- deerende leden in het Buitenland thans 29 bedraagt, en ver- zoekt dus den Heeren Bestuursleden iemand te willen aanwij- zen, die voor het buitenlandsch correspondeerend lidmaat- schap in aanmerking kan komen. Wijders deelt de voorzitter mede, dat hij wegens zijn ver- trek naar Nederland in de volgende maand wenscht af te treden, zoodat alsdan in de volgende vergadering een andere voorzitter zal moeten worden gekozen. Daar er niets meer aan de orde is sluit de voorzitter de vergadering. Goedgekeurd in de Vergadering van 9 Mei 1889. JANSSEN VAN Raay, Voorzitter. S. Ficee, Secretaris. Vergadering der Directie, gehouden op 25 Mei 1889. Tegenwoordig zijn de Heeren: Janssen van Raay, Dr. Van DER STOK, Dr. TREUB, Scherrer. VAN EECKE, DR. SLUITER, DR. Kroos, Hardeman, BoLLAND en Dr. FIGEE. De Heer Tex BnuwweLeR heeft kennis gegeven dat hij de Vergadering ‘niet kan bijwonen. : Verder wordt de vergadering bij gewoond door Prof. Wun ut Amsterdam en den Heer Borsıus. L De notulen der vorige vergadering worden na ep goedgekeurd en geteekend. de Naar aanleiding van het sub VIL in de notulen zooeven gelezen, deelt de Heer Treus mede, dat door de Regeering 214 gunstig is beschikt op het verzoek van het comité om mj ` vervoer voor den Heer Bürıkorer van Batavia naar IN II. De Heer Borsivs zegt, eveneens naar aanleiding dr voorgelezen notulen (sub. VI.) dat bij gaarne bereid is de ver- eeniging in de bedoelde richting behulpzaam te zijn. IV. Van de Ledenlijst worden afgevoerd de e | F. H. Baver, H. J. Boxemerer, C. J. CORNELIS, 3 wë | HASSELT, J. C. voy HeRrtinc, H P. Van HeukeLom, J. N | DER PALM, J. De Jose, J. A. R. ErkeLeNS. V. Tot Leden worden benoemd de Heeren: y J. A. W. van Bersex, Ingenieur en Chef van het Kada te Batavia. F. A. Bercmass, Administrateur te Tegal. K. E. €. Groen, Controleur B. B. te Batoe Radja. J. D. Hevsıss, Suikerfabrikant te Koedoes. K. H. vay Lee, Hulponderwijzer te Boelecomba. J. VoLLkMA , Officier van Gezondheid te Pajacombo. „i VI. Worden voorgelezen missive van Mevrouw de w. Dn. F. C. Doxoers geb. Hugrecur en van den Heer 8 e Van Der Bure, mededeelend het overlijden der Heeren a C. Doxpers en P. Van per Bure, in leven correspondeere leden der Kon. Nat. Vereeniging. tę be Wordt besloten deze met schrijven van rouwbeklag antwoorden. SS VIL Wordt voorgelezen een eirculaire van de voor het Internationaal Zoölogisch Congres in 1889 te te houden. Wordt: besloten om den penningmeester van gemelde 5 missie een som van 30 francs WM toe te zenden, mel s publicaties van het Congres daarvoor te mogen ontvang VHI. e Wordt voorgelezen een missive van den 1% 600% nements Secretaris We Generaal wordt aangeboden een Nederlandsch exempla? d het door Prof. Dr. C. A. PekeLwaniNc en Dr. C. WINKLER yde gebracht rapport omtrent hun »onderzoek naar den aard? neul i uver | Waarbij namens Z. E. den Go 215 »vorzaken der beri-beri eu de middelen om die ziekte te be- »strijden””. VIH. Wordt voorgelezen missive dd. 1 Mei 1889 N°. 4495 van den Directeur van O. E. en N. waarbij aan de K. N. Y. wordt aangeboden een in de nieuwe haven le Cheribon opge- baggerd been, met verzoek te willen mededeelen of zij prijs stelt op het bezit daarvan voor hare verzamelingen. De Heer Szurrer deelt mede, dat door hem bereids is geant- woord dat bedoeld been (humerus van een Stegodon) beler ge- plaatst is in het museum te Leiden en dat hij daarom den Directeur yan O. E. en N. heeft voorgesteld genoemd been tegelijk met een paar schedels op te zenden aan den Directeur van het Museum voor Natuurlijke Historie te Leiden. IX. Tot Correspondeerend Lid in het Buitenland wordt be- noemd de Heer Dr. K. Göser, Professor te Marburg. ` Tot correspondeerende Leden in Nederland worden benoemd de Heeren Prof. Dr. Max Weser te Amsterdam en Prof. Dr. A. Wicumanx te Utrecht. De Heer Wicumanxx ter vergadering aanwezig verklaart, onder dankzegging de benoeming te aanvaarden en zegl, op een daartoe strekkend verzoek van den voorzitter, ¡dat bij gaarne bereid is een verslag over zijn reis naar Flores enz. voor het Tijdschrift der Vereeniging af te staan. XL De Heer Van nen Srok zegt dat, in navolging van eenige meteorologen in Europa door hem aan het observatorium ten onderzoek is ingesteld naar de betrekking tusschen de schijn- gestalten der maan en de dagen waarop donder werd waar- genomen. Die dagen werden gerangschikt volgens de phasen der maan en het resultaat was dat inderdaad meer donder werd waargenomen. op dagen van nieuwe maan dan op die gen waarop de maan vol was. Dit resultaat kwam overeen met dat door Vox BesoLp en anderen verkregen. Verder vertoont de Heer Van per STok eenige photogrammen Verkregen met den Sunshine-Recorder van het observatorium. Deze toestel is eenvoudig een cylinder waarin twee gaatjes 216 ter weerszijden zoo aangebracht zijn, dat de zon des voormik dags door het eene gaatje schijnt en "e namiddags door hl andere. De cylinder is aan de binnenzijde bespannen mel vor het licht gevoelig ferro-prussiaat papier. Het lichtbeeldje van de zon dat op dat papier valt beschrij daarop in den loop van den dag een kromme lijn, uit we takken bestaande. Indien zich echter wolken voor dem bevinden zal ook de werking van het licht op het papier onder broken worden. Bij ontwikkeling (door uitwasschen) krijt men dan ook een kromme lijn, meer of minder discontinu, il naarmate de bewolking grooter of minder groot is geweest Op deze wijze wordt dus de duur van den zonneschijn gehel en al automatisch geregistreerd. Voorbeelden hiervan metde ` beschreven Sunshine-recorder en met een dergelijken gewijzigi” toestel verkregen, werden aan de vergadering ter bezichtigil£ rondgedeeld. e De Voorzitter zegt den Heer VAN DER STOK dank voor zu mededeelingen, en stelt alsnu voor om over te gaan tot de verkiezing van een nieuwen voorzitter. ; De Heer Vax per Srok verzoekt echter den Heer eg VAN Raar om tot het einde der vergadering den hamer gen” voeren, en dus de verkiezing tot de volgende vergaderins te stellen. Verder het woord tot den Heer Janssen van RAAY Ka wijst de Heer Vay per Srox er op wat de Kom i Natuurkundige Vereeniging aan den Heer JANSSEN VAN e te danken heeft, hoe door zijn toedoen het jedental SE toenemende is geweest, hoe hij het nuttige maar een! ist werk verricht heeft van de samenstelling van het Alphabet” . Hi i de Register op de dertig eerste deelen van het Tijdschrift Vereeniging. u. de Hij wijst er verder op hoe met den aftredenden Wes! de band wordt verbroken van het tegenwoordige gr | ar Bu slacht met de oprichters der vereeniging. Hij Y kunnen mededeelen dat ook nu nog de Heer JANSSEN 3 i S 217 niet wil ophouden werkzaam te zijn voor de Vereeniging en daarom op zich heeft genomen een Alphabetisch Register samen te stellen van het tweede dertigtal deelen van het Tijdschrijft. De hoogste eerbewijzen die de Vereeniging kan schenken, heeft de Heer Janssen van Raay reeds ontvangen daarom be- paalt spreker zich er toe om den Heer Janssen van Raay ook namens de aanwezige leden een goede reis, geluk en gezondheid in patria toe te wenschen. Zichtbaar aangedaan bedankt de Heer Janssen van Raar den spreker en neemt daarna van allen hartelijk afscheid waarna voor de laatste maal de Vergadering van Directeuren der Konink- lijke Natuurkundig Vereeniging door hem wordt gesloten. Goedgekeurd in de Vergadering van 15 Juni 1889. VAN DER STok, Onder- Voorzitter. FiGEE, Secretaris. Vergadering der Directie, gehouden op 15 Juni 1889. Tegenwoordig zijn de Heeren: Dr. VAN DER STOK, Dr. OSNEN, Borasb, Dr. Erskmans, Herisca, SCHEFFER en Dr. Ficer. De Heeren Dr. Treue en Dr. Kroos hebben kennis gegeven dat zij de vergadering niet kunnen bijwonen. De Vice-president opent de vergadering waarna de notulen der vorige vergadering na lezing worden goedgekeurd en geteekend. L Van de Leden lijst worden afgevoerd de Heeren: L J.J. Wien srx en A. Haca. IL. Tot Leden worden benoemd de Heeren: P. M. Apèr, Controleur 1° kl. B. B. te Tjiawi; E. €. F. Broen, notaris te Grissee; F. H. van Kooren ‚ Civiel en Electro-technisch Ingen. te Batavia T.J. A. var Zut, pe Jonc, Generaal-Majoor te Batavia; 218 terwijl wordt aangeteekend dat de Heer M. J. van Bosse wi verlof teruggekeerd is. III. Tot Dirigeerend Lid der vereeniging wordt met alge meene stemmen benoemd de Heeren J. Berman, Inspecteur hi den Post- en Telegraafdienst. | IV. Wordt voorgelezen het Gouvernements besluit dl 6 Juni 1889 N°. 25 waarbij de Directeur van O. E. en N. word | gemachtigd om een in de haven van Cheribon opgebaggerd het | alsmede eenige in het museum der Kon. Nat. Vereeniging | aanwezige schedels van olifanten etc., welke gemelde Les: ging aan s’Rijks Museum van Natuurlijke Historie te Leiden wenscht af te staan op s’Lands kosten naar Nederland op Y zenden. Wordt gesteld in handen van de Directeur val het Museum. V. Komt ter tafel cen schrijven (dd. 28 Mei N°. 121) val het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschap waarbij wordt aangeboden een nota van den Heer J. TEN Hove Hulpprediker in Menado, over vallende sterren. de Wordt besloten deze nota, waarin een vrij juiste verklarıng wordt gegeven van het feit dat het grootst aantal vallend sterren wordt waargenomen omstreeks drie uur in den morge stond, onder dankzegging aan het Bataviaasch Goode terug te zenden, met de mededeeling dat de verklaring e hoofdzaak overeenkomt met die van Seng, welke vinden is op Ps. 249 van Mürrer’s Lehrbuch der kosmische! Physik (4 uitgave). s | VL De voorzitter brengt ter tafel een schrijven al Heer Fiese te Matoea. Daar men, zooals bekend = e aardbevingen een grooten invloed toeschrijft op de b der epidemién van infectie-ziekten, wenscht de Heer p | va te gaan of op de beweging der Beri-Beri ziekte dÉ | bevingen ook eenigen invloed hebben. Er hebben zich we? perioden yan verhefling der ziekte in Japan. Voor-Indib, TS | es den Indischen Archipel in deze eeuw voorgedaan en wel a van het 5e, einde van het 6° en einde van het 7° dece | 219 De epidemieën hadden verschillenden loop en verschillenden duur. In 1886 heeft de zaak haar toppunt bereikt, niet alleen in Nederlandsch-Indië op vele posten, maar ook elders. »Uit shet geheel volgt een algemeene wet, die ik meen te kunnen aantoonen” schrijft de Heer Fresi. Hij verzoekt daarom een statistiek van de aardbevingen in den Indischen Archipel sedert 1840 liefst natuurlijk een algemeene beschouwing en 200 mo- gelijk beweging der aardbevingen en vulkaanuitbarstingen over Ned-Indië, Japan, Voor- en Achter-Indië en Brazilië benevens eenige meteorologische gegevens omtrent het klimaat van Batavia. De voorzitter zegt dat hij aan het verzoek van den Heer eu heeft getracht te voldoen door toezending van het werk van Joux Mise. »On Earth-quakes” en door toezending van een statistiek der in Ned.-Indië g lbevingen sinds 1862, Opgemaakt uit de verslagen in het Tijdschrift der Natuurkun- dige Vereeniging voorkomende. Ook de gevraagde meteoro- logisch data zijn den Heer Frente verstrekt. VI. Komt ter tafel missive dd. 7 Juni 1889 N°. 5967 van den Directeur van O. E. en N. waarbij wordt aangeboden een afschrift van een schrijven van den waarnemenden Consul- seneraal der Nederlanden voor Australie enz. te Sydney dd. 7 Mei 1889 N°. 461 L. M. met bijlage. Deze bijlage bevat een verzoek van den Heer A. CARROLL, M. A., M. D. etc. te Sydney om hem voor zijn ethnologische onder- wekingen, betrekking hebbende op de eilandbewoners in den 0. 1. Archipel etc., te verschaffen de werken over Ethno- logische onderwerpen gepubliceerd door het Gouvernement van Ned.-Indië of door een der wetenschappelijke genootschappen m Ned.-Indië. e Directeur van 0. E. en N. biedt voor het geval de Di- des der Kon. Nat. Vereeniging aanleiding mocht vinden op Te Wijze aan het verzoek van Dr. CaRRott te voldoen, zoo "odig ‚zijn tusschenkomst aan. ordt besloten, den Directeur van O. E. en N. te antwoorden de Opgaaf van de Instellingen en Genootschappen sys 1 320 A mi Australië die de publicatién der Kon. Nat. Vereeniging ontvang Op andere wijze kan de Directie der Vereeniging niet aan le verzoek van den Heer CARROLL voldoen. VII. Komt ter tafel een schrijven van het Bestuur ank Koninklijk Instituut voor de Taal-, Land- en Volkenkunde e Nederlandsch-Indie, dd. 27 Maart 1889, N°. 401 Bijlage & Genoemd bestuur deelt daarbij mede dat het heeft best van wege en onder leiding van het Instituut een en ethnographisch onderzoek van de eilanden der Bani te doen instellen, indien althans de Regeering haren materiel steun daaraan wil verzekeren. De overwegingen die hel Bel tot zijn besluit geleid hebben waren vervat in de þijgevoegt nota (zie hieronder), Met Instituut is verder voornemens ‚het onderzoek opk dragen aan twee bekende, beproefde deskundigen, YA? vi één door jarenlang verblijf in Nederlandsch-Indić met ir toestanden bekend is en de tweede een ander gedeel tropenwereld uit eigen aanschouwing kent. Het Bestuur spreekt wijders de verwachtit onderneming welke het Instituut beoogt allee kansen Tall slagen aanbiedt, mits haar de machtige materiele a Regeering, en de zedelijke medewerking der Kon. Ap eeniging verzekerd worde. Op dien grond wendt het x de Nat. Vereeniging met het verzoek de poginge” eń - Koninklijk Instituut door hare aanbeveling bij de Haff ` ring te ondersteunen. ST: - De bijgevoegde nota luidt als volgt: der leif "Wie de geognostische en geographische literatuur ses pam, in het bijzonder ook voor zooverre die IN "8 verschenen , bestudeert, zal al spoedig opmer ken, "2 d "delijk: de vraag naar de grenslijn tusschen- het AE »Ausiralishe continent werd opgeworpen. De stelling, die in de juiste beantwoording dezer ms "gesteld, heeft. veelvuldige beschouwingen in het levens” u »maar het is niet mogelijk. geweest tot eene zekere Col 221 »geraken, omdat daarvoor de noodige waarnemingen ontbraken. »De bekende grenslijn van Warrace, tusschen Bali en Lombok »doorloopende, bevredigt op het oogenblik geen denkend natuur- »onderzotker meer. „Waarschijnlijk is de continentale grens in het N. W. van » Timor en verder in het Z. en O. der Zuid- Wester- en Zuid- »Ooster-Eilanden te zoeken. Wij weten echter uiterst weinig „omtrent den geognostischen bouw der eilanden in den omtrek "der Banda-Zee, terwijl alleen de geologie het beslissend ant- „woord kan geven. „Vermoedelijk vormt de bodem der Banda-Zee een door ver- »zakking onder den Oceaan geraakt gedeelte der aardkorst, het- »welk in een lang verleden met het Aziatische continent samen- »hing, evenals dit voor Sumatra, Java, enz. reeds is bewezen. »Is dit echter zoo, dan zal de voortzetting der formalién der »groote Soenda-eilanden wederom op de eilanden in den omtrek "dert Banda-Zee voor den dag moeten komen. Van Ceram af tot »aan de Zuid-Ooster- en- Zuid- Westereilanden mogen wij ver- »wachten zoowel de kristallijne leiformatie als ook eene kolen-, »kalk-, krijt- en tertiaire formatie te vinden. »Timor is betrekkelijk: beter bekend, omdat de gesteenten, »door oude Nederlandsche reizigers bijeengebracht, in de laatste »jaren uitvoerig zijn onderzocht geworden. Wij zouden dus, *wanneer de eilanden in den omtrek der Banda-Zee geognostisch "werden opgenomen , — al zou dit slechts gedeeltelijk kunnen „geschieden , — tot eene vergelijking met Timor kunnen overgaan, EEN 200 de vraag der continentale grenslijn vermoedelijk wel "u staat wezen te beantwoorden. »Hoe dit echter ook moge zijn, van geen der eilanden in »den omtrek der Banda-Zee bezitten wij meer dan enkele losse "Segevens, op grond waarvan wij ons slechts uiterst onzekere “Voorstellingen aangaande den geognostischen bouw der bedoelde ‘Streken kunnen vormen. Die leemte zcoveel mogelijk aan te >vullen, mag op zich zelf reeds der moeile waard worden *geacht, en zal zonder twijfel de belangstelling van geographen 222 ven geologen zoowel in Nederland ais ook in het biet »wekken. »Ook een ethnographisch onderzoek van de eilanden de »Banda-Zee kan niet anders dan vruchtbaar wezen: Welłel „Dr. Rieper in zijn bekend werk. »»De sluik-en kroesharkt brassen tusschen Selebes en Papua” menigvuldige en belangrijke ` »gegevens omtrent de bewoners dezer eilanden bijeengebracht, | »doch er blijft nog veel over, waaromtrent eene nadere nade ` »sching gewenscht is. Vit de mededeelingen van Da. Men Di! »toch, dat hier verschillende maatschappelijke en godsdienstig? »instellingen en gebruiken bestaan, die elders niel meer voorkomt sof hunne oorspronkelijke beteekenis, verloren hebben. Hel e »voorzien, dat, door een meer gedétailleerd en nauwkeung »onderzoek dan dit aan den Heer Rieper mogelijk was, kia »en gegevens aan het licht zullen worden gébracht, die totde „oplossing van belangrijke ethnologische problemen kundel »voeren. Bovendien, het feit, dat hier stammen, die blijkbaar »ten nauwste genealogisch verwant zijn, over tal van eilanden »verspreid wonen, zoodat ieder zelfstandig zich heeft kunnet »ontwikkelen, maakt dat men dezelfde instelling hier in Y »schillende phasen kan waarnemen. Ook daarom kunnen >een ethnographisch onderzoek van dit gebied goede uk" »verwacht worden. Voor zooveel de omstandigheden en e d »dit toelaten, kunnen hieraan ook linguistische natur »worden verbonden. Van de taal toch van de bewoners den "eilanden is uiterst weinig bekend, zoodat elke bijdrig” g »gering ook, welkom moet zijn”. a Naar aanleiding van dit schrijven zegt de voorzitter dat be | hem bekend is, dat door de Regeering te dezer zake hel et end Natuur kundige Vereeniging zal worden iugewonnen- F beide geleerden, die met het in het schrijven van bel Iw? bedoeld onderzoek belast zullen worden, zijn vermoedelijk Heeren Wirken en Marin. Mocht dit zoo zijn dan ve j bet plan van het Instituut zeer zeker onze ondersteun? is het te bejammeren dat het Koninklijk Instituut zich 225 gewend heeft tot de Commissie ter bevordering van wetenschap- pelijk onderzoek in Ned.-Indië. Het schrijven van het Bestuur van het Koninklijk Instituut kan dan eenvoudig beantwoord worden met het in kennis Le Stellen met het advies door ons aan de Indische Regeering te dezer zake uitgebracht. N Dienovereenkomstig wordt besloten. IX Dr. Onnen biedt namens den schrijver voor de Biblio» theek ten geschenke aan : Da. Ta. Poszwirz. Borneo, Entdeckungsreisen und Unter- suchungen. X. De Redakteur de Heer Hensen brengt ter tafelfeen hem door den Heer F. H. Van Kooren voor het Tijdschrift aange- boden opstel getiteld: »lets over nauwkeurigheid der bepaling van gemiddelden "van waarnemingsfouten, en iets over de bepaling der middel- »bare fout in eene funclie van voorwaardelijk gemeten groot- »heden”, Dit stuk werd door hem bereids aan de Heeren VAN DER Stok en Onnen ter beoordeeling toegezonden. De Heer Herca leest de door beide Heeren uitgebrachte adviezen voor en daar deze gunstig luiden wordt tot opneming m het Tijdschrift besloten. X. Verder heeft de Heer Herisca voor het Tijdschrift ont- "gen een stuk van den Heer P. van Lesnsun geliteld: »Kino- 224 »logische studiën”. Hij adviseert hieromtrent tot opneming ind Tijdschrift, waartoe ook wordt besloten. i | Xil. Wordt overgegaan tot de verkiezing van een vooraillt ` Hiertoe wordt gekozen de ondervoorzitter de Heer Da. J.P | VAN DER Srok, die verklaart de benoeming te aanvaarde ` Hij hoopt dat deze maandelijksche samenkomsten niet alles ` zullen strekken tot afdoeningen van zaken van administratieve aard, maar steeds zullen mogen zijn gezellige wetenschap ` pelijke bijeenkomsten. Dezulke zal hij steeds gaarne prs ` deeren. Hierna wordt overgegaan tot verkiezing van een onder voorzitter. Hiertoe wordt met algemeene stemmen gekozen de Heer ` M. Treve te Buiténzorg. De Secretaris zal den Heer Treus met deze keuze in kett stellen. Daar er verder niets meer te verhandelen valt, sluit de voorzitter de vergadering. Goedgekeurd in de Vergaderin van 11 Juli 1889. Van DER Srox, Voorziler: Ficer, Secretaris. O nn VERSLAG VAN EEN TOCHT NAAR DE WIJNKOOPERSBA AI IN JUNI 1885 DOOR A. G. VORDERMAN. Stadsgeneesheer te Bataria. In Juni 1885 ondernam ik eene reis naar de Wijnkoopersban: , met het doel de avifauna der kuststreek te onderzoeken. Van het resultaat van dien tocht op ornithologisch gebied werd reeds in het XLVE* deel van dit Tijdschrift gewag gemaakt. In korten tijd observeerde ik daar 86 soorten van vogels. Waarvan 15 nog niet door mij beschreven waren, terwijl de beschrijving der overige uit andere streken van West-Java reeds gepubliceerd was. tocht naar de zuidkust ging uit van Passir-Paljar (1) aan den oostelijken helling van den Salak gelegen. Over de landstreek daar ter plaatse is in het kort melding gemaakt in Mijne »Avifauna van den berg Salak”. (°) Aangezien de reis ten wetenschappelijk doel had zoo was ik daartoe den resident der Preanger aanbevolen, die de besturende ambte- "aren van het door mij te bezoeken district Pelaboean had me EN (1) Sedert 1886 als Montebello, een bungalow der ‚Eastern. extension telegraph company. (2) Zie Natuurk, Tijds. voor Ned. Ind. XLV, afl. 3. 16 226 aangeschreven mij zoo mogelijk de behulpzame hand te reiken in het zoeken van reisgelegenheid. | Aldus voorbereid nam zij een aanvang op 18 Juni en wd in gezelschap van den heer A. destijds administrateur van hl erfpachtsperceel Singkoer. | Doordien ik eerst later bemerkte dat enkel het districtshodl van Pelaboean orders, mij betreffende, had ontvangen 200 deed ik | noodeloos , Karang- Tengah aan, de standplaats van den wedan ` van Tjiheulang, omdat ook een gedeelle van zijne afdeeling moest worden bereisd. | Het relaas nu van dezen tocht, dat hieronder volgt Su extract uit mijn destijds gehouden journaal. Bandar-Gadoeng, 18 Juni 1885. Heden morgen vroeg Vel | trokken wij te voel van Passir-Paljar naar Tjitjoeroek om mel den eersten goederentrein door te kunnen gaan tot Karat: Tengah. De overtocht per spoor geschiedde in een’ wagon eenige personenwagen, die bij zulk cen trein disponibel - terwijl mijo rijpaard in een beestenwagen werd vervoerd. S Te Karang-Tengah afgestapt, moest de hulp van gene chef gerequireerd worden om ons aan dragers te helpen» y einde de bagage tot aan de woning van den wedana he wen porteeren, daar aan het station geene koelies aanwezig VE want even als te Tjijoeroek is ook er de afstand val station tot het centrum van de plaats nog al groot en men om daar te komen den nieuwen militairen WES ` jw: «Onderweg troffen wij in een Chineeschen warong der" exemplaar aan van Muraena maculata een palingachligen odb pas gevangen was in de steenachtige bedding van den Ir pal | De buik van dit dier is wit terwijl de rug en de flanken” olijfgroen zijn met donkergrijs beaderd. Het bleek. al spoedig dat de Wedana geen 9097" ontvangen van mijne komst, doch niettemin ontving z beleefd en voorkomend en hielp hij mij dadelijk aa En 5e kl, de | „jog 227 koelies voor de bagage, zoodat deze met mijne bedienden door kon gaan tot Bandar-Gadoeng, het einddoel van de reis voor heden. Echter moesten wij een half uur wachten voor er een huur- karretje ter onzer dispositie was daar de wedana het uit het 3 paal verwijderde Tjiba lak moest doen halen, aangezien der- gelijke vervoermiddelen op Karang-Tengah ontbreken. Intusschen stelde hij ons voor aan zijne ega eene »raden ajoe” die op echt Soendaneesche wijze gekleed was, in een donker- bruine wijdgemouwde kabaia en dito gekleurde sarong. Als hoofdtooi droeg zij eene voile van zwarte tule op coquette Wijze naar achteren omgeslagen. Dit kleedingstuk vervangt bij sommige Soendaneesche vrouwen den Arabischen » maharam” en is een uiterlijk teeken dat de draagster eene reis naar het heilige graf heeft volbracht. Hoewel het te Karang-Tengah overdag nog al warm is zoo schijnen toch enkele Europeanen door het stille van de plaats niet afgeschrikt te zijn om er zich te vestigen, en wonen hier ^% a. een gepensioneerd militair ambtenaar en een Fransche schoenmaker van Batavia en retraite. Het district levert veel tijst en katjang soeëk (Arachis hypogaea). egen 10 uur reden wij af naar Tjigombong, de kampong op den weg naar Palaboean, waar tegenwoordig het districts- hoofd resideert en die gepasseerd moest worden voor wij te Bandar-Gadoeng kwamen. Onze koetsier knoopte een gesprek aan met A. en gal allerlei wetenswaardigs uit de streek ten beste. Eerst gaal de Weg langs den eentonigen rotsigen Goenoeng Walet, waar de Onlangs gefailleerde Bataviasche firma Boscu & C°. een eripachtsperceel bezit. Het landhuis ligt als een arendsnest legen den kalen van boomgroei ontdanen bergwand aan en een verhaal doet hier onder de inlanders de rondte dat die firma hare betalingen gestaakt heeft omdat een groot schip vergaan eg dat hun geld uit Holland zoude aanbrengen. Twee honderd koelies zijn niet betaald geworden zoodat de opzichter zich 228 ‘snachts heimelijk heeft moeten verwijderen om niet door à ontevredenen gemolesteerd te worden. 4 | Bij Tjibadak sloegen wij den weg in die naar het zuiderstaw leidt. Hoewel het hier niet aan bergpartijen ontbreekt w is het landschap toch niet fraai te noemen. Rechts op een heuvelachtig terrein duidt welig geboomte d | plaats aan waar de oud-resident Faes een perceel bezit, u links rijdt men om den voet van den Goenoeng Walet hèt. maar glagah en alang-alang is hier schering en inslag. i Dicht bij Leuwi-Gong bevindt zich een warme. bron, niet ® van den weg verwijderd. Tot bij Batoe Djoerig is de weg vrij vlak, doch verderf stelt zij eene afwisseling daar van ups en downs, € besta | de bodem uit kalksteen. Hier passeert men dan ook W primitieve kalkbranderijen door Chineezen geëxploiteerd, W% van het materiaal langs den weg opgestapeld ligt. Het best uit fijn kristallijnen zeer witten kalksteen. “a Bij den Tji Angsana gekomen daalt de weg vrij steil =. den overkant ligt een cacaotuin die aan eenen gepensto Tjikembang aan het oog voor. Zij zijn door den heer pe aangelegd, met nette rechte lanen doorsneden en stellen aangename afwisseling daar met de alang-alang wildern® wij gepasseerd waren, vooral wanneer men, gelijk " geval was, met den pluk bezig is. Daartoe worden YP en kinderen gebezigd, wier bonte kleeding scherp a tegen het donkergroen der theestruiken. Ik begrij? ES Rusekevonser in zijne brieven uit Insulinde immer val theew | lijnen kan spreken. SE ` Up den hoek van een kruisweg hielden wij stil SW si | Tjikembang. Daar moesten de paardjes wat rusl wem g de karrevoerder niet verzuimde de beestjes ec. E de kruimháren en de ooren te rukken, wat e? | zijn om hun de verloren krachten weer te geven. | wi Na een kort verblijf in een warong, gingen TT | 229 toen rechts af, als wanneer de weg in een vrij diep dal afdaalt. Beneden voerde een overdekte bruz ons over den Tji Tjati die op den Salak ontspringt en hier reeds groote afme- tingen heeft verkregen. Aan de overzijde van de brug is de grens van het district Pelaboean. Daar stond ons dan ook op last van het Districtshoofd een Koewoe, de Burgemeester van Bandar-Gadoeng af te wachten, als zoodanig reeds in de verte herkend door A. aan het hoofd- deksel, dat hij droeg. De inlandsche hoofden dezer streken maken namelijk even als dit in overoude tijden met de Assyriers het geval was; gebruik van »overvloediglijk geverwde hoeden”, al zijn zij niet even als deze volgens den profeet »altemaal ge- „wenschte jongelingen”. Hunne toedoengs geven zij namelijk dezelfde kleuren als die welke de pajong bezit waarop zij recht hebben, en daardoor zijn zij dan ook reeds van verre in hunne kwaliteit herkenbaar. Hun zucht om zich bij dienst- tochtjes door gevolg te doen vergezellen verloochende zich ook hier niet daar onze Koewoe, een Kekollot of oudste van het dorp bij zich had benevens een Kekollot Politie. Deze laatste * tit eene vrij duistere betrekking, ten minste ik beb er mij met de verstrekte gegevens geen duidelijk begrip van kun- nen vormen. Natuurlijk waren allen te paard en galoppeerden zij op hunne kleine diertjes, vlak achter ons karretje aan. Nu en dan werd eenen aan den weg uitrustenden koelie uit de verte loegeschreeuwd zijn pikolan weg te nemen, maar gelukkig “oor ons bepaalde zich daartoe hunne hulp. Met dit escorte passeerden wij nu eerst het perceel Tjihoengoer voor wij den kampong Tjigombong bereikten en aan het huis van den Wedana afstapten. Tot hiertoe was de weg berijdbaar Maar verder op moest van een rijpaard of taudoe gebruik worden gemaakt, De Wedana wiens oflicieele standplaats Pelaboean-Ratoe is aan het Zuiderstrand, woont hier met voorloopige toestemming bestuur. Hij deelde ons mede op laatstgenoemde 230 plaats met heel zijn gezin aan koortsen geleden te Wie terwijl zijne vrouw wegens malariaziekte nog te Soekaboemi onder geneeskundige behandeling was. Door zijne hulp werden nieuwe koelies aangenomen om de bagage en mijn rijpaard direct na aankomst verder te vent ren terwijl hij ons twee paarden aanbood om den po vervolgen, waarvan gebruik werd gemaakt. et Zoo ging de reis dan verderdoor te paard. De ko(hjtuin | van Aardenburg die wij kort na ons vertrek ee E langs den weg uitmuntend alhoewel de grond hier ui bekende roode aarde bestaat. Het was intusschen reed mani dag geworden en de temperatuur der buitenlucht 2 hoog gestegen wat vooral uitkwam wanneer wij bij w A tusschen de glagah door reden. Daar kwam het ons ke, we voor een vuur stonden. heu où Eindelijk werd. Bandar Gadoeng bereikt, eene unhel dessa in cen dalkom gelegen waar een kleine Geht ‚ons tot nachtverblijf zoude dienen. p Eerst ten 6 ure ‘savonds kwam de bagage aan. e" De Tji Gadoeng stroomt hier met kristalhelder waler “ eenen tjadas-bodem waarin talrijke trachietrolblokken = „i - liggen. el De plaats kwam ons voor als uiterst stil en GN ` daarbij was het snikheet. Wellicht is het aan het k ua À blijf in de binnenlanden te wijten dat D. Ko0RDERS, "a zijne reis naar de zuidkust overnachtte, deze pre heeft kunnen vinden. Hare ligging boven zee IS 5 | melers, r gi | e ` ade) van ®_ ’s Avonds werd een wrakke luierstoel door een gi bamboestellage lot een tandoe ingericht om mij tot e dienen daar A. van miju paard gebruik maakte. 