VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het is het alleruitgèftrektfte deel van het geheele lichaam, Van puds heeft men het aangemerkt als ‘een algemeet bekleedzel, Ónder de Hufd : maar de latère ontdekkingen hebben getoond, _dat het zich’door het geheele lichaam en alle deszelfs deelen, ‚ Witwendige en inwendige, ùitbreidt en-tusfcheninvoegt. Het js uit dunne vezelen, of vliezige bladen famengefteld, gelyk Es ' 0 re en. Toe n o’ een VAN HET CELAGTIG WEEFZEL IN °T MEN- ° (*) IIL Deel, No. X. Meng elw. pag. 8.” , EN ~ IN'T MENSCHELYK LICHAAM, 463 / een Net , uit kleiner deelen , op verfcheiden wyzen, on- feiling ried. gemaakt; zo datze` tusfchenrbmter vere vatten y welken eng en lang zyn , als de draaden lang zyn, gelyk in de fcheden van Slagaderen en Aderen, en wyd, waar et nodig is dat veel vet vergaderd worde. En zodanige ruim- ten, van een duim breedte, ziet men by de Nieren. Eindelyk zeer kleinen , ‘en welken naaúwlyks zichtbgar Zyn, waar dit Weefzel ‘tot een Vlies in een gedrongen is 0 0o00 os "` Dit Weefzel heeft plaats, voor eérst, onder de Huid, over het geheele lichaam ; en tysíchen deze en de Spiċren is veel etvlies , waarom de Ouden het onder de algemeene bekleed- zelen;van het Lichaam geteld hebben. Het omvangt alle de aote Vliezèn , welch de Ingewânden van het menfchelyk ichaam , als ih zakkén ,'intluiten. Men ziet het op de buiten- zyde van het Hert-Zakje en Borst-vlies, overal, zo wel waar it door de tusfchenribbige Spièren en het’ Middenrif , dg Wervelbeenderen en Ribben gefteund wordt, als daar de twee, zakken van het Borstvlies, tegen malkanderen aankomende, het Middenfchót van de Borst maken. Het bekleedt ook het Buikvlies van buiten overal , waar het aan de Spieren van den Buik en het Middenrif vast is „waar het op de Blaaze , Lyfmoe: der en Endeldarm , de Nierén en Wervelbeenderen ligt 3 als ook, waat het Zich , dubbeld omwendende, tot zyn eige holte wederkeert ; en twee tegen elkander overltaande bladen y h dunne en dikke Darmfcheil , en andere breede banden voor d Ingewanden van den Buik en de Baarmoeder maakt. Want de tusfchenruithte van'deze twee Bladen is , overaf, met eenige celagtigheid vervuld. Alle Vaten, Slagaderen , Aderen en Zenuwen worden met een celagtigen rok bekleed, dikwils veel vet inhoudende ; gelyk in de Ledernaaten doorgaans: maar ook wel weinig, __voornaamlyk in de Ingewanden. En elk Vat, Ader, Slagader en Zenuw hebben , op zich zelven „ veel celagtige draaden rondom zich , waar door ze aan de nabygelegene Vaten ge- hegt worden 3 terwyl een geheele bundel , door een grooter en zichtbaarder gedeelte , aan Spieren of Beenderen verbon: den wordt: zo dat geen takje vty loopt, of door de hand van eenen Ontleedkundigen kan opgeheven worden, voor dat deze celagtige bindzels zyn losgemaakt. Inzogderheid zyn aanmerklyk de fcheden , welken de Zaadvaten, met aanmerk- Iyke bladen omvangen, en de Stamvaten van de Lever famen- pinden; gelyk ook de fcheden van de Longvaten en de Slaap» lagaderen „ door LANCISIUS, HEBENSTREIT en an- deren befchreven. En overal , waar verfcheiden rokken een holle buis maken, zyn tusfchen dezen zo veel celagtige vleg- tingen , welken de twee rokken , waar tusfchen ze gelegen zyn, van een fcheiden , en dezelven aan elkanderen vereeni- gen. Voorbeelden hier van ziet ‘men in de Slagaderen , Ade- én, Darmen, Maage, de Pis- en Galblaaze den bol van het Dog tiet Druivevlies en elders. Ook voegt dit vakagtig Weefzel de Klier-kernen, zo ver men dezelven met het Ver: grootelas kan nagaan , aan malkander ; en dieng de geheele lier , wat vaster Zynde, tot een bekleedzel ; en máakt de groote Klieren , elk op haare plaatfe, met eenige vryheid van Beweging, vast, Nog is ’er een ander fooft en andere dienst van het vakagtig Weefzel ; om naamlyk eenige holligheden, welken „ van alle. zyden , een vast fteunfel hebben, te vullen, ier toe kan men brengen het celagtige, welk in dé Beende- en befloten, vet, onder den naam var Merg, inhoudt; en iet fponsagtig Weefzel der bladen, welk in de fpelonkswyze lichaamen (*) vervat , en met bloed opgepropt wordt. Ken gergelyk ‘maakzel , alleen wat fyner , bevat in de Longen, ucht; in den Navelftreng, Water ; in de vakjes Van bet Glasagtig lichaam, in het Oog „ een zeer helder Vogt. Een yakagtige fpons, hier aan zeer gelyk, vervult zelfs de on fteelen van de meesté Planten, en gaat, als de Plant volgroeid Is, of in een vlies of in bout over. © *- … 0, Hoe zeer zich, dit vakagtig Weefzel, met zyne holligheed- J& © Corpora cavernofa, IN'T MENSCHELYK LICHAAM, ’ 464 fes uitbreidt, is ’er nogtans, overal, een ruime weg naar alle slaatfen ; zo dat de Lucht, of eenig ander vogt, in eenig heel van hét Lichaam, eveneens welk, uitgeftort , naar allé andere, zelfs de allerafgelegent?e deelen kan vloeijen en zich bewegen. Ja, een. vast lichaam, by toeval, op eenige plaátfe. iip het vakagtig WeefZel ingedrongen, kan zich, allengs, overe} henen bewegen. Nademaal deze eigerifchap van het genoem- de Weefzel , door BOERHAAVE reeds opgemerkt ; en vär veel gewigt is , zullen wy dezelve, door eenige Proeven to- hen, en door de werklykeOntleedkunde beyestigen. ° `- "Lucht onder de: Huid ingelaten , °t zy met voordagt, of door een ongelukkig toeval, zal fchielyk' over de geheele op, ervlakte van het diertyk Lichaam ‘voortkruipen 3 ‘en- dé ‘ges ele Huid „ overal „van de Spieren losmaken ‘en uitzetten: En het zal hier by niet blyven ; maar de Lucht zal in ‘de tus? fchenruimten van de Spieren indringen ; en, f&hoon bedrieg- ` Iyk, het dier als zeer vet vertonen. Doch de Lucht door dampen , Welken geftadig onder de Huid uitwaasfemen, be? ‚fmet , en haare veerkracht vernietigd Zynde, verdwynt zulks wederom na eenige dagen. Deze eerfte en gemeene Proevé wordt van de Vleeschhouwers dikwits-in °t werkt gefteld; op dat de Huid, van deraelver bindzeleù losgemaakt ; te zuivers der van het vleesch zou fcheiden, ' J mer doet dit in fomiiigd gewesten in levende'Paarden , Kalveren, en zö men zegt, ameelen , in °t Oosten, om dezèlven een beter vertoning ti even. Ook willen fommigen , dat doot deze opblazing ‘de yetwording inderdaad kan bevorderd worden. ` Door dezelfd korstflreek plagt RuiscH gedroogde Kjhdervmichtjes, ine Lucht onder dè Huid te blazen, een welgeftelde geddanté we- dertegeven. Men vindt verhaald van een ondeugend meérfch, die zyn eigen kinderen het Lichaam, als een groote zak opd blies, of een Waterhoafd (*) door konst-nabootfte. © > \ Op. gelyke wyze kan de Lucht’, doöreerie wonde van: de Luchtpyp ofde Longe, in de vakagtigé'tuimtén, tusfchen dé Ribben en Spieren , of in de celletjes, welken dè. "Er gefchiedde een geheele opblazing van het Lichaam, zelfs van het manlyk Lid, in een jonge uit een opgeftopte Koorts, Water verfpreidt zich even verres, als in het Lyfwater (+) blykt. Alle de tusfchenruimten der Spieren zyn dan vol water. Zo is het ook met de Verzweeringen ; de Etter verfpreidt zich uit zyne holte, welke hy ergens, al is hetin een ver- zworen Ingewand, gemaakt heeft, wyd en ver door het ge- heele Lichaam, Getoond hebbende hoe verre de vakjes van het celagtig lichaam voor malkandes openftaan , begrypt men, hoe de ftoffe, welke in deze holligheden uitgeftort is, als 'er eenige beweging bykomt, van alle plaatfen -naar alle anderen . kanvoortgaan. Het voorbeeld van het vloeibaare vet der Struis- vogels is verwonderlyk. De Arabieren, naamlyk, weeten dit, door het fchydden van den vogel, uit ééne wonde, van `t ge- heele lichaam te vergaderen. . Op gelyke wyze kan de Etter, welke wy als gefindlten yet aanmerken , door afgelegene plaat- fen uitgelaten worden. Men leest van een Etterborst , op een Zydwee gevolgd, door een Etterzweer op den arm gered. ene Vrouw die Egter fpoog , werdt door het zetten van een Seton , van haare Teeringagtige toevallen verligt; en dezel- ven verzwaarden wederom, wanneer de gemaakte Etterdragt ` wederom was geheeld. Menigvuldig zyn de voorbeelden , waar in het Water een Waterzugtigen , daor een enkele won, de, en dikwils in een zeer afgelegen deel gemaakt, ontlast js De beenen van eenen Waterzugtigen, van zelfs openge- roken zende > wordt een Waterzugtige, fomtyds, genezen. Men ziet zelfs zodanige genezingen by geval gefchieden; zo dat iemant zyn voet gebrand hebbende ; het geheel lichaam hier door van het Water bevrydt wierdt. Ook maakt het Water. van zelfs beweging , door de vakagtige ruimten; zo dat uit een Waterzugt in de Borst eerft de Balzak, en hier na de bee- nen, het Water naar beneden zakkende, zwellen. Ein „ £*) Anat. of bum. Body, Ed. 6. pag. 130. H Zar. Pedy EG pag.130 IN °T MENSCHELYK LICHAAM, 467 Eindelyk gefchieden ook de wonderlyke verplaatúingen van ` pylen en andere dingen, welken dóor wonden, in eenig deel van het Lichaam ingedrongen , door een: geheel ander weder- om uitgaan, of zich voordoen , om uitgetrokken te kunnen worden „ door deze celagtige ruimten. PARré gewaagt van een ingeflokte Grashalm , welke door de zyde wederom uit- ging. Een Naald in den arm vastgeraakt, kwam, na eenige jaaren , uit de regter Mam te voorfchyn. Loodeń Koegels, door de Borst ingedreven , zyn door eene Etterzweering in de Billen ontlast. , Laaten wy nu nog zien , op welk een wyze verfcheideri deelen van het celagtig Weefzel gemeenfchap met malkander hebben. Om vän het hoofd te beginnen: de vakagtige ruim- ten onder de Huid , hebben baarblyklyke gemeenfchap met gelyke tusfehenruimten van den Hals; van daar, langs de Wervelbeenderen , met het celagug wezen van de Borst, met de verdubbeling van het achterfte Borstmiddefchot, gelyk het enoemd wordt ; met den omtrek van het Hert-zakje ; met et wolagtige ‚ welk over het Borstvlies verfpreid, en onder de tusfchennibbige Spieren gelegen is: Voorts is ’er een open weg met de groote Slagader , achter het Middenrif, naar een __diergelyke reeks van vakagtige bladen , op de Wervelbeende- ren der Lendenen gelegen, naar den geheelen buitenften om- trek van het Buikvlies ; naar de tusfchenruimten det bladen van het Darmícheil, zo wel het dunne als het dikke (*); naar het vet van de Nieren ; naar het celagtige , welk onder de buitenfte vliezen van de Ingewanden des Buiks gevonden wordt; en van de eer{te celagtige, met de vaten zelven, naer de tweede vakagtige Rok van de Maage en Darmen. Van de Lendenen gaat een voornaame ftreek van het vakagtige, met de Darmbeens-vaten , naar de Dye, en den geheelen voet van voren, en volgt de bundels der vaten: een andere gaat met de Zaadvaten naar de Ballen ; een andere omvangt de Baarmoet _ der, de Pisblaaze, en de beide gedeelten van den Endeldarm, overal van buiten, tegen het Buikvlies aangevoegd, en van de Lende-wervelen afkomende. Een ander afzetzel gaat door het eironde gat van het Schaambeen , maar de Dye, met de Stopvaten (f}; een ander door de groeve van het Ys- en Heiligbeen, naar de Billen, den omtrek van den Aars, en het achteríte van de Dye. Maar deze diepgelegen en de Vaten, verzellende fponsagtige zelfftandigheid heeft , door de- tus- - fchenrhimten der Spieren, overal, gemeenfchap, met het vak- {°) Mefenserium EP Mofocelon. (fF) Vafa ohturantia, / « nt nan 260 VAN:HEE CELACTIG WEEFZEL agtige onder de Huid, en gaat, met de Vaten en Spierett 4 naar het uiterfte van den Voet. De bovenfte Lidmaat kryg vakagtig wezen van het gene de Onderfleutelbeens Slagader omringt; en een ander onder de Huid, en het bui- tenfte wan de Borft, welk onder de: Onderfchouderblads Spier gelegen is. Het is, derhalve, niet meer duister; op hoedanig eene wyze Lucht of Water, van bet Ooghol en het Voorhoofd, naar de Borst, en-onder de Huid ;' waar de Mammen gelegen zyn, naar beide de Ledematen, naar het Darmfcheil en het Borstvlies , kunnen verwandelen; Naar de fpelonkswyze licttaamen van Het mgnlyk lid drin- gen beiderleie vloeiftoffen, waarfchynlyk, met de bloedva- ten; en zo ook naarde celletjes van het glasagrig Vogt in het Oog. De Werktuigen van wonden ingedrongen zyn: de , worden , door de beurtlingífche zwelling en famen- trekking der Spieren , en door hun eige zwaarte voortge- dreven , Water en Etter bykans alleen doot derzelver zwaarte. : Het gene tot dus verre gezegd is, kan genoegzaam met het Ontleed-mes getoond worden; of is in ’t algemeen bes kend. Doch dewyl dit vakagtig WeefzZeF zich zo zeer door het menfchelyk chaam uitbreidt, moet het van een groott nuttigheid voor het zelve zyn: Om niet te fpreken van het vet en den damp, waar voor het ruimte en vakjes maakt , is een voornaame dienst van het zelve , aan alle deelen van het dierlyk lichaam behoorlyke vastigheid, tot geer wyze einden gefchikt, te bezorgen. Want dit Weefzel weggenomen Zynde, wággelen Zenuwen , Spieren, Vateri en Vliezen naar alle kanten , en wederftaan niet, naar be- hooren , hunne vogten , of worden niet met gewoone fterkte , door de Spier-krachten geregeerd „ en behouden ook hunne plaatfen niet. Het vakagtig Weefzel, welk de Slagaderen en Aderen van buiten omringt, alleen weggeno- men zynde, ontftaan ‘er Slagaderfpatten en Aderfpatten (®, en kunnen op deze wyze ‚ door Konst, in leverde Dieren gemaakt worden. Dit weggenomen zynde, wordt een Ze- nuw langer dan natuurlyk, welker oneindige draaden het, buiten twyfel, tot een nitte kortheid, hadden famenge- bonden. Vaten overvallen. Maar , gelyk dit vakagtig Weefzel aan de meeste dee» Jen van het menfchelyk lichaam hunne vastigheid geeft, bewaart het ook wederom derzelver beweegbaarheid , welke met de vastheid gepaard is. Want, dewyl het draat den heeft, welken veerkrachtig en rekbaar zyn, maakt dit, dat de faamverbonde deelen , met eenige vryheid , onder malkander konnen bewogen worden, en niet aaneengroei- jen of ftyf worden. - Hierom groeijen de Spieren, als het „vakagtig Weefzel onder de Huid vernield is , aan de Huid vast, en verliezen een groot deel van hunne beweging; en fomtyds zo veel , dat dit gebrek een ftyf lid (*J gelyk zy. Wanneer dit celagtig Weefzel , met de witte fappen, tat ’ een Knoestgezwel verhard is groeijen de Klieren, welken beweeglyk waren „ vast aan de luid ; gelyk nog van meer andere dingen zou konnen gezegd worden. Eindelyk worden.ook de gedaante en ombfiiging der dee- len, eeniglyk , door het: vakagtig Weefzel bepaald. Het Zaadblaasje (+) , het welk, aan zich zelve overgelaten, en ‚van de celagtige draaden, losgemaakt , een Darm gelyk is- met veel blinde aanhangfels , wordt door middel van ge- - melde draaden, in een zeer kort , verwerd en als een veel hokkig kluwen famengetrokken. De hals van de Galblaaze heeft haaren bogt. van het vakagtig Weefze} „en verliest - des- C*) Ancylofis, (H) Kifeula feminalir. Cp: ct i. Po” VAN HET CELAGTIG WEEFZEL denzelven, als men die wegneemt. Het Klapvlies van dert Karteldarm (*) hangt eeniglyk af van de celagtige draaden, welken den Omgewonden Darm met den dikken Darm ver- binden; en dezen vernield zynde; verdwynt ook het Klap. vlies: (t) De bogt van de Sldap-Slagader Ç$), welke onder het Bekkeneel is, wordt ook zelfs door het vakagtig Weef: zel veroorzaakt ; en dit vernield zynde, wordt de gezegdé Stagader lang, en gaat recht opwaards. Hierom is de Milt. Slagader in een bejaard mensah meer gekreukt; het vakag- tig Weefzel , welk de Slagader in prooijen dringt, harder geworden zynde. Ook voegt dit de Tepeltjes in de Nieren, welken in een-menfíchelyke vrucht op zich zelven beftaan; en van een gefcheiden zyn, terwyf het hard wordt, allengs aan malkandér; zo datze , de tusfchenruimten vernietigd zynde , tot een enkel Ingewand famengroeijen5 welken , door water in de vakagtige ruimten te gieten; tot den ftaat, als in een vrucht, wedergebragt kunnen worden. Ja dit zelfde Weefzel, roekeloos weggenomen zynde, als of het onnut ware, wordt de waare gedaante der deelen van eef dierlyk lichaam bedurven. _ Het gene wy hier op zullen laten volgen, zal het gebruik en de nuttigheid.van dit Weefzel nog klaarblykelyker doen gien. De ondervinding heeft my geleerd, zegt de Heer MALLER, dat byna alle de vaste deelen van het menfche- lyk lichaam, enkel vakagtig weefzel Zyn, vast byeenge: voegd, en naauw door malkander gewikkeld; dat alle vlie- zen , zonder eenige uitzondering , én vaten , welke holle vliezen zyn , ja het eige vleefch der Ingewanden, Banden, misfchien ook Peezen , Kraakbeen, en een groot gedeelte der Beenderen, celagtig Weefzel Zyn, of ten eenigen tyde ‚geweest zyn. Het gemeene Vlies der Spieren , om van eenige deelen in °t byzonder te fpreeken, zo wel als het eb gen, en de tusfchenícheidzels, welken tusfchen: de bundels der Spieren ingaan, worden van het celagtig Weefzel alleen gemaakt ; gelyk door het inblaazen' van Lucht kan getoond worden. Zo kan ook het Spinnewebsvlies (4) der Herfd- nen, het welk in het Rugmerg voor een wyd ùttgebreid én vast vlies gehouden wordt , aan het onderftevan de Herfenen, en C9 Valvula Coli. , (t) De Heer ALBINUS zegt, dat dit volgt, als de fpierige Rokken doorgefneden en gefcheiden worden, sicad. Amot. Lib. J. pag. 20. ($ Cerotis. (1) -Membrána Aracbnoidėia. d ` ' © eca ~ IN °T MENSCHELYK LICHAAM: â7t Én tusfchen de halve Bollen derzelven , in enkele celagtige ` blaasjes ontdaan worden. - De vliezen , welken: voor pees- agtige bekleedzels der Klieren, van voornaame Minnen in de Ontleedkunde, befchreven worden, in de Klier, achter -de Ooren gelegen, en een andere by den hoek van de Kaak, worden baarblyklyk in celagtige draaden ontwonden. Zelfs de Huid, welke ter loops befchouwd, wast van zelfftandig- heid fchynt te wezen , aan de Zyde naar de Op erhuid, wordt ook ohtbonden , en gaat in bladen en celagtige blaad- jes ovér, waarze naar het Vet gekeerdis. Het omwindzel : van de groote Slagader, zo hard en veerkrachtig, dat men het gemeenlyk peesagtig noeme5 het Beenvlies ; het hardfte der vliezen ;' en de zeer harde Zak, welke het fpelonkagtig lichaam van het manlyk Lid influit , wordt dóor het mes alleen, by fchubbetjes langzamerhand afgenomen worden- de, in enkele vakagtige blaadjes ontdaan , zo dat ’er niets van eenige andere zelfftandigheid overblyve. | _ Door Lucht of Water te doen indringen in °t gene, in ’ algemeen, voor een Vlies gehouden wordt, kan men het zelve in een celagtig wezefi ontdoen. De witte en uitge- breidde peesägtige of Zenuwagtige vliezen van de Maag, Darmen en Pisblaaze , welken alleeri aan deze ontfarigplaat- fen vastigheid geven , worden , door het inblaazen van Lucht, het zy door een gemaakte wonde, df door omkee- ring van zulk een-Deel (*) zodanig in een witte wolagtig- heid veränderd , dat ’er niets overblyve, °t welk niiet naar Kottoen gelykt. Dezelfde Lucht heeft het bekleedzel van het manlyk Lid, °t welk RurscH zenuwagtig heeft ge- noemd; den band van het zelfde Lid, en het vleefchig bè- ' kleedzel van den Balzak (+), als een Spier befchrewen, in een waare celagtige {pons ontwonden. | n andere vliezen is het, Water bekwaamer om de celag- tige eigenfchap te vertoonen. Want, gelyk dit in de opé- - ningjes vari Suiker en hairfyne Pypjes , langzaam indringt, kruipt het dok allengs in de holen en vakjes der vliezeń, zelfs van zulken , welken voor de dikften gehouden wor- den, fcheidt de vezelen en bladen van malkander, en brengt de vliezen weder tot een fponsagtige wol, waar uit ze eerst waren voortgekomen. Het zelfde vakagtig Weefzel wordt tot dikke vliezen op een gepakt. Wanneer de holletjes met veel damp, water, geley of vet gevuld zyn , welker vogten de naastliggende blaadjes van malkander {cheiden, is het een celagtig Wezen: maar dit verandert in vliezen, van meerder of minder dikte, wanneer de vogten uitgedreven zynde , de naaste draaden elkander aangetrokken hebben, ende bladen door een naau- we aaneenvoeging of bykomende drukking, aan malkander gegroeid zyn.. n men moet het niet vreemd vinden , dat dit tot de Pee- zen, het Kraakbeen en de Beenderen zelven uitgeftrekt worde, Sommige Peezen , immers, worden in een celagtig wezen, gelyk een hard vlies ‚onder den naam van peesagtig uitfpanfel, uitgebreid; andere worden ; door de vingers uit malkander ge- trokken, en in een waar Vlies veranderd: gelyk in de Pees van de Zool-fpier kan gedaan worden. De Kraakbeenderen van een bejaard mensch , en van een-kind nog meer, voornaamlyk van de Ribben, worden byna eveneens als het celagtig vlies van de groote Slagader, in fchubbetjes losgeweekt 3 en het celagtig Weefzel gaat weerkeerig , door verharding, over in de natuur van Kraakbeen : gelyk in de vliezen van harde Klier- ezwellen dikwils gezien wordt. Wat de Beenderen aanbe- angt het is zeker dat de Aangroeifels ($) vol celletjes zyn, welken alleen in hardheid van het meergemelde Weefzel ver- chillen. | Ondertusfchen is het waar, dat’er , behalven de Beenderen, in het menfchelyk lichaam twee fóorten zyn van Vezelen, wel ken, door derzelver eigenfchappen, van de draaden van het vakagtig Weefzel verfchillen. Een Spiervezel, namelyk „altyd regt, en gelykwydig met de naastaangelegene , nooit eigen- lyk met haare takken in naastgelegen vezels ingeplant, en be- weegvaardig ($), fchynt van een anderen aart te zyn. Ook wordt het Merg der Herfenen, en het mergagtig wezen der Zenuwen, hier van afkomftig, door de eenvoudigheid va maakfel , en uitlopende lengte, zonder afbreekingen , ende , regtheid der vezelen, welken in de Zenuwen nimmer door malkander verwerd worden ; en eindelyk , door Zyn gevoelige natuur van het celagtig Weefzel onderfcheiden : want dit laatfte, gelyk het zonder beweegvaardigheid is, heeft het ook geen gevoel. VER- (1) Glandulæ conglobatæ, (*)Parenchbyma.(§)Epipbyfes.(})Irritabilin VERHANDELING WEGENS DE LEERE ENZ, 423 VERHANDELING WEGENS DE LEERE | van °t MOOGLYK GROOTSTE or MOOGLYK KLEINSTE: = Vervolg van Bladz. 438. L VoorsteL. Men verlángt een geheel getal te vin- s» en ’twelk in vier deelen gelplitst zynde, às heteerfte tat het tweede in Reden is, als a» 2 tot 3, en het derde tot het vierdeals , » 3 tot 4, zoodanig, dat de Zes Produc- -> ` =g den, twee aan twee t° zamen opgeteld, +». de mooglyk grootfteZom voortbrenge”. OPLOSSING. ` Als voot de vier Deeten veronderfteld worden, 2%, 3% 3y,€n4 dan heeft men: D +79 =4 datis: Ia iai iy bygevolg zyn de partes: a ny han Ag Ye 3Y Ae en de Zom EA Produêten J a ae ay n g i Mare, . met 109 gemultipkiceerd. komt 24 af spe 364 d y $ 2524 9" = 100 Maxe, of: 2824 gt 364 ay + (100 Maxm, +24) a wô Nua veti t 474 VERHANDELING WEGENS DE- LEERE VAN KET vermits dit nu een gerecht Vierkant moet Zyn, Zoo volgt ; at 100 Max», = 24 a met 2524 gemultipliceerd. gelyk is aan 182 ay X18247 D A bygevolg: 252400 y° Masm, = 60576 eyz 33124 ef Of: 252400 y Maar, = 3700 a" y? door 100y* gedee d is de uitkomst: 2324 Mór”. 937 at het Mex”, moet dan zyn ` _ 631 X 937 of 591247 dus beeft men: 937 af 1492 192307428 door 937 gedeeld omm mma tj komt: r af Z 1592644 | dat is ra: 1262 de eerstgevonde Æquatie gf atay s 1" = Marh, - 6 a + 9I ay 631p? = 25 Mars. ur a r a a nndenn ù ‚of: 6317! = 91 ay + (a5 Mamm. ir 6e jo met 2 . © gemultipliceerd [mamma komt: z262y* =. 9layzo dat is: 1262 y = Oita bygevolg: 1 a= 1262 en 19= 91, dan wordt 1 #5 125 en de vier partes Zyn: 250; 375, 273 en 364, makende in Zom 12622 2 dies komt voor de zes ProduBen, als volgt: IX I= 95750 I X I = 162375 I X II Z 68250 IIX IV = 136500 IXIVZ greoo MI X IV. & 09372 - TE 253000 | 338247 ` | ‘de mooglyk grootfte Zom 591247 als boven gevot- den. e MOOBIK £ SO 591 47a 0 lE MOOGLYK GROOTSTE OF MÔOGLYK KLEINSTE 474 “Om dit nu te toetfen, of bok-het mooglyk grootfte inder- daad is gevonden of niet, zoo moeten de twee eerfte partes volgens derzelver propertie tot malkander mgar om iets wei- nigs verminderd of vermeerderd worden , dan worden de twee andere deelen of grooter of kleinder ; aldus genomen zynde voor de twee eerfte deelen | . 236 en 334 of 264 en 396 ` dan verkrygt men voor de twee laatfte te | ` 288 en 384 of 258 en 344. ` ende zes Produ&en zyn gevolgelyk: | van ’s verminderde van t vermeerderde ten opzichte der twee eerfle deelen 8354 104544 67968 68112 90624 go816 * 101952 102168 - 135936 136224 110592 … 88752 pmm et qoo wam 590616 590616 beide-Zommen evenveel en minder als het te vooren gevon- dene, waar uit dan voor vast is te befluiten, dat 250, 375 5 ġ73 en 364 de waare en rechte partes zyn en geene andere mogen gevonden worden, die het begeerde prefieeren, IL. VOORSTEL. » Een geheel getal in zeven deelen te Sr fplitfen, dog dat de drie eerfte tot el. „ kander zyn als 2, 3, 4, ende drie ` „ daar op volgende, als 3, 4, 5, zynde. » het zevende de Rest, zoodanigdat de ‚ a Zom hunner ar Produften, twee aan >; twee genomen, het mpoglyk grootfte „> getal voortbrenge’’, OPLOSSING. Veronderfteld voor de zes partes ` 2%, 3X 4X, ZIS APENS 0 dan is het zevende deel 4 9x 12y, bygevolg de Zom hunner 21 Produsen o Lae o, Nag E 9 A 475 VERHANDELING WEGENS DE LEERE VAN HET gAxtiadjs 553108 zy +979 E Mah, 2 met {5 > o i 5 X gemuliph. SE E menemen AN men verkrygt: 9 A = 1iox = 108 y = O|54197 12 A =. 108 g = 194 y = 0|55{54 dus heeft men: 8 872 A 106708 À „6 4 rogor => 5832 TO [873 10070% =" 104 y=oa 6604 T2040 robroy = oló, A: 58324 104769 ZO dat is: 174 A= 4838y en 225 AZ 4838 z dierbalven is: AZ 839, X Z 225 eny 174 bygevolg zyn de partes dan: | 450, 675, 900, 522, 696, 870 en 725. Om nu het MB ximum ook te verkrygen, 200 moet 97y (108 z= 12 A) + (55 21e g-Ax Mar.) Zo | een juist Vierkant zyn ommige wenn vn nn GI dys moet gemultipliceerd worden 552 9 Ax Max», en 54x -6 A : - met 97 ` met 54% = 6A men zal hebben , M 6 648 4 Eh 3354 873 Axt 97 Marmi 2916% “646 Art 3 8: of: 2419 2 225 A x (97 Max, = 36 £) Zo dit een gerecht Vierkant insgelyks. moetendę weezen , Zo wordt gemyltipliçeerd o 97 Max», za 36 Aten 1124 A met 1124 Á met 2419 | poneren venten en S VMG nnen nn _komt: 234643 Maxam. = 87084 A = 126564 Æ of: 234643 May». = 997404 4° door 4838 = 4 gedeeld - wen verkrygt tot uitkomst ; «484 Maam, Z 997404 d. 97194 Maxve.= 398961 A. qane stirean starta O D ` g Main 43 A s s. met ~ . + MOOGLYK GROOTSTE OF MOOOLYK KLEINSTE, 477 met 4838 Š vermenigvuldigd OUR) otten nnee Gemen WEE tgene, 2 } 19898694 amasa banaya komt: 9949347 voor het Masimum. ?%t welk aldus tot een Proef bevestigd wordt, want gemultfe pliceerd zynde \ de zom der 6 laatfte 4388 met 450 het eerfte „komt 1974600 o ‚ 5 « « 3713 . 675 tweede 2506275 . . 4 « . 2813 . ‘goo : derde 2531700 . . 3 . « 2291 . 522 wierde 1195903 . . 2 , « 1595 ` 696° vyfde JII0I20 het laatfte 925 ., 870. zesde 63075 - Ce Cp e Zom 994 gelyk met het bovengevondene, | 9949347 DE DERDE AFDEELING, van ‘drie veronderftelde onbekende QUANTITEITEN: Hiervan zullen wy maar flegts twee Voorbeelden bybren. en, gelyk in de tweede Afdeeling ook is gefchiedt , omdat et weinig moeite in zich heeft , daarvan meerdere te verzinnen „ en ook om onnodige wydlopigheden te ver- myden, J, VOORSTEL: „ Een zeeker geheel Getal in zes deelen te » fplitfen waarvan het eerfte tot het twee- „ de een Reden heeft „als rtota , het dera » de tot het vierde, als 3 tot 4 en het vyf- » de tot het zesde als 5 tot 6, indiervoegen 9» dat de Zom hunner 15 Produêen twee aan twee genomen , het mooglyk groote fte Getal voortbrenge”, k OPLOSSING. men veronderftelt voor de zes partes 12,24, 34y} 5Zen6z dan worden 3 x} 7 y+ 11 2 gelyk aan 4 -de Zom der zes deelen, ‘ of: 3 Age ig datis: 1% A oi y = giaz i ND 4 ? bye - 278 VERHANDELING WEGENS DE LEERE VAN MET bygevolg zyn dan de zes veranderde deelen. FA = ai yaiz gA = ay 75203924995 003 en de Zom der 15 Produêen: Ne ds dr 265 arjan bag = Mam, o 6 o r O o . 2 © œO AARD _ men zal verkrygen 33 A= 52 AWBZ OA ` 64 A = 4283y = 12847 Z O CE 2 dus: 10 A = 95 y+ 1712 | 30/F45 3 y + 575z : 25y t3 ki dat is: $y sr 232z 1: enijys4rz5 2 de overige vier blyven nog dezelfde, kj boven i in begin: is eerd geworden, 39, 4%» 5 z, 6z “dienvolgens de Zom deezer zes partes: P HD EaR pE zz a: verder: 3% A = 5259 > 4252 O0 met II 63 A= GEA $ 1284 z Zo 7} vermen, de op nieuw verans J $ derde twee eerfte dee- kemt: 425 A mi m z5 ox gen manen evene: blyven 275 y © 4273 datis: 1y = 427 en rz = 2753 dan wordt 45 8759 bygevolg zyn de zes deelen; 915, 1830, 1281, 1708, 1375 en 1650. wordende het Maximum gevonden = 31681303. “IL Voorsrer. „ Een onbekend geheel Getalin zeven | a deelen te fplitfen , waarvan de zes » eerfte tegen malkander it Reden Zyn , te weeten <Æ tot B, als. r tot » 2,Ctot Dals2tot 3 jen Etot F,alss p3 tot 43 zyndé de G derest „ zoo datde zom MOOGLYK GROOTSTE OF MOOGLYK KLEINSTE, 479 . „Zom hunner 3 1 Produêen,twee aan tweehet „mooglyk grootfte getal voortbrenge”. OPLOSSING. Laat de zes eerfté deelen zyn IX, 2% ay, 333Z, 4z 3 danis het zevende deel H Aa gt a57 bygevolg wordt voor de Zom hunner 21 Produ&en gevonden: , l ea m I5 Hym ZI SI zn gy gt 5 7 F5 SA inoin 35 J 37 IIITER o of; „atis y2 xhg Axr 33s Jan s Aygen TALD Meni Ó be. I I I 0 O -ó 6 O I © O 2 I Io 7) O O I O O I os 1 men zal verkrygen: 14 XP 15y y4arz 3450} met t5 15258352 = 540 212 t357 +743 „7450 komen: zo xe 757 sk 1052 = 15 A5 serie 1052 isd z} gemultipk, ON eten! mmm ne zin ann emmen wee n da - datis: 25 X5 399 , „verder heeft men: 5 105 266 ytong 35 A= 108 ie srt 3702 35 A Opa oem -a Geen ennn nn SED bygevolg: gf y = 1252 SEEEN Hier door vindt men, dat 4 = ijf yen z = riy is, EE, In’ geheele getallen moet Zan en Iż 1955 If = I125eńiI z, an = gr weezens Waar door men vindt daan 2172 gelyk te zyn. dienvolgens zyn de zeven deelen 109, 390, 250, '375» 273, ‘364 en 325, en de Zom der 2i Produêen is dan 2005842 het mooglyk grootfte Getal. | DE VIERDE AFDEELING. Van vier veronderftelde onbekende QUANTITEIEEN, Hier zullen wy ook maar. twee gevallen gade flaan, uit re- | den i inde derde Afdeglingvermeldt. °° . i t 480 VERHANDELING WEGENS DE LEERE VAN HET LVOORSTEL., Laat een zeeker Getal in acht deelentes - » fplitfen zyn, zullende de Reden van 4 ~ a tot B zyn als 1 tot, 2, van C tot D als s» Itót5, van Etot Fals 1 tot 8,en laat- a {telyk die van G tot Hals 1 tot 11, zo ss danig dat de 28 Produêten vaortkomen: de uit vermenigvuldiging van twee en en twee deelen t'zamen in Zom het ss maoglyk grootfte getal doe te voor- » fchyn komen”. _ OPLOSSING. ` Volgens de in °t Voorftel opgegeve Reden konnen vor de verlangde partes veronderfteld worden : | 142%, IJs 5J, IZ, zs Ip, IIP dan is derzelver Zom 3246ytgzkiapn sd of: 32 3d 6y gz Iep Ommen a teen. NSE tn dre watta datissizsidreyr 3Z ap >- bygevolg zyn de twee eerfte veranderde deelen de volgende? ~ id=ayen 32 4Apsenad ay = 6z 8pde vier andere blyven als boven veronderfteld,. daardoor vindt men , dat de Zom der 28 Préduêfen moet we: zen: DO odio Ayes Atop 23" 3092 = 40 pi 552 =6ozp101p 5 Marw, Hier mede na-de-te vooren aangetoonde wyze, om een der gelyke Wortelen daar uit te doen verdwynen,te werk gegaan, men zal verkrygen : : | rod 46ye 302 4op| met 3. 4 1545 30y+ 1110az 6o] .. 2. 4 > gemultiplic 2045 4044 6ozsaoopt | | komen: -efa aE o d= 1389+ goz + 120 30 A = Bos s 2% z> 1209 afgetrokken, blyven o = 78y = 130 z door 26 gedeeld : - Oman uean egens GEER is de uitkomst: $ y = 52 | Voorts ' i MOOGLYK GROOTSTE OF MOOGLYK KLEINSTE, 481 Voorts heeft men nog: . ` 604A 1209-4402 es 240 6o AZ 120ys 1802 4 6065} gefubfir. blyven o 5 260 z = 366 p datis: 130 z 5 183p Hierdoer vindt men, dat y = %pen z= Bip is, dan moet in geheele getallen . - 1y 5 3055 12 183en rp 130oweezen De zom deezer 8 deelen is bygevolg 7416 3 A dienvolgens 1 x = 793 en de acht partes zyn als volgt: -_ 793. 1586. 305. 1525. 183. 1464. 130. en 1430. gevolgelyk de Zom der 28 Praduêten, twee aan twee = 22597788 het mooglyk grootfte Getal U. VOORSTEL. „ Een zeker geheel getal ing deelen s» te fplitfen , waar van de agt eerfte in » Reden ftaan, als volgt: A en. B als-x ‚os tot 2, C en Dals 1 tot 3, Zen Fals » Etot4, Gen Hals 1 tot 5, zynderZ > de Rest, zoo dat de Zom hunner 36. s» Produ8en,twee aan twee het mooglyk ss grootite getal zy”. . | OPLOSSING. Laat de 8 deelen zyn 1 2,23, 19539»1294 Z4 Ipen sp dan is het negende deel A= 32 4y 52 *6p, by gevolg is de Zom hunner 28 Produ&ten: ` 3 Aard aAytsAzkóApe7atrriaryn Igaz Bro e= 1392 20pz >24 yp 2r zs op gi zp? Maze, door verdwyning van een der gelyke Wortelen zal men ver- krygen: “ 3AÂZ I4reæ ryt 5z 89 | 6} 4AS ioxa6yt2ozea4pt 6 ¢ t'zamen ver- 5AN 15%+20y+422 + 30p | 6? menigvuldigd. 6AZ 1Öxtagytgozdóep}g 4 5J De en end Gp GEE GREERDE SR e men zal voor het eerfte verkrygen: 84 1 482 VERHANDELING WEGENS DE LEERE ENÉ 18 AZ 84r+72y4 90zł 108 18 AZ 54r+72y+90z+ 18 P } afgetrokken, blyven: o =30x = 789p dat is: 5 xZ 132P Voor het tweede heeft men: o4 A 7224150 yt 120 z+ 144p . z’ o4 AZ zand 967+ 120 z +248p gefubfit. rest: o Z 60 y = 104 p bygevolg: 15 9 = 26p Elndelyk vindt men voor het derde: | . -> Jo AZ gort 120 y + 252274 180p} | "304 90 %4 120 Yeh 1502 rine. afgetrokken -D omami amm emase nen blyft: o 1022 130p Omenan amme te mj ' - - dus: 51725 65p Waatdoor gevonden wordt, dat iz #192 ipeni s2 "Epis. Dan moet in geheele getallen weezen. ` rxz 663. 1y 442:1 z 5 325 en I= 255 ` gevolgelyk is de Zom deezer 9 deelen = 8017. en de partes voor haar zelve 6 , 3. 1326. 442. 1326. 325. 1300. 255. 1275. IIOS- dienvolgens de Zom dér 36 PraduBan toee aan ee nomen 5: 27706152 het mooglyk grootíte getal. -. MENGELWERK, ror FRAATE LETTEREN, KONSTEN EN WETENSCHAPPEN, ` BETREKKELYK. NATUURLYKE GODSDIENST EN ZEDEKUNDE, Vervolg van bladzyde 445. NOODZAAKELYKHEID VAN GOD REGT TE LEEREN KENNEN, EN ZIG MET DE BESPIEGELING ZYNER VOLMAAKT- | HEDEN BEZIG TE HOUDEN. « \ Y hebben in onze voorgaande befchouwing van dit, . gewigtig onderwerp niet alle, maar verícheide voor: deelen aangeweezen , welke uit eene geduurige befpiegeling en levendigen indruk der Goddelyke Volmaaktheden voort: koomen. Laat ons nu ten flot de zaak eens van den tegens geftelden kant bezigtigen, en met aandagt overweegen ; hoe ónwaardig het is voor menfchen , hoe onteerende voor onzë redelyke‘natuur, in eerie {chandelyke onkunde wegens God en zyne volmaaktheden te fteeken ! Op wat voorregten zul- len wy tog boven de domme dieren boogen, byaldien wy onzen Maaker niet kennen? byaldien wy evenals de zwynett onder de boomen, die hen voeden, naauwlyks opzien naar de hand, diè ons geduurig verzorgt , en ons niet verwaars digen , om ‘er zyne onbetaalbaare Goedheid eenig bewys van erkentenís, nog Zyne andere volmaaktheden eenig te- ken van eerbied voor te betoonen. Iser eenige wezenlyke waarde en voortreffelykheid in onze redelyke zielsvermo- gens, is vernuft en oordeel inderdaad agtenswaardig en edel in zig zelven, wat kan ons dan zo laag vernederen, wat onze waarde en voortreffelykheid zo ten eenemaal vernietis gen, als die veragtelyke domheid, daar we ons zo ortwaar-. dig aan ovetgeeven „en die fchandelyke verwaarloozing van dat groot en aanbiddelyk Wezen, *t welk het rigtfhoer en de oorfprong tevens van alle moogelyke volmaaktheid is, en op wien wy gevolgelyk niet kunnen nalaateh onzen aan- dagt te vestigen, zonder onze Rede uit te fchudden , en ons met het domme vee gelyk te ftellen. Laat ons hier by bedenken , hoe veele gevallen ‘er in het leven voorkoomen , waar in het ten eenemaal onmoogelyk III, DEEL, MENGELW. NO. 13. Oo 18, 484 NATUURLYKE GODSDIENST is „dat we ons naar behooren van onzen geheelen plige kwyten’, en denzelven ongefchonden betragten kunnen „ byaldien wy niet door gen duidelyk en levendig befef varr ods Wil, Natuur en Eigenfchappen aangefpoord, en hier door bewoogen worden om tedoen, het geen wy overtuigd zyn en begrypen Hem welbehaagelyk te wezen. Boven al laat ons ernftig agt geeven, hoe menige voor- vallen en omftandigheden ‘er zyn, waar in het onmoogelyk is, om een waaren vrede der ziele, eene inwendige gerust- heid-des gemoeds te genieten, ten zy wy door die heuge- lyke overtuiging , door die liefelyke troost worden onder- eund, welke eeniglyk uit de bewustheid , uit de leeven- dige bewustheid en daadelyke overtuiging fpruit ,. dat de Allerhoogfte ons bemint, dat de Almagtige en Alweetende God onze bedryven kent en goedkeurt, en ons gevolgelyk zyne Vaderlyke hulp niet zal onttrekken ; welk alles niet “kan werken, ten zy wy ons zelven vooraf met de befpiege- - ling der Goddelyke volmaaktheden geoeffend , en daar lee- vendige en indrukbaare bevattingen van hebben. En alle deze bedenkingen by elkanderen gevoegd , be- hooren gewisfelyk meer dan genoeg te zyn , om ons, als Redelyke en Verftandige Schepzelen , te bepaalen van alle onze vermogens en bekwaamheden getrouwelyk aan tewen- den , allen onzen tyd en aandagt vlytig te befteeden , ter ‘ yerkr ging van zulk eene leevendige keùnis, van zulk een uidelyk en indrukbaar befef van Gods Natuur en Eigen- fchappen, als ons maar eenigzins moogelyk zal wezen. Ten dien einde nu moeten wy ook dikwils in. de befchouwing zyner werken, en de handelingen die hy met het mensch- dom heeft gehouden, beezig zyn; de zigtbaare wereld der- halven „ en de vroegere en laatere Gefchiedenisfen, zyn hulpmiddelen , welke met oordeel gebeezigd , ons ten ui- terften. dienftig kunnen wezen ; dog wy moeten, terwyl wy zyne Volmaaktheden overpeirfzen , hier by nooit ver- eten te overdenken , in wat betrekkingen wy tot Hem ftaan ; wat gedrag en handelwyze Hy van ons vordere, en wat wy billyker wyze van Hem verwagten mogen, als een geuadeloon van het volbrengen onzer pligten, en het be- tragten van zyn heilryk welbehaagen. Dit alles vordert in den beginne zekerlyk moeite en in- fpanning , maar eerlang zullen ons deze en de andere ge- fteldheden., welke wy, als noodig tot een godvrugtig ke- ven, hebben aangepreezen , zo eige worden, dat zy ons , daor de heblykheden, die we ’er van bekoomen , als natuur- lyk -r I EN ZEDEKUNDE _ 485 lyk fchynen zullen 5 onze driften , der heerfchappy van onze Rede en Pligt volftrektelyk onderworpen, zullen ons eene onverhinderde gelegenheid overlaaten , om, met de vereischte bedagtzaamheid en voorzigtigheid , te werk te gaan; wy zullen zuiver van harten zyn , zonder ons zelven te willen , ‘zonder ons zelfs, zedelyker wyze, te kunnen ` bezoedelen ; de Goddelyke Volmaaktheden zullen zig van zelve , zonder dat wy dit , in yder byzonder bedryf des leevens, bedoelen, aan onzen geest vertoonen, en de eer- bied voor Hem ons bezielen , en van alle kwaad weêrhou= den , zonder dat het ons eenige pooging behoeft te kosten, om dien eerbied in onze gemoederen te verleevendigen. Met één woord, onze deugd zal hebbelyk , onze Godsvrugt gemaklyk, ons loon zeker , onze verwagting veilig, onze vreugd duurzaam , en onze troost onwankelbaar worden.. Dit liefelyk gevoel, dit heugelyk vooruitgezigt zal eerlang de heilryke belooning ín dit leeven zyn ; maar welk een gansch zeer uitneemend eeuwig gewicht van heerlykheid itaat ons namaals niet te wagten? Daar moeten wy van zwy- gen, dit moeten we aan de Godvrugtige Verbeelding, aan de leevendige hoop, aan het heugelyk voorgevoel der Deugd- Kevenden zelve overlaaten ; wy kunnen inderdaad geen vreugd befchryven „ die alle woorden én verbeelding te bos ven gaat; geene ‘heerlykheid vertoonen , welke nooit een fterfelyk oog gezien , nog oor gehoord heeft; geen heit aanduiden, dat nimmer in de gedagten der menfchen is op- geklommen, of van iemand onzer naar waarde kan begree« pen, veel min befchreeven worden. OO PROEP OVER DE WEELDE , EN HAARE NADEELIGB UITWERKSELEN VOOR HET GEMEEN, Door den Heer PINTO: Vervolg van bladeyde 462. En ander ongemak, °t welk uit de Weelde ontftaat , is, dat volgens de natuurlyke order , de voortplanting van het geflagt moet vermeerderen in een Land , byaldien de- zelve, door het een of ander natuurlyk of zedelyk gebrek „ in deszelfs ConfAitutie , niet verhinderd wordt. Men heeft in tyden , toen de Weelde zig tot de Grooten alleen be- paalde, zwermen van. menfchen hunne gehoortelanden zien. verlaaten., om: zig. in andere landen neêr te faan, zonder oa it 486 PROEF OVER DE WEELDE; dat’er de eeffte eenigzints door ontvolkt wierden; marde weelde der ouderen , wier fchadelyke voorbeelden dikwils de geheele erffenis der kinderen uitmaaken, dwingt dezelve menigwerven ongehuwd te blyven, om de kosten eener pragtige huishouding te ontgaan, en verftopt dus de bron- neu, waar uit eene welgeregelde maat{chappy haar voedzel haalen moet. Het wyst zig zelven aan, dat de bezittingen der ouderen onder hunne kinderen gefmaldeeld, dezen niet taelaaten, om dezelfde kostbaare Levenswyze, als by hun- ne ouderen , te agtervolgen, dan door middel eener nyvere zuinigheid en naarftig overleg. Onze vooruitziende ouders befpaarden voorheen , onder een voordeeligen handel, het geen noodig was, om hunne kinderen op der eigen vpet te doen beftaan, enlieten, by hun overlyden, hun Capitaal aan dezelve verdubbeld, ja zomtyds drie of viermaalen ver- meerderd, na; zy verlieten het toneel dezer wereld niet, zonder eene of meer andere fpeelers van gelyke of grootere vermogens in hunne plaats gefteld te hebben. De fpaarzaam- heid, de overwinften , ja, ik durf het zeggen, de gierig- heid zelfs van iemand, die fchatten oplegt , is nooit ver- ooren voor den Staat , wiens beftaan niet m het afgetrok- kene voor het tegenwoordig tydftip alleen befchouwd moet worden, maar waar van de Nakoomelingfchap een deel uit- maakt. De Opleggers en Gierigaarts ftapelen hunne {chatten hiet in hunne koffers weg, om ze renteloos te laaten leg- gen, maar zy laater ze circuleeren ten profyte van hen zelve, ten.voordeele hunner. Tydgenooten, en ten nutte zelfs der Nakoomelingfchap. „Hier koomt.by, dat zuinige lieden, zonder andere weel- de, dan die van een redelyk gemak , en burgerlyk genot, van een eerlyken handel, of eene goede en gemaklyke Fa- briek ordentelyk kunnen leeven , daar in tegendeel door de vervaarlyke nafleep, die eene groote weelde met zich voert, de minfte tegen{poeden „ het geringst verlies , het fortuin van een eerlyk ‚en nuttig Borger niet zelden tonderst boven werpen , en zulk een mensch , dewyl de gewoone " middelen van beftaan niet toereiken om zyne verteeringen goed te maaken, dwingen, om tot buitengewoone midde- ten toevlugtte neemen. Men vangt dan een Waag-handel aan, en eene geregelde koopmanfchap gaat tot een Hazard- Spel over. Het hulpmiddel is nog erger dan het kwaad zelve, en men fnydt alle zyne verwagtingen eensklaps af, om dat men dezelve te fchielyk poogde te voldoen. ` Ik ga thans ftilzwygende voorby ¿. hoe zeer die hard. - . , noo - DOÓR DEN HEER PINTO. 487 noodzaakelykheid van zig te vertoonen, en dikwils meer te fchynen dan men is, de zeden van een Volk bederft, door alle andere aandoeningen voor de gouddorst alleen te doen wyken , en met deze drift het harte geheellyk te ver. 