Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Aldus van don zeekant belaagd door de Papoea's van Doreh, hebben de bergbewoners van Amberbakin op de zijde aan den Zuidwestkant van dat gebergte , de Alfoeren van Karoon tot na- buren , die in woesthcid van aard alio volken dezer streken over- treflen en tot de klasse der anthropophagcn l)ehoorende, vaak om eene niets beduidende en dikwijls gezochte oorzaak, hunne voor- 77 gcwende vijanden met talrijke benden in den narht overvallen en tender eerbied voor kunne of ouderdom alles plunderen , uit- moorden en hunne gedoode ulagtofTers , uan stukken geaneden, in zrgepraal naar hunne bergen voeren. Ueen ander gezag dan dat van hunne overmagt erkennende, sal aan dew affrrijselijkheden niet eerder een einde zijn temaken, dan nadat het Nederlandaeh Indiftrhe (louvemetnent in dezc Ktrrken eene vestiging daarntelt en langzamerhand de ruwe zeden der Karoonen* en van andere inlandache vol ken voor ondenrer- ping aan gezag, eerbied voor orde en beachaving doet wijken. Zonder hier uit dit en andere oogpunten tot een ondenrerp van behandeling te maken de vraag, of l)oreh een geschikt en weniichelijk oord van vestiging voor het Xederlandsche gezag kan uitmaken, vermeenen wij niettetnin te moeten mededeelen, dat volgrns hetgeen oiw van de I>ejaard5te in won en* van I)oreh is verhaald, aldaar reeds eenmaal erne verging van Engelschen heeft btwtaan. Xaar die ojigaven , en t** oordeelen naar don leeftijd der verha- lers, moet zulk* omst reeks het einde van het eerste Kngelsrhe ttuvchenliestuur in de Molukaehe eilanden (I7DS — lSIKi) heb- brn plaata geliad , en minder militair dan wel handeldrijveud zijn geweest Immera van het aanwezen van krijgalieden of van eenig ver- sttrrkt punt Iretaat bij de Pajxieas van Doreh geene overlevering of zijn ilaarvan sjxiren te ontdekken op de plaata, waar de En- gelichen hunne woningen hadden gehouwd, in het binnen^te ge- derltc der haven van Doreh gelegen, en waar men nu not? de kbp]>erboo!nen aanwij>t, gedurende deze tijdelijke ve*tiging geplaiiL Hoe s4erk hun aantal is geweest, of hoe lang de venturing gt*- duunl heeft , is niet kunnen worden ontdekt , daar de l'ajxieu's van Doreh van tellen gecn begrip en van tijdrekenkunde geene kenni* hebben. C)ok Prins Amir daaromtrent door ons ondenrraagd , herinnert zicli niet ander*, dan <lat de voorzegde vestiginir gedurende het errste Efigebche tussehenlieptuur werkelijk heeft plaats gehad , maar kent daarvan geene nadert* bijzonderheden. Wij heblien intti»M*hen venler nog van tie Papoea's vemomen , dat de Engelsehen na eenig verblijf, op een van Tenute ont- vangrn sehrijven. na hunne woningen te hebben afgr broken, Doreh verlaten hebben. Vcnnoodelijk ia dit geschiod, toen het hoofd van het btatuur 78 te Ternate van zijn Gouvernement het berigt heeft bekomen , dat de Moluksche eilanden onder het Nederlandsche gezag moesten terugkeeren , doch , hoe dat zij , zeker is het , dat nit het vooraf* gaande is op te maken, dat, reeds meer dan vijftig jaren geleden, Engeland de haven van Doreh , als een geschikt punt van vesti- ging heeft beschouwd. Onder den indruk van het voorafgaande , is het onze aandacht niet ontgaan, dat wij te Doreh liebben aangetroffen eenen En- gelschman met name Russell Wallace , die volgens zijne mede- deelingen reeds sedert eenige jaren verschillende landen in het Oostelijk halfrond zou hebben bezocht, om zich onledig te hou- den met het vangen en verzamelen van vogelen , vlinders en in- secten. Omstreeks de helft van Maart met een schip van Ter- nate op Doreh aangekomen en sedert dien tijd aldaar aan den wal gevestigd, in de nabijheid der kampongs, verhaalde hi) ons, voornemens te zijn tot Augustus te Doreh te verblijven en alsdan naar Ternate terug te keeren. En zonder te beoordeelen , of de zucht voor de natuurlijke his- toric de eenige drijfveer is van het bezoek op Doreh des heeren Russell Wallace , hebben wij echter gemeend zijn aanwezen te Doreh niet met stilzwijgen te moeten voorbijgaan. Alvorens het verhaal van onze verdere reis aan te vangen, vermeenen wij nog van Doreh te moeten vermelden, dat aldaar en in de omstreken even als op Nieuw Guinea's Zuidwestkust , van tijd tot tijd, soms zelfe zeer hevige aardbevingen worden waargenomen. Onze onderzoekingen naar het bestaan van vulkanen hebben niet tot bepaalde aanwijzingen kunnen leiden. Alleen hebben wij vernomen, dat de korano of radja van Ansoes , eene kampong of negorij aan de Zuidwestzijde van het eiland Japin (Jobi) in het Noordoostelijk gedeelte der Geelvinks- biiai , nu omtrent zes jaren geleden , dienst doende als gids en tolk aan boord eener Makassaarsche paduakan, onder het gezag van den anachoda Hadjie Salawani (die later op het eiland Sala- watti overleden is) door wind en stroom naar de Humboldtsbaai (Telokh Lentjoe) gedreven en aldaar ten anker gekomen, de uit- barsting van eenen ten Zuiden dier baai gelegen vulkaan zou hebben aanschouwd. Ons bezoek en verblijf in laatstgenoemde baai heeft ons even- wel de overtuiging geschonken, dat aldaar of in de nabijheid geene vulkanen bestaan, en de voorzegde uitbarsting meet dus 79 elder* hebben plaata gehad ; vermoedelijk nog meer oo?tw&art4 dan ht*t Bougainville gebergte, welka top|>en geen ran alleeenen vulkaninrhen vorm hebben. lloeveel duistera mitmiien hot verhaal van den radja van Ansoes in zich bevat, hei kan niettcmin ceniftertnate ten heirijze strek- ken voor het aanwezen van vulkanrti op Xieuw Guinea; waar- arhijnlijk te midden der hooge bergkete nen , wier benneeuwde topjien aan de Zuidwcstkuiit zijn te zien , en wier uitbaniting zich tijdens hei aanwezen van genoeniden radja aan het Ooatelijke drrl van het Noorderstrand aan tijne verbaaade blikken sal heb- ben vertoond. Uiervoren ia reeds geicgd, dat Zijner MajejtHta 8toom*chip Etna met het barkachip Atie Atul Barie den 17*" Junij dereede van Doreh verlieten. Vijf en veertig etinalen hadden wij alzoo te dier plaatue door- gebragt en onzes ondanks eenen kostbaren tijd moeten zien voor- bijgaan xonder dien tot uitkoiiutnjke nwultaten voor onie zrn- ding te hebben kunnen aanwenden. lie Geelviuksbaai , de Noordkust van Nieuw Guinea en de \Ve»tku*t tijn daardoor onbeaocht moeten blijven, en het leed- grvoel dan rover heeft de eentoonigheid van het langdurig verblijf tr Doreh niet weinig vergroot. Werkte de dagelijks zich heroieuwende gedwongen werkeloo*- heiti reeda eenigermate ongun>tig, het gebruik der »chee]*«vo< - ding, welke te Doreh niet zoo ala in de bogt van Lakahia algewia&eld werd door verache visch, waaraan Doreh arm i*, waa van nadeeligen invloed op den gesondheidatoeatand der ekwipaadje van de Etna en der Atie Atul Bane, loomede op dien der Koldaten en koeliea aan boord van laatstgrmdd schip germbarkeerd. Er begonuen zkh meerdere ziektegrvallen voor te doen , en cinder de soldaten vertoonden zich beginneleii van de onder den naam van *berri berrT in de Molukken bekende zickte. Tot trgeiigang van een en antler werden, op aanvrage van den ofikier van gezondheid van Zijner Maje*teits Ftoomjuhip Etna, door on* »uecea»iveli)k van de zendelingen Ottow en Gender twee mndereii aangrkocht vcM>r eenen grzameJijkcn pnjs van/* 150. — en drat* aan de ekwijiaadje* van lieide imhepeu, zoomede aan de tohlateii en koehea, ver>trekt; welke ververachiug, gevoegd bijde ver.tn*kkiug van ziekenko>t en wyn uit den voorraad aan boord tier Etna, met de aorgvuldige verpieging van gemelden offibcr 80 van gezondheid , de zieken deed herstellen, zoodat bij hetvertrek van Do reli slechts zeer weiiiig lijders overbleven. Des namiddags ten 4 ure van meergemelden 17 den Junij Doreli verlatcn hebbende, ankerden de beide schepen des mid- dags ten 2 ure van den 23^ daaraanvolgende , in de Hum- boldtsbaai. De vaart derwaarts was intusschen moeijelijk en gevaarvoL Het slepen van liet barkscliip Atie Atul Barie, hetwelk zonder dat nimmer tegen wind en stroom gezegde baai zou hebben bereikt, was daarom zorgwekkend, vermits de reis plaats liad door een geheel onbekend vaarwatcr en zonder in het bezit te zijn van eene enkele kaart dier kusten , terwijl het gevaarvolle daar- van nog vergroot werd door het meest iederen nacht heerschende zeer onstuimige weder , dat zich in hevige zuid- of Noprdoosten winden , zware regens , vergezeld van donder en bliksem , onfr- lastte. Van de reis van Doreli naar de Humboldtsbaai kunnen wij weinig vennelden , want hoe langzaam ook de voortgang der sche- pen was door het opwerken tegen wind en eenen hevigen stroom, somwijlen van tien iniji in het etinaal , was de koerslijn niet digt genoeg onder den wal , om het een of ander duidelijk te kunnen onderscheiden. Intusschen zagen wij de eilanden Myfore en Misnom, bene- vens Soak en Biak (Willem Sclioutens eiland) , waarvan de beide eerstgenoemde klein en laag zijn. Ook Biak , het oosteli jkste van het Willem Schoutens eiland , waanran Soak het grootste en westelijkste en Myfore hetkleinste en noordelijkste is, — is tamelijk groot, maar weinig verheven, doeh Soak daarentegen is bergachtig; vele toppen van de bergen zijn tamelijk hoog. Verder vertoonde zich het eene lengte van nagenoeg 40 mijl van het west en naar het oosten zich uitstrekkende eiland Japin, dat naar de op de Noordkust gelegen kampong Jobie ook wel dezen laiitsten naam draagt. Het is over de gchecle lengte zeer bergachtig, waarvan de lioogte naar het oosten langzamerhand toeneemt en eindelijk bij Kaaj) Jacquinot in het Noordoosten des eilands verloren gaat Van al deze eilanden is , even als van de meeste overige in de Geelvinksbaai , weinig of niets bekend. De Tidorezen bezoeken op Soak en Biak slechts de op de Zuidkustcn gelegen kainpongs, waar lioofdcn, door den Sultan 81 van Tidore aangesteld , in naam met het gexag over <lc strandbe- volking bekleed zijti; even ala op Japin het gezag van gcmelden Vor*t slechta in de radja's der kleine negorijen Ansoe* en Am- baui op de Zuidwest- en Zuidoo*t- kiwten , benevens Seroei op het midden der Zuidkust van dat ciland, eenigermatc i* vcrtegeu- woonligd. Van de Noordkusten der laattJtgcmoemdc eilanden , van de uitge- strrkte binnenlanden , van de tiaarop en daarin geveatigde tal- rijke, maar,zoo men beweert, woeate l>evolkingen , — is echter nieta bekend , en de Tidorezen hebben het tot dusverrc niet dur- ven wagen, de hier bedoelde strand- en bergbewonera aan hunnc hrenchappij te onderwer]>en. I>e Xoordoostelijke kusten der Geelvinkshaai vormen met het damnum grenzend wcstelijk gttleelte van Nieuw Guinea's Noord- ktifrt eeue groote Delta, door de bijna ontelbare inondingen der groote Amberno of Roehu*i<en rivier, wier met onweenftaanbair krarht uit de gebergten van hrt binnenland naar de zee ge#tuwdc watrreu , tot op meer dan twee mijl uit den wal t den zilten vioed trrug dringen en door uanhoudende aansdibbing van de in hun- ne vaart mede gevoerde gronden, over eene uitgwtrektheid von nagenoeg vijftien Geographisrhe inijlen , aan de mondingen moe- raswrn hehl>eii doen ontntoan, welke hij den vloed onder water grzrt tot nog toe niet dan met rhizoplioren en eenige caauarini boomen zijn tiewassen. (k*4waart<« van de vooriegde mondingen tot aan de Artni<«i eilamlen behoudt de ku*t ecu laag vlak aanzien, waanip zich, aelfs ver op den achtergrond , geene bergketenen vertoonen. Maar venler ten oosten begin t de ku*t langzamerhand heuvel- arhtig en vervolgen* bergachtig te worden. Het binnenland vertoont hier en daar, ver in het zuiden, zelfe hooge tiergtop|ien en het langzamerhand op den voor- grond hjzende terrein lo*t zich eindelijk op in het Cycloop- grbergte, waarvan de hoog*te, ten Westen der Humboldt*- baai gelegen, top op zeven duizend voet boven het zeevlak gc- nchat vordt. Is de aanhlik van dit gedeelte der ku*t, waarop zirh hie en daar gruot** baaijen vertoonen, waarhjk schoon te noemen, in- drukwrkkri.d i* het gezigt op de pnirhtige Huin bold trivial. Zij werd in ls27(?) ontdekt door den FraiiM-hru zi-eretziger Dumont dTrville, toen hij, het bevel voerendr over de korvet TJUtrolabe, deze wateren bevoer en haar met den tegenwoordi- 6 82 gen naam naar den grooten Duitschen geleerde en reiziger A. von Humboldt begiftigde. * Hare uiterste westelijke en oostelijke grenzen zijn bealoten door het zoo even genoemde Cycloop- gebergte en den hoogen top van den Bougainville-berg , welke , zich reusachtig boven de bergketen van denzelfden naam verheflende , met een scherp ge- teekend voorgebergte op de noordkust in de zee verloren gaai De eigenlijke Humboldtsbaai is besloten tusschen twee niet zeer hooge , maar steil uit de zee oprijzende rotsen , gelegen op plus minus 2° 32' zuider breedte , die ten westen op 140° 52' en die ten oosten op 140° 54*' ooster lengte : waarvan de laatste, onder den naam van Kaap Bonpland, of als Saprop Maui, de uiterste grens der Nederlandsche Indische bezittingen op de Noordkust daarstelt. Onzeker is het intusschen , welke de beteekenis of herkomsfc is van den naam //Saprop Mani" ; Maleisch of Tidoreesch zijn den woorden niet. Trouwens beide deze volken hebben hunne zeetogten nimmer • tot de Humboldtsbaai uitgestrekt, en het is ons niet bekend kunnen worden, dat andere inlandsche zeevarende volken gezeg- de baai hebben bezocht , of aan een der v66r of nabij haar gelegen kapen den voorzegden naam hebben gegeven. Vermits echter //Saprop' 1 in de Myfoorsche, op Doreh, Biak en elders in de Geelvinksbaai gesproken wordende taal //land" of //aarde" beteekent en in die zelfde taal door //Mani" een roode vogel wordt verstaan ; is het waarschijnlijk , dat de vroeger de Humboldtsbaai en aangrenzende landen bij toeval bezocht heb- bende Papoea's van Biak of Japin, die stoute zeevaardere zijn, den naam van Saprop Mani aan de geheele landstreek bewesten de Humboldtsbaai hebben gegeven, ter aanduiding dat alles daar rood is; niet alleen de aarde, welke inderdaad langs dew geheele kust een sterk bruin roode kleur heeft, maar ook de be- volking , wier hoofdhaar rood geverwd is ; welk een en ander to- „ gen het groen der bosschen even scherp afsteekt, als de roode vederen van een op eenen boom zittenden vogel door het blade* ren groen schitteren. Er blijft echter in deze veel duisters over, maar zeker kan het niettemin daarvoor worden gehouden, dat door //Saprop 1 Voijage autour du Monde par Dumout d'Urville, Ed. dc Paris 1848 VoL II page 244 en 258. 83 Mani" we) (In aanwijzing van een gedeelte lands, maar nimmer em kaap of voorgebergte kan worden verstaan. Trrugkomende op de Humboldtabaai , tnoeten wij erkennen, dat het moeijelijk is , lift indrukwckkende daarvan naar waarhekl te srhetaen. (ielijk gestegd is, besloten tusschen twee omtrent achthonderd voet hooge rotaen of voorgebergten , op' nagenoeg ten mijl af- stand* in rone noordwestelijke m zuidoostelijke rioting van el- binder gelegen, hceft die baai binnen deze grens eene eivonni- ge gedaante, waarvan de oevera, over de grootwte lengte, om- atreek.t anderhalve mijl van elkander zijn verwijderd ; terwijl de breedte van de monding tot aan de zuidelijke grens der baai na- genoeg ten mijl bedraagi l>e westelijke oevers vertoonen , tot bijna in het ruiden der baai, ern heuvelacktig terrein, dat, langsamerhand in hoogte toenemende, zich aan hf*t Cycloo|>-gebergte aansluit en in het iuidwe*ten door den too evengenoemden hoogen top van den berg Cycloop wordt bekroond. Het oostelijk gedeelte vertoont, ten zuiden van de Kaap, die aan de»* zijde de Humboldt* baai otmduit, overallaag land, aan den verren horizont in het Oosten begrenad door het Bougain- ville-gebergte ; terwijl het zuidelijke gedeelte der baai in&gelijks laag land bevat, hetwelk op den achtergrond door tamelijk hoog gebergte wordt omzoomd. Al dese om en nabij de baai gelegen gebergten zijn tot aan de toppen met gelxiomte zwaar bewaaaen , waar tnaachen in het midwesten eenige met allang-alhng begroeide heuvelrijen achil- derachtig aisteken en een weinig meer zui<loostwaarU een ke- gelvormigc berg zijn spitse kruin om$treekii ten duiiend voet boven het lagere land van den zuidelijken oever der baai pitto- rr»k verheft Ilieren daar liggen voor de zuidelijke , oontelijke en wiwtelijke oevers kleine zwaar met opgaand geboomte begroeide rotaen van der- tig tot zretig voet hoogte boven het zeevlak en dragen veel btj, om het geheel tot eene voor den aanblik scboonste baaijen te maken. Van ht*t westelijkc gedeelte dezer baai, met gezigt op den Cyrloop, heefl de heer von Rozenberg eene teekening vervaar- digil , welke als bijlage I setter Z hiernevens wordt overgelegd. Zoodra de beide srhepen de baai een weinig ingevaren waren, kwameti uit bet zuidetijk gedeelte van de baai kleine praauwen *8 84 opdagen, bemand met drie en meer, doch hoogstens met zeven koppen. Het aantal dier kano's nam meer en meer toe en bedroeg op het oogenblik, dat de scliepen op omstreeks twee duizend el van den zuidelijken oever ten anker kwamen , reeds vijf en twintig. Hoogst bevreemdend was het gezigt dezer geheel naakte zonder eenige de minste bedeiking zijnde inlanders. De zwarte, bij velen rood geverwde haren, bont versierd met bloemen of vederen ; de armen , bezet met schelpen-ringen ; de neus, doorstoken met eenen grooten langwerpig ronden steen of met een paar groote slagtanden van wilde varkens; de borst, versierd met colliers van varkenstanden of met eene plaat, niet onbevallig te zamen gesteld uit varkenstanden en roode en zwar- te kleine boontjes : het geheel , in vorm eenigermate gelijk aan den ringkraag, bij officieren van het Fransche Legerin gebruik; gewapend met pijlen en bogen ; en bij dit alles een woest ge- schreeuw doende hooren en klanken voortbrengende , welke door niemand aan boord der beide schepen werden verstaan, doch waaronder die van //Moseu" duidelijk werd gehoord , welligt eene verbastering van het in het geheugen dezer inlanders gebleven //Monsieur ," door de ekwipaadjen van sedert 1827 deNoordkust van Nieuw Guinea en deze baai bezocht hebbende Fransche sche- pen, — dit alles vormde een tafereel, waarvan de indrukken niet zijn terug te geven. Was het verrassend de Papoea's aldus te zien, waarvan als ty- pen een drietal, door den heer von Rozenberg vervaardigde a£- beeldingen als bijlagen Letter AA en BB hiernevens zijn ge- voegd; niet minder verbazing wekte het, op eene kleinen af- stand van de rondom de scliepen varende praauwen, zeven kano's te zien, uitsluitend- bezet met vrouwen, die met evenveel behen- digheid roeiden als de mannen , en waaronder eenigen , de jong- sten van leeftijd, geheel in den staat der natuur waren; de oude- ren en gehuwden daarentegen met een zeer kort kleedje van boombast,om deheupen geslagen, gekleed. Nieuwsgierigheid schijnt de drijfveer te zijn, welke die vrou- wen naar de reede deed komen , want , spoedig door de mannen huiswaarts gezonden , kwamen den volgenden ochtend niet meer dan vier, met vrouwen bczette, praauwtjes in de nabijheid der schepen, en werden er daarna geene meer op de reede gezien ge- durende de overigc dagcn van het verblijf in de Humboldtsbaai. Nog voor de valreepstrappen gestreken waren , deden deze in- *5 Under* reeds moeite .nan boonl to komen, en naauwclijks be- utond daartoe de gclegcnheid , of hot halfdok dor Etna was met ten twintigtal dozer Paj)o«i , j« bezet , die aardvnichten , klapper- noten , pisang, gorookton visch on allorlei snui>terijen ton verkoop of liever in railing togen andoro goedcren aanboden on rich van hunno hala-, oor-, nous- on arm- vcrsien«elen ontdeden , of wcl hunno jiijlen , bogen on ftoonon bijlen afetonden , om daanroor oen men of cenige koralen in do plant* to bokomon. Alras block hot intussehen , dat doze inlanders , wior ncherp geteekcnde gelaatetrekken niot do goedhartigheid dcr bcwonrni Tan de zuidwe*tku>t uitdrukten, on wier drieste blikken groot ver- •chil opleverden met de zachte uitdrukking in de oogen dor Pa- poen's ran Karoefa, Kaimani of de Argoenihaai, volleenle diovon warm, on, ondank* hunno volkomene naaktheid, do kunrt Terctonden, om datgeen wat aan hunno begecrige blikkon in hot oog Tiel, in hun bezit en buiton boord to krijgen met eono bo- hendigheid, die don wereld beroemden goochelaar Bosro tot ocr K)u Toratrrkken. Zoo wi>1en zij ondor andoro, onder do oogen Tan don op hot halfdek geplaatrten Europeschen schildwarht , twoo koj>cren dek- platen to stolen dor toppen van hot *tuurrad, na berorens do ko|^errn pennen , waarmede die platen aan den achtertten i*tijl hrve>tigd zijn, daaruit getrokkon on insgclijks modogonomen to heblietL Voort* Malen zij uit de nagolbank nevens den grootrn mart, twee ijirren konvijnagels en bragten ze, zonder dat iomand hot brmerkto, in hunno praauwen ; torwijl zij voor on na uit do joortje* dor hutton, de koj>eren srhroeven en hakon losdraaiden rn medenameu , met welke de luiken dior jjoortjes aan de bin- nenzijdo greloten worden. Zoftdra erhter doze en andoro diefctallon ontdekt werdon on oen doel van hot ontvroomdo, dat zich nog in do nabij de Etna ligjronde kanoV lievond , wan tenig gegeven , word hot overko- men dozer vermetele dievt»n tegengegaan , znnder <lat zulk* erh- ter eenigermate do g«>ede ver>tandhouding verbrak , of hot ton Terkoop brengen van goederen Memmerde. Men wan evenwel genoodzaakt de j>oorton dor hutton en van de kajuit do* <Iaag* to sdtiiten , want doze Pnjjoea'* ontzajjen zich niet , om , terwijl de knmmandorende oflirier dor Etna zirh in de kajuit lievond . to jogen , met eetien van werrhaken v<mrzie- nen pijl, eenige voorweqien Tan oen daar hangend alingerbord 86 te stelen; en, toen die officier den vennetelen dief met een stok over zijne door de kajuitpoort naar binnen gestoken handen sloeg, om hem op die wijze eenigzins gevoelig van zijn dieverij terug te brengen, legde zijn nevens hem staande makker on- middellijk eenen pijl op den gespannen boog en mikte daarmede door een der kajuitspoorten op gemelden officier, om dezen, bij eenc hernieuwde vijandelijke demonstratie , te treffen. Toen deze Papoea's daarna bespeurden , dat zij met de ontvan- gen correctie werden vrijgelaten, werd de boog ontspannen en lagchende in de voor het kajuitspoortje liggende praauw geborgen. Ofschoon deze en andere dieverijen, van welker vermetelheid en behendigheid wij nog een aantal voorbeelden zouden kunnen bijbrengen , eene schaduwzijde in het karakter der Papoea's van de Humboldtsbaai is , veTdient cchter het vertrouwen , dat rij ons bij nadere bekendschap schonken, en dat voor het wantrou- wen bij de eerste bezoeken in hunne kampongs plaats maakte; zoomede het fiere en moedige van hunnen aard, hunne hulp- vaardigheid bij togten langs liunne kusten en in het binnenland, allezins loffelijke vermelding, en gelooven wij te mogen verzeke- ren, dat bij ontwikkeling en beschaving van deze inderdaad geestkrachtige inlanders alles goeds te maken, en dat hunne nij- verheid en aanleg voor de beoefening van kunsten en handwerken tot voorbeeldige uitkomsten te brengen zijn zouden. Het is dan ook te bejammeren , dat een volkstam , welke zoo vele natuurlijke vatbaarheid aan den dag legt, van de voordee- len eener meerdcre ontwikkeling verstoken is, en welligt nog lang blijven zal ! Prins Amir, die voor de eerste maal de Humboldtsbaai be- zocht en met iederen dag meer verbaasd stond over de vele blij- ken van vaardigheid en schranderheid dezer Papoea's, betuigde herhaaldelijk zijn leedwezen, dat zij tot dusverre niet An de heerschappij van zijnen vorst onderworpen waren , en besloot ein- delijk met de mededeeling, dat hij bij zijnen terugkeer den Sul- tan van Tidore zou voorstellen , eene hongievloot naar de hier- bedoelde baai te zenden , ten einde met hare bevolkingen betrek- kingen aan te knoopen. Welke de aard dezer betrekkingen zijn zal , leert de geschie- denis van de hongietogten der Tidorezen ; en zonder hier een tafereel op te hangcn van de daden , die togten gekenmerkt en allerwcge , waar zij zich vertoondcn , schrik en jammer verspreid hebbende, gelooven wij het van onzen pligt te achten, op den S7 wen$ch van Prins Amir do Hoope Indi.*ehe Rofrerinff opmerk- zaam to makon, ojnlat zij, zulkn jferaden oordeolende , maatrofre- lon mine, wolke hot ten uitvoer hyjfen dor voomemen* vaiiffe- melden Prin*, worden doze door den Sultan van Tidore jredoold, kunne te^emjaan ; want zeker \* hot, dat, indien doze Paj>ooa'8 niot daadworkelijk onder lift Nederlandsohe uezag pebnu/t en do troonlerlcn eener daaraan verlxmden mivrdere ontwikkelinir deel- arhti# kiiniien worden, zij dan in hunneu tiycnwoordi^en too- jttand minder bokhu/emtwaanli}? zijn , dan dat zij onder hot juk dor Tidore>rhe hoersehappij jfekromd worden. To Ijetreuren in hot voorta, dat wij, jredurende on.« verhlijf in do Humboldt* baai on do dairelijk*'ho aan raking mot hare be- woners , van jreone tolkon waren voorzien , om <m» auder* dan in do zoo monjclijk vorctannbaur to makon goliaronta^d mot cloze Pa|>oea** to onderhoudon. Yoor zooveel wij eehter to weten hobbon kunnon komen, zijn wKirt^elijke tolkon niot to l>ekoinon. I)o Tidorezen hebbon hiinne tojrten nimmor tot do Humboldts- hnai durvoti uit>trekken, omdat do volken, die do noordkust van Xietiw Guinea booasten do Geelvink*haai bewonen, woven* hun- non moiil oeno wellifrf niot onvenliondo beniehtheid hebben ver- krnren, on men hedueht wis clat zij niot zoo fromakkolijk alsde mciT weMelijk , do noordotttrauden l*ewonende volk^tammon zioh aan do !«chattin£en van Tidore zoudon onderweqx'n. En do in vnxvere tijden van hot oiland Biak wel vt*ns do ku«ten nabij do Humboldfcliaai bevaren hehbendo inlander*, die tlaardoor o«»!iig- ziu* met do taal dor Pajmea^ dior broken bekend zijn jrrtnn Ion t zijn alien overleden , torwijl in latere jaren pvne Bukkor* im-or mo voire owtwaartit o|><restovond zijn ; hiinne weiniife pezind- heid tLiartne vcrbertrende onder den dekmutitel van tfe *woo*t- #en wreodhoden dor roodharure, jreheel naaktloofiondo Pajxx-aV.~ \ojf to Iforeh zijnde, hrweerde do zendelim/ ()ttow % dat tie hiervoren jrenonnde nidja van Aiwies orniironnato niot do taal van do PajxwaV dor HumUiMt-k'iai 7011 tickend zijn , onulat hij otn«trrrk* IS.'ijJ die baai sou hebbon liezoeht. HiorUivon i< intiuwohen reed* aantretoond , clat s^noemde nulja niet in do Ilumboldteliaai is ireweot ; dorli, v«'*ir dat mij die zi*- korhrid hadd«*n vorkre^ren , lioblx*n mij van uit DoroM ^i*|<wnrti , door tiiiwhonkoin.it van I'rin* Amir, a;in L*«'Z«vdo!i nwlja Uxl«-n af t»* z«'iidrn,om hoin uit to iHKxliL'fii . zu h bn nil* to \«»r\on**n en do rei!» naar meergotnoldf baai mode te makon 88 Hevige zuidoosten winden en de felle stroom om de West beletten echter de afgezondene praauwen zelfs het tien mijl van Doreh verwijderde eiland Myfore te bereiken en , na twee of drie vergeefsche pogingen, keerden de boden onverrigter sake terug. Wij hebben intusschen geene reden ons over het gemis van dien radja te beklagen, daar hij zeker evenmin van de in de Humboldtsbaai gesproken wordende taal iets verstaat , als de hoekom van Mansinama, die, omdat hij beweerde met de op TaW (Noordkust van Nieuw Guinea , beoosten de Bochussen rivier) ge- sproken wordende taal bekend te zijn , en mitsdien ook wel eeni- germate de taal der Papoea's van de Humboldtsbaai zou verstaan, door ons is medegenomen , doch geen enkel woord der bewoners van laa'tstgemelde baai begreep. Dit gemis aan taalkennis heeft de gelegenheid benomen, om nopens de zeden en gewoonten dezer inlanders berigten in te winnen , en heeft voor de wetenschap vele belangrijke zaken , dit gedeelte van Nieuw Guinea en hare bewoners betreflende, in het duister gelaten. Wat evenwel omtrent deze Papoea's en het land , dat zij bewo- nen , is kunnen worden vernomen , is te zamen gevat in de als bijlage Letter C C hieraan geannexeerde //aanteekeningen no- //pens de Humboldtsbaai en hare bewoners.' 1 Tot aan het vertrek der schepen werden deze dagelijks door talrijke kano's met inlanders omringd, die hunne waren ten ver- koop aanboden , en , hoezeer de toevloed zoo groot niet was in de laatste als in de eerste dagen van het aanwezen der schepen, waartoe de bevredigde nieuwsgierigheid en het gemis aan meer- dere versierselen om tegen koralen of messen te verruilen , het hunne toebragten, werden er overvloed van aardvruchten , klap- pernoten, pisang en vooral groote lioeveelheden versche en ge- rookte, zeer smakelijke visch aan boord gebragt; hetgeen, bij de veelvuldige koddige tooneelen, welke daaruit tusschen de ekwipaadjen en de handeldrijvende Paj)oea , s ontstonden, der ge- zondheid van de bemanning der beide schepen , zoomede die van de soldaten en koelies, zeer bevorderlijk was. Ondanks echter dat het vertrouwen der Papoea's dagelijks toenam en in het einde zoo hoog klom, dat bij de in de laatste dagen afgclegde bezocken in hunne kampongs alle huizen werden opengesteld en geen cnkele der ontelbare mannen, die de be- zoekenden bij zulke gelegenlieden omringden, van wapens voor- 89 zien was , bleef het onmogelijk hen iets van spijs of drank te doen nuttigen, wanneer zulks werd aangeboden. Niets wilden zij daarvan aannemen ; werd daarvan in hunne tegenwoordigheid gebruikt, zij bleven niettemin in Imnne weige- ring volharden en zeUs het hun aangeboden water wilden zij niet drinken. Alleen sigaren, toen zij deze hadden leeren kennen, namen zij aan en vroegen daarom, wanneer zij den een of ander eenein den mond zagen hebben; maar gekorven tabak daarentegen wei- geTden zij aan te nemen, zeker omdat deze Papoea's, die den tabak niet snijden of kerven , maar van geheele bladen , voor het gebruik, stukken afseheuren, den tabak in gekorven staat niet herkenden, dan wel omdat zij bevreesd waren, dat hijmeteenige voor hen schadelijke bestanddeelen vermengd was. Bij de nieuwsgierigheid , welke een der grondtrekken in het karakter dezer inlanders is, en zdo verre ging, dat zij de be- zoekenden hunner kampongs overal betastten en elk hunnerklee- dingstukken bezagen en bevoelden, mag de voorzegde tot het laatste toe volgehouden weigering, om iets te nuttigen, bevreem- ding wekken en leidt zxdks ons tot het vermoeden, dat de ekwi- paadjen van vroeger deze baai bezocht hebbende schepen de be- woners der Humboldtsbaai sterke dranken of andere voor hen schadelijke zaken hebben aangeboden, waarvan de benevelende of nadeelige uitwerking hen voor altijd afkeerig heeft gemaakt het een of ander van blanke vreemden aan te nemen. Latere bezoeken van Nederlandsche oorlogschepen zulleneven- wel, bij steeds klimmend vertrouwen in de goede bedoelingen der bezoekers, ook den vooizegden afkeer doen overwinnen. Gedurende het verblijf der schepen werden, immers wanneer hevige regens, welke hier dikwijls vielen, zulks niet beletten, togten gemaakt langs de kusten of in het binnenland; en wel op den 24 8ten en 26 8ten Junij , door de heeren van der Goes , Beckman en Croockewit; op den 25 stcn , 29 8ten en 30 8ten dier maand en den 3 den Julij door de heeren van der Goes en Croo- ckewit, en op den I**** en 2 den Julij door den heer van der Goes alleen. Eenige dier togten werden door de luitenants ter zee der l e en 2 e klasse van Asperen , Wolterbeek Muller en Mac Leod me- degemaakt; terwijl aan velen de heer von Rozenberg en Prins Amir of een zijner volgelingen deel namen. Overigens liet de heer lloijer onder zijne leiding de hydrographi- 90 sclie opnnme der baai door de officieren der Etna plaats hebben j waarvan de kaart mot eene landverkenning als bijlagen Letter DD en DD 1 dat verslag zijn vergezellende. Bij de eerste dier togten, in twee gewapende slocpen , werdvan de reede, waar de scliepen ten anker lagen, zuidwaarts opgestuurd naar de zuidelijke overgrens der baai, waarop zich een inham vertoont achter een eenigzins verheven rotsgesteente , hetwelk tot het vermoeden had geleid, aldaar eene rivier te zullen vinden. Te pogen die rivier, waaruit vele praauwtjes naar de schepen geroeid waren, optevaren,washetdoelvandentogt, omalzoo, bij meerdere bekendheid van het land, ook eenig licht over dewel- ]igt langs de oevers van die rivier wonende bcvolkingen te verkrij- gen ; maar naauwelijks was men de gewaande rivier opgevaren of de bezoekende lieeren bespeurden , dat men door eene kleine zee- straat, ter breedte van 400 Nederlandsche el, in eene wijd uit- gestrekte verlenging der Humboldtsbaai was genaderd, aan wel- ke wij, terverduidelijking,den naam van binnenbaai zullen geven, om ze van de andere te onderscheiden , ofschoon eerstgemelde an- ders die benaming door de vele ondiepten en riflen, en mitsdien ongescliikt om door scliepen van eenigen diepgang te worden be- varen, niet verdient. Zich uitstrekkende van het Noorden naar het Zuidoosten over eene breedte van gemiddeld \ mijl, is zij niim 66n mijl lang, en levert deze , aan bijna alle zijden , door sterk begroeide kalk- en koraalrotsen omringde binnenbaai, welke alleen aan de noordoostzijde door laag met duizende klapperboomen bezet land is omgeven, een voortreflelijk schoon gezigt op, waarvan het schilderachtige niet weinig wordt verhoogd door een paar sterk met opgaand geboomte bewassen eilandjes, wier groen aange- naam boven den blaauwen watcrspiegel uitsteekt. Aan de Noordwestzijde van deze baai liggen , op weinig afstands van elkander, de kampongs Oengrauw en Tobaddi, waarvan de eerste klein, maar de tweede zcer groot en uiterst bevolkt is. Aan de Zuidzijdc vindt men de kampong Wawah, mede zeer groot en sterk bevolkt, en aan de Noordoostzijde treft men de kampong Toedoes aan , middenmatig van grootte en bevolking. Al d(^ze en de later in de buitenbaai aangetroflen kampongs zijn oj) palen in hot water gebouwd en sleclits de kampong Wa- wah en eene andere in de buitenbaai hebben door bruggen gemeen- schap met den nabi j gelogen vasten wal , waarvan de overigen op 100 h 200 el zijn verwijdeid. 91 Bekoorlijk is het gezigt op al de opgemelde kampongs door den vreemdsoortigen bouw der huizen en den in iedere kampong aangetToflen tempel met zijne versieringen en het hooge ve boven de andere gebouwen uitstekend dak. Van de kampong Tobaddi, welke uit negentig over eene groote oppervlakte verspreide huizen bestaat, benevens van den uitnemend fraaijen tempel dier negorij , vervaardigde de heer von Rozenberg de teekeningen, welke als bijlagen Letter EE en FF hieraevens worden overgelegd. Tijdens dit eerste bezoek in de binnenbaai, hetwelk zich be- paalde tot de kampong Oengrauw, Tobaddi en Toedoes, werd het aan geen der heeren van het reisgezelschap vergund , uit de sloepen en op de rondom de huizen gelegde bevloeringen , welke kleine pleinen vodr ieder huis vormen, te stappen. Alle pogingen , daartoe in der minne aangewend , werden door de aan alle zijden zamendringende Papoea's van de hand ge- wezen. Bestendig voeren tusschcn de sloepen en de paalfunderingen der huizen een of twee praauwen , met gewapende inlanders be- zet, om te digte nadering bij de huizen te beletten, terwijl ge- spannen bogen met pijlen op de bevloeringen dier praauwen ge- reed lagen, en alle mannen voor de huizen met pijl en boog ge- wapend waren, om dengene, die het zou wagen, uit de sloepen te stappen , voor zijne vermetelheid te straflen ; en vermits het onvoorzigtig en roekeloos geweest zijn zou, zich door geweld datgene te verschaflen wat men verwachten moest, later langs zachte wegen te verkrijgen, werd aan het verlangen der Pa- poea's voldaan , en geen der bezoekers trad uit de sloepen. Die verwachting werd niet te leur gesteld, want, bij het be- zoek op den 26 8ten Junij van de meest verwijderde kampong Wawah, was het vertrouwcn reeds aanmerkelijk toegenomcn waartoe de op den 24 sten te voren uitgereikte kleine geschenken in de drie opgemelde kampongs en de vrijgcvige wijze, waarop de ruilhandel aan boord der beide schepen werd gedreven, zeker veel hadden bijgedragen. Toen echter de sloepen de kampong Wawah naderden , welke zoo als hiervoren is gezegd, gemeenschap met den wal heeft, stonden een honderdtal inlanders gewapend aan het strand, hie- ven een woest geschreeuw aan en zwaaiden met hunne pijlen en bogen, waarvan sommige op de komenden gerigt werden. Maar eenige uit de kampongs Tobaddi en Toedoes gevolgde 92 praauwtjes met Papoea's naderden de tierende menigte , en poog- den haar van de vreedzame bedoelingen van het reisgezelschap te overtuigen; altans de wapenen werden voor een groot gedeel- te ter zijde gelegd , en vele der aan den wal staande inlanders begaven zich te water en boden de beliulpzame hand, om de sloepen door den modderachtigen grond zoo ver mogelijk op te lialen, dat de zich daarin bevindende heeren konden debarkeren. Onder de laatstgenoemde inlanders bevonden zich ettelijken, die groote met water gevulde pannen en bakken aanbragten en het den bezoekers aanboden , na daarvan zelf eene teug te heb- ben gedronken, ten bewijze dat het geene schadelijke eigen- schappen in zich bevatte. Aan den wal gestapt, werden deze aanbiedingen van water herhaald en , vermit> zulks bij latere bezoeken in andere kam- pongs insgelijks heeft plaats gehad, mag het daarvoor worden gehouden, dat het toereiken van water aan vreemdelingen als blijk van vricndschap en vertrouwcn is te beschouwen. Met verbazing en verwondering aan den wal ontvangen, werd de wandehug langs het strand wel, inaar tusschen de hnizen niet toegelaten , tot dat men , na eenen kleinen afstand te heb- lien afgelegd , in de nabijheid kwam van den ook in deze kam- pong zeer hoogen en grooten tempel, voor welks zuidelijken in- gang eene gaanderij is gemaakt , van waar men met eene uit balken te zamen gestelde brog in eene soort van voorhof nadert , aan alle zijden door met klapperbladen behangen bogen omgeven. Deze voorhof is geheel op den wal, maar mogt door de be- zoekende heeren niet worden in- of doorgegaan. Alle pogingen daartoe werden door de Papoea's afgewezen, en reeds maakte men zich gcreed, langs denzelfden weg, van waar men gekomen was , naar de sloepen tenig te keeren , toen een der heeren van het gezelschap op den inval kwam, v66r de om- heining van den voorhof neder te hurken ; dadelijk volgden al de Papoea's dit voorbecld , even als de overige bezoekers het- zelfde deden en , na eenige oogenblikken aldus te hebben geze- ten , werd de toegang tot en door den voorhof vergund. Het neerhurken was in de oogen der Paj)oea , s een eerbewijs geweest, bewezen aan de onbekende Godheid, die in den tem- pel wordt gehuldigd , en had de inlanders geneigd gemaakt den vreemdelingen hun lieiligdom te laten voorbijgaan. Voorbijgaiin — want ondanks alle verzoeken daartoe mogt men den tempel niet binnentreden. 93 Zijn uiterlijke gedaante is even als die in de kampong Tobad- di , en hij is met niet minder versierselen dan deze voorzien. Ongehuwde jongelingen houden daarin , even als dat elders in andere kampongs is bewaarheid geworden , de wacht en , na zich eenige oogenblikken met de besehouwing van het uitwendige des tempels te hebben onledig gehouden, werd het gezelschap, het ruime boven het water op balken gemaakte en met nibong lat- ten goed bevloerde plein , dat de drie overige zijden van den tempel omringt, aangewezen, om een weinig uitterusten. Aan die uitnoodiging werd voldaan; men zette zich op de zoo evengenoemde bevloering neder en de tallooze uit de geheele kampong bijeengestroomde Papoea's hurkten , of stonden , rondom het gezelschap, staarden de bezoekers met nieuwsgierige blikken aan en verwonderden zich over het aanwezen der blanken in hun midden, voorzeker de eersten, die deze kampong betraden. Vrouwen kwamen echter niet te voorschijn; wel hoorde men hare gillende stemmen , hier en daar in de omringende huizen ; nit menige woning zag men nieuwsgierige blikken door de atap- pen daken of gabba-gabba wanden naar het reisgezelschap wer- pen , maar zij vertoonden zich niet ; en toen , nadat vooraf nog een der heeren de vergunning had bekomen om een huis binnen te treden, waaruit evenwel al de bewoners verwijderd waren, het gezelschap de kampong verliet, had men wel in het vertrou- wen der Papoea's eene groote schrede voorwaarts gedaan , maar tot vermeerdering van kennis nopens hunne zeden en gewoonten weinig vernomen. Door aanhoudende verzoeken gelukte het ten laatste nog aan een tweetal der bezoekers de eerst hardnekkig geweigerde ver- gunning te bekomen , om zich landwaarts in te begeven. Een der Papoea's strekte tot gids, maar de togt moest weldra worden gestaakt, door de zachte kleiachtige gesteldheid van het terrein, waarin men tot over de enkels zakte. Bamboesstruiken en sagopalmen maakten langs dien weg een groot deel van het geboomte uit, waartusschen zich echter kreu- pelhout en zware opgaande boomen verhieven. In de nabijheid der kampong, waar de grond minder week is, zag men, behalve volwassen klapperboomen , vele jonge klap- per-aanplantingen , welke alle met stevige paggers van dikke boomtakken waren omringd, tot wering van wilde varkens, doch waaruit men de zorg dezer inlanders voor de aankweeking van dezen vruchtboom ontwaart; eene zorg, op geene der tot dus 94 verre bezochte gedeelten van Nieuw Guinea aangetroffen en sterk afstekende bij de onverschilligheid van andere inlandsche volkstammen voor de teelt van vruchtboomen. Den Id*** 11 Junij werd een gedeelte der kust buiten de oost- zijde der baai bezocht, welke over dat gedeelte onbewoond werd bevonden, doch op ongeveer een halve mijl meer oostwaarts* waar de kust eene landtong vormt, zag men verscheidene praau- wen van achter die landtong te voorschijn komen, hetgeen doet veronderstellen , dat aldaar huizen of kampongs bestaan. De afstand was echter , in verband tot het plan om de oosfc- en zuidzijden der Humboldtsbaai dien dag te bezoeken , te ver en de zachtkens aan opkomende zeewind maakte het, bij de hier op de kust staande branding, minder raadzaam, de reis verder oostwaarts uit te strekken. Naar de baai teruggekeerd , debarkeerden de bezoekere, be- zuiden Kaap Bonpland, het voorgebergte , dat de Humboldts- baai aldaar omsluit , en zetten hunne onderzoekingen voort langs het breede, zeer zacht oploopende zeestrand, tot daar, waar de schepen benoorden van dat strand ten anker lagen. Nergens evenwel werd eenig spoor van bewoning of bebouwing aangetroffen. Klapperboomen vond men in overgroote menigte, maar, be- halve deze, was de vegetatie overal schraal. Bloemen werden nergens gezien en, met uitzondering van eenige kraaijen en &!ne witte kakatoea , ook geene vogelen ge- hoord. Trouwens deze armoede aan bloemen en vogelen is bij alle be- zoeken der kusten en van het binnenland waargenomen, en, hoezeer sommige Papoea's der Humboldtsbaai, met vederen van paradijsvogelen en kroonduiven versierd , zijn gezien , bewijst de geringe hoeveelheid dier vederen , bij de zucht dezer inlanders om zich op te schikken, dat beide laatstgemelde vogelsoorten in de bosschen en gebergten rondom voorzegde baai schaars voorkomen. Zooals hiervoren is gezegd, zijn de oostelijke en zuidelijke kusten der Humboldtsbaai laag land. Bij het bewandelen dier kusten werden twee rivieren gevonden, waarvan de meest oostelijke , ofschoon toen bijna geen water af- voerende en over eene groote lcngte, bij den vloed, door de zee overstroomd wordende, eene zeer wijde bedding heeft, zoodat deze rivier in den regentijd , gevoed door het water , dat van het 95 ten zuiden der binnenbaai gelegen gebergte afvloeit, eenen bree- den stroom vomit. Langs hare bedding een eindwegs landwaarts ingedrongen, werd het terrein overal moerassig , met rizophoren begroeid , be- vonden. Ook de elders, langs de Zuid- en Oostkusten der baai, aan- gewende pogingen, om dieper in het land te dringen, leverden het bewijs, dat niet ver van de stranden, de grond drassig en met rizophoren bewassen is, zich uitstrekkende , voor zoover de Zuidkust betreft, tot aan het Noorden en het Noordoostelijke strand der binnenbaai, en mitsdien dat gedeelte der kust onbe- woonbaar makende. De tweede der opgespoorde rivieren, ofschoon minder breed van bedding dan de eerste, voert met eenen kleinen val, nict ver van het strand , eene aanzienlijke hoeveelheid zuiver smakelijk drinkwater af, waaruit het barkscliip Atie Atul Barie v66r zijn vertrek van de Humboldtsbaai het waterruim heeft aangevuld. Het terrein om deze rivier is hooger, doch ook desniettegen- staande is de vegetatie schraal, terwijl het niet onvermeld moet blijven, dat nergens langs de kusten en in het binnenland, zoo ver zulks is doorgeurongen , slingerplanten zijn aangetroffen , waaraan Nieuw Guinea's Zuidwestkust zoo rijk en zelfs de om- streken van Doreh niet arm zijn. Den 2,9*** Junij werd een togt naar het binnenland onder- nomen. In het zuidwestelijke gedeelte der baai ligt een minder hoog, meer glooijend en met hoog gras, meer dan met geboomte, be- wassen gebergte, waarvan het overtrekken het vooruitzigt ople- verde , eenen verren blik in het westelijk gedeelte des lands te kunnen werpen. Met sloepen in den vroegen morgen naar de binnenbaai ge- roeid, werden deze naar het punt van den oever, waarmenwilde debarkeren, vergezeld door een paar kano's der Papoea's. Trouwens is er geen togt, behalve die op den 25**** Junij ondernomen , waarbij de sloepen niet steeds door een of meer kano's werden vergezeld ; en , zoo eene zekere mate van wantrou- wen nopens de bedoelingen der reizigers daarvan in den aan- vang de drijfveer moge zijn geweest , deze had op den 29 sten Junij reeds opgehouden. Louter nieuwsgierigheid om te weten werwaarts men zich be- gaf, was toen, even als later, de aanleiding tot dat verge- 96 zellen, gelijk herhaaldelijk is gebleken, wanneer deze Papoea's waarschuwden voor riffen of ondiepten in het vaarwater , dan wel bij te lagen stand van het water de daarvoor eenige oogenblikken op het drooge geraakte sloepen onmiddellijk ter hulpe snelden en, uit lmnne kano's springende, de matrozen in het weder vlot bren- gen der sloepen bijstonden. Hulpvaardigheid is mitsdien almede eene der goede eigenschap- pen dezer inlanders , en , bij het aan den wal stappen ter vol- brcnging van den zoo evengemelden togt, ondervond men daar- van een hernieuwd bewijs. Op den te bestijgen berg waren voetpaden, maar deze daalden op andere punten tot het strand af, dan daar, waar men geland was , en om een dier paden te bereiken , moest men over eene groote uitgestrektheid , zich eenen weg banen door het hooge gras (allang-aUang). Zoo ras echter de Papoea's uit de gebaren der heeren van het reisgezelschap hadden bespeurd, dat deze den berg wilden be- klimmen, braken zij van de nabij den oever staande boomen eenige takken af, beduidden door teekenen, dat zij voor de be- zoekers eenen weg wilden banen en, toen weinige oogenblikken daania de kleine karavaan zich in beweging stelde, vond zij tot daar, waar men het voetpad was genaderd, het hooge gras ne- der gestagen , zoodat men gemakkelijk daarover gaan en den voet des bergs bestijgen kon. Op den top genaderd , welke naar gissing achthonderd voet lx>ven het zeevlak verheven is , heeft men voor zich eene uitge- strekte bergvlakte, zacht glooijfcnd opwaarts gaande naar eenen eenigzins meer verheven top, welke het bergplateau ten westen besluit; terwijl aan de noordzijde de uiterste heuvelreijen van het Cycloopgebergte zich aan deze bergvlakte aansluiten, even als ten zuiden zulks de bergketen doet, de binnenbaai tot zui- dergrens hebbende. De grond op deze bergvlakte is schraal, uit roode stijve klei- aarde , met mergel vermengd , bestaande , waartusschen hier en daar groote blokken quartz gevonden worden, zoodat men daar weinig opgaand geboomte of kreupeUiout en voor het meerendeel niets dan slecht gras en allang-allang aantreft. Maar zoo het zien daarvan spoedig eentoonig wordt , een te- mgblik op de binnen- en buitcnbaaijen is eene ruime vergoeding voor de inspanning , om deze hoogte te bestijgen. De Zuid-, Oost- en Noordzijden der Humboldtsbaai liggen 07 gehcel open Toor het gezigt en dc blaauwe toppen van het Bou- gainvdlc-gcbergte met hct daarvoor liggende lage land bekroouen drn horizon t in lift Oosten ; even als de van cveitgenoemd ge- bcrgtc, vcr in lee vooruit«pringeiide, voet schcrp op hct zei»vlak afstrrkt « Minder trotach, maar bekoorlijker is teven* het gezigt op de bttinenbaai , welke van den bestegen bcrgtop, als ectie Hchil- denj, ontrold aan de vocten van het reisgezclschap lag. l>e grocne boorden van dit binncniandjiche tnecr, de twee daarin liggende eilanden, de door de bouworde harer hutzen en Usn|>els pittorcake kampongs, en het hooge gebcrgte op den ziii- dclijkcn achtergrond kau wel venneld, maar niet naar waarheid gf5*rhcUt worden. l)c heer von Rosenberg vcrvaardigde daarvan eene teekening a vol d'obrau, welke als bijlage lietter UU hicrncvens is gevoegd. Xa lieh met moeite aan hc*t aansrhouwen van dit tafereel te hrbben onttrokken , werd de wan deling voortgezet tot aan den twcfdcn bergtop. Van daar begin t het terrein langzamerhand in telkens lager wordende heuvelen te dalen, doch neemt in gelijke mate in tfturhrijkheid toe, totdat het zich in digt geboomte verlicst, wmaracliter zich, in de rigting van het Zuidocttten naar het Xoordwc»1en , het uiteinde eener breede baai vertoont , in welke , voor erne landtong, eene kampong zigtbaar in, geheel gelijk aan die in de Huniboldtsbaai , en wier talnjkhcid van huizen, met hct gewapend oog bespied, de zekerheid verschafte, dat ook dat gedceltc van het hinncnland, even als de omstreken dcr Humboldfebaai, stcrk t)evolkt is, Hct was intuawrhen niet doenlijk derwaarts af te dalen. 