VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
vs» 23. Ai tckend^ mea mya« Voorzeggingen op, Wierden ze op eene rotle naauw^leurig bewnrd! t4« Wat ! met eene yzicre griffie gedrukt in het lood: Of gebeel gcpiaatst ter gedagtems in een graniet. gj. Daar ben ik'teker van, myn bloedwreker kefti Hy zal de htstfte in het (faydperk trenlen ; . Myn huid mag nu doorknaagt zyn , In myn eige vlee^ch zal ik (andc^fi) £tohini .pau ay. Ta Diea zal ik zien ten mynen voordeele (huln» Pan zal myn oog niet meer afwyken ! Hoe zeer verlangen naar dac ilond myne nit* zicbteo Zie BOOR w. TAM iptorm Zie bier, van decze bcwustc Vcrfcn, de Omfchryviog ^ nevens de daar op flaande Aanmerkinffeii. aj, Wat my overkomen mag, beneveld door treuiige denkbeelden , ik geToel iets , juist bet tegengeftelde van ti- les , 't geen wel eens flaauw aanilikkerde , maar weder vetduirttni ik zal bet mededeelen, en ik wen»ch dat die woorden door u opgetekend , en tot de uickoinst sorg* vuldig bevraard zuUen worden. 24. Ja even als een fpreul^ Op oe begraafplaatzen in eene ioode plaat op de gri^ met dcr vergctelheid ontrukt worden. 25. Wat 00k beoren mag, boedanig de uitkomsc 00k moge wezen, mt hoib „ vs. 23. De atnmerking van zommfgea is hier niet ^eker ^ Boch natunrlyk genoeg; de wyze van fcbiyven ter gedsgtealt IP dieo tyd fchynt geweest te zyn , ten loode plaac, in cet rots geplaatst , In welke voren gennakt waren » die , op du ze nict met ftof zoaden gevokl worden ^ din met etn zeker deeg van eene asdere koleur» ket geen in de luge hard wieid» aaogevuld was* vs. 95. Kon(lig, meesterlyk, zegt ilc^n, is bier de weOf- ding, de man is nu ten hoogften cop droefheid, enkel droefheid, hy fcbync zich geheel ce ontlasten, op eenmaal op hec 0Bver« wagcsc komt de lichdbraal, welke wy ou cn dan. even in zyn Dichtftuk zagen flikkeren , vooral Hoofdfl. XVI: i8-2fi. In al- len kracht en gians le voorfchyn, en fchoon 'er weder WoU ken zuUen opkomen, word hec nimmer zo donker we^r. HeC komc hier alles aan op hec woord Gael; tan regter ce denken fs vxeemd , gansch ondacuurlyk aan ^orf, in den zfn, zo als wj bee woord bezigeo > dagc job in zyn teefcyd nlec, en SALOMo*a Iceftyd zo veel later , geefc daar voor een ander woord ; in ^OBs leeftyd kan men alleen aan een bloedwreker denken « bet eenige uiczigc voor, den gedrukten , en dan moec men de aanmer* king van la RocQiizy d'arvieUx en anderen,dle der Oasternngem Zeden befchryven, zich weder herinneren ; dat fcmand ondtr de Arahieren » zich willende wreken , Jaaren lang met hec grooc fie geduld wagcen kan, zy zoeken altyd naar de beste gelegeoir beid om zich voldoening ce bezorgen, om dac zy zeker Ugt' vuor vatcen, zou men zich daarvan al ligc eene andere gedagci vonnen ; maar zy kunnen zich meescerlyk tot den bekwaamen qrd bedekken. &7. Voor mynen begunftiger zal ik my onbelemmerd over jnyn onfchuld mogen venoonen , vervrymocdigd door Zyn 4oor(laande gunst, dan zal ik door geen droefbeid, door geen fmarte verdiept , dien Weldoeuer, dien ijefchenner^ niet weer uit bet oog en uic de gedai^te verliezen.'* 1 Boven hebben wy reeds aaugemerkt, dat odk bet Botk Ar Pfalmen van eene Inlcidins wordt v^orgegaan. Wy •ntmoecen aldaar verfcheiden traaije Aanmerkin^en, hoe* Wei niet alien van even ved bondigheids* Het geen de Eerw. «le lattfte fitan:** aan de opftandidg van eenea Goel^ of tan (wne algemeene voor job, heefc de man nice dorven denken , jfchooQ by de berlleUing van job eersc na die leeven verwagr*. • Hec ganfche gedigc is misvormd, verliesc de meeste kraf^, de uitkomsc is onwaar, zo dra wy hier in hec gewoone vallen; geen fchaduw van erkentenisfe , .van doorzicht in de Icere d;;r opdanding van hec ligchaam , is in die voorHel te viodeo , de eerflj fiybelfchryvcr zou dan reeds met jzsaf CHRisTus , die de oniterflykhcid heefl aan bet licht gebragr^ gelyk (Uan, bee vcrfcbiU tusfchen hem en zyne Vrienden, was dan in een woord sCfgedaan geweest , hy bleef fhande hoodea dat de Godheid zo trefiP^nd den braaven' kan bezoeken» zonder dat de reden in ^smaas gedrag lag, daatin legt nu bet uit* Qcemende van zyn Godsvrugc , zonder voorbeeld 9 dat by zulke ruime gedagceo van de Godheid heefc. zo dac hy ge« ioofc, hec mag nog donkerder worden, in den nut der Zi^t* miig geen waarfchynlykheid zyo, zyn inwendig gefoel door een leevendig vuur aangeblazen deed hem van de recktveerdigheld der Godheid aliea verwagcen , hoe benaauwd het zyn Vriraden hem maakcen, die hoopte ja die geloofde hy zcker, God telve.zou zyd wreker zyn. zyne Vrienden oferwbnen, by berltellen , en zy V ooggecuigen van weezen.*' 4^ yde Xicdercn fchryft, zai by vcelen byval vinden. In ''t by. zonder (laat de Heer van vLotbn ftil, op de <iiis genoemde Jitsfiaanfolie Pfalmn , en op de kennierken , aan welke deeze , door de hedendaagfche Leezers kunnen onder* Icheiden wordeti. De gewyde rebels: aanhaalingen in het fi. T. , en gelykheid van lotgevallen in david en den Mssfias , komen zyn Eerw. al9 te algemeen , en dos niets -bepaalende voor. Wat die bekende regel betreft: een p Pfaltn , ten OMnfle een gedeelce van denzelven , ziet 6tv« ^ getwyfeld op den Mesftas , zo dra *er door de Scbry- 9, vercn van het N. T. uit dezelve toepasfmg op jesu5 ^, cHuiSTus gemaakt werd; dit algemeen zo aan te nec« ^ men (zegt de Heer van vlotbn) is een bewys vaii ^9 de grootfte la<(heki , en voert dikwils de aanftootelyk* fte tegenftryJighedeo in : die hier de. grootfte voorof>p- ^1 deekn hecu ter begunfliging van dien regel , zai aich 9, zelven niet kunnen voldoen, als hy maar Matih. XI((: 34» 35 » ™^ Pfalm LXXVIII: a. vergelykt; zo lang 9, wy de ceHle irekken van gezond menrchen verftand 9, gehoor geeven ^ kunnen wy veele. aanhaalingen in het ^, N. T. niet op den Absfiat brengen.** Even min voldaan id de Schryver over den anderen regel felykheid van lotgevallen in davh) en den Misfiat ^ d» omftandtg^ „ heden zo van leeffyd, Knrakter als anderen, zyn me- ^ nignasilen zo ftrydig in de aanhaaNng, en in bee eerily oogmtrk , dat deeze regel gansch onbrutkbaar word« 9, Gelykheid in lotgevallen, namentlyk varb lyden, is we« der veel te onbepaald , en men zou dan betere overeen- komllen tusfdien jos en jBScrs, dan wet tusfchen dat vio en den Mesfiar, kunnen* vinden..'* Hoewel deeze redenen ons niet onaanneenielyk voorkomen , hadden wy^ egter , wel gevvenscht , dat de Heer van vlotbn net Sen.hy al<$ *t kenmerk der Mesflaanrche Pfalmen nederftelt^ een helderdef licht, en meer bevattelyk, hadt voofgedrasH gen ; om mi niet te zeggen, dat het geopperde kenmerk .by veekn als niet vry van bedenklykheid zai befchouwd wordeiK *sMans meeningkomt hier op nedeTh - David erken- de in den Mesfiar eenen Troonopvolger, welke als grond- kgger en vermeerderaar dcs Ryks , hem zelven verre zou overtreSen, en, even als hy zelve , door moeilykbeden tot .aanzien zoude (lygen. In dit laatde , zegt de Heer van vi^oTflKsL 9^ zo. Van het bepaald oogmerk en dc inrigting dcezes Gibeden- boeks der Portugetfihi Jtmden^ hebbcn wy, hetcerCt Deel aankondigende , genoeg gezegd (J*). Het tweede behelst de Gebcden voor net t'eist der Onge- iLUwde Broaden^ der IVeehen en Hutten. Onmiddelyk is het ten dienlh der Jooden vertaald; doch de Vcrtaaling zelve van veele P/almen en Gedeelten der Wet , die geen gering gedeelte des Boeks uiimaaken , tal ▼an cene algetneener nuttigheid kunnen weezen; daar dc-. 2clve ons eene Joodfche OverZctting opievert van die ftak- ken desOuden Verbonds, welke^ vergclyking met onze ge- ivoone Christen- overzetiinge foms haare nuttigheid kan hebben ; en kunnen Wy uit dezelve ontwaaren , hoe wel getroflen onze gewbone Vertaafhig zy. Wy^ geeveii ten voorbeelde de eerfle der Plalmen die ons hier voor* komt, le weeten, den XCU. Deeze luidt, volgcns dc ver- tolking van dit Genooifchap , 5. I. Pfalmgczang voor den SabbathdSg. ft. Heilzaam is het U, 6 heerr^ te teoven; en Uwen H* Naam, 6 Allerhoogfte, tepfalmzingen! 3. Des morgens Uwe Genadc, en des nagts Uwe Waar- held te verkondigen. 4. Op tienfnaarentuig en vedel , en met zielftreelcnde toonen op de Harpe. » <. Want Gy hebt my door Uwe Werken verrukt, ook ^talik Uwe CGodlyke) verrio;tingen nitgalmen. 6. Hoe heerlyk zyn Uwe Werken , 6 Atvoorzienend We^ zen ! Hoe doordringend zyn Uwe bepelnzingen. 7. De verllandlooze kan ze niet bevatten ; zy kunnea door den onweetenden geenzins doorgrond worden. §• Offchoon de godloozen , gelyk het veldgewas ^ voort* fpruiten , en de ongeregtigen albmrne in voorfpoed le^veu^ zuilen zy nogtlians het ecuwig verderf ondergaau. 9.'Maar Gy, Almogende Godl Wyft tea alien tyde vet- heeven. 10. (*j lie ^Igem, Fader/. LeUeroif, voor i/pi, I Stak, U«S5t« Li 4 jOO CKBKDEN lo. Want Uwe Vyanded , 6 heere ! ja Uwc (felftc) We- dprllreevers , zullen verdelgd »en de bewerkers vaa euveldaad vcrflrooid wordcn, IK Gy zult myne kragt gclyk den boorn des Eenboorns verheffen , en my met veriche Olie zalven. )a« Dus zal ik (de nederlaag van) myne haateren aan- Ichouwen, en (den ondergang} myner Ihoode aaavaUers verneemen. . De regtvaardige zal gelyk de Palmboom bloeijen^ gelyK de Ceder der Libauon voortteelen, 14« Hy zal in deo Huize des heerbm geplant, in dee* ze (gewyde) voorpoorte zyne vrucbtcn voortbrengen. 15. Zclfs in zyne grysheid zal by de hloem der jeugd l^ehouilen , en de kloekheid in voile krachten genieten. 16. (Dit alles) om de Gerechtigheid van bet Opperwee* ;^en te vcrbreiden; (God^ myu Bcfcbermer, in wien geea gnrecbt lieerscht," In de Aantekeningen ontmoec men de opbeldering vee« ler Hcbretuwfclii Bcnaamngen en Gehrt^en , die licbt Icunneu verrpreideu over der Jwdfn nog zeer omOacbti- gen £erdicni>t; waarin men« op de wyze der Voorvade- reii , aan ontclbaar veele kleinigheden bangen blyfc. Van de Geboden van Btuagting fpreekende, leezen wy onder iiidere. Ik zal de Geboden van Betragting berha^len, welke van de Opperfte Krachc en genade voonvloeijeo% 0f Hy , die de Verborgenbeden doorgrondc , ul myne zonden uitwisfen. — ~ Deeze Geboden « tea geia- le van twee bonderd acbt-en-veercig , volgens de me- ^» nigte van *s Menfcben beenderen, zya alien onwrik* baar ingeftcbU — Van Sinai zyu zy verkondigt, en door den Hemelbewooner geopenbaartf alle de beveleo zya in de tien geboden begreepcn. Welkers gecal van Letteren even gelyk met dat van alle de gebo- t;d(mi$(*y De Op de woofdeo Geta/ van Uturen vindcn wy deeze Aancekening, ,« Door de vyf Boeken Mofis zya ons voorge- „ fchreevcn 148 Geboden van Betragting ,en 3C5 vm Ontbon- dins« ce zamen 613 Geboden, bebaiven 7, welke wy geboden ^^derilabvncn noemen,ln *c Eerftt Deel,bl. 6. ce vinden,diis (0 zamen 620 ; even zo veele letteren bevatcen de tien Gebo- „ dpn vail hxodus in 't oorfpronglykc," — - Welke Letter- kwblielaaryenl doch niac vreemd by een Voik, 't weik sec 4q «ogscvailli>'(le zorgvuldigheid (elde hoe veel maal ieder Letter DCR PORTOGIISCHE JOODM. 5QZ ' De bcuzelenrJe Geest van Letteren en GetdlUn doct zich ten klaarften op in hec Hos/adnot , voor den twee« den dag van het Feest der Hutten. • „ Wy fmeeken u, ^, 6 Ecnigc God! die de geenen , welken de twee He* „ mellichten aanbidden , doet . vcrflaagen zyn , die flechts door een gedeelte Uws Alvermogenden Naame (f) de Waerclden hebt gefchaperi j die allcs tot nut van hct menschdom , uit het mjtt paar geteeld, hebt voortge- bragc, vtrlos ons by het vienn van demn tweedin (Hoog* tyds) dag. Wy fmeeken gedenk den Aartsvader (Abraliani) die te Betel twu Altaaren heeft gefticht; die met twee zy- ner Dienaaren naar de plaats zyner beproeving trok, ,9 en wien Gy tveetnaal uit d[en Hemeltrans hebt toegeroe- 9^ pen. yierhs onx, enr. Wy fineeken gedenk (Ifaak^ die tot tweemaal toe zy- 9, nen Vader tot medelyden bewoogen heeft; uit wiens 3, kroost gy twee Volken hebt doen voortfpruiten , en 39 die in den zegen aan zynen Zoon (Jacob) tweemaal 33 het opperlle gebied hebt toegevveezen. Pirhs (m 3 ,3 enz. Wy fmeeken gedenk den Aartsvader (Jacob) wien, -33 of fchoon de jonglle, een dubbel deel werd toegevoegd; 3, die twee Geiten tot aangenaauie fpys heeft toebereid; 33 die, na den Jordaan enkel met zyn Staf doorgetrok- 33 ken te zyn, een hoofd van twee Legers wierd. ^er- 33 lot ons J enz. „ Wy fmeeken U, die ons de H. Wet door tusfchen- 33 komst van twee geleidsmannen hebt vericlaart, die ons 3*3 de tien Geboden op twee tafelen hebt doen bezitten; 33 die beide (Hemel en Aarde^ ter betrachting van on« „ zen van het Alphabeth in den Bybel voorkomt, en welke Letter de mlddelde Letter zy in de vyf Boeken van moses ; deeze vonden zy te weezen de l, lev. XI: 42. (t) O^Naam is de aantekeniog. „ Het oorQ>roDgIyke htidt aU ,p dus» die door twee Letteren , Tijnde de helft des Geduchiem Naams^ IFaerelden hebt gefchaapen. Men vind in Jef. XXVI: y9 4* 11 n*T3* I^oor ]AH heeft de hebre Waerelden gefduM' 99 P^n ^^ Jah is de helfc van bet TetragramnMon ^dus word dee* y» zen Text door ziofpeeling verklaara; dat de bserb flechts een gedeelte van zyn Alvermogen in het werk heeft ge« field, om deeze Waereld in een ander bier naamaals voon tc « breDgw;* LI 5 5M eEBlDIN DU FO%TUGE£SCHB J0ODElf^ 9« ;Kn plicbt tot getuigen bebt geroepen. Firhs §ns , De dertien Geloofsftukken der Godlyke, en door mo* ms den Joodin overgeleverde , Wet , volgens eene opgave die wy ten (lot van' bet Avtrnd Gihtd itr tjakn aantreflfen^ de volgende: I. Men pryze en verheerlyke den Leevenden God^ wiens Aanweezen geenen aanvang heeft gehad. IL Hy is £en ; geene eenheid kan by de zyne vergdee* kenworden; dewylHy onbeyatbaar en oneindigis. III. Hy kan, dcwyl Hy onlighaamlyk is^ door geenlig- baam verbeeld worden; ook is 'er niets dat Zyne Helligheid kan evenaaren. IV. V(i<k al bet gecn Hy gefchaapen heeft , was Hy aan- weezig : Hy was bet eerde Weezen , zonder dat zyn begin jenen aanvang nam. V. Hy is de Heerfchcr vnn 't Fleeiai, en doet zyn Al- mmogen en Heerlykbeid alien Schcprelen blyven. [dk zai een drukfeil, en hlykin mocten zyn.J VL Zynen Prophetifcben invloed hedt Hy hen , die xytk feint en cieraad waren j rcede^edeeld. VII. Nimmer oatilondt *er m Israel een Propheet gelyk Mofes, die den glans van Gods Majefteit zo(vaa naby^ beicbouwde* VIU. De HE£RK faeeft, door tusfchenkorost van dien Godstolk den getrouwen Zyns Huizes, de waare Wet aan Zyn Volk geeeeven. IX. Deeze Wet ^ welke onveranderlyk is , zal God gee- wt verwisfeling doen ondergaau, maar eeuwig (land Sxxa kouden. X. Hy doorgrond onze verhoolenfte geheimenisren » en 966rziet de uitkomst der zaaken reeds v66r haaren aan* Tan?. • XI. Hy beloont den rechtvaardtgen naar zyne verdien* flen, en (Iraft den boozcn volgens zyne euveldaad. XII. Op bet einde der dagen zal Hy ons den Meafias •tenden, om hen, die naar Zyne Zaiigheid haaken, te ver- loftien. XnL Door zyne oneindige Barmbarttgheid za) Hy de dooden doen verryzen ; gezegent in alle eeuwigheid zy Zy- nen nooit volpreezen Naam.** J. J. KAIM* j/l> XAfiMli£lin*8 nDEMtDHDin IMMB. ^% y. 1. KABMMEREu's Zidenkundw Lei/in^ mr Jtmgelingeru Uit Im Hoo^uitsch. Te Amfteraam by Knyper in vt^ Vliet, 1792. In 8yo, 264 hi. Meer geeft de inhoud deezes Werk&. dan de Tltel be* loofc. Volgens deezen zou de Leezer niets meet verwagten , dan eenige onderrigtingen , de Zedekunde be- treffende. Intusfchen ontmoet ky aldaar eene geheele Af^ dealing , welke over de Natuurlyle gijteldhdd dis Lig* Imams haadelt. Onderrigtingen van dien aart kunnen kerlyk haare nuttigheid nebben, uit aanmerking van defl invloed van den toeftand des licbaams op de gefteldhdd Van het Ferftand en van bet Hor^, over welker befchaph ying de Schryver in de twee vol^ende Afdeellngea baOp delt. 't Komt ons voor, dat de Heer raemmbrer zlch in deezen een te uitgebreid plan beeft voorgelleld, natt gelange des omtreks , binnen welken by betzelve been willen bevatten. Van alles, wat met eenigen Tcbyh tot de twee gemelde boofdonderwerpen kan gebragt worden^ wordt hier gewag gemaakt , op eene wyze , die geei^ zins gefcliikt is, om, by Jonge Lie'den^ welke van ueexe ondervverpen meestal nog onkundig moeten onderfteU worden , weezenlyke en onderfcheidene denkbeeld^n tii verwekken. Met meer regt zou de Titel van Handleiding ter Onderwyzinge van de Jongelingen , dan die van Lef* /en , aan die Werk voegen. Het zyn meestal losfe, en niet uitgewerkte, gedagten, over eene reeks van meer dan honderd onderfcheidene Onderwerpen , welkjS dk Scbryver in eenen dikmaals eenigzins widderigen (!yl nederllelt. Zie bier een llaal van 't een en ander van oni gczegde. Wy verkiezen daar toe , *t geen wy onder dc Afdeeling Godgileerdheid aantrefien : ,y Die Uodgeleerdip vrelke zig nieo altyd met den laffen , en tc£!;en de rede aa&loopenden Probabilismus ^ met dt Prmdeierminatio phyfi' ca^ of andere beuzelaaryen , ophoudt, maar tot het blQ- nenfte van den Godsdienst doordenkt» en deszelib natiidr nagaat. Die niet aanhoudend aan het hclfche ttm- beeld doodzonden fmeedt, maar de ztsiwttt zedelykheid navorscht, die zyne fterkte niet ftelt in 't yerketteren of verdoemen, maar zig met den liefderyken Gecst des Ver- losfers bekend maakt, » die fchepc boven die and^ Ten ren uit de volfle bron der zuiverfte kennis. Vnhanddingm gtdaan in de Moat/chappy^ Felix Mentis^ te AmlUldam^ dQW philippus zwbkrts. Mid. BoStw. Te Mkmaar by Hartemink , 1790, Jn gr. Sva, 9to9 bl. Twee Verhandelingen , zynde het onderwerp van de ecrfte, de Mensch geen Kleeschletend Schepjltj van db twee-i ni> ZWSKRTS, yVlHJIVDtLINGlNi g^f twe^de, de Mensch 9nhipaali uit 2rfne Natuur geenzins on-* Jierjlyk, inaakeii den iohoud van dit Stukje uit. Dc eerfte Verbaodeling word do<M: den Auteur in drie Deelen verdedd^ watrvan..de eerfte cenige Aanmerkin- gen behelst, ter oaderzoek ran den aart en de eigenfcbaiK S^n van beide die voedzels, welke uic bet Pianten- ea ierenryk ge^bruikc worden, en zulks met de Natuur o£ getleldheid van ons licbaam te vergelyken , en wel met oogmerk om de grootere nuttigheid van bet voedzel uit het Ryk der Pianten , in tegenftelling van dat uit hei^ Ryk der Diqren^ te bepaalen. Het tweede Dee! is be- fiemd ter aaiiwyzing eo Qplosfing van de voomaamfle tegenwerpingen en bet dierde om de genoegzaambeid yap bee voedzel voor een ieder uit bet Ryk der Pianten te bewyzen , en met . de ondervmding te ftaaven. In het eerfte Dqel toont de Auteur, op eene fcbeikuQdige wyze, de gelykbeid en ^veeeenftomning onzer^ deejen jnfit dat der Dieren aaa, en maakt daaruit deeze gevolgtrekking^ d^t 9 daar hunQe dedeu zeer ligt tot jotting en bedm overgaant, wy abso door Iiet neemeq v^q Dierlyk voedr zei, bet zaad tot bederf, ook in ons licbaam aanwezig^ 4aar door :te fpo^dig^r dqen :werkzaai^ wotden : in de tweede wederlegt by.Jiet ftclzel uit de grootbeid-dff fiuuh gen en gedeldheid der ipgewanden , van zulke Dieren » 2ie alleen uit bet. Plantencyk bun voedzel neem.<n^ door BUjTPON en. anderen , als eene wigtige. zwaarigheid, geop* pcrd, ai^ m^L:^^i^!.*t4eX^n ik>OJi HALLRR, UHZER, ten minden zo bet fchynt, bier tegen .ingebia^^ e^! opk * die 9 wclke uit de nuttigheid der vereeniging' der beide foorten van Voedzels genomen worden, en meer anderen; voegende bier nog by, tot meerdere (having van zyn gevoe-i len, verfcheide nadeelige gevolgen, welke door het veei vieesch eeten veroorzaakt worden , enz. In bet derde Deel, bedemd om de genoegzaambeid van bet voedzel uit bet Ryk der Pianten voor ieder Mensch te bewyzen, befchryft de Auteur de uitgebreide nuttigheid der Plan- ten , vooral het voortreffelyk voedzel , het welk uit de Sraanen , het brood , door ons kan genomen, en emdigt eeze Verbandeling met eenige Schryvers aan te haalen^ die verzekeren, dat verfcheide Volken, zonder eenig an- der voedzel , dan dat uit bet Plantenryk genomen wierd » geleefd hebl^n. Wy verkiezen niet vm tegen het geftelde van den Ge« Iccf- • §06 n« ZWIIttTf, VlftHANOILlHCKir* leerdcfi Schryver nieuwe, en in overvlocd te vindeae, ta- genwerpingen te opperen ; vooreerst om dat wy 'er geet sue HI zien , aUo noch door deeze Verhaadeling , nocb door onceibaare ^"^ndere , al ware tnit 9 ^dat denelirer be- wyzen volkomen mathematisch zeker waieai in het al*- gmneen tbans aangenomen gebruik der VoedBeii, zo wel iiit het Dieren- als Piantenryk, te verkieaen, eenige ver* andering van gewigt te veriragten is; en ten anderen, oni dat ons de berhaalde ondervinding be?eatigt 9 dai Men- fcben , die . of door oDgefteldheid , of uit verkiezing , ztch ▼an alle Voedzels Aiit -oec Ditarenryk geheel onthouden^ aodanige zwakke Ikhaamsgeftellen bebben , dat zy dc Biinde Vennoeijenlsren nietyerdraagen kunaeo, en door de Kgtfte Rraokten terftond haare kragien verliezen, en bniten* tfewoon fpeedig weggerukt W(M-deii. Ondertusfchen is dd Virhandeling zelve zeer goed opgefteld, en verdient, bo:* van anderen^ over zoortgeiyke Stoflen, geleezao te wop* .den. W$t de tweede Verbandeling aangaat , -over de Noodzaake* lykheid van bnzen dood, afgeleid uit het geOel van onsli* ete«n; dee2ti waarheid is^voigens aticf gronden derPfayfiofo- gle oilbetwistbaar zeker , en al wares 00k al de Aeliels der G(t^eliotrdtn daar tegien , zd zoude het daarpm evenwet eMrd onfeilbaare waarhdd biyven. '■■ fien negental Waameemingen , waar uit ' de gelukkige uitwerking der £l«£lf kiteit op ^ndttfcheideofr Ziekteii kai geziea worden , zyn door deH Auceur aaa bet eiade vid m Stnkjd geplaatsu BIKIGT 9 EN WIDKILEGC. AANGAANDC HIT CBMINT. 56^ B^richt aangaande de Amjltldamjche gioRroyetrde OrrnduX ; * en Redenen van aanbelang , waarom dezelve ^ als aUi dt yolmaakte eigenfchapun bezittende M digte JFaurwirUn^ den voorrang uude belwynn tt verdienen^ boviu dM Duii" Jcln Cement. Door Abraham van D£a hart, DiTeOtwr- over de Stads Wcrken en Gebouwen. Te Amjterdm P. H. Dronsberg, 1792. /ngr. Svo, 5a bl. ITtderU^ing van hetSericht^ door den Heer abraiiam vah der' hakt, Directeur der JVtrken en Gebouwen van di Stad Am[Urdmy in licla gegeeven aangaande de ge» oQroyeerde Amjierdamfche Ceynent , door bernarjous DETERT, zo VOW zyn Princtpoal de Heer roelof di^ vRics, als door toe door de Gnnteresfeerdens der Mor lens^ Duiflleeven maakude^en in de zMiyfffonvervalschtf , Tras qf Cevmt handeUnde^ genoegzaam yan deeu Pre^ yintie , benevens van de Keurmeesteren der Tras , binnen de St ad Dordrecht , verzogt , toegefiemt en gmag;tigti* Te Dordrecht N. van Eysdeii en SL J. Morks, iji^Sm . In gr. 8yp, 8a bl. .; ; In veele jaaren htfeft n^en over j^een belaagryk^r. onder»' werp getwist, dan bet welk. li'dceze SchnTte^ voor- en tegen behanddd wordt; namenlyk, eene nieuwe ok^ gevonden Cement, De Heer aoriaan oa. booys:, Koooj- man te Jmjterdami vervoegde zich iu d^ Jaare 17^1^ 'met eene bewerkte en reeds verfteende proeve %yner uib- B^vondene Metzelfpetie 9 by den Heer van der hart p iredeur van de Stads Werken en Gebouwen x^/Jinfierr 4am ; zich tevens aanbiedende om in deszelfs byzyn , en iMuier,toezicht van de Stads Baazen , een pro^ vaa d$^ ;^lve te beieiden. Deeze aanbieding aangenomen zyade y mtrdt die proef genomen en volmaakt voldoeodc bevon* den. Den Uitvinder, op zyn verzoek, daarvan een De* 4u zelfde jaar by den Oekooomifcben by welken de proef herhaald, en met genoegen beziditigd wierdt. Daar de Uitvinder echter niet geraaden vondt om^ a5y»,ger helm te openbaaren ; iets dat men ter verkrycinge van eene Pramie, voor eene nieuwe uitvindlng, by atix Oeka- nomifchen Tak vereischt, zo kon men weinig met hem daar ever handelen} weshalven hy te raade werdt zich by den Sou- $0% BERICT, EK WEDERLEGGIKG Souverain deczcr Landen, met een omdandig Request en bygevoegde Memories te vervoegen; ten einde by denzel- ven een uitduitcnd Oftroy voor vyf-en-twintig » of dertig, jaaren te verzoeken. Dan, in dit verzoek om een gene* raal OSroy niet geflaagd zynde , wcndde hy het over eenen anderen boeg, verzoekende tlu by Heeren Burgemees- teren en Vroedfchappen van Amjleriam zulk een Odlroy, alleen voor deeze Stad , als by voor Holland in *t gemeen niet had kunnen verkrygen. Dit gelukte hem in Novem* ber 1789; zynde hy echter verplicht, om het geheim fchriftelyk vooriif te mocten openbaaren , waaraan hy daif ook daadelyk voldeed. Het belang, dat de Uitvinder ook by At gewoone Ce- ment» als Koopman in dezelve, had; de onaangenaambe- den die zyne medehandelaaren hem, naa het bekomen van dit O^oy, aandeeden, als mede het algemeen ge- rucht 9 maakten het nu noodzaakelyk eene Proef in *t groot te neemen, ten einde alle twyfchngeh en voordordeelen daar door weg te ruimen. Deeze Proef werdt dan ook, naa eenige gemaakte fchikkragen , aan de Stads Metzel* tnin, te Amjterdcm^ genomen; en voldeed zo zeer, dat de IJltvinder zelve als verftomd wai^, nadlen hy zyne voo- rige Proeven flechts by kleine klompen , en by een ge- woon vunr, had vervaardigd : 't geen nu in een Oven In *t grodt gefchiedde. De gcbrandc fpctie, op eene verze- kerde plaats gemaalen , en tegens de gewoone Cement beproetd zynde, werdt van dezelve een Regenbak, groot 00 Tonnen Water , aan de Stads Metzeltuin eemaakt ; ten einde alle kwaadwilligheid of omkooping, om net werk noedwillig te bederven. te voorkomen. Deeze Bak af« gemetzeld zynde, wierd zes Weeken onder water cezet, en voldeed, even als de voorige Proeven, aan de diurby belang hebbenden. De Stads Regenbikken , welke verVoW gens door hblmbrs en zoon, van deeze door AmfttrioM geoStroyeerde Cement , gemetzeld wierden , zelfs die van J 000 Tonnen Water , voldeeden mede volkomen aan het oogmerk; wordende elk nieuwsgierige openbaar uitge^ noodigd om dezelven te befchouwen : zynde alle die Bafr ken ook tot hedea nog in dienzelfden goeden toeftand gebleeven. Terwyl dit in Jmjlerdam gefchiedde , was then in Dordrecht bezig , om , zo veel mogelyk , de vcrdctc verbreiding deezer nieuwe Cement te ftulten. Dus gavea AANGAANDfi H£T C£MENT# 509 de GeTntresfeerdens aldaar , in dc Nieuwspapieren , het Publiek kennis, dat men de Amjlerdamfche Cement door Dwrdjche. Keurmeesteren had doen onderzoekeuj doch dat dezelve , wel verre van de vereischte verfteening voor digte Waterwerken te bezitten, tot zyn yoorigen rndder^ fiaat weer te rug keerde; kunnende de bewyzen daar- te Dordrecht gezien worden, Het eerfte, echter, werdt daadelyk door de Amjitrdamfclie Kturmeesters m3- de in net publiek wederfprooken ; verklaarende dezelve, deeze gcoftroycerde Cement volmaakt in alles aan de Keure te valdoen; terwyl, ten opzichte van het laatfte, , namenlyk . het zien • der bewyzen , cen Commandcur der Stads MetzcKverken te Jmlterdam , met een der Mces- terknechts , verkleed naar Dordrecht gezonden wierden; • ten einde dddr, als Baazen, die ten platten Lande woon* den, en die zomtyds op aanneemingen uitgingen, de be- wyzen van af keuring te zien : dan welke bewyzen , gecn- zins in een gemaakt,en tot modder h.ervallen,werk, maar in het Raport beftondcn , 't welk gemelde Keurmees- ters van Dordrecht , den aSften Sept. 1791 9 a?n Burge- meesteren dier Stad fchriftelyk gedaan hadden. Deeze, en nog eenige, omftandigbeden bewoogen den Heere van der hart, als onpartydig, maar kundig in alles wat ten deezen opzichte was voorgevallen , zyn Re- richt , aangaandc de Amllerdamfche geodiroyeerde Ce- ment in 't licht te geeven. Hy meld daar in eerst alles wat in deeze zaak gebeurd is: vervolgens geeft hy ver- £iag van zyne Proeven ; als mede eene befcbryving hoeda- tng de Proeven op de Cement gemeenlyk genomen worden : ^aar tegen dc Heer detert aanmerkt, dat die Heer epkel befchouwend Lid, en geen Oefenaar, der kunst is. IJaar na. toont de Heer van der hart, dat de Amjler- damfche Cement aan alle de Proeven, als mede aan die vtn de ondervinding , voldoet: dat met de Dordfche Ce» ment^ fomtyds , bedrog gepleegd wordt, zo dat dezelve wel eens niet voldoet aan de verwagting; toohende ver- dkr, dat hpt onderfcheid tusfchen de zogenaamde Kunst" Cement^ en de zqgenaamde Dordfche Cement^ minder groot is, dan men zich , gemeenlyk daarvan verbeeldt; geevende eindelyk het voordeel op, dat men, door eene algemeene gebruikmaaking van die Cement , het Vader- land zoude aandoen: als mede, op welk eene gefchikte yryze, die Ge'intresfeerdens buiteu ^lle fchaden zouden kun- LBTT. 1792. NO. la. ' Mm nen 5IO BBaiGTy EZf WlOl&LIGGIM Den blyven , !daar de nieuw uitgevonden Cement zo wet gemaalen moet worden, als die van DuifHeenen. Minder befcbeiden en meer partydig fpreekt de Heer DETEiiiT voor zyne Principaalen, welke in den tytel ge« noemd worden. Zyne wederle^ng van bet BerUht des Heeren van der hart beftaac meerendeels in Tcheidea en uitvaaren tegen den Heer de booys, als Uicvindcr der nieuvire Cement. Dat dit, ten opzichte van de zaak in gefchily niets afdoet, en zulks wel meer, by gebrdc van duchtige bewyzen , gcfchied , is veelen bekend. Even zo weiuig zegt bet, dat de DuifReenen, voor meer dan zestien honderd jaaren , gelyk thans de BifOhmn^ en Arduinjtetnen^ tot bet bouwen gebezigd zyn. Itat de Wailen van bet oude Vitnana^ nu Xanten genaimd, door de Rometnen daarvan ^efticbt zyn; en in een der- zelver onderaardfcbe Steenkm|en , door den Heer Mr. joHAN VAN NispEN* een Romeins Offer-outer daar in ge- vonden , en naar LeycUn gevoerd is , alwaar men hec nog heden , als een zeldzaam ftuk der Oudheid , venoont. AUe de Tempels » Kasteelen ien oude. Gebouwen, van Duiflleenen gemaakt , draagen de keninerken , dtt de (loffe, van welke zy gemaakt zyn, goed woi; maar be- wyzen geenzins , dat de nieuw uitgevondeii Cement daarom niet goed zou kunnen wezen. Door den Heer de booys enkel voor een Naavolger van den beroemden loriot , een Fransch Bouwktmdl- gen 9 te willen doen doorgaan , bewyst men ook . niets ten opzichte van de nieuw ui^evonden Cement; miar verfterkt den onderzoekeren veel meer in de ooderflel- ling, dat dezelve uitgevonden kan worden. De Heer loriot raadde, in den jaare 1765, een deel fyn gtgfm^ de en welgezifte Tichelfteenen , benevens twee aetim levendige Kalk en Rivierzand , tot bet maaken fan Mor^ tier , of Cement , aan : zeggende , dat men , in phatfe van geflampte Tichelfteenen , Kluiten van onbeteelde tar* de zal laaten droogen, en vervokens in eenen Kjilkoven laaten bakken: dezelve agter de Kalkfteenen in den Ovea plAatfende. ,,Dit laatfte,** zegt de Tegen-Berichtfchryver^ bl.^28. ,9 deedt de zogenaamde Uitvinder der nieuwe Ce- ment; by verkoos,, om dat de Tichelfteenen zyne Met- zelftof in prys zouden verhoogen , de onbeteelde Klef^ aarde uit het Y gehaald.*' . Hy deedt dus , ish dlen het geftelde waarheid is , twee weldaaden : by gaf ge« gelegenheid om het Y, op eene gansch onkostbatre wy«> see, te verdiepen; en om de Cement goedkooper tekun^ nen leveren. Deeze oicvindingen zyn niet gering. Byzonder is het, dat men, in dit geval, dat geen het laatjle gedaan, of begonnen heeft te doen, het wdk mm hec iifst had moetan verrichten; namenlyk bet onderzoe* ken der nieuwe Cement , op ChenuTche gronden* De Ueer ▼AN D£R HART heeft wd proeven genomen , maar niet dezulken , die de zaak kunnen bedisfchen : en de Heer SETERT heeft de Proeven , door den Heer j. van der BANK , Apotheker te Dordncht , en anderen , genomen , zo onbepaald geboekftaafd, dat geen ftenreling *er wys uit kan worden; ]a zo, datze, in hunnen uituag, alle Che« mifche outdekkingen tegm zich hebben : en NB* zdfs bewyzen , dat de Dordjche Cement niet deugt. Immers liec bakkin van Steen allien uit moidir (niet uit Kiei- ftoffe); het weder overgaan van gibMen Steen tot mod* der; bet aanwezen van Olie in Kalki en het bewyzen , dac die Olie de werkende omrzaak zoude zyn , eener een* wige verjteening; dit zyn zo veele Phjfifche als Chemifclm onmogelykheden , weike , op de pro^, aitoos geheel anders bevonden zulien worden. De Heer van der hart heeft zeer wel aangemerkt^ dat men niet volftrekt by de Tu/- of Dmflieen behoeft te blyven , om een goede Metzelftof voor vVacerwerkea te bekomen. Wat weet men in NapeU^ en andere dee^ ten van Italien^ van die Cementftoffe; daar men de rood* tchtige Pezzolana tot het maaken van de voornaamfte Wacerwerken gebruikt? Wat weet men in Livomm van Duitfche Cement , daar men echter zo veeie groote Oliebakken hcefc, welkers digcheid meer opiettenheid vor« dereo , dan alle bekende Waterwerken ? — ~ Waarom Mbruikt men in l^enetien , en in deszelfs omtrek , gema^Q Marmerfteen, ongebluschte Kalk en los Katoenf — ^ Ba waarom gebroikte men , hier te lande , tot heden , d0^ Xeul/che of Duitfche Cement van Duifjieen ? zekerlyk oai' dtt DuitscUandt of de Paltz^ om het naast geiegen ia^ ea de toevoer naar deeze Provintie gemakkelyk , en het onkostbaarst is. En waarom zou men dan de Am/let* dmnfche Cement tegenwerken , als dezelve goed is f Als bo^zen wordt, dat de 22 Windmoolens en de 314 Pter* demoolenSy welke in onze ProvintiSn zyn,- om da Duifi^ Jleenen tot meel te vergruizen , door de Amfteldamfche lUeiftofie aan den gang- kunnen gehouden wordra? — — Mm a Wasg:^ Sn nERICT , EN. WEDIRLEUe.- AAf^eAAHM. HEX CEMENT. Waarom Eal men buitcnlandicbe belastingen bctaalen, voor iets dat men in zyn Vaderlaud even zo goed , zo niet beter, kan bekomen? E6nt byzonJerheid zullen wy nog aanvoeren, om dat le deeze uitvindiog nog meer gewi^c byzet , en dan van dezeive aflhppen. Sederc eenige jaaren, heeft men in Duitscbland zelve de Cement beginnen te maalen, toe groot nadeel der Nederlandfche Trasmoolens. Deeze ge» maalen Cement werdt meest naar Utrecht gevoerd; ter- wyl die van Dordrecht ^ als eene algemecne Stapelplaais , lich by de ongemaalene Cement bepaalden. Intusfchen werdt de invoer van Duitfcbe £emaakn Cement zo groot, dat de Heeren Staaten deczcr Provintie zich genoodzaakt zagen • om op eike Ton gemaalen Cement , die uit Duitscbland komt , een iiDpost van 12 ftuivers te ftelleo. De Keurvorst van de Paliz , in denkbeeld zynde , dat men de Uuitfche Cement hier niet konde ontbeereo, zo als toen niaar al te waar was; gaf, eenige jaaren laater, beveU om alle de Schcpcn« welke met Duiflbenen naar de Nederlanden zouden aUakken, in beflag te neemen, ten einde daar door eene wederkeerige belasting te verkrygea van 6 Duitrdie Ryksdaalders per Waag, welke op 14 Tonnen Cement gerekend wordt. Dit gaf aanleidin^, dat de tegenwoordige Uitvinder der geocttoyeerde Ce- ment, by den Prelident Uurgemeester, in dien tyd, en verfcheiden maalen ten huize van eenen der Penfionaris- fen van ^m/terdam , ontboden , en geraadpleegd werdt, om deeze zaak te Tchikken : wordende .bem toen io fubfhn- tie gevraagd: of hem geen middel hekend was^ van eenigg andiTi fPttie^ die deu^de eigenfchappen bezat van de gewoom Cement r — — I^Iy konde deeze vraag toen nog niet to- antvroorden, weshalven de belasting by AntUipatie^ tot nadere overeenkomst , moest plaats hebben;dan welke ze^ dert bet jaar 176(5 tot 'beden nog biyft voortduuren; wor- dmde deeze belasting van den Keurvorst op eene aan- merkelyke fomme, jaarlykscb, gerekend. Is dit geeo over- tuigend bewvs , dat men deeze uitvinding ,. (indien zy wezenlyk , by ervaaring , blyft proef houden , zo als tot heden nog gerchied,) in alle gevallen , behoort te hegunftigen; voorSl in Amfierdam^ waar de ftoffe zo on* kostbaar daar toe gevonden, en zo veel geld voor Ne* dadand^ daar door, uitgewonnen kan wordenl I HISTOblSCB SCHOniVT. VAN 's WEftffiOS LO^ETALLBN. 51) Historisch Schouwtooneel van V Werelds l/ttgevaUen » of kort aaneeng^/chakeld Berigt der voornaamjte Gebeurte* nts/en van deezen Tyd; verrykt met Leevensfchitzin van vermaarde Perfoonen en Befchryvingen van zodanige Lan* den^ Steden $n Plaatun^ als by uitjteikinlteid aanmir^ king yerdienen. Tweede Di$ls EerJU en Tweede Stvki M^t Plaattn en Kaarten^ 1791. Te H»arlm A. Loos* je^ Pz., in gr. 8vo. Met de af^ifte van het .laatde Stuk des opgeipelden Gefcbieakundigea Werks , waarvan wy te neerr maalen, met wel verdi^nden lof^ gfitwaagden (f), is eea jaarkring, of het jaar ^791 , met welke bet eenen aanr Vang neemt , voltrokken ^ en viaakt het vier voegeiykc DeeTen uit. Een uitvoerige Bladwyzer, die den Bezitber in ftaat ftelt cm met een ppflag uit den grootieB vQorf raad van Byzonderheden , in dat gebeurtenifivolle - jaar^ te vinden war hy verlaagt daarvan te weeten , (luit die jaarvak. Terwyl afzonderlyke Tytels voor dk DeeK met een keurige Tytelplaat^ het Werk eene gepaste bouar. ding geeven. . " De inwendige waarde deezer twee laatfte Stukken (toot met die der voorgaande gelyk, 'of liever fchynt ons de Schryver , door eene meerdere hebbelykheid van deezea Letter-arbeid te kiygen, vorderingeo gemaakt.te hebbeft in de wyze van voordragt. De zes laatfte Maaoden des ffemelden jaars worden 'er in afgehandeld ; en. door de fiylaagen tot de gewigtigfte Gebeuftenisfen op Werelds Schouwtooneel toegelicht en bekragtjgd. Wy mogen hiervan zeggen , dat bet voornaathfte in eene voc^lyke fchikking wordt voorgedraagen , en vry van langwylig}- heid; fchoon veel meer dan een bloot Register van *sWe^ lelds Lotgevallen* In het Tweede Deels Eerfte Stuk, zal niemands op»- merking,zo min als ons, onder het Anykel PiaaUhefchiy* yingen^ ontvlugten het juist ter fnede geplaatfte Stuk 9 !(etyteld : trankryk volgens de jongfie Staatkundige P^enkte^ ingj vervaardigd door eene hand in de Aardrykskunde be- . (♦) Zie yffs^. Faderl. Letterocfeningen ^ voor \ Jwr 179* % I Scuk, bl. 447|r-€n hier boyen^ bL Mm 3 5H. HISTORISCH •GROtmrOONBIL bedreeven , en vereezeld van eeoe nette Kaart van jlat Ryk in LXXXIIl Departementen ^ volgens het befluit der Natianaale Vergadering, verdeeld^ gefneeden door den in dh'vak beroemden omtrent twee-en-tacht^ jaarigen J, VAN JAGEN (*). De Opilcller van dit gedeelte deezes Werks geeft een kort veiflag van den gebeelen loop der FranfcM Omirm- UUng. om dezelve tot een Inleiding te doen dienen zy- ner Befchryving der jdn^fte Staatkundigi VerdttUng ins Franfifun Ryks ^ weke in den jaare 1789 beflooten , en in het volgend jaar 1790 in orde gebragt, en ingevoerd werd ; eenc Verdeeling , welke door haar , ter InvoeriDg cener gelyke evenredigheid van ma^ , ter verdeediging des Ryk6 9 en van fchattingen , om in 's Lands behocrten te voorzien, niet flechcs ten hoogften mittig, roaar zelfs volftrekt noodzaaklyk geoordceld werd. — - Om in de BeWerking van dit Stuk eene geregelde orde in agt te oeemen , laat de Opdelier ierst kortlyk lets voorafgaan van de voorige Verdeeling van Frankryk ; ten anderen fpreilkt hy van de jongfte Staatsverdeeling in *t algemeen ; en tekenc, ten laatjien van ieder Departement bet noodi* ge dp*. Zeer keurig » maar te breed om voor ons te volgen , is het verllag van den toedragt, hoe deeze jongfte Ryks- ^dteliilg in LXXXIU Departementen » waarvan hetEiland CorficM bet laatlle uitmaakt. opgekomen en in (land ge- bragt werd, en wat men daar by heeft in 't oog gehou- den. Wy tekenen *er alleen lut op, dat men , pelyk eene hier afzonderlyk opgegeeven Taufl uitwyst, „ in de irii'tn-tachtig Departmenten van Frankryk , 544 Diftrk- tehtelty welke verdeeld zyn in 4658 Cantons; bevaneiide te fimen , met influiting van het t:Uand Corjka , 27803 vier- kante mylen, van vyiF-en-twintig in een Graad." ■ Wat de magt van dit uitgeftrekte Ryk betreft , deeze kan men zich met een opflag van het oog duidelyk voorftel- kn, wanneer men flechts op elk deezer grootere afdee* Ungen zyne aandagt vestigt, nit welke men (bn <Ue van den geheelen Staat zal kunnen opmaaken. Hier Qp V(dgt eene lyst^ die eene echce en naauwkeurige opgaaf ^ Dit Kaarije is afzonderlyk, of ook met de Bcfcbryvnig* waartoe het beboorc, en ii5 bladzyden befhat , by din (Jil- fcever, en dicas Conespondeucen^ te bekomeiu Vilir 'SWERKLDS LOTOSVALLSN. 5^5 behelst der Bevolking, 20 als zy, in den jatre I70i,plaats badt, onderfcbeiden in jlSive Leden van den Scaat, ge« lyk men in F)rankrjk fpreektyVin de indiyidnuelen. Onder de eerften behooren de werkenden of enkel Mansperfoo* nen , van den ouderdom van zestien toe diea van zestig jaaren, die des noods het Vaderland zouden kunnen bel* pen verdeedigen , en onder de laatften alle de Ingezetenen van den Staat , hoofd voor boofd gerekend , zonder eeni^e uitzondering. 