VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Jaarboeken voor de Israêliten in Nederland, Eerfle Jaargang, 1835. No. I—VI. ’s Gravenhage, bij J. Belinfante. 1835. In gr. 8vo. Te zamen All en 390 b/. f 3- 60. iere nuttige onderneming, welke wij wenfchen dat goeden voortgang moge hebben en aan haar loffelijk doel beantwoorden ! Het is een Tijdfchrift, bijzonder voor de Israëliten in Nederland gefchikt , om daardoor (gelijk. de Redactie in de Inleiding meldt) „ de voortbrengfelen van hunnen geest wereldkundig te maken; hunne be- Jangen in het ware daglicht te plaatfen ; hun boekwer- ken, door of over hen gefchreven, te doen kennen ; han een middel ter opwekking tot het fchoone en goede , en tot verbindtenis aan hunnen geboortegrond te zijn.” Met regt roemt de Redactie het geluk, dat zij het niet behoeft te befteden, gelijk b. v. in Hoogduitfche Tijd- fchriften voor de Israëliten gefchiedt, tot verkrijging ad 574 JAARBOEKEN, o van geliikftelling in burgerlijke regter, daar zij deze hier © te lande reeds lang mogten genieten. Tot verbetering intusfchen van hunne inrigtingen wil zij gaarne de hand leenen, en anderen tot medewerking uitnoodigen ; maar zij verlangt hierbij billijk, dat beleediging der Overheid, Godsdiensttwist en aanleiding tot oneenigheid zorgvuldig vermeden worden. In vier Afdeelingen is dit Tijdfchrift verdeeld. Afd. I geeft, onder den titel van Kerkelijke en Ambtsberig- ten, a. opgaven en uittrekfels van decifiën , verordenin- gen enz. van het kerkelijk Hoofdbeftuur; 5. kerkelijke benoemingen; c. berigten nopens Israëlitiche Genoote fchappen van godsvrucht, liefdadigheid enz. Dit laatfte zou misfchien beter gepast hebben onder Afd, II, die bijzondere Berigten heeft nopens de Israëliten in Ne- derland en in andere landen. Afd. HI geeft Verflagen van Boeken nopens de Israëliten, zoo binnen- als bui- tenslands uitkomende, en van algemeene zedekundige en wetenfchappelijke werken; tot hiertoe meest aankon- digingen van de titels der uitgekomene fchriften , zeld- zaam beoordeelingen. Afd. IV bevat Mengelingen, het zij oorfpronkelijke ftukken, [d. i. door de Re- dactie zelve gegeven} het zij ingezondene bijdragen , het zij vertalingen, en genomen vooral uit de Gefchiedenis der Israëliten. | Volgens deze afdeelingen zijn de zes nommers van den eerften jaargang ingerigt, en bevatten inderdaad ver- fcheidene belangrijke ftukken. Het fpreekt van zelf, dat wij dezelve allen, zonder veel te groote uitvoerigheid, hier niet kunnen opgeven, veel min beoordeelen, Ge- noeg zij het, eenige van de voornaamfte even aan te wij- zen, die de fteìler van dit verflag met het meeste genoc- gen gelezen heeft. Hiertoe rekent hij, in No. 2, de Levensfchets van Mr, je D. MEIJER, wiens beeldte- nis, met een Hebreeuwsch loffchrift, voor hetzelve prijkt. Hierachter is een Hebreeuwsch gedicht op deszelfs nage- dachtenis gevoegd, dat van eene Nederduitfche vertaling vergezeld gaat, die voorzeker meer vrij dan getrouw JAARBOEKEN. 375 genoemd mag worden: het gedicht zelf is niet onaardig, al kan het ook de fchoonheid der oude Hebreeuwfche Poëzij niet evenaren, waarvan het wel den parallelismus eenigzins nabootst, maar zich door het gebruik van het rijm, in navolging der latere Westerfche Poëzij, maar juist niet tot zijn voordeel, onderfcheidt. Dit laatfte vindt men ook in de Gezangen bij een Schoolëxamen der ‘Portugefche Israëliten te Amfterdam, waarvan in No. 6 verlag gedaan wordt. — In No. 3 verdient opmerking de opgave van Met Israëlitisch godsdienftig Schoolwezen in Nederland, gelijk in No. 4 omtrent het Neder- landsch-Israëlitisch Seminarium te Amflerdam; en in het eerstgenoemde een ingezonden ftuk over de Zsraë/i. gen in betrekking tot de Krijgsdienst , waarin historisch bewezen wordt, dat zij ook daarvan niet behoeven uit- gefloten te worden, — Wèl gefchreven is in No. à het” ftuk, getiteld: De maand Ab, de belegering en verwoes- ting van Jeruzalem; en zoois ook nuttig het korte over- zigt, datin No. 6 gegeven wordt, van het in de Israëliti- {fche Gefchiedenis hoogstbelangrijke tijdvak der Maccabeërs, welk ftuk den titel draagt van de maand Chtslew , hez Inwijdingsfeest. — Belangwekkend en bevallig opgefteld is het waarfchijnlijk verdichte, althans zeker opgefierde , uit het Hoogduitsch overgenomene verhaal, in No. 5 en 6, van BENONI en LEÏLA, of Voorbeeld van Joodfche Huwelijkstrouw, tijdens de vernietiging der Janitfaren in 1826: maar ook onder de eenvoudig his- torifche berigten van den dag, omtrent de Israëliten in andere landen , vindt men eenige merkwaardige ftukken. _ Het aangevoerde zal, hoopt Referent, voldoende zijn, om den inhoud en de bedoeling van dit Israëlitifche Tijdfchrift te leeren kennen. Moge de Redactie zich in ftaat bevinden, om hetzelve (taande te houden, en vele goede en belangrijke bijdragen te leveren! Moge het on- der hare geloofsgenooten dienen tot bevordering van ken- nis , deugd en geluk, vooral tot aankweeking van waren godsdienftigen zin, gegrond op een redelijk en eerbiedig geloof aan het zuivere Mozaïsmus,-als eene ftellige 376 JAARBOEKEN. Openbaring van God, die eene nog verhevener en al- gemeener inrigting deed verwachten! Hiertoe worde het onder de Israëliten, in Nederland met welwillendheid ontvangen en. met nut gelezen! En gelijk de Redactie ook „ de belijders van andere Gezindheden , dan de Is- raëlitifche, vriendelijk uitnoodigt, om de rubriek Men- gelingen met hunne mededeelingen te verrijken,” zoo twijfelen wij ook niet, of de Nederlandfche Christenen zullen deze onderneming gaarne onderfteunen , en in deze Jaarboeken geen onbelangrijke ftof tot lectuur vinden. Eerfle Beginfelen der Plantkunde, door u. C. VAN HALL, Hoogleeraar te Groningen. Te Groningen; bij J. Oomkens. 1836. Zn gr. 8yo. VIII en 120 bl. f 1-25. D: zeer beknopte werkje dient tot handleiding bij les- fen, die de Hoogl. vAN HALL aan toehoorders geeft , die geene leden der Groningfche Hoogefchool zijn ( Voor- berigt, bl. III). Welke die toehoorders zijn, wordt niet nader opgegeven. Hoe het zij, het werkje begint met eene inleiding, bl. I—6, waarin het onderwerp der plantkunde bepaald en eene opgave van eenige boeken medegedeeld wordt. De inhoud van het werkje zelve is voorts in vier deelen gefplitst. Het eerfte deel handelt over de plant in het algemeen, en maakt den lezer met de eerfte beginfélen van de phyfiologie en ontleedkunde der planten bekend. Het tweede deel behelst eene be- fchouwing der verfchillende werktuigen of organen, welke de plant zamenftellen, voeden en vermenigvuldi- gen. Het derde deel handelt over de rangfchikking der gewasfen. Het vierde, eindelijk, bevat de kunstfpraak, voor zoo ver dezelve niet reeds in het tweede, te gelijk met de Organographie , behandeld was. Dat dit werk- je, bij zoo beperkten omvang, flechts de eerfte beginfe- len behelzen kan , is duidelijk , en niets dan deze belooft ook de titel. Het moge tot handleiding bij het onder- H. C. VAN HALL, PLANTKUNDE. 377 wijs, ook bij de Geneeskundige Scholen in ons Vader- land , veelvuldig gebruikt worden! Gaarne hadden wij echter de natuurlijke methode wat meer aanbevolen ge- kien. De bezwaren, daartegen op bl. 89-aangevoerd, komen ons niet gewigtig genoeg voor. Dat de natuur- lijke rangfehikking jaarlijks geftadige veranderingen on- dergaat, en dat zij nooit volmaakt kan worden , geldt toch immers evenzeer van elke wetenfchap? Het fa- tionaire in het wetenfchappelijke is dood; waar leven is, daar is ook beweging en verandering, en het vol- maakte zal men toch wel nimmer bereiken. Op dezelfde gronden zou men de ftudie der pAyfrologie voor den. Me- dicus als bezwaarlijk kunnen aanmerken, en voor haar, eene anatome fubtilior in plaats ftellen. Het fexuale ftelfel van LINNAEUS behoëft daarom ook niets van deszelfs wâarde té verliezen; maar het is mede niet vrij van bezwaren ; en daarbij is het flechts een ftelfel. Eene natuurlijke methode leert;ons toch in allen gevalle meer van het plantenrijk, hoezeer zij ook nog altijd onvolko- menheden en leemten heeft. Beknopte Befchrijving van den Veldtogt op Jaya in 1811 , door BERNHARD, Hertog van Sakfen-Wei- mar - Eifenach, Lt, Generaal in dienst van Z. M. den Koning der Nederlanden, Uit het Fransch ver- taald door je Cc. VAN RIJNEVELD, lfe Luitenant bij de Rijdende Artillerie, enz. Te Dordrecht , bij J. van Houtrijve, Jr. 1835. An gr. 8yo. XX, 186 bl. f 3-60. Verzameling van officiële Rapporten, betreffende den Oorlog op Java in 1825—1830, voorafgegaan door eenige aanmerkingen en mededeelingen omtrent denzel- yen, benevens eene Memorie over de uitgifte van landerijen aan Europeanen, door den Kolonel N A- muys, Ridder, enz. Oud-Refident en Commisfa- ris aan de Hoyen yan Soerakarta en Djocjokarta. BOEKBESCH. 1836. No. 9. Aa 378 VAN SAKSEN-WEIMAR II Deelen. Te Deventer, bij M. Ballot. 1835. _ In Zr. 8yo. VIII, 866 bl. f 4-80. 7 Wi voegen hier twee werken over twee onderfcheidene oorlogen op onze kostbare, bezitting Java bijeen. De eerfte was kort, maar beflisfend ; hij ftelde het eiland in bezit der ZEngelfchen. De tweede was veel langer; hij duurde vijf jaren, en eindigde met de volkomene onderwerping des eilands aan de Nederlandfche magt. De eerstgenoemde is wel door geenen ooggetuige, maar door eenen der zake volkomen kundigen man, die de beste bronnen en vele berigten van deelnemers in de ge- _beurtenisfen gebruikt heeft, te boek gefteld; de tweede door eenen man, die zelf ambtenaar op Java en deelge- poot in de’vroegere handelingen gelijk in den oorlog met de Vorften geweest is, en die in dit werk de officiële Rap- porten en mededeelingen uit de Bataviafche Courant heeft gebezigd. Beginnen wij met het eerfte, De Schrijver is een dier Edelen, welke van de pen gelijk van de kling zich kunnen bedienen, en welke die kling nooit anders dan voor. regt en deugd, tegen het gedrogt der Fran/che militaire wereldheerfchappij , en van het Belgifche leugenftelfel en volksdespotismus, hebben „gevoerd. Hij befchrijft hier den veldtogt der Engelchen ter inneming van Java in 1811, gebruik makende van eene Engelfche Gefchiedenis van dezelvedoor THORN , en van de aanmerkingen en ophelderingen van den Ge- neraal-Majoor KNOTZER, den Kolonel NAHUYS en andere Nederlandfche Officieren. In de inleiding wordt een fchitterende lof gegeven aan DAENDELS. Wij betuigen ronduit, dien niet van den menschlievenden Hertog van Saxen-Weimar te heb- ben verwacht. DAENDELS is een groot man, Wan- neer het doel de middelen heiligt , en een krijgsman den mensch: mag uitfchudden, Ook buitendien vinden wij het ongepast, eenen man te prijzen , die gewapenderhand , aan het hoofd van hongerige vreemdelingen, den ouden en wettigen Regeringsvorm van zijn land komt overhoop DE VELDTOGT OP JAVA, ENZ. 379 werpen, hetzelve met eene zee van ellenden overftroo- men, en die, eerst een overdreven voorftander der on- bepaaldfte Volksregering , naderhand de voeten van eenen Despoot likt. Wij rekenen dan nog niet eens alle de dood-- vonnisfen, alle de opgeofferde inlanders op Java. DAENDELS werd door JANSSENS opgevolgd. Dertien jaren vóór DAENDELS had Java zich, te midden der ZEngelfche veroveringen, ftaande gehouden. Een half jaar na zijn vertrek viel het in handen der En- gelfchen. Wij willen dit echter liefst niet aan eerstgemel- den Gouverneur-Generaal toefchrijven, hoewel zijn ijze- ren fchepter de harten der Javanen geheel van ons ver-” vreemd , en'althans niet tot hartelijke verdedigers onzer belangen geftemd had, Wij merken alleen aan, dat het te veel van de Javanen en zelfs van de Nederlanders op Java gevergd was, dat zij zich lijdelijk zouden on- derwerpen niet alleen aan, maar zelfs ftrijden voor eenen Roover, die, niet tevreden met onze Republiek te hebben vernietigd, ook zijnen eigen’ Broeder, dien hij tot Koning had aangefteld, tot den afftand dwingt, en Holland als een veroverd gewest behandelt, hetwelk hij aan duizend wonden doet bloeden. Welke verpligting hadden de bewoners van Jaya, om’ dezen overweldiger te diepen? Het was voor de Nederlanders te Batavia, even als elders >» Eene diepe vernedering, den naam van Franschman te moeten dragen ! Desniettegenftaande hielden zich verfcheidene onzer krijgslieden op Jaya — onder wel- ke wij flechts den lateren veroveraar van Palembang en bevrediger van Java’s binnenlanden, DE Kock, en den verdienftelijken KNO TZER zullen noemen ‚ die zich ook in den tiendaagfchen veldtogt zoo zeer onderfcheiden heeft , — ftandvastig en getrouw aande Regering, die het gebied over hun Vaderland zwaaide , zekerlijk in de hoop, dat, tegen het geval eener toekomftige herftelling, de Kolonie voor het Moederland zou kunnen bewaard blij- ven. Maar dat de Jayaan/che troepen voor geenen vreem- den — Keizer, die Holland overheerscht had, wilden ftrijden, was zeer natuurlijk; en daar de Europefche Aa 2 ed ‚380 VAN SAKSEN-WEIMAR troepén op Java — eenige Hollanders, die NAPO- LEON van de reeds toebereide flagtbank in Rusland verfchoond had, om hen in Indië op te offeren — een niet noemenswaardig getal uitmaakten; daar de Franche Generaal JUMÈL, dien BUONAPARTE MEt JAN sS- sE Ñ s had medegezonden, om Aet bevel over het léger te voërin, tevens ongefchikt, onbekwaam en laf hartig was, zoo was de uitflag vooraf te berekenen. Vergeefs wafer dan ook alle de pogingen van den Generaal JAN s- SENs, òm de Engelfche magt tegen tehouden, die, na de inneming van Amboina, Ternate en in ’t algemeen dër Molukken, (nog ten tijde van DAENDEL s) nueene ónderneining tegén Java uitrustte. Derzelver Opper- hoofd was Lord MiNrTo; maar de ondernemingen werden beftuurd door den voortreffelijken krijgsman Sir SAMUEL AUCHMUTY, die den dapperen en bekwa- mencirLEsPigen iiss onderzichhad. D A ÈN- peL s had gene verfchanfte legerplaats te Meester Cor- nelis, tusfchen Batavia en Buitenzorg, doen gereed maker , volgens onzen Schrijver te nabij de hoofdftad ; het wire beter geweest, die te Samarang, of tiever een aantal verfchânfte legerplaatfen op het gebergte te plaatfen , die, met elkander iù gemeenfchap gebragt, den l vijand. hadden kunnen terughouden en gezámenlijk aan- vallen ; of door ruiterij. hem van de kust affhijden. Nu landden de ZEngelfchen te Tjiletjing, rukten over de Anjole naar Batavia , namen die half vernielde (althans ge- heel als vesting geflechte) ftad zonder flag of ftoot in, foegen de Franfchen (het bloed kookte ons bij deze gedurig herhaalde benaming in de aderen!) bij Welte- yreden , (alwaar de Franschman yumèr zelfde bewer- ker der nederlaag was) en beftormden, op den 26 Au- gustus, met een’ goeden uitflag, onder de leiding van eenen ovetlooper, Meester Cornelis. Bijna het geheele leger (6000 man) werd op eene wilde vlugt gedre- ven, of door de Engelfchen gevangen genomen. De Heer JANSSENS bereikte bijkans alleen Buitenzorg, alwaar hij de vlugtelingén herzamelde. Hij riep vervol- gens de troepen der inlandfche Vorften — nog 8000 DE VELDTOGT OP JAVA , ENZ; 38L man — naar Samarāng op, alwaar hij ook de vlugte- lingen, zoo veel doenlijk, en in zoo ver het overgaan van Cheribon hen nietin *s vijands:hand had doen vallen , herenigde, Terwijl de zeemagt onder den Schout-bij- nacht S TOPFRFORD naar Sourabaya zeilde, om het door DAENDELS gebouwde Lodewijks-Fort te belege- ren, deed zich AucHMmu Ty aan land zetten, verdreef JANSSENS uit Samarang , en , door volflagen gebrek aan tegenftand der Javanen, ook uit de verfterkte ftel- ling van Oonarang. Te Saretigohad JANSSENS geene foldaten meer , maar flechts Officieren. Hij moest zich dus ter befcheidenheid van Sir sa mue L ftellen, die, de verlegenheid des Generaals ziende, en tijdverlies vreezende , weigerde, de onderhandeling aan Lord MIN TO mede te deelen, maar terftond eene Capitulatie verlang- de, die de Heer zanssen s dan ook , op de voorgefchre- vene bedingen, moest fluiten. Nederlanderen weleer zoo veel bloed , zweet en {chatten gekost had , nadat die Nederlanders Franfchen geworden waren, of althans dien naam moesten dragen, én zes weken geheel in handen der Zngelfchen! Het werd er echter niet te ongelukkiger door. Het ftelfel van vrijen handel -en landbouw der ingezetenen was, hoezeer d 382 VANSAKSEN-WEIMAR overdreven , het beginfel dier welvaart van het eiland , dat, op verfchillende wijzen, door de Commisfarisfen ELOUT EN VANDER CAPELLEN, door den laatften en den Heer VAN DEN BOSCH als Gouverneurs-Gene- raal gewijzigd, Jaya tot zulk eene voordeelige bezitting voor Nederland: heeft gemaakt. Ten flotte worden nog korte berigten der verovering van Palembang en Djocjokarta in drie dagen (van 17— 20 Junij 1812) door de Engelfchen ‘medegedeeld. Men vindt er ook eene goede Kaart van Java, alsmede een aantal Plans, uit het werk van den Engelschman THORN. De Schrijver heeft met kennis van zaken, als krijgsman, en met loffelijke onzijdigheid de voorvallen befchouwd en verhaald. Hij zwaait aan AUCHMUTY EN CILLE 8&8- PIE even zoo wel, als aan JANSSENS €en DE KOCK, lof toe, en onthoudt zich daarentegen van een fcherp oordeel over den armhartigen JumMè L3 hij laat flechts de daadzaken fpreken, Tegen het einde volgen eenige krijgskundige opmerkingen over verfterkte legerplaatfen ter verdediging van een land; de Schrijver (een be- proefd krijgsman) houdt dezelve voor nuttig, en geeft zeer belangrijke wenken nopens de verdediging van Java. Met veel genoegen hebben wij dus dit ftuk van den verdienftelijken Hertog gelezen; het vlecht eene nieuwe loover aan zijne eerkroon. Ook de vertaling is vrij goed. De tweede oorlog , over welken het werk van den Heer NAHUuYys handelt, was van eenen geheel anderen aard. Duurde de eerfte, die geheel Jaya aan het verfranschte Nederland ontrukte, flechts eenige maanden; de twee- de, die flechts in eenen opftand van een gedeelte der in- landers tegen het Nederlandfche gezag beftond, was van volle vijf jaren, De Heer NAmuvys, met roem door zijne werkzaamheden op Java, als Refident in de Vor- ftenlanden , en op Sumatra bekend, levert hier geen aaneengefchakeld verhaal van dezen oorlog, maar eerst een Deel bijzonderheden, meerendeels daartoe, maar toch ook gedeeltelijk tot de verhuring van landerijen in de DE VELDTOGT OP JAVA, ENZ. 383 Vorftenlanden betrekkelijk, en vooral aanmerkingen be- vattende op het werk van den Heer Kolonel pes T UER S, Schoonzoon van den Generaal pr Kock. Wij zou- dén nogtans wėl een weinig meer orde in deze ftukken gewenscht hebben. Het daarin voorkomende, en gedeel- telijk den Schrijver in perfoon , gedeeltelijk de algemeene zaken en de Gefchiedenis der Javyaan/che Vorften, ja zelfs der Engelfchen in Hindostan betreffende, is fomtijds van veel belang; maar deze berigten zijn zoodanig ver- fpreid , dat het moeijelijk is, zich een juist geheel daar- uit te vormen; ook wordt daarin door geen Register of opgave van inhoud te gemoet gekomen. Misfchien zal dit gemis in het laatfte Deel worden verholpen , en wij noodigen den Schrijver daartoe dringend uit (liefst tot beide); dit zou de- waarde van zijn boek aanmerkelijk verhoogen. Het is ons dus volftrekt ondoenlijk, een uittrekfel uit dit werk te geven. Het tweede Deel be- vat de officiéle Rapporten , zoo als die achtervolgens in de Bataviafche Couranten geplaatst -zijn , maar flechts van het begin des opftands in Julij 1825 tot liet einde van 1827, en dus, wat den tijd betreft, omtrent de helft van den oorlog; wij hebben derhalve vermoedelijk nog een Deel daarvan te wachten. Wij zullen dus, paar aanleiding van het hier medegedeelde, en van het in de Franfche taal uitgekomene werk van den Heer pe STUERS, (hetwelk door onzen Schrijver zwaar ge- gispt wordt, en waarvan hij de kennis vooronderftelt) trachten, den lezer eenig denkbeeld van dezen oorlog te geven. gen, maar ook flechts met minder dan vijftienhonderd man, 384 VAN SAKSEN-WEIMAR daan, zoo lang duurde, en zich zoo ver (in hét begin zelfs tot bij Samarang) uitbreidde, van waar achttien dappere vrijwilligers uittrokken, en twaalf daarvan als offers voor het Vaderland vielen. Maar wij moeten ook niet vergeten, dat, in het eerfte geval, RAFFLES, ‘verzeld door den uitnemend vluggen en bekwamen c1r- LESPIE, den Sultan bij verrasfing voorkwam , eer hij alles nog tot den opftand gereed had , en daaraan onmid- dellijk door de beftorming van het paleis en de gevan- genneming des Sultans een einde maakte ; terwijl daar- entegen DIPO NEGORO, in 1825, door naar de on- bereikbare wildernisfen der binnenlanden te vlugten , aan eene verrasfing ontfnapte, en door gedurige verandering van plaats (terwijl, volgens het Javaanfche karakter , ` in hem, in het Opperhoofd , de geheele oorlog zich -als în een middelpunt vereenigde) den opftand zoo lang dreig- de te doen worden als,‚zijn leven. Het werd een vol- maakte Guerillas-oorlog: want de bergen ; kloven en bosfchen van Jaya zijn daartoe vooral niet minder ge- fchikt dan Spanje , de Vendée of Calabrië ; en wie, die de moeijelijkheid kent, waarmede tegenwoordig de groote meerderheid der Spanjaarden tegen de bewoners van vier der kleinfte Provinciën, maar door het terrein en kunde in den bergöorlog begunftigd, moet worftelen , zal het zoo geheel vreemd vinden, dat de Nederlan- ders vijf jaren lang de bewoners der Provinciën Dyjoc- jokarta , onderfteund door de Rebellen in Rembang en op andere punten van Jaya, moesten beftrijden ? Drro NEGORO was voor die opftandelingen niet minder heilig en dierbaar, dan Don cARLOS voor de Bis- caijers en Navarrgzen, en veel meer dan CATHELI- NAU Of CHARETTE weleer voor de Vendéërs. Had een ARTOIS, een CcONDÉ of cenig ander Prins van den bloede zich toen in de Vendée aan het hoofd ge- fteld, de opftand had er misfchien zoo lang geduurd als op Java: want nipo NEGOoRO was van vorftelijk bloed. Nogtans is zekerlijk het uitftekende beleid en de fnelheid , waarmede de Eng gelfchen Jaya innamen, DE VELDTOGT OP- JAVA y ENZe- 385 - en de opftanden te Palembang en Djocjokarta, die ons nader-… hand zoo veel infpanning, bloed en Schatten gekost hebben „ ‘als in de geboorte fmoorden, onze bewondering en, in een: dergelijk geval, ouze navolging waardig. (Men zie vooral Ifte D. bl, 154.) Daartoe behooren voor- namelijk twee door hem gekozene ftelfels, — om namelijk den grond, die anders bijkans even zoo {nel verloren als gewon- nen werd, te verzekeren door bentings of fterkten, hetzij, van hout, hetzij van bamboesriet, op de inlandfche wijze opgeworpen, en -die de aanflagen des vijands goed afweer- den, terwijl zij aan de vreedzame ingezetenen tegen de muiters, ` evenzeer befcherming verleenden, als zij het bezit van het aan-, gewonnen terrein verzekerden , — en tevens niet minder op de; gemoederen der opftandelingen te werken, door hunne hoofden: met zachtheid te winnen, en zelfs, als zij tot onderwerping. kwamen, belooningen uit te reiken. Dit deed men- vooral, nadat de herhelling van den ouden, vroeger door-de Engel: fchen afgezesten Sultan van Djocjokarta, ten gevolge van. den moord des-voogds van den jongen Sulran, niets had gev baat tot bevrediging des. lands, Men zou misfchien; kunnen: - zeggen, dat de belooningen der Hoofden, die zich onder= wierpen, te ruim zijn geweest; maar de Ergelfchen-hebben. zelfs niet gefchroomd, aan «de Pindaries, een-ras van roo- vers, moordenaars en brand{tichters, in zoo verre zij tot on- derwerping kwamen, geld, land en befcherming te. verleenen (Nauuys, Ite D. bl, 136,) Dus mag men de onderwer- ping van den Javaan, wanneer men hoop mag voeden dat, die duurzaam zal zijn, ook wel rijkelijk beloonen , vooral wanneer zij zoo bekwaam, zoe ondernemend en zoo aanzien, lijk van af komst zijn als de jonge sENTOT, op wiens werk- zaamheid en gee de zaak van D1Po.N ReO R © „r0ote, lijks (teunde, Nadat op die wijze, dis door krijgsgeweld: en Soule: der opftandelingen van alle- bewoonbare ftreken:; deals door, het aftroomen hunner hoofden van DIPO NEGORO, deze zoo goed als verlaten was, (hoe zeer hij meermalen :met leeuwenmoed door den kring, dien men om hem-heen be- fchreef , was doorgebroken, en dus nog menigmaal-den Ve derlanderen groote {chade had toegebragt) zoo wenschte hij 386 VAN SAKSEN-WEIMAR eindelijk, bijkans alleen gelaten en als een wild dier ge- jaagd, tot onderwerping te komen , althans met de Neder- landfche Regering te onderhandelen, en daardoor tijd te win- nen. Dit -was meermalen gefchied; maar telkens toonden de opftandelingen zich daarbij trouweloos, gelijk toen zij den Kapitein Roors vasthielden, dien de Heer NAHUYS met list bevrijdde, of wanneer zij, eenigzins tot verademing ge- komen zijnde , buitenfporige eifchen deden, die het werk deden afbreken, De laatfte onderhandeling , die in 1830 plaats had, is hier nog niet geboekt; maar wij weten uit het werk van den Heer pes Tuers, (hetwelk op dit punt door den Heer NAmuys niet fchijnt te worden tegengefproken) dat DIPO NEGOR'O, met vrijgeleide van den Overte CLEERENS, ` op het Nederlandfche gebied kwam, om de zaak in een mond. gefprek af te doen, Men kon het niet eens worden; de cl- fchen van den opftandeling waren te hoog, ja belagchelijk ; maar men kon de verzoeking niet wederftaan, den bewerker aller rampen van Java, dien men nu eenmaal in zijne magt had, daarin te houden, en, -onder voorwendfel, dat hij, tegen de overeenkomst, zijn gevolg vermeerderd had, (het- welk toch ontwapend geworden was) hem gevankelijk naar . Batavia en van daar verder te zenden, Wij twijfelen echter zeer, of deze ftap, die zekerlijk voor de welvaart en rust van Jaya allerheilzaamst was en de rijkfte vruchten gedragen heeft, voor de regtbank der goede trouw en der zedelijkheid wel zou kunnen verdedigd worden. Na het cinde des oorlogs werden de beste maatregelen ge- nomen, om de rust te verzekeren, Hiervan hebben wij ruime berigten in het eerfte Deel van den Heer NAHUYS. Voor de geweldige kosten, en het groote verlies aan manfchap- pen, die in deze vijf jaren ¿“deels in gevechten, deels in de hospitalen, (met lijders en flervenden opgepropt , volgens NAHUYS, bl. 183) bezweken waren, had onze Regering regt, eene behoorlijke fchavergoeding te eifchen. Dus wer- den de Provinciën Bagaleen , Banjoemaas, Kadirie en Madion bij verdrag aan de Nederlandfche Regering afgeftaan, met eene bevolking van meer dan een millioen inwoners; maar _ het Hof van Soerakarta, hetwelk niet dadelijk aan den op- ftand had deel genomen, bleef flechts van het beffuur over de afgeftane Provinciën verftoken, doch behield de inkom- ` ften, (lets dergelijks lezen wij niet van Djocjokarta.) Hier- door is de magt des Keizers en des Sultans van Java, om ` DE VELDTOGT OP JAVA, ENZ, 387 ons te benadeelen, voor altijd gebroken, en vele duizende Javanen zijn uit een hard en grillig despotismus onder het Rijk van orde en wetten gefteld, Doch daar de verdeeling dier ` beide Rijken zoo allerzonderlingst was, dat de wederzijdfche Provinciën in en door elkander lagen, even als zwarte en witte boonen uit een’ gefchudden zak, die men op den grond werpt, (NAanuvys, Ite D. bl. 205.) zoo was het een tweede, hoogst nuttig werk van den Heer vAN DEN BOSCH, hierin eene vaste grensfcheiding te bepalen, die aan-de tal- looze onvermijdelijke botfingen der beide Hoven, uit die ou- de gebrekkige grensbepaling geboren, een einde moest maken, Te Klatten werd dit werk, door bemiddeling der Nederland- fehe Regering, (die daardoor nieuwen invloed op de Vor- ften bekwam) tot ftand gebragt, In beide die belangrijke maatregelen was de Schrijver, Kolonel NamuYys, een der Nederlandfche Afgevaardigden, en deelt alle de daartoe be- boorende ftukken in derzelver geheel mede, Eene derde groote weldaad van den nieuwen Gouverneur-Generaal was de affchafing der zoogenaamde to/poorten, of plaatfen voor accijnfen, binnenslands, waardoor de inlanders onbedenkelijk „gekneveld werden , zoodat de Chinefche tollenaars niet minder gehaat waren, dan weleer dat volk bij de Joden , of de Dou- + aniers bij ons ten tijde der Franfche overheerfching. Er ` waren van die tolpoorten niet minder dan dríehonderdyijftig. Men kan denken, hoe landbouw en handel daardoor belem- merd werden! Zoo was ook, nog flechts weinige jaren ge- leden, Duitschland, dat groote land, ter prooije aan de #o/- poorten van een onnoemelijk getal groote en kleine Vorften. Wat nu hièr de met zoo vele moeite tot ftand gebragte. Duitfche Tolvereeniging heeft gedaan, dat heeft Java te danken aan één befluit van den edelen VAN DEN BOSCH?" Alle tolpoorten in de gezamenlijke Vorftenlanden zijn en blij- ven zonder uitzondering afgefchaft. Op deze wijze heeft die, uitmuntende Bewindhebber den bloei en de welvaart van Java voorbereid, waarin hij zich nog gedurende zijn Beftuur mogt verheugen, en die thans zulke fchoone en rijke vruchten voor het Vaderland draagt! Nog één punt is er in de Gedenkfchriften van den Heer NAHUYS, (tot deze klasfe van gefchriften behoort althans het eerfte Deel) dat, als behandeling van een gefchilftuk , voor onze Oosterfche huishouding vaf belang is. Het is de vraag wegens de nuttigheid of fchadelijkheid der uitgifte van Eed 388 VAN SAKSEN-WEIMAR, DE VELDTOGT OP JAVA, ENZ, landerijen in de Javganfche Vorftenlanden, in huur, aan Euro- pefche volkplanters. Wij hebben in ons Tijdfchrift meermalen gelegenheid gehad, dit verfchil te behandelen. Men weet, dat de Gouverneur-Generaal vAN DER CAPELLEN deze uitgiften verbeden, en de reeds gedane vernietigd heeft. De Heer Nauuys ftaat geheel op de zijde van de voorftanders der verhuring; en wij ontkennen niet, dat zijne gronden ons onwederlegbaar voorkomen. Onder anderen is het van be- lang, dat, door zulk eene verhuring, er eene klasfe yan ge- vestigde Europeanen op Java ontftaat, die met gehuurde Jg- vaanfche werklieden de verbeteringen in den landbouw kunnen in werking brengen, geprikkeld door de krachtige drangreden van ‘het eigenbelang; van den anderen kant echter zou het gevaarlijk kunnen worden, indien vele vreemdelingen, b, v, Engelfchen,- door zware kapitalen, landeigenaars op Java wierden, in het geval van eenen oorlog met die Mogendheid, welke wij vrij wat meer, dan de thans onfchadelijke Vorften van Java, bebben te vreezen, Doch dit is een verwijderd ge- vaar, waartegen, wij bekennen het, de Schrijver van dit werk zoo vele- voordeelen in de fchaal heeft gelegd, dat wij de intrekking van het verbod in 1827 voor zeer ftaackuudig en heilzaam honden. — Druk en papier, ook van dit werk, zijn zeer goed, | Neêrlands Heldendaden te Land, van de vroegfle tijden af, door j.BOSSCHA, Hoogleeraar aan de Militaire Akade- mie te Breda, Vilde tot Älllde Aflevering. Te Leeuwar- den, bij G. T. N. Suringar, 18331855. In gr. 8yo. Bij Inteek. f 3-55. 5 Me deze Afleveringen voltooide de Hoogleeráar BossCcHa het eerfte Deel van zijn belangrijk werk, hetwelk wij reeds vroeger (1832, bl, 634, en 1833, bl. Echter heeft de Schrijver zich, naar het oordeel van Reé., in de meeste opzigted op eene waarlijk uitmuntende wijze van zijne taak gekweten, Zoo is bi v. in de VIlde en Vllfte Je- BOSSCHA, NEÊRLANDS HELDENDADEN. 389 Afleveringen het beleg van Haarlem Çt welk dan ook eene wezenlijke belegering, naar alle de regels der toenmalige kunst van aanvallen, was) uitvoerig en fraai voorgefteld, en toegelicht met vele belangrijke opmerkingen betrekkelijk de vroegere krijgskunde, — Zeer kort, en te regt, is daar- entegen het beleg van Leyden behandeld. Dit toch was meer eene blokkade; en hoezeer de onbezweken moed, waarmede de Burgerij hongersnood en pest trotfeerde , lof en dankbaar- heid verdient, is echter, met uitzondering van het ontzet door de Zeelieden, dit beleg, als oorlogsfeit, minder belang- rijk. — Breeder is dan ook de Schrijver over de roemrijke verdediging van Steenwijk door VAN DEN CORNPUT, (bl, 263 en volg.) alwaar ook eene zeer belangrijke aanteekening over den Telegraaf, en de vroegfte fporen daarvan hier te lande, voorkomt, — De IXde, Xde en XIde Afleveringen zijn geheel aan de wapenfeiten ten tijde van Prins MAURITS gewijd. Hier is alles, hoe beknopt dan ook, op eene voor- creffelijke en leerrijke wijze- bearbeid, Wij beroepen ons op de voorftelling van het beleg van Geertruidenberg (1593), ’t welk, om de reuzenwerken, door den belegeraar voor die ftad aangelegd, den naam verkreeg van ket Romeinfche beleg; op de zeer uitvoerige befchrijving van den flag bij Nieuwpoors (bl. 340 en volg.), en bijzonder op het, zoo hoogst merkwaardig, driejarig beleg van Ostende, — De krijgs- bedrijven ten tijde van FREDERIK HENDRIK vinden hun- ne plaats in de XIIde en XIllde Afleveringen. Zeer breed- voerig en volledig behandelt de Schrijver de niet minder merkwaardige belegering van ’s Hertogenbosch in 1629, ’t welk wij mede onder de fraaifte gedeelten van dit werk rangfchik. ` ken. Daarentegen verwonderde het ons, dat het overige ge- deelte der krijgskundige loopbaan van dezen Vorst zoo bui- tengewoon beknopt, of liever, om der waarheid hulde te doen, zoo onvolledig, is behandeld, Vijftien of zestien veld- togten van FREDERIK HENDRIK, waaronder de merk- waardige belegeringen en veroveringen van Maastricht, Rijn- berk, Schenkenfchans, Breda, het Huis te Gennep, Sas van Gend en Hulst, konden toch op een twintig bladzijden (bl. 475—496), die er aan toegewijd zijn, met geene mo- gelijkheid eenigermáte naar waarde opgegeven worden. Wij erkennen, dat de Schrijver (bl. graveerden Titel mert Vignet voor het eerfte Deel, de Op- dragt aan den Prins van Oranje, en het Voorberigt van den _ Schrijver. Uit dit laacfte vernemen wij, dat de Hoogleeraar op het denkbeeld’ tot dit werk gekomen is door dat, het- welk in den jare 1783, onder den titel van Neérlands Hel- dendaden ter Zee, bij wekelijks uitkomende bladen, ver- fchenen is. Hij wil echter tevens dit werk dienstbaar maken tot het aanbrengen van bouwftoffen ter opheldering van het (te lang verwaarloosde) krijgskundige gedeelte onzer Vader- landfche Historie, zonder zich echter voor te ftellen, om bepaaldelijk eene volledige Krijgsgefchiedenis van ons Va- ‚… derland te leveren. Dit eerfte boekdeel zal door een twee- de, mede bij Afleveringen in het licht te geven, en de oor- logen tegen Frankrijk gevoerd behelzende, worden gevolgd ; terwijl een derde de gebeurtenisfen van onzen leeftijd en de krijgsbedrijven der Nederlanderen in andere werelddeelen be- vatten zal, en het werk mer verbeteringen, bijvoegfels en een’ bladwijzer zal befloten worden. Wij wenfchen den kundigen Schrijver aanhoudenden lust toe, om dit zoo uitmuntend begonnen werk, waardoor voor- zeker eene belangrijke gaping in het geheel onzer Vaderland- fche Gefchiedenis zal aangevuld worden, op eene even lof- felijke wijze te voltooijen, Zeemans-leven, of Reizen en Lotgevallen van den Luitenant der Marine W. BOWERS, Uit het Engelsch, door G. u. NAGEL. Te Amflerdam, bij Gebr. Diederichs. 1835. In gr. 8yo. 378 bl, f 3-60, D: Vertaler heeft met de overbrenging van dit product der Engelfche pers hêt Nederlandfche publiek geen ondienst ge- daan, in zoo verre daardoor de kennis. van den handel op de nieuwe Gemeenebesten van Zuid-Amerika bevorderd wordt. De zeden, leefwijze en gedragingen dier jonge Republikeinen verfchijnen daat in het ware licht, zoo men voor dat woord niet liever duisternis wil lezen, Indien wij door den koop- We. BOWERS, ZEEMANS-LEVEN, 391 _ handel ons beftaan moesten vinden, zouden wý het althans bij die ruwe en door bijgeloof verbasterde Vrijheidszonen niet zoeken, en de menigvuldige teleurftellingen van den Schrijver ons een waarfchuwend baken zijn, Zoo ooit, dan bevestigt het leven van dezen Engelschman de bekende fpreuk, dat de mensch zijn eigen lot maakt; de meeste zijner rampen heeft hij aan zichzelven te wijten. Hij is eën avon- turier, wien de fortuin zeldzaam begunftigt,‚„en die van hare gaven geen gepast gebruik weet te maken. Zijne lotgevallen en omzwervingen, die zonderling genoeg zijn, kunnen den aankomenden zeeman leeren, hoe hij zijn geluk sief moet beproeven ; en het verwondert ons geenszins , dat de Schrij- ver op zijne gevorderde jaren, (hij zal thans ruim vijftig zijn) even als Sifyphus, aan den voet van den berg zijns geluks ftaat, met den teruggeroldenrlast nevens zich, welken hij gedurende zijn geheele leven naar boven wentelde, ’t Zij zoo , datde fortuin den ftoutmoedigen begunftigt ; maar den roekeloozen bedriegt zij, en hare lachjes lokken hem in den afgrond. Wij onderfchrijven dus, in zeker opzigt, het eerfte deel van de fpreuk , waarmede de Schrijver zijn werk befluic, dat het ftervelingen niet gegeven is, het geluk te gebieden ; maar ontkennen, dat Zij het zou verdiend hebben, Er is met dat al uit dit boek veel te leeren, offchoon- de ftijl niet uit- lokkend is, en alzoo kunnen wij er de behoedzame lezing wel van aanbevelen, — Een bevallig vignet ftrekt het werk tot fieraad. Wruchten, ingezameld doôr de aloude Rederijkkamer de Wijn- gaardranken, onder de zinfpreuk: Liefde boven al, te Haarlem. Ilde Deel. Te Haarlem, bij V. Loosjes, 1836. In gr. 8yo. 220 bl, f 2-75. Wij hebben over den aard, de ftrekking en de verdienften van het eerfte deel dezer Vruchten ons oordeel gezegd. De verfchijning van een tweede deel toont, dat de verfchillende ons onbekende Schrijvers genoegzame aanmoediging gevonden hebben, om hun werk voort te zetten. De inhoud van dit ftuk beftaac uit twee gedeelten, Proza en Poëzij. Eene Re- devoering over de verdienften van PHILIPS VAN MARNIX VAN ST. ALDEGONDE, Levensfchets van Mr. GERRIT WILLEM VAN ÒOSTEN DE BRUYN, lets over het Leven 392 . VRUCRTEN. en de Werken van sYRON, lets OVEr-FAMIANUS STRA- A, lets over dén invloed der Natuur, welke ossran omringde, op zijne beelden en vergelijkingen, — maken het Proza-gedeelte uit. Onder de rubriek van Poëzij vindt men De Dichter, Aan PIETER LEONARD VAN DE KASTEE- LE, Aan dé Nagedachtenis van den Kunstfchilder wijBRAND HENDRIKS, Hasfan, of de zegen komt van boven, Het Droomen, Naar ons oordeel zal ook dit werk van de Haarlemmer Rederijkers aan menigen lezer een nuttig en aangenaam uur van verpoozing kunnen verfchaffen. Iets geheel nieuws ís de Levensfchers van VAN OOSTEN DE BRUYN: de voor- treffelijke hoedanigheden van den Haarlemfchen Gefchied- fchrijver worden in een helder daglicht gefteld, en menig on- uitgegeven ftuk medegedeeld; zoodat wij dit opftel eene be- langrijke bijdrage tot onze Letterkundige Historie mogen noe- men, Men heeft vergeten eene drukfout, margina in margines, te veranderen. Mindere aanfpraak op nieuwheid maken de overige opftellen. Men zal ze echter niet zonder genoegen lezen. Wij zouden gemakkelijk eenige’ aanmerkingen, zoo wel op de- prozaïfche als op de poëtifche voortbrengfeten der Rederijkkamer, kunnen maken , gelijk het eenen Recen- fent, zelfs bij de voortreffelijkfte lettervruchten , nooit aan aanmerkingen kan ontbreken, indien hij dezelve zoeken wil. Voor het tegenwoordige vergenoegen wij ons met dit een- voudige verflag, en moedigen de Schrijvers aan, om onbe- kende bijzonderheden over beroemde Haarlemmers op te fpo- ren, Het kan in eene ftad, welke altijd door de beoefening van kunften en wetenfchappen zoo zeer heeft uitgeblonken , noch aan voorwerpen noch aan hulpmiddelen te dien einde ontbreken. De Rijn, ín Afbeeldingen en Tafereelen hai Ile en 2de Aflevering. f? -: Zwitferland en de Alpen van Savoije, in Afbeeldingen en Ta- fereelen gefchetst. Befchreven door N. G, VAN KAMPEN. lfe Aflevering. f 1-60. Bijbelfche Landfchappen, in Afbeeldingen, enz. Met bi- BE RIJN, ZWITSERLAND, EN BIJBELSCHE LANDSCHAPPEN, 393 gevoegde Tafereelen door ABM DES AMORIE VAN DER HOEVEN, lfe Aflevering. f 1 - 60. Allen te Amfterdam, bij G. J. A. Beijerinck. D: prachtwerken, welke wij hier aankondigen, behooren flechts voor een gedeelte aan ons Vaderland. Nederlandsch vernuft, Nederlandfche kunst en arbeid hebben aan het voor. paamfte, aan de prenten zelve, geen deel; het zijn voort-. brengfelen der teekenpen, graveernaald en drukpers van vreem- delingen; zelfs de Nederlandfche titels zijn, zoo wij wèl zien, buitenslands gegraveerd. Wat ons hier aangeboden wordt, beftaat in afdrukken van zeer fraaije, door Engelfche kunftenaars vervaardigde, ftaalplaten , die reeds aan Engeland en het geheele Vasteland duizende exemplaren hebben gele- verd. Al bragt nu het doel van ons Tijdfchrift ook mede, om de kunstwaarde van zulke prentwerken te beoordeelen, waartoe wij anders wel lust zouden gevoelen, zoo zouden wij toch aarzelen, in dit onderzoek te treden, omdat het hier alleen de verdienfte van vreemden geldt. Intusfchen kunnen wij niet nalaten ons leedwezen te betuigen, dat, vooral bij den zeer verachterden, doch thans weder eenig- zins vooruitgaanden ftaat der vaderlandfche graveerkunst, die nog gedurig zoo zeer aanmoediging behoeft, voortbreng- felen der graveerftift van buitenlanders langs allerlei wegen, door de bekende. Magazijnen, en ook door de bovenftaande werken, onder ons worden ingevoerd en verfpreid, waaraan geen vaderlandfche kunftenaar of werkman deel heeft, en waarvan niemand in ons land eenig voordeel trekt, dan de, enkel hun gewin beoogende, uitgevers alleen, Ook deze on- dernemingen fchijnen ons tot die veelvuldige fpeculatiën van onze dagen te behooren, waarbij men met niets anders te rade gaat, dan met eigen voordeel, De redenen althans, waarmede dezelve in de profpectusfen omkleed zijn, hebben ons ten eenemale onbevredigd gelaten, ` De uitgever heeft, ter bevordering van den goeden uitflag zijner ondernemingen, de hulp ingeroepen van twee vader- landfche Geleerden van naam, van de Hoogleeraren vAN KAMPEN EN VAN DER HOEVEN, alsmede van een’ derden ongenoemden , naar het gerucht wil , niet onbekenden vader- landfchen Schrijver; en bij is zoo gelukkig geweest, dezelve te verkrijgen, Deze drie Schrijvers hebben de hun opgedra- BOEKBESCH, 1836. no. 9. Bb t 394 DE RIJN, ZWITSERLAND , EN BIJBELSCHE LANDSCHAPPEN, gene taak, de befchrijving der afgebeelde landfchappen, gelijk te verwachten was, uitnemend volvoerd, In hoe verre deze befchrijvingen met den oorfpronkelijken tekst overeenkomen, kunnen wij niet beoordeelen, daar wij niet in de gelegenheid zijn, denzelven te raadplegen. Het komt ons voor, dat Prof, VAN KAMPEN zich het loffelijk doel voorftelt, om van de geheele prentverzameling over Zwitferland een op zichzelf ftaand geheel te maken; weshalve hij ook de volgreeks der afzonderlijke befchrijvingen opent met eene fraaie Inleiding over het merkwaardige van dat land in onderfcheidene op- zigten. Hoe wij over deze ondernemingen, vooral in betrekking cot vaderlandfche kunst, denken, behoeven wij, na het bo- venftsande , wier te verklaren, Bijbelfche Taferċelen in houifneé Platen. In 12 Afleveringen, ap velin papier, Te Zutphen, bij W. J. Thieme. 1835, 8yo. f 9 -3 Hoezeer het boven door ons gezegde ook op deze onder- neming van toepasfing is en blijft, zoo heeft dezelve echter een bijzonder doel, ftraks, met de woorden des Uitgevers, nader te vermelden. Om dit doel zoo wel, als omdat de Houtfneêkunst bij ons thans zoo goed als niet beoefend wordt, en wij daarin niet, als in de Graveerkunst, eeni- germate met den vreemdeling mogen wedijveren, ja zelfs, BIJDELSCHE TAFEREELEN, __ 395 met enkele vereerende uitzonderingen, geene dragelijke proeven kunner leveren, hechten wij ons zegel aan het na- volgende berigt des Uitgevers, hetwelk wij nagenoeg naar waarheid hebben gevonden; hartelijk intusfchen wenfchende, dat de befchouwing dezer Plaatjes den weinigen beoefenaars van dit kunstvak tot prikkel verftrekke, om zich te beijve- - ren, den Engelschmam ook hierin op zijde te ftreven , opdat wij eenmaal vaderlandfche boekwerken met vaderlandfche teeken- en prentkunst mogen zien prijken! En nu voere, ten befluite dezer aankondiging, de Uitgever het woord: „ De behoefte (zoo fpreekt hij) aan eenen Prentbijbel [voor „de Jeugd], voldoende aan de tegenwoordige vorderingen » van Teeken- en Graveerkunst [in hout], werd federt lang: „ algemeen erkend, en bragt den Uitgever op her denkbeeld, „ om de onderhavige Bijbelfche Tafereelen Nederland aan te „ bieden, als bevattende meesterftukken in zoogenaamde „ Houtfneê, die, wat vinding en uitvoering betreft, niets „ [weinig] te wenfchen overlaten, — De Jeugd zal in de- » zen Prentbijbel [meerendeels] geene onbevattelijke zinne- „-beeldige voorftellingen behandeld, maar de gefchiedkun. „ dige daadzaken, naar Oosterfche leefwijze, kleederdragt „ En bouwkunst gefchetst, zigtbaar verklaard zien, — Deze n Preritbijbel moet vooral den bezitters van den Bijbel voor » de Jeugd door Prof. VAN DER PALM, of van dien door » SCHMID, hoogst welkom zijn, doch is tevens zoodanig » ingerigt, dat hij bij elken Bijbel in 8vo, of ook kleiner „ formaat, kan worden gebonden.’ Met deze XII Afleve. ringen, ieder van 8 Plaatjes, is het Oude Verbond compleet. Die voor het Nieuwe worden door den Uitgever beloofd, van welker verfchijning wij desgelijks, met een kort woord, onze Lezers hopen te verwittigen. De laatfle dagen van eenen Wijsgeer , door Sir HUMPHRY DAVY, Baronet, Naar de derde Engelfche uitgaaf. Te Leeuwarden, bij G. T. N, Suringer. 1836. In gr. Svo, 335 bl. f 3 - 60. Waarrehijnlijk zal een deel onzer landgenooten met het oorfpronkelijke werk, welks vertaling wij hier aankondigen , reeds bekend’ zijn, Het laatfte gefchrift van den beroemden Scheikundige, door hem in Zralië opgéfteld, van meer gods- Bb 2 396 He DAVY dienftig-wijsgeerigen dan ftreng wetenfchappelijken aard , trok de opmerkzaamheid van het befchaafd en letterkundig Europa, en verdiende ook in een Nederlandsch kleed te verfchijnen, De werkzame ALEXANDER, te Utrecht, heeft deze taak op zich genomen, en zijne landgenooten door eene keurige vertaling en bijgevoegde aanteekeningen op nieuw verpligt. Te regt zegt hij in het Voorberigt: „ De perfonen, in het werk voorkomende, hebben het doel, om belangrijke waar- heden op eene nuttige en bevallige wijze mede te deelen; de gevoelens, door hen aan den dag gelegd, de medegedeelde leeringen zijn de aandacht waardig van elk, die naar het fchoone, het goede, het ware ftreeft’* Wij onderfchrijven gaarne deze getuigenis, en zullen, ten dienfte onzer leze- ren, die het oorfpronkelijke niet kennen, met de noodige be- knoptheid, den geest, welke in dit hoogstbelangrijk werk heerscht, doen kennen, In zes Afdeelingen, die echter in dadelijk verband tot el- kander ftaan, zijn deze laatfte gedachten van den verdienfte- lijken Brit- gefpliest. De eerfte draagt ten opfchrift: Het Gezigt (the Vifion). Ambrofio en Onuphrio zijn daar de fpre- kers. Het reusachtige Colosfeum geeft hun Bene ongezochte aanleiding, om over de vergankelijkheid’, over dem invloed des Christendoms op de befchaving hunne verfchillende ge- voelens bloot te leggen; terwijl de derde aanwezige, (de Schrijver zelf) als zwijgend, in krachtige en beeldrijke taal, hunne gefprekken mededeelt, Weldra verlaten hem de twee vrienden; hij blijft alleen, te midden der eerwaardige bouw- vallen, en wordt aldaar. met een Gezigt verwaardigd, waarin de ontwikkeling des menfchelijken geflachts, op eene geheel dichterlijke, ftoute en verhevene wijze, wordt voorgefteld. 