Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
213 zij gecne vaslc wegen volgt, maar zich spoedig tot ballen Tormt (1) , die van geen cigenlijk vlies omgeven zijn , en evenrnin eeue vaste plaats hebbcn. Bij do Vorlicellen , maar inzonderheid duidelijk bij Loxodes Bursaria (PI. II. fig. 42) , waar deze spijsballen in den naluurlijken toesland groen of bruinachtig groen gekleurd zijn , maar die door voeding met karinijn ook ecne roode kleur kunnen verkrijgen , ziet men hen op eene geregelde wijze in de ligchaainsholte van plaats veranderen , zoodat zij langs de binnenzijde van den lig- chaamswand ter eener zijde dalen , om langs de andere we- der op te stijgen , dat is , met andere woorden , er hecft hier een geregelde omloop plaats , hetgeen bet denkbceld van een met even zoo veel magen als spijsballen bczet darmkanaal geheel buitensluit. De bijvoeging van kleurstofien verschaft ook de gelegenheid om waar te nemen , hoe de niet verteerde stoffen bet lig- cbaam weder vcrlaten. Bij velen gcschiedt dit door dezelfde opening , waardoor bet voedsel is binnengetreden , namelijk door den mond. Bij anderen daarentegen ontlast zich de niet verteerde slof door eene bijzondere opening (anus) , welke of ter zijde van bet ligehaam , of legenover den mond gelegen is (fig. 56) , en welker aamvezigheid men alleen door bet naar buiten treden der kleurstofdeelljes herkennen kan. In zeer vele infusorien heeft men ook zamentrekbare ruim- ten of schijnbare blazen vvaargenomen (2) , doorgaans een of twee , zelden meer en gewoonlijk niet ver van de mondope- (1) PI. II, fig. 36, Bursaria vorax , na de voedering met karmijn. (2) PI. II, fig. 34, Oxytriclia Pellionella Elir. ; fig. 36 , Bursaria vo- rax ,■ fig. 40, Trachelius trichophorus ; fig. 41, Cliilodon Cucullulus enzv. ; in deze verschillende figuren zijn do zamentrekbare ruimten door a aangewczen. 214 VOORBEELDEN TOT OEFENING. ning verwijderd. Dezc zamcnlrckbare ruimlen zijn gemeenlijk rond (bij Paramecium Aurelia stervormig) , met cen licl- der vocht gevuld , en treliken zich op ecne rain of mecr pc- riodische wijze zaracn , zoodat zij , gehecl zamcngelrokken zijnde , voor cen oogeublik gcheel onzigtbaar worden , ora zich dadelijk daarop weder tot liunnc vorigc groolte uil tc zcl- ten. Doorgaans verloopen er lusscben twee zamentrekkingen verscheidene seconden , soratijds zelfs langer. Verschillend van deze zich in het inwendige des ligchaams bevindende zamentrekbare ruimlen , waaraan men geen begren- zend vlies kan ontdekken , zijn de zamentrekbare blazen van Actinophrys (PI. II. fig. 59 A,B, a a), welke aan de op- pervlakte gelegen zijn , doch , even als de vorige , het ver- mogen bezitten om zich geheel zamen te trekken , zoodat zij als het ware , in het ligehaam schijnen opgenomen te worden. Bij eenigen korat bovendien een ander korrelig ligehaampje voor , gewoonlijk eenigzins geelachtig gekleurd , meestal in het midden gelegen , doorgaans rood (PI. II. fig. 59 b ) , somtijds echter (namelijk bij eenige Vorticellen , die den Acinetenvorm aannemen , waarover later) bandvormig. Ehrenberg be- schouwt dit ligehaampje als testis en de zoo even genoemde zamentrekbare ruimten als zaadblaasjes. Si e bold en aude- ren , die in de iufusorien eencellige dieren zien , houden bet zoo even genoemde ligehaampje voor ecne celkern , waarmede het trouwens slechts eene verwijdcrdc overeenkomst heeft , terwijl het bovendien zecr dikwijls geheel ontbreekt. Wat de verrigting der zamentrekbare ruimten betreft , zoo schijnt deze daarin te bestaan , dat zij zich tijdens hunne uilzeltiug (dia- stole) met voedingsvocht vullen cn dit bij hunne zamcnlrck- king ( systole ) door de omgevende ligehaamsmassa weder ver- hreiden , waardoor stilstand voorgekomcn wordt. Waar dc za- MIliROSKOPISCUE DIEREN. INFUSORIEN. 21 5 mcnlrekbare ruimten aan (le oppcrvlaktc gelegcn zijn,kunnen zij met de verrigting der ademhaling in vcrband staan , doch bij verreweg de meeslcn inag men aannemen , dat de adem- haling aan de gehcele ligchaamsoppervlakle gescliicdt cn bc- vorderd vvordt door de gestadige bewcging der trilhaartjes , waardoor voortdureud uieuw luchlhoudend water daarmcde in in aanraking komt. 155. De voortteeliug der infusorien gescliicdt op vcrschil- lendc wijzen. Daarvan is die der zelfverdeeling liet algc- meenst en het best bekend (1). Deze verdeeling heeft bij eene cn dezelfde soort dan eens overdwars , dan weder over- langs plaats. Volgens sommigen zoude zij steeds aanvangen met de verdeeling van het ligchaampje , dat voor eene kern wordt gehouden ; echter zijn er ook gevallen , die hiermede in tegenspraak zijn , inzonderhcid die , waarin geen spoor van zulk eene kern waarneembaar is. Ehrenberg heeft ook eijeren in deze dieren willcn vinden , doch de door hem al- dus genoemde ligchaampjes zijn inderdaad niet te onderschei- den van de spijsballcn. Of zich de infusorien derhalve ook door eijeren , beantwoordende aan die der hoogere dieren , voortplanten , blijft nog onzeker. In den laatsteu tijd heeft men echter op eenige gevallen gewczen , waaruit schijnt le volgen , dat er ook bij infusorien , even als bij de lagerc algcn (z. § 89) , eene copulatie kan plaats grijpen. Welligt behooren daartoe de reeds door Ehrenberg, onder den naam van Actinophrys dif/'ormis beschreven voorwerpen (PI. II. fig. 59 13) , welke men zoude knnncn bcschouwen als gevormd door copulatie van twee individu’s van A. Sol. Soms kornen (i) pi. n. GS. 33, eene zich ovcrlangs vcideelciule Oxytricha. 21 (i VOOUBEELDEN TOT OEFENING. dergelijkc voorvverpen voor , vvelkc uit dric of vicr individu’s bestaan. Ook dc in fig. 42 B afgebeelde dubbcle Loxodes Bursaria kan als door copulatie outslaan bcschomvd worden. Ecbter blij ft bet steeds moeijelijk in zulke gevallcn verdeeling en copulatie van elkander met zekcrheid te ondcrscheidcn (1). Zeer merkwaardig is de voortplaulingswijze der verschillen- de soorten van infusorien , welke tot de afdeeling der Vorti- cellinen behooren (2). Belialve door verdeeling teelen dezc ook voort door uitwendige knopvorming , alsinede door in- kysteeriDg der zich hetzij van den steel afgescheiden heb- bende of daarmede nog zamenhangende individu’s. Deze nemen daarbij geheel andere vormen aan , waarin de oor- spronkelijke niet meer kunnen herkend worden , en sommige infusorien , die vroeger als zelfstandige soorten besckouwd werden (behoorende tot de geslachlen Podophrya , Actino- phrys , Acinetci , te zamen de afdeeling der Acinetina vor- mende) , zijn welligt alien , allhans meerendeels , zulke ge'in- kysteerde Vorticellen. Biuuen in de holten dezer kysten heeft, door inwendige kuopvorming uit de kern , eene opvolgende ontwikkeling van jooge individu’s plaats , welke door de zich opcnende wanden der kyste naar builen treden, lerwijl deze opening zich dadelijk daarop weder sluit en eene nieuvve ont- wikkeling daarbinnen aanvangt. Opmerking verdieut hierbij (1) Kolliker heeft het eerst het vermoeden geopperd , dat er bij Actinophrys Sol eene copulatie plaats heeft. Zie Zeitsclir. f. wiss. Zoo- logie , I. s. 198. Verg. verders von Siebold, Leber die Conjugation dcs Diplozodn paradox um , ncbst Bemerkungen iiber den Conjugutions- process der Protozoan, in heUelfde Tijdschrift, 1)1. III. p. 62. (2) Zie hierover Pineau, in Annales des Sciene. 7iatvr. 3mc Serie , 1845, III. en 1848, IX., en vooral Stein in Wiegmann’s Archiv 1849 , Annales dcs Sciene. natur. 3me Serie , XVIII. p. 95 , Zeitsclir. /. wiss. Zoo logic , III, p. 475, 485 en 492. MlKHOSIiOPISCIIE DIEUEN. INFUSOR1EN. 217 nog , dat deze kysten geheel kunnen indroogen en in dien toestand zecr lang bewaard worden , zonder hct vermo- geu te verliezen otn nieuwe Vorticellen voort te brengen , zoodat derlialve deze ligchaampjes , even als de sporidien der planten , door de lucht kunnen worden rondgevoerd , tot dat zij door het toeval in cen vocht geraken , waar zij tot ont- wikkeling komen. Onder sommige oraslandiglieden ontstaan echter uit deze kysfen geen jeugdige Vorticellen , maar veel kleinere iufuso- rien , geheel gelijkende op Monas Col/poda eu M. scintillans Ehr. (Stein). Men kan vermoeden , dat deze niet anders zijn , dan embryones van Vorticellen , ecn vermoeden , dat versterkt wordt , door dat sommige niet ge'inkysteerde infu- sorien werkelijk levendbarend zijn. Het best is dit aangewe- zen ten aanzien van de reeds meer genoemde Loxodes Bur- saria (1) , docb ook van eenige andere ( Uroslyla gvandis , eene Dileptus- soort en Paramecium Aurelia (2) ) is zulks met meerder of minder zekerlieid waargenomen. Deze em- bryones , welke door eene opening in de bekleedselen (ver- moedelijk dezelfde als de anus) naar buiten treden , verschil- len aanvankelijk zeer van bet moedei'dier. Die van L. Bur- saria zijn cylindervormige , somwijlen ook bolronde , met tril- haartjes bezelte kleurlooze ligchaampjes , die zich snel door het vocht bewegen. Eene mondopening is nog niet berken- baar , docb de zamentrekbare ruimten , die ook in het vol- wassen dier voorkomen , zijn reeds aanwezig. Welke de op- (1) Door Focke, Amtlicher Bcricht der N a t urfo r sc her versamm lung in Bremen 1844: p. 10; later uitvoeriger door F. Cohn , Zeitsclir. /. miss. Zoologie , 1851 , III. p. 257. (2) De eerste volgens Cohn, de beide laatste volgens J. Haime (Ann. des Scienc. nnt. 1853, 3mc Serie, XIX. p. 131, die echter, naar het scliijnt ten onregte,dcze zich yrij bewegendc embryones voor eijeren houdt. 218 VOORBEELDEN TOT OEFENIiJG. volgcnde veranderiDgen zijn , die deze embryones ondergaaD , is uog niet bekend. Daarentegcn iieeft reeds bet onderzoek van andcre infusorien geleerd , dat zij verschillende gedaan- tevcrwisselingen ^kunnen ondergaan. Inzonderheid geldt zulks van Occytricha pellionella Ehr. (waarvan 0. gibba slechts eene varieteit schijnt te zijn). Deze is naraelijk een larven- toesland van de veel kleinere en in vele opzigteu daarvan verschillende Trichoda Lynceus Mull. ( Aspidisca Lynceus E h r.) , welke daaruit , na eene reeks van vormveranderingen te voorschijn komt (1). Ook zouden zich Oxytrichen uit Vor- licellen kunnen ontwikkelen (2) , doch dit vordert nog eene nadere bevestiging , daar de hieromtrent raedegedeelde waar- nemingen de noodige vollcdigheid missen. Het lijdt wel geen twijfel , of, bij voorlgezet onderzoek, zullen nog menige opmerkelijke wijze van ontstaan (5) , voortplanting en vormverandering der infusorien ontdekt wor- deu. Slechts wachte men zich liier voor ligtvaardige beslui- len , afgeleid uit niet geheel volledige waarnemingen , cu houde steeds in het oog , dat nergens eene grootere mate van geduld en volharding en eene zorgvuldiger kritick van hetgecn de afzonderlijk waargenomen feiten leeren gevorderd worden , dan bij een dergelijk onderzoek (4). (1) Zie hierover Jules Haime, Ann. des Sc. nat. 1853, 3rac serie , XIX. p. 109. (2) Volgens Pineau [Ann. des Sc. nat. 1848, 3m0 serie, IX. p. 99. (3) Zoo b. v. zag Ekker Zeits. f. wiss. Zoo logic , III. p. 412) eene ■vorming van Cercomonaden uit de klievingsbollen der eijeren van Lym- nacus staynalis. Minder vertrouwen verdient de vvaarneming van Gros, die epitheliumcellen van de pisblaas van kikvorschen in infusorien zag verandereri [Compt. rendtis XXXI. p. 517). (4) Een vvaarschuwcnd voorbeeld , hoe een oppervlakkig onderzoek tot allerlei verkeerde en ongegronde gevolgtrekkingen kan aanleiding geven , vindt men in Gros, volgens wicn uit Ztiglcna’s zich zouden vormen : MIKROSKOPISCHE D1EREN. 1NECS0RIEN. 219 157. Of en in liocverre dc infusorien het vermogen van zinnclijke gcwaarwording bezittcn is eene nog niet gehccl uit- gemaakte zaak. Dat zij gevoel liebben , is mcer dan waar- schijnlijk , en men zoude zelfs de vroeger vermelde langc bc- wegelijke haren aan het vooreinde van sommigeu als lastorga- ncn kunnen bescbouwen. Minder waarschijnlijk is het , dat de roode vlekjes, welke bij somraigen (1), en bepaaldelijk bij zoodanigen voorkomen , die overigens op eenen lagercn trap van organisatie staan dan de meeste anderen, de betee- kenis en verrigting van oogen zouden liebben. De voor doze beschouwingswijze aaugevoerde gronden , welke zich vooral bepalen tot de gelijkheid in kleur met die der oogvlekken van de Rotiferen en van enkele andcrc dieren , die ontwijfelbare oogen bebben , welke zich door ecu dergelijk pigment ken- raerken , zijn geenszins genocgzaam , terwijl de waamemiug van zulke roode vlekjes bij sommige algensporidieu (§ 87) leert , dat hunne legenwoordigheid zich zelfs niet allcen tot dierlijke organismeu bepaalt. 158. Zeer verschillcnd is het beweegvermogcn der infuso- rien. Terwijl sommigen , lot de trouwens twijfelachlige af- deelingen der Acineten en Rhizopoden behoorende , scliier geene plaalsbeweging bezillen , zijn daarentegen de meeste anderen zeer vlug in hunne bewegingen en zwcminen rond door het vocbt , ten gevolge der beweging van de trilhaartjes verschillende soorten van Diatomeen , Uesmidiacecn , Zygnemaceen , ver- scheidene soorten van Infusorien , Rotiferen , Nematoiden en Tardigraden (Z. Bulletin dc la Societi inrpbrialc des naturalistes de Moscou 1850 , in uittreksel in de Annales des Scicnc. nat. 1852. XVII. p. 193). Nergens raisschien is de stelling van post hoc ergo propter hoc in uitgebreider toe- passing gebragt. (1) PI. II. fig. 31, Euglcna viridis j fig. 32, E. Pyrum. 220 VOOllBEELDEN TOT OEFENING. aan hnnne oppervlakte (b. v. Bursaria , Paramecium , Loxo - des ) , daarbij dan eens dczc , dan wedcr gene zijde van bun ligchaam naar bet oog des waarncmers kccrende. Andere (■ Euplotes (1) , Stylonychia , Aspidisca ) , die voorzicn zijn van iets grootere en stijvere haaracblige organcn , gebruiken deze als pootjes en loopen daarmede langs de oppervlakte van plan- tendeelen of van grootere dieren , die zich gelijklijdig met ben in bet water bevinden. Nog andere , namelijk die be- hoorende tot de geslachten Vorticella en Carchesium zijn ge- durende een zeker tijdpcrk van bun levcn aan eene steel verbonden , zoodat hunne plaalsbeweging zich alleen bepaalt tot de zamcntrekking van dezen , doch gedurende een ander tijdperk worden zij vrij rondzwemmende dieren , door zich af te scheidcn van den steel , terwijl zij dan tevens voorzien worden van een trilvlies op eenigen afsland van bun achlereinde (2). Doch behalve bet vermogen tot plaatsverandering bezitten vele infusorien ook bet vermogen , om door zamentrekking van bun ligchaam dit van gedaante te doen veranderen. Ook in dit opzigt heerscht ecbter groot verschil , want terwijl deze zamentrekbaarheid bij sommigen ter naauwernood wordt opgemerkt , bestaat zij bij anderen daarentegen in zoo liooge male , dal de dieren scliier ieder oogenblik van gedaante verwisselen. Met zekerheid waarneembare spieren komen ecb- ter bij de infusorien niet voor. Zelfs de zich als een kurkcn- trekker oprollende steel der Vorticellen (5) verdient dien naam niet. De wijze van zamentrekking is bier eene geheel an- dere , dan bij ware spieren , welke zich in de brecdtc uitzct- ten en daardoor in de lcnglc kortcr worden , raaar nimracr (1J PI. II, fig. 49, Euplotes appendiculatus , I! van ter zijde gezien , in den Ioopendcn tocstnnd. (2) PI. II. fig. 33, Vorticella nebuli/cra I), t trilvlies. (3) PI. II. fig. 33, B. MIltnOSKOPISCIlE DIF.BEN. INFCSORIEN. 221 in den toestand van zamentrekking eenen zigzag- of spiraal- loop hebben. Ook verliest de steel bet vermogen om zich op te rollen op hetzelfde oogenblik , dat het ligehaam van bet dier zicb daarvan afsebeidt , cn blijft dan uilgestrckt lig- gen. Hoe de oprolling cigenlijk gesebiedt is onzeker , maar steeds gaat haar de zamentrekking van bet ligebaam en de sluiting der mondopening vooraf. Men kan vermoeden , dat het fijne bandvormige vlies, vvaarraede de steel spiraalsgevvijs bezet is , een hoi kanaal is , zamenhangende met de lig- cbaamsholte, en dat bij de sluiting van de mondopening, door de zamentrekking van bet ligehaam , het daarin bevalle voebt in dit kanaal gespoten vvordt , betwelk zich daardoor in de breedte uilzet , dat is rolrond wordt, maar in de lengte inkrimt , welke inkrimping volgens eene spiraallinie gesebiedt, uit hoofde van den volgens diezelfde rigting met bet kanaal zamenhangenden of daarin excenlrisch bevatten draad. Later , wanneer de mondopening zich weder ontsluit , wordt het vocht door de veerkrachlige wanden van het kanaal naar de ligchaams- hoite teruggedreven , en herneemt de steel weder zijnen vroe- geren uilgestrektcn vorin , welke daaraan in den passieven toe- stand eigen is. Doch , ofschoon de wijze, waarop zich de op- gerolde steel vertoont, wel met deze voorstelling strookt , zoo heeft zij echter geene hoogere aauspraak , dan op die eener niet van waarschijnlijkhcid onlbloole gissiug. (1). (1) De gevoelens over de wijze, hoe de zamentrekking van den Vorti- cellensteel eigenlijk geschiedt, zijn zeer verdeeld. Men vergelijke liierover J. Czermak in Zcits.f. wissens. Zoologic 1853, Bd. IV. p. 438, wiens beschrijving met de reeds boven (bl. 209) door mij gegevene in de hoofd- punten overeenstemt, alhoevvel bij in zijne verklaring van het mechanismus der zamentrekking van de in den tekst bevatte zeer afwijkt. Gerber ( Uandb . der allgem. Anatomic , 1840. p. 92) heeft ook de vulling van een kanaal door eene vloeistof aangenomen, maar verklaart hierdoor de uitstrekking , terwijl de zamentrekking door eene ware spier zoude ge- schieden. 222 VOORBEELDEN TOT OEl’ENING. Daar cr nu gccne waarneembare spiercn bij de infusoricn bestaan , zoo zijn dcze of werkelijk niet aamvezig, cn dan is hunne ligchaamsmassa zelve zamentrekbaar , of dc spieren zijn hetzij te klein of te weinig verschillend in lichtbrckend vermogen , om onderscheiden te kunncn worden. Ofschoon nu bet laatste nog steeds tot de raogelijkhedcn behoort, zoo is ecbter bet eerste , bij de groote volkomenheid , wclke de tegenwoordige mikroskopen bereikt hcbben , inderdaad het waarscliijnlijkst. Ter beanlwoording der vraag , of de zamentrekbaarheid huis- vest in bet uitwendige hulsel of in de weeke ligchaamsmassa (door D u j a r d i n sarcode genoerad) zijn er inzonderlieid twee klassen van feiten , waarop men zich kan beroepen , om het laatste waarschijnlijk te maken. Vooreerst de reeds vroeger (bl. 214) genoemde zamentrekbare ruimten , die. zich binneu en te midden der ligchaamsmassa bevinden , en waaraan men geen spoor van een eigen vlies kan waarnemen , zoodat zij zelfs op het oogenblik der geheele zamentrekking volkomen onziglbaar worden , en ten tweede de tot de afdeeling der Rhizopoden behoorende dieren , welke , wel is waar , door sommigen als niet lot de eigenlijke infusorien behoorende worden beschouwd, omdat zij geene trilhaartjes bezitlen , doch er toch in andere opzigten niet ver genoeg van verwijderd zijn , om niet van hen tot den aard der ligchaamsmassa van de overige infusorien te mogen besluiten. Bij de naakte Rhizopo- den, namclijk die welke behooren tot het geslacht Amoeba (1), schijnt alle spoor van een hulsel te ontbreken. Zij bestaan enkel uit eene gcleiachtige massa , die , vooral bij jonge in- dividu’s , uiterst doorscbijnend is , cn waarin soms blaasvor- mige ruimten (vacuolen) onlstaan , die spocdig wcder ver- (1) PI. II. fig. 37, jong individu van Amoeba Princeps. MIKROSIi OrlSCHE D1F.REN. GREGABINEN. 225 dwijneu , om dan op andere plaatsen op nieuw te voorschijn te tredcn. Doze inassa heeft geencn bepaalden vorm , eene mondopcning is niet waarneembaar en bet schijnt , dat kleine iigchaampjes , die men cr somtijds in aantreft, door de zelf- standigbeid zclve zich cenen weg hebbcn gebaand. Het ver- mogen tot plaatsbeweging is zeer gering , doch daarentegen bezitten deze zonderlinge wezens het verraogen om bunne massa zich buitenwaarts te doen uitzettcn en zoo verlengseien te vormen, die eenige oogenblikken later weder spoorloos verdwijnen , terwijl dan op een ander punt des ligchaams weder dergelijke ontstaan. Inderdaad is bet moeijelijk bier het beslaau van een omhullcnd vlies aan te nemen , en schijnt het vverkelijk , als of zulk eene Amoeba enkcl uit zamentrek- bare organische stof bestaat. 159. Aan het slot van dit ovcrzigt van het maakscl der infusorien vermelden wij de Gregarinen. In het darmkanaal , de voortplantingsorganen of zelfs in de ligchaamsholte van zeer vele insekten , ringwormen en schaal- dieren , treft men somtijds in aanzienlijk aanlal mikroskopi- sche organische wezens aan , wclke inderdaad het best be- antwoorden aan het denkbeeld van eencellige dieren. Hunne gedaante is bij onderscheidene soorlen zeer uiteenloopend , rond , langwerpig rond , scliuitvorraig , buisvormig en dan aan het eene uiteinde bolvormig aangezwollen (1), somtijds voor- zien van eene plaatselijke insnoering en alsdan op dit punt door een tusschenschot in tweeen verdceld , of ook wel uit eene vereeniging van twee , zelden drie individu’s bestaande , in eenige gevallen voorzien van een klein verlengsel (snuit) , (1) PI. II. fig. 44, Gregarine uit Lumbricus tuhifcr , A enkelvoudig in* tlividu, B twee vereenigdc individu’s, a kern. 224 VOORBEELDEN TOT OEFENING. dat bij ccnigcn ook met klcine haartjes bezel is. Zij bestaan uit een op alle punteo glaslielder vlies , zonder spoor ccncr mondopening , dat echter bij drukking ligtelijk barst, waarbij dan de uit klcine iueerendcels ronde korreltjes beslaande in- houd naar buiten treedt. Zoolang deze nog in bet ligehaam bevat is , neemt men daaraan eene duidelijke moleculairbe- weging waar. Daarenboven is in elk ligchaampje een holder blaasje bevat, geheel overeenstemmende met eene celkern , en waarin men nog een of meerdere kleine kcrnligchaampjes waarneemt. De bewegingen dezer Gregarinen zijn zwak , echter dik- werf duidelijk vvaarneembaar. Zij bestaan uit algemeene za- mentrekkiDgen van het ligehaam , of uit eene gedeeltelijke , waarbij het dunuere ligchaamsgedeelte zich been en weder buigt, of eindelijk uit eene langzame voorwaartsche beweging in het omringende vocht , zonder dat het ligehaam daarbij van gedaante verandert. Dat deze zoo hoogst eenvoudig georganiseerde wezens tot het dierenrijk moelen gebragt worden , laat zich wel niet be- twijfelen. Of zij echter zelfstandige dieren zijn , en niet veeleer ontwikkelingvormen van hooger bewerktuigde entozoa , of van andere buiten het ligehaam levende dieren , deze vraag kan bij den legenwoordigen staat onzer kennis nog niet met afdoende zekerheid beanlwoord worden (1). (1) Men zie over de Gregarinen : Von Siebold, Beitrdge stir Naturgcschichte wirbelloser Thicrc , Dantzig 1839. p. 59. Henle in Muller’s Archiv. 1845. p. 369. Frantzius, Obscrvutiones quaedam de Grcgarinis. Berolini 1846. Kolliker in Zeitschrift fur wissenschaftlicho Botanik 1845. I. Hft. 2. p. 97 , en in Zcits. /. wise. Zoologie 1848. I. p. 1. Stein in Muller’s Archiv. 1848. p. 182. C. Bruch in Zcits. f. wiss. Zoologie 1850. II. p. 110. JIIKUOSKOPISCHE DIEREN. R0T1EEREN. 225 1 40. De Raderdieren ( Rotatoria , Rolifera , Systolides Duj. (1)) staan op ccnea vccl hoogcren trap van bewerkluiging dan de infusoricn ca zijn vrocger geheel ten onregle met dcze in eene klasse gerangschikt. Inderdaad zijn het zeer zamengc- stclde dieren , vvelke een groot aantal van organen voor ver- schillcnde verrigtingen bezitlen. De oorzaak dier verkeerde vereeniging van in zoo velerlei opzigten geheel onderschei- den dieren ligt ten deelc daariu, dat raderdieren en infuso- rien doorgaans dezelfde woonplaats gemecn hebbcn. Men % treft hen derhalve aan tusschen vvaterplanten , hetzij vrij rond- (1) De lezcr , die eene naauwkeuriger kennis van deze opmerkelijke dier- klasse verlaugt , dan het beknopte en daardoor noodzakelijk oppervlakkige overzigt in den tekst hem geven kan , zal (behalve in de reeds op bl. 201 genoetnde werken) uitvoeriger besclmjvingen vinden bij de volgende 3chrij- vers : 0. Schmidt, Versuch einer Darstcllung der Organisation dor Ra- dertliiere , in Wiegmann’s Archiv. 1846. T. Bright well, On a Dioecious Rotifer. Ann. of nat. Uist. 1848, II. p, 153. Dalrymple, Description of an Infusory Animalcule allied to the genus Notommata , Philos. Transactions 1849. p. 331. D’U d e k e m , Note sur le systeme circulatoirc de la Lacinulairo so- dale [Ann. des Scienc. nat. 1850. XIV. p. 146). Gosse, On Asplanchna priodonta, Atm. of Nat. Hist. 1850. VI. p. 18. Dezelfde, On the Anatomy of Notommata aurita, Transactions of the Mxcrosc. Soc. 1851. Dezelfde , Catalogue of the Rotifer a found in Britain , with descrip- tions of five 'new genera and thirty -two new species ; Ann. of nat. Hist. 1851. VIII. p. 197. Dezelfde , On the stueture , fonction , hal/its and developement of Mo- licerta ringens. Quaterly Journal of Microscopical Science, 1853. Ho. II. p. 71. L e y d i g , Zur Anatomic und Entwickelungsgescliichte der Lacinula- ria socialis , Zeits. /. wiss. Zoologie , 1852 , III. s. 452. Huxley, Lacinularia socialis. A contribution to the Anatomy and Physiology of the Rotifera. Transact, of the Mic. Soc. in het Quaterly Journ. of Micr. Sc. 1852. No. I. p. 1. W i 1 1 i a m 8 o n , On the Anatomy of Melicerta ringens. Quat. Journ. of Micr. Sc. Orig, comm. 1852. N°. I. p. 3. 15 22G VOORBEELDEN TOT OEFENING. zwemmcnde of daaraan vastgchccht. Sommigc soortcn worden echter ook gcvonden in den modder onzcr dakgoten , alsmede tussclicn liet mos ( Bryutn , Hypnum ) , dat de dakcn cn de boomen bcdckt, en blijven daarin voortbestaan zelfsna gcheele uitdrooging , om vervolgens bij bcvochtiging weder te hcrlevcn. Het raeerendeel der raderdiercn is vrij beweeglijk ; ecnigc soortcn [Lacinularia , Melicerta , Oecistes cnzv.) daarcntc- gen zijn omgeven met cenen koker , aan welks bodem zij met hun achtereinde of voet zijn vastgehecbt , en waaruit zij naar welgevallen met een groot gedeeltc van bun ligcbaam kunnen naar buiten komen of er zich geheel in terugtrekken. Doorgaans is deze koker glasbelder , doch bij Melicerta zijn daarmede vreemde ligchaampjes vereenigd , waardoor de koker stijver en ondoorschijnend is. Nog andere raderdieren ( Bra - chionus , Anuroea , Noteus , Sqmmella (1) enzv.) zijn voor- zien van een schild , dat hun ligcbaam omvat , doch hen niet verbindert vrij rond le zwemmen. Gewoonlijk is dit schild stijf doch glasbelder , somlijds bezet met kleine verhe- venheden. Ook de bekleedselen van de overige raderdieren [Rotifer (2) , Philodina , Hydatina enzv.) bezitlen eeue zekere mate van stijfheid en zijn , even als die der ringwormen , door min of meer duidelijke kringen in segmenten verdeeld , welke vooral bij de zamentrekking te voorschijn treden , terwijl die , welke den staart of liever den voct zamcnstellen , over elkander even als kokcrs verschuifbaar zijn. Deze voet is gcvorkt en aan het uiteinde voorzieu van een zuiguapje , waarmede zich het dier kan vasthechten. 141. Het zoogenaamdc raderorgaan , waarnaar de klassc (1) PI. II , fig. 47 , Squamclla Bractea E h r. (2) PI. II , fig. 43 , Rotifer citrinvs E h r. (?). BilKROSKOPISCIlE DlEUEPf. ROT1FEREN. 22 1 haren naain draagt , is geplaalst aan den kop. Het bcstaat uit cen, twee of meer vlcezige lobbeu (fig. 45, a, Z>), welke aan hunnen rand met trilhaartjcs bezel zijn , door welker onop- houdelijke beweging het schijnt , als of bet geheele orgaan vver- kelijk ronddraait. Dit raderorgaan kan naar binnen getrokken worden, waarbij dan het bovengedeelte van den kop te voor- scbijn komt (fig. 45 B) , welke bij velen uilloopt in eenen kor- ten met baartjes bezetten snuit (n) , die tot tasten dient. Door de beweging van het raderorgaan wordt zoowel het voedsel naar den mond gevoerd (hetgeen men het best ziet door bij het voclit karmijn of eene andere kleurstof te voegen f op vroe- ger(bl. 212) vermelde wijze) , als bet ligchaam voortbewogen , wanneer bet niet met het zuignapje van den voet zicb ergens aan vastgehecht beeft. Behalve deze wijze van zicb voort te bewegen , bezitten de meesten cchlcr ook het vennogen , om , door beurtelingscbe inkrimping en uitzetting van het ligchaam , waarbij zij lelkens op hunnen voet steunen , over de opper- vlakte van andere ligchamen voort te kruipen. 142. Bij zeer velen treft men een (1), bij sommigen (Me- licerta) twee stijve uitslceksels in den nek van het dier ge- plaatst aan. Aan het uitcinde is zulk een uitsleekscl met eenige haartjes bezet. De beleekenis van dit orgaan, waar- aan men ook wel den naam van spoor ( calcar ) heeft gege- ven , is nog twijfelachlig. Terwijl sommigen op het voetspoor van Ehrcnberg daarin eene holle buis zien , die met de ademhaling in verband staat, meenen anderen (Dujardin, Gosse, Williamson), en naar het schijnt met meer regt, dat deze uitstecksels , die bij sommigen ook naar binnen (1) PI. II, fig. 43 C, het bovcristc gedcelte van Rotifer citrinus yau ter zijdc gczicn , o spoor 15 H* 298 voonnr.ELDEN tot oefening. kunncn getrokkcn wordcn , veelecr als cenc soort van voders moeten bcschouwd worden. 145. Het spijsverteringsstelsel is bij de radcrdiercn zcer ont- wikkeld. Door de tusschen de Iobben van den radcrtoestcl zich bevindende mondopening komt het voedsel in den wijdcn slok- darm en vandaar in eene soort van voorraaag of krop (fig. 45 d ). Deze (door anderen ook wel slokdarmhoofd geheeten) is bij de onderscheidene soorten nog eenigzins verschillend van maaksel , doch bestaat, wat de boofdzaak aanbelangt, uit eene spier- inassa , waarin zich een paar stijve platen (e) bevinden , welke met tandjes bezet zijn. Deze platen openen en sluiten zich, even als de bladen van eene schaar , en het voedsel wordt daartusschen fijn vcrmalcn. Deze kaauwtoestel is onoplosbaar in bijtcnde potasch en soda (Ley dig), en daar het geheele overige ligchaam hierin verdwijnt, zoo heeft men aldus gele- genheid om dezen afzonderlijk te onderzoeken. Uit de voor- maag gaat bet voedsel door een naauw kanaal , eene soort van tweeden slokdarm , over in het darmkanaal , dat bier het vvijdst is en als maag (f) kan beschouwd worden , terwijl deze zich vervolgens voortzet in eenen zeer vveinig kronkelenden darm (g) , welke allengs naauwer wordend in eene iets ruimerc cloaca (h) eindigt , die zich even boven het begin van den voet in den anus ( i ) opent. Bij eenige der grootere soorten heeft men waargenomen , dat het inwendige van het darmkanaal nog met een trilepilhelium bezet is. Ook treft men bij sommigen {JLacinularia , Melicerta , Brachionus , Nolommata) nog kleine blaasvormige organen ter zijde van de maag aan , die zich met een kort kanaal daarin schijnen te openen en waar- scliijnlijk een vocht afscheiden , dat voor de spijsvertering dient , en welke derhalvc als de cenvoudigstc vorm van klie- ren te beschouwcn zijn. MIKUOSKOPISCHE IMEREN. ROTIFEREN. 22‘J 144. Sommige raderdiercn bcziltcn ook een tocstel van vaten , waarin vocbt slroomt. Hoogstwaarschijnlijk is dit een watervateutoestcl cn derlialve voor de verrigting der adeinha- ling besterad. Waar zulk een toeslel aanwezig is , is bet ta- melijk zamengesteld , bestaande uit twee groote zijdelingsche gevvonden kanalen , met daaruit komende takken , die zich in de ligchaamsholle openen , terwijl bovendien deze kanalen nog in verband staan met eene of meerderc zamentrekbare bla- zon. Ovcrigcns zijn de ondcrscheidcne waarnemers bet nog geenszins eens omtrent de duiding der verschillende deelen van dien toeslel , noch omtrent de wijze waarop de opne- ming cn de bewcging van het vocht daarin plaats grijpt. 143. Dezelfde onzekerheid heerscht ook ten aanzien van de deelen , welke moeten beschouwd worden als behoo- rende tot het zenuwstelscl. Bij velcn is het zelfs nog niet gelukt dit aan le wijzen , doch bij sommige der grooterc soorten mag men met veel waarschijnlijkheid het bestaan van twee uit ganglieucellen zamengestelde zenuwknoopen aanne- men , waaruit zich zenuwdraden naar de verschillende lig- chaamsdeelen begeven , namelijk eenen knoop boven den slok- darm en eenen tweeden bij het begin van den voet. Zcer vele raderdieren bezitlen oogen , onder den vorm van scherp begrensde ronde ligchaampjes of blaasjes (1), welke eene roode klcurstof bevatten (PI. II. fig. 45 c). Men heeft echter opgemerkt , dat bij eenige soorten de volwassen indi- vidu’s daarvan verstoken zijn , terwijl zij bij de jongere voor- komen. (1) Quatrefages (Ann. dcs Scienc. tint. 1350. 3“c ser. XIII. p. 31) ■'erzckcrt, dat luj bij eene soort van raderdier, waarschijulijk eene Philo - dma , ten duidelijkfrte eene kristallens hccf't waargenomen, die niet geheel door het roode pigment omgeven was. 230 V00RBEELDEN TOT OEFENlNfi. Bij zeer velcn is ecn good ontwikkcld spicrslclsol aamve- zig 5 vooral zijn bij die soorten , wclkc bet ligcbaam sterk kunncu inkriinpen , de daartoe diencnde overlangs onder de buid loopcnde spieren duidelijk waarnecrabaar (PI. II. fig. 43 A). 146. Vele, welligt alle raderdierco ziju tweeslachtig. Do raannelijke individu’s zijn cchter veel kleiner en minder out* vvikkeld dan de vrouwelijke , zoodat men hen voor eene an- dere soort zoude Iiouden. Bij sommigen zoude zelfs bet darm- kanaal ontbreken. Ook is hot tot hiertoe aangaande de bcwerk- tuiging dezer dieren gezegde eigenlijk allecn locpasseiijk op de hooger georganiseerde vrouwelijke individu’s. De bestcraming der mannelijke is alleen , orn door paring de cijeren van gene te bevruchten , en daartoe zijn zij voorzien van zaadblaasjes waarin men spermatozoa beeft waargenomen , als ook van eene penis (B r i g h l w e 1 1 , G o s s e , D a 1 r y m p 1 c). De eijeren onlvvikkelen zich in een enkelvoudig of in een dubbel eijernest , bestaande uit een vliezig kanaal , dat zich voortzet in eenen eijerleider , welke zich opent in de cloaca , door welker uitwendige opening de eijeren naar buiten tre- den (PI. II. fig. 43 A cn fig. 47). Deze eijeren zijn zeer groot in verhouding tot den omvang van bet dier. Alle de bekende verschijnselen van de klieving des dooijers worden daaraan waargenomen. Dikwerf cchter gescbiedcn deze ver- anderingen en de daarop volgende ontwikkeling van bet jeug- dig individu reeds tcrwijl het ei nog binnen in bet ligcbaam der moeder bevat is , zoodat men de embryo , vooral ber- kenbaar aan den reeds vrocgtijdig zich vormenden kaauw- toeslel , door de beklcedselcn van deze ziet hccnschemc- ren. Zulke soorten (b. v. Rotifer vulgaris) zijn dan ook levendbareud. De jonge dieren ziju allecn kleiner dan dc J1IKU0SK01MSCUE D1EUEN. F0UAUWN1FEREN. 231 outle , maar komen in gcdaante daarraede nagenoeg gchcel ovcreen. 147. De soortcu , bchoorende tol de kiassc (1) der Fora- minifcren ( Foraminifera d’Orb. , Polythalamia Ehr. , Rhi- zopoila Duj.)kunnen slechts ten declc mikroskopisch ge- noemd worden , want er zijn er onder (de fossile Nummuli- ten) , die eene vrij aanzienlijke grootle bezitlen. Echter zijn de meeste , on bepaaldelijk alle thans levcnde , zeer kleine (1) Onder de nieuwere sclmjvers over doze klasse kan men vergelijken: D’Orbigny, Tableau mithodique dcs Ccphalopodcs. Ann. des Sc. nat. 1826 ; later schreef hij daarover verscheidene verhandelingen , t. w. in de llistoire physique , politique etnaturelle de file de Cuba par JU. Ra- mon de la S a g r a ; in de llistoire naturelle des lies Canaries par M. M. Barber-Webb et Sabin Bertholat; verders in zijne Voyage dans I Ameriquc meridionale , T. IV ; in do Mcmoires de la So - elite geologique de France 1840; liet artikel Foraminifire in de Dictio- naire univ. d’hist. natur. 1845, en Foraminiferes fossiles du bassin tertiaire de Vienne , Paris 1846. Ebrenberg, Ocler die Bildung der Kreide/elsen und des Kreidc - mergels durch unsiclitbare Organismen ; Abhandl. d. Berl. Akad. 1832. s. 50; verders: Ueber nocli zahlreich jetzt lebende Thierarten der Krei- dcbilduvg i Abh. d. Berl. Akad. 1840. Desjardins in Ann. des Sc. nat. 2dc ser. Zool. III. p. 108. Ilujardin in Ann. dcs Sc. nat. 2de ser. Zobl. IV. p. 343. P. Gervaia, Compt. rendus 1847. 27 Sept. Williamson, Report, of the XVIII Meeting of the British Asso- ciation. Uitlreksel in I’lnstitut 1849. K°. 787. p. 40. Schlumberger in Ann. des Sc. nat. 3mc ser. 1845. III. p. 254. Man tell, Microscopical Examination of the Chalk and Flint of the South East of England , Ann. of Nat. Hist. 1845. XVI. p. 73. W. Clark, Observations on recent Foraminifera ; Ann. of Nat. Hist. New Series, 1849. III. p. 380, en 1850. V. p. 161. In De magt van hot kleine enzv. , Utrecht 1849. p. 107 en verv. , Aant. p. 173 en 201 , heb ik eene iets uitvoeriger beschouwing dezer klasse ge- geven , dan boven in den tekst , tevens met vermelding van die soorten , we Ike in ons vaderland voorkomen. Ook in De bodem onder Amsterdam , Nicuwc Vcrh. der ccrste Klasse v. li. Kon. Ned. Inst. 1852, Dl. V, zijn er eenige door mij beschreven en afgcbecld. 252 VOORDEELDEN TOT OEFEN1NG. wezens , wicr maakscl alleen door hot mikroskoop kan her- kend vvorden. Sommigen hebben gcmeend , dat zij onder de Infusorien raoeten worden gerangschikt , cn werkelijk zijn cr gronden oni dc geslacbten Amoeba , Difjlugia , Arcellina , en Gromia , welke door Ebrenberg onder de Infusorien gebragt zijn , tot de Foraminifercn te rekenen. De ware Fo- raminiferen ecbter zijn zeebewoners en bezitten eene kalk- schaal , terwijl de zoo even genoemdc geslacbten deze raissen en in zoet water leven , ofschoon zij in bewerktuiging , vooral door de eigendommelijke draadvormige verlengselen van bun ligchaam zeer na met sommige der zoetwater - vormen over- eenstemmen. De kalkschalen der in zee levende en van de op talrijke plaatsen fossiel voorkomende Foraminiferen hebben verschil- lende gedaanten. De eenvoudigst gevormde zijn rond ; andere bestaan uit reeksen van afzonderlijke hokjes , belzij in eene regie lijn aaueengevoegd of in eene spiraallijn , als wanneer zij in vorm naderen tot de schalen van vele Cepbalopoden ; nog andere bestaan uit twee reeksen van afzonderlijke hok- jes , hetzij regt of spiraalsgewijs gewonden. Bij zeer velen is deze kalkschaal doorboord door talrijke kleine openingen , en bet is daaraan dan ook , dat de bena- ming van Foraminiferen ontleend is. Door deze openingen treden geleiachtige draden naar buiten , welke , op eene dergelijke wijze als bij Amoeba enzv. (z. bl. 222), naar wille- keur door bet in de schaal beslolen dier worden gevonnd en , volgens bet gevoelen der meesten , voor de plaatsbewc- ging dienen , betgeen aauleiding gcgeven heeft tot de bena>- ming van Rhizopoden, terwijl die van Polythalamien de veel- beid der liokjes aanduidt, waaruit de kleine schclpjes door- gaans bestaan. Volgens Clark ecbter zouden de Forami- MIKBOSKOPISCHE D1EIIEN. FORAMlNlEEREN. 235 niferen vastzittend zijn , en zouden de uit hunne schaal ko- mende dradcn voor de ademhaling dienen. Bovcndien zoude alleen het laatste Iiokje door liet dier worden ingenomen. Eene kiem zoude eerst een Iiokje vormen , waarin zij leeft en slerft , na door knopvorming liaren opvolger te hcbben voortgebragt. Overigens is , wat de inwendige bewerktuiging dezcr diercn bctreft , nog te weinig met zekerheid bekend , om daarvan bier eene algemecne bescbrijving te kunnen geven. Van sommi- gen beeft men waargenomen , dat zij levendbarend zijn (G e r v a i s). Voor den mikroskopischen waarnemer zijn de kleinsle soor- ten van Foraminiferen niet de minst merkwaardige. Het zijn die , welke in het vvitte krijt voorkomen en zelfs een vrij aan- zienlijk deel der massa daarvan uitmaken. Op PI. II. tig. SO zijn eenige der mcest gewone vormen afgebeeld (1). Ora deze Foraminiferen goed te zicn , vereischt het krijt eene toeberei- ding ter verwijdering van de lucht , die binncn in de hollen der hokjes is bevat. Men kan daartoe verschillende midde- len aanwenden. Het best voldoet een voorafgaand verblijf van het krijlpoeder in sterkcn alkobol ; daarop wordt dit op een glasplaatje uitgebreid, en , na verdaraping van den alkobol, er terpenthijnolie , of, zoo men bet voorwerp bewaren wil , canadabalsem opgcbragt. 149. De reeks van mikroskopische diercn is met die, welke tot de dusver bcschouwde klasscn behoorcn , nog vcrre van geslotcn te zijn. Integendeel zal de waarnemer er nog zeer vele aantrelfen , welke tot gcenc van deze , raaar tot ge- (1) a Plamilina iurgidu. ; b cn c Textularia aciculuta ; d Rotalia jicr/orata ,■ c Rotalia globulosa. 254 VOOItiiEEI.OEN TOT 0EFEN1NC. heel andere dicrklassen mocten gebragt worden. Zoo b. v. de in velerlei opzigtcn opmerkelijke Tardigraden , wanstaltige kleine dieren , waaraan men , om den vorm van hunnen kop , den naam van kleine waterbeeren gegeven heeft , die zich met hunne vier paren korte wratachtige pootjes slechts moci- jelijk voortbewegen , en waarvan verscheidene soorten op watcrplanten en desgelijks in den modder dcr dakgoten le- ven (1). Waarschijnlijk behooren deze zonderlinge dieren tot dezelfde groep als de mylen (Acari) , waarvan onderscheidene soorten hunne woonplaals vesligen in oude kaas , gepclde garst enzv. , tervvijl eene soort , Acarus scabiei , de huid van schurftlijders bewoont. Verder zal hij , te midden van infusorien en raderdieren , in bet slootwaler , maar ook in bedorven aziju , in zuur ge- worden raecl- en stijfselpap, de zich levendig in allerlei bog- ten kronkelende aaltjes (2) onldekken , waaruit Ehrenberg het geslaclit Anguillula , Dujardin dat van Rhabdilis heeft gevormd. Nog sterker zullen de verschillende Hydra- soorten met hunne kunslig gevormde lange vangarmen , en de sierlijke Plumalelld’s ea Cristatella s zijne aandacht trekken , waar hij hen , vastgehecht aan waterplanlen , aantreft. Niet min- der , indien hij , in de nabijlieid der zee woont , de Sertu- laria’s , Campanularia' s , Tubularia’s en andere polypen , welkc vaak tusschen de door den vlocd overstroomdc sleenen onzer zeeweringen uitgebreide kolonien daarslellen. (1) Men zie over hen: Dujardin, Annul, dcs Sc. nut. 2de ser. X. p. 185 en 3mc 1851. XV. p. 161; Ivaufmann, Zeits, f. wiss. Zool. III. p. 220 , en \ooral IJoyere, Annul, dcs Sc. n at. 1810. XIV. p. 269 en 1812. XVII. p. 192. (2) PI. II, fig. 45, eene Anguillula uit sloolwatcr. MIKnOSKOI’lSCIIE DIEIIEN. 11LOEDCELLEN. 255 Vele klcine Crustaceen , zoowcl dc in zoetwaler veelvuldig voorkomcndc Daphnia pulex , Cyclops vulgaris , als de pa- rasietachtige Lernaeiden , welke op hot ligchaam van zoetwa- ter- cn zeevisschcn lcven , inzonderheid op hunne kieuwon , zijn klein en doorschijnend genocg , om hunne geheele be- werktuiging ondcr het mikroskoop le vertoonen. Hetzelfdc geldt van eenige in zoelwater levende maskers van insekten , inzonderheid van Corethra plumicornis. Deze iijst van inikroskopische dieren , in den zin welken wij vrocger aan die benaming gchecht hehben , zoude zicli nog zeer laten uitbreiden , doch voor den Iezer is zu!k eene dorre optelling van vveinig nut , en door bet geven van eene be- schrijving zoude ik de perken, welke ik mij liier noodzakelijk heb mocten slellen , verre le buiten gaan. De hlocdcellen. 150. Er zijn wclligt geene inikroskopische voorwerpcn , welke duidelijker het bewijs gclevcrd liebben , hoe eene ge- brekkige waarnemingsmelhodc tot allerlci dwalingen voert , dan de ligcbaampjes in het bloed. Door oudere waarnemers besclireven als droppcltjes , als bolletjes , zelfs als ringen , heeft het lang gcduurd eer men hunnen vorm regt kende , eenvoudig omdat men hen onderzocht , lictzij gedroogd op ecn glas- of micaplaatje , of na bijvocging van water. Inder- daad is het cerstc vcreischte om bun maakscl goed le lee- ren kennen , dat men hen onderzockt in den toesland, waarin zij in het ligchaam voorkomen , namelijk omgcvcn van bloed- 25G VOOROEEl.DEN TOT OEFENhNG. vocht. Ecn droppcl bloed , zoo noodig vcrdund met een weinig bloedwei , wordt op een voorwerpplaatje gebragt cn los bedekt met ecn dun dekplaatje , zonder dit te drukken,maar zoo , dat er nog eene genocgzame ruimle tusschen het voor- werpplaatje en het dekglas overblijft , om de ligchaampjcs zicb vrij te doen bewegen. Bij deze beweging , die men naar willekeur te voorschijn kan roepen door bet dekplaatje te ver- scbuiven , rollen dan de ligchaampjes om en om , en heeft men dus gelegenheid om ben van verschillende zijden te zien. 