Reis door Noord Amerika
Stala^i- Nog verhaalde die Heer dat op vele plaatfen holen gevonden wier- tes. den, die diep onder 't gebergte doorliepen. Hy was in verfcheide- nen van dezelven^weeft, en had 'et \e^\ ftaïaSttes van verfcbülen- de grootte boven, aan , in 't binoenfte van de bergen gev(mdHi. ,Zy waren van verfdieideh .kleuren. Dog bet byzonderfte was, 'dat hy 'er enigen vond die uïterlyk 'van boven tot onder toe als gefcheurd waren. Hy had 'er ftMninige ftukkcn van naar Londen gezonden, dog had 'er thans geen. Reisnaat Den 20. November ^ng ik in den morgen, nevens enen Vriend, Rakoon. op een reisje naar Raioen in New yerfeyy daar vele Ztoeden wa- ren, die hunne eigene kerk hebben, Wy moeden drie Eng. mylen ófdoen eer wy aan het Veer kwamen, daar wy over de Dellaware konden gezet worden. Hei knd was hier op vele pUiatfen zeer laag. De vlaktens wierden by eiken vloed overiïroomd, en liepen by de ebbe weer ledig. Evenwel had men zig deze vlakrens door middel van dyken weten ten nutte te maken. Hec waren nu weilanden. Hier (•J Scbifiui tabtUaris Leto, Syfi. Nat. y Google NEW J E rt S E y. 1748. 1+3 Ker waren véle . ff^aterieuie» aan beide de zyden van den weg ge- fdaot, digi op een, welken in den.zomet ene aangename lommer ge- ven , aai^ezien de grootte en menigvuldigheid van hunne bladeren. Dit maakt den weg zeer vemiakelyk, gelykenden naar ene Ipmmerryke laan. De Deliaware is hier omtrent even zo breed als by Pbiladelpbia. Digt by het Vea waren verlcheiden aardige huizen op beide de zyden gebouwd, waar de Reifigers vö'friflchingen krygen kunnen. Op onze Bitreis van Ptnfylvånie naar New Jtrfey wierden wy over de Deïla- varf gezset in een vaartuig dat den waard oan de zyde van PenfyhaaU aangit^; üwar op onze terugreis moeften wy dat van den man die aan de ovcrzyde woont gebruiken. Zo als wy de Rivier over waren bevonden wy ons in ene. andere Provincie, want de Della-aiare maakt de grens- fcheiding uit tuflchen Penfylvanie en New Jerfey, zo, dat al wat ten wellen der Rivjer lege tot het eerft genoemde , en het geen ten oollen è ioi het haft gemelde gewetl behoorc Dog beide de LondTchappcn hebben venehillende wetten en verfchillende munc Wy vervolgden twize reis verder, en merkten welhaaft op, dat het Lands- fand aan die zyde daar wy dians waren gamfch anders 'er uitzag dan aan doüwe, de overzyde, want in Penfylvanie beftaat degrond meerder irit klei en zwarte aarde en is zeer vrugtbaar; maar in New Jerfey is hy zandiger en mager, zo dat de voeten der paarden op. vele plaatfcn zeer diep in 'c »and zakten. Digi by de plaats daar wy waren overgezet, een eind wegs langs den oever, was een tamelyk zwaar Dennebofch. De bomen waren Biec zeer hoog» dog in hunne groorfte kragt; tuflchen beiden vertoonde zig hier en dau* enig eiken kreupelhout. Maar m dat wy omtrent åns Eng. mylen verder waren, eindigde hec Dennewoud, en wy zagen niec meer van die bomen voor dat wy by de Kerk van Rakoon kwamen. In tUe de delen van Penfylvanie daar ik geweefl: ben , heb ik weinig Dei^ ■ebomen gevonden; io tegendeel zyn ^ menigvuldig in New Jerfey^ en vooral in het beneden deel van dat Landfchap^ Vervolgens agen wy èsa gandchen dag geen ander geboomts dan dat zyn blad laar vallen^ meeft Eiken van verfcheiden' foorten en grote hoogte; dc^ zy ftonden overal zo ver van malkander dat 'er een rytuig tuffcben door kon ryden, zynde daar weinig of gene ftruiken die het verhinderen konden. De bla- deren bedekten thans den grond ter ho<^e van ene hand breedte , het welk de bovenlle zwarte aarde moet doen toenemen. Op vele pbütfen ftroomden kleine beekjes. Het land was gemeenlyk vlak, dog maakc^ hicrendaar enen langzaam oi^aanden heuvel. DlEEt y Google 144 N E -W J E R S E Y. Rivien* Dien tlag en de volgenden trokkoi wy verfcheiden zogenaamd jes. Kith of kleine riviertjes over, die lat^zaam naar de Deüaware uic het land henen vloeiden. Als het ty in de Dellavtare opkwam, Ewoüen deze ftwimpjcs ook aen eind wegs. Voorheen moeten zy hy den vloed ved breder geweeft zyn , d(^ tegenwoordig worden zy -door dyken belet de naburige weiden te overllromen. Langs alle ^ ■rivieren waren hiw dyken gelegd, zo dat bet watet 1^ den vloed toger was dan bet land. In de dyken waren fchntdeuren, waardoor men het water uit- en inlacen kon. Zy lagen fomtyds aan den bui- 'tehkant van den dyk, zo dat bet binnenwater hoger zynde ze open drong, en bet buitenwater ze toefloot. Dien avond nsmen wy -onzen intrek l^ enen Zweedt genoemi Peter Rëmbe. pynbo- De Pynbomm »Se wy deietï dag gezien hadden, waren van dat men. foort dat dubbelde bladeivn en langwerpige zaadhuisjes of pyn^pelen, met fchubben gedekt , draagt. (*) De Engelfchem noemen ze on- derfcheidshalven Denne» van Ne-w Jerfey. Gemceidyk neten 'er maar twee 'bladen (^ prikkels in ene fcïhede , gelyk by de Z-weedfeben. Dog uit fotmnige Jcheden kwamen 'er drie. De zaadhuisjes hadden lan- ge ftckels, 20 dat ze kwalyk aanteraken waren. In de verte rien 'er anders deze Dennen juill zo uit als onze Ziueedfchen, Uit dezelven werd zeer ved teer gebrand, waarvan ik luema breder preken zaL Zy deugen voor niets anders, als allen te klem ^de, Als men ze voor palen in de aarde gebruikt, vergaan zy binnen kort Zo dn zy geveld worden komen 'er wormen in. Men gebruikt ze egter om te branden in plaatfen daar men geen ander hout krygen ^n. Ook maakte men 'er hier en daar fmidskolen van, gelyk ik in 't ver- Volg veriiaJen zal. Dog 'er is nog iets byzonders omtrent deze bo- meu aantemei^en, het welk nevms my vele menibhen bevonden heb- ben. In de grote hette des zomers zoekt het vee hun lommer veet tneer dan dat van dai Eä, of andere bomen, wier blad zeer dik is, CD als het de laaflen onder de Dennen gemengd vindc, gaat het al- tyd onder de Dennen flaan , fcboon *er ene betere lommer onder de anderen is; en wanneer 'er maar een enkelde van deze bomen te vinden is, loopt 'er zo veel vee oaåer als 'er cmder flaan kan. Swn- migcn Yräden hieruit opmakai dat de barihgtige uicwaaflèmingen van den Denneboom voor(felig voor het vee zyn,, en het meer genegen maken om onder dezelven dan onder andere bomen te ftaan. Lepel- De Lepelhim (X) komt noit tot ene groK hotste. Wy zagea boom of hem C^ Piausfoliis gcmwij, Squammis conontm obhi^finim aculeatü^ Q) Sjwm tm. y Google R A K o o N. 1748. ■!45 liem dezen dag op verfcheiden* plaatfen. De Zweden gaven Ittm dezen naam, omdat de Huilden , <Üe hier vooibeen woondni gewooa waren hunne kpeb en Ipanen van dit houc te maken. Ik heb zulk een lepel in myn Katunet, gemaakt uit dit hout door enen Ameri- kaan, die op de zelve plaats waar nu Philadelpbia Ikat vericbeiden benen gedood heeft, wanc in dien tyd was die plaats geheel bedekc met bomen en kreupelhout. De Engelfeben noemen dezen boom Xaurel, om dat zyne bladen zeer veel naar die van den Lauroeerafus gelyken. De Ridder Linhäus heeft , volgens zyne byzondere vriend- fchap jegens my, de goedheid gehad, hem den naam te geven van de hreedbladerigen Kalmia. (*) Deze boom tiert het <beft t^ns de heu- vels, vooral aan de noordzyde als 'er een beekje langs ioopt; om die reden kan men ftaat maken Kahnias te vinden wanneer men op «ne fteüe plaus komt waareai beekje omtrent loopt. Maarhyikacveel- {yds vermengd onder de beuken. Hoe hoger de Kalmia t^sis het noorden op den benvel ftaat ts minder groeit zy. Jk heb ze niec alleen in Penfylvanie en iVirw Jerfey^ maar ook, dog fchaarfch, in Nevi York gezien, ik vond «e noit noorddyker dan 43. gr. N- fchoon ik *er zeer oplettede of zy 'er ook waren. Deae boom be- houdt zyne fraye groene bladeren den winter over; zo dat, wanneer de andere bomen al hun fieraad kwyt zyn, zy de bollchra met hun groen opluifterai. Omtrent Mai b^lint hy hier te bloeyen, en dan ^lerwifl by den rang van Tdioonbeid aan alle de bekende bomen. De Uoemra zyn onslbaar, en ätten :aan grote trcrflèn. Voor dat zy opengaan hebben zy «en fchoon rood; maar naderhand verbleekt ze «te aon, zo dat zy geheel wit worden. Sommigen hebben ene rozekleur. Ifear gedaante is zonderling, wanc zy gelden veel naar een kroes der Ouden. Dög de reuk is zo aangenaam niec Op fommige plaatfen was men gewoon op kersmis en nieuwjaarsdag de kerken met de takken van Jezen boom, die dan geheel groen zyn, optefchikken. Doo deze boom heeft ene andere eigenfchap. Zyne bladen zyn em Ve^ ■vei^ft voor fommige, rii een voedfel voor andere dieren. De onder* lig* vinding heeft geleerd, dat, als de fchapen 'er van eten, zy ofteneerftea fterven, of zeer ziek worden, en 'er bezwaarlyk vai opkomen.' De jonge en tedere fchapen fterven van ene kleine hoeveelheid, dog diewac louder Z!jn kunnen wat meer verdragen. Egoer is dit voedfel hun dode- lyk, wanneer zy 'er wat veel van eten. Het zelve heeft plaats omtrent de kalveren, die 'er o<A van fterven , of ten nimften bezwaarlyk 'er af- komen. Het beugt my dat in den h^ van 1748. fommige kalveren vsa die bladen gegiet«i hadden, zeer aek wierden, opzwollen, fchuim op T den (*) Kdmia fvUU ovatü, eorymtit lermituUibüi, vel Kdltaia la^^ia. )y Google t4« N E W J E R S E Y. den mondki^en, en 't naiiwlyks op de benen hoaden konden. Mew leddede ze egter door V ingeven van buskruid en andere middelen. De fchapen zyn het meeft aan *t gjevaar bloot gedeld van door deze bladeren in bekoring gebragt te worden in den winter, want, na lat^ op fhl gehouden ie zyn geweeft, zyn zy gretig naar alle groen, voor- al als de fneuw Dog op hec veld legt. Paacden en OSea bekomt dit Had ook zeer kwalyk, en ichoon 'er noit een van gsftorven is,, gelooft men egter in 't gemeen dat indien zy 'er wat veel van aten zy %■ ook van fterven zouden » want men heeft opgemerkt > dat als zy ïer maar ene geringe hoeveelheid van aten zy 'er voor lyden moeften. DaaroKegen zyn deze bladeren een voedfel in den wimcr voor de Herten , wanneer het vdd onder de fiieuw i^ ,* en zy niets anders, vinden kunnen. Wanneer men ze dan fchlet is hua getfarmte raet dit bUd opgevuld , en bet is iets woadeiiyks dat , lüs men die ingewan- den den honden geeft , dezelven daar wild en als dronken van wor- den , en fomiyds ook zo ziek dat het fchynr dat zy 'er van zullen- fterven. Dog de mcnfcheo hebben geen ongemak van het eten van het «deefch vao autke hernn.. Ook zyn deze naderen io den winter een: voedlèl voor zekepen vogd, dien de Zvnät» it) Noord Jnurika Ha- xelhotH genoemd hebben , die 'hier de» winter over blyft.. Als mèn düo *(T een van C:hiet» vindt men den krop vol van deze bladeren, l'ct Hkt hout vMi de ióihtéa Is zeer hard, en daarom, gebruikt men het ^^'^'^ om aden in katrcdblokken te nudien; di^ vooi-al dient hec voor wevers- fpoelen , wtanoe de wevers geen bout Irieromftreeks beter houden, want het is vaft, hot zig ligt ^ad maken en fpringt niet. De fchryn- werkers en drayers maken 'er ook alleiiei werk van., waanoe men an- ders gewoon Is het befte foort van hout te gebruiken. Eyzcnderlyk Beemt men daanoe den wortel, dewyl die doot^aans geel is. Het Ihmu is zo fyn en bard als men 't zou 'kunnen wenTchen. Uit het middelpunt lopen, verfcheiden ftralen idi, dog wat ver van malkantler. Als men het loof in 't vuitt fmyt , fpat het als of men 'cï zout in ge- goid had. Men gel»uikt des winters de takken met de bladeren daar- tón om de fcboorftenen te vegen. In 't jaar 1750. werden de meefte btKT.en ia Pemfylvanie van zekere rupfen kaal gefchoren, dogde^nwaag* den zrg niet op de Kalmia. Krnge lieden beweerden dat als 'er des ztnneni brand in een bofch ontftond , bet vuur ;äg door dezen bocmi liec ftulteit. Mais. Zo wel de Zwedtn fh de andere Inwoonders planten zeer veel Mais^ ïdet alteen voor dg maar ook voot bun vee. Men beweerde dat 'ct geen beter voer voor de varkens waa , om dat zy 'er zeer vet van wierden , en hun vleefch 'er enen beteren fmaak door kreeg als van eni£ aiuier voedfeL Ik heb der Koniagljke Zwedjebt Madtfchappye dtr y Google R. A K o o N. 1748. 147 4er U^etenfebappen twee Vertc^n wet dit foon van gnan gegetfen, ■die in hare Verhandeltogen te vinden ryn. (♦) De wielen der Icarren £e men hier gebruikt befhan uit twee foor- ten van hout. Tot de velgen neemt men den Spaanfchen, en tot de fpeiten den Witten Eik* De S^ffafraihoam wlss bia* overal. De Ztotien noemen hem Her Saflit- SaUtnhra$,oï Salfenfras. Als men wat van dit hout in *t vota- werpt j^^äs. fpringt bec even als of 'er zout in lag. Men gebnåki hec voor palea aan de tuinen, want het duun lang in de aarde. Anders denkt men dat 'er nauwlyks een hout te vinden is, dat b de bkne lugf zo 2eer van de wonnen wtxdt oange^epen , aU dit , want zy vreeën het in: korten tyd door en door. De Zviedtn zeiden dat de PFilden ^ åSo voorheen hier wocHidrai , 'er fchalen van maakten. Als men iets van -den boom, of deszelf» jonge fcheucen, af&ydt, en het onder den neus houdt, beett het ene» llerken dc^ aangenamen reuh. Somm^;en fchil- len dól wonel , en brouwen de fchU in hun bier , om dat zy den- ken dat dk zeer gezond is. Men legt de fdnl ook in brandewyn, of terwyl men hem nog bez^ is over te balen j of naderband ab hy ai klaar is, in^elyks voor de gezondheid. Een oude Z-wetd herinnerde zig nog dat zyne Moeder verfcbeiden' G<xd menfchen van de WMcreugt genezen had, door middel van een afkook- j^^,, fel van den SafSdraswcvcet Iti water, eiken morgen genomen , dog te tcrzug^ gelyk kopte zy den lyder op de voeten. Wannecr men een fluk lands met bout bewaflen bebouwen wil , Gebruikt laat men 'er gemeenlyk de Sitf&ftaäMmen op , om dat zy fterk in^^gens de bladen zyn , en öi de zware bette het vee lommer verfchaffen. | -™^^' Vele Zwtden wafijiten met een afkookfel van de fchil des wortels van "* * den Saflafras het vaatwerk tüt, waarin zy Cyder, bier, (Ä brandewyn bfouwefi wilden , om du zy zig veibeddden dat daardoor da drankea gezonder wierden. Sommigen hadden de poften hunner bedden van die bout laten maken om de weegluizen te verdryven , het welk zy meeD" den dat door zyocn fterken reuk dat ongediene hinderen lou daarin n nelleien. Zo ktng ook åat hoQt ^en fïerken reidi beboudc had med *cr ene goede uirwerkii^ van befpeurd, dog naderband kon men «et merken dat het veel hielp. Enige EfiggifcèeM verhaalden da: i«t en- ge jaren geleden te LffMden in 't gebruik was geweftft de bfoeratn vair den Safleötis als thee te drinken , om dat men hei voot zeer gezoid liidd. Dog toen men begon te bederven dat deze drai^ ve^ tegens de ftausziehe gebmikt vfktd^ fchafte men bet af, uit vrees van k\^de verdenking. |n Ftn/yhanie plagfen enige menlctea ds fpandsis vm Ta die (*) Naamlyk in de Delen vaa de jaren 1751. ea 1753.- yGoogle i4« N E W J E R S E Y.. clit hout in de kaften te le^n, om de motten uit bet wollen goed- ttt houden. De wortel behoudt liuigen tyd zynen reuk. Ik heb 'er enea gezien die wel vyf of zes jaar in ene lade gelegen had en nog zeer fterk rook. Rambo, de Zweed y vertelde dat de Halden voorheen allerlei leder met den haft van den kaftenjen eik rood plagten te verwen. En enige oude lieden br^;ten zig te binnen dat hier in 't jaar 1697. een zo harde, winter geweeft was, dat het ys in de DeUaware twee voeten dikte faadi gehad. DIgt en AoKE HEuwwas een dervoomaamfte ZweJttt in deien owd, wiens, zwaar Vader met den Zweedfcben Gouverneur Prinz hwwaards gekomen was. Uras. jiy ,^^ ^j^j, ^ zeventig jaar oud. Deze oude man verhaalde- ons dac in zyne Idndfchheid in de boflchen een zeer digt gras plegt te- waflèn, wet twee voeten hoc^, dog dat het thans zo verminderd was«. dat het vee werk faad genoeg te vinden , en dat tegenwoordig vief koeyen niet meer melk gaven dan toen ene , dog de oorzaken van^ deze verandering zyn ligt te vinden. In de jeugd vui- den ouden Helm. was. het land weinig bebouwd , en men* hield 'er nauwlyks. bet tiende deel van het vee dat men 'er nu houdt^ dus had ene koe toen 20 veel Diinrt voedfel als nu tien. Verders , het meefte gras duurt hier maar een maar eenjaar , en waft niet, gelyk by ons in Zweden het meefte doet , ver- jaar, fcheiden, jaren voon uit enen den zelven wortel. Dus moet men ieder jaar op nieaws gras zayen. Het groot getal van heeften nu verhindert Gebrek, het voortzayen dewyhzy hetgrasafeten eer het bloeyen kan. Dusraoetmen zig niet verwonderen dat het gras tegenwoordig, zodim ftaati. Dit maakt dat men, vooral des winters, op reis vertegen genoeg is met ^nepaar^ den, ai dat zo wel in Penfyhame en MaryUnd als 'va New Jerftj^ want het gras is daar gantft:h niet cwervloedig aan te treffen , dewyl het door het vee afgefchoren' wordt eer het zaad fchiet. Rfear vorder noord- waards, als in Kanada , heeft men foorten van> overblyvend gras ge- noeg. Zo wyslyk heeft het de Schepper gefchikt. ^e de koude ge- freften moeftói namurlvk een duurzaam gras voortlwcngen , dewyl de Inwoonders» wegens den langdurigen winter, meer hoi voor hun vee behoefden. De zuidelyke kndfd£^)eD daarentegen hebben minder van dat foon v^ gras, vermits het vee den gehelen winter over in het veld Wyven. kan. Egter hebben vele vowzigtige lieden Eurepifeb duur- zaam graszaad op hunne weilanden geftroid , het. welk. daar ze^ wel fcheen te (lagen. Mispel- ^^ Perfimon , of de by de Z-wedén zogenaamde Misptlhom (♦) bomen, wiés hier. vry algemeen.. Ik beb%reedsvaa^fproken,aogü)anszaIik'ec ias- (•) Dktfyns /Tj^iDtanoi y Google R A K o o K 1748. 147 fett byvoegen. Zyne vnigten bronnen thans ryp te wordetr , «1 eetbaar te zyn. Men at ze nu gelyk ander ooft. Zy zyn zeer zoet en fappig, dog een weinig t'zamenti'ekkend. Ik at' 'er gemeoilyk zeer Teel van zonder nadeel. Men brouwt van de Mijlen een aangenaam MispeV bier, op deze wys. Laat in den herffl , als de vrugt reeds door de bier. vorft aangedaan is, kneedt men de vrugt in een deeg van weit of ander meel, maakt 'er koekjes van, zet ze in den oven, tot dat ze door en door gebakken en droog zyn. Dan neemt men ze 'er uit. Als men nu aan 't brouwen gaan zal , zet men enen pot op 't vuur vol koud wa.- ter, en legt 'er enige koekjes in. Het water warm wordende gaan de- ze koekjes van een. Men neemt het dan van 't vuiar, roert het wafc- fter om^, zo dat het alles wel door een gemengd wordt. Dan ^et mea het alles in een ketel. Dus gaat men- voon tot dat men koeken genoeg. week gemaakt heeft Dan doet men het mout in den brouwketel, en behandek het gelyk als bier. Dit bier wordt voos aangenamer gehou<- den dan meefl alle anderen. Men maakt ook brandewyn van de mis- pelen. Dit gefchiedt aldus. Men doet 'er eae genoegzame menigte vaä Hl een ketely en laat ze daar ene week m, of iets langer, tot dat ze door en door z^ zyn. Dan giet men 'er water op, en dan moeten xy van- zdven giften- , zonder dat men 'er iets by doet. Vervolgens flookt men 'èr op de gewone manier brandewyn van, die geze^ worde zeer goed te zyn, vooral als men onder de mispelen enige zoete wil- de druiven doet. Enige mifpelen zyn reeds op het einde van Septem- ber pyp , dog de meeften later, en velen niet voor November of De^ cember, wanneer de vorfl ze aandoen kan. Het hout van dezen boom K goed voor alleriei' fchrynwerk. Dog , als het geveld zynde in de Trye lugt blyft leggen^, is het een van de eerfte houan die ropten , en in een' jaar tyds deugt 'er niets meer van. AK de' Mispelboom eens gewoneld beeft , kan men bem bezwaarlyk uitroeyen , dewyl ^ zig te veel verfpreiden. Mencfeide my,. dat d» men een tak aflneed en in de aarde ftaft , hy wortel Ithoot. Dog in zeer harde winters vriezen deze bomen dikwyls dood , en kimnen ,. zo wel als de Përfikeboom» niet zeer tegens de koude. Vele footten van K*woerden en Meloenm worden hier geteeld ,KawoeN- zynde gpdeeltelyk reeds by de oude Amerikanen bekend geweeft^ gp- den. deeltelyk door' de Europeanen oveigebr^. Van de Kawoerdeo- had »^eloe- men een foorr dat aan het einde krom^ is, dt^Miders langwerpig, en "*"• dus wierden zy Creek/Mcks of Kromhaizen genoemd. Men.- kan ze by- na den gehelen winter over goed houden. N<^ zj-n 'er zekere andere Kawoei^n die ook goed' blyven. Anderen wedn«m worden aan lluk- Sen gefneden , aan draden' ger^en , en te dtogen gehangen. Men kookt •C Sax& 2t daarna rZO als men wil; en zy kun^ hcc gehele jaar, over T 3 dur yGoogle tjo N E W J E R S E Y. duren. Men eet en bereidt hier allerhande fomten van Kawoerden , gelyk by ons. Vele lamffieden hebben 'er gehele velden van. Sqaas- Dz Sfnasbes zyn een foort van kawoerden, dat de Europiantn van kit- ^ Inleiden gekregen hebben , en wasu-van ik reeds gefproken heb. Mea «et ze gekookt, aOeen of by vleefch. Zy vereifchen weinig zorg, want zy flagen ia allerlei gronden. Ah men hét zaad in den berfll in de aar- de brengt dras^ liet viugr in^e volgende lente. Kala- ^^ KaUbaffin zyn ook een foort v^Kawoerden, ^reelge^antdog taffen, niet ^geten worden. Men ma:d[C*er allerhande keukengereedfchap van. Zy zyn tederder dan de Squasbts^ en worden hier niet alcyd ryp, dog alleen by worm weder. Om 'er IwiÄei^ereedfchap van ce maken , wor- iJen zy eetft wel gedrot^d, het amd en de vleefchige ftof , waarin het ïegt , neemt men 'er uit, en fmyt het we^ De fcMIen worden van binnen &hoon gefchraapt ; öi don maakt qkd 'er allerla lepels , fchocels , en andere dingen van om eetwaren n te bewaren. Byz«ider zyn zy goed om zaden en pinnen 'er in over zee te verzenden , want dié be- houden hunne vmgrtrare kragc veel ht^r.n Kalabujfen daa anders. Sommigen pl^en de bukenile fchUleo der Kahhafen, voor dat ^ ze openen, af te Tc:hr^>en, daarna m drogen, en dan van biimen {bhcon ta xmAcn ^ dit maakt ze zo hazd als been. Men k^ ze ook aüirairchen, 20 dat zy bare witte kleor ahyd behouden. Boek- De meefle LanSiedea in dezen oord zayen Boekweic Dit gefcWedt weit. jjj \ midden van Juli, wanc later gezdd zoude zy door de voiA bedor- ven worden; en als men ze vroeger zait bloeit zy den gehelen zomer over , åa% de bloemen vdicn af zonder zaad te geven. StMumigen ploe- gen den grond twee malen waar zy Bodtweit zayen willen , d(^ anderen maar eens, omtrew ene week voor dat ze zayen. Zodi;a men gezaid heeft, wetdc het land.*geëgd. Men heeft ondeiyonden dat in era nat jw de Boekweit wel voortkomt. Zy Uyft cfp het veld tot dat bet be- ^nt tö vriezen. Als de oogll goed is, krygt men twintig » derdg, ja Vecrrigvoor een. Zulkcn oogft bed de Zweedfcbe Koflcr Ragnilfont in wiens huis wy duns cns veiblyf hadden. Men maakt 'er koeken ca puddings van. De koeken wo^en gemeenlyk des morgens in de pan «1^ een itcen gebakken , geboterd , en by de diee of koSy , in ftede van eerooA en geboterd brood, gelyk anders de Engilfcbea doen, gegeten. De vogels met Boekweit gevoed I^gen meer eyeren. Ook worden 'er ée varkens aeer vet vaa. Het ftroo gebruikt meni niet, rtmx hiat het (^ het veld, of Ifroit bet in de boom^arden, om als eea ioosz van mill Ie dienen , wanneet het rot. Geen dier wil 'er van eten ten zy in den oiterilen nood, als hef veld met fiieuw bedekt, en niets anders te vin- den is. Hoe gemeen de Boekweit in de Engeljebe Volkplantingen ook b, hebben 'er egter de Pranfeben ia Ktmad» gene «gte kennia aan. yGoot^jlc R A K o o N. 1748. Ï51 Wv vonden, den 23. Nov. tegeos den avond en^ ligt geveode wor- Liirtende ■len. Him lichaam was lynregt , ^dfauinde uit elf geledingen, een wei- woiinuiu ■ig puntig van voren en van agceren. De lengte vm den kop tot den ' fmrc was vyf en ene halve meetkundige lyn. Oe klem* ms bniin, cd ée geledingen als die der Oiiifci. De fprieten waren kort en re^ De zes voeten ;mten aan de voorfïe geleding. Als de worm Iiq> liet hy het agterfte deel c^ï den grond fiepen,. en dit hielp zyne bcw^ing. H« nlturfte vsn den Haan beraoe de ü<^ Se in *t donker een groenagtig ligt geeft. De worm kende ze intrekken , zo dat hy geen ligi gave. Scbooo Set den gantfehen dag llerk geregend bad, kropen zy in menigte onder het kreupelhout, 20 dat de grond als met (huren bezaid fcheen. ïn 't vervolg zal ik getegenheid hebben van een ander foort van gekorven ge- dierte of vlieg ce fpreketr, die door de lugt vliegende by nagt ak vuur- vonken ligt geeft. Zoude wel des latende woimetv ene verfcbeideo- heid Wezen v&n de Lampyrit No£tUuca vu .LmNiEus? Het IUm AquifrUum wies op waterige plaatfcn hier en daar in 't lUx A- ' woud. Men moell dit gewas onder de zeldzamen rekenen. Hec blad quifo- Wyft zomeren winter groen. De Zwtäsn drogen de bladeren, mikeii ''«"*• ze tot poeder, koken ze in dun bier, en gebruiken ze in 'czydewee. ■ Men verwt hier rood met Èrsziliêbout en mee een fooct van boom- Vexw mos , en blauw mcr ImÜgo^ Om zwart ie verwen plukt men de bladen Hollen^ Tan de wilde zuring (*) en kookt ze met de ftof, welke dan gedroogd en op nieuws met Catufecbtbout en koperrood gekookt wordt. Dit zwart is zeer beftendig^ Men fpint en weeft zelf hier veel vhh de dage- lykfche klederen^ en verwt die in huis^ Het vkis wordt van velen ge- bouwd, en Haagt wel. Dt^ de bennip getnuikt men weinig. De Ro^, de Weit >en de Boekweit worden met den fikkei ge-Sikkcfs maid, dc^ de Haver met de feis. De flkkels, die men hier gebruikt, en Sd». zyn lang en fmal, en het fcherpe is met kleine nmd^es van bhnen be^.'èn. zet. De landen blyvca «en jaar braak ït^en , en gedurende dteq tyd weidt 'er bet vee op. Zklfs de niet veel vermogende kiidliedcn ia dezen ocHii.bebbar hunnen boomgo^^ mfn of meer groot volgens hannen lykdom. D» botnen zyn gemeenlyk Perfike- Appel en Kerflèbomen. Wy veriieten deze plaats den 34. Nov. een wein^ voor den middag. Vervolg en vervcJgden onze reis,, de Zweed fcbe Kerk te Rakoen voorby, tiaarï^'! ^ Peits greves. Het knd aan beHe zyden van den weg is zandig en ta-. ^^ melyk vlak. Hier en daar ziet men , dog niet dikwyls, enige Lsndhoe- ven. Daar waren grote flreken nog enkeld bofch , meeft uit verfchei- den foorten van ESien en uit Hikorybomen beftaaode. Egter hm mei» ia (^) Samtx acaofeUot .. yGoogle 15Ï N E \V J E R S E Y, in deze bofTchen zeer wel voortkomen, zelis met een rycuiga want men vond 'er weinig laag hout en tienen in. Dog hier en daar lagen enige i)onien , *t zy door llorm geveld , of uit ouderdom omgeven , ^ enige verhindering maakten. Waame- Gedurende myn verblyf te Rakooa , nu en den gehelen vc^nden mingen winter, deed ik myn beft om van de oude Zwidett alJe mogelyke onder- «ratrent rigdng te krygen, aangaande het toenemen van het land, en 't vermin- reinen^ deren van het water in deze oorden. Ik Eal hier gewagen wat (mderrig- van het tingen ik kreeg. Ik geef ze zo als ik ze ontvangen heb, ma maar wei- land, nige aanmerkingen; dus kan de Lezer daaruit zulke gevolgen trekken als liy wil. Een Zweed ^ JSTffi^ genoemd, meer dan vyftig jarai oud, hield zig voor ovenuigd, dat, omtrent dezen tyd, de kidne meertjes, poelen, bronnen en rivieren minder water hadden dan toen hy een jonge was. Hy kon verfcheideti meren noemen, die men in zyne jeugd met grote fchuiten bevoer, en zelfs .m 't heetile van dën zomer water genoeg had- den, åog nu of geheel of voor hec groodïe gedeelte dr«^ waren, en die ten minllen des zomers geen water me» haddai. Hy zelf had by gebrek van water den vifch zien Jlerven ; en bet fcheen ban toe dat het tegenwoordig des zomers zo veel mee regende als vooriieen. Een man van zyne bloedvrienden, die omtrent agt mylen vui de Deüawa- re kf , op enen heuvel by een riviertje woonde , had enen put doen graven , en c^ de diepte van vestig voet ene menigte van oefier en moflèlfcbelpen, van riet, en (lukken van gebrokene takken gevonden. Bc vroeg hoe zy dagten dat dit alles daar gekomen was, en het ant- woord was, dat fommigen meenden dat alles daar reeds van den zond* vloed af zo gelegen had, en anderen dat het land toenam* Peter Rambo, een man van digt by de zeftig jaar, verzekerde my dat op v^dieidén' plaatfen te Rakoon^ waar men putc»i, of met een mder bizigt diep in den grond , gegraven had , men ene menigte van tnoflèlfcheTpen en andere voonbrei^els van de zee had gevonden. Somiyds bad men Ihikken boucs onmioet ter diepte van. twintig voet, waarvan fommigen verlleend waren , en anderen 'er uitzagen ds ver- brand.' Op die diepte vond men eens ene grote lepel. Zoude het ver- brande hout niet zwart geworden zyn door onderaardfche minerale dam- pen? Dog velen hebben 'er uit opgemaakt , dat Jmerika reeds voor den ZondWoed bewoond was. Dezelve man verhaalde my verders, dac men ook ticchelftenen diep in den grond gevonden had. Maar zoude niet de fteenkleurige klei, waaruit de grond hier groKndeels bellaat , hard zynde , voor dcchelltenen zyn aangezien? Ik heb horen 'ze^en dat die klei, hard zynde, veel naar gebakken (teen gelykt. Hy zei- de ook , dat de rivieren nog even zo boog waren als men wilt dat zy y Google R A K o o N. 1748. 153 «It waren geweeft; maar in de kleine meer^es, in poelen en vyvers vno merkelyk minder water. Maons Keem, een andere Zweed van meer dan zeventig jaar, verze- Jt^te, dat, by het graven van enen put,, hy, op de diepte van veerc^ voet, een groot fluk kaibnjenhout, en wortels en Itelen van riet gezien liad, nevens ene kleiagtige aarde, gelyk die welke men goneenlylt aan het (hond van zeeboezems vindt, daar men zout water heeft. Deze klei had den zelven reuk en enen zoutagtigen fmaak. Hy en vericheiden' an- deren maakten daaruit op, dat al het land waar R^koett en Penns-neck leggen van ouds geheel door de zee iDedekt was. Ook was 'er op «ne grote lËepte ene fpaan, gelyk die der fFtidtn, gevonden. SvBN LocK en IVillem Cobb , beiden meer ^ vyftig jaar oud , kwa- nien daarin volkomen overeen, Aat men op vete plaatfen tüeromfireeks by het graven naar wellen zeer veel riet , hec meell verrot , gevonden had ter diepte van dertig m meer voeten. En 't werkvolk van Cobb zelvea was jn *E graven ter diepte van twint^ voet op enen dikken tak geko- men, die ben belet had voortiegaan , tot dat men hem dooi^hakc had. Het hout was zeer hard. Ook is het zeer gemeen van niet diep in den grond ene menigte te vinden van niet geheel verrotte bla- dra van allerlei foort. ^ het maken van«nen.molendyk, enige jaren geleden, op de rivier waarby de kak van Rakoon ftaat, en het door- graven ten dien einde van ene bank, vond men dat die meefl; uit oefier- ichalen beftond, fchoon men hier meer dan honderdentwintig Eng. my- len Van zee is. Zy, nevens alle de Inwoonders van Rakoon, befloten bieruic, zonder dat men bet hun in 't hoofd gebragt had, dat deze land- ftreek in oude tyden door de zee bedekt was geweell. Ook verzekerden zy, dat vele kleine meertjes, die in hunne jeugd, zelfs in den zomer, • vol waters waren, nu des zomers nauwlyks een beekje uitmaakten, uit- genomen by horde r^envlagen ; Jog zy vonden niet dat de rivieren van water verminderd ttraren. AoKE Helm, èen gryzaard van zeventig jaar-, vond by 'i graven van enen put eerll zand en kleine ftenen, en dat ter diepte van agt voeten» daarna ene bleke en vervolgens ene zwm^ klei. Op vyftien voeten vond hy een Ihik hard hout, en vericheiden (hUtken van vuurflenen. Hy ver- haalde dat hy verfcheiden* plaatfen in de Dellaware kende daar men in zyn jeugd met fchuiten voer, en ^e nu in kleine Eilandtjes veranderd waren, \raarv^ 'er fommigen byna ene Eag. myl lengte hadden. Deze Ëilandijes ontfhan uit zandbanken die zig in den (Iroom valbetten, waar- op vervolgens het «rater enige klei aantpoek, in de welke biezen be- piinen te groeyen , en dus wordt het aUengskens cot land. By ene zamenkomft van de oudfte Zweden uit het kerfpel van Rakoon, ïxfsg ik bet volgende antwoord q) de vragen die jk aan- V gwn- yGoogle 154 N E W J E R S E Y. gaande deze zaak deed. Waar men hier oök putten graait ^dt men overal ter diepte van twintig of dertig voet vele oefterfchelpen en Cläms. Op vele plaatfen teeft men by 't graven ene menigte ge- Vontlen van biezen en riet, meeft allêa onbefchadigd. Eens heeft men enen gehelen bwidel van .vlas ontmoet wel tdichen de twintig en drieentwintig voet «ider den grond. Het was al zo weinig beföha- ^!gd als of het eerft onlangs ond» de aarde was geraakt. Alle de- aenfchen ftonden verwonderd, kunnende niemant b^rypen hoe het daar gekomen was. D<^ ik verbeeWe ray dat ^ goede lieden de ene of de andere Amerikaanfch» plant, als hei wilde Firginifcbt vlas (*) of het Antirrbinum Canmdenféy dat veel naar vlas gelykt». voor vlas aanzagen ; en het was odt opmerkelyk dat die bontlel om- wonden zou geweeft zyn. De Europers op hunne aankomft von- é^ neigens läas tn Amerikai Hoe kon 'er dan een bondel van' onder de aarde komen ? Gebrande kolen heeft^ men dikw^s in den' grond gevonden. De koïter , Erik RagniJJin , had 'er velen van< gezien. Ook heeft raen dftwyls ter dieptt van boven de twintig; voeten takken en Mokken houts ontmoet Op fbmmige plaatfen^ bad men fpaoen by de ft^lden in gebniik uitgegraven. En mt düV alles maakten zy op , dat ^ze landftreek voorheen zee geweeft Was. Dog men moet. hierby opmerken, dat meeft alle die putten, op plaatfen gegraven wierden daar ene .nieuwe |rfantery wierd aange- l^d, waar naen het bout eerft had weffiehakt, dat 'er miflchienver- fcheiden' euwen geftaan had. Uit alle deze aanraerkmgen ,. en nog an» deren, die ik in 't vervolg 'er byvo^?aizaI , kan men opmaken, dat een groot deel van .A'irw Jerfey. in overoude tyden een gedeelte was van den bodem der zee, en naderfiand voortgebiagt is geworden door de modder., flik en andere ftc^en, die de DeÜa-mare roet zig gevoerd beeft. Evenwel maakt het uitftek by Kaap May^ waar«ui in; 't ver- volg, deze zaak nc^ meer of min nog tviTffèiagtig. Planten De gewaflbn die hier zomer en winter hm. blad houden zyn.. die altyd ^e Iltx Aquifolmm, of HuMt Syvcn ^^ Kalmit Latifolia^ de breedbladerige Kalmia-^ De Ka/mia a»gu/iifoiia ^ de Ihialbladerige Kalmia, een foort van den eerften. De MagnoU* flauea, de Beverboom. De jonge plamcn van de- jen boom alleen behouden des winters haar blad, en de ouden niet Het nscum album , het gemene Miftelboompje , wafFende gemeen- lyk op de Nyjf» aquattca , de Liquidambar fiyraciftua , den Eik en de Linde, zo dat é& toppen, dier bomen 'er des winters gantfch groen van fchynen. Da ^•J limm Ftrsfnianum* y Google R A K o o N. 1748. 155 Da Myrka eerifera of de Talkboom. D<^ vaö dWfti bebouden maar enige jonge bc»nen bun loof, de meeflöi laien bet vallen. De Sparreboom. (,♦) De Denneboom. Ct) 'De Cufire/us tbyoides^ of de witte Jenever, aoäets de wüte.Cedeiv De Juniperus yirginiana^ de Rode Jenever, of Ceder. .. Vkrscheiden* Eiken en andere bomeii laten bier in deo winter hun Ufld vallen, die wat zuidelyker, gelyk ia KaroliM, hit pnc-? fche jaar docM- groen Hyven. Men heeft o{^emerkt dac de Eurefeaium in Nofftd Jmtrik» » Het uit- het zy zy in Zweden , in Engeland, in Duitfeblandt of in Holland ^ vallendei of zel6 in Amerika van Europeaanfche ouders geboren zyn, hunne ^"tïen in tanden veel vro^r kwyt raken dui in andere landen; byzonderlyk j^*""*" had dit plaats <»ntrent dC' Vrouwen. Men zag dikwyk meisjes van twintig jaar , die reeds de helft van bare tanden verloren baddeo> zond» hoop te hebben nieuwen te zuUen kr^en. Ik beb naar de oorzaak hiervan gezogt , dc^ ik weet niet of ik de ware ge< Vonden heb. Vélen waren van mening dat de lugt hier te lande na- delig was voor de «mden , en dit Is- zeko- dat het weder nei^;eQS onb^ndig^ wezen kan ; wanc een zeer bete d^ eindige dikwyU mêt ene fcberpe koude , en zo ook omgekeerd. Dog deze ver- anderlykbdd kan bet mtvsUen dn tanden niet vero(»zaken , dew^ „. dit by de feilden gene plaats heeft, die , fchoon zy in de zelve jjy^j"'" lugt leven , altyd witte en fchone tanden behouden , gelyk ik zelf ffru^en. gezien, «n oök van vele anderen geboord beb. Dau" zyrt 'er die dit aan 't onmatig gebruik, van vn^n en roettgbeden toefcbryven; d(^ ik beb vele menfchen gekend die hieiin geen overdaad beginr gen, en evenwd hunne tmden kwyt raakten. ■ Ir begon bet tbee (binken, dat hier des morgou en des middags Of dit gelcbiedt ,■ te verdenken, het welk tegenwoordig vocwal <mder ^ komt van Vrouwen zo geifieen fa , dat 'er nauwlyks zelfe ene Boerin of arme 5^"^ Vrouw is, die des morgens geen thee drinke. En m deze. tnening ^°* wierd ik bevell^d Ofp ene reis, die ik deed in de oorden daar de Wilden nog wonen. De Generaal Major Jobnfon vwhaalde my toen, dat veloi van de ffilden^ die digt by de Eureptantn woonden, ge- leerd badden thee te drinken , »1 dat men <^gcmerkt bad dat zulke jimerikaanfche Vrouwlieden, die zig zea daüaen gewend hadden > even als de Enrepi/ebe Vrouwen , bare tanden vroeg kwyt raakten , fcboon zy~ ze voorheen gantfch zuiver badden gehad. Integeudeel zulken die gene diee gebnükten bebielden bare tanden tot enen ho* gen ouderdom. Doo OFUmMti. Q) Pimu/yheftrü.. V 2 yGoogle Van het Warm rseï NEW JER. S E, Y. Dog nadeiiiand bevond ik dat hec gebruik der diee niet de enige oor>- zaak van dit verlies der tanden wezen kon, Verfdieiden jopge Vrouwst perfonen, in Europa geboren, klaagden dat zy hare meefte tanden wa- ren kwytgeraakt zodra zy in Jaerita gekomen waren. Ik vro^, of zy niet dagten- dat 'dit van het memgviiding thee drinken kwam, dewyl men weet, dat fterke thee de tanden als c^wreet; dog zy antwrocfdden dat zy reeds begonnen hadden hare tanden te verliezen voor dat zy nog ihee.ge^nken hadden. Maar myn ooderzoeb voortzettende, vondi^ ten ïaaiflen ene genoegzame ocMrzaak van dit uitvallen der tanden. Alle deze Vrouwen bekenden dat zy zeer gefield waren, om alles zo warm te- eten als het maar mogelyk was. Dit was even het zelve met de andera Vrouwen in het land, die hare tanden, ved vro^r verliezen dan de Mans. Zy drinken- veel meer thee des motgens. en «ks namiddags ,dan de Mans y wier bezigheden bun den lyd niet laten, van lang aan de theetafel te åt- t£a. Betelven dat, de Engelfche ManS geyen. wekiig, om thee, raaac houden meer van een. kom funcb. Als de Engelffbt Vrouwen thee- drinken gieten zy ze niet in de /chotelcjes, maar gebruiken ze zo heet als zy kunnen uit het kopje. De "wildt Vrouwlieden volgen ze daariiv na. tntegendeet, die Wtldent wier. cuvkiv wit en ^^f zyn,^eten.o£ drinken noit iets wann.. fit vroeg verfcheiden. van de oade Z-wedèn of hunne Ouders en Lands- lieden bier. ook hutme tanden zo vro^ verioren hadden, dog zy zeiden van tieen.. Bmgtftn^ de Kerkeraad van Phiitideiféia^.yeTzékeråe my,. 