Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
58. Toeri K. (Agathi grandiflora Desv.) | Komt voor op: P. Karimon-djawa. Elders niet waargenomen De schors wordt uitsluitend en zeer algemeen gebezigd voor het inwrijven van vischlijnen, pantjing-ladoeng . pantjing-doedoel aie afd. V van dit Verslag). De fijn gewreven bladeren worden tegen hoofdpijn op het voorhoofd gesmeerd. 59. Djarak-poetih K. (Ricinus communis L. var. alba). Komt voor op: P. Karimon-djawa. Elders niet waargenomen. - Uit de pitten wordt olie getrokken. | 72. Bajem-lanang К. of Bajem К. (acalypha indica L.) Komt voor op: P. Karimon-djawa, P. Kamoedjan. Elders niel - waargenomen. De geheele plant wordt, gekookt, als groente gegeten. | 79. Rasoelo К. (Nipa fruticans Warne.’ Komt voor op: P. Karimon-djawa, P. Kamoedjan | bij P. КО еп ontbreekt elders. De bladeren worden algemeen als atap (voot daken) gebruikt en voor dit doel uit Java aangevoerd , niettegen- : staande overvloed van voor deze cultuur geschikte gronden le vinden zijn op P. Kamoedjan, P. Genting en andere eilanden 88. Banbang-wétan К. (Dendrolobium umbellatum W. et A. | Komt voor op: P. Karıimon-djawa, P. Kamoedjan , P. Sintok. | P. Parang; niet op P. Batoe en P. Goendoel. Alleen het hout wordt soms voor brandhout (kodjor) gebruikt. : 90. Веоетак К. (Conyza indica. Bi.) Komt voor op: P. Karimon-djawa , ет elders. De jonge bladeren worden, rauw en gekookt, als groente gegeten. : 101. Lampes K. (Ocimum basilicum Глум.) : (pt. dup e ae 89 Komt voor op: P. Karimon-djawa. Elders niet waargenomen. Kruid. Een afkooksel van deze plant wordt hier gedronken tegen koorts. 105. Lagoendi К. (Vitex trifoliata L.) Komt voor op: Р. Karimon-djawa, P. Genting Р. Kamoedjan , P. Parang. Elders niet waargenomen. Struik. Een aftreksel der bladeren wordt tegen koorts gedronken. 107. Stinggi К. (Pemphis acidula Forst.) Komi voor op: P. Karimon-djawa, P. Kamoedjan, P. Beng- koewang en verder op alle koraal-eilanden langs de kusten. Laag boompje. Dit hout wordt uitsluitend voor ankers van sampans en prauwen gebezigd. 156. Sawo К. (Mimusops Kauki Lans.) Komt voor op: P. Benkoewang. P. Minjawahan, P. Kembar. Boom. Be rijpe vruchten worden rauw gegeten, en het hout soms als timmerhout (voor meubels) gebezigd. — Ор P. Kembar komt deze boom in buitengewoon groot aantal voor. 148, Waroe К. of Waroe-betoel К. (Bibiseus tiliaceus L.) Komt voor op: P. Bengkoewang, Р. Sintok, P. Karımon-djawa, Р. Parang, Р. Genting en P. Njamoh. Ontbreekt elders. Boom. Uit den bast wordt een zeer sterk touw gemaakt. dat /oeloep genaamd wordt en zeer veel gebezigd wordt voor de meest verschillende doeleinden. De bast van de waroe-laut К. (№. 5.) is hiervoor ongeschikt. 171. Walang-gade К. (Brugiera cylindrica Br.) Komt voor op: Р. Genting, P. Parang, P. Kamoedjan en eenige andere koraal-eilanden. Lage boom. Tamelijk groote hoeveelheden kodjor (brandhout), van deze houtsoort af komstig, worden jaarlijks naar Java uitgevoerd. Tegenwoordig wordt echter veel brandhout gebruikt door de op het hoofdeiland opgerichte kalkbranderij. 175. Kedjondang К. (Aroideae). Komt voor op: alle eilanden met uitzondering van Р. Goendoel en P. Batoe. Kruid. De wortelknollen, ter grootte van een kinderhoofd, worden geroosterd gegeten, na eerst х 90 uitgekookt te zijn. Het gebruik van dit voedsel is hijzonder algemeen. In den oostmoesson worden deze wortelknollen verzameld en voor 7 gulden den picol verkocht (op de ge Het moet een bijzondere smakelijk voedsel zijn. 174. Patéhan K. Euphorbia spec.) Komt voor ор P. Minjıwahan, P, Sintok, P. Parang eu [1 enkele andere koraal-eilandeu. Kruid. Bij oogziekten druppel men het melksap uit de plant in het oog. De patêhan-poelik К. (Хо. 205) is Wopen niet te gebruiken volgens de inlanders 226. Manireh R лу?) i Komt voor op: P. are P. Kamoedjan, P. -——— й P. Bengkoewang. Elders niet waargenomen. Воот. Men № zigt het hout gaarne voor sampanplanken. Л 246. Bidara-laut К. (Ziziphus?) 5 Komt voor op: P. Sintok, P Katany en Р. Tjendikijan Elders niet waargenomen. Doornige struik. De rijpe vruch ten, welke de grootte en kleur van gele pruimen hebben, worden rauw gegeten om den verfrisschenden smaak. Wat de verdere nuttige planten aangaat, verwijzen wij nat het tweede deel der volgende paragraaf. 4 $ 2. Opmerkingen. 1 Boschbouw. Over de cultuur van den djatiboom hebbeu wij reeds uff voerig gesproken. Er blijft ons dus nog alleen over, de Wer | houtbosschen dezer eilanden eenigszins uitvoeriger te резсїи 8 Terssuans deed in Juni 1854 een reis naar deze eilanden doch bezocht alleen Р. Kariwon- djawa (en wel enkel de zuid we punt) en groot- en klein-herten-eiland (P. Mendjangan 1 | P. Mendjangan ће. De resultaten zijn echter zeer interesse en stemmen geheel overeen met mijne onderzoekingen. 91 bijna alle door hem opgenoemde timmerhoutsoorten heb ik hout- monsters of herbarium kunnen verkrijgen (zie collectie B). Теѕмахх noemt in het »Uittreksel uit het dagverhaal van een reis door Oost-Java, Karimon-Java en Bali Boleling in 1884” de volgende boomsoorten als bijzonder fraai timmerhout opleve- rende: »Klimosodo of Marmosodo К. (Cordia subcordata Lam), »Njamplong К. (Calophyllum Blumei Trvsw.), Sawo К. (Mimusops »Kauki L.). Kamoening К. ‘Muraya exotica L., Waroe-laut К. »(Thespesia macrophylla Br.. Laban К. (Vitex pubescens Vaur.” » Randoe-koening К. (Alstonia spec, Katimongoh K. (Kleinhovia »hospita L.), waarvan het fraaie kajoe-pellet (gevlamd hout) ge- »wonnen wordt, Nangka K. (Artocarpus integrifolia L.) en volgens „opgave der inlanders nog de mij niet bekende namen: Manireh »K., Timon-daroe K., Ipil K., Semedang К., Rauw К. en Kapoe- »rantiok K.“ Aldus de opgave van тайый Van deze heb ik slechts twee soorten niet aangetroffen, nl. Muraya exotica L. en Kleinhovia hospita L., hetgeen echter volstrekt niet bewijst, dat deze boomen nu ontbreken. Verscheidene andere zeer nuttige houtsoorten werden door mij daarentegen op deze eilanden aangetroffen. welke door Твпямаху niet vermeld worden, nl. in de eerste plaats Bintanggor К. (Calophyllum spectabile WII p.). Van dit hout toch worden vooral oesoeks (dakribben; gekapt, welke in groote hoeveelheden naar Java uitgevoerd worden, en voor de bevolking een zeer belangrijke bron van inkomsten opleveren. Volgens opgave van den djaksa toch werden in 1885 van het hoofdeiland naar Java uitgevoerd 15000 oesoeks, een waarde vertegenwoordigende уап 900 gulden; de prijs van 100 dakribhen, op Java verkocht, bedraagt gemiddeld 6 gulden ‘varieert tusschen 5 en 12 gulden). Op Karimon-djawa is de prijs per 100 zelden meer dan 5 gld. Zooals wij reeds zagen komt deze houtsoort wel alleen op het hoofdeiland voor (zie Š 1 N^. 19). doch wordt daar nog in groote hoeveelheden gevonden Verder dienen genoemd te worden: Manggissan K. (Calo- phyllum dasypodum Mio. voor roeiriemen uitsluitend verkozen 92 en nog algemeen op het hoofdeiland voorkomend: Ingas K. (Gluta Benghas L) en djangkang K. (Sterculia foetida L) De bosschen van de Karimon-djawa-eilanden bestaan verder | uit de volgende houtsoorten, waarvan het meerendeel voor ver- schillende doeleinden nuttig gebruikt wordt: Gelam К. Mels. leuca minor Змтн vel nova spec.), Palak К. (Myristica Spec. Sintok К. (Tetrantera hypoleuca Mio. *) Klinoe К. (Gre wia Blume | Наззк.), Roko-roko К. Rhodamnia Nageli Mio). Tjemara К. Ca suarina equisetifolia Forst), Gondorijo K. (Bouea Gandaria Br), Hadem-hati К. (Acronychia arborea Br.), Walangan К. Herstiera | littoralis Davaxb. , Besi-besi К. (Pongamia grandifolia Morita | Koedu-koeda К. (Spathodea Diepenhorstii Mio). Kapal-kapal | К. (Hernandia sonora L.). Dapat-laut К. (Erythrina), Lempen | K.. Dewo-daroe К. (5, Walik-lar K., Wedoesan K., Wadan | К. (Pterospermum suberifolium L.). Waroe К. Hibiscus tiliaceus L.), Glochidion spec., Katapang К. (Terminalia catappa | L.), een paar Ficus- en Urostigma-soorten en eenige andere, die om hun gering aantal of de geringe waarde van het houl | hier niet genoemd hehoeven te worden. Tal van wildhout- | soorten, welke op den vasten wal van Java in de t° zone de wildhoutbosschen vormen, ontbreken hier geheel, zooals reeds in Š 1 onder №. 1. opgemerkt werd. | Verscheidene andere boomen. welke op Java in deze zone të huis zijn, worden hier eveneens niet gevonden. Zoo ontbreken op de Karimon-djawa-eilanden de volgende soorten: Tetrameles | nudiflora R. Bpr., Pterocymbium javanicum BENNET, Michelia ` pubinerva Br, Quercus sundaica Мю. en andere boo men, welke door 2 mij іш Шараға zijn waargenomen gem (1) Deze Dewo-daroe, door TEUSMANN Timon-daroe genoemd, wordt ook gevonden in de lijs t der nuttige houtsoorten van den Riouw-Lingga-archipe | zonder nadere wetenschappelijke bepaling. Het hout dient hier vooril he grafpaaltjes. Volgens de Karimoneezen is het gevaarlijk om dit hout GI SÉ te vervoeren, daar men dan zeker kan zijn van slecht weêr te krijg Pë zelfs veel kans loopt om te verdrinken. De bemanning van de kruisboot wille dan ook niet vertrekken, voordat de houtblok | lectie over boord geworpen waren. 23 ken Dewo-daroe vau mijn o 95 worden. Met uitzondering van Їр K. en Wadang K. komen al de hiervoor genoemde houtsoorten op het hoofd- eiland voor. In afd. H van dit Verslag schetste ik verder kort de boschflora van twee andere eilanden (Р. Genting en P. Parang', welke een minder eentonig karakter vertoonen dan de geheel uit koraalzand gevormde eilanden. Ook de vormenrijke boschflora van Р. Kamoedjan werd daarin kort besproken. Daar de hoogte boven zee van het hoofdeiland nauwelijks meer dan 1000 voet bedraagt, bestaat er slechts een zeer gering verschil in de verticale verbreiding der aldaar groeiende planten, en is dit alleen bij een nauwgezet onderzoek waar te nemen. Natuurlijke djati- en acacia-wouden worden op deze eilanden niet aangetroffen, evenmin komen hier uitgestrekte gras-(alang- alang- en glagah-) wildernissen voor. Het schijnt, dat de verlaten akkers hier weldra door wildhoutbosch in bezit ge- nomen worden. Het hoofdeiland en P. Kamoedjan leveren in dit opzicht toch vele voorbeelden, waarvan reeds vroeger werd melding gemaakt. Zooals hieronder zal blijken, werden bosschen van eenige uitgestrektheid alleen gevonden op 4 eilanden, nl. P. Karimon- djawa, P. Kamoedjan, P. Genting en P. Parang, terwijl bijna alle overige geheel of grootendeels met kalapatuineu bedekt zijn. Van deze verdienen thans echter alleen de bosschen van P. Karimon-djawa en P. Kamoedjan een nadere beschouwing, daar de andere eilanden weinig goed hout (behalve ipi K., wadang K. en djangkang K.) meer opleveren. De totale oppervlakte van de beide eerstgenoemde eilanden bedraagt ruim 5870 hectaren ( volgens de beste marinekaart) en nagenoeg deze ge- heele oppervlakte is met het wildhoutbosch bedekt, dat wij in den aanvang van deze paragraaf leerden kennen. Van beide eilanden is P. Karimon-djawa (5480 H. A.), zoowel door de grootte als wegens den rijkdom aan kostbare timmerhout- soorten, uit een boschbouwkundig oogpunt het meest belang- rijk, te meer, omdat later, wanneer de cultuur zich hier zal uitbreiden, het boschwezen tusschen beide zal moeten treden, om 94 te verhinderen, dat door te groote boschontginningen klimatok gische nadeelen voortspruiten , welke den waterrijkdom der beke in den oostmoesson bedreigen. Dit is een punt, dat, met het oog op de schaarschte aan stroomend (zoet) water in deze eilandengroep, later zeer de aandacht van het boschwezen zal verdienen. Thans echter is het beter de ontginningen op het hoofdeiland, en vooral op P. Kımoedjan , niet alleen voorloopig niet tegen (е gaan, doehtintegendeel te bevorderen. Tegen het kaalkap- pen der overige eilanden en het beplanten van deze met kalapa, koedoe en andere gewassen, kan het beschwezen wel evenmin hezwaar hebben. En naar mijne meening zal de welvaart ger bevolking bevorderd, en het gouvernement tevens meer gebaat worden, wanneer de boschontgiuningen niet alleen niet door beperkende maatregelen zullen worden bemoeilijkt, doch voor loopig van staatswege bevorderd worden. =. Landbouw. Е Onwillekeurig zijn wij hier reeds getreden op het дейігі. van den landbouw, en wel in het bijzonder op dat van het vraagstuk van de ontginning der beide grootste eilanden: P. Karimon-djawa en P. Kamoedjan. Aan de bespreking van enkele der belangrijkste factoren, welke de ontginning dezer eilanden thans in den weg staan, werden reeds vroeger in dit verslag eenige regels gewijd. Wij leerden daar, als ү 2 KS een der grootste hinderpalen , het groot aantal vergiftige slangen (vooral doedak-krawang) kennen. Een andere factor is hel ontbreken van ploeqvee. In het verslag van een reis naar de harimon-djawa-eilanden, van 22 tot 27 Augustus 1885, 86 maakt door den Resident van Djapara, den Assistent-Residen van Djapara en andere ambtenaren. lezen wij, dat de invoer van ploegvee voor de meerdere ontwikkeling van den land onmisbaar is. Reeds bestond het plan om hieraan gevolg | geven en wilde de Resident op eigen kosten eenige trek i n naar deze eilanden zenden. doch hiervan is tot heden, | verschillende redenen, niets gekomen. In het voorjaar , Wa de communicatie met den vasten wal beter i is, kan hieraan eerst 95 weder gedacht worden. Op de Karimon-djawa-eilanden worden thans geene karbouwen, sapi's. paarden of schapen gevonden, geiten slechts in zeer gering aantal. In 1854 zag TEUSMANN op het hoofdeiland talrijke exemplaren van wild rundvee, en hij deelt hieromtrent mede , dat dit afstammelingen zijn van sapi’s, die door den eersten posthouder dezer eilanden , den Heer MicnaLowskY. aldaar zijn ingevoerd geworden, en welke na diens vertrek verwil- derd waren en zich sterk vermeerderd hadden. En verder lezen wij: »Men maakt er soms jacht op, evenals ор herten, waarvan »dengdeng (gedroogd vleesch) gemaakt wordt, wat een artikel tot »uitvoer is.” Thans zijn de herten zeer іп aantal verminderd: (op P. Kamoedjan komen echter nog groote kudden voor) en is het wildrundvee geheel uitgeroeid. Wil men thans ploegvee invoeren, dan verdient. volgens den djaksa, de sapi-rakitan (een sapi. die voor den ploeg loopt) de voorkeur boven den karbouw, en dit speciaal met het oog op de talrijke boaja’s (krokodillen) en de gewoonte van den karbouw om minstens tweemaal daags te baden. Ook wat het voedsel aangaat is het gemakkelijker de sapi te onderhouden, daar deze minder kies- keurig is dan de karbouw, wat het voedsel aangaat. Wel vindt men minder goed veevoeder op het hoofdeiland dan op P. Kamoedjan, doch dit bezwaar is niet zeer groot , omdat goede voedergrassoorten op P. Kamoedjan genoegzaam voorhan- den zijn, terwijl juist dit eiland toch in de eerste plaats in aanmerking zou komen voor ontginning: door zijn vruchtbaren bodem en door het zacht golvende zijner oppervlakte verdient loch Kamoedjan in de eerste plaats de aandacht. Rijst (padi-gogo). djagoeng, katjang, pisang, ketela, enz. zullen hier met vrucht kunnen worden geteeld, volgens het oordeel van den djaksa, en ook volgens mijne meening, daar de plantengroei hier in weel- derigheid weinig behoeft onder te doen voor die van het vrucht- bare hoofdeiland. Met recht draagt dit eiland dan ook den naam Kamoedjan (= schoone plaats of schoon eiland). Wat de kwestie van drinkwater betreft, zoo zijn de bezwaren hier wel iets grooter dan op het hoofdeiland. evenwel toch gering 96 want, naar mij de djaksa verzekerde, kan men hier D | geheele jaar door voldoende drinkwater vinden door eenvoudig | putten te graven: alleen op het einde van een bijzonder drogen ooslmoesson smaakt soms het water min of meer brak. 0р het hoofdeiland, met zijn talrijke het geheele jaar door water: houdende riviertjes, valt dit bezwaar geheel weg. Enkel be. moeilijkt de soms sterk hellende bodem aldaar ontginning mel den ploeg. Toch liggen ook dáár vele voor cultuur ge schikte gronden. Ware het mogelijk in heerendienst een flinken weg aan te leggen rondom het hoofdeiland , dan zouden zonder twijfel spoedig allerwegen blijvende nederzettingen volgen ener zou een groote stap zijn gedaan tot vermeerdering der welvaart, Na deze kleine uitweiding zullen wij kortelijk de grond soorten, de cultuurgewassen en de voor den landbouw seha- delijke dieren schetsen. Drie soorten van gronden worden hier in dezen archipel vooral gevonden 1°. de roodachtig geelbruine gronden, welke wij 9) P. Karimon-djawa еп P. Kamoedjan aantreffen. en die ontstaan 2 door verweering van het daaronder liggend moedergesteente, waarin kwarts de hoofdrol speelt ; 2° de roodbruine, uit jong-erup- tieve gesteenten (meest roode poreuse basaltlava) ontstane gron- den op P. Parang en P. Genting; 5° de voornamelijk of geheel uil . koraalzand bestaande gronden van de vlakke koraal- eilanden, als P. Karang, P. Tjemara-besar, de vlakke strook, waarop de negri Karimon-djawa gebouwd is, enz. Van deze gronden schijnen die, waarin koraalzand het hoofdbestanddeel is, bijzonder | geschikt te zijn voor de cultuur van Kalapa en Koedoe; al de e eilanden zijn dan ook hiermede geheel of grootendeels bedekt. De drie variëteiten, welke hier verbouwd worden, zijn de kalapa-hidjoe, k. gendjah en k. mei ай, de laatste echter in gering aantal. Koedoe wordt thans veel minder geplant dan vroeger, daar de prijzen in de laatste jaren zeer gedaald 202 Van daar dan ook, dat de uitvoer van hout en kalapanoléll grooter is geworden. In 1885 hedroeg volgens den djaksa 1 uitvoer van de Karimon-djawa-eilanden naar Java: ANS en NE 97 aan kalapanoten 50000 stuks tegen f 50,-- de 1000 stuks; » koedoe-wortels 4 koijang » › 7 tot 15 de picol: » koedoe-schors 20 pikol » » 20 tot 50 de pikol: » brandhout 20000 stuks (kodjor) » 2,50 de 1000 stuks: » dakribben 15000 > » § tot 12 de 100 stuks. Men vergelijke hiermede de cijfers vam uitvoer "уап 1884 in het reeds aangehaalde verslag van den Resident ‚van Djapara. Behalve kalapa en koedoe, worden geene. andere gewassen in het groot geteeld. Nabij de woningen op de negri, en vaak zelfs ook bij de pondoks op de andere eilanden, vindt meu ver- der nog wat ketela, terong, sirih, kellor, assem, gadoeng, obi, bengkoewang, pisang (slechts 4 variëteiten), bamboe (4 variëteiten), lombok, pelem, djamboe-ajer , enz. De voor den landbouw meest schadelijke dieren zijn de kalapa-muis en een soort van tor, hier kwangwong genaamd. Deze komen op alle eilanden voor. Verder op het hoofdeiland nog herten, apen, stekelvarkens en een soort van groote krabben, welke soms aan djagoeng-aanplantingen schade doen (zie later over deze dieren in afd. V $ 1). Wat den bebouwden en onbebouwden toestand aangaat kunnen wij thans op het einde van 1886 het volgende overzicht leveren. Geheel ontgonnen zijn: P. Bengkoewang. » Minjawahan. > Tijemara-besar. ^ Tyemara-ketjil. > Mendjangan-besar. » Mendjangan-ketjil. Klejang. » Krakal-besar, Krakal-ketjil. Kembar. ^ Kombang. ^ Sroeni. = > — besch > tZ M СУ с do d W4— QU ъв me, = — et > Sambangan. W 98 14 P. Tjendikijan. 15 » Sintok. 16 » Tengah. 17 » Ketjil. 18 > Katang. 19 » Boeroeng. B. Gedeeltelijk ontgonnen zijn: 1 P. Parang (op het gebergte nog bosch). | 2 » Genling (als boven). 5 » Kamoedjan (vroeger ten deele ontgonnen, thans geheel | met wildhoutbosch bedekt). 4 P. Karimon-djawa (overal bosch behalve hij de O. Benteng et aan den Legon alang-alang). 5 P. Njamok. С. Niet ontgonnen zijn: | 1 P. Goendoel, een naakt rotsig eiland bijna geheel zonder | vegetatie. | 2 P. Batoe, een kleine rots, met enkele boomen. 5 P. Mritjan, een zeer klein dicht-begroeid eilandje. 4 Volgens door mij gemaakte vlaktebepaling op de hierbij gevoegde kaart verkreeg ik de volgende resultaten : de totale oppervlakte van alle 27 eilanden te zamen | jj RN 7750 H. A | de bebouwde oppervlakte der sub A. genoemde 24 биш GENE zoodat thans nog onbebouwd liggen ongeveer . 7500 fl. A Van deze 7500 H. A. wordt ongeveer %; ingenomen doof de bosschen van P. Karimon-djawa en P. Kamoedjan: | eerstgenoemde eiland bezit namelijk een oppervlakte van ug“ veer 5480 H. A. en het laatstgenoemde van ongeveer 2590 Н.А. | | 3. Typische flora van een koraal-ciland. 1 Op pag. 258 van zijn bekend werk: Corals and Coral island! | zegt Dana: »although the vegetation of coral islands has de | »luxuriance, that characterizes more favoured tropical land | 99 „ће number of species of landplants is small. When @влу’5 »Botany of the Paumotus shall appear, it will contain descrip- »tions of only twenty-eight or thirty species " 200 bedraagt ook het aantal soorten op de koraal-eilanden van den Karimon- djawa-archipel weinig meer dan een dertigtal. Volgens Dana komen in het algemeen op koraal-eilanden de volgende soorten voor: Portulacea oleracea L. (P. lutea SOLANDER). Triumfetta procumbens Fonsr. Tournefortia argentea L. Scaevola Koenigii Vanr. Ipomoea longiflora В. Bn. Lepidium piscidum Fonsr. Pemphis acidula Ковзт. Pandanus odoratissimus L. fl. Morinda citrifolia L. Pisonia grandis Parkinson. Guettarda speciosa L. Cassytha filiformis L. Gouldia Romanzoffiensis A. Gn. Euphorbia Chamissonis Bots J. Boerhavia diffusa L. Boerhavia hirsuta Winn. Achyranthus canescens R. Br. Heliotropum prostratum R. Br. Nesogenes euphrasioides A. De. Asplenium nidus L. Een Polypodium en een grassoorl. TEysmANN. die in 1854 drie der Karimon-djawa-eilanden bezocht, noemt de volgende planten, als voorkomende op de koraal-eilanden P. Mendjangan besar en P. Mendjangan Кейі: Pemphis acidula Forst., Scaevola sericea Fonsr., Barringtonia speciosa L., Sonneratia acida L.l. Sonneratia obovata Bu., Hernandia sonora L., Avicennia alba BI., Cordia subcordata Lam., Pysonia sylvestris Ткузм. , Urostigma benjamina Mio. , Terminalia 100 catappa L., Inocarpus edulis L., Calophyllum Blumei W.. Sterculia foetida L. en Casuarina equisetifolia L. m Op typische koraal-eilanden , d. w. z. dezulke , waar alle andere | gesteenten ontbreken en alleen karangzand gevonden wordt, zooals op P. Katang, P. Sroeni, P: Sambangan, P. Tengah Р. Ketjil, P. Sintok, enz. vond ik meestal ееп 20 tot 30-tal soor- - ten. Het meerendeel werd op bijna alle gevonden; zoo o.m.: - Katang-merah К. (Convolvulus pes-caprae L.) | Iwak-iwakan К. (Suaeda spec.) Patehan К. (Euphorbia spec.) Tjemara К. (Casuarina equisetifolia L.) Stinggi К. (Pemphis acidula Forsr.) Gaboesan K. (Scaevola sericea Forst.) Ketapang K. (Terminalia catappa L.) Waroe K. (Hibiscus tiliaceus L.) Waroe-laut К. (Thespesia macrophylla BL.) Boeton K. (Barringtonia speciosa Г.) Tikoesan К. (Spinifex squarrosus L.) Sroent К. (Wollastonia ?). Djati-pasir K. (Rubiaceae). Bala-bala K. (Tournefortia argentea L.). ; Enkele zeer groote koraal-eilanden, zooals P. Sintok. bezit- ; ten soms een eenigszins grooter aantal soorten. Toch mogen de hierboven genoemde planten als typisch beschouwd worden voor een koraal-eiland in dezen archipel: want, al treft men | ze ook niet alle steeds op elk eiland aan, toch zal men er de meeste gewoonlijk vinden. 4. Opmerkingen over de betrekking tusschen de flora van de Karimon-djawa-cilanden en die van den vasten wal wan Java, _ Hoewel met zekerheid deze betrekking eerst kan worden bepaald, wanneer later alle species van mijn herbarium zullen gedetermineerd zijn (^), zoo stelt het bovenstaande ons toch | () Het herbarium is thans van В egeeringswege in handen gesteld van den Directeur van 5 Lands Plantentuin te Buitenzorg. E 101 in staat, om enkele gevolgtrekkingen in dit opzicht te ma- ken. Vooreerst wordt naar mijn meening de eerst in het verslag van Teysmany en later in het verslag van den Resi- dent van дарагч, Mm. J. P. Merman, uitgesproken overeen- komst tussehen de hoofdvegetatie van Karimon-djawa met die van den vasten wal van Java bevestigd. Zoowel Trysmann als de Resident van Djapara bezochten slechts drie eilanden: P. Mendjangan besar. P. Mendjangan Кей! en de zuidwestpunt van het hoofdeiland: ik ben echter in de gelegenheid geweest alle eilanden (met uitzondering van P. Boeroeng, Р. Klejang en de beide P. Krakal) te bezoe- ken, en ook enkele tochten in het binnenste van het groote bergachtige hoofdeiland te doen. Daarbij nu werd ten volle bevestigd, hetgeen Trysmann en de Resident van Djapara voor een gedeelte van den archipel beweerd hadden. Zeer merkwaardig is echter het ontbreken van tal van planten, welke op den vasten wal van Java, en in het bij- zonder in de meest nabij gelegen residentie Djapara, algemeen voorkomen. Een groot aantal dezer leerden wij reeds kennen in de beschrijving van het djatibosch der Karimon-djawa- eilanden, Daar de hoogste bergen dezer eilanden 1000 voet weinig overtreffen, mag de vergelijking echter alleen die plantensoorten gelden. welke in de benedenhelft der 1° zone gevonden worden. Verscheidene plantengeslachten, die op Java vele vertegenwoordigers tellen in dit gedeelte der zone, ontbreken hier geheel. Zoo heb ik hier de volgende planten- geslachten niet aangetroffen : Acacia, Pithecolobium, Phanera. Cassia. Abrus, Butea, Emblica, Dillenia, Antidesma, Sesuvium, Lagenaria, Cucumis, Quercus (in Djapara is de Q. sundaica Mio. in de lagere streken niet zeldzaam), Eriodendron Sida, e. m. a., lerwijl deze alle in één of meer soorten in de residentie Djapara . Sevonden worden. Verder worden de orden der Orchideae en 3 Zingiberaceae slechts door een paar zeldzaam voorkomende | Species, en de orden der Loranthaceae, Lemnaceae en Najadeae | in het geheel niet op deze eilanden vertegenwoordigd. жн In de afd. Zoologie zullen wij met even oper Н е vallen in het dierenrijk kennis maken. Ons eindoordeel over de verhouding van de flora der Karima djawa-eilanden tot die van den vasten wal van Java meenen wi in de volgende woorden te kunnen samenvatten: de hofd vegetatie van dezen archipel heeft zeer veel overeenkomst met th van vruchtbare kuststreken op den vasten wal; echter ontbreke hier een aantal plantensoorten en geslachten, welke elders alg meen zijn; zelfs worden enkele orden der kuststreken op des eilanden door geen enkele species vertegenwoordigd. у LIJST VAN DE DOOR MIJ OP DE KARIMON-DJAWA-EILANDEN VERZAMELDE PLANTEN VOLGENS VOORLOOPIGE DETERMINATIE VAN Dr. W. BURCHK. (De nummers hebben betrekking op de collectie houtmonsters, welke zich thans, met het herbarium, te Buitenzorg іп s Lands Plantentuin bevindt.) Poeloe Karimon-djawa (het hoofdeiland). 57 9P Assem К. Tamarindus indica L. 58 I Gadjahan К. Stachytarpha indica Vaar. 59 % Gelam К. Melalenca (minor Surrn vel nova spec.) 40 H Senggani К. Melastoma polyanthum Br. пә - Euphorbiaceae. 42 9 Pakis K. Acrostichum scandens J. Sw. 45 1 Ракв К. . Pteris semipinnata Lass. 4 Ф Gelam К. Melaleuca (minor Smita vel nova spec.) 45 $ Bintanggor К. Calophyllum spec. 16 7 — Dodonaea Burmanniana De. u — Leucas oxydon Mio. 8 ç — Aegiceras majus GAERTN. 49 Djamboe-kloetok K. Psidium guajava L. 50 t Roempoet-grisan K. Cyperaceae. 51 р Roko-roko К. Rhodamnia Nageli Mro. | Pakis K. | Pakis К. | Pakis К. QP Palak K. H Senggani К. $ Djati-pasir К. Q Pakis К. QP Klinoe К. | Pakis К. о» иж y Bedoedak K. 7 дай I Pakis К. ЧР Hadem-hati К. 9 2 $ Tjoekilan K. 9° Laban К. ЭР Roko-roko К. $ Poele К. $ Djamboe-kloetok. N Semboeng К. " бара $ Roko-roko К. l A il Gelap К. H Senggani К. 5? Njamplong K. H Girang K. u — 104 Davallia pedata Sw. Platycerium biforme Br. Myristica spec. Melastoma polyanthum Br. Rubiaceae. | Lygodium scandens Sw. Grewia Blumei Наззк. Nephrolepis acuta Passt. Lycopodium spec. Sonneratia alba Умити. Glochidion spec. Nephrolepis exaltata Sen. val hirsutula. Acronychia arborea Bu. Aegiceras spec. Mamoedjan. Schmiedelia. Vitex pubescens Vane. Khodamnia Nageli Мю. Alstonia costata WALL. Cyperaceae. Lygodium scandens Sw. Psidium guajava L. Conyza balsamifera L. Uvaria spec. Rhodamnia Nageli Mio. Ageratum conyzoides Linn. Clerodendron spec. Melastoma spec. Calophyllum inophyllum L. Leea sundaica Мю. 111 112 115 117 = = <> =O < =O => = 0 = 0 -0 60 e 207 =o 6 Bintanggor K. Gondorijo K. Banbang-wétan K. Beloentas K. Gelam К. Apan К. Pakis K. Pakis К. Manggissan K. Droedjoek K. Lampes К. Doedok K. Lagoendi K. Banbang-wétan K. Gaboesan K. Stinggi K. Gelap K. Ojot-toebak K. Senggani K. Djambon K. Kopèn-karimon K. 105 Dodonaea Burmanniana Dc. Calophyllum spectabile Wun, Bouea Gandaria Br. Dendrolobium umbellatum W. et ARN. f Conyza indica B. Guttiferae. Davallia elegans Sw. Melaleuca minor Smita. Phyllodium pulchellum Dov. Lindsaya lanceolata LABILL. Aerostichum aureum L. Jalophyllum dasypodum Mio. Delivaria ilicifolia Juss. f Orchideae. Ocimum Basilicum Linn. == 89. Vitex trifoliata L. Dendrolobium umbellatum W. el ARN. Rhizophora conjugata Linn. Scaevola Koenigii Улнг. Pemphis acidula Forst. Clerodendron spec. Climacandra obovata Мю. Clerodendron spec. ? Rubiaceae. Apocyneae. Melastoma polyanthum Br. Vaccinium (7). Vernonia Zollingeriana Зенита. Psychotria spec. 106 2 97 Djoewit К. Myrtaceae., 55 Y —:ö« Sonneratia alba Эмин. 54 9P Riboeng К. Palmae. 55 SP Ketapang К. Terminalia Catappa L. | 56 m Djarak-merah К. Ricinus communis L. (var. rubra) | 57 $ Pandan-wangi К. Pandanus spec. 58 y Toeri K. Agati grandiflora Desv. | 59 H Djarak-poetih К. Ricinus communis L. (var. alba). i 60 — ? бъ | Pakis R. Nephrolepis cordifolia Prest. 62 Koeda-koeda К. Spathodea Rheedii WALL. 65 H Goentingan К. Rhodamnia Mülleri Br. 64 7 Kapal-kapal К. Hernandia sonora Linn. 65 | Pakis K. ? 66 $ Bintaro K. Cerbera Odollam GAERTN. 67 % Djati-pasir К. Rubiaceae. 68 9P Njamplong К. Calophyllum inophyllum L. 69 $ Waroe-prampoewan К. Hibiscus tiliaceus L. 70 % Lempeni К. : IE Y “se Clerodendron spec. 72 | Bajem-lanang К. Acalypha indica Lans. TJ y — Rubiaceae. 74 1 Senggani К. Melastoma polyanthum Br. т = Climacandra obovata Мю. 10 N — Rubiaceae. 77 $ Djeroekan К. 4 78 97 Sintok К. Tetrantera hypoleuca Mio. 79 $ Nipa К. Nipa fruticosa L. 80 97 — Laurineae. 8 T — Sapindaceae. 52 — ae 8 p _.. | fom Pterocarpus indicus Ұш. 84 H Senggani К. Melastoma polyanthum Во. (1) De vraagteekens in deze lijst zijn een gevolg van de onvolledi gheil 1 van mijn herbariummateriaal. | 154 «> Katang-merah К. Ipomoea-pes-caprae Sweet. 155 Q9 Wowo К. Flagellaria indica Lin. 156 Y Sawo K. Mimusops Kauki Linn. 157 чо Tikoesan К. Spinifex squarrosus Linn. 158 J Ambet К. Gramineae. 159 9P Tjemara К. Casuarina equisetifolia Forst. 140 Walangan К. Heritiera littoralis Dryanp. 141 1 Roempoet-grisan К. Cyperaceae. 142 | — Zingiber Cassumunar Кохв. 145 li — Nerium odorum Sor. 144 Q> Ingas К. Anacardiaceae. 145 Bengkoewang К. Pachyrrhizus angulatus Rica. 146 9 — Cycas circinalis Глум. 147 F Besi-besi K. Pongamia grandiflora Moritz. 148 % Waroe-betoel К. Hibiscus tiliaceus LWV. 149 ээр Sterculiaceae. 150 & Djalak-djalak К. ? Роеюе Katang. 167. ? Tjoekilan К. Schmiedelia. 168 — Dischidia vel Hoya. 169 1 Pakis K. Polypodium Phymatodes L. 170 52 Tjemara K. Casuarina equisetifolia Fonsr. 171 % Walang-gadé К. Bruguiera cylindrica Br. 172 И Semboeng K. Conyza balsamifera L. Poeloe Minjawahan. 175 1 Ketjondang К. Aroideae. 174 J Patéhan К. Euphorbia spec. 175 9P Njamplong-laki К. Guttiferae. 176 Y Sawo К. Mimusops Kauki L. Poeloe Genting 177 WH Pakis K. Polypodium Phymatodes L. 178 % Bangka К. Rhizophora spec. 107 Pocloe Bengkoewang. Y Y Y Kapal-kadal К. SP Ketapang-hatoe K. Laban K. 9P Ipil К. ? Riboet К. Bangka К. 9P Ketapang К. $? 9 x — < <8 => — =O <9 0 Poele K. Gaboesan K. a K. Tee К. Wadang К. Bintaro К. 108 Dischidia spec. Idem. Schmiedelia ? Davallia elegans Sw. Dischidia ? 7 Mimusops Elengi L. Hernandia sonora Linn. Grewia Місгосоѕ Linn. Terminalia Catappa L. Vitex pubescens Vanr. Intsia? Pterocarpus? Diospyros? Rhizophora mucronata. Terminalia Catappa L. Alstonia costata Watt. z Scaevola (Koenigii Vant)? zalamus spec. f Vitex trifoliata L. Pterospermum spec. Cerbera Odollam GAERTN. Hernandia sonora Linn. Poeloe Goendoel. Pakis K. Roempoet К. Acrostichum еа J. Su. Сурегасеае. Роеюе Sintok. Patéhan-poetih K. Banbang-wetan К. Gaboesan K. Waroe-betoel K. Djeroek-wangi К. z Dendrolobium umbellatum W. el Ann. Seaevola (Koenigii Van)! Hibiscus tiliaceus L. Citrus spec. PTT See ПА 7 372 = 22 Sy ан en лү ALL. te ww Eë — — — ыз CU із к. > C 9 b9 to 19 bo LO b9 ње ње t9 42 L3 S ЪФ 19 19 pyre — кі = © Fr іл t= C © CD -1 г 1 tL Lë b2 t9 be ~ С» t9 b9 bo 15 19 15 ње Lë Lë ` QI ot Ci 01 C1 GQ в Lë or ст H 2 О Lë Sr C! ла -4 to de һә 2 із м ~ es = EA : Ч bp не се O ср с Y | ! ! Y Singkil К, Roempoet-bram- bangan K. Tjiploekan K. Iwak-iwakan K. Soendeppan K. Waroe-laut K. Tikoesan K. Semboeng K. QP Tjemara К. ! id $? Djamboe-kloetoek К. Pakis К. Djalak-djalak К. SP Ingas К. Р Assem К. QP Soekoen K. X Y EEE LU X ада беа» Tjabé K. Temboeloetan K. Toetoepan K. Patéhan К. М иигав К. Dadap-doeri К. Караз К. Pakis К. Singkil К. Klimosodo К. Waroe-laut К. Manireh К. Doedok-laki К. Anjar-garoet K. Semboeng К. Dempoelan К. Landep К. Katang-merah К. Tjoekilan К. 109 Premna spec. Commelyna spec. Physalis spec. Suaeda spec. Thespesia macrophylla Br. Spinifex squarrosus L. Conyza spec. Casuarina. equisetifolia Fonsr. Polypodium quercifolium L. 7 Psidium guajava L. Anacardiaceae. Tamarindus indica L. Artocarpus incisa L. Piperaceae. | Briedelia? Euphorbiaceae. Euphorbia pilulifera L. Euphorbiaceae. Papilionaceae. Gossypium vitifolium Lam. Nephrolepis cordifolia Pres. Premna (7) Clerodendron spec. Aleurites moluccana Wirin. H ? Bidens spec. Conyza balsamifera L. ? Suaeda indica М. Тахр. Gonvolvulaceae. Schmiedelia. $ Koetok К. у H Bidara-laut К. Ч? Sawo К. 110 Guilandina Bondue Linn. Diospyros spec. Zizyphus? Mimusops Kauki Linn. Poeloe Parang ı Pakis K. Q Pakis K. ı Pakis K. QP Tjemara К. $ Pantjal К. Ф Waroe-laut К. I Maniran К. I Djalak-djalak К. I Landjar-garoet К. | Lombok-sétan К. | Patéhan К. 9? Djati-pasir К. | Bala-bala К. 7 Soendeppan К. ? Djati-pasir К. | Bangka К. $? Waroe-laut К. I Patéhan-poetih К. 9% Wadang К. Davallia elegans Sw. Polypodium adnascens Sw. Polypodium Heracleum Км. Casuarina equisetifolia Forst. Aglaia spec. Hibiscus tiliaceus L. var. Euphorbiaceae. ? Bidens leucantha Wi». Capsicum fastigiatum Br. ` Euphorbia spec. Rubiaceae. Tournefortia argentea Linn. fil. Suaeda indica Mio. Rubiaceae. Rhizophora mucronata Lam. Hibiscus tiliaceus L. Euphorbiaceae. Pterospermum spec. IV. ZOOLOGIE. (Collectie Z.) Hieronder zullen wij trachten een overzicht te geven van de fauna der Karimon-djawa-eilanden, en deze daarna in ver- band beschouwen met de dierenwereld van den vasten wal van Java, evenals wij dit met de flora gedaan hebben. I. Zoogdieren. — In dezen archipel worden aangetroffen (behalve tamme honden, geiten en katten) twee variëteiten van een hertensoort, de Mendjangan loeloeng К. () еп de Men- djangan-ranti K., een stelkelvarkensoort, twee species van muizen, een aapsoort en vier handvleugeligen, nl. 2 kalong- soorten, de tjodot К. en de lawa K., totaal tien zoogdieren. 1 Mendjangan-loeloeng К. (Cervus russa S. Mutt.) en 2 Mendjangan-ranti К. (Cervus russa S. Мои.) komen voor op de eilanden Karimon-djawa, Kamoedjan, Mendjangan-besar en M. ketjil. Op deze beide laatste eilanden zag TEIJSMANN in 1854 nog talrijke kudden; thans echter komen aldaar nog slechts twee stuks voor (M. loeloeng), welke door de bevolking uit een soort van piëteit gespaard worden. Ор Karimon-djawa , doch vooral op P. Kamoedjan, komen nog heden in de struikwildernissen, die met kleine grasvlakten afwisselen, groote kudden voor van beide hertensoorten. Op t noordelijk gedeelte van P. Kamoedjan, dat den naam Batoe- lawang draagt, worden bijna alleen М. ranti K. gevonden. terwijl elders op beide eilanden beide soorten in gemeng- de troepen voorkomen. Van beide hertensoorten gelukte (D De K. achter inlandsche namen beteeekent: op de Karimon-djawa- eilanden aldus genoemd. 112 het mij, goed geconserveerde huiden (met kop, gewei en pooten) te verzamelen (№. 569 en 570 Z., zoodat nu vastgestel 78 worden kan of het һегі van deze eilanden met den mendjangan ` van Java identisch beschouwd moet worden, iets, dat ik waar- d schijnlijk acht, nadat ik de herten zelf gezien heb. Op het nabijgelegen eiland Bawean komt een van Java verschillende hertensoort voor: de, Cervus kühlü, en ik had de hoop deze soort ook op de Karimon-djawa-eilanden aan te treffen: maar, hoewel het mij niet mocht gelukken Sar. Morrer’s werk over de zoogdieren van N. I. te raadplegen, meen ik toch te mogen aannemen, dat deze beide hertensoorten slechts als variëteiten moeten beschouwd worden van den Javaanschen Cervus russa S. M., of wellicht zelfs in geenen deele van deze verschillen. De mendjangan-ranti is kleiner en korter van gestalte en heeft kleiner gewei dan de mendjangan-loeloeng, doch is aanmer kelijk grooter dan de javaansche kidang. Ik durf echter de kwestie niet beslissen, daar ik slechts 5 exemplaren in handen | heb gehad. 5. Keték К. (Macacus cynomolgus L.) Deze aapsoort komt slechts op 2 eilanden voor, nl. op P. Karimon-djawa en P. Kamoedjan , vooral echter op het eerstgenoemde eiland in grooten | getale. Aan de tuinen van de negri berokkenen zij zeer veel schade. Door onwil der inlanders echter heb ik geen exem- | plaar kunnen schieten. 4. Landak К. (Acanthion javanica F. Соу. Evenals de keték wordt het stekelvarken op de beide hoofdeilanden in | grooten getale gevonden, еп komt elders in dezen archipel niet voor. De stekelvarkens berokkenen groote schade aan damen | en andere in de tuinen der negri gecultiveerde gewassen. Hun vleesch is zeer smakelijk, en door ondervinding is mij gebleken. | dat de karimoneezen hieraan zelfs boven mendjangan-vleesth | de voorkeur geven. Evenals de herten zijn deze dieren hier weinig schuw, zoodat men ze niet zelden des daags ontmoet x om voedsel te zoeken. | 5. Tikoes-kalapa. К. (Mus sp.). De kalaparot behoort niet 115 zooals het op Java gewoonlijk kalaparot genoemde dier, tot de familie der eekhoorns, maar moet tot de muizen gerekend worden. Dit dier heeft de grootte en kleur van de gewone huismuis (Mus musculus 1). waarop het verder ook zeer gelijkt. De tikoes-kalapa wordt in dezen archipel op alle eilan- den gevonden en komt op de plaatsen, waar kalapa-tuinen zijn, in buitengewoon groot aantal voor. De schade door deze dieren berokkend aan de kalapa-aanplantingen is zeer groot. Zij klimmen in de boomen en eten de jonge kokosnoten, waarin zij een rond gat knagen. Zij maken holen in den grond. waarin zij hun nest bouwen en zich bij vervolging terugtrek- ken. Dat de door deze muizen veroorzaakte schade soms zeer belanglijk is, kan men opmaken uit het feit, dat een aanplant van den djaksa van Karimon-djawa van 400 boomen (op P. Mendjangan-ketjil) door deze dieren geheel waardeloos gemaakt is, doordat alle vruchten vóór hunne rijp- heid verslonden werden. Tegenwoordig wordt een te sterke vermeerdering der muizen eenigszins tegengegaan door talrijke katten, welke thans op alle eilanden, waar kalapatuinen zijn, in zeer groot aantal gevonden worden. De invoer van katten in dezen archipel is echter van jongen datum: Teysmany toch verhaalt iu zijn reeds meer geciteerde reisbeschrijving, dat kort na zijn komst aldaar (1854) door den toenmaligen posthouder VAN Dt, »еепе expeditie van 20 katten” uit Java naar P. Men- djangan besar gezonden werd. Thans is het aantal katten hier merkwaardig groot, doch de muizen zijn eveneens nog zeer talrijk. Een der oorzaken hiervan is waarschijnlijk daarin gelegen, dat de katten de muizen niet in de boomen durven aanvallen. Nabij Pati (Res. Djapara) wordt de tikoes-kalapa niet, echter op de nabij Djapara gelegen koraal-eilandjes P. Kellor en P. Pandjang, volgens mededeeling der inlanders, wel gevonden. Het gelukte mij een paar volwassen exemplaren te verza- melen, zoodat de species nauwkeurig vastgesteld kan worden (N°. 566 Z.) 6. Tikoes-roemah К. (Mus spec.) Deze ratsoort is bruin e 114 kleur en moet vooral voorkomen op de 4 grootste eilanden o in het bijzonder in de nabijheid van de negri. De tikos- roemah schijnt veel zeldzamer te zijn dan de vorige soort, ten minste het is mij niet mogen gelukken een enkel exem te zien te krijgen. : 7 еп 8. Kalong (Pteropus). Volgens de inlanders komen hier twee variëteiten voor. Zij zijn echter veel minder talrijk dan op Java. | T 9. Tjodot К. en 5 10. Lawa vertegenwoordigen, volgens de inlanders, de beide andere vledermuizen dezer eilanden. De tjodot у | zich vooral met pisang en komt daarom thans alleen d P. Karimon-djawa, P. Kamoedjan, P. Genting en P. Parang voot. terwijl de lawa, die zich met insecten voedt, op alle eilanden gevonden wordt. - Tijgersoorten, de kidang , de kantjil, de tjeleng, de што, de batjing-soorten, de djlarang, het schubdier, de banteng en andere hierboven niet genoemde op Java in het wild levende zoogdieren worden op de Karimon-djawa-eilanden niet aangetroffen. | Van de op Java in tammen staat levende zoogdieren worden slechts katten, honden en enkele geiten gevonden. Paarden. karbouwen, enz. komen hier niet voor. Van de 8% zoogdieren (exclusief Cetaceae), welke volgens Matter op Java gevonden worden, schijnen dus slechts in dezet archipel 10 soorten voor te komen. | IL. Vogels. Bij de aanteekeningen over de vogels dezer eilan- den zullen wij ons aan de systematische volgorde en nomet- clatuur houden, welke Dr. VoRDERMAN in zijn jongst gepubliceerde » List of the birds from Java” (Nat. Tijdschr. voor N. I. Deel XLV blz. 187) aangenomen heeft. De hier volgende lijst bevat Ë door mij in den Karimon-djawa-archipel waargenomen soorten: terwijl die species, waarvan mij slechts de inlandsche naal bekend. is, zonder dat ik den vogel zelf heb kunnen wath nemen, met een * voorzien zijn. 115 i. Bahak К. (Haliaötus leucogaster Сошо). Op alle eilan- den zeer algemeen. 2*, Oeloeng-oeloeng К. (Falcones of Astures?). Zeer zeldzaam. 58, Alap-alap К. (Falcones of Astures?). Zeldzaam. 4% Bilo К. (Вшеопеѕ. Zeldzaam. 5. Denykek К. (Sauropatis). Op alle eilanden, zelfs op de kleinste: deze behoort met den Haliaétus leucogaster tot de meest algemeen voorkomende vogels van deze eilandengroep. 6. Dengkek boeta К. (Alcedines) Minder algemeen dan N°. 5, echter op het hoofdeiland vooral niet zeldzaam. Door den rooden kop is deze soort gemakkelijk in de verte reeds van de vorige te onderscheiden. 7. Вене К. (Palaeornis javanica Озв.). Ор P. Karimon- djawa en op P. Kamoedjan algemeen. Elders zeldzaam of nooit. 8*. Platok К. (Pici). Zeer zelddaam en alleen op het hoofdeiland. 9. Той К. (Eudynamis orientalis L.) Niet zelden op P. Parang, P. Genting, P. Kamoedjan en het hoofdeiland. 10*. Boeroeng-sarang К. (Collacalia?,. Levert eetbare vogel- nestjes; ор P. Parang). 11. Tjabak К. (Caprimulgus affinis Horsr.). Niet zeldzaam op de groote eilanden. 12*, Prindjak К. (Prinia familiaris Honsr.?). Zeldzaam en alleen op het hoofdeiland. 13. Troetjoek К. (Ixos analis Horsr.). Algemeen op het hoofdeiland. 14. Koeniran K. Moet waarschijnlijk tot de Aves sylvanae gebracht worden. Op de meeste eilanden algemeen. 15. Tjetettet К. (Muscicapa?) Op alle koraal-eilanden in dezen archipel algemeen. 16. Wedi-Wedi К. (Treron?) Algemeen op de 4 groot- ste eilanden. 17. Boeroeng-dara-laut К. (Carpophaga bicolor Gray). Op P. Parang en P. Genting algemeen; op het hoofdeiland en P. Kamoedjan eveneens niet zeldzaam (zie VoRDERMAN, Nat. T. v. N. I. XLII. pag. 227). 4 116 | 718%. Djowan К. (Сагрорћаса aenea Bp.?). Niet algemeen. 19. Boeroeng-Rawis К. (Calloenas nicobarica Grar.). De e landers beweren , dat deze vogel op Java ontbreken zou ; doch van vertrouwbare zijde werd mij dit tegengesproken. De rawis is in dezen archipel algemeen, en het mocht mij gelukken van deze soort een levend exemplaar, dat zich thans te Pati be. vindt, en een geconserveerde huid machtig te worden (Ne. 572 2.) ? 20. Glimok К. (Chalcophaps indica L.) Zeldzaam. | 21. Blekok К. (Ardeola speciosa Gray). Zeer algemeen langs de kusten der eilanden. 5 22. Koendoel К. (Herodias?). Komt minder voor dan N EE | 25*. Gadjahan К. (Numenius). Komt hier alleen in den regentijd voor. 24. en 25. Trinil К. Steltloopers tot de Charadrii beboterd Twee soorten worden hier aangetroffen, die beide niet zeld- zaam zijn op de verschillende eilanden. 26*. Ajam-Ajaman К. (Gallinula cristata). Zeer zeldzaam. 27. Тојату К. (Eene stern). Een der meest algemeene vogel Komt soms ver van de kusten op zee voor om voedsel te 200, ken. Іп buitengewoon grooten getale broeit deze stern op het roisige P. Goendoel gedurende de maanden Augustus en September. De eieren worden door de eilanders zeer gezocht. 28. Tojang-poetih К. (Eene stern). Komt niet zoo veel voor als N°. 27, doch behoort toch hier onder de algemeen Me komende vogels gerekend te worden. U 29%. Tojang-toeloel K. (Eene stern). Deze soort is hier zeer zeldzaam. | De volgende vogels, welke door mij in de residentie Djaptt (nabij Tajoe in het district Mergatoehoe) waargenomen werden en aldaar zeer algemeen zijn, ontbreken thans op de Karim djawa-eilanden (in wilden staat nl): perkoetoet J. (Geopelit striata Gray), ferkoekoe J. (Turtur tigrinus ScurEe.), юм tilan J. (Ixos haemorrhous Horsr.), ajam-oetan J. (Gallus vari- : 117 Suaw). bekeko J. (Gallus bankiva Темм.), gagah J. (Corvus macrorhynchus Темм.), enka J. (Corvus enca Horse.) , glatik 1. (Padda oryzivora L.), manoek gredja J. (Passer montanus L.), djalak J. en djalak-oeren 1. (Sturnopastor jalla Horsr. en S. melanopterus Daup), béjo J. (Gracula javensis Овв.), merak J. (Pavo mutieus L.), podang J (Oriolus indicus Briss.), en eenige andere. Met de perkoetoel, bejo, ajam-oetan en merak zijn reeds pogingen aangewend geworden om deze vogels hier in te voeren, doch thans worden geen exemplaren meer in het wild aangetroffen. Volgens VonpERMAN's »List of the Birds from Java” komen op Java voor 404 species (). Nemen wij nu aan, dat in mijn lijst van de Karimon-djawa-eilanden nog een twintigtal soorten ontbreken (waarschijnlijk veel minder, daar deze lijst tamelijk volledig is), dan komen wij tot een totaal van onge- veer 50 soorten. Vele familiën ontbreken, terwijl andere relatief zeer sterk vertegenwoordigd zijn, zoowel in soorten als in aantal van exemplaren. Zoo schijnt het, dat de fami- liën der Noctuae, Aves certhiae, Formicariae, Laniidae, Paridae, Coraces, Sturnidae, Passeres, Gallinae, Urinatores, Anseres en Pelecanidae, waarvan op Java één of meer soorten gevon- den worden, op de Karimon-djawa-eilanden geheel ontbreken. Zoowel wat het aantal soorten als het aantal exemplaren aan- gaat, is in dezen archipel de familie der Columbae het sterkst vertegenwoordigd. Daarna komen de Accipifres еп Gaviue het meest in aanmerking. De dengkek, цейе en bahak zijn de vogels, welke men niettegenstaande zij nimmer gezellig, maar meestal bij paren of alleen voorkomen, op deze eilanden het meest algemeen aantreft. Tamme vogels komen hier , behalve kippen en duiven, niet voor. III. Вертилех. De volgende soorten werden door mij in dezen archipel aangetroffen: () Natuurk. Tijdschr. van N. L deel XLIV, bladz. 187— 208. 118 1. Boaja К. Crocodilus biporcatus Cuv.). Zeer 5 op. alle eilanden met uitzondering van P. Goendoel. 5 2. Minjawak К. (Varanus bivittatus D. B.). Op de mest eilanden talrijk. 5. Kadal К. (Euprepes rufescens). Op het 22 algemeen. 4. Toke K. (Platydactylus guttatus) en 5. Tjitjak К. (Hemidactylus frenatus) zijn beide zeer 22 op de meeste eilanden. б. Oelar-doedak-krawang K. (1) (Trigonocephalus rhodostoma. Komt alleen op Р. Karimon-djawa en op P. Kamoedjan voor; doch op beide eilanden in grooten getale. De beet van deze slang wordt voor zwaar vergiftig gehouden. Door den djaksa werden mij een paar gevallen met doodelijken afloop medegedeeld: Na een uur zwelt het gebeten lichaamsdeel op en dan b binnen een paar dagen de dood Пе, 341 2). 2 7. Oelar-doedak-dedor К. (Trigonocephalus rhodostoma). be beet van deze slang, die een variëteit der vorige soort b. wordt eveneens voor zeer vergiftig gehouden. Eveneens slechts op P. Kamoedjan en P. Karimon- djawa, doch minder talrijk dan de doedak-krawang (№. 571 Z.) 8. Oelar-doedak prit К. Kit: evenals de vorige, eveneens | alleen op de twee grootste eilanden voor. De beet is gr vergiftig dan die van de doedak- -krawang. | 9. Oelar-belang K 10. Oelar-doedoel K. 11. Oelar-doedak-sapi К. 