Maleisch-Nederlandsch woordenboek
y^V I. tambar, alleen van rijst zwart (beneden het middelmatige in witheid)^ slecht; b^ras t. b^rseh, rijst, benedeth het middelmatige in witheid, maar gaaf en schoon. *1I., jav., machteloos; krachteloos. — [C.]. tamboer, — verb. ned. — , trom; tamboer (z. .^jJÜb); bertamboefi op de trom slaan, trommen. ^ ) ^j^^ (jav., T.), ikan tamb^ra, batav., soort van karper. — [B.]. V timbaroenang^ (van tïmb^ en rcêwang) — ook wel eenvoudig rcêwang — middenste vak in het ruim vaneen vaartuig , waar het water uitgehoosd of uit- gepompt wordt; aj^r t, het water in het ruim; angin t., wind, die in d£ richting van dat vak, A i. dwars, inkomt; menimbaroewang^, van den wind eene dwarsche richting aannemen. 2$ ^A^* tembereh, naam van een' grooten, eetbaren zoutwater-visch, die tot een pikol en meer zwaar wordt; naam van een' boom. •X-/ >i^u^ft5 I- tambas, door zijpelen; door- zijgeti. — [R.]. » IL, tetambas, overval van ziekte. — [L.]. ^ / hHj\^fJ? L (en timboes), menamboes, 6e- dekken met aarde, zand, asch en dergelijke, bv. een' aardappel met heete asch; bedelven, ook van de golven; een gat in den grond opvullen, aanvullen, dicht maken. — «batav. (haf), menamboes, te/5 ingewikkeld met heete asch bedelven om het gaar te maken. — [T.]. «IL, tambftsan, driehoek. — [L.]. / Mj^j^ temboes, een gat hebbend; door- gestoken; menemloes y een gat maken in iets; doorsteken; van wegen, rivieren, waterleidingen, tunnels en derge- lijke ergefis uitkomen; tembftsan, wat ergens uitkomt, water- of andere leidingen; tunnel, loopgraaf; p^nemboes, wie een gat maakt enz. — « soek., stamper in 't algemeen; zuiger, bv. in eene pomp. / iM^^hi^o toembas , bv. van eetwaren tot op het laatste ziertje op, sterker dan habis, waarmede bet gaarne samenstaat (habis t); menoembasken, tot op het laatste ziertje opmaken. UI ' tembessoe, naam van een' boom, die goed timmerhout oplevert en aan zijn' voet eetbare vruchten draagt; t. samaV» soort met geelachtig hout. I. tambang^, betaling voor het van de eene plaats naar de andere brengen, passagegeld, vrachtgeld; menambang^, tegen betaling gebruiken een vaar- of voertuig of een rijbeest van een' ander; over- 390 aJLoJ varen; medevaren; voor vracht varen, daar- mede den kost winnen ; tegen betaling op een vaar- of voertuig of een rijbeest van de eene plaats naar de ^andere brengen; tegen betaling vervoet^en, voor vracht ovet^vareti. II. geplaatst, gezet, gesteld; blootgesteld aan een invloed [inz. iels, bv. water, op eene ze- kere plaats, bv. het graf van een' overledene, waardoor het eene geneeskrachtige eigen- schap bekomt]; sympathetisch geneesmiddel, verkregen door het plaatsen op eene zekere plaats; menambang^ken , plaatsen, zetten, stellen; blootstellen; menambang^ken lajar, eene zeil bijzetten; m. aj^r, water op eene zekere plaats zetten, ter verkrijging van ge- neeskrachtige eigenschappen, *III. jav. (tamb^ng, T.), kwade ma- nieren. — [L.]; halsstarrig, koppig (vgl. tamboeng, T.). — [C.]. *IV., batav., uit 't jav., touw, — [B.]. * V., ba tav., tijdelijk scheiden, — [B.]; bininja di tambang, van eenvrouw niet meer met haar man te samen woonen, zonder wettig van hem gescheiden te zijn. — [H.]. *VI., men., een mijn. — [T.]. ^jy^ 'S tamboeng^, balddadig; stout; vermetel; balddadigheid; stoutheid; vermetelheid. ^ iA-fi* (jav., T.) tembang:, zang wijze; c iA-|ö I., hfTtfmhMVgi elkander op weg of op reis tegenkomen; tegen elkander aanloopen, II. anderhalf vadem lange, dikke stok, dienende als wapen (de baton); main t, batonneeren; bert^mboengr, batonneeren (bal. n^mboeng, een slag pareeren, T.). iA^o I. toembanf , van hoogc, rechtop- staande voorwerpen omvervallen; me- noembani^kfiiy omvergooien, omgooien. *II. openrijten: openscheuren; den mond open doen, om te spreken. — [R-]. I. tombong^) kort kanon; houwitser; mortier. II. uitzakking (med.), bv. van de caruncu- lae myrtifonnes, den uterus, den anus; t. njijoer, de nog in de kokosnoot Ueslotene bolvormige kiem; t. dam ar, de sintels van een damar-/oor/^ of -lamp; ikan i. d., * naam van een' eetbaren zoutwater-visch. c gezang, lied; poëzie. A4o> meDimbang^» wegen, overwegen: betalen met iets, als tegenwichi; het tegenwicht houden aan iets; m^mb^li t. tccnai, met gereed geld koopen; tlmba- ng^D, wat gewogen enz. is; weerga; weeg- toestel, weegschaal; batoe t, gewicht om te wegen; i. b^lah bahagi, vermindering eener straf, wegens verzachtende omstandig- heden of andere consideratiên. tèmbang;, batav., zekere zeevisch. — [T.]. L, flx^' ttunbRk, schoeüng, zooals van eene rivier, een terras; dijk, bedijking, dam, ingedijkte plaats; dok, gemaakte kolk; ingedijkte vischvijver; muur van iets, dat op- gevuld moet worden, zooals bv. de vloer van een huis; pedestal; grafzerk; m^nani- bak, bedijken, bedammen, schoeien; opvul- len, dempen, in dien zin; den voet van planten met aarde aanhoogen. — « tftmbalf.- k^n, w. sum., voor het midden van het lijr plaatsen, zooals eene kris. — [N.]. l._ cL^' tfmbolk (vgl. tfbo|[, T.), van ge- weven sloQen, matwerk, papier en dergelijke, en ook van tanden een gat of gaten hebbend; doorboord, in dien zin. * t, fl^>.'''' toembafi (jav., T.), roede; meel- roede; een vadem, maatnaam voor hout. — [L.]. t Bj.^V L, infBoeinboelf.t stampen, stompen, stooten; beuken, bonzen; verbrijzelen door stooten; 6reAen; ketoembftkui, Hier/t, dat één of meer personen te verrichten hebhen; taak, die één of meer personen te vervullen hebben. II. naam van een' eetbaren zoutwater- visch; t. banïr, soort daarvan. K , ÖfS i^.y tomba^, piek, spies, speer, lans; m^nomba^, mei een piek steken; t. sajang, schoor, dienende, op ind. vaar- tuigen, ter vervanging van de boeilLjns, om het loeflijk van een zeil meer vooruit te houden, ten einde scherper hij den wind te kunnen zeilen; soort van kraanachtig werktuig, kraan; daon t., naam eeuer ■ plant, die als groente gegeten wofdl; bfrtombak, een piek hebben, van een piek voorzien zijn, een piek gebruiken; main b., zich met een piek verlustigen; met een lans schermen. t,_ g*.^'. menembak, schieten met vuur- wapenen (bv. een' vogel); op een vast puni af sturen; in de richting eener bepaalde streek van het kompas brengen (bv. een' berg); afvuren, vuren; menembah bceroeng dengngan p^lèéroe, een' vogel schieten met een' kogel; menemba^kfn, schieten (een' projectiel). C,_ o,\^'< I., mpnembok, van vloeibare stoffen, inz. spijzen iels van uitsckeppen en weder in laten vallen, op die wijze koud maken. H. ophooging van aarde, steei}en en dergelijke; dijk, wal, muur; beer; menem- bohL, van een wal, een muur voorzien; be- dijken; bewallen, bemuren. (.JS^x^ tembeh, van voorwerpen, die naar een doel geworpen of geschoten wor- den rakelings aan liet doel; het dichtst bij hel doel; rakelings aan een doet enz. zijn; tW 392 (iT^** geworpen of geschoten voorwerp, dat rake- lings aan of het dichtst bij een doel is (z. adjoen). ^^Vai^Ö» batav. (jav.), meuambaly belap- pen als een verscheurd kleed; bapak tam bal, iemand die een vrouw huwt, die reeds van een ander zwanger is. — [T.]. Aa^' I. tamboel, toespijs, inz. bij dranken « bv. bij de thee, den wijn. «II. of tflas, eene zeer slechte aard- vrucht. — [R.]. ^f \j^^ tambol, tooverij, hekserij. — [C.]. / Ka^|0 9 menoembal, haastig opslokken; penoembalaii, opslokking in haast. \j\_jfS tombol, knobbel, zooals bv. op den snavel eener gans, als ziekteverschijn- sel op het lichaam; knop, zooals bv. op eene gong, van eene deur, kruk en dergelijke. — z. tondjol. W^' I. timbal, wat tegen iets opweegt, wie tegen iemand opweegt, wie tegen iemand opgewassen is, tegenhanger; waardoor iets symmetrisch wordt; menimbal, opwegen tegen iets; het tegenwicht houden aan iets; bertimbal, een tegenhanger hebben; s^lïgi tadjam b., houten werpschicht, aan beide kanten gepunt; wie zich in schijn op de zijde van elke van twee strijdende partijen houdt, om er zijn voordeel mede te doen; döëdöek b., aan den tegenovergestelden kant even hoog zitten als een ander; Üm- balan, tegenhanger'; symmetrie; 2^ of se- timbal) naam van een' boom^ die in de geneeskunde tegen gezwollen beenen ge- bruikt wordt. «II., w. sum., de boorden of zijden van een* weg of rivtet\ — [N.]. . Xaj^S s timboel, opkomen, verrijzen, te voorschijn komen; ontstaan; vloiten. drijven; t. tahi, dHjven als drek, d. i. tusschen water en wind; b^ras t., rijst, die bij het wasschen boven drijft, d. i. hol, door den korenworm uitgevreten; pfnlm- boel, wie of wat doet opkomen enz.; 'il moe p., geheime wetenschap, waardoor iemand door slagen of stoten geene kneuzingen of bulten krijgt, maar bij iederen slag of stool als het ware iets te voorschijn doet komen, dat slag of stoot opvangt. «IL, batav. (uit 't bal., T.), naam eener soort van brx)odvrucht-boom — arto- (j^ carpus incisa — (z. koeloer). j^ tembel , puistje aan den rand van de oogleden. iiAjk^ tembelangr, van een ei bij het uitbroeien verrot, nadat de embrijo zich ontwikkeld heeft. Q-^" tembelan, naam van het grootsle der zoogenaamde Natoena-Eilan- den. d/^xJ 593 iJ^ ^ {jS^Aj<j^ (vgl. t^mboelock, T.) tam- bflc^ki (lees: t^mboeloe- kan, T.}, de krap van een' vogel — [L. bew.]. wx.^* t^mbani} eenigszins gerezen, zooals ^ bv. een kolombijntje; van de vrouwelijke schaamdeelen van natuur eenigszins gezwoU len, dik, vleezig, mollig. ' %AjfS tamban, naam van een' eetbaren zoutv^ater-visch ; soorten: t. dj q bob; t. s^iod, zoo genoemd, omdat bij zicb tusscben bet zeewier van dien naam opboudt. ^'ilA^J tamboen (en timboen), l"" van levenlooze dingen hoop^ stapel; tas [grooter dan longgol^]; 2^ dik^ vet, goed in *t vleesch; welgevoed, doorvoed; mollig, poezelig (z. toempoel^); t. tabi, naam van een' boom, welks hout sterk naar menscbendrek ruikt, welks vrucbten echter, die aan bet onderst gedeelte van den stam groeien, gegeten worden; terwijl de bla- deren en wortels in de geneeskunde gebruikt worden; menamboeii, ophoopen, opstapelen, optassen; bertamboen, in hoopenenz. zijn; tambc^nan, stapel enz,, mijt, bv. van rijst; kftambAnan, molligheid enz.; penamboen, wie ophoopt enz.; pfnambc^nan, ophooping, opstapeling, optassing. ^^•«^A^* toemben (uit 't bal., T.), voor het eerst; nieuwelings. — [R.]; batav., tegen verwachting, bij verrassing. — [B.]. ^ ^*jjk^y tatomban en tatftban, gd>oorte^ vlies (z. toetoeb, T.). — [L.]. ^/ mSj^j^ (tambonsoe), men., de dar- men (soend. tamboesoe). — [T.]. tambo (lees: tamba, T.), w. suni., eeti geschiedkundig boek, voornamelijk wanneer bet over de afkomst der vorsten handelt. — [N.]. 4X«40 9 menimban, door aanvoeging van plan- ken verhoogen, zooals bv. een vaartuig, eene kist, of verbreeden, zooals bv. eene tafel. ( /M 4A^* t^mbösa (minder gebruikelijk, hoewel beter met bet oog op den oorsprong, is s^mbös^), — verb. van ^^jJLm (sambóësak), — pastij, gewoonlijk klein en driehoekig; tjintjin i., pastij-ring , A. i. een ring met een kastje, om er iets in te doen, als in eene pastij. j ^wa 4A^' tfmböèsai, naam van een rijkje op de Noord-Oostkust van Su- matra. L,j^^ %A^' teinbc^koe, de kussens aan een' mast, die met de steng en de kussens zelven uit één stuk hout gekapt zijn. ^.p AA^AiJ z. tamboeh II. ^D t^mbceloek, krop van vogels. /.« %A^* tfmbc^ni, nageboorte: moeder- koek (z. óëri). ^)^ 394 Oji^ ^..y^ iLAjfS z. onder taboh. ^Ka^ tambah, bijvoegsel; bfriambah, ver- meerderen f toenemen , aangroeien; mf- nambahy vermeerderen door er bij te komen, zooals bv. een gulden eene som van tien gulden ; bijvoegen , bv. een' gulden ; vermeer- deren door er bij te voegen, met twee dir. obj.^ bv. eene som van tien gulden {V dir. obj.) met een' gulden {V dir. obj.); tarobah t& dapat, dat moest er ook nog bij komen, dat ik hel niet kreeg; tambahan, V wat ■ bijgevoegd is of moet worden (hoerGêf t.^ ook hoenöêf dataiig^ affixen; prae-, suf- of infixen); V daarenboven; t. pcêla, daaren- boven nog. ^^/^^ I. z. onder tabob. * II., tambfthan (in plaats van ^J^ , T.) , koperen bekken om de handen te wasschen bij 't eten. — [L.]. ^<Ka^' I' tamboh mtemhohi vergoeden; zijne schade verfhalen. — [L.]. «IL, w. sum. (jav. tamboeh, niet weten, T.), iels raden; T versleten. — [N.]. ^Aji^jkS toemboeh, w. sum., lap, lappen; stukken van katoen; iets lappen. — [N.]. iX>o|J I. toemboh, van planten mV^pnitïc» , uitschieten, opkomen; van zweren, puisten en dergelijke te voorschijn komen; opkomen; ketoemboh, pok; kinderpokketh (z. abilab); ook: ketoembohan ; soorten: k. djintan, klein; k. k^toembar, iets grooler; k. djagoeng, zeer groot; k. la- koem, zwart, meest doodelijk; k. k^rtas djatob k^aj^r, het geheele lichaam be- dekkende; — «toembShan, balav., abces m^an binnen, bv. aan de lever. « II. toemboh, w. sum., = ,^1^. — [N.]. ^^A^èö tomboh, ontmoeten. — [L.]. j tombe of ketombé, batav. (soend.), schilfers op het hoofd. — [T.J. a y^J^^* tembërang^, staand wand; slag; ^ t. b^lakang of t. boerïtan, ach- terwant enz. van een!' mast; i. halööwan, voorwant van een' mast; mfnfmhiTtüÊg^ in: m. b^lakang of m. boerïtan, van den wind in de door het achterwant en den mast aangewezen richting inkomen; m. ha- löêwan, van den wind in de door hel voorwant en den mast aangewezen richling, d. i. kraanbalksgewijs, inkomen. tembêrenf^, klein stuk van iels, meer breed dan lang, bv. van een' koek, een' visch, een' akker; segment (geom.); beetje, brok (vgl. bat. tambiring, T.); t. tadjam, sector (geom.); t. pandjaug, gordel (geom.); zone (z. djöreng). tembêrak, naam van een' boom, die eene gom oplevert, gelijk aan de g«tab p§rtja. ^ •• • tfmbërek (of tfmbëkar), por- selein; verglaasde aarde; scherf daarvan of van glas, scherf; t. b^toel^ por- selein; scherf van porselein; menembereky de hoedanigheid van porselein aannemen; als porselein worden; kristalliseren (intr.), zoo als bv. suiker. / C ^^kx^o tambiraif Jacob Eversts- visch. — pL.]. •*• •• ^ijuc>fj tembijaiii^, naam eener soort van piek. •• « (z. tembêrtk), mfnembêkar,' als verglaasd worden; kristalli- seren; m^ngkak m.^ een gezwel, dat de hoed. eener scherf aanneemt. / ^^sAA^' z. t^mikai. ^^bJLva^ tambfloeng: (lees: t^mbilang^ T.), schop; spade. — [L. bcw.]. t^-HAAAjf>y tambfloeh;, soort eetbare paal- worra. ^ 2$ 4aa«4n.V tambêwah , boveneinde van een' zetboom; de druif of knop. — [R.]. c wy , zij is volbracht, zij is geëindigd. — Het staat gewoonlijk aan het einde van geschriften^ en is dan gelijk aan ons: einde. In 't mal. ook nog: ten einde, inz. met het lezen van den koran door scholieren met hun' meester (de gew. leer-cursus der Mal.) ; zijne studiën (zijn' cursus) volbracht heb- ben; döêw^ kali L, hij is twee maal den koran door; mentammatkeii, ten einde brengen. •* ♦• , temot-S} talmend, dralend. c/ • • •• , afbeelding, voorstelling; vergelij- king, allegorie, parabel. **, verheerlijking. c y (mal. tamar), plur. jy^ en ^)j^, dadel, inz. rijpe en gedroogde, ter bewaring; tamr hindi {indische dadel), tamarinde. ) w|ö tfmra, astrologie. — [C.]. *• (^>w|0 Z. ^^^. y yy (mal. tamarah), knoop aan het einde van eene zweep; verband van eene sluit- rede (?). / Uèi^f j j temas-2, orakel, door middel van twee stukken kurkuma (köêigit), aan de eene zijde vlak, aan de andere bolrond en verkregen door de overlangsche door- snijding van een stuk van dien wortel. Die èt •*» S96 twee stukken worden op den buitenkant der uitgestrekte vingers gelegd, met de platte zijde naar boven, en na het prevelen van eene tooverfonnule , nedergegooid. Valt het eene van de stukken op de bolle en het andere op de platte zijde, dan is de uitspraak gunstig. Men raadpleegt dit orakel inz., om den aard en den afloop eener ziekte uit te vorschen; lUf n^ mas-13 , aan de uitspraak van zulk een orakel onderwerpen. ^■LAOiLfj temmenpi^oeiig:, titel van den tweeden staatsdienaar (de radj9 niöéd^ niet gerekend) in het voormalig rijk Djohor. I., luenampa, verdenken, hetzij van iets kwaads of goeds. *II. (jav., T.), iets in beide handen dragen, bv. een geschenk, een' brief. — [L.]. A .. I., tampoe, helpen werken. — [L.]. *IL geperst; gekneusd. — [C.]. ♦ III., batav. ('t jav. t^mpoeh^ T.), in katampöêan (lees: kat^mpöêan, T.}, moeten vergoeden (vlg. t^mpoh, T.). — [B-l- _q_rf3 1., m^nampi, wannen, door het, bv. graan, beurtelings op te gooien en weder op te vangen; van de borst snel op en neder gaan. « II. naam van zekere vrucht, die te Pa- lembang groeit. — [L.]. A , nifnfmpay smeden, hameren; vor- men, bv. een beeld, een* baksteen; beeldhouwen ;.i^m^di malakf, smeedsel van Malaka, vroeger beroemd om snijdende wapens; jang m^n^rim^ \.,wai zich laat smeden of hameren, d. i. metaal; tempaan, geslagen werk; p^nfmpa, wie smeedt enz., smid; beeldhouwer. tfmpoe, grof smid. — [C.]. j, m^noempoe, drukken of steunen tegen iets, hetzij om aldus in rust te blijven, of om door een' schielyken druk het steunpunt te verlaten, zooals bv. bij een' sprong ; bertoempoe , bezig zijn met drukken; voel tegen voet hebben; bij weddenschappen evenveel gezet hebben ; k&kinja bertoempoe di mëdj9, zijne voe- ten steunden tegen de tafel; t^mpat ber- toempoe , het voorwerp waartegen men drukt enz.; nienoempftken, doen drukken enz.; dwingen te drukken; drukken met iets: zetten tegen iets; kékinj^ ditoempAken- njalah k^pad^ mĕdj^, hij zette (deed drukken) zijne voeten tegen de tafel; tem- pajan ditoempAk^niilalah k^pad^ pang- kal pahanja, zij zette (deed steunen) den waterpot op hare heup; menoempcti, met drukken tegen iets behandelen, d. i. J iets druleken met i&s, hv. eeoe balustrade met de voeten, die men er tegen zet: inëdj9 dltoedipAtlijalah d^ngngan k&- fcïnja, kij steunde tegen de tafel met zijne voelen; b^rtoempoe-toenipwwan, drukicen tegen iels van weerskanten: h. kaki, met de voelen tegen elkander steunen; toem- pftwan, steun; steunpunt (maler.); alles waar het einde van iels legen komt; t. Iilki, iels, waar de voeten legen steunen: de voelenplbnk van een ledekant t. örang. plaals werwaarls zich veel menschen be- geven, plaats van bijeenkomst; t. haroes, waar een stroom tegen aanslaat, ïnz. waar tvree stroomen van verschillende richtingen tegen aanslaan; l. h. akoe ini, ik ben een toeriipöêwan faaroes, i. i. ik krijg van hier en van daar knorren of slaag; t. g^lombang, waar de golven tegen aan slaan, breekwaler, walerkeering ; mati dl- toeiïipftan , gestorven even vóór, bij of even na de geboorte; pfnoempoe, voor- werp, waartegen men drukt of steunt; p. kaki, voetenbankje: s^toempoe, voor- werp of plaats, waarop men den voel set, om te springen, steunpunt voor een' sprong. t, q f'* . mfnimpa, van boven vallende tref- fen; vallen op iets; nederkomen op iets. t 1} ^" tempoe z. tempoh. . JULfJ' 1- tempala, naam van een zoetwa- ter-vischje, dal men in een glas met een ander van zijn soort laat vech- ten. • II. huppelen als de jonge hokjes. — [L.]. / M •\.a^' I. t^mpüoes, naam eener soort van civet, dal zweeren op hel lijf krijftt. die zeer welriekend zijn en als reukwerk in den handel komen; het reuk- werk zelf. II. z. paoes. l^ *V.&>4J) «n JijOM tempawAB en tfinpa- wfln — .van t^mpa — gesmeed: gehamerd; geslagen. (De 2*'° hier opgegeven spelwijze denkelijk toeleschrijven aan de veronderstelling dat het uit lempa en 't skr. suQïx wat, wSn, bestaat, T.). *t. Q>\p'if-S' tfinp4}a^ (bat. lamponok, soort tor; lamp. tampajoeng, klein nest van witte mieren? T.), soort van vritte mier? — [P.]; z. tempojoV (T.). "OVn\fÓ' tfmp^aD, groote aarden pot, met wijden buik, mariavaan; I, tapaV gadjah, eene zwart verglaasde t^mpajan, van onder tol boven even wijd en met nauwen mond. S98 A « jJÊêAAk» ^ tempat, plaats, plek, oord; ver- blijfplaats; plaats in een geschrift; volzin; t. nas! dan göêlai, plaats waar men eet ^i drinkt; i. toempah darali, plaais van bloedstarting (van de moeder van iemand), d. i. geboorteplaats; lUfDfinpat- ken en menempati, plaatsen. *S toempatf van holle voorwerpen of besloten ruimten vol gestopt ^ opge- propt; dicht gestopt; menoempat, volstoppen, volproppen; dichtstoppen; bcëloh t. of p^d- djal» bamboes zonder holte; róëmah t§r- toempat d^ngngan manoeslj^» een huis^ opgepropt met menschen. _•_ tampar, slag met de vlakke hand; oorveeg; menampar, slaan met de vlak- ke hand; t. tanga n, handslag^ bij het sluiten van een verdrag; bfrtampar tangan, bij handslag; tampar ban toe, naam vaneen' boom, welks bast en vruchten in de genees- kunde gebruikt worden. De vruchten zijn plat en breed en vol fijne en scherpe stekels, waarvan de naam (misschien verbastering van 't jav. saparantoe, T.). tempor (jav. tempoer, T.), rijst verkoopen. — [R.]. tempoer (jav., T.), het samenvloeien^ zooals bv. van rivieren. — [R.]. •• •• •• •• / ]^ ytL^J tmffTUi op verschillende plaat- sen uitgestort eti verspreid, zooals bv. rijst, die in een zak met verscheidene gaten gedragen wordt, of water, dat uit een overvuld reservoir hier en daar over- vloeit; hier en daar verstroind (ook van menschen); mf nenperisken , (>p verschil- lende plaatsen uitstorten en verspreiden, hier en daar verstrooien, - ^ ^n .j-V toemper, een chineesch wapen, een stok waarop een mes is vastge- klonken. — [R.]. •X- \fi ^'^ tocmpir (een slecht gehoord jav. toempër, T.), een hout, dat aan 't eene einde nog brandt = poentoeng api. [L.]. ■X- ( hJ) xüt^"^ tomperasa (denkelijk 't jav. tanparasa, T.), tem., onma- nier lijk. — [R.]. ^ ^n^V- bert^mperaa, antwoorden met ver- vüijtingen op verwijtingen. ( MvJLfJr menampas, de uitstekende pun- ten van iets, bv. van eene haag, afkappen; effen kappen, bv. eene jonge ko- kosnoot, om er een gat in te maken. / MjLfJ toempas, totaal verdelgd, totaal vernield, totaal verwoest, totaal te gronde gericht , totaal geruineerd (jav. teem- pos, T.); mpnoempaSy totaal verdelgen, totaal vernielen enz. I A •• 399 A A •• f jiïèJLj^ timpas, van het water , hetzij in de zee of in rivieren op zijn* laagsten stand; geheel droog. / mjL^ timpoes, van betrekkelijk breede en dikke voorwerpen, zooals bv. een vaartuig, een waterpot, een glas, het achterste (derrière) van iemand naar den eenen kant dunner wordend; een puntig of smal achterste hebbend, smalbillig. «JL|0 I- tampan;, stuk, door doorsnijding verkregen; stuk van sommige aard- vruchten, bv. de öbi, ter voortplanting; — * soek., jonge plantjes om te worden over- geplant; koepokstof waarmede gevaccineerd wordt; menampan;, doorsnijden, zooals bv. een brood, hetzij in het midden of naar den kant toe; penampang:, plaats van doorsnijding, doorsnede; zijde van een veel- hoek; vlakke eijde van een lichaam; p. dadoe jaug s^b^lah bawah, het beneden- vlak van een' teerling; p. roem ah, zijde van een huis; p. kota, zijde van eene sterkte. II. naam van een' boom met goed hout. III. dikke, vierkante en zware tinnen munt, thans alleen nog in Pahang in gebruik, ter zwaarte van 1 of Vs kati, waarvan er 8 of 16 op eene spaansche mat gaan; t. timah, ronde kussens (ooren?) aan den top van den mast eener p^ndjadjap, waarop het want rust, in stede van eenvoudige klampen (tóêpai). — Die te voeren is een voorrecht van den regeerenden vorst, den t^ngkoe b^sar, den radja móêd^, den b^ndahara en den t^mm^nggoeng. *IV. zoetelen. — [L.]. « V. eeti bol of koek, bestaande in was, l)enzoê of tin ; patroon of kardoes voor grof geschut. — [R.]. * VI. (jav., T.) looden pijpjes onder aan de vischnetten, om die te doen zinken. — [R.J. *VII. voegzaam; geschikt. — [C.]. ijL^ I- tampoenti^, aangezet stuk; menam- poeii(f , twee, doch inz. meer dan twee platte voorwerpen met hunne kanten aan elkander voegen (lijmen, spijkeren, naaien, binden, plakken enz.), zooals bv. een aantal lappen tot eene bedelaarsdeken, de vei*schil- lende deelen (banir) waaruit een net (dja- riug) bestaat: aan elltander zetten, aan elkander lappen; t. hari, naam eener zeer vergiftige slang van de soort t^ do eng, zwart met rooden staart en kam. «II., manampoeii(f, men., iets opvangen, bv. water. — [T.]. -•. • • ^jiJL^J tampini^, batav. (jav.), rand; zoom; grens. — [B.J. .•• •• •• jr TL-f-L^ T menoempani^, mede doen, en van daar mede gaan met iemand; mede gaan in of op iets, bv. in een vaartuig, op een rijbeest; inwonen, tijdelijk verblijven, tijdelijk 400 logeeren: van een ondergeschikt stuk van iets, bv. het hecht van een mes aanget^oegd zijn^ aangelaschi zijn 9 niet uil één stuk zijn; iets aanlasschen, aanvoegen (z. iras); röêmah itoe ditoenipangiiJ9, hij ging in dat huis logeeren; jang m^noempaug p^k^rdjaan, medeplichtige; mpnoempani^ken, op iets zetten; op iets laden. «Lóuio toempoeni^, naam van een' lagen boom met sterk hout. mjL^ tempani:, hinkend, mank; m^nein- p9Lngy hinken, mank gaan. mjL^ I* tempong*, voorwerp (knikkers enz.), waarmede gegooid wordt; beter: ppnem- pong; menempong, met eene horizontale (of nagenoeg zoo) beweging van de hand (de palm van de hand naar boven) zachtjes naar iets, dat op den grond staat, gooien, zooals bij sommige spellen, bv. met een' knikker y een stuk geld, eene schijf en dergelijke, bij v\relke spellen door die gooi onder anderen ook uitgemaakt wordt, wie alles of het meeste zal krijgen; van daar: zich van alles meester maken; alles opkoo* pen. IL, n^nempoiig 9 dvoars afzetten, zooals bv. eene sloep mei een' voet, een* sloeps- haak enz. hetzij men in de sloep, ^ op een ander vaartuig, of aan wal is. — «batav., met een* boom manoeuvreeren, om een zijwaartsche richting aan een schuit te geven; tèmpong kanan en tèmpoi^ kiri (soend.). — [T.]. « i on ^V- m^Dfnipap, de vlakke hand op iets leggen; vgl. t^l^mpap. ••.% ^ op ^\ I. tampak en nampaf, men- dij/- baar zijn, zich verf oanen (T.): menampak, zien, met het gezicht erkennen: antara t. d^ngngan tijad^, tusschen zien en niet zien: half zichthtar: nenampakken, doen zichtbaar worden; toonen; doen blijken. «IL, batav., handbreedte. — [B.]: vgl. tapaV (T.). ^i^ Qft^V tampek, batav. (uit 't soend., T.), de mazelen. — [H.]: vgl. tamp^g (T.). ••••. j tampok, stoel of schelpachtig om- hulsel, dat onder aan den steel van sommige vruchten zit en het bovenste gedeelte van de vrucht bedekt, bv. van de manggis, de kokosnoot, de kalebas; plaat, waarmede sommige slakken haar huisje sluiten; der- gelijke voorwerpen in de ambachten en kunsten, die iets bedekken, bv. hel plaatje, dal de wijzers van sommige uurwerken bedekt; rond borduursel op den bodem eener pet, en dergelijke; t. laboe, de stoel van eene kalebas; lesbische liefde, tribadismus; t. bantal, plaat, van zilver of goud, of van. borduurwerk, aan de beide einden van een hoofdktêssen; t. manggis (de stoel van IM de mauggis-rnicA/), soort vari versiersel op verschillende voor>verpeny in den vorm daarvan; t söêsoe, kring van 4e lepels. •• .% k OP...^^* toeinpoek, hoop, Iroep; gezel- schap; stapel; groep; plek (gedeelte der oppervlakte van een ding, dat van de overige oppervlakte door het een of ander afsteekt): vlek, in dien zin (z. tanihoen en long gok); bertoenipoek , in hoopen of stapels zijn; plekken of vlekken hebben; « köêd^ pöèteh h^rtoempoeV hitam, een wit paard met zwarte vlekken; lUfttOem- poekkfDy ophoopen; opstapelen. — «batav., betoempoehï (jav. toenipoek, opgehoopt, enz., T.) = beg:oemplek — hv. van waschgoed, vóór het uitgespreid wordt (di bèbèrin), om het te hleeken. — [H.]. > tinipoek, hatav. (bal. timpocg^ T.), gooien, smijten, — - [B.]. i ^ yJi^Y . menampik , verwerpen; wraken; van de hand wijzen; niet willen aannemen, bv. iemand tot schoonzoon; niet willen gehmiken, bv. een spijs, een klee- dingstuk en dergelijke. •• .•• 9 menfinplk, juichen; gillen; per- templk, juiching; gilling, J tompik, soort van dikke koek van sago^ die zonder olie of vet in eeu pan gebakken wordt (vgl. jav. en bal. toempi, T.). 'S (vgl. tamp^k, T.) tampfg:, batav., vlekken in de huid; maze- len. — [B.]. , ViLfJ tampal, lap, om er iels mede te bedekken; pleister; meuampal, lappen; pleisteren; verstellen; t. b^sï, lap van ijzer; daoen t. b., naam eener planl, mot ge- neeskrachtige bladeren. eeu e g y fl ifiV tampil, nabij: menampil, naderen, aanrukken. ^ , ViL|0 tampel, batav. (liil 't jav., T. handbreedte. — [B.]. ^ ^ nA«^' C^^'- n ? ni p 1 1 , een gedeelte overnemen van *t geen een ander heeft gekocht, T.), tampflan, iets gezamenlijk koopcn, om onderling te vcrdcelen. — [R.]. ^f AiL|ö toempal (jav., T.), opgelegd; van buiten belegd met. — [R.]. « Vjljf>y toempoely bot, stomp. sLf ruc-yO timpal, batav. (bal., wal bij iets hoort, T.), 8f timpal sa ma sianoe — sama rata — een goed span uitmaken, goed bij elkander passen. — [H.]; timpalan, tegenhanger, pendant (fr.); hel span van een ander. — [B.] ; timpoel » eve- naren; gelijken; flanken, — [R.]. yji,^,V meiiempel, zich aan iets aansluiten, bv. met een huis aaneen gehucht (vgl. jav., T.); belenden, aan iets palen; bevestigen MAL.-.NEDEni. WOORDE.NDOEK. - OEEL I. O II t>i^' 402 • (egen iets, bv. eeue schijf tegen een' rauur; aanplakken; daging m^nempel, vleeschdal aan 't vel zit; verre bloedverwanien; töêlang ra., sluk been dat los in 't vleesch zit, zoaals men in de tijgers dikwerf zou aantrelTen. i_ qJLjv^V. m^nfmpfla^, overtuigen (een' iets ontkennende of iets betwis- tende); wederleggen; logenstraffen; verwijten aan iemand, dat hij eene waarschuwing niet opgevolgd heeft; onder den neus wrijven aan iemand. ^ L, jfiJt {jjf^y toempelak (soend. t araplok? T.) , uit het eene vat in een ander overstorten (wordt gezegd van gekookte rijst en andere drooge waren, doch niet van vocht). — [R.]. - 3' toeiliplek, batav., een hoop; een stapel.— vgl. oerapl^k en b^goempl^k. — [H.]. n^V I. tampan, van levende wezens en. vaartuigen welgemaakt; fraai van gestalte; welgemaaktheid; fraaiheid van ge- stalte; — * w, sum., volmaakt schoon; = b?rboewat; t. soedah langgam t^rba- wa, alles zat hem volmaakt netjes; — tam pan ij in *i geheugen prenten, — [N.]. Il./tetampan, schouderlap, inz. geele, beslikte lap van p. m. een' voet in 't vierkant, die bij zekere gelegenheden door de bofbe- dienden op den linker schouder gedragen •• 1 .•. ^ wordt; twali k^kénïngan, een bijzon- der soort; bprtf tampan, zulk een schm- derlap dragen; di anoegarahi toembak b., werd begiftigd met eene piek, waarvan de drager een schouderlap op den schou- der heeft, — *batav., veelal n^nampan (jav., T.), presenteerblad; pinangbekken, — /• JLaJ I- tamplB, soort van zakje van sago- bladeren, in den vorm van een groot peperhuis, ter berging van rauwe sago. *II., batav., de ingrediënten voor de sirih in een vijzeltje met een* bijiel fijn- stampen voor het gebniik van tandelaoze lieden. — [R.]; (uit 't bal., T.) sirih sQtampin of s^k^nja, een sirihpruim, die behoorlijk te samen gevouwen is en klaar gemaakt, om in den mond gestoken te worden. — [H.]. •• •• ^^A^|0 y tempo = tempoh. Mi * • •• , tempcèwa, naam van een' kleinen vo- gel, die een zeer kunstig nest bouwt — de wevervogeL / ig4\ af^t'^- menempöras, van vloeibare zelfstandigheden uitkomen als dunne kak of als water uit een' gieter (ook van hagel, blikken dozen enz.). Q aiLfJ tempC&roen(f 9 harde dop van ^ nootachtige vruchten, inz. van de 403 dJuS kokosnoot; t. kapal^, schedel; t. l<]Btoet, knieschijf; t. djantah, de eene helft van de t^mpcêroeng eener kokosnoot, waarin de drie kiemgaten zijn, omdat zij de bovenste Iielft \s;i.h^[in^,de onderste helft daarvan; dj^rrat t., de halve dop eener kokosnoot, om welks rand een aantal Ajne strikken , die allen naar binhen slaan, zijn aangebracht, om er kippen mede te vangen; bwwah t., de advokaal'Vruchl (ook bcëwah pcêkat); de boom. ^ %y^i %n ,^ V tempose, koet., woning van ! witte mieren (T.). «J^iLfJ tempoloni^ (zelden; — batav. en soend. tampolong, T.),/irwt>pcrfoor (z. ketor). J ^ff j^V t^mpo^ling*, soort van harpoen met ijzeren punt en weerhaak. L^\A ^JLfS tf mponek, naam van een' boom, waarvan de vrucht op eene kleine nangk^, ook in smaak, gelijkt. * /C êTLfJ tampwi, naam van een' boom •• ^^^ met eetbare vrucht; soorten: t. boïnga, t. batang. l, Q s ^ft^y tempojak, ingezouten vleesch van de doerijan, dat tot eene breiachtige massa overgaat. •><-l„ Q ^ lÏL^ t^mpojok, soort van witte mier. — [C.]. )h^ÜL4J>s tetampah, batav (jav.,T.), wan; groote platte mand. — [B.]. JiK^, menempab, bij voorraail tot iets engageercn, zooals bv. eene vroedvrouw voor de laatste maanden der zwangerschap, eene dame tot een' bepaalden dans in een programma , of een nog onhuwbaar meisje tot een huwelijk (natuurlijk bij de ouders); iets dat nog woeden moet, bv. graan op het veld, vruchten aan de hoornen, bij voorraad koopen; geld op hand gevcfi; van te vorefi waarschuwen (bal. n^nipah, bestellen y T.). AJL^o' (en r^mpoh), mpn^mpoh, inloopen tegen iets; aanloopen tegen iets; aanrij- den; aanvaren; aanvallen; m^nempohken, van een goed, dat een ander bedorven of beschadigd heeft dien andere laten of doen aanvallen of tegen hem inloopen ^ d. i. aan den andere teruggeven, met eisch om vergoeding (vgl. onder t^mpoe,, T.); k^tem- pöhan , aangevallen geworden zijn door het goed van een* ander, dat wij bedorven of beschadigd hebben en waarvoor vergoeding geeischl wordt; goed, dat door een ander bedorven of beschadigd en aan dien andere teruggegc\en is, met eisch om vergoeding (jav. kat^mpoehan, T.). <\iLfj 9 mf noempah , storten , uitstorten , plengen, vergieten, m ^f[ ^V ■ b^rtimpoeh, zitten, de twee beenen naar de rechter zijde ondergeslagen, zijnde de gewone en welvoegelijke wijze van zitten der mal. vrouwen; zittende enz. 26* l 404 sijn; tiiupoeh katak, ziiten ah een kik" vorschf d. i.: op den achlersle^ beide boenen, elk aan zijne zijde, naar buiten gekeerd. ^fS teinpob en tempoe — porl. tempo — , (ijd; uitstel; adv., ten tijde. •• •• met r a g i bereide k a ij a ng. — [B.]. w .. , b^rtpmpljar, uil elkander sluiven, zooals bv. een troep kuikens. — z. t^mpijas. ^/ jga ^_/-.n,fiy tampirls, oo/*ivorm. — [L.]. / m^iL^ tempïjas, opstuivende stofjes van eenig vocht » dat met geweld tegen iels aanslaat, bv. van den regen, die op een' vloer, of van eene golf, die tegen eene rots slaat; t. hffidjan masoeV> de regen slaat naar binnen; b^rtpinpiJaSi van eenig vocht in kleine stofjes opstuiven. iXjJo^ tfmpëlciig, slag op de wang; slag om het oor; oorveeg; menem- pelepg, op de voang slaan; om het oor slaan; eene oorveeg geven aan, ( mJ^AjJi ifiV tempinis, naam van een' eelba- ren zoutwatcr-visch ; 2° naam van een' boom. Cu // • i^J^jSr het zich ophouden: het zich vesti- gen; het in aanzien slaan: het bij machte zijn. /•iJv5v40 9 aanstelling: verleening van macht; mentamkinken. aanstellen : macht verleenen aan iemand. ff,^ tfmln, hoepelvormig beslag, ter ver- siering of bevestiging van iets^ zooals bv. aan hel l)enedeneinde van hel heft van een mes, het boveneinde van een stok en dergelijke; t. boentoet, dergelijk heslag aan het benedeneinde van een* slok. w r-^uf^"^ tfmnian, makker; med gezel: kame- raad. — Dient ook als pron. pers. 1., door lieden van denzelfden stand onderling, of door meerderen, inz. door den li^nda- har9 beleefdelijk of minzaam (herablassend) gebezigd jegens minderen^ doch jongeren, uit den fatsoenlijken sland (z. ka wan}. -^f /JS^uLfJ temaB^al, vervolgefis: als- dan, — [L.]. .*. • C*' tfttkfnoengf naam van een* eetbaren zoutwater-visch. UI UI yy • •• . JL|Ö (mal. tamanï), het verlangen; het begeeren, ï I., menemC&y (?f vgl. onder AjJ , T.). van Icvenlooze dingen tegen een ander komen; tegen elkander komen; van levende wezens een ander tegen komen; elkander ontmoeteti: ondervinden; bert^mffi» hezig zijn met m^n^moe; t^lah scêdah akoe b^rtQmöê, ik heb het bij ondervinding. t> Jt^ 405 » x^ (J^ SU; II. naam eeiier plant^ met'lange smalle bladeren, welker wortels in de keuken en geneeskunde gebruikt worden; soorten: t. ĕrang, t. paoeli, t. poetih (houdt eenc meelachtigc substantie in, die gegeten wordt) y t. koentji, t. kcêuing, t. lawa^. plur. van^. ..|.4 4.41J temftroen z. tceroen. ^/y^OM^* tfmftkocs (bal. = jav. koemoekoes, slaarlpepcr, T.), naam van zekere vrucht^ die als geneesmiddel gebruikt wordt. — [L. bew.]. ^L_iÜ^-|ö toemölolL (vgl o^yi^, T.), krop van een' vogel. — [C.]. -K- ^^LfJ temah , bedoelen; de voor/ceur geven. — 2 y y , hel afgezonderd zijn; hel onderschei» den zijn; hel gebroken zijn; hel gebarsten zijn van woede. 3 I. t^mijans^i naam eener soort van bamboes met dun hout, en daarom geschikt^ om er rijst in te koken (z. l^mang); van daar: naam eencr soort van oneetbaar zoutwater-schaaldier met cene zeer dunne schaal; naam van een eiland onder Siak; t. b^lah, gespleten t, die zeer scherp aan de kanten is; m^r^boet t. b., om eene gespleten t., d. i. om iets gevaarlijks, vechten. » II., van bladeren ruw. — [L.]. Cr*' ^ / Jjsj<^ temikai, de watermeloen. — • " [C.]; ook tcmbikai (z. kaman- dikai, T.). Ui • • •• ■X- / • %>Aw.<40 temljau, knutselaar, wroeter. — [R.]. c y , onderscheiding; vermogen te onderscheiden; mentamjizkenian- derscheideti. o y , hel doen overhellen; hel weifelen; weifeling, .,ö tan> — eng- tun, — ton (scheepsgewicht). ..o toen, (smtr. van töëwan), titel vanden b^ndaharf en den t^mm^nggoeng in het voormalige rijk Djohor en hunne af- stammelingen, en tegenwoordig van den b^ndahar^i van Pahang en den t^mm^ng- goeug van Djohor en hunne afstammelingen; p^rtftnaili de gezamenlijke afstammelingen van den b^ndahar^ en den t^mniQng- goeng. De p^rtSnan zijn, ten getale van 16, de dragers der rijksinsigniën, bij feestelijke gelegenheden. Elk hunner heeft een' sangga-2, die een stuk geel linnen (wali) op den rechter schouder draagt, achter zich. p y y ..AVVI V. hel uil zijn verband gaan; het onder elkander oneens zijn; het elkander tegenspreken; tegenstrijdigheid van twee stellingen. tl/ÜJ 406 *Ci-> Vjo tfoajpa, jav., gedrag, handel- wijze, manier. — [C.]. j^ >VjO z- • •• jy^ iU • •• ^^ 4AaJi' taoböwan, t. hóêtan, (/« aal- boom — alius — .— [R.]. • •• , hel wakker worden , het otitwa/cen [door opwekking]; hei opmerken: hel beschouwen^ daartoe aangemaand; ontwaking; 4 opmerking; beschouwing; aanmaning; raad- geving. •• • y y eii ci^^sjuuüf, groote en kleine boa- meti in groei; plantsoen. ^ ^ het wakker maken; het opwekken; hel gaande maken van iemands aandacht; kennisgavc, aankondiging^ advertentie; edict; mandaat. y o y •^ ' * V (mal. lanbijah)^ aankondiging; prophetie. y • •• I. taiiti en uauti (hel eersle waarscbljnlijk door aciiterwaartsche gevolgtrekking uit menaiiti, de active vorm vau het tweede, even als pakan uit mc^ma- kan ofmakan)^ intransitief (hiervoor liefst de 2. vorm)^ inenanti, wachten; toeven, beiden; bertanti, bezig zijn met wachten. De imper. van den 2. vorm wordt ook wel eens als hulpwoord ter uitdrukking van het futurupi: gebruikt; transitief (hiervoor - • • . « liefst de 1. vorm), waolUen; wachten op iets; afwachten, verbeiden; n^ntantikeii, doen übachten, uitstellen enz. « II, w. sum., afzetten; omboorden; stukken van eene andere kleur dan de hoofdstof ergens inzetten;' siber (lees: Kibar^ T.) beitentl, worden die stukken genoemd, die de inlan- ders onder de armen in hunne baatjes zetten en van eene afstekende kleur zijn. — [N.]. \*yJ<Ji tfntoe, zeker, gewis, vast; bepaald; zelcerheid, gewisheid, vastheid; be- paaldheid; lUf nentftk^n , verzekeren, verge- wis seti; vaststellen, bevestigen; bepalen; toe- kennen; m^nentwken pfrhitftngran , eene rekening vaststellen, sluiten. ^2yJ<J> t^nat, doodmoede (sterker dan p^- nat); uitgeput; lang lijdend, chronisch lijdend; door lang lijdef% verzwakt; uilgeput- heid; lang lijden, chronisch lijden; verzwak- king door lang lijden. ^ l,2>^JLy tïnta ba tav., inkt (europeescbe, T.). ^ ^•jj<\jiXJ> tintamau en titaman, w. suin., stikken met de naald. •• • •• iii^noentoet , eisschen, afeisschen, af vorderen, afvragen; métaoentoet 'ilmoe, wetenschap of kennis afvragen, d. i.: er naar vorschen; najagen; m. höëtaug, schulden afvorderen; m. bëla, bloedwraak eischen; m. djandji, belofte eischen; ni. p^rbélasan, voldoening eischen. 407 ^ • • • #• .% *• • ^ yUk-> tentar — port. tentazao— , beproe- vend; verleidend. — [R.]. ) yiJo tfntfra, — skr. tantra — , leger; bftla tentera, bij smlr. )yuub; per- t^ntf rain, leger; plaats voor een leger, kamp. •M- «LaJo tantang: (jav., T.), soek., Imrd toeroepen; praaien; uitdagen; oproe- iden; örang b^r^tang t., pandelingen, die slechts bij bijzondere geleg0iheden , inz. wanneer veel banden voor een' korten tijd noodig zijn^ opgeroepen worden, j 1, lueneutang^, recht aankijken; teu- tang^, adv.y ten aanzien; nopens; met betrekking tot; ter hoogte van; ter plaatse van; op of aan eene plaats (z. ^ntang); t. man^^ waar F teJitaiig;an, wat recht aangekeken wordt, bv. een huis aan deu overkant. -^ 5Lax3' toentaii(f, onovertreffelijk; onover- winnelijk; onvergelijkelijk; weerga- loos. — [R.]. I., iii^noentoeii(f, buisvortnige dingen, bv. een' koker, eene flesch, ook van [lotten en dergelijke , waarin zich iets bevon- den heeft, met de opening naar betieden keeren en er dan ap kloppen of er medestoten, ten einde hetgeen er nog in is en vastzit (de laatste korrel of den laatsten droppel) er te doen uitkomen; zwangere vrouwen, waar- van men denkt, dat de lichaamsvrucht verkeerd zit, op het hoofd zetten, de beenen naar boven, en in die positie manipuleeren. •*• •• • •• .*. •• • .. IL naam eener groote land-schildpad, die langwerpige eieren legt. lU., lang stuk (met betrekking tol de breedte en dikte) bv. van hout, suikerriet: uiterste scherpe punt van iels (van wapens, messen, spijkers, naalden, potlooden enz.). ^ ^uiXj (^% T.) tOMtoüj?, alarmklok. >- [L. bew.]. , menintingf, kloppen met iets hards op iets, bv. een stuk geld, om hel te doen klinken en naar den klank de waarde te beoordeelen, op eene troai, om te zien, of zij behoorlijk gespannen is, op den buik, om te zien, of er wind in is; op die wijze keuren of uitkiezen; op eene bijzondere wijze wannen, waarbij men de wan eene naar voren hellende richting geeft en kloppend schudt, waardoor van het dir. obj., bv. gestampte suiker, meel en derge- lijke, het grof gedeelte naar beneden zakt, terwijl het poeder naar boven schuift. — « tlntliig;an , 1<*. w. sum., eene zeef; het gezifte; ambel t., flg., iemand naakt uit- schudden, tot op het hemd toe uitklceden; 2°. een streng van garen of touw. — [N.]. ^ «.XaV tentlng^f iels aan de hand dragen, bv. een werkmandje. — [L. bew.]. • •• f^^jsjo I-^ menoentoen, leiden door middel van iets, zooals bv. een' paard bij den toom, een' blinde bij een' stok. * II. (te batav. even als in 't jav. ton- 408 <>5U* ton, T.), toeschouwen, toekijken; toezien (bv. een schouwspel (dir. obj.)); toentd^nl, te pronk stellen; t<;mpat toentoenan , tentoonstelliny; schouwspel. — [B.] I • •• •• • •• ^v^^AA> ifDiosa en tpmausa, wijz. van s^ntós^. ^ ^>Jö, tandjaïn (balav., uil 'l bal, T.), aan ^^ den maaltijd uitnoodigen of aanmoedigen, om van het een en ander te nuttigen, — [R.]. ^jJo taudjoe, hoepel mei een' steel, die aan ^^ den wand bevcsligd wordt, om inz. eene lamp te ontvangen; mtito7am/>; muurkande- laar. v ^^A> tandjl, balav., groote trom. — [B.]; ^-^ uit 't port, muziek; loekang lan- dji, muzikant. — [T.]. • »t ^^^Jo » nifnindjoe, stoten met de vuist of de ^ knokkels, inz. in hel gezicht of op het hoofd. (z. san tak). I. tandjoeng*, uitstekende hoek van den oever der zee, eener rivier, of van eeuig ander water; landtong; infnandJoeii(fi eene tandjoeng omvaren; tandjoeii^-me- nandjoeng; , verschillende t a n dj o e ng s na elkander omvaren. II. naam van een' boom — mimusops clengi — die welriekende bloemen draagt. * III. toebereiding van schillen van vruch- ten, om de landen zwart te maken. — [R.], — z, banjoe. 1. toeodJaDgi wortel, die uit den stam of de takken naar beneden koii«c en, in den grond wortel geschoten hebbe«de en sterk geworden zijnde, den boom lot steun dient; ook (doch daarvoor beter ban- soeng): korte, puntige uitspruitsels op de horizontale wortels van sommige boomen, zooals de p^r^ppat^ de pöêlai enz.; naam van een gewas, liebbende veel van den pan dan, dat van zulke wortels voorzien is; soort van slut^ rondom het maften dak van iudische vaartuigen; m^nrendjang, met eene toendjang stutten (z. töpang); t. pipit, eene bijzondere soort van topang welker wortels zeer taai en goed voor wandelstokken zijn. *II., w. sum., beenderen; knoken. — [N.]. 'S toendjoeuf , naam eener waterplant met eene schoone bloem (kawi en bal. algemeene naam van de lotus, T.}. ^ iLsaJo tindjanir en tindjiii(f , op één teen en met den anderen voet recbt gaan. — [L.]; op de teenen gaan; ook: verdraaien ; verkeerdelijk aanbrengen. — [L. bew.]. I. tandja^, slip van een hoofddoek^ die van achteren schuin omboog steekt; lajar t., soort van schuin zeil, zoo- als bv. de p^majang hebben. *H. (vgl. t^ndjak), batav. uit 't soend., opgaan bergwaarts; tVLUiifkk^u^ steil opgaande weg. — [T.]. • .. ••• t^aaiï t bf^stijlV tfndjak (vgl. tandjak II.), ziek sleil naar de hoogle verheffend, zooals liv. een hooge loren, een vlieger, een leeuwerik, eun hoofddoek. t ftweri IV mfIloeDdJoe|i, toonen; aantoo- tien; wijzen; aanwijsett; aanduiden; toeiidjuek langit, in debouwk., Iconingslijl of makelaar; m^uoeiidjoek müëkli, zijn gezicht lalen zien, d. i. zich verlooueo; een bezoek brengen; teleen^oel^, z. lil. 38B. * l fl -^yT* 1 V tond)«k, latav. (jav. T.), met de vuist slaan; tlompen. — [!»■]■ *L_ftCSC\Ajt tlBdJak (ygl. tidjak, T.), drukken met den voel, de voelen ergens opzetten en soo drukken of vaitzelten. — [L.]; soend. tintjak (T.). > V'^^^ '>' tuu^itAt beweegbare strik, Aieoaar het voorwerp dat men wil slrik- ken, bv. herten, garnalen (die aan deoogeii gestrikt worden) gehracht wordt; werp- strik (lazo): menandjol, met een taadjol strikken. / f-^SiX^i iafnotn1^a\faaHwijxett,doorden vinger op het aangewesen voorwerp zelven Ie zeilen. 'i tODdJol, knobbel, inz. aan het vóórboord (z. tombol); nifnou- djol, ttU knobbel Ie voorschijn komen. /•(JS^Co taudjan, naam van een' huoni, die eene eetbare rinsche vrucbt ^ draagt, in smaak veel overeenkomst heb- bende met de vrucht van den k^randji. ■* ,'fSS\XJ> tindjan (schrijlibut in ptaals van tindjan T.), w. aum., op de leenen staan, om ergens naar Ie kij- ken. — [N.J. fc'^il V 1°, menin^an, met gereklen hals op een' afstand en inz. uil de hoogle naar iels sien; op die wijze bespieden; 2" naam van een' hoogen, smal gelaklcn boom, welks vruchlen en jonge bladeren gegeten, en van welks bast eene soort van touw gemaakt wordt; tlndjaakarang, soort van uitkijkjeopden voorsteven vaneen Vaartuig; l. b^lffikar, naam van een' boom, dienende alleen voor brandhout en hel ccrsl vooit komende op verlaten gronden; penlndjaa, wiemet gerektcn hals op een' afstand en inz, uit de hoogle naar iels ziet enz.; bespieder: voorwacht: vooiposl; vedelle; pf ntndjawaï) t koog gelegen plaats, van waar men bespiedt 3° naam van een plaats in de Padangscbe bovenlanden; si-tindjau laöët, een bellevue op zee, T.). ^ * "S^ ^ V tantfon;, klein bosch, waai* bel modderig is. — [L.]. *[. Q-^cr^l V tan^fp, batav. (jav., of bal. lantj^h), vast in den grond steken. — [B.]. OiXmï !■ tiuidfi) naam cetier kaïupon;; op hel eihind Lingga in panlocns vermeld. 410 ij" «Ui ]I. teeken y merk, keiiieeketè, voorteeken; gerecht splaals; zooveel als tjintjtn t. {verlo* vingsring): mQin^êlaiig t., den verlovingsring teruggeven; t. tanga i), handteekening: heler: tapaV tangan; 1. hïdoep, levensteelcen; lUf nandaken, teekcnen, merken; kenteekenen; onderteekenenT inenandai, leekenen.^ merken; kenteekenen; onderteekenen; p^rtanda, heul, scherpfechler; p^rtandaïii bilangan, ge- talmerk, cijfer. (J^xJi' tandoe, soorl van draagstoel^ waar- aan de last zich beneden de steunpunten a bevindt; palankijn; ook: tandoewan (z. oesOêiigan); t. b^rSjoen, draagtoestel , bestaande uit eene hangmat aan een' draagboom. « •• toenda, wat gesleept wordt; sleep; na- sleep; m^noenda, slepen; boegseeren; sampan t., sloep op sleep; mat^ t.^ visch" haak, die door een zeilend of roeiend vaartuig gesleept wordt; pahar b^rtoeud?, eene pa har, met eene tweede p. op sleeptouw, d, i. twee p., op de eene (de kleinere) waarvan . zich de rijst, en op de andere de toespijzen (waaronder ook vruchten) bevinden. Beiden maken eene hidangan uit; penoenda, wal sleept enz.; middel daartoe; tali p., sleeptouw; setoeuda, van dezelfde sleep; bantal se- ra ga lïma s., vijf vierkante staatsie-hoofd- kussens, achter elkander, al grooter en grooter wordend. « JUJ* ti>i^ 9 batav., uitspraak van 't jav. tindih = tindeh (T.). iXXj> tpnda — port. tenda — , tent over eat vaartuig; — «tèndflt, batav., gehetnelie van een ledikant. — [B.]. ■K- / . i #k ) cXJo tlndawan , men., paddestoeL — [T.];ook:tjindawan. — [L.]. tyXJi tandoer, batav. (jav. T.), padi- planten in de sawahs. — [B.]- )i(JoLJ> tond^r^ batoeng, boeg., soort van makassaai*schen buikgordel. 'j U" • •• I. tandas, sekreet. IL, van iets, waarop iets anders, iiiz. spijzen, gelegen heeft schoon, glad; s^kali toendoeV litjin t. bagai didjilat an- djing koer o es, ééns hel hoofd nedergebo- « gen, en glad en schoon was het, als gelikt door een* mageren hond. fKf4iXXJ (kawi: hoofd, T.), menf^ndas, van het bovenste gedeelte van iels afkappen, terwijl hel dir. obj. (bv. het hoofd) op iets (bv. den grond, een blok) t^st; op die wijze onthoofden; penfndas, wie afkapt enz.; werktuig voor het afkappen ' enz.; kapa^ p., bijl om te onthoofden; bijl van eene guillotine. f MaCX>0' nienindas, knappen; knippen [bv. eene luis]; — * tindes» batav., met de nagels luizen dood knippen (vgL onder tindis). — [T.]. «/ MtÓj3 ^/*" 411 c -)^ / M» cXa-3 I<9 tindis, batav.^ drukken; ver- drukken, enz, — « w. sum., met de nagels luizen doodknippeft op iets liggen,— [ü.], 11.^ balav., van een mes op iets liggeti bv. op een stnk papier, opdat bet niet weg waaie;ni^- iiindisin, op iels ieis zwaarders leggen; in de St-Hiskin bl. 54 vind ik iindis = lindes gebezigd; br. pandé s^kali tjoetjoeq niQ- nindis fc^pala niniq zeide de reus tot de hem luizende princes; te voren had hij ge- zegd: tindisk^nlah k^pala niniq kar^na sangQt gat^l k^palakoeini. — [T.]; Ic^tin disau, de nachtmerrie krijgen, — [B.]. ^cXJoy meuandaDgi hij iemand gaan y zonder ander oogmerk ^ dan om hem te ont- moeten; een bezoek brengen; bertandaug^, naar het toneel des oorlogs ènellen (vgl. jav., T.); zich naar de hanengevechten begeven; tandang^ maghöêr, naam van een plantje, welks wortels en bladeren, als pillen of afkooksel, door de vrouwen gebruikt worden, om een' veelvuldigen bijslaap te kunnen verdragen; b^li t., koopen, waarbij kooper, verkooper eti koopwaar tegenwoordig zijn; tïkam i., nedersteken bij de eerste ontmoeting (van iemand, die den dood ver- diend heeft, maar nog niet opgevat is); kota t., omheinde plaats, waar veel menschen komen; — » bera^tan(f t.» soek., schuldenaar zijn van iemand, onder veiplichting, van lijd tot tijd te komen werken, wanneer er iets bijzonders te doen is; — meoandan;- kfBf hier en daar laten zien, bv. een nieuw kleed; zijne kunsten en bekwaamheden hier en daar laten hooren,, bv. zijne slem. C Jüo> tandoens: binasa z. tahan binasq. C(JUo I* tandiiig^, wat naast of tegenover ^ iets staat of gesteld is, wedergade; tegenpartij; bertandin(f , van voorwerpen van dezelfde of nagenoeg dezelfde hoedanigheden vet^gelijkingswijs naast of tegenover elkan- der staan; m^nanding^, tegetwver elkander stellen; daardoor met elkander vergelijken. 