Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
van Spanje afbreuk doen door hare rijke Zuid- Amerikaansche bezittingen te bedreigen en tevens de Nederlanders zonder voorbehoud in een nieuwen oorlog met hunne oude "jnden wikkelen, Om deze reden ontzag de Gezant zich niet te verklaren, dat Zijne Majesteit » gaarne sien sou, dat de West-Indische Compagnie voortgang had, als iets, dat het gemeene wezen zeer bevorderlijk zijn zou 1.“ — Deze aanmaning was voor- zeker niet zonder medeweten van hen geschied, die in ons land zelre de oprichting van de West-Indische Maatschappij dreven. Hoe lang hielden de beraadslagingen der Commissies over het octrooi aan de Compagnie te verleenen niet reeds aan! Waarlijk het was om ongeduldig te worden. Daarom kon zulk eene stem uit het Buitenland geen kwaad, en van den indruk trachtte vssmLINCX gebruik te maken, door dadelijk op nieuw een rekest bij de Staten-Generaal in te dienen. Zijn verzoek vond ingang: ten minste besloot men dit rekest aan de Gecommitteerden tot de zaak der West-Indische Com- ! Resol, Slai.-Gen. 13, 14 Jan. 1620. canzron, lll. p. 243. 54* 428 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEE 1618— paguie op te zenden, met de vermaning, dat zij hunne taak ernstig ter hand zouden ee nemen. Ditmaal vond Amsterdam in de Provincién en in Holland zelf een onover- “winlijken tegenstand, Hoe ook zouden die Amsterdamsche Heren, welke OLDENBARREVELT mede ten val gebracht hadden, in staat geweest zijn bier bun belang te doen zegevieren ? Immers waren het juist degenen, die zij tot bondgenooten tegen oLDENBARKEVELT gehad hadden, welke nu ook deze bate van des Advokaats val begeerden, dat de oprichting dier Maatschappij niet langer gekeerd werd. — Reeds had de vaart op West-Indiën een min of meer dreigend en vijandelijk aanzien beginnen te krijgen. In Augustus 1619 was aan zekere schippers nog commissie verleend om naar de West-Indiën te varen » mits niets doende tegen het Bestand ;” maar weldra weerstond men niet aan den aan- drang bepaaldelijk van Zeeuwsche zeevaarders, die machtiging of »brieven van marke” verlangden om de schaden, door hen in de West-Indiën geleden, op de Spanjaarden en Portugezen aldaar te verhalen, em vrencK norrers van Middelburg, met de zijnen, erlangde van de Staten-Generaal commissie »om vijandelijk te mogen aantasten ook die, welke hen niet alleen het eerst aanranden, maar ook verhinderen zouden in hunne vaart en handel op ‘zoodanige plaatsen in West-Indiën, waar de Koning van Spanje geen volstrekte macht bezat 1.” Zoo werd de weg bereid voor het optreden der West- Indische Maatschappij, en daarmede het onfeilbaarste middel aangewend om de Neder- landers in den oorlog te wikkeleo. Geen wonder derhalve, dat de voorstanders eener krachtige deelpeming aan den strijd, in Duitschland uitgebarsten, tevens de drijvers waren van de oprichting der nieuwe Handelscompagnie: reeds wisten dezulken een ieder verdacht te maken, die den voortgang der hagchelijke handelsonderneming niet bevor- derde, of moet men eene andere beteekenis hechten aan de betuiging, tot welke men de Staten van Holland: wist te brengen, »dat alle liefhebbers des Vaderlands het dus begrepen, dat die oprichting eene heilzame zaak was?” Zij derhalve, die er anders over dachten, konden voor geen ware vrienden van het vaderland meer doorgaan. 3 Om vsseLincx een ongemoeid verblijf in Holland mogelijk te maken, werd het hem verleende sürefd de corps gedurig door de Staten van dit Gewest vernieuwd. In Febr. 1619 kreeg hij ook sûreté de corps van de Staten Generaal, om alom »in de kwartieren van Brabant en Vlaanderen en andere geassocieerde Landen, steden en plaatsen vrij en vrank te mogen gaan en staan.” Van alle kanten won men intusschen berichten in aangaande de manieren en kansen, om bij de DES VADERLANDS. 429 —————————————————————————ÓEÓEÉBEMÉUN — UNIO bijstand, aan den Koning van Bohemen te verleenen, hadden zalk een bewijsgrond, | 1618— die geen tegenspraak toeliet, te: meer noodig, omdat er maar al te. veel gronden waren ds aan le voeren, welke dien bijstand weinig raadzaam maakten. Vooral was de houding ` van Koning sacosvus steeds van dien aard, dat onze hulp, aan zijnen schoonzoon ver- leend, bijna ongerijmd mocht heeten. Nog altijd werd er niets vernomen van eenige krügstoerusting in Engeland ten behoeve van reeperi V, ja, deze Vorst werd door rjoen schoonvader niet eens als Koning van Bohemen erkend, en Frankryk kon zich ep dit feit beroepen om zulks evenmin te doen 1. Dus deed de Regering ten onzent haar best om de ware gezindheid van den Koning van Groot-Britannië voor de menigte verborgen te houden. Dit was de strekking van het besluit om van de propositie van PREDERIKS afgevaardigde, even als van de stukken met Lord porcasrer gewisseld, slechts onder beding van geheimhouding afschriften aan de Provinciën te verleenen ?, Vooral aan Friesland scheen men geen grond te moeten geven om achterlijk te blijven in het opbrengen van haar aandeel aan de maandelijksche bijdrage, aan Bohemen verstrekt. Immers was dit Gewest bepaaldelijk bedoeld door den Agent paitisenT pu Bors, toen hj nog vóór de beantwoording van nosgLtus propositie ernstig verzocht om afdoening van hetgeen er nog van de subsidie over de laatste vier maanden van het jaar 1619 onbelaald was gebleven 5. — Het antwoord, dat, door den Prins ingegeven 4, Antwoord aan eindelijk in de eerste dagen van Februarij in gereedheid was gekomen, ving aan — met de verklaring, dat Hun Hoog Mogenden steeds vertrouwden, dat Zijne Maje- seit vao Bohemen met het aanvaarden der Kroon geen eigen eer of voordeel be- ondernemingen in de West-Indiën te slagen. Personen, bereid om de noodige inlichtingen te geven, meldden zich aan; het werk van ANTONIO DE HERRERA Over de West-Indiën werd vertaald. — De bezwaren tegen de voleindiging der zaak kwamen van de zijde van Holland. Tegen de voor- jaarszitling van 1619 werden de Leden der Staten van dit Gewest verzocht te komen »gelast op de concepten van het octrooi op de W.-Ind. Ce”, aangezien de andere Provinciën die van Holland daartoe »sommeerden.” Die van Amsterdam maakten hunne goedkeuring afhankelijk van de voorwaarde, dat voor niet minder dan 4 millioen zou worden geteekend, en dat zij de zout- vaart op de West-Indische eilanden vrij zouden houden: de vaart op de Kust van Guinea daar- entegen stonden zij af ten behoeve der op te richten Maatschappij. — Toch werd de eindbeslissing nog vertraagd, door dat Friesland en Groningen eene Kamer en het negende deel in de Equipage begeerden, hetgeen bepaaldelijk Amsterdam tegenhield. Zie Resol. Stat.-Gen. 14 Dec. 1618. 6, 11 Febr.; 10, 25 Mei; 31 Julij; 24 Oct.; 19, 27 Nov.; 21, 27 Dec. 1619. 3, 16, 18 Jan; 26 Febr.; 13, 17, 19, 24, 25, 26, 31. Maart; 1 April, 1620. Resol. Holl. 18 Sept.; 24 Oct.; 18 Dec. 1618. 27 Jan.; 17 Maart; 28 Mei; 2, 19, 23 Julij; 2 Sept.; 10, 18 Dec. 1619. 7, 12, 18, 20, 25 Maart, 1620. ! canLETOX, lli, p. 250. 1 Resol. Stat.-Gen. 18 Jan. 1620. * Resol. Stat.-Gen. 28 Jan. 1620. 4 Resol. Stat.-Gen. 17 Jan. 1620. 1618— 1631. 450 ALGEMEENE GESCHIEDENIS oogd had, maar slechts bewogen was door zijnen ijver voor de eere Gods en door de zucht om de bedreigde belangen der Evangelische Godsdienst te handbaven en de rechtvaardige zaak op gruwzaam geweld te wreken. Op dien grond vertrouwden zij, dat God zijne pogingen verder zegenen zou en op dien grond alleen hadden zij hunnen onderstand verleend. — Zoo stellig sprak men niettegenstaande de Staatslieden van den Keurvorst van de Palis zelven in hunne onderhandelingen met Frankrijk het gods- dienstig karakter van den oorlag in de schaduw stelden, en de Prins van Oranje den Gezant van den Aartsbisschop van Keulen vermaande, sijnen Meester te raden, zich voor een » papenkrjg" te wachten 1. — Na die betuiging lieten de Staten onmiddellijk volgen, dat zij hunne hulp verleend hadden in het stellig vertrouwen, dat de Koning van Groot-Britannië en andere Mogendheden, met name de Geünieerde Duitsche Vor- sten, mede de behulpzame hand zouden bieden: anders konden zij of niet of kwalijk met hunne ondersteuning voortgaan, en slechts bijaldien zij daaromtrent genoegzame verzekering kregen, kon Zijne Majesteit op de voortzetting van de bijdrage rekenen. Wat de Evangelische Unie betrof, zoo hoopten Hun Hoog Mogenden, dat zij zich door geene schoone woorden van eene zijde, die hare vijandelijkheid niet ontveinzen kon, om den tuin zou laten leiden: zij van hunne zijde waren besloten de alliantie, eenmaal met haar aangegaan, naauwgezet te onderhouden, gelijk zij reeds metterdaad getoond hadden. Voorts zouden zij door hunne Gezanten en Residenten voortgaan op alle punten de Boheemsche zaak te bevorderen. — Ten aanzien van Zweden beloofden zij niet meer dan dit, dat zij deze Mogendheid zouden aanraden geene andere dan zoodanige traktaten met den Koning van Polen aan te gaan, dan waarbij de welstand der Christenheid geen gevaar liep: want, dachten zij daarbij, een nieuwe oorlog tusschen Zweden en Polen, die de Duitschers gaarne zouden hebben zien uitbreken om Polens krijgsmacht af te leiden, zou slechts verdeeling van krachten ten gevolge hebben, daar de Nederlanders bij verdrag verbonden waren den Zweden in geval van oorlog bij te springen 2. Dus moest, zoo als zij zich in een brief aan ausraar apotr uitdrukten, deze Vorst » door list als anderzins" Polen bezig houden zonder dit Rijk tot den oorlog uit te tarten 3, Zij eindigden met de verzekering dat zij » zoover de staat dezer Landen in hunnen te- genwoordigen vast bekommerlijken toestand eenigzins lijden kon," tot alle verder dienst- betoon bereid waren 4, — Met het eenigzins mismoedig slot had men het oog op het ongenoegen der noode onderdrukte partij, hetwelk niet toeliet de troepen het land uit te zenden 5, — In dit antwoord was de voortzetting van de maandelijksche bijdrage af- 1 caaLETON, Ill, p. 257. 2 caaceton, lIl, p. 185, 186. 3 Resol. Stat.-Gen. 12 Febr. 1620, 4 Resol. Stat.-Gen. 7 Febr. 1620. 5 caRLETON, lll, p. 224, . DES VADERLANDS. 451 qc————————————————-—mann— | hankelijk gesteld van de voorwaarde, dat de Staten de verzekering bekwamen dat ook 1618— sacosus en de Evangelische Unie de Bohemers krachtdadig zoudèn ondersteunen. Be- 1621. kwamen zij deze verzekering van Engelands zijde? Neen: want nog den 104 Februari | ontvingen zij een brief van canon van zulk eenen inhoud, dat zij geraden achtten hem geheim te houden !. En toch (de woorden van het antwoord waren slechts voor het staatkundig publiek berekend) mondeling beloofde men onvoorwaardelijk de bijdrage te verstrekken zoolang als de oorlog in Bohemen duren en het Land daartoe slechts eenig- tins in staat zijn zou. De Prins en de thans meest vermogende Staatslieden namen dit In weerwil der op hunne verantwoording: want zij hadden het er op gezet des noods ook zonder En- ing pan iai geland den oorlog in Bohemen te voeden ?, en van de goedkeuring van het Contra- — mend remonstrantsche volk konden zij zich daarbij verzekerd houden: of werd der schare a niet voorgepredikt, dat Reper van de Palts de bestrijder was van den Antichrist, en dat zijne komst om een eindeloos rijk te stichten reeds voor eene eeuw voorspeld was 3? — En wat de Duitsche Unie aanging, had deze meer dan Engeland voor den Koning van Bohemen over? Neen! zij was bezig niet om hulp aan Bohemen toe te zeggen, maar om almede van onze Republiek hulp in te roepen, Opmerkelijk was dit algemeene steunen op de kracht en den moed van onze Republiek alleen, en een sterk bewijs van den ongemeenen roem, dien zij verworven had: er mocht bij sommigen de tucht onder schuilen om ons tot de ten verderf gewijde voorvechters eener hagchelijke mak te maken, zonder een onbepaald hoogen dunk van ons vermogen en onze dapper- heid, zou niemand zich met zulke aanzoeken tot ons gewend hebben. — De bevelhebber dan van de legermacht der Unie, soacurm zansr, Markgraaf van Brandenburg- Anspach , tond den overste-luitenaût STARKENBURG, die te voren in Nederlandsche krijgsdienst ge- ook de Geü- weest was, herwaarts, met de vraag, niet meer of de Staten de Evangelische Unie on- — — dersteunen zouden, maar of zij die ondersteuning in geld of in troepen zouden verlee- nen, eene vraag, die door de Staten beantwoord werd met de mededeeling, dat den Markgraaf blijken zou wat zij besloten hadden, uit het schrijven van den Prins van Oranje, wien zij in deze zaak alles overlieten. 3 Zie Bibl. v. Pamflett. bl. 215. * Resol. Stat.-Gen. 31 Jan.; 1, 3, 4, 7 Febr. 1620. carLetox, 111, p. 256, 261—204. 5 Resol. Siat.-Gen. 7, 11 Febr. 1620. “Hessen-Kassel. 452 ALGEMEENE GESGHIEDENIS ——————————————Á—————————sim | 1618— dit Gewest werd van toen aan grooteljks bedreigd: reeds deed onze Agent BREDERODE "S herhaaldelijk aanzoek om zijne residentie van Heidelberg naar Nurnberg te mogen ver- plaatsen, aangezien bij zich bij een te verwachten aanval in die stad niet veilig achtte !, En bepaaldelijk Tegelijker tijd meldde zich ook de Landgraaf maunits van Hessen-Kassel ? bij ver- de Landgraaf van nieuwing aan 3 om hulp in geval van nood. In Duitschland, zoo sprak zijn Gezant, de Heer vox zonen, ontbrak het bij de onrust, die vermeerderd in plaats van verminderd was sedert de verkiezing van een nieuwen Keizer, aan de zoo hoognoodige zamenwer- king onder degenen, die door hetzelfde belang verbonden waren. Een ieder dacht slechts aan zich zelven. Hun Hoog Mogenden daarentegen hadden de onrust, die ten hunnent geheerscht had, gelukkig tot bedaren welen te brengen, en zij dachten niet uitsluitend aan zich zelven, maar hielden ook een wakend oog op hunne vrienden. Daarvoor was de Landgraaf erkentelijk; maar nu scheen de tijd gekomen, dat men het meer bepaal- delijk eens moest worden omtrent de wijze, op welke hij in den nood bijgestaan zou worden. De Unie was niet bij machte om het gevaar af te wenden, dat hem dreigde. Hij bleef blootgesteld aan eenen inval, die hem uit het Keulsche boven het hoofd hing. Het middel nu, dat hij hiertegen aangewend wenschte te zien, bestond hierin, dat de Staten aan hun krijgsvolk, bepaaldelijk aan de ruiters, die in de nabijheid van zijn gebied in garnizoen lagen, zoodanige bevelen zouden geven, dat zij dadelijk gereed stonden om hem te verdedigen tegen geweld of overlast. — Daar deze zaak ondergeschikt was aan de groote vraag, die toch door den drang der omstandigheden en het drijven van de voornaamsten feeds voorloopig beslist was, zoo maakten de Staten geene zwa- righeid hem de vervulling van zijnen wensch te beloven 4, Al die Gezanten uit Duitschland en al die telkens herhaalde aanzoeken waren in de oogen van den benarden Frepenm van de Palts nog niet voldoende. In het midden van Februarij verscheen er al weder een nieuwe afgevaardigde uit Bohemen. Ditmaal em ! Resol. Stat.-Gen. 30 Jan. 1620. caseron, lll, p. 246, 250. 2 Ook in de bejegening van dezen Vorst toonde Friesland, dat zij zich minder dan de andere Provinciën om den roem des Lands tegenover de geallieerde Duitsche Vorsten bekreunde. Aan zijne dochter suLiana was door de Staten een pillegift toegekend, ten bedrage van 1000 gulden jaarlijks en staande ter repartitie van Groningen en Ommelanden. Groningen nu weigerde sints drie jaren deze som te betalen en was van zins die weigering zoolang vol te houden als Friesland in gebreke zou blijven zich de uitvoering te getroosten van de uitspraak der Staten-Generaal aangaande Delfzijl (zie hiervoor, D. Ill. St. IL. bl. 631, Noot 1, en bl. 669, Noot 1) In weerwil nu, dat er zulk eene kiesche zaak van afhing, bleef Friesland weigeren zich naar die uitspraak te schikken, Zie Resol. Síat.-Gen. 8 Jan.; 20 Maart, 1620. 3 Zie hiervoor, bl. 312, 318. á Resol. Stat.-Gen. 20, 21, 24 Jan.; 1, 5 Febr. 1620. canteror, lll, p. 205, 266. DES VADERLANDS. 433 was het de persoon van ABRAHAM SIXT, die door zijne betrekkingen te Amsterdam den 16183— wensch des Konings vervuld moest zien te krijgen, en den aandrang tot de oprichting m der West-Indische Compagnie nog sterker herhaalde. » Wat groote blijdschap, couragie en constantie „’’ zeide hij, » zou het niet geven om den oorlog tegen de gemeene vijanden der ware Religie, de Spanjaarden, Jezuiten en hunnen aanhang voort te zetten en heerljk ten einde te brengen, zoo al die krijgshaftige, tot nog toe onderdrukte volken in Bohemen, Moravië, Silezië, de Lausitz, Opper- em Neder-Oostenrijk, Hongarije, Zevenbergen, Moldavië en Wallachije eens voor zeker vernemen mochten, dat Hun Hoog Mogenden eene vloot hadden uitgerust om in de West-Indién handelend op te treden 1.” — Het waren dezelfde overspannen verwachtingen, welke reeds vóór het eind der verloopen eeuw, om de echte beginselen en de staatswijsheid van wittem van Oranje en OLDEN- BARNEVELT te dwarsboomen, in de hoofden van sommigen in de Palts gebroed hadden, en welke thans, nu in de Vereenigde Provinciën dezelfde geest eindelijk scheen te \nomferen, op eene algemeene omwenteling rekenden, Doch het was de laatste op groote schaal ondernomen worsteling van dien geest, en in de Nederlanden had hij, just ten gevolge van dien triomf en onder de toejuiching van de Staatslieden en God- geleerden van de Palts, zich ijzeren banden zien aanleggen. Nog was de laatste afgevaardigde uit Duitschland niet verschenen. De bekwaamste Bennivonav- moest nog komen. Het was de Heer vow BENNINGHAUSEN van Walmerode, geheimraad Eranguliche v van den Hertog van Wurtemberg. Hij kwam tegen het einde van Februari (1620) uit ra sa dob Heidelberg alhier aan met eenen brief van de Geünieerde Vorsten en Stenden, welke Vorsten begeren. het verzoek inhield, dat de hulp, aan de Unie te verstrekken, niet in geld, maar in krijgsvolk verleend werd: al werden de soldaten, die de hulpbenden zouden uitmaken, in andere landen geworven, toch, wenschte men, zouden zij op naam van de Staten- Generaal en onder Nederlandsche officieren in Duttschland optreden. — Het blijkt, dat het er om te doen was, om de Nederlanden tot openbare deelneming aan den oorlog over te halen: eene hulp in geld was niet van die beteekenis en verbond onzen Staat niet zoo sterk, als de verschijning van een corps Nederlandsche troepen in de slagorden der Geünieerde Vorsten. — Een regiment voetvolk of wel duizend man paardevolk, of beide te gelijk, door de Republiek op de been gebracht en gehouden, zietdaar wat men van wege de Evangelische Unie verlangde. Voorts werd op nieuw op de aanwen- ding van onzen invloed op de Mogendheden aangedrongen, en onder die Mogendheden, als om te verraden dat sacosus nog steeds ongezind was om bij te springen, ook Groot-Britannië genoemd. Dit alles, zeide de Gezant, zou de slappe of afgescheidene en op een dwaalspoor gebrachte leden der Evangelische Unie weder oprichten of tot krachtdadige deelneming aansporen, en de tegenpartij afschrikken, en daarmede zouden ! Resol. Stat.-Gen. 13, 14, 18 Febr. 1620. canuzron, Ll, P. 265. lil DeL. 3 Srur. 65 1618— 1621. 434 ALGEMEENE GESCHIEDENIS $ ee i T EIL I ram T — Hun Hoog Mogenden niet alleen bij de geheele nakomelingschap een onsterfelijken naam verwerven, maar ook Gode en der zaak der Evangelische Christenheid eene groote diens bewijzen. — Deze taal was wel berekend om degenen, die zwarigheid zouden sien in het toestaan van het verzoek, als vijanden Gods en slechte patriotten te schandvlekken. — Ook werd door dit Gezantschap, zoo al niet dadeljk al wat gevraagd was verkregen werd, toch zooveel uitgewerkt, dat hetgeen door den Prins en enkele Staatslieden onder de hand beloofd was, nu door de Staten-Generaal werd toegezegd. Het antwoord, na- melijk, aan BENNINGEAUSEN gegeven, hield in, dat Han Hoog Mogenden maandelijks 60,000 gulden zouden verstrekken, ingaande met den eersten Maart (1620). Als de Geünieerden door hunne andere bondgenooten naar evenredigheid ondersteund werden, twijfelden Hun Hoog Mogenden niet, of zij zouden onder Gods zegen goede orde op hunne zaken kunnen stellen. De leening van 200,000 rijksdaalders, door sret verzocht, liet de tegenwoordige staat van het Land niet toe in te willigen; maar zij beloofden, als het leger van den Koning van Spanje en de Aartshertogen in de Brabantsche Lar- den zich in beweging stelde, van deze zijde, zooveel de veiligheid van het Land slechts eenigzins gedoogde, de Geünieerden boven hetgeen thans werd toegestaan, te zullen helpen. — Met dit antwoord betoonde sEWwwixGmavsEN zich niet voldaan. Hij voerde een hoogen toon, en verklaarde ronduit, niet te weten, waartoe de alliantie, onder zijn eigen medewerking tot stand gekomen, diende, zoo de Staten den Geünieerden Vorsten thans geen troepen zonden: het traktaat wist niets van eenige zoodanige voorwaarde als van welke zij die hulp wilden laten afhangen. Das vorderde hij, dat men een corp van 4000 man tot hulp der Vorsten in gereedheid zou houden, hoe noode de Prins er ook toe mocht komen om een deel van zijn leger uit zijne handen te geven. — Dor zulke redenen wist hij de belofte te verkrijgen, dat als de Geünieerden aangevaller werden voordat de nieuw te lichten troepen op de been waren, de Staten hen niet 10 den nood zouden laten, en ten minste den Keurvorst van Keulen en de andere Gees telijke Vorsten krachtdadig zouden dwingen sich stil te houden. — Zoo had de Unie dan nu geld gekregen, en na daarbeneven die belofte bekomen te hebben, scheen zij zich met de lichting niet te behoeven te haasten. Doch Hollands krediet voorzag in alles, en Holland werd door den krijgszuchtiges 1 Resol. Stat.-Gen. 20, 22, 25, 20, 27 Febr.; 4 Maart, 1620. canugron, ILI, p. 289—271, 27 DES VADERLANDS. 435 — Prins met zijnen Luitenant-Generaal der Cavallerie, mARQURTTE, en den vermetelen SOMMELSDIJK, benevens de andere medeplichtigen aan saaweve.ts val en dood, in bedwang gehouden, en terwijl deze Provincie den 20sten Maart verklaarde geene sub- sidiën te willen betalen zonder dat de andere Provinciën er in deelden !, erkende zij als in eenen adem, dat zij de belofte, aan de Duitsche Unie gegeven, oprechtelijk zou nakomen, »aangezien men daartoe door de alliantie verplicht was," en besloot, »aan- gezien de zaak van Bohemen voor dezer Landen eigen «aak moest gehouden worden," het subsidie van 80,000 gulden aan dit Rijk nog voor het tweede vierendeeljaar van 1620 te zullen voortzetten ° Maar vooraf waren de Staten-Generaal reeds eenigermate overrompeld geworden om deze verlenging van den tijd, gedurende welke het subsidie verleend zou worden, toe te staan, Nog slechts de Prins had bepaald, dat het toege- staan zou worden, maar een besluit der Staten was er nog niet. Nu verscheen de Herlog saw xaxsr van Saksen-Weimar in persoon te ’s Gravenhage, ten einde aldaar 1618 1621. De Hertog van Saksen- Weimar de middelen te vinden om voor Bohemen troepen te lichten. Hij kreeg de vergunning te s Gravenhage. om de manschappen te vinden in de Graafsclmppen Mark en Ravensberg, en voorts werden hem Nederlandsche officieren en eenen soldaat uit elke Compagnie van het Nederlandsche leger toegestaan ?; om het geld, daartoe benoodigd, meldde hij zich aan bij den Agent pHitisznT DU BOIS, die de sommen voor Bohemen in ontvangst nam. Doch deze maakte zwarigheid hem het gevraagde te verstrekken, zonder dat de Staten de subsidién voor de ingegane maanden hadden toegestaan, en nu wendde zich de Hertog rechtstreeks tot de Staten met het aanzoek om » hem eenige penningen te laten volgen :°° immers zou hij anders langer opgehouden worden, dan het belang van het » goede en noodige werk," dat hij voorhad, toeliet: dus moest hij, zeide hij, van den nood eene deugd maken en Hun Hoog Mogenden nogmaals lastig vallen. — Bij dit verzoek werd als reeds toegestaan aangemerkt, wat nog eerst toegestaan moest worden; doch wie kon den Hertog, die zoo beleefdelgk vraagde, teleurstellen, en wie darfde den Prins beschamen? Dus werd gezegd, dat pu sors niet langer zwarigheid maken zou, zijner Doorluchtigheid de verlangde gelden uit te betalen: de Provincie Holland, namelijk, zou uitgenoodigd worden om eene som van 12 of 15,000 gulden te verstrekken, en zij was »op aanbeveling van den Prins’ zoo goed, dit geld te ver- leenen in afrekening op het eerste subsidie, dat aan Bohemen toegestaan zou worden 4, 1 Verg. Resol. Stat.-Gen. 15 April, 1620. 2 Res. Holl. 20 Maart, 1620. 3 Dit was een groote gunst, want de Prins was tegen elke verzwakking van het leger. Aan- toeken om troepen te werven binnen of op onze grenzen werden dus gemeenlijk afgeslagen 'Resol, Stat.-Gen. 18, 19, 21, 26, 28, 20 Febr.; 2 Apr. 1620). ^ Resol. Stat.-Gen. 26 Febr.; 4, 5, 6 Maart, 1620. Res. Holl. 10 Maart, 1620. canLETON, UI, p. 271. bb * 456 ALGEMEENE GESCHIEDENIS NE ETE E UNCERT 1618— Na dit alles moesten de Staten-Generaal de verlenging der financieele ondersteuning Jen: van Bohemen wel vergunnen, zoo als dan ook, na herhaalde aanzoeken, op den 15e» April geschiedde !. Doch hoe lichtvaardiger men voortging met het verstrekken van geldelijken onderstand aan Bohemen en de Duitsche Unie, des te moeijelijker viel het de klachten van hen te smoren, die herinnerden, dat men dien onderstand tot nu toe slechts verleend had onder uitdrukkelijk beding, dat, zoo als de Staten-Generaal het nog den 10den April uitdrukten, de belanghebbende Mogendheden, met name Engeland, zich eindelijk » met gemeene macht en royale resolutie” de zaak van Bohemen zouden aantrekken. Het laat zich denken, dat degenen, die de belofte van onderstand, reeds voor dat de bevoegde Staatsmacht dien verleend had, op hunne verantwoording genomen hadden, bij den Engelschen Gezant gedurig aanhielden, dat zijn Meester. toch eindelijk voor zijn schoon- zoon zou optreden, ten einde hunne verantwoordelijkheid gedekt mocht worden. Car- LETON had in den winter van 1619 het aanstaande voorjaar opgegeven als den tid, waarop de Koning van Groot-Britannië een »secours" zou verleenen ?; doch het Intusschen valt voorjaar kwam, en men vernam van niets, Nu moest er van de zijde van Engeland brag rr iets gedaan worden om den lastigen aandrang der Nederlanders af te weren, en terwijl den lastig methet dezen zich ten behoeve van zijnen schoonzoon uitputteden, ontzag Koning sacosvs zich weder te berde brengen van de niet hun aan te komen met eenen eisch, die, en hij wist zulks, hen in de grootste onge- zaak der haring- visscherij. legenheid zou brengen, opdat, wanneer hij hen daarin ten, slotte met eenige verschoo- ning behandelde, zij zich ook zonder zijne medewerking opofferingen voor hem ge- troosten mochten. Hij bleef de staatkunde getrouw, door Engeland sints de dagen zijner voorgangster gevolgd, en wilde de Nederlanden, al moesten zij daarbij te gronde gaan, gebruiken om zijne eigene zaken tot een gewenscht doel te leiden: de ondergang van dien republikeinschen Staat, van dien onverwinnelijken mededinger op alle zeeën, kon hem daarbij onmogelijk als een vreeselijk voorval voor den geest staan. De Gezanten, die in den winter van 1618 naar Engeland vertrokken waren, hadden zich van den aandrang om de zaak van de haringvisscherij in ’s Konings zin te schikken, 1 Resol. Stat.-Gen. 16 Maart; 1 Apr. 1620. De Resol. der Stat.-Gen. op dezen laatsten dag zijn dubbelzinnig. Eerst wordt gezegd, dat pu gors verzocht heeft »continuatie van de subsidie aan de Kroon van Bohemen, en fournissement van dezelve subsidie van de verloopen maanden Jan., Febr. en Maart’ Hier worden dus duidelijk twee zaken onderscheiden: voortzetting van 't subsidie, en uitbetaling van reeds verleende subsidién; beiden werd toegestaan, en toch is er in de acte slechts melding van de continuatie van het subsidie over Jan, en Febr. Er schijnt aitgevallen te zijn, dat de continuatie verleend werd voor het juist ingetreden kwartaal, en de uitbetaling verordend voor de genoemde twee maanden. 2 CARLRTON, lll, p. 187, 239. DES VADERLANDS. 437 met moeite afgemaakt door de belofte, dat de onderhandelingen over dit vraagstuk hervat zouden worden, wanneer de staat des Lands zulks zou veroorlooven, liefst binnen het jaar 1, Dit jaar was thans meer dan verstreken, maar de vrees der Staten niet geringer om door eenige inwilliging aan de Engelsche eischen al wat in Nederland bj die visscherij wel voer, tegen zich in te nemen, en den mond van hen te openen, die, in strijd met de heerschende staatspartij, in Engeland een trouweloos bondgenoot sagen. Thans derhalve, het was den 29 Januari (1620), richtte cARuLerox zich tot de Heeren van GOGH en VAN DER DUSSEN, die tot dat Gezantschap behoord hadden, en deelde hun mede, dat hij last gekregen had om de Staten aan hunne belofte te herinneren: tegenwoordig, zeide hij, liet de, God lof, zoo zeer verbeterde staat dezer Landen de hervatting toe der toen uitgestelde onderhandelingen. — Voorzeker was het te voren uitgelekt, dat men van GARLETON zulk eene mededeeling te wachten had: althans daags te voren was vaN aocH bij den Gezant geweest om hem voor te stellen, welk een nadeeligen indruk de harde bejegening van de Nederlandsche kooplieden, die gemunt goud en zilver uit Engeland uitgevoerd hadden ?, hier te lande maakte: met de bezittingen der beklaagden waren goederen van onschuldige hier woonachtige Neder- landers aangehouden, om binnen kort verkocht te worden, Hoe was het mogelijk, wanneer zoo iets plaats greep, de stemming ten aanzien van Engeland gunslig te houden en te verhoeden, dat zij, die aansluiting aan Frankrijk begeerden, niet weder den boventoon bekwamen? Deze mededeeling was wel geschikt om den Gezant te doen schroomen, de grieven tegen Engeland nog te vermeerderen, en inderdaad schijnt zij zoo veel uitgewerkt te hebben , dat hij het niet ondernam, zich van den bekomen last bij wijze van propositie ter vergadering der Staten-Generaal te kwijten, en dat hij zich voorshands tot dat vertrouwelijk bericht aan de Heren GOGH en VAN DER DUSSEN bepaalde. 1618 1621. 1618— 1021. 438 ALGEMEENE GESCHIEDENIS de kusten van zacozsts Koningrijken gemeen had. — Zoo sprak hij, maar hij wist zeer goed, hoe ijdel zijne woorden waren; hij wist, dat de van Engeland afkerige partij slechts door geweld werd ondergehouden, en dat, als hij de rijke Hollandsche visschers en kooplieden tegen Engeland in het harnas jaagde, die partij kans had om door eene tegenomwenteling weder aan het bewind te komen, en dat er dan althans op geen geld voor Bohemen te rekenen viel. Ook was hij het eigenlijk ten volle met de Nederlandsche Heren eens, en bereid zijn Hof de noodzakelijkheid te deen gevoelen om van het doorzetten dezer zaak af te zien, Daar intusschen de Heren de mededeeling van canrETON niet achter- houden konden, begrepen zij dat het raadzaam was de Staten-Gerieraal voor te bereiden op het vernemen van nieuwe onaangenaamheden van de zijde van Engeland en hen te stemmen tot het denkbeeld, dat het noodzakelijk zou zijn de dreigende schade door eenige opoffering af te koopen, Dus hing de Heer van aocm, den 34e Februari in deze vergadering, naar aanleiding van brieven uit Engeland, zoo hij zeide, een tafereel op van de ongenadige behandeling, die de beklaagde kooplieden ondervonden. Eerst den volgenden dag bracht hij de mededeeling van canteron betreffende de wederopvat- ting van de zaak der haringvisscherij in de vergadering. De Staten besloten daarop eenigen uit hun midden te belasten met de taak om cARLRTON te verklaren, dat zij zeer verwonderd waren, bi den tegenwoordigen staat der zaken zulk eene mededeeling van hem te bekomen, aangezien de toestand thans, gelijk de Ambassadeur zelf wel kon merken, veel bezwaarljker was dan ten tijde van het Gezantschap in het vorige jaar. Tevens moesten de Gecommitteerden den Gezant doen gevoelen, dat zij meer dan ooit grond en recht hadden om van den Koning krachtdadige medewerking ten behoeve van Bohemen en de Duitsche Unie te verwachten. — Carreror had bùn niets te antwoor- den, dan dat de achterlijkheid van Engeland in het nakomen van zijne verplichting, bij de alliantie jegens de Geünieerde Vorsten aangegaan, de Staten geenszins van die zelfde verplichting ontsloeg 1. Dit was eene volledige bekentenis van eigen schuld, maar tevens een blijk, dat men zich den blaam zou getroosten en de Duitschers in den steek zou laten. Zoo zou dan sacosvs het zich misschien niet eens bijzonder aantrek- ken, als ook de Nederlanders zijnen schoónzoon verzaakten. Was dit het geval, dan viel ons het wapen tegen zijne vorderingen uit de handen. Wanneer sacosvs zelf, zoo goed als Frankrijk, den oorlog in- Duitschland, zeker niet tot eer en voordeel van zijnen schoonzoon, wilde gesmoord hebben, ja met Frankrijk zelf, gelijk hij weldra werkelijk deed ?, daartoe zamenwerkte, dan zag zich het tegenwoordig Bewind in ons Land den grond onder de voeten weggenomen, Geen wonder, dat men alhier tot han- delingen kwam, zooals alleen de vrees en het gevoel van zwakheid ze ingeven: men 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 4, 7, 10, 13, 14 Febr. 1620. canteton, III, p. 251—265, 261, 268. 2 CARLETON, Ill, p. 286. DES VADERLANDS. 459 verzocht den Engelschen Gezant, Zijne Majesteit te smeeken, medelijden te hebben met den hagchelijken toestand van den Staat 1, en was er op bedacht op sommige Engelsche Grooten invloed uit te oefenen, en met name den Gezant te ’s Hage door een geschenk le winnen. Ten minste, toen men op verzoek van de Staten van Zeeland aan caron de belangen ook der Zeeuwsche kooplieden: aanbeval, die in de zaak der in Enge- land vervolgde Nederlanders betrokken waren, zond men hem daarbij eenige brieven over, bestemd voor Leden van den Geheimen Raad, maar »zonder opschrift” Blijk genoeg, dat men bedoelde, de invloedrijkste personen van het oogenblik, aan canon alleen genoegzaam bekend, gunstig te stemmen ?, en wat CARLETON aangaat, bij de Staten van Holland werd den 21ste Februarij voorgedragen, dat de Staten- Generaal voornemens waren, hem »zekere vereering te doen, zoo wegens de on- kosten bij het vrijhouden en huisvesten van Lord poncasren, als wegens zijne goede genegenheid voor den Staat dezer Landen, en om hetgeen men van hem hoopte in de zaak van de bedrukte kooplieden in Engeland.” Men besloot alstoen eene som van vier of vijfduizend gulden tot dat einde te besteden 3. Zulke handelingen waren recht geschikt om de Engelschen te doen begrijpen, dat zij op den ingeslagen weg gerust konden voortgaan, al ware het slechts om, wanneer men zich liet overhalen, zijne inschikkelgkheid te hooger beloond te zien. Dus kreeg cARLETOK den last om zich bij geene vertrouwelijke mededeelingen aan enkele Staatslieden te bepalen, maar de zaak in de vergadering der Staten-Generaal te brengen. Dien ten gevolge verscheen hij aldaar den 13den Maart. De zaken van zeevaart en handel, zeide hij, waren eenige jaren lang zeer slecht bestuurd geweest door hen, die toen aan het roer waren, en de goede vriendschap, die van ouds tusschen Engeland en de Nederlanden had bestaan,. bad er onder geleden. — Zulk eene taal aan te hooren moet eene straf geweest zijn voor hen, die bij de onoplosbare moeijelijkheden, waarin men zich thans gewikkeld zag, met bange harten het gemis gevoelen moesten van het heldere hoofd en de vaste hand van OLDENBARNEVELT, die, omdat hij van zuivere beginselen uitging, verwarring in de betrekkingen van den Staat voorkwam en Engeland onschadelijk wist te maken. — Om de klachten, uit dat slecht beleid der vroegere Nederlandsche Bewindhebbers ge- rezen, weg te nemen, hadden de Staten (zoo ging de Gezant voort) een Gezantschap gezonden. Zij hadden voor de behandeling van het geschil betreffende de visscherij een jaar uitstel verkregen. Geduldig had Zijne Majesteit een jaar laten verloopen en in dien tjd met groot genoegen het herstel hunner zaken, waaraan hij zooveel had toegebracht, vernomen. — Hoe moet het onzen Bewindslieden gesmaakt hebben, terwijl zij op den rand des verderfs gevoelden te zweven, den Gezant aan den heilrijken toesland onzer zaken den 1 canLETON, lll, p. 283. 2 Resol. Síat.-Gen. 6 Febr. 1020. 3 Resol. Holl. 21 Febr. 1620. Vgl. Resol. Stat.-Gen. 6 Maart 1620. 1618— 1621. 1618— 1021. 440 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee anna eer Tne a grond te hooren ontleenen om hen in de grootste ongelegenheid te brengen! Hoe moet men de tong van den man, wiens toegenegenheid (immers dus heette het) men met geschenken ging beloonen, in zijn hart vervloekt hebben! — Thans derhalve, dit was de slotsom van zijne inleiding, herinnerde hen sacozus aan hunne belofte en verzocht hen, onverwijld de laatste hand te leggen aan de bij dat Gezantschap onafgedaan gebleven zaken, bepaaldelijk aan die der visscherij, waarmede Zijne Koninklijke waardigheid en het belang zijner onder- danen zoo zeer gemoeid was. Met hunne verontschuldiging deswegens was Zijne Majesteit volstrekt niet tevreden: hij zag daarin niets dan een voorwendsel: altijd zou er nog iets aan de eendracht in hun Land toe te voegen zijn, of eenige onrust in de Ghristenheid wezen. Wat hunnen Staat aanging, men bespeurde eene groote verandering ten goede: volmaakt- heid was het deel der aardsche zaken niet, allerminst daar, waar, na de onderdrukking eener gevaarlijke factie, de hartstochten nog niet tot bedaren waren gekomen, en Bohemen had, volgens Zijne Majesteit, niets gemeens met de zee, noch de oorlog aldaar met de visscherij alhier, Trouwens, God wist wie het eind van dien oorlog zou beleven, en waren de Staten zoo zeer betrokken in de beroeringen der Christenheid, Zijne Majesteit zou er ook zijn deel van hebben 1. — Zoo te spreken was alleen gegeven aan een man, zoo weinig als CARLETON in staat om den ernst der dingen te beseffen. — Denzelfden dag werd deze Propositie aan de Staten van Holland medegedeeld, en men wist er niets beters op, dan voor te nemen, om zich nogmaals op grond van de ongelegenheid van den tijd zoo goed mogelijk te verontschuldigen, en voorts den Koning het uitzicht te openen op de komst van het nieuwe Gezantschap, hetwelk, gelijktijdig met eene zen- ding naar Frankrijk, over de vernieuwing der alliantie zou komen handelen en tevens ten aanzien van het tegenwoordig geschil den Koning redelijke genoegdoening zou ge- ven 2, Tegelijk echter besloot men, canon op nieuw te gelasten, de zaak ten beste te zien te keren, »de humeuren te polsen’, dat is, te vernemen, voor welken prijs de invloedrijke hovelingen te winnen waren. — Doch de propositie moest ambtshalve beantwoord worden, en canLETON gaf te kennen, dat Zijne Majesteit zulk een » ver- achtelijk’’ bescheid, als hij op zijne eerste mededeeling bekomen had, niet zou dulden. 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Maart, 1620. 2 De Staten van Zeeland wilden met de behartiging der zaak van de »bedrukte" kooplieden niet gewacht hebben tot den tijd dat deze ambassade gereed zou zijn; maar wenschten den Heer Dr. soHAN BoREEL daartoe vooruit naar Londen te zenden (Resol. Stat.-Gen. 15 Apr. 1620. Res. Holl. 14 Apr. 1620). In ’t begin van Mei berichtte canon, dat men de kooplieden te Amsterdam, te Haarlem en elders moest zien over te halen om de vervolgden in Engeland bij te springen met eene som van 250,000 gulden »tot hunne redemptie en wegens de medeplichtigheid van de kooplieden dezer Landen” ‘Men antwoordde hem, dat men niet goed vond deze kooplieden zoo te bezwaren, Maar met loven en dingen moest hij voortgaan (Res. Holl. 5 Mei 1620). DES VADERLANDS, 441 nd Toch bemerkte hij zelf, dat de ongelegenheid, waarin de Prins en de groote mannen van het oogenblik zich door Engeland gebracht zagen, den toorn gaande maakte. Een dier Staatslieden liet zich uit, dat hij zulk eene bejegening van Engeland met eene oorlogsverklaring gelijk stelde, en de Prins van Oranje verklaarde ronduit, dat de zee- seden zich nimmer eenige belemmering in de vrijheid van de visscherij zouden laten welgevallen, zelfs al wilde men haar met het kanon daartoe dwingen, en op nieuw leide bj den Gezant uit, hoe de Provinciën slechts dan tot het betalen van den onderstand aan den Koning van Bohemen te brengen zouden zijn, wanneer zij niet genoodzaakt werden om, alweder ten behoeve van Holland, waar de haringvisschers voornamelijk gevestigd waren, zich de onaangenaamheden en geldafpersing van Engeland te getroos- ten, en hoe men dien onderstand te minder zou kunnen volhouden, als men oorlog- schepen moest uitrusten om de haring- en walvischvangst tegen het Engelsch geweld te beschermen 1, "Want de vaart achterwege te laten, daaraan dachten de ondernemende schippers niet: integendeel, zich piet bekreunende om de moeijelijkheden, in welke | hunne Regering gewikkeld mocht zijn, waren zij op uitbreiding van de vaart en op de oprichting van volkplantingen in Noord- en Zuid-Amerika bedacht. Had de Regering niet gevreesd, Engeland nog meer te ontstemmen, zij zou zich hebben laten overhalen om de stichting eener volkplanting in Nieuw-Nederland met de uitrusting van een twee- lal oorlogschepen te beschermen. Doch de omstandigheden dwongen tot het doordrijven van de West-Indische Compagnie, en het verzoek om die bescherming werd afgeslagen ?, Eerst tegen het eind van Maart was het antwoord op cARLRTONs propositie gereed. Het was op verzoek der Staten-Generaal door die van Holland opgesteld. Steeds, zoo luidde dit stuk, hadden de Staten alles gedaan, wat in hen was om de voortduring ! caRLETON, IlI, p. 274—277. Om Engeland te doen gevoelen, wat men zich om harentwil moest getroosten, werden de oorlogschepen ter bescherming der haring- en walvischvaart dit jaar met buitengewonen ophef uitgerust. Resol. Stat.-Gen. 15, 24 Febr.; 11, 13 Apr. 1620. Res. Holl. 14 Maart, 1620. caazeron, Ill, p. 306. 3 Den 124" Febr. (1620) verzocht de Compagnie, volgens octrooi, in het najaar van 1614 verleend (Res. Stat.-Gen. 11 Oct, 1614), maar niet uitdrukkelijk gecontinueerd (Res. Síat.-Gen. 18 Aag.; 3 Nov. 1616. 4, 9 Oct. 1618), »handelende op Nieuw-Nederland tusschen Nova- Francia en Virginia op 40 en 45 graden”, dit »eiland" onder bescherming van Hun Hoog Mogenden te mogen bevolken: zij verlangden daartoe twee oorlogschepen: men had plan 400 huisgezinnen, zoo van hier ale uit Engeland, naar dat »eerst door de Nederlanders ontdekte land" over te brengen, en er eene colonie te stichten, die zich aan het gezag der Staten-Generaal zou onderwerpen. De Gedeputeerden van de Collegiën ter Admiraliteit rieden de onderneming aan: slechts wilden zij ze met zoo min mogelijk ophef uitgevoerd hebben. Niettemin werd het verzoek om de hulp van oorlogschepen met advies van Z. Excell. afgeslagen (Resol. Stat.-Gen. 12, 26 Febr.; 10, 11 Apr. 1620). III Deez. 3 Srvx. 56 1618 — 1621. 1018— 1621. 412 ALGEMEENE GESCHIEDENIS van Zijner Majesteits koninklijke gunst en toegenegenheid te verdienen. Dus hadden zij met diep leedwezen ervaren, dat er door zeevaarders en kooplieden redenen tot klachten waren gegeven. Daarom hadden zij, met den goedgunstigen bijstand van Zijne Majesteit, de voornaamste geschillen bijgelegd. Gaarne hadden zij bij dezelfde gelegen- heid ook het vraagstuk van de haringvisscherij tot oplossing gebracht; maar de staat van hunne zaken had zulks niet veroorloofd, en Zijne Majesteit, wie zij daarvoor ten hoogste dankbaar bleven, had tot de behandeling van dat punt uitstel verleend. Hoezeer zij nu de zaak niet op de lange baan wilden schuiven, konden zij toch niet nalaten vrijmoedig te verklaren, dat zij de haringvisscherij moesten handhaven, vermits van deze sints onheugelijke tijden bezeten bron van welvaart, met de zeevaart en den handel in het algemeen, het bestaan des Lands afhing. Buitendien, de moeijeljkheden, waar- onder hun Staat had gebukt gegaan, en die wel, God dank, voor een groot gedeelte, maar toch nog niet geheel waren verholpen, hadden hun niet vergund, de zaak van de visscherij en eenige andere onbeslist gebleven punten ter hand te nemen. Evenwel, gedachtig aan hunne belofte, hadden zij uit zich zelren begonnen zich voor te bereiden om aangaande al die zaken diervoege in onderhandeling te treden, dat zij in eens voor goed konden uitgemaakt worden, en bijaldien de overgebleven binnenlandsche zwarig- heden in verband met de behartiging van de belangen der Godsdienst in het buiten- land, die zij met al hunne macht en zware geldelijke offers ondersteunden, zulks niet belet hadden, zoo zouden zij reeds eenigen uit hun midden benoemd hebben om met Zijne Majesteit in vriendschappelijk besprek te treden. Bij de eerste gelegenheid zouden zij alsnu daartoe overgaan, te meer, omdat zij met Zijne Majesteit niet alleen over visscherij en handel, maar ook over zeer belangrijke Staatszaken te spreken hadden. Zij eindigden met den wensch, dat het Gode behagen mocht met zijnen bijstand en zegen de voort- during eener vaste en onkreukbare vriendschap tusschen Zijne Majesteit en de Staten- Generaal te bevorderen, en dat Zijne Majesteit hun daartoe volgens zijne aangeboren goedaardigheid zijne koninklijke genegenheid mocht blijven toedragen. Loo konden de Staten sich dan vlejen, dat de behandeling dier lastige zaak voor eerst was uitgesteld tot den tijd, dat het Gezantschap gereed zou zijn, hetwelk zij ler vernieuwing der alliantie tegen den afloop van het Bestand van zins waren naar Engeland te zenden. Ook naar Frankrijk zou een Gezantschap met hetzelfde doel afgevaardigd worden. Ten einde allen schijn te mijden, alsof men aan de eene dezer beide Mogendheden eenige voorkeur gaf, zoo moest het Gezantschap naar Londen en dat naar Parijs gelijktijdig vertrekken. Alzoo kon het eerste geen voortgang hebben, voordat alles uit den weg was geruimd, wat het nemen van een vast besluit ten aanzien van de zending naar Frankrijk belette. Nog steeds begreep aznsszn de man te zijn, die de staatkundige betrekkingen te Parijs moest gaan ontwarren, en de Prins onder- sleunde den reeds op zich zelven zoo machtigen staatsman met al zijn vermogen. Maar pog altijd gruwde men in Frankrijk van den persoon, die zich bij zijn vroeger gezant- chap aldaar onaangenaam had gemaakt en later Frankrijks vrienden in de Nederlanden ten val had gebracht. Intusschen te huis te blijven zonder gp het veld der groote Europesche staatkunde werkzaam te zijn, dit duldde asnssens eerzucht niet, Alzoo werd Azrgssen door hj door den Prins voorgedragen als Gezant naar Venetië: misschien zou deze zending — iu hem de gelegenheid geven om zich dus te doen kennen, dat Frankrijk daarna geen Bi deben Mus zwarigheid meer zou maken om hem aan haar Hof toe te laten, en dat hij zijne dien- 5€. sen zou leenen ter bevordering der alliantie met eene Katholieke Mogendheid, was immers voor Frankrijk ook een gerusistellend teeken ?. Doch dan moest de zending naar Venetië spoedig voortgang hebben en afgeloopen zijn vóórdat de zendingen naar Engeland en Frankrijk ten uitvoer zouden dienen gebracht te worden. Men be- merkt, dat de zaak der drie gezantschappen vermengd was, en dat men omtrent een der drie niets kon of liever wilde besluiten, voordat de vraagstukken, die de beide andere betroffen, eenigermate waren opgelost. Tot de richtige uitvoering van het gemaakte plan behoorde dat de zending naar Venetië ter ratificatie van het Verdrag spoedig haar beslag kreeg. Nadat dit Verdrag in de laatste dagen van het jaar 1619 was tot stand gekomen 3, werd reeds den 10den Januari 1 Resol. Síat..Gen. 1, 7 April 1620. caseron, lll, p. 283—285, 201. Van het geschenk is natuurlijk in caaumrons correspondentie geen spoor te vinden. Het moest hem te meer welkom zijn, omdat zijne Regering hem naar zijn geld liet wachten (caaueron, II], p. 373). 2 camceron, lil, p. 306. 3 Zie hiervoor bl. 307, 308. 56 * 1618— 1021. 444 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eef (1620) in de Staten-Generaal voorgesteld, de ambassade naar Venetië alsnu voortgang te doen hebben. Maar nog altijd betoonde de Venetiaansche Regering weinig ijver om de volkomen bekrachtiging der alliantie te doen plaats grijpen. Zij kwam aan met het voorstel tot eene wijziging in het Traktaat. Van onze zijde werd daarin. zonder zwarig- heid bewilligd, en besloten, als ware het om nieuwe bedenkingen af te snijden, der Republiek ten spoedigste den Gezant toe te zenden, die de ratificatie van het Verdrag moest voltrekken. Evenwel nog altijd was de persoon niet bepaaldelijk aangewezen. 