Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
HET CONSULAAT VANDE ZEE. 15^7 de Schipper befig met de vragt op te haaien , of het Schip te verhuu- ren, of om wat andere redenen, datdeSchipper ook fonde mogen aan land gegaan zijn 5 en de voorfz. Schipper door dat uytgaan, het welk hy fonder verlof van de Schipper, of van die geen, dieindef- fejfs plaats kommandeert, fai hebben beftaan, (chaade komt te lij- {Kapittel ^ ^ , haar te veel laaten voorfcaan , en flg verbeelden meer te weefen als de Schipper, of eenig ander OfEcier, endathetalwelis, watfydoen: en dit is geordonneert op dat een yegelijk fig fai wagten , en die gee- nediequaatdoer, doetfulksvoor fijnrekening. Dierhalven fai een ygelijk dan behoorlijk verlof verfoeken^ op dat hy inhefde en in vree* de mag leeven.. K A P. CLXVII. Van een Bootsgefel, die uyt Jijn kleeren gaat: VOorts moet een Bootsgefel niet uyt fijn kleeren gaan, als ter-- wijl dat hy in een Haave overwinterd 3 en fulks doende, moet hy voorde cerile , tweede , en derde maal van de ree loepen , en als hy drie^ of meermaalen het felve heeft gedaan, moet hy fijn gagie verbeuren, en 't goed, dathyin't Schip heeft. * KAP. CLXVIII. Hoe een Bootsgefel niet moet heen gaan j als het Schip gelaaden word. OOk moet een Bootsgefel by der hand blijven , en niet weg gaair, terwijl dat het Schip in laading legt> en fo het Schip aaneen gevaarlijke plaats mogtzijn, moet hy fonder confent van de Schip- per, of Schrijver niet weg gaan, en weggaande, is hy gehouden alle fchaade , die het Schip fai over komen , te vergoeden. K A P. CLXIX. Van een Bootsgefel^ die fijn ge^veer verkoop. TT^En Bootsgefel mag fijn geweer nietverkoopen, alsnagedaane. -L^reys, en als hy het felve verkoopt, is hyilratbaar ter arbitrage van de Schipper. Bb 3 • KAP.. .ïp8 IL CONSOLATO DEL MARE, GAP. CLXX. n marinaro non debba trar niente di naue fènza licentia. ANcor^ marinaro non 'fuo niente trare di nme > fé non il mofint al guardiano^ ò ferivano y ò al nocchiero ^ O^ fé il fa^ glijiadi^ mmdato per furto, GAP. GLXXL Come il * mannaro debba dormir in terra. MArmaro non debba dormire in terra, fenz.a licentia del patrotie delU naue^ C^ fé il fa^ è J^ergiwo. ^ ]s:o (nlet.). GAP. GLXXII. (T)e/) marinaro {che) debba dare exarcia dinanzi naue , & ormeggiare. IL marinaro è tenuto di dare exarcia dinanzi naue^ O^ ormeggiare^ ò ci fin nofchiero , ò non ci fm : imperò * ?7on lo può cavare fé non U fujfe comandato. I Non la può cavare'] C a t al. mas no7i gofa levar que desormeig (•maar hy derft Jiet nlet opneemen en los maaken) Virg. alibi . Hec è terra audeat cmvellere funem * G A P. CLXXIII. • Del Barelliere. ANcora è tenuto marinaro ^ fé f u^e har chiere^ di mettere tutti gli huo- mini in terra , €r che * vada fcalz^o , er fé non lo fa ^ ò non vuol fare 5 debba pagar .tutte le Jfefe , che Thuomo ne faccia. I Vaàa[cdz.o~\ teweetendoorhetwarer , omvolkcf goed aan land, of aan boord tedràagen , deFrancen noemen fodaanigeBoorsgêfellen of Sjouwers r-^«^«m^'^. Pere Fournier dans [on Inventaire de mots ^facom de parier ^c, Tanquears , font Gaharrters y ^ui portent a hord les merckmaifes ^ i^ du bord a terre j' ï£f dans les Or donnames fignifie ceux^ qmfemettentenVeaUj^ apporterà a terre [ur leur sefpauUs les hommes i^ leur s har dés , gu de terre dam Ie bajiem , lori T^'i^ ne pepa approcher de terre, Siet boven het 1^2. Kap. H-ET CONSULAAT VANDE ZEE, ' ipp K A P. CLXX. Een Schtpge fel mag geen goed uyt het Schip ne emen fon- der verlof, OOk mag een Schipgefel geen goed uyt het Schip neemen, als hetgeen hy vertoont fai hebben aan den Op dender, of aan de Schrijver, of Stuurman: en fulks doende, fai hy fchuldig weefen aan dievery. K A P. CLXXI. Hoe een Boots ge fel * ( niet ) aan Land moet jlaapen. E En Bootsgefel moet niet aan land flaapen fonder permillle van de Schipper, en fulks doende, ishymeyneedig, K A P. CLXXIÏ. Een Bootsgefel moet het Schip va ft maaken en meeren: E En Bootsgefel moet een touw aan 't Schip doen, en hetfelve vail leggen, her zy de Stuurman tegenwoordig is 5 of niet: maar hy mag'tnicit ' los maaken , fonder order. KAP. CLXXIIL Van de Barkier. ^ OOk is een Schipgefel gehouden, fo hy Barkier fai zijn ^ al't Volk aan land te brengenjcn * bloots voets door de Zee te gaan^i en als hy dat niet doet, of niet wil doen , moet hy al de koften betaa-^ Icn 5 , die de menfchen daarom doen. KA-P: ijQo ' IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CLXXIV. Come che il marinaro è obligato andare al molino. Uando che il patron del legno , ò lo ferivano, (non) vorrà man- ^^^ dare il marinaro al molino^ quello ^ fenz.a far parola^ è ohligatOy O" a tutti i firvitiiy iquali fi conuengono alla nane. Q C A P. CLXXV. Deirarme del marinaro. MArinaro è tenuto di mettere tutte l'armi^ che l'hauera promejfo al pa- tron della naue-y O^ fé non lo fx , il patron della nane le può compe- rare fopra del fuo falario , fenza volontà del marinaro , C^ il ferivano ci debba effkr prefente . (* 6c non può vender lefue armi inflnochehabbia fatto il viaggio : 6c fé lo fa , debbe ilar a mercede del patron di nane.) I Fc mn ptìo ^c. fìet bov.en het 1 6^. Kiìp. C A P. CLXXVI. Come il marinaro non debba lafTar la naue. I Marinari non debbono lajfar la naue fiando in viaggio : O" fi come il legno guadagnerà, nel nolo ^ cojl i marinari nelle loro paghe, GAP. CLXXVII. Come i marinari fono obligati à por le laftre , & disla- ftrare la naue , & caricare & difcaricare. SOno obligati i marinari a ^ laftr are , e difiafirare la naue ^ (& forare, 6c dìsforarc) in quel loco^ donde fi partirà la naue , Cr ogn altra co- fa oportuna^ C^ necejfaria^y O" dipoi, in quel loco quella pigliera porto ^ fica- ricare ■ I Ladrarrey ed'.Jlaflmrelamve ^ ((3" firar e ^ disforare) C kT al, mariners fon ten- guts de dejforrar e deforrar la on la naa comenfara lo watge: dat is I marinari fono obligati a la- flrwe e dislajlrare la nave in quel lucco^ donde fi partirà : fo dat de twee aanvolgende woor- den ^ forare ^ disforar (f^ alleen maarfchijnen ingekropen te zijn van het Catalaans forrar , e defforrar , dat met forare , (3° disforarehttckcm , maar lafirare, ^ dislajirare, ds afkomftig zijnde van het Latijns woord fahurra Virg. 4 Georg.. Xlt cyinbéi infiahiles fiuölH jaUante fahurra?n» HET CONSULAAT VANDE ZEE/ 201 KAP. CLXXIV. Hoe een Boot sge fel aan de Spi moet gaan. ALs de Schipper, of Schrijver een Bootsgefel willen komman- deeren om aan de Spil te gaan, moet hy het doen , fonder woor- den te maakenj enhy is gehouden in alle dienften die op 't Schip te doen zijn. KAP. CLXXV. Van ^t geweer der Matroofen, E En Bootsgefel moet al het geweer in 't Schip brengen , dat hy den Schipper belooft heeft j en fo hy 't niet doet , mag de Schip- per het, ten overftaan van de Schrijver , voor fijn huur koopen, fonder die Matroos daar in te kennen. ' KAP. CLXXVI. Hoe een Bootsgefel het Schip niet moet verlaaten. EEn Bootsgefel moet het Schip, fo lang de reys duurt, nietVcr- laaten : en hoe het Schip meer wint aan vragt, hoe een Boots- gefel meer wint aan huur. K A P. CLXXVII. Hoe de Boot sge feilen het Schip moeten baïlajten en ver- baUajïen ^ en laaden en ontlaaden, DE Bootsgefellen zijn gehouden ter plaatfe , daar de re^s geflooten is, het Schip * te ballaften , en de ballaft iiyt te werpen, en alles te doen wat tot het Schip behoort, of ver- cyft wordj en ter plaatfe, daar het gearriveert is, de Koop- Cc mans lm Ih CONSOLATO DEL MARE. ricare le rohhe de* mercanti tutte , sforare , C^ àìsforare la nane , O' cari- care 5 O^ ricorre tutte le mercantie , che [mo nolt^gUte , o^ ^difcaricare la nane in quel loco^ doue che loro debbano effer fcapoli , non fi ano oh h frati a difcaricare^ né diflaftrare la nane y '^ ormegiare ^ per il comandamento del patrone^ leuare l'antenne^ "^ il timone interra^ O* in mare: fatti quefii fer-^ vitti fieno liberi, I Forare (S" disforar e"] C KX Lt. forrar e dejforrar^ % Dtfearkare'] L. ^ fé ciifcarkara Catal. ^ fi defcarregera, "* Mas de la nau (raaar het 5chip.) ^ E (en.) GAP. CLXXVIIL I marinari debbano aiutare à tirar {fuori). la nave, {o altro legno.) ET pik 5 marinaro è obligate , ehejê il patron della nane vorrà metter s in terra il legno ^ * O^ non fi partirà per infimo che non è in terra j O^ fie non vorrà ^ aiutar a porlo in ficco , debba aiutar a ormeggiare y C^ non facendolo debba pagare tutta la j^efia , che per colpa * fiara fatta. I E] L. che Catal. ^m (dat.) 1 Ajutar ï^c.'] Catal. ^ Ji noi voi tirar m me tre en fott ^ en als hy (/e weete^ de Schipper) het niet Tal willen op land brengen of fetten. * Bell (van hem.) GAP. CLXXIX. Marinaro mandato per il patrone , fc fufli pigliato. SE alcun marinaro , che il patrone della naue mandi in alcun loco j lui ci debla andare ^ CP^ fi farà pigliato ^ ò ne hauejfi alcun danno , il patrone gli è tenuto : Cr fi fulfe pigliato^ il patrone il debba rificattare : imperò faluo che non il mandi lontano pih di mez.'Lo miglio dalla naue , O^' che fu fé in loco- manca per ìqoIq fio. Et * farà pigliato d^ corfili perfor:i,a il marinaro j debbe hauer il filar io , come fi haue fi fiotto il fio viaggÌQ. Ancora è tenuto ^ fare il marinaro tutto il comandamento d'ogn'huomo , che il patrone della na^ vcj ò del navilio habbta mejfq in fuor luocpy fin che dura quel viario, * Si (indien.) GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 205 mansgoederen te ontlaaden , het Schip te * verballaflen , en de beftelde goederen in te fcheeperi, eri te ftuwcn. ^ En fo het Schip fai ontlaaden worden ter plaatfe daar fy vry zijn , fui- len fy niet gehouden zijn het Schip te ontlaaden , of de bal- lai!: uyt te werpen, ^{maar) het felve , op 't bevel des Schip- pers, te meeren, de Stengen, *(^;?) het Roer af te neemen^ en in Zee , en op Land te brengen. Deefe dienften gedaan zijn^ de, zijn fy ontOaagen. KAP. CLXXVm. T^e Boot sge feilen moeten het Schip helden ophaalen. VOorts is een Bootsgefel gehouden , dat als de Schipper het Schip wil op Land brengen , • dat hy niet mag vertrekken, voor dat het op Land is 5 en als hy 't niet ^ wil op Land brengen, moet hy 't helpen vaft maaken , en fo hy 't niet doet, fai hy ge- houden zijn in al de onkoflen , die * {om fiinem) wil gedaan wor- den. K A P. CLXXIX. So een Bootsgefel ., die van de Schipper tiytgefonden is j gevangen word, ALs de Schipper een Bootsgefel beveeld elders heen te gaan, is hy fchuldig te gaan \ en fo hy gevangen word y of fchaade lijd , is de Schipper daarvoor aanfpraaklijk > en gevangen zijnde, is de Schipper gehouden hem vry te koopen : behoudens dat de Schipper niet fai vermogen hem verder van 't Schip te fenden, als een half mijl, en dat op een plaats die niet feer gevaarlijk is. En ^(fo) een Boots- gefel van de Roovers overvallen , en gevangen word , moet hy lijn volkome huur hebben , als of hy de geheele reys had uy tgediend. Voorts is een Bootsgefel gehouden, fo lang als de reys duurt, een yder te gehoorfamen , die de Schipper in fijn plaats ftelt. Cc ^ KAP, Z04 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CLXXX. Di nave, ò navilio appigionato 'a precio certo , a che fono tenuti i marinari. SE patrone di nave ^ ò di navilio appignionera la fua nave , ò navilio a precio certo ^ quello y che lui haur amo fìrato al pigionante ^ (d^C) quejìo gli haurk da dare per accordo*, C^ fé il pigionante è ingannatore ^ C^ li mari" nari fi accorderanno con lui , ^ non li potrà pagare , il patrone è tenuto : guardafi il patrone del navilio a chi haura appigionato, I. Et [e il patrone del navilio noleggierk il navilio afcarfo * precio certo ad alcuno mercante , C^Jl patrone fi farà ufcito della Jfefii , e?" quello ^ "^r haurk noleggiata , la farà ^ tanto è tenuto il marinaro a quello , che il navilio haura noleggiato propriamente ^ come fi fujfi patrone -y poiché lui pa^ ga il fatar io al patrone ^ ^ a marinari , Is^fa lejfefi. Et fi il marinare haveua alcurC accordo con il patrone del navilio di altro viaggio per andare ^ ^ per tornare , il marinaro non gli e tenuto. Et perciò fu fatto queflo ca^ pitolo , che molti buoni huomini vanno per marinari , ^ fono mercanti ^ ^ honoreuoli perfine , * verrà alcun'huomo , ilquale farà villano , ^ haurk danari y ^ il buon huomo non vorrà navicare con lui , ^ per quefìa ragia-^ ne il patrone del navilio è ufcito del marinaro ^ ^ il marinaro di luiy poi" che hauerk noleggiato il navilio. * II. * Quando farà noleggiato a fior fi , tutti li huomini , che doveuano firvire il patrone , * debbono fervire ti noleggiatore , per quello medefmo. * Et fi niente perde per tempo ^ che non potranno recuperare ^ il noleggiatore y che il navilio hauerk noleggiato , non gli è tenuto di niente 5 imperoche fi aiuterk di quel y che nel nan.nlio farà y fepmi ^ fi comprerk alcuna cofity che hifogno fuffe al navilio y al capo del viaggio la può recuperare y fià exarciay ò vettovaglia y che l'avanzai. Perche il patrone, del navilio non gli è tenuto a neffuna cofa comperare , Ce non quello , che mofirato li hauerk, . GAP. 1 A predo certo] C at al. afcar fiet boven op het Ji. en onder het 185. Kap* * O a (of voor.) * ib^* (dewelke.) *i5(en.) JX i fcar. * Lo leny'] (bet Schip.) 2 DebhonQ] iiet onder het 2^4. Kap. * Cap (tijd) of eygentlijk termine di 'viaggio^ fo dm acün Is tutti li huomini , che dovevano Jerv ire il patrone , debbano fé rvirs il noleggiatore per il medesimo iermim dì viaggio. HET CONSULAAT VANDE ZEE. za^ KA P. CLXXX. Ee^ Schip geheel afgehuurt zijnde ^ voor fekere frijs ^ waar in de BootsgefeUen gehouden zijn. E En Schipper, die fijn Schip met fijn toebehooren voor fekere prijs aan een ander verhuurt , is fchuldig al het geen , dat hy den huurder heeft opgegce ven 5 volgens het contraö: te leveren. Enfo hy het Bootsvolk had aangenomen, en de huurder een bedrieger was, die niet konde betaalen, fou de Schipper aanfpraaklijk zijn: daar- om moet de Schipper toefien aan wie dat hy fijn Schip verhuurt. I. En als de Schipper het Schip, met fijn toebehooren, aaneen Koopman voor fekere prijs verhuurt heeft , en de huurder de onko- Ah de ftenfaldoen, fonder datdeSchipper daarmede te doen fai hebben 5^^^%^^ is het Bootsvolk fodaanig gehouden aan den huurder , die het ten fij- ^nn een an- neri behoeven gebuurt heeft, als of hy Schipper was , alfo hy de huur der njer- aan de Schipper, enhet Bootsvolk betaalt, endeonkoftendoet. En^««^^^ als het Volk een contraót met de Schipper voor een andere reys om te ^^^i^'^,^ll gaan en te komen had uytftaan , is het Volk daar aan niet gehou-yj^^^g;^.. den. En daarom is dit Kapittel gemaakt , om dat veele braave Luy- den vaaren alsZeeluyden , en zijn inder daat Koopluyden , en fat- foendelijke menfchen, endaarfoufomtijts een flegtKaerel kennen op komen, die een ftuy ver aan geld had, en een fatfoendelijk man fou met hem niet willen vaaren : en dierhalven is de Schipper van het Bootsvolk , en het Bootsvolk van de Schipper ontfiaagen ,. als hy 't Schip * (er) toehehooren) ^^n eenander j {voer fekere prij s)^ verhuurt. II. '^ {Het Schip) met fijn toebehooren voor fekere prijs verhuurt zijnde, * moet al het Volk, dat den Schipper had moeten dienen, den Van 't huurder dienen, voor die felfde ^ {tijd,) En fo der by ftorm en onweer ^(^oisvdki,. jets bederk, of reddeloos word , is de huurder, die het Schip gebuurt dt?i7var^^ heeft, niet fchuldig het fel ve te vergoeden^ maar hy kan fig behelpen denhnur- methTetgeendatterin'tSchipis. En als hyjetsgekoft heeft, om in 't ^^^ overge-- Schiptebefigen, het zy takeling, of viótalie , kan hy 't geen , dat- ^^^^^^'^^ ter over blijit, weêrnahemneemen: maar de Schipper ishemniet v^c^e^/»;^ gehouden jets te koopen , als het geen dat hy opgegeeven had. gereet- Cc X / KAP. io€ IL CONSOLATO DÊL MARE, C A P. CLXXXL Di patrone, che promette di portare ciò, che non può. PAtrone ài nave , ò navilio , che frometterk a i mercanti di for^ tare quantità di rohha^ ò camerate^ O* non potrk , il patrone del- la nane è tenuto dare a mercanti navilio , che vaglia tanto y C^ pin che il fuo 'y O" [e coftajfi più del nolo il debba pagare : Ct- ejuefio è a liberta delli mercanti ^ fé lo piglieranno y ò nò. Et ti patrone delU nane Jl debba accordare con i mercanti di quello , che promeffo haurk. Et fu fatto quefìo capitolo , perche molti patroni di naue fanno di parola la fua navcy ò il fm navilio maggiore un terzj) y ò un quarto y che non fàrk. GAP. CLXXXIl. Di patrone , che promette di portare ciò , che non può. IL patrone della nane che prometterà di portar più robha a i mercantiy CT' non può y ^ obligato a i mercanti y fi come è detto ', * i mercanti debbano tior del prez,z,Oy che faranno convenuti coH patrone y multipli- cando quella rohbay che non potr^inno portare : il prefente y fu fatto per Ja ragion fopr adetta. * En lo caditoi defus dit y e (In het voorgaande Kapittel > en.) GAP. CLXXXIL Di robba , che fi guafterà fopra coperta. PAtrone di naue , che noleggierk la fua nam a mercanti *fcdrfo y ò a camerate , fé il patron della naue metterà , ò porterà robba fopra coper- tafen^avolontky Cr licentia de'' mercantiy fé quella robba y che farà mef- fay cr portata *fenz.a volontà y €r licentia de" mercanti y (fé) f perderky ò figuafierk y ancora chefujfe fcritta nel cartolario , gli detti mercanti non fono tenuti nella robba y che fopra coperta fark , di far menda a quella rob' bay che per tale ragione f ujfe perfuy ò guajìa : imperò il patrone della naue è tenuto di rejìituire y Cr di dare tutta quella robba y che per la ragione fopra- * A. * Sohre- Cuherta (op het verdek,) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 207 K A P. CLXXXI. Van een Schipper , die meer aanneemt als hy voeren kan. A Ls de Schipper een party goederen, ofQuintaalen vaneen Koopman aanneemt 5 en 't niet voeren kan , is de Schipper ge- houden een Schip aan den Koopman te verfchafFen , dat fo groot , en noggrooter is als het fijne 5 en 't geen dat het meer van huur koil^ moet hy betaal en 5 en de Koopluyden hebben 't in haar keur, offy 't aanneemen willen , of niet. En de Schipper is gehouden de Koop- luyden te vreede te Hellen over het geen dat hy fai aangenomen heb- ben. En dit Kapittel is gemaakt , om dat veele Schippers hun Schip een derde of een vierde groot er op geeven als het is. KAP. CLXXXII. Van een Schipper ^ die meer aanneemt als hy kan voe- ren. E En Schipper, die van de Koopluyden meer goed aanneemt, als hy voeren kan, is aan de Koopluyden gehouden in dier voegen,- als ^ {in' tvoergaande Kapittel) gefegtisj '^ (en) de Koopluyden konnen van het beloofde vragt-loon afkorten voor al het geen dat hy niet heeft konnen voeren. Het tegenwoordige is gemaakt om de boven- gemelde rede. K A P. CLXXXIIL Van goed, dat bejchadigt word op het Verdek. E En Schipper hebbende vragt van de Koopluyden aangenomeiT ''(^7), de hoop, ofby'tQiiintaal, in gevalle fodaanig een Schip- per het goed komt te leggen, of te voeren op het Verdek, fonder confent en permiilie der Koopluyden , zijn de voorfz, Koopluyden ^ -by aldien dat goed , het welk ibnder confent , en perm Iffic der Koop- luyden gelegen, engevoertisgeweeil * (op het V'erdeh) verongelukt,, of befchaadigt fai zijn , in de fchaade van dat goed , dat op 't Verdek gele?- 2o8 IL CONSOLATO DEL MARE. fopradetta fujfe perfa , è guafia , ò il valore di quella al mercante , di chi farà : Cr * il tf airone della nane non hauerk di che pagare , dehbafi vender la naue^ che compagno^ ne frefiatore ^ ne nejfun' altro non ci poffono contra'- fiare , né debbano per nejfuna ragione 5 [alno li marinari per loro [alar io. Et fé la naue non bajìa , O^ il patrone della nane hauejfe ben' in altro loco^ debbafi vendere tanto , che il mercante fia fatiff atto : però li compagni non fieno tenuti fé non di quel^ che valerk la parte ^ che haueffmo nella nme, I. Et fé il mercante , di chi la robbafark , hauerk detto , ò accordato con il patrone della naue^ che folamente, che lui gli porti quella rob- ha, {dajiima)^ fé la mette in qual fi voglia loco , £\ contenterà, C^ quejìo fujfi fcritto in libro , ò per tefìimonit , pur che i teflimonii non fujfero tenuti , né hauefer^ falario nella naue (pero il cartolario debba ejfer treduto tutta volta) Cr fé il patron della naue porterà, la robba fotta quella conditione , ò quel patto , Cr quella robba fi perderà, , èftguaflerk^ deue efer perfa * quel , di chi farà j che il patron della naue ^ negli mercanti y che dentro la naue faranno , non fon tenuti fare alcuna emenda a quel mer^ carne j che la fua robba haura mejfa nella naue , fopra la conditione detta : imperò quel mercante è tenuto al patron della naue pagar il nolo , che con lui haura accordato , e tutte le jfefi 5 * quella robba f ujjer fatte. Et quejro capitolo fu fatto ^ perche patron di naue ^ ò dinavilio non debba metter niente fopra coperta y fé non folamente la exarcia ^ C^ la fua compagnia y che habbia bifogno , C^ necejfario a fervitio della nane, * Si (indien.) I Gluella rohbafuffer fané] L, che per quella robba fuffer fatte ^ of, che per quella ra- gione f uJJer fatte. Qhih.u que pr aquella rao feran fetes (die ter dier faake fullen gedaan rijn.) C A P. CLXXXIV. Robba mefla in fraude Mebba effer di efla m cafo di getto. MErcante^ ò mercanti , che noleggieranno quantità di rohba ad alcun patrone di nave^ ò di navilio^ Cr quella quantità di robba fu f t no-- ieggiata con carta , ò con teftimonii , ò informa di cartolario , il patron della naue è tenuto portar quella quantità di robba , che noleggiata -hauràj Cr fé portar non la può j è tenuto j Cr obligato a quei mercanti ^ che noleg-^ aiata * §ue defif cioè (che debba.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 209 gelegen heeft 5 en daar door verongelukt, of befcbaadigt is, on- gebonden te contribueeren , niet tegenflaande dat het felve in 't Scheeps-boek mogt aangetdc^t zijn j maar de Schipper is fchuldig aan de Koopman, die het toebehoort, aldatgoed tereftitueeren, en weer te leveren, hetwelk in maniere voorfz. verongelukt, of befchaadigt fai zijn , of by faute van dien , de waarde van het felve ; en ^ (fo) de Schipper niet in flaat fai zijn om te betaalen,- fai het Schip vcrkoft worden , fonder dat jemant der Reders, ofBodemers, of wie *t anders foude mogen wefen, fuikskan, ofmagbetwiilen, op eenigerley wijfej uytgenomen de Matroofen , nopende haar huur. En fo 't Schip niet genoeg is , en de Schipper nog goederen had buy- ten dat , fullen defelve infgelijks voor des Koopmansfchaade execu- tabel zijn 3 maar de Reders fullen niet verder gehouden zija als voor haar Portien-fcheeps. I. En fo de Koopman, die het goed toebehoort, met de Schip- ^Is eefi per afsefproken , of geakkord^ert was , dat hy hem dat goed alleen ^°o^^^^* maar jou mee neemen , en dat hy t jou konnen leggen , ivaar t hem heltef- schlpp'^r de^ enfulksinhetSchecps-boekaangetekent was, ofdoorgetuygen exprejje or^ kondeblijken, mits dat die getuygen niet in dienft van 't Schip, oï^^^g^^fi aan het felve gehouden zijn (dog het Scheeps-boek fai altijt gelooft ^^l'^^^f^^^ worden) en als de Schipper het op die affpraak, of conditie mede xoawhj' neemt , en het goed om hals raakt , of befchaadigt word , komt fulks ^v/, is de *(voor) rekening vandiegeene, die het toebehoort > fonder dat de ^[H^ì^'^'f^ Schipper, of de Koopluyden, die t'Scheep zijn, gehoudenzijn, J^'^^^^,*^ eenige vergoeding aan de Koopman te doen, die fijn goed op de de}i. Voorfz. conditie afgelaaden heeft : maar die Koopman is gehouden, den Schipper het bedonge vragt-loon te betaalen , mitsgaaders alle onkoften, * die op 't goed gedaan zijn. En dit Kapittel is gemaakt, om dat de Schipper op het Verdek niet anders brengen mag, als de takeling, en het Volk, 't welk hy ten dienfte van 't Schip nodig heeft. KAP. CLXXXIV. *(Hoe) het goed j dat ter jluyk 'tngebragt is j gerekent wordj in gevalle van werden. ALs een of meer Koopluyden òtn Schipper een party goed fullen beftelt hebben , en het contra6t fchriftelijk , of in prefentie van getuygen gemaakt, of in 't Scheeps-boek falaangetekent zijn , is de Schipper fchuldig die party , die hy aangenomen heeft , te voeren > Dd en 210 IL CONSOLATO DEL MARE. giata haurk , ö^ fé portar non In può , ê tenuto , Cr ohligato a quei met^ canti 5 che noleggiata la haueranno come al capitolo * cento e ottanta e chiarito. Et fi il mercante , ò li mercanti Jpauejfero noleggiato al patron delU nave , over del navilio , mille camerate , CP" loro ne metteranno mille cin^ quecento , ò più , ò manco , a:^ fi con il patron della nave , h del navilio non hauejfiro accordato .^ né nellacartafiar a contenuto ^ ne nello cartolario delU nave , ò del navilio fujfi firitto ^ O^ li tefiimonii non hauejjìno udito , fi non di mille camerate^ fi quella nave ^ o navilio gett affi , ò interveniffi al- tro cafo di fidentura , fi il patrone della naue potrà provare , h mojìrare^ che quei mercanti hahhino mejfa piìi^ rohha nella nave , h nel navilio , ch^. non have ano noleggiata^ né nello cartolario fujjìfcritta , fi la naue getterà^ ò patirà alcun danno per conto di quella rohha , che con incanno , ò fiaude farà meffii nella nave , o nel navilio , quel mercante , over mercanti , che con inganno ci hauejfir meffa quella^ rohha , come che difipra è detto , fono tenuti rejìituire a quelli altri mercanti , di chi la rohha gettata f ujfi , ò il pretio di quella ^ Cr al patron della na'ùe , ò del navilio , * che per colpa dt loro hauefi havuto, 1. Et fi quella rohha di quei mercanti^ chetale cofa^ come difopra è det* to^ fatta hauranno , 7ion haftasfi di far emenda a quei mercanti , di chi la rohha gettata fu ffi , Cr' ancora il danne rejìituire , che il patron della naue hauejfi havuto , e quei mercanti hauesfino alcuni heni in alcun loco , quei beni debbono ejfire venduti per fare emenda a quei mercanti^ di chi la rohba^ che gettata farà ^fujfij O^ per emenda fare al patron della nave ^ ò del na" villo 5 * che per colpa di loro have s fi havuto -^ O^ fi li beni di quei mercan* ti^ che tal co fa hauesfino fatto , come difipra è detto , non baft affino a ri- fare quelli altri mercanti di quella rohha , che gettata fufe , C^ ancora per refiituire il danno , che il patrone della nave-y ò del navilio ne haueffi havu^ to<y fi loro fono giunti^ debbono e fere pigliati^ <(T mes fi in potere della giu" flitia 5 O^ fiargli tanto per infino che hahhino fatisfatto a quelli mercanti^ C?" al patrone della naue tutto il danno .^ '^ per colpa di loro hauesfino havH" to^ CrfiflenutO'y O^ fia a liberta di quei mercanti^ O"* del patrone ^ iquali quel danno hauesfino fofienmo per conto di quelli , che tale cofa , come difo-^ pra è detto ^ hauesfino fatto , di fare dimanda contra di loro , tutto Cr in tanto , come quelli , liquali fotto colore, d^amicitÌA portano alcun "^ giudicio di morte, vC U. Et I Cento e ottanta] Het is tSi. of 87. boven. * Tot lo dan ( alle de fchaade. ) * Be tot lo dan ( van alk de fchaade. ). * Che (dewelke.) * A (in.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. ut ^en fo hyfe niet falkonnen voeren, ishyaan deKoopluyden, die 't hem beflelt hebben gehouden in dier voegen alsinhetiSo. * Kap. gefegt is : en in gevalle dat die Koopluyden met de Schipper alleen geakkordeert waren voor looo. Quintaalen , en ondertuflen 1500, ofmeer, ofminderqnamentelaaden, fonder met de Schipper geak- kordeert te zijn, en fonder dat fulks of ni 't contraól begreepen , of m 't Scheeps-boek gefchreeven was, of dat ook degetuygen niet an- ders hadden gehoort als van 1 000. Quintaalen , fo dat Schip komt te werpen, of eenig ander ongemak te lijden, is die Koopman, of Koop- luyden, dewelke gelijk boven gefegt is, dat goed ter fluyk hebben ingebragt , fo her gebeurt , dat het Schip komt te werpen , of eenige fchaade te lijden door dat goed, hetwelk ter fluyk, of met bedrog is ingebragt , en de Schipper fai konnen bewijfen en aantoonen , dat defelve Koopluyden meer goed in 't Schip gebragt hebben als fy be- dongen hadden , of in 't Scheeps-boek aangetekent was , gehouden de andere Koopluyden,welkers goed geworpen fai zijn, haar goed te reftitueeren , of de waarde van het felve , als mede aan de Schipper goed te doen "" (alle fchaade)^ die defelve door haar fchuld geleden heeft. I. En fo de goederen van dieKoopluyden, dewelke fodaanig een Koopluy- ftuk, als boven gefegt is, fullen hebben beftaan, nietgenoeg wa- ^^M^'^^^^ ren om aan defelven de fchaade der Koopluyden , welkers goed ge- -^^^j^ ^^^.f worpen was , te verhaalen , als mede om de fchaade van de Schip- schip hen- per te betaalen, en die Koopluyden nog goederen hadden op een gen, zijn andere plaats, fullen die goederen infgelijks ex ecutabel zijn , om J^^^ff^-^ aan defelve *{de fchaade^) die de Schipper en Koopluyden welkers ^^^^^^^^^^ goed geworpen is , door haar fchuld geleden hebben , te verhaalen : in alk haa- en fo (elfs die goederen der Koopluyden , dewelke fodaanig een fluk, ^^ goederen als boven gefegt is , fullen hebben beftaan, niet konden toerey ken, ^^ om de fchaade van die andere Koopluyden , welkers goed geworpen is, te vergoeden, alsmede om den Schipper te voldoen, voorde fchaade die hy daar by fai hebben geleeden, fullen fy, fofyagterhaalt fullen zijn , gevat worden , en gebragt in handen van Juftitie, en daar blijven, totter tijd dat fy dieKoopluyden, en Schipperde fchaade fullen hebben voldaan , "" {dié) defelven door haar fchuld ge- had , of geleeden hebben 5 en het fai defelve Koopluyden en Schip- per, die defe fchaade door fchuld van diegeene geleden hebben , de- welke fodaanig een (luk , als boven gefegt is , fullen hebben beftaan, vry ftaan defelven aan te klaagen allesfmts als fodaanige , die jemant onder fchijn van vrindfchap ^{in) gevaar des levens brengen. Dd 2 n. En Ili IL CONSOLATO DEL MARE. II. Et fé per ventura la nave , ò navilio non gettafe , né hauejfs alcun danno ^ ^ il vairone della nane trouerk quella rohha^ che noleg- giata non hauranno^ fta in fua liberta^ che la f offa metter in poter del^ la giujìitia^ doue fujJè;'Cr fé la metterà in poter della giuflitia^ deb- he effer in quefto modo fartita , che ti terx^o di quella robba debbe effer del patron della 'nane ( O^ gli compagni debbano hnuer in quella terzjt la parte loro in quel modo , che hauesfino parte ^ nella nave , ò nel navilio) €r l'altro terz.0 debba effere della giuflitia j O^ l'altro terTLo debba ef- fer dato per l'amor di Dio k huomini prigioni^ che fi ano in mano d'in- fedeli. Et fé il patrone della naue^ vorrk far gratta a quei merq^nti^ di chi la robba fark^ che non la metta in poter della giufitia^ fi a in. libertk del patrone della nave]^ ò navilio pigliare quel nolo , che vorrky fi come in un capitolo è detto difopra -, perche ogni mercante fi debba guardare , che non metta robba in nave , ne in navilio , fé gik non-. ^ rhauerk noleggiata. I Havrà noleggiata] fiet boven Kap.pS, iii, cnii^. C A P. CLXXXV. Di acconcio , & di exarcia neceflaria à naue noleggiata^ 'à precio certo. NAve^ ò navilio^ che (ì a noleggiato a fcarfo. "^ precio certo per mercan- ti ^ debba feguire il viaggio ^ come che nella fritta fark contenuto -, O* fé per ventura la naue fi effe tanto nel viaggio , che gli fia bifogno dare accon- cio 5 ò che hahbia bifogno più exarcia , ò che la fua fusfi con fumata del tutto ^ ò in parte , il patrone della naue non è tenuto di dare acconcio , ne di rifre-^ (care exarcia , poiché a fuffcientia havea fatto compimento di exarcia , e di acconcio : O" il detto patrone fiando nel viaggio non debba, niente fare , dopo che non haueffe mancato di quello^ che hauejfe promeffo a mercanti , come di exarcia , o di acconcio , perche gik ne haveua fatto compimento il detto^ patrone. Et fé alcune e o fé , come fono exarcie^ Cr altre co fé neceffarie nelle naue cifusfino dibifignoj €r i ?nercanti le volesfino conf erare , loro il pof fino fare , O^ dopo fatto il viaggio li mercanti poffono recuperare quelle cofi^ lequali faranno nella naue per loro comperata ^ €^ il patron della, naue non le può ritenere. CAPi I ^/r^ciö Catal. ^y^4r iìet oadet Kap..i87. J O ^ ( of voor. ) HE-T CONSULAAT VANDE ZEE. Ì13 n. Enfohetwas, dat het Schip niet gewurpen, of eenige fchaa- j/^^ ;^^^ degeleeden had, endeSchipper datgoed, daar geen verding van 'verbeurde vragt voor gemaakt was, qüam te vinden, fai het aan deflelfs believen ^X//^'^' liaan ,. of hy 't wil over geeven aan het Geregt van de plaats , daar fy y^^y^^ zijn V en fo hy 't komt over tcgeeven aan het Geregt , fai het in dier voegen verdeelt worden,dat een derde van't fclve goed voor deSchip- perfalzijn (in welk derde deRedershun aandeel hebben, naar be- loop van eenygelijks portie Scheeps) eii het ander derde deel fai voor het Geregt zijn, en het laatfte fai om Gods wil gegeeven worden voorde arme gevangene , die in handen der ongelovigen zijn. En fo de Schipper de gratie aan die Koopluyden , dewelke dat goed toebe- hoort , fai willen doen , namentlijk dat hy 't niet fai willen over gee- ven aan het Geregt, fai de Schipper vermogen fo veel vragt daar voor t'eyiTchen , als 't hem, believen fai , gelijk in een voorgaande Kapit- tel gefegt is. Dierhalven moet yder Koopman figwagten van goed. in 't Schip te brengen daar geen vragt voor ^ bedongen is. K A P. CLXXXV. Vmi kalèfaating en takelïng, H welk vere'^ft word tot een Schip dat gebuurt is met ^fijn toebehoor en voor feker bedonge geld, E En Schip dat door de Koopluyden gebuurt is met fijn toe behoo- ren, voor feker bedonge geld , moet de reys konnen volgen, in dier voegen, als in 't contraél: uyt gedrukt is> éh fo de reys fo lang duurde, dat het op nieuws m.oft gekalefaat , of met takeling voorden worden , ofdat het oude geheel of ten deele verfleeten was, is de Schipper niet gehouden het te doen kalefaaten , of het tou werk te vernieuwen, mits dat hy 't eens behoorlijk gekalfaat en van take- ling voorden fai hebben > en de voorfz. Schipper behoeft gedurende de reys, niet met al te doen, fohy niet gemankeert heeft in 't geen dat : hy de Koopluyden belooft had , als by voorbcelt omtrent de kalefaa- ting, ofhettouwerk, nademaal de voorfz. Schipper het eens com- pleet fai gelevert hebben 5 en als 'er eenig goed als touwerk en ander goed tot het Schip behoorende, van noden is, en de Koopluyden het willen koopen, konnen fy 't doen, en defelve Koopluyden kon- nen na gedaane reys het goed, dat fy in 't Schip gekoft hebben , weer ' na haar neemen , en de Schipper mag het niet houden, Dd 3 KAR.'. 214 ÏL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CLXXXVI. Del tempo , che fteflè la naue noleggiata à precio certo. SE naue far k noleggiata a fcarfo ^ O^ a tempo deputato , fé li detti mer^ canti la terranno , jìando in quel viaggio pajfato il tempo , i mercanti debbano dare per quel conto alla naue del tempo , che la terranno più. Et fi vorranno cominciar altro viaggio , i mercanti fi debbono accordar col patron della naue. GAP. CLXXXVII. Di naue noleggiata à canterate , fé li mancheranno ex- arcie. NAue 5 è navilio ^ che fa noleggiato a canterate , fi li mancherk exarcia , come fono arbori , ò ancore , ò timone il patrone ne deb^ ha comperare , fi farà in loco , doue ne pojft comperare a precio com^ manale 'y cioè fapere^ che è tenuto di dare il detto patrone in fino a due predi', che nella terra ^ doue lui fi partij cofiavano -, O^ fi per il det- \to predo non fi poteffe hauer , cioè fapere per due tanti , che nella f uà terra valeua , non e tenutq di comperare \ cr fi la comprerà ^ €r co^ fioift più de i detti predi , li detti mercanti debbono pagare del loro il fopr adetto piti per foldo^ Cr per lira di tutta la robba. Et fé e a fi f ufi fi 5 che innanzi , che hauefftno comperate le dette exarcie , haueffino ta^ aliata Fantena , per far timone ^ ò timoniera , ò altro legname , necefi farlo alla nane , per mancamento di exarcie , li mercanti fono tenuti di pagare la detta amena , O^ il patrone della naue debba comperare altre amena , per emenda di quella. .GAP. CLXXXVIII. Di naue , che non potrà far il ^viaggio promeflb , per impedimento di Signoria. SE nave , ò navilio d'alcuna conditiene fujfe impedito da Signoria^ O^ non potrà andare in quel loco , doue il viaggio fufe fatto , fi il HET CONSULAAT VANDE ZEE. iij K A P. CLXXXVI. Van de tijd ^ dat een Schip , het welk met [i'in toebehoor en voor fekere f rijs ge huurt is , ten dienfte is geweeft, E En Schip met fijn toebehooren voor fekere tijd verhuurt zijnde y zijn de Koopluyden fchuldig , fo fy het over de tijd op reys hou- den 5 aan 't Schip te betaalen voor het geen dàt fy het over de tijd ful- lén gehouden hebben. En fo de Koopluyden eenandere reys willen beginnen , moeten fy met de Schipper op nieuws akkordeeren. K A P. CLXXXVir. Van een Schip j, dat by ^t quintaal hevragt is ^ indien^ het takeling ontbreekt, ALs eenSchipjdat by 't quintaal bevragt is^gereetfchap ontbreektj gelijk de Ankers, of het Roer, oF de Maften, is de Schipper gehouden , als hy aan een plaats is , daar hy voor een gemeenc prijs kan te regt raaken , hetfelvetekoopenj te weeten gemelde Schip- per is gehouden het tekoopen, fo lang als het daar niet eens fo veel fai koftén , als op die plaats daar hy atgevaaren is , en fo hy 't voor dat geld niet kan bekomen , namentlijk voor eens fo veel als het in fijn Land kofte , is hy niet gehouden het te koopen > en fo hy 't des niet t^genftaande koopt , en het meer koft, als boven gefegt is, moeten (Je Koopluyden dat meerder uyt de gemeene laading betaalen , pen- ningpennings gelijk i en fo hy by manquement van gereetfchapj fijn Steng had gekapt (eer dat hy het voorfz, gereetfchap had gekoft) om : 'er eenRoer, oFRoer-pen, of ander houtwerk voor 't Schip van te maaken, zijn de Koopluyden gehouden devoorfz. Steng te be- taalen , en de Schipper moet een andere Steng in de plaats koo- pen. KAP. CLXXXVIII. Van een Schip j, dat van Hooger Hand belet word de beloofde reys te doen, ip En Schip óp eenigerley wijfe verhinderd zijnde van Hooger - A-^ Hand 5 en tergedeftineerderplaatfe niet kennende aankomen y. ii6 IL CONSOLATO DEL MARK il patrone della nane con li mercanti tronerk altro loco per far pmo^ fé il detto loco f offe plk lontano , the il loco {doue lo impedimento fa^ rk^ nelqunle voleuano andare) di cento cinquanta miglia^ li marinari debbano femir detto viaggio , fenz/i gionta a loro falario j impero fé la nane crefcera del nolo per le dette cento cinquanta miglia , che i ma* . rinari fieno crefciuti di loro falario , in quel modo , che la nane cri^ fiera di nolo-y ZT fé la nane non crefcie del nolo , ne i detti marina- ri di loro falario. Ancora più ^ fé la nane per lo detto impedimento hauejfe a rimanere in un loco ^ Cr fcaricare ^ in quel modo , che In. nane guadagnerà il nolo , li marinofìri guadagneranno di loro falario in quella forma mede f ma, C A P. CLXXXIX. Se riaue per impedimento di Signorìa non caricherà, & inderà in altre parte. S'È mercanti noleggieranno nave , ò navilio per andare a caricare in aU cuno loco 5 C7" quando loro faranno giunti con la nane doue doveuano r^- ricare ci farà impedimento di Signoria , che nejfuno non può caricare , ?je niente trarre della terra , fé gli mercanti con il patrone della nam faperanno ^Itro loco^ doue non cifujfe impedimento di Signoria^ che loro potè sfino ca^ ricare , fé il patrone della napte , cr gli mercanti fi accordano , il patrona >€i può andare , che marinaro non gli può contrariare , come nel capitolo fo" pr adetto è contenuto : Cr fé gli mercanti non faranno , avant aggio per il nolo al patrone della naue , il detto patrone non è tenuto far vantaggia agli marinari del loro falario, Ï. Et quando loro faranno giunti in quel loco , doue loro crederanno pO" ter caricare , C?" innanz^i , che gli mercanti fieno facciati y ò la nane f offe caricata tutta , ò parte , veniffe ti detto impedimento , come è detto ^ O^ li mercanti non potranno fare ^ che loro potes fino trarre di quel loco quelle mercamie , che loro comperate hauesfino , O' ancora dell'altre , che lor& volesftno comperare^ "^ il patrone della naue ftimolera gli mercanti ^ che loro iljfaccino , C^ il patrone della naue ve der a , €r cono fier a , che loro non lo poffono tacciare per caufa deW impedimento , che ci farà , €r il patrone della naue dimanderà a quelli mercanti il nolo , O^ lajfefa , che lui ci fark^ 't E Ce».) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 217 fo de Schipper en Koopluyden een andere plaats Tullen vinden , om *t Schip binnen te brengen , en gemelde plaats maar honderd en vijf- tig mijl verder is, als de plaats daar fy na toe wilden , en daar het be- let was, zijn deBootsgefellen fchuldig die reys te volgen, Tonder vermeerdering van loon > maar indien het Schip verhooging van vragt krijgt , voor de gefeyde honderd en vijftig mijlen , moeten de Bootsgefellen, navenant dat het Schip verhooging van vragt krijgt, ook verhooging van loon hebben : en als het Schip geen verhooging van vragt krijgt, fullen gemelde Bootsgefellen ook geen verhooging van loon hebben. Voorts fo het Schip om 't voorfz. 