Reis door Noord Amerika
datzyn vader op zyn zeventigftejaar perikeftenen en noten metzyniait- den kraken kori , en dit zal tegenwoordig nienant hier op die jaren on- dernemen. Dic-bevefHgt hot geen ik gezegdhehitWaac indien tydwa& het gebruik derthee in J^Mitä ^mtrika onbelKod.. Koort- Gene ziekte is hier geraeender.dan die welke de Engetfsht^Fèver and fciK. agut noemen ^ ene koude koons,,,d)e.of ene. alledMgfche, andere- of derdedaagfehe is. Dog bet gebeun dikwyls dat iemani, die-ene derde- daagfchekoorcsgetedlweftjenze ene weekiskwyt geweeft, ene alledaag- Iche i» de .fdaats krygt, en als die weg is, na enigen ty^,_ weder dooc ene derdedaagfehe worde aangetafl. De koorts begint gemeenlyk op- bet laacft van Ai^ftus.of het beginvan September, en duurt den herflt en den winter over tor aan de lente, wanneer, zy geheel verdwynt^ De Vreemdelingen, worden 'er geswenlyk bete^pfte of het twede jaar ^ n» hunne aankomft van aangetaft, en Veel (lerkeri3an de Inboorlingen, zo dat. zy 'er fomtyds aan fterven. Maar als zy 'er de eerlle maal door- komen,, zyn zy 'er ^mcenlyk.het. ovede jaar,, en. Êbmtyds altyd.vry: van. Men zegt. hier in *t gemeen dat de. Vreemdelingen de koorts kry-, gen om zig aan de lugt te gewennen. De Inboorlingen ran Eut opi/cbt ^Qa& hebben op fonunigen pl^eii alle jar^n ettn aan^ yaa kctoccs, dog y Google R. A K o o N. 1748. *57^ iog ftniimigni zyn 'er fpoedig van af, daar anderen zes maandeD lang da^^an< fukkelen, en enigen zélfs toe hunnen dood toe. De Wilde» zyn 'er ook aan onderhevig, dog zoUeric niet als de Europeanen. Geea ouderdom is 'er van bevryd; waar deze koorts heerfcht-ziet men 'èrgry- zeards en kinderen in de wieg,, dikwyis niet boven de drie weken oud,, van geplaagd. Dezen herfll was zy hier veel fterker dan naar gewoonte. Zy m^t de menfchen zo bleek ats doden en fchrikkelyk zwak , dog, Jaax hun nc^thans coe in de tuflchentyden hunne bezigheden waattenemen. Het is zonderlinge dat 'er alle jaren fommige flreken zyn daar de koorts, regeert , ea anderen daar nicTiiiuic 'er van weet. Ook zjti 'er plaatfbn waar men "er voorheen niets van plegt te weten, dog daar zynugemeen- ^r begint te worden. Vele oude lieden verzekerden eenftemmig dat de koorts noit zo hevig en aanhoudend was geweeft toen zy kinderen war; Knals nu.. Dog anderen,, ook mim zo oud als de eerden,, waren van ^^te ,. dat de koorts voodieen naar evenredigheid dec Ihwoonders wel 20 algemeen «n zo fteik geweeft was, dog dat men in dien tyd, toen *er veel minder menfchen waren, en de planteryen zo ver van malkande- Kn lagen, daar m veel agt niet op had kunnen nemen ; zo dat het waarfchynl^k is^dat de uitwerkingen der koorts altyd omtrent gelyk. geweeft ^n;. HeT: is inoeilyk dé waie oorzaken dezer äekte te bepalen; daarQ^r^»- fchynen 'ér veifcheiden' te zyn, en die niet. altyd dezelven; fomtyds,ken. en ik denkgemeenlyk,. lopen, 'er verfcbeiden t'zamen. Ik heb 'er G&- peeskun^ee over onderhouden, en zie bier wat zy. 'er van. dägten. Sommigen m<eendea. dat de. geileldheid van de lugt. in dit land oor- zaak is van- deze koortsv dog de meeflen beweren dat. zy veroorzaakt, wordt door de ftaande en rotirade wateren; en. dit Ichynt de onder- vinding te beki^^dgen.- Want. men beeft opgemerkt,- dat zulken die pi, de n^Burfqhttp van moeralFen en poelen wonen, of op zulke plaat- fen wau men een ftaand en iliakend wacec vindt^ geooegzaam ieder jaar de koorts, krygen,. en' 'w veel Ugter dan anderen van worden aange- taJl. En- dit gebemt voornaamlyk in een jaai^etydèj dat de water ren, door de onmatige hecte het meell' mtvraatTemen, en de lugt mee kwade dampen v^vullen. Ook is de koorts zeer (lerk op alle. lage plaatfen ,- eo waaE tweemaal in de vierentwintig uren het. zeewater, met bot ty: opkomt, en zig met het. zoete water vermengt.. Des zo- mers, wordt meny over zudke plraifen reizende, dikvtryls gedwongen^ zyne neusgaten toetehouden, uit hoofde van den.ftank, dien de. ver- menging van het zoete met het zoute water voonbrengt. Ora deze: reden worden de menfchen te .P^ww-JBe^i,. en t& Salem 'm. Netv Jer- fey^ waar de grond de gezegde eigenfchappen heeft,, jaarlyks veeL ftcriier. door de koorts ^plaj^d,,dan.die. op hoger gyonden.wcaicm- y Google 153 N E W J E R S E Y.- Indien iematit wonende op h(^ landen, ii^ua- men vry is van de koorts, naar de lager landen trekt, kan hy wel flaai maken van alle jaren op den gewonen tyd de koorts te krj^n zo fcmg hy daar blyft wonen. Menfdien, die de frifchfle kleur hadden, uit de hc^r lan- den naar de lagere verhmzende, en daar enen tyd lang blyvende ver- toeven, hebben alle hunne kleur verloren, en zyn 20 bleek gewor* den als doden. Die kan egcer de enige oorzaak van de koons niec wezen, want ik ben in lage landen gewceft, daar veel (hande wate- ren waren , wum- de menfchen zeiden zelden van de koorts gekweld te worden ; dog deze plaacTen lagen twee of drie graden meer noOTd- waards. Anderen waren van gevoelen dat het oovoorzigdg en onmaög eten van vrugten zeer veel de oorzaak was van deze koorts. Dit heeft byzon- derlyk ^ts omtrent de Europeanen die eerft overitomen, ea nog niet aan de lugt en de vrugten van yimerik» gewend zyn^ want cy die hier geborän zyn kunnen *er meer van verdragen, en zyn egter nietgehed vry van de kwade geVolgen der onmatigheid. Ik heb hierover vele Ev gelfcben en Duitfcbers uit eigen' ondervinpng horen (preken. Zy be- kenden het dikwyis beproefd te hebben , (kt als zy eois of tweemaid ïiugteren van een watermeloen aren zy verzekerd konden wezen van bin- nen weinige dagen ene- koude koorts te hebben. Eä liet is merkwaar- dig het geen de Franfcben in Ksnada my vertelden , dat de koortfen daar "minder geme«i waren, fchoon mai daar niet minder watermeloenen ge- bruikte dan in de Kn^ifthe Volkplantüigen, en dat mai nmt opgemerkt liad dat zy koorts veroorzaakten ; maar dat wanneer men in 't hete van den zomer by de lUinoizen komt , een jimerikaanfeb volk , dat op de zelve breedte met Pe^hanie en iVrtr Jfrfiy woont, zy geai vra- termélóenen eten konden zbnder de aanvalfeti ena koude koOTts te be- fpeuren, mdu de fTilden hen óok waarfchowden van zo gevaariykene vmgt niet te eten. Doet ons dit niet denken dat de g^ter trap \ftn hette in Pen/ylvanie en het Land der Ulimzen , beiden vyf of zes graden zui- delyker dan Kanada gelegen , die vnigt gevaariyker maakt ? In de Engelfebe Vdkplantingei) heeft ieder Boer vracCrftieloenen , die men on- der 't hoyen gebruikt, of gedurende het werken in den oogft, wanneer het volk niets in de ma:^ heeft, om zig in de hetté te verkoelen, ge- lyk deze fappige vrugt zeer frifch is. Ook eet men hier in den zomer zeer veel meloenen , komkommers, kawoeraen,yä'MJÄ«, moerbezien, appelen, perfiken, keriTen, en ander ooft, al het welk ook het zyne doet ter bevordering der koorts. DoG dat de levenswys hier zeer veel aan toebrengt, kan men beflui- tcn uit de eenparige berigten van oude lieden aangaande de tyden hun- ner kindTchheid» vcdgeos welke berden de menfchen in die tyden asn y Google R A K o o N, 17^48, rss> t» vele ongemakken niet onderhevig en zelden ziek waren. Alle de flude Zvitdtn verklaarden , dic hunne Landslieden die zig bier het eerft ■ederzecteden enen hc^n ouderdom bereikten, en dat hunne kinderen emtrent tot die zelve jaren kwamen; dog dat de kleinkinderen' en de kleinkkinkinderen den ouderdom van hunne voorouders niet hadden be- «eikt, en zo geaond en fterk op ver na niet geweeft waren. Dog de Zweden kefilai hier in 't begin zeer madg- 2y waren te arm om bran- dewyn en rum te kopen, die zy ook zelven niet (tookcen. E^er hadden zy fomtydseen goed Herk bier. Zy wiften ook genen cyder te maken ^ die nu zo gemeen in *t L^nd is. K(^, thee, chokolaat , waaruit zelfs DU het Landfolk len dele zyn ontbyt maakt y waren onbekend. De meeftcn hadden noit fuikcr of fuiicb geproefd. De thee^ die men nu hier drinkt, is of zeer verleen, of met allerlei kruiden vermengd, zo dat zy nauwiyks meer den naam vsn thee verdient; gevolgelyk kan zy Biet dan ene kwade türwerking c^ zulkoi doen die dezelve in menigte- gebruiken ; behalven dat zy niet miflèa kan van de ingewanden te ver- flappen, daar ry 'S morgens en 's namiddags byna kokend heet gedron- ken wordt. De fnidett, afkcmelingen van de oorfpronglyke bewoott- ders dezes Lands r vcrftrekken tot een bewys van hec geen ik ze^Cr T is bekend' dai hunne voorouders,, ten tyde van de aankomft der £«• ropeanen, zeer -Oud winden; 't Was niets vreemds van 'er lieden onder' te vinden die boven, de honderd jaar wareov Zy leefden fober, tn dron* ken niets dan water.. Bigndewyn, rum, wyn, en andere fterkedrankeo' waren hun onbekend. Dog federt dac de Cbrifieae» hun die dranken: hebben lereu drinken, en zy ze zo aangenaam gevonden hebben, berei- ken zulken^ die hunne luften niet. kunnen t^engaan niet de helft van de- jaren hunner voorvaderen. EiNDELYK,daar waren *èr die beweerden,.dat heruitroeyai vanzo'Vde wehuikendä pknrea y. waaimede op de' tankomft der Eurepeawên de boffchen vol waren , dc^ die bet vee thans vernield beeft, kon worden: aangezien als ene van de grote oorzakeö van de voortgai^en der koort- lën. De nien^;te dezer bloemen verfpreidde alle morgens en avondeai enen lieflyken geur in de boffchen. Het is derhalven niet vreemd »• denken, dat daü-door de fchadelykheid der rottige uitnaaOèmiogen ge* matigd werd, zo dat zy zo gevaartyk in dien tyd niet vraren. : VERSCtiBmBN* geneesmiddelen worden tegens deze kwaal aai^neodj Middë- De /Tfstf.wasYoorheen een. onfeübaar middel, dc^ tegcnswoordig doet len daar Wj ahyd die uiiwerkir^ niet, fchoon men ze hier voor zuiver en' onver- '^Sen- valfcht bekomt. Vele lieden befchuldigden dit middel van iets kwaads in het lichaam agter te htcn.. Dog menlieeft gemeenlyk ondervonden,, dat als de Km» goed was en terflonds in 't begin der koorts gebmikc wierd.,. est bet Uc^am verzwakt was ,. zy de k<K»t3 altyd verhef* zo idat yGoogle i6o N E W J E R S E Y. dat fle "huiveringen niet weder kwamen , en men gene pynen nog zwaaiw In de leden overhield. Maar als de kwaal was ingewoneld en deLyders fierk verflapt had, of dai zy natuurlyk zwak waren, verliet hen de koorts wrel ol» *t gebruik der Kina, dog keerde een veertien dage» daarna we- der, en dwong hen ze op nieuws te gebruiken; waarvan bet gevolg dik- wyls was pyn en ftyfheid in de leden en fomtyds In de ingewanden « ■vraardoor zy belet wierden te gaan , welke pyn hun vele jaren byHeef , en dikwyis xot den dood toe. Deze kwade uitwerking wordt gcdeelre- ]yk aan den koortsbaft, dien tnen iiicr zelden onvervalTcht bekomt, en gedecltelyk aan de onvoorzigdgheid der Lyders onder 't gebruiken van dcnzelven toegefchreven. Ëen~t^m myne kenniflèn was seer ervorea in •( verdryven van de koorts door de Kina, welke by gaf zo<fra de koort» zig m 't lichaam vaf^ezet had. Dog voor dat % ze gebruikte nam hy een sweetmiddel^ dewyl hy djt zeer heilzaam gevonden had. En gelyk hier cle koorts veelcyds van dien aard is dst zy uiec doet zn^ien, zelfs niet in hare hero, mcüeft men door andere middden de uitwaafTeming bevorde- ren. Ten dien einde nam de Lyder het middel op den di^ van de huive- ring en moed dien avond zonder eten zyn. Den volgenden moigen mocft hy in 'l warme bed blyven, veel thee drinken, en wel toegedekt zyn , om (lerk te kunnen uitwaaflcmen. Dus bleef by lot dat bet zwe- ten ophield, verliet dan het bed in ene warme kamer, walchte hetit- chaam met bloed-lauw water, om het tè zuiveren van de vuiligheid door liet zweten veroorzaakt, ten einde die de poren niet mogte verftoppen. De Lyder wierd daarop afgeveegd, en nam einde!yk deKMaverfcheiden* ■malen op den zelven dag in. Dit wierd twee of doe majen herhaald, op de dagen na dat de zieke de koorts gehad had, en zy verliet hem ge- meenlyk zonder weder te komen, en zonder ^ hy 'er in 't vervolg bleek van ta^. D» fchors van den woral des Tidpebooms (*) op de wys der Kin» genomen heeft fomtyds de zelve uitwerking. SoMMGB meofchen fchiUen de wortels van den Komoeljeboom, (t) en geven de fchil den zieken in. Verfcheidenen, die door de Kina niet geholpen wietxien, zyn door dit middel genezen. Ik heb ookmenfcbeti- gezien die geholpen waren door zwavel fyn g^lampt, met fuiker ver- mengd , alle avonden voor dat zy naar bed gingen , en alle ogtenden voor d« ze opftonden , te g^)ruik«i. Dit.deden zy drie of vï» malen in den tuflchentyd dat zy van de koorts vry waren , en namen 'er telkens wat warmen drank op , om de poeder te doen zakken. Dog fommigen von- den hier geen baat by. Anderen namen den gelen baft van den periJkeboom, byzonderlylt dien van den wortel , en kookten hem in water, tot dat 'er ^ helft van Kftv . i') Urioätndrtn Tuli^fera Linn. (f) Ctrnus fiorida. Linn. y Google R A K o o N. 1748. i6| vervielen was. Hiervan natn de zieke eiken motgen een wynglas vol VOOT dat hy iets g^ten had. Deze *ank iieeft enen onaangenaraen Itnaak , en trekt den mond bjr een gelyk aluin ; dc^ hy had vele mm- fchen te Rahon geholpen, die andere middelen te veigeefs gebruikt badden. Weder anderen kookten de bladen åer PotentHla reftans^ of åer Poteatilla Canadenjis, in water, en dronken 'er van voor dat de huive- rii^ aankwam; en het is bekend dat 'er velen door geholpen zyn. De Bewoonders van den ftroom Mabawk, zo wel Amerikanen als Eitr^pers,fkmpenåea wortel van het Geum rivale. Deze poeder wordt Tan fommigen in water gekookt tot dat het afkookfel vry fterk is; an- deren ^ercn *er maar koud waKr op, en laten *t enen dag over (laan; enigen mengen ze met brandewyn. Van dit middel moet de Lyder een g^as vol nugteren neinen t^ zynen vryen dag. Men verzekerde , dat dit een iler zekraïte middelen was , en de Kina overtrof. De genen welken digt by de yzermynen woonden betuigden zeiden of noit door deze koorts ts worden aangeiaft; dog wanneer zy ze es- ter hadden , dronken zy het water uit bronnen die uit de yzermynea komen, en enen Herken flaalfmaak hebben. Dit middel verzekerden ze my onfeilbaar re eyn. Anderen, die niet digt by zulke bronnen wooi*- den, trokken 'er voor enige dag^ naar toe, als zy de koorts hadden, om hec water te dritiken, dat hen gemeenlyk hielp. Ik heb boven reeds aangemerkt, dat £ily met dtrcenfap xeer lieilzaam «egens de koorts bevonden is. Dog men had oi^;emerkt dat een midtfel dat den een hielp dikwyis kragieloos op åen ander is. BoRSTONTSïEKiNGEM (*) ^Y" ook euc ziektc waardoor mea hier dik- Borfïont- wyls wordt aangetaft. Vden van de oude Zweden vertelden my dat zy ftckin- in hunne jeugd *er weinig van gehoord hadden, dog dat deze ziekte nu Sen» zo gemeen was dat zy jaarlyks vele menfchen wegfleq)te. IVbar men beeft opgemerkt dat zy in fommige jaren zo kwaadaardig niet is als in an- deren , wanneer zy de meefte Lyders doodt. Ook is zy fterker op de oie dim op de andere plaats. In den herfll van 1708. Qeepte zy vele menlchen weg te Pems-neckt ene plaats beneden Rakem, ^;ter aan de Deliawarcy waar vele Zwe- den waren geveftigd. De mecften Zn;ft/«i IKerven 'ervan, fchoonzy zeer talryk waren. Dit beeft gemaakt dat buime kleine kindeten, die' overbleven, met de kinderen dä" Engel/eben opgroeyende, hunne moe- denaal vergeten hebben , zo dat *er weinigen zyn die nu bet Zweedfeb verftaan. Sedert dien tyd beeft deze åekte jaarlyks wel enige menfdien X (0 (•) Ptturitit, y Google I6a N E W J E R S E Y. te Penns-ntck om hals geholpen, dog ta geen groot getal. Zy ichee»,. als ware het , te runen , tot in den herfit van dit jaar 1 748. wanneer zy op. nieuw yflèlyk begon te woeden. Iedere week ftierven 'er van zes lot tien oude menfchen aan. Hst was ene ware P/f«r(/w,maarzy had de- ze byzonderheid, dac zy met ene grote zwelling onder den ftroten den hals en met ene belemmerde doorzwelging begooi. Sommigen hielden se voor aanftekend. Enigen verklaarden tn goeden emft dat als zy in ene familie kwam, zy, niet alleen die in 't zelve hiüs woonden, maar bok zulken van de familie aangreep die 'er ver van daan bun verblyf hiel- den. Velen zyn 'er te Pems-neck gewceft, die, zonder dat zy hunne rieke bloedvrienden bezogt hadden, de ziekte gekregen hebben, en 'er - aan geftorven zyn. Et wil de waarheid hiervan niet betwiften, dc^vind het gevolg niet gegrond. De Ziekte woedde het meeft in November.. Egter ftierven 'er enige onde lieden den volgenden winter aan; Dog de kinderen liepen *er tamelyk vry van. De Geneeskundigen vcmden zig in ■deze ziekte zeer verlegen^ Oorza- Het is bezwaarJyk de oorzaken van zo geweld^e ziektens jiiift te be- ken, palen. Een oude Engelfcbe Heelmeefter^rak 'ct dus over. Men drinkt hier in den zomer veel punch en andere hete dfanken, waardoor het bloed verdikt en de aderen in 't middenrif (•) opgezet worden. Tegen ,*t einde van Oftober en-'t begin van November wordt het weder veran- derlyk, zo dat hec op den zalven dag nu heet dan weder koud is. Als de menfchen by die veranderiyke weder veet in de lugt zyn krygen zy dit ongemak. Ook is het zeker dat de lugt het ene jaar ongezonder is dan het andere , het welk van de hette en andere omlhndighedenafhangt , en dit doet veel tot deze ziekte.. Het is aanmerkelyk dat 'er in 't jaar 172^. én 174!)., toen 'er zo"veIe menfchen te Penm-neck ftierven, te Jixtoon weinig doden waren , fchoon beide de plaatfen digt by malkan- der le^en, en dezelve- li^ en grond^eftddhieid hebben. Maar Penn's metk legt zeer laag, en Rakeon tamelyk hoog. . Te Penn's neck woont men ti^hen poelen en moeraf^n , waarin het water ftaat te rotten ; het is 'er vol van bomen, die den wind afkeren. Ook mirdt het waur te Penn's neck niet voor zo goed gehouden als te Rakooa^ fchoon 'er geen .onderfcheid Is in den fmaak. Het wordt, daarenboven in fommige kleine ftroompjes hrakagtig, ak de Dellaware by den vloed opzet en 'er in komt. Op de oevers van deze ftroompjes wooen vele Zwedin, en gebruiken 'er het water van. philadci- Den 3. December 1748. vertrok ik weder naar Pbiladelpbia ^ phia. waar ik nog dien avond aankwam. ■yviide ^ <^ boflchen vindt men overvloed van veriUielden' fooiten van •druiven. wil- yGoogle , PHILADELPHIA. 1748. 1153 wQde Druiven. Een focHt, aaomerkelyk door zyne grootte, waft in de poelen, en worde zeer gezogt van den Raiotn. Deze druif worde van de Engelfeben V&ffeiruif (*) anders Peeldruif, geheten. Zy zyn niet aangenaam van fmaak, en de Inwoonders eten ze zelden, d^ wel een klein Toon van druif, die op enen diuren grond groeic Men gebruikt ze in den herfH rauw. Zy zyn aangenaam, een mei%-< fel van zoet en zuur. Sommigen drogen ze, en bakken ze in taaneoy of zetten ze droc^ vocff. Voorheen maakten 'er de Zweden enen, tamelyk goeden wyn van ; åog hier zyn , zy van uitgefcheiden. Eni- ge Engeïjcben evenwel perflèn 'er nog enen lieflyken drank uit, dien zy my verzekerden zo goed te wezen aïs de befte Franfebe wyn, en lang te duren. Om dezen wyn te maken, verzamelt men de druiven van den 21* Wyn. September af tot den 1 1. November toe , dat is als zy b^tanen lyp te worden. Men moet ze fnyden by droog weder , nadat de dauw weg is. Zy worden a%eveegd. Een groot vat ftaat 'er gereed , waar- in of fyroop of brandewyn geweeft is. Dit maakt men wel fchoon. Haat *er enen der bodems uit, en phatfl bet op ene bekwame wys op ftukken houts in den kelder , of in een warm veraek omtrent twee voet boven den grond. De druiven worden in bet vat gedaan, en, als zy wat gezonken zyn, doet men *«* drie of vierdagen daaraan wedo" nieuwen' by. Een man gaat 'er met blote voeten m , en treedc de druiven. In omtrent een half uur is *er het fap al uit. Dan keert de man de onderilen boven , treedt ze nog een kirarder j en dit is genoeg om 'er het goede vogt uit te krygen j want langer te treden zou ook de onrype druiven doen breken, en den wyn enen kiraden finaak geven. Dan dekt men het vat toe met een d^ deklèl , of met twee dekfèls als men genen kelder heeft , of het weder zeer koud is. Dus laat men het vc^ giften, en in de volgende vier of vyf da» gen werkt het zeer-fteik. Zodra het giften ophoudt wordt *er een fit gemaakt omtrent zes duim sm den bodem, en men tapt wat-v»i et vogt 'er uit, tweema^ iederen dag. Zodra dat klaar en bezonken is, laat men het vc^ over in een kJeinder vat. Van twintig bollen druiven kr^ men omtrenr tvrintig gaUtm fap. H£t kleine vac blyft ftil ftaan , en de ntoft gift voor è& twede reis } en dan is het noodza- kelyk dat het vat geheel vol zy. De fchtüm, die zig boven aan het fpon^ zat , moet *er a^enomen , ai het vat gedurig weder opge- vuld worden. Dit dumt tot omtrent Kersmis, en dan mag men het vaatje ftoppen , op het laatfte is de wyn in Februari gereed en ge- botteld. Ook heeft men bier de gewoonte eD%e rype onoven in een X a -vat (*) i))xpafts. y Google i64 P E N S Y L y A N I E. rat te werpen om *er azyo van te maken , die zeer goed is. Veletfc maakten van deze druiven enen brandewyn, die enen aangenatnen fmaak. heeft , dog die egttr nog lieflyker is als *er wat mifpelen cmder zyn.. Het bout van deze wyngaarden is van geen gebruik ^ voor ftokketr ii het- te buigzaam. Als men. in den ftam houwt, komt *er bkinea kort. een witte Gnakeloze tiarft voor den dag. Men plant ze in vele tuinen om de prielen met hun groot blad te dekketv Als hier, in Mai ea }mii , de wyngaarden bloeyen , geven, de bloemen enen Qeiken d<^ zeer liefiyken. en verfri0cbenden raik, die zig zel& op enen. groten a^- ftand vememen. doet. Om di^ tyd in de boflchen komende kan men, uit derzelver reuk bemerken dat 'et wyngaarden zyn. Hoe ftteng ook. de winters zyn , doen zy egter den wyngaard niet aan. Elke dmif is. omtrent zo groot als ene- erwt, dog wat meer zuidwaaT4s^I^bben zy. de ^otte van ene gemene razyn, en enen aangommen fmüiak^ Bia^ nen in bet land ipaken zy gedureiide een deel van den herfH het voot- naamfie voedfel voor da Beren uit , die op de bomen klouteren om. de drraven te plukken. Men meent , dat ds de wilde dniiven zorg- vuld^ aangekweekt en behandeld werden zy groter en he«r zyn. zoudni. Voonc- Ik zal hier van twee voortekens aangaande het weder gewagen,, waar. kens ra- aan men hier veel geloofe floeg. Sommigen wilden kunnen voorzeggen kyide ^ cie aanftaande winter niet zeer geftreng, zoude zyn , om, dar zy in jgj *^ Oftober wilde ganzen eivandére trekvogels naar het zuitkn hadden zien vli^n, (Be- kOTt daar aan terug gekomen, en in groten getale noord- waards gevielen waren^ Ipdedaad dc volgexide winter is een van de, gemaiigdften geweeft.. Enige lieden voorzeiden .den-5» December,. <^t wy voor dèn arcmd' van den 6. regen hebben zouden. De reden van deze voorze^ing was» dat dezen, moigen by het ryzen der zon zy uit imnne.venHer» alles zeer duidelyk aan- de overzyde der Rivier bad-kunnen zien , zo dat alles veel nader by dan gewoonlyk fcheen te zyn, en dat diigemeenlyk een te-. ben van r^en was.. De voorlpelling; wierd ook tamelyk jutd va:- Tuld. Het Voor. de aankomft der Europeanen Baddën dè WTlden gene kennït: K*[,^"'aan het yzery.fchoon dat. zeer overvloedig in hun land valt. Evenwel Z^!^ wiften zy enigermfue zig van het; koper te bedienen. Enige HolUn- bcnd. '^'' bewaarden i\og, de-, overlevermg- , dat hunne Voorouders', by hun nederzetten te Ne-Wr Tork, vele Amerikanen ontmoet hadden, die kor Dognietpgpgp tabakspypen hadden,, en die hun door idtens te kennen gaven, ^^ dat zy ze in de nabuiufclwp kregen, rfederhand werd de. fchone; ko» 4[>ermyn ontdekt die op Second Rivtr t[M:hsa.EUzabetb-tawn at New Zfrk i& By bet ffxtea in deze myn vond men ^ten waaruit, enig ko- P" yGoot^jlc PHILADELPHIA. 1748. t6s fer gehand was, en enige werktuigen, waarvan de ^meriksnett waar* fcbynlyk 2ig bediend hadden om het metaal voor hunne pypen re kry- een. Zulke gaten tn de beiden zyn ook op fommige plaadèn van Pes- fylvanie, te weten beneden Newcafile zeewaards aan-, gevonden, ea geven altyd te kennen dat 'er kopererts. in te vinden is. Sommigen heb- een zig verbeeld, dat åeSpan/aaräSy na de ontdekking van Mexiko, kngs de kuil van Noord Jmerika gezeild, en nu en d^ aan. land ge- treden zyn, om te üen of *er ook enig goud of dlver zoude ie vinden wezen, en ^ die miflcl^en deze garen in de beiden. gemaakt hebben. Maar, als men al veronderflelt dat zy dus langs de kim; gevaren zyn-, konden zy onmc^lyk ten eerften de kopennynen vinden , en hielden ag waarichynlyk niet op met dit eits, daar zy meecgoud en zilver zog- ten. Met is dstsx geno^zaam zeker dat de Amerikanen deze gaten ge^- graven hebben.. Of zoude men durven vermoeden, dat de oude No- ren y lang vbor de ontdekking van Colombus, bier aangeland- zyn, et» deze koperaderen gevonden hebbeo , toen zy naar het voortreffelyk» iTynland (*) voeren ,, wa^irvan onae oude ov^evering. Sagor ge? Boenid, fpreekt , welk fVynlatid ongetwyffeld Noord Amerika wasï £)c^ hieromaent.zal ik in 't veivolg gelegenheid hebben, myne ged^ ten beter te mten. Het is aanmerkeïyk dat overal, daar men onlang» dieigelyke gaten in de bergen gevonden heeft., welken duidelyk gezien kunnen worden van m^fchen gegraven te zyn, dezelven met veel aar- de bedekt waren^ als of men ze voor de vreemden. verbo^;en had wür len houden.. Op langdurige reizen gebeurt het fömwylén dat het Eootsvolk enen Vcnrlfti^ Wch vangt dien niemant kent , dog , alzo zy meeft gretig naar vifch ge Vis-, zyn , maken zy zelden- zwarigheid *er van te-eten,, fchoon dit veeltyds te.fcheo... ' veel gewaagd is, want fomtyds- worden 'er wel veigift^vilTcfaeit ge- raden. Dog men heeft ene manier om- dezelven te kennen,, gelyk my. versheiden,' Schippers, gezegd hebben,- met, als de onbekende sMi ge- kookt wordt , een zilveren knoop , of een ander ftuk züvers, in aexL ketel te le^en, dit gantfch zwart zal worden als de vUch vei^ftig is^ maar zo niet, verandert het zilver niets.. Dit beweerden fbmmigen.zel- ven <mdervonden te bel^ien. (t) X3,- Dfc (*) Zie hier over- bet zeldzame dog opmeAelyke ««eric gedtdd Tos^xx Miftoria yinlandi» «ntqiM ,Jiu partis Amtrica SeptentrionüUs^ HafnUt, . 1715. in 40. F. (i) Deze proef door middel van het zilver genomen vereifcfat dat het a^- Uoouel van den vifch zo lïerk zy dat het als een ontbiadvc^ op het alver weiiien konne. Maar daar kunnen veigiften wezen die op hei zilver niei wer- Ken-en Doediaiis doddyk.zyn voor den menTcb^ Het vooizigt^fte zou by ge* yGoogle löó P E N S Y L v A N I E. Rbode De Heer Franklin en verfcheiden' andere Héren verhaalden my, dat Mand een ryke Atnerikaan , die Heer van Rbode Island geweeft was, hec voor ene-^elve voor ene bril aan de Engelfcben verkoft had. IHt Eiland is grooc koft^*^'" ê^°^ ^°*^ ^*" geheel Vorftendom , en maakt een byzonder Gouver- nement uiL Deze Amerikaan wift de brillen naar waiirdy te fchatten; want inderdaad, indien zy zo gcmakkelyk niet te krygen waren, zou* den zy uit hoofde van haar natdg gebnük niet minder gelden don de diamanffin. Dicnfl-' De Dienflhaden^ die men m de Engelfcbt Noord Amerikêanfcbe boden. Volkplantingen gebruikt, zyn of vryen of flaven , en de eerften zyn nog twederhanden. Vrye Zulken die volftrekr vry zyn Äajen by het jaar , en kannen wan- Dienli- ^ggj, ^ willen hunnen dienft verlaten, dog wanneer zy dat binnem tyds doen lopen zy gevaar hun loon, dat vry ammerketyk is, te ver- liezen. Eoi knegt, die wat bekwaamheden heeft, wfait tuflchen de zefUen en de twindg ponden Penfylvanifcbe munt » dog op het land niet zo veel. Ene Meid wint agt of den pond in 't jaar. Bebalven hun loon hebben deze Dienllboden den kod, dc^ moeten zig van kle- deren voorzien. Krygen zy enig (bik goeds, zy moeten *er hunne He- ren voor danken. Strvings Het twede foort van vrye Dienftlieden belïaat uït menfchen die jaar- lyks uit Dttit/cbland, Engeland en andere landai overkomen. Dezea zyn alle jaren zeer talryk , oud en jong , van beide fecen ; fommigea vlieden de verdrukking waaronder zy zugteden j anderen zyn uit hun va- derland om den Godsdenll verdreven; dog meeft allen zyn zy ann, en hebben geen geld genoeg om hunne vragt te betalen, die niflchea de zes en de agt pond voor ieder is , en om die te vinden maken zy een. be- ding met den Schipper, dat zy zïg voor öiige jaren zullen laten vaktv pen als zy ziillen zyn aangekomen. ' In dat g^t betaalt hy die ze koopt de vragt voor hun. Dog dikw^s zyn het oude menfchen iBe overito- men, en dezen verkopen hunne kinderen , die dan voor bun zelven en Toor hunne ouderen dienen moeten. Ook zyn 'er die een deel van de vragt betalen , en voor het overige zfe voor enen korren tyd laten ver- kopen. Hieruit blykt, dat de prys der arme vreemdeling in Noord Amerika niet gelyk is, en dat de een langer dient dan dé ander. Als hun tyd uit is , krygen zy een nieuw p^ klederen en nóg enige an- dere dingen van hunne Heren ; die ook verpligt zyn hen te kleden en te onderhouden gedurende den tyd van den dienll. Velen van de • Duit' volg wezen van enen luft tegen te gaan die zo noodlottig zou kunnen zm, niet alleen voor enigen uit het Scheepsvolk maar voor het gehele Schip zdfo > door bet van zo vele ood^ handen te beroven. F. yGoogle P fl I L A D E L P iï I A. 1748. 167 Duitfebers brengen gelds genoeg mede om hunne vragt te betalen, dog willen zig Uever laten verkopen , met inzigt om gedurende hun- nen dienft de taal en het land te leren kennen , oui des te beter te weten wat zy zullen aanvangen als zy hunne vryheid zullen bekomen hebben. Zulke Dienlliieden worden boven alle anderen gezogt , om dat zy niet zo duur zyn als de z-marte flaven , die wel eens zo veel toften ; en de knegts en meiden die fflg by 't jaar verhuren zyn ook te duur, daar dezen nog kwalyk de helft koften, want men geeft gemeen- lyk vienien pond ft. Penjylvanifcb geld voot enen perfoon die vier jaar' dienen moet , en zo naar evenredigheid. Dit foort van DieniUieden Boemen de Èngeljcben Servtngs. Als men zulk enen Serving voor •nige jaren gekolt heeft, en men hem weder verkopen wil, heeft men *er vryheid toe , dog blyft egter verpligt hem by 't eindigen van de' dienftjaren het pak klederen te geven , ten zy men daaromtrent een verding met den iwedea koper gemaakt heblw. De Ettgelfcben en. hrtn verkopen zig gemeenlyk ' veor vier jaren ; maar de Duitfcbers Somen dikwyls met den Schipper overeen, voor dat hy hen aan land 2et, omtrent ene zekere fom gelds voor een zeker gctaJ perfonen, en zodra zy aangpltomen zyn gaan zy iemant zoeken die de vragt voor hun. betalen wille.. Ter vergoeding geven zy een of meerder van hunne kin- deren, volgens de omftandigheden,voor een zeker getal vanjaren; Ein- delyk fluiten zy den koop met die hun het meefte biedt^ De Zwarten maken hec derde foort van Dienftlieden uit. Dezerf zyn Zivar- in enen zekeren zin flaven ,. want als eens een Zwart gekoft is , is hy '«J- de flaaf van den koper zo lang hy leeft , ten zy deze hem aan een. ander overdoet of vry maakt. Egter heeft de Heer het regt niet zy- Ben flaaf om enige misdaad om te brengen, dog moec het der Rege- ring overlaten volgens de wetten met hem te handelen. Voorheen, bragt men de Zwarten uit Afrika^ en byna ieder koft ae, die vermo- gen daanoe had. De Quakers alleen maakten zwartheid flaven te houden, dog zyn niet meer zo kiefch , en houden 'er nu zo velen als de anderen. Evenwel ^ten velen het hebben van flaven flrydig met het Cbriftendom.. Ook zyn 'er te Fbiladelfbia verfcbeiden' vrye Zwarten,. die 't geluk gehad hebben van enen yverigen 0««iw tot Heer te kr^en, die hun hunne vryheid ichonk, na dat zyiem enige jaren ge- irouw gediend hadden.. Te<xnwooiidig brengt men weinig Zwarten meer uit Afrika , wrat zy hebben zig hier zeer vermenigvuldigd. Zy huwen op deze wys- Ais men mans en vrouwen in zyne flavemy beeft, laat men ze t'zamen trouwen , en dan zyn de kinderen ook de flaven van de Heren hun- ner ouders. Maar heeft men enen zwarten knegt , die genegenheid beeft voor de flavia van een ander,, zo hinden men hem daarin niet, dog: yGoogle 1Ö8 PENSYLVANIE. dog men Tieeft *er geen voordeel van , want de kinderen komen den Heer der flavin toe; dus is het voordel^; fiavinnen te liebben. Eien Heer die zynen flaaf ombrengt is des doods fclwlÄg; dog 'er is geen voor* beeld dat ""er een Blanke om deze oorzaak t» dood gebragt is. Enige jaren geleden had een Heer zynen flaaf gedood; zyne vrienden, en de Raring zelve raadden hem heimelyk het Land te verlaren , kunnen- de anders niet nalaten van hem in hegtenis te nemen, en daa was 'er gene hoop van hem te rodden. Men gmg zo zagt met hem ce werk, «p dat de Zwarten het genoegen niet mogten hebben van enen Heer ter dood te äen brengen om het doden van zynen (Icaf, uit vreze dat dit hen tot allerlei gevaarlyke aanflagen mogt aanmoedigen. De Zwarten^ die tegenwoordig van buiten inkomen, worden niet meer mt Afrika gehaald, gclyk ik reeds heb aangemerkt, maar uit de jfmerikaanfcbe Eilanilen , werwaards zy oorfpronglyk uit hwi Land zyn ovetgevoerd; want men heeft ondervonden, dat ais men de Zwarten onmidifelyk uit jtfrik» naar deze noordelyke geweften overvoert , zy zo gezond niet blyven, als wanneer zy trap^ewyze van lugt verande- ren, en eerll uit jifrika naar de ff^efi Indien, en van daar naar Noord Amerika vervoerd worden. Men heeft dikwyls ondervonden dat de Zwarten de koude niet zo wel kunnen verdragen als de Blanken > want fchoon de laatften mets van de koude weten, veriiezen 'er de eer- flen dikwyls de tonen en vingers door. Ook is 'er nc^ een onder- fcheid tuflchen hun in dit opågt, want die regelregt nit Afrika ko- men kunnen de koude zo wel niet verdragen als ïfulken die hier ge- boren of hier lang geweeft zyn ; de vorft doet ligt de handen en voeten , aan der genen die zo eerft uit Afrika komen, of veroorzaakc hun ge- weldige pynen in de leden, fchoon zy die hi«" lang geweeft zyn 'er niets van weten. Daar zyn vele voorbeelden dat de • Zwarten , wan- neer zy des winters uit Afi'ika wierden ovei^voerd , handen of voe» ten door de voril aan boord verloren , hoewel de koude niet buiten mate fel , en het frfieepsvolk nauwlyks gedwwigen was handfchoe- nen te, dragen. Zeifi verzekerde men , dat men hifir Zwarten had ge- had, die van de koude in 't begin eerft zware pynen in de benen ge- had hadden , weiken naderhand van zelven a%ehroken , en met hec ^eefch daarop van 't lichaam gevallen waren. Zo gebeurt het dan hier met de menfchen , het geen men aan de planten ziet , wanneer zy uit ene zuidelyke lugtlbtek naar ene koude vervoerd worden. De prys der Zwarte flaven verfchiit naar mate van hunnen ouder- dom, hunne gezondheid, en bekwaamheden. Een vdwaflèn Zwart koft van veertig tot honderd ponden Penfylvanifeb geld. • ZelÊ zyn 'er voorbeelden dat zy meer ^n tweehonderd ponden g^oldra heb- ïexL Ëea j<»ige (f een mei^e van cwee of drie jaar ba kwalyk gc- koft y Google r VHÏLADELPHIA. 1748. 16^ Idoft worden voor minder dan agt of veenien ~{)ond. Niet alleen de Buêkers, maar ook anderen , mäen fomcyds bunne zwarte Haven vry* ït gefchiedt aldus. Als een Heer enen getrouwen Zwart heeft, die lien) goede dienften heeft gedaan, geeft fay hem dikwyls zyne vryheid als de Heer fterft. Oog £t is koftbaar, want men is dan verpligc zoi^ te dr^en voor het onderhoud van den vry gegevenen wanneer hy CHid is, op dat de noodzakelykheid hem niet tot kwaad doen brenge, of by tot eens anders lafle kome , want deze vrygelatene Zwarten worden gemeenlyk zeer lui en onverfchiltig. Dog de kinderen, die een vrygelaien Haaf gedurende zyne fiavemy geteeld heeft, blyvai alle Ha- ven, fcho<xi hun vader vry is. Maar zuHcen die zy vry zynde krygen zyn ook vry. De Zwartm worden in Naerd Amerika veel zagtcr behandeld én beter cmderhouden dan in de fVefi Indien. Zy krygen even zo goed voedfel als de Dienftboden, en geoinen in alles de zelve voordelen, meenomen dat zy genoodzaakt zyn al hun leven dienft- baar te blyven , en anders niets winnen dan het geen him hunne Meellers uit goedheid fchenken. Dog zy worden ook ten kofte hun- ner Heren gekleed. In tegendeel worden zy in de Welt Indien , en vooral in de Spaanjcbe Eilanden , zeer wreed behandeld. Dus kan men hier enen Z-mart geen zwaarder bedrei^ng doen dan van hem naar de Wefi Indien te zenden, indien hy niet beter oppafl. Ook heeft; men veeltyds ondervonden , dat , als men omtrent dit volk te toege- vend is, zy zo koppig worden dat zy niet meer willen doen dan hun geluft; zo dat 'er ene ftrikce tugt vereifcht wordt , indien men 'er wel vra zal gediend worden. In 't jaar 1630. werden 'er enige Zwarten in em HtlUnd/ib Schip ^>^ ove^bragt, en in Firgime keft men 'er twm^ van. Dezen houdt ^''*"* men voor de eerften die herwaards kwamen. Toen de Amerikanen^ die in dien tyd hier veel talryker waren, dit zwane goed voor *t eeril zagen , hielden zy ze voot Duivels, en noemden ze om die reden lan- gen tyd ManittOt het welk zo wel een Duivel als God betekent Éni- gen tyd te voren, toen zy het eerft een Eurtpifeb Schip zagen, dag- ten zy dat God zelf in bec Schip moeft wezen. Dit heb ik van Amerikanen zelfs , die het van hunne Voorouders gehoord had- den. Om die reden fcheen bun de aankomft der. Zwarten alles in wanon^ gebragt te hebben. Dog feden hebben zy zo ongunftig niec meer van de Zwarten gedagt, want tiians wonen verfcheiden' Zwar- ten onder hun ; en ik zelf heb gezien dat zy en de Amerikanen fom- tyds onder malkander huwen. De Zwarten zyn thans over de honderd en dertig jaar in dit I^and ^ geweeft, en de winters zyn 'er, vooral in Nieuw Engeland en New ^"^ Tork^ al zo geftreng als in Zweden. De onderzij wn nauwkeurig- woeien y Google 17(* P E N S Y L V A N i E. noit ly^ of men niet gemakt had dat ds koude enigen invloed op dé- blank, kleilr der Zwarten had gehad, zo dat het derde of vierde geflagt zo i\van niet vras als hunne voorouders. Dc^ het algemene antwoord was, dat men geen het minfte onderfcheid in de klêur befpcuren kon , én (fet een Zwart hier geboren uit Ouders die ook in dit kmd geboren waren , en welker ouders van vaders en moeders zyde ook zwan in de- tt geweften waren geboren , tot het derde of vierde geflagt opwaards» in 't minfte van kleur niet verfchilde wn de Zwartin ^ lynregt uit i^frika kwamen. Hieruit befloten 'er velen , dat geea Zwart « zyit Qagefl^ oit van kleur verandert, hoe lang 2y ook in een koud land wonen. Dog de vermaig^g van enen blanken met ene zvrardn , of van enen zwarten met ene blanke vrouw, heeft ene andere uitwerking. Om derhalven te verhmderen dat *et zo <«iaangei^e vennei^ingeiv gefchiedden tuHïJien de BUnken en de Zwarten ^ eii dat de iaamea èen al te groot denkbeeld van z^ zelven mogten krygen ten nadele van hunne Meefters , wietd my gezegd , dat *er ene wet was die de huwtlyken tdichen de Blanken en de Zwarten verbood, en dat wel «tider doodftisf > en dat de Geellelyke ås 'ZoAm^ trouw^egdgheid. ♦ertigteri m'ogt van lyn ampt zou aitzei worden. Dat evenwel: de Blanken en de Zwarten- zig vermengen > blykt uit. dg vermengde.- kleur der kinderen die tr Ibmtyds geboren worden^. Meeft ■ Het is zeer te bejammeren dat de Heren van dea zwarte (feven in- itog Hei- ^e meefttf £»^fyr*e Volkplantingai zo weimg zo^ hebben voor der- dciien, jeiver gèdlelyke welvaart , en ze in hunne heidenfche onkunde laten voordeven. Daar zyn 'er die met alle magt hunne Zwarttn verhinde- ten touden van zig in den Cbrifteiyken Go(fe(Senft te doen onderwy- zen, ten dele offl dat ry het voor ene Ichande zouden houden dat zy enen geeHelyken broeder ónder zo veragtelyk een vcJk hadden , ten de- le vermits tj zig Verbeelden, dat zy <fan dezelven a> hard niet meer jMuden 4tunden behandelen,, en eindelyk uit vreze dat zy te trots wor- Sen zcÄiden , als zy zig zelveti op gelyfcwi voet met hunne Heren in het geèftelyke zs^en. Vc^ft Daar zyn venchdden gelbhraten waar in beweerd Wordt , dat de onder ZwartSn hl Zuid j^merika een vergift hebben , waarmede zy malkander hun. - ^ni hds belpen, fidioon de uitwerking niet fchielyk volgr, maar eeril lang na het in*emen van het g^ft befpaird Wordt De zelve gevaarlyke lonft is onder de Zwarten in Noord Amerika Ijekend, geiyk de onder- lindüig geleerd heeft. Egter zyn *er weinig die het geheim weten, en die kennen ook het middel daart^n. Om die reden wanneer een Zwart zig vergeven voelt , en eticn vyuid kan bedenken die hem liet vergift miflctóen gegeven heeft, gaat hy naar hem toe , en zoekt bfim door gebeden en gefchenken tt bewegen «n hem van het ver- gift yGoogle P H I L A D E L P II I A. 1^48. 171 i^ft te verioHèn. Wtnnser deze boosaardig is, ondcenc by niet aUeen ^c hy den ander vergift heeft ingegeven * maar ook dat hy 'er een middel tegens weet. Dit vei^ doodt niet dan na enige jaren tyd^^ Dog van het c^nlilUc af dat men het in faeefc begint men wtteteren en is men zelden meer gezond. De ongelukk^e l;an genoegzaam van het tydftip af dat hy het ver^ m kre% merken dat iiy vergeven is. 