Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
J182. De mrm gaat uit van den nominalen vorm, die on achter zich krygt, zoo 't werkwoord in dien vorm geen aanhechtsel heeft (§ 99 op ^-^ bl. 154), terwijl an 'taanhecnsel i vervangt, en achter 't aanhechtsel Mj^ hm neg onhon komt; b. v. hutcaton (mambuicat), buwatan {mamwwaM)^ s^//^^ surattonaf\on of surattonohkon (J 12, c, nianuraiton) , pabowaon (jpabo- / tealkonj). 't Aanhechtsel onhon verliest in den regel de laatste letter- greep, zoo 't substantief bepaald wordt door een pronominaal aanhecht- sel; b. V. surattonottu (myn op te schrijven iets), mrattonommu {Uw op te Bchrjjpen iets), maar suraUonotton (of surattonohkon) ni anakku (mijn zQorCs op te schrijnen iets). a, In plaats van dohon (mandSk) vindt men vaker dohonon. Uit dökon (zoid-M.)is te vermoeden, dat T. vroeger een dohon in plaats van dok als stam- woord had. Evetizoo blijkt ait dohom (O., bl. 39, XI, b.), en dum, dat du- mon (M.), hoewel het heden als stamwoord geldt, oorsprookeiyk een passief-ver- baal substantief is. Diergel|fke heden als stamwoord geldende woorden zijn nii 't streven naar tweelettergrepighcid verklaarbaar. * / 263 M« pkaiat sleehto 0» vtfor 't aHnheehsel ^mb (vgL D.); b. v. gnratonkon (noorü-M.: ift^Miöfkan) vim mmyuraihm, B. kwik èuil» (fgl. M.); b. t. êUNUénKm {mHuraikên), terwijl a» én (>m op zeer weiAige «itocmderiiifsii itti befiddn ^ s^a. Dit tebQni de reden te zQü , dot bflt «eft Tooriiwbtiel berigt, waar ztüks aiet in T. plaats heeft; b. v. pêr- mamif^miHt (bl. 199), këmaiê» ($ 1«4) === «M/i^dM. ^ Jmi. 'k Javaatasoh beeft in dit «abrtantÜef an böveft è» yetkoreili , en beieft' dus 't omgekeerde gedaan van D. Het kee^ ^ eehter beböodeo in den paasieven inperatiaf ^, en sekaift een n in aebter statnwoordea op een klinker eindigende; b. V. iuMiéën (= iuAaron), worde ket door V gtiochi (sQ het uw ioopteti. 't Saad. plaatst 't iiaahechtèel hi (gun) aobter 't aanh. an, dftt er in 't aetibf ^^ ook in plants van i gabefcigd wordt (Aant bl. 116); b. v. pentdin'ên T&n iken- ta&n, 't Mal. bezigt als passiven imperatief den aominalen vorm en daarachter 't httlpwoord 0l»A {hèrolehi iets verir^en, vgl. manai van «£); b. v. hSH-olehmu, ket ibordé door U gekoeM (het zg Uw koop^). Dit hnlpwoord heeft in 't ge- bmik aooveel nitbrtiiding gekregen, diit ket ook na den nominalen Vorm plaats neemt in den derden persoon van ket eerste passief, zoo de agens door een tlnb- itaatief genoeitod wordt; b. v. di-èunuA oUh ratffa itu, door den vorst wordt het gedood. Dit is wel eea sterk bew^s, dat een substantief in de nitdrokking vén ^'^^"'"^ 't passief optreedt, 't Hnlpwoord wordt voorts ook achter verwantschapstermen gébéfeigd; b. T. anak oiek ntangkubumi (^ikind vaH den MangJtuhmi), dat men ^pvatl» ais 't door deH manffftubumi geteelde Hnd, want men bezigt het hnl'pw. bij vent^ntschapstermen om bepaald te doen uitkomen, dat zrilk een tenti\ vaak nit beleetöheid' gebeirigdy een eigentmke beteekénis hfeeft, zoodat anaJt oteÜ *t zelfda is als anak kandung in 't Men. (eigen kindy door mQ verwekt of gebaard). Aan- de beteekenië door van oleh neem ik do vrijheid te twijfelen. <^^ Wfit de öeieekmis betreft, dit sabstantief stelt een voorwerp voor, }133, dat 't object is van het door 't werkwoord verbeeldde. Daar nu 't werk- woord 200 til» men boven (§ 45 onder) gezien heeft, slechts W^ea iets l^^v^ ^i,', , gerigte handeling voorstelt, zonder dat dat iets haar behoeft onder- gaan te hebben, zoo kan dit subst. zoowel iets betéekenen, dat de han- ^ Roorda, Jav. Gr. f 294, be:£igt de term objectieve imperatief, dié mën ook, zegt hy, de imperatief met hepadtd object kan noemen. D6ot passieve impera- tief te bezigen is m<n lïieer in overeenstemmiDg met den terïn passief, en heeft dan niet doodig er itog by te zeggen , dat bet een imperatief met bepaald ob- ject is (f 101). 204 deling reeds heeft ondergaan, als iets, waarop zij slechts gerigt is; zoo beteekent b. v. hab^aran {makkab^jari^ ( 96) niet alleen '/ geen ge- treesd wordt, maar ook 't geen, waarvoor men bevreesd mod g^n of te vreezen heeft; kundulan (makkundnlijt waarop gezëen wordt ^ maar ook waarop gezeten kan worden of *t geen bestemd iê^ om er op te aUen (vgl. op bl. 209). De laatste beteekenis heeft verre weg de overhand, zoo ala. reeds gebleken is uit dahanon (bl. 171, onder). Omtrent *t gebruik is het noodig 't volgende op te merken: l"*. Als praedikaat optredende (§ 36) drukt het een begeerde noodzaJce- lykheid uit; b. v. dalanna i ninna i&uttonokku (Ib., bl. 79, r. 9 v.o.)> 200 ik 'teerst een vogel, die spreken kan, vind, dan moet^ zeide hüy die zijn weg door mjj gevolgd wordpn (dan moest ik den door hem betreden weg volgen); rappingon ma pinggolna^ hare ooren (van de overspelige vrouw) moeten worden versche^rd; di djolo, part^ahon; di pudi, paimaon (bl. 190); sai namón do gararommu utangmt di au (Ib., bl. 307, r. 3), n u (ik geef geen uitstel) moet door U die Uwe schuld aan w^' betaald worden; sai gana-^ana do dokonon (§ 132, a,) gowarm, beelden moei worden gezegd de naam er van (men moet ze beelden noemen, en niet zeggen, dat het hout ia); andungwn ma na sahit inon^ de zieke moei worden heweeklaagd (de zieke moet als dood beschouwd worden; zoo gevaarlijk is z^n ziekte); d^a dé>a puUtngon^ welke zaken moeten voor een gededte (zoo ongeveer) by elkander gebracht worden? molo sowada garama, gadison ma 1, zoo z^n betaling er niet is, dan moet die verkocht soorden (zoo de vader niet betalen kan, moet z^n dochter verkocht wor- den); behé dohonokku manuruk (Ib., bl. 42, o.), hoe moet manuruk door m^ opgevat worden? (wat moet ik onder manuruk verstaan). <-^ — Dikwijls bezigt men nog 't voorhechtsel si (§ 152, 2>*.) er b^j; b. v. dihana ma si^anganon^ welk gedeelte er van moet worden genuttigd? aha ma ninna si-djalahakku^ wat moet, zegt hij^ door my gezocht worden? (wat wil hij, dat door mig gezocht wordt?); ya si^ala^mmu, ninna, sada horbo, sada lombu, 't geen door ü, zegt hy, moet worden gezocht is één buffel, ' één rundbeest, enz.; aekna sibonduton, anggo borsangna i binolokkon do (Ib., bl. 43, r. 15 V. o.), 't sap er van is 'tgeen opgeslikt moet worden, 't uitgekaauwde daarvan daarentegen worde maar weggeworpen, "Ver- der beteekent het een stellige toekomst, en wordt dan vaak als het als praedikaat optreedt, door sai (§158) voorafgegaan; b. v. o.), waarom moet door V voor mij verzwegen worden, wat uwe grief is? bejasa ma dohonommu au panggalakkup , waarom moet ik door U voor een pangalakkup uitgemaakt worden ? bejasa ma sai papanganammu saluhutna djolma na pinangusmt, uwa ta-^pangdu ma deba, waarom moeten al de mensehen, die door. U geroofd worden,' door Ü opgegeten worden? kam f laat ons er eenigen van in 't leven laten/ bejasa sorommu au, waarom moet ik door U gevat worden? (wat behoeft ge m\j op te pakken? ik heb immers niets misdreven). Zoo er een negatie achter bejasa gebezigd wordt, gebruikt men liever 't eerste pass. ; b. v. bejasa inde di-topot ho Is Baar den vonii vaii manappur, iu plaats waarvan men echter pasappur- (kon) bezigt; 't stamwoord is 't Zelfde als 't Mal. tjampur. / 206 (lb., bl. 5, r. 8), waarom wordi h^ nUi dwf U ^^ezacki? (wnaroin gaat gij bem niet besoekenP; Ygl. de aanhaling in § 1421). -^ — Dikwijls bezigt men er nog tung vdor, vooral na inde en molo; b. v. ii^dö ttmg tadikkowmmu ma kami -dohot dainanff, goo ^ m^ en mijn moeder moei (of tolHreii mU)^9erlaien, enz. (zoo gij het over uw hart kant verkr^* gen ons te verlaten, enz.); inda iung tageanon na mangttgo hami di ho, er behoeft voUtreH niet gevreesd te wm^deur dai 0y Uin H verderf 9tdienx storten. Dit tun^ (§ 158) moet men ook gebruiken b^' intransitief gebe- zigde werkwoorden; b. v. beeaja ma tung lao ho, toaarom moet gif gaan? bejasa ma tung kaSang ho^ waarom moet gy tUegenf Achter meio is ook paia (§ 158) zeer in gebruik^ b. v. molopala di-pangam hami na duwa^ bokd baenouy xoo h^ one beiden Meetrekt wU of moet opeten, hoe te dóen? molo ptda tadUkonommn au, behd baenohi soo gij mjj moei verlaten ^ enz.; meiopala marmutu hita, behd haenom, zoo w^ oorlog moeten tfoerei^ dnz. M. bezigt 't voorhechtsel si slechts zelden. D. wijkt in *t gebruik niet af, maar gebruikt natanrlijk hem eigen woor- den; b. V. kade mango hentaiénta, wat dan moet door ons gebracht worden i' (wat wilt g\j, dat wij brengen?); muda buwah ngo hënfatëniu, zoo slechts vruch- ten door mij gebracht moeien worden, enz.; malot nenge tagamën i-bunuh hi- iuwara Hta, niet meer behoeft gevreesd ie worden , dat de vleesehspoien ons gullen dooden (w^ behoeven niet te dachten, door die spookeu gedood te zullen worden); . «lo/o/ nen^e mëralëng naposo (Ib., bl, 173, r. 3 v. o.), het is goed, dat g\j allen landgenooten , door de geweerschoten geroepen, gekomen zQt, de bedienden behoeven tf nu niet meer te halen; malot ne mëralengi naposongku bajindene (Ib., bl. 177, r. 7), mijn bedienden behoeven ulieden niet meer te halen. Sf". Als bepaüng van een sabstaatief, om aan te duiden, dat 't voorwwp', er door voorgesteld, bestemè of geschikt is de door 't werk- woord voorgestelde handeling te ondergaan; b. v. éffadihon aek in»^ mon ni gadja, worde door W water in wording geèrcÊohi om gedronken te wedden door de oV^anten, Biet kan tevens een toekomst uitdrukken; b. v. geemp taon mangan^ iha pangulahononna, ieder jaar eten we dóór dai z^ voor on>8 veldarbeid verrigten (we kunnen er staat op maken te eten , als zijnde 't geen, waarvoor door hen veldarbeid zal verricht worden; Ib., bl. 308, m.); ptdotunc» ro ma eindap art doèhonohku, overmorgen komt een daghaler, door mij zuUende bevolen worden (overmorgen zal 307 er iemand op m^n bevel naar den bepaalden dag komen vragen), 't Gebruik van dit subatantief als nadere bepaling van 't praedikaat om aan te duiden, in koeverre iets van 't subject wordt geptaediceerd, is zeer. frequent; b. v. iukiuk na eo t^adilakohonokhm, eem dndkeUngy die niet mag ia dea mnd geüagea worden (die niet goed is, dat men er zich niet aan stoort, zoodat men toch gaat; bl. 105); arinaêo iapa tdako^ nokkon^ een dag^ du niei geêckiki ie om er veldarbeid ep ie «erridUen; tttbi partdian, IMer is het em er in te baden (als object van het baden er in, § 55); mateadi tonggi on pangamm, dii is zeer zoet om gegdm ie worden; gaJbür do i taUihommu, het iê gemakkelijk om door U gehou- iDen ie worden (G^ kttnt gemakkelijk er in houwen); pangaieandean (bl. 197, onder). Zoo ook met oh (§ 168); b. v. eowadm oio au iabi^ jaonj ik wil met geia^jad worden (ik wil niet oa den dood van n^n man door zijn jongeren broeder tot vrouw genomen worden). *«->-* Va» mamiaen heeft men èaenon, dat mei bekd in een vraag vaak gebezigd wordt naar 't geen, dat met iets gedaan moet worden; b. v. bekd baenon pidong on, koe moet met dezen vogel gehandeld worden? Met 't voorh. ai heeft dit passief-verbale substantief de bepaalde beteekenis van Hgeen, dat bestemd is om gemaakt te worden tot Hgeen men er achter noemt of 't geen waaruit iets gemaakt ie (bl. 203, onder); b. v. si-baenon haily *t geen bestemd ie om er een kengelhaak van te maken; hafu do hapé si-^aenon gana-gana i (Ib., bl. 310 b.), het is dus hout, waaruit die beel- den z^n vervaardigd, Voorts is dit substantief veel in gebruik met nog een ander substantief, door ni ingeleid, ofwel met een pro- nominaal aanhechtsel als nadere bepaling er achter, om aan te duiden de persoon, Toor wien iets gedaan wordt, of aan wien iets gegeven wordt, om er dat mede te doen, wat 't werkwoord voorstelt; b. v. of wel 't eerste passief in pi. v. 't passief-verbale substantief bezigen ; b. V. di'leon ma di^angan é^cHmana i (Ib., bl. 1), door hem werden aan zijn vrouw die vruchten te eten gegeven. 208 M. Voorbeelden alhier lyn: hm to tola do paodomffonhm do i (Ib.^ bl. 128, m.), dat Idnd moff met in 't leven ffdaten worden s twpa tola do^ i somèa'SotU' tonkop, het ia nog geaehikt om als oferande te worden aangeboden. D. Een voorbeeld alhier, dat aang^aaid verdient te worden, is: aeai^thutki mo moAar m ari pëntjamètëniën dëJtët përdalanëniën, hêmgin pMëmëniën, daarop werden tij door hem onderrigt omtrent den dag, ala bestemd om er veld- arbeid op te verrigten en te reigen, en de naeht, als bestemd om te ^apen (hg deelde hun mede: de dag is de tQd, waarop veldarbeid verricht en gereisd moet worden, en de nacht is de tijd; wanneer geslapen moet worden). 3°. Zoo het geheel als substantief gebruikt wordt, en dos slechts de benaming is van een voorwerp in zijn soort, dan is de oorspronkelijke beteekenis toch nog zeer goed na te gaan; b. v. dakanm (bl. 171, ond.); panganon, ep^ê (wat bestemd is om gegeten te worden), habHiira»^ i^ verschrikkelijks (bl. 204), haüdn, seAaamdeelen^ een eehddwoord, hdeedi" gende uitdmkHng Ctgeen waarvoor men zich te schamen heeft, § 96), parumaen (§ 29, III), schoondochter (die in huis ie brengen is^j\ 66), enz. Als subst. stelt het dikwijls ook een bepaalde taqJc voor; b. v. gotilon, 't oogsten van de rijst (zie Wdb.); ulaon^ veldarbeid, te vieren feest; ba* loan, het wieden; ya sun ordangon i, asa mtdak ma halak iu rwna, toen nu H maken van pootgaten gedaan was, ging men terug naar de huta; ija ttunga sun rabijon ni halak, nunga sun dohot taèaonna, nuUsinar na-- mandt toen nu gedaan was het hakken van kreupelhout van de lieden en ook hun veUen van 't geboomte op de te bezaaijen akker, en men niets meer te doen had dan 't gehakte hout te laten droogen, enz. -^ — Ëen en- kele maal beteekent het substantief een maat; b. v. odontm, een duim breed: duwa hati odonon bidangna, twee maal te drukken mei den duim moet de breedte er van zyn; tukkolon borsi, een roeiriem in omvang (een roeiriem kan er overeind of atutsgew^ze geplaatst worden: tukkolon borsi hinaruwak ni babana, de grootte van eijn muü is zoo groei als een roeiriem lang, d. i. men kan in z\jn muil een roeiriem overeind zetten); haiton porda„ 900 laag zjjn, dat het met een porda afgehaakt kan worden (b. v. van vruchten, die men met de niet zeer langej9ord<s bereiken kan). Deze maatbenamingen moeten verklaard worden als verbale subst., gevormd van een zamengesteld subst. , zoo dat b. v. haiion porda letterlijk betee- kent: 't object z^n van een haii-porda (een werktuig om af te baken ^ Vgl. pabagas^hon) in M. 209 bestaande in een pwda) d. i. te bereiken met een als hait gebezigde porda; evenzoo beteekent tukkólon borsi letterlijk: 't object z^jn van een tukkol'borsi (een stut, bestaande in een korte roeiriem), d. i..te statten door een borsi als stnt. De passief-v^rbale substantieven met 't aanh. an, hebben niet altijd een werkw. met 't aanh. % tegenover zich staan, en kannen ook van een ander werkw. in beteekenis afgeleid zijn. Zoo is mij b. v. een mamangani, dat mi iets eten zonde beteeke- nen, nooit voorgekomen als een actief tegenover j^aff^aiia», Y^.Hgeen, waarvxt kan gegeten worden (b. v. een groot blad); 2*., waaruit gewoon- l^k gegeten wordt (bord of schotel) en 3^., waarin door een kwaal w gevreten (lidteeken b. v. van een invretende huidziekte; panganan ni ngenge, pockmarks). Zulke afgeleide substantieven stellen een plaats voor, waar 't geen 't werkwoord voorstelt, of gewoonlijk plaats heeft, of kan of moet plaats hebben, daar 't aanhechtsel an weder een prae- pozitie vertegenwoordigt, die wy op dezelfde wyze hebben weder te geven als 't aanhechtsel i (§ 60). W^ moeten zulk een substantief dik- wijls omschrijven met 't geen, waarin, waarot>, waaraan, waarb^, enz.; b. V. gadisan, waar verkocht wordt o( verkocht moet worden, enz.; podo-^ man, waar geslapen wordt of geslapen moet worden, enz.; inganan, waarin gewoond wordt, waarin iets in kan zijn (woonplaats, doos); djappakm, waar gegraasd wordt (weide); borotan, waaraan gebonden wordt (sXagtj^aBl, mamborotton, een beest aan iets binden om het te slagten); tanoman, waar- in begraven wordt (graf); suhutan, waarover verhaald wordt (de held van een verhaal, manuhutton, iets verhalen); aropan, waarin in hinderlaag gelegen wordt (hinderlaagplaats); sorangan, waarop nedergedaald wordt door een geest (de persoon, dien een geest pleegt te bezielen); tu» watan, waar langs gedaald wordt (naar beneden hellend terrein); nak- kohan, waar langs naar boven gegaan wordt (naar boven gaand terrein); landjdn, waaraan gedragen wordt (zie Wdb. lonend); bqfangan, waarin vastgezet wordt (blok voor gevangevLen, m^tmajakkon, iemstud in H blok zetten), lomingan, tubiran, enz. Waar 't actief 't verbreedde passief aanneemt (§ 116), heeft dit substantief natuurlek ook den verbreedden vorm; b. v. pargordn, waarover men een gora heeft (de aanleiding van een guerilla, margora); parbaddn, waarover men twist heefl (twistappel); parmusuan, 't geen, waarover men oorlog voert (marmusu). Over/w- nortoran, panakkoan^ pamotoan en andere verbreedde vormen, zie § 129 en a bl. 198. — »— Verder kan 't aanhechtsel an even als 't aanhecht- sel i niet aUeeti op een meervoud slaan maar ook op 't herhaaldelijk of 210 üf m aan pUuiU kMen van *i geen 't werkwoord voorstelt; zoo betec- kent ddlanan ook toaar geêutig door iemand geloopen wordt; b. v. hu-^uk- kun dalananm, ik gal onderzoek doen naar den weg, dien hij pleegt te gaan. 't Zelfde woord beteekent ook een groote reis; van daar mwrda- lanan ^ , dat men vooral niet opvatte als 't meervoud van mardalan y (§ 54), maar als te zi^jn mar + dalanan, Als bepaling van een an- der substantief komt ook dit snbstantief dikwijls voor; b. v. lobong panganan ni ordang t, de gaten (in den akker), waarin de ordangs keèifen gevreten (letterlijk: de gaten-^etplaate van de ordangs ^ d. i. de door de ordangs geboorde gaten); tHos tihalan ni rudji-rudji, 'n kleed, waarop de verschillende doelen van den koopsom eener bruid gelegd worden of te leggen z^n; sopo podoman ni uluèalang toba t, de sopo waarin de Toóasche voorvechters sliepen of moesten slapen; lubang pagoan, 't gat, waarin ge- heid wordt (de gaten, waarin de palen van 'thuis staan of opgerigt zul- len worden). In zamengestelde benamingen vindt men dit snbstantief zelfs door een ander onmiddelijk (zonder praep.) bepaald; b. y.gulangan- rondang, waar een gebrande rystkorrel rollen kan (benam, van een schei- ding in 't haar, bij ons onder den liefelijken naam van luizepaadje be- kend); saburan-èittang t waar sterren gestrooid z^n (ben. 211 dus moet opgevat worden, moet men, waar zulk een woord niet uit 't Men. of Mah is overgenomen, er aan denken, dat door an, als verte- genwoordiger van i, ook 'tzij een meervoud, 'tzij een herhaald of ge* wooal^k plaats hebben beteekend wordt; zoo is b. y,paêulakan(j)asulak- [kon]) eigent lijk die gedurig gezonden wordt (dien iemand pleegt te zen- den); cgvdjungan, 'i geen gedurig op 't hoofd gedragen wordt (de geest, dien iemand pleegt op 't hoofd te hebben; van daar de geeit, die een bepaalden persoon bezieU), Zoo kan ook 9uktUan (bl. 209) opgevat worden als 'i geen pleegt 't voorwerp te zijn van manuhiUton, Op dezelfde wijze is ook tabanan te verklaren, daar het op 't meervoud ziet (b. v. kalak ia- banan , buU gemaakte personen), a. Van toru (§ 166) heeffc men torttan {een laag terrein), terwijl men van bagds {diep zijn) bagasan heeft, om het met een praepositie als by woord te kun- nen gebruiken; evenzoo èalijan van baU (f 156). , '. b. Vaak bezigt men voor 't passief- verbale snbstantief 't voorhechtsel si, vooral waar het geheel als substantief optreedt; b. v. ti-panganon. Ook ii-ha- hdn (de oudste in ouderdom of rang), en ti-anggijan {de jongste in ouderdom of rang), z^n zulke substantieven, en beteekenen letterlek: een persoon jegens wien men "oudere ot jongere broeder *! pleegt te zeggen^ Nominale Werkwoorden, Onder de afgeleide enbetaidieven behooren ook de nominale werk^ S 134. woorden y d. i. werkwoorden, die den vorm hebben van een substantief, maar door als praedikaat op te treden ($ 36) de beteekenis hebben van werkwoorden. Hunne beteekenis is geheel in overeenstemming met hunnen vorm, daar zij steeds een toestand, meer een lijjden dan een handelen, voorstellen. I. Be eerste soort heeft ^taanh. o», en stelt H lijden aan een kwaal, 't hebben van een gebrek, of iets dat leelijk staat, en Hverkeeren in een onaangenamen toestand voor; b. v. batuhon, aan hoest lijden; arunon, aan ie koorts lijden; iposon, *nlidteeken hebben; halejonon, hongerle- den; tuwanon, ^den aan den tuwan di atas (zekere Muh. heilige, wiens graf zich in de nabijheid van Barus bevind, en die den patient ^ met een zekere kwaal bezoekt); miseon, een leelijke snor hebben, bar er uitzien, als een kind spreekt dat bang is voor een snor; djangguton, een leel^ke baard hebben. Sommigen zijn afgeleid van een actief-ver- baal substantief; b, v. pamburhungon of pamurhungon , verkleumd z^n ; /' 212 panggani^ganion^ ie viUerig e^n; pamundjungcn, 'i gebrek keèbe» van ie tsofpiioneel te zijn ('t ongeluk hebben, van anderen in 't een of 't ander te ^verschillen, zoodat men aanleiding geeft tot voor zich onaangename praaijes); panogtHtogón {sog6)y IwrzeUg van aard eün;pangiia'i9a(m^pan- galmgo4ingón, enz. — — Anderen hebben weder 't voorh. ki of m (f 30, XI) met een sluitenden neusklank, en tevens 't inh. al; h, v. kdUkkokkoion (§ 14, a.)> halippodomon (§ ^yN,a.\haUppurpur<mtkalmatafm^ eaUmboU hóUm^ in plaats waarvan D. heikelen heeft. Slechts b|j een enkele is de beteekenis van kwaal of gebrek niet meer zoo goed te zien; b. y.pangr gidak-gidakon. -^— Over paiiaroMon^ patungoromm, patungoripon^ enz. zie § 86. In hohojamon {gapen van slaperigheid, last hebben van vaak) is de eerste lettergreep nog herhaald; even zoo in Msombopon, M. bezigt panguntjomlopon ($ 81) = sosomèopon. -^- Buister Is m^ de be- ginnende m van maimataon en maipusuon, waarin i achter 't voorhecbtsel ma vroeger denkemk M is geweest (zie bl. 27, r. 2). D. heeft kaden (aan wat? lijden, van iade)\ bëlèëlen (zie in de $, onder); rentJUin (bl. 36, F.) = paturoiHton; iungërëmën (bl. 41, III, a). =, patun- goromon; Aawajam (bl. 112, Jamm,, en bl. 34, C.) = hohojamon, II. De. tweede noort heeft 't aanhechtsel an, ff. Van een substantief afgeleid, wordt door 't aanhechtsel een plaats aangeduid, zoodat 't subject door dit werkwoord voorgesteld wordt als een plaats, waar 't geen 't stam woord beteekent waargenomen wordt;. b. V. panaean^ zweeten, de plaats zijn van zweet (pana^); rmgitan. Uut hebben van muggen^ iets z^n, waar zich muggen {rongif) bevinden (} 36). b. Van een werkwoord afgeleid, heeft deze soort van nominale werkwoorden een ander suliject dan hun stamwoord, namentlijk een persoon, die lijdt aan 't geen 't stamwoord voorstelt; b. v. haisitan^ pijn hebhen (hatait^ zeer doende); ngolngolan, zich verveelen (ngolngól, vervelend 9 van een werk, verdrietig van een taak); ngaljjan, het koud hebben {ngdlty koud van 't weder b. v.); hodohan^ het warm hebben (ho- dók, warm van 't weder), enz. Een enkele heeft nog 't substantief vormende voorhecbtsel a door een neusklank gesloten (§ 136); b. v. ateólotan van eólót^ apporoian van porót^ een vroegeren bijjvonn van do- rót (bl. 58, II). c. Wat 't stamwoord voorstelt wordt verder door 't aanhechtsel versterkt, zoodat dan de afgeleide vorm een gedurig of in hoqge mate plaats Rebben beteekent; \\, v. horatan^ zeer beladen zyn (boraf); 213 mmanpau, iteedi of grof winnen h^ het spel (numanff *); èoêurem^ zeer verzaagd zjjn {bo8ur)\ ratratan, zeer beiaden z^ met vrttèhten (ran een boom b. ▼.); heUeean^ lamvnan, gwfgnran^ enz. d. Verder beteekenen deze werkwoorden een Terkrjjgen of yerliezeii ala een toestand; b. ▼. maUan ' (Ib., bl. 277, m.)f dooden hMen van temand, waarvan krygsknechten zyn gesneuveld; agoan^ een terUeskeó- èen^ iets verloren kebèen, beetolen tyn ($ 100); tubman^ dow^: gt^oorie of groei iets gekregen hebben^ h^oeid z^n, gezegend z^ mei kinderen; dapo- tan (Wdb., bl. 288 » regts) of djuppangan, iets krijgen, vinden; b. v. mula au t^i^p djvppangan pidong na malö marhaU-kaia (ib., bL 79, r. U v. o^), indien ik Heerdeen vogel ^ die spreken kan, vind, tnz, Deze werk- woorden kannen weder onmiddel^k, zonder tassehenkomst eener prae- pozitie, door een substantief bepaald worden, dat 't voorwerp voor- stelt, waarin 't verlies of de aanwinst 'bestaat; b. v. lubuan dnkid, be- groeid z^n mei gras of onkruid, iübuan anak, door dé geboorte van een zoon gezegend z^n; dapoian laha, winst verkregen, voordeel behalen ; djol- ma na djuppangan baèijai », de menechen, die 't ongeluk hadden eén tijger aein ie treffen; t^uppangan pidong na maló marhata-^kaia, *t geluk hebben van een vogel, die spreken kan, aan te treffen; isian omas, gevuld z^n mM goud; agoati kepeng, geld verliezen, geld kwijt raken (van iemand, die bestolen is), euz. Sommigen z^n, zoo als mafi, nog tevens als wërkelpe substantieven in gebruik, en vereiseben daarom nog een praepozitie voor een bepalend substantief; b. v. haju isian ni 9opona i, de boom, waar hare loods zich bevond. M. wQkt niet af; ^n voorbeeld volsta: suwanpèon öamHnfna 4iffoam «kék domd tja (Ib.» U. 118, o.), als een banting, die sfijn jonjji verhren'k^l wês kfj ten eenemals. >•! 't y^innen ia naar de voorstelling van den inlander een toestand» waarin dé menseh doot 't lot of de geesten, de tondi, enz. vervalt. Bit vrbcird gÜdt bedeu in *t fiatakieh en Maleiseh (miuang) als stamwoord, iazkr moet rto^éën vroege^ honamg, dat verkregen worden beteekende (vgl. Sond. èeunang en meunang, Jav. tf^M^ en ^JfMlaf^), afgeleid zQn (§ 61).^ ' ' Be vonii moest als nomimde ^a^^tf* z||n (vgi: këpaten in D.), zoo als blQki nit *t Alfoeneh van de'Minahasa' (tie Niemann's Sifdretge iet de kemus der AU foerseke taal in dé 3Rnakasa',m, IXII, ir. 7: patean ni ina wo ni amamèta, zij waren van kunne moeder en vader door den dood beroofd). 9 / ' B. iiMfl Xémsfim =s 4ig9m m ümstm of këptüm =s mutmm (U. 168). Vi^ m 't MaL ioMtamgm m itmut^mu e. Van een ktoaUfieatief werhtooord afgeleid, bebben zijj den klem- toon op Haanbechtsely en geven te kennen, dat de hoedanigheid in hooger mate plaats heeft; gabedn^ ryker z^'n, datudm {dati^ \ 48), knap- per dtdu gjjn; b. ▼. gdbean do au iua üo, daiiuén do om oêa ko, ik hen ryker dan ^', e» ook knapper datu; eongon na daiudn ibana asa a«, alê- of h^ knapper daiu wae dan ik! Woorden, op een klinker uitgaan- de , kunnen ook een n y66t 't aanhechtsel inachnifen; b. t. daenAt (daé). Hiertoe behóoren ook de vooral met adverbiale beteekenis gebe* zigde woorden, die liefser beteekenen, als rahandn^ tagondn^ adongén (M.), agonin of agandn (} 38), aranón (M.), enz. H. kan snik een vonn ook attolmtief beiigen, en Ferplaatit dan den Uem- toon; b. V. fw dengganan, die seMoomer of Mer is (denggoMdn, praedOoMt). D. heefk ënë» aehter 't eenlettergrepige loi (= adóng)-, ?an daar loÉënën =r / "^ adongén (M.). Overigens »n; b. v. dolim (bL 86, III). " — ' / C. Andere af gddde Svbitantieoen, ./ { 185. ^ sqn verder een menigte substantieven, die kenbaar a%eleid zQn» sonder dat echter 't stamwoord alt^'d een gangbaar woord is. Zij wor- "^ ^ / den bier opgegeven met de bedoeling een ander in de gelegenheid te stellen se nader te onderzoeken, daar z^ naar den vorm ak afgeleide woorden in een spraakkunst * moeten behandeld worden. I. SnèekmÜeoen met Hvoorhechtsel ha. Zij zijn benamingen van ge- luiden, dieren (dikwijls naar hun bijzonder geluid) en planten; b. v.: a. De vogdmamen: haUUu (M.) van tuiu (i b^zondere gdnid van deil tortelduif, vgl. 9i4urtu)i haUki (} 27, II, S^.) van Z» ft geluid waar- mede men een kiekendief tracht te^Vj^agen); kaiuUU (kaijoldik of ke- Ijoldik in D.); kaUli (D.), Juutuwok (bl. 118, Janm.), enz. b. De gdmdnamen: kaUbmg of heAimbuing (M.); kaêMang van tnk^ iamg(S9S),kaMiakQ>.). / / /> ^ In t Wdb. zQn af| niet als afgeleide woorden behandeld, zoodat men 4a- tijar b. ▼. niet onder «f^'or, maar onder de met k beginnende woorden aal vinden. Omtrent nbodak, waamaaat suèodak (bl. 44, b), is op te merken, dat het hH vergiBsing onder bcdai geplaatst ia; men plaatse bet ond«r de woorden met e beginnende. 215 Amm, Zonderling ii het, dat men niet Tele fan dese geludoamen^ afgeleid van de stamw. werkw. der eerste soort ($ 88), aantreft. c. De plant- en èoomnamen: halds of halaioas (§ 27, II, 2**) van las; kas^or of kêtjeur (D.); hatunggal: hatobe; hatinar (M.), enz. d. Hulptelwoorden (§ 189, onder). Aatm. 1. Sommige dezer substantieven hebben een bf|vorm zonder 't voor- heohtsel; b. v. Hti (T.) = kaüH (O.); iahum (T.) =£= ioHiuru (D.); fyas (T.) = Aar^ai (M.); (/|*»r (Mal), //titjrr (Snnd.) == iai^ör (J 10, ^«iw.). An- deren schenen van een drielettergrepig stamwoord, dat met een t begint, afgeleid te E^n; b. V. haünongnong ; katimuimuk (D.); Aatirangga of Aaturangga (M.); katokërhi (D.); kaiomknik (D.); katjilando (D., bl. 85, III). Janm. 2. 't Xoorhechtsel schijnt ook andere substantieven gevormd te heb- ben; b. V. hatohan (bl. 61,' Aanm. 5); hamé (aant. onder $ 140, 6^. Janm. 8. De naam van den flcasboom, namentl^k karijara, bestaat nit twee woorden, kari en ara. JOtt kart is = kaju even als /^ (Mal.) = l^fu (Jav. in malaju) is (vgl. kaju-ara in D. en karuwaja in M., $ 25). II. 8u68iantiet>en met 'i voofkecMsel ai (} 152, 2®). Meestal z\jn het ▼ogelnamen; b. v. n-pet of ei-peket (§ 27, II, 2*.); «-^«r^a (bijnaam van de tortelduif, vgl. I a. en { 27, 1); n-iuèyak van iviigak (oen geluid- nabootsing, bl. 112, Aanm); si-kak. si-longing is de naam van een insekt, en moet van nging komen (bl. 111, i^.)> terw^l ei-ngongo een geluld- benaming is, en in 't Wdb. onder ngongo had moeten geplaatst worden. Aamn, Ook deze substantieven hebben soms een b^vorm in een tongval of zostertaël, die of geen voorheditsel of een ander heeft; b. v. kak (B.; vgl. Nga^ja- Dajaksch) en htgkak (Jav^) r^ H-kak. — Anderen hebben achter H nog tat b. v. Hta-géUeng, nta-Ioio, sita^menrng, Hta-etek (vaa eték) en nta-djagar. * III. SuöêtanHeven met *t voorheeUeel êa, 't Voorhechtsel sch^nt oor- 8pit»nk^lijk 't zelfde te zijn als dat van de onder II behandelde substan- tieven ($ 152, 8^ e Aanm.); b. v. sa-rungga, êa-lohot, sa-lijo, en met een neusklank gesloten, terw^l tevens 't aanh. on (bl. 212, r. 6) gebezigd is: êambuèukon van Muk (=3 öukèuk ', bl. 50, b.): * Hiertoe behoort misschien ook iitaeran (in 't Wdb. onder taer)\ soodat het van 't Arab.-Mal. keran (ui)jk^) gevormd schfjnt te a^ (vgl. na begu en %». § 48). . ** ..... Vgl. rambutan (Mal.) van rambut (koo/dkaar). \ 816 IV. Babdemtieven met H voorheehUel a% door een nëusJtiank geêlo- ten ({ 184, n, 5. onder). Het zijja meestal namen van fogels, insekten, planten en boomen; b. y. aUarija» van een vroegere gelaidbenaming(bl. 112, Janm,)f die in M. op den vogel-zelf wordt toegepast; aUurbung üaast tmrbunff; atiunu^ aUümong^ aitatadu^ andüo^ andcHok (van dólokf), attin- ffono, andukur van den geluidnaam dukur (bl. 112, Janm.); apporik^ mnj^arik (bl. 112, Aam».), Van andutjjan is 't stam w. dwri^ zoodat het ooTspronkel^'k *t voorwerp^ waaraan stekels sjju (bl. 200), beteekent Jamm, 1. Zoo als mea reeds oit turhung en iarijaM (M.) gezien heeft, heb- ben ook deze sabstantieven een bQvonn zonder of een ander voorheehtael; ?gL ook duriioM (MaL ïekwe vrucht met itekelB,,dario zibethinos); tjaniadu (Mal.), Ümtadu (Men.) en H-tataru (Sond.) = attatadn: antjo^ak (M., bl. 27, D.) = ^atjak (Mal.); ambaroba == harabah (Men.). Zoo 't stamw. eenlettergr. ia» heeft 't voorh. o of ^ (D.); b. v. onggang of higgoing (D.); lèngkdk (Jav.) = Itak (D.). Aanm, 2. Sommige drielettergrepige substantieven schenen dit Toorhechtsel ook te hebben, en hebben vaak een bgvorm met i in plaats van a in de derde lettergreep van aehteren; soo heeft men indora naast andora, induri naast 4»- dmri en Utnwmt naast atemwtm, In 't handsehrift van de Leidsche Academische bibliotheek, dat in een tongval, tnsschen 't Dairisch en'Tobasch in staande, ge- schreven SS, vind iir ook iiUluhwr = andukur. — ■ In plaats van imJbulu vindt men in M. ook êimbuht en in 't Mal. bulu. — — M. heeft imtjogot naast antjo- got en rimtjogot (iogai), maar als b^woord van t(jd. Misschien is hier tn de prae- positie , soodat 't woord eigentiyk op morgen beteekent. N , SubOanÜeten met *t ii^ktsel al (vgl. § 91). Voorbeelden zijn: ta- lekiek, baMat, kaldkkang en garodir (§ 24) in M., terwql T.godir bezigt. Sommigen zijn afgeleid van een woord met 't voorh. «, gesloten door een nensklank; b. v. êaUUoktok (van toktok); êdlippotpot, salimba- tukt wimhorbor (§ 24), saiimhcfM (bl. 212), iolimèuèu. Zoo als men ziet is slechts een enkele van een gangbaar woord afgeleid, terw^'l de meesten na aÊEondering van het voor^ en.inhechtsel een woord vertoo- nen, gel^k aan een gangbaar, waarvan echter de beteekenis te zeer afwijkt, dan dat het als stamwoord zonde kunnen gelden: aaUmbaiuk h. V. is modjeligk met baiuk in verband te brengen. ^ In H Jav. Up9rii of ëmprü de vogelaattb, ter#0 pifii in 't Ngadja- Dj^'akaeh de naam is van t geluid, en mmpU daarentegen vogelnaam. • Vgl, W. 171. n. 8. 217 M. heeft wel eens M in plaats ?an si; b. v. Aarimèoriot ss êênmb^Hor. Het beiigt paiupisan (van ffupU), waarin 't inhechtad ai 't iMrhaalde gedrup» pel nabootst. B. geeft dè voorkear aan H (vgl. bl. 136): b. v. Mimioktoè, inim^atpët, kaUmMu. Yl: Substantieven wiet HaanheehUel a nan. Het sijjii slechts eigeo- namen van personen, die van dieren zouden afstaminen, terwyl s^ te* ▼ens met 't ^oorhechtsel n gebezigd worden; b. ?. nAomhumam, M. beeft kanoMt soodat waarsebQnltjk aium in plaats ?ta ktman is. De oor- sprong' van dit aanheehtsel is mff duister. IV. DE TELWOORBEN. De koofdgetdUen ê^n sada^ duwa, totn, opat () 82 II, S". Janm), { 186. lima, OHom, pitu, uwalu, sya en êappulu, Van tien af telt men sappulM êada, êappulu dmoa, enz.; duwapulu, twinHg; Mnpdu^ dertig, enz.; «a- ratuê, honderd, duwa rains, twee honderd ^ enz.; êarUm^ duitend^ dmwa rièn, twee duizend, tolu rihu, drie duizend, enz.; saloksa. Oen duizend, duwa lokêa, twintig duizend, enz. Hoogere getallen hebben geen be- paalde beteekenis (zie Wdb. H8e,petak, hanu en hqjan *). Een vragend telwoord is piga (hoe veleF). — Zonderling is het, dat men sappulu bezigt en niet ea^u, want men zegt duwapuh, enz. Mis- schien is hier de neusklank uit f 22, III, a. te verklaren. In plaats van soda bezigt men vóór woorden , met een medeklinker begin- nende, *t voorh. sa ({ 152); b. v. sa-gattang, sa^fale^ enz., maar ^adan^ sadappang ($ 8), enz. Zonderling is sasia en niet sadastn.. M. heeft sdUiptm (att 't Men.) = uwmU, samJUkm (Men.) ss «ff«, oi m* Utso (Mea4 sa^UqsS) = sa-loisa^ D. heeft tëlm (bl. 22); ëmpat = opat; inëu (bl. 88); uwainh zsb wwéhê: #mmmI == «i^ ea verder ti- = M-; b. v. timpuUth =s eaj^putu. — Het besigt gHap als onbepaalde benaming van een getal grooter dan Hakktizênd: de letter- ^^ mke beteekenis dwitUr syn^e, verdient Merby 't gebniik van SHna (10^000) in ' 't Malagasy, dat eigentmk «mA^ beteekent, vergeleken te worden. Zonder < lisg is hiar nd0iri s=: sadmi^ omdii in deien tongval ook soda in gebruik is; men ^ Het aal wel vit 't Mal. {ko^Ên) overgenomen sf|n. In 't Ng&4ja-0aj. be- teekeat keim ileehts duizend. / / US •eb^tot dot sMtbui Tia T. opgerat te hebben als «a r dsri, en beeft dos ut- taét êt' ovci]gebini€ht. { 187. Bij *i gebruik b op te merken, dat de telwoorden achter 't getelde Toorwerp ais appositieve bepaling geplaatst worden, zoodat z\j als sab- stantieven, en niet als adjectieven (§ 86) moeten opgevat worden; b. ▼. nakkoH fjjar dufca, petf op realen twee: di^okkam ma naposona manak- kup moMuk Atwa, ey beval hare bedienden twee kippen op te vangen; di- taitan obnkna êuwak-kUml (§ 180), ey liet ttoee harer hoqfdharen naar beneden (Ib., bl. 77 m.)$ dtfngamim^ êo-halak, éin uwer medgetdlen (Uwe volgelingen, een persoon). Voor een kidptelwoord^ benaming van t^d of maat echter worden zq vddraan geplaatst. Komt er nog een kwali- ficatie! werkw. als attribuat achter 't telw ., dan wordt het door akka voorgegaan ; b. y. di-paUom ma korbft dutca akka na bolon (h^ spiescle ^ boffels twee, die groot waren), hij splesde tioee groote buffde. De benaming van hoeveelheid kan men als praedicatief attribuat opvatten; b. V. nunga KnAeon di ko mas, goddng (ik heb aan Ü goud gegeven^ veet), ik heb U veel goud gegeven, Zoo de telwoorden attributief optre- den , dan moeten z^' door 't voornaamwoord na ({ 149) ingeleid wor- den; b. v.ryarhu na onom on (deze inijne realen, die ze^ zijn), deze zes ' realen van my. — na eada {de eene) bezigt men in tegenstelling van na eada uari (§ 149, 6°.), de andere, tf. 't Gebnuk van tonga v6or een bbofdgetal om de bélft van een eenbeld, • tiental, honderdtal, enz/ af te trekken, is niet zoofteqfnent in 't Bat. als in 't Mal. waamit bet mlsseliien is overgenomen; b. v. Umga duwa rtfmr, ifem en een hëHf reaal (2^é naai), Umgm tolu puin» 35 (3 tienen — J van tien), tanga duwa ratuê, 160 (2 honderden — è van honderd). p88. De ranggetallen hebben we reeds boven (§ 68, 7d en 125) moeten beliendelen. De eerste is pardjolo, en de laaide: pptpudi (§ 124i). Als halpwoord b^ de adverbiaal gebezigde telwoorden^ diev^ met maal of keer uitdrukken, bezigt men haU of ncU; b. v. ea-XaU of aa-noli^ een maal^ duwa kali of duwa noli, tweemaal, enz. -^ — Breukek worden omschreven ({ 115, 5®*, en bl. 116, a)i Als kulpwoord van breuken bezigt men bagi; b. V. dUbaen ma parbagina' bagi tdlu, door kem werd het in drieën gedeeld; bagi duwa di-baen, in tweeën werd het dwr hem gemaakt. Voor dé helft bezigt men verschillende woorden naar mate van 't voor- werp; b. V. bola, èariba, enz.; even zoo om een vierde nit te drakken; b. T. iukMt en haê(J<mm. onder e, S^ Taa{ IS9). Maaiiimèn, die natnnrlijk een gedeelte nitdnikken, zoo als èHe, wkai, gakmg^ êokip enz., moet inen iitt 't Wdb. leeren kennen. Ah h^ woord is ti-ümpé in gebruik (zie Wdb. onder kmga). --^ DhiriMieve teiwoordm wor- den door acbterplaatsïng van Ite (§ 76) uitgedrukt; b. v. iada he^ ieder één ;p%ga he ^ hoe véle ieder f ' iD. de onte $ IIS op  nog. een ander substantief ( l'^* als hulpwoord gebezi^, niet alleen om bepaaldelijk een zeker gedeelte van, een voorwerp aan ifi duiden, maar ook om. de hoedanigheid van 't getelde voorwerp meer of min te doen uitkomen. De keuzQ van £e hulptelw. hangt af van.de meerdere of. mindere gelijkheid van *t voor- werp met 't geen 't hulpw. op zich zelf beteekent; u^ b. v. telt men bij deenen wegens de bolvormigheid, die beiden met elkander gemeen hebben, terw^l hare» bij bladen wegens de hun gemeene ^platheid of vezeligheid gerekend .worden. B^ sommige dezer hulptelwoorden is op de eigentlijke beteekenis niet gelet; van daar dat men bijj 't tellen van hftren odk hüul^ als substantief in plaats van hiiiU (§ 19, I.)', bezigt, lèrw^l M. met 't zèllde< woord ook voorwerpen telt, die niet rond z^*n. B$ 't gebruik van zulke hulptelw. móet iped In plaats van 9ada 't voor- hecAtsel êa gebruiken. In de (Mel»n^ vindt xneh dik wijfs bi^$mg (ilud) % van mentehen gebezigd, misschien wel omde bf ooi^héid van den mensch te doen uitkomen, daar toch in de in die téal^oolft opgestelde stukken *s menschen ongelukkig lot 't hoofd-thema is. ^^' Zoo 't telwoord op een klinker uitgaat, wordt bet jóór zulk een woord met een neu^lank gesloten. Zoo zegt men lanma êamèaiu (witte ui, een steen), ééke wiüe ui; cbuk pifam-bulung (hoofdhaac» hoe vele bladen), hoe vdeéoofdha- ren^ obuk duwah-^nèuly twee hoofdharen (Ib., bl. 77, m.)\ pinaaaiokai^ bakk^ang (naukavrucht, drie pitten), drie nangka-^piUen; gaol pUtd-ei' halt drie banaanvruehi'kammen. Alleen halak wordt zonder neuskbnk gebezigd (aa^halakt § 1S7). -« — ^ Sommigen' hunner hebb«i achter 't tel* fJToord' nog eerst 't voOTheehtsel ha; haba^ b. v. nupura» ioluh-labaha (betel drie monden), drieporHeê geprepareerde beie^laden; rippang, b. v. "^pege Mnk^karippang (gember, drie vingerwortels), drie gemberwortel- vertakkingen; rair (b^ 't tellen van bamboe of.sfnkemet^stokken), ram^ bar^ matat enz. Bijj H tellen van boomstammen en hamboesteelen d20 ^^ig( mefii iwa, dat pa 't telwoord soowd A^^dofia als kan^tma^ rerföoDt {ioUiii'Mèóna of Éoluk4Mmèona)i h^jur ventpont altijd hamb^ry ierw^l ifiMH^jr, (M.) $Jbobt0ia^i(rtr na.^en telwooid is. haropU is mis^cliiii^ uit lofü in pU^ yaa /c^y»^ (bl. S8, II) op die wyze ontstaan , de r in plaats-.fftii de l door d^n Mvtood yan 't daarmede zoodikw^'ls gebar zigde aajwra» gekomen aijndie (§ 24); Tgl. Sai^d. ^0^^. M. besigt hiMt^tt dan Tl; b. y^pigtrng-KM»' hoeveel etukêf Voorts ^ «r eangkiM (ook: eanglnèung) = ,«a<iti en sattgUèvliJa = eatadata in gebmüT; b. T. ItfAai <ft' Amm |0|ïii^ ëamgÜbungt rtmt eat^iÜung Be, geef on* ieder één ^ 'vuunlag e» Un raui; martUU'ribu eangkitml do iUuJiana, hij duieenden ièk^n ioeh il sijfn darm een (toch beeft bQ slechts ééa dannj raadsel op de timdUt, o'p 't snoer waarvan hier darm een toespeling is). ^ — Naast tangkahaha bezigt men ook 9angitM%r. Verder heeft men alhier ook Mam^aauu van éamae, D. plaatst Toor 6ara (= eUai) nog 't ?oorhechtseI ie; b. v. eingkUara = tai'êikat; 'kUhta = ^^(Mm of XamBona; vgl. ook i«M>&4, kawtr^Sn (van «iptr = r«r/ de bl. 15, IV en 74, IV), enz. .iaM/.' In 't Nga^ja-Üigaksch iQn de hnlptelwoorden inet 't voorheebts'él ka seer menlgroldig; b. v. ka-èawak, ka-HUt, ka-piiak, ka^ê^fat, eu. i 189*. JDe telwoorden warden aiifjd ioat een neusklanjc gesloten» loo «\j idaats nemen vdor een uit een nomiualen vorm bestaande benaming vmk hoeyeelheid; h.Y. êal4f^fpU^^piim04rü;pUuHg'iiQlpm, êong-imm (M.)> êaiiff'undeiy itMappu^ mm-èaiiirt enz. Hiertoe bebooren ook de woorden, die een kd/i aanduiden» als Ma en bariöa; b. v. êamMa.(een epUjUel) 9én mamkia (iets koMrmt). Van ècfkbak moet ^le'oor- spmnkeUlike beteekenis iekeurtd hoomhaêt zijn (vgl. mambakMd^ een boom otMa^êen, ) 60, 1".). -. — Ook de woorden, die den vorm van? 't derde p^ss. hebben» moeten een neosklank na 't telwoord bebben ((115 op bL 171); even zoo die uit een passief- verbaal substantief bestaan; h,.v.tak*'köpo$on, -^ ^ ' Y. öÊ vöoenaamwöökdèn; } 140. • A.^perêO(m!ifke9aoriÊaaimiHHH{denuini.. l\ au{^ 10».a,), ik. Hetwordt^zooweljègfihsmeerdemialsmindeNai .* Wegvoa i 16 wordt n voor i en r vaak in 't schrift verwmarlöosd; seodtt «en^ook lèfïwiï viadt in pkats vaa emu^oppü (even als men na-r^ar vindt ia plaats vaB'MHi«r0A«f). 221 gebwigd. Ais praedikaat be«igl men hel ook in 't begin van een brief, en in de poda van een pangnMolany , door beiden als sprekende perso- nen te doen optreden (zie een voorbeeld, § 21, a). Waar men klagen- derw^^e^ 't woord richt tot de tMdi^ of zioh met gevoel uitdrukt, be- Biltt een ipan óqjiHMUy en een vrouw horu-adi; b. v,,*^aU partondión aka ma m mardahu * kmiifg di öaruH^, q Qjf als toui$ èeêckoimlft/ wai iogk 90» akfe^ vloek op mijjfqüe^? (welk wreede lotlpescbikking drukt i)ai|.< toch?); tmwM ma kamuna ro MM mangalap au^ asa mangoU èo- r^fqdp^. welk,e0n gfilmk iê heit dai ^ broédarl om.mf te haiUn gekomen 9^é^ goodaiik leefl In dezelfde gevallen bezigt men ook z^ eigen naam, van. zioh*self als van een derden persoon sprekende; b. v. io ma djolo old kakémg mangoli^ jjanggo sh^u^ pamasa, na ung êongon i ma l^iMri eoro ju arina (Ib., bl. 61, r. 2), ga gü eem oudere broeder/ een nronw ioopm» A, P., M sek^ni wd dai pjn M MOoieQk ongeluk- kige' ^ m\j in m$n lot telkens mqn meiqe door den dood te moeten verliezen, wel moeten schikken); vgL ook de aanhaling onder «to- bdlang in 't Wdb. Over «Sa m zie § 148. In de versierde taal der verhalen of in de andnng bezigt men ook hnhngJi^ IS^r.met 't.sian* heehtsel hm; b. v. dUindng na lombok sia^Mi^ikiifiMifAMQ 10, JU), o moedert dU ieederMjk ie mfwaark êpreeU,. 