Handboek der pharmakognosie
Hiervan bestaan ongemeen veel variëteiten, die vroeger tot de onderschei¬ ding van vele Aco n i t u m-species aanleiding hebben gegeven- Zij zijn door hayne volgens de groeiplaatsen enz. tot 3 afdeelingen gebragt, te weten: a. Aconitum variabile Napellus. Op de Alpen en Voor-Alpcn, 2000 voel boven de oppervlakte der zee , op de Pyreneën , in Zwitserland , Dauphine, Wallis en Opper-Stiermarken- Hiertoe behooren : m RANUNCULACEAE. Ac. vulga re de c. Ac. la x um reich. Ac. semigaleatum reich. Ac- Lobelianum horst. Ac. Hoppeanum reich. Ac- eustacbium reich. Ac- Funkeanum reich. Ac. a u t u m n a 1 e reich. b. Aconitum variabile Tauricum . Op bet Rastadtscb Taurisgebergte y de Glöckner tot op 4 — 5000 voet en op de Stcijerscbe en Winlerthaler- Alpen tot op 6000 voet. In Karinthië en Stiermarken. Hiertoe be¬ lmoren : Ac. tauricum wulf. Ac. Napellus koelle. Ac. rigid um reich. Ac. laetum reich. Ac. Koelleanum reich. Ac. formosum reich. Ac. Clusianum reich. Ac. st riet um reich. c. Aconitum variabile JXeuenburgensc • Op de bergketen van Neufchalel en op de Voor-Alpen. In Karniole, Karinthië, Holstein , Denemarken, Zweden, Hessen, bij Göttingen. Hiertoe behooren : Ac. Ne u en b ergen se reich. Ac. angustifolum bernh. Ac. neamontanum wulf. Ac. am oen um reich. Ac. tauricum wil ld. Ac. acutum reich. Ac- pyramidale miller. Ac. elatum Pharm. Hass . Eh De beide vooropgestelde hoofdsoorten : Aconitum CammarumL. en Ac. Napellus l. leveren de Blaauwe Monnikskap . Herba Aconiti s. Napelli. De bladen en bloeijende toppen , die kort vóór het ontluiken der bloemen van in ’t wild groeijende planten moeten ingezameld worden. Verliezen bij het droogen ongeveer aan gevvigb Dienen jaarlijks vernieuwd te worden. De waarnemingen omtrent de werkzaamheid dezer planten zijn zeer uiteen- loopend , weshalve de onderscheidene pharmakopoeën nu cens bet gebruik van A. Cammarum l., dan weder van A. Napellus, of ook van bei¬ den voorschrijven. Dit verschil in werking schijnt minder het gevolg van botanisch onderscheid, dan van hare groeiplaatsen te zijn. Immers, even als zij naar gelang der groeiplaatsen, vooral in tuinen, eene belangrijke wijziging in hare uitwendige kenteckenen ondergaan , kunnen ook hare beslanddeelcn daarbij aan eene afwisseling onderhevig zijn. Men zamcle haar dus altijd op de natuurlijke groeiplaatsen in en gchruike nimmer ge- kultivcerde planten. — Overigens schijnt A. CammarumL. de plant te RANUNCULACEAE. 455 zijn, waarmede stöhr oorspronkelijk zijne therapeutische proeven in het werk stelde en welke hij in 1762 in de artsenijkunde invoerde. Aconit urn Gamma rum l. heeft rondachlig-hartvormigc , onbehaarde, bladen , die van boven donkergroen en olicglanzend , van onderen licht¬ groen en duidelijker generfd zijn- Zij zijn op eenigzins gootvormige stelen bevestigd , en verdcelen zich terstond van den bladsteel af in drie , als ’t ware korlgesteelde hoofdlobben , waarvan de beide zijdclingschc zich terstond weder in 2 lobben scheiden , waardoor het geheelc blad een 51ob- big aanzien verkrijgt. De 4 zijlobben zijn verscheidene malen herhaald ongelijk 2declig , de onparige middcllobben 2maal herhaald 3dcelig en de beide zijlobben der eerste verdeeJing weder 1- of 2maal herhaald en die der tweede verdccling somlijd's Imaal ongelijk 2deelig. Alle slippen zijn onge¬ veer 2 lijn breed en spits of, van planten , die zich op eenen vetten grond ontwikkelden, breeder, lancetvormig en eenigzins slomp. — De donker- paarschblaauwe , zacht glanzende , zelden wit en blaauw gezoomde bloemen zitten op onbehaarde, afslaande en opstijgende stelen van 1 duimlengte in eene slappe, korte bloemtros, welke in eenc zamengcstelde pluim over¬ gaat. De reuk is zwak , bij wrijving onaangenaam ; de smaak is aanvankelijk kruidachtig , doch wordt later bijlend-schcrp en voortdurend brandend. ■ — Deze door de meeste pharmakopoeën voorgeschrcvene Aconit urn- species is volgens geigeh niet zeer scherp , doch volgens schleciitendal en schöpfer de vergiftigslc van allen. Aconitum Napellus l. heeft bijna geheel gelijk gevormde en inge- snedene bladen. De beide hoofdzijlobben doen zich echter niet gesleeld voor, de insnijdingen van alle tobben gaan dieper, alle slippen zijn zeer smal en bijna lijnvormig. — De bloemen , welke eveneens donkcrpaarsch- blaauw en niet of fijn behaard zijn , zitten op korte , gladde of kortbehaarde stelen, die naar den spil toe opwaarts zijn gerigt, in eenvoudige, regte, opgerigte , stijve, aarvormige trossen van eenige duimen lengte aan den top des stengels. 9 pond van het uit dit kruid in versehen toestand uitgeperst sap leveren ongeveer 1 pond extract. — In het versehe kruid vond buciiolz : Chlorophyllum. . 1,145 Extracticfstof a Eiwit , • • • . 2,239 Azijnzure zouten 1. . 2,812 Gomachtige stof.. . 3,750 Zoutzure zouten ) Plantcnvezel • • • . 6,875 Appclzurc kalkaarde i . 0,989 Water .. • • • • 83,750 Citroenzure kalkaarde peschier vond er later een eigenaardig zuur , het aconitzuur , in , en Geiger als specifiek werkzaam bestanddeel eene eigendommelijke planten- 456 RAJSUNCÜLACEAE. basis, het aconüine , hetgeen er waarschijnlijk met het aconitzuur in ver¬ bonden is. Verwisselingen: Aconitum Gamma rum jacq. ; A. Lycoctonum; ƒ A. ochroleucum. Delphinium Elatum. 2. Anemoneae. An em oneen. ». Pulsatilla. Keukenschel. XSII. 6. 1. Pulsatilla pratensis miller. P. nigricans störe. Anemone pra¬ tensis L. Van Schonen door Denemarken, Duitschland, Europeesch Rus¬ land tot Konstantinopel en westwaarts tot Frankrijk. — d. V. II. 467. M Q. 3. — Levert de Zwarte Keukenschel. Herba Pulsatillae nigricantis. Ï3e bloeijende plant, onmiddellijk na de ontluiking der bloemen ingezameld. De bladen allen wortelstandig , tot op den bloeitijd slechts nog onvolledig ont¬ wikkeld , gesteeld , dubbel-gevind , met gave , zelden 2- tot Sspletige , lijn-lancetvormige , eenigzins zeisvormige vinnetjes. Tusschen deze bladen verheft zich eene rolronde , dunne , regte , bladlooze schaft van 3 tot 6 duim lengte, aan wier top zich eene fraaije, zwartpaarschbruine , blokvormige bloemkroon met 6 opgerigte , eenigzins naar elkander toe gebogene , aan de punten omgeslagene bladen ontwikkelt, welke 5/a duim lang is en ge¬ durende den bloeitijd eene knikkende houding heeft. Het omwindsel is ongesteeld en bestaat uit 3 bladen , welke in vele lijnvormige, eenvoudige of weinig verdeelde en vindeelige blaadjes diep gescheurd zijn. Aanvanke¬ lijk neemt het als ’t ware de plaats der ontbrekende kelk in, waarbij het zich digt onder de bloem bevindt , doch later verwijdert het zich hiervan door de verlenging van den bloemsteel. Alle deelen der plant zijn met talrijke, lange , zijdeachtige , zachte , witte haren bezet. Bijna reukloos; bij kneuzing ontwikkelt zich eene hoogst scherpe, stekende damp, die de traanafscheiding sterk opwekt en oogontsteking kan veroorzaken. Smaak brandend-scherp. heyer heeft er een kamferachtig ligchaam uit afgeschei¬ den , hetgeen hij anemonine noemt, dal er echter waarschijnlijk niet vooraf in bestaat, maar eerst bij de behandeling der plant , wclligt uit hare vlug- tige en scherpe , nog onbekende bcstanddeelen gevormd wordt. Door op- name van 1 atoom water verandert het zeer ligt in het later door schwartz ontdekte anemonzuur ■ RANIINCULACEAE, /f57 Verwisselingen : Anemone montana- Pulsatilla pa ten s l.; P. Hallcri; P- vulgaris (Anemone Pulsatilla l.). Ij. Anemone. Windbloem of Anemoon. XIII. 6. 1 . Anemone nemorosa l. Overblijvende plant van alle Europesche bos- seben. — Mq. 3. F. B. S. I. 412. F. B. IV. 248. — Levert a. Witte Ranonkelkruid. Herba lianunculi albi. De wortel- en stengelbladen. De eersten, die meestal ontbreken , zijn onbehaard of eenigzins zachtharig , langgesteeld , drietallig en handvor¬ mig uitgespreid; de laatsten komen hiermede overeen, doch zijn korter gesteeld. De blaadjes lancetvormig, ödeelig , ingesneden-gezaagd. b. Witte RanonkelMoemen. Flores lianunculi albi. De bloemen , welke aan den top des stengels in Maart en April zelfstandig te voorschijn komen, en fijn, knikkend, wit of fraai paarsch- rood en doorschijnend-geaderd zijn. De bladen , bloemen en vooral de zaden bevatten bet vluglig en scherp bestanddeel der vorige plant in aanzienlijken graad, zoodat men het ane- monine uit deze in veel grootere hoeveelheid, dan uit gene , kan bereiden. 2. Anemone hepatica l. üepatica triloba de cand. [Hepatica nobilis möncii.] In de bosschen van Duitschland. — d. V. II. 406. Mq. 4. — Levert a. Edel- Leverkruid. Herba Hepaticae nobilis, De bladen; langgesteeld, drielobbig-hartvormig , gaafrandig, aanvan¬ kelijk op beide zijden vlokkig, later van boven glad en glanzend-groen , lederachtig, reukloos en eenigzins zamentrckkcnd van smaak. b. Edel- Lever kruidshlocfiien. Flores Hepaticae nobilis. De bloemen- De kroonen komen in Maart en April eenzaam op dunne stelen van 1 vinger lengte te voorschijn en zijn wit , rood of paarsch- blaauw en 6- tot Obladig. De kelk bestaat uit 3 eironde, gaafrandige , vlokkige , groene blaadjes. Reuk- en bijna smakeloos. — Deze plant schijnt geen spoor van het vlugtig en scherp ligchaam der beide vorigen te bevatten. c. Adonis. Adonisblocm , Duivelsoog of Bruinelje. XIII. 6. F Adonis va nalis l. Adonis apen ui na jacquin. In Oostenrijk , Ro- 458 RANUNCÜLACEAE. hemen, Opper-Beijeren , Thüringen, bij Eisenach, Frankfort aan den ✓ Oder, in het Rijndal , enz. — d. V. II. 409 en 475. Mq. 5. — Levert den Adoniswortel. Radix Adonidis. De wortelstok; eenvoudig of veelhoofdig, knolachlig, lsngwerpig-rond, Vs tot 1 duim dik, 1 tot 3 duim lang, ruw, bultig, niet geringd. Hij is van boven met harde , somwijlen holle overblijfselen van stengels ter dikte van i — 3 lijn en rondom met t corlelvezels bezet, welke zoo dik als stroohalmen , 3 — 6 duim lang, meestal eenvoudig, na het droogen cenig- zins gestreept en zeer barslig zijn. Uitwendig zwartbruin of bijna zwart, dof, bestoven; inwendig wit, vleezig en op de dwarse doorsnede licht gestippeld. Reuk onaangenaam. Smaak bitter, scherp, aanhoudend bijtend en krabbend. Zijne donkergekleurde infusie wordt door loodsuiker, su¬ blimaat en een aftreksel van galnoten in grijze vlokken neèrgcploft , door ijzerchloride donkergroen getrocbeld. — Deze wortel wordt ook wel valsche nieswortel , R a d i x Hellebori Hippocratis s p u r i a genoemd , omdat men hem eens ten onregle voor den echten zwarten nieswortel hield , die door HiPPOCRATES in de artsenijkunde was ingevoerd- [Zie boven bl-451.] 3. Clcmatideae. Clematideën. a. Clematis. Clematis, XIII. 6. 1- Clematis recta l. Clematis crecla Auct. In Zuid-Duilschland , Zwitserland, Zuid-Frankrijk , Opper-ltalië , Hongarije, Griekenlanden Klein-Azië. — d. V. II. 464. Mq. 2. — Levert het Brandkruid. Herba Flammulae Jovis s. Clematidis erectae. De bladen en bloemen. De eersten zijn groot, tegenovergesteld, leder- achtig, van boven onbehaard en groen, van onderen bleeker, fijn be¬ haard en nelsgewijs -generfd , onparig-gevind. De blaadjes zijn 5 tot 7 ten getale , eirond- of hartvormig-lancetvormig , aan den voet ongelijk, gaafrandig, aan den rand cenigzins omgebogen en meestal op ge¬ draaide stelen bevestigd. De bloemen zijn geelachtig-wit , vicrbladig en vormen in de bladoksels en aan de toppen der stengels langgestceldc pluim- vormige schermen, welke veelvoudig zamcngesleld , ongelijk en driedee- lig-gegaffeld zijn; zij worden ook wel alleen als Flores Flammulae Jovis gebruikt. Reukloos; bij wrijving ontwikkelt er zich een hoogst scherpe , stekende damp uit. Smaak brandend-scherp ; verwekt ontsteking en blèren. Na het droogen is nog slechts weinig scherpte voorhanden. — CAPPARIDEAE. — RESEDEACEAE. 459 Schijnt dezelfde vlugge en scherpe stof te bevatten, als Pulsalilla pratensis en Anemone nemorosa. Verwisselingen : Clematis Vital ba en C. Flammula. Ranuncu- 1 us Flammula. 41. RHOEADEAE. RHOEADEÉN. Familien: ïremandreae. Capparideae. Resedeaceae. Polyga- leae, Krame riaceae. Fumariaceae. Papaveraceae. Cruciferae. Dat iscea e. 99. CAPPARIDEAE. K ap per gewassen. ». Capparis. Kapperboom. XIII. 1. 1. Capparis spinosa l. In Zuid-Europa en Noord-Afrika- — d. V. II. 5*29. Mq. 22. — Levert a. Kapperschors, Cortex Capparidis. De schors des wortels. Vuilgele, onregelmatige stukken ; gootvormig opgerold , gebogen , 1 lot 3 duim lang , ongeveer zoo dik als eene pen , effen of ccnigzins gerimpeld en een weinig geringd , hard, ruw op het gevoel, dof en effen op de breuk. Reuk ontbreekt ; smaak wrang-bitter. b. Kappers. Gemmae Capparidis conditae. De nog ongeopende bloemknoppen. Hunne grootte houdt het midden tusschen die van linzen en erwten. Zij zijn rondachtig , groen , en worden, zoo als bekend is, met azijn en zout als bijvoegsel tot spijzen loebercid. 100. RESEDEACEAE. Wouiv achtig en. ». Reseda. Wouw. XI. 3. 1. Reseda Luteola l. Bijna door geheel Europa. — F. B. S. I. 370. F. B. IV. 308. — Levert a. Geelkruid. Ilerba Luteolae s. Theriacariac. De wortel- en stengclbladcn met de bloemen. — De eersten zijn lancct- vormig , gaafrandig , onbehaard , groen , glanzend , en staan in eenen digteo kring. De stengclbladcn zijn afwisselend en lijn-lancetvormig. De bloemen zijn kortgesteeld en bleekgeel, en vormen aan de toppen der stengels digter 460 POLYGALEAE. aarvormige trossen. Reukloos. Smaak aanhoudend bitter. Bevat eene bittere zelfstandigheid en eene gele , in naalden sublimeerbare kleurstof , het lu- teoline. b. Schijt geel. Luteum factitium. Krijt , met luteoline gekleurd. Men schudt in een met aluin en water bereid afkooksel van het geelkruid gewasschen krijt en vormt daaruit, na¬ dat dit de kleurstof heeft opgeslorpt en naar den bodem is gezonken, ge¬ draaide , kegelvormige stukken van eenige oneen zwaarte. Het schijlgeel bestaat ook dikwijls uit krijt , dat op gelijke wijze door het in querci- troenschors bevatte quere Urine ( bl. 173) endoor morine (bl. 177) gekleurd is. Ook wordt het uit de bladen van Betula al ba en de hessen van Rhamnus cathartica bereid. 101. POLYGALEAE. Krui sbloemigen. Bestanddeelen: bitter en krabbend smakende stoffen : senegine , polyga- marine? polygaline? isolusine? Virginïsch zuur? ». Polygala. Kruisbloem , Melk- of Handekenshruid. HY iï. 5. 1. Polygala amara l. , jacq. P. amarella crantz en reichenb. In Noord- en Middel-Europa en ook in Italië, op bergen , vochtige en drooge weilanden , enz. — i>. V. II. 505. Mq. 26. F. B • S- I. 516 en 834. — Le¬ vert het Bittere Kruishloemskruid. Herba Polygalae amarae cum radice. De geheeïe bloeijende plant , van drooge bergachtige plaatsen ingeza¬ meld. — De wortel 2 — 3 duim lang, dun , dikwijls bijna draadvormig, taai , weinig getakt en vezelig, roodachtig-gecl of groen. Zijne dunne , vliezige , ligt loslatende schors omgeeft eene bruin- , harsachtige laag en deze weder eene geclachtig-witte , houtachtige kern. blij verdeelt zich schier onmid¬ dellijk boven de aarde in onderscheidene regte of opstijgende, rondachtige, i onbehaarde, eenvoudige stengels, die bijna even lang en een duim tot een hand hoog zijn. De bladen, welke zich hierop bevinden, zijn afwisselend, klein, smal, lancetvormig, gespitst, naar den voet versmald, bijna on¬ gesteeld. Aan de toppen ziet men vele kleine , donker- of bleekblaauwe bloempjes in den vorm eener lange , digte , aarvormige tros bijeengeplaatst. De onderste stengelbladcn zijn omgekcerd-eirond , spatel- of wigvormig, LYGALEAE. 46 t in den korten bladsteel versmald , zelden spits, zonder uitspringende aders en nerven , aan den voet des stengels rozetsgewijs uitgespreid. Reukloos. Smaak sterk en aanhoudend prikkelend-bitter. De Polygala amara is zeer afwisselend naar gelang harer groeiplaat¬ sen. De hierdoor ontstane talrijke variëteiten , welke vroeger als zoovele soorten onderscheiden werden, zijn door koch lot de 3 volgende groepen vcreenigd : a. Polygala austriaca. Hiertoe behooren : P. austriaca crantz, P. myrtifolia fries, P. ul i gi n o sa reichenbach , P. decipiens besser en P- amara schlechtendal en jacquin- Voornamelijk op moerassige weilanden in de vlakten en op de bergen van Duitschland en dus in de Duitsche apotheken het veelvuldigst. — Is in alle deelen veel kleiner en teederder. b. Polygala amplyptera. Hiertoe behooren: P. buxifolia reichend. , en volgens reichenbach ook de P. thuringiaca en de P. amara der Flora Danica. — In habitus overeenkomstig met P. vulgaris. De on¬ derste bladen zijn echter grooter, omgekeerd-eirond , verspreid, de bovenste lijn-lancetvormig. De bladen smaken niet bitter. c. Polygala alpestris. Hiertoe behoort P. alpestris reichenbach. Op hoogere Alpen. — De onderste bladen verspreid, omgekeerd-eirond en spa¬ telvormig , de overige grootere lancetvormig. Met deze uitwendige verandering gaat ook eene afwisseling in bestand- deelen gepaard , die echter minder van den bodem afhankelijk schijnt. Zoo heeft b. v. dierbach de P. uli ginosa in eenen en denzelfden moerasgrond gedurende eenigejaren zeer sterk en gedurende andere naauwclijks merk¬ baar bitter gevonden. — Het is dus van belang, dat men voor geneeskundig gebruik steeds den normalen vorm der P. amara l. van drooge bergachtige plaatsen inzamele, dewijl men dezen steeds behoorlijk bitter van smaak heeft gevonden. De Pol y gala amara bevat volgens reinsch: Aetherische olie 0,05 Eiwit Was . .. Gom. Plantenvezel Water. 0,50 0,20 12,00 18,90 21,00 Polygamarine met was en chlorophyllum 0,60 Chlorophyllum en vette olie .... 1,55 Bittere stof, in water en alkohol oplosb. 4,40 Extracliefstof en suiker Potasch- en kalkzouten Pektinzuur, door potasch uitgetrokken. 24,00 14,60 Verwisselingen: Pol y ga la co mosa. P. vulgaris. P. major. P. calcarea schultz. Polygon urn avicutare. 46-2 POLYGALEAE. 2. Polygala major jacquin. [Pol y gala rosea desf.] In Oostenrijk, Hon¬ garije, Moravié cn in het Oosten. — Levert den Hongaarsche Kruisbloem sw or iel. Radix Polygalae Hungaricae. De wortel. Yan boven bevinden er zich nog eenige stijve, bijna hout- achtigc overblijfselen van stengels op, welke eenige duimen lang zijn, en somtijds de onderste, omgekecrd-eironde , kleine bladen. De wortel heeft de dikte cener pen en is ongeveer 2 — 4 duim lang , aan den kop ver- dikt-knobbelig en bijna veelhoofdig, rolrondachtig-penvormig , gebogen, rimpelig , knobbelig , gelakt, vezelig, grijsbruin , op senega gelijkend, doch hiervan onderscheiden door eene dunne , geraakkelijk loslatende , ligt breekbare schors en door eene geelwitte , houtachlige , taaije kern. Reuk¬ loos. De schors smaakt matig bitter, eenigzins prikkelend, zoctachlig. 3. Polygala vulgaris l. P. polymorpha spenner. Door geheel Duitsch- land op weilanden , enz. Ook in .Nederland. — d. Y. II. 507. Mq- 27. F. B. S. I. 51 G. F. B. HL 198. — Levert a. Gemeene Kruisbloemsworlel. Radix Polygalae vulgaris. Zeer gelijk aan den vorigen wortel , doch lichlergrijs , dunner , ongeveer zoo dik als een stroohalm , voorzien van overblijfselen van stengels, die 1 tot 2 duim lang en hier cn daar met kleine eirond-lancelvormige bla¬ den bezet zijn. In zijne plaats is welligt ook de wortel van P. comosa in den handel gebragt. b. Gemeene Kruisblo emskruid. Herba Polygalae vulgaris. De P. vulgaris komt met de P. araara l, zeer overeen en hare ver¬ scheidenheden zijn dikwijls als eigene soorten of als vormen van P. am ara L. beschouwd (P. depressa wenderotii, P. exyptera reichenbach , P. montan a opiz , P. Vaillanlii besser , P. mu 1 1 i ca u li s tausch). — Zij is in alle deelen grooter dan P. arnara l. ; de stengel regt opstij- ijl gend , zeldzamer nederliggend , kruipend en uitloopcnd; de wortel- en onderste stengc-lbladcn kleiner dan de hoogere , eirond-Iancetvormig , om- gekeerd-hartvormig, spatelvormig, niet rozetsgewijs uilgesprcid, dikwerf tegenovergesteld en, even als de hooger gelegene smal- of lijn-lancelvor- mige stengelbladen, gaafrandig , stijf, hooggroen , spits. De witte, paar- sche, purperroode, meestal echter blaauwe bloemen vormen trossen , die van schutbladen zijn voorzien. POLYGALEAE. 463 4. Polygala Senega l. In Noord-Amerika van Kanada tot Georgië, voornamelijk in Kentucky . Ohio en Tenesec. — d. V. II. 508. Mq. 27. P. II. 951. — Volgens michaux bestaan hiervan 2 variëteiten: P. S. rosea, in Georgië cn Carolina en P. S. albida,in Kanada en op het Alicghany- gebergte. — Levert den Senega- of Virginische Ratelslangwortel. Radix Senegae s. Polygalae Virginianae. De wortel. Hij is zeer ongclijk in dikte , van boven tot */a duim, rol- rondachtig-penvormig , tot G duim lang , onregelmatig gebogen cn gedraaid, van boven verdikt, knoestig en veelhoofdig, ruw op het gevoel, hard, doch vrij gemakkelijk breekbaar, eenvoudig of slechts weinig getakt en van onderen met weinige vezels bezet. Aan de eenc zijde loopt langs de ge- heclc lengte een uitspringende rand ; door wiens verdwijning cn verkorting bij het droogen , de wortels zich boogvormig klommen en draaijen. Bij dikke wortels ziet men op den in dier voege ontstaanden rug talrijke, op ipecacuanha gelijkende, vlakke en diepe, onregelmatige , meestal rondom- loopende insnoeringen , die naar beide rigtingen langzamerhand vlakker worden en zich tot op den uitspringenden rand uitstrekken; overigens ver- toonen alle wortels onregelmatige, bij het droogen gevormde overlangsche rimpels. Uitwendig grijs- of bruingeel. De vuilwitte schors , die digt, bars- lig cn betrekkelijk dik is, omgeeft cene witte, houlachlige kern. Reuk zwak zoctachtig en onaangenaam, bijna ransig. Smaak onaangenaam-prik- kelcnd , zuurachtig , zeer scherp en aanhoudend krabbend , naauwelijks bitter. Bevat volgens GEHLEN : Senegine . 6,15 Weekhars . 7,50 Zoele, krabbende zecpslof. 26,85 Gom en eiwit. .... 9,50 Houtvezel . 46,00 Verlies . • 4,00 PESCHIER : Polygalinc. Isolusine. Polygalazuur. Gele kleurstof. Twee barsen Vlug,harsachlig beginsel. Eigenaardig alkalisch beginsel. Gom. Inulinc. Houtvezel. Phosphorzure kalkaarde. IJzer- DULONG : Aetherische olie, zeer weinig. Was of overeenkomstig vet. Hars. Gom. Pektinzuur. Gele extractieve kleurstof. folchi: Scherpe stof. Vette olie. Was. Vlugtige olie. i Gele kleurstof. 464 POLYGALEAE. Scherpe extractiefstof. Door zwavelz- rood wordende stof. Zure, appclzure potasch. Zure, appelzure kalkaarde. Zwavelzure potasch. Chlorpotassium. IJzer. Phosphorzure kalkaarde. Houtvezel. Gomachtige extractiefstof. Stikstofhoudende zelfstandigheid. Galnotenzuur. Pektinzuur. Zwavelzure potasch. Chlorpotassium. Phosphor- en zwavelzure kalkaarde. Houtvezel. TROMMSDORFF : Krabbende extractiefstof . - . 33,570 Krabbende, vaste hars . . . 4,552 Weeke, ransig riekende hars . 5,222 Wasachtige zelfstandigheid . . 0,746 Slijm met zouten . 5,963 Pektinzuur . 10,444 Houtvezel. . . 34,316 Zure, appelzure kalkaarde . . 0,671 Appelzure potasch en kalk . . 1,865 Verlies . . 2,646 FENEULLE : Bittere zelfstandigheid. Bleekgele kleurstof. Gom. Pektinzuur. Aetherische olie. Vette olie. Eiwit. Zure, appelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Kiezelaarde. Houtvezel. QUEVENNE I Polygalazuur (senegine). Geel , bitter extract. Gom. Eiwit. Looizuur. Pektinzuur. Vette olie. Wasaardig vet. Virginiseh zuur. Houtvezel. In de asch: Koolzure potasch. Chorpotassium. Phosphor- en zwavelzure potasch. Kool- en zwavelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Bitteraarde. Aluinaarde. IJ zerverzuursel. Kiezelaarde. Alle stoffen , welke in deze analyses polygaline , isolusine , polygalazuur en krabbende extractiefstof zijn genoemd, zijn ongetwijfeld niets anders, dan het reeds door gehlen ontdekte senegine in eericn ongelijk zuiveren toestand. Dit senegine, een kleurloos, eigenaardig, indifferent lig— chaam , is naar alle waarschijnlijkheid het specitiek werkzaam bestand¬ deel dezes wortels, qüevenne’s Virginiseh zuur moet nog nader bepaald worden. Verivisselingcn : de wortel van Ar ist o loch ia Clematitis (hl. 144). Meestal vindt men er ook de wortels van Si urn Ninsi (bl. 404) in meerdere of mindere hoeveelheid bijgemengd. Radix Helle- b o r i a 1 b i 1 K HAMER I AC E A E. 4- 05 102. RRAMERIACEAE. K r amcriac eën. a. Kr am er ia. Kramerie. IV. 1. i. Krameria triandra ruiz et pavon. Aan de helling der bergen van Peru in Zuid-Amerika. — d. V. II. 502. Mq.28. P. 11.954. — Levert a. RatanhiaworteL Radix Ratanhiae. De groote , getakte wortel , meestal in stukken. De wortelstok ongeveer i/2 tot 2 duim dik en 4 tot 8 duim lang , onregelmatig , knobbelig. De talrijke takken , die hieruit van alle kanten ontspringen, zijn omstreeks 1 vinger dik of dunner, 1 tot 2 voet lang en langer, cylindervormig , eenvoudig of eenigzins getakt , golfvormig gebogen. De opperhuid bruin¬ rood , broos, op dikke stukken gerimpeld, ruw en dikwerf ook met dwarse spleten, op dunne glad. De schors V* tot lijn dik , onder de epidermis paarschrood , overigens donker kaneelkleurig , barstig. De kern dik, houtach¬ tig , taai, digt, licht kaneelkleurig, met eene lichtere peripherie. Reukloos. Smaak , inzonderheid die der schors , zeer zamentrekkend , eenigzins bit¬ ter. Geeft met koud water eene geelroode infusie , die door ijzerchloride met eene zwartgroene kleur, die terstond donkergrijsbruin wordt, door sublimaat vleeschkleurig en door loodsuiker paarsch wordt neergeslagen. Met braakwijnsteen ontstaat eerst na längeren tijd eene zwakke troebeling. Verwisselingen : val sehe ratanhia (van Krameria linearis?). Radix Calagu alae. b. Ratanhiaschors. Cortex Ratanhiae. De zoo even beschrevene schors van den wortel. Bevat betrekkelijk veel meer oplosbare en werkzame bestanddeelen dan de houtachtige wortelkern en verdient diensvolgens de voorkeur boven deze. Wordt ook sinds eenige jaren zeer dikwijls door de geneesheeren afzonderlijk verlangd. Zij bevat ( namelijk volgens TROMMSDORFF : IJzcr-groenkleurendelooïstof 42,5 Gom ........ 17,5 Extractiefbezinksel . • • . 25,0 Houtvezel. . . 15,0 vogel : Looistof ....... 10,0 GMELIN : Looistof 38,3 Zoele stof . 6,7 Stikstofvrij slijm, in koud water oplosbaar .... 2,5 Stikstofvrij slijm , in heet water oplosbaar •' . • . 8,3 30 F 11 MA Hl ACE AE. 466 Com 1,5 Zetmeel ....... 0,5 Houtvezel . 48,0 Water . 10,0 peschïer verkreeg uit den geheelen wortel slechts 31,25 proc. droog, waterig extract, waarin hij vond: Looizuur . 42,6 Galnotenzuur« ..... 0,3 Kramerzunr . 0,5 Extractiefsto t\ Gom •••>.. * . • 56,6 Kleurstof. .> Houtvezel . . . a Koolzure kalkaarde ( ^ ^ Zwavelzure kalkaarde!’ * ’ ’ Kiezelaarde, enz. ) In de asch van den wortel , welke 1,6 proc. bedroeg , vond pe- schier: Koolzure soda- Keukenzout. Kalkaarde. Aluinaarde. Kiezelaarde. IJzeroxyde- c. Amerikaanse h Ratanhia-exlract. Rxtractum Ratanhiae Americanum. Het extract, dat in Zuid-Araerika uit den versehen wortel van deze en wel- ligt ook uit dien van andere Kram eria-soorten met water bereid wordt. Onregelmatige stukken ; somwijlen scherpkantig , donkerbruin , dof, broos, op de breuk glasglinsterend , aan scherpe kanten en in dunne schilfers doorschijnend. In koud water gedeeltelijk, in absoluten alkohol en kokend water bijna geheel oplosbaar. Gewone alkohol lost het geheel op. De op¬ lossing in water geeft dezelfde reactiën , als het bij den wortel vermeld uittreksel. Smelt bij verhitting vrij rustig, zwelt dan op, verbrandt met lichte vlam en laat een weinig losse , witte asch over. Soort. gew. — 1,478. Reukloos. Smelt in den mond, kleurt het speeksel bruinrood en smaakt daarbij zuiver zamentrekkend. Verwisselingen : Kino. Catechu. 2. Krameria Ixina l. In West-Indië. — Levert den Antillische Ratanhiawortel. Radix Ratanhiae Antillicae. Zou zeer gelijk aan den vorigen wortel zijn en ook overeenkomstige werkingen bezitten- Schijnt niet in den handel te komen , en alleen op de Antilles gebruikt te worden. 103. F U M A R I A C E A E. Fumariaceën. Bcslonddeelen : zetmeel; corydalinc ; fumarinc? fumarzuur« FUMARIACEAE. 467 a. Bulbocapnos. Hehribloem. XVII. 4. 1. Bulbocapnos cavus bernhardi. Fumaria bulbosa var. a. ca va L. Corydalis bulbosa persoon. C. tuberosa dec. [Corydalis ca va schweigg. et koert. Fumaria cava mill.]. In Duitschland op bergach¬ tige weilanden , langs hekken , in bosschen , enz. — n. Y. II. 514. Mq. 17. — Levert den Gemeene ronde Pijpbloemwortel. Radix Aristolochiae rotundae vulgaris. De wortelstok, in Junij en Julij ingezameld en van wortelvezels ont¬ daan. Verliest bij het droogen 78,3 procent. — Hij is rondachtig, knol¬ lig , */s> tot 3 duim dik, uitwendig bruingrijs , inwendig geel, aanvanke¬ lijk digt , doch tater inwendig hol , vleezig , na het droogen grijsbruinachtig, inwendig groenachtig-geel , hard, barstig en ligtelijk pulveriseerbaar. Reuk onaangenaam-mufTig , narkotisch; na het droogen reukloos- Smaak voort¬ durend bitter. Bevat volgens wackenroder: Appelzuur corydaline met slijmsuiker en chïorpotassium .  1,84 Vezel . 49,20 De drooge knollen leveren 7,51 procent asch , zamengesteld uit: Zwavelzure potasch , koolzure potasch en chïorpotassium . 0,94 Koolzure kalkaarde en phosphorzure kalkaarde .... 4,69 Aluinaarde, kiezelaarde en ijzerverzuursel . 1,88 2. Bulbocapnos digitalus bernh. Corydalis digitata persoon. C. solida smith • C. bulbosa de cand. Fumaria Halleri willd. [Fu¬ maria bulbosa var. y. l. — Even als de vorige bijna door geheel Europa. Ook in Nederland.] — d. V. II. 514. Mq.17. (als Cor. II a Hert willd.) F. B ■ S. I. 514. F. B. I. 17. — Levert den D ig'te Pijpbloemwortel . Radix Aristolochiae fubaceae s. solidae. De wortelstok, die misschien ook van Bulbocapnos fa b accus : bernh .(Corydalis f a b a c e a persoon ) [F u m aria b u 1 b o s a var. ß. i,.] — F B.S. 1.832 — wordt ingezameld. FUMARIACEAE. 468 Knollen, ter grootte van erwten tot die van hazelnoten; rondachtig, ook langwerpig, zamengedrukt , bruinachtig-geel , inwendig geel, digt , los en melig, reukloos, bitter van smaak. Bevatten corydaline , zetmeel , enz. Bs. Fumafia Duivenhervel. XVII. 4. 1. Fumaria officinalü l. Bijna door geheel Europa in tuinen , wijnber¬ gen , op akkers enz. — d. V. II. 512. Mq. 16. F. B. S. I. 516. F. B. II. 127. — Levert de Duivenkervel . Herba Fumariae. De bladen en bloemen, in Mei en Junij ingezameld. Verliezen bij het droogen omstreeks 3/a aan gewigt, en 2 pond gedroogd kruid leveren on¬ geveer 9 oneen extract. De stengel fijn , meestal opgerigt en 1 voet hoog , onbehaard , uitge- spreid-getakt , vierzijdig. De bladen afwisselend , drievoudig-zamengesteld , onregelmatig-gevind, onbehaard, fijn en somwijlen dik en sappig, donker grijsachtig-groen; hunne blaadjes smal, wigvormig, twee- of driespletig en voorzien van lijn-lancetvormige , van boven smallere en stompe slip¬ pen. Aan de uiteinden der hoofd- en zijstengels , alsook tegenover de bla¬ den bevinden zich de bloemen. Deze zijn klein, kortgesteeld , roodachtig , aan den top purperrood , bruin , groenachtig, of wit , vlindervormig-grijn- zend gespoord , in eenvoudige , opgerigte , losse trossen bijeengeplaatst. De reuk is onaangenaam , bijna narkotisch en gaat bij het droogen schier geheel verloren. Smaak zoutig, bitter, eenigzins scherp. Bevat volgens MERCK Bittere extractiefstof. Groen zetmeel. Dierlijke zelfstandigheid. Plantenvezel. Bladgroen. Chlorpotassium. Wijnsteenzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Zwavelzure potasch. Phosphorzure kalkaarde. Slijm. Water. wiNCKLER onderzocht het daarin reeds doof peschier opgemerkt eigen¬ aardig zuur naauwkeuriger en noemde het fumarzuur. Het is er met kalk¬ aarde in verbonden en volgens horace demarcay met pelouze’s parama- leïnzuur identisch. — peschieu’s fumarine , hetwelk eene planlenbasis zou zijn , heeft zich tot nu toe nog niet bevestigd , daar men later geene verdere nasporingen dienaangaande in 't werk stelde. PAPA V ER ACE AE. 469 Verwisselingen : F u m a r i a V a i 1 1 a n t i i . V ■ parviflora. Geranium robertianum. 104. PAPAVERACEAE. M aanlcoppig en. Bestanddeelen: planlenbases : chelerythrine (sanguinarine?), chelidonine , glaucine , glaukopikrine , morphine , codeïne , narkotine , thebaine , pseu- domorphine ; plantenzuren: chelidon-, glaucium- (fumar-?), mecon- , opiumzuur? eigenaardige indifferente stoffen : narceïne , mekonine , por- phyroxine; kleurstoffen: chelidoxanthine , glaukotine , rhoeadinzuur, klap¬ rozenzuur. «. Chelidon i urn. Gouwe. XIII. 1. 1. Chclidonium majus l. Door geheel Europa aan hekken , muren, op puinhoopen en andere onbebouwde, schaduwrijke plaatsen. — d. V. II. 517. Mq. 16. F. B. 5.1.400. F. B. III. 238. — Levert a. Gouw wortel. Radix Chelidonii major is. De wortel , in den herfst ingezameld en ras gedroogd. Hij is penvor¬ mig , heeft van boven de dikte eener pen tot die eens vingers, is dikwerf veelhoofdig , bruinachtig-geel , van onderen getakt , met zwartbruine schubben en vele draad- of haarvormige , donkerbruine vezels bezet, in- i wendig wit , vleezig. De kern wit en houtachtig. Bevat een melksap r waarvan bij kwetsingen eene groote hoeveelheid naar buiten dringt, in de lucht terstond fraai geelrood wordt en , op de huid gebragt , ontsteking en blaren verwekt. Riekt onaangenaam ; smaakt scherp en bitter. Bij het droogen wordt hij zeer gerimpeld, donkerbruin en de vezels bijna zwart, reukloos en minder scherp , doch bitterder van smaak. Over de bestand- deelen dezes wortels zal zoo aanstonds gesproken worden. b. Gouw - of Schellekruid. Herba Chelidonii majoris. De bladen. Zij worden in Mei ingezameld en verliezen bij het droogen , waarbij zij ligtelijk zwartachtig worden , Vs aan gewigt. Van 5 pond uit ver¬ sehe bladen geperst sap verkrijgt men 9 oneen extract. De wortelbladen langgesteeld ; de stengelbladen ongesteeld , afwisselend. Zij zijn van boven fraai groen en onbehaard , van onderen witachtig en, even als de bladstelen, meer of minder vlokkig behaard, zeer fijn , door¬ schijnend, onparig-vindeelig ; de vinlobben rondachtig, met hartvormigen 470 PAPAVERACEAE. voet , ongelijk getand ; de ongepaarde vinlob drielobbig. Bevatten het¬ zelfde melksap als de wortel, en rieken en smaken dien ten gevolge even als de wortel , doch zwakker. Bevatten volgens  en zoutzure potasch. 30,72 Zoete extrac-^appelzuur, appel-, citroen- en phosphorz. kalken bitteraarde^ ^ tiefstof met(zwavel-, zout- en salpeterzure potasch . ) ’ Bruine kleurstoRzwavelz. potasch, chlorpotassium, phosphorz. bitteraarde)  2,00 Eiwit . 3,40 Plantenvezel . . 37,00 Trommsdorff vond er chlorbaryum en gqdefroy eene alkaloidische zelfstandigheid in. Tot helderder’ uitkomsten hebben echter eerst de nieu¬ were onderzoekingen dezer plant van reuring , polex en vooral van probst geleid: reuring vond slechts chelidonine , polex chelidonine en pyrrhopine , en probst : a. Chelerythrine (polex’s pyrrhopine?). Eene sterke plantenbasis, voor¬ namelijk in den wortel en de onrijpe zaden, minder in de bladen. ß. Chelidonine = H2 -|- C40 H40 N6 O6. Eene zwakke plantenbasis, in alle deelen der plant, doch het meest in den wortel. y, Chelidoxanthine . Eene gele , krystalliseerbare kleurstof. <?. Chelidonzuur. In den wortel en nog meer in de bladen. Ij. Glaucium. Hoornheul. XIII. 1. 1. Glaucium luteum scopoli. Gl. flavum crantz. Chelidonium Glaucium l. Aan de kusten der Middellandsche en Atlantische Zee. — Mq. 16. — Levert den Hoornheulwortel. Radix Glaucii s. Papayeris corniculati. De wortel. Hij is cylindervormig , getakt, uitwendig bruin en bevat een scherp, wit melksap, hetgeen in de lucht saffraangeel wordt, probst onderzocht de geheele plant en vond: a. Glaucine , eene scherpe plantenbasis, alleen in het kruid voorhanden. /?. Chelerythrine , alleen in den wortel. PAPAVERACEAE. 471 y. Glaukopikrine , eene biltere plantenbasis , slechts in den wortel bevat. d. Glaukotine, roodbruine, blaauwroodc en groene oplossingen gevende kleurstof. £. Fumarzuur (glauciumzuur) , alleen in het kruid aanwezig. Dit zuur behoort nog nader onderzocht te worden. ©. Sanguinaria. Bloedkruid. XIII. 1. 1. Sanguinaria canadensis l. In Noord-Amerika van Kanada Lot Flo¬ rida. — Levert den Kanadasche BloedworteL Radix Sanguinariae Canadensis. De wortel. Hij vormt wortelknollen van 1 tot 3 duim lengte en onge¬ veer V* duim dikte. Zij zijn meestal getakt, met draad- en haarvormige vezels bezet, even als Radix Bistortae gekromd of zeisvormig gebogen en donkergrijsbruin, inwendig vleezig en van een stinkend , hoogst scherp, bloedrood sap voorzien. Gedroogd zijn zij gerimpeld, wratachtig, roest¬ bruin, hard, digt, eenigzins poreus, barstig, op de breuk gedeeltelijk harsglanzend. De kern wit, rood gestippeld. Reukloos. Smaak onaange¬ naam, brandend-scherp, eenigzins bitter, het speeksel geelrood kleurend” Bevat volgens bigelow: Geelroode, bittere, scherpe hars. Zetmeel. Eene bittere en cene scherpe stof. Houtvezel. dana en clement Lee vonden er reeds voor vele jaren eene planten¬ basis in, welke zij sanguinarine noemden, die echter volgens probst met het chelerythrine der beide vorige planten identisch zou zijn. Het uit dezen wortel bereide sanguinarine is volgens schiel — C37 H5* N2 Os. Het chelerythrine is daarentegen nog niet geanalyseerd, hetgeen echter eerst nog geschieden moet, alvorens men over de identiteit of het ver¬ schil van beide basis eenige zekere uitspraak kan doen. iB. Papaver- Man - of Maankop. XIII. 1. 1. Papaver somniferum l. Vaderland onbepaald- Uit Azië naar Europa I gekomen en hier bijna overal, alsook in Klein-Azië, Persië, Arabië , f Aegypte, Oost-Indië , enz. gekultiveerd , in het Oosten inzonderheid om i het opium. — d. V. II. 5 IS- Mq. 14. P. II. 971. F- JB. S- I. 402- Men onderscheidt hiervan 2 variëteiten: «. Papaver oriëntale gmelïn. Heeft witte, of bleekroode bloemen , 472 PAPAV ERACEAE. langwerpige en bij het rijpen gesloten blijvende doosvruchten en witte , zelden grijsachtig-zwarte zaden. ß. Papaver somniferum gmelin. Heeft veelvuldig gekleurde bloe¬ men, rondachtige en bij het rijpen onder de veelstralige kroon met vele openingen openspringende doosvruchten en meestal grijsachtig-zwarte zaden. Deze plant levert ons de volgende stoffen : a. Slaapbollen. Capita Papaveris. De halfrijpe, nog groene en melksap bevattende , eenhokkige doosvruch¬ ten met hare talrijke zaden. Zij zijn kruikvormig, eirond, kogelvormig, met den overblijvenden stempel gekroond, onbehaard, met eenen witten rijp bedekt, door scheedevormige zaadkoeken als ’tware half veelhokkig , van narkotischen reuk, na het droogen grijsgroen en bijna reukloos. Smaak onaangenaam-bitter. Dienen ieder jaar vernieuwd te worden. Be¬ vatten morphine , narliotine , nareeïne, meJtonzuur , enz. Rijpe doosvruchten bevatten volgens pesciiier noch morphine, noch me- konzuur. merck vond echter in 32 oneen rijpe drooge doosvruchten nog 18 grein morphine en winckler in 32 oneen geheel rijpe, drooge en van zaden ontdane doosvruchten 30 (op eenen anderen tijd 20) grein morphine en 2 grein narkoline. Later vond winckler in versehe en bijna rijpe doosvruchten noch morphine, noch mekonzuur, en bij proeven van nog jongere dagteekening bevond hij, dat doosvruchten, die terstond na den zaad- oogst ingezameld en volkomen gedroogd waren, 5,91 proc. spiritueus extract leveren en dat dit morphine, narkotine, nareeïne, doch geen co¬ deïne, paramorphine, mekonine of mekonzuur bevat. Dit extract vermin¬ derde, zich door herhaalde oplossing in water, filtrering en verdamping, tot dat het zich in water en alkohol helder oploste , op 2,62 pre. van het gewigt der doosvruchten , en in 1 once van dit extract wond hij 20 grein morphine. Arolgens düblanc leveren doosvruchten, die van zaden bevrijd, geheel rijp en gedroogd zijn, 3,4 proc. spiritueus , in water weder opgelost extract en dit zooveel morphine en narkotine, dat het eerste 0,04 en het laatste 0,01 proc. van het gewigt der doosvruchten bedraagt. b. W it Maanzaad . Semen Papaveris album. De rijpe zaden der verscheidenheid met witte zaden- Kleine, witachtige, niervormige , netsgewijs geaderde, reuklooze korreltjes, welke zoetachtig en zachl-olieachtig smaken en, met water gewreven, eene emulsie vormen. Bevatten 47 lot 50 proc. vette olie, (Oleum Papaveris); eiwit? sui- PAPAVERACEAE. ■m kcr? accarie verkreeg uit 6 pond zaad 250 gram waterig extract en hieruit 30 grein morphine =0,065 procent. c. Zwart Maanzaad : Semen Papaveris nigrum. De rijpe zaden der variëteit met zwarte zaden. Zij zijn kleiner , sierlijker geaderd en , zoo als het schijnt, narkotischer. Worden thans in de artsenijkunde niet meer gebruikt, maar dienen hoofdzakelijk tot uit— persing der vette olie. d. Opium of Heulsap. Opium. Het melksap der onrijpe doosvruchten van levende planten, dat uit op¬ zettelijk gemaakte insnijdingen uitgevloeid en hierna gedeeltelijk op de plant , gedeeltelijk na de inzameling van zelven ingedroogd is. Een zoo¬ danig produkt heette in vroegere tijden zwdsia, Laudanum en Lacry- m a e O p i i — tegenwoordig echt opium. Met den naam mehonium , p.rjxu)viov , bestempelde dioscoribes een extract, hetgeen verkregen werd door ver¬ damping van het sap, hetgeen uit fijngestampte slaapbollen en maankops- bladen geperst was en, naar het schijnt, ook door inkoking van een uit de geheele groene plant bereid afkooksel. Het opium is een der gewigtigste en onon tbeerlijkste artsenijmiddelen en in het beschaafd Europa schijnt het over hel algemeen slechts deze bestemming te hebben. Daarom is hier zijn verbruik ook veel geringer, dan in het Oosten. De Turken, Chinezen en andere Oostersche volken eten en rooken opium, en maken er zich dronken mede, even als elders met geestrijke dranken geschiedt. Door dit misbruik is de opium-consum- tie aldaar gedurig grooter geworden , zoodat men zelfs en zekerlijk niet zonder grond aanneemt, dat het in zijne oorspronkelijke beteekenis bereide opium niet meer in toereikende hoeveelheid kan verkregen worden en dat het Opium van den tegenwoordigen handel uit de vermenging van het echte opium met mekonium ontstaat. Hierbij laten wij nog het niet zelden voorkomend, werkelijk onecht of vervalscht opium en datgene, hetwelk door uittrekking met water of alkohol van zijne werkzame bestanddeelen ontdaan is, ter zijde. Ongetwijfeld zijn heden ten dage onder den naam van opium vele en zoo verschillende massa’s (opiumsoorten) in den handel verspreid, dat men haar reeds op het uitwendig aanzien niet voor gelijke en op dezelfde wijze bereide fabrikaten houden kan. Ingevolge echter der medegedeelde be- rigten , die grootendeels nog meerdere uitbreiding behoeven , verschilt ook PAPAVERACEAE. do bereidingswijze niet slechts naar gelang der onderscheidene landen, maar zelfs der provinciën van een en hetzelfde land , waarin opium gewon¬ nen wordt, en berust daarenboven de ongelijkheid des opiums , zoo als wij zoo aanstonds zullen zien, op nog andere meer ondergeschikte oorzaken. De bereiding van het opium heeft niet alleen in die landen stand ge¬ houden , waarin zij oorspronkelijk gevonden wordt , maar ook in die , waarin zij door de natuur begunstigd wordt , namelijk in Aziatisch Tur¬ kije , Aegypte , Arabië , Persië en Oost-Indië , terwijl zij daarentegen in Europa slechts bij wijze van proefneming is uitgeoefend (*). De opium- plant wordt te dien einde in gezegde landen in het groot en met veel zorgvuldigheid aangekweekt en zij bereikt aldaar eene veel aanzienlijkere grootte en hoogte (in Persië 40 voet?), dan bij ons. In Arabië zou men zelfs verscheidene even ontwikkelde doosvruchten afsnijden , opdat de weinige, die nu overblijven, eenen hoogeren trap van volkomenheid (eene grootte , waardoor eene doosvrucht 35 oneen water kan bevatten — ?) zouden bereiken. Volgens alle vroegere mededeelingen worden des avonds in de opper¬ vlakte der halfrijpe doosvruchten met een 2- , 3- of 5snijdend mes insnijdin¬ gen gemaakt, het gedurende den nacht uitgevloeid en eenigzins ingedroogd melksap den volgenden morgen met een mes afgeschraapt , onder toevoe¬ ging van water met handen of spatels naauwkeurig gekneed en in koeken gevormd , waarna men het laat uitdroogen. Zulks wordt 6 tot 8 dagen lang voortgezet, terwijl men de zaden der planten tot rijpheid laat komen. — belon geeft op, dat men bij de bereiding des opiums in Klein-Azië (in Paphlagonië , Galacië , Cappadocië en Cilicië) het uit vlak¬ ke insnijdingen gevloeid en eenigzins ingedroogd melksap afkrabt, zon¬ der het te kneden of anderzins te bewerken , in massa’s vereenigt , waarin men alsdan nog eenige melkdroppels als korreltjes (die men thans zaadvormige tranen noemt) ontwaart. — Voor eenige jaren zag texier de bereiding van het opium te Aphium Kara-Hissar in Klein-Azië. Eeni¬ ge dagen na het afvallen der bloembladen wordt des daags de opper¬ vlakte der doosvruchten opengeschraapt, het uitvloeijend sap den vol- (*) In den jongsten tijd is de opium-bereiding ook in Algiers door hardy begon¬ nen , doch hiervan is niets meer bekend, dan dat hij uit 990 slaapbollen 50 grammen (ongeveer drachmen) opium verkregen beeft, hetwelk zamengebakkene tranen van eene vale kleur vormde, in aanzien en reuk met het beste Smyrnaasch opium ge¬ lijk stond en 5,02 proc. morphine bevatte. Volgens simon zou het opium van Al¬ giers 12 proc. morphine bevatten , doch mettenheimer heeft er slechts 2—3 proc. in gevonden. Men zal dus waarschijnlijk in het vervolg ook een opium van Algiers in den handel vinden. PA P A V E RACE A E. 475 genden morgen zoo afgekrabd , dat er veel van de opperhuid der slaapbollen meegenomen wordt (om daardoor het gewigt des opiums te doen toene¬ men, welke vermeerdering tot Via zou bedragen). Het aldus verkregen opium dat op kleverige en klonterige gelei gelijkt, wordt onder toe¬ voeging van speeksel (dewijl de boeren meenen , dat het opium, door er w’atcr bij te doen , bederft) goed doorgekneed , in drooge bladen gewik¬ keld en aan de Turksche regering verkocht. Een slaapbol levert slechts 2 malen opium en hiervan over ’t algemeen slechts weinige greinen. — Volgens Hamilton wordt in de omstreken van Bogaditza veel opium ge¬ wonnen , doordien men des avonds rondom de onrijpe doosvruchten een cirkelvormige insnijding maakt , en er den volgenden morgen het uitgevloeid en tot boter-consistentie ingedroogd melksap met een mes van eigenaardi- gen vorm afkrabt , waarop het dan verder verhardt en in eenige weken zwart wordt. De hieruit gevormde klompen van 4 — 5 duim in doorsnede wor¬ den alsdan in bladen gewikkeld en aan de agenten der regering afgele¬ verd. De opiumplanten , welke aldaar over ’t algemeen eene hoogte van 3 voet hebben , brengen later rijpe zaden voort, die in het volgend jaar weder gezaaid worden. Hoofdzakelijk zijn het eenvoudige witte opium- planten , hoewel hamilton ook roode en purperkleurige gezien heeft , doch altijd vindt men eenerlei soort op hetzelfde veld. — In Oost-Indië worden volgens meyer de doosvruchten bij dag met doornen of fijne puntige naalden gestoken, het tot den volgenden morgen uitgevloeid sap met eene schelp afgekrabd, in de zon verder ingedroogd, metpapaverolie doorkneed, tot kleine platte koeken van ongeveer 4 duim in doorsnede gevormd en in maankopsbladen gewikkeld. — Volgens lesslie laat men het uitvloeijend sap door lappen inzuigen , waaruit het weder uitgeperst wordt. — Het opium van Malwa wordt , zoo als smyttan verhaalt , uit de doosvruchten des purperrooden maankops verkregen , doordien men er met een drietandig werktuig in steekt , het uitvloeijend melksap met een stomp en geolied mes in een vat , hetgeen een weinig lijnolie bevat , die later weder afgegoten wordt , afkrabt, het tot den regentijd laat staan en er alsdan koeken uit vormt. Stukken , die uit de opiummassa gevormd zijn , noemt men UoeUen , PAPAVERACEAE. 476 brooden , ballen oï kogels. Om de wegens hunne aanvankelijk weeke consis¬ tentie overigens onvermijdelijke zamenkleving te voorkomen , omgeeft men hen met bladen of zaden , of met beiden te gelijk. Eenige soorten worden ook in papier gewikkeld. Men gebruikt hiervoor zuringbladen , tabaksbladen en stengel- en bloembladen van de opiumplant. De zaden zijn volgens biltz van Rumex crispus, volgens wallrotii van R. Dioscoridis en volgens koch en martiüs van R. orientalis afkom¬ stig. De grootte der stukken is bij geene opiumsoort aan eenen onveran- derlijken regel gebonden en men vindt in eene kist van dezelfde soort stukken van allerlei grootte. De vorm der stukken is reeds eenigzins regel¬ matiger, doch nog niet geheel bepaald en , al wordt ook in de ver¬ schillende landen de daarvoor aangenomen regel in het oog gehouden toch aan veranderingen onderhevig. De ongemeen talrijke chemische onderzoekingen , die aangaande het opium in het werk zijn gesteld, hebben tot even gewigtige als belang¬ wekkende resultaten geleid. Het opium is daarbij eene , misschien nog niet uitgeputte bron van eene menigte eigenaardige sloffen geworden, waarvan een historisch overzigt te dezer plaatse niet onpassend schijnt. 1. Narkotine 2. Morphine 3. Codeïne » 4. Pseudomorphine » 5. Thebaine » [5*. Papaverine » ontdekt door derosne en opian genoemd . . . in 1803. » » SERTÜRNER . » 1804. » ROBiQUETen aanvank. papaverine gen. » 1833. )) PELLETIER . )> 1835. » pelletier en aanv. paramorphinegen. » 1835. » G. MERCK Jr . »1847], 6. Narceïne » » pelletier . » 1833. 7. Mekonine » » dublanc . » 1836. 8. Porphyroxine » » Merck . » 1837. » SERTÜRNER - . » 1804. 