iets over Magn. Aur. Cassiodorus Senator
En zie, in zulk eene maatschappij was Gassîodorus opgegroeid , niet buiten aanraking met de men- schen — neen, zijnen vader volgende aan het hof van Odoacer, in den strijd bij Verona, en getuige van al de woelingen der troonverwisseling. En hoe heerlijk liep zijn leven ten einde! Nadat zijn verstand, om met prof. Opzoomer te spreken, geoefend was, in al de beslommeringen van het dagelijksch leven, trok hij zich terug tot een kleineren maar verdienstelijken kring, en legde met krachtige hand eenen grond tot mede-instandhouding van vele vakken van mensche- lijke kennis — als godgeleerdheid , spraal^kunst , ma- thesis , natuurkunde , werktuigkunde , de klassieke schrijvers, [en wat niet al — in stille dagen van ar- beidzame godsvrucht, in het liefelijk gelegen klooster van Vivîers (monasterium Vivariense, zoo als hij het noemt^)), niet ver van zijne geboorteplaats af. Zoo beschouwe men dan zijn leven aan het hof, met al den natuurlijken afkeer dien hij moet gehad hebben van zoo veel woeling en wrijving, als een tijd van 1) Zie DU RouRE, t. a. p. Tome I, bl. 75. • 2) Naar de menigte visch die men er vond; vivarium = visch vijver etc. 49 beproeving en oefening en voorbereiding — tot het le- ven dat hij steeds voor oogen heeft gehad, gedurende zijn geheele politieke loopbaan: de afzondering in zijn klooster. m. CASSIODORUS BE QUJBSTZE BSR VIER KASSZODOaEBT. De schrijvcr der Variarum Libri XII, van een Chronicon^ van eene historie der Gothen, van de kom' mentaren op de psalmen, en verscheidene andere, fi- lozofische , didaktische (ascelische en grammatische) werken — Magnus ') Aurelius Gassiodorus ^) Senator Wij schrijven met Gai-et //Magiius*" en iiict //Marcus*". Garct zeet het, en het is ook nit andcren gebleken, dat alle bckcndehandschrif- ten Mcupius hebben , sclioon hij door Gcsuer en ecnige nieuweren , b. V. du Buat, Marcus wordt gcnocmd, zekcr doordat zij ergends een enkelen M. hebben gelezen. 't Is waarschijnlijk een toevoegsel van latere overschi-ijvcrs, want men vindt ook enkcl Aurelius Gassio- dorus, in eenigo parijsche handscliriften. 2) Fr. Scip. Maifei (t 1755), meest bekcnd onder den naam van Se. Mafiei (en na hem sommige andercn , b. v. ;Mai) , die eene nieawe uitgave van het werkjen Complexiones e. z. v. bezorgde, schrijft: «Cassiodorius'', op grond dat sommige codices 't aldus hebben en aan dezen naam — • geslaehtsnaam geworden zijndo, de uitgang ius zeer geeigend is. Ilij zegt namelijk: i'Gentilia nomina apud Romanos nt plurimum in ius desinere pervulgatum est. H^EiSL Aurelia gente Cassiodorii familia prima fluxit, qua deinde in varias stirpes iterum distracta, Cassiodorius gentil iţii nominis rationem obtinuit, in plures familias difiusi, etiamsi xar i^ox^p ab illa prae- ferretur, quae auctorem nostrum ediderat."" Evenwel heeft dit ons nog niet tot den ius kunnen doen besluiten. 81 was uit een voornaam, een deugdzaam en rijk ge- slacht, cn omtrent 469 te Scylacium (een bekoorlijk gelegen stad en een heuvelachtige streek *) bij Rhe- gium)^ op een heerlijk landgoed aan eene bocht van de lonische zee, geboren. Zijn overgrootvader, grootvader en vader, hadden zich reeds onder Valentianus III , en later onder Odoa- cer, in de raadzaal, of op het slagveld, beroemd ge- maakt, en zoo zette het leven en handelen van den jongen Senator, dien wij hier bespreken, eene schoone kroon op de levens eener volgreeks van eerbiedwaar- dige mannen. In welk jaar de jonge Gassiodorus voor 't eerst aan 't hof is versehenen, kan niet met zekerheid gezegd worden, doch waarschijnlijk is het dat hij op zijn een- of twee-en-twintigste jaar reeds tot Quaestor door Theoderik was benoemd, want de volgende Koning, Athalaricus, meldt ons dat hij zijne quaestuur zeer Want al wierd deze naam ook reeds voor oiizen Cassiodorus als ge- slachtsnaam gebezigd, dan is dit in de 5de en 6de eeuw neg geen grond genoeg , om niet de meerderheid der codices te volgen* "t Is toch hekend dat men na de derde eeuw den regcl des nitgangs ius, voor de geslachtsnamen , niet meer altoos toegepast vindt , en dat men reeds voor dien tijd gesl.namen op anus, enus, inuSy acuş, avus aantreft, behalven nog die, welke niet van eeht romeinschen oorsprong zijn, op orna, ermay e. z. v. Vcrgelijk : //Quaestioiies onomatologicae latinae," van Aem. Hiibner. Bonnae. Car. Georg. 1854. Onze schrijver noemde zich zel- ven nimmer Cassiodorius , noch ook Cassiodorus. — Zie lager. 1) Zie de liefelijke besclu-ijving in den ISden brief van boek XII. En nog een bewijs voor Cassiodorus geboortc aldaar in Ep. 3. Libri I, vraar Lukanie en Bruttie, tegenover Sicilie, dat eene vreemde pro- vincie heet, zijn //g-eboortegrond" (genitale solum) genoemd vi^ordt. En nog een bewijs — in Ep. 39, van 't elfde boek. En nog ^en — hier- onder bl. 66. 5iî jong, en dat wel met veel rijpheîd van oordeel en rechtskennis ^), begonnen is, om vervolgends de boog- ste waardigheden te bereiken. Maar wij moeten beginnen met hier op te merken, dat er door gebrek aan meerdere bronnen, eene groote verwarring bestaat, w^lke postea aan den jon- geren Cassiodorus, en w61ke aan zijnen vader, groot- Tader e. z. v. , zijn opgedragen geweest. De nieuwere schrijvers zelfs over Cassiodorus zijn ten dien opzichte in dwalingen vervallen, die wij hier zullen trachten te recht te brengen. *) In het begin der iâ boeken, met brieven over al- lerlei onderwerpen, welke bepaald door onzen Magnus Aurelius gedikteerd of geschreven zijn, zoo als hij trouwens zelf, in zijne eerste praefatie, duidelijk genoeg erkent — vindt men eenen brief, met het q)schrift: »aan Cassiodorus"; Cassiodoi-o^ viro illustri atque Pa- tricio Theodericus Rex^ waarin hij tot de waardigheid van Patricius verheven wordt, dat, na het konsul- schap, de hoogste eeretilel was, meest voor bejaarde ambtenaren, omdat er geene werkzaamheden aan wa- ren verbonden, maar zoo edel, dat zich zelfs Klovis en Karel de Groote dien titel niet schaamden. 1) (Te) quem primaevum recipiens (Theodericus) ad Qnscstoris of- ficium, mox reperit conscientia praeditum, et legum eruditione matu- rum. Cass. Var, Lib. IX. Ep. 24. 2) Ondertusschen heb ik het jongste opstel over Cassiodorus on- danks de meest onvermoeide nasporingen, niet in handen kunnen krijgen. Evenwel kan 't niet uitgebreid zijn, want het is slechts een these pr€sent€e a la faculU des helles lettres; gedrukt bij Domdey-Du- prez. Paris. 1841. De titel is: Cassiodore, conservateur des livres de tantiquite latine; van Alex Olleris. 55 Dom Denys de Sainte Marthe, die het leven van Cassiodorus beschreef, Garet in zijne Viia^ v5or de uitgave van Cassiodorus geplaatst, en na hen verschei- dene anderen, zoo als bij voorbeeld Manso, in de ge- schiedenis der Oostgothen, Băhr in zijne Literaturge- schichte^ e. z. v., meenen dat deze brief, door Theo- derik aan den jongen Cassiodorus-zelven gericht is, en door dezen als »ab epistolis" (sekretaris) geschreven zou zijn. — Hierdoor nu, dat brengt de inhond er van mede, wordt eene reeks van betrekkingen en da- den op rekening van den jongen Cassiodorus gescho- ven; die werkelijk aan zijnen vader moeten v^orden toegeschreven , aan welken, zooals wij zullen trachten aan te toonen , deze brief is gericht. Vooreerst moet de eerste brief van het eerste boek des Variae (Variae Epistolae) volgends Baronius ') ge- bracht M^orden tot het jaar 493; schoon dit moeyelijk geheel te bewijzen îs, daar de inhoud geen punt van vergelijking aanbiedt met andere auteurs, maar de plaats, aan 't begin der reeks, en v6or den brief over 't purper, hetwelk Theoderik reeds dadelijk behoefde, om de romeinsche kleeding aan te nemen, het jaar 493 waarschijnlijk maakt; en dit was nog het zelfde jaar waarin Theoderik zijn intrede te Ravenna deed, na de geheele overwinning van Odoaeer. Is de chronologische orde van de brieven der vijf eerste boeken in de Variae ook niet naauwkeurig aan 1) Amudes Eccles. Tom. VI. bl. 476. Ed. Antverp. , die in dozen meer gcloof verdient dau de oâ<lere Fornier — 1579. u te wijzen, en is het volgends Manso «vergebliche Miihe die Zeitfolge der amtiichen Schreiben fiîr die ersten zehn Biicher, ausmittein zu wollen** — men kan toch duidelijk nagaan, dat het tweede boek b. y. later dan het eerste geschreven is c. z. y. 't Is wel waar dat de eerste brieven uit het derde boek den schija hebben van eenen yroegeren datum, dan de eerste brieven uit het tweede boek, maar die verwar- ring kan onder andere zeer goed daaruit voortgeko- meu zijn, dat de XII boeken niet altoos te zamen zijn oyergeschreven geworden, en er vaak yerschillende weixlen afgelaten, of naderhand van verloren zijn ge- raakt, zoo als blijkt uit de codices S. Âudoeni, en S. Remigii Remensis, die door Garet zijn gebezigd. En daardoor is de datum van vele brieven, waarvan men dacht die gevonden te hebben, nog twijfelachtig gebleven; zoo als die van Klovis overwinning op de Alemannen (Lîb, II. £p. 41), die waarschijnlijk yan 807 — 808, maar misschien ook van vroeger is. Doch, om nu op ons punt van uitgang terug te komen: indien de brieven n\ 5 eh 4, uit het eerste boek, die wij nog dikwijls genoeg zullen aanhalen, en er daarom nu niet lang bij stilstaan — indien die niet aan den vader van Gassiodorus waren gericht, en daar niet chronologiesch thuis behoorden ('tgeen er een dadelijk gevolg van zou zijn) , dan zou zeker Gassiodorus bekende en zoo hoog geroemde beschei- denheid ze niet aan 't hoofd zijner verzameling heb- ben geplaatst. En wanneer wij nu aannemen dat de eerste brief van *t jaar 493 is, waartoe geen reden van twijfel 55 bestaat, dan is het tevens duidelijk, dat de tweede brief daar onmiddelijk op moet Tolgen, dewijl daarin, zoo als "we zeiden, de aanvrage om purper geschied, wat Theoderik noodig had, om, gelijk bekend is, al dadelijk een bewijs van populairen zin te geven, door zijnen gothischen krijgsrok voor de romeinsche Umica te verwisselen. Hierop volgen. dan nu onmiddellijk de brieven waarin Gassiodorus tot Pa^icit^ wordt benoemd; hetgeen eene waardigheid voor zijn geheele leven was. ^) Is het nu waarschijniijk dat er tusschen deze benoeming, en de volgende, namelijk tot den hoogsten ^^^post — het konsulaat, op zijn minst een twintigtal jaren zou- den verloopen zijn, van 494 omstreeks, tot 514? ter- wijl Cassiodorus^ tusschen zijn âOste en 50ste jaar, toen hij zooveel minder verdienste had, alle andere ambten zou bebben doorloopen, alle andere eeretitels zou bebben ontvangen? Neen! — En toch moet dit zoo wezen, wanneer wij in den hier genoemden Gassiodorus — den jongen Senator zelven willen zien , want deze is op zijn vroegst konsul geworden in 514, en op zijn vroegst in 468, maar waarschijnlijker in 469, geboren. Terwijl wij ons daarbij dan nog wel een anderen schrijver dier brieven mogen denken, dan den daarin zoo hoog ge- prezene-zelven. Ten andere blijkt het nergends uit de brieven, ea? ore regio^ onder Theoderik, geschreven, dat onze Gas- 1) Cingtiliun fidele, quod nescit ante desserere, quam de mundo ho- mines contingat exire. Variarum, Lib. VI. form. II. 56 siodorus Senator, onder diens regering praefecius prae- torio is geweest, hetgeen de hier (Ep. 3 en 4.) benoemde patricius reeds was. En uit de brieven, na Theoderiks dood gescbreren, blijkt dit ook nergends, terwiji Gas* siodorus andere, yroegere, betrekkingen daar worden berdacbt, en van de twee laatste boeken, welke hij als praefectus schreef , volgends Manso-zelven (bl. 340 en 41), zich de tijd zeer goed laat bepalen. Onder de regering toch van Âthalarik of Amala- suntba noemt Gassiodorus zich zelven praefectus prae- torio ^ en schrijft brieven geheel uit zijn eigen naam. Ook noemt hij zich daar nimmer » Gassiodorus" — maar altoos »Senator'% een naam die dikwijls pas bij de praefectura werd gegeven, en die dan niet een ambt, zoo als ten tijde der republiek, maar geheel en al een naam of een titel was. ^) Ook dăar- 1) Zoo als Theoderik zelf, aan 't gi'icksche hof, den titel van Se- nator kreeg. Verg. bl. 39; in de noot. Dat Senator van onzcn Cassiodorus niet een bloote titel, maar wel zijn eigenlijke naam was — wordt hieronder bewezen, op bl. 73. I)aar wordt onder anderen, uit den Apollinaris Sidonius van pater Sirmond, de noot bij eene plaats van Ennodius uit Ep. 1. Lib. m. (^Opera Varia, T. I. bl. 841) geciteerd, waar Sirmond, beweerd heb- bende dat Senator te vergelîjken is met Avie'nus, wiens vader I^auatus heette, en hij — Faustus AviSnus, e. z. v., e. z. v. — aldus vervolgt: uln quo rursus refellendi sunt qui Cassiodorum cui Patriciatus post Praefecturam a Theodorico rege defertur (et de quo, ejusque avo et patre multa Libro I. Ep. III. et IV. Variarum) ipsum auctorem Va- riarum esse credunt, cum de ipsius patre accipi omnia debeant, ad qnem scripta est, epist. XXVIII. Libri m. Senatori siquidem filio Praefecturam ac deinde Patriciatuip (?) detulit, non Theodericus , sed Athalaricus, ejus nepos, Libro iX., Ep. 24 et 25, in quibus recto nomine Senator nuncupatur. //Cumulavimus, inquit, P. C, beneficiis nostris, copiosum virtutibus, divitem moribus, plenum magnis hono- ribus Senatorem,^ Ook Pagi zegt in de aanteek. op Baron ius {Annales IX, a®. 514): 57 van vindt men onder Theoderik geen spoor; de prae- fectus en patricius Gassiodorus, heet daar taut bonne- ment » Cassiodorus" , anders niet; terwiji de prae fectus onder Athalarik (dat bepaald de jongere G. is) niet eens Gassiodorus, maar alleen kortaf » Senator" ge- noemd wordt, met welken naam hij ook in sommige Fasti staat aangeteekend. ^) Waar Manso, t. a. p. (bl. 534), tegen du Buat^), beweert dat de jaren van Gassiodorus geen bepaald beletsel waren, om hem tot die eereposten te doen benoemen, al ware hij ook slechts 20 jaar geweest: daar heeft hij gelijk; maar hij heeft ongelijk in zijne beoordeeling van Athalariks brief. ^) Hij zegt : Athalarik '/Senator absque collega (Cons.). In omnibus (?) Fastis et in Epistola- nim subscriptionibus vocetur tantum Senator , eo cognomine uti proprio appellatum fiiisse, et ita in fastis citandis appellandum , intelligimus." Dat de naam (of titel) //Senator" soms bij het aanvaarden der prae- tectura praetorio gegeven werd — hierover zie men b. v. Annotationes Lampridii in Hist. Aug. Scriptt. T. I. (Adrianus Caesar, Aelii Spar- tiani) § 8 noot n°. 3. van Casaubonts (Ed. Lugd. B. 1671.) 1) Zie onder anderen: Clinton: Fasti Romani II. >* Cassiodorus Senator Solus (n°. 1267). Liber poutificalis apud acta concil. tom. 5. p. 557.'' Fred. Stleurgics. Ilist. Roman. Scriptor, minor. Tom. III. //a®. 514.: M. Aurelius Cassiodoms Senator n°. 1270 (cons.)." Petavius: Rationarium tempor, T. II. a°. 514. Cons. Rom. «Senator solus : hic est M, Aurel, Cassiodorus Senator. """^ Zie ook Cassiodorus Senators Chronicon. a°. 514. 2) Louis Gabriel , graaf du Buat-Nancay , een Normandier ; 1 732 — 1787. Beroemd door zijne Histoire ancienne des peuples de V Europe 12 voi. 1772 in 8°. Doch over de Kassiodoren spre^kt hij in de //Abliandlungen der Churf. Baierischen Akademie der Wissenschaf- ten." Bând. I. bl. 81 en volgg. 3) Bij het bespreken dezer quaestie ter onderscheidiug van de beide Kassiodoren (of, wil men , van de 4) is juist een leelijke drukfout bij Manso ingeslopen. Er staat op bl. 85 reg. 14: //Vater", dit moet, volgends Mansoos bedoeling, //Groszvater" zijn. Zou dit ook 58 benoemde Gassiodorus op nieuw tot de proefectura. En in den brief dier benoeming (^54), prijst Athak- rik bijzonder de wijze waarop vorige ambtea door Gassiodorus onder Theoderik bekieed zijn gewordea! Dat hij echter daarin van het bekleede konsulschap en patriciaat niet spreekt, zegt Manso, zit hier in, dat die eereposten geene bijzonderc werkzaamheden ver- eischten, en daarom ook zoo'n groote yerdienste niet te kennen gaven. Goed. — Maar hoe is 't dan met de praefectura? Dăarvan zegt Athalarik 6ok geen woord, en n was toeh de praefekt Gassiodorus welke in £p. 3 van 't eerste boek door Theoderik tot patricius werd benoemd. En de praefektuur was toch in elk geyal een veel omvattende werkkring. ^) een bewijs wezen, dat Manso bij de korrektie, indien liij die zelf deed, de geheele quacstie nog niet lielder genoeij voor den geest stond?.... 1). En zic eens bij du Rouic (t. a. p. T. I.) — een dergelijk geval ! Op bl. 69 leest men: //Ca.?siodore, tribun, pkre du ministi'e'** (den onze), vergezelt Paus Leo naar Attila; en op bl. 2G9 lezen wlj het zelf de van '/Cassiodore tribun, aîeul" van den ministre, — Hoe is 't mogelijk! — Du Koure heeft, op bl. 69, ook aîeul gemeend. 1) Zie liierover vooral DIiAKE^'BORG^ : Dissertaiio de praefecto praetorio. Traj. a. Rh. 1704. 4°. Zie daar dan ook zijne niUitaire betrekking: «Nullus milcs, nisi officialis magistri militum priefecto pr. praescribebat." Verg. Cassiod. Var. L. VI. F. III. En verder: L. I. 10. V. 5. VIII. 20. IV. 47. Dan, onder meerderen — Casacbokus: Annot, FI. Vojnsci (Histor. Aug. ser. — 'Carinus Imperator. Tom. II.) waar Eunajuus geciteerd wordt, die de praefectura praetorio ŞaavXeloLV anoqipvqov iioemt. Later meer liierover. 1) Aldus schreef ik in de eerste oplage dezer verhandeling. Thands is in>j een ander exemplaar van Mansoos werk, in handen gekomen; docli van dczelfde uit- gave, van 1824 in Breslau; evenwel lees ik daar met niet gcringc verwondering '/Oroszvatcr." Zoodat de fout onder 't afdrukken door den schriJTer moet opgemerkt zijn, want ouder de errata wordt die niet opgegcvcu. 59 Ja , dat uiel alleea — maar Athalarik ziet zoo weinig een gew^zeu praefekt in dezen nieuw benoemdeii prae- fekt , dat hij hem tot goede vervulling van de plichlen der praefektuur, op het voorbeeld zijns vaders wijst (paternam praefecturam praedicalam), hetgeen natuur- lijk eene beleediging zou zijn geweest, iudien hij zelf dat ambt reeds had vervuld, en hetgeen, naast al de vleitaal die hem wordt toegevoegd, onmogelijk in Atha- lariks bedoeling kan hebben gelegen. ^) Ook, en dit is almede door Manso niet opgemerkt geworden, voegt Athalarik Gassiodorus in 't vervolg van den brief, deze woorden toe: »Onderzoek alles wat tot het gebied van den praefectus praetorio be- hoort, al wat door de begeerlijkheid van uwe voor- gangers is weggecijferd." En verder: »Stel ook een bepaalden regel in voor deze waardigheid, gij die door vroeger vervulde eere- posten (al weer niet de praefectura) het voorbeeld van eenebewonderenswaardige ingetogenheid hebt gegeven. ^) Welk voorschrift met den lof over vroeger bekleede posten al we^r niet zou over-een-stemmen , in dien Gassiodorus ook reeds praefectus praetorio was ge- weest. ^) 1) Variarum Lib. IX. Ep. 24. 2) '/Perquire omnia ad titulos praefecturae praetorianae pertinentia, quae aJiorum visa est fraudare cnpiditas. Constitiie et huic regulam dignitati, qui ante actis fescibus mirabilis continentiae exemplum prae- buisti. Cassiod. ib. 3) BâHR in zijne Romische lAiteratur-geschichte heoft slechts Manso gevolgd, en is daarom niet op de hand van du Buat. De schrijver van 't artikel //Cassiodore" in de Biograqhie universeUe, noemt Gassiodorus ook eerst onder AmaJasuntha (of Athalarik) 2)rae- fectus praetorio , doch maakt hem , tegen du Buat , comes privatarum eu 60 En nu kunnen wij hier nog bijvoegen, dat Gassio- dorus zelf , waar de gelegenbeid zich ongezocht voor- doet, toch niet over eene praefekluur onder Theoderik spreekt. — Onder andere, in de voorreden van het elfde boek, zegt hij, in twee boeken de brieven te hebben verzameld, die hij als praefectus praetorio schreef; en die brieven zijn alle na Theoderik. Daar de praefectura nu in waardigheid z6o zeer den Eoning nabij kwam, dat er slechts het pur- per aan ontbrak (ŞacrUela ndvgqiVQog) ^), en de praefekt als hoogste rechter, ook bcvelen in zijnen eigen naam mocht uitvaardigen , verscheidene ambten begeven, en zoo voorts — zou het al zeer vreemd zijn, dat Gassi^ odorus, indien hij reeds prsefekt onder Theoderik ware geweest, nimmer van die rechten zou hebben gebruik gemaakt, en ons tevens daar van niet eenig gedenkteeken , eenige herinnering had achtergelaten. D^n heeft hij b. V. nog een brief aan Faustus (I. 26.) den nieuwen praefectus praetorio te schrijven gehad (of moeten wij alweer aan een anderen sekretaris denken?) waarin hij sacrarum largitionum (bestuurder der koniuklijkc ijikomsten eu uitga- ven), onder Odoacer; op welken grond — Aveet ik niet. Schrockh laat er zich in zijne Kirchengeschichte te weinig over uit. Hij zegt aJleen : Endlich stieg er, e. z. v. — zeer onbepaald. Het Vita van Gai-et is 't waartegen wij hier voornanielijk te velde trekken. 1) Verg. ook Casaubokus, Hist, Aug. ScriptL. Ed. Lugd. 1671; in Antonius Diadumenus van Aelius Lampridius § 7.. ann. 1., bij de woorden: «qui esset secundus imperii"; waar weder Eunapius (390), Zosimas (450), en Euagrius (600), dit gevoelen komen staven. Ten andere zie men vooraJ: Var. Lib. VI. formula HI: Potestate nolla dignitas est sequalis Sacra purpura et imperatioriae infulae'*'*, ontbreken slechts. Zelfs stond de koning voor den Praefectus prae-- torioj van zijnen zetel op. Variar. HI. 20, *cui a nobis assurgitur..'"* P r i 61 zich zelven een zeer misplaatsten lof zou toegezwaaid hebben, die onder geen voorwendsel kan gerechtvaar- digd worden , omdat die zeer weinig met zijne gewone nederigheid over-een-stemţ, wanneer hij hier niet zijnen vader had bedoeld. Hij zegt namelijk, dat Faustus zich gedragen moet naar hetgeen er door Gassi- odorus den patricier, zijnen voorganger, in de praefectura is gedaan — die bekend stond voor zijne onbevlekte trouw en deugd (pura fide et integritate). Nadat wij dan voorloopig hebben bevonden, hoe de onderzoekingen van den vernufligen en geleerden duit- scher, toch nog aan groote onjuistheid en onvolle- digheid lijden, laat ons dan nu verder nagaan, wat den Markies du Roure ^) er al meer toe gebracht kan hebben, om van eene andere, schoon, met meerdere beweringen van den begaafden franschman, ongerecht- vaardigd gebleven meening te wezen , dan zijn , hem helaas onbekende, duitsche kollega, en de meeste zijner geleerde voorgangers en schrijvers over het zelfde onderwerp. In den brief van Theoderik, dien wij aan 't be- gin van dit polemiesch gedeelte noemden, name- lijk in den derden brief van het eerste boek der Variae^ zegt de Eoning het volgende: »Reeds in *t 1) Ststoire de Th^odoric le Grand, Roi \r Italie; Paris 1846. T. I bl. 269. 62 begin van onze regering toen, bij den wankelenden. toestand van 't rijk, de gemoederen in de provincien nog heen en weder werden geslingerd, en de nieuwe orde van zaken voor den ongewonen heer nog geenen eerbied hadden îngeboezemd, hebt gij de kwaad ver- moedende Sicilianen, van hunnen hardnekkigen moed- wil te-rug-gebracht ^ hen daardoor van alle schuld vrij, en voor mij de bestraffing noodeloos gemaakl. ^) Volgends Jornandes en het Ckronicon van Cassiodo- rus, werd Theoderik in 491 meester van geheel Italie, en Sicilie. 't îs daarom niet waarschijnlijk dat dezeTfde Cassiodorus toen in staat was de Siciliaansche zaken te regelen, en in 1514 eerst tot konsul zou zijn benoemd, zoo als m6de uit het Chronicon blijkt. Zijne jaren zijn echter daartoe voor een jongeling van zooveel energie en overleg geen beletsel geweest, zoo als du Buat wil beweren ^) , schoon hij eerst circa 25 was. Doch hij zou dan tusschen 488 (het jaar dat Theoderik in Italie verscheen) en 493, zoo als wij dat vroeger aantoonden, eene op-een-stapeling van ambten en titels hebben ontvangen, en van 495 tot 514, daar in het geheel niet in zijn opgeklommen. Dit is van de groot- ste onwaarschijnlijkheid. De bemiddelaar in Sicilie echter, en de Cassiodorus die door Theoderik tot patricius werd benoemd, is dezelfde persoon. 1) In ipso imperii noştri exordio, cum aclhuc, fluctuant ibus rebus, provinciarum corda vagarentm* et negligi rudem Dominum novitas ipsa pateretur, Siculorum suspicantium mentes ab obstinatione praeci- piti deviasti, culpam reuyvcns illis, nobis necessitatem subtrahens ultionis. Conf. Var. L. I. Ep. 3. 2) Abhandlungen etc. t. a. p. G5 In den brief nu, welken Tbeoderik aan den romein- schen Senaat schrijft (n** 4), ov^ de benoeming van eenen Gassiodorus tot patricius^ zegt de koning dat Cassiodorus, ook reeds een zeer bekwaam Comes pri- vatarum (opzichter over de partikuliere inkomsten en domeinen des konings), en conws sacrarum largitio- num (opzichter over het muntwezen, en 's Konings uitgaven en toelagen) ^) îs geweest, nadat bij reeds onder den vorigen Koning voor deze ambten geoefend was, en bij alzoo met veel roem aan zijn bof kwam. 2) Dus reeds v6or 491, onder Odoacer, was deze Gassiodorus met aanzienlijke posten bekieed. Wanneer wij nu bier bij nog de onde meeningen van Augustinus Florentinus en R. P. Ângclus, door Garet aangehaald, nevens vele anderen, zouden in aan- merking nemen — dat onze Gassiodorus Senator eerst in 480 geboren zou zijn; dan is de onmogelijkbeid der zaak nu al dadelijk aangetoond. Maar wij willen bierin nogiiet jaar 469 vast bouden, dat ons door Garet wordt^ aangegeven, scboon zijne argumenten voor dit tijdstip door onze gegevene aanduidingen grootendeels zijn komen te vervallen. ^ In dien zelfden brief (n" 4) meldt ons Tbeoderik (of zijn sckretaris — Gassiodorus Senator) wie de vader en grootvader waren van den Gassiodorus, die dan onder Odoacer reeds een man van naam was. »Zijn 1) Comes, cowif e , graaf. Cbwiî7afM« beteekeut eigenlijk het hof (Tacit.) De fransche staatsraad heet nog comte. Zie de Sainte Martiib, Vie de Cassiodore; Paris 1694. bl. 33. 2) Sub pracedenti rege — • exercitatiis , eraeritLs laudibiis ad palatia iiostra pervenit. Lib. I. Ep. 4. 64 vader," zegt hy, (de vader van hem wien ik hîcr het patriciaat ga aanbieden) »was onder Valentinianus III (435—435), Tribunus en Notarius ^) en bevriend (magna charitate sociatus) met den patricius A^tins, met wiens zoon Karpilio, en de twee konsuls, hij Paus Leo, in gezantschap naar Attila vergezelde. Er zijn gr6otvader heeft Sicilie en de BruttiSrs van de Wandalen bevrijd, zoodat deze het primaat over die provincien verkreeg. Daar wij 't er nu voor houden (zooals wij reeds genoegzaam hebben aangetoond), dat Ep. 3 en 4 yan 't eerste boek aan den vader van den schrijver (Tan Senator, van onzen Cassiodorus) gericht zijn, en dat deze ook comes was onder Odoacer — zoo is dan de Cassiodorus die in 't gezantschap deelde naar Attila, ten tijde van Valentinianus III — de tribunus en no- farius — de gr6otvader van onzen Cassiodorus Sena- tor ; en hij alzoo , die Sicilie van de Wandalen bevrijdde , is de overgrootvader. En nu hebben wij ten minste eenige reden geyon- den, waarom Senator zegt dat zijn »Abavi" en «Atavî" (eig. zijn over-grootvaders en over-oud-grootvaders; bij Scheller alleen — overoudgrootvaders — of wil men liever : zijne voorouders in 't algemeen) aan BruttiS en 1) Hsec officia dno ssepe conjungi solent in constitutionîbas Imperato- mm ut videre est in L. 4. codices de advoc. divers, jud. in L. 1. Digestia, de mand. princip. 1. neque 61. Codice de decorion. in L. 1. Cod. Theod. qni a praeb. apnd Sidonînm Apollinarem libro 5. epistol. 9. Amm. Marceli, libro 26. landat Frocopinm qnendam Tribnniun ac NotarimiL. In qoadam Novella Imper. Valentiniani , de testamentis , Caesarius no- minatns vir spectabilis Tribunus ac Notarius. BROSSiBus bij Garet. (Ep 4) geciteerd. 65 Lukanie (zijn geboortegrond) zoo voordeelig zijn ge- weest. Ja, hij spreekt als Praefectus praetorio tot eenen Vitalianus (clarissimo viro , Gancellario Lucaniae et Brutîorum, in den âOsten brief van het elfde boek). Hij beveelt hem de belasting van zijne provincie te in- nen , opdat die' lieden ojider zijne praefectura niet na- latig mogen schijnen, die aan vroegere overheden zoo gewiilig gehoorzaamden , terwijl hij bovendien die inwoners , welke hij vroeger , toen hij slechts privaat persoon was, »door zijne voorouders" begunstigde, thands in zijne waardigbeid nog meer voordeelig wil zijn. ^) Hoe staven deze woorden niet geheei ons be- weren! En hoe heeft Garet en, op zijn spoor, Manso, dit alles over 't hoofd kunnen zien! Manso heeft al te veel of te weinig het Vita Cassiodori van Garet »zugezogen" *) ; zoo zelfs dat hij , den brief n\ 28, L. III (dien wij nog niet genoemd hebben), voor den vader- Gassiodorus bestenimende , daar niet in heeft opge- merkt, dat deze bedankt wordt voor zijne bemoeyingen van aan de volken eenen duurzamen vrede gegeven te hebben (dedisti populis altam quietem). Daar dit ner- gends anders op ziet dan op de administraţie van Sicilie e. z. v. , werpt dit Mansoos beweren omver, terwijl het ook bovendien onmogelijk is, dat Gassio- dorus Senator dezen brief zou geschreven hebben om 1) Ne meis temporibus negligentes esse videantur, qui alienis digiii- tatibus lăudabili integritate paraerunt. — Quibus privatns abavis (of wellicht ab ams; met Accursius, Garet etc.) atavisque profui, vivacius nisiis snm meis fascibus adjuvare. Ed. Garet. bl. 186. 2) GescMchte d, Ostg. R, bl. 332. 5 66 zich-zelven uit Sicilîe te rug te roepeh, zoo als uit Garets redeneering volgen moet. Nu beweert du Buat dat bet ook de vader van Magnus Aurelius Was, die in de fasti capitoUni als konsul in 514 staat opgeschreven , schoon in het chronicon Pdschale (of Alexandrinum) alleen »> Senator" ^) staat. Maar deze meening kunnen wij volstrekt niet bij- steofimen, dewijl Gassîodorus (Magnus Aurelius Sena- tor, de jongere) zelf in 't chronicon opteekent: »8i4. Me Consule" (toen ik konsul was). En zoo beweer ik dan dat onze Cassiodorus konsul is geweest v6or dat bij praefectus was; omdat Tbeoderik bem, dien bij boog- acbtte en die nog steeds aanzienlijke en moeyelijke betrekkingen aan zijn bof bekleedde , niet tot bet zwaar- wicbtige ambt van praefectus pr<wtorio^ maar wel tot den boogsten eerepost yan Consul en misschien ook tot paMcius (doch biervan is niet bet minste bewijs) mlde verbeffen. De brief van zijne aanstelling tot bet konsulaat , faeeft Cassiodorus Senator, indien die bestaan beeft, uit ne- derigheid weggelaten, met alle andere brieven waarin bij tot eenige waardigbeid wordt benoemd (want III, 28. gaat tocb den vader aan). Die brieven deden , dacbt bij, tot de kennis van 't bof weinig af, en alleen beeft bij de benoeming tot praefectus praetorio bewaard, 1) Vergelijk hier boven pag. 57, hoe Sirmond ook opmerkt, dat door dien naam "Senator*" almede de verwarring der Kassiodoren wordt opgehelderd. En zie over die quaestie ook nog Tibaboschi, Storia ddla lettera' tura Italiana. Tom. I. bl. 7 en volg., welke de gegronde redeneering xa,n du Buat, niet eens în ^ijn geheel heefit gekend. 67 omdât hij dien titel zelf naderhaod dikwijls in ziJDe eigene brieven moest gebruiken, en dit alzoo daartoe eene historische aanwijziDg was. Wel bevatten die brie- ven met die aanstelling overdreven loftuitingen , doch ze zijn dan ook zeker door hem-zelven niet geschreven. Laat ons dan nu nog eens kortelijk de ambten van den jongeren Cassiodorus, nagaan. Praefectus praetorio is hij in elk geval geweest. Hij zegt het duidelijk al reeds in de voorreden der Variae hoe hij , hetgeen hij gedurende zijn ambt van quaestor (opzichter der finan- cien enz.), magister offkiorum (kamerheer), en praefectus^ geschreven (of gedikteerd) had (dictatum ^)), in twaalf boeken op aanzoek zijner vrienden, voor zoo ver hij 't vinden kon, verzamelde. — Hij is dan door Atha- larik tot praefectus benoemd ^), zoo als iedere schrij- ver toegeeft. Maar, wij herhalen het, 't is niet ge- zegd dat Cassiodorus door Theoderik ook tot patricius benoemd is geweest, al was hij in 514 konsul. De ambten en eereposten werden niet achter-eenvolgend in geregelde orde doorloopen, en dikwijls ging ook Cassiodorus van een hoogeren rang op een minderen over (als een minister die weâr eenvoudig lid van de Eamer wordt). ^) Even zoo als het Magisteria offkiorum door Cassiodorus, in de Fornmlae lager dan de Quaestura gesteld, echter door hem zelven, 1) Du Cange, Glossarium: dictare = scribere ; epistolam componere Dictator = scriptor. 2) Lib. IX. 24. 25. 3) Verg. Manso, t. a. p. bl. 835, bijiago n». 7. 68 door Eugenes (I. n^ 1â) e. z. v., Da de Quaesinra werd bekleed^), zoo wordt aan den vader van Ca»- siodorus, die zich op zîjn landgoed uit de hoogste cereposten terug getrokken had, ook het comiiaius principis aangeboden ^), om hem weder aan 't hof le roepen. ^) — Alhalaiik spreekt (1. a. p.) over de eer die aan Cassiodorus reeds onder zijnen grootva- der Theoderik, waarvan hij de opvolger is, len dcel viei; maar, zoo als wij boven aanstipten, wordt noch eene vorige praefectura^ noch het patriciaat, noch ook hei konsulschap vermeld % en de koning zegt alleen : »Uit u kunnen wij de schoone slaatsinrichting van dien vorst (Theoderik) bewijzen, welke u, als jongeling (prî- maevum), lol den rang van quaestor benoemende, u weldra uilslckend van charakler, en rijp in de kennis der wellen bevond." Nadat de koning over zijne quaes- tuur heeft uitgeweid, zegl hij: »Laat ons nu tot het magisleria overgaan." Hier wordt hem weder lof over loegezwaaid, en eindelijk besluil de brief (n\ 24) met hem als praefectus de vrije hand le lalen; terwijl het bovendien uit den volgenden brief, aan den Senaat, 1) Varlarum Lib. V. form. 5 cn 6. 2) III. 28. — Verg. Manso , t. a. j). bijlage 11°. 8 , § 46 , en het aklaar aaugchaalde. 3) Verg. ook hier boveii bl. G6. Zic Cassiod. Var, VH. 35. III. 22. V. 28. 4) Uit de woorden op liet einde van Ep. 24 Lib. IX: «^Qui ante (icds Jascibus mirabilis contiiieiitiae exempla praebuisti/' zouden wij niet tot het konsulschap kunnen besluiten, indien wij daarvoor geene andere bewijzen hadden, want fasces beteekende toen, evenzeer als vroeger cn meermalen, zekcre honoj-es, cereposten; zoo als ook blţjkt uit Ep. 12 van 't cerste boek waiir: vNati sunt fasces ex fascibus*^, slaat op den ovcrgang van Cluaestor tot Magistei' officiorum. 69 blijkt dat Cassiodorus Senator magister offlciorum Mras , bij Athalariks komst aan de regering; uit de woor- den: »Wij vonden hem als Magister^ maar hij heeft ons (daarenboven) den dienst van eenen Quaestor be- wezen; en hij stond ons bij in het begin onzer rege- ring met zwaard, schrijfstift en geld." De andere Cassiodorus daarentegen, wij stemmen hier du Buat t. a. p. in bij, bekleedde, zoo als wij gezien hebben , geheel andere posten ; en daar de onze als quaestor pas nog zeer jong van jaren (primaevus) was, ten tijde van Theoderik, kan hij moeyelijk onder Odoacer, comes privatarum en comes sacrarum largitio- num geweest zijn, en stedehouder în Sicilie, toen Theoderik Italie veroverde. Terwijl uit de reeds aange- haalde woorden, waar Gassioderus op de praefektuur zijns vaders wordt gewezen, en hem te gelijk gezegd werdt: »handel naar hetgeen u eigenaardig is, en gij zult aller wensch vervuUen (utere (liever dan vetera) moribus tuis et omnium vota complesti)" duidelijk blijkt, dat de derde en vierde brief van het eerste boek op zijnen vader betrekking hebben; en dat deze onder Theoderik tot praefekt is gemaakt; dat zijn grootvader Notarius en Tribunus onder keizer Valen- tinianus was, en zijn overgrootvader (Abavus, Atavus) Sicilie en Bruttie tegen de Wandalen beschermd heeft. Hetgeen met de schoon gants onbewezen bewering van du Roure (t. a. p.) geheel overeenstemt , als hij zegt: »Son bisaieul, qualifi6 d'illustre, avait gouvern^ dig- nement la Sicile, apr^s Tavoir affranchie des Vandales au temps de Genseric, ele. Son aieul tribun puis notaire, c'est â-dire chancelicr sous Valenlinien 111, 70 ami et compagnon d'A6tius, avaît fait pârtie de Ia m^morable ambassade de Saint L6on pr^s d*Attila. «li »avâit yu sans effroi ce terrible visage, qui faisait «trembler Tempire, avait soutenu froidement ses me- »naces, r^pondu â ses pr^tentions avec Tautorit^ d*uiie »âme forte, laiss^ calme ce roi superbe qu*il avait »trouv6 furieux, et remport6 une paix inesp^r^ pour «aller jouir ensuite dans ses foyers du repos rendu k »sa patrie." Ainsi parle Thtedoric. »Le propre pire de notre Gassiodore d*abord eomie des affaires priv^es^ puis comte des sacrefes largesses d'Odoaere^ — se trouvait avec son fils â la bataîlle de V^rone." Een gantsch geslacht van vrome helden, Tan ver- nuflige staatslieden —' trouwe onderdanen! Want ook de zoon, «form^ sur ces rares moddes\ annonca tout d'abord devoir Ies effacer", et<5. etc. etc. ^) Wij hebben dan de jongste opinie over Gassiodorus Senators leven aldus waar gemaakt, en we hopen nu maar dat Al. OUeris, geciteerd op bl. 3c^, en sints Februari 1887 te Tergeefs door ons gezocht aan du Roure hierin den weg zal gewezen hebben. Er is 8 jaar verschil tusschen hunne schriften , wij ver- . tronwen dus, dat du Roure, sehoon hij hem niet noemt , zijnen laatsten voorganger zal geraadpleegd hebben. Garets levensgeschiedenis van Gassiodorus, en Man- soos aanteekeningen , zijn dus wederlegd, en blijken niet genoegzaam doordacht geschreven te zijn, al zijn ze ook uit de werken van Gassiodorus S. zelven geput. 1) ffistoire de Th^odoric , T. I. 4, bl. 270. 71 Garet nu, die onzen Senator toeschrijft, hetgeea diens vader aangaat, aan den vader wat den groot- vader betreft, en den grootvader, wat op rekening van den overgrootvader moet worden gesteld — heeft zich oorspronkelijk dăardoor vergist, dat hij den brief n^ 5 van 't eerste boek voor den zoon în plaats van voor den vader heeft bestemd. Doch, al was het waar, dat Cassiodorus jeagdige jaren, geen beletsel zouden geweest zijn om hem tot patricius^ dat beteekent te gelijk oudste van den Senaat^), te benoemen, zoo blijkt het toch van alle opgegeven gronden wel het meest daaruit, dat Cassio- dorus S. onder Theoderik geen praefectus praetorio is geweest, dat Athalarik, in n\ 24 van 't 9de boek, hem om zijne bekleedde waardigheden aanprijzende , niet alleen van 't patriciaat geen melding maakt, maar zelfs de moeyelijkste betrekking van alle die Cassio- dorus S. bekleed zou hebben, het koningschap op 't purper na — de praefectura — onbesproken laat. 1) Zie DE Saikte Mabths, Vie de Cassiodore, bl. 101. IV- CASSIODORUS SENATOR. 1. ZUK OOaVOWOBM OF, PEaSOONSWAABI. Magnus Aurelius Cassiodorus Senator, was dan in 469 în het bekoorlijke Scylacium (Squîllacce) ^), de hoofdstad van Brultie (Abruzze) geborcn, dat door hem even schoon als de gelukkige eilanden werd ge- acht. Wat zijn naam betreft — z^ker is het dat zîjn vader Cassiodorus -) heette , en dat hij zich-zelven al- toos Senator noemde. Volgcnds Sinnond zou de naam Senator de eigen- lijke naam van den jongen Cassiodorus zijn ^) , naar het gebruik van den tijd, den persoonsnaam achter de andere namen te plaatsen, maar dan moet Senator op Aurelius volgen, en zou de naam Cassiodorus hem maar per abuîs gegeven zijn. Hij teekent dan ook verder bij eenen brief van Ennodius (Libr. IU. ep. 1), aan een zekeren bisschop Senator genaamd geschreven , het volgende aan, ten bewijze dat even als hier ook 1) Zie Variarum Lib. XH. Ep. 15. 2) Zie op bl. 51 (le noot. 3) Zie de praefatie van de aanmerkingen op Apolldîaris SiDOKirs, in de Varia van Jac. Sirmond. Tom. I. — Verg. hierboven bl. 67. 73 elders Senator als eigennaam wordt gebezigd: »Sena- toris sane nomen illo saecule gessere complures. Inter quos notissimus, et scriptis honoribusque clarissimus, Variarum auctor, quem » Cassiodorum" inclito si di- cere licet, errore appellamus. Audiendi quîppe non sunt, qui Senatoreni xat i^oxijy dictum putant; quasi proprium ejus nomen fuît Senator; quod ipse suiş no- minibus epistolis praefixit, Libr. XI en XII Variarum^ et unum suiş ipse Fastis indidit a** 519(?),cum desuo ageret consulatu. Tam igitur hoc ei verum nomen fuit, quam verum fuerat alteri » Senatori", qui anno 436 consul fuit cum FI. Anthemio Isidoro, (die bij Cassio- dorus in 't «chronicon", of b. v. in Pelavii Rationarium temporum", te vinden zijn, in 't jaar 436). Sed inva- luit error ex ea quam dixi opinione natus , quasi Sena- tor epithetum esset, non nomen, ut Cassiodorus tam- quam proprio nomine vocitetur , cum id gognomen (bij ons — Injnaam^ en in het tegenwoordig italiaansch familienaam beteekenende) revera fuerit a patris no- mine ductum. Patri enim Senatoris nomen fuit "Cas- siodorus", a quo filius » Cassiodorus Senator" et omnibus nominibus, »Magnus Aurelius Cassiodorus Senator" dictus est. — Sicut a Fausto patre »Faustus AvieNus." " Hoe uit deze naamsverwarring ook de verwarring der verschillende Cassiodorussen is ontstaan , verhaalt Sirmond hier boven bl. 57 , en vergelijk daarbij de noot uit Manso , welke de hier geuite meening bevestigt. ^) 1) Helakd, bij Manso aangehaald {Gesch. des Osty. R, bl. 85): "Senator erat nomen proprium Cassiodori. Vulgo dicitur «Cassiodo- rus", t^ed debet dici * Senator/' etc. Ita ipse se nominat et ita 76 wordt toegeschreyen. — Deze belrekking duidde dea uitdeeler van verschillende ambten en eereposten aan, dic tegelijk het opzicht had over de munten, over de marine, den handel, en vooral den verkoop van *t zout, hetgeen omtrent dien tijd waarschijnlijk reeds belast was. ^) Tocn evenwel Odoacer bij Verona door Theoderik was ovcrwonnen, keerde Gassiodorus, met zijnen zoon, naar zijn landgoed in Brutlie terug. Maar hoewel hij daar voor zich-zelven de rust zocht, was hij evenwel bcreid zijn vaderland te verdedigen, waar de omstan- diglicdcn dat vorderden. In Suevio ontstond een opstand ten gevolge der hcrhaalde regeringsveranderingen van Italie, en dit voorbeeld werd door de Bruttiers gevolgd. En wat zou zulk cene woeling anders na zich slepen, dan een verbond der opstandelingen met een of ander vijande- lijk volk? Daaroni gebruikte Cassiodorus al zijnen in- vlocd om de ontevredenen tot rust te brcngen — en het gelukte hem *) : waarna hij door Theoderik weder aan zijn hof geroepen werd, om op nieuw een voor- beeld van deugd en trouw te zijn. Meerdere ambtenaren van Odoacer werden door Theoderik tot hooge plaatsen beroepen, waaronder de voortreffelijke Liberius b. v. behoorde. welke zoo lang hij kou van Odoacers partij was geweest, doch nu door Theoderik. getrouw aan zijne afgekondigde am- nestie, niet alleen in 't land gelaten^ maar tot de r Pe Sakte Marthe. r.> «ir Ciissioihre. bl. 34. ă" Cassiop. l'r-i'iTr. LîK 1. Kp. 4. Siciilonim mcnie* al» olt>tiiui- ixnw «levuâiL Wani ook in Sici' io wa> :ueîi ■.•p;je>iAan. 77 voorname betrekking van praefectus praetoHo benoemd werd. ^) Welke verplichtîngen die post met zich bracht, heb- ben wij eensdeels vroeger reeds gezien, andersdeels komen wij er later op terug, naar de omschrijving die Cassiodorus Senator er van geeft. ^) Na Liberius bekleedde Cassiodorus (altoos de vader) het genoemde ambt; hij werd vervolgends patricius^ en zoo zeer door Theoderik gehoogacht, dat deze zeide zich zelven telkens onder nieuwe verplichtin- gen te leggen, zoo dikwijls hij h^m tot eene hoogere waardigheid verhief®); door dat de getrouwe vervul- ling zijner plichten, hem tot steun en hulp was in zijne moeyelijke regering. En zijn zoon had een gemoed zulk eenen edelen vader waardig. — Zoo als wij zeiden — kalm maar godsdienstig, was hij daarbîj van een sterk gestel en een ijverigen geest. Bekwaam in vele takken van men- schelijke kennis, uitstekend beschaafd in zijnen om- gang, zoo als zijne edele afkomst het meâbracht: her- innert hij ons volkomen de Ăttische koionie, waaruit hij was geboren. Op zijn âSste jaar omsireeks werd hij Quaestor^ loen Eugenes dit ambt verwisselde voor 't Magisteria offkiorum, *) Eugenes werd hierin door Boethius op- gevolgd en na Boethius werd Cassiodorus Senator ma- 1) Lib. II. Ep. 16. Ut ei libenter daremus prsemium, quia nos- trum fideliter adjuvit inimicum. 2^ Lib. VI. Form. HI. Var. 3) Cum haec pro remuneratione ti'ibuimus, ad meliora interim tuis meritis exigamui*. Cajss. ar, Lib. I. Ep. 3. 4) Var. Lib. I. Ep. 12. 78 gister^ toen Eugeoes praefectus urbi was; helgeen omstreeks 499 geschiedde. ^) Van dit oogenblik af aan vecliet Senator het hof nîet meer, gedurende vier, of wil men, vijf regeringen; dan alleen in zijn konsulschap (514), waaryan hij ge- bruik maakte, om zijne brieven bij-een te.zamelen en uit te geven, op dringend aanzoek zijner yrîenden. ^) THEODERZKS BE8TUU&. Keizer Zeno, met wiens goedvinden (verg bl. 40) Theoderik tegen Odoacer was opgetrokken, kwam te sterven, genoegzaam op hetzelfde oogenblik dat Theo- derik zich Tan Italie meester maakte. Het was nu alles behalven zeker, dat Anastasius, zijn opvolger, de Gotben in 't rustig bezit dezer stre- ken zou laten. Daaraan moeten wij zdcer yoor een deei den vleyenden en nederigen brief toeschrijven , welke Tbeoderik aan den Keizer deed richten door C. Sena- tor, welke sedert dien tijd altoos de plaats yan schrij- ▼er [ab episfolis ^)) yan den yorst bleef bekleeden. Deze brief (de eerste der yerzameling Variarutn in 1) In 510 werd Boethios konsul (soios), en in 522 zijne zonen Boethins en Svmmachns. Ofschoon over deze jaartallen ook al weâr strijd is ontstaan. 2) Vcnr. praef. 3) Ook Alajister scriniorujn. IIherex, Gesch. der ci. Irtt, ged, de jmddel ceuwen, D. 1. Vert. van Lagemans ^ bl. 71. 79 13 boeken verdeeld) U er op ingericht dat Theoderik zich daarin geheel afhankelijk van den Keizer zou verklaren, die >»de beschermer der waereid is, en van alle vorsten de edelsle heerschappij bekleed (regnorum omnium pulchemmum decus, totius orbis salutare prdesidium), om zoo doende in het bezît van Italie te kunnen blijven , en op die wijze 's keizers gunst te ontvangen (inansuetudinis gloriosissimam charita- tem). «) Zeker is Cassiodorus S. op deze politieke daad niet zonder invloed geweest, zoo als wij zijn persoonlijk- heîd overal zien doorschemeren , waar vrede en rust bevorderd moeten worden. Wij zien dan ook de andere vorsten van het Westen en keizer Ânastasius er bij, hevige vervolgers der orthodox-katholieken; zoo als den Wandaalschen koning Thrasamund (Trasmundus) , Alarik II, in Gallie, e. z. v.; terwijl Theoderik, zelf Ariaan, welke sekte anders juist de katholieken het sterkst vervolgde, hen met onderscheiding behandelde. Zoo ook ging Theoderik met het meeste beleid, en de grootsle welwillendheid te werk, toen Laurentius, die door den keizer begunstigd werd, als tegen-paus van Symmachus was benoemd, schoon hij het recht had zijne stem in de keuze van eenen Paus te doen gelden. — Hij verdedigde den rechtmatig benoemden Symmachus, doch wilde dien niet met alle geweld handhaven, dewijl hem, zeide hij, die zaak eigenlijk niet aanging. Toen echter de omstandigheden 't eischten, trok l) Baronius stelt dezen brief in zijne Annales onder het jaartal 493. 80 hij naar Rome, om er de onrustige gemoederen tot kâlmte te brengen, doch deed kort daarop tevens af- stand van zijn recht eene stern te hebben in de be- noeming der kerkhoofden. De brieven van Cassiodorus Senator, die op Theo- deriks plechtigen intogt te Rome, zouden kunnen be- trekking hebben, vindt men in het laatste boek der Variarum^ n\ 18 en 19. Doch waarom zouden we ze zonder grond daarop willen toepassen? Ze slaan op de reis die Witiges in 't begin zijoer regering naar Rome gemaakt heeft, om er den eed van 't leger en van den Senaat te ontvangen, en zoo iitaan ze hier op hunne plaats, en behoeven niet uit het eerste boek hier naar 't 12de verzeild te zijn ge- raakt, zoo als sommigen willen. De brieven lîggen zoo ordeloos niet door 6en. AUeen voor diegenen zijn zij zoo in de war, welke Senator onder Theoderik tot praefectns praetorio willen maken, want in die qualî- teit worden deze brieven dan ook door hem gescbre- ven, zoo als in 't opschrift er van vermeld staat. Waarom wil men de zaken nog onverklaarbarer ma- ken, dan ze 't zijn! N. B. ! De brieven van Ăthalarik in 'l begin van boek elf; en die van zijnen grootvader Theoderik aan 't einde van 't twaalfde! Van den lijd des vredes, maakte Theoderik een krachtig gebruik tot verbetering van 't bestuur in den staat, Ier handhaving van recht en goede orde, ter bevordering van schoone kunsten en nijverheid. 81 Men vergelijke slechts weder de verzameling Varia- rum^ hoe Theoderik zijne bevelen uîtvaardigt, ter re- geliog van honderden zaken. 