Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Ovcrlangsche doorsnede. — Zoowel de opperhuidscellcn als de schorsparenchymcellen hebben eene zes lot tienmalen groo- lere lengte dan breedte. Hunne dwarswanden zijn mceren- deels regthoekig , bij sommigen ecnigzins schuius op de leng- terigting van het dcel. — De bastcellen zijn lamelijk lang en hebben den gewonen vorm van prosenchymatcuse cellen. — De parenchymcellen van het inwendige wccfsel zijn veel lan- ger dan breed ; dit verschil is het grootst nabij de bastlaag , het geringst in het midden ; de dwarswanden staan nagenoeg loodregt , alleen die in de cellen nabij de vaatbundels staan schuins en naderen daardoor tot den prosenchymatenscn vorm. De wanden zijn voorzien van kleine elliptische slippels , doch men bespeurt op deze doorsnede niet de netvormige verdik- kingslagen , die op de dwarse doorsnede ziglbaar zijn. De dunwandige cellen aan de buitenzijde der vaatbundels hebben eene vrij grootc lengte cn loodregtc dwarswanden. De zich daaraan sluitendc vaten zijn nctvalcn met zeer naauwc ma- \u VOOHBEELDEN TOT OEFENING. zcn ; hierop volgca spiraalvaten , waarvan dc mcest binncn- waarts gclegenc dc wijdstc vvindingca bcziltcn ; ia ccnigcn is de spiraaidraad hvec of dricdubbel , in anderen wisselen de spiraalwindingen piaatsclijk met ringen af. C y p e r u s Papyrus. Opperhuid van boven op gezien. — Zij bestaat uit lang- werpige zesboekige cellen met tamelijk dikke wauden , die een door korte slingeringen gevorrad beloop hebben. Daaitusschen worden, op regelmalige overlangsche rijen geplaatst, de zeer langvverpig elliptische huidmondjes waargenomen. Deze ont- brcken daar, waar de opperhuid de baslbundels bedekt , lerwijl tevens daar ter plaatse de opperhuidscellen naauwer zijn , dau in de tusschenliggende gedeelten. Divarse doorsnede. — Nagenoeg vierhoekige opperhuids- cellen met matig verdikte culicula. — Omniddeiijk onder de opperhuid bevinden zich de onregelmatig ronde baslbuudels , door lusschenruimten van ongeveer gelijken doorracter van el- kander gescheiden. — Hier en onder de bastbundels volgt cene parenchyndaag, zamengesteld uit klcine zesboekige cel- len , waarvan de buitenwaarls gelegene cenen kieurloozen in- houd hebben , lerwijl dc binnenste chlorophyl bevatlen , deels vorraloos , deels in blaasjes. — Onmiddelijk onder deze groen gekleurde cellenlaag ligt ecu kring van vaalbundels , telkens om den anderen afgewisseld door cenen baslbundel. Tusschen deze vaat- en bastbundels bevindt zich ecu uit regelraalig zes- hoekige cellen bestaand parcnchym. — Het gehecle inwendige gedcclle des stengels wordt ingenomen door een sponsachlig weefscl , gevormd door dunwandige parenchymatcusc cellen , met walcrhcldercu inhoud, on groepen van klcine krislalleijcs hevallend Deze parenchymcellen oingcvcn dc talrijkc vvijdc AS DEK MONOCOT YLUDONE PLANTEN. 155 overhangs Ioopcndc luchtkanalcn , wier wanden telkens door eenc cnkele cellenlaag gevormd zijn. Tc midden van dit sponsaclilig weefscl verspreid staau de doorgesneden vaatbun- dcls , welke merkelijk grooter zijn dan die , welke den bui- tensten kring vormen. Hunne gedaantc is eirond, met het smalle eindc binnenwaarts gekeerd. Aan beide uiteinden be- staan zij buitemvaarts uit eene groep verhonte cellen , met verdikte wanden. In bet smalicrc gcdeelle bevindt zich een wijd doorgesneden luchtkanaal , begrensd door dunwandige cellen. In bet midden ziet men twee doorgesneden vateu , wier bolle nagenoeg even groot is, als die van bet luebtka* naal. Somwijlen is een dozer valcn ook nog door een mid- densebot in tweeen gesplilst. Tusscbcu deze beide groote va- len beviuden zicb twee of drie vecl ldeinere , die ten dcele in de bolto van bet luebtkanaal naar binuen puilen. De ruira- tc tusseben de buileuste groep der vcrboule cellen en de vaten vvordt iugenomen door klcine zeshoekige cellen met dunne wanden. De zamenstclling der vaalbundels , die nabij de oppervlaktc gclegen zijn , is over bet algemeen dezelfde. Iu de meesten onlbreekt echler bet luebtkanaal en de vaten zijn minder wijd. Ovevlangsche doovsnede. — De opperhuidscellen zijn zeer langwerpig vierkantig. — De bastvezelcellen zijn smal , heb- ben eene groote lengle en gebeel reglen loop. — De daar- tusseben gcpiaalste pareucbyincellen zijn in de lengterigting ecnigzins afgeplat en staan in reeksen boven elkander. Ook de groote parcncbymcellen , die dc luclilkanalen begrenzen , bebben eene afgoplaltc zeshoekige gedaantc. — In de vaat- bundels komcn de aan de beide uiteinden groepsgewijs ver- eenigde cellen gchcel overeen met de bastvezelcellen , die de bundcls onder de opperhuid vormen. De overige binnenwaarts 150 VOOIUIEELDEN TOT OEFENINO. gelegen ccllcn zijn ook verlengd, doch vccl kortcr dan gene. Hunne grondvlakken zijn schuins , doch in geringere mate dan doorgaans bij prosenchymcellen. Dc mecslen hebben dunne wanden, bepaaldelijk die, welke de groep zamenslellen tusscben de vaten en de builenste bastccllengroep. Allecn die , welke nabij de valen gelegen zijn en deze begrenzen , hebben iets dikkere van stippelkanaalljes voorziene wanden. De wand der grootere vaten bezit op dwars loopende rijen geplaatste porien van verscbillende lengte , zoodat bet vat dan eens meer tot een gestippeld , dan weder meer tot cen gestreept vat nadert. Deze porien zijn van geen bofje om- geven. Hier en daar herkent men nog de vereenigingspunten der tamelijk lange vroegere vaatcellen , wier dwarswanden dan eens nagenoeg horizontaal , dan weder in eene schuinscbe rigting staan. De kleinere in het midden dcs bundels gcle- gen vaten zijn spiraal-, ring- en netvaten. T r a de sc anti a zebrina. Dwarse doorsnede van een volwassen inlcrnodium. — Op- perhuid zamengesteld uit kleine elliptiscbe cellen , elk voor zich iets naar buiten puilende ; de buitenwand (cuticula) van elke cel is voorzien van drie of vier kleine verbevenbeden. On- der de opperhuid liggen drie cellenlagen (collencbym) , be- staande uit iets grootere elliptiscbe cellen , met verdikte wan- den en regelmatig geplaatste stippelkanaaltjcs. — Het overigc van den stengel wordt ingenomen door bet parencbym, waarvan de cellen over bet algemeen binnenwaarts grootcr wordcu , en door de daarlusscben verspreid staande vaatbuu- dels.. — De parenchymcellen zijn onregelmalig veelboekig , pact talrijke tusschcnccllige gangen ; hun inboud bestaat uit holder vocht ? dat in sommige dor builenwaarls gclcgcne AS DER MONOCOTYEEDONE 1'I.ANTEN. 137 rood is, nit kleine amylumkorrcls, waarvan vole groepsgcwijs vcrcenigd zijn, en wicr oppcrvlakte door chlorophyl groen is gekleurd, uit krislallen van oxalzurcn kalk , zoowel den vorm iiebbende van lange zeer spits toeloopcnde naalden (raphiden) , als dien van korte vierliockige prismen , waarvan de grond- vorm bet stompere octaedcr is (z. Dl. II. bl. 234). Alleen in de cellen der twee of drie buitenste parcnchymlagen ko- men ook chlorophylblaasjes voor. Dc vaalbundels staan in twee kringen. Elk hunuer is zamengesleld uit prosenchy- inateuse cellen , veelhoekig op de doorsnedc , welke de ope- niugen van drie of vier valcn en die van een of twee grootcre tusschencellige met een kleverig voclit gevuldc ka- nalen (gom- of peclinekanalen) omgeven. De wanden der prosencliymateuse cellen zijn slecbls in geringc mate verdikt ; in elken vaalbundel komt eene groep van zulke cellen voor, die zicli van de overige nog onderscheidcn door hunne zeer dunne wanden. Overlatigsche doorsnede. — De opperhuid bestaat uit lang- gerekle cellen ; in deze rigling gezien is de culicula glad. — De cellen der twee of drie volgende lagen komen in vorm met die der opperhuid overeon , maar zijn nog langer. — Ook de gcdaanle der parenchymcellen is algcmecn tamelijk regel- malig langwerpig vierkant. — Dc prosenchymcellen der vaat- bundels zijn met slecbls weinig schcve grondvlakken op elkau- der ingeplant. Dc vaten zijn spiraalvalen , ringvaten en net- valen. Dikwerf gaan deze verschillende vormen in een en betzclfdc vat in elkander over. Onder de netvaten zijn cr , waar de mazen zeer regelmatig vierkant ziju. Overlangsche doorsnede , ler plaatse van eenen knoop. — Hier heeft men gelegenhcid dc korte ellipsoidiscbe digt opeen gedrongen vaatcellcn tc zicn , welke alien nclvczcleu bevallcn. 158 VOOlUJEgLDEN TOT OEFBNINC. Wat dc boofdpunleu van het maaksel Letreft , koraen an- dcre Tradescantia - soortcn ? T. crussicaulis , T. ciliata , T. virginica met T. zebrina overeen. Rhinan t her a c o c c i n e a. Divarse doorsnede van eeuen luchtworlel. — De buitenslc witacblig gekleurdc laag beslaal uit drie of vier reeksen pa- renchymateuse netvezelcellcu , met luebt gevuld. Ilieronder ligt dc breede schorsparcnchymlaag , zamcngesteld uit groote veelboekige ceileu , met dunne wanden ; in veieu is nog de kern waarneembaar ; in die, welke de buitenste rijen vormen, is chlorophyl in zeer kleine biaasjes bevat. Tusselien de ove- rige parenchymcelleu verspreid slaan grootere cellen , waarin bundels naaldvormige krislallen van oxalzuren kalk besloten zijn. — De ronde houlkcrn wordt omgeven door eenen kring van tamelijk wijde zesboekige bastcellen , in welker dikke wan- den men , bij genoegzame vergrooling , vijf tot aciit verdik- kingslagen berkenl. Deze kring van bastvezelcellen is niet geheel gcslolen , maar op afstanden afgebroken door twee of drie kleine dumvandige cellen. — In de houtkern kan men geene afzonderlijkc vaatbundels onderschciden. De binnensie houtcellen zijn bet grootst , de buitenste , onmiddclijk ondcr den baslcellenkriug , bet kjeinst van doormeler ; alien bebben verdikte wanden. Tusselien die, welke den builenrand der boulkern vormen , ziet men , op regelmatigc afstanden , kleine groepen van dunwandige cellen , van gelijken doormeler als dc omgevende houtcellen , welke groepen geregeld afwisselen met die , welke zich in den baslcellenkriug bevinden. De door- gesneden vaten zijn op den dwarsen doormeler ter naauwernood ondersebeidbaar , omdat de doormeler der vaten en der bout- ccllen bijua uict vcrsobilt. AS DEIS fllONOCOTYLEDONE I’LAN'i'EN. 159 Qverlangsche doorsnede. — Dc netvezelccllen vau bet bui- teustc bekleedsel verloonen zich , in deze rigting gezien , dai- delijker dan op de dvvarse doorsnede. — De gedaanle der parencbymcellen is onregelmatig vceihockig ; die nabij de hout- kcrn zijn langer dan de overigc. Hannc wan den zijn dun , en voorzien van vrij talrijke ellipliscbe stippels. — Dc bast- ccllen zijn zeer lang , cn ook in deze rigting zijn de verdik- kingslagen daarin waarneembaar. — Alle de houtcellen , ook die in het midden der kern , hebben scheve grondvlakkcn. Ilunue wanden zijn voorzien van twee of drie rijcn vcrspreid staande tamelijk grootc ellipliscbe stippels , slecbts wcinig scbuins geplaatst. De bovenvermeide tusscben de houtcellen verspreide groepen van dunwandige cellen komcu in vorm met dc cersle overcen ; alleenlijk zijn de grondvlakkcn minder scbuins. — Iict getal der vaten is gering in vcrhouding tot dat der boutcellcn. Die , welke zicb aan den omtrck vau dc houtkern bcvindcn , zijn spiraal- en ringvatcn. De meer bin- nenwaarls gelegen vaten zijn voorzien van eon of twee rijen langwcrpige bofstippels , ten deelc netsgewijs geplaatst. Overlangsche doorsnede met iodwmtinctuur doortrokken , aan de lucht gedroogd , en daarna weder met water be- vochtigd. — Dc wanden der vezelccllen zijn doukerbruiugeel geklcurd , cn verloonen zeer duidelijk de openiugen tusscben de mazen , door de vezclcn gcvormd. De wanden der paren- ehymcellen zijn alle blaauw gewordcn , en de eiliptische slip- pels blijkcn mode doorborendc opcningen le zijn , op zulke plaalsen , waar slecbts ecne enkele zijde van den wand aan- wczig is. In elken slippel ziel men ecu aantal zeer kleine bruingcklcurde moleculcn. Ook de dunwandige verlengdc cel- Icn in de buitcnslc lagen der houtkern bebben blaamve wan- den cn zijn medc voorzien vau klcinc doorborendc stippels. uo VOOISBEELDEN TOT OEFENING. De bastcellen , vaten en houtcellen hebben bruingekleurde wanden; bij de kleinhcid der stippcls, iu verhouding tot de dikte van den wand der laalste , blijft hel ecbter onzckcr of zij doorborcnde openingcn zijn. Wanneer men de met iodiumtincluur doorlrokken door- snede bevochtigd met zwavclzuur , verdund met een vijfde wa- ter , worden de wanden der parenchymcellcn nog donkerder blaauw , zwellen eenigzins op en vertoonen op liunne grenzcu dunnc witte streepen. De cellen van het omhulsel , de bast- cellen en die van de houlkern ondergaan daardoor geene ver- audering. Voegt men er dan geconcentreerd zwavelzuur bij , dan uemen ook deze eene Iichte groene kleuring aau. Bladeren. 98. Bladeren zijn , gelijk de outwikkelingsgeschiedenis leert, niet anders dan uitbreidingen van dezelfde weefsels , welke ook den stain vormeu. Men treft derhalve ook in beide dezelfde elementaire deelen aan , doch , ten gevolge van het verscliil iu groeiwijze , op eene verschillende wijze gerangschikl. Tnsschen de bladeren zelven beslaat echter nog zooveel onderschcid in vorm , dat bet niet verwonderen kan daarin ook nog veel verscliil in maaksel te onlmoelen. Wij willen bier sleclils op eenige lioofdpunlen opmcrkzaam maken , die bij bet ou- derzoek inzonderheid in bet oog moeten worden gebouden. De opperhuid is bij de bladeren in den rcgcl hoogcr onlvvik- keld dan aan den slcngel. Zij is van talrijke huidmondjes voorzien , dikwerf aan beide oppcrvlaktcn , nog vaker sleclils Bt.ADEREN. 141 aan eene, cn dan gewoonlijk aan de onderzijde , allcen met oitzoudering van sommige waterplanlcn , wier bladeren op het water drijvcu , en slechls waarvan de bovenste naar de lucht toe- gekeerde opperviaktc huidmondjes bezit. Overigens is de vorm der opperbuidscellen , het maaksel hunner wanden , de dikto der ben bekleedende cuticula , het getal der huidmondjes , bun aantal en betrekkelijke plaatsing hoogst verschillend bij onderscbeidene bladeren (Verg. § 49 en 50). Steeds staat elke spleetopening in verband met een sleisel van ruime tusschencellige gangen in het blad. Deze gangen zijn met lucht gevuld en worden begrensd door parenchym- cellen van verschillenden vorm. De plaats , welke dit zooge- naamde sponsachtige weefsel in bet blad inneemt , is geenszins overal dezelfde ; waar echter de huidmondjes slechls aan de eene bladoppcrvlakte gevonden worden , daar trcft men dit weefsel in de nabijheid daarvan aan , zoodat dan ook in zulk een geval de boven- en onderhelften van het blad een verschil- lend maaksel bezittcn. Zeer algemeen wordt het sponsachlig weefsel begrensd door eene of meerdere lagen langwerpige cellen , welke als palissaden nevens elkander loodregt op bet bladvlak staan. In zeer dikke vleezige bladeren (vooral van monocotyledonen) onlbreken zij echter. De wijze, waarop de vaatbundcls zich in de bladzelfstan- digheid verspeiden , is zeer uiteenloopcnd , gelijk geuoeg be- kend is uit de zoo verschillende verbreidingswijze der blad- nerven. In de meeste gevailen liggcn zij in ccn enkel vlak , doch in bladeren die dik en vleezig zijn trcft men gewoonlijk meer dan eene vaatbundellaag aan. Meerdere bijzonderheden vindt de lezer in de volgende voorboelden lot oefening. 149 VOOHBBF.I.PEN TOT OEFENING. lilad van 11 a d c r a II a li x. Opperhuid der bovenvlakte van boven op (jezien. — Cel- Ien met geslingcrde , wederzijds in elkander naar binnensprin- gende vvanden. Waar bij dc snede ook cen gedeelte van do daaronder iiggende cellcnlaag verwijdcrd is , ziet men dezc beslaande uit klcine polyedriscbe digt aaneen sluitende ceUetjes. Opperhuid der benedenvlakte van boven op (jezien. — Vorm der cellen als aan de bovenvlakte ; vcrdikkingsstrcepcu op de cuticula ; talrijke huidraondjes op regclmatige afstanden geplaatst. Waar de onder de opperhuid Iiggende ceilenlaag nog aanwezig is , vertoont zich dezc als een net van buis- vormige cblorophylhoudende cellen ; boven elke raaas van dit net is een huidmondje gelegen. Loodregte doorsnede. — Opperbuidscellen aan beide blad- vlaktcn langwerpig afgerond tafelvormig , met de lengterigting in liet bladvlak. — Onder de opperhuid der bovenvlakte drie lagen ellipsoidische cellen , chloropbylblaasjes bevattcnde , en meercndcels digt aaneen gesloten met weinige en naauwe tus- scbencellige gangen. Deze cellenlagen nemen de bovenste bladhelft in. De ondcrste bladhclft wordt gevormd door een sponsacbtig weefsel , beslaande uit korte buisvormige celletjes, vvelke nelsgewijs veibonden zijn , en zecr ruime met lucht gevulde tusscbencelligc bollen begrenzen , die in onmiddelijk verband met de spleetopeningen der buidmondjes slaan. In de cellen van dit sponsacbtig weefsel is bier en daar chloro- pbyl , zoowel vormloos als in blaasjes bevat , in sommigen kris- talklieren van oxalzuren balk , bij anderen is de inhoud gebeel walerbclder. — Op de grenzen der beide weefsels ziet men de doorgesnedcn vaaibundels, dwars doorgcsncden of ovcr- langs , al naar gelang van de rigting der snede. BUDEREN. 1 AT) Bind van Ficus clastic a. Opperhuid der hovenvlakle van boven op gezicn. — On- regelmatigc vcelhoekige ccllcn met ongelijkmatig verdikte wan- den. Opperhuid der benedenvlakle van boven op gezien. — Dergelijke cellen als die der benedenvlakle , doch dubbel zoo groot. Daartusschen verspreid staan onregclmatig ronde ope- ningen met verdikte randen , die toegang verleencn tot de huidraondjes , welkcr cellen men, ter plaalse waar de ouder- liggende cellenlaag nog aan dc opperhuid aanhangt , ziet doorschemeren. Loodregte dwarse doorsnede. — Dc cellen van dc opper- huid der bovenvlakle zijn klein , onregelmatig vicrkaut , met tamelijk dikke gladde cuticula. — Daarop volgen twee lagen merkelijk grootere cellen met waterheldercn inhoud , welker wanden voorzien zijn van ondicpc stippels. Op bepaalde af- slanden lalen dcze cellen tamelijk groote ellipsoidische holten open, welke ook nog icls doordringcn tot in dc dicperc la- gen. In ieder dczer holten is ecu knobbclig ligchaampjc be- vat, dat opgehangen is aan ecncn dunnen draad , bevcstigd tegen de ondervlakte van eerie ccl der opperhuid. Deze draad is een vliezig buisje cn bet daaraan hangend ligehaampje ecu vliezig zakje , waarin een kalkzout bevat is. Dit kan worden aangetoond door bijvocging van zwavelzuur , waardoor zich gipsnaaldjcs aan de oppervlakte van bet zakje vormen , die echler na eenigen tijd in het ovcrvlocdige water, waarmede het voorwerp bedekt is, worden opgelost. Met zoutzuur of salpeterzuur behandeld , blijven alleen de vliezige zakjes over. Binncnwaarts volgen, loodregt op de vorige cellenlaag inge- plant , twee lagen van uaauwc buisvormige cellen met chlo- rophylblaasjcs cn naauwe lusschencelligc gangen. Hieraan siuifc lAi VOORBEF.LDEN TOT OEFENING. zicb bet sponsachtig parenchym , bestaande uit kortc ouregel- malige chlorophylhoudcnde ccllcn , met wijde onderling in verbaud staande tusscbcncellige bolten , aan de onderzijdc begrensd door twee lagen , bestaande uit digt aaneen geslotcn liggende cellen met walerhelderen inboud , en eindelijk door de opperbuid , waarvan de cellen aan de buitenvlakte bekleed zijn door eene hobbelige culicula. De doorsneden der ope- ningen , die toegang verleenen tot de cellen der huidmondjes, ziet men op bepaalde afstanden. De laatste bevinden zicb op de grens tusschen de opperbuid en de onmiddelijk daarop vol- gende laag. De met lucht gevulde holte daaronder geeft toe- gang tot de lusscbencellige bolten in bet sponsachtig paren- chym. Waar de snede een bladnerf getroffen beeft , ontbreekt bet sponsachtig parenebym geheel of ten deele en ziet men, in plaats daarvan , den dvvars of overlangs doorgesneden vaat- bundel , gevormd door prosenchymaleuse cellen } met spiraal- en gestippelde vaten. Blad van N erium Oleander. Opperhuid der bovenvlakte van boven op gezien. — Enkel klcine digt aaneen gesloten liggende veelboekige cellen. Opperhuid der benedenvlcilclc van boven op gezien. — Veelhoekige cellen , met eenigzius bogtige wanden , iels ver- lengd boven de bladnerven. Daarop staan hier en daar ver- spreid korte tamelijk dikwandige haarljes. In de opperbuid ziju vrij groote onregelmatig langwerpig rondo bolten of openingen , waarvan de randen bezet zijn met dergelijke haarljes. Loodregte diverse doorsnede. — De opperhuid der boven- vlaktc beslaat uit klcine min of mecr vierkante cellen , met tamelijk dikke cuticula. Daarop volgcn drie of vier lagen mecr langwerpigo cellen , doch wier inboud , even als die dcr op- BI.ADEllEN. 145 peril uid walerhelder is. Loodregt hierop staan twee reetsen naauwe buisvormige celleu met korreligen inhoud en vorm- Joos chlorophyl. Deze worden op de helft van de bladdikte gevolgd door de cellen van het sponsachlig parenchym , welke klein zijn , onregelmatig van vorm en vormloos chlorophyl bc- vatten , sominige bovendien kristalklieren van oxalzuren kalk. De talrijke luchlholten hebben elk voor zich ecnen geringen ora- vang. Het sponsachlig parenchym is van de opperhuid der bcncdeuvlakle afgcscheiden door cene cellenlaag met waterhcl- deren inhoud. De cellen dezer opperhuid zijn gelijk aan die der bovensle. — De openingen in de opperhuid der beneden- vlakte verwijdeu zich binnenwaarts. De aldus gevormdc hol- ten zelten zich voort tot op ongeveer cen derdc der dikle van het blad. Zij zijn bckleed met eene zeer dunne opper- huid uit kleine ellipsoidische celletjcs bestaande , en met de- zelfdc haarljes, die ook aan dc opening gezien worden. Daar- tusschen verspreid staan eenige kleine naar buiten puilende stomacellcn , met splectopcningen , die loegang vcrleenen lot de luchthollen van het sponsachlig parenchym. Blad van Aloe Lingua. Opperhuid van hoven op gezien. — Aan de boven- en ondervlakle heeft zij hetzelfde maaksel , en beslaat uit tame- lijk regelmatige groote zeshoekige celleu. De zijwandeu zijn dik en gestreept. Het naar boven gekeerdc wandgedcelte van elke cel is voorzicn van zeer talrijke kleine knobbeltjcs en van ecnen veel grootereu kcgelvormigen knobbel , die nog met kleinere bezet is. Tusschen de opperhuidscelleu verstrooid staan de vierkante openingen van dc toegangskanaalljes boven de cellen der huidmoudjes ; elk dezer openingen is omgeven van eenen dikken geribden rand. 10 1 40 VOORBEKLDEN TOT OEFENING. Bwarse loodrcgte doorsnede. — De opperhuidscellen zijn onregelmatig vicrhoekig. De bovemvandcn zijn bekleed met eene zeer dikke , met kuobbels bezette cuticula , welke beue- denwaarts scherp loeloopende lijsten vorml. Het overigc ge- deelte van de zijdelingsche en desgelijks de benedenwanden der opperhuidscellen zijn dun. Hier en daar op afstanden ziet men de dwars doorgesneden huidmondjes , bestaande uit twee aan elkander rakende ronde cellen met korreligen iDhoud. Zij hebben ongeveer den halven doormeter der begrenzende cellen van dc opperliuid en liggen nabij hare onderste grens. Bij elk paar stomacellen bevindt zich een tamelijk diep eenig- zins trechlervormig toegangskanaal ; en daaronder eene adem- holte * welke met de verdere luchlhoudende lusschencellige gangen in verband staat. — Onder de opperhuid der beide blad- vlakten liggen eenige lagen cellen met chlorophyl , deels in blaasjes , deels vormloos. Die , welke zich onder de opperhuid der bovenvlakte bevinden , zijn over het algemeen rond , ter- wijl die der benedenvlakte meer ellipsoidisch zijn. De plaatsen , waar de cellen onderling zamenhaDgen , verloonen zich als rondachlige kringen met kleine even waarneembare stippels. In de meeste dezer cellen , en desgelijks in vele der opper- huidscellen zijn kernen bevat, terwijl de binnenblaasjes zich reeds door de inwerking van water, en nog sneller door be- handeling met eene zoutoplossing of met salpeterzuur , van de celwanden afsclieiden. — Aan de binnenzijde dezer groen gckleurde lagen liggen de vaalbundels. De ldeinere zijn rond , de groolere elliptisch op de doorsnede. Zij bestaau uit dun- wandige cellen met kleurloozen inhoud en aan de binnenzijde zich bevindende vaten. In de nabijheid van elken vaafbundel bevatten de parenchymateusc cellen groote bruinachtig gecl gekleurde droppels eener weeke harsachtige slof. BLADERF.N. 147 Overlangsche loodrcglc doorsnede , door eenen vaatbundel gevoerd. — Opperhuid on grocn geldeurde lagen nagenoeg als op de dwarse doorsnede ; alleen bestaan nu dc overlangs gekliefde huidmondjes uit ccllen van eenen elliplischen vorm. De vcrlengde cellen der vaalbundels zijn alien zecr dunwandig en meerendeels met horizontale wandeu op elkander ingc- plant. In haar sap zijn kleine moleculen beval , en in elke cel koint eene tegen den wand gelegen kern voor. Aan de binnenzijde van den vaatbundel ligt eene recks korte net- vezelcellen ; daarop volgen , naar buiten toe , spiraalvalen met zecr wijde windingen , dan dcrgelijke met naauwe win- dingen , terwijl zich bet nicest buitenwaarts een vat met spleetstippels bevindt. De barsbolleu in de parenchymcellcn rondom de vaatbundels zijn in deze rigting beter waarneem- baar dan op de dwarse doorsnede. Dc hen bevaltende in rceksen boven elkander geplaatste cellen zijn langwerpig ; er koml bovendicn chlorophyl in voor. Elke cel bevat gemeen- lijk slechts eenen enkclcn harsbol. De meeslc bestaan uit eene beldere bruingcle moeijelijk vloeibare stof ; in andere is een gedeelte der stof korrclig ; cindelijk schijnen cenige door een aan zijne plooijen herkenbaar vlics omgeven. Behalvc deze harslioudende cellen zijn er in denzelfden omtrek nog andere , die wijder en meerendeels veel langer zijn , waarin noch bars , noch chloropbyl voorkomt , maar welker inboud uit een helder geel voebt beslaat. — Ilet middengedcelte van het blad wordt ingenomcn door groote parenchymcellen met zeer dunne wanden , gevuld met een helder kleurloos voebt ; allc bevatlen eene kern. In dc nabijheid der vaatbundellaag ko- men in cenige dicr cellen bundels van naalden van oxalzurcn kalk voor. 10* 148 VOORBEELDEN TOT OEFENINC. Blad van 0 rout i a m j a p on icu in. Opperhuid der bovenvlakte van boven op gczien. — Zij bcstaat uil groolc cellen van onregclmatigcn vorm , meeren- dcels ids verlcngd in de lengterigling van het blad , met vrij dikke zijwanden , die van slippelkanaalljcs voorzicn zijn. In den walerhelderen inlioud zijn eenige ldeine moleculcn bevat , en in bet midden van elke cel ligt eene groote ronde of cl- liplische kern , waaraan , bij genoegzame vergrooting , de dub- bele grenslijnen van den wand van het blaasje herkenbaar zijn. In alie kernen zijn een of twee het licht sterk bree- kende ronde kernligchaampjes bevat , cn in de meesten is de holte van bet blaasje opgevuld met kleine moleculcn van onbcpaalbaren vorm. Reeds door de bevochtiging met water scheidt zich hot binnenblaasje van den omgevenden wand af. Opperhuid der ondervlakte van boven op gezien. — Der- gelijke cellen als in de opperhuid der bovenvlakte , docb met hier en daar verspreide zeer langwerpige spleetopeningen , die loegang verleenen tot de onmiddelijk daaronder gelegen zeer groote stomacellen (PI. I. fig. 56 A) , welke met liunne lengteas in de lengterigting van het blad slaan , eu waarin zeer kleine amylumkorrelljes en vormloos chlorophyl bevat zijn. Loodregte dtvarse doorsnede. — De opperhuid dcr boven- vlakte wordt gevormd door elliplische cellen met malig dikke cuticula ; de kernen daarin zijn steeds tegen de ondervlakte aan geplaatst. Bij de zamentrekking van het binnenblaasje wordt de kern daardoor medegesleept. — De onmiddelijk onder de opperhuid der bovenvlakte gelegen vijf tot zcs lagcn be- staan uit langwerpige parenchymateuse cellen met dunne wan- den. Daarin is chlorophyl in twee vormen hevat. In eenige als lamclijk groolc min of mccr regelmatig zeshockigc groene ligehaampjes , met korreligen inhoud , tegen den cchvand aan BUDEKEN. 1 49 geplaalsl , cn ouderling afgescheiden door kleurlooze lusschen- ruimlen. In andere cellen is het chlorophyl allcen als eeue vonnlooze stof bevat, die doorgaans schijnbaar den gcbcclen inhoud groen kleurt, doch inderdaad raede slechts de binnen- vlakte der celwauden bekleedt. De binnenste holle dezer ccl- len bevat een kleurloos vocbt met kleine moleculen en ver- scbeidene ronde kleurlooze blaasjcs , die drie lot viermaal grooter ziju dan de chloropliylligchaampjes , en cen helder vocbt bevalten. Men ziet deze blaasjes het best , door met cen mesje een weinig van het parenchym af te krabben en bet aldus verkregcn moes met water bevochtigd onder het mikroskoop le brcngen. — Het middeugedeelte van het blad wordt ingenomen door de op lamelijk gcregelde afslanden ge- plaatsle vaalbundels , elk voor zich van eeue chlorophylhou- dende parenchymcellenlaag omgeven. Ilet weefsel tusschen de vaalbundels beslaat uit zeer groole dunwandige parenchymccl- len met walerhelderen inhoud , welke ruime met lucht gc- vulde holten begrenzen. — De zich daaraan benedenwaarts sluilcude lagen beslaan uit een sponsachlig parenchymwcef- sel , gevormd door korle buisvormige cellen , die een network met ruime mazen daarslellen, waarin lucht bevat is. De in- houd der cellen van hcl sponsachlig parenchym stemt ge- beel overeen met die der bovensle chloropliylhoudende lagen. De cellen welke de opperhuid der ondervlakte zamenslellen zijn iels kleiner dan die der bovenvlakle , doch stemmen cr overigens mede overeen. l)c dwars doorgesnedeu cellen der huidmondjes (PI. I. fig. 5d B) hebben elk voor zich eeue afge- ronde rhombische gedaante , en liggeu naar elkander toegekeerd met de ouderling bijna in aanraking zijnde slompc hoeken. Zij zijn kleiner dan de opperbuidscellen , en bun benedenwand bgt nog iels boven de onderste vlakte van deze. Dc zich 150 V00IUJEELDEN TOT 0EFEN1NG. daarbinnen bevindendc adcmbolte slaat in duidelijk regtslrceksch verband met de overige met lucht gevulde tusschencclligc ruimten. Blad van Cy c as revoluta. Divarse doorsnede van het middemjcdeeltc van de mid - denrib. — De opperliuid is bekleed met ccne lamelijk dikke geelachtig groen gekleurde cuticula , en bestaal ait vicrhoekige cellcn, welke iets verlengd zijn in de rigting van de straal. Daaronder liggen drie of vier lagen parenchyma teuse cellen van ourcgelmatigen vorm , waariu cblorophyl bevat is. — Zij vvorden binnenwaarts opgcvolgd door de bastlaag , bestaande uit verscbeidene reeksen dikwandige prosenchyracellen , niet lot bundels vereenigd, maar liier en daar afgebroken door eenige parencbymcellen , tenvijl er zich bovcndicn de ronde openingen van doorgesnedcn kanalen in vertoonen , die eenen slechts weinig grooleren doormeter dan de baslcellen hebben. Aan de binnenzijde van de bastlaag staan de baslcellen meer geisoleerd en zijn zij tevens grooter. — Het parencbymweef- sel , dal de grootsle ruimte van bet inwendige gedcelte der raiddcnrib inneeml , beslaat uit groote polyedriscbe cellen , met malig verdikte wanden , vvaarin talrijke slippels , die nabij de randen van elke cel het grootst zijn. De in- lioud dezer parencbymcellen is walerhelder ; in sonnnigen be- speurl men groole droppels van ecne geclacbtige olie , die legen de wanden gebecbt zijn , doorgaans slccbls een in cenc cel ; in andere , bepaaldelijk in eenige van die , welke de vaatbuudels begrcnzen , zijn kalkspaalhrhomboeders bevat. — Op ongevecr den halven afstand tusscben de bastlaag cn dc vaatbundclreeks beviudcn zicli de openingen van een aanlal ruime gomkanalcn , gevuld met ecu kleurloos klcverig sap , BJ.ADEl’.EN. 151 dal kleiuo inoleculeo bcvat. Ilunue iuwcndige oppervlaklc is bekleed met zeer kleine dunwandige celleljes , met naar bin- nen puilende bolle oppcrvlaktca. Ook dc parenchymccllen , welke deze gomkaualeu begrenzen , zijn kleiner dan de om- ringende. — De vaalbundels staan op eeae kromme lijo , die ongeveer de gedaante heeft van een hoefijzer , waarvan de bolle zijdc beanlwoordt aan de ondervlaktc van de middenrib en dc beide omgebogen uiteinden aan de inplanlingspunten van de vederbladen. De doorsnede van elken vaatbundel heeft een’ eironden vorm. Het naar den omtrek loe gekeerde cn breedste gedeelte bestaat uit prosencbymccllen , wier wanden weinig verdikt zijn ; de buitenste dezer cellen zijn het grootst, Het smallere naar binnen gekeerde gedeelte is zainengesteld uit vateu ; dicgenc, welke de buitenzijde der vaatbundcls in- nemen , hebbeu den grootsten doormeter. De parenebym- cellen , welke de vaatbundcls begrenzen , zijn kleiner dan de OYcrige. Overlangsche doorsnede , door een der vaalbundels in zijnen grootsten doormeter gevoerd. — De cellen der opper- huid hebben eeneu vcrlengden vorm ; zij zijn , vooral aan de cuticulazijde , voorzien van diepe stippelkapalen. De paren- chymateuse cellen , oruniddelijk onder de opperhuid gelegen , zijn weinig verlengd. — De baslvezelccllen zijn lang , met schuinschc grondvlakken op elkander ingeplant ; de wanden zijn voorzien van ecu of twee rijen schuins geplaatste tamelijk groote spleelstippels. — Dc parenchymccllen nabij de basllaag en desgelijks die nabij dc vaalbundels zijn lang en smal ; de mecr binnenwaarts gclcgcne zijn korler cn breeder ; bun al- gemeene vorm is min of mecr onrcgelmatig vierkant of gerekt zeshoekig. Hunnc wanden vertoonen zich als ccn nelwerk met groolcrc cn klciuerc mazen. Na bcvochitiging met iodium- 152 VOORBEELDEN TOT OEFENING. tinctuur , drooging aan de luclit en wcder bcvochliging met water lieeft hct netwerk eene bruingeele kleur , terwijl de schijnbaar opene mazcn meerendeels door eea zeer dun licht- blaauw vlies geslotcn zijn. In bet ondcrstc gedeelte van de middenrib hebben vele der parencliymcellen nog zeer dunne wanden , die , op gezegde wijzc behandeid , geheel blaauw worden cn waarin men dan zeer kleine doorborende openin- gen bespeurt. In bet bovenste gedeelte der middemib zijn de wanden van alle de parencliymcellen netvormig en de meeste hebben opene mazen , zonder een deze beklecdend en afsluitend vlies. — De prosencliymateuse cellen der vaalbun- dels , welke nabij den buitenwaarts gekeerden rand staan , zijn tamelijk wijd , met schuinsche grondvlakken op clkander ingeplant , en bunne eenigzins verdiklc wanden zijn digt be- zet met uiterst kleine , doch zeer talrijke slippeltjes. De bin- nenwaarts gelegen prosenchymcellen zijn smal , dunwandig en hebben nagenoeg horizontal dwarswanden. — De bet binnen- ste des bundels innemende vaten zijn spiraalvaten met zeer digle windingen ; daarop volgen buitenwaarts gestrecpte vaten , dan geslippelde vaten met langwerpige opene stippels en ein- delijk , aan den rand des bundels , vaten met groote hof- stippels. Vederbladeren van hetzelfde blad. Opperhuid dor boven vlakie van boven op gezien. — Zij bcslaat uit hoekige ccl- len van zeer onregelmaligen vorm , met tamelijk dikke wan- den , welke zoowel aan de boven- als aan de zijvlakten van talrijke stippels zijn voorzien. Opperhuid der benedenvlalcte van boven op gezien. — De cellen zijn kleiner en regelmatiger veclboekig dan aan de bo- venvlakte ; 00k hebben zij minder verdiktc wanden. Daarlus- schen verslrooid staan kegelvormige verhevenheden . met eene BLADEKEN. 153 rondc of clliplische opening aan den top , wclkc loegang ver- Jeent tot de dieper gelegcn stomacellen. Deze zijo aan dc onderzijde zigtbaar , wanneer men bet praeparaat omkeert. Zij zijn groot , halvemaausvormig , en bevatten cloropbyl. De kegelvorraige verbevenbeden zelve bestaan uit klciue ecnigzins verlengde cellen , welke de bolten boven de stomacellen bc- grenzen. Hier en daar zijn op deze opperhuid smalle een- cellige haren ingeplant. Loodregte doorsnede. — De opperhuid der ondervlaktc bc- slaat uit min of meer regelmalig vierhoekige ccllen met sterkc stippelkanalen , vooral aan de culiculazijde. — Daarondcr liggcn twee rijen cellen , veelboekig op de dwarse , vcrlcngd op dc overlangsche doorsnede , met dikke wanden. — Loodregl hierop staal eene laag buisvormigc verlengde cellen , digt aancen ge- sloten , met verdikte wanden en naauwe tusschencelligc gan- gen, In deze cellen zijn zeer kleine amylumkorrels en vorm- loos chloropbyl bevat. ~ Halverwege de dikle van bet blad volgt hierop ecn sponsacbtig parenchymwcefscl , gcvormd door korte chloropliylhoudcnde celletjes , die ruime met lucht ge- vuldc tusschencellige gaugen en holtcn begrenzen. Dit paren- chymweefsel sluit zicli aan de opperhuid der bencdenvlaktc , welke bestaat uit tamelijk regelmatige vierhoekige cellen , vvaar- tusschen de doorgesneden kegelvormige verbevenbeden gezien worden , met dc in elk aauwezige holte , en de daarondcr gelegcn stomacellen. — De vaatbundel in de middcurib van bet vederblad koml in maaksel 11a overeen met die , welke in de boofdrib bevat zijn. Bladstcel van M u s a rosace a. Dwarse doorsnede. ■ — Dc opperhuid zoowel der bollc als der bollc zijdc , bestaat uit zeer plaltc lafclvormige cellen , loi VOOIIHEELDEN TOT OEPENING. en omgeeft liet parenchym , dal uit binnenwaarts grooter wor- dcndc veelboekige dunwandigc cellen is zameugcsteld. De twee of drie onmiddelijk onder de opperhuid gelegen iageu bevatten chlorophyl in blaasjes met daarin bij genoegzame vergrooling waarneembarc kleiue moleculen. De iuhoud der overige paren- cbymcellen is walerbelder met kristalleljes van wijnsteenzureu talk. In veleu ziel men ecue lamelijk groole kern , soms omgeven van amyluinkorrelljes. — Digt onder de opperhuid, tusschen de chlorophylboudende cellen, vertoonen zicb de dwars doorgesneden bastbundels op tamelijk regelmatige afstanden. — Het midden van den bladsteel wordt ingenomen door straal- vormige voorlzellingen van bet parenchyra, zijnde de door- sncden van cellige platen , die de luchtkanalcn begrenzen. — Op bepaalde afstanden in de lengterigting zijn in die luchl- kanalen dwarsscbotten. Deze bestaan , op de dwarse doorsnede des bladsteels gezien , uit siervormige cellen , aan de randeu zamenkangende met de veelboekige cellen van bet omgevende parencbym , en daar ter plaatse alle overgangsvormen vertoo- nende (PI. I. fig. 8). Op deze dwarsscbotten zijn bier en daar grootere cellen met naaklvormige kristallen van oxalzuren kalk ingeplant. — De vaatbundels zijn zeer regelmalig verdeeld. Ter plaatse , waar de stralige verlengselen of de cellige pla- ten , die de luchlkanalen begrenzen , met bet overige paren- cbym zamenbaDgen , bevindt zicb aan weerszijde ecu groole vaatbundel. Daartusschen zijn , op den balvcn afsland lus- sclicn twee cellige platen , icts klcinere buudels geplaatst , nog klcinere meer in de nabijheid der oppervlakle , en des- gelijks in het midden der cellige platen zclve. Hier on daar vertoonen zicb ook dwars door bet wcefsel zicb verspreidende klcinere takken , die de grootere vaatbundels verbinden. In elkcn vaatbundel is ecu zeer mini vat , somtijds bestaande uit Iil.ADEKEN. 155 Iwec aau elkander grenzende vatcn. Dc prosenchyraateuse celleu , die het overige van den vaalbundel uitmaken , hebben vveinig verdikte wanden. De kleinste omringen onmiddelijk het grootste vat. Overlangsche doorsnede. — Opperbuid- on parenchymcel- len als op de dwarse doorsnede , alleenlijk meer langwerpig in de rigtiug der as van het deel. De met amylumkorrels bczetle kernen vcrtooDen zicb op deze doorsnede duidelijker dan op de dwarse. De bastvezelcelleu zijn lang en stijf. — De vaatbundels zijn te midden van het wecfsel herkenboar aan hunne geelwilte kleur . en wanneer men de suede zoo verrigt , dat zij juist eene der cellige platen treft , dan zijn daarin een of meer vaatbundels begrepen. Alle de vaten zijn spiraalvaten , doch bij dc grooteren is de vezel meervoudig eu op sommige punten verlakt. Elke vezel voor zicb is niet af- rolbaar , maar met den vaatwand vergrocid , doch deze scheidt zicb soms door de snede onder den vorm van eenen spiraal- acbtig gekronkelden band. Tusschen de parenchymcellen , op eenigen afstand van de grootere vaatbundels en daarmede evenwijdig , loopen bier en daar tamelijk wijde sapvalen , her- kenbaar aan den min of meer trocbelen inboud , doch allecn onder guDstige omstandigheden kan men bet lien vormcnd zeer dunue vlies waarnemen , waardoor zij zicb als geen enkcl lusscbcncelligc kanalcn doen kcunen. Het maaksel van den bladslcel bij de overige Musa-soorlcn (M. sapientum , U. paradisiaca , M. sinensis ) komt in dc boofdpunten met dal bij M. rosacea overcen. Indien de gebruiker van dit work dc tot biertoc als voor- bccldcn mcdegedecldc waarnemingen , of althans bet mecrcu- decl daarvan , zelf bcrbaald heeft , dan mag bij bet or voor VOORBEKLDEN TOT OEFENlIS’G. 156 Louden, dat hij zich eene gcnoegzame vaardighcid in Let ondcrzoek van planlcnwccfsels heeft verworven , ora zelfstan- dig daarmede voort te gaan , zoodat Let noodeloos is hier Let aantal voorbcclden te vcrmcnigvuldigeu , door ook andcre organcn tot Let onderwerp daarvau te kiezcn. Hct zal ecliter nict ongepast zijn Lem nog opmerkzaain te maken op ccnige voorwerpen , vvelker ondcrzoek als bij- zonder leerzaam is te achten, alvorens Lij zicli begeeft lot moeijelijker nasporiugen. Daartoe behoorcn : de zaden van vele vooral monocolyle- done planten (Iris, Li Hum , Alstroemeria , Tatnarindus indica , Phytelephas macrocarpu , waarvan het zoogeoaamd planteuivoor afkomslig is) , vvegens Let cigenaardig maaksel van Lun Loornachlig albumen (1). Met kleiue wijzigingen in de onderscheiden gevallen bestaat Let uit groole cclleu met zeer dikke doorscliijnende wanden , waarvan men de grenslijneu moeijelijk , somtijds alleen na kleuring met iodiumtinctuur en zwavelzuur kan waarnemen. In geene audere planlencel- lcn zijn de stippelkanalen zoo lang eu vvijd , terwijl men zicli hier met de meeste zekerheid kan overluigen , dal die der aaueengrenzende cellen lelkens juist tegenover clkander slaan. Door de groote hoeveelheid vet is de inlioud dezer cellcn bij doorvallend licht steeds donker gekleurd. Het vlies van Let binnenbiaasje , dat dezen inlioud omgecft , zet zich voort in de Loite der stippclkauaalljes , zoodat dit binnenbiaasje , wanneer Let zicli van den celwand heeft afgesclieiden , zich stervormig verloont. Zeer leerzaam is verders het ondcrzoek van de steenvruch- ten (persik , abrikoos , kers enzv.) , vooral in den onrijpen (1) PI. I, fig. 13, gededle van hot hoornnehtig allmmcii van Jlstroe- visrtu aurca. VOOBBEF.LDEN TOT OEFENING. 1 b7 toestand , oindat men dan het best gclegenhcid heeft om de wijze nader te leeren kennen, hoe de wanden der cellen zich verdikken , welke lalcr het harde gedeelte van het vruchlvlcesch of den zoogenaamden stcen zamenslellen. Deze wandverdikking of verhonting vangt namelijk altijd aan op het punt tegenover de inplanting van den vruchtstcel , zoodat , terwijl de nahij de spits gelegen cellen reeds taraelijk dikke wanden hebben verkregen , die aan het andere einde nog zeer dunne wanden hebben. Men heeft daardoor gelegenheid alle de opvolgende toestanden der wandverdikking aan een en helzelfde voorwerp waar te nemen , cn dit onderzoek wordt nog vruchtbaarder , indien men het ondersteunt door de aanwcnding van reactivcn ter herkenning van de verschillende bestanddeelen der celwanden. Ook de antherae behooren tot de leerzaamste voorwerpen , inzonderheid wegens de spiraal- of netvezelcellenlaag , wclkc onder de opperhuid voorkomt. Aan dit onderzoek sluit zich van zelf dat der sluifmeelkorrels , waarbij men , behalve op de zeer onderscheiden gedaante der korrels bij verschillende planten , nog te letten heeft op het maaksel van het uilwen- dige vlies, het getal , den vorm en de plaats der openingcn daarin , de bestanddeelen van den inhoud , enzv. Ecne be- vochtiging met enkcl water is bier niet voldoende , dewijl daardoor het binncnslc vlies barst , en de inhoud zich door de opening eenen weg baant , maar bovcndien moet onder- zocht worden hoe zich de korrels in suikerwaler en terpeu- thijnolie verloonen. Eerst nadat men zich door deze cn dergelijke onderzoe- kingen eene rijkc ervaring verworven heeft in de vervaardi- ging cn behandeling van praeparaten en het maaksel der geheel ontwikkeldc plantcndcclen grondig heeft leeren ken- 158 VOORBKEI.DEN TOT OEFENING. nen , is het raadzaam over te gaan tol liet moeijclijkcre on- derzoek van liunnc onlwikkclingswijze. Na liet algemeene daarover reeds vroeger (§ 57 tot G7) aangevoerde , kan ik raij liier cchter onlhouden van den lezer bepaaldc aanwijzingen te geven nopens den weg , dien liij daarbij tc volgcn heeft. Het getal der geschriflcn, waarin het onlleedkundig maak- sel der planlen beschreven is , is zeer aanzienlijk. Ten einde ecliler voor den eerslbeginncnde , voor wien dit werk inzon- derheid bestemd is , de kens niet te moeijelijk te maken , be- paal ik mij tot cone verwijzing naar de volgcnde : J. M. S c h 1 e i d e n , Grundsiige der Wisscnscha/tlichen Botanik , II Bande , Dritte Auflage , Leipzig 1850. H. von Mo hi, Grundziigc der Anatomic und Pliysiologie der vege- talilischen Zclle. Aus R. Wagner’s Ilandwortcrbuch der Pliysiologie lesonders algedruckt. Braunschweig, 1851. II. S c h a c h t , Physiologische Botanik. Die Pflanzenselle , der in- nere Bau und das Leben der Gewdchse. Berlin 1852. TWEEDE AFDEELING. DIERLIJKE WEEFSELS. EER8TE IIOOFDSTUK. Beknopte levensgeschiedenis der dierlijlce cel in vergelij Icing met die der plantencel. 99. fivenals van de plant is ook de cel het grondorgaan van het dier. Elk diet* kan zijnen eerslen oorsprong uil zulk eenc cel ncincn , en in eenige weintge gcvallen is het allecn de vorni dier cel , welke eenige verandering ondcrgaat , terwijl het dier werkelijk een cencellig wczen blijft. Doargaans echter wordt die cel of het ei de zilplaals eener vorming van nieuwe cel- len (het zoogenaamde klievingsproces) , en door voortgaande cclvermenigvuldiging en daarmede gepaard gaande groei en vormveranderingcn der cellen ontstaan dan allengs de velerlei weefsels , die in den volwassen toestand de organen zamen- stellen. Van vcrreweg de meestc dier weefsels is het bcwc- zen , dat hunne zamcnstclleude declen zich oorspronkclijk en t onmiddelijk uil cellen gevormd bebbcn. Slcchls eenige wei- i nige zijn echter niet regtstreeks uit cellen ontstaan , maar uit I stoffen , die zich daarbuiten hevinden , doch dcsnicltemin ge- 100 BEKNOPTE l.EVENSGESCHIEDENIS DEE DIERL1JHE CEL. heel of ten decle als het produU barer Ievenswcrkzaamheid moctcn beschouwd worden. 100. De grootle cn dc gedaanlc der dierlijke celleu is nog veel meer uitcenloopendc dan die der plantencellen. lndien men aannemen mag , dat de klcinste , door bet mikroskoop waarneembare vibriones(l) en monaden (2) dieren zijn, welke uit ecne cel bestaau , dan zoude deze eenen doormeter van slccbts 5§o tsoo uaiilim. bebben. Cellen van eenen zoo groo- ten omvang , als sorns in de planten voorkomen of op zich zelve ecne geheele plant kuunen vormcn , ontbreken bij de dieren. Over het gclieel genomen zijn derhalve de dierlijke cellen kleiner dan de plantaardige , dat is , de beide uiterste grenzen van groolfe zijn geringer bij de cerste dan bij de laalste. 101. Het vlies der jeugdigsle dierlijke cellen is vergelijk- baar met dat van bet binuenblaasje ( utriculus interims ) der plantencellen (z. § 6 bl. 7 noot). Het is meer dan waarschijn- lijk , dat het, evenals dit , uit eene proteinezelfstandigheid bc- slaat. Bij vele dierlijke cellen , die slechts een kortstondig bestaan bebben (b. v. de bloedcellen) ondergaat dit vlies wei- nige of geene veranderingen , bij andere cellen daarenlegcn ontstaan daarin verscliillende wijzigingen , vermoedelijk ten gevolge eener builenwaartsebe afsebeiding van stoffen van eene andere scheikundige geaardheid. Het is eebter tot hiertoe nicl gelukt bet afzouderlijk bestaan van dit oorsproukelijke celvliesje als binneublaasje in geheel gevormde dierlijke cel- (1) PI. It, fig. 30, Vibrio lineola Ehr. , sommige uit eene, andere uit twee , drie of meer geledingen (cellen ?) bestaande. (2) PI. II, fig. 35, Monas hyalina E li r. GROOTTE DER DIERI.IJKE CELI.EN. BINNENBLAASJE. KERN. 1GI lea met zekerheid aan le toonco. Echter bestaau er gronden , om het vlies der zenuvvcellea in de ganglion met do daarinede zamenhangende centrale vezel of ascylinder (1), verders het binnenste vlies der luchtvaten bij de insekten , het dooijervlies bij zulke dieren , waar dit afzonderlijk* den inhoud van het ei omgeeft , en het binnenste vlies der cellen in den mantel der Tunicaten , als beantwoordende aan de binnenblaasjes der plan- tcncellen , te beschouwen. 102. Als regel kau men stellen , dat allc dierlijke cellen eeue en somwijlen meerdere kernen bcvalten (2). Even als zij echter in eenige plantencellen onlbreken (z. § 7 , 84 , 90), zoo kunnen zij ook in dierlijke cellen gemist worden , lerwijl het toch uit de vergelijking met andere overecnkoinslige lig- chaampjes blijkt , dat zij ware cellen zijn. Het sprckcndsl voorbeeld hiervan lcveren de bloedligchaampjcs , vvaarin bij den mensch en de overige zoogdieren de kernen ontbrekeu , terwijl deze daarenlegen in de bloedligchaampjes der overige gewervelde dieren steeds voorkomen (a). In zeer vele geval- len zijn de kernen duidelijke blaasjes ; in andere daarenlegen en bepaaldelijk in de jeugdigste cellen kan men daaraan niet met zekerheid een afzonderlijk vlies , dat ecnen inhoud oin- geeft , waarnemen. Gewoonlijk bevat elke kern een , zeldcn twee of nicer kcrnligchaampjes. Doorgaans hebben de kernen eenen ronden vorm. Wanneer cellen zicli echter verlengen cu lot vezclcellen worden , dan vcrleDgt zicli ook de kern eenig- ■ - ■ ■ i (1) PI. Ill , fig. 51 , zenuvvcellen cn zenuvvbuizen uit het ganglion Gasseri van eeu’ snoek. (2) PI. Ill, fig. 4 a, opperhuidscel van de binnenvlakte der wang van een mensch; b,c,d, speekselcellen; fig. G, epilheliuracellen der trachea van eene koe; fig. 33, levercellen van een varken. (3) PI. Ill , fig. l } a , b , bloedcellen van een’ mensch ; fig. 3 , a , b , bloedcelleu van een’ kikvorsch , i , in eene oplossing van sublimaat. M 162 l.EVENSGESCIUEDENlS DEIl DIERLIJKE CEI.. zins , docli altijd in veel geringcrc mate dan het omgevende celvlies (1). Steeds zijn de kernen betrekkelijk het grootst in dc jeugdigsle cellen ; in nog zeer jeugdige ccllcn kan de kern zelfs de gehcele holle der cel innemen , zoodat het onmogelijk is afzonderlijke vrij liggendc kernen van pas gcvormde cellen te onderscheiden. Later groeit 00k de kern , doch steeds lang- zamer dan de gehcele cel , en haar groei is reeds lang op- gehouden , vvanneer die van de cel nog voortgaat. In de meeste dierlijke cellen blijven de kernen voort- bestaan , ofschoon zij vaak moeijelijk onmiddelijk zigtbaar zijn , doch zulks worden na bijvoeging van azijnzuur of eenig ander zwak zuur. Somtijds verdwijnen zij echter , gelijk b. v. lijdens de verhoorning. In eenige weinige gevallen schijnen de kernen de zitplaats dcr vorming van nieuwe deelen te worden. Dit geldt bepaaldelijk van de cellen , waarin de. zaaddraden of spermatozo'iden in de kernen ontslaan , even als de overeenkom- stige zwermdraden in de anlhcridien der hoogere cryptogamen. 105. De vonningswijzen der dierlijke cellen stemmen in de hoofdpunten overeen met die der plantencellen (z. § 12). 