Handboek der pharmakognosie
Nog grooter is de verandering, welke deze boom ondergaat, zoo hij van Ceylon naar andere landen overgeplant en aldaar gekultivcerd wordt. Zulks nu heeft reeds sinds vele jaren naar andere Oost- cn West-Jndische eilan¬ den, alsook naar Z. Amerika plaats gehad en geschiedt nog voortdurend. Daardoor ontaarden alsdan de gansche habitus en hiermede voornamelijk de bast van den boom zoodanig, dat beiden overal, doch naar gelang der kultuurplaatsen nu eens meer, dan eens minder, niet slechts van de kultuur- boomen op Ceylon bepaaldelijk afwijken, maar ook onderling van elkander verschillen. Dien ten gevolge ontmoet men op iedere kultuurplaats andere Produkten , ja zelfs zou men meenen soortelijk onderscheidene voortbrengselen der plantenwereld voor oogen te hebben. Kaneelsoorten, bestaande uit den bast van zulke ontaarde boomen, komen in menigte door den handel tot ons. De belangrijkste hiervan zijn: a. Java-Kaneel. Cinnamomum J avanicura. De bast van den naar Java overgeplanten en aldaar zoo weinig ontaarden kaneelboom , dat hij tot verwisselens toe met het echte Ceylonsch kaneel overeenkomt. Hij heeft echter eenen zwakkeren reuk en smaak, die niet wrang en scherp is. — Datgene, wat zich in onzen handel onder den naam van Malabar- ka¬ neel bevindt, is ongetwijfeld hetzelfde kaneel, dewijl men het niet daar¬ van kan onderscheiden en het eigenlijke Malabar-kaneel het straks te beschrijven’ hout-kaneel is. ß. Cayenne- Kaneel. Cinnamomum Cayennense. De schors en bast van den naar Guyana overgeplanten kaneelboom. Is in nieuweren lijd inden handel gekomen. Houdt ongeveer het midden tusschen Ceylon-kaneel en 212 LAURINEAE. kaneel-cassia. Men kent daarvan twee wijzigingen: Moruna-kaneel , dat meer het Ceylonsch kaneel nadert, doch lichter, geler, minder zwaar en losser is, en Copatanza-lianeel , dat meer met kaneel-cassia overeenkomt, daar het dikker is, en in enkele stukken voorkomt, die onvolledig van de uitwendige opperhuid bevrijd zijn, sterk rieken, specerijachtig en scherp smaken, en veel gom bevatten. y. Sumatra-Kancel. Cinnamomum Sumatranum. De schors en bast van den naar Sumatra overgeplanten kaneelboom, welke aldaar zoodanig van haren oorspronkelijken aard afwijkt, dat iiooker hem eens als eene bij¬ zondere species van Cinnamomum beschouwde, waaraan hij den naam van Cinnadomum nitidum gaf. Komt zelden tot ons, doch menig¬ vuldig naar Frankrijk. Is zeer verschillend van het Ceylon-kaneel , door de dikte van den bast, door gedeeltelijke bekleeding met de epidermis , door eene roodbruine kleur en door een grooter gehalte aan looizuur en gom, toestanden, waardoor hetzelve het hout-kaneel nadert. Het riekt overigens aangenaam, en smaakt slijmerig zoet, wrang-specerijachtig. d. Braziliaansch Kaneel. Cinnamomum Brasiliens e. De schors en bast van den naar Brazilië overgeplanten en aldaar sterk ontaarden kaneel¬ boom. Meestal platte stukken van ongelijke lengte, 1 — 2 duim breed, en 1 — lVa lijn dik, zeldzamer in elkander gestokene pijpen. Is zorgvuldig van de opperhuid bevrijd. De schors los , barstig , overlangs gerimpeld, donker kaneelkleurig. De bast dun, licht-kaneelkleurig ; hij maakt zich bij het buigen strooksgewijs van de barstige schors los, smaakt fijn-specerijachtig, terwijl de schors weinig specerijig smaakt en bij het kaauwen , even als heemsl- wortel zeer slijmerig wordt. s. Ilout-Kaneel of Ilout-Cassia. Cassia lignea s. Xylocassia. Het eigenlijke Malabar -liane el , Cinnamomum Malabaricum. De bast van den naar Malabar, Silliet en Penang overgeplanten kaneelboom. Deze is aldaar zoo ontaard, dal linnaeus, hem voor eenen bijzonderen boom hou¬ dende , er den naam van LaurusCassia aan gaf, en dat de schors daarvan ter naauwernood nog eenige vergelijking met het Ceylonsch kaneel toelaat. Geheel of slechts half geslotene, zelden in elkander gestokenestukken; gootvormig en ook plat , somtijds eenigzins gedraaid , */4 tot 1 lijn dik , hard , broos, effen op de breuk. De opperhuid groenachlig-bruin of zwart¬ achtig , voorzien van talrijke fijne spleten , fijne overlangsche en dwarse sleuven en soms ook van ringvormige verhevenheden. Zij is wijders overal met kleine, witte, grijze, gele, bruin- of zwartachtige korstmossen bedekt, die aan de oppervlakte van een en hetzelfde stuk een zeer onderscheiden aanzien LAURINEAE. 213 geven. Dikkere stukken zijn óf geheel óf ten deele daarvan bevrijd, waar¬ schijnlijk door eene vijl, dewijl de stukken, daar waar zij verwijderd is, zeer ruw zijn. Het schorsligchaam gelijkvormig en donker kaneelbruin, niet voorzien van de fijne, lichte overlangsche strepen van het Ceylonsch kaneel De bast betrekkelijk dik, eenigzins lichter gekleurd, op de ondervlakte donkerkaneel- tot kastanjebruin , met gladde of fijne overlangsche vezels. Reuk zwak kaneelachtig. Smaak kaneelachtig , slijmerig, wrang, scherp. Een decoct daarvan wordt bij bekoeling slijmachtig, doch niet werkelijk geleiachlig. — Wordt zeer dikwijls met de volgende kaneel-cassia verwisseld. 2. Cinnamomum aromaticum nees. Cinnamomum Cassia blume. In China en Cochinchina wild en gekweekt- — n. V. II. 98. Mq. 230. P. II. 328. — Levert de Kaneel-Cassia. Cassia Ginnamomea. De bast van dezen boom, die in bundels van 1 — 4 pond tot ons komt De bastpijpen zijn 17a tot 2 voet lang, iU tot s/4 lijn dik , hard, broos, glad of een weinig ruw op de breuk, donker kaneelbruin, een- of hoog¬ stens tweemalen opgerold en niet in elkander gerold. De oppervlakte ef¬ fen , dof, somtijds eenigzins rimpelig en gevlekt, van schuins naar be„ neden loopende vezels voorzien , die zich als lichte , dikwijls gcelachtig- witte strepen voordoen, en hier en daar ook door dwarse vezels verge¬ zeld worden. De ondervlaktc glad, dof, iets donkerder. Bevat inwendig kleine ellipsvormige cellen , die aetherische olie , en langwerpige ruit¬ vormige , welke eene roodachtige hars bevatten. Smaak stekend-scherp en brandcnd-specerijachtig , minder zoet, doch meer zamentrekkend en slijmeriger, dan die van Ceylonsch kaneel. Reuk overeenkomstig met dien van Ceylonsch kaneel , doch minder fijn. Bevat volgens buciiolz  RAYBAun verkreeg 3 oneen aetherische olie, Oleum Cassiae aethe- rcum , uit 25 pond kaneel-cassia. Deze kaneel-cassia komt in den handel niet alleen ten opzigte der kleur, dikte en fijnheid in reuk en smaak menigvuldig , doch niet we¬ zenlijk , onderscheiden voor, maar ook onder verschillende namen : ge¬ meen, Chineesch , Indisch , Fransch , Engelsch kancel; Cinnamomum commune, C hin en se, Sinen se,Indieum,Galli cu m, Angl ic u m. - 3. Cinnamomum Culilawan blumk. Laurus Cullilawan l. Op Am- 214 LAURINEAE. boina en de overige Moluksche eilanden, d. Y. 11.99. M q/ 231. P. II. 347. — Levert den Echte Culilaw anhast. Cortex Culilawan veras. Stukken van 1 — 4 duim breedte, 1 tot 5 lijn dikte en Va tot 2 voet lengte. Zij zijn plat of eenigzins gootvormig, taai en niet hard , veze¬ lig op de breuk. De opperhuid glad, licht roodbruin, glanzend , week, met kleine witachtige of grijsachtig-witte korstmossen bedekt. Zij is ech¬ ter meestal zoo volkomen verwijderd , dat slechts enkele sporen daar¬ van op de stukken voorhanden zijn , zoodat deze hoofdzakelijk slechts de hoedanigheid der schors aantoonen. Deze is op de van de epidermis bevrijde oppervlakte glad , bruinachtig , donkerbruin , donker kaneelkleurig , en bestaat uit weeke , fijne vezels. De ondervlakte is bijna glad, donker kaneelkleurig. Reuk even als een mengsel van kaneel , sassafras en kruidna¬ gelen. Smaak nagelachtig , verwarmend-specerijig , slijmerig. Bevat volgens schloss : Aetheriscbe olie , omstreeks 1 proc. Hars. Extractiefstof. Vezel. 4. Cinnamomum Xanihoneurum blume. Op de Papuaansche en Moluk- sche eilanden. — d. Y. II. 100. Mq. 232. P. II. 347. — Levert den Papuaansche Culilaw anhast. Cortex Culilaw ani Papuanus. Zeer overeenkomstig met den echten culilawanbast. Hij is echter dikker, harder, vaster, nog met de epidermis bedekt en hierdoor op de opper¬ vlakte oneffen , wrattig of van vlakke dwarse spleten voorzien , bleek groen- achtig-grijs , met bruinachlige vlekken vermengd. Met betrekking tot de* schors, den bast, reuk en smaak, vertoont zich geen wezenlijk verschil. 5. Cinnamomum javanicum blume. In de aloude bosschen van Java; ook op Borneo en Sumatra. — Mq. 232. — Levert den Sintokbast. Cortex Sintoc. Bijna geheel platte stukken , van de opperhuid ontdaan ; 1 voet lang , 1 tot 2 duim breed , 2 lot 3 lijn dik. De schors is donker roodbruin. De bast fijn, digt, bleek kaneelbruin, met donkerdere, bruinroodachtige plaatsen. Hij riekt aangenaam naar muskaatnoten ; smaakt even als de echte culilawanbast. [3*. Cinnamomum Sintoc bl. Op Java en andere O.-I. eilanden. — d. V. II. 100, Mq. 231- P. II. 347- — Levert ook Cortex Sintoc s. Sin doe s. LA URINEAE. 215 Sintok s. Sindok s. Syndoc, doch in mindere hoeveelheid dan de C- j avanicum bl.] 6. Cinnamomum Kiamis nees. Ginnamomum Burmanni blume. Op Java. — Mq- 233. — Levert waarschijnlijk den Massoybast. Cortex Massoj [s. Massoi s. Mazoi s. Gort. Oninius]. Eenigzins gootvormig gebogene stukken; 1 tot 2 lijn dik, Va tot 2 duim breed , tot 5 duim lang. De opperhuid bijna geheel glad , bleek¬ bruin , hier en daar met witgrijze korstmossen bedekt. De schors dun en bruin. Debastdigt, bleek kaneelbmin. De ondervlakte digt , glad, kaneel- bruin , met donkerbruine , in zwart overgaande vlekken ; door het bekras¬ sen met den nagel ontstaat hierop eene zeer bruine, vetachtige streep1 Reuk sterk, vlugtig , niet aangenaam. Smaak eigenaardig-specerijig , iets of wat korianderachtig. Bevat volgens bonastre : Aetherische olie (ligter dan water). Aetherische olie (zwaarder dan water). Massoykamfer. Boterachtige vette olie en talk. Ligt oplosbare harde hars. Moeijelijk oplosbare harde hars. Gom. Looistof. Bassorine. Zetmeel. Houtvezel. Plantenzure potasch. Plantenzure kalkaarde. Vrij plantenzuur. De bast , welke onder denzelfden naam door lesson uit Nieuw-Guinea is medegebragt , schijnt daarvan onderscheiden te zijn. 7. Cinnamomum Tamala nees. Persea Tamala Sprengel. [Laurus Ta ma la hamilton.] In Oost-Indië , voornamelijk in Gongochara, Der- wani en Silhet. — Mq. 230. P. II. 347. — Levert a. Moeder -Kaneel. Cortex Malabathri. Ten halve of soms geheel opgerolde stukken. Zij zijn donker roodaeh- tig-kaneelbruin, tot l*/2 voet lang , Vs duim dik, in- en uitwendig vrij effen. Reuk eenigzins kaneel- en kruidnagelachtig. Smaak zoetachtig , kaneel- en ten laatste peperachtig. Het decoct daarvan wordt na de be¬ koeling fraai roodbruin en dik-slijmerig. b. Indische bladen. Folia Malabathri s. Indi. De bladen; 3 — 6 duim lang , I duim breed, langwerpig , dik, lederach- 216 LAURINEAE. tig, gaafrandig, glad, gespitst, eenigzins zeisvormig gebogen. Hunne bovenvlakte is glanzend-geelgroen en de ondervlakte grijsachtig-groen en fijn netvormig geaderd. Zij kenmerken zich door 3 scherp begrensde ner ven , die van de basis uitgaan en dan boogvormig divergeren , om zich aan den top des blads weder te vereenigen. Op de bovenvlakte doen deze zich voor als 3 lichtere , met de bladviakte bijna even hooge lijnen, ter¬ wijl zij op de ondervlakte sterk uitspringen en er als ’t ware opliggen. Reuk en smaak aangenaam , spccerij-kaneelachlig. Gewoonlijk vermengd of verwisseld met de bladen van Cinnamomum albif lorum wallich. , G. iners bl. , C. nitidumNEES. C. obtusi- folium ne es. enz. 8. Cinnamomum Lourcirii nees. Laurus Cinnamomum loureiro. In Cochinchina. Waarschijnlijk in China gekultiveerd. — Mq. 232. — Levert de Cassiabloemen. Flores Cassiae s. Clavelli Cinnamomi. De vruchtkelken , die slechts ongeveer */4 van hunne eigenlijke grootte bereikt hebben. — Kleine, gerimpelde, hoofdvormige, donkerbruine bloem- omwindsels, op korte, dikke, bruine stelen bevestigd. Hunne zoom is van 6 kleine, stompe, binnenwaarts gekeerde tanden voorzien. Zij omgeven een rondachtig , lichtbruin vruchtbeginsel. Reuk en smaak als die van ka¬ neel, doch scherper en minder aangenaam, bevatten aetherische olie. Er komen ook somtijds bitter en naar kubeben smakende cassiabloe¬ men voor. Dit zijn echter niet dezelfde vruchtkelken, door overhaling van hunne aetherische olie bevrijd , maar hierop gelijkende van eene nog onbe¬ paalde plant. 9. Cinnamomum Camphora nees. Laurus Camp hora l. In China, Cochinchina en Japan. — d. V. 11. 79. Mq. 233. P. II. 331. — Levert de a. Japansche Kamfer. Camphora Japonica. Wordt verkregen uit den stam, de takken, wortels en bladen door sublimatie in groote ijzeren kolven met aarden helmen, die met rijslstroo en biezen bekleed zijn. — De meeste kamfer wordt echter, gelijk cole- brooee in 1818 aantoonde, verkregen uit Dry obanalops Camp hora colebrooke. XIII. i. dipterocarpeae? Op Sumatra en Borneo. - — n. V. II. 83. Mq. 234. P. II. 938. — Daarom noemt men deze kamfer b. Sumatra - of B orneo- Kamfer . Camphora Sumatrana. Aanvankelijk bevat deze boom eene aetherische olie, die zich daarin SALICINEAE. 217 van lieverlede in kamfer verandert. Wanneer men zich voorstelt, dat zulks tot op zekeren graad heeft plaats gehad , dan wordt de nog voorhandene olie , door eene aangebragte opening uit den boom verwijderd. Deze wordt alsdan omgehouwen , gekliefd en van de kamfer, die zich in de merg- kanalen heeft opgehoopt, ontdaan. Beide kamfersoorten worden op het vaste land van vreemde bijmeng- selen gezuiverd , doordien men haar met klei , krijt , kool , enz. vermengt en sublimeert, gelijk zulks in de chemie en pharmacie breedvoeriger wordt uiteengezet. Slechts wil ik hier aan het belangrijk resultaat herinne¬ ren , dat PELouzE bij het scheikundig onderzoek van beide kamfersoorten verkreeg , daar zij diensvolgens niet eenerlei stof zijn , hoewel nog geen bepaald verschil in hare physische eigenschappen is opgemerkt. De Ja¬ pan sehe kamfer is, gelijk dit reeds lang bekend was, =: C10 H16 O. De Sumatra-kamfer daarentegen vond hij. =r C10 H18 O , en dus door een aequi- valent waterstof meer van de eerste onderscheiden. De olie , waaruit zij zich in den boom vormt, en die in de laatste jaren ook onder den naam van kamferolie , Oleum Camphorae, in den handel is gekomen, werd bevonden uit C10 H16 te zijn zamengesteld. De vorming der kamfer hieruit binnen in den boom moet dus door opname van 1 atoom water plaats grijpen. Bevindt zich deze olie echter in aanraking met de lucht, dan verandert zij zich eveneens in kamfer, doch alsdan door opname van 1 atoom zuurstof , zoodat hierbij het produkt = C10 H16 O, d. i. de gewone Japansche kamfer geboren wordt. 24. SALICINEAE. WILGACHTIGEN. Deze klasse bevat slechts 2 plantengeslachten, Salix en Populus, die slechts 1 familie van denzelfden naam vormen- De haar kenschetsende be- standdeelen zijn: looistof; salicine ; populine. 56. SALICINEAE. Wilgachtigen. a. Salix. Wilg of Wilgenboom. XXII. 2. of II. 1. Verscheidene soorten daarvan leveren den Wilgenbast. Cortex Salicis. De in het voorjaar ingezamelde schors van 2- tot 3jarige takken. Ha¬ re aanwending steunt op het gehalte aan salicine en looistof. Derzelver betrekkelijke verhouding verschilt echter naar gelang van de afdcelingen , welke de wilgsoorten in botanisch opzigt vormen, namelijk: 218 SALICINEAE. а. Salices purpureae. Bevatten betrekkelijk meer salicine dan looi¬ stof, en smaken daardoor meer bitter dan zamentrekkend. Hiertoe be- hooren b. v. 1. Salix purpurea - - P. II. 241. F. B. S. I. 696. — 2. Salix rubra hudson. — Mq. 261. — 3. Salix Helix l. — d. V. II. 122. F. B. S. I. 696. — ß- Salices fragiles. Bevatten betrekkelijk meer looizuur dan salicine, en smaken diensvolgens meer zamentrekkend dan bitter- Hiertoe behoo- ren b. v. 4. Salix alba l. — d. V. II. 119. Mq. 260. P. II. 240. F. B. S. I. 696. F. B. I. 80. — 5. Salix Vitellina l. — Mq. 260. F. B. S. I. 694. — б. Salix russeliana smitii. — Mq. 260- P. Iï. 239. — 7- Salix fragilis l. — d- V. II. 1 19- Mq- 260. P. II. 240. F. B. 5- 1- 694- — 8. Salix pentandra l. — • d.V.II.120. Mq.259. P. II. 240. F. B. S. 1. 694- — Het is dus niet geheel onverschillig van welke Sal ix - species de schors verzameld wordt. Van 4 en 5 werden de schorsen oorspronkelijk ingeza¬ meld en Cortex Salicis albae genoemd. De meeste pharmakopoeën schrij¬ ven 7 en 8 voor, en noemen die afzonderlijk Laurier-Wi/genbast. Cortex Salicis laureae. Lange, dunne stukken. Zij zijn taai en buigzaam, rollen zich bij het droogen op en hebben eene geelachtig- of groenachtig-grijze , of rood- achtig-bruine oppervlakte. De bast heeft overlangsche vezels , is groen- achtig-geel, na het droogen bleekgeel en wordt met der lijd roodbruin. Hij riekt versch naar bittere amandelen , gedroogd in het geheel niet- Hij smaakt onaangenaam-bitler en zamentrekkend. Bij bevochtiging met zwa¬ velzuur wordt hij purperrood. Zijne infusie wordt door ijzerchloride zwart¬ groen. In de schors van éénjarige takken van Salix fragilis vond mul¬ ler 5,6 tot 5,7 procent looizuur, en daarenboven een weinig galnotenzuur. 16 oneen bast van Salix Helix leveren volgens grüner 120 en volgens Herberger tot 250 grein salicine. Intusschen beweert erdmann in 16 oneen van Salix pentandra 300 grein salicine te hebben gevonden. Dit laatste nu zoude in tegenspraak zijn met het boven opgegevene, indien deze bepaling naauwrkeurig ware , hetgeen echter met grond mag betwijfeld worden. PLANTAGINEAE. 219 b. Populus. Populier. ïili lï. 8. of VUL 1. / 1. Populus nigra l. Door geheel Europa. — d. V. II. 123. Mq. 2G1. F. B. S. 1.708. — En 2. Populus dilatata willd. In Italië. — d. Y. II. 123. Mq. 261. — Beiden leveren de P opulier knoppen of P opulieroogen. Gemmae s. Oculi Populi. De knoppen. Zij zijn kegelvormig, spits, 1 duim lang, glanzend, kleverig, en gevormd uit vast op elkander liggende , bruingele schubben. ZÜ rieken aangenaam en smaken specerijachtig-bitter. Bevatten volgens PELLERIN : Aetherische olie, i/2 proc. Hars. Looizuur. Parelglanzend , krystalachtig vet. Gom. Appelzuur. Kalkzouten. Eiwit. Azijnzure ammonia. Plantenvezel. Water. Potaschzouten. De schors van alle species van Populus bevat welligt, zoo als dit reeds door braconnot is aangetoond , eveneens salicine , doch vergezeld van een andere eigenaardige, indifferente stof, namelijk van populine. Daar¬ door ontstaat een belangrijk scheikundig verschil tusschen de geslachten Sali x en Populus. ß. Gymnoblasta monopetala. Klassen : aggregatae. compositae. campanulinae. ericixeae. styra- CIXAE. MYRSIXAE. LABIATIFLORAE. TUBÏFLORAE. COXTORTAE. RUBIACINAE. LIGUSTRINAE. 25. AGGREGATAE. 0PGEII00PTEN. Familien: Plantagineae- Plumbagineae- Globularieae* Dip- saceae. Valerianeae. 57. PLANTAGINEAE. Weegbreeachtig en. Bestanddeelen: bassorine; bittere stoffen; zouten. a. Plant ago. Weegbree. IV. 1. 1- Planiago major l. Door geheel Europa. In Noord-Amerika, Sibe¬ rië , enz. — Mq. 214. F . B . S. !• 138. F. B. IV. 262- — Levert de 220 PLANTAGINE AE. Groote breede Weegbree. Herba Plantaginis iatifoliae. De wortelbladen; gesteeld, bijna eirond of ellipsvormig , onbehaard of met gelede horte haartjes bedekt , stomp of een weinig spits , gaaf- randig of eenigzins bogtig-getand. Op de ondervlakte ontwaart men 7 tot 11 sterk uitspringende nerven. Zij hebben geenen reuk , doch smaken bitter en zoutachtig. 2. Plantago media l. Door geheel Europa. — Mq. 21 1- F-B-S- 1.138. F.BAV. 307. — Levert de Ruige Weegbree. Herbae Plantaginis mcdiae. De wortelbladen ; kortgesteeld, breed-ellipsvormig , bijna gaafrandig of getand, fijnharig, 7nervig. Zij liggen vlak op de aarde uitgespreid. 3. Plantago lanceolata t. Ook overal in Europa. — Mq. 215. F.B.S. I. 140. F. B. I- 42. — Levert de Smalle Weegbree. Herba Plantaginis lanceolatae. De wortelbladen; lancetvormig, 3-, 5- of 7nervig, verspreid behaard, wijdloopig en onduidelijk getand. Zij zijn reukloos, doch smaken zoet¬ achtig en eenigzins scherp. Hunne infusie wordt door eene galnoot-infusie troebel, doch door ijzerchloride niet veranderd, schlesinger vond er in: Eiwit. Chlorophyllum. Zure zwavelzure potasch. Zwavelzure kalkaarde. Gomachtige extractiefstof. Harsachtige extractiefstof. 4. Plantago arenaria waldst. en kit. Plantago Psyllium A uctorum Op dorre zandvelden door geheel Duitschland , in Hongarije, Westelijk- Rusland , Frankrijk, Zwitserland. — Mq. 214. — 5. Plantago Cynops l. Plantago genevensis de cand. In Italië, Sicilië, Spanje, Portugal, Frankrijk, Zwitserland. — Mq-214- — 6. Plantago Psyllium l. In Zuid-Europa. — Mq- 214- — Deze 3 species leveren het Vloozaad. Semen Psyllii. De rijpe zaden. Zij zijn eirond, langwerpig, 1 lijn lang, aan de eene zijde gewelfd en aan de andere uitgehold , glanzend , roodbruin , zeer hard. Reukloos, slijmerig van smaak. Bevatten bassorine. Verwisselingen : De zaden van Aquilegia vulgaris en andere species van Plantago. PLUMBAGINEAE. — DIPSACEAE. — VALERÏANEAE. 221 58. PLUMBAG1NEAE. Loodkruidig en. a. Plumbago. Loodkruid. V. 1. 1. Plumbago europaea l. In Zuid-Europa. — Mq. 21-4. — Levert den Loodwortel. Radix Plumbaginis s. Dentellariae. De wortel. Voortdurend , penvormig , lang , getakt , glad , geelbruin , in¬ wendig geel- of roodachtig, vleezig. Hij kleurt de huid loodgrijs en verwekt blaren. Bij het droogen wordt hij donkerbruin en rimpelig. Hij is reuk¬ loos, smaakt zoetachtig, prikkelend, scherp, en vermeerdert de speeksel¬ afscheiding. Bevat volgens dulong, voornamelijk in de schors, plumbagine en een loodgrijs gekleurd vet. 59. DIPSACEAE. K aar deb olachtig en. a. Succisa. Beetkruid. IV. 1. 1. Succisa pratensis moench. Scabiosa succisa l. Op vochtige, berg¬ achtige weilanden. — Mq. 143. F.P.S. I. 130. F. B. III. 221. — Levert den a. Duivelsbeetwortel. Radix Morsus Diaboii. De wortelstok , die in het begin des voorjaars wordt ingezameld. Hij is kort, donkerbruin, voortdurend en schijnt afgebeten te zijn, doordien zijn benedenst gedeelte jaarlijks wegrot , terwijl zijn bovenst zich daarvoor weder verlengt. Hij is overal met vezels bedekt. Deze zijn lang, eenvou¬ dig , wit, vleezig, hebben de dikte eens stroohalms en worden bij drooging broos. Hij is reukloos , doch smaakt zeer bitter en geeft met water eene infusie, die door ijzerchloride zwartgroen wordt. b. Duivelsbeetkruid. Herba Morsus Diaboii. De wortelbladen. Zij zijn zodevormend, gesteeld, eirond-lancetvormig, gaafrandig of eenigzins gezaagd en kort behaard. Hun smaak is bitter en een weinig zamentrekkend. 60. VALERIANEAE. Valeriaanachtig en. a. Valeriana. Valeriaan. III. 1. 1. Valeriana officinalis l. Door geheel Duilschland , Nederland , in Zwit- 222 VALERIANEAE. serland, Oostenrijk, Frankrijk, Engeland en Skandinavië. Vormt naar gelang der groeiplaats meerdere verscheidenheden, voornamelijk die, welke exaltata, vulgaris, hirsuta en minor genoemd worden. — o. V. 11.128. Mq. 141. P. II. 570. F.B.S. 1.32. F. B. 1.22. — Levert den Valeriaanwortel. Radix Valerianae. De korte, rondachtige of langwerpige wortelstok, die er bijna afgebeten uitziet. Van alle kanten ontspringen daaruit talrijke wortelvezels. Deze zijn rond, 2 tot 6 duim lang, met haarvormige bijkomende vezels bedekt, vleezig en vuilwit. Bij drooging worden zij weinig gerimpeld, doch bruin- achtig-geel. Versch hebben zij weinig reuk, doch gedroogd rieken zij eigenaardig, onaangenaam, even als kattenpis en smaken zij onaange¬ naam, bitter, scherp, specerij, kamferachtig. De dikte en het aantal der wortelvezels, gelijk ook hare bekleeding met bijkomende vezels zijn zeer afwisselend naar gelang van de groeiplaats der plant. Hoe vochtiger en hoe lager de grond is , waarin de plant groeit , des te geringer is het aantal der wortelvezels , des te dikker zijn deze en des te minder beloopt het aantal der bijkomende vezels, zoodat zich de laatsten zelfs alleen aan den top vertoonen , en de wortelvezels overigens eenvoudig kunnen zijn. Daarentegen zijn deze wortelvezels des te dunner, des te talrijker en des te meer met bijkomende vezels bedekt, hoe drooger en hoe hooger de groeiplaats dezer plant is. Met dit uitwendig verschil is ook de werk¬ zaamheid des wortels in zamenhang. Het is onverschillig van welke ver¬ scheidenheid dezer plant de wrortel ingezameld wordt, doch het is volstrekt noodzakelijk, dat men dezen uitgraaft van planten, welke in drooge , bosch- of bergachtige streken gegroeid zijn, zoo men hem in den hoogst mogelijken graad van volkomenheid verlangt. Meestal ontmoet men op die plaatsen de Valeriana officinalis minor, wier wortel dan ook in de artsenijkunde onder den naam van Radix Valerianae minoris bekend is. Doch zelfs deze plant, welke als de beste verscheidenheid erkend is, heeft, zoo zij zich op vochtige weilanden of andere laag ge¬ legene, vochtige plaatsen ontwikkeld heeft, eenen wortel, die weinig reuk en smaak bezit. — De inzameling geschiedt het best in den herfst; sommige pharmakopoeën echter schrijven haar in de lente voor. De in den herfst ingezamelde wortel wordt bij het droogen minder rimpelig. Na behoorlijk gedroogd te zijn moet hij goed afgesloten bewaard worden, daar zijne vlugtige werkzame bestanddeelen ligtelijk verloren gaan en hij gemakkelijk vochtigheid aantrekt. In dezen doorweekten toestand wordt hij gedurig donkerder, en naarmate, dat zulks geschiedt, levert hij eene VALERIANEAE. 223 donkerdere infusie. — 10 pond versehe wortels leveren 4 pond drooge, en 1 pond drooge 5y2 tot 6 oneen extract. — Bevat volgens trommsdorff: Aetherische olie en valeriaanzuur . . 1,041 — (1,375 dartels). Hars . . 6,250 Eigenaardige extractiefstof (valeriaanstof) 12,500 Gom 9,375 Zetmeel ........... 1,563 Planten vezel . 69,271. — Daarenboven Eiwit- Appelzure potasch. Appelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Geelkleurende extractiefstof. Onderzoek: op wortels van gekweekte en in moerassige streken gegroeide planten. Op bijgemengde wortels van Valer ia n a Phu; V. dioica; Ra - nunculus polyanthemos; R. repen s; R. bulbosus; Helleborus niger;Cynanchum Vincetoxicum, Sium latifolum; S. angus- tifolium; Eupatorium cannabinum ; Geum urbanum; Sca- biosa succisa; Betonica officinalis. 2. Valeriana Phu l. In bergachtige streken van Duitschland, Zwitser¬ land, enz. — D. V. II. 134. Mq- 141- — Levert den Groote Valer iaanivor tel, Radix Valerianae majoris. De wortelstok; geringd, grijsbruin , 1 vinger dik en 2 duim lang; hij dringt schuins in de aarde. Slechts zijne ondervlakte is van lichtere wortelvezels , Ier dikte van stroohalmen , voorzien. 3. Valeriana dioica l. Op vochtige weilanden- — d. V. II, 130- Mq. 141. F. B. S. I. 32. F. B. V. 396. — Levert den Moer as-Valeriaanwor tel. Radix Valerianae palustris. De waterpas liggende, gelede wortelstok, ter dikte eens stroohalms. Hij heeft slechts aan de geledingen , die ongeveer */a duim van elkander verwijderd zijn, 3 , 5 en meerdere, lange, dunne wortelvezels. 4. Valeriana celtica l., jacq. Op de Alpen van Zwitserland, Tyrol, enz. — D. V. II. 127. Mq. 142. — Levert den Celtische Nardus. Nardus Celtica s. Spica Celtica. De wortel; klein, dun, veelhoofdig, rolrondachtig, bruin, vliezig, ligt breekbaar. Hij is bedekt met geelbruine, dunne schubben en is op de 224 VALERIANEAE. ondervlakte van talrijke, bruine, lange vezels voorzien. Riekt zeer sterk, aangenaam specerijig, valeriaanachtig, en smaakt specerij ach ti g , bitter, valeriaanachtig. [Deze wortel wordt ook wel Sumbul Ekleti,S. Ekelti, S. Rumi of S. Italicus genoemd.] ï). Nardostachys. Nardusaar. III. 1. 1. Nardostachys Jatamansi de cand. Valeriana Jatamansi jones. [Patrinia Jamatansi don.] Op de bergen van Nepal en Bengalen. — D. V. II. 127. Mq. 142. P. II. 574. — Levert den Indische Nardus. Nardus ïndica s. Spica Indica. De wortel; rolrondachtig-penvormig , 1 — 3 duim lang, tot 1 vinger dik, geringd, roodbruin, ligt, sponsachtig. Hij is van onderen digt met vezels bekleed. Van boven aan den wortelstok draagt hij eenen digten bundel van roodachtige, fijne, regtstandige vezels, afkomstig van de bladstelen uit vroegere ontwikkelings-tijdperken. Reuk eigenaardig , doordringend , aangenaam, specerijachtig. Smaak specerijig, bitter, lang aanhoudend. [Volgens Winkler is het niet onwaarschijnlijk, dat deze Nardus ook van andere gewassen, zoo als Nardostachys grandi flora, van Va¬ leriana Wal lieh ii enz. wordt ingezameld. Ook zou dikwijls als onechte Indische Nardus de wortel van And ropo- gon Nardus l. voorkomen. Zie boven bl. 93. Velen houden den Sumbul - of Muskuswortel , Radix Sumbul die in 1837 door eenen Perzischen koopman naar Moskou is gebragt , voor hetzelfde als Nardus Indica. Zulks onvoorwaardelijk toetestemmen, komt ons nog eenigzins gewaagd voor. De naam toch van Sumbul of Sulbul wordt in het Oosten op geen gering aantal aromatische vegetabi¬ liën toegepast. Ook bestaat er, volgens verscheidene kruidkundigen, niet weinig grond om aantenemen , dat de moederplant van den hier bedoelden sumbulwortel eene Angelica-soort is. Ten overvloede laten wij hier zijne beschrijving volgen, zoo als die door thielmann is opgegeven : Hij heeft den vorm eens beetwortels en moet in versehen toestand den omvang van den grootsten beetwortel bereikt hebben. De gedroogde kleine wortels van 1 — 2 duim in doorsnede komen meestal in hun geheel voor. De grootere zijn 1- tot 3maal dwars doorgesneden en men vindt er schijven SYNANTHEttEAE. önder van 3 — -4 duim diameter en 1 — 2 duim hoogte. De grondkleur der snijvlakte is vuilwit en door eene harsachtige zelfstandigheid, die waar¬ schijnlijk door ingedroogd melksap ontstaat, min of meer vuilgeel en don¬ kerbruin gemarmerd. De buitenzijde is aardkleurig. De bovenste en middelste stukken zijn voorzien van cenigzins verhevene dwarse ringen , die bijna even ver van elkander afstaan. Deze vertoonen zich op de onderste zelden. Aan de kanten ontwaart men enkele borstelvormige vezels. De wortel is van eene ongemeen vaste zelfstandigheid. Van binnen is hij geelachtig-wit , sponsachtig en vezelig en in verscheidene riglingen van holle ruimten voorzien, waarin zich eene slof bevindt, overeenkomstig met de op de buitenzijde verdroogde hars. Een eigenaardige muskusreuk openbaart zich in alle deelen. ricker en reinsch verkregen uit 5 pond van den wortel 2 drachmen onzuiver en daarenboven 27a drachmen zuiver sumbulolzuur (identisch metangelikazuur) — C10 H8 O4. Een ander daarin voorhanden zuur, sumbulamzuur , zoude vol¬ gens hen in zamcnstelling met het (waarschijnlijk slikstofvrij) cholzuur overeenkomen.] 26. COMPOSITAE. SYNGENESISTEN. ZAMENGESTELDEN. Familien: Calicereae. Synanthcreae. 61. SYNANTHEREAE. Z aamh elmig en. Bestanddeelen: aelherischc oliën; harsen; kamforiden ; helenine ; inuline ; suiker; gom (calenduline) ; indifferente stoffen: santonine; absinthine; taraxacine; cnicine ; pyrethrine? achilleïne? lactucine en lactucone; plan¬ tenzuren : alsemzuur? barnsteenzuur? tanacetzuur? valeriaanzuur? achil- leazuur? partheniumzuur? zuringzuur (lactucazuur); kleurstoffen : car- thamine. Afdeelingen : Vernoni eae. Eupa torine ae. A denos ty leae. Tussi- lagineae. M u tisieae. J\assauvieae. Senecioneae . Astereae. Inuleae . Anthemideae . A mbrosieae. H eliantheae- Tag etineae. Ca lendulaceae. Arctotideae. E chinopeae. Carduaceae . Cen¬ taur ea c e a e. Carlineae. Lactuceae. 1. E u p a t or i nc a e. Eu pa tor in eë n. a. Eu pa tori um- Leverkruid. XIX. 1. 1. Eupatorium cannabinum l. Op weilanden en in vochtige bosschen van Europa. — Mq. 152. F B S. I. 582. F. B. \. 7S. — Levert 15 22f> SYNANTHEREAE. a. Leverkruid. Herba Eupatorii. De bladen; gesleeld, van boven ongesteeld, 3- of 5voudig , met korte wollige baren bekleed of bijna glad, De blaadjes zijn eirond-lan- cetvormig, gaafrandig of van 2 tot 3 insnijdingen voorzien en ongelijk gezaagd. Reuk aangenaam speceryig; smaak specerijachtig , bitter, zou¬ tig, zamentrekkend. b. Lever kruidwor tel. Radix Eupatorii. Moet in den herfst worden ingezameld. Rondachtig, ter dikte eener schrijfpen tot die eens vingers, 2 — 6 duim lang, overal met vezels be¬ dekt, grijswit, gedroogd grijsbruin. Reuk prikkelend , speeerijachtig. Smaak stekend-scherp, bitter. 2. Eupatorium perfoliatum l. In Noord-Amerika. — Mq. 152. — Le¬ vert het Doorgroeid Leverkruid. Herba Eupatorii perfoliati. De stengels , bladen en bloemen , die sedert eenige jaren in kleine , geperste pakjes voorkomen, onder het opschrift: Thoroughwort Eupatorium perfoliatum New Lebanon N. Y. — Door Dr. mease als surrogaat van kina aanbevolen. b. Mi kan ia. Mikanie. XIX. 1. 1. Mikania Guaco hümb. et bonpl. In Zuid-Amerika. — Yan deze plant stammen waarschijnlijk de, inzonderheid tegen cholera aangeprezene middelen, die in nieuwere tijden onder den naam van Guaco zijn voorgekomen. Nu eens waren het bladen, dan eens bladen en stengels, en dan weder wortels, fauré beeft in de bladen eene harsachtige zelfstan¬ digheid gevonden, die hij guacine noemt. Succus Guaco zoude het sap zijn , dat uit de versehe plant uitgeperst is. [Aan Mikania angularis h. et b. Mikania saturejaefolia willd. (Nothites saturejaefolia de c.), enz. worden overeenkomstige eigen¬ schappen toegeschreven.] 2. Tu ssilagineae. Tussilagineën. a. Tussilago. Hoefblad of Ezelshoef. XIX. 2. 1. Tussilago Earfara l. Door geheel Europa. In Siberië, Persié , Oost- SYNANTHEUEAE. 227 lndië. - o. V. II. 143. Mq. 151. P. II. 546. F, B. S. I. 606. F. B. 1. 40. — Levert a. II oefb lads kruid. Herba Farfarae. De in Meina liet bloeijen ontspruilende wortelbladen , ras gedroogd. — Zij zijn hartvormig, rondachtig, hoekig, boglig-geland , van bovcn° don¬ kergroen , onbehaard en in jeugdigen toestand meteen wilt vilt bedekt; van onderen wit en vil Lig. Zonder reuk. Smaak slijmerig, bitterachtig, zamen- trekkend, eenigzins zoutig. Hunne infusie verkrijgt door ijzerchloride eene zwartgroene troebeling. Bevatten slijm, looizuur en eene bittere stof. Een naauw keurig onderzoek daaromtrent ontbreekt nog geheel en al. Verwisselingen : de bladen van Tussilago Petasi tes. b. Hoefbladswortel. Radix Farfarae. De op het einde van den herfst ingezamelde wortel. Hij is rondachlig, getakt, heeft de dikte eener penneschacht, is hier en daar met wratten bedekt, witachtig, wordt bij het droogen geelbruin , rimpelig en ligt breek¬ baar. Inwendig is hij wit. Reuk ontbreekt. Smaak zoelachtig, slijmerig, bitter, zamentrekkend. Zijne infusie wordt door ijzerchloride zwartgroen» c. Hoefbladsbloe?nen. Flores Farfarae. De straalbloemen , welke in het begin der lente aan de uiteinden der schaften te voorschijn komen. 3. Senecioneac. Senecionëen. sa. Arnica. Wolverlei of Valhruid. XIX. 2. F Arnica montana l. Voortdurende bergplant van Noord -Europa. Groeit ook in Duitschland en bij ons. — n. V- II. 176. Mq. 162. P. II. 558. F. B S. I. 606. F. B. VI. 410. — Levert de 1 Vo her lei b l oemen . Flores Arnicae. De zamengeslelde straalbloemen, die van Junij tot September onmidde- lijk na het ontluiken ingezameld en spoedig gedroogd worden. — Volgens eenige pharmakopoeën dient men haar van de kelken te ontdoen, dewijl men vermoedt, dat de hierin voorhandene poppen en maskers der Trypeta arnicivora misselijkheid en braking verwekken. 228 SYNANTHEREAE. Het omwindsel kleiner dan de straal. Het bestaat uit 15 tot 25 smalle , lancetvormige, spitse blaadjes, welke donkergroen, gewimperd en digt klierharig zijn. Zij staan in 2 rijen ; die der buitenste rij zijn breeder en die der binnenste van eenen smallen , willen, vliezigen rand voorzien. De vruchtbodem is eenigzins gewelfd, heeft fijne groeven en bezit aan den rand dezer groeven fijne haren. Het zaadpluis is ongesteeld , draagt korte, scherpe haartjes en zet zich bij het droogen zoodanig uit, dat de bloemen uitgespreid worden en een wollig, behaard aanzien verkrij¬ gen. De bloemen oranjegeel, van onderen fijn behaard; de 15 tot 20 straal- bloempjes, die langer dan die der schijf zijn , hangen over het omwindsel af, en zijn tongvormig, 1 duim lang, 2 lijn breed, aan het einde 2- tot Ständig en bevatten onvruchtbare meeldraden. De schijfbloempjes , die twee- kunnig en vruchtbaar zijn, zijn buisvormig, opgerigt, vijfspletig, met aehterovergebogene slippen. Smaak zoetachlig-bitter. Reuk zwak balsamisch. Het poeder  pfaff) 15,0 Slijmerig, in alkohol onoplosbaar extract . 17,5 Houtvezel . 60,0 martini en gressler vonden in 8 pond omstreeks 20 grein aetherische olie, die volgens den eersten blaauw en volgens den laatsten licht gecl- achtig is. — chevallier en lassaïgne vonden eiwit , gele kleurstof, eene walging verwekkende slof, overeenkomstig met cylisine, voorts galnotenzuur en eene asch,die uit phosphorzure potasch, zwavelzure potasch, chlorpotassium, koolzure kalkaarde en kiezelaarde bestond- — De opgave van Thomson, dat er igasurzuur strychnine in bevat is, werd door versmann tegengesproken. Verwisselingen: de bloemen van Inula br i tannica; I. salicina; I. dysenterica; Scorzonera humiiis; Ilypochaeris maculata; DoronicumPardalianches;!). scorpioides; Anthem is ti nc to¬ ri a ; Calendula o f f i c i n a 1 i s. b. Wolver leih la den. Herba Arnicae. De wortelbladen , die in Mei vóór den bloetijd worden ingezameld. Zij zijn langwerpig, in den bladsteel uitloopcnd , bijna gaafrandig, digt ge- wimperd, van boven zuiver groen en met klierharen bedekt, van onderen bleekgroen, met 3 tot 5 uitspringende nerven , bijna onbehaard en dof glanzend, aan den rand eenigzins golfvormig; gedroogd worden zij lederachtig , op de ondervlakte eenigzins bleekcr. Reuk onaangenaam-spccerijachtig. Smaak SYJVANTHEKEAE. 22 9 specerijig, bitterachtig, zeer scherp- — Worden slechts zeer zelden aangewend- c. Wolver leiwortel. Radix Arnicae. De wortelstok , die in het begin der lente uitgegraven en snel gedroogd moet worden- Hij is voortdurend, 2 — 3 duim lang, rondachtig, stijgt in scheve rigting opwaarts, heeft de dikte eener penneschacht, en ziet ervan onderen als afgebeten uit- Slechts aan het onderste uiteinde is hij van lange, dunne, op zich zelve staande vezels voorzien , terwijl hij op de dwarse doorsnede 4 kringen vertoont : eene dunne, bruine schors , eenen witten houtring, eenen gelen ring en eene witte kern. Reuk balsamisch. Het poeder verwekt niezen. Smaak specerij-, bitterachtig, scherp. De infusie wordt door ijzer- chloride zwartachtig-groen. Bevat volgens WEISSENBÜRGER : Scherpe hars. Was. Looistof (ijzer-groenkleurende). Aetherische olie. Gom. Houtvezel. Organisch zuur, deels vrij, deels met potasch en kalk verbonden. Pektinzure kalkaarde. Zouten. PFAFF : Aetherische olie . 1,5 Scherpe hars . 6,0 Looistofachtige extractiefstof . 32,0 Gom . 9,0 Houtvezel. . .51,2 99,7 Als werkzaam bestanddeel der Arnica montana wordt zeer gewoon¬ lijk arnicine opgegeven. Er kan wel een ligchaam in voorkomen, dat dezen naam verdient , doch tot nu toe is het nog niet gelukt, het te iso¬ leren, zoodat deze naam nog geene wezenlijke beteekenis heeft. — De infusie van alle deelen der Arnica wordt door ammonia en door magnesia van lieverlede groen (misschien door de looistof?). Verwisselingen: de wortels vanlnula dysenterica; Solidago Vir- gaurea; Hieracium umbellatum; Betonica officinalis; C y - nanchum Vincetoxieum;Eupatorium cannabinurn;Scabiosa succisa, enz. b. Doronic um. Duizelkruid. XIX. 2. 1. Doronicum Pardalianches l. In bergachtige en sub-alpinische streken van Europa. — d. V- II. 178. Mq. 162. F- B - S. L 830. F. B. VIL 514- — kevert den 230 SYNANTHEREAE. Duizelkruids wortel. Radix Doronici. Langwerpige of rondachtige wortelknollen; geringd , inwendig wit, uit- wendig vuilgeel, met dunne vezels bedekt. Rieken zwak specerij-, zoet-, bitterachtig en smaken eenigzins scherp. Jodium kleurt hen bruin- — Bevat veel suiker en inuline. 4. Ast e r ea e. Aste reen. at. Bellis. Madelief. XIX- 2. 1. Bellis perennis l. Door geheel Europa verspreid. — Mq. 162. F B • S. I. 608. F '. B • I- 19. — Levert a. Madelief kruid. Herba Bellidis minoris. De wortelbladen ; in eenen kring zamengedrongen , omgekeerd-eirond of spatelvormig, stomp, gekarteld, drienervig, ruwvlokkig. Zij zijn reukloos , doch smaken onaangenaam, wrang, bitter en prikkelend- b. M adelief bloemen . Flores Bellidis. De zamengestelde straalbloemen- De straal wit of roodachlig. De schijf geel. Yruchlbodem kegelvormig en naakt- 1». Solidago. Guldenrceäe. XIX. 2. 1- Solidago Virgaurea l. Door geheel Europa, lot in het hooge Noor¬ den. — o. V. II. 179. Mq. 132. F. B. S - I- 602. F. B. Y- 344. — Levert het Heidensch Wondhruid. Herba Consolidae Sarracenicae. De bladen en bloemen. De eersten zijn afwisselend, langwerpig-lancetvor- mig, spits, glad of fijn behaard, aan den rand ruw, van boven groen, van onderen bleekgroen en netvormig geaderd. De onderste zijn wijdloopig gezaagd en loopen in den bladsteel uit ; de bovenste echter zijn ongesteeld. De bloemen zijn geel, gesteeld, afwisselend, regtstandig, digt , en vor¬ men pluimen, die in de oksels der bladen geplaatst zijn. Reuk niet on¬ aangenaam , zwak specerij ig. Smaak zoutig , onaangenaam- scherp, krabbend, bitterachtig, zamentrekkend. a®. Erigeron. Fijnstraal. XIX. 2- 1. Erigeron eanadense l. Door geheel Europa, in Noord-Amerika , Afrika, Persië, Mexiko, Brazilië, enz. — Mq. 132. F- B- S. L 394 F.B. 1. 70. — Levert het SY N ANT H El! E AE. 231 Kanadasche Fijnstraalkruid. Herba Erigerontis Canadensis. De bladen en bloemen; de eersten zijn smal, lijn-lancetvovmig, spits, gaafrandig of wijdloopig-getand , langharig, gewimperd , in den bladsteel uitloopend. De kleine bloemen vormen aan de uiteinden der stengels en takken digte trossen. De vrouwelijke randbloemen zijn wit, de binnenste tweekunnige bloempjes geel. Reuk aangenaam-specenjachtig. Smaak bran- dend-scherp. 5. Inuleae. In ui een. a. Inula. Alant • XIX- 2. 1. Inula Helenium l . In Duitscbland, Nederland , Zuid-Europa , Enge¬ land, Frankrijk* — d. Y. II. 182. Mq. 152. P- II. 547. F. B . S- L 602. — Levert den Alantswortel. Radix Emilae s. Helenii. De wortel van éénjarige planten. Hij wordt in het voorjaar of in den herfst uitgegraven, geschild, in schijven gesneden en spoedig gedroogd. De wortel van in ’t wild groeijendc planten is boven dien van gekweekte te verkiezen. 20 pond geven gedroogd 7 pond. De versehe wortel is rond, getakt, 1 duim dik, glad, geelbruin, in¬ wendig wit, vleezig. De drooge wortel vormt onregelmatige, gewoonlijk platte stukken, die eenigzins gerimpeld, vuilwit, digt, hard, zwaar en ligt breekbaar zijn. Men vind er meestal krystallen op van alants- kamfer, die door jodium bruin worden. Reuk eigenaardig, sterk, spece¬ rijachtig. Smaak prikkelend , scherp, specerij-, bitterachtig. Wordt liglelijk vochtig en beschimmeld. 1 pond levert 7 oneen waterig en ongeveer 6 oneen geestrijk extract. Bevat vol gens SCHULTZ : JOHN : Alantskamfer (helenine) 1,25 Ylugtigeolie. spoor. Bittere extractiefstof.. 56,00 Alantskamfer. 0,3 tot 0,4 Inuline. 66,00 Was. 0,6 Gom. 164,00 Scherpe weekhars. . .. 1,7 Hars. 11,00 Bittere extractiefstof. •. 36,7 Extractiefstof. . .. 52,00 Gomachtige deelen . .. 4,5 Plantenvezel . .. 125,00 Inuline. 36,7 Vlugtige deelen. .. 24,75 Houtvezel. 5,5 Extractiefbezinksel met eiwit 1 3,9 Zouten van potasch, kalk- en bitteraarde. SYNANTHEREAE. o o.) lecanü vond er eene dikte, bijna witte vlugtige olie in, waarvan hij 7 drachmen uit 100 pond verkreeg. — Dat er benzoëzuur in bevat is , zoo als röttscher zegt , is volgens groneweg eene dwaling. 2. Inula dyscntcrica l. Pulicaria dysenterica Gärtner. Zeer alge¬ meen op vochtige plaatsen. — d. V. JI. 185. Mq. 153. F. B. S. I. 604. F B . II. 149. — Levert het Klein Donderkruid. Herba Conyzae mediae s. Arnicae Suedensis. De bladen; ongesteeld, stengomvattend , harlvormig-langwerpig , ge¬ spitst, eenigzins golfvormig, onduidelijk getand of gaafrandig, van boven groen en fijn behaard , van onderen witviltig en gerimpeld. Reuk onaan- genaam-specerijachtig. Smaak scherp, specerijig, bitterachtig-zamentrek- kend- Is. Conyza. Donder- of Vlookruid • XIX. 2. 1. Conyza squarrosa l. Inula Conyza de cand. Zeer algemeen op drooge, zandige gronden. ■ — F. B ■ S • I. 594. F . B . V. 360. — Levert het Groot Donderkruid. Herba Conyzae majoris s. vulgaris. De bladen. Zij loopen van onderen in den bladsteel uit en zijn groot , eirond-lancetvormig , van boven ongesteeld, stomp, wijdloopig en ondui¬ delijk getand , bijna gaafrandig. Zij zijn met korte , afstaande haren be¬ kleed en op beide zijden donkergroen- De middelnerf echter is op beide kanten witachtig. Reuk niet aangenaam , specerijachtig. Smaak niet on- aangenaam-bitter, zamentrekkend- e Helich rysum. Rocrkruid. XIX. 2. 1. Helichrysum arenarium de cand. Gnaphalium aren ari um l. Bijna door geheel Duitschiand, in Nederland , Frankrijk, Taurië en Per- sië. — Mq. 153. F. B S- I 588- — Levert de Zand-Pioerbloemen. Flores Stoechadis citrinae. De fraaije, gele bloemen, die op den top des stengels in eenen bloem¬ tuil geplaatst zijn. Zij rieken onaangenaam-specerijig , en smaken bitter, specerijachtig. — Men verwissele haar niet met de bloemen van Lavan- dula Stoechas. SYNANTHEREAE 233 2. Helichrysum Stocchas de ca.nd. Gnaphalium Stoechas l. In Zuid-Europa en Noord-Afrika. — Levert de Napolitaansche Roerbio einen . Flores StoechadisNeapolitanae. De fraaije, gele, welriekende bloemen, die in eenen bloemtuil ge¬ plaatst en eenigzins langer dan de vorigen zijn. 6. Anthemi de ae. Anthemideën. a. Achillea. Duizendblad • XIX. 2- 1. Achillea Millefolium l. Bijna door geheel Europa. In Noord-Azië. — Mq. 157. F. B. S. I. 616. F. B. III. 224. — Levert a. Duizendbladskruid. Herba Millefolii. De gesteelde wortel- en ongesteelde stengbladen , die in Junij dienen ingezameld te worden. Zij zijn donkergroen, langwerpig-lancetvormig , dubbel-gevind ; de vinblaadjes wederom veelspletig met bijna draadvor¬ mige en in eene punt uitloopende slippen , glad of een weinig fijn be¬ haard. Reuk eenigzins onaangenaam , specerijig. Smaak kruidachtig , zoutig , bitter, zamentrekkend. 13 pond geven gedroogd ongeveer 1 pond , en 3 pond drooge leveren 20 oneen extract. Bevat in luchtdroogen toestand volgens bley: lecanü: mönch : Blaauwe , boterachtige , aelherische olie . .. Bruine , eenigzins bittere hars. Bladgroen .. Looistofhoudende exlractiefstof met appelzure potasch .. Extractiefstof met salpeter- en phosphorzure potasch en chlorpotassium. , . . . .. Gom. Houtvezel. Eiwit met sporen van zetmeel .. Gomachtige stof, door zoutzuur en potasch uit¬ getrokken. Klecfstofachtige zelfstandigheid , door zoutzuur en potasch uitgetrokken. Phytocolachtige slof .. Azijnzuur . . . . .. Salpeterzure potasch en chlorpotassium • Water. Verlies. .. 0,05— 0,125 — 1,758 0,60 6,88 2,75 17,60 3,55 18,00 1,20 18,55 15,25 2,50 0,03 2,20 9,10 1,74 SYNANTHEREAE. 234 b. Duizendbladshloemen. Flores Millefolii. De witte of roodachtigc bloemen , die van Junij tot Oelober te voor¬ schijn komen en vertakte bloeitoppen (cymae) vormen. Het langwerpig omwindsel, dat uit blaadjes bestaat, welke daksgewijs geplaatst en aan den rand bruinachtig zijn , bevat slechts weinig bloemen. Het zaadpluis ontbreekt. De straal of rand bestaat nagenoeg uit 5 vrouwelijke bloemen, met eene korte, rondachtige, breede , drielandige tong. De tweekunnige bloemen der schijf hebben eenen 5Iobhigen zoom. 10 pond leveren ge¬ droogd 3 pond. Zij rieken en smaken even als de bladen , doch aanmer¬ kelijk sterker, en bevatten volgens BLEY : BÜCHNER : Blaauwe , aetherische olie. . 0,10 — 0,521 tot 0,96 Harde hars met phosphorzuur . 0,65 Bladgroen. . ........ .... 4,38 Looislofhoudende , gomachtige extractiefstof met zouten van potasch en kalkaarde ..... 21,00 Gom met appelzure potasch en kalk . 15,75 Houtvezel . 16,40 Eiwit . 3,20 Gomachtige stof, door zoutzuur en potasch uitge¬ trokken. . . 10,40 Kleefstof- of eiwitachtige zelfstandigheid door zout¬ zuur en potasch uitgetrokken . 12,35 Azijnzuur . 0,01 Appelzuur. ............. 0,25 Salpeterzure potasch en chlorpotassium .... 2,10 Chlorkalcium . 0,12 Water . . 10,00 Verlies- . . 3,29 ZANON vermeldt, dat hij uit deze plant eene eigene bittere stof, achil- leine , en een eigenaardig zuur, achilleazuur , bereid heeft. Beide ligchamen dienen nader onderzocht te worden- Deze plant is naar gelang der groeiplaats zeer afwisselend , niet alleen in hare botanische habitus , maar ook , als hiermede verbonden , in den aard en hoeveelheid harer bestanddeelen. Zoo is b. v- de aetherische olie van planten, die in vochtigen grond zijn gegroeid, blaauw, doch van zoodanige , welke zich in eenen droogen bodem ontwikkelden , groen , zelfs geel. SYNANTHEREAE. 235 2. Achillea nobilis l. — Op bergen in Bohemen , Saksen , Oostenrijk , Italië, in Nederland, enz. — Mq. 158. F B. S. L 616. F. B. IX. 673. — Levert a. E de l-Duizendblads kruid. Ilerba Millefolii nobilis. De bladen hebben veel overeenkomst met die van Achillea mille- folium, doch zij zijn breed er, korter, geelachtig-groen , sterker en zacht behaard , en als het ware afgebroken dubbel-gevind. Hunne lobben zijn meer uitgespreid en van fijnere insnijdingen voorzien. De bladsteel is ge¬ vleugeld. Reuk en smaak sterker en aangenamer. b. E del-Duizendbladsbloemen. Flores Millefolii nobilis. De bloemen; in kleine, digte , hoofdvormige bloemtuilen (corymbi) zamengedrongen , met kleine, vuilgele kelkschubben en vuilwitachtige slraal- bloemcn. Reuk zeer doordringend, aangenaam, kamferachtig , specerijig. Smaak bitter, kamfer-, specerij achtig , zoutig. — bley heeft de verschillende deelen dezer plant geanalyseerd, en in alle dezelfde bestanddeelen , doch in onderscheidene verhoudingen, gevonden; namelijk In het kruid : In dc bloemen : In hei zaad : Aetherische olie. • • 0,214 0,230 0,200 Azijn- en mierenzuur. . 0,050 Azijnzure ammonia enzwa- 0,050 0,034 vel. 0,000 sporen. Phyllochor .. . . 3,000 1,100 2,800 Weekhars- o o 2,500 Harde hars 3,000 Eiwit ..... . . 2,200 1,450 1,800 Gom ..... • • 2,100 3,450 1,900 Looistof. . . 1,100 0,750 0,500 Bittere exlractiefslof ' Zwavelzure potasch ( Chlorkalcium j. 5 . 28,800 19,000 28,800 Appelzuur J Planlenvezel. . . 24,800 28,000 24,000 Vocht. . • 10,600 9,400 12,000 Kunstmatige gom-. • • 20,000 20,300 16,000 Verhard eiwit. . 2,000 Slijm-gom 2,700 0,000 Kleurstof. . • 2,750 8,400 8,000 Verlies. . .. ■ * . . 0,786 2,670 2,366 236 SYNANTHEREAE. 3. Achillca Ageratum l. In Zuid-Frankrijk en Italië. — Mq. 158. — Levert het * Balscm-Duizendbladskruid. Herba Agrerati. 