Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
506 ALGEMEENE GESCHIEDENIS GE vernemen, hoedanig verbond Hun Hoog Mogenden zouden verlangen, een verdedigend of een aanvallend. Hij had, zeide hij, steeds begrepen, dat een verdedigend verbond in de bedoeling lag, en hij begeerde te weten, hoe veel de Vereenigde Provinciën in geval van nood aan schepen en krijgsvolk voor Venetië over hadden, en wat zij in gelijk geval van Venelië verwachtten. Hij voegde er bij, dat de Venetianen niet slechts eene nadere bevestigmg van de tot dus verre bestaande vriendschappelijke betrekking, maar wel degelijk een eigenlijke alliantie voor een aantal van minstens twaalf jaren bedoelden: geen voorwendsel, hoopte hij, zou te baat genomen worden om de zaak op de lange baan te schuiven; — Nog evenwel achtten de Staten deze verklaring niet vol- doende: zij was mondeling gegeven, en de een meende hear dus, de ander wederom anders te moeten opvatten. Alsoo verzocht men den Resident ze schriftelijk te geven, maar kreeg ten antwoord, dat de Republiek, die hij vertegenwoordigde, zulks niet gewoon was. Wat hij doen kon, was, dat hij de verklaring door den Griffier uit zijnen mond liet opschrijven. Hierin werd niet zonder eenige swarigheid toegestemd, en nu gef soniano in zijn barbaarsch Fransch den Griffier in de pen: dat de Republiek van Venetië, bewogen doer de gemeenschappeljkheid der belangen en de waardij der we- derzijds te verleenen diensten, geneigd was om in onderhandelimg over een verbond te treden, maar daartoe bepaaldelijk verlangde te weten, of, ingeval zij geene schepen noodig had, de Staten haar souden ondersteunen door het verstrekken van geld, of het bewerken van eene afleiding der vijandelijke macht. Hierop werden, nadat herhaal- delijk ook in tegenwoordigheid van den Prins en Graaf wittem LODEWIJK over de zaak was beraadslaagd, de gecommitteerden van de zijde der Staten gemachtigd, den Resi- dent op schrift, doch zonder dag- of naamteekening, de volgende verklaring te geven: dat de Vereenigde Provinciën zeer geneigd waren een blijvend of tijdelijk verbond van wederzijdschen bijstand met Venehé aan te gaan, en haar met een zeker aantal oerlogschepen, behoorlijk toegerust en bemand, te hulp te komen, of wel met eene zoodanige som gelds, als waarop men de kosten van de vloot zou begrooten. Uit de beraadslagingen was gebleken, dat men bedacht was om, ingeval van dadelijke oorlog met den Koning van Spanje, eene vloot van twaalf schepen te verleenen, wier kosten in de maand op ongeveer 50,000 gulden begroot werden. Surano nam aan, die ver- klaring, heezeer hij ze wel wat meer bepaald gewenscht had, naar zijne Regering op te zenden, Nog vóór het einde van de maand September kwam er ten antwoord een brief van den Doge, Arromo raruur, waarbij de Resident gemachtigd werd onderhan- delingen tot het sluiten eener Vereeniging aan te knopen !, Toch kwam er aan zijne ! Resol. Stat.-Gen. 20, 27 Julij; 1, 2, 5, 10 Aug.; 30 Sept; 1 Oct, 1619. caarsror, HI, p. 111, 117, 128. Den 18de October werd een ontwerp vastgesteld op den staat door de Neder- DES VADERLANDS, 507 weifelende houding nog geen einde. Wat voor de onzen eene reden was om de onder- handelingen bespoedigd te zien; de zucht namelijk om van de met moeite behaalde zege der pattij, die in den Senaat het sluiten van een verdrag met de Nederlanden had doorgedreven, een tijdig gebruik te maken; voordat de stem der andere partij weder den boventoon bekwam, dit gold voor stxvano in geenen deele. Integendeel hij had alle reden om eene wending in de staatkunde der Venetiaansche Regering te dachten, — Wanneer een Gezant zieh bij eene vreemde Mogendheid tot een doel beiĳvert, dat in den Staat, dien hij vertegenwoordigt, algemeen gewenscht wordt en waarop men meedig durft aansturen, dan vergeeft men hem veel; maar bij suntaxo was zulks niet het geval, em hij ondervond het, daar zijne Regering hem haar onge- noegen deed maisgelden wegens de batige aanzoeken der onwillig op de vivet te Venetis dienende Hollanders i. Dus was bij hem geenssins dat zelfvertroutven- aangekweekt, hetwelk hema thans tot een kloek besluit. der onderhandelingen xou hebben kunnen doen overgaan. Na de ontvangst van des Doyes brief maakte de ‘Resident nog goe- nerlei spoed: de eerste stappen kwamen ven onto zijde, en wederom heette het, dat hj geenen last bad om eenîgón : voorslag schriftelijk te doen. Deswegens kregen onze gecommilteerden in last dor de voorgeslagen artikelen, als uit eigen beweging, zonder hunne lastgevers te verbinden, aan deu Resident mede te deelen. Dit leidde echter too weinig tot het doel, dat onzeStaatsleden met het bericht terugkwamen, dat surranó in het geheel geenen last had om te onderhandelen, -Toch gaf men het niet op, ett werkelijk bracht men sumraro, eerst evenwel nadat er gewichtige berichten uit Venofié ontvangen waren, op nieuw tot het in de pen geven van sijne aanbiedingen. Voordat het antwoord van daar aankwam, wes sunrANO kiesch genoeg het geschenk van een gouden penning en keten af te slaan, hem als tot vergoeding der kosten van het tweemaal onthalen van een Venetiaanschen Gezant, die hier op zijne reize naar Engeland doortrok, door de Staten aangeboden. Wethasst kwam er nu volmacht om de otitworpen allianfie te sluiten. Uit vrees, dat bij nog wenschefijke ‘veranderingen het ontwerp weder naar Venetië terug zou gezonden moelen worden, en dat er aldus niets van de geheele mak zou komen, waren de onzen bijzonder inschikkelijk, en nog vóór het einde des pars, den 30%% December, werden onzé geeommitteerden gemachtigd het verdrag, landsche Gezanten voortaan aan de verschillende Hoven te voeren; daarbij werden de bezoldiging en de getalsterkte van het gevolg van den Gezant te Venetië gelijk gesteld met die van de Gezanten in Engeland, Frankrijk en Denemarken, en zijn rang hooger trem dan die der bij de Keurvorsten geacorediteerde Ambassadeurs, ! Resol. Stat.-Gen. 23 Mei; 9, 10 Aug. 1619. 39 * 1618 an 16231. 1618— 1621. Het verd rag 308 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS behoudens ratificatie, voorloopig te teekenen !, Het verdrag behelsde, behalve de al- gemeene verzekering van wederzijdsche bevoordeeling en bescherming, de belofte eener komt tot stand. ondersteuning van 80,000 gulden ’smaands, ingeval eene der beide Republieken vij- andelijk aangerand werd. Venetië kon, inplaats van die som, schepen em krijgsvolk ver- langen, en een Nederlander zou onder het opperbevel der door Venetië gestelde macht over vloot en soldaten bevel voeren. Onder de gevallen, die, wat Venekö. betrof, als bpenbare oorlog werden aangemerkt, werd uitdrukkelijk. de schennis van de Golf door vreemde oarlogsvaarluigen gerekend, Op haar uitsluitend gezag in den zeeboezem was de Republiek, wier hoofd jaarlijks een huwelijk met de zee aanging, bijzonder jaloersch. Zelfs geenen vrijen handel vergunden zij aan vreemde koopvagrders in dat heilig waler- gebied. Burgemeesier wirsz, van Amsterdam, ondervond het: van hem werden er juist in den tĳd, dat de onderhandelingen voortgang hadden, twee schepen aangehouden, omdat zij de negen eeuwen heugende privilegiën der Venetianen in:de Golf miskend | hadden: zoo ver was het er af, wat men gehoopt had, dat er bij de alliantie nog eenig handelsvoordeel te bedingen zou geweest zijn 3, — Voorts werd van de zijde van de Nederlandsche Republiek bij het verdrag gezorgd, dat hare krijgslieden geen overlast om de godsdienst zouden lijden, en dat de zieken en gekwetsten behoorlijk (beter dan vroeger) verpleegd zouden worden. Ten slotte werd er. bepaald, dat de toegezegde hulp | niet zou kunnen gebruikt worden tegen zulke Vorsten, Staten of Steden, met wie eene der Republieken vroeger verbonden gesloten had, waartoe, en eene nadere verklaring, - aan het verdrag toegevoegd, getuigde zulke uitdrukkelijk, noch het Huis Oostenrijk noch Spanje behoorde 3, Deze verklaring was uitgelokt doer de Nederlandsche gecommit- teerden en zij had haren goeden grond: immers had Venetië, in weerwil van alle vijan- | deljkheden met Milaan en Napels, tot nog toe vrede met Spanje weten te bewaren. — Dus strekte de clausule: om ons de verzekering te geven dat die-vrede niet op een geheim verdrag gegrond was, en dat de thans gesloten alliantie niet eeniglijk moest - dienen om ossunas schepen uit de Golf te houden. Zoo was dan het verdrag tusschen de beide Republieken eindelijk tot sland gekomen. Door de schoorvoetende wijse, waartoe Venetië er toe was gekomen, was zulks Sonder gedruis, zoo als canueron $ zeide, met weinig glans naar buiten geschied, Bovendien 1 Resol. Stat.-Gen. 4, 12, 14, 29, $1 Oct; 1, 4, 5, 25 Nov.; 17, 19, 21, 30 Dec. 1619. GARLETON, III, p. 138, 139, 159, 160, 171, 172, 181. CARLETON (p. 210) meldt, waarom men den Venetiaanschen Gezant op zijne doorreize niet vrij gehouden had: het was, omdat de Staten besloten hadden, zulke kosten voortaan te besparen, 2 Resol. Stat.-Gen. 18, 24, 26, 27 Julij, 1619. cantgros, Ill, p. 139. 3 DE JONGE, Nederl. en Venetié, bl. 110—112. cameron, Ill, p. 159, 239—242. 4 Senza strepito, III, 117. DES VADERLANDS.: 309 EEEN was er inderdaad niet veel meer bedongen, dan nu reeds werkelijk door de Vereenigde Provinciën, tegen betaling het is waar, aan Venetië verstrekt werd, Een en ander moest de zaak voor Spanje en de tegenpartij in den Senaat minder aanstootelijk maken. De rechte glans zou eerst aan het feit gegeven werden, wanneer een Nederlandsch Gezant, en wel in den persoon van FRANGOIS VAN ARBSSEN, naar Venefsë gezonden werd. Daarop werd het dan ook van au aan van ’s Prinsen zijde aangelegd. Maar vond Venetië te- genover Spanje er, hare rekening bij, dat de alliantié weinig opspraak gaf, met Koning saconus was het gansch anders gesteld. Hij had er belang bij, dat Spanje door het ontzag voor de nu openlijk, ook des moods tegem haar, vereenigde macht der beide Republieken in ontzag gehouden, zich afgeschrikt vond van dadelijke hulpbieding aan 1618 — 1621. Oostenrijk tegen Bohemen, Dus ‘sien wij camLETON tot tweemalen toe optreden en de Staten-Generaal ernstig aanbevelen, eerst om zonder verwijl de onderhandeling ter hand le nemen, daarna om aan het gestolen verdrag de door sacosus zoo zeer gewenschte openbaarheid te geven !. Immers kwam het er thans voor dezen Koning op aan, dat Bohemen zonder dat hij self vijandelijk tegen Spanje oplrad, in het bezit van zijnen schoonzoon gehandhaafd werd, — Na een stoulmoedig voortdringen van de legermacht der: Boheemeche Stenden lot voor.de poorten van Weenen, had de in sine hoofdstad ingesleten vanvrxanp welhaast weder adem kunnen scheppen ten gevolge van tijdig onder pAm»rmRRE aangerukte hulp, en van de nederlaag, spoedig daarna door sucquvor bij Budwets aan mansreip en mo» RENLORE loegebracht. De Graaf van Tuunm moest op de beveiliging van Praag bedacht ijo. Intasechen ken reapmnanp zich ter uitgeschreven Keizerskeus naar Frankfort begeren, en de vriendschap van mAxuurraan van Beijeren, die zelf de Keizerskroon versmaadde, omdat hij se aan de helangzuchtige bedoelingen van den Paltsgraaf en aan andere Protestantsche Vorsten dank zou hebben moeten weten, bewerkte dat FERDINAND lot Keizer werd verkoren. Doch den dag te voren (den 27°" Augustus, 1619) was raEDERIK V te Praag door de Stenden, die vexpmanp vals erfvijand van de gewetens- vrijheid en slaaf van Spanje en de Jesuiten" van den troon vervallen verklaard hadden, iot Koning van Bohemen gekozen. De Bohemers achtten het noodig, na de geleden neder- hag en tegenover den glans, die rganisanns nieuwe Keizerlijke waardigheid op hem deed afstralen, eenen Vorst aan hun hoofd te plaatsen 2, en voor sacozus schoonzoon was het doel zijner kuiperijen bereikt.. Wat langs slinksche wegen verkregen-was, werd niet met vastberadenheid aanvaard. Toen vagpxam bespeurde, dat zijne pogingen om NAXIMILIAAN Yan Beijeren. voor zich te winnen mislakt waren, en dat Oostenrijk geens- zins van meening was, zijne verheffing als eene soort van uitkomst voor zich en het 1 Resol. Stat-Gen. 1 Oct.; 27 Dec. 1619. cameron, Ill, 138, 139. 2 prisren, Gesch, d. Teulschen, B. IV, S. 430—442. Boheemsche zaken. er 1618 me 1691. Gedrag der Staten ten aan- zien der Bohe- mers en z^ d ünieerde sche a ai 510 ALGEMEENE GESCHIEDENIS GENNER EED EM NIS Rijk aan te merken, weifelde hij, of hij de Kroon zeu aannemen, Hij raadpleegde bijna ‘alle Hoven, doch eindelijk verschanste hij gich tegen zijn geweten aohter den waan, dat hij door God geroepen was om, met die nieuwe waardigheid bekleed, de zaak van de Godsdienst en het Protestantisme te.dienen, en tegen den Raad van bijna alle Duitsche Vorsten, van een deel der Paltsische Raden en van zijne moeder, wituem van Oranjes dochter, nam hij de Kroon aan, Zijn biechtvader sauureros, in Nederland van de Nationale Synode te Dordrecht bekend, bracht niet weinig toe tot ’s Vorsten besluit. Doch leat ons zien, hoe zich de Staten-Generaal gedurende deze omstandigheden tegenover de Bohemers en de Geünieerde Vorsten en Stenden des Rijks gedroegen. Steeds bleven de oogen der Beheemsche Stenden op de Vereenigde Provinciën geves- tigd, en telkens zonden zij nieuwe afgevaardigden om de ontvangst der geleende sommen te bespoedigen, de voortzelting van de verstrekking der geldelijke bijdragen te verwer- — en de lichtingen van krijgsvolk in deze en de aangrensende kwartieren te bevor deren. Hunne brieven hielden de Staten op de hoogte van hunne krüjgsbedrijven en drongen steeds aan óp de aanbeveling hunner saak bij Savoye, Venetië, de Palts, de Hansesteden , en vooral bij Groot-Britaansé, De Prins beloonde zich steeds hunne zaak ijverig toegedaan, en ten hunnen behoeve was hij minder streng in het handhaven der maattegelen, die den overgang anzer goede soldaten in vreemde dienét beletten; ja toen de Overste raäncK, op het einde van Mei.(1619), eene bedekking van Nederlandsche ruilers verzocht om zijne geworven manschappen deor Duitschland heen te geleiden, zou hij dezen soldaten, hijaldien de Keurvorst van Keulen hun den doortocht geweigerd bad, met eene ontzagwekkende macht eene veilige reige hebben verzekerd. Aan waar- schuwing tegen de dubbelzinnigheid van den Koning van Kngelend ontbrak het niet, en toen de afgevaardigde suras ROSIN VON JAWERINGK weder naar Bekemen vertrok, kreeg hij op verzoek der Staten uit den mond van den Prins, met duidelijke zinspeling op JACOBUS tusschenkomst, den raad mede, dat de Stenden in tijds op hunne zaken letten en zich niet met onderhandelingen inlaten zouden, daar sulke bemiddelingsmeat- regelen gemeenlijk slechts de verswakking en den ondergang van de eene der partijen bedoelden: zij ten minste liepen gevaar door eene staking van den oorlog inwendige verdeeldheid te zien uitbreken en het. hulpbetoon hunner bendgenooten te verlammen. Dat de oprechtheid en tevens het gezag van den raad, die han. van dezen kant toe- kwam, door de Directoren der Boheemsche Stenden gewaatdeerd werden, blijkt uit het verzoek, dat zij in den zomer aan de Staten-Generaal richtten, om de toezending ven eenige Gezanten ten einde hun met raadgeving bij te staan !. Toen de berichten van de nederlagen der Bohemers en van het ontzet van Weenen 1 Resol. St.-Gen. 21, 22, 23, 24, 25, 27, 30 Mei; 27, 20 Junij; 29, 30, 31 Jul; 11, 17 Sept.; 2, 3 Oct, 1619, caareron, III, p. 104. DES VADERLANDS, 511 Duitschland noodig was, zou aan Bohemen niet op nieuw en knellender dan ooit het jk van Oostenrijk opgelegd worden. Dus wendden zich de Staten in de maand Julij lot de Geüpieerde Vorsten en Stenden met de ernstige vermaning om, gedachtig aan bet doel hunner Unie, sich de zaak der Bohemers aan te trekken en hen krachtdadig bij te staan. Doch liever dan zelven handen aan het werk te slaan, verzochten genen de Staten, dat zij hun bimnen twee maanden de hulptroepen zenden zouden, bij de met hen aangegane alliantie hedongen. Het was een belangrijke vraag, of werkelijk uit die alliantie de verplichting kon. afgeleid worden om in dit geval aan de Geünieerden hulp- benden toe te zenden, Over deze vraag werd in de tegenweordigheid van den Prins en van Graaf wiem LODEWIJK daor de Staten-Generaal beraadslaagd, De Provinciën ` helden eenparig over tot het denkbeeld, dat zij tot het verleenen van hulp gehouden waren, z00.2ij in haren eigenen toestand geen wettige verentechuldiging vonden. Even- wel werd er geen dadelijk besluit genomen, daar de Hollandsche Gedeputeerden de zaak aan bet oordeel hunner Gecommitteerde Raden wenschten te onderwerpen, en dezen begrepen, dat men den brief der Protestantsche Duitsche Unie beleefdelgk zou beant- woorden, doch haar te verstaan zou geven, dat zij zelve de saak van Bohemen wel wat vuriger had mogen behartigen: was dus de Republiek der Vereenigde Nederlanden daardoor reeds genoeg verontschuldigd, niettemin zou zij niet in gebreke blijven dat te doen, waartoe de alliantie haar verplichtte, mits anderen desgelijks deden 1. Dat was een wijs antwoord. Immers ging de Unie niet voor, en gaf van de Mogendheden buiten Duitschland sacosus van Groot-Britannië niet het voorbeeld eener tasschenkomst, dan — tou het verleeven van hulp van den kant der Nederlandsche Provinciën eene groote vermetelheid, ja ceno volslagen dwaasheid geweest zijn. 1618 — 1631. 1618— 1631. 312 ALGEMEENE GESCHIEDENIS end eens den goeden dunk van Spanje wilde verbeuren, laat staan dan troepen-tegen Spanje in het veld wilde brengen, dat sou eene daad, even vermetel als onnoozel, geweest zijn. En werkelijk de Unie zou niet krachtdadig optreden, De bekrompen veele van de Lutherschen tegen de Calvinisten overleefde de verandering van den aard van het Calvinisme, en de Luthersche leden der Unie vraagden, of men de zaak van de gehate © secle in Bohemen zou gaan ondersteunen. Bovendien de Keizer hield den Geünieerden bet lokaas der opheffing van de bestaande grieven voor; de Rijkssteden trokken zich terug; de vrije Rijksridderschap had allerlei bedenkingen 1;: in één: woord, de Unie zou de wijselijk door de Gecommitteerde Raden van Holland gestelde voorwaarde ‘niet ver- vullen. — In weerwil van het advies van Zijne: Excellentie, die eene volledige erken- tenis van de verplichting om de Evangelische Unie hulp te bieden verlangd zou heb- ben, zegevierde het gevoelen van die van Holland, en het antwoord op den brief der Evangelische Duitsche Vorsten, hield allerlei verontschuldigingen in: de geldelijke on- derstand , zeiden de Staten, dien zij maandelijks aan de Bohemers verstrekten, was voor een deel op aanzoek der Unie verleend: dus kon die bijstand als eene gedeeltelijke kwijting van hunne verplichting jegens de Unie aangemerkt worden; het leger, dat zij steeds op de been. hielden, belette de Nederlandsche Aartshertogen hunne krijgsmacht naar Duitschland te doén optrekken: ook. dit wae zoo goed als dadelijke hulp; eindelijk een groot deel hunner troepen was binnenslands van noede om het volk ín bedwang te houden. Niettemin, werden de Evangelische Vorsten- aangevallen, of vatteden zij zelven de wapenen op, zoo zouden wij hun hulp bieden in manschappen of geld, overeenkom- stig het traktaat, en gingen de troepen der Aartshertogen in cen noemenswaardig aantal Duitschland in, dan zouden wij onze ruiterij ter beschikking der Unie stellen *, — Om te tegen dit geval beschikbaar te houden (zoo schijnt het), verkoos de Prins dan ook omstreeks dezen tijd aan: de Compagnién door.de Heren VAN dors?EIN en LANSKROON, Gezantschap hier te lande voor Bohemen gelicht, geen ruiters ten geleide af te staan 3. — Weldra van den Land- graafvanuxssen. et [o el DES VADERLANDS, de Staten eervol ontvangen en mild begiftigd. Onder de gronden, die de Landgraaf rose door zijne afgevaardigden bij de Staten liet gelden, bekleedde eene eerste plaats, dat hy bij de dreigende godsdienstoorlog, zoo den vijand niet tijdig een dam werd opge- worpen, zeker een der eerst aangeranden wezen zou: immers was hij, als een der ijve- rigste leden van de Evangelische Unie door de Katholizken even onverzoenlijk, als Hun Hoog Mogenden zelven, gehaat. Doch hij vertrouwde, dus betuigde hij, op de bereid- vaardigheid van de Staten, en wist, dat zij overeenkomstig hunne gewone wijsheid altijd viet alleen hunne eigen gevaren hadden voorzien en verhoed, maar ook die van hunne bondgenooten, tot welke hij er roem op droeg te behooren. — Reeds den dag nadat deze voordracht gedaan was, werd het antwoord der Staten, na ingewonnen advies van den Prins, vastgesteld. Ook zij, dus laidde het, beschouwden den toestand des Rijks als hoogst zorgelijk: het was blijkbaar gemunt op de overweldiging van die Staten en Vor- sten, welke niet zouden willen medewerken tot de bevrediging der eerzucht van het Huis van Oostenrijk. Niettemin moest de Landgraaf bedenken, dat zij, naauwelijks bekomen van eene lange en zware oorlog, onmogelijk hunne strijdkrachten konden lee-. ven overal waar het belang der gemeenschappelijke zaak zulks scheen te vorderen’ en de toegenegenheid der Staten zulks zou verlangen. Bovendien, zij boden den Bohemers reeds de behulpzame hand en hunne troepen hadden zij tot hunne eigene veiligheid van noode, Hoezeer nu dit een en ander tot verontschuldiging volstaan kon, herhaalden zij niettemin hunne aan de Evangelische Unie gedane belofte, en zouden, als de tijd daar was en in zoe ver hun eigen omstandigheden zulks veroorloofden, aan al hunne verplichtingen voldoen. ‘Wat den Landgraaf in het ‘bijzonder betrof, zij hoopten, dat hunne naburen, de Spanjaarden in het gebied der Aartshertogen, zich onthouden zou- _ den troepen in zijn land te doen rukken uit vrees van daardoor aan de Staten grond te geven om op humne beurt meer plaatsen in Duitschland te bezetten; mochten zij zich evenwel zoo ver vergeten, dan zouden toonen, dat de veiligheid der Staten van tyne Hoogheid hun na aan het harte ging ! | In de maand September liet het zich aanzien, dat de Staten een deel hunner troe- Bewegingen on- pen naar Duitschland zouden zenden om daarmede, volgens hunne beloften, een tegen- = — wicht in de schaal te leggen tegen eene onderneming, die men van de troepen der nid — Aartshertogen verwachtte. Er kwamen uit Meurs, Gulik en Rees berichten in, dat de züde daartegen. garnizoenen der Aartshertogen in den omtrek dezer steden order hadden gekregen om zich marschvaardig te houden. Nu, dacht men, zou het ook in die kwartieren tot | vijandelijkheden komen, en dadelijk werd de Prins gemachtigd mede aan onze troepen ! Resol. St.-Gen. 4, 5, 10, 11 Sept.; 31 Oct. 1619. De propositie der Hessensche Gezanten werd in het Hoogduitsch gehouden, doch op verzoek der Staten in het Fransch op schrift gesteld (Resol. St.-Gen. 10 Sept. 1610). UI Dzzz. 3 Srvx. 40 314 ALGEMEENE GESCHIEDENIS SEE EEE CR bevel te geven om op het eerste tecken gereed te zijn, en een genoegzaam aantal wa- ` gens te laten aanschaffen tot het verraer van eene bende infanterie, die door de snel- heid van hare verschijning op het bedreigde gebied hare geringe getalsterkte zou ver- goeden. Ook ging men reeds met cAaLEPON bespreken, wat nu door den Koning, zijnen Meester, zou dienen gedaan te worden, en men liet het niet op hem aankomen, maar zond Jacomus een krachtigen brief, die hem door, canox zou worden overhandigd. Van dag tot dag kreeg men nadere tijdingen: reeds, heette het, trokken de troepen der Aartshertogen te velde, en alsnu stelde de Prins de werving van waardgelders voor, om de troepen, die souden moeten uittrekken, te vervangen. Doch weldra kwam het bevreemdend bericht, dat de troepen der Aartshertogen niet tegen den vijand, maar tegen Brussel optrokken. Het was waar. De Regering der zuidelijke Nederlanden had eene militaire vertooning tegen hare eigene onderdanen noodig. Het betrof eene van die weelingen in Brabant, welke getuigden, dat het ongelukkige volk zijne privilegiën terugwenschte, maar welke | steeds met een afdoend machtsbetoon onderdrukt werden. Ditmaal was de burgerij der hofstad oproerig geworden wegens eene nieuwe belasting op het bier, en na zich door een sterke- krijgsmacht bedreigd te hebben gezien, moest zij negen Compagnién voetvolk zich binnen hare muren zien legeren !, In zulke omstandigheden laat het zich na- gain, of de Aartshertogen te Brussel op een vredebreuk met hunze noordelijke nabu- ren bedacht waren. Neen, zij verlangden niets liever dan de voortduring ven de ge- rustheid, die het Bestand hun van deze zijde waarborgde, en weldra seu de man, die sich, als Spaansch Gezant te Venetië, bij gelegenheid van de in het verige jaar onder- drokie zamenzwering aldaar zoo geer bloot gegeven had, Don ALONZO DELLA CURVA, markies van Bedmar, te Brussel aankomen, mede om over de voortzetting van het twaalfjarig Bestand te onderhandelen. De Spanjaarden deden het voorkomen, alsef bin- nen weinige dagen die verlenging beklonken zijn zou, om daarmede de Duitsche Unie in den waan te brengen, dat zij op onze ondersteuning niet rekenen meesten. Van onte zijde daarentegen nam men, ten einde de Aartshertogen te meer van alle inmenging in de Duitsche zaken af te schrikken, het voorkomen aan, alsof men de verlenging van 't Bestand niet wenschte, ten minste stellig niet verwachtte 2, Wales — Al trokken de Brabantsche troepen niet naar Duitschland op, toch stond den Bo- ding der Boheem- heemschen Stenden met. hunnen nieuwen Koning een hagchelijke strijd te wachten. soli Dus meldden sij zich bij de Staten-Generaal aan met het verzoek niet alleen om voort- de Staten? getting van het subsidie voor nog twee maanden, maar ook om de vergunning om eene som van 200,000 „daalders op hun krediet te mogen opnemen 3. Het antwoord, op deze nieuwe aanvragen te geven, moesl afhangen van de wijze, waarop de Staten den 1 Resol. Stat.-Gen. 17, 18, 20, 23,24, 26 Sept. 1619. canteron, IIL. p. 132, 133, 134, 137, 138. 2 CARLETON, III, p. 13, 117, 118, 169, 170. 3 Resol. Stat.-Gen., 3 Oct. 1619. DES VADERLANDS. 318 dap beoordeelden, waartoe de Boheemsche Stenden gekomen waren met eenen Koning le kiesen, Deze daad stiet de verwachting omver, dat zij een gemeenebest, aan het hanne gelijk, in die gewesten £owden zien oprijzen, em in zooverre moest zij hen eenigtins teleurstellen; maar van den anderen kant hadden zij reden genoeg om zich in de verkiezing van den Keurvorst van de Pals te verheugen. Zij meenden, name- ijk, niet sonder grond, dat sacosvs zich alma bewogen zou vinden om openlijk ter liefde van zijnen schoonzoon voor de Bohemers partij te kiezen. Zoo zou hij voor goed van de zijde van Spanje wijn afgetrokken; in de misschien weldra hervatte oorlog tegen dit Rijk zouden wij alsoo den Koning van Groot-Britannië tot bondgenoot hebben, in plaats van zijne bedekte zamenspauning met Spanje lo behoeven te vreezen; en, wal ook op verre nu niet onverschillig was, de scheepsmacht van Engeland zou zich een ander veld geopend zien, dan het verre Oosten en het hooge Noorden, waar zij slechts onzen handel en onze vischvangst belemmerde. Dus waren de Staten geneigd, tegen den tijd dat sacosus met zijne hulp gereed zou zijn, de Bohemers en hunnen Koning niet te verlaten, en weinige dagen slechts na het verzoek der Bohemers was de verlenging van den duur van het subsidie met eenparige stemmen toegestaan, ja nog geen maand ‘later werd besloten, de geldelijke bijdrage al weder twee maanden langer vol te houden, en de verstrekking van het gevraagd crediet aan de Provinciën aan te bevelen 1, Doch straks wendde zich de Keurvorst, nog voordat bij zich verklaard had, of hij de Kroom. zou aannemen al of niet, zelf tot de Staten ?, Nu de.zaak te Brussel, schreef hij, door toedoen van den Pauselijken Nuncius aldaar geschikt was, vreesde hij, dat de nu eenmaal op de been gebrachte troepen, even als zij vroeger na de tuchti- ging van Aken op Wesel aangerukt waren, ditmaal tegen hem zouden aangevoerd worden. Om dit zooveel mogelijk te beletten, verzocht hij de Staten-Generaal de Keur- worsten van Keulen en Trier en de Stenden van Munster en Paderborn te willen waar- hawen, dat zij den Spanjaarden den doortocht door hun gebied niet veroorloofden , en hen tevens rekenschap af te vragen, waarom zij zich dus wapenden; immers waren de Gefinieerde Vorsten niet van zins eenige vijandelijkkeid tegen hen te plegen. 3 Resol. Stat.-Gen. 11, 12, 14 Oct. 1619. cameron, lll, p. 144, 145. De Bisschop van Keulen en de Stenden van Munster en Paderborn antwoordden op het eerste schrijven, dat de lichtingen, door hen gedaan, slechts gestrekt hadden tot beveiliging van hun land tegen de 40 * 1618 1621. 516 ALGEMEENE GESCHIEDENIS NE ee ee 1618— eindelijk zijn besluit genomen had, meende hij met brieven niet genoeg te kunnen 1621. s * doen, hij zond eener zijner Raden, den Heer von nuzsronrr, herwaaris om den toe- stand met al de hem dreigende gevaren uit een te getien en bepaaldelijk de som van 400,000 Brabantsche guldens, den bruidschat zijner vrouw, dien hij hier uitgezet had, maar thans noodig zou hebben, op te vragen !. Houding van Doch beantwoordde zacoscs aan de verwachting der Staten, dat de verkiezing zijns bevordering zijns schoonzoons hem tot een krachtig partgkiezen zou nopen? In geenen deele. Op de schoonzoons tot Koning van Bo- kemen. bewegingen in Brabant voorgesteld, had hij nader antwoord van zijne Regering ge- vragen, door eenige Staatsleden den Gezant canuerox bij gelegenheid van de troepen- vraagd, en dit was zoo uitgevallen, dat hij schroomde aan ’s Konings gevoelen rucht- baarheid te geven: had.canLErON dat antwoord bij wijze eener propositie ip de Staten- Generaal bekend gemaakt, hij zou het verzoek om schriftelijke mededeeling niet heb- ben kunnen afslaan: dus noodigde hij diezelfde Staatsleden bij zich en toen zij met gespannen verwachting dachten te zullen vernemen, welken invloed de aanvaarding der Kroon van Bohemen door zijnen schoonzoon op ’s Konings staatkunde zou hebben, zweeg de Gezant, en daar een der Nederlandsche Heren zijn ongeduld niet kon bedwingen en hem zonder omwegen vraagde, wat de Koning in dezen doen zou, gaf hij een ont- . wijkend antwoord. Ook was de brief, bi welken canon bericht gaf van de wijze, waarop zijne Majesteit het schrijven van Hun Hoog Mogenden over dezelfde zaak had opgenomen, zoo weinig bevredigend, dat men besloot den brief geheim te houden, uit vrees, dat "s Konings gezindheid te ongunstig zou beoordeeld worden ?, Doch toen de zending van den Burggraaf van poncasrer in Duitschland, waar hij laatstelijk den zoo- genaamden Untedag of vergadering der Geünieerde Duitsche- Vorsten en Stenden had bijgewoond, was afgeloopen, moest hij, volgens de gegeven belofte, ’s Gravenhage aan- doen en de Staten-Generaal begroeten, en thans kon hij niet geheel van zijns Meesters inzichten en bedoelingen zwijgen. Den 28* December verscheen Mylord in de ver- gadering. De Koning, zeide hij, dankte de Staten voor hunne belangstelling in de zaak van zijnen schoonzoon , en spoorde hen aan voort te gaan dezen Vorst te onder- steunen: hun was dit veel gemakkelijker, dan hem: immers waren zij dichter bij en hadden altijd een voldoende krijgsmacht in dienst, steeds gereed om dadelijk te velde te trekken, Dat de Aartsherlog AusERT met de wapenen tusschen beide zou komen, . doortrekkende troepen: thans waren die troepen weder afgedankt. (De soldaten van den Keurvorst van Keulen gingen in de dienst van Beijeren over, canLETox lll, p. 208.) Daar dit antwoord door de feiten werd weersproken, zoo schreven de Staten andermaal (canteton III, p. 227). 1 Resol. Stat.-Gen. 18 Oct.; 9, 10, 11 Dec. 1619. canteron Ill, p. 145, 151. 2 CARLETON, lil, p. 142, 143, 144. Resol. Stat.-Gen. 14 Oct. 1619. DES VADERLANDS. ` 917 verwachtte hij niet van zijne vriendschappelijke gezindheid te zijnen aanzien. Doch .wat aanging, dat de Staten er op schenen te rekenen, dat Zijne Majesteit den Bohemers met hunnen nieuwen Koning bijstand zou verleenen op gelijken voet als zij, zoo had zijn Lordschap in last, hun te zeggen, dat Zijner Majestbit niets ter wereld zoo lief was als zijne eer, en opdat deze zijne eer bij die Boheemeche zaak. geen schade lijden mocht, achtte hij zich voor alle dingen verplicht, allen schijn van eigenbelang te mijden: reeds was er genoeg aanleiding om hem te verdenken, dat hij gedurende de onderhandelingen, aan welke hij op verzoek en tot dank van Spanje was overgegaan, de verkiezing van zijnen schoonzoon in het geheim bevorderd had. Maar hij riep God, den hartekemner, tot getuige, van hetgeen hij ook den Keizer gesmeekt had te willen gelooven, dat hij onschuldig was aan zulk een onwaardig bedrijf. Zoodra derhalve zijne eer gewaarborgd zou zijn, zou hij zien wat hij te doen had om sich aan het gemeen- schappelijke belang aan te sluiten, en dan zouden Hun Hoog Mogenden.als Zijner Ma- jesleils goede vrienden en beste naburen de eersten zijn, die zijn besluit vernamen !, — Dus luidde de huichelachtige verontschuldiging van szacosus dubbelzinnige staatkunde 2. Het antwoord der Staten was alles behalve een bloote weerklank van pomcasrzRs rede. Wel beginnen zij met de betuiging, dat zij de zending, die de Burggraaf by hen vol- bracht had, als eene nieuwe weldaad van zijne Majesteit aanmerkten; maar van liever-? lede doen zij den Koning de klare en krachtige taal der waarheid hooren. Zij hadden gehoopt, dat het door hen zoo vaardig gegeven blijk, dat zij hunne bondgenoolen niet ongesiraft aan den vijand prijs lieten, Zijne Majesteit aanleiding zon gegeven hebben om zich insgelijks bereid tot ondersteuning te verklaren. Toch erkenden zij, dat Zijne Majesteit, hoe hoog wijs en welberaden ook in alles, nog niet had kunnen besluiten tjne beslissing kenbaar te maken: immers wilde hij zich den tijd gunnen om de recht- vaardigheid van de geheele zaak te onderzoeken, opdat, zoo het tot een oorlog kwam, het ongelijk aan de zijde van de tegenpartij mocht wezen. Deze matiging zou in ieder ander minder dringend geval door Hun Hoog Mogenden niet anders dan geprezen kun- nen worden; maar, wanneer zij bedachten, dat die van Oostenrijk, gewoon traktaten le versmaden en er sieeds op uit om de Vorsten door. allerlei voorspiegelingen, naar bunne verschillende geaardheden berekend, te misleiden, thans van meening waren ! Resol. Stat-Gen. 16, 18, 27, 28 Dec. 1619. * Ware het, in weerwil van ’s Konings eed, niet van elders bekend, dat hij de benoeming zijas schoonzoons tot Koning van Bohemen bevorderd heeft, het zou alleen reeds blijken uit dien brief van den Heer von piessen uit Heidelberg aan canteron (111, p. 163), waarin deze woorden voorkomen: » wij erkennen de bewonderenswaardige bereidvaardigheid der Engelsche natie om bunne Keurvorstelijke Hoogheden bij te staan en hen die vereerende verkiezing en wettige roeping te doen verwerven.” 1618— 1621. JACOBUS ern- tig door de Sta- en vermaand. 1618— 1621. 918 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE op alle punten een beslissenden slag te slaan, en het gezag van den Paus te herstellen, de Gereformeerde Godsdienst ust te roeien, het Duitsche Rijk te ovesweddigen en de Evangelische Unie ten verderf te brengen, dan moesten zij Zijne Majesteit smeeken in aanmerking te nemen, dat Duitschland verdeeld, Bohemen uitgeput, de Kening van Spanje in beweging en van een machtig leger voorzien was, en dat daarentegen hunne Republiek, hoezeer nog vermoeid van een zware oorlog, van binnem door partijzucht bedreigd, en met het eind van bet Besland hort op handen, niettemin alle bedenkin- gen moedig ter zijde had gezet om hare vrienden bij te staan ten einde den Koning tijd te geven, een kloek besluit to nemen, Misleiden zouden zij Zijne Majesteit, zoo zij hem in den waan lieten, dat hun Gemeenebest in staat was alleen tegen de gansche macht van Oostenrijk op te wegen: immers konden zij zich niet weerloos maken door hunne troepen zoo ver weg te zenden. Dus was het voor Zijne Majesteit meer dan tijd om de zaak des Konings van Bohemen en zijner bondgenooten in bet Rijk koninklijk en op eene zijner greolheid waardige wijze op sich te nemen, ten einde door zijn voorbeeld al de Vorsten en Staten, die hetzelfde belang hadden, aan te moedigen om de wapenen mede op te vatten, Koes de Koning die partij, dan zouden de voorstanders van Oostenrijk tot nadenken komen en de geestelijke Vorsten zich terughouden, ter- wijl, in het tegenovergestelde geval, de Koning van Bohemen zander ondersteuning van alle kanten overrompeld zou worden. Ten slotte verklaarden. zij, dat zij het sich tot een eer zouden rekewen, zoo de Koning hun zoo spoedig mogelijk zijne beslissing ken- baar maakte: dam konden zij daarnaar in tijds hun besluit regelen, hetwelk zij ver- trouwden te zullen strekken tot bevordering van de zaak van God, van den roem van Zijne Majesteit, van de vrijheid van zoo vele groote Vorsten en tevens van de rust hunner Republiek, — In den brief, dien zij er voor den Kening bij- voegden, drukten zij bovendien vrijmoedig den wensch uit, dat Zijne Majesteit de kunstgrepen zijner bedekte vijanden miet hooger zou stellen dan de rechtmatige en dringende wenschen van hen, met wie hij ’tzelfde staatkundig en godsdienstig belang gemeen had, en wier behoud geheel en al van zijne gunst en koninklijke ondersteuning afhing. DES VADERLANDS. / 319. ed Hij zelf werd met een kostbaar kamerbehangeel van 31 en een halven gulden de el, begiftigd, en tot sijnen Secretaris en predikant toe kregen geschenken. Zoo meenden de Staten het best op sijn gemoed te kunnen werken; zoo wisten zij tevens hanne verontwaardiging te ontveinzen, over de bekrompené staathuishoudkuadige beginselen en de schraapsacht der Engelchen, die nog op dit tijdstip soo duidelijk bleken. Eenige Nederlandsche kooplieden, namelijk, in Engeland gevestigd, stonden wegens verboden uitvoer van edel metaal voor de Sterrekamer te recht !, en mu was, gelijk canon juist gemeld had, de vam hon gevorderde boete op niet minder dan 143,000 pond sterling begraot. Zeker was de onlangs ontvangen laatste helft der meer dan drie millicenen bedragende som, voor de aflossing der Pandsteden versekukdigd 3, nog niet toereikend om de behoefte van de machtelooze staatkunde en de reddelooze schatkist vam Kening sacosus te voldoen. Hoe het zij, Mylord poxcastza kreeg ernstige aanbevelingen van de saak dier met onder- gang bedreigde Nederlandsche kooplieden mede 3, welke trouwens reeds bij brieven aan BUCKINGHAM en andere gunstelingen en Grooten was aanbevolen 4, Het laat zich denken, dat zoo zacomus zelf niet van zins scheen, zijmen schoonzoon in zijne nieuwe waardigheid ep te hauden, de Staten aan zijne erkenning als Koning van Bohemen niet geneigd waren enlk een karakter van openbare plechtigheid en fees- lelijkheid te geven, als anders het geval zou geweest zijn. Teen in de Generaliteit de vraag was geopperd, of men bij gelegenheid van raznrarkxs krooning »eenig uitwendig teken van blijdschap’ zou verordenen, werd besloten, »dat men dit voor alsnog daarbij tou laten verblijven.” Evenwel men zou den nieuwen Koning van wege de Staten geluk wenschen, Maar toen alweder gevraagd werd, of dit door middel van een brief, of wel van eene ambassade zou geschieden, was het antwoord, dat men zich tot het schrijven van eenen brief sou bepalen 5, Reeds begonnen zeer velen in het land de verheffing van den schoonzoon des Konings van Groot-Britannie met een ongunstig oog an te zien. Zou, dus redeneerde men, Koning saconus niet te machtig worden, nu hj welhaast zulk eon krachtigen bondgenoet in Duitschland zou bekomen, Dan zou ! Resol. Stat-Gen. 31 Oct. 1819. — ? Resd. Stat-Gen. 16 Aug. 1619. 3 Resol. Stat.-Gen. 31 Dec. 1619. 1, 2, 8, 4 Jan. 1620. poncasreR was vrijmoedig genoeg om ulf te kennen te geven, dat hij die kostbare »tapitserie van Francois Spiering tot Delft, repre- snterende Orlando Furioso,’ boven ieder ander geschenk verkoos, en onkiesch genoeg om boven de acht stukken, door de Staten betaald, en die reeds 8930 galden kostten, nog vier stukken te begeren, die zij hem de vrijheid gelaten hadden des verkiezende zelf te betalen, Zij lieten zich echter niet tot meer kosten verleiden, — carLeToNs jaloezij werd grootelijks door poncastens tegen- woordigheid te ^s Hage gaande gemaakt. Immers kwamen er voor zijn Lordschap met een erpressen bode uit Engeland brieven, die zelfs canteton niet mocht openen (carer. IIl, p. 158). * Resol. Slat.-Gen. 25 Sept. 1019. 5 Resol. Stat.-Gen. 25, 26 Nov. 1619. 1618<- 1621. 320 ALGEMEENE GESGHIEDENIS 1618— hij zijne plannen om onze Republiek aan zich ondergeschikt te maken, voorzeker nog ue kunnen verwezenlijken. Of handelde hij niet reeds alsof de strijdkrachten van de Vereenigde Nederlanden de zijne waren? Ons alleen liet hij de Bohemers helpen en de Unie ondersteunen, en hij nam daarvoor van: de vrienden van den Keurvorst van de Palts dank aan, alsof hij en niet wij dien dank verdiend hadden !, Was dit niet zoo goed alsof hij onze Republiek reeds als eene provincie van zijn Rijk aanmerkte? En aan zulke beschouwingen gaven de Prins en zijne vertrouwelingen voet, door zich uit te laten, dat ingeval de Pal door de troepen des Keizers bezet werd, zacosus hem zulks moest doen boeten door eene landing in de Zuidelijke Nederlanden te onderne- ~ men 2, Zoo zou hij onze zuidelijke nabuur geworden zijn en de vrucht van de aflos- sing der Pandsteden verloren zijn gegaan. Neen! dan stond het te bezien, van wien hatelijker tirannij en geloofsdwang te wachten was, van Oostenrijk en Spanje, of wel van sacoBus en de partij, die hem hier te lande voet zou gegeven hebben. Dat zij, die dus spraken, niet de raddraatjers der omwenteling waren, laat zich evenzeer begrijpen, als dat een ieder, die in de verheffing van raEDERIK V niet juichte, door eenen can- LETON voor een Arminiaan of een Papist werd uitgemaakt 3, Wie zulke achterdochtige gevoelens ten aanzien van sacosus en Engeland koesterde, gevoelde zich daardoor als van zelve naauwer aan Frankrijk aangesloten. Onze Staats- leden, die canteron den 16% Februarij, 1619, het antwoord op zijne »scherpe Pro- positie” van den 12% Januarij kwamen overhandigen, zeiden het zelven. Zij vonden hem in eene vrij goede luim en namen die gelegenheid waar, om hem te verzoeken , zulke harde en scherpe vertoogen niet meer te willen doen: het was gebleken, dat er van die propositie afschriften onder den man gekomen waren en er werd »zeer nadee- lig? van gesproken, en anderen (hier bedoelden de sprekers de Fransche Gezanten), anderen maakten daarvan gebruik tot losmaking van den vriendschapsband, die ons met den Koning van Groot-Britannië verbond, daar het hun in de oogen stak, dat wij van dien Vorst alles goeds verwachtten 4. 2 canLETON, lll, p. 232, 233. 3 GARLETON, IIL, p. 146, 178, 179. é Resol. St.-Gen. 16 Febr. 1619. DES VADERLANDS, 321 lig zou hebben kunnen bouwen? Het spreekt wel van zelve, dat zelfs de vurigste Armi- — 1e18— nianen geene aansluiting aan Frankrijk begeerden , wanneer men daarmede tegenover Spanje cii in eene stelling had kunnen geraken, die voor onze eenmaal bevochten zelfstandigheid ge- vaarlijk bad kunnen worden. Wij behoefden, en dit begrepen ten minste de Protestanten in ons Vaderland algemeen, wij behoefden eenen steun tegen de Spaansch-Oostenrijksche saatkunde, maar eerlijker en veiliger dan men dien bij 3acosus kon vinden. En was Frankrijks nu Frankrijk willens en bij machte ons zulk eenen sieun te verzekeren? Neen! Nog E i a altijd onzeker was het, welken kant Frankrijks buitenlandsche staatkunde zou uitgaan, Boheemsche is wanneer eene der beide binnenlandsche partijen zou getriomfeerd hebben, en zoolang ken- geene dier beide parlijen de zege behaald had, was: Frankrijk machteloos. Dit maakte wezenlijk het uitzicht van ons Land bij de te verwachten uitbarsting der vijandelijkheden in Europa zorgelijk genoeg. In de eerste helft van het jaar 1619 scheen de vrede ge- leekend tusschen MARIA DE MEDICIS en haren zoon, en onze Gezant bracht den Koning in het begin der maand Junij uit naam der Staten zijne gelukwenschen wegens het herstel van den binnenlandschen vrede !; maar wanneer twee partijen een verdrag slui- ten, slrekt juist dit ten bewijze, dat geene der beiden geheel is gefnuikt noch gezind is van bare aanspraken afstand te doen. Hoedanig echter de toestand van Frankrijk ook zjn mocht, het was van het groolste belang te weten, welke houding zij, die op het oogenblik daar te lande de regering leidden, tegenover de in Bohemen voorvallende taken zouden aannemen. Zoo veel prijs stelden onze Staten op eene gelegenheid om dit le weten te komen, dat zij zich door omkooping kopiën verschaften van de berichten, die te Hesdelberg uit Frankrijk aankwamen 2, Het ontbrak niet aan pogingen, evenmin van den kant des Keizers , als van dien des Keurvorsten van de Palts, om Frankrijk elk voor zijne zaak gunstig te slemmen. De partij van den laatste beijverde zich aan het be- lang, dat zij voorstond, den schijn te benemen, alsof het de godsdienst betrof: zoo, meende men, zou Frankrijk overtuigd kunnen worden van de noodzakelijkheid om zich op zuiver staatkundigen grond tegen de macht van Oostenrijk te verklaren. UI Deer. 5 Srox. 41 1618— 1621. Onze handels- verwachten, ook de handelsbetrekkingen met Frankrijk stonden naauwelijks op beter betrekkingen met Frankrijk. 522 - ALGEMEENE GESCHIEDENIS xs ES Ó————— ee and — —— — ee ae — — s= Boheemsche zaak de onzijdigheid te bewaren 14. Vooral werd maurits gewaarschuwd, dat hij over de Fransche regimenten niet tegen de vijanden der Bohemers zou mogen beschikken ?, Was dus van de zijde van Frankrijk, evenmin alg van Engeland, on- dersteuning tegen de dreigende macht van Oostenrijk, door Spanje gerugsteund, te voet, dan die met Engeland. Deze grieve recht duidelijk in het oog te doen vallen, was de strekking van het vertoog, den 2°" Augustus uit naam van de Magistraat van Amsterdam in de Staten-Generaal gedaan door FRANS HENDRIKSZ. ogTGENS, burgemees- ter, en ADRIAAN PAUW, raad en pensionaris van Amsterdam. Hun was door verschei- dene kooplieden en door de Bewindhebbers der Oost-Indische Compagnie bekend ge- maakt, dat een zekere MICHEL BUSTACHE onlangs een machtiging van de Admiraliteit te Rouen bekomen had om al zulke schepen te mogen aanhouden, welke bevonden werden aan de deelhebbers dier Compagnie toe te komen, ten einde aldus eene schade te verhalen van 600,000 gulden, die de Compagnie hem volgens zijn beweren schuldig was. Hierop waren verscheidene Nederlandsche in Frankrijk gevestigde kooplieden ge- dagvaard en gedwongen om bij eede verklaring af te leggen en inzage van hanne boe- ken te geven, ten einde blijken mocht of zij ook goederen en andere waarden, die de Oost-Indische Compagnie eenigzins aangingen, onder zich badden. Ook de kooplieden van St. Malo, die zich zoozeer door de ambtenaren der Compagnie verongelijkt reken- den, en ronzsrren, die aanspraak maakte op een deel van een aantal kisten suiker, te Amsterdam in beslag genomen 3, hielden aan om brieven van represaille te bekomen. 