VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Heeft gebrek aan Ge/d by u lieden plaats, gy geniet mooglyk, in andere opzigten, dubbelen zegen: gy geniet eene frisfche ge- zondheid , ecne vergenoegde gemoedsgefteltenisfe , gy hebt braaf, deugdzaam, veelbeloovend kroost, en === cet ua NET ott a 169 beete broods, hoewel zeer gering, egter tot verzadiging, en met {maak — Daar hy, die In overvloed leeft, veeltyds een one gefteld ligchaam omdraagt 5 een allefins onvergenoegd’ lee- ven leit; — kwelling, verdriet, en droefheid ziet, aan zyne ín weelde opgevoede kinderen, en zyne maaltyd, hoe juist aangeregt en bereid door de uitgezogfte keur van fpyzen, hem tot walging verftrekt. Berust dan, gy minbedeelde, in Gods fchikkinge: Hy heeft arme en ryke, beide gemaakt. _ Edoch gy lieden die tot u zelven zeggen kunt, ik heb overvloed , ík heb opgelegt voor veele Jaaren, eet ‚drinkt, 2 vrolyk: hoe oneindig groot zyn de verpligtingen, die op u liggen. Hebt gy fchatten! zyt gedagtig, dat gy ze enkel ter leen ontvangen hebt: niet om ze baldaadig te verkwisten; niet om ze onnuctiglyk in de aarde te begraaven ; maar om dezelve tot alle edele einden, ten nutte van Land en Kerk , te befteeden. Daar zien wy een Huisgezin, door de flagen des fortuins, door eene menigte van ziekten, rampen en ellende, tot de uiter(te armoede gebragt , in de bitterfte laagheid gedompeld; het oudertyk vermogen fchiet te kort, ter behoorlyke verzorginge van hun , om brood fchreiend, kroost; aan alles gebrek hebbene de, moet dit Huisgezin noodwendig van honger en kommer vergaan, — Ontfluit dan uwe harten, gy , die van den Hee mel zoo ryklyk bedeeld zyt: verligt hunne nooden, geeft ryklyk , en droogt hunne traanen af, door weldaadige on- derfteuninge ; Ay die den armen geef? leent den Heere! Kunt gy zien de traanen der bedroefde Weduwe; kunt gy sanhooren het geklag van het ouderlooze kroost, daar zy hunnen verzorger verloren hebben; daar zy , overftelpt van rouw, ‘uitroepen, ik mis het waardfte pand myner liefde; een tydlyk bee ftaan is my hier door ontroofd; myn Vader, — - myne Moes der, is niet meer: kunt gy dit zien en hooren, zonder u te ontfermen ? Maakt nu gebruik van uwe fchatten; deelt mede aan de geenen die nood hebben; zyt, door middel van uw Geld, der Weduwe een Man, den ouderloozen Wees een Vader , en toont in alle uwe bedryven , dat gy de zegeningen des Hemels niet te vergeefsch ontvangen hebr, Dan, bevor- dert, door uw Geld, niet alleen het welzyn van byzondere per- foonen, en huisgezinnen, maar, laat het ook allezins ftrekken , tot opbouw in ftandhouding , en voortduuring van al. le zulke Maatfchappyen, die tot Nut van "rt Algemeen kunnen ftrekken. Dus doende bevordert gy het groote welzyn van het Land uwer inwooninge! zoo wordt gy een nuttig lid der Maat- Schappye , een waardig burger van deu ftaat, Zoo 2yt gy uwe fchatten overwaardig.. Eindigt gy dus uwe dagen, in wel te doen, met welk eene gerustheid zult gy uwe hoofden dan nederliggen: hoe vrolyk zult gy van hier. verfcheiden : welk een genoegen, zal het u inde nure des doods geeven, aan uwen naaasten weldea- 3 ig- - T w nT së KK NET GEL D digheid te bebben beweezen ; hoe zullen die geene , die de voor- werpen uwer mildaadigheid waren, uwen dood mec heete traanen betreuren; zy zullen, met hartelyke grkeatenis, vaa u fpreeken , sis zy in: hunse huizen ayn, als zy op den weg gaan, als sy neder. biggen, en als zy opftaan; ja, zy zullen , by uwen Grafzesk fiaaade , met hartvolle dankbaarheid zeggen : . Hier rust de beste onzer: vrienden 5 een der weldadigften aller menfchen! ` En hoe groot zal het loon uwer weldaaden zyn, aan de ande- fe zyde van het Graf: uwe barmhartigheid zal roemen tegen het oordeel ; daar gy die aangenaame taal zult hooren van den Regter aller menfchen ; „den Naakten hebt gy gekleed; den Kran- a ken, en die in de Gevangenis waart, hebt gy bezogt; — den s Armen hebt gy van uw brood medegedeeld; en — voor zoo se veel gy zulks aan een der minfte gedaan hebt, — hebt gy % ss Gan my gedaan; — gaat in —— in de eeuwige vreugde!” V. e ZEDELEERENDE SCHETS VAN DE POOGING OM IS GEZELSCHAPPEN TE SCHITTEREN, ag D: dwaasheid van het beftaan om de Bewondering en Toe. ap juiching van anderen te verwekken , door Verhaalen van ss Gevallen nimmer gebeurd, en het ten toon fpreiden van Hoe- as danigheden, nooit door den fnorker bezeten, moet elk , die ag eenigen ommegang in de Wereld heeft, in `t oog loopen. Hoe ss Zeer aan(tootelyk zulks is, in welk een. veragting het de zoda- s» nigen brengt die "er zich aan fchuldig maaken, wordt door een as Engelsch Zedefchryver ten toon gefteid in den volgenden Brief, s» Waarin de veronderftelde Brieffchryver een fchets opgeeft van se Zyn eigen Gedrag, en de belschiyke ongelegenheden waarin by s» Zichzelven inwikkelde.”” MYN HEER! Ik heb eene hebbelykheid van-in het Wonderbaare te vallen, welke ik niet kan overwinnen. Eenige Lieden , die vermaak fchynen te fcheppen in de geringe misflagen, welke zy in alle Characters vinden, noemen dit met een naam, die geen Heer van farfoen behoorde te gebruiken, of met eenig genoegen te hooren. Ik bezit mer de daad eene zo tedere belangneeming voor de Waar- beid in haaren naakten ftaat , dat ìk niet durf denken ,om haar anderè ‚ dan wel gekleed, in gezelfchap te brengen, en, îndien haar voor- komen zoniwylen zo veel veranderd wordt door de kleeding , dat haare beste Vrienden’ haar niet kunnen kennen, ben ik daarom se berispen? Daas is den Man van myne kennis, zeer gefteld op ’t daadiyk , . ge POIGING OM IN GEZELSCHAPPEN TE SCHITTERRN, A3 gebeurde, die my op alle plaatzen volgt, en de plaag is van myn leeven; by werkt op my even als de harponier op den Wal- visch, en hy is een Nagt-merrie voor myne verbeelding. Deeze Knaap laat nooit een van myne Verhaalen ongemerkt daorgaag. Hy korte veertig, mylen af van een weg van honderd mylen, dien ik, was hy ‘er niet tusfchen beide gekomen, in éénen dag zo hebben afgelegd op het zelfde Paard: en zou ik het plaiûer gehad hebben van een dikken Knaap in ’t gezelfchap voorby te ryden, indien de kwaadaartige Waarheidliefde van myn Tegenfpreeker my geen tien mylen agter bem hadt doen komen. Dit tergend Schepzel vernietigde myn gelukkig flaagen in zo veele gevallen en ontmoetingen , dat ik befloot, my te verplaarzen op een grond geheel buiten zyn bereik, ik bragt hem daarom op het Eiland Corfica, waar ik wist dat hy my niet kon betrappen. Ik was ‘er met de daad geweest, en kende er genoeg van om er voeglyk over te fpreeken , en breed uit te weiden. Ik befpeurde eene foort van heimlyk genoegen by eenigen van het gezelfchaps zy gaven dit te kennen, door het vriendlyk aanzien van een He daar tegenwoordig, die my vreemd was, EH zo verre van zic met de anderen te bemoeien, dat hy zeer beleefd luisterde na fr een ik verhaalde, Ik was toen heftig yverende voor de zaak der ryheid, en had zulke wonderen van dapperheid in het voorfbaan van haare zaak verrigt, dat jk, vóór het eiudigeu van myn veg- haal, vermeldde, op zo goeden voet te (laan met den Generaal PAOLI, dat myne Toehoorders, waren zy maar half zo geloov weest als zy behoorden te zyn, ons voor gezworene en onaf- Cheidelyke Boezemvrienden zouden geagt hebben, — Dan hier weder , als of het ongeluk my vervolgde, tikte myn booze Geest my op myn fchouder, en bemerkende , dat ik myn verhaal voore maamlyk rigue or dien Heer, wiens beleefdheid en sandagt my zo zeer innam, zeide hy met een glimlaca, die duivelsch kwaad- aartig was: Vergun my, u te mogen aanbieden aan den Generaal PAOLI , Aer thans tegenwoordig. Hoe onbefchryflyk groot was myne verlegenheid! Het treffen van een Blixem(traal zou eeg gonst, in vergelyking met deeze ontdekking, geweest zyn. — ya Vervolger hadt nog niet met my afgedaan. Jk vrees, voer hy voort, dat gy uwen onden gemaenzagmen Vriend zult vergee- ten hebben, die zich, buiten twyfel , ten hoogflen zal verheven, ek hy zyn Medeheid herkent, die, nevens hem, zo edele dienften gedaan eeft » in den roemryken fìryd voor de Vryheden zyns Va- derlands. Kan ik de fchaamte , welke my dit oogenblik overdekte , befchryven? ’t Is onmogelyk: ik kan alleen zeggen, de er eene edelmoedigheid is in waare Dapperheid , die wei: gut te zegenvieren over den gevallenen. Den volgenden morgen ging ik op reis, in de gemeene Post- koers, na myn Geboorte-ftad , in °t Noorden van Engeland, geheel ‘uit myn humeur, wegens myn mislukte rol op Corfica; maar zelfs ‘hier kon ik myne oude hebbelykhetd zo verre niet afleggen, dat ik de verzoeking wederftond , om voor den laacften Postweg eene Post-chais af te buuren; door dat te doen, kreeg ik het aanzien van iemand, die als een Heer gereisd had, en verwierf my het regt, om uit te vaaren tegen de Belastingen op de Posteryen en kosten onder weg. " ik verwierf de toelaating in een gezelfchap van de voomamfe Inwoonderen der Stads en dewyl ik geene reden had om te ge „Jooven , dat de historie van myne laatstbekomene nederlaage der- waards was overgewaaid, herkreeg ik welhaast den ouden moed, ep, met deezen, het vergrootend vermogen myns vindingryken vernufts. Myne vertellingen werden een tyd lang zo greetig in- gezwolgen, en lagen: zo gemaklyk in de maagen van dit natuurlyk en niet vittend volk, dat ìk genoopt wierd de dofis dermaate te vermeerderen ,- dat dezelve eene walging fcheen te verwekken by de zodanigen, aan welke die werd toegediend; dit was in £ byzonder het geval van een zeer naauwgezet Man, tot den Aan- bang der Kwaakeren behoorende, zekeren siMoN step, een ryk Koopman , zcer geziën wan wegen zyne braafheid en eerlyken handel. SrmoN had» voor een gewoonte, als ik eene Vertelling eindigde , te vraagen: — Maar is't wel waar? dit maakte my zomtyds verlegen, en verminderde grootlyks de toejuichingen, met welke het overige des gezelfchaps gewoon geweest was my te verêeren. Toen ik, op zekeren avond, de befchryving gegeeven had wan een verbaazend grooten Haay , door welken ik was aangeval- len geweest op een myner West-Indifche Reizen, hief SIMON STYF beide de handen, vol verwondering, op, en zeide: Waarhk, Friend , gy ent uw boog vry wyd. Met een outev gezigt vroeg ik hem de meening van dit zeggen. Jk meen, hervatte siIMON, gy preekt van iets dat niet befiaat. —— Dat is, voerde ik hem te gemoet, zo veel als dat ik een Leugen vere Vel, —— Zo is het. Vriend, hernam SIMON, gy hebt het juist geraaden ; hy (prak dit zonder eenige ftemverandering, of zonder te letten op den fpytigen toon, door my gebruikt. De ernsthaf- tige zedigheid van zyn gelaad floeg my geheel uie het veld , en IK moest lyden, dat hy, zonder geftuit te worden, op dr \ WY- d ~N OM IN CIEELSCHAPPEN TB SCHITTEREN. - 299 wyze voort voer. ,, Gy hebt veele dingen verteld, Vriend, die „ geheel ongelooffyk zyn; indien ik myne klanten in myn handel » poogde te bedriegen, gelyk gy uw gezelfchap doet, in uwe s Wyze van fpreeken, de Wereld zou my met regt voor een on- wm Eertyk Man houden. Geloof my, gy kunt een zeer goed Gezel- vm fchapsman weezen , zonder van de waarheid af te wyken, en ww gy kuat geen goed Gezelfchapsman zyn, zo gy u daaraan niet a vasthoudt; want, indien gy voortvaart met onwaarheden te vertellen, wy zullen het voor een regel moeten houden u niet » te gelooven, zelfs dan wanneer gy de waarheid fpreekt, en zo a Zal er een einde weezen aan alle vertrouwen in de zamen- en leeving , en uw zeggen zal niets beduiden, Ik heb s waargenomen , dat het trotsheid is, die u vervoert tot leugen- „taal. Ik had gehoopt, gy zoudt niet vergeeten hebben, hoe a tw Leugentaal u met fchaamte en fchande overdekte, en hoe „wy u in ons gezelfchap opnamen , toen uwe Vrienden, in de „ Hoofdftad, u uit hun gezelfchap geweerd hadden. Denk a Diet, dat gy agting by ons zult inliggeu, door de vercieringen „ uwer verbeelding; eenvoudige Waarheid behaagt aan lieden vn van gezond verftand. s men? Zomtyds zoekt gy ons diets te maaken, dat gy „ ten Man van betekenis zyt, dat gy in de gunst van Vorften an ftaat, en in de Geheimen der Scaatsdienaaren deelt. Indien wy ‚> dit alles geloofden , fchandvlekt gy deeze Staatsdieuaars , door en te vermelden, dat zy zulk een Babbelaar by hunne raadflagen ø toelaaten$ en indien gy u verbeeldt daardoor by ons gezien te e zullen worden, misneemt gy het grootyks, want wy weeten » Zeer wel wat u niet voegde te verhaalen , en wy veragten den a Dienaar , die zyns Meesters zaak verraadt. == En, wat de » Wonderen betreft, wat betekent derzelver vertelling? De tyd, a dien wy beleeven, is vol wonderen , de Omwenteling van Ry- » ken, de val der Eigendunkelyke Regeering ,en de Vrywording » des Menschdòms, zyn Voorwerpen, welker grootte uw Haay „tot een onzigtbaar ftipje maaken.. Had het Zeemonfter u op- » gefnapt als een ontbyt, hoe veele duizenden, en tien duizen- » den, zyn 'er, in eene opeenvolging van Veldrochten , verflonden » door de kaaken des doods, Ontkwaamt gy het Monfter? e Wat dan? hoe kunnen wy met geduld luisteren op uwe Verlag. ` » fing, daar wy voor onzen geest hebben zulk een aantal van, » Wanhoopige Gevangenen, die verlost zyn uit de Kerhers der . wings {74 POOGING OM IN GEZELSCHAPPEN TE SCHITTIREN. » Dwinglandye? Met één woord, myn Vriend! indien zugt te vg het Wonderbaare u zo vry met den heiligen naam der Waarheid vm doet omfpringen , misbruike gy alleen ons geduid, en verk wist an uwen tyd inhet jaagen na Haayen en Monfters uit de diepte » der Zee; en, indien gy eenige andere beweegreden hebt, met » uwe vercieringen , dan de bovengemelde, moet het eene be~ an weegreden zyn van eenen veel min fchuldeloozen' aart, dan ik en veronderftelde , en, in dat geval, houden wy u voor gevaartyk em in de zamenleeving, en een fchande voor de Menschlyke Na- a tuner’ Met deezen fterken zet befloot hy , en, fchoon de langwyligheid en teemende toon , waarop by deezé aanfpraak voor- droeg, my tyds genoeg gave, had ik nogthans myne gedagter niet kunnen byeen haalen, om hem te wederleggen , en myzelver té verdeedigen. Hoe te handelen met dien Knaap wist ik niet Hem braaf af te rosfèn , zag ik voor te gevaarlyk in, want hy was veel fterker dan ik; hem uit te daagen, om, als een Heer, my- voldoening te geeven, zou, daar hy een Kwaaker was, my bloot- gefteld hebben aan algemeene uitjouwing. Ik ftond derkalven op, nam myn hoed, en verliet oogenbliklyk het gezelfchap. — Den volgenden morgen zond ik om myn Naam op de lyst des Ge- zelfchaps te taaten rfchrappen; maar ziet! zy hadden my ’s Avonds die moeite reeds befpaard, en ik moest weder ander gezelfchap zoeken. ` "In deezen eenzaamen tusfchentyd , zogt fk, den last des ver- veelenden tyds, te verdryven , door een briefwisfeling aan te vane gen, met een onzer Drukkeren van Nieuwstydingen, ‘en zo Jang ik zyn Dagpapier verhaalen van het Land verzorgde, kan ik, zonder roem zeggen, dat "er nooit een Watervloed, Moord, of Roovery, gefchiedde, of alle die gevallen kreegen de vereischte bycieraaden. Ik liet "er dikwyls by een Wedloop twee of drie den hals breeken , zonder dat de Maatfchappy ‘er iets by leeds tot vermaak van myne Leezers deed ik blinde Bedelaars over ryden , dronken Boeren verzuipen, zwangere Vrouwen door dolle Stieren in de lugt fmyten, zonder dat de doodenlyst "er iets IR * minfte door vergrootte ; ik floot Huwelyken zonder tal, op de Registers nooit vermeld werden. heilzaam, en dezelve te veronagtzamen, is de uiterfte, de uit- zinnigfte, dwaasheid, == Toen Jezus Jongeren , uit eenen onbe- zonnen yver, vuur vaa den Hemel wilden af bidden ‚om de onher- bergzame Samaritanen te verllinden „die den Heiland weigerden ia te nemen of te herbergen, om dat zyn aangezigte was als een teizende naar jeruzalem; wierden zy over hunnen onbezofnen drift, door den zagtmoedigen Meester, met ernst beftraft. Hee was, EI weet miet door hoedanig eenen Geest gy gedreven word; want de Zone des Menfchen is niet gekomen, om der Menfchen Ziele te bederven, maar te behouden.” Met welk eene Voorzigugheid behandelde Jezus dit onvriendelyk bedryf der on. zame, en verkeerd handeleude, Samaritanen , die, uit een ouden wrok tegen de Joden van Jeruzalem, aan Jezus den intrek Mm hanne Stad onrzeiden. —- Hy begeerde niet, dat e het minte voedzel san dien ingewortelden haat gegeven wierd; en achete. zyne jongeren te doen begrypen, dat de weerwraak het middel niet is, om de gemoederen der Menfchen te winnen, Is ‘er iets waarachtig, het is het zeggen van onzen gezegenden Za- ligmaker: Zo wie vegen ons niec is, die is voor ons,” —— Indien dit altoos in agt genomen wierd, hoe veel haat, hoe veel wrevel, zou ‘er niet uit der Menfchen Hart geroeid worden ; daar nu vele terond dezulken voor Vyanden, en als van eene kwade gezindheid omtrend hun, kouden, die zieh niet opentlyk in alles met hun verênigen. —— Laat ons zo verkeerd niet handelen „ maar met Liefde en Zagrmoedigheid onzen Evenmensch zoeken te winnen ; denkende altoos, „die niet tegen ons zyn , dat die waar- lyk voor ons zen" , Het mangelt dikwyls aan de goedheid of deugdelykheid cener- zaak niet, dat ze kwalyk uitvalle; alle goede zaken gelukken op ver na niet3dikwils heeft regt het tegendeel plasts; een kwade zaak gelukt, en men wordt in eene goede zaak ten eenemaie te leur gefteld. Vanwaar zulk eene verkeerdheid in de Wereld ? == Deze vraag kan met eene zoortgelyke beantwoord worden, en hiermede zou ik volftaan kunnen: namentlyk: Vanwaar komt het, dat men de Deugd zo vaak ziet onderdrukt worden, en dat de ondeugd zich vestigt op de puinhoopen eener ver- drukte Deugd: Dan dit zou weinig afdoen. Wy zien het dagelyks gebeuren ; men beklaagt zich , en mist inmiddels de ware vergelding. — Ik zou nogthans de eerfte vraag, ver ee 376 ` ZEDELYKE BEDENKINGE beeld ik my, vofdoender kunnen beantwoorden, en genoeg ns- tuurlyke reden kunnen geven, waar ber by toekomt, dat veelal goede zaken zo weinig gelukken. Wenneer men oplettend agt geeft op de handelwys der meeste Menfchen, dan zal gen de oorzaak daarvan niet ver behoeven te zoeken: maar de fchuld by- hen vinden: Zy zyn het zelve die volftrekt te wege bren- ` gen, dat vele zaken onmogelyk goed kunnen uitvallen. —_… Velen, ja de meesten, mogen bezield zyn met de beste inzigten, zy zyn nogthans vol driften, en vergunnen zich den tyd niet, dat de zaak hare behoorlyke rypheid kryge. — Anderen in tee. Wat baat het, wat voordeel zal het aanbrengen, dat iemand een Witmuntend man zy, dat hy in grootheid uitblinke boven zyne natuurgenoten , dat hy aanzien en gezag hebbe; wat helpt het iemand, dat hy een geleerd, een fprekeud rede- denaar, een bekwaam Wysgeer , een welgeoefend Letterkundige, een diepdenkend , een welbedreven, Theologantzy, indien hy, met alle die fchone bekwaamheden, met alle die uitmuntende ` begaafdheden, met alle die fraye tytels, nogthans een bedor- ven hart bezit, een hart , overgegeven aan de driften, ten prooy gegeven aan bedorven neigingen? Zo de uitgangen van Zyn hart ondeugend zyn, en zyn gemoed ledig is van ge- voelens van eer, is dat alles van geene wezenlyke waarde voor zodanig een mensch, ——- Dat men derhalven boven alle dis- gen zyn pligt leere; dat men zyne verkeerde neigingen beftry- de, en leere over zich zelven beftier te voeren, mm Het vermaak, aan pligt, aan beginzels van deugd, aan zuivere ge- moedsneigingen, verknogt, H het grootte vermaak, dat men ge: nieren kan ; terwyl wroeging aan misdryven onaffcheidbaar ver nden is. Ge MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN , BETREKKELYK. REGELEN, TER BESTUURING VAN DEN YVER OP DEN PREDIK -STOEL , I. Die: by het maaken van uw opftel, niet aan een ` byzonder perfoon , en zoek het kwaad niet op, om het op den Stoel ten toon te ftellen ; befchouw het niet als iets , °t welk dadelyk beftaat , maar alleen moge- y is, en behandel het zoo, als of gy het niet anders, uit de fchoole der Zedekunde, had leeren kennen.. a. Word by het beftraffen van de Zonden niet perfoneel. a, Denk niet, dat de yver van den Heere Jezus door u ın alles moet worden nagevolgd. Hy, de kenner der harten, had veel, °t welk aan zyn karakter alleen eigen is. Ae Leg u toe, om de fchuldigen door uwe beftrafingen te roeren ,.opdat zy zich fchaamen mogen ; maar maak hen niet, door uwe handtastelyke verwytingen , onbefchaamd. €, Wanneer gy yvert, ontdek dan uwe zwakke zyde niet. Laat de yver voor den Godsdienst niet in een Tem- peraments-yver veranderen; en maak niet, door beftendige en fcherpe verwytingen , de fchuldigen afkeerig van uw voorftel, >» 6. Maak een bedagtzaam onderfcheid tusfchen waaren ernst, en het onheilig vuur van kwalyk beftuurde drift. Gebruik zulke woorden , welke genade en ftichting aan uwe hoorders geeven kunnen , en bewyzen zyn van uwe heerfchende bedoeling , om u door de openbaaring der Waar- heid te veraangenaamen aan de gemoederen der Menfchen „ als in de tegenwoordigheid ban God , en hunne harten voor den Heer te winnen. ?. Zie wél toe, om nimmer over de ftaatkundige ge- fchillen van uwen tyd op den Stoel der waarheid te {pree- ken. Ge ftaat in den dienst van eenen Heer, die zoo plegtig verklaarde: -— Myn Koningryk is niet van deze Wae- s reld,” die in de dagen van zyn vleesch, wanneer men Zyne beflisfing vroeg over het een of ander ftuk , of zyn MENG, 179I. NO. 5e | N Ore. 1,8 VAN DEN YVER OP DEN PREDIK-STOEL. oordeel innam over de gebeurtenisfen van zynen tyd , ak toos zich onttrok, of de vraagenden bepaalde, by de ge, wigtige leeringen welke daar uit konden worden afgeleid, De plaatzen , Matth. XXII: 16—21., Luc. XII. 13—15., XIII. 1—ş., Joh. VII. 3—7., mogen wel door elken Dienaar van het Euangelie met ernst worden nagedacht. Het voorbeeld van hunnen Meester geeft hun geen vry- ` heid, om van dingen, welke de Regeering van het Land, of de plaats hunner wooning, raaken , in het openbaar te fpreeken. Het moet hun genoeg zyn , Jezus te prediken en dien gekruist. — Een der minften van Jezus Die- naaren geeft dit aan de overweeging van zyne medebroeders ootmoedig over. Hy denkt, langs dien weg zal de rust in den Burgerftaat, de vrede in de Gemeente, meest be- vorderd worden, —— Hy wil niemand iets onaangenaams Zeggen; maar gelooft, het kon wel gebeuren, dat de een of ander deeze bedenking las met een traanend oog, en uitriep: ,, Och! had ik in vorige dagen ook alzo gedagt.” OVERDENKING OVER DEN DOOD, Al Stervelingen zyn fchuldig te fterven , (*) is de wyze Spreuk van den fcherpzinnigen MENANDER. En wie, met een gezond verftand verwaardigd, zal de waarheid deezer Spreuk niet aanftonds gevoelen en erken- nen. — Zy toch, word elk cen dag, ja wat zegge ik, elk een oogenblik , met beftendige bewyzen geftaafd ; en eens, wanneer de draad van ons vluchtig Leeven zal zyn afgeweeven, — wanneer wy naast zo veelen onzer beken- den, —— vrienden en bloedverwanten, gevallen aan onze regter- en flinkerhand, in °t flille doodítof zullen nederzin- ‚ken , zal ook ons voorbeeld , ter bevestiging van deeze onlochenbaare waarheid, °t zy vroeg, °t zy laat, ver- ftrekken. ` ' + + * Na dat in Edens bekoorlyke dreeven , daar alles den Mensch, zo hy den wil zyn’s weldaadigen Scheppers niet uit het oog verloor, een Eeuwig Leeven en ftoórelooze egens voorfpelden , ons eerfte Ouderenpaar zig aan t zinlyke vergaapten, —er toen het Vleesch over. den eest (E) Soft dreet zallari è Gate, OVERDENKING OVER DEN DOOD, 179 Geest de rampzaligfte overwinning behaalde, toen was het, dat de Heilige Handhaaver zyner onkreukbaare derende flotvonnis, afkondigde : Stof Zyt H — en tot o Stof zult EN wederkeeren. Dit algemeene Vonnis is a van e Waerel De maat onzer dagen intusfehen is niet gelyk ` mm Zommige aanfchouwen flegts den morgen , — andere dert middag, — en weinige den avond’ van hun Leevens- tyd. —— Allen echter liggen wy, in elken leevensftand , voor de gewisfe pylen des Doods bloot, — En le deeze nimmer faalende Schutter eens zyn gefcherpte fehicht op den Mensch, wiens wankele grondflag in ’t ftof is, an, — °t Zy dan het jeugdige Wichtje, nauwlyks het daglicht aanfchouwende, dat men op e Moeders koesterene en fchoot, veilig recken: °t zy den onbezorgden Jone peling , die op kragten, op fchoonheid > Op gezondheid , uwt; — t zy den beżadigden Man s die van geen pyne lyke ongemakken, van geen end voorfpellende kränk- ten, weet; —— of den afgeleefden Ouden, die den dag des Doods nog jaaren verfchuift, — hy treft —— hy treft doodelyk, —— en vylings bren hy het Kind, den Jon- geling, —_ den Man —— en den Grysaard, in de zome bere verblyven van zwarte duisternis en onafgebrooken (DL. le óver. —— Zegt my, Er Ryken, die fchatten by Schatten legt, —— zegt my, gy verachtelyke vrekken, die u dagelyksch in het befthouwen en tellen uwer hooge geldftapelen verlustigt, ——— zegt my, zo gy ’t weet, een middel, om den Dood af te koopen, «==» Dan de chat, en van een Crefus waren hiertoe niet toereikend. -e—a st my, gy Eerwaardige Wyzen, die uw nuttig Leeven „ dér ` edele der onvergelykelyke Weetenfchappen toewy- t, mmm die uw fchrander brein met het nafpeuren der Verhoolenfte geheimen der fchoone Natuur dagelyksch af- looft: amame zegt my, dacht uwe Wysheid nimmer een Middel uit , om de fchichten des Doods te verftompen 5 PN itelde zy nimmer een krachtig tegengif tegen‘ zyn doo 2 Ce o an N 186 - OVERDENKING delyk vergif daar? == Maar neen, hoe vruchtbaar ook anderszints in uitvindingen, =— dit dacht zy nimmer uit. — Nimmer was anders een Salomo, die van Liba- ~ nons ftaatige Ceders tot op den laagen Hyfop fchreef , even als een onvernuftige een onbefchofte Nabal geftore ven. —= Nimmer waren Sterren van de eerfte grootte, in myn Vaderland en elders, zo fchielyk uit het oog hun- ner bewonderaars verdweenen. —= Nimmer zou de Wys beid, over het verlies haarer edelfte Zoonen, zo dikwerf in diepen rouw gedompeld zyn. —— Helaas! de Dood heeft niet het geringfte ontzag voor verhevene kunde , voor doordringènde fchranderheid | == en door deeze laat hy zich zo min als.door aanzien —=- door gezag — door fterkte , beteugelen, mm, Hy belacht de Koningen op hunne trotfche Zetels, === Geen gloeiend purper === geen fchitterende Kroon, geen geëerbiedigde Scepter — geen dichte drom van geharnaschte Lyfbenden , of fchaxe ten van vleiende Hovelingen —— doen hem een enkelen ftap te rugge treeden. En fchoon de Ryksvorst Koe ningryk op Koningryk verwon , ——— fchoon praal op Zegenpraal des Overwinnaars naam onder alle ollkeren der Waereld ontzachlyk maakte „ —— dees laatfte V zet het onoverfchreedbaar perk aan zyne bloedige trium- phen; — en in deez’ jongten flag moet hy, terwyl zyne egers van verre aanrukken , de eer der overwin aast den Koning der verfchrikkinge afltaan, == Hier fneevt de Monarch , zo weinig verfchoond als de armfte zyner Onderdaanen , fchoon de Vorst wel licht op eene vorftelyke Legerkoets —_ en de fchamele daglooner , in zyne bouwe vallige Hut, —— op een handvol ftuivend froo, den laatften ademtocht liet. , Voorzeker, de Mensch van een Vrouwe gebooren, H kort van dagen en zat van onrust! — By onze eerfte intrede in een Waereld , die met al haare begeerlykheden ydelheid der ydelheden is, brengen wy met ons den Dood in dezelve. —— De eerfte trede die wy daarin zetten, is de eerfte tred naar "rt op ons wagtend graf. —— Wy alle bewoonen leemen Hutten , die door den geringften fchok op hunne nietige grondvesten wankelen, —— en op °t onverwagtst , wanneer de redelyke bewooner ‘er het minst op bedacht was, kunnen inftorten. -—— En wie is ‘er, die de duizende ongemerkte en onvoorziene toevallen kan opzommen, die den broozen Sterveling doodelyk kune nen Zyn? — Men behoeft deezen algemeenen Vyand, : nie OVER DEN DOOD. 181 niet op te fpooren in de bloedige Oor!sgsvelden , daar hy, van zyne vriendin, de Oorlog, geholpen, door gevloekte moordtuigen , duizende noodlottige flagtoffers aanricht, en zyne rampzalige paden, met lillend brein —-- met ge- ronnen bloedplasfen , tekent. N 3 182 OVERDENKING angstvallige oogenblikken van ons verfcheidea , uit dit ver- ganglyke, daar °t zelve verganglyk is, bergen kan, voor de gevreesde aankomst des . Vrienden —— Schatten, ——= zwellende Eertytels, zeggen ons dan bet laatfte Vaarwel ——-ontzinken — begeeven ons! sen En een Waereld , met alle haare volheid , is dan niet ge- noegzaam ons ten einde geloopen Leeven (legts een enkel tydítip te verlengen. Hoe rampzalig intusfchen waren de Stervelingen, moes- ten zy. in dien geduchten ftond , alle vertroosting —— alle uitzicht , misfen! — Moesten alle, het eenzaame dal der zwarte doodsfchaduwe, zonder zekeren Gids, ea : Onbewust waar zy gullen aanlanden, doortrekken |! —— Maar neen, hier juichen onze Zielen! — Hier word alles by ons Lof eu Dankzegging! Hy, die zich, in de or begonnen Eeuwigheid , reeds over doodíchuldigen ontferm de —— die toen reeds een middel van Leeven, — vat Eeuwige Zaligheid , beraamd heeft —- Hy heeft ons, de beweldaadigden onder zo veel andere Volken, met eene dierbaare — met eene hemelfche , Openbaaring verwaat- digd. — Hem daarin aan ons gefchonken, die dien ge duchten —— dien, door geen Meníchen of Engelen ver mogen, verwinbren Vyand, in zyne geheimfte fchuilhoeken vervolgd —— over hem de blyde —= de Zalige overwin- ning behaald —— hem aan zyne ftaatige Zegenkoets gee kluisterd — en het Leeven en de Onfterflykheid aan het licht gebragt heeft! ' [let is Jezus, Gods eigen, Gods Eeuwige, Zoon, — Jezus die ftierv, en hier zeg de Engelen begeerig in te zien voor onder °t geweld des Doods liggende Zondaaren. —— De Christen , die dee zen Verlosfer, op Gods vrye noodiging , als den zynen omhelst «=== de Christen , de ryke Erfwachter van goe deren , die geen motte of roest vertecren, vind in Jezus, in de gewenschte oogenblikken van zyn fterven , eene volle, eene peillooze, bron van Heil, —= van ftoorelooze Zaligheid. ——- Thans is de Dood niet langer een Kor ning der verfchrikking — maar een boodfchapper van goede tyding, — geen geweldenaar maar Cen, die de grendels van den engen kerker des loggen lighaams af- rukt. En, terwyl de rampzalige flaaf van ’t heilloos on- geloof, wanhoopend, handen wringt, en aakelig tanden knerst, —— heft hy , fchoon °t klamme doodszweet van zyn aanzigt gudst, —— fchoon zyne lippen verbleeken, en de Godloovende tong byna den laatften dienst aan de Tegas OVER DEN DOOD. RENIGE AANMERKINGEN NOPENS HET Sal Seignetti, EN HET Acidum Esfentiale Tartari. Door THEOD. UILKENS. Apotheeker te Groningen. D: het Sal Seignetti meer dan één Alcali ten gronde flage heeft, is zeker. De Heer KASTELEYN heeft, in het ode Deel pag. 111 van zyne Chemifche Oefeningen , zich bier omtrend mede nader verklaard, en de bewyzen daar voor bygebragt toonen zulks ten overvloede ; gelyk ook myne volgende Proeven het zelve kunnen bevestigen. Volgens deeze myne Waarneemingen dan heb ik bevon- den, dat men ter daar ftelling van dat fchoone zout drie beftaandeelen nodig heeft, naamlyk: het Sal acidum esfen- tiale Tartari , Alcali vegetabile, en Alcali minerale; want Even gelyk eene verzadiging van Acidum Tartari met Al- cali vegetabile geen Sal Seignetti kan daar ftellen ; maar Tertarus Tartarifatus; zoo min kan óok eene verééniging van het zelfde zuur, met Alcali minerale, Sal Seignetti voortbrengen; maar en middenzout, dat men Alcalâ 4 mi- t Lé 184 RENICE AANMERKINGEN minerale Tartarifatum zou kunnen noemen, hét welk in- gedaante van kristallen, als anderzins , overeenkomst heeft met den Tartarus Tartarif/atus ; uitgenomen dat het laatfte , aan de lucht blootgefteld , fpoedig water intrekt, en voch- tig wordt; terwyl het eerfte hard en droog blyft, gelyk de Cryftalli Tartari, of Tartarus Vitriolatus. - Daar het nu evenveel is, op welke wyze men de dris boven bepaalde beftaandeelen famen verbindt ter bereiding van het Sal Seignetti; zoo heb ik het, met gelyke uitkomst, op onderfcheidene manieren vervaardigd. Ziet hier op wek ke. Behalven op de gewoone wyze door eene verzadiging van Sal Aude met Cryftalli Tartari , nam ik gelyke deelen Tartarus Tartarifatus , en Alcali minerale Tartarifatum; — ontbond die beide -zouten gelykeydig in zoo veel kookend water , als nodig.was , om ze te kunnen filtreeren. Dit lixiyium liet ik uitwaasfemen tot de dikte van een dunne Syroop , om het vervolgens neer te zetten op eene maatige warme laats, om het in ftilte te baren kristallizeeren. Na be, oorlyke tydgunning verkreeg ik geen mindere fraaye kristallen van Sal Seignetti als op de gewoone wyze. — Zoo ook, wanneer ik twee deelen zuiver Acidum Tartari vereenigde met één deel Alcali vegetabile , en één deel „Alcali-minerale, en het voorts als boven bewerkte; in deeze ~ beide gevallen kristallizeerde het zout niet minder gemak. Ìyk en fchoon, dan langs den gewoonen weg, en was dus ook van het gewoone niet te onderfcheiden. - Hier uit blykt dan, dat beide Alcalia in verbinding met het Acidum Tartari zich onderling veréénigen, en tot één éénig middenzout aanfchieten; ’t welk in meest alle andere zouten geen plaats heeft; daar jeder Alcali met onderfcheie dene zuuren zyn cigenaartige byzondere kristallen fore meert ; — en hoewel meer dan eene foort van zout in een en het zelfde vocht mogte ontbonden zyn; zoo zal toch altyd het één voor het ander aanfchieten; en wel dat zout doorgaans het eerst, ’t welk het meeste water ter oplosfing benodigd heeft. Tot deeze Proeven hebik telkens gebruik gemaakt van het Acidum Tartari door het kryt afgefcheiden. Dit is een aangenaame bewerking, en heeft my nooit te leur gefteld. Ook kan men, volgens deeze bereiding, veel gereeden en zuiverer, myns oordeels, het Acidum Tartari aar ftellen , dan wanneer men door Acidum Witrioli de Cryftakii Tartari geheel wilde decomponeeren. n den ecrften opflag zou men wel vooronderftellen , dat dee- 'NOPENS HET SAL SEIGNETTI, ENZ. 185 Beeze bereiding gemaklyker en voordeeliger ware ; dewyl men g priori ligt zou befluiten , dat het Acidum. Vitrioli , als een fterker Acidum , vermogend genoeg was om het Alcalë L heel af te {cheiden, en dus al het Acidum Tara tari in vryheid te (ellen, — Doch, fchoon deeze geheele decompofitie twee Scheikundigen, de Heeren scriLLER en KASTELEYN , ZOO wel {chynt gelukt te zyn , (*) heb ik echter, na herhaalde proeven , dat genoegen niet kunnen hebben van hier in te (laagen; — vooral niet, wanneer ik het Aci- dum Vitrioli met zoo veel water verdunde, als benodi was, om de Cryftalli Tartari geheel te ontbinden. In dit geval fchynt my: ’t Vitrioolzuur het vermogen ontnomen te zyn van krachtig genoeg op den Tartarus te kunnen werken; —— even gelyk een verzwakt Acidum Vitriols geene ontleding van den Alcohel Vini kan bewerkftellie gen, en dus geen Liquor Anodynus, noch Olum Vini, affcheiden. | Maar, wanneer ik het Vitrioolzuur met niet meer dan twee of drie deelen water verlengde , en het vervolgens eenigen tyd in een vry fterke warmte liet werken, -gelukte zulks ten deele; — doch altyd nog onvolkomen; de- wyl deimeeste Wynfteen-kristallen ongedecomponeerd bleeven , en het. weinige Acsdum Tartari, dat in kristallen konde worden, te veel met Acidum Witrioli’verontrei nigd ware; blykende dit mede hieraan, dat ze; aan de lucht eeuigzins blootgefteld zynde, fpoedig tot vocht lie- n, daar de andere, door het kryt bereid, dreog bleeven. anneer wy nu in acht neemen , dat, volgens de regels der afiniteiten de Tartarus Vitriolatus ten deele, zoo niet ge- heel, door het Acidum Tartari gedecomponeerd worden, zullen we gemaklyk befluiten , dat deeze bewerking nimmer met eenen goeden uitflag kan gefchieden. == Maar wan- neer men deeze volkomene decompofstie wilde beproeven, zoude ik de wyze, van welke de Heer Prof. DRIESSEN zich telkens met een goed gevolg op zyne Lesfen bedient , aanraaden , van naamlyk de Cry/salls Tartari door de Cals yiya te dec en. Laat ons nu nog eens tot het Sal Seignetti te rug keeren, tis opmerklyk, dat dit zout door alle zuuren, op welke We men het ook bereide, zoo wel plant-, als mineraale zuue Ak Kasteleyn Chemifche Oeffeningen, 3 Deel, £ Afd. bL 127 °. N e `~ 186 ` EENIGE AANMERETNECH zuuren „ zelfs de zwakfte, in zyne beftaandeëlen cke wordt; wanneer het Alcali minerale door dezelve wordt opgenomen; —= daar het Alcali vegetabile zoo vast met een dubbeld gedeelte Acidum Tartari blyft verbonden; dat zelfs het Vitrioolzuur, gelyk wy boven gezien hebben - bet bezwaarlyk kan losmaaken. ` Wanneer nu eenig ‘zuur het Alcali eaf ale, uit Zi ont- binding van eignetti opneemt; zullen de overige beftaandeelen , (naamlyk twee deelen Acidum Tartari en een deel Alcali vegetabile) zo het ontbindend vocht niet al te veel zy, als gewoone Cryfalli Tartari we huns ae bezwaarlyke ontbindbaarheid in een fyn poeder nedere waards vallen. i ` Dewyl dus alle zuuren dit vermogen bezitten, dienden de Gencesheeren , wilden zy hunne Jeder Sal Sei laaten gebruiken , het zelve nooit in vermenging te bren- gen met eenige zuuren; want in een Mixtura of Decolum , waarin. Acetum Vini, Oxymel, Syrupus e SuccoCitri, Ta- marind : Rob. Samb. en Ribeforum , enz. aanweezig zyn, dit zout mengende ; zal altyd het zelve of geheel, of ge- deeltlyk-, naar maate van de hoeveelheid zuurs , dat het aantreft, in zyne beftaandeelen gedecomponeerd woerden. — By voorbeeld, warmeer by een aftrekfel van één once Fruêtus Tamarindi, tot acht oncen doorzygfel, een half once Sal Seignett? gedaan wordt; dan zal het zuur van de Tamarinden na genoeg het zout ontleeden ; in welken valle, wanneer het aftrekfel koud geworden is, en men het vocht door een fyn doekje laat lekken; op iet zelve waare Cryftall: Tartari zullen blyven leggen, die, zacht- jes afgewasfchen , en gedroogd zynde , min of meer vier Scrupels zullen weegen 5 terwyl het doorgelekte vocht een middenzout bevat uit Acidum Tamarindorum en Alcali minerale, eñ voorts, doordien het zuur is ingenomen, wegens zyn inhebbend Suiker-zoet Extra& meer zoet dan zuur maakt. Groningen den aóften April 1791. NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN ROEPER-EEND. (Volgens den Heer DE BUFFON.) d Eendvogel , by ons onder den naam van Roe- Per bekend, ‘heet in ’t Latyn Anas Strepera, in °t Hoogduitsch, Schnarr- of Schnater Endte , of ook Leiner , in ‘t Fransch Chipeau of Ridenne, in ’t Engelsch Gadwal of Gray. Dezelve is zo groot niet als onze Wilde Eend, be beet den Kop keurdyk gevlakt en als met donker bruin en wit geftippetds de zwarte kleur-heerscht boven op deg Kop, en boven op den Hals: de Borst is ryk gefchubds, zaet dezelfde kleuren, terwyl deeze ook den Rug, én de Zyden, vercieren. Over de Vleugels loopen drie banden, de een wit, de ander zwart, en de derde fchoon ros ka- flanje kleur. - t Is eene opmerking van den Heer BAILLON, dat, van alle Eendvogelen, de Roeper den tanpften tyd de fchoone en van zyne Pluimadie behoudt; maar dat hy, even als de andere, waaneer de Paartyd over is, als Ir ware, een graauwen rok aantrekt. De fem van den Roeper gelykt zeer veel naar die van den Wilden Eend; dezelve is noch raauwer noch fchreeu- wender, {choon Gessner dezelve fchynt te willen onders fcheiden, en by utftek kenmerken als een zwaar Roeper (*) door den naam van Anas Strepera; eene benaaming door de Vogelbefchryvers veelal gevolgd. De Roeper is zo bekwaam om te duiken als om te zwemmen; by ontwykt den op hem gefchooten kogel, door diep onder ’t water te duiken; hy fchynt vreesag- üg, en vliegt by dag weinig: hy houdt zich dan me. st verborgen in het riet, en gaat om fpyze uit, of ’s morgens ` vroeg (°) Strepera , a vocis flrepitu” graviore, GESSNER apud ALDRO. vann, Tog. UL p. 234, | Kä d 188 NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN ROEPER - EEND, vroeg of des avonds, en zelfs diep in den nagt. Me hoort ze dan in °t gezelfchap der Smienten vliegen, en zy laaten zich, even als deeze, door tamme Zenden verlok. ~ ken om op derzelver geroep af te komen. wn De R. S, fchryft BAILLON, komen op onze kus- ten van Picardie, in de Maand November, met den Noord- Oosten Wind, en wanneer deeze Wind eenige dagen aan- houdt, trekken zy allen voorby, en ‘houden zich niet by ons op. Op °t einde van February, met de eerfte Zuide- Winden, keeren zy naar het Noorden te rug. „ Het Mannetje is alkoos veel grooter en fchooner dan Het Wyfje. Het heeft even als de Mannetjes der Smien- Zen het onderfte van den Staart zwart; en by de Wyfjes i dat gedeelte van den Staart altoos graauw. Deeze foortea gelyken naar elkander in veele opzigten; niet te mim leert e gewoonte ze ras onderfcheiden. De Wyfjes onder de Roepers worden in den ouderdom zeer ros. o » De Bek deezer Vogelen is zwart, de Pooter zyn vuil geel met zwarte vliezen , van die kleur zyn ook bo- venop de geledingen der vingeren: het Mannetje is twin- tig. duimen lang van den Bek tot den Staart gemeeten, en negentien duimen van den Bek tot het einde der Nagelen; het heeft dertig duimen vlugts. Het Wyfje verfchilt van _ het Mannetje omtrent vyftien linien in alle deeze af- ` meetingen. aa Zints verfcheide weekeg, heb ik, ynder myn Gevo- elte , vervolgt de Heer BAILLON , twee Roepers , een Mannetje en een Wyfje: zy willen geen graan eeten; en teeven alleen van zemelen en geweekt brood, Ik heb ook Wilde Benden gehad die Graan weigerden te eeten, en andere , die, van den eerften dag hunner gevangenisfe af, Gerst gebruikten. —— Dit onderfcheid ontftaat, myns oor- deels, uit de plaats hunner geboorte. Eenden, die uit het onbewoonde Noorden komer, hebben geen Graanen leeren kennen, en °t is, derhalven, riette verwonderen dat zy den bek niet zetten aan eene hun geheel onbẹkende fpyze;, bovenal in de eerfte dagen dat zy opgefloten zyn. Zene den, daarentegen, gebooren in bebouwde landen, worden ‘snagts door den Vader of Moeder in de bouwlanden ges bragt; nog jong leeren zy daar Graan eeten, en kennen "LC zelve zeer wel als "tr hun wordt voorgeworpen; daar andere liever van honger fterven, fchoon zy het voor- beeld van andere Vogelen hebben, die het Graan greetig eeten, en hun het gebruik van dat wordzel aanwyzene "`. DE DE WISKONS. ZEKERHEID DER STERREK. AANGETOOND. 189 Kn DE WISKONSTIGE ZEKERHEID DER STERREKUNDE AANGE: TOOND. Door Dr. M. HOUTTUYN. oet men zig niet ten uiterfte verwonderen, dat, in eene. zo verlichte Eeuw , daar het bygeloof on- der de befchaafde Natiën van Europa, en inzonderheid in ons Nederland, byna geheel is verbannen; nog zo. veel ongeloof plaats heeft, omtrent de eigeritlyke gefteld= heid van ons Zonneftelzel, of van onze Wereld. Ik bedoel hier niet het blinde Gemeen, °t welk de be, weeging- der Hemelichten zonder eenige opmerking bee fchouwt; naauwiyks lettende, dan op zyne Kostwinning Godsdienst en Vermaaken ; dus maar een kleinen trap. boven de Beesten verheven. De zodanigen overweegen, niet , hoe het zyn kan, dat de Eklipfen van Zon en Maan, derzelver Op- en Ondergang, de Eb en Vloed der Zeewateren , zo naauwkeurig gebeuren naar de be- rekening , die men in de goede jaarlykiche Almanachen vindt: het gaat hun begrip te boven , zo wel als het maakzel van een Uurwerk; en fommigen hynner zouden misfchien , wanneer zy de Sterrekonftenaars hunne Werk- igen tot Waarneemingen aan den Hemel zagen (ellen en gebruiken , gelyk voor eenige jaaren op afgelegen plaatfen in den Kerkelyken Staat gebeurde, wel nedervallen en dezelven aanbidden als Tovenaars of halve Goden. 