Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Werkelijk bleven, in weerwil van zijne zending, en schoon de Engelschen zich door onze vermeende vriendschap met de Barbaresken benadeeld achtten, onze schepen aan de gewelddadigheid der zeeroovers blootgesteld 1, dermate dat in den winter van 1626 de Directeurs van den Levantschen handel er op aandrongen, dat er een aanzienlijk persoon met een paar oorlogschepen naar Tunis en Algiers zou gezonden worden, om teruggave тап bootsvolk , schepen en goederen, ons in strijd met de capitulatie ontnomen, te verkrijgen, of anders den vrede op te zeggen, die toch maar een schijnvrede was, en onze Consuls, die men toch slechts voor niet bekostigde, van daar mede te nemen. Hun Hoog Mogenden bewilligden in dezen voorslag, zonder evenwel geneigd te zijn den ge- zant den vrede te laten opzeggen. Die van Holland wenschten aan coane.is pauw die zen- ding op te dragen. Doch hij verontschuldigde zich, en alsnu sloegen zij den Admiraal Na zijne terug- JACOB WILKES tot deze taak voor. Ten slotte echter was HIERONYMUS VAN UFFELEN, ridder kom ae ЎН van Malta, in die gewesten wel bekend, de benoemde persoon 2. In Julij 1627 stonden gevaardigde der- waarts gezonden worden. bruiken, en vergunden zij aan de Directeurs van den Levantschen handel het toezicht, de Staten den kooplieden toe, vijandelijkheden tegen die van Algiers en Tunis te ge- of de koopvaarders behoorlijk gemonteerd naar die wateren vertrokken. De stad Hoorn echter verzette zich tegen deze maatregelen 3, Zij vreesde dat haar oogluikend gedreven zoulvaart er door bemeoeijelijkt zou worden. De zending ging ook daarom niet spoedig voort, omdat de Directeuren van den Levantschen handel haar thans op eenen voet, die den Staten te kostbaar voorkwam, te weten, met zes of minstens vier oorlogschepen , uitgevoerd wilden zien *. Toch lieten zij niet af, bij Hun Hoog Mogenden op de uitvoering der door hen aanbevolen onderneming aan te dringen, en Holland wilde thans toestaan , dat de Consuls door eenige oorlogschepen werden te huis gehaald, mits het zonder vij- andelijke vertooning geschieden kon. Doch de andere Provinciën vonden zelfs hierin be- zwaar, vreezende, dat men, zoodoende, weder in een openbaren oorlog zou vervallen, die het Land weder de kosten van Convooijers zou opleggen. Den openbaren oorlog konden de kooplieden zoo afschrikkend niet vinden, daar de bezwaren, die de tegenwoordige toestand medebracht, niet te dragen waren. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Nov., 1626. 4 Febr.; 9, 24 Maart; 27 Nov., 1627. Resol. Holl. 25 Кот.; 12 Dec., 1626. 19 Jan. ,- 1627. 3 Resol. Ной. 14 Junij; 17, 27 Julij, 1627. 4 Resol. Stat.-Gen. 16, 22 Oct.; 3 Nov., 1627. DES VADERLANDS, 455 kunnen verhalen. Maar WIJNAND DE KEIZER, thans hier te lande teruggekeerd, kwam voor den dag met een plan om, zonder vredebreuk, van den overlast der roovers ontsla- gen te worden}, Doch dit schijnt een hersenschim geweest te zijn, en van nu aan stond het vast, dat de Consuls, die, onbetaald blijvende, hunne bediening toch niet langer konden blijven bekleeden, zouden teruggeroepen worden. үканллв had sints lang zijn ontslag verlangd: in die ordelooze maatschappij was niets goeds uit te richten, en соот troostte zich in den drank tegen de verdrietelijkheden van zijne betrekking. Of de oorlog, òf de verschijning van een der aanzienlijkste regeringspersonen, uit wiens komst de Barbaresken zouden kunnen afleiden, dat het nu ernst was, scheen noodzakelijk. Ten einde kosten te besparen, werd gewacht op de terugkomst van Kapitein CLEUTER 2, die met een paar schepen en een jacht naar Algiers en Tunis zou gaan, om de gevangenen te lossen, en ten minste УЕВНААВ, 200 Tunis geen rede verstaan wilde, benevens de vrouw en kinderen van DE KEIJZER, die te Algiers werden opgehouden, naar het vader- land terug te brengen. In den zomer van 1629 was crEUTER uit Spanje terug, en werd in den persoon van JAN WENDELS een Commissaris benoemd om met Algiers en Tunis le onderhandelen. Hem werd de last mede gegeven, om ор de геіге derwaarts de Tur- ken, die hij ontmoette, vriendelijk te bejegenen, maar geweld met geweld te keeren. Met zijn schepen zou hij blijven buiten de Kasteelen van Algiers, om niet overvallen te worden, en, behalve de loskooping der gevangenen, de teruggave van schepen en goederen verlangen. Slaagde hij in zijne bemoeijingen niet, dan zou hij den vrede ver- broken en alle vijandelijkheden gewettigd achten 5. Zijn vertrek werd opgehouden tot de komst van VvERHAAR, die reeds uit eigen beweging zijnen post te Tunis verlaten had en zich in October 1629 te Livorno bevond. In Januarij (1650) was hij in het Vader- land terug, en па de inlichtingen, door hem gegeven, werd besloten, werpers te machtigen, onderweg Turksche gevangenen te maken, vermits zonder aanbod van uit- wisseling de lossing der gevangenen anders niet dan door de ontwikkeling van een groote macht of voor veel geld te verkrijgen zou zijn. Zoo stonden de zaken tusschen onzen Staat en de zeeroovers, en daar men van onze zijde deed wat men vermocht, zoo kon men geen bezwaar vinden in de ver- nieuwing van het artikel, die zaken betreffende, in het traktaat van alliantie met Frankrijk. In allen gevalle was deze aangelegenheid van ondergeschikt belang. Maar і Resol. Stat.-Gen. 23 Febr.; 16, 22 Maart; 16 Пес. 1628. Resol. Holl. 24, 25 Febr. 1628. 2 Zie hiervoor, bl. 360, Noot 4. 3 Resol. Stat.-Gen. 18, 30 Nov. 1628. 27, 29 Jan.; 12, 28 Febr.; 25, 26 April; 31 Mei; 28 Julij; 10 Aug.; 4 Sept.; 20 Oct.; 1, 2 Nov. 1629. Resol. Holl. 27 Julij; 16 Oct. 1629. 4 Resol. Stat.-Gen. 3, 8, 10, 12, 20 Nov. 1629. 1630— 1634. 456 ALGEMEENE GESCHIEDENIS нын СЕЕ 1680-- тап groot belang was het, dat Holland en Zeeland verzekerd werden, dat, nu het 168%, ten gevolge van dit traktaal vast stond, dat de oorlog te lande zou voorlgezet worden, de vereischte middelen zouden worden verstrekt om ook ter zee de oorlog met kracht te voeren. Het verlangen van die beide Provinciën, om ten dezen aanzien genoegzame waarborgen te verkrijgen, had, evenzeer als het binnenlandsche vraagstuk in Holland, de sluiting van het verdrag vertraagd. De poging om de haven van Duinkerken te stoppen, door schepen in het zooge- naamde Scheurtje te laten zinken, had in den nazomer van 1629 weder tot niets geleid. De zinkers waren onder geleide van een genoegzaam aantal oorlogschepen in zee gegaan, doch gebleken in zeer slechten staat te zijn; twee er van waren op weg naar hunne bestemming gezonken, en vóór het midden van September waren zij allen, althans zoo werd bericht, vergaan, uitgenomen vier, die in Zeeland binnen- gebracht: werden, om (want de Staten gaven de zaak nog niet op) later te dienen 1, Op datzelfde tijdstip en later was de Vlaamsche kust weder kwalijk bezet en de vijand sterk in zee. Bij dit verzuim van onze zijde haperde het weder aan de slechte betaling van Holland en het bootsvolk. Dus besloten de Staten van Holland, ter Generaliteit met alle kracht er ——— op aan te dringen, dat de Provincién haar aandeel in de twee millioenen, aan de Admira- oon ter ee. liteiten verschuldigd , mochten leveren. In October (1629) verklaarden Holland en Zeeland, dat zij, volgens vroegere waarschuwing, het bedrag van hetgeen zij voor den oorlog te lande te betalen hadden, aan de zeezaken zouden moeten besteden, wanneer de andere Provinciën langer nalatig bleven ® Vóór het einde van het jaar en bij herhaling in de maand Januarij 1650 trachtten de Staten van Holland, door de afvaardiging van eenige buitengewone Gedeputeerden uit hun midden naar de Generaliteit, de Provinciën te be- wegen tot de vervulling harer verplichting, die alleen Friesland niet ten volle erkende. De vrouwen. тап de matrozen en de leveranciers van de Admiraliteit te Rotterdam moes- ten noodzakelijk uit de ellende geholpen worden, waartoe zij dour wanbetaling vervallen 1 Resol. Stat.-Gen. 25 Aug.; 8, 16 Sept. 1629. Ор 27 Sept. leest men in de Resol. а. Stat Gen. dat er nog zeven gemetselde schepen, met welken naam de zinkers mede genoemd werden, in Tessel waren binnengekomen; in October, lezen wij, was er middel gevonden om de over- gebleven zinkers te herstellen, en in December van hetzelfde jaar 1629 treffen wij zinkschepen te Duins aan, waar zij ingebracht waren. Quast nam maatregelen, om ze los te krijgen, waarna zij naar het Scheurtje zouden overgebracht worden (Resol. Stat.-Gen. 9 Dec. 1629). Uit de Resol. , op 12 Maart 1630, vernemen wij, dat het plan om het Scheurtje te stoppen, onuitvoerbaar was ; maar in April (1630) lezen wij weder van zinkschepen te Enkhuizen liggende еп op advies van Zijne Excellentie tot het bewuste dessein te gebruiken (Resol. Stat,-Gen. 24 April 1630). 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Sept.; 1, 13, 16 Oct.; 13, 19 Dec. 1629. 3, 9 Jan. 1630. Resol. Ной. 28 Sept.; 16 Oct.; 30 Nov. 1629. DES VADERLANDS, 457 nd waren. Zelfs eenige Steden waren ten gevolge van dezelfde oorzaak buiten machte om 1630— hare middelen te innen, en daar de zeemacht geheel vervallen was, zoo stonden de zeehandel en de visscherij bloot aan de gewelddadigheid van den vijand.’ Voortaan zouden die van Holland geen penning meer bijdragen tot onderhoud der garnizoenen in de grenssteden der andere Provinciën, op wie zij de schuld werpen moesten van het gevaar ; dat zij daardoor loopen zouden. — Hoezeer deze ernstige taal kwalijk werd genomen , werkte zij zooveel uit, dat de Staten-Generaal besloten, ter presentie van Zijne Excellentie over de zaak te beraadslagen. Meer werd echter niet verkregen, dan dat den onbetaald ge- bleven leveranciers de raad werd gegeven, om zelven de Provinciën wegens hare nala- tigheid te vervolgen. Evenwel haperde de betaling weldra eigenlijk en voornamelijk alleen Bezending naar nog maar aan Friesland, en de Staten-Generaal benoemden de Heren van ESSEN, VAN Friesland. DER DUSSEN en den Tresorier-Generaal var GocH, om zich naar Leeuwarden te bege- ven, ten einde die Provincie te vermanen, niet langer op dit punt in gebreke te blijven. Doch Friesland verklaarde, dat deze bezending vruchteloos zou blijven, zoo lang haar op de bezwaren, die zij had, niet vooraf voldoening werd gegeven. Dit echter deed Hun Hoog Mogenden niet van hun besluit terug komen, terwijl de Staten van Zeeland Zyne Excellentie, als Admiraal-Generaal, op het hart drukten, maatregelen te verorde- nen tegen de steeds grootere macht des vijands op zee 1. Was het om die van Fries- land te doen gevoelen, hoe ook zij die macht te duchten hadden, dat men in dezen tijd van plannen gefvaagde, die de vijandelijke scheepsmacht, in verband met de Kei- zersche en Liguislische troepen in Oost-Friesland, tegen Embden beraamde? Ook werd er een weldra wedersproken 9 bericht uitgestrooid, dat de Koning van Spanje- voorne- mens was drie of vierduizend man over zee naar zijne Nederlanden over te brengen. Alles, scheen het, redenen genoeg om ijverig op den vijand te kruisen 3. — De bezen- ding bracht uit Friesland het antwoord terug, dat deze Provincie bereid was hare ver- plichting te voldoen, mits eerst de »secrete en bewuste zaak’ werd bewerkstelligd. Ongetwijfeld bedoelde men de inneming van Lingen * Hun Hoog Mogenden vernamen Dat er niettemin krachtig tegen den vijand op zee gestreden werd, blijkt én uit andere berichten (zie Resol Stat.-Gen. 3, 13 Junij, 1630) én daaruit, dat de Staten grond vonden om MAARTEN HARPERTSZOON TROMP, kapitein en commandeur van het Eskader van de Maas, wegens de voordeelen, door hem behaald, met een gouden medaille te vereeren (Res. St.-Gen. 16 Maart, 1630). Рнпиғз van ponr, als Luitenant-Admiraal door de Staten van Zeeland bedankt, verzocht de Sta- ten-Generaal in April (1630), door Hun Hoog Mogenden in die betrekking gehandhaafd te wor- den (Resol. Stat-Gen. 23 April, 1630). 2 Resol, Stat.-Gen. 27 Mei, 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 21, 24, 29 Dec. 1629. 18, 19, 24, 25, 80 Jan.; 5, 9, 26 Febr. ; 1, 4 Maart; 18, 22, 28 April, 1630. Resol. Holl. 16, 17, 21 Jan.; 4, 7 Maart, 1630. 4 Zie hiervoor, bl, 424, en vergel, arrsewa, bl. 782, 783. ІП Deer. 4 Srur. 58 1630— 1634. Er komt jaar niets een veldleger Nieuwe voa len, door де” IndischeCor nie behaald, ж. ЕТІТТТІГІТІ танай тиетттжан à Ltd яз. ЕРЕТІН Preeti erties tg ЕН НЕЗ 52 я На. — — нета ЕНІ ЕНІПТІ Soe be шш a пана а oer СҮТТІ СЕНІ жанша  = = — Е —— = = z= = — = —— ЕЕ = ФАСО Бесегесет ete fit DES VADERLANDS. 459 1 men steeds in staat zijn in vermogen en glans ор te wegen tegen elke macht, die zich in de Republiek tegen Hollands invloed mocht willen doen gelden. De West-Indische Compagnie vond dan ook geene tegenwerking bij de Staten, waar de aanspraak en klach- ten der Austraalsche Maatschappij en der Noord-Hollandsche zoutvaarders, «die beiden door haar octrooi benadeeld waren, door haar niet geteld werden 1, In de maand April had de West-Indische Compagnie eene grieve. Op voorspraak van de Heeren van Am- sterdam, overgehaald door de Noordhollanders, die beweerden, dat Spaansch zout bij de haringbereiding onontbeerlijk was, hadden de Staten-Generaal toegestaan, dat er 15 fluiten op paspoorten van de Infante van Spanje zouden mogen varen op eenige havens van Portugal en Spanje, om zout te halen. Hiertegen verzette zich de Provincie Zeeland. Zij zond eenige buitengewone Gedeputeerden naar ’s Hage, die met grooten ernst het verleenen van die vergunning als strijdig met de eer van het Land, en schadelijk voor de West-Indische Compagnie bij hare groote ondernemingen, voorstelden. Dit was van uitwerking: de vergunning werd ingetrokken, en de vaart op Spanje op paspoorten der Infante op verbeurte van schip en goed verboden 9. Voordat dit verbod hij plakaat was afgekondigd, waren de berichten aangekomen van nieuwe veroveringen, door de Compagnie in Zuid-Amerika gemaakt. Uit eene missieve Van PIETER ADRIAANSZ., tegen het einde van 1627 door de Zeeuwsche Kamer der Com- pagnie tot admiraal aangesteld $, en thans op де vloot van den Oppervlootvoogd тохсо aanwezig, was gebleken, dat Olinda den 1740 Februarij veroverd was, en den 22% Maart het kasteel op het Recife van Fernambuco in de handen der onzen gevallen was. Dit bericht trof de Staten van Holland juist toen zij een lang vertoog hadden aan te hooren van de Gedeputeerden, der Zuid- en der Noord-Hollandsche Synode over de zwarigheden in de Kerk te Amsterdam. De blijde tijding bracht te weeg, dat alle beraadslagingen werden uitgesteld: alleenlijk werd op verzoek der Bewindhebbers van de West-Indische Compagnie besloten, dat er in de volgende week een plechtige dankzegging zou gehou- den worden »tot God Almachtig over den grooten zegen en het genadig verleenen van zulk een belangrijke overwinning, alsmede ten einde denzelven goeden God vurig te bidden zijnen genadigen zegen over de West-Indische Compagnie en den geheelen Staat dezer Landen tot zijns naams eer te willen bestendigen 4’ Wie kon aan eene Gom- pagnie iets weigeren, die zulk een uitstekend werktuig was om het Land zoodanigen zegen te verschaffen? — Bij plechtige boodschap werd het bericht van wege de Staten- Generaal aan den Koning van Bohemen, en de Ambassadeurs van Frankrijk, -Groot- 1 Resol Stat.-Gen. 17 Maart; 80 Mei; 7 Julij, 1627. 22 Maart; 7 Dec., 1629. 1 Febr., 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 20 April; 8 Mei, 1630. Resol. Ной. 24, 25, 26, 30 April; 7 Junij, 1630. 3 Resol. 5101.-беп. 18 Dec. 1627. 4 Resol. Holl. 27 April, 1630. 58% 1630-- 1634, 460 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——— 1630— Britannië 1, Zweden еп Venetië medegedeeld, en aan onze Gezanten buitenslands, zelfs 1084, gan dien te Constantinopel zou gelast worden, dat zij openbare teekenen van vreugde zouden geven 3%, opdat de wereld weten mocht, dat Holland meer en meer Spanjes Provincién.in Amerika in hare handen zag vallen. Wel mocht men hier van eene dubbel gelukkige uitkomst spreken. Den 9742 Junij, 1629 uitgezeild, was de Generaal (оясо деп 25sten Augustus op de hoogte van de Canari- sche eilanden met een achttal bodems (want zijne scheepmacht was nog niet gansch bijeen, en bovendien had hij de weinige zeilen, die hij bij zich had, in twee eskaders verdeeld, die zich op gezette tijden vereenigden) midden onder de koninklijke, 40 zeilen sterke vloot van DON FREDERIGO DE TOLEDO geraakt. Deels het voordeel van den wind, deels het ontzag, dat de Hollandsche schepen den vijand inboezemden, en de goede orde, die zij in acht namen, redde hem uit dit gevaar. Eerst omtrent half Februarij (1650) kwam onze scheeps- Verovering van macht bij Fernambuco. De vijand was van den aanval tevoren verwittigd: ten minste vond Olinda. men door gezonken schepen en gespannen kettingen de gereedste toegangen versperd; doch de Kolonel waanpensgurG bracht ongeveer 5000 шап en twee veldstukjes met behulp van sloepen benoorden de stad Olinda aan land, zonder eenigen tegenstand te vinden. Op weg naar de stad overrompelde hij de onvoldoende macht, die hij ontmoette, en tastte nu Olinda zelve van drie kanten aan. De plaats werd met groote dapperheid en klein verlies genomen. Middelerwijl was de Majoor scuurre aan de zuidzijde geland. Nu bleven de beide forten ор het Recife nog te veroveren. De Goeverneur маттн!з ALBUQUERQUE liet reeds vóór den strijd de pakhuizen op het Recife, met suiker en an- dere goederen, in brand steken. Daar verbrandden mede bij de 20 schepen en barken. Na een vergeefschen aanval werd tegen het fort St. George een geregeld beleg aangevan- gen. Doch niet lang hielden de Portugezen de verdediging uit. Zij gaven zich over еп bekwamen де vrijheid om landwaarts іп af te trekken, onder beding dat zij in geen zes maanden de wapenen tegen de onzen zouden gebruiken. Hierna wachtte het andere fort geen geweld af, en viel den onzen mede in handen. Zoo slaagde eene onderneming, met vrij wat meer orde en tucht dan de verovering van San Salvador 3 uitgevoerd, ja door het krijgsvolk met gebed begonnen en met dankzegging besloten *, Bij de-karigheid, die Holland in den laatsten tijd in het toestaan van gelden voor de 1 Op dit tijdstip was er, behalve den Resident слвьвтол, een buitengewoon Gezant van Engeland, met name HENRY VANE. 2 Resol. Stat.-Gen. 26, 27, 29 April, 1630. De Regering van de stad Keulen verontschuldigde zich bij de Staten, dat zij onzen Agent sıLoerseer niet had kunnen vergunnen, openbare vreugde wegens de verovering van Fernambuco te bedrijven (Resol. Stat.-Gen. 27 Mei, 1630). 3 Zie hiervoor, bl, 41—43. 4 aitsema, 1, Ы. 993—998. v. р. capeLLex, Ы, 578—581. DES VADERLANDS. 461 landmacht aan den n dag had gelegd ‚ hadden de troepen а geleden, « die onder Graaf wrLLem 1630— van nassau de bovenkwartieren waren gaan betrekken 1. ыы In de eerste dagen van het nieuwe jaar (1650) verscheen voor de Staten een kapitein, Staat onzer troe- pen іп Duitsch- JOHAN HESSELS, met verzoek uit naam van den Opperbevelhebber, dat hem ten be- Zand іпдектаг- hoeve der troepen, welke hij in Kleefschland, de Mark en Bergschland onder zich had, бега, eene geheele maand soldij mocht worden voorgeschoten; dat in die oorden een regiment uit landzaten mocht worden opgericht om de schatting tot onderhoud zijner manschappen in te vorderen, en, eindelijk, dat hem vergund mocht worden de ruiterij uit de garni- zoenen Nijmegen, Deventer, Arnhem, Zutfen en Emmerik, en voorts eenig geschut en wapens te ontbieden, om bij voorvallende gelegenheid te kunnen dienen. — Dit was eene aanvrage van groot gewicht. Zoo scheen dan Graaf ууплим de eene of andere onderneming op het oog te hebben. Werd aan zulk een plan gevolg gegeven, zoo zouden alle maatregelen van Holland om in Мей aangevangen jaar niet onvoorwaardelijk іп nieuwe krijgsondernemingen te bewilligen, verijdeld worden: immers Коп de botsing, die door eene aanvallende houding der onzen in Duitschland ontstaan kan, de toezen- ding van steeds meer troepen en het te velde trekken van den Prins noodzakelijk maken. Zoo zou men onwillekeurig in een uitgebreiden landoorlog zijn medegesleept. Dus kan het ons niet bevreemden, dat reeds de opbrengst van de gevraagde som maoeijelijkheid vond. Vroeger hadden de Staten-Generaal voor eene halve maand soldij de som van 36,286 gulden toegestaan 2; doch, en wanneer Holland onwillig was, kon zoo iets niet vreemd schijnen, de Ontvanger-Generaal had daartoe geen geld bij leening kunnen bekomen $, Ten einde het Graaf ууплем niet aan het hoognoodige geld te laten ont- breken, hadden VAN DER CAPELLEN $ en OENEMA, Commissarissen der Staten-Generaal le Wezel, reeds op hun particulier krediet gelden opgenomen. Doch de contributiën der bezette landschappen moest geregeld worden, en nu deed zich de moeijelijkheid op, dat eensdeels de Hertog van Palts-Neuburg, ‘hoezeer zich tegen den eisch der neutraliteit veroorloovende om voor Spaanschen en Keizerschen oorlogsbelasting te laten opbrengen, zijnen onderdanen verbood, ten behoeve der Nederlandsche soldaten contributie te betalen , en anderdeels de Staten er liever niet toe overgingen om van de met ons bevriende landen bewesten den Rijn oorlogsbelasting te heffen, wanneer ten minste de vijand niet uit die streken verzorgd werd. Dus schoot er niet anders over dan voor eene geheele maand soldij geld op te nemen; doch de zwarigheid om dit geld te bekomen, vermeer- derde natuurlijk met de grootheid der som. Om voorts niet tot moeijelijk vooruit 1 Zie hiervour, bladz. 424—426. · 2 Zie hiervoor, bladz. 426. 3 Resol. Stat.-Gen. 3, 5, 10 Jan. 1630. 4 Broeder van den Schrijver der Gedenkschriften, en met окхьмл lid van den Raad gan State. 1630-- 1634. 462 ALGEMEENE GESCHIEDENIS te berekenen verrichtingen te worden medegesleept, gaven de Staten aan Graaf wiiues den last, zich niet met de burgerlijke regering te bemoeijen en geenen aanstoot te ge- ven aan de Liguistische en Keizersche troepen, Ше op de Veluwe geweest waren |, Maar wanneer nu eens deze troepen den onzen aanstoot gaven, wat dan te doen? Wer- kelijk had de Prins omstreeks het midden van Februarij (1650) bericht, dat de vijand van zins was Graaf туплвиз troepen uit hunne kwartieren te verdrijven. Zijne Excellentie stelde dien ten gevolge voor, hunne sterkte tot 10,500 man te vermeerderen. Doch dit zou het begin zijn van hetgeen Holland wilde tegenhouden. Daarom bleef deze Pro- vincie weigeren haar krediet te verleenen, al dreigde ook de Prins met de verzekering, dat de troepen, zoo hunne betaling moest gestaakt worden, in verwarring uiteen zou- den gaan. Intusschen scheen het gevaar van eene vijandelijke ontmoeting aan te дгоецеп, wanneer de Keizerschen en Spaanschen, zoo als te wachten was, zich met die der Ligue vereenigden. In dit geval was het eenige wat Graaf witiem overbleef, zich bin- nen onze grenzen terug te trekken, of zich in Duisburg te bergen; maar dan moest deze stad meer volledig versterkt en van voorraad voorzien worden. Nog vóór het mid- den van Maart trok de vijand bij Mühlheim den Rijn over, en tegen eenen aanval ver- zocht Graaf ууплем versterking 9, Evenwel geene vijandelijkheden vielen er voor; veeleer was men van de andere zijde er op bedacht om den weg der onderhandelingen in te slaan, ten einde den bodem des Rijks van de ongenoodigde gasten bevrijd te krijgen 5. Hoe het zij, er werd zorg gedragen, dat Duisburg des noods tot veilige wijkplaats kon dienen, maar slechts met gelden, tot andere einden bestemd, konden de soldaten tijde- lijk voldaan worden; en weldra stonden zij, wegens gebrek aan onderhoud, op het punt van tot bandeloosheid over te slaan. Alsnu werden er van de zijde van de Gedepu- teerden der Provinciën maatregelen genomen, dat hunne lastgevers hun aandeel in de maand soldij in klinkende munt voldeden. Holland had haar aandeel voorhanden, maar weigerde het te leveren, vóórdat de andere Gewesten hun geld werkelijk opgebracht zouden hebben. De Provincie duchite, dat als zij maar geld gegeven had, de ande- ren hiermede den eersten nood verholpen zouden rekenen en lang op hunne quote zou- den laten wachten. Zoo zou zij ten slotte degene geweest zijn, welke de kosten be- taalde voor eene zaak, daar zij geen heil in zag. Vóór het einde van April kwam toch eindelijk het geld bijeen. Intusschen was de winter voorbij, en hiermede het voorwendsel vervallen, dat Graaf ууплем ін de bovenkwartieren slechts voor den win- ter verblijf was komen houden. Steeds hielden zich de Staten alsof deze inkwartiering 1 Resol. Stat…Gen. 29 Jan.; 12, 16, 20, 27 Febr., 1630. 2 Resol. Stat.-Gen. 16, 19 Febr.; 4, 9, 14, 15 Maart, 1630. 3 Resch Stat.-Gen. 5, 12 April 1630. DES VADERLANDS. 465 eee) buiten hen om had plaats gegrepen, еп zoozeer hielden zij dit voorwendsel vol, dat toen er klachten inkwamen over de verregaande kuevelarijen van ’s Graven troepen, Hun Hoog Mogenden, hoe menschlievend ook, begrepen, op die klachten niet te kun- nen antwoorden, vermits zij daarmede de inkwartiering als op hunnen last geschied, zouden erkend hebben. Jammer maar, dat Graaf ууплем zich niet naar deze dubbel- zinnige slaalkunde wist te voegen. Op eenen brief van beklag over zijne inkwartie- ring en de executién, die daarvan het gevolg waren, door тплу aan hem gericht, antwoordde hij dus, dat de geheele zaak openlijk als het werk der Staten-Generaal werd voorgesteld. Dit betreurden Hun Hoog Mogenden, maar het was niet te verhel- pen 1. Hoe het 2), na verloop van den winter dienden er maatregelen genomen te worden. In verband met het plan van eenen veldtocht, dat de Prins in het voorjaar nog meende te zullen kunnen uitvoeren, stelde Zijne Excellentie voor, deze troepen, na ze voltallig gemaakt te hebben, weder in der Staten soldij te nemen 2. Doch daar men in dezen zomer niet te velde trok, zoo bleef de voorloopige toestand der in Duitschland ingekwartierde regimenten voortduren. Maar hoe laat zich de omstandigheid verklaren, dat de Keizer, na zich in het vorige jaar zoo vermetel betoond te hebben, thans werkeloos bleef, en de indringers onaan- gerand op °з Rijks bodem duldde? De oorzaak lag іп den toestand, waarin het Rijk zich thans bevond. Wel hoorde men van geruchten, dat de Keizer en de Ligue ons de vrijpostige inkwartiering zouden betaald zetten, maar er werd niets tegen uitgericht, en onze Slaatslieden wisten wel, dat het op nieuw aan eenheid van werking in het Duitsche Rijk ontbrak, en dat een woord, door eene behendige staatkunde tot elk der parlijen gesproken, in staat zijn zou om de onderlinge jaloezij te vermeerderen en te- gelijk het gevaar, dat ons van die zijde bedreigde, af te wenden. Dit was het waarom men besloten had, aan onzen Resident te Hamburg, arrsema, eene zending lot WALLENSTEIN op te dragen, en ook tevens eenen afgevaardigde naar den Keurvorst van Keulen te laten afgaan 3. — De Keurvorst van Beijeren, het hoofd der Ligue, was meer dan оой na- ijverig op Oostenrijk. Trad de Keizer zoo machtig op, ав hy sedert eenigen tijd, met eenen WALLENSTEIN in zijne dienst, gedaan had, en telde hij de rechten der Vorsten zoo weinig, dat hij het Hertogdom Mecklenburg verbeurd verklaren en aan dien veld- overste wegschenken kon, wat bleef er dan op den duur van de vrijdommen der Rijks- vorsten over? Moest dan de Keizer niet gewaarschuwd, еп waALLENSTEIN op de baan zijner fortuin gestuit worden? Ziedaar de vraag, die in Duitschland, vóórdat zij hare oplossing gevonden had, alles in het onzekere hield. Lieten zich onder deze omstan- digheden de Staten-Generaal met den Hertog van Friedland door eenen afgevaardigde 1 Resol. Stat.-Gen. 18, 25, 26 Maart; 6, 17, 18,,23, 24, 25, 26, 29 April, 1630. 2 Resol. Stat-Gen. 23 April. 3 Zie hiervoor bl. 427. 1680 — 1634. Zending van AITSEMA tot WAL- LENSTEIN, 1630— | 1634, 464 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS in mondgesprekken in, dan hadden de Liguisten, laat staan dan de thans zoo bedrukte Protestanten in Duitschland, alle reden tot achterdocht. Bij de nog altijd niet afge- loopen onderhandelingen tusschen onze Provinciën en de Infante, kon men het er voor houden, dat wij met Spanje op een goeden voet zouden komen, en de Keizer in ons misschien wel handlangers tot het doorzetten van zijne plannen zou krijgen. Warren- STEIN, van den anderen kant, vermits de eerzuchtige een open oor heeft voor het min- sle, dat hem voldoening schijnt te beloven, kon, nu hij zijne grootheid bedreigd zag, niet anders dan met belangstelling vernemen, wat de afgezondene eener Republiek, wier beginselen hij verfoeide, maar wier handelingen, met zulk een schitterend gevolg bekroond, hij gaarne had nagedaan, tot hem te zeggen zou hebben. Was wares- STEIN in de oogen van de tegen Oostenrijk jaloersche Vorsten de gewapende arm des Keizers, die veldoverste kon niettemin mettertijd wel geducht voor den Keizer worden. Een onafhankelijk Vorstendom in Noord-Oostelijk Duitschland te stich- ten; de heerschappij over de Oostzee te bekomen, ziedaar het doel zijner eerzucht. Was hij eenmaal in zijn gebied genoegzaam gevestigd, dan zou hij de zaak van de onafhankelijkheid der Duitsche Vorsten tegen den Keizer omhelzen, en ook de zelf- standigheid, wel niet van de Republiek der Vereenigde Provinciën, maar van den Prins van Oranje, die bestemd scheen haar onder zijn bedwang te krijgen, beschermen en waarborgen. In dezen zin had hij zich reeds vroeger jegens onzen Resident arrsema uitgelaten 1, Om evenwel aan Beijeren, onzen en Frankrijks natuurlijken steun, als het ег op с aan kwam, de macht der beide takken van het Huis van Oostenrijk te keer te gaan, niet al te veel argwaan іп te boezemen, stelden de Staten zich niet tevreden met het voornemen om eenen Gezant naar den Beijerschen Vorst op den Keulschen Aartsbis- schopszetel te zenden, maar gelastten zij ArrsEMA, voordat hij rrrroLArD ging spre- ken, alvorens тплу, den opperbevelhebber der Ligue, een bezoek te brengen. De boodschap, welke zoowel arrsema aan de beide krijgsbevelhebbers, als de nader le benoemen Gezant aan den Keurvorst van Keulen te brengen hadden, bestond voor- namelijk in de aanbieding van vriendschappelijk verkeer en van stipte onderhouding der onzijdigheid, gepaard aan klachten over hetgeen van de andere zijde in strijd met die onzijdigheid gedaan en gedoogd was, vooral door begunstiging van de Spaanschen. In den Westfaalschen Kreits dan, moesten onze Gezanten zich doen hooren, en elders had men aan Spaansche troepen kosteloos onderhoud verleend, en in den vorigen zo- mer zonder oorlogsverklaring tegen alle volkenrecht de Keizerlijke troepen in ons land doen trekken, en aldaar zoo erg laten huishouden, als slechts van de bitterste vijanden te wachten was, en voorzeker zou men nog verder gegaan zijn, »ten ware de goede 1 Arrsema, I, bl. 953. DES VADERLANDS. 465 God, wien alleen zij de beginselen van hunne verlossing uit de Spaansche tirannij en 1680— de bewaring van hunnen Staal toeschreven, daarin door de verovering van Wezel goe- l dertierenlijk bad voorzien.” Met zulke vertoogen konden de Gezanten de klacht afwe- ren over het verblijf der troepen van WiLLEM VAN nassau ор ’s Rijks bodem gerezen. Zij waren nergens ingekwartierd, dan waar te voren Spanjaarden of het volk, dat on- der 2АМ УАН nassau in de Veluwe gevallen was, verblijf gevonden hadden. In weer- wil echter, dat wij zulke gegronde grieven hadden, verlangden de Staten, dus moesten de Gezanten zich verder verklaren, middelen te beramen om de onzijdigheid op nieuw te bevestigen. Hierioe zou kunnen strekken, dat de Keizersche en Liguistische troepen het Bergsche en Marksche Land en de aangrenzende streken ontruimden. Tegen het beweren dat het eene ongehoorde zaak was den Keizer te willen verbieden zijne eigene troepen ор ’s Rijks bodem te legeren, waar hij wilde, moest worden aangevoerd, dat wij anders, volgens het gebruik van alle volkeren, tegen de macht, die onze grenzen bedreigde, gewapend dienden te blijven, en de plaatsen, waar onze troepen ingekwar- tierd waren, bezet moesten houden. Konden wij echter op dit punt niet verkrijgen wat wy wenschten, dan verlangden wij ten minste de stellige verzekering, dat ons van de zijde dier troepen op onze grenzen geen overlast zou geschieden. Trokken, in allen gevalle, de Spaansche soldaten af, dan zouden de Staten mede aan WiLLEM УАК NASSAU bevel tot den aftocht geven. Op deze wijze was er voor de rampzalige ingeze- tenen weder geregelde handel, rustige akkerbouw en welvaart mogelijk 1, In arrsemas ontmoeting met тплл te Stade bleef het bij eenige woordenwisselingen Arrsaua brengt over de wederzijdsche inbreuken ор de onzijdigheid. Opmerkelijk is wat тилт zich by eerst сеп bezoek deze gelegenheid liet ontvallen, dat alle onvergenoegden in het Кук de oogen op de macht der Staten-Generaal gevestigd hadden. Voorts toonde hy van Hun Hoog Mogenden niets geringers te verwachten, dan dat zij in overleg met Frankrijk zich ten be- hoeve van den verdreven Keurvorst in de Palts zouden laten gelden, in vereeniging met’ Zweden de landen aan de Oostzee zouden aantasten, en, met de Hansesteden in verbond, Bremen еп de oevers van Elbe en Jahde zouden vermeesteren. arrsema gaf niets van dit alles toe en meende, dat тилл zulke geruchten zich door » gazettenschrijvers” of misschien door de Geestelijken, die hem omringden, had laten wijs maken 7. Even- wel was het тилт alleen niet, die zulke vermoedens aangaande Hun Hoog Mogenden koesterde, en in de overwintering van WILLEM VAN Nassau in Westfalen een hegin van uitvoering van zulke plannen zag. ПІ Deer. 4 Srur. 59 466 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ea | 1680— gens welke die bezetting gestrekt zou hebben om Bremen overlast aan te doen, een uitstrooisel was van »misgunstige menschen.” Zij had tot niets anders gediend, dan om den Keizerschen, toen zij binnen onze grenzen waren, den toevoer van levensmid- delen af te snijden. Voorts werden de strooperijen van onze soldaten uit de Boertange tot voor de poorten van Bremen door hen gewraakt en straf van de schuldigen beloofd }, — Tegelijk met arrsemas verslag van het verhandelde met тилт, ontvingen zij van dezen veldoverste, met het oog op de brandschattingen van var GENT te Soest 2, een schrijven van beklag over de slechte inachtneming der onzijdigheid van onze zijde op eenen tijd, dat men betuigde, haar stipt te willen nakomen 9, „Zijne ontmoe- Den Hertog VAN FRIEDLAND moest АІТЅЕМА in Bohemen gaan opzoeken. Op zijne reize tng met var: vond hij, onder anderen te Halberstadt, de Protestanten bedroevend verarmd en in on- uitsprekelijke benaauwdheid, en Bohemen zelf was niet te herkennen: de adel was uit- geweken, de landgoederen meest door Franschen, Brabanders en Italianen bewoond, de godsdienst veranderd, de ingezetenen arm en de gemoederen vol misnoegen. Op het zien der geloofsbrieven van onzen Gezant was WALLENSTEIN zeer verstoord, dat hem noch door de Staten-Generaal, noch door den Prins van Oranje de titel van Hertog van Mecklenburg was toegekend. Tot verontschuldiging zeide arrsema onder anderen, dat het er minder op aankwam den titel te voeren dan het land te behouden; en dat het eerste eene gemakkelijke zaak was, maar het andere van het bezit van goede vrienden afhing. Op de mededeeling van arrsemas last betreffende de schennis der neutraliteit, antwoordde de Hertog, dat deze zaak niet hem, maar den Keizer aanging, daar hij niet zijne, maar des Keizers oorlog voerde. Daarentegen weidde hij uit over hetgeen hij meende dat het Rijk tegen de Staten in te brengen had, en hij ontzag zich niet te zeggen dat het hem bekend was, hoe de geheele wereld hen begon te haten, bondgenooten zoo- wel als vreemden. Een volgend onderhoud van den Hertog met onzen Gezant was een zonderlinge mengeling van bedreigingen en van lof, aan het beleid van de Staten toe- gezwaaid. De strekking was kennelijk om te doen gevoelen, hoeveel belang men er Ы) had hem tot vriend te hebben. Spanje, zeide hij, trachtte hem door de grootste beloften over te halen om aan het hoofd van 7 Keizers legers tegen de Vereenigde Provinciën op te trekken, hem eene dezer Provinciën, het Koningrijk Napels, of een deel van de Palts aanbiedende. De Gezant, daarentegen, beijverde zich ош hem te doen inzien, van hoeveel belang bij zijne hagchelijke stelling in het Rijk de vriendschap der Staten voor hem zijn Коп. Maar meer kon arrsema niet zeggen, hoezeer de Hertog hem tot vertrouwelijkheid uitlokte. Wat de Gezant gezegd had, was reeds meer dan genoeg *. ---- 1 Resol. Stat.-Gen. 12, 15 Зап. 1630. artsema, I, Ы. 929—931, 932, 933. 2 Resol. Slat-Gen. 4 Febr. 1630. 3 Resol. Stat.-Gen. 8 Maart, 1630. 4 AITSENA, 956—058. Ор kennisneming van waLuensteiss brieven van recredentie, аап AITSEMA DES VADERLANDS. 467 ee —  aanvankelijk met de zending naar den Keurvorst van Keulen belast werd, was de Baron von pouna, die in April van het voorgaande jaar (1629), toen door het overlijden van den Graaf van oxrorp eene jaarwedde van 5000 gulden was 1630 — 1634. opengevallen, daarmede begunstigd was geworden, ор grond van zijne verwantschap met - de Prinses van Oranje en ter gemoetkoming der door hem in de dienst van den Koning van Bohemen geleden schade 1. Vooraf van zijne komst verwittigd, gaf de Keurvorst te kennen, dat het hem hoogst aangenaam zijn zou, eenen Gezant te ontvangen; maar hij maakte zwarigheid om aan том ронча een paspoort te verleenen, op grond dat deze persoon geacht moest worden in den ban, door den Keizer tegen de handlangers van FREDERIK van de Palts uitgesproken, begrepen te zijn. Nu zag понмал zelf van de zen- ding af, еп тозвквсем werd in zijne plaats benoemd. De instructie, welke hij medekreeg, was van denzelfden inhoud, als die aan Arrsema medegegeven; alleenlijk was met betrekking tot vosBERGENS zending het geval voorzien, dat de Keurvorst, gelijk men uit vroegere mededeelingen van VAN DER VEECKEN grond had te verwachten, zijne betrekking en die der Katholieke Ligue tot de Staten onder- scheiden zou van die des Keizers tot Hun Hoog Mogenden. Wilde de Keurvorst op dien grond verhoeden, dat de door °з Keizers troepen іп деп” verleden zomer gepleegde vijandelijkheden hem werden geweten, zoo zou de Gezant antwoorden, dat wij zulke onderscheidingen niet konden maken, maar genoodzaakt waren, het Rgk als één te be- schouwen, en door onze schade op de leden des-Rijks, al behoorden zij tot de Ligue, te verhalen, den Keizer tot stipte nakoming der neutraliteit te nopen. Een verdrag van onzijdigheid echter met de Ligue afzonderlijk behoefde de Gezant niet volstrekt af te snijden, mits altijd onder voorwaarde dat de Ligue ook den Keizer tot naauwgezette onderhouding der neutraliteit trachtte te bewegen. Bovendien had уоввевски in last, den Aartsbisschop, van wien men vernomen had, dat hij gezind was op den aanstaan- den Keurvorstendag de zaak van den gebannen Keurvorst van de Palts voor te staan, in dit » broederlijk en christelijk’ voornemen te versterken, en hem in het herstel van dezen Vorst het beste middel te doen erkennen om het Rijk voor het gevaar van oorlog en inmenging van buitenlandsche Mogendheden te behoeden 3. — Mocht derhalve uit de omstandigheid, dat de Staten eenen afzonderlijken Gezant naar Keulen zonden, medegegeven , gelastten de Staten dezen hunnen Resident, dien Hertog kenbaar te maken, dat zij er niet over gesticht waren, dat hij in zijne brieven aan Han Hoog Mogenden zijne titels boven aan stelde, als behelsden zij de beschikking van cen gebiedend Vorst. Resol. Stat.-Gen. 27 Apr. 1630. 1 Resol. Stat.-Gen. 11 April, 1629. 2 Resol. Stat.-Gen. 2 Jan.; 5, 7 Febr. 1630. artsema, I, Ы. 953. 3 Art. 21—27 van de Instr. bij мтввма, Ы. 954, 955. 59% VOSBERGEN wordt tot den Keurvorst van Keulen gezonden, 1630-- 1634. Zijue conferen- ties aldaar. 468 ALGEMEENE GESCHIEDENIS het vermoeden afgeleid kunnen worden, dat zij, als het hun te stade kwam, ook gezind zouden zijn door aansluiting aan de Ligue de verdeeldheid in het Rijk te voeden, de last aan hunnen Afgevaardigde gegeven, getuigde geenszins van zulk een opzet. Bij de eerste audienlie, die wel anderhalf uur duurde, gaf de Keurvorst op het ver- toog, door vosBERGEN volgens zijnen last gehouden, eene merkwaardige rede ten ant- woord. Hij riep God en al wie de waarheid lief had, tot getuigen, dat hij gedurende zijn dertigjarig bewind geene oorzaak gegeven had tot overtreding der onzijdigheid. Grooter bewijs van de waarachtigheid van dit beweren kon hij niet geven, dan dit, dat de Ligue zich stil gehouden had, hoewel zij, gedurende het beleg van den Bosch, sterk was aangezet om met de Spanjaarden tegen ons mede te werken: nog bleef men meer dan ooit daarop aandringen, en gingen de Staten voort, de onzijdigheid niet te tellen, dan zou haar eindelijk het geduld vergaan, еп met onze vijanden zou 20 ge- meene zaak moeten maken. Wat de troepen des Keizers aanging, Zijner Majesteit stond het vrij de Spanjaarden bij te staan, gelijk Frankrijk en Engeland het ons deden. En thans had men de gegrondste grieven legen de Staten: of was het te dulden, dat zij de eene stad na de andere innamen en Graaf ууплем van nassau als Goeverneur in de bovenkwartieren lieten optreden, aan het hoofd van troepen, met welke hij nog dieper in het Rijk scheen te willen dringen, om zoo doende, gelijk men vermoedde dat zijn doel was, den Keurvorst van de Palts in zijne landen te herstellen. Wat de Spanjaards zich met het post vatten.op °з Rijks bodem veroorloofd hadden, hetgeen trouwens het Rijk en de Ligue genoeg gewraakt hadden, was daarmede niet te ver- gelijken. Ten gevolge van dit alles zou de Keizer, verontwaardigd, eindelijk hel geheele Rijk tegen hen in de wapenen weten te brengen. Dit moesten Hun Hoog Mogenden bedenken, te meer daar zelfs velen hunner beste vrienden niet gaarne za- gen, dat eene Republiek zich zoo veel aanmatigde. Daarom zou het voor ons het raad- zaamste zijn het aangeboden bestand aan te nemen. — Bij eene eerste conferentie bleek onzen Gezant nader, dat men van de zijde der Ligue vooral daarom achterdocht tegen de inkwartiering van de troepen van Graaf wiLLem opgevat bad, omdat er een paar Zweedsche regimenten onder waren, die men licht in de dienst van Zweden kon laten overgaan. Ging daarbij, gelijk het gerucht liep, ook de Overste van скит te Soest in Zweedsche dienst over, zoo zou de Koning van dat Rijk een leger in het hart van Duitschland gereed vinden, en » де strik ware alreede gereed”, dien hij slechts » over het hoofd van Zijne Hoogheid (van Keulen) en van de Bisschoppen van Mainz en Trier zou hebben te werpen.” Op zulk eene voorstelling der zaak paste de vraag, of zoo iets door den Keizer еп het Rijk kon geduld worden. — Ор de klachten wegens den overlast, dien men op ’s Keurvorsten bodem van onze soldaten leed, beloofde vos- BERGEN de meest mogelijke waarborgen, dat de schuldigen voorbeeldig zouden gestrafl worden. Alleenlijk kon hij niet toegeven, dat de overtredingen onzer soldaten gerecht DES VADERLANDS. 469 en getuchtigd zouden worden door de Vorsten, op wier bodem zij gepleegd waren: dit toch zou eene al te partijdige rechtspraak opleveren 1; en wat de plannen betrof, die met de inkwartiering van Graaf wittems troepen verbonden geacht werden, hij ver- klaarde ze voor verdicht door de vijanden van onzen Staat: de beide bedoelde regi- menten (dat van FERENz en van ROUSSEL), voegde hij er bij, waren nooit in Zweedsche dienst geweest, en wanneer het waar was dat geheel Duitschland zich tegen. ons wa- pende, zoo was het niet vreemd, dat wij ons van de toegangen tot ons Land verzeker- den, totdat wij betere waarborgen der eerbiediging van de onzijdigheid zouden beko- men hebben: hadden wij deze, en ruimden dan ook de Spaanschen ’s Rijks bodem, zoo zou niets onze troepen daar terughouden. Maar beweerde de Aartsbisschop onzijdig te kunnen blijven bij het gebeurde, en wilde hij de overrompeling van ons grondge- bied, die men den vorigen zomer beleefd had, dáârmede vergoelijken, dat men den Aartshertog van Oostenrijk niet beletten kon, den Vorsten van zijn Huis in de Neder- landen te hulp te komen, zoo moest onze Gezant daarop antwoorden, dat Бра еп de onzijdige leden des Rijks aan de troepen van den Aartshertog ten dien einde den door- tocht over hunnen bodem vergunden, zij, aangezien wij den Vorst van Oostenrijk niet in zijn eigen land konden gaan opzoeken, niet kwalijk konden nemen, dat wij om die troepen »van onzen hals te weren, niet met gebonden handen bleven zitten om af te wachten, totdat 2) op hun gemak onze grenzen kwamen overschrijden.” De Aartsbisschop, dus besloot hij, mocht bedenken, of het voor hem, op de aanhechting van wiens landen aan de nabij gelegen bezittingen van den Koning van Spanje reeds ten tijde van Keizer кант, plan was geweest, geraden was, door zulke inschikkelijk- heden de macht van het Huis van Oostenrijk nog te vergrooten. 