VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
y DOOR GRIEKENLAND EN ASIE. Isr s» gen. Met medelyden echter zag ik neder. op ARSA- „» Mes Wysbegeerte, die, met volle teugen uit den be» s» ker der wellust zwelgende , zyne zintuigen. hadt s tomp gemaakt , en wiens genoegens vergald werden s door het fmaaklooze daar mede vermengd, en door „ de zelfverveeling ‚die. hem kwelde,” pee» Deeze fchets van eenen Epicuristifchen Wysgeer en Wysgeerinne heeft ons in ’t geheel wel bevallen; de tusfchengevlogte aanmerking is juist, en het gevolg van zulk een leeven treffend. — PHANOR, de wellustige PHA- NOR, doet hier eene edele daad, met eene Schoonheid, hem als in zyne magt gefteld, niet te misbruiken, maar door eene geldgifte tot het aangaan eens Huwelyks ge- fchikt te maaken, Om dit te doen, hadt hy een ganfchen dag befteed; een dag, dien hy verklaart „niet te wil- „ len verruilen voor den fchitterendften en gelukkigften » dag van zyn geheele leeven, noch voor de gunstbe- „ wyzen van ATossA. Myne beurs is wel geledigd 5 „maar myn hart is vol.” ANTENOR wenschte zyn Vriend en Reisgenoot geluk met de goede daad, door hem geoefend „en met de vreugde , die ‘er. hem voor ` beloonde, k j i r nn Regtmaatig is de Aantekening, door den ertaaler aan den voet der bladzyde geplaatst.: Hartlyk wen- fchen wy PHANOR mede geluk met de volbrenging s Van die deugdzaam bedryf, meer dan met alle zyne ss liefdegevalletjes ; maar ook tevens is het.onze vuu- rigfte wensch , dat de lezer hier by langer, dan by » de laat{ten, moge ftilftaan, en ’er meer door getrof? s fen worden; ja dat het hem tot een tegengift zy tee » gen de verleidingen der ondeugd, waar toe: Wy PHA » Nor meermaalen vervallen zien. Dat de deugd ons » fteeds bekoore, daar zy de zaligfte genoegens ten ges » volge heeft; dat de ondeugd ons fteeds, afichrikke 4 win heur verleidelykst kwaad zelfs: dewyl heure » Vermaaken onze ziel- niet verzadigen kunnen, en-2y s 3 Vroeg of laat, bittere vruchten draagt! Voor het ov@e n tige verhaalt. men foortgelyke daad van. Te Sardes gekomen , geraaken zy in kennis by den Wys- geer ARISTIDES, den Grootvader van twee Meisjes, op eene van welke PHANoR verlieft.. Dit verblyf, met Verhaal des Leevens van ARrIsTIDES en Vveelvuldi totgevallen vermengd, loopt van ‘het IX tot het X Hoofdftuk deezes Boekdeels; en mogen deeze, in veele opzigten, belangryk genaamd worden. Pranonr’s liefde tot een dier Kleindogteren, hoewel met veele hirderen- de tusfchenvallen, loopt in ’t einde gelukkig af. ‚De Reizigers komen te Athene weder, bezoeken hun- ne. oude kennisfen , en geeven te deezer gelegenhe verflag van de Atheners; doen ons, onder anderen, RATES , TIMON den Menfchenhaater , ARISTOTELES: THEOPHRASTUS en den Dichter PINDARUS kennen. ANTENOR’s voorflag , om met LASTHENIA , die val den aanvang deezes Werks geene geringe rol fpeeldes te trouwen, werd afgeflaagen. Hy trekt met PHANOR na Sardes, waar de laatfte de Dogter van ARISTIDES - | trouwt s =- Pa? ao ere DOOR GRIEKENLAND EN ASIE. 158 trouwt, nevens deezen en diens huisgezin te Theben komt. Hier flerft ARISTIDES; en ANTENOR huwt met de fchoone TeLIssILLA. Te deezer gelegenheid deelt hy deeze les der ondervinding mede: ,, Ik gevoelde „ thans meer dan ooit, dat, ondanks het ftelzel der Zpi- s» curisen, het geluk meer in de gewaarwordingen van „de ziel en de werkzaamheden van den geest, dan in „de zinlykheid en het genot der zinnen beftaat. De „ Zinlyke vermaaken kunnen, uit hoofde van de zwak- „heid onzer zintuigen, flechts eenige oogenblikken ' „ duuren > wanneer zy niet naar onze zwakheid afge- „ meeten zyn, matten zy het fterkfte gen af, verwoes. „ten het lichaam , en zyn de oorzaak van veele zieke „ten en den dood, De vermaäken van het verftand sen hart zyn woor alle tyden en uuren berekend; zy » volgen ons overal, op het land en in de ftad, in het » er der wereld en in de eenzaamheid, terwyl zy een » helderen glans over alle de byzondere Sha Sl van » ons leven verfpreiden , onze jeugd , manlyke jaaren » €n gryzen ouderdom tévens vercierende’” De dood van LASTRENIA , die tot haaren hoogen ouderdom innelyk bleef, en-op °t einde haare Staat- zen gevoelens , tegen eene volffrekte Volksregeering aangekant , uitboezemt, fluit een Werk, waarvan wy, in onze Aankundigingen, genot pezegd hebben, om het op den rechten prys te doen en. De gedenkwaardige Gefprekken van SOCRATES, (over d, de Voorzienigheid, het Geluk, de Deugd, de Volksregtering „ en andere onderwerpen ») door XENO- PHON, kerko Afdeeling.) Te Haarlem, by A. Loos- jes, Pz., 1800. In gr. 8vo. 196 bl. Er overzetting uit het Grieksch; dit bevalt ons: onze Dames mogen ook wel eens kennis maken met o Grickfche menfchen, en wy durven haar dit oude Griek- fche boek veel geruster aanbevelen dan de oude Griekfche dragt. Voor onze Jongelingen is dit ook een zeer aangenaam gefchenk; velen hebben gene ge- leerde opvoeding , en zelfs van dezulken, die dit voor- recht genieten, is het dikwils maar al te waar : Greca non leguntur. Mogt deze overzeting nu dit goeds ook LETT, IOI, NO. 4 | ftiche kad 154 | KENOPHON ftichten , dat men zich wat meerder moeite getroostede voor de meesterftukken der Ouden, zonder. welkers vlytige beöefening toch alle goede fmaak voorzeker woet verloren gaan. Voor het overige, de namen van SOCRATES €N XENOPHON zyn in waarheid reeds aanbe- veling genoeg; XENOPHON is een uitmuntend Schry- ver, en de altyd gedenkwaardige dierbare man, dien hy ons nader kennen doet, wordt ons door zyne telkens , en als °t ware op iedere bladzyde , al meer belangryk. De lezer ziet in hem den waren wysgeer en den groten man ‚ bewondert het diepe doorzicht en de zuivere denkbeelden van dezen Heiden, wordt gedu. rig- door den trant van sOCRATES en de naturelyke eenvouwigheid zowel als de onwederftaanbare kracht zyner, bewyzen wepgellee t; en ook dan, wanneer h ziet, dat de verlichte Christen- Wysgeer meer toc weet , voelt hy, dat hy by dezen. groten man nog veel ` ten achteren is, en nog veel van hem leren kan. ‚Men oordele over de waarde dezer vertaling, uit het volgende, dat wy tot ene proeve affchryven 5 Ct is het flot van het eerfte boek; de drie eerfte boeken worden ops in dit eerfte Deel , of eerfte Afdeeling , zo als de tytel zegt, geleverd.) Zien wy nu of SOCRATES, terwyl hy zyne leer- lingen van de ydelheid afleidde, hen ’er niet toe bragt, om de deugd te beöeffenen. Een braaf man te zyn, zei hy altyd, en niet te zoeken om het te fchynen, dat is de waare weg tot eer. Zie hier hoe hy deeze waar- s> Onderftellen wy, zei hy, een man, die naauwlyks op de fluit kan fpeelen, en die doorgaan wil voor ie- mand, die een groot talent daar toe bezit: en verbeel- den wy ons nu eens, wat hy best zal dienen te doen, om deezen roem te overweldigen. Terftond zal hy de rootfte Mufikanten moeten navolgen in alles „wat het uitwendige van hunne kunst betreft. Zy hebben heer- lyke \fpeeltuigen, zy houden een grooten ftoet van knegts in hun gevolg ; by zal piet in gebreke blyven hen hierin na te volgen : meenigvuldige bewonderaars verheffen hunne. talenten ; hy zal zich dus een groot aantal pogchers aanfchaften. Dit is alles nog niet ; in- dien hy zich niet belagchelyk wil maaken, en van be- drog overtuigd worden, zal hy moeten zorgen , raed | | hy GESPREKKEN VAN SOCRATES. 155 - hy nooit op de fluit Speelt, Zie daar dan een man, die groote uitgaven doet, die niets wint, en die zynen pas gaat verliezen. Moet men niet toeftemmen’, dat | by dak leeft, en dat hy niets dan befpotting waar- ig is A Verbeelden wy ons nog een man, die voor een goed krygsbevelhebber wil gaan , voor een bedree- ven uurman , en die noch de zee, noch het beroep der wapenen kent : en a wy ons voor den geest, wat zyn lot zal zyn. Zo hy anderen niet kan over- reeden van het talent, dat hy niet bezit, is hy onge- lukkig; zo hy hen overreedt, is hy nog veel ongeluk- kiger. wyze zynen post neder te leggen. » SOCRATES toonde door deeze voorbeelden, hoe ge: vaarlyk het is een valfchen tooy te maaken van ryk« dommen, kragt en moed. Men verkrygt door dit mid- del posten, die men niet vervullen ` kan; men- ftelt zyn geheele onbekwaamheid in het helderfte daglicht „ En men maakt zich alle infchikkelykheid onwaardig. » Hý ‘heette zoo zeer geen bedrieger dien kleinen gtauwdief, die de menfchen bedriegt, door hun een weinig gelds of eenige goederen uit den zak te klop- pen ; als wel dien fchynbaar grooten man, zonder ver- dienfte, die zynen medemenfchen. een groot denkbeeld. van hem geeft, en hen doet gelooven, dat hy be- kwaam is‚om den Staat te beftieren, Het kwam my Voor, dat zulke gefprekken wel deeglyk gefchikt waren om zyne leerlingen van de ydelheid te geneezen.” …— Het komt ons voor, dat deze en foortgelyke onder- htingen ook nog in onzen tyd en in ons land nut kunnen doen; en wy wenfchen onze Landgenoten ge- luk met ene zo uitmuntende Overzetting van zulk een uitmuntend Werk, oi / Ma Het 156 A. $. MEISZNER, EPAMINONDAS. Het Leeven van EPAMINONDAS , door A. G. MEISZNER - Ife Stuk. Te Haarlem, by A. Loosjes, P2., 180 In 8v0. 104 bh. Jet leven van een groot Man , door een uitmuntend Schryver , die de oude ‚Gefchiedfchryvers vlytig heeft geraadpleegd ; dus behoeven wy niet te zeggen, dat dit Werkje zeer belangryk en uitnemend wel ge- fchreven is. Het heeft ook enen zeer bekwamen Ver- taler aangetroffen, Vooraf gaat zo veel van de gefchies denis van Theben, als tot recht verftand van die van des zen Held verëischt wordt. Dit eerfte Stukje loopt Slechts tot aan den terugtocht van CLEOMBROTUS naar Laconien. Wy verlangen naar het vervolg, hetgeen fpoedig beloofd wordt. | Eeuwfeest by den aanvang der Negentiende Eegw. Zinnehel dige Voorftelling , door Mr. J. kinken. Te Amfterdam, bj A. Mars, 1801. {n 8vo. 54 bh , e Menschheid, op het einde van de Agttiènde Eeuw, D daor de hevige driften van het hart vervolgd, door d Reden tot de kennis van haare beftemming gebragt, en dan- gefpoord, om zoo wel haare zinnelyke als zedelyke vol komenheid geduurig nader te komen, door de Deugd be- fchermd, en door de Schoonheid verrukt, deelnemende in het „Feest, 't welk de Schoone Kunften ter haarer eer, by de verfchyning der Negentiende Eeuw , vierden, is het onder werp , het welk de Dichter ginken, volgens zyne korte Voortede , voor dit Stukjen geplaatst , tot dat einde verkoos. Meesterlyk beeft hy aan dat oogmerk voldaan, hebbende niet alleen de Menschheid , de Reden, de Deupd , de On deugd, de Verbeelding , de Gefchiedenis , het Gelieugen , de Genius van de „gtsiende Eeuw, de Priester van den Tyd , AroLLO, benevens de Genietjens, verbeeldende de Eigenliefde, de Roemzucht en de Nayver , alsmede een aantal Priesters van verfchillende Godsdienften, en eene menigte menfchen van allerlege Natiën , zo fpreekende als zingende ten tooneelt gevoerd ; maar zelfs femmen uit den afgrond, en uit & oogte, benevens die van Vrees en Hoop, doen hooren; ter! by verder een aantal Zwygende perfonzdien , als mars en sti LONa, de Toorn, Haat, Afgunst, de Furien, de Eeuwen , & Jaar en end enen en Kben hs a o YT. KINKER, EEUWEEEST, t57 Faargeiydin, de vier Schoone Kunflen, het Beeld der Schoon- heid deor aroLLO bezield, de Genius van Amjierdam, HERS CULES , KirruNus en vier Tritons, mede aan zyn ondere werp heeft dienstbaar gemaakt, en dezelve meest allen, in, gepaste dans(en, het Tooneel heeft doen betreden, Men zoude zekerlyk verfcheidene aanmerkingen op eènige laatfen van dit Zinnefpel kunnen maaken; zo als men reeds. y de herhaalde vertooningen gedaan heeft; dan deeze kun- ‚nen het Stuk, over ’t geheel genomen, niets benadeelen , en vooral niet, als men het doorgaand oogmerk van deñ Dichter in aanmerking „neemt. Immers moet elk dicht{luk, en vooral zulk eene uitgebreide zinnebeeldige vaorftelling , vit bet oogpunt befchouwd worden, dat de Dichter zich heeft voorgefleld en zo duidelyk aangewezen ; nadien men hetzelve ânderszins, even als een Schildery , uit een ver- keerd daglicht zoude kunnen befchouwen, En men doet dit wezenlyk , wanneer men den Godsdienst meer werkzaam in dit Spel wil zien, daar de Dichter eigenlyk de Reden tot zyne voornaamfie werkíter. heeft gekozen. Het is bierom y dat wy zelfs de dikmaals en zeer fterk toegejuichte ver- fen, bl, 15, | Want grootheid, deugd en ware Godsdienst Zal onveränderiyk befiaan frydig vinden met den aanleg van het geheele Stuk; kuns nende dezelve niet anders aangemerkt worden , dan als eea enkelen fchildwagt, die op eens anders grondgebied geplaatst is. Men zou 'er, of den Godsdienst geheel ingebragt moe- ten hebben , —= het :geen men echtér , om andere rede nen, zoude moeten afkeuren, —— of. men zou ‘er geheel van hebben moeten zwygen. De Deugd, een waardig, afttam- meling van den Godsdienst, bekleedt toch in dit Zinnefpel deszelfs plaatfe. j Men heeft dit Eeuwfeest vyftien maalen agter elkander: n, op den Amfterdamfchen Schouwburg, in al deszelfs luis- ter vertoond ; zynde de Muzyk, door den kundigen Orcheste meester BARTHOLOMEUS RULOFFS , daar toe verväardigd , overe eenkomftig met de zangen van den Dichter, KINKER. en en En De Orkaan, op den negenden November 18co. Lierzang, door Mr. M. C VAN HALL, Tweede Druk. Te Amfierdam, by J. ten Brink, Gerritsz., 1801. Zn gr. 8vo. 18 bl.. nder de rampen, welken het einde der voorgaande Eeuwe getroffen hebben , was ook de geweldige Storm van den negenden vaa …Slagtmaand eraa ‚ wiens verwoeninga 3 gp r. 4 | k 1s8 M.C. VAN HALL, DE ORKÁAS, de Vaderlandfche Dichter van naL zeer kragtig ín dit Dicht- ftuk voordraagt. De dood van PIETER KANTELAAR En JORAN: NA ELISABETH VAN DEN BROEKE, Welke, op den avond van dien dág , door een omvallenden fchoorfteen verplet wier: den , geeft ‘hem aanleiding om dit Vers aan zynen Vriend PIETER VAN: DEN BROEKE Op te draagetn; terwyl hy dat fmar- telyk geval op volgende wyze bezingt: | Hoe kort flechts duurde uw heil , nu zalige Echtelingen ! _ Verderf zag uw verbond, met nydige oogen, aans De deugd, de liefde en hoop uw’ blyden etht omringen; -Op uwen effen weg het fchoonst gebloemte flaan; En *t zwoer vergramd: „dit paar zal in dit uur vergaan.” Nu'flaat de Orkaan , op nieuw met dubbie kracht , aan `t brullen! Gelieven | mogt dit won uw hart met angst vervullen, U 't noodlot doen ontgaan dat u als offers- beidt ! Gy aarzelt «..°t is vergeefs … 'k zie u den fchrík verwinnen; De liefde dryft u heen , naar die u teder Minnen: Ț / ~ Terugg’t rampzalig paart -gy syt op 't-wreedst misleidt Zy gaan: firaks zie °k hun wang verbleeken; Vertwyfling houdt hunn' voet geboeid 3 Te laat! hoe nu den ramp ontweeken, Terwyl de orkaan nog feller loeit? Te laat! hy teistert gevels , daken. Daar barst en flort , met yslyk kraken, Een logge ffeenklomp gonzend neér. Hy treft .... Ó God! wil u erbarmen! ` : Wat gil! God! ... ín elkanders armen Verpletterd ..., °k heb:geen woorden mebr I ‚ Onze wensch is3 dat hy, die uit rampen zulke fchoose denkbeelden kan trekken , dikmaals in de gelegenheid moge stede ‚ om zyne Leezers mèt blyder onderwerpen bezig te ouden. è Zak-bibliotheek van Vernuft en Smaak, Iide Deel, Ma Plaaten. Te Amflerdam, by Je Allart. dn zamo, 272 bl. nder de Werkjens van Smaak, die, behalven tot genoeg lyk tydverdryf, tevens ten nutte beftemd zyn, blyft deze zoogenoemde Zakbibliotheek by voortduuring haare waarde be houden. Dit derde Deeltje bevat vier Stukjens. Het is ecn Treurfpel, naar- het Engelsch, ten opfchrift voerende: ‘Clementina, of de gevolgen eener heimlyke Echtverbindrenis. ' ‘welk ia tenen fchoonen ftyl gefchteeven, en met belange UAK-BIMLIOTHERE VAN VERNUFT EN SMAAK, 159 , EharaBertrekken,zoo Wel als gevoelwekkende tafereelén, doors Weeven is, = Het tweede Stukje is eene Vertelling, naat het Fransch van D'ARRAUD , tot opfchrift hebbende: De Na+ tuur herneemt haare rechten. Daar wy; by de aankondiging der twee voorige Deeltjens (*), nog niets uit dit Werkje heb. ben overgenomen, zullen wy dit leerryk verhaal aan onze Le. zeren kortlyk mededeelen, en het flot daarvan, uit het Werkje zelve, ter proeve affchryven. Twee Echtgenooten , Daligni en Margaretha , verheugen gich, ondenks alle de rampen , die hun buiten eige fchuld (effen, in het bezit eener lieve vyftienjaarige Dochter Jus. tine, Melincourt, die reeds, doot zyne zucht tot wellust, in een aantal huisgezinnen de (mart en onëer verfpreid had, zoekt, door aanbieding van hulp en onderftand aan Daligny , zjne laaghartige oogmerken met dit meisje te bereiken; doch Daligny ontmaskert hem , ingelicht door eenen brief, dien Melincourt aan Justine had doen toekomen. Nu laat de fooodaart, door eenên onbekenden, aan den behoeftigen Da. kigny 25000 kroonen aanbieden; doch ook. dit wordt door hem, op eene waardige wyze , van de hand geweezen; — vervolgends trachten vier gemaskerde perfoonen Justind, ter- Wyl zy met haare ouders naar buiten rydt, te fchaaken; dan, de moedige Vader ontrukt haar weder aan de handen haarer VerVOerers ; =. eindelyk laat Melincourt , door zekeren brtaven Geestlyken , aan Daligny vergiffenis, en de hand van Justine vraagen , en werpt zich, ten gelyken tyd, zelf voor de voeten van haaren Vader neder , belooft Justine alzins Waardig te zullen beminnen. Daligny zwicht voor alle deze zanvraagen en beloften , en Justine wordt met Melincourt wettiglyk ver&enigd; dan „daar de laatstgenoemde reeds alle ze- denlyte grondbeginfelen fints lang met voeten getreeden hadt, en niets dan der ftemme des wellusts gehoor gaf, kon zyne Hefde niets anders dan zucht tot dierlyk genot zyn , En daar zich hier by trotschheid paarde, vergeet hy weldra zynen one mien Schoon-Vader en Moeder, en weet zelfs zyne tgenoote tot een gelyk gedrag te verleiden ; zoodat, deze tevens haare kinderpligten vergeetende , Daligny met zyne Vrouw op nieuw aan de rampzaligfte behoefte wordt bloot- geteld, De jonge Echtelingen vertrekken weldra naar America , en nu zien zich de ouders van Justine geheel verlaaten, de- wyl het aandenken aan hun ook geheel uit het hart hunner was verbannen. Mevrouw Melincourt brengt een meisje ter waereld ; en naadat Melincourt , geduurende den tyd tan vyitien jaaren, groote (chatten vergaderd hadt, npea by (*) Zie onze Alg. Vaderd, Letteroef. voer 1793, bl, 142, en voor 99, bl, 134e Ben i À p i M 4 6e ZAK-BIBLIOTHERK VAN VAENUFT EN SMAAK: met zyne Echtgenoote de terugreize naar Frankryk aan , koopt aar een aanzienlyk Landgoed, maeckt dit tot een Marquifaat „en verandert zynen naam in dien van Villemeui/, Eindelyk over- lydt hy, en laat zyne Weduwe onnoemlyke {chatten naa. Des ze buwlykt haare Dochter uit aan den Graave van Bermont, en verandert daardoor van woonplaats. Zy ziet zich fpoedig door haare Dochter even zoo ondankbaar en flecht behande- Jen, als zy hare ongelukkige ouders behandeld hadt; en dit brengt Mevrouw Pillemeuil tot inkeer. =——~ ‚‚ Helaas, Mevrouw! myne hooge jaaren , de noode » druft .... maar nog meer het hartzeer …. het hartzeer … » nooit heb ik my kunnen troosten ....” Dit laatfte woord, als ook de toon en de ftem, waarmede hetzelve uitgefpros ken werd, verdubbelde de ontroering van Mevrouw Willemeuil, =_ Gy hebt hartzeer: ô myn goede vrouw! wie heeft » dat niet? wiens ziel is niet door hartzeer vergiftigd? — ə» ik zal alles doen om uw verdriet te verminderen .... om s» ten minften dit folterende hartzeer te verzachten maak ftaat op my.” » Ach! Mevrouw! hoe veel ben ik u s», verfchuldigd! waarom vond ik tot hier toe zoo weinig bar- » ten, die het uwe gelyk waren? — indien myne Dochter...” »» Gy hebt dan eene Dochter?” — „ fa, Mevrouw! en s, haare ongevoeligheid heeft haar’ vader van fmart doen fter- s ven zy heeft ons verlaaten, en ik heb het ongeluk » van myn’ man te overleeven, en myne armoede van plaats s, tot plaats mede te fleepen; ik ben hier gekomen ... om „‚ hier te fterven ....” … Hoe! uwe Dochter heeft u beiden s, verlaaten 2” » Zy heeft zelfs niet eens onderzocht of ie wy nog leefden == helaas! ... zy is my echter nog âl- ‚ tyd dierbaar mm ik kan haar beeldtenis niet uit myn hart » ruk- w X BAK-BIBLIOTHRBEK VAN VERNUFT EN SMAAR, Ir "3 rukken” —- By deze laatfte woorden ligt de ongeluk- kige het hoofd op — welk een tafereel! De Marquifin valt -ploisling an den boezem van deze arme vrouw, en roept , “met een fchellen kreet,uit: „Myne moeder! … fa, myne moe. >. der.” Schielyk opftaande, zegt zy, met het bitterfte ge- woel, tegen den Ridder en het volk dat rondsom ftond: ps Ja, dezeis myne moeder! .. myne moeder; die bedelde ! ” me Zy werpt zich op nieuw aan het moederlyke hart, en geraakt geheel buiten haar zelve. De arme vrouw had m kracht om een enkel woord te fpreeken ; haare traanen vloeiden, en zy lag welhaast, bewegenloos, in de armen haa» yer Dochter. =… De Ridder liet haar beiden naar een huig brengen, dat digt by de kerk {tond. » De Marquifin opent het eerfte de oogen; men wilde het volk, dat rondsom haar ftond, verwyderen : „, Neen!” zegt Zy, met eene ftem door fnikken afgebroken, „ ik wenschte ‚> dat de geheele waereld getuigen ware van het geen gy ziet s» — zie daar hoe verre myne wreedheid, ja, myne woeste » wreedheid, my héeft kunnen brengen: ik heb myne moeder » in zulk eene diepe armoede kunnen laaten , dat zy verpligt s was te bedelen ..... Ach! kan ik ooit genoeg myne mis- „ daad boeten? my ooit genoeg vernederen? ===- ik heb » myn Vader den dood aangedaan!” | ‚ De Marquifin werpt zich telkens in de armen van hage re moeder , die men tracht uit haare bezwyming te doen be- komen. i ‚‚ Deze ongelukkige komt. weder tot zich zelve; zy ziet op, zy vindt Justine weder, die in haare eerfte kindsheid, als 't ware, niets dan deugd, gevoel en ouderliefde had iny geademd. Mevrouw „iljemeuil doet alles om haare misdaad te herftellen « harre moeder had, naa den dood van haaren Echigenoot, gedrongen door de diepfte armoede, haare woos ning verlaaten, en was*door een gelukkig toeval, dat eene beftuuring van de Voorzienigheid fcheen' te zyn, na zy in verfcheide Steden de menschlievendheid afgefmeekt had, ook einde:yk in de Stad gekomen , in welke-de Marqaifin woonde. „ Mevrouw Willemeuil had het geluk van haare moeder nog verfcheide jaaren te behoudèn;s ży vondt een’ waar’ vriend im den Ridder Saint Remi, en zag ook haare Dochter, welke haar in haare eerfte dwaaling was nagevo!gd, tot haar te rug komen — ep, op haare beurt, tot het zachte en aangenaae me gevoel der natuur wederkeeren.” f Het derde Stukje, getyteld: de Minister, toont, in een welopgetteld en belangryk verhaal , de wisfelvalligheid der aardiche geno-gens,' en heeft ons by de leezing insgelyks zeer wel bevallen. Het vierde Stukje, eindelyk, bevat eenige volgeestige Poa oor p) ere | > j o a TE The: nr er, bar Re S er r62 ZAK-BIELIOTHEEK VAN VERNUFT EN SMAAK, door eenige welgekozene voorbeelden , doeltreffende , beden: kingen wegens de klachten over de flegte tyden, Wy gelooven, dat dit Werkje,op zulk eene vernuftige wyze, als tot hiertoe, voortgezet wordende, wel Lezers zal aantref- fen; te meer , dewyl eene niet al te (poedig elkander opvolgen: de uitgave der Deeltjens het des te verkrygbaarer doet la, va De twee Plaatjens, by dit Deeltje geplaatst, zyn (on ges dunkens) niet zoo gelukkig uitgevallen , als by de voorge Deeltjens, i De jonge Wilde in de Maatfchappy. Naar het Fransch. II Dee. _ den. D UNNUR, by E‚-Bonte, 1809. Zn gr. 8yo. te zamen ` 346 b. S WY kunnen juist niet zeggen, dat het Nederduitsch gewaad van dezen jongen Wilden ons zeer behaagt , en zyn per- foon zelve bevalt ons ook niet zeer. By het eerite Deel belydt de Vertaler rondborftig zyne onvolkomenheid in de zuiverheid der Hollandfche taal, en belooft zich hierop met den meesten yver te zullen toeleggen. Dit klinkt reeds vreemd; want was noodzake was 'er toch , om intusfchen Vertalingen in het licht te zenden? En even vreemd is het, dat hy wil, dat men glteen tt het Voorbericht en de vier laatfte bladzyden van het twede Deel over zyne gevorderde taalkennis oordelen zal, Wat het Werk zelven betreft: een fchets van het verhaal zou te wyd uitlopen voor ons beftek, en daarom zullen wy alleen door het affchryven der Opfchriften van de dertig Afdelingen, waar uit het beftaat, enig denkbeeld van den inhoud trachten te geven, Deze Opfchriften luiden, een weinig omfchreven, dus: 1. Lord Stíingel (door fchipbreuk) op een onbekend Ei land; 2. De Dochter van Stinged (door toedoen. harer Stief: moeder) arm — (door het medelyden ener aanzienelyke vrouw) gered, en (daarna in mansklederen) vlugtende. 3. jonge Wilde wordt de voedfterling van Stingel. 4. Georgette de Dochter van Stingel) blootgefteld aan de grootfte gevi n. 5. Stiggel en zyn kweekling vertrekken naar Spanje. 6 Georgette (onbekend) in dienst van haren Vader. 7. Ger ette (aan ene Mevrouw, in 't byzyn van Coral, den jongen Sitden, als meisje) bekend; — hare liefde met den jonge Wilden. 8. Georgette in een Klooster, en hare ontmoeting ii hetzelve. 9. Georgette door haren Vader herkend. ro. Stingel, Georgette en Coral op reis naar Londen ; Coral zet. zyn: ftudie- voort, 11. De jonge Wilde ontrouw aan zyne bemin de (Georgette) 12. Wat 'er binnen het Chineesch priëel ge beurde (ongeöorloofde liefdesonderhandeling van Coral en de Kamenier. van Czorgette); mmm Singel en Georgette bep zi p ee de DE JONGE WILDE IN DE MAATSCHAPPS. 163 gich k teis 13. De jonge Wilde komt in kennis met een’ Jos an g jongling. 14. De jonge Wilde vergeet zyn plicht, en al meer buitenfporig. a5. Coral word: de minnaar wan ene vrouw naar de waereld, wordt fpeler, enz. enz. 16, Chal verliest het fonds van Stinge/ (met het fpel; doch gyn brave knecht, van alles de lucht hebbende, had zyne Se- cretaire en, en was met het Capitaal naar Stingef verwokken ;dus Coral niet betalen kan); — zyne droefheid en berouw wegens zyn ergerlyk gedrag ; —-terugkomst van Sringel en Georgette. 17. De jonge Wilde gevangen, (omdat hy den vriend, die hem tot het fpel verleid en door het fpel bedor- wen had, vermoordde) en tot den dood verwezen, (doch 4 zonderling genoeg , door enen Officier , dien Georgette had omgekocht, verlost en op de vlugt.) 18. Coral verwydert zich al meer van Londen; — zyne ontmoetingen by die gelegen- heid, 19. Het lotgeval van zynen reisgenoot Wikerfon. 20. Da jonge Wilde te Parys; — zyne onverwachte ontmoeting al- daar, (by vindt daar, naamlyk, de vorige Kamenier van Geor- gehte.) 21. De jonge Wilde tot den laagften ftand, (hy wint als Kruijer den kost.) 22. Georgette krygt te Londen aanzoek tot het peis A vlugt naar:Coral (dan, zy zien elke anderen niet ; en door haar onderzoek naar hem”komt hy ons ama je den waan, dat zyne wyanden.hem vervolgen, en peemt de vlugt.) 23. De jonge Wilde verlaat Parys , en-wordt arbeider; mmm zyne lotgevallen in die betrekking, (ongeöor« lonfde liefdehandel met de dienstmaagd van den jen die hem werk en brood gaf; hy wordt daarop weggzejragd.) 24. De jonge Wilde redt zich nog gelukkig uit de groottte gevaren. (Hy raakt onder rovers, pl zich ook voor rover uit, maar waarfchuwt en redt zekeren Baron, op wiens Kasteel. men het dien nacht gemunt bad; ondankbaar genoeg wordt hy doof den Baron zonder enige beloning weggezonden.) 25. De jonge Wilde leeft in de bosfchen der Ardennes, als in vroeger dagen op zyn Eiland; — ene ontmoeting in een Klooster, Cwaar hy ene ten hoogften onwaarfchpnelyke wyze in en uit raakt.) 26. Verfcheiden gebeurtenisfen, welke Coral verwyderen van. de bosfchen. (Honden en menfchen zien hem in zyne beesten. huid voor een beest aan «— doch gewond raakt hy. op het zelfde Kasteel, dat hy onlangs gered had:ene jonge, door. den Baron zeer mishandelde Dame, zorgde daar voor hem; doch by de onverwachte terugkomst van den Baron moet hy aan- Îtonds weg.) 27. Gemengde voorvallen. (De broeder der ftraksgemelde Dame geeft hem dienst, en zendt hem intusíchen naar Mylord Stingel met een brief.) 28. De jonge Wilde kome te Parys; —— zyne ontmoeting aldaar. ( Hy verneemt, naam- lyk » dat Georgette by een aanzienelyk Heer haren intrek heeft, «a verdenkt hare deugd.) 29. Lord Stingel hd vh och- 26 „DE JONGE WILDE IN DE MAATSCHA?PY, Dochter te Parys. 30. De jonge Wilde huwt' Georgette, (Die aanzienelyke Heer was haar Vader; meh had reeds pardon voor hem in Londen bewerkt; en de brief, dien hy aan My lord Stíngel overgaf, hield in, dat hy ook uit den dienst ont- flagen was.) Os - Hoezeer: ons fommige aanmerkingen’, met opzicht tot den gedelyken toeftand ‘des menfchen , befchouwd als in den na- tuurftaat en in de maatfchappelyke zamenleving, vry wel be- ' wallen, komt het geheel ons weinig belangryk voor; en dat te meer nog, omdat het gedrag van den jongen Wilden zeer buitenfporig is, en ons maar weinig of niets blykt van zyne verbetering : het dóet ons leed, dat de deugdzame Georgette een echtgenoot in hem erlangt, die haar zo weinig waardig is. Vele byzonderheden in het verhaal hangen zeer gedrongen za men: zo wordt, b. v. gezegd, dat -Georgette , zich in een bosch, door vermoeidheid afgemat, bevindende, achtef op een fnel voorbygaand rytuig klimt, doch niet weer afklimmen kan, als zy bevindt dat hetzelve den gemenen weg verlaat; en ech- ter komt ons dit laat{te gemakkelyker voor dan het eerfte. Vervolgends, fchoon ‘het verhaal, bl. 28, zegt, dat zy zich door mannenklederen vermomd had, komt zy in de vierde Afdeling weder, voor °t uiterlyke als meisje, voor; immers wordt door ene andere ten haren opzichte, bl, 55 , gezegd: zy flaapt, enz.; en echter is hier hiet gemeld, dat zy hare manneoklederen met een vrouwlyk gewaad verwisfcld heeft. De komst van Corak in een Nonnenklooster , in de kast van ene harp, en het geen daar verder verhaald wordt, bl. 123 van het twede Deel, is tastbaar ongerymd , en zyn reisje in de koets van den Baron, bl. 148, al mede vry zonderling. Wy konden meer zeggen, maar het gezegde zal wel genoeg zyn. De Vertaler zal zeker dit alles willen goedmaken met het Fragmentisch en Poëtisch, en den afgebroken -dichterlyken fiyl, waar van by in zyn Voorbericht voor het twede Deel mel- ding maakt; doch wy vermanen hem wel ernftig, dat hy zich toch ook een weinig toelegge op Godgeleerdheid , Wiskunde, Taalhwetenfchap, of een ander dergelyk pemisen vak, zo als by zich verkiest uit te drukken; hem verzekerende , dat zaik ag van oefening den goeden fmaak in de daad niet nade S, ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER:OEFENINGEN. Over de Goddelyke Openbaaringen , inzonderheid. over die, welke Pefus-en zyne Gezanten ontvangen ‘hebben. Door D. GEORG FRIEDRICH SEILER, Geheimen Kerke en Confifloriaalráad „Superintendent en. Hoogleeraar in de Godgeleerdheid te Christiaan - Erlangen , cnz. Uit het: Hoogduitsch vertaald , dòor JOANNES CLA* RISSB,; Predikant te Enkhuizen. Ifte Deel. Te Utrecht, by W. van Yzerworst , 1890. In. gr- 8vo. 443 bls bchalyen het Voorwerk van XXXVI bl. D: Eerw. Vertaaler van dit gewigtig Werk, dat met een volgend Deel zal- voléindigd zyn, maakt, in de Voorrede , eenig gewag van den lof en de toejui- ching , waarmede hetzelve door onderfcheidene Hoog- duitfche Recenfenten , zelfs ‘door zulken , die met den Schryver geenzins eenftemmig denken, is aangekondigd. Hy leert ons vervolgends , door het een en ander uit de Voorredenen , voor beide de Deelen geplaatst, over te fchryven „ het doel van, den beroemden SEILER nader kennen. . Het bewys van den grond des geloofs aan buitengewoone Godlyke Openbaaringen » inzonderheid aan die van Jefus en zyne Apostelen, tot te recht bren- ging van te verre verzeilde Wysgeeren , inzonderheid oder de Kantiaanen , wier beginzelen hy anders, in zommige opzichten , eenigzins toegedaan fchynt te wee- zen 3 dockr vooral ook, ter zedelyke bevestiging zyner Medechristenen , in het oud en algemeen aangenomen gevoelen; „daartoe dan, het bewys van dezen geloofs- grond, die zoo wel zedelyk, als gefchiedkuncig, 1$% te voeren, is het voornaame doel van den Schryver. En zie hier, óp hoedanige wyze hy dit heeft zoeken te bereiken: ‚… By de vraag, of ‘er waarlyk toereikende redenen voorhanden zyn , om zoodanig aan Fefus te ge- loven, dat wy Hem voor eenen buitengewoonens God- delyken „Gezant mogen houden , die buiteogewoone LETT. IOI. NO, 5 N God- 166 © 7. I GC FP. SEILER Goddelyke Openbaaringen , van eene hoogere zoort, dan andere menfchen arn apa van God verkregen hebbe? komr- het wikreerst op” de mogelykheid van zulke Oper baaripgen aan. Over deze moet de W ysgeerte oorde len. En daarom worden , in de Eerfte Afdeeling va Het Eerfle. Decl, de Beginzelen der Wysgeeren overwe Ben, welke door ‘hen, in de Kritiek der Openbaaring, gebruikt zyn; en eene Theorie van daadelyk aanwezige Goddelyke Openbaaringen voorgetteld, ten deele, op -die beginzelen gebouwd , maar in eenen, meer alge- meen. verftaanbaaren ftyl voorgedragen.” ‚ Vooraf gaat een ‘onderzoek naar de betrekking der Re- de op de Godlyke Openbaaring in °t algemeen; vervol- gends wordt náder gehandeld , eerst over de algemeene openbaaringen van God aan de menfchen, zoo door der- zelver eigne zedelyk vrye natuur, als door de ftoffe- lyke zinnelyke wereld ; daarna over de byzondere bui- tengewoone Godlyke openbaaringen, waarvan men hct waare denkbeeld alleen uit den Bybel moet ontleenen, Derzelver weezenlyke en zedelyke mogelykheid betoogd, en daartegen ingebragte bedenkingen wederlegd hebber. de, tracht de Hoogleeraar nader te bepaalen , hoedanig de inhoud. van Godlyke Openbaaringen zyn kan. Hy toont aan „dat het van allen grond ontbloot is, te te. weeren, dat algemeene, befchouwelyke en beoefenende waarheid de ftoffen der Godlyke openbaaringen zouden moeten uitmaaken.’ Het zyn veeleer byzondere kundig: heden van zulke waarheden, ‘als ket menfchelyk vers ftand niet kon uitdenken, b. v. Godlyke raadsbefluiten; beloften; bedreigingen; verordeningen van zekere per- foonen. tot zekere verrichtingen, of tot zekere lotge vallen ; bepaaling van tyd, plaats, toeftand van ons tockomftig beftaan; verklaaring, dat God ons „ter gun: fte van zekeren Perfoon, veel goeds. bewyzen wil. alle deze byzondere Openbaaringen wordt de algemeen: inhoud van den Godsdienst, God Vryheid, Onflerfijk herd, enz. verzinnelykt. Deze Theorie wordt nu ver geleeken met die, welke de Wysgeeren van onzen tyd inzonderheid richTe, en-de cngenoemde Schryver det Krisifche Theorie der Offenbarung, voorgefteld hebben. De bedenkingen, welke „ door eene onjuiste toepas van wysgeerige beginzelen, tegen. de waare, Godlyké openbaaring zyn ingebragt, worden opgelost. Hierby Worden vraagen en bedenkingen befchouwd: b. v. nt OVER DE GODDEEYKE OPENBAARINGEN. %67 eene Openbaaring Verborgenheden behelzen? Kan zy nieuwe zedelyke voorfchriften geeven? Kan zy wille- keurige geboden behelzen? Daarop volgt nog cene aan- wy zing van het onderfcheid tusfchen de Godlyke Ingee- ving en tasfchen de buitengewoone Godlyke Openbaa- ring, alsmede van de kenmerken eener buitergewoone en byzondere Godiyke Openbaaring, De daadelyke aanweezigheid van buitengewoone God- lyke openbaaringen berust op Gefchiedkundig zedelyke gronden. De ontwikkeling van zoodanige gronden is het onderwerp der tweede Afdeeling. De Hoogleeraar be- wyst onwederfpreekelyk „ dat ‘er geen ongewyd Schryver is, uit het tydperk van Augustus tot op Antoninus, die voor authentie zoo veele en fterke La heeft, als de Schriften van het Nieuwe Verbond. Hy toetst vervol- nds de echtheid derzelven, met naauwkeurige ftreng- eid, am de grondbeginzelen der oordeelkunde, en ruimt eindelyk de gewigtigfte tegenwerpingen tegen deze Gee. Joofsgronden uit den weg. Men weet niet eens, zegt men, uit welke bronnen de Schryvers der Euangelien gefchept hebben. De Schryver is van oordeel , dat het Hebreeuwsch Euangelie van Mattheus, hoogstwaarfchya- lyk, de grondflag , of de eerfte bron, van meer end ~ ren, inzonderheid van dat van Marcus, geweest is. An- dere bedenkingen , over de menigte der Wondergefchie. denisfen, in deze Schriften vermeld, over de- twyfeling aan de echtheid: van verfcheiden derzelven, in de-cerfte Eeuwen, over inlasfchingen en verkeerde leezingen 4 enz. worden vooral met oordeelkundige oplettendheid vverwoogen, en op vaste gronden dit befluit opgemaakt: De Schriften der Euangelisten en Apostelen , gelyk wy dezelven tegenwoordig nog hebben, zyn, over het geheel men, echt en oriverdotven tot op onze tyden geko» men; en zy behelzen het geen Jefus en de Apostelen geleerd “hebben, nadien de. Euangelisten en Gezanten van Jefus geloof waardi ge getuigen zyn. - Het geen de Schriften van sEiLER, al zyn het ook eigenlyk gezegde ‘Twistfchriften , doorgaans zoo zeer ter leezing aanpryst, is ook op dit Boek, in vollen nadruk į toepasfelyk. “ Liefderyker, dan sEILER gewoon is, kan over verfchillend denkenden, al raakt het onderfcheid van gevoelens zelfs de aangelegenfte leerpunten, voorzeke£ wiet geöordeeld worden. Na. i s -De 368 | E. KIST De Hoofd-inhoud van de Zedenleer des Christendoms. l eenige Leerredenen over de elf eerfle Wacrfen van k eerfte Hoofdftuk van den tweeden Brief van Petru Door EWALDUS KIST, Predikant te Dordrecht, Id Deel. Te Dordrecht , by A. Blusfé en Zoon, 1809, In gr. 8vo. 305 bl. Ove het eerfte Deel dezer Leerredenen, waarin, vol- gends den titel, de hoofdinhoud van de Zedeleer des Christendoms wordt behandeld, hebben wy ons oordeel vrymoedig gezegd (*), en te kennen gegeeven, dat, hoezeer deze Leerredenen , op zich zelven befchouwd, haare verdienften hebben, en veel voortreffelyks in zich behelzen, echter het plan, om , naar aanleiding van de ‚ eerfte elf Verfen van het eerfte Hoofdftuk van den ‚ tweeden Brief van Petrus , den ‘hoofdinhoud van de Ze. deleer des Christendoms te behandelen , en wel, zoo als dit in deze Leerredenen uitgevoerd is, ons over °t geheel niet grootelyks is bevallen. Dit tweede Deel behelst nog zes Leerredenen, waar- in , op foortgelyken trant, als in de voorgaanden, eerst de letterlyke zin van vs. 7—rr verklaard, en vervol- gends onderfcheidentlyk gehandeld wordt over de god- zaligheid, de broederiyke liefde, en de liefde jegens allen; over eenige drangredenen tot Christelyke deugd; over den plicht, om onze roeping en verkiezing vast te maaken, en over -de rappen in de hemelfche heerlyk- heid, ii brb naar de vorderingen eenes Christers hier op aarde. Hierby zyn nog vier anderen gevoegd over Pf. CXII: y, De Godsdienst maakt reeds in dit deeven gelukkig. 1 Sam. III: 12—14, voor Ouders. Jet. UI: 4, voor jonge lieden. 1 Cor. I: 25, over de kracht van. de verachte Leer des Kruifes boven de ftelfels van ù wyzen dezer wereld. | De Eerw. kisT fchynt zoo weinig kans gezien t hebben , om den hoofdinhoud der eleer van kt Christendom „ by gelegenheid van eene-verklaaring & enoemde verfen, af te handelen, dat hy geöordeeld jebbe, ‘er ten minften dit aanhangfel te moeten byvot- gen. De gekozene ftoffen zyn hem toegefchenen , 5 | (*) Letteroef. 1800, bl. 230, LEERREDENEN, 169 _ het zelfde onderwerp, dat in dezen bundel behandeld wordt, tetrekking te hebben, en voor de behoeften van den tegenwoordigen tyd niet ongefchikt te zyn. Wy voor ons vinden ze, tot dat einde, niet meer gefchikt, dan. veele anderen , die hier even goed hadden kunnen achteraangevoegd worden, En zoo oordeelen wy ook over de betrekking, die dezelven kunnen gerekend wor- den tot de overige verklaarde onderwerpen té hebben. Desniettemin hebben deze Leerredenen, op zich zelven befchouwd, ook in ons oog, even zeer als de voorgaan- den, over de voorfchriften van plicht, door den Apostel Petrus ingeboezemd, geen anr waarde. Men kan ze onder de besten , die uit den fchoot van het Hervormd Kerkgenootfchap, in de Nederlandfche taal, federt eeni- gen tyd zyn voortgekomen , rangíchikken, en, al ware °t ook, dat men met den Leeraar over ’t leerftellige, welk hy overal invlecht, en waarvoor hy toont met yver bezield te zyn, niet eenftemmig dacht, met geroegen, en ook, zoo wy vertrouwen, met veel nut, leezen. 