Beschrijving van den aard, de kenmerken en genezing der tusschenpoozende moeraskoortsen in het algemeen, en, in het bijzonder, van die genen, welke in Holland epidemisch heerschen ...
Lijders zeer veel verergerd, en de krachten fpoedig uitput* Na eenen zachtea Buikloop, doet de Spiritus Minderen met Aquü des t UI at a forum Sambuci en Qxymi Simplex goeden dienst, waardoor; de Afgang wordt onderhouden, en, bij verminderde Prikkelbaarheid, de weg ge¬ baand tot bet gebruiken van Verwerkende en op¬ wekkende middelen. Men moet in dit geval niet fpoedig tot het gebruik van den Koortsbast overgaan , die alleenlijk dan met vrucht wordt voorgefchreven s als de Prikkelbaarheid weder behoorlijk is geregeld, zijnde die, tijdens het heete Jaarfaizoeo , in de Galkoonfen dikwijls bovenmate verhoogd* De Hollandfche Genees- heeren kunnen zich voor het al te vroegtijdig gebruik vao de Kina niet genoeg wach- C 231 ) \ ten '(*) en de dagelijkfche ondervinding beyes* tigc ook het nadeel van' denzcb/en in die omftan* digheden. det overgaan deger ziekte io eene Rotkoorts 5 waarvoor men zoo zeer beducht was, ■ en dat men door het vroegtijdig toedienen van den Koortsbast en 5 langen wortel ^Serpentaria') poogde tegen te gaan, werd » door deze manier van handelen , bevorderd, — Was * onder het gebruiken van bovengenoemd middel de Prikkelbaarheid fterk afgenomen, dan ging men tot het gebruik van de Kamfer over, en wel in het begin Hechts één ... grein om de twee uren, en werd tevens de Koortsbast met Wilden Valeriaan en Slangen wortel voorgefchre- ven. Door bet gebruik dezer middelen, welken de Maag nu gemakkelijk verdraagt , en wier werking door derzelver vermenging .met Hoff* mannes- Droppels cf verzoete Salpetér geest wordt aangezet, verlieft zich de Pols, en de koorts wordt minder. Het fteecls meer en meer toene- (*) Naar bet oordeel van de koxer waren in de door hem betchrevene Epidemie XLVI1 in het begin der ziekte alle heete Zweet en Zamentrekkende middelen * onder welk voorwendfei , vorm of hoeveelheid toege¬ diend hoogst fchadelijk enz. enz,; terwijl het ontijdig gebruik van den Koortsbast ia liet begin niet minder aadeelig was. p 4 C 23a ) mend wegzinken der krachten vordert fterkere giften van Kamfer en der reeds aangewezene vlugge prikkelende middelen. — Men onderfteunde de krachten met Wijn , waardoor de fnelheid en zwakte van den Pols opgeheven, de Zieke verkwikt, en de Scheiding of Afloop van de ziekte begunfligd en bevorderd worden. Van uitrekende goede werking was hier de Rhijnfche Wijn, en overtrof hierin ver den rooden Franfchen Wijn; maar had er eene nei¬ ging tot Buikloop plaats, dan bekwam laatstge¬ noemde veel beter. Men liet dien den Zieken met water verlengd, en ook van tijd tot tijd on¬ vermengd toedienen. Monchy liet dagelijks een half Pint, en princle zijne Engelfchen een ge* heel Pint daarvan gebruiken. — — 100. Waren ondertusfchen de Prikkelbaarheid en het Tegenwerkings* vermogen bij de nieuwlings aan- komene Zieken diep weggezonken, dan gaf men den Koortsbast met Valeriaan en Slangenwor* tel ; in Buikloopen een Afkookfel van de WoV ferley (radix Arnica') met Kaneelwater, of de Case ar iK en tevens Kamfer en Wijn. De Kam¬ fer heb ik nogtans nooit (lerker dan tot een half Dragma ’s daags gegeven , doordien greotere giften C 233 ) daarvan fchadelijk waren, den kleinen radden Pols hard maakcen , en ophoopingen naar het Hoofd te weeg bragten* Zoo noodzakelijk hier de Cortex Peruvianus en deszelfs rijkelijk gebruik was, ten einde den aanleg der Vochten tot eene rottige ontbinding te verhinderen, en den uitmergelenden toePand des Lijders te verbeteren en weg te nemen, vooral omdat de koorts den vcrm had aangeno¬ men van eene Aanhoudende koorts, die uit Aan¬ vallen van ineenloopende Tusfchenpoozende koort- fen bePonden , zoo was de wijze van toediening van denzelven in Poeder , dat anderszins het vermö¬ gendst middel is om de koorts wegtenemen, nogtans hier in het geheel niet goed , maar wel in later tijdperk der ziekte, als de Maag door een Afkookfel van de Kina en de daarmede ver¬ mengde vlugge prikkelende middelen reeds was voorbereid, om ze naar behooren te kunnen ver¬ dragen* Wordt deze fchors te vroeg, voor dat de koorts langere Aflatingen begint tc maken, toegediend, dan veroorzaakt zij Braking, Buik¬ loop of Verpopping. Bij Perk toenemende zwak¬ te kan men het Extract van de Kina met een Afkookfel daarvan, als ook met vlugge opwek¬ kende middelen verbinden. Intusfchen behoort dit middel, zoödra de Maag het verdragen kan, in poeder te worden voorgefchrevem Men kan P 5 C 234 ) van twee Dragmen tot een half ooce poeder van Kina niet een fterk af kookfel desgelfden middels vermengen, en hetzelve , door bijvoeging van Opwekkende middelen als Hoffmamfs Droppels Kaneelwater^ gemakkeljjker maken om te ver* dragen. In de Ontfteking van de Lever deed het in* wrijven van Kwikzalve in den om trek van de regter Bovenbuiks zijde veel diept. In de One* Pekingen van de, Maag en Darmen werd bij herhaling a en Pechts als een rood makend middel, een groote Spaanfche-Vliegpleister niet Kamfer aangelegd, De aangewezene en voorgefchrevene middelen voldeden tegelijker tijd aan het oogmerk ter ver« drij ving van Wormen, wanneer die aanwezig wa¬ ren; men handelde in dit geval naar den prakri¬ te hen regel van den Geneesheer van den bosch, (*} als hij zegt; men moet in Gal en vooral in Slijm - Galkoortfen met Wormen , ge» durende den geheelen loop der ziekte open lijf doen houden ; en dat wel , zoo het mogelijk is % door zachte middelen , ten einde de koorts met worde aangezet • Kan men nogtans langs dezen (*) C&njlit. Epid, Ferminof pag . 12 6» C *36 ) weg het voor gefielde doel niet bereiken , dan behoort men , tusfchen de dagen van Ziektefchei - ding , meer vermogende middelen toe te die¬ nen. — Het is bijzonder omtrent den tijd der Critifche Ontlastingen en in het begin van de koorts, dat de Wormen zeer hevige toevallen veroorzaken. Bittere, Specerijachtige en verwerkende midde¬ len tegen de Wormen komen alleen dan te pas, wanneer in het algemeen prikkelende middelen van dien aard met voordeel worden toegediend. Ingevalle de Prikkelbaarheid zeer verhoogd is bezitten de JVIijnWoffelijke zuren ( Acida Minera- üa') het vermogen om de Wormen aftedrijven. De Worm afdrijvende middelen werken het best in het begin en op het einde der ziekte, wan¬ neer de groote veranderingen, die in de Darm¬ buis voorvallen, vijandelijk op dezelven werken, en hen in beweging Wellen. In de Crifis wor¬ den zij, even als de andere Gastri fiche Stoffen, door de werking de Darmen naar buiten gedre¬ ven. Gedurende het geheele verloop van de koorts blijven zij, wanneer zij in den beginne niet ontlast worden meestentijds zitten, niettegen* Waande de WerkWe Worm afdrijvende middelen worden toegediend; zij verwekken geene aanmer¬ kelijke toevallen, maar zoodra het tijdperk van Ziektefcheiding zich voordoet, willen zij boven ( »3? ) öf onder uit* en dan behoort de Geneesheer hun den weg te banen, de Ontlastingen te bevorde» ren, en de nieuwe voortteling van Wormei! door het verfterken der Ingewanden tegen te gaan. ™ §. 102. Met de verandering van het weêr en de fchie«* lijke verwisfeling van de groote hette met ge* vaarlijke koude, en het vochtig koude Herfst*, faizoen ontwikkelde zich de Zinkingachtige (ca* tarrhale) Gefteldheid. Hoest, Verkoudheid, Buikloop, die niet zelden vergezeld ging [met Per fingen en Afgaan van Bloed, Zinking pi; tien en Belroos, die in deze Omftandigheden de heer* fchende Ziekten formeeren, en de gemeenfchap* pelijken aard dezer Ongefteldheden aan den dag leggen, waren de ziekten die zich met de Epi - demifche koorts veréénigden. De Slijmaffchei- dende Werktuigen fchenen nu het meest te lij. den, en de Ongefteldheïd van de Lever was thans van weinig belang, maar de zwakte van her gebeele ligchaam en de neiging tot toevallen van Slaapzucht liepen des te meer in het oog# In de Zinkïngkoortfen , die in het Najaar gevoL gen zijn van de Galkoortfen die in den Zomer hebben geheerscht, openbaren zich menigmaal C ) toevallen van Slaapzucht. Sydenham en öran? hebben zoodanige Epidemieën waargenomen 9 inaar zij hadden in het begin het kenmerk der Synocha en vorderden Aderlatingen* De gewel¬ dige^ op bepaalden tijd en met geregelde Aanval¬ len terugkeerende Hoest, werd in het vervolg door Grant, terwijl hij bij de Geneeswijze van SYJDENHAM geen baat vond, door den Koortsbast weggenomen. §. 103» De geaardheid der koorts, derzelver vermen* giog met Ziokingachtigè Toevallen, de aanleg rot Roosachtige Ontftekingen en Gal en Slijm- Hoffen in de Maag en Darmbuis vereisehten in bet begin zachte Buikzofvenogen ; terwijl de zwakte het noodzakelijk maakte, om vroegtijdig tot het gebruiken van den Koortsbast over te gaan, en dien met vlugge opwekkende middelin als Va* Ïeriaan eti Slangen wortel te vere enigen 9 en te¬ vens de Kamfer ie doen toedienen De Zin» Mngachtige Ontfteking en de onderdrukte wer¬ king van de Huid waren oorzaak , dat de Geest van minderer (ßpiritus Minder er i ; Acetis Am - tnoniae liquida') in den aanvang der ziekte zeer veel nut deed, en in het vervolg de vlugge Loogzouten, vermengd mee bovengemelde mid- ( s39 ) delen, niet vrucht werden voorge fcb reven , tef* wijl de Spaanfche Vliegpleisters ook van eene voortreffelijke uitwerking waren» In den Zioking* achtigen* met Perfingen gepaard gaanden Buik¬ loop deden, wanneer er geens buitengewone toonloosheid of verzwakking der Ingewanden plaats had, en andere medewerkende en boven reeds gemelde oorzaken aan derzelver werking niet hinderlijk waren, lijmerige middelen en vooral het Heulfap zeer veel dienst De Spiritus Minderer i doet in het begin der Zinkingkoortfen , na voorafgegane zachte Buik- zuiveringen, en wanneer er nog geenë bezwa* rende Toevallen aanwezig zijn, zeer veel nut; verhindert, onder een Aftrekfel van Valeriaan gemengd, zeer dikwijls de ontwikkeling van kwaadaardige Toevallen 9 en brengt door het verwekken van. een overvloedig Crfohch Zweet de ziekte ten einde. De lof door boerhaave (*) (*) Boerhaave, in zijne Elem. Chem. De met Tusfchenpoozende koortfen vereenigde Catarrkak Hoest, wordt verzacht door gewone Drop , of een Likmiddel van Amandel» of Boom¬ olie, Heemstiiroop QSyn Altheae) met Suiker en Citroenfap tot eenen aangeiiamên Smaak, en Wijders door het aanhoudend drinken van een Afcrekfel van Venkel (herba Foeniculï) met Zoet» hout. In ligte Najaars Verkoudheden prees vam swisten eert Afkookfel van de vijf openende Wor* ( 24 1 ) / Wortelen, een Afkookfel Zandelhout (Santa « lum ), Klisfenwortel (Bardana) en Sasfafras, naar omflandigheid van zaken met Honig, Salpe¬ ter of Geest van Minderer , aan. Vermids de Koortsbast de verflapte Slijmklieren verfterkt, het rijp worden der fluimen bevordert, neemt hij den Hoest weg, en is met een Afkookfel van Ys- landsch Mos ( Lichen Islandicus ) , bij koud vochtig weder, het voornaamfle middel tegen de langdurige Borstzinkingen. Spaanfche Vliegpleisters op de Armen onderfleunen deszelfs werking , terwijl zij, in vereeniging met gemelde middelen en het bijvoegen van Extract van witte Wilgen »bast (Cortex Salicis albi ), fpoedig de geweldige en afmattende fluimloozing matigen en den Hoest wegnemen. - - §. 104. De Komplicatie van de Zinkingpijnen in de Leden met de Tusfchenpoozende koorts heeft zeer dikwijls in het Najaar bij de Soldaten plaats. De Vochtigheid en Koude, en het Nachtwaken veroorzaken den Rheumatismus , waar¬ bij zich de Tusfchenpoozende koorts voegt. Hoe meer de Soldaat, door voorafgegane Koortsaan» vallen , verzwakt is, en, na Dronkenfchap , over- matigen Bij (laap enz,5 s nachts de wachten betrekken Q C 242 ) ui der, aan de koude van den nacht en den regen zich blootftelt , en zijne natte klederen met geene drooge kan verwisfelen, des te eerder wordt hij door Rkenmatieke pijnen aangetast, In de met Zinldngpijnen vergezeld gaande ïusfchenpoozende koonfsn helpen in het begin 9 wanneer er Stoffen in de eerfte wegen tegen¬ woordig Zijn 5 het Ammmïakzout met Rh ab ar* her ; dan een Aftrek fel van Valeriaan of Kalmus met Spiritus Minderen; vervolgens de Kina met Kamfer en Gmdzmivel van Spiesglas , en tot eenen gewonen drank Cafnillen , Vlier of Lin«* denbloefem Thee, Als de Rheumatismus zich had vastgezet, werden er dadelijk Blaêrtrekkende pleisters aangelegd , en dit werd zoo menigmaal herhaald, tot dat de pijnen geheel ophielden. Men voorkomt daarmede , dat de ziekte niet langdurig wordt, en dit middel doet meer af dan alle vlugge In wrijvingen 9 Stovingen, Baden en der» gelijken, na welker vruchteloos gebruik men menigmaal overgaat tot het aanloggen van Spaam fche Vliegen, hetgeen men terftond , bij den aan-, vang der ziekte, had behooren aantewenden % 105, In de Belroos van het Aangezigt en andere * Jigchaarnsdeelen zijn uitwendig een aftrèkfe! vai C 243 ) Vlierbloemen met Spiritus Minder er i, of een Stoving uit een Afkookfei van Vlierbloemen met Karnemelk van zeer veel nut, In de Blijnroos deden, volgens THuessiNK , de Zinkbloemen ( 'oxydutn zinci) met Vlietwater goeden dienst. Het Aderlaten is zelden noodzakelijk ; maar men behoort in deze ziekte niets meer in aanmerking te nemen , dan , door zachte Ontlastmiddelen , beflendig open lijf te doen houden ^ en zich voor alle zulke dingen te wachten , die den toevloed van vochten naar het Hoofd bevorderen. Men behoort fteeds door Zuurdeeg en Mosterdpappen eene afleiding te * maken. Kamfer en Spaanfche Vliegpleisters doen kwaad, doordien zij opzettingen naar het Hoofd veroorzaken, en tot het ontdaan eener Ontfte- lang der Herfen vliezen aanleiding geven. Van den bösch prijst, in zijne bovengemelde Ver¬ handeling, tegen de Belroos gebrande Hertshoorn met Conferf van Vlier aan , dat de gemeene lie¬ den op het Eiland Goedereede gewoon zijn te gebruiken, en welk middel ook veel dienst doet wanneer er tevens Wormen aanwezig zijn. Zink» bloemen met Stijffel, Kamfer en Heulfap ge¬ mengd, bevond THuessiNK in de Belroos een voor¬ treffelijk middel te zijn. ik ondervond echter dat vochtige Stovingen ( Epithemata ) altijd meer dienst deden dan drooge,en dikwijls was een mengfel uit drie deelen Water en een deel Azijn genoegzaam Q s C 244 ) toereikend; waren de door de Roos aangetast© deelen zuchtig opgezwollen, dan werd daar on¬ der een weinig roode wijn of Loodfuiker ge» mengd. In de heete Roos doet goülards Wa¬ ter met Kamfer- W ij ngees t en vloeibaar Heulfap veel voordeel. Inwendig waren zachte Ontile- kingwerende Buikzuiveriogen 9 als mede een Af kooide! van Klisfenwortel , Graswortel met Vlierftroop , Spiritus Minderen en zachte Spies¬ glasmiddelen van de beste uitwerking, De op da Belroos volgende Tusfchenpoozende koorts werd door de Kina weggenomen, — — §. 106, De gewone , eenen bepaalden rusttijd houdende Tusfchenpoozende koorden waren oorfpronkelijke of meestal terugkerende dubbelde Anderendaag* fche koortfèn, of AUendaagfche en Derdendaag* fche koortfen met of zonder ZinkingftofFen , maar voornamelijk gepaard met eene onge* fteldheid van de Milt of der Darmfcheels- klieren 9 en van de Slijmklieren des Darm ka¬ naak 5 of ook wel van alle deze deelen te ge* lijk. Beftonden er ophoopingen van Slijm, dan waren het Ammoniak-z out en de Rhabarber van goede uitwerking. Tot genezing van dezel- ven waren groote giften van den Koortsbast op zich zelve, of vermengd met andere verwerkende middelen, noodig. De Doorgaande en Landeige- C *45 ) ne geaardheid der ziekten en dé geftêldheid van het Weder vorderde zulks, en daarom behoort de Kina des te meer, rijkelijk en in verbinding mee andere Speeerijachtige opwekkende middelen te worden toegediend , wanneer de Lucht bij aanhoudendheid vochtig en koud is , hetgeen bij¬ zonder in het Najaar in Holland plaats heeft* Dit heeft grant (*) in de Nederlanden onder¬ vonden, Nog in het jaar 17 49 geloofde hij de hardnekkigfle en langdurigüe Tusfchenpoozende koortfèn door Braakmiddelen, het gebruik van Ammoniak >7 out, Camillen en Hui van Geitenmelk te kunnen genezen. Er kwamen in dien tijd, ter plaatfe alwaar hij zich in Engeland ophield, ve¬ le Zieken van de in Holiandfchen dienst ftaande Schotfcne Regementen terug, die men had afge¬ dankt, omdat men bij hen vruchteloos de proef had genomen, om de koude koorts, waaraan zij leden, met middelen van allerleijen aard te genezen. Bij allen bragt hij in korten tijd eene volkomen Genezing tot Hand. Hij nam om die reden , toen hij naar Holland overftak , zijne da- gelijkfche Aanteekeningen mede, en geloofde met zijne Geneeswijze aldaar even gelukkig te zullen fiagen als in Engeland. Spoedig echter ondervond hij , (*) Waarnemingen omtrent de Natuur en Genezing der koortfen» o 3 ( nt ) dat zijne afgedankte Krijgslieden hunne Genezing meer aan de Luchtsgefteldheid, dan aan zijne mid¬ delen te danken hadden, — — Thans door deze en meer andere Waarnemingen overtuigd, zag hij de noodzakelijkheid van het gebrui¬ ken van den Koortsbast in, en bevond, dat dezelve bij vochtig , mistig en koud weder in gr o o re giften en vermengd met opwekkende Zweetdrij¬ vende middelen moet worden toegediend. Hij vermengde dit middel met Theriak en eenige Loogzouten. De vereeniging der Tusfchenpoozende koortfen met Catarrhale en Rheumatieke toevallen maken het aanwenden dezer middelen en derzelver ver¬ menging met den Koortsbast noodzakelijk en voor- deelig. Het toedienen van de Kina , onder een Aftrekfel van Valeriaan met Geest van minde¬ rer en poeder van Rawifer en Goudzwavei van Spiesglas , doet in de Zinkingen denzelfden gos- den dienst als in den Rheumatismus. Groote giften van den Koortsbast zijn, bij de Hollandfche Soldaten , in het vochtig koude Najaar vooral noodig, en het vermengen van denzelven met Jenever bevordert, wanneer zij daaraan ge¬ woon zijn, bij uitnemendheid de Genezing. In groote lange magere ligchamen heeft men veel* C H7 ) tijds eens zoo veel noodig, als bij menfchenvan eene kleine en middelbare gekalte. §. 1 07* Ter Genezing van de gewone Akoopende koorcfen bediende men zich, bij de toenmalige groote duurte van den Koortsbast , zelden van dit middel op zich zelve, maar men vermengde het met andere Koortsmiddelen, of fchreef ook alleen Plaatsvervangende middelen ( ' Surrogat a\ ) voor. Men nam echter, wanneer er een drin¬ gend gevaar aanwezig was, deszelfs duurte in geene aanmerking, maar fchreef het in eene zoo groote hoeveelheid voor, als naar den Aard en Gekeldheid der ziekte noodzakelijk was; de Koortsbast blijft, ondanks de grootke lof, dien men, ter kuiting van de Tusfchenpoozende koorrfen , aan andere middelen toezwaait, altijd het eerke en voornaamke Geneesmiddel , uithoofde dat hij, buiten zijn eigendommelijk ( Specifiek ) Koorts¬ verdrijvend vermogen, nog de gaaf bezit, om, op eene hoogst weldadige wijze , de ganfche bewerktui¬ ging des ligchaams aantetasten , deszelfs geheel zamenkel te verbeteren, bij aanhoudendheid te verker¬ ken, en de weder-inkortingen te verhoeden# — Q 4 ( ) §. io8* • De middelen, waarvan men zich * buiten de Kina, ter Genezing der bovengemelde Epidemie [ehe koorts en tegen de koereien in bet Alge- meen bediende, waren, wanneer liet er op aan« kwam om de koorts te fluiten, voornamelijk de volgende, — I* De Kalmus wortel ( Acorus , Calamus Aroma- ticus Linnaeij. IVÏen gaf dien in poeder met gelijke deelen Kina, en, wanneer de Maag der Zieken deze middelen op die wijze nog niet goed koude verdragen, in een Aftrek fel. Zelfs doet het geen nadeel, wanneer men daarvan een zacht Afkookfel laat gebruiken. Het fcheen mij zelfs toe, dat hij dan krachtiger is, en men, met minder daarvan te doen gebruiken, het zelfde oog* merk bereikt. Deze Plant groeit in de Grachten en Waterleidingen in den omtrek vmLeijdenm zoo groote menigte » dat men de Hospitalen van de ge¬ heels Hollandfche Armee, wel bijna met penen voor« raad voor een geheel Jaar, daarvan zoude kunnen voor¬ zien. Wanneer het alleen daarop neder kwam, om de krachten van de Maag en der Darmbuis opte* wekken , en men meer op Zwakheid ( 'krachte * loosheid) 9 dan op Zwakte ( gebrek aan zamen • hang der enkelvoudige vaste deden ) moest acht C =49 ) liaan, was deze Wortel een zeer voortreffelijk middel. Door de vereeniging dezer beide middelen ver¬ krijgt men eene Spankracht bevorderende (7b- nifche') , verwerkende , en de gezonkene vermo¬ gens opwekkende Artfenij , waarmede men , in¬ gevallen van noodzakelijkheid , de Koorts ver** drijven en de InffÖrtingeri verhoeden kan. De krachten van dit zamengefteld middel worden , door het bijmengen van de Kina of van het Ijzer Vitriool (Sulphas Ferri , Vitriolum Mart is'), of van beide tegelijk, naar de omflandigheid en de hardnekkigheid van de koorts, verflerkt. — lil. Het Quasfihout > de Gentiaan wortel, de Allem QAbfynthiurri) en andere bittere middelen waren dikwijls alleen genoeg in (laat, om, naar gelang der zaken, in den vorm van Afkookfel, Extract, in Tinkturen , of op eene andere wijze voorgefchreven , de koorts te verdrijven, vooral Q s / C 2,50 ) wanneer zij nog niet lang geduurd bad, bet we» der niet zeer koud geweest en het Ligchaams* o-eflel niet te zeer verzwakt was. Indien de Zie-« 'O ken langen tijd zonder eenige vrucht ter gene» zinge van de koorts , maar desniettegenilaande met voordeel , ter verbetering van het . ligchame- lijk gelde! , de Kina gebruikt hadden, dan hielpen dikwijls deze middelen als nieuwe en ongewone prikkels om de werkzaamheid van de Maag op- te wek ken, en het gelukt menigmaal de koorts op die manier geheel te fluiten. Brande wijndrinkers kunnen de bittere Afcrekfels op Wijngeest, ge¬ meenlijk veel beter verdragen , dan een Af kookfel of een waterachtig Extract van Kina * Slechts weinig menfchen kunnen den Koortsbast in poeder ver¬ dragen 3 en wil men dit laten doen , dan moet men , om hem te doen verteeren , daarvan kleine giften voorfchrijven , en eene goede teug Brandewijn laten toe drinken. IV. Het Ijzer Vitriool heeft, in verbinding met den Koortsbast en Goudzwavei van Spiesglas, een uitftekend vermogen tot floiting van hardnek* kïge Allen- en Derdendaagfche koorden. Wan¬ neer de Kina goed is , en men er zeker op aan kan, dat dit middel, op gemelde wijze vermengd, behoorlijk gebruikt wordt, dan kan men zich omtrent het fluiten van de koorts op vrij goede gronden verzekerd houden* De gilt van het ( 251 ) Ijzer Vitriool en Goudzwavel van Spiesglas wordt naar den loop der koorts, de gelteldheid des Ligchaams enz. enz. vermeerdert of aange- zet. — «■ Men vermengde een Scrupel Ijzer Vitriool en en even zoo veel Goudzwavel van Spiesglas mee een Once Kina poeder, en maakte dit mengfel, met eene gelijke hoeveelheid Kaneelwater en eene of andere fmakelijke Stroop , tot een Conferf of Likmiddel, waarvan de Lijder om het uur of om de twee uren een brokje moest innemen. Alhoewel deze zamenménging juist niet volgens Scheikundige grondregels is, zoo heeft de onder¬ vinding mij nogtans geleerd, en voorname Genees- heeren (temmen daaromtrent met mij overeen, dat men, bij de beproefde werkzaamheid van eenig zamengefield Geneesmiddel , dit gebrek altijd niet moet verbeteren, en dus daarin geene ver-» andering behoort te maken , ten einde het in des- zelfs werking niet tegentegaan, of in het ge¬ ringst te verzwakken. Door het vermengen onr« (taan er dikwijls nieuwe verbindingen, die aan het Zamenge (telde een bijzonder vermogen bp- metten. Einde van het Eerste Deel. Bij den Uitgever dezes- is van de Pers ge¬ komen en uitgegeven. J. ArnemA'N, Mater la Medici a , voor Heel¬ kundige 5 naar de vijfde veei verbeterde uitga¬ ve van L. A. Kraus, uit het Hoogduitsch „ door N. C. Meppen* . ƒ 3 : - : - J. B« Trommsdorff, Leerboek der Artfe- neijmengkundige Proefondervindelijke Scheikun¬ de 5 naar de derde veel verbeterde uitgave , uit het Hoogduitsch , door N. C. Meppen, niet de nodige Aanmerkingen en eene Voor¬ rede verrijkt , door C, G* C. Reinwardt, Hoogleeraar in de Scheikunde en Natuurlijke Historie , 2 deden. . . ƒ 5 ; 8 : - G* Salomo n , Verhandeling over de Nuttigheid der Schaambeenfnede, met vier platen, ƒ g is:® Verhandeling over de Nuttigheid der Schaam« beensfnede . . . ƒ1:5:® J. D> Herhold, Longziekten, en wel in het bijzonder over de Longteering, uit het Hoogd. van A. Schoenberg, door W. R, v* Baerls, • • • ƒ - : 1 8 : - J. Heller , over de Doofheid. . ƒ 3 : - :. J. G. Reich en Logger, over het afzetten der Ledematen, met pl. . ƒ 3 : - : • DRUKFOUTEN. « Op Bladz. ' 7 Regel i ftaat : dat is lees : dat is , 13 tusfchen Regel 7 en 8-“ *—— » — — - §.7. 31 — — 24 — ■ — vrijfpel — vrij fpeh 43 — — 9 — — op Maag - op deMaag, 47 — — 5 — -wederkeer-- — — ■ wederkeer¬ den , de. 60 — — 12 — — Rotaardige - Rotachtige. 6\ — 3 — — aangetast — — daardoor aangetast. 65 - — 13 — — I00 pen • — » loop en. — — I — — voor — — voorname¬ lijk voor« V — — s — — gemeenlijk « — — gewone. 97 — - I — — koortsvrije - koortsvrije tijd. 105 — 5 — — waren - waarlijk. 120 - - 3 ~ — om van duur - ook is zij te te kunnen fchielijk5om zijn van duur te kunnen zijn. 130 — 33 — — en bijzonder — — en moet bij¬ zonder. 172 9 — ■ — juist of — — of juist. 233 - — 12 — — beftonden — — > beftond. 1 f J.C SEBASTïAAHj over de Tusfchenpoozende MOERASKOORTSEN* F. J.C.SEBASTiAAN, over de Tusfchenpoozende moeraskoortsen. <>• .)■ V/- l . \ \ ) A * ■I /' . ^ I s ■ r1 i. I 1 ' L V * ft >*■ VS. ?:,;:'"?JVr wwwp^^wSP * •!• ?^y:«^45tó 2Éi;;'- ** *^ï: v, V '- v ‘"v*; :"' IS® y. fflmmm s»i|i?-!^ffö 'tii mi *;*>V ssftifljsi3öÉÉfep:^iw»ssa j^^fe^^^wÉa|ypi|PHÉ^^^|^iÉ^^ga^Sü |M.\!^ lfi*A'J'r -" ' %•*£%■ V»^;-'«\\%.^ ij» ^;4*' v< , '**/“■ v £*.*.*: >•’* , '■/•'' ï: ,‘Mv: ï :p;4 •• .'-‘Ä •:••.- >4--- ^.i4*': r%V^;f::. ■'.;> is" ;•' “.•■■' ’jT. ••. '••■V ' ••.■*. *r • ^sifeïlfi-afii&.'iKSiS! ,-. ■'... -. ; $PÄgi SÉkHI ’c«V* S « ®S'ï *”t' ;-.. . .V:.m* * V -ƒ. J ■ . * •;•-*?' -Y •• • ‘V . ■/*.*•' ;<• Mv.^.j»: .v4-.-^-^, • ♦£.$.*. , X ■«■/*' >:, >,- 4*:/4-v ••*’ *S v- •- * • - >■•* - * r ^;* * ^:irH l& -* •• ï > •• /♦’ ’■ 4^* V '■- .- ; . . ; S' 'S S ' ,t'S *'- ,'; '.V'Sr';j /vS’ iS', -‘ . ■/ -' ; ; v :\ ‘S- S';/ r-v.< ;,.t. ‘. ■ 4- -. - 4..-. .• • •• - ':' ■■■* / ?&’S 'tëKÏM^V*^ 4^4>W-'4:4'. :s f-{* ;-*V.’- *V”,v.t'.v v ..r, -;-; %*•■',“ "4' '4^,vr:4/* ' vf. 4 .•*; ••; . >. >VvV.-':, -'-.'vy* '.;•? 4 - /^rcrïx ;• y: -o - • *! ; .^5-;., ■ -s -V;: -V v -^ . •:- -; -iC- ^ 'V :^ - ^ ÄifÄ¥S?s#iiiaaipipi^tt^^^^Äi«Äi*s«it •' C i; ‘. *'*‘ ' - ■* v • ’,it' . ■ t>; ^ *,-'4 “'*' ^‘- ’ *.y" v- vv >4 > ^’*''\ ''’’ ^ 'c ■'■*. i;^/-- . 'V -■'' .4/^ *'".;-4 v. 4 tTi -;y^ •..•.'■ï;-‘\,,;i>: • ■ PÉfl ifflte .*!*«* mÉÊrn ■■ sM . -'^5. ^V1. È'ft'swj lêÉfÉ'^VM f&:7*:&s%mm ^äüs »«« i» r '^ M isv^^;v SsSMé - 'V^> ,fv:4 4 •. 