VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
welke thans nog, als Leerar by het Gymnalium te Gotha leeft, “is zeker een Student, die my een pots wilde speelen. Na dat ik daarom de deur weer toegedaan had, zeide ik tot den gemel= den M. B.. komt houd gy de kaars, wy willen wagten tot dat ser weer geklopt wordt, als dan zal ik de deur fchielyk open doen, en dan weete ik, dat de geen, die geklopt heeft, betrapt moet worden, om dat de gang zo naauw is, dat de deur bykans de gantfche breedte des gangs befaat. Zo dra ik nu de deur geopend zal hebben, licht dan met de kaars na buiten, ten ein- de wy, voort, den geheelen gang over, en hem zien kunnen, welke my voor den gek wil houden. Wy hielden ons beiden heet Ril, en hoorden wel dr hierop öей geluid, het welk ons beiden volkomen zo voorkwam, a's of een Vrouuwspertvon met zyden kleederen tegen den muur ftreek. lk zeide, hoewel het knikken met zyn hoofd Zyne toeftemming te kennen. Niet lang daarna klopte dit ook aan de deur, en de fcheuc van het flot wapperde insgelyks. De gewaarwording van dit kloppen, en myn geweldig openflaan der deur, volgde oogenblik lyk. Wy lichtedeu aanftonds met de kaars; maar, íchoon wy en geheelen langen gang konden overzien, daar was egter understand te merken. Wy, doorzogten, in еспе bevresde verwagt, de open gaten, of zig daar, mogelyk, de onzigibaare ус: - hölzt; maar al onze mceite was vrugteloos. Nu zagen wy malkander beteuterd aan, gingen weêr in de Kammer; de vrees, welke ons beiden beving, hadt een volfirckt fiilzwygen ten gevolge, tot dat we elkander eindelyk te kenren gaven, dat - 3 hier Hier iets agter Rak. De vrees vermeerderde, wy wilden de те fchellen, en om zulks te doen was flegts noodig, na het glas te gaan, en daar aan een yzerdraad te trekken ; ik verzogt myn vriend, dat ушен eens (chellen mogt ; maar die gaf ten ant- woord, dat zal ik wel laaten, dit kunt gy immers zelf doen. Doch de moed hiertoe was by my te zwak. Na eenig over-leg begon, eindelyk, de rede weer by my te herleeven. Ik wa-pende my met dapperheid, пат een grooten Dok in de hand, met oogmerk, om'* met myn vriend verzeld, den gang nog-maals te doorzoeken. Wy gingen de Kamer uit, met een kaars, flooten de Kamerdeur toe, en wilden op den gang letten, indien Ter het Öп zyde gekleed Vrouwsperfoon weêr zou verfcliynen. Onze Moed wierd wel dra ryklyk beloond. Want, zonder een lang wagten, kwam een Ёегке wind door het open ftaande glas in den gang, welke door den geheelen langen gang waaide, en een zelfde geluid veroorzaakte, als dat geen is, wanneer прп vrouwsperfoon met een zyden kleed langs een muur ftrykr. De deur, welke eenigzins klapperde, wierdt door Údezen warlwind, eenige maalen, kort na malkander, gefchokt, waardoor een geluid, het kloppen van iemand aan een deur volkomen evenaarende, ontftondt, en ook de Waggelende heut, van t flot het voornraalig geluid deedt hooren. Welk cene ons aangenaame uitkomst! welke eene moedigheid lieten wy mu malkander blyken! Niemand wilde bekennen, dat hy bevresd geweest was, en UE nam het bewys voor mynen leeuwenmoed uit het door my genomen befluit, om den gang nogmaals te doorzoeken. Welke nu was de grondflag van alle werkingen, dic alle onze kragren der verbeeldinge, ter verwekkinge van vrees, opontboden? —— 't Bedrog van iets, het welk респе oorzaak wa, аап te merken als eene oorzaak (falncia non cauje ur caujr.) Wy fchreeven naamlyk de gevolgen, die onze zinnen aandeeden, aan een onzigtbaar, werkend, Icevend We. zen сос, -ааг ze noztans, eeniglyk aan den wind hunnen oor- fprong hadden te danken. Hoe veele en menigvuldige verhaa- len van fpooken rusted op dit of een dergelyk begjntel ? (*) C°) Daartoe brenge ik het voorbeeld, door јон. aan, STRYK , in disferh, de jue [pecorum , p2., 18. uit ееп Met, aangeliaald , „ u&stNus , Kear- vorftel. Brandenb. Mutprediker, heeft zelf verhaald, toen hy voor de eet- ftemaal zou preeken, en by pacht de preek beftudeerde, d t de Duivel — warom nier liever een togi? de kaars had uirgeblaazen, zo dat by het bla zen konde hour.n, zonder dat hy ie.s zag. En, toun hy de kaars weer aanft:k vm лупе vezigheden te agrervolg.n, zo left de Duivel , = waarom niet muizen enz ? begonnen op het fpinet, "t welk in de kamer fto^dt, te fpecen, zo dat liy гуп ftudeerem ftuaken, en zig us bcd begeeven moest.” Va. VADERLANDSCHE BLYSPELEN, ' 259- Vaderlandfche Blyfpelen. Uitgegeven onder de Spreuk; Ridendo dicere verum quis vetat? Te Delft, hy G. Verbeek, 1787. Behaiven het Voorberigt, 239 blads. in 8yo. - Me doet deeze Blyfpelen, onder den bynaam van Vaderland- fche, bervoort komen , om dat de hoofdonderwefpen уап dezelven buitenfpoorige сһагабегѕ zyn, welke zig, іп de te- genwoordige omllardigheden van ons Vaderland, byzonder op. Doen. Het eerfte Stukje, getyteld de Jaderlander, maalt ons een Schoenmaker, die zyn winkel laat verloopen, en zig in schulden fteekt, door zyn zogenaamd Patriotismus, terwyl hy zig, op het welzyn van 't Vaderland, vol zuipt. Gelukkig komt hy nog tot inkeer, en ziet, dat hy, met zyne Medgezel- len, een verderflyk, en verderflyk, gedrag geleid heeft; dat zy niet als rechtfchapen Vaderlanders, maar als Zotskappen, Ligt- misíen, Dronkaarts en Schobbe;akken geleefd hebben; en dat zy, dus voortgaande, de schande en 't verderf in den mand loopen. Ik heb, (aegt hv," myne dooling gezien, be- » leeden, en 'er berouw van! Ik zal myn leeven verbeteren, » шуп Werk weder opvatten, en my als een Vaderlander ge- „ draagen, die; zorgende voor bet algemeene welzyn, zyn eî- » gen belang niet verwaarloost”? — Het tweede Spel, de Partzugt geheeten, fchetst ons twee doldriftige onkundige menfchen, die, gansch onbezoirnen V van de eene zyde als Ра: triot, en van de andere zyde als Prinsgezind, yveren. Een bezadigd Heer brengt hen, by eene in dat opzigt gunftig inval. lende ómftandigheid, eetüigzins tor bedaaren, met hun onder *t oog te brengen, hoe zy zig in de bresk ftellen, öасес perförren en Zaaken, die zy niet genoeg kennen, niet genoeg ond t hebben, om ’er naar waarbeid over te kunnen oardeeten. Ode van, de vraag, de dan, daar ze evenwel Burgers zyn, diel belang by het algemeene welzyn heben, de zaaken maar moes ten laaten rollen, zo als ze willen, gecft hy hum de volgende les.,, Wy moeten in 't geheel niet onverfchillig zyn, by den » toeftand van ons Vaderland! Integendeel, wy moeten » alle onze vermoogens infpannen, om het beste deszelverr, te, danteidig  edrog, zo door zyne Dogter als Nigt. Dag" тупе Diensunaagd tragt hem neder te zetten, door hem te be- tuigen, dat zy niet anders gedaan hebben, dan ’t geen de Courtiers dagelyks doen, en "t welk hy hen egter nooit kwaa- lyk genomen had; liegende de een wat minder en de andere wat meer. Men bezeft terftond, dat deeze Historie wat te fterk overdreeven is; en dit hebben alle deeze drie Stukjes gemeen; ze vallen geheel byster in 't buitenfpoorige, en zyn van daar in 't algemeen meer grappig dan geestig. De Vryheids. Tooneelfpel, door С. PAAPE. Te Rotterdam, by de Leeuw en Krap. In gr. 8yo. 120 blads. en zinnefpel op de Staatkundige omflandigheden van ons Vaderland in den aanvang des jaars 1786, waarin zich eene rustige Dichttrant met echte Patriotíche gevoelens paart. Tyrteus Kryasgexangen. "t. Oorfpronglyk Grieksch gevolgd. Te Amfterdam by P. J. Uylenbrock 1787, in gr. 8vo, buiten het Voorwerk, 12 blads. Dre die, in den tweeden Mesfenifche oorlog, door de | Atheneënfers aan de Lacedemeniers, als veldheer, gezonden was, wist de moedelooze Spartaanen door het opzeggen van eenige zyner Krygsgezangen in nieuwen Heldenyver te ontftee- ken. De Gezangen van dien heldhaftigen Dichter, die bykans ‘zeven Eeuwen voor*Ch. geboorte bloeide, door zo veel tydsver- Joop gefpaard, ontvangen onze Landgenooten thans uit de hand | van En Mavors veldpluimaadje ons wappren op 't helmet; En leere in 'heetst des Brad: zyn flaagen niet te spilten, Noch, waar 't van pylen fnort, te wanklen in zyn tred! Dan pasf' men voet by voet den vyand aan te tasten, En man cp man geftort te faablen met den kling, Dat zwaard op zwaard verfchaar' der webrzydfche oorlogsgasten,. En helm op helmkam klinke, en voet den voes verdring. Nederlandfche Dicht-en-Tooneelkundige Werken, van het Genoot- 'fehep, onder de spreuk: DOOR NATUUR EN KUNST. Tweede Stuk. Te Amfterdam, by W. Holtrop, 1786. In 8vo, 89 blads. a De Onpartydize Tooneelminnaar gaat in dit Stukje voort met de ongegrondheid van Diderot's Aanmerkingen, ten nadeele: van bet Treurfpel, oordeelkundig ter toetze te brengen. Hierop volgt eene Verhandeling over het Aanwvzend Proza in’ Tooneelftukken; deeze heeft eene byzondere Nuttigheid voor hun, die zich-op het maaken van Spelen toeleggen; en bevat zeer gegronde Aanmerkingen. De Befchouwing: van de Thirza van den Heer Mr. R. FEYTH draagt alle kenmerken van eene be- fcheidene Oardeelkunde, en vrymoedige Kunstliefde. ——. De Brief van Sicko Sjardama enz. is goed. De Herderskout tusfchen Lydia. en Coridon Zau, ware hy minder langwylig , fchooner Zyn. — Doch het Vers, Gods Wysheid in зупе Werken, gaat op denzelfden fchoonen en grootfchen . trant voort, als waarin de twee eerfte Zangen gefchreeven zyn, Uitgeleezene Verhaalen, ter verbetering van het Verhand en het ‚Hart. Naar het Fransch van den Heert Т” ARNAUD. Met nieuw geinventeerde Kunstplaaten, Tweede Deel. Te Amfler- . dam by I. de Jongh 1786. In oGavo, 229 blad, -He twaalftal van Verhaalen , in dit Deel byeengebragt , beant- woordt zeer wel аап ’t beoogde volgens den tytel, daar ze dien ingerigt zyn, om regtmaatige kundigheden van de Deugd . in \ 262 |. PARNAUD in te boezemen, en wel op zodanig eene wyge, dat die kum- digbeden invloed op het hart hebben ; waar toé ze ook hier en daar met aanmerkingen vergezeld zyn. Tot een voorbeeld hier van ftrekke het volgende verhaal van Jakob’s gedrag, met de daarby gevoegde opmerkingen wegens bet medelyden. Zeker man, Jakob geheten, had een verachteilt, indien er eenig beroep is, 't welk ons kan vernederen. Hij had een vrouw en vier kinderen ; zijn werk verfchafte hem ter naauwernood den vereischten onderftand voor dit ongelukig huisgezin. Hij fmaakte het waar geluk, en zijn hart opende zich voor de Ee blijdíchap,' wanneer hij zijn huisgegooten vergenoegd, eu als zij met hem zongen. Hij befieedde dag en nacht aan zijn onvruchtbaaren arbeid. Men goude haast zeggen, даг het fortum een kwaade geest is, welke behaagen fchept, în de harten der eerlijke lieden met de gevoelige fmerten te doorgrieven. „ Jakob, niet tegenftaande al zijn zijn zorg, al zijn nachtbraken, niet tegenftaande zijn kloekmoedigheid om zijn droevig lot te beftrijden, zag zich overrompeld door de vreeslijkfie ramppøden. Zijne vrouw en kinders geraakten eindelijk in de allerui-serfte nooddruft ; zij, Zuchten., z j vroegen om brood. Ja- kob weent met hun, zijn gantíche hart deelt in hunne zielgrie- vende gefteldheid, in zoo verre zelf, dat hij, in zekeren zin, vergat, dat hij zelf honger had, wanneer hij zich-door de klachten õп den fchrikbarenden Daat van zijn huisgezin getroffen vond. Hij fmeekt zijne buuren om bijftand in den nood: "t is vruchteloos te zeggen, dat het gros derzelven hem zelf te verachtelijk keurden, om hem aan te zien. Wat is een onge. Jukkige ambach:sman op deeze aarde? Hij vroeg met weenende oogen om een aalmoes; men hoorde hem niet, noch zijne traanen; of zoo iemand, toevallig, eene fiaauwe ontroering van menschlijkheid ontwaar wierd, hem te {резаке flond, en hulp verleende, was het zelve eene zoo geringe onderíteunmg, dat vrouw en Kinderen daar door hun einde flechts weinige oogenblikken veríchooven. ON Deae ongelukkige, tot wanhoóp gedreven, liep dolende door de ftraaten : hij ontmoet een zijner makkers van het zelf. de beroep, en ten naasten bij even zoo behoeftig als hij. Deze word getroffen door de fmert, in dewelke hij ziet, en vraagt hem naar de reden. 'k Ben verloren, antwoord de arme man, mijn vrouw en kinders hebben zints gisteren middag niét gegeeten, еп.... ik weet niet waar ik heen gaa.... Helaas! zijn zullen fterven. Mijn vriend, zegt de ander, aange daan door dit verhaat, neem aan, zie daar is een dubbeltje, dat is al wat ik heb.... zoo gij wat geld wilt winnen, ik zal je een middel aan de hand geeven.... och! alles, valt hem Jakob in de reden, met een zoort van drift, alles, behalven ttegen een en, Godsdienst гуй. Wel nu, zegt zijn makker, gaat op die plaats, bij zulk een mensch; hf teert het aderlaaten; Zoo je 't wilt wagen om je té doen laaten, zal hij je eenig geld geeven. Jakob loopt ter vlucht naar de aangewezerie perfoonen: hij laat op de eene arm, en betaalt bem. Hij word onderricht, dat men het zelfde ook doet bij eenen ‘anderen leerling in eene andere (ram; hij, loopt zes arm laaten, e m beklagen, vervoerd doot ‘weder naar  op nieuw doen herleiden! Konde dezelve eene roepénde fernme zijn, en het verhard geboor dier entaarte verhard geboor dier entaarte vermogenden treffen, dier gegoede beden, welke zich vielen, (men verfchoone deze uitdrukking) met de overtolligste en overvloedigste gerichten; laatende buime naturgendotem, chen, geheele. huisgezinnen, van Jonger flerven (*). Deze affchuwlijke waarheid word niet genoeg voorgefteld. Ik heb geluk gehad de waereld wel te doorzien, verfchillende fanden, grooten en kleinen, van de hoogflen tot de laagfters; ik heb alles nagezien, alles doorkroopen; zoude men kunnen gelooven, dat het mij nimmer gebeurd is te hooren zeggen:. А. Ран kosger flerven бс. Men kan dit, dien welbefpraakte oni, ил, Gin Eben de werking deg menichelykheid ander ZZ ре der urouwloozc welgemanierdbeid verbergen,  genoeg van zich bloot gefteld te ‘zien aan de geweldigite adod- zaaklykheid, om onder bunnen nooddruft te bezwyken, Zeker Bisfchup (iu den eerften tyd. der. kerk) vernam. dat er in de stad,de zetel van zyn isdow „eon arm mensch van honger geftorven was ; deze waardige Geestlske, van õеп Godsdienst 29 val aandoenlykheid en milddadigheid, was de V.i« trooster der bedroefden, vn de Vader der behoeftigen. „Indien ik'zoo veel géld hadde, jk 200 er 2бо veel van be- „fleeden, tot onderfteuning vam ongelukkigen." — Ik heb zeer veelen van die aansiellijken;gezien, op welken men het Vers van POPE zou kunnen tocpasfelijk maken. `. Unfinish'd things, one knows not: what to call. Velen zag ik zich zelfs door 't houden van Minnaresfen, arm maken, veele fehaamtelooze ryken zich’ verachtlyk maken, door eene belédige pracht; verfcheldene fehrandere geesten, bedachtzaam ‘om her zeer’ klein-‘trekje hunner geer kortftgndige тоет uit te rekken, nog mieër zag ik bezi om hunren gelukftaat' te vestigen of dézelve uit te breiden. blyf hoopen, voor mijn fterfuur nog weldoende harten (f) te leeren kennen, harten ak dat van Јакоб :. dir is ongetwijfeld de Jaatfte der vertooningen ; welker genoeglijk gezicht mij nog overig blijft te geniet.n: ik twijfel zeer, hoe treffende dezel- ve ook zijd, of zij mij meer metijdend m Taken, den wel verbazen zullen. К о Лережены е. (1) Weldbende harten &c. Ontegenzealyk werden Ter eenigen gewonnen: maar dezelven zyn zoo fchaars, zoo weinig, dat de nitgondering, in de daad, by "t algemeen geene Erkentenis kan verwerven." De Heeren van Waldheim. Uit het Hoogduitsch vertaald. Баше Deel, tweede Stuk, Te Rotterdam, by D. Vis, 1786. In gr. 8vo. 282 blads.; De Heer Waldheim komt, naa det hy den dengt verlaaten heeft, op zyn Landgoed te rug, waar hy een’ aanvang raakt metde heefteiling. van het verloop daar plaats hebbende. Zie daar alles wat den Held der Gefchiedenis, in dit tweede Stuk vordert, en nochtans moet git gefchrift de hoogfte goed-keuring van elken Romaniezer; die niet bedorven is door eenen Wertheriaanfchen (так, wärde. De Edelmoedigheid van een Waldheim, in hoe ruw сеп beklcedfel, doet traanen Йог. деп, die de Ziel veredelen;, de braave. Wildmann eischt elks hoogachting, en zyne verliefdheid is eene waarlyk menschlyke verliefdheid, —— maar wy vreezen of de' eerwaardige Blaxen, benevens hunne Engelinnetjes, wel véel fmaak іп de hun zowel gelykende Pourtraiten zullen vinden. À CN ж ` NIEUWE ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. N. D. MicHA ELIS, nieuwe Overzetting des О. T., met Aan, merkingen, voor Ongeleerden, in het Nederduitsch over. gebragt, door den Heer w. Е. Dg PERPONCHER. Ville Deel, Te Utrecht by de Wed. J. van Schoonhoven 17 N. D. Behalver de Voorreden, 208 blades in gr. oflavo. It Deel vervat de Opheldering van 't boek genaemd Jofsa, waerin ons een verflag gegeven word van de overmeestering van het beloofde Land, en deszelfs vers deeling onder de (tammen van Israël. In de ontvouwing van zodanig een Gefchrift, daer de ligging veler plaetzen en de ftrekking.der Gewesten, van welken gefproken word, een der hoofdonderwerpen is, komt de Aardrykskunde by uititek te ftade. Uit dien hoofde had de Hoogteer Michaëlss wel gewenscht, dit gedeelte met ene hem vole doende Land Kaert het licht te: doen zien; dan gene der tot nog uitgegeven Kaerten van "t Joodfche Land aen zyn oogmerk beantwoordende, en geen behoorlyke gelegenheid vindende, om in туп bedoelde te адеп, zo is zulks ag- terwege gebleven. Dit heeft den Heer de Perponcher, b de Nederduitfche overbrenging, genoopt, dit gebrek, ten minfte zo veel hem mogelyk was, te vergoeden; door ebruik te maken van de derde Land-Kaert, van fr land Kanaän en Gilead, door den aerdrykskundigen Bachiene verva Erdigd; deze ten prondflage leggende, heeft hy dezelve. Wat verder noordwärts uitgebreid, en daer enige schikkingen in gemaekt, die ter óphelderinge van zommige verklaringen dezes Воекфńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńńń Hebbers der Bybeloefeninge, met de afgifte van dit Deel, ep nieuw aan zich verplicht. — Het voorgevallene op denen verlengden dag, Jof. X. 12-15 aengetekend, trekt de algemene nieuwsgierigheid, in õпс opheldering van dit Boek, zo fterk, dat wy niet wel konnen afzyn, van ons, in 't mededeelen ener byzonderheid uit deze Verklaring, hier toe te bepalen: dau wy zullen, om niet te breed uit te:weidem, gemoodzaekt zyn flechts het hoofdzaeklyke te ancilden, Volgens de Overzetting van den Heer Michaëlis luid het vooritet aldus.,, Toen fprak Jofua Jehova aan, ten da- ge als Jehova de Amorieten, voor de Israëlieten, deed з» Vlugten, en zeide, voor de oogen van gansch, Israël; » Zon flaa dai te Gibeon, en gy äапапа, in het dal Aja- Úlion! en de zon bleef en de maan fonde flil, tot dat zig $5» t valk aan deszelf s vanden gewroken had; (dit vindt ÖÖ men, in 't boek der gezangen,) zoo fondi de Zon, aan з 4 midden des hemels, flil, en neigde zig niet, ten on- з» dergang, geduurende eenen geheelen dag. Geen dag s enz.” Ue Heer Michaelmas maekt dus de woorden, dit vind men in 't boek der gezangen, ook betreklyk tor het voorgaende; maer de Heer de Perponcher merkt rechtmar tig aen, dat alles beter.fchynt te vloeien, wanneer meg de aenhaling uit het boek der Gezangen, met het laethe deel van vs. 13 begint; en "t geen voorgaet, als een ftel- lig zeggen van den Heiligen Schryver, aenziet, het welk hy vervolgens, uit een oud en ten zynen tyde als egt bekend en gecerbiedd dichtítuk, bevestigt. Ну leest des dit voorgeftelde in dezen zin.,, Toen {prak Jofua Jehova з» aan, ten dage als Jehova de Amosieten, voor de Israë- э» lieten vlugten deed, en zeide, voor de oogen van ÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖÖ On faa fil, te Gibeon, en gy Maan in s» 4 dal Ajalon! Ook bleeven Zon en Maan pil faan. tw » det zig "t volk aan deszelfs vyanden gewrooken had. Wendt dus immer ftaat "er, in het boek der Gezangen; De Zon bleef, te midden in den hemel, aan, en neige a, de aig niet ien ondergang en.” — Voorts deelt ons de Heer de Perponcher mede de verklaring van Michalis, die dit geheel als een dichtkundig voorftel opvat, het welk aiet anders aenduid, dan dat de Isratlieten hunne vyan- den, den gaufchen nacht door, zo vervolgd hebben, als of het nog dag geweest ware, terwyl geduurige weerlich- ten hun den wezen; waertoe hy grond meent te vin- den, Hab. Ш. 11. Zyn Ed. heeft de opgave van dit ge- len hier en daer doorvlogten met korte aenmerkingen, die купе bedenkelykheid deswegens behelzen; en daerop laet hy zichzelven over dit onderwerp aldus uit. Wy moeten eerst zien, waar en wanneer Jofua be- val, of liever badt, dat Zon en Maan zouden ЇЇ (laan, еп hoedanig de plaatfing dier Hemellichten, op dat oogen- blik, moet zyn gewe OVERZETTING DES OUDEN TESTAMENTS, 267 de Est. Was het eerfte betreff, mez zijn in "t verhaal, dat het omtrent middag was, en dat de Zon, ten aanzien van Jofua, boven Gibeon stondt, Het is dus klaar, dat Jofua zig, op dat tydftip, ten noor-den dier fad bevondt, wyl L anders de zon, op middag, en dus wanneer zy іп "t zuiden (ас, niet bovem Gibann zien kon. Ik Gel my de zaak derhalven dus voor. Ja den morgenöst, en misfachten niet zeer vroeg, tastte Jofua de Kanaänieten aan, in hunne legerplaatien, tem zuiden en zuodosten van Gibeon, vervolgte zig in hanne vlugt, naar Bethoron, en bevohdt zig dus, tegen dem middag, ten noorden van Gibeon, De maan, indien de- zelve zig toen, in of kort na "Ô laatíte kwartier, bevondt, ging voor de zou onder, en bevondt zig dus ten westen lerzelve. Was zy derhalven zigtbaar, dan moest Jofus haar, ten westen van Gibeon, zien, en dus ten zuidwes- ten van hem, boven "Ô dal Ajalon. ОР was zy nict zigt- baar, dan kon hy tog, uit de eenvoudige waarneemingen van haaren gewoonen op- en ondergang, werten, dat zy zig, op dat oogenblik, omtrent in die Dreck des Hemels bevinden maast; en hy voegde deeze beide lichten, im zyn gebed, of bevel, famen, zo wegens zyne ondervin- delyke kenuis, dat zy, ten aanzien уан dag en nagt, de- zelfde beweeging volgen; als doordien men reeds van Ouds gewon was, wanneer men van deeze Hemellichten (prak, dezelve faam te voegen. |n deezen toeltand yan gaaken 34, ziende dat de K; ^ ` hoe meer уап hunne mejkende, dien zy z te bereiken, oordeeldt zou. kuenen. duuren, dezelve te ftaaken, с ens hy hunne gehe waarom hy daa bade. Ten laacttan, onweer „, TL: welk de westlyke afjbelling: va -nademidsag, over he andere „vorklaasingeg. 268 | TL De MICHAELIS (of. eigenlyk der aarde,) гупе toevlugt neemen, en tig dus in de noodzaaklykbeid brengen, om te onderftellen, dat het gezigt en de beweeging der waare en ten onder- gang neigende zon, voor de Ísraëlieten en Canaänieten, verborgen bleef; dan kan men, in de wolken van dit on- weer, de oorzaak vinden, waar door zulks te weeg gebragt wordt. Wyl, by eene betrokken lugt, de bewee- ging en 't ondergaan der zon niet zullen kunnen gemerkt worden, indien ‘er zig middelerwyl eene andere oorzaak op doe, die het licht van den dag, by dezelfde Kracht, behoude, en die zig vervolgens, па ’t ondergaan der zon, en 't aftrekken der onweerswolken, in de gedaante der zon, vertoone, op dezelfde plaats, daar de waare zon, by "t betrekken der џет, geftaan hadt.” Zulk eene oorzaak nu, zegt de Heer de Perponcher, kan men zoeken, of in ene breking en buiging der licht- Stralen in den dampkring Zulk eene oorzaak nu, zegt de Heer de Perponcher, kan men zoeken, of in ene breking en buiging der licht- Stralen in den dampkring Zulk eene oorzaak nu, zegt de Heer de Perponcher, kan men zoeken, of ene breking en buiging der licht- Stralen in den dampkring Zulk eene oorzaak nu, zegt de Heer de Perponcher, kan men zoeken, of ene breking en buiging der licht- Stralen in den dampkring Zulk eene oorzaak nu, zegt de Heer de Perponcher, kan men zoeken, of ene breking en buiging der licht- Of in ene weerkeastening der licht-stralen, doer middel der onweerswolken, of in enig buftengetvoon luchtverlehnt, leder dezer drie oorzaken ontvouwt -zyn Ed. breeder, en heldert de werking der twee eerstgenoemden, door ene nevensygaehde Plaet op; merkende tevens aen, dat de verklaring van dit wonderwerk op die wyze greng, zins aen die zwarigheden onderhevig is, welken de Heer Michaëlfs tegen het werklyk ftilftaen der aerde bybrengt: daer hy onder anderen aenvoert, dat zulk-een wonder ons geheel Planetengeftel in wanorde gebragt zou hebben. — Dan dit zelfs, gelyk de Heer de terponcher verder toont; zou niet volgen, al ware het dat men bet wonderwerk op die vooronderftelling verklaerde. Wilmene, Cer by daerom, па de'opheldering der vanrgemelde oorzaken, wil men hier alles „in den eigen-Iv Ken zin opneemen, dan moet mei daarby indagtig zyn, dat.. vum Oé zon en maan werklyk, in haare schon, dal Ajaton’, te doen stilfraan,' er geene verwarring, in ons geheel planecten-geltel, nodig was; wyl zelfs de jaarlykfche beweeging der aarde; rondom de ‘zon, daartoe niet behoefde te. worden geftoord, maar alleëif haare daaglykfche beweeging, om haaren eigen ag, voor eenige uuren, opgehouden, of zo-danig vertráagd', dat zy vu, in 14 uutreh b vi niet meer wégs, dam Amders Öй 12: minuuten àfleide, -Wel is waar, dan moet er een wonderwerk aan aarde, zee, lugt, wol-Кеп; menfchen, planten,’ dieren, en alles, ‘wat 'er op den ganfchen aardbol is, gefchied zyn, om de gevolgen van den bieruit ontstanden (chok voor te komen. Doch wie kan de magt daartoe, aan den Opperheer der natür, weigeren? ja zyn ’t niet eigenlyk onze geringheid en zwak-heid alleen, die ons dit wonderwerk onbegryplyk groot doen voorkomen. Verhef u flegts een oogenblik, boven de seen oogenblik, uwe verbeeldingskragt, boven de ontelbaare heiren der vaste fterren, zweevens zie van daar ons geheel Zonnentftelfel zig, als een klein gefternte, in de ruimte van ’t Heelal, byna verliezen 3 ftel и dan voor, dat, op eenen der kleinfte bole len van dit gefternte, de daaglykíche beweeging om den as, die gy nu niet meer merken kunt, voor eenige uuren,бей of vertraagd worde; dus, ja als oneindig gering, nog, aanfchouwt. de Almagtige dit, voor ans, zoo verbaazend verfchynzel, van zynen troon. En wat kost, het hem, от 't zelve te weeg te brengen? Een wenk. Ter bevestiginge van 't voorheen gezegde, dat hier werk- lyk ene aanhaling uit пеп ander bock plaets hebbe, diene wyders mog des Норіегаегаю aentekening op het 15 vers. Wy lezen aldamer: влихеп gansch Israël, met het leger, by Gilgal, te rug. A Ook dit vaars, zegt de Heer Michaelis, behelst woor-den, niet van den gelchiedíchryver, maar van 't aange-haald gedicht. Waar dat Jofua de Israëlieten niet terflond, maar eerst na alles wat vs. 16-42 verhaald wordt, jn 't leger, by Gilgal, te rug bragt, blykt uit vs. 43, waar hygerst na vecle audere, by wyze van dagregister, vermelde zegepraalen en veroveringen derwaards keert. Wil meu derhalven de woorden van dit vaars, als gezegden van den gefchiedfchryver, aanzien, dan wordt zyn geheele verhaalten uiterften verwandt. Want de Israëlieten keeren dan vs. 15. naar Gilgal te rug, en tog vindt men ze vs. 16-27. nog, in de zelfde gewest, daar de flag voorviel. Ја van vs. 23 42. Vindt wen een geregeld dagverhaal der veld- togten, door hem, in de naburige gewesten, nog verder zuidwaards, ondernoomen, waarna hy èerst vs. 43, te Gilgal, te rug komt, na dat er vs. 42. duidelyk was ge- zegd, dat hy al dit te vooren verhaalde, in eenen veld- togt, verrigt had. Ook woeg deeze zwaarigheid, by veelen, zoo fterk, dat zy dit 15 vaars als onegt aanzagen, en uitfchrappen wilden. Maar brengt men dat vs. tot de woorden van "t aangehaalde gedicht, en ziet men °t zele T 3 aan, aan, als het flot van dit gezang, niet zoo zeer op den geheelen togt, als wel in 't byzonder op den veldflag, gemaakt, dan legt alles zig, van zelve, uit." Het Plan door den Stichter van het Christendom ten beste der menfchen ontworpen, als een bewys voor de Waarheid van den Christelyken Godsdienst. door Íгей. VAN REINHART, Hoogleeraar in de Godgeleerdheid, ор de Univerfhteit te Wittenberg. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Amfler- dem by d'Etven P. Meijer en С. Warnars, 1787. Je gr. ойауо, 184 badz. — Di Gefchrift is drieledig. In de ecríte afdeeling levert ons de Hoogleeraer ene korte fchets van het Plan, "t welk Jezus ten beste van alle menfchen gemacht heeft; waeromtrent twee hoofdzaken bovenal in opmerking ko- men, de uitgebreidheid en de gefleldheid. Mackt heeft, "t welk alle menfchen in zich bevatte. Om dit te toonen, doorloopt de Hoogleeraer, na enige voor- afgaende aenmerkingen over de ganfche Oudheid, de be. richten die ons de Gefchiedkunde aen de hand geeft, wee gens zodanige perfoonen, die inkomen als Weldoeners van 't menschdom; welken te zoeken zya, onder Stichiers van 't menschdom; welken te zoeken zya, onder Stichiers van 't menschdom; wysgeren en Leeraers van het menschbyk geflacht. — , Lo Voorts Id hem tot deze opmerkelyke gevolgtrekking. Ö, Derhalven, het geen de Stichter van den Christelykea, Godsdienst ondernam, het plan, „t welk hy ontwierp, is nieuw en zonder voorbeeld, de weg, dien hy gaan wilde, is nog door geenen menschlyken voetítap afge- , tekend een ontwerp van zulk een tizgefährliche, en „Van zo.eene byzondere weldadigheid, is, voor hem, „s geene menschlyke ziel opgekomen.” Nu valt wyders de vraeg: wat über men uit dit wonder- baer verfchynzel befluiten? Wat volgt daeruit voor de waerdigheid en het gezag van den man, die wyzer, edeler, verhevener, weldadiger gedacht heeft, dan de groote fte Mannen voor hem? Deze vraeg beantwoord de Hong- leeraer in de derde afdeeling, in welke hy ons op ene overtuigende wyze onder oog brengt, hoe uit het alles omvattende weldadige plan, 't welk Jezus, ten beste der waercld, ontwierp, volgt, dat hy een buitengewoon mensch, en een Leeraer moet zyn, dle van God gezon. Den was. Om dit zijn befluit op een vasten grond te ves: tigen, legt by oer vooraf j^ toe, om {е toonen,,, dat „ dit groote ‘ontwerp van Jezus geenszins een herfen- », schimmige inval was, die nimmer tot de bestaenlykheid , kon komen." Ву die gelegenheid gaet hy wel byzor- der, onder 't beantwoorden eniger tegeubedenkingen, na, hoe спе algemene Godsdienst, die algemeen gengeuomen zal kunnen worden, behoort gefteld te zyn; en, doet voorts zien, dat dit in den Christelyken Godsdienst vol- komen plaets heeft, — Dit afgehandeld zyude, bepselt hy zich vervolgens om te onderzoeken,,, welke Ûога: nigheden der ziele een plan van die natur voorondere еіс, en of wy geregried zyn, uit dezelve te hefluitens dat Jezus de grooifle mensch geweest is, die oit op aer: „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„� Memende flerkte, of vastheid en andvastigheid van ziel; en (4.) ene witgeflrekte goedwiligheid, of alles omvattende. goedheid yan hart, Het eeu. 4 en. 99 272 / Т. VAN REINHART en *t ander ftraelde, gelyk de Hoogleeraer van åonnderlyk tont, in Jezus op de luisterrykít? wyze door; "e welk hy, alles te zamen trekkende, en zyn betluit opma-kende, dus voordraegt. Hier is alles zonder voorbeld. Een wysneid, die als bevat en doordringt, wat voor het menschlyk verständet is een f/andyastipheid era fierkie yan geest y hoedanig een noort eenig held beweezen heeft en nog daarenboven eenig held en nog daarenboven eenig held en nog, daar heeft men ze zot dien hoedanigheden, waar van elk in-’t byzonder eenen grooten geest verwerft, oit vereenigd, waar heeft men ze zot dien hoogen trap vereenigd gezien, in welken zy hier voorkommen? Waar zyn zy uit eenen menfchelyke ziel met die hemelfche harmonie voorhanden geweest, met welke zy het groote plan ontworpen hebben, °t welk de Infteller van den Christelyken Godsdienst zich heeft voorgefteld, Zyn Wys-heid is niet werkeloos en dood; geen уде! vernuft, *t welk zich in spitsvindige befpiegelingen verliest; maar zy wordtдор� zynen yver en goedwilligheid ten algemeenen beste Vruchtbaar en werkzaam, Le vuurigheid van zynen geest, deszelfs heldhaftige kragt, brengt, zó groot zy ook is, niets wilds te voorfchyn, en fticht geen oproer en oorloe gen; maar wordt, van de wysheid en liefde geleid, de zeigen der waereld. Zyn liefde eindelyk is geen vrouwelyke weekhartigheid en zwakheid; mischien een gevolg van een teder zenuwgeflel, en van een gelukkig temperament; zy js veel meer met het verlichte verstand, en met den mane nelykften moed verbonden, Wil iemand de verheyenfle menfchelyke grootheid (chetfen, dit zyn, gelyk elk erken- nen zal, de beste trekken daar toe. Naar het plan, het welk yesus ten beste der waereld ontwierp, waren deeze eigenichappen alle in zyne ziel aanweezig. Hy was der- halven ongetwvffeld de grootfie mensch, die ooit op den aardbodem gedacht en gewerkt heeft." By deze wel uitgewerkte bedenkingen voegt de Hoogleer. ger nog ene overwegden van de omflandisheden, in welken Jezus geleefd heeft; waerdaor hy tot het belluit gebragt ward » Аа Je zus ecn Leeraer moct zyn, die van God gezon- den was. In de voordragt hiervan leid hy ons, om op te merken, hoe deze opgemelde verheven hoedanigheden zich in Jezus op ene voor ons geheel onbegryplyke wyze, en gaar gantsêh andere wetten ontwikkeld hebben, dan een А groote geest zich anders gewoonlyk ontwikkelt; dat men niet bezeffen kan, hoe de Stichter van den Christelyken Godsdienst zich in de omstandigheden, waerin hy leefde, tot die grotoid heeft kunnen verheffen a door welke h alles, wat groot is onder de menfchen, overtreft; nade- maal deze omstandigheden zeer gefchikt waren, om de groote vatbaerhelen van zynen geest, als ’t ware in het uitfpruiten zelf, te verstikken;-en dat eindelyk dit wonderbare verfchynzel op gene redelyke жуде. verklaerd kan word En, indien men niet en geheel byzonderen invioled der Godheid daerby aennemen will en dit zynde, dan gevoelt men zich gedrongen, om te erkennen, dat men öden van het Christendom hebe aen te merken „als een buitengewoon Godlyk Leeraer,” Zyn Hogeerwaerde Пет deze overwegging, gelyk ook de voortige bedenkingen, uitftekend wel in hare kracht voor; en bewyzen ze niet onwederfpreeklyk, (volgens zyne ope se merking,) dat de Godsdienst, door Jezus verkondi d, an noodzaeklyk, een Godlyken oorfprong hebben moet, Ze zyn althans zeer gefchikt om de zodanigen, die öden zen Godsdienst en zynen Stichter niet genegen öden over te halen tot die billykheid aen Jezus, welke zy en aen andere groote mannen der aeloudheid niet weige. » геп ; mitsgaders om te wege te brengen , dar men de » overige krachtiger bewyzen voor het Christendom met , meer onpartydigheid aenhoere en onderzoeke, Fn voorts , zullen reeds overtuigde Christens , dit alles nagaende , » met blydíchap zien, hoe oneindig vérre Jezus , door » zyne weldadige bedoelingen, boven de grootfte geesten uitfteekt, en, reeds in dit opzicht, meer eerbied en ss liefde verdient, dan zg allen.” ^' Bydragen tot bevordering yan Waarheid en Godvrucht, Eerfte Stuk, Te Amflerdam by М. de Bruin . 1786. Behalven het Voorbericht 174 bladz. in gr. o&avo. aer luid van 't Voorbericht, hebben enige, reeds min of meer bejaerde Leeraers onzer Nederlandíche Ker- ke, te famen het beüluit genomen , om ene foort van Tyd- fchrift onder dezen Tytel te vervaerdigen , zonder zich echter aen enige tydsbepaling te verbinden; zullende men, zo ’t voorkomt, een minder of meerder aental van Stuk.. jes jaerlyks afgeven. —- ,, Ons eerfte algemeen ооф. T 5 2 merk 874 ters BEDRAGEN 4, Merk (zeggen ze) is, dit werk te maken tot een vers an Zamelplaats, tot een magazijn van goede en nuttige s, kleine gefchriften, die tot bevordering van kennis eu an godvruchtigheid ftrekken kunnen ; en schoon wij over an het geheel de onderrechting en stichting van aHerlei 5, soorten van godsdienflige menfchen bedoelen, zullen , Wij evenwel altijd in het bijzonder het belang van lui- an den van ons beroep, vooral van jonge predikanten, an Onder het oog houden, die hier, zoo wij naar onze ,; wenfchen flagen, van tijd tot tijd ftukken zullen aan- treffen, die de leerftellingen van onzen Godsdienst op: en helderen, of bevestigen, ‘of die tot verklaring van ees 4 nig deel van Gods woord dienen; of die over het een Î» of ander Öесі van de herderlijke plichten van eenen an leeraar licht verfpreiden." By de verdere ont- vouwing van dit oogmerk geven ze têvens te kennen, van hoedanige buitenlandfche Gefchriften, en Op welk ene wy- ze, zy Öп dezen gebruik zullen maken; en zich voorts bedienen van oorfpronglyke Verhandlingen, door henzél- ven opgefteld, of hun door hunne Vrienden medeged. Ook Gellen wij (vervolgen ze teu dien opzichte) deze verzameling open, voor alle onze medebroeders, die onze voor dezelve iets gelieven toe zenden, dat vau, zoodanigeu inhoud is, даг wij het aan de opmerking van het publiek kunnen aanbevelen, ’t zy het dan vershandelingen, tosfe gedachten, fragmenten, of hoe men en het anders ook gelieve te noemen, zijn mogen.” Hun voorname verzoek deswegens is, dat men zich, gelyk zy zelven in hunne gefchriften zulks in agt hoopen te nemen, onthoude van alle. haetlykheid; en dat de geest van chrisstelyke zachtmoedigheid Öп zulke opftellen alomme heerfches waervan ze de betaemlykheid en noodzaeklykheid verder in 't breed en ten ernftigíte aendringen. Indien ‚men dit beftendig in 't oog houde, is 't te wachten, dat deze verzameling hare nuttigheid zal kunnen hebben, zo voor de Leden in ’t algemeen, als wel byzonder voor de Leeraers onzer Nederlandsche Kerke; waeromtrent de Werking vau dit eerfte Stücken een vooruitzicht verleert. Wy hebben 't niet ondien(tig georden, een weinig breeder verlag van 't oogmerk dezer verzame. 