VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
s Dit is teer dán genoeg om de wanhoop vati Caf tè. veredelét. „Addifon, die dit onderwerp heeft verhandeld ; Schijnt &gter té vrezen, dat deze zelfsmootd, zo die met le Zijne omftandigheden wierd voorgefteld, zfs op een ngélsch toneel, buiten dé nattar zou fchijtien te n dij Dat alle de wreedteden Sver, welté Cate tegen "d 2 ide 64 UITGELEEZEN VERHAND, VAN DE BERLYNSCHE AKADEMIE» zelven heeft geoefend , en doet, bij zijn fterven , hem, enig berouw gevoelen van zijn dood te hebben verhaast. - „„ Mijne grondbeginfelen , die zo zeer met dezen . be- roemden zelfmoord fchenen te ftrijden, worden door den- zelven bevestigd; het is dus onnoodig dit onderzoek vere der uit te breiden, en zo in Cato deze daad moet worden gelaakt , wie zal tragten een ander vrij te fpreken 1" A————— p M I———————————— — — ÀA— —— — À—M(' wë d Het Kerkelyk en Werehlyk Deventer , behelzende eene. uit- - woerige Befchryving van Stats Oirfprong , verfcheide Be- noemingen , Gelegenheid , Oud en Nicu Beflag, Oude gn Nicawe Vesten , Poorten , Lantweezen , Markten , Strae- ten, stegen, Kapittel, Kloosteren , Kerken, Gasthuizen, H'eeshuizen , Armenhuizen en andere yoornaeme Gebou- wen , mitsgaders van haere Burgeren eu Inwgoneren , . Oude en Nieuwe Regeringsform, Oude Wethergebragte Gewoonten , Rechten cn Vovrreclten , als ook een, ofan- -digh Verhael der Reurtenisfon van oude tyden af haer betreffende, en Wisfelvalligheden , van D tet tyt haer . overgekoornen : wis echie Bezegelde Brieven , Klooster- fchriften , en Oude Aentekoninzen , meest alle nooit voor. heen gedrukt, en verfchoide voornaeme Schryveren te zac- men geflelt en befchreven door GERHARD DUMBAR, Seere ` taris der Stat Deventer, Tweede Deel. Door een’ Klein- zoon des Schryvers , na deszelfs dood uitgegeven. Te Deventer „ by L. Leemhorst, 1788. Zn folio, groot 224 blads, belialvon hee Voorbericht en de Bladwyzers. gm daar , Leezer , het Tweede Deel van een Werk, welks Eeríte Deel door den Geleerden Sehryver reeds voer 56 jaaren was in het licht gegeven. Hy leefde nog wel twaalf jraren na die uitgaaf; maar eene zwakkelyke Iichaamsgefteltenis fchynt hem verhinderd te hebben zyn werk ten einde toe voort te zetten. Evenwel had hy daaraan gearbeid, en niet alleen aangehouden met het ver- zamelen der noodige ftoffe, maar ook dezelve gedeeltelyk in orde gebragt: en het geene men oordeelde in zodanigen , ftaat te weezen, dat men het aan het Gemeen konde me- dedeelen , maakt den Inhoud van dit Tweede Deel , het geen thans door des Schryvers Kleinzoon en Naamgenoot den Nederjanderen wordt aangeboden. In een Bericht van den Uiygeever aan den Leezer , aan het: hoofd. van dit Deel geplaatst , vinden wy eenig verlag van des Schryver E ; ". S geg — G. DUMBAR , KERKELYK EN WERELTLYK DEVENTER. 69 Afkomst, Leeven , en Schriften, en van het geene de Uitgeever gedaan heeft om het Werk in dien (taat te brengen, in welken het nu verfchynt. Men is hem dank fchuldig voor de moeite, welke hy wel heeft willen aans wenden , om deeze overblyffels van de arbeidzaamheid zyns Grootvaders der vergetelheid te ontrukken ; fchoon het Werk nog verre zy van volledig te weezen , als loo- pende flechts tot aan het jaar 1465. Ook zal de Leezet niet verwachten dit tegenwoordize Stuk in die orde te vinden , in welke het waarfchynelyk zoude geweest zyn; indien het den ouden Heere pumBAR zelven had mogen gebeuren hetzelve tot volkomenheid te brengen. Dit kan noch den Schryver, noch den Uitgeever tot befchuldiging ftrekken : den Schryver niet, daar hy door kwyninge en dood belet werd de laatíte hand aan zyn werk te leggen s den Uitgeever niet, dewyl hy zekerlyk niet bevoegd was, om in ber Werk van zynen Grootvader veranderingen naar willekeer te maaker. Zyne befcheidenheid verdient dere halven allen lof, zo wel als de árbeid door hem te kost gelegd aan het geene vol(trektelyk noodig was om het Stuk te kunnen uitgeeven ; aan het in orde fchikken der By- voegfelen en Aantekeningen , welk hy vond. onder des Schryvers papieren, en, by wyze van Aanhangfel,. achter dif Deel -geplaatst heeft; aan het vervaardigen van het vervolg eenet Naamlyst van. devert van de aanhoudende zorgen en kloekmoedigheid door die van Deventer, in de eerfte helft der vyftiende Eeuwe, aangewend , tot befcherming bunner vrybeid, en van der- gelver waakgaamkeid, om den Bisfchoppen van Utrecht ` alle inbreuk op dezelve te beletten. Dus verwierven zy van Bisfchop FREDERIK VAN BLANEKENHRIM , in het Jaar 3467, dat hy beloofde , over de Heerlykheid en hei Huis Kuinre geenen ,, Amtman te zullen ftellen dan iemant uit. » alant of Vollenho, en dat wel met raet der Steden” ventes, Kampen en Zwol, welke Amtman daarenboven mer eede en bezegelde brieven moest beloaven , niet alleen de burgers dier Steden te helpen befíchutten en befcher- - men voor allea overlast ; maar ook by aflyvigheid of an verplaatsing des tydelyken Bisfchops de Heerlykheit en an het Huis te Kuinre in geene andere handen te brengen 39» e + o o ter tyt toe dat de nieuwe Bisfchop aan de an drie Steden nieuwe brieven hadde gegeven.” (*) Zo verkreeg de Stad in het Jaar 1414 van Paus JoANNes den XXM eene Bulle, waarby derzelver burgers bevryd verklaard werden van de verplichtinge , om in enkel waes zeldiyke zaaken buiten bunne Stad, en ip het byzonder voor den Officiaal van deu Utrechtfchen, of van eenigen anderen Bisfchop te recht te taan, Dit werd in het 3490 bevestigd door iNNocENTIUS den VIU CH) ——— Ook was de Regeering zelfs in die tyden niet bygeloovig genoeg om zich te verbeelden , dat de gewaande heilig- id van Kerken, Kloosterg eg. Kerkhoven den waereldlye ken Rechter konde beletten bekende misdaadigers met ge- meld van diergelyke verblyfplaatzen te diaten ‚ en de vere diende ftmaf te doen ogdergaan ($). |n de onlusten , „welke na den dood van Bisfchop FREDERIK VAN BLAN- KENNER: in het Sticht van Utrecht ontftonden , hield Deventer de zyde von Heer RUDOLF VAN DIEPHOLT tegen PREDER VAN EULRNBURGH, deszelven mededinger, met ge groote [tandvastigheid, dat, wanneer de laatstgemelde 2:1 eg , Q B. asen i) BL s6—6i (DM. 5% 6i. "d v KBRKELVK EN WERELTLYK DEVENTER, 6. Heer POL mot deszelven aanhangeren in den ban had gedaan , die van Deventer de Geestelyken in hunne Stad, noodzaakten den Godsdienst te verrichten als naar gewoone, te, of anders te vertrekken (*). Het was derhalven niet te verwonderen, dat zy, in het Jaar 1433 , van RUDOLP, de bevestiging verwierven van alle hunne voorrechten, en kor daarna eene Verklaaring en belofte, dat de Burgers en ingezetenen huuner Stad in het Sticht van Utrecht door niemand met het Bisfchops Gerichte. zouden kunnen. gearresteerd worden (+). Ja zo hoog rees het aanzien der drie Overysfel(che Hoofd(teden , Deventer, Campen en Zwol, dat zy zelfs uitfpraak deeden in een gefchil , het Bisfchop uupoLr in het Jaar 1443 had met die van teenwvk c$ )s gelyk ook in eenen anderen twist van Sens en Bisfchop. met die van Drenthe, in het Jaar 1447 (1). Verfcheidene voorbeelden van verleening van, nieuwe Voorrechten of bekrachtiging der oude , ontmoe- ten wy onder dezelfde Regeeringe (**), de drie Hoofd. fteden verbonden zich in het Jaar 1452, ingevalle hun genadige Heer van Utrecht , of ae nakomelingen Byffco- en Tutrecht off oer. Amptluyde f Richters enich yan hun drien Steden of hunner borgers , inwoeners ofte meyers in den Lantrechte vercorte of een ghien lauirecht on list wederyaeren: zy dat in gueden trouwen mit malckanderen geiyck zouden helpen uytdragen en weder flacn myt lyve en guede fonder argelist (T1). 0004 a J In het Jaar 1455. op den 24íten Maart, Dierf Bisfchop RUDOLF ($8). Zyn dood bragt nieuwe verwarrin voort. or fummigen werd tot Bishop verkorten BERT VAN BREDERODE; door anderen, fchoon in mjn- er getal, Hertog STEVEN van Beyeren: em terwyl deeze twee hunne rechten by, den Roomfchen Stoel zochten. te Gaaveu, wist FILIPS, Hertog van Bourgondie , van. Paus NICOLAUS DEN V het Bisdom te verwervén voor zynen t dzoon DavID. Hy vestigde denzelven met geweld van wapenen op den Utrechtfehen zetel, noodzaakte Heer oxsBEgRT tot het doen. van afltand, rukte in Overysfel, belegerde Deventer , en noodzaakte , door cen beleg van zeven weeken, die Stad tot onderwerping. Zy verwierf gunftiger voorwaarden, dan zy veelligt zoude hebben kune . | neg (*) Bi. 83 enz. (+) Bl. 123. (f BL r3% ' CH BL 143. (**) Bl. 145, 146.* -' €M) BL 150° (55) BI. 152 ooo 4 68 c. DUMBAR', KERKELYK EN WERELTLYK' DEVENTER, nen ‘bedingen, indien niet dringende redenen den Hertog^ elders geroepen , en hem begeerig hadden gemaakt’ om: deeze zaak tot een fpoedig einde te brengen (*). T ‘Wy befluiten dir Verlag. met te melden dar dit Twee. de Deel bevat het Vde en Vide Boek , beltaande het eerst. emelde uit 18, het andere uit 'flechts 3 Hoofdfukkers : Bieren volgen: 14 Byvoegzels tot het (bk Deel; en dam nog een Aanhangzel, beftaande 1°. uit een Verdrag tusfchen ee- nige Hollandíche eh Overysfelfghe: Steden aangegaan’, en door riLiPS van Bourgondie bekrachtigd'in 1438 3 en a° uit eenen Brief van Btsíchop FREDERIK VAN BADEN , van het Jacr 1509, een (tuk van weinig aanbelang. — —— ` Ondertusfchen is het te bejammeren; dat de oude [Heer DUMBAR zyn Werk niet geheel heeft kunnen voltodien 4: en het wate te wenfchen , dat deszelvén Kleinzoon , wek ` ke toont z0'veel yver, kundigheid, en Hefde voor de gedachtenisfe van Zynen Grootvader te bezitten , deszet- ven arbeid wilde vervolgen. Waarfchynelyk zal be wet: éebigen voorraad van verzamelde Doft dasrtoe onder de apieren van den ouden Heere hebben gevonden. Wy oopen , dat dezelve groot genoeg moge weezen, om hem, tot het voltooien ‘van dit Werk aan te moedigen, niet twyffelende , dat den Nederlanderen dharmede een ganges naamen dienst zoude gefchieden. r (*) BI. 153 enz. Verhandelingen over de Gefchiedénis , Regeeringswyze, Ze- ` den , Gewoontens , Weetenfchappen en fraaije Konfen ` yan cenige Natien van Europa, door den GRAAVE D'AL- BON, Lid van verfeheidene Academien en geleerde Ge- : 'moot[chappen. Naar den derden Druk, Uit het Fransch ‚vertaald. Derde Deel. Te Utrecht, by G. T. van Pad- denburg en Zoon cnz. 1788. Zn gr, octavo, 470 blade, Or eene dergelyke wyze als de Autheur, in de twee voos AS rige Deelen (*), het merkwaardigtte nopens Engeland, de Nederlanden , Zwitzerland , Rome en Napels ontvouwd heeft, draagt hy, in dit derde Deel, zyne aanmerkingen woor , over de gewigtigfte hyzonderheden, wegens Vene- ticn, Toscanen, Genua, Piemont en Savayens Zyne ‘bee rigten over de Gefchiedenis enz. deezer Staaten behelzen C°) Zie N. Ar, Vad, Leueresf. 1. D. I, St, bl. 386. R'ALBON , BESCHOUWING £BNIGER RATIEN VAN EUROPA, 69% weih eeng ` algemeene 'opheldering vs Net vóornaamtte ,' dut omtrent derzelvet raeltarid, in alle die opzigten, ine. zonderheid. overweegiog vordert; en hy doorvlegt dezelven bier en daar met oordeelkundige aanmerkingen, over dees: ze en geene zo nuttige als nadeelige Landsbefchikkingen,. Van dien Aart is, ten vonrbeelde,: het volgende, dat he ons’, ‘raakende het gunftige en ongunftige lot der. Lande: edem. in Savoyen , meldt. Het geen hy ons wegens Savoyen. in"t:algemeen berigt , flrekt niet om ‘er ons voor in te neemen; maar: ' i f * o Een fehooner en helderer dag, (dus vaart hy. voort,) tthans over deeze provincie aar te breeken ; en fchoon die evenwel gert zeer aangeoaar vooruitzigt moge oplevee ren, sal.echter de menschlykheid ten fninften daarop zyne oogen komnen vestigen, zonder, gelyk te vooren , ontel- baare voorwerpen te ontmoeten , diè by uitheemendheid medelydenswaardig zyn. Maar al te lang aanéén gedrukt geweest zynde door eene wreede en fchandelyke lenstbanrheid , en.al dien tyd geplaagd door de bitteríte atuieede ,: welke altoos een gevolg daarvan is , genieter thane de-Landbewooneren , onder de fchaduwe em bevei ligende. befcherming aer edéle vryheid , .een gunftiger en sengeGaaier.lot. ‘Ook zyn hunne akkers, van dat tyd(tin af aan, beter gebouwd geworden, en: zy arbeiden nu met pedt yver en aanhoudendhéid ,. godert zy ‘er wezendlyk belang by hebbem om die beter eme bouwen!, zedert dat zy goede daghuwtén verdienen kunnen, de bejooning hun» ne nayvep opfeberpt ;. en dat de vrugten van hunnen ars beid hen „ door geene: machtige en onmečdogende handen, langer ftraffeloós ontnomen wordem. Pe word in voorfpoed: altoos fterk'en moedig: biervan ziet men in Savnyen de duidelykfte bewyaen; want fchoon daar het saedryk over 't'algemeen gansch niet vrugtbaar zy, gec- ven de akkers nogthans een: redelyken oogst ` om dat de grond. door fterke handen , (in plants vaa zwakke , gelyk zy eertyds waren, omgeploegd, als ber ware mer geweld gedwongen word om vragten voort:te:broagen. Men ziet su niet meer gebewsen , gelyk in vroeger dagen zo meen gefchiedge, geheele benden. van elendige “Bedelaars , die van het platte dand de Steden komen .uithongeren „af. zig over de nabuurige Staaten verfpreédén; want zelfs, in die landftreekemssvan Savoyen, welke van de Natunr-aliese geest mishandeld zyn in de gehugten , die, op barre rot gen gebouwd „ en in de kleine fisden, die tusfchen:: de ^ 5 et. ge - DALBOMN . EE bergen ingeflooten Een , word men met verbaasing Mere ingezetenen gewaar , die gebrek lyden ; en veeltyds zou. men te vergeefs zulke arme voorwerpen willen opzoeken , die gemeenlyk hun voedsel uit de handen der weldaadig- heid ontfangen. | „s, De Inwooners hebben, (gelyk de Graaf d'Alban op=- merkt,) deese gelukkige omwenteling gebeel en al te dan- ken aan eenige fchrandere wetten, ten deele onder de te- genwoardige regeering, tem deele onder die van den ovem leedenen Koning gemaakt. Bovenal, (zegt hy ,) heeft hier geer veel aan toegebragt het beroemde edict van °t jaar 1763 > waardoor alle lyfeigenen vrygemaakt , en de lang verdrukte Savayfche Landlieden aan haar zelve , aan de Maatíchappy, en san den Staat te rug gegeeven worden." Op de ontvouwing van de hei gevolgen hier van brengt hy ons egter voorts nog onder 't oog, hoe dit werk, {choon vry gelukkig aangevangen , evenwel nog zeer yerre af is van die volmaaktheid bereikt te hebben , tot welke bet gemaklyk te brengen was; indien, naamlyk, de Regeeriog kon goedvinden eene foort van belasting af. te Schaffen , welke certyde, door de onmenfchelykheid van "t aloude leemsecht, is ingevoerd , die alleen valt op het arm- fte gedeelte des Volks, ep wel inzonderheid op de Boeren en andere Landbawooners, Autbeur 3 de beerend ik meen (v onze Autheur , rendienften, tot het maaken, verbeteren en onderhouden van de groote ' 8. Zodanige last, die ook in vlakke landen, alwaar de Boeren gemecmiyk meer vermogen hebben, en de we gen gemakiyker te maaken zyn , vry zwaar valt, word een ondraaglyke last im een gewest gelyk Savoyen , daar de Landbewooners voor het meerder gedeelte arme lieden zyn, en aan bet maaken en verbeteren der groote wegea eneindig meer moeite dan elders verbonden is. Hier moet men tot dat einde cen harde rots klieven H daar gerfchrikv ke afgronden opvullen ; een weinig verdet is men dra tkt een allerzwaarften arbeid te onderneemen , Gie aan den voet eens bergs begint, en: tot eene byna onaf» meetelyke hoogte moet woartgezer worden; aan eenen ane deren kant ziet mem een aantal ongelukkigen op de krub nen der bergen, dwars over akelige afgronden, holte we» n, en van 't gebergte afülortende waterfkroomen heen ; ne kragten en vermogens uitpemten , ten einde de wee , zó veel m e in cen redelyk goeden (tast te uden, eren. De Reiziger, die deeze ruuwe geneesten £ BESCHOUWING ERNIGER NATIEN YAN EUROPA. ZE bezoekt, ftaat verbaasd op het zien van gebaande Ud, ` die de konst, of liever de uiterfte poogingen van meníche- ke kragten, ongeacht de allerzwaar(te hinderpazien , heus geopend hebben , tusíchen vreesfelyke rotzen , welko san ` gyne regte en linke hand om hoog ryzende , zich in de wolken fchynen te verliezen, 'Desżelfs verbaazing veran- dert in eene diepe treurigheid , wanneer hy hoort, door welke middelen. men zodanige ontwerpen ten uitvoer heeft bragt. Het drukkendfte van alle omftandigheden, welke Saar by pldats hebben, beftaat daarin, dat men dezen be« zwaarlyken arbeid zo dikwyls herhaalen moet, en, het werk Bog maar naauwlyks gočindigd zynde , men zich meermaalen- in de droevige uoodzaaklykheid bevindt , het met nieuwe kosten nogmaals te beginnen. —— Men ziet daar geduurig groote ftukken van de rotzen affcheu= ren 5 geheele. heuvels inftorten; verbaazende fneeuwklome n van de bergen ‘afrollen, waaronder de wooningen dee Landeden begraaven worden; waterftroomen, die, met ` een vreesfelyk geweld van de hoogte nederdaalende, zeef aanmerkelyke fteenklompen mede : alle deze toeval- len , ongeiukkig in Savoyen maar al te gemeen , veroote zaaken aan de ooneren van dat land , behalven veele andere groote nadeelen , ook ongelooflyk veele moeite em arbeid , doordien z; de wegen bederven en Lee, welke deze ongelukkige gedwongen zyn ne eigen kosten weder te herftellen.^ En mm o. ` `” Onze Schryver ontvouwt het drukkende dier inrigtinge breeder , by manier van een zamenfpraak , tusfchen een | Reiziger en z ig een Arbeider; op het flot van welke - de Reiziger zig indeezervoege laat hooren: ‚ss De wetten geeven geen gezag aan misbruiken, maar zn ge(chikt om dezelve te verhoeden , om dezelve te ver- eren: de Vorst, die de wetten ten uwer behoeve uite vaardigt, is fchrander en menschlievend; fpreeke derhal- ven, en laat uwe (tem in gyne ooren klinken: zo de wete ten ü verpletterer, maakt derzelver fchadelykheid ken= baar, en ik ben verzekerd, dat "er zagter en wyzer voors Schriften zullen uitgevaardigd worden, ten elode de druk- Kende te hervorgmét!, en andere, die voor u zagter, voor den geheelen Staat: nuttiger zyn ,- in derzelver plaats t€ Beien" ,. $n gr. oclavo, EE “Karakter yan PRRDERIK-DEN H, Koning van Pruisen, befchregyen doorn. A. FR. BUSCHING, Komingl, Pruisf. : Opper - Confifloriaal-Raad, enz. Te Amfterdam, bij M. . de Pruijn , 1789. Behalven het Voorberigt an den Blad. yyzer, 328 bjedz. in gr. octavo, Bes deeze Stukjes zyn zeer wel gefchikt , om ons 's Vorlten character, niet alleen van de zeer gunftige, maar ook tevens van de min gunítige zyde , onder ’t oog te brengen. De berigten van ‚den, Heer Liu/ching komen vry naguwkeurig en oupartydig voor; en hoewel Dr. Zime merman zyn verllag al te. erk met vleiende en verfchooe nende voorftellingen doorvlogten hebbe, kunnen zyne aantekeningen, en opmerkingen deswegens mede te Dode komen, nademaal 's Voríten character , in "t midden van. dat alles , aan. de eene en andere gyde , ten duidelyktte- doorítraalt. Onder het doorbladeren deezer Schriften viel anze aàndagt byzonder op ^s Konings poagingen , om de Wetten en de Regtshandelingen in zyn Ryk te verbeteren, dat hy , eerst door Cocceji en vervolgens door van, Carmer,: getragt heeft uit te werken. Het bonfdzaaklyke , van 2% geen de Heer Bu/ching deswegens meldt, komt hier op wits c E , : „Hy. bediende zich daartoe , in de eerfte.plaatze , van, den Groot-Kanfelier. Cocgej£ , wiens onderneeming van dien, aart ouder den voorigen Vorst verydeld was.,.en die zelvé aan den tegenwoordigen Kouing op nieuw zo gune, Rig voordroeg, dat hy bevel kreeg, om een ‚plan te vor-. men, *X welk vervolgens gok werkftellig gemaakt werd, ap. "e Konings last en ouder den naam van het Carpuy Juris Fredericianum het licht zag (*3... Eene bevaaming, e. . aw- d (*) De Koning was ook ‚ gelyk de Heer Bufching wat laa- er aantekent, zo wel overtuigd , ,, dat zyn Groot. Kanfelier „ Vajneer van Cocceji, zich bij het Justitie-wezen zeer verdiend ge- OVER FREDERIK DEN GROOTEN. 73 -die dat Landregt, volgens Bu/ihing ,.met het zelfde re; verdiende , als heben pus en zyne medeftanders de v zameling van Weten, op last van Keizer pestiniaan ge- maakt , naar denzelven benoemden. Ook had , vervolgt hy, dit Fredericaan/che Wetboek veel vooruit boven dat van Justiniaan; doch het liet egter veel duisterheid, on- zekerheid en ftof om te twisten overig. Zulks, gepaard met andere hier gemelde omftandigheden , had ten gevol- -ge, dat het, na het overlyden van Cocceji, ook door des- zelfs eigen bevorderaar Fariges, dien Cocceji tot ‘zyn vere trouweling gemaakt eu bevorderd had, die na hem Groot. . Kanfelier werd , reeds geweldig veranderd begon te wor- deu, en eindelyk in "t jaar 1781. geheel ten grave daal- de. — — Dit gaf voorts aanleiding tot eene hervatte Ohderneeming ter verbeteringe, waar van ons hier het vol gende beri j s De t zaaken he ring , doo: indien bet „maaktheid Justije-Mi verkiezing dere wijsh hij eene v ten van ht om die te tigs ontdel het Justitie maaktheid „enkelen fte ophoudelijl en ervaren zindheid 4 ting vap Z, - - » Inftructie voor de Procesfen in, welke een diep uitgedacht “middel is ter verkorting der Procesfen , en die. haar doel -gewis bereikt , indien die genen , welke deeze Inftruetie ` te „gemaakt had , dat hij deszelfs borstbeeld fn marmer liet hoa- wen, het welk in 1766. op her plein van het Collegie gebouw -in de Lindenftraat geplaatst werd, alwaar het nog tusfchen oo. „Rige boomen, Daat"? . NN i . ` . m^ uec UO ZIMERMAN EN BUSCHING ^te bezorgen hebben , arbeidzaam , geduldig, en marmied ;van zulk eene fcherpte van verftand zijn, dat zij den geest "van dit wooffchrift inzien , zonder blootliik bij den vorm. te blijver. Nopens het Wetboek zelf, gaf de Koning zij- hen GrooteKanfeller aanwijzing, om zich van den raad en Jbijftand van der zaak kundige fannen te bedienen , en zijn Kabinet-bevel van den 14 April 1780 bevatte de gronde ‘regels , naat welke men zich bij deszelfs uitwerking zou te gedragen hebben. ‘Zijn Groot-Kanfelier gaf zijne onte werpen over, zoo als zij, bij gedeelten , tot fand kwas men, aan hèt openbaar onderzoek van wijsgeerige en prac- .tizeerende Rechtgeleerden, en van alle wereld: en men- ‘fchen-kenners „en beloonde de voornaamfte beoordeelingen en aanmerkingen, welke overgezonden werden, Bij deeze rijswaatdige handelwijze bleef het nog niet, maar "e Ewan nog eene beftendige Wet-Commistie bij, van welke ‘de Lands-Collegien de verklaaringen der Wetten, en der- scher toepasfing op bijzondere gevallen, 200 dikwijls zi ‘zulks nodig vinden, bekomen kunnen. Welke Mogenhe kan zich daar van beroemen, en verheugen dat PN haar "Land, geduurende de regeering van &énen enkelen Koning, Land, geduprende de ex of 4o jaaren, zulke Vi rigtige fchikkingen, tot het be- raakte Wetten en Reehtsbehan- verre gebracht zijn? Men kau „ dat over het geheel de Wet- in de Koninglijk Pruififche Staas DERIK den Tweeden, volmaakt zet denkbeeldig-volmaakte , welk jitdenken , kan niet eens zonder itgevoerd worden. Het eeni EDERIK den Tweeden ontbrak, en de daarop rustende van zorg »osheid en goedkoop (t), ei daare De Baron van Coceeji hàd dit d ook wel be- ' E Goch, bat 't fchytie, niet nerk Kier doorgezet; al- "Gang de Heer Bufching zegt d 1 ` «Het was wel goed, dat de Groot-Kanfelier , Baron van -edeeji'; hij de. Lands-Collegien Sporsel-Kasfen aanftelde, uit „wolken de Raaden bepaalde bezoldingen ortvinget, siar degse jen ena würdet, zo Werder dé vervid. len zeer verhoogd, eñ dus de Procesfen duutdet; en nog kort- den deeze Sportel-Kasfen den met arbeid overlaaden Raaden rd OvER FREDERIK DEN CROOTEN. Ei daartoe heeft zijn Opvolger begonnen haar te helpen, ” „Gerechtsbedienden naauwlijks iiddelmatige bezoldingen op- brengen. Als Cocceji den Koning duidlijk en herhaald had voor. *gefteld, dat de vervallen lastig, en toch niet toereikend waren, d d oninglijke bijlage tot de bezolding dex Justitiebedienden onvermijdelijk noodzaaklijk was; zoo is het te vermoeden, dat de Koning voor dezelven zou gezorgd heb- ben ; dewijl bem aan goede Justitie in zijne Landen zeer ve gelegen lag. De Staatsdienaars moeten de mond des volks zijn; maar wanneer zij zwijgen, en de waarheid kort en nadruklijk, voorzigtig en flandvastig fchroomen te zeggen; hoe zullen dan de Vorften vernemen het geen zij vernemen moeten ? hoe zuls len zij zien, het geen zij voltrekt zien moeten, en ook, jn. dien zij goede Landsvaders zijn, zien willen." Weg Wiysgeerige en Heekelende Reize door de geheele Were; pi do alle Standen der Menschlyke ec) Ze A. Comenius > Bitfchop der Proreflantfche Boheemfche en Moravifche Gemeenten. Uit het Hoogduitsch vertaald, In *s Gravenhage, by J. du Mee en Zoon, 1788. Be. halyen hes Voorwerk, 244 blads, in gr. octavo, ` Eese zinnebeeldige ontvouwing v waereldfché zaken, buiten den ( alleen de waare rust en 't volkomer den is. Met deeze omfchryving kai lyken inhoud van dit Geíchrift ge De Reiziger is een Pelgrim, die alle doorloopt, het nietlge daarvan opme gevoelig gewaar wordt, en eindely vindt het geen hy zoekt. 's Man: Godsdienst , als een Bisfchop ond: Moravifche Broeders , daar laatem Ier m overige "eier d t Menschlyke gedrag , veelerleie opzigtetr T onaartige wyze hekelen. Zyn Eerwaarde heeft ec fpronglyke reeds in "t jaar 1623 opgefteld; van daar gaar. verfchejden zyner aanmerkingen over de beoefening va Kunften en Weetenfchappeh, waarin men zedert dien wd geene geringe vorderingen ten goede gemaakt heeft, thane niet door ; maar wat het cháráctefistike der Waereld bee wekt , daaromtrent houdt, het Seen hy gade gellagerr er vern 46. so ZA COMENIUS vernuftig voorgefteld heeft, thans nog nagenoeg dezelfde freck: dair de eigenfte rollen, als in vroegere dagen A opk heden op het Tooneel der Waereld gcfpceld worden, Men lecze zyn Hoofdftuk over de Port en Nieuwstydin= gen, en gaaseens-na of men , met //vra/ius , ook ten dees zen aanzien, niet wel mage zeggen: Mutáto nomine , de re fabula narratur , men verhaalt u, flegts. onder een anderen naam, uwe ei- gen gefchiedenis. De Pelgrim had tot zynen Leids- man iemand, die Alwys heette, en hem beloofde in de Burg van Troost te geleiden; op den weg: nu derwaards hadden zy de volgende ontmoeting:. *Ly,Alvoorens wy, (dus luidt zyn verhaal,) nog aan de oort kwamen ,: zagen wy een meenigte menfchen, ter ` inkerzyde op de Markt; en Alwys zeide , deeze moeten wy ook niet voorbygaan. at hebben 2y? vraag- ik. Komt. aan, zeide hy, gy zult het zien, a Twee, drie en meer fpraken met elkander, al- le in Hoopen verdeelt. Zy fchuddeden met de Hoofden , wyzende met de vingeren 5 zy Kapen in de, handen , krabden agter de ooren ; eindelyk weerlderi echigen en m- deren" lachten. Ik geloof van "s harten grond dat zy cen Kluchtfpel fpcelen, zeide ik.’ Gy dwaalt, ‘zeide Ahpys, © 7 “ig te moede; maar behandelen din, at. Wat, dacht ik, zal het toci king op hun gemoed heeft , dat z: ergenoegd en dan weêr treurig zyn jes, waarmede de eeh dei anderen een hem, naar maate dat de toort aangenaam klonk. tot fchreien of daar ik konde niet begrypen, hoe tenen vergenoegt, en dcn anderert Jat de Uitlegger my leerde’, dat de d van °t gehoor deeze verfchillende Het was, zeide s met de klank , ddel, dat, by verfchillende Zieken, iden werkingen voortbragt. — — p ik, krygen zy dan die Fluitjes? 1 allerwegen te zamen gebragt , zeis s oopman niet? - Ik kecrde my m, en zag Volk te voet en te paard naderen. Die op Ba, paarden reeden , hadden de meeste Koopers: did Jangzaam te voet kwamen de verftandigften ; dewyl hune UE. ect WM ` me WYSCEERIGE EN HERKELENDE REIZE. ei ne Fluitjes den rechten toon gaven. Ik bleef hier en daar Dann, beluisterende de Klanken, en inderdaad het was verrukkende , zo veelerley ftemmen van alle kanten te hooren. Maar dat eenige -overmaatige Nieuwsgierigen, die onafgebrooken hier aan de Markt ftonden, alle Fluite jes kochten, en, als zy wat geflooten hadden, weder naar anderen omzagen, het oor naar alle zyden keerden, van waar het gefluit kwam, en daarom zeer zelden in ‘hunne Huizen waaren, konde ik niet goedkeuren. Daar by was 'er ook veel onverdraaglyks in de klanken, Dike werf volgde op een aangenaamen Toon een treurige, en op een treurigen een aangenaame, en zoo veranderde de vreugde in treurigheid, en tegerngefteld ook omgekeert. „Waardoor , die geenen, welke al te zeer daarop verzot waaren, niet zelden buiten noodzaake, fchrik , vreeze of vreugde hadden. Toen prees ik die geene, welke hunne bezigheden waarnaamen, en zich aan geen gefluit ftoor- den. Doch ^t blyft waarheid , dat deeze laatfte menigmaal in verlegenheid en onverwachte fchande vervielen, welke zy, indien zy het gefluit wat meer geacht hadden , zou- den hebben kunnen voorkomen. | an Dan buitendien was het niet raadzaam nog zeker, zig met die dingen te veel te bemoeijen. ` Dit heb ik zelfs on- dervonden. Toen ik eenmaal een zeer fterk klinkende fluit aangreep, die weder aan een ander toebragt, en deeze dezelve verder gaf, tet dat. zy in kwaade handen viel, en daarin zulk eeu afkeerigen Toon gaf, dat men die ter aarde wierp, en op my dermaate vergramd wierd, dat ik de vlucht moest neemen en my verbergen." " wë Aofzangen' voor Kinderen., vooral over God: Heerlykheùd in de Wer. ken der Natuur. Met een Voorbericht van J. TissEL, Leeraar der Lutherfche Gemeente te Amfleldam. Te Dordrecht by P. Wan- ` mer, 1788, In octavo 62 blads. ' i à 2 : ` UC olgens ene niet ongegronde aenmevking van den Eerwaerden Tisfel, in zyne Voorreden voor dit Stukje, is het ten ui. terfte nadeelig voor de belangen van den Gollsdienst, denzelven als af te fcheiden van Gods Heerlykheid in de Natuur, waerin dezelve zich alomme op het lulsterrykfte ten toon fpreid. Daer “er pu intusfchen, zo in dem openbaren Godsdienst, als in de ` gewoone onderwysboekèn der eupgd, zeer fpaerzaem aenleiding. gegeven word, tot. zoortgelyke befchouwingen, zo is "t hem voorgekomen, dat dit :Engelfche Werkje, in ’t Nederduitsch e. IY. DEEL. N. ALG. LETT. NO, 2. F ever. ,$ LOFZANGEN VOOR KINDEREN. overgebragt, zyne aenpryzing verdient, als zynde voor de Jeugd Ref: daertoe ingericht. Het behelst leerzame God- verbeerlykende overdenkingen, by gelegenheid van deze en ge- ne beíchouwingen der Natuure, die den kinderen met (tichting jngeboezemd kunnen worden, en waervan een opmerkzsem .Leidsman der Jeugd een nuttig gebruik kan maken, om het Kind, naer deszelfs vatbaerheid, hooger op te leiden, en in de verdere levensdagen aen ‘zodanige Godsdienstige overdenkingen ‚te gewennen Tot een ftael hier van vertrekke het volgende: ‚ Zie daar den fchaapherder der kudde; his draagt zorge voor zijne fchaapen ; hij leidt hen bij klaare beeken; hij voerdt hen tot eene frisfche weide. Indien de lammeren vermoeid zijn. dan draagt hij hen in zijne armen; zo zij afdwaalen, brengt hij hen te regt. Maar wie is de herder van den herder! Wie draagt voor hem zorg? Wie geleidt hem in ’t pad, dat hij gaan moet? En zoo hij afdwaalt, wie brengt hem te regt! God is de Herder van den herder. Hij is de ber- der over alles; voor alles draagt Hij zorg; de geheie aarde is Zijn (tal; wij allen zijn Zijne kudde; ieder kruid, elk g veld is de weide, die Hij voor ons bereid heeft. | De moeder bemint haar teder kind; zij plaatst het op haare kniën ; zij onderhoud het lighaam door voedíel ; zij vervult deel met kennisfe:zo 'tziekis, dan verkwikt zij het door: de tederfte liefde ; zij waakt óver het kind, wanneer 't flaapt; geen oogenblik vergeet zij het; zij leert haar kind, hoe het goed moet zijn; zij verblijdt zig daaglijks in deszelfs groei, —7 Maar wie is de vader van de moeder? Wie voedt haar met nodige fpize? Wie waakt over haar met tedere liefde, en is haar elk vogenblik gedagtig? Wiens armen:omringen haar, om haar voor onheil. te beveiligen? en indien zij ziek is, wie zal haar genee- zen? God fs de vader van de moeders Hij is: de Vader van alles; want Hij heeft alles gefchapen. Alle de menfchen , alle de mannen, alje de vrouwen, die in de wijde waereld lee= vens alle zijn Zijoe kinderen. den, en het licht van Zijne, heerlijkheid is uitgebreid over alle Zijne werken. God is onze Herder, daarom zullen wij hem volgen! God is onze Vader, daarom zulien wij hem beminnen: God is onze Koning, daarom zullen wij hem gehoorzaamen !” Elius, Romance, Te Amflerdam , bij P. J. Uilenbrock, 1788. 67 blads. in gr. 8vo. ` Herr , eene Dochter van DIEDRIK , Graaf van Zeisterband, welke in de Viide Eeuw leefde, wordt in deze Romance befchreven , als den fchim haars Vaders aanroepende: welke op haar gebed verfchijnt, haar eenen ring geeft , welke haar zal redden , doch die , door het fidderen haarer hand, haare vingers ontglipt, en van den hoogen Koningstoren in het water valt. Een der geliefde Zwaanen van uHEILE ontdekt dezen ring, daar dezelve op het kroos, tusfchen ’t digte wier en rict, zagt- kens heen drijft. Gulzig op dezen buit, bijt hij "t kantig Goud, met zulk een drift, dat het hem in de ‘harde fneb drukt, en zodanig wondt, dat hij zich door pijn genoodzaakt vindt, zich tot den oorfprong van den Rhijn, in Switserland. te begeeven. Hier wordt hij door den Ridder Ste gezien, die den gewon- den Vogel van het grievend kleinood verlost ; en , door hetzel- ve aangevuurd Zijnde, eene reize naar het oude Slot van DIE- DRIK onderneemt, Hier gekomen zijnde, wordt de Konings- toren door Saxen en Turingers aangevallen, doch door HEILE manmoedig verdeedigd: die, geheel ia woede, om den dood twan. haaren Vader te wreeken , op den woesten sIGON ‘aanvalt , dech den haar onbekenden en ter hulp aangerukten sLtus treft, -die haar egter door zijne daaden de zege over sicoN en haare Vijanden doet verkrijgen ; doch daar na, ook doodlijk geword ‘zijnde , binnen. de ontzette Wallen wordt gedragen. Overge- geeven aan de droefheid, drukt zij hier wanhoopig.des Ridders ‘hand: bij welke gelegenheid zij den, door-haar verlooren, ring ontdekt, en daar door van ‘de eene hartstogtswoede in de tandere valt, en eindelijk geheel buiten zich zelven raakt. Im Sezen toeftand. herrijst de Ridder , verneemt de afkomst ea *oeftand van HEILE; fleekt haar den gevonden fing aan den vin- - get „en vordt, ma :een .verfchíjnzel en voorfpetling van haars ‘Vaders fchim gezien en gehoord te hebben, met haar in den echt vereenigd, - Dit is de verkorte inhoud van een vaers, dat, over ’t geheel genomen, fchoon is, en verfcheidene meesterlijke trekken heeft, die den Heere siLÓERDtJK (welken men voor tichter ‘dezer Ro- Mance houdt,) waardig zijn, , Onder andere is ons de volgen” e ťi 2 ` € a to EIL de fchildering, wegens de woelingen der Zwaan, na het be- komen zijne ‘wonde » bij uitftek fraai voorgekomen : Flux fchudt hij kop, en hals, en be, En trapt, en kiept door 's water, En fchreeuwt zijn pijn al wringende uit, Mes ijselijk gefchaser. H Hij krimpt; hij duikt; hij tuimelt em, En rept de breede vlerken; Maar al zijn woelen is onnut, D Om 's kleinood les te werken. Daar fpringt hij woedende op den Wal! Nu fiort hij zich ten gronde; En flrooit den Droen met vlokken dons, Bezoedeld smet zijn wonde. Hij fpart en flaart en wieken uit. En heft zich naar den hoogen: Ploft ner, en fcheps in "t fpattend nas, en paar van regenboogen. ` Rijst wefr, met opgefieken’ kop, En uitgebreide pennen , En kneedt en klieft de dunne lucht, En — is niet meer te kennen. » De natuur uit te drukken, (zegt de Dichter, in een klein Fragment, bij wijze van bericht vóór deeze Romance geplaatst) is Dichtkunst en Schilderkunst; en dit met eenen luchtigen om- wek, en een deel ftoute toetfen te doen, vordert even veel waarheid van bevatting, getrouwheid van uitdrukking, en moog- lijk meer geest, vuur, en levendigheid, als waar men de voor- deelen van eenen uitvoerigen (lij en volkomen coloriet te baat heeft. Maar wat is natuur? wat cenvoudigheid?" Dit wordt nader door den Dichter beandwoord. Maar of zomtnij zijner omtrekken niet wat al te luchtig; eenige (toute toetfen, in deeze Romance, niet wat al te veel boven het eenvoudige Gaan; zullen wij in overweeging laaten , na van. de eeríle eeg voorheeld aangewezen te hebben. Daar, waar de grijze Rhijn gereed, Om Netrland of te zakken,” De breedte van zijn’ firoom verdeelt Jn twee verfchoiden vakken; - DN Bor, ROMANCE. e.d Ar Dear , waar hij zijn’ alouden roem,. Verbergende onder Tt vboeijen , Om, onder min verbreiden naam, Bedekt , naar zee te fpoeijen ; «fis Waal de vette zoomen kust, Der welige landouwe, Die nog den ouden wrok gedenk» Der Duitfche Koningsvrouwe ; Daar, waar zijn vloed de vest befpoelt, Die met heur jongen kruinen, _ Aan "i nogeflacht den naam vernieuws Van Magums oude puinen; Daar plag voor meer dan duizend Faar, Een hooge Koningstoren, ' Met fleilgetopte kap en Jpits, ` Door lucht en zwerk te booren. Is deze zin niet wat veel gerekt, daar men 5 Coupletten'dóór moet lezen, eer men iets van het voorwerp kan ontdekken , dat beichreven zal worden? ——- Is "er wel een geroegzaam verband tusfchen het 2de en 3de Couplet? —= En is het laat- fie iets meer dan een tusfchenvoegfel, dat den cerften regel van bet 4de Couplet onduister doet worden, of bet gezegde, we- gens het befpoeien der Pest, van den Rhijn of van de Haal moet verftaan worden ? ‘Wij zien deze echter niet hoo. ger, dan als kleine duisterheden in den omtrek van dit Gedicht aan; die het Gedicht zelve niets van zijne waarde beneemen, Vanglenne of de Karaktertoets, Tooneelfpel. Gevolgd naar L'Ha- bitant de la Guadeloupe, van MERCER. Te Amfierdam, bij P. J. Uitenbroek, 1788. In Bea, 115 bladz. Fene nieuwe vertaaling van een fraai Tooneelfpel, welks in- houd wij, bij gelegenheid der beoordeelinge van het XVlde Deel des Spectatoriaalen Schouwburgs, opgegeeven hebben. (*) Wij hebben dezelve beknopter, en niet minder'in waarde, ge« vonden, dari de reeds beoordeelde. Intusfchen is deze uitgave » één Jaar na de andere, en wel onder eenen anderen tijtel, eene bijzonderheid, die veele Lezers dubbele kosten zou kunnen ver- gorzaaken. "r Is wdar, men heeft, fints eenige jaaren, in den Spece CG) Zie Nieuwe Algem. Vad, Letteroef. VI D. Ul. 268, F 3 t£ VANGLENNE , Op DE KARAKTERTORTS. Spectatoriaalen Schouwburg, niet gefchroomd , om niet enkel de naamen der oorfpronglijke fchrijvers te verzwijgen, wier titukken ‚men vertaald mededeelde; maar men heeft "er ook dikmaals de tijtels van veränderd: waar door die (tukken dan als vaderland- fche Origineelen voorkwamen. Doch deze handelwijze verdient even zo min de goedkeuring ,rals het mededeelen van ftukken, welken reeds het licht zien. - Intusíchen kan de Vertaaler der VANGLENNE zich geenzins op zulk eene misleiding beroepen, nadien de Heer MERCIER duidelijk als maaker, in het bericht vóór den Neef van Guadeloupe, gemeld wordt: en de franfche tijtel zeer wel met den laatstgemelden ftrookt. De Zeldzaam: Man, Tooneelfpel, door 'F. v. A. Ze Amfierdam, bij J. Weege, 1788. In 8ve. 124 blads. Di Tooneelfpel , eene berijming zijnde van het Tooneelfluk, Mijn Heer van Saint Charles, of de Zeldzaame Man, geplaatst in het Vde Deel van het Zedelijk Tooneel, berusten wij, wegens den inhoud, op het verflag daar van gegeeven. (*) De Berijmer (Dichter kan men hem , zonder bloozen, niet noemen,) heeft noodig geïcht , het Tooneel "er van in ^mflerdam te plaat(an z, en dus de Perfoonaadjen in Hollanders te hervormen; waar door eenige veränderingen ontítaan zijn. Het gebruik , om aan den Amfterdamfchen Schouwburg, niet dan betijmde Stukken aan te neemen, zou eene betere berijming hebben kunnen vera deedigen. Dan deze valt buiten alle verdeediging. Wanneer zal men eens van het vooröordeel te rug komen, dat een in lamme en flegte verfen overgebragt, Tooneelftuk , boven een goed fpel in proza te fchatten zij? | De School voor de Vaders, Blijfpel, in vijf Bedrijven. Uis het ‘Fransch van den Heere PIEYRE,' Lid van de koninglijke Acadeè - mie te Nimes. Te Amflerdam, by W. Holtrop, 1788. Im eBavo 118 bladz. .. D: bevallig en tevens belangrijk "Tooneelfpe! , dat, ten bewy- -" ze van koninglyke goedkeuring, den adeldom, en cene Jaarwedde, van den franfchen Monarch, voor den Maaker ver- worven heeft; vertoont zekere Mevrouw Coüryal , als eene aan de Mode en Bónton overgegeevene Dame, die op het punt Haat, om het fpoor der Deugd, weleer door haar gevolgd, geheei fe vetlaaten. Haar zoon Saint. Fans, verflingerd op een voor- werp, dat meer prijs op zijn geld, dan op taare eerbaarheid felt, is zodanig door hetzelve in *t met gelokt, dat hij genood- | 'Zaakt C°) Zie Alg. Wad. Letterocf. ME B. bl. 427. ` «Di betont VOOR De VADERS. LI maakt wordt, om zijne Moeder om 300 Louifen te verzoeken; die, orimagtig om hem, die te geeven, hem raadt, den vertrouw- den Bediende van haar’ map, die pas eere aanmerkelijke fem van zeker Notaris ontvangen heeft, daar over te fpreeken. De- ze zich echter verfchoonende met de bekentenis van; reeds re- keníchep wegens:die fom brengt dit den jongen E oogmerk om dezelve te karakters, dit Gu affteeken, in de e welke hier als een openba Courval, door vlijerijen i vinden; haar zoon tot di in 't geheim, met de ge! buit tracht te deelen. alle de poogingen van i op eene ernstige en gep rood doet worden; zijn 2 tel, als buiten zijn weet Secretaire vooraf zulk eer het den- venhoope “der, geheel tot inkeer doet komen. Terwijl gemelde Coyrval, door een vertouwd vriend, (wiens zoon zijne dochter bee mint, em ook-blj de ontknooping ‘van dit Ruk verkrijgt) de oneerbre Fusie, door geld, weet te beweegen, om fil de te: verlaaten ; “niet welke Dorfini dan ook tevens verdwijnt; 4 dus dit geheele Huishouden weder in die rust en vreugde’ felt » dié gode daaden altoos vergezellen. "oru -'*Er- héerscht eene fchoone' zédeleer In dit fiuk , die Ki dé Medendaigfche/levenzwijze van veel ivloed kan zijn. lee zei meh: eene adttmérking kunnen: fnaaken, op: het verdichten van zekeren brief aan Dorfini, om:dezen te noótizaaken om’hét land te verlaaten. . Zlk een list kau niet wel met het deugd- zam karakter van zender, namenlijk den Heer Courval Overeengebragt. worden. En deze aanmerking krijgt te mee ber, om dat de verdichting te weinig‘nut doer, doo? het te. gengefleld gedrag wan den zender zelken, de in zijne verwijtin. gen aan Dorfini, raakende dezen Brief, zich zelven in *t hai moet gliesen, Eene'tweede veftdaling. van het Oorfpröriglij fak vinüt men in- den laatst Liigégeeveren' Spectatoriaalen Schouwburg ,XVII- deet, onder den tijtel van de wijzé Hidisjal der, medegedeeld, ` K Ap $4 f. TMIARD, ADOLPH EN JOHANNA. Adolph en Johanna , in Brieven, door j. THIARD. Naar het ` Hoogduitsch. Te Leiden by P. Pluygers, 1788. An oBavo 136 blads. IE ' Eene kuifche Mingefchiedenis van twee aandoenlyke Gelieven, grootlyks voorgedraagen by manier van Briefwisfelinr, wel- ker inhoud doorvlogten is met zedelyke bedenkingen over tt Men:chlyk gedrag, en byzonder de'beffuuring der Hartstog- ten; des dezelve, niet alleen zonder kwetzing, maar ook met nut, doof de 'euzd geleeZen kan worden. Alleenlyk zou de voorzigtigheid misfchien vorderen, de Jeugd te waarfchuwen , het wanhoopige voorbeeld Van Adolph, die, op het on- verwagt en voor hem zeer verrasfend fterfgeval: van Fohanna, zig gewelddaadig van het leven berooft. Onze Romanfchry- vers’ verkiezen al veel deeze foort v:n uitkomst, die egter al- toos eene wra.kbaare misdaad is: veelligt zouden ze, naar ons inzien, beter doen met den Minnaar e baron kwynen, dat op veelerleie wyzen, en met een leerzaamer nut, uitgevoerd zou kunnen worden. ' ' d He Leven van Richard «door JUSTUS SCHERTSEROWITZ. Te fm. Jierdam, by C. de Vries, 1788. In o@avo, 134 blads. 