Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
27 * 212 | ALGEMEENE GESGHIEDENIS du met den last het ten allerspoedigste aan den Koning te overhandigen en daarbij te ver- klaren, dat Hun Hoog Mogenden niets liever doen zouden dan bi alle gelegenheden grond te geven tot vermeerdering van Zijner Majesteits gunst en genegenheid: ten dien einde waren zij bereid om naar hun vermogen zijn gezag te helpen stijven, opdat zijne Rijken in rust en vrede mochten gehouden worden tot afbreuk van de aanslagen van zijne en dezer landen vijanden, en hielden zij de Fransche troepen en andere meer in gereedheid. — Zoo zagen zich de Staten door hunne zucht om van het Fransche Bewind eene verloochening zijner eigene Gezanten en mitsdien een oogluikend oordeel over de omwenteling en de behandeling der Gevangenen te verwerven, tot eene ondub- belzinnige ondersteuning van dat Bewind tegen zijne binnenlandsche wederpartijders ge- noopt.. Die ondersteuning was de prijs, dien Frankrijk aannam voor OLDENBARNEVELTS bloed, Dat bloed heeft het Fransche Koningschap gered. — Toch kreeg de Heer vas LANGERAK behalve dat alles een vertrouwelijk schrijven van dezen inhoud: aangezien bij in zijne berichten telkens gewaagde van eenige invloedrijke Raden van Zijne Majesteit, van een groot Heer en dergelijke toespelingen meer, zoo moest hij opgeven, wie die bedoelde persoon of personen waren, al gaf bij hunne namen slechts in cijferschrift: Hun Hoog Mogenden moesten hen kennen: de dienst van het Land vorderde zulks, daar het noodig zijn zou invloed op hen uit te oefenen: want, vergde men de toezending der troepen, dan moest.men tevens geld en tijd gunnen om nieuwe soldaten in plaats van de dan weggezonden troepen te lichten: onze Staat kon zich niet verzwakken te- genover den vijand, die zijne grenzen bedreigde, en alle goede Franschen en wate vrienden des Konings zouden toch inzien, dat intusschen onze Staat bij zijne macht en middelen bewaard moest worden !. Uit deze missieve blijkt, dat azassen toch nog niet alles wist van den stand der zaken in Frankrijk, en dat hij gaarne volkomen op de hoogte gebracht wilde wezen om zijne mijnen te graven en den een of anderen weerbarstige, zóo mogelijk, tot gedweeheid te dwingen, Daags nadat de Nederlandsche Gezant den 759 April de missieve zijner Regering ontvangen had, verkreeg hij bij den Koning gehoor. DES VADERLANDS. 215 Dd mo zeer geergerd had, dat ’s Konings bemoeijingen ten behoeve der Gevangenen, hem — 1618— ren afgedwongen door slecht onderrichte of kwaadwillige personen. De Staten, dus — | prak hij ten slotte, waren zeer bedroefd, dat men, bij hunne goede en oprechte ge- undheid voor de dienst van Zijne Majesteit, swarigheid gemaakt had em hun antwoord, | »wl loegenegenheid, trouw en oprechtheid,” aan te nemen; daarvoor wisten zij geene reden te bedenken: integendeel zij waren zich bewust, nimmer in het minst aan de verplichting , door het bondgenootschap hun opgelegd, te kort gedaan te hebben. Nadat raxormans bj Zijne Majesteit hiermede het antwoord, dat »orsemm niet had willen aannemen, over- TE M bandigd had, begaf hij zich terstond near den Hertog pz Lunes en andere Heren van 'sKoning Raad en hield hun uitvoeriger en nog sterker, schrijft hij, dezelfde zaken voor, Hij kreeg ten antwoord, dat sorsmsm geen last gehad had, het geschenk, veel- min het antwoord te weigeren: sommige leden van den Raad vonden zijne handelwijze wer vreemd, maar weten de schuld daarvan niet aan hem, maat »aan een ander, die Hun Hoog Mogenden wel bekend was." — Hiermede wordt voorzeker pu mavarer be- doeld, — Doch anderen, en dit waren de voorstanders van pu mavarens staatkunde in sKonings Raad, konden zich, zeiden zij, morsssss gedrag zeer goed verklaren, en wil- den zijn verslag afwachten. Dezen poogde LanGxRAK alstoen het gevaar te doen gevoe- ko, dat er voor de handhaving der alliantie in gelegen was, zoo men de tegenwoordige Nederlandsche Regering bij den Koning bateljk maakte. hunner staatkunde volkomen toegedaan, bijzonder aan. — Behalve al dit wetenswaardige vernamen de Staten uit zijn schrijven, dat men er gerust op kon zijn, dat het vertrek der Fransche regimenten niet zou worden gevorderd: de Koning toch begreep eensdeels, ! ovvak, p. 298. 1618— 1621. 214 ALGEMEENE GESCHIEDENIS dat hij in dit geval.de soldij zou moeten betalen, iets. waaraan niet te denken viel, en anderdeels duchtte. hij, dat die traepen, zoo zij de Fransche grenzen over waren, sich geheel of gedeeltelijk hij zijne vijanden zouden voegen i. — De Generaal caarILLON had reeds verzocht bij deze omstandigheden in Frankrijk te megen bigrén 2. Hij nam tegen den Koning de wapenen ap in Languedoc, en liet zich weldra voor de Vergade- ring der Hugenoten te Rochelle winnen. — Ook was de overkomst dier weinige hon- - derden manschappen niet zoo hoog noodig. Dat der Staten zedelijke ondersteuning aan den Koning verzekerd en aan zijne wederpartijders onthouden bleef, daarop kwam het aan. Schepen voor Ré waren vrij wat noodzakelijker, en deze werden by deze gele- genheid onvoorwaardelijk toegezegd 3: dat daarentegen die troepen in han Nederlandsch garnizoen onzijdig gehouden werden, dit was al wat men verlangde. Na soissiszs vertrek had pv mavaren, overeenkomstig het eenmaal bepaalde plan der Fransche Regering, last gekregen om voor OLDENBARNEVELT en de andere Gevangenen te blijven pleiten, zelfs dan nog, wanneer er reeds een veroordeelend vonnis tegen hen gestreken zou zijn, en zoo lang dit niet ten uitvoer. gelegd zou wezen. Dus verzocht Nieuwe rede en verkreeg hij den eersten Mei gehoor by de Staten-Generaal. Alles, zeide hij, wat van DU MAURIER ten voordeele der Gevangenen. sOisssE hier verricht had, was door den Koning ten volle goedgekeurd, niettegenstaande sommigen ’s Konings bemoeijingen aan eene hatelijke oorzaak toeschreven, en trots de onlusten in zijn Rijk bleef hij den Staten denzelfden raad geven: zoo degelijk waren de gronden, die hem daartoe bewogen. Ware het geen liefde voor hun welzijn, die hem dreef, hij zou de wijze op welke zijne. laalste raadgevingen paren ontvangen, kwalijk genomen helen, Thans weet hij die onheuschheid niet aan hen, maar slechts aan hunne bedriegelijke en kwaadaardige raadgevers. Hij zou den geneesheer navolgen, die zich niet op den gemelijken kranke vertoornt. Dus bleef hij zeggen: slanden de Gevangenen schuldig aan verraad en verstandhouding met den vijand, dan moesten zij voorbeeldig gestraft worden; maar bestond hunne schuld slechts hierin, dat aj van eene andere meening geweest waren ten aanzien van de middelen om den Staat zijn rust te bergeven, zoo zou het hoogst onbillijk zijn, hen daarvoor te straffen dat zij hunne mee- ning door de tegenovergestelde overvleugeld hadden gezien. Wel wilde hij gelooven dat de rechters zoo eerlijk: waren, dat zij het onontwijkbaar oordeel der geheele wereld en des geduchten hoogsten Rechters gerust konden afwachten; maar van den anderen kant stonden sij bij eenen slaatkundigen toestand als die der Republiek aan een achterdocht ‚ bloot, die alles ongunstig uitlegt en geene grenzen kent, — Moeijelijk was het in deze 1 De Propositie van LANGERAK aan den Koning, den 8^» April gehouden, en zijne miseieven aan de Staten van 11 April, reeds aangehaald hiervoor bl, 204, Noot 2, zijn te vinden in het Secreetboek der Staten-Gen. ten Rijksarchieve. 2 Resol. Stat.-Gen. 3 April, 1619. 3 Zie hiervoor bladz. 204. > DES VADERLANDS, 215 Ee EE zaak iets nieuws te zeggen, en dit maal trachtte de Gezant dit bezwaar door een keur van rechtsgeleerde. stellingen en geschiedkundige voorbeelden, ten koste van de kracht zijner taal, te verhelpen. Maar treffend was zijne wending tot den Prins: »En wat u betreft, Mijnheer, daar uwe uitstekende verdiensten uw gezag tot de spil gemaakt hebben, waarop in dezen’ Staat de zaken. voornamelijk draaijen, zoo beveelt lijve Majesteit die zaken al meer en meer aan uwe wijsheid aan, opdat gij in‘ deze Provinciën, welke naast God hare hoogste hoop vestigen op u, die haar in den oorlog tot schild en zwaard verstrekt hebt, ook in vredestijd de toevlucht zijn moogt van allen zonder onderscheid. Te grooter zal de roem zijn, dien pij daatmede inoogst, naar- mate het meer wereldkundig is, dat gij. u door hen, die thans in den nood verkeren, beleedigd acht. Na zoo vele overwinningen, door u op de vijanden van den Staat be- haald, zal dit de schoonste wezen, zoo gij van u zelven verkrijgen: kunt, genadig te zjn zelfs tegen hen, die gij u vijandig acht, en velen, die thans reden hebben om van droefheid te weenen, door uwe grootmoedigheid in tranen van blijdschap doet melten,..... Zoo zal dit Volk recht hebben te zeggen, dat God hun in u eenen be- schermer verwekt heeft, die hun den zoeten drank der vrijheid heeft weten te doen. smaken zonder er een enkelen droppel alsem in te mengen 1, - Hoe de Prins deze woorden aanhoorde, blijkt niet; maar wel, dat zij, die geen ge- nade of, beter gezegd, geen recht voor de Getangenen verlangden, den indruk der rede trachtten weg te nemen, door te klagen, dat nv mavnim de gedelegeerde Rechters van onrechtvaardigheid beschuldigd had. Zoo veel ingang’ vond dit beweren, dat de Gezant het noodig achtte zich tot den Raadsheer crRomnour te wenden en hem te verzoeken sijne redevoering aan tijne ambtgenooten ter hunner betere overtuiging mede le deelen 3, ! | De Staten besloten drie dagen, nadat de Propositie gehouden was, haar onbeantwoord te laten zoolang als pv mavmigA niet op antwoord aandrong. Evenwel "s Prinsen advies 100 men: inwinnen, en dit hield in, dat in het te geven antwoord alweder herhaald moest worden, dat Zijne Majesteit kwalijk was ingelicht omtrent den toestand van zaken en de Regering hier te lande; voorts, dat als men op het verlangen van den Gezant tot het stellen van het antwoord zou zijn overgegaan, het gezonden moest worden aan LANGERAK om het aan den Koning te overhandigen: eerst eenige dagen later moest het aan po mauren ter hand’ worden gesteld. Dezelfde hatelijke wijze van handelen volgde men, toen besloten werd de rechtvaardiging der Oostindische Compagnie tegen de klachten der Fransche kooplieden mede rechtstreeks aan LANGERAK Op te zenden, en ze eerst later aan DU MAURIER over te geven, Op deze wijze wilde nien den Getant ! Resol. Stat.-Gen. 1,4 Mei, 1619. ouva£, Pièces justif. V1. p. 340—351. ! ouvat, p. 300. | 1618— 1621. 216 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee ee eae 1618— wegens de berichten, die hij geacht werd naar zijn Hof te zenden, wrok en wantrou- 193. wen toonen, en zijne dienst hier te lande overtollig maken !, | Zoo bleek dezelfde invloed bij den Prins alles te blijven vermogen, en mitsdien stond De Rechters de noodzakelijkheid van oLpExBAANEVELTS dood volkomen vast. Maar de rechters dan? Mane — Konden die hem niet vrijspreken? Slechts enkelen onder hen waren van denzelfden 3 cris des geest als arnssen, en evenzeer als hij in de noodwendige gevolgen eener eenmaal ge- pleegde ongerechtigheid verstrikt. Eene bezending uit de Rechters, met srun in hun midden, deed zelfs, zegt men, opening van zaken, en verklaarde, dat de meerderheid niet tot het strijken van het doodvonnis kon verstaan. Bepaaldelijk de Raadsheer Junus pleitte met kracht voor den Advokaat.. CamrETow, die steeds met de meestmogelijke lichtvaardigheid met diegenen instemt, welke orpxwsanwzvEeLTsS dood noodzakelijk re- kenden, noemt dien Rechter bij deze gelegenheid een rechtvaardig en rechtschapen man, en verhaalt hoe men zich beijverde om hem tot ecn ander gevoelen te brengen 2. Hoogst waarschijnlijk is het, dat men de meerderheid der Rechters slechts tot het uit- spreken van het vonnis des doods bewoog, door hun voor te spiegelen, dat, al werd dat vonnis geveld, de Prins den grijzaard kwijtschelding van dié straf zou schenken 3. Zoo werd wat het behoud van den Advokaat had moeten wezen, tot het middel om hem te doen omkomen misbruikt. Want genade bewijzen zou de Prins niet, Hij zou het genot niet smaken, den Advokaat en zijne echtgenoot, dankbaar na al het doorge- slane leed, en zijne zonen, wier trots alleen door goedertierenheid te breken was, met tranen aan zijne voeten te zien, en in de bewustheid van een edele daad gedaan te hebben, de uitkomst te trotseren. Neen! Hij zou zich tot het laatste toe overtuigd houden, dat hij zich niet vernederen kon noch mocht, en ongevraagd geen vergiffenis had te schenken. En vergiffenis gevraagd worden zou er niet. Wel vergiffenis geven kon OLDENBARNEVELT, en dit had bij reeds gedaan bij dien brief, welken hij kort na zijne inhechtenisneming geschreven had; maar vergiffenis vragen zou erkentenis van schuld en bijgevolg verraad van zijne zaak geweest zijn. Dat hij in zijne staatkunde niet zich zelven bedoeld had, moest thans blijken doordien hij zijn leven veil had voor zijne zaak. En zijne zonen, hun karakter maakte het hun onmogelijk het geringste goede woord tegen de vervolgers huns vaders van zich te verkrijgen. Tot het einde toe was hunne leus: geen genade, maar recht, recht! Nog in de laatste dagen der maand Februarij was hun verzoek om toegang tot hunnen vader, ten einde hem in den nood ter zijner verdediging bij te slaan, onbarmhartig afgeslagen 4, en omstreeks bet begin der maand Mei, nu het genoeg gebleken was, dat alle smeekschriften bij de “Staten-Generaal en de Staten van Holland vruchteloos waren, leverden zij, ten einde 1 Resol. Slat.-Gen. 4, 7, 10 Mei, 1619. 2 cARLETON, lll, p. 84, 3 praxpt, Rechtspleg. bl, 133. é Resol. Stat.-Gen. 20, 29 Febr, 1619. DES VADERLANDS, 217 niets onbeproefd te laten, achtereenvolgens drie vertoogen bij de Rechters in terstaving 1618— van hun recht om in staat gesteld te worden hupnen vader te verdedigen, en ter af- Tu wering van de beschuldiging van opstokerij tot oproer en van majesteitsschennis 1, Zoo Dehouding van de Rechters niet reeds hun eigen gevoel van recht gesmoord hadden, zij zouden door um Genes, den inhoud dier vertoogen overreed geworden zijn. Thans bleven zij onbeantwoord, en ' de verontwaardiging der trots en wreed teruggestoolenen steeg ten top en verleidde hen tot uitersten. Zij wilden huns vaders vijanden tarten en voor het oog des volks te ken- nen geven, dat zij veeleer lust en oorzaak hadden om te juichen en te zegepralen, dan om zich te vernederen en rauw te bedrijven, en met wrokkende harten en voor- zeker niet zonder de bittere tranen hunner moeder plantten zij met den eersten dag der Meimaand een bontversierden meiboom voor de deur van het slaehtoffer. Beter kon- den zij azassens doel niet in de hand werken. Immers dit hun gedrag ergerde den Prins zoo zeer dat hij nu reden genoeg meende te hebben om zich ongenadig te be- toonen, en wat puik later verklaard heeft, dat oxpzwsABNEvELTS eigen kinderen oorzaak geweest zijn van zijnen dood, is in zooverre waar, dat zonder dat beloon van trots de Prins tot het heldhaftig besluit had kunnen komen om zijn eigen ongelijk te erkennen en het den Advokaat te vergeven, dat hij gelijk had tegen hem 2, Maar thans zeide men, als het ware, tot de zonen: gij juicht in uws vaders ongeluk, gij wilt zijnen dood; welnu, gij zult uw verlangen hebben. Men doodde den vader, en wierp de schuld op de zoons, Dit was een uiterst wreede scherts, en voorzeker is bij OLDENBARNEVELTS zonen de wrevel over het verwijt, dat zij huns vaders levensbehoud in den weg hadden gestaan, onder de redenen geweest, dat zij den dood gezocht hebben van den man, die huns vaders dood hun op het geweten geschoven had, In de laatste dagen van April was het voor elk, die in de geheimen van staat was ingewijd, reeds seker, dat OLDENBARNEVELT zou moeten sterven ?; de Rechters waren genoegzaam bewerkt, en de meerderheid sprak het doodvonnis uit. 3 Zie »mawpr, Rechtspleg. bl. 184 en den brief van den Prins aan zijnen neef in de Archiv. L a. pl. p. 668. Dat de Prins het planten van dien meiboom ophaalt in dien brief, in welken hj orpzz»amxzvzLTS terechtstelling mededeelt, bewijst, dat dit feit bij hem voor reden gold dat het doodvonnis, in weerwil van 's Graven raad, geveld en daaraan gevolg gegeven was. 3 cam ros, LI, p. 60. Ill Daz, 5 Srox. 28 1018— 1021. 218 ALGEMEENE GESGHIEDENIS -—  van zijn geweten 1," Maar nog gaf hij tevens het ver- trouwen niet verloren op de kracht der gronden, die hij voor zijne zaak kon aanvoeren. Hij verzocht dat hij nogmaals door al zijne Rechters gehoord, of hem de gelegenheid verschaft mocht worden om zich op enkele punten schriftelijk nader te verklaren. Noch het een noch het ander werd hem vergund. In plaats van hem te woord te staan, hielden de Rechters zich bezig met de vraag, hoe alle dingen tot zijnen dood gereed te ‘maken. Men het warazus, als tot loon dat hij zich verreweg den bekwaamsten op de Synode getoond had 3, uit Dordrecht te-’s Hage komen om hem tot zijn lot voor te bereiden. Toch verontschuldigde hij zich van de taak om den Advokaat den doed aan te kondigen: deze last werd diensvolgens aan de beide Fiskalen van LEEUWEN en SYLLA opge- Den Advokaat dragen, OLDENBARNEVELT stond tegen zijn stoel te leunen, toen de eerste het hooge woord wordt de aangezegd. zou spreken. Voordat hij daartoe overging, vraagde hem de Fiskaal, of hij niet wilde gaan ziiten: voorzeker vreesde hij, dat de oude man van ontsteltenis zou bezwijmen, als hij hoorde, wat hij hem te zeggen had. Hij verkoos te blijven staan en het bericht, dat hij op morgen de sententie des doods tegen hem moest komen hooren uitspreken, ver- nam hij zonder ontsteltenis. — »De sententie des doods!” zeide hij: » de sententie des doods! Dat had ik niet verwacht. Ik meende, dat men mij nog zou hebben gehoord. Ik had sommige dingen gesteld, die ik meende te veranderen, waar ik door gramschap vervoerd geweest was” Deze woorden teekenen ’s grijzaards gemoedstoestand ten volle. Hij betoonde zich boven zieh zelven verheven, en dit bleek niet uit hoogdravende woorden of fierheid van houding, maar daaruit, dat hij zich in zulk een oogenblik op de natuurlijkste wijze over zich zelven uitliet, Ik was, zeide hij, nog bedacht op zelf- verdediging: misschien ben ik nog niet kalm genoeg geweest bij de witeenzelting van sommige punten, en nu komt men mij den deed aanzeggen: dat bevreemdt mij. — Voorwaar cen zaakwaarnemer had het lot van zijn beschermeling niet kalmer kunnen vernemen! Zoo. zeer beschouwde hij zich zelven als een gansch gewoon beklaagde, dat hij daarna ter goeder trouw de diensten begon ep te halen, die hij 200 menigeen bewezen had, en die hem, meende hij, den dood tech niet op den hals gehaald kanden hebben. Ja, hij liet sich zelfs het woord entvallen: »dat ik toch maar wist, wáárom ik sterven moet! Zoo weinig besefie hij toen zijne eigene grootheid: anders had het hem leren- dig voor den geest gestaan, dat het maar al te duidelijk was, waarom hi sterven moest: dat hij een slachtoffer was van de gruwelijkste zamenspanning, een martelaar voor de edelste zaak, — Hoewel bij bij de bewustheid zijner oprechtheid en onschuld in het vervolg van zijn gesprek het vonnis zijner Rechters onverantwoordelijk voor God moest noemen, was er bg sulk eene stemming geen toorn tegen die Rechters in zijn hart; veeleer zocht hij bij zich zelvon eenig ongelijk , of hij soms. niet al te stout gesproken had, De macht van hei fcit, 1 amawDT, Rechéspleg. bl. 130. BRANDT, Hist, d. Reform. Ill, bl. 413. DES VADERLANDS, | 219 — ee —— — — ana ——— ——— — — — hetwelk zijne beslissingen als recht opdringt, deed zich op den geest van OLDENBARNEVELT mss gelden, en hij was eenvoudig genoeg om zijnen tegenstanders grondstellingen van staatkundg toe te schrijven: andere maximen, zeide bi, werden thans gevolgd dan in zijnen tijd. Lin edele geest bedroog sich; want zijne tegenstanders waren niet in staat andere grond- stellingen in fe voeren: wat er in dit tijdsgewricht tegen de oude staatsregelen strijdigs gedaan werd, was slechts een tijdelijk aangegrepen middel, dat eene gehate richting en benijde personen moest treffen, eù dat men wegwierp zoodra het getroffen had, — Na de woordenwisseling met den Fiskaal, die hem den dood had aangekondigd, begrijpende — paite dat hier geene redenen baatten, zeide de Advokaat: »dat men mij dan pen, inkt eb gen. papier geve om mijne huisvrouw het laatst vaarwel te zeggen.” Terwijl de Fiskaal van LEEUWEN zich. verwijderd had om hem, zoo de Heren het toestonden, schrifbe- hoeften to bezorgen, zeide bij tot den anderen: »nsxuLa, srizA, 200 uw vader eens opzag, dat gij u tot deze zaak laat gebruiken!” Toen hem het schrijfgereedschap ge- bracht was, zette hij zich dadelijk aan het stellen van den brief, en wel met zulk eene bedaardheid, dat de Fiskaal daaruit afleidde, dat dé inhoud van alles behalve dan van onderdanigheid en schuldbesef zou getuigen. Ten minste meende hij den Advokaat te moeten waarschuwen, dat bij geen oorzaak geven mocht, dat de brief niet besteld werd. Op zijne aanmerking keerde de Advokaat zich om, nam dèn beil van de oogen en zeide half lagchende: » Wel svrrá, zult gij mij in mijn laatste unrde wet komen stellen wat ik schrijven roet? Wat zal mij nu nog meer gebeuren!’ O! treffende toon van den ouden man, die tot die jongere menschen als tot zijne kinderen spreekt, en, met den wreedsten dood op het schavot voor oogen, vergeten kan, dat hij met zijne moor- denaren te doen heeft. — Toen de Fiskalen bleven, terwijl hij schreef, zeide hij hun, eenvoudig genoeg, dat zij wel vertrekken mochten; maar zij moesten wachten, totdat WALARUS zou gekomen zijn. Deze vond hem nog aan het schrijven, en kondigde zich bij hem aan met de woorden: » Mijn Heer, het is mij leed, dat ik genoodzaakt ben in zulk eene droevige omstandigheid bij u te komen.” : De Advokaat, hem niet kennende, zeide: » Wat komt gij hier doen?" De Predikant hield deze eenvoudige vraag, zoo weinig overeenkomstig met zijne geestelijke waardigheid, voor een blijk van verstoord- heid, en zeide: »Ik kem hier op hoogeren last... het is om mijn Heer te troosten in zijne swarigheid,” OupsraAnneverrt, die niet zonder God zijn lange leven aam de go- wichtigste belangen der menschheid gewijd had; die wist, dat eenige oogenblikken, opzettelijk tot godsdienstige gesprekken afgezonderd, niets te beduiden hadden, en die, schoon geen godgeleerde, in kennis van goddelijke en menschelijke zaken den knapsten man van de geheele Synode verre te boven ging, zeide daarop: »ik ben een oud man en een Christen, en weet hoe ik mi in dezen tijd heb te gedragen en te troosten. Nu. heb ik wat anders te doen: ik moet schrijven en mijne huiszaken bestellen;” en toen de predikant verklaarde, hem niet te willen storen, en aanbood zich des noods zoo lang 28 * 1618— 1621. 220 ALGEMEENE GESCHIEDENIS. te willen verwijderen, zeide hij: »doe wat u goed dunkt," en schreef voort, De brief, ten einde gebracht, luidde aldus: » Zeer lieve beminde huisvrouw, kinderen, schoonzonen en kindskinderen ! Ik groet u allen te samen zeer vriendelijk. Ik ontvang op deze ure eene zeer be- swaarlijke en droevige tijding, dat tk, oude man, voor al mijne goede en getrouwe diensten, soo vele jaren lang aan het Vaderland, en, voor zooverre mijne landsbedie- ningen zulks toelieten, met oprechte toegenegenheid en ontzag aan zijne Prinselijke Excellentie en wt vriendschap aan allerlei menschen bewezen, zonder dat sk weet temand verongelijkt te hebben, — mij voorbereiden moet om op morgen te sterven. Ik froost mij in God den Heer, die een kenner der harten is, en die alle menschen oor- deelen zal. Ik bid u te zamen hetzelfde te willen doen, Ik heb mijne Heren de Staten van Holland oprecht, vroom en getrouw gediend, en den Heren Staten van Utrecht, als hooge Overheid van mijn Vaderland, op hun verzoek oprecht en getrouw geraden om hen te bevrijden van alle oproer der gemeente en van alle bloedstorting, waarmede zij sints lang bedreigd werden. Dezelfde bedoelingen heb ik gehad met mijnen raad aan de Steden van Holland, opdat een segelijk beschermd en niemand beschadigd zou worden. Leeft met elkanderen in liefde en vrede. Bidt voor mij God den Heer Almachtig, die ons allen in zijne heilige hoede genadiglijk bewaren zal. Uit mijne kamer der droefheid, den 12% Mei, anno 1619. Uw zeer lieve man, vader, schoonvader en grootvader, JOHAN VAN OLDENBARNEVELT !," Zija onderhoud Na 't afzenden van dezen brief wendde zich de gevangene vriendelijk tot WALagus met WALAEUS. met de vraag wie hij was, en begon met hem te spreken over de Synode en de onbe- voegdheid der Rechters, die hem veroordeeld hadden. Had hij niet zonder tranen in de oogen kunnen gewagen van het loon, dat hem nu na drie-en-veertigjarige moeite en zorg te wachten stond, de predikant kon zich evenmin van tranen onthouden, zoo- dat OLDENBARNEVELT tot hem zeide: » Wordt ook gij, waraxus, door mijn ongeluk be- wogen?" en van dit oogenblik sloot hij zich als aan een vriend aan hem aan. Wilde hij, zoo als waLaEUus verhaald heeft, van zijne zonden niet hooren spreken, het was niet gelijk de predikant vermoedde, omdat hij schroomde met het belijden zijner zonden tevens te bekennen, dat hij de straf des doods verdiend had; maar omdat hij de man niet was om te meenen, dat de vergiffenis Gods van een vertoon van boetvaardigheid jegens een geestelijke afhankelijk zijn kon. Op de onderscheidingen, die WALAEUS, naar der godgeleerden manier, tegen het volle geloof overstelde, dat de grijzaard deed blijken, antwoordde hij met eene belijdenis, die den hoogleeraar in de godgeleerdheid voorkwam zuiver Contraremonstrantsch te wezen. Dat moge zij geweest zijn, maar zeker is het, 3 Zie dezen brief en de overige bijzonderheden in paanpr, Rechtspleg. bl. 136—139. I P UTD I m Wee TIU LUPA PUTT lel AMIN Wi Hi MI. Whe Wee vee Ee TET ll peel In i | I HELLE THERE LET WA HANIT AE HAITI N AE LAUD live ANN NINE Wy TIME n TR TERR HT MM Nee POENIS PIE IT |: 1 | ITT TAT i; AMI | HEEN NL ] RD A LIA RNT T" "IN BHL oy TUN 1 p 57 u y - - . as Bea r " eet Baa "h i tas T t eo. tg oe abe ---* [P i. a * eaa Vd E . ^ g? 7 1618 — s 1621. a m t : t y Da r US i il = * i had » " ` 4 e f ' sé ý Te E 3 e é t, "d : ⸗ . a i a 4 ` e $ d 4 t , è Aa , t u a a i * * * Yia t E - ` 3 F . = GR ' L] : à " g t x * ab - ` 1 * 5 ‘ ' Ur * Oa p. p 1 EL . * ow. 5 a’ + tre ‘ ^ U : 4 a 4 ees i » a — a 2 , AEUS gaat i LDENBAR- ^ i rs wege tot Ths H . T l ins. , z. 1 ~. 4 1 sath H * E t e Th 1 A ` x. 1 a ` g z 7 ' t usd i ' Vel es se ` * 2 4 4 - * X ^ 4 $. * a [P M. Bc. ki ^ DE Ws » e e. 1 * "E WEE : ; 7 a L] b a L a r. * M r D ee ak a * E ' 4 f nor à ^ re yen 2 as : 1 3. à ("t eod 7 + + s Er NE: : Sa 92 V l F act c, a! * - - \ eaa ls dr B i — as * ^ š. 2 ae. i L] e `” R f. * : Hu e. ` : te f - t R. - " Ld = t Li , b — 4 j. " > s hM t cgo NOR Less m t t ° a T : ^e uu et $ * 1 E sa, H De H a of d 3 t !i N Ee: ok y. ` - 5^. a H ARE ? ? 1 fies à 4À et E Ha s m. y -. ; '. - e E at ae , ‚ta S t ..y. t? » x OC à ji L ? io 7 i vs af 7 * į os 4 E 1 1 * 644 3 4 1 5 x s ! ; ' 4 4 pr I ` 3, p 24 1 ,. t har 4 aa s Nn * $4 4 b 3 ` [E] -....-i. uaueiji, dat hij een anderen regeringsvorm had m ** DES VADERLANDS. 221 dat zij christeljk was, en dat was de leer en het leven van zoo velen onder de Remon- a stranten ook; slechts kon dit niet bevroed worden door dezulken, wier wetenschap niet hooger reikle, dan tot de tegenstellingen van een half insicht. Na al die gesprekken noo- digde de Advokaat den predikant, benevens den Provoost Kamer wu, bij zich ten avond- maal. Hij verzocht waALazus het gebed te doen, en diende hem spijs en drank toe, alsof hij hem in sijn eigen huis had onthaald, Wel was hij blijkbaar vol van allerlei gedachten, doch, oplettend op zijne gasten, at hij zelfs met smaak: alleen dronk hij geen wijn, om zijn gevoel te beter meester te kunnen blijven, Na het avondeten kwa- men er twee soldaten binnen, die in last hadden hem voortdurend gade te slaan, als ware het noodig, dat zij, die het leven van den ouden man verbeurd verklaard hadden, zich verzekerden, dat hij hun niet op de eene of andere wijze ontsnapte. De gevangene onlveinsde niet, dat de tegenwoordigheid dier bewakers hem hinderde, Toen was het, Wararus gaat dat hij warazus opdroeg, van zijnentwege den Prins van Oranje te gaan spreken, en — — zijne Excellentie te verzoeken, vooreerst, indien hij, niettegenstaande hij hem steeds, den Prins zoo veel zijne bedieningen toegelaten hadden, met oprechte genegenheid gediend had, tegen hem in eenig opzicht misdaan mocht hebben, het hem te willen vergeven; ten tweede, zijnen kinderen, »die met geslachten van de beste des Lands en van den aanvang aan der Hervormde godsdienst toegedaan,” verzwagerd waren, gunstig te willen wezen, en hen niet te laten misgelden, wat men meende dat de vader misdaan had, Op het vernemen dezer woorden vraagde wALAEvs, of het niet beter zijn zou, dat hij het eerste verzoek onvoorwaardelijk voorstelde en eenvoudig vergiffenis verzocht voor hetgeen hij misdaan had, Voorts vraagde hij, wat hij onder dat vergeven verstond, en of hij hiermede bedoelde, dat de uitvoering van het tegen hem gestreken vonnis mocht afge- keerd worden. — Hoe licht ware eenen man, die minder gewoon was zijne woorden le wegen, of zwak genoeg om ze zich door zijn eigen lust of belang te laten ingeven, hier een min of meer rond uitgesproken: ja ontvallen, Zijn leven hing er van af; de smartelijke dood op het schavot kon er door afgewend worden, en toch — de Advokaat zweeg, en, ten blijke dat hij niet onbewust noch zonder strijd overwon, hij bedacht zich — en antwoordde: neen! Warazus verloefde nog eenigen tijd; want hij moest den Prins laten vragen, of hij hem gehoor kon verleenen: nog kon derhalve de ter dood veroordeelde zijn neen herroepen of minder stellig maken. Hij deed het niet, en liet watazus gaan. 222 ALGEMEENE GESCHIEDENIS s — — — — —— trachten in te voeren, waartoe hij het krijgsvolk aan zijn gezag had gepoogd te ont- trekken, en haalde hij op, wat hij tegen hem gehad had, te weten, dat hij hem van | de zucht had verdacht om zich de souvereiniteit aan te matigen, en hem te Utrecht in zulk een gevaar gebracht had. Doch hij liet het aan het oordeel van den predikant over, of hij hem dit wilde mededeelen, al of niet: » want," zeide hij, »ik ‘zoek niets anders dan ’smans behoud. Ook heb ik van de Rechters verlangd, dat hetgeen hij tegen mij misdaan heeft, hem niet tot misdaad zou toegerekend worden. En (voegde hij er bij) wat zijne kinderen aangaat, ik zal hun gunstig zijn, zoo lang zij wel doen.” Meer kon de Prins niet zeggen, om den bode den mond tot een nader verzoek te ope- nen. Maar dit verzoek kwam niet: integendeel waraxus had niets meer te zeggen en wilde henengaan. Nu kon de Prins wich niet bedwingen; hij sehroomde niet te verra- den, wat hij verwacht en gehoopt had; hij riep den predikant weerom: »Spreekt hij niet van pardon?” zeide hij. Nu moest warazsvs het seen van den ter dood veroor- deelde voor den Prins herhalen, en het gevoel, dat hij den edelen man, die hem en het land na zijns grooten vaders marteldood tot een vader geweest was, moest laten sterven, zal den Prins weder als lood op het hart gevallen zijn. — Toen waraxus hem ^s Prinsen taal tot het laatste woord toe had medegedeeld, en hij daarop eenige welwil- lende aanmerkingen gemaakt had, zette de Advokaat, zoo getuigen zij, die hem waar- namen, alle persoonlijke bedenkingen en grieven en alle wereldsche zaken, als ijdel in het gezicht van den dood, uit den zin, en hield zieh slechts met geestelijke overden- kingen bezig. Zoo hij nog telkens op zijn openbaar leven terug kwam, het was slechts OrpzNnazxx- de schuld der drie predikanten: want de Haagsche leeraats La morre en seuga, met de VELTs onderhoud met de andere predikanten. taak belast om hem in deze oogenblikken te troosten, waren mede in de gevangenis gekomen. Zij wilden hem gedurig tot eenige bekentenis brengen, daar het volhouden van zijne onschuld in hun oog de Rechters en ook de Synode te zeer bezwaarde. Als- dan moest hij wel telkens weder de beweegredenen zijner handelingen ophalen, en dit deed hij dan met eene onvergelijkelijke eenvoudigheid, en, zeide hij, had hij soms wat driftig gesproken en zekere staatsstukken wat voortvarend opgesteld, het was, dat oude lieden zich zoo gemakkelijk niet over de zwarigheden, die sij ondervinden, kunnen heenzetten. Hij wilde zeggen: oude lieden, als ik, zien in het leven slechts ernst en plicht, en geen lichtzinnigheid komt hun, 200 zij enredelijken tegenstand ondervinden, te stade. Doch eenige verkeerdheid in de maatregelen, die hij verordend had, zelven erkende hij niet, Maar al ging de Regering, naar zijn oordeel, nu men hem verwierp, een verkeerden weg op, aan de toekomst van het Land wanhoopte hij niet: integendeel zijn sterven, vertrouwde hij, zou de oogen openen: »na mijnen deod,” zeide hij, » sullen sij eerst weten wat regeren is.” En nog zorgde hij voor zijne vrienden, en achtte hij voor hen de gelegenheid om het Land te dienen niet verloren. »Zal mija enoTIUS ook Kerven,” sprak hij, »en ook noamtseers? Het zou mi van hen jamme- DES VADERLANDS, 225 NSE ren: 39 sijn nog jong en zouden den Landen nog groote dienst kunnen doen. Voor mij, ik ben oud en afgesloofd, en kan niet meer. Ik heb schier meer gedaan dan ik kon, en voor ’s Lands zaken mijne eigene niet kunnen waarnemen. Gaarne had ik nog eenige rust genomen, en ik had mija huis te Loosduinen daartoe laten opmaken, om daar te gean wonen en eenige. order te stellen op mijne bijzondere belangen, Verscheidene malen heb ik de Staten om mijn afscheid verzocht; doch het heeft mij niet mogen gebeuren. Naar bed gaande, trok hij zijn zegelring van den vinger ea zeide tot zijnen dienaar, JAN FRANKEN, »geef daf aan mijn oudsten zoon." Toen hij te bed liggende herbaal- delijk met zijnen trouwen knecht wilde gaan spreken, werd het bem door de soldaten belet. Dit was een harde dwang bij de levendige opgewektheid van zijnen geest op dit oogenblik: want slapen kon hij niet, Daar bij alzoo van zijnen dienaar vorderde, dat hij hem wat uit den Ziekentroost zou voorlezen, zorgden de wachters, dat er cen van de predikapten kwam om dit te doen, Het was szusz. Toen deze het lezen met vele vermaningea uit de Heilige Schrift afwisselde, antwoordde bij zoo, dat de gode- dienstleeraar wel een half uur zat zonder een woord in te brengen. Het trok de aan- dacht der soldaten, die zeiden: » Al waren er tien predikanten, hij zou het hun wal te raden geven." Laler nogmaals te vergeefs beproefd hebbende, of bij den slaap koa valten, liet bij zich zijn Fransch Pselmboek geven. — Zoo liep de korte Meinacht ten einde, en »auxza word door WALaxus en LA morrs vervangen, die hij zeer vriendelijk bejegende. Toen zij hem vraagden, of hij wel gerust had, en wel besloten was, zxzvs CERISTES in hei eeuwige leven te verwachten, antwoordde hij: vik. hed wel gehoopt wat le rusten, maar daar kon geen rust in mijn oogen komen; doch ik hoop haast de eeuwige rusi.” En op de vraag, of er niels was, dat hem kwelde, zeide bij: » ik ben 1618— 1631. Zijn nacht, laatste 1618— 1021. Zijn onderhoud met zijnen die- naar. ~ mijne kinderen en kindskinderen elkander kussen voor de laatste maal in mijnen naam.” ‘ís op zijn Paapsch: dat is uit, als men dood is. ‘Wilt gij wat goeds doen, doe het nu. 224 . ALGEMEENE GESCHIEDENIS | e | "—-——————————————————————TÁ'J— — zeer wel gerust en bereid om te sterven;" en daarop al weder dat voor zijne vijanden | zoo beschamende: » maar ik kan niet begrijpen, waarom ik sterven moet," alsof zij - hem niet zonder oorzaak doodden. »Ik wensch,’ voegde hij er bij, »ik wensch van | harte, dat door mijn dood en bloed alle tweedracht en oneenigheid, die in het Land | zijn, mochten ophouden!” Dus was hij gewillig, wat hij was: een slachtoffer voor het | welzijn van zijn Vaderland. Toen de predikanten, wier troostredenen hij goedwillig en _ niet ongeroerd had aangehoord, bij de Rechters waren ontboden, om verslag te doen in welken staat de ter dood veroordeelde verkeerde, liet hij zijnen dienaar zijn hemd | van voren open snijden, hetgeen hij zonder eenige ontsteltenis aanzag, en zeide voorts tot hem: »3aw, zult gij tot het laatste toe bij mij blijven?” Dit was de eenige vlee. schelijke steun, dien hij verlangde. En, toen de dienaar zich daartoe bereid betuigd had, mits het hem werd toegelaten: » Help mij bedenken, als de predikanten komen, dat ik het de Heren laat vragen.” Toen sprak hij, als ware het zijn uiterste wil: | » Zeg aan mijn huisvrouw en kinderen, dat zij elkander in liefde en eenigheid vertroos- ten; dat ik door Gods genade wel gerust ben, en hoop, dat zij dit desgelijks zullen wezen; dat mijn kinderen jegens mijne huisvrouw minnelijk en vriendelijk willen zijo, den kleinen tijd, dien zij nog te leven heeft; dat zij u voor aanbevolen houden; dat zijne Excellentie mij beloofd heeft, mijne zonen en kinderen gunstig te willen wezen, zoo lang zij wel doen, hetgeen ik hun uitdrukkelijk en ten stelligste aanbeveel, en dat En toen zijn dienaar hem zijn dankbaarheid meende aan den dag te leggen door hem te beloven, dat hij zijner altijd in zijne gebeden gedachtig zou zijn: »Neen san, dat Nu is het tijd om te bidden: na den dood bidt men niet" Daarop liet hij zich aan- kleeden, en toonde zich daarbij op alles bedacht, wat hij op het schavot behoeven of niet behoeven zou. De predikanten, weder binnen gekomen, vraagden, of hij nog wat had kunnen slapen. » Neen,” zeide hij, »maar ik heb wat in mijn Fransch Psalmboek gelezen: daar staan schoone dingen in, die de Fransche Kerken gemeenlijk in zwarigheden gebruiken, en die zeer troostelijk zijn’ Dus had hij voor het laatst nog met meer medegevoel voor de verdrukte Fransche Hugenoten, dan voor zich zelven, gelezen, ia, loen wataxus op zijn verzoek het morgengebed, dat hij geknield aanhoorde, gedaan had, en hij zich verzekerd had, dat een der geestelijken ook » daarbuiten” een gebed zou doen, was zijn geest zelfs bezig met de andere uitlandsche Gereformeerden, bepaal: delijk in Vlaanderen: want hij vraagde, of hunne Kerken aldaar in rust waren en ook toenamen. Toch vergat bij voor de verre vrienden zijne naastbestaanden niet, maai verzocht za morre, dat hij zijne huisvrouw somtijds zou bezoeken en troosten. Di predikant ontweek een toestemmend antwoord. Wij willen hopen, dat hij dit deed omdat hij vreesde dat hij aan de weduwe, zoo hij dien last op zich had genomen, vai ey kad © en ZJ X ee ded J FK C Rackleben ner 1 N Aw OLDENBARNEVELT EN ZIJN KNECHT DE GEVANGENI DES VADERLANDS. De brief, den vorigen avond na het vernemen van zijn doodvonnis door den veroor- deelde geschreven, was dadelijk aan zijne betrekkingen bezorgd. Carterton, wiens berichten getuigen, dat de waarheid hem door den mond van den een of anderen vijand Ya OLDENBARNEVELT was overgebracht, zegt, dat die brief, als de hand aan den wand in de feestzaal van sELsAzAR, zijne betrekkingen kwam verrasschen, terwijl zij te zamen bj een zijner zonen ten “avondmaal waren, en dat men zelfs toen de grootspraak en het slout vertrouwen niet opgaf, de rechters lafharligen en ellendelingen noemende en zeggende, dat zij hun vonnis niet zouden durven uitvoeren 2% De Nederlandsche schrijver aT verhaalt het anders. » De afscheidsbrief veroorzaakte in het huis eene droefenis, die onuitsprekelijk is. De tranen en de klachten, die daar uitgestort werden, zijn met geen pen te beschrijven. De rouw en het hartewee, dat hen beving en trof, bracht hen in zulk eene verlegenheid, datszij, ten einde van allen raad, niets anders wisten le doen, dan in allerijl een verzoekschrift van eenige weinige regels te schrijven ," waarbij zij ootmoedig verzochten, den ter dood veroordeelde nog eens voor het laatste le mogen zien en spreken. Des maandags morgens te vier uren kwamene OLDENBARNE- vaLTs zonen le zamen dit verzoekschrift aan een der Rechters overhandigen. Het noopte de Rechters den Advokaat te laten vragen, »of hij geen lust had zijne huisvrouw en vp weigert Kinderen en kindskinderen te spreken,” doch zij gaven hem niet te kennen, dat zijne — betrekkingen verzocht hadden hem nog eens te zien. Hij dan was zoo wijs en stand- "Hig van te antwoorden: »dat dunkt mij ongeraden: de tijd nadert: het zou voor mij en hen een nieuwe ontsteltenis zijn." De Rechters lieten zijne betrekkingen weten, dat bij verklaard had, hun bezoek niet goed te vinden 3, Na de ontvangst van orpENsAnNEVELTs brief door de zijnen, kon zijn aanstaande dood raatste pogin- aan de Prinses van Oranje niet lang verborgen blijven. Diep bedroefd op het vernemen 8? Tf. — der ding, wilde zij beproeven, wat hare voorbede nog zou vermogen. Zij trachtte € DU MAvztER. des morgens te vier uren gehoor bij haren stiefzoon te bekomen, die haar eerst liet nlwoorden, dat hij sliep, en straks daarna, dat alle voorbede vruchteloos zou zijn. Dv mavarem, die in last had om zelfs nadat oLDRENBARNEVELT veroordeeld zou zijn, zijne Pogingen om hem te behouden niet op te geven, was bij de Staten-Generaal niet ge- lukkiger, dan de Prinses bij Prins mavirs. Te vijf uren verzocht hij bij die Vergade- nog gehoor en kreeg een weigerend antwoord. Toch wilde hij zijne stem niet laten Versmoren en schreef hun een brief, waarin het volgende voorkwam: » Zoo er iets aan de verzekerdheid van dezen Staat ontbreekt, zal zulks niet verholpen worden door de ee ' maunt, Rechtspleg. 140—160. canteton, III, p. 72—75. 2 cameron, Ill, p. 78. 3 Rechtspleg. bl. 160, 157. II Dex, 3 Srvx. | 29 — 1618— 1621. 296 ALGEMEENE GESCHIEDENIS den gewonen loop der natuur en zonder het toedoen van eenig geweld niet missen kan haar weldra den tol te betalen. — De raad van sijne Majesteit strekt alsnog om het leven te sparen van den oudsten ambtenaar van den Staat, en dien raad op te volgen is veel wenscheljker nog voor deze Republiek, dan voor den veroordeelde zelven. Immers, wordt het vonnis voltrokken, dan is hij in één oogenblik voor goed uit alle ellende; maar de bezwaren, die uw Vaderland uit zijnen dood kunnen voortkomen, dreigen van langen nasleep te wezen. Want behalve dat men het zeer vreemd zal vinden, dat gij geen barmhartigheid: gehad hebt met hem, die zijn leven heeft besteed in uwe dienst, zoo zal ik u zeggen met de vrijmoedigheid, die den dienaar van een groot Koning betaamt, dat, zoo gij deze strenge terechtstelling voltrekt, gij weder een zwaar gewicht van benaauwdheid laden zult op zoo vele Overheidspersonen, als er in deze Provincie zijn afgezet: want hoe men hun ook deze bittere medicijn zal willen verzoeten, zij zullen zich ongetwijfeld op nieuw aangerand achten in dezen man, wiens staatkunde niet alleen de hunne geweest is, maar wiens val zij gedeeld hebben.” — Duidelijker kon de Gezant niet doen gevoelen, dat men of oLberBARNEvELT moest spa- ren, of zoo-zijn dood door het recht gevorderd werd, al de voorstanders der gevallen staatspartij om het leven moest brengen met hem. — De brief besloot met het verzoek uit ’s Konings naam, dat men de doodstraf veranderen mocht in eene ballingschap hetzij op een zijner landgoederen , hetzij buiten het grondgebied der Vereenigde Provincién, »en thans," dus eindigde hij, »schiet mij niets meer over te doen, dan God te bid- den, dat Hij u in deze zaak beziele met een geest van zachtheid, om de eenige bede, die zijne Majesteit u ooit gedaan heeft, niet af te slaan.” Zoo waren OLDENSARNEVELTs vrienden in den vroegen morgen in de weer om nog het uiterste te beproeven. Te vergeefs. De Staten lieten den Gezant door eene bezen- ding van drie hunner medeleden antwoorden, dat zij aan de Rechters volmacht hadden gegeven. DES VADERLANDS, 227 deling Y verzocht had hun over te — , eene e uitdrukkelijke aanbeveling b — van desen zijnen laatsten bijstand in den nood. Intusschen was ’smorgens te drie uren het garnizoen met tromimelslag in de wapenen 1018— 1631. Toebereidselen tot de terechtstel- geroepen. Het werd in slagorde geplaatst zoo op het Buiten- als op het Binnenhof, ting. waar na Seven uren zoo veel volks werd binnengelaten, als het bevatten kon, en alwaar uit ruwe oude planken een schavot was opgeslagen over de trap der groote zaal, in dier voege, dat de vensters tot doorgang dienden om er gelijkvloers op te komen. Daar sorte men een hoop oud graauw zand neder. . Maar men had vergeten een doodkist le bezorgen. Dus werd er een gemeene kist gehaald van het gewone schavot op de Plaats, welke bestemd was geweest voor een Franschman, die een manslag had begaan, maar van den Prins vergiffenis had bekomen. Op die doodkist zag men twee soldaten zitten, spelende (zegt men) wie de ziel van OLDENBARNEVELT zou hebben, God of de duivel, Even vóór acht uren kwam watazus den Advokaat waarschuwen, dat het tijd begon te worden. Dadelijk was hij bereid om te gaan, en nadat een der predikanten nog eerst een gebed gedaan had, nam watasus, die hem niet op het schavot zou vol- gen, afscheid van hem, en zeide hij de beide andere predikanten, den Provoost, zijnen knecht en de twee soldaten, die bij hem gewaakt hadden, vaarwel met het geven van de hand. Zoo ging hij tot voor de kamer der Rechters. Maar de Heren waren nog niet gereed, en de veroordeelde moest weder voor een half uur naar zijne kamer terug, waar hij den pijolijken tijd doorbracht met in zijn Fransch Psalmboek te lezen. Toen men hem eindelijk voor goed kwam roepen, en hij de kamer verliet, had hij nog een vriendelijk woord voor den Provoost: »Heer geweldige, zeide hij, ik ben u altijd een goed vriend geweest,” Welk woord de man met meêwarigheid beantwoordde. Nu werd hij beneden op de Rolle van "t Hof gebracht, waar de vier en twintig Rechters gezelen waren met de drie Fiskalen eu den Secretaris pots, Voorts stonden ér eenige leden der Statea~Generaal als toeschouwers in de zaal, De Secretaris las de sententie voor, Dit etuk is voor dengenen, die de ware beteekenis en toedracht der daarin op- gehaalde feiten kent, eene aaneenschakeling van valsche soms lasterlijke beweringen, van nietige aanmerkingen en van aantijgingen op grond van openbare door nooddwang ge- vorderde handelingen, bij welke hij, al waren zij strafbaar geweest, de wettige Regering van twee Provinciën tot medeplichtige zou gehad hebben !, Men dichtte hem daarin ! Een en andermaal gewaagt de sententie van OLDENBARNEVELTS complicen, Des noods zou men daardoor de andere gevangenen of enkele voortvluchtigen kunnen verstaan, madt, waar hét ge- beurde te” Utrecht vóór het sfdanken der Waardgelders wordt opgehaald, wordt gesproken van BOGERSEETE, GROTIUS en eenige anderen. Was dat feit zoo misdadig, én volgens ainukrens mede- deeling (11%, p. 84) had het de schmal tot het uitspreken van het vonnis des doeds, :zelfs bij eenen muus, doem overslaan, dan hadden die andere, en bepaaldelijk borganta TORENVLIET van Leiden, mede terecht behooren te staan. 29 * De sententie hem voorgelezen. 1618— 1621. $38 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS op een paar plaatsen een aanslag toe tegen de veiligheid van het Land en het opzet om de Kerk en de Staatsregeling in verwarring te. brengen; maar men had den moed niet van zamenspanning met den buitenlandschen vijand te gewagen !. En op zulke overwegingen, dit was het besluit, veroordeelen de Heren Rechters den gevangene »om gebracht te worden op het Binnenhof ter plaatse daartoe bereid, en aldaar geéxecuteerd te worden met den zwaarde, dat er de dood na volgt, En verklaren alle sijne goederen verbeurd.” Geen wonder, dat men onder het lezen wan dit lange stak den Advokaat zich op zijn stoel had zien keren en wenden, en somtijds oprüzen als om iets te gaan zeggen. 