Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Alle Saturdag avonden eindigen de flaven , die wel behandeld worden , . de week met eene vrolyk- heid Van dien aart; en doorgaans geeft men hun alle drie maanden eene groote dans - party , waar op hurtne medgezellen uit de nabuurfchap genoo- digd worden. Dikwils vereert hun meester het fecst met zyne tegenwoordigheid , of hy zeudt ten minften nieuwe rhuni aan de dansfers. De Haven zyn op deeze danspartyen zeer netjes uitgedoscht ; de vrouwen verfchynen aldaar met haare beste kleederen, van Indifche ftoffen ge- maakt, en de mannen met lahge broeken van het •" • • • fyn- Digitized by Google S U R I NAME'S) XXVI. Hvoftjl. 4^9 fynfle Hollandfche linneh. Zy zyn zoo heet op het dansfen , dat ik hun van : zaturdag s’avonds tea zes uuren tot raaandag ’s morgens met het opko- men van de zon , zonder ophouden den trommel heb hooren flaan; hebbende zy alzoo met dansfen, zingen,, fchreeuwen en handgeklap , zes-en-der- tig uuren doorgebragt. De Negers dansfen altyd paar aan paar ; de mans maken de figuren en tee- kenen de pasfen af; de vrouwen draaijen, houden- de haaren kleinen rok als een zonnefcherm uitge- fpreid. Zy noemen deezen dans \vaey - cotto. De jonge lieden, dierusten, fchenken den drank in;' de meisjens moedigen de dansfers aan, en droogen het zweet aan het voorhoofd van hunne onveN moeide mufikanten af. Het is verwonderlyk , oni de orde en goede verflandhouding, die op deeze dans • partyen heer- fchen , te aanfchouwen. Het vermaak in het dans- fen is het waare en eenige voorwerp ; en de Ne-' gers, ik moet dit herhalen , zyn ’er zoo verhid op , dat ik ’er de'n , die kortlings ingevoerd was en geene dansferes had , twee uuren ling heb zieri ftaan kyken naar zyne fchaduvv , vvelke zig op deri muur Vcrtoonde. ’’ ” \ Indien men by al het geen ik van het lot der Negers , die aan cenen goeden meester onderwor- pen zyn, gezegd heb, nog voegt , dat zy zig S 4 nooit Digitized by Google aSo rbizk'haar iiooit van elkander affcheidenj dat de vaders him- ne kinderen rondora hun zien , zomtyds zelfs toe in het derde geflacht ; dat zy voor ’t overige zc* ber zyn , van in him geheele leven geen gebrek te lyden ; en indien men eindelyk het lot van deeze menfchen vergelykt by dat der bedelaafs , die in grooten getaale de ftraaten der fteden in Europa vervullen , kan men hen zekerlyk niet ongelukkig noemen. Thans , om in weinige woor Jen alles zamen te trekken , en om geene tegenftrydigheid met my zelven te doen voorkomen , na zoo dikwerf de trekken van onmenfchelyke wreedheden van ver- fcheiden meesters verhaald , en niet dan by toeval van de menschlievenheid van zommige anderen gefproken tehebben, zy het my geoorloofd, om met een woord over het ontwerp eener algemeene afichaffing der flavernye te fpreken. «— Indien wy onze nabuuren konden overreden , ora van gely- ken te doen, zoude het een ander geval zyn ; maar dewyl men aan de eigenaars op de Engdfche Ei- landen de wreedheden niet kan te last leggen, welken ik zoo dikwerf in Surinamen heb zien pie- gen , waarom zouden wy ons gedragen , a!s of die aldaar plaats hadden ? waarom zouden wy onze Planters verjagen, en hen naar eenen grond ver- zenden , die veel ryker, en van natuure veel vrucht- ' baa- Digitized by Google Suriname n* XXVI. Hooftjl. 28 1 baarer is, als mede onder een beftuur, het welk den vryen invoer der Negers toeftaat, terwyl ons oogmerk alleenlyk is de willekeurige kastydingen te beletten , die deeze zelfde Planters vastgefleld hebben (*). Verfcheiden Colonisten ftellcn zulk een vertrou- wen in hunne flaven , dat zy dikwils hunne kin- deren liever aan eene Negerin geven om te zogen , dan aan eene Europcejche vrouw $ en zommige flaven zyn zoodanig aan hunnen meester verkleefd , dat ik ’er gekend heb , die hunne vrylating gewei- gerd hebben , en anderen , die hunne vryhcid reeds genietende , vry willig in eenen ftaat van af hange- \ lykheid zyn te rug gekeerd. Niemand is volmaakt vry in deeze weereld , en wy moeten alien de £<5n van den ander afhangen. — Ik zal derhal- ven dit uitgebreid hoofdltuk befluiten met deeze al- Volgens eene wet , in den Raad van Jamaica Vastgefleld , is de flraf van eerien Negef gewoonlyk twaalfzweepfhgen.maar kan nooit boven de negen en- dertig gaan. Ik heb , in Surinamen , eene vrouw twee hondcrd flagen zien ontfangen, en ik was oorzaak, dat zy, op het zelfde oogenblik , die flraf voor de twee- de maal onderging. — Men zie hier boven het II. DeeJ, bladz. 89. x . Lantech, van den Sthryvtr, s 5 Digitized by Google S>?)2 . REIZE NAAR algemierte- aanmerking , dat alle geluk op aarde enkel in vcfbeelding beftaat, : en dac men die'altyd verkrygen kan , wanneer de gezondheid des li- chaams, en de vrede der ziele door eenen onder- drukkenden geweldenaar niet ontrust worden. ZE. Digitized by Google S UK I N A MEN; XXVII. Hooftfl, 283 ZEVEN. EN-TWINTIGSTE IIOOFTSTUK. t De muitelingen vocren verfcheiden Negerinnen wcg. — Aanflootelyke wyzen van Jlrafoeff'e - ning. — Onvcrfchrokkenkeid der Negers. — * Verfchillende zoortcn van Gier-vogels. — Ge* kuifdc Arm den. — Btfchryving van ecne Indigo * P la magic. — Kaneel- Appel. In weerwil van de herhaalde nederlageu der mui- telingen, vernara men den i5den Augustus, op Paramaribo , dat zy eenen aanval gedaan hadden op de Plantagie Berg- en-Daal^ of den blaamven Berg , anders 00k genoemd Parnasfus - Berg , gelegen aan het bovenfte gedeelte van de Rivier Surinamen ; en dat zy, zonder eenige daad van wreedheid te plegen , het geen maar al te veel hunne gewoonte was , die de Negerinnen van daar hadden weggevoerd , fchoon op eenen korten af- ftand een wachtpost geplaatst was. Op deeze ty- ping zond men een hoop jagers af , om hen te agtervolgen j en byna ter zelfder tyd deed men door Zeven honderd Negers het beruchte cordon , of den verfehanften weg , maken , welke reeds zedert lang ontworpen was. Deeze w eg raoest verdedigd worden door leger. wachten , wier post was de Plan- Digitized by Google *84 It t l i fe N A A R Plantngien voor nieuwe overrorapelingen te bevei- ligen , en Heit wegloopen der flaven te beletten, De Plautagie Parnasfus- Berg is gelegen aan de westzyde der Rivier Surinamen , die door de kronkelingen , welken zy vervolgcns raaakt , op deezen afftand honderd mylen van Paramaribo af ligt, Dewyl het gezicht van deeze Plantagie aller aangenaarast is, biede ik ’er den Lezer eeneaftee- kening van aan , als mede van de Savane der Jo- den , een dorp of gehucht , in eene rechte lyn racer dan veertig mylen van deeze hoofdftad der Volkplanting, en meer dan zestig mylen te water af gelegen. De Joden bezitten aldaar eene zeer fraaije Synagoge , in welke zy hunne Godsdienst- plechtigheden verrigten. Zy hebben ’er ook fcho- len en huizen van opvoeding , want deeze plaats wordt door verflheiden aanzienlyke huisge- zinnen van hunne natie bevvoond. Deeze zelfde lieden genieten in Surinamen byzondere rechten en voorrechten, die hun door karel II. ver- gund wierden , toen deeze Volkplanting aan de Engelfchcn toebehoorde ; en deeze voorrechten zyn zoo grooc, als zy die ergens bezitten. De Rivier Surinamen is , van de (lad Parama- ribo , of liever van het Fort Amfterdam af , even als de Cottica en Commcwyne , door fraaije Sui- ker- en KoiFy • Plantagien omzoorad j en 'er one. Ipriit’* Digitized by Google PI. XXXVIII. Digitized by Google i I i I 1 Digitized by Google 6URINAMEN, XXVII. Hooftfi. qZ§ fpringen uit dezelve verfcheide kreeken of kleine Ri* vieren , als de Paulus , de Para , de Cropir.a , en de Pararaca ; maar hooger dan Parnasfus- Berg , vindt men niets , het welk eene Piantagie genoemd mag worden. De Rivier is ook op dec* zen afftand niet meer bevaarbaar, zelfs niet voor kleine vaartuigen , uit hoofde van de vervaarlyke rotfen en water vallen, die haar verftoppen, naar maate zy tu?fchen zeer hooge bergen , en ondoor- dringbaare bosfchen doorloopt. Deeze natuurly- ke bolwerken , fchoon zy de liggingen verrukke- lyk maken , belctten echter de bezitters der Volk* planting, ora ontdekkingen te doen, die hun mis- fchien hunncn arbeid door onmeetlyke fchatten vergoeden zouden. Zoo al de muitelingen zoo vede wreedheden op de Plantagien niet meer pleegden , zy waren in de hoofdllad tot eene aanftootelyke hoogte geflegen. Ik hoorde aldaar onophoudelyk het geklater dep zweepllagen , en het gekerm der Negers. Onder de eigenaars , die op het vervolgen hunner flaven byzonder vuurig waren , bevond zig zekere Me- vrouw s p — n , wier Piantagie in de nabuurfchnp van die van den heer de g r a af gelegen was, en welke ik op zekeren tyd met fehrik uit haar raam het onmenfchelyk bevel hoorde geven, om fene jonge Negerin voornamelyk op den boezem Digitized by Google 2 8 6 REIZE NAAR te geesfelen, een fchouwfpel, waar in zy een by- zonder genoegcn fcheen te fcheppen. Den indruk, die deeze vertooning op mynen geest gemaakt had, willende verzetten, ging ik tot vermaak een eind weegs om ryden ; ■ cn het eerfte voorwerp, het welk zig aan rayn oog vertoonde , was cene andere Negerin, ook jong zynde, die byna naakt boven van een zolder , op ,een hoop gebroken flesfen neder viel: ’t is waar , die was een onge. luk , maar dit ellendig fchepzel had zig zoo fchroo- melyk bezeerd , dat zy zig in eenen even deernis- waardigen ftaat bevond, als de eerstgemelde. — Myn lot vervvenfehende , keerde ik aande haven- kant myn rydtuig om, alwaar ik het verdriet had, om twee Engelsch- Americaanfckc matroofen, die op de voorplecht van hun fchip met elkander voehten , in het water te zien vallen en ver* drinken. Op een ander Americaamcl fchip ont- dekte ik eenen kleinen fcheepsjongen , die, met een byl gewapend zynde, zig boven uit de mast tegen een Sergeant cn vi<?r foldaten zeer lang ver- dedigde; deeze waren genoodzaakt hem.te dreigen van op hem te zullen fchieten, zoo hy, zig niet overgaf , het geen hy eindelyk deed. Men bragt hem dus aan wal , door twee zyner medgezellen vergezeld , en met een wacht van twee gelederen foldaten j men geleide hen alle drie naar het Fort Zc - Digitized by Google SURINAMEN, XXVII. Hooftft. r$;r Zdamlia , ahvaar 'zy , volgens des Cnpitains ' eisch , en om dat zy zig geduurende. hurmen dienst hadden dronken gedronken , elk de firs cant ont- fingeh; daar in beftaande, dat zy met twee bam- bous • rieten op de fchooders werden afgerost, tot dat dezelve opgezwollen en geheel zwart waren. De Capitain trachte echter dit zoort van willekeu- rige ftrafoeffening te wettigen , uit hoofde der noodzakclykheid , en om dat de Aft'ericaanfcht matroofen en fcheepsjongens de onftuimiglte men- fchen zyn , wanneer zy dronken zyn , fchoon ’cr geene de minfte reden tot twist aanwezig is : men kan hen onder de beste zeelieden der- wcereld re- kenen. Des anderen daags morgens, my bezig houden- de met de gevaaren en kastydingen , waar aan het Volk van lageren rang is bloot gefteld, te overwe- gen , hoorde ik eene groote meenigte voor by myne wooning loopen. De nieuwsgierigheid deed my opftaan , en my in alter yl aanklecden , om te verneemen , wat *er gaaride was. Ik vernam toen drie Negers, geketend en door eene talr-yke waclit omringd , welke in de Savanc hurtne ftraf gin- gen ontfangen. Ilun flout en onbefehaamd voor* komcn trok myne aandacht zoodanig derwaarts, dat ik, in wcervvil van myne afkeerigheid voot dergelyke vertooningeti , befloot te gaan zien , wat Digitized by Google *8$ R E I Z E N A A R wat het gevolg van dit alles wezen mogt. — Men las het von n is, in plat Hollandsch opgefteld , het welk deeze ongelukkigen niet vcrftonden. De eerfte wierd veroordeeld , om met een byl het hoofd te worden afgehouwen , vermits hy een flaaf gedood had , die op de Plantagie van zyne meesteresfe bananen was komen (leelen. De waar- heid der zaak was, dat hy dien moord op uit- drukkelyken last van deeze vronw gepleegd had ; maar toen de misdaad ontdekt was , liet zy ’er haaren flaaf voor opdraaijen , om haaren goeden naam te behouden , en de kosten van boete en fchadeloos- (telling uit te winnen. De arme kee- rel leide zyn hoofd met onverfchilligheid op het blok neder, en ontflng den dood in £dnen flag. De tweede , die zyn medepligtige was , wierd on. der de galg gegeesfeld. De derde , wiens naam neptunus was, was een vry perfoon , en een timmerman van zyn ambacht ; maar , ter gelegenheid van zckeren twist, den Opzigter der Plantagie Altova , aan de Para Kreck , gedood hebbende , wierd hy rechtvaardig veroordeeld om het leven te verliezen, De byzonderheden van zyne misdaad en (Iraf zyn merkwaardig. Deeze CSTeger , die jong en wel gemaakt was,, pen fchaap geftolen hebbende , om 5 er eene vronw op te onthaalen , door welke hy Remind wierd, Digitized by Google SURINAM b-n, XXVII. Hooftjl. a8j + wierd , befloot de Opzigter , die van jaloersheid brandde , hem te laten ophangen. Neptunus, om dit voor te komen , fchoot in een veld van fuiker-riet een fnaphaan op hem af, zoo dat.hy dood ter aarde viel. Tot ftraf van deeze misdaad wierd hy verwezen , om levendig gerabraakt te worden , zonder den genade • flag te ontfangen. Van den inhoud van dit verfchrikkelyk vounis on- derrigt zynde, plaatfte hy zig zonder tegenkanting op een fterk kruis , vervolgens ftrekte hy de ar- men en beenen uit, welken men met touwen vast bond. De fcherprechter (zynde altyd een Neger,) nam de byl , en hieuw hem de linke hand af , waar na hy , een yzeren koevoet in de vuist ne- mende , hem met verdubbelde flagen de beenderen aan ftukken floeg. De touwen wierden vervolgens los gemaakt, en meenende dat hy dood was, ge- voelde ik my zelf als getroost ; maar toen de rechters op het punt waren om heen te gaan x wierp de misdadiger zig zelf van boven neder van het kruis, en viel in het gras, vervloekende zyne rechters als een hoop van gruvvelyke fchelmen. Vervolgens met zyn hoofd tegen het kruis aanleu- nende, verzogt hy aan de omftanders een pyp ta- bak, die onmeedoogend genoeg waren , om hem zulks te weigeren , hem met den voet ftootende , en op hem fpuwende , het geen echter eeuige Ameri * III. PEEL, T caan- caanfche matroofen vervolgens beletteden. Hy fmeekte toen, maar vrugteloos, dat men hem het hoofd wilde afhouwen. Eindelyk, geen einde aan zyn lyden ziende, verklaarde hy: — „ Dat hy „ den dood verdiend had, raaarniet verwagtte, dat „ men hem zoo veele maalen zoude doen ilerven. „ Met dit al, vervolgde hy , gy bereikt uw oog- „ merk met; ik lach in alle uwe folteringen, al „ moest ik hier nog een maand zoo bly ven liggen.” Dit gezegd hebbende,zong hy agtermalkander, en met eene heldere ftem, twee liederen , by het ^ene van welke hy aan zyne naastbeftaanden en vrienden vaar wel zeide, en by het andere aan zyne overledene vrienden berigtte, dat hy fpoedig in het gelukkig verblyf, door hen bewoond, hun gezelfchap zoude genieten. Toen hy geSindigd had, verhaalde hy bedaard zyn rechtsgeding , met alle deszelfs byzonderheden. — ,, Maar, zeide „ hy eensklaps tot de geenen, die hem omring- j, den, ik zie aan de hoogte van de zon, dat „ het byna agt uuren is , en het zoude my Ieed „ doen, dat gy, door myn langer fpreken, uw „ ontbyt zoudt verliezen.” De oogen toen naar eenen Jood, dp. vries genaamd, gewend heb- bende , zeide hy hem. „ Ei lieve, myn heer, ,, wilt gy my betaalen de vyf -guldens , welken gy „ my fchuldig zyt? — Om wat te doen, ant. ,, woor- i Digitized by GoogI SURINAM E N, XXVII. Hooftjl. 19 1 ,, woordde de Jood? — Om eeten en drinken te „ koopen* ziet gy niet, dat men my laatleven?” De Jood op deeze woorden agter uit deinzende , lachte de ongelukkige misdadiger hem opentlyk en van goeder harten in het aangezicht uit. Ver- volgens den foldaat aankykende, die by hem de wacht hield , en van tyd tot tyd in een fluk droog brood beet, vroeg hy hem: — „ Waar het by „ toe kwam , dat een blanke geen ander ontbyt j, had T — ,, Om dat ik niet ryk ben , antwoord- „ de de foldaat.” — „ Wei nu, ik wil u een „ gefchenk doen, hernam de Neger: neemt de „ hand, die men my heeft afgekapt; eet die tot ,, op het been toe af; verflind vervolgens myn „ lichaam , tot dat gy verzadigd zyt ; gy zult dan „ een ontbyt gedaan hebben , het welk u voegt.” Hy deed deeze fchimprede met een fchaterenden lach gepaard gaan ; en ging op die wyze voort , geduurende de drie uuren, dat ik aldaar ver* bleef (*). Het In de maand Oftoher 1789, wierden in drie da- gen tyds , op Demerary , twee - en - dertig Negers ter dood gebragt; zy trotfeerden den dood met eencn gely- ken moed als hy , wiens gefchiedenis aihier door my is opgegeven, j 4 anteek. van den Schryrer. T 2 Digitized by Google SEIZE N A A R 292 Het is verbazend, dat iemand de kracht heeft , om dergelyke folteringen door te ftaan ; voorze- ker kan hy dit niet doen, dan door eene vermen- ging van woede, hoogmoed , verachting, en de zekerheid, dat hy zyne vervolgers en beulen fpoedig ontkoraen zal. Ik heb de byzondere omftandigheden van zulk eene ftrafoeffening , die geen daad van wreedheid van eenig byzonder perfoon was, breedvoeriger verhaald , om een voorbeeld te geven van de on- gemeene geftrengheid der Surinaamfche wetten. Verder moet ik alhier een toeval verhalen , het welk flechts een oogenblik op myne verbeelding werkte, maar van een langduuriger uitwerking had kunnen zyn by iemand, die *er de oorzaak niet van wistywelke ik echter zeer gemakkelyk ont- dekte. Des namiddags omtrent drie uuren , myn geest nog vervuld zynde met het aandoenlyk to- neel van des morgens, ging ik naar de ftrafplaats toe , alwaar myn oog het eerst viel op het hoofd van den geftraften Neger, het welk boven op een paal geftoken was, en heen en weder waggelde, als of hy nog geleefd had , en my eenig teeken wilde geven. Ik bleef oogenblikkelyk ftaan , en niemand in de Savane ziende, alwaar zelfs geen wind genoeg was , om een blad te doen ritfelen , erken ik, dat ik my gevoelde, als aan den grond vast Digitized by Google SURINAME N, XXVII. Hooftjl. 2p3 vast gehecht, en ecn tyd lang geen moed had ora voorwaarts te gaan. My vervolgens myne zwak* heid verwytende, van naar iets van dien aart niet te durven naderen , eu te onderzoeken , welke de reden van een dergelyk verfchynfel wezen mogt, befpeurde ik zulks zcer fcliielyk door het vliegen van een Giervogel , die zig op dit hoofd kwam nederzetten , als wilde hy ray een dergely.ken buit betwisten. Hy had hem reeds ddn zyner oogen uitgcpikt, toen hy op myne eerfle aannadering •wegvloog; en by dit wegvliegen met de pooten tegen dit hoofd ftootende, veroorzaakte hy deeze fchielyke bewcging. Ik moet by dit alles voe- gen , dat de orgelukkige n e p t u n u s , nog by de zes uuren na het ondergaan van zyne ftraf gelcefd hebbende, nit med^dogen van den foldaat, die de wacht hield, een flag met de kolf van den fnap- haan kreeg, waar van ik de teekens nog zag. Zommige Schryvers vergelyken den Giervogel by den Arend ; maar die van Surinamen heeft de* zelfde hoedanigheden niet: hy is in de daad ecn roofvogel , maar in plaats van zig te voedcn met de dieren, welken hy doodt, leeft hy niet, dan van krengen. Dienvolgende verfchynt hy veel op de kerkhoven , en de plaatfen , waar men dood- ftraffen uitoeffent j het geen zyne reuk zoo klaar aanduidt, dat de Negers hem tingy fowlo^ den T 3 flin* 294- R E I Z E N A A R - i. , ftinkenden vogel, noemen. De Giervogel in Guiana heeft de grootte van eene gewoone kal- koen. Zyne vederen hebben eene donker gryze kleur, uitgenomen de vlerken , die zwart zyn. Hy heeft een vooruitftekende , fterke en kromme bek, een gefpleten tong, een langen hals, en zeer korte pooten. Behalven het ftraks gemelde voedfel, eet hy dikwils flangen, en zelfs alles wat hy vindt, in zulk eene meenigte, dat hy fomtyds moeite heeft om te vliegen. De vogel, genaamd de Koning der Roofvoge- left, is in Surinamea nict zeer gemeen, fchoon de lndianen ’er zomtyds ddn of twee te Parama- ribo brengen , uit hoofde van deszelfs ongeraeene fraaiheid. Hy is grooter, dan eenig zoort van kalkoenen. De huid van zyn kop en hals , die geene vederen hebben , is gemengd van eene fchar- laken, violet en bruine kleur. Hy draagt een halsband van lange en dik op elkander zittende vederen , waar in hy zoodanig kan ingedoken zy- dat men naauwlyks zyn kop ontdekt, Deeze vogel leeft insgelyks van bedorven vleesch, flan- gen , rotten , padden , en zelfs van drek. Onder de roofvogelen in de SurinaatnfcAe bosfchen telt men den gckuifden Arend , een zeer wild en fterk dier. Zyne vederen zyn zwart op den rug, rnaar geelachtig naar de ftuitj zyn borst, i buik, Digitized by Google SURINAMEN, XXVII. Hooftjl . 295 buik , dyen , en zelfs zyne pooten , zyn wit met zwarte vlakken ; het overige van zyn lichaam is geheel bruin , en de klaauwen volmaakt geel. Deeze vogel hecft eene platte kop, vercierd met een kuif van vier vederen, twee lange en twee korte , die hy naar willekeur verheft of laat vallen. Den soften y zynde den geboortedag van den Prins van Orange , gafde Colonel fourgeoud aan de gezamentlyke OfEciers een middagmaal van gezou- ten osfen en varkens • vleesch, van puddings van garste meel, en gedroogde visch. Dewyl joanna deeds by haar befluit bleef volbarden , nam ik op dien zelfden dag, in tegenwoordigheid van haare moeder en andere nabeftaanden, de verbintenis aan van de goede Mevrouw godefroyj — ,, van „ haar aan demand dan aan my te verkoopen. „ Deeze Mevrouw fqhonk, by haaren dood, „ niet alleen aan haar haare vryheid, maar ook „ een ftuk land om te bebouwen , waar op men ,, voor haar eene gemakkelyke wooning zoude ,, ftichten , waar over zy‘ de vrye befchikking ,, hebben zoude.” Mevrouw godefroy gaf my vervolgens myn , brief je van negen honderd guldens te rug, en deed aan joanna een ge- fchenk van eene beurs van twintig goude ducaten , en twee fraaije ftukken Indisch linnen. Zy raade my tevens , om aan den Raad een verzoekfchrifc T 4 in Digitized by Google 2 96 REIZE NAAR in te leveren, tot dadelyke vrymaking van myne johnny. — „ Eene .noodzakelyke plechtig- „ heid, zeide zy my, het zy ik een borg vond, ,, het zy niet, en zonder welke zelfs in het eerst- „ gemelde geval niets verrigt zoude zyn.” Beiden betuigden wy onze oprechte dank-er- ' kentenis aan deeze uitmuntende vrouw, en door vreugde zynde opgenomen , ging ik by den Gou- verneur des avonds ter maaltyd, en bood hem myn .verzoekfchrift aan, het welk in goede orde was opgefteld. Zyne Excellence nam het aan, met het hoofd fchuddende , en my de hand druk- kende ; maar hy erkende my rond uit : — ,, Dat ,, hy volkomen overtuigd was, dat myn zoon „ flaaf zou fterven , ten waare ik de borgtocht, „ die de wet vorderde , vinden konde , ’t geen niet „ gemakkelyk was.” Na derhalven veel moeite en tyd verloren te hebben , na meer dan vyf hon- derd guinies betaald te hebben , had ik nog de onuitfpreekelyke fmarte , om hem, van wien ik vader en eigenaar tevens was , misfchien aan eene eeuwige flavernye te zien bloot gefteld. Joanna zelve had toen niets meer te vreezen, het geen my een groot genoegen deed. Te midden echter van eene zoo billyke ne£r- flagtigheid, deed zich eene gelukkige hoop juist rer lnede op. De beruchte Neger graman qu a- Digitized by Google s u R I N A M I N, XXVII. Hoof t ft. ty? quac y, van wien ik reeds' gefproken heb,kwam uit Holland aan , en had de tyding verfpreid , dat men, door zyne tusfchenkomst , eene wet gemaakt had, volgens welke alle flaven, zes maanden na diunne ontfcheping in Texel> vry zouden zyn. De eigenaar konde nochtans dien tyd voor zes andere maanden verlengd krygen , na verloop van Avelken geen uitftel meer, zelfs voor geen enkelen dag, zoude worden toegeftaan. — In myne ziel nu overtulgd zynde, dat ik vroeg of laat, en zoon, en moeder, in Europa brengen zoude, was myn hart uittermaten getroost. Alvoorens het verhaal van myne reize te eindi- gen , zal ik omtrent deezen gram an quacy eenige byzonderheden opgeven. Het zal genoeg zyn voor het tegenwoordige te zeggen, dat de Prins van Orange , niet genegen zynde hem de kosten uit zyn beurs te betalen , en hem veele ge- fchenken te doen, hem te rug zond, gekleed in een fcharlaken en blaauwen rok , om welken een breed goud boordzel gelegd was ; hy had een wit- ten veder op zyn hoed ; en hy geleck dus naar een Hollandsck Generaal. Die goedheid van den Prins maakte deezen Koning der Negers zeer - hoogmoedig , en nu ea dan zelfs zeer onbc- fchaamd. De Gouverneur der Volkplanting gaf den 27^, T 5 een Digitized by Google "93 REIZE N A A R T een zee r kostbaar festyn aan zyne vricnden , op zyne Indigo -Plantagie, eenige mylen agter zyn paleis gelegen. Hy deed my de eer aan , om my daar by te verzoeken , en ik had het genoegen , om het maken van Indigo te zien, waar van ik de behandeling thans zal opgeven. De Indigo- plant is een knobbelig heester-ge- was, dat van zaad voortkoomt, by de twee voe- ten hoog groeit, en in den tyd van twee maan- den zyn volkomen wasdom verkrygt. Deeze plant vordert een vrugtbaaren grond, en men moet het onkruid zorgvuldig uitwieden. Men ziet de- zelve doorgaans, vier of vyf dagen, na dat het zaad in den grond geworpen is, uitkomen. Het zyn in het begin knobbelige ftronkjes, voorzien van kleine takjes , die verfcheiden paaren van bla- deren dragen, en altoos met een ongelyk blad eindigen. Deeze bladen zyn eirond, glad, zagt in *t aanraken , aan de boven - zyde. van eene donker groene kleur , aan de beneden - zyde bkek groen , ongetand , en aan eene byna onzigtbaare fleel vast gehecht. De bloem behoort ender het zoort van die geenen , die tot een peul of fchil groeijen, en hangt aan eene zeer korte fleel. Wanneer de bladen van de bloem zyn afgevallen, groeit der* zelver hart in de lengte , en wordt een peul , die langwerpig, krom gebogen , glad, helderfchy- nend. Digitized by Google surinarien, XXVII. Hooftjl. 299 send, puntig uidoopende, bruin van buiten , en wit van binnen is, en zeven of acht pitten bevat, die door een klokhuis van elkander zyn afgefchei* den. Elke pit vertoont een kleinerol, grys of olyfachtig van kleur, en een lyn lang. Zie hier de.manier, op welke deeze plant tot j Indigo bereid wordt. Wanneer men alle de takken heeft afgefheden, bindtmen dezelven tot fchoven of bosfen, legt die in een groote kuip vol water, en bedekt dezelven met zwaare ftukken hout , die tot persfen dienen. • Alles op die manier zynde gereed gemaakt, begint de gisting zeerfpoedig; in minder dan agtien uuren fchynt het water te koken, en de verwftof der plant naar zig trek- kende, verkrygt het zelve eene blaauwe violet kleur. Tot dien ftaat van gisting gekomen zynde, laat then het water in een twecde kuip overloo- pen, die zomtyds minder groot is; en dan zui- vert men het zorgvuldig van alle ftukjes hout, welken men weg werpt. De flank, die dit water opgeeft, maakt deeze bewerking zeer ongezond. Dit water , in de tweede kuip overgegoten zyn- de , wordt met houten fpadels omgeroerd , tot dat het kleurend gedeelte zig affcheidt , en tot kleine bolletjes zamenloopt, die naar den bodem zinken. Het water herneemt dan op deszelfs oppervlakte zyne natuurlyke doorfchynendheid ; en men giet het Digitized by Google 300 SEIZE 'N AAR het nog eens, tot aan dat gekleurd zinkzel, in een derde kuip, ten einde de ftukjens Indigo , die ’er nog in vervat zouden niogen zyn , mede naar den grond zinken ; waar na men dit water weg giet, en het zinkzel of de Indigo wordt ge- legd in vaten , die gefchikt zyn , om ’er in te droogen. Het raakt alzoo alle verdere vochtig- heid, die *er nog in mogt zyn, kwytj het krygt aldaar de gedaame van kleine vierkante of lang- werpige brooden, van eene fraaije lichtblaauwe kleur , en is dan tot de vervoering gefchikt (*). Men (*) De volgende befchryving zal misfchien deeze behandeling beter ontwikkeien. >> Men moet, om Indigo te maken, drie kuipen hebben , die op verfchiilende hoogten naast elkandet geplaatst zyn. Men zet ze op een plaats, aivvaar men onbekrompen water bekomen kan. „ De eerflc .kuip is doorgaans van vyftien tot agtien voeten lang, twaalf voeten breed, en drie ofvier voeten diep. Men maakt dezelve anderhalf voet wyd, en vol- komen digt; „ De nveede is gewoonlyk de helft minder groot, can de eerfte ; en de derde is een derde gedeelte kleiner, dan de tweede. De drie kuipen zyn zoo ingericht, dat zy door opcningen, die in den bodem gemaakt zyn, nit de bovenfte het daar in vervattc vocht ontfangen kunnen. „ Men Digitized by Google SURINAME N, XXVII. Hooftft. jyien kweekt dc Indigo* Fsbrickcn in dcczc Volk* planting weinig aan. Ik weet ’er de reden niet van, „ Men noemt de eerite kuip de Uitweek ■ kuip , de tweede de Slag -kuip, en de derde de Zink- kuip * naardien in dezelve , het geen uit de twee eerite koomt, bezinkt , en de Indigo daar in tot volkomenheid gebragt wordt.” Het is van aanbclang, dat deeze kuipen wel be- pleisterd zyn , en eene zekere dikte hebben , ora de gisting, die daar in ontltaat, te kunnen wederflaan. Zy worden in gcbakken of gehouwen fteenen gemaakt.’* Indien ze van uitgehold hout gemaakt worden , en dat men ze langen tyd wil doen duuren, moet men de- zelve met zecr dun lood beleggen. De Indigo van Cayenne is van cen blaauwer kleur, dan die van St. Domingo. Zy is aan de rupfen zoo niet onderworpcn. ( Maifon rustique de Cayenne.') I)e ouden hebben den oorfprong van de Indigo in ’t geheel niet gekend. Plinius gelooft, dat het cen fchuim van riet is, zig vast hechtende aan cen zoort van modder, die ztyart is, wanncer me ze wryfc, en eene fraaije bruine kleur geeft, met purper gemcngd, wanneer men ze weekt. Dioscorides gelooft, dat het een lteen is. De Indigo plant koomt in Europa alle jaaren voort. Zie hier de manier, op welke men dezelve aldaar aan- kweekt. Men zaait ze in de lente, op een bed, eo wunneer zy fpruiten van twee pf drip duimen hoog ge- • . feho- Digitized by Google 3©a . R E I Z E HAWK'} : van, want de koek , welke zy voortbrengt, wordt verkogt voor vier guldens het pond; beste Indigo moet ligt, hard, en brandbaar zyn. De aankweeking van deeze plant is in Surina - men begonnen door zekeren destrades, die zig een Framck Officier noemde, en het zaad daar toe uit St. Domingo medebragt. Dit had eerst in later tyd plaats, dewyl ik zelf deezen armen keerel nog gekend heb, die zig op Deme - rary met een piftool - fchoot het leven benam. — Dewyl de omflandigheden van zynen dood vry merkwaardig zyn , kan ik myne geneigdheid, om dezelve kortelyk te verhaalen, niet wederftaan. Deeze man, zig in fchulden geftoken hebbende, maakte het overfchot van zyne bezitdngen tot geld, en vluchte uit de Volkplanting van Suri- nam en weg. Zig in de Spaanfche bezittingen met verboden handel hebbende opgehouden , wierd al fchoten heeft, brcngt men ze over in kleine kistjes , met goede aarde gcvuld , en men zet deeze kistjes in een warm bed van rum. Wanneer deeze pianten eenige kragt verkregen hebben , geeft men aan dezeive veel iucht, door de raamen der broeykasfen open te zetten , en in de maand Juny brengcn zy bloemen voort, die fpoedig in peulen veranderen. Aanteek. v. d. Franfchen V'crtalcr. Digitized by Google SURINAM EN, XXVII. Nooftft. 30$ al het geen liy bezat vervolgens in beflag geno- men. Geen uitkomst raeer hebbende, vervoegde hy zig by £dn zyner vrienden op Demcrary , dia de menschlievenheid had om aan hem eene Vry- plaats te verleenen. Hy had daar van flechts eeni- gen tyd gcbruik gemaakt , toen eene verzweering aan zynen fchouder doorbrak; maar hy weigerde beflendig alle hulp, en om zich te laten bezichti- gen. Het ongemak wierd met dit al erger, en zelfs gevaarlykj maar destrades bleef *er altyd by met het bedekt te houden. Eindelyk geraakte op zekeren dag het geheele huis in ont* fteltenis, toen men hoorde, dat *er een fchietge- weer in zyne kamer afging. Men trad binnen, en vond hem, met zyn besten rok aangekleed, maar zwemmende in zyn bloed, met een piftool , het welk by hem op den grond was gevallen. Toen ontkleedde men hem , en tot groote verbaazing der tegeijwoordig zynde lieden , ontdekte men de letter V ( yolettr : dief:) op dien zelfden fchou- der, welken hy nict had willen vertoonen. — Dus eindigde het leven van eenen man, die eeni- ge jaaren lang te Paramaribo met roem geleefd had, en aldaar over het algemeen geacht was. Na het eeten verliet ik de Plantagie van den Gouverneur, en begaf my, in het rydtuig van zyne Excellence, tot aan den oever der Rivier , al. Digitized by Google 304 ' * E I Z E NAAR-.; , alwaar ik een overdekt vaartuig met agt rieraeiv vond, om my naar de Plantagie Catwyk aan de Commewyne te brengen. De heer ooetzee, een Holland sch Zee- Officier, die eigenaar van deeze fraaije Plantagie was, had my op dezelve genoodigd. ’Er ontbrak geen vermaak , van welk zaort ook , in dit aangenaam verblyf. Men hield aldaar paarden, rydtuigen, vaartuigen, die altyd gereed lagen ; maar het geen alle vermaak bedorf , was de onmenfehelykheid van Mevrouw goet- zee, die, om de geringfte misflag, haare flaven deed zweepen : by voorbecld , een jonge Neger, j a c k y genaamd , wierd , om dat hy de glafeu niet naar haaren zin gefpoeld had , door haar veroor* deeld, om des anderen daags een zeker getai zweepflagen te ontfangen; maar de arme keerel vond middel om zig aan haaren wrevel te onttrek-. ken. Dien zelfden avond nam hy affeheid van alle de Negers op de Plantagie ; vervolgens giiig hy in het bed van zynen meester leggen , nam de tromp van een jachtgeweer in zynen mond, en den trekker met 66n der toonen van zynen voet overhaalende, maakte hy op die manier een einde van zyn leven. Dit fchot alles in rep en roer gemaakt hebbende , werden twee groote Negers gezonden , om te vernemen wat ’er gaande was , en zy vonden den jongeling dood en mismaakt lig* Digitized by Google sttftlNAMEN, XXVII. Hooftjl. 30 5 liggen op het bed, het welk geheel bebloed was* De beide Haven gaven bericht van dit voorval, en kregen last om het lyk uit het vengfter te gooijen 5 maar noch de eigenaar , noch de eigenaresfe , en zelfs geen ander mensch , .wilde , cer dat ik kwam, in de kamer gaan , fchoon dezelve anderzints aan- genaam en gemakkelyk was. Het geen de mees* ters van den huize in deeze omftandigheid het meest verfchrikte , beftond daar in , dat hun geliefd kind in dezelfdc kamer fliep , waar dit voorval ge* bcurde* maar zy ftelden zig fpoedig gerust , toen zy vernamen , dat aan het zelve niets was xveder- varen. Ik had nog geen veertien dagen op deeze Plan- tagie doorgebragt > toen eene flavin , yettee genaamd, naakt wierd uitgekleed, en door twee llerke Negers op eene verfchrikkelyke wyze ge* geesfeld. De uitvoering der ftraf gefchiedde voor de deur van ’t huis , en de ongelukkige had de huid byna geheel ontveld. Haare misdaad beftond in gezegd te hebben : „ dat haare meesteresfe eeni- ,, ge fchulden had , zoo wel als zy”. Vyf dagen daar na verwierf ik echter , dat de ketenen , die men haar aan de voeten , en boven de lendenen had vast gemaakt, wierden weggenomen: maar zekere Mevrouw van bys, voorgewend hebbende, dat deeze flavin haar onbefchoft had aangekeken, was III. d l k l.. V oor- Digitized by Google 306 reizenaar oorzaak , dat Mevrouw goetzee, in die zelf- de week , de kastyding liet herhaalen , en wel op zulk eene manier, dat ik niet geloove, dat het ar* me fchepzei ’er van heeft ltunnen opkomen. In zoo veele onmenfchelyke wreedheden een weerzin hebbende , verliet ik Catwyk , in het vast voornemen , om het zeive nooit wederom te zien. Nietterain was ik in gezelfchap van den heer goetzee, op verfcheide andere Plantagien , aan de Rivieren Cottica en Pereca. Op de Plantagie Alia , onder dit getal behoorende, haalde men my op eene beleefde wyze over, om aan een meisjen, het welk geboren wierd , een naam te geven , en ik noemde haar Charlotta ; des anderen daags morgens, onder het ontbyt, wierden alhier ze- ven Negcrs ftrengelyk gegeesfeld. — Ik begaf my vervolgens naar de Piantagie ’s Gravenhage y al- waar ik eenen jongen mulat ,douglas genaamd , ontmoette, die geboeid was, en ik her'innerde my met aandoening , dat zyn ongelukkige vader voor deszelfs dood hem van de flavernye niet hadde ktinnen bevryden. Door zulk eene reize vermoeid zynde , kwam ik fpoedig te Paramaribo te rug, » alwaar ik by myne aankomst vernam, dat lau- r e n s , de kamerdienaar van den Colonel four, geoud, overleden was, en dat men hem be- graven had , eer hy nog volkomen dood was. — Ge- Digitized by Google SURINAM BN, XXVIT. Hooftjl. JO? I Geduurende myne afwezigheid hadden dertien van onze foldaten , om dat zy in een hefberg befchon- ken waren geraakt , door de fpitsroeden geloopen , en llokflagen ontfangen* Zy waren zooafgerost, dat weinigen van hun in Europa te rug kwa- men. De kastyding, die deezen naam draagt, is ddn der verfchrikkelykfte ; zy wordt op de volgende wyze uitgevoerd. — Men bindt den veroordeel* V a den Digitized by Google R E I Z E NAAR 30S den de handen , en laat hem de knien tusfchen de armen doorgaan ; men kgt hem vervolgens op de ddne zyde , en houdt hem zoo als een hoen in malkander gewonden , door middel van een paal , waar aan men hem vast maakt , en die men in den grond. fleekt. In die gefteldheid kan hy zig even min bewegen , als of hy dood was : dan flaat hem een Neger, met een bos knobbelige tamarinde-takken gewapend , tot hy hem de geheele huid heeft van ddn gereten ; hy keert hem vervolgens naar de an- dere zyde om , flaat hem op gelyke wyze , en de grond is op de llraf-plaats van het bloed door- weekt. Wanneer dit is afgeloopen, wascht men den armen keerel , om de verflerving van het vleesch voor te komen, met Citroen -fap , waar in bus- krnid ontbonden is. Na dit alles zendt men hem naar zyn hok te rug, alwaar hy mag zien, hoe hy genezen wordt. Is het nu wel te verwonderen, ik moet het her- halen , dat de flaven opftaan tegen mecsters , die hen zoo wreed behandelen ! • De manier nog niet befchreven hebbende , op welke de muitende Negerflaven de Planta- gien aantasten , meene ik geene betere gelegen- heid, dan de tegenwoordige , daar toe te kunnen vinden. Na zig den geheelen nacht,in de naby gelegene ftrui- Digitized by Google SURINAME N, XXVII. Hooftft. 309 ftruiken verborgen te hebben gehouden , komen zy, by het aanbrekcn van den dageraad daar uit te voorfchyn, vallen de Europcancn onverhoeds aan, en vermoorden ze alien. Zy plonderen en verbranden vervolgens het huis van den eigenaar. By het heengaan neraen zy alle de Negerinnen mede; zy beladen dezelveh met hunnen buit, en behandelen haar met de grootfte onbefchoftheid , indien zy den minften tegenftand durven bieden. Ik zal de aandoenlykheid van den lezer door deeze treurige verhaalen niet meer afmatten , heb- bende ik hem ’er reeds te lang mede bezig gehou- den. Ik hoopte daar door de wreediiarts te doen bloofen , en de zaak der menfchelykheid te bevor- deren. Ik heb reeds gezegd, dat ik, den 24ften Au- gustus , een verzoekfchrift aan den Gouverneur had ingeleverd , om mynen zoon vry te maken. 