VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
„ Ik ben een vreemdeling (in Duitschland), ik zal des „ nier onderftaan Les warses te berispen, maar ik mag ech- „ ter zeggen, dat Duitfche Schryvers, die beroemd en niet „ Verdacht zyn van te groote drengtieid ‚ Onder anderen de ‚‚ Auteur van WERTHER , en JACOBI , dezen dans met afkeuring s» befchouwen. ‚‚ bie hier wat jacost 'er over zegt : „s Het past ons weinig zo veel ophefs te maken van onze „, betaamlykheid, zo lang wy dulden , dat, in eene {nelle om- »s draaijing, zachtkens gedrukt in de armen der mannen, met „s de bor:t tegen de hunnen, onze vrouwen en dochters dus ‚» naar den toon eener zotte onregelmatige muziek worden »»» medegefleept. », In d-zen woesten draaikolk fchynt men de rede en het „‚… betaamlyke te vergeeten : en geteld dan , dat een jong, »» on‘chuldig meisje „op deze wys behandeld en ten toon s» Zeiteld, zuiver en rein bleef; kan zy dan nog zonde s» Agryzen denken, dat zy ten fpeeltuig der verbeelding van s» jonge knaapen ftrekt, aan wien zy zich overgeeft ? ‚‚… Het zoude te wenfchen zyn, dat onze dochters, die „» nog fchaamte hebben, zich zomtyds. eens plaaten in s» een hoekje, daar zy niet konden gezien worden, om eens se te hooren, hoe die zelfde jongens, met wien zy danfen, xə over haar (preken... „ WERTHER, de minnaar van sormia , had ook gezworen, 4» dat,al moest het zyn leven kosten, een meisje, 't welk by ` et DE KLEINE LA BRUYERE, 419 $,» beminde, en naar 't welk hy ftond, nooit met iemand dan „‚‚ met hem welfen zoude.” „ Men zal zeker. deze berisping zeer ftreng vinden. Maar „ ik heb die niet gemaakt; ik heb zelfs de uitdrukkingen ver- „» zacht. Íl zal ‘er maar ééne aanmerking byvoegen. 'tIs, dat „ deze berisping reeds gemaakt werd voor twaalf of vyftien „ jaaren, en dat, zederd, het afleggen der rokken en de dunne ‚‚ Griekfche kleding niets hebben toegebragt , om de fchande- ‚, Iykheid dezer en foortgelyke dansfen te verminderen.” Deze éne periode uit Hoofdd. XV fchryven wy nog af: „ De. Godsdienst is vooral bewonderenswaardig in alles wat s, ons het onbegrypelykst voorkomt ; en waarover de vry- » geesten fpotten. By voorbeeld: waren 'er geene eeuwige „ fraffen, dan zoude het lot der vroomen en der fchelmen s gelyk zyn, allen zouden dan een ecuwig geluk genieten, ‚‚ Want wat beduidt eene eeuw van rampzaligheid , gevolgd „» door een eeuwig geluk? Wat invloed had dan op onze ‚‚ daaden de vrees voor eene bepaalde ftraf, indien zy wierd ‚… vervangen door eene eindelooze zaligheid? Kan men zich ‚„ verbeelden, dat de hoogfte Rechtvaardigheid zondaarén en „ vroomen hetzelfde lot zal tozdeelen ? De leer der e:fzonde sis ook even onbegrypelyk , en echter deze leer kan alleen » de menschlyke natuur voor ons ontraadfelen , dat is alle de ps grillige ftrydigheden van 't menschlyk hart ontdekken ; gelyk s» PASCAL ZO klaar als verheven geleerd heeft.” Indien wy nu nog ons oordeel zeggen moeten over dit Gefchrift, doen wy dit liefst met de eigene woorden der Ver- taalfter 3 haar oordeel is hier, naar ons inzien, volkomen juist; de opgegevene flalen mogen ten bewyze dienen: dk weet niet of zy (Mevr. pr GENLIs) wel veele mededingflers heb- ben kan, als zy ons die waereld, waarin zy leefde, affchil- dert, en of haare kennis van het menfchelyk hart wel-veel kan evertrofen worden, Maar! zo dra zy wil redeneren over dingen die niet binnen HAAREN KRING VAN KUNDIGHEDEN vale den , flopt zy ons fystemas en geene waarheden , — ten min. fie, hoogstbaarbiykelykheden — in de hand, Zy toont dan meer GEHOORD , dan zelf GEDACHT te hebben. ‘t Is kaare zaak én `t geheel niet, tot op de eerfte beginzels der waarheden door te dringen; zy beflist, en zy moest bewyzen: ja meer. maal haalt men, werktuigelyk, de fchouders op, als zy be- wyst. Kort: Madame pe GenLis is eene vrouw, die in de groote waereld geleefd, en te veel uiteen lopende verrukke= byke talenten beöefènd heeft , om veel tyd TOT DENKEN gehad te hebben, over onderwerpen, die een geücfenden geest (veret- fechen), gewoon met matiiematifche flriktheid, over alles wat de aandacht gewigfig toefchynt , te denken. Voor dit Werkje hebben wy een Opdracht, Voorrede , Ben richt der Vertaalfter , en Toeiigeningsbrief ; in de daad V ae | wer 4:0 DE GENLIS, DE KLEINE LA BRUYERZ. werks genoeg; terwyl dan het eere Hoofddeel nog den tytet draagt: Plan van het Werk en bedoeling der Schryfjer. Dan, het moge wat uit de mode zyn, het is toch gene rote misdaad, en loopt ook in weinige bladzyden af. En jen gelegenheid nemen dan nu onze geëerde Landgenoten, E, BEKKER , Wed, wourr, (de Vertaalfter van dit Doek) en hare Vriendin A. peken, waar, om nogmaals aan het po- bliek op het fterkst te betuigen, dat zeker fchandelyk prul fchrift, ( het zyn hare eigene woorden) AANHANGZEL OP WIL- LEM LEEVEND , door haar niet gefchreven is. Wy hielden ons verplicht om ook dit met een enkel woord onze Lezers te berichten. Don Karlos, Kroonprins van Spanje; Treurfpel in vyf Bedry- vens door Me WESTERMAN. Zn den Haag, by J. C, Lee weftyn, 18oo, dn 8yo. 150 bl. eder, die eenigzins met de Hoogduitfche Letterkunde be kend is, kent het beroemde Stuk van SCHILLER, onde den naam ven Don Karlos, Prins van Spanjen ; ook kent men hetzelve in ons Vaderland, door eene vertaaling van Mejuff, rosT, van welke wy by de uitgave reeds gewag gemaakt hebben. De Autheur WESTERMAN , welke thans be- zig is om eenige Stukken voor het Tooneel te vervaardigen, fchoon niet altyd met een gelukkig gevolg, las mede de Don Karlos wan scHiLLeR , en kreeg daardoor lust, om naar dene zelven een meer voor de uitvoering gefchikt Stuk famen te ftellen. Hy heeft aan zynen lust, door dit voortbrengzel , voldaan; de ondervinding zal nu moeten leeren, of hy ook ‚by het vertoonen van dat Stuk, aan de Aanfchouwers voldaan heeft, Daar het Tooneelfpel van scaiLLer geheel onregehmaatig in fchikking, en tevens zeer omflogtig is, heeft WESTER- MAN's Stuk daarin veel vooruit ; doch het laatfte mist ook een aantal fchoonheden, die zo luisterryk in dat ongeregeld Stuk doorblinken. Mogelyk had hy bier en daar wel eeni- gen van dezelve kunnen behouden; doch het valt altyd moeijelyk , zodanige meesterftukken om te werken; en wel zo, dat zy op het Tooneel, en aan Leezers voldoen, di . de oorfpronglyke kennen. Gedenkwaardige Gefprekken van SOCRATES, door XENOPHON. Tweede en laatfle Afleeling. Te Haarlem, by A. Loosjes: Pz., 1800. An gr. 8vo, 69 bl. D' kleine Stukje bevat het vierde Boek van xEworHoN ; € met hetzelve is nu dit fchone Werk, waaraan wy oi langs den verdienden lof gaven , compleet. Wy willen het nogmaals op het erniligst onze Lezers aanpryzene A L G E MEENE VADERLANDSCHE ; LETTER-OEFENINGEN. Bydragen ter opfcherping van het zedelyk gevoel en van de oplatendheid op den toeftand van hee jing in enis ge Leerredenen van D). FRANZ VOLKMAR REINHARD $ Eerfle Leeraar aan het Hof enz. te Dresden, Uit ‚het Hoogduitsch vertaald, Te Groningen, by:W. Zui- dema, 1801. Zn gr. 8vo. 428 bl, behalven het Voora bericht, Enz. | a i e ass s, naat wy vertrouwen, het oordeel gebillykt, geftree ken in onze Leteroeffeningen voor den Taams 1799» No. 13, over het boek, ten tytel voerende , over de Waarde der Kleinigheden in de Zedekunde, van den zelfden Schryver, wiens werk wy thans aankondigen, en die ook wegens andere fchriften met lof bekend is; — mogt dat ftuk genoemd worden : …„ Eené uitmun- » tende Bydrage tot de rechte behandeling der Christe» » lyke Zedeleere ; eene allergefchikttte handleiding voor » nadenkenden, die er: zich op toeleggen om een rein „hart te bewaaren en altyd naar het voorfchrift van » pligt te handelen;” — niet dan gunftig kan ook on- ze beoordeelisg zyn van deeze Bydragen ter opfícher- ping van het zedelyk gevoel en van de oplettendheid op den toeftand van het hart. > Be Gunttig. verdienen dezelve ontvangen te worden, zo wel om het gewigtig oogmerk ,. waartoe zy verfchynen, en t welk van zelfs in het oog valt, als om de-wyze, waarop de Schryver hetzelve:heeft pogen te bereiken.. Gewigtig mogen wy noemen het oogmerk deezer By- dragen, daar elk verftandig waarnemer der menfche: lyke natuure zich overtuigd moet houden, van: hoe veel belang het zy, by de aanfpooringen ter. zedelyke ver- betering, den geenen, die men daarin wil onderwyzen en daartoe wil opwekken, opmerkzaam te maaken op. °t geen in hun binnentte omgaat; welke de gewoone gang of de afwisfelende loop zy hunner gedachten; welken LETT, IOI. NO, Ile H h in- 424 e F. V. REÏNHARD invloed hunne neigingen , driften en hartstegtên oefist welke de voornaamfte dryfveders zyn hunner handeling De Zedeleeraar , en Prediker des Euangeliums, à zonder vrucht arbeiden aan de verbetering zyres Lee lingen en Toehoorderen , indien hy bun niet tevens da weg baane ‚ om overtuigd te worden, welke de gan hunner gedachten, de kracht hunner gewaarwordinger, de roerzels hunner daaden behoorden te weezen. Door hen alzo op te wekken tot opmerkzaamheid-en ter be- waaring van het harté, zal hy voorkomen de fchade- lyke pero van zelfbedrog en valfche fchaamte, Door aan te fpooren om bekend te worden met hunne zwakke zyde en gebreken, zal hy ten dwaas zelfvertrouwen ondetmynen, den hoogmoed flecmen, en ’t beste middel tegen cnbedachte loszinnigheid aan de hand geeven. Door hen duidelyk te doen gevoelen den aart en °t vermogen van eenen goeden wil, van mannelyke befluiten, en welberaden voorneemens, zal hy alle averechtfche overleggingen, op een ingebeeld zedelyk onvermogen gebouwd, den bodem inflaan. En door hen, eindelyk , te overreden van het verhevene ‚bunner rien Doen redelyke fchepzelen en Christe- nen, zal hy het best in ftaat zyn, die edele geest- drift te verwekken, zonder welke de zinnelyke mensch, aan het ftof gebonden, niet in ftaat is zich daarboven te verheffen, en den waaren adêl- zyner natuure te doen uitfchitteren, door de volkomenheid-meer en meer te naderen. De volvoering deezer taake, de bereiking van dit wigtig doel, is vast moeilyk , vordert eene beoe de menfchenkennis, en eenen meer dan gewoonen geest van onderfcheiding. Voor den Leeraar van den dienst, die: voor gemengde vergaderingen moet fpreè ken , wordt dit moeilyke verzwaard door het noodzaak: Iyke om twee klippen te vermyden; en deeze zyn: dat hy niet door eene te groote afgetrokkenheid duister, noch door dorheid verveelend worde. | Voor de volvoering deezer taake zyn de kracha van den verdienftelyken REINHARD berekend ; en hyt zit te veel oordeel en te kiesfchen fmaak , dan dat hy, door het duistere of drooge , het doel zyner ondefit ming zoude misfen. „, Hy erkent gaarne (blykenstt » Voorbericht). dat een zo gewigtig: onderwerp, ra LEERREDENEN, 423 » deeze overdenkingen, welke op zeer verfchitlende » tyden en geheel niet naar een vooraf ontworpen plan >» zyn gemaakt geworden, noch uitgeput, noch iùú-cene >» juiste orde beatbeid en voorgefteld is. Hy noemt daarom >, dezze kleine verzameling flechts eene Bydrage ter be. a» Vordering van deeze gronte aangelegenheid, en is te vrea sde, als zy voor jonge Leeraaren van den Godsdienst atot eenige handleiding om van deeze zaak te: fpree» sken, den Leezeren over ’t algemeen tot. wasdom in ‘de waare Christelyke verbetering dienen kan.” ‚Met welk oog de Schryver zyn: werk befchouwe s zeer zeker kan aan 2ynen wensch voldaan worden by zulke Leeraaren en Lseezers, die, het beoeffenende bo- vei het befchouwlyke den voorrang geevende, zich eene gepaste wyze van deeze et veran tot het bedoel. de einde willen bedienen. De Stelling, welke in elke Leerreden het onderwerp der Verhandeling is, wordt duide!yk ontvouwd en met klaarheid uiteengezet, De Misvatringen en Vooroordeelen , welke de zelfkennis en verbetering belemmeren , vindt men behoorlyk we wezen. De Middelen tet beoeffening en ter vordering zyn algemeen bevatlyk woorgedtaagén. De Beweegre- denen, zo uit het pligtbezef ; als uit het Godsdienttige en *t belangryke eend, 2yn met ernst aangedron- gen. De ftyl is vloeiende, De voordtagt deezer Leer- redenen van den Kanzel, indien dezelve gefchied zy inet levendigheid en vuur, met klem en nadruk, door den Prediker; (wiens talenten wy van dien kant niet kennen) zal voorzeker algemeen genoegen hebben ge- geven. De trant, waarin zy gefteld zyn; dóet ons dit wel vermoeden, en kenmerkt den Leeraar dés Euange- liums, die een helder oordeel met eene härtelyke zucht voor het waar geluk der geenen, voor welken hy pres dikt, vereenigt, E Over * geheel zou; ecbtef, naar ons inzien, de Eerw, REINHARD niet minder geflaagd zyn in de bereiking van zyn doel, als Prediker, waren zyñë Leerredenen niet in zo veele onderdeelen gefnipperd; Duidlykheid wordt zekerlyk door goede onderfcheidingen bevorderd’, aar te veele onderfcheidingen vermoeien het geheugen en verbysteren de Toehoorders. Van elke afdeeling kan te weinig gezegd worden, waardoor de aandacht niet lang genoeg daarby bepaald wordt. Beter is hets minder ftoffe in ééne ai te verwerken, en dezet- 2 VvE « 424 F. V. REINHARD ve, onder weiniger hoofddeelen. gebragt, met vermyding echter van kangwyligheid ; ruimer te verhandelen. Zo wel de aanvoering van voorbeelden uit het gemeene lee- ven, als de ontwikkeling van verfchillende Charakters, kan dan beter plaatze vinden, en ongemeen belangryk gemaakt worden voor het nut van foortgelyke praĝi. caale Leerredenen. … Wy vinden de onderfcheiden onderwerpen hier ver- handeld naar aanleiding. van voornaame Gebeurtenisfen uit het leeven des Heilands,- De reden hiervan is te zoeken in de gewoonte der jaarlykfche verhandeling van de Euangelien. Hieraan gebonden, heeft de Eerw. REINHARD met vernuft en oordeel het doorgaands zo weeten te fchikken , dat men verband vindt tusfchen de Textwoorden en het onderwerp; offchoon het overal niet even helder doorfchyne. Men verwachte geenzins uitlegkundige aanmerkingen.over de Gebeurtenisfen of Gefprekken, die ‘er als Texten: voorgezet zyn. Het voornemen om de verhandelde ftoffen eens geheel prac- ticaal tot het voorgefteld doel te bewerken , - by de verpligting om vaste Texten, die geduurig te- rugkomen, te: moeten verhandelen, kunnen in een by- zonder geval tot verfchooning dienen van eene geheels veronagtzaaming of vlugtige overziening der textwoor- den, °t welk zeer zeker niet als navolgenswaardig voor Leeraaren in °t algemeen moet befchouwd worden, In de Vooraffpraaken of Inleidingen vindt men- door- gaands daarvan eenige melding — dan wordt al fpoe- dig de ftelling, die betoogd oft ontwikkeld moet wor- den, opgegeeven, en voorts. loopt alles als eene Zede- kundige Verhandeling af; terwyl echter, hetgeen de voorgelezen Gebeurtenis nog van nut doet zyn, by de verfchillende afdeelingen, dikwyls op dezelve gewezen, en het voorbeeld des Verlosfers, of der Discipelen, cf der. Pharifeërs, of van anderen, ter leering: of waarfchu- wing, aangehaald wordt, Het gebruik van welgekozen Schriftuurplaatzen voegt in eene Euangelifche Leerre- den, en dient, nevens de drangredenen uit het gezag € ' de beloften.en bedreigingen van Christus ontleend, 20 om de kennis der H. Schriftuure , als om den eerbied voor het gezag van dezelve levendig te houden. Het zou ons vanhier aangenaam geweest zyn, in de Leere- denen voorhanden, van dit gebruik meer proeven ge vonden te hebben. i ’s Hel m LEERREDENEN. 425 >s Heilands befchryving van den ondergang der Jood- Sche ftaatsgefteldheid, en zyne daarmede verbonden ver- maning aan de Apostelen, òm op hunne hoede te zyn, Cte vinden LUK. XXI: 25—36) geeft den Eerw. REIN- HARD, in de fte Leerreden, aanleiding om. zyne Toe- hoorders op te wekken tot eene naauwkeurige opmerk- zaamheid op hunnen zedelyken toeftand, - = „De Gelykenis van de genoodde Gasten, die zich om werfchillende redenen wan °t komen verfchoonden, (LUK. XIV: 16—24) dient ten grondflage van de overdenkin- gen over de Verflrooijing „welke den inhoud-uitmaaken van de ede Leerreden. so De aandoening, door het wonderdadig genezen van eenen flommen, en door, de prediking van Jefus by die gelegenheid , vooral-by eene Vrouwe geboren, die in verrukking uitriep : zalig is de buik, die u gedra- gen, enz. — het andwoord van Jefus aan die Vrouwe: zalig zy, die Gods woord hooren en bewaaren — en de hardnekkige tegenkanting der Rharifeërs , welke die won- derkracht aan Beëlzebub toefchreven , (LUK. Xl: 14— a3) leveren, in de 3de Leerreden, de ftoffe om te fpreee ken over het geyaarlyke øm zich te verharden tegen goca de indrukken, De Onderhandeling van de Pharifeërs en Herodiaa- nen met-Jefus, dien zy wilden verftrikken, (MATTH. XXII: 1522) dient tot aanleiding ten betooge , dat de ondeugd erger wordt, naar maate men dazelve meer wil ontveinzen. . | ‘ Van.hoe-veel belang. het. zy» zyne inwendige geflelte- nis verflandig waar te:neemens is het onderwerp, aan hetwelk de sde en 6de. Leerredenen befteed worden, ter gelegenheid van het Pinxterfeest gehouden. De eerfte heeft tot text JoAN; XIV: 23—31, bevattende de laatfte' gemeenzaame Gefprekken, door Jefus, kort vóór zyn vericheiden , met de Apostelen gehouden; — de andere joan. Ill: 16—21, waar de aanmerkingen des Heilands loopen over de vereischten en kenmerken van iw Henrte gelooven. … , | Uit-het gebeurde met Maria, toen zy. Jefus by de terugkomst: van Jerufalem niet onder de reisgenooten vond , Hem met angst ging zoeken, en alles, °t geen B by-’t wedervinden haares Zoons in den Tempel van em hoorde, wechtegde in haar larie, (LUK. Íl: 41— 52) neemt de Eerw. REINHARD gelegenheid , den pligt 3 te 436 F. V. REINHARD te verhandelen , om uit elke firuikeling nog iets ps ğe keeren. Sr a” | ' De Sfte en gde Leerredenen zyn gehouden op k Kersfeest; en de gewoone ftoffen, LUK. IJ: 1—14, 15- eo, dienen ter ontwikkeling deezer ftell'ng: Het ernfis nadenken -avèr de menschwording van Gods Zoon, ki beste middel om een levendig gevoel van de waarde onze natuur în ons te verwekken. Het verheven gevoel van innerlyke waarde, door Je- fus ten toon gefpreid in hetgeen joan. VHE 46-59 verhaald wordt, komt den Leeraar zeer gefchikt voor, om, in de rode Leerreden, te handelen over *sme/cien overtuiging ván zyne inherlyke waarde, E ` De verzöëking van* den Heiland in de N MATTH. IV: 1—11, geeft aanleiding, om, in de ride Leerreden, ‘te fpreeken over het verftandig gesêeten van zichzelven. Deeze Gebeurtenis is andermaal gebezigd jn de 13de Leerreden; en daar geeft zy. gelegenheid ter aantoonìng, wat onze Eerizaame Uuren ons zyn mot ten , als de g en het gevoelen van Jefus in ons is. ` De rede Leerreden is toegewyd aan het-onderzoek naar de redenen, waarom Pefus zyne Toehoorders het liefst in eenzaame oorden deed te zamen komen , vol- gens MARK. VIII: r—g. | De Gelykenis van den Pharifeër en Tollenaar, Lux. XVIII: o= 14, levêrt, in de ryde Leerreden, ftaffg ter aanwyzing, hoe het genoêgen over onze goede daaden moct geteld zyn, zal het onfchuldig weezen. . d Hetgeen vermeld wordt MATTH. ÍX: 18-26, geeft, in de 15de Leerreden, aanleiding ten betoage, dat cent fille bedaarde gefteldheid van- gsess onontbeerbyk is tw sene werkzaame Godzaligheid, > — = De De betuiging van Simeon ;-Nu laat gy, Heert uwen dienstknecht gaan in vrede,-want enz. (LUK. Il: 23- 32) doet den Eerw. REINHARD voornamelyk de am- dacht zyner Hoorderen bepaalen, in de 6de Leerreden, by Aet belangrijke, om zich van tyd tet tyd eend. vrgdt . baare overzientng van zyn geheele Jeeven te ve En In het:gefpfek van Jefus mêt Nicodemus , ‘poan, Ill 115» ligt de aanleiding tot het onderwerp- wan è 17de Leerreden, waarin: gefproken wordt pas ge wat wuldigheid, met welke Christenen hunne vatbaarheid w betere Godstichflige overtuigingen bewaaren meezen: In de y8de en laate Leerseden wordt gehandeld sn LEERREDENEN, 437 het verflandig letten op den zamenloop van gewigtige omftandigheden in den loop van ons leeven » Volgens Joan. IV: 47—54 Het volgende diene ter proeve van de wyze der behan- deling, die in alle Leerredenen dezelfde is. Wy hebben hiertoe de eerfte Leerreden gekoozen. Dezelve heeft ten oogmerke, eene naauwkeurige oplettendheid ep den zede. dyken toefland aan te pryzen. Deeze oplettendheid wordt, in de eerfte plaats, aangetoond te zyn, de onvermoeids poging, om elke verandering naauwkcurig waar te nec- men , die ter verbetering o verergering van onze denk. wyze iets kan toebrengen, en om de werking te onderzoe- ken, die dezelve in ons veroorzaakt. Ten dien einde moe. ten wy letten op e/ke verandering in onze kennis, — o elke beweging van ons hart, — op de gefleldheid van on. zen inwendigen taefland over het geheel, In de tweede plaats worden de drangredenen voorge- dragen, die ons moeten opwekken tot de boven ont- vouwde oplettendheid op den zedelyken toeftand. Hier- ` toe wekt ons dan op, de natuur van den Geest, die in ons werkt, — de menfchen, met welken wy omgaan ,— de wae- reld, waarin wy leeven, — het lichaam, ’t welk onge Geest bewoont.: Op elke deezer byzanderkeden wordt tilge- ftaan, De natuur van den Geest, die in ons werkt moet ons daartoe opwekken; want —dezelve is onophou= delyk bezig, — de werkzaamheid van den Geest, als zy onder geen opzigt flaat, is altyd verergering. — De menfchen, met welken wy omgaan, moeten ons daartoe opwekken; want — zy befinstsen de onvoorzigtigen met gebreken, — zy hebben zomtyds nog daarenboven ten oogmerke zulks te doen. — De waereld, waarin wy leeven, moet ons daartoe opwekken; want — ¿n dezelye zyn zo veele verleidende goederen, die onze zinnen aan- doen, — in dezelve grypen zo veele zorgelyke verandoe ringen plaats, —— Ons lichaam,’ welk onze Geest be- woont , moet ons tot deeze opmerkzaamheid aanfpoo- rens want — allernadeligst is de invloed , dien ons li. chaam op den Geest kan hebben, — het lichaam is daaren- boven eene verganklyke hutte, welker ontbinding dikwyls onverwachter plaats heeft, dan men denkt, Als een ftaal van ttyl en denkwyze moge het volgen- de dienen. Aanwyzende, dat de mensch, ter overtui- ging zyner innerlyke waarde, nevens andere gewaarwor- dingen „ tevens het gevoel van een volkomen goeden wil Hh4 moet 429 0 F, Ve REÏENNARD moet bezitten, teezen wy, bl. 223. s Nergens was dece „ ze goedwiltigheid werkzaamer dan in Tefus. Hoort „ hoe hy zich over de dryfveeren uitlaat, die hem by „> Zyne werkzaamheid bewoogen: lZk zoeke myne eere niet, <» Zegt hý; en nog eenmaal: Judien ik my zelven ecri, ‚an Zo is myne cere nicts. Hetgeen dus de beste, de groote er fte, de werkzaâmite mannen het ligtst aandoet, het- s geen op hunne onderneemingen den meesten invloed n heeft, aanzien, eer, roem, dat doet Jefus niet aan, > zo dra zyn pligt daarmede gemoeid is. [Deftiger zou „ het vertaald zyn: ‚zo dra het pligtbetragting geldt.” ‚‚ En nog weiniger acht hy die veel geringer voordeelen, s die de gierigaart, de traage, de wellustige zoekt, „ Hy, die zich voor waarheid, deugd en meùfchen-ge- „ luk ten prys geeft aan den haat van verbitterde vyan- „ den, en eindelyk aan het kruis fterft. Wat ís het „ derhalven, dat hem bepaalt, dat hem:tot al dat goede » aanfpoort, dat hy uitvoert en werkt? [Waarom het „> woordje dat niet eens met °t welk of * geen in de ver- 9 taaling afgewisfeld?] Zk kenne den Vaders zegt hy, „ en bewaare zyn woord, Eerbied en liefde jegens God, ə» gehoorzaamheid jegens zyn heilig gebod, dat is het, » wat my beftuurt, wat my aanmoedigt, om hiets-anders » te willen dan hetgeen rechtis. ô! Zolang deeze ede- s le, zuivere goedwilligheid by u geen plaatsheeft, zo „ lang zal het u niet mogelyk zyn , innerlyke waarde te » gevoelen. Ik beroepe my op uwe eigene gewaarwore » ding! Ontzinkt u by de beste handelingen. niet fpoe- » dig den moed, treft uw eigen geweten u niet byde- „Zelve, zo dra gy u zelven moet toeftemmen, dat uwe >, oogmerken by dezelve niet geheel zuiver geweest zya, „> dat zy verricht zyn om een of ander voordeel, om » eene of andere zich daar mede inmengende hartstogt? ə» Schaamt gy u niet om dergelyke onedele dryfveeren «, anderen te ontdekken, omdat gy wel weet, dat al he: verdjenstlyke der goede daaden daardoor wordt opge- „ heven ? Wilt gy u zelven de voldoening verfchafien » Van zo te leeven en te handelen, als een redelyk, » Wy, tot navolging Gods en Jefus geroepen we- s.zen betaamt: dan moet gy er naar ttreeven om het » gebod van uwen pligt flipt en zonder uitzondering te » gehoorzaamen; dan meet gy ‘er u aan gewennen, om s» u noch door uw voordeel, tot iets dat billyk is, te laa a ten beweegen, noch door uwe {chade daarvan te laas 2 tel 3 LEERREDENEN. 429 ‚ten affchrikken; dan moet gy vragen, als gy jets „ goeds doen zult; niet, wat zal ik daarvoor ontvangen, ‚‚ maaar of het waarlyk goed en uw pligt is,en dat moet „ u genoeg zyn 5 dan moet gy, met één woord, naar a Een volkomen goeden wil ftaan, zonder denzelven is », geene overtuiging van innerlyke waarde mogelyk.” De Vertaaling is, over °t geheel, vry wel uitgeval- len. 25 mogt hier en daar meer van het deftige hete ben. Ook gevoelt men dikwyis, uit welk eene taale de overzerting is. Perfchillendheden, behulpig,„en foortge- lyke, kunnen ten voorbeelde dienen. Vreemden zin le- veren, onder anderen, de woorden, bl. 196: Onze in- irede in het leeven is eene uitkomst van wonderbaare nan tuur. Letterlyk zal toch het woord witkomst voor wite gang niet moeten dr kee worden? Waarom niet: Is eene gebeurtenis , of zaak, van eene verwonderlyke (niet wonderbâare) ratuur. — Wy befluiten met te zeggen, dat de Vertaaling meer dan „bruikbaar is „en „ geevzins onder de voltrekt flechten behoort.” Wy bedanken den Vertaaler voor den arbeid aan deeze eer- fte proeve van overzetting befteed , en wenfchen: dat hy, door verdere oefening , fraaiheid „’ kieschheid- en netheid fteeds vereenigende, nimmer medewerke om door flordig vertolken onze Moedertaal te bedérven. ` Bybelsch Huisboek , door JAKOB SCHEIDIUS, Predikant te Delfi. Genefis — Deuteronomiam, Te Leyden, by A. en J. et boekdeel , dat wy voor ons hebben, is het eer. fte, en denkelyk ook het laatfte, van een -loflyk werk, dat de Berw, JAKOB SCHEIDJUS, laatst Predikant by de Walfche Gemeente te Delft, met ernst «en yver, en met het godvruchtig doel, om zyne godsdienstmin- nende Landgenooten, by het dagelyks leezen des By- bels, eenige handieiding te geeven, had ondernomen, Wy zeggen, denkelyk ock het laatfle : want de waar- dige Man is, zoo wy verneemen, kort na de uitgave van dit eerfte Stuk zynes onder handen genomen werks, in de kracht zynes leevens, van zyn post geroepen, en overgegaan in een teter leeven, zonder zyne voorge- nomene groote taak, die over den gantfchen Bybel zou uitgettrekt geweest zyn, te hebben kunnen afwerker. Desniettemin kan men dit hrs Deel, al ware het ook , 5 dat 430 J- SCHEIDIUS dat ‘er niets meer. van diezelfde hand op volgde, zich zelven als een nuttig handboek, by het leezen @ de vyf boeken van Mofes, aanmerken. - Zoo verre log dit Stuk; en, in denzelfden trant , waarmede de Sch ver daarby te werk gegaan is, zou het geheele wek, indien het Gode behaagd had, hem by het leeven, a in de gelegenheid te laaten, om bet te kunnen woortzes ten, uitgevoerd geworden zyn. Ri Het welbekende Franífche Werk van je F. OSTER VALD, dat, ook in onze moedertaal, met het opfchrift, Sleutel des” Bybels , voorheen gedeeltelyk .is overgezet, wordt doorgaands, zoo ten aanzien van dep inhoud der hoofddeelen, als van de bedenkingen over dezelwen, vry gevolgd, en al het de en bruikbaare, metal, echter, met eenige verandering en verbetering der vwt- dracht , daaruit overgenomen. By elk hoofdftuk van den Bybel vindt men den inhoud kertelyk opgegeeven. Daarop volgen hier en daar enkele Zeijerkwndige aantet- keningen , vaakende den zin en de beteekenis van den grondtext, en regt(treeks betrekkelyk gemaakt tot onze gewoone Staaten-overzetting ; welke aanteekcningen men, at zy voor, ’t zy na de leezing van het kapittel, waar- onder dezelve geplaatst zyn, of ook wel tusfchen bei- den, vergelyken kan. Eindelyk zyn,.by ieder hoofd- ftuk, min of meer uitgebreide praktikaale aanmerkin- gen, of flichtelyke bedenkingen, gevoegd , om het laatst eleezen te worden. De letterkundige aamteekeningen zyn meestal getrokken uit hetgeen Taalkenners, op wel- ken ons Vaderland eenen hillyken roem draagt, hebben opgemerkt, fiats de Bybel, vóór byna twee eeuwen, op last der hooge regeering, is vertaald geworden, De Een. Schryver had voorgenomen, in eeu klein aar angfel , dat hy na ieder Stuk van dit Huisboek on middelyk zou hebben laaten volgen, de gronden en rè denen , waarop zyne aanteekeningen rusten, op te get ven, en de Schryvers aan te haalen, door welken zulks nader ontvouwd en geftaafd is. Daarin zou ook mè ding Bee zyn geworden van eene en andere fohi tuurplaats , alwaar nog wel in de gemeene Vertaalitg eenige verandering vereischt wierd; doch die tot de verre op geene voldoende wyze voorgefteld fchees Of ook daarvan iets voor de drukpers is-_gereed gew den, is ons onbekend. Wy hebben het Stuk voorhanden; beöordeeld % | BYBELSCH HUISBOEK, © 431 en denktrant des waardigen Schryvers, over °t geen y woor de meest belangryke voordeelen, door de groo- e vorderingen der Oosterfche Letterkunde , tot regt serftand en nuttig gebruik der H. Schrift, toegebragt chynt gehouden te hebben, met genoegen geleezen, en ‘ers met de Leydfche Hoogleeraats , volgends derzeiver vooraan geplaatfte approbatie , veelvuldige blyken van ?s-Mans welgegronáe kundigheden, befcheiden oordeel enslofwaardigen toeleg, om Bybelkennisfe en daarop ge- vestigde deugd onder zyne Landgenooten te bevorderen , iñ gevonden. Gaarne deelden wy onzen Leezeren de- ze of gene proeve mede ; maar de aart van dit By» belsch Huisboek is niet pone tot zoodanig ujt- wekzel in de Vaderlandfthe tteroefeningen. Overdenkingen over den aart , de bewaaring, de opheldering ent uitbreiding van het Euangelie vóór de Geboorte van JESUS CHRISTUS. Door CORNELIS VAN DER LEEUW, Predikant te Hoorn, 3de en gde Stukje. Te Utrecht, by hA van Yzerworst, ņ8or, Zn gr. 8vo. Te Jamen 272 bl. | | M“ heeft de denk- en fchryfwyze van den Eerw. | VAN DER LEEUW, en het onderwerp, en bepaald doel-van deze, in den vorm van Overdenkingen in ’t licht gegeevere, aanmerkingen over de eerfte aankondi- ging, bewaaring, opheldering en voortplanting van de belofte eenes opn: rj Verlosfersy uit onze vorige aankondigingen van-het eerfte en tweede Stukjen ; reeds leeren kennen (*). Nu is -de Schryver tot de by uit- neemendheid merkwaardige gefchiedenis van het leeven en de lotgevallen van Abraham gevorderd, die hy we- derom geheelenal uit hetzelfde aangenamen oogpunt, met Ee tot de voortplanting der belofte, reeds in hej aradys, zoo hy meent, hoofdzaakelyk bekend gewor- den , ` befchouwt, en , in verfcheidene afzonderlyke overdenkingen, des te uitvoeriger behandelt, opdat men hieruit gepaste aanleiding erlange, om ook volgende gefchiedenisfen des Ouden Verbonds, zonder zoodanige opzetlyke aanwyzing, uit het gemelde oogpunt te be- Íchouwen, j ie (*) Zetteroef, voor 13c0, bl. 450, en hier boven, bl. 222. 432 C. VAN DER LEEUW, OVERDENKINGEN, = Zic hier den inhoud der hiertoe betrekkelyk geef te overdenkingen. Derde Stukjen : God roept An uit Ur der Chaldeen; Abram gehoorzaamt aan k Godlyk bevel, en trekt naar Kanaan ; Abram, in ks naan aangekomen , reist door dat land ; Eenige Ing vallen van Abram. Vierde Ssukjen :, Volgende len van Abram 3. By eene zeer merkwaardi heid ontmoeten Melchizedek en Abram e : Abram ontvangt eene nieuwe belofte van nakomeling fchap; Het geloof van Abram wordt beproefd eg ver: Sterkt. Nu volgt nog eene overdenking, (Abram,-lläak en Jacob) waarin de bewaaring en erinnerng van te voren aan Abraham gedaane beloften ; uit de gelder denis van zyne godvruchtige nazaaten, Ifaak en Jed, beknoptelyk wordt opgehelderd. ode. “Is waarlyk jammer, dat de Eerw, vAn DER wien het geeuzins aan gezond oordeel en ocfening Sga te ontbreeken, zich nog doorgaands zoo gehecht toof aan de Theologifche begrippen, die hy zich. van % hoofdinhoud en het hoofddoel der boeken des Oud Verbonds heeft gevormd , en waarnaar hy den loop é zer ftichtelyke overdenkingen geheel inricht. Deze-des hem aan de godvruchtige Aartsvaders-veelal denkbeelden toefchryven , die wy zeer twyfelen, af zy wel immet gehad: hebben. . En` dit maakt werfcheidene daaruit af- geleide toepasfelyke aanmerkingen, "voor een . wemig meer ervarene en zelfdenkende Tweegers , minder bruik- baar. Wy vertrouwen , dat ;’s.!Mlans denkwyze, door eene onbevooroordeelde- beoefening -van de Schtiften van JERUSALEM-(*) , HESS (J3 e A (1); RO SENMULLER ($) en anderen, nog weleens ging zou kunnen krygen. EEG iout- beh ` bi …_é: ÈY EE ri (*) Verhandelingen over de voornaawffe. „yän da Godsdienst. © `: re TZ. 1 | (t) Gefchiedenis: der dfraêliten, ` Ct) Charaâerkunde des Bybelse _ - TE (§) Over den trapswyzen voortgang der Gril Opal ringen, w ed Şa GENEESKUNDIG MAGAZYNe 433 Geneeskundig Magazyn. ifie Stuk. Ne Juppiter (Jupiter) uidem omnibus. Ze Delft, by M. Roelofswaert, 1801. za gr. Bvo, 205 bl., behalven de Inleiding van XXII bl, De eerfte vruchten van de alzins loflyke ondernee- : ming der Geneeshceren STIPRIAAN LUISCIUS, ON- TYD; MACQUELYN, DIBBETZ €N VAN HEEKEREN , Waare van het plan reeds in de maand January door rondgaan- de Brieven bekend gemaakt is, voldoen, voor het grootfte gedeelte , althans voor zoo verre zulks in dit eerfte Stukje zb was, volkomen aan het oogmerk 4 en zullen ongetwyfeld van een ieder, die prys ftelt op Geneeskundige vordering en verlichting, met genoegen ej worden 5 te meer, daar hier, door de betrek- ing van de Heeten VAN HEEKEREN en DIBBETz tot bet Agentfclaap van Nationaale Opvoeding, en door het guns ftig verlof van dien Agent om daarvan gebruik te maaken, eenige leszenswaardige (tukken worden aangetroffen, die anderzins zeer moeijelyk ter kennisfe van het publiek zouden gekomen zyn. Offchoon met grond vertrouwen- de , dat dit Stukje algemeen zal geleezen worden, zul- len wy ons egter van onzen plicht kwyten , om onze Leezers eenigzins nader met dezen Letwerarbeid bekend te maaken, en hun den Inhoud daarvan beknoptelyk mede te deelen, i . Dit Magazyn wordt geopend met eene welgeftelde Inleiding, ın welke de Schryvers , na fchetsgewyze de verfchillende lotgevallen der Geneeskunde, enz., in de laatstverloopene- Eeuwe, te hebben voorgedraagen, op. eene zeer gegronde wyze trachten aan te toonen, van hoe veel belang het voor de Geneeskunde zy, Ont, zonder eene al te fterke verkleefdheid aan het ou de, of eene al te groote drift tot het nieuwe, den za veiligen middenweg te bewandelen; waarna zy dan nog- maals het plan hunner voorgenomene werkzaamheden uitvoerig mededeelen, Het bevreemdde ons , GULLEN en sroL hier uit een en het zelfde oogpunt befchouwd te zien „en den laattten ook gerangfchikt te winden on- der die Artzen , welken de Leerftelfels van BOERHAVE verdrongen hebben, Wy voor ons gelooven ten min- ften, dat het juist een der grootfte verdien{ten van den onfterfelyken sro geweest is, dat hy , SYDENHAM em ‘ GRANT Â34 GENEESKUNDIG MAGAZYN; GRANT navolgende, aan het Ziekbed ; in ceñ zekeren zie; geen Systhema gehad heeft; en dat men hem, ook wol: gens zyne laatfte Schriften, zeer bezwaarlyk kan telleg onder de Geneeskundigen; welken BOERHAVE's Stellin- gen verworpen hebben. Deze aanmerking waren wy der waarheid verfchuldigd, en hebben dezelve niet wil- ten terug houden, in ’t byzonder van wegen de ver: fchillende denkbeelden en gefchillen , by de Geleerden omtrent STOL en zyne Schriften thans plaats hebbende; terwyl wy , voor het overige , deze Inleiding aan oude en jonge Geneesheeren ter leezinge aanbeveeten. Het hierop volgend of eeríte Stukje van dit Maga- zyn is eene Proeve over den invloed der Scheikunde op de werkingen des Dierelyken Ligchaams, door C. G. ON- TYD, Med. Dr. in den Haag. De door zyne Acades mifche Verhandeling de Morte met roem bekende Schryver behoort tot die Geneeskundigen , welke wel willen toegteven, dat de Leer der nieuwe Scheikunde veel licht verfpreid heeft over veele natuurverfchyn- fels, en dat ook de Scheikunde veel invloed heeft op de verfchillende werkingen des menfchelyken -ligchaamss gelyk over ’t geheel op de werkende natuur 3 maat egter geenzins toeftemmen, dat men, omt zoo te zeg- gen, alles aan de Scheikundige werkingen en gevolgen hebbe toe te fchryvens gelyk zedert eenige jaaren in Engeland, Frankryk en Duitschland geleeraard is. En op dien voet onderzoekt en beftrydt de. Heer oNTYD, in deze proeve , voor zoo verre het Phyfiologifche-be- treft, pj zullende hy het Pathologifche in een andet Stukje vervolger) op eene zeer geleerde wyze, de ge- voelens van REIL, REICH en meer anderen, en wel byzonder het nieuwerwetfche Materialisme © omtrent welk alles wy den Leezer na het ftuk zelve, dat voor geen uittrekfel gefchikt is, moeten wyzen; hetgeen ook de duidelykfte blyken oplevert van des Schryvers doot- kneede kunde en groote belezenheid; fchoon het ons is toegefcheenen , dat hy zyne anderzins fraaije aarmerkim gen hier en daar eenigzins duidelyker en met wrat meet orde had kunnen inrichten. ` X Het tweede Stuk bevat een onderzoek over de waar dy der Koepokken, ovetwoogen in een Antwoord aan def zigent van Nationaale Opvoeding, door den Utrecht fchen Hoogleeraar M. VAN GEUNS. In ’t voorbygaù moeten wy by dezen aanmerken, dat het- ons byzonder aan \ GENEESKUNDIG MAGAZYN. 455 Bangenaatm was , gelyk het ook der geheele Natie zyn moet, uit dit Antwoord te mogen ontwaaren, hoedanig de Burger VAN DER PALM, zonder veel uiterlyk ver- toon , het welzyn zyner Medeburgeren behartigt, en daartoe den besten weg inflaat, dovr, naamelyk, in zaaken van belang, onzydige deskundigen te raadplee- gen. Wat het Antwoord zelve betreft ; de geleerde VAN GEUNS overweegt daarin, op eene zeer voorzig= tige ed bo al hetgeen voor en tegen die Inenting in aanmefking komt ; waarvan het befluit meer ten voor- dan ten nadeele dier kunstbewerking uitvalt. Thans volgen Waarneemingen betrekkelyk de natuur- lyke historie der Drekftoffen van den Mensch, in °t al gemeen, en eene aanmerkelyke hoeveelheid yan eene kris- talvormige korst, daarin gevonden, in °t byzonder; door A. VAN STIPRIAAN LUISCIUS, Med. Dr. enz. te Delft; welke wederóm een nieuw bewys opleveren van den onbepaalden iever diens beroem Scheikundigen tot Schei- en Natuurkundige navorfchingen; waarover wy ons niet verder zullen vitlaaten, wyl dit onderzoek hier niet ten einde gebragt is, en men het vervolg nog te wachten heeft. Het hieraan volgend Stukje is eene Waarneeming wes gens eene ontaatting der Ovaria eener Vrouw , medege- deeld door H. VAN DEN BOSCH, Med. Dr. te Wage- ningen. De Heer VAN DEN Boscu deelt ons hier een eval mede van eene Vrouw , die langen tyd aan eene uitengewoone pynlyke uitzetting van den onderbuik fukkelde, waarvan de oorzaak door fommigen, aan eene zwangerheid , van anderen wederom aan het water, zelfs van verfchiltende buiksingewanden , toegefchreeven wierd, die evenwel, by het openen van het lyk, bleek te zyn een vpe ligchaam, hetgeen 18 duimen hoog was, 19 duimen middellyn had, en zoa ponden wos welk 436. GENEESKUNDIG MAGAZYN. welk doòt den Schryver , daar men by de ontlech geen der Ovaria konde ontdekken , voor eene fang groeijkog der beide Ovaria sien wordt; waas hy nog een Plaatje gevoegd heeft, om zig een bez denkbeeld te kunnen vormen van de ligging van d wanftaltig ligchaam. Deze Waarneeming verdiende ms recht onder deze verzameling geplaatst te worden, als een nieuw bewys opleverende van het moeijelyke der Diagnofis aan het Ziekbed, Thans volgt de Voordragt van den Agent der Na- tionaale Opvoeding aan het Uitvoerend Bewind dezer Republiek, ter bevordering van de Inenting der Kinder- pokken ; medegedeeld door j. VAN HEEKEREN , Med, Dr. enz. Deze Voordragt, op welke by het Uisvoerend Bewind teeds maatregelen te werk gefteld zyn, ter be: vordering dier heilzaame bedoelingen, benevens de daar by gevoegde aanmerkingen en byvoegtelen van den, doot zyne fraaije Ácademifche Verhandeling de Osteogenef praternaturali , zig beroemd gemaakt hebbenden van HEEKEREN , hebben wy met groot genoegen geleezen, en wenfchen , dat deze zoo veel heils beloovende poo- gingen met het gunttigfte gevolg mogen bekroond wor: den 5 fchoon wy deswegen twyfel voeden , zoo lang ’et geene middelen kunnen. uitgedacht worden , om het. al- gemeen tot deze kunstbewerking aan te moedigen, en byzonder de ingewortelde vooroordeelen , omtrent deze zoo nuttige kunstbewerking plaats hebbende, uit den weg te ruimen. Misfchien zouden verlichte Leeraaren van den Godsdienst hieraan veel kunnen toebrengen. In zoo verre nu aan het eerfle en derde artikel van het plan der werkzaamheden voldaan hebbende, gaan de Ui- geevers over tot hetgeen zy volgens artikel 4 en 6 beloofd hebben mede te deelen. „Hier vindt men, naamelyk , dri zeer wel uitgewerkte uittrekfels, waarby de Uitgeevers ook hunne aanmerkingen gevoegd hedben, als 10. van be Leerftelfel der Chemifche Kundigheden, enz. door da beroemden A. F. FOURCROY5 2°, van de ontlecdkundig Plaaten van den veelbeloovenden en ons Vaderia! eer aandoenden jongen Geleerden G.- SANDIFORT į È 3°. van eene Verhandeling over de werking der Booms in de vliegende Ficht, door J. A. MARINO , overge men uit de Zralienifche. Med, Chir, Bibliothek van Küf en WEIGEL ; welk laatfte Stukje ons het minst i daan heeft, Niet alleen dat wy ons, zoo als ook de Ut ge / GENEESKUNDIG MAGAZYN, 437 pesvers zelven in ’t voorbygaan aanmerken , geenzins kunnen vereenigen met de Theorie des Schryvers over de wetking der Olie in het ligchaam; maar uit de meeste hier- medegedeelde waarneemingen is het ons ook niet gebleeken, dat de Olie in die gevallen als een eigenfoortig middel, maar wel als een ontlasting bevorderend mid« del gewerkt heeft. —- Eindelyk wordt dit alles befloten met Berichten en korte Uitrekfels uit Geneeskundige Pe en met eene Alphabetifche Lyst van nieuwe ie- en Ínlandfche Geneeskundige Boeken; hetgeen voorzeker zeer veel kan toebrengen om de Geneeskun- dige Literatuur over het geheel in ons Vaderland meer in trein te brengen , en dus als zeer nuttig te befchous wen is. —— Van harten wenfchen wy, dat onze Vas derlandfche Genees- en Heelkundigen de onderneeming der Uitgeevers door hunne medewerking zullen onder- _ fteunen; terwyl wy het volgende Stukje met verlangen te gemoet zien. Korte Befihryving eener Ele@rizeer-Machine, met geizoa leerde wryvers, @e. van een’ nieuwe Conflrulie; al- mede , eenige Proeven met dezelve genoomen. Door H. LUGT. Ze Rotterdam, by J. Hotkout en Zoon, 1801, Ja gr, 8yo- 2p bl, DD Opttelier van dit ftukje deedt zig reeds voorheen kennen als een Liefhebber der Eleétriciteit en yverig Naarvorfcher van derzelver Theorie, in een ftukje, doot hem uitgegeeven, in bet Jaar 1797: Theorie der Bleris eëteit, rustende op proefondervindelyke waarheden, Hy uaeende reeds toen opgemerkt te heben, dat de gronds putten, rioelen , het algemeene water, de dampkring « enz, in eene minder naauwe betrekking ftonden met de. aanvoering der Bleârike ttof , welke wy door wryvings ira beweeging brengen, dan men in het algemeen daor wel van vastttelde. Nieuwe Proeven, welke hy in dit ftaikje den Liefhebberen mededeelt , hebben hem over. tuzigd, , dat ’er geene aanvoering van Kleêtrike ttof door ‚ den grond, enz. plaats heeft, en de grond ze ook „ niet aanneemt,” Hy heeft zig ten dien einde eene Mlachine laaten vervaardigen, die geheel op glas fust, er dus met alle derzelver deelen geiloleerd ttaat. LETT., IOI, NO, IL li Hy 438 H. LUGT Hy tragt dan door Proeven , met deeze Machizi het werk gefteld, te keer te gaan de algemeen men ftelling, dat ’er uit den grond door de wryvers en aanvoering van Eleêtrike ftof zoude plaats hebben, « Zeer uitnoodigend en opzienbaarend was de aankoods ging van dit ftukje in de Nieuwspapieren , als „ wax s» door men voorgelicht wordt tot eene geheel anders s» Theorie der Ele@riciteit-kunde, dan men tot nog s» heeft aangenomen, en getoond wordt, dat men in dee- s zen Tak der Natuurkunde, door eene misleidende » dwaaling, van het regte fpoor is afgeweeken,” enz, Niet weinig belust waren wy naar deeze Proeven, ver- langende, of zy aan deezen ophef beandwoordden, Pry- zende den onderzoeklust van den Heer LUGT, als vere te ftellen boven traage vadzigheid, die gemakshalven ìn de omhelsde gevoelens berust, hebben wy ons echter daarvan in geenen deele kunnen overtuigen. —— Zie hiet zyne 3 Proeven , welke den grondflag eener nieuwe Theorie zouden leggen. Hy verbindt- een vryítaanden knop, op een afftand van r of 2 duimen van den Pofi- tieven Conduêtor , of ook den buitenkant eener vry- ftaande Leidfche flesch, met de geïfoleerde wryvers, en trekt onophoudelyk vonken, en laadt de flesch ; iets, tgeen hy oordeelt, dat volgens de: gewoone Theorie niet kon gebeuren, daar hier geene asen uit den en naar de wryvers plaats heeft. ent moct etuigen, dat hy, den Toeftel tot deeze Proeven leezen- de, geen ander uitwerkfel verwachtte. De Eleärike stof van den vryftaanden knop, met de wryvers verbonden, als ook van de buitenzyde van de Leidfche flesch, gaat naar de wryvers, die door het draajen in eenen ftaat van be rooving zyn„en geen nieuwen toevoer hebben ; waardoot knop en buitenzyde der flesch negatief geworden zyn: — — Maar even dit zelfde heeft plaats, wanneer men b. v. de buitenzyde der flesch, en tevens de wryvers, met den grond verbindt, dewyl ’er dan ook die zelfd Circulatie, waarvan de Auteur fpreekt, plaats heeft, of, met andere woorden, het Evenwigt langs den als geleider, herfteld wordt. Deeze Proeven leiden duss onzes achtens, geheel niet op tot eenige verandering # de aangenomen Theorie. Alleen zou men kunnen t felen, of deeze aanvoering van Ele@rike ftoffe, van buitenzyde der flesch gaande tot de wryvers, wel} ganhoudenheid toereikend ware, dewyl, gelyk men mis 'er BESCHRYVING EENER ELECTRIZEER-MACHINE. 