Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
fy-Cray gelykende. Deeze wooning, die byna cene lucht- woning was, was my van zeer groot nut, Het grootfte gedeelte van het land aan dee- zen post ftond , door de overftroomingen , onder water. Het was niets meer dan een moeras , zoo weinig achf had men ’er op geflagen , en ’er was geen voetftap meer van myne oude hut te ontdek- ken. Ik vond de ellendigfle foldaten op deeze plaats. Zy waren aldaar byna naakt, en hndden tot hunne fchoenen verkogt, om zig een maand lang verfehen voorraad te bezorgen. Ik verzachtte intusfehen hunne ellende door myne aanzoeken by den Colonel fourgeoud, in vviens gunst ik meer en meer deeldej en de wachtpost van dc Hoop was wel dra een paradys, in vergelyking van het geen dezelve was , toen ik ’cr kwam. De jagt was toen , gelyk voorheen , myne dage- lykfche bezigheid. Den 4den bragt ik Pluvicrs , Roodborsjcs , en byna een dozyn Musfc/ien uit de zand- woeilyn mede. De Pluvicrs van Guiana hebben de groottevan een Digitized by Google *88 R E I Z E N A A R een duif. Zy hebben vederen van eene donker bruine kleur , met wit doormengd , en met dwars- loopende ftteepen. Men vindt ’er een groot aan- tal van in de verdroqkene Savanen , en zy ver- fchaffen een lekker eeten. De Roodborsjes zyn een zoort van dikke rood - ftaarten , en hebben het bovenfte gedeelte van het lyf van eene donkere kaftanje kleur, en al het overige van eene bloed- kleur. 4 Zy zyn zoo lekker als een leeuwrik, en 6p alle Plantagien zeer gemeen. De wilde Mus- fchen , die zommigen , zoo ik meen , Anacas noe- men, zyn lieve diertjes van de gedaante van een Papegaay. Hunne vederen zyn volmaakt groen, en zy hebben een witten bek en roode oogen. Zy doen veel fchade aan de ryst- en koorn • landen , en vliegen met eindelooze hoopen over de Plan- tagien. De Brom - vogeltjcs plaatften zig in zulk een groot getal op de tamarinde boomen aan de Hoop, dat men ze byna voor zwermen van wespen zoude hebben aangezien. De Lieutenant swel- dens doodde ’er dagelyks verfcheiden , door kleine erweten of korrels van Indisch koorn met een vogelfpuit op hen te werpen. Het Brom-vogeltje (Trochulus , of het Colo- rietje') is byzonder merkwaardig , zoo uit hoofde van deszelfs fraaiheid als kleinte; want hy is zoo lang Digitized by CoogI Digitized by Google SURINAM!!!, XXV. Hooftft. 189 lang niet als een derde van een menfchen vinger; en wanneer zyne vederen zyn uitgeplukt, is hy niet veel grooter , dan eene groote vlieg. (’Er zyn echter verfcheiden zoorten, waar van zom- mige twee maal zoo groot zyn.) De vederen van deezen vogel zyn gekleurd met eene fterke weer- fchyn: in de fchaduw, hebben zy eene fchitterende en donker groene kleurj in de zon, eene bruine en glinfterende purper-klcur, met hemels-blaauw gemengd. Zyn kop is verciert met een kleine kuif van groene, izwarte en goud-kleurige vederen; zyne ftaart en vlerken zyn, van eene helder zwarte kleur; zyn bek, die lang, zwart, en aan het einde gebogen is, is niet veel grooter, dan eene fpelde. Zyne gefpleete tong gelykt naar een roo- den zyden draad. Zy dient hem, om den neftar of het fap der bloemen uit te pompen of uit te trekken , geduurende welke verrigting hy als een bye ftil ftaat; en dit fap fchynt het eenige voed- zel van dit vogeltje te zyn. Dikwils maakt hy zyn nest op een blad van wilde Ananas , of krui- pende Aloe. Dit nest, het welk niet veel grooter is , dan een nooten - dop , is byna geheel van ca- toen gemaakt. Het wyfje legt twee eieren, die van de grootte van erweten zyn. Mejuffrouw pe merian brengt dezelven tot het getal van vier ; maar ik verzeker , dat ik ’er nimmer zoo veo Digitized by Google irp REIZE NAAR veelen in eenig nest gezien , noch ook gehoord heb 3 dat zy ’er nu en dan in gevonden zouden worden. Ik heb getraclit twee vogelen van die zoort op het natuurlykst, en met hunne kleinc wooning , af te teekenen. Het is my niet mogelyk geweest die afteekening volkomener te maltenj want de bevveging hunner vlerken is zoo gezwind, dat men moeite heeft de kleur ’er van te kunnen onderfeheiden. Deeze beweging verborzaakt het zoort van bromming, waar van deeze vogeltjcs hunnen naam ontleenen. ’Er was ook in deezen omtrek eene eindelooze meenigte van Aapen. Ik zag ’er by de twee hon- derd op een veld vanSuiker-riet 3 alwaar zygroote verwoestingen aanrigtten. Deeze doorflepen die- ren zetten fchildwagten nit random de plaats a al- waar zy ftroopen , om op het vernemen van on- raad gerucht te maken $ en ik ben getuige geweest van de oplettenhcid en het verfland, waar mede zy , die met die zorge belast zyn, zig van dezelve kwyten. Wanneer deeze ftroopers eenig gevaar vernemen , loopt de geheele bende al Ipringende naar het bosch , houdende elk den geroofden buit met de poot vast. Ik vermaakte my ook met zwemmen. Deeze oeffening gaf my kragten, en bragt veel toe tot behoud van eene goede gezondheid. De voordee- k» , Digitized by Google SURINAMEN, XXV- Hooftjl. 191 len, welken men hier door verkrygt , zyn op eene verrukkende wyze afgcmaalt, door den Schry- ver der Jaargetyden. „ Het is de gezondfte oeffening , en de zoete 3 , verkoeling der brandende hitte van den zomer. „ Op die wyze verkrygen de ledematen fterkte, ,, en de arm van die Romeinen , die op het over- ,, heerde land het bevel voerden , leerde vooriif , ,, in zyne jeugd , de water -golven te vermees- „ teren.” Den 14^0, doodde ik een Kayman; maar van deezen tocht in een vaartuig te rug komende, viel een pak brieven, my door den Colonel four, geoud toegezonden, by ongeluk in het water, en zonk. Eenige Officiers, die daags daar aan op de Hoop kwamen, berigtten my echter, welke de voorname inhoud deezer brieven was : zy ga- ven my kennis, dat de Overfte,befloten hebbende nog eenmaal de bosfchen te dqorkruisfen, my last gaf, dat alle manfchappen , krygs- en mondbehoef. ten, welken ik niet volltrekt noodig had, de Ri- vier moesten worden opgezonden; dat het Socie- teits krygsvolk, op Oranjeboom post houdende, 00k ftond te vertrekken; en dat de ddn zignaar Maagdenberg , de ander naar de P erica moest begeven. Ik behicld dus flechts twaalf verminkre foldaten op de hoop , en een gelyk getal op Kla- rin~ > Digitized by Google REIZE NAAS. I $2, renbeek , zonder Heelmeester , noch geneesmidde- len. Niettemin deed ik, met zulk een zwak ge* tal manfchappen, dagelyks de ronde, zoo te land als te water. — De zelfde Officiers gaven my 00k berigt, dat de Vaandrig van halm was over- leden, en dat een fchip vol zieken gereed lag, om onverwyld naar Holland onder zeil te gaan. Schoon de Colonel fourgeoud fteeds te Paramaribo bleef , hield hy niettemin, met zeer veel nauwkeurigheid, over alle krygs . verrigtin- gen het toezicht. Dienvolgende gelastte hy, den , aan eene bende van honderd mannen , om het land tuslchen Maagdenbcrg , de Wana-Kreck> en de Maroni te gaan onderzoeken ; maar zy kwa- men wederom , zonder iets ontdekt te hebben. Deyvyl het zig liet aanzien , dat ik nog eenigen tyd op den wachtpost de Hoop zoude moeten bly- ven , liet ik myne fchapen en gevogelte halen van de Plantagie, alwaar ik die had agtergelaten , en ik deed aan den heer gourly een gefchenk van een ram en een fchaap , die alle anderen van dat zoort in de Volkplanting overtroffen. By de aan- komst van deeze myne kudde vee, zag ik met genoegen , dat zy merkelyk vermeerderd was. Den 2dften , bragt den van myne foldaten , my een flang, dien hy gevangen had. Dit dier was uiet meer dan vier voeten lang, en niet dikker * dan 1 Digitized by Google SURINAM BN) XXV. fJooftft. ZJ>3 dan de loop van een fnaphaan. Bemerkt hebbende, .dat hy midden Up zyn lyf een bult had van de grootte van myn vuist, was ik nieuvysgierig otn * dezelve open te maken , . en ik vond een kik- vorsch, levendig en in zyn geheel, maar waar aan men op den kop en hals een vlak zag, welke fcheen aan te duiden , dat hy begon te bederven. Ik nam de proef, om een touw aan ddn zyner pooten vast te binden, en hem in het gras aan den waterkant te laten, geduurende dfie dagen , na .verloop van welken het arme dier nog in goeden ftaat fcheen te zyn , en ik gaf hem zyne vryheid weder. ' Den aSften, gaf ik een bezoek aan thomas palmer, Schildknaap en Raad des Konings in Masfachvfets * Baay , die zig op zyift 'Piantagie Fairfield bevond. Zyne flaven leefden aldaar volmaakt gelukkig en wel te vreden , het geen het gevolg was van het verftandig beftuur van den ei- genaar. Weinige bezittingen van dit zoort, in de West - Indien , waren in eene zoo gelukkige ge- fteldheid, zoo ten aanzien der bevolking, als der vruchtbaarheid. De beminnelybe wellevenheid^ waar mede de eigenaar deezer Plantagie de vreera- delingen aldaar ontfing , gaf een verheven denk- beeld van zyn character , het welk in de geheel^ Volk plan ting ten gunftigften bekend was. III. DEEL. N By Digitized by Google R E I Z E N A A R 194 By myne te rug komst op de Hoop , ontfing ik een brief van den Bevelhebber, my meldende, dat de Jagers, onder aanvoering van vinsack, verfcheiden muitelingengedood, en’erelfgevangen genomen hadden : maar dat eene andere party van die zelfde Jagers door den vyand was verrast ge- worden , zynde verfcheiden van het volk , terwyl zy in hunne hangmatten lagen te flapen , gedood. In eene van deeze fchermutfelingen betoonde een Neger van de muitelingen eene zonderlinge tegenwoordigheid van geest. Een Jager op hem hebbende aatigelegd, riep deeze Neger hem toe: „ Wei hoe! wilt gy den van uwe medemakkers 5 , dooden ?” De Jager , geloovende dat dit waar was , antwoordde hem : » Daar bewaare my God „ voor”! En zyn wapentuig nederzettende, kreeg hy dwars door het lyf een kogel , op hem door zynen vyand afgefchoten , die dadelyk a!s een blixemflraal uit het gezicht was. De al te licht- geloovige Jager ftierf ’er van. Een der gevange- nen verhaalde, dat des avondste vooren een Ne- ger , die wel eer van de Plantagie Fauconberg was weggeioopen, op last van bonny was nederge- fabeld. ' • De haven van de Hoop , onderging, den 6deu Mey , een zwaaren orkaan , verzcld van donder en blixem. Verfcheide boomen wierdeu uit den grond fie - Digitized by Google SURINAME N, XXV. Hooftjl . 1 95 rakt, huizen om ver gefmeeten , en dakken afge- worpen. Myn lucht-paleis iutusfchen ftond, zon- der eenig letzel, den ftorm door. Joann a met mynen zoon den 8ftcn zynde aangekomen, ftel. de ik my het zelfde geluk voor , als ik in 1774. reeds genoten had. Myn huisgezin, myne kud* de, myn gcvogelte, waren in dit oogenblik ver- dubbeld. Ik bcbouwde daarenboven een fraaien tuin; en zoo ik my al in den volften zin geen Planter noemen kon , ik had ten minften eenig recht, om my een kleinen tuinier te noemen. Den apften , waren wy alien by den heer d e graaf , op zyne fraaie Plantagie Knoppemonbo'y aan de Cafavinica - Kreek , ter maaltyd. Ik zag aldaar plan ten en wortelen , welken ik nog niet had opgemerkt. — De Taijers , voortkomende uit het midden van een groen heestergewas van eene meelachtige zelfftandigheid , het welk niet meer dan drie of vier voeten hoog is , bladeren voortbrengt , die ongemeen breed zyn , en de ge- daante van een hart hebben, en waar van de ftara naar die van den Bananen - boom gelykt. Wanneet de uitwendige bekleedfelen van deeze plant zyri afgefchild, heeft zy het voorkomen van de igna- mes of aard - appelen , maar is veel aangenaamer om te eeten , en veel fyner. ’Er zyn verfchillen- de zoorten van Taijers , en men geefc den voor- N a fang Digitized by Google SEIZE NAAR. I<?6 rang aan de kleinfte , waar van men op de zelfde wyze gebruik maakt. ’Er werden 00k, in groote meenigte , op deeze zelfde plaats, waare aard- appelen gevonden , maar van een minder zoorc dan de gemeene aard-appelen in Engdand , en alleenlyk voor de Negers dienende. De Tabaks- plant groeide in deezen tuin. Den- zel ve heeft bladeren , die nederhangen, en vol ve- zelen zyn, en leeft tien of twaalf jaaren ; maar zy is van zoo veel geringer caliber, dan de Virginia fcht , dat ’er zig alleenlyk de Negers van bedie- nen. Deeze plant ontleent haaren naam van het Eiland Tabago y alwaar zy in het jaar 1560. ont- dekt wierd. / Men zag hier 00k nog een zoort van wilde the , welke men als zeer gezond befchouwt; maar die, naar myn inzien, niet veel beter is dan ons kruipend eiloof. Ik vond bovendien aldsar eene groote meenigte van Goud-appelen; maar dewyl men dieinverfcheiden Engelfch tuinen aankweekt , behoeve ik ’er geene befchryving van te geven; ik zal alleen opmerken, dat de Joden in dit Land 'er ongemeene liefhebbers van zyn, en ze by het vleesch koken , in plaats van uijen. De heester , waar aan de geneeskragtige noot groeit , was 00k onder de planten in deezen tuin. Dezelve is. rank, en tien of twaalf voeten hoog. De Digitized by Googli SURINAMEN, XXV. Hooftft. De vrucht bevat een noot , naaf een amandel gely- kende. Deeze noot is zeer goed om te eeten , mits men ’er een dunne en witte fchil , die ’er om zit, af doet; want zonder dat veroorzaakt zy oogen- blikkelyk de geweldigfte braking en buik-ontlas- * ting. Men deedt my ook opmerken verfcheide zoorten van erweten , boonen en zoortgelyke peulvruchten , en onder anderen de Casfia , wel. ker kleine, harde , geele en helderfchynende za- den befloten zyn in een houte pyp van by de zea duimen lang , maar zeer naauw , en welke een zwart vleesch bevat, zoo zoet als honig. Men houdt de Casfia voor een uitmuntend ontlast- middel. Zy is in Guiana zeer gemeen , en word aldaar genaamd Zoete Boontjcs en Cotiaan. Een ander zoort van heester*gewas in dit Land,draagt den naam van Zeven -jaars Boontjes , omdathet zeven jaaren bloeit, alvorens eenige vrucht voort te brengen. Het boompje, genaamd Snaky wiry- wiry, wieri ook op deeze zelfde plaats gevonden. Men verzekerde my, dat het een onfeilbaar mid- del tegen de koorts was , en ik geloof, dat het *t zelfde was met de Serpentaria Virginiana , of Virginifche Slangekruid. Eindelyk zag ik een piantgewas , genaamd Zivtn • bloemen , waar van de jonge Negerinnen zig dikwils bedienen , om de N 3 vrucht Digitized by Google | E I Z E NAAS 198 vrucht af te dryven. De grocne pyn-appckn hebben 00k, zoo men zegt , dezelfde uitwerking. Op deeze wyze eenen dag te, Knoppemonbo hebben de doorgebragt , welke niet allecn tot myn vermaak , maar 00k tot myne onderrigting diende ^ namen wy des avonds affcheid van onze vrien- <len , en keerden , wel te vreden , naar de Hoop te rug, in een vaartuig vol met allerleije zoortvan gefchenken , waar onder fchoone Cqcos- noten, waren , welken £dn der flaven in onze tegenwoor- digheid plukte, na meteene ongemeene gezwind- heid den boom te zyn opgeklauterd , en aldaar ccn gevecht te hebben doorgeftaan tegen een zwar- ten flang, dien hy met zyn mes over won , en voor onze voeten dood deedt nedervallen. De flaven van de Hoop en Fauconberg betoon, den hunne achting voor joann a en haare,n zoon, door aan haar gevogelte, wild, visch, eijeren en vruchten aan te bieden. De heer palmer gaf ons eene groote meenigte Indisch koorn tot voed- zel voor ons gevogelte. Alles fcheen dus tot myn geluk mede te loopen , het welk echter merkelyk veranderde, toen ik, den i 8 den, de tyding ont- fing van het verlies van mynen vriend, den heer Walter Kennedy, die korten tyd na zyne. te rug komst in Holland ovcrleedt. Om het Iced, my door deeze gebeurtenis ver-r oor- 1. j.- Digitized by Google surinamen, XXV. llooftfl. ,199 • oorzaakt , tc verzetten , gaf ik ecn kort bczoek aan den heer de cachelieu, op zyne Plan- tagie Egmond. Ik vond aldaar, onder meer ande- re lieden , eenen Planter , een Italiaan van ge. boorte, die maar ddn arm had. Deeze man zac naast my aan de tafel; en zonder dat hy eenige de min ft e uitdaging van myne zyde konde bybren- gen , nam hy een mes , en flak naar my van agte- ren , tot groote ver won dering van alle de dischge- nooten. Den fteek gelukkiglyk hebbende afge- keerd , door hem den elleboog op te ligten, het geen maakte , dat de punt van het mes over myn fchouder heen ging, ftond ik oogenblikkelyk op, en ik zoude hem daar ter plaatfe vermoord heb- ben , zoo men my niet had tegen gehouden. Ik bood hem toen aan met my te vechten , met zoo- danig wapen , als hy verkiezen mogt , en met ednen arm; maar de lafhartige zulks geweigerd hebbende, wierd hy uit het gezelfchap verjaagd, en naar zyne Plantagie, Hazard genaamd , te rug gezonden. Deeze Ichelm was zoo geweldadig, dat hy kor- ten tyd te voren eene Negerin, die agt maanden zwanger was, had laten geesfelen, tot dat haar de darmen uit het lyf kwamen , om dat zy een glas gebroken had. Een van zyne mans flaven , die zyne gramfchap' poogde te ontwyken , wierd door N 4 hem Digitized by Google ' 400 tl E I Z E N A Aft hem op ftaande voet om ’t leven gebragt. Hy had ’ef geen £en, wien het lichaam van het hoofd - tot de voeten niet was van den gereten , door de meenigvuldige kastydingen , weiken hy hun deedt ondergaan. Dewyl de Colonel fourgeoud my eene verfterking van foldaten, benevens cen Heelmees- ter en geneesmiddelen , gezonden had , kreeg de wachtpost van de Hoop een geheel ander voorko- men: vergenoegdheid en gezondheid vertoonden zig aldaar wel dra op aller aangezichten. Ik zette vooral de foldaten aan om visch te vangen , die alhier in grooten overvloed was ; en de Negers leerden hun de manier om dit te doen , het zy met den haak , het zy met de mand. De eerfte beftaat daar in , dat men een buigbaaren en fterken ftok in den grond fteekt , en aan deszelfs einde eene dubbele lyn vast maakt , welkers kortfte gedeeite aan een ftokjen van den duimen lengte gehecht is ; het andere insgelyks aan een ftok van dezelfde lengte, maar veel lager vallende. Aan het einde Van de tweede lyn haakt men een kleinen visch ian de vinnen , latende hem de mogelykheid van te zvvemmen , en zorg dragende , dat hy aan een grooter zoort van visch tot aas kan dienen ; ver- volgens fteekt men nog twee andere ftokken in den grond) maar zoodanig ) flat z-y boVen het Ws- Digitized by Google SURINAM £N, XXV. Hooftji. 2 dr Water uitfteken ; men hecht deZelven te zamert door ecn anderen ftok, die zoo lang niet is, en aan het geheel de gedaante van een ga!g geeft, boven welke de buigbaare ftok door middel van deszelfs dubbele lyn en kleinere ftokken wordt heen getrokken , maar echter zoo gemakkelyk, dat op de minfte beweging , de geheele toeftel uit elkander geraakt; en deeze buigbaare ftok zig dan van zelf opheffende, hangt de visch , die met het aas gevangen is , aan een haak in de hoogte. De tweedc manier , Manfoa genaamd, gelykt veel naar de voorgaande. Men werpt eene kleine biezen mand, die als een broodfuiker gemaakt is, in het water, aan welkers punt men den buigbaaren ftok vast maakt, terwyl het ander einde even als een val open blyft , wordende het geheel door een gefpleten ftuk llout in een rechten ftand ge- houden. Men doet ook een klcinen visch in dee- ze mand; en zoo dra dezelve door een grooter visch is ingeilokt, fluit de val of ingang van de mand zig agter hem toe. Dit zoort van visch- vangst verfchilt daar in van de andere, dat men geen haak noodig heeft. Deeze oordeelkundige manieren khnneii een denkbeeid geven van de (lira- heid der Negers. Dezelve zyn daarom te r. inti- ger, dewyl zy geen tyd doen verliezen, en men des anderen daags den visch gevangen viiidt; zyn- N 5 de Digitized by Google SC 2 BE I Z E N A A R de doorgaans de Newniara of Barracota , van welken ik reeds gefproken heb. Onder de onderfcheidene visfchen , welken ik bier heb zien vangen, vind men de Siliba , die klein is, van eene eyronde gedaante, en gefpik- kcld als een ananas ; de Sokay , die lekker en zeer dik is; de Torro- torro, en nog een genaamd de Tarpoen: de eerfte is drie voetcn lang, en de twcede , die wit is , omtrent twee voeten , zes duimen. Den n s zag ik eene jcnge Negerin, Clar- dina genaamd, wier moed , kragt , en gezwind- heid ik zeer bewonderde. Een hart, zig van zy- ne trocp hebbende afgezonderd , liep den weg op ; dccze vrouw greep hem aan een agterpoot , in het midden van zynen loop ; maar hem niet kunnende docn Ail (ban , liet zy zig een zeer groot einde van den weg voortflepen , en raakte haaren bait niet kwyt , dan na het bekomen van eene zwaare wondc. De post van dt Hoop verfehafte toen een aan- genaam verblyf. De grond was ’er volmaakt vast, en doorfneden met canalen , waar in by hooge vloeden het water kwam. De heggen , die de tuinen en velden omheinden , waren wel onder- hr>uden , en bragten vrugten en groenten van aller* leije zoort voort, dieons tot levensmiddelen dien- den. Digitized by Google SURINAM ENj XXV. Hooftjl. 20 3 den. De huizen en bruggen waren weder in orde gemaakt. Ik moedigde de foldaten aan, en beval hun de grootfte zindelykheid. Mitsdien had ik geen enkelen zieken , onder vyftig manfchappen „ waar uit myne krygsbende beftond , op een plaats , alvvaar bevorens de land- of zee - fcheurbuik , en alle kwalen , die door luiheid 9 morsfigheid en ellen- de vcroorzaakt worden, de grootfte verwoestin- gcn hidden aangeredit. Van de zoo even ver- mclde t-vce zoorten van fcheurbuik , bedekte de eerfte het geheele lyf met puistjes, en de twee- de decdt voornamclyk het tandvleesch en de tan- den aan. Ik genoot toen het voknaaktfte genoegen , en de volkomenfte gezondheid, terwyl de meeste myner reisgenooten of geftorven , of naar Europa ver- trokken waren: ’er was toen geen enkel Officier in rang boven my , uitgenomen de geenen , die zedert lang aan het luchtgeftel van Guiana gewend waren. Maar laten wy naar mynen turn te rug keeren. — Dezelve verfchafte my thans vvortelen,kool , uijen, komkommers , latouw , radys , pry , waterkers , enz. alles even goed als in Europa. ’£r was 00k zuuring van t weederleije zoort , getneene en roo- de; de laatfte groeit aan een boompjen. Bloe- ipen ontbraken my al mede niet ; ik had verfchil- Digilized by Google It E I Z E NAAR i©4 lende zoorten van Jasmyn. Dc meest geachte is een klein boompje , welkers bloemen van ecne bleek roode kleur zyn, maar fraay,. en van eene aangenaame geur; het heeft dikke , glinfterende bladeren die vol van een melkachtig fap zyn. Een zoort van kruidje roer my niet , S/ianne • fhannt genaamd , vercierde mede deezen tuin ; het geleek naar de flaapende plant , aldus genoemd , om dat derzelver bladeren , by paaren geplaatst, zig by het ondergaan der zon toefluiten, en dat de twee ’er dan flechts &5n fchynen uit te maken; maar zoo dra dit hemellicht opkooint, fcheiden zy zig van ddn , en vertoonen zig onder hunne dub- bele gedaante. Deeze gewasfen waren tusfchen myne heggen verlpreid , en ik kweekte bovendien granaat-boomen en lndijoht rozen-boomen (*) aan , die dagelyks bloeijen. Eenige roode lelien , vvier (*) Hier wordt misfchien bedoeld het zoort van ro- zen-boomen, het walk bloemen voortbrengt, Caraibi- fche rozen genaamd, en walr van MejufFrouw oe me- rian zegt: — ,, Deeze rozen zyn uit het Land der „ Caraiben gebragt naar Sur'tnamen , alwaar zy welig „ groeien. Des morgens, wanneer zyopengaan, zyn 3 , zy wit, des middags rood, en des avonds vallen zy v, af”. — Zy is de Rofa Sinuenjis van ferrarius. jitnteck. v. d. Franfchen Ferti Digitized by Google SURIKAMEN, XXV. Hooftft. 205 wier bladen glad , en van eene zeer fchittercnde groene kleur zyn , omzoomden rayne grachten : zy groeien natuurlyk in de tand- woestynen. In deezen gelukkigen ftaat, ontfingen wy het bezoek van verfcheiden lieden , en vooral van Me- vrouwZ , vergezeld door haaren broo- der , en door nog een ander , schadts ge- naamd , die alle drie uit Holland kwamen. Deeze vrouw wierd gehouden voor eene der fchoonfte vrouwen van Europa , en te gelyk allerbekwaamst. Zy fprak verfcheidene talen ; in de zang- en fchil- der- kunst muntte zy uit; zy danste met bevallig- heid, en reedt volmaakt te paard; zy kon met her geweer omgaan, en ging ter jagt, enz. Haar in alle zoorten van oeffen ingen willende onderricht zien , bood ik baar aan om haar te leeren zwem- men , het geen zy gepast oordeelde , om met een glimlach te weigeren. De foldaten en Negers, die onder myn bevel ftonden, en onder welken de grootfte eendracht heerschte , fcheenen op dit oogenblik volmaakt gelukkig. Ik zette de jonge lieden aan , om zig des avonds te vermaken , en aan de in jaaren meer gevorderden fchonk ik eenige glazen rhura ait. Te midden echter van dit vrolyk leven , gaf ik eenen geheimen last, om vuur te geven, en alarm te flaan , als of de vyand op de Plantagie was. Ik Digitized by Google 206 REiZE N A A li Ik had toen het genoegen te zieti , dat alle de for* daten hunne wapenen opvatteden , en met veel orde en onverfchrokkenheid zig by elkander verza- melden. Ik befloot vooral van deezen list ge- bruik te maken, om dat men my berigt had, dat de muitelingen het oogmerk hadden aan de Com- mewyne een bezoek te geven. Onaangezien al het vermelde nopens onzeii voorfpoed , ondervonden wy wel dra , dat ’er niets volmaakt, nog duurzaam op de weereld is. Het faifoen van droogte eensklaps hebbende opge- 4 houden , fleepten de ziekten verfcheiden van ons volk in het graf ; en ’er ftierven dagclyks tien of twaalf op de legerplaats te Maagdenbcrg en aan de Java • Kreek. Den 3 den s verloor ik mynen Vaandrig c aba- nus. Zyn dood deedt my zeer leed. Hy had zyne aanllelling op myn verzoek verkregen , en bezat eenen uitmuntenden inborst. * Den 4<ten Juny, verbrak de hooge vloed onze iluizen , terwyl wy op de gezondheid van dert Koning dronken , en de geheele wachtpost geraak- te daar door onder water, het geen eene groote vcrwarring verdorzaakte. In deezen deemiswaar- digen toeftand , weigerde de Opzichter van de Hoop , genaamd blenderman, my het toe* brengen van de minllc hulp , en daar op volgde zulk Digitized by Google SURINAME If | XXV. Hoof t ft. 2.0? Zulk een hevig gefchil tusfchen ons , dat hy tot zyn geluk het hazenpad koos , en de Plantagie verliet. Nooit kwam ik ten einde , indien ik alle de trekken van onbefehofcheid van deezefchelraen, die grootendeels het uitfchot van hun Land zyn > of Duitfchers , aan den Corporaals-ftok gevvoon , vvilde opnoemcn. Den /'den, ging ik myne opwagting maken by den heer morin, Beltuurder van de Plantagie de Hoop , en zig bevindende op een ftuk land, dat kortlings aangelegd, en aan de andere zyde der Rivier gelegen was , ten einde hem recht te vra- gen tegen den onbefchoften Opzigter, die by hem was. Maar de laaghartigheid van den laatstgemel- den gelyk ftaande met zyne onbefchaamdheid en wreedheid, gaf hy alles toe, wat ik vorderde, en beloofde zelfs de lluizen te doen herftellen. Op zekeren dag op deeze nieuwe velden, al- waar men reeds een zeer fraai huis gebouwd had , wandelende,merkte ik eenige fchoone vogclen op, waar onder was de Pimpelmees. Ik had hem reeds voorlang behooren te befchryven , gelyk nog een anderen , wiens naam my onbekend is , om dat _ ik ’er gelegcnheid toe gehad heb , toen ik myn verblyf op Maogdenberg verhaalde ; maar ik heb ze toen alleenlyk afgeteekend. De Pimpelmees ge* lykt,wat de gedaante van zynlyf belangc,ten naas- ten Digitized by Google REIZE NAAR. 208 ten by naar een Lyster. Zyne vederen zyn van eene fraaie kaneel- kleur, tusfchen bruin en geel gemengd; maar aan de ftuit is by geheel en al van de laatstgemelde kleur, Eene kuif van kleine ve- deren , van dezelfde kleur als bet lyf , bedekt hem den kop, zyn ftaart is lang en zwari, zyn bek reeht , fchraal , fpits , en van eene zee - groene kleur. Zyne pooten en oogappels zyn ook van dezelfde groene kleur, en onder de laatstgemelden ziet men van' wederzyden twee vlakken van eene fchoone karmofyn- kleur. De andere vogel , wiens naam ik niet wect, maar dien de Negers echter Woudo • lousfo -fowlo noemen , om dat hy zig met houduizen voedt , is grooter dan de eerfte , en van ongemeene fchitter rende vederen voorzien. Zyn kop en het bovesfte gcdeelte van zyn lyf zyn van eene fchoone gras- groene kleur; zyn borst en buik van een karmo- fyn* kleur, en door eene aschgraauwe ftreep afge- fcheiden. Hy heeft een lange en ligt blaauvve ftaart. De flagvederen van elk zyner vlerken , waar van de plooy van het groen van het lyf door eene andere aschgraauwe en zeer breede ftreep fchynt * afgefcheiden te zyn , hebben dezelfde kleur als de ftaart. Zyn bek is geel en gekromd , en met eene mcenigte kleine zwarte vederen bedekt , even als de omtrek van hetoog, welks appel eene bloed- * kleur Digitized by Google SURINAME N, XXV. Hooftft. *09 kleur heefc. Ik zag ook eenige Gallinas of Gut\ neefche hoenderen, alhier Tokay genaamd, en die overvloedig bckend zynde , geene befchry ving be. hoeven. Onder de planten , welken ik op deeze zelfde plaats vond, raerkte ik de Americaanfche Aloe op , welkers flam een half voet dik en twintig voe- ten hoog was. Deeze flam, die altyd groen is, is vol met merg, en voorzien van zeer fpitfe bla- deren , welke aan den top in grootte verminderen. Die aan d^n voet des booms zyn zeer talryk , lang en breed , puntig , getand , en van zeer fcher. pe ftekels voorzien. Boven aan den flam groeit een hoop bloemen , waar van de fleel het zaad,' of de kiera van de aanflaande Aloe bevat, welke in den tyd van twee maanden tot den flaat van volkomcnheid koomt , zonder dat dit ooit faalt. Aan de zyde der bosfchen, die ons omringden , zag ik ook de Banille- Boom , eene plant, die door middel van haare kronkelende ranken, zig, even als het eiloof , aan den flam der boomen vasthecht. Deszelfs bladeren zyn ongemeen dik , en van eene donker groene kleur. Zyne vrucht beflaat in eene driehoekige peul van zes of agt duimen lengte, en vol met gladde zaadjes. Dee- ze peulen, welken men in €€n agter. middag in de zon laat droogen, worden bruin, hebben eene uit- III. deel. 0 mun- Digitized by Google KIIZE NAAR £lO muntende fpecery - reuk , en een aangenaamen finaak , het geen de reden is, dat men ’er zig van bedient, om aan de chocolaad een geur te geven. ’Er zyn verfcheiden zoorten van Banille-boomen , maar de meest geachte heeft lange en dunne peulen. De Negers vertoonden my ook een klein zoetacktig zaad , het welk zy hotigora noemen. By myne te rug komst aan de Hoop , ontmoete ik c o j o , den oom van joanna, die my een huilcnden Aap bragt , door hem gedood. De Aapen . van dit zoort hebben de grootte van een kleinq fteendogge. Zy hebben een baard , lange en roode hairen , en over ’t geheel zyn zy uitter- maten leelyk. Maar het geen hen voornamelyk Van andere Aapen onderfcheidt , is het ysfelyk ge- huil, het welk talryke lioopen van deeze dieren gezamentlyk doen hooren, en op zulk een hoogen toon, dat het op den afftand van een myl door de ooren klinkt. De Negers verzekerden my , dat Zy doorgaans, dag en nacht, by hoog water, het welk zy door eene aangeborene neiging weten, deeze wanluidende gezangen herhalen. — Van zoodanig een verftand der dieren Iprekende , kan ik niet nalaten het volgende alter zonderlingst ge- valte vermeldenjik zal vervolgenstothetgefchied- kundig gedeelte van myn verhaal te rug keeren. Ik ontfing, den i^=n t een bezoek van ddn my- Digitized by Googli SURINAM EN, XXV. Hooftjl. 211 myner buuren , wien ik myn trap deed opklim- men; maar hy had nog naauwlyks den voet in myne lucht-woning gezet, of hy fprong van bo* ven naar beneden , fchreeuwende van de verfehrik- kelykfle pynen; en hy dompelde zig dadelyk in de Rivier , met het hoofd vooruit. Boven my 0 heen kykende, ontdekte ik wei dra, dat dit voor. val veroorzaakt was door een zeer groot nest van wilde byen, of wasfy-wasfy, het welk zig ge- plaatst had in het rieten dak, recht boven myn. hoofd , wanneer ik in myne kamer intrad. Ik liep dus ook op myn beurt weg, en gelastte de Haven, om dit nest onverwyld uit te roeijen. Zy gongen aan het werk, tocn een oude Neger hen tegenhield, en zig onderwierp tot het ondergaan van alle ftraffen , die ik hem wilde aandoen , indien eene enkele van deeze bySn my ooit of ooit fte- ken zoude. „ Masfcra , zeide hy my , deeze die- 3, ren zouden u reeds lang mishandeld hebben , in- 3 , dien gy hun vreemd geweest waart, maar zy „ zyn uwe huisgenooten ; gy hebt hun ftilzwy- 3 , gend toegeftaan , om alhier hunne woonplaats a , te houden ; zy kennen u zekerlyk , en nooit j, zullen zy u , nog de uwen , kwetfen”. Ik ftem- de dadelyk in het voorftel van deezen man toe; cn hem aan een boom hebbende doen vastbinden, gelastte ik quaco de trap op te klimmen, byna O 2 naaktj Digitized by Google Alft REIZENAAR naakt , het geen by deedt , zonder geftoken t« wordcn. Toefn waagde ik het cm hem te vol- gen ; en ik verklaar op myn woord van eer , dat zelfs na aan het nest gefchud te hebben , waar op de byen ’er al brommende uit vlogen , en rondom myn aangezicht heen draaiden , geene derzelver my trachte te fteken. Ik ftelde dus den ouden Neger weder in vryheid , en gaf hem een glas rhum , en vyf fchellingen , tot zyne belooning. Ik behield vervolgens deeze kleine byenkorf, zonder eenig gevaar voor my zelf, en ik maakte ’er myne lyfwagt van. Tot myn groot vermaak deeden zy eenige Opzichters , wel- ken ik, onder het ddn of ander voorwendzel, de trap deed opklimmen , wanneer ik hunne onrecht. vaardigheid en wreedheid ftraffen wilde , verfchei- den malen aartige fprongen doen. Dezelfde Neger verzekerde my , dat ’er voor- heen op de Plantagie van zynen nieester een boom ftond, waar op, zoo lang zyn geheugen reikte, een gezelfchap van vogelen en een zwerm byen genesteld waren , die in eene volmaakte eendracht zamen leefden : maar indien eenige vreemde vogelen de byen kwamen ftooren , verdreven hunne ge* pluimde bondgenooten dezelven aanftonds ; zoo ook, wanneer vreemde byen tot in de nestender vogelen durfdendoordringen,wierpzig de zwerm, - ' die Digitized by Google SURINAM E,N) XXV. Hooftjl. 2I3 die aldaar t’huis hoorde, op de annvallers , en dood. de dezelven. De eigenaar der Plantagie en zyn ge- heele huisgezin , hadden zulk een eerbied voor dee- ze maatfchappye , dat zy den boom als heilig be- fehouwden en niet gedoogden, dat men dien om ver hakte. Dienvolgende viel hy eindelyk van ou* derdom om ver. Den 2 2 (ten , kwamen eenige manfehappen van Rietwyk aan de P erica aan , en berigtten my , dat een gedeelte van ons krygsvolk aan de Java- Kreek was te mg gekomen, na tot by Fry den- burg aan de Maroni geweest te zyn ; dat zy 3 ge- zamentlyk met de Jagers , geduurende deezen veld- tocht, verfcheiden bezaayde landen, aan de mui- telingen toebehoorende , verwoest hadden ; en dat 4 deeze zelfde Jagers , uit hoofde van hunne byzon- dere dienften, van de Compagnie nieuwe wape- nen ontfangen hadden , als mede eene monteering, beftaande in een groen buisje, zynde dit het eerfle, het welk zy gedragen hadden. Ik vernam 00k, te gelyker tyd,dat de genen ,die aan de Oucas- en Saratneca - Negers gezonden waren , na eene nut- telooze reize waren te rug gekomen ; want deeze beide volken wilden 011s met geene hulp byftaan. Ingevolge van deeze weigering, nam de Colonel fourgeoud, die zig eindelyk afgemat gevoel- de, en zyn volk door het vcrnielen van het groot* O 3 fte £14 REIZE NAAR, ffe gedeelte van de bezittingen der muitelingen had uitgcput , het befluit om deezen tocht te fta* ken; maar vooraf gaf hy van dit zyn befluit ken. nis aan zyne Doorluchtige Hoogheid den Prins van Orange. Den^ften, ontfing ik ftelligen last, om my tot myn vertrek gereed te houden tegen den i.5 Jen July, met al het volk , het welk onder myn bevel ftond, vervolgens de Commhvyne te verlaten, en naar Paramaribo af te zakken , alwaar fchepen gereed lagen, om ons naar Holland over te voe- ren. Ik las oogenblikkelyk dit bevel aan alle my* ne foldaten voor , die het met vervoering van vreugde,en driewerf herhaalde toejuichingen,aan* hoorden. — Maar ik zuchtte ’er over. Myne geliefde joanna en myn zoon waren beiden toen zeer ziek , de eerfte had de koorts , de ander was door ftruiptrekkingen aangetast, en men wan* hoopte aan hun leven. Om myne ellende ten hoogften top te brengen , indien men de kwaalen van het lichaam met die der ziele gelyk kan ftel- len , trapte ik ter zelfder tyd op een fpyker , die vry diep in den voet indrong. In deeze fmartelyke gefteldheid,kwamdeNacht- uil van Guiana ons regelmatig zyn nacht-bezoek geven. Hy kwam zelfs in myne kamer , en liet aldaar zyn naar geluid hooren. Deeze vogel wordt 1 Digitized by Google SURINAME N, XXV. Hooftfl. 21$ alhier Ourou- coucou genoemd , om dat zyn ge- fchreeuw met deeze vvoorden eenige overSenkomst heeft. Hy heeft ten naasten by de grootte van een duif. Zyn bek is geel en gekromd even als die van een valk; hy heeft een gefpleten tong; zyne oogen zyn ook geel, en zyne ooren zeer zicht- baar. Hy heeft korte , fterke pooten met zeer puntige nagels gewapend. De algemeene kleur der vederen van deezen Nachtuil is helder bruin , uitgenomen aan den hals en aandebuik, die wit zyn , met eenige gryze vlakken daar onder ge. mengd. De Negers , die zeer bygeloovig zyn, flellen algemeen , dat de tegenwoordigheid van den Nachtuil een teeken van den dood is. Dit voor- oordeel is echter verfehoonlyk , om dat deeze vogel vermaak vinat metzigineenzieken-kameroptehou- den ; mogelyk wordt hy derwaarts gelokt door het licht der lampen, welken men den geheelen nacht brandt , of liever door de benaauwde lucht ,die hem doet hoopen , aldaar eenigen buit aan te trelTen. Eene oude Indiant, aan welke Joanna ken- nis hadt , haar te deezer tyd op dt Hoop een be- zoek zynde komen geven , was ik door haare be- kwaamheid en zorge fpoedig geneezen. Maar myn klein huisgezin bleef by aanhoudenheid in zulk een ellendigen ftaat , dat ik befloot haar naar Pa- ramaribo te doen vertrekken , eer het te laat mogt 0 f zyn* Digitized by Google ai 6 R E I Z E N A A R zyn. Den ioden zond ik ook myne kudde vee cn gevogelte naar Fauconberg : ik hield echter twee vette fehapen , die ik liet flachten , en vvaar op , mitsgaders op wild en visch , ik geduurende twee dagen vier- en- twintig der aanzienlykfte in- wooners uit den omtrek deezer Rivier onthaalde. Myn waarde vriend , jacques gourley, gaf my , by deeze gelegenheid , wit brood , Spa an- fchtn wyn, en vruchten ten gefchenke. * Den'i3den, gelastte ik aan het krygsvolk, het welk op Klarcnbeek geplaatst was , alwaar men voor de tweede maai een Hospitaal had opgericht , de Rivier af te zakken; en dien zelfden avond kwamen zy op de Hoop aan. Den i4den , kwam een Officier van ’s Compag- nies krygsvolk my in het bevel aan de Rivier af- losfen; en van dit oogenblik begonnen zyne fol- daten den dienst waar te nemen. Des avonds van dien zelfden dag , nam ik af- fcheid van de nabeftaanden van joanna, die op de Plantagie Fauconberg woonden. Deeze goe- de lieden omringden my , en betuigden my hun innerlyk leedwezen over myn vertrek ; en met de traanen in de oogen , baden zy den Hemel my te befchermen , en my eene voorfpoedige reize te fehenken. - Den i^den, verlieten wy eindelyk den wacht. post Digitized by Google I SURINAME N, XXV. Hooftjl. 21? post van de Hoop. Myne foldaten gingen des morgens ten tien nuren aan boord van de vaartui- gen; op den middag deed ik een piftool-fchoot, om het anker te doen ligtenj wy zakten vervol- gens de Corrmewyne af , om op de rheede van Paramaribo te komen , en ons van daar naar Eu~ ropa in te fchepen. # # # * / O S ' ZES- Digitized by Google 2l8 reize naar Z E S. EN- TVVINTIGSTE HOOFTSTUK. Infckeeping van het krygsvolk. — De Zurzaca, en Sabatille. — De Papaija , en de Gember. — ' Hct krygsvolk gelast om te ontfchepen. — Mai- terye. — Onbctamelyk gcdrag van een Capi- tain der Oucas ■ Negers. — Een groot aantal zieken naar Europa gezonden. — Nteuwe by- zonderheden betrekkelyk de Negers, Des avonds van den das: van ons vertrek lieten ivy het anker vallen by de Plantagie Berkshovcn , toebehoorende aan dien zelfden heer gourley, van wien ik op het einde van het voorige Hooft- ftuk gefproken heb , en by wien ik den nacht doorbragt. Des anderen daags morgens vervolg- den wy onze reize , en ik nam aflcheid van den heer palmer. Ik bragt den avond en den nacht van den iyden met denCapiten macneyl door; en den i8den } Het onze kleine vloot, beftaatide uit myhe vaartuigen , en de genen , die van Maag- denbcrg en de Cottica kwamen , het anker vallen op de rheede van Paramaribo , alwaar het krygs- volk, het welk onder myn bevel flood , oogen- blikkelyk aan boord ging van de Tranfport-fche- pen , die ons aldaar reeds wagtten. r ZOO Digitized by Google SURINAMEN, XXVI. Hooftfi, Zl ? Zoo dra zy aan boord waren , ging ik aan wal, om ’er aan den Colonel fourgeoud bericht van te geven. Vervolgens ging ik joanna en myn zoon zien , welken ik , tot myne groote blydfchap , volmaakt herfteld vond. Des anderen daags keerde ik naar het {chip te rug , om alles tot onze reize gereed te maken. 