Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Geheel analoog beschrijft nu Minkowskr ons driedimen- sionaal wereldgebeuren als gelijktijdig aanwezig in een vierdi- mensionale wereld, die in eeuwige rust ligt en in deze wereld is geen plaats meer voor den wereldaether. Niet wordt door hem geleeraard dat inderdaad de wereld vierdimensionaal zou zijn, maar wel, dat men onze wereld veel beter mathe- matisch kan beschrijven door haar als vierdimensionaal en — 171 — in rust te beschouwen, dan als driedimensionaal en in: beweging. Was voor de laatste wijze de aanneming van een rustenden wereldaether noodig, voor de beschouwingswijze der Relativisten verviel die hypothese. De oude strijdvraag: werking op een afstand of voortplan- ting door middel van een aether, vervalt, omdat een derde mogelijkheid wordt aangenomen, n.l.: tusschen de lichamen bestaat een werkelijk iets, het electromagnetische veld, dat trots zijn losmaking van alle materie, toch energie, beweging en spanningen inhoudt en over kan brengen van het eene lichaam naar het andere. Tot nu toe zijn er nog geen verschijnselen waargenomen, die tegen het Betrekkelijkheids-Beginsel indruischen, maar toch zou het mogelijk zijn, dat een zeer algemeen natuur- verschijnsel zich daartegen verzetten zou, en wel de zwaarte- kracht ; Hoe eenvoudig de zwaartekracht in haar uitingen moge ` zijn, wij kennen haar wezen niet en vooral weten wij niet of zij zich voortplant met eindige of oneindige snelheid. Volgens het Betrekkelijkheids-Beginsel moet zij zich met lichtsnelheid uitbreiden. Kort geleden heeft Einstein zijn leer uitgebreid om ook het zwaartekrachtsveld daarmee te omvatten. Niet verzwegen mag worden, dat er ook mathematische wereldbeschrijvingen zijn, die op andere grondslagen gebouwd zijn; zoo maakt McLaren gebruik van een vierdimensionale wereld die wel in beweging is, maar in een onveranderlijke beweging. Dus de rust van een waterval. Zij- is vol van standvastige aetherstroomen, en in haar geldt een absolute tijd. Is hiermede dan een moderne gedachtenstrooming beschre- ven, die ten slotte gevoerd heeft tot de negatie van den wereldaether, zoo zij hier eveneens een geheel andere geestesrichting geschetst, die omgekeerd haar aanhangers tot de conceptie van velerlei wereldaethers heeft gebracht, t.w. de theosophische. — 172 == Om echter als leek een zoo hoog opgevoerde leer als de theosophische te willen schetsen, zou van een bedenkelijke aanmatiging getuigen. Het is echter slechts mijn doel te trachten de plaats aan te wijzen, die de aetherhypothesen in de theosophie innemen en daarvoor acht ik hier voldoende, indien ik weergeef wat daarover twee bekende theosophen ANNIE Besant en C. W. LEADBEATER, in een tweetal geschriften, mededeelen. ` | Deze geschriften dragen de titels: ,Occulte Scheikunde” en „de Wereldaether”. De Theosophen putten hun wijsheid voor een deel uit hetgeen de z.g.n. helderzienden hebben waargenomen. Deze laatsten hebben toestanden van de stof, hooger dan de gasvormige, onderzocht, en opgemerkt, dat de stof in die toestanden de functien vervult, toegeschreven aan den aether. Daarom hebben zij die toestanden aetherisch genoemd. De zelfstandigheid, die aan het overige deel der weten- schappelije eischen voldoet noemen zij Koilon. Die koilon is de moederstof van onze wereld, maar er zijn hoogere werelden, en die hebben ook moederstoffen. Het koilon is dus niet homogeen. maar opgebouwd uit hoogere moederstoffen; de hoogste is ten slotte de mulaprakriti. Voor de verscherpte gezichtsvermogens der helderzienden is de koilon homogeen, maar dat is maar schijnbaar, want enkel de mulaprakriti is dat. Het merkwaardige is nu, dat, wat wij stof noemen, niet uit koilon bestaat, maar juist ontstentenis van de koilon is. Het is als een bel in een vloeistof. Het oeratoom zagen zij te bestaan uit 10 ringen, waarvan drie, dikker dan de zeven overige. Zij noemden hen spirillae. „Indien één van deze draden weggenomen zou worden uit het atoom en als het ware uit elkaar gedraaid en ontdaan van zijn bijzonderen spiraalvorm op een platte oppervlakte uitgelegd, zou men zien dat hij een volledige cirkel is, een stijf ineengedraaide ring van kabeltouw zonder einde. — 173 — Dit kabeltouw is zelf een spiraal van 1680 windingen; het kan ontwonden worden en zal dan een veel grooteren cirkel opleveren." „Dit kan wederom plaats hebben en zoo kan een nog grootere eirkel verkregen worden en dit kan worden herhaald, totdat de zeven reeksen van аай - onb mamie zijn en wij cen ontzettend grooten cirkel van tippen hebben, als parelen, die aan een onzichtbaar koord geregen zijn. Het aantal dier parelen komt de veertienduizend millioen nabij.” Door den wil kan die ontwikkeling tot stand komen en na ieder der mogelijke zeven ontwikkelingen komt men op een hooger stoffelijk gebied. De bellen in de koilon zijn de ruimten waarin de Logos — en dat is waarschijnlijk de Logos van óns wereldgebied — zijn adem heeft geblazen. „Dic adem — Fohat genaamd — graaft gaten in de ruimten.” Alle stoffen zijn dus bezield door goddelijkheid; cen voort- durende opoffering van de godheid. Trekt hij zij adem terug, dan verdwijnt de stof. De stofatomen zijn verder in twee soorten te verdeelen; in die der eerste stroomt de kracht van de ruimte van vier afmetingen door het atoom in de physieke wereld; zij worden de mannelijke genoemd. In die der tweede soort stroomt de kracht omgekeerd en verdwijnt dus uit de physieke wereld, door het atoom, in de vierdimensionale wereld; zij heeten de vrouwelijke. De atomen beider soorten hebben een tegengestelde EEN richting. De auteurs merken op, dat het noodig is, dat hun helder- ziende waarnemingen gecontroleerd worden door die van anderen. Of dit is geschied, is mij onbekend. Zijn hier dan ten opziehte van den aether drie wereld- beschouwingen geschetst, zoo kan ik de verleiding niet weerstaan, om te trachten ze te vergelijken en ze voor dat doel van een kenschetsend epitheton te voorzien. — 174 — De eerste zou ik dan willen noemen de positief-volstrekte. Deze wereldbeschouwing heeft ten doel, het geven van een mathematische beschrijving en een dynamische verklaring, waarbij zij een aantal dragers aanneemt, die in analogie met de, in het dagelijksche leven voorkomende en aan onze zinnen zich voordoende, ponderabele lichamen zijn ` gekozen. Zij voert tot een rustenden wereldaether met inwendige beweging. De tweede wereldbeschouwing zou genoemd kunnen worden de negatief-betrekkeliüjke. Zij geeft ook een mathematische beschrijving van het wereldgebeuren en brengt haar beschouwing over in een vierdimensionale, in rust verkeerende were Xnkel de betrekkelijke bewegingen der lichamen ten opzichte van elkander beschouwende, laat zij het geheele aether-denkbeeld vallen. Maar hoe moeten de theosophische aether-voorstellingen gequalificeerd worden? Wanneer de leek, die zich sinds zijn schooljaren ingespan- nen heeft om de onderzoekingen der physici te volgen, zich aan den lectuur vau een theosophisch werk als het boven- aangehaalde zet, grijpt verbijstering hem aan. Wát!? — De ontsluiering. der geheimenissen van aether en eleetronen, kracht en stof. zou zóó gemakkelijk zijn? De leek, die gewend is geweest steeds weer te lezen van de niet rustende zelfkritiek, die de geduldige waarnemers op hun eigen waarnemingen en van de voortdurende contróle, die zij op elkanders werk uitoefenen, van het voorbehoud, waarmee steeds de vertolking der waarnemingen wordt medegedeeld, van de mate van vernuft, die wordt aangewend bij de moeizame mathematische formuleering, die zekerheid moet verschaffen, dat de verschillende waarnemingen in onderling verband staan, hij zal weinig vertrouwen stellen in waarnemingen van eene ze? waarbij zoo weinig van dat alles te vinden is. A — 175 — Wanneer hij opmerkt, dat het door die helderzienden waar- genomene ten slotte weer uit beelden bestaat, ontleend aan de grofzintuigelijke waarneming, wát voor waarborg heeft hij dan, dat hier niet weder een onbewuste gevarieerde reflex van die gewone waarneming in het spel is, evenals een droom, een door den logischen wil weinig of niet gecontro- leerde reflex is van dagelijksche waarneming. Dat de waarnemingen der helderzienden onderling zullen overeenstemmen, is dan te verwachten en bewijst dus niets voor hun juistheid, evenmin als het feit dat, toevallig een nog onbekend verschijnsel, door hen vooruit waargenomen, een bewijs voor die juistheid zou zijn, daar zulk een verschijnsel bijna immer analoog is aan reeds bekende verschijnselen. Daarom zou ik deze aether-beschouwing willen noemen: religieus-phantastisch, en wel religieus, omdat ze, іп tegen- stelling met de beide andere, goddelijke, de wereldbesturende machten invoert, en phantastisch, omdat ik ze beschouw als een dichterlijk samenstel van verzinsels, in tegenstelling met het sobere stelsel van werkhypothesen, waarop de andere twee beschouwingen steunen. Een diepe kloof scheidt een wereldbeschouwing als de theosophische van de beide eerste. Ongetwijfeld is zij veel ruimer, want zij omvademt de physische en de psychische wereld beide, in tegenstelling met de physica der beide eerste, die niet anders dan over den samenhang van meet- baarheden handelt en zich ten doel stelt, om zich de wereld in wiskundige verhoudingen te denken en zoo mogelijk ook wiskundig te begrijpen, maar die alle onmeetbare psychische verschijnselen buiten beschouwing laat. Die physica voert getallen in als symbolen voor de werkelijk- heid van krachten, bewegingen en vormen en verliest daardoor de aanschouwelijkheid. Om daaraan tegemoet te komen, voert ze nieuwe dragers voor haar mathematische symbolen in. Zulk een drager is de wereldaether. Het intrinsieke verschil tusschen de beide eerste wereld- beschouwingen ligt in de invoering van zulke dragers. — 176 — Hóórt, hoe een aanhanger van de positief-volstrekte richting, Sir Orıver Lopez, zich uitspreekt in de rede, waarmede hij de vergadering der British Association verleden jaar te Birmingham opende, een vergadering, bijgewoond door vele autoriteiten op physisch gebied, o.a. LORENTZ. „Is de aether een loutere conventie, of is hij concreet? De voortplanting van het licht bewijst, dat hij concreet is.” „De electrische theorie der stof is een positieve volbren- ging met positieve uitkomsten; met haar hulp voeren wij experimenten uit, die licht werpen op verhoudingen tusschen aether en stof. Het betrekkelijkheidsbeginsel is een negatie, de aanneming dat zekere feiten nimmer waargenomen kunnen worden, een ontkenning van iedere betrekking tusschen aether en stof, een ontkenning zelfs van het bestaan van den aether." Het is of men door den reeds bejaarden geleerde hoort uitroepen: ,Wát, die aether, waarover ik in het zweet mijns aanschijns vele proeven heb gedaan, die ik wel is waar experimenteel niet kon aantoonen, maar wiens dichtheid en inwendige energie ik bepaalde, die zou niet bestaan!" „Agnosticisme”, zegt hij verder, „is gewettigd, maar niet de dogmatische, positieve en gnostische varieteit.’ „De wetenschap mag geen algemeene ontkenningen uiten, omdat zij maar een deel van het geheel kent.” „De aether werkt niet op onze zinnen, daarom beginnen sommige te zeggen, dat ze niet bestaat.” Nog sterker uit zich een ander beroemd Engelsch physicus, SCHUSTER, die zegt dat de modernen niets meer willen ver- klaren, enkel maar beschrijven door mathematische formules. Hij noemt dat modern scepticisme, ja zelfs louter laf heid Gk cursiveer). Daarbij haalt hij den grooten, kort geleden te vroeg ge- storven franschen geleerde, Pomcark aan, die zeide, dat beginselen slechts conventies zijn en verkapte definities. Dat zij afgeleid zijn uit experimenteele wetten en dat die wetten tot beginselen van volstrekte geldigheid zijn verheven. — 177 — Dat wij de vraag over het al of niet bestaan van den aether aan de metaphysica kunnen overlaten en dat voor ons alleen essentiëel is, dat alles zóó gebeurt, alsof hij bestond. Onlangs schreef de bekende experimentator Ѕоррү in het Engelsche tijdschrift „Nature”’: „Het is tenminste leerzaam te trachten een Britsch auteur te volgen in zijn pogingen, om verslag te doen van die duistere opvattingen waarvan tot nu toe nauwelijks een enkele in dit land beweert, ze te begrijpen of ten minste te verstaan. Soppy haalt dan een voorbeeld van twee, in tegenover- gestelde richting door radium uitgestooten béta-partikels aan, waaruit blijkt, dat 77) tenminste het Betrekkelijkheidsbeginsel niet begrijpt. Hier staan werkelijk menschen van verschillende gemoeds- aanleg tegenover elkander en wel curieuselijj staan de ` matter-of-fact menschen naast de phantasten, tegenover de meer bespiegelende geesten. Den laatsten is niet tegen te spreken, dat de aanhangers van de positieve-absolute richting steeds nieuwe dragers van eigenschappen moeten uitdenken om de beschrijving der reeds aangenomene aan te vullen. De elasticiteit van den aether moest beschreven worden door aan dien aether een fijnkorrelige structuur toe te schrijven; maar wil men het gedrag van zulk een korrel volledig beschrijven, dan zal men op dezelfde wijze nieuwe dragers moeten verzinnen, en op die wijze krijgt het proces veel gelijkenis met dat der theosophen, die ook een opvolging van stof- en aethertoestanden aannemen. En wanneer die laatste eindelijk de mulaprakriti volstrekt homogeen noemen, dan maken zij, volgens de niet in hun leer geloovende, een willekeurig einde aan de reeks . Een bekend spreekwoord zegt, dat uit de botsing der verschillende meeningen de waarheid ontspringt. Dat uit den strijd der hierboven beschreven meeningen over den wereld- aether dé waarheid zal te voorschijn treden, durf ik niet LXXIII ; 12k, — 178 — hopen, want hoe zal men met recht durven zeggen, dat de absolute waarheid gekomen is. Integendeel uit die ver- schillende beschouwingen over het oeroude denkbeeld van den wereldaether moet men de gevolgtrekking maken, dat de eenige absolute waarheid is, dat alles betrekkelijk is. Maar wel verwacht ik, dat door den strijd der verschil- lende opvattingen, en vooral door dien der absolutisten en relativisten, nieuwe physische verschijnselen en verhoudingen zullen ontdekt worden, en dát zal een werkelijk gewin zijn. 14 g 0.4. Grw. OCEAAN 2 K.Fatagar "e MC > : DE BN „үң, ` aet o. M. pe "wl Am 22. BAND. ТЕ baa; STRAAT D Geelvink- JAPEN SNEEUW en CARSTENSZ ТОР бер е E E N HELLWIG 9 хы pix * wic ду ui f. ` ə» WILHELMINA TOP CP gei 4750 x Xs € » 4 3 GUINEA ON “ dux iu d 25 Mu end meer ` TINUK LER А š y el, батлав bil EA — ita roe Kamis ` HALFOERA-ZEE Zil” o ZUID Є Digoet @ P Damar NIEUW ARES - STRAAT 140* SI 48 Het Klimaat van Nieuw-Guinea DOOR Dr. C. BRAAK, Onder-directeur v/h Observatorium te Batavia. Op verschillende punten van Nieuw-Guinea zijn gedurende korteren of langeren tijd geregelde waarnemingen verricht, maar zij geven slechts een gebrekkig en onvolledig beeld van het klimaat van dit groote eiland. Er bestaat echter nog een tweede zeer belangrijke bron van gegevens n.l het materiaal, dat in de dagboeken van de verschillende expedities is opgeteekend. Door deze aanteekeningen is, nu de exploratie van Neder- landsch Nieuw-Guinea ten einde loopt, en de witte plekken grootendeels van de kaart verdwenen zijn, tegelijkertijd onze kennis van de weersgesteldheid der geëxploreerde streken veel minder hypothetisch geworden. Wat zich het Observatorium ten doel stelt, namelijk met behulp der regenstations en van de meer volledig uitgeruste secundaire meteorologische stations, welke in de laatste jaren zijn opgericht, een klimatologisch overzicht van den Archipel samen te stellen, is voor Nieuw-Guinea door een gelukkigen samenloop van omstandigheden op deze wijze reeds voor een goed deel bereikt. Nu zal het voor zulk een groot ongecul- tiveerd land, althans in de eerstvolgende decenniën, niet mogelijk zijn een net van vaste stations te vestigen, dicht genoeg om uit de waarnemingen een volledig klimatologisch overzicht af te leiden; het heeft derhalve geen zin hierop te wachten en de bewerking van het beschikbare materiaal langer uit te stellen, te meer omdat dit reeds duidelijk de klimaatsverschillen der verschillende deelen van het eiland aantoont. | — 180 — Ік heb daarom getracht deze gegevens te benutten om voor de gebieden, die klimatologisch min of meer een geheel vormen en zich van de overige onderscheiden, de meest op den voorgrond tredende eigenaardigheden van het klimaat ` te beschrijven. Voor dit doel is zoowel van de reeds bewerkte waarnemingen gebruik gemaakt, als van de ongepubliceerde, welke gedeeltelijk in het archief van het Observatorium aanwezig waren, gedeeltelijk werden overgenomen uit de exploratie-verslagen, die bij het Departement van Oorlog berusten. Een kort overzicht van de reeds bewerkte gegevens moge hier voorafgaan. Reeds bewerkte waarnemingen. In dit Tijdschrift zijn de volgende samenstellingen te vinden: I: Meteorologisebe WaaruamingeN. te Merauke en te Kiroeroe Etna-baai icht gedurend Nieuw-Guinea Expeditie van 1904/1905, Deel LXVII, p. 36. IL. Meteorologische waarnemingen verricht gedurende de Zuid-Nieuw-Guinea Expeditie van 1907, bewerkt door Р. Јон. Surrs. Deel LXVIII, p. 203. ПІ. Meteorologische waarnemingen verricht gedurende de Sneeuwgebergte Expeditie van 1909/1910 bewerkt door Dr. W. vas BEgwMELEN. Deel LXXII, p. 20. Van de onder I genoemde waarnemingen is tevens een bewerking te vinden van de hand van Dr. J. W. R. Косн in het gedrukte verslag dier expeditie. Verder zijn in het boek van A. Е. Б. Worrasrox „Pygmies and Papuans" op blz. 189 enkele regels gewijd aan het buitengewoon regenachtige karakter van de oostmoesson maanden Juli, Augustus en September аап de Mimika, ~ 181 — terwijl in het „Uittreksel uit het verslag der commissie ter voorbereiding van de aanwijzing eener natuurlijke grens tusschen het Nederlandsche en Duitsche gebied op Nieuw- Guinea” op blz. 46 een korte beschouwing over het klimaat van het grensgebied is opgenomen. In deel LXXII p. 244 van dit Tijdschrift zijn ten slotte nog opgenomen meteorologische waarnemingen en berichten van Dr. Max Moszkowskı betreffende het stroomgebied van den Mamberano. Van de bewerkingen I t/m III moge een kort overzicht hier een plaats vinden, de laatstgenoemde gegevens zullen later tegelijk met de verdere waarnemingen besproken worden. De onder I genoemde in dit Tijdschrift gepubliceerde waarnemingen, welke door Dr. Косн zijn verricht, werden aan het Observatorium te Batavia bewerkt. Zij omvatten: Waarnemingen te Merauke van 14 Mei—17 October 1904 (met uitzondering уап 12—27 Juli). Waarnemingen te Kiroeroe (aan het eind van de Etna-baai op 3°57' Z.B. en 134°57’ O.L.) van 21 November 1904—26 Januari 1905. De uitkomsten der barometer- en temperatuur-waarne- mingen zijn in een aantal tabellen samengesteld, bevattende _ daggemiddelden, dagelijkschen gang, maxima en minima. Zij werden verkregen uit twee-uurlijksche aflezingen van de strooken der zelfregistreerende toestellen, die werden vast- gelegd aan de aflezingen van een kwikbarometer en een normaalthermometer. De opteekening liet wel eens wat te wenschen over, zoodat de afgeleide gegevens op niet al te groote nauwkeurigheid aanspraak kunnen maken. Daarenboven ontbreken vergelijkingen tusschen den gebruikten kwikbaro- meter en den standaardbarometer te Batavia, zoodat de absolute waarde der barometerstanden onzeker is. Hieronder volgen eenige getalwaarden aan de tabellen ontleend; voor meer uitvoeriger gegevens zij naar het origineel verwezen, ~- 182 — .MERAUKE KIROER OE. 1904 1905 aoe Жу бы ә, Mei. | Juni. Juli. | Аир. | Sept. | Oct. | Nov. | Dec. | Jan Daggemiddelde . 757.1 | 758.8| 759.5 | 759.9 | 758.5| 758.5 | 758.4 | 757.8| 757.1 Hoogste maximum 759.4 | 762.2 761.8 | 761.8| 762.5 761.0] 760.6, 761.0| 761.7 Laagste minimum. 753.5 | 755.5 | 758.4 | 756.1 | 754.4| 7155.4| 756.7 | 755.4| 755.4 Grootste dagelijksche schommeling . 3.5 3.2 87 3.3 3.6 3.9 2.8 3.0 3.8 Gemiddelde dagelijksche schommeling . 28 29 25 2Л 3.0 3.2 2.4 2.0 2.4 Hoogste daggemiddelde. | 758.6 | 760.5 | 760.3 760.8| 760.7 | 759.3| 759.0 | 7601) 759.1 Kleinste д 755.4 | 756.9 758.8 | 758.8 | 757.1 | 757.9 | 757.8 | 756.7 755.5 MERAUKE. KIROEROE. Temperatuur in graden 1904 1905 Celsius. Mei. | Juni. | Juli. | Aug. | Sept. Осі. | Nov. | Dec. | Jan. Daggemiddelde . 27.07 | 26.03 | 250.1 | 249.3| 250.3] 260.2] 240.5 240.4] 24.9 Hoogste maximum 3301: 2921 2051 2344) 271. 32.31 2851293 29.5 Laagste minimum . 186) 189| 1961: 225! 219, 223 Grootste dagelijksche schommeling. . 1160) 135| 1121 60! 66 7.0 Gemiddelde dagelijksche schommeling . 92, 88 86| 40 39 4.9 Hoogste daggemiddelde. 251) 210| 212] 250] 2541 257 Laagste " 2301 2601 256] 2371 234 23.9 — 183 — Voor den dagelijkschen gang van luchtdrukking en tempe- ratuur werd gevonden: Midder- 2u 4u, | 6u, | 8u, | 100, | Middag| 2u. | An | 6U. | 8u, | 10u. nacht MERAUK E. Luchtdrukking Mei/Oct., mm. 05| 01-01! 03 08| 07| —02|—1.0/|- 1.1,1—0.6| 02! 06 Temperatuur Aug./Oct, Co. | —2.2 —2.7|—3.2 —29| 06 35 Ай 31| 181 03/—08|—15 KTIROEROE Luchtdrukking Nov./Jan., mm. 0.4 |—0.1 —0.2| 02!) 08! 07 0.0,—0.8|—1.0,—0.6| 00! 0,5 Temperatuur, " , Со.| —09/—1.2,—1.5,—1.5|—0.6| 08 18| 191 1,3! 06! 00 —0.5 Tijdens het verblijf te Merauke werd weinig last van de warmte ondervonden, de hoogste temperatuur werd verwacht in November, December en Januari. De maximale windsnelheid te Kiroeroe waargenomen, was zeer gering, nl. 1 meter per seconde. In het verslag der expeditie zijn de regenwaarnemingen vermeld. Te Kiroeroe werd het weer, dat in den beginne werkelik mooi kon genoemd worden, langzamerhand minder gunstig. Meestal was het 'smorgens helder zonnig weer, maar in den middag regende het. De grootste hoeveelheid regen in 24 uur was 136 mm. en viel op 18 Januari tusschen half 3 en half 5 's middags. De regenval te Kiroeroe en Merauke wordt vergeleken met dien te Fakfak, hieruit (de maandsommen volgen hier- onder) wordt de conclusie getrokken, dat het droge karakter der oostmoessonmaanden meer westwaarts (waarschijnlijk de geheele zuidwestkust benoorden 6° Z.B.) niet meer aauge- — 18% — Jan. Febr. Mrt. April. Mei. | Juni. | Juli. | Aug. | Sept. Oct. | Nov. Dec. Jaar. ` KIROEROE ?) Regenval in mm. 395 174!) 381) 307 Aantal regendagen. 21 | 15!) 2!) 25 MERAUKE 2 Regenval in mm. 213 295 | 204 | 141 | 87 |-56 | 29 9 | 34| 28 | 34 | 158 | 1288 FAKFAK 3) Regenval in mm. 154 261 193 | 221 | 222 | 189 | 138 | 172 | 237 | 340 |147 | 177 2546. 1) 1904 en 1905, November en Februari gedeeltelijk. 2) 1902—1905. 3) 1902—1905. troffen wordt. Voor Merauke zijn verder gegeven de aflezingen van een Assmann’schen aspiratie-psychrometer, insolatie- thermometers en een windmeter. Uit de eerstgenoemde waar- nemingen, die op verschillende uren van den dag, van 9 uur 's morgens tot 5 uur 's middags verricht zijn van 10 September— 14 October 1904, volgt voor dit tijdvak een gemiddelde relatieve vochtigheid van 67 % wat vrij laag mag heeten. Aan deze droogte in de oostmoesson zijn wel toe te schrijven de lage morgentemperaturen in de vlakte van Merauke, waarop Dr. Косн de aandacht vestigt. De onder II genoemde waarnemingen, welke door of onder leiding уап den Heer J. W. van Nouvuviss werden verricht, omvatten de volgende waarnemingen: Van 17 Juni tot 19 Juli 1907 in het bivak Sabang, 4946'30" Z.B., 138947'30" O.L. | Van 23 Juli tot 23 September in het bivak Alkmaar, 4940'10" Z.B., 138943'30" O.L. . Van 4 Mei tot 22 October aan boord van het bivakschip „Zwaluw” bij Bivakeiland op de Noordrivier, 590'30" Z.B., 18899987 OL. Van 29 Mei tot 15 Juni stond een barograaf in het van Weelskamp, van 19 Juli tot 22 Juli in het Geitenkamp. = 185 — De tabellen aan het slot der bewerking hebben betrekking op luchtdrukking, temperatuur, betrekkelijke vochtigheid en regen. Voor een groot deel zijn de waarnemingsreeksen onvolledig. Voor het overige naar het origineel verwijzende, ontleenen wij aan deze tabellen het volgende. Luchtdrukking. Voor de opvallend geringe amplitude der halfdaagsche barometerschommeling, welke uit de waar- nemingen van 1904— 1905 voor Kiroeroe en Merauke werd afgeleid, werd geen bevestiging gevonden. emperatuur en betrekkelijke vochtigheid. In onder- staande tabel zijn voor de temperatuur in de kolom „gereduceerd daggemiddelde” nog opgenomen de tot 24-uur- waarnemingen gereduceerde gemiddelden der eerste kolom. Dit is gedaan met het doel om de temperatuurwaarnemingen, die op de verschillende stations op verschillende termijn- uren verricht zijn, onderling vergelijkbaar te maken. Daartoe werd gebruik gemaakt van den dagelijkschen temperatuur- gang te Batavia gedurende het tijdvak 1866—1905 waarge- nomen. Om rekening te houden met het feit, dat de temperatuurgang op verschillende plaatsen en in verschillende maanden ongelijk is, en de grootte der correctie tot ware daggemiddelden (24-uur-waarnemingen) dientengevolge even- eens varieert, is voor ieder afzonderlijk maandgemiddelde de correctie, welke uit den algemeen temperatuurgang te Batavia gevonden wordt, vermenigvuldigd met de verhou- ding der dagelijksche temperatuurschommeling (gemiddeld maximum — gemiddelde minimum) ter plaatse waargenomen ten ERA van die te Batavia, welke voor 1866 — 1905 gelijk 69.58 C. Ook do ide later volgende gereduceerde daggemiddelden zijn volgens deze methode uit de gemiddelden der termijn- aflezingen afgeleid. In de gevallen, dat de totale amplitude. van de dagelijsche temperatuurschommeling niet bekend Was, is het verschil der ochtend- en middagwaarneming gebruikt voor de bepaling van den reductiefactor. v IMS — — —— — i Betrekkelijke 1001 Temperatuur in C°. vochtizheidint B gemiddelde| geredu- | š ^ gemiddelde hoogste laagste gemiddeld | gemiddeld D A T U M. 9, 12, 4, 9 | ceerd dag- | 9, | maximum. | minimum. | maximum. | minimum. uur. gemiddelde. Bivak Sabang. 17 Juni—19 Juli.| 2497 | 9398 | 2990 | 9196 | 2702 | 220,4 | 920, Bivak Alkmaar. 23—31 Juli. 24.4 23.2 314 20.2 27.6 21.7 95 Augustus. $941 |-2299 | 301-|: 199 | 277^ | Lata тов x 1—23 Sept. 249 | 385 | 800 | 209 | 986 | 2316 | 90 1 ; alb Zwaluw. | Mei. 26.3 | +247 |.3L16 | 189 | 397 | 815 | 84 x Juni. 252 | 940 | 30.3 | 19.4 | 38.6 | 224 | 88 5 Juli. 244 | 333 | 281 | 209 | 27.3 | 918 | 90 4 Augustus. 346 | 285 | 803 | 205 | 914 | 918 | 87 Ë September. 955 | 3421 9120 | 3010 | 3980 219 | 83 i October. 26.5 | 949 | 38b | 908 | 306 | 29.6 | 82 E In het bivak Sabang viel van 27 Juni—19 Juli (11 Juli I niet meegerekend) 490.5 mm. regen, in 21 van de 23 obser- vatie dagen, de grootste hoeveelheid in 24 uur was 107.5 mm. In het bivak Alkmaar waren deze grootheden: | d Regenval m... Grootste hoeveelhe 190% : observatie | regen : in mm. | in 24 uur. dagen. | 23—31 Juli. 332 9 7 Augustus. 798 31 31 1—23 September. 534 23 19 — ABE — De onder III vermelde waarnemingen zijn eveneens door of onder leiding van den Heer van Nounurs verricht. Behalve de observaties, gedurende den bergtocht gedaan, omvatten zij: 19. Waarnemingen op Waarnemingseiland, waar het bivak- schip „Arend” gemeerd lag, 5?0'30" Z.B., 138939'3" O.L., van 17 September 1909 tot 15 Februari 1910. 2°. Waarnemingen te Alkmaar, van 21 September 1909 tot 31 Januari 1910. Op beide plaatsen werd ook in 1907 reeds waarge- nomen. Voor de dagelijksche schommeling der luchtdrukking werd groote overeenstemming met Batavia gevonden. De temperatuurwaarnemingen stelden Dr. VAN BEMMELEN in staat waarden af te leiden voor de temperatuurafname met de hoogte en deze te vergelijken met waarnemingen elders verricht en met den toestand in den vrijen atmosfeer. Voor de temperatuurafname tusschen Alkmaar (+ 20 m.) en Topbivak (2550 m.) en tusschen Topbivak en Matigheids- bivak (3900 m.) wordt 09.50 per 100 meter gevonden, welke waarde overeenkomt met die op den Rindjani (09.51) uit de waarnemingen van Dr. Егвект afgeleid. Zij is geringer dan die welke voor den vrijen atmosfeer boven Batavia uit vliegerwaarnemingen kan worden afgeleid, nl. 09.58 voor den westmoesson, 09.62 voor den oostmoesson. De temperatuurafname tusschen Topbivak en Matigheids- bivak neemt van morgen tot avond sterk af (van 09.60 te 6 v.m. tot 09,49 te 5 n.m.; tusschen Alkmaar en Topbivak is het omgekeerde het деті Voor Waarnemingseiland laat zich uit de waarnemingen van 1907 en 1909/10 een schatting afleiden omtrent den regenval van Mei—October еп van September—Maart, n.l. resp. 3530 en 3280 mm. De tegenstelling tusschen een regen- rijken westmoesson en regenarmen oostmoessson is hier verdwenen. Те Merauke bestaat ze wel, hier viel n.l. in den zelfden tijd resp. 553 en 905 mm. regen. - 188 — Te Waarnemingseiland, zoowel als te Alkmaar concentreert zich in den westmoesson de regenval op den nacht; de morgen- uren zijn betrekkelijk droog in tegenstelling met de oostmoesson maanden. Het onderstaande tabelletje, dat aangeeft hoe groot de waarschijnlijkheid is, dat het in den loop van den morgen regent, toont dit duidelijk aan. REGEN WAARSCHIJNLIJKHEID. Waarnemingseiland. Alkmaar. 1907, 13 Mei—30 Juni 31°/, | 1907, 24 Juli—22 Sept. 44°/, Juli 65 Augustus 61 1 Sept.—22 Oct. 32 1909, 17 Sept.—31 Oet. 35 1909, 17 Sept.—31 Oct. 32 November 23 November 13 December 6 December 6 1910, 1 Jan.—15 Febr. 4 1910, Januari 0 Bewolking. De bewolkingschattingen geven een nadere bevestiging van wat de regencijfers reeds leerden, zij wijzen namelijk op een grootere condensatie overdag gedurende de oostmoesson maanden vergeleken met de westmoesson maanden. Meteorologisch Dagboek. Het dagboek door Kapt. van Nouguus ор den bergtocht gehouden bevat nog andere waarnemingen, die te weinig in aantal zijn om gemiddelde waarden er uit af te leiden. Deze zijn, voorafgegaan van de overeenkomstige der eerste expeditie, in extenso gepubli- ceerd. 4 | Tabellen. Daarna volgen een aantal tabellen bevattende barometer- еп temperatuurwaarnemingen van het bivak Alkmaar en het bivakschip Arend. Hieraan zijn ontleend de volgende gemiddelden: | — 189 — Bivak Alkmaar. | Bivakschip Arend. | 1909 1910 | 1910 | Sept. | Oct. Nov. | Dec. | Jan. Febr. Maart. Luchtdrukking in mm.| 756.8 | 754.7 | 754.4 | 7540 | 752.6: |. 757.3 757.6 Temperatuur in Со. 23.9 24.9 24.3 24.6 24.7 25.8 25.7 | Voor de vorige tabellen zij naar het origineel verwezen, zij zullen later ter sprake worden gebracht. VERDERE WAARNEMINGEN. Een zeer belangrijk materiaal voor de kennis van het klimaat van Nieuw-Guinea is verzameld in de dagboeken der verschillende expedities, in de eerste plaats van de exploratie detachementen. In de laatste jaren wordt in elk journaal een korte samenvatting gegeven van het weer gedurende den verslagtijd, hetgeen de overzichtelijkheid zeer bevordert. Ook komen in sommige rapporten meer uitvoerige beschouwingen voor, de algemeene kenmerken van de weers- gesteldheid van bepaalde gebieden betreffende, welke veel waarde hebben. In de eerste jaren zijn vaak de meteorolo- gische aanteekeningen alleen genoteerd onder de gebeurte- nissen van de afzonderlijke dagen. Wegens den zeer omvang- rijken arbeid, die het uitzoeken dezer waarnemingen zou vorderen, heb ik er van afgezien deze te verzamelen te meer omdat het vaak voorkomt, dat onder de dagelijksche aantee- keningen die omtrent de weergesteldheid ontbreken. Ik heb mij daarom bepaald tot de gegevens, die in den vorm van samenvattingen in de verslagen voorkomen. Deze arbeid werd mij vergemakkelijkt door de hulpvaardigheid van den Kaptein van den Generalen Staf van NirwErDE, die mij in de verslagen den weg wees. — 190 — In het hieronder volgende overzicht zijn zooveel mogelijk die streken bijeengevoegd, welke klimatologisch bijeen- behooren. ZUID-NIEUW-GUINEA TEN ZUIDEN VAN DEN DIGOEL. Aan de journalen der Exploratie Detachementen loopende over de jaren 1907— 1913 laten zich voor de verschillende maanden de volgende klimaatskenmerken ontleenen. Januari. Veel wind en regen. Over het algemeen winderig en buiig weer. Hevige wind. Februari. Zware westewinden, soms ene, in storm. Zware regenbuien. Veel regen. Maart. In het begin Maart komen zoowel vermeldingen voor van sterken westewind met zware buien als van goed weer. In de tweede helft der maand wordt overwegend goed weer gemeld, enkele lichte buien, licht bewolkte lucht, ook mooi weer gepaard met groote hitte. Echter komen ook berichten voor van regenachtig weer. April. Overwegend goed weer. Meldingen komen voor, waarin het weer zonder meer goed, gunstig wordt genoemd. Andere berichtgevers rapporteeren mooi weer, afwisselend korte regenbuien, licht bewolkte lucht, een enkele maal wordt veel wind gemeld. Mei. De berichten wijzen op een veranderlijk karakter, zoowel regenachtig als gunstig weer wordt gemeld, zoowel verandelijk weer met veel regen en wind als mooi weer afgewisseld door lichte buien. Juni. Een der berichten vermeld: Geleidelijke overgang naar den drogen tijd. Overdag veel wind, in hoofdzaak uit het Z.O. Nog hooge waterstand in de moerassen. Volgens de gidsen worden deze na 1 of 1!/, maand begaanbaar. Overigens wordt zoowel goed als regenachtig weer gemeld. — 191 — Juli. De oostmoesson staat door, herhaaldelijk blijven echter regenbuien vallen. Wel wordt het droger, echter worden zoowel regenachtig weer met veel wind, als nu en dan korte regenbuien vermeld; ook stevige oostewind en warm weer. Augustus. Over het algemeen goed weer, sterke door- staande ooste- en zuid-ooste-winden. Naast meldingen van voortdurend goed weer, bijna geen regen, komt echter tevens een bericht voor omtrent zeer regenachtig weer. September. Behalve enkele, zoowel lichte als zware buien, droog weer, krachtig doorstaande oostewind; zeer heet op den middag. October. Over het algemeen ZO wind en goed weer. De wind krijgt echter een meer wisselend karakter. Enkele morgens betrokken lucht, gedurende enkele dagen flinke regenbuien. Tegen het einde der maand komen berichten voor van dagelijksche langdurige en zware regenbuien. November. Herhaaldelijk regenbuien, onweer, W en ZW wind, kentering. De meeste berichten vermelden regen- achtig weer, een enkele maal worden enkele korte buien met нее goed weer gemeld. Zoowel in den namiddag als “в nachts regen. December. Nog steeds kenteringachtig weer. Wisselende wind. Zware buien met hevige onweders. De regen valt vooral іп den namiddag en nanacht. Overigens zeer heet. Ook wordt een enkele maal goed weer gemeld. Tenslotte voeg ik aan dit overzicht nog toe de volgende maandgemiddelden van regenval en luchtdrukking, afgeleid uit waarnemingen te Merauke verricht, welke geregeld aan het Observatorium worden bewerkt. — 192 — De regencijfers zijn ontleend aan de „Regenwaarnemingen in Nederlandsch-Indié, 1911, Deel IT". Zij zijn gemiddelden uit de 10-jaren 1902—1911 De barometerstanden zijn ontleend aan Vol. I der „Obser- vations made at secondary stations in Netherlands East- India." Zij zijn gemiddelden, bepaald uit de waarnemingen van 1905 en 1907, zijn gereduceerd tot zeeniveau en door middel van den dagelijkschen gang te Batavia waargenomen, omgerekend tot 24-uurgemiddelden. M E R A U K E. Luchtdrukking in mm. | 158.0 158.2 | ‚Jan. Febr Mrt. April. Mei. m m m REN Oct. | Nov. Des. Jaar. Regenval jn mm. 276 iM 216! 196| 134| 53 43| 39 65| 40 125 190 a? Gemiddelde grootste | | e x hoeveelheid per etmaal. | 59 в 60 46 411 25| 14| 151: 39| 21 50| 93 | Aantal regendagen. | 18 ms J5 lÍ 6 7 5 5 4 14 i| | | 151.9 zaal In den jaarlijkschen gang van den barometerstand teekent zich zeer duidelijk de invloed van het Australische continent af. Naarmate in den oostmoesson boven Australië de winteran- ticycleon zich ontwikkelt, stijgt ook te Merauke de luchtdruk- king, om een maximum te bereiken in de maand Augustus, terwijl in de westmoessonmaanden December, Januari en Februari de barometer zijn laagsten stand aanneemt onder den invloed van het luchtdrukminimum van Noord-Australië. De invloed van het droge hooge-druk centrum en het regen- brengende luchtdrukminimum komt ook in den regenval duidelijk uit, zooals te verwachten was in deze lage kust- streken, waar de afstand tot den centralen bergketen nog te groot is om daarvan eeu storenden invloed te ondervinden. Wij treffen derhalve hier nog de tegenstelling aan tusschen oost- en westmoesson, zooals die op Java en de eilanden ten en 59.1 Weg 759.6 759.9 760.8 Ze 760.9 759.4 758.9 My. ele E tes Sans em ad Ve EE селе ge? E Peer = лара E et E ROT, | | — 198 — oosten ervan wordt aangetroffen en die wij in de overige deelen van Nieuw-Guinea in den regel te vergeefs zullen zoeken. Vooral verdient nog opmerking de lage temperatuur in de oostmoessonmaanden, welke met den winter op het zuidelijk ; halfrond in verband staat, en die met de tegelijkertijd heer- schende droogte in dezen tijd van het jaar het klimaat gunstig doet afsteken bij dat van het tropische kustgebied in het algemeen. HET DIGOEL GEBIED. | | Omtrent het klimaat in het stroomgebied van den Digoel | zin wij in het bezit van geregelde termijnwaarnemingen, welke werden verricht in het Zwaluw bivak gelegen op het punt van samenvloeiing van Oewimmerah en Digoel, 6935'39" Z.B. 140921'30" O.L. De waarnemingen loopen van 3 Januari tot 8 Juni 1913 en omvatten aflezingen van temperatuur, luchtdrukking, regenval, windrichting, wind- kracht en bewolking. De regenwaarnemingen zijn onvolledig. Uit deze gegevens zijn de gemiddelden berekend, welke in onderstaande tabel zijn vereenigd. De windkracht is geschat volgens de 12 deelige Beaufort schaal, waarin volgens HANN 1— 1.7 meter per seconde, 2= 3.1, 3 — 4,8, 4 — 6.7, 5 = 8.8, 6 == 10.7 mps. is, etc. ZWALUW BIVAK a/d DIGOEL. | Bewolking Windkracht Temperatuur in C°. 0—helder, 10— geheel bedekt.| volgens Beaufort schaal. Geredu- Gemid- | Gemid 1913. | та. | ар. | 6p. | 064 | та | Яр. | 6р. 14226 | та. | 2p. | өр. 7424 | middelde. 3 | Тап. | 24.3 | 99.9 27.3 | 26.8 ва | &0|. 8B]. 87 408] 9 17| 81 Febr. | 25.9 | 30.8 | 26.4] 958 | 50| 53| 52| 52 | 05 10! 06| 07 Maart. | 24.2 | 998 961| 25.5 | 74| 60 55| 63 60531 13 12; 09 April. | 94319911! 26.0] 955 | 86| 70| 63| 78 | 03 ! 11, 04| 06 Mei. 246 | 28.7 | 9691 958 | 83| 721] 5.9 | 7.1 07 | 13 | 08) 09 LXXIII 13k, — 194 — Frequentie der windrichtingen in °/o. 74 's morgens. 2u 's middags. Dn “5 avonds. E N NO 0 Z0 Z zw w NW| N NO o zo Z zw w NW| N NO O ZO z zw w NW Jan. |3 | 7 |14 3 16 12 10 10 2 | 45) 24 3 14141 10 Febr. |4,4 7 16 2| 2 5 9 23 16 7 2116 4 Maart. | 3 6 65 51 316 6 21 29/16 10 3| 6/10] 2313 April. | 3 7 110 3 131 28 |22) 3 8 3| 8| 5 10] Mei. 3 16137 5 3 |10 23,42 10 mae ашы 3 Omtrent den regenval wordt aan het verslag dezer waar- nemingen het volgende ontleend: „De eerste weken van het tijdvak 3 Jauuari tot en met einde Maart waren gekenmerkt door tamelijke droogte en hooge temperatuur; langzamerhand kwam hierin verandering, de regenval nam gestadig toe en dat dit ook in het gebergte zoo zijn moet, blijkt wel uit de sterke stijging van den waterstand in den Digoel en Oewimmerah door de vele banjirs. Ia de maanden April en Mei is de sterke regenval nog niets afgenomen, slechts enkele regenvrije dagen vallen te constateeren. Was gedurende de maand Maart de wind hoofdzakelijk West en Zuid-West, in de bovengenoemde maanden kwam wind en regen uit het Zuid-Oosten. De regenval in het gebergte schijnt hier nog steeds gelijken tred mee te houden, want pas einde Mei is een geringe daling waar te nemen in den waterstand der beide rivieren.” Het klimaat van den Beneden Digoel komt, voorzoover de weinige gegevens hierover een inzicht geven, min of meer overeen met het zuidelijke kustgebied, met dit ver- schil echter dat het intreden van den drogen tijd zich — 195 — verlaat, en in zooverre het klimaat reeds aan dat van den Boven Digoel begint te herinneren. Uit de dagboeken der tochten in 1909 en 1913 verricht laat zich omtrent de weergesteldheid in het Digoel gebied, aan de samenvloeiing van Digoel еп Oewimmerah (Zwaluw- bivak) en hooger op nog het volgende ontleenen. Januari. Zeer regenachtig (1—26 Jan. '13, 20 regendagen), hevige windvlagen uit het WNW, blijkbaar is de westmoesson aangebroken. Matig hooge temperatuur, af en toe groote temperatuursverschillen van guurte tot snikhitte. Februari. Zeer regenachtig (26 Januari—2 Maart 713, 7 regenvrije dagen). Groote verschillen tusschen dag- en nachttemperatuur. Maart. Zeer regenachtig (3 Maart—2 April '13, 8 regen- vrije dagen). Hooge waterstand in Digoel en Oewimmerah. De regen ging vele malen met onweders gepaard. De regen valt vooral `s nachts. Overdag hooge temperatuur. April. Zeer regenachtig (3 April — 22 Mei ’13, 5 regenvrije dagen). Waterstand zeer hoog. De regens gaan veelal met onweders gepaard. De water- stand v/d Digoel is van eind December 1912 tot April 1913 ruim 4 meter gestegen. Mei. Er is nog weinig verandering te bespeuren, de regenval is echter iets afnemende. Juni. Er is een sterke daling in den waterstand te merken. De regenval neemt af. Juli. Minder regen dan in de vorige maand. Nu en dan een korte regenbui, overigens warm. Augustus. Droog weer, veel wind overdag, hoofdzakelijk uit het Z.O. September. Droog weer. — 196 — Omtrent het weer in de laatste maanden van het jaar ontbreken de gegevens. Volgens mondelinge mededeeling van Kaptein vaN NIJWEIDE werd in 1913 in het voorgebergte aan den bovenloop van den Digoel en den Oewimmerah in de maanden Juni, Juli, Augustus en September wel is waar een belangrijk grooteren regenval opgemerkt dan in het Zwaluwbivak, maar schijnen toch ook daar de maanden Juli, Augustus en September betrekkelijk droog te zijn. In het kustgebied tusschen den Digoel en de Eilanden- rivier werd in de maanden Juli, Augustus en September 1913 flink doorstaande ZO wind aangetroffen, gepaard gaande met nagenoeg steeds droog weer, uitgezonderd de eerste week in Augustus met veranderlijken wind en dagelijksche regenbuien. Voorzoover uit de waarnemingen van 1 of 2 jaar mag worden opgemaakt, herinnert derhalve ook in het Digoel gebied de verdeeling van den regenval over het jaar nog aan die van de zuid-oostelijke eilanden van den Archipel. Wel schijnt de natte tijd in de eerste maanden van het jaar langer aan te houden; of ook de droge tijd zich verlaat is door het ontbreken der waarnemingen in de laatste maanden van het jaar niet uit te maken. In 1913 schijnt eerst in Januari de regenperiode goed te zijn ingetreden. Het klimaat van het Digoelgebied blijkt, overeenkomstig zijn ligging den overgang te vormen tusschen het zuidelijk kustgebied aan den eenen en het stroomgebied van de Eilandenrivier, waar de moessons reeds het tegengestelde karakter hebben aangenomen, aan den anderen kant, STROOMGEBIED DER EILANDENRIVIER. In een overzicht, betreffende het stroomgebied der Eilanden- rivier merkt de detachementscommandant LE Сосо D'ARMAND- viLLE het volgende op: „De eigenlijke regentijd duurt van begin Mei tot begin September, de eigenlijke droge tijd van begin November tot — 197 — begin Maart; als overgang tusschen de seizoenen twee maanden kentering. Geheel droog is het echter nooit, zoodat ook in den drogen tijd, vooral in het gebergte, regenbuien tamelijk dikwijls voorkomen. In den regentijd regent het in het gebergte schier den geheelen dag en nacht, terwijl zware nevel de toppen als regel onzichtbaar maakt; indien deze optrekt, geschiedt dit meestal tegen 7" v.m., tusschen 1 en 2" п.ш, en tegen 5" п.ш. In de vlakte zijn in den regentijd de morgenuren 8 tot 11 de droogste. In de maanden Januari en Februari en vooral in Juni en Juli komen hooge zeëen op de zuidkust zeer frequent voor en vormen dan wel eens een beletsel voor het binnenvaren van de monding der Eilandenrivier. Volgens aanwijzing van den maximum- en minimum thermo- meter op de Zwaluw bedraagt de maximum temperatuur aldaar 28° en de minimum temperatuur 24°. Op een hoogte van ongeveer 1000 m. bedraagt de gemiddelde morgen- temperatuur om 6" vm 20°C. en de gemiddelde avond- temperatuur om 6" п.т. 22°C. De minimum temperatuur ор 3500 m. bedroeg 5°C. (regentijd). ” Elders wordt nog vermeld: ,,ZO moesson van begin A pril tot eind September, in de andere maanden NW moesson. Goed weer op zee in October, November, begin December, tweede helft van Maart, April en Mei, andere maanden slecht.” Van 22 Augustus t/m 30 September 1911 zijn in het Zwaluw- bivak op de Eilandenrivier (Z. B. 5°21'7”, O.L. 139999745”) geregelde termijnwaarnemingen verricht. Uit de temperatuur- waarnemingen zijn de volgende gemiddelden afgeleid. Zwaluwbivak a/d Eilandenrivier. Temperatuur in C°. 1911. Gereduceerd | 6a. | 12. 6p. gemiddelde. ` Augustus. 229.8 239.4 259.8 249.9 249.1 September. 23.1 94.7 29.5 25.8 25.8 — 198 — In Augustus regende het op alle der 10 waarnemingsdagen ; de totale regenval was іп dezen tijd 204 mm. Deze sterke ` neerslag heeft blijkbaar de opmerkelijk lage middagtempera- tuur veroorzaakt. In September regende het gedurende 15 van de 30 waarnemingsdagen, de gevallen hoeveelheid regen bedroeg 310 mm. Aan de dagboeken der exploratie laat zich verder het volgende ontleenen. Januari. In de vlakte is vooral helder droog weer, maar ook veel regen met felle ZW winden aangetroffen. Verder komen meldingen voor van goed weer met regen in den avond, en van sterke temperatuurschommelingen. Februari. In het gebergte zeer veel regen. Uit de vlakte wordt overwegend goed weer gemeld. Vaak valt 's avonds regen. Sterke temperatuurschommelingen. Maart. In de vlakte 'savonds еп ’s nachts veel regen. Overdag afwisselend buig en mooi weer. April. In de vlakte vrij veel regen, niet alleen 's nachts maar ook overdag. Mei. In de vlakte valt als in de vorige maand vrij veel regen. In en nabij het gebergte is de weersgesteldheid ongunstig, zeer veel regen, zoowel overdag als 's nachts. Juni. In de vlakte, evenals in de vorige maand, vrij veel regen. In het gebergte slecht weer, geen dag zonder regen. Juli. In de vlakte afwisselend goed weer en regenachtig, in het gebergte eveneens, maar sterkere regenval, vooral in den namiddag. = 199 — Augustus. In het gebergte dagelijks regen, soms van af 11 uur ’s morgens. De namiddag en nachten zeer koud. September. In de vlakte regenachtig met tusschenperioden van goed weer. October. In de vlakte meestal goed weer. Droog weer, nu en dan afgewisseld met een regen- en onweersbui. November. In de vlakte afwisselend regenachtig en droog weer, over het algemeen gunstig. December. In de vlakte veel regen, in het gebergte als regel in den voormiddag en ’s nachts regen. Deze samenstelling berust op de waarnemingen van nog geen twee jaar en geeft daardoor slechts een benaderend beeld van het klimaat. . In de vlakte blijken Januari en Februari de droogste maanden te zijn, het karakter der moessons is omgekeerd, heel veel schijnt echter de regenrijkheid in de verschillende jaargetijden niet uiteen te loopen. In het gebergte schijnt dit verschil nog meer te verdwijnen. VAN AF DE LORENTZ- ТОТ AAN DE OTAKW A-RIVIER. Over de meteorologische waarnemingen der beide eerste expedities naar het Sneeuwgebergte is hierboven reeds een en ander gezegd. Hieronder mogen eenige resultaten der derde expeditie van 1912/1913 een plaats vinden. Allereerst laat ik hier voorafgaan het beknopt meteorolo- gisch verslag opgemaakt door Dr. Новвеснт, door wien en onder wiens leiding de meteorologische waarnemingen werden verricht. — 200 — Voor de hoogten der verschillende bivaks zijn de bena- derde waarden, in het oorspronkelijk verslae voorkomende, vervangen door meer nauwkeurige, die werden verkregen door vergelijking van de waargenomen luchtdrukkingen met de gelijktijdige aflezingen op zeeniveau. De laatste werden door middel van interpolatie uit de barometerstanden te Koepang, Ambon en Merauke afgeleid. Van de tusschen haakjes geplaatste getallen was mij datum en uur van waar- neming onbekend, zoodat de gelijktijdige aflezing op zeeniveau slechts met vrij ruwe benadering te berekenen was; de afgeleide hoogten zijn daardoor minder nauwkeurig. Nog dient te worden opgemerkt, dat de waargenomen minimum temperaturen (de thermometer lag buiten, onbedekt, en straalde derhalve ongehinderd uit) hoogstwaarschijnlijk door straling zijn aangedaan, en het geenszins is uitgesloten dat ze van de luchttemperatuur vrij belangrijk afwijken. Beknopt Meteorologisch Verslag. Temperatuurwaarnemingen werden op hot bivakschip Arend verricht van 10 September 1912 — 18 April 1913, waar in September 1912 en van 20 Maart —18 April 1913 ook regenwaarnemingen werden gedaan. Gedurende October 1912 werd ook op van Weelskamp geobserveerd, terwijl van 1 October 1912 — 7 April 1913 gegevens van Kloofbivak ter beschikking zijn, waar gedurende dien tijd een regenmeter was opgesteld evenals een thermo- en barograaf. Natte en droge bol werden gedurende die periode ook viermaal per dag geobserveerd. 