VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
s» Dus is eene oneindige opvolging niet onmogelijk, ge- ss lijk men gemeenlijk denkt; en indie: men ze begrijpt „> als het onmiddelijk uitwerkzel van eene noodzaakelijke „ oorzaak, kan z? ook geen begin hebben.” Voorts verleent men ons hier nog eenige Aanmerkingen van den Heer de feauf/nbre over het Voorgevoel, onder- fcheiden van eene welberedeneerde voorkennis van het toekomende; welke laatfte min.of meer gegrond kan zyn, terwyl het eerfte geen’ den minften grond heeft, - Eindelyk deelt ons de Hoogleeraar Henneit zelve nog me- de zyne nadere bedenkingen over de natuur van Zedelyk Gevoel. Hy brengt de verfchillende gedagten deswegens tot drie hoofdgevoelens. Campbel neemt de /igenliefde als een algemeen beginzel der Zedelykheid aan; Hutchefon leidt de zedelvke hoedanigheden uit de Algemeene Goedwil- ligheid af; en Smih verkiest de Sympathie tot een grond- beginzel. De Hoogleeraar Hennert, opgemerkt hebbende, dat. het elk dier Engelfche Wysgeeren gelukt is, zommige zedelyke verfchynzels uit zyne aangenomen telling gemak- lyker en natuurlyker tè verklaaren, dan andere, op welken integendeel eene tweede of derde ftelling toepasfclyker ge- maakt kon worden, is daardoor op de gedagten gekomen, of ’er ook in den mensch meer dan één zedelyk vermogen huisveste? of de zedelyke natuur des menfchen uit de ver- eeniging van verfcheiden beginzels zaamgefteld zy? Zulks heeft hem aanleiding gegeeven om te denken, dat de Eigene liefde, de „Algemeene Goedwilligheid en de S;mpathie het Zedelyk Gevoe! uitmaaken; welke gedagten-hy in deeze zye ne Verhandeling ontvouwt; en waarvan hy het hoofdbe- doelde op deeze wyze voordraagt. — — 3 Ik zal den ‚ zedelijken mensch vertoonen, met eigenliefde, of met 9, bewustheid eu gevoel zijner volmaaktheden bezield, be- 9, geerende wat hem bêhaagt, en afkeerig zijnde van °t > geen hem misnoegen baarr; egter de eigenliefde verdooft Mm 2 yy Liet zoz UITGELEEZENE VERHANDELINGEN. » niet de algemeene goedwilligheid; deeze opent onzen . boezem voor menschlievendheid en gezelligheid 3 einde s lijk de Sijsspathie verwekt en verfterkt in het menschlie- svend hart beweegingen, die overeenkomftig zijn, met s de aandoeningen van den medemensch; wanneer wij ə» voelen zijne lippen op de onzen beeven, zijn hart op ə» het onze flaan, dan gelooven wij zijne natuur, zijnen s, Ítaat, aangenomen te hebben. Van eigeuliefde ontbloot , > zou de mensch dikwils gevaar loopen zijn geluk te ver- „ Waarloozen; van goedwilligheid beroofd, was hij niet s beter dan een beest, dat alleen voor zich en niet voor s» andere Schepzelen zorgt, onbekwaam tot het gezellig s leevens (tortte nict de Sijmpathie de aandoeningen van s» den medemenseh in mijnen boezem over, ik zou de ei- a, genliefde moeijelijk beteugelen, of mijne natuurlijke », goedwilligheid zau flegts het gevoel gaande maaken, s, flegts eene traane uitpersfen: ik kon tot fraaie en roerer- s, de befchouwingen over mijn geluk en den rampfpoed van > een ander overgaan; maar zou ik zyne traanen afwi- a fchen? zou ik balfem in zijne wonden gieten ?” w =- Y Tafereel der` Algemeene Gefchiedenisfen van de Vereenigde Nederlanden, gevolgd naar het Fransch van den Heer A. M. CERISIER, VIde Deels ade Stuk. Te Utrecht „by B. Wild. In gr. oavo. 343 bladz. wee Boeken, en Drie Tydperken, behelst het Zesde Deels Tweede Stuk des ‘lafereels * geen wy thans aankondigen. Het Eerfte Boeks Eerfte Tydperk, hier voorkomende, befchouwt, het Stadhouderfchap van wir- LEM DEN ll, en den eerften Oorlog met Engeland: waarin wy ontmoeten den Staat van het Gemeenebest ten opzigte van andere Mogenheden en Inwendige Onlusten tusíchen de Algemeene Staaten, en de Staaten van Holland , als mede tusfchen den Prins van oranje en de Stad Am fter- dam; de mislukte aanflag van dien Vorst op de Stad; zyn Dood. Graaf WiLLEM FREDERIK, Stadhouder van Groningen en de Ommelanden, Opening en Raadpleegin- gen der Groote Vergadering. In het tweede Fyd- perk, hier afgetekend „vinden wy vermeld, de oorzaak des Oorlogs tusfchen Enge'and en de Vereenigde Gewesten; ‚Bloedige Zeeflagen tusfchen deeze twee Mogenheden , de verrigtingen van den Raadpenfionaris JOAN DE WITT : = NEDERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN , NAAR CERISIER. 803 Onderhandeliùge en Vrede met Engeland; de Atte van Seclufie. — — Het tweede Boek voert ten oplchritts Staat der Vereenigde Gewesten tot den tweeden Oorlog met Engeland, en itelt ons voor oogen : hoe Holland de Onlusten in andere Gewesten doet bedaaren; ’t Verlies van Brazil; de Africaanfche , kngelfche en Franfche Zeeroovers beteugeld; de Staaten de Vryheid van het Noorden tegen Zweeten verdeedigende; de Omwenteling in Engeland; de Uitfluiting vernietigd; * Verbond met CAREL DEN Íl; ’t Verbond en de verdeeling der Weder- landen met Frankryk, Oostindifche zaaken; Koophandel, Geldiiddelen , Zeden, Geleerdheid, en Weetenfchappen. Deeze verkorte opgave van den Inhoud der Landslotge- vallen, als in zo veele Tafereelen ten toon gehangen; is genoeg om het belangryke te doen opmerken. Des Fran- Jchen Schryvers Staatkundige begrippen, en die zyns We- derduitfchen Naavolgers, zyn genoeg bekend om voor- uit te bepaalen, welk eene Opgave der Gebeurtenisten , welk foort van tusfchengevlogte Aanmerkingen, men te wagten hebbe. Vryheid voert de pen; doch is verre van het laakenswaardig Onbefcheid, zo veele Schriften thans ontluisterende. Om- hier van een voorbeeld, en teffens een Staal uit dit Stuk, te geeven, zullen wy overneemen , ’ geen in °t laatfte Tydperk wordt aangemerkt, wegens de Geestgefteldheid in de Vereenigde Gewesten, ten op- zigte van het Stadhouderfchap. >, t Is niet vreemd dat Holland zich zo zeer tegen het Stadhouderfchap verzette, en °t zelve geheel wilde vernie- tiger: dewyl de Stadhouder altoos op de zyde der Alge- meene Staaten was. ’t Moet ons even min verwonderen, dat de andere Gewestên met zo veel drifts de herftelling daar van begeerden. Uit deezen tweeftryd ontftonden twee Partyen: eene der driftige Gemeenebes:gezinden, met een onverzoenlyken haat vervuld tegen alles, wa: flegts den minften zweem hadt van eene eenhoofdige Regeerings- vorm: eene andere van gemaatigder Voorftanders der Ge- meenebestregeeringe , die, zonder te ontveinzen, dat het Stadhouderfchap den Staat nadeelen kon veroorzaaken, nogthans deeze Waardigheid noodzaaklyk hielden; wan- neer de Regten daar van, even als in Friesland, binnen behoorelyke paalen beperkt waren (*). Maar de eerstge- melde Party beweerde , dat alle de bepaalingen weinig te be- C*) CareLLe Gedenkfch, Óp veele plaatzen. ' Mm 3 KO4 NEDERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN beduiden hadden, en als .nietsbetekenende Bolwerken moesten aangemerkt worden tegen een Hoofd, met de Krygsmagt gewapend; dat door natuurlyk beloop der zaa- ken, het Scadhoudertchap moest geraarten in eene eigen duuklyke’ Regeering in een Huis, ’t welk geloofde, door hes regt van opvolging, daar toe geroepen te zyn: en dat men geene beilisfende voorbeelden kon ontleenen van ee- nige kleine Gewesten, welker inwendig Staatsbeftuur der- wyze zamengevoegd was, dat een Stadhouder nooit te magtig kon worden. Men voege hier by, dat Geiderland en Overyszel vervuld waren met Adel, altoos nayverig op zyne Voorregten , en er op gefteld, in, ten aanzien der Krygsbedieningen , van een enkel Hoofd af te hangen. »„» De Tegenttadhouderlyke beginzels bevestigden het gezag der Partye, aan dezelve' toegedaan. En % is be- kend, hoe in de vry{te Gemeenebesten byzondere belangen zich doorgaans vereenigen met de belangen van het Va- derland , en gezuiverd worden door die vereeniging. Brr- tus en Cessius, en alle Helden der Vryheid, die de laatfte Komeinen genoemd worden, kreegen gezag, dvor. den geenen te doen omkomen, die alles aan zich getrok- ken hadt. ’Er is een zeer groot onderfcheid tusfchen de Staatzugt der Regenten, wier gezag flegts voor een tyd en nimmer erflyk is, en de Sraarzugt eens Hoofds , voor zyn ganfche leeven aangefteld. De ftoute ftappen van een Lichaam Burgeren, die geagt worden alleen uit naam hur- ner Lastgeeveren te handelen, kunnen zo haatlyk niet zya als die van een éénig Opperhoofd , op magtsvermeerdering gelteld, ’t Is eene blykbaare onkunde iu de eerfte begin- zelen der Gemeenebestregeeringe , en de lesfen , welke de Gefchiedenis ons oplevert, twee gevallen, zo hemelbreed verfchillende, te verwarren. Men ontdekt niet dat pe WITT, zo veel vermogend in dit tydperk, ooit gedagt heeft op de vermeerdering van de voorregten zyner bedie- ninge, welke hy altoos, ten “einde van vyf jaaren, den daartoe geftelden tyd, verzogt neder te leggen. Geldzugt kon by hem de dryfveer niet zyn, want hy trok niet meer dan drieduizend guldens ’s jaars. De ftandvastigheid , wel- ke hy liet blyken tegen de zodanigen, die den Koophandel ftaorden , wyst uit, hoe hy °t welzyn van den Staat meer ter harte nam, dan de gunst zogt van vreemde Mogenhe- den. Zo ras hy zyn gezag gevestigd vondt, hadt hy ten grondregel , dat een onafhanglyke Staat, in zaaken die re- delyk zyn, nooit voor eenen anderen moet wyken; dewvl | l zuik NAAR CERISIER. T 505 zulk eene infchiklykheid altoos ftrekt om de onbefchoftheid eu gierigheid voet te geeven (*), „ Maar hoe meer maatregelen men nam om den weg tot het, beklimmen van Waardigheden voor den jongen „Prins te fluiten, hoe meer ‘de algemeene genegenheid voor hem aangroeide. De luister zyner Geboorte , de dienften zyner Voorouderen, de Grootschheid van zyn Staat, zy- ne ontluikende bekwaamheden, zyne Jeugd, en, bovenal, het ongelyk, °t geen men meende hem aangedaan te zyn, maakte hem een Afgod der menigte, Dit waren de hoofd- oorzaaken van °t Volk, De Gemeenebestgezinde Regenten vonden zich te meer verlegen, dewyl zy de toevlugt niet durfden neemen tot de middelen, door Gemeenebesten , oudtyds, in dergelyke gevallen , gebruikt. ‘Alle de Inges zetenen van den laagften rang, en een groot gedeelte der aanzienlyker Burgeren waren voor het Huis van Oranje. Dit vondt plaats in alle Steden, en bovenal in den Haa- ge, den Zetel der Regeeringe. Zy, die aan ’t roer van Staat zaten, vreesden voor de din dier gesting in de gemoederen. Zy droegen zelfs voorzorgen om zich te dekken tegen het geweld van ’s Volks Aanhang. De vry- moedigheid van zommige Leden, in ’t uitbrengén hunner temmen ter Vergaderinge van; Holland, baarde dugten, dat zy, mogelyk, by verandering van tyden, deswegen eenig nadeel zouden te wagten hebben. Men. nam, der- halven, naa rypen raade, onder de Edelen en in de Vroedfchappen der Steden , een eenpaarig befluit om alle zulke Leden der Vergaderinge, die, in vervolg van tyd, ter oorzaake van de voorflagen, vertoogen, raad, of be- fluiten, ter handhaaving der tegenswoordige Regeering en behoudenis der Vryheid,eenig nadeel in lyf, goed, ampt, of cer, mogten overkomen ,fchadeloos te houden „en hun , of hunne Erfgenaamen, vergoeding te doen uit ’s Lands- middelen. Elk kreeg, vervolgens, eene Aôte van Indem- viteit of Schadelooshouding, met naame, ook de Raad- perfionaris DE WITT (t). De | ` a Om ’s Volks gunst te winnen betoonden de Regen- ten te vergeefsch, de Gemeenebestgezinde re van Belangloosheid, Eenvoudigheid , en Zedigheid, De wITT ftel- C*) Refol. van Confid. bl. 696. 710. 822. - Ct) -Refol. van Confid. bl. `696. 710. AITZEMA, IV D. bl. 1039. _Mm 4 o6 NEDERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN ftelde zyn fchrander vernuft, in de Rekenkunde fix be- dreeven, te werk, ter opzigte van alles, wat ten bese van den Staat kon dienen. -Hy voerde eene nieuwe {chik king in-omtfent’ de -Geldmiddelen, en deedt alle Jaar gel- den, die alleen op gunften fteunhden, intrekken. Alle Jn- gezetenen werden onderworpen aan °t betaalen der Belastin- gen. De Renten, die Holland gaf, verminderde hy in den jaare MDCLV. van tvyf tot vier ten honderd-{*), Holland won, door die vermindering , jaarlyks veertien tonnen fchats uit: waar uit volgt, dat dit Gewest, ten dien tyde, hon- derd en veertig millioenen Aan Renten en Schuldbrieven ten zynen laste hádt. En, vermids-’er weinigen waren, bui- ten de Regenten, die -hem Geld aan % Land opfchooten, hadden zy het meest te: lyden by die- Vaderlandlievende fchikkingen. Er B en | `a, De gedaante des Staatsbeftuurs hadt eén blykbaaren invloed op de Zeden. De beidé Partyen, die `t Gemeene- best verdeelden, uit hoofde der omftandigheden verpligt elkander te ontzien, voerden in-de Staatsbehandelingen ec-. nė agterhoudenheid en omzigtigheid in, die tot het gedrag der byzoniere Burgeren “overfloeg. De kleine uitgettrekt- heid van °t Gemeenebest doet alle daaden van eenig belang door °t zelve klinken: wie tot Waardigheden ‘wilde opklim- men, moest alle zyne woorden en daaden afmeeten. Om danks dit alles , werd de eef der Regeerderen bykans nooit erger dan toen aangetast; ter wederzyden hoorde men be- fchuldigingen wegens het verkoopen van zvne ftem en vry- heid aan den meestbiedenden. Zeker gaat - D'&sTRADES te verre, als hy.het getal der onomkoopbaate Peffoonen in °t Gemeenebest', op vierbepaalt: en zyhe waarneeming is te algemeen, wanneer hy zegt; dat men de Hollanders, zor- der dat zy het merken , moet op zyn zyde beginnen te trek- ken; doch: dat men ze, ééns op den weg hebbende, kon brengen waar en zo verre men-wil. a, -De Angezetenen behielden. den ouden- roem-der Mild- daadigheid. De Verzamelingen, in de Kerken gedaan , ver- zorgden groote fommen: aan ‘het Fngelsch Parlement, het welk, ter belooninge „den Staaten èen onnatuurtyken eu verderftyken.Qorlog aaundeedt. «De verdrukte èn- vervolgde Piemonteezer Dallieden ontvingen, in den ante Brikha bi ara aen De Witwe Beers Mi D. bl, 191. Wicquer. Liy. IX. ded, PICTEN e t NAAR CERISIER. 507: de aanzienlyke ingezamelde gifte van tweehonderd , één dui- zend en twee- en twintig Guldens (*). „„ Zodànige Liefdegaven ftrekten ten blyke van den ryk- dom deezer Landen; en die Schatten waren de vrugten van den Handel ingezameld. Deeze uit te breiden en te betcher- men was het voornaame ‘doel geweest der groote Krygstoe- rustingen ter Zee. Om de noodzaaklykheid hier van te too- nen, ging men naa, ‘hoe ‘veel voordeels de Handel in ’ ‚ Noorden den Lande aanbragt. De Koopwaaren, vit Frank- ryk herwaards aangevoerd, vermeerderden met het toenee- men der Weelde Ct), die langs hoe-meer-voets kreeg in de Veréénigde Gewesten. — Dan ‘de Weelde , als ook de Zedeverbastering hebbe men hier min aan te merken voor zaaken , op zichzelven ftaande, dan als hoedanigheden, aan vermeerdering en vermindering blootgefteld. ’t Is, derhal- ven, niet te verwonderen dat het geen den Holfanderen van ouden tyde Weelde toefcheen , zulks niet was in de oogen der- Vreemdelingen, die hier ten Lande kwamen. Deezen ftonden, integendeel,” verfteld over de Zedigheid en Een- voudigheid. De ruiter was nooit zwieriger gekleed dan een gewoon Scheepskapitein; hy hield een Knegt, maar. geen Koetse De wirr, die gezegd mogt worden het. ge- heel Gemeencbest te beftuuren en met de groottte Vorften handelde , hadt niets °t geen hem onderfcheidde van ande- re Regenten en Staatsdienaaren. Hy hieldt geen kostbaare Tafel, en bediende zich alleen van eene Kocts by het afleggen van Staatlyke Bezoeken; anders, even als de ge- ringíte Burgers, dikwyls alleen te voet gaande. ’ Geen wonder ,dat een klein Volk, zo grooten Handel dry- vende, en zo weinig uitgeevende, in (laat was tot ver- baazende verrigtingen; doch, welk een vreemd vertoon! een Volk, dat ftoffe tot Weelde en Overdaad aan alle an- dere Volken verfchafte , nam weinig voor zichzelven. De Vreemdelingen zagen de Weelde der Hollanderen niet dan in voorwerpen, waarin dezelve behoorde door te ftraalen, in Werken ten algemeenen nutteen tot cieraad aangelegd, Allerverbaazeridst was het ftigten van kostbaare Gebou- “wen, terwyl men de kostbaarfte Oorlogen voerde. In ’t hevigst van de Oorlog bouwde men, in den Haage , de fchoone Gefchutgietery; en te Amflerdam wierd het Stad- huis, voor eeu der heerlykfte Gebouwen der Wereld be- roemd „ (*) ArrzeMa, III D. bl. 726. 1240. (t) Wicqver. Liv. X. p. 583. 591. Mm 5 503 NEDERLANDSCHE GESCHIEDENISSEN , NAAR CERISIER. roemd , voltrokken. Deeze Stad deedt door haare Volk- zendingen en Geldligtingen , de Volkplanting Nieuw Neder. land, van de Westindifche Mantfchappy gekogt, en de Siad Nieuw Amfterdam aldaar gebouwd, blocijen (*). „ Geen voordeeliger Handel dreef dit Gemeenebest dan den Oostindifchen. Hoewel de Maatfchappy in geduurigen Oorlog was met de Portugeezen of met de Ingezerenen dier Gewesten, en zelfs met de Engelfchen kwam zy ’er niet alleen met eere, maar ook dikwyls met voordeel, afse. . « o» Wy ftaaken hier ons Uittrekzel, om, door den welverdienden lof onzer Voorvaderen op te haalen, onze Tydgenooten niet op nieuw te doen bloozen. Cr) WAGENAAR, Amft. V. St. bl. 224 Gefchiedenis van Graaf wirLem van Holland , Roomsch ~ . Koning, door Mr, J- MEERMAN, Vryheer van Dalem Tweede Deel. In ’s Gravenhage, by N. v. Daalen en M. Wetters, 1784. In gr. olavo, 403 bladz. H cerfte Deel van dit Gefchrift bragt, gelyk we on- langs gemeld hebben (*), °s Vorften gefchiedenis tot op het jaar 1250, en het tegenwoordige ontvouwt zyn verderen leevensloop , tot op zyn overlyden in ’t jaar 1256. De Heer en Mr. Meerman geeft ons hier, even als in ’t voorige, een onderfcheiden verflag der verrigtingen van Graaf Willem, zo in Duitschland als in onze Gewes- ten, doorvlogten met oordeelkundige aanmerkingen over de gewigtigfte gebeurtenisfen ; °t welk het beloop der Gefchiedenisfen van dien tyd in veelerleie opzigten opbel dert. By dit gefchiedkundige verflag komt eene lyst der handvesten en oorfpronglyke Stukken , zo door Graaf Willem, als door de geenen, die onder hem eenig deel aan de regeering gehad hebben, vervaardigd; of anders- zins tot zyne Gefchiedenis betrekkelyk, en in deeze twee Deelen aangchaald. Hier onder zyn verfcheiden Stukken , die tot nag niet uitgegeeven waren, en zyn Ed. heeft de- zelven, terwyl hy andere reeds bekende Stukken flegts ge- deeltlyk aanhaalt, om het Werk niet noodloos te doer uitdyen, in hun geheel gemeen gemaakt, met aanwyzin- ge waar ter plaatze de oorfpronglyke Stukken zelven be- rus- (*)} Zie boven, bl. 323. Je MEERMAN ; GESCHIED. VAN GRAAF-WILLEM VAN HOLL. 509 rusten. Daar nevens zyn nog gevoegd vier keurlyk gegra» veerde Plaaten, vertoonende juiste attekeningen van Graafe lyke zegels, Monogrammata en Munten, mitsgaders vaa ’ fchrift in die dagen. Oefengraage Liefhebbers onzer Vas derlandfche Gefchiedenisfen hebben te over reden om den arbeid van den Heer en Mr, Meerman in deezen dankbaar te erkennen; en men verlangt des te meer na de afgifte van het derde Degl, gefchikt ter ontvouwinge van den toeftand der Zeden, Weetenfchappen enz. in dien tyd, waaromtrent wy ons van ’s;‚Mans opmerkzaamen geest iets nuttigs belooven, Om nu nog, uit dit Deel, vol. gens voorge toezegging, EEN ftaal van ’s Vorken bedry= ven onder ’t oog te brengen, zullen wy ‘ons bepaalen tot het hier gegeeven berigt , nopens zyne verovering van en ede ten voordeele van Avennes. In de bee ende onlusten naamlyk met Vrouwe Margaretha Graavin van Vlaanderen, had Graaf Willem van Holland beften- dig de party van haaren Zoon Jan van Avennes ondere fteund, ea inzonderheid alles aangewend om:hem in het bezit van Henegouwen te (tellen, en daarin te „bevestigen, Middelerwyl had Margareta aan °t Franfche Hof weeten ge bewerken, dat des Konings Broeder, Karel, Graaf van „Anjou , zig in den jaare 1254 meester maakte van dat Graaffchap. Wiliem bragt hem de onregtmaatigheid hier- van onder °t oog, en tragtte hem in ’t vriendlyke daar van te doen afzien; dan Karel beantwoordde dit, met eci ne uitdaagende oorlogsverklaaring , zeggende onder ande« ren , door zyaen Herout, U vrees ik niet, en verlang Slechts u, op welk gene plarts gy kiest, aan °t hoofd myner benden te ontmoeten. Dit deed den verftoorden Vorst cen £cherpen brief fchryven , waarin hy hem de heide van 4s- fche, niet ver van Maastricht , tot een ftrydveld aanbood, “bepaalende tevens den tyd , op welken de twee heiren él- kander zouden aantreffen, met vastftelling, dat die van beiden, die ’er eerst was, zyn vyand ten minften een dag lang moest blyven afwagten. Zulks ontzettede den „Graaf van Anju, die eer verwagt had dat zyne uitdaa- ging Holland en den Vorst met fchrik zou vervullen, en 1 em om vrede doen verzoeken. De zwakheid zyner Le- germagt kennende, zogt hv hulp by zvnen Broeder Lede- wyks doch de Franfche Monarch vond het niet geraaden hem daar in ten wille te zyn, en gaf hem tot befcheid , dat, zoo lang de Roomsch Koning hemzelwen niet vv- andlyk aantastte, hy zich ook in geenen twist met | z s hem 39 2? gio ' Je MEERMAN „ hem wilde inlaaten: doch dat Anjou voor: ’t overige „ doen konde ’t geen hem behaagde.’ » De tyding der geweigerde hulp, (dus vervolgt het Gefchiedverhaal,) maakte den Prins byna raadeloos, en ‚deed hem nu te laat de ligtvaardigheil, met welke hy Willem ten ftryde had opgevorderd, berouwen. Wees verzekerd, dat hy er u niet zal komen opzoeken , al laagt gy ‘er ook jaaren achter één. Dus zult gy u hand- haaven als Graaf van Henegouwen: een rang, tot welke myn onwaardige Zoon zich nimmer zal verheffen. Door deeze aanmoediging liet Anjou zich eindelyk beweegen, en deed een antwoord aan Willem ter hand ftellen, by welk hy in het opontbod toeftemde, met deeze byvoe- ging, ‚‚ dat de geen, die zich het eerst op de vlakte van „ Asfche bevinden zou, den anderen drie dagen zou ver- s, wachten.” De eenigte hoop des Graaven was nu, dat het den Koning of aan den wil of aan de macht ontbree- ken: mocht, om aan zyn woord getrouw te zyn. Doch ook dit laatfte plechtanker wierd fpoedig afgefneeden. Verheugd, dat hem de gelegenheid vergund wierd, om nieuwe laurieren in te zamelen, en met een Heer, door dapperheid en edelmoedigheid vermaard, zyne krachten te beproeven , had Willem zyne bodens naar alle zyden uitge- zonden, om hem hulptroepen te verfchaffen. Hy had aan de Daitfche Vorften en aan alle zyne Leeenmannen de hoo- nende uitdaaging medegedeeld , die hy van Anjou had moe- ten dulden, en hun zyn voorneemen bekend gemaakt van zulk- eene beleediging niet ongewrooken op zich te laaten rusten. Hy had hen gebeden, aan zyne eer te willen in- dachtig. zyn, hem in de omftandigheden, in welken hy zich - thans bevond, te willen byftaan, en ’er de verzekering by- gevoegd van ryke belooningen aan de getrouwen te zullen vitdeelen , en hun de hartelykfte dankbaarheid te zullen toe- draagens Eene reis naar Duitschland, is Juny deezes jaars, door hem gedaan, was met dat zelfde oogmerk on- dernomen, en hy vleide zich veelligt, dat de mondelinge aail- í GESCHIEDENIS VAN GRAAF WILLEM VAN HOLLAND, %11 aandrang ook die geenen winnen zou, die zich door brieven riet hadden laaten beweegen., Zyne poogingen , intusfchen , waren lang niet vruchteloos geweest. De Hertogen van Jrunswyk, Saxen, Limburg, Luneburg, de Landgraavin zan Thuringen, eenige Markgraaven en andere Grooten , adden hem benden toegezonden (*). In den Westfrie= chen kryg hebben wy reeds verfcheiden Vorften in zyn les rer aangetroffen, waarvan elk weder zyne krygslieden on- ler zich had. Deeze allen famengevoegd, en, by het in- ukken in Braband, door den Opperheer van dat Hertog» iom en de twee Avennes verfterkt , maakten met de Hol- anders en Friefen een heir uit onder Willems bevel van weinig minder dan 100, ooo man. Hiermede verfchynt de Xoning op den afgefproken dag, die waarfchynlyk één der lagen van September geweest Is, op de heide van Asfche, Jy vondt ’er echter zyne vyanden niet. Anjou, die flechts le helft van ’t volk, over welk Willem het gebied voerde, aad kunnen by één brengen, kon niet van zich verkrygen ; net zelve aan zulk eene overmacht op te offeren, en ver- zoos liever de fchande te draagen „ van eene trotfeering , i; ‘en onbedachtfaam oogenblik gedaan, niet te hebben kus» ven volhouden. Zoodra hy dus van ’t aannaderen va Konings benden onderricht was, brak hy het leger vor Enghien, waarin hy tot nu toe met Margaretha verta it had, onmiddelyk op, en week naar Valenciennes te ru, Willem, te vergeefsch drie dagen op de heide hebbenae loorgebragt, voert nu zyn -heit midden door Brabant hee: jaar het veroverd Henegouwen. Zoodra hy zich voor Eng- aien vertoont, worden hem de poorten geopend. Hy trok ‘er met Avennes binnen, en beiden wierden door de dappe- re ftedelingen met eene blydfchap ontvangen, die men, van sene herhaalde en bange belegering ontzet, by het weder- zien van een geliefden Vorst natuurlyk gevoelt, ’t was echter nutteloos zich hier lang op te houden. Valen- ciennes, de fterkfte plaats van ’t Graaffchap, ftak den Koning vooral in de oogen. Hy wilde thans beproeven | of ‚‚…(*) MATTH. PAR. noemt ook den Hertog van Oostenryk en dien van Beyeren onder de geenen, die Willem met krygs- lieden ouderfteunden. Zelfs zou de laatfte ioo,ooo Mark Keulsch, die by aan inkomften had,aan deezen oorlog te kos- te hebben gelegd. Doch moogelyk is dit wel ten voordeele der vyanden geweest. De hulp van den Hertog van Oosten- ryť is om andere redenen niet waarfchynlyk.” 512 © J MEERMAN of hy die Stad ten -voordeele van Avennes kon inne- men, en zich dat bolwerk der Vlaamfche en Franfche magt onderwerpen. Doch ook hier dorst Anjou hem niet at- wachten. - Zyn perfoon ‘er niet veilig genoeg rekenende, gaf hy het bevel over de vesting, wier bezetting hy te vooren verfterkt had, aan Hugo van Bouchain, en voer- de zelve zyne krygslieden naar Douai, de uiterfte grens- ftad van de hem ingeruimde landfchap. Valenciennes wierd nù door den Koning omringd, en de belegering nam een aanvang. Hugo zag terftond dat hy miet eene groote zwaarigheid zou te worftelen hebben. De burgers voelden geene de- minfte genegenheid by zichzetven, om ten gevalle eenes vreemdelings de wapenen tegen een Vorst te voeren, die hun alleenlyk den Zoon van hunne wettige Landsvrouw kwam wederbrengen. Hy nam hun dan uit wantrouwen de wapenen af, die hy flechts ge- doogde, dat door de krygsheden der bezetting gevoerd mochten werden. Dit nam evenwel de vrees niet weg , dat zy de eerfte gelegenheid de beste zouden waarpeemen, om hunne ftad Avennes en den Koning in harden te fpeelen. Dezelve had evenwel geen ongelukkigen uitflag. Dit had de Bevelhebber aan den Graaf van Vendôme te danken, die, van zyn voorneemen verwittigd, met cenige uitgelee- zen benden van het heir van Anjou was aangenaderd , en dezelven, terwyl Hugo in een heet gevecht met de belegeraaren begreepen was, in hun gezicht bimen de’ ftad had geworpen, die hy teffens van eenigen mond- en krygsvoorraad voorzag. Valenciennes was echter met dat alles niet in ftaat-zich lang tegen de macht, die men et tegen aanvoerde, te verdedigen. Hugo, na eenige beftor- mingen te hebben afgeweerd, gaf zich ten laatften over. Men wil nogthans dat het Kasteel, waarin Alexander, een Zoon van Koning Bela van Hongaryen, bevel voerde, het langer hebbe uitgehouden dan de flad, en dat de ftroomen van vyandelyk blood, waarmee hy in herhaalde woedende uitvallen den bodem rood verwde, hem en zyn geflacht + den naam van Rougenpré daarna in Rubemeré verandert, ver- GESCHIEDENIS VAN. GRAAF WILLEM VAN HOLLAND. 513 verworven hebben (*). Het verlies deezer gewichtige plaats was voor de verbindtenisfen , die Karel en Margaretha met elkander hadden aangegaan , allernoodlottigst. ’Er bleef nu voor deeze niet veel meer anders over, dan het hoofd in den fchoot te leggen; en voor geenen, onverrichter zaake, naar Frankryk te rug te keeren. De Graaven van Blois en van St. Pol, en de Heer van Coucy, die, fchoon ze aan Avennes vermaagfchapt waren, in ’t Leger des Franfchen Prinfen_ dienden , bewerkten echter nog voor zyn vertrek een ftilftand van wapenen, geduurende welken ailes in den ftaat zou blyven, waarin het zich thans be- vond. Het fchynt evenwel, dat , eer dezelve getroffen wierd, Bergen (+) en Binch zich aan Avennes overgaven, gelyk zyne benden ook aan de Abdy van de Goede Hoop en andere nabuurige plaatzen veel nadeel toebrachten ($).” Rei- -_ (*) D'ouTREMAN Hist. de Valenciennes p. 144. Zie ook BUTKENS lI. 278. Volgens fommigen zou hy dien tytel reeds in ‘t Heilige Land verworveh hebben, en dezelve hem hier flechts bekrachtigd zyn. Doch zyn Graffchrift in St. Paulus binnen Valenciennes beganstigt ons gevoelen.” , „ CĦ) Volgens de Handv. Cron. van v. D. HOEVE zou de Koning van hier aan Zierikzee eenige Voorrechten gefchonken hebben.” » (6) Metis stoge Il. p. 99 feg. en alle de andere Holl. Chronyken. MEYER en SUEYRO ad. h. a. RUTRAU Hist. du Hay- naut. DeLewarDE Hist. gener. du Haynaut IV. 16 feg. Vol- gens MATTH. PARIS. p. 886. en 887. en vossius 133. zou de Koning in deezen Veldtocht de Friefen, die zich onder ayne benden gefchaard hadden, onredelyk en als vyanden behan- deld hebben; ’t geen hunne geneegenheid van hem vervreem- de, hen bewoog om tot den vyand over te loopen, en, toen Willem hen hierin tegenging, naar huis deed te rug keeren, waar zy hunne landslieden tot den opftand, die kort daarop volgde, zouden aangezet hebben. ’t Is mooglyk, dat ‘er in ’t leger iets tusfchen den Koning en deezen landaart zy voorge- vallen; doch dewyl ons niet verhaald wordt, wat ’er aanlei- ding toegegeeven, noch waar in Willem de Friefen mishan- deld hebbe, kunnen wy weinig hierover oordeelen: doch vry zeker fchynt het, dat dit vooral niet de reden geweest zy van den gevolgden burgerkryg: dewyl deeze door de Westfriefen ; en niet die aan de overzyde der zee begonnen is; en ’t waa ten tog de laatften, die zich in `t leger bevonden, en niet -de eërften, met welken hy reeds in oorlog was, die hy weinig maanden te vooren verflagen had, en die hy buiten twyfel niet genoeg vertrouwde, om ze zoo kort daarna tegen zyne vyanden te gebruiken.” L Si4 i PIH. THICKNESSE Emme Reize door Frankryk en Spanje van den Heer PH. THICKNESSZ, ~ Esq. Uit het Engelsch vertaald. Derde Deel. Te Amfterdam, by J. Yntema, 1784. In groot oflavo 144 blads. Tr dit derde Deel voltrekt de Heer Thicknesfe de befchryving zyner terugreize naar Calais, gaande van Avignon, door 't Landfchap van Dauphiné, naar Lyon; en verder in Bourgogne door Chalons en Beaune, over Arnay le Duc, naar Auxerre; vaa daar door Champagne naar Sens. Vervolgens over Pont fur Tr ne in l'Isle de France komende, zettede hy, over Fontairz- bleau, zyne reis naar Parys voort, en kwam eerlang, den ge woonen weg over Amiens en Boulogne, in Picardie, neemen- de, weder te rug te Calais, na een aanmerke!'yk gedeelte van Frankryk tweemaal. doorkruist te hebben. Zyne maaier van fchryven is tot aan ’t einde dezelfde als in ’t begin; by geeft gemeenlyk een kort verflag van ’t merkwaardigfie dat bem ontmoet is, en doormengt zyn verhaal met leerryke aanmer- kingen en geestige invallen over veelerleie foorten van byzon- derheden, die hem voorgekomen zyn. Tot eene proeve hier van ftrekke een gedeelte van den Brief, waarmede dit laarfie Stukie aanvangt. Op zyne reis door 't Landfchap Dauphiné, trok hy, behalven door andere plaatzen, ook door Vienne, niet meer dan vyf uuren gaans van Lyon gelezen; zyn verhaal en verdere bedenkingen, by de melding zyner komfte aldaar, luiden aldus. .„ Vienne is eene zeer oude Stad, en was voortyds eene Romeinfche Volkplanting. De Cathedraale Kerk is een groot en treflyk Gothisch gebouw ; en in dezelve is eene fraaie Graf- tombe van den Cardinaal DE MOUNTMOINS in de bewerkinge, naar men Zegt, die van RICHELIEU in de Sorbonne evenaaren- de. Maar dit wordt zo gezegd door perfoonen, die gekeel niet bevoegd zyn om ‘er behoorlvk over te oordeelen. Het is, inderdaad, een kostbaar, maar tevens ellendig, tuk werks, wanneer het om den prys dingt met de werken van GrRAEDE- AU. Omtrent eene halve (Engelfche] myl van de Stad, 5 eere treflyk Romeinsch Gedenkteken, eene kantzuil (*), die ge- zegd wordt, ten tyde der Romeinen, op de marktplaats ge- ftaan te hebben. Nog is in deeze Stad te zien eene vloer van Mofaïk werk, eerst voor weinig jaaren ontdekt, inderdaad verwonderlyk fchoon, en na genoeg tien voeten vierkant, fchoon niet volkomen in haar geheel; zynde, kort na dar zy ontdekt was, door eenig kwaadaartig volk, in den nacht, uit enkele baldaadigheid, gebroken. s» In deeze Stad had men my (de Herberg] de ronde Tafet aan- (*) [Pyramide.] REIZE DOOR FRANKRYK EN SPANJE. ` 5t5 aangeprezen. Maar dewyl 'er twee van dien naam zyn, de roste en de kleine, moet ik u de kleine aanpryzen. Want van alle vertchrikkelyke Vrouwen, welke ik ooit baby kwam, heeft Madame ROUSSILLION de minst zoetluidende toonen. Haare flechte behandeling, evenwel, bezorgde my de eer van eene zeer aangenaame Kennisie, den Markgraave pe VALAN, die my be- fchaamd maakte, door ons ecne beleefde oplettendheid te too- nen, welke wy geen recht hadden te verwachten. Maar dee- ze is eene, onder veele andere aangenaame omftandigheden , welke vreemdelingen, die in Frankryk reizen, ontmocten. Fat- zoenlyke luiden, in Frankryk, zien nimmer Vreemdelingen kwalyk behandelen, zonder zich voor dezelven in de bresfe te ftellen, en ik hoope, dat de fatfoenlyke luiden in -Engeland „ welken HORATIUS noemt: Britannos hospitibus feros (*), dere zelver voorbeeld zullen volgen, dewyl dit een ituk van rechte vaardigheid is, jegens Vreemdelingen, in welk Land, of van welk Land, zy ook mogen weezen; het is, anderen doen, gelyk men zelve zou wenfchen dat ons gedaan wierd. Dat vooroordeel, dat in Engeland, zelfs bv (ommige luiden van fatfoen, de overhand heeft, tegen de Franfche Natie, is in den hoogften trap onedelmoedig ; ja, het is meer, het is eene fchandvlek voor de Natie. Wanneer ik my herinnere , met hoe veel gemak, en onbelemmerd, ik zo veele groote en kleine Steden, en wyduitgeftrekte Landfchappen, doorgetrokken ben , zonder dat my eenige fchyn van baldaadige ruwheid wierd aangedaan, blooze ik op de gedachten, hoe een Franschman, indien hy geen beter figuur maakte, dan ik deed, zou be- handeld zyn geworden op eenen tocht. door Britannie i He — Myn (*) [De jegens Vreemdelingen woeste Britten. Hor. L. III. Od. IV. vs. 33-} Ct) Men kan zig uit de nevensgaande Plaat, vertoonende zyne Manier van reizen, Cenigzius een denkbeeld vormen van de figuur, die hy maakte; ter opheideringe waar van nog het volgende dient. De Heer Thicknesfe had zyneu Vriend op zyn vertrek uit Calais voorheen gemeld, dat hy aldaar cen Franfchen cabriolet gekogt had voor tien guineas z (welken hy voorzien, had van alle gemakken, om hem en zyn Huisgezin, met zyne pakkaadje te Vvoeren;) en cen zeer fraai Engelsch koetspaard, doch dat een weinig aamborili: was, voor zeven guineas. ZYDE terupkemist te Calais, a u nu onderrichten, dat, wanneer ik deze m tad verliet, het beest aan den mageren kant was, en ecn zeeren rug zen fthoft had; welke betde door zorge en oplettendheid fchielvk ge- „> Heeld waren, en dat het te rug gekomen is dik en vet, on mct een s hair uit zinc plaarze, fchoon hy twee volwasfen perfounen, [te westen s den Heer Thicknosfe em zyne vrouw.] twee kinderen, het Cene dertien her andere ten janen oud, een zeer zwaaren Ïran'chen Cabriolet, en af ss ONL pahkaadje, ja genoegzaam alle myne goederen, tave, en woereide ss dyben vigendom, te trekken bad, op de uit-un thuisreize uitgezonderd ps tUsichen Lyon en Pont Ste Efprit, Cette en Barcelona op de wiirzize, 2 en tus chen Lyon ev deere Siad of Calaít. in het ie rug komen.” VL DEEL. ALG. LETT. NO. 12, N n 516 PH. THICKNESSE — Myn Aap, met een paar groote Franfche laarzen, en zyn bair en queue, reed dagelyks eenige uhren a's postknecht op myn fterk paard. Zulk een gezicht, moogt gy wel den- ken, bragt oud en jong, ziek en lam, voor den dag om na hem en zynen meester te kyken. Focko zette heele Steden in beweeging , maar haalde nimmer zynen meester eenigen hoon op den hals. Men kwam uit om hem te zien en telachen, maar nooit om ons te befpotten of te beleedigen, De postiongens, het is waar, vonden geen vermaak, in te zien, dat hunne Broederfchap dus ten toon gefleld wierd op myn klein Tooneel; maar zy lieten dit zelden anders blyken dan door eene defti- ge groete; en fomtyds noemde een vrolyke knaap hem kame- raat, en boog zich voor Jocks. Zy konden niet lachen om zyne flechte wys van zitten; Want geen van hun reed met meer gemak, of droeg een fraaier gegaloneerden rok. De Heer pr BUFFON zegt, dat de Meerkat en de dap (en de my- ne behoort tot de laatfte foort, want hy heeft geen ftaart) hunne grvnzingen of het kletteren met de tanden eveneens doen, zo om hunne gramfchep te toonen, als om hunne be- geerte te kennen te geeven. p» Tustchen Ar'enon en deeze Stad, ontmoette ik een dan- zenden Beer, beivhreden door een Aap: dewyl het op den grooten wech wss, vroeg ik veriof om Joeko aan zynen Groote vader aan te bieden; want zodanig fcheen:hy te zvn, beide in ouderdom en groutte. De byeenkomst, (choon zy beide mannetjes waren, was zeer aandoenlyk. Nooit ontving een vader zvn lang verloren kind met meer fchynbaare genegen heid, dan de oude Heer mynen Jocko deed; hy omkeisde bem met de grootfle maate van tederheid, welke men zich kan verbeelden, terwyl de jonge Heer, (gelyk meer jonge Heeren van het tegenwoordige gefacht) eene volmaakte onverfchillig- heid liet bivken. Op myn geweten, ik geloove, dat 'er eeni- ge bloedverwantfchap tusfechen hen was, of de verwelkoming „oude meer van weerskanten gelyk geweest zvn. Tusfchen u en my, indien ik weder in Engeiand ftond te komen, geloove ik, dat ik misfchien eene droevige party zou maaken in zulk ecne bveenkomst. Dit is eene bedroevende bedenking : maar mogelyk zyn de zaaken wyslyk dus gefchikt, met oogmerk, om de menfchen, naarmaate 7y ouder worden , te fpeenen van de voorwerpen hunner wacreldfeche genegenbeden, op dat 2y te gereeder zich overgeeven aan de befluiten van het a ie Digitized by Google OO ® o ER ed REIZE DOOR FRANKRYK EN SPANJE, 817 Die goede man, Dr. ARBUTHNOT, fcheen de nadering des doods niet zo zeer te vreezen met opzicht op zichzelven, als wel om de grievende tegenfpoeden, welke hy reden had te vreezen, dat dezelve over zyne kinderen en huisgezin zouden brengen”. Op zodanig eene wyze is zyn verhaal gemeenlyk verleven- died door invallende bedenkingen, die haare leerzaamheid of aangenaamheid hebben. Begeert men hiervan nog een ander taal, men vindt ‘er, onder veele andere , een in zyn laat- ften brief uit Parys, in welken hy, na het Koffyhuis van Mon- heur en Madame Frrix au caffé de Conti, tegen over de Pont Neuf , aangepreezen te hebben, als het beste en bestgelegen Koflvhuis in Parys, om menfchen voorby te zien gaan , in deezer roege vervolgt. „ Ik fia verbaasd, dat, daar een zo oneindig- getal van mene chen leeft in eenen zo naauwen omtrek, (want Parys is geen- ins zo groot als Londen) men toelaat dat de lyken op zulk ene wyze als men hier doet, of in de Stad, begraven wor- len. ‘Er zyn verfcheidene grafkuilen in Parys, van eene bys- ere uitgeftrektheid en diepte, in welke de doode lichaamen , et eene naast het andere, geplaatst worden, zonder dat ’er enige aarde over gedaan worde, voor dat de onderfte laag vol 5. Dan, en niet eerder! bedekt hun cone dunne laag van arde, en eene tweede laag van lyken komt ‘er boven op, tot at, door laag op laag, en lyk op lyk, het gat gevuld is met enen hoop van menschlyke verrottinge , genoeg om eene pest > verooszaaken. Deeze plaatzen, het is waar, zyn befloten innen hooge muuren; maar daardoor kan, evenwel, de lucht iet verbeterd worden; en het denkbeeld van eene verzameling an rottende lyken, in één graf, zo dunnetjes bedekt, is zeer vaangenaam. De begraavenisfen in Kerken worden ook dik- yls doodlyk voor de Priesters, en de menfchen die het lyk xzellen. Maar ieder mensch, en ieder ding, te Parys, is ZO evendig, dat geen ziel zich bemoeit met de dooden. Ik ‘ensCchte dat ik een Fransthman geboren ware. De ranfchen leeven, als of zv nooit zougen fierven. De Engel- hen flerven geduurende hun gansfche leeven : en, evenwel» > als LopewYK pe XIV zeide, „ denke ik niet, dat fterven cene zo moeilyke zaak is, als de menfcheu zich gewoonlyk verbeelden, wanneer zy ‘er flechts in ernst de proef van neemen.” Ik ben verzekerd, dat de dood een grooten troost rbrengt, te weeten, dat men dus verlost‘wordt vam een on- udig aantal van fechurken. | » ik moet u, eer ik Parys verlaate, nog vertellen, dat ik ms overgeflapt ben na Marii, om de Koningin te zien. Den oning had ik voor negen jaaren gezien: maar toen was hy en Koning over acht (*) millioenen van Menfchen, en over | het <) [Dit geral is veel te klein Ne en zou beter overeenkomen, ma n2 de 518 Fit. THICKNESSE, REIZE. het fchoónfte Land onder de Zonne. Evenwel [chynt by zet zo zeer zich te verheffen op zyn magtig vermogen, als xr wel zou mogen verwachten Van een zo jongen Vorst, më heeft een deftig en peinsachtig voorkomen. Men vertelt zr, dat hy veel werk maakt van den arbeid, en zyn best doer on zyne Onderdaanen gelukkig te maaken. Zyn befluit, om zic de Kinderziekte te doen in&nten , onmiddelyk na dat hy in de regeering van zulk een Koningryk was opgevolgd, is een be- wys, dat hy eene groote maat van klockmoedigheid bezt In Engeland zou men zulk een befluit met onverfchillighesë wb- ben aangezien: maar in Frankryk, daar het gros des Vols niet gelooft, dat de inénting den Lyder beveiligt tegen en tweeden aanval ; daar de Geestelykheid, in het algemeen, ċè zelve, zelfs in een Godsdienflig licht, als{chadelyk befehouwt; en daar de Geneeskundigen, by gebrek van oeffeninge, de behandeling deezer ziekte niet zo wel verftaan , als dezelve in Engeland bekend is, mag ik waagen te zeggen, zonder dat ik van vleierye befchuldigd worde, dat het een heldhaftig be- fluit was. Voeg hier by, dat, gelyk de Koning wist, dat, c- dien zyne Onderdaanen zyn voorbeeld volgden, het werk to- naamelyk moest gedaan worden door hunne cigene Heelmees- ters en Geneeskundigen , hy zich ook geheel aan derzeieer te handelinge overgaf , niettegenftaande, zo ik meene, sUTTOS deezen tyd te Parys was. „ De Koningin is van eene fraaie gedaante’, fchoon, en% uiterften leevendig, kleedt zich in den tegenwoordigen frei van hoofdfierfelen, en zonder halsdoek, en fpreidt dado een alierliefften hals ten toon. ‚‚ Ik zag in een porcelein-winkel, te Parys , de beeldiers- fen van den Koning en van de Koninginne, fraai uitgevoer. en zeer wel gelvkende, in porcelein. De Koning fpeelt cp ce harp, en‚de Koningin wordt verbeeld haar werk neder ze legger om naar het (pcelen te luisteren. De beide beelden, omm een voet hoog , waren geplaatst in een fraai vertrek , en bet g- heel was het aartigfte ftuk poppegoed, dat ik immer zag. D: prys was dertig guineas.” Laatstlyk zyn by deeze Brieven nog gevoegd , Migawe Onderrichtingen voor Vreemdelingen, die in Frankryk reizen, ë- ken ctlyke leerzaame Reislesfen bevatten, die veelen te ña kunnen komen. de hevolkinge van Groo:brictannie, Het getal der Inwooneren van Fri ryk wordt gerekend op omtrent tweeëntwintig millioeren. Zie % 5 TUZEN'S, Anleiding tet de Staatkunde van Europa, Ute D. bl. 266, tai» h INDEX EPISTOLARUM. 519 Index & Argumentum Epistolarum ad D. rrRasmum Roteroda- mum, cum nonnu!l's aliis, ex Bibliotheca rrasMr Autogrd- phis, que nunc adfervantur Lipfie, in Bibliotheca J.. rr. BURSCHERI Prof, Prim. & Sen, Ord. Th. Lipf- &e. &c. &c. Lipfie apud G. G. Sommerum, 1784. Absque Prefatione; 80 pp. in ot. f. maj. Eene verzameling van Brieven, door veele Geleerden en Mannen van Aanzien, aan den beroemden Erasmus gefchree- ven, en door hem opzetlyk byeenvergaderd en weggeleid, is, zedert veele jaaren, als heimelyk, bewaard, eerst in Zwitzer- > land, vervolgens in Hotland, en laatstlyk in Engeland. Van daar is dezelve gunftig vereerd aan dei vermaarden Leipfiger Hoogleeraar Burfcher. En deeze „dien Letrerfchat bezittende, heett met de vitgave van dit Gefchrift, behelzende een Regis. 