Handboek der pharmakognosie
De rijpe vruchten. Zij zijn langwerpig, tot 1*/* duim lang, bijna peer¬ vormig, aan beide uiteinden versmald , zonder steel, van 5 en soms nog van meer ribben voorzien, rimpelig-gesleufd , zwartbruin. Smaak zamentrek- kend, eenigzins bitter. 3. Terminalia Chebula l. In Oost-Indië. — Levert de Indische of Zwarte Myrobalanen. Myrobalani Indicae s. nigrae. De vruchten, welke ingczameld worden, wanneer zij 1) zich pas ontwikkeld en gedroogd de grootte van komijnzaad hebben; 2) gedroogd zoo groot als een gerstkorrel zijn ; 3) gedroogd (waarbij zij zwart worden) den omvang van eene rozijn bezitten; -4) reeds eenige hardheid verkregen hebben en ge¬ droogd geelachtig-grocn zijn; 5) bijna rijp en gedroogd roodachtig-geel zijn, eneindelijk 6) wanneer zij hare volkomene rijpheid bereikt hebben. De in den handel voorkomende, schijnen een mengsel uit onderscheidene daarvan te zijn. Zij zijn rond of eirond-langwerpig , lot 1 duim lang en tot 3 lijn dik, grijszwart, zeer gerimpeld, onduidelijk 5ribbig , hard , op de breuk digt, bruin, dofglanzend, zonder zaden, en van bitterachtigen en zamentrekkenden smaak. 4. 'Terminalia citrina gürtnkr. In Bengalen.— Mq. 96. — Levert de 5 22 GRAN ATE AE. Gele Myrobalanen. Myrobalani citrinae 5. luteae s. üavae. De vruchten. ■— Langwerpige steenvruchten; tot 1 */a duim lang, aan beide uiteinden stomp, gestreept, taai, geelachtig-bruin. Zij bevatten een hoekig, hoornachtig zaad en smaken bitterachtig-wrang. — De Aschkleurige Myrobalanen , Myrobalani Emblicae zijn de vruchten van Emblica officinalis görtner. XVI. 2. edphorbiaceae, eenen struik van Oost-Indië , China en Malabar. — Mq. 243. — Zij zijn overlangs doorgesneden, ongeveer */a duim lang en 3 tot 4 lijn dik, uitwendig donkergrijsbruin, als ’t ware bestoven en gerimpeld. Haar vleesch is ongeveer l>/2 lijn dik, lichtergrijs , van het middelpunt naar buiten stralend, vezelig, hard, op de breuk bijna zwart. Bevatten een hoekig, witachtig zaad en smaken zeer wrang-zuurachtig. Al deze myrobalanen bevatten veel looistof en dienen tegenwoordig meer tot verwen, looijen en inktbereiding, doch ook tot deze oogmerken slechts nog zeer zelden- 48. CALYCANT HINAE. CALYCANTHIIVEEN. Familïén: Calicantheae. Granateae. 122. GRANATEAE. G ranaat g eiv a s sen. a. Punica. Granaatboom . XII. 1. 1. Punica Granatum l. In Noord-Afrika en het Oosten. Door de Ro meinen naar Zuid-Europa overgeplant. — d. V. II. 568- Mq. 95. P. II. 747. — Levert den a» Granaatwortelbast. Cortex radicis Granati. De wortelbast van in 't wild groeijende boomen. Onregelmatige stukken van */a tot 6 duim lengte, Va tot 1 duim breedte en V4 tot 1 lijn dikte; gootvormig, meestal omgebogen, broos, uitwendig grijsgeel, vuil donker¬ groenachtig gevlekt en oneffen-bultig. De ondervlakle is vrij effen , bruin- achtig-geel en meestal met overblijfselen van het hout bedekt. De breuk is oneffen en geelachtig, de reuk eenigzins onaangenaam en de smaak zamentrekkend, onaangenaam-bitter. De infusie wordt door ijzerchloride zwartblaauw gekleurd. — Deze bast is herhaaldelijk en met verschillende resultaten scheikundig onderzocht. Zij bevat volgens wackenroder : GRAN ATE AK. 523 Looistof.. Talkaardig vet ,. Houtvezel met eiwit. . 21,92 . 2,46 . 45,45 Zetmeel met een weinig looi¬ stof, slijm en kalk . . . 26,09 Sporen van galnotenz. en verl- 4,08 Daarentegen volgens cenedella: Looizuur. . 10,4 Galnotenzuur 4,0 Appelzuur. . 0,9 Was . * . 0,8 Hars . . .4,5 . 1,8 Arabine. . 3,2 . 2,7 Bassorine . 0,6 . 4,0 Pektine. C) o . 4,4 . 3,2 Inuline. . 1,0 . 1,4 Vezel. . 51,6 Mannasuiker (granadine) .. Onkrystalliseerbare suiker. Extractiefstof . . • •. Extraclief bezinksel . .. Zuringzure kalkaarde .. RiGHiNi heeft er een harsachtig, geelachtig-wit , scherp smakend lig— chaam uit afgescheiden, hetgeen hij punicine noemt, en hetwelk, daar het zich in zuren oplost en door ammonia daarvan weder afgescheiden wordt, eene plantenbasis schijnt te zijn. Het verdient naauwkeuriger on*; derzocht te worden. Verwisselingen : de basten van gekweekte Punica Granatum ; Ber¬ beris vulgaris; Buxus sempervirens; Morus nigra; Croton Eluteria; Aesculus Hippocastanum; Salix fragilis; Salix pentandra; Quere u s robur. b. Granaat schillen. Cortex Granatomm s. Malicorium. De schillen der vruchten. De vruchten zelven zijn bessen , die met den kelkzoom gekroond zijn, de grootte van eenen appel bezitten, en uit 2 tot 3 lagen of verdiepingen bestaan; in iedere verdieping vindt men in een verschillend aantal hokken roodachtig-blaauwe en met een glanzend sappig vleesch omgevene zaden. Somtijds is de geheele vrucht, doch meestal slechts de harde, ligt breekbare schil , die Va tot 1 lijn dik, uit¬ wendig bruinrood en door fijne wratten eenigzins ruw, inwendig geel en zeer groevig is , in onregelmatige stukken gebroken. Reukloos. Smaak zamentrekkend. Bevatten volgens reuss : Looizuur. . . . 27,8 Galnotenzuur . • sporen Looizuurbezinksel . 10,2 Extractiefstof. 21,8 Gom. . . . 34,2 Hars. ... 0,9 c. Granaatbloemen, Flores Granatorum s. Balaustiomm. De bloemkroonen met hare kelken. De eersten zijn fraai scharlaken¬ rood, vijfbladig of meestal gevuld en alsdan van talrijke, digt ineenge- drongene , hoogroode bloem bladen voorzien. De kelken zijn dik , leder- 524 MYRTACEAE. achtig , bruinachlig , vijfdeelig. Reukloos. Smaak zeer zamentrekkend. Schij¬ nen veel looizuur te bevatten, doch zijn nog niet scheikundig onderzocht. 49. MYRTIMAE. MYRTINEËN. Bestanddcelen : aelherische oliën (nagelzuur) ; stearoptena; caryophyl- line , eugenine , nagelkamfer; looizuur. Familien: Melastomaceae. Memecyleae. Myrtaccae. 123. MYRTACEAE. Myrtaceën- st. Melaleuca. Kajeputboom. XVII I. 3- 1. Melaleuca Leucadendron de cand. Op alle eilanden van den Moluk- schen Archipel en aldaar dikwijls geheele bergwouden vormend. — d. V. II. 573. Mq. 99. — 2. Melaleuca Cajeputi roxboürgh. In de vlakten en langs de stroomen van Java , Malacca , Borneo en de westelijke eilanden des Molukschen Archipels. — d. Y. II. 574. Mq. 99. P. II. 733. — 3. Melaleuca trinervis hamilton. Meestal in de nabijheid der zee , op Amboina, Maripa , Boero, en kaap Nussanive. — Yan deze 3 boomen , voornamelijk van M. trinervis, wordt de Kajeputolie , Oleum Cajeputi s. Cajaputi s. Cajuputae , door overhaling met water verkregen. Dit geschiedt volgens rumphius uit de bladen , doordien men hen gedurende eenen nacht , na hen vast in eenen zak geperst te hebben , heet en vochtig laat worden , en volgens LEssoN ook uit de toppen. Kwam vroeger in koperen flesschen tot ons , doch tegenwoordig in glazen flesschen van 12 oneen; desniettegenstaande is hare gewone groene kleur toch een gevolg van koper. b. Myrtus. Myrte . XII. 1. 1. Myrtus Pimenta l. Eugenia Pimenta de cand. Op alle West¬ indische eilanden. In Jamaika, Mexiko en Oost-Indic gekultiveerd. — D. V. II. 578. Mq. 98- P. II. 742. — Levert den Piment of Ja m aika -Peper. Seinen Amomi s. Piper Jamaicense. De onrijpe , snel gedroogde vruchten. — Kogelvormige bessen , wier grootte MYRTACEAE. 525 het midden houdt tusschen die van peperkorrels en die van erwten ; aan den top met 4 kleine, rondachtige kelkschubben gekroond , rood- of grijs¬ bruin , door talrijke fijne wratjes ruw op het gevoel, dof, somwijlen nog van eenen korten , dunnen steel voorzien. De harde , barstige schil¬ len , die ongeveer V4 lijn dik en inwendig lichtbruin zijn, omgeven twee glanzcnd-donkerbruine zaden, ter grootte van linzen , die halfrond en als ’t ware spiraalsgewijs gedraaid zyn. — Piment riekt sterk specerijachtig , even als een mengsel van nagelen en peper, smaakt sterk nagelachtig-specerijig en bevat volgens bonastre in de Schillen : Kernen : Schillen : Kernen : Aetherische olie. 10,0 5,0 Looistofhoudend extract 11,4 39,8 Groene weekhars 8,0 2,5 Bruine, geleiachtige stof 4,0 1,8 Vast vet. 0,9 1,2 Harsachtige zelfstand- 1,2 3,2 Gom. .... 3,0 7,2 Suikerhoudend extract. 3,0 8,0 Plantenvezel. 50,0 16,0 Appel- en galnotenzuur 6,0 1,6 Yocht. 3,5 3,0 Zouthoudende asch.. 2,8 1,9 Verwisselingen : Cocculi Indici. c. Caryophyllus. Kruidnagelboom • XI ï. 1. 1. Caryophyllus aromalicus. L. Eugenia caryophyllata thunberg. Op de Molukken wild en gekweekt. De kuituur van dezen boom is ook op de Antilles, de Mascarische eilanden en in Zuid -Amerika gelukt. — D. V. II. 575. Mq. 98. P. II. 736. — Levert a. Kruidnagelen. Caryophylli aromatici. De groene , onontwikkelde bloemen , in kokend water gedoopt , vervolgens uitgespreid , gedurende eenige dagen gerookt en gedroogd. Enkele boomen zouden 1100 pond leveren. — De met de vruchtbe¬ ginsels vergroeide , dikke kelkbuizen , die bijtelvormig , bijna vierhoekig en 5 tot 10 lijn lang zijn, loopen in 4 driehoekige slippen uit en bevatten daar binnen in nog 4 onontwikkelde kroonbladen in den vorm van een halfrond hoofdje. De kelkbuizen zijn donkerbruin, ruw, als ’t ware bestoven , met eene vetachtige glans , digt , op de breuk olieglanzend , laten bij drukking olie naar buiten dringen, rieken sterk en aangenaam- specerijig , eigenaardig en smaken heet-specerijachtig. De kroonbladen zijn lichtbruin cn bijna smakeloos. Men onderscheidt de volgende soorten, die naar gelang van den inzamelingstijd , van de wijze van kuituur en misschien ook van de door rumphius beschrevene 3 variëteiten dezes booms eenigzins verschillen. 526 MYRTACEAE. Engelsche Compagnie-Nagelen. Zijn lichtroodachtig-nagelbruin , gewoonlijk grooter dan alle andere soorten en bijzonder goed. Molultsche of Amboina-Nagelen. Zijn eenigzins kleiner dan de vorige , donkerbruin met eenen rooden weèrscbijn, glad, bet fijnst en geurigst en daarom in Engeland zeer gezocht. Bourbon-Nagelen. Zijn veel kleiner, drooger, ineengeschrompeld , lichter, niet rood-, maar gedachtig en van een licht geelachtig-bruin hoofd je voorzien. Isle de France- Nagelen. Gelijken zeer op de Bourbon-nagelen , doch zijn rijker aan olie en dus beter. Komen echter zelden voor. Cayenne-Nagelen. Zijn dun, spits, droog, gerimpeld, zwartachtig, van donkere, dikwerf olieglanzende hoofdjes voorzien, niet zeer specerijig en dus weinig in aanzien. Hollandsche Compagnie-Nagelen of Vochtige Nagelen. Zijn donker zwart¬ bruin , steeds vochtig, bezitten echter eenen sterken reuk en smaak, en laten zelfs na eene overhaling nog aetherische olie bij drukking naar bui¬ ten dringen. Aan die uit den handel is op deze wijze reeds een gedeelte hunner olie onttrokken; daarom missen zij meestal de hoofdjes, en worden zij slechts als eene geringe soort beschouwd. De nagelen (welke soort?) bevatten volgens trommsdorff : Aetherische olie. 18,0 Smakelooze hars. 6,0 Looizuur. 13,0 Looizuurbezinksel. 4,0 Gom. Vezel 13,0 28,0 Water 18,0 — 100. — ostermeyer verkreeg door eene lOmaal herhaalde overhaling der nagelen met hetzelfde water 21,5 proc. aetherische olie en door warme persing der nagelen een mengsel van deze olie en van groen was. helmt verkreeg 19,2, füncke , brandes en firnhaber 18,8, schmitthals 15 proc. aetherische olie, enz. Het toevoegen van keuken¬ zout vermeerdert de opbrengst aan olie niet ; dit geschiedt wel door gedurige cohobering van het met de olie overgehaalde water. Deze aethe¬ rische olie, welke volgens ettling een mengsel is van eene elektronegatieve olie ( nagelzuur ) — Cs* H30 O3 en eene indifferente olie = Cä Hs, zet , indien hij gedurende eenigen tijd bewaard wordt, eene krystallijne zelfstandigheid af, te weten het caryophylline = C2° O2. Of de door lodibert, baget en BONASTRE ontdekte nagelkamfer, waarmede zich nagelen , die in konden alkohol wrorden bewaard, (vooral de Oost-lndische , minder de Bourbon¬ en in ’t geheel niet de Cayenne-nagelen) krystalachlig bedekken , met het caryophylline identisch is of daarvan verschilt, moet nog onderzocht CAMELLIACEAE. 527 worden. Uit het over nagelen afgedestilleerd water, zet zich nog een an¬ der wit ligchaam , het eugenine ” O H2* O4, in paarlemoerglanzende blaadjes af. Het is nog onbepaald , in hoeverre deze stoffen tot de oor- \ spronkelijke bestanddeelen der nagelen behooren. Gesubstitueerd door: nagelen , die in de zon gedroogd zijn; nagelen , die door overhaling gedeeltelijk van hunne aetherische olie zijn ontdaan ; gepulveriseerde nagelen. b. Moer- Nagelen. Anthophylli. De nog niet geheel rijpe vruchten. — Langwerpig-eironde bessen van ongeveer 1 duim lengte, met de 4 kelkslippen gekroond, grijsbruin. De harde schil omgeeft eene zwartbruine , vetglanzende kern , die uit twee onregelmatig over elkander geslagene lobben (colyledonen) bestaat. Zij rie¬ ken en smaken even als de nagelen , doch aanmerkelijk zwakker. tl. Eucalyptus. Fraaidek. XII. 1. 1. Eucalyptus resinifera smith. In Nieuw- Holland. — d. V. II. 70 en 579. Mq. 99. P. II. 744. — Levert de Nieuw -Hollandsche Kino. Kino Australe s. Novae Hollandiae. Verg. Pterocarpus erinaceus- 50. LAMPROPHYLLE AE. PRACIITBLADIGEN. Familien: Camelliaceae. TernstrÖmiaceae. Chlenaceae. 124. CAMELLIACEAE. Camelliaceën. a. Thea. Theestruik. XIII. 1. 1. Thea chinensis simson (*). In China en Japan in ’t wild en ook, even als in Brazilië en meer andere tropische landen , gekweekt. — d. V. II. 583. Mq. 38. P. II. 936. — Levert de Thee of Theebladen. Folia s. Kerba Theae. De bladen , die een bijzondere toebereiding hebben ondergaan; cirond- lancetvormig , aan de bovenste helft zaagsgewijs-getand , en voorzien van eene rib , die van onderen sterk uitspringt en in eene punt uitloopt. (*) Thea Bohea l. Thea viridis l. en Thea stricta haïne worden door simson als variëteiten beschouwd en met den gemeensehappelijken naam van T h e a chinensis bestempeld. 528 CAMELLIACEAE. Er bestaan zeer vele theesoorten , wier verschil in reuk , smaak , kleur, enz. , aan onderscheidene oorzaken is toeleschrijven. Deze bestaan voornamelijk in 1) den verschillenden invloed van bodem , klimaat en meer andere dergelijke plaatselijke omstandigheden; 2) den ongelijken trap van ontwikkeling der bladen en den ouderdom des struiks , waar¬ door men jaarlijks 1 tot 4 malen oogsten kan ; 3) de onderscheidene variëteiten van dezen struik; 4) de ongelijkheid der bladen van verschil¬ lende deelen van denzelfden struik ; 5) de onderscheidene bereidings¬ wijzen. — Fijne, jonge bladen leveren b.v. altijd fijnere theesoorten , dan oudere en meer ontwikkelde. Men was altijd van meening , dat de thee hare aangename geur aan de aetherische oliën van andere planten, zoo als: Olea fragrans, Iris florentina, Curcuma longa, Camellia oleifera, Mo- gorium Samba c, Chloranthus inconspicuus, Illiciumani- satum, Melaleuca Thea, Polygala theezans, enz., of liever aan de hieruit bereide tincturen verschuldigd was. Zulks geschiedt ech¬ ter volgens v. siebold in Japan en volgens me yen in China niet , maar ieder zou naar goedvinden zijne thee-infusie b.v. met de bloemknoppen van Olea fragrans verbeteren, ongeveer op gelijke wijze, als wij daartoe vanielje en kaneel gebruiken. — murray en nees houden het. er voor, dat het aroma der thee eerst gedurende de toebereiding ont¬ staat. 1. B mine of Zwarte T hees o orten. Thea nis; ra. , o Zij ontstaan daardoor, dat men de gesorteerde bladen in ijzeren pan¬ nen boven een zacht vuur onder gestadige beweging verhit, totdat zij beginnen te verflensen en een groenachtig-geel sap uittezweeten , alsdan opmatten uitschudt, nog heet tusschen de handen rolt, bekoelen laat en dezelfde bewerking zoo lang herhaalt , totdat zij behoorlijk zijn opge¬ rold (v. siebold). Alle hiertoe behoorende hoofd- en ondersoorten zijn echter niet kogelvormig zamengerold , maar overlangs zamengedraaid. Hare kleur is bruin — of zwart — groenachtig. De belangrijkste zwarte theesoor¬ ten, die in den handel voorkomen, zijn: a. Pccco. Fccco-Thee. Kleine blaadjes, zeer aangenaam vioolachtig van reuk , fijn behaard , gedeeltelijk met een wit vilt bekleed , aan den rand gcwimpcrd. Zij schijnen de zoogenaamde harlbladen van den struik te zijn en zouden somtijds ook kleine, witachtige bloempjes (van Olea fragrans?) bijgemengd bevatten. De kleine witte draden, die er zich on¬ der bevinden , zijn de nog weinig ontwikkelde bladen der buitenste toppen. CAMEUJACEAE. b. Souchong. Bestaat uit jonge, sappige, volkomene , goed opgeroide bladen. Riekt hooiachtig, smaakt aangenaam en geeft eene geelachtig- groene infusie. Eene der voortreffelijkste zwarte theesoorten. — De beste ondersoort hiervan is de Padre Souchong ■ Karavanen- Thee. Zij bezit eenen fijnen smaak en eene liefelijke geur. Is weinig opgerold, vrij van stof, lichtbruin , eenigzins groenachtig. c. Campoe. Vrij groole, donkerbruine of zwarte, glanzende bladen. Zij rieken aangenaam even als violenwortel en geven eene blecke infusie. d. Congo of Congfu - Congo-Thee. Vrij breede en fijne bladen, van aangenamen reuk en smaak. Het zouden de beste, fijne en vrij groote bla¬ den van Thea Bohea zijn. e. Thee Hohe- Thee Bou. Thea Bohea. Thee-Boei. Middelmatig groote , zwart-bruinachtige, overlangsgerolde , met bladstelen vermengde bladen. Zij geven spoedig eene donkere infusie, rieken niet zeer sterk, doch aange¬ naam en smaken bitter-zamentrekkend. Het zouden de bladen van oude takken der variëteit Thea Bohea zijn, die hunne geur aan de bladen van Olea fragrans,CamelliaSasanqua enCamellia oleifera zouden ontleenen. Toa-Kyann , An-Kay en llonarn of Kuli zijn er on¬ dersoorten van. — Bevat volgens frank: Looistof . 40,6 Kleefstof 6,3 Verlies Houtvezel 44,8 Gom - 6,3 Vlugtige stof) f. Linhi-sarn. Smalle, ruwe bladen, die eene sterke, welsmakende thee geven, welke men gewoonlijk hieruit met een bijvoegsel van Congo bereidt. Van al deze soorten komen weder vele, in deugdelijkheid zeer onder¬ scheidene wijzigingen in den handel voor- II. Groene Th eeso or ten. Thea viridis. Ontstaan daardoor, dat de bladen totdat zij verflensen in den damp van kokend water gehangen en alsdan eerst door middel der ijzere pan¬ nen op bovengemelde wijze opgcrold worden (v. sieeold). — Volgens MEYEN worden op deze wijze de zwarte theesoorten en op de voor dezen vroeger opgegevenc wijze de groene theesoorten verkregen. Alle hiertoe behoorende soorten hebben eene donkergroene kleur, die gedeeltelijk naar bet blaauw en loodgrijs overhelt. Meestal zijn zij kogelvormig zamenge- rold. Ten gevolge van een grooter gehalte aan aclhcrische olie rieken zij sterker- Zij bevatten meer looistof dan de zwarte soorten en hare infusie werkt opwekkender. De belangrijkste soorten hiervan zijn de volgende: 34 530 CAMELLIACEAE. a. Bing of Bingbing . Keizer- of Bloem-Thee. De beste, fijnste groene theesoort, welke zelden echt voorkomt. Fijne, eerst in het voorjaar ver¬ schijnende bladen , die voorzigtig gedroogd en daarbij óf in het geheel niet , óf slechts weinig zijn zamengerold. Levendig groen; sterk en aangenaam van reuk ; sterk , aangenaam en eenigzins wrang van smaak. b. Soulang of Soulong. Kleine , vast opgerolde bladen ; blaauwachtig- groen, zwak doch hoogst aangenaam van reuk en smaak. De laatste eigenschappen zouden door den bloesem van Olea frag rans worden veroorzaakt. c. Tchy of Tchi. Paarl-, Kogel- of Thio-Thee. Jonge, fijne bladen, die tot vaste ballen zijn zamengerold, welke klein, rondachtig of eenig¬ zins langwerpig zijn, en wier doorsnede 1 — 2 lijn bedraagt. Is groen- achtig-grijs, somwijlen eenigzins bruinachtig. Smaakt specerijig, zwak zamentrekkend. Wordt dikwijs onder den naam van imperiaal- of keizer- thee verkocht. d. Aljofar of Gun-Powder. Buskruid- Thee. Zeer jonge en fijne bladen , tot kleine , zeer vaste balletjes ter grootte van linzen zamengerold. Is grijsachtig-groen ; riekt en smaakt zeer aangenaam- Wordt veel gebruikt. Zou volgens zenker een mengsel van de kleinste ballen der paarl- of Hysan-thee zijn. e. Haysan of Hyson. HaysanThee. De meest gebruikelijke groene theesoort. Lancetvormige, getande bladen, die dik, niet zeer glanzend, 6 — 9 lijn breed en 1 — 2 duim lang zijn. Zij zijn in de lengte en op verschillende wijze gebogen, doch vast zamengedraaid. Is blaauwachtig- of grijsachtig-groen, riekt kruidachtig-specerijig, smaakt aangenaam en zamentrekkend. Heyswen , Young-Haysan (Uximen) en Haysanshin {Hay¬ san- C hin) zijn ondersoorten, welke hiertoe behooren. f. Songlo of Singloe. Singlo-Thee. Geelachlig-groene bladen, die langwer¬ pig, groot, slecht opgerold en met veel afval en slof vermengd zijn. Smaakt scherp en zeer wrang. De Tonkay , welke eene meer bruinachlig- groene kleur heeft, is hare beste ondersoort. Yan al deze soorten komen eveneens weder vele , in deugdelijkheid zeer verschillende wijzigingen in den handel voor. mulder heeft de Haysan-thee uit China en Japan , alsook de Congo- thee uit China en Japan geanalyseerd en gevonden in de CAMEL LI AGEAE. 531 Hays an uit China: uit Japan: Cong o uit China: uit Japan: Aetherische olie 0,79 0,98 0,60 0,65 Theïne . .. 0,43 0,60 0,46 0,65 Looizuur. .. 17,80 17,56 12,88 13,80 Was .... 0,28 0,32 0,00 0,00 Hars .... 2,22 1,64 3,64 2,44 Gom .... 8,56 12,20 7,28 11,08 Bladgroen .. 2,22 3,21 1,84 1,28 Extractiefstof. 22,88 21,68 19,88 18,64 Extracliefbezinksel sporen Extract met zout¬ sporen 1,48 1,64 zuur uitgetrokken 23,60 20,36 19,12 18,24 Planteneiwit. 3,00 3,64 2,80 1,28 Plan ten vezel 17,08 18,20 28,32 27,00 Zouten (asch). 5,56 4,76 5,24 5,36 De asch der beide Congo-thcesoorten bevatte : China: Japan : Kool-, zwavel- en phosphorzure potasch en chlorpotassium 2,84 3,40 Kool-, zwavel- en phosphorzure kalkaarde^ ^ ^ Koolzure bitteraarde en ijzerverzuursel \ Kiezelaarde . 0,GS 0,32 In de thee uit China vond hij sporen van raangaanverzuursel , doch niet in die uit Japan. — Het theïne werd in 1827 reeds door oudry ontdekt en is volgens jobst en mulder identisch met caffeïne. Volgens peligot is het gehalte aan theïne veel grooter, dan alle andere chemici ten ge¬ volge van onpraktische afscheidings-methoden vóór hem gevonden hebben. Hij vond b- v. in het gun-powder 4,84 procent. Dit theïne is echter niet, zoo als men tot dusverre aangenomen had, het eenige stikstofhoudend bestanddeel der thee, maar deze bevat volgens peligot eene zeer aanzien¬ lijke hoeveelheid caseïne, verbonden met looizuur tot eene onoplosbare verbinding, welke niet in de thee-infusie overgaat. Daarenboven schijnt de thee volgens peligot’s onderzoekingen een eigenaardig zuur te bevatten , dat echter nog nader dient bepaald te worden- Bij den inkoop onderzoeke men de theesoorten, voornamelijk de groene , zeer zorgvuldig op kleuringen met Berlijnsch blaauw, chromaatgeel , in¬ digo, gips, kaoline en agalmatolith , gelijk zulk in nieuweren tijd door de geregterlijke nasporingen van wariungton en e.marchand ten opzigte van zeer vele theemonsters is aangetoond. Het gelukte davis eens, zich daar¬ omtrent in eene zeer uitgebreide fabrijk der Chinezen te Honan nadere kennis 532 BüTTNERIACEAE. te verschaffen, waarin slechte zwarte theesoorten met gezegde stoffen gekleurd en zoodanig bewerkt werden , dat zij zich bij den eersten oogopslag als schoonc groene theesoorten voordeden. Men zij niet minder indachtig, de vermenging met bladen van andere planten, gelijk die niet zelden voorkomt , naauwkeurig natevorschen. ( Journ . de Ch. med • X. 22. — Pharmaceutical Journal. IV, 34- 87). 51. COLIJMNIFERAE. ZUILDR AGENDEN. Familien: Ste rculiaceae. Hermanniaceae. Dombayaceae. Bütt¬ ner iaceae. Tiliaceae. Malvaceae. 125. BüTTNERïACEAE. Büttneriaceën. ». Theobroma. Godenspijsboom. XVIII. 1. 1. Theobroma Cacao l. — d. V. II. 590. Mq. 35. P. II. 939. — 2. Th. bi- color humb. — 3. Th. gujanense willd. — 4. Th. speciosum willd. —5. Th. subincanum martius. — 6. Th. sylvestris martius. — In Zuid-Amerika en West-Indië , vooral aan den Tocantin tot op 3° en aan den Madeira tot op 12° zuiderbreedte, wild en gekultivecrd. Op de Philippijnsche eilanden. Deze boomen, vooral de Theobroma Cacao, leveren de Kakao. Semen Theobromae. > ( Kakaoboonen . Fructus s. Nuces Cacaoj. De zaden; eirond-langwerpig , rondachtig, min of meer afgeplat, on¬ geveer zoo groot als amandelen. In hunne drooge , dunne , ligt breekbare schil bevindt zich eene dikke, harde, vetglanzende kern, waardoor vele fijne vliesjes hecnloopen en die zich daarom bij drukking in onregelmatige, hoekige stukken verdeelt; zij riekt zwak specerijig en heeft eenen aange¬ naam olieachtigen en bitteren smaak; hare kleur is bruin of roodachtig- bruin. — Het dik, eirond, bruinachtig-geel, houtig-lederachtig , hard bekleedsel van de vrucht dezer boomen , dal ongeveer */a voet lang is , geene kleppen bezit, en met een witachtig, zoetachtig-zuur , eetbaar, breiachtig merg is opgevuld', bevat 5 tot 6 hokken en in ieder hiervan meestal 8 van gezegde zaden in ééne rij digt op elkander gelegen. De talrijke soorten, die in grootte , vorm , kleur , reuk , smaak enz. onder¬ scheiden zijn en in den handel voorkomen , verschillen aan den eenen kant ten gevolge van kuituur, bodem, ongelijke rijpheid , klimatische om¬ standigheden en voornamelijk van het verschil in de moederplanten , doch BüTT NEIUACEAE. 533 aan den anderen kant ook en wel hoofdzakelijk daardoor , dat men hen al of niet heeft laten rotten. Om hen te doen rotten worden de versehe, uit het sterk aanhangend merg genomene zaden met hunne slijmerige opperhuid in de aarde begraven of vast in vaten gepakt of in hoopen onder schutdaken bijeengelegd. Bij de alsdan ontstaande levendige gisting wordt de slijmerige opperhuid en ook de stoffelijke verhouding, die ter kieming gevorderd wordt, verstoord; zij worden bruiner, vaster en verliezen hunnen wrangen en gedeeltelijk ook hunnen bitteren smaak. Na 4 of 5 dagen worden zij alsdan op hor¬ den of in het zand in de zon gedroogd. Tot de gerotte en dus ook beste kakao-soorten (de aard-kakao) behooren de Soconuzco- of Mexikaansche , Esmeraldas-, Guatimala, Caraccas -, Guayaquil -, Berbice- , Surinaams ehe , Essequebo-kakao , enz. Zij zijn ge¬ woon lijk op de oppervlakte met eene asebgraauwe aarde , waaronder dik¬ wijls micaplaatjes zijn gemengd, of met eene roodaehtige klei bestoven. Tot de niel-gerotte soorten , die bitter en zamentrekkend smaken (de zon-kakao) , behooren 1) de Braziliaansche of Portugesche kakao : Para- en Rio Ncgro-kakao (beiden ook onder den naam van Maranham- en M ar agnon -kakao bekend; 2) de Cayenne-kakao , en 3) de eiland-kakao , d. i. de kakaosoorten van de Antillische eilanden : Martinique- , Jamaika Domingo-, Trinidad-kakao , enz. Allen zijn door het gemis aan bestuiving met aarde gemakkelijk herkenbaar. Volgens LAMPADius bevatten de zaden 12,2 proc. omhulsels en 87,8 proc. kernen : de laatslen bestaan volgens hem uit Vet (kakaoboter). 53,10 Eiwit .... 16,70 Kakaorood. • . 2,01 Planlenvezel . . 0,90 Zetmeel. . . . 10,91 Gom . 7,75 Water .... 5,28 Witte asch. . . 1,99 I)c asch bevat wel een weinig potasch , maar bestaat grootendeeis uil phosphorzure kalk- en een weinig kiezelaarde. — Het zetmeelgchalte werd later door delcher en chevallier ontkend. Doch Büchner heeft het weder bevestigd en aangetoond , dat het zetmeel bij het filtreren van een deeoet van kakao met gom en eiwit verbonden zóó volledig op het filtrum over¬ blijft, dat het filtraat door jodium niet blaauw wordt. — Om de chocolade op bijgemengd meel te onderzoeken, ontdoet men baar door middel van aikohol zooveel mogelijk van vet , kookt het overschot met water, filtreert en vermengt de gefiltreerde vloeistof met jodium : eene blaauwe kleuring zal terstond het bijmengsel verraden. — woskuesknsry eindelijk heeft er 534 MALVACEAE. eene eigenaardige plantenbasis in gevonden , welke een kleurloos en krys- talliseerbaar poeder vormt, en door hem thcobromine is genoemd. Daar dit volgens de formule C9 H10 NG O2 is zamengesteld , is het eene der stikstofrijkste planlensloffen , daar zij diensvolgens bijna 36 procent stik¬ stof bevat. 126. MAL VAGE AE. Maluwen. * Afdeelingen : B ombaceae. Malveae. 1. Malveae, Malveen. Bestanddeelen: eigenaardig zetmeel; bassorine; pektine; asparagine ; al- thaeïne? looizuur; aetherische olie. £t. Gossypium. BoomwoJplant of Katoenboom. XVI. 10. 1. Gossypium arboreum l. Op de Antilles en andere Amcrikaansche eilanden , ook in Arabië , Aegypte en op Cyprus gekulliveerd. — Mq. 34. — En 2. Gossypium herbaceum l. Op Maltha , Sicilië , in de Levant enz. — D. V. II. 596. Mq. 34. P. II. 944. — Leveren de Boomwol of Katoen. Bombyx s. Lana Gossypii. De hoogst fijne, zachte, veerkrachtige, reuk- en smakclooze stof, die op wol gelijkt en in de doosvruchten de zaden in groole hoeveelheid digi omwikkelt. Zij is bijna zuivere plantenvezel , doch heeft eenen driekanli- gen vorm en is wegens de scherpe kanten scherp; die van G. herba¬ ceum is fijner en witter, dan die van G. arboreum. — Dient ter be¬ reiding van moxa’s , enz. I». Hibiscus. Hibisliruid. XVI. 10. 1. Hibiscus Abelmoschus l. [Abclmoschus moschatus mönch] In Oost- en West-Indië. — Mq. 34. — Levert het Muskuszaad . Semen Abelmoschi s. Grana moschata. De rijpe zaden. Zij zijn niervormig, plat, ongeveer zoo groot als lin¬ zen, overlangs gestreept , grijsbruinachlig , zwarlachtig genaveld. Rieken, zoo zij op gloeijende kolen worden gestrooid , aangenaam , muskusacblig. Bevatten eene olierijke , specerijig-olieachtig smakende kern , die volgens bracon.not is zamengesteld uit ; MALVACEAE. 535 Bassorine of arabine. 36,0 Plantenvezel en water 52,0 Eiwit . 5,6 Riekstof . • • .. Vast cn vloeibaar vet) > Gekleurde bars. . .) ? c. Malva. Maluwe of Malve. XVI. 10. 1. Malva rotundifolia l. /eer algemeen op onbebouwde plaatsen in Duitschland en Nederland. — d. V. II. 595. Mq. 32. P. II. 941. F. B. S. 1.508. F. B. II. 158. — Levert a. Kleine Kaasj eswortel. Radix Malvae minoris. De wortel; Ioodregt naar beneden gerigt, dun, rolrondachtig-penvor- rnig , getakt , uitwendig geelachlig-wit , inwendig wit en vezelachtig- vleezig , slijmerig-zoet van smaak. b. Klein Kaasjeskruid. Herba Malvae minoris. De bladen ; langgesteeld , van onderen hartvormig-cirkelrond en bijna zevenhoekig, van boven vijflobbig , zaagsgewijs gekarteld, met stervormige , zachte haren bezet , reukloos , kruidachtig en slijmerig van smaak. Moe¬ ten in Junij en Julij ingezameld worden. Verliezen bij het droogen on¬ geveer SA aan gewigt. c. Kleine Kaasj esbloemen. Flores Malvae minoris. De bloemkroonen met hare kelken. De eersten zijn klein, 3- tot 4tallig bosge wijs in de bladoksels geplaatst , bleekrood , purperrood geaderd , en worden bij het droogen blaauw. Verwisselingen : Malva sylvestris en M. bo real is. 2. Malva sylvestris l. Minder algemeen verspreid. Langs hekken , wegen , akkerkanten , grasrijke plaatsen , enz. — d. V. II. 596. Mq. 32. P. II. 941. F. B. S. I. 510. F. B. I. 38. — Levert a. Groot Kaasjeskruid. Herba Malvae majoris. De bladen ; tot op de helft 5- tot Tlobbig , van onderen behaard , met lange behaarde stelen en spitse , getande lobben. Rieken en smaken even als de bladen der vorige plant. b. Groole Kaasj esbloemen. Flores Malvae majoris. De bloemkroonen met hare kelken. De eersten zijn groot, 3- tot Stallig MALVACEAE. 536 Ijosgewijs in de bladoksels bijeengeplaatst, paarsch en met purperroode strepen geaderd ; bij het droogen worden zij blaauw. De kelken zijn vijfspletig. Onder de minder bepaalde namen van Herba en Flores Malvae verlangen de pharmakopoeën de bladen en bloemen der vorige , óf die van deze M al va -species , óf ook wel naar goedvinden die van beiden. (1. Althaea. Heemst. XVI. 10. 1. Althaea rosea cavanilles. Alcea rosea l. Tweejarige plant uit bet Oosten. In tuinen. — Mq. 34. — Levert de Stokrozen. Flores Malvae arboreae ó*. hortensis. De bloemkroonen met de kelken der variëteit met donkerbruine kroo- nen. — De kelk dubbel , de buitenste 6- tot 9spletig , sterharig-vlokkig , korter dan de binnenste 5spletige kelk , met eironde , spitse slippen. De 5 kroonbladen donkerbruin , na bet droogen bijna zwart , omstreeks 2 duim lang, omgekeerd-hartvormig , zwak gekarteld, met de meeldraadbuis vergroeid. Reukloos. Smaak slijmerig , bitter, wrang. 2. Althaea officinalis l. Van Rusland tot Portugal en van Zuidelijk-Zwe- den en Engeland tot Italië. Ook in tuinen. — d. V. 11.594. Mq. 33. P. II. 942. F. B. S. I. 508. F. B. IV. 278. — Levert a. Ileemstkruid. lierba Althaeae. De vóór den bloeitijd ingezamelde bladen. — Zij zijn afwisselend , ge- steeld , bijna hartvormig-eirond , 5- tot 9nervig, onduidelijk 3- tot 51ob- big ; de lobben spits en scherp gekarteld. Op beide zijden met een uit zachte stervormige baren gevormd vilt bedekt en daardoor zacht op het gevoel en grijsachtig-groen van aanzien. Reukloos. Smaak slijmerig. b. Heemstwortel. Radix Althaeae. De in den herfst uitgegravene wortel. — Hij is 1 vinger dik en dikker, rond, rolrondachtig-penvormig , een weinig gelakt, na het droogen over¬ langs gerimpeld. Op de dwarse doorsnede is hij digt ; onder de dunne, grijsgele opperhuid, die van bruinachlige dwarse WTatlen voorzien is, vindt men eene betrekkelijk dunne , witte schors en eene betrekkelijk dikke , witte kern , die door eenen fijnen bruinachtigen kring van de schors ge¬ scheiden is. De schors en kern week, sponzig, eenigzins buigzaam, doch niet zeer taai, op de breuk lijn- en kortvezelig-korrelig. Reuk zwak TILIACEAE. 53T zoetachtig. Smaak laf , slijmerig , zoetachtig. De wortels van planten , die in eenen zandigen en bemesten grond zijn gegroeid, zijn bijna sma¬ keloos en niet zeer slijmerig. — Of met de opperhuid (Radix Althaeae immun data) , gelijk men de dunnere wortels gebruikt, óf, zoo als ge¬ woonlijk in den handel en in de apotheken, daarvan bevrijd (Radix Al¬ thaeae mundata). De laatste zou dikwijls door behandeling met kalk witter gemaakt worden. — Büchner heeft den wortel van deze Althaea officinalis en dien van Alth. taurinensis vergelijkenderwijze ontleed en gevonden in dien van Ä. off. A . taur. Bassorine .. • • • 35,69 27,48 Pektine. .. 11,05 13,88 Zetmeel. .. • • • 37,51 29,25 Vezel .. • • • 7,50 9,63 Asparagine en suiker. 8,29 8,04 Vette olie- • * • 1,26 1,21 Plantenlijm. • 1,81 1,59 Phosphorzuren kalk.. 8,29 9,25 bacon vond er reeds veel vroeger eene plantenbasis in , die hij althaeïne noemde, welke echter later, toen plisson er het asparagine in ontdekte, als hiermede verwisseld beschouwd werd. Intusschen schijnt zij door vergnes en REGiMBEAü weder gevonden te zijn. — Van hét asparagine verkreeg trommsdorff 48 grein uit 2 pond. — De vette olie is volgens larocque een mengsel van elaine en margarine* De suiker is rietsuiker en onkrys- talliseerbare suiker. De wortel bevat daarenboven ook nog chlorpotassium en zwavelzure potasch. Verwisselingen : de wortels van Althaea rosea en van Althaea taurinensis de c. (Althaea narbonensis cav.). — De wortel van Althaea taurinensis is veel grooter, tot 1 Va duim dik, beeft eene donkerdere kleur, riekt in versehen toestand naar rammenas en vertoont op de dwarse doorsnede eene dikke kern , die gevormd wordt uit afwis¬ selend fraai-gele en kleinere witte kringen, waarmede zich vele witte, van het middelpunt stervormig naar de schors loopende stralen overkrui¬ sen. Door deze kenteekenen is hij zeer gemakkelijk van den oflicinelen wortel te onderscheiden- 127. TILIACEAE. Lindebloemigen. a. Tilia. Linde of Lindenboom. XIII. 1. 1. Tilia gr andifolia ehrhardt. ’J’. pauciflora havne.T. cw ropaea l.— 538 L1NEAE. D. V. II. 588. Mq. 36. F. B. S. I. 405. — Deze boom, die als gewone of Hollandsche lindenboom bekend is , levert den Lindebloesem. Flores Tiliae. De bloemen en schutbladen. De eersten zijn langgesteeld , in 2- tot 3bloemige schermen bijeengeplaatst, groenachlig-geel , welriekend en zoetachtig van smaak. De laatsten smal, langwerpig , stomp en half ver¬ groeid met den bladsteel. De aangename reuk gaat bij het droogen ver¬ loren. Bevatten volgens siller: Specerijig smakende hars . 1,5 Bruinachtige suikerstroop met plantenzure potasch. 3,3 Bruine, zwak bittere extractiefstof . 1,3 Groen plantenwas . 0,8 Het gelukte hem niet, het riekend beginsel aftescheiden. brossat ver¬ kreeg uit 100 pond slechts eenige droppels en winckler uit 25 pond versehen bloesem 80 grein aetherische olie. De welriekenderc bloemen der Til ia vulgaris hayne zijn door winckler onderzocht. Hij vond in de Bloemen: Schutbl. Bloemen : Schutbl. Bassorine. 4,8 Eiwit . . 0,8 Vezel . . 14,0 Water. . 73,0 Aetherische olie. 0,1 — IJzer-groenkl. looistof. 0,2 0,6 Anlhoxanthine. 0,9 0,5 Suiker en appelz. potasch 2,9 0,9 Antholeucine 1,2 0,7 Bitterachtig-zureextractst. 0,7 M Chlorophyllum ) 0,2 0,5 Plantenlijm. .... 0,2 0,2 Vet .( Cerasine (arabine). . . 0,1 0,4 Cerine. . . • 0,3 sporen Traganthine (pektine) . 3,4 1,4 Vet. .... 0,5 0,3 Zure, wijnsteenz. potasch. 0,2 0,1 Eiwit . . • 0,4 0,3 Plantenzuur kalkzout. . 0,3 0,3 Water . . . • 73,8 77,0 Vezel en asch . . . 13,6 16,5 De stoffen , welke hier anlhoxanthine en antholeucine zijn genoemd , zijn kleurstoffen , wier eigenaardigheid nog niet zeker genoeg is aange¬ loond , om hen reeds als zoodanig te bestempelen. Verwisselingen: de reuklooze bloemen derTilia parviflora- 52. G RU IN AL ES. G RU IN AL EEN. Familien: Linea e. Geraniaceae. Oxalideae. 128. L I N E A E- Vlas ac htigen- a. Linum- Vlas. V. 1. 1. Linum usitaiissimum l* Vaderland onbekend. In alle landen van Europa , enz. gekweekt. 265. — Levert LINEAE. 539 D. V. Iï. 598. Mq. 31. P. lï. 946. F . B. S. I. a. Lijnzaad. Semen Lini. De rijpe zaden. Zij zijn langwerpig-eirond , plat, spits, ii/2 tot 2 lijn lang en ongeveer 1 lijn breed. Hunne dunne, taaije, gladde en glanzende schil omgeeft eene witte, olicachtige kern. Zij hebben in de koude, wan¬ neer zij niet stukgewreven zijn, geenen reuk en smaken onaangenaam olicaehlig-slijmerig. Bevatten volgens leo meier: Vette olie. 11,265 Weeke hars 2,488 Zetmeel 1,480 Eiwit . . 2,782 Was . . . 0,146 Suikerachlige extractiefstof ' . . 10,884 Kleefstof. . 2,932 Ilarsachtige kleurstof ..... 0,550 Bassorine. . 15,120 Gele, looizuurachlige stof .... 0,926 Arabine . . 6,154 Omhulsels, nog bassorine-houdend 44,884 De vette olie is volgens sacc in zooverre eigenaardig, als het daarin met lipyloxyde verbonden oliczuur eene andere zamenstelüng heeft (na¬ melijk — C46 H76 O5), dan die der gewone oliën (= C44 H78 O4); hij heeft het derhalve lijnoliczuur genoemd- Hij vond in deze olie ook een weinig margarine. — Daarenboven vond l. meier nog de volgende stoffen, die aan verscheidene van gezegde bestanddeelen aanhingen: Appelzuur- Azijnzuur. Salpeter. Chlorpotassium- Chlorsodium- Chlorkalcium. Azijnzure potasch en kalkaarde. Appelzurc potasch. Zwavelzure potasch en kalk. Phosphorzure kalkaarde. Phosphorzure bitteraarde. Kiezelaarde. 1 Jzerverzuursel. b. Lijnmeel. Farina Seminis Lini. De zaadkcrnen , die lot poeder gestampt en van hare omhulsels af¬ gezift zijn- c. Lij nkoek. Placenta Lini. De fijngestampte en door uitpersing van hunne vette olie bevrijde zaden. Koekvormige massa’s, welke fijngewreven zijnde, onder den naam van Farina placentarum Lini gebruikt worden. Het zou volgens ciie- vallier met zaagsel van Lignum Guajaci vervalscht worden* In Duitsch- land en Nederland komt deze vervalsching zelden of nooit voor. 540 GE RANI ACE AE. 2. Linum catharticum l. Zeer algemeen in Duitschland , op vochtige grasplaatsen , weilanden enz. Ook in Nederland. — d. V. II. 599. Mq* 31. P. II. 949. F. B. S. I. 264. F. B. VII. 506. — Levert het Pur geer -Vlas. Herba Lini Cathartici. Het geheele, bloeijende plantje; fijn, overal onbehaard, 3 tot 9 duim hoog. — De stengel dun, draadvormig, van boven gaffelsgewijs vertakt. De bladen klein , tegenovergesteld , van beneden omgekeerd-eirond en van boven langwerpig-lancetvormig , zwak gespitst en aan den rand eenigzins scherp. Aan de toppen der stengels vindt men op dunne stelen kleine , witte bloemen, welke vóór het bloeijen neerhangen. Reukloos. Smaak hoogst bitter. Wordt slechts zelden gebruikt- Bevat volgens eene analyse van pagenstkcher: Linine- Hars. Vette olie Vezel. Chlorophyllum. Plantenlijm. Kiezelaarde. IJzerverzuursel. Gele extractief- of kleurstof. Planteneiwit. Humusaardig zuur. Plantenzure potasch- en kalkzouten. Het linine is eene witte, poedervormige, indifferente zelfstandigheid, die echter geene purgerende werking schijnt te bezitten. Verwisselingen ■ Radiola Millegrana. Cerastium semide- ca n d r u m. 129. G E R A N I A C E A E. Ooijevaarsbekkigen. a- Geranium. Ooijevaarsbek. XVI. 9. 1- Geranium Robertianum l. Op schaduwrijke plaatsen , wegen , hekken, puinhoopen , muren. — Mq- 46. F. B. S. 1- 506. F. B - I. 48- — Levert het Robertskruid. Herba Geranii Robertiani s. Ruperti. De wortel- en stengelbladen • De eersten zijn langgesteeld , cirkelvormig geplaatst; de laatsten tegenovergesteld. Allen zijn 3- tot 5tallig, drievou¬ dig vinvormig-verdeeld , met stompe verdeelingen , met enkele haartjes bezet, eenigzins ruw, groen en soms roodachtig. De onaangename, vieze reuk gaat bij drooging verloren. Smaak onaangenaam-bitter, zamentrekkend- — Volgens muller bevatten de door landlieden veel gebruikte wortels van Geranium Robertianum, G • p r a t e n s e , G. p a 1 u s t r e , G- m a 1 v a e- folium, G. sylvaticum en G- sanguineum: OXALIDEAE. Geraniine. Zetmeel. Suiker- Vezel. Looizuur. Katechuzuur- Galnotenzuur. Kiezelaarde- Pektinzuur- Zuringzuur- Zoutzuur. Phosphorzuur. Balsamisch-harsachtige stof. Kleurende extractiefstof. Gomachtige extractiefstof. Potasch en kalkaarde. Looistof: Geraniine: G. praten se 44,8 pc. 5,5 pc. - palustre 36,5 » 4,6 » - Robertianum 35,3 » 4,5 » Looistof : Geraniine : G. sanguineum 29,5 pc. 3,0 pc. - sylvaticum 26,4 » 2,5 » malvaefolium 19,6 » 1,4 » Het geraniine en de looistof zijn volgens hem de werkzame bestand- deelen. Intusschen moet het geraniine nog zuiverder bereid en deszelfs aard nog nader onderzocht worden. 130. OXALIDEAE. Z uringhlavers. a Oxalis. ZuringMaver. X. 5. 1. Oxalis Acetosella l. Overal in de meeste landen van Europa , voorna¬ melijk op schaduwrijke, vochtige plaatsen. — d. V. II. 599. Mq. 46. P. II. 899. F. B. S. I. 356. F. B I. 9. — Levert de Zuringklaver of Zurkel. Herba Acetosellae s. Trifolii acetosi. De bladen; langgesteeld , drietallig, zacht behaard , lichtgroen , fijn. — Zij bezitten geenen reuk, doch eenen aangenaam zuren smaak, die bij het droogen der bladen bijna geheel verdwijnt. De versehe bladen bevatten volgens CARTHEüSER 0,78, volgens savary 0,31 en volgens bergius 0,94 tot 1,25 pc. zure zuringzure potasch , tot wier bereiding zij misschien alleen nog dienen. Men gebruikt daartoe ook nog : Oxalis corniculata, O. stricta, O. violacea,0. americana en O. cernua. 33. AMPELID EAE. W IJ NS T OK ACH TI GE IV. Familien : Laeaceae. Sarmentacae. M e 1 i a c e a e. C a n e 1 1 a- ceae. Cedrelcae. 542 SARMENTACEAE. 131. SARMENTACEAE. Klawier drag e ndén. a. V i t i s. Wijnstok. V. 1. 1. V itis vinifera l. Vaderland waarschijnlijk Klein-Azië en de landen aan de Zwarte zee. — d. V. II. 603. Mq. 44. P. H. 900. — Door de kui¬ tuur , welke zich over alle deelen der aarde , waar deze plant slechts gedijen wil, uitgebreid heeft, is een groot aantal variëteiten ontstaan, die ons leveren a. Wijngaardsbladen en stengeltoppen . Folia et Pampini Vitis viniferae. De bladen met de groene stengeltoppen en gaffelvormige ranken van onderscheidene variëteiten. De bladen zijn groot , langgesteeld , rondachtig- hartvormig-boglig , 3- of 51obbig , ongelijk en grof gezaagd. — Zij zijn reukloos, smaken wrang-zuur en bevatten wijnsteen- en appelzuur. b. Onrijpe Dj naven . Agresta. De onrijpe vruchten der variëteiten met witte bessen. Zij bevatten veel wrang-zuur smakend sap , hetwelk er uitgeperst zijnde, het Ophacium en, met melk geklaard, het Succus agrestae vormt. In het sap der onrijpe druiven vond PROUST: GEIGER: Citroenzuur (veel). Appelzuur(weinig). Extractiefstof. Wijnsteen. Zwavelzure potasch Zwavelz- kalkaarde. Wijnsteenzuur 1,12 Appelzuur . 2,19 Galnotenzuur, Looizuur. Extractiefstof. Slijmsuiker. Appelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Klcefstofachlige zelfstandigheid. Bladgroen. Was. Wijnsteen. Chlorkalcium. c. Rozijnen. Passulae majores s. Uvae Passae s. Zibebae. De rijpe, in de zon gedroogde bessen van onderscheidene in het Oosten en Zuid-Europa gekweekte variëteiten , waarvan de bekende verschillen in grootte, vorm, reuk, smaak enz. afhangen. — Het sap der rijpe druiven bevat volgens proust: Druivensuiker. Slijmsuiker. Citroenzuur (weinig). BÉRARD : Suiker. Riekende slof. j Gom. CANELLACEAE. 343 Appelzuur (weinig). Extractiefstof. Gom. Kleefstofacblige zelfstandigheid. Zure wijnsteenzure polasch. Appelzuur. Kleefstofaardige zelfstandigheid. Appelzure kalkaarde. Zure wijnsteenzure polasch. Zure wijnsteenzure kalkaarde. Zoo als men weet, worden uit het sap der rijpe vruchten ( druiven of wijndruiven ) de verschillende soorten van wijn bereid. Het is echter hier de plaats niet, om daarover in bijzonderheden te treden. d. Krenten of Kleine Rozijnen . Passulae s. Uvae minores. De bessen der variëteit Yitis minuta risso , welke eenigen als eene bijzondere soort beschouwd en Vitis apyrena genoemd hebben. Zij zijn klein , zwartpaarsch , kernloos en zeer aangenaam zoet van smaak. Kwa¬ men vroeger uit de omstreken van Korinthe, thans van de eilanden der Jonische Zee : Ithaka [Theake] , Cephalonia , Zacynthus [Zante] en ook uit Morea , Patras , Missolunghi , enz. 132. CANELLACEAE. Kaneelachtig en. a. Ca nel Ia. Kaneel. XVI. 9. i. Canella alba murray. Winterania Canella l. Op de Antilles en inzonderheid op Jamaika. — d. V. II. 460. Mq. 43. P. II. 920. — Le¬ vert den Witte Kaneelbast. Canella alba s . dulcis s. Costus dulcis. De bast en het splint van takken , van de schors bevrijd. — Regte pijpen, tot 3 voet lang, ongeveer 1 duim dik, opgerold, ingerold en gesloten, gevormd uit stukken van 1 — 2 lijn dikte. Ook gebrokene stukken. — Zel¬ den vindt men stukken, die nog bedekt zijn met de weeke , sponsachlige, kaneelkleurige , dunne schors met hare bruingrijze opperhuid ; is zij wel aanwezig, dan bezit zij ovcrlangsche rimpels en is zij onregelmatig met bulten bezet, welke door afgebrokene takken ontslaan. — De bast rood- achlig-geel, hard en ongeveer */8 lijn dik , glad , doch min of meer oneffen , met vele onregelmatige groeven , die zich meestal tot op het bleekgele splint uitstrekken. Het splint is betrekkelijk dik , bleekgeel , digt , hard , broos, op dc breuk korrelig en op de ondervlakte met eene dunne , vastaanzit- zittende , gladde laag bedekt, die eene witte kleur bezit , doch op eene 544 CEDRELEAE. vochtige bewaarplaats ligtelijk zwartachtig wordt. Reuk specerij-, kaneel- achtig. Smaak specerijig, bitterachtig, eenigzins scherp. Zijne infusie wogdt niet door salpeterzure zwaaraarde en zwavelzuur ijzeroxydule neêrgeploft. Bevat volgens HENRY : Aetherische olie . 0,5 Niet scherpe hars ....... 20,0 Extractief- en kleurstof . 3,0 Slijm . 8,0 Zetmeel, eiwit en schorssubstantie . . .) Azijnzure potasch, azijn- en zuringzurenkalk^ 68,5 Chlorpotassium en chlorkalcium ... .1 PETROZ en RORINET : Aetherische olie- Bittere stof. Hars. Gom. Kaneelsuiker (canelline). Eiwitstof. Zetmeel. Zouten- Meyer en reiche verkregen van de aetherische olie 0,94 procent. Daar¬ enboven hebben zij voldoende bewezen, dat robinet’s kaneelsuiker niets anders dan mannasuiher is , wier hoeveelheid 8 procent bedraagt. Verwisselingen: zeer dikwijls Cortex Winteranus. 2. Canella axillaris mart- In Brazilië. — Levert den Paratodobast. Cortex Paratodo s. Paratudo. Is door Schimmelbusch in 1827 in den handel gebragt. — Stukken van «enige lijnen dikte, 1 — 3 duim breedte en 4 tot 6 duim lengte, reuk¬ loos, niet onaangenaam bitterachtig en later aanhoudend sterk en brandend van smaak. De schors eenige lijnen dik , bruin , diep overlangs gesleufd, met onregelmatige dwarse barsten en eene witachtige opperhuid. Bast en splint betrekkelijk dik , vuilgeel , op de ondervlakte meestal donkerder. Alle lagen zijn hard, broos, op de breuk korrelig en wasglanzend. — GuiBOURT beschrijft nog twee bittere paratodobastcn uit Brazilië , die ech¬ ter niet in den handel voorkomen en overal niet bekend schijnen te zijn. Bij hunne analyse, welke door henry ondernomen is, zijn geene bepaalde resultaten verkregen. 133- CEDRELEAE, Cedreleën. a. Cedrela- Ccdrele. V. I. 1. Cedrela febrifuga blume. Cedrela Surcna reinwardt. Op Java en Koromandel. — Mo- 44- — Levert den MA L P I G H I AC Ë A E. 3 45 Cedrelabast. Cortex Cedrelae febrifugae. De bast van jongere takken. — Goolvorraige stukken of opgerolde pijpen van onderscheidene lengte en 1 duim dikte , zamengesteld uit stukken , die hoogstens 2 lijn dik zijn. De witachtige opperhuid ontbreekt gedeel¬ telijk. De schors is ongeveer */4 tot */2 lijn dik, bruinachtig, sponzig en dikwerf op enkele plaatsen niet voorhanden ; op hare oppervlakte be¬ vinden zich dwarse spleten , die er rondom heenloopen en */* tot 1 duim van elkander verwijderd zijn; dikwijls is zij, in de plaats hiervan, van lange dwarse wratten ter lengte van eenige lijnen voorzien. De bast is ongeveer y2 lijn dik, donkerbruin, hard , eenigzins korrelig. Het splint lichtbruin en vezelig. Reuk zwak muffig. Smaak zamentrekkend , eenigzins bitter. Bevat volgens nees v- esenbf.ck: Roode harsachtige looistof . 4,2 proc. 