Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Art. 10. Hij zal hebben toetezien en te waken, dat de Godsdienst, de Zeden en Gewoonten der Mahomedaanen geen inbreuk lijden , en hebben te protecteeren de Priesters in de uitvoeringe hunner pligten. Art. 11. Ilij zal hebben voor te staan het voltrekken van Huwclijken in de Tempels en zo veel mogelijk tegen te gaan het ontbinden van Huwelijken, opdat de populatie moge to&- nemen. Art. 12. Bij sterfgevallcn znllen de Nalatenschappen behoor- lijk geinventariseerd worden, en Eene Copij daar van aan den Resid(.uit toegezondcn worden, die Hem dan de Instructie vol- gens de Mahomedaanscho Wctt zal laten toekoomen , opdat de belanghcbbende volgens Ilunne Wetten het geregtelijke aandeel bekoom(?n. Art. 13. Hij zal hebben te instituecren de nodige School Iluizen voor de Javaansche Jeugd en met den Pangoeloe daar- over Raad pleegen opdat dezelve tegelijk in de Zeeden, ge- woontun, wetten en Godsdienst geinstrucerd worden, en deeze nuttigc iiirigtiiige zal hij tragten in alle Hoofd Negorijen in werking te breugen. Art. 14. Geene Hoofden van Dessa's of Camjwngs mogen door Hem Be patty worden afgczet en dicgeene dcwelke hij mogt bevinden Negligent te zijn, zal hij Ilapport van doen aan den Resident meldcnde de Reedenen. Art. 15. Bij aanstellinge van Een Mantrie, Demang of an- der Hoofd moge geene betalinge onder de naame van Wang- Boktie ^ genomen worden, veel minder cenige presenten van Producton of Hoornveo. 2 Wang Boktn\ bclcr iram; hvkti, i!. i. Iiuldigings-geld. Het wordt pcjjevm al» hormnt '.ildiis wordt liet in suminigo slrckcn zelffi genoemd) hij de .ianv»ardiii{! van vvw botrckkiiip: a:in dcngeen die benoemd heeft. Urr DEN KNGEI^^IIKN TUD. 137 Art. 16. Den Repiitty zai geen nieuwe Belaitinge maken, en dicgrrne dewelke hi) vcrnieend nuttig te zijn so Toor hct Gouver nement, als voor Zijne onderdaanen zal hij daar van alvoorens ren Plan overleggen aan den Resident voor verdere approbatie. Art. 17. Ilet word aan Hero Bepatty Ernstig aanbevoolen, dat hij tal hebben te adsisteeren en te Protecteeren de Path- ten dewelke roet het Qouvemeroent Contracten hebben aange- gaan, opdat dczelve in staat blijven behoorlijk aan het Uou* vrmement op de bepaalde tijden de Revenuen daarvan af te leggen. Art. 18. Hij zal hebben adaiatentie te verleenen tegena den verboden Handel als Amphioen en verdere contrabanden , het welk alleen aan de Pachtcra vergund ia, volgena bun gcmaakt contract. Art 19. Aan den Ikpatty'a ia volgena Organisatie Lijat toegestaan zo voor hunne static als Huiselijke dienstcn 43 man. — daar nu Echtt^r h(*t district van Blora gecn Regent tot Opper* booCl heelt , en hij Hepatty dikwerlT in de gelegendhcid gcsteld al wonien, om persoonen tot het overbrrngen van lUpporten ala andere diensten, zo word dit getal roet 27 man vcrmo(!r- derd, en doa in zijn geheel 70 roan ten zijnen dieuate beeft. Art. 2^0. I>e roaiischappen dewelke aan den voormaligen Re- gent en Dalam geattacheeni waren, zuUcn afgedankt wonien, (Ichter met dien verstande, dat aan hun Rijstvelden zallen ge* greven worden, — oro dczelve tc^ cultiveeren, waarvoor zij twee vijCde zuUcn gcni<*ten , Ken vijfde voor de Hooftlcn , en de uverblijveDde twee vijide gedeelte aan hct Gouvcmement korot tc vallen. Art. 21. /xmdra de PIkIj gesneeden, en behoorlijk ingebragt », zal liij aan zijne onderdanen (<*n wel zondrr I*>nige lieloo* ninge te necrocn) Permittecren dal dc (temcldc Veldcn germ* plovecrd worden , tot zulkt* voorthrcn^^lrn als vrreijscht wor- den, tot de coiisumpUe van den Javoan, ala ook voor zijtie Knrheeslen, Paardeu , &klia|icn, Karbouwen etc. etc. 138 BEN INSTRUCTIE VOOR EEN INLANDSCH UOOFD Art. 22. Ook zal hy Bepatty in^ het Byzonder hebben te Ictten , dat er gccne Jaty Houtwerken in de Bosschen gekapt worden dan op eene speciaale authorisatie van den Inspectenr Generaal den Heer Hopkins, dewelke daartoe de Boschgangen of andere persooncn zal qualificcercn. Art. 23. Ofschoon het doen van Yoorschotten op het Gewas aan cen iegelijk verboden is, en wel bij plackaat van den I4en Julij 1808, zo ziju Echter de B>egenten of Hoofden van districten daar van uitgezondcrd dezelve zullen hebben te zorgen, dat de Rijst velden ten bchoorlijke tijd bezaaijd en beplant worden, en dat de Gemeene Man, bij gebrek van de nodige gereedschappen , Buifels en Zaadpady door hem voorzien wor- den , dog wel in het oog houdende , dat geenzints eene over- drevene restitutie of dedommagement plaatze grijpt. Art. 24. Daar de publieque Nagt gezelschappen als met het Houden van Tandakken, voor ieder nadenkend Javaan, beschouwd zal worden nadeelig te zijn, en in het bijzonder een slecht voorbeeld geoft aan de Jeugd, zo zal hij Be- patty, alleen Een klein get^l Tandaks vrouwen aan den Re- sident voordragen die hun dan voorzien zal van een Permiside Brief door hem Resident onderteekend , welke Perraissie Brief in kragt blijft van Primo Januarij tot all®, december, en dus voor een volgend Jaar vernieuwd moet worden. Art. 25. Het zal alleen aan de Gepermitteerde Ampliioen Kitten vrijstaan amphioen te mogen verkoopen , welke kitten een Uithang Bord voor hun Huys zullen hangen , waarop ge- sclireven zal staan Amphioen Kit iV*. . . en den Bewoonder van zodanig eene kit zal voorzion zijn van cen Permissie Brief van den Resident , zullonde alleen tot *s avonds agt uuren mo- gen verkopen, — wijdors alh* amphioen die buiten deze geper- mitteerde kitten ofte in andere ongepermitteerde Huizen of op 'sllt»eren wegen zal gekogt Jijn , zal geconsidereerd worden ge- fraudeerd te zijn. Art. 26. Hij Bejwitty zal hebben te zorgen dat op alle Hoofd Negorijen , Dessa's , (Jampongs goede nautwagten gelioudcn wor- UlT Den ENOEUSCfieit TUD. 139 den hebbende een Manirie lan H Hoofd dewelke venintwoorde* lijk zullen ujn voor alle gepleegde desorden. Art. 2^7. Eijndelijk word de Goede aEorge over xijne onder* brbbende Tolkeren, aan Hem Bepatty ernvtig aanbevolen, dai hij voor den welvaard van bun sal waken , bun in alien deelen bebulpoeaam njn» bun met de Keste Yoorbeelden vcwrgaan, en overigen^ allea aan te wenden wat Een tioed HooCl behoord en Yerscbuldigd w te doen. Gegeeven te Blora den 24*<« Maart 1813. J. D. flAKTIUEFF. RentUnt. DE ROUW ONDER DE JAVANEN. JN og onlangs word iu deze Bijdrageu * het algemeen aangcno- men gevoeleu hcrhaald, dat wit, nict zwart, de kleur van rouw onder de Javanen is, naar aanleidiiig van een in het Javaansch beschrevene begrafcnisplegtigheid , waarbij geestelij- ken in het wit gekhied tegcnwoordig waren. Het is mijn be- doeling om hicr op te gcven wat mij bckend is geworden aan- gaande den rouw in den Islam; misschien wordt daardoor het vermoeden gewettigd, dat de kleur van de kleederen, die bij een begrafenis gedragcn worden, dient om iets anders aan te- wijzen, dan het teeken van rouw. Het is slechts een bijdrage tot de kennis van deze aangelegenheid , welke hier geleverd wordt, geenszins een betoog tot bewMJs van een of andere stal- ling, want in alien gevalle moet in het oog worden gehouden, dat in sommige landen wit inderdaad de rouwkleur is. De Hoogleeraar Dozy declt ons aangaande den rouw, iu de inlciding voor zijn "Dictionnaire dctaillt* dt?s noms des v^te- raents chez les Arabes", het volgende mode. Zwarte kleederen werden oudtijds zoowel door mannen als door vrouwen ten tcekcn van rouw godragen , want die kleederen waren met dat docil aangenomen door de Abb.isidische Chalifen wegens den 1 Dcrdc (led (Nieuwe volpr.) pap. 20*2. I>E ROUW UNDER UK JAVANEN. 141 fiocjcl van dt*n Imaain Ibrahiem Ibii Mohammed. In later tijd drurgi*n de mannen ge<»n rouw mecr, omdat men door den r(»\^w l)C8chouwd werd ab zich niet onbepcrkt te ondenrerpen aan de l>esiluiten der Voorzienigheid. Tegenwoordig dragen de vmuwen in het (3o8ten nog den rouw , maur allecm wegens het overlijden van haar echtgenooi of van zeer nabij verwante fa- miiie, en nooit over iemand, die ouder van jaren in, I)e rouw he^taat daarin, dat dc vrouwen met indigo donkerhlaauw, bijna zwari, verwen haar kleed, hoofdsluijcr , aangezigisluijer en dfw'k. Zij dragen den rouw seven , veertien of 8omtijdj» veertig dajTfn. In Spanje waren dc rouwkleedcren onder de heer- aehappij van de Ommajjadisfche Chalifen wit van kleur *. In dc **Notea et ^lairciwementji'\ gevoe?d bij mijn «*Pr6a» de Jurisprudence MuKulmane**, heb ik op {lag. 105 oTergf*no- mrn al hetgeen in een commentaar op AI>oe Sjodja's werk over den rouw gevonden wordt: dat komt op het volgende neder. I)e oorsiprong van den rouw moet worden gezocht in de vol- gende uiUpraak van den Profcet : ^Het is niet geoorloofd voor "een vrouw, die in God gelooft en in den jongsten dag, om te *^rouwen wegena een overledene langer dan drie dagen, lie- •* halve wegena haar echtgenooi, waarbij de rouw duurt vier **maanden en tien dagen" '. De verpligting tot desen rouw 1 llrt iBj«ninier dat lot brwiji van deie mcdedeeliof •lechl* een pUatt lit! mi haitdtrhrifl wordi geffvcn, EooiUt hrl inorij^lijk U haar in haar gehcel tc letrn. BoTcndini Ycrdient opmrrkinK, dal die plaal» aldu* wordt vrr- taaM "Lrur» vftemcnlt de detau* ^tairnl kUnrt, la roulcur du deuU**, Icrvtjl hrt Arabi»ch« ncMird, dal birr U wefrgf^rYrti cUior dkmii op d« vonipe papilla it %frtaald met Homlemr. t>at Arabi»rhc ncMtrd i» Aixa, kri- wdk S^fktid betrrketil; bet noord M.nn den formelen rouw U tkdaad. ' >'a elkr onlbiiHlinf Tan bet liunrlijk maf; de vruuw liinnen drie ■Maoden niet we^r Irttuwen met ern aiider, ten ein«le de comfmsio «aa- fmatB le %iH»rkonic*n. Bij den duod Tan dcii man wordi daaiaan turfeToegd een leftniju %an ^n roaand en lien da^^. etfetilijk lot bet bedrii}«en van n>aw. 142 DE KOUW ONDEK DE JAVANEN. rust op alle vrouwen, die de mannen hebben; zoowel op on* geloo\agc, aan den Islam onderworpen vrouwen, als op Masel* mansche : zoowel op slavinnen , als op vrije vrouwen ; zoowel op vrouwen aan de wet onderworpen, als op haar die daaraan niet zijn onderworpen, zooals minderjarigen , krankzinnigen , waaivoor de voogden zorgen moeten dat zij ronwen. Het rouwbedrijf bestaat voor de vrouw daarin , dat zij zich onthoodt (onthouding is ook de grondbetcekenis van het woord ihdaadf dat rouw beteekent) van opschik in kleeding, van versierselen en van parfumerien. Ten opzigtc van den opschik in kleeding moet worden opge- merkt , dat de grondstof niet zoo zcer in aanmerking komt als aangcbragte vcrsiering, zoodat de woUen, katoenen, linneii, zclfs zijdeu stoAen , inits zij maar niet geverwd zijn in een opsig- tige klcur, als rood, geel, of zijn versierd met stikwerk. Zwart of graauw geverwde kleeren zijn gcoorloofil, omdat die klcur de mcest passcnde voor rouw wordt gerekend; zeUs i6n wctgelccrde (Mawerdi) is van meening , dat in den rouw alleen zwartc kleederen mogen worden gedragen. Onder versierselen worden begrepen armbanden, voetbanden, zcgelringen enz., goud en zilvor. Sommigen staan de rouwende vrouw toe om , even als de mannen , zilveion zegclringen te ge- bruikcn. Ue vrouw mag geen parfumerien gebniikcn aan haar lijf en kleederen ; ook mag zij zich het hoofd niet zalven , maar wel het ligchaam met een zalf, die geen geur heeft, en niet met een riekende zalf. Ook zijnde spijzen, waarin geuren zijn , haar verboden. Evenmin mag zij kohl * gebruiken, hetzij hij wit is of zwart, geur liccffc of niet, onidal hij in elk geval dient tot vcrsiering en hij in het algemcen, zonder eenige bcperking» door dc traditie is verboden. Als zij wegens oogziekte de kohl I Dc kohl is een ix>g/.alf, <iio gewuonlijk tot verbieriiig van het oog, bomtijcU tot ;;CDceMiii(l(lcl, woi«lt aangowciiii. De verse h illende umen- >lellingoii van die 7.alf woiden upgegevcn door Lane, in zijn ^'Modern |<^;yptians*\ lioofdstuk I. DB ROUW ONDBR DK JAVANBN. 143 KKMiig iu'efl, moei zij (iicn 'snachU tanwrtiden en eenit bij Kiogr noodzakelijkheid mag lij dien *» daaga gebniiken. Chrenil ^Iders dan aan het oog en aan de wenkbraauwen , in het gi> bruik van den kohl geoorloofd. I>e vroaw mag datgrt*n van liaar ligcliaam met henna ' verwen , dat ugthaar ia , zcxiaU han* ien« voeten, aangexigi: eveneenn mag zij de zijiokken krullen rn het hoofdhaar ordonen • omdat dit nict als veraenel wordt iN*iK:houwd. Om dezelfde roden mag de rouwende vrouw lich lirt hoofd met wa^achen luiveren, zich kammen, in bet bad ^n, dr nagcU knippen en zich reinigen. Onder opachik wordt {>ok niet gerekend sieraad in apreijen en huiaraad. Op grond van ecn oude en eohte tradiUe mag een vrouw over L'fti ander dan haar cchtgenooi drie dagcn en minder rouwen. Kr zijn een paar traditien aangaande het Vrijdag*grbed he- vaanl gebleven *. die hier vermelding verdienen. IV eene luidC aldua: ^*\\» Vrijdag komt, ata&n er engelen aan de ^Hieur van de mn9k<'*e en achrijven de namen van alien die bet **eerit komen n*gflmatig op; en de eemtaangrkomt'ne ia gelijk "^iemand die een kameei naar Mekka ten offer heed gezonden; It **rn dr tweede die komt, ia gelijk aan hem, die een koe ten ^offrr derwaarU 7M\di ; en de derde gelijk aan hem • die een ^grit zendt; en die daama komt. ia gelijk aan hem die een **kip zemlt; en die daarna komt, is g«lijk aan hem die eijeren **ten offer zendt 7iOodra de Imaam komt om de preek nit te ^'aprrken, rollen de engelen de naamlijat op en loiateren naar •*de preek/' I>e andere luidt: "Al wie op Vrijdag een had •*nremt en :ijn beste Ideeren aantrtkt en zich |iarfameert als ^hij cenige parfumerirn bezit en z66 naar de cathedraal gaai ^^aonder iemand te hinderen, daar zijn overbodige gebeden op- ' ihrcr bet bUnkriiel, dat beniui wordt Kcnormd, b«iidrlt Lioe ook op d« aao|>cbaaldtf |»butA. ul. Mwabib, Vol I, |v>|;. 301. 144 DE ROUW ONDER DE JAVANEN. ^'zegt en stil blijft luisteren iiaar den Tmaam, als hij de preek "uit^preekt; zoo iemand krijgt daardoor vergiffenis voor zijn "zonden, die hij sedert den voorgaanden vrijdag heeft begaan." Tot verklaring van de genoemde beste kleSren kan dienen , dat in den bovengenoemden commentaar op het werk van Aboe Sjodja' een door de oudste verzamclaars van traditien bewaarde overle- vering voorkomt, die uitdrukkelijk zegt, dat als de beste kle^ ren moeten worden bcjschouwd witte. Overeenkomstig dit voor- schrift worden dan ook in het werk zelf van Aboe Sjodja* witte kleeren bij die gelegenheid gevorderd ^ Wit is dus de kleur bij deze gewigtige religieuse plegtig- heid; dezelfde kleur staat ook bij andere lieilige zaken op den voorgrond. Hetgcen ik eigenlijk zeggen wil is dit: In de wetgeleerde boeken van den Islam wordt geen woord gerept van den rouw der mannen. De rouw bestaat voor de vrouwen in het atleggen van alle versierselen. Voor de kleur van de kleeren is bij voorkenr bepaald zwart. Voor enistige en deftige gclegenheden wordt unt het liefet gezien. Zou nu het fcit, dat de geestclijken bij een begraafnispleg- tighcid tvitte kleeren aanhebben, z66 moeten worden verklaard, dat zij niet dienen tot teeken van rouw, maar als bewijtf van enist en deftigheid? In alien gevalle, duukt mij, zijn deze punten wel cen onder— zoek waardig. Dklkt, September 18G1. g^ 1^^ - Zie iiiijii ^'IVi^cis de Juiisprudoiicc Mu^uhiiaiie, pag. 15. Urrs OVKR CmXFaCHE U)\fBARI)BIiIEFJI'X £>ij hrt ont)}akken van cent kavcling ("hinesche thee went onlangs in eenc der kisten een sorgvuldig met zijdedraad om- vikkrld pikjc gevonden, waaruit een achtUl Chineache bricfjea it voon«chijn kwamcn, die, gedeeltelijk gedrukt, gedeeltelijk gemrhrevf-n en van stempels voorzien, zoo veel overcenkomat mrt muntpapier of winaela achenen te hehben, dat de vinder begreep, iiadere inlichting deawege te moeten inwinnen. Zoo kwamen dtnsr brirfjea in handen van achrijver dczea, en het bicck nu, dat de gewaande muntbilletten — lombardbrieQea varrn, bij ongeluk onder de thee geraakt en zoo te Amsterdam brland. De panden zijn reeda twintig jaren verstaan , en de bncQra van geene waarde meer. Daar evenwel hun inhoud de vocMwaarden doet kennen, waarop bankcn van leening in (!hina hare zaken doen, zoo mag het niet ongepaat zijn, den tekat van ren dundanig briefje hier mede te deelen en erne vcrUling mti eenige toelichting er bij te voegen. lie tekiit is in het oorspronkelijk blaauw en zeer alordig ge* dnikt; dr getallen en de dagteekening zijn met het penaeel ivart ingevuld, en met daaroverhern gt*drukte roode stempela tegrn vervalsching bcveiligd. leder briefje wordt eerrt in dupio grschrrvi'n, en dan ern er van afgeknipt, dat de inbrenger van het pand ontvangt. 1411 Itn'S OVKIC CHINESCnB LOMBAKDBRIEPJE8. TEKST VAP) EEN CHINEESCH LOMBARDBRIEFJE. 'ijEl «ffi tr m «A ^fe^ m. # M s m * * :?= H m ^ « IT * * =e ^ fi m » t& « « m « * « A # w if m ^ m w » fl « m A « % ^ % # Q ga A fi ^ m ft IS ii ICTH OVER CI1IN1M<?1{E LOIIBAKDUKIEKJES. 147 VERTALIMG. Letter .... N^ ' TSCIIANG YUEN. • Hei rijkageld mag bij uiigave en ontvmng woiden aitgrsocht '. Kapitial van het tijdelijk pand ^. Men heeft onderling begrepen en ventaan, dat het bcdrag van den interest op 3 ten tien (>> op 30 ten bonderd) berekend en in dhe maanden vol is [d. i. vervalt]. Als na desen ter- mijn [bet pand] niet gelost is, staat het vrij het te verkoopen. liogt het gebenren. dat het onklaar, of door wonnen of mui* sen bcschadigd, of door vochtighdd verrot bevonden wordt. dan tal men in *8 Hemels wil benisten , en de bank is er nirt bij betrokken. Men erkent allcen hrt briefje, maar geen prrwxHi. AMus uitgevaardigd in het 81*^ jaar van Tao«Kuang [1841] •••. maand» .... dag. Woordeltjk van gelijken inhoud is een ander briefje van een pandj«*iihQis , dat zieh onder de firma: Lombard van ge- associrerde opkomst * in eene straat van dien naam buiten de Vrrdepoort [Thai p*hing raun] — de stad is niet gfs noerod* — bevindt. Aan het hooid van dit briefje staan de voorden: t^ng hei^ pQ schtt *, d. i. achtcr lamplicht niet lo— en. Ztj verwittigen den bonder, ach bij dag aan tc mel* 1 ll«t ooouBcr Yao b€t pand Yoloit ickIuvtmi. * D. i. LiAfe l»nMi, de ftrma Tan dea loml»ar«llio«d«r. ' D i. Men mag wederkccriK dccht geld •Sw^wtn. * OfigaYe Tan bet op bet pand geleende geld. H H * « # 7 « 148 lETS OVER CIUNESCIIE LOMBAHDHRIEFJES. den. Ook die firma trekt een driemaaiidelijkschen interest van 30 ten honderd, en gaat tot den verkoop van het pand over, wanncer het na dien termijn niet gelost is. Er zijn ook twee brieljes van eene derde instclling van dien aard , van de "iawA van gelijke verdieyiste" * , voorhanden. Ook zij eischt eene driemaandelijksche rente van 30 ten honderd, en behoudt zich het regt voor het pand te verkoopen, wanneer liet drie jaren gestaan heeft. Voor zoo ver wij weten , staan in Cliina dc banken van lee- ning niet onder gouveruements-toezigt : het Chinesche gouver- nement heeft er nog geen monopolie van gemaakt, en bijal- dien het er bij betrokken is, dan zal die inmenging op niet* anders nerrkomen, dan dat de Keizerlijke prefect der plaatse zich persoonlijk nu en dan een gedeelte der winst toeeigent. Het predicaat , dat de bank van leening eene openbare inrigting is, door de regering eens lands of eener stad tot voorkoming van woeker gevestigd, is op de in China bestaande pandjes- huizen ni(»t van to(»|)assinir. Daar trekt de bankhouder 120 pCt jaarlijksche rente van een uitgchicnd knpitaal , terwijl men bij ons 9 tot 12 pC't. rokent, helgcen nno(h'g is tot goedmaking van de rent on van liet kapilaal en van do kosten van admini- siratie. In Oliina wordi hot pand. wanneor het na drie maanden niet polost is, ten voordoole van don pandliouder verbeurd ver- klaard: bij ons kan hot eerst na vorloop van 15 maandon, in- geval de rente niet betaahl wordt, in o])enbaro veiling worden gohragt, en de meordore opbrengst, na aftrok van het voorge- schoten kapitaal mot de renten , staat twintig maanden lang tei beschikking van den eigenaar van liot h^mbardbriefje. Bij ons wordt hot pand op hot af te geven iKuull)riofje goqualiliceerd ; in (^hina wordt slochts een nommor ()i)gogeven, en wanneer iemand een juweel, dat hij voor 10 taols vorpand heeft, lossen wil, on hij in <lo plaats daarvan op eon nommcr af con klee- n ^ '& T' u nu I <' t aiii:. lETH OVER Cl{IN£Si*llE LOMUARDBKIEFJES. 14i> diiig!»tuk , dat ^n tat*l woard is, ontvmngt, zoo moet hij in dezc ^onldaarheidt\ volgcns do bewoording van het brieljc, al» •*i/i *A IlenuU wil , bertuten.** Lit dease weinige opgaven blijkt,dai het houden van |mndje«* liiiixeii op (vhinetK!hc voorwaarden eenc winstgrvendr xaak ii(. iMi ook in den smaak vallen moet van een Chineesicl) rcntenittr, daar hij zijn geld niet in staatspapiercn beleggen kan. lie Kr- gering van Nf'derlandach Indie handelt dus allezina in het he- Inng d<T bevolking, doordien ze het houden van pandjesthuusen in Indie niet vrijlaat, maar aan bepaalde voorschriften onder- werpt. Wie /.ich <*enig dcnkbceld' wil vormen van den voet. Maarop lombardiers in C'hina leven , die lezc de bcachrijving , welke een lid van de jongstc Franschc ambassade in ('hina * van de bui- tenplaatj$ van een dier heeren geeft. Die man had. naar zijne eigenc verklaring, een jaarlijksch inkomen van 30,000 taelf» (ilO.OOO francs), en om in zijne verfijnde vermaken niet te worden gestoord . wa2» hij naif genoi*g , l)oven den ingang van zjjn Huitcnzorg het oiMchrift te plaatiten: '*\Vie hicr binnen- trcedt, late haat en afgunst buitcn." — Tcgcnovcr het voor- dccl, dat deze nering aanbrcngt, staat intusachen ook het ge- vaar, dat hij de minstc opachudding de montsde piti^ het f*er»t door het roofiueke graauw worden aangevallen en geplun* derd. Ook hiervan deelt de schrijvcr van de aangehaalde **Sou- venin* de rex[H^ition de f'hine'\ bk. 49. een karakteristiek f^taaltje mede. t '^SooTcuin dt renp^ilion de Chine, t'li voya^r k FMLin . par Geoff r» dr K<^roul^, altAcb^ k fambuMdc exttaotdiiMirf* de France as Oiioe (I860— 1861)." P«n», 1861. BIl 23. IV. (VIII). 11 NB. Door een toevallige omstandigheid is bij de '^Beschrijviiig vao de rijstkultuur", in ons vorig nommer opgeuomen , vergeteo op te geven , dat de inzender is de Heer Mr. G. T. H. Hemnt, vroeger controleur te Pamalang, die ook de aanteekeniogen bij dat stuk lieef^ gesclireven. KADICALK lUiaCHKUVINC VAX BANJER MASSING, too Dooa DU Hua kxxo ■XTEA->ou>i]rAia, JOHAN AXDRIES BARON VAN HOHENDORFF, 41JI ■BKUEUVKft VAX HETtKLVE, U RUBBVGBBEAGT , BV OTBBO»- AEYBX IM EADB VA3I l%DltM , OF DBV 9"*" iUVU 17&7 1. Hoog-Fxlelgfstreng^ rn Wel-Edele Hrfrrnl ml ft departement der Indische BeschrijviDgeD, nuj volgras gf^ii besluit vin U.H.Ed, van den 29*^ April 1755 opge- drmgrti, hestaande in die vin Canton in China en Banjennas- Miig op Rnrnt^o grlegen; zoo is mij nieU aangenamer, nieU waardigrr, dan om den handel, het belang en interest der Maat«rhappij , met relatie der gemelde plaataen van haar eer- ier n oomprong af, in moverre de papieren daartoe het noodige licht hebbei) hijgeE(*t, daaruit op te delven en wat nader en upeciaalder tot dezeii tijd toe, in order te detailleren en diu, naarmate van mijn vermogen • en de kennime btj mij in CompT. dicnut gfarquireert , zoowel aan de eene kant te voldoen, aan 1 Uete brM-hrij%iiif van B^ojemiatiit tclMra cen pla4lt In d^ **Bi)4raf«o'* waanlti:, mow el cmi haar rigene waanle. alt imiclat er vaartckijoliik g^ Ir^mliriJ t^l iijn, dr Kr»cbie«UnU van dat land lot in de nieumttm tijdtn vw»rt fr trifen. Wij danken baar aan den onveroKieiileo ijvet vao dco l*eer I^iipe. die haar beeft op(;e«poord. IV rVIII) 1« 152 UADICALE BKSCHRIJVIN<; VAN BANJBRMAS8INO. de gerespecteerde intentie ea het secreet besluit van U.H.Ei van den 14^en October 1755, als aan de andere kant bij dift schriftuur ten minste een ruwe schets van het in dezen bedoelde om mijn H.E.A. H. principalen te suppediteren , hetwelk met een gunstig oog beschouwd moge zijn, wel iets zal bevattm Haar Ed. speculatie niet onwaardig. Dan nademaal de eerste plaats, namelijk Canton in China, bij Patriase Missive van den 12^€u April 1755, in het gehed buiten het bestuur dezer regering is gesteld, en door H.E.A.H. aan zich gereservcerd is, in zooverre zelfs om van deze Hooll- plaats direct nog indirect dcrwaarts eenige bezending te mo- gen doen, schijnt hetzelve thans buiten de sphera van mijii opgelegdc last en ordre te loopen. Weshalve ook de vrijhieid gebruike daarvan voor tegenwoordig niets te melden, maar mij ten deze belange, eerbiedig te bepalen, met dezen wensch. dit de verlegging van dien liandel doch eens weder gereentameerd en de directe bezending uit Nederland beter mag snccedeien, als degene die bevorens in 1728 ondernomen, doch in 1734 weder gestaakt is, en zulks te meer omdat den Engelschen handel op Lirapho, gelijk het zich laat aanzien, een groot verloop der Cantonse zal na zich slepen. ZuUende het voor het overigc bij een goed succes even eens zijn, of de Comp*. door een directe dan wel indirecte vaart op gemeld rijk haar interest en bestaan vind; schoon het deze regering altoos en tot heden toe^cschenen heeft, dat dit oogmerk op de gemak- kelijkste, bestc en voordeeligste wijze, door de tot op deie tijden van Batavia gesubsisteerd hebbende bezending bereikt is, en in het vervolg mede zoude hebben kunnen bereikt worden. Het is derhalven Banjermassing of Comp*. tegenwoordige [)Ostvatting op het eiland Borneo, wiens korte schets in han- del en interest voor de Maatschappij het voorwerp van dese verhandeling zijn zal, en om daarin eenige order te houden, zoo zal ik eerstelijk spreken van onze zee- en lotgevallen, soo daar, als op de verdere plaatsen van genoomd eiland, door de ICVDU.VLK lll'>CiIRIJViN(; V \N BANJKKMAM8ING. 153 C oin|y*. ifuccesttive bi*varcn c*ii ziilkn van liarr e«*niti* b(*ginie- Irn tot heilen toe. Yervol^nii U*n 2*. drn haodcl en het succes van cUen, ge* darende dc Comp*. aldaar gehandeld heeft of gestabileerd in ge- weetct ; beschrijvende cindelijk ten 3*. betiluitcn met eenige aan* mcrkin^n over hct radicale of de politieke redenen van Corop*. aanhoudende postvatting aldaar, en hoe dat kantoor erg voor> deelig voor haren staat gcmaakt sonde kunnen worden, met opgave van eenige punten van rodresi daartoe dienendc. Wat het eerate of onze aee- en lotgevallen betreft, van Bor- neo, zal ik allecn seggen, dat hetzelve het grootnte der be- kende eilanden in Oosit-Indie is, liggende tufvchen de i*. Z.|pr. en »•. N. B. V De plaatarn waarop de (\)inp*. 8ucce9sive ten handel gtvi- ren heeft, dan wel gestabileerd 10 gewee5t, bevinde ik te ajn Saecadana, Cotta Ringin, Ik)rneo (Brocni, dependent van 80- ioor) IVu^ir, en Banjermassin of Martapoera. Sucradana, — Aan Succadana in in deze be»chrijving devoor- rmng gegeven, om dat het de eerste plaata is, die mij bij Comj^. pupieren, zoo verre ter generate secretarij alhier berustende lijn, is voorgekomen. Wel blijkt ait Comp*. papieren* dat men vroi*ger rced^ op het zoogenaamd Ood-Banjermaaiiing ban- deUe, de papieten daarvan zijn (*chter verloren of verduisterd geworden; alleen verdient melding gemaakt, de expreane van de regering, bij de generalen bnef naar Nederland, in 1682, mlwaar geiegd werd, dat de Comp*. op Banjermasnng al voor honderd jaren had gehandeld. (?) Soocadana Hgt aan de weatkant van Borneo op de Z. Br. vnn 1 graad , en word beaproeijt door een rivier van dien naam. Dr eenite mentie van de vaart op Succadana, vinde in 1619*, I > N. Br •« 4* 30*2. Br. 106* W tn I !«• 46 of Uoft* Grt«a«kll. ' la 1608 cmc NmIc? Undarbc factotij , omler den oppcrkoopwao ^ j m b i I 154 KADICALE BESCITKIJVlN(i VAN BANJERMA»8IKO. om den diainanthandel , en ivcgens het sluiten van den MattAr ram, en daardoor outstaan gebrek van rijst, die in te koopen en de koningin aan te moedigen, om hare jonken met rijst naar Jaccatra te zenden. Dit werd gecontinuecrd tot 1622, toen het opperhoofdJohan- nes de Netelaer, en alle bedicnden die gemist konden woiden, werden opgeroei)en en door den koopman Frederick Gouwenaer, met drie personen werd vervangcn, 1 van de bekwaainste dii- mantkenners, 1 man en 1 kok *. Het kantoor werd opgebroken, omdat de vorst verjaagd wn en ons niet kon beschermen. In 1628 werd er weder eene bei^nding derwaarts gezonden, voornamelijk om te vernemen wat de Denen daar voor hadden, die daar volk hadden gelaten en voornemens waren een kantoor op te rigten. Zoo ook'werd in 1631 met dezen koning te Matan een accoord gemaakt over den tol, waarvoor werd bepaald, voor den uitvoer van een last rijst 1| Bijksdaalder ; voor diamanten 6 J percent, zoo ook over den invocr van kleden. In 1637 ging er eene bczending derwaarts, ter inkoop van parangs en bijlen; de eerste van Carimata (een eiland in de bogt van Succadana gelegen) en de laatste van Bliton voor den Timo- reesche en Soloreesche handel. Tot het jaar 164^) had er eenige handel plants met hunne vaartuigen op Batuvia; in die eeuw vcrder geen melding van handel op dezr plaats gemaakt, als in 1698, wanneer deze re- gering eene scheepsarmade derwaarts zond, bestaande uit drie jachten, 1 chaloup en 6 chiampans; bemand met 186 Europe- sche en 89 Inlandsche zoevarende, 74 Europesche en 150 In- Vclh Borneo's Westcraftlerl. l^^e Deel, biz. xxxvii en 201. Eerste contract met den koning van Sambas, Saboa Tangan, Pangeran aydepa Sambas, door Samuel Blocmaeit, 1 Oct. 1609, Oud-Colon. Archief. 1 Miss. Bewindh. dei O. I. C, dat. 23 Oct. IR23. Veth, als voren, bU. 211. RADICALS BE8CI1KUV1NG VAN BANJBHMA881NO. 155 laiid^che MiliUiren, om ie diem*ii tot adsi^tentir dm konings v«n BtDtam tegcn den Sulihan van Succadana. Na de expe- ditie is de Vriendacha|i weder hcrnieuwd en de koning op sijn daartoc* betoonde begeerie door hnar Ed. in 1717 geanimeert, ten dien einde gezanten naar Batavia U; zenden, waarbij het vervolgpns gcbleven is. Coita Rinya, — I)c eerste beaeeiiding derwaarts in 1628, wanneer de koopman Jan de Cosier, ook om rijst. wegens de schaarsche aanvoeren uit MattAram en slecht gewas op Siam, Cambodia en elders. Welke togten succeasivelijk niet alleen van Iktavia geconiinueert , maar ook de Cottaringers geani- meert sdjn, met hun eigen vaartnig te Batavia ten hande^te komen, tot het jaar 1638. wanneer die natie door de Marta- poereicn aangexet, ons volk met twee jachten (waanran het rene door de Rataviase burgerij was uitgemst) onder dircctie Tin den op|ierkoopman Nicolaes (Hoct, om rijst te koopen, der* waarts gcsonden, verradcrlijk vermoordcn, de cargasoenen roof- den en de vaartuigeii ferbranden. (Men zond ecn en ander* naal nitrustingen derwaarts, om hierover wraak te nemen, doch aonder veel gcvolg en kort daarua gettaakt), zonder dat men met hem oorrespondentie heeft gehonden, tot het jaar 1656, wanneer op de bctere genegcnheid des konings tot vemiea- wring der vriendschap . . . denzcWcn aanmaanden, ten einde ge. aanten naar Batavia te zendcn. hctwelk mij niet blijkt in die tijd gevchied te sijn; maar wel in 1693, arriverende aladan gennten met geschenken en een brief van dezen koning. In- bondende een wensch, dat de voormaligc oneentgheden verge- len en om andermaal vriendschap ondcrhouden mogt worden, wurop men echter niets positieb antwoordde, maar dewlve on- der een vriendelijke demissic en a^ve van een contra present, weder naar hun land liet gaan. Borneo ', waarvan men me«*nt hot rilami dr naam tedragen. 156 KADICALE BE8CHKIJVINU VAN BANJEKMASSINO. legt aan de Noordkant van hetzelvc, en wordt bij 'sCompP. oude papieren mede Solocq of het land van Solocq genaamt Hetzelve schijnt Comp*. wegen niet bevaren te zijn • , maar door haar permissie aan particulieren ten handel drijven verleent, die ondersteund wordt door eene wederzijdsche correspondentie in brieven en afzending van geschenken, ten einde die vaart te faciliteren; gelijk mij zulks voorkomt in 1635, ten opzigte van een Chineesche jonk, geschied te zijn. Vervolgens is de vriendschap met dicn vorst, zoo om gcmelde als andere poli- tieke redenen onderliouden. Zoo dat de Comp*. zelve in de jaren 1641 en 1642 hare hulp en adsistentie tegen de Sptii- jaarden, die de landen van Solocq infesteerden , en den koning noodzaakten, binnen 's lands le wijken, liet aanbieden. Tot welke prestatic men echter niet gretig is geweest, en eei«t in 1644 9 wauneer den koning reeds uit het land van Solocq ver- dreven was, en den Spanjaard aldaar een sterke vastigheid op- geworpen had, naar Amboina order gezondcn werd, eene be- /.ending met twee jachten, derwaarts te doen, ter ontdekking van de Noordkust en eene parelvisscherij , die men zeide van importantie te zijn; als ook om dc Spanjaarden te doen delo- gcren. Doch die schepen kwaraen in 1645 onverrigterzake te Batavia terug, daar zij te zwak waren en door den koning niet ondersteund wierden. Waarna men niet raadzaam vond eene nadere tentame daarop tc doen, maar daarent^^gen den koning in 1646 aanmaandc, om ter gelegenheid oiizer bezending van een oorlogsesquader naar Maniiha, daartoe mede zijnc hulp tc contribuercn, en dcze zijne vijsindcn te noodzaken zijne landen te ontruimen, wclke ook gevoigd is, nadien onze regering bij hunne missive aan gcmelden vorst haar genoegen betoont, we- gens de trefTelijke magt van volk en vaartuigen, door hnn tot afbreuk van den gemeenen vijand derwaarts gczonden. In 1655 wcrd de Comp'. van daar weder aangezogt om adsis- ^ Het wcrd in 1600 door Olivier van Noord be/.orhl. RADICALe BKIKTUKUVINU VAN BAKJKKMAtnUNG. 157 tcuUc, hctgeeu zij al« toeii, uit hoofde van eigcn gvbrek en oiimmgi, dooT tun* elden g(*(latie zvnire uiUendingen moest dediiiereti , tendende <K:hter uan den koning, ter onderhouding van guedo vriendiichap. voor de^zelb vaartuigtMi, drie xccbrie- vcn, up Siam, I'atajiv en Palembang, heigec^nc nog ecn« in lt>64 vinde g««chicd Xe zijn door otferie van tHce op Siam rn twee op Patany. 't 8edert «chijnt de goedc verftandhou- ding (vriendtfchap) door bhefwiMeling en gcschenken alleen ge* mltivi^rt te njn, waarvan de laatMi* melding gedaan word, bij bneven dexer regering derwaarta in 1702 en 1718. PoMftr. — De handelaplaattf Pamir legt met het dorp Coeiy aan de Oo9tkant van hel eiland Romeo, en let eerste tegen over 'iiComp*. hoofdplaata Kotterdam op Macaasar. De gemeUe plaatpen zijn mede al vroeg bij de Comp*. bekend geraakt, na dicn bij miwive dez4*r regering aan den Pangerang in 167i aangehaald vinde, dat dcrwaaris voor 38 jaren, dus reeds in 1634, eene bexending van drie acheepjea gedaan is. Schooo met om handel te drijven of ondenoek te doen, als wel, vol- gens het afgesprokcne met den koning van Banjennasaing ', on de Macassaren en Javanen, tusMhen Passir en Coetjr seer sterk handelcude, ten prejuditie van dien koning, daarvan daan le drijven of te verniclen, hetgeen ook gt^schied is; doordien die van Coctjr beloflen dedeu aan dc Comp*. *sjaars tot een •chatting te zallen opbrengen, tien bharen wasch, die echter door de Comp*. nooit gcvorderd zijn. De eerste handel door de Comp*. op Passir in 1671, met ckh chaloup onder een Assistent, geassisteert met eenen aldaar bekenden Macassaar en anderen (waarvan het snooes echter alecht m geweest), waarop deae regering echter in het volgende jaar den koning bij eene minve verzocht, allc zuivere harpois en ffoltang, in zijn rijk vallende, op te zamelen voor de Comp*., 1 Zw aukkm hHrekkHijk Bomct*. I Sift— I AH). Btjdr. voor dc TmI* VMmd «« Volknikundc van ffc^rl. Indk. dcrl III. Kit 364^171. 158 UADICALE BE3CIIKIJVING VAN BANJERMASSING. om door hare schepen, tegen betaling van rijksd. 7 voor de 100 bossen rottaug, en 1 voor een bliaar harpuis, beneveni 20 voor de picol zuivere wasch, afgehaalt te worden. Metdat gevolg, dat van daar in 1674 op Macassar aangebragt is, 1000 bossen rottang en eenige thailen goud; waarom de miniaten aldaar gerecommandccrt werden, met de bezending te continue- ron, voonmmclijk van harpuis, waarvan het ingezonden mon- ster deugdzaara bevoiiden is. Hierracde gecontinueert tot I68S9 Avanneer order gcgeven wcrd deze vaart te staken, daar men oordeelde het voordceliger was, de particuliere handel aldaar te favoriseren. Om welke reden men in 1679 aan dien ko- ning de vaart op llacassar toestond, mits zich aldaar van zee- bricven voorziende, om vervolgens naar Java en Batavia te ate* vonen, waarbij het vervolgens schijnt gebleven, en de vaart aau burgers en ingezetenon overgclaten te zijn. Zjjnde alleen in den jfire 1711, ter gelegt^nheid van het reentamercn der handel op Banjer, door de bezending van een klein scheepje derwaartsy de commissianten gelast, om bijaldien te Banjer in den handel niets uitgevoerd kan worden, als dan naar Passir of Coety te gaan, ter bemagtiging van peper, goud of andere retouren ^ 1 ...Wien vcrder d'Eer heb schuldpliglig 1e besteden, dat den SalUn van Cocty, Maslag Godin Edris (?) aan mij hecft geschrevcn een Maleij- schen brief, wuerbij hij verklacrt gencgcn te wen^n , in vriendtchap te wil« Icn levcn met mij en 'sComp^. hier beschcijrlen dicnaercn en tot een blijk daervan, door zijne gezantcn Radja Dueta en Pa Doeta mij een vereeriiig toegesonden van twee wandclrottangs, een paar bondels rottang, een plant genacmt Bengris en twee bo^jes wasliacrson; met verzoek om vooreien te mogcn worden van kruijl en kogels, mitsgadcrs acht ellen fluweel, bree- der te sion uijt dc bijguende originelo Maleijscbe brief voormelt, waarop ik gcen Hchriftdijk antwoort heb geucven, maer voom. gesanten monde- ling belast haer IVIonarch te versekeren van dc genegentbeid van de Comp"., en dat do gesonden presenten tot een i)Iijk daervan door mij geaccepleert waren. Mitsgaders dat ik tot een preiive van mijn rcciproque genegent- beijd .icn den Sultan sond het Kercqiiireerdo flu werl, nevcns twee batilnjat, iUDICALB BK8CHUIJVING VAN BAMJERMAMUfO. 159 En ofiM^hooii den handel op gemelde plaats Compi". Hetwelk ook de reiien is, dat men in het Bongajrw contract met die volkeren in 1667 gesloten, expim bedongen heeft, dat nj wel ondcr een pas der Corop*. naar Borneo, doch niet om de ()oat of Noord van dat land, en dus niet naar Parair lea- den mogen varen, nadien het reeds van oude tijden bekent is geweevt voor cen smokkelnest. Waarom H. H. Ed. ook bij In* atmctie in 1747, bij het hervatten van den handel op Bartjer, ooder anderen de Commissianten voorachreven , om infonnatie te nemen na de handel plaaUjes Passir en Coetjr, bijna tegen over ona hoofdkasteel op Celebes, nademaal vcel sververs en ■aokkelaars hun retraitc derwaarU nemen, als het op Iknjer met han niet vlotten wilde. Om welke redenen de (V)mp*. in 1752, van de soUicitanten des Salthana van Banjer, heeft wil« len hedienen tot het derwaarts zenden van een chaloup, ter sake van een C^hineesche wankang, waarmede iets was voor- gevallen. Uit alles blijkt dat de voormelde plaaU voor den handel niet ongelegen is: do particulieren bestaan er redelijk op, obchoon men niet zonder reden oordeelt. dat de wildheid en onhandellMiarheid van die natie de oorxaak is, dat derwaarta door EuMpeanen, met geen hoop van suocea, in taken zal te doen wexen: en waarop men niet anders kan replioeren, ab blijkt uit de missive van H* Maart door de H.H. Meeatera, « rkr chllMO, oodcr reo belcefde weifcring van kruijt tn koftb, welke ktlModelina ik Yerboopen merileeren lal, de Hoof Edele Groot AditbAfe faedkettring. SioMrinf:, den 17^** April 17S9. Via een apart tclinJTfci van den Opperkoopmao en Oy»pethaolil te Smm*- raiif , 3k»coUa» Out aan den Gouvemeur-IWoeraal en iUdca van Indi^. 160 KADICALE BESCURIJVING VAN BANJERMASSING. namelijk, dat zij verwoudert zijii, '^dat men ssoo weinig kea- '*nis van het eiland Borneo heeft, daar gemeend void, sulke "scliatten en rijkdommen te schuilen." De overige plaatsen, uitgenomen Baujennassing of Martft- poera, die bij de Comp^ papieren voorkomeny zijn van geen Gonsideratie; alleen verdient melding ecne bezending in 1668/4 van Ternaten naar Sawackan op Borneo is voorgesteld, en in 1665 met een jacht en onderkoopman , om aldaar te negotiee- ren is volvoerd, zonder succes, en vervolgens in 1668, door de H.H. Meesters gestaakt, om de voorgegcven periculen en bekommernissen aldaar ondergaan. Banjermassing of Martapoera^ Tataa, — • Het is dan Banjer- massing of Martapoera en hedendaags Tatas, Comp*. tegenwoor- dige residentie, die in dozen voornamelijk eenigsints wijdloopi- ger te verhandeleii staat, zoo omdat het onder de eerste plaat- sen voorkomt, die bij de Comp*. is bevaren, en alwmar ver- volgens een en andermaal Logien opgerigt zijn, als nadien het altoos voor de importanste van alle plaatsen op Borneo gehon- den is, en om die reden ook na herhaalde' opbraken tot hedeo aangehouden is. Banjermassing, zich uitstrekkende aan de Zuidkust van het eiland Borneo, moet men ondersclieiden in Oud- en Nieuw- Banjermassing. Oud'Banjermasmng. — Het ligt op Zuider breedte 3* iV, omstreeks 115 mijlen van Batavia, in Marta])oera, werwaaita de koning naderhand door het ruineren van Oud-Banjermaa- sing gcvlugt was 18 mijlen opwaarts van daar. De rivier daar voorbij in zee vloeijende is 20 mijlen lang, vrij diep en breed, bevaarbaar voor grootc jachten, die voor de stad kun- nen zeilen, doch een bank voor de rivier, met gewoon tij, twee vadcm water. Wanneer vn hoe de Comp*. voor de eerste maal op dese plaats gevaren heeft . is uit de oude papieren met geen genoeg- ziime zekerheid te beregten, lioewrl de regering in een brief ^11 I KADICALB B1»CUHUV1NG VAN BAMJEKMA80I1IG. 161 aan dien vorsi legt, op den i2*^^ Januarij 1688 » al voor 100 jaren, doch dii moei men niet soo letterlijk opratten, en al, »lrchtii moeien aanduiden, dat het reeds aedert eene geraime reekfi van jaren wan '. I>e eerate vaart dfrwaart, zoo mij geblrken is, vinde aan- gehaald, geachied te zijn in 1686, wanneer naar Martapoera. daar de koning zijne rendentie hield , een jacht A ki dagen de rivier opgesonden werd, om peper te negotieeren, dat herhaaU wrrd in 1628, door den opperkoopman Paulua Croocq, mK ren tluitaclup en een chalonp, om Tuor de aankomst der Java- nrn , Macaraaren , Siammeni en anderen , vroegtijdig bij der hand tr ujn en den kori alle te bemachtigen. In de Inatructie van Croocq, ala ook in die Toor de commia- siantrn in 1638, en voor den koopman I)irck van Tier, in 1660, blijkt, dat men reeda vroeg daar ten Handel is geweeat, berfk reaidentie gehad en gerust genegotieerd. Tot dat tuaacben Com|f. bedienden en de Banjarexen onluaten gercsen en niet buiten werkelijke achald der onxen, loo verre geloopen xijn, dat de eersten zich vermeten hebben, Oad-Banjermaaaing, daar *a Pangeranga Hof en principaalste koopatad pUgt te weten , af te loopen en te verbranden , wanneer die plaata naderfaand nog eoa en ten eenenroale door den MattAram geruiueert zijnde, woeat ia gebleven en 'sC.'omp*. negotie aldaar genoegtaam atil- atood, tot hrt jaar 1633. I>e peper echter door particalieren aangebragt en vervolgenn door de geringe aldaar. roeeat naar Cochin-China vn Macassar, en van dexe laatate plaata naar de Phalippijnen gezonden werd. In 1633 werden mij door den koniug diverse malen aange- Mcfat om te negotieeren , onder belofte van goeden handel , ab xijn land voor de herhaalde invalien der MattArarosche vol- 1 In 1606 werd GillU Micbiel»xoon . door hci OpperlKMiM van BanUoi If BaniCTOMMing tm handel getonden , dorh door den Sultkan mo land S'Cloa I en Yermoofd. 162 RADICALE BESCHKIJVING VAN BANJERMASSING. keren te bevrijdeii , en werd in dat jaar een scliip en een jacbi ten Iiandel gezonden; hebbende tevens de Commissiantoi in mandato, den koning de adsistentic tegen den Mattftram toete zeggen; doch voornamelijk tegen den sterken handel der Ma- cassaren, Maleijers en anderen, in peper en den verkoop aan de Portugezen, voor bun vaart naar Macao en Manilla, tegen te gaan. 