Grieksche spraakkunst [microform]
4) De acutus kan slechts op eene der laatste drie, de circum- flexus slechts op een der laatste twee lettergrepen staan. 5) Slechts als de laatste lettergreep van nature kort is, mag de acutus op de derde van achteren of de circumflexus op de modes van achteren staan, b.v. ἄνϑρωπός., een mensch, maar ávSpwmov; van een mensch, δῶρόν, geschenk, maar δώρου, van een geschenk. Aanm, Deze regel berust op den grondslag van regel 4); de lange lettergreep ov is ontstaan uit oo, vormen als *ávSpwmov en Ἐδῶρου zouden terugwijzen Op "ἄνϑρωποο en *d@poo, die tegen regel 4) betoond zijn ; om, dit te voorkomen laat men in het eerste geval den toon verspringen en in het tweede maakt men hem hoog in plaats van slepend. 6) Als de laatste lettergreep kort en de voorlaatste lang is en deze den toon heeft, moet dit een circumflexus zijn. Aanme, Over de quantiteit der eindlettergrepen at en ot VOOr het accent zie $7,3, Δ. 1. 1) Alle niet betoonde lettergrepen staan im den lagen toon, ac- centus gravis (ἡ βαρεῖα), waarvan het teeken (‘) echter in dit geval niet geschreven wordt, vgl. regel 10). 8) Naar het accent der laatste lettergreep worden de woorden op de volgende wijze onderscheiden : a) oxytonon, met den acutus op de laatste, b.v. χαλκός; metaal ; δ perispomenon, met den circumflexus op de laatste, b.v. χαλκοῦ, van metaal ; ὃ barytonon, met den gravis op de laatste, b.v. χώρα. land, δῶρον. geschenk, ἄνϑρωπος; mensch. 9) De barytona zijn: a) paroxytonon, met den acutus op de voorlaatste, b.v. χώρα. 5) proparoxytonon, met den acutus op de derde van ach- teren, b.v. ἄνϑρωπος ; τὰ ἜΣ c) properispomenon, met den circumflexus op de voorlaa ste, b.v. δῶρον. 10) De toon van een oxytonon wordt minder hoog uitgesproken, wanneer dit woord zonder rust, dus zonder zinteeken, door een ander wordt gevolgd; tot teeken hiervan verandert men den acutus Et in een gravis, b.v. ὁ πιστὸς φίλος: de trouwe vriend, maar ὃ φίλος ὃ πιστός. 2 VAN DEN BS, Gr. Spraakkunst. SEA NE τς τ EE BES EEE GEEL LE 18 PROCLISIS, ENCLISIS, ANASTROPHE EN 5 9. Aanm. Het vragend νην. τίς ; τί; wie? wat? heeft altijd den acutus. 11) Bij samentrekking van twee lettergrepen tot éene (vgl. $ 3, 2) gelden voor het accent de volgende regels : a) heeft geen der beide samen te trekken lettergrepen een ge- schreven accent, dan heeft ook de samengetrokkene er geen, b.v. “rluae, 661, τίμα ; ὁ) heeft de eerste der beide samen te trekken lettergrepen een geschreven accent, dan heeft de samengetrokkene een circumflexus, want “en © zijn = *, b.v. *riuáetc, gij eert, τιμᾷς, φωνῆεν, klin- kend, φωνῆν; ce) heeft de laatste der samen te trekken lettergrepen een ge- schreven accent, dan komt datzelfde op den samengetrokken vorm, b.v. “éoraùe , staande, ἑστώς, ὃ μναῶν van de mna's, μνῶν. AANM. Een vorm als ἑστῶτος is niet samengetrokken uit *érraórog , maar moet als een verbogen vorm van ἑστώς, staande, beschouwd worden en volgt dus regel 6). | 12) De plaatsing der accenten bij eene vereeniging met den spiritus of de diaeresis leert men uit de volgende voorbeelden ken- nen: οἶκος. huis, οἴκου, van het huis, Ὅμηρος, Ὦχος, ἽΑιδης; ero ᾳδης. ἐγὼ ἢ σύ, ik of gij, moaövervlo), verzachten. De circumflexus komt boven de diaeresis. Bij groot schrift vindt men echter de teekens ook wel op de letters. $ 9. PROCLISIS, ENCLISIS, ANASTROPHE EN VERLIES VAN HET ACCENT. 1) Verscheidene een- en tweelettergrepige woordjes hebben zoo weinig zelfstandigheid, dat zij in sommige gevallen in toon en uitspraak met het volgende of het voorgaande woord samensmelten en dus in vereeniging met dat woord slechts éen toon hebben. Gebeurt deze vereeniging met het volgende woord, dan noemt men haar proclisis, in het tweede geval heet zij enclisis. 2) De procliticae (ook wel atöna, d. i. toonlooze) zijn : a) van het lidwoord de vormen ó, ἡ, of, αἱ; 6) de voegwoorden εἰ, indien, en we, evenals, toen ; δ) de negatie οὐκ, οὐχ of où, niet; d) de voorzetsels ἐς of εἰς, naar, ἐξ of ἐκ, uit, ἐν. in, en Wes tot. AANM. Daar een accent slechts op het achterste gedeelte van een woord wordt geschreven, heeft deze samensmelting van toon geen invloed op het accent men em vee MOE AE EDEN NE 3 Ῥὰ - ᾿ ΠΥ τυ ν, k VERLIES VAN HET ACCENT. 19 van het volgende woord. Maar als er geen woord op de procliticae volgt, wanneer zij dus alleen of op het einde van een zin staan (bij dichters ook, wanneer zij achter het woord staan, waartoe zij behooren), behouden zij haar accent, b.v. οὔ, neen; πῶς γὰρ οὔ; waarom dan niet ? (Seôc ὥς, als een god). Bovendien heeft ὡς den acutus, wanneer het in plaats van οὕτως, aldus, staat. De encliticae zijn: van de pers. vnw. de vormen: μοῦ van mij, σοῦ van ἃ, où van hem, μοί σοί οἷ μέ σέ ἕ σφίσιν, aan hen. δ) het onbepaalde vnw. τίς, τί, iemand, iets, in alle casus behalve in den vorm ἄττα, en de onbep. adverbia: πού, ergens, ποϑέν, ergens vandaan, mot, ergens heen, ποτέ, eens, en πώς, op eenige wijze; 6) het praes, indic. van εἰμί, ik ben, en φημί, ik zeg, behalve den 2den pers. sing. ; d) de partikels γέ, toch, τέ, en, τοί, gewis, πέρ, zeer, πώ, nog, het onscheid- bare -Òé, -waarts (en bij dichters νύν, nu, ῥά, dus, en Sv, gewis). Aarm. 1: Het pers. vnw. is niet enclitisch, wanneer het met nadruk staat of van een voorz. afhangt; in dit geval gebruikt men zelfs niet de vormen μοῦ, μοί, μέ, maar ἐμοῦ, ἐμοί, ἐμέ. ΑΑΝΜ. 2. «) Het praes. ind. van εἰμί is slechts in de beteekenis van zijn encli- tisch; wanneer het bestaan, aanwezig zijn beteekent, is het niet encli- tisch, b.v. οἱ ϑεοὶ ἀγαϑοί εἰσιν, de goden zijn goed, maar ϑεοὶ εἰσίν, er be- staan goden. δ) De 3de pers. is niet oxytonon ἐστί(ν), maar paroxytonon ἔστι(ν): 1) in de beteekenis van er is, er zijn; 2) in die van het is geoorloofd; 5) in het begin van een zin; 4) na de partikels οὐκ, niet, μή, niet, εἰ, indien, wc, toen, καί, en, 4) Voor de verandering van het accent gelden de volgende regels, tot welker begrip men op te merken heeft, dat de enclitica met het voorgaande woord als éen woord beschouwd moet worden, maar dat de beperkingen van $ 8, 4 en 6 hier niet in haar geheel van toepassing zijn : a) na een oxytonon of perispomenon verliest de enclitica haar accent; de acutus - van het oxytonon is- dan echter niet in gravis veranderd, b.v. δός pot, geef me, καλόν ἐστιν, schoon is 't, ἐρωτᾷ pe, hij vraagt me, χωρῶν τινων, van sommige landen ; b) na een proparoxytonon of properispomenon werpt de enclitica haar accent als acutus terug op de laatste lettergreep van het voorgaande woord, b.v. ἄνϑρωπός τις, 'n mensch, ἄνϑρωπόν riva, ’n mensch, φιλεῖτέ με, bemint me, virat τινες, eenige overwinningen ; e) na een paroxytonon: 1) verliest de eenlettergrepige enclitica haar accent, maar 2) de tweelettergrepige behoudt het, b.v. πολίτης τις, ’n burger, πολίτην τινά, 'n burger, ἀνθρώπων τινῶν, van sommige menschen ; d) na eene proclitica of eene andere enclitica werpt de enclitica haar accent op het voorgaande woord terug, b.v. εἴ τίς φησιν, als iemand zegt. Eenige ep. en ion, vormen van deze vnw. zijn bovendien ook enclitisch, zie $ 25, 1 Dial. ῷ Χ 20 AANHANGSEL OVER HET AFBREKEN VAN δ 10. 5) Sommige encliticae smelten niet alleen in de uitspraak, maar ook in het schrift met het voorgaande woord samen, b.v. οὔτε, noch, οὔπω, nog niet, ὅστις, alwie, ὥστε, zoodat (vgl. ὁ 1, 3, A), καίπερ, ofschoon. 6) De encliticae behouden haar accent: a) in de gevallen bedoeld bij 3, A. 1 en A. 2, a); 5) in het geval bedoeld bij 4, 6, 2); c) als zij aan het begin van een zin staan, bv. τινὲς λέγουσιν, eenigen zeggen ; d) als de eindklinker van het voorgaande woord uitgestooten is, b.v. πολλοὶ δ᾽ εἰσίν, maar zij zijn vele. 7) Anaströphe, ἃ. 1. terugtrekking van den acutus van de laatste lettergreep naar de voorlaatste, heeft plaats: a) bij ἐστίν, in de gevallen bedoeld bij 3, A. 2, b) ; δὴ) bij eenige voorzetsels, als zij de beteekenis hebben van hunne samenstellingen met het ww. εἰμί, b.v. πάρα voor πάρεστιν, het is mogelijk; 6) bij-het voorzetsel περί, als het achter zijn gen. staat, b.v. ἀνθρώπων πέρι, over menschen. AANM, Dichters doen dit met alle tweelettergrepige voorzetsels, behalve met ἀμφί, om, ἀνά, om, ἀντί, tegen, en διά, door. d) bij geëlideerde oxytona, wanneer het buigbare woorden zijn, b.v. δείν᾽ ἔπαϑον voor δεινὰ ἔπαϑον, ik leed verschrikkelijk (vgl. $ 8, 4, c). 8) Het accent gaat verloren : a) bij proclisis en enclisis (zie boven); δὴ) bij geëlideerde oxytona, wanneer het voorzetsels of voegwoorden zijn, b.v. παρ᾽ ἀνϑρώποις, bij de menschen, voor παρὰ ἀνϑρώποις, ἀλλ᾽ ἐγὼ εἶπον, maar ik zeide, voor ἀλλὰ ἐγὼ εἶπον (vgl. ᾧ 8, 4, d en ὃ); €) bij crasis, b.v. τοὔνομα, de naam, voor τὸ ὄνομα (vgl. $ 8, δ). Aarm, Bij eene crasis als τὰ ἔργα tot räpya, de daden, past men den regel van $ 8, 6 toe, $ 10. AANHANGSEL OVER HET AFBREKEN VAN LETTERGREPEN EN OVER DE ZINTEEKENS. 1) Een enkele medeklinker tusschen twee klinkers behoort tot den tweeden klinker, b.v. Aé-yw ik zeg. 2) Twee of drie medeklinkers behooren tot den tweeden klin- ker, wanneer met hunne vereeniging een woord kan beginnen, b.v. d-artov, been, ré-pvw, ik snijd, E-orpefa, ik draaide. Daarente- gen do-pa, wagen, im-moc, paard, ëx-Spóc, vijand. 3) Samengestelde woorden worden naar de bestanddeelen afge- broken, b.v. ἀπο-στέλλειν. afzenden, προς-τιϑέναι, bijvoegen. AaNM. Wanneer het eerste lid der samenstelling door elisie afgekort is, behoort de aan deze uitstooting voorafgaande medeklinker bij de volgende lettergreep, bv. ἐσπέχω, ik houd op, voor "ἐπιτέχω, Zelfs geldt dit bij elisie zonder. LETTERGREPEN EN OVER DE ZINTEEKENS. 21 samenstelling, b.v. men moet uitspreken μέ-ν" αὐτοῦ ‚ blijf hier, maar daar- entegen ἐγὼ μὲν αὐτοῦ τοὺς παῖδας εἶδον, ik zag zijn kinderen. 4) Punt en komma zijn gelijk aan de onze. 5) Ons kommapunt en dubbelpunt wordt uitgedrukt door een punt bovenaan den regel (“). 6) Het vraagteeken heeft de gedaante van ons kommapunt. AANM. Een kleinere rust wordt somtijds uitgedrukt door eene diastöle, in vorm gelijk aan de komma; zij wordt gebezigd tusschen de lettersreven Sa een samengesteld woord om dit hierdoor van een gelijkluidend woord te on- derscheiden, b.v, ó,rt, alwat (ook wel ὅ rt geschreven), maar ὅτι, dat. KE ET nd | É Π. BUIGINGSLEER. $ 11. ALGEMEENE OPMERKINGEN. 1) Als men een begrip neemt buiten eenige betrekking tot an- dere begrippen, dus het woord berooft van al die voor- of achter- voegsels, welke dienen om zijne betrekking tot den zin aan te duiden, houdt men den stam over; in παιδεύτομεν το-ὺς maïè-ac, wij onderwijzen de kinderen, b.v. zijn παιδεὺυ-» ro- en sratò- stam- men; de verdere bijvoegsels dienen om de door die stammen uit- gedrukte begrippen met elkander in verband te brengen. 2) De veranderingen, die de stam van een nomen of prono- men ondergaat tot aanduiding van naamval en getal, noemt men declinatio; die bij den stam van een adiectivum tot aanduiding van het geslacht motio en tot aanduiding van de trappen van vergelijking comparatio. 8) De naamwoorden zijn van het mannelijk of van het vrou- welijk geslacht, of van geen van beiden, onzijdig. Het geslacht regelt zich naar de beteekenis of den uitgang. Naar de beteekenis zijn : a) mannelijk: de namen van mannen of mannelijke wezens, van rivieren (uitgez. ἡ Λήϑη. de Lethe), maanden en winden; b) vrouwelijk: de namen van vrouwen en vrouwelijke wezens, landen en eilanden en voor het grootste gedeelte ook van steden en boomen ; | c) mannelijk of vrouwelijk naarmate van de vereischte beteekenis zijn die namen van personen en Jieren, waarvan voor beide ge- slachten slechts een woordvorm bestaat, b.v. ὁ παῖς. de jongen, ἡ παῖς. het meisje, in ’talg. echter ὁ παῖς. het kind, οἱ παῖδες. de kinderen; ὁ βοῦς. de os, ἡ βοῦς, de koe (communia). AANM. 1. Verkleinwoorden en eenige andere nomina zijn, hoewel zij mann. of vr. wezens aanduiden, toch onzijdig, b.v. τὸ παιδίον, het kindje, τὸ ἀνδρά- modov, de slaaf. ALGEMEENE OPMERKINGEN, 23 AANM. 2, Bij de namen der dieren als soort is voor sommige het mann., bij andere het vr. geslacht meer gebruikelijk, b.v. ὁ λύκος, de wolf, ἡ οἷς, het schaap, epicoena, ἐπίκοινα. Bij de communia gebruikt men in den plur, meestal het vr. gesl., b.v. αἱ βόες, de runderen. Over het geslacht naar den uitgang zal later telkens gehandeld worden. 4) Wanneer men bij den stam van een nomen of pronomen die uitgangen voegt, welke dienen om aan te wijzen welke bijzondere verhouding in een zin tusschen de verschillende dingen of begrip- pen bedoeld wordt, krijgt men de naamvallen, casus, wier getal vijf is: nominativus, genetivus, dativus, accusativus en vocativus. Behalve de casus, die in de gewone declinatie worden opgegeven, heeft het grieksch nog andere casus gehad, in den sing. nam. den ablativus op -Sev, den loca- tivus op -t, en in den sing. en plur. den instrumentalis op -φι(ν). Van deze casus is die op -Sev gevormd bij de astammen door de a tot ἡ te ver- lengen, b.v. Λυκίητϑεν, uit Lycië, ἀγορῆ-ϑεν, uit de vergadering, πρύμνη-ϑεν, van den achtersteven af; bij ostammen zonder eenige verandering, Ὁ. v. oëro-Sev, van huis, δήμο-ϑεν, van het volk; bij consonantstammen wordt meestal o als ver- bindingsletter tusschen den stam en den uitgang geplaatst, b.v. dA-ó-Sev, uit de zee, Aerpwv-6-Sev, uit de weide. Ook van pronominaalstammen wordt een derge- lijke abl. gevormd, b.v. mró-Sev; vanwaar? ἕκἄτϑεν, van verre, èué-Sev, van mij; eenige van deze vormen zijn in het att. als adverbia in gebruik gebleven. De locativus op « is zeer dikwijls (Ὁ. v. bij consonantstammen altijd) verwisseld met en in het gebruik overgegaan in den dat; toch zijn er bij a- en ostammen, zelfs in het att., sporen van te ontdekken, Ὁ. v. χαμα-ί, op den grond, mêdo-t, ΟΡ den grond, oïro-t (ook att.), tehuis, Meyapo-ì (att), te Megara. De instrumentalis sing. en plur. wordt gevormd door φι(ν) achter de vocaal- en consonantstammen te voegen zonder eenige andere verandering dan van a in n, b.v. βίη-φι(ν), met geweld, παλάμη-φι(ν), met de hand, ϑεό-φι(ν), door een god, ὀστέο-φι(ν)Ὶ, van een been, Fi-pulv), met geweld, ὄχεσ-φι(»), met een wagen, vaö-pily), met schepen. In beteekenis komt deze casus dikwijls ook overeen met den dat., 40]. of loc. en komt alleen in het ep. voor. Bovendien bestonden er achtervoegsels om de plaats waar en de richting waar- heen aaù te duiden. De eerste beteekenis heeft het achtervoegsel -&, dat later veelal door den uitgang van den gen. sing. vervangen is, b.v. οἴκοτϑε, in huis, ὅ-ϑε (later οὗ), waar, πό-ϑι (later πού), ergens, οὐρανό-ϑε (later οὐρανοῦ) πρό, voor het hemelgewelf. De tweede beteekenis hebben -δέ ($ 9, 3, 4), achter den acc. uitgang of -σε en -Ze achter den stam, b.v. κρήνην-δε, naar de bron, δόμον-δε, naar huis, ὅν-δε δόμον-δε, naar zijn huis, dAa-de (ook att.), naar zee, ἄλλο-σε (ook att.), naar elders, κύκλο-σε, in een kring, πό-σε; waarheen? ἔρα-ζε,. naar de aarde, χαμά-ζε, naar den grond. Bovendien heeft men nog den uitgang -òic, waarvan de grondbeteckenis moeilijk te ontdekken is, χαμά-δις. op of over de aarde, ἄλλὕ-δις, elders, anders, ἀμοιβηδίς, beurtelings. Ook van deze achtervoegsels zijn cenige vor- men in het att. overgegaan, gelijk ook de oorspr. uitgang van den locativus plur. --σε(ν), die thans altijd als uitgang van den dat. plur. gebezigd wordt, ook gevonden wordt tot aanduiding van de plaats waar, b.v. ϑύρῳ-σι(ν) (ep.), aan de deur, buiten , ὥμοι-σι(ν) (ep.), op de schouders, ᾿Αϑήνη-σι(ν) (att), te Athene, ᾿Ολυμπίδ-σι(ν), te Olympia, Πλαταιᾶ-σι(ν), te Plataeca. IE Ee en LIDWOORD. $ 12. 5) De naamvallen komen in drie getalvormen singularis, dualis of pluralis voor, naarmate een woord in het enkelvoud , tweevoud of meervoud gebezigd wordt. Aarm. Er is oorspronkelijk eigenlijk slechts eene wijze om iedere verschillende betrekking, die een naamwoord met het overige gedeelte van den zin heeft, aan te duiden, maar voor de duidelijkheid heeft men deze in drie afdeelingen, verbuigingen of declinaties, gescheiden , welke verdeeling gegrond is op het onderscheid tusschen de stammen. De eenvoudigste verdeeling der stam- men is in vocaal- en consonantstammen, De eerste heeft men weder gesplitst in a- en ostammen (lste en gde declinatie), terwijl al de consonant- stammen (waarvan vele echter, in het attisch of reeds in andere dialecten hun eindmedeklinker, ν. a, τ, FJ, gewijzigd of verloren hebben) in de 3de de- clinatie bijeengevoegd zijn. 6) Voor het accent van verbogen naamwoorden geldt in het algemeen deze regel: het accent blijft staan op die lettergreep , waarop het in den nom. sing. stond, zoolang dit niet strijdt met de algemeene regels (ὃ 8, 3 tot 1). $ 12. LIDWOORD. 1) Terwijl het niet bepalend lidwoord in het grieksch ontbreekt, bestaat er evenals bij ons een bepalend lidwoord ó, ἡ: τό. 2) De verbuiging hiervan heeft plaats naar die van de a- en ostammen; voor het gemak wordt zij echter reeds hier geplaatst. KEN. M.F.N. MK οἷ" A Sing. N. ὃ. ἡ, τό Dual.N. A. τώ Plur. of, al, τᾶ G. τοῦ. τῆς. TOU α. Ὁ. τοῖν τῶν D. τῷ, τῷ, τῷ τοῖς, ταῖς. τοῖς DN ld , ΄ , ’ , ᾿ τόν, τὴν. TO τοὺς. τας; TU: AANM, 1. De dualis van het lidw., het bnw., het vnw. en het deelw. heeft in het streng att. slechts éen vorm voor de drie geslachten, en wel dien van de mannelijke stammen. Bij dichters bestaan evenwel enkele plaatsen, waar van dezen regel wordt afgeweken. AaANM,. 2. Bij het neutr, "is in den nom, bij dezen en ook bij andere pron.- stammen geen uitgang te bespeuren; de stam zelf (ro-) is daar in gebruik gekomen, waarschijnlijk na wegvalling van de τ, die volgens $ 6, 17 niet op het einde van het woord mocht staan. Dezelfde verschijnselen, waarop bij de verbuiging der a- en ostammen zal gewe- zen worden, komen ook bij de verbuiging van het art. in het ep. en ion. voor. Bo- vendien komen ep. in den nom, pl. van den stam ro- de vormen τοί en ταί voor. l) De nom. sing. gaat uit op a, a en ἡ (voor $ 13. EERSTE DECLINATIE. nc (voor de masc). 2) Betreffende de quantiteit is op te merken : de a als uitgang van den dualis en in den uitgang ac 15 gl. $ 7,3, A. U} is voor het accent kort; en voc. sing. hebben dezelfde behalve de & in den voc. van eenige a) altijd lang; at (v b) de uitgangen van den acc. quantiteit als de nom. sing., woorden op nc- Buiten den bekenden accentrege 8) volgende regels: a) alle oxytona zijn in den gen. spomenon ; EERSTE DECLINATIE. bj de gen. plur. is altijd perispomenon, behalve in χρήστης ; vgl. 14); ο accent. de voc. van δεσπότης. χώρα land ‘ xwpa χώρᾶ χώρᾶς χώρᾳ χώρᾶν χώρᾶ xopä χώραιν χῶραι χωρῶν χώραις χώρᾶς χῶραι στρᾶτιά leger στρατια στρατιά στρατιᾶς στρατιᾷ στρατιάν στρατιά Voorbeelden. γέφυρᾶ brug yepvpa γέφυρᾶ γεφύρας γεφύρᾳ γέφυρᾶν yébupä γεφύραᾶ γεφύραιν γέφυραι γεφυρῶν γεφύραις γεφύρας γέφυραι τιμή eer Tipa τιμή τιμῆς τιμῇ τιμήν τιμή Μοῦσᾶ muze Μουσα Μοῦσᾶ Μούσης Moúoy Μοῦσᾶν Movoä Μούσᾶα Μούσαιν Μοῦσαι Μουσῶν Μούσαις Μούσας Μοῦσαι μᾶχη strijd μαχα μάχη μάχης μάχῳ μάχην μάχη De eerste declinatie bevat de stammen op a. de fem.) of op ac en Ι (ὁ 11, 6) gelden hier de en dat. van alle numeri peri- woekeraar, ἀφύη, ansjovis, en οἱ ἐτησίαι, passaatwinden, heer, is δέσποτα met teruggetrokken ϑάλασσἄᾶ zee ϑαλασσα ϑάλασσἄ ϑαλάσσης ϑαλάσσῃ ϑάλασσᾶν ϑάλαάσσᾶ ϑαλάσσᾶ ϑαλάσσαιν δάλασσαι ϑαλασσῶν ϑαλάσσαις ϑαλάσσᾶς ϑάλασσαι virn _ overwinning VLKO. νίκη νίκης virg νίκην vien Med, pen pe SCENE Fte ane οσ Ee πτρο orpariä EERSTE DECLINATIE. στρατιαῖν στρατιαί στρατιῶν στρατιαῖς £ στρατιᾶς στρατιαί ε “ τιμᾶ τιμαῖν τιμαί τιμῶν τιμαῖς τιμάς τιμαί μάχα μάχαιν μᾶχαι μαχῶν μάχαις μάχᾶς μάχαι virg νίκαιν virat νικῶν νίκαις νίκας νῖκαι γῆ aarde ᾿Αϑηνᾶ godin Athene Stam: yn == yea ᾿Αϑηνᾶ == ᾿Αϑηναα γῆ ᾿Αϑηνᾶ γῆς ᾿Αϑηνᾶς γῦ ᾿Αϑηνᾷ γῆν ᾿Αϑηνᾶν γῆ ᾿Αϑηνᾶ veavtac jongeling veavia veavt ac veaviou vea vig νεανίαν νεανία νεανίᾷ veaviaur veartat νεανιῶν νεανίαις νεανίᾶς νεανΐαι πολίτης burger mora πολίτης πολίτου πολίτῃ πολίτην mo\irà πολίιτᾶ πολίταιν πολῖται πολιτῶν πολίταις πολίτας πολῖται δῖκαστῆς rechter δικαστα δικαστῆς δικαστοῦ δικαστῇ δικαστήν £ δικαστἄ δικαστά δικασταῖν δικασταί δικαστῶν δικασταῖς δικαστάς Ἑρμῆς god Hermes Ἑρμη == Ἕρμεα Ἑρμῆς Ἑρμοῦ Ἑρμῦ Ἑρμῆν Ἑρμῆ Ἑρμᾶ (Hermesbeelden) Ἑρμαῖν Ἑρμαῖ Ἑρμῶν Ἑρμαῖς Ἑρμᾶς δικασταί Ἑρμαῖ. δὴ Voor de vorming van den nom. sing. merke men op : - a) Na a,e,t en p gaat de ἄἅ van den stam over in a, b.v. vúp2, land, veaviëg, jongeling ; Behalve in den dual, en den acc. plur. is de ἃ in het ep. en ion. altijd nog n, behalve in ϑεά, godin, Αἰνείᾶς en dergelijke eigennamen. Sommige masculina op nc, voorn. op τῆς, vertoonen in den nom. sing. den zui- veren stam op ἄ, b.v. ἱππότα, ruiter. Van den oorspr. uitgang van den gen. sing. der masc. -σλο is slechts -o overgeble- ven; het wegvallen van σ) heeft de verlenging van den stamklinker veroorzaakt, dus &-o; door verzachting van ἃ tot e en metathesis quantitatis ontstond het ion, &-w , waaruit (eo) ov in het att. ontstaan is. In het ep werd bovendien z-o ook tot ὦ samengetrokken (in vele uitgaven ew, dat echter per synizesin altijd als éen let- tergreep uit te spreken is). De oorspr. uitgang van den gen. en dat. dual. is -zuv. De oorspr. uitgang van den gen. plur. is -awv; de σ tusschen de twee klinkers viel uit (vgl. $ 6, 16), en dit wegvallen veroorzaakte de verlenging van den stam- $ 18. EERSTE DECLINATIE. 27 B) πᾶ σ, σσ, 5, E, ψ, AA blijft äà, b.v. μοῦσᾶ,, muze, ϑάλασσᾶ, zee, ἅμιλλᾶ, wedstrijd ; 6) na de andere klinkers en medeklinkers gaat zij in ἢ over, b.v. πνοή, adem, orevú , opschik , riuú, eer, νίκη, overwinning. AANM, 1, Op deze regels bestaan eenige uitzonderingen, b.v.: κόρη; meisje, kóppn, slaap aan het hoofd, yépüpä, brug, γεωμέτρης, landmeter, παῦλᾶ, rust, croä, gaanderij. AANM. 2. Die woorden, welke door het suffix -ta (ja) gevormd zijn, hebben steeds ἄ, als ἀσέβειά, goddeloosheid, εὔνοιᾶ ; welwillendheid, βασίλειᾶ, koningin ; zoo komt van Aeav "λέανγηα, λέαινᾶ, leeuwin, van pop (mep, μείρομαι) pópja, poïpä , lot. 6) De woorden, die in den nom. sing. ἃ of ἡ hebben, behou- den deze in alle casus van den sing.; die a in den nom. sing. hebben , veranderen deze in den gen. en dat. sing. in a, wanneer er een klinker of p voor de à staat, maar achter de overige mede- klinkers in ἡ. Aanm. De eigennamen ’Avòpouidz, Anda, enz, wier ἃ in den nom. sing. dorisch is voor ἡ, behouden deze dus overal; zoo ook ἀλαλά, krijgsgeschreeuw. 1) Eenige stammen, die voor den stamklinker a- een a of ε hebben, worden overal samengetrokken,, b.v. yea, γῆ; aarde, "ASnvaa, ᾿Αϑηνᾶ, de godin Athene, Ἕρμεα, Ἑρμῆς, Hermes. In den dual. en plur. wordt de ε van den stam door de eindlettergreep vernietigd, b.v. ‘Eouéac , ‘Epopac- 8) De uitgang van den gen. sing. der fem. is -àc, dat met inachtneming van 6) met den stamklinker a- samensmelt tot ἂς of tot nc. Bij de masc. is de uitgang van den gen. sing. -o, dus met den stamklinker a- ver- eenigd ä-o, later e-w,‚ e-o, eindelijk ov. Bij sommige woorden op ac is a-o onmiddellijk tot a samenge- trokken, nam. bij πατραλοίας, hij, die zijn vader slaat, μητραλοίας , hij, die zijn moeder slaat, ὀρνιϑοϑήρας, vogelvanger, βορρᾶς: noordenwind; vooral ook in dor. en andere eigennamen, als Πυϑα- yóoac, ᾿Αννίβας, enz. 9. De uitgang van den dat. sing. is overal -t met een klinker (waarsch. a), die met inachtneming van 6) met den stamklinker samensmelt tot g of tot p. 10) De acc. sing. plaatst voor den uitgang -y den evenals in den nom, sing. vere anderden stamklinker. 11) De voc. sing. der fem. is steeds gelijk aan den nom. sing. uitgang, vandaar in het ep. á-wv, in den sgtr. vorm ὧν tot uitgang; ook werd ἃ tot « verzwakt, dus é-wv, dat in het ion. de gewone vorm geworden is. (In vele uitgaven van Hom. vindt men echter ook daar waar ὧν te lezen is steeds ἔων, per synizesin ἔων te lezen.) De stamklinker werd in den dat. plur. oorspr. verlengd, dus z-t-oul»), ep. your) en gc, ion. altijd got. De in het att. sgtr. vormen als *uváa tot μνᾶ, mina, "συκέα tot συκῆ, vijge- boom, zijn in het ion, soms nog niet samengetrokken, als μνέη, συκέη. πίραν---Ὁ ὧν... nis virei erde ΡΝ ΘΝΣ 28 TWEEDE DECLINATIE. $ 14. Bij de masc. hebben de woorden op τῆς, de volksnamen op ne en de samengestelde woorden op ne in den voc. sing. ἅ; alle an- dere hebben den evenals in den nom. sing. veranderden stamklin- ker, maar zonder ς. 12) De uitgang van den nom. klinker 2; de gen. en dat. heeft samensmelt. 13) In den nom. plur. wordt de uitgang getrokken. ‚ 800. en voc, dual. ís in vereeniging met den stam- tp tot uitgang, dat met den stamklinker tot ary =t met den stamklinker tot at samen- 14) In den uitgang van den gen. plur. ὧν is de stamklinker a- met den uitgang -wv samengetrokken , vanhier de accentregel 8, ὁ). 16) Voor den oorspr uitgan ἷ ἱ : 8 -oulv) van den dat. plur. is de « herhaald: «ἰ- met den stamklinker vereenigd geeft atol), afgekort tot atc. Wree. TWEEDE DECLINATIE. Voorbeelden. ὁ ἄνϑρωπος mensch ἀνϑρωπὸ ἄνϑρωπος ἀνθρώπου ἀνθρώπῳ ἄνϑρωπον ἄνϑρωπε ἀνθρώπω ἀνϑρώποιν ἄνϑρωποι ἀνθρώπων ἀνϑρώποις τὸ δῶρον geschenk Öwpo δῶρον δώρου δώρῳ δῶρον δῶρον δώρω δώροιν δῶρᾶ δώρων δώροις - mn nn πα πΦΠᾳ“ρΠΦρΨᾳ«ᾳοᾳΨ«[οἂοἝ σ--“-- -““.-4-0ὦιὃῊΔ ἥ τπρΦ“Φ“ΦἴΖἝἋ... στ .Ἅ ΩΣ ΙΝ - : A < 16) De uitgang van den acc. plur. is -c achter den tot ἃ verlengden stamklinker, $ 14. TWEEDE DECLINATIE. 1) De tweede declinatie bevat de stammen op o, in het att. meer bijzonder bovendien nog die op w. De nom. sing. gaat uit op os en we (voor de masc. en fem.), ov en wv (voor de neutra). ine gigas op c fem, zijn volgt gedeeltelijk uit $ 11, 3, δ; verder zijn fem ‘PAOC, DOEK, νῆσος, eiland, νόσος, ziekte, ὁδός, weg, ῥάβδος. staf. Ui | steentje, gelijk ook verscheidene woorden, hee Ata se die eig. adi. zijn, waarbij men een subst. moet verstaan, b.v. ἤ 5 ril ] vr. , Υ͂, ἥπειρος (γῆ), vastland, διάλεκτο 4 t σύγκλητος (βουλή), raad, ᾿ ς (φωνή), ongval, 2) Betreffende de quantiteit is op te merken, dat de uitgangen ot (vgl. δ 8, A. 1) en ὦ (behalve waar dit laafste uit samen- trekking ontstaan is) steeds kort zijn. 8) Buiten den bekenden accentregel (ὁ 11, 6) gelden hier de volgende regels: a) alle oxytona zijn in ‘den gen. en dat. van alle numeri peri- spomenon , behalve de zoogenoemde att. woorden met stammen op w-, die in alle casus oxytonon blijven ; En 6) in de zoogenoemde att. woorden met stammen op w- geldt ew voor éene lettergreep (vgl. ὁ 3, 6); c) in den voc. sing. van ἀδελφός, broeder, wordt het accent teruggetrokken (ἀδελφε). A ; ’ὕ A a _ ἀνϑρώπους ἌΡ . ε ’ had _ ἄνϑρωποι , δῶρᾶ ὁ νεώς tempel τὸ ἀνώγεων zaal Ld Stam: νέω ἀνωγεω , ld » id νεώς ἀνώγεων Plur. Ν, νεῳ ἀνώγεω vew ἀνώγεω 2 νεών ἀνώγεων νεῴ ἀνώγεῳ N νεῴς ἀνώγεῳς ; ᾽ Ld , » , νεών ἀνώγεων , νεώς ἀνώγεω Ὁ. Ν. A. νεώ ἀνώγεω G. D. νεῴν ἀνώγεῳν. 5) Bij de masc. en fem. wordt de nom. sing. gevormd door -ς, bij de neutra door εν bij den stam te voegen. 6) De uitgang van den gen. sing. -o wordt met den stamklinker o- tot ov, met w- tot w samengetrokken. 7) De uitgang van den dat. sing. -+ met een klinker (waarsch. o) is met de stam- klinkers o- en w- tot p samengetrokken. 8) De uitgang van den acc. sing. is bij de masc. en fem. -v achter den stamklin- ker; bij de neutra is voor den acc. en ook voor den voc. sing. de vorm van den nom. sing. in gebruik. In het ep. komen van stammen op w- slechts eigennamen voor, als Πηνέλεως, gen. Πηνελέω-ο. In het ion. vindt men aldus ook slechts eigennamen op “λεως en eenige weïnige anderen, zooals Μίνως, “ASwc, enz. In plaats van λεώς (voor \Zóc), volk νεώς, (voor vaóc), tempel, κἄάλως, touw, λᾶγώς, haas, gebruikt men in het ion. steeds de vormen ληός, νηός, κάλος, λαγός. Van den oorspr. uitgang van den gen. sing -oyo is na het wegvallen der σ᾽ in het ep over de uitgang (-70)-to, die met den stam samengetrokken wordt, dus áv3pwsro=t0, van den mensch; bovendien vindt men ook daar reeds de 7 weggevallen, dus δήμο-ο van het volk, en veelvuldig den hieruit sgtr. vorm ov In den gen. en dat. dual. wordt voor den oorspr. uitgang -Fuv in het ep. de « ook herhaald, dus *épo-t-Ftv, @pouv , aan de schouders. De dat. plur. gaat ep. op -ἐ-σι(ν) of -t-, ion. op -t-ot achter den stam uit, dus ἀνϑρώποισι(ν), ἀνϑρώποις. : De samentrekking der stammen op to- en oo- wordt ep. en ion, meestal nagelaten, en ae ge oren ne ante “μᾶς vd" Mi wen end matigen menin | DERDE DECLINATIE. gr dh ON a da ld WD καὶ ns ᾽ " 2 Ι € Ere πεν et |  woorden op ὡς hebben ook w in den acc. sing.; vgl. ὁ 18, 8, A. 8. ι 9) De voc. sing. heeft tot uitgang ε, verzwakt uit den stamklinker ο-, Bij de woorden op ὡς gebruikt men in plaats van den ontbrekenden voc, sing. den vorm van den nom., gelijk ook bij ϑεός, god, en bij de neutra, zie 8). 10) De uitgang van den nom., acc. en voc. dual. is in vereeniging met den stam- klinker w; die van den gen. en dat. is -ty, met den stamklinker o- tot οἷν, met w- tot wv samengetrokken. 11) De uitgang -t van den nom. en voc plur. der masc. en fem. wordt met den stamklinker o- tot ot, met w- tot p samengetrokken. Voor de neutra is, met wegvalling van den stamklinker o-, de -a uitgang; deze wordt hier ook voor den acc. en voc, pl. gebruikt; bij de stammen op w- trekt de a met w samen tot w. 12) Voor den uitgang van den gen. plur. των (oorspr. -cwv) valt de stamklin- ker weg. 13) Voor den oorspr. uitgang -σι(ν) van den dat. plur. is de « herhaald ; -t-ou(») met den stamklinker vereenigd geeft oval») , ῳσι(ν), afgekort tot oee, wc. 14) De oorspr. uitgang van den acc. plur. bij de masc. en fem is νος; ν»ν VOOr ς valt weg, terwijl tot schadeloosstelling o tot ov wordt verlengd (vgl. $6, D, 6, A.) Samentrekking in de tweede declinatie. 15) De stammen op o-, die voor den stamklinker een ε of ο hebben, ondergaan samentrekking volgens $ 3, 2, waarbij echter Is op te merken dat ea van het neutrum tot ἃ samentrekt. 16) Betreffende het accent merke men het volgende ΟΡ: a) κάνεον, mand, wordt samengetrokken κανοῦν, ἀδελφιδεός, neef, ἀδελφιδοῦς; dit geldt ook voor de andere naamvallen ; ὁ) na de samentrekking zijn de nom., acc. en voc. dual., behou- dens het bij c) bepaalde, altijd oxytonon ; c) de composita hebben na samentrekking altijd het accent op de voorlaatste, b.v. ὁ ἔπερίπλοος, περίπλους, omvaart, τῷ περιπλόῳ, περίπλῳ. 1ὴ Voorbeelden. ὁ πλοῦς scheepvaart τὸ ὀστοῦν been Stam: πλοο ὀστεο Sing. N. πλόος πλοῦς ὀστέον ὀστοῦν πλόου : πλοῦ ὀστέου ὀστοῦ πλόῴῳ ZZ πλῷ ὀστέῳ ὀστῷ πλόον πλοῦν ὀστέον ὀστοῦν πλόω πλώ ὀστέω πλύοιν πλοῖν ὀστέοιν πλόοι πλοῖ ὀστέα πλόων πλῶν ὀστέων πλόοις πλοῖς ὀστέοις πλόους πλοῦς ὀστέα $ 15. DERDE DECLINATIE. 1) De derde declinatie bevat alleen consonantstammen, en wel : a) stammen, die hun stammedeklinker voor de casusuitgangen behouden (op zm, β. φ: Kk, Ys Xs το ὃν 9, À;, v en 0); B) stammen, die hun stammedeklinker voor sommige casusuit- gangen uitstooten en dan samentrekking ondergaan (op ν; τ en €); €) stammen, die hun stammedeklinker (s, 9) reeds verloren heb- ben en dus schijnbaar vocaalstammen zijn; deze laatste ondergaan ook samentrekking. 2) De nom. sing. gaat uit op a,t, v, w,v,psc (ξ, U). 3) Behalve volgens de algemeene geslachtsregels ($ 11, 3) zijn de geslachten naar de volgende regels eenigszins te onderscheiden : a) zonder uitzondering masc. zijn de woorden op eúc, av, vv, τωρ en die in den gen. vroc hebben ; met eenige uitzonderingen die op nv, np, ne, we, wv en U; B) zonder uitzondering fem. zijn die op ἄς (áòoc), ave, rnc, ὡς en ú; met eenige uitzonderingen die op ἐς en vs; bovendien zijn nog fem. κλύς, sleutel, en χείρ, hand; die op ξ zijn óf masc. óf fem. ; 6) neutra zijn die op u, t, v‚, ap (behalve ψάρ, spreeuw), op, ac (aroc en ao, behalve λᾶς, steen) en oc; bovendien zijn nog neutra οὖς, oor, πῦρ, vuur, ὕδωρ, water, φῶς, licht, en eenige anderen. 4) Voor de quantiteit zijn alle ancipites in de uitgangen kort, behalve de a in de woorden op εύς. 5) Buiten den algemeenen accentregel (ὃ 11, 6) gelden hier de volgende regels. a) Eenlettergrepige stammen hebben in den gen. en dat. van alle numeri het accent op de laatste lettergreep en zijn dus oxytona, als de laatste lettergreep kort, perispomena, als deze lang is, dus b.v.: φλέψ. ader, φλεβός. φλεβί, φλέβα. φλέβε. φλεβοῖν. φλέ- Bee, φλεβῶν, φλεψί(ν), φλέβας. Uitgezonderd zijn : 1) De eenlettergrepige stammen van deelwoorden, b.v. στάς, orävr-oc, staande ; 2) het vrag. γῆν. τίς; τί; wie? wat? (het onbep. τίς, τί is enclitisch, vgl. $9,3, ὃ); In het ep. en ion. vindt men ἡ in plaats van ἃ in de stammen ϑωρηκ, ὁ ϑώρηξ, harnas, oink, ὁ οἴηξ, roer, ypnv, ἡ γρῆυς, oude vrouw, νηῦ; ἡ vijve , schip, enz. De a als uitgang bij de woorden op εὖς is daar oorspr. ook kort. Wordt in het ep. de dat. plur. der eenlettergrepige stammen door den uitgang -εσσι(ν) gevormd, dan is hij proparoxytonon, b.v. πόδ-εσσι(ν), aan de voeten, vtt nne ng οἀνεντασιςοστσθωτονος.. ὠ ἀρανὶ DERDE DECLINATIE, ΩΣ 8) de gen. en dat. plur. van πᾶς, geheel, dus παντός, παντί, maar πάντων, πᾶσι(ν); zoo ook οὐδείς en μηδείς, niemand, dus οὐδενός, οὐδενί, maar oùdévwy, enz; 4) de gen. en dat. dual. en gen. plur. van ἡ gc (Öadóc), fakkel, ὁ ϑώς (Swóc), jakhals, τὸ οὖς (@róc), oor, ὁ παῖς (παιδός), jongen, ὁ Tpúc (Tpwóc), Trojaan, τὸ φῶς (bwróc), licht, ἡ φῴς (φῳδός), brandvlek, b.v. wrouw, ὥτων, maar dróc, dri, doily). AANM. Niet als eenlettergrepig zijn te beschouwen die stammen, welke door samentrekking eenlettergrepig zijn geworden, doch in sommige afleidingen nog zonder samentrekking voorkomen, b.v. ip, ἦρος, uit ἔαρ, ἔαρος, lente, waarvan nog ëapilw, de lente doorbrengen. 5) In den acc. sing. van de woorden op ὦ en ὡς is de uitgang altijd oxytonon, b.v. weedóa , overreding, πειϑώ. ce) Het accent wordt in sommige voc. sing. teruggetrokken : 1) over het algemeen in die samengestelde barytona, waarvan de voc. gelijk is aan den stam, ᾿Αγάμεμνον, Σώκρατες, σύνηϑες, gewone. 2) in ΓΑπολλον, Πόσειδον en σῶτερ (van ᾿Απόλλων, Ποσειδῶν en σωτήρ, redder) en in de woorden op 1p, die syncope toelaten, b.v. πάτερ, vader, Súyarep, doch- ter, ἄνερ, man, van πατήρ, Svyárnp, ἀνήρ. d) Eenige vocativi zijn perispomenon, nam. die van de woorden op εύς, Ws, we, ove en avg. e) De adi. barytona op nc (stam ec-) en de comparativi op -ίων trekken in het neutr. het accent zoo ver mogelijk terug; zoo ook de adi. barytona op ne (stam e-) in den gen. dual. en plur. na sa- mentrekking, b.v. εὐήϑης., eenvoudig, eunSec, εὐήϑοιν. εὐήϑων, sgtr. uit εὐήϑεοιν en εὐήϑεων ; βελτίων, beter, μθέλειον. 7 de ἕω in de verbuiging der woorden op ες, υς en ες geldt voor éene lettergreep (vgl. $ 8, 6). 6) Voorbeelden. ὁ ῥήτωρ ἡ KONE redenaar beker ῥητορ κυλικ ῥήτωρ κύλιξ ῥήτορ-ος κύλικεος ῥήτορ-ἴ κύλικ-ϊ ῥήτορ-ἅ κύλικ-ἄ ῥῆτορ κύλιξ ῥήτορ-ε κύλικ-ε ῥητόρ-οιν κυλίκ-οιν ῥήτορ-ἐς κύλικ-ες ame Pnróp-wv κυλίκ-ων ῥήτορ-σϊ(ν) κὐλιξ-ὶ(ν) (κύλικ-σινῚ) ῥήτορ-ἄς κύλικ-ἄς ῥήτορ-ες κύλικεες ὩΨΞΘΙΗ Oa APEK a, me Me Me Ὥς ὥς ᾿ $ 16, ᾿ς WERKELIJKE CONSONANTSTAMMEN. 98 7) Uit bovenstaande voorbeelden blijkt genoegzaam, wat in de verschillende casus de uitgangen zijn. ᾧ 16. A. WERKELIJKE CONSONANTSTAMMEN. 1) Al deze stammen gaan uit op m, (3, φ, Kk» Ys Xi tee 9, λ, ν of po. 2) Voorbeelden. ἡ φλέψ ὁ φὅλαξ ἡ ἐσθϑῆς ἡ ἔρις ader wachter twist Stam: φλεβ φυλακ ἐσ’ ἐριδ φλέψ φύλαξ ἔρις φλεβ-ὄς φύλακ-ος ἢ ἔριδ-ος φλεβ-ί φύλακοει σϑῆ ἔριδ-ι φλέβ-α φύλακ-α ἐσθὴ ἔριν φλέψ φύλαξ tof): ἔρι ΡΝ AV. HA -ε φύλακ-ε σϑῆττε " ἔριδ-ε G. Ὁ. φλεβ-οῖν φυλάκ-οιν σϑήττεοιν ἐρίδ-οιν 3 .- Den uitgang à van den acc. sing. (ontstaan uit (ä-u) à-v, waarbij later óf de ἄ óf de v verdwenen is) vindt men in het ep. nog in vele rstammen met voorgaande toonlooze « of v, b.v. ἔριδα, twist, κόρυϑ-α, helm; ook in εὐρέξα van den nom, eùpúg , breed. In het ep. is de uitgang van den gen. en dat, dual. somtijds verlengd tot (-ouru) =ouv , bv. πόδ-οιιν, van de voeten. In het ep. is de uitgang van den dat. plur, -εσσι(ν) somtijds verkort tot -σι(ν), dus naast αἴγ-εἐσσι(ν), met geïten, πάντ-εσσι(ν), aan allen, λιμέν-εσσι(ν), met ha- vens, πολί-εσσι(ν), aan de steden, τεκέ-εσσι(ν), aan kinderen, δεπά-εσσι(ν), met bekers, ἀριστή-εσσι(ν), den eersten, ook: Φαίηξι(ν), den Phaeaciërs, ὥρμα-σι(ν), aan wagens, ὀδοῦσι(ν), met tanden, δαίμο-σι(ν), den goden, βασιλεῦ-σι(ν), den koningen, "δάκρυ-σι(ν), met tranen, τέκεσ-σι(ν), aan kinderen, enz. Bij stammen op ἐς wordt de eindeonsonant dikwijls bovendien nog uitgestooten, b.v. éyye-ou(»), met lansen, ποδώκε-σι(ν), den snelvoetigen. Bovendien treft men, doch hoogst zeldzaam, een ep. vorm -ἐσι(ν) aan , b.v. χείρ-εσι(ν), met banden, ἀνάκτ-εσι(ν), den vorsten. Veel- vuldige verkortingen van stam of uitgang komen hier in het ep. voor, b.v. ἐρε, ἡ ἴρις, regenboog, dat. plur. ἴρισσι(ν), rt, ἡ eg, schaap, ὕεσσι(ν), mod, ὁ πούς, voet, ποσσί(ν), yevvu, ἡ γένυς, kinnebak, γένυσσι(ν), πιτυ, ἡ πίτυς, pijnboom, πίτυσσι(ν), verU, ὁ νέκυς, lijk, νέκυσσιν, mekerv, ὁ πέλεκυς, bijl, πελέκεσσιν, πολυ, πολύς, veel, πολέσσι(ν) ; zelfs heeft σπεες, τὸ σπέος, hol, naast σπήεσσι(ν), waarsch. σπεέεσ- σι(ν), den vorm σπέσσι(ν). Van den oorspr. uitgang (-νς)ὺ van den acc. plur. komen in den vorm ig en ὃς van sommigen «- en vstammen nog sporen voor, b.v. πόλις, steden, ἐπάλξις, borstwerin- gen, ἰχϑῦς, vissechen, σῦς, zwijnen. De uitgang ἂς is oorspr. slechts eigen aan werkelijke consonantstammen. VAN DEN ES, Gr, Spraakkunst. ὃ 5 = Φ ». S>rva4 PS deure WERKELIJKE CONSONANTSTAMMEN. φλέβ-ες φλεβ-ῶν φλεψίν) φλέβ-ἄς φλέβ-ες ἡ ἐλπὲς hoop ἐλπιὸδ ἐλπί-ς ἐλπίδ-ος ἐλπίδ-ι ἐλπίδ-α ἐλπί-ς ἐλπί-δε ἐλπίδτοιν ἐλπίδ-ες ἐλπίδων ἐλπί-σι(ν) ἐλπίδ-ἄς ἐλπίδ-ες ὁ ἅλς zout ἁλ(ὰ) ἅλ-ς ἁλ-ός ἁλ-ί ἅλτ-α ἅλ-ς (λ-ε ἁλ-οῖν ἅλ-ες ἁλ-ὧν ἁλ-σί(ν) ἅλ-ἄς ἅλ-ες φύλακ-ες yryavr γίγαᾶ-ς γίγαντ-ος γίγαντ-ι γίγαντ-α yiyäv yiyavr-e γιγάντ-οιν γίγαντ-ες γιγάντ-ων γίγα-σι(ν) yiyavr-àc γίγαντ-ες ὁ ποιμήν. herder ποιμεν ποιμὴν ποιμέν-ος ποιμέν-ι ποιμέν-α ποιμὴν ποιμέν-ε ποιμέν-οιν ποιμέν-ες ποιμέν-ων ποιμέ-σι(νῚὴ ποιμὲν-ἄς ποιμέν-ες ἐσθῆτ-ες ἐσθήττων ἐσϑῆ-σι(ν) ἐσθῆτ-ἄς ἐσθῆτ-ες ὁ γέρων grijsaard yepovr γέρων γέροντ-ος γέροντ-ι γέροντ-α γέρον γέροντ-ε yepóvr-ouv * yépovr-EC yepóvr-wv γέρου-σι(ν) γέροντ-ἄς γέροντ-ες ὁ δαίμων godheid δαιμον δαίμων δαίμον-ος δαίμον-ι δαίμον- α δαῖμον δαίμον-ε δαιμόν-οιν δαίμον-ες δαιμόν-ων δαίμο-σι(ν) δαίμον-ἄς δαίμον-ες "δ 16. ἔριδ-ες ἐρίδ- ων ἔρι-σι(ν) ἔριδ-ας ἔριδ-ες τὸ σῶμᾶ lichaam cwpar σῶμα σώματοος σώματοι σῶμα σῶμα σώματ-ε σωμάτ-οιν σώματ-ἄ σωμάτ-ων σώμα-σι(ν) σώματ-ἄ σώματ-ἄ 3) In het masc. en fem, vormen deze stammen hun nom. sing. door bijvoe- ging van een ς of door eene schadeloosstelling in de lengte van den laatsten klinker, wanneer deze kort was en de ς er niet bijgevoegd is. 4) Alle π- en rstammen voegen met inachtneming van $ 6, 4 tot vorming van den nom. sing. een c bij den stam, b.v. yum, γύψ, gier, φυλακ, φύλαξ, wachter. AANM. Over den nom, ϑρίξ, haar, zie $ 6, 11. In ἀλωπεκ, ἡ ἀλώπηξ, vos, is bovendien de ε verlengd (vgl. $ 21, 6, A). 5) De rstammen voegen met inachtneming van ᾧ 6, 5 tot vorming van den nom, sing. een ς bij den stam, b.v. ye\wr, ὁ γέλως, het lachen, πατριδ, ἡ πατρίς, var derland, κορυϑ, ἡ κόρυς, helm, ἀνδριαντ, ὁ ἀνδριάς, standbeeld, χαριεντ, ὁ χαρίεις, bevallig, ὀδοντ, ὁ ὁδούς, tand. ᾧ 16. WERKELIJKE CONSONANTSTAMMEN. 85 Bij veel stammen op ovr- is echter οντς veranderd in (ovc, ovv) wv, b.v. yepovr, ὁ γέρων, de grijsaard, In δαμαρτ, ἡ δάμαρ, de echtgenoot, is de σ weggeworpen, nadat de r daarin opgenomen was. In moö, ὁ πούς, de voet, is de o tot ov verlengd. 6) Van Astammen bestaat slechts aA, ὁ ἅλς, zout. 7) Bij de vstammen komt de bijvoeging der c met verlenging van den voorgaan- den klinker, zoo deze kort was, bij subst. slechts voor in κτέν, ὁ κτείς, kam, en in vele op ἐν, b.v. ἀκτῖν, ἡ ἀκτίς, straal. Overigens is (w)c hier vervangen door (ννὴν, waarbij de voorgaande klinker verlengd werd, indien deze kort was, b.v. παιᾶν, ὁ παιάν, lofzang, μην, ὁ μήν, maand, dywv, ὁ ἀγών, wedstrijd, λιμὲν, ὁ λιμήν, haven, kavov, ò κανών,, richtsnoer. 8) Bij de pstammen bestaat slechts een voorbeeld van de bijvoeging eener s, μαρτυρ-, ὁ μάρτυς, getuige; de p is echter voor de ς verdwenen. Overigens is pc ook hier vervangen door (pp) ρ, en wel weder met verlengden voorgaanden klinker, indien deze kort wasg b.v. Wap, ὁ Ψάρ, spreeuw, σωτήρ, ὁ σωτήρ, redder, gwp, ὁ φώρ, dief, αἰϑερ, ὁ αἰϑήρ, lucht, Pnrop, ὁ ῥήτωρ, redenaar. In χερ, ἡ χείρ, hand, is de ε tot εἰ verlengd; over de quantiteit der laatste a in μάκαρ (stam pardp), gelukkig, kan men niet oordeelen. 9) Bij de neutra is de nom. sing. van deze stammen, voorzoover $ 6, 17 en 18 het toelaten, gelijk aan den stam, b.v. μελᾶν, τὸ μέλᾶν, inkt, ἐαρ, τὸ Eäp, lente, πῦρ, τὸ πῦρ, vuur. Hier worden geen π- of stammen gevonden. Bij de rstammen is de r verdwenen, b.v. ya\arr, yadar, τὸ γάλα, melk, peer, τὸ μέλι, honing, òvopar, τὸ ὄνομα, naam, mavr, τὸ πᾶν, alles, Aeyovr, τὸ λέγον, lezend, ppeapr, τὸ φρέαρ, put, ὑδαρτ, τὸ ὕδωρ, water. In de twee laatstgenoemde en eenige dergelijke woorden wordt de p voor de τ uitgestooten, wanneer de r weder verschijnen mag, b.v. φρέατος. φρέασι(ν), ὕδατι. 10) De barytona rstammen met den nom. op ἐς en vg werpen in den acc. sing. dikwijls den stamconsonant weg, waarna zij tot uitgang krijgen de ν, die eigenlijk de uitgang is van den acc. der schijnbare vocaalstammen op ἐ en v, dus χαριτ, ἡ χάρις, dank- ᾿ ς baarheid, χάριν, κορυδ, ἡ κόρυς. helm, κόρυν 5 maar πατριὸ, ἡ πατρίς, vaderland, altijd πατρίδα. AANM, Zoo komt van ὁ γέλως (γελωτ), het lachen, de acc. γέλων voor. 11) De voc. sing. van m- en kstammen is altijd gelijk aan den nom., zoo ook bij τ, À-, v- en pstammen, die oxytona zijn; wan- neer deze laatste echter barytona zijn, is de voc. gelijk aan den stam behoudens de veranderingen, die deze volgens de leer der eindmedeklinkers (ὃ 6, 17 en 18) moet ondergaan; dus: ᾿Αρτεμιδ, ἡ ΓΑρτεμις, “Apreut, παιὸὃ-. ὃ παῖς (πάϊς) , Υ͂. παῖ. jongen, Atavr, Αἴας. V. Alav, yeoovr, ὃ γέρων; V. γέρον, grijsaard , δαιμον , ὁ δαίμων. V. δαῖμον. daemon, ῥητορ. ὃ ῥήτωρ, V. ῥῆτορ, rede- naar, Maar ἡγεμον. ὃ ἡγεμών , V. ἡγεμών. gids, αἰϑὲρ, ὁ αἰϑήρ; Υ͂. αἰϑήρ. lucht, ποιμὲν, ὃ ποιμήν . Υ͂. ποιμήν. herder. 3% 36° STAMMEN, DIE HUN EINDCONSONANT $ 17 Aanm. 1. De stammen op r zonder voorgaande v en op $ hebben den voc. gelijk aan den nom., b.v. ἐρωτ, ὁ ἔρως, V. ἔρως, liefde, ropvS, ἡ κόρυς, V. κόρυς, helm. Van ὀρνιϑ, ὁ ὄρνις, komt echter (bij Luc.) de voc. ὄρνε voor. Aanm. 2. De stammen ᾿Απολλων, Ποσειδων, σωτὴρ, ᾿Απόλλων, Ποσειδῶν, σωτήρ, redder, hebben in den voc. ἼΑπολλον, Πόσειδον, σῶτερ, Aanm. ®. Bij part. is de voc. altijd gelijk aan den nom. Over het accent zie $ 15, 5, ec, 1 en 2, 12) In den dat. plur. der vrstammen wordt het verlies van lengte, door het uitstooten van vr, volgens $ 6, 7 vergoed. 13) Bij eenige stammen op ep heeft in den gen. en dat. sing. (bij dichters willekeurig in alle casus) syncope van de « plaats (vgl. $ 3, 1); zij zijn de woorden πατήρ. vader, μήτηρ. moeder, ϑυ- yárno, dochter, γαστήρ, maag. Im den dat. plur. verandert de lettergreep rep door metathesis en overgang van ε tot ἃ in Tod. Op deze dan eenlettergrepig geworden stammen wordt de accentre- gel van $ 18, 5, a toegepast; in de niet gesyncopeerde vormen heeft de ε het accent; over het accent van den voc. sing. zie $ 18, 5, 6,3. Dus πατήρ, πατρός, πατρί, πατέρα, πάτερ, πατέρες πατέροιν, πατέρες, πατέρων, πατράσιᾳ(ν)(ἅ), πατέρας (bij dichters b.v. ook πατέρος en πάτρα). AANM. 1. De stam Anunrep, nom. ἡ Δημήτηρ, ondergaat behalve in den gen. en dat. ook in den acc, syncope van de e; het accent wordt overal zoo ver mogelijk teruggetrokken Δήμητρος, Δήμητρα, Δήμητερ. AANM. 2, Ook de stam ἄνερ, ὁ ἀνήρ, man, ondergaat overal behalvg in den nom, en voc, sing. en dat. plur. syncope; met deze en de bijvoeging van den hulpconsonant ὃ en de metathesis ($ 8, 1) wordt de declinatie aldus: ἀνήρ; ἀνδρός, ἀνδρί, ävòpä, ἄνδρε, ἀνδροῖν, ἄνδρες, ἀνδρῶν, ἀνδράᾶσι(ν), ἄν- δρᾶς, ἄνδρες. , AANM. 3. De stam dorep-, ὁ ἀστήρ, de ster, heeft ook in den dat, plur. ἀστρᾶσι(ν). $ 17. B. STAMMEN, DIE HUN EINDCONSONANT VOOR SOMMIGE CASUSUITGANGEN UITSTOOTEN. 1) Al deze stammen gaan uit op ec, ar of ov. In het ep. vindt men van den stam ävep-, ὁ ἀνήρ, man, vormen áls ἄνερες, met om de maat veranderde quantiteit, VOOR SOMMIGE CASUSUITGANGEN UITSTOOTEN. Voorbeelden. τὸ γένος ἡ τριήρης geslacht triëre Stam: yevec τριηρες Sing. N. í ἔνος τριήρης G (yéve-oC) γένους (τριήρε-οςὺ τριήρους D. (yéve-t) γένει (τριήρε- Ὁ) τριήρει Α γένος (τριήρε-α) τριήρη Υ γένος τρίηρες (γένε-ε) γένη (τριήρε-ε) τριήρη (γενέ-οιν) γενοῖν (τριηρέ-οιν)ὺ τριήροιν (γένε-α) γένη (τριήρε-εο) τριήρεις (yevé-wv) γενῶν (τριηρέ-ων)ΊῚ τριήρων "γένε-σι(ν) τριήρε-σι(ν) (yéve-a) γένη (τριήρε-ας) τριήρεις (γένε-α) γένη (τριήρε-ες) τριήρεις τὸ κρέας M. F. βελτίων, N. βέλτιον vleesch beter Stam: κρέας βελτιον Sing. N. κρέας βελτίων, βέλτιον (κρέα-ος) κρέως βελτίον-ος (rpéa-t) κρέᾳ βελτίον-ι κρέας βελτίον-α οὗ βελτίω, βέλτιον κρέας (κρέα-ε) κρέᾶ βελτίον-ε (κρεά-οιν) κρεῷν βελτιόν-οιν (epéa-a) κρέα βελτίον-ες οὗ βελτίους, βελτίον-α οὗ βελτίω (rpeá-wv) κρεῶν βελτιόντων κρέα-σι(ν) βελτίο-σι(ν) (κρέα-α) κρέα βελτίον-ας οὗ βελτίους, βελτίον-α οὗ βελτίω (κρέα-α) κρέα ' <ervez ds πρῦῷ 3) De masc, en fem, van de stammen op ἐς (allen adi. van twee uitgangen en een groot aantal mann. eigennamen op nc, afgeleid van deze stammen) vormen den nom. sing. door ἐς te verlengen tot (ecc) nc; bij de onzijd. subst. is ε in ὁ vane derd, bij de adi. daarentegen gebleven, bv. yevec, τὸ γένος, het geslacht, eöyevis, εὐγενές, edel, Διογένης. 4) De stammen op ar hadden oorspr. een bijstam op ac, die onveranderd nom. 