VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
kent elk dic iets van deezen Schryver weet. Deeze ondere aan telkens de aanmerking der Aantekenaaren, die des hunne Leezers waarfchuwen, Onder anderen drukken zy zich in deezer voege daar over uit: „, Het gebrekkige, s dat met den toeftand van eenen Burger kan verbonden s» Zyn, (telt zich RoussEAU zeer ten onrechte als iets s VOOr, °t welk daar mede werklyk moet verbonden wee- „zen. Zal men dan de gebreken, die in het toevallige ss met het weezenlyke dikwyls gepaard gaan, aan dit „> laatfte tot eene onvolkomenheid toerekenen ? Iemand, » die maar tamelyk grondig denkt, zou zich niet gaarne ə aan zulke misflagen van denken fchuldig maaken. Ik s weet zelve uit de ondervinding, dat eene fierlyke ftyl a, zeer dikwyls het vermogen heeft om zulke Leezers tot 4, gelyke dwaalende begrippen te verleiden, die, wan- s neer zy uit de bedwelming van het vermaak, waarin „ de fieraaden en verblindende famenvoeging der denk- „‚ beelden van RoussEAU hun geworpen hadt, weder tot „ hun zelven zyn gekomen, zoo anders hunne ziel nog 3» voor de indrukken der waarheid openftaat, by nadere > overweeging zich verwonderen moeten, hoe zy, onge- a acht hunne verlichter kundigheden, zich in deezer „ voege konden laaten verblinden. En hoe groot is niet „‚ het getal van oppervlakkig denkende en van het valsch » vermaak der eerfte indrukzelen ongaarne te rug ko- » mende Leezers, by welke de verkeerde indruk blyft s huisvesten, en in ’t vervolg op hun geheele leeven os fterken invloed heeft! EHLERS. . a » Deeze indrukken des mane aa en beflisfenden s» ftyls van ROUSSEAU zyn het, die veele Leezers tot s» dwaalingen en fchadelyke toepasfingen verleid hebben. » RESEWITZ.” Zo waaken de Aantekening. Schryvers fteeds tegen den verleidenden Invloed des Schryfftyls van eenen Man, die zeker de gaave van fchryven meesterlyk bezat, en wiens Emile daar van, zo zeer als eenig zyner Werken, de treffendfte blyken oplevert. —- Het Zweede Stuk ter hand neemende, zullen wy gelegenheid vinden tot nadere ftaaving van °t geen wy hier aanmerkten. T wy en Werk en Aantekeningen den Nederduitfchen zer aanpryzen. E i Va VERVOLG OP DE VADERLANDSCHE HISTORIE. 20I Vaderlandfche Historie, vervattende de Gefchiedenisfen der Vereenigde Nederlanden, zinis, denn aanvang der Noord- Americaanfche Onlustensen den daar uit gevolgden Qordog tusfchen- Engeland en deezen Staat, tot den. tegenwoor- ‚digen tyd. Uit de geloofwaardigfte Schryvers en egte Gedenkftukken zamengefteld. Met Plaaten, Ten Vervot- c yan WAGENAARS Vaderlandfche Historie, XIII Deel e Amfterdam, by J. Allart, 1794. Zu gr. 8yo. 352 bI. M“ het XXXV; Boek, het eerte in het voor ons lig- gend XIlde Deel deezes ftaag voortgezetten Werks, ten aanzien van welks Berigtgeevingen wy eenigzins ten achteren geraakt zyn, worden wy in Overysfal gebragt. » Een Gewest,” gelyk de Gefchiedboeker, by den aan- vange, zich uitdrukt," in ons Bondgenootfchappelyk » Gemeenebest ’t geen omtrent de. Grondwettige Her- » Relling zeer yverde. De geest des Ridders CAPELLEN » TOT DEN POL, een-dereerfte Bevorderaaren; en een 9, der fterkfte fteunen deezer zaake,, doch aan dezelve » door den dood ontrukt, bleef in dit Gewest heerfchen, » bezielde eene menigte van- Inwoonderen, en ftaafde, de staal des Lof- en Lykredenaars Du Puy, over dien » Volks- en Vryheids- Vriend.” Dit geheele, Boek is een bewys, van deezen aanhef. Het uitfchryven -van den Inhoud zou zulks ftaaven. Doch deeze is ons te uitvoe- rig. Wy herinneren alleen dat ‘er gehandeld wordt over de Affchaffing van het Regrerings Reglement voor dit Gewest des Jaars MDCLXXV. Wat deswegen in de Hoofdfteden voorviel. „Hoe men met Has/elt en Steenwyk te kampen hadt. De daarop volgende Verbintenis der clf kleine Steden. Onderhandelingen met zyne Hoogheid wegens dit Reglement , en bovenal de niets uitdoende Bezending der drie Hoofdfteden aan zyne Hoogheid op * Loa. -Wat er, tusfchen dit Gewest en de andere Ge- westen , te doen viel wegens het Krygsvolk : in welke zaak Overysfel met Holland inftemde, en des in fcherpe. Briefwisfeling treedt met Gelderland en Friesland. —— Meer plaatslyk vinden wy vervolgens vermeld wat in de Hoofdíteden en mindere Steden voorviel: zo wegens Stads Regeerings Reglementen als de Wapening der Burgeren, als mede andere Stedelyke- Voorvallen. | Opmerkenswaardig is °t geen te Deventer voorviel we- O3 gens 202. VERVOLG ens een Stads Regeerings Reglement, dat veeler goed- euring wegdroeg, byzonder als eene Inrigting die de gefchondene Regten van het Menschdom herftelde, door zo wel de Leden van andere Gezindheden, als die van de Heerfchende Kerk, te doen deelen in de Voorregten van vrje Burgers, en deezen dus in ftaat te ftellen, om, “zo iis als anderen, tot voorfpoed en vermagen te ge- raaken, | » Dan dit laattte,” vermeldt onze’ Gefchiedfchryver , … ftrekte te Deventer, waar- men, in vroegeren tyde, s» niet alleen zeer op zyne hoede was om den Roumsch- » Zezinden geene Voorregten toe te (taan, doch die ook » te ontzeggen aan de Lutherfchen en Doopsgezinden CC)» »- tot een fteen des aanftoots, Die trek eener gezonde ə» Staatkunde, op de ondervinding gegrond, dat de Koop- » handel daar het meeste bloeit, en het. gevolglyk den In- + gezetenen best gaat, waar, -zonder ‘uitfluiting van Gé- » Zindheden, vryheid vergund wordt: om den Koophan- s» del te dryven en Handwerken te Oefenen , moest, in „> het laatfte gedeelte der Achttiende: Eeuwe, ten doel » ftrekken van onverftandige-Gezindheidsyver door Ei- a» genbaat bezield. ‘Immers ’er waren poogingen gedaan, » En die gelukten, om een Verzoekfchrift getekend te s krygen, by ’t wélk de Ondertekenaars te kennen ga- » ven, vernomen te hebben, dater, in het Concept Re- an glement. eenige Artykelen voorkwamen: ftrydig met » hunne Burgerlijke Christlyke Gereformeerde Religie, » (byzonder doelende op het Artykel, dat de” Roomsch- sa Sezinden, even als de Mennonieten, tot verkryging van »» het Burgerregt zouden toegelaaten worden) nevens ee- » nige Artykelen, die zy onevenredig keurden, en waar » in veelal Rigenbelang doorftraalde: De Vernietiging » Een Verbetering van zodanige Artykelen verzogten zy, 2 3 (*) „ Leezenswaardig , ten deezen aanziene, is ‘tgeen de Schryver van den Tegenwaordigen Staat van Overysfel oplevert in het HI Deels y Stuk, bl. 137, enz. ‘Men duidde, gelyk Wy daar vinden bl. i Was het by eenige Gefchiedboekeren -der Oudheid niet vreemd, dat zy. Veldheeren en andere uitmuntende Mannen Aanfpraaken in dem mond lagen van eigen vin- ding ‚. dit hulpmiddel ter opciering des Gefchiedblads heeft de hedendaagfche Gefchiedfchryver niet.noodig, en vindt hy. gelegenheid. te over om de eigen Aanfpraaken woordlyk te boeken. Veelvuldig gefchiedden deeze in den ree ia tyd. der Uittochten van. Burgers. Onze Gefchiedfchryver bedient ’er zich. van; een tref fend voorbeeld ontmoeten. wy te Almelo, waar hy de keurlyke Aanfpraak van. den Kerkleeraar der Hervorm. den; J- KANTELAAR, het Gefchiedblad inlyft, met deezen aanloop: Even als in Holand. werden in Overysfel de s» Uittochten der Burgeren aangevangen onder het doen » eener’ bemoedigende Aanfpraake, °t zy door een der s» Regenten, °t zy door een Lid der Gewapende Burger- » benden, °t zy door een Kerkleeraar. Alle die Aan- » fpraaken waren &enigzins op denzelfden leest gefchoeid ; » doch deeze meer beredeneerd dan geene; terwyl veele „ een Geestdrift. uitboezemden, die zich alleen. laat hoo- sten in tyden van Volksbeweegingen , ‘thans tot zulk „ een hoogen trap geklommen. Meermaalen vonden wy „ ons in bekooring om dusdanige Redenvoeringen in onze »- Gefchiedenis in te voegen: meermaalen hebben wy ’er strekken van opgegeeven 5. doch kunnen wy ons niet » wederhouden om ‘er hier een in ’t geheel te plaatzen, ss die ten voorbeelde; kan ftrekken van andere ten deezen s» dage geuit, en ons den denk- en fpreektrant fchetst der ə» aanmoedigende Voorftanderen, zo van de Burgerwapc- s ning als van Burgerkrygstochten.” En In Enfchede fpeelde de Gezindheidsyver der zodani- gen, die zich waare Ledemaaten der Gereformeerde Kerke noemden, tegen de Paapfche en Mennoniete Burgery, eene rolle van den :haatlykften aart, hier in alle zvne kleuren vetmeld. By welke dolheid zeer affteekt de Vergunning der Staaten van Overysfel aan de Roomschgezinden om O4 Kerk- 204 °C VERVOLG Kefkhuizen te mogen bouwen. Deeze Vergunning kreči gen zy, die van deeze Kerkgemeeníchap waren , op plaat- zen in Enfchedes nabuurfchap gelegen; Henglo, Borne en Almelo: en tekent de Gefchiedfchryver ten aanziene van Hernglo op: „De Inwconders van dit Dorp, de kosten „> van eene nieuwe Kerk niet küannende goedmaaken 4 s» deeden eene Inzamelirtg, en -het bleek dat hunne Pro: »» teftantfche Landgenooten ruim zo veel als de Roomsche >» gezinden hadden bygedraagen. Weel Onrsomfche Ei- » generfden deeden ; tot een betoon. hunner Verdraag: >, zaamheid, boomen , ten. Timmerhout bekwaam , in hunne „> bosfchen vellen, tot dienst van de Henglo/the Roomfche 3, Kerk : terwyl min vermogende Boeren dit. Hout aan >, hunne. Roomschgezinde Landgenoten, zonder eenige > betaaling van vragt, bezorgden.” ©. … Het volgende. Boek betreft Friesland. ss getrokken hadt, den Wapenhändel, en wat men oor- » deelde der gezogte Grondwettige Herftelling bevorder- » lyk te weezen , begunttigde; zullen wy; ten deezen. s» Jaare, van Party zien verwisfelen, Eene ommekeer; s die veelen verbaazend voorkwam, en welker zedelyke » onmogelykhieid zommigen beweerd hadden; toen eeni- s gen in den voorleden Tie het waagden te {chryven4 s» dat de Reis des Stadhouders en diens Gezins, na dat s Gewest, eene Verzoening en Verbintenis tusfchen de ss Prinsgezinden en Ariflocraaten ten oogmerke hadt; » en te fpellen ‚dat ze die zou bewerken. Het fcheen » hun onmogelyk, dat de Leden. der Friefthe Regeerings x die zulke fterke taal in veele Staatsbefluiten gefproo= s3 ken, over de Werkloosheid in den ZEngelfchen Oorlog » zo bitter geklaagd „ wegens. den orivolkragten Tocht » na Brest zich zo onbewimpeld geuit, ten aanziene van » de Alte van Confulentfchap zich zo gevoelig ge- s toond, op de verwydering des Hertogs VAN WOLFEN- 93 BUTTEL ZO zeer. aangedrongen; en over de beantwoor- » dingsdes. fchryvens ván, den Koning vin Pruisen op » een ftraffen, trant. gefprooken; en hunne gevoeligheid 3 » wegens den Brief vai zyne Hoogłeid ín Sprokkel- » maand OP DE VADERLANDSCHE HISTORIE, 203 > maand des-Jaärs MDCCLXXXV; zo -kragtig aân den > dag gelegd hadden, op eenigerlet wyze zouden kunnen à, bewoogeli worden om te veranderen van de maatrege 3» len dus slange. gevolgd, en doorgezet met eenen yver, 5» ZO proot en. blakende als men in eenig Gewest des s» Bondgenootfchaps ‘befpeurde. | | ‘ss Doch wy hebben in den loop van ’s Lsands Gefchie= ss denisfen; deeze voorvallen vermeldende, genoeg laaten 5p zien; dat het in Friesland niet ontbrak aan Staatsle- 5 den, die verre-waren van in te temmen met de Meer- j, derheid, en ín geheel andere begrippen ftonden teù 4) aanzien van het Staatsbeftuur. Hoe veel ’s Prinfen 5, Reis na en vertoeven van eene maand in Friesland 5, toebragt, om dit gedeélte der Staatsleden te verfter- s» ken» en anderen te winnen; zo dat de Meerderheid in s» de Minderheid veranderde, zuken wy, door mangel aan befcheiden, niet op ons neemen te bepaalen.” ——. Men “gedenke ‘dat «dit Deel der Gefchiedenisfe in den Jaare: 1794 het :licht zag: „wanneer, Voorzigtigheid aan- rr niet alles te. fchryven wat mogelyk geweeten werdt, : i / Eer egter deeze: Verandering ftand greep, gingen de zaaken in Friésland--op den ouden voet, blykens het voorgevallene over het Regeerings Reglement te Leeu- warden , bovenal tusfchen VAN BEYMA en den Stad- houder, wiens Da Winn: Dap en werd, als mede -het voortzetten des Wapenhandels-der Burger-Societeiten. — Dan deeze werden eerlang meteen ongunttig oog aan- gezien. De Tocht na Hattem en Elburg deedt de Twee- fpalt aangroeijen, en eene Afkondiging dié het vuur van Burgertwist kte, waar in Franeker een groot aandeel hadt. Hoog liep het tusfchen Hollands. Staaten en de ezwenkte Friefche over het gebruik van Krygsvolk in Butgergefchillen. Alles in dit Boek breed ontvouwd. _ Een gedeelte deszelfden Boeks doet ons de Gefteltenis van ’s Lands zaaken in Groningen kennen, waar de zaa- den des misnoegefs ten deezen Jaare tot eene meerdere rypheid kwamen. Zulks blykt uit het hier breed be- fchreeven misnoegen over den geringen Invloed der Taals- mannen en Gezwooren Gemeente, en gefchil met zyne Hoogheid daar uit gereezen. In dit Burgergefchil fpeelde Godsdienstbelydeuis-haat , waar van wy in dit ons Berigt meermaalen gewaagden, eene rol, waar zy met verdiende fchande afkwam; het kort na neemen wy over, On NE 5 et 4 «6 _ VERVOLG het beftaan der Burgerên, die woor de Stads en der In. ezetenen Regten tegen zyne Hoogheid yverden, in een aatlyk licht te. doen-voorkomen, ‚ hadden,” dus luidt het berigt, „ eenigen opgemerkt, dat men het getal der >, Ondertekenaaren (eens Verzoekfchrifts) wel op de helft s zou kunnen verminderen, wanneer de Roomfchen, Lu => therfchen en Doopsgezinden, daar van werden uitgezon- s» derd, Deeze laage trek, om Gezindheidsyver in * fpel „te brengen en Tweedragt te verwekken, hadt eene te- > genovergeftelde uitwerking. Men zag dezelve aan met eene afkeurende verontwaardiging.. Deeze - vertoonde » zich op de Burger - Societeit ten fterkften, Zo ras men „ daar dit blyk van Onverdraagzaamheid hoorde, ver- s beeldde men de drie gemelde Godsdienftige Genoote s fchappen met dat. der Heerfchende Kerke door vier s, Roemers, met denzelfden Vaderlandfchen Drank ge- s» vuld, ftortte denzelven ín één Glas ondereen, en bragt » dit elkander toe.” — Het gelukte der Burgerye, zo wel als zy in de zaak. tegen zyne - Hooghe aaren wensch kreeg, om de Herziening van het Stads Regee- rings Reglement te verwerven. —— De Taalsmannen der Gezwooren- Gemeente verwierven met veel moeite om ten Landdage geroepen te: worden. —— Men el Gras ningen in ftaat van tegenweer, naa het voorgevallene te Hattem en Elburg. —- Ook in de Ommelanden was men op Herftel bedagt; doch flaagde niet gelyk in de Stad, Het lot van den Heer DE SANDRA VELDTMANs die een lotgenoot van den Ridder VAN DER CAPELLEN TOT DEN POL mogt heeten, wordt hier breed vermeldt, Het laatfte Boek, in dít Deel, betreft Zeeland, Hebben wy den Aanvang der twee andere Boeken in dit Deel ver- meld, wy moeten ’er dien deezes Boeks, gelykheidshalven, byvoegen. … Veelvuldige aanmerkingen van onderfcheiden s En eenige van zeer ongunftigen aart hadt, in ’t afgeloopen. ss Jaar MDCCLXXXV,de Reis des Stadhouders en diens » Gezins na Friesland en Groningen ondergaan, Deeze s» misten niet vernieuwd en verzwaard te worden, toen. » het gerugt zich verfpreidde, dat die Vorst, met zyne » Gemalinne en Gezin vergezeld, in den Zomer deeZes » Jaars MDCCLXXXVI ook Zeeland zou bezoeken. » Niet genoeg rekende men het, te laaten verluiden, dat s» diens tegenwoordigheid in dat Gewest, waar het aan » geen Voorftanders van zyne Hoogheid en diens Huis „ mangelde, gelegenheid zou geeven tot oproerige Be- aak 39 wec- '-. TOP-DE VADERLANDSCHE HISTORIE, 2o? „ weegingen; men waagde -het voluit te voorzeggen, dat »„ deeze Reis niet min ten doele hadt dan om zyne Hoog- „heid tot Hertog- of Graaf van Zeeland te doen: vere „ heffen, dat diens Aanhang aldaar ‘mmagtig genoeg ware „om allen tegenftand:te overwinnen, en` Zonder veel „ moeite dit oogmerk te bereiken; jd men fprak fterk „» van een beraamd plan in Zeeland, Friesland én Ger- derland, om den Stadhouder ‘“die- ere waardigheid „op te draagen. …Gerugten, die zelf, -hoe greetig men » alles aannam- °t welk ’s Prinfen bedoelingen met eenè „ zwarte kool tekende, geenen ingang vonden by ee» » higzins- kundigen in den: Lande. Gelyk deezen ook „ geen geloof ezen aan het fchryven, dat eender „ Zoonen van zyne Groot-Brittarmntfche Majefteit në Zee- „ tand zou overftéeeken „ om by de jonge Prinfesf& van „ Orange zyne opwagting te komen maaken, waar van „ niets minder dan eene Egtverbintenis. het gevolg zou , weezen, A dolk Ns i Schoon van dit alles niets kwame, bleek het- genoeg, uit de Staatsverrigtingen, hier- zéér omftindig geboekt , welk eene Rolde to@nmaalige Raadpenfionaris VAN DE \SPIEGEL -€n de eerfte Edele: VAN “LYNDEN, fpeelde, Staatsftukken hier te vinden, wegens een Brief van zyne Hoogheid aan den Raadpenfionaris „ en een Brief van Zierikzee aan Staaten van Holland , wegens het Staatse befluit, hoe Zeeland zou handelen … in ‘gevalle de a» Voortduuring der Oneenigheden gelegenheid verfchafte s» aan de magtige Nabuuren van den Staat, om zich van s» de eene of de andere zyde in de Gefchillen te ar oe dn welke men gaarne uit de Staatsregisters geweerd hadt, zullen, in deezen tyd, met vrugt kunnen geleezen wor- den, om dien ‘Raadpenfionaris met zynen AERES te doen kennen.» Wy oordeelden,” verklaart de ry- ver, die zeker niet voorzien kon hoe dit ftuk weinig jaaren laater de aandagt zo byzonder ‘zou trekken als dezelve heden daar door getrokken wordt, „, het geheele » beloop deezer netelige zaake, uit de Zeeuwfche Staats- » ftukken, te moeten voordraagen: om eene egte fchets » te geeven van de gefteldheid in dit Gewest, ten aan- » Ziene der wydgaapende Staatsgefchillen : en te meer » dewyl het thans gebeurde in verband ftaat met andere » voorvallen, zo in Zeeland als in het geheele Bond- » genootfchap, die gelyktydig en vervolgens zich opdee- s» den, welke, by mangel van befcheiden der zo veel be- y 39 te- 90B VERVOLG OP DE VADERLANDSCHE HISTORIE, ep tekenende Staatsonderhandelingen ; „duister -en- onver- » klaarbaar zouden blyven,” —- Hier toe ftrekt ook een ontworpen» doch niet afgezonden „Brief, … Wy kunnen, daar onze Berigtgeeving reeds te. verre uitloopt voor ons beftek, niet breedsvermeldeh, hoe de zj uimeigecet des Oproers, fchoon zich ftil houdende ge- duurende het -verblyf van „het -Stadhouderlyk- Gezin , zich ten deezen Jaare op Schouwen, en, byzonder te „Zie- rikzee,,vertoonde: daar men‚ook beginzels-van Oproerige femeegeniëfen te Vlisfingen befpeurde. Steden die zich- te- gen de Bedoelingen van Oranje met zoveel moeds aan- kantten. Het deerlyk verval van het Dok ter laatstgemelde Stede, grol toe te fchryven aan een Gefchil tusfchen die Stad en Veere, hier in °t breede ontvouwd, doet den Schryver ten flot zeggen: „ Zo veel romflags hadt eene ‚> zaak het algemeen belang betreffende, door byzondere s» inzigten veragterd en vertraagd. ` Redevoering aen het Volk van Nederland, by gelegenheid van de * Eerfte. Verjaering der Bataeffche Revolutie, den XIXden van Louwmaend, 1796. Door Mr. jaco- - BUS CATHARINUS CORNELIS DEN BEER POORTUGAEL. «Te Amflerdam, by. P. J. Uylenbroek, 1796. Het Deen de Faer der Bataeffche Vryheid. In gr. 8vo. 56 bl. D: Vryheidminnende DEN BEER POORTUGAEL, vol- gens vooraf daar toe gemaakte affpraak, hadt deeze Redevoering opgefteld, om in de Maatfchappy Felix Me- ritis te worden uitgefproken. Dit is niet gefchied, door planverandering der Leden, Thans geeft de Redenaar zyn Opftel aan het Publiek, om te leezen. Dank zal hy. io __ daat J. C.C. DEN BEER POORTUGAEL, REDENV. &0d daar mede, \by veelen, behaald hebben. De Opdragt aan alle de Ledèn dier Maatfchappye , ondanks de teleurftel- ling, is een trek, die ons behaagt; van des Burgers DEN BEER POORTUGAEL's hart en karakter boezemt ons zulks gunftige gedagten in, Met genoegen lazen wy de Rede- voering, als doorzuld van gevoelens, pasfende aan een Burger, welke, als DEN BEER POORTUGAEL, in het daar- ftellen onzer Revolutie eene fterke hand gehad heeft. De bronnen van ons ongeluk op te fpooren 5- de middelen tot herftel van welvaart, van den alouden roem en van de bettendige vryheid, te overweegên: dit is het plan der voordragt. Zulks gefchiedt met veele blyken van ken-. nisfe der zaaken , voorgedraagen in een leevendigen em. doorgaans vloeienden ftyl, veraangenaamd met byzonder- heden uit vroegere en laatere Gefchiedenisfen , welke, gemeenlyk, met goed oordeel worden toegepast, en van s Mans uitgebreide beleezenheid de blyken draagen. . Zie hier een enkelen trek van denkwyze en uitvoeringe: …, Im „> de gewesten, waer de weelde aenbidders vindt, zal de s, vryheid vergeefs naer helden om haer te befchermen » zoeken. Wy hebben den throon der dwinglandye ọm- a» vergerukt, maer de tempel der weelde ftaet in Neder- » land noch in volle pracht noch daeglyks wordt op ə haere altaeren Japa ‚…… Ô wellicht zal dit outervuur s» door ons zodanig gevoed worden, dat het den offerae= », ren verflinden — den vryheidsboom verteeren — » de tempelen van ’t geluk en de heiligdommen der We- 2 tenfchappen verwoesten, en °t altaer van den Gods- a» dienst ‚geheel vernietigen zal. Griekenland en Rome s» (beter zou hier, om ’t vervolg, Italie gevoegd hebben) s waren eenmael bloeiende gewesten, de weelde heeft ze » tot puinhoopen gemaekt” Met volle ruimte kunnen wy de aandagtige leezing deezer Redevoeringe onzen Land- genooten aanpryzen; en wy doen het vooral by de zul- ken, die een hart bezitten, blaakende in Vaderlandfche neigingen, om de dienftige middelen tot herftel met ’er daad te volvoeren; ten welken wenfchelyken einde die van den Burger DEN BEER POORTUGAEL ONS, Over ’t geheel genomen, als gepast en dienftig voorkomen, Ce ste b CATECHISMUS. Catechismus van de oorfprongiyke Inrigting cener Maat- fchappys en de Pligten en Regien van den Burgers volgends de Natuurlyke Staatkunde, Met een Broederlyk hart opgedraagen aan alle Vaderlandfche Genoot/chap- pens Societeiten, Wyk- en. Volksvergaderingen in Ne- derland, Te Amfterdum, by J. R. Poster, 1796. Jn 8yo. 70 bl, T den voorleden Jaare kwam ons eene Republikeinfche Catechismus, voor Kinderen gefchikt, onder °t ooge , van welken wy met geene volle goedkeuring konden fpreeken (*); die thans voor ons ligt is voor grooter Kinderen gefchreeven, en verdient een gunftiger beoor- eeling. ’s Onbekenden Schryvers algemeene Aanmerking, en de grond van zyn Werkje, is: „ By veelen doen de Regeer » van den Mensch alles af, zonder. dat de Regten van den Burger by hun in eenige aanmerking komen. By my, daarentegen, doen de Regten van den Bur- s ger alles af, en de woorden de Regten van den Mensch » en Burger betekenen by my nicts meerder en minder » dan de Regten van den Mensch, die niet alleen ss Mensch maar te gelyk Burger, en dus Mensch en Bur- -ET tevens sg is.” > Dit. beredeneert hy in eene korte Voorreden. In ze- ven Hoofdftukken is zyn Werkje afgedeeld. Het I. Over de woorden Patriottismus en Patriot. —— Il. Van de Maat fchappy in °t algemeen, —— UI. Van de Wetten der Maatfchappy, en van de Pligten en Regten der Burgers. IV. Wan de Inwoonders, derzelver Pligten en Reg- ten. V. Van de Regeering of °t Befluur der Maat- fehappy. — VL Van het Regt van Eigendom. —— VII. Van den Godsdienst. „Kort is doorgaans, blykens de kleinheid van het Werkje, ’s Schryvers voordragt. Uitvoerigst behandelt hy de twee laatite Hoofdftukken, ter oorzaake van de misvattingen, zo omtrent de Regten yan Eigendom, als omtrent de Godsdienffige Vryheid, en vooral omtrent die (*) Zie onze Paderi, Letteroeff, voor 1795. ble 476. En. CATECHISMUS. | arr Bieendonmen van Godsdienftigen oorfprong, diè gewoon- yk Geestlyke Goederen genoemd bord. m ik Uit dit laatfte éen klein gedeelte over te neemen zal ons den dehk- en fchryfttant eenigermaate doen kennen. - s Vi. Hoe behandelt en befchouwt de Madtfchappy de Leeraars van den Godsdienst in ’t algemeen ? | » Antw. Als Burgêts, en: wel, voor zó verre zy de waare verlichting en deugdsbetragting bevorderen , als zeer nuttige Burgers; maar die nogthans voor de Wet met anderen gelyk ftian, - » Vr. Zorgt zy ook voor hun onderhoud? „ Antw. De Maâtfchappy heeft hier toe geene zede- < lyke verpligting: … Vr. Op wat wyze moeten dezelve dan verzorgd worden ? å » Antw. Wanneer eenige Burgers zich te zamen ver- eenigen om hunnen Godsdienst gemeenfchappelyk uit te oefenen, ftaat het aan hun om zodanige Leeraars aan te ftellen, en die zodanig te bezoldigen, als zy goed vin» den; het zy uit hunne byzondere beurs, het zy door een gonere lyk eigendom daar te ftellen, om uit deszelfs opkomíten. hunne Leeraars te. onderhouden, en de kosten van het benoodigde voor hunne Godsdienst- plegtigheden goed te maaken, zonder dat egter de ge- meene belangens en inkomften der Maatfchappye daar door mogen benadeeld worden. TER s» Vr. Genieten de Leeraars van den Godsdienst ook eenige byzondere voorregten.van de Maatfchappy ? s Antw. Het ftaat aan de Maatfchappy daar omtrent vaar goedvinden te handelen, en hun, als by uitftek nuttige Leden, van zommige algemeene pligten te onthef- fen, of hun eenige byzondere voorregten toe te ftaan 5 mits de overige Leden daar by geen aanmerkelyk na- deel lyden. Ook kan zy dadr toe nimmer genoodzaakt of verpligt gerekend worden.” Zeer gepast is het oordeel °t welk de Schryver over zyn eigen Werkje velt: „ Dat dit Gefchrift die volko- menheid niet heeft, welke veelligt zommigen zouden wenfchen en verwachten, en in weelerlei opzigten opper- vlakkig is, daar van kan niemand meet overtuigd zyn dan ik zelve: ondertus{chen verzoek ik de zodamigen in aanmerking te neemen, dat hetzelve niet gefchreeven is voor hun, die aan afgetrokkene en diep beredeneerde Wysgeerige Werken gewoon zyn5 maar alleen hr an as- NE 213 CATECHISMUS; Clasfe van: Burgers, die nog`in de eerfte gronden der- nae tuurlyke Staatkunde onbedreeven zyn en onderrigt behoe- ven „en die daarenboven niet gewoon zyn kostbaare Werken van eene groote uitgebreidheid te koopen of te leezen,” „Schoon wy alles, wat-deeze Onderwyzer leeraart, niet onderfchryven „ is ‘er over.’ geheel zoveel goeds en leerzaams in voor de Onderwyzelingen; „waar. voor het oorfpronglyk beftemd is, dat wy ‚de Spreuk, op de rug des E ytels geplaatst, en uit TRISTRAM SHANDY‘ Onte leend, ten aanziene van het algemeen herhaalen- en on: deríchryven. , HAN Nu alle deeze Artykelen moet gy vanar: beredeneeren, of in uwe gedachten overweegen; en door dit te doen wor: den uwe redelyke vermogens zo. door en ‚door wakker ge- maakt dat gy niet in flaat zyt om die weder in Jaap te wiegen. | | kacht 1> Verzameling yan Publicatien en andere meest -belangr Decreten der Proyifionceele Reprafentanten van het Volk van Holland , betreffende het BinnenlandschBeftuur zedert de Regeerings Omwenteling in 1795 ‘het eerfte Jaar der Bataaffthe Vryheid, vovrzien van een dlge- meen Profpeit op Nummers en Datums, mitsgaders van een naauwkewrig zaaklyk Register, door Mr. Jj- H. MI- LET, Raad in den Hove van Holland en Zeelands Lerfte Deel, In den Haage , by J.C. Leeuweftyn, 1796. In gr. 8vo. 236 bl. TOI vd opie t „Tin Éen wy de eerfte keer gewaagden van de Uitgave der Geëxtendeerde Notulen van Staat (*), hebben: wy opgemerkt, hoe zeer men zich. thans bevlytigde, en elkander als verdrong, om Staatsttukken door den Drul algemeen „te maaken, en elk in handen te ftellen, De Burger MILET begeeft zich met de hier voor ons lig- gende Verzameling mede in dien drang. Zyn byzonder oogmerk geeft hy met deeze woorden den Leezer „te veritaan. 2 Ziet daar, geägte Leezer! de hoofdbedoeling, welke » ik my in het bewerken dezer Verzameling heb voor- » gefteld, —— of en in hoe verre ik die op my geno- , mene taak, (waar toe °x beken het juist geen zonder- „ ling talent, waar op-ik aok geen “aanfpraak maak, „ vereischt wordt) heb mogen flaagen en de Boekver- a kooper zyne Rekening daar by zal vinden, moet door „ den tyd en aftrek zig heflisfen. „ Omtrént den Inhoud valt, behalven °t geen reeds de » Titul eg niets meer te zeggen: en wat de in- … igting betreft, die doed zig even eens van zelve voor, „ En is zo dood eenvoudig, dat het byna gemaaktheid „ zow kunnen fchynen, daar van te reppen, klaarblyk- s lyk aynde, dat die niet anders konde vallen dan vol- s gens den leidraad der Decreeten: ja dat de algemeene „ deugd van °t Werk (indien het eenige heeft) daar in » bettaat, dat die zo zy, gelyk zy werklyk is, en » niet anders; weshalven dan ook niet alleen de Tyd- „ Orde der Decreeten, maar ook de Volg-orde der on- ə derwerpen van Deliberatie telker Vergadering, ges LETT, I79Ó, NO. 5. P » tTOUW- AIA p He MILET, VERZ. VAN PUBLICATIEN, s trouwlyk is in agt genomen 5 hebbende tot meerder » gemak de Maanden boven aan doen tellen.” Uit dit fchryven aan den Leezer laaten wy onze Lee- ie opmaaken wat zy ih deeze Verzameling te wagten ebben. Terwyl de Verzamelaar voorts zyn Werk aan- pryst aan zyne Medeburgers en Broeders , die door. de vrye keuze hunner Medeburgeren tot Posten van Regee- ring of Bewind benoemd kunnen worden. —— Ook be- looft hy , ten flot, om die geenen onder zyne Medeburgers, ss wien het aan kennis der onduitfche of zogenaamde s» Bastaerdwoorden ,« eigenaartig in ftukken dezer Ver- $, zameling; mogt ontbreeken, te gemoet te komen, het s Eerfte Deel derzelven te doen vergezeld gaan met eene á ZO veel mogelyke gelyktydige uitgave van een ín ’t ə zelfde Formaat te vervaardigen Register. of Woorden- s boekje; ter verklaaring van de meest gebruiklyke en à in gemelde ftukken gebezigde Kunst- of Bastaerdwoor- 59 den.” — - Met dit Byvoegzels zullen wy ook mis- fchieu het  woor- den des Uitgeevers, niets van deeze Verzameling te zeg- en; dan dat dezelve loopt van 26 Jan. 1795 tot 31 aart diens eerften Jaars der Bataaffche Vryheid, ennen Dagverhaal van de mislukte. Onderneeming der Engelfchen op Quiberon, door een Fransch Oficier aan boord van ‚het Schip la Pomone, Te Haarlem , by F. Bohn. Za gr: 8vo. 2795 berigt ontving, dat DE PUISSAYE op eene order van den Genê@raalen Krygsraad der Chouans gearresteerd was, en befchuldigd wordt. correspondentie met het Fransch Gouvernement gehouden te hebben,. Reis na de Noordwestkust van America, gedaan in de Jaaren 1785, 1786, 1787 en 1788, door de Kapteins NATHANIEL «PORTLOCK € GEORGE DIXON, Uit ders zelver. oorfprongiyke Reisverliaalen zamengefteld en vern taald, Met Plaaten. Te Amfterdam , by M. Schale« kamp, 1795: In qto. 265 dh ooo | D: gewigtige Ontdekkingen, die Zeevaard en Koop- handel verfchuldigd zyn aan den wereldwyd bes roemden Zeeman cook, hebben aanleiding gegecven tot de Reisbefchryving , het voorwerp onzer Aankondigin- ge. Zyne laattte Reis na de Zuidzee ontdekte een on- uitputbaare bron van rykdom voor toekomftige Zeelie- den, die ter verkryging op de Noordwestkust van Ame, rica wilden gaan handelen. ` Zulk eene winstbeloovende Ontdekking ging egter met zo veele zwaarigheden in de onderneeming en vol- voering vergezeld, dat, {choon dezelve reeds in den Jaare MDCCLXXX aan veelen bekend was, het tot den Jaare MDCCLXXXV leedt, eer eenige Heeren in Engeland de vergunning van de Zuidzee Maatfchappy verkreegen, om deezen Handel, in de grootte uitgeftrektheid, by uit- fluiting te, mogen dryven: wanneer ’er terftond twee Schepen tot eenen tocht na de gemelde Kust werden uit: gern onder de. Capiteins PORTLOCK En DIXON , in dit oekdeel befchreeven. Beiden waren zy Tochtgenooten geweest van den beroemden cook op, diens laatfte Rei; ze, en dus gefchikt tot cene onderneeming, die meer dan gemeene kennis en ondervinding vereischte, | ` Pa » De 216 N. PORTLOCK EN 6. DIXON " „ De Reeders,” vermeldt ons de Inleiding, „„ ítelden al. les in het werk om de onderneeming wel te doen Îlaagen, laatende niets onbeproefd, °t welk men maar denken kon jets tot den goeden uitflag te kunnen toebrengen. De Pelteryen, welke men aan de Zmericaanfche kust zoude opdoen, moesten in Ching verkogt worden , onder het onmiddelyk opzigt van den fupercarga der Oost-Jndifche Maatíchappy , voor welker rekening de wi op de thuis reis ftonden bevracht te worden, —— se is hebbe deeze Inzigten!) de oplettenheid der Reeders be- paalde zich in dit geval niet enkel tot Geldwinst. Behal- ven de Mondbehoeften, welke gemeenlyk op de Koopvaar- dyfchepen medegegeeven worden, en waar van men thans zorgde het allerbeste in ieder foort te bekomen , werd ‘er een ruime voorraad van alle bedenkelyke middelen tegen het fcheurbuik aangefchaft „welke , benevens eene on- afgebrooke inagtneeming wan Kaptein cook’s handelwyze, van zo veel invloeds op de gezondheid des Scheepvolks geweest zyn, dat er, op deezen tocht van omtrent drie daren, onder allerhande luchtttreeken, van de beide chepen, niet meer dan wier Perfoonen geftorven zyn.” In -het Woorberigt, waar uit wy dit ontleenden, tref- fen wy een kort verflag aan van ’t geen voorige Zees lieden ten aanziene van de dyzericaanfche Kust verrigt, en, inzonderheid, wat zy by de Ontdekkingen van wyleú Capt. ‘cook gevoegd hebben , en voorts eene korte op- gave van water reeds ten aanziene van den Pelteryhan? cl gedaan is. Ten agnziene van het bygevoegde tòt de Ontdekkingen van Capt. cook worden wy overgeweezen tot de algemeene Kaart der Reize,voor aan 't Werk gevoegd 4 en is dit verder in het Reisverhaal ingeweeven. Deeze Reistocht, om cen nieuwen Handeltak te doen bloeijen, mogt, gelyk wy in de Reis zelve vermeld vin- den, „ niet aangevangen worden zonder eepe vergunning van de Zwidzee Compagnie, die, zonder zelve eenigen Handel te dryven, dien egter aan onderneemender Koop- lieden moeilyk maakt.” —- Zy voorzagen zich insge- lyks van de toettemming der Oost-Indifehe Compagnie s welke ten zelfden tyde dannam, hun een Laading Thee uit Canton tẹ laated overvoeren. Te recht merkt men hier by op: » Deeze Onderneeming der Maatfchappy van King Georges Sound (met deezen naam was die Han- delmaatfchappy in Pelteryen van de Noordwestkust van „America op China beftempeld) is alleen genoegzaam om | aan REIZEN, ai? han te toonen, wat de Zngel/che Handelmaatfchappyen , en Engelfche Capitâalen, zouden ondernecimen en uitvoeren, indien zy tegen geene Vooroordeelen te worftelen had- den, of door geene Monopolien belemmerd werden.” — Ongeholpen bleef egter deeze Onderheeming hiet van eenen anderen kant. „De nieuwigheid van den aanflag,” vinden wy wyders vermeld, trok de aandagt van verfcheide aanzienlyke Perfoonen, beide door hunne bekwaamheden en hunhet tang, die deezen Tocht door hunne onderfteuning be- vorderden, en de Maatfchappy door hunhe goedkeuring onderfteunden.” -Sir JOSEPH BANKS en Lord MULGRA- ve worden hier met lof gedagt, en ‘er bygevoegd: —— » Behalven de voordeelen van den Handel en de nute tigheid van ontdekkingen, hadt deeze Reis nog andere ationaale vogmerken. Verfcheide fatzoenlyke- lieden, wier Kinderen genegenheid tot het berbep der Zeevaart getoond hadden, vertrouwden dezelve aan Kapt. PoRT*= LOCK, om hun vi He een Beroep te doen leeren, *% welk meer eene langduurige ondervinding dan een uitfteekend vernuft vordert, en Kapt. PORTLOCK nam toen ook WILLIAM PHILPOT EVANS, €N JOSEPH WOOD: COCK, twee Aankweekelingen van Mrt. WALES, Leeraat in het School der Wiskunde van Christus Hospitaal, in zynen ‘dienst aan, zo wel om deeze Jongelingen in het leeren van de beginzelen der Zeevaartkunde behulpzaam te zyn, als om zich van hun te bedienen tot het afte= kenen van’ merkwaardige Gezigten, en het maaken van Kaarten van goede Havens,” — Wy ftippen deeze laat- fte byzonderheid aan, om onzen Laändgenooten een wenk te geeven wat een der middelen is, waar door Engeland ter Zee zo zeer uitmunt. Het Beroep eens Zeemans is daar geëerd , en Kinderen van goeden Burgeérhuize nee- men dienst ter Zee, maaken ’er dikwyls hun Fortuin, en doen den Lande dienst, De Reis zelve is in den eenvoudigen trant &ehs Dag= Verhaals opgefteld, en een genoegzaam uitvoerige In- houd der KI Hoofdftukken, in wélke dezelve verdeeld is, doet den Leezer onder ’t oog vallen wat hy te wag- teh hebbe. Die eenvoudigheid heeft ons behaagd, en de Reis met genoegen dcen leezer. If den loop des Werks ontmoeten wy Verbeteringen op de Waarneemifigen die COOK niet te vollen hadt kunnen doen, als bl. 23; 463 48en 88, en welke voor en Bezoekers deezer e at? N. PORTLOCK EN G. DIXON den van nut kunnen zyn, terwyl zy de. Aardrykskunde verbeteren. Breedvoerig en zeer leezenswaardig is de befchryvin van Portlocks Haven ; waar zy ecn voordeèligén Handet- dreeven. Dit Hoofdftuk wordt met deeze aanmerking be- flooten : ,, De onfchatbaare waarde, der Pelteryen op de Americaanfche Kust zal de Vaart op dezelve fteeds aan den gang houden; en wanneer deeze eens op een vasten voet gebracht, en:’er een Volkplanting gevestigd wordt , zal dezelve een zeer kostelyken en voordeeligen tak van Koophandel uitmaaken. Ondertusfchen zou het voor de Regeering, of voor de Oost-Indifche Maatfchappy , eene ge- maklyke zaak zyn, hier zulk eene Volkplasting aan te leg- gen. Wegens de weinige talrykheid der Inboorelingen was dit in de eertte plaats zeer mogelyk 3 en daar de Maatíchap- py verpligt is, om al de Thee van de Chineezen voor gereed geld te koopen, zouden de kosten van geeze Volk- planting byna niet in aanmerking komen, maat voldoende nom alles te betaalen, wat uit China gehaald wordt. Een ander voordeel, welk waarfchynlyk het gevolg zyn zoude, is het voorneemen , welk zich een’ welbekend on- derneemend man gevormd heeft, om, met behoorelyke aanmoediging van slands wegen, over land na deeze ge- westen te reizen. Waar door de Vraag, omtrent den lan gezochten Noordwestlyken doortocht, eindelyk volledig ‚zou beflist worden, en wy eenig bericht krygen van de inwendige gefteldheid des lands, waar van wy tot hier toe niets weeten. Eene gebeurtenis , naar welke ieder beminnaar van het Vaderland behoort te wenfchen; cn, {choon de onderneeming met alle bedenkelyke gevaaren zou verzeld pun, wat is er, dat de Brit/che. ftoutmoe- digheid niet durft waagen!” | | De berigten van de ontmoette Eilanderen ftemmen veelal geheel in met die wy uit cook weeten. Eéne „byzonderheid trof ons, en toonde hoe de dikwyls zo hoog eroemde Natuurftaat eeniger Wilden niet van Onder- rukking vry is. Van de Sandwich Eilanden fpreekende ; ontmoeten wy het volgend verflag: „, Eene hoedanigheid is ’er welke by hun boven alle andere uitfteekt, en zich onfeilbaar vertoont: by allen, die maar eenige maat van ‚ macht of gezag bezitten, of uit eenigerhanden hoofde tot ‘hooger itaat dan hunne Landgenooten. verheven zyn, Want trotsheid, baldaadigheid en gulzigheid. zyn de ken- werkende eigenfchappen, waar door de laagere kinste ge eer REIZEN. — rg leerd wòrdt hen te vreezen, en met ontzag en ondérwer. ping hunne bevelen te gehoorzaamen, hoe ftrydig ook met derzelver rust, belang of veiligheid : in zoo verre, dat wy eens een voornaam Opperhoofd te /oaho in zyn kanoe by het Schip zagen zitten, die zelfs niets te koop mp, maar het oog hieldt op een armen drommel, die misíchien van het andere einde des Eilands was komen roeijen met zyn ganfche gezin, en misfchien met al zyn hebben en houden; als een paar jonge Varkens, een wei- mig Pifang, gemaakt Doek en eenige weinige Broodvruch- ten. Zo draa deeze zyne kleine va verkocht, en daar voor eenige ftukjes yzer en andere kleinigheden, (doch Voor hun, inzonderheid het vzer, van onfchatbaare Waar- de,) bekomen hadt, pone et inhaalige en wreedaartige Opperhoofd uit de kanoe in het water, en eischte hem ftuk voor ftuk alles af wat hy hem hadt zien ontvangen, ’t welk deeze ook terftond ‘overgaf. Kaptein poRTLOCK fprak ‘er over met den Koning, die hem te verftaan gaf r at zulks volgens hunne vastgeftelde gewoonten gewettigd - 23 as. Met het XI Hoofdftuk begint het byzonder berigt van Capitein pixoN, die in Etches Haven gefcheiden was van PORTLOCK. Dit Reisverhaal draagt het kenmerk van eene andere hand, die ons voorkomt meer P {chryven afge- rigt te weezen dan de voorgaande. at hier verméld wordt van de Noordwestkust van America moeten wy ledeeltlyk overneemen. Vóór den laatften tocht van apt. cook naar den Slien Oceaan , was dit gedeelte van de Kust weinig of niet bekend. De beroemde Ruse fifche Leeman BEERING deedt dit land aan op 58°, 58/ B., en ankerde op 59°, 18/5 doch het uitgegeeven verflag van zvnen reistocht is zeer gebrekkig en onnaauw- keurig. De Spanjaarden zyn naar alle gedachten bekend met de kust een weinig ten Zuiden van Kin Georges Sound, en omftreeks Kaap Edgecombe; op welke beide plaatzen zy, in het Jaar 1775, ten anker gelegen hebben 5 maar ’er is reden om te denken, dat hunne kennis zich ook tot die byzondere et bepaalt. ` RNR: ` „ De plaatzen, welker ligging van Kapt. cook’ met zekerheid bepaald werd, waren King Georges Sound, PrinY Williams Sound en de Rivier naar hem genoemd: en de thenigte Pelteryen, welke hy in deeze Baaijen vondt, gaf ongetwyfeld de eerfte aanleiding tot het aanvangen van den handel in dezelve. Dor mededingeren uit de s P 4 ne Bac N. PORTLOCH EN G. DEXON Indiën hadden hunne kundigheden hieromtrent gewisfg- lyk uit dezelfde bron geput, en dit was in zekeren op- zicht voor ons niet ongelukkig. Want, daar zy geen Pelteryen op andere plaatzen, dan welke door Kapt: cuox vermeld waren, dachten te vinden, hielden zy zich te vrede met ’t geen zy aldaar konden opdoen; terwyl wy, evolglyk ,op andere Oorden moesten gaan zoeken, of met edige händen na huis keeren. Langs deezen weg vonden “wy Koningin Charlottas Eilanden , welke onze vuurigfte verwachtingen overtroffen, en grooter menigte opleverden, dan misfchien eenige andere tot hier toe bekende plaats.. » Dat wy tot de eh: Da deezer Kust veel toege-. / bragt hebben, zal niemand ontkennen; met dit alles blyft ‘er -nog veel overig, en wy weeten ’er, in de daad, zoo weinig van, dat het zelfs eenigermaate twyfelagtig is, of wy wel eens de Vaste Kust gezien hebben. Zeker is het dat dezelve vol Eilanden ligt; maar toekomende Reizi- gers zullen moeten uitmaaken, of eenig land, daar wy digt y geweest zyn, waarlyk het Vasteland is. Zo veel kun- nen wy echter verzekeren, (en dit is voor deeze onder-. neeming van het grootfte aanbelang) dat de Pelteryhandel Onuitputlyk is overal waar Ingezetenen zyn, en deeze zyn niet bepaald tot eenige ftreek, maar overal langs de Kust in Stammen verfpreid, welke door toekomftige Handelaa- ren verdient naagezocht te worden van 40 tot 61 Gr. N. B., en van 126 tot 155 Gr. W. L.” | ‚De bygevoegde Befchryving van de Sandwich Eilanden en der byzonderheden van de Bewoonderen zyn wel be- fchreeven. —— Wyd verfchillend zyn de opgaven van het getal der Inwoonderen, en is niet wel met zekerheid te bepaalen. Kaptein kiNG rekent het getal op viermaal honderd duizend; doch, met allen eerbied voor zulk een achtenswaardig gezag, fchynt deeze opgave echter merklyk overdreeven, gelyk men ook uit andere dergelyke trek- ken, in dezelfde Reisbefchryving, kan opmaaken. Toen Kaptein cook voor de eerftemaal dtowé aandeed, fchatte hy het getal der Inwoonderen van dat Eiland op dertig duizend, in de onderftelling dat’er zestig Dorpen waren, en ieder van dezelve vyf honderd menfchen bevatte, Dee- ze berekening loopt gewisfelyk te hoog. Ondertusfchen gaat Kaptein KING nog verder, en ftelt het getal der In- woonderen op dtoui pp vier en vyftig duizend, het welk zekerlyk de helft te veel is. Indien wy derhalven zyne overige berekeningen op gelyken voet verminderen , Aer! € Ead het gantsch getal der Inwoonderen op tweemaal honderd duizend ftellen, zullen wy ongetwyfeld het naaste aan de waarheid komen,” | Een bygevoegde Kaart van de koerfen , door deeze Sche. ‚pen te gader, en ieder afzonderlyk, gehouden, geeft duid- ykheid dan het Verhaal, terwyl eenige Afbeeldingen van Plaatzen en Perfoonen ’t zelve opcieren, Reis door de Departementen van Frankryk, door een Gezelfchap van Kunftenaars en Geleerden, Met Kaarten en Plaaten. 