Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Ondanks de Singalezen in dien voetstap het zegel zien van de bestemming van hun eiland om het erfdeel des Buddha's te wezen, en een waarborg dat zijn religie er zal blijven bloeien, zijn zij niet de eenigen die op het bezit van zulke heilige sporen roemen kunnen. Ook in Achter-Indië, waar de Dharma niet minder geëerd wordt dan op Ceilon, treft men ze aan, en in de dagen van vroeger was hetzelfde geval in Voor-Indië. In het rijk van Udyâna, op eenen grooten steen aan den Noordelijken oever van de Suwat, zagen Fa Hian en Hiuen Tsang voetsporen van den Buddha, welke de eigenaardigheid hadden dat ze langer of korter leken naar gelang van de meerdere of mindere vroomheid en geloofsijver van den beschouwer. Niet minder merkwaardig, ook uit een geschiedkundig oogpunt, waren de indrukken der twee voeten van den Buddha, welke te zien waren niet ver van Pataliputra. Ze waren niet langer dan 4 voet 8 duim, en breed 6 duim, wel wat klein, als men in aanmerking neemt dat de voet op den Adamspiek heden ten dage nog veel ruimer afmetingen heeft. De zolen kenmerkten zich door een rad met duizend spaken, en de teen-spitsen door bloemen met het teeken van het kruis, met vischfiguren, enz. daarboven. Deze voetstappen liet de Tathâgata achter, toen hij, op het punt van 't Nirvana in te gaan, van Vaikali vertrokken was en deze plaats bereikt had. Alsdan was het dat hij, op den Zuidelijken oever van den Ganges op eenen grooten vierkanten steen staande, met aandoening Ananda aanzag en sprak: »Het is voor de laatste maal dat ik den Diamanten troon en Râjagrha aanschouw.” 2. Vijf boeken, Boek I, blz. 138. Om de onevenwichtigheid van dit verhaal in te zien, behoort men zich slechts de ligging van Vaigali, Pataliputra en Kushagari, waar het Nirvana plaats had, voor den geest te roepen. In de officiële legende (zie D. I, 201) is de reisroute dan ook veel natuurlijker. Hiuen Tsang zag in het Hertenpark bij Benares. Daar werd den reiziger een plek gewezen waar de A laatste Buddha's hun voetspoor hadden achtergelaten. De lengte van den voetindruk bedroeg vijf honderd voet en de diepte zeven. Boven die plek had men de standbeelden dier vier Buddha's in voortstappende houding opgericht. Dergelijke voetsporen waren er ook te Tamralipti. Van dezelfde aard zijn de voetstappen van koning Purnawarman te Tjampel, Djambu en Bekasih op Java, waaronder één indruk den vorm van een olifantspoot heeft. Ze zijn van Vishnuïtische oorsprong, en uitdrukkelijk wordt Purnawarman dan ook vergeleken met Vishnu, den stapper bij uitnemendheid, zodat hij wel niets anders zal wezen dan een verschijningsvorm van den beminnelijke Dagvorst. Bij de Nepalezen heeten afbeeldingen van de voeten van Buddha en Maitreya 'pâdukâ, welk woord anders schoeisel, sandaal, schoen betekent. Men ziet op die afbeeldingen de twee voeten van de bovenzijde, naast elkaar geplaatst midden in een kring die omlijst is van 8 bloembladen. De voeten van Buddha zijn gekenmerkt door enige boomvormige figuren, die van Maitreya ieder door een half gesloten oog, dat aan een halve maan doet denken. Eigenlijk vindt men overal sporen van de (voormalige) aanwezigheid des Heeren, maar de overlevering heeft niet gelijkelijk de trouwe herinnering bewaard aan al de plaatsen waar hij en de vorige Buddha's gestaan, gezeten, gerust en gewandeld hebben. Ook zijn niet alle plekken even belangrijk. De Tathāgata heeft zelf, kort vóór zijn uitdoving, aan Ānanda verklaard dat er 4 plaatsen zijn welke de gelovige met heiligen 1. Voet van het standbeeld bij het tempelcomplex bij Bouddha, twee kilometer ten noordoosten van Katmandu. 2. Houten voeten bij de sothanga's in Dha-: lâgiri. 3. Houten voeten in de stupa op de top van de Swayambhunagar, een kleine vijf kilometer ten zuiden van Katmandu. 4. In de grot met het standbeeld van Boudha in Chabahil, drie kilometer ten westen van Katmandu. Opmerkelijk is het dat in ettelijke talen van den Indischen archipel Gri-pâdukâ gebruikt wordt in den zin waarin men in het Sanskriet Gri-pâda gebruikt. De pâdukā's van Bim, die zijn broeder als plaatsvervangers zijns broeders beschouwde, zijn bekend. Vgl. noot * bl. 182. Wright Hist. of Nepal, Pl. VII. Hoe ver Maithreya met Rāmacandra te vereenzelvigen is, kunnen we vooralsnog niet beslissen; in allen gevalle is hij een wereldverlichter, een of ander hemellichaam, zooals ten overvloede blijkt uit de geschiedenis van zijn loop bij Wright 78. DE SANGH A, 185 Eerbied moet aanschouwen: 1. de plaats waar de Tathâgata geboren is; 2. waar hij de volle wijsheid heeft bereikt; 3. waar hij het onovertreffelijke rad der Wet in beweging heeft gebracht; 4. waar hij voor goed is uitgedoofd. En, voegde hij er bij, een iedere, hetzij geestelijke of leek, die naar die plekken ter bedevaart opgaat, en in kalm geloof deze wereld verlaat, zal in den hemel komen. De vier bedoelde bedevaartplaatsen zijn, men weet het, Kapilavastu, Gaya, het Hertenpark bij Benares, en Kushinagara. Toevallig zijn dit zeer heilige oorden ook voor de Hindu's, mits men voor Kapilavastu leest Kapilasthana, anders genaamd Hardwar, in de nabijheid van "oude Brahmapura en van Maya-pura, de stad van Maya". Voorts herstelt men Kushatali voor het nagenoeg synonieme Kushinagara of Kushinagar, een der namen van ’t mythische Dvaraka dat in het Westen ligt, en moet liggen, want de zon dooft uit in het Westen. In deze bij uitstek heilige oorden was schier elke duim grond het tooneel geweest van onvergetelijke gebeurtenissen uit den levensloop van den Tathâgata, zoowel bij zijn laatste verschijning op aarde als in zijn vroegere existenties. Hooren we slechts wat Fa Hian getuigt ten aanzien van Gaya. »Alle binnen deze stad (Gayā) is woest en verlaten. Twintig li Zuidwaarts gaande, komen we aan de plaats waar de Bodhisatva, bij zijn leven, 6 jaar in streng ascetisme doorbracht. Van deze plek drie li Westwaarts trekkende, komen we aan de plek waar de Gotamidė te water ging om zich te baden, terwijl de hemelengel een boomtak uitstrekte om hem uit het water te helpen stijgen. Voorts twee li Noordwaarts gaande, komen we aan de plaats waar de dorpsmeisjes de Bodhisatva rijst met melk gaven. Twee li verder naar het Noorden verorberde hij, op een steen onder een grote boom, met het gelaat naar ‘t Oosten, datmaal. Zoowel de boom als de steen bevinden zich daar nog tot op deze dag. De steen is ongeveer 6 voet vierkant, en 2 hoog. In Midden-Indië zijn de hitte en koude zo getemperd, dat boomen duizenden, ja myriaden jaren kunnen leven. Van hier Noordoostwaarts gaande, een half Yojana ver, komen we aan een rotscel waarin de Bodhisatva met gekruiste beenen en het gelaat Westwaarts ging zitten. Zóó gezeten, dacht hij bij zichzelf: »Indien het mij beschoren is de volle wijsheid te bereiken, moge er dan eene geestelijke openbaring geschieden!» En onmiddellijk vertoonde zich op den rotswand de schaduw van den Buddha, omstreeks 3 voet lang. Deze schaduw is nog duidelijk zichtbaar. In denzelfde trant zet de pelgrim zijn opsomming voort, doch wij zullen hem niet verder volgen. Het zij voldoende te vermelden dat op al die plekken en nog veel andere, uit de legende bekende, Stupa’s en Buddha beelden waren opgericht. Eén dier beelden was vervaardigd door de bemoeienis van den Bodhisattva Maitreya. Wat het voornaamste heiligdom, den nooit genoeg te vermelden boom der Kennis, betreft, getuigt Hiuun Thsang dat bij 't leven des Tathagata's de hoogte ervan ettelijke honderd voet bedroeg, doch bij gelegenheid van zijn, des reizigers, bezoek aan Gayà niet meer dan vijftig, omdat kwaadwillige koningen den boom herhaaldelijk hadden laten kappen. De Bodhi werd er echter niet te minder om vereerd; jaarlijks, op nieuwjaarsdag schijnt het, kwamen de koningen, staatsdienaren en overheidspersonen om zich onder den gewijden boom te verzamelen, die met melk te besproeien, lampen aan te steken en bloemen te strooien. Dat zulk een feest op nieuwjaarsdag plaats had, mag men opmaken uit de mededeeling dat de bedoelde feestdag viel op den dag van ’t Nirvana. Dan was het, dat de boom zijn altijd groene en gladde bladeren, die noch in den herfst noch in den winter afvielen, verloor, om den volgenden dag in nieuw loof te prijken, even schoon als het oude. DE SANGHA. 187 Het Hertenpark bij Benares was rijk aan gezegde plekken en overleveringen. Behalve de aan ieder bekende voorvallen uit de geschiedenis, zoals de voortwenteeling van het allerhoogste rad en de daaraan voorafgaande ontmoeting met de Vijven, behoorden de gebeurtenissen waarvan de herinnering daar ter plaatse bewaard was tot de tijden van de voorwereld, gelijk trouwens te verwachten was, want zeer veel Jâtaka’s spelen onder de regering van koning Brahmadatta, een aantal miljarden jaren geleden. Men wist daar om a. nog de plek aan te wijzen waar de aanstaande Cârja een voorspelling ontving van zijn toekomstig Bodhischap; dat geschiedde toen Kâsyapa Buddha het rad draaide en de levensduur der menschen op 20 duizend jaar bepaald was. Zoo zijn er nog meer vertelsels van den oude tijd. Met de vier laatste Buddha’s en hun voetspoor hebben we berucht kennis gemaakt. Op een plek waar drie Stûpa’s zich verhiefiden indertijd de drie laatste Buddha's gezeten en hun ontspanning genomen. Niet ver af stond wederom een Stûpa, op de plaats waar Maitreya de voorspelling ontvangen had dat hij eens een Buddha te worden. Het is, oppervlakkig beschouwd, moeilijk te verklaren hoe Maitreya, die tot heden toe nog niet op aarde gekomen is, zulk een voorspelling kan ontvangen hebben bij Benares, en wat wij verder omtrent die prophetie lezen maakt de zaak nog onbegrijpelijker. Er wordt namelijk verhaald dat de Buddha indertijd op den Gierentop bij Râjagrha aan de monniken meedeelde, hoe eens, wanneer de menschen 80 duizend jaar oud zullen worden, Maitreya zal geboren worden, met een lichaam gekleurd als zuiver goud en zeer schitterend, enz. Voorts zegt de overlevering dat Maitreya, na deze woorden gehoord te hebben, van zijn zetel opstond. Nu mag men vragen, hoe kan een voorspelling uitgesproken op den Gierentop gezegd worden ontvangen te zijn bij Benares? en hoe kan de Gierentop een aardse plaats zijn, wanneer Maitreya zich op die berg bevindt? Dit is de beschrijving van den hoogsten dagcirkel op den langsten dag. 2 Voy. des Pép. B. II, 358. Dit staat feitelijk gelijk met: nimmer. DE SANGHA. Van alle kanten stuit men hier dus op moeilijkheden. Aan de authenticiteit van de voorspelling kan niet worden getwijfeld, want beide Chinese reizigers hebben de plek bezocht en met eigen ogen gezien, evenals Kapilavastu en de voetstappen van de Gotama. Dicht bij genoemde plek was er een andere, waar de Buddha aan de slangenvorst Elapatra een voorspelling deed. Het was dezelfde slangenkoning die met nog twee andere Nikkers, Ananda en Muculinda, bij de verdeling der beenstukken van de Heer één Drona tot aandeel ontving. Onder de merkwaardige plaatsen van het Hertenpark verdient verder een vermelding, zij het ook een korte, de vijver waarin de Tathagata zich eertijds badde; een ander waarin hij zijn kleed wieschte; een derde waarin hij zijn bedelpot afwieschte. Kapilavastu kon met Gayà wedijveren in rijkdom aan beroemde plaatsen, die grootendeels door Stupa's vereeuwigd waren. Zelfs wist men daar de plek aan te wijzen waar de ziener Asita de horoscoop van den jongen prins berekende. Nu kon er van horoscopie bij de Indiërs voor 200 v. Chr. in 't geheel geen sprake zijn en is die kunst eerst in de eerste eeuwen van onze jaartelling daar te landen ingevoerd, doch niets belet de kritiek desverkiezende aan te nemen dat men horoscopie met eenvoudige voorspellingen uit lichaamskenmerken verward heeft. Van Kushinagara is reeds bij andere gelegenheden het een en ander gezegd. Niettegenstaande de vier genoemde oorden de voornaamste bedevaart- plaatsen waren, konden toch ook andere streken en steden zich beroemen den Meester voor korter of langer tijd geherbergd te hebben, en niet In Totus kap. 1, st. 94 hoort Maitreya de voorspelling uit den mond van Maïjugrf, doch bl. 186 heet hij die ontvangen te hebben van Cakyamuni; tooneel der handeling de Gierentop, die, zooals uit den Lotus van begin tot einde blijkt, niet de aardsche is. Travels 137; Mém. I, 356. Travels Lan: vgl. Mém. I, 348. Elapatra is een verkeerde Sanskritisering, die in ’t Makâ-Bhârata en den Hariwansa voorkomende, van een Magadhisch Elapata, te Bharhut Pl. XVI Erapata. De echte vorm is Airâwata. De plaat stelt hem voor als geknield voor den Bodhi-troon. Fa Hian (Travels 90) onderscheidt den koning van Râmagrâma — van een dorp NB. — van den Nikker; kritisch averechts. Travels 86. DE SANGH A. 189 alleen in Madhyadeśa, waar met de namen van Crāwast, Kaucaṁbi, Vaicaḷi, enz. zooveel herinneringen verbonden zijn, maar ook op Ceilon en in NW. Indië. Op het eiland, waar de oudste overleveringen der Kerk het getrouwste bewaard zijn, is er, daargelaten de twee voetstappen, een zeer gewijde plek. Het is die waar de Tathāgata eenmaal een zetel in de schaduw van eenen Rājāyatanā-boom! besteeg om de Nāgas of Slangen, die toen ter tijd de eenige bewoners van ’t eiland waren, met zijn licht te beschijnen. De troon was van lazuur en een geschenk van de Nāgas, terwijl de boom daar gebracht was door den god Voor- spoed (Sāmīddhi). Toen de Tathāgata, in ’t belang der Slangen, zijn tweeden predikingstocht van het Jetāvana uit naar Ceilon ondernam, was hij vergezeld van gezegden Voorspoed, die den Heer eenen Rājāyatanā- boom als scherm boven 't hoofd hield, terwijl beide door de lucht naar 'te dorpen hunnen bestemming vlogen. Deze zelfde boom, welke eertijds in 't park van Jetāvana gestaan had, werd later, mitsgaders den lazuren troon, door den Gotamide aan de zorgen der Slangen toevertrouwd, met uitdrukkelijk bevel dat zij die twee heilige voorwerpen moesten vereeren. In NW. Indië bij Peshawer, was er een Pipal, in welks schaduw de vier verledene Tathâgata's eenmaal gezeten hadden en de volgende 996 insgelijks zitten zullen. Geen wonder dat die oude boom bijna honderd voet hoog was. Hiuen Thsang heeft èn den boom èn de vier standbeelden der verleden Buddha’s zelf gezien. * In Magadha, dicht bij de rotskloof, waarin het gansche lichaam van Kâcyapa den Grooten rustte, was een plek waar deze opvolger van den Meester zich de handen wiesch; elk jaar kwamen bedevaartgangers van verschillende landen om Kâcyapa daar te vereeren en wel in de avondschemering, als onmiddellijk na zonsondergang de Arhats verschijnen. ° Een boom van erkende heiligheid was die te Waicâkha, welke zich 1 Anders Khîrapâla, beantwoordende aan het Singhaleesche Kiripalu; Dîpaw. 2, 50; vgl. Mahâwansa 7; 105. 23 Vie 83. 3 Travels 133. 190 DE SANGH A. ontwikkeld had uit een stuk van "de Meester tandenreiniger. Hoe dikwijls ook afgekapt door de ongeloovigen en nijdige harten, de boom schoot altogether weer op, groeide en bloeide, een levend getuige van de kracht des geloofs. Boomen, tronen, plaatsen, voetstappen worden volgens het geijkte stelsel gerangschikt onder de Paribhoga-dhatu’s, de heilige voorwerpen van nut of gebruik, en, naar de euhemeristische opvatting, te recht. Immers het zijn dingen waarvan de Buddha of een der Heiligen dienst heeft gehad. Wie in alle Caitya's van deze soort niets anders erkent dan voorwerken in de natuur, welke een gewijd karakter dragen omdat ze als onwillekeurig hogere voorstellingen opwekken, als het ware de afschaduwing zijn van hogere denkbeelden, zal ze eerder niet-kunstmatige hulpmiddelen ter herinnering noemen. Terloops zij opgemerkt dat in "nut" volstrekt niet ligt ‘opgesloten het begrip van "nut van den Buddha", zoodat de gehele term misschien niets anders is dan een van de talrijke dubbelzinnige uitdrukkingen der "geestelijke" taal. Men zou er over kunnen twisten bij welke klasse van heiligdommen het rad der Wet, hetwelk de Buddha het eerst bij Benares in beweging bracht, te voegen is. In allen gevalle moeten de nabootsingen er van tot de monumenten gerekend worden. Eene voorstelling, zoo stoffelijk en symboliek als maar mogelijk is, treffen we aan te Bharhut, met het opschrift: "De Heeren Dharma-rad". Het rad bevindt zich, versierd met een banderol, onder een zonnescherm in een tempel; te wederzijde staat een mens persoon met de armen over elkaar op de borst. Het benedenste deel van het tafereel vertoont eenen koning benevens gevolg in eenen wagen met vier paarden bespannen; het bijschrift leert ons dat het Prasenajit, koning van Kosala is. Op een andere plaat is het rad bovenop een hooge zuil geplaatst, hetgeen ook elders teruggevonden wordt, o.a. te Sanchi en Gayâ, en volgens Fa Hian ook te Crâwastî. Het rad heeft niets aan zich wat de gedachte aan het voordragen van een preek of afhalen van een tekst kan opwekken; alleen bespeurt men dat het iets vereerenswaardigs is. Datgene wat voor de gelovige het voornaamste is, de eerste prediking bij Benares, is niet uitgedrukt, niet eens aangeduid, en moet dus er bij gedacht worden. Alleen door het rad in verband te brengen met de legende, krijgt men een specifiek Buddhistisch rad der Wet, terwijl het tijdrad op zichzelf ook buiten den kring der Kerk bekend genoeg is. Dr. J. Ph. Vogel. De zinnebeeldige figuren, waarvan de Buddhisten een zoo kwistig gebruik maken, verschillen in aard en oorsprong niet van die welke men bij andere Indiërs, hetzij Hindu's of Jaina's aantreft. Doch evenals de Ciwaïeten een bijzondere voorkeur geven aan deze, de Vaishnavieten aan andere figuren, die derhalve als secteteekenen dienst doen, zoo staan ook bij de Shakya's sommige symbolen of sectekteteken meer in gunst dan andere. De oorsprong van al die symbolen ligt in den nacht der eeuwen verscholen, en het kan ons dus niet verwonderen dat de eigenlijke betekenis van verscheidene er onder niet alleen voor ons verborgen is, maar zelfs voor hen die er zich van bedienen niet altijd helder was. Zelfs de vorm van één en dezelfde figuur levert zooveel varieteiten op dat men dikwijls in twijfel staat welke type als de oorspronkelijke moet beschouwd worden. En die afwijkingen openbaren zich niet enkel bij de vergelijking van de symboolvormen der Indiërs in ’t algemeen — om van andere volken der oudheid niet te spreken — maar ook op de Buddhistische monumenten zelf. Om ons bestek niet te overschrijden, zullen we ons vergenoegen met de vermelding der voornaamste figuren en de vergelijking ervan, voor zo verre als hier oorbaar schijnt, met de bij niet-Buddhistische Indiërs gebruikelijke. Een der meest gewone Indiase zinnebeeldige figuren is het kruis, Swastika, d. i. heilteeken. Reeds in den tijd van Ashoka waren er minstens vier varieteiten van in gebruik, waarvan twee op de inscriptie van Junagadh te zien zijn. Gada voorkomt, een zichtbaar is te Barbar en de vierde met zekerheid uit de derde afgeleid kan worden. De Swastika verschilt van een een-voudig gelijkwijk rechtopstaand kruis daarin, dat het uiteinde van elke wijkt voorzien is van een streepje. Duiden we de uiteinden eens aan met N, O, Z en W — zonder daarom te beweren dat het kruis oorspronkelijk op de vier windstreken wijst — dan zijn de streepjes nu eens van links naar rechts, dan weer omgekeerd gericht, al naar mate het kruis aan het begin, dus links van een tekst of een regel schrift staat, of aan het einde ervan. Een variatie van deze vorm is die waarbij de rechte lijnen zijn overgegaan in gebogen, zodat de Swastika aan het begin lijkt op onze S, rechtstandig gesneden door een tweede S, en die aan het einde dezelfde figuur is, maar omgekeerd. Het oudste ons bekende voorbeeld van den Swastika op een niet-Buddhistisch gedenkteken komt voor te Khandagiri, en wel in den eerst beschreven vorm. De inscriptie daar ter plaatse vermeldt de daden van koning Mahâ-Meghavâhana van Kalinga, die, zooals uit den aanhef van het stuk blijkt, een Jaina was. De Vajra, de zoogenaamde donderbeitel, donderhamer of bliksemflits, het wapen van Indra, Thor en Jupiter, schijnt alleen bij de Noordelijken voor te komen, bij wie hij vooral als tooverscepter gebruikt wordt. Misschien is een figuur, voorkomende achter de Swastika in de zo even vermelde inscriptie van Barbar, een variatie van dit teken. Bij de Noordelijken komt de Vajra echter veel vaker voor dan de Swastika. 3 Aldus en %. Krul en de uiteinden verder om, dan verkrijgt men X, niet zelden aan het einde van een. uit lateren tijd voorkomende. Het heet Crîwatsa en is het ken- teeken van Cîtala, den 8den Arhat der loopende Awasarpinî-periode; zie figuur bij Colebrooke On the sect of Jains; de eerste Swastika kenmerkt Supârçwa, den 7den Arhat. Vgl. Hemacandra Abhidhânacintâmaņi 47. Cunningham Corpus Inscri. XVII. De mening van Prinsep dat Mahâ-Meghawâhana een Buddhist was, is zeer verklaarbaar in den tijd toen het opschrift voor het eerst werd uitgegeven, maar een dwaling. Te Khandagiri staat thans nog een Jaina-heiligdom, in de vorige eeuw door Mahratsche Jaina's opgericht; zij moeten wel geweten hebben dat het van oudsher een heilige plaats van hun secte was. Dat zij wel onderricht waren, daarvoor levert Cunningham’s Archaeol. Surv. XIII, 84 alles afdoende bewijzen. DE SANGHA. 193 Hindus wordt de Vajra gewoonlijk afgebeeld als een Bourgondisch kruis. Of een gewoon recht opstaand kruis, zoals het op enige oude Buddhistische munten te zien is, een Vajra verbeelden moet, is onzeker. Een derde, zeer ingewikkelde figuur is de Nandyâvarta. Daar het begrip van draaiing in âvarta is uitgedrukt, en de naam ook wordt toe- gepast op zekere groote schelpen bij de wijding eens konings, zal deze figuur wel in verband staan met den hemelse schelphoorn Pasicavarta, den donderenden bazuin der lucht en de daarmee gepaard gaande kronkelingen van het bliksemlicht. In het midden der figuur laat zich de Swastika herkennen, zoodat ze wellicht niets anders is dan het laatste teken in beweging gedacht, en meer bepaaldelijk het naar rechts draaiende kruis. De Wardhamâna, zoals die op enige oude munten van Kadphises afgebeeld is, heeft enige gelijkenis met een drietand rustende op een cirkel. In de oudere bas-reliefs is de middelste van de drie tanden zooveel kleiner dan de twee gekromde hoorns, dat het voorwerp nauwelijks nog een drietand mag heeten, en op één afbeelding is de figuur omgekeerd; in deze vorm komt ze veelvuldig als oorsieraad voor. In nog ouder monumenten, namelijk de inscriptie van Aoka te Jaugada, en die van den Arhat-vereerder Mahâ-Meghawâhana, is er in 't geheel geen knobbel tusschen de twee omgebogen hoorns zichtbaar. Men mag dus de gissing wagen dat de figuur de gehoornde maan is, waarbij de naam Wardhamâna, d. i. de wassende, goed past. De knobbel of kleine verhevenheid in 't midden laat zich even goed verklaren als op onze afbeeldingen der. 1 Cunningham, Archaeol. Survey XIV, Pl. X; Prinsep-Thomas, Indian Antiq. II, Pl. XIX. 2 Voor de afbeelding verwijzen we naar Burnouf en Colebrooke t. a. p. 3 Dîpaw. 12, 1. Mahâvansa 76. Buddhaghosha in Sutta-W. I, pag. 322. * S. of Bh. Pl. XXX en XLIII. Gen. Cunningham noemt deze figuur Triratna, de drie kleinooden (S. of Bh. 111), en Rev. Beal: Mani, edelsteen, halsamulet (Catena 149); op welk gezag is ons onbekend. Hetzelfde woord als Mani, is het Oudnoordsche men in Brisinga men, het halsjuweel van Freya; verwant is het Latijnsche monile, in den Heliand hals-meni. De omgekeerde figuur, het oorsieraad, zal de Avatamsa zijn, die even als de Nandyâvarta bij de koningswijding te pas komt; Buddhaghosha t. a. p. II 13 Vassende maan de gedaante van een neus of een stuk van een profiel, Een andere vorm van Vardhamâna bestaat uit een sikkel met de holle zijde naar boven, en in de holte een figuur dat op niets gelijkt; het meeste nog op een zijwaarts gebogen vlam. Het zou volstrekt niet vreemd wezen indien men den Vardhamâna met den drietand verwarring of verenigd had, want zoowel de maansikkel als de drietand zijn symbolen van Siwa. Wat den naam Mani betreft, die laat verscheidene verklaringen toe, doch geen enkele van euhemeristisch Buddhistisch standpunt. De heilige boom, een van de meest vereerde symbolen der Kerk, wordt op verschillende wijzen afgebeeld; nu eens zijn de bladeren duidelijk her- kend, dan eens flauw of in ’t geheel niet aangeduid; het kenmerkende is een staak of stam, met of zonder takken of bladeren, die uitsteekt boven een meestal vierkante onderlaag of een terras. De stijfste voor- beelden leveren de Jainistische opschriften van Khandagiri. Eenmaal be- staat daarop de figuur, van onderen aanvangende, uit een vierkant, door twee balken in vier vakken afgedeeld, De middelste balk steekt boven uit; op dit verlengstuk staat een omgekeerde pyramide. Een andermaal is het onderstel een vierhoek, tweemaal zoo breed als hoog, verdeeld in acht vakken; het bovengedeelte komt overeen met dat der zoo straks beschreven figuur, behoudens de richting van een paar toegevoegde strepen en de toevoeging van een lijn in de omgekeerde pyramide. Wanneer men deze figuren vergelijkt met de Tibetaansche afbeeldingen van het wereldstelsel, dan wordt men getroffen door de overeenkomst; boven een vierkant verheft zich een verlengstuk van den Meru, dat wij den hal, zullen noemen; op den hals, welks bovenvlak als Indra’s Paradijs gekenmerkt is, rust een afgeknotte pyramide, de hemelen voorstellende. Denkt men van de koepelvormige Stûpa's het ronde gewelf weg, dan beantwoordt het bovengedeelte, hals, omgekeerde pyramide en zonneschermen. Onderling aanmerkelijk verschillende boomfiguren ziet men o.a. in de munten afgebeeld bij Prinsep-Thomas Ind. Ant. I, Pl. XIX. i Cunningham Corpus Inser. t. a. p. Zie de plaat in Journ. Roy. As. Soc. IV, 415 (New series). DE SANGHA. 195 van hemels aan de Tibetaanse voorstelling, behoudens het zeer afwisselend aantal van hemelen, eigenlijk hemels, of zonneschermen. Op deze wijze zouden de boom en de Stûpa, zoo niet denzelfden oorsprong hebben, dan toch uit gelijke voorstellingen ontstaan zijn. De Pipal is in de Katha Upanishad — we hebben reeds vroeger de gelegenheid gehad daar aan te herinneren — de eeuwige wereldboom; uit dezelfde bron putten we de kennis van een mystieke eigenschap des Pipals, namelijk deze, dat zijn wortels boven, zijn takken naar beneden gericht zijn. Vat men deze Pipal als een werkelijke boom op, dan bevat het gezegde een onwaarheid; doch denkt men aan de uitgebreide wolkenhemel, welke de boom voorstelt, dan wordt de bedoeling duidelijk: de pyramide staat omgekeerd, met zijn basis naar boven, met zijn top naar beneden. De heilige Pipal heet in de Buddhistische inscriptie van de Zonnetempel te Gayâ Kalpavriksha, de boom die alle wensen vervult. Nu is de Kalpavriksha, oogenschijnlijk Eeuwboom, bij de Hindu's welbekend en zeer populair; ze kennen ook een figuur Griwa, d. i. Fortuinboom of Luisterboom, hetwelk sommige gelijkstellen met Bilwa, de Aegle Marmelos, andere met den Pipal, dus den Bodhi. De begrippen wereld, leven, levensduur en levensgeluk, leven en levenseinde verbinden zich 1 Het Indische woord voor zonnescherm, chattra, betekent eigenlijk dek, bedekking; zonder twijfel is de voorstelling van de hemelen of badmiv, d. i. zoowel verdiepingen, lagen, als tenkelvond: de bodem, de aarde, jorger. 3 Vele boven bl 180. In Chândogya Up. 8, 5, 3 wordt gezegd dat de Pipal Soma (d. i. bevruchtend hemelsap, regen) voortbrengt; hij is dus het wolkendek of de zich boven de aarde uitbreidende hemel; Skr. nabhas, Slavisch nebo, en Gr. vipog maken de verwantschap der begrippen aanschouwelijk. In 't voorbijgaan is gezegd dat reeds in Veda'schriftten de Pipal vergeleken wordt met den Lingam, de Sami met de Yoni. Deze laatste zal wel te vergelijken zijn met de aarde; de lingam met de bevrachtende straal, zoowel zonne- als waterstraal, die in het aardrijk komt. Vandaar de overeenkomst tusschen den Lingam en den Dagoba, zooals die zich in den rotstempel van Karli vertoont. Of er verband bestaat tusschen deze verklaring van Grishksha met Bilwa en het feit dat de Bodhi in de nabijheid van Urmi-wila (d.i. Urubilwa) ligt, is onbekend. Zeker is het dat de Bilwa als een soort Kalpavriksha voorkomt, want "hij geeft alles wat men wenscht en verdrijft armoede"; Wilson Works (ed. Rost) II, 217. Het zijn omgekeerd de boom en de Stupa, en voegen wij er bij, de Lingam, eigenlijk één, dan laat zich een splitsing van het ongelijkslachtig schijnende evenzeer verklaren. Men mag niet beweren dat de Buddhisten zelf de eenheid of verwantschap van den boom met den Stupa erkend hebben; er is ten minste geen bewijs voor te leveren. Men zou zelfs geneigd zijn als blijk van het tegendeel aan te voeren, dat de bijzondere figuur voor den Stupa, bestaande uit drie halfronden, naast den Bodhi pleegt voor te komen. Ongelukkig bewijst dit feit volstrekt niets bij de Buddhistische neiging om hetzelfde ding tweemaal te zeggen en schijnbaar in tweeën te splitsen door twee woorden in plaats van één te bezigen. Zij onderscheiden tussen Mâyâ en Mahâ-Mâyâ, Meru en Sumeru, Tishya en Pushya, Îcwara en Mahecwara, enz. enz. en konden dus die onschuldige liefhebberij voor uitdijing evenzeer toepassen op figuren als op namen. Een symbool dat herhaalde malen op oude Buddhistische munten voorkomt, zonder dat wij uit de Buddhistische geschriften een voldoende verklaring er voor zouden kunnen opgeven, is de stier. Des te meer treedt deze op den voorgrond bij alle soorten van Çivaïeten, en ook bij de Jaina’s is de vereering van den stier gewettigd, omdat de eerste Arhat van het loopende wereldtijdvak Stier (Vrshabha) heette en eenen stier tot kenmerk had. De Hinduïstische stier is tevens het symbool van de Wet, en misschien hebben ook eenige afdeelingen der Kerk hem als zoodanig beschouwd. Afbeeldingen van stieren op tempels zijn niet zeldzaam. De volgende vergelijkingen zullen niet gezocht of kunstmatig schijnen: Pipal = Grîvrksha (boom der Fortuin) = Kalpavriksha (Eeuwboom) — Bodhidruma (boom der kennisse, der bewustheid) — leven = wereldsch bestaan — wereld — Dhâtugarbha = Stûpa — Caitya. Wij voor ons achten het laatste waarschijnlijker dan het eerste; ten aanzien van den Lingam is hier vooral niet uit het oog te verliezen, dat hij dienst doet als monument voor de dooden; het woord betekent dan ook eigenlijk niets anders dan kenmerk. Soms staan boven die 3 werelden de teekens van zon en maan. DE SANGHA. Allerlei overblijfselen van de plunje en het gereedschap van Heiligen zijn dierbare relieken, welke bij de beide afdeelingen der Kerk evenzeer vereerd worden. En die vereering dagteekent van ouds; daarvan leveren de reisverhalen der Chineesche bedevaartgangers en de Ceiloneesche kronieken onwedersprekelijke bewijzen. Fa Hian vond niet ver van Nagara den staf van den Tathâgata. Deze relikie, uit geel sandelhout gemaakt, met een beslag van ijzer, mat ruim 19 voet. Dit kan ons eenigermate een denkbeeld geven van de lichaamsgrootte van Gautama. We zeggen: eenigermate, niet: met volkomen nauwkeurigheid, omdat het niet zeker is tot hoe hoog de stok reikte. Bij de Ârya’s geldt het voorschrift dat de stok van eenen brahmaan reikt tot aan de kruin; die van eenen Kshatriya tot aan het voorhoofd; die van eenen Vaicya tot aan den neus. Daar de Buddha volgens zijn eigen verklaring brahmaan en Kshatriya te gelijk was, blijft men in onzekerheid welken regel men hier moet toepassen. De onzekerheid wordt nog verhoogd, door dat volgens een Chineesche opgave de stok niet hoger dan de borst reikt. Hoe men het ook neemt, de lichaamslengte van de Gotamide was meer dan reusachtig; vermoedelijk stelde de staf mens geheele hoogte voor, die, zooals men weet, 18 voet of hand bedroeg; weinig punten staan zoo vast als deze lichaamsgrootte, indien men een greintje historische waarde aan de gemeenschappelijke overlevering van beide afdeelingen der Kerk toekent. Op eenigen afstand van de plaats waar men den reizigers den stok van den Buddha toonde, was er een tempel, waar men diens mantel en ordekleed bewaarde; beide voorwerpen waren van fijn katoen en geel. Volgens H.T. Mém. I, 103; Fah Hian spreekt slechts van den mantel. Welk onderscheid er tusschen den mantel en de pij (Kashaya) te maken is, valt moeilijk te zeggen: misschien heeft de een reiziger dubbel gezien, of heeft men, naar Buddhistische gewoonte, hetzelfde voorwerp in tweeën gesplitst, omdat het twee namen had. De Sangha was oorspronkelijk rood van kleur. Wanneer er in het land te langdurige droogte heerschte, kwamen de voorname ingezetenen bijeen om het gewaad van den Tathagata voor den dag te halen en het godsdienstig te vereeren, en dan miste het niet of een overvloedige regen daalde verkwikkend op het aarde rijk neder. Dit was niet het eenige voordeel hetwelk men van die regen trok: in meer dan één opzicht was de zorg er voor een winstgevende nering. De koning van Kapila, die in de 7de eeuw over Nagara heerschte, had vijf geestelijken aangesteld om de relieken te verzorgen. Deze heden, welke het aanhoudend geloop van aanbidders lastig vonden, bedachten het volgende middel om tijd en geld te winnen: zij stelden een behoorlijk tarief op, geëvenredigd aan het nut of genoegen hetwelk de gelovigen van een reliek gehad hadden, zodat bijv. iemand wien het alleen te doen was het uitstekende kruinbeen te aanschouwen, één goudstuk, ongeveer 2½ dukaat, te betalen had; wie daarentegen, om de graad van zijn zedelijke verdienste te bepalen, een afdruk van die reliek wenschte te nemen, had 5 goudstukken te betalen. De bedelaarspot van de Tathagata was, nog in de Eeuw, te Peshawar aanwezig. Fa Hian beschrijft dit merkwaardige voorwerp op de volgende wijze. De pot kan ongeveer 2 Tau (20 pond) bevatten; hij is van een gemengde kleur, waarbij het zwart de overhand heeft; ongeveer 2 duim dik, glad en glimmend. Arme lieden zijn in staat, met de weinige bloemen die ze offeren, den pot geheel te vullen, terwijl menige rijke persoon niet met honderd, duizend, ja tienduizend schepels hetzelfde kan volbrengen. Twee eeuwen later, toen Hsuan Tsang Peshawar bezocht, was de pot daar niet meer voorhanden; hij werd op dat moment aan het hof van den. 2. Reis 88. De geleerde vertaler tekent aan dat de omvang of verdreven of de relikwie onecht is. Wij gelooven integendeel dat de maat enorm verkleind is en twijfelen niet meer aan de echtheid van deze relikwie dan aan die van alle overige. De sangha van A. 199 bewaard, waar hij na veel lotgevallen beland was. Naar men wil, was deze pot oorspronkelijk in Waicâlì bewaard geworden, eerdat hij naar Peshawar in Gândhâra kwam, en Fa Hian had op Ceilon een geestelijke uit Indië gehoord, die op een hoogen troon gezeten een heilig boek, of liever, zooals uit het vervolg blijkt, een Sibyllijnsch orakel voorlas. Dat orakel hield in, dat de schotel, 'weer in Waicâlì bewaard, zich op het oogenblik (in de Die eeuw) op de grenzen van Gândhâra bevond; over 100 jaar zou hij overgebracht worden naar het land der Westelijke Yu-chi; een eeuw later naar Khotan; nog een eeuw later naar Kharachar, en zo zou hij, achtereenvolgens, om de honderd jaar, China, Ceilon, Indië bereiken en eindelijk in het Paradijs te recht komen. De voorspelling is, de gebrekkige geographische kennis van den profeet uit India in aanmerking genomen, ontwijfelbaar juist; eerst moet de grote pot van den goudkleurigen monnik in het Oosten, te Waicâli, zijn geweest alvorens in ’t Westen, in Gandhara, den volke zichtbaar te worden. Van ’t Westen gaat de pot verder naar het NO., vervolgens naar het N., O., waar China ligt, dan naar het Zuiden, naar Ceilon, en zo verder totdat hij in het Paradijs verdwijnt. Hoe lang de pot, die de Tathâgata kort vóór zijn Nirwana bij ’t afscheid nemen van de Lichawi's te Waicâli ter herinnering had achtergelaten, te dier plaatse gebleven is, wordt niet gezegd; naar de medegedeelde profetie mag men veilig de duur op 100 jaar stellen. Nadrukkelijk wordt verklaard dat deze zelfde pot eenmaal door Maitreya zal gebruikt worden, en dan later door al de 1000 Buddha’s; een verzekering die vrij overbodig was, en alleen in zo voorzover belangrijk, omdat ze het historische karakter van den bedelpot in het helderste licht stelt. Als men van geloofwaardige historische berichten spreekt, denkt men onwillekeurig aan Ceilon, welks kroniekschrijvers zo uitmuntend zijn door... Historische zin, zooals vele niet moede worden te verzekeren. Dit eiland, zoo rijk aan allerlei relieken, mocht zich ook verhoewardigen in het bezit van enige voorwerpen die van de verleden Buddha's afkomstig waren. Van de Buddha Kâcyapa had men daar de regenjas; van Konâgamana de gordel; van Kakusandha de waterkraan. Of de gordel van de Gordel-kapel (Käyabandhanacetiya) die van Konâgamana was dan wel van Gautama, durven we niet beslissen. Het badhemd van de laatste had hij zelf op het eiland achtergelaten bij gelegenheid van een zijner bezoeken. Eene zeldzame reliek was de muts van Siddhärtha, toen hij nog een jonge prins was. Het werd in een Vihâra te Konkanapura bewaard in een allerprachtigste doos, behalve op de sabbathdagen, als wanneer het heilige voorwerp ten toon werd gesteld op een hoog voetstuk. Aan deze muts, die ongeveer 2 voet hoog was, placht men bloemen te offeren. Niet minder merkwaardige relieken, vooral om de geschiedenis die er aan verbonden is, waren de ijzeren pot en de mantel van de heilige Cânawâsa, welke in een klooster te Bamian bewaard werden. De mantel was vervaardigd uit gâna (hennep) en had een helder rode kleur. De heilige Cânawâsa, een kweekeling van Ânanda, had dit kleedingstuk gedurende 1500 existenties altijd gedragen; het werd steeds met hem geboren en nam van zelf in grootte toe, naarmate het lichaam van Cânawâsa groeide, en toen deze, door Ânanda bekeerd, geestelijke geworden was, veranderde het hem aangeboren kleed van zelf in een monnikspij. Toen de heilige op het punt stond het Nirwâna in te gaan, uitte hij den ernstige wensche dat de pij mocht in wezen blijven totdat de Wet van * Volgens de Pèl. B. III 147. * Ook Canawâsika en in ’t Pali Sâpawâsi genaamd. * Canawdsa kan betekenen veen, hennepkleed dragende; vgl. Schiefner Lebensb. 308, waar bepaald verzekerd wordt dat de toekomstige Heilige door zijn vader zo genoemd werd omdat hij bij zijn geboorte een hennepkleed aan had. DE SANGHA. 904 Ça kya zou zijn uitgedoofd. En als een bewijs voor de geloofwaardigheid deze overlevering, haalt Hiuen Tsang het feit aan, dat de pij, toen hij ze zag, reeds een beetje versleten was. Bij de opsomming der verschillende voorwerpen van vereering mogen we niet verzuimen melding te maken van de schaduw, welke Gautama, hetzij als Buddha of als Bodhisatva, achterliet, o.a. te Kausambî, Gayâ, Nagara. Te Kausambî wees men de Chineese pelgrim een grot, waarin eertijds een giftige Naga woonde. Indertijd had de Tathagata dit dier getemd en zijn schaduw achtergelaten. De grot was er nog in de 7de eeuw, doch van de schaduw was er volstrekt niets meer te bespeuren. Te Gayâ daarentegen was de schaduw, die de Bodhisatva in een rotscel had achtergelaten, nog duidelijk zichtbaar, zoals men zich herinneren zal. Volgens een eenigszins andere lezing zou de Bodhisatva zijn schaduw of schim in de grot hebben gelaten uit medelijden met de Naga die de cel bewoonde. Niet kunnende voldoen aan het verzoek van de Naga om daar ter plaatse het Arhatschap te bereiken, wilde hij de smeekeling ten minste als troost de schaduw achterlaten. Een soortgelijk hol was er bij Nagara. De Naga-vorst Gopala, die inderdaad deze sombere grot bewoonde, had van de Tathagata de toezegging gekregen, diens schaduw te zullen ontvangen zodra het oogenblik van het Nirvana zou zijn aangebroken. In de laatste eeuwen was die reliek onduidelijker geworden; men zag wel iets, maar de gelijkenis was heel flauw en twijfelachtig. Alleen voor wie een oprecht geloof bezat, kreeg men de schaduw of de schim duidelijk te zien. Hiuen Tsang ondervond dat zelf, want toen hij met trotseering van allerlei gevaren het hol bezoekt, had hij de voldoening een allerprachtigste schim van de Buddha te zien. 