VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
bandel uit te breiden, de Ambachtsman en de Daglooner om voor hun huisgezin te zorgen ; met een woord , menfchen van allerley zoort, die zich niet met alle krachten op de Godge- leerdheid en Wysbegeerte toeleggen , zouden tyd hebben, om,op de eene of andere wys , voor de zaemenleeving en den - ftaet nuttig te weezen. - Zulk eene buytengewoone Openbae- ring zoude de zwakheid en mindere vermoogens. van °t gros der menfchen ‚en hunne natuurlyke traegheid en. af keerigheid van al ’t geen , dat veel nadenken en diepzinnige onderzoekin= vordert , op eene uytneemende wyze te hulp koomen. 3 Nog eene andere reden is ‘er, om welke eene buytenge- PA à 296 J. Ve NUIS KLINKENBERG woohe Openbaering, ook in ’t laetfte geval, een ongemeen voordeel zoude aanbrengen. Men fchryve den menfchen over °t algemeen veel meerdere en grootere vermoogens toe, dan die wy uyt de ondervinding weeten, dat °t grootfte gros be- zit; dit is zeeker , dat geen mensch zo vry is van vooroordee- len, overylingen , averechtífche begrippen en dwaelingen , en een meníchelyk verftand zo onaf hangelyk van de drivren es harten, dat wy niet met reden moeten vermoeden, dat wy zomtyds te fchielyk of te ruym zyn, irí °t opmaeken van onze fluytredenen, en dat een zeker heimelyk verlangen , dat jets waer of valsch mooge weezen, aen zommige bewyzen een veel grooter gewicht byzette, dan met de waerheid over eenkoomt. Hy moet zyn eigen hart niet kennen , of de waer- heid nimmer met ernst gezocht hebben , of een mensch van een befpottelyke waenwysheid weezen , die zich boven alle ien acht van vooroordeelen, overylingen en dwaelingen. ullen wy dan volleedig overtuygd zyn , dat onze begrippen , omtrent de voornaemfte waerheeden van den Godsdienst vol- koomen, rein en evenreedig zyn, en dat wy niet door voor- oordeelen, of overyling, fchyn voor waarheid hebben aange- noomen, wy zullen , in weerwil yan onze veronderftelde groo- ` te vermoogens, eene buytengewoone en Goddelyke Openbae- ring noodig hebben , op welker uitfpraeken wy volkoomen ftaet kunnen maeken. Dan zal ’t begrip van Gods onfeilbaer- heid en gezach ons eerst van alle twyffelingen en vrees voor dwaelingen bevryden. „ Eindelyk is ‘er nog al gene byzonderheid, welke eene onmiddelyke Openbaering , in ’t gemelde geval, by uirnee- menheid nuttig en-noodzaekelyk maeken zoude, ’Er zouden ook dan, gelyk er althans zyn , trotfche en waenwyze gevone den worden, die geftadige poogingen zouden doen, om op eene ongemeene wys fcherpzinnig en vernuftig te zyn „ en zich daer door boven anderen beroemd te maeken. Zulke waenwyze menfchen zouden daer door nog ligter tot dwae- lingen vervallen kunnen, en vreemde ftellingen voor den dag brengen , alleen om den ngem van een byzonder gefleepen vernuft te verwerven. Men behoevt in de gefchiedenis van *s menfchen hart, maer niet ten eenenmael onervaeren te wee- zen, en een goed deel van onze hedendaegfche Deisten en {terke geesten van naby te kennen , om overtuigd te zyn , dat de zucht naer den roem van eene zonderlinge fchranderheid , iemand tot het voorftellen van wonderfpreuken vervoeren kunne, —— Deeze waenwyze menfchen zullen °t hier nog miet by laeten berusten, zy zullen verder gaen, en zich °t ge- e z6 VOORDEELEN VAN DEN GODSDIENST, 207. zg aenmaetigen , om hunne grillige uytfptaeken aen anderen, als onfeilbaere waerheeden , op te dringen. En niets is ‘er dat zulke meesterachtige uytípraeken , benevens de blinde gehoore zaemheid van zommigen, die zich ligtelyk aen hun gezach zullen onderwerpen, kan voorkoomen, dan eene buytenge- woone en Goddelyke Openbaering. dn „ Maer zal iemand moogelyk zeggen, de Openbaering der Christenen is niet gefchikt, om alle deeze gemelde voordeee len op te leveren, uitfpraeken van deeze worden van vera fchillende verfchillenlyk opgevat, en de verdeeldheden der Christenen zyn ontelbaer, Om alle dwaelingen en misverftand voor te koomen , behoorde de Openbaering geen duysterhee= den in °t geheel te behelzen , en van dien aert te zyn, dat geen mensch dezelve kwalyk verftaen konde, of verkeerdelyk uytleggen. | . ẹ Over de verdeeldheden der Christenen, zal ik in °t vere volg opzettelyk handelen. Meteen kort woord daerom zal ik voor ie Bean: deeze bedenking volleedig oplosfen, s Ik erken, “er zyn duysterheeden in de Heilige Schrivt „ maar deeze duysterheeden konden onmoagelyk worden voor- gekoomen. De Openbaering is gegeeven in de tael van die volkeren , welke met dezelve ’t eerst verwaerdigd wierden, Zy is gevolglyk gefchikt naer de fpreekwyzen en gewoontens deezer volkeren. En, om dat deeze fpreekwyzen en gewoone tens, niet dan aen tael- en oudheidkundigen, bekend zyn , kunnen zy niet anders dan voor den gemeenen man duyster zyn. Dan de duysterheeden, uit hoofde van de onbekende fpreekwyzen , figuuren , leenfpreuken ə zinnebeelden en gee, woontens van deeze oude volkeren voortfpruytende, worden door `t onderwys der geener, aan wien °t uytleggen van deeze ftoffen is toevertrouwd , ligtelyk weggenoomen. = „ En dat hier voornaemenlyk ter zaeke doet. Deeze duyse terheeden zyn alleen in de voorzeggingen, in de zinbeeldén en dergelyken. Maer die Leerftukken van den Natuurlyken, ienst, van welke wy beweeren, dat de Openbaering , daer zy van de beste Wysgeeren zeer gebrekkig geweeten wierden , bekend en algemeen gemaekt hebbe, zyn met zulke ronde en klaere woorden voorgefteld , dat een mensch van middelmaetige vermoogens dezelve daedelyk en volleedig bee n kunne. ie » Te vorderen, dat de Openbaeting van dien aert behoore de te weezen „dat het nt pe waere, om dezelve in eenig, {tuk kwalyk te verftaen , of verkeerdelyk uyt te leggen, ig cen eisch „ welke ancedelyk en onbeftaenbaer ise Dan ie 0 ? WIE j. Ve N KLINKENBERG VOORD. VAN DEN GODSDIENST, > God , door zyne Almacht, een geduurig wonderwerk ver. richten moeten , om de vooroordeelen en:overylingen der : menfchelyke natuur te bedwingen en te leiden. Dan zoude niet de Openbaering , maer de mensch moeten veranderd vor malve dat de draeijing en verkeerde uytle ehalven dat deeze verdraeiying en verkeerde i gen in de Leerftukken, van welke wy hier (breken, kie plaets in ’t geheel hebben kunnen. De Eenheid van °t Opper weezen, de oor{prong der waereld, de onftervelykheid der ziele en dergelyke Leerftukken Zyn in de Heilige Schrivt, op zulk eene duydelyke en ontegenzeggelyke wyze geopenbaerd , dat zy nigt kunnen verdraeid , of verkeerdelyk begreepen worden ”. | Evangelifcbe Overdenkingen, door Dr. j. je RAMBACH. Vera taald door L. G. CORDES Leeraar der Gemeente, bvd de onveranderde Augsburpfche Geloofsbelydenis te Zutphen. - Tweede Deel, Tweede Stuk. Te Arnhem, by J. H. Moele- - man 1773. Buiten de Bladwyzers s: ih quarto 432 bladze It de berichten, die wy van de voorige Stukken dezer Euangelifche Overdenkingen gegeven hebben , heeft men de zaeklyke predikwyze van den Hoogleeraer Rambach reeds enigermate leeren kennen; en daer uit gezien , dat h de Euangelifche Texten gewoonlyk gebruikt als ene aenlet- ding , ter verhandelinge van een Leerftellig of Zedekundig onderwerp , dat meer Godsdienftige oplettendheid verdient , dan ene naeuwkeurige Letterkundige Verklaring, die op den Predik{toel van ene geringe nuttigheid is. Om ‘er uit dit laet- fte Stuk nog een voorbeeld van te berde te brengen , zullen wy ons bepalen, tot °s Mans Leerreden over Matth. XXIL Í5—22} of de huichelachtige Gewetensvrage der Pharifeen , B bet geoorlofd den Keizer fchatting te geven, of niet? welke den Leeraer gelegenheid geeft, ter overweginge van het Huise chelagtig Misbruik der Gewetensvragen. In de ontvouwinge … hier van gaet hy na, (r.) wat door Gewetensvragen verftaen _ word ? en dan (2.) hoe men dezelve door huichelary kan misbruiken? | | Door Gewetensvragen , zegt hy, worden zulke vragen vere js ” de het Sn laten den Soay betreffen, waar — y zich echter gewichtige zwarigheden en twyffelingen ope _ doen, die het Gêweeten fa zyne uitfpraak over de daten Ítuie æn; zo dat het niet weet, OL Ret OEE VOO TEC GEO ` . | 'TeC lo `~ \ fi J- RAMBACH EVANGELISCHE OVEKDENKINGEN: 49 recht , voor geoorlofd of ongeoorlofd verklaren zal ”. Dit voors fel, door *t geval in den text gemeld , kortlyk opgehelderd, en vervolgens. door ene overweging van handelingen en twyfee lingen , waer omtrent zodanig ene foort van vragen plaets kan hebben , nader verklaerd: zynde, gaet de Hoogleeraer over, om te toonen; hoedeze Sabieh at ‚ niet altyd , uit een goed hart voortkomen ‚maer wel eens huichelachtig misbruikt worden; waer van hy de volgende voorbeelden aan de hand I. 3 Wanneer men diergelyke vragen flechts tot dat einde op de baan brengt, op dat men daar door anderen doe gelos ven, als of men een mensch was, die zyn geweeten betracht. 2. … Wanneer mén ze een anderen tot dat einde voorfteld „ op dat men deszelfs gevoelen over deze zaak uitlokken, en dit naderhand tot zyn nadeel en verderf misbruiken moge, 3. sa Wanneer men allerlei geweetensvragen ter baan brengt, niet uit eene Kinderlyke maar uit eene Knechtelyke vreeze voor God. 4» s» Wanneer men het getuigenis van °t geweeten in wichtige zaaken niet koord , en daar en tegen over kleinighee den Banne maakt , en allerlei Geweetensvragen opwerpte 5. >, Wanneer men dezelfde Geweetensvragen aan meer dan een mensch ter beantwoording voorfteld , en daar na one der de verfchillende antwoorden, dewelke men ontfangt ; die uitkiest, die voor den ouden Adam de aangenaamfte „en voor vleesch en bloed de behaaglykfte is. 6. ‚> Wanneer men vraagd, en nochtans niet van voorneen men is, zich naar ’t gegeven antwoord te gedragen, al is °t ook dat dit antwoord allernaauwkeurigst met het Woord Gods overeenftemd. 7. >> Wanneer men eindelyk Geweetensvragen ter baan brengt, meer over de daaden van andere men{chen , als over zyne eigene “. EA Het haetlyke van dit misbruik der Gewetensvragen word hier, in elk der bovengenoemde voorbeelden , duidlyk ten toon gefteld;en voorts befluit zyn Hoogeerwaerde deze Leer- reden, met ene opwekkende toepasfing; behelzende ene erne ftige aenfpraek, aen hun, die nog een kwaed en met huichee lary bevlekt geweten hebben; als mede aen hun, die een gee reinigd geweten bezitten. Den eerften word geleerd wat hua te doen ftaat , om een goed peram te verkrygen; en de laet» iten worden onderwezen, hoe zy zich, omtrent hun gewe» ten, recht hebben tè gedragen. En hier by komt ten flot eng senmôedigende vermaning om het voorbeeld der de $00 J. Je RAMBACH EVANGELISCHE OVERDENKINGEN, heid en omzichtigheid , dat Jefus Christus ons by deze gds- genheid nagelaten heeft, fteeds getrouwer op te volgen. s» Betoond, zegt de Hoogleeraar , eene heilige Omzichtige beid in uwen gehelen wandel, Wordt niet onverftandig , maar verftandig , wat daar is des Heeren Wille. Bewandelt voor- zichtig den fmallen weg ten leven. Weest opmerkzaam op de valftrikken , die u de verzoeker door zyne werktuigen in den weg legd. Gelooft niet eenen iegelyken geest, die eene goede taal voerd. Vertrouwd niet een iegelyk boek , dat een frajen tytel heeft, en.dat met achteraanftellingen van de recht- vaardigmaking op een inwendig Christendom aandringt. Laar het Woord Gods de Lantaarn van uwe voeten zyn, het welk, ù tot de zaligheid kan wys maken. Maar verbindt ook, naar het voorbeeld van Christus, de omzichtigheid met een heilige Lenvoudigbeide Weest eenvoudig in uw geloof, en leven, Ziet toe, dat uwe Godvrucht geene huichelary is, en dient God niet met een gedeelt hart. Hebt uwen Evennaasten met alle oprechtheid lief als u zelven , en fpreekt de waarheid van harte. Wenscht dagelyks met David: Slecht en recht, dat beboede my, PI. 25.21. op dat gy ook met Paulus zeggen kunt: Onze roem is deze, namentlyk bet gari enis van ons geweeten , dat wy in eenvoudigheid en Goadelyke louterbeid , niet in vleefchbelyke Wysbeid , maar in Gods Genade in de ween reld gewandeld hebben, 2 Cor. I: 12. í Af)tbeidsbrief van Mr. FR. A. V. De MARCK, aan den Wel Eerw, Kerkenraad der nd la Gereformeerde Gemeen- se te Groningen. Te Usrecht f ‚Ve Schoonhoven es Comp. 1774. In groot oĝavo 18 blad. ` A eene voorafgaande ontvouwing van, en beklag ovet de handelwyze van den Groninger Kerkenraad, meldt de Hoogleeraar in deezen Brief, hoe gunftig hy te Lingen ontvangen zy. Men heeft hem naamlyk, (op het overleve- ren van zyn voorheen gedrukt Request en Brief aan den Groninger Kerkenraad , met de Bylage, in ftede van eene Kerk- dyke Atteftatie ,) niet alleen toegelaaten tot het gebruik des Heiligen Avondmaals; maar hem ook, uit eigen beweeging met eenpaarigheid van ftemmen , tot Óuderling der Gerefor- meerde Gemeente te Lingen verkooren, en plegtig bevestigd, Dit doet hem nu hier mede openlyk affcheid neemen van den Groninger Kerkenraad, om dien te ontflaan van de onr Aalfe F. V.D. MARCK AFSCHEIÖSBRTEY. got tûngenaame moeite van over zyn regt- of ontegtzinnigheid verder te befbigneeren; onder de nevensgaande betuiginge s» Terwyl ik teffens hier by verklare , geene One Kerkelyke Atteltatie, ten bewyze van myne regtzinnigheid, bolt te zullen begeren , vermits ik zulks hier niet noodig. hebbe, als befpeurende hier geen het minfte Odium Theologe leif tegen my, maar ik leve hier in de Kerk en met de rkelyken in gewenschte rust en vrede, zonder dat myne Tolerante grondbeginfelen in het Kerkelyke Regt aan de brave en uitmuntende Godgeleerden , hier ter Stede, eenig onge» noegen geven, en zonder dat ze van my vergen, dat ik de Politia Ecclefiostica van den anders voortreffelyken Goe den Gysbert Voet , hier in den Kerkenraad moeste helpen handhavenen, ” | De Hoogleeraar heeft deezen Brief, overeenkomftig met zyne omftandigheden, gefchreeven, in den ftyl van een bee ledigd en zegenpraalend Man. PR. A. V. D. MARCK Oratio Inauguralis de Gloria Dei, fis prema Nature Lege, e fuggestu Jacro templi Reformatorum die 17 Decembris A. 1773. publice dicta, qaum profesfionem Juris ordinariam in Academia Lingenfi Temmi aufpica retur, Lipfie et alibi, nec non Ultrajecti apud Schoonhot ven et Socios 1774. {n octavos m. fe 33 ppe ' DE Hoogleeraar van der Mark heeft het hem opgedraa gen Ampt, van Profesfor Juris Ordinarius te Lingen; op den r7den December 1773 aanvaard , met eene Inwydings- redevoering , ftrekkende ten betooge, dat Gods Eer-de booga Re Wet der Natuur is. Met den aanvang ftelt ons de Hoog» leeraar voor oogen, het uitgebreide nut der kennisfe van “€ Natuurlyke Regt in Kerk en Staat; met de jammerlyke gevole ‚ die aan °t verwaarloozen van deszelfs beoefening vers zyn; benevens de ongegrondheid van den haat, dier zommige Godgeleerden daar tegen opgevat hebben, Verdet ontvouwt hy de bovengenoemde Stelling; die hy-in de uit- breiding en betooging: op zodanig eene wyze behandelt, dag e Redenvoering deswegens alleszins gefchikt gy., om de ‘Toehoorders in te boezemen, hoe wy onder de fterkfte vere pligting liggen, om door onze woorden en daaden- te toonen, dat wy de volmaaktheden van °t Opperweezen erkennen en eerbieden ; met daar nit de beweegreden tot-ons gedrag af te leiden, en in al ons doen en laaten , fteeds-de eer des Ab ` Ilko DEEL, H, LETT. NO. 7> v jere … ger P. Ve De MARCK ORATIO. krhoogften, ter verheerlykinge van zyne volmaakthedern, te bedoelen. — - Deeze hoofdwet der Natuur moet, gelyk hy toont, een beftendigen invloed op den Mersch hebben, ’t zy hy onder ‘t licht der Natuur , of dat der luisterryker Openbnaringe leeve 5 waar, en in welke Maatfchappye , *t zy Burgeriyke of Kerklyke, hy zig ook bevinde; en dezelve bee hoort in alle Burgerlyke en Kerklyke Wetten te heerfchen; zo dat eene’ Maatfchappy ter handhaavinge en bevorderinge van dezelve trekke, wil men anders goede Burgers en reehtfcha- pen Leden der Kerke vormen ; en het regtmaatige Burgerlyk of Kerklyk Beftier in geen willekeurige Dwingelandy doen ont- aarten. Voorts wordt deeze Redenvoering, die met oordeel en in een manlyken ftyl opgefteld is, beflooten met de ge- woone pligtspleegingen in foortgelyke omftandigheden; waat ep wy niet taan zouden blyven , was ’t niet om den Leezer nog uit dezelven te melden , waar aan onze Redenaar het toce fchrvft, dat hy van zyn Ampt, op de Hooge Schoole te Gro» ningen, ontzet is geworden. — De Hoogleeraar , met dank- Bäarheld gedenkende aan de weldaaden , waar mede het Huis van Oranje hem begiftigd heeft, en zyne eerbied voor Nederlands Erfftadhouder, Z, D. H. WILERM DEN Vden, be: zuigende , geeft te kennen,. niet te vermoeden, dat eenige Staatkundige inzigten zyn val bewerkt hebben, … sa tisy zegt by ygcheel iets anders , dat my den Nyd ten doel gefteld heeft. Te weeten, een ligtgerakt flag van Geeste Iyken heeft myne grondbeginzels van ’t Kerklyk Regt ten kwaa- de opgenomen: voornaamiyk, om dat ik het fchoonfchyneng blanketzel van de zo zonderling opgeftelde Politia Ecclefsastica, van den anders hooggeagten Godgeleerden Gysbert Voet, afe gewischt, en ’er de franjen afgetrokken heb. Hier uit is dig ongeval ont{taan! Voor myne leerftellingen badden zy niet te vreezen ; als die, fchoon nieuw ‚naar ’t hun toefecheen , myns oordeels , egter ftrekten , ter bevorderinge van al wat eerlyk is, ter atwendinge van overheerfching in ’t Godsdienttige , en ger aanfpaoring van gewillige onderwerping aaa de Burgerlyke Overigheid. Dan de nydige onderzoekers myner Schriften zogten , terwyl ze de opgemelde oorzaak verborgen hielden , een voorwendzel van onregtzinnigbeid, op dat ze my mog- ten doen vallen. Het kwaad my hier door, op de Hooge Schoole van Groningen en Ommelanden, toegebragt , fchryf ik in geenen deele toe aan Z. D. Brief over de wekneenende aanbieding van Kristus. Te Uta recht by H. v, Otterloo 1774, In groot octavo 39 bladz. Antwoord op den Brief over de welmeenende aanbieding. Door JUSTUS PHILEKLEsIUS. Te Utrecht by G. va Paddenburg 1774. Jn-groot octavo 28 bladz. lweede en laatf?e Brief over de welmeenende aanbieding van ` Kristus , dienende, even als de eerfe, ter vereeniging van de Regtfinnigen, die zig op ene verfchillende kiel uitdruka ken. Door een Liefhebber van Waarheid en Vrede, Te Uta recht by H. v. Otterloo 1774. {u groot octavo 76 bladz. het doorbladeren der Eenvoudige Samenfpraken is ’t ons, gelyk we gemeld hebben (*), voorgekomen, dat ’er niet weinig Woordenltryds in plaets had; en de hier boven opges noemde Papieren bevestigen ons in deze gedachten. De Aana merkingen zyn met te fterken geest van partydigheid gefchreen ven , dad dat ze nader overweging zouden verdienen: waere om ook Phileklefsus dezelven terftond met recht ter zyde gee leid heeft. Dan de Brief over de welmeenende aanbleding van Kristus , het hoofdonderwerp der drie eerfte Samenfpraken welken Phileklefius in den daer op volgenden Brief beantwoord heeft, benevens de Tweede en laetfte Brief over dat ftuk , ftrekw ken ter ophelderinge van het ver(chil desaengaende, De bee denkingen in den eerften Brief „de tegenbedenkingen van Pbí« leklefius in zyn Antwoord „en derzelver oplos{ing in den Twee- den Brief, zyn zeer wel gefchikt, om een teder, die lust - heeft dit verfchilftuk na te gaen, te toonen; dat men, ze men niet te fterk gezet was op byzondere fpreekwyzen, cle kanders rechtzingigheid in dit geval niet zou verdenken, ~= Zeer wel gepast fluit deswegen de Lief hebber van Waerheid en Vrede zyn laetften Brief met de volgende vermaning. » Staa my, myn waarde Vriend, nog toe, dat ik UE , my felven, en. anderen opwekke tot verdere liefde , vreede en eensgezindheid, hoewel niet met afltand of ten nadeele van de waarheid, welke.by Zaclrarias den voorrang heeft, en als een heilig pand van ons moet bewaakt en bewaard worden. C°) Zie boven bl, 55. : Va ke <4 WÈLMEENENDE AANBIEDING VAN KRISTUS, Neen! geen vreede, wanneer wy daar door die kostlyke hete melgave verliefen moesten. Dat wy het eens gekogte nimmer verkopen; want verliezen wy dien gordel van onfe lendenen, dan is alle vastigheid weg! Dat de waarheid ons dan dierbaar blyve , maar dat ook de vreede bewaard worde! Daar is een zeer groot onderfcheid tusfchen verfchillen over grondwaart heeden, en broederverfchillen, die meest alle-op woorden- ftryd uitlopen: ten minften, genomen daar was al een daade- yk verfchil over ene of andere fake, van geen weefendlyk elang; zullen dan Mannen Broeders twisten, bifonder God- vrugtigen , welke enerlei harte en enerlei weg hebben? zullen deefe Soos zo veele banden zo nauw vereenigde zielen, zig door onderlinge verdeeldheeden van elkander vervreemden? Ik dank God , dat dit tusfchen UE en my geen plaats heeft; maar hoe meenigmaalen gebeurt dit egter? Niet alzo myne waarde Broeders ! Immers is dit niet gewandeld waardiglyk des kose telyken Euangeliums ,’t welk niet dan liefde ademt. Hoe Euan- gelisch iemand zyn moge ín zyne begrippen, is hy nogthans twistgierig en liefdeloos; het is ‘er dan zeer verre van daan dat hy Evangelisch zy in de praktyk ‚waar in ons het uitmure tend voorbeeld van de lydende liefde, die zeggen konde, dit is myn gebod, dat gy malkanderen lief bebt , gelykerwyze ik u lief gebad beb ‚word voorgefteld, Niemand heeft meer liefde dan deefe, dat iemand zyn leeven fette voor zyne vrienden, js de taal van het Evangelie: hoe Evangelisch zouden wy zyn, hadden wy daar van wat meer! En, hoe fterk iemand moge waken voor de Wet, dat deefe niet te niet gedaan werde, hy is feeker de grootfte Antinomiaan in de praktyk , wanneer hy de vervulling van de Wet, de liefde omtrent zyne Broee ‘deren, verwaarloost, want in dit eene woord, dat men el- kander lief bebbe, word de gantfche Wet vervuld.” Laaten wy dan tot dit ftuk de handen ineen flaan , en na- jaagen ’t geen tot Vreede en (tigting diend! Bediend zig de “een of ander van fommige fpreekmanieren, die ons eeniger- mate vreemd voorkomen, maar toont hy aĦefints , dat hy 'er niets vreemds door bedoele ; laat dan de liefde, die geen kwaad denkt, het alles in een gunftig licht voorftellen-: maar dat’er wan beide kanten gewàakt werde, dat de een den ander gene ‘aanleiding tot misvatting geeve! Dat elk zig zo uitdrukke, dat alle gegronde oorfaak van misvatting werde weggeno- men ! Dat niemand onfer zo fterk op zyne begunftigde fpreek- wyfe fta, dat hy anderen „/die zig door andere woorden ‘verklaaren, daarom veroordeele! Dat wy elkander die felfde vryheid geeven , welke wy zo gaar voor ons felven nee- men, WELMEENENDE AANMEDING VAN KRISTUS. Qog men, en behouden willen ! dat wy allen, voor zo vèrre Kristus in onverderflykheid liefhebben, ons vereenigen om zyn Koningryk uit te breiden, en-dat van den Satan af te breeken. Dat grootfte en gewigtigfte kenmerk van de geboor« te uit God , ik meen ware broederliefde, werde van ons allen: zorgvuldiglyk bewaard , op dat de bewy/en van ons geloof en onfe wedergeboorte, aan ons mogen klaar zyn en blyven'! & è Tractaet ofte Oordeelkundige Aanmerkingen over de beruchte Keyzers-fnede , door P. G. VAN BAREGEM, Heel- en Vroed-. meester tot Baenrode, Lande van Dendermonde, Te Den- dermonde by J. du Caju, en te Amfterdam by J. lng uit, waarin hy de nuttigheid van deeze konstbewerking aantoonde. — Pare is een vah de eerften geweest welke zich tegen deeze Operatie verklaard hebben. Wanneer de Auteur dit aangetoond heeft, gaat hy over tot °t wederleggen. van ’t gevoelen van fommige Schryvers tegen deeze bewer- king, als van Mauriceau, Bianchi, Dionis: °t welk: hy met weel bondigheid doet. — Wy gaan voorby ’t geen de Auteur verhandelt aangaande de magelykheid of onmogelykheid van °t doopen van een kind in zyne vliezen beflooten , en tgeen verder hier toe betrekkelyk is. = De Schryver onderzoekt ook °t gevoelen der Godgelgerden aangaande de vryheid tot deeze bewerking , en meldt tevens de vraagen en antwoorden van de Godgeleerde Faculteit te RE > in t jaar 1733, Over ph 3 ? 306. Pa G, VAN BAREGEM OVER DE KEIZERS-SNEDÈ, zaak : dezelve hieldt dé operatie voor geöorloofd. — Na t oplosfen van nog eenige zwaatigheden tegen deeze Bewerking deelt hy ons mede °t verhaal van twee gevallen van de Kei zerlyke {nede. De eerfte is gedaan door den Heelmeester O. DE ROOSE, if ’t jaar 1768, aan eene Vrouw tusfchen de 30 en 40 jaaren , welk in haar jeugd door de Engelfche Ziekte was aangetast geweest, Ze had twee zwaare Verlosfingen, welke zonder verbreking van de Vrucht niet konden gefchie- ' den, doorgeltaan , en wederom voor de derdemaal in arbeid zynde, werdt de Heer roose by haar geroepen, welke be» tuigde geen ander middel te weeten om haar te verlosfen , dan de Keizerlyke fnede, Na gehoudene raadpleging met Genees, en Heelkundigen, werdt nog dien avond de bewerking ver- richt, met behoud van Moeder en Kind. Deeze Vrouw was nog geene vier en twintig uuren in arbeid geweest als de Ope- ratie verricht werdt. In't tweede geval van de Keizerlyké {nede door den Auteur zelven in °t jaar 1772 gedaan, was dè Vrouw reeds vyf dagen in arbeid geweest, en 46 jaaren oud, zynde voor ’t eerst Zwanger. ' Is tegenwoordig beweezen , dat deeze Ziekte uit een beginzel van bederf en verrotting ontftaat, ’t welk door °t gebruik der Vruchten verminderd en tegengegaan wordt ; waarom men ook waargenomen heeft, dat de Roode Loop zeldzaarer plaats gehad heeft, wanneer ’t jaargety overvloedig is geweest in 't voortbrengen van vruchten: zo dat ’er juist °t tegendeel van _* Vooroordeel plaats heeft; wel is * waar, dat *t veel eeten van vruchten een Loop kan. veroorzaaken , dog dezelve is van geen kwaaden aart en nooit befmettelyk. Men vindt hier ook verfcheide nutte aanmerkingen over den Rooden Loop, en de Geneesmiddelen daar tegen, De befchbouwing van bet Waereld - gefel gemakkelyk gemaakt, ter verkryginge eener algemeene kennisfè der groote Werken van God. Door N. scHMID. Uit bet Hoogduitsch, naar de tweede Uitgaaf , vertaald , en met aanmerkingen en afs beeldingen vermeerderd, Te Haarlem by J. Bosch 1774. Bes - baten Det Voorwerk en den Bladwyzer 510 bladz. in groot OCE4VOe Enftemmig met den Tytel is dit Werk niet gefchikt, om een uitvoerig berigt van ons Waereldgeftel te geeven,en alle de daar toe behoorende kundigheden afzonderlyk te vere klaaren ; maar zodanig eene ontvouwing van het zelve medete deelen , die, naar de algemeene vatbaarheid ingerigt , genoeg- Zaam is om den oplettenden een regelmaatig denkbeeld van ong Waereldgeftel in te boezemen. Eu aan dit oogmerk mag het wel gezegd worden te beantwoorden. De Heer Schmid vere leent hier eene duidelyke opheldering van de algemeene kun- digheden; en geeft een zeer wel nagaanbaar verflag van de woornaamf{ie Mn ams” ons de Aarde en de a F 4 q nob U. SCHMID ` Lichaamen uitleveren; met eene zeer ktaare ontvouwing van het verband „dat alle deelen van ons Waereldgeftel met elkane deren hebben. Zyne manier van voorftellen is zo gereedlyk na te gaan, dat iemand „die dezelve met eenige oplettendheid overweegt, met weinig moeke een zeer wel agneengefchakeld denkbeeld kunne vormen , van dat Waereldgeftel , °t welk ons alleszins opleidt ,om Gods Magt , Goedheid en Wysheid, in alles doorftraalende , eerbiedig te erkennen. en ə die met dien der vaste Sterren in geene vergelykinge o0mMte ‚‚ Zo zeker de verbaazende grootte der Sterren is;zo zeker is het ook, dat zy uit dien verren afltand geen geleend licht, even als de Planeeten , tot ons affchieten. Hunne levendige en tintelende glinftering ,. welke het (tille ontleende licht der Planeeten verre overtreft, ftelt dit reeds buiten twyffel, » En welken zouden ook die Hemel-ligchaamen zyn, die haar het licht konden mededeelen? Onze Zon? Zulks is ona mooglyk: want de afltand van haar tot de Sterren, en van deezen wederom tot de Aarde, is te groot, en het licht der Sterren te levendig. Zouden het dan ook andere, nader b haar geplaatfte , Hemel-ligchaamen kunnen zyn? Ook dit. fpreekt de Reden tegen: want moest dan niet het eigen nas tuurlyk licht deezer verlichtende ligchaamen , met zeer ondere fcheiden glans, boven het ontleende licht der Sterren pryken p gelyk het licht der Zonne boven dat der Planeeten uitblinkt ? ‚… Dus is het zeker, dat de vaste Sterren Zonnen zyn: eg onze Zon bekleed in het te ruim der Scheppinge de plaats eener Sterre, maar waarfchynlyk geene van de groot{ten. 9 In de diepte der eindelooze fcheppinge , waar heen °s mene fchen oogen noch Verrekykers dringen kunnen, ziet het vere ftand, hem door zynen weldoenden Maaker gefchonken, ne WERKEN DES HEEREN in een helder licht, De uitgeftrektheid. van een werk moet met de oogmerken , waar toe het gefchikt is, eene zekere evenredigheid hebben. Gop heeft millioenen van Zonnen in de onmeetelyke ruimte van het uitfpanzel ge- plant; en waarom toch? Op dat de bewooner deezer kleine Aarde aan den Sterren-Hemel verlichte Stippen zien zoude , die hy dikwerf te gering en zyner oplettenheid onwaardig re- kende: ja die hy voor het groot{te gedeelte met ongewapende oogen niet zien kan? Kon dit dan het oogmerk deezer groote gewrochten zyn? Immers in dat gedeelte der fcheppinge, het welk onder ons bereik valt, vinden wy eene verwonderings- waardige overéénftemming tusfchen de werken en derzelver gaen en. Onze verbaazende Zon draait geduurig om haar middenpuat , en 16 Hemel-ligchaamen ontvangen van haar licht, warmte en beweeging. Daar nu alle Sterren Zonnen Zyn, mag men dan niet met reden befluiten, dat ze insgelyks bekwaam zyn, andere ligchaamen te verlichten, te verwar- men, en te beweegen, Maar u GQD dit vermogen aa P? v95 Z art 7 W SCHMID zulke è Tigchaatmer te vergeefs geithonkèn hebben? DE Sop, die de Liefde zelve is, zou Hy dôor Zyn Almachtig Woord weldaadige Sterren gefchapen hebbèn, die haar liche zelfs tot op de Aarde affchieten , zonder tevens Waereldkloo= ten tot beftaan te brengen, welken den zegenryken invloed Her Sterren genieten konden? ‚9 Zou'er wel iemant gevonden worden , die op een afgelee- gen en onbewoond Eiland een Koninglyk Kasteel ftichtte , verfierd met all’, wat °s menfchen vernuft oòit tot pracht en eryfiykheid uitvond; voorzien van tuinen; beemden en vel« n, welken de fchoonfte bloemen , de beste vruchten, en den rykften oogst belooven : zou „ zeg ik , iemant dit alles doen en aankweeken , zonder dat het van Ee ral gezien of genoten konde worden? —— En wat is-dit, in vergelykinge wan eene Zonne, die haare rykdommen in het oneindige te vergeefs uitftort? —— Neen: °t is meer dan waarfchyniyk „ “is zeker: ieder van deeze ‘millioenen Sterren heeft haare Aardklooten , om wier willen zy gefchapen is. Wat toch is enze Aarde in Ryk der Scheppinge ? Een waereldkloot on- der andere waêreld. klooten , ‘gelyk een ftofje onder andere Stofjes, die door een’ wervelwind, van zandbergen wegge» nomen, in de lucht vliegt. zelen zo rykelyk voorzien heeft, zou die in het onmeetbant tuim der felieppinge zo veele Woestynen gefticht hebben? zo veele millioeren van akelige Woestynen , waar geen fchepzel met een dankbaar hart zyne gnt genieten, noch eenig vere {tand zich over de groote Werken van den HEERE der Wace reld verwonderen kon ; waar niets voor geluk en genoegen vatbaar zyn zou? — Hy, die goed doet, waar Hy naar zyne Wysheid kan; wiens woord daar ftelt °t geen Hem hee haagt , die den Aardkloot met zo veele bewooneren voorzien heeft ; welken Hy met weldaaden verzadigt; gou die zo veele paare Wildernisfen gemaakt hebben? — Of heeft cop die groote Werken om des meníchen wille gefchapen , daar ze nochtans ten aanzien van deezen, van weinig belang zyn? Want zou de nacht voor onzen Aardkloot-duisterer zyn , wane necr de Almachtige ééne Zon onder de Sterren , gelyk eene vonk, wilde uitdooven? En wanneer het getal der Planceten óp nieuws met één’ vermeerderd wierd, zou de mensch daar by iets meer winnen, dan dat hy, by de duizenden van vere ichtende flippen , die Zyn oog thans befthouwt , nog een meer zou zien? — Dus maake ik gerustlyk het befluit op , dat de Planeeten , die tot onze en andere Zonneftelzels behoos ren, hunne bewooners hebben. Om der menfchen wille werd de Maan aan de Aarde tot gezeltimne gegeeven: en de Maas ren van Saturnus en Jupiter draaijen zekerlyk niet rondom haare Planeeten , om eenzaame Bergen of woeste Vatleijen te verlichten. — Wy moogen het omkeeren: ook de Maan det Aarde, die van PFupiter en Saturnus, en misfchien wel van meer andere Planeeten , trekken zekerlyk nut van haare hoofd- planeetent dit nut veronderftelt fchepzelen , die de weldaaden gevoelen en genieten kunnen ; en dus moogen we het beftaan yan de zulken in de ons bekende en nog onbekende Maanery mede als zeker ftellen. waarneemingen en ophelderende aanmerkingen , over den Slaap der Planten , en de beweegingen van de Mimofas , of de Kruid- jes, roer me niet; welker overweeging dienen kan, om een geregelder denkbeeld van dit onderwerp te vormen. — Wy- ders komen ons hier voor , waarneemingen over den oorfproug van den Honig, die de nadere onderzoeking der Lief hebbe ren verdienen, om na te gaan, wat laatere proeven ons ten deezen opzichte leeren ; waarom wy er wat afzonderlyker berigt van zullen. gecven, De “NATUURKUNDIGE VERHANDELINGEN. sf - De Abt Boifier de Sauvages deelt ons in de eerfte plaats gyne aanmerkingen mede over den gemeenen Honigdauw , dien men eertyds verward heeft met den Dauw, welke uit de lugt op de plantgewasfen nedervalt; doch die thans bekend ftaat , voor eene verdikte uitwaasfeming der plantgewasfen zelven; welk denkbeeld ook in deezen Beftaafd wordt. Die foort van Honigdauw, welke in den grond der bloemen, of op het bovenfte gedeelte der bladeren uitbreekt, vergaaren ‘de Byen, als bekend is, om ‘er hunnen Honig uit zamen te ftele len. Op het voordraagen hier van, meldt de Abt ons verder , dat er nog eene andere foort van Honigdauw gevonden wordt, welken men niet behoorelyk gade geflaagen heeft. ‚> Een Honigdauw , zegt hy, die genoegzaam de eenige toevlugt voor de Beijen is , wanneer de Lente nevens het meerderdeel der bloemen , welken haar verfieren , voorby zyn , en wanneer de honigdauw der doorwaasfeming flegts op zome mige zeer heete dagen word voortgebragt”. - Volgens zyne opgave is deeze Honigdauw het uitwerpzėl van eene foort van Boomtuizen ; die het Zap, of het geen ‘er de ftoffe toe verfchaft, van onder den bast van zommige boos men zuigen. Dit Zap, het welk eerst onder den bast fcherp en wrang is verkrygt , zegt hy, in hunne maag, of misíchien in laater wegen, een zoeten fmaak; althans het levert, wane neer zy zig van agteren van het zelve ontlasten, den (maake Iykften Honig uit.;en behoeft voor den eerstgenoemden groei- baaren Honigdauw niet te wyken. Als deeze Luizen zig vam het ingezoogen Zap beginnen te ontlasten , ontdekt men aan derzelver agtereinde een kleinen druppel van een doorfchynend Vogt, dat eene Amberkoleur heeft; en het Infe&t werpt, een oogenblik daar na, dit Zap, op den afftand van eenige dui- men „van zig. Her valt des op de takken en bladeren, en ook wel tusfchen dezelven op den grond; van waar het door de Byen verzameld, en in een grooter voorraad opgeleid wordt, dan zy voor zig zelven gebruiken kunnen. De grootíte ver. zameling gefchiedt in de maand Juny; wanneer de Boomlui» zen het voedzel gemaklyk kunnen bekomen , en zeer veel opzuigen; waar door derzelver kragt toeneemt, de bevolking vermeerdert „en de uitwerpingen , door een natuurlyk gevolg, grooter en menigvuldiger worden. „ Deze Boomluizen zyn, zegt deswegens onze Schryver, voor zo verre ik weet, de eenige Dieren, welke metterdaad -Honig voortbrengen: hunne ingewanden is de plaats tot des- ‘zelfs bereiding ; dit mengzel, of deszelfs grootfte gedeelte , js (legts.de overmaat of het overfchot van hun voedzel ,. wadr van 4 NATUURKUNDIGE VERHANDELINGEN. van zy zig door den gewoonen weg ontlasten. De Beijen , die men daar van de eer heeft willen geeven „hebben er geen deel aan, dan in de hoedanigheid van werklieden, welker bezige heid het is, de verfchillande zoorten van Honigdauw op ta zamelen. Zy leggen denzelven, gelyk men weet, in een zoort van krop, die zy digt by den bek hebben, te bewaren, om hem in hunne Tandkasfen , die ’er de bewaarplaatzen van gyn, te voeren, zander er eenige of ten. minfte eene merk. bare verandering in te verooraaken. Zy leggen den verzamel- gen Honigdauw in hunne celjetjes ter bewaring neder ; de tyd alleen, of het verblyf in den Korf, voltooid deze Stoffe , en geeft dezelve de vereischte lyvigheid ”. ‚ Onze Autheur heeft deeze werkzaamheid van twee foor» ten van Boomluizen, die ap den hast der eenjaarige takken huishouden, waargenomen ; en geeft, zo van ’t Gedierte, ala van deszelfs arbeid en uitwerping een onderfcheiden berigt 3 met eene nevensgaande. melding, dat ook de Mieren op deeze bntlasting der Boomluizen aazen. Wel byzonder (laat hier ten laetfte nag aan te merken , dat de kleinfte foort „die groen» agtig is, den meesten vootraad aan de Mieren verfchaft; en dat eene andere (oort , die zwartagtig, en meer dan tweemaal go groot is, voornaamlyk den Honigdauw nederlegt , dien de Byen opzamelen: als mede dat de Wyfjes-lyizen , die naakt en zonder vleugelen zys , die den grooten hoop der Volkplane elf uitmaaken , de eenigen zyn, die aan den Honigdauw arbeIache TEE ` - Voorts deelt men hier den beoefenaaren der Natuurlyke His» torie nog mede, esne gezette befchryving van het Muskus- dier; mitsgaders eene waarneeming over de Muilezels; vole gens welke het algemeene gevoelen, dat de Muilezels onbe- kwaam zyn om hun geflacht voort te planten, zyne uitzondee ringen zou hebben, Het fchynt naamlyk, naar ingenomen berigten , dat de Mannetjes ftandvastig onvrugtbaar zyn , maar dat de Wyfjes ‚in zommige zeldzaam plaats hebbende, en dus ver onbekende omftandigheden , in ftaat zyn ‚om voort te teg- fen. Tot deezen tak van Oefening beheoren ook eenige waar neemingen , raakende fommige byzanderheden der Natuure im exico 3 benevens het berigt van een Lyder, in wiens aterfalamanders genesteld waren, en die ’er, im. den ‚van eenige maanden, ongeveer tachtig, zo dood als leevend , door braaking loosde. Van die foort zyn insgelyks de daer ren E kenia aver de Schildpad van Duitsch- Jand ; de aantekeningen aver eenige merkwaardigheden wegens Guiana in Zuid-Americs; en da Historie van een der ee , - NATUURKUNDIGE . VRRHANDELINGEN, sig Kngíte Inkâen, den Mieren-Leouw geheeten. —e Verfcheie den byzonderheden vorderen hier de oplettendheid der Leee geren 5 en om ‘er nog één uit allen mede te deelen, zullen wy het merkwaardig, berigt, dat men uit de aantekeningen van den Heer de.la Borde, Geneesheer te Cayenne in Gujana , wa den Seringas » getrokken heeft, in deezen onder ’t oog ngen. s» De Seringet , met welken naam de Americagnen een ze- keren Boom benoemen, die den zogenaamden veerkragtigen harst van Cayenne uitlevert , groeit zeer hoog; zyn {tand bee komt beneden pen omtrek van negen of tien voeten. De flans geeft geen takken af dan digt aan den top: de bladeren, dig eenigzins naar dig van de MANIOÇ (juca foliis cangbinis) gee Iyken, zyn van boven groen, en van onderen witagtig: de zaden zyn in een doosje vervat met drie vakken, welk naar dat der vrugten van den wonderboom (ricinus) gelykt, maar deze zyn driemaal groter. De seringa groeit aan de oevers der Meiren en Rivieren. In de bosichen word dezelve niet: gemakkelyk gevonden: deszelfs kruin verbergt zig, en raakt aldaar in de digte takken der omringende Boomen verlooren. - Maar wanneer men, digt by eenen Seringgt zynde, in plaata van opwaarts naar beneden ziet, zal men dezelve gemakkge Iyker gewaar worden , door de grote hoeveelheid jonge Plane ten, welken deszelfs zaden voortbrengen, die, op de aarde gevallen zynde, zig ontwikkelen, eenigen tyd groeijen en kort har m {terven, wordende door de fchaduwe der bosfchen yeritikt. ; „ Wat, verder aangaat de manier om het zap , het welk den veerkragtigen harst voortbrengt, uit dezen Boom te trek- ken; het zap kan ’er ten allen tyde uit vloeijen , dog het word geduurende den regentyd verzameld, om dat het als dan veel overvloediger is; dezen tyd verkiezen de Indiaanen, Zy bẹ- ginnen met den ftam des Booms te wasfchen, ter hoogte var drie voeten boven de arde tot de hoogte van zeven of agt voeten 3 vervolgens binden zy een binden zo dik als een piak om den ftam des Booms, ter plaatze alwaar zy denzeke yen begonnen te wasfchen, namelyk van onderen ; daar na leggen zy op dezen tien eene laag met water doordrongen - aarde, die dezelve ten fleunzel verftrekt; tusfchen den {tam van den Boom en de laag aarde houden zy een fleuf open , en dragen zorg, dat alles aan de eene zyde eene helling naar bg- ‚heden hek, Op de laagfte plaats van de laag aarde plaatzen zy een blad van een Palmboom, dat {tyf en hol is, en voor gen goat verftekts deszelfs einde loopt. uit in esn. halve. ķalg~ 318 NAFUURKUNDIGE VERHANDELINGEN, bas, die op den grond’ gėplaatst is. neer het zap daar in vergaderd is, en de Boom, als uitgeput, niet meer van het zelve verfchatt , dan doen de Indiaanen het zelve eene bereiding ondergaan, waar van Zy een geheim mae ken ; en gieten het vervolgens in vormen , waar in zy het zelve laten uitdrogen , verdikken en vast worden , en het neemt dan de gedaante van den vorm aan, waar in het bevat ‘word. Maar dit zap op de manier der wilden verzameld, en ‘alleenlyk door de uitwaasfeming verdikt, zonder het op hunne “‘wyze bereid te hebben , word flegts eene zelfftandigheid , welke door zommige van haare eigenfchappen naar het wasch ‘gelykt: die gelyk het wasch week word door de warmte „ wykt voor den vinger die ze drukt, en waar van de ftukken «wederom aan elkander kunnen gevoegd worden , door dezel- ven warm te maken. Dit zelfde zap., in tegendeel, door de wilden bereid, word eene veerkragtige zelfftandigheid , welke ‘door water onoplosbaar is, en waar op eene gematigde hitte ‘niets uitwerkt. Im dezen ftaat word deze zelfftandigheid veer- ‘kragtige barst genoemd. De Amerikanen maken ’er grote af sbeeldingen van Vrugten , Vogelen en allerlei zoort van voor- werpen van, welken men van zeer hoog en met geweld tegen de ffeenen kan werpen , uitgezet en gedrukt kunnen worden , zonder te breken, zelfs zonder ‘er door veranderd te worden 5 en hunne gedaante en-grootte wederom aannemen, zo dra de kragt, welke hun bedwong, ophoud te werken, Men maakt “er ook een zoort van laarsjes van, welken zeer gem zyh in een land, dat van beeken doorfneden en met water bedekt is ‚die de Reizigers dikwyls verpligt zyn door te gaar, ‚ -, Lieden in handwerken en konften ervaren, zullen ligte- dyk begrypen, welk gebruik zy van eene zelfltandigheid zow- ‘den kunnen maken, die ín water onfmeltbaar is: eene vry aagmerkelyke warmte, de botzing, de uitwerkzelen van het ‘vallen, en der drukking, kan wederftaan : en welke wykt voer ‘het geweld dat zy ondergaat, zonder te breken, en zonder ‘jets van hare gedaante te verliezen de zy weder verkrygt , zo dra men haar in vryheid fteld, Men moet van den yver „ die den Heer de la Borde bezielt, vermoeden, dat hy de A- - merikanen een góheim zal-weten af handig te maken, welis : - be- t, NATUURKUNDIGE VRRHANDELINGEN,. Taal- Oudheid- en Oordeelkundige Mengelftukjes , door ANTOe NIUS DE ROOY. Te Dordrecht, by P, v. 1774. {n groot octavo 69 bladzyden. beantwoording aan den Tytel behelst dit Stukje eene vere zameling van Mengelftoffen , of aanmerkingen over veelere leie foorten van onderwerpen, die tot de Taal- Oudheid- en Oordeelkunde behooren. Zommigen zyn betrekkelyk tot de betekenis en afleiding van ettelyke Nederduitfche woorden , of dienen ter ophelderinge van derzelver gebruik : anderen ftrekken ter verklaaringe van eenige plaatfen der Heilige Schriften; en eenigen behelzen des Autheurs gedagten over die of deeze aloude gewoonten, De Autheur fchryft gemeene lyk deeze zyne Aantekeningen in den fmaak van den Wele eerwaerden Nieuwland, met wien hy briefwisfeling houdt „ en waar uit fommige deezer Stukjes gebooren zyn 5 des ze zeer wel voegen by de Letterkundige Verlustigingen en Uite begkundige Brieven van dien beroemden Haagíchen Leeraar. Dit denkbeeld bepaalt ons eenigzins, om, daar we onlangs, uit het laatstgemelde Werk , te berde bragten , het geen zyn Eerwaarde over de oudbeid van den Hemelvaartsdag gemeld heeft ; (*) nu uit deeze Mengelfdukjes den Leezer nog mede te deelen, het hoofdzaaklyke van ’t geen de Heer de Rooy; in een brief aan den Eerwaarden Niewwland, fchryft , wegens den oirfprong der Pinxterbleemen. ô en O C°“) Zie boven badz. 196, enz. Ti a ' 5 Ul DEEL. H. LETT. NO. 7. 318 ` A. DE ROOY Op des Leeraars bedenking , of de Pinxterbloemen eene navolging zouden zyn van de Fyoralia der Romeinen, toont onze Schryver , dat ‘er reden zyn ,om zulks in twyfel te trek» ken (*); en hy beantwoordt verder de vraag; „, waar de ge- woonte zy van daan gekomen , om op Pinsxtertyd Jongens of Meisjes, met Bloemen opgecierd , al zingende, door de ftraa- ten om te leiden”? indeezervoege. l » Voor als noch denke, dat enkele beedelzucht hier toe hebbe aanleidinge gegeeven, (+) die men door dit bloemtoote zel, en daar by gebruikelyke gezangen, als °t waare wat fat- zoenlyker heeft willen maaken; geevende daar toe het bloem- faifoen goede gelegenheid aan de hand. a tis toch bekend, dat men al van ouds op de groote Feestdaagen , goed cier placht te maaken , waar toe een ftuie vertje wierd vereischt: dit by den gemeenen hoop meest al ontbreekende ‚ zocht men het dus, door die en dergelyke mid- delen, machtig te worden. > Zoo had men ook ouwlings, (en men heeft noch ten - huidigen daage hier en daar, `) de gewoonte, om op St. Mare sen in de Maand Nov., met een korf by de huizen rond te gaan; en onder het zingen van zeeker liedeken , brandftoffe te verzaamelen : waarom men dien dag placht te noemen Schuddekorfsdag , gelyk ik zie in een oud Privilegie , door Schout en Scheepenen van Dordrecht aan de Wolleweevers verleend, en te vinden in de Handvesten en Privilegien van Dordrecht, door den Wel Ed. Geltr. Heer en Mr. P. H. van de WALL by een gezaameld en in ’t licht gegeeven, I Afd, h 51 s» Dus hadden op den 2 van Sprokkelmaand , (anders , naar het verlichten der Kerken, MARIA: Lichtmis genaamd , ) zom- mige Losbollen de gewoonte, by de ftraaten om te loopen , en, onder het aanrichten van narrepotzen , (waar van daan men - (©) De Floralia hadden ‚naart oordeel van onzen Schryver , meer Overeenkomst met de Majume , die in t begin van Mai gevierd werden, dan met de Pinxterbloemen; en mogelyk is, zegt hy, het planten van Mesboomen ‚het ophangen van Meikranfen,en het dan- fen daar onder , nog een overblyfzel van die Majume. Ct) ‚ Zoo waaren de Priesters van Cyâele gewoon, het beeld van die Gadinne omvoerende, duiten op te baalen.. Zie myne Conjeâ. 