Geschiedenis van het buddhisme in Indië
"Nu goed", voegde Dewadatta hem toe, "dan zal ik zelf den ascet Gautama van het leven berooven." Wetende dat de Tathagata te dier stonde in het lommer van den Gierentop wandelde, steeg hij op den berg en slingert een grooten steen tegen het voorwerp van zijn haat. De steen stuitte tegen twee naar elkaar toegebogen bergspitsen en vloog zoodoende tegen den voet des Heeren aan, zoodat het bloed er uitvloeide. De gewonde blikte opwaarts en riep: "gij hebt een groot kwaad gedaan, valsch aard! met het bloed van den Tathagata te doen vloeien!" en voorts het woord richtende tot de monniken, sprak hij: "dit is de eerste onmiddellijk te straffen handeling, waaraan Dewadatta zich schuldig gemaakt heeft, dat hij het bloed van den Tathagata heeft doen vloeien." Nauwelijks hadden de monniken vernomen dat Dewadatta den Heer geraakt had, of zij schoolden samen rondom de plaats waar de Meester zich bevond en begonnen met groot geschreeuw luid te lezen ten einde hem voor ongeval te behoeden. Bij het horen van dat rumoer vraagde de Tathagata aan Ananda wat dat toch te betekenen had, en toen hij daarover ingelicht was, stelde hij de monniken gerust, "Het is onmogelijk", zo sprak hij tot hen, "dat de Tathagata door toedoen van 2 Dit is een toespeling op het bijgeloovige gebruik om groot misbaar te maken en bezweringsformules op te dreunen, waardoor men de demon, die eclipsen heet te veroorzaken, wil verdrijven. De mythe van de bloedvloeiing is, zoo niet ontstaan uit, dan toch in verband te brengen met, het feit dat een van de gewone termen voor eclips is uparda, en voor geëclipseerd: uparaktā, eigenlijk „gekleurd, roodgekleurd” ; ook betekent rakta, bloed. DE BUDDHA. 185 een ander (of: door eens vijands aanslag) van het leven kan beroofd worden; de Tathâgata’s doeven van zelf uit (kwansuis: bereiken ’t volledige Nirwâna). Gaat, monniken, ieder naar uw plaats: de Tathâgata's behoeven geen bescherming.” Om die tijd was er te Râjagrha een olifant, Nâlâgiri genaamd, die boosaardig was en menschenmoordend. Dewadatta wist met schoone beloften de stalmeesters over te halen, het woeste dier los te laten op het oogenblik dat de “asceet Gautama” de straat zou langs gaan. Als nu de Heer "een ochtends vroeg met een talrijke schare om voedsel te bedelen de straat opkwam, werd Nâlâgiri losgelaten. Met opgeheven snuit en kwis- pelstaartende liep het dier op den Tathâgata toe, zodat de monniken de angst om het hart sloeg, niettegenstaande de geruststellende verzekeringen huns Meesters, die zijn onverstoorbare kalmte geen oogenblik verloor. De stedelingen die van de bovenvertrekken en daken der huizen het schouw- spel gadesloegen, waren verdeeld van gevoelen; de ongeloovigen, slechtgezinden en onverstandigen zeiden: “oo wee! de schoone Groote Monnik zal door den olifant gedood worden!” doch de geloovigen, welgezinden en verstandigen riepen: “oo wee! de een olifant zal met de andere in botsing komen.” Hardy M. of B. 321 heeft Mâlâgiri, doch dat zal wel een drukfout zijn, want op de voorgaande bladzijde schrijft hij Nâlâgiri. Bij denzelfden 244 heet de olifant van Pradyota ook Nâlâgiri, doch volgens andere bronnen Bhadrawâtika; zie boven bl. 131. Beide namen komen wellicht op hetzelfde neer, want van náid of ndlí, d. i. 4 uur, komt ndlf=mandala (uurcirkel), aequinoctiaalcirkel; badra, heilvol, is synoniem met swasti, en swastika, kruisje, duidt o. a. het nachteveningspunt aan. De olifant is dus, schijnt het, de dagelijksche om- wenteling van ’t nachteveningspunt of de aequinoctiaalcirkel. Die kan de zon niet deren behalve op 2 vaste dagen in ’t gehele jaar. Jîwaka rijdt op den olifant (zie boven bl. 131) omdat hij het verpersoonlijkte verbindingspunt van oud en nieuw jaar is; ook op 21 Juni en 22 September valt een verbindingspunt. In Dhammapada 144 wordt gezegd dat Ananda zijn eigen leven blootstelde om dat des Meesters te redden; iets dergelijks bij Hardy t. a. p. De laatste vermeldt ook dat de Buddha een vrouw, die op het punt stond door den olifant gedood te worden, redde. 3 Omdat de evenaar des hemels en de zonnebaan elkaar kruisen. DE BUDDHA. Toen trof de Heer den olifant met vriendelijkheid, zodat het dier, met den snuit omlaag, den Tathâgata naderde. Deze sprak het in een lied toe, hetgeen de uitwerking had dat Nâlgiri met zijne slurf het stof van 's Heeren voeten opnam, zijn hoofd er mee bestrooide en ruggelings aftrok tot zoover hij den Heer nog in 't gezicht had. Daarop ging hij naar den stal rustig op zijn gewone plaats staan. Na deze gebeurtenis ging Dewadatta naar Kokâlika, Katamoraka-Tishyaka, den zoon van Khandadewi en Samudradatta, en deed het voorstel gezamenlijk tweedracht te doen ontstaan in de vereeniging van den ascet Gautama en een scheuring te maken in den kring. Kokâlika gaf te kennen dat hij niet begreep hoe men dat tot stand zou brengen, aangezien Gautama zoo wondermachtig was. "Wel", hernam Dewadatta, "zij zullen naar hem toegaan en op vijf punten aandringen in deze voegen: "Heer! bij onderscheidene gelegenheden hebt u matigheid, tevredenheid, zelfbeperking, onthouding, vertrouwen, vroomheid en onvermoeide vlijt geprezen. Ter aankweeking dezer deugden zou het goed zijn te bepalen, dat de geestelijken levenslang in de wildernis moesten leven en dat hij die in een dorp ging wonen werd uitgestoten; voorts dat zij levenslang van gebedelden kost moesten leven en dat hij die een uitnoodiging tot het maaltijd aannam werd uitgestoten; dat zij levenslang in opgeraapte lompen moesten gekleed zijn, op straffe van uitstooting; dat zij levenslang hun nachtleger aan den voet van een boom moesten zoeken en niet onder dak slapen, op gelijke straffe als voormeld; eindelijk dat zij nooit vleesch of visch mochten nuttigen, op gelijke straffe." Die punten zal de ascet Gautama niet inwilligen, en dan zullen wij het volk daarmede paaien. Hierop begaf zich Dewadatta met zijn schare tot den Tathâgata en Bij de N. Buddhisten (Schiefner 266) vindt men deze als vijf Câkyas vermeld: Koka-likâ, Katamoraga, Tishya, Khandadrawya en Sâgaradatta, welk laatste hetzelfde is als Samudradatta; want sdgara en samudra beteken hetzelfde, namelijk oceaan. Zij heeten Câkyas, evenals de volgers van Dewadatta meermalen Câkyazonen genaamd worden. De verklaring is onzeker; er schijnen nacht- of ochtendvogels bedoeld te zijn. DE BUDDHA. 187 Droeg zijn vijfledig verzoek voor. Gelijk hij verwacht had werd het met een weigering beantwoord. »Daar kan niets van inkomen”, zo liet zich de Heer uit; »laat ieder die wil als heremiet in de wildernis leven, en evenzo ieder die verkiest, in een dorp verwijlen; laat ieder van aalmoezen leven of uit noodzaak maaltijden aannemen naar vrije verkiezing; laat ieder ook de vrijheid hebben om zich in lompen of in burgerkleding te kleden. Wel wil ik vergunning geven dat een monnik acht maanden lang aan de voet van een boom zijn nachtrust mag nemen. Vleesch en visch moet in drieërlei opzicht rein zijn, zodat men er geen kwaad aan ziet, er van hoort of vermoedt.” Dewadatta rees, verheugd over den goeden uitslag zijner list, van zijn plaats op, en vertrok, na beleefde groet, om met zijn schare de stad in te gaan en het volk met de vijf artikelen te paaien. Al wie ongelovig, slechtgezind en onverstandig waren onder de stedelingen zeiden: »die Cāryāsaṃyuktin (aanhangers van Dewadatta) leven in onthouding en ontberingen, maar de ascet Gautama is een schrokker en denkt alleen aan overvrijdag.” Daarentegen waren de gelovigen, goedgezinden en verstandigen verontwaardigd over Dewadatta’s vermetel drijven. Toen de Buddha van enige monniken vernomen had hoe men over die snoode poging tot scheuring sprak, vraagde hij Dewadatta: * »is het waar, Dewadatta, dat gij scheuring wilt veroorzaken in de vereniging?’ Na een bevestigend antwoord ontvangen te hebben, vervolgde de Heer: »laat dat voorstel varen, Dewadatta! hij die de eendracht der vereniging verbreekt, zal een kalpa in de hel branden; maar hij die de gestoorde eendracht weer herstelt, zal tot loon even langen tijd in den hemel zalig zijn. Daarom laat uw voorstel varen. 3. Derhalve niet gedurende den stillen tijd, die men in het klooster heeft door te brengen. 3. Of onze vertolking de bedoeling juist uitdrukt, is onzeker; de tekst heeft alleen dit: „vleesch en visch (is) rein; ongezien, ongehoord, onvermoed (of: onverdacht).” Deze bevindt zich dan plotseling weer in de nabijheid van den Tathâgata. Deze periode, die er tusschen twee scheppingen inligt. Elken dag, elk jaar, elke eeuw, enz. kan de zichtbare wereld gezegd worden op nieuw geschapen te worden door den Zonnegod. Niet lang daarna trok Ananda in ’t vroege morgenuur de stad in om te bedelen. Dewadatta werd hem gewaar en trad op hem toe om hem te zeggen, dat hij op diezelfde dag in afscheiding van den Heer en de congregatie den feestdag zou vieren en het kerkelijk werk doen. Onverwijld gaf Ananda bij zijn terugkomst verslag van deze ontmoeting, waaruit bleek dat Dewadatta nog diezelfde dag scheuring in de vereniging zou brengen. Op den feestdag rees Dewadatta van zijn zetel op en trok met zijn schare, alsmede 500 Vrij-zonen uit Vaicali, die, als nieuwelingen en onervaren, door hem tot zijn zijde overgehaald waren, naar Gayachirsha. Zoodra de Heer door Câriputra en Maudgalyâyana hiervan verwittigd werd, zei hij: "Ae zult toch zeker met die jonge monniken medelijden hebben, Câriputra? Maak u dus op, met Maudgalyâyana, vóórdat zij in 't ongeluk medegesleept worden." De twee voorgangers gehoorzaamden aan de opdracht en richtten hunne schreden naar Gayâcirsha. Op datzelfde oogenblik begon een der monniken, niet ver van den Meester staande, te schreien en op de vraag waarom hij zoo schreide, antwoordde hij: "omdat zelfs de twee hoofddiscipelen des Heeren tot Dewadatta gegaan zijn en diens Wet verkiezen." Doch de Buddha stelde hem gerust; "want", zei hij, "zet kan geen sprake van zijn, dat die twee de Wet van Dewadatta verkiezen; integendeel, zij zijn vertrokken om de monniken het betere licht te doen kennen." Toen Dewadatta, die zich reeds op den berg had nedergezet om zijn Wet te verkondigen, Câriputra en Maudgalyâyana in de verte zag aankomen, riep hij uit: "ziet, monniken, hoe goed mijne Wet is, dat zelfs de voorste discipelen van den asceet Gautama tot mij komen en mijne Wet verkiezen." Wel is waar liet Kokâlika zijn waarschuwende stem hooren: "vertrouw diegenen niet, waarde Dewadatta; zij hebben kwaad in den zin'; doch Dewadatta wilde daar niets van hooren, heette de aangekomenen welkom en wilde zelfs de helft van zijn zetel voor Câriputra inruimen, die evenwel voor de eer bedankte en met zijn makker op eerbiedigen afstand plaats nam. Nadat Dewadatta tot laat in de nacht zijn hoorders met een leerrede gesticht en opgewekt had, verzocht hij Çâriputra hem met preken af te lossen. "De vergadering, waarde Çâriputra, is nog opgewekt en wakker", zei hij, "vlaat het licht der waarheid voor hen opgaan, doch ik voel pijn in den rug; daarom wenschte ik die te lang uit te strekken." Aan dit verzoek gaf Çâriputra terstond gehoor en Dewadatta wikkelde zich in zijn mantel, legde zich op de rechterzijde en viel, van vermoeienis uitgeput, weldra in slaap. Als nu lieten Çâriputra en Maudgalyâyana met wondermacht in woord en daad hunne manende stem hooren, met dien gevolg dat al de monniken de oogen opengingen voor de Wet en bij alle de overtuiging levendig werd dat alles wat opkomt ook eenmaal ondergaat (eigenlijk: onderdrukt wordt). Hierop riep Çâriputra de monniken toe: "Komt, laat ons tot den Heer gaan! wie de Wet des Heeren liefheeft, volge mij!" en al de 500 monniken gingen naar 't Bamboebosch. Nu begreep Kokâlika den slapende te moeten wekken: "Sta op, waarde Dewadatta! Çâriputra en Maudgalyâyana hebben uw monniken medegevoerd. Heb ik het u niet gezegd, dat gij hun niet moest vertrouwen, daar zij kwaad in den zin hadden?" En op datzelfde oogenblik kwam Dewadatta het heete bloed uit de mond. Het maanlicht wordt mat; de morgen, wiens herauten, de Akuins, bij den aanvang des jaars gedurende een zeker tijdperk waren, is in aantocht. Om te doen uitkomen, al is het op de gewone verbloemde wijze, dat de avond de voorboden zijn der naderende zon, volgt zowel in de heilige schrift eene lofprijzing, schijnbaar geheel klakkeloos, op Carriputra en zijn hoedanigheid als bode en over de eigenschappen van een bode; in de grondtaal betekent dat zoowel bode, als voorbode. De aanduiding van den morgenstond, waarbij de sterren door 't grotere licht des Buddha’s onderdrukt worden, zooals hier geschiedt, met behulp van eene kwansuis wijsgeerige phrase, is wel ietwat profaan, maar geestig. Dat het zwakke licht, hetwelk de maan bij een totale eklips behoudt, zeer duidelijk rood gekleurd is, behoeft niet gezegd te worden. Dezelfde verbluft uitdrukking komt ook voor ten aanzien van den dwaalleeraar Saïjaya, die bovenaan. Onderwijl waren Carriputra en Maudgalyâyana met de 500 bij den Tathâgata gekomen om hem verslag te geven van het voorgevallen. De Heer nam die gelegenheid te baat om de volgende fabel te vertellen: “In vroegeren tijd, monniken, was er in een bosch een grote waterpoel, waarbij de olifanten plachten te komen om zich te ververen. Met hun slurf rukten zij de lotusstengels uit den grond en aten die, na ze goed gewassen en van den modder gezuiverd te hebben. Zulks deed hun goed en zij ondervonden er niet de minste kwade gevolgen van.” Maar nu waren er jonge olifantjes die de ouderen wilden nadoen en ook met hun slurf de lotusstengels uitrukten en opaten, doch zonder ze vooraf goed gewassen en van den modder gezuiverd te hebben, waarvan het gevolg was dat zij er van stierven of doodziek werden. Zo ook, monniken, zal Dewadatta, die mij wil nadoen, ellendig omkomen." Daarop liet de Meester een uiteenzetting volgen over de vereisten welke een goede boer bezitten moet, stelde Ananda als voorbeeld, en weidde ten slotte uit over het doodzwaar gevaar van Dewadatta, die zich daardoor een hellestraf van een kalpa had op de hals gehaald. Zoowel door zijn aanwinst als door zijn verlies; zoowel door zijn luister als door het tegendeel; zoowel door zijn aanzien als door het tegendeel; door zijn bose gezindheid als door zijn vriendschap met bozen had Dewadatta zich die straf berokkend. Een overlevering zegt dat Dewadatta, na ontwaakt te zijn op den bewuste nacht, zo geïntiment was door het gebeurde, dat hij negen maanden ziek bleef en toen het besluit opvatte tot de Tathagata te gaan om vermeld is. Trouwens reeds uit het feit dat Sajjaya geacht werd de onsterfelijkheidsdrank, Amrta, d.i. Soma, te bezitten, blijkt het dat hij de Maan is. Het ongeluk was al op het ogenblik reeds gebeurd. De verdoving der maan op nieuwe-maansdag is een gevolg daarvan, dat zij eerst aanwint, wast en in licht toeneemt, en daarna na volle maan afneemt. De verduistering bij een eclipss heeft zij te danken daaraan dat zij, na eerst in afstand van de zonnebaan toegenomen te zijn, die later weer nadert en ze doorsnijdt, d.i. in Buddhistisch-mythologische taal: "scheuring brengt in de vereniging, den kring doorsnijdt." De boze vriend is een ongunstige plaats op den kring. 3 Hardy M. van B. 328. DE BUDDHA. 191 desenz vergiffenis te smeeken. Wegens den zwakken staat zijner gezondheid werd hij door zijne leerlingen in eenen draagstoeltje vervoerd naar Jetavana, waar de Buddha zich toen bevond. Van de nadering des zieken onderricht, verklaarde de Heer dat Dewadatta hem niet zou aanschouwen. »Zijne zonden zijn zóó groot’, voegde hij er bij, »dat tien, honderd, ja duizend Buddha zelfs niet in staat zullen zijn hem te helpen.” Dewadatta’s verlangen nu om den Heer te zien was zóó sterk, dat hij den draagstoeltje afsprong, doch hij had de voeten niet op den grond gezet of vlammen schoten op uit de diepste hel en omhulden zijn lichaam, eerst zijne voeten, toen zijn middel, eindelijk zijne schouders. In doodsangst riep hij om hulp en zeide een loflied op ter ere van den Buddha, waarbij hij zich den bijstand verzekerde van de 3 Kleinooden. Dit zou hem later te stade komen, hoewel hij nu ter hel voer en een gloeiend lichaam ontving, 1600 mijlen groot. Toen Dewadatta zijne gruwelijke straf onderging, was Ajatashatru koning van Magadha. Op aanstoken van Dewadatta had hij zijn vader Bimbisara, hoewel deze hem reeds de heerschappij had overgedragen, door hongerdood willen laten sterven. Alle voedsel werd dus de oude koning onthouden en niemand in zijn bijzijn toegelaten, behalve zijn gemalin Waidevi, Ajatashatru's moeder. De trouwe gade verstrekte, telkens wanneer zij haar echtgenoot bezocht, hem rijst als voedsel. Daar dit weldra aan het licht kwam, werd het de koningin verboden daarmede voort te gaan. Zij wist echter een beetje voedsel in haar haarwrong te verbergen en bracht het zoodoende de ongelukkige grijsaard. Ook dit werd ontdekt. Nu nam zij andere listen te baat om het leven van haar man te rekken; onder anderen liet zij haar lichaam insmeren met vetstoffen, zodat de koning met zijn tong van haar huid voedsel kreeg. Doch al haar listens kwamen aan het licht, zodat haar eindelijk de toegang tot de gevangenis ontzegd werd. Niet anderen werden in de mythologie niet geteld; de maan heeft 16 kalfs. Dit verhaal van Bimbisara’s lijden is overgenomen uit Hardy M. of B. 3%, 41992 DE BUDDHA. Toen kwamen alle luiken aan het licht, zodat haar eindelijk de toegang tot de gevangenis ontzegd werd. Niettegenstaande Bimbisāra eindelijk volstrekt geen voedsel ontving, bleef hij in leven, en toen zijn zoon vraagde hoe zulks mogelijk was, werd hem geantwoord dat zijn vader wandelde zonder voedsel te gebruiken, en dat zijn lichaam blonk, omdat hij den eerste graad van heiligmaking erlangd had. Toen beval de zoon dat de voeten des oude mans met een brandijzer zouden gegloeid worden en met olie en zout ingewreven, zodat hij niet meer kon wandelen. De barbier, die met de uitvoering van de wreede taak belast werd, was zeer begaan met de oude man en weende terwijl hij zijn werk verrichtte. Ten gevolge der operatie stierf Bimbisāra, doch werd wedergeboren in de wereld van de heerschers der 4 windstreken onder de naam van Janavashabha. Op denzelfden dag waarop dit plaats had, ontving Ajātagatru de tijding dat hem een zoon geboren was. Hij voelde zachtere aandoeningen in zijn gemoed ontwaken en gaf order dat zijn vader zou gespaard worden, doch het was te laat: een tweede bericht behelsde het overlijden des oude konings. De ontaarde zoon begon berouw te voelen en zijn wroeging vermeerderde als hij van zijn moeder vernam, hoe lief zijn vader hem had gehad, want toen Ajātagatru nog een kind was en een zweer aan den vinger had, zoog Bimbisāra de smetstof op en redde dusdoende het leven van den prins. De wroeging en het naberoep, welke zich nu van Ajātagatru meester maakten, lieten hem dag noch nacht rust. Op raad zijner hovelingen zocht hij heil bij de 6 dwaalleeraars, Pūrana-Kācyapa en de overigen. 2 Pali: Janavasabha. In de Noordelijke overlevering: Jinarshabha. Vrshabha en Vrshabha beteken beide: stier. Alle lichten aan den hemel worden stieren genoemd, omdat de stralen als hoorns voorgesteld worden; de 'duizendhoornige stier' in Rigveda 7, 55 is, in de eerste plaats, de Maan. 3 Als boven vermeld. Zeer uitvoerig worden de leerstellingen der 6 Tīrthaka's en de ontmoeting des konings met den Tathāgata beschreven in Saṃyutta-phala-Sutta, in vertaling medegedeeld door Burnouf, Lotus de la bonne Loi, 449—482. Bij geen van alle vond hij datgene waaraan zijn geest behoefte gevoelde, tot dat Jīvaka hem aanried den Buddha te bezoeken, die juist in het bij Rājagraha gelegene Mangoboschje, — een schenking van Jīvaka zelf — vertoefde. Blijde grijpt de koning van Magadha de gelegenheid aan om onderricht van den volmaakt wijze te ontvangen, zijn hart voor hem uit te storten en zijn misdaad te biechten. Het gevolg was, dat hij zich bekeerde en even als wijlen zijn vader een vereerder werd van den Buddha, de Wet en de Congregatie. De Noordelijke overlevering omtrent de toenemende verwijdering tussen Dewadatta en den Tathâgata luidt in hoofdzaak als volgt. Nadat Dewadatta van Dacabala-Kâcyapa, anders gezegd Wâshpa, een der Vijven, de toverkunst geleerd had, verzamelde hij een schare van 500 jongeren en bracht Prins Ajâtacatru onder zijn invloed. Wegens ondankbaarheid jegens zijn meester verloor hij zijn wondermacht, zodat hij in een poging om voor de prins een bloem uit het paradijs te plukken niet slaagde en smadelijk nederviel bij Räjagrha. Hij ging nu tot de Heer en deed hem het volgende voorstel: "Heer! Gij zijt oud en af; vertrouw dus de Congregatie aan mij toe." Doch de Tathâgata weigerde, met de woorden: "Zelfs aan Câriputra en Maudgalyâyana zou ik die niet toevertrouwen, hoe veel te minder aan u, speeksellekker!" Dit alles gebeurt in een punt des tijds, op vollemaansavond der maand Kârttika. Dat wil zeggen dat die avond en het tijdperk door Ajâtavatru beheerscht samenvallen, zodat Bimbisâr op vollemaansdag der vorige maand, Ácvina, moet heerschen. In den rhetorischen stijl heet elk volgend tijdperk de dood van het voorgaande. Eerst in een later gedeelte van dit werk kan uitvoeriger over de zes vadermoordende koningen, met Ajâtavatru te beginnen, gesproken worden. Hier zij alleen opgemerkt, dat Kumâra of Skanda, dien wij met Ajâtavatru vereenzelligd hebben, ook Kârttikeya, zoon der Pleiaden, genaamd wordt. Overgenomen uit Schiefner 278. Het stuk is zoo belangrijk voor den aard der Buddhistische mythologie en zoo geschikt om verschil en overeenkomst in de overleveringen der N. en Z. Kerk te doen uitkomen, dat wij het in uittreksel mededeelen, al moeten wij hier en daar in herhalingen vervallen. 3 Wat de oorspronkelijke term hiervoor geweest is, laat zich niet uitmaken; in allen gevalle is kAeta °t eerste bestanddeel er van geweest; men vergelijke de noot op bl. 181. 194 DE BUDDHA. Terwijl de Buddha de 3 maanden van den 26ste stillen-tijd in ’t Bamboo-bosch sleet, onthaalde Dewadatta 500 monniken, die hij mede wist te troonen naar den zuidelijk gelegen lusthof Kukkutåråma, waar hij zich ter prediking nederzette. Inmiddels hadden de twee voornaamste discipelen des Heeren vergunning gekregen om de afvalligen weer tot de ware leer terug te brengen. Bij hunne nadering meende Dewadatta dat hij zich de alwetendheid zou verzekeren, bij aldaar de twee tot zijn zijde overhalen. Hij beval Kokalika en Khandadrawya op te staan en liet de aangekomenen rechts en links van zich plaats nemen, als ware hij zelf de Buddha. Weldra viel hij op de rechterzijde en zonk in slaap. Maudgalyayana verhief zich in de lucht door toverij, terwijl zijn makker de afvalligen met goed gevolg vermaande tot terugkeer. Door Kokalika gewekt, ontstak Dewadatta in toorn, ijlde dengenen die weggegaan waren achterna, doch werd in zijn loop gestuit door een diepe gracht, welke Cāriputra te voorschijn getooverd had. Eens dat de Tathâgata ziek was, gaf hem de geneesheer een dosis van 32 pala's. Dewadatta wilde dat nadoen, maar werd er doodziek van. De Heer strekte nu zijn hand van den Gierentop uit en raakte de kruin des zieken, die terstond genas, doch wel verre van dankbaar te zijn, in toorn ontvonkte, ten gevolge waarvan de aarde berstte en een heftige wind ontstond, welke zijn lichaam met stof bedekte. Toornig en met zwoegen boezem kwam hij tot Ajâtaçaturu, wien het niet ontging dat hij een leelige kleur had. De valschaard hitste den prins tegen zijn vader op en het had niet veel gescheeld, of de oude koning was toen reeds als slachtoffer van het verraad gevallen. Terwijl namelijk Bimbisâra een bord soep naar den Heer bracht, welke dezen na de medicijn te drinken moest, schoot de prins een pijl af met diamanten spit. Gelukkig werd alleen het bord geraakt, dat in stukken vloog. De aanslag had echter dit gevolg dat de oude vorst eerst Campa, en later ganz Magadha aan zijn zoon afstond. De geweldenaar van den nieuwen heerscher noopte Bimbisāra, vermaningen te richten tot zijnen zoon, die, daarover verbolgen, zijnen vader het gevangen zette. Vaidehi, die met alle geweld haar gemaal wilde opzoeken, zou door haar ontaarde zoon vermoord zijn geworden, ware niet Jīvaka, de geneesheer, tusschen beide gekomen met de opmerking, dat men in geen land ter wereld het zwaard trekt tegen een vrouw, laat staan tegen een moeder. Ajātacatur wilde zijnen vader doen uithongeren en verbood iedereen ten strengste hem spijs of drank te verstrekken. Vaidehi wist echter, door haar lichaam met sandel te bestrijken en water in de holten van haar enkelringen te verbergen, den oude vorst in leven te houden, doch de list werd ontdekt en haar de toegang tot haar gemaal ontzegd. Door medelijden bewogen, ging de Buddha toen naar den Gierentop en wandelde voor ’t venster op en neer, zodat de oude koning zich aan dien aanblik verkwikte en zo in leven bleef. Doch de wreede zoon gunde zijnen vader ook deze vreugde niet, liet hem de voeten met een scheermes afsnijden en hem van het venster afhouden. Om die tijd kreeg de zoon van Ajātacatur, Udayibhadra, een gezwel aan de vinger, die hem van pijn deed schreien. Toen stak Ajātacatur den vinger in de mond van het kind, zoog het gezwel uit en slikte den etter. Dit woord betekent een vrouw (of prinses) uit Vaideha-land. Als haar eigenlijke naam wordt opgegeven (Ribhadra (Schiefner 253) Er is geen grond om aan te nemen dat zij oorspronkelijk een andere is dan de meest beroemde Vaidehi, d. i. Sita, die vereenzelvigt wordt met Kri, en vooral een godin van de akkerbouw is, of wat op hetzelfde neerkomt: van de vruchtbaarheid der aarde. Als weldadige voedster treedt ook duidelijk genoeg de Buddhistische Vaidehi op. Hierboven zagen wij dat deze zoon geboren werd op den dag waarop Bimbisara stierf. DE BUDDHA. Op die gelegenheid zei Vaidehi: "Deze kwaal is erfelijk in uw geslacht. Toen gij klein waart, heeft uw vader juist hetzelfde met u gedaan." Die woorden troffen den koning en hij besloot zijn vader op vrije voeten te stellen. Het volk, hetwelk met vreugde van dit besluit hoorde, ijlden naar de gevangenis, waarvan Bimbisara zóó schrok, dat hij den geest gaf, om als zoon van den god des rijkdoms onder den naam van Jinarshabha herboren te worden. Ajatashatru was aanvankelijk zeer ter neder gedaan en om hem te verstroien maakten zijn ministers zich van de non Kapilabhadra meester, voor wie de koning liefde opvatte. Nadat hij een week lang zich met haar vermeed had, werd zij door de toverkracht der non Utpalavarana, die uitgezonden was door de matrone Gautami, weer weggevoerd. Intussen drong Dewadatta er op aan, dat de koning hem tot Buddha zou kiezen, doch hij kreeg ten antwoord: "U ontbreken de tekenen eens Buddha’s: de goudkleur en het rad op de voetzool." Nu stelde Dewadatta een poging in om den Heer, terwijl deze op den Gierentop was, door boogschutters te laten ombrengen, en toen deze aanslag mislukte, slingerde hij zelf eenen steen tegen den Tathagata. Ofschoon de Dondergod met zijn bliksem den steen verbrijzelde, werd toch de voet des Heeren door een stuk er van gewond. Het bloed, dat uit de wond vloeide, werd door Dacapala-Kacyapa gestelpt. Beschaamd, maar nog niet ten einde raad, haalde de nijdgaard den bewa-ker der koninklijke olifanten over, om den olifant Wasupala en 500 andere op den volgenden dag op "den asceet Gautama" los te laten. De koning gaf eenigszinds aarzelend zijn toestemming, met de opmerking: "Waarom Grauwana of Kubera, tevens heer van het Noorden kwartier." Wie Kapila-bhadra is, laat zich met onze gegevens niet bepalen; zoo heet ook de vrouw van den Grooten Kacyapa. In Indië is de maan zilverkleurig. Dezelfde als Nalagiri in de Zuidelijke overlevering; wasu is o.a. vrijheid, "goed" en "de Wasu’s (de 8 hemiskarken)"; paela is "hoeder". De naam komt dus overeen met Dhana-pala, zooals volgens Hardy 291 Nalagiri (Malagiri) genoemd werd na zijn bekeering; want ook dhana is vrijheid. De Buddha heeft u niet gehoord dat de Heer zelfs de onbedwingbare bedwongen heeft?" "Indien dat het geval ware," zeide Dewadatta, "zou hij ook mij bedwongen hebben." Op den volgenden dag, toen de Heer met de monniken op den weg was, werden de woedende olifanten, wier hoeven door het vertrappen van 100 000 wezens rood gekleurd waren, losgelaten. Ontzet stoven de monniken uiteen; alleen Ananda bleef trouw aan de zijde des Meesters. Deze liet uit zijn vingers vijf leeuwen te voorschijn komen, waardoor de horizon in vlammen gezet werd en de olifanten verschrikt vloden, behalve Wasupala, die langzaam den Heer naderde en door dezen gestreeld werd. Later keerde de Tathagata naar het Bamboebosch terug. Het dier volgde hem, en toen de deur gesloten werd, was het zóó verdrietig, dat het een eind aan zijn leven maakte. Het werd in het paradijs herboren en kwam toen weer bij den Tathagata om de leer te hooren. In spijt van de vijandschap van Dewadatta en Ajatasatru, bij wie zich weldra de zes dwaalleeraars voegden, verliet de Buddha Rājagraha niet, voor dat hij een blijk gegeven had van zijn macht. Bij gelegenheid van een offer, dat de brahmanen aan Indra brachten, nam hij zelf de gedaante van deze god aan. Nadat bij ’t vernemen van deze verschijning een talrijke menigte nieuwsgierigen saamgestroomd was, hernam de Heer zijn eigen gedaante en predikte zijn leer, met dien gevolg dat 62000 brahmanen bekeerd werden. Niet lang daarna evenwel vertrok hij naar Jetavana bij Sravasti, In het jaar 36 ontving de Heer een uitnoodiging van een jongen geneesheer, om in diens mango bioscoop * te vertoeven. Hier was het dat Naar de Z. overlevering besteeg Ajatasatru den troon, toen de Heer 72 jaar oud was, dus in het jaar 37 na de erlanging van ’t Buddhaschap. Als de bekeering des koungs hier in “jaar 36 gesteld wordt, dan laat zich dit wel met de vorige opgave rijmen, maar hierboven op bl. 181 wordt de zaak zóó voorgesteld, alsof reeds in het jaar 26 of kort daarna, de prins op den troon kwam. Ook dit is wel te verklaren, mits men mythologische tijdorde, waarbij jaren zijn als dagen of weken, niet verwarren met historische chronologie. Hieruit blijkt dat de jonge geneesheer Jivaka is; hij is natuurlijk eeuwig jong, gelijk een Avignon of Punarvasu. Daar hij echter volgens de Noordelijke sage, meêgedeeld in Voyages des pèlerins bouddhistes (vert. van Stan. Julien, I, 389), de oudere broeder heet van Van Rajagrha verdreven zocht Dewadatta zijn toevlucht in Çrâvasti, doch werd ook van daar door Koning Prasenajit weggejaagd. Zonder aanhang zwierf hij nu rond en toog naar Kapilavastu. Hij vermaat zich, aan Yagodhara oneerbare voorstellen te laten doen. Zij deelde zulks mede aan Gupta en liet hem daarop weten, dat zij hem verwachtte. Toen hij in ’t paleis verschenen was en plaats had genomen, verstijfden hem de vingers en spuwde hij bloed. Gupta wierp hem den trap af, trad hem met voeten en liet hem in den vijver werpen. Later kwam hij weer op de bovenverdieping en deed Yagodhara het oneerbare voorstel om zich met hem te vereenigen, waarop zij hem bij de handen greep en met haar knieën wegstiet, zodat hij bloed verloor, en alvorens te ontsnappen. Later, toen de Heer zich weer in Grâvasti bevond, vaardigden de Câkyas Dewadatta af, om de Meester vergiffenis af te smeeken. Ter bestemder plaatse aangekomen, vergiftigde de snoodaard zijn nagels en poogde de Heeren voeten te verwonden, doch deze veranderde ze in kristal, zodat de nagels daarop afbraken. Bij levenden lijve voelde Dewadatta zich nu door hellevuur aangetast, en toen hij op raad zijns broeders Ananda de toevlucht wilde nemen tot den Buddha, voer hij ter helle. Terwijl hij daar zijn straf onderging, ontving hij door Çârîputra en Maudâjâtacatra en dus te vereenzelvigen is met Abhaya, die elders zijn pleegvader heet, zou hij ook een der vele vormen van Kumâra, misschien Sanatkumâra kunnen wezen. In allen gevalles moet hij de verpersoonlijking zijn van een of ander tijdsgewricht. Zijn moeder in de N. sage is Âmrapâlikâ, niet haar mededingster. Uit twee namen van één en hetzelfde vrouwelijk wezen (de Aarde) zijn twee vrouwen gemaakt. 3 Wat Yacgodharâ doet is eene variatie van het door Guptà verrichte. De bedoeling is, dat de Aarde bij eene eklips de maan met den schaduwkegel — wiens doorsnede rond is als een knieschijf — raakt, stoot. Het bloed is eene toespeling op de roode kleur bij eene totale eklips. DE BUDDHA, 199 galyàyana de aanzegging dat hij ten gevolge zijner deugdzame handelingen later als een Pratyeka-buddha ' zou herboren worden, 32. KAPILAWASTU VERWOEST. Koning Prasenajit te Qrâwastì had bij eene zijner vrouwen, de natuur- lijke dochter van den Câkya-vorst Mahânâman, eenen zoon, die na de geboorte den naam ontving van Widûdabha. Toen deze volwassen was stiet hij zijnen vader van den troon, en Prasenajit, van ’trijk beroofd en voortvluchtig, stierf terwijl hij onder weg was om de hulp in te roepen van Ajâtacatru, die weleer zijn verbitterde vijand was, maar nu sedert drie jaar met hem verzoend en zijn schoonzoon geworden. Onder de regeering van Widûdabha werd Kapilawastu door Ajâtacatru verdelgd, tegelijk met het vorstengeslacht van Kocala. Dit geschiedde drie jaar vóór ‘t overlijden des Heeren, die toen 77 jaar oud was. °? Eenigzins anders luidt de Noordelijke overlevering. 3 Volgens deze had Prasenajit eenen zoon Wirûdhaka * bij eene gewezen slavin van Mahâ- nâman, welke om hare bekwaamheid in ’tkransenvlechten den bijnaam droeg van Mâlini (eig. bekranste). 5 Op volwassen leeftijd gekomen, maakte ‘Wirùdhaka zich van den troon meester, toen zijn vader en de Buddha — t D. i., naar het kerkelijk stelsel, een wezen dat wel de kennis leidende tot Nirwâna bezit, maar die niet aan andere wezens mededeelt. Hij heeft het licht, maar het is geen koesterend, levenwekkend licht, Wat de Pratyeka-buddha’s eigenlijk zijn, zullen wij later zien. 3 Bigaudet I, 266. Het verhaal van Prasenajit's huwelijk met Mahāman's dochter geeft Hardy M. of B. 283. De vorm Meitta-doubba bij Bigandet zal wel eene conjectuur zijn van den Burmeeschen schrijver, die aan mittaddöha, d. i. verrader, meineedige dacht. Bij Schiefner 287. Behalve Wirūdaka komt bij de Noordelijken ook de vorm Vaidurya voor (Schiefner 321). Hij heet ook vorst der Kabouters (Kumbhāgāra’s) en de beheerscher van een der windstreken; bij de Z. Buddhisten is Wirūdha (Hardy Man. of B. 24) de beheerscher van het Zuiderkwartier. Aan den anderen kant is Skanda of Kumāra, de jaar- en krijgsgod, een pleegzoon van Mālinī. Wirūdhaka’s broeder is Prins Jeta, dien wij boven op bl. 107 hebben leeren kennen. Wij houden het er voor dat Wirūdha enz. eigenlijk de heerscher is van het Zuidelijkste punt der zonnebaan en later overgebracht op de aarde als heerscher van 't Zuiden; evenals de Doodengod Yama, die in 't Zuiden heet te wonen, ofschoon de Uttara-Kuru's, de zaligen, die in Yama’s rijk behooren te zijn, in 't hooge Noorden geplaatst blijven. Bij Hardy is het zweven meiseje, Mālikā, ook wel een vrouw van Prasenajit, maar een andere dan Widūdabha’s moeder. 200 DE BUDDHA. die beide gelijktijdig geboren waren — 717 jaar en 7 maand oud waren. Prasenajit wendde zich tot Ajatashatru, die hem met alle eerbewijzen wilde ontvangen, toen het bericht kwam dat de grijsaard overleden was. Zijn dood was het onmiddellijke gevolg daarvan dat hij, door den honger geweld, een knol gegeten en daarop water gedronken had. Dientengevolge waren hem de handen verstijfd en was hij neergevallen, waar zijn gezicht door het stof van de wagenwielen bedekt werd. Uit wrok tegen de Çākyas trok Wirathaka met een leger tegen Kapiwalastu op. Hij maakte zich bij verdrag van de stad meester. De Çākyavorst Mahānāman smeekte hem om lijfsgenade en deze werd toegestaan voor den tijd dien hij, Mahānāman, noodig had om in een plas te duiken en weer te voorschijn te komen. Terwijl hij in de plas springt, breekt de boomtak, waaraan hij zich vasthoudt en hij komt ellendig om. De woedende Wirathaka liet 77000 Çākyas afmaken en beval verder dat 500 Çākyajongelingen op een plaats in den hoftuin door een olifant zouden vertrapt worden. Toen deze den olifant omver smeten, liet de wreedaard ze in een kuil werpen en met een ijzeren plaat bedekken. Nadat de Buddha den kuil in een vijver veranderd had, kwamen de jongelingen na een week weer te voorschijn. Daarop liet Wirathaka de jongelingen door olifanten, die aan de poten en den snuit met blinkende messen gewapen waren, afmaken. Met 1000 jonge Çākyavrouwen keerde de wreedaard naar zijn hoofdstad Crāvasti terug en vermoordde daar zijn broeder Jeta. Deze en nog andere gruwelen gaven aanleiding, dat de Heer voorspelde, hoe Wirindhaka over een week zou verbranden en in de diepste hel wedergeboren worden. De koning liet zich een paleis in 't water bouwen, doch dit baatte hem niet, want op den zevenden dag ontvonkte de zon door het brandglas zijner gemalin, en Wirindhaka verbrandde en werd onder vreeselijk geschreeuw in de onderste hel wedergeboren. In plaats van stout ware beter geweest aan "Shasman", want dit betekent ook "sneeuw". Prasenajit moet gestorven zijn in 't midden van den winter. Men ziet dat de Buddha alomtegenwoordig is. Kapilavastu of Kapilapura kan - wat in de mythologie voldoende is - etymologisch vertaald worden als "de plaats van Kapila" en als zodanig is het de geboorteplaats van de Buddha. GEBEURTENISSEN IN 'T LAATSTE JAAR. DE BUDDHA VERHINDERT DEN OORLOG TUSSEN DEN KONING VAN MAGADHA EN DE WRJIS. VERTREK NAAR PATALIGRAMA. STICHTING VAN PATALIPUTRA. VERBLIJF TE KOTIGRAMA EN NADIKA. ONTMOETING MET AMRAPALI. Ten tijde dat de Heer zich bij Rājagriha op den Gierentop-berg ophield, vatte de koning van Magadha het plan op om de Wrjis van Vaicali, wiens bloei hem een doorn in het oog was, te beoorlogen. Alvorens echter daartoe over te gaan, zond hij zijn minister, de brahmaan Varshakara, naar den Buddha met de volgende opdracht: "Ga naar den Heer, groet hem onderdanig uit mijn naam, vraag hem naar den staat zijner gezondheid, en deel hem mede, welke plannen ik tegen de Wes koester. Verneem welken afloop hij aan mijn onderneming voorspelt en breng mij zijne woorden over." De brahmaan voldeed aan de konings last en sprak, na de gebruikelijke plichtplegingen, tot den Tathāgata: "Gautama! de koning van Magadha laat u onderdanig groeten en vraagt naar den staat uwer gezondheid. Voorts laat hij u weten dat hij voornemens is eenen krijgstocht tegen de Wis te ondernemen. Onmiddellijk richtte de Heer het woord tot Ânanda, die met den waaier in de hand achter hem stond, en vraagt: »Hebt gij ook gehoord, Ânanda, of de Wii vaak en ijverig vergaderen?« Op het bevestigend opgevat worden als de großige of bruine stad, d.i. wat rijk der schemering of der duisternis, zoals men verkiest. Die stad moet opgeruimd worden tegen nieuwjaar, of wel op den astronomische datum van ’t nieuwjaar op 21 Maart. De wijl men in den kalender naar maanmaanden rekende, begon de telling eerst bij volle maan in Vaicâkhâ, d.i. op Paschen. Er verloopt dus tusschen het astronomische begin des jaars en den dood des Buddha’s, des jaargods, een tijdperk, nu eens korter dan eens langer. Meer over de Câkyas en de met hen overeenkomstige duisterlingen, onder andere namen, in de Indische, Perzische en Germaansche heldensage, later. Volgens de Z. overlevering is Ajâtacaturu de verwoester; daaruit laat zich het wezen van dezen koning nog niet met zekerheid afleiden; men zou geneigd zijn hem ook in dit geval te houden voor Kumêra, den krijgs- en jaargod, den Romeinschen Mars. Het is opmerkelijk dat hij, ook na zijn troonsbestijging, Kumdra genoemd wordt. Abhaya, de onversaagde, die kwansuis zijn broeder heet, de pleegvader van Jîwaka, is in allen gevalle één met hem. Indien de vergelijking met Skanda steek houdt, laat het zich licht verklaren waarom volgens de eene overlevering Ajâtacaturu, volgens de andere Virûdhaka de verwoester is van Kapilavastu. 204 DE BUDDHA. antwoord liet hij volgen: »Allicht hebben zij slechts vermening in bloei te verwachten en niets te vreezen. Voorts vraagde hij of zij eendrachtig waren in hun vergaderingen, in raad en daad; of zij het verbodene na lieten, het gebodene volgden en de voorvaderlijke gebruiken in acht namen; of zij de ouderen achtten, eerden en hun lessen volgden; of zij de fatsoenlijke vrouwen en meisjes op niet gewelddadige wijze behandelden; of zij de heiligdommen van stad en land in eere hielden, en zich van de verplichte offeranden en bijdragen, zooals van ouds gebruikelijk was, kweten; of de leeraars onder hen zedig en ingetogen leefden. Telkens antwoordde Ananda bevestigend en telkens herhaalde de Heer zijn geruststellende verklaring. 