veld ssennederland 01
Bodens bezat naast de Duitse ook de Nederlandse nationaliteit, had voor de oorlog Nederland her- haaldelijk bezocht, en sprak behoorlijk Nederlands. Hoewel zijn rol nooit helemaal is opgehelderd, is het zeker, dat hij een belangrijk aandeel had in de Sport en Spel-affaire, dus in de voorbereidingen van de Duitse aanval op Nederland (zie noot 6). Hij was het, die de majoor van de Abwehr Neumeister bij Herdtmann introduceerde. Hij was ook aanwezig bij een onderhoud, dat deze Neumeister begin 1940 met Mussert had, die overigens duidelijk nimmer op de hoogte is geweest van de plannen met ‘Sport en Spel’. (Doc. I Bodens; PA Präs; Doc. I Herdtmann; NSB rs d). Dat hij de facto Nederlander zou zijn, is volstrekt onjuist, laat staan dat hij leider van de Nederlandse nazi’s in Duitsland geweest zou zijn, zoals Berger hier beweert. (3) De Duitse anthropoloog Prof. Dr. Hans Günther, wiens rassenleer onder de nationaal-socialisten als gezaghebbend werd beschouwd, onderscheidde een zestal Europese rassen: het ‘nordische’, ‘westische’, ‘dinarische’, ‘ostische’, ‘ostbaltische’ en ‘fälische’ ras. Fysieke kenmerken van het ‘nordische’ ras waren: een grote lichaamslengte, slanke lichaamsbouw, lange schedel, smal gezicht, geprononceerde kin, smalle neus, lichtgekleurd haar, lichte ogen in diepe kassen en een blank-rose huidskleur. Het ‘fälische’ ras was gekenmerkt door een grote lichaamslengte, brede lichaamsbouw, vrij lange schedel, breed gezicht met brede onderkaak en geprononceerde kin, neus van middelmatige breedte, lichtgekleurd haar, lichte ogen in ondiepe kassen en een lichte huidskleur. (Hans F. K. Günther: Rassenkunde des deutschen Volkes, München, 1935; het boek had toen al de zestiende druk beleefd.) Het ‘nordische’ ras stond bij de nazi’s en speciaal de SS het beste aangeschreven, op de voet gevolgd door het “fälische’ ras. (4) Oberkommando der Wehrmacht. (5) Deze mannen waren afkomstig uit de ‘Bond van Nederlandsche Nationaal-Socialisten in Duitsch- land’, in werkelijkheid een dépendance van de NSB, formeel echter zelfstandig, omdat de wet-Goseling aan Nederlandse politieke partijen verbood betalende leden in het buitenland te hebben. Leider van de Bond was Herdtmann: zie voor hem nr. 435 I, noot 1. De vroegere WA leefde voort in de afdeling ‘Sport en Spel’ van de Bond, waarvan de leiding berustte bij Hubert Koehler, een huisschilder die in Duitsland was komen wonen omdat hij in Nederland wegens zijn lidmaatschap van de NSB geen werk kon krijgen. In het najaar van 1939 kwam Herdtmann in contact met medewerkers van de Abwehrstelle Münster, 476 (NR. 18] — garnicht in der Lage waren, die ihnen gestellten Aufträge zu erfüllen. Der Erfolg ist ja auch entsprechend.® Im Reich befinden sich ausserdem 20-25 ooo Holländer, grösstenteils junge Leute, die in Holland wegen ihrer Parteizugehörigkeit keine Arbeit bekamen und nach Deutschland auswanderten. Hiervon konnte ich bis jetzt trotz erheblicher Bemühungen nichts erfahren, sonst wären seit dem 1.9.39 mindestens 800 bis 1 ooo ausgesuchte Jungen für die Waffen-SS bereitgestellt worden. Die Müssert-Bewegung hat eine sehr enge Verbindung zu den Flamen, allerdings nicht zu den Führern, die wieder gegen allen Brauch vom OKW zugleich als Leiter der Abwehr- stellen eingesetzt wurden, sondern zu der Jugend, die auch dort in Ablehnung zur alten Führung heranwächst, vor allen Dingen kirchlich nicht gebunden ist. Eine sehr gründliche Arbeit hat der Landeshauptmann der Rheinprovinz, Dr. Haacke’, ein alter Parteigenosse, der angibt, Reichsführer sehr gut zu kennen, geleistet. Er ist erheb- lich verschnupft, nachdem nicht er als alter Pg.®, sondern der Regierungspräsident Reeder? von Köln der Chef der Militärverwaltung geworden ist. met wie hij afsprak dat hij leden van de Bond zou ronselen voor het verlenen van hand- en spandiensten aan het Duitse leger bij een Duitse inval in Nederland. Herdtmann en Koehler hebben, samen met o.m. Damhof, NSB-kringleider te Kleef en de Nederlandse reserve-officier Sprey, een aantal in Duitsland wonende NSB'ers — tussen de 100 en de 200 — bijeengebracht. Hun werd voorgespiegeld, dat zij een opleiding zouden ontvangen voor functies bij de Nederlandse politie, die open zouden komen wanneer Mussert aan de macht kwam, De opleiding vond in april en mei 1940 in een viertal kampen in het westen van Duitsland plaats en bleek aanstonds een zuiver militaire opleiding te zijn. Bij de Duitse inval op ro mei 1940 werden de NSB-ers in Nederlandse militaire uniformen gestoken en kregen zij Duitse soldaten, z.g. als krijgsgevangenen mee. Hierdoor gelukte het de Duitsers, enige bruggen bij verrassing in handen te krijgen. Herdtmann trachtte na de mei-dagen de zaak geheim te houden door de geronselde NSB-ers over te hevelen naar de Standarte ‘Westland’ der Waffen-SS. De zaak lekte toch uit. Mussert was veront- waardigd, durfde eerst echter niet op te treden, maar werd tenslotte, vooral door J. Visser, kringleider van de NSB te Berlijn, geprest tot het nemen van maatregelen. Koehler werd begin 1941 uit de NSB gezet, Herdtmann ontslagen als leider van de Bond en later uit de NSB gezet. (Doc. I Herdtmann; Doc. II Inval 1940. Een goed overzicht vindt men in Ned. in Oorlogst. 1950, no. 3, blz. 22-37; zie ook nr. 435 I en noot 1 daarbij). (6) De Duitsers en hun NSB-helpers hadden het gemunt op dertien bruggen over de IJssel, het Maas- Waal-kanaal en de Maas. Bij vijf bruggen mislukte de overval; een zesde werd door de Duitsers veroverd, maar door de Nederlanders heroverd. Derhalve vielen slechts zeven bruggen in Duitse handen. De belangrijkste daarvan in strategisch opzicht was de spoorbrug bij Gennep; hierover kon een Duitse pantsertrein het Maas-front doorbreken. De zaak zo als een mislukking voorstellen als Berger hier doet is dan ook stellig niet juist. Maar het was de Wehrmacht, die de NSB-ers had gebruikt, en daarom waren de druiven voor Berger te zuur. (7) Heinrich Haake, geb. 24 januari 1892 te Keulen. Werd reeds in 1922 lid van de NSDAP. In 1925 was hij korte tijd Gauleiter van Rheinland-Süd. Van 1925 tot 1933 was hij lid van de Pruisische Landtag, tot 1928 zelfs de enige nationaal-socialist in dit college. Na Hitlers Machtübernahme werd hij Landeshauptmann van de Rheinprovinz. Hij nam in 1939 en 1940 deel aan de voorbereiding van de bestuursvoorzieningen, die na de bezetting van België, Nederland en Luxemburg nodig zouden zijn (Doc. I Haake; Grossd. Reichstag). (8) Parteigenosse. (9) Eggert Reeder, geb. 22 juli 1894 te Holhof-Eiderstedt. Studeerde rechten te Halle en Kiel. Evenals Haake Alter Kämpfer. Bekleedde in de SS tenslotte de honoraire rang van SS-Gruppenführer. Sinds 1934 Regierungspräsident van Aken, sinds 1936 van Keulen, sinds 1939 (plaatsvervangend) van Düsseldorf. Van 1940 tot 1944 aan generaal von Falkenhausen, Militärbefehlshaber van België en Noord-Frankrijk (en tevens van Nederland tot 29 mei, toen Seyss-Inquart daar het hoogste gezag van hem overnam), 477 (NR. 18] Reeder selbst wird begleitet von dem Stabsleiter Thedieck!®, dem politische Unzuver- lässigkeit nachgesagt wird. Die obersten Führer des Heeres hätten erklärt, dass sie mit den C.d.Z." erheblich schlechte Erfahrungen gemacht hätten und darum in allen Gebieten des Westens für mindestens 2 Jahre eine Militärverwaltung eingerichtet werden würde. Es sollen bis jetzt schon eine ganze Reihe von Fehlbesetzungen in den neu gewonnenen Gebieten vorgekom- men sein. Das bestätigte mir auch Obergruppenführer Lorenz. 1? Ich bitte anfragen zu dürfen: 1.) ob Holländer und später Flamen für die Waffen-SS geworben werden dürfen. Wenn ja, wohin diese Männer einzuberufen sind; (Was ich von den jungen Holländern der Müssert-Bewegung gesehen habe, ist gut) mit 500 Mann kann in den nächsten 4 Wochen gerechnet werden. 2.) Ob nicht die Möglichkeit besteht, die Betreuung der Holländer und Flamen durch Reichsführer SS vom Führer zu erreichen, und zwar in der Art der Betreuung des gesamten Volksdeutschtums. 13 Wenn eine Standarte aufgestellt werden sollte, für die später den Nachersatz zu schaffen bestimmt nicht schwer ist, da es sich doch insgesamt um gut to Millionen reinen deutschen Volkstums handelt, bitte ich vorschlagen zu dürfen, dass a) alle jungen Holländer, die der Müssert-Bewegung angehören und jetzt in Deutsch- land verhaftet worden sind, sofort wieder entlassen werden, toegevoegd als Chef der Militärverwaltung, d.w.z. hoofd van het civiele bestuursapparaat onder Falken- hausen. In deze functie was hij de feitelijke Duitse bewindhebber in België. (SS-Dienstaltersliste 1944; Who's Who in Germ. II; N 128/2 IS 934; Knoebel, SS in Belgium, p. 131; De Jonghe, Hitler en België, p. 70). (10) Franz Thedieck, geb. 26 sept. 1900 te Haagen. Voor de oorlog ambtenaar bij het Regierungsbezirk Keulen onder Reeder. Werkte in 1939 en 1940 mee aan de voorbereiding van het bezettingsbestuur, dat de Wehrmacht zich voorstelde in Nederland, België en Luxemburg te vestigen. Van 1940 tot 1943 General- referent (tevens persoonlijk Referent) van Reeder in diens functie van Chef der Militärverwaltung onder Falkenhausen. Na de oorlog weer werkzaam bij het Regierungsbezirk Keulen. Van 1949 tot 1964 Staats- sekretär bij het Bundesministerium für gesamtdeutschen Fragen. Van 1964 tot 1968 voorzitter van de Konrad Adenauer-Stiftung. (Doc. I Herdtmann; De Jonghe, Hitler en België, p. 358, n. 278; Wer ist Wer? Das Deutsche Who's Who 1969/70, Berlin, 1970). (11) C.d.Z., CdZ: Chef der Zivilverwaltung, hier in meervoud gebruikt. (12) Werner Lorenz, geb. 2 oktober 1891 te Grünhof (Pommeren). Nam als officier aan de eerste wereld- oorlog deel. Daarna landbouwer. Sinds 1929 werkzaam voor de NSDAP, sinds 1931 loopbaan in de SS: tenslotte SS-Obergruppenführer. Sinds 1937 leider van de Volksdeutsche Mittelstelle (VoMi, zie nr. 32, noot 3), sinds 1941 tevens president van de Volksbund für das Deutschtum im Ausland (VDA, zie noot 16). Tijdens de oorlog had hij een belangrijk aandeel in de germanisering van Polen, wat onder meer deportatie van delen der autochtone bevolking inhield. Na de oorlog werd hij daarvoor door een Amerikaans militair tribunaal te Neurenberg tot twintig jaar gevangenisstraf veroordeeld. (Grossd. Reichstag; Trials Am. Trib., Case 8, V, p. 159, 166). Op 30 mei 1940 bracht Lorenz een bezoek aan Mussert. Besproken werd de toekomstige positie van Nederland. In dit onderhoud bracht Lorenz nog niet de geprononceerde SS-ideeën tot uiting, waartegen Mussert later zo zou moeten strijden. Het enige, dat Mussert bevreemdde, was de toezegging van Lorenz aan hem, dat hij een hoge SS-rang zou kunnen krijgen (Dagboek van Mussert 30 mei 1940, Strafdossier Mussert, portefeuille E). (13) Hier worden Nederlanders en Vlamingen dus nog gelijkgesteld met volksduitsers (vgl. nr. 32). Vrij spoedig echter werden zij niet meer beschouwd als een soort Duitsers, maar als ‘Germanen’. 478 INR. 18] b) dass von den gefangenen Holländern die Angehörigen der Müssert-Bewegung als erste aus den Gefangenenlagern entlassen werden. !? Die Männer selbst setzen sich für ihren Müssert nicht unerheblich ein. Sie geben an, dass sie vor dem Kriege 65 000 eingeschriebene Mitglieder gehabt hätten, von denen etwa 25-30 000 durch den scharfen Kampf der Regierung abgesprungen seien.*? Müssert selber sei zu Unrecht der Eigenstaatlichkeit verdächtigt worden. Er habe seinerzeit für ein gross- niederländisches Reich gekämpft im Anschluss an das deutsche Reich. Wie schon eingangs gemeldet, ist nach der schlechten Behandlung durch das OKW der Boden für eine grosse Werbung besonders vorbereitet. Dazu kommt, dass sich jetzt alle an Reichsführer SS klammern als letzte Hilfe, die überhaupt möglich ist. “Wenn er diese Volkstumssache nicht in seine starke Hand nimmt, sehen wir sehr schwarz.” Dem stimmte auch der Landeshauptmann Dr. Haacke bei und legte mir nahe, zu prüfen, ob nicht die Möglichkeit bestände, ihn und seinen Stab als Aussenstelle des VDA! in die SS zu über- nehmen und in die grosse Volkstumsarbeit des Reichsführers einzubauen. Festgelegt habe ich mich noch nicht; ich erbitte weitere Befehle. G. BERGER H 430: 4677-4679. Oorspronkelijk (fotokopie RvO) (14) Hiermee worden in het algemeen de Nederlanders bedoeld, die in Duitsland woonden en na het uitbreken van de vijandelijkheden geinterneerd werden (vgl. nr. 24), en vermoedelijk ook de Nederlandse krijgsgevangenen. (15) Deze cijfers zijn te hoog, maar geven in wezen wel een juist beeld; zie p. 180. (16) Volksbund für das Deutschtum im Ausland, een in het midden van de Ige eeuw opgerichte organisatie, die zich ten doel stelde de band tussen de in het buitenland wonende Duitsers (zowel de daarheen geëmi- greerden als de daar al geslachten lang wonende Volksdeutsche) en hun moederland te bewaren, o.a. door het oprichten van Duitse schoten in het buitenland en het organiseren van lezingen en filmavonden. Onder het Derde Rijk kwam de VDA, die n.b. in 1933 twee miljoen leden telde, sterk onder invloed van de SS te staan; in feite werd de VDA een dépendance van de Volksdeutsche Mittelstelle. (IMT 837-PS, NG 972, NG 1079; De Jong, Vijfde colonne, p. 382, 383; Gutachten I, p. 260, 261). 479 IQ. HIMMLER AAN SEYSS-INQUART= Sonderzug ‘Heinrich’ t, 16.5.1940 Lieber Parteigenosse Seyss-Inquart! Ihren Brief vom 10.5.? aus Krakau habe ich erhalten. Ich habe gestern mit dem Führer über Ihre Verwendung gesprochen. Der Führer sagte mir, dass er Sie an der Front nicht verwenden will, dass er aber glaubt, demnächst eine Aufgabe für Sie zu haben. Ich glaube, dass Sie bei dieser in Aussicht genommenen Aufgabe Deutschland und dem Führer mehr nutzen können als bei einem Frontkommando. Dass Sie als Soldat Ihre Pfiicht tun, haben Sie ja bereits 4 Jahre lang bewiesen. Heil Hitler! In Kameradschaft Ihr H. H[IMMLER] BDC H 99: 628. Doorslagkopie (fotokopie RvO) 20. RAPPORT VAN DE SD! Berlin, den 16. Mai 1940 Der von der ganzen Bevölkerung mit Spannung verfolgte schnelle Vormarsch der deut- schen Truppen in Belgien und Holland hat in erster Linie die Zuversicht auf ein baldiges Kriegsende wesentlich verstärkt. Durch die unerwarteten grossen Erfolge glaubt man wieder vielfach an ein siegreiches Kriegsende noch in diesem Herbst. Geradezu dramatisch wurden von der Bevölkerung die zahlreichen Sondermeldungen am Abend des 14. Mai aufgenommen und begrüsst. Während zu Beginn der Offensive in der Bevölkerung überwiegend die Meinung vertreten wurde, dass es dieses Mal nicht so schnell wie in Polen oder Norwegen 19 - (a) Getypt op een machine met extra-groot lettertype, ontworpen voor Hitler, die steeds meer bijziende werd, maar zo min mogelijk een bril wenste te dragen. Behalve op Hitlers hoofdkwartier werden deze machines ook door anderen gebruikt voor hun aan Hitler gerichte stukken, zoals Himmler en Seyss- Inquart, die daarop ook wel andere zaken lieten typen, bv. een deel van hun onderlinge correspondentie (in de hier afgedrukte stukken met een letternoot aangegeven). In het najaar van 1943 deed Seyss-Inquart een aanbod aan Mussert om de Duitse vertaling van Musserts vierde nota voor Hitler te laten ‘typen op de machine met groote letters, die het den Führer mogelijk zou maken deze nota te lezen.” (Musserts verslag van bespreking met Seyss-Inquart op 29 okt. 1943, NSB 27 a; vgl. Douze ans auprès d’ Hitler. Confidences d’une secrétaire particulière d’ Hitler, receuillies par Albert Zoller, Paris, 1949, p. 24). (1) Een speciaal voor gebruik door Himmler bestemde trein, die meestal bij zijn hoofdkwartier stond. (2) Nr. 17. 20- (1) Het hier afgedrukte document is het begin van de Meldungen aus dem Reich nr. 88 van 16 mei 1940. De Meldungen aus dem Reich waren rapporten van Amt II (de SD) van het Reichssicherheitshaupt- amt over de stemming onder de bevolking, reacties op bepaalde gebeurtenissen, ook op economisch en cultureel gebied. Zij waren alleen voor de hoogste functionarissen bestemd, zoals de rijksministers en de Reichsleiter van de NSDAP, en wellicht nog andere hoge beambten. Hitler schijnt deze rapporten niet gelezen te hebben. Men zie voor meer details: Meldungen aus dem Reich. Auswahl aus den geheimen 480 (NR. 20] vorwärts gehen werde, meinen jetzt weite Bevölkerungskreise, dass es auch im Westen einen ‘Blitzfeldzug’ gibt. Insbesondere glaubt man allgemein, dass es der deutschen Luft- waffe gelungen ist, sich von vornherein eine Überlegenheit im westlichen Luftraum zu sichern. Grösste Überraschung und freudigen Stolz haben die Sondermeldungen über die Eroberung und Durchbrechung stärkster belgischer und selbst französischer Befestigungs- anlagen hervorgerufen. Die Frage nach den deutschen Verlusten ist, bedingt durch den überwältigenden Eindruck der letzten Ereignisse, vorläufig mehr in den Hintergrund getreten. Vereinzelt schon in der Heimat eingetroffene Meldungen über den Heldentod ihrer Angehörigen haben die Stimmung in der Bevölkerung bisher nicht in negativer Weise zu beeinflussen vermocht. Einen weiten Raum in den Unterhaltungen der Bevölkerung über das Vorgehen der deutschen Truppen nimmt die Erwähnung neuartiger Kampfmittel ein. Die entsprechenden Meldungen in Presse und Rundfunk haben zu zahlreichen Gerüchten Anlass gegeben. Überwiegend wird behauptet, dass es sich bei diesem Kampfmittel um ein Gas handle, das für längere Zeit betäubende Wirkung ausübe.? Im Zusammenhang mit der Kapitulation Hollands und der Flucht der holländischen Königsfamilie sowie der holländischen Regierung wurde die Flucht des Prinzgemahls besonders beachtet und die Haltung des deutschen Prinzen als Landesverrat bezeichnet. Überhaupt ist die Verbitterung über das Verhalten Hollands nach wie vor wesentlich grösser als gegenüber Belgien, da man Holland vielfach nicht nur als einen neutralen Staat angesehen hatte, sondern infolge der Heirat eines deutschen Prinzen mit der Thronfolgerin auch als ein befreundetes Land. Vielfach ist es auch der Bevölkerung aufgefallen, dass die Rundfunkmeldungen auf holländisch auch für einen Nichtkenner der Sprache verständlich sind und man sieht dies als ein weiteres Argument dafür an, dass es sich hier eigentlich um einen dem deutschen Volk verwandten Stamm handelt. 3 BDC H 1108: 7594-7595 (RSHA). Oorspronkelijk stencil (fotokopie RvO) Lageberichten des Sicherheitsdienstes der SS 1939-1944, hsgb. v. Heinz Boberach, Neuwied und Berlin, 1965, p. XIV e.v.; in dit werk is het onderhavige fragment ook afgedrukt, evenals een fragment van 14 mei, waarin de strijd in Nederland ter sprake komt. Een pendant van de Meldungen aus dem Reich werd door de SD in het bezette Nederland (meestal om de veertien dagen) verzorgd onder de titel Meldungen aus den Niederlanden. (2) Dit was in feite slechts een loos gerucht. (3) De volgende passage behandelt opinies onder het Duitse volk over mogelijke deelneming van Italië aan de oorlog. 481 21: NOTITIE VAN HIMMLER 22.V.40 16 U. Felsennest. 1 Führer. I. Höh. SS u. Pol. Führer Holland Bach? oder Rauter. 3 6. Strafverfahren gegen Best Stevens.* Zeitpunkt bestimmt d. Führer. zu I. mit Rauter als Ostmärker sehr einverst. [fanden]? ’ BDC H 555: 3693-3694. Oorspronkelijk in handschrift (fotokopie RvO) 21 - (1) Hoofdkwartier van Hitler in de Eifel tijdens een deel van de veldtocht van 1940 in West-Europa. (2) Erich von dem Bach-Zelewski, geb. 1 maart 1899 te Lauenburg. Deelnemer aan de eerste wereldoorlog. Lid van NSDAP en SS sinds 1930, bereikte tenslotte de rang van SS-Obergruppenführer. Voor de oorlog leider van enige SS-Oberabschnitte, van 1936 tot 1941 met name van de SS-Oberabschnitt Südost (Silezië; Rauter was daar van 1938 tot 1940 zijn chef-staf). In 1941 werd Bach Höherer SSuPF bij de Heeresgruppe Mitte in Rusland, eind 1942 chef van de Bandenkampfverbände; in deze functie had hij de leiding van de bestrijding van alle partisanen aan het oostfront. Hij onderdrukte de opstand in Warschau in 1944. In 1962 werd hij wegens een voor-oorlogse wandaad tot levenslange tuchthuisstraf veroordeeld. (Grossd. Reichstag; Who's Who in Germ. Il; IMT IV, p. 475 e.v.; P 1: 5620, 5662-3; De Volkskrant 4 augustus 1962). (3) De punten 2 tot en met 5 hebben geen betrekking op Nederland. (4) De Britse officieren, die bij het Venlo-incident (zie nr. 13, noot 2) door de Duitsers gevangen waren genomen. (a) De laatste twee zinnen (vanaf ‘Zeitpunkt’) zijn door Himmler met een ander potlood geschreven. Kennelijk heeft Himmler deze notities tijdens of na zijn gesprek met Hitler gemaakt. (5) Wellicht omdat Hitler zelf ook uit Oostenrijk kwam, misschien ook omdat Hitler van mening was dat Oostenrijkers, die dikwijls een goed diplomatiek talent bezitten, bijzonder geschikt waren voor het door middel van overreding nazificeren van het Nederlandse volk, Vgl. Hitlers uitlating van 20 mei 1942: ‘Hitler kam auf die Wiener zu sprechen, die in ihrer konzilianten Art gewisse Dinge besser machten als jeder sonst. Als Diplomaten z.B. seien sie besonders wertvoll. Es sei deshalb für ihn kein Wunder, dass Seyss-Inquart den Holländer Mussert schon heute zur Eidesleistung auf ihn als Führer aller Germanen gebracht habe.’ (Tischgespräche, p. 360). 482 22. TELEXBERICHT VAN HIMMLER AAN RAUTER? 23.5.1940 Ich ernenne Sie mit sofortiger Wirksamkeit zum Höheren SS- und Polizeiführer beim Reichskommissar für die besetzten Gebiete der Niederlande, Reichsminister SS-Gruppen- führer Dr. Seyss-Inquart. Sie wollen sich morgen, Freitag, den 24.5. vormittags beim Reichs- kommissar Seyss-Inquart in Berlin melden. Vor dort aus Abreise in den neuen Oberabschnitt.! H. HIMMLER BDC H 170: 2495. Minuut (fotokopie RvO) 23. CIRCULAIRE VAN HIMMLER?! Sonderzug, 24.5.1940 Der Führer hat bestimmt, dass Reichsminister SS-Gruppenführer Dr. Seyss-Inquart Reichskommissar für die besetzten Gebiete der Niederlande wird. Ebenso hat der Führer bestimmt, dass SS-Brigadeführer Rauter Höh. SS- und Polizeiführer beim Reichskommissar für die besetzten Gebiete der Niederlande wird. Der Oberabschnitt, dessen Bereich das Gebiet der Niederlande ist, erhält die Dienst- bezeichnung ‘SS-Oberabschnitt Nordwest’. Der frühere SS-Oberabschnitt Nordwest? erhält die Dienstbezeichnung ‘SS-Oberab- schnitt Nordsee’. 22-(a) Op het stuk is de aanwijzing aangebracht: ‘Sofort übermitteln! Eilt”, en de datering: ‘23.5.1940, 12.30’. (1) Op 25 mei vertrokken Seyss-Inquart, Rauter, Fischböck en Schmidt naar Den Haag. Onderweg werden zij door Hitler in zijn hoofdkwartier in de Eifel ontvangen: althans Seyss-Inquart, Rauter en Schmidt; Fischböck moest buiten blijven wachten. Hitler sprak daar een uur lang over Nederland. Hij roemde de prestaties van de Nederlanders (Rembrandt, Frans Hals, Vermeer, admiraal De Ruyter, de inpoldering van de Zuiderzee) en verwachtte dat zij snel bereid zouden zijn tot medewerking in het nieuwe Europa. (Verkl. Rauter Il, p. 1-7; zie voor faits et gestes van Seyss-Inquart c.s. in deze dagen A. E. Cohen: ‘Het ontstaan van het Duitse Rijkscommissariaat in Nederland’, Not. 91.). 23 - (a) Getypt op machine met extra-groot lettertype (zie nr. 19, noot a). (1) Deze circulaire is blijkens een opgave bovenaan het stuk gericht aan de chefs van het SS-Hauptamt, het Hauptamt Ordnungspolizei, het Hauptamt Sicherheitspolizei, het Hauptamt Verwaltung und Wirtschaft, het Rasse- und Siedlungshauptamt, de Persönliche Stab des Reichsführers-SS, het Hauptamt SS-Gericht en het SS-Personalhauptamt. Het hier afgedrukte stuk was het exemplaar van het Rasse- und Siedlungs- hauptamt. (2) Deze Oberabschnitt (hoofdplaats: Hamburg) omvatte het gehele Duitse kustgebied van de Noordzee, dus Oost-Friesland, het grootste deel van Oldenburg, Hamburg en Bremen met het daaromheen liggende gebied en Sleeswijk-Holstein. 483 [NR. 23, 24] Zum Befehlshaber der Ordnungspolizei habe ich den Gen.-Major d.O.? Schumann? ernannt. Die Zahl der ihm zur Verfügung zu stellenden Bataillone bestimme ich noch. Zum Befehlshaber der Sicherheitspolizei habe ich SS-Standartenführer Dr. Nockemann ernannt.® Für die notwendigen Kräfte der Sicherheitspolizei, insbesondere für die Über- nahme der gesamten Grenzpolizei, wolle der Chef der Sicherheitspolizei Sorge tragen. Die Zurverfügungstellung der Kräfte der Waffen-SS wird durch Sonderbefehl geregelt. ° Ich bitte die Hauptamtschefs, im Einvernehmen mit SS-Brigadeführer Rauter das Entsprechende zu veranlassen. H. HIMMLER BDC H 718: 5530-5531 (RuSHA). Doorslagkopie (fotokopie RvO) 24. CIRCULAIRE VAN DE SD-AUSSENSTELLE! ERFURT- WEISSENSEE? Erfurt, den 24. Mai 1940 Nach einer in der Presse zur Veröffentlichung gekommenen Bekanntmachung des Reichsministers des Innern haben sich alle über 15 Jahre alte Angehörige von Belgien und den Niederlanden einschliesslich Kolonien innerhalb 24° auf der nächsten Ortspolizei- behörde zu melden. Die männlichen Personen zwischen dem vollendeten 18. und 6o. Lebensjahr, die sich meiden oder sonstwie erfasst werden können, sind durch die Polizei in Gewahrsam zu nehmen. Die in polizeiliche Gewahrsam genommenen Personen werden in das Stalag? XIII in Nürnberg-Langwasser überführt. Ausgenommen von der polizeilichen Verwahrung sind belgische und niederländische Staatsangehörige, a) die Volksdeutsche sind, b) die zweifelsfrei deutschfreundlich eingestellt sind, (3) der Ordnungspolizei. (4) Otto Schumann, geb. 11 september 1886 te Metz. Beroepsofficier, in 1919 bij een vrijkorps, tot 1921 Kreisrat in Oost-Pruisen, daarna politie-officier. In 1933 wordt hij lid van de NSDAP. In 1937 Inspekteur der Ordnungspolizei van Pommeren en Mecklenburg. In 1939 in de SS opgenomen met de rang van SS-Standartenführer, omdat hij toen Oberst der Polizei was. Van mei 1940 tot december 1942 Befehlshaber der Ordnungspolizei in Nederland, daarna soortgelijke functie in Westfalen en Roergebied. In november 1943, toen hij gepensioneerd werd, had hij de rang van SS-Gruppenführer bereikt. (P 58; RvT 91: 80631-2; HSSPF 296). (5) Zie voor hem nr. 3. (6) Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie beschikt niet over de inhoud van dit bevel. 24- (1) Aussenstelle of Aussendienststelle: lokaal bureau; het territorium van een SD-Aussenstelle in Duits- land was veel beperkter dan van een Aussenstelle der BdS in Nederland (zoals op te maken valt uit The German Police, H 14). (a) De circulaire is gericht: ‘An alle Beobachter!’ en ondertekend door ‘Der Leiter des SD-Aussenstelle Erfurt-Weissensee’, een SS-Sturmbannführer, wiens handtekening onleesbaar is. (b) Hier is in de tekst kennelijk het woord ‘Stunden’ uitgevallen. (2) Stammlager, permanent kamp; de uitdrukking wordt bijna altijd in verband met krijgsgevangenen gebruikt. 484 INR. 24, 25] c) die nach der einzuholenden Stellungnahme des zuständigen Arbeitsamtes für die deutsche Wirtschaft nicht entbehrlich sind, d) bei denen aus besonderen, vornehmlich allgemein wirtschaftlichen Gründen, es angezeigt erscheint, sie von der polizeilichen Verwahrung zunächst auszunehmen, wenn die zuständige Staatspolizeistelle zustimmt. Die augenblicklich staatenlosen Personen männlichen Geschlechtes, die vor dem Eintritt der Staatenlosigkeit zuletzt die belgische bezw. niederländische Staatsangehörigkeit besessen haben, sind gleichfalls wie unter a-d zu behandeln. Es wird um Kenntnisnahme und Beachtung ersucht. Feststellungen in dieser Angelegen- heit sind sofort der zuständigen Polizeistelle des Beobachterbezirkes zu melden. BDC H 1092: 7096 (RSHA). Oorspronkelijk stencil (fotokopie RvO) 25. NOTITIE VAN HIMMLER 25.V.40. Führer. Felsennest 1 2. Stand[arte] f. Holland. ? 3. Rauter f. Holland. 4. Reichskommissar f. Belgien.*® 3 4 BDC H 554: 3691. Oorspronkelijk in handschrift (fotokopie RvO) 25 - (1) Punt 1 van de notitie luidt: ‘Standarte für Dänemark’; dit is weer doorgestreept, zonder dat blijkt wanneer. (2) Dit wordt de Standarte ‘Westland’ van de Waffen-SS. Men vergelijke nr. 18; Himmler zette er flink vaart achter, Zie verder ook nr. 26, en noot I daarbij. (a) Er onder in hs. van Himmler : ‘Führer sehr einverstanden’. Het is echter niet duidelijk, of deze woorden betrekking hebben op deze zaak, dan wel op het volgende (hier weggelaten) punt. (3) Dit plan ging echter niet door, onder meer door het verzet van de Wehrmacht, die erop kon wijzen, dat België als opmarsgebied naar Frankrijk onder militair bestuur diende te blijven. Hoewel Hitler het idee niet opgaf, wist het militaire bestuur zich permanent te maken tot juli 1944. Toen kwam er, onder geheel veranderde omstandigheden, toch nog een kortstondig civiel bestuur in België tot stand. Men zie voor de verschillende motieven en factoren, die daar een rol bij speelden, Kwiet, Reichskommissariat, die een aparte paragraaf aan deze kwestie wijdt (p. 61-68), en De Jonghe, Hitler en België, die dat eveneens doet (p. 114-119). (4) De punten 5 tot en met 8 hebben geen betrekking op Nederland. 485 26. NOTITIE VAN HIMMLER 27.V.40. Führer. Felsennest. I. Westland. unterschrieben. 1 2 —— qp 4. Brief Prinz Bernhard. vorgelegt.* 3 BDC H 554: 3690. Oorspronkelijk in handschrift (fotokopie RvO) 27. NOTITIE VAN HIMMLER Felsennest. 3. VI.40. Führer. 1 5. Rost v. Tonningen? 6. Besuch im Haag.? 1 BDC H 554: 3689. Oorspronkelijk in handschrift (fotokopie RvO) 26 — (a) Het laatste woord met een ander potlood — kennelijk pas tijdens of na de bijeenkomst met Hitler — geschreven. (1) Het bevel van Hitler tot oprichting van de Standarte ‘Westland’ is bewaard gebleven, doordat Berger bij zijn bezoek aan Mussert op 9 juni 1940 een fotokopie ervan aan Mussert overhandigde. Het is getypt op papier met het briefhoofd: ‘Der Führer’, gedateerd: ‘Felsennest, 25. Mai 1940’, met als mhoud: “Ich befehle die Aufstellung der SS-VT.-Standarte ‘Westland’ ’ (“VT.’ staat voor “Verfügungstruppe’) en onder- tekend met ‘A. Hitler’. Onderaan het stuk schreef Mussert in hs.: “Mij overhandigd Zondag 7 Juni om 4 uur in het Hoofdkwartier [der NSB] door SS Brigadeführer Berger’. (Strafdossier Mussert, port. E). In de datum vergiste Mussert zich: het bezoek van Berger vond op zondag 9 juni plaats. Zie voor de nogal paniekachtige wijze, waarop Mussert reageerde, p. 228. (2) De weggelaten punten hebben geen betrekking op Nederland. (3) Het is niet bekend, welke brief hier bedoeld wordt. In FOSD 1923: 431485-502 en 2754: 535035 is sprake van een tweetal brieven die Prins Bernhard omstreeks 1 januari 1937, dus kort voor zijn huwelijk, aan Hitler geschreven heeft. Een afschrift van één van deze brieven is bewaard gebleven (FOSD 1923: 431498-501); deze brief is gedeeltelijk in de Duitse pers gepubliceerd. Prins Bernhard protesteert hierin tegen de aanvallen, die in de Duitse pers op hem gericht worden (hij zou toegelaten hebben, dat in zijn tegenwoordigheid de hakenkruisvlag en het Deutschlandlied beledigd werden). Misschien heeft Himmler met Hitler de mogelijkheid besproken om, met deze brief als uitgangspunt, een nieuwe pers- campagne te beginnen tegen de Prins, waarin dan betoogd zou worden dat hij, gezien zijn houding tijdens de meidagen van 1940, wel degelijk zijn Duitse vaderland verloochend had. 27 -(1) De punten 1 tot en met 4, en 7 hebben geen betrekking op Nederland. (2) Himmler — en Hitler waarschijnlijk ook — beschouwde in dit stadium Rost van Tonningen als de coming man. Toen Rost op 2 juni uit Noord-Frankrijk, waarheen hij tijdens de mei-dagen was overge- bracht, in Den Haag aankwam, had hij dezelfde avond een onderhoud met Himmler en Seyss-Inquart over de politieke toekomst van Nederland. Zie p. 226, 227, en Corresp. Rost, p. 76-80, 486 28. HIMMLER AAN SEYSS-INQUART? Sonderzug Heinrich, 4.6.1940 Lieber Parteigenosse Seyss-Inquart Zunächst noch einmal meinen herzlichen Dank für die nette Aufnahme, die ich in ‘Ihrem Reich’ fand.! Dem Führer habe ich die Pressestimmen über den Empfang der Staatssekretäre? und Ihre Rede? gezeigt. Der Führer war mit Ihrer Rede sehr einverstanden Ich berichtete ihm auch über unsere Unterredung mit Rost von Tonningen. Er war mit den von uns vertretenen Gedanken sehr einverstanden. Herzliche Grüsse und Heil Hitler! Stets? Ihr H. H[iMMLER] BDC H 99: 627. Doorslagkopie (fotokopie RvO) 29. BERGER AAN HIMMLER Berlin, den 4. VI.1940 1 — u mn Die Werbung unter den Volksdeutschen, Dänen und Holländern geht vorerst gut voran. Die ersten Holländer rücken am 10.6.40 zum E.-Batl.? SS-"Deutschland’ ein. Die Er- gänzungsstelle? Holland ist in Marsch gesetzt.* Im Laufe der Woche werde ich selbst mit SS-Gruppenführer Seyss-Inquart und Brigadeführer Rauter die Verbindung aufnehmen 28-(a) Getypt op machine met extra-groot lettertype (zie nr. 19, noot a). (1) Dit slaat op het bezoek van Himmler aan Den Haag op 2 juni, zie nr. 27, noot 2. (2) Bedoeld is de ontvangst van de Nederlandse secretarissen-generaal door Seyss-Inquart op 29 mei. (3) De bekende rede, die Seyss-Inquart op 29 mei in de Ridderzaal hield bij de aanvaarding van zijn functie van rijkscommissaris. Twee passages trokken destijds vooral de aandacht, omdat zij geruststellend klonken: “Wir kommen nicht hierher, um ein Volkstum zu bedrängen und zu zerstören und um einem Lande die Freiheit zu nehmen’ en ‘Wir wollen dieses Land und seine Leute weder imperialistisch bedrän- gen, noch ihnen unsere politische Überzeugung aufdrängen.’ (Seyss-Inquart: Vier Jahre in den Nieder- landen. Gesammelte Reden, Amsterdam, 1944, p. 9 en 10). (4) Geen wonder, want de rede ademde dezelfde geest als de oproep aan het Nederlandse volk van Seyss-Inquart van 25 mei (VO 2/40), die tevoren door Hitler was goedgekeurd. (b) ‘Stets’ tussengevoegd in hs. van Himmler. 29 — (a) Rechts bovenaan in hs. van Himmler een aanduiding, die vermoedelijk betrekking heeft op een onderafdeling van Bergers Ergänzungsamt, daaronder de datum-aanduiding ‘6. VI’ en Himmlers paraaf. (1) De weggelaten passages hebben betrekking op de werving in het algemeen, werving voor politie- eenheden, en werving onder volksduitsers in Denemarken en Roemenië. (2) Ersatz- Bataillon: aanvullingsbataljon, vaak ook voor opleiding gebruikt. Dit bataljon hoorde dus bij de Standarte ‘Deutschland’. Daar ‘Westland’ nog geformeerd moest worden, had dat regiment nog geen aanvullingsbataljon. (3) Bureau voor de werving van vrijwilligers. In de latere oorlogsjaren gebruikte men de term: Ersatz- kommando. (4) D.w.z. het personeel is naar Nederland gestuurd. 487 (NR. 29. 30] und die bestehende Furcht unter dem Hinweis auf ein bestehendes holländisches Gesetz nehmen. Danach hat das Staatsoberhaupt das Recht, jedem holländischen Staatsange- hörigen die Erlaubnis zu erteilen, in fremden Heeren zu dienen, ohne dass er dadurch seine Staatsangehörigkeit verliert." 1 G.BERGER BDC H 439: 4704-4706. Oorspronkelijk (fotokopie RvO) 30. BEVEL VAN H. JÜTTNER! Berlin, den 6. Juni 1940 I.) Der Führer hat die Aufstellung der SS-VT-Standarte ‘Westland’ befohlen. 2.) Als einstweilige Garnison für das erste zunächst aufzustellende Bataillon dieser Standarte wurde vom Reichsführer-SS München bestimmt. Das Batl. wird in der Kaserne SS ‘Deutschland’ München-Freimann, Ingolstädterlandstr. untergebracht. 3.) Tag der Aufstellung: 15.6.40 4.) Kommandeur des IJSS ‘Westland’ :? SS-O’Stubaf. Wäckerle® 4 (5) Volgens art. 7, re lid onder 4e van de wet van 12 december 1892 (Staatsblad no. 268) verliest men de Nederlandse nationaliteit door zonder toestemming van de Koning(in) in vreemde krijgs- of staatsdienst te treden. Aanvankelijk stelden de Duitse bezettingsautoriteiten zich op het standpunt, dat de uit deze wet voortvloeiende bevoegdheid van de Koningin, Nederlanders toestemming te geven in vreemde krijgs- of staatsdienst te treden, volgens VO 3/40 zonder meer op de rijkscommissaris was overgegaan (Wimmer aan Rauter 24 aug. 1940, Stab, VJ Z 1757/40). Later achtte men toch een wettelijke regeling nodig. Dit werd de verordening van de rijkscommissaris van 25 juli 1941 (VO 134/41), waarbij bepaald werd dat art. 7, re lid onder ge van de wet van 1892 op Nederlanders die in Duitse dienst traden alleen dan toe- passelijk was, wanneer zij binnen een jaar na hun indiensttreding tegenover de burgemeester van hun woonplaats een verklaring aflegden dat zij afstand deden van hun Nederlanderschap. De verordening gold met terugwerkende kracht vanaf 10 mei 1940. Voor hen die vóór de afkondiging van de verordening in Duitse dienst getreden waren liep de termijn, waarbinnen zij afstand konden doen, tot ro mei 1942. Zie ook nr. 47, noot 6. 30 — (1) Hans Jüttner, geb. 2 maart 1894 te Schmiegel. Bankopleiding; vrijwilliger en officier in de eerste wereldoorlog. Daarna weer commercieel werkzaam. Sinds 1931 lid van NSDAP en SA; had een functie bij de opleiding van de SA. In 1935 overgang naar de SS, functie bij de Inspektion der SS-Verfügungs- truppe, sinds augustus 1940 als chef-staf feitelijk hoofd van het SS-Fiihrungshauptamt (waar Himmler zelf vooreerst formeel chef van was); in januari 1943 tot chef benoemd. Vlak na de aanslag op Hitler van 20 juli 1944 benoemde Himmler hem tot zijn plaatsvervanger als Befehlshaber des Ersatzheeres. In 1940 was Jüttner SS-Brigadeführer, in juni 1943 had hij tenslotte de rang van SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS bereikt. In 1949 werd hij in laatste instantie tot 4 jaar dwangarbeid veroordeeld (N 42/4 NG 5216; N 31/2 NO 271-280; N 31/3 IS 681; Lagebesprechungen, p. 844-855). (2) Eerste bataljon van het regiment ‘Westland’. Alles wijst er echter op, dat Wäckerle, zodra ‘Westland’ boven de sterkte van dit bataljon uitgroeide, commandant van het hele regiment werd (vgl. Strassner, Wiking, p. 24, 25; Steiner, Freiwilligen, p. 62). (3) Zie voor hem p. 328, noot 1. (4) De weggelaten passages betreffen technische bijzonderheden over indeling, uitrusting e.d. 488 [NR. 30, 31] 7.) Unterführer® und Männer für das neu aufzustellende Bataillon sind dem E/SS ‘Deutschland’? zu entnehmen. å [JÜTTNER] BDC H 438: 4702. Oorspronkelijk stencil (fotokopie RvO) 37T, RAUTER AAN HIMMLER Den Haag, den 10. Juni 1940 Reichsführer! Ich darf annehmen, dass SS-Standartenführer Kranefuss! Ihnen Meldung erstattet hat, über die Einigung, die sich im Lager der NSB vollzogen hat. Rost van Tonningen und (5) In de SS noemde men onderofficieren en officieren resp.: Unterführer en Führer. (6) Ersatz-Bataillon van de Standarte ‘Deutschland’. 31 -(a) Rechts bovenaan de paraaf van Himmler. Midden bovenaan getypt o.a.: ‘Betr.: Bericht Nr. 1. Bezug: ohne.’ Links bovenaan gedrukt: ‘Der Reichskommissar für die besetzten niederländischen Gebie- te. — Der Höhere SS- und Polizeiführer.” De aanduiding: “Generalkommissar für das Sicherheitswesen’ ontbreekt, kenmerkend genoeg. (1) Fritz Kranefuss, geb. 19 oktober 1900 te Herford (Westfalen). In 1918 adelborst; na de eerste wereld- oorlog werkzaam in handel en bankwezen, o.a. bij een joodse bank-firma. Sinds 1932 lid van de NSDAP, sinds maart 1933 lid van de SS, waarin hij tenslotte (in 1944) de rang van Brigadeführer bekleedde. Hij werd in 1932 medewerker van de industrieel Wilhelm Keppler, die al gauw Beauftragter van Hitler voor economische zaken werd. Kranefuss werd in 1934 op aanwijzing van Hitler directielid van de pas gestichte Braunkohlen-Benzin A.G., gelieerd aan de /.G. Farben (Keppler bekleedde hier ook een positie). In juli 1940 werd hij Abwehrbeauftragter (functionaris, belast met activiteiten op het gebied van spionage en contra-spionage) van de SS-Oberabschnitt Nordwest (Nederland) met de rang van SS-Standartenführer en kwam dus in de staf van Rauter tot april 1941, toen hij naar Berlijn terugkeerde om aan het Reichs- wirtschaftsministerium te werken. Zijn taak in Nederland heeft echter blijkbaar voornamelijk op het politieke vlak gelegen; als vertrouwensman van Himmler en kennis van Rost van Tonningen en als een soort van politiek adviseur van Rauter heeft hij mede de politieke ontwikkeling in de richting van de SS trachten te stimuleren. Hij had in februari 1940 een van de vooroorlogse samenkomsten van Himmler met Rost en Julia op ten Noort gearrangeerd; hij was het, die in juni 1940 Rost aan Rauter voorstelde. De invloed, die Kranefuss in het SS-milieu had, kwam voort uit zijn positie in de z.g Freundeskreis des Reichsführers-SS. Oorspronkelijk, al voordat Hitler rijkskanselier werd, was dit een groepje van Duitse industriëlen en bankiers onder leiding van Keppler, die Hitler op economisch gebied van advies moesten dienen. Hitler had toen — in 1932 — de steun van Duitse industriëlen hard nodig. Na de Machtübernahme verloor Hitler echter steeds meer zijn belangstelling voor Kepplers Freundeskreis; Himmler daarentegen kreeg steeds meer interesse. Kranefuss verlegde zijn loyaliteit van Keppler naar Himmler, en al gauw werd de groep Himmlers Freundeskreis genoemd. De 20 à 22 lieden, die deel uitmaakten van deze kring, gaven Himmler geregeld geld voor allerlei doeleinden: voor Lebensborn, voor het SS-kasteel Wewelsburg (zie nr. 10, noot I), Ahnenerbe, etc. Op het eind van de oorlog gebruikte Himmler zijn relaties in de Freundeskreis, om op snelle wijze aan uitrusting en bewapening voor nieuwe, haastig opgestelde SS- divisies te komen. Voor Himmler was de groep tevens een middel om de SS in de Duitse economie te laten penetreren. Omgekeerd zagen de betrokken zakenlieden in de Freundeskreis des Reichsführers-SS een uitstekende protectie tegen persoonlijke moeilijkheden met partij of politie. Uiteraard konden zij door het persoonlijk contact met Himmler en zijn omgeving de zakelijke belangen van hun concerns heel goed behartigen (bv. in het geval van de /.G. Farben). Die belangen konden onder meer bestaan in het los- krijgen van goedkope arbeidskrachten uit de concentratiekampen in ruil voor de levering van allerlei 489 INR. 31] Feldmeyer, die als eine Gruppe zu werten sind, freuen sich darüber sehr.? Rost van Ton- ningen hat mir heute einen Brief geschrieben, den ich in Abschrift vorlege.? R.v.T. liegt jetzt einige Tage, um sich zu erholen, da er mit der Lunge nicht ganz intakt ist. Heute lernte ich Feldmeyer kennen, der als “SS-Führer’ innerhalb der Mussertbewegung bestimmt ist. Feldmeyer ist 29 Jahre alt und macht einen ausgezeichneten Eindruck. Auch er will engste Fühlung mit mir halten und bat mich, weltanschauliches Schulungsmaterial über die SS zur Verfügung zu stellen, damit er ähnliches hier einführen kann. Ich wäre Ihnen dankbar, Reichsführer, wenn Sie Auftrag geben könnten, mir solches Material für Feldmeyer aus Berlin zukommen zu lassen. Die 4 Polizei-Batl. sind nunmehr alle im Lande und auch die 2 Feuerschutzkompanien. Das 4. SS-Totenkopfregiment rollt bereits an. Die Quartiermacher der Bataillone für das 11. SS-Totenkopfregiment sind in den Provinzen und suchen nach Quartier. Sobald es sichergestellt ist, werden die Bataillone aus Braunschweig abberufen werden, die dort marschbereit stehen. Wegen Aufstellung der SS-Standarte Westland, beabsichtige ich wie folgt zu verfahren: 1) Um nicht augenblicklich die NSB gegenüber der übrigen holländischen Bevölkerung damit zu belasten, will ich aus den Kreisen ehemaliger holländischer Offiziere der Kriegs- marine und des Heeres geeignete, rassisch hochwertige, deutschfreundliche Führer dafür interessieren. Der Ihnen schon genannte Kapitänleutnant Doorn? (holländischer Marine- flieger) ist 42 Jahre alt, macht einen tadellosen Eindruck. Er ist rassisch rein nordisch veranlagt und hat sich restlos zur Verfügung gestellt. Politisch war er nirgendwo exponiert, doch ist er deutschfreundlich. Am liebsten möchte er Flieger in der Deutschen Armee materiaal aan de SS. Het geld, dat de heren gewillig voor Himmlers doeleinden bijeenbrachten, bedroeg in 1942 ruim een miljoen mark. Kranefuss had zich snel tot een soort schatmeester, beter gezegd manager, van de Freundeskreis ont- wikkeld. Zijn invloed moet vlak voor de oorlog het grootst geweest zijn. Wel haalde hij zich de vijandschap van Heydrich op de hals door zijn ondoorzichtige relaties met en protectie van het desbetreffende deel van het Duitse bedrijfsleven, maar hij bleef Himmlers gunsteling. In 1945 overleed hij, vermoedelijk door zelfmoord (P 42; div. stukken in N 26/3; N 84/2 NID 14995; H 10093: 7098; PA Präs; Corresp. Rost, p. 38, 39, 79; Reinhard Vogelsang: Der Freundeskreis Himmler, Zürich-Frankfurt, 1972). (2) Naar wat hier bedoeld wordt kan men bij gebrek aan voldoende bronnen slechts gissen. Na Rosts triomfantelijke intocht in Den Haag en zijn gesprek met Himmler en Seyss-Inquart op 2 juni was Mussert begrijpelijkerwijs nogal verbitterd. De volgende dag kwam Rost volgens de dagboekaantekeningen van Mussert op het NSB-hoofdkwartier wat ruzie maken met deze en gene, waaronder de Leider zelf, maar in de loop van het gesprek kalmeerde Rost toch wat, en deed enige vage mededelingen over zijn onderhoud met Seyss-Inquart en Himmler (zie p. 227); ’s avonds zocht hij zelfs zijn oude vijand Harloff op. Welis- waar bracht deze de volgende dag aan Mussert over, dat Rost had losgelaten, dat Mussert geen persona grata bij de Duitsers zou zijn, omdat hij ‘de nieuwe Duitsche geest niet aanvoelde’ (dagb. Mussert 4 juni), maar Rost had blijkbaar toch wat olie op de golven gedaan, hoogstwaarschijnlijk op advies van de Duitsers teneinde zijn nieuwe politieke taak niet meteen in een sfeer van persoonlijke spanningen aan te vangen. (3) Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie beschikt niet over de tekst van deze brief. (4) Henri Wilhelm Jan Doorn, geb. 20 februari 1898 te Alkmaar. Vliegerofficier bij de marine, na ontslag uit krijgsgevangenschap in 1940 bij de Opbouwdienst (later: Arbeidsdienst) als verbindingsofficier bij de Duitsers. Eind 1941 door toedoen van het rijkscommissariaat hoofdredacteur van de Haagsche Post Sinds juni 1941 lid van de NSB, sinds december 1941 begunstigend lid van de Nederlandsche SS. Na de oorlog veroordeeld tot internering voor de duur van het voorarrest. (Doc. IH. W. J. Doorn). 490 [NR. 31] werden. Er sieht jedoch ein, dass diese Aufgabe, die ich ihm gestellt habe, für das neue Holland von grösster Bedeutung ist. Dafür will er sich zur Verfügung stellen. Er ist bestrebt ein Netz von Vertrauensmännern aufzuziehen.? Nach ähnlichen Positionen bin ich auf der Suche. Es wird allerdings notwendig werden, diese ehemaligen Offiziere rangmässig zu übernehmen, damit sie nicht in innere Gewissenskonflikte kommen. Zumindest wird man ihnen ihr Gehalt weiterzahlen müssen. Ich erwarte mir durch diese Aktion viel. 2) Die Arbeitslosigkeit in Holland wächst; überall sind junge Holländer bestrebt ins Reich vermittelt zu werden. Die Vertreter der Landesarbeitsämter Rheinland, Niedersachsen und Westfalen, sowie der Vertreter des Reichsarbeitsministers treffen deshalb in den nächsten Tagen hier ein. Hier will ich mich einschalten und zwar in der Art, dass die Männer die ins Reich in Arbeit vermittelt werden, listenmässig und jahrgangsweise erfasst werden. Sind diese Männer im Reich, wird es gewiss nicht schwer fallen, sie dort nach einer kurzen Zeit für die Standarte Westland anzuwerben. Diese Art der Anwerbung belastet nicht die NSB, die sich ihrer eigentlichen Aufgabe, die Bewegung gross werden zu lassen, dadurch besser widmen kann. Ich glaube, dass durch die systematische Verfolgung dieser beiden Wege es möglich sein wird, nach einer gewissen Anlaufzeit Erfolge zu erzielen. Keiner der beiden Wege stört die politische Arbeit des Reichskommissars. Ich werde Sie Reichsführer darüber laufend unter- richten. Mit der Baronesse up ten Noort®, die ich kennen lernte, halte ich auch Fühlung. Sie (5) Een getuige in het proces, dat na de oorlog tegen Doorn plaatsvond, verklaarde, dat Doorn in 1940 of 1941 lid van de SS was, en kampen met Nederlandse arbeiders, mogelijk voor ronseldoeleinden af- reisde. Op dit punt is Doorn verder niet vervolgd (Doc. IH. W. J. Doorn). (6) Jkvr. Juliana Adriana op ten Noort, geb. 9 november 1gro te Amsterdam. Actief lid van de Oxford- beweging; in opdracht van deze beweging maakte zij reizen naar het buitenland. Toen zij in 1936 een reis naar Tsjechoslowakije maakte en dientengevolge aan de leider van de Oxford-beweging, Frank Buchman, een plan voor sociale hulp aan de Sudetenduitsers voorlegde, weigerde hij; ‘Juul’ trok zich toen uit het actieve werk van de beweging terug. Twee jaar eerder had zij door relaties uit de Oxford-groep de SS-gedachte leren kennen, en een aantal hooggeplaatste dragers daarvan: Hildebrandt, Lorenz, Wolff, Kranefuss en ook Himmler, die van dat moment af een groot vriend van haar werd, en tot het einde toe bleef. Al eerder had zij in de Oxford- beweging Rost van Tonningen ontmoet, die zij op zijn verzoek in 1937 bij Himmler introduceerde (voor die tijd had zij reeds zijn naam tegenover Himmler genoemd; een plan van haar in 1935, om een ontmoeting tussen Mussert en Himmler te arrangeren, was niet doorgegaan). Himmler betaalde de uitstapjes van Rost en Juul naar de partijdagen te Neurenberg in 1937 en 1938, en stelde haar voor, dat zij koerierster zou worden tussen Rost en hem. Inderdaad deed zij daarna dienst als tussenschakel tussen hen beiden, en Rost wist een goede verhouding te behouden tot de dame, die zo’n goede vriendin van Himmler was. Lid van de NSB was zij in 1937 geworden; in 1938 werd zij secretaresse en plaatsvervangend leidster van de Nationaal Socialistische Vrouwen Organisatie (NSVO). Na een korte internering in de mei-dagen van 1940 kwam zij weer geregeld in contact met de Duitse bestuursélite: Berger, Seyss-Inquart, Jungclaus, Kranefuss, Schmidt, Wimmer, enz. Vooral Rauter steunde haar, en terecht: haar Germaanse gezindheid was onverdacht. Op 1 november 1940 kreeg zij ook de vorming van de NSVO in handen. In februari 1941 legde zij onder pressie van Mussert haar NSVO- werk neer, en ging tijdens de zomer in de Duitse vrouwen-arbeidsdienst werken. De bedoeling was on- getwijfeld, dat zij de leidster van de Nederlandse Arbeidsdienst voor vrouwen zou worden, maar Mussert benoemde een ander. Van september 1942 was Julia op ten Noort leidster van een gemengd Nederlands-Duitse Reichsschule für Mädel te Heijthuizen in Limburg (zie p. 142). In het najaar van 1943 zond Himmler haar echter weg, 491 (NR. 31] brachte mich mit ihrem Bruder?’ zusammen, der Regierungsrat im holländischen Wirt- schaftsministerium ist und derzeit noch als Oberleutnant der Artillerie (Liquidierung) tätig ist. Er ist ein prachtvoller Mensch, rein nordisch, 1.90 m gross, ist sehr verschlossen aber sehr nett. Er bat mich um eine soldatische Verwendung bei den Holländern. Ich will ihn im Justizministerium als Adjutant oder so etwas beim Staatssekretär TenkinkP® ® unter- bringen.® Ich hoffe, dass ich dies in dieser Woche bei Tenkink erreichen werde. Der Zustrom von Reichsdeutschen nach Holland hat sich so gesteigert, dass Abwehr- massnahmen unbedingt notwendig waren. Entsprechend der Vollmacht des Führers hat der Reichskommissar eine Einreisesperre verhängt und vorläufig die Einreisegenehmigung an sich gebunden. Es wurde vorläufig alles abgestoppt. Ich persönlich trage dem Reichs- kommissar die notwendigsten Fälle vor und erteile in seinem Namen und Auftrage die Einreisegenehmigungen in beschränktem Umfange. Mit Ministerialrat Krause vom Reichs- sicherheitshauptamt und mit der Kanzlei des Führers arbeite ich in dieser Sache eng zusammen. Die Verhältnisse an der holländisch-belgischen Grenze sind noch ungeklärt. Gemeinsam mit dem Wehrmachtsbefehlshaber der Niederlande sind wir daher an den General von Falkenhausen !° in Brüssel mit der Bitte herangetreten, einen Vertreter hierher zu entsenden, um diese Frage einer Regelung zuzuführen. 