Reis door Noord Amerika
Het water flypt te gelyk, door zyne kringswyze beweging, den fteen glad , en helpt het hol rond maken. T is zeker , dat door dit drayen en ftoten de fteen hiertoe op het laatft onbekwaam wordt; dogdeftroom werpt alle voorjaren weder andere (tenen in derzelver plaats , die even op de zelve weder rond gedraid worden. Het gene dus van de bergen of de ftenen afgedepen wordt is een meer of min grof zand , ’t welk door het water, wanneer het hoog (laat, en zyne golven inde holen (laat , weg gevoerd wordt. Dit waren de gedagten van den Heer Bartram . De Londen fche Maatfchappy had dezelve goedgekeurd. (|) De aanmerkingen, die ik by myn verblyf te Land fort in ’tjaar 1743. gemaakt heb, tonen dat ik toen van ’t zelve gevoelen was. Ik heb het zelve in enen brief aan de Koninglyke Maatfchappy , die onder hare on¬ gedrukte fchriften bewaard wordt , verder ontwikkeld. Evenwel is ’er grote reden om te twyffelen of alle de holtens van dit foort op deze wys wel ontftaan zyn. Van de Moerbeziebomen treft, men hier verfcheiden foorten aan , die Moerbe* in ziebo- men, (*) De Heer Fotster tekent hier op aan: ”In Zweden en het noorden van ” Duitjcbland worden zekere ronde holen in de Rivieren , wier bed (leen- of ” rotsagtig is, door het draijen van het water op ene en de zelve plaats daarin ” gemaakt, Reuzepotten genoemd. Van deze holen vindt men ook gewaagd *9 in Grosley’s New ohfervations on ltaly Vol. 1. p, 8. (f) Hoe ver dit verdaan moet worden , kan men opmaken uit de Bekend¬ makingen gedeld aan ’t hoofd van ieder nieuw deel . van de Pbilofopbical Trans- aäims F.. S6 P E N S Y L V A N I E. in Noord en Zuid Amerika in de bosfchen wasfen. Hier zyn de ro¬ den zeer menigvuldig. De Heer Bartram verzekerde egter dat hy de witten ook in ’t veld gezien had, fchoon zy zeldzamer zyn. ik vroeg, waarom men hier gene zydefabrieken aanlag, daar hier de moerbezie- bomen zo wel tierden ; dog het antwoord was dat de daglonen ’er te duur toe waren. Een mansperfoon wint dagelyks drie Eng. fchellingen en meer, en de vrouwlieden winnen naar evenredigheid. Dus dagt men dat het telen van allerlei koorn, hennip en vlas, beter betaald werd, en zo veel oppaffèns niet vorderde als het kweken van zydewormen. Ddt evenwel de zydewormen hier wel voort willen , en dat deze moerbezie- bomen zeer goed voor hun zyn , bleek uit de proeven door enen Gou¬ verneur van Konnektikut , dat nog noordelyker dan New Tork legt, genomen. Deze fokte zo vele zydewormen aan , dat zy hem met zyn huisgezin van hunne zyde kleedden. vO'n; ^ Verscheiden foorten van kVyngaarden waden hier ook. Zyomwin- g '‘uU— • ^en 0p zeer veje plaatfen de bomen , zo dat zy ze byna geheel be¬ dekken , en ’er aan de zyden by neer hangen. Dit maakt omtrent de zelve vertoning als wanneer by ons de hopranken tegens de bomen op¬ klimmen. Ik vroeg ook, waarom men hier gene wynbergen aanleide en uit de wilde druiven wyn maakte, dog ik kreeg het zelve antwoord, als omtrent de zydefabrieken. De menfchen willen te duur betaald zyn. Dus was het voordeliger zig op den akkerbouw boven al toeteleggen. Dog de voornaamfte oorzaak is wel deze, dat de wyn, die uit de Ame¬ rikaan} 'che druiven geperll wordt, zuur en fcherp is , en in lang zo aan¬ genaam niet fmaakt als de Europifche. Het A~ De Fïrginifche Kaifsvoet (* ) waft op natte plaatfen. De Heer Bar- vum' tram verhaalde , dat de IVrtden den Heel der bloem en de besfen kook¬ ten , en als iets Jekkers aten. Zo lang de beffen nog rood zyn zyn zy fcherp en wreed , dog dit gaat ’er in het koken af. «S/7J-0. De Sarothra Gentianoïdes waft overvloedig buiten P-hiladelphia op thra* de velden, onder ’t hout, in ene droge zandige aarde. Zy geleek on¬ ze blaauwbefieftruiken zeer wel als zy eerft beginnen groen te worden • en de fpltfen der bladeren nog rood zyn. De Heer Bartram had deze plant aan Dottor Dillcnius gezonden , dog deze wifi niet tot welk een foort hy ze brengen moeft. Men wil dat zy wondhelend is, en dit heeft de Heer Bartram zelf ondervonden, toen hy, eens van ’t paard gevallen en daarvan geflagen zynde , de beide dyen zwaar gekneufd had. Hy kookte de Sarothra , en lag ze op de ge¬ kneusde plaatfen. De pyn, die in ’t eerft zeer heftig ge wee 11 was, verdween fpoedig, en hy was binnen kort volkomen herfteld. In (*) Arum Virginicunu 5 7 PHILADELPHIA. 1748. In het Kruidkundig Woordenboek van den Heer Miller gelezen Lorkc- hebbende , dat de Heer Peter Collinfon in zynen hof enen Lorke- boom. boom gehad had van een byzonder foort, die hem uit Amerika ge¬ zonden was, vroeg ik den Heer Bartram of die boom by hem be¬ kend was. Hy antwoordde my , dat hy zelf dien boom aan den Heer Collinfon gezonden had; dog dat hy in ’t ooftelyke deel van Jerfey in ’t wild groeide ; dog dat hy hem anders nergens in de Engelfcbe Volkplantingen voorgekomen was. Hy is daarin van de andere Lor- kebomen onderfcheiden dat zyn zaadhuisjes veel kleinder zyn. Dog ik heb naderhand dezen boom in grote menigte in Kanada gezien. De Heer Bartram dagt dat de Appelboom uit Europa herwaards Appcl- overgevoerd was, dog hy hield de P erfik voor ene Amerikaan /H^vrugt, tornen, die daar in ’t wild wad. Anderen daarentegen meenden dat de Europe¬ anen ze mede gebragt hadden. Dog de Franfchen in Kanada zeiden dat de Perfiken in menigte omftreeks de Rivier de MiJJiJippi in ’t wild gevonden wierden. De Perfimon der Engelfchen , Dyofpyrus Virginiana by LiN-Be Mis- N el u s , noemen de Zweden Mispelboom. Hy wad op de meede vogtige plaatfen. Ik heb reeds boven gezegd dat de vrugten van boorn’ dezen boom , eer dat ze volkomen ryp zyn, bitter en t’zamentrek- kend waren , dog wanneer ze volkomen hare rypte hebben , het geen niet eer gefchiedt dan wanneer de vord ze aangedaan heeft, zyn zy zeer aangenaam om te eten. Men eet ze zeldzaam anders dan rauw. Dog uit een groot boek, behelzende ene befchryving van Virginie , onder het woord Perfimon , kan men zien dat de Mispelen op meer dan ene wys bereid worden. De Heer Bartram verhaalde, dat men ze hier tot een fchoteltje op het nageregt ge¬ bruikte , en dat ’er menfchen waren die ’er enen zeer aangenamen wyn uit maakten. By hem waren ’er verfcheiden op den grond ge¬ vallen , die door de zonnedralen byna ryp geworden waren. Wy proefden ’er enigen van, en ik moet bekennen, dat zy gelyk heb¬ ben die zeggen dat zy aangenaam zyn. Zy verdienen onder de fma- kelykfte vrugten van dit land gerekend te worden, wanneer de vorft haar fcherpte heeft weggenomen. Het Verbascum Tbapfus , of grote witte Wolkruid , haat overal in Wol- menigte, op de wegen, aan de tuinen, in droge gronden, op hoge kruid, weiden , die enen zandigen bodem hebben. De Zweden noemden het Tabak der Wilden ; egter erkenden zy niet te weten of de A- merikanen dit kruid als Tabak gebruikten. De Zweden plegten in hete koortfen de bladeren ’er van om de armen en voeten der zie¬ ken te binden. Men maakte ook een thee van de bladen tegens den »uikloop. Ook zeide my een Zweed , dat men den wortel in water PI kook- I 53 P E N S Y L V A N I E. kookte, en het dan in de wonden van het vee fpoot, dat vol van wor¬ men was, waardoor de wormen ftierven en er uit vielen. (#) Het gras. Den 28. Sept. hadden de tuiïchen de bosfchen gelegen, afgemai- de weilanden nog een levendig groen gras.. In tegendeel op zulke weiden , die tegens de hoogtens, in ’t vlakke veld, en zeer voor de zonne bloot lagen, zag het gras er bruin en droog uit, Verfcheiden menfchen uit Birginie verhaalden my dat daar, wegens de grote het¬ te, de weiden er meelt altyd bruin .en verbrand uit zagen. Dus heeft men daar het vermaak niet, gelyk in Europa, vande, weiden met. een fchoon groen bekleed te zien. ’ Nagt- Dn Amerïkaanfche Nacht fchaduw (f) walt overvloedig onder het fcha- geboomte en op kleine heuvelen. Hare zwarte bellen waren reeds duw. ryp, Wy bemerkten dat kleine blauwe vogeltjes, van de grootte als onze Emberiza citrinella uit.de bomen op de Nagtfchaduw kwamen vliegen en hare bladeren aten.. Tegens den avond ging ik naar het Landgoed van den Heer Bar- ■ tram , Gnapba- Het Gnaphalium margaritaceum ltaat in verbazende menigte op Hum. alle onbebouwde velden , heuvels, en anders. . Men vind deze plant van verfchillende langte naar mate van den grond. Somtyds heeft zy veel en fomtyds weinig takken. De reuk is lterk dog lieflyk. De Engelfchen noemen ze het Ewmige leven , (§) om dat hare bloemen , die groten¬ deels uit droge , glinlterende , zilveragtige blaadjes beltaan , niet veranderen als ze gedroogd worden.. Deze plant was thans overal in: haren vollen bloei; hoewel ’er waren die al hare bloemen verlorenen begonnen hadden haar zaad te itroijen. De Engeljche vrouwen verga¬ derden veel van deze plant, plukten ze met den deel af, en zetteden ze , met andere fchone bloemen , die zy van de velden of uit de tui¬ nen hadden, in potten, tot een fieraad voor de kamers,. In ’t alge¬ meen waren zy daar zeer op geileld van den gehelen zomer over , aller¬ lei zo voor het oog als den reuk aangename bloemen onder of op den fchoorfteen, ook wel op de tafel of in de venfterbanken te hebben. Het Gnaphalium hielden zy den winter in hare kamers over, om dat de bloe¬ men (*) * * (§) (**) (*) Deze wormen zyn de popjes van den Oejlrus , of Paardévlieg , die hare eitjes in ’t hair van ’t vee legt. De eitjes zynde uitgekomen , maken de pop¬ jes grote holen , waarin zy blyven tot dat zy veranderen. In ’t zuiden van 'Rusland gebruikt men ten zelven einde een afkookièl vm.Veratrum of ten Nieswortel . F. (f) Phytolacca decandra ., (§) Life everla(ling. (**) Foliis calycinis. 59 PHILADELPHIA. 1748. men ’er van niets veranderen. De Heer Bartram verhaalde my nog een ander gebruik van deze plant; te weten, men bedient zig van een af- kookfel van de bloem en den fteel , of van de plant zelve in enen zak ge¬ bonden , om ’er kneuzingen mede te bertryken. In plaats van vlas gebruiken vele menfchen hier een foort van het Apocy - 7ïum cannabinum van Linn^us. Men bereidde den fteel gelyk het hen- nip en het vlas. Men fpint het en weeft ’er allerlei goed van. Men wil dat de Wilden , van overoude ty den af, zakken, vifchnetten , endiergc- lyke dingen ’cr van gemaakt hebben. Ik vroeg den Heer Bar tram of hy ook opgemerkt had of de zee la¬ ger geworden was , en voorheen plaatfen bedekt had die nu land waren. Hy zeide my, dat naar zyne waarnemingen het grootfte deel van dit Land , vele mylen ver, voorheen moert onder water gertaan hebben. De redenen voor dit gevoelen waren dezen. I. In ’t graven op de Blauwe Bergen , die meer dan drie honderd Eng. mylen van de zee af zyn , had men hier en daar lortè mortel- oefter- cn andere fchelpen gevonden ; welken men insgelyks in de vallyen tus- 'fchen die bergen ontmoet. II. Men vind daar ook in kalkrtenen , vuurrtenen en anderen , ene verbazende menigte van verbeende mofïèlfchelpen. Hy verzekerde dat het nauwlyks te geloven was hoe vele duizenden daarvan in de verfchil- lende foorten van ftenen, waaruit het gebergte bertond, zaten. III. Even zulke fchelpen graaft men geheel en onveranderd op in Virginie , Maryland , New York en Penfylvanie. IV. By ’t graven naar wellen , niet alleen te Philadelphia , maar ook op andere plaatfen , ter diepte van agttien voeten , zyn ftammen , wor¬ telen van bomen, ja zelfs eikenbladeren, voor ’t groter deel nog onver¬ rot gevonden. V. De vetfte en berte aarde legt hier in de dalen. Dezen worden ge- meenlyk door enen kleinen broom of ene beek doorfneden. Aan der- zelver afdalende zyde ryft merendeels een berg, die, waar ’er het water tuflehen door vliet, ’er uitziet, als of hy met voordagt zo doorgraven was. De vallyen waren, dagt de Heer Bart ram , voorheen allen me¬ ren geweeft, en het water had allengskens de bergen uitgehold, en ’er zig enen weg door gemaakt. De menigte van modder , dien men in ’t water vindt, en die eertyds op den grond van het meer gelegen had, was, naar zyn oordeel de aarde van de tegenwoordige landen, die zulk ene vrugtbaarheid bezit. Zulke dalen en doorgefineden’ bergen vindt men hier te lande zeer veel. Dusdanig is de zonderlinge opening tus- fchen twee bergen, door de welke een rivier op de grenzen van Pen¬ fylvanie en New York doorrtroomt. Men zegt hier fchertsgewyze , dar H 2 de Wilde hennip. Aanwas van het land. \ do P E N S Y L V A N 1 ;E. de Duivel die opening gemaakt heeft om uit het ene landfchap in het an¬ dere te komen. VI. Men kan aan de Blauwe Bergen duidelyk befpeuren .dat zy voor¬ heen ten dele onder water zyn geweeft, want velen van dezelven zyn op ene zonderlinge wys afgebroken, dog de hoogden niet. VIL Wanneer men de Wilden zegt dat ’er op deze hoge bergen mos- felfchelpen gevonden worden , en dat men daaruit opmaakt dat de zee voor dezen daarover heen gegaan heeft, antwoorden zy, dat dit hun niet verwonderbaar voorkomt , vermits ’er onder hun ene overlevering is, dat de zee in oude tyden rondom deze bergen gedaan heeft. VIII. Het water in de Rivieren en de poelen neemt ook af. Molens, die zeftien jaar geleden op de Rivieren gebouwd waren, en waters genoeg hadden, hebben nu zo weinig water dat zy niet malen kon- nen, ten zy na enen zwaren regen, of in *t voorjaar als de fneuw fmelt. Dit afnemen van het water komt daarvan daan, dat ’er thans zo veel land bebouwd wordt , en ’er zo vele bosfchen zyn uitgeroeid. IX. Het ftrand neemt ook jaarlyks toe. Dit komt van de grote menigte van zand , ’t welk de golven uit den bodem der zee op her drand werpen.. De Heer Bartram agtte dat het opmerking verdiende , dat de’ fchelpen, die op de noordelyket' gebergtens verfteend gevonden wor¬ den , van een foort zyn diergelyken men in de zee op die Pools^ hoogte vindt, en niet gezien worden voor dat men in Zuid Karoli¬ na komt. Hierin meende hy grond te vinden om de mening van Dr. Thomas Bürnet te verdedigen, dat namelyk de aarde, voor den zondvloed ene andere neiging jegens de zon gehad heeft. Bewyzen dit ook nier , zeide hy. , de zware beenderen die men in Siberië vindt en voor Elefants beenderen houdt? Tegenwoordig, kunnen die dieren in zulk een koud land niet in ’t leven blyven.. Maar indien volgens Burnets Helling de zon voorheen gantfeh anders ten opzigte- der verfcheiden landen van den aardbodem geftaan heeft, kan men ligt begrypen dat de Elefant in Siberie heeft geleefd. Q *) Egter fchynt % (*) De beenderen van Elefanten worden niet alleen in Rujland , maar ook in het Zwitferfcbe Canton Bafel, in ’t gebied van den Markgraaf van Bareutb\ en op andere plaatfen gevonden, gelyk men zien kan in de Protogcea van den beroemden Leii’.nitz. Onlangs heeft men digt by de Rivier.de Obio een groot getal van Elefants tanden en geraamtens ontdekt, en zeergrote kiezen, nog in hunne kaakbenen zittende , zyn in het Britfcb Miijeum te zien. De Heer Linleton , Biflchop van Carlifle , heeft ook verfcheiden tanden met de kaak¬ benen in het Mufeum. der Koninglyke Maatfchappy geplaatft, die uit Peru ge- ✓ P H I L A D E L P H I A. 1748. 61 fchynt het dat van dit alles verfcheiden oorzaken kunnen worden opge¬ geven. Hiertoe behoort de algemene Zondvloed, de aanwas van land, het welk een zuiver werk van den tyd is , en de veranderingen in den loop der rivieren, die by het fmelten der fneuw of in grote overHro* mingen hare oude beddingen verlaten en zig nieuwe maken. Op enigen afftand van het huis van den Heer Bar tram loopt een beek- Reire, je door het bofch, het welk over ene rots henen Hroomt. Hier toonde pQnen. my myne opmerkzame Geleider verfcheidene kleine zo genaamde Reuze- 1 potten. En wy konden duidelyk zien dat zy op die wys , welke ik bo¬ ven befchreven heb, moeten ontftaan zyn. Want als wy de hand in die holen Haken , bemerkten wy dat ’er vele keizelHeentjes in zaten , die van bui- komen waren. Op de Rivieren Khatunga en Indigbirka in Siberie heeft men ene ontzaglyke menigte van Elefants tanden en beenderen gevonden , die daar door de fterke vorfl voor bederf bewaard worden , terwyl in de korte zomers van maar enige weken daar weinig regen valt; dus deze tanden gemeeniyk zo frilch zyn, en in Rusland zo menigvuldig gebruikt worden als liet gemene yvoor, aangezien ’er zo grote menigte van wordt aangevoerd. Sommigen van deze tanden zyn agt voeten lang, en wegen drie honderd ponden. Men heeft kiezen gevonden van negen duim middellyns. Maar de kiezen by de Ohio ge¬ vonden zyn nog aanmerkelyker, vermits derzelver toppen veel gelyken naar die van vleefchvretende dieren , daar die der Elefanten , welken tegenwoordig van gras leven , gantfeh andere toppen hebben. Livius , ’t is waar, maakt een onderfcheid tuflehen Afrikaanfcbe en Afiatifche Elefanten , en merkt aan dat de eerden kleinder zyn dan de laatflen ; 'dog men heeft nimmer onderzogt • of de tanden van die twee foorten zo veel verfchillen. Dit verfchil tuffehen de gegraven Elefants kiezen en die welken men in de Elefanten vindt , zo wel als de plaatfen waar die geraamtens gevonden worden , als Siberie , Duitje b~ land en Amerika , waar tegenswoordig gene Elefanten zyn, dit alles opent een wyd veld voor gisfingen naar de wys hoe deze dieren op die plaatfen ge¬ komen zyn , waar men nu hunne geraamtens ontmoet. Misfchicn heeft de Zondvloed hunne lyken derwaards gevoerd. Ook is het flrydig nog met de reden, nog met de gefchiedeniffen , nog met de openbaring, te geloven, dat deze geraamtens overblyffels zyn van dieren, die op de aarde geleefd hebben voor de fchepping , waarvan Moses gewaagt , de welke men kan aanzien als maar ene ze¬ kere verandering in de Schepfelen, waardoor ze bekwaam gemaakt wierden voor hunnen tegenswoordigen Haat, waarin zy. zullen blyven tot dat de omflandighe- den ene nieuwe verandering vorderen zullen. H 3 62 P E N S Y L V A N I E. buiten zo glad en rond waren als of ze gedraid waren. En diergelyke ftenen vonden wy in elk gat. Planten. De Heer Bartram toonde tny ene menigte van planten die hy in zyn kruidboek verzameld had. Onder dezelven waren de volgenden , die ook in de noordelyke delen van Europa, wasfen, van de welken hy of de gehele plant bewaard had, of alleen de takken. De Bet ula alba , of de gemene Berkeboom. De Betula nana , een foort van Berk, dat op lage plaatfen tegens de hoogtens aan walt. Het Comarum pahftre , of Watervyfvinger kruid , groeijende in de weiden tuflcbcn de heuvelen in New Jerft.y. De Gentiana lutea of de Gele Kruiswortel ', voortkomende op de velden digt by de bergen. Hy gelykt veel naar den onzen , maar heeft zo veel bloemen niet onder elk blad. De Linn<ea borealis ; deze walt op de bergen in Kanada. Zy kruipt langs den grond. De Myrica Gak ; omltreeks de Rivier Susquehanna op natte gron¬ den. De Potentilla fruticofa , wordende gevonden in moeraffige Itreken en lage weiden tüflchen de Dellaware en de Rivier van New York. De Trïentalis Europee a , wasfende op de Catshilh. Het Yriglochin maritimum , voortkomende by de zoute bronnen naar den kant van ’t Land der Vyf Volken. ]7Cn De Heer Bartram vertoonde my enen brief uit Ooft Jerfey , behel- Grafzerk zenden het volgende verhaal van ene ontdekte Amerikaanfche Begraaf- ontdekt. plaats. In April 1744. was men in het graven eens kelders op enen groten Iteen , gelyk aan een grafzerk , gekomen , welken men ten laatlten met veel moeite boven gehaald , en vier voeten dieper ene menigte van menfehe beenderen en enen gehelen koek van mais gevonden had. De koek was nog onbefchadigd , zö dat verfcheidenen der omftanders uit nieuwsgierigheid ’er van proefden. Uit deze omftandigheden befloot men , dat hier een aanzienlyk perfoon uit de kE ilden moeit begraven we¬ zen. Want zy zyn gewoon eetwaren en andere dingen , daar de overle¬ denen zeer veel van gehouden heeft, met hem te begraven. De Iteen was agt voet lang, vier voet en enige duimen op de diklte plaatfen breed , cn vyftien duim aan het ene en twaalf aan het andere einde dik. Hybc- ftorid uit een grof foort van Iteen, dien men hier vindt. Daar waren gene letters nog karakters op te zien. pc Het graan dat de Wilden het meelt bouwen is de Mais. Zy bebou- Mais en wcn ,er kleine velden mede. Buiten dat planten zy ook ene menigte van Squas- Squashes , een foort van pompoenen of meloenen , die zy al aauge- bes. kweekt hebben voor dat de Europeanen in dit Land waren. De Euro¬ pé * P H I L A D E L P H I A. 1748. 63 pifche Amerikanen hebben ze ook in hunne tuinen geplant , die ’er nu vol van zyn. De vrugt is aangenaam als zy wel klaar gemaakt wordt. Gemeenlyk kookt men ze, floot ze aan hukken, en doet ’er wat peper en andere fpeceryen by. De Wilden zaijen ook verfcheiden foorténvan bonen, die zy meert van de Europeanen gekregen hebben. Maar de erwten, die zy ook bouwen, hebben zy al gekend voor dat de Euro- pers hier waren. De Squasbes behoren tot de vroege kawoerden. Zy zyn goed , maar duren niet lang. Egter heb ik ze tot vry diep in den winter zien goed houden. Omtrent het laatfte van September zaide men de Weit en de Rogge, ypeit Cll en deze granen worden gemeenlyk ryp omtrent het einde van Juli. Som- Rogge, tyds gebeurt het wel dat men ze al in ’t midden van Juni maijen kan , zelfs zyn ’er voorbeelden dat dit in ’t begin dier maand gefchiedde. De r ^ Garft en Haver wordt in April gezaid; en zy beginnen gemeenlyk te- rUl gens ’t einde van Juli. De Boekweit wordt gezaid in ’t midden of op Boek-* ’t einde van Juli, en is omtrent het einde van September, of iets later, weit. in ftaat van ingeoogft te worden. Indien men -ze vroeger zait geeft zy wel bloemen , dog weinig of geen koorn. De Heer Bartram en anderen verzekerden my , dat het meefte rund- ^cc* vee dat de Engelfchen hebben afkomftig is van beeften die zy de Zw- den gekort hebben , toen die nog in ’t bezit van het land waren. De Engelfchen zelven, wil men, dat ’er maar weinig hebben overgebragt. De Zweden bragten hun vee herwaards uit hun Land, of korten het van de Hollanders , die toen hier ge veftigd waren.. Digt by de Stad zag ik een Klimop of Heder a Helix tegens den muur Klimom van een ftenen huis ftaan , het welk geheel onder het groen der blade¬ ren onzigtbaar was.. Deze plant is zekerlyk uit Europa overgebragt, want ik heb ’er nergens anders ene van in simerika gezien. Maar in plaats van dit gewas zag ik dikwyls wilde Wyngaarden die tegens de muren opklommen.. Ik vroeg den Heer Bartram of hy ook opgemerkt had, dat de bomen Ofde bo¬ en planten verbafteren naar mate ze meer noordwaards gevoerd worden, men en gelyk Caiesby beweert. Hy antwoordde , dat deze mening waar was , indien men ze met onderfcheid vóórhelde. Daar zyn fommige bomen ren als z v die beter in de zuidelyke landen voortkomen, en die verminderen naar -het noor- mate men het noorden nadert. Wanneer hunne zaden door de vogels den na- of by andere toevallen naar kouder -lugtftreken worden overgebragt, wor- deren, den de bomen hoe langer hoe kleinder , tot dat zy op ’t laadt in ’t ge¬ heel niet meer voortwillen. Maar daar zyn ook bomen en planten, welken de wyze Schepper voor de noordelyke landen gefchikt heeft, en die daar tot ene verbazende hoogte waden. Hoe meer dezen het zui¬ den naderen, zo veel te meer nemen zy af, tot dat zy op ’t laadt in ’t ge¬ heel!. lieel ophouden te groeyen. Andere planten eifchen ene gematigde lugt- ftreek ; en wanneer zy meer noord- of zuidwaards gevoerd worden, willen zy niet voort, maar nemen af. Dus zyn ’er, by voorbeeld, in Fenjylvanie bomen die uitermate wel wallen , dog altyd afnemen naar mate zy verder naar het noorden of naar het zuiden gevoerd worden. Ik heb dit naderhand op myne reizen dikwyls bekragtigd gevonden. De Sas f af ras , die in Fenjylvanie op 40. gr . N. een tamelyk hoge en zware boom wordt , wart by Oswego en Fort Nicholfon , tuflchen de 43. en 44. gr. nauwlyks drie of vier voet hoog , en had nauw- lyks de dikte van een pink. Het zelve had plaats omtrent den Tulpe- boom. Deze wordt in Fenjylvanie zo zwaar als onze grootrte Eiken, maar by Oswego is hy niet meer dan twaalf voet hoog en enen arm dik. De Suiker ahorn (*) is een der gemeende bomen in de boflchen van Kanada , en wordt daar zeer zwaar. Maar in de zuidelyke Land- fchappen , gis New 'jerfey en Fenjylvanie , wart hy alleen maar op de noördelyke zyden van de Blauwe Bergen , en op de rteile heuve¬ len langs de rivieren , welken tegens ’t noorden gekeerd zyn. Dog hier komen ze niet tot een derde of vierde van de hoogte die zy in Kanada bereiken. Meer voorbeelden wil ik hier niet bydoen. De Muggen , die ons des -nagts zeer plaagden , worden hier Mus- quetoes genoemd. Zy zyn volkomen gelyk aan de Muggen in Zweden, alleerilyk wat kleinder, en de befchryving, die ’er de Ridder Linn/eus van, in zyn Syjlema Nature en zyne Fauna Suecica , geeft , pall: ook zeer wel op de Amerikaanjchen. Zy komen by dag of by nijgt in de 'huizen , en wanneer men te bed is beginnen zy haar onaangenaam ge¬ brom , naderen de menfchen hoe langer hoe meer , en zuigen hun op ’t laatft zo veel bloeds af als zy kunnen. Haar beet veroorzaakt bulten by menfchen van een teder gertel. Als het weder enige dagen koel is geweeft verdwynen zy ; maar als het verandert , en vooral na enen regen, vergaderen zy dikwyls in zulk ene menigte rondom de huizen, dat het verbazend is. De fchoorftenen der Engel fchen , die gene klap¬ pen hebben, geven den Muggen vryen ingang. By hete avonden be¬ geleiden zy het vee met grote zwermen van de boflchen naar de huizen of naar de Stad , en vliegen in de huizen in, als ze maar kunnen. In ’t heetfte van den zomer zyn zy zo menigvuldig op fommige plaatfen , dat de lugt ’er vol van fchynt, vooral omtrent poelen en flaande wate¬ ren, gelyk de Rivier Morris in New Jerfey . Om die onaangename gaften door den rook te verdryven , leggen de Inwoonders vuren voor hunne huizen aan. De oude Zweden , die hier waren, zeiden dat de Mug- (*) Acer Saccbarinum , foliis quinqtie partito - palmatis acuminato - dentatis Junn. Sp. Pk P H I L A D E L P II I A. 1748. 65 Muggen voorheen hier nog veel menigvuldiger geweeft waren; dat zy nog zeer menigvuldig langs het ftrand zyn, en die van Pbiladelpbiavzn een vergiftiger lbort zyn dan de anderen. Dit laatlle bleek uit de bulten die zy maakten. In Zweden gevoelde ik noit ander ongemak van ha¬ ren beet dan een weinig jeukte terwyl zy nog zogen. Maar als zy my hier des nagts Haken wierd myn aangezigt zodanig met rodé vlakken en bulten toegefleld , dat ik ’er zelf over befchaamd was. Ik heb alreeds iets van de Tuinen hier te lande gebruikelyk gezegd, ik voeg ’er nu by , dat de meefte planken die overdwars gefield worden , en waaruit de fchuttingen rondom Philadelphia, voornamelyk beflaan, van rood Cederhout zyn , dat hier voor duurzamer dan enig ander ge¬ houden wordt. Maar wanneer men dat niet vinden kan, neemt men wit of zwart Eikenhout. Men houdt ook veel van de palen van rood Cederhout te hebben, of anders gebruikt men wit Eiken- of Kaflanjen- hout. Dog het fchynt dat dit foort van hout hier niet lang goed in de aarde blyft. Ik zag palen van Kaflanjenhout gemaakt, die pas een jaar oud waren , reeds van onderen grotendeels vergaan. De Sasfafrasboom groeit hier tamelyk veel, en ‘Haat hier en daar in de boffehen , by de hagen en de tuinen. Op oude akkers , die men onbebouwd laat leggen , is hy een van de eerflen die opkomen , en is zo menigvuldig als de Berkebomen in Zweden op de gronden van afgebrande boffehen. (*) De Sasfafras waft in ene droge loflè aarde van ene bleke fleenkleur, die grotendeels uit zand bellaat , vermengd met een weinig klei. Die gronden lchcrien vry mager te zyn. De bergen rondom Gctbenburg zouden op vele plaatfcn goed voor dien boom wezen , zo zy nog niet te vet zyn. Ik zag hem hier in de bofTchen onder andere bomen , maar nog meer op zig zelven langs de heiningen Haan. Op beide plaatfcn fchynt hy evenwel te tieren. Noit heb ik hem gezien op lage of natte plaatfen. Men verzamelt hier zyn bladeren, en gebruikt ze als thee. Maar het hout deugt nergens toe, want het kraakt te Herk in ’t vuur en brandt niet wel. De boom fpreidt zyne wortels zeer ver uit , en uit dezelven fchieten nieuwe fprui- ten op ; dog deze fcheuten zyn niet goed om te verplanten , om dat zy zo (*) Lanrus Sasfafras Linn. In de Uitgezogte Verhandelingen 7. D. bl. 364. vindt men enige waarnemingen omtrent dien boom. (H) hl de Reis van den Heer Osbeck naar China 1. D. wordt in ene aan¬ merking ene belchryving gegeven van dit foort van land , ’t welk de Zweden Swedjeland noemen; waar aangemerkt wordt, dat de bomen, dus verbrand zynde , derzelver afch ene milt oplevert- genoegzaam voor drie jaren, waar¬ na men het land weer woed laat leggen, tot dat, twintig of meerjaren daar¬ aan, een nieuw gewas van bomen tot tamclyke hoogte gekomen is, welken de koeren dan weder verbranden , en het land op nieuws drie jaren bebouwen. F. Betui- ningen. Saffafras, 66 pensylvanie. zo weinig vezelen buiten den ftamwortel hebben, dat zy zig in de aar^ de niet regt vallzetten kunnen. Om den Sasfafrasbomen te planten moet men de bellen gebruiken , dat egter ongernakkëlyk is , om dat ze de vogels al op hebben eer zy half ryp zyn. De koeyen zyn zeer gelleld op de nieuwe tedere uitfpruitfels van dezen boom , en zoeken ze overal op. De Vrouwen gebruiken den bah van dezen boom om de wol ene fchone oranjekleur te geven ,• welke in de zon niet verfchiet. Zy ge¬ bruiken pis in plaats van ajuin in ’t verwen ; koken de verw in enen koperen ketel , omdat zy in enen yzeren gekookt zynde zo fchoon ene kleur niet geeft. Ene Vrouw in V irgime had de belfeil van den Sas- fafras gebruikt tegens ene pyn in enen harer voeten , die zy drie jaar lang zo fterk had gehad dat ze niet gaan kon. Men raadde haar de beflèn in ene pan te braden , en de pynelyke plaatfen met de daar uit komende olie te ftryken. Zy deed het , dog het deed haar bra¬ ken. Egter hield zy met het middel aan, fchoon zy , zo dikwyls zy het deed,’er de zelve uitwerking van gewaar wierd.. De pyn verdween-, op ’t laatft geheel, en zy wierd volkomen herlleld. Spegten. Een zwarte Spegt , met enen roden kop, (*) is menigvuldig in de boflchen van Penfyhanie , en blyft ’er den winter over, gelyk ik zelf ondervonden heb. Hy wordt gerekend onder het gevogelte dat de Mais vernielt , omdat hy zig op de rype airen zet , en ze doorbyn De Zweden noemen hem Fiilkroka \ maar alle andere Spegten , alleen die uitgenomen die goudgele vleugels hebben, heten zy Hackspikar Ik zal ze allen te zamen nauwkeuriger in een byzonder werk befchry- ven. Alleen merk ik hier aan , dat byna al de foorten van Spegten zeer nadelig voor de Mais zyn , wanneer zy begint te rypen. Zy pik¬ ken gaten rondom de airen, waardoor de regen indringt,, en het koorn doet rotten. Reis Ik vertrok den 3 Oclober ’s morgens vroeg naar JVilmington , voor- xmdVil- heen by de Zweden Chri flina genoemd, dertig Eng . myien zuidweft mington. van Philadelpbia. Drie myien van Pbiladelphia wierden wy over de Skulkill gezet. Het land begint hier onophoudelyk uit heuvelen en dalen te beftaan. De bergen zyn van alle kanten gloyend, en de da¬ len worden gedurig doorkneden van krillallyne beekjes. Het veld is grotendeels bedekt met geboomte dat ’s winters zyne bladeren laat vallen , want ik zag nauwlyks enen enkelden boom uit het geflagt der Dennen , uitgenomen enige weinige rode Ceders. Het hout was hoog, dog van onderen kaal , zo dat het een frai doorzigt aan het oog ver- fchafte ; ook kon men vry tuffehen de bomen doorryden , zelfs op vele plaat- (*} Ficus pileatus Linn, / PENSYLVANIE. 1748 67 „ * plaat fcn met wagens , te meer daar de grond zeer effen was. Op fom- mige plaatfen zag men kleine vlakke velden , waar men weiden , en koornlanden had aangelegd. Van de laatffen waren fommigen be¬ bouwd, anderen niet. Op enige plaatfen 'Honden verfcheiden huizen digc by malkander , maar de meeften ffonden alleen. Een deel der landen was alreeds met Weit bezaid , op zyn Engelfch , zonder grup¬ pen, maar met watervoren digt by malkander. Op anderen zag ik het volk wakker bezig om de Rogge in den grond te brengen. Digt by ieder huis was een klein veld met Turkfch koorn. De Inwoonders in deze ffreek waren of Engel fchen of Zweden. Ik zag den gehelen dag verfcheiden foorten van bomen , Walnoot- Bomen, bomen van meer dan een foort vol van noten , kaftanjebomen geheel be¬ dekt met vrugten; Moerbezie-, Saflafras-, Liquidambar- , Tulp- en an¬ dere bomen. Verscheiden’ foorten van wyngaarden groeiden welig, en klommen Wyn- op tot in toppen van de bomen , bedekkende de Hammen met hunne gaarden, druiftroiïèn en bladeren. Ik zag zelfs enige jonge Eiken, vyf of zes va¬ dem hoog, om de welken zy zig gewonden hadden. De grond is hier, gelyk meelt in deze ffreek , een mengfel van zand en klei , bedekt met ene ryke bovenkorft. De Wyngaarden ziet men meeft op bomen , die alleen op de koornvelden ftaan, en daar de boffehen ophouden, en de weiden of akkers beginnen ; ook langs de heiningen, waar zy hunne ranken om de bomen liaan die daar groeyen. Het bovenfte droeg zel¬ den vrugten , dewyl de winden dit verhinderen ; maar het onderfte is vol van troffen, die onder de bladen uithangen, en nu byna ryp wa¬ ren. Zy hadden een aangenaam zuur. De Boeren verzamelen ze in menigte en verkopen ze in de Steden. Men eet ze rauw , en zet ze gemeenlyk voor wanneer men bezoek krygt. De vette aarde fcheen hier niet zeer diep te zyn, want zy had niet Dezwar- veel meer dan twee duimen diepte. Ik had gelegenheid dit te zien te vette zo wel op zulke plaatfen daar gegraven was , als op anderen , waar aard. de regenvlagen fcheuren gemaakt hadden , het welk zeer gemeen hier omtrent was. De opperfte aarde was donker van kleur, en die daar¬ op volgde was bleek. Ik heb overal, waar ik in Amerika geweeft ben, gevonden, dat de dikte der bovenfte vette aarde op ver na niet zo groot is als fommigen rekenen. En nogthans kan men verzekerd zyn dat zy federt den zondvloed op fommige plaatfen niet geroerd is. Ik zal hier van in ’t vervolg nader fpreken (*). De Datura Stra - I 2 mo • (*) De geleerde Dr. Wallerius, in zyne Mineralog* §♦ 8. in de aanteke¬ ning op het woord Humus communis atra , zegt , dat lommigen van mening zyn. PE'NSYLVANIE. 6B inonïum wad omtrent alle de dorpen in overvloed. By wordt groter naar dat de gronden zyn. In ene vette aarde komt hy tot'agt of tien voe¬ ten zyn , dat de mulle tuinaarde van onzen aardkloot by trappen vergroot wordt door het jaarlykfch rotten der planten , byzonderlyk op zulke plaatfen die re¬ der t den Zondvloed onbebouwd gelegen hebben , en dat dus in honderd jaar een halve duim van tuinaarde wierd voortgebragt. Dog hy merkt te gêlyk aan, dat deze waarneming niet juift is, devvyl die aarde gemeenlyk niet dieper is dan een voet , en ’er federt den Zondvloed meer dan 2400. faren voorby zyn, ja zelfs, volgens de Tydrekening der II. Schrift, meer dan 4000, jfaren. Behalven dat merkt hy aan , dat de mulle aarde altyd hoe langer hoe gepakter wordt waar zy bedekt legt voor fneeuw en regen; en waar zy bloot legt voor den regen wordt zy naar lager plaatfen gevoerd , en gevolglyk walt zy aan of neemt zy af naar de gelegenheid der plaatfen. Nog meer. De gewaden komen het 'bed voort daar deze aarde gevonden wordt. Maar , dewyi ’er ge¬ waden over den gehelen aardbodem geweed zyn reeds federt den Zondvloed , moeten zy overal ene mulle aarde gehad hebben om in te groeyen. Gcvolge- Jyk is het zeer waarfchynlyk dat ’er zulk ene mulle aarde geweed moet zyn van den eerden oorfprong van den aardkloot af. Daar zyn nog andere re¬ denen die my doen twyifden aan het toenemen van deze vrugtbare aarde. In Rusland aan deze zyde der Volga , leggen hoge en ruim uitgerirekte vlak- tens, welken genoegzaam van den Zondvloed af onbebouwd gelegen heb¬ ben. Want wy weten uit de Gcfchiedeniflen dat de Scythen , de S.irika - ten, de Hunnen en de Mogols , na malkaiideren , in ’t bezit van die landen geweed zyn , welken allen wandelende volken geweed zyn , die genen ak¬ kerbouw oeffenden. Het land is federt onheuglyke tyden zonder hout ge¬ weed , en ’er kan ook geen hout waden , om dat de zwervende Inwoon- ders alle voorjaren het droge gras in brand deken , het welk ik in ’t laatd van Mai gevonden heb dat tot myn middel reikte. Nu, deze grote woede landen zag ik overal bedekt met ten minden twee voet tuinaarde , ja , op fommige plaatfen vier voet. Dan, volgens de voorgaande rekening van enen halven duim ieder honderd jaar, zou dit, in ’t eerde geval als ’er twee voet mulle aarde was, 4800. jaar, en in ’t twed'e als ’er vier voet was, 9600. jaar geven. Hieruit blykt dat deze vcronderdelling van den aanwas der mulle vette aarde op genen goeden grond deunt. De fcheikundigc ontbinding der planten wyd aan, dat zy bedaan uit water , aarde , een zuur en ccn alka- lifch zout , olie , en een ontvlambaar begini’el. , onaf hangelyk van de olie. Deze doffen moeten ieder jaar in de nieuwe planten indringen , om hare zelf- flandigheid uittemaken, en worden, als ware het, tot nieuwe planten her- fchapen, na dat ze vry geraakt zyn van ’t lichaam der plant van liet voor¬ gaande jaar, ’t zy door verrotting, ’t zy door liet verbranden derzelver. De vette mulle aarde, fcheikundig onderzogt, heeft dezelve eigenfehappen. Een zuur zout en een brandbaar beginfel zyn overvloedig in de lugt, en kunnen dus gemakkelyk aan de mulle aarde teruggegeven worden, en dus in de nieu¬ we planten komen. Het water komt insgelyks van den regen en de fneeuw uit den dampkring; alkalifche en oliagtige deeltjes, of een foort van zeep, alleen ontbreken ’er nog aan ; welken , wanneer zy , gevoegd by de voorgaan- den, aan cnc mulle aarde worden medegedeeld, cue zeer goede tuinaarde zullen vóórtbrengen. Nu, deze beginfds worden voortgfebragt uit verrotting of \ -> P E N S Y L V A N I E. 1748, 69 ten, maar in ene magere zal hy pas zes duim hoog worden. De Da- tura nevens de Amerikaanfche Nagtfchaduw walt hier op die plaat- fen dïgc by de tuinen , de huizen , en de wegen , waar in Zweden de Brandnetels en de Ganzevoet groeyen , welke Europifche gewaden zeld¬ zaam in Amerika zyn. Maar de Datura en de Nagtfchaduw zyn hier het grootde onkruid , van de welken men geen nut ter wereld weet te trekken. Hier en daar zag men een veld met rapen bezaid. Op het midden van den groten 'weg wierd ik ene dode zwarte dang gewaar, die vier voet en zes duim lang , en anderhalven duim dik was. Zy behoorde tot het gedagt der Adders. ’s Avonds laat verfcheen ’er een kring om de Maan. Het volk voor- fpelde ’er ftorm of regen, of wel beiden te gelyk, uit. Hoe kleinderde kring is des te eer verwagt men degt weder. Dog niets van dit alles volgde ’er op; maar de kring had koude voorfpeld. Ik zag dien dag op de Elzebomen in menigte de Chermes aïni op de takken zitten , welken daar door geheel wit , en op enigen afftand ge¬ heel befchimmeld fchenen. Ik vervolgde den 4. Oótober myne reis in den vroegen morgen , en het land bleef ’er nog al even eens uitzien. Het was een gedurige keten van tamelyk hoge bergen, ligt van alle zyden te beklimmen, en van dalen suflchen dezelven. De grond belfond uit ene ^eenkleurige tuin¬ aarde , die met klei vermengd was , en hier en daar kleine keizcldeentjes bevattede. Ik reed fomtyds door boffchen van allerlei foorten van hout, en lomtyds tuflchen kleine velden door, daar men het hout vernield had, en die nu tot koornakkers of weiden dienden. De Landhuizen don¬ den op hun zelven, fomtyds digt by de wegen, fomtyds ’er wat van daan, zynde dan tuflchen dezelven en den weg koornvelden of wei¬ den. Sommige huizen waren van fteen , twee verdiepingen hoog, I 3 en of verbranding van groeibare of dierlyke zelfstandigheden , en zyn de gro¬ te bevorderaars der groeying. 