Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
2 Resol. Stat.-Gen. 25 Julij, 1683. Resol. Holl. 25 Julij, 1633. DES VADERLANDS. | 7115 maand soldij, Ook verlangde de Prins dat de Gedeputeerden ie tot beleid der er krijgsonder- neming ten spoedigste bij hem in het leger zouden komen. De Hollandsche leden dier Commissie, wetende dat hunne lastgevers ontevreden zouden zijn, dat die troepen zonder machtiging in onze dienst waren genomen 1, schijnen zich niet bijzonder vaardig betoond te hebben om zich mede naar het leger te begeven: althans de Gecommitleerden werden » vriendelijk verzocht’ aan °з Prinsen verlangen gehoor te geven; hoe het zij, er werd besloten, dat zij zouden vertrekken. Doch in het leger aangekomen, schijnen de Hol- | landsche Heren, еп wel op advies van den Raadpensionaris, afzonderlijk met den Prins te hebben willen raadplegen, als wilden zij de verantwoordisg der te nemen maatregelen niet op zich nemen, en het moet zijne Excellentie eenige moeite gekost hebben, hen tot gezamenlijke beraadslaging met de anderen te bewegen *. — Tegelijk met het besluit tot bet vertrek der Gecommitteerden naar het leger, hechtten de Staten-Generaal in bewoordingen van hoogen lof hun zegel aan helgeen de Prins gedaan had om de groote onderneming op nieuw op touw te zetten en gelukkig te doen slagen, en verordenden zij het uitschrijven van een biddag. Voorts, aangezien de Staten-Generaal liever zagen , dat de Provinciën van de andere zijde zich vrijwillig met ons vereenigden, dan dat zij met geweld van wapenen werden aangetast, waarvan de uitkomst steeds onzeker was, zoo zou bet manifest van 11 September 1652, in zooverre gewijzigd dat alsnu op de pogingen tot vrede gewezen werd, door de streeken der Spanjaarden, heette het, verij- deld 3, ter verspreiding gereed gemaakt worden, mits Zijne Excellentie en de Gedepu- teerden te velde die vernieuwde uitvaardiging raadzaam achiten. Nog iets was er, dat de bezorgdheid van Hun Hoog Mogenden gaande maakte. 1 Resol. Holl. 1633, bl. 534, 535. 2 Het is het aannemelijkst het geval, door мснкиво in zijn schrijven (Archiv. de la Mais. Ф Or. Т. Ш. Sé. П. р. 42) bedoeld, in dezen tijd te plaatsen. 3 Zie arrsema, П, Ы. 64, 65. 90 * 1630 — 1634, 716 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS “н 1630-- Ор denzelfden dag werd besloten aan crARNACÉ mededeeling te laten doen, dat еп met = welk oogmerk wij Duitsche troepen wachtten. Dit bericht kon hem niet anders dan aan- Intusschen genaam zijn. Zoo houpte men, dat hij тап den anderen kant met het uitstel der onder- wordt de onder” handelingen met Frankrijk, tot hetwelk men op Hollands uitdrukkelijke begeerte ! be- handeling met CHARNACÉ uitge- sloten had, genoegen zou nemen. Als grond van dat uitstel zou men aanvoeren, dal мен. de Gecommitteerden tot de conferenties met zijnen persoon, іп deze omstandigheden, naar het leger vertrekken moesten, en men zou hem vergoeken, middelerwijl te zorgen, dat de Koning, die nu ten minste zag, dat wij alles deden, wat hij kon verlangen, or onverwijld het vierde millioen deed toekomen, op welke bate men reeds 200,000 gulden moest opnemen, ten einde in de eerste behoefte van де soldij der Zweden en Hesen te kunnen voorzien. СНАВМАСЕ vernam de mededeeling natuurlijk met groot genoegen en erkentelijkher, maar. het uitstel stond hem gansch niet aan. Reeds hadden de Provinciën kort te voren op zich genomen, binnen weinig dagen hare advisen uit te brengen, zoowel betreffende de alliantie met Frankrijk, als over het voorstel om aan de onder ` handelingen met die van de andere zijde een eind te maken, ten einde снавмас op het spoedigst met een gunstig antwoord huiswaarts te kunnen laten gaan. Doch zelfs dit achtte hij al te langwijlig, en hij repte van zijn verlrek naar Frankrijk zonder het antwoord -der Provinciën af te wachten. Toen had men hem verzocht, de reize nog wal uit te slellen ?, en thans gaf men te. kennen, dat men gaarne zien zou, dat bj een uitstap naar Frankrijk deed. Geen wonder, dat hij, in weerwil van de heldhaftige plannen der Staten, niet gerust was op de eigenlijke bedoelingen der invloedrijke mar- nen, die hij wantrouwde. Het beste wat hij in deze omstandigheden doen Коп, т: zich naar het leger te begeven, hoezeer men hem reeds dadelijk de hoop afsneed, 1 hij daar de waak van het traktaat met zijnen Koning tot een goed eind zou kumer brengen 5. | | Bij деп gewichtigen stap, dien men voorhad, rekenden de Staten-Generaal het noodig, aan ingezetenen en buitenlanders hun voornemen in het licht te laten zien, in hetwelk zij wenschten dat het beschouwd zou worden. Tot hunne onderzaten spraken zij door Biddagsbrief, middel van den brief, waarmede zij den biddag tegen den 24sten Augustus uitschreren. Daarin werd alsnu als klaarblijkelijk gesteld, dat де, onderhandelingen niets anders dan snood bedrog waren geweest, en dat de Spanjaarden daarmede slechts voorgehad hat den, onzen Staat verdacht te maken en van onze bondgenooten te vervreemden, ten einde, па іп Duitschland hunnen zin gekregen te hebben, ons uit Italië, Spanje en ander kwartieren, zoo te water als te land, met groote macht te overrompelen. Op dezer 7 1 Resol. Holl. 11 Aug. 1633. 2 Resol. Stat.-Gen. 3, 8 Aug. 1633. 3 Notulen enz. 11 Aug. 1692. ~. DES VADERLANDS, 717 grond mocht men Gods zegen ор onze pogingen afsmeeken, opdat » Hij aan onze vijan- den een versaagd hart mocht geven, zoodat 1) terugweken en vielen in hun eigen zwaard, tot hunnen volstrekten ondergang: alles tot grootmaking van zijnen heiligen naam en voortplanting van de ware Christelijke Gereformeerden Religie 1,” — Tot in- lichting der met ons verbondene Mogendheden strekte eene Memorie, bij deze gelegen- 1630— 1684. Memorie aan verbondene . АДА . . . ДА . de heid aan onze Ministers in het buitenland toegezonden. Zij was van dezen inhoud: Mogendheden. De Gecommitteerden van de andere zijde waren in gebreke gebleven eene nieuwe procuratie in te dienem en voldoenden last om tot vrede te komen mede te brengen. Daarentegen hadden zij onder de hand gerept van het sluiten van eenen wapenstilstand , waartoe Hun Hoog Mogenden niet hadden willen verstaan. Daarna hadden die van de andere zijde gepoogd andere voorslagen te doen, zonder voldoening te geven op de Pun- ten, van onze zijde voorgesteld. Middelerwgl had men vernomen, dat de Kardinaal- Infant met veel krijgsvolk naar Лайв was overgestoken om herwaarts te komen, terwijl te Duinkerken schepen in grooten getale waren en nog werden toegerust, die mede dienen moesten om krijgsvolk uit Spanje herwaarts te brengen. Voorts vertoefde het meerendeel der Gecommitteerden, en daaronder de aanzienlijksten, reeds sints ееп ge- ruimen tid te Brussel, en eenigen van hen werden gezegd naar Spanje ontboden te zijn. Zoo was duidelijk gebleken, dat men slechts tijd had willen. winnen, en dat de Koning van Spanje en zijne dienaren het doel hunner heerschzuchtige plannen met bedrog en wapengeweld begeerden te bereiken. In dezen staat van zaken waren Hun Hoog Mogenden hunner gewone standvastigheid trouw gebleven, van meening zijnde den Koning te water en te land alle mogelijke afbreuk te doen. — Het staatstuk eindigde met de vermaning, dat, vermits de geheele wereld:nu had kunnen zien, hoe weinig het Spanje om den vrede te doen was, de Evangelischen in Duitschland zich toch niet door een schijn van onderhandeling zouden laten bewegen om de wapenen af te leggen, en hun behaalde voordeelen prijs te geven; maar dat zij, van die voordeelen partij trek- kende, door het weerstaan van hen, die tot nogtoe de rust der Christenheid verstoord hadden, deze rust door Gods genadigen zegen mochten bevorderen, gelijk Hun Hoog Mogenden bij een onveranderlijk besluit voorgenomen hadden te doen ?. Het kon niet missen, of de Brabanders, op nieuw met eenen inval van ons leger bedreigd, moesten beproeven dit gevaar, zoo mogelijk, door eene hervatting der onder- handelingen af te wenden. Dit bleek uit eenen stap, den 12den Auguslus door de over- geblevene Gecommitleerden EDELHEER еп DE ВОММЕТ gedaan. Dezen kwamen in den avond van dien dag den Heer van Heemstede berichten, dat zij van de Staten te Brussel den last ontvangen hadden om van eenige punten opening te doen. De Raadpensionaris antwoordde, dat de meesten der Gecommitteerden van onze zijde niet in den Haag waren ! Notulen enz. 13 Aug. 1633. 2 Notulen cnz. 11 Aug. 1633. 1630— 1684. Geldbehoeften. 718 l ALGEMEENE GESCHIEDENIS en | en dat hij zelf des anderen daags mede naar het leger vertrok. Daarop deelden zij mele, dat de Staten te Brussel, bemerkende dat er op hun herhaald schrijven geen antwoor uit Spanje kwam, besloten hadden, dat de Bisschop van Yperen еп de Негіор ти" AERSCHOT, bijgestaan door зсномте, Pensionaris van Brussel, naar Spanje zouden ра om den Koning in te lichten en tevens de vereischte procuratie en naderen last, ше name ор de zaak van Fernambuc, te bekomen. — Deze stap had geen verdere gevolgen : Tot uitvoering van de voorgenomen onderneming was er in de voornaamste plaats over. vloed van geld noodig: de betaling toch der troepen van den Graaf van DEN зкас en van de buitengewone lichting van het vorige jaar vorderde telkenmale oogenblikkelijke voorziening. Eerst wanneer de Prins de vereischte gelden dntving, nam hij aan, іт 23sen Augustus op te breken. Dit drukten de Staten den Provinciën op het hart, be- tuigende dat zij onschuldig · wilden gehouden wezen, zoo de groote plannen wegen geldgebrek onuitgevoerd bleven. Uit vrees dat de Provinciën, wetende dat ег geld ror- handeh was, zorgeloos zouden zijn, werden 71) onkundig gelaten van de leening г twee tonnen gouds, op het verwachte vierde millioen van de Fransche subsidién. Doh slechts na ongeloofelijke moeite, zelfs hoezeer de Provincie Holland haar woord "ери ‘had, kon men vooreerst nog maar de helft dier som te Amsterdam bekomen 2, Borer- dien zouden zich de Provinciën de kosten moeten getroosten om wederom 6000 mr burgers naar de grenssteden te laten uitrukken, ten einde de compagniën te vervangen. die deels onder het bevel van van preven te Wezel, deels onder dat тап шылап к Heusden zamengetrokken zouden worden om, terwijl het veldleger op vijandelijk gron- gebied zijn zou, onze grenzen voor eenen overval te behoeden 9, Daarbij bleker de Zweedsche en Hessische ruiters, te Wezel aangekomen, talrijker te zijn, dan men verwacht had: zij waren 4856 man sterk, en gaarne zouden de Provinciën een gedeelt van hen gebruikt gezien hebben om een deel der kosten van het uittrekken der borger te besparen. Doch dit was een vergeefsche wensch, en voor ééne maand soldij там! dadelijk 500,000 gulden noodig 5. | 1 Notulen enz. 13 Aug. 1633. з In de verwachting dat de vredesonderhandelingen zouden slagen, achtte de Graaf het ошоо met zijne troepen den eed aan de Staten-Generaal te doen. Duurde de oorlog voort, dan ve! hij daartoe bereid, In allen gevalle was hij vast besloten aan onze zijde te blijven en te йена: Niettemin zeide hij, dat hij van de Infante nog geen afscheid genomen had (Nolul. enz. 7 Jali, 19. 3 Notulen enz. 18, 21 Aug. 1633. Resol. Slat.-Gen. 16 Aug.; 1, 2 Sept. 1633. 4 Secr. Resol. 23 Aug. 1633. 5 Resol, Stat.-Gen. 19, 25, 26, 20, 30 Aug. ; 5, 6, 7 Sept. 1633. Resol. Ной. 1633, bl. 525, 526. 527, 528, 533, 534. DES VADERLANDS. 719 nen ondernemen, verlangde 1030-- Om den krijgstocht met eenige meerdere gerustheid te kun 1684 Zijne Excellentie en Gedeputeerden te velde een ruimer volmacht, om naar bevind van zaken te handelen. De Prins werd daartoe vooral bewogen, omdat hij van goederhand De Prins krijgt ruimer volmacht tot de onderne- regels schrifts van Hun Hoog Mogenden om bij min gewenschte uitkomst tegen verwijten mins. onderricht was, dat er waren, die zijne bedoeling wantrouwden: dus begeerde hij eenige gedekt te zijn. Het ontwerp was met ’s Prinsen goedvinden door den Raadpensionaris gesteld : het werd door de Staten bekrachtigd , en behelsde de verklaring, dat Hun Hoog Mogenden , goedvindende dat Zijne Excellentie, ’s vijands lands intrekkende, eene kans waagde hetzij met een veldslag, hetzij op eene andere wijze, beloofden voor goed, aangenaam en van waarde te zullen houden wat door Zijne Excellentie te dien aanzien zou worden gedaan 1. Welke dag ook vroeger bepaald mocht geweest zijn, eerst den 41е September brak de Prins met het leger van Boxtel op, vergezeld van de. heilwenschen der Staten- i Generaal, die betuigden » God Almachtig te bidden, dat Hij uit zijne grondelooze barm- . hartigheid over de onderneming zijnen genadigen zegen wilde geven tot grootmaking van zijnen Goddelijken naam” 27, Nog vóórdat men iets van den aangevangen tocht vernam, kwamen er berichten van Krijgsbedrijven van Graaf WiLLEM eene onderneming van Graaf wiitem van Nassau. Tot volvoering van zijn plan Бай Манаш. hij uit elk schip van het eskader van den Vice-admiraal фолзт 40 matrozen gelicht. Dit baarde in Holland eenige ongerustheid, of niet zoo doende de zeekust genoegzaam weerloos gelaten werd; doch weldra volgde de tijding, dat de schans Philippine door den Graaf was veroverd, Daarentegen, terwijl deze veldoverste nog vóór Philippine lag , heroverde de vijand zonder eenige moeite de Sterreschans, welke hem eenige dagen te voren door het beleid’ van Graaf wittem was ontnomen. Eene poging van Don слвьов DE COLOMA om Philippine te herwinnen, op welken tocht de Hertog van Orleans met zijn gansche Hof hem zou verzellen om getuige van de overwinning’ te zijn, bleef zonder gevolg 3. Nadat de Staten-Generaal eerst een geruimen tijd naar tijding van het leger te velde hadden uitgezien, en een paar malen van daar aanmaning tot het verstrekken van pen- ningen hadden ontvangeff, vernamen zij den 22%e September bij monde van eenige Gedeputeerden, uit het hoofdkwartier te Dommelen * overgekomen, wat ег tot dusverre was voorgevallen. Onder eede verbonden zich de leden tot geheimhouding van het bekomen bericht, hetwelk dan ook in het geheime Register werd aangeteekend 5. Het 1 Secrete Resol. 23 Aug. 1633. 2 Resol. Stai.-Gen. 6 Sept. 1633. / 3” Resol. Slat.-Gen. 9, 12, 14, 25 Sept. 1633. aitsewa, II, bl. 65. De Kapitein merone werd later ingedaagd om zich te verantwoorden wegens de spoedige overgave van het fort (Resol. Stat.-Gen. 10 Oct. 1633). | Теп zuiden van Eindhoven gelegen. 5 Resol. Stat.-Gen. 15, 17, 21, 22 Sept. 1633. 1630-- 1684. Uitslag van де pogingen van den Prins, 720 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was van den volgenden inhoud: Van Boxtel opgebroken, had de Prins geoordeeld, da, om veilig en met den gewenschten uitslag ’s vijands land in te trekken, men hem i; een veldslag de nederlaag moest hebben toegebracht, ten einde zich niet in den п; bedreigd noch zich den toevoer afgesneden te zien. Doch de vijand, hoezeer op ak manieren tot den slag verlokt, had dien niet aangenomen, en zich telkens teruggetni- ken op plaatsen, waar het niet raadzaam was hem аап. te tasten. Dus was door de, Prins in overleg met de Gedeputeerden de voorslag gedaan, om zonder eene dadelijk: uitwerking te beoogen onze geheele krijgsmacht in ’svijands land te brengen, en и aldaar in de kleine steden te laten overwinteren, ten einde hem met het voorjaar de: te eerder te kunnen overrompelen: in dit geval zouden de Zweedsche ruiters aangehoe- den, of door anderen vervangen moeten worden. Dit was, naar ’s Prinsen oordeel, % rechte manier: ging de zaak hem alleen aan, en bezat hij de middelen, hij zou ne aarzelen zoo te handelen. Maar Hun Hoog Mogenden kon hij de daartoe vereischt opofferingen niet vergen: ook zou de verwijdering van het leger onze grenzen aan eet te grool gevaar bloot stellen. Derhalve waren nog andere plannen overwogen; ten eerste. Antwerpen te gaan belegeren; doch dit was niet raadzaam, omdat een aanslag op de Blokkersdijk was mislukt, en de stad niet van alle kanten kon ingesloten worden. Ie: tweede, was ook de belegering van Breda in aanmerking gekomen; doch deze zou ni zonder een veldslag te voltrekken zijn; daarbij zou de uitkomst onzeker wezen, en k vijand zich daardoor de gelegenheid geopend zien om Maastricht en "З Land van (с: maas tè herwinnen. Ook eene poging om Stevenswaard in onze macht te krige. beloofde weinig, daar het van alle zijden door de rivier ingesloten was, wier но aldaar bovendien laag en moerassig waren. De slotsom was, dat Zijne Excellente ta einde raad was, еп van Hun Hoog Mogenden een ondubbelzinnig besluit verlangde. waarnaar hij zich zou kunnen regelen. Ор deze mededeeling besloten de Staten, wor- eerst, den Prins voor zijne verdienstelijke pogingen te bedanken, en voorts verklankt zij, onder al de voorgeslagen ondernemingen, voor den roem еп het voordeel van bi Land diensligst te vinden, het beleg van Breda te beproeven. Dus Tieten zij den Pra: verzoeken in dat beleg te bewilligen, zoo zich intusschen рева betere gelegenheid dx vroeger, mocht opgedaan hebben om °з vijands land іп te trekken. De verschillend Provinciën, door hare Gedeputeerden ter Generaliteit vertegenwoordigd, beloofden elkar- der heilig, zoo het tot het beleg: van Breda kwam, deze onderneming met haar шегче vermogen te ondersteunen. — Een brief, den volgenden dag uit Dommelen ontvangen. hield echter weder een plan іп om 7 vijands land in te trekken :- men zou eenige lot pen naar Luxemburg zenden: de landstadjes van dit gewest zou de vijand niet kunst verdedigen, of hij moest zijne macht verdeelen en een deel van zijn volk naar Лоти overbrengen: deed hij dit, dan zouden wij den weg naar Brabant veiliger kunnen it slaan; maar deed hij het niet, dan zou ons leger in Luxemburg veroveringen Ішік 7 DES VADERLANDS, 721 maken, en men zou de veroverde plaatsen bezet kunnen laten, wanneer men huiswaarts keerde. Dit plan uit te voeren, zeide Zijne Excellentie alsnu, ware beter geweest, dan zoo lang te Dommelen stil te liggen, en nog was hij er niet vreemd van. — Wat de Staten-Generaal aangaat, zij lieten hem de vrije keus, om òf dit plan alsnog te volvoe- ren, òf Breda te gaan belegeren 1. Werkelijk brak de Prins tegen het eind van Sep- tember op, en sloeg den weg naar Waalsch Brabant in. Doch verder trok hij niet, dan tot Viset, op den rechteroever der Maas tusschen Maastricht en Luik. Arrora vatte post te Hannut 3 in dier voege, dat hij den toegang tot Brabant dekte. Alzoo had deze krggsbeweging geene ernstige gevolgen. Slechts diende 1) om door de bandeloos- heid дек Zweedsche en Hessische ruiters ’s Prinsen leger in opspraak te brengen. Het saizoen begon te verloopen; het weder werd ongunstig, en na Maastricht, welke stad zulks grootelijks behoefde 5, alsmede Roermond en Venloo van al het noodige voorzien te hebben, nam de Prins omstreeks het midden van October weder den tocht naar onze grenzen аар % Zoo leverde de veldtocht van dit jaar, па de verovering van Rijnberk, niets op, dat eenigermale geëvenredigd was aan de groote verwachtingen, die men in de maand Augustus gekoesterd had. En geen wonder, De Prins moest natuurlijk huiverig zijn, om, daar de Brabanders zich niet vrijwillig voor hem verklaarden, zich met geweld in hun. land te laten gelden. Ware de Koning van Frankrijk reeds in dit jaar (1633) bij machte geweest, om in de Zuidelijke Nederlanden in te rukken, wellicht dat de Prins zich verstout zou hebben, Brabant te bezetten: deze stap ware dan te rechtvaardigen geweest door de noodzake- lijkheid om, geheel Zuid-Nederland niet aan Frankrijk over te laten; maar daartoe zou ook de alliantie tusschen Frankrijk en de Staten reeds getroffen hebben moeten wezen, en dit hielden de Hollandsche staatslieden nog altijd tegen, en toen снлвмасі, terwijl de Prins іп Lutkerland gelegerd was, vraagde, of wij ook iels van den Koning, die 1 Secrete Resol. 22, 23 Sept. 1633. 2 In het uiterste westen van de tegenwoordige Provincie Lusk. 3 Resol. Stat.-Gen. 13 Sept.; 4 Oct. 1633. f 4 Resol. Stat.-Gen.3 , 14, 19 Oct. 1633. Мет. de Fréd, Henri, р. 166, 167. мтзкма, п, р. 65. 5 Resol. Stat.-Gen. 20 Dec. 1632; 14 Oct. 1633. f Ш Deer 4 Srvx. 91 ` 1680— 1634. 722 ALGEMEENE GESCHIEDENIS T_T 1020— toen te Nancy was, te begeren hadden, beschouwden de Staten deze vraag als te ver uitziende om daarop zoo voetstoots te kunnen antwoorden 1. De Zweedsche De klachten over de tuchteloosheid der Zweedsche en Hessische ruiters garen den са Н еніне гі: Staten eene gereede aanleiding om over hunne afdanking te raadplegen еп zich зі tegelijk van den blaam, dien het aanhouden dezer troepen ons by den Keurvorst var Keulen op den hals haalde,.en van de geweldige kosten, waarop zij ons te staan ksa men, te ontslaan. De tweede maand was ingegaan, en weder was ег om hen te bel len eene som van 500,000 gulden noodig. Er was bericht, dat zij bij gemis van bet: ling tot plondering dreigden over te slaan.. Dus kwamen de Staten-Generaal er toe œ de Provinciën te smeeken, toch niet met de levering van het vereischte geld te dralen, daar men wegens de bezwarende voorwaarden der kooplieden geene wissels had kune laten trekken Я, Den 134 October dan werd besloten, om, zoo ег dan niets van be lang meer met het leger te doen viel (hetgeen men trouwens nog geheel aan den Prie overliet te beslissen), tot de afdanking der Zweden en Hessen over te gaan 5 Aan й besluit werd gevolg gegeven, en te Wesel aangekomen, werden zij aldaar afbetaald п afgedankt © Tegelijk werd ons leger in de gewone garnizoenen gelegd. Alvorens п den Haag terug te komen, deed Zijne Excellentie eene reis naar Zeeland, om aldaar ct ‘grensplaatsen in oogenschouw te memen.. Den 942 November werd bij in de Hols verwelkomd 5. Terwijl de Prins zich in Luikerland bevond, scheen het, dat er in Vlaanderen Dg + 1 Resol. Stat.-Gen. 10 Oct. 1683. 2 Resol. Stat.-Gen. 25 Sept., 1,2 Oct. 1633. De Мет. de Fréd. Henri (p. 167) doen le voorkomen, alsof de Zweedsche еп Hessische ruiters slechts 380,000 gulden. soldij hebben së trokken. Wel heeft de 2fe maand niet voluit behoeven betaald te worden (Resol. Slat-Grs. 15 Nov. 1633), doch niettemin hebben zij nagenoeg de helft meer gekost. Ook verkleinen 4 Mémoires hun aantal tot op minder dan een derde (р. 165), пооде wordt han aldaar de hoedi- nigheid van goed volk toegekend, maar daarentegen stellig verzekerd, dat zij slecht gewapend en bereden waren. Nog eene onjuistheid vindem wij hier ter plaatse in de Mémoires. Er sai namelijk (р. 165), dat de Prine na de komst der Zweden en Hessen het heleg van Gelder het voorgeslagen, doch dat dit afgekeurd еп hem gelast werd slag te leveren, Kennelijk wil de Pros het in zijne Mémoires doen voorkomen, alsof hij niets gewichtigs op het oog heeft gehad: ™ scheen de nietsbeduidende uitkomst der operaties van dit jaar 1633 geene teleurstelling vor hem, maar slechts voor dezulken, die plannen gehad hadden, geweest te zijn. 3 Secrete Resol. 13, 14 Oct. 1633. 4 Resol, Stat.-Gen. 15, 26 Oct: 1633. > Resol. Stat.-Gen. 26 Oct.; 9 Nov. 1633. Мет. de Fréd. Henri р. 167. Niet tegen het eind. 200 als hier te lezen staat, maar vóór de helft van November kwam de Prins te ’s Hage am. - DES VADERLANDS. 723 neen - wat- verricht zou worden, en dat er op onze oostgrens een aanval zou moeten worden 1090-- afgeweerd. | Natuurlijk was het, dat de tocht van den Prins naar де boven-Maas den vijand noopte ‘Voornemen om al zijne macht zamen te trekken, ten einde de uitvoering van het plan, dat hij daarbij nog іе шіп ran hebben mocht, te beletten. Dus hechtten de Staten lichtelijk geloof aan het bericht, 282%: dat Vlaanderen ontruimd was, en gaven den wensch te kennen, dat in die Provincie nog. iets door Graaf Willem van Nassau werd uitgericht. Dienovereenkomstig schre- ven zij aan HAUTAIN te Heusden ‚ dat hij, behoudens andere bevelen, die hij van Zijne Excellentie hebben mocht, een 50-із! compagniën, de КИ door, dien Graaf toe zou zenden, zoodra deze daarom zou schrijven 1. Doch weldra bleek-het, dat de vijand in die oorden nog genoeg macht beschikbaar had om zelfs eene poging tot herovering van Philippine te doen, en men zag van het plan af 2. | Toen Rijnberk in de handen der Staten gevallen was, begreep men hiervan partij te moeten Maatregelen om trekken om het graafschap Zutfen en de Provincte Overijsel, die van nu aan minder —— voorb bedreigd zouden worden door de stroopbenden van den vijand, welke in die vesting een en huis hielden, zich van de smadelijke verplichting te doen ontheffen om dien vijand vijand te houden., oorlogsbelasting ор te brengen. Zoo zou voor Gelderland еп Overijsel tevens de reden zijn vervallen waarom zij zich nog altijd verontschuldigden ‘van de betaling harer quote tot het bedrag, waarop zij gedurende het Bestand gesteld was geweest, en tevens zou de bijdrage van het Landschap Drente tot de middelen der Unte weder op het vorig bedrag gebracht kunnen worden. Ja, Gelderland scheen, bij de aanmerkelijke uitbreiding, die deze Provincie па de veroveringen van het vorige jaar (1652) bekomen had, eene hoogere quote dan immer te voren, te moeten opbrengen 9, Hoe het zij, weigerden eenmaal de genoemde Gewesten den vijand voortaan contributie te betalen, dan moesten de boeren zich tegen elke stroopbende, die ze mocht komen invorderen, verzetten, en ze zonder genade afmaken om den vijand voortaan den lust van hen te bemoejelijken, te bene- men. Doch liever dan zich gewapend te weer te stellen en de wachten te betrekken, bleven de landlieden den ouden sleur volgen en de gewelddadigheden van den vijand а Коореп. 2 Resol. Stat.-Gen. 17, 20 Oct. 1633. 3 Resol. Stat.-Gen, 6, 9, 15 Junij; 1 Oct. 1633. Nog ор het eind van October 1633 waren de Gelderschen ongezind, hunne quote te laten verhoogen (Resot. Slat,-Gen. 1 Nov. 1633). 91 * 724 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ии“ ton maakte daarvan gebruik om zijne contributiën meer en meer uit te breiden over de Maas еп de Waal, tot in het hart van Holland en Utrecht toe 1. Geen wonder, dat de Staten het voornemen opvatten om het belalen van contributie rechtstreeks te rer- bieden, en den graaf van Bentheim, den Bisschop van Osnabruck еп den Keurvors van Keulen, als Bisschop van Munster en Paderborn, te schrijven, dat zij het overke- men der Spaansche soldaten uit of door hunne landen zouden beletten, onder bedreiging dat wij anders de schade op hunne ingezetenen zouden verhalen. Daarna werd de weerbaarheid der blootliggende grenzen door de Staten-Generaal in overeenstemming met de Staten van Overijsel en met de Overheid der Graafschap Zutfen geregeld. Daz. mede stond in verband, dat de Rijn hooger ор dan-te voren door oorlogschepen zon bezet еп op het zorgvuldigst tegen het oversteken van vijandelijk volk over die rine gewaakt zou worden. Wie van dat volk zich op den oostelijken oever vertoonde, z door onze soldaten doodgeslagen еп voor. elken afgemaakten indringer een som van 100 tot 200 gulden ten loon gegeven worden; de ingezetenen van Kleefchland zouden door de Staten-Generaal, onder bedreiging van hun ongenoegen, genoopt worden on mede het land beoosten den Rijn van Spaanschen zuiver te houden, en op onze gar sche grens redoutes, door eene borstwering en gracht verbonden, worden aangelegd Voordat nu deze maatregelen voltrokken waren, scheen de vijand het voornemen te hebben om eene poging te wagen, ten einde de onzen van de volvoering af te schrik- ken. De bezetting van Gelder, die versterkt was geworden, zou, heelte het, еее bende van ongeveer 100 man voetvolk , ondersteund door een compagnie ruiters, op de grenzen van de Graafschap, van Overijsel en van Drente afsenden. Nog van andere 1} den, uit Retberg, Sparenberg en Iserlohn, waar zich Keizerschen genesteld hadden, dreigde gevaar. Hiertegen. verzocht men de Staten-Generaal te voorzien, door op de ontruiming dier plaatsen aan te dringen en soldaten op de grenzen te zenden, te meer daar de Staten van Overijsel de afzetting der grens met redoutes onuitvoerlijk acht ten 5. Intusschen spoedde de maand October ten einde en waren onze garnizoenen We der door de compagnién van het teruggekeerde veldleger bezet. En hiermede was roor het oogenblik alle gevaar geweken. Nieuw Gezant- Bovendien waren twee afgevaardigden van de Staten bij den Keurvorst van Keulen en sen ары таг Ден. elders werkzaam geweest om van Ше zijde de inachtneming der onzijdigheid te verzeke- dorp. ren. De tijdelijke indienstneming тап Zweedsche en Hessische ruiters had, wy zige het, de Staten het besluit doen nemen om te trachten door een Gezanischap te rerhot- den, dat de Keurvorst en de Hertog van Palts-Neuburg uit die daad aanleiding moc ten nemen om de onzijdigheid ook van hunne zijde te overtreden. Te mocjeliiet 1 Resol. Stat. Gen. 6 Aug. 1633. 2 Resol. Stat.-Gen, 2, 9, 15, 19 Julij, 169. з Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 17 20 Oct. 1633. Notulen, enz. 7 Jalij, 1633. DES VADERLANDS, 725 moest het vallen, Ше daad te vergoelijken, naarmate de genoemde en andere Duitsche 1630— Vorsten, steeds en nog onlangs, ernstiger waren aangemaand om zich niet te veroor- 1084. looven, wat de Staten Шапз deden 1. Ja, voor de eigene onderzaten moest het ware -doel der zending ontveinsd worden: immers, dat men ze noodig keurde, was еепе erken- tenis dat de Duitsche naburen grond van klachten hadden. Buitendien reeds wekte de uitnoodiging der vreemde ruiters om herwaarts te komen, zonder machtiging der Staten van Holland geschied, bij velen groot ongenoegen. De aangelegenheid dan, die als het voorname doel der zending werd voorgesteld, was de handhaving van de vrij- , heid der Elbe. — Nog altijd was de strijd tusschen Hamburg en den Koning van Dene- Maatregelen tot > Т ` . - handhaving тап marken niet bijgelegd 2. In het voorjaar van 1652 verschenen te ’s Hage wederom де vrijheid der . Hamburgsche Gezanten, en in den zomer °з Koning Secretaris сомтнев. ре handha- Elte, wing van ’s Konings soeverein recht tegen onze Noordsche. Compagnie was het ver- klaarde doel zijner komst; maar de geschillen met Hamburg konden niet onbehandeld blijven. In October van hetzelfde jaar werd er dan. ook een nieuwe voorslag van schik- king tusschen de Hansestad en Denemarken gedaan; doch deze poging deed niet veel af. Die van Hamburg zagen wel in, dat, terwijl wij de handen vol hadden met den oorlog, wij het harnas niet ten hunnen behoeve zouden aantrekken en het bij min of meer ernstige brieven aan Koning CHRISTIAAN zouden laten, en deze Vorst was jegens ons te beleefder, naarmate hij beter begreep, dat wij niets voor Hamburg zouden aan- vangen 5, Niettemin kwam uit den boezem van Holland tot de aanwezige Afgevaar- digden van Hamburg in-de maand January, 1655, een voorstel van ver uitziende strek- king: indien de gezamenlijke Hansesteden, voor het minst Lubek, Hamburg en Bremen, genegen waren zich tot bescherming van den handel met dezen Staat te ver- binden, zouden zij daartoe bij ons alle bereidvaardigheid vinden. Met dit voorstel ver- eenigden zich de Staten-Generaal, en het werd den Hamburgschen Gezanten ten ant- woord ор hunne voorslagen gegeven. Zij vertrokken er mede huiswaarts, ten einde het aan hunne lastgevers mede te deelen. De Koning van Denemarken werd er onkundig van gehouden, en uitgenoodigd om zijn geschil met Hamburg bij. voortduring aan de bemiddeling van Hun Hoog Mogenden toe te willen vertrouwen. In Julij (1635) was de Secretaris van Hamburg, sARTKOLD möLLER, hier terug, met de klacht, dat de 1 Resol. Stat:-Gen. 18, 28 April, 1633. 2 Zie hiervoor, bl. 568--574. 3 airsima I, 1246—1294. Resol. Holl. 1632. p. 288, 289, 329, 335, 336. Resol. Stat.-Gen. 10, 24, 25, 29 Maart; 17, 24 April; 25 Junij; 15, 21 Jalij; 3, 12, 24 Aug.; 4, 22 Sept.; 28, 30 Ое.; 22 Nov. 1632. Den eigenlijken grond, dat er voor Hamburg zoo weinig gedaan werd, zoekt airsema -daarin, dat Amsterdam Hamburgs voorspoed niet gaarne zou gezien hebben. — Onze Agent кавк, van caacav kreeg іп Maart 1632 de hoedanigheid van Resident bij ‘het Deen- sche Hof (Resol. Stat.-Gen. 25 Maart, 1632). | % ö— — — 1680— 1684. een zwaren nieuwen tol ор де ЕШе te mogen Бейеп?. Daartegen besloot шеп zich, 726 ` ALGEMEENE GESCHIEDENIS (ааа aM Koning van Denemarken de verlangde voorwaarden nog altijd niet had willen toestaan: hij had, gelijk later bleek, tot loon voor zijne bemoeijingen tot bevrediging van Duitsch- land door bemiddeling van угаталивтът 1, van den Keizer de belofte verworven om door onzen Minister pauw in Duitschland, die alsnu de hoedanigheid van Gezant erlang- de, te verzetten. Hij zou zich tot de Keurvorsten wenden, in de eerste plaats tot die van Saksen en Brandenburg, daarna tot die van de Palts en van Trier, ten einde te bewerken, dat 25 Keizer belofte, aan den Koning van Denemarken gegeven, in den Raad der Keurvorsten niet mocht worden bekrachtigd. — Deze zaak nu. was het, die to bemanteling van het eigenlijke doel der zending naar Keulen en Dusseldorp strekte. De Heren RuTGER mvisaens, Gedeputeerde ter Generaliteit van wege Gelderland, en BEAUMONT werden, 200 heette het, met де taak belast, die trouwens vroeger reeds aan in- DERBEEK was opgedragen geworden, om te Keulen en te Mainz op de stem, die de Vorsten dezer Keurstaten in de zaak van den nieuwen Elbetol zouden uitbrengen, te werken i. In hunne Instructie echter bekleedde dit punt slechts de laatste plaats; de eerste artikelen, daarentegen , regelden hunne bemoeijingen, om den Keulschen Keurvorst en den Hertog van Neuburg binnen de palen der onzijdigheid te houden. De Gezanten moesten niet масі - totdat men hen van de overkomst der Zweedsche en Duitsche ruiters rekenschap vraagie: neen! zij moesten, па de mededeeling, dat de Staten besloten hadden, na de verovering van Rijnberk, hunne overwinningen voort te zetten, er dadelijk bijvoegen, dat Hun Hog Mogenden ten Шеп einde die troepen »op gedane aanbieding’ hadden laten komen. Daar men nu reeds meermalen ondervonden had, dat de vijand, telkens als тап ome zijde de uitvoering van een groot krijgsplan tegen hem was ondernomen, den Keurvort en den Hertog om troepen te leen had gevraagd, en hij dit voorzeker ook thans doen zou onder voorwendsel dat wij de Zweedsche en Hessische troepen ook tegen deze ome naburen wilden gebruiken, — zoo hadden de Gezanten te verklaren, dat wy geent vijandelijke bedoelingen hoegenaamd tegen hen hadden, maar de onzijdigheid trouw zov- den іп acht nemen, mits zij een dergelijk verzoek van onzen vijand geen gehoor ga- ven. In dit geval toch konden de Gezanten er niet voor instaan; dat de Zweedsch en Duitsche ruiters niet ook de Landen van den Keurvorst en den Hertog vijandelijk zouden bejegenen. Іп het algemeen moesten zij tegen elk dienstbetoon door dezen 120 onzen vijand, als tegen inbreuk op de onzijdigheid, onbewimpeld protesteren, al wart het ook dat die hulp op naam van den Keurvorst van Mainz of van den Bisschop 1 Würzburg verstrekt werd. Aan den Hertog van Neuburg hadden de Gezanten bower ' arsena , Ji. bl, 73. 2 Resol. Holl. 1633. Ы. 440, 456; 25 Jalij, 1633. Resol. 5іш-беп. 19 Febr.; 2, 5 Man, 23, 25 Julij, 1633. 2 Resol. Stat.-Gen. 4, 6, 19 Aug. 1633. Notulen enz. 18 Aug. 1633. DES VADERLANDS. 797 dien in last te verklaren, dat Hun Hoog Mogenden, aangezien 2) geen genoegen namen met hetgeen hij ten behoeve van de uitoefening der Gereformeerde Godsdienst in zijne | Landen gedaan had, de zaak verder aan de bemoeijing van den Keurvorst van Branden- burg overlieten. Deze zou zich des noods door middel van maatregelen van weerwraak ten nadeele der Katholieke geestelijken daartegen verzetten, en de Staten zouden hem daartoe de hand bieden 1. | Пе Hertog van Neuburg ра! op де groote zaak een bevredigend antwoord: nu vooral zou hij zich van elke hulpbiedifg aan de Infante onthouden. Slechts verlangde hij, dat de Staten hunnen invloed by hunne bondgenooten zouden gebruiken om hem van al den overlast,-dien zijne onderdanen te verduren hadden, te bevrijden; anders zou de onzijdigheid hem niels dan nadeel berokkenen, en hem niets overschieten, » dan met spot zijn land te verlaten zonder te weten, werwaarts de wijk te nemen.” Zoo zou hij derhalve wel genoodzaakt zijn, van welken kant dan ook ‚ hulp aan te nemen 2. Niet minder inschikkelijk antwoordde de Keurvorst van Keulen, dien de Gezanten te Bonn aantroffen. De Infante had hem met aandrang om het volk laten verzoeken, dat van den slag bij Hamelen was overgebleven, doch hij had zulks geweigerd, en daar de Keurvorst van Mainz en de Bisschop van Würzburg der Iufante hulp wilden toe- zenden, had hij dezen zulks ontraden en voor een deel kunnen beletten, waarover tus- schen hem aan de eene en Mains en Würzburg aan de andere zijde hooge woorden waren gevallen. Met dit antwoord namen onze Gezanten volkomen genoegen. De Keurvorst onderhield zich vertrouwelijk met hen, en verhaalde hun, hoe de Spanjaar- den hem drongen om openlijk aan hunne zijde te treden, bewerende, dat, als wij onze zaken genoegzaam verzekerd zouden hebben, wij bem op het 11) zouden vallen en voet in Duitschland zouden zoeken te vatten 5. | Na zich te Dusseldorp en te Bonn van hunne taak te hebben gekweten, begaven sich de Heren ноувинз еп. веломомт naar Mainz, om den Keurvorst over den nieu- wen Elbetol te spreken. Zijne Boorluchtigbeid verklaarde op hun vertoog, dat hij tot het oprichten van dien tol geene toestemming zou geven, voor en aleer het volle Col- legie der Keurvorsten bij elkander zijn en daarover rijpelijk overwogen zou hebben +. Tegelijkertijd vielen er klachten van Bremen over den tol, door den graaf vaw Olden- — 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Aug. 1633. 2 amsema, ІІ, Ы. 66—71. Resol. Stat—Gen. 12 Sept. 1633. 3 arrsema, ІІ, bl. 73—76. Resol. Stat—Gen. 24 Sept. 1633. Ook ditmaal vond de Keurvorst van Keulen bescherming bij den Koning van Frankrijk, die bij de Staten liet aandringen, dat hunne troepen ’s Keurvorsten land zouden óntzien (Resol. Stat.~Gen. 28 Sept. 1, 21 Oct. 1633). Vgl. Depéches van LamusrakK van 24 Junij, en 28 Oct. 1633. 4 Resol. Holl. 1633. bi. 539. 1680-- 1634. en der Wezer. 728 ALGEMEENE GESCHIEDENIS TCC} 1680—. burg op de Wezer geheven. Ook deze zaak zouden.onze Gezanten, gelijk hun nader 1084, werd aangeschreven, aan de Keurvorsten van Keulen en Mainz voorhouden, gelijk de Staten den Graaf zelven daarover zouden schrijven en de opheffing van dien tol dor hunnen Gezant rauw aan de andere Keurvorsten en aan Oxenstjern zouden aanbevelen |, Hier evenwel betrof het eenen tol, reeds sints jaren door de Keurvorsten toegestaan, а slechts door Bremen, ondersteund door de Staten der Vereenigde Provinciën, niet erkend, Daarbij kwam, dat deze Stad niet zoo veel geld als Hamburg beschikbaar had om har zaak bij de Keurvorsten, bepaaldelijk bij den behoeftigen Keurvorst van Keulen, te he- pleiten, en daarentegen, de Graaf van Oldenburg, die zijne onderdanen tot blinde ge hoorzaamheid had welen te brengen, en dus in het uitgeven van geld vrijer hand hal, dan eenige Sladsregering, geene middelen spaarde om de Raden van Keizer en Кеш. vorsten, die op dergelijke baten rekenden, ja aanspraak maakten, gunstig voor zich в stemmen. Ное het zij, de Keurvorsten van Mainz en Keulen gaven ор het verzoek onzer Gezanten, betreffende den Wezertol slechts een ontwijkend antwoord 2. Op де terugreize brachten onze Gezanten nog een bezoek Ы) den Hertog van Ме burg. Bij deze’ gelegenheid deelde hij hun mede, dat hij van den Zweedschen Rijk: kanselier geene onzijdigheid had kunnen verkrijgen; dat hij dien ten gevolge op zelf verdediging bedacht moest zijn, en nog een regiment zou oprichten; konden de Siates hem ingeval van nood geene hulp bieden, zoo zou hij die van de Spanjaarden moeten aannemen. Dit onirieden hem de onzen ten sterkste op grond dat hij zich, zoo doende. drie vijanden voor eenen, op den hals zou halen: behalve ‚de Zweden, de Spanjaarden. die hem zouden uitmergelen, en bovendien ons krijgsvolk, daar de Staten de Spar- schen in zijn land niet zouden kunnen gedoogen 5. De Vorst liet de onzen niet wer- trekken zonder den Staten zijne diensten tot bevordering van een bestand met omen vijand op het vriendelijkst aan te bieden ¢. Onderhandelin- Doch alle kans op het sluiten van zoodanig bestand was voor het oogenblik verik- бын met CHARNA- gen, en daarentegen de naauwsle aansluiting aan Frankrijk zoe goed als uitgemaakt. | Tegen het einde van Julij (1655) waren de ontwerp-artikelen, door снавласв отг geleverd 5, het voorwerp van een ernstig onderzoek bij de Staten-Generaal, en ook de Prins deelde zijne aanmerkingen op dat ontwerp mede. Ве laatste gaf toen te kemen, dat, als de Gecommitteerden van de andere zijde niet tegen het midden van Augustus іп den Haag terugwaren, еп dan onze eischen ten aanzien van Indiën en де Меј ~ — — 1 Resol. Stat.-Gen. 12, 13 Sept.; 17 Oct. 1633. . 2 arrsema, IT, bl. 76-7). 3 airsema; ІІ, bl. 81. 4 Den 31 Oct. deden de Heren натскив еп sxaumont verslag van hunne zending (Hesel. 50-67 31 Oct. 1633). _ 5 Zie hiervoor, М. 708, 709. DES VADERLANDS. = 99 niet inwilligden, теп de onderhandeling voor goed moest afbreken, еп daarentegen aan 1857-- CHARNACE verklaren, dat wij gezind waren, ons met hem te verstaan еп іп het еегзіө jaar den oorlog krachtig door te zelten, zonder het oor aan eenig voorstel tot vrede te leenen. Ook in de twee volgende jaren zou men geen verdrag sluiten dan met kennis- neming en raad van Frankrijk, ja, zelfs wanneer er een verdrag met onze tegenpartij tot sland was gekomen, zou men, bijaldien de Koning van Frankrijk door Oostenrijk of Spanje in zijne tegenwoordige bezittingen werd aangerand, den vrede op nieuw bre- ken, mits ook de Koning, zoo wij na den vrede vijandelijk werden aangetast, tot vredebreuk met onzen vijand en tot onze hulp bereid was. De Prins zag er, even als de Staten, zwarigheid in, ons tegenover Frankrijk te verbinden tot verzekering der Katholieke Godsdienst in de Zuidelijke Nederlanden: het manifest, іп het vorige jaar uitgevaardigd em thans te herhalen, was tot geruststelling der Roomschgezinden toereikend. Voor het geval, dat de Koning aan Spanje dadelijk den oorlog verklaarde, moesl men met hem een accoord treffen tot verdeeling der Spaansche Nederlanden. — Van hunnen kant verlangden de Staten het te sluiten verdrag met Frankrijk tevens dienstbaar te maken aan de vervulling hunner wenschen in zekere ondergeschikte belangen. Zoo: begeerden zij zich het recht toegekend te zien om eenen Consul te hebben te Bayonne en te St. Jean de Luz, en vrijstelling voor onze ingezetenen van het recht van aubaine, volgens een vroeger gemaakt, maar niet achtervolgd accoord ; alsmede nu ten minste vergoeding der kosten voor де vloot тап maurar, іп 1625, еп schadeloosstelling voor eenige schepen der onzen in 1628 voor Rochelle ten gevolge van de maatregelen der Fransche Regering verloren gegaan 1. In September (1655), toen crARNACE met klimmende heftigheid op uitsluitsel aan- drong, werd de zaak van het verdrag met Frankrijk hervat. Met de aanknoping van Men legt het ernstig gemeende onderhandelingen met den Franschman zou de wegzending der Bra- vane 4% om die bantsche Gecommitteerden gepaard gaan, en daartoe kon Holland nog niet komen 9, дың afecheid Den 8sten October kwam men tot het besluit от Шеп Gecommitteerden op nieuw een ultimatum te stellen. Hun zou aangezegd worden, dat zij hier niet waren gekomen om, als waren zij residenten, hun verblijf te houden, maar om als ambassadeurs te onderhandelen. Ingeval zij derhalve nog niet van eene behoorlijke volmacht voorzien waren, moesten zij die binnen zes weken bekomen hebben, of van deze zijde zou men besluiten, hun hun afscheid te geven, — Hiermede was het afscheid uitgesteld, ja, was het in de hand der Spaansche Regering gesteld het alsnog te voorkomen. Vandaar dat dit besluit groot ongenoegen gaf, niet alleen aan de Provinciën Zeeland, Friesland 1 Notulen enz. 25 Julij; 18 Aug. 1633. 2 Notulen enz. 6, 13, 17, 21, 27, 28, 30 Sept.; 1 Oct. 1633. Resol. Stat.-Gen. 26 Sept. 1633. Безді. Holl. 1633, bl. 546, 547. Ш Deer. 4 Sruk. 92 1630-- 1684. 