VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De waardigheid en het gezag, t geen de Afgezanten in hunvet- beeldend chara&er voortyds aannamen , fcheen а! te zeer ор #87 ken voet te ftaan, met perfoonlyke Oppermagt , om een vast vér“ blyf aan eenig Hof te dulden. In die tyden zondt men derhalven alleen Afpezanten by zeer buitengewoone en opkomende gelegen- heden; als om zeker gewigtig Пок, dat in verfchil боп, te be- flisfen; by huwelyksverbintenisfen, of doorgaans, na het eindigen van een’ langen en bloedigen oorlog, waarfchyntyk tot een openba kenteken. van opregte verzoening , °t welk den onderdanen bekend maakte, hoe zy zich vervolgens jegens zulk een Volk te gedrag! hadden ‚ verzekerende dus de veiligheid van hunnen handel. , De Turken houden deeze laatfte , zeer oude gewoonte, beid Wederzydfche Afgezanten verfchynen nimmer dan na eenen 0000: en op de plaats der grensfcheidinge verwisfelen de Afgezanten 12 de beide Hoven. Zo ras een Afgezant op der Turken grondgebied komt, wordt @ Groote Heer als zyn.Gastheer aangemerkt, en de Staatsbediende, de hem ontvangt , geeft hem den naam van den Mufapbir, of Gas d Grooten Heers, °t Zy dit oud gebruik onder hun een overblyfzel H van de algemeene gastvryheid van vroegeren tyde, of У van de haogagting , welke zy der bedieninge van Afgezant toed? gen, "т zy het enkel diene ten betoon van de magt en we des Grooten Heers, wat zeg ìk, hier van het beweegmiddel ook 2 торе, de Afgezant wordt terftond van al het noodige tot zyn ge verzorgd , en eene запт fomme gelds toegeftaan ; ! guur zo Jee be dch in. Konffantinopole ово ~ l Ea ` WEGENS BE BEHANDELING DER AFGEZÁNTEN. 479. ` Een Afgezant van eene handeldryvende Mogenheid vordert dit zelf- de regt, en. geniet het, fchoon in eene mindere maate; het noodige wordt hem ten vollen toegeftaan ;. maar zo ras zyne reize afgelegd is „ Houdt die-gifte op. ` ` Een Vifer-Aga wordt van de Porte gezonden om hem op de gren- зет te ontvangen, en veilig te geleiden, de wegen zyn gereed ge- maakt , de rustplaatfen in verfcheiden Steden , bepaald, gelyk ook de Tbaym of het Geld, "geen moet dienen tot zyn onderhoud, desge- lyks is °ег zeker getal van paarden en wagens іп gereedheid voor zyne dienaars en reisbehoeften ; hy wordt met hoogagting en onderfchei- ding behandeld, en zo wel bediend als op den weg mogelykis. De verfcheidene gedeeken des Lands, waar hy doortrekt, maaken die kesten goed, en zy worden in de Schatkamer, op het artykel hunner belastingen , afgefchreeven. De Landen , door welken de Christen Afgezanten reizen, winnen "er doorgaans by: want indien ееп Dollar noodig is tot goedmaaking der kosten, doen zy ’er een ander by , геп gefchenke aan den /iffer-Aga , en zy Ontvangen eene Quitantie voor vier, die by den Grooten Heer voor weezenlyk betaald doorgaat. * Is der opmerkinge waardig met welk eene ongelooflyke voorzig- tigheid, beleefdheid en zagtheid de Vifier-Aga de Turken behandelt door hunne landftreeken trekkende; maar wanneer hy komt onder de Bufgarifche Christenen , zal hy, indien de Afgezant ‘er niet tus- {chen beiden treedt, niet ontzien om hun op de onderdrukkendfte en wreedfte wyze te behandelen, `. Het ftreelend vooruitzigt, % geen een Afgerant,den grond van den Grooten Heer betreedende door die minzaame behandelingen krygt geeft hem niet alleen hoope van volduuring , maar van eene aangenaa- me ontvangst en verblyf by den Throon van dien Vorst. · Wanneer hy aankomt, wordt hy door eene bezending van den ES, fer verwellekomt, geftreeld еп gevleid door eene menigte van Griek- Гере, Armenifcbe en Foodfche onderdaanen, die op de laagfte en Лаа agúgfte wyze, tot walgens тое, hem ontmoeten, De eerfte verrigting die hy, іп zyne waardigheid, doet, is by den Eifer, Ту gaan beiden zitten, de Afgezant op eene ftoel, de е in een’ hoek , op zyn Ѕорћа. Zy bewyzen wederzyds elkander de gewoone beleefdheden , die nog dezelfde zyn als van den aanvangdes Turkfchen тукѕ. De [ее vermeldt den Afgezant, dat , zo lang zys Meester de wetten van vriendfchap met bun onderboudt , de Groote Heer daar aan zal beantwoorden. De eerbewyzingen van dem Castan , zuikergebak , koffy, fherbet, en reukwerken , worden hem toegebragt; maar, wanneer hy weggaat, klappen zy in hunne handen „ try treedt onder uitjouwing uit de kamer, en de twee bedienden, die hem vergezellen, elk aan eene zyde, tragten hem, als hy halver weg gekomen is,om te draaijen, om den Zifer te groeten, die geheel miet van zyne zitplaats opftaat. Ну die vergeet welk een character һу bekleedt, kan hier door verrascht worden ; maar hy die des ge- denkt, blyft op zyn plaats en foot гупе geleiders van zich af, By 4 > 67$ ` ‚ . MERKWAARDIGE BYZONDEREEDEN > gelegenheid dat een Afgezant zich hier door beledigd арте в hierin éenige verandering gemaakt, en °t is te weníchen dat dit gebruik niee. fanger plaats heeft. ` Ное zeer zulk eene onwaardige behandeling een’ Man , ор түшт Meesters eere gefteld , moge tegenftaan , hy moet eene nog vermede- gender vertooning maaken „als hy gehoor verkrygt by den Grooten Heer. De tyd gefchikt om den Afgezant over °t water (*) te voeren, is de morgenftond , met het aanbreeken van den dag. Ву zyne aankomst wordt hy ontvangen door den Chiaux Dorbi of Hof-Marfchalk, а een huis ten dien einde vervaardigd, de trappen vant zelve zynniet beter dan een ladder, еп de kamer fchynt veel eer gefchikt om een Hoogduitfchen Jood, dan om een Man van waardigheid te ontvane gen. Dikwyls, ja meesten md, is de Chiaux Pasbi, by den am- komst van den Afgezant daar niet tegenwoordig , de verontfchulidiging , doorgaans bygebragt, beftaat hier in,dat hy inde Mofchee in het ge- bed is. Na het verrigten van de eerfte pligtpleegingen , maakt mea den Afgezant bekend , dat de Chiaux Pashi aan zyne hooger hand zal ryden. Dit ftuk van plegtigheid wordt lang betwist; еп door de Turken noit opgegeeven, dan wanneer ze zich daar toe genoodzaakt vinden; zy laaten den Afgezant alleen de gelegenheid over, om e zich tegen te verklaaren, alle andere tegenkanting is vergeefsch. Hy ftaat ‘er nogthans op, dat een Edelman van zyn gevolg aan de laager hand zal ryden ; met welk eenen fchynbaaren wederzin zy deezen eisch ook toeftaan , zal ертег de Afgezant, hier op aandringende, denzelven verkrygen. Deeze byzonderheid heeft dikmaals twist en wanorde in den optocht verwekt, en zomtyds bykans de geheele gehoorgeeving. doen agter blyven. Na eenigen, tyd wagtens, іп dat elendig vertrek, aan den water. kant , komt het bevel van den /7/еғ om hem bekend te maaken, dat hy gereed is om naa het Paleis van de Porte te verwekken. Dan neemt de optocht een aanvang en gaat in ftaatfy na de ver- ‘blyfplaats “van den Fifer, waar de Afgezant, in regen, wind еп fheeuw, of welk weêr ook, te paard zittende, їп de (traat moet wagten , die ftaatfy te zien: еп in ’t voorbygaan zyne Hoog- heid met zyn geheelen Ноћюег te begroeten. Wanneer ze naby de Poort van `t Paleis gekomen zyn, wekt de trein van den Afgezant lang- zaam voort , en hy vindt, by zyne intreede, den {ег іп de Рон» Kamer. In “t midden van deeze kamer is een oude vierkante Stoel, voor den Afgezant, gerecd gezet, op deezen moet һу, kan dezelve hem draagen, ten mínften twee uuren zitten , om de beflisfing van zaaken, die hy niet verftaat, зап te hooren; dikwy!s is het de betaal- dag der Janitzaaren , en Spabis,deezen Кісзеп de Turken doorgaans шг, еп dan ziet hy omtrent twee duizend vier honderd ftukken gelds- uittellen, dìt duurt, ten kortften , twee uuren, zo даћу, eenen Ко den dag treffende , zonder eenig vuur te mogen hebben, groote kor (#) Dir hwis is in de Onderflad van Pera, van Kongantinopole afgefrber den, door een Kreek van den Bosphorus ‚ 'r is de Haven voor de Scheepen? hisg moet Бу over wanneer by ip de Brad komt, WEGENS DE BEHANDELING DER АРОЕРА РЕН. 475 de lydt; en altoos moet kem de.ruggegraad, bykans verftyven, want hy heeft niets om tegen aan te leunen, of zich eenig gemak te gee- ven.. Wanneer deeze rol gefpeeld is, volgt ‘er eene andere. De wordt opgedischt , de Afgezant zit op zyn’ Stoel, de Vifier ор zyne verheevene Sopha, tusfchen hun beiden wordt een ronde Tafel ge=: bragt, aan elken kant. hangt een opgevouwen handdoek ‚ om den mond. en handen af te veegen, vyftig fchootels volgen een half minuut na. elkander, een cafeldienaar ftaat naast den Afgezant met bloote armen ,. gyn werk beftaat daar іп, dat hy de {руге in ftukken breekt, еп de lekkerfte beetjes voor den Afgezant nederlegt, dit doet hy alles тес, zyne vingeren, onophoudelyk pryst hy de heerlyke fpyze, terwylde „ег тупеп Gast opwekt om te eeten , en mogelyk , met hem іт een gemeenzaam gefprek treedt, ten laatften wordt, om den maaltyd: te befluiten , overvloedig Sherbet voorgediend. „ De Groote Heer gluurt al dien tyd door een verhoolen venfter , our dit gebeel onthaal te zien, en gaat , zo ras het gedaan is, na zyne Gehoorzaal. De Chtaux Pasbi komt met zyn Talkisch of gefchree- ven Bevel, by den „ifier, om hem te berigten, dat de Monarch op den Throon is, Hy ontvangt het met de uiterfte eerbiedenis , raakt ‘er eerst zyn voorhoofd mede aan , kuscht het , en na het geleezen te hebben, bergt hy het in zyn boezem, en vertrekt. Ма zyn үег- trek wordt.de Afgezant gezegd , dat hy het voorhof moet overgaan em Gehoor te verkrygen, De Chiaux Pasbi gaat hem voor, шег alle zyne onderbevelhebbers en bedienden ‚ ryklyk gekleed. - Doch hy komt niet zo terftond in de Sehoorzaal: men doet hem filhouden op het voorplein, waar, onder èen’ boom ‚ееп oude bank: is, op welke ftal- en keuken-knegts dikwyls іп den zonnefchyn gaan liggen, en zomtyds andere min welvoeglyke dingen doen. Op. deeze verzoeken zy hem te gaan zitten, om hem niet te lang ftaande te doen wagten, tot dat hy met de Caftan gekleed is. Zy zien er niet na of deeze bank droog of паг, fchoon of vuil is, noch ook welk weêr het moge weezen, Zo ras de plegtigheid van het aankleeden gedaan is, neemen twee Capigis Pasbis hem by de fchouders, en brengen hem binnen. Hy vindt den Grooten Heer in een hoek zit- tende op een Sopha, veel hooger dan gewoonlyk , onder een уетће- melte , met de beenen afhangende; aan zyne zyde ligt een ryklyk vercierd zwaard, en eenige tekens van Koninglyke waardigheid. Hy ` wenkt met zyne oogen dex Afgezant , en hoort daar op de aanfpraak „ die , fchoon met de welfpreekenheid van cicero uitgefprooken , maar weinig aandagts zou verwekken ; ook komt het er niet op aan, їп. welk eene taal dezelve wordt voorgefteld : want ze is reeds te vooren aan den Vifier ter hand gefteld, en overgezet door den Dragoman of Tolk van de Porte, die , zo ras de Afgezant, gedaan heeft, de aans: {ргаак, in de Zurk/che taal voor de vuist, ten aanhooren van den Groo- Zen Heer , herhaalt, 2, | 115 De eem 45% с MERKWAARDEE SYEONBERINEDEN Ве, ' - Бе Mandrch -бибекс genige weinige wootden tot den ZJ › die midden in de zaal treędt, en den Afgezant іп de gewoon ge- ‘pruiklyke taal ‘antwoordt; de Tolk vertaalt dits dus eindigt deeze Gehoorgetving, en de AfgeZant verwekt, ‚ Als dit gedaan is, denkt hy dien verdrietigen dag ten einde gebragt ге hebben, en zonder verdere hinderpasten te zullen ontmoeten, op zyn paard te ftygen, en heen te ryden. Hy gaat e ор, ’t is waar, doch gereeden zynde сог aan het tweede vierkante plein van het Ps: leis, doet men hem Gihougden „en te paard zittende onder een Боот wagen, tot dat de Fier op тупе na huis tocht bem voorby gegaan is $ dan eerst аас het hem vry te verwekken, Eigen grootsheid, of zugt, om de eer der Christen wolken op g houden, becht de Christen Schryvers belet , deeze plegtigheid in hee waare іс voor te draagen: ja, eenige Afgezanten hebben het flegt- fte van die onvoeglyke handeiwyze zoeken te verzagten , en te vergoelye ken. Zy zyn zo verre gegaan, dat ze voorgaven , dat de gefchen- ken,welke zy met zich brengen, еп welke zy ‚by ieder Gehoorverlee- ning moeten overleveren , hun als de Sehenkers tot eere ftrekken , en niet aan de Turken als Ontvangers, Dan wie kennis heeft aan de Oos- verfche handelwyze , en weet welk een hoogmoed , praalzust en woschheid het Turk/che Hof beheerscht , weet ook dat zy die Ge fchenken als weezenlyke fchattingen aanzien. Daar is реп hunner nabuurige Hoven , die. dít їп "rt waare licht be- fthouwt, еп іп zyne verbonden bedongen heeft , dat de gefchen- ken wederzyds zulleg weezen, en uitgewisfeld,en op geene onbehooriy« ke wyze gevorderd worden. Wy mogen billyk verwonderd (зап, dat andere Hoven dit voorbeeld niet gevolgd hebben ; dan nog meer is het te bevreemden , dat dat eigenfte Hof de natuur der plegtigheid , en de onvoegiyke behandeling zyner Afgezanten niet in ernftige over- weeging genoomen heeft. Vreemd ís het dat het Keizeriyk Hof dit verwaarloost hebbe, in het verdrag van Pasfarowitz ‚ naardemaal het toen tot een uiedruklyk artykel gemaakt heeft , dat zyne Afges … ganten by де Geboorgeevingen zouden verfchynen , in zodanig eene Heeding als °t bun behaagde: want voor dien tyd waren zy gehou- den in Turksch gewaad voor den dag te komen, Zy moeten zeker niet onderrigt geweest zyn van alle de grievende-en vernederende by- monderheden, die ik verhaald heb: of zy moeten verkoozen hebben, amet veragting voorby te zien , ° geen hun alleen als eene ydele Sat, zy-vertooniag van het Zurk/che Hof voorkwam. Ik moet egter bekennen, dat, uitgezonderd de kwellingen, die de Gehoorgeevingen vergezellen , over °t algemeen , de Afgezanten, wan neer zy niet belast zyn met onaangenaame bezigheden , gelyk "er die zich kunnen‘opdoen , in Turkyen in groot aanzien , gemaklyk en ge“ goeglyk kumen leeven, с #МЧӨТ WEGENS DEN ALCORAN, est BERIGT WEGENS DEN ALCORAN VAN MAHOMET, Door den Heer MALLET, (Overgenoomen uit de ENCYCLOBEDE,) Dee Codde h vervat, or met Ма hometaanfche Wet en- Godsdienst ís vervat, of met andere woorden, is het boek, waarin de voorgewende Goddelyke Open» baaringen en Leerftellingen van den valfchen Propheet MAHOMET begrepen worden, Het woord ALCORAN is een Arabisch woord, en betekent lettere k , ееп boek of verzameling , en de eerfte dier twee overzete tingen is de beste , naardien het oogmerk van Mahomet met де, zen tytel naar alle waarfchynlykheid geweest is om zyn Akeran, het воєк by uitneemenheid te doen noemen, in navolging van de ooden en Christenen, die het Oude en Nieuwe Testament den Bye bel, dat is ook het Boek, of de scurrT, of de Schriftuur, alies uitneemenheid noemen, Het gemeene gevoelen onder de Christenen, wegens de herkomfte van den Alcoran, is, dat Mahomet denzelven (zamenftelde met behulp van BATYLAs , ееп Jacobiúfchen ketter, van SERGIUS, een Nestoriaanfchen Munník, en van eenige Jooden. De Heer HERBE- LOT, in zyne Oosterfche Bibliotheek, gist, dat, nadat de ketteryen van Nestorius en Eutyches door algemeene Kerkvergaderingen vere bordeeld waren , verfcheide Bisfchoppen, Priesters, Geestelyken en anderen, zig naar de Woestynen van Arabien en Egypte Бе- geeven hebbende, aan dezen bedrieger de verdraaide plaatfen der Н. Schriftuur verfchaft hebben, daar hy zig іп zyne faamenftelling wan bediend heeft, dat zy hem ook kwalyk begrepen leerftellin- gen en verkeerdelyk voorgeftelde gevoelens аап de hand gaven, die ‚door гупе verbeelding gaande, nog meer verandering leeden, welk alles men gemaklyk kan opmaaken uit verdraaide begrippen ев aanhaalingen der Н. S. in vry groote menigte in den Alcoran verfpreid, De Jooden, welker. zeer veelen іп Arabien waren , brag- gen hier niet minder aan toe; ook beroemen zy zig, dat twaalf van hunne voornaamfte Leeraars daar de opfteliers van geweest zyn. Schoon men geene volkoomen zekerheid hebbe wegens het egerfte dezer gevoelens, Коош: het egter veel aanneemelyker dan het tweede voor, want gelyk het, met den Alcoran in °t licht te gee. yen, te doen was om een geheel Volk te bedriegen, zo waren zee- kertyk het geheim en een diep ftilzwygen, koe dom de Arabieren ооф wezen mogten, volfttekt noodzaakelyk om aan het bedrog geloof baarheid te geeven , en was het derhalven te vreezen , dat onder zulk een groot getal van Menfchen eenige verlichte еп íchrandere geesten. mog- 1% ` ВМІСТ WEGENS DEN ALCOÉAN, тошеп zyn, die een werk, daar zo veele handen aan te pas сес men waren, niet voor eene Goddelyke inblaazing aanzagen of eenige eerlyke еп opregte Mannen, die hun geweten niet genoeg verkrag- ten konden, om dit bedrog te helpen bevorderen. Maar de Mufulmannen ftellen als een Geloofsartykel vast, dat hun Propheet , wien zy zeggen een eenvoudig Mensch zonder geleerd- heid te zyn geweest, niets van zyn eigen gedagten în dit boek ge- fteld heeft, maar dat һу, door den dienst van den Engel Gabriël, al- des умі Goden ontvangen , en het alle getrouwelyk орреїсһгеетей heeft ор ееп Parkement,gemaakt van de huid eens Rams, welken A- braham, in plaats van zyn Zoon Ifaac, opofferde, en dat hem alles, wat de Alcoran bevat, allengskens , en vers voor vers, op verfchei- de tyden, еп op verfchillende plaatfen, geduurende den loop van drieentwintg jaaren ‚ wierdt medegedeeld, Нет is onder de begun- ftiging van deze afbreekingen еп tusfchentyden „dat zy de verwarring meenen goed te maaken , welke in het geheele werk heerscht ; eene verwarring, welke het zo onmoogelyk is ор te helderen, dat hunne bekwaamfte Leeraars der wet daar vergeefsch зап gewerkt hebben; want Mahomet, of zo men wil zyn Copiist, deze voorgewende o- penbaaringen door malkanderen gehaspeld hebbehde, is het niet meer moogelyk geweest den draad weder te vinden, еп de order aan te wyzen , in dewelke zy van den Неше! gezonden zyn. Die drie en twintig jaaren welke de Engel befteed heeft, om den Alcoran aan Mahomet te brengen,zyn , gelyk men ziet, een wonder- baare toevlugt voor 2упе Navolgers,om zig uit eene menigte zwaa- righeden te redden. Hierdoor ontwyken zy de tegenwerpingen. uit een eindeloos getal tastbaare wederfpreekingen, welke men in hume wet aantreft, zy werpenze met eene blinde Godsdienftigheid op het Opperwezen zelf, en zeggen dat God,geduurende dien langen tyd» verfcheidene leerftellingen en voorfchriften, welken hy aan zyr Propheet gegeeven hadt, veranderde en verbeterde, Men kan al de Leerftellingen en zelfs den geheelen Godsdienst van Mahomet, tot Historifche en Dogmatifche of betwiste punten bren- gen. Пе eerfte zyn met eenige voetftappen van waarheid en met eene oneindige menigte fabelen en ongerymdheden vermengd. Ву voorbeeld, men leest daarin „dat па de kastyding van de eerfte nakoos melingfchap der kinderen van Adam, welken. men den oudften det Propheeten noemt, NoacH herfteld hadt, het welk door de vorigen bedorven was ; dat Abrabam aan dezen tweeden Propheet was op- gevolgd, Jofeph aan dien derden; dat Mofes door een wonderwerk was voortgebragt en bewaard, en dat eindelyk de Н. Joannes het H. Euangelium was koomen prediken; dat jesus CHRISTUS, in boezem der H. Maagd, zonder bezoedeling ontvangen, ontheven van de Verzoekingen des Duivels, gefchapen uit den adem Gods, en doot deszelfs Н. Geest bezield, bem was koomen aanftellen, еп dat Ma- hometh hem bevestigd hadt, door aan den Zaligmaaker, die in dit boek het Woord, de Deugd, de Ziel, en de kragt van God heetss E BERIGT WEGENS DEN ALCOROG 433 ` жупе Verdiende loffprasken ‚ te geeven, Ну ontkende еріт zyne ~ eeuwige Generatie en zyne Godheid , en mengt de buitenfpoorigfte fabels onder de Heiligfte Leerftukken van onzen Godsdienst , gelyk niets gemeener is in dit boek, dan naast aan eene verftandi ge aanmerking, of een waaragtig verhaal de zotfte fabelen en ver- beeldi te vinden. Wat het Leerftuk van de toekoomende belooningen en ftraffen betreft, nademaal dit een Петке beweegrede is om demenfchenaan - зе fpooren of te rug te houden, en Mahometh met сеп Volk te doen hadt, welk zeer overgegeeven was aan de vermaaken der zinnen, heeft hy geoordeeld het toekoomend geluk te moeten* bee еп tot een zinnelyk geluk , tot vleefchelyke geneugten welken у in het oneindige heeft uitgeftrekt, en die dus regt gefchikt wa» ren, om de begeerten der Arabieren te prikkelen. De ítraffen heeft hy insgelyks voornaamelyk in de berooving dier vermaaken gefteld; welke berooving hy egter verzeld deedt gaan уап wezenlyke en zelfs verfchrikkelyke tugtigingen; verfchrikkelyk minder wegens derzelver duurzaamheid dan zwaarte en ftreugheid. In gevolge van dit ontwerp leert һу in den Alcoran dat "er zeven -Paradyzen zyn, en het boek van Azer voegt er by , dat Mahometh die allen heeft bezigtigd, gezeten ор den Alborak , een dier van een middelbaare grootte tusíchen een Ezel en een Muil-Ezel; dat hes Eerfte van fyn Zilver is, het Tweede van Goud , het Derde van Ede- Je gefteentens, en dat men daar een Engel іп vindt, van wiens eene hand tot de andere zeventig duizend dagreizens afltand is, met een boek, °t welk hy altoos leest. Het vierde Paradys is van Esmeraue деп, het vyfde van Kriftal, het zesde van Vuurkleur, het zevende &indelyk is een alleraangenaamfte tuin befproeid met fonteinen en tivieren van melk, honing еп муп, met verfcheidene altoos groee ne boomen ‚ welker appels veranderen ín jonge Dogters zo fchoon en zoet, dat, als eene derzelver in de Zee fpuwde, derzelver water al тупе zoutigheid verliezen zoude. Ну voegt er by dat dit Paradys bewaard wordt door Engelen , waar van zommigen een hoofd hebben als een Koey, met zulke lange hoornen , dat ’er veertig duizend knoo» pen in zyn, en van de eene knoop tot den anderen telkens veertig і afftands is, De andere Engelen hebben zeventig duizend monden, yder mond voorzien van zeventig duizend tongen , en yder tong roemt God zeventig duizendmaal daags, in zeventig duizend verfchillende taalen. Voor den Throon van God zyn veertien Waschkaarr fen aangeftooken , die vyftig dagreizens van het een tot het ander einde ‚ Jang zyn; alle de vertrekken van deze ingebeelde hemelen zyn vercierd met het geen men zig het fchitterends verbeelden kan; de Geloovd gen zullen daar met de zeldzaamfteen lekkerfte geregten gediend wor- den „еп zullen met de Mouris, of de Jonge Dogters van het Paradys trou- wen, dewelke, niettegenftaande de geloovige Mufulmannen haar geduu- zig als haare Vrouwen behaudelen , egter altoos maagden zullen blyven, о, waas HA - ФЕМ WECENS: DÈN. ALCORANG gaar uit тей gien Кап, dat Mahomer alle de Gelukzaligbeid утіх gitverkoornen in de zinnelyke Weliusten doet beftaan. ‚ De Hel beftaac іп ftraffen , die teenigen dage zullen eindigen door de goedheid van Mahomet „die de veroordeelden in eene fomein га! afwasfchen en hen toetaaten tot een feest,'t welk uit de overbiyfzelen van die fpyzen en dranken zal beftaan, waarop hy de Gelukzaligen Onthaâld-zál hebben, | an | ‹ Ну Daat ook een oordeel tia den dood toe, en gen foort van Үз vuur, dat is te zeggen van flraffen die in het Graf, en in bet farte der Aarde , tan de lighaamen der zulken zullen aangedaan wor- den, die тупе wet niet volkomen vervuld hebben. : . De twee voorngame punten van den Alcoran zouden genoeg түп, om de valsheid van dat boek айп te toonen, Heteerfteis zyne vob {хеше Predeftinatie, waar door zyn aanhangers gelooven moeten, det alles wat gebeurt , derwyze bepaald zy, în de eeuwige denkbeekes van het Opperwezen , dat niets іп ftaat zy de uitwerkzelen дая ғи ге beletten; еп men weet; hoe verbaazend Кек de Mahometsaca met dit Leerftuk zyn ingenoomen. Het tweede ftuk is, dat de Me hometaanfche Godsdienst zonder Wonderwerken moet ingevoerd , vas- gefteld en aangenoomen werden ; dat daar zelfs geen verfchil-redenen over gevoerd,geene tegenfpreekingen тереп gedaan mogen werden ; zo dat Ше die geenen , welke zig daar niet aanftonds aen onderwer pen, zonder genade ter dood gebragt moeten worden, en dat de Mufulmannen, die deze weerbarftigen of ongeleovigen dooden,daar — door het Paradys verdienen. Ook bevestigt de Historie, dat deze Godsdienst minder is voortgeplant door overreeding of Weer door verleiding , dan door geweld еп met kragt van wapenen. ' Меп moet hier aanmerken, dat de Alcoran, zo lang als Mahe meth ieefde,niet dan ор losfe blaadjes, die door de handen zwor- ven, bewaard wierdt, en dat ABUBEKER, zyn opvolger, de eerfte was,die deze losfe blaadjes in een boek by melkander verzamelde, waar van hy de bewaaring toe betrouwde aan Hapsha, of Aiichs, Weduwe уай Mahomet, zynde dit het oorfpronkelyke en еше af- Schrift, waartoe men altoos zyn toevlugt kan neemen, in geva! e eenig verfchilt over deze of geene plaats of leezing mogt оргугез; gelyk "er nu aanftonds eene oneindige menigte Copyen van den Al согап door Айе verfpreid werden , zo deedt OTHMAN, de opvolget van Abubeker,verfcheidene met alle moogelyke nauwkeurigheid naat het oorfpronkelyke Handíchrift, onder Hapsha berustende, afichry- wen, en verboodt alle de anderen. Zommige Schryvers beweeren, dat MOHAVIA, Calif van Babylonien , de verfcheide Copyen van den АР согап hebbende doen verzamelen, aan zes van de bekwaamfte Leet aaren de zorg vertrouwde, om alles wat wezenlyk van den Inftetkr van hunnen Godsdienst zelven was, te verzamelen, en al het overs? іп de Rivier deedt werpen. Maar niettegenftaande de oplenenbsi „dier Doftoren om een еп het zelfte foudemene van Leer en Go с wer WEGENS DER gon, 7 48: Феп« vast te Delen. wierden zy eger dẹ hoofden van vier verfchil- lende Seiten, De eerfte ende bygeloovigfte is die van Doêtor Мерз, door de, Mooren en Arabieren gevolgd, De tweede, welke men de Imeni- aanfche noemt „en die overeenkomftig is miet de Traditie van A4, wordt door. de Perfiaanen gevolgd. De Turken bebben die van O- mar , die de vryfte is, omhelsd ; en die van Qam, welke men alg de eenvoudigfte befchouwt, is door de Tartdaren aangenoomenz {сћооп alle deze $е&еп hierin overeenftemmen , dat zy. Mahomet als дед dien der Propheeten aanmerken. | | Э De voornaamfte verfchillen die ingefloopen zyn іп de Copyen na die wan Abubeker gemaakt, beftaan in puncten die ten гуде van Mahomet niet in gebruik waren , en die et door de иер bygevoegd zyn ош de waare leezing te bepaalen en vast te Dellen, op het voorbeeld уап де Mg- foreten,die insgelyks zodanige punten by den Hebreeuwfchen text der Н. Schriftuur gevoegd hebben. | | ` De geheele Alcoran is afgedeeld in Swras of Kapitels, еп de Suras түп weder afgedeeld in kleine versjes, kwalyk faamgelapt, zon. ‘der order of faamenhang , die meer naar Profe dan naar Роёйе gelyken. De afdeeling van den Alcoran іп Suras is nieuw: het getal is ор, zestig bepaald; de meeste van deze Suras of Kapitels hebben be-, gchelyke tytels; gelyk by voorbeeld , van de kae „van de mieren, van de vliegen enz. belaggelyke Titels zeker іц een boek dat ten rondflage van een Godsdienst moet denen, еп де Leerftellingen en. voorfchriften bevatten , waar door men Gode aangenaam kan worden; maar hog belaggelyker, omdat de meesten dier titels niets gemeens hebben met hes geen in die Kapittels wordt verhandeld, EEN WW WAARNEEMING:EN omtrent de ZUGTS-GESTELDHEID, WEDER еп WIND, të AMSTELDAM, in November 1768. Barometer. Tt : Winds Streek. | Weder. .'smorg.’smidd. "e 20. ‘smorg’smidd.'sao) Gefteldb. а -"———-——— 5 |29. Н IN WNW Iw [Виуір. з |— 8 |— 5 = iof W Zw] Z |— Donder 3 |— al Z |— [2% 7 |30. | Wij N N A 1— юм Iw о |9. IA AE) 8 io |— W t NÍ п A NW INW 512 № |2 № 612 2 6 Je es ЧОО 7ЕО20 4w w з|—|2% Bil SI NIN м 2101 w 1 JE W Lu 4 ZeW| Z oc № |— ю Zt WZ W M| Z IW SIW Le ьо — No 27130. о з2 № ZW BT al 7 2 29— of — 24— 21—1— a ZC о |—| w Hoogfte Barometer d. 30. 4 Laagfte Barometer а. 28. 4 j middelb. d 29. A Hoogfte Thermometer gr.54 А Laagfte ter gr.33 J middeld. gr. Ak / Ai ENG EL ERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYIK, \ VERHANDELING OVER DE NATUUR VAN DEN MENSCH EN DE ONSTERFLYKHEID DER ZIELE. РА Door den Heere DE BUFFON. ээ Н wy, іп een en ander Stukje onzes Men. -gelwerks , de aanmerkingen van den Heer рв BUFFON , over eenige, den Mensch allernaastkomende Dieren, ingevlogten , zo zal ’t voegen ook de beden- an kingen van dien Wysgeer, over den Mensch zelve, ə» en zyne uitmuntenheid boven andere Dieren, aldaar ээ Plaats te geeven, In deezer voegen ípreekt ’er dat ‚› Vernuft van.” | Hoe veel belangs wy ook mogen hebben om ons zel- ven te kennen , fchynt het nogthans, dat wy meer kene nis aan andere Weezens hebben dan aan ons zelven. Door de Natuur begiftigd met zintuigen, geheel gefchike (ot ons zelfsbehoud , gebruiken wy dezelve bykans tot geene andere einden, dan om indrukzels van buiten te onta vangen , en als °t ware buiten ons zelven te beftaan. Overmaatig bezig in het vermenigvuldigen van de wer- kingen onzer zintuigen, en dus іп het uitbreiden van ons beftaan na buiten , · dat ik zo fpreeke , maaken wy zel- den gebruik van dat inwendige gevoel , °t welk ons in Даа ftelt, om onzen waaren en wezenlyken {taat te ont- dekken. ’t ls egter dat Gevoel, *t geen wy moeten raad- pleegen, indien wy ops zelven weníchen te kennen , °t is dat Gevoel alleen , volgens ’t welke wy kunnen oor- deelen. —- Maar boe zullen wy aan "rt zelve alle се ftrektheid, alle gevoeligheid geeven $ Hoe zullen wy оп- ze Ziel, waar in ’t zelve huisvest, ontheffen van alle de bedriegerven, die in ons omgaan? Wy zyn de hebbelyk- beid om het te gebruiken kwyt geraakt, het blyft werke toos te midden van het oproer onzer dierlyke genietin- gen, het vuur onzer ontftookene driften droogt het ор; bet hart, de zintuigen druifchen ‘er tegen aan. | `_ Н. DEEL, MENGELW. NO. 11, Ma "К; 458, DE BUFFON OVER DEN MENSCH ‚ % Is, niettegenftaande dit alles, altoos het zelfde, on- veranderlyk іп zelfftandigheid , en beftendig van аап; het beneveld licht heeft zynen glans verlooren , zonder jets van de weezenlyke kragt te verliezen ; beftraalt het ‘ons flauwer , het geleidt ons niet min zeker. — Lasten wy dan, om op den rechten weg voorgelicht te worden, die Ёгаајеп, welke ons nog. befchynen , verzamelen ‚ de duisterheid , die ons omringt , zal verminderen, en , in- dien de мер, welken wy bewandelen, van ° een tot het ander einde , niet gelykerhand verlicht is; wy zul- len ten minften een’ lantaarn hebben, met welks behulp wy, zonder vallen, kunnen voortwandelen. De eerfte en moeilyke Ёар, die ons te doen Daat, om ons zelven te kennen , is duidelyk en onderfcheiden, te weeten de natuur der twee Zelfftandigheden , uit welke wy zyn zamengefteld. -— Enkel te zeggen dat de een оп: uitgebreid , onftoflyk en onfterfiyk is, en dat de andere de tegenovergeftelde eigenfchappen, uitgebreidheid , ftof- Iykheid en fterflykheid, eigen zyn, is niet meer dan van de eene te ontkennen , wat wy van de andere bevesti- gen. Welk eene kundigheid kunnen wy „ langs deezen weg van ontkenning, verkrygen ? Deeze beroovende uit- drukkingen zyn niet in ftaat om in de ziel eenig ftellig denkbeeld te verwekken. Maar te zeggen, dat wy ver- zekerd zyn van Tt beftaan der eerfte, maar weinig van ` de laatfte, dat de zelfftandigheid van de eene, enkelvou= dig, onverdeelbaar is , dat ze zich maar langs een eeni- gen weg openbaart, door °t Denken, naamlyk ; dat de andere minder een zelfftandigheid is , dan een onderwerp vatbaar voor °% ontvangen van verfcheide gedaanten, betreklyk tot onze zinnen , alle zo onzeker en verandere lyk als de natuur dier zintuigen zelve; dit te zeggen, is aan de eene en andere onderfcheidene hoedanigheden toe- fchryven , en ’er ftellige eigenfchappen aan toe te kennen, die ons op den weg brengen ‚ om den eerften (ар te doen tot de kennisfe van beiden , om eenige vergely- king te beginnen. Eene oppervlakkige bedenking, wegens den oorfprong onzer kennisfe , doet ons terftond begrypen , dat wy et geene kunnen verkrygen, dan door vergelyking. Iets,’ geen volftrekt nergens by kan vergeleeken worden ‚ H ten vollen onbevattelyk. Gops weezen kunnen wy niet bevatten , uit norzaake, dat wy hem by niets kunnen vere gelyken 5; maar alles wat onder vergelyking valt, alles w ! EN DESZEEFS Zifs ` Ga wy van’ verfchillènde kanten kunnen befchouwen , alles” мас wy als tot jets anders betreklyk kunnen aanmerken , is het voorwerp onzer kennisfe ; en hoe meer het onder vergelyking valt , van hoe meer zyden , en uit hoe ver: fchillender oogpunten , wy eene zaak ons voor oogen kunnen felten , hoe meer middels wy aan de hand heb- ben , om dezelve te kennen, en hoe gemaklyker wy de denkbeelden , op welken wy ons oordeel doen fteunen, ‚zullen kunnen vereenigen.. ‘Het beftaan onzer Ziele ís voor ons beweezén , of lie- ver wy maaken met dat bewys een en dezelfde zaak uits Beftaan en te Denken is vvor ons het zelfde. Deeze waarheid is inwendig, en meer dan enkel befchouwlyk ; ze is onafhanglyk van onze zintuigen, van onze verbeel: ding, van ons geheugen , en alle onze andere betreklyke bekwaamheden. — Het beftaan van ons Lichaam en ans dere voorwerpen, die ons omrmgen, is twyfelagtig voor hem, die onbevooroordeeld redenkavelt : want die uitge- ftrektheid , in langte , breedte en dikte , welke wy ons Lichaam heeten, еп zo nauw aan ons verbonden fchynt 3 waar op fteunt het anders dan op ’t berigt van onze zin= tuigen ? En wat zyn de ftoflyke werktuigen onzer zinnen anders dan overeenkomften met de dingen die dezelve aandoen ? Maar heeft onze Ziel ons inwendig Gevoel; iets dergelyks , iets dat gemeenfchap heeft met de natuur van deëze uitwendige werktuigen ? Gelvkt het Gevoel, іп onze Ziel door ’t Licht of Ir Geluid verwekt , naat die fyne ftoffe welke het Licht fchynt te verootzaaken 4 of die drillende beweeging, welke het Geluid in de lugt te wege brengt ? °t Zyn onze oogen en ooren , die tof dezelve noodwendige betrekkingen hebben; nademaal dees ze werktuigen in de daad met de ftoffe van dezelfde nd- tuur zyn: maar de gewaarwotding , die befpeuren , heeft ?ег niets gemeens mede noch eenige gelykenis. Dit alleen zou genoeg weezen om ons te overtuigen, dat ons ze Ziel van eene andere natuur is dan de Got, Wy mogen derhalven volkomen zeker ellen. dat de inwendige aandoening geheel verfchillend is van ’t geendes zelve veroorzaakt, en wy zien desgelyks, dat de dingen, die buiten ons beftaan, іп zich zelve geheel en al vetíchil= len van ’t geen wy oordeelen dat ze zyn: vermids de ge- waarwording niets gemeens heeft met het geen dezelve vers dorzaakt. Zullen wy dan niet befluiten , dat het geen ot ze gewaarwordingen te wege brengt ‚ noodwendig, en үш т „. ndien wy bedenken „dat onze Ziel , geduurende den flaap еп by de afweezigheid van voorwerpen , gewaarwordingen heeft; dat deeze gewaarwordingen dikwyis zeer verfchil- lende zyn van die , welke zy gevoelde in de tegenwoor- digheid van die zelfde voorwerpen, als zy gebruik van de zinnen maakte, mogen wy dan niet vermoeden dat deeze tegenwoordigheid van voorwerpen niet noodig is tot het beftaan dier aandoeningen , en dat gevolglyk wy en onze Ziel alleen beftaan kunnen ‚еп onafhanglyk van deeze voor- werpen ? Want іп den flaap , en na onzen dood , beftaat ons Lichaam , en heeft desgelyks alles wat tot deszelfs beftaan _ behoort, ’t is het zelfde als voorheen, en nogthans bezeft de Ziel niet langer het beftaan des Lichaams: dit heeft „ ten onzen opzigte, als dan opgehouden. Nu vraag ik „of jets dat zyn kan, en naderhand niét meer zyn: of ietsdat ons op eene geheel andere wyze aandoet, dan het is of ge- weest is, iets kan zyn van eene genoegzaame weezenlyke heid om ons van allen twyfel aan deszelfs beftaan te ont- heffen. Wy kunnen egter gelooven, dat ?ет iets buiten ons 15; doch wy zyn des niet verzekerd, terwyl wy verzekerd zyn van het weezenlyk beftaan , van alles wat in ons is. Wat onze Ziel betreft is derhalven zeker, en dat ons Lichaam raakt fchynt twyfelagtig, zo ras wy denken dat de ftof al- leen eene wyzing van de Ziel kan zyn, of een van de wy- zen op welke zy befchouwt. Onze Ziel ziet heel anders wanneer wy waaken, dan geduurende den Пазар : ze zal op eene geheel andere wyze zien na onzen dood, en ’ geen nu haare gewaarwordingen veroorzaakt ‚ de (of in °t alge- meen kan als dan voor haar wel niet meer beftaan , dan ons eigen Lichaam, * geen op dien tyd niet meer voor ons is. Maar laaten wy het beftaan der ftoffe toeftaan , en , fchooa bet niet beweezen kan worden , ons fchikken naar de algemeen aangenoomene denkbeelden „ en zeggen dat d ER DESZELFS ZIEL. A91 beffaat, en zo beftaat gelyk wy zien: zullen dan on- ze Ziel met dit ftoflyk voorwerp vergelykende , de ver- fchillendheden 20 groot en de tegenoverftellingen zo dui- delyk uitgemerkt vinden, dat wy geen oogenblik kunnen twyfelen over de waarheid , dat ze geheel daar van vere fchillend en van eene veel verhevener natuur іс, Onze Ziel is van eenerlei gedaante, zeer enkelvoudig, zeer algemeen, zeer beftendig. Decze gedaante is Den- ken, ’t is voor ons onmogelyk onze Ziel ons anders voor te ftellen dan door Denken , deeze gedaante heeft in zich niets deetbaars, niets uitgebreids , niets ondoordringbaars „ niets ftoflyks. Ons Lichaam daarentegen ‚ en alle апае- re lichaamen hebben onderfcheidene gedaanten, elk van deeze gedaanten is zamengefteld , deelbaar , verander- lyk „verwoestbaar,en zyn alle betreklyk tot de verfchillen= de zintuigen, waar door wy ze bevatten. Ons Lichaam en alle (of heeft over zulks niets beftendigs, niets wee- zenlyks, niets algemeens, waar aan wy ons kunnen hou- den, om ons te verzekeren dat wy het kennen. Een bind man heeft geen denkbeeld van het ftoflyk voor- werp , dat ons de beeldtenisfen der lichaamen afbeeldt; een melaatfche, wiens huid ongevoelig is, zal geen denk- beeld hebben van °t geen het gevoel in ons verwekt; een doove kan geen klanken onderkennen : laaten deeze drie middelen van gewaarwording iemand , daar mede be- deeld, de eene па de andere ontnoomen worden, de Ziel ` zal niet té min beftaan „ de inwendige werking zal Ыу- уеп; het Denken zal zich altoos openbaaren. Neem in tegendeel, alle deeze hoedanigheden van de ftof weg, neem weg de kleuren , de uitgebreidheid , de vastheid, en alle de andere eigenfchappen, tot onze zintuigen be- treklyk , en gy zult ze vernietigen. Onze Ziel is der- halven onverganglyk ; de Stof kan en moet vergaan. "Tt Zelfde mag gezegd worden van de andere bekwaam- heden onzer Ziele met die des Lichaams, en de weezen- Iykfte eigenfchappen van alle ftoffe , vergeleeken. De Ziel wil en beveelt , het Lichaam gehoorzaamt zo veel het kan, de Ziel Vvereenigt zich onmiddelyk met 20дапі- ge voorwerpen als haar behaagen ; afftand , gedaante, grootheid , niets kan deeze vereeniging verhinderen , als de Ziel wil, ’t is gedaan, % is in een oogenblik gedaan. Het Lichaam kan zich met geen ding vereenigen , °t wordt gefchokt door elk ding ° geen ’t zelve te nakomt, % heeft tyd noodig om tot ееп ander Lichaam te komen, e М m 3 H ә 492 DE BUFON OVER DEN MENSCH alles wederftaat bet, allés. ftaat tot ĉen beletzel, de- min- fte tegenftand verhindert of belet de beweeginge. — Is de Wil derhalven niets anders dan eene lichaamlyke be- weeging, еп Befchouwing eene enkele voeling? Hoe kan die voeling te werk gefteld worden op verafgeleegene voor- werpen en afgetrokkene onderwerpen? Hoe kan deeze be- weeging in een ondeelbaar tydftip volbragt worden? Be- rypen wy eenige beweeging , zonder ruimte , zonder tyd? De Wil derhalven , dien ze eene beweeging is, is geene ftoflyke beweeging, en indien de vereeniging van de Ziel met de voorwerpen eene aanraaking , eene voeling zy , wordt dan die aanraaking niet op eenigen а апа volbragt? Is die voeling dan geene doordringing? —- Hoedanigheden vol. ftrekt tegen die van de Stoffe overgefteld , еп die gevolg- lyk tot geen ftoflyk weezen kunnen behooren. Waarom wil de Godloosheid dan onze Natuur verlaagen, ‘waarom fpant zy haare poagingen іп om ons diest te maar Кеп, dat wy ons zelven niet hooger dan de Dieren moeten aanmerken? Terwyl de Mensch, in de daad „ van natuu- те zo geheel verfchillend еп zo verre verheven is boyen de Beesten , dat hy , die ze op eenen rang wil zetten, zelve van zo bekrampe bekwaamheden zyn moet als de Dieren des velds. эс Is waar de Mensch gelykt de Dieren wat zyn ftoflyk deel betreft, en hem plaatfende in de optelling van alle de wee- gens der Natuure, zyn wy genoodzaakt hem іп de ry der jeren te zetten. Doch de Natuur kent geen Rangen, geen Geflachten ; zy kent alleen op zich zelven ftaande weezens; de Rangen en Geflachten zyn ’t werk van °5 Men- fchen vinding, Zy zyn niets meer dan denkbeelden van over- eenkomst , en wanneer wy den Mensch in een deezer Ran- en fchikken, veranderen wy zyn weezen niets in ’t mis- е, of trekken iets af van de edelheid zyner Natuure ; wy maaken geene verandering ter wereld , met één woord , wy neemen niets weg van de verhevenheid , die de men(íche- lyke natuur heeft, boven die der Beesten ; wy plaatfen den Mensch flegts by de zodanigen met welken hy de meeste overeenkomst, de meeste gelykenis heeft, geevende hem, zelfs wat het (toftyk gedeelte van zyn weezen betreft ‚ дей Gerten rang. | Den Mensch met de Dieren vergelykende , zullen туй beiden een lichaam, een gewerktuigde ftof , zintuigen, vleesch , bloed , beweeging , en ontelbaar dergelyke dingea vinden; maar alle deeze gelykvormigheden zyn Wm EN DESZELFS ZIEL. 493 en niet genoegzaam om ons te doen vastftellen , dat de Na- tuar van деп. Mensch en van de Dieren dezelfde is. Om over beider Natuur te oordeelen zouden wy de inwendige hoedanigheden der Dieren zo wel moeten kennen als onze eigene: еп dewyl het onmegelyk is,dat wy 'ег ovit agter zullen komen, wat "er in ’t binnenfte der Dieren omgaat, of weeten în welk eene betrekking hunne aandoeningen tot de onze ftaan ; Kunnen wy alleen oordeelen uit de uitwerk- zelen , en alleen de uitkomften van de natuurlyke werkine gen, 20 van den een als van den ander, vergelyken. Laaten wy , derhalven ‚ het oog derwaards heen wen- den, beginnende met het erkennen van alle de byzondere overeenkomften; en alleen de algemeene verfcheidenheden onderzoeken. — Men zal toeftemmen , dat de domfte Mensch bekwaamheids genoeg bezit , om het fghranderst Dier te beheerfchen: hy beveelt het en doet het dienen tot bereiking 2упег oogmerken ‚ en dit minder door geweld en behendigheid dan door de verhevenheid van Natuur, en om dat zyne ontwerpen op de Rede gegrond zyn, en hy een orde van denkbeelden en daaden volgt, waar door hy het Dier verpligt hem te gehoorzaamen: want wy befpeu- ren niet dat de fterker en behendiger Dieren de zwakkere en min behendige bevelen of ten hunne dienfte onderwer- . De fterken eeten de zwakken; doch dit bedryf ver- enderftelt alleen een behoefte en begeerte , һоедапісНе- den wydverfchillende van °t geen een uitwerkzel is van eene aaneenfchakeling van daaden, ingerigt tot een zeker einde, Indien de Dieren met deeze- bekwaamheid voorzien waren , zouden wy dan niet befpeuren , dat zy het bewind over anderen aanvaardden, en hun noodzaakten om voedzel te zoeken, hun op te posten, en іп gevalle van verwondheid of ziekte te helpen. Maar onder de Dieren, welke men ook neeme, is geen kenmerk van zodanig eene onderge- fchiktheid , geen blyk dat een hunner de voortreflykheid zyner Natuure boven die van een ander kent , gevolglyk moeten wy denken , dat zy allen, іп de daad , van dezelfde Natuure zyn, en tevens befluiten, dat die van den Mensch niet alleen ver boven die der Dieren verheven, maar ook gansch en al verfchillend is. 