Dagboek van Louis Trigardt (1836-1838)
Maandag den 3de heb jufr. Schepers drie van haar grootste kinders in de school gezet, Cornelis, Kobus en Hanna, en Giedieon die omtrind vier á vijf dagen had school gegaan (en) uit genomen (werd) overmits de school huis te klijn was. De morgen is Cornelis en Koot gegaan om schapen te soeken die de vorige dag is uitgebleven met de kalvers. Omtrind middag kwam Cornelis maar had de kalvers niet ge- ‘) Vgl. Aantk. bij 16 Febr. infra. Botha sowel als Tr. het van genl. Potgieter beeste bij hul gehad. Of die beeste uit die kolonie met hul meegebreng werd, dan wel of ’t slagbeste was, wat Potgieter saamge- breng het op die Kommissie-besoek en toen bij hulle gelaat ’t, kan nie uitgemaak word nie. In ieder geval is dit ’n bewijs temeer van die voe- ling wat daar bestaan het tussen die twee trelcke. Sie Inl. 131 Julie 1837.] kregen; hij had de beeste hooren (bulken) of dat me- schien daar was. Woensd. 5de. Dinsdag heb Jan een kwagga ge- schooten en met de osse na huis gebragt. Diederik en de kinders van jufr. Scheper heb dertig schapen gekregen, die uit gebleven was de voo- rige dag, 2 was op gevreten. Carolus gaat van dag aan zijn band aan rekken, Pieta gaat keijken of hij de renoster niet vinden ken met Danster. Ouwe Botha werk aan zijn geweer laaij. Carolus zouw zijn wage band optrekken, brak zijn welplek en die van Sij- brand J) aan twee ; kon hi j 't weer van voor af aan wel- len. Toen hij weer in de vuur had en ouwe Albagh bij, brand zi j weer drie vingers 2) met de eerste keer af ; Zouw zij dan een stuk inwellen. Pita had een streep kruis koudou gekwets, Jan een eland. De agter middag kwam de dikbeen Kaffer met twee jonge bullen, voor veerse te ruilen. Dond. 6de. Werk Carolus en Albag aan de band. Pita had zijn jonge osse in gespannen, en twee sleep- sels takken gehaald. Ik wou de een bul van de kaffer ruilen voor een die geen hoorns had, en een schaap ooij toe geven; zei dat het niet zijne was, maar hij zouw de eigenaar dat zeggen. De middag kwam drie kaffers van Rossetoe aan mijn zeggen, dat zijn moeder mijn laate roepen, en brag voor mijn vrouw een sak piesang. Ik vraag aan ') Sijbrand Bronkhorst was die wamaker bij Van Rensburg s’n trek. ’) I/ees : drie vinger-lengtes van die band. 132 [Julie 1837. de Kaffers waar om zij mijn laate roepen, zei zij, dat zij mijn zeer graag zienen wil. Gevraagt hebben- de na haar siekte en of Rossetoe na huis is, zei zij, dat zijn moeder gezont is, en dat hij nog daar is. De avond had Carolus en Albagh de stuk in de band vas. Vrijd. 7de. Carolus (en) Albagh wel Sijbrand zijn wel-plek. Ik en Pieta zal rijden om te jagten. De namiddag souw zij de band optrekken, brak een welzel aan stukkend. Ik en Pieta is ook niet gereden op de jagt. Saterd. 8ste. De morgen is Carolus en Adonis na Rossetoe zijn moeder gegaan, met de kaffers die mijn is komen roepen. Ik en Danster is gereden om te jag- ten, maar niets geschoten. Pieta is na de beeste ge- gaan. Ouwe Strijdom heb een kwagga geschooten, had zijn twee zoons bij hem. Sond. 9de is ouwe Strijdom gegaan om de Kwagga te halen met de osse. Pieta moet na de beeste gaan, overmits Adonis niet te huis is, en Jannuarij niet genoeg is bij de beeste. Ik en Gustaaf is na de schapen gegaan; krijg wij de wagters sonder de schapen : Zij sat bij een vuur en slag een schaap die de been gebroken had. Is wij de schapen na gegaan haalde wij de trop bij de huis in de paarde wij (wei?); een klomp krijg wij, die van de trop agter gebleven was. Heb ik die een wagter Katos, een stoot aan zijn wang gegeven en hem gevraag waar om hij die schapen zoo alleen moet laate loopen. Zei hij, dat zij de schaap geslagten heb. Ik vraag of sij de schaap 133 Julie 1837.] niet bij de huis kon geslagten (hebben) ; ik vraag of zij éen schaap moet slagten en de ander laaten loopen. Maand. 10 de had wij troewel weer, is Pieta en Danster na beeste gegaan. Isaak zal naar de paarde keijken, Willem moet met mij na de schapen gaan. Die dag heb van Pieta een bok ooij uit gebleven, die gelamt heef, en die schapen krijg ik en Willem, die agter gebleven was. Maandag den lOde heb Mar- tha haar seep opgezit. Dinsd. llde. Is Pieta en Danster gereden om na de bok-ooi j te soeken ; namiddag kwam hi j en kon de bok niet vinden. Jannuarij pas de beeste alleen op; agtermiddag is ik na de schapen gereden; had Katos de bok gevonden. Tegen de avond kwam Carolus en Adonis, had hij voor eijsser zeven pikken gekregen, die zij hem gegeven heb, daar hij om eijser vraagte. Verder gaf Rossetoe zijn moeder aan hem een stuk geruijt, en een gemaakte vrouwe jas of mantel, van roije kasse- mier. Rossetoe gaf hem twee kleine stukkies geruijt; een jonge os gaf zijn moeder aan Carolus om te slag- ten, heef hij hem mee gebragt; twee bokken is voor hem geslag. Een sits gaf zijn moe voor mijn vrouw. het was blouw. Met zijn terug koms is hij bij Mas- souw vernagt. De morgen gaf Massouw hem een voer- sits en een pik. Carolus had een kaffer gezeg voor ouwe Albagh twee groote osse ter ruil te bringen op Albagh zijn versoek — — ; kwam hij op de bestelde dag met hem en bragt zeven ossen daar een 134 [Julie 1837. kween bij was, heef Albagh zes van geruild, voor veersies en kalvers. Zoo te zeggen met Carolus zijn komste na huis, kwam een rietbok hem voorbij loopen; zei de kaffers aan hem, dat hij de bok schieten moet voor haar; schoot hij de bok de twee bouijt beenen af, schrik een Kaffer zoo danig voor de schoot, dat hij genootsaak was hem agter te laten, omtrind f uur van de plek af bij een kraal. Hij zei dat hij zoo veel pijn bij zijn sleutel beenen aan zijn hals heb. Hij zouw dan de an- dere dag komen. Een pik heb hij bij hem, zal hij mee- bringen. Jan was uit jagten, had een Koudoe ge- schoten dog niet gekregen. Woensd. 12de heb Pieta met zijn ossen drie schleepses takken gesleep. Albagh heb de morgen de osse geruild. Carolus en ouwe Strijdom kap kool- huijd. Toen zij omtrind f uur gekapt had, is de ouwe gegaan met zijn honden, is zijn zoon Isaak om wilde varkens te jagten. Omtrind 3 uur na middag kwam bij, had hij twee gekregen maar zijn honden liep ver- keerd, krijg niets, — als een kalf van Albagh die ap- sent was, is opgevreeten. Jan is gegaan om na de Koudoe te soeken die hij de vorige dag meen gescho- ten te hebben. Ouwe Botha is met hem mede gegaan; zij heef niets geschooten en ook niets gevonden. Met de kaffer die de osse gebrag heeft, kwam enige met klerasie goederen ter ruil. Zei Albagh, dat die kaffers het voor hem gebragt heb, uit zijn order of versoek. Heef Jan zijn vrouw een stuk geruijd ge- ruild, en de ander heef hij en zijn kinderen alle geno- men : Louw, Isaak, Katarijn, Lalie, Marie. Toen het Julie 1837.] 135 alle verhandelt was hoorde ik van Carolus, dat hij die kaffer gezegt had om met de osse klerasie goede- ren mede te bringen. Ik was verwondert dat Albagh mijn zei dat Antje Botha ook handelen wouw, dat hij haar het belet heef . Hij had gezegt, dat het voor hem gebragt was. Dond. 13de. Heb Pieta twee jonge basterd vader- landsche osse ingespannen, om takken te sleepen voor een klijn bok-kraal. Die middag kwam ik bij Jan, zei hij of hij en Pieta niet met de vee boven in de rivier sal gaan leg- gen, dat de veld daar mooij is. Ik zei van ja, dat ik het aan Pieta gezegt heb, dat wij daar zal gaan zien hoe of de veld daar is, en onder op een ander plek. De avond kwam Albagh bij mijn, en vraag of hij met zijn vee ook bij mijne mag gaan. Ik zei van ja, hij zei, Jan gaat ook. Zei ik van ja. Die vorige dag zei Pieta aan mijn, dat Carolus Jufr. Schepers haar Smits- winkel geruild heb voor twee ossen : Somer en de Ribbok; dat hij krijg : de ambeeld, blaasbalk, een tang, de ouwe eijser werk en schawen. Vrijd. 14de. De morgen heb ik een sieke kalf van éen jaar oud keel af snijden, gaat van de getal af, en die osse die Carolus van Rossetoe zijn moeder gekre- gen heb komd bij, blijf de getal op . . . . 452. Donderdag den 13de heb ouwe Botha een eland geschoten ; is hij van morgen met de wagen gaan ha- len, een van zijn gekwetste. Nu zal de gekwetste min- der worden. Toen hij de eland afgeslagt had, wouw hij zijn kogel uitschnijden, overmits hij zeer verlegen om lood was, dat het schaars was om aan te komen, 136 [Julie 1837. was het een pijl van een kaffer ! Ik is met Danster gereden om na de plek te zien waar wij de vee leggen zal. Heb ik twee kwaggas geschoten en een gekwets. Saterd. 15de. Is Pieta en Willem gereden om de kwaggas te halen met twee kaffers. — Carolus en Al- bagh wel de band van gester af, de eijser deug alweer niet tot het eenmaal luk, dan ken zij weer goed wel- len, en zal ’t nu wel alles goed krijgen. De morgen heb Pieta twee gansen geschoten. Jan heb zes smee-eenden geschoten, dog éen niet gekregen. Omtrind middag kwam Koot, de soon van juffrouw Schepers, van de schapen, had hij een elands-kouij geschoten. Is hij en Jan gegaan met een span ossen, om het te halen. Toen Pieta bij die kwaggas kwam, had twee wolven de een half op gevreten. Sond. den 16 de is Pieta en Danster gegaan om te jagten, overmits hij Maandag met de vee uit moet trekken en de wild aan die kand schaars was, wou hij zien of hij geen eland schieten kon. Ouwe Strij- dom prubeer een spaak te maken — meschien heb hij in de week geen tijd. Men geloof als men op Sondag werk, dat men de week niet hoef te werken. Pieta heb niets geschoten. Maand. 17de. Heb Pieta de kouij doot geschoten om te slagten. Die morgen heb wij de lammer scha- pen weg gesteurd, boven in de rivier met April en een kaffer van Rossetoe, die ken de anderen dag weer ko- men. De paarde en Jan zijn vee gaat alle mee; Pieta en Willem en Jan gaat met de pak wagen om bij de vee te blijven. Albagh zouw ook met zijn vee gaan, 137 Julie 1837.] maar hij help Carolus aan zijn band van zijn wagen branden, of wellen. Sondag agtermiddag, dat de wind stil was zouw de band de lap in zitten, brand zij hem geheel aan stukkend. Maandag maak zij weer een nu(we) lap. Yoor Pieta heef ik een slag hamel mee gegeven. Tegen de avond had Carolus en Albagh de lap bijna klaar, sonder branden. Ik heb die na de kreupele en sieke schapen zien met twee klijne kaf- fers,(?) O-uwe Strijdom en zijn soon Isaak help de blaasbalk trekken. De maandag had wij donderweer, en wijnig regen, als aan de bergh heef sterk gere- gent. Dinsd. 18 de. De morgen vroeg was Carolus en Albag, ouwe Strij(dom) en zijn zoon Isaak bij de smitswinkel om die dag de band te wellen. — De lap was klaar die zij Maandag gemaakt had. — Zij zouw het dan wel reg krijgen; Albagh zal de andere dag met zijn vee trekken. De morgen was een van de kouijen die Pieta mee genomen heef om te melken te- rug geloop, en kwam tegens de dag. Omtrind 10 uur had de opgemelde smids de band aan elkander. De puntjes was een bietje los, maar dat was dan niets; zij was vrolijk en plesierig. Maar als die band brand dan is het een rusie ! Dan hoord men : jij heb de schuld, — Albag zeg Carolus. Albag zeg : mijn heem Carl, ik het kezie ver jou, die plek is nie koed. Namiddag zal Carolus een poot en zijn moeder haar pot maken. Hij heef zijn eige winkel ! Toen die band aan elkander was, brag Albag een Kalbas bier en vraag mijn of ik ook drinken wouw. 138 [Julie 1837. Ik zei van ja, roep liij ouwe Strijdom ook. Zij waren afgemat van werken. De avond had Carolus voor de poot in de pot geen eijser, en de band kon hij niet vas krijgen. — Die nagels en de hoepel breek immers *) aan stukkend. Hij zei dat Jan Mijnhard altoos een stukkie eijser uit- smee tot een band, en dat hij die twee enten aan elkander draaij, maar hij heb nu geen ijser. Woensd. 19 de. De morgen is Danster met Pieta zijn kalvers en een kouij weer na de kraal gegaan. De morgen is Hendriena ook in de school gegaan als schoollier. Albagh zal niet trekken, hij heb zijn bijlen nog niet geslijp, voor Kraal maken; zal hij den 20ste trekken. Ouwe Botha werk aan Jan zijn wage wiel. Ca- rolus werk in de winkel aan de pot, de banden en de poot, wil hij in maken, die hij gister niet kon klaar krijgen; maar had hem weer bedag, is hij aan ouwe Strijdom zijn speeken voor de wagewiel, aan wer- ken. Dond. 20ste. Kwam van de Kooij Kaffers, met 1 stuk blouw bafta á 6 elle, 1 stukkie gestreep, een konbaars en een gemaakte jurk. Heb ik de blouw en gestreepte voor Marta genomen, de kombaars voor ouwe Daniel, en alles betaald. Carolus (en) ouwe Strij- dom werk aan zijn speeken, ouwe Botha aan Jan zijn wiel van zijn wagen. ') Immers in die sin van : telkens, vgl. aljimmer. 139 Julie 1837.] Woensdag liet ouwe Eotha door Diderik die Swaaijhaak aan Carolus vragen, die Carolus zegt, dat hij het bij de winkel gekregen heb van juffrouw Schepers. Donderdag heb Carolus hem weer laate ha- len, dat hij het bij ouwe Strijdom zijn wiel nodig had. Tegen de avond zei ouwe Strijdom : ouwe Bo- tha heb gezeg, als hij gedaan heb moet hij het weer bringen, en nam het weg. Zei Carolus in mijn pre- sint : morgen heel vroeg heb ik het nodig, om de bor- sten van de speeken af te trekken. Vrijd. 21ste. De morgen toen de son op was sei Carolus aan ouwe Strijdom, dat hij de swaaijhaak moes gaan halen. Zei ouwe Botha zijn vrouw, dat zij het niet geven ken overmits ouwe Hendrik niet daar was, — toen ouwe Botha (nml.) met zijn jonge ossen, die hij in gespannen had, om het mak te maken, (bezig was). Ging ouwe Strijdom na Botha, om die swaaij haak te vragen. Zei ouwe Botha : had hij ge- weeten dat het Carolus zijn haak was had hij het niet laate vragen, maar Antje Schepers zeg dat het hare is. Daarop zei ik, dat Carolus zeg, dat Antje hem het bij de winkel gegeven heb, en vraag (ik) Carolus het weer, zei (hij) van ja, zij heb hem die met Koot na gesteurd, dat zij het niet zag toen zij hem de andere gereetschap gaf, die zij hem bij de winkel gaf. Dan is het ongelukkig, zei ik, als men van Juffrouw Schee- pers eits of wat leen, dat ouwe Botha het ken laate vragen of haalen, of ik klaar is of niet; dat het voor mijn lijk juis of hij een vreemde schaap eigent. ‘) ’n Verstelbare winkelhaak. 140 [Julie 1837. De morgen gaf jufr. Schepers haar zoon Kobus slagen; hij had de vorige dag met Diderik gaan jag- ten, is een partij van haar schapen uitgebleven. Heef zij Cornelis met hem gesteurd, om te soeken, en ik is ook gegaan. Heb zij 24 gekregen maar aan de haar *) mis zij nog drie of vier. Ik heb drie schapen gekregen, die de ongedierte verscheurd heef. De avond toen het donker was, kwam twee kaf- fers van Rossetoe. Toen zij dig bij de huis kwam roep zij, steurde ik Adonis na haar toe. Toen zij kwam — haar gevraagt hebbende wat haar komste was, — zei dat Rossetoe mijn laat roepen, dat op de berg bij een kraal van zijn kaffers een partij van Selippe zijn volk gekomen is, en heb die van hem uit haar huise of plaats gejaagt, en dat hij haar dan na onder een krans vas gekeerd heb, dat ik komen moet om haar met de geweers daar uit te schieten, dat hij al zijn volk ront om haar nag en dag laat wag hou- den. Ik vraag hoeveel volk het is Zij zij een klomp, maar niet te weeten hoe veel het is. Hoelang dat het is dat zij die volk daar vas gelegt heb, drie dagen zei zij. Saterd. 22ste. De morgen laat zij mijn zeggen dat zij weer naar huis gaan wil. Zei ik aan Adonis dat hij haar zeggen moet dat mijn paarde niet hier is, dat ik morgen komen zal. Omtrind 8 uur heb ik de lammerschapen en de kreupele en sieke schapen na boven gesteurd, ook Pie- ta zijn osse, met Danster Goestaf Jan en Jefta. Ouwe ’) Op die oog, na skatting, sonder oin te tel. 141 Julie 1837.] Albagh stueurd zijn vee ook mee met de lammer schapen. Carolus (en) ouwe Strijdom werk aan de wiel. De morgen zei Carolus aan (mij) of hij de dissel boom na de ouwe maken kon. Ik zei, dat hij zijn werk maaken moet, dat de stuk houd zoo krom is dat als ik een ander stuk krijgen ken ik die niet gebruiken zal. Carolus zei dat de wielen klaar is, niets als Maandag wil hij de banden optrekken. Ik zei dat de disselboom niet (goed?) is, ik zien (zou) om een an- der stuk houd te krijgen. Die jonge bok van ouwe Botha, die onder mijn schapen is gewees van de vlij bij Rossetoe, heb Katos van morgen na ouwe Botha gebragt. De kouij die geslagt is gaat van de beeste getal af, van 452. blijft de getal 451. De agter middag is ik na boven na Pieta gegaan. Jan had, toen zij daar gekomen ben, een koedoe ge- schoten. Pieta heb de tweede of derde avond een wolf geschoten. Sond. 23ste heef ik de bok ooijen met de lam- mers na Pieta gesteurd met Goestaf ; Jan, Isaak en ouwe Strijdom is mee gegaan. Adonis was de mor- gen siek, is Poemlana met Jannuarij met de beeste ge- gaan. Carolus is ook de dag na de beeste gegaan. Toen ik bij Pieta kwam, zei ik aan hem, dat de trop schapen zoo met geweld af valt, dat wij genood- saak is om die ook na hem te steuren ; zei hi j , dat als wij al de schapen hier bring wij over een maand weer trekken moet. Ik zei als de vee hier geen maand 142 [Julie 1837. blijven ken hoe dat ik het dan daar een maand zal houden. Zei hij, dat wij oom Jan dan ook niet ver- drukken moed, wand hij heb ook mager vee. Ik zeg aan hem hij moet mijn dan aanwijsen waar oom Jan zijn vee heen steur, zal ik zien. Maandag 24ste. Heb ik de trop schapen weg ge- steurd, is ik, Carolus ouwe Strijdom en Isaak gegaan om kraal te maaken. — Heb ik zeven slagschapen hier gelaaten en een is geslag; aan ouwe Strijdom heb ik ook een geven. Die dag heb wij de trop-kraal T) klaar gemaak; heb wij de trop bij Pieta zijn kraal laate slaapen. Dinsd. 25ste heb wij de trop kraal en een lammer kraal gemaak; heef wij de trop daar laate slapen, Ik en Carolus is bij gebleven. Woensd. 26ste heb ik de lammerkraal opgeruimd en dig gemaak, zal Pieta en Willem de lammer schaa- pen de avond daar heen bringen en daarbij slaapen. Is ik na huis gegaan, (en) Carolus de morgen vroeg, om zijn wage band en ouwe Strijdom zijn op te trek- ken. Toen ik te huis kwam was Carolus zijn (band) aan twee en ouwe Strijdom zijn was de romp te groot. Hebben zij dat weer alles verhelp, en Carolus zijn band op getrokken. Ouwe Strijdom (zijn) brak toen weer aan stukkend. Hebben zij die weer geweld aan een kand, was het op een ander welplek weer aan ‘) Trop-Jkraal vir die hele trop of kudde ; die krale word nml, van doren-takke ,,geslaan”. Vgl. lammerkraal, windkraal, kreupel- kraal, ens. 143 Julie 1837.] stnkkend. Was de kolen op. Zei ouwe -Strijdom, hij zal dan kolen branden maar die leste plek was altoos zoo toen swager Sijbrand hem gekord heb. Ik zei : Ouwe, het zal niet houden; (hij :) het zal houden, hij is altoos zoo gewees. Ik zei hij moes wagten tot de band op getrokken is. Ik heb gezegt, dat ik en Pieta zouw gaan zien waar oom Jan zijn vee heen steurd, of ik mijne niet voorbij steuren ken. Is wij op een klipkoppie gegaan, wijs hij mijn het aan, zei ik, dat als oom Jan die veld alleen gebruik, dat hij als dan hier wel drie jaar woonen ken, eer hij de leste afgewijd zal hebben met zijn vee. Maar ik zal mijn vee hier na boven leggen, zal ik de veld na boven laate bewijden. Toen zei Pieta, dat ik de beeste dan daar onder kon houden. Ik zei aan hem, dat als ik die beeste daar een maand houijd een groote deel van de mager beeste blijf leg- gen; maar dat ik zien zal wat ik doen ken, — en zal jouw niet vragen om bij de vee te blijven. Ik zal zelf bij komen. En als gij bij oom Jan blijven wil, ken jij het doen, ut attendas eius anum, — en als gij braaf voor hem opgepast en gewerkt heb, prubeer dan, houijd u hand oopen en versoek hem daar cacare, tot drie maal toe, zal u wel merdas aliquas duras manu tenere. Ik vraag hem of hij geen agt gegeven heb wat ik van de Kale Spruit aan hen gedaan heb tot aan Calidon, zijn schaapen, beeste en paarde, dag en nagt laat oppassen, en zijn wagen een lijder voor gegeven, dat u wagen zelfs zonder lijer was. en de pakwagen ook. En toen mijn volk alle weg ging, dat voor alle mijn vee niemand had als Katos en ouwe Lea, heb ik Bossemans gehaald voor hen en voor mijn. 144 [Julie 1837. Toen die weg was heb ik van ouwe Danster volk ge- kregen, en voor hem weer Bossemans a) gehaald. toen die weg was heb wij met hem gereden heb hij voor hem twee klijne gevangen. Toen was wij onder de Mantateesen, kon hij alle dagen volk krijgen voor vel en vlees. Was hij menig maal te suinig, behelp hij hem met de klijne volk, is hij veel van zij vee kwijt geraakt, en op les zijn paarden. Nog heb ik nooit na gelaten, als aan hem iets mankeerd alle hulp die ik doen kon bij te zitten; zelfs heb ik hem — wat ik bijna niet kon — vijf pond kruid ge- leend, dat wij bij elkander blijven zal om in Cas van aanranding hem en ons te verdedigen ! En ik voor alle mijne mouite en mildadigheid, die ik aan hem bewesen heb, niet een woord tegens hem nog te- gens een ander gesproken heb, — dat het te veel is wat ik aan hem gedaan heb! — Wat was de geval? — Eersten wouw hij mijn blameeren bij die men- schen in mijn afwesentheid. Als u moeder het juis gehoord had, en hem in presint van onpartijdigen menschen overtuig, en hem zelf tot leugenaar ge- maakt, dat hij zelfs getuigen was tegen hem. 2. Toen ons osse siek was, dat wij voor vijf wagens slegs een halve span bruikbare osse had, laat hij ons leggen, daar men dag niet raatsaam te wesen malkander te missen of agter te laten. Wouw hij met een rusie van ons afgaan, had ik gewild, toen hij meschien dagt dat hij geholpen was. En toen hij met zijn goede maats in de vliegen geraakt was, kwam zij in eene a) Engelburg teks : ,,bes te nog”, wat ontstaan is deur die wijse waarop die auteur die woord skrijf : ,,bos se mans“, bij enigsins on- duidelike skrif. 145 Julie 1837.] rusie en baklijen daar uit en moes mijn weer om hulp vragen. Heb ik aan alle gedaan wat ik kon, en wil daar niets voor hebben als alleen een vriendelijke gezigt, maar het (zal) moeijelijk wesen het van ouwe Botha te krijgen, — wand hij heb van jonks af de asijn Pag gehad, en nu hij ouijd geworden ben word de asijn suurder. Ik wil van de laatste zoo veel zeg- gen en hebben als van de eerste. En alles wel ingezien, is het een dubbelde waag op zulke keerels (te) ver- trouwen in tijd dat wij en gebreken blijf of raak. Ik is alle dagen voor mijn leste weldaat dezelfde dankie te wagten als voor de eerste; de leste heb ik zoowel aan hem als aan de anderen mijn volk en osse tot diens gegeven, tien of elf dagen lang, 33 osse en vier folk, en twee maal gesteurd ander half dag ver- Dond. 27ste heb ik aan Pieta en Willem een pot gesteurd. Ouwe Strijdom brand kolen; na middag had ouwe Strijdom dan zijn kolen uitgebranden. gaat zij weer aan branden. Ouwe Strijdom doet goed te- genstand, de band niet bij de kraak zal afgezit en weer geweld worden. Hij zal houden, het was altoos zoo; zijn vrees was dat de band te klijn worden zal, en hij heb geen eijser, — men aag dat hij voor de koolen branden vrees. Mijn vrouw had aan Pieta n-eel en een Pom- poen gesteurd. Zouw de ouwe mijden mijn pijp mee bringen, Verloor zij die op de weg. Laat Pieta mijn vragen om kwaggas vellen, dat hij een huis maken wil; zal ik hem morgen steuren. Hinsdag heb ouwe Botha een elands bul gescho- 17 146 [Julie 1837. ten, heb zijn vrouw aan Martha een stuk van de rip gesteurd, maar mager. De middag heef Carolus en ouwe Strijdom de band opgetrokken. Toen het omtrind op was brak het op de welplek weer los, en drie vellingen aan stuk- kend. De ouwe haastig twee gekapt en Carolus zal het inmaken. Woensdag de 26ste heb Diederijk een slang doot gemaakt, was 14 voet lang en een bouijt dik. Toen ik van de vee te huis kwam kwam Sekoer, en zei dat de kaffers van Silippe uit was, en dat zij een van Kossetoe zijn volk gedoot heb met de uit bar- sten; en dat Rossetoe mijn laate weeten, dat een kaf- fers Comando bij Mapelie voor bij is, na de kant die na de groote rivier lig. VrijcL. 28ste. Had wij schone weer. Is Carolus jaan ouwe Strijdom zijn wage wiel gegaan, het zal morgen klaar wesen. Toen Carolus aan zijn eige wiel en as werk a), zoo mit als daar eits aan mankerd kwam de ouwe het ten eerste zeggen : de band is ver- brand, maar te seker b) dat zijne aan stukken breek is hij niet eens komen zeggen. Is ik na Pieta gegaan, had hij zijn huis bijna 'klaar toen ik daar kwam. Zei, dat de leuw Don- iderdag nagt, bij hem op de werf was; sloeg de hon- den aan, kwam de leuw met de honden die na hem vlug, in zijn slaap, drie of vier treeden van hem en Willem en Danster. Hij wijsde mijn de spoor, — had hij daar geen klijne heijning voor de wind geslagen, ») Engelbg. teks : „en bewerk”. b) Engelbg. tek» : „»edert”. 147 Julie 1837.] was de leuw met de honden ongetwijveld op haar ge- wees. Hij sprong in zijn slaap, en wouw de schaap kraal in vlugten, was hij verkeerd en bijna voor de leuw; Willem (en) Danster vlug hem na; en, tot haar zelve gekomen, zei Willem, dat hij zijn geweer moet vatten, en hij vergeet zelf om de zijne te nemen. Danster had een stuk vuur en was in de heijning ge- kropen. De leuw ging weg zonder schade te doen. Ik herinderte hem, dat ik hem gezegt heb dat hij een digte heijning om zijn slaapplaas maken moet, dat het goed is voor de leuws en alle aan val. Saterd. 29ste de morgen heb Pieta en Willem de laatste laag aan de huis gedekt. Namiddag is ik en Willem gegaan, om te zien of wij niet een stuk wild schieten kon. Mijn ge(weer) was vuil geschoten, zei ik, dat ik het maar alleen zal af schieten op een waag. a) Wij kon na een ruime tijd gegaan te hebben niets krijgen, dat wij schieten kon; op les zag wij van ver twee stukken wild, maar kon niet zien wat of het was. — Zei Wil- lem dat het leuw is; ik zei van nee, dat is te groot en de nekke is te lang. Zouw wij gaan om het te schieten, loop wij een klompie kwaggas op de lijf, maar zij wierd ons gewaar en vlugte voort. Is wij haar voor geloopen, heb ik éen een schoot gegeven, loop wij ze na, deet ik nog twee andere schooten, maar door dat mijn geweer niet schoon was brand het voor, schoot ik mis. ‘) Engelbg. teks : „alleen op een waag zal” enz. 148 [Julie 1837. Sond. 30ste. Is ik na huis gegaan; toen ik bij Jan kwam, was zijn vrouw met haar kinderen ook bij hem. Ik vraag of het daar om is dat hij na mijn niet komd, en zei w*aarom zijn met mijn niet meede is gekomen, had wij tog geschelschap op de weg. Jan zij aan mijn, dat Juffr. Schepers ook aan kommen is, dat zij haar schapen hierheen bring. Ik zei, dan ken ik goed geschelschap op de weg ontmoeten. Eij zei, jufr. Schepers ken aanstons hier wesen. Ik zei me- schien heb ik mijn kans verkeeken, wand hoorde klappen van een sweep. Het was mijn kinders die school gaat, kwam na Pieta kuiren. Daarop is ik dan voort gegaan. Omtrind een mijl anderhalf gegaan hebbende, kwam ik Jufr. Schepers tegen. Zij had haar ge- heel huisgezin bij haar schaapen, en van ouwe Botha ook kinderen. Ik wins haar goede morgen, en zei dat zij de weg die voorbij gaat bijna genomen had; zij zei dat mijn kinderen zoo was gegaan en dat zij haar had gevolg, maar zij zag de kraalen, is zij af gegaan met haar schapen. Ik vraag haar of zij de avond daar blij — Zij zei dat zij aanstons weer komd. Na mij vrouw haar welstand gevraagt hebbende, zei zij, dat zij nog vris ben. Ik zei haar goeden dag en vertrok. Ik was eeven te huis gekomen of ouwe Strijdom kwram van de jagt. Hij had een wilde vark gekre- gen maar de gras was te dik voor zijn honden. Hij zei dat hij zoo veel elanden gekregen had, een bul gro- ter als de andere. Ik zei aan Carolus, dat wij gaan moet om te zien of wij haar niet krijgen ken. Is ik en Carolus met zijn Isaak, die ons wijsen zouw waar 149 Julie-Aug. 1837.] de elanden gewees is. Toen wij daar omtrind door was, kwam een geweldige vnur in de gras; kon wij niet voorbij, was daar een kwagga of agt, heb wij die bekropen om voor ons volk vlijs te schieten. Toen wij op een dertig tree bij was, zouw Carolus een of twee schieten, schoot hij met voorbranden van zijn geweer geheel mis; loop zij de bult over kon ik niet schieten. Ik vraag Isaak waar zij de vark gekregen heb, hij wijs mijn de plek, en zei dat de vark voor de honden in gras leij en tusschen de honden opsprong en heef de honden rond gejaagt, en toen op de vlug ging — maar de honden kon hem niet vangen, en zij wouw hem niet beijten. Maand. 31ste. Carolus en ouwe Strijdom klink de nagels in de wielen. Carolus zal in de zijne spij - kers slaan. Een, de schilderbonte kaffers kouij, heb van dag gekalf, komt de beeste getal op 452. AOUGUS 1837. Dinsd. lste. De nagt omtrind twee uur hoorde wij een gedruis, van beeste, en de beeste ging aan bulken. — Ik stond op om te zien wat het was, maar zag niets en kon niet bespeuren dat aan de beeste kwaad geschied was. Mijn vrouw zei, als het maar niet ouwe Pakaan, is, — — een hond van ouwe Strijdom, die snags rondgaat om de wagen te besteelen, Zei zij, toen ik bij Pieta was, hoorde ouwe juffrouw Albagh afgrijse- 150 [Aug. 1837. lijke rumoer in haar wagcn, waar door zij onwaakte maakte haastig alles op de been, zag zij hem in de wagen zij dag het was een leuw, en wouw vlugten. Zag haar kinders dat het de hond was, kwam hij zoo geweldig met de honden van Albag door de beeste dat die voor hen bijna op de vlugt ging. De morgen was Jan en Pieta haar beeste een grote deel onder mijn beeste. De span grote osse die Pieta daar had, was alle maal, van de kouijen was hier een, en van zijn jonge osse zag Goestaf en Jan zeven; ik kon ze niet alle die hij daar had. Ik wis niet wat mijn op de ogenblik te doen stond, overmits mijn vrouw de nag niet vris was, en begon te klagen en haar tijd was nabij ; wagte ik na een bootschap van Pieta en Jan. Mijn gedagte was dat de leuw de beeste uit de kraal gejaagt heb, en meschien schade gedaan heb. De middag kwam Pieta te paard en Jan en Al- bagh te voed; had Pieta twee leuwe gekregen en een partij van de beeste gekregen, die hij met Dans- ter na Jan gesteurd heb. Jan en Albach had bij de aas gewees daar de leuwen bij was. Het was van Albagh zijn schapen, die meschien uit gebleven was. De beeste is alle weer terug gekomen. Omtrind 12 uur is mijn vrouw bevallen van een wel geschapen dogter. Juffrouw Botha was uit ge- brek van ouwe vrouw de werkmeester, waarvan zij haar heel wel kwijte, aangezien zij het uit noothulp waarnam. Ik zei aan Pieta dat hij de avond blijven kon om te zien of zijn jonge osse alle hier is, en de kouijen die hij daar gehad heef. — De avond zei hij 151 Aug. 1837. j aan mijn dat de osse en de kouijen alle liier is die daar gewees is. Woensd. 2de is Pieta na de vee gereden, en ik heb Sekieti met een span osse gesteurd, dat Pieta de pak wagen bringen moet om een disselboom in te maken. Sekieti moet de ander morgen slag vee brin- gen, overmits ik nu niet verhuisen kon. Die dag heb de swarte kouij, die ik van Rosse- toe geruild heb voor de slag kouij (gekalfd), komt bij de beeste getal bij, is de getal 453. Dond. 3de om 8 uur kwam ouwe Albagh, van zijn vee na huis. Ik ging voor tijdkorten kuijeren, terwijl ik niets te doen had. Kwam ik de ouwe tegen omtrind hondert stappen van ons huis af. Hij zei mijn goede morgen en ik aan hem dezelfde. Vertel- de hij mijn dat Catrijn en Marie voor Pieta schen- der : Pieta daar gekom bij de lam-schaap, vra ver Katrijn een spel; hij kom bij Marie, Pieta hij vra ook een spel voor Marie. Hij zee voor Koot zoo, ik ka roep mijn bosman, ka vraa voor hem hij zal nie lie nie. Ik vang (?) a) voor haar bij Jan, ka vra de boes(man). Hij ka zei, ja Katrijn Marie het zoo kezee, Pieta had keslaan ik had kewoel. Ja, ou Lowies, wat hij meen daar mee, Pieta ka vraa voor haar de speld, is gekwaat. Pieta kwam kort na hem ik wouw hem niets vra- gen om te zien wat hij mijn daarvan zeggen zouw. Hij (was) een wijl tijds daar, of hij zei dat ouwe 8) Engelbg. tefcs : neem. 152 [Aug. 1837. Isaak zijn basters aan schender is; dat hij en Wil- lem en Danster agter haar gejaagt heb toen hulluij die dag de elanden gekregen heb. Dat heid zij lie- gen; en van de speld zei Pieta, dat hij en Wdllem bij elkander was en hij had een doorn in zijn hand, vraag hij haar, of zij geen speld heb bij haar; zei zij van nee, is hij en Wiilem zoo voorbij gegaan. En Marie had gezeg, als Pieta na haar gekomen had toen hij haar gevraagt heb na de kalvers die weg was, zat Willem niet ver van hem af, zouw zij de rug over geloop hebben. Pieta zei, dat hij en Willem klaar was om de mijden van ouwe Albagh vas te maken, maar Jan zei, dat hulluij het niet doen moet; ouwe Albagh zal het doen. Heb ouwe Albagh haar alle bij vas gehad en eider een drag slagen gegeven. Hij zei, dat de leuw een schaap van ons gevan- gen heb en een osse van Jan is ook weg van dat de beeste uit de kraal geschrikt is en Albagh zijn beeste is ook van nag uit de kraal gewees. Ouwe Albagh zei aan mijn, dat hij mijn eits zal (zeggen ?) als ik hem niet spotten zal. Ik zei : O nee. Ik kaloop die dak, is zoo kaloop, ouw Lowies weet ik loop zoo, kij voor mijn. Gert voor geloop, ikke nie kakijk, ik loop zoo gunter, ik vra : waars de kop daar anderkand de kraal. Gert hij huil, ik zoo door ke- loop ik kom bij de krans weer, ou Lowies weet, hier onner, kom ik donker daar. Pieta heb zeven schapen voor slagten gebragt. — De agter middag is Pieta weer na boven gegaan, en Albagh is ook na zijn vee gegaan. De nagt was de leuw dig aan ons kralen. Voor zijn gebrul en reuk ging de beeste op de loop, was Aug. 1837.] 153 wij met de volk aanstons op de been, ging de leuwe voorbi j. Carolus was van Sondag zoo koorsig en pijn in zijn rug en kop, dat hij niets doen kon. En Saartje van ouwe Strijdom van zelfde. Carolus had een aluwe pergasie in genomen, was hij een wijnig beter en Sarie ook, was ook beter als zij gewees is. Vrijd. 4de. Was ik zeer verwondert, dat Vija uit name van haar vader, Neellie kwam vragen om de hoender eijer, die zij de avond geleend had om Souijs te maken, dat zij in huis niet had. De nes was agter de kraal, was het moejelijk en de donker om het te krijgen! Ik vraag of het meschien niet al is dat hij had, men versekerde mijn van neen dat hij een hele partij heb. Nelie had de klijne van haar moeder te suigen, heb ik Jeremi gesteurd, hij moes dan gouw komen. De middag kwam Rossekoela en Sekoer. Hij zei, dat zijn vader hem gesteurd had om te zien of ik nog gesont ben. Hij brag mijn drie kalbassen bier en pie- sang. De avond zei hij, dat Rossetoe mijn laate we- ten, dat een van de gevlugte Captijns van Ramma- booij met zijn moeder bakalij, dat ik komen moet om hem te helpen. Ik vraag waar om hij dan niet eer gezegt heb, toen ik dig aan hem gelegen heb dat de veld nu zoo sleg is, en ik met mijn vee alle dagen rondtrekken moet. Zei hij, dat de kaffer gevlug was en nu ik weg is gekomen ben. Ik zei, dat het alsnu niet doenlijk is, maar dat ik zien en hooren zal wat mijn maats zegt. 154 [Aug. 1837. Saterd. den 5de. Om zeven unr kwam Rosse- koela mijn zeggen dat hij na huis gaan wil, ik zei van ja. Vraag hij mijn de schaap vel die geslag was met de kop, heb ik hem gegeven. Ik zei aan hem, dat hij een wijnig wagten zouw, dat ik op de jagt gaan wil aan dezelfde kand. Toen wij klaar was gaf ik voor zijn vader een bouijt van de schaap. Toen wij bij mijn beeste wagters kwam, zei Poemlana dat hij een partij elanden gezien heb. Is wij op zijn beduiden gegaan. Krijg wij elanden maar de wind draaide verkeerd, nam zij de vlug, dee ik een schoot van ver, maar krijg niets hoewel dat de kogel goed klapte. Veraer krijg een partij wilde beeste, die nam de vlug. — Toen is ik en Isaak regs om ge- gaan, krijg wij tien hartebeeste die vlugte van ver, krijg een klomp kwaggas heb ik een jonge van ge- schoten. Toen wij te huis komd, was Jan daar gewees om zijn vrouw te halen, Hij had zoo een lekker stuk pam- poen gebraaijd, zij zouw het met hem komen eeten. Toen de school uit was, was hij aanstons met haar de rivier op. Ik zei als Louw maar lang zal suigen ! Sond. den 6de. Is Pieta na huis gekomen, om de tinten op de wagens te binden; zei hij dat Takara met zijn famielie schappeerd is. Hij zei, dat de leuwen die nagt bij zijn kraal gewees is, heb hij een schoot op de gebrul gedaan, is zij vertrokken ; aan de schoot zouw hij zeggen, dat het raak was, wand na die schoot hoorde hij maar éen brullen. *) Waarskijnlik die veewagter, wat d.d. 19 Junie supra vir 15 dae van Rasethau verkrij werd. 155 Aug. 1837.] De avond tusschen lig en donker kwam van Si- riti drie kaffers en zei, dat Gabriël aan kommen is; Zij zouw met hem gekomen wesen tot Massouw. Twee van de stadsmenschen zijn volk is bij hem, met ge- weers, en hij heeft ook een geweer. Hij zouw voorbij mijn en Rossetoe gaan na Doors. x) De avond zeg hij, zouw hij twee dagen bij Ros- setoe rusten, en alsdan na ons komen. Zei ik, dat ik dink, dat hij lieg, wand zijn avond en morgen praat- jes komd niet over een. Gabriel is bij ouwe Rinsburg zijn wagens ook gewees, en dat ouwe Rinsburg zoo veel Blootkaffers doot geschoten heb. Toen ik de morgen met hem spreken wouw, was hij na boven 2) om zijn geruilde schapen te halen, zoo dat ik niets wis als van horen zeggen. Maand. den 7de. Omtrind 8 uur kwam Sekoer en zeg dat Rossetoe mijn (laat) weeten dat Gabriël niet na mijn wil komen, dat hij voorbij wil gaan na Doors. Is ik, ouwe Strijdom, Carolus gegaan om hem voor te weesen. Op de weg zei Sekoer aan ons, dat hij versekerd is dat hij Rossetoe niet voorbij gaan zal. Is wij tot daar gegaan om hem in te wagten. Wij was omtrind twee á drie uur daar, hoorde wij een schoot. Wij zei dat het meschien Gabriël we- sen zal, kwam hij 3) met de Knopneusen en twee sol- *) Doors moet inmiddels, na Gabriël s’n vertrek, en die kwessie oor sijn geweer, verhuis het, van die onmiddelike omgewing van Ra- sethau in W. rigting, naar ’n punt nabij die latere Schoemansdal. J) Nml. naar die lê-ple'k van die vee, bókantoe aan Dorenrivier. s) Uit wat volg is ’t onseker, of hier Gabriël bedoel word. Waar- skijnlik is, dat hij die twee soldate naar Rasethau gestuur het wijl hij tog oorkant (Suid) Iangs die vlei af is naar Doors. 156 [Aug. 1837. daten van de vort, toe behoorende aan de kroon van Portigal, zooals zij ons in gebroken Engels zei. 