Proeve eener handleiding, om het Neger-Engelsch, zoo als hetzelve over het algemeen binnen de kolonie Suriname gesproken wordt, gedurende de reis derwaarts te leeren verstaan en spreken; onmisbaar voor elken Nederlander, die zich met der woon aldaar denkt te vestigen, en zamengesteld ten dienste van jonge zeevarenden, kolonisten en van het Zendelingshuis te Rotterdam
KONINKLIJKE BIBL 0464 56 t - L *■ - ■■ ••• ' jr32>i/ PROEVE EENER HANDLEIDING, OM HET NEGER-ENGELSCH , ZOO ALS HETZELVE OVER HET ALGEMEEN BINNEN DE KOLONIE SURINAME GESPROKEN WORDT, GEDURENDE DE REIS DERWAARTS TE LEER EX VERSTAAN EN SPREKEN ; ONMISBAAR VOOR EL KEN NEDERLANDER , DIE ZICH MET DER VfOON ALDAAR DENKT TE VESTIGEN , EN ZA MEN GESTE LD TEN DIENSTE YA.N JONGE ZEEVARENDEN, KOLONISTEN EN VAN BET ZENDELINGSHUIS TE ROTTERDAM^ * Jt * MOR • » VJr* * Jl. MM el miff van Hét* Vegt. AMSTERDAM, P. N. VAN KAMPEN, 1844. Digitized by Google GEDRUKT BIJ C. A. SPIN. INLEIDING. spreken, in Holland in het licht te zien verschijnen, is ze- ker wat nieuws; althans het is mij niet bewust, dat hier iets dergelijks bestaat. Ligtelijk is hiervan de reden te be- vroeden ; niemand toch waagt zich gaarne , eene handlei- ding daar te stellen, ter aanleering eener onbeschaafde taal : dat is , eener taal zonder opgespoorde vaste grondre- gelen , die hoofdzakelijk gesproken wordt door de gering- ste klasse van menschen, door slaven. De ondankbaarheid dier taak doet ieder terugdeinzen. Men stelt zich tegen- over een leger van waanwijze berispers en gispers , die het echter nimmer hebben willen of durven ondernemen , iets tot gemak van den zendeling, kolonist, landverhuizer of jeugdigen zeevarende ter aanleering van genoemde taal daar te stellen. Een ieder toch , die de kolonie bezocht heeft, weet, dat er geen kreoier (inboorling) gevonden wordt, die geene sterke liefde voor zijne moedertaal be- zit, zoo zelfs, dat hij die spreekt met eenen trots, als ware hij een Franschman. En Juist deze opmerking heeft mij het bestaan eener handleiding ter aanleering dier taal noodzakelijk doen achten. Immers door behulp van zulk een handboekje, kan men zich vrijwaren voor de on- aangenaamheid , maanden lang geen deel te kunnen ne- men aan de gesprekken in een land, waar men zich be- vindt, of met der woon heeft gevestigd, en de zendeling zal zich , daarmede voorzien , met meer vrucht en vertrou- wen onder de Negerbevolking van Suriname kunnen be- onie die negertaal spoedig genoeg; doch jammer, dat leert in de ko- 1* Digitized by Google 4 J v Dit een en ander heeft mij dan genoegzaam belange- loos aangespoord , tot het zamenstel en van deze Proeve eener handleiding tot het spoedig aanleeren van de taal der Negers in de kolonie Suriname, tot welker aanprij- zing wel ligt mijne zestienjarige onderv inding in het vak van onderwijs iets kan bijdragen. Hetgeen ik thans lever, is slechts eene oppervlakkige prak ti kale beoefening van het Neger-Engel sch , en geens- zins is mijn voornemen geweest om hier een volledig taalkundig werk te leveren , zoo als het kleine bestek reeds van zelf genoegzaam aanduidt 5 het bevat niet meer dan het hoogstnoodzakelijke , om zoo spoedig mogelijk tot het gebruik dier taal te geraken. Gebreken zullen er legio ra zijn; in achtnemende, dat het de eersteling is, die hier te lande het licht ziet, hebben mij dan ook geene bronnen hoegenaamd kunnen ondersteunen, behalve mijn eigen gehoor en oordeel. Ik reken dus op de bescheidene beoordeel ing der verstandige gebruikers van dit hand- boekje. Ik heb deze oefeningen in dertig lessen behan- deld, om daardoor gelegenheid te geven tot een gemak- kelijker gebruik, stellende den tijd van den overtogt op ruim dertig dagen, zoodat men, eiken dag eene les met vlijt behandelende, niet verleden behoeft te staan bij de aanlanding in onze overzeesclie bezitting Suriname; en ik geloof toch, dat dit van geene geringe waarde is. Indien mijne landgenooten mij de onvolmaaktheden van deze eerste Proeve eener Handleiding ter beoefening van het Neger-Engel sch willen vergeven, en overtuigd zijn, dat ik door dezen arbeid getracht heb, om tot het nut van jonge Zeevarenden, Kolonisten, Landverhuizers en Zendelingen mede te werken , dan zal ik mij zeer beloond achten en aangemoedigd gevoelen , voort te gaan tot het daarstellen van een volledig Leer- en Woordenboek voor de Taal der Negers in de kolonie Suriname, waarin ik de grond- en afgeleide woorden naauwkeurig zal trach- ten op te geven. A. H. v. d. \. . /• Digitized by Google EERSTE LES. Uitspraak, Men spreekt de woorden uit, zoo als zij naar de Nederlandsche spelling moeten worden uitgespro- ken, met deze opmerking, dat op de lettergreep, waar- boven een streepje (— ) geplaatst is, de nadruk vallen moet. B. v. Gado en niet Gadö y jëje en niet jejë. De g wordt nog al eigenaardig uitgesproken en is daarom moei- jelijk met Hollandsche klanken te articuleren; het best komt zij overeen met de Hoogduitsche g in gegangen , en met de Hollandsche g in tang en dingen. De h voor aan een woord staande, wordt door de Ne- gers zelden uitgesproken; in plaats van hem, horro, zeggen zij em, orro. Nu, aan deze kwaal lijden zelfs wel onze goede Zeeuwen, Drenthe- en Twenthenaars , die, in plaats van het hondje in het hokje, et ontje in et oh je zeggen. Wij willen dus dit gebrek den goedhartigen Neger gaarne vergeven. Lidwoorden. De Lidwoorden zijn da, de en het, en wan, een. Zij blijven onveranderd, en worden niet over- tollig gebruikt. Ze/J standi ge Naamwoorden. Het getal dezer taaldeelen is zeer gering in vergelijking met dat der Hollandsche zelfstandige Naamwoorden. De oorzaak ligt in de armoe- de der taal zelve, waardoor het éomtijds ondoenlijk is met éen enkel woord zijne gedachten uit te drukken , maar men zich met geheele omschrijvingen verstaanbaar moet maken. Zoo zegt men bij voorbeeld, voor: ik bemin de een- zaamheid: Mi hbi po dl na mi wawan, hetwelk letterlijk Digitized by Google 6 overgezet beteekent: lk bemin van bij mij alleen te zijn; dat toch echter hetzelfde denkbeeld in zich bevat van het enkele woord eenzaamheid. De zelfstandige naam- woorden zijn eveneens onveranderlijk, dat is: zij nemen geene teekens van geslacht noch van getal aan; dus is derzelver gebruik zeer eenvoudig en gemakkelijk. VOORBEELDEN OX VAW BUITEN TI LEERE*. God. Het leven. De dood. De wereld (aarde). De hemel. De duivel. De lucht. Het vuur. Het water. De zon. De maan. Wolken. De donder. De regen. De zee, zout water. De rivier. irdbeving. De wal, het strand. Eene sloot. Eene gracht. Een weg. Een land. Eene weide. Eene 6ter. Eene straat. Eene markt. Eene kerk. ! i Het stadhuis. Gado. Lïbi. Dëdde. Gröntappö. Didïbri. Winti. Faya. Wattra. Da son. Da moen. Wölko. Döndro. Zee, soutoe wattra. Da rïba. Wan gronsêki. Moênkënki. Da sjöro. Wan swampo. Wan göttro. Wan krïki. Wan passi. Wan köndro. Wan sabana. Wan stirri. Wan strati. Wöyowöyo, kêrkesi. Wan kërki. Kroettoehösso. Digitized by Google Een molen. Wan mïli. Eene brug. Wan bröki. Een gasthuis. Wan pötihösso. Een gevangenhuis. Wan doëngroehösso. TOEPASSING OP HET Vilt BUITEN GELEERDE OM TE VERTALEN. • Wan gronsëki, Gado, wan passi, didïbri, darlba, wan göttro, da kriki , da kondro, wöyowöyo, da sabana, gron- tappo, arrëën, wattra, moenkenki, dëdde, doëngroehös- so, da starri, dondro, lïbi , wan kërkesi, da sjöro, kroet- toehösso, sëutoe wattra, da pötihösso, wan mïli, wan riba, faya, da winti, gottro. — TWEEDE LES* • ■ Bijvoegelijke Naamwoorden, De Bijv. Naamw. blijveri Eveneens onveranderd en wor- den vóór de Zelfstandige Naamwoorden geplaatst. VOORBEELDEN 031 Vijf BUITEN TE LEEREN. Arm. Pöti. Rijk. " Goedoe. Zoet, zacht. Swïti. Zuur. Soëwa. Goed. Boen. Kwaad. Ogri. Nieuw. Njoen. Oud. Oüwro. Dik. Dïkki. Dun. ; Kni. Scherp. Slapo. Bot. Stömpo. Wijs. Köni. Dom. Dooft. ii * • • «• Digitized by Google 8 Sterk. Zwak. Wit. Zwart. Rood. Geel. Groen. Blaauw. Gemengd. Groot. Mooi.. Lelijk. Schoon. Vuil. Even. Oneven. Eenige. Breed. Smal. Zwaar. Ligt. Licht. Regtvaardig. Onregtvaardig. Beleefd. Onbeleefd. Gelukkig. Ongelukkig. Gierig. Milddadig. Beschaamd. Onbeschaamd. Tranga. No tranga. Witti. Blakka. Rëdi. Gëli.. Groen. Blauwoe. Malatta. "DL Pikiën. Takkroe. Döti. Pari. Noeni. Toedri, som. Brada. Smalla. Nohêbi. Lëti. . , _ ... Rêtifassi Kroektoefassi. Sabimanniri. No sabimanniri. Boenhedde. Ogrihedde. Grïdi. Nogrïdi. Habi-sjeem. No habi-sjeem. TOEPASSING OM TB VERTiXEIf. - Wan tranga gronsêki, wan takkroe rïba, sabimanniri, gridi, da pikiën starri, nohabi-sjeem , nogrïdi Gado, swïti Digitized by Google 9 wattra, rëtifassi, da döti göttro, njoen moen, fini wolko, mooi kroëttoehösso , boenhedde, köni, smal la kriki , ögri didibri; da bigi kondro, switi winti, köni Gado, pari, Noeni , da krien swampo , tranga winti , da blakka wattra , da blauwoe wölko. Het groote gevangenhuis, onbeleefd, de mooije mane- schijn, zwaar, de lelijke weide, groot, onbeschaamd, on- regtvaardig, een nieuwe wal, de groote zee, het kleine meer, de hreede sloot, de smalle rivier , ligt , ongelukkig, gierig, sterk, zuur, oud, licht, schoon, bot, dom, kwaad, et gasthuis, zoet, lelijk, milddadig. DERDE LES- Bij voe gelijke Naamwoorden met Zelfstandige Naamwoorden vereenigd. VOORBEELDEN OM VAN BUITEN TE LEEREN. Een hoog vaartuig. Een laag gasthuis. Lange kieederen. De korte rotting. De wijde broek. Een volle inktkoker. Eene ledige pen. Een vet kina. Een mager meisje. Een rijke man. Eene arme vrouw. Een naarstige jongen. Een luije zoon. Eene verstandige dochter. Wan Jiêh böto. Wan bïlo pölihösso. Langa klösi. Da sjatoe tiki. Da wjti broëkkoe. Wan foëloe ënkikökro. Wan lïgi peen. Wan fattoe pikiën. Wan mangri pikien oeman. Wan goëdoe man. Wan pöti oeman» Wan wrökko manboi. Wan lësi manpikiën. Wan köni oeman pi kien. Digitized by Google 10 Een moeijelijk ding. Wan tröbi sanni. Een gemakkelijk huis. Wan notröbi hosso. De dure schoenen. Dïri söesoe. De goedkoope laarzen. Boenköpoc langa soesoe. Billijk. Kêti. Onbillijk. Norëti. Dappere knechten. Manhatti foctoeboi. Lafhartige buitenlanders. Frïddehatti söutoe-wattra- sömmai De bedroefde bedelaar. Da sari bëgiman. Hardnekkig. Habi tranga hatti. Goedwillig. No habi tranga hatti. * * • mm TOEPASSING OM TE VERTALEN. L De groote jongens, de kleine meisjes, de oude vrouwen, de zoete kinderen, een regtvaardig vreemdeling , een oud stadhuis, de breede brug, billijk, goedwillig, de goede in- boorling! , een onbeleefde dieft, een onaangename lui/aard 3, eene mooije kerk, de goede vader* , de rijke moeder het fukkige huis, de ongelukkige meisjes. Kriölo. 4. Tatta. 2. Foefoêroeman. 5. Mamma. 3. Bita lêsiman. 2. Wan mangri oeman, da fattoe pikienoeman, da mooi oemanpikien, wan manhatti foctoeboi, Wan tröbi sanni, wan bïgi doengroeho6so, bïta, foefoêroeman, wan bigi djarril, da pi kien woyowoyo, norëti, habi tranga hatti , sabimanniri , boenköpoe kl9si , wan ögri sanni , da ogri dringihosso*, frïddehatti, da takkroe dêdde, da switi li£i , no habi tranga hatti , wan gridi boi , no gridi. 1 Tuin. t < 2. Herberg. Digitized by Google 11 VIERDE LES Voornaamwoorden. De voornaamwoorden zijn de volgende: Ik, mij mijn, mi. Wij, ons, onze, wi. Gij, u, uw, joe. Gij, u, oen. Hij, zij, het, a. Zij, hen, haar, den. Hem, zijn, haar, hem. Ik zelf, mi sfëfi, wij zeiven, wi srefi. Hem zelf of haar zelve, hem srëfi. Hieruit ziet men, dat de persoonlijke, wederkeerige , en bezittelijke voornaamwoorden aan elkander genoegzaam gelijk zijn en eveneens niet veranderen. De aanwijzende en betrekkelijke voornaamwoorden zijn datti, en dissi, dit, dat, deze, welk, hetwelk enz. De vragende zijn: Hoe, Hoé. Wat, Hoe sanni (bij verkorting, sart). Wie, Hoe sömma (bij verkorting sontma!) Men wordt op gelijke wijze als in het Engclsch overge- zet. Men gebruikt hiervoor dan eens de derde persoon enkelvoud a, dan eens de derde persoon meervoud dcn y en ook wel de tweede persoon joe. VOORBEELDEN' OM V^If BUITEN Tl LEEEEK. Haar broeder. Hem brarra. Zijne zuster. Hem Sïsa. Mijne ouders. . Mi Tatta nanga Mamma. Uwe tante. Joe tanta. Uw vriend. . Joe kompê. Onze tijd. " Wi tem. Onze ouderdom. Wi ouwretem. Mijn ligchaam. Mi skiën. Mijne ziel. Mi sili. Haar verstand. Hem köni. Hunne hoofden. Den hëdde. Hun aangezigt. Den fësi. Digitized by Google 12 Mijn voorhoofd. Ons achterhoold. Haar mond. Hare wangen. Zijne oogen, Zijn neus. Uw haar. Uwe wenkbraauwen. Uwe neusgaten. Hare tanden. Hunne kiezen. Onze handen. Onze regterhand. Onze linkerhand. Hunne voeten. Mijne vingeren. Uwe nagels. Zijn vleesch. Uw bloed. Ik ben warm. Gij zijt koud. Hij of zij is uitgegaan. Wij zijn niet gekomen. Het is nacht. Wat zegt gij? Welken weg willen wij gaan ? Wat zullen wij doen? Wat vraagt gij? Wie is daar/ Een buitenlander. Een weduwenaar. Eene weduwe. Mi fêsihêdde. Wi bakkaheddo. Hem möffo. Hem symoffo. Hem hai. Hem nosso. Joe wiwïri. Joe haiwiwiri. Joe nosso-hölo. Den Usi. Den bïgi tïsi. Wi hannoe. Wi rêtihannoe. Wi krot'ktoe hamioe. Den foe toe. Mi finga. Joe nangla. Hem mêti Joe bloedoe. Mi waran. Joe kouloe. A go na dörro. Wi no ben kon. A dê nëti. Hoe sanni joe takki? Hoe passi wi sa têki? Hoe sanni wi sa doe? (of) San wi sa doe? Hoe sanni joe dê aksi? Hoe sömraa dê dapleh? Wan man, dissi kon na kondro K Wan man, dissi hem oeman dedde 2. Wan oeman , dissi hem man dedde 3. 1 Dit letterlijk vertaald is : een man die in bet land komt. * Letterlijk vertaald, een man, die zijne vrouw dood heeft. 8 Een vrouw, die baren man dood heeft. Digitized by Google 13 Ik zal dat doen. Mi sa doe datti. Dat wil ik hebben. Mi wanni datti. Dat is goed. Datti dê boen. Ja. Ai, (ja). Neen. No. TOEPASSING OU TE VERTALEN. 1. Somma habi* foetoe, wiwïri, bloedoe, tisi, haiwiwïri, hêdde, finga, nangla, hannoe, wan kroektoehannoe, wan rëtihannoe, wan fesi. Hoe somma dê dapleh? Joe waran. Mi kouloe. Mi brarra no ben kon. Hem sisa go na dorro. Hoe passi mi tatta sa têki? Mi wanni datti. Ai. Wan oeraan dissi hem man dedde dê dapleh. Wan soutoe-wattra-somma. Wan somma dissi kon na- kondro aksi toêmoesi * sanni. No. Hoe sarin i joe kompe aksi? wanni wan jakti*, wan tiki, tabaka* , wan köto 6 , wan nêfi 7 , wan pikiennêfi 8 , 1. hebben. 5. tabak. 2. vele. 6. vrouwenrok. 3. hij. 7. mes. 4. rok. 8. knipmesje. 2. De weduwenaar met^ zijnen vriend is uitgegaan. Ik geloof* dat. Wat vraagt uw broeder? Hij vraagt geld 3 , verstand, tijd. Zegt hem (dat 1 ) hij een weinig wachtel. Wat zegt gij ? Dat is goed. Zijn zoon heeft 6 eenen brec- den neus, een smal voorhoofd, lange beenen, dikkr wan- gent , zware armen*, kleine handen met stompe vingers. Een boom heeft takken, wortels 9, bast^ en bladen^, 1. nanga. 3. mönni. 2. biibi. ' 4. takki. 1 De ingeslotene woorden als, (dat) moeten in deze alsmede in de volgende toepassingen niet vertaald worden. Digitized by Google 14 5. tan pikienso. 9. roetoe. 6. habi. 10. boeba. 7. symoffo. 11. wiriwiri. o. tappoe haiinoe. VIJFDE LES. . Alvorens wij tot de werkwoorden overgaan, moeten wij nog met een enkel woord spreken over de trappen van vergelijkingen der bijvoegelijke naamwoorden. Voor ben, die het Engelsch verstaan, is hierin niets nieuws, en zij, die het niet verstaan, zullen het gemakkelijk begrijpen kunnen, want de zaak is eenvoudig. De vergelijkende trap moet gemaakt door morro, meer, vóór liet bijvoege- lijk naamwoord of bijwoord te plaatsen. B\j voorb. : bïgi, groot, mörro bigi, grooter pikiën klein, mörro pi kien kleiner grldi gierig, mörro grldi gieriger. De overtreffende trap wordt gevormd door da morro voor de stellende trap te voegen. Bij voorb.: Boenhedde , gelukkig, morro boenhedde gelukkiger, da morro boenhedde gelukkigste. Aanmerking. Even als in het Engelsch, wordt in het Neger-Engelsch het lidwoord wan bij de bijvoegelijke naamwoorden gevoegd, wanneer deze als zelfstandig voor- komen, dat wil zeggen, wanneer zij niet gevolgd wor- den door een zelfstandig naamwoord en echter een lid- woord voor zich nemen. Bij voorb. Dat is het beste. Datti dë da morro bëttre wan. Dat is de grootste. Datti dë da morro bigi wan. Deze is de slechtste. Dissi dë da morro ogri wan. Dit is de lelijkste. Dissi dë da morro takkroe wan. De volgende twee bijvoegelijke naamwoorden zijn on- regelmatig, als: Digitized by Google 15 veel, toêmoesi, meer, morro y meest, da mor ro , goed, boen, beter, bet t re f best, da ntorre bëttre, of da morro boen. Hier over voorbeelden van toepassing op te geven, zal wel niet noodig zijn; wij laten dus hier eenige spreek - termen om van buiten te leeren volgen. Geef mij brood. Haast u. Ik wil niet. Kom ras. Het is laat. Eet Drink. Zie toe, pas op. Goeden dag. Goeden avond. Kom in. Kom bier. Het is waar. Het is al te waar Waarlijk het is Ja gewis. Ik geloof van ja. Ik geloof neen. Ik zeg van ja. Ik zeg van neen. Ik bad liever. Ik heb honger. Ik' ben dorstig. Ik bedank u. Waarom? Sluit de deur. Open de <$eur. Sluit het venster. Gij hebt gedaan. Antwoord mij. Hoor hier.. Ik hoor u.- < r. Ik luister. Hoe vaart gij. Gi mi brêdde. Mëki hësi. Mi no wanni. Kon hësi. A dê lati. Njam. Dringi. Loëkoe boen. Odi. Navoe. Kon na inni. Kon deja. A de" troe. A de toëmoesi troe. Troetroe a dê $ov Troe troe. Mi bribi ai. Mi brïbi no. Mi takki ai» Mi takki no. Na mi a morro bettre. Mi hangri. Mi hahi drêh. Mi takki joe tangi. San hedde? . :« . <r Slöttro da dörro. Oppo da dörro. Tappoe da fënsre. Joe ka ha. Pikki mi. Jeri dejï. Mi iëri ioe. Mi harki. Hoe fa joe tan? 1 ii.. // i > • m ' A i »-. Digitized by Google 61 Hoe vaart Mijnheer. Hoe fa Masra tan? Hoe vaart Mevrouw. Hoe fa Missi tan? Hoe vaart mijn beste vriend. Hoe fa joe tan mati? Zijt gij het? A dê joe? Ik vaar wel. Mi tan boen. Vaarwel. Adjossi. ZESDE LES. Werkwoorden. De werkwoorden zijn aangaande derzelver vervoeging alle regelmatig, aangezien zij geene veranderingen onder- gaan. Zij worden vervoegd als de Maleische , en hebben vier wijzen, even als in bet Hollandsch en andere ta- len, doch tellen geen gelijk getal tijden. De Neger- Engel- sche taal heeft slechts drie tijden, als den tegenwoordigen , verledenen, en toekomenden tijd zonder meer: zoo dat de onvolmaakt verledene , de volmaakt verledene en de meer dan volmaakt verledene tijd, als één verledene tijd gevormd worden door het hulpwoord ben, in het Maleisch soeda. De eerste toekomende en de tweede toekomende tijd worden als één toekomende tijd gevormd door het hulpwoord sa, in het Maleisch nanti. Omtrent de werking der werkwoor- den zijn zij bedrijvend , onzijdig, wederkeerend en onper- soonlijk, waarbij dus de lijdende en vragende werkwoor- den vervallen. Het lijdende werkwoord wordt altijd be- drijvend voorgesteld. Zoo zegt men in het Neger-Engelsch in plaats van mik word gestraft" men straft mij of hij of zij straft mij. De vragende werkwoorden vervallen, omdat de per- soonlijke voornaamwoorden altijd vóór het werkwoord staan blijven, en alleen door stembuiging aangetoond moet worden, of het eene vraag is of niet, b. v.: ik krijg geld, mi kisi monni. Krijg ik geld? mi kisi monniP? en niet kisi mi mönni ? I t Digitized by Google 17 VERVOEGING VAN HET HULPWOORD HEBBEN. Ik heb een pond kaas. Gij hebt een nalf pond boter. Hij of zij heeft een el linnen. "Wij hebben een flesch wijn. Gijlieden hebt eene mand aardappelen. Zij hebben eenen zak koffij. Ik had een kantoor. Gij hadt papier. Hij , zij of het had. Wij hadden. Gij hadt. Zij hadden. Ik heb gehad enz. Ik zal hebben. Gij zult hebben. Hij zal hebben. Wij zullen hebben. Gij zult hebben. Zij zullen hebben. Ik zal gehad hebben. Wij zullen gehad hebben. Ik zou hebben. Gij zoudt hebben. Hij zou hebben. Wij zouden hebben. Gij zoudt hebben. Zij zouden hebben. Ik zou gehad hebben. Zij zouden gehad heT Heb liefde. Hebt liefde. Laat hen liefde hebben. Laat ons liefde hebben. Dat ik vrees hebbe. Dat gij zorg hebbet. i h§hi wan pöntoe kSsi. Joe habi wan hafoe pöntoe bötro. A habi wan jari lïnni. Wi habi wan battla wien. Oen habi wan manki patatta. Den habi wan sakka koffi. Mi ben habi wan kan tor o. Joe ben habi papira. A ben habi. Wi ben habi. Oen ben habi. Den ben habi. Mi ben habi. Mi sa habi. Joe sa habi. A sa habi. Wi sa habi. Oen sa habi. Den sa habi. Mi sa habi. Wi sa habi. Mi ben sa habi. Joe ben sa habi. A ben sa habi. Wi ben sa habi. Oen ben sa habi. Den ben sa habi. Mi ben sa habi. Den ben sa habi. Habi löbi. Oen habi löbi. Mëki den habi lobi. Mêki wi habi löbi. Datti mi habi frêdde. Datti joe habi mêmre. 2 Digitized by Google 18 Dat hij geduld heb be. Datti a habi pasênsi. Bat wij den tijd hebben* Datti wi habi da tem. Dat gij vrees hebhet Datti oen habi frêdde. Dat zij zorg hebben. Datti den habi mëmre. Dat ik hadde. Datti mi ben habi. Dat luj hadde. Datti a ben habi. Dat zij hadden. Datti den ben habi. Aanmerking. Het ontkennend bijwoord niet, no, staat altijd vóór het werkwoord, b. v. ik eet niet meer, mi no njam morro. Ook wordt no voor het werkwoord gezet, wanneer dit gevolgd wordt door een ontkennend bijwoord of bijvoegelijk naamwoord, als: niets, geen. b. v.: Ik zal niets te doen hebben. Mi ho sa habi noti vo doe. Hij heeft geen verstand. A no liabi koni. Ik heb geene kinderen. Mi no habi HO wan pikten. ZEVENDE LES. * TOEPASSIHO OP HET VOOBQAAHDB. 1. • Mi habi wan brara nanga wan sisa, en ioe habi man- hatti. — Den habi trobi 1 . — A no ben habi hangri*; mam 3 wi ben habi dreh — Den no ben habi wan man- ?ikien, mara wan oemanpikien, joe habi rëti. . Verdriet.. 3. Maar.. 2. Honger. 4. Dorst 2. « ■ Mi tatta ben habi mëmre. Mi no habi noti vo doe , qhl wi no ben sa habi noti vo doe toe 1 . — Joe sa habi wan hosso, wan kamra, wan djarri nanga wan boom*. -~ Joe ben habi fredde» — Meki den habi lobi. -r- A s* habi Digitized by Google ra ■ kempë*, njam* t nanga driiigi. Löekoe da Mis» hlM tlsi-hatti*. 1. Ook. . , 4. Eten. 2. Boom, 5. Kiespijn. 3. Gezelschap. « j / « • • \ » ■ 3» * • 'I' ■ ) ■ » Gij hebt geld. — Hij heeft geen geld. — Wij hadden verdriet; maar hij had gelijk. — Gij hebt eene zuster.— Gij hadt honger. — Wij hadden moed. — Ee* vader , eene moeder, een zoon, eene dochter met haar kind* De heer heeft zorg. — Eene moeder had vrees,, -r Eene doch- ter had eene ziekte 1 . — Be aoon zou niets te doen heb- ben. — Gij zoudt (oene)vert&udheid'l gehad hebben» — taat ons liefde hebben. — Hebt gij geenen dokter* 1 3. filttra. • r i . r 1. Siki. 2. Verkoütoe. « k »- / . r \ fin vit Wv '- fijiarfittl fix 'h , ' i c i." ■ - •TjJjfol j 1., « *.;: jt • * ■•o:"~ .:v>.:. ACHTSTE LES. • • • ... i . » ii') .. _ ê** » • - - f i * i f)}'$ L' S VIHVOEGHG VAN BIT HULPWOORD W*BÏ!f Of ttJll. ! < ; Wezein o£ zijn. — . ; • Zijnde. Dê. . •* r. • \ « ' < Geweest. .': r . Ben dê. .! Ik ben tevreden. ' . Mi dê tefhdde. . \. 'I , % ' Gij zijt boven, .iinr Joe dê na tappor. : .Ir*»/' Hij is beneden- . 'A dê na gron. . > Wij zijn groot. . . Wi dê bïgi. .'nt^pl Gij zijt klein. . . Oen dê pi kien. '\ ."• Zij zijn vuib..r », »/l . 'Den dê döti. ; j..". Ik ben geweest. Mi ben dê. .*.!rj(j/ L .b Gij zijt geweest. Joe ben dê. Hij is geweest. A bon dc. 2* Digitized by Google 20 Wi ben dë. Oen ben dé. Den ben dè". Mi sa dê. Joe sa dé. A sa dë. Wi sa dê. Oen sa dë. Den sa dë. Mi ben sa dë. Joe ben sa dë. A ben sa dë. Wi ben sa dë. Gij zoudt zijn. Oen ben sa dë. Zij «ouden zijn. Den ben sa dë. — TOEPASSING. Zijn broeder en zijne zuster zijn zeeri warm geweest — De koning* zal regtvaardig zijn. — Eene koningin* is on- regtvaarcüg geweest. — De aardappelen zijn niet lekker. — Koek* is zoet — Peper* en zout* is op de tafelt. — De «t appelen* en peren* zijn aan de boomen. — De kooperto is een dief geweest — De verkooper^ zou bedroefd zijn. — * Is de tuinman^ daar? — Gij zijt boven geweest — Is zij beneden geweest? — Neen, maar zij is in de keuken 13. — Zou bij op den zolder^ geweest zijn? — Ja* maar hij zal spoedig beneden komen • — 1. Toemoesi-. 9. Përi. 2. Konink. 10. Baaiman. ; > 3. Koninkwëfi. 11. Sëriman. r 4. Koekoe. 12. Djarriman.. 6. Peppre. 13. Na koekroe. 6. Soutoe. 14. Na soldro. ;j\ 7. Na taffla. 15. Kon bêsi na grom. jx 8. Appla. . 'L. Digitized by Google 21 NEGENDE LES. OM VA.lt BUITEN TI Ik weet dat niet Hi no sabi datti. Ik weet daar niets van. Mi no sabi nöti va datti. Hij wist er niets van. A no ben sabi nöti va datti. Wij wisten het voor u. Wi ben sabi datti bifo joe. Ik heb het niet geweten. Mi no ben sabi datti. Niet met mijn weten. No nanga mi sabi. Zonder mijn weten. Sonro mi sabi. Zij wist het zeer wel. A ben sabi datti boen boen. Ik ken hem van aanzien. Mi sabi hem na fesi. Ik ken haar genoeg. Mi sabi hem noffo. Gij kent hem. Joe sabi hem. Kent gij hem. Joe sabi hem? Ik heb uwen naam vergeten. Mi vergïti joe neem. Kent Mejufvrouw u? Missi sabi joe? Ja, zij kent mij. Ai, a sabi mi. Hoe oud zijt gij? Hoe ouwroe joe dë? Hoe oud is dit kind? Hoe ouwroe dissi pikien dë? Het is zeven jaren. A ouwroe sêbi j5ri. Het is jonger dan het mijne. A morro jongoe lëki mi pi- kien. Het uwe is acht jaren gepas- Joe pikien passa fiiti jari. seerd. Ik heb gedacht dat het ouder Mi ben mem re datti a morro was. ouwroe. Het is gezond, dat is het voor- A dë boen , datti boen noffo. naamste. Zijt gij getrouwd? Joe trouw? Hoe dikwijls zijt gij getrouwd Hoe mëni trom joe ben trouw geweest? kaba. Hoeveel vrouwen hebt gij ge- Hoe mëni oeman joe ben hahi had? kaba? Leeft uw vader nog? Joe tatta de na libi jette? Neen, Mijnheer! mijn vader is No Masra! mi tatta dedde. dood. Digitized by Google Mijne moeder is al zes jaren Mi mamma dedde siksi jari dood. kaba. Kom binnen, als het u be- Kon na inni, uTi joe phsi. lieft. Ik zal u den weg wijzen. Mi sa sori joe da passi. :» TIENDE LES. VERVOIGÏHO VAN BIT WERKWOORD V RA Gin. Ik SI. Strekkende tot voorbeeld voor alle andere werkwoor- den, met die opmerking, dat in het rTeeer-Engelsch* even als in het Engelsen van to do , dikwijls gebruik gemaakt wordt van het hulpwoord dê. Zoo zegt men: Hij leeft, A libiy maar ook even goed: A dê libi. — Wij vragen, wi aksi. maar ook wi dê a Ast. — Vragen. Aksi. Vragende. Aksi. Gevraagd hebben. Ben aksi. Ik vraag. Mi aksi. Gij vraagt. Joe aksi. Hij vraagt. , A aksi. Wij vragen. Wi aksi. Gij vraagt. f Oen aksi. Zij vragen. Den aksi. Ik vraagde of heb gevraagd. Mi ben aksi. Gij hebt gevraagd. Joe ben aksi. Hij heeft gevraagd» A ben aksi. Wij hebben gevraagd. Wi ben aksi. Gij hebt gevraagd. Oen ben aksi. Zij hebben gevraagd. Den ben aksi* Ik zal vragen. Mi sa aksi. Gij zult vragen. Joe sa aksi. Hij zal vragen. A sa aksi. Wij zullen vragen. Wi sa aksi. Digitized by Google 23 Oen sa aksi. Den sa aksi. Mi ben sa aksi. Joe ben sa aksi. A ben sa aksi. Wi ben sa aksi. Oen ben sa aksi. Den ben sa aksi. Aksi. Meki wi aksi. Meki den aksi. - TOEPASSING OP HET VOORGAANDE. 1. * Takki nanga den, so joe plisi. — Joe dê" takki Duitsi i? No Masra, mi no kan takki Duitsi , mara mi takki En- glish So so, mi dê takki Englisi pikienso^. — San* (*) joe de takki. Tappoe joe moffo. Mi no wani tantiri *. Da oeman no dê doe noti lêki takki takki 5 . Ai a dê troe, mi jêri* da tti. Da ui dê wan lehl. A no ben takki noti gi* mi. — Da pikien missi no ben takki mi no wan njoensoe 9. Mi sa takki datti gi hem. — Joe ben sa takki datti gi den* A dê wan takki, dissi foeloe somma dë tak* io. (2) — jo© doe ? gj^jfi ? fay a u \ — San joe plisi vo tvaniW. — Mi sabi hom boen^, san joe Wani* *** No broko joe Itüti^K — Mi no sa mani vo datti 15.— Da wrokko kabaW. 1. Hollandsch. 3. Wat. 2. Een weinig. 4. Zwijgen. O San is eene verkorting van Hoe sanni, zulke verkortingen treft men dikwijls aan in het Neger-Engel sch; zoo ook zegt men in het dagelijkschc leven, da troe in plaats van A dêtroe; da boen in plaats van A dè~ boen ; wij zullen hierop op meer geschikter tijd en plaats terugkomen. (*) Letterlijk vertaald is dit: Het if een zeggen, dal vele memchen zeggen. Aan zulke samenstellingen erkent men de armoede dezer taal. Digitized by Google Gij zult vragen. Zij zullen vragen. Ik zou vragen. Gij zoudt vragen. Hij zou vragen. Wij zouden vragen. Gij zoudt vragen. Zij zouden vragen. Vraag. Laat ons vragen. Laat hen vragen. 24 8. Tegen, aan. 9. Nieuws, tijding. 10. Gemeen zeggen 2. 5. Snappen. 6. Hooren. 7. Verdichtsel. ELFDE LES. T0EPAS8IHG OP HST VOORGiJ^DE. Wat hebt gij te doen 1 ? — Ik heb al gedaan. — Wat zullen zij u geven * ? — Wat heeft uw meeseer * u be- loofd * ? — Wat moet 6 de meid 6 gaan halen 7 ? — Ga zien 9 of zij weder gekomen is 9 . — Is Mijn Heer uw meester te huis? Neen Mevrouw! hij is uitgegaan. Wanneer zal hij wederkomen? Nu, ik ga heen 10 , goeden dag frr- derik fl . — Daar is Mijn Heer aan de deur! Mijn Heer! daar is iemand 11 om u te spreken 1 3 . — Wat voor iemand is het? Hoe heet zij 1 * ? — Ik ken haar niet Ik heb haar hier niet meer 1 5 gezien. Hoe is zij gekleed 1 • ? — Zeg haar dat zij een weinig wachte 11 . — Ik ben zeer blijde 18 u te zien. Hoe gaat het? Zeer wel God dank 1 *.— Ga zit- belet. Ik zal op een' anderen tijd 1 * weder komen. Ik bid u te blijven. Daar komt volk 1 *. — Dat spijt mij Ik doe u misschien belet Gij doet mij geen 1. Vo doe. 2. Gi. 3. Masra. 6. 0 eman. 7. Go têki. 8. Go loekoe. 5. Moesoc. 13. Vo takki nanga joe. 14. Hoe fa hem nem. 15. Nimre deja. 16. Hoe klosi a wêri? Digitized by 25 17. Tan. 18. A boen na 19. Gado tangi. 20. Go siddon. 21. Mi dê sontemna vo troe. 22. Tratrom. 23. Somma dê kon. 24. Datti hatti mi vo troe. TWAALFDE LES. Alphabetische Lijst der Werkwoorden, in de volgende Toepassingen voorkomende. Achten. Aanhooren. Aankleeden. Aantrekken. Aankomen. Aanreiken. Aanroepen. Aanpassen. Afvallen. Antwoorden. Afkomen. Afvegen. Avond eten. Bedriegen. Begraven. Bekijven Belet doen. Beminnen. Bekennen. Berouwen. Beven. Beproeven. Beloven. Bewaren. OM VAK BUITEN TI LEER EN. Habi respekti. Jëri. Wêri klosi. Wêri. Kon. Gi. Begi. Fiti. Fadon komoppo. Pïki. Sakka. Njam saba. KolL Bëri. Kroetoe. Mani vo datti. Lobi. Takki rêti. Kon hati bak ka. Bêfi. Tesi. Pramlsi. Kïbri. Digitized by Google 26" Betalen. Beschadigen. Blazen. Bloeden. Borgen. Binden. Boete betalen. Brengen. Breken. Believen. Bidden. Barsten. Begeeren. Beslechten Dansen. Drinken. Dorstig zijn. Droomen. Dansen. Drukken. Donderen. Eten. Foppen. Gapen. Gieten. Gehoorzamen. Gebeuren. Gelooven. Gaan. Groeijen. Groeten. Geven. Gevoelen. Honger krijgen. Haasten. Helpen. Hooren. Huren. Huilen. Pai. Kisi manken'. Bloo. Lonbloedoc. Borgoe. Tai. Pai boetoe. TjarrL Broko. Plisi. Bêgi. Prfti. De hangri. Koti. Tangi. Dringi. Habi dreh. Dreem. Dansi. Kwiensi. Dondro. Njam. Koli. Oppo moffo. Kanti. Harki. Passa. Bribi. Wakka, go. Groo. Takki odi. Gi. Fili. Kisi hangri. Hêsihêsi. Reppi. Jëri. Joeroe. Krch. « « > Digitized by Google 27 Houden. Holi. AA Vf A A • Hansen. UU11K wil • Hancra. • 1« Sm * Hinderen. Trobi. ... Hendelen. Hoekoe. fissi . » Inkomen. Kon na inni ' * " .3 Innakken. A AA LfUAAvli • Pakka sanni. Jagen. Hou ti. *• i Kaauwen. ■* A UU VA WWW * X • Kaauw. 1VC41114 ff • ... » • Kennen. Sabi. • * Kussen. Bossi. • Komen. Kon. • •« * * * ■ Klimmen. Klem. ■ • Kwaad worden. Ha ti bron. Kwalijk nemen. Mai ii YO datti. i > Knorren. Kroetoe. Knellen. Pieneri. ... .•"'.»' Klonnen. Fom A VUll .. .')• * . t Koor>en. A A> V L/vAl • Bai. U t* A • ... ' . * Kiiken. Oil UVA! # Loekoe. JU V/vlV W • .. ' «i Krabben AAA iLl/A/VAA* K ral) boe •*..:•; » Kniipen. Piengi. • ë • • Kittelen. - { Kigli. Kii'ven. Kroetoe. i: Krakeelen. Kwari. AA ff MA 1 # Kammen. AA ' — • Kam wiwiri. Koken AA. VAvll • Boli. A# vil • • * Leven. M * V * V^ tl « Libi. • * ■ • J Liegen. Leh. • Lagchen. Laffbe. Luisteren. Harki. • • * • Lee ren Lêri . . i» Leenen. Lêni. • Laden. Lai. • * Lossen. Poeloe lai. ■ Loopen. Wakka. . ■ Liggen. Diddon. * Leggen. Poti. Laten. Meki, libi. • * i Middagmaalhouden. Njam dinatem. ■ Digitized by Google 28 Mengen. Nemen. Niezen. Ondervinden. Ontbijten. Onthalen. Opstaan. Overgeven. Onderrigten. Opvoeden. Omhelzen. Ontmoeten. Onthouden. Ontbreken. Openen. Ontvangen. Ontbieden. Ontdekken. Proeven. Pijn doen. Plukken. Plagen. Raden. Rooken. Rusten. Roepen. Ruilen. Reinigen. Ruiken, rieken. Slapen. Smaken. Spelen. Springen. Stelen. Sluiten. Schoonmaken. Stooten. Schieten. Spuwen. Moksi. Têki. Meki etsje. Ondrofindi (fili). Njam brêki. Traktêri. Tanoppoe. Pijoo. Sori. Kwëki. Brassa. Mïti. Memre. Mankëri. Sr Sendi têki. Findi. Tësi. Hati. Pïkki. Trobi. Raai. Smoko. Bloo. Kali. Kenki. Krien. Smëli. Slibi. Tësi. Pleh. Jompo. Foefoeroe. Slottro, tappo. Krien. Troesoe. Soetoe. Spiti. 29 Schreeuwen. Snappen. Schrijven. Scheuren. O " J ö xi ï leien. Schuldig lijn. Storten. Straffen. Slokken. Slaan. Trekken. Tuchtigen. Trouwen. Uitkleeden. Vasten. Verantwoord* Verzadigen. Vallen. Verloochenen. Vreezen. Vragen. Vechten. Vinden. Verbergen. Verstaan. Vergeten. Verkoopen. Verliezen. Vuilmaken. Verzuimen. Veranderen. Wandelen* Willen. Winnen. Wegen. Wachten. Wegloopen. Waarschuwen. Wrijven. Bali. Takkitakki. Skrifi. » Priti. Koti. Habi paiman. Trosoe. Fom. Swali. Fom. * * Fom. Trouw. Poeloe Joejoe. Takki na fësi. Bêlefoeloe. Fadon. Takki leh. Frïdde. Aksi. .8 II. Klbri. Jëri, sabi. Fergiti. Seri. Döti. Lassi tem. Trom, kenki, Kulri. Wani. Winni. Wïgi. Tan loekoe. Ronweh. Takki na fësi. Robi. .10 Weenen. Wedden. Wasschen. Wassen. Welvaren. Wakker worden. Wenschen. Zingen. Zeggen. Zweten. Zoeken. Zien. Zwijgen. Zenden. /jetten. Zwemmen. Kreh. Streh. Wassi. Groo. Tanl Wïki.^ Wensi. Söri. Singi. Takki. Swëti. Soekoe. ; Blessi. . ( ISi, loekoe. Tan tiri* ■a Uin Scndi. Sëti. Sweem. ."»... ■i : i • * /«al» I ■ "> - • E • Ij* I .f .I:ioi v. I.V.VJ < .ir»»' > )V . t r»T .'-.»:. -1; ï »Y f i • -y De tafel is gedekt*. Het is tijd om te eten..— ïk fe©V honger en dorste ik kan niet langer wachten. Het j* ai' laat Het is nog geen. één uur 1 . — Vergeef mij J fce* if zoo niet. Zet u * aan tafel, (dat) wy £od bidden. Geef mij brood. Zult gij al dat brood wei eten?, Eet zindelijk • DERTIENDE LES. • » t • * » • * * TOEPASSING OM TI VTRTALEN. 1. 1. 2. Wan horro. 3. Pardon mi. I.. 4. Siddon. 5. Joe plisi. 6. Nanga manürt r .rt ».'r. ; f t r » rr r » Kif*?** tV Vti'll.t'Mïil ; .'V .lis ijlt// Digitized by Googl 31 2. Joe de ii jam toemoesi hêsi. Joe dë gridi toemoesi.— Njam morro bredde nanga joe mëti. — Sid tl on rëti na joe stoeloe. — No diddon na taffla tappoe. — Takki alia somma deja odi. — Joe sabi joe lëri kaba? Ai, mi sabi bem boen boen. No drai na passi, so joe go na skoloe. Mi go têki pikien winti 1 . Hoe plësi wi sa go? Hoe plesï joe sa tjarri mi? Joe sabi man mooi plësi vo go kuiri % ? 1. Buitenlucbtje. 2. Wandelen. VEERTIENDE LES. BIJWOORDEN BH BIJWOORDELIJKE UITDRUKKINGEN OM VJU* BUITEN TB LEBBEN. Voor eenigen tijd. Eerst. In alle gevallen. Te vroeg. Een weinig. Somtijds. Tot van avond. Tot morgen. Tot morgen ochtend. Tijds genoeg. Van daag. Dikwijls. Aanstonds. .. Zeer wel. Geenszins. Vroeg, laat. Van te voren. Nergens. Ergens. Toedri tem passa. Fössi. Na alia fassi. Toemoesi froekoe. Pikienso. Sontem. Teh sabatem. Teh tamara. Teh tamara mamatcm. Tem nofifo. Tideh. Noffo trom. Djosno. Boen boen. No no. Froekoe, lati.. Na ie si. No wan pleh. Wan pleh. Digitized by Google I Haast. Nu, tegenwoordig. Zeer, heel. Anders. Jammer. Wijsselijk. Alleen. Juist. Inteerendeel. Digt bij. Zoo gezegd, zoo gedaan. Zachtelijk. Zeer zachtjes. Onderwijl. Des te erger. Hartelijk. Inderdaad. Alle dagen. Bijna. Genoeg. Zeker. Straks. Misschien. Elkander. Nooit. 's Moreens. 's Middags. ? s Namiddags. 's Nachts. 's Avonds. Morgen namiddag. Te middernacht Gisteren. Gisteren avond. Des anderen daags. Overmorgen. Eergisteren. 32 Pikienmorro. Alia tem. Switi. Noja. Vo troe, kwutti kwutti. Trafassi. Wan hati sanni. Konifassi. Wawan. Rêtifassi. Kontrari. Klosi bei. So den takki, so den doe. Safri safri. Safri kwutti kwutti. Na onro da tem. Morri ogrï. Tangi-Tangi. Troe-troe. Alia deh. Pikien mono. Noffo. Troe troe. Bamba. . Sontem. Malkandra. Nimre. Mam a tem. Dlnatem. Bakkadïna. Na nëti. Sabatem. Tamara bakkadina. Na mindri nëti. Jesredeh. Jesredeh Sabatem. Da tra deh. Tri tamara. Tra jesredeh. Digitized by Google 33 In de toekomende week. Na wiki dissi dê kon. Binnen veertien dagen. Na inni toe wiki. Het is eene maand geleden. A passa wan moen. Een vierendeel jaars. Dri moen. In den droogen tijd. Na drehtem. In den regentijd. Na arreentem Op. Nieuwjaarsdag. Na Njoenjarideh. In het begin. Na bigin. In het midden. Na mindri. Het einde. Da kaba, kroeboi. Aanmerking. De Bijwoorden zeer, heel, vo troe kwutti kwutti worden niet gebruikt als in het Hollandsch , maar men plaatst dezelve doorgaans achter het Bijwoord of Bij- voegelijk Naamwoord: zoo zegt men: zij rieken zeer lie- felijk , den smëli switi vo troe en niet troe switi. Gij moet zeer zachtjes loopen, Joe moesoe wakka safri kwutti kwutti, en niet kwutti kwutti safri. VIJFTIENDE LES. TOEPASSING OM TE VERTALEN. 1. Joe habi mooi blommiki toe? Ai, toedri rosoe, an- glierki nanga jasmyn dejaso 1 . — Beppi wi vo pikki den. — Den smëli switi vo troe. — Dissi dê mooi blommiki toe. — Wan hati sanni , datti den no dë smëli. - Jasmyn dë smëli tranga ageën % . — Joe wani wan takki 3 rosmaryn. — 1. Daar zijn. 3. Takje. 2. Daarentegen. 2. Ik wandel dikwijls alleen. IV ant 1 ik bemin de een- zaamheid 1 . — Het plantaadjeAevcn zou mij wel bevallen.* — 3 Digitized by 34 Kom , laat ons nu te zamen ontbijten. — Neen ik heb geen' tijd daar voor. — Dat spijt mij zeer. — Maak mijne komplimenten aan den Heer L — Vaarwel, 1. Bikassi. 3. Mi habi plisirï toe moes i 2. Vo dë na mi wawan. vo libi na planasi. i 3. A ben wiki so djosno. — Wi habi slibi tem noffo. — A ben dreem noffo trom. — A habi dreh sontem. — Mi kisi hangri pikienso. — Den tesi fossi. — Ka 1 , joe slibi jette? — Joe no habi sjeem vo slibi so langa? — A dê toemoesi mooi wëri vo diddon so langa no bedde. — Hoe lati wi dë dan? A dë pikien morro sëbi horro. A no kan dë so lati. — Slibi dë na mi hai jette % . Joe no wani tanappoe dan? Sanhedde mi sa tanappoe so froekoe vo doe? 1. Foei. 2. Ik ben nog geheel slaperig. ZESTIENDE LES. DE TELWOORDEN ZIJN DE VOLGENDE. Een. Wan. Twee. Toe. Drie. Dri. Vier. Fo. Vijf. Fyvi. Zes. Siksi. Zeven. Sëbi. Acht. Aiti. Negen. Negi. Tien. Tien. Elf. Tien na wan, elfoe. Twaalf. Tien na toe, twalfoe. Digitized by Google 35 Dertien. i • Vijftii Zestien. Zeventien. Achttien. Negentien. Twintig. Een en twintig. Twee en twintig. Dertig. Drie en dertig. Veertig. Vier en veertig. Vijftig. Vijf en vijftig. Zestig. Zes en zestig. Zeventig. Zeven en zeventig. Tachtig. Acht en tachtig. Negentig. Negen en negentig. Honderd. Honderd en vijf. Vijf honderd. Duizend. na dri. . \ Tien na fo. Tien na fyvi. Tien na siksi. Tien na sëbi. Tien na aiti. Tien na negi. o'i Twinti. ; Twinti na wan. ',ï Twinti na toe. Dri ten tien. Dritentien na dri. Fotentien. Fotentien na fo. JtfV'jrjrtitentfen. Fyvi ten tien na fijvi. Siksitentien. Siksi tentien na siksi. Sebi ten tien. Sebi tentien na sëbi. Aiti ten tien. .i i Aiti tentien na aiti. Negitentien. ; Ncgitentien ra negi. • n . Hondro. * nost ' Hondro na fyvi. Fyvi hondro. Doczoen. Achttien honderd acht en Wan doezoen aiti hondro aiti- tachtig. tentien na aiti. De eerste. Da fossi wan. De tweede. Dissi vo meki toe. De derde. Dissi vo meki dri. . i Zondag, de eerste dag der Sondëh, da fossi deh va wiki. week. * ', ', x Maandag, de tweede. •, Moendêh, dissi meki toe. v - Dingsdag, de derde. Toedehwrokko, dissi meki dri. Woensdag, de vierde. Dridehwrokko , dissi meki fo. Donderdag, de vijfde. Fodehwrokko, difri meki fyvi. 3* « Digitized by Google i 36 Vrijdag, de zesde. Frydeh , dissi meki siksL Zaturdag, de zevende. Sattra, dissi meki sêbi. : MUNTEN. » Twee en een halve stuiver. Dri tibri. Vijf stuivers. Wan sreen. Een gulden. Fo sreen, wan pisifo. Twee gulden. Aiti sreen. Tien gulden. . Tien pisifo; wan bigi karta. ZEVENTIENDE LES. TOEPASSING OM TE VERTALEN. v Het jaar heeft twaalf maanden , twee en vijftig weken en drie honderd vijf en zestig dagen. — Amerika werd in veertien honderd twee en negentig door c. colümbus ontdekt. — De zeven dagen der week zijn Zondag de eer- ste, Maandag de tweede, Dingsdag de derde, Woensdag de vierde, Donderdag de vijfde, Vrijdag de zesde en Zaturdag de zevende dag. — Geef mij. als het u belieft; eenen gul- den en ik zal er u vijf geven. — Negen hoofdgeslachten 19 vindt men in de kolonie Suriname, als Blanken 1 , India- nen 1 , Negers^, Karboegers* , Mulatten 5 , Mustiezen* , Kas- tiezent , Poestiezen* en Marrons*. 1. Bakkral « . i ' «i ^ • i ' 2. Jngi (of>Karaibes,i dé eerste bewoners van de kolonie). 3. Ningre (of Afrikanen). 4. Kaboegrve (afstammende van een' Mulat met cene AiU TXeQenn)i, :>U>nr/. J 'i ■. .51 Mulat t a (afstammende van een' Blanke met eene iv/lf^erin); ►.oijTórvrrf J .u/ : : ' 'i •'>' - y. Digitized by Google 37 6. Mosttei (afstammende van een' Blanke met eene Mu- lattin). 7. Kastisi (afstemmende van een' Blanke met eene Mus- tizin). 8. Póestisi (afstammende van een' Blanke met eene Kas- tizin). 9. Boesningre (vlugtelingen die zich in de bosschen op- houden). 10. Bigi gendri. » *. 'M • f Meki wi go na combë. — A farra toemoesi. — Mi no kan go so farra, bikassil ml de siki pikienso. — A dë fo horro vo wakka^. — Meki wi wakka na wattra-sei. — Da wëri tron hësi vo troe.— . Joe tan langa deja? — Teh bakka twalfoe horro. — Wi sa dë na aiti horro. — Tien horro fom kaba. .i 1. Want. 2. Gaans. . ■» i. ACHTTIENDE LES. I "1 'I • '',11*5. Volzinnen, welke niet letterlijk in het Neger-Engelsch kunnen overgebragt worden. OM VAN BUITEX TE LEEREX. Het regent. « ' ^ Arreen- de" fadon. Het is dezer dagen zeer re- Toedri dch arreën ben fadon genachtig geweest, toemoesi. Het waaijL Winti dë wai so tranga. De zon heeft alreeds veel Son dë tranga kaba. kracht. Hoe schoon ver too n en . zich Ka ! fa da planasi janna tan gindsche plantaadjes. mooi. Hun uitzigt is zeer schoon. Vo si den a tan mooi kwutti kwutti. Digitized by Google • 38 Eene wandeling is zeer goed Wan kuiri mëki skiën tan voor de gezondheid. boen. Hebt gij gezelschap bij u ge* Joe ben habi somma na joe? had? Wat spel hebt gij gespeeld? Hoe pleh oen ben plëh? Ombre. Ombroe. Dit is een spel dat nu zeer Da wan pleh, dissi de noja in de mode is. tranga na modo. Waren er vele toekijkers. Foeloe somma ben go loekoe? Ontzaggelijk veel. No boi. Ik ben uw allernaaste buur- Mi de libi rëti na joe sei. man. Het eten is gereed. Njam njam klari. > i Gij zult niet te vergeefsch Joe no sa kon vo soso. komen. . i Maak geen geraas. No meki balibali. Tot wederziens. Teh wi si wi srëfi bakka. In het geheim. Kïbri fassi na jësi. Te voet gaan. Wakka nanga foetoe. Te paard rijden. Rei na hasi. Ik wacht maar op uwe be- Na joe mi dë tan harki. velen. Verlaat u op mij. Poti joe srëfi na mi hannoe. Ik ben gereed u te volgen. Djosno mi sa dënajoe bakka. Ik zal het verantwoorden. Mi sa takki na fesi vo datti. NEGENTIENDE LES. .1 .1' ■« .. .4f v *. " l VOEGWOORDEf MN VOEGWOORDELIJKE UTDRl KRINGEN OM ' ' V'IN BUITEN TE LEEREN. .1 Ondertusschen. Kaba. Daarentegen. .1..» Ageën. Onderwijl. ». Na onro da tem. Des te erger. Morro ögri. Digitized by Google 39 Des te beter. Terwijl hij zingt. Zoo gezegd zoo gedaan. Toen ik er kwam. Maar. Zoo als gij wilt. Als gij kunt. Zoo wel als ik. Ofschoon. Toch. Nog. Of. Ook. Want Morro bettre. Datem a singi. So den takki so den doe. Dissi mi ben kon. Marra, ma. So leki joe wani. lm joe kan. So boen leki mi. Alwassi. Tokkoe. Jette. Offoe. Toe. Bikassi. TOEPASSING 0? HET VOORGAANDE, OM TE VERTALEN. San masra plisi? Hoe pleh da boi dê, datti a no kon, so mi kali hem? — A go na snijri 1 , vo go teki klosi. — Masra! mi deja, da basi"* sa kon srefi djosno nanga da klosi. — Masra, mi no ben kan kaba morro hesi. kalm, joe ben pramisi mi, datti mi sa üabi mi jakti na Sondeh. San hedde joe pramisi mi dan, iin joe sabi, datti joe na kan doe. Mi no ben kan si na fësi 3 , hoe sanni sa passa. San dan? Datti mi ben sa kisi so mêni tra wrokko morro. A de vo datti hedde dissi va mi moesoe tan? No no masra, ma mi moesoe reppi alia mi klanti. Go wêh, joe na sa kisi na tratrom wrokko va mi morro. Hoe pleh den konoppo? Den konoppo va Bakkrakondro 4, en noja den wam go na Ningrekondro* so. 1. Snijder. 4. Nederland (Blankenland), 2. Baas. 6. Afrika (Negersland). 3. Ik kan niet in de toe- komst zien. Digitized by 40 TWINTIGSTE LES. Voorzetsels. OM VAN BUITEN TE LEEREN. Sedert. Tot Bij. Voor de deur. Achter den stoel. Onder de tafel. Op de bank. In de straat. Naar. Regt over de brug. Voor uwe moeite. Met. Zonder. In de schaduw. Tegen ons. Uit. Vóór mij opstaau. Sinsi. Têh. Na. Na fesi dorro. Na bakka stoeloe. Na onro taf Ha. Na tappoe banki. Na inni strati. Na. Rêti na abra broki. Vo joe moeiti. Nanga. Sondro. Na kouloe plêsi. Gi wi. Könoppo. Tan oppoe bifo mi. TOEPASSING. Zonder te werken. — waar woont de dokter? Regt over het stadhuis , achter de kerk en digt bij de straat. — Waar gaat gij zitten? — Mij dunkt dat het beste is in de schaduw. Daar hebt gij eenen gulden voor uwe moeite. 