Maleisch-Nederlandsch woordenboek
Ami^kJo Sell^'Ah y onrustig zijn, gejaagd zijn, niet op zijn gemak zijn; heen* en weder schuiven, woelen als iemand, die niet kan slapen (vgl. b^lïsah, T.), JO , ffelijaiig* g'elijoet, zich in verschil- lende bochten krommen en buigen, zooals bv. eene gevangen slang. J^ gaUjociig, galijoen en galjöêu — sp. galeón — , galjoen (groot zuilvaartuig). u)o g'elïpar, z. k^lïpar. & b t—i. g*elëpek, slap legen iets aanhangen, zooals bv. een zeil bij windstilte legen den mast. g'oelig'a , steenachtige verharding tusschcn vel en vleesch van eenige diersoorten, voorn, de siniia longumanis en het stekelvarken, door verwonding te weeg gebracht; nifHggoelïg:a, sago lot korrels maken, /iio/rcfew. — ^^ of moestika, batav., bezoaar (zekere steen). Op water of melk gelrokken, een krachtig tegengift; in den maag van zekere dieren gevonden. — [B.]. ,♦ Jsl>üo ?pH?lnj b\j het weven roeden van den kam; cylindervormig stokje , dat door een' schiiifzoom komt en waarmede eene stoffe uilgespannen wordt, bv. hordiiur- sel (usschcn een raam (z. sösok, T.). ^>Jo geina» z. onder <xLoJ. óiXjJo gelflah, z. onder <xx«J. iJoüo gelinang, stel van drie koperen diepe bekkens, van verscliiilende toonen en met een' knop in H midden, waarop met een houten hamertje geslagen wordt, behoo- rende tot de gamelan. ^ yJ^fJ^ gelinjar, soek.,: gel^nnjar. ■¥r iL^j^JO 8'elïiijau, soek., van gladde voor- werpen, zooals bv. diamant, de waterspiegel enz., glanzen, schitteren, ..^Jo geleniijar en gelcnjar, tintelen (ook van een lichaamsdeel); flikkeren; zich onrustig heen en weder bewegen; kaki akoe m^ngg^tennjar b^rdjalan dipasir jang panas ïtoe, mijne voeten tintelen van het loopen op dat heete zand. s^ yam, interj. voor een donderend geluid ^ (minder dof dan goem), zooals bv. dat van een kanonschot, een bons logen eene deur en dergelijke.— z. d^gam en l^gam. >3 goem == gam, maar doffer. 'k >-5 ffiitt) ba tav. (chin.?), gekarteld goud- draad, — [B.]. \j^ gema, dreun, hol geluid, jV^ goemala, z. koemala. [.^^^^y^ goemba,: gadjah. O^v.^ gomba, voorlijf van een dier; schoft, \\j^^ gembala en kombala— skr. gö- pala (prakril gwala, T.)— , herder, verhocder; menggombala, tamme dieren hoeden, drijven; tempat gombalaSii, m-irfe. i*^ysjs^ I. gemboet, zich trekkende bewegen, zooals bv. de voorhoofd fontanel van kleine kinderen, eene foetus en dergelijke; opwippen, zooals bv. een stuk goed, dat aan de vier hoeken vastgehouden wordt en waarmede men zich voortbeweegt; kostbaar gehemelte, boven den olifant gedragen, die voor den vorst verschijnt, om knielende en met den snuit zijne hulde te bewijzen. * II., soort van beteldoos, — w. sum., eene mand die met een touw of zeel over de schouders gedragen wordt. — [N.]. yk.40 gambar, afbeeldsel, beeld tenis, beeld, portret, schilderij, leekening; meng- gambar, afbeelden, afschilderen, a f teekenen, schilderen of teekenen, in dien zin. y<^ gambir, naam van een struikgewas, van welks4)laderen een dik sap gekookt wordt, dat men, wanneer het, in den vorm van koekjes of balletjes, gedroogd is, bij ^ 27 Jj^ de betel gebruikt — nauclea gambir — ; het gedroogde sap zelf. y^45 gemboer, van den grond zÊhl, los, mul; van een dierlijk lichaam week, pappig [niet strak]; meii^g'emboer, den grond zachl enz, maken, bv. om er iels op te planten. ^ y^^ 8'oenibar, soek., merg van palmge- wassen. ^ C 4.A-45 gembereng (niet ingevuld; mis- ^^ schien 't jav. onder pereng aange- haalde woord, T.). / W4^-^5 gembas, naam van een^ boom. ^ / W4wv-|0 g-embès of goembès, batav., — matras, dunner dan een ka- soer. — [11.]. jij<j^S g'atiibaiig', soort van speeltuig, be- staande uit een^ langwerpigen, schuin V toeloopenden bak van hout of metaal, waarop platte staven van klinkend hout of metaal gelegd worden. Die staven zijn naar een' vasten regel gestemd en worden met twee overtrokken hamertjes geslagen. i^^ g:emboeii^, wijz. van k^mboeng, van kussens opgezet, gezwollen^ dik; bantal ^emboeiig, groot cylindervormig kussen, waartegen men met den rug leunt. 5uv*f6 goembaiig, verglaasde aarden pot met betrekkelijk wijden buik en nauwen mond (z. gcetji en sitoen); kaïn goemban^, kleedje zonder broek, ij<^ , menggomben":, eene opening ver- wijden; wijder maken; ter dege doen, L-JlA-i5 g'ombak, van eene hoeveelheid haren (bv. een* baard), vederen, bloemen en dergelijke uitgezet; kuif, zooals van kippen, eenden enz.; böêroeng g., naam van een* vogel met een dikken hals. Cju-^D , menggonibok, iemand door het een of ander, zooals door vleilaal, beloften en dergelijke lekker maken, inz. om iets gedaan te krijgen, bv. de mede- deeling van een geheim, cajoléren in dien zin: bepraten, •^ L— -fl>-4^ ? glèmbèkin, balav., iemand om den hals vatten, met drift iemands zijden omspannen, zooals bv. een kind zijn moeder doet. — [H.]. Ka-|0 1. grombal, naam van een' boom. IL, soek., versleten goed, vod, lomp, ■^ f \^^ !• gombel, batav., staaf, bv. van goud.-[B.]. ^11., g'ombêlin, batav., langzamerhand opmaken. — [B.]. Ka^|5 gembol, wratachlige uitwas, inz. dicht boven den wortel vanboomen, het hout waarvan soms fraai geaderd is; opgezet, zooals bv. de wang door een ■4>iA^ 28 't^ pruimpje; bol uitbouwsel aan weerskanten van het achterdeel van een vaartuig , vfSidivin veelal een secreet is; buitenbelimmering tegen de achtereinden der zijden van een schip, eene afgesloten ruimte vormende; galerij. ^L-JiAA^D 8*ambelok, batav., buidel, Wc — [B.]. 4X^.^45 I. gamboh, te veel houden van iemand, die het niet waard is en ons toch slechts niet ondank loont. II. (jav. gamhoeh, T.), soort van dan- sers of danseressen. y^js/^AÓ gembira, driftig, opgewonden, vu- rig, strijdlustig, van do stem forsch (skr. gambhira; ook van een hol geluid gezegd, T.); strijdlust; iiaïk gembiranja, zijn drift kwam op, hij raakte in vuur. Ji^O gemettar, z. g^mentar. gemar, verlangend, begeetig, gretig. > (JLisü^ %4^ gcmerettjik (van p^rtjik, dat V. d. W. van r^tjik afleidt, T.), een geluid makende zijn, als opspattend water, door den val daarin van een zwaar lichaam. LiX^ y4> gemeressik en ffcmerïsik [wei- nig gehr.], een knarsend geluid makende zijn, zooals bv. dat van grof zand, waarop men loopt. i Q ] ^^ gemerlap, schitteren , flikkeren , flonkeren, vonkelen, glinsteren. isi.O ^4^ gfiMfreiitjaiig, Idetteren, kla- teren. -li^j^^^ gemas, vergramd. — ^gemes, batav. uit 'i bal, met onstuimig- heid of gretigheid eten, handelen enz. (T.). ^^ geniang, dik (hoed. van dimensie van lichaam, zooals boomstammen, pilaren, een potlood en dergelijke), ook in tegenstelling van tjengkek; sama g., overal even dik (cylindrisch of prismatisch). ¥c ja.-lO > trada geming, batav., ongeschonden heelhuidsch; atiiija tïdaq geming, hij blijft kalm onder bedreigingen enz. — [H.].^ C i^ gfwipa, aardbeving. ^^sVa^o gamparan, gemparaii, batav. (jav., T.), houten sandalen of klompen , met een enkelen knop voor de twee voorste teenen. — [B.]. a^ gempar, geraas, rumoer, tumult, ge- tier, verward geschreeuw. mJi^ gampang (vgl. ampang), zonder moeite te doen, licht, gemakkelijk; anak g. (z. onder anak). ■X- fiÜ^ (jstv- "^- Banjoewangi padimesje, T.), m^uggampoeng, batav. (bal. ngam- poeng, oogsten, T.), padi sprokkelen in korte halmen.— [B.]; z. g^rontöngin. J ÓJicï 29 \a^ gempal, van het lichaam van men- schen en eenige dieren vol, doch niet vet, rond, eenig embonpoint. — z. sintal. ^\a^ genipoel, halav. (jav. gempol, T.), uitwas; Iduitvormig..'— [B.]. \Ü;45 g'oeiwpal, samengednikfe hoeveelheid eener zachte en taaie zelfstandigheid (z. k^ppal), kluit, in dien zin, klonter, ^ . Vil-40 gèmpèl, batav. (bal., T.), dicht aaneengesloten, zonder tusschen- ruimte; aan iets vastgehecht of vastgeplakt zijn, bv. van het behangselpapier op den muur, of van haren, die als ze nat zijn aan elkander kleven. — [H.]; be-gènipèl, dicht bij of op elkander. — [B.]. -y: ^^^^JiXè.^ g'onipelok, batav. (soend.), tros, rits, hoop; kluit; klomp, — [B.]; begoemplekt betoempoek, opgesta- peld op een hoop, bv. van vvaschgoed, vóór dat het uitgespreid wordt (di bèbèrin), om het tebleeken; vgl. oempl^k oempl(?- kin. — [H.]. Vj>^j^il^ goempita en gempita — skr. kampita— van een geluid bul- derend, vreezelijk, — z. g^ggak. C i^ gcniok (men. gapoeq, T.), van levende wezens en planten wel gevoed, vet, dik; lijvig; van aarde, mest en dergelijke veel voedingstoffen bevattend , vet — ; van verschillende andere voorwerpen, zooals bv. is het hecht van een wapen dikker, dan op andere plaatsen. "^ A46 gen^flj '^^t»v. (bal., ï.), in de gesloten hand houden. — [II.]. — gemal (men.), een samenbind sel , bv. rijstaren. Keasberrij heeft gemalkan, to rumple, — [T.]. Xj^ gemelai en geaiöêlai, heen en weder zwaaien of z wanken, zooals bv. een wilgentak, iemand die zeer ver- moeid is. rY^ goeman, eene rilling krijgen, hetzij door schrik, vrees, of door iets in- tensief zuurs te eten. Sk^ gementar (vgl. g^ttar, T.),5cAwrf.. dende zijn. vAAyéO g'emciitam, een bulderend geluid ^ maken, zooals bv. dat van een in- stortend huis, van losbarstend geschut en dergelijke. — z. tam. JS \ É.4^ gemffiroli, minder gebr. g:oe- moËroh , een zwaar geluid makende zijn (vgl. X;/, T.). iJ^^ gemöèloens:, z. bij gadjah. 4^ gfMïj C?' visch naam van een* zoutwater- zuigvisch. ^Xa^ gomilang en gemilang, glinsteren, flikkeren, ponkeren. JuS- 30 imIxS L,_ ^Ia^ g^oenapa (zelden) — smtr. van gcêna apa — vraagwoord, tot wat nut y waarvoor, /j #)\JO goenawaii (skr. goenawan), z. onder g(Bna. i2>nJO ïiinta, huiverig, schroomvallig. ^j^„/JL5 I. gantl, wat ter vervanging enz, dient, vervanger, plaatsvervanger, op- volger, vertegenwoordiger , schadevergoeding; iiien^g^aiiti, vervangen, verwisselen, ver- goeden, IL, de gedroogde knollen van een in China te huis hehoorend gewas, die eene geneeskundige kracht hezitlen en ook bij het bereiden van reukwerk gebruk t wor- den. — * balav. (jav. gariti. T.), engelen wortel — radix angelica — .— [B.]. ^j;^/Jo genta — skr. ghanta — , klok (om te luiden), bel, schel, rinkel, snaar van eene trom; metalen plaat, dienende voor klok; g. ditaboh {de klok wordt geslagen), naam eener soort van doekbeschildering. ^j>aJL5> matanja geuit, batav.,: djinaka, van iemand die graag naar de mooie meisjes kijkt of „liebaugelt," knipoogen uit gekheid, in 't bijzonder van iemand, die al knipoogende gekheid maakl met de meisjes; ook b^g^nit. — [H.]; vgl. soend. b^nit. — [T.]; verliefd van aard, koket. — [B.]: bal. jeuk gevoelend, ritzig, geil (T.)* Y^XÓ /JVaJO gentala, zeer groot, ontzettend, monsterachtig, ^-i>VXO, gentajangaii, batav., zwermen (als de mieren). — [B.]. ^^2>^aJO g'eiitat, van lange lichamen aan den eenén kant ingedrukt of naar binnen loopend, zooals bv. een been, waar de kan- ker aan is. — z. genting. ^ JCJO gaiitar, batav. (jav., T.), vogel- kruk,— [B.]. gentar, z. g^tlar; gentar sïjak, bang maken op zijn Sijaksch, d. i. door veel geschreeuw en gelier (had onder sïjak moeten slaan, T.). -X- JaXÓ genter, batav., algemeen hekend, van iets dat druk besproken wordt, in ieders mond is, bv. de komst van stoom- booten. — [H]. ■¥: JCJLj (ook g^entoes), tegentoer djidat- iija, batav., zijn voorhoofd stooten tegen de deur; vgl. t^bentoer. — [H.]. / yj^^XJO gentas, ten einde, gedaan met; nieiiggentas, tnet de toppen van twee of drie vingers zachtjes afplukken; g. söêdah segala bcêwah-2-han, alle vruch- ten zijn al op; lagi djaoeh g^ntasnja, het einde er van is nog ver; b^tik söêdab g. {de betik heeft opgehouden vruchten te dragen) van iemand, die niets meer voor- '(J**^ JüS 31 brengt. Men weet dat de b^tik evenals de kokos, onopl)oudelyk bloesem en vruclilen draagt. ^/ x>4sXO g^eiitoes, z. g^ntoer. iiJCJO g'antaiij, naam eener inhoudsmaal van verscbillende grootte. — De gew. mal. gantang rijst moet ö kali wegen. — Een gantang goud woog vroeger 6 söêkoe, en weegt thans eene bongkal of 8 söêkoe; lueii^g^antaii^*, met eene (janlang melen; inen^gaiitang* asap (rook met eene gantang meten), luchlhasleelen bouwen; scg'antanj^ €ĕlaiig*-aliil^, eene g. goud, c/emefen in de gewone ganfang (van mei aal), eu voor/ s , wanneer de ganlang omgekeerd is, m de holle, die zich in den bodem bevindt en ongeveer eene sdèkoe inboudt (z. onder Oülang, T.). iiJCjs,3 §:aiitoeiig*, hangen, ophangen, afhan- gen; berg^antoen^, hangende enz. zijn; van een vuurwapen of vuurwerk weigeren, doch met verbranding van het monteerkruid, of bij een vuurwerk, van de punt, die aangestoken wordt; g. la j ar, belooning voor hel redden van schipbreukelingen; g. tijada bertali, w^ordt gezegd van eene vrouw, waar de man niets meer om geeft, die echter nog door het huwelijk gebonden is; meiigg^antoeiig'ken, uitstellen een werk; pekerdJaUn jaiig' terg'autoengr; uitgesteld of onafgedaan werk; g^antoeng^-S, ophangen, met veelheid van obj., inz. gordijnen en allerhande andere behangsels voor een feest ophangen; g^atittiên^^aii, die moet gehangen worden; g^a/g^. — * g»antong', w. sum., be- teekent ook: uitrusten, zooals men dit in het Nederduitsch ook wel zegt: hij hangt den geheelen dag (hij voert niets uit); g'antong' kamOêdi, het roer van een schip ophangen, — bet: het stil leggen van een schip en daar men daarvoor betalen moet heeft men een soort van belasting die genaamd wordt gantong kamcêdi, die uitdrukking is echter zeer verouderd en wordt door slechts weinigen begrepen (z. ook '^x^ji). — [N.]. ^jiusjsÓ y goela g'anting:, batav., gesloUe suiker; g'antin^ g'oela, suiker in dien toestand brengen, door de ruwp suiker met water te kooken, tol dat er eene pap van komt. Als dit gedroogd is, heet het goela ganting. — [H.]. iXJO 8'?ntiiig', van lange lichamen in het midden dunner dan aan de twee einden, dun op eene zekere plaats, in vergelijking met de andereplaatsen; naar binnen loopend, ingedrukt van alle kanten, zooals bv. aan sommig gedraaid werk, aan een' boom, die omgekapt wordt, aan landen (bv. Ame- rika), aan een touw, dat op het punt staat van te breken, en dergelijke. — z. g^nlat. ^ 52 ^y:s\iS Jo I- goentoeng en boeiitoeng, afge- knot, zonder vooruitstekend punt; van een vaartuig stomp van voren, zooals bv. eene sloep; lïjang g., mast zonder steng; p^rahoe g., vaartuig zonder dandan. IL, \v. sum., plompen in het water (klanknal).). — [N.]. mSJikD goentiiig, schaar; nieiiggoeiitiiig, met een schaar snijden , . . . afsnijden, knippen, afknippen; een' last oplichten, of voortschuiven, door er van weerskanten een hefboom onder te steken, of tegen te zetten, Avelke twee hefboomen als het ware eene schaar vormen. iXO ffcnteng, dakpan. / ]CCJL5 I' gentel, droog balletje, pil; week lichaam, dat tusschen de toppen van de vingers heen en weder gedraaid is; ineng;- gentel, tusschen de toppen van de vingers heen en weder draaien. — z. öêntal. IL, begèntel, batav., aan iets blijven vastkleven; di gèntèlin lintah, door een bloedzuiger gebeten worden, als hij namelijk aan het lichaam hangt. — [IL]. <XaJO, ni^ngganteli, spinnen. ^ / iXJO 8'oenteJ, w. j5iim., langzaam,— fpjsS I- ga^ndja, naam cener soort van ^ hennep-- cannabis saliva; varietas in- dica — ; bedwclmmiddel , uit de bladeren er van bereid, dal met tabak gerookt wordt; z. hasjisj. IL, bovenstuk of soort van pareerstang , aan het lemmet van eene k^ris, aan de riigzijde langer, dan aan de voorzijde; g. Qras, gandja, die aan één stuk is met het lemmet; g. datang of g. m^nompaug (tompang) g., die afzonderlijk gemaakt en dan op het lemmet gezet wordt; g. pöcri, basement van een' pilaar, inz. als het niet glad af^ maar van banden, bloemwerk of andere versierselen voorzien is. — z. tapak. IIL^ w. sum., iets met den top der vingers aanraken, zooals men w^el eene naald doet om te beproeven of zij scherp is; gandja-3 (z. gandjak), schommelen zooals een schip op zee of een huis bij eene aardbeving. — [N.]. fpJkS goendja, men., stekelvarken (T.). ^J>^^Si\JO gandjat, van gespannen dingen, zooals bv. eene spier, een draad in de scheering (weverij) abnormaal (bij eene spier krampachtig) samengetrokkeir. ^j^.2SAaJ) gendjoet, schee f hoekig , zooals bv. een slecht gestreken zakdoek; van vlakke lichamen scheef (niet recht- hoekig); ruitvormig (vgl. gênjoet, T.). ^ ^S^U.^ (jav., T.), gandjaran, balesan en ocpalian, batav., belooning, vergelding. — [B.]. ^ 33 SÉ I. (vgi. jav., T.), ^andjoer (in bik. en poëzie), piek, lans. *fIL, w. sum., trekken, stijf aanhalen; zonder spreken van iemand wegloopen; pe- n^andjoer (had onder andjoer moeten staan, T.), volgelingen achter jonge lieden bij de bruiloft. — [K]. iiSsC^Ó g^ondjang, z. onder ramboet. ^endjan^, scheef (niet rechthoe- kig), zooals bv. een zakdoek, die scheef gestreken is, of eene kamer, waarvan de eene zijde langer of korter is, dan de tegenover staande, niet paralel. i Q y^^n ^l ^ g^aiidjak, verschuiven, wapens, die in eene schede zitten een beetje uittrekken, > ks:\JO I> menggandjal, puntige voor- werpen^ die in eene opening moeten komen, zooals bv. de angel van» eene k^ris, die in het gevest moet, met iets, bv. een' lap, omwikkelen, om hem goed vast te zetten, waardoor dus de lap tusschen den angel en den binnenwand der holte in het gevest komt (jav. en bal. gandj^l, T.); van daar, van twee voorwer- pen een derde tusschen. voegen, zooals bv. een stuk leder tusschen een wagenwiel. IL gandjal, de nieren. g^an^il) oneven (oneffen) in getal. KAL.-NEDE»t. WOORDEKBOBK. DEEL IH. / ^Sê^xXD goendjal, snoer van goudplaatjes goudkorrelljes, parelen en derge- lijke. — z. malai, g^dabah en roembai. ^^Jó gantjoe (zelden, als vreemd dial.): ^"-^ pengait, sloepshaak. ftpsXS goentji, haarlok; slip, die onder iets ^ te voorschijn komt; voorn, zoodanige slip van den tulband. ^^Jsa3 g:int|oe (jav. uit het chin., T.): ^ sagraling^am, I^m^aIS^vJo gentjat, z. b^ntjat en r^ntjat. ^ ^SjJj^^ ffentjer, batav. (jav., T.),: sering-sering, bij herhaling^ dikwijls; druk. — [B.]. g^antjang*, voortvarend, vlug, haas- tig (vgl. jav., T.). g^ontjan^t sterk en schielijk heen en weder bewegen , . . . schudden (z. göjang); ber^ontjangf lO&toet, den eetien voet op de andere knie gelegd hebbende, de eene knie bij voortdurifig op en neder bewegen. y^sjzr l ^ ^entjel, kwast of streentje, ge- vormd door het herhaald vouwen van draadvormige dingen. — z. cent ing, J^JO I- yanda (skr. gandha, T.), reuk, geur. IL, veelvoud^ tweevoud. ^ 34 i^jójS 4\0 jTMdoe, de groole boonachtige vruch- ten met zwarte boonen, van de ïpil en merbau; de boonen doet men in het badwater van kleine kinderen; keling^ l^andoe, spotnaam^ die men aan klinga- leezen geeft, wegens hunne zwarte kleur. (JsXÓ ffandi (oud-jav. gandi, T.), handboog, voetboog (vgl gandêwa, T.); kruisboog, •x-cX>0 goendoe, batav,, een knikker van hoorn of elpenbeen (boel^t sada sada londjong), in den vorm vanboewah kenari tj^rmé. — [H.]; elders beslaande in korrels of de pitten van zekere vruchten; vgl. 't mak. woord en Rumphius, Herba- rium, V bl 91 volg. — [T.]. (^^ >(\JLj kendaga, z. kandag^. j)c\a^ gendala en grondala of kendala en kondala, kindernis, die iemand in den weg komt; /e/^e/ (z. 'ar a dl); meng- g;^ ndalaken , eene hindernis in den weg leggen aan iets; iets bv. eene betaling, niet doen plaats hebben, wegens de eene of andere hindernis; onthouden, terughouden, /.j)cAa-5> inaiigg:andan4, men., over iets hel opzigt hebben. — [T.]. lUcXO gendoet, van den buik dik en nederhangend , gelijk die eener hoog zwangere vrouw, hangend, zooals bv. een velbuik. j ) (_C JcX-O gandateri, genditeri en genl- terï (jav., T.), naam van een' heester, van welks vruchten de Hindoe's, bij wijze van kralen, halssnoeren enz. en de Mohamedanen rozenkranzen maken. De vruchten komen ook van Samarang. cXJo gandar, stok of stang, waaraan eene last gedragen wordt; as tusschen twee wielen; pen van een roer; staart van een' ploeg; menggandar, eene last aan een, stok of stang dragen; g. tjintjin, de houders van het kastje, waar de steen in zit, OsXÓ gendar, zeker aantal kleine koperen bekkens, van verschillende toonen, die boven rechtop staande bamboezen op< gehangen worden, ter versterking van het geluid, en waarop met een houten hamertje geslagen wordt, behoorende tot het game- lan-spel. ' \lX\Ó g?ndir, naani van een tot de ga- melan behoorend muziekinstrument, bestaande uit eene reeks van 12 koperen platen van verschillende toonen, die boven holle bamboezen opgehangen worden, waar- door, wanneer zij geslagen worden, een vol en sterk geluid ontstaat. — «gender, batav. (jav., T.), koperen trom of bekken. — [B.]. ^ \ÜC^ goendar, w. sum., smoorlijk ver- liefd zijn of een ander dan zijn eigen wederhelft. — [N.]. b^ 3Ö ^^ójS p\L\k:j genderang (boeg. ganrang, T.), ^ soort van troin. C J^ii^cX^O gandarö&sa, naam eener heester — justitia gandarus- sa — met een' onaangenamen reuk, die bij hertenlucht (ganda en r o esa) vergeleken is. Bladeren en wortels worden in de genees- kunde gebruikt. ;P #\ \cXJO gandarcèkam, naam van een' ^ vruchtboom, soort van hars waarmede men soldeert, dat ook als ge- neesmiddel gebruikt wordt. / C \cXO gandarïja, naam van een' boom die eene eetbare rinsche vrucht met een* frisschen, aangenamen geur draagt meer rond dan de rombcënïja (de oorijpe vruchten in pekel gelegd bij de rijst vaak genuttigd, T.). ^O^ \cXa-^ gandariat, w. sum., vleien, eene vrucht. — [N.]. ^t m*cXa^ gandas, van een gezegde gepast; minzaam, rj^ÓXS y grendang-gendis, naam eener wilde groente. -x- V yUgcXJO gandastffiri, batav., naam van zeker gebak. — [H.]. /) %-wlXJLj gandasftli, — hedychium coronarium — wier bloemen in 'l haar gedragen worden en, door eene vrouw aan haar minnaar gezonden* dien van ontrouw beschuldigt; g. pöêteh, heeft witte, g. köêning, geele bloemen. C lXa-5 gandang, lustige en vrolijke gebaren ^ of vertooningen maken, bv. lustig en vrolijk dansen. CCXIO gendang (jav. kandang, T.), soort ^ van trom, aan beide einden met een vel bespannen; bergendang, op de g. slaan; b. k ^ra, van twee personen bij afwisseling en op verschillende wijze tegen elkanders rechtop staande handen en in zijne eigene handen slaan (zeker kinderspel). ccXJO gandoeng, hangen van lasten, zoo- ^ als bv. boomen, balken, geschut en dergelijke, aan weerskanten van een vaar- tuig, zoodat de last in het water hangt; penggandoeng, boomen of dergelijke, die aan weerszijden van een vaartuig in het water hangen, tegen het slingeren. CCXJo ganding, langs zijde sleepen zooals ^ bv. eene sloep. QCXJO I. gandeng (zelden), reiszak. — ^ z, óêntjang, boktj^ en boentil IL, batav. (jav. gaiideng, T.), elkander vasthouden; samenbinden; met touwen aan elkander gebonden; op sleeptouw genomen. — [B.].. * pcX>wL g?nd?nff> l^ata^- (Jav-, Ti), gek, krankzinnig, zinneloos. — [B-]' 3* C ïsiS 36 ,^ CcXIw ffondanjf , naam eener eetbare zoet- ^ en züul water-slak (jav. van Banjoe- wangi gohdang, T.). ÖcXJO yondony (zelden), kropgezwel. — ^ z* b^gok. — «g^ondön^aii, pak, baal. -^ OcXaJ/ Jindang, w. sum., schitteren, ^ glinsteren als diamanten of ko- len. — [N.]. "^ ClXJO I- gindiflg: pinggir; kata termin- ^^ ding) prentjes maken. — [N.]. n., gandang-g^indin;;^ batav., heen en weder drentelen. — [B.]. CCXO gendang, z. kendang. ^ C4>Jo gendong, soek. (vgl. jav., T.), ^ op de heup dragen in een doek of dergelijke, waarvan de einden om den tegen overgestclden schouder geslagen worden. ^ \ ^lXk1> gandapcèra, naam eener plant — hibiseus abelmo- schus. ^i,>^A3cXJO, kcêwé gandapita, batav., een soort van een gebak, z. andapïta. — [H.]. C^lXJO gandik, koepelvormig voorhoofd- versiersel van den eenen slaap naar den anderen, juist onder de haren, voor de bruid bij de huwelijks-feesten. C^cXO goendi^, bijzit, bijwijf [onwet- tig], getrouwde vrouw uit de lage klasse van een voornaam persoon. C*3cX>0 gondok, van den hals van natuur ongewoon vol en vleeschig; van natuur ongewoon volle enz. hals; me- rapati gondok, kropduif. ^ ^ iXJ> gendoel (jav., T.) of botol gjidê, batav., reuzen flesch, kalebas. — [B.]. ^ /JcXO goendal, merk dat men maakt, wanneer men, bij het tellen van voorwerpen, bv. maten rijst, tot een zeker rond getal, in den regel tien, gekomen is; bij zekere ronde getallen, als het ware groote eenheden (tientallen, dozijnen, twin- tigtallen, zestigtallen enz.) tellen; goen- dalan, voorwerp waarop men de goendal maakt, of gemaakt heeft, bv. een touw, waarin men telkens een* knoop legt. ) lXJO goendoel, kaal, kaalhoofdig; het hoofd geschoren hebbend. •J^.jcXO gondol, z. onder p^rit. ^cXIL5> pers., tarwe. — #gandoem-S, w. sum., iets dat telkens van kleur ver- andert, hetzij stoffen van zijden of katoen; deze opgave is van verscheidene maleiers, echter is het woord slechts eenmaal voor- gekomen en wel in den zin: nen berkain sigandoem-S, die de kaïn sigandoem-2 bezit, het zou dus wel enkel de naam van die kain zijn zonder verdere betee- kenis. — [N.]. «jj»*? 57 bf jjcXO grandan, z. g?bbar. /.jCX>0 ï- gandin, soort van groote hamer, moker, — ^geganden, batav. (soend.), groote houten hamer, — [B.]. — z. gódam. II., w. sum., wapens in %et algemeen. — [N.]. /.tCX^O* gegen don, batav. (jav., palmworm die genuttigd wordt, T.), de ko- ningin der wille mieren. — [B.]. \S $\Üsjsó gandawari, naar omhoog ge- bogen plank y als versiersel aan het achtereinde van eene m^rak simpir, d. i. een soort van galerij buiten boord van indische vaartuigen. •^ J r cXO gendöla, batav. (soend.), naana van een weelderig klimop, waarvan de kleine paarsche vrucht (een slijmverdrijvend middel voor kinderen) gebruikt wordt om te verven. — [B.]. 2$lX>0 goiidah, weifelend, wankelend, be- sluiteloos, twijfelmoedig, ongerust (z. p^rbana). j^^lXJO (jav., T.) gandêwa, boog (vgL gandi, T.). / J^^SÓ genis of geneh, slagtand van een wijfjesolifant (vgl. gading, T.). ( >>*JO ginsi, maagschap, familie, fLMKJ<j gansang, z. gasang. ijLj5 genoeng (jav. kenong, T.), groot en diep koperen bekken, met een' knop in het midden, dienende in het gamelan-spel tot het aangeven eener pauze, door een' slag op te geven, na dat er eerst op de ketok een slag is gedaan. C q IJj g^nap, voltallig, geheel, even van een getal; volbracht, ten einde, AO geneh, z. g^nis. ^ ^'^ifXj geniterï, z. gandat^ri. LJ JaJLj , menggenïjoek, eene plank voor de buitenhuid door middel van een spaansch spil zoodanig wrivgen, dat zij op hare plaats past. — z. kïlas. ^ g®, z. r(?gcĕ. ,^ I. gcjewa — oorspr. chin. — , pron. pers. 1. sing., ik IL, z. »/. ^O^ 4^ göbèt, batav. (bal. gobed, T.), in fijne plakjes schaven, bv. p§- paja, cebi enz. (vgl. kfêbit). — [H.]. góbar, van de wolken donker; van het gemoed bedroefd, i^VJ ^J> ^S gftbernador, z. goernador. i> ^ I. gobang, naam eener zekere zangwLjs. il., zeker klein zeevaartuig, dat zeer goed zee bouwt. *III., soek., naam eener soort van 6mw- zing, die een' ondragelijken slank rondom zich verspreidt. ->■ L^J 38 \ó^ IV., t^^ee duiten van 1 20 op een' gulden.— ^tbatav., een stuk kopergeld van 27a cen^ — [B.]. L , _ ^ L^ 4^ göbak, dikke platte koek, voorn, van sagomeel. L-Ji-> %^ göèboek, balav. (jav. goeboeg, T.), een hoog op palen staande loods, waar men tegen de rijstdiefjes enz. de wacht houdt. — [T.]. 1 ^ Q ^ 4^ yobek, kleine vijzel of holle cylinder met bodem, waarin de sïreh met een' bijtel (anak fföbek) fijn gestampt wordt;., bij het porok-spel slaan met de p. naar de p. van de tegenpartij (z. onder dajoeng, T.). w ^ gfffibal (vgl. kóêbal, T.), spint; van eenig werk, waar de laafste hand nog niet aan gelegd is in H ruw, in *t grof. ^ L..JLAJ 4J gèbeldk, batav., dom tot idiotisme toe (jav. g q b § 1 ^ g) . — [T.]; domoor.— [B.]. ^L:> §-5 gSbah, bloemen y op eene zekere wijze, doch zonder garen of iets dergelijks, bv. door in elkander steking ' aan elkander bevestigd, dat zij eene soort van festoen vormen. >f l[s^^ ffotonp, batav. (soend.), rfmgfm door meer dan één te gelijk. — L^t LÜ ^. mengfötok, kleverige dingen, inz. gepraepareerd opium, oni te rooken opnemen of afvegen met iets, waar- aan zij blijven hangen of waarmede zij zich vermengen, zooals bv. gepraepareerd opium met een expresselijk daarvoor bestemd pun- tig ijzer, gekerfde palas-bladeren, of tabak; gepraepareerd opium, dat in een stuk stoffe is blijven vastzitten door koken afzonderen (vgl jav. kotok, T.). ^ -p- êj goèdji, batav., melkerij, melkhuis, ^^ melkloods. — [B.]. —p^ %fS I- fföètji , geel verglaasde aarden pot ^^ met betrekkelijk wijden buik en nau- wen mond. — z. goembang en sitoen. — * batav., kruik; kan. — [B.]. ^ Klb^ ém3 ?®tj?l! batav., sollen, aaien; met dieren spelen. — [B.]. M - r^"^ ^-5 8^5tjan, batav., woelen, onrustig slapen. — [B.] ; tidomja gfótf an , hij slaapt onrustig van iemand die in zijn slaap van zich afslaat, schopt enz. — [H.]. dt£^ ^-5 > bergotjoh , met vuisten vechten, boksen; men^sotjoh , met vuisten stompen. (3 %jS j menggoda, plagen, aanvechten, be- zoeken (vgl. gódam, T.). ^ ^ 4^, g€^doe-S, batav., een tur ksche pijp met een waterbak, waaruit de Moó- ren (orang kodja) rooken (oud-jav. gcêdoe: flesch, ngoko-vorm van g^dah? T.). — [H.]. ./ 59 tv / c>43 ?®di (zelden), dok. — z. dok. ^L:1->(34^ ?J^*J^t5 hatav. (uit 't bal., T.), iets, bv. hard vleesch, wrijvende snijden. — [H.]; z. onder saling. C<3 4-3 ffftdang^ magazijn, pakhuis, voor- ^ raadkamer. L ^ lS ^, menggödak, vermengen, zoT)als bv. rijst met saus, groenten en andere toespijs; door elkander werken (ook fig., zooals bv. de koorts iemand; nasi g., rijst, die reeds met de noodige toespijs vermengd is (vgl. onder nasi, T.). •X- L, ^ cS O gödok, batav., naam van een sambal-soort van katjang, p^- té, kelapa enz., die vooral bij de k^tcëpat gegeten wordt. — (jav. g o dog, T.), op- warmen. — [B.]. ^<jS ó^j^ (jav. of bal, T.), goedigm, batav., schurftig. — [T.]. ■^/ Jö ^ g:cedèl, batav. (jav.), en jonge buffel; taï g., U vuil aan de pudenda (jav. van Banjoewangi gudel). — [T.]. A<3 ^ ï- godam, grootste soort van hamer, groote smidshamer; nieiifi;g:ödam (vgl. go da, T.), verleiden, in verzoeking brengen. II., w. sum., zijne woede bot vieren, uit- woeden. — [N.]. -x-^(3 4.5 göèdim, w. sum.,: godam IL — \ ^«5 ?€êroe, skr., geestelijke leéraar, leerdar, onderwijzer, meester in dien zin; rfe leer aar der Goden, Brehaspati (in de ver- halen is deze beteekenis niet bekend, wel die van Siwa, ^iwa, T.). \ An^ I» göêri, soort van waterkan. II., batav. (jav. goerih, T.), smakelijk, lekker; eroquant. — [B.]. i :> i ^ göèrab, z. roerab. i 3 i 4-5 fförab, naam eener soort van zoutwater-schelp. ^ ^^S^/^ \^ göèratikan, w. sum., met den telgang loopen (van paar- den).— [N.]. streep, lijn, schrap, schram, kras; menggoris, een* of meer strepen enz. maken op iets, bestrepen, belijnen, liniëren, schrappen; schrammen, krassen; g. laksamana, too- vercirkel van Laksamana (den half-broeder van Rama), dien niemand, inz. geen vijand, kan overschrijden. C ^ ém5 goreng, braadsel, roostsel, baksel, ^-^ gebak; menggoreng, in eene pan, zonder vet, braden, zooals bv. koffieboonen, roosten in dien zin; soms oneigenaardig in plaats van rendang; pisang g., bakp'isang; g. pisang, pisang -baksel of- gebak. (^ i^j3 L, menggoroki borende in iets steken, bv. met een* dolk in de "J / 40 ^C// borst; kelen. — *soek., met een' gewonen \ js \ 4-J ff® roh, zwaar geluid, groot ge- handboor een gat boren in iels IL, balav., reutelen, snorken, ~ [h,]. i^ \ Lj I. gorek, z. körek. IL, naam eener liaan met dorens, welker bladeren in de b^dak gedaan wordefl. ^ (^ S 5^ ffê&rem, batav., half donder, zoo- als om 5 uur 's morgens (jav. söêr^m, bal cër^m, mad. ór^m). — [ï.]; donker, beneveld, — [B.]. ^C!J) ^ yfiêron, w. sum., z. Marsden; eene heide; een plein, — [N.]. z. onder padang. \ ö\i S W gcêwernador, z. goebernador. y j^j5 göwernor — eng. governoer — en gcÈw^rnör — verb. ned. — gouverneur, — z. goernador. .*%^ \^^ ?®wernemeii — verb. ned.~ gouvernement, §^ \ ^ó , bergöérau, boer ten, schertsen, korts- wijlen, gekken, gekscheren, jokken in dien zin. •X- A 1 ^Jj g®ro, vv. sum., grot olhoL— [N.]. tJ \ ^ L, mengg^ü&rah, uitspoelen, bv. den mond, eene flesch, de keel, om de slijm kwijt te raken. IL g'Cèrah, naam van een' boom, welks vruchten gebruikt worden, om visch te bedwelmen; töêb^i g., vischbedwelmend middel van de góérah-vrucht. druisch^ geraas; donder (de rollende, niet in de onmiddellijke nabijheid); g. m^ndajoe (de klagende donder), de donder geheel in de verte, die slechts een murme- lend geluid laai hooren (vgl. j^^, T.). ^C ^^, ^%-^ ffC^reitik, w. sum., de benaming voor het opgooien der rijst bij het warmen. — [N.]. / M ^D L fföêsi, tandvleesch, IL, batav., bezaan, ga/felzeii — [B.]. wiM ^3 ?öpsar (zelden), iets kwalijk nemen, iets euvel nemen, zich boos maken over iels, zich gestoord gevoelen, gramschap aan den dag leggen. -^ iLw 4-5 fföêsoeng, w. born., zandplaat, zandbank [in zee]. — z. böêsoeng, C Q^JLi A.3 « menggosok, wrijven, schuren, boenen , poetsen door wrijving enz.; afvegen; ook wel fig. steken, <Kj ^ göpoh, haast, meer dan noodig is, in al wat iemand doet, ook in het spreken; z. gölot en kotjoh. ^ C^^ é^ go wak 5 batav. (bal., T.), kraai,— [B.]. "^ / S w göke, z. toko. ^ Kl5 ^ I-. tergöégoe sedï (s^dih, T.), batav., verdrietig zijn, — [B.]. n 41 •c^/ II. (lees jjy), w. sum,, een lage heuvel; aardophooging , aardbulten. — [N.], ^•5 è^ gftg^oer, afvallen, nedervallen, on» tijdig afvallen, ontvallen; ontijdig ter wereld komen; men^^d^g^oerken , doen afvallen enz,; een getal van een ander getal doen afvallen zoo dikwerf het kan, d. i. deelen (arithm.); g^C&g^oerken lima, deel dom^ vijf, t j^ ^ 8*ög'os, van vruchten en derge- lijke bos, tros; van graan garf; gekookte pöèloet-rijst , in een pisang-blad gewikkeld, C ., Q 3 O I' g^öêg'oep, verward geraas , wdLdLt- van men de enkele geluiden niet kan ojiderscheiden. IL, hatav. (jav.), gejaagd. — [B.]. L-Ü^ W S^gok, halsketen; mengg^ógok, vocht door de keel gieten, — z. t^gok. ^ fj^Ó ffög-ol, soek., = oempil. i:W3, z. g«goe IL <Kd lS ffögali, verb. van Uyi. AS o ffögoh, sterk rillen van koude (sterker dan gïgil). . j lS göèla, suiker; suikerachtige substan- tie; g. ba toe, kandy -suiker; g. pasir, suiker in zandvorm, d. i. rauwe suiker; aj^r g., stroop; g. moetï a, gekorrelde suiker, muizekeutels; g. böênga, suiker in den vorm van bloemen gebruikt, waartoe zij eerst gesmolten en daarna weder tot de dikte van een' deeg ingekookt wordt; g. kembang, gerezen suiker; daartoe wordt de suiker gesmolten en weder tot eene zekere consistentie ingekookt, als wanneer men het vuur versterkt en haar in de pan doet rijzen. Op eene zekere hoogte gerezen wordt zij van 't vuur genomen en laat men haar bekoelen, waardoor men eene sponsachtige massa verkrijgt, die in vier- kante stukken gesneden wordt; g. tapak of kêrek, suiker in ronde, platte koeken, die vergeleken zijn bij het voetspoor van een' olifant of de schijf van een katrol. ,jil5 göêwal, werktuig ter klopping; platte klopper, platte knuppel; menggftwal, kloppen, tot vezels kloppen (vgl. bat. en oud-jav. g wal, T.); goewal-gaïl, waggelen in eene holte; bv. een losse tand.. /j^ 4^ gaulana (in bik. en poëzie), be- droefd, verdrietig; niet lekker, (skr. glana, oud-jav. gulana, zooals blijkt uit de versmaat, uitgesproken, T.). ^ exJy^ ff®"'^* (spelling van ^/, T.), w. sum., rollen; bó^Iat böleh dl gö^latken, pipih böleh di lajangken (de verandering van kan in k^n is misschien van V. d. W. afkomstig, T.), wat rond is KjiJjji' 42 .../ kan voortgerold, en wat plat is kan voort- geslierd worden, — [N.]. ■^\j>J ^ g*l?t, batav. (jav., T.), worste- len ^ omarmen, — [B.]. ir/vJ(0^> menggólot, garen, touw enz. achteloos, onordelijk en in der haast opwikkelen; eenig werk op die wijze verrich- ten; onverwijld iets verrichten, in vliegende haast iets verrichten, vaart loopen met iets. — z. gopoh en kotjoh. mj 9lS göèloeny, wat opgerold is; rol in dien zin; men^^cêloeii^, oprollen; fig. ter dege behandelen, drillen; zich oprollen, omkrullen; kaïn g., geweven stoffen in rollen; gQdloeiig-2^ in de bouwkunde gor- ding. — z. s^nggöêloeng (T.). ij ^ ?*Ung, rollen, voortrollen; men^- gStling^ wentelen; een vaartuig op zij gooien, bv. om iels na te zien, ^ mj 4^, g€èlaiig:-3, batav. (soend., T.), policiedienaren van een' w^dono. — [B.]. ^ i^ q^ ^S gMoek, w. sum., spoed; ber^cBloek, spoeden; malem b^rgoËloek, de avond begint in te vallen; — fftloek s^kété (^^i^), haast u wat. — [N.]. \_ Q J O ?51ok, soort van houwer, van voren breeder dan van achteren. — . # batav., kapmes. — [B.]. t 1 10 , mengffölek, rollen, ronddraaien, eene kip bv. aan het spit (vgl. góêlat, T.). ^ L^O-J ^5 göèlak-göêlik, batav., onrustig wentelen, — [B.]. . \ jO fföèlaij naam eener spijs uit het dierenrijk, met eene lange, sterkge- kruide saus. ^/ JéJ" ?öelé (lees ^/, T.): g^lat.— r- [N.]. u/ y ^ o I. gcfiwam, benaming der spruw (bal. id., jav. gom, T.), bij kinderen tot den ouderdom van veertig dagen (z. s^rijawan en pandai). IL, geschil van belang, inz. tusschen twee mogendheden. K/0 %fS ^ bergöèmoel, van twee of meer personen zich omvatten en worstelen, hetzij staande of op den grond. \yO é^, mcnggömel, van iets, dat te zwaar of te groot is, om het in ééns te behandelen beetje voor beetje behandelen, /.t êlS góêna (skr.), nut, nuttigheid; deugd, [goede) eigenschap; tooverkracht, toover- middel (z. djadah en dj^ddat); g. bijasa, een oud , beproefd vriend, — ^f se^oêna sekaja , batav., bij echtscheiding de goederen gelijk verdeden. — [B,]; mempergoenaken , ten nutte maken, aanwenden: gebruiken; ^OCDa- u;/ 43 ê*^ wan, met goede eigenschappen begiftigd; nut of tooverkracht hebbend; nuttig; toóver- krachtig. /.j ^ó fföêni, soort van zaklinnen van de draden der Corchorus Gapsularis; zak daarvan (z. ^^f, dat hier had moeten geplaatst worden, T.). ii 4^5 gêënoeng, berg; bergachtig versiersel op een legmatje; troetelnaam voor kinderen^ en dan meest, bij yerk. noeng; g. api, vuurberg; g. t^boer, naam van een sultanschap, dat met het sultanschap S^mb^lïjoeng het op de oostkust van Borneo gelegen landschap B^rau uitmaakt; g&:noeng'2^ boog (berg) vormige rug-leuning , zooals bv. in eene sloep (schepterboord ; hekkeboord), aan sommige ouderwetsche stoelen; göènoeng-S-ni^aii, schilderij van bergen, bv. in eene badkamer. ^ >^ ^, ber^oênem tjatoer, batav. uit 't ^ jav., met elkander beraadslagen. — [T,]. ^40 gcèwah (skr. goeha, T.), hol, grot, spelonk. (De uitspraak te betwijfelen, en denkelijk aan P/s Wdb. eerste druk ontleend; vgl. onder lïpoer; men. goewa, bal. goewa, T.). 5iL> ^Ó 9 berffojany , zich zacht heen en weder bewegen; meng^gojang;) zacht schud- den. — z. gontjang. N«> O j menggonjel, zachtjes drukken op iets, met eenige beweging, zooals bv. op een gezwel; bij herhaling zachtjes bijten op iets, zooals bv. een zuigeling op den tepel; zachtjes kauwen als tandelooze lieden (vgl. gónjeh, T.). <^) %^ ? menggönjeh, kauwen, zooals iemand zonder tanden (vgl. köënjah en gónjer, T.). <JO I. gah, verk. van m^ggah. IL, z. ^nggah, i \j2-5 gahara (oud-jav. ghara: gemalin, T.), van ,zuiver vorstelijk bloed (vader en moeder vorstentelgen) ; iemand van zuiver vorstelijk bloed; zuiver vorstelijk afkomst; sama g., van even zuiver vorstelijk bloed; van even zuivere goede (ook burgerlijke) afkomst; dezelfde inz. goede hoedanigheden bezittend; anak g., kind van twee vorstelijke ouders; bïni g., gemalin (dochter van twee vorstelijke ouders). i\j2-J gaharoe — skr. agaroe — aloë- hout — aquilaria agalochum — ; g. akar, naam eener kruipende plant, die tot bindsel dient. \j2^ gohari, z. agahari. j a ' deug- V^^^O gaibana — verb. vanXJU^- niet, losbol; vagebond. ix-j gebang (z. gawang), naam eener groote zoutwater-schelp. t^ 44 ix^O ySbcny, blad van een* riem, dat ér op vaslgespijkerd wordt; z. dajoeng. ^{^yj^, bpryïjet, batav. (vgl. bal., T.), sterk aandringen of uitvorschen, — [B.]. ^ l ijj uo I. gêtek, onzedige vrouw, die zich echter nog niet aan mannen overgeeft (vgl galëtel^ IL, T.). II., batav. (uit 't jav., T.),*t;/o^.— [B.]. * -x- JCO g^doe, batav., jeuking. — [B.]; sakit g.,: b^roentcésan, kleine zweren hebben over het geheele lichaam. — [H.]. Ö,0sj6 gêdeng (zelden), schoof, garf, bos ^ (vgl. jav. en soend., T.), — batav., een bos padi van 10 katlies. — [B.]; = ^j^ tjaeng=*= 7^ sangga = 2 tj^k^l [van padi].- [H.]. ^Li/lXa^, di bergèdèk (sic) batav., van een misdadiger gevangen genomen worden, in verzekerde bewaring gesteid worden, — [H.]. ,^jS girl (skr. gïri: berg, heuvel) in iudera- g:Iri (Ind^ra-berg), Indragiri, op de Oostkust van Sumatra. ^ yjj ffêr, batav. ('t holl. geer F T.), voorste rand eener k a baja. — [B.]. / jysi yj6 geras, soort van grof bengaalsch linnen, •^ C yj6 girang, batav. (jav.. T.), verheugd, ^ blijde,— [Ü.]. A ^ , menggiring, olifanten vangen, door ^ hem in eene omheinde plaats te drijven. — * batav., vee of pluimgedierte opjagen. — [B.]. , fêreng-3 (men. gïring-2, T.), scheld letjes, rinkelbelletjes; g. angin, naam eener soort van zwaluw die zeer hoog vliegt en van tijd tot tijd een rinkelend geluid laat hooren. , menggerek (men. manggïriq, T.), boren met eene gewone dril- boor; penggerek endjoet, soort van drilboor, bij de goudsmeden in gebruik. — z. goerdi en bor. •^ ( C y^ gïï'^J^ w- suTïi., los, uit elkander, van haar of touw. — [N.]. ^( m^jO gisi) batav.,: téké, djïtak, met den rug van de hand en de knokkels slaan. — [H.]. ¥r ywgw>0 I. gêser, batav. (jav. gingsir, T.), verschuiven. — [B.], *II., w. sum., plagen; kwellen. — [N.]. L^iCjüj^jO I. gësek, naam van een riviertje op het eiland Bentan, iets benoorden Riouw. IL, menggesek, wrijven over iets; meng- gesek tangan, de haaiden wrijven. \jMfj6 , menggêsel, schuren tegen iets zooals een geit tegen een' muur; bergêsel balioe, schouder tegen schouder schuren, zooals bv. in een gedrang (vgl '^ 45 h/iJUk? ^e**^A ^^ T^^'^> ^^ ^^^' ï? ^^^ beiden hier plaats hadden moeten vinden, T.); peng^^êsel, naam van een klein insect, dat zich op het vet vasthecht; naam eener plant (soort van klis?), vsrelker kleine geurige vruchten dezelfde eigenschap be- zitten. * ^ i-A-5 gijang, w. sum., fijn van vel; dunne ^ huid.— [^]. i.A-5 gijoeng, bij het pörok-spel, uit- drukkende de verhouding van den eenen speler tot den andere of de anderen, wanneer hij bij den eersten gooi het voor- werp, waarnaar gegooid wordt, raakt. -H- iiLo gepeng, batav. (uit 't jav. of bal., T,),plat en dun, — [B.] ; platgeslagen, *t tegenovergestelde van pèdèl. — [H.]. ^L-jLo (bal, T.), tangannja gépé, batav., geen kracht in zijn hand hebben, zoodat men niets kan optillen, van een hand, waarop men bv. lang gelegen heeft. — [H.]. t^ , , Üj l-^ gïjoek, geitouw; gording, d5s/5 gïgi) tand; rand of zoom van aller- hande dingen, bv. van den zichtbaren hemel, de zee, een bosch en dergelijke: g. aj^r, water-kim; de waterlijn; van een vaartuig; g. s^rï, de snijtanden; g. parang-2, (tanden als die van den visch van dien naam) y fijn wijd uil elkander; de muizelan' den van oude lieden; g. ramboet, derand van het hoofdhaar; g. belalang, (sprink- haan-landen), zekere steek bij het naaien, die ook bij het weven kan nagebootst worden ; menggïgi ajer, aan de kim zichtbaar worden als een vaartuig. \,:y^6, menggigit, bijlen. ^^S^S gSgcr, in opschudding zijn, in groot e beweging zijn, luidruchtig zijn, razen, tieren. ¥: (Kk^/O , menggègèsan , batav. (bal. gèsgès, T.), krabben, op eene jeukerige plaats. — [H.]. AX/p (vgl. gelgel, T.), menggigil, rillen van de koude, zooals bv. in de koorts (minder sterk dan g^lcègoet). . VjO gH^i gek; krankzinnig, waanzinnig; zot, verzot, ver gekt; verliefd; g. babi, z. onder sawau; g. amoek, dol; g. andjing, hondsdolheid. — «kagilan-^, w. sum., half gek.-[K]. ^A#0 gïlir) w«^ ööf/i de beurt is, iets te doen; vervanging, aflossing; geslacht, dat op een ander volgt; bergilir, beurtelings iets doen, elkander vervangen, aflossen. ^(U^Jjp gfles, batav. (jav., T.), plat drukken, overrijden; fijn wrijven; schuren; gilissan, eene waschplank. — [B.]; vgl. ïl?s (T.), ^ ci^vjj^ m^XjO ?ïlan?> glinsteren y flikkeren, flonkeren ^ ** (z. ^). iJLo , menggning, ro//m, oprollen, bv. de zeilen; het hoofd schudden (vgl. geleng, T.); door ro//m fijn (niet zoo fijn als pïpis) wrijven, malen, in dien zin; ten^gilin^, z. boven. — *w. sum., gilingan hantoe, het geluid dat door de bladeren van sommige hoornen zooals de ar^ng (aren? T.), en andere die recht op staande bladeren heb- ben v^ordt te weeg gebracht bij het geringste windje; het geluid heeft veel weg als of er iets gemalen wordt, van daar de bena- ming. — [N.]. — Silin^, batav.,: gil^s en ïl^s. — [H. en B.]. iJLo 1 w?nff?êleiig, het hoofd schudden, ten teeken van afkeuring of verbazing (vgl. onder giling, T.). iJLo I. gelang, naam eener soort van wilde, doch eetbare porcelein; g. pöëteh, de soort, waarvan de bladeren geheel groen zijn; g. mërah, de soort waarvan de keer- zijde der bladeren rood is. IL, bedwelmende drank (vgl. kïlang, L qJ Ljo , menggüB,^^ poetsen, dat iets blinkt, polijsten; op een! aanzetriem scher» pen. L^J LLo, menj^gêlek, draaien het lichaam, bv. om een' houw te ontwijken; weeke zelfs tandigheden zooals deeg, was en dergelijke cylindervormig rollen. /•*iA/5 gêlan, karmijn, w«>ö gijani, naam van een' boom. i,.,|oö gêmang:, naam van een' zoutwater- visch. , gênang-2, gering soort van eene harde versnapering, in olie gebakken. C 9u6 I. gêwang (niet te verwarren met ^ gehang), naam eener groote zout- water-schelp, die eene soort van paarlemoer geeft. II., batav., een oorbel F; vgl. jav. en soend. giwang. — [T.],: k^raboe en s^b^ng. — [B.] , w. sum., een soort van ivoor, afkomstig van de tanden van zekere visch hetwelk zeer kostbaar is. — Men geeft ook op paarle- moer. — [N.]. g a^j c5) . pers., soort van schoenen, van katoenen ^draden gevlochten, waarvan de hard- loopers zich bedienen. \*iysj^ gënjoet, van dingen die aan elkander gezet zijn scheef, d. i. zoodanig, dat de respondeerende deelen niet tegen elkander komen, zooals bv. de streepen van twee stukken gestreept goed (vgl. gendjoet, T.). 4? f^j J de letter lam, de 25® van hel arabisch en rdaleisch, en de 28 van het door Marsden veranderde maleische alphabet, gelijk aan de nederlandsche l; als cijferletter, z. abdjad; in geschriften van godsdienstigen aard ver- korting van v-J-kJ. y j, in plaats van U vóór pron. . j, praepositie aan^ voor enz. ^ L la, minder goed voor lab. IL, niet. L ^ N) laba, voinü^ voordeel, baat; belaba, winstgevend zijn; melabaken, winst enz. gevend maken, productief maken, j) I. l^hoe, pompoen, kalebas, kauwoerde; 1. manis of 1. p^ringgi (de 1. waarvan de Portugeezen houden), ook eenvoudig 1 , de gewone pompoen, met zoet oranje-geel vleesch, dat gew. in stukken gesneden en gestoofd wordt; 1. aj^r, langwerpig, eetbaar; 1. a. pandak, kort, eetbaar, van den vorm eener waterkruik; uitgehold en gedroogd dient zij tot waterkruik en kruidhoren; melaboe, van een smeerbuik in den vorm eener L ajer naar beneden hangen; van het achterdeel van een vaartuig diep in H water hangen; m^mp^laboe, voor den gek houden, door iemand de onwaarheid te zeggen, die echter naar diens zin is; z. ook onder para. II. (lees ^, T.), w. sum., een groote breede straat waar te gelijker tijd een soort van markt wordt gehouden, een groenten en andere winkelstraat; een lage grond die spoedig onder water staat. Op Padang noemt men de lab o e een- breede straat waar zich niets dan winkels van maleiers bevinden en waar men zich van alles voorzien kan. — [N.j. ^^^^ , labi-S, naam eener soort van land- schildpad. iXjij laboed, z. onder iVjï. Os^j^ , adverbiale uitdrukking: zonder falen, onfeilbaar; noodzakelijk; mal. gew. laboed. .> j) I. laboer, bestrijken; besmeeren; — pelaboer (z. b^laboer, T.), rantsoen, IL, batav., smelten; laboèran, gesmolten metalen. — [B.]. •X- C ^^ labfrany, batav., scheepswant. — ■^(^^ yj>y laberak, batav. — ned. rad- braken — , ranselen. — [B.]. i^y labak, naam van een klein zoutwa- ter-vischje dat in pekel gelegd wordt^ JÜX 48 ^l *K^^ laboh, lang afhangend, bv. een kleed, eene gordijn enz.; nederhangend , geval- len in dien zin; lang afhangend enz. zijn; laten vallen b?. een gordijn, het anker; nederlaten; iemand aan een touw in het water nederlaten om hem te verdrinken; ankeren; ten anke)' komen; berlaboli, of meer gebr. belaboh^ geankerd zijn; laböhan, ankerplaats, reede: beter perlabóhan, gew. p^labohan. <0^> Iabah-2, spin. ^/^jy b^^at pelabéan, batav., voor de leus, bv. iemand, die in schijn ijverig werkt, een ardelio is, maar in der daad weinig uitvoert, of zegt iets te zullen doen, zonder het ernstig te meenen; boewat pelabéan bit|ara sadja — hij spreekt maar voor de leus, — meent het niet ernstig met zijn beloften of dreigementen. — [H.]. i ** ^ y of CL>^), naam van een* afgod der oude Arabieren. * CU^ "^t^j slecht; laag; gemeen; ellendig; veracht; slecht enz. zijn;slechlheid; laagheid; gemeenheid; ellendigheid; van plan- ten en dieren: kruipen; voortkruipen; seg*ala Jang melata pada bcèmi, al wat op de aarde kruipt (waaronder ook de menschen). ^ L *rj N latoe, lelatoe, batav. (uit 't bal., T.), vonk; snuitseL — [B.]. ^^^^ j) latib en latip — verb. van u.iAiall)jar. ^ yjy latar, iiatar, batav. (uit *i jav., T.), grond; erf; oppervlakte, — [B.]. ^{..^Jijy latak (z. ^, T.), w. sum., plaatsen; stellen; leggen; (Bg.) denken; hoe moet men dat beginnen; hoe dat aanleggen. — [N.]. ^ L , J Ly^) latok, soek., nederslaan, bv. van de haan van een geweer (pelatok); de haan van t5en geweer. — z. patok. wjf j) latam, nêertrappen; plat trappen \hy. ^ een opgemaakt bed]. ^LJj latah, kindsch; behebt met eene zekere ziekelijke zenuwachtige aandoe- ning, waarbij de lijder eens anders woorden of gebaren napraat of nadoet, of ook zijne eigene woorden herhaalt, een en ander met een' zekeren schrik, welke toestand tot eene hoogte kan klimmen, dat de lijder niet meer weet, wat hij doet; kindsch enz. zijn, kindschheid gemelde zenuwziekte. — Men vindt die ziekte meer bij vrouwen dan bij mannen, meer bij oude, dan bij jonge menschen; melatah, kindschheid enz. verloonen, zich kindsch enz, aanstellen. ó^y latoh, naam eener soort van eetbaar zeewier, dat met tamarinde-water ge- geten wordt. <Km3ji latell, langzamerhand, bij beetjes^ syslematisch gewend aan iets, hetzij 49 JOÏ Z- spijzen of doen en laten, doch steeds ten goe- de en ten nutte van dengene, die zich gewend heeft; dagelijks onderwijzen^ africhten, ^j) ladjoe, zich snel voortbewegend. ..^^Ni ladjoer (z. djaloer), rei van voor- werpen of personen achter elkander zooals bv. pieken (oi piekdragers) , geweeren (of geweerdragers); ruimte van eenige breedte tusschen twee lijnen; baan van eene stof, kleed, in dien zin; kolom cener bladzijde of van een* staat; kolonne; 1. tïga lapis, drie reien van achter elkander geplaatste voorwerpen of personen naast elkander^ bv. eene rei piekdi*agers, eene rei gew^eerdra- gers en eene rei schilddragers. — ^batav., transparant af lijnblad. — [B.]. ^ j) ladjan^, w. suni,, zijne prooi bespringen als katten of tijgers. — [N.]. ^3 1 ti^^ladjoewarda— pers.ladjoeward en lazjoeward (ar. ^^'J) — , lazuursteen; blauwe korenbloem, C^ó S ^^^ ^' ladjoewardi — pers. ook la- zjoewardï (ar. ^^J^^ :ï) — , hemelsblauw; azuren; in 't mal. ook email- leerseL j) latji — verb. van 't ned. laadje — , ^-^ schuiflade (klein of groot). ■H- V-^ J^ ï^tJ^^C'') batav. (bal. ongelukkig, T.), alles wat mislukt, — [B.], MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL III. *C^' C fl.^^ j; latjak, van een anker over den grond glijden, krabben, f^y lada, peper; 1. moetij a,ro«rfe spaansche peper; gekorreld gebak; muizekeutel; lada tjïna, zekere lange spaansche pepersoort. — ^böèwah lada tjïiia, singap., naam eener eetbare zure vrucht, die op lange spaansche l^epei* gelijkt en aan een klein boompje groeit. j3 j) ladoe, soort van pepernoten, ó.(Jiy ladang, plaats, waar het geboomte ^^ geveld is en die tot bebouwing moet dienen of is dienende (z. höëma); boënii jaiig diperladang'keii, bouwgrond; seladang van eene vlakte, die uit verschillende deelen bestaat, zooals bv. binnenhuis en galerij doorloopend, d.i. zonder beschot of drempel, van een geschrift doorloopend, d. i. zonder alinea's of rustpunten. Q^iSy ladoeiig, van vocht blijven staan, ^ hetzij in eene verdieping, of door af- schutting, of op eenige andere wijze, zooals bv. tranen op de wangen; in het water hangen; vocht laten staan; in het water laten hangen, bv. een' vischhaak; batoe 1., of ook alleen 1., het gewicht van een' vischhaak. Q ^^ lading, houwer; mes, soort van pa- c rang van K^dah; groot mes (zelden). ■x- L, i^ ^^S^l ladek, batav., mentah didalem, ongaar; van binnen nog niet gaar,-^ [B.]. .J^ï 50 ^jï i'\ój ladan, pers., ladanum, zeker ge- neeskrachtig gomhars. 