Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
III Dzer. 2 Srox. 69 1614. 546 ALGEMEENE GESCHIEDENIS CE te maken, hem met uw leger volgt; wel maak ik mij bekommerd, dat door mogelijk toeval de eerste aanleiding tot de verbreking van het Bestand van onze zijde gegeven worde, zoodat de klagten en verwijten op het hoofd van Uwe Excellentie zouden neerkomen. Niels toch is zoo zeker als dat door deze schending van het Verdrag een traktaat van vrede zou teweeggebragt worden, dat, bij de tegenwoordige gesteldheid van Frankrijk, Groot-Britannië en dezen Staat, slechts den volslagen ondergang van dit Land ten gevolge zou hebben. Weshalve Uwe Excellentie naar mijn oordeel zorg moet dragen, dat de eerste daad van vredebreuk van den kant des vijands kome, ten ware Uwe Excellentie uitdrukkelijk bevel gekregen hebbe van Mijne Heeren de Staten-Generaal 4.” Met dat al kon ieder oogenblik het geringste voorval de bedenkelijkste gevolgen heb- ben, en DU MAURIER had grond genoeg om te schrijven: » Prins mavurrs en de Markies SPINOLA zijn zoo digt bij elkander, dat ik zeer vrees, dat de wolken tegen elkaár zul- len aanbolsen en er een vreeselijk onweder uit zal losbarsten 2.” Waarlijk het was tid, dat de diplomatie hier hare krachten beproefde. Nog altijd was de buitengewone Gezant uit Frankrijk niet aangekomen, en pu mart- nen was derhalve niet genoegzaam van de inzigten van zijn Hof onderrigt om op de eene of de andere wijze krachtig op te treden. Eindelijk werd de Heer pe mmrrUcr Zending van met de taak belast om hem in deze oogenblikken op zijde te staan. Deze Gezart REFFUGE 's Hage. kwam den 15% September te Brussel aan, waar hij tot den Aartshertog de drie volgende vragen rigtte: Of hij gezind was den krijg te staken, indien de Staten zich daartoe verstonden; of hij een Gezant zou willen afvaardigen om te onderhandelen over de ontruiming der ingenomen plaatsen van beide zijden; of hij goed zou vinden, dat deze onderhandelingen plaats hadden te 's Gravenhage, nde eenige geschikte plaats voor de Vereenigde Provinciën, daar de afgevaardigden dier Landen nooit- volmagt 1 24 Sept. 1614. Archiv. de la Mais. d'Orange, il Sér. Tom. Ll, L. 367. Men ziet het, hoe wis LODEWIJK alle uittartende stappen van onze zijde zou beoordeeld hebben op grond eener zoer juiste beschouwing van den toestand van Europa. Ook vindt men bij hem vóór den val van Wezel geen zweem van blaam wegens de langzaamheid der Staten; integendeel hij schrijft: » Onze Staatalieden zouden wel van meening kunnen zijn, dat de zaken door de aangevangen onderhandeling gemak- kelijker geschikt kunnen worden, maar dat daarentegen door het oprukken van ons leger de toe- stand verergerd en de onderhandeling verijdeld worden zou. Wat dit laatste betreft, zoo staat het aan mijne Heeren de Staten hierover te oordeelen.” Archives etc. L. 366. In het leger weet groot en klein het verlies van Wesel aan vincent mExT&INGK, Stadhouder van Rekelinkhuizen, Gezant van den Keurvorst van Keulen, die, zeide men, Han Hoogmogenden had opgehouden. De Gelderschen, vooral die van Arnhem, beschuldigden hunnen Gedeputeerde ter vergadering der Staten-Generaal, den Heer VAN BRIEREN VAN SINDEREN, van dezelfde zaak, Zoo weinig doorgrondden de meesten de ware oorzaak. (Resol. Stat. Gen. 4 Octob. 1614. 8 Jan. 1615). 3 ouvak, p. 228. DES VADERLANDS, 547 Se hadden dan voor ééne zaak.” Het antwoord van den Aartshertog was, dat hij zich tot den vrede zou laten vinden, indien de Staten dien ter goeder trouw verlangden, en dat, zoo zij Gulik teruggaven, hij de door hem ingenomen plaatsen zou ontruimen !. Den 25^ kwam nuvruce te's Hage aan, kreeg den 25"* gehoor bij de Staten-Generaal, en, na zijne late komst verontschuldigd en van zijn bezoek te Brussel verslag gedaan te hebben, onderhield hij hen over de noodzakelijkheid van eenen vrij langdurigen wa- penstilstand tusschen de beide Veldheeren in Kleefsland, ten eimde tijd tot onderban- delen te winnen 3, Den-26°*= kwamen de Gezanten overeen, bu MAURIER met eenen Edelman uit het gevolg van worror naar de legers te zenden, ten einde zich omtrent dag en plaats der onderhandeling te verstaan. Intusschen schreef de Heer pz nerrucs over de stemming hier te lande naar Parijs: de gemoederen waren zeer gezind om krachtig tegen de katholieke ligue op te treden, aan welke men weder groote plannen tegen het protestantisme toeschreef; men wantrouwde zelfs Frankrijk, en «God geve,” schrijft de Gezant, «dat men in Frankrijk de gemoederen der Protestanten niet wakker make. Var axnssen roeit hieronder, zoo veel hij kam, en beroept zich op de vertraging van de toezending der onderstandsgelden tet betaling der troepen: thans, zegt hij, ziet men de gevolgen van zijne terugroeping : had men Frankrijk in de angst gelaten en eenige verstandhouding tusschen de Staten en de Fransche Protestanten laten vermoeden, dat Rijk zou hen niet aldus behandelen. Maar hier, voegt hij er bij, zijn personen, welke zich liever hebben willen inlaten met de katholieke ministers, die dezen Staat verachten en: haten. Zulke woorden, hoe alch ook, maken indruk op verscheidene zwakke gemoederen, wier aantal alles in gevaar kan brengen.” Hier zien wij AERssEw en zijne staatkundige bemoeijngen op de daad betrapt. Op reis naar de legers te velde werd pu maumrer ongesteld, zoodat hij te Utrecht moest achterblijven. Toen vertrok nerruce den 50* September zelf, met worror, mar het hoofdkwartier van Prins mavarrs bij Rees. De markgraaf van Brandenburg was in het Staatsche, de paltsgraaf van Neuburg in het Aartshertogelijke leger. Met de- zen en de beide legerhoofden (nu mavmm was intusschen hersteld en had zich bij de andere Gezanten gevoegd) werd goedgevonden, het garnizoen uit de stad Xanten, als tusschen de beide legers gelegen, te laten vertrekken en aldaar de onderhandelingen te doen plaats hebben, In weerwil der moeijelijkheid van de op te lossen vraagstukken, der grilligheid van den Ambassadeur van sacosus, en der langzaamheid van de Duitsche afgevaardigden 3 werden de partijen het omtrent de hoofdzaak eens, en den 12% No- vember werd een verdrag tusschen de possiderende Vorsten ontworpen, nagenoeg gelijk aan ! ouvak, p. 225, 220. 2 Resol. v. Holl, 1614, bl. 101 3 Dépéche van mzrrUGE, bij ouveé, p. 233. 69 * 1614. Onderhande- lingen te Kanten, 1614. 548 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — hunne vroegere overeenkomsten, Doch dadelijk werden er van de zijde van spmora en den Paltsgraaf allerlei uitvlugten gezocht. Eerst werd er geklaagd, dat de-Gezanten voor de Staten partijdig waren; daarop heette de procuratie van den Prins van Brandenburg onvoldoende. Waardig en krachtig antwoordden de Gezanten op semoras niets afdoende redenen, en men zocht de bezwaren op te heffen door het inleveren eener procuratie van de Keurvorstin van Brandenburg. Toen kwam men aan met de bewering, dat de Land- stenden van Gulik en Kleef de artikelen eerst nog moesten bezweren, en daartoe bö- een geroepen moesten worden. Den aanwezigen leden van die Vergadering, welke verre waren zoo iets te eischen en slechts naar de bekrachtiging der artikelen ver langden, om van het vreemde krijgsvolk verlost te worden, trachtte men schrik aan le jagen. Den 22% werd een aggreatie van den Paltsgraaf ingeleverd; doch dese was niet volkomen in orde, en de aggreatie van den Prins van Brandenburg weigerde PECEIUS, de gelastigde der Aarishertogen, aan te nemen, Dus besloten de Gezanitn, den Paltsgraaf dit staalstuk toe te zenden. Hierop zich aanstellende, alsof zij overtuigd waren, dat de Paltsgraaf en srmoua de uitvoering van het traktaat niet zouden kun- nen nalaten, maakten zij eindelijk aanstalten om Xanten te verlaten, Den laatsten No- vember verklaarde seora ronduit, dat hij de bezette plaatsen niet kon ontruimen zonder | uitdrukkeljken last van de Aartshertogen, en de stellige verzekering, dat Prins mavas met zijn leger niet meer terug zou komen, Niettemin vertrokken de Gezanten dag daaraan. Den 2°" December waren zij te Rees en trof Prins maumrrs dadelijk mait- regelen om het leger op te breken; zelfs benoemde hij gijzelaars volgens het eerste artikel n het advies op den vorm van uitvoering van het accoord, Den 3% ontvingen de Engelsche en de Fransche Gezanten een brief van den Paltsgraaf, waarin deze verklaarde, tot de uitvoering van het traktaat geneigd te zijn, mits hij de verzekering erlangde, dat de St- | ten niet telkens als 't hun lustte, weder over de grenzen zouden komen. Ten an woord boden de Gezanten aan, Prins mavarrs tot de belofte te brengen, dat hij hierna niets »in prejudicie van het traktaat? tegen den een of ander der possiderende Vorsten zou ondernemen. Die bepaling in prejudicie van het traktaat was, zoo als reeds vroe: ger. gebleken was, de tegenpartij niet naar den smaak. DES VADERLANDS, | 549 gn ken, dat de Paltsgraaf, die thans wenschte, dat hij de Spanjaarden weder uit zijn uit- gemergeld land kwijt mogt zijn, ligt over te halen zou geweest zijn. Maar de Vorst was niet vrij: hij had zich nu eenmaal in de handen van den Aartshertog en Spanje geworpen, en dezen waren niet van zins wat zj in bezit hadden zoo spoedig te laten varen !. Reeds den 29**^ November had men te Wesel vernomen, dat er bevel uit Spanje was gekomen, het traktaat niet te sluiten, maar daarmede te wachten totdat de Koning van Spanje van den staat en het gewigt van de stad Wesel onderrigt zou zijn, daar men deze stad, als met Spaansch krijgsvolk en geld veroverd, niet van zins was voetstoots te ontruimen, = | Het Staatsche leger bleef dan ook in de grenssteden van Kleef en Gulik verdeeld °. Nadat het traktaat van Xanten den 155" December door de Staten geratificeerd was, vertrok de Heer pz nzrrucE den 16°" dezer maand naar Brussel om zoo mogelijk de Aarisherlogen tot de uitvoering van dat traktaat te bewegen 3. De Staten geloofden niet aan eene vredelievende oplossing. Immers schrijven zij den 18** Fe- bruarij aan die van Deventer, en «alzoo Hun Hoog Mogenden dagelijks hoe langer zoo ! Rerrvce schrijft den 104 Nov. aan puysizox te Parijs: » Het is een lastige zaak, te onderne- men hen uit eene plaats te doen vertrekken, waarin zij zich wel bevinden, hoe zeer zij ook het tegenovergestelde verzekeren. Ziende dat wij in deze zaak verder gegaan zijn dan zij wenschten, hebben zij (de Spanjaarden) ons verweten, dat wij partijdig waren, omdat wij toegestaan hebben, dat de Gedeputeerden der Vereenigde Provinciën, die, zeggen zij, partij zijn in het geschil, de artike- len met ons onderteekend hebben. Wij hebben erkend, dat wij altijd partijdig waren en zouden zijn voor diegenen, op wier hand het regt en de billijkheid was, en dat wij het in deze zaak even gaarne zouden geweest zijn voor hen als voor de Staten, zoo wij in hen evenveel bereidwilligheid bespeurd hadden om terug te geven, wat zij in bezit genomen hebben; dat wij aan de Staten getuigenis geven konden, dat zij zich in deze zaak zeer gekweten hadden en dat wij wel gewenscht hadden overal dergelijke bedoelingen voor de rust dezer gewesten aan te treffen; dat het niet alleen bij deze gelegenheid was dat de Staatsdienaren van Spanje en van de Aartshertogen zich verbeeld hadden dat Frankrijk en Engeland partijdig waren; dat zij dit reeds duidelijk genoeg getoond hadden door met dadelijkheden te beginnen zonder hunne tusschenkomst, die ze echter zelven hadden ingeroepen, af te wachten.” (Oovaí, p. 234). Zulk een ondubbelzinnigen lof en eerlijke ondersteu- ning van de zijde van Frankrijk was de kroon van OLDENBABNEVELTS verstandige staatkunde. 2 Memorie van Oldenb. Verder gaat de inhoud van dit stuk niet. In een schrijven aart den Aarts- bisschop van Keulen van den 10%" Febr. 1615 vermeldden de Staten, dat bij het opbreken van het leger de hooge stand van de Maas de compagniën, bestemd voor de (Noord-) Brabandsche steden, belet had derwaarts te trekken; daar er nu »beneden geene commoditeiten van fourage. en andere behoeften bevonden werden, zoo hal men het hooger op moefen zoeken.” (Resol, der Slat.-Gen. 10 Febr. 1615.) 3 Resol. Stat, Gen, 15 Dec. 1614. , 1614. 1614, 550 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | meer adviezen toekomen van de groote toebereidselen tot den krijg, die van alle zijden gemaakt worden," vermanen zij hen ernstigljk dadelijk te willen zorgen, dat de poorten hunner stad tegen elke verrassing verzekerd mogen zijn. En aan onzen Gezant te Parijs schrijven zij kort daarna (den 27*% derzelfde maand), dat zij regtmatige oorzaken hebben tot wantrou- wen en achterdocht, en sich bij gevolg genoodzaakt vinden » op de verzekerdheid van hunnen Staat te letten." Zij lieten het niet bij vermaningen en verklaringen, maar gingen er toe over om de steden Rees en Emmerik op hunne kosten te versterken. Dat de vijand inderdaad niet stil zat, bleek uit berigt op berigt. Den 12%% Maart vernam men te 's Hage, dat er een aanslag ontdekt was om Goch aan eene afdeeling troepen uit Wesel in handen te spelen. Den 24" ontving men het verzoek van den bevelhebber van Sieburg om versterking van troepen, aangezien hij anders de stad niet houden kon, daar reeds de abdij was ingenomen 1, Niettemin moesten de Staten kennis nemen van de voorstellen van be middeling door hunne bondgenooten gedaan, Reeds den 10% December was hun door tus- schenkomst van Prins wavarrs van wege den Heer van axrroax een ontwerp van belofte toege- zonden, die zij den Paltsgraaf ter zijner bevrediging zouden kunnen doen; doch dit was toen Formulier den als. volstrekt onaannemelijk verworpen. Maar den 24'"* Februarij kwam worron voo Staten door woT- rox terteekening den dag met het formulier eener verklaring, door de Aarishertogen aan den Koning aangeboden. van Groot-Britannië toegezonden, hetwelk bij den Staten ter onderteekening voorstelde, Het hield de belofte in om op eenen nader te bepalen dag het krijgsvolk uit al de steden en plaatsen in de Kleefsche en Guliksche Landen, door hen bezet, terug te doen irek- ken, en aldaar, onder welk voorwendsel ook, geene steden of plaatsen te zullen innemen of te laten innemen. Dit was niets anders dan een herhaling van hetgeen van 'svijands zijde te Xanten was voorgesteld, en al zouden de Aartshertogen ook eene dergelijke verklaring teekenen, toch konden de Staten daartoe niet verstaan, Immen zoo zij zich niet gewapenderhand voor de zaak van het protestantisme in dit deel van Duitschland mogten doen gelden, was deze zaak aldaar reddeloos verloren. Frankrijk kwam na mHzNDRIxs dood hier niet meer in aanmerking, en de geunieerde Duitsche Vorsten, dit was genoegzaam gebleken, bleven werkeloos in weerwil van welgemeende vermaningen 2. Reeds in 1599 had suzawvar aan VILLEROY geschreven, dat de Duit- schers, zonder de hulp der Staten, hunnen Rhijn niet durfden aanzien, laat staan dan verdedigen ?. En in het eind van 1614 schrijft pu mauna aan px tmou 4: » De groote Prolestantsche Duitsche Unie blijft, terwijl zij nanmsar voor hare poorten zie, 1 Resol. der Stat.-Gen. 18 en 27 Febr. 10, 12 en 24 Maart 1616. 2 Zie een brief van WILLEN LODEWIJK aan den Graaf van souus (Archiv. Sér. 1I. T. IL L.371) 3 »Je ne dis pas garder, mais meme regarder le Rhin. VmamEpE, Lettres et négociat, de stu var etc. p. 247. Ook elders laat suzanvaL zich niet eervol over de Duitschers uit, zie bl. 276, 273 4 ouva£, p. 228. DES VADERLANDS. 051 met de armen kruiselings over elkander staan, hetgeen het woord, vroeger door den 1614. Hertog van ALsA van hen gesproken, bewaarheidt,. dat Duitschland tegenwoordig een ouden dog gelijk is, die nog kan blaffen, maar niet kan bijten bij gemis van tanden.” En van Engeland was er evenmin krachtige tusschenkomst te wachten, Zoolang daar een vorst aan het hoofd stond, zoo ijdel, en bovendien zoo kwalijk gezien bij het grootste deel zijns volks, zou dese Mogendheid met woorden strijden, die zich zelven niet eens gelijk bleven, en zou Spanje wederkeerig niet anders dan fraaije woorden noodig hebben om haar te bestrijden. Wel is waar was er een verbond tot — met sd en de sand gekomen tusschen Engeland, de Protestantsche Unie en de Vereenigde Nederlan- Unie der Protes- den, Op het eind van het jaar 1612 was door den Graaf van soums, groot-hofmeester ——— van het keurvorstendom Palíz, op last van sonannes II van Tweebruggen, administra- tear van dat Keurvorstendom en voogd van FREDERIK V, den zoon van wijlen den Keur- vorst, aan de Staten-Generaal het voorstel gedaan om toe te treden tot de Unie der Evangelische Keurvorsten en Vorsten van Duitschland, Nu uenonix IV daaraan geen deel meer kon nemen, had zulk een verbond, vroeger zoo ernstig door de Staten gezocht, voor hen veel van zijn belang verloren. Toch verklaarden zij de toetreding tot het voor- stel peerlijk , dienstelijk en noodig;" doch in afwachting wat Frankrijk en de Evange- lische Stenden hierin besluiten zouden, werd de zaak tot eene volgende dagvaart in be- denking gehouden 1, Intusschen werden de Staten van wege den Koning van Enge- land, wiens dochter gursABETH met razpearx V in het huwelijk stond te treden en die telf aan de Unie deel had genomen, aangemaand om zich daaraan niet te onttrekken. Daar zich nu ook de Stenden en steden in de Vergadering te Rottenburg ten gunste der Unie verklaard hadden, zoo waren de Staten bereid op redelijke voorwaarden en voor den tijd van minstens vijftien jaren in dat Verbond te treden. De komst van FREDERIK V met zijne jonge gemalin in de maand Mei 1613 te ’s Hage was het tidstip, waarop het verdrag tot stand zou komen. Dus werden de Provinciën den T^ Mei vermaand hare adviezen tegen de komst van den Keurvorst gereed te ma- ken. Deze adviezen, den 12% ingeleverd, luidden slechts in zoo verre gunstig voor het sluiten van het verdrag, als het tot na den afloop van het Bestand van kracht zou wezen, en de verpligting tot gewapenden bijstand wederkeerig zijn zou. Anders kon men er niet in treden en moest men den Keurvorst, die tegen den volgenden dag ge- hoor in de Vergadering verzocht had, liever op eene beleefde wijze van die plegtigheid afhouden. Doch deze zwarigheden werden uit den weg geruimd, Den 15°" verscheen de Keurvorst in de vergadering der Staten-Generaal, en nadat hij zijne brieven overhan- digd en de Staten tot deelgenootschap aan de Unie uitgenoodigd had, drong de Engel- sche Gezant winwoop de zaak nader aan, als grootelijks door het belang der gansche 1 Resol. v. Holl. 1612, bl. 971. 1613, bl. 2. 1614. 652 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Christenheid aanbevolen, Reeds den 17** Mei was het verdrag geteekend om binnen een jaar geratificeerd te worden !. Maar in weerwil van dit verbond hield de Koning van Engeland, zoowel als de geünieerde Duitsche Vorsten, het zwaard in de scheede, De taak om de krachtige staatkunde van den grooten HENDRIK voort te zetten liet hij aan de Staten, en om hem aan het hoefd der legers te vervangen aan maunits over. Hiervan gaf hij op zijne wijze een bewijs door dezen Prins in de plaats van dien Vorst de waardigheid van De Orde van Ridder der Orde van den Kouseband aan te bieden. Dit aanbod echter werd niet zoo den Kouse aan Prins wav. gereedelijk aangenomen, als hij wel gewacht had. Den 55" Mei 1612 verscheen de RITS aangeboden, Heer wiwwoopn in de Vergadering der Staten-Generaal en kondigde hun eene guus aan, die bij geene der vroeger door zijnen Meester bewezene behoefde te wijken. Deze gunst bestond hierin, dat hij Prins mavarrs » wegens zijne buitengemeene en waarlijk heldhaftige deugden, de oudheid en het aanzien zijns geslachts, zijne liefde en trouw jegens den Staat der Nederlanden, gevoegd bij den zegen van zoo vele schitterende en wereldberoemde overwinningen, waarmede het Gode behaagd had zijne pogingen te bekroonen, en ten teeken der eeuwige vriendschap tusschen zijne Rijken en deze Pro- -vincién ,”” goed gevonden had, met algemeene toestemming der Orde, Ridder van den Kouseband te maken. De. Staten moesten daarin een bewijs van vriendschap zien je- gens hen zelven: ware het doenlijk geweest aan een Staalsligchaam, zoo als zj, deze eer te bewijzen, het ware geschied: thans vereerde hij hen in den persoon van hunnen grooten veldheer. Zoo er iemand was, die de steeds toenemende vriendschap tusschen den Koning en de Staten-Generaal benijdde of de bedoelingen zijner Majesteit daarbij wilde verdenken, hem zou voortaan de mond gestopt worden door de zinspreuk der Orde: wie erg denkt, vaar’ erg in "t hart. — En toch werden de Staten niet ver- blind door die eer; zelfs lieten zij zich niet eens door een gevoel van welwillendheid overhalen om de onderscheiding in dank aan te nemen. Neen! zij waren koelzinnig en onheusch genoeg om het besluit op dit voorstel uit te stellen en den Griffier te ge- 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 0, 7, 11, 12, 13, 14 en 17 Mei, 1613, Den 19%" December liet de Keurvorst de Duitsche bondgenooten verontschuldigen, dat het verdrag alsnog niet geratificeerd was (Resol, Staten-Gen.). Den 1049 December verschenen de Graaf van sonus en de Heer BENNINCKHUYSEN, Gezanten der Unie, te ’s Hage in de Vergadering. Doch toen verzochten zij den tijd van vijftien jaren veran- derd te hebben in twaalf jaren, en voorts drongen zij op nadere verklaring van eenige punten van het traktaat aan, Deze wijzigingen werden door de Staten den 20*'* December goedgekeurd, en weldra werden de ratificatién gewisseld (Zie Resol. Stat.-Gen. 23 Dec. 1614). DES VADERLANDS, | 583 ——————————————————————————— I — lsten intusschen te onderzoeken, » wat verbindtenis de Orde van de Jarretiere in heeft,” Nadat den 8" Mei het voorstel in de vergadering was gelezen, maar daarop geen eindbesluit genomen was, besloot men den volgenden dag aan winwoop te doen vra- gen, welke verbindtenissen de wetten der Orde van dengenen vergden, die daarin werd opgenomen. De Gezant antwoordde, dat die wetten geene verpligtingen oplegden, die met de belangen van deze Landen in strijd konden komen: vreemde Vorsten hadden geene twarigheid gemaakt om het lidmaatschap der Orde aan te nemen, en was het aanbod aangenomen, dan zou men altijd nog kunnen overgaan tot het opperen der bedenkingen, die men tegen de statuten hebben mogt. Dus verlangde de Gezant, dat men alvorens kennis van die statuten te nemen, het aanbod aannam. Dit verkozen de Staten niet. Lij hielden bij den Koning aan op berigt aangaande de vereischten der Orde, ten einde die te kunnen beoordeelen, voordat de inhuldiging van den Prins zou plaats hebben. De ceremoniën, daarbij in acht te nemen, dus oordeelden zij, konden aanstootelijk zijn voor den belijder der van alle kerkgebaar afkeerige Nederlandsche Gereformeerde Kerk , en al hadden de verpligtingen jegens het Hoofd der Orde geene zwarigheid in ten aanzien van vreemde Souvereinen, die in geen geval hunne eigene Souvereiniteit konden te kort doen, Prins mavartS was geen Souverein, en alzoo kon len zijnen aanzien eene moejeljkheid bestaan, die voor Souvereine Vorsten niet bestond, Aan der Staten verlangen werd in zoo ver voldaan, dat wriwwoon den 7 Junij een gedrukt boekje inleverde, waaruit men zien kon, dat de verpligtin- gen der Ridders aan de Souvereiniteit en den welstand des Lands in geenerlei opzigt te kort deden, gelijk dan ook de Koning daartegen niets begeerde te doen, Tevens legde hij eene lijst over van verscheidene Vorsten, geene Souvereinen zijnde, die lid der Orde waren. Een en ander werd aan mavnrrs ten onderzoek in handen gesteld, Niettegenstaande winwoop den 12% Julij op het nemen van een besluit aandrong, werd de zaak wegens de afwezigheid van het meerendeel der Gedeputeerden uitgesteld lot in het eind van September. Toen vond men goed het aanbod aan te nemen, mits MavRITs ontslagen werd van den eed en de ceremoniën der Orde. Vooraf echter zou men nog met den Prins zelven over de zaak spreken, en caron, de Nederlandsche Ge- mnt te Londen, tijdelijk hier te Lande tegenwoordig, kreeg nog den 12% October bij zjn vertrek naar Engeland den last mede om die ontheffing van eed en plegtigheden voor den Prins van den Koning van Engeland te verkrijgen. Den 25" November gaf dan ook de Engelsche Gezant het volgende berigt: hoezeer, bijaldien de Nederlandsche Kerken zich aan de gevorderde plegtigheden ergerden, dit eene genomen en geen gegeven ergernis zou wezen, en hoezeer de eed in geenen deele aan de Souvereiniteit der Ver- eenigde Provinciën te kort deed, toch wilde zijne Majesteit den Prins zoowel van de plegtigheden als van den eed ontslaan. Zij liet aan de bescheidenheid der Vergadering over, de plegtigheden te wijzigen en de verbindtenissen te bepalen, zoo als zij goed III Deen. 2 Sruk. 70 1614. 1614, Gronden tegen het onderteeke- 554 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEEN NEE Ee zou vinden. Alleen verzocht Zijne Majesteit thans ten minste een onverwijld besluit, aangezien alsdan de inhuldiging bij vertegenwoordiging tegelijk met die van den Prins Keurvorst van de Palts vóór Kersmis te Londen sou kunnen plaats hebben. Ook de Prins, wien mededeeling van dit voorstel gedaan was, stelde alles aan het oordeel der Staten-Generaal, en alzoo werd het aanbod aangenomen, en den 4 Februari 1615 werden in de volle vergadering der Staten-Generaal en in tegenwoordigheid van den Raad van State, den Frantchen Gezant en verscheidene aanzienlijke Heeren, de teekenen der Orde aan den Prins doot den koninklijken Engelschen heraut van wapenen aange- boden. De plegtigheid werd besloten met eene rede van otpensannevett, strekkende om den Koning van Groot-Britannië dank te zeggen, en met een ernstige toespraak van den Predikant urrzmsoaarnt, De zaak had dit gewigtig gevolg opgeleverd, dat de Ko- ning van Engeland, die nog in 1610 aan onze Gezanten te Londen herinnerd had, dat hij steeds vast hield aan zeker regt op onze Landen 1, deor den loop der onderbande- lingen genoopt was geworden om op de ondubbelzinnigste wijze de Souvereiniteit der Vereenigde Provinciën buiten bedenking te stellen, De Prins gedroeg zich in de ge- heele zaak volkomen lijdelijk. Hij was te keer overtuigd van zijnen roem, dan dat hij proot gewigt aan een uitwendig eerebliĳk zou hebben gehecht, en bij zal begrepen hebben, dat de Orde meer reden had om voor hare eer zijne toetreding te wenschen, dan hij om die voor de sine te begeeren, Aan verbonden met den Koning ven Engeland en aan betuigingen van zijne zijde ontbrak het derhalve niet; maar wanneer wij ons ter opheffing der van de Kleefsche zijde dreigende gevareà tot eene verbíndtenis hadden laten overhalen, als die worros van ons vergde, alsdan zou de tegenpartij weldra ín dat gedeelte van Duitschland tot onze onberekenbare schade gezegepraald hebben. Noch Engeland, noch de Duitsche Unie zou aldaar de rol eener gewapende tusschenkomst hebben overgenomen; de zaak zou aan de beslissing des Keizers zijn overgelaten, en in dit geval was het niet twijfel- achtig, welke partij de zege zou behalen. Alsoo hadden de Staten eenen geldenden grond otn niet tot de onderteekening van nen van het door het door worron voorgestelde formulier over te gaan. Wel is waar voegde worro WOTTON aange- boden formulier. bij de uitnoodiging tot onderteekening de verklaring, dat het den Staten vrij zou staan, bij die belofte in een afzonderlijk stuk eene uitlegging te voegen, inhoudende, dat men zich door deze belofte slechts gebonden rekende im zoo verre het traktaat van Xanten nagekomen en noch door den Keizer, noch door den Koning van Spanje, nech deor de Aarishertogen, noch door de possiderende Vorsten selven geschonden werd, en voorts dat de belofte hen niet zou beletten om hunne troepen doer de Kleefsche Landen te laten trekken, ingeval de Duitsche Vorsten, hunne bondgencoten, gewapende hulp behoefden. Al beloofde de Koning van Groot-Britannië aan de handhaving van zulk eene 1 Zie hiervoor, bl. 387. DES VADERLANDS. 555 begeleidende uitlegging de hand te zullen houden, toch moesten de Staten zwarighaid vinden om aan ’s Kanings verzoek het oor te leenen, Immers konden, zonder dadelijke schennis van het traktaat, de zaken van den Prins van Brandenburg zoozeer verloopen, dat de invloed, dien de Staten duchtten, in de Kleefsohe Landen volkomen zegepraalde. De belofte, waartoe zij te Xanten zouden overgegaan zijn, was rekkelijker, en luidde, dat zij niets ten nadeele, dat is, tegen de strekking van het traktaat van Xanten zauden behoeven te dulden. Het voorstel van worrox werd den volgenden dag (25 Februarij 1615) in handen van den Raad van State gesteld om daarover met Zijne Excellentie te beraad- slagen; voor elke Provincie werd een afschrift gemaakt, en de zaak geheim gehouden. De Gezanten te Parijs en te Landen kregen mede een afschrift, ten einde van deze me- dedeeling een voorziglig gebruik te maken: de Staten, dus werd hun geschreven, » be- vonden de zaak van seer groot bedenken, aanbelang en gevolgen." Immers scheen het, nu de Koning van Engeland en, naar sich liet verwachten, ook de Regering van Frankrijk mich tot het aanraden van zulk een voorstel hadden laten bewegen, dat de Stalen den steun stonden te verliezen, dien zij te Xanten hij de Gezanten van die Mo- gendheden gevonden hadden, en bij haar daarentegen voortaan in hunne staatkunde ten aanzien der Kleefsche zaken belemmering im plaats van steun zouden vinden. Den 27" February vernam men uit eenen brief van LANGERAK, dat pu mavRixR iets ome trent het bewuste formulier aan de Vergadering zou voorstellen, waarop aan LAKGERAR teruggeschreven werd, »dat Hunne Hoog Mogenden begeerden, dat hij de humeuren van de Prinsen en Heeren in Frankrijk ten beste zou zien te stemmen, opdat men mogt verslaan en begrijpen, dat Hun Hoog Mogenden regtmatige oorzaken van wan- rouwen en alle reden hadden om te vermoeden, dat men voarhad hen te bedriegen, en zij mitsdien genoodzaakt waren op de verzekerdheid van hunnen Staat te letten, en te voorzien in alles wat hun zelfbehoud vereischte” Niettemin zon men aanhooren wat de Heer pu waunixa in last had voor te stellen. Dit was een advies, meer aan de Regering dan aan de Prinsen gerigt. Immers zoo men te kennen gaf, dat er grond was om de Prinsen tot rust te vermanen, waarschuwde men metterdaad de Regering, dat zij door haren steun aan den Nederlandschen Staat te onttrekken, op eenen weg was, die haar het regimatig ongenoegen dier Grooten op den hals zou halen, Zoo ziet men, dat tj, die ten onzent de buitenlandsche staatkunde leidden, zoo wijs als fijn, de Fransche Regering, beurtelings door haar tegen de Grooten te andersteunen, beurtelings door haar voor diezelfde Grooten beducht te maken, op onze hand trachtten te houden. In afwachting van hetgeen nu mAURIER zou mede te deelen hebben, verontschuldigde men zich bij woTrox wegens het uitstel der beraadslaging over zijn voorstel op grond "n de afwezigheid van eenige Gedeputeerden van de Provinciën !. Den 21"* Maart ! Zie Resol. der Staten-Gen. op den laatsten Febr., en voor het voorgaande op de gemelde data. 70 * 1615. 556 ALGEMEENE GESCHIEDENIS -————————————————————————mmá— 1615. verscheen de Fransche Gezant ter Vergadering, waar ook Prins maunirs tegenwoordig bewosting bij de was, Hunne Majesteiten, de Koning en de Koninginne-Moeder van Frankrijk, dus tot ac EE der sprak hij, hadden zich beijverd om door alle mogelijke middelen, bepaaldelijk door — Gulik onderhandelingen met den Koning van Spanje, de uitvoering van het verdrag van l Xanten te bevorderen. Deze had eindelijk ten antwoord gegeven, dat hij den Aarts- hertogen zulke ophelderingen medegedeeld had als welke Hunnen Majesteiten voldoen zouden. Werkelijk had de Ambassadeur van Hunne Hoogheden in Frankrijk verklaard, dat men te Brussel uit Spanje nadere bevelen bekomen had. Ten einde de te treffen schikking gemakkelijk te maken, vorderden de Aartshertogen steeds de belofte van de Staten-Generaal, dat er voortaan geene plaatsen in Gulik en Kleef meer in hunnen naam bezet zouden worden. Beloofden zulks de Staten, zoo waren zij tot eene derge- lijke verbindtenis bereid. In het formulier der belofte moest geene melding gemaakt worden van het verdrag van Xanfen, aangezien dit gesloten was zonder den Keizer daarin te kennen. Te vergeefs hadden Hunne Majesteiten de Aartshertogen van dezen eisch zoeken af te brengen; dus schoot er thans niets anders over, dan de zaak aan de Staten aannemelijk te maken. Vonden zij er bezwaar in om betreffende het verschil in eene bijzondere onderhandeling te treden; dit kon uil den weg geruimd worden, zoo zij zich jegens de Koningen van Frankrijk en van Engeland in dier voege wilden verbinden, dat dezen aan de Aartshertogen de gevorderde verzekering konden geven, om van de laatsten eene dergelijke belofte te ontvangen. Reeds was een ontwerp van zulk eene verbindtenis opgesteld. Hadden de beide partijen zich verbonden, dan zou- den de wederzijdsche troepen dadelijk uit de Guliksche en Kleefsche Landen terugtrek- ken, in afwachting der binnen eenen bepaalden tijd te geschieden ratificatie der over- eenkomst door den Koning van Spanje. Het is onmogelijk, dat nu wauRreR, 200 ingewijd in de belangen der Republiek, niet * ingezien zou hebben, dat zijn voorstel voor de Staten volstrekt onaannemelijk was. Im- mers bragt het niels geringers mede dan het vervallen van het traktaat van Xanten en liet het de Kleefsche Vorsten geheel aan zich zelven over zonder eenen anderen bevoegden scheidsman te onderstellen, dan den Keizer. Uit den toon, door pu MAvarmn aange- slagen, blijkt dan ook genoegzaam, dat hij zelf gevoelde, dat zijn voorstel maar al te zeer vergoelijking behoefde. Hoe het zij, drie dagen later besloten de Staten het voorstel | van DU MAURIER en van woTTON den Raad van State in handen te stellen om daarover dadelijk met zijne Excellentie te beraadslagen. Het verslag, door den Prins en dat Staats- ligchaam den 26%" Maart uitgebragt, hield in; dat het zeker het eenvoudigst en vei- ligst zou wezen, zoo men zich verbond, het krijgsvolk, welks vertrek uit de Kleefsche Landen men begeerde, terug te laten trekken, zonder van al of niet wederkomen te gewagen. Maar nu de Koningen van Frankrijk en Engeland aandrongen op het door hunne Gezanten ingeleverd ontwerp, zou men dit kunnen aannemen, mits de Konin- DES VADERLANDS, 657 En gen vooraf verklaarden, dat zij de verbindtenis dus begrepen, dat daarmede het traktaat van Xanten in zijn geheel bleef. Eindelijk gaf de Raad van State in bedenking, of het niet noodig zou zijn in de vast te stellen acte mede op te nemen, dat de troepen zouden terugtrekken uit de plaatsen (waaronder Dusseldorp behoorde), die door den Paltsgraaf bezet waren. — Deze voorslag bewijst genoegzaam, dat onze Staatslieden niets wenschten toe te geven. Het was om de vernietiging van het verdrag van Xanten te doen, en juist de handhaving van dit verdrag was de door de Staten gestelde voorwaarde. Den volgenden dag verklaarden pu MAURIER en worTTon zich met de zienswijze der Staten betreffende de noodwendigheid dier voorwaarde te vereenigen, en alzooschaarden - zj zich beiden geheel aan de zijde van de Staten, Herhaaldelijk (den 22% April en den 14°" Mei) stelde de koning van Engeland de uitlating van enkele woorden in de gestelde acte voor, wanende, dat hiermede de zaak, die, zeide hij, hem begon te vervelen, ten einde zou te brengen zijn. De Staten lieten zich die veranderingen welge- vallen 1; maar toen hij met eene wijziging van meer gewigt aankwam, namen de Staten zijn voorstel dus op, dat hij, verklarende te bemerken dat zij de zaak op de lange baan 1615. De legers der schoven, zijnen buitengewonen Gezant worron terugriep 2% Dus bleven de zaken in A&rishertogen en der Staten blijven den staat, waarin zij waren, en, terwijl onze troepen vaste punten genoeg bezet en eene magt in Gulik en Kleef. van ongeveer 70 compagnién ? op Duitschen bodem hielden en alzoo bij magte waren om tegen de minste beweging van het Aartshertogelijke of Spaansche leger, 18,000 man voetvolk en 2 of 5000 man paardevolk sterk 4, eene tegenbeweging over te stellen, zoo bleven wij Spanjes magt in ontzag houden en de rol van scheidsregter in het Heilige Roomsche Rijk vervullen 5, De verantwoording dezer in Spanjes en des Keizers oogen aanmatigende handelwijze lieten zij over aan diegenen, die hen daartoe genoopt hadden. Immers, toen de Aartsbisschop van Keulen klagten had ingeleverd wegens buitensporigheden en brandschattingen door de Staatsche Ruiterij in Westphalen en het Stift van Keulen be- dreven, gaven de Staten ten antwoord, dat zij juist omdat zij zulke grieven voorzagen, de possiderende Vorsten van den aanvang aan tot vrede vermaand hadden. Nu onder- ! Resol. Stat.-Gen. 21, 24, 25, 26 Maart, 22—25 April, 14—16 Mei, 1615. ? Resol. Stat. Gen. 3, 8, 25, 31 Julij; 26 Aug. 1615. 3 Zie de voordragt van Z. Exc, en den Raad van State in de Staten Gen. (Resol. 22 Jan. 1615). á Zie den brief der Staten aan den Hertog van savovz, Resol. Stat.-Gen. 21 Jan. 1615. 5 Den 24sten Jan. 1615 zijn de Staten-Generaal nog gezind den Paltsgraaf het krediet van 100,000 gulden, hem reeds sints jaren verleend (zie Resol. v. Holl. 1612, bl. 819), nog voor een jaar te — verlengen (Resol. Stat.-Gen.). Dit was een blijk van onpartijdigheid bij het bestaande vermoeden, reeds in het begin van 1614 door de Koningin-Regentes jegens v. n. MULE geuit, »dat de Prins van Neuburg ons om eenige consideratión minder aangenaam was.” v. D. MULE had toen H. Maj. verzekerd van de regtvaardigheid van H. H. Mog. 1615, 5568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eenn eene vond men, hee verkeerd het geweest was, dat men hunne vriendschappelijke bemoeijingen niet behoorlijk had ter harle genomen !. Nevens roodanige vraagstukken, aan welke de Regering van eenen Staat zich onmo- gelijk onttrekken kan, omdat zij haar te zeer van nabij raken, bestaan er steeds andere, die ofschoon zij minder dringend oplossing schijnen te behoeven, niettemin uiterst be- langrijk zijn. In hetgeen in het Guliksche voorviel, zag onze Staat zich door zijnen erfvijand regtstreeks bedreigd. Met den stand der partijen in Frankrijk hingen de be- langen der Regering hier te lande ten naauwste zamen. Maar zoo men daarom alleen op Frankrijk het oog had gehad, en alleen tegen de Aartshertagen op de grenzen handelend opgetreden ware, zouden onze Staatslieden bij al hunne etoutheid en bedre- venheid kortzigtig en slechts op zelfbehoud bedacht hebben kunnen wezen. Onder de belangen, die, zoo zij al geene onmiddellijke voorziening schenen te vereischen, even- wel hoogst gewigtig waren, komen die, welke met onze betrekkingen met de Oosizee- Mogendheden samenhingen, het eerst in aanmerking, Inderdaad Spanje gaf zijn plan niet op om door Polen op Zweden te werken, en aldus te trachten ons van uit het Noorden te bestoken, en de Vorst, die de sleutels der Sond voerde, was nog altijd niet te vertrouwen, En die Oostzee — zij was de weg tot de voorraadschuur van ons Va- derland. De handel daarheen werd met een diepzinnige uitdrukking door onze voor- ouders hun Moederhandel genoemd 2. Zonder de vrije vaart in die wateren geen brood voor de bevolking, geen hout voor onze schepen, en die schepen waren, als het ware, een tweede vaderlandsche bodem, die ons in staat stelde om over de zeeën aan ons eng gebied eene onbepaalde. uitbreiding te geven, en overal bronnen op te sporen, waaruit eener natie versch bloed en kracht in de zenuwen toestroomt. By de ondersteuning van den Keurvorst van Brandenburg in het: Guliksche had men ook op het oog, dezen Vorst het behoud der magt te verzekeren, die hij behoefde om ten Noorden en aan de oevers der Oostzee een bolwerk tegen Polen te blijven. Maar vooral Zweden genoegzaam te versterken om deze Mogendheid in staat te stellen 1 Voor het overige zou naar de bedreven ongeregeldheden onderzoek gedaan en bevel gegeven worden, dat de ruiters voortaan in hunne garnizoenen zouden blijven zonder iemand schade of overlast aan te doen. Zie Resol, Stat..Gen. 10 en 11 Febr, 1615. Ook hadden de Staten-Generaal de maatregelen der Gelderschen te keeren ‚ die van de omstandigheid, dat Kleefland door Staatsche troepen bezet was, gebruik schijnen gemaakt te hebben om meer dan ooit hunne regten te laten gelden in sommige oorden van dit land, die zij wederregtelijk door Karet van Bourgondië aan den Hertog van Kleef afgestaan achtten, Zie Resol: Stat. Gen. 12 Febr. 1615. Reeds in December 1614 hadden de Munstersche Raden geklaagd wegens overlast, door Staatsche troepen in hun Stift aangerigt. In April klaagden die van Gulik, Resol. Stat. Gen. 29 Dec. 1614. 13, 15 April, 1615. 2 vREEDE, Inleid, tot eene gesch. d. Nederl. Diplom. MI, bl. 327. DES VADERLANDS, 659 bedwang te houden, zie daar wat op dit gebied het doel onzer staatkunde zijn moest, rie daar tevens wat hier orpENsARNSEYELTS leuze was, » Het was," dus schrijft van BEUNINGEN in 1652 aan zoman BE wiTT, »het was een oud zeggen van den heer van OLDENBARNEVELT , dat onze Staat in de correspondentie met Fraskrük en Zweden zijne meeste zekerheid te zoeken had 1,” In 1613 was de oorlog tusschen Zweden en Denemarken, niet zonder sware opoffe- ringen van de zijde der eerste dezer Mogendheden, gesloten 3. Niettemin bleef de handel min of meer belemmerd door de zware tollen, door den Koning van Desemar- ken geheven. Met ons leden de Hansesteden hierdoor het meest, Geen wonder, dat deze, uiet meer in staat om zich als vroeger met oorlogsvloten te doen gelden, en na het sluiten van het Bestand niet meer verstoord dat de Staten haren handel op Spanje belemmerden, de oogen sloegen op de zoo magtig geworden Republiek, ten einde zich door een verbond met haar tegen Deaemarken te versterken. Reeds in het voorjaar van 1612 bevond zich wantinus Nonpasvs, de Syndicus van Ludek, de eerste kwartierstad der Hanse, hier le lande om te beraadslagen, wat bij ket voortwoeden van den oorlog in het Noerden te doen stond, Hij vertrok om, na zich met zijne lastgevers nader ver- staan te hebben, in de maand Mei herwaarts terug te keeren, Heezeer men zich alstoen tot de afspraak bepaalde em met vereende vertoogen de Noordsche Mogendheden tot vrede le vermanen en em opheffing der ondregelijke lasten aan te houden ?, beoogde men meer, Reeds in Mei 1612 bestond een plan, om de militie der Hansesteden op den voet van der Staten krijgsvolk te schoeijen, en haar bij gemeenschappelgk gevaar Prins mavarrs tot opperbevelhebber te geven 4. In de maand Maart van het volgende jaar verklaarden de Staten-Generaal zich geneigd om met nonpanvs over het sluiten van een verdrag met Lubek te onderhandelen. Reeds den 25" Mei kwam er eene over- eenkomst voor vijftien jaren tot stand, waarbü aan de Staten-Generaal het bestuur over de gemeenschappelijke zaken werd toegekend, en Lwbek op zich nam cen negende te dragen van de kosten, die de oorlog vorderen zou, waureer die immer door de Ver- eenigde Nederlanden met die Hansestad gemeenschappelijk gevoerd zou worden 5. Twee dagen later werd voorgesteld den Koning van Denemarken bij vernieuwing om afschaffing der tollen te verzoeken, en, als ware het, ten einde hem te doen gevoelen, ! vacans, Nederl, en Zweden, bl. 02. ! Lie hiervoor bladz. 400. 3 Resol., v. Holl. 1612, bl. 942, 957. 4 vegne, Inleid. 11, bl. 367. 5 Resol. Stat.-Gen. 1613, 6, 15, 23, 25 Mei, Resol. van Iloll. 1613, bl, 2 en 29— 34. 1615. Verdrag met Lubek. 1615. 560 ALGEMEENE GESCHIEDENIS (nc nr J/''-———Á———Ü'—— hoe raadzaam het was op verzoek toe te staan, wat men anders gereed was met geweld af te dwingen, hem tevens berigt te geven van het met Lubek gesloten verbond !. Men had te minder reden om te aarzelen dien Vorst de mogelijkheid eener oorlogsver- klaring voor te houden, omdat hij door het zenden van een gezantschap naar Spamje openlijk toonde, waar hij zijne bondgenooten zocht 2, Evenwel begreep men den Koning van Denemarken niet te moeten tergen, en besloot, in den brief, die aan hem geschre- ven zou worden, van de handeling met Lubek niet te gewagen. Intusschen zou deze stad tegelijkertijd brieven van gelijken inhoud naar Koppenhagen afzenden, en deze eenstemmigheid zou den Koning stof genoeg tot nadenken geven 3. Bovendien besloot men den Koning van Frankrijk opmerkzaam te maken op het belang, dat ook Frank- rijk had bij de afschaffing der hooge lasten, in de Oostzee op onzen handel geheven 4, om ook van de zijde van dit Rik een vertoog tenzelfden einde aan den Koning van Denemarken uit te lokken. Lubek zou van haren kant een schrijven van den Keizer aan denzelfden Vorst zien te verkrijgen. De Koning van Engeland had gaarne gezien, dat de Staten eenen Gezant naar Denemarken gezonden hadden om hunne belangen te bepleiten 5, Hoe het zij, genoeg vredelievende middelen werden aangewend om den hardnekkigen Koning te bewegen. In de maand Julij werd verslag gegeven van twee antwoorden op de brieven der Staten ingekomen. Lubek verwaardigde hij zich niet dadelijk te antwoorden: den bode der stad liet hij langen tijd op bescheid wach- ten 6, In de laatste dier twee missieven aan de Staten, deed de Koning de belofte, tegen den laatsten Juli de lasten te verminderen en ze tot het bedrag te bepalen, waarop zij twee jaren geleden vóór de alstoen ingevoerde verhooging gesteld waren ge- weest. Hiermede waren de Staten niet voldaan. Zij verlangden in het genot gesteld te worden van de regten en vrijheden, hun verzekerd bij het erftraktaat, in 1644 te Spiers tusschen cuzisTraan III en Keizer kareL V gesloten. Bovendien Lubek bleef klagen, dat de Koning van Denemarken haar schepen en goederen had afgenomen, en schippers had aangehouden, en dat hij weigerde gene terug te geven en deze in vrij- heid te stellen. Wat meer is, er kwam tijding, dat die Vorst na de terugkomst van 1 Resol. Stat.-Gen. 1613, 23 Mei. Brief van a. Pauw, bij vnEEDE, ¢. a. pl. bl. 337. 2 Zie den hiervoor aangehaalden brief van a. Pauw. 3 Resol. v. Holl. 1613, bl. 34. 4 De grond, dien men te baat nam, was deze, dat wanneer onze vaart belemmerd werd, ook aan den vervoer van Fransche wijnen naar de Noordsche Rijken een einde zou komen. Zie Resol. Stat.-Gen. 1613, 25 Mei. 5 Zie Resol, StaL.-Gen. 1613, 8 Julij. 