Biblia Sacra, dat is de geheele Heilige Schriftuer bedeeld in het Oude en Nieuwe Testament; deze uitgaef vervat alle de boeken van het Oude Testament die in den Hebreeuwschen tekst zyn
7 Maer den halven geslachte van Manasses had Moyses eene bezitting gegeven in Ba- san : en daerom heeft Josue der andere helft, die er overbleef, een lot gegeven onder hunne andere broeders over de Jordaen aen de westzyde. En als hy hen liet gaen in hunne tabernakelen, en hen gebenedyd had, 8 Zoo zeide hy tot hen : Met veel goeds en rykylommen keert gy wederom tot uwe ste- den, met zilver en goud, metael en yzer, en met velerhanden kleederen : deelt der vyan- den roof met uwe broeders. 9 En de kinderen van Ruben en van Gad, en het half geslacht van Manasses zyn we- derom gekeerd, en weggegaen, van de kin- deren van Israël uit Silo, dal gelegen is in het land van Chanaan, dat zy zouden gaen in Galaad het land van hunne bezitting, het- welk zy verkregen hadden, naer het gebod des Heeren door de hand van Moyses. 1Ü En als zy gekomen waren aen de tom- ben der Jordaen in het land van Chanaan, zoo hebben zy by de Jordaen eenen autaer opgeregt van onmetelyke grootheid. 11 Hetwelk als de kinderen van Israël ge- hoord hadden, en zekere boden hun dit overgebragt hadden, dat de kinderen van Ruben, en Gad, en het half deel van Ma- nasses geslacht eenen autaer opgeregt had- den in het land van Chanaan, op de tomben der Jordaen, tegen de kinderen van Israël : 12 Zoo zyn zy al te zamen vergaderd te Silo, dat zy zouden optrekken en stryden tegen hen. 13 En by middelertyd zoo zonden zy aen hen in het land van Galaad, Phinees Elea- zars zoon des priesters, 14 En tien hoofdmannen met hem, uit elk geslacht eenen man byzonder. 15 Dewelke zyn gekomen by de kinderen van Ruben en Gad, en het half geslacht van Manasses in het land van Galaad, en hebben tot hen gezeid : 16 Dit ontbiedt al het volk des Heeren : Wat overtreding is dit? Waerom hebtgy den Heer den God van Israël verlaten, timme- rende eenen godlasterlyken autaer, en van zynen dienst scheidende? 17 Dunkt u klein te zyn, dat gy misdaen hebt met den afgod Bcelphegor, en dat de smet van die groote inisdaed nog op ons blyft lot dezen dag toe? en vele van den volke zyn er verslagen. 18 En gy hebt heden den Heer verlaten, en morgen zal zyne gramschap over geheel Israël hare wreedheid openbaren. 19 Is het zake dat gy u laet dunken dat het land van uw erfdeel onzuiver is, zoo komt over tot het land, daer des Heeren ta- bernakel is, en woont onder ons : alleenlyk opdat gy van den Heer, en van ons gezel- schap niet scheidet, eenen autaer getim- merd hebbende buiten den autaer van den Heer onzen God. 20 Heeft Achan Zares zoon het gebod des Heeren niet overtreden, en is zyne gram- schap over het geheel volk van Israël geval- len ? En hy was een man, en och of hy alleen in zyne misdaed vergaen ware. 21 En de kinderen van Ruben en Gad, en het half deel van Manasses geslacht hebben geantwoord den prinsen die van Israël uit- gezonden waren : 22 Den Allersterkslen God den Heer, den Allersterksten God den Heer, hy kent, en Is- raël zal het mede verstaen : is het dat wy dezen autaer gemaekt hebben ter mecninge van eenige overtreding, zoo wille ons den Heer niet bewaren, maer plagen moet hy ons nu op dezen lyd : 23 En is het zake dat wy dezen uit zulk voornemen gemaekt hebben, dat wy daerop zouden hcel-brandofferanden en sacrificie en vreedzamige offeranden opleggen, zoo moet den Heer dat verzoeken en vonnissen : 24 En niet meer ter zulker meening en ou- derlingen rade, dat wy zeiden : Morgen zullen uwe kinderen tot onze kinderen zeg- gen : Wal hebt gy met den Heer den God van Israël le doen ? 25 0 gy kinderen van Ruben en van Gad, den Heer heeft tusschen ons en u tol eenen HET BOEK JOSUE, XXIII. m pael gesteld den vloed der Jordaen : en daerom hein gy geen deel in den Heer. En door deze oorzaek zullen uwe kinderen onze kinderen afkoeren van de vrees des Heercn. Dus heeft het ons beier gedacht, 26 En wy hebben gezeid : Laet ons voor ons eenen autaer maken, niet lot brandoffc- randen, noch om slagtofferanden te of- feren, .. -27 Maer tot een getuigenis tusschen ons en u, en tusschen onze kinderen en uwen ge- slachte, dal wy den Heer mogen dienen, en dat wy ook een regt behouden zouden, om te offeren heel-brandofferanden,enslagtoffe- randen, en vreedzamige offeranden : en dat uwe kinderen geenszins morgen mogen zeg- gen tot onze kinderen : Gy hebt geen deel in den Heer. .. 28 Maer is hel zake dat zy het zeggen wil- len, zoo zullen zy hun zeggen : Ziet daer den autaer des Heeren, denwelken onze va- ders gemaekt hebben, niet tot brandoffer en tot sacrificie, maer tol een getuigenis tus- schen ons en u. 29 Verre moet de groote misdaed van ons wezen, dat wy zouden van den Heer schei- den, en zvne voetstappen verlaten, uitbou- wende eenen autaer, om heel-brandofleran- den en sacrificiën, of slagtofferanden daerop te offeren, buiten den autaer des Heeren onzes Gods, die daer gemaekt is voor zyn tabernakel. , m • 30 Welke dingen gehoord hebbende Hn- nees den priester, en de prinsen die met hem uitgezonden waren van Israël, zyn zy o-epaeid geweest : en hebben de woorden der kinderen van Ruben en Gad, en van het half geslacht van Manasses, zeer geerne ont- vangen.. M En Phinees Eleazars zoon den priester heeft tot hen gezeid : Nu weten wy wel dat den Heer met ons is, aengezien dat gy vreemd zyt van deze overtreding, en hebt de kinderen van Israël verlost uit de hand des Heeren. 32 En hy is met de prinsen wedergekeerd van de kinderen van Ruben en Gad, uit het land van Galaad, der palen van Chanaan, tot de kinderen van Israël, en hy heeft het hun verteld. ■ 33 En de reden genoegde wel allen dengenen die ze hoorden. En de kinde- ren van Israël hebben God geloofd, en zy hebben geenszins meer gezeid, dat zv tegen hen zouden optrekken, en stry- den, "en het land van hunne bezitting be- derven. 34 En de kinderen van Ruben, en de kin- deren van Gad hebben den autaer, dien zy gemaekt hadden, genoemd : Ons getuigenis, dal den Heer zelf God is. KAPITTEL XXIII. 171 N na eenen langen tyd, toen den Heer li den volke van Israël vrede verleend had, en alle natiën in het ronde hun onder- worpen waren, en toen Josue nu zeer lang geleefd had, en zeer oud was van jaren : ' 2 Zoo heeft Josue geheel Israël geroepen, en de ouderen des volks, en de prinsen, en boormannen, en meesters, en hy heeft tot hen gezeid : lk ben oud geworden, en zeer overtydig van ouderdom : 3 En $y ziet alle de dingen, welke den Heer uw God gedaen heeft alle der natiën des volks die rondom gelegen zyn, hoe dat hy zelf voor u gestreden heeft : 4 En nu aengezien dat hy u met den lote al het land gedeeld heeft, van de oostzyde der Jordaen" tot aen de groote zee toe , en want er nog vele natiën overgebleven zyn : ' 5 Zoo zal den Heer uw God die ook ver- derven en van uw aenschyn wegnemen, en gy zult het land bezitten, gelyk hy u beloofd heeft. ... 6 Alleen hebt u vromelyk, en zyt zorgvuldig, dat gy bewaret alle de dingen die daer ge- schreven zvn in het boek van Moyses wet • en gaet daer niet bezyden af, ter regler noch ter slinker hand : 7 Opdat, als gy ingekomen zult zyn tot de heidenen, die onder u zyn zullen, gy met zweret by den naem van hunne goden, en dat gy die niet dienet of aenbiddet: 8 Maer dat gy den Heer uwen God vast by- blyvet : hetwelk gy gedaen hebt tot op de- zen dag toe. 9 En dan zal den Heer uw God voor uw aen- schvn wegnemen groote en maglige natiën van volken, en niemand zal u mogen we- derslaen. • 10 Een van u zal van de vyanden duizend mannen vervolgen : want den Heer uw God zal zelf voor u stryden, alzoo hy beloofd heeft. 11 Alleenlyk ziet zeer neerstiglyk voor u, dat gy den Heer uwen God beminnet. 12 'Maer is het zake dat gy wilt aenhangen de dolingen van deze volken, die onder u wooncn/en mei hen onderlinge huwelyken verzamen, en vriendschappen maken : 13 Zoo weet nu dat den Heer uw God deze nalien niet zal vernielen voor uw aenzigt, maer zy zullen u wezen tot eene gracht, en tot eenen strik, en tot een struiksel aen uwe zyde, en eenen scherpen slaek in uwe oogen, tot dat hv u zal weggenomen en ver- dorven hebben van dezen zeer goeden lan- de, hetwelk hy u gegeven heeft. 14 Zie ik ga heden den weg m van de heele wereld", en gy zult met geheeler her- HET BOEK JOSliE, XXIV. 217 ten bekennen, dat er niet een woord voorby verloren is gegaen, van alle de woorden welke den Heer u bevolen heelt te doen. 15 Daerom, gelyk hy met den werke vol- bragt heeft dat hy beloofd heeft, en gelyk dat'alle dingen golukkiglyk gekomen zyn : alzoo zal hy ook'op u brengen al het kwaed daer hy u mede gedreigd heefi, tot dat hy u zal weggenomen en vernield hebben van dezen zeer goeden lande hetwelk hy u ge- geven heeft, 16 Om dat gy zult overtreden hebben het verbond des Heeren uws Gods, hetwelk hy met u gemaekt heeft, en de vreemde goden gediend hebt, en die aenbeden : de gram- schap des Heeren zal haestelyk tegen u opstaen, en gy zult van dezen zeer goeden lande weggenomen worden, hetwelk hy u geleverd heeft. KAPITTEL XXIV. hebt hun laud bezeten, en hen verslagen. 9 Maer Balac Sephors zoon den koning van Moab is opgestaen, en hy heeft tegen Israël gestreden. En hy heeft uitgezonden en doen roepen Balaam Beors zoon, dat hy u vermaledyden zoude : 10 En ik wilde hem niet hooren : maer daertegen heb ik u gebenedyd door hem, en ik heb u uit zyne hand verlost. 11 En gy zyt door de Jordaen gegaen en gekomen tot Jericho. En de mannen van die stad hebben tegen u gestreden, de Ainorrhilers en Pherezeiters, en Chanani- ters, en Hethilers, en Gergeseiters, en He- veiters, en Jebuzeiters ; en ik heb die in uwe handen geleverd. 12 En ik hel.) voor u horzelen gezonden : en ik heb ze uit hunne piaetsen verdreven, twee koningen der Amorrhilers, niet met uwen zweerde noch met uwen boge. 13 En ik heb u een land gegeven, daer gy N Josue heeft alle de geslachten van ls- j niet in gearbeid hebt, en steden, die gy Jj raël vergaderd te Sichem, en hy heeft de ouderen, en de prinsen, en regters, en meesters geroepen : en zy hebben gestaen voor het aenschyn des Heeren : 2 En hy heeft lot den volke gesproken al- dus : Dit zest den Heer God van Israël niet getimmerd hebt, dat gy daerin woonen zoudt : wyngaerden en olyfgaerden, die gy niet geplant hebt. 14 Daerom nu zoo vreest den Heer, en dient hem met een volkomen en zeer waer- achtig hert : en doet weg de goden, de- üwe vaders0 hebben van eerst gewoond welke uwe vaders gediend hebben in Me- over den vloed, Thare Abrahams vader, en Nachor : en zy hebben de vreemde goden gediend. 3 Daerom heb ik Abraham uwen vader ge- nomen uit de palen van Mesopotamien : en ik heb hem gebragl in het land van Gha- naan : en zyn zaed vermenigvuldigd, i En hem Isaac gegeven : en dien heb ik nog voorts gegeven Jacob en Esau. Van dewelke, heb ik Esau het gebergte van Seyr gegeven te bezitten : maer Jacob en zyne zonen reisden nederwaerts in Egypten. 5 En ik heb gezonden Moyses en Aaron, en Egypten geslagen met vele leekenen en vreesselyke dingen. 6 En ik heb u en uwe vaders uit Egypten j vaders geleid uit het land van Egypten, en geleid, en gy zyt gekomen tot aen dê'zee : I uil het huis der slaverny : en heeft, daer en de Egvptenaren hebben uwe vaders ver- j wy het zagen, gedaen groote teekenen, en sopotamien en in Egypten, en dient den Heer. 15 Maer is het dat u kwaed dunkt dat gy den Heer dienen zoudt, u wordt keus gege- ven : kiest heden dat u belieft, wien dat gy allermeest schuldig zyt te dienen, het zy de goden, dewelke uwe vaders gediend hebben in Mesopotamien, of de goden van de Amor- rhiters, in wiens land dat gy woont : maer ik en myn huis zullen den Heer dienen. 16 En het volk heeft geantwoord, en ge- zeid : Verre zy van ons dat wy den Heer zouden verlaten, en de vreemde goden die- nen. 17 Den Heer onzen God heeft ons en onze volgd met wagens en rosvolk, tot aen de Koode zee toe. 7 En de kinderen van Israël hebben tot den Heer geroepen : en hy' stelde duisternissen tusschen u en de Egyptenaren, en hy heeft de zee op hen gebragt, en hy heeft.ze be- dekt. Uwe oogen hebben gezien alle de dingen die ik in Egypten gedaen heb, en gy 'hebt zeer langen tyd in de woestyn ge- woond : 8 En ik heb u gebragt in het land van de Amorrhecn, dewelke woonden over de Jor- daen. En als zy tegen u streden, zoo heb ik ze in uwe handen geleverd, en gy hy heeft ons bewaerd in alle de wegen, daer wy doorgereisd hebben, en onder alle de natiën daer wy door gepasseerd zyn. 18 En hy heeft alle natiën verdreven, de Amorrhiters des lands ingezetenen, in het- welk wy gekomen zyn. Hierom zullen wy den Heer dienen, want hy is onzen God, 19 En Josue heeft tot den volke gezeul : Gy zult den Heer niet mogen dienen : want God is heilig, en een sterk wreker, en hy zal uwe zonden en misdaden niet verge- ven. 20 Is het dat gy den Heer vcrlaet, en de vreemde goden dient, zoo zal hy zich om- 10 24$ HET BOEK DER keeren, en u pynigen en verderven nadat hv u veel goeds zal gedaen hebben. :2\ En hei volk heeft totJosue geaeid : Het /.al geenszins alzoo wezen gelyk gy zegt, mae'r wv zullen den Heer dienen. 22 En Josue tot den volke : Gy zyt getui- gen, zeide hy, dal gy zelve voor u den Heer Norkoren hebt om 'hem te dienen. En zy antwoordden : Wv zyn getuigen. 23 Daerom doet nu, zeide hy, weg de vreemde goden uit het midden van u, en buigt uwe herten tot den Heer den God van Israël. • 24 En hel volk zeide tot Josue : Den Heer onzen God zullen wy dienen, en zynen ge- boden gehoorzaem wezen. 25 Aldus zoo heeft Josue op dien dag een verbond semackl, en den volke te voren gelegd de' geboden en regten in Sichem. "26 En hy "heeft ook alle deze woorden ge- schreven in het boek van des Heeren wet : en heeft eenen zeer grooten steen genomen, en dien gesteld onder den eikenboom, die in de heilige plaets des Heeren was : 27 En hv zeide tot allen den volke : Ziel dezen steen zal u wezen tot een getuigenis, dat g# alle de woorden des Heeren gehoord hebt, die hy u gezeid heeft : opdat gy by REGTEREN, 1. aventure helnamaeïs niet zoudt willen loo- chenen, en liegen den Heere uwen Gode. 28 En hy heeft het volk laten gaen, een iegelyk in zyne bezitting. 29 En nadeze is Josue Nuns zoon des Hee- ren dienaer gestorven, oud zynde honderd en tien jaren : 30 En zy hebben hem begraven in de pa- len van zyne bezitting in Thamnathsare, die ligt op liet gebergte van Ephraïm, aen de noordzyde van den berg Gaas. 31 En Israël heeft den Heer gediend alle de dagen van Josue, en der ouderen, die langen tyd na Josue leefden, en die alle des Heeren werken kenden, die hy in Israël gedaen had. 32 En hel gebeente van Joseph, hetwelk de kinderen van Israël uit Egypten gebragt hadden, hebben zy begraven te Sichem in een stuk van den akker, denwelken Jacob van Hemors kinderen gekocht had, om honderd jonge schapen, en dezen akker was in de bezitting van Josephs kinderen. 33 En Eleazar Aarons zoon is ook gestor- ven : en zy hebben hem begraven in Gabaath toebehoorende Phinees , zynen zoon, welk hem gegeven was in het ge- bergte van Ephraïm. HET BOEK DER REGTEREN, In het Hebreeuwsch genoemd Sophetim, in het Latyn Judicum. KAPITTEL 1. NA de dood van Josue, zoo hebben de kinderen van Israël raed van den Heer ^evraegd, zeggende : Wie zal voor ons op- Trekken tegen de Chananiten, en des oor- loos leidsman zyn? 2" En den Heer heeft gezeid : Juda zal op- trekken : ziet ik heb het land in zyne handen geleverd. 3 En Juda zeide tot Simeon zynen broe- der : Komt met my opwaerts in myn lot, en strvdt tegen den Chananeus, op dat ik met u trekke in uw lot. En Simeon is met hem weseegaen. 4 En Juda is opwaerts ten stryde getrok- ken, en den Heer heeft de Chanantters en de Pherezeiters in hunne handen geleverd : en zy hebben te Bezec tien duizend man- nen verslagen. 5 En zy vonden Adonibezec te Bezec, en zv hebben tegen hem gestreden, en zy versloegen de Ghananiters en Pherezeiters. 6 Maer Adonibezec vluglte : denwelken zy vervolgende hebben gevangen, afhouwende hem de duimen aen handen en voeten. 7 En Adonibezec heefl gezeid : Zeventig koningen met afgehouwen duimen hunner handen en voeten, vergaderden onder myne tafel de blevelingen van myne spyzen : ge- Ivk ik gedaen heb, alzoo heeft my den Heer wederonj vergolden. En zy hebben hem ge- bragt binnen Jerusalem , en dacr is hy ge- storven. , , ,. 8 Aldus dan de kinderen van Juda de stad van Jerusalem bestrydende, hebben die in- genomen en verslagen met het scherp van den zweerde, en staken de stad aen. 9 En daerna zyn zy nederwaerts getrok- ken, en hebben tegen de Chananiters ge- HET BOEK DEK streden, die op het gebergte woonden, naer i den zuiden, en in de platte nederlanden. 10 En Juda reizende legen de Ghananiters, die te Hebron woonden fen Hebron heette in voortyden Cariatharbe) heeft verslagen Sesai, en Ahiman, en Tholmai : 11 En van daer vertrokken zynde, is hy gereisd tot de inwooners van Dabir, die eertyds heette Cariath Sepher, dat is, der letteren stad. 12 En Caleb heeft gezeid : Zoo wie Cariath Sepher slaet, en die bederft, dien zal ik Axa myne dochter tot eene huisvrouw ge- ven. 13 En als Othoniël den zoon van Ccnez Galebs jongsten broeder die ingenomen had, zoo heeft hy Axa zyne dochter hem tot eene huisvrouw gegeven. 14 Dewelke als zy overweg reisde, zoo vermaende den man haer dat zy van haren vader zoude eenen akker begeeren. Dewelke als zy verzuchtte zittende op eenen ezel, zoo zeide tot haer Caleb : Wat is u? 15 En zy antwoordde : Geeft my eene be- nedyding, want gy hebt my een droog land gegeven : geeft my ook een watervloedig land. Dus heeft haer Caleb een land gegeven watervloedig boven en beneden. 16 Maer Cineus kinderen van Moyses maegsehap zyn opgetrokken van der palmen stad, met de kinderen van Juda in de woeslyn van hunnen lote, welke is gelegen aen de zuidzyde van Arad, en zy hebben met hem gewoond. 17 En Juda is weggetrokken met Simeon zynen broeder, en zy hebben te zamen de Ghananiters geslagen , die te Sephaath woonden, en die gedood. En den naem van die stad is genoemd Horma, dat is, ver- vloekt van God. 18 En Juda heeft Gaza ingenomen met zyne palen, en Ascalon, en Accaron met zyne palen. 19 En den Heer is met Juda geweest, en hy heeft de gebergten bezeten : en hy heeft de bewooners van de vallei niet mogen te niet doen, want zy hadden zeer vele wagens met yzeren zeissenen. 20 Ën hebben Caleb gegeven Hebron, ge- lyk Moyses gezeid had, denwelken heelt daeririt dry kinderen van Enac vernield. 21 Maer den Jebuzeiter inwooner van Jerusalem hebben Benjamins kinderen niet vernield : en de Jebuzeiters hebben ge- woond met de kinderen van Benjamin binnen Jerusalem, lot op den dag van heden toe. 22 En het huis van Joseph is opgetrokken tot Bethel, en den Heer is met hen geweest. 23 Want als zy de stad belegd hadden, die te voren Luza heette, REGTEBEN, 11. 219 24 Zoo hebben zy eenen man zien uit de stad komen , en zy hebben tot hem gezeid : Toont ons den ingang van de stad, en wy zullen met u bermhertigheid doen. 25 En als hy hun dien getoond had, zoo hebben zy de stad geslagen met het scherp van den zwreerde : maer dien man, met al zyn geslacht hebben zy laten gaen. 26 Denwelken, als hy verlost was, is weg- gegaen in het land van Hetthim, en heeft daer eene stad getimmerd, en die Luza ge- noemd : dewelke alzoo genoemd is tot op den dag van heden. 27 En Manasses ook heeft Belhsan, en Thanac met hare dorpkens niet vernield, en de ingezetenen van Dor, en Jeblaam, en Mageddo met hare dorpkens, en de Ghana- niters hebben begonnen by hen te woonen. 28 Maer als Israël magtig gewrorden was, zoo hebben zy die gedwongen tribuet te ge- ven, en zy hebben ze niet willen heel te niet doen. 29 Ephraïm heeft ook de Ghananiters niet gedood, die in Gazer woonden, maer zy hebbert niet hem gewoond. 30 Zabulon heeft niet heel te niet gedaen de ingezetenen van Cetron, en Naalol : maer het Chananilers volk heeft gewoond in het midden van hem, en zy gaven hem tribuet. 31 En Aser ook heeft niet heel te niet ge- daen de inwooners van Accho , en van Sidon, Ahalab, en Achazib, en Helba, en Aphec, en Rohob : 32 En hy heeft gewoond in het midden van de Chananiters bewooners van dien lande, noch hy heeft die niet gedood. 33 Nephthali heeft ook niet heel te niet ge- daen de inwooners van Bethsames, en van Bethanath : en hy heeft gewoond onder de Chananeen des lands bewooners, en de Bethsamiters, en Bethaniters zyn tribularis- sen geweest, 34 En de Amorrhiten hebben de kinderen van Dan benaeuwd in het gebergte, en zy hebben hun geene plaets gegeven, dat zy zouden nederwaerts komen tot de platte ne- derlanden : 35 En zy hebben gewoond op het gebergte Hares, welk te zeggen is, een getuigenis, in Ajalon, en Salebim. Maer de hand van Josephs huis is hun zwaer geworden, en zy hebben de Amorrhiten onder tribuet gebragt. 36 En den pael van de Amorrhiten is ge- weest van den opgang des scorpioens, de steenrots, en de plaelsen daerover lig- gende. KAPITTEL 11. EN daer kwam den engel des Heeren opwaerls van Galgala tot de plaets der 220 HET BOEK DER REGTEREN, III. weenenden, en heeft gezeid : lk heb u uit Egypten geleid, en gebragt in het land, dat ik uwen vaderen gezworen heb : en ik heb beloofd dat ik niyn verbond met u niet breken zoude in der eeuwigheid : 2 Alzoo nogtans dat gy geen verbond zoudt maken met de ingezetenen van dezen lande, en dat gy hunne autaren afwerpen zoudt : en gy hebt myne stem niet willen hooren : Waerom hebt gy dit gedaen? 3 Daerom heb ik ze niet willen heel te niet doen uit uw aenzigt : om dat gy vyan- den hebben zoudt : en dat hunne goden u zouden wezen tot eenen val. 4 En toen den engel des Heeren zulke woorden sprak tot alle de kinderen van Israël : zoo hebben zy hunne stem opge- heven, en wreenden. 5 En de plaets is genoemd : De plaets der schreijenden of der tranen : en zy hebben den Heere aldaer slagtofferanden geofferd. 6 Aldus zoo heeft Josue het volk laten gaen, en de kinderen .van Israël zyn geto- gen een iegelyk in zyne bezitting, om dat zy die bezitten zouden : 7 En zy hebben den Heer gediend zoo lang als Josue leefde, en de ouderen die langen tyd na hem leefden, en die alle des HeeVen werken wel wisten, die hy mei Israël gedaen had. 8 Maer Josue Nuns zoon, des Heeren die- naer is gestorven, oud zynde honderd en tien jaren, 9 En zy hebben hem begraven in de palen van zyne bezitting in Thamnathsarc op het gebergte van Ephraïm, aen de noordzyde van den berg Gaas. 10 En al dat geslacht is tot zyne vaders vergaderd : en daer zyn andere opgestacn, die den Heer niet kenden, noch zyne wer- ken die hy Israël gedaen had. 41 En de kinderen van Israël hebben kwaed bedreven voor den Heer, en Baalim gediend. 12 En verlieten den Heer hunner vaderen God, die hen uit het land van Egypten ge- leid had : en zy hebben de vreemde goden gevolgd, en de goden van de volken die rondom van hen woonden, en zy hebben die aenbeden : en den Heer tot gramschap ver- wekt, 43 Verlatende hem, en dienende Baal en Astaroth. 14 En den Heer is gram geworden legen Israël, en hy heeft ze geleverd in de han- den van de roovers : dewTelke hen gevan- gen hebben, en hebben ze verkocht hun- nen vyanden, die rondom hen woonden : en zy mogten hunne wederpartyen niet wederstaen : 45 Maer waerheen dat zy trekken wilden, daer was de hand des Heeren op hen, gelyk hy gesproken heeft, en hun gezworen : en zy zyn zeer gepynigd gew:eest. 46 En den Heer heeft regters verwekt, die hen verlossen zouden uit de verdervers handen : maer zy wilden die ook niet hoo- j ren, 17 Hoerery bedryvende met de vreemde i goden, en die aenbiddende. Zy hebben zeer korts den weg verlaten, door denwel- ken hunne vaders gewandeld hadden : en de geboden des Heeren hoorende, deden zy heel daertegen. 48 En als den Heer reglers verwekte, zoo werd hy in hunne dagen tol bermhertigheid bewogen, en hy hoorde het zuchten van de verdrukten, en hy verloste ze uit de hand der moorddadige vyanden. 49 Maer als den regter dood was, zoo keerden zy wederom, en deden veel erger dan hunne voorvaders gedaen hadden, vol- gende de vreemde goden, die dienende, en die aenbiddende. Zy hebben hunne vonden niet gelalen, noch den allerhardsten weg, daer zy door pleegden te wandelen. 20 En de razende gramschap des Heeren is gestoord geweesi tegen Israël, en hy heeft gezeid : Aengezien dat dit volk myn verbond gebroken heeft, dal ik mei hunn I vaderen vast gemaekt had, en hebben ver- { smaed te hooren myne stem : ! 21 Daerom zal ik de heidenen niet hee te niet doen, die Josue heeft laten blyve toen hy stierf : 22 Opdat ik door deze mag Israël onder zoeken, of zy des Heeren weg bewaren, en daerin wandelen, gelyk hunne vaderen dien bcwaerd hebben, of niet. : 23 Hierom zoo heeft den Heer alle deze j natiën van volken laten blyven, en hy heeft die niet terstond, willen verdryven, noch hy heeft die in .de handen van Josue niet geleverd. KAPITTEL 111. DIT zyn de heidenen, dewelke den Heef heeft laten blyven, om dat hy Israël daerdoor leeren zoude, en alle degene die van de oorlogen Chanaan niet wisten : 2 Opdat hunne kinderen namaels ook zou- den leeren stryden tegen de vyanden, en dat zy de gewoonte van stryden ook heb- ben zouden : 3 De vyf vorsten der Philistynen, en alle de Chananiters, en de Sidoniters, en He- vei te rs, die op het gebergte van Libanus woonden, van den berg Baal Hormon af, tot den ingang van Emalh. 4 En hy 'heeft die gelaten, om dat hy door die zoude Israël proeven, of zy ook naer des Heeren geboden hoorden, die hy hun- HET ROEK DER REGTEREN, III. nen vaderen geboden had door de hand van Moyscs, of niet. 5 Aldus zoo hebben de kinderen van Israël gewoond in het midden van de Chananiters, en Hethiters, en Amorrhiters, en Pherezei- ters, en Heveiters, en Jebuzeiters : G En zy namen hunne dochters tot huis- vrouwen, en gaven hunne dochters den zonen van dien volke, en zy hebben hunne goden gediend. 7 En zy hebben kwaed gedaen voor des Heeren acnzigt, en hebben hunnen God vergeten, dienende Baalim en Astaroth. 8 En den Heer tegen Israël gram zynde, heeft ze geleverd in de handen van Chusan Rasathaïin des konings van Mesopotamien, en zy hebben hem gediend acht jaren. 9 En zy riepen tot den Heer : denwel ken heeft hun verwekt eencn verlosser, en die heeft ze verlost, te weten Othoniël, Cenez zoon, den jongsten broeder van Caleb : 40 En den Geest Gods was in hem, en hy is een regter geweest over Israël. En hy is uitgetrokken ten stryde, en den Heer heeft Chusan Rasathaïin den koning van Syrien in zyne handen geleverd, en 'hy heeft dien verwonnen. H En het land is veertig jaren in rust geweest, en Othoniël Cenez zoon is gestor- ven. 12 En de kinderen van Israël hebben we- derom kwaed gedaen voor het aenschyn des Heeren : denwelke'n heeft tegen hen versterkt Eglon den koning van Moab : om dat zy kwaed gedaen hadden voor zyn acn- zigt. 13 En hy vergaderde tot hem de kinderen Ammon en Amalek : en Eglon is uitgereisd, en hy heeft Israël geslagen en nam in de Palmstad. 14 En de kinderen van Israël hebben ge- diend Eglon den koning van Moab achttien jaren : 15 En daerna hebben zy tot den Heer ge- roepen : denwelken hun eenen verlosser heeft verwekt, genoemd Aod, den zoon van Gera, des zoons van Jemini, die regts en slinks was. En de kinderen van Israël heb- ben door hem giften gezonden Eglon den koning van Moab. 16 Denwelken maekte zich een zweerd op beide zyden snydende, hebbende in het midden eenen hecht een palm lang, en hy is daermede omgord onder zyn kleed op zyne regte dy. 17 En hy presenteerde de giften Eglon den koning van Moab. Maer" Eglon was bovenmaten zeer vet. 18 En als hy hem de gaven gepresenteerd had, zoo heeft hy zyne gezellen gevolgd, die met hem gekomen waren. [ 19 En wederom gekomen zynde van Gal- gala, daer de afgoden waren, zoo heeft hy tot den koning gezeid : Ik heb u wat hei- melyks te zeggen, o koning. En hy gebood dat men zwygen zoude : en als zy allegader uitgegaen waren, die by hem waren, 20 Zoo is Aod by hem ingekomen : en hy zat alleen in de zomereetkamer. En Aod zeide : Ik heb aen u het woord Gods. Den- welken opstond terstond uit zynen troon. 21 En Aod stak zyne slinker hand uit, en nam het steekzweerd van zyne regter zyde, en hy stak het in zynen buik 22 Zoo krachtiglyk, dat den hecht het yzer in de wonde volgde, en met de allerdikste vettigheid des ingewands daerin besloten werd. En hy trok het steekzweerd niet weder uit, maer hy liet het in het ligchaem alzoo hy het daerin gestoken had : en ter- stond zoo borst den drek des buiks uit de secrete plaets der natuer. 23 En als Aod zeer neerstiglyk de deur van de eetkamer gesloten had, en met den slote vastgemaekl, 24 Zoo is hy door de achterdeur uitgegaen. En als des konings knechten inkwamen, zoo zagen zy dat de deur van de eetkamer ge- sloten was, en zy zeiden : Hy maekt by aventure zyn gevoeg in de zomereetkamer. 25 En verbeidende zoo lang lot dat zy zich schaemden, en ziende dat er niemand open- deed, zoo hebben zy den sleutel gehaeld : en opendoende hebben zy gevonden hunnen heer op de aerde dood liggende. 26 En terwyl dal zy verbaesd waren, zoo is Aod ontvloden, en is voorby gegaen de plaets der afgoden, van daer hy wederge- komen was. En hy is gekomen te Seiralh : 27 En terstond heeft hy met eene trompet groot geklank gemaekt op het gebergte van Ephraïm : en de kinderen van Israël zyn met hem nederwaerts gereisd, en hy ging voor hen allen in het voorste van het heir. 28 Denwel ken zeide tot hen : Volgt my : want den Heer heeft onze vyanden de Moabi- ten in onze handen geleverd. En zy hebben hem nederwaerts gevolgd, en hebben inge- nomen de passagien der Jordaen die over- zetten naer Moab : en zy lieten niemand passeren : 29 Maer zy versloegen de Moabiters op dien tyd, tot omtrent tien duizend, alle vrome en sterke mannen. Dat daer niet een ontkwam. 30 En den Moabiter is op dien dag ten onder gebragt onder de hand van Israël : en het land heeft gerust tachentig jaren. 31 Na dezen was Samgar Anaths zoon, die zes honderd mannen van de Philistynen versloeg met eencn ploegkouter : en hy besehormde ook Israël. MET BOEK DER REGTEREN, IV. V KAPITTEL IV. EN de kinderen van Israël hebben nog voortaen kwaed gedaen voor bet aen- schyn des lleeren, na de dood van Aod, 2 En den Heer heeft ze geleverd in de hand van Jabin des konings van Chanaan, die te Asor regeerde : en hy had ecnen overka- pilein zyns heirs Sisara genaemd, dezen woonde in llaroseth der heidenen. 3 En de kinderen van Israël hebben tot den Heer geroepen : want hy had negen honderd wagens niet yzeren zeissenen be- slagen, en had hen twintig jaren lang zeer zwaerlyk verdrukt. 4 Terzelfder tyd was Debbora eene pro- fetes Lapidoths huisvrouw, die den volke in dien tyde regt deed. 5 En zy zat onder den palmboom, die met haren naem genoemd was, tusschen Rama en Bethel, opliet gebergte van Ephraïm : en de kinderen van'lsraël kwamen opwaerts tot haer in alle vonnis. 6 Dewelke heeft gezonden, en geroepen Barac, Abinoëms zoon van Cedes Nephthali : en zy heeft tot hem gezeid : Den Heer God van Israël heeft u geboden, gaet heen, en leidt een heir op dèn berg Thabor, en gy zult met u nemen tien duizend strydbare mannen van de kinderen Nephthali, en van Zabulons kinderen :■ 7 En ik zal tot u brengen ter plaetse van de beek Cison, Sisara den overkapilein van Jabins heir, en zyne wagens en alle de menigte, en ik zal die leveren in uw hand. 8 En Barac heeft tot haer gezeid : Is het zake datgy met my komt, zoo zal ik gaen : is het dat gy met my niet komen wilt, zoo zal ik niet reizen. 9 En zy heeft tot hem gezeid : Ik zal voor- waer met u trekken, maer te dezer reize zal de victorie u niet toegeschreven worden, want in eener vrouwe' hand zal Sisara ge- leverd worden. Aldus maekte zich Debbora op, en toog met Barac naer Cedes. 10 En Barac ontbood Zabulon en Neph- thali, en is opwaerts getrokken met tien duizend vechtende mannen, hebbende Deb- bora in zyn gezelschap. 11 Maer Haber den Cineus man was voor- tyds vertrokken van de Cineen zyne broe- ders Hobabs kinderen, Moyses maeg: en hy had zvne tabernakelen uitgespannen lot aen de vallei, die men noemt Sennim, en die was bv Cedes. 12 En het is Sisara gezeid, dat Barac Abi- noëms zoon getogen was op den berg Thabor: 13 En hy heeft vergaderd negen honderd wagens met zeissenen beslagen, en al het heir van Haroseth der heidenen, tot de beek \an Cison. 14 En Debbora zeide tot Barac : Op ! want dit is den dag, in welken den Heer Sisara in uwe handen 'geleverd heeft : ziet hy is uw leidsman. Aldus zoo is Barac afgetrokken van den berg Thabor, en tien duizend stryd- bare mannen met hem. 15 En den Heer heeft Sisara en alle zyne wagens en de geheele menigte vervaerd met het scherp van den zweerde, ten aen- zien van Barac : zoo' dat Sisara van den wagen sprong, en vlugtte te voet, 16 En Barac vervolgde de vliedende wagens, en het heir tot Haroseth der heide- nen toe, en al de menigte der vyanden werd verslagen tot den laetsten man toe. 17 Maer Sisara vliedende kwam tot de tent van Jahel, Haber des Cineus huisvrouw. Want het was peis tusschen Jabin den koning van Asor, en het huis van Haber den Ceneiter. 18 Aldus zoo is Jahel Sisara te gemoetge- • gaen, en heeft tot hem gezeid : Komt by my binnen, myn heer : komt binnen, vreest niet Denwêlken is in hare tente gegaen, en toen hy met eenen mantel bedekt was, 19 Zoo zeide hy tot haer : Ik bid u, geeft my een luttel waters, want ik heb grooten dorst. En zy deed eene flesch melk open en gaf hem te drinken, en zy bedekte hem. ^20 En Sisara zeide tot haer : Staet voor de deur van de tent : en als er iemand komt u vragende, en zeggende : Is hier niemand? zoo'zult gv zeggen : Niemand is hier. 21 Aldus zoo heeft Jahel de huisvrouw van Haber gehaeld eenen spannagel van de tent, nemende daermede eenen hamer : en zy kwam al bedektelyk en zwygende binnen, en stelde on den slaep van zyn hoofd den spannagel en slaende daerop met den hamer,' heeft zy dien door zyne hersenen geslagen tot in de aerde toe : en aldus heeft hv dien slaep met de dood verzaemd, en hy is krank geworden, en gestorven. 22 En ziet Barac is gekomen volgende Sisara : en Jahel is hem te gemoet gegaen, en zeide tot hem : Komt, en ik zal u den man toonen, dien gy zoekt. En als hy by haer binnen de tent gekomen w as, zoo heeft hy Sisara gezien dood liggende, en den spannagel m zyn hoofd geslagen. 23 Aldus zoo heeftGod op dien dog Jabin den koning van Chanaan vernederd voor de kinderen van Israël : 24 Dewelke dagelyks wiessen, en zy ver- drukten Jabin den koning van Chanaan met geweldiger hand, tot dat zy hem geheel te niet gebragt hadden. KAPITTEL V. N Debbora en Barac Abinoëms zoon heb- ben gezongen op dien dag, /eggende : E HET BOEK DER REGTEREN, V. 223 2 Gy die vrywilliglyk uit Israël uwe zielen tot perykel geofferd' hebt, gebenedydt den Heer. 3 Hoort gy koningen, en vat met uwe ooren gy prinsen : Ik ben het, ik ben het, die den Heere zingen zal, een psalterlied zal ik den Heere Gode van Israël spelen. 4 0 Heer, toen gy uilgingt van Seyr en gingt voort door de landen van Edom, toen beefde de aerde, de hemelen met de wolken dropen met water. 5 De bergen vloeiden voor het aenzigt des Heeren, en Sinaï van het aenzigt des Heeren des Gods van Israël. 6 In de dagen van Samgar Anaths zoon, ten tyde Jahel waren vergaen de wegen : en die daerover gingen, hebben gewandeld door doolwegen. 7 De sterken in Israël hebben opgehouden, en gerust : lot dat Debbora opstond, tot dat opstond de moeder in Israël. 8 Nieuwe stryden heeft den Heer verkoren, en hy heeft zelf der vyanden poorten omge- worpen : daer was schild noch speer te zien onder de veertig duizend van Israël. 9 Myn hert beminUle prinsen van Israël : die u zeiven met uwen eigen wil hebt in het perykel geofferd, gebenedydt den Heer. 40^ Die op witte ezels klimt, en in het regt zit, en wandelt over den weg, spreekt. 11 Daer de wagens tegen malkander ge- broken zyn, en het heir der vyanden ver- smagt is, laet daer verteld worden des Heeren regtveerdigheden, en de goedertie- renheid tot de sterken van Israël : toen ging des Heeren volk beneden aen de poorten, en zv kregen de heerschappy. 12Staefop, staet op, Debbora, staet op, slaet op, en zingt een liedeken ; staet op, Barac, en aenveerdt uwe gevangenen, zoon van Abinoëm. 13 De blevelingen des volks zyn verlost, den Heer heeft met de sterken gestreden. 44 Uit Ephraïm heeft hy die vernield in Amalck, en na dien uit Benjamin in uwe volken, o Amalek : van Machir zyn de prin- sen nedergekomen, en van Zabulon, die het heir leiden zouden ten stryde. 45 De overkapiteinen van Issachar zyn met Debbora geweest, en zy hebben de voet- stappen van Barac gevolgd, denwelken zich- zelven in het perykel gegeven heeft, als een die van de boogie in eene groole diepte zich nederwerpt : als Ruben tegen zich zeiven gescheiden was, zoo is der groot- moedigen twist bevonden. 46 Waerom woont gy tusschen twee palen, opdat gy der kudden geblaes zoudt hooren ? als Ruben tegen zich zeiven gedeeld was, zoo is der grootmoedigen twist bevonden. 17 Gala ad rustte over de .lordaen, en Ban bekommerde zich met de schepen : Aser woonde in den oever der zee, en woonde in de havens. 18 Maer Zabulon en Nephthali hebben hunne zielen ter dood overgegeven, in het landschap van Merome. 19 De koningen zyn gekomen en hebben gestreden, de koningen van Chanaan heb- ben in Tanach gestreden, by de wateren van Mageddo, maer zy bragten geenen roof. 20 Van den hemel werd tegen hen gestre- den, de sterren blyvende in'hare ordinantie en in haren loop, hebben tegen Sisara ge- streden. 21 De beek van Cison heeft hunne doode ligchamen weggetrokken, de beek Cadumim, de beek van Ci'son : o myne ziel, vertreedt de magtigen. 22 De kiaeuwen van de pcerdenvoeten zyn afgevallen, toen zy melgedruisch vloden, en toen de sterksten van de vyanden van boven nederwaerts vielen. 23 Vermaledydt het land van Meroz, sprak den engel des Heeren : Vermaledydt zyne ingezetenen, om dat zy lot des Heeren hulp niét gekomen zyn, ter hulp van zyne aller- sterksten. 24 Gebenedyd moet onder de vrouwen wezen, Jahel de huisvrouw van Haber den Ceneiter, en gebenedyd moet zy zyn in haer tabernakel. m Dengenen die water begeerde, gaf zy melk, en in der prinsen schael gaf zy boter. 26 Zy heeft hare slinker hand aen den spannagcl gestoken, en hare regter hand aen der smeden hamer, en zy heeft Sisara geslagen, zoekende in zyn hoofd eene plaets om 'hem te kwetsen, "en den slaep zyns hoofds magtiglyk doorstekende. 27 Tusschen hare voeten is hy gevallen : hv is onmagtig geworden, en gestorven : hy wentelde voor hare voeten, en lag daer dood zeer deerlyk. 28 Zyne moeder ten venstere uitziende huilde jammerlyk : en van boven op de eetkamer heeft zy gesproken : Waerom- toeft zyncn wagen wederom Ie komen? waerom hebben dè voeten van zyne wagenpeerden vertoefd ? 29 Eene der allerwysten van zyne huis- vrouwen, heeft deze woorden haers mans moeder geantwoord : 30 By avenlure hy deelt nu de rooven, en de schoonste der vrouwen wordt voor hem uitgekozen : kleederen van verscheidene verwen worden Sisara gegeven voor erneu roof, en verscheiden sicraed wordt verga- derd om de halzen mede te versieren. 34 O Heer, alzoo moeten vergaen alle uwe wanden : maer alle die u lief hebben, die '1 '1 \ HET BOEK DER REGTEREN, VI moeien blinken als de zon in haren opgang schynt. 32 En hel land heeft gerust veertig jaren lang, KAPITTEL VI. MAER de kinderen van Israël hebben kwaed gedaen voor het aenzigt des Heeren : en hy heelt ze geleverd in de hand van de Madianiters, /even jaren lang. -2 En zy zyn /.eer verdrukt geweest van hen. En zv hebben voor zich zeiven gemaekt holen en spelonken in de bergen, en zeer sterke plaetsen om te wederstaen. 3 En als die van Israël gezaeid hadden, zoo kwamen die vanMadian, envan Amalek, en de andere van de oostersche natiën : 4 En zv legerden zich tegen hen, en zy verdorven het al, alzoo dat nog groen was tot den ingang van Gaza : en zy lieten in Israël niet* met allen dat den lyftocht aen- uaet, noch schapen, noch ossen, noch ezels. *5 Want zy kwamen op met hun vee en tenten, gëlyk een grooten hoop springha- nen, en* bedekten het al, eene ontellyke menigte van menschen, en van kemelen, al bedervende daer zy aenkwamen. 6 En Israël is zeer vernederd voor het aenzigt van de Madianiters. 7 En zy hebben tot den Heer geroepen , begeerende hulp tegen de Madianiters. 8* Denwel ken heeft eenen profeet tot hen gezonden, en die heeft gezeid : Dit zegt den Heer God van Israël : Ik heb u doen te zamen opkomen uit Egypten, en ik heb u geleid uit het huis der slaverny, ' 9 En ik heb u verlost uit de hand der Egyp- tenaren, en aller uwer vyanden, die u ver- drukten : en ik heb die in uwe inkomst ver- dreven, en u hun land geleverd. 10 En ik heb gezeid : Ik ben den Heer uw God, wilt niet vreezen der Amorrhiters go- den, in welker land dat gy woont. En gy hebt naer mvne stem niet willen hooren. 41 Maer den engel des Hoeren is gekomen, en hy heeft gezeten onder den eikenboom die daer was te Ephra, welken, toebehoorde Joas den vader der familie van Ezri. En toen Gedeon zyn zoon dorschte en zuiverde de tarwe in de perssen, opdat hy zoude ontvlieden de Madianiters, 12 Zoo heeft hem den engel des Heeren geopenbaerd, en gezeid : Den Heer met u, gy allersterksten der mannen. "13 En Gedeon zeide tot hem : Ik bid u, mvn heer, is den Heer met ons, waerom hebben ons alle deze dingen bevangen? Waer zvn zvne wonderlyke daden, dewelke onze vaders ons verteld hebben, en gezeid : Uit Egypten heeft ons den Heer geleid? Maer Vu heeft ons den Heer verlaten, m ons geleverd in de hand der Madianiters. 14 Én den Heer heeft hem aengezien, en gezeid : Gaet heen met deze uwe magt, en gy zult Israël verlossen uit der Madianiten hand : weet dat ik u gezonden heb. 15 Denwelken antwoordende zeide: Ik bid u, myn heer : Waermede zal ik Israël ver- lossen? Want ziet myne familie is de aller- slechtste van Manasses geslacht, en ik ben den allerminsten in myns vaders huis. 16 En den Heer sprak tot hem : Ik zal met u wezen : en gy zult de Madianiters verslaen gelvk eenen man. * 17 En hy zeide : Heb ik gratie voor u ge- vonden, zoo geeft my een teeken dat gy het zvt die tot mv spreekt. 18 Gaet van hier niet, tot dat ik weder by u kome, brengende sacrificie, en uhet offe- rende. En hy antwoordde : Ik zal uwe komste verwachten. 19 Aldus is Gedeon ingegaen, en heeft een jong boksken gekookt, en van eene maet meèls heeft hy ongeheefde brooden gebak- ken : en het vleesch leggende in eenen korf, en het sop van het vleesch doende in eenen pot, bragt hy het al onder den eik, en hy. heeft hel hem geofferd. 20 En den engel des Heeren zeide tot hem : Neemt het vleesch en de ongeheefde brooden, en legt het op dien steen, en het vleesehsop giet daerop. En toen hy alzoo gedaen had, 21 Zoo stak voort des Heeren engel het einde van zvne roede, die hy in zyne hand had, en raekte het vleesch en de ongeheefde brooden : en daer is een vuer uit den steen opgekomen, en heeft het vleesch met de on- geheefde brooden heel verteerd, maer des Heeren engel is verdwenen uit zyne oogen. 22 En Gedeon ziende dat het een engel des Heeren was, heeft gezeid : Wee my, Heer God : want ik heb des Heeren engel gezien, aenzigt aen aenzigt. 23 Èn den Heer heeft tot hem gezeid : Vrede zy met ü, vreest niet, gy zult niet sterven. 24 Toen heeft Gedeon daer eenen autaer opgeregt den Heere, en dien genoemd, des HeerenVede, tot op den dag van heden toe. 