Raadgevingen aan teringzieken en allen, die vrezen door de tering aangetast te zullen worden
Die gelooft, dat de tering zoo hefinet als de pokken, mazelen, roodvonk, rotkoorts, zenuw- koorts enz. dw'aalt; dadelijk gevaar van hefmetting is Jiier nimmer aanwezig. Even zoo weinig heeft hier zoodanige hefmetting jilaats , w'elke door mededeeling van iets ftoifelijks als in fchurft , hoofdzeer enz. gefebiedt. De eenige weg fchijnt de uilgew'orpen etter te zijn , wanneer vele daartoe gefchikte deeltjes van dezelve zich in de lucht van het vertrek mengen en men die aan- houdend, weken, ja maanden lang inademt. De ( ) De adem en de etter van zulke lijders zijn dik- wijls van eenen onverdragelijken Rank vergezeld. Spuwen zij nu op den grond of in zand , dan wordt de lucht Reeds met de vlugüge deelen van liet uitgeworpene vervuld en deze oefenen op de longen van gezonden een bijtend en verRorcnd vermogen uit ^ wanneer zij langen tijd worden ingeademd. De zieken behooren het zich der- halven tot eenen vasten regel te maken, om ge- durende het verblijf in de kamer in geen ander vat te fpuwen , dan in zoodanig een , hetwelk eene halve of een vierde el met koud water ge- vuld is. De etter zinkt hierin niet Rechts naar den bodem, maar deszelfs vlugtige deelen worden tevens door hel koude water opgeRorpt en alzoo derzelver verbreiding door warmte voorgekomen. Deze voorzorg is de lijder niet alleen zich zelven, maar ook hun , die hem omringen verfchuldigd ; want eene dergehjke hefmette lucht wordt niet alleen door gezonden ingeademd , maar ook de ziekelijk aangedane longen wederom toegevoerd. Over het zweel , waardoor de befmetting ook mogelijk kan worden, is met meer moeijelijkheid te oordeelen. Ik geloof vast te kunnen verzeke- ren , dat zij niet met die fmetRof verwisfeld moet worden, welke in rot- en zenuwkoortfen de ka- mer dikwijls met Rank vervult en den gezondRen mensch , wanneer hij nüchteren en bevreesd is, de ziekte kan menten. Eclitgenooten behooren echter , wanneer een van bjciden door de ziekte is aangetast , om meer dan eene reden een af- H d zon^ ( 120 ) zonderlijk bed te beflapen. liet zweet Van te- ringzieken door de huid van iemand , die gezond is, ingezogen, kan zeker niet anders, dan zeer nadeelig werken, het zij door dadelijke medcdee- ling der ziekte, of op eene andere manier — wie zal het bellisfen ? zoo veel welen wij evenw'el , dat echtgenooten elkander dikwijls helmetten. Dat liet alleen door den etter en door het zweet kan gefchieden , heeft de ondervinding geleerd , of- fchoon over het hefinettend vermogen van liet zweet liet minst met zekerheid te oordeclen is« Dat men omtrent de hefmeiting dezer ziekte niet roekeloos le werk moet gaan , zal eene waarne- ming van den hekeiiden Weikard lieter lee- ren, dan hloote redenering het tegendeel. Ik heh” zegt hij « een’ teringzieken vader gekend , die drie kinderen had , welke alle gelijk de vader omtrent het jaar huns levens aan de longtering overleden. De heide zoons ftierven ongehuwd in den Geestelijken Hand. De dochter trouwde en deelde haren jongen, hloedrijken man de longtering mede , zoo dat hij nog fpoediger dan zij een offer des doods werd, zij had twee kinderen hij hem verwekt , die ook in liet 2ofte jaar aan de tering ftierven.” De hofraad van Hilde BRAND in Bamherg merkt aan « dat niet li echts echtelieden elkander met deze ziekte he- fmetten, maar dat hij ook eenige malen voorheel- den van hefmetling gezien heeft hij zieken-op- pasfers, kloeke en fterke bedienden, ja zelfs bij teedere zuigelingen, vooral wanneer de magere en zie ( 121 ) zieke minnen de fleclite gewoonte hadden, om do kinderen met gekaauwd brood Ie voeden , ten einde haar weinig] e melk te fparen.’’ Ik bedoel hiermede niet, om iemand, die den lijder oppast, angftig, noch den lijder voor zich zei ven en de zijnen bezorgd te maken, maar oui hen voorzigiigheid te leeren, die de oppasfing op zich nemen. Ik raad derhalven veiligheidshalve aan , om de lucht in het ziekevertrek zuiver te lioüden, de uiterfte zindelijkheid bij het bedde— goed, de kleederen, huisgeraden, nachtltoel enz, welke de zieke gebruikt, in acht te nemen, den lijder op een afzonderlijk ledikant of hedFteed te laten flapen, hem de etterachtige fluimen in een vat met water te doen uitfpuwen en dit dikwijls te reinigen, De tering is niet befrnettelijk, gelijk andere on- der dezen naam bekende ziekten, maar zij kan dit echter worden , wanneer men alle voorzigtigheids* maatregelen veronachtzaamt, welke ons bij den omgang met zieken tot eenen pligt worden en vooral dan 5 wanneer wij reeds eenen min of meer ])lijkbaren aanleg tot tering hebben ; alhoewel deze ziekte door de naastbeftaanden , wanneer een lid der familie de tering heeft, ook door toorn ^ verdriet, zorgen, deelneming, bijflaap enz. of op eene andere wijze kan verkregen worden, XV. Iets oi^er geheime geneesmiddelen tegen de Tering, Met is eene bekende zaak, dat dergelijke mld- H 5 de- ( »33 ) delen zelfs door gegradueerde Gcneeslieeren uit t zelden verkocht worden en niet minder Lekend is het , dat velen eerst naani gemaakt en dien naderhand ook wederom verloren lieLhcm. Even als alle andere ongerteldheden is ook deze ziekte dikwijls zoo zaniengefteld en zoo nioeijehjk in Le-- trekking der oorzaken , welke dezelve voortbrag- ten, te erkennen, dat het geheel en al ónmogelijk is, om eeuc geneeswijze optegeve^i , welke ieder lijder kan opvolgen. (Alen denke hierbij Hechts aan het belangrijk ondeiTcbeid tusfehen de flijm- en etterende tering.) Ik heb mij daarom ook ge- wacht, hier meer aangaande dieet en leelregel optegeven , dan wat in bet algemeen bij deze ziekte nuttig bevonden is , en hetwelk in voor- komende gevallen, eensdeels door den Arts, an- derdeels door den lijder zelvcn gewdjzigd , be- perkt , uitgebreid en verbeterd kan worden. Ik wil door dit boekje den Arts niet verdringen, ik wil bem zijn beroep gemakkelijk maken , dew'ijl menig lezer door nadere kennis met de ratuur zijner ziekte te maken , geruster , gelatcner en gehoorzamer omtrent de voorfcliriften en liipter in bet gebruik der geneesmiddelen zal worden. Daar zich derbalven geene algerneene genees- wijze denken laat d. i. eene zoodanige van welke men met zekerlieid verwachten kan, dat zij, met de meeste naauw keurigheid opgcvolgd, in alle bij- zondere gevallen nuttig zijn , verligten of redden kan , hoe zal dan één enkel middel daartoe in ftaat zijn? Het opwxrpen van fluimen gaat bij den / iv 125 ) dea een’ gemakkelijk , bij den ander is liet met berken hoest vergezeld^ Deze heelt hoest zonder ol Hechts met ^veinig opwerping, zoo als Lij de knobbelige tering. De een hoest, terwijl luj veel Hol', een tweede, ijsewijl hij ilijui, een derde, ter- wijl hij etter uitvverpt. Üier komt er hioed te voorlchijü, daar bloed met Fiijm of etter gemengd 5 de Ipijsvertering , de eellnst en de krachten ver- dwijnen bij dezen geheel eu al , bij genen niet ol in geringe mate. Zouden deze verfcheidenhe- den , die allen opmerking verdienen, alle genezen kunnen worden door één middel, hetwelk veel- hgt in tien gevallen wezenlijk nuttig zijn kan en echter in negentig andere juist daarom niet in Haat is iels uittevoeren ? In liet begin van eenen niet of Hechts weinig ontwikkelden aanleg tot tering is er een middel, om de ziekte af te weren of dezelve in haren eei'Hen voortgang tegen te houden en dit is een naauw keurig bepaald dieet en eene dergelijkc levensmanier en tot beide kan men in dit hoekje eene gefchikte aanleiding vinden. De oorzaken , welke het oritftaan dezer ziekte begunHigen , liaar voorbereiden, onderhouden of onlw'ikkelen , moe- ten naauwkeurig opgefpoord , vermeden en be- perkt worden. Men zoeke derhalyen zich een duidelijk beeld van zijne ziekte voor oogen te Hellen en men zal op deze wijze ook gemakkelijk een denkbeeld kunnen vormen , het zij alleen ^ het zg door behulp en aanwijzing van eenen Arts 9 wat men doen of wat men moet nala- ten * i ( »24 ) ten , om het zwakke leven te verlengen en le verlleiken. xvr. Tering zit^he zonder 'Vering, Ik heb reeds meer dan eens aangenierkt, dat er vele toevallen zijn , welke de tering fclnjiien aan- lekondigen , hoewel zij niet aanwezig is en dit geFcliiedt daarom zoo dikwijl», ora dat de longen werktuigen zijn gefcliikt om laaije (lollen afte- fcheiden , welke voor het ligchaam onnut gewor- den zijn. Er zijn oude lieden , die ieder jaar eenige maanden aan eenen hoest met uitwerping van lliiimen lijden , welke hen met geheelen on- dergang dreigt en dcsniettegenftaande worden zij, wanneer dit tijdperk voorbij is, wederom zoo gezond' en vrolijk als voorheen, zelfs menfchen van middelbare jaren heb ik op deze manier zien lijden. Andere worden door dergelijke toevallen het geheele jaar door gekweld en bereiken evenwel eenen ouderdom van zestig en meer jaren. Ik kan , wat men in het dagelijks leven gewoon is tei’ing te noemen , liicrondcr niet rangfehikken en maak daarom den lezer op het volgende op- merkzaam, Ee longen zijn Lenemd , om eene menigte van zulke. Pofï’eii aftefcheiden , welke voor het ligchaam onbruikbaar zijn. Bij iedere uitademing verrigten zrj dit. Worden deze fl offen te veel derwaarts gevoerd en zijn zij wegens ouderdom van den perfoon of uit hoofde eener ziekelijkc hoedanig- heid ( 135 ) ÏtcM te (lik en te taai, dan trekken ziek dc lucht pi] plakken te zaïneri , om het flijm enz. uit- tewerpen, waardoor eerst eene prikkeling en na- derhand hoest veroorzaakt wordt, dat wil zeggen : eene ftielle en hevige uitftooting van lucht, om daardoor de ftof mede uittewerpen, die tot hoest aan prikkelde. Een deel, dat zwak is of meermalen diende om het ligchaam van eene meer dan gewone hoe- veelheid HofTeii van dezen of genen aard te be^' Vlijden, wordt tot de affeheiding daarvan min of meer geneigd en gefchikt , offehoon eigenlijk andere deelen wezenlijk aangedaan zijn. Wan- neer men ziet , dat wijn- of brand ewijndrin- kers in het algemeen door eén lievige hoest, met uitwerping vergezeld, geplaagd worden- en zij desnietlegendciaude eerder aan andere ziekten, dan aan de hen dreigende tering Iterven , welke zij indedaad fchijnen te hebben , laat zich dit daardoor verklaren, dat de zwakte van de maag zich bij hen in deze toevallen der borst open-^ haarde, De zoogenaamde maaghoest, voorlfprui“» tende uit verdorvene overLiijfiels van fpijzen , op- hooping van ilijm in de maag of uit derzelver zwakte, ontftaat op deze wijze. Gewoonlijk is hel deze foort , waarmede de dronkaards geplaagd worden en welke hen niet eerder verlaat, dan na- dat zij zich op nieuw door het gebruik van Herken drank bedwelmd hebben, In den hoogen ouderdom ligt de reden in den tragen omloop der vochten en in den overvloed van ( 12S ) van aardaclitige dee]en van dezelven , dat zelden hoest en uitwerping afwezig zijn , dewijl de lon- gen, >als de grooille werktuigen gelchikt ter uit- werping van onnutte riolfen , de moeijeJijkheuen , welke daaraan nu verknocht ztjn , zoowel als de verandering in de lioedanigheid der ftof zelve, liet meest ondervinden. In kramp en zwakte van het ligchaani in het algemeen, zoo wel als in die der l'pijsverterings werktuigen en der longen ia het bijzonder ligt de fchald van deze toevallen, waarbij men alleen behoeft te deuken hoe men het een of het ander dezer gebreken zal trachten te verminderen of weg te nemen, want wanneer b. V. een hooge ouderdom daarmede in het 1‘pel is, dan is aan volkoniciie lieiTteiiing in het geheel niet meer te denken. Ik vond mij gedrongen hiervan te fpreken om bejaarde lieden gerust te ftellen, daar men in liet algemeen al te genegen is, om eiken hoest met uitw'crping voor longtering te houden , wanneer dezelve eenigen ti]d langer dan naar gewoonte voortduurt, zonder evenwel perfonen , die door ligchaamshouw of door uiterlijke omhandigheden , die onmiddelijk fchadeli]k op hunne longen moe- ten w'erken, onTerfchinig te maken of zorgeloos- heid te willen inboezemen. Op welke manier zoodanige toevallen' der borst verzacht of genezen, hehooren te worden , kan ik hier des te minder opgeven, hoe meer zamengelteld en inniger de- zelve met andere ziekten verbonden , bij eenige menfehen worden waargenomen. De Jongen zijn door ( 127 ) door hare fponsachtige met millioenen van vaten doorvlochteiie zelfRandigheid , door hare zenuwen en door hare werking met het geheelc overige llgchaam op het naauwst verbonden en kunnen daarom des te eerder in alle ziekten van hetzelve deelen , maar moeten ook dikw^ls alleen dat alles dragen , wat nadeelig op eenig ander werktuig zoude gewerkt hebben. Mogten mijne lezers uit dit werkje voorzigtig- heid en behoedzaamheid omtrent hunne levens- manier geleerd hebben en mogten zij overtuigd zijn geworden , dat zij daardoor dikw^ls in Itaat zijn , om eene ziekte voortckomen , welke de zwakte van het tegenwoordig menfchelijk geflacht, eene zittende levenswgs, fabrijken en tafrijken , het wonen in groote Reden, boitenfporigheden , zorgen en honderd andere dingen , thans meer' algemeen dan eertijds maken. V %r • ^ -t\ < O* f > r • 'V f > f \ 9- 9. f i * "■ \ \. > ir K N \ » ♦v i t * % ' ƒ / I 'I > y I ■ f \ I I ! I I ■ / ► •* > r I I / t - . ^ ■ V' s •y . > •/ / \. 