VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Vervolg van bladz. 597, des voorigen Deels.) Hete wy dus verre den Heer HANWAY als Reiziger chouwd , wy zullen hem thans in eenen geheel anderen kring zien beweegen. Hy bragt het overige zyner dagen , behalven twee korte tusfchenpoozen , in Engeland ' door, in een aanhoudend volvoeren van braave bedryven, Voortgezet met zulk eene onvermoeidheid, dat dit laatfte te zyns leevens nauwlyks min: werkzaam mag ge- eeten worden, fchoon zeker min aan gevaaren blootge- fteld, dan het voorgaande. Wanneer hy te londen kwam, woonde hy in, by zyne Zuster, toen Mevrouw TOWNSEND, en zyne Koopzor- gen vaaren laatende, leefde hy als een {til Heer. Zyne middelen waren niet fchreeuwend groot , maar genocg- zaam voor zyne behoeften, en om jets af te ftaan ,' tot redding der ongelukkigen. Hy bragt zyn tyd door met e DEEL. MENGELW. NO» I. C het A LEEVENSBYZONDERHEDEN het in orde fchikken der ftoffe tot de Uitgave van zyne Reis, in het waarneemen der zaaken voor zyn Broeder THOMAS , Capitein van de Wind/or ‚en in daaden van wel- daadigheid , geévenredigd aan zym inkomen. Hy verkoos zyne Reizen op zyne eigene kosten uit te ‚geeven , am geen Boekhandelaar tot diens fchade het werk te doen onderneemen; hy verbond eenige der bekwaam- fte Kunftenaaren om de Kaarten en Plaaten te vervaardi- gen. Dit kostte hun zooo Ponden Sterling. De eerfte uitgave van 1200 Afdrukken, in vier deelen, in Quarto», zag in Jan MDCCLIU het licht, en werd met alge- meene toejuiching ontvangen. Wanneer het eenftemmig getuigenis van Mannen van fmank en geleerdheid het ze- gel van verdienfte op het werk gedrukt hadt, floot hy een koop van het Copyregt „ met den Bockhandelaar MILLAR, die eene tweede Uitgave ke in twee Deelen, in groot Quarto, vervaardigde, en naderhand een derde en * vierde oplei en verkogt. Het beftendig blokken op de Uitgave zyner Reize, die hem zo zeer ter harte ging, hadt zyne Gezondheid, die zeer zwak was, grootlyks gekrenkt, waarom hy voor ee- nige weeken de Wateren te Zunbridge Wells ging gebrui- ken. De wateren en de verlustigingen dier plaatze dee- den hem grooten dienst; zyne gezondheid zeer veel gebe- terd zynde, reisde hy met September na Parys, waar hy zich eene maand onthield, en, op zyn gemak, uit Rys- fel, Brusfel, Antwerpen en Amfierdam, weder na Londen keerde. Terwyl HANWAY dit reisje deed, was het geheele Ryk in beweeging , over de groote vraag, de Vaturali/atie der Fooden betreffende. In Engeland gekomen, gebruikte hy Andermaal de wateren te Tunbridge. Wells, en vervaardig- de voor de Drukpers een werkje, over de Naturali/atie der Fooden, waarin hy, als mede in twee laater uitge- eevene Stukjes, over dit onderwerp, zich daar tegen kragtig verzette. -— Het gefchil is nu bykans vergee- ten 3 doch het is het nadenken van alle bedagtzaamen ‘overwaardig , en een bewys voor de waarheid. van onzen allerheiligften Godsdienst, dat de Fooden, in geen deel der wereld, waar zy verftrooid zyn, met de Inwoonderen tot een lichaam ingelyft worden; maar, tot deezen dag toe, een afgezonderd volk blyven. Het vonnis, over hun uitgefprooken, ,, dat zy verftrooid zouden worden an onder alle Koningryken der aarde, en een fpreuke en en maad " VAN JONAS HANWAY. CG a fmaad onder de ‘volken ,” blyft nog in volle kragt, * Was deeze tegenkanting tegen cen onftaatkum dize Wet, die de verftandigften onder de Jooden zelve onvoegelyk oordeelden, welke den Heer HAnwAY eerst beken deedt worden voor een Man, die zich de belan- gen zyns Vaderlands aantrok. Zyne Schriften, over dir onderwerp , werden gretig geleezen , door lieden van beide de Partyen, en hy is altoos aangemerkt voor cen der grootfte werktuigen in de wederroeping van een Acte, reeds ten voordeele der Fooden doorgegaan a te bewerken. Wanneer, in den Jaare MDCCLIV, de Heer joun SPRANGER zyn plan in *t licht eat, om de Stad en Vry- heid van Westminffer te beftraaten, te verlichten en te zuiveren, vereenigde zich de Heer HANwAy met hem, en hunne poogingen hadden de gewenschte uitwerking. Toen, in den Jarre MDCCLV, het geheele Koning. k in rep en roere was, over eene gevreesde Landing der Franjchen, gaf HANwAY zyne Gedagten, over dit on. derwerp , in ’t licht; ftrekkende, om de gemoederen gce-. rust te ftellen, wat’ de waarfchynlykheid van zulk cene ebeurtenisfe: betrof, en omtrent de middelen, welke zy adden, indien het voorviel, om hunne vyanden by de Tanding af te weeren. t Naaste voorwerp zyner algemeene Goedwilligheid was de aanmoediging om Zeelieden aan te kweeken. De Acte van Koningin ANNA, welke elk Schipper van een Vaartuig, °t geen dertig en meer Lasten voert, voor- fchryft, een of meer Leerlingen te neemen, uit de Pas rochie, in welke hy woonde , was zo zeer in onbruik gee raakt, dat ze luttel betekende, en de nu begonnen Oor- jog toonde, dat eene meer betekenende fchikking noodig was. Eerst tragtte hy, door afzonderlyke gedrukte Bries ven, aan de Schippers van Koopvaardyfchepen hun te overtuigen van hunne verpligting, om, overeenkomttig met de voorfchriften van die Acte, te handelen; doch de ftem van cen byzonder Perfoon was te zwak om ge- hoord te worden, waar eigenbelang er tegen fchreeuwe de. Wanneer HANWAY, nogthans, de hand eens geflaa- gen hadt aan iets, 't welk hy regtmaatig oordeelde, liet hy "er nooit van af, voor dat hy alles gedaan hadt, om het tot ftand te brengen; en zyn yver, om deeze vera * waarloosde Acte van het Parlement weder ftand te doen rrypen , veroorzaakte, in 't tiude, de Marine Society ; ee ge Inftelling , welke geen wedergade heeft in weezenlyka .. 2 Dut `~ 26 LEEVENSBYZONDERHEDEN nuttigheid, en volksbevoordeeling, in eenig land, of in eenige eeuw. Toen deeze Marine Society, zints door eene Parlements Acte gewettigd, nog in haare kindsch- heid was, (Dec. MDCCLYVII) fchonk dezelve een Zil- veren Anker aan den Heer HANWAY s ,, als een teken,” gelyk de Leden zieh uitdrukten, ,, van het hoog gevoe- ss Jen, 't welk. zv. hadden van. des Heeren HANwaY's Va- ə derlandlietde, in het voorftellen , en het onvermoeid an medewerken, om hun oogmerk te volvoeren.” In den Jaare MDCCLVII betaalde de Heer HANWAY vyftig Ponden Sterlings , om daardoor, voor zyn Leeven, Beftuurder te kunnen worden van het Vondeling Hospitaak Met zyne gewoone „arbeidzaamheid zette hy zich , om kennis te krygen van den ftaat der Inftellinge , en te over- weegen , hoe zyn raad en byftand het meeste voordeel zou kunnen aanbrengen. Dit Hospitaal , weet men, werd door het Parlement, tusfchen de Jaaren MDCCLV eu MDCCLXXI, zo ruim en ryklyk begiftigd, dat het de - deuren open zette voor alle Kinderen onder zekere jaaren. .Welhaast bragt men verfcheide redenen in, tegen deeze algemeene aanneemiug. Eenigen begonnen. te denken , dat dezelve ſtrekte om losbandigheid voort te zetten , door het verzwakken van de kragt dier eerfte Natuurdrift, de gehegtheid der Ouderen aan hun Kroost. Een der grootíte Voorftanderen van dit Zedelyk beginzel was de Heer HANwAv3 hy merkte op, dat de Kinderen in het Vondeling Hospita:1, tegen alle verwagting , niet min ter ondengd overhelden , dan die opgevoed werden in de volkryke Stad; en dat Kinderen van hunne Oderen at te neemen , en dan in eene wereld te zenden, in welke nie- mand gevonden werd, aan welken zy eene: byzondere on- derdaanigheid verfchuldigd waren, of om wien zy iets gaven, de weg niet was om de Deugd en ’t Geluk der Maat- {chappye te bevorderen. In den Jaare MDCCLIX af hy een Stukje uit, om Aan te toonen , welk eene heil- looze ftrekking zulk eene handelwyze moest hebben, in- zonderheid , wanneer de Kinderen niet beftemd wierden om den Koning te dienen als Soldaat, of Zeelieden, ge- lyk in F.ankryk en eenige andere Landen. De fchatten, nogthans, die, by elke zitting van het Parlement, inkwa- ` men , verydelden alle poogingen tot herftel, en de toelaa- ting van allerlei Kinderen bleef nog eenige jaaren duu- ren; dan de Heer HAnwAy, door fchynglans niet te ver- blinden , liet van dit onderwerp niet af, veor dat hy. gyn . , l oe VAN JONAS MANWAY. | 4? doel bereikt hadt; de tyd toonde dat hy gelyk hadt. — Het Parlement, in den Jaare MDCCLXXI, bemerkende , dat het Vondeling Hospitaal zulke groote voordeelen het Algemeen niet aanbægt als men verwagt hadt, hield al- len ondcrftand te rugge, en de Beftuurders namen het be- ` Quit, om alleen zujk een aantal Kinderen toe te laaten, als hunne inkomíten toelieten te onderhouden.. Toen de Heer DINGELEY, in den Jaare MDCCLVIII, zyn Voorflag in ’t licht gaf, om eene Plaats op te rigten, tot het ontvangen van berouw bebbende Vrouwen van een openbaar {legt leeven, onderfteunde nanway deezen Voorflag door een Gefchrift en eenige Brieven. De nut- tighcid deezer Liefdaadige Inrigting, waar. aan HANWAY - zo veel toebragt, moge van zommigen in twyfel getrok- ken worden. En dus zal een kort berigt, van de goede uitwerkzels , daar door te wege gebragt , hier oer te onpas komen. | Van den aanvang in het Jaar MDCCLVII , tot het Jaar MDCCEXXXVI , beloopt het getal der Vrouwen, daar in tocgelaaten, 2415, van welken "er 1571 met hunne Vrienden verzoend , oí in Dienften gegaan’ zyn; veele deezen trouwden naderhand , en werden Moeders van Huisgezinnenz de overige ftier- ven, bleeken onverbeterbaar te weczen, of werden, op haar eigen verzoek , zich aan de bepaalingen van het Huis piet kunnende onderwerpen, ont{laagen. Thans zyn "er ‘zestig Vrouwsperfoonen in. -— t Is eene ongunftige emftandigheid voor deeze Inftelling , dat, om allen in ’v eogloopende redenen, de Beftuurders: de byzondere ge- vallen, waar in-hunne poagingen eene gewenschte uit- werking gehad hebben, niet kunnen openbaar maaken 3 en zommige perfoonen , tot nog gen zo groot aantal Vrou- wen in de Stad, openbaare Hoefen , ziende , denken laa- ger van dit Hospitaal dan het verdient. De Beftuurders hebben nooit kunnen hoopen, dat zy in {taat zouden wec-. zen om de Ondeugd uit te rocijen; maar zy zyn middel- eorzaaken geweest, om meenig een tot Deugd, Geluk en Gezondheid te herftellen „die, buiten hun byftand, verlooren zou geweest Zen, De Heer HANWAY maake te "er vecl werks van, om de Vrouwen, die het Hos- itaal verlieten „ en zich geregeld . ergens nedergezet den, ten zynen huize te fpreeken 3 hy moedigde haar aan, om hem te bezoeken , vroeg: na haare leevenswyze » gaf haar goeden raad, en. voegde ’er altoos, ten blyk van zyne welmeenendheid, een klein gefchenk by. De 3 at LEEVENSBYZONDERAEDEN De Heer HANwaAY gaf, in ’t Jaar MDCCLXIX, zyne redenen in ’t licht, om, in Vredestyd, een aantal van twaalf Duizend Zeelieden ter Koopvdardy te gebruiken. In ’t Jaar te vooren; hadt hy, met hes zelfde heerlyk oog- merk , op de aanmoediging der Zeelieden, zyn Naam ge- tckend, in de Stepney Society, eene Inftelling , welke, in den Jaare MDCLXXIV , eenen aanvang nam, ingerigt, om de Zeevaarenden in ongelegenheid te redden , en den Zeedienst aan te moedigen. ‚In dat. zelfde Jaar. bevorderde hy eene Infe ing, om de Britfshe Troepen, in Duitschland en America dienen- de, van Kleeding , en verdere noodwendigheden , gefchikt naar de Lugtftreeken, in welke zy zich onthielden, te voorzien. Met het Jaar MDCCLXXH zagen van hem het licht, Eight Letters to tha Duke of y Over: de ongerymde gewoonte „ om Fooytjes , of Steekpenningen , aan de Dienstbooden te geeven. De Edelman , hier bedoeld, was de Hertog van Newcastle. De Brieven waren ge- fchreeven , in dien boertigen ftyl, welken: het onderwe eigenaartig vorderde. De Heer timoTMY watbo vef- 'fchafte hem eerst het plan. Deeze was ten maaltyde ge- weest by den Hertog van Newcastle, en hadt, by het uit- gaan, het zyne toegebragt, om. de onbefchoftheid te voeden van een fleep Knegten, die het Voorhuis bezetten ; cin- delyk ftak hy een Kroon in de hand van den Kok, die . dezclve weder gaf, met het onbefchaamd zeggen: ,, Myn s» Heer! ik ontfang-geen Zilver !” oet gy waar- Ak niet, fprak de Ridder, de Kroon in zyn zak fteeken- de, ik geef geen Goud | Onder de grappige ftaal- tjes, in de Brieven van HANWAY, is één geval, ’t welk . hem zelve over kwam. Hy gaf zyne Steckpenning aan de DPienstbooden van een zyner Vrienden, by wien hy het middagmaal gehouden hadt: een voor een; zo als zy tot hem kwamen , fprak ; ,, Myn Heer, uw Mantel.” Een Schel. Ang. “yy Myn Heer, uw Hoed.” Eén Schelling. ,, Myn Heers uw Stok.” Een Schelling. ' , Myn Heer, uw „ Paralol.” Eau Schelling. ‚Myn Heer, uw Handfchoe- „ nen.” 0, Kameraad, sy moogt myne Handfchoenen wel houden , ze zyn geen Schelling waard! ‚ Het naastvolgend voorbeeld van des Heeren HANWAY?S Volftandigheid , in het uitoefenen der pligten van Mensch- ħevenheid, het moeilykfte en in ’t dogloopendfte zyner enderncemingen , ten algemeenen nutte, was, het bewaa- TCR , VAN JONAS HANWAY. EI fen van bet Leeven der Kinderen van de Parochie-Armen. Allen, van niemand bygeftaan, bezogt hy de toen one gezonde verblyfplaatzen der Parochie-Armen, in de volke , Tyke Steden, in welke de tedere Longen der Kinderen waren blootgefteld , aan de verderfiyke lugt der Zieken- kamers , in de Befteedelinghuizen , en een volledig ver- haal, van het inwendig beftuur van elk Befteedelinghuis , in en by de Hoofdftad. |. Op zyne reize na Parys, en door Holland, hadt hy alle Huizen’, tot huisvesting der Armen gefchikt, bezogt, en alles opgetekend wat hy dagt, dat zou kunnen rekken > om die in Engeland te verbeteren. Van den Bes MDCCLVI tot den Jaare MDCCLXI, bevlytigde hy zich voornaamlyk; om de Werkhuizen in die Steden te bezoeken; en daar hy het onmogelyk vondt „ op ééns, ees ne volkomene hervorming te wege te brengen, bepaalde hy zyne aandagt tot de Beftgedelinghuizen der Kinderen. Hy Si zyne waarneemingen", .zo als hy ze gedaan hadt, in ’t licht; doch zyne berigten waren van zo bedroevenden aart, dat men er, in °t algemeen, geen geloof aan kon Thaan; om geloof te krygen » VOCI de hy "er by eene opga- ve van alle de byzonderheden, door hem waargenomen , met de naamen der Perfoonen , onder wier gebrekkig op- zigt veele Kinderen verwaarloosd en geftorven waren. Heer HANway doorreisde het grootfte gedeelte var Engeland, om de Sterflysten, van de Beftedelinghuizen op “t Land, met die in de Hoofdftad, te vergelyken, en tigd, dat het meerderdecl der doo- ar uit ontftondt, dat de Lugt, in ızuiver was yoor de Longen der 1. Hy popgde vervolgens te be- :hic-Kinderen gezonden werden na l: een t aantal werd daar on- en bleef behouden. In den Jaare ene Parlements-Acte verworven , n Londen verpligtte, cen Jaarlyks Register te houden van alle de Kinderen, die aangeno- men , uitgeleverd, of geftorven waren; uit deeze Regise ters, ’s jaarlyks uitgegeeven, verzamelde hy, van tyd tot d, het geen hem kon dienen, om allen van de nood- zaaklykheid eener veranderinge in deezen te overtuigen. Eindelyk verwierf hy, door zyne eigene onaflaatende poo- gingen, en geheel op ame eigene kosten, eene Actes ` 4 wel- 0 40 LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN JONAS HANWAY. welke beval: „, Dat alle de Parochie-Kinderen , behooren= sy de tot de Parochien, binnen de Sterflysten begreepen, an niet zouden opgekweekt worden in de Befteedelinghui- an zen; maar gezonden aan eene Minne , eenige myle an, buiten de Stad, tot zy zes jaaren bereikt hadden , on- a, der de zorge gefteld van Oppasfers , die om de drie an jaaren zouden gekoozen worden, tot het waarneemen ‚ yy van die post.” .Deeze Acte geregtigde desgelyks de Parochie-Officieren , in de gerhelde uitgeltrektheid, om de Jongens te houden tot hun één en twintigfte jaar, in fte- de van tot hun vier en twintigfte, *t welk voorgaande Wetten vorderden ; een voorregt, zints over geheel het Koningryk uitgeftrekt. Was het getal bekend der Kinderen , wier leeven , vol- gens de Registers der laatfte jaaren, bewaard geblee- ven is, ingevolge van deeze Acte, men zou het nauw- lyks gelooven. De Armen noemden deeze Acte: De Acte om de Kinderen in °t leeven te houden. Duizenden, nu nog leevenden , mogen hun Leevensduur dank weeten aan de verftandige tusichenkomst van deczen braaven Man. Men moge zich hem verbeelden , ’s morgens van het ce- ne Werkhuis na het.ander gaande, en *s naamiddags van het eene Parlementslid na het ander; dag aan dag hier in voortgaande, met onverbeeldlyk geduld , verdraagende alle afwyzing, beantwoordende elke tegenwerping, en zich naar elks geaartheid fchikkende, om, dus doende, zyne welmeenende goede inzigten tot ftand te brengen. Onder verfcheide voorbeelden van verzuim , die te zyner kennisfe kwamen , zag hy, dat zeker Opzigter weigerde , aan de Moeder van een cerstgebooren Kind meer te geeven dan één Schelling en zes Stuivers in de week , tot opvoeding van °t zelve. Hy gaf deezen te kennen, dat die Gifte minder was dan hy aan vreemde Voedfters gaf. ,, 't Is waar,” zeide de Opzigter, die een zeer. nauw geweeten moet gehad hebben; „doch e >> neemt nict in aanmerking , dat degze Vrouw haar ei- as gen Kind zal kweeken, en wy er dus langen tyd a, voor zullen moeten zorgen, terwyl wy van dat eener ss Vreemde Minne mogelyk naderhand ‚niet meer hooren. (Het Vervolg by de naaste gelegenheid.) > t o DE GESCHIEDENIS VAN DEN HEER SAINTFORT. at Late Eege, 8 DE GESCHIEDENIS VAN DEN HEER SAINTFORT. Poorbeeldl yk fehetaende het Geluk eens Mans van een bute tenfpoorig en verkwistend leeven bekeerd. ` ° aa een veeljaarig verblyf in Engeland, droef Koopbelang , zich paarende met de natuurlyke begeerte om zyn Geboor- geland te zien, my aan, om eene Reis na Schotland te doen, die ik, in ’t begin van den laatst verftreken Herfst, ondernam.. Ik reisde te paard, van één Knegt flegts vergezeld; dit gaf my gelegenheid om menigmaal den gewoonen weg te verlaaten , en eenige dier romaneske tooneelen , welke het Noorden van Engeland zo veelvuldig oplevert, van nader by te befchouwen. Op zekeren avond, by het ondergaan der zonne, een gedeel- te des Lands, ’t welk zeer fchoon was, doch een wild en on- gehaavend voorkomen had, doorreisd hebbende, kwam ik on- verwagt aan eene nauwe valei, waar alles blyk droeg van een kweekende hand. Cieraad, met nut oordeelkundig vermengd ziende, was het ligt te bevroeden, dat Verftand, door Smaak geleid, hier gewerkt hadt, ` , Terwyl ik , op myn gemak, een flingerend afgaande feilte afreedt , my tocgeevende in die aangenaame-mymering, welke een tooneel van deezen aart natuurlyk moest verwekken, dien- de een kleine. Éolom van rook, uit een digt hoog geboomte ope gande, my tot een verzekerend blyk dat deeze plaats bewoond was : kort daar op den hoek van eene omtuining omrydende, ontdekte ik een laag huis, met-een groot voorplein, bezet met moeskruiden, Een ` langzaam opgaand grasperk omringde het - huis van de moestuin door een wit lakwerk afgefcheiden. Her huis, zelve was van ééne verdieping. had twee kleine vleu- gels; aan ieder einde van dezelve zag ik een vrugtboum om de yeníters heen geleid. Te wederzyden van de deur ftondt een oene tuinftoel.. Met veel genoegen deeze kleine fraaye Buitenplaats befchou- ` wende, ging my, op den weg voorby een Man, verbrand van kleur, van middelbaaren ouderdom, in een cenvoudig, Land. mans gewaad ; ik had zyn aangezigt, zo my dagt, meermaa. len gezien. Onzeker, nogthans , of dit iets meer mogt weezen dan die dagelyks voorkomende gelykvormigheden ,: (fchoon ik ` t teffens ontdekte, dat hy met eenige aandagt het oog op my floeg,) reed ik voort. Vervolgens eenige Werklieden, die na huis gingen, aantreffende, vroeg ik hun na den naam des Ei rs dier kleine Landhoeve. Zy gaven my te ver- laan, dat dezelve toeb:hoorde aan den Heer sAINTFoRT. Die gaam trof my. IK herinnerde, my op de Academie cenen wIL. os § LIAM r wf 4 DE ORSCHIEDENIS AM SAINTFORT gekend te hebben, toen cen middelen , van een leevenden aart, giet misdeeld van bekwaame heden; doch los en buitenfpoorig van wandel. Ik kon my te binnen brengen, Zints gehoord te hebben, dat hy eene Vrouw naar de Mode, hem in losheid gelyk, wd, en, binnen wehig jaaren , alle zyne middelen: verfpild hadt. Zou dit, fprak ik by my zelven, myn oude Kennis weezen ? Zeker, ik dagt my zyn weezenstrekken te herinneren ; hy fcheen de myne niet vergeeten, ’t Is gewis zo: Maar welk eene gedaantevere ing! —— Vervuld met-deeze gedagten, reed ik lange zaam voort, en ontmoette andetmaal dien Heer. Hy fprak my an ` „ Indien ik niet mis heb, zyt gy de Heer D****, — n Fu, en py hert SAINTPORT.” — Dezelfde: » Hoe onvers ¡y Wagt is deeze ontmoeting’? Naa veel wederzydfche geluks wWerfchingen fprak hy: ,, Kom, ga deezen avond niet verder s 3, blyf hier eenige dagen. Gy moet het -bedde en de tafel ze van uwen ouden Vriend gebruiken, en zien hoe de Landman 5, SAINTFORT leeft.”. Lang verzoeken was noodloos: want ik was verrukt over de ontmoeting, en volgde myn Vriend, die my na de ftal geleidde , en zelve hielp, om ’er onze paarden op te zetten : hier op bragt hy my in huis,’t welk van binnen volkomen aan het uiter- lyk vertoon: beantwoordde. In het fpreekvertrek ftondt een Pia- ho forte, ‘waar op een Viool: lag met eenig Muzyk; in een hoek ftonden,op daar toe vervaardigde planken eenige weinige Boeken, over den Landbouw, de Tuinkunst, eenige Engel/che Dichtwerken , HUTCHESON’S Moral Philofophy , MORATIUS, en eenia ge andere Latynfche Dichters. | Ecn oude knegt kwam binnen, en kreeg last om Mejuffrouw SAINTFORT te verzoeken , dat zy een bed voor Gen vreemd Heer en ker Avondéeten vroeg wilde gereed maaken. Tusíchen beiden deeden wy eene wandeling in ’t veld, en fleeten den tyd met praaten over onze oude Bekenden , tot wy, door cen Knaap van twaalf jaaren, cn een Meisje, drie jaaren jonger, geroepen wierden, qm aan tafel te komen ; deeze twee waren de cenige Kinderen van myn Vriend, — De Heer saint- PORT boodt-my zyne Egtgenoote aan, als cen oud en dierbaar Vriend. ik befpeurde in die Juffrouw de uiterfic beleefdheid en gefpraakZaamheid , gepaard met die losheid van houding, eigen aan de zodanigen, die in een hooger leevenskring zich bewoogen hebben. Onze Avondmaaltyd was eenvou- dig, doch zeer fmaaklyk; ons tafelgefprek belangryk en vrolyk, Wooit fleet ik aangenaamer avond. Naa dat Mejuffrouw SAINTs FORT hech gegaan was, bleevéh wy nog zitten, en haar Mar vong dit gefprek aan: ,, Deeze, myn Heer D****, is een der „ beste Vrouwen. Gy kende my voorheen; en ik’heb de na- an tuuslyke- verwondering „ welke u aangrcep, als gy my ik . „ dee- e VAN DEN HEER SAINTPORT. ` | 4% n deezen toeftand zaagt, opgemerkt. Tk zal u myne Gefchie- „ denis verhaalen; want, voor een oud Vriend.en Medgezel, „ kan dezelve, hoe eenvoudig ook, niet anders dan weetens- » weezen.. » Myns Vaders dood, die voorviel weinig .jaaren naa dat ík o de Univerfiteit kwam, deedt my, gelyk gy u misfchien nog w zukeerinneren, een voorwerp worden van den nyd veeler onzer bekenden : dewyl men in ’t algemeen fprak , dat ik een jaarlyks inkomen verkreegen hadt varr 2000 Ponden Sterling. Reeds was ik aan eenige buitenfpoorigtieden overgegeeven : en de verfpillena de leevenswyzé , waarin ik my hu dieper en dieper inwikkelde, gepaard met eene Onoplettenheid , niet oneigen aan die juaren , verhinderde my, voor een geruimen tyd, te ontdekken, dat de vrye inkomften myner goederen de helft niet beliepen van die Men veronderftelde dat my ’s jaarlyks ten deele vielen. Zelfs naa deeze ontdekking , vervoerde my de maak, dien ik verkree. gen badt in alle foorten van verkwistingen naar de Mode, en de ongerymde trots, om het aanzien van een Man van middelen te bewaaren , tot het voortvaaren in die uitgaven, fchoon ik over. tuigd was, dat ze ten mynen verderve moesten uitloopen. » Myne ydelzinnigheid vondt zich niet weinig geftreeld door de andagt, die de Jufferfchap op my floeg, die, gelyk zulks gereed viel te ontdekken; my aanzagen ats etn Jong Heer, in wien te winnen eenige eer ſtix. — LUCINDA ws, ten dien dage , het cieraad van de eerfte gezelfchappen in de Stad. Hoe zy ’er toen uitzag, kunt gy nagaan uit het vertoon, * welk zy nog maakt. Met een alleríchoonst gelaad, een wel. gevormde leest, met de voordeelen eener befchaafde opvoeding , en vry ruime onafhanglyke middelen , hadt zy ontelbaare be- wonderaaren. °t Was voor my geen kleine zegepraal, dat deezé kleine Alleenheerítheresfe, de over alle anderen de grillige op. permagt eener Coquette oefende, my op eerie Zo gansch ver: fchiflende wyze behandelde, als my moest overtuigen van haare gevestigde genegenheid mywaards. Ik bediende my van de ont- dekking, die even zeer myn Hoogmoed fireelde als myne Liefde voldeedt: want ik beminde haaropregt. En, in myn Huwelyk met LUCINDA , Wier aart eh finaäk met de myne volmaakt ſtrook- ten, ftelde ik my voor, het aanhoudend genot van die Vermaa. ken, om welke te verfchaffen, myne middelen thans vermecre derden d ` „ Wanneer ik te ruggë zie op de vier eerfte jaaren van myrt Howelyk , is het even als de: herinnering van een verwarden Droom. In dien geduurig rondldopenden kring van Uitfpanning, waar in wy ons begeeven hadden, en, om in. welken voort te gaan, de leevende en vrolyke geaarthcid myner Egtgenoote my eere aanzette dan te muse hieldt , bemerkte ik niet, dat haare ` Middelen, hoe groot ook, geheel niet konden toereiken , om de - . res, . door myn Ki 44 _ DE CESCHIEDENIS: > bres, in myne eigene gemaakt, te herftclien. Eindelyk werd ik ankier opgewekt uit myne flaapzickte, door dien hy weigerde meerder gelds te fchieten . of ik moest ‘er andere panden voor geeven; toen ik my over decze zaak by een Vriend vervoegde, betuigde deeze my openlyk, dat men my over *t al- gemeen aanzag als een. Man, wiens middelen-waren uitgeput. . gy In ftede van door deeze tyding bedwelmd te worden, beagt ze my tot myzelven, even gelyk pynlyke middelen de ylingen van een koorts doen. overgaan, Ik zag de dwaasheid der bedekking en teffens de hardheid , om den ftaat onzer zaaken door Gen ander aan myne Vrouw te laaten ontdekken. Maar die Ichrikbaarende ontdekking te doen, baarde zulk een heftige twee- firyd, dat ik geen woorden weet om denzelven te befchryven. Ik bragt twee nagten flaapeloos door, zonder moeds genoeg om het geheim aan den dag te brengen. Lucinps’s onophoudelyk vraagen na myne ongeftelten:s{e gaf aanleiding tot de ontdekking. De fchok was hevig, en voor een oogenblik gaf zy zich toe aan Vrouwlyke aandoeningen. ——— ’t Was maar voor een oogen- blik. Wanneer zy, als met eene nieuwe ziel begaafd, en ecne fierkte van geest, die my verbaasde, my in de armen nam, zeg- gende: Kom WILLIAM, wy zyn beiden dwaas geweest, `s is niet meer dan regt, dat wy voor onze dwaasheid boeten; doch dat wy er uit ieeren wys te worden. Dank GOD, wy zyn gezond, wy tz? elkander lief, en wy kunnen nog jaaren leeven, — ‚> Maar,” was myne vraag, ,, wat zullen wy doen?” —— Doen! fprak zy, Regtvaardigheid in de eerfte plaats. Dat wy paauwkeurig nagaan wat wy fchuldig zyn, en hoe veel wy bezite ten om te betaalen. . y „ ’t Was een nog heviger worfteling, myn toeftand aan de waereld te. ontdekken; van eene valíche fchaamte veel te ly- den hebbende, wilde ik, door nutloos uitítel, den tyd verlan- gen : doeh de manlyke geest van myne WCINDA -ging myne zwakheid te keer. Het klonk de wereld niet vreemd in ’t oor , met zekerheid te verneemen wat zy lang gegist hadt. Binnen kort was de lyst onzer fchulden, en goederen, nauwkeurig, op- gemaakt, en een klein ge eelte van de goederen myner Vrou- we, It welk zy niet moogt vervreemden, Ter afgenomen zyn- de, kwam ’er 2000 Pond Sterling te koft tot het begaalen onzer fchulden. Dan eene zuivere opgave gedaan hebbende van mye ne bezittingen, ging ik een verdrag met myne. Schuldeifchers aan, en ontving de noodige kwytbrieVen.. Thans kwam ‘het ’cr op aan, om een Leevensplan voor het toekomende te bepaalen. Een oud knegt van myn Vader hadt zich, verfcheide Jaren geleden , in ’t Noorden van Engeland nedergezct. waar hy op eene Landhoeve van den Graaf ***** woonde. Derwaards beflooten wy voor ecnige maanden te gaan, tot wy alles zouden befchikt hebben. Ik voelde my ‘VAN ‘DEN HEER SAINTFORT. Ae MY getroffen door het wild en romanesk vertoon vam dat fchoo. ne dal, en afgemat door zorge en angst, kw.m myn geest tor: kalmte, door de rust en eenzaamheid des landverblyfs. Dan, jk moet u bekennen, myn Vriend, Kee bedaardheid van geest hieldr geen ftand. De Man van de wereld kan niet op éénmaal de zeden en fmaak eens Kluizenaars aanneemen. | De verande» ring van de woeling myns voorigen leevens tot de doodlyke fil- te, waar in ik thans myne dagen fleet, was te groot. Naa eenige weeken verblyfs op het Lund, was de nieuwig. heid weg. Ik zag riet langer dezelfde {ehoonheid in de velden, bosichen, rotzen, die in ’t eerst myne aaudagt trok. De zeden ` des Landvolks waren my aanfthatelyk, door derzelyer boer-heid; en in’t gezelfchap van eenige weinigen der Edelén, hier omftreeks, vond ik niets dat my kon fmahken. - Ik zag met hartzeer. te rugs ge op den glans en ’t gewoel myns vootigen leevens, en, hoe enmogelyk het voor my. was „ dezelfde genietingen weder te er. langen , zou ik gaarne na de Stad weder gekeerd zyn: en,mis- - fchien, dezelfde vernederende rolle daar gefpeeld hebben, wel. ke daar vertoond wordt, door zo veele flachtoffers der Mode en Verkwisters, als ik was, die als geesten omzwerven op de plaats zen van openbaare vermaaklykheden; ‚zich te vrede houdende, met aanfchouwers te weezen van die tooneelen, waar op gy voorheen de eerfte rallen uitvoerden. Myne L.:CINDA Zag, met hartzeer, myn aangroeienden weerzin, en haar gezond verftand bedagt het gepaste hulpmiddel: ‚wg, was haare taal, verveelen onszelven in een werkioos leeven. Wy kwynen door gebrek aan ecn voorwerp , om ens bezigheid te vera Schaffen. Ik heb ap eene kleine Proeve gedagt; indien gy dezelve goedkeurt, zullen wy ze neemen. Was zoudt gy er van zeggen, wanneer wy voor een tyd zelve Landhoevenaars wierden. Gy (laat verzet over den voorflag; doch vergun my, myne meening breeder epen te leggen. Weronderftel dat onze goede Landman zyn Land aan ens overdroeg ; dat hy, voor een voegelyk loon, 't zelve be- bouwde, terwyl de kans, van winst en verlies, voor onze rekening diep. Ik weet, hy zal ’er in toefdemmen, ik heb hem daar over gee polse.. Hes arbeidzaam gedeelte des Landbouws sal voor hem op- komen , wy zullen ons onledig houden, met deeze kleine plek gronds op duizenderlei wyzen te verfraaijen, met cieraaden, welke de Na- Gaur aanbiedt, en waarvan uw geede fmaak zich gereediyk kan b:dienen. Denk dat het flegts een Proeve is. Ons beding, dat wy masken, moet veorwaardelyk weezen. Verveelt het ons, wy kun- nen, els '$ ons lust, van dit plan afzien. en een ander, * peen ans dan beter behasct. opvatten.’ — Om kort te gaan, mya Heer, ik fchiep genoegen in bet geopperde denkbeeld. Ors ont- werp was welhaast in gereedheid, en ik werd, gclyk gy my thans ziet, de Landhoevenaar SAINTFORT. Ik floeg met yver de handen aan ’t werk, om alles te verbe or l to» 46 "DE GESCHIEDENIS - teren; en Woo e, op het beginzel, om Fraayheid met Nue te paaren, had ik, in °t verloop van weinig maanden, de om- trekken volbragt van dat plan, met welks voltooijing ik my zinas heb bezig gehouden. In deeze bezigheid ,. waar in de: geest veel meer deels neemt dan men doorgaans denkt, vond ik een brom van genoegen, veel ryker dan myne verwagting zich voorftelde. Elke dag voegde jets toe aan de fchoonheden van myn kleine Paradys , en ik.had de voldoening, van te ondervinden, dat dee ze werkzaamheden, eerst aangevangen om op te cieren, meermaals her weezenlykst voordeel aanbragten. De fchoone verícheiden. heid van den grond was bedekt door cen verwarde hoop. kreu- pelhout. Ik vergrpotte de uitgeftrektheid van beploegbaaren grond, door de velden bloot te leggen voor het fchynzel der zanne, welke- daar op niet had kunnen doordringen , van wegen braam” ftruiken en distelen. Door het maaken van een Vischvyver, heb ik sen ftinkenden poel gedempt, en een moeras in een beer- łyk weldtand hervormd. Op het einde van het eerfte jaar, gaf m Opzigter, over den Landbouw, my hoope dat de volgende Oogst her dubbel zon opleveren, van’t geen de Landhoeve ooit onder zyn opzigt hadt opgeb De uitkomst beantwoordde . aan zyne voorzegging. Hoe lyk was het voor my, myn Vriend , te bemerken , dat de (maak van myne LUCINDA zich even als de myne fchikte, naareonze nieuw aangenomene Lee- wenswyze. Verre van behebt te zyn met het zwak van Onbe. ftendigheid , zo algemeen der Sexe toegefchreeven, verminderde baar lust tot het Landleeven niet; haare overleggingen ‘liepen gamen in de zorge voor haar Huishouden, en de Opvoeding haarer Kinderen. Geheel was zy ingenomen met het ‘volbrengen ' deezer huislyke Pligten , terwyl ik het oog liet gaan op den Landbouw en het Tuinwerk ; wy hadden geen andere zorg dan die een faus kon geeven aan onze genietingen. In ftede dat de tyd ons lang viel, reezen wy met de Zon op, en vonden den g te kort tot de bezigheden. , Wy hadden nu, door ondervinding, geleerd , hoe zeer een maa. tig inkomen genoeg is „ om alle de weezenlyke behoeften des leevens te erlangen. Ten einde van het derde jaar, onze rekening opmaakende, vonden wy een zuiver overíchot van 400 Ponden Sterling. Deeze forh zouden wy, misfehien, zonder eenige in- breuk te maaken op ’t geen de wereld Eerlykheid noemt , als ons ze eigene hebben Kunnen aanmerken. Maar, (dank zy copr') hoe zeer wy aan de Wereld verflaafd geweest waren, wy bad, den beter denkbeelden van Zedelyke Regtheid. ’t Was onvoe- lyk, voor onszelven op te ftapelen, zo lang "er ‘één Perfoon was, die kon zeggen, dat wy hem te kort gedaan hadden. Wy lagen ‘dit geld op als het begin van een Fonds, ter betadfmge van dien billyken eisch, welken onze Schuldeifchers nog behouden had- ‘don: en’t is thans eenige jaaren geleden, dar wy kupnen cg. " | gcng VAN DAN HEER SAINTFORT. mij naing van onze fchuld af ton et Genoegen » uit 3 fpruitende, Due gy bezeffcı zelve te bei (chryven.js my oomagelyk. Hoe jammerhartig Ve in vegelyking daar van, de Zelfzoekende voldoeningen van trots- “heid, de laago inwilligipgen van opgeftookte. begeerlykheden, en a wein van wellustige geneugten, wanneer ze, ten kose ma ’t Geweeten , gékogt worden! mya verblyf ye deezer plaatze, ben ik, meet. dan eens, iy bevorderen myner. ny in de Stad gewegst. Ik heb te dezelfde tooneelen, als voorheen, gezien, en anderen, evén as my zelven , bedwelmd door den zwymelwyn van duizaling ende vermaaken, Voor my is die toverkragt verdwee- sen, en ik verwonder. my waar ten eenigen tyde het vermogen buisvesttg om my te beleggen. — Maar ik heb in deeze be. soeken, ter Stede afgelegd, eene foort van Vermaak genoaten, % geen ik niet kan nalaaten- te vermelden; te weetcn, de hirt- iyke verwelkoming , die, ik ontving ng van an de besten onder myne aide Bekenden. Ik las op hun gelaad-de goedkeuring van myn gedrag, en in hunne vriendlyke bejegening, met agting gepaard, genoot ik eepe belpaning , dierbaar naar evenredigheid. van de * Af geenen, die my dezelve fehonken, —— Niet mig- de ny ik fchep uit ting myu Fer Land. fine Hanne Gan fe had —E rheen niet € op ian Ee fimaak ik, met myne LUCINDA,. ZO pier aq yet. Vernanken van eens hoogstbefchaafde. Kee de hoog- Zodanig, myn Heer, is thans veertic, wenswyze geweest, en ik geloof niet, (5 eene andere zal verwisfelen. In dien t, myn naam, en dien van myn Zoon, ol; finaak in een woeliger Joeren, hy vol, wrede houden met de bedenking, va Erfgoed naagelaaten te hebben, dan miet bedorven door het veoruitgigt bi yi my te wagten Rondt, en eene Geftpltenisf, ‘ongebragt tot de deugdzaame hoedanigheden van Viyebetoon ea Mere. ZEDELYKE ARDENKINGEN, He is niet ongemeen , menfchent te vinden, die zich de vry- heid aanmatigen, om andgten alles te durven zeggen, wat zy denken: maar het is zeer ongemeen, dat zy zelven zulks van “worde. ss : ` ZEDELYKE SEDENKINGEN. “yan anderen kunnen verdragen; even zo min, als menfchert, die gewoon zyn anderen geduürig te berispen, verdragen kuh- nen, dat hun van een ander denige faal ender het oog gebragt Men ziet al dikwils, dat iemand tot dat geen vervalt, waar voor hy , ‘buiten het geval zyride , zich gemakkelyk meent te kunnen wagten. Het is dierhalven meer een geluk, dan eere fterkte vam geest, wanneer men niet tot dezelfde féilen vervalt „ die men veelal in anderen zo Zeer afkeurt, en aan laf hartig heid, of zwakheid Van geest, toefchryft. Wanneer onze zintuigen ons misleiden, kómt zulks daar uit voort, of dat de voorwerpen op ten verren afítend van ons ge- plaatst zyn ; of dat zy zich in eene geheel andere gedaante vertoonen, dan zy wezentlyk bezitten.’ Maar, wandeer ons ver- Band ons bedriegt, komt het hier uit voort, of dat ons de on- derwerpen. niet genoeg bekend zyn, waaromtrent het werkzaam is; of, om dat wy over dezelve verkeerd rälerieren. ` , _ Men zegt veel , de Rede is bedorven : dap dit is verkeerds maar onze’ verkeerde redenering overdwarst de Rede. De voortreffelykheid van den Godsdienst, en deszelfs nood. ‘zakelykheid, zyn beiden, in desgelfs aart en natuur, zo duidelyk opgefloten , dat men den dienst van God , van een Almagtig “Wezen, dat alles heeft voortgebragt en onderhoud:, flegts op- perviokkig ‘behoeft te overweegen , om van deszelfs voortreffe~ ykheid en noodzakelykheid overtuigd te worden. ` -" De ongeoorlofde vermaken läten voor het gemoed niets over, dan wroeging en knagend hartzeer; de lusten van den wellust ftaan den mensch, helaas! veel te duur. Dan het fs dóorgaans het naberouw , dat "er hem een gezigt van geeft : maar nabe- rouw en Klagten komen veelal”te laat. Het hart van den mensch Ze, zo veel als het Autaar, waar op der Godheid geofferd word; dat zelfde hart zegt elk. mensch, ie- der ogenblik, dat God gediend moet worden; en, bedaard den- kende , overtuigt het elk een van de volftrekte noodzakelykheid dezer pligtsbetrachtinge i Dan, hoe veel vreemd vuur word er niet op dezen Autaar gebragt! . ` De fchoonheid is een zonderling gefchenk des Hemels: maar hoe vol gevaar is dit gefchenk; en hoe veel mi:bruik word van het zelve niet gemaakt ' aan hoe veele listige aanvallen is zy niek bloot gefteld; en hoe bezwarelyk zyn deze te we£rfta.n! IA . * MENGELWERK, TOT FRAAYR LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETKEKKELYK, ` ————— | CHARACTER-TREKKEN VAN MOSES EN AARON. (Uit het Engelsch van den Hoog!eeraar ROBERT JENKIN, D Dr.) D“ MOSES een Groot en Verftandig Man was, en een AT zeer oud Wetgcever, wordt door veele uitfteeken- de Heidenfche Schryveren vermeld, en door geen bedagt- zamnen in twyfel getrokken. Maar, *t is niet min open- baar, dat hy onder de Braaven en Godvrugtigen moet worden aangefchreeven. De eerfte veertig jaaren Zens leevens , die hy in Eeren- ftand fleet, gaat hy ftilzwygend voorby, nicts vermel- dende van zyne Opvoeding, nog van zyne Geleerdheid, in el de Wysheid der Esyptenaaren , hoewel dit vermeld wordt door den Heiligen STEPHANUS , die ook zegt, dat hy uitntemend fchoon was. en magtig in woorden en wer- ken (*), of beroemd beide in de Kunften des Vredes en des Oorlogs. Van zyne Schoonheid en Wysheid gewaagt ook TROGUS POMPEJUS (ft), als mede josEPHUS , die optekent , dat MOSES eene groote overwinning behaalde op de Ethiopiers , die in Egypte gevallen waren ($). Ar- TAPANUS befchryft hem als een Veldheer over de Egyptia She Legermagt tegen de Ethiopiers, in ecn kryg, die tien Bären duurde (5. , _Hoe zeer wy ons mogen verzekerd houden, dat zyn Leeven aan puarao's Hof niet zodanig was, of hy verrigtte lets van aanbelang , °t welk verdiende gemeld te worden, is nogthans het eerfte bedryf, ’t geen noses van zich- zelven optekent , het dooden van'eenen Egyptenaar GD: e- () Harper. VI]: an, ar. ` (+) Justınus, . XXXVI.-c. 2. (DN) Joseruus, Antig. Lib. II c. 5. (**) Apud euses. Prap. Euang. Lib. IX. e 27. (tt) Exop. Il: 13. UL DEEL. MENGELW. NO. 2. D l- go” CHARACTER¢TREKKEN wo Eene dand, door zommigen, met wemig gronds van re- po gewraakt © doch hy verdeedigt ‘zyn gedrag niet , choon STEPHANUS Zulks doet door op te merken, dat hy meende dat syne Broeders ‘er uit zouden verfiaan , dat cop, door zyne hand, hun verlosfinge zou geeven (*). Van de volgende veertig jaaren zegt hy weinig van zichzelven, dan dat hy woonde in Midian, en daar de Dogter van JETHRO trouwde , by welke hy twee Zoonen verwekte. Naa dar cop hem in den brandenden Braam- bosch verfcheenen was , leezen wy, dat de Heere hem tegen kwam, en 2081 te dooden (4): dewyl hy verzuimd hadt een zyner Zoonen te befnyden. - Moses heeft- zulk een verflag van zichzelven naagelaaten, als. na ver- fmaading zoo kunnen zweemen , indien een ander het hadt opgefteld; zo veel is er bedekt, en zo weinig verhaald „ behalven: °t geen of weezenlyk te wraaken was, of ligt misduid kon worden. Dikwyls betuigt hy zyne eigene misflagen en ‘zwakheden, zie Exop. Ill. 11. IV. 1. 10. 13. NUM. XI. 10. XX. 12. XXVII. 14. Nooit zegt hy iets tot eigen Lof, dan wanneer het voegelyk is, en noo- dig voor den Zedigften Man zelve , bovenal voor een Godsgezant ; want, al de Lof van iemand, met dat cha- racter bekleed, komt niet aan hem, maar wordt GODE toegefchreeven , wiens Dienaar hy is; en, in zulke geval- len, waar het de Eer van cop goldt, was hy verpligt de Gunst en Goedheid cops, te hemwaards , te vermelden , fchoon deswegen eenige Eer op hem afftraalde. 