Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
I. rincora pili ^ fi quella nave ^ ò quel navilio intervenijfi cafo diventu* ray che per conto de navili armati^ difopra detti ^ ò p:r conto della fortuna di mare have s fi andare a traver fi in terra ^ * il patrone fora ^ àhaurk fattOj come difopra è detto , con configlio di tutti quelli , che difopra fon detti , con loro liccntia^ €^' con lor volontà j tutto accordo ^ ò patto ^ che il patrone del-' la navey ò navilio haurk fatto con tutti quelli <, che difopra fono detti , C7^ nel modo^ C^ forma ^ che difopra è detto ^ mercante neffuno^ ne alcuno aU tro ci può métter contralfo/y e fi ce ne n^etterk , ha da flar ad ogìu danno^ fiondo^ ingiuria^ e ffefa^ che' l patron, della nave ^ 0 navilio^ alqualetale cafo^ come difopra è detto ^ farà intervenuto^ né have fi da,patire per colp^ delcontrafip^ che alcun di quelli ^ <:he di fopra fin detti ^ li hauranno mef- fo^ ò li metteranno : e tutto quefio , che difopra è detto , debba effer fatto fi?i%.a inganno^ €r finza fiaude *fi alcuno di quelli ^ che di fopra fon det' fi 5 fi aude alcuna mofirare^ ò provare potranno per alcuna giufia ragione j quello , ò. quelli -y .contra ilquale quella fi.aude provata farà ,^ debba rifare ogni danno , C^ ogni, intere fo 'a quella parte , che quella fraude proverk sontra di fi ejfir fatta. IL Irh^€' . * £ (en.). ■* E àhans que le fcrha ijca en terrei] (en vooj^dat de Schrijver aaq land gaai*) 1 Tuita h compagnia dèlia nave] hoc efi: , ut Cicero alibi ioquitur proratn Scpup^ firn debec adhibere. 16. fam. Epift. 24. vaM prora Scpupfh fuit , ut in proverbio Grascorum eftj a me te dimitcendii /i*9 omrn confilium, -^ E (cn.). HET CONSULAAT VANDE ZEE. i^^ doemetraad, en toeftemming van al het Volk vaii 't Schip. , Ende Schrijver moet aantekening houden van alle convcntien, d ie gemaakt xijn ten ovèrftaan van al het volk van * t Schip. * {En) (o 'c lake- was dat de Schrijver op die tijd, of op dat moment met konde ichrijven, moet hy'tfchrijven fohaail: het Schip fai aanleid gekomen zijn ''{en voor dat de Schrijver aan land gaat) En fo by geval de Schrijver met de Koop- luyden aan land geble -ven was, en der een dienaar van die Koopluy-'^ den t'Scheep was , moet de Schipper al h et y Volk , dat t'Scheep is , by een doen komen , als mede de dienaars van die Koopluyden , en met alle raad plegen, ende Schipper moet in 't aanhooren van die die- naars, en van al het Volk van 't Schip t'eikens feggen , ofdoenfeg- gendeconventien, die hy met defelven fai hebben gemaakt , op dat 'er een yegelijk geheugenis van hebbe , en dat , als de Schipper de Koopluyden, die aan land gebleeven waren, fai ontmoeten , geen moeylijkhpydmogtontilaan,of jemantvandiegeenen, dewelkenin de raadspleging tegenwoordig waren ge wecfl,foude konnen feggen, dat hy 't niet verdaan, of dat men hem gevraagt had : en als de Schip- per doet ^ geHjkboven isgefegr, moet het van waarden zijn, alsof alle de Koopluyden, of het meerder gedeelte der felven , tegen- woordig waren ge weeft. ^^^.^^ I. S 2 ^ II. Dog er met 140 IL CONSOLATO DEL MARE. IL Imp croche la prova di qmlla jraude fopradetta fi a provata per huo^ mini , che fiam di gran fede , Cr fuora di fof^etto : ancora che fiano huomini^ che fappino j €^ debbino piperà dell'arte ^ O^ del fatto ^ nel'* quale faranno dimandati pAeflimonii. Ter qual ragioneì perciochefi vor- rete dire 5 che f achini , ò ffuomini vili , che_ la per fona potejfi rivoltare per denari , haveffi valore la tefìimonianz^a , che loro f ariano , faria cat- tiva cofa 'y percioche con trifli huomini , che il patron della nave dejji per teflimonii contra i mercanti^ ft frjf^^ creduti ^ il patrone potria rùui' nar gli mercanti: perche teflimonioy che cattivo huomo faccia^ che Thuo- mo pojfa rivoltare per denari^ non vale ) né deue hauer valore per ne f funa ragione, C A P. ex. Come fi paghino fpefe ftraordinarie.. TXJtte lejfefi , * accordo , che di mercamie f ujfe fatto jìr aordinario ^ fi debbe pagare per foldo j C^ per lira per i mercanti^ faluo di caricare'^ fé imperò non s'^h avena, a partire per fortuna di cattivo tempo , ò per altro cafo^ che ci interveniffe ^ cioè ^ per entrare in porto ^y ò in locoj doue ftpotejfe faluare la detta mercantia ^ ò la detta nave , ò navilio y * in tal cafo debba rifare Vuna robba l'altra per foldo , cr per lira , Cr fé nella naue non ci fnjfe mercante y che habbia tanto come V altro di mercantia y òfusfino cinque dell'una parte ^ C^dui^ è tre dell' altra ^ che quelli dui^ mercanti ^ che ha^ vesfmo tanta , l pin mercantia che quei cinque , tutto quello^ che accorde- ranno per pagare firaordinario , fi debba pagare per commune , tanto della poca mercantia y come delPaJfai : imper oche fia fatto realmente , €r Jènxji fraude , O" che non fi facci niente per volontà , C^ quefi-o debbono giurare tutti i mercanti , che lo faccino fenzA fraude. Imperoche quefto capitolo va alla menda della nave di quefio , che li prometteranno reflitui^e 5 perche la naue ha quefio ^ privilegio^ che fé li mere ami glipr ometter anno alcuna cofa in inondare , è dibifogno , che le attendino , ancora , che non fusfi fcritto y foloy che il ferivano cifujfe^ ò che lo have s fi intefo : E il ferivano il debba fcrivere quando la nave terra proijfo in terra 9 che allhora andaua per mare^ quando la promejfa fu fatta. * o (oh) 1 In tal cafo] fiet onder hec 1^4. Kap. z Pr/x;%?o] fiec boven het 100. Kap, , • ■ GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 141 II, Dog moetfodaanig bedrog beweefen worden door menfchen Hoedanige die tenhoogftegeloofwaardigyenbuyteiifufpicie zijn 5 ookmoeten g^tu^enin 't menfchen weefen 5 diedekonft, enhetfluk, waar op hen getuy- j^^^^-^^ genis der waarheyd word gevorderd , verftaan , en behoorden te ver- eyfiwor- liaan. Om wat rede ? om dat het een quaade faak foude zijn , dat men dm* fou willen feggen, dat arbeyders, of flegte kaerels, die met geld konnen o mgefet worden, geloof fouden meriteeren in de verklaarin- gen,, die fy geeven y want de Schipper fou deKoopluyden met een deel opgeraapt kanaalje , dat hy als getuygen tegen de Koopluyden fou emplojeeren, indien men het wilde gelooven , konnen ruineeren. Dierhalven is het getuygenis van een gering pcrfoon , die met geld kan omgefet worden van geender waarde j,. en mag in geenderley wij-- febeftaan. KAP. CX. Hoe de extraordinaire onkoften betaalt 'worden, DE Koopluyden zijn fehuldig alle de onkoften, *(o/) akkoorden^ die terfaake dertCoopmanfchappen extraordinair worden ge- maakt 5 te betaalen pond ponds gelijk , uy tgenomen die van 't laaden: ten ware nogthans, dat men fig had moeten verhaaften door llorm, of andere opkomende fwarigheyd , als namentlijk, dat men flg mofl be- geeven na een Hüave, of andere plaats, om het vobrfz. Schip, of goed te falveeren: ' in fodaanig een geval moet het eène goedmet het ander Contribueeren pond ponds gelijk y en dus fo de eene Koopman , die in 't Schip isj meer goed had als een ander, of dat 'er 5 . waren van d© eene kant, en 2 , of 3 , van de andere kant , en dat die 2 Koopluyden fo veel , of meer Koopmanfchappen hadden als de 5 , fou al het geen, dat men beflooten had extraordinair te betaalen, in 't gemeen moeten ^ bekofligt worden, fowel van het minder, als van het meerder ge- deelte der Koopmanfchappen^ mits dat fulks zy ter goeder trouwe, en fonderbedrog , en niet buy ten nootfaaklijkheyd y en dit moeten ^lle de Koopluyden met eeden verklaaren , dat fy het doen fonder arg , of lift. Want dit Kapittel ftrekt tot voordeel van het Schip, nopende hetgeen fy aan het felvebelooven te fullen goed doen : alfo het Schip dit * voorregt heeft, dat de Koopluyden, als zy belooven jets aan 't fel- ve te fullen vergoeden , fulks nootfaaklijk moeten nakomen, al was 't ook niet aan gefchreev^n > alleen dat de Schrijver maar tegenwoordig was geweeft,of het felvc hadde verftaan. En de Schrijver moet het te boek fetten als het Schip fai aan land gekomen zijn , dat in Zee was , teiftijde van die belofte. . S 3 KAP». 142 IL CONSOLATO DEL MARE. Che cofa fu pelegrino , & chi s'intende efTer pelegrina. Qui dobbiamo parlar^ che cofa debbo, fare il patron della nave^ o altro legno 5 con il pelegrino , Cr il pelegrino con il patrone : * quello che farà un navilio , faranno tutti gli altri. Ogni huomofi chiama pelegrino j qual paga nolo della fua perfona , Cr della robba , bifogna<fapere , * che norr è mercantia quella^ qual è manco di dieci quintalate^ ogni huomo debba paga" re nolo della fua perfona , C?^ nijfuno può ejfer mercante , pagando manco di venti vefanti di nolo > '^ il patron della nane non è obligato a quello , che portar a manco di dieci quintali , di portargli cajfe ^ ne '- compagnia , je pri- ma non fa patto con il patrone. Et fé mette robba nella naue , che lui noi fappia , il ferivano , ò il fuó luogotenente trovandogliela , gli poffan far pacare il nolo , che voglian^ multipHcando il f^ odo , e l'inganno con tutta l'altra robba,. Similmente fi intende di colui ^ che entra 'tn nave fent^a licen^ tia del patrone , o del ferivano , allhora è in arbitrio loro pigliare il nolo^ che gli piacerà. * Car (want.) ^ .:l!rU-:" 1 Che non è mercantia queffa qual 't marito ^c7\\^. che non )i mercantici. E ognihiio- moy che porta manco di dieci quintdi , debba pagare nolo della Jtm perfona. C a r al. tot hgme es appellat peregri , qui do nolit deU fua perfona , e la roba , que no fa tner- cadtria. E tot hom, que port de dea quintars en avall, deu donar nolit dela fua perfona^ ( yder menfch word een Paflagler genaamt , die vragt geeft voor fijn perfoon en goed, dat geen Koopmanfchap is. En een ygelijk, die lo, quintaaien en daar be- neden t'Scheep heeft , moet vragt voor fijn periopn geeyent) ♦ E (en.) ^ 7:r ^ ' '/ 2 Companya'] fict boven op het 7^. Kap. '' * C A P. CXII. Di robba mefla fenza licentia del patrone , ò del ferivano. ET fé farà tanto , che la nave f offe troppo carica , 0 il patrone della navi non la vorrà portare , il ferivano la debba far gettare in terra , O^ A neffuno danno , che haveffi la robba , il patrone della naue non e tenu- to^ poiché allo cartolario non f usft fritta . E da intendere^ quando la naue haves fi fatto vela , C^ fusfifuora del porto ^ gli mercanti , Z^ marinari^ O^ pelegrini , c^ ogni perfona , che nella naue haves fi meffo robba , debba vmircy Cr manifefiare d ferivano la robba ^ che nelU naue hauranno meffa-y , . O' fé HET CONSULAAT VANDE ZEE. 143 KA P. CXI. IVat een Taffagier is ^ en wie verft aan word een Taf^ fagïer te zijn. Hier moeten wy fpreeken van 't geen een Schipper van een Schip, of ander Vaartuyg fchuldigis aan eenPafTagier, en eenPafla- fieraandc Schipper > "(xt'^;?;) fo als het eene Schip doet, moetook et ander doen. Alle menfchen worden PafTagiersgenaamt die vragt geeven voor haar perfoon, en goed, te weeten, ' het welk geen Koopmanfchap is : en alle menfchen moeten vragt geeven voor haar perfoon, die minder als lo.quintaalen in 't Schip hebben: en nie- mant kan voor een Koopman gereckent worden, die minder als 20, Befants voor vragt betaalt : * {en) de Schipper is die geen , die min- (derals 10. quintaalent'Scheep heeft, niet gehouden fijnbagage, ^of gefelfchap meê te neemen , indien hy te vooren met de Schipper daar voor niet geakkordeert k?: 'en fo hy 't goed buyten deflclfs kennis t'Scheep brengt, kan de Schrijver, ofdiegeen, die in fijn plaats is, dat vindende, hem fo veel vragt af neemen, als hy begeert , reke- nende felfs die bedriegery , en diefluykery overal het andere goed. Enfomedctenreguardevaneenpevloon, die t'Scheep gaat, buyten kennis van de Schipper , of Schrijver y want hét flaat aan haar belie- ven fo veel vragt te neemen , als fy begeeren. KAP. CXII. i , ?-' ' .. Van goedy dàttlScheep gebragtis , buyten kennis van de Schipper \, of Schrijver. ENalshetfoveelis, dathet Schip te diep gekaden fou zijn , of dat de Schipper het niet wil meê neemen , moet de Schrijver het laaten aanland fetten, en de Schipper is in geenderley fchaade, die het goed fou mogen overkomen, gehouden, terwijl het in 't Scheeps- boeknietaangeteekent is. Teweeten als het Schip onder zeyl, en buyten gaats Is, moeten de Koopluyden, deBootsgefellen, enPaf- fagiers, eneenygelijk , die goed in 't Schip heeft, by den Schrijver gaan, en het goed, dat^ in 't Schip fullen gebragt hebben, aan- geeven: en fo fy dat niet doen, isdeSchipper, nogde Schrijver in geen 144 ÏL CÖNSaLATO DEL MARE. Cr fcnon il faranno^ di neffm danno , che havafi la rMa ^ non è tcflttt* il f atrofie -i ni il ferivano, GAP. CXIII. Di robba non manifeftata. SE nave getterà per fortuna di mare j ò per altro cafo , che imraviene , O^ gettale la rohha in prejèntià di alcuno di quelli mercanti , ò peregri^ niy ò marinari , ò di qualunque altra perfona ^ che non fUjfe fcritta nel li^ hroj p in tauola^ o al ferivano ^ i patrone nonfusji mantfefiata^ o a qitel^ che il patrone j ò il privano ci have s fi mejfo in loco di loro ^ Cr la robba fi getta^fif perde sfi^ ò bagna/fi^ ti patron della naue non è tenuto refiituire per ìejìimonii'i che cifujfero , che l'havesfino veduta caricare : cr fé la robba f US fi trovata nel difcaricare^ fi a in liberta, del patron dihauere il nolo ^ che vorrà ^ <T il detto mercante lo debba pagare ^ fenza contralto. Imperoche fé il fcrivan rhanejfe fcritta dinanzi , o dipoi , che la detta naue havefi fatto -vela^ tutto il danno j che la robba haum , de^a ejfer tenuto il patron delU naue refiituire. C A P: CXIV. Di che è tenuto il patrone al peregrino. PAtron di nave^ è di navilio è tenuto al peregrino dargli loco ^ O^ aC' qua 5 C?" portarlo , ò farlo portare doue gli haurk promejfo , Cr fé tui hauejfe pigliato caparra , lui debba attendere quello , che haurk promejfo : imperoChe il peregrino fi debbe prefintar il terzo giorno dinanzi al patrone j ò privano , cr il peregrino debba domandar licentia al patrone , cr fé il patron gli dark termine piit che non debbe ^ Cr il peregrino rimane y tutto il nolo debba refiituire j tutto il danno j che quel peregrino havejfe ricevuto ^ in tutto è tenuto refiituire il patron della nave: Cr fé il peregrino fé ne under a fenza licentia^ ò non verrk nel tempo , che la naue f ark veUy fé lo peregri^ no hauejfe dato mile marche (d'oro) 'di caparra , o che hauejfe pagato tutte il mio , il patrone ntn gli e tenuto niente refiituire,. * ^ (cn-) CAR HET CONSULAAT VANDE ZEE/ 145 geenfchaade, diehetgoed, of de Kaoptnanfchap mogt over geko- men zijn, gehouden. K A P. CXIIL Van goed ^ dat nteP aangegeeven is. ALshetSchipineenfwaareftorm, of ander ongeval, datterfou mogen ontftaan , komt te werpen, eneenig goed werpt in 't byweefen van jemant der Koopluyden , Paflagiers , Bootsgefellen , of andere menfchen, hetwelk in 't Scheeps-boek, of regi lier niet aangeteekent 5 of by de Schipper, of Schrijver, of die geen, de- welke de Schipper , of Schrijver in haar plaats hadden geitelt , niet aangegeeven was , en dat goed geworpen, vermift, of nat gewor- den fai zijn , is de Schipper om die getuygen , die daar quanfuys te- genwoordig waren geweeft, en het felve hadden fienlaaden, niet; gehouden vergoeding te doen: en als dat goed in 't ontlaaden ge- vonden word , kan de Schipper daar fo veel vragt van eyflchen , ais 't hem belieft, en is de voorfz. Koopman het gehouden te betaalen^ fonder tegen feggen. Maar fo de Schrijver het felve had aangetee- kent voor , of na dat het Schip onder zeyl was , is de Schipper fchul« digallefchaade, die het goed overkomt, te betaalen. D K A P. CXIV. Waar tn de Schijf er gehouden is aan de ^affagier, E Schipper moet den Paflagier plaats, en water verfchatten, en hem voeren, of doen voeren, werwaartshy belooft fai hebben: en als hy de Godspenning , of jets op hand genooten heeft , moet hy nakomen al wat hy belooft heeft : m.aar een Pafiagier moet fig de der- de dag aan de Schipper, ofSchrijververtoonen, en de Paflagier moet met de Schipper affpredvcn , en fo de Schipper hem langer uy tftel fai geven, als behoorlijk was, en de Paflagier daar op aan land blijit,moec deSchipper hemal devragt, ''(^;/) aldefchaade goed doen, diede Paflagier fai hebben geleeden. En fo de Paflagier heengaat fonder fpreeken, of niet weer komt tegen dat het Schip t'zeyl gaat, is de Schipper niet gehouden hemjets weder te geeven, al had een Pafla- gier looo.maiTcfliukkenophandgegeeven, of al de vragt betaalt. T KAP. ^^ IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CXV. Di dar piazza à peregrino , & fé morrà in nane. P Airone di 7uue àehhe dare loco al peregrino^ ò il nochicroper lut^ Cr' il peregrino debba haver quel loco , che Phuomo gli haurk dato^ O" confegnatOy <Cr fé il peregrino more , lui può lafciare a chi vorrà. Et la miglior vefia^ eh'' egli habbia^ Jta del nochieroj O" i danari^ fi non ci farà parente , gli debbe hauere il patrone , ZT* il patrone li deh" ha fervare^ O^ tenere per infino che fta in loco^ che li fufifino dimaU" dati^ per tre anni -y O^ in capo di tre anni ^ fi non li {iranno diman^ dati^ lui gli debba dare per C anima di quello^ in prefintia del p^efio- vo della Terra : O^ il fir ivano è tenuto * manifefiar al Vefiovo y ò al Signor della Citta , O^ firivere li detti danari , O^ tutte le cofi del morto , €r lui debbe tener un fcritto , C^ uri' altro i mercanti^ €r* un'aU irò il patrone della naue > <Cr quando peranno tornati nella patria , il firivano debba mofirare quel firitto "^ ò al Locotenente ^ ò al Capellano , che tenga carico di quel loco ; C7* il Capellano debba mettere in firitto al libro della Chiefa. Et fi il patron della naue non fujfi fiijficiente di tener quei danari , che lui fujfe trifio mercante , o cattivo barro , lui li debba ajjìcurare ^ *C^ i debba méttere in loco 5 che fi ci venijfi diman-- datore per infimo al termine de i detti tre anni , che li popi hauere ^ C^ fi il patron della naue morijfie^ li danari fieno meffi in loco ficuro. * * Per aquelt cap meteix (binnen die felve tijd.) "* AkBisbe (aan de Billchop.) * Ejì no la pot ajfe^war'] (en fo hy geen caute voor def elven kan ftellen, GAP. CXVI. Che debba haiier patrone di quello , che muore in nave. •^*i: -Mf .Si^ Ji!, M, M, .\l, JJ, ^ -^ -^ ■ilr :SI' ■ NB. Het HET CONSULAAT VANDE ZEE. 14^ K A P. CXV. Van plaats te ge even aan een Taj]agier ^ enfi hj in. 't Schijf komt te Ji erven. DE Schipper, of Stuurman moet, uyt de naam vfen de Schipper 5 een PafTagicr plaats verichaffen > en de Paffagter moet die plaats hebben, diehemfalgegeeven, cnaangeweefenzijn: enalsdePaf- fagier komt te fierven , kanhydefelve overlaaten aandegeen, die 't hem fai believen. En het befte kleec, dat hyt'Scheep heeft, moet voor de Stuurman weefen 3 en als 'er niemant van de bloet vrinden by der hand is, moet de Schipper het geld na hem neemen, en de Schip- per moet dat onder hem behouden, ende bev/aaren , tot dat hy fai ge- komen zijn ter plaatfe , daar het hem fai afgeëy fcht worden , binnen de tijd van drie jaayen : en fo het hem na verloop van drie jaaren niet fai afgeëy fcht zijn, moethy'tgeéven, tenoverftaanvandeBif- fchop van de plaats 5 voor de ziel van denoverleede: en de Schrijver is gehouden * (binnen de [elfde tijd) het aan de Biflchop , of aan de O- verigheyd van de plaats aan te geeven , en een inventaris van die pen- ningen te maaken, mitsgaders van al het goed van den Overleden en hy felfs moet een gelchrift daar van houden , en de Koopluyden een, en de Schipper een: ende weder gekomen zijnde in 't Vaderland, moet de Schrijver defelve inventaris '*' {aan den Bijfchop) vertoonen , of aan deilelfs Stedehouder, of aandenKappellaan, diededienftvan àÌQ; plaats fai waarneemen : en de Kappellaan moet het in 't Kerkboek aanteekenen j en als de Schipper een man van geen credit, of een on- deugend menfch is, fo dat het geld onder hem niet vertrouwt fai zijn, moethy cautie daar voor ftcUen > "" (en fo hy geen cautie kan fielten) fai het felve gebragt worden ter plaatfe , daar het fai konnen worden ge- ligt by die geene , die het komt op eyficben , binnen de voorfz, drie jaaren: en fo wanneer de Schipper komt te fterven, fuUen de penningen infgehjks gebragt worden op een verfekerde plaats. KAP. cxvr. Wat de Schipper geniet vom die geen ^ die in H Schip komt te JT erven, "Tv . - l^ SE f ni-" 148 IL CONSOLATO DEL MARE. NB. Het nMvolgende wthreekt. Ago dejusdit dell haver lo Senyor dek nauenguafìirda, lolrtelo veftit deli pelegri , enfora aquell que deu haver lo notger. Mas empero loSenyor denau no den haver tant del poch coni del molt, que decent ^Befants enavall no deu haver fino loyeftit, etotlaltre deu iloiar a vendre e fer ne d uiers. I Befftnti] de Ca ta- laan fchrijfc hier op de kant, monsda no comgucla , dat 15, onbekent geld , maar het 'is onbekent voor de geen à'xd \ niet en weet, en men kdsi van het felve nafien AleJfandyoTaJJoni annotnt.foprct ilVocabul. della CrufcUy en infoa' derheyd mede M/» C'ajeneuve Origh?. de U Lang. Fran^oife^ in hac i^fa voce, C A P. CXVII. ^Excepïo del damtint dit. Hcllt^ che ander anno in nave pre loro trajìco , faranno detti pelegd-- 'fé mor ir ano , • /'/ patrone , né nochiero , ne neffuno non dehha hauer. niente : perche molti huomini vanno di un viaggio air altro con poca mercan^ tia 5 ò vaiïno in alcun luogo per mutar fv , <cr fono pelegrtni , di quefli tali non dehha hauere niente : impero fé farà pelegrino , che andera oltra il mare , 0 in altro viaggio , C?" morirà , il patrone dehha hauere il letto , O^ una del' k fue vefte^ rifervata quella , che dehhe hauer il nochiero. * fé ^Confilo non ci fard nella naue , CP^ che alcuno huomo vi muora 5 lui è tenuto di guardar la rohhor del morto , fé il m.orto non hauejfe fatto tejìamenta 5 ò non haltejfè fatto alcwno procuratore , 0 ^tuttore nella naue , ò fuo her ede. Et fé non ci fujfe parente fio , il patrone della naue dehha guardare la rohha ^ O^ la dehhe redituire a i fuoi parenti 9 è fuoifglivoli ^ ò a quelli^ iquali meglio douejfe -ejfer data : c^ il ferivano dehha tutto quejìo fcrivere , e tenere a je un ferino , O^ il patrone un altro , Crfar come è detto- difopra , C^ ordinato -, ('^ impe- rò tutta la vettovaglia y che rimanerà di qualunque perfona > che morirà,, debbe eilere del patrone.) GAP. 2 Ss quelli ì^c. ] C A T A L. P7as fi olgim home que vaia per vìaìges per fon cors , es ic?npt(it per pelegri ^^ e fi mor (maar als jemant , die maar met fijn perfoon t Scheep is y voor een.PaÜagier eerekent word) N. met fijn perfoon ^ dat is^ fonder dat hy Koopmanichap by hem heefr. * E (en.) * Mas lo fenyor (mmr de Schipper.) 2 Ccafolo QQn^uhfont ceax , lefq^els dl/^rikient , ou sjui ont efgctrd et U debite , & venie des vÌ7is ^ i3' vlvr^s fur laGdere, oh fi.r antre Faiffean. Mr. Clairac fur tesUs ^ Coutum. de la Mer p. 174. 3 Tut er e^ C a t Ai. Marmejfor , van marmerò (een Curateur.) ut docet Gafpar Eicàlmo lib. I. Hifi. de Vale?2cia. Cl 4. j ^ - 4 Impero i^c éet onder het 1 1 a. Kap. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 14^ * T^ Et navolgende moet de Schipper tot een recompens hehhen , het JL J. Bed^ en kleed van de Pajfagter^ buyten dat gecne^ dat de Stuur- man moet hebben \^ dog moet de Schipper van het kjejne fo veel niet heb- ben als van''t groote: %i>ant van 100. ^ Befani s^ en daar beneeden ^ komt hem niet toe als een kleet j en al het andere moet hy bewaareUy m të gelde maaken, K A P. CXVIL "" Exceptie van het bovenflaande, ' ( \yf Aar) fo die geen, die alleen om haar affaires meê vaaren.^ XVJL voor Paflagiers gehouden worden , * {en) komen te derven, moet nog de Schipper, nog de Stuurman, nog jemant anders jets van defelven genieten : v/ant veel menfchen gaan van de eene reys op de andere met weynig Koopmanfchappen , of gaan fig elders metter woon begeeven , en worden voor Paflagiers gehouden 5 en van dele fodaanige behoort de Schipper niet*met-al te hebben 3 maar fo 't een Padagier is , die aan geene zijde des Zees vaart , of een andere ftreek uyt, moet de Schipper het bed hebben, en een van fijn klederen, buyten het geen , dat de Stuurman moet hebben. * ( Des is de Schip^ per) fchuldig als 'er jemant komt te llerven, en der geen ^Conful aan boord is, de goederen van den Overlede te bewaaren, indien de Overlede geen teftament fai hebben gemaakt , of geen gemagtrg- de 5 5 of voogt , of erfgenaam in 't Schip fai hebben geftelt. En als 'er niemantvan fijn nabellaande tegenwoordig is, moet de Schipper het goed bev/aarcn, en overhandigen aan de vrinden, of aan de Kinderen , of aan die geenen , die het naafte regt hebben 5 en de 'Schrijver moet van alles aanteekening houden , en moet het gefchrift onder hem bewaaren , en geeven een af-fchrift aan de Schipper i en voorts doen ^ gelijk boven gefegt , en geordoneert Ta kap. %p IL CONSOLATO DEL MARE. » C A P. CXVII. Dritto de *barchiero , & 'guardiano di peregrino, che muore nella naue. B^rchiere della nane debba hauere del peregrino ^ che tnorlrk^ le p; arpe ^ il coltello ^ C^ la cinta ; O" il guardiano della naue debba hauere le talzj'y Cr il harchiere^ €7^ il guardiano tutti dui infieme lo debbano fepelli-* re in terra , ò in altro loco , o gettarlo in mare. 1 C^/». CXVII.] Catal. ii^. fiet boven op het 35-. Kap. 2 Barchiero'] (de meefler van deScheepsboot) Latim Schaj^hk^m ^ & Liatrariutn vocant. ^ Guardiano'] is de geen , òìt op 't goed , en op de laading paft. J. C. in l. r. §. 3. Naut. Caup. Jiah, Jtmt quidam in navibns , qui cuJlodtA grafia navibiis pr^sfonun- ttir , ut mv<pó?ifiMS(i i id eftj navium cuftodes. c A P. CXVIII. Della vettovaglia, de' pafleggieri , liquali moriranno in nav e Lu^ vettovaglia de'' pajfeggieri morti debba ejfere data al patrone ^ C^ queflo s'intende di quelli y che vanno da un luoco air altro.* * Axi com àefus es dif]. gelijk boven is gefegt. GAP. CXIX. Di nolo pagato le peregrino rimane. Et di nolo di robba. SE alcuni di quelli hauejfe dato nolo al patrone della naue , C^ volejfe re^ flare<y non è tenuto direflituire il nolo, '^fe alcuno peregrino ^ è mercante^ o altra perfina noleggierk al patrone della naue , O^ quando faranno in ter^ ra^ 0 in altro loco 5 vorranno vendere la robba , C^ quella robba non bafla di pagar il nolo 5 ognuno è tenuto pagare il nolo^ vaglia quejìarobba^ * la" quale overo pagare nolo , O^fe il mercante hauep altra robba , chefujfe mi^ gliore 5 quella migliore non ^fa danno alla più trifla , C^ cefi Ji paga il nolo a i patroni di narue^ 0 di navïlii. Et per que^o fu fatto il prefente capitolo^ che * Encara (ook.) 1 Laonde overo ^agar a nolo. L. laqude doveva pagar 'mio ^ ò no. 2 Fa danno alla pik trijïa) L. ha danno dalla piti trifla. Q ki ki., no ha damnatge per lo pm avol. De fin is, dat de Schipper daar door geen fchaade fai lijden aan de bedon- ge vragc. enz. HET CONSULAAT VANDE ZEE. tn 'KAP. GXVII.. FVa^ de ^ Barkier ^ en "^Opjlender moeten hebben vaneen Tajfagier j die in H Schip fter ft. DE Barkier van 't Schip moet de Schoenen , en het Mes , en de Gordel van den overlede Paflagier hebben > en de Opfiender moet deKouflen hebben j en de Barkier en Opfiender zamen moe- ten hem aan land , of eldersbegraaven, of inZeewerpen. KAP. CXVIII. Van de vidtalie der Tajfagiers j die aan boord komen te JÌ erven, DE viótalie der overlede Paflagiers vervalt aan de Schipper, te weetenvanfodaanige, die van de eene plaats na de andere gaan T (^gel^k^ hoven is gefegt.) KAP. CXIX. Jlls de vragt betaalt Is j en de Tafagier fhuys blijft. Als mede van de vragt der goederen, INdien jemant van deefen devragt aan de Schipper had betaalt, en genegen was om t'huys te blijven , is hy niet gehouden de vragt weer uyt te keeren. * {J.n) als een Paflagier , of Koopman , of ander perfoon , met den Schipper verding voor eenig goed gemaakt hebben, en hier of daar aan land gekomen zijnde, het goed willen verkoopen, en dat goed foveel niet mag gelden, dat het devragt kan goed maaken, iseenygelijk derfelven des niet te tegenilaande gehouden de vragt te voldoen, het zy dat goed (' daar de vragt op ver- fchuldigtjs) fo veel kan uyt maaken , " [of niet) > en als een Koopman ander goed t'Scheep heeft, dat beter is , ^ hinderd het flegte.r niet aan 't geen, dat beter is, en düs word de Schipper fijn vragt betaalt. En daarom is dit Kapittel gemaakt , op dat den eene 'Koopman den ander niet ■i<i IL CONSOLATO DEL MARE. che li mercanti non potejfino l'uno l'altro ingannare , né im^n^arc [opra di quello^ che non vakua^ fé non mllafrincipak robba, GAP. CXX. Di che è tenuto il pelegrino* 'TyEregrino^ O^ ognun ^ che nella nane vada ^ s tenuto di aiutare'.^ ^ Cr' faluare^ Cr guardare ' '^ il patrone^ tr non . lafciare la nane ^ per infino a capo del viaggio j faluo con licentia del patrone della nane, '^perciò fu fatto que fio capitolo , che molti patroni di nave^ ò di na^ villi portino artigiani per peregrini , C^ huomini d'arme , cr lui fa miglior mercato^ che non f aria ^ fé fapeua^ che fi volesfino partire -y C^ molti mercanti non caricheriano fi non che fanno , che molti huomini d'arme ci vanno : ancora fono tenuti li pel egri ni , e tutti gli altri , che nella naue vanno ^ e fere ^ Cr flare al con figlio ^ C?^ à tutti li cofiptmiy che faranno mesfi , ^ ordinati nella naue, I II patroml Catm, la nau ( het Schip. ) GAP. CXXI. Di che è tenuto patrone à mannaro. SE patrone di naue accorderà marinaro , fia cattivo ^ è hu:no ^ che fappia 5 è che non fappia , il fuo fai arto gli debba ejfer pagato : im- però fi il marinaro prometterà eJfer calafatt^ , ò maefiro , 6 nochieroj C^ il patrone della naue lo hauerk figliato per quel conto , ^ non né haura havuto altro per fidanza di lui , '^ mn fapera niente , il patrone della naue n:n li debba dare fé nra quello^ che dirk il mchiero j ò U ferivano per giur-amento dato Uro,'^ * Siameli (en Jodaanig een.) f §ue^deti hamr (dat hy behoorde te bebben.) GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 153 niet fai konnen bedriegen , of geld konnen neemen op dat geen , dat vangeen waardy is, maar op de principaale goederen. K A R CXX. Wéiar ïn een Tajfagier gehouden is. E En Pailagier, en eenyder diet'Scheep is, moet de » Schipper behulpfaam zijn, en hem behoeden, en befchermen , en moet het Schip niet verl'aaten , als na gedaane reys , ten waare met bewil- liging van de Schipper. ''(£;^) daarom is dit Kapittel gemaakt, om dat veel SchippersAmbagtfiuy den voor PaiTagiers, en Soldaatenmeê neemen, en dat voor minder vragt, als fy fouden doen, indien fy dagten dat defelven het Schip fouden verlaaten: en veeleKoopluy- den fouden haar goederen niet inlaaden , fo fy niet dagten, datter veei Soldaaten fouden mee vaaren. Voorts zijn de Paflagiers, en alle de geenen die aan boord zijn , vcrpligt te verfchijnen in den Raad , en lig te gedraagen aan defelve 5 mitsgaaders aan alle koflumen , die op 't Schip gemaakt, en ingeltelt zijn. KAP. CXXL Waar in de Schipper aan een Boots ge fel gehouden is. ALs de Schipper een Bootsgefel aanneemt, moet hy hem loon geeven, 't zy dat hy bequaam,of onbequaam is, of fijn dingen ver- flaat , of niet j maar als een Bootsgefel ^\g uy t geeft voor een brewer, of voor een Timmerman, of Stuurman , en de Schipper hem daar voor aanneemt , en fig niet voorfict vaneen ander, doordien dat hy fig op hem verlaat , \€n fodaanig een) onbedreven is , moet de Schipper defelve niet meer geeven , als de Stuurman en Schrijver by eede fullen verklaaren , ""{dathj behoord u Mhen) V KAP. rj4 ÏL CONSOLATO DEL MARE, GAP. CXXII. Di cavar marinaro di naue; PAtYone di naue non può cavar marinaro della naue per infino che il viaggio non habhi fatto , faluo tre co fé , la prima , per ladro , la f^ conda per erefta^ U ter%.a^ fé non fa il comandamento del nochiero j impe- rò il nochiero non dehbe comandar cofa , che non gli htéhia da comandare : 0 non fi debba cavare per una volta infino a cinque volte ^ O" fi non fa dopo il comandamento del nochiero , h di quello , che havesfi il carico del coman-^ damento nella nave , lui lo debba cavare. Imperò tu guardi bene a quello marinaro^ che lo comanda^ ò f altro ^ fé lo fa fare. Ancora per un'altra cofa lo può cavar della naue , cioè t fi fi J^ergiurera di giuramento , che faccia y percioche gli mercanti non haveriano piti fede, GAP. GXXIII. Marinaro non fi può cavare per altro di manco fa- lario. IL patrone della naue è tenuto al marinaro^ che, fi il marinaro fi farà ac- cordato per grande falario , er il patrone né troverà altro per manco fa- lario 5 non lo può cavare della naue , poiché nel dare la fede f us fino refiati d'accordo l'uno con l'altro j Cr tanto debba effer tenuto , come fi fusfi fcrit- to, GAP. CXXIV. Patrone non può cavar marinaro per parente. T) Airone di naue è tenuto a marinaro , che ^ fi lui fi farà accordato con JL il patrone^ non lo può gittar e per parente ^ né per altro huomo ^ poiché ftijfe fcritto nel cartolario^ ò che fujfe data la fede ^ ancora^ che non f us fi en- trato nella naue -^ cr fi gettare lo vorrà , è tenuto faga,r il fuo falario , co- me fé haveije firvito per tutto il viaggio. Ancora è tenptto il patron della naue , che , fi hanra lavorato tre giorni y Cr foi piglierà tnfirmità , il debba HET CONSULAAT VANDE ZEE. ijj K A P. CXXIL Van een Bootsgefel uyt het Schip te feit en. DE Schipper kan geen Schipgefeliiytfetten 5 alsnagedaancreysj ten waare om drie redenen, (i.) dathyeendief, (2.) dathy een Ketter was 5(3.) dat hy den Stuurman niet wilde gehoorfamen 5 maar de Stuurman moet hem niet vergen dat onbehoorlijk is : en moet hem niet om een reys affetten , maar om vijf > en als hy dan nog den Stuurman , of die geene , die het commando van 't Schip is toe vertrouwt, niet gehooriaamt, moet hy hem affetten. Maar men moet wel toefien , of een Bootsgefel , die met het een , of 't ander belaft word , wel in ftaat is om het te konnen doen. Ook kan hy hem om een andere rede afdanken , namentlijk , fó hy valfchelijk ge- fwooren had , want de Koopluyden fouden hem niet meer gelooven. K A P. CXXIII. Een Schïpgefel kan om een ander ., die minder huur wind j niet af ge f et worden. ALs de Schipper een Bootsgefel heefc aangenomen voor een hoo- gehuur, en de Schipper een ander vind van minder huur, mag hy hem niet af fetten , na dat fy malkander haar woord gegeeven hebben} en 't moet gehouden worden, als of hetbefchreevenwas. K A P. ' CXXIV. Een Schipper kan een Schipgefel niet afdanken ^ om een ander j, die van zijn maagfchap is. "TX E Schipper is aan een Bootsgefel diehy aangenomen heeft gc- J--^ hou den, dathy hem, omdefe, of geene, die van fijn maagfchap is, niet kan verfetten, na dat de huur te boek gefet, ofhet woord gepafleert is , al was hy nog niet in 't Schip gekomen 5 en fo hy hem fai willen verfetten, is hy gehouden fijn huur te betaalen, als of hy degeheele reys had uytgediend. Ook is de Schipper fchuldig, dar, als hy drie dagen het werk fai hebben waargenomen, en daar na V 2 komt 1^6 IL CONSOLATO DEL MARE. dehba pagar la meta del [alarlo > €r fé non f ho entrar nella naue^ il debba lafciare^ fé li marinari conofceranno , che non pof a andare j €r fé faranno in loco fuor a della patria , il patrone li debba dare la meta del fio falario^ babbi ^ ò no'y Cr fi non lo haura ^ che fi' l faccia imprejiare-y perche è dibi- fogno il marinaro Vhabbia : ZT fi il patrone morirà , li tutori del patrone (debbono quejìo offeruare. GAP. CXXV. Di marinaro, che morrà nella naue. 