Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Eukelvoudige- inikroskopen , in den nicer beperkten zin, zijn dan zulke vverktuigen, waarin niet allcen lenzen of len- zenstelsels van geringe vergrooting gelijk die in loupen, maar ook veel stcrker vergrootende kunuen gcbezigd worden, oni welke redcn eene bijzondere tafel voor de voorwerpen, een daaronder geplaalste spiegel voor doorvallend licbt en eene gepaste beweeginrigling voor bet vinden van den juislen af- stand tusschen voorwerp en lens hierbij volstrekt gevorderd worden. Zoowel de loupen als de eukelvoudige mikroskopen kun- nen dan nog op zeer uiteenloopende wijzen zijn ingerigt, overeenkomslig bet nicer bepaalde doel , waartoe bet werk- tuig besteind , en zelfs is bet zeer moeijelijk, zoo niet on- niogelijk cenig werktuig van dien aard zoodanig in te rigten, dat bet aan alle eischen even goed voldoet. Doorgaans inoet men bet eene voordeel meer of min opofferen ora een ander des te bcter te bereiken. Wat dan in de eersle plagts de lenzen aanbelangt die voor loupen kunncn gebezigd worden, zoo vloeit uit dalgeiie wat reeds Dl. 1. bl. 49 en volg. , bierointrent gezegd is, voort , dat die welke bet algeraeenst in gcbruik zijn , namelijk de bi- convexc met gelijkc kroimningen aan beide oppervlakten , als de slecbtste tc bescbouwcn zijn, uitboofde der sterke spliae- riscbe aberratie , welke daarmede plaats grijpt. Veel beter is eene lens van den bestcn vorni , dat is eene zoodanige waarin de kromraingen ongcveer tot elkander staan als 1 : G , docb scbier even bruikbaar is eene piano- con vexe lens, welke boYcndien uit den aard der zaak gemakkelijkcr tc vorvaardi- mniGTlNG DER EOUPEN. 93 gen en daardoor minder koslbaar is. Bovendien hecit zulk eene piano- coo vexe lens nog een aodcr voordeel; houdt men haar namclijk met de bolle zijde naar bet oog, zoodat de platte naar bet voorwerp gekeerd is, dan is de aberratie bet kleinst; in de tegenovergeslelde bonding is bet gezigtsveld raerkelijk uitgebreider , docb de aberratie bet grootst. Deze laatste bonding is dns gepast oin een algemeen overzigt van eenig voorwerp te erlangen, de eerste daarentegen voor eene naanwkenriger bescbonwing van deszelfs bijzonderbeden , zoo als b. V. bij bet verrigten van ontledingen gevorderd wordt. Waar bet er alleen op aan komt bij een lamelijk groot gezigtsveld de voorwerpen scberp te zieo, zijn ook de Cod- dingtonscbe lonpen of vogelooglenzen (z. bl. 70) zeer bruikbaar. Bij ontledingen knnnen zij ecbter niet dienen , daar bet voorwerp veel te digt bij de glasoppervlakte komt. Hetzclfde geldt van de cijlinderloupen , maar zoowel deze als de Codding tonscbe lonpen knnnen met voordeel wor- den aangewend, om de voorwerpen, die zicb onder water bcvinden , te onderzoeken , daar zij zonder binder bierin gedompcld knnnen wordeu. De lonpen bebooren ecbter geenszins altijd nit eene enkele lens te bestaan, maar zij knnnen er ook twee of drie bevalten, en aldus de reeds mecnnalen genoemde dengden van don- blelten en tripletten bezitten. Doorgaans gescbiedt dit ook, maar in de meeste gevallen is bet dnidelijk, dat de vervaar- digers slecbts op bet oog gebad bebben , om een zoo groot mogelijk getal lenzen van onderscbeiden vergrooting in een kort bestek te vereenigen , maar zonder dat zij bedacht ge- weest zijn om bnnne onderlinge afstanden en krommingen zoodanig te regelcn , dat de eene lens de andere op de bestc wijze ondcrstcunt , en de aberratien daardoor verbetcrd 90 HET ENKELVOUDIO DIOPTRISCH MIKROSKOOP. ■wordeii. Somwijlpn zelfs gebeurl hct, dat men loupeu aan- treft met twee piano- convexe glazen, die boven elkander kunnen worden gebragt, maar allecn zoo dat de platte zij- deu naar elkander toegekeerd zijn, en de lenzen zich dus tegenover elkander in de slechls raogelijk stelling bevinden, tervvijl diezelfde lenzen zoodanig geplaalst, dat de eene met hare bolle zijde naar de vlakke der andere of wel beide bolle oppervlakten naar elkander toegekeerd zijn, bij gelijke vergrooling een veel scherper en dnidelijker beeld zoudeu geven. Nog scherper en dnidelijker echter zal dit beeld zijn , indien de beide lenzen volgens de regelen die voor dou- bletten in bet algemeen gelden (z, bl. 77 en volg.) met elkander verbondeu worden, en ook de gepaste afstand in bet oog wordt gehouden, gelijk zulks b. v. in de Fra uenhofer- scbe loupe, welker doorsnede in PI. II. fig. 15 is afgebeeld, geschied is. Voor de meeste praklische doeleinden, waarloe loupen gevorderd worden , en bij de geringe bier gevorderde ver- grooting, zijn plano-convexe lenzen geheel toereikend. Wenscbt men echter eene loupe le bezitten , die nog meer vrij van beide aberralien is, dan verdienen voorzeker de van acbro- matische lenzen voorziene loupen, zoo als deze tegenwoordig bij de meeste makers van mikroskopen te verkrijgen maar bet eerst door Plossl vervaardigd zijn, de voorkeur, terwijl eindelijk voor bet gcval, dat men inzonderbeid een gczigts- veld van aanzienlijke uitgebreidheid verlangt, de periskopische doublet van Herschel (z. bl. 75 PI. II. fig. 7) in de eerstc plaals in aanmerking moct komcn. 588. De wijze, waarop eene lens of eene verbindiug van lenzen tot loupe gevat is, is mede niet gebeel onvcrscbillig. ZAKLOUPEN. 5)7 Ook deze hangl af van het doel , vvaarloe de loupe beslemd is. Bestaat dit in het overzicn van een gioot gedeelte van het voorwerp op eens , dan behoort het hulsel , dat de lens oingeeft, slechls weinig of niet boven deze uit te puilen, opdat men gelegenheid hebbe het oog digt bij hare opper- vlakte te liouden. Doch wil men vooral de in bet midden van het gezigtsveld gelegen voorwerpen of deelen van eenig voorwerp scherp zien, dan is het beter de lens of het len- zenstelsel op den bodem van een kort kokertje te plaatsen, welks deksel eene opening heeft, waarboven het oog gehou- den wordt, op de wijze afgebeeld in PI. II. fig. 15. Voor zakloupen is de algemeenste en voorzeker ook de verkieslijkste vorin die, vvelke in fig. 19 is afgebeeld, doch nog op onderscheidene manieren kan gevvijzigd vvorden, en, in slede van twee, ook een, drie, vier of zelfs meer lenzeu kan bevatlen. Zulk eene zakloupe is ecu der nutligste, ja onontbeeilijksle werktuigen voor iederen uatuuronderzoeker , i en het zal derhalve niet ongepast zijn flier iets te zeggen over hare beste inrigling, te meer daar de onderviuding leert, dat, hoe eeuvoudig ook de beginseleii zijn, waarop de zamenstelling van dit kleine werktuig berust, zij toch door veleu niet worden begrepen of in toepassing gebragl. Zonder echter in eene herhaling te treden van het reeds gezegdc belreffende de verschillende vormeu van lenzeu en hunne combinatien, welke hier de voorkeur verdienen, wil ik liever als voorbeeld de maten en brandpuntsafstanden t opgeven van de lenzeu eerier zakloupe, welke, zoo niet voor alle, dan toch voor verreweg de meesle doeleinden, waarloe men dit werktuig bezigt, volkomeii geschikt is. De beide leuzen behooren plano-convex te zijn, en zoo- danig geplaalst, dal, wauuecr zij vcrccnigd gebruikt wor- III. 7 98 llET ENmVOUDlG lilOPTRISCII MIKKOSKOOP. den , de bollc zijde der kleinsle mecsl vergroolende lens naar de plalle zijde der andere gekeerd is. Gepasle brand- puntsafslanden en middellijnen der lenzen zijn de volgeode. Voor de zwaksle 50 millim. brandpuntsafsland en eene vrije opening van 25 millim. Hare vergrooling bedraagt dan 6 malen den doormeter. De sterksle lens kan eene opening bebben van '15 millim., eenen brandpuntsafsland van 25 millim., en gevolglijk een vergroolend vermogen van 11 ma- len. Zijn nu de lenzen zoodanig gevat, dat, indien zij boven elkander gebragt worden, hnnne optische middelpunten 5 millim. van elkander verwijderd zijn, dan bedraagt de brand- puutsafsland der vereeniging 18 millim., en de vergrooling 15 malen. Mogt men overigens voor een bepaald doel zwakkere of slerkere combinalien verlangen , dan laleu zicb de brandpunlsafstanden der hierloe gevorderde lenzen bere- kenen volgens de in Dl. I. bl. 128 en 152 gegeven regelen. Het in fig. 19 bij a afgebeelde diapbragma wordt, bij bet gebruik der loupe als doublet , lusschen de beide lenzen gebragt; voor de zoo even genoemde lenzen kan bet eene opening van 5 millim. in middellijn bebben. Wat de stof betreft, waaruil bet overige van bet werktuig gemaakt is, metaal, scbildpad, ivoor of boom, zoo is zulks tamelijk onverschillig. Alleenlijk moel men bij bet aan- koopen eener loupe nog op twee punlen letten, vooreersl of de lenzen zoodanig boven elkander kunnen gebragt wor- den, dal bunne optische assen zamenvallen, en ten tweede of de lenzen op eene behoorlijke wijze in bunne bulsels be- vcsligd zijn. Bij vele zakloupen , die in den handel voorko- men en welker bulsel uil boom bestaat, worden de lenzen tegengebouden door desgelijks hoornen ringen , die in de opening vaslgclijind zijn. Draagt men nu zulk een werk- l.Oin’ENURAGEKS. l)‘J luig ill deu zak , dan duurt het niet laiig of, teu gevolge der huiduitwaseraing en der hygroscopiciteit van bet boom eu de lijm, laat de ring los en de lens valrer nit. Beler is het daarom ivoren ringen tot dit doel te bezigen , maar het verkieslijkst zijn metalen ringen van bniten van een schroefdraad voorzien, welke in de opening vastgeschroefd kunncn worden. 389. Bij het gebruik, dat van de loupe tot ontleding of tot anderen fijnen handenarbeid gemaakt wordt, is het noo- dig haar aan een gepast gestel te bevestigen, hetwelk ver- oorlooft de lens op eenen behooiiijken afstand van het voor- werp te kunnen vaststelleu. Hiervan nu bestaan zeer ver- schillende soorten. De reeds vroeger (bl. 63) beschreven loupendrager van Joblot (afgebeeld in PI. H. lig. 18), later eenigzins gewij- zigd door Trenibley, en door Lyonet van eene afzonder- •lijke voorwerptafel en daaronder geplaatsten spiegel voorzien (z. tig. 20), is voorzeker onder alien diegene , welke vcroor- looft het vergrootglas met gemak in de ineeste rigtingen te brengen , daar zij naar alle zijden beweegbaar is. Echter is deze groote beweeglijkheid juist, oorzaak , dat een loupendra- ger van dit maaksel bij veelvuldig gebruik weldra onbruikbaar wordt , daar de bolgcledingen slijten en verlamd worden. Beter, hoewel iets meer beperkt in bun gebruik, zijn daar- om andere loupendragers, waarvan wij er bier nog eenige willen beschrijven, welke zich door bunue doelmatigbeid aanprijzcn. Op eene zeer eenvoudige wijze is de in fig. 23 afgebeelde toestel ingerigt. Zij bestaat uit eene gewone zakloupe, welke van achteren bij c eene vierkante opening beeft, tot opne- ning van het vierkante regthoekig gebogen staafjc </, hetwelk 100 IIET ENKF.LVOL’IIIG DlOPTHISCn .MIKUOSKOOP. aan een kokertje bevesligd is, dal over de ronde slaaf a glijdt, en daarop met eene klemschroef b kan vastgezet worden ; liet voetsluk is van massief koper. Reeds voor vele jaren zijn loupendragers meer of min hiermede in maak- sel overeenkomende in gebruik geweest; de bier beschrevene is, naar de aanwijzing van Lister, door Smith en Beck te Londen vervaardigd (1). Nog bruikbaarder doch tevens merkelijk zamengestelder en kostbaarder is de loupendrager van Ross (2), afgebeeld in PI. II. fig. 24. Deze bestaat uit een rond voelslnk van 1i E. duim in doormeter, vvaarop eene korte buisastaat, vvaarin eene tweede b op en neder schuift ; aan haar bo* veneinde bevindt zich eene scbroefgeleding c, waaraan de vierkante buis d bevestigd is; hierin glijdt de vierkante staaf e, aan bet einde voorzien van eene tweede geleding g en ver- bonden met den ring /i, die beslemd is om de lenzen op te nemen, welke in busjes gelijk aan A besloten zijn. Door de geleding c kan de vierkante staaf op en neder worden- bewogen, om de lens op den juisten afstand van bet voor- werp te brengen , en , daar de staaf e in de vierkante buis d glijdt, kan de afstand tusschen de lens en bet geslel worden vergroot of verkleind; de geleding g dienl om de lens horizonlaal te plaatsen of onder eenigen hoek, waaron- der men een voorwerp wenscht waar te nemen. Eindelijk kan door de buis b meerder of minder uit te trekken , de afstand tusschen de tafel en den geleden arm worden veran- derd. t)p de prijscouranL van Ross is deze loupendrager met twee lenzen genoleerd legen 1 14 sh. of 20,40. Merkelijk eenvoudiger en schier even doellreffend ingerigt (1) Queke t1 , 1. c. p. 154. (2) Q II e k e 1 1 , i. c. p. 55. I.OUPENDRAGEllS. 101 is de loestel van Strauss Durchkeim (l)afgeboeld in fig. 20. Op eene langwerpig vierkanle melalen of houten met lood be- zvvaarde piaat o, verheffen zich twee koperen stijlen en c van ongelijke lengte. De loupe wordt gedragen door den arm d die aan liaar uiteinde van twee geledingen gg is voorzien. Het on- gelede gedeelte heeft bij e eene scharnier verbonden aan eenen ring, die langs de stijl b glijdt, lerwiji bij i de arm door eenen tweeden ring gaat, die door eene scharnier f verbonden is met de voorwaarts gebogen stijl c. Het is duidelijk dat op die wijze de arm d als een soort van hefboom werkt, en de loupe op alle willekeurige hoogten kan gesteld worden. Ook de door v. Mo hi (2) aangepvezen inrigting voldoet aan do meeste oogmerken, en is tevens geschikt om bij doorvallend liclit te arbeiden. Zij beslaat (z. PI. II. fig. 25) uit een kaslje ab van 15 tot 20 centim. lengte, 8 centim. breedte en hoogte, hetwelk aan de eene naar het venster toegekeerde zijde open is, eenen vlakken spiegel bevat, die ora eene as ronddraait , en door eene aan de regterkant uilstekende knop kan worden bewogen ; van boveu , bij fg , is eene opening, die met eene glasplaat kan gesloten wor- den. De loupe c wordt opgehangen aan eenen arm, die twee scharniergeledingen dc heeft, en op de linkerzijde van het kastje vastgeschroefd is. Voor dergelijke doeleinden is ook de tafel bestemd, welke door mij in Dl. II. bl. HO is beschreven, en op PI. I. fig. 5 van hetzelfde deel afgebeeld, waarop ook loupendragers van zeer verschillend raaaksel, en van een verplaalsbaar voetstuk voorzien, kunnen gebruikt worden. (1) Traite pratique et theorique d’anaiomie comparulivc , Paris. 1812. I. p. 72. (2) Mikrop-aphie, p. 25. 102 IIET ENKELVOUDIG DIOPTRISCH MIKROSKOOP. 390, H'et getal der verschillendc enkelvoudige mikroskoop- gestcllen , welke in onzen leeftijd reeds vervaardigd zijn , en meerendeels door de lhans levende oplische inslrumenlina- kers nog worden vervaardigd, is tamelijk groot, ofschoon zij nu minder dan voor eenigc jaren in gebruik zijn, daar hel enkelvoudig mikroskoop , sedert de aauzienlijke verbeteringen in bet zamengeslelde aangebragt, veel van deszelfs vroegere uitslekendheid verloren heeft. Zonder aanspraak le widen maken op eene geheel volle- dige optelling van alle, zelfs van de geringere wijzigingen door onderscbeiden vervaardigers daarin gemaakt, widen wij bier eenige der enkelvoudige mikroskopen van de meest bc- kende makers beschrijven , vooral die, welke in een of ander opzigl eene meer bijzondere vermelding verdieuen. Reeds zagen vvij", dat in de laalste belft der vorige eeuw door Cuff bet enkelvoudig mikroskoop van eenen regtop- staanden slam met daaraan bevestigde voorwerptafel en be- weegbaren lensdrager voorzien was. Eene in bet wezen der zaak daarmede gebeel overeenkomstige inrigting treffen wij nog beden ten dage aan bij de mikroskopen van Cb. Cbe- valier, bij dat van Raspail door Deleuil vervaardigd, bij die van Smith en Beck, bet zakmikroskoop van Prit- cbard, een der enkelvoudige mikroskopen van Ross, dat van Plossl, van Korner en verscbeidene andere. Sommi- gen buuner bebben ecbtcr ook aan buune mikroskoop -gestel- len eenen daarvan meer of minder afwijkenden vorm gegeven, waardoor zij , vooral voor bet gebruik van sterke lenzeu en lenzenstelsels, bruikbaarder , docb tevens merkelijk zamenge- slclder en koslbaarder geworden zijn. Bij anderen beeft men meer bcpaaldelijk ten doel gcbad ben zoodanig in le riglcn, dat zij voor onticdingcn van kleine voorwcrpen gcscbikt ENKELVOCDir, JIIKUOSKOOP VAN OHEVAI.IER. 1 0.> warcn, IcrwijI eindelijk eenigea zich hcbbeii loegelegd op bet uilvinden van zulke geslellen, welk zoo klcin en beknopt inogelijk zijn, ten einde een sterk vergroolend mikroskoop overal met gemak bij zicb te kunnen dragen. Ilet enkelvoudig mikroskoop van Charles Chevalier te Parijs, is afgebeeld in PI. III. lig. 1. Als voetstuk dieut bet kistje waarin bet werktuig geborgen wordt, wanneer bet niet wordt gebruikt, en waarop de bolle vierkante stam t kan worden vastgeschroefd , waarin eene tweede vierkante staaf die van achteren zaagsgewijs is ingesnedeu, door middel van een getand rad , waarvan r de knop is , kan worden op en neder bewogen. Aan bet boveneinde der staaf g bevindt zich bet regthoekig daarmede verbonden stuk a, aan bet uiteinde voorzien van eenen ring lot opneming van de verscbillende doubletten, welke bij dit mikroskoop gevoegd zijn, Voor de voorwerpen dient de vierkante plaat p, welke in de eene rigting 8, in de andere 6 centimeters breed is, en in bet midden eene ronde opening heeft, waaronder de draaijende schijf n is geplaalsl, welke openingen van ver- scbillenden doonneter heeft, en als diaphragma dient tot wij- ziging van de inleusileit der verlichling; m is de spiegel, welke aan de eene zijde hoi, aan de andere vlak is, en door middel van bet vierkanten hulsel b' langs den stam t op en neder kan geschoven worden. De geheele hoogte van bet gcslel is 14 centim. Dit mikroskoop is voorzien van doubletten , waarvan inzonderheid de minder vergrootende , dat is die welker gebruik bet meeste nut heeft, een bij uit- slek zuiver en scherp beeld geven. (Vergelijk omlrent hen bet reeds op bl. 82 mcdegedeelde). Volgens de prijscourant van Chevalier van 1842, be- draagt de prijs van dit mikroskoop, voorzien van twee dou- •J04 IlEf ENKliLVOUmG DIOPI'RISCH MIKHOSKOOP. blellen, 70 francs. Elke doublet van 10 lijnen (11 malige} tot 1 lijn brandpuntsafstand (110 malige vergrooting) kost 10 francs, die van § lijn (220 mal. vergr.) 15 francs, en van I lijn (440 mal. verg.) 20 francs. Met een volledig slel van zeven doubletten en eene achromatische concave lens (z. bierover bl. 82) is de geheele prijs van bet mikros- koop 150 francs if 71,40). Chevalier (1) heeft ook eene beschrijving en afbeelding (z. PI. III. fig. 2) gegeven van bet anatomisch mikroskoop van Lebaillif. Hier rust eene breede vierkante voorwcrpta- fel p op twee slevige ronde stijlen cc. De stain g is aau de voorwerptafel bevestigd; de beweging gescbiedl op de- zelfde wijze als bij bet Chevaliersche mikroskoop, doch de lenzenarm s kan door middel van een getand rad in bet hulsel I been en weder worden bewogen. In de ronde ope- ning der voorwerptafel wordt de met eene glazen plaat o bedekle trommel b geplaatst, welke op en neder kan worden gescboven, en aldus hooger en lager gesteld. De inrigting van dit mikroskoop voor bet bepaalde oog- merk, om ontledingen onder de lens le verrigten , is voor- zeker doelmatig, daar de groote voorwerptafel en de stevig- beid, welke bet gevolg van haar rusten op twee stijlen is, als voordeelig te bescbouwen zijn. De bandcn vindcn na • melijk bunne rustpunten op de voorwerptafel ter weerszijden van den trommel, waarop bet voorwerp, dat ontleed moet worden , geplaatst wordt. Minder noodig scbijnt de bewecg- baarhcid van den lenzenarm 5, daar bet voorwerp wel altijd op een glasplaalje of in een bakje met vocbt zal liggen , en dit voor bet minst even gemakkelijk kan verplaalst cn (1) L. c. p. 37. ENKELVOl'DIGE MIKROSKOPEN VAN LEBAILLIE , VAN I'LOSSL. 105 onder de lens gebragt worden, waarbij nog komt, dat, door de lens leikens boven een ander gedeelle van de voorwerp- lafel te brengen, ook de verlichting eene verandering ondergaat. 391. Het enkelvoudig mikroskoop van Simon PiossI te Weenen, is afgebeeld (1) in PI. III. fig. 3. Het heeft eenen driehoekigen slam a van 10 centim. hoogte, aan welks achterzijde zich de zaag van bet rondsel c bevindt. Met het kislje, op welks deksel een ring b geschroefd is, waarin de mikroskoopstam geschroefd wordt, heeft het geheele werk- tuig eene hoogte van 15 centimeters. De voorwerptafel d wordt door het rondsel naar de lens toe bewfogen ; zij is vierkant, 3 centim. breed, en heeft eene opening van 2 centim. Op hare bovenviakte bevindt zich een hoefijzervorraige veer- klem e, welke door eene spiraalveer f naar beneden gelrok' ken wordt. De arm <7, welke de lenzen draagt, kan in eene horizontale rigtirig om zijn bevestigingspunt aan de spits van den stam gedraaid worden. Tot verlichting dient een holle spiegel van 2,5 centim. in doormeter. Ik zelf ken dit mikroskoop niet. V. Mohl prijst deszelfs eenvoudigheid , maar laakt er aan: 1° de beweging van de voorwerptafel naar de lens, 2° de geringe grootte van de voorwerptafel, 5° het gebrck aan eenige inrigting om de verlichting te wijzigen, terwijl de veerklem en de horizontale draaijing van den lenzenarm hem overtollig voorkomen. Op de prijscourant van Plossl vindl men het op de vol- gende wijze genotcerd: Met drie doubletten van 12 tot lOt) maligc vcrgrooling 30 Conv. Guld. [f 37). (1) .Vaar v. Mohl, 1. c, T. U, li^, l.Jj,. 56. lUG HET ENKELVOUDIG DIOPTlllSCII AllKROSKOOP. Met zes doubfelten, van 12 tot 500 maligc vcrgrooling, 36 Conv. Guld. {f 69). Hct door Korner te Jena vervaardigde enkelvoudige mi- kroskoop komt met het vorige zeer na overeen. Het heeft (z. fig. 4 (1)) eenen vierkanten stam van 8 centim. hoogte, aan de achterzijde zaagsgevvijs ingesneden. De voorwerptafel d is vierkant^ ruim 5 centim. breed, en kan door eene klemschroef c tegen den stam worden vastgezet. De lenzenarm h kan horizontaal gedraaid worden. De verlichting geschiedt door eenen hollen spiegel van 2,5 centim. doormeter, terwijl een draaijend diaphragma e met twee openingen zich onder de voorwerptafel bevindt. Op de voorwerptafel zijn twee veer- klemmen f en jf, waarvau de eene f door eene schroef kan worden gespannen. Dit werktuig is zeer aanbevolen door Scbleiden (2). Blijkens zijne beschrijving behooren er vier doubletten bij van eene heldere en schoone IS — 120 malige vergrooting. V. Mohl (5) daarentegen vend de sterkere doubletten zeer middelmatig, en, ofschoon bij de geheele inrigling niet on- doelmatig oordeelde, zoo kwamen hem echter de beweegbare voorwerptafel en de daarop geplaatste veerklemmen minder geschikt voor. Overigens bedraagt de prijs van dit mikros- koop niet meer dan 17 Thaler dat is 50 gulden. 592. De enkelvoudige mikroskopen van Pritchard te Lon- den hebben een gestel van zeer uiteenloopend maaksel, al naar gelang van het bijzondere doel , waartoe zij bestcmd zijii. (1) Mode naar v. Mohl, 1. c. T, II. fig. 4, p_ 57 (2) Grundzuge dor Wisscnschuftliclicn Botanik, Aiifl. 1815. I. s. 97. (3) L. c, s. 57 noot. ENKELVOUDIGE MIKROSKOPEN VAN PIUTCIIAHD. 107 Zijn zakmilcroskoop (1) komt iu de hoofdzaak overeen met dc tot hiertoe besclireven werktuigen, doch munt uit door beknoptheid, daar bet in deszelfs geheel nog geen 6 centi- meters hoog is, en dus zeer geschikt om medegedragen te worden, daarentegen ongeschikt voor ontledingen. Hiervoor bepaaldelijk ingerigt is dat, hetwelk in Pi. III. fig. 3 is afgebeeld. Een zware drievoet draagt eenen ^ste- vigen ronden koperen stam, waaraan bet overige van bet gestel is opgebangen. A is een houten blok, bij a en A eenigzins uitgehold om er de armen op te laten rusten. In bet bieraan bevestigde holle vierkante stuk c bevveegt zich de getande staaf d op en neder, door ronddraaijing der knop G. De arm f kau rondgedraaid worden; aan zijn uit- eiode h is eene bolgeleding, waardoor de lensdrager i in alle rigtingen beweegbaar is, De vierkante voorwerptafel k is van eene beweegbare slede voorzien, waarvan de beide knoppen bij p uitsteken, en van een vierkante bakje I met glazen bodera, waarin de ter ontleding bestemde voorwerpen worden geplaatst. Men kan niet ontkennen dat deze toestel in vele opzigten aan deszelfs doel beantwoordt, doch tevens noodeloos zamen- gcsteld en daardoor kostbaar is. Het gebruik van een hou- ten blok om er de armen op te laten rusten is, wel is waar, beter dan een metalen rustpunt, omdat hout de warmte minder geleidt, doch zulk een aan het mikroskoop zelf be- vestigd houten blok , betgeen het geheele werktuig zeer ver- zwaart, en daarin eene buitengewone vastheid en stevigheid vordert, kan bij elk andcr mikroskoop vervangen worden door ter zijde daarvan geplaafsle blokken van gepastc boogie en vonn. ( Ij Microsvnpic Cahine! , p. 2-13. ■108 Htr EiNKKLVOUOlU UlOPTUlSClI JUttUOSKOOl’. Een derde eiikclvoudig mikroskoop van Pritcliard is af- gebeeld in PI. III. lig. 6 A ea B. In A is het gcheele werkluig in eene hellende bonding voorgesteld, raaar het kan ook in eene vertikale of horizonlale stelling gebruikt wordeu. De ronde sliji b rust op de drie poolen aaa. Boven aan deze stijl is eene scharniergeleding verbondeu met den koker vvaarin de eigenlijke nit buizeu bestaande stain van bet mi- kroskoop door middel eener klemschroef wordt vaslgezct. Binnen in de buis c glijdt eene buis A, verbonden met eene schroef, welke er door been gaat tot aan de driehoe- kige buis of staaf i, die de lenzenarm draagt, waarin de lens bij j geplaatst wordt. Voor de toeuadering der lens tot het voorwerp dient vooreerst de op en neder glijdcude bewegiog der buis A, terwijl eene juisle instelling bereikt wordt door omdraaijing der gerande knop k. De voorwerp - tafel I is bevestigd aan het driehoekige stuk r; ter vaslbou- ding der voorwerpplaatjes en schuifjes dient een spiraalveer- toestel , die door eene bajonelgeleding aan de voorwerptafel wordt bevestigd , terwijl er diaphragmala met verscbillende openiugen in kunnen gebragt worden. In de daarouder ge- plaatsle buis q is eene verlichtingslens bevat; d is de spiegel, welke aan de buis c booger en lager kau gesteld wordeu , terwijl in e ook nog eene verlichtingslens kan worden ge- plaatst , welke niel in de figuur is afgebeeld. Eene doorsncde van den stam rck is afgebeeld in B, ten cinde de werktuiglijke inrigting voor de beweging beter te docn zien. In bet hollo driehoekige stuk r, dat geschroefd is op den lop van den slam, beviadt zich de driehoekige buis i, waaraan de lenzenarm bevestigd is. In het bcneden- einde van deze buis is een klein sink waarin eene fijne schrocf s draail door middel van de gerande knop KNKELVOnniGE MIKROSKOPEN VAN ROSS. 109 k, waarmede zij verbonden is. Hot boveneinde eener spi- raalveer , in de figuur afgebedd , drukt legen bet sink %' aan den bodem der driehoekige bids, terw'ijl baar be- nedeneinde stuit tegen eene stop bevestigd binnen in de buis h. Wordt derhalve de scbroef benedenwaarts gedraaid, dan voert zij de buis i en daardoor tevens den lenzenarm mede, terwijl bet omgekeerde plaats beeft, indien de schroef in de tegenovergestelde rigting bewogen wordt. De spiraalveer dient aileen tot regeling der beweging, bepaaldelijk tot weg- neming van den zoogenaamden dooden gang der schroef. Dit werktuig bezit derhalve eene dubbele beweging voor de loenadering der lens tot bet voorwerp, eene grovere en eene lijnere, en is als zoodanig beter ingerigt dan de lot hiertoe be.schrevene voor bet gebruik van zeer slerk vergroo- tende lenzen, doubletten enzv. 592. Nog volkoraener is de inrigting van bet enkelvoudig mikroskoop door Andreas Ross in 1851 bet eersl voor Wn. Valentine vervaardigd en afgebeeld in PI. III. fig. 7, in A van ter zijde, in B van achteren en gedecltelijk geopend gezien, ten einde de werkluiglijkc inrigting duide- lijker te vertoonen. Het wordt gedragen door den drievoct aaa, waarop eene slevige holle zuil b staat, waaraan de voorwerptafel c is bevestigd , welke bovendien door de twee schuinsche stukkeu rr gedragen wordt. Boven op de zuil is, door middel van drie schroeven, cen kapiteel e beves- tigd, betwelk in deszelfs as eene driehoekige bolte beeft, waarin zicb de driehoekige buis f bevindt, welks benedeii* einde gaat door eene dergelijke buis gg^ binnen in de buis b besloten. Deze driehoekige buis glijdt op en neder door de vast- staande schroef t, verbonden met de gerande knop o, welke 110 HET ENKELVOI'DIG OIOPTIUSCH MIKROSKOOP. onder de zuil geplaalst is. Deze dicnl voor de fijne inslcl- ling. Aan den top cn aan den boden der driehoekige buis, bij g en nabij p, zijn twee stukken aangebragt, met drie- hockige holten daarin , waarin de drieboekige slaaf s past, en op en neder bewogen wordt door bet rondsel en de ge- rande knop t. Op die wijze wordt de grovere instelling ver- kregeu. Deze veroorlooft de lens tot op 7,5 centira. van bet voorwerp te verwijderen. De schroef, welke voor de fijne beweging en naauwkeurige instelling dienl, heeft 50 draden in den E. duim, en de gerande knop o is, overeen- komstig den voorslag van Solly, verdeeld in 100 deelen, betgeen veroorlooft de op en neergaande beweging in 5000”' deelen van den E. duim te meten, en een middel aan de band geeft voor de bepaling van de dikte der zich onder de lens bevindende voorwerpen. De arm d, welke de lens draagt, is aan de driehoekige staaf s bevestigd door middel eener kegelvormige pen , waarop bij horizontaal kan gedraaid worden , terwijl de arm zelf verlengd en verkort kan worden door bet rondselwerk bij h. De lens kan derhalve boven alle punten der voor- werptafel worden gebragt. De groote voorwerptafel c bestaat uit drie platen; de on- derste is tegen de zuil aan bevestigd, de beide andere zijn hierop beweeglijk, door middel van twee schroeven, waarvan de eene bij q gezien wordt, terwijl de andere achter de voorwerptafel verborgen is. Door deze beide schroeven wordt de voorwerptafel bewogen in twee rigtingen, de eene regt- hoekig op de andere. Op de bovensle der drie platen is de trommel u geplaatst met eene boefijzervormige veerplaat om de voorwerpplaaljes tusschen te bevostigen. De vorlicbtingstoestel bestaat voorccrst uit den spicgel w. ENKELVOUDIGE MIKUOSKOPEN VAN KOSS. die aan de eeoe zijde hoi aan de andere vlak is, en ten iweede uit de onder de voorweiptafel vastgeschroefde buis a;, waarin zich eene verlichtingslens bevindt, die door middel van twee buitenwaarls uftstekende pennetjes, waarvan een bij ij gezien wordt, hooger eu lager kan worden gesteld. Het lijdt geen twijfel of, onder alle bekende vormen van ge- stellen voor het enkelvoudig mikroskoop , is dit datgene, hetwelk de meeste goede eigenschappen in zich vereenigt. Voor het meer beperkte doel, waarloe tegenwoordig het enkelvoudig mikroskoop inzonderheid dient , de ontleding van voorwerpen namelijk, kan het, wel is waar, als al te zamengesteld wor- den aangemerkt, doch hetzelfde gestel kan ook met eene zeer geringe wijziging, in dat van een zamengesteld mikros- koop worden veranderd,. gelijk door Ross dan ook gedaan is, en hierbij koinen de onderscheidene iniddelen ter bewe- ging, die aan dit geslel op eene inderdaad allezins voldoende wijze zijn aangebragt, te slade. Ross vervaardigt overigens ook veel eenvoudiger ingerigle gestellen voor enkelvoudige mikroskopen, welke in de hoofd- zaak overeenkomen met de reeds beschrevene van Chevalier. Op zijne prijscourant worden er twee genoemd, waarvan het eene, met vier enkelvoudige lenzen van 1 tot -L duim en eene doublet van duim brandpuntsafstand , J^ost 4 14 sh. 6 d. (/■ 57). Een dergelijk met eene grootere voorwerptafel voor onlledingen en betere bewegingsiniddeleu, ^^ost 6 dC 16 sh. 6 d. (/” 82). Doubletten van duim tot duim brandpuntsafstand ^^osten IS sh. tot 1 dC 10 sh. (/• 9— /■ 18). Eene triplel van duim brandpuntsafstand :2c€10 sh. {f 50). iiy HET ENKEI.VOUDIG DIOPTBISCU .MIKROSKOOP. Enkele lenzen van | duim lot ‘^uitn brandpuntsafstand koslen S sh. tot 1 cC sh. {f o — f 18). Doelmatig maar zecr eenvoudig ingerigt zljn ook de en- kelvoudige mikroskopen van Smith en Beck, welke zich van die van Chevalier slechts onderscheiden door eene ronde ringvormige voorvverptafel met eene daarin geplaatste glazen schijf, even als in het oorspronkelijke Cuffsche mi- kroskoop. Ook die van Powell zijn van een dergelijk maaksel. Wij zullen derhalve bij deze niet stilstaan, even- inin als bij verscheidene andere, gelijk de zakmikroskopen van Carry, van Dollond, enzv, , welke zich in geenerlei belangrijk opzigt van diegene onderscheiden, welke wij reeds beschreven hebben. Van het laatste dient echter nog opge- teekend te worden, dat de vroe^ere Leeuwenhoeksche methode, om namelijk de lenzen niet in busjes maar tus- schen plaatjes te bevestigen, bier gevolgd is, iels dat inder- daad voor sterk vergrootende lenzen, gelijk de daarbij ge- voegde (verg. bl. 81), dan ook de voorkeur verdient, uit- hoofde van het grootere gezigtsveld hetwelk het gevolg is van de meerdere nabijheid, waarin het oog tot de lens kan ge- bragt worden. Deze plaatjes, welke eene lengte hebben van SO millim., en eene breedte van 19 millim. worden bij het gebruik geschoven in eene sleuf aan het boveneinde van den stam , zoodat derhalve bier de gewone lenzenarm ontbreekt. 594'. Wij mogen bier echter niet met stilzwijgcn eeucn toe- stel vonrbijgaan, welke door Slack (1) is uitgedacht, en ondcr alle tot het ontleden van voorwerpen onder het mikroskoop bc- (1) Transactions of the Society of Arts. Vol. XLIX. 0XTLEED311KR0S1C00P VAN SLACK. 115 slemde werkluigeii inij voorkoint het best aan deszetfs doel le beantwoorden. Fig. 8 PI. HI stclt dezen toestel van achleren gezien voor. Hij bestaat nit een houten. kaslje 18 centini. hoog en 10 cenlim. breed. De gedeelten rr der bovenvlakte zijn hellend gemaakt, om er de armen op te doen steunen; deze gedeelten zijn 10 cenlim. in bet vier- kant, het horizonlale gedeelte aan den top is 13 cenlim. lang en 10 centim. breed. Op den bodem van dit kaslje staal in bet midden een groote ronde spiegel z in eenen beugel opgehangen op de gewone bij mikroskopen gebrui- kelijke wijze. Vlak daarboven in bet midden van den top is eene ronde opening, waarin do voorwerptafel h wordt vastgesebroefd ; deze staat op eene buis van 2,5 centim. boogie, oni welke zij in eene borizontale rigting kan ge- draaid worden, ten einde bet voorwerp in elke gesebikte bonding te brengen. De toeslel voor bet dragen der len> zeii en voor bunne loenadering lot bet voorwerp is be- vestigd aan de acblervlakte van bet kaslje. Een reglop- staande stam a IS centim. lang, zaagsgewijs geland aan de eene zijde, draagt den lenzenarm mw, welke zoowcl in eene borizontale . rigting kan rondgedraaid, als door bet rondselwerk t vericngd en verkort worden. Voor de op en neder-bewegiog van den stam en den daaraan bevestigden lenzenarm dient een geland rad verbonden met do gerandc knop i, welke 3 centim. doormeter heeft, en waarmede de inslelling op eene tamelijk naauwkeurige wijze kan verrigt worden, maar nog juister door ipiddel van den befboom o, welke past in eene reeks van bolten, die in den rand der knop I geboord zijn. Dit gcbeele gedeelte van den toestel is verbonden aan eene koperen plaat i, welke glijdt in eene andere plaat jj\ die met sebroeven aan bet kaslje is beves- III. 8 t 114 IIET ENliELVOUl'lG DIOPTIUSCH MIKflOSHOOP. tigd. Wanneer doorschijncnde voorwerpen ofltiocd moeten worden, dao wordt Iiet scherm q, hetwclk van zwart laken gemaakt is, voor de voorwerplafel gezet door middcl van twee penncn pp, welke een weinig naar voren zijn gebogen, ten einde aan het hoofd niet in den weg te staan. Dit scherm lieeft een tweevoudig nut ; , censdeels onderschept bet alle van builen komend licht behalve dal van den spiegel, andei'deels behoedt bet de oogen des waarnemers voor bel licbt van de kaars of de lamp, indien bij bij kunstlicbt arbeidt. Deze dissecUelocslel van Slack is voorzeker zeer doelma- tig ingerigt. Overigens is het duidelijk, dat ieder die een goed enkelvoudig mikroskoop van eenvoiidige zamenstelling heeft, zlch zonder veel moeite eenen dergelijken toestel kan doen vervaardigen , daar bet geenszins een vereischte is, dat deze in alien deele met den boven beschrevenen overeen- korae. Zoo b. v. kan de borizontale draaijing en been en weder beweging van den lenzenarm gemakkelijk gemisl wordeu, desgelijks de draaijing van de voorw'erptafel om bare as. Ook zouden er naar omstandigbedeii nog andere weinig wezenlijke wijzigingen in kmmen gemaakt worden, welke ecbler gerus- telijk aan ieder, die zicb zulk eenen toestel laat maken , kunnen worden overgelaten. 3911. Werpcn wij nu eenen blik terug op de gescbiedenis van bet enkelvoudig mikroskoop, zoo als deze in devorige bladzijden gescbetst is. Wij. zagen dan, dat dit werktuig aan- vankelijk, zoowel uit een optisch als uit een mechaniscb oog- punt, boogst gebrekkig was. Eene lens van 9 of 10 malige vergrooling in een kokcitje, aan wclks andere uileinde bet voorwcrp geplaatst word , zonder cenig middcl hoegcnaamd TRRL'GDUK. ns om deu afstaud tc veranderen , maakte het geheele mi- kroskoop uit. Eenigcn lijd lalcR begon men iets sterkere lenzen te vervaardigen , cn tevens bcdacht tc zija op on- derscbeideue middelen om den afstaud tusschen voorwerp en lens tc veranderen; een groot aantal verschillendc loeslel- Icn wcrden tot dit oograerk uitgedacht, waaronder er som- mige waren, die, wel is waar, voor het verniift der uitvin- dcrs geluigden, maar tevens dc blijken drocgen van de ge- ringe hoogte, waarop de praktiscbe werkluigkunde nog in die dagcn stond. Intusscbcn ging men voort met al kleineie en kleinere lenzen le slijpen, en, waar de kuust hierin tc kort school, verving men deze door sterk vcrgroolende glasbolle- tjes, docli gelijktijdig hierincde mocst ook de verlicbtingswijzc verbeterd wordcn, daar bij die stcrkc vergroolingen bet licht tc zwak werd, on men plaalste daarom eeiie lens achlcr bet voorwerp, om bet licbt bierop le concentrcren , en tevens waren toon reeds sommigen bedaebt op middelen om, door diaphragmata met verschilleude openingen , de sterkle van bet licbt naar omslandigbeden en overeenkorastig den aard der voorwerpen le wijzigen. Eindelijk werd ook de verlicbliugs- wijze met opvallend licbt aanmcrkelijk verbeterd door do uilvinding van bollc metalen spiegelljes, die betzclve-op het voorwerp tcrugkaatsen. Dit nu was dc toestand van hot enkelvoudig mikroskoop ougevecr ecne ecuw uadal bet in gebruik was gekomeu. Men bezigde algcmecn belzij glasbolletjes of biconvexe lenzen , cn had van de laalsten er reeds vap 200 — 500 raalige vergroo- ting en van de eerslcu nog nierkelijk sterkere vervaardigd , waarmede vele nog heden ten dagcn bruikbare waarnemingen verrigt werden; doeb nog allijd raocslen dc mikroskopen in dc hand tegen het licht worden gehouden , en konden vele UG 1IF.T ENKELVOUDIG DIOPTRISCU MIKUOSKOOP. voorwerpcn , uilhoofde der hierbij gevorderde verlikale sid- ling, slecbts gebrekkig worden waargenomen, terwijl boven- dien de gelegenbeid ontbrak, ora ben onder bet vergroot- glas le ontleden. In dil laatsle gebrek vverd bet eersl voorzieu. Men plaalste eenen van geledingen voorzienen lenzendrager op een voet- stuk, doch uit den aard der zaak konden bierbij alleen weinig vergrootende lenzen worden gebruikt, welke veroorloofden bet voorwerp en deszelfs deelon nog bij opvallend licbt waar le nemen. Later fwerd ook dit verbeterd, door den reeds vroe- ger bij bet zaraengestelde raikroskoop aangebragten spiegel ook op bet enkelvoudige werktuig toe te passen. Vervolgens zag men in , dat men bierdoor tevens gelegenbeid bad ver- kregen, ora eene afzonderlijke voorwerptafel aan bet mikros- koop te voegen, welke vrij en groot genoeg kon zijn ora er onderscbeidene voorwerpen op te plaatsen, die dan onder de lens konden ontleed worden. Deze voorwerptafel en de daarop tc verrigten bewerkingen vorderden echter meerdere stevigbeid in den gebeelen toestel dan deze tot dus verre be- zeten bad, en zoo ontstond de stain, waaraan de onderschei- dene gedeclten van bet werktuig werden bevestigd , en ver- scbillende reeds veel verbeterde inriglingen werden aangebragt tot r^egeling van den afstand tusschen de lens en bet voor- werp, betgeen te groolere naauvvkeurigbeid vorderde, naar mate men voortging met lenzen van sterker vergrootend ver- mogen te vervaardigen , helwelk tot 700 maal en meer be- droeg, terwijl glasbolletjes van nog veel sterkere vergrooling werden daargesteld. Op dezen trap stond bet enkclvoudig raikroskoop gedu- rende de laatsle belft der vorigc en zelfs bet eerste vierde gedcclle der legcnwoordigc eeuw. Als werktuig voor wetcn- TEKICIILIK. 117. schappelijk omlerzoek verdiende het ia dieu lijd vcrre dc voorkeur boven het zamengestelde mikroskoop, en nagenoeg alle eenigzins belangrijke vvaarnemingen gedurcnde dit tijd- perk zijn er dau ook mede verrigl, ^ De ineesten waohoopten aan eene grondige verbeteriog van het zamengestelde werk- tuig, en zelfs nog, nadat de hierloe in bet werk gestelde pogingen aanvankelijk de mogelijkheid van eenen gunstigen uitslag in dit opzigt hadden doen vooruilzien, Irachlten velen het enkelvoudige mikroskoop tot eenen nog hoogeren trap van optische en mecbanische volkomenheid op te voeren. De meerdere kennis aangaande de vvelten , die het licht in zijnen loop volgt, stelde tot het eene, de groole vorderingen, welke de praktische werkluigkunde in onze dagen gemaakt heeft, tot het andere in staat. In stede van glasbolletjes en bi- convexe lenzen , vvaarbij de sphaerische aberratie altijd aan- merkelijk is, cn die daarora slechts eene geringe opening mogten bezillen , leerde- men de lenzen tot stelsels vereeni- gen, en dc beste wijzen kennen hoe zulke donblelten cn Iriplellen konden vervaardigd vvorden. In stede van glas bcgon men de veel sterker straalbrekende maar minder kleur- schifleude edelgesteenten tot lenzen te vervverken. Eindelijk , in stede van het kokertje, waaruit het geheele vitrum puli- care van certijds beslond, vervaardigde men mikroskoop - geslellen van de meest zamengestelde maar tevens ook van de vernufUgsle inrigting, waaraan de kunst vele weken ar- beids had ten koste gelegd , en waaraan niets vergeten was , dat slechts in eenigerhande opzigt den gebruiker bij de (ijnste waarnemingen kon van dienst zijn , zoo als grovere en fijnere bcwegingen voor de juiste instelling der lenzen , doehnatig ingerigte verlicluingstoeslcllen , middclen tot werkluiglijke bc- weging dcr voorwcrpcn, enzv. 118 HET ENttELVOL'UlG DlOPTHlSCli IIIKIVOSKOOP. Eo ccbler is liel aan bet cukelvoiulig raikroskoop nicl mogen gelukken zijnen vroegercn voorrang slaande le bouden. Het heeft, als werktuig bestemd om bet oog le docn door- dringen in de diepste schuilhoeken der natuur, moelcn plaals maken voor zijnen mededinger, bet zamengesleld raikroskoop, gelijk nader blijken zal door cene onderlinge vergelijking van de met beide werktuigen verkregen uilkomslen, die ecbler eersl in bet volgende boofdstuk bare plants kan linden. Van nu af aan is aan bet enkelvoudig raikroskoop een nederiger werkkring dan vroeger aangewezeu; voor alle zulke gevallen waar sterke vergroolingen van 200 malen eu meer gevorderd worden, beeft bet opgebouden bij voorkeur dienslig te zijn, raaar nog altijd is bet een bruikbaar werktuig , waar men met geringere vergroolingen kan volslaan , en , daar het bet voor- deel bezit van de voorwerpcn in bunne ware houding le vcrloonen , voor het verriglen van onlledingen onder bet raikroskoop veel beter geschikt. Wei is waar kan ook bet zamengesleld raikroskoop reglkeerend worden geraaakt , raaar uit den aard der zaak is zulk een loeslel koslbaardcr en kan althans nimmer in draagbaarbeid met bet eersle wed-^ ijveren, hetgeen in bet oog van dengenen, die de naluur IQ midden der naluur zelve wenscbl le bestudercn, wel al- lijd een groot voordeel zal blijven. UET ZAHEXGESTELD DIOPTRISCH NIKROSKOOP. 396. ilel zainengestcld mikroskoop, zoo als helzclve hel eersl ull de handen van Hans en Zac h arias Janssen kwam, was geenszins cen werktuig, dat blijkcn droeg van een gering kunstvermogcn der -vervaardigers. Inlegendccl ingevolge der door Willem Boreel daarvau nagela- ten beschrijviug (z. bl. 26 nool), kon bet, althans in niter- lijken praal, zeer wel eene vergelijking met latere mikros- kopeu doorslaan. Zijn anderhalf voet langc en twee duim wijde buis was van verguld koper; het werd onderschraagd door drie dolpbijnen van hetzelfde melaal, rustende op cen ebbenhouten voetstuk, betwelk tevens diende tot berging van verschillende kleinc werktuigen en der tot be.schouwing be- stemde voorwerpen. Oinlrent dit mikroskoop zijn vele schrijvcrs in eene zon- derlinge dwaling (1) vervallen. Men beschrijft het na- uielijk doorgaans als eene Icngle van zes voet gehad te hcbben, en somniigen waren daaroin van oordeel, dat bet (1) Het scliijnt dat dete dwaling het eerst begaan is door Priestley, 1. c. p. 77, cn van dczen is ovorgenomen door Adams, Essays on the microscope f p, 3, verders door den schrijvcr ran het arlikel Microscope in de Encyclopaedia Briitannica, door Chevalier 1, c. p. 3 , in de Encyclopaedic van Rrunitr, , T. 90. p. 243, door Qnokett Practical Treatise p. 4, entv. -320 IlET ZAAIENOESTELU UIOPTIUSCH .MIKHOSKOOP. geen eigenlijk mikroskoop was, maar veeleer een weiktuig, dat het midden hield tusschen een mikroskoop en een te- leskoop, gelijk later zulke werkluigen vervaardigd werden onder den naam van polydynamische mikroskopen. Deze dwaling is blijkbaar alleen ontstaan door de ver- keerde vertaling der woorden van Boreel: » ad sesquipe- deni longd" (1), en wij moeten ons dus het Middelburgscbe mikroskoop voorstellen , als in uiterlijk aanzien niet zeer ver- schillende van die, welke eenige jaren later vervaardigd zijn. 