Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Eene karikatuur van de spreuk: men moet eten om te leven, niet leven om te eten. Gevolgd naar Hardy E. M. 252; vgl. Childers Dict. 191. Er zijn in 't Sanskriet en Pali eene menigte woorden voor aarde; zoo ook voor water, wind, enz. Voortgezet worden totdat hij in een soort van magnetische slaap komt. Daardoor zal hij den eerste trap van mijmering, van Dhyana, bereiken. Met de operatie gaat hij zoolang voort totdat hij het teken (nimitta) merkt, hetwelk daarin bestaat dat hij den kring even goed zien kan met gesloten als met open oogen. Het is niet volstrekt noodig dat iemand zoen kring maakt. Bij allemaal die echter deze dingen in een vroeger bestaan niet bij de hand heeft gehad, is het raadzaam zich te laten voorlichten door een bevoegd onderwijzer, om de fouten, die onbedrevenen zoo licht begaan kunnen, te vermijden. De kring van aarde mag niet van blauwe, gele, rode of witte klei of leem gemaakt worden, want dit zijn kleuren van andere kringen. Hij moet den tint hebben van het morgenrood of ook wel de kleur van het slibzand van den Ganges. Met deze oefening verbindt men zekere soort van Samadhi, waardoor alles wat het gedijen der mijmering in den weg staat verwijderd wordt, Deze Samadhi is tweeërlei, accessoir of vast. Ofschoon het wel eens gebeurt dat de peinzende geestelijke bij accessoiren Samadhi het bewuste teken krijgt, doet men veiliger te trachten den vasten te erlangen. II. De oefening met den waterkring heeft grote overeenkomst met de vorige. Ook hierbij mag iemand die reeds in een vorig bestaan bedrevenheid heeft opgedaan eenen vijver, een meer of de zee als zichtbaar teken gebruiken. In het tegengestelde geval moet men zorgen regenwater in een doek op te vangen of bij gebrek daaraan ander zuiver water nemen. Het volk zou zeggen: tot dat het hem voor de oogen begint te draaien. Men zal misschien vragen hoe het mogelijk is dat iemand zich herinnert wat de naam en vorm uit wiens werken hij is voortgekomen verricht heeft. Dan dit is geen bezwaar. Daargelaten dat voor de Buddhist een aangenomen waarheid volstrekt niet de geldigheid van het tegendeel ertoe uitsluit, bezit een meester als zodanig bovenzinnelijke vermogens. Welke bewerking de kring moet ondergaan kan men uitvoerig beschreven vinden bij Hardy t. a. p. DE DHARMA, l 395 Dit wordt in een nap of soortgelijk voorwerp overgegoten en ergens op een geschikte plaats in den kloosterhof of op een andere stille plek neergezet. Op kleinen afstand gezeten begint dan de eerwaarde zijn overpeinzing, waarbij hij te denken heeft aan de waterige deelen zijns lichaams en aan de verschillende namen voor water. De oefening wordt voortgezet tot dat men het teeken bespeurt. II. Ten aanzien van den vuurkring gelden dezelfde regelen, behoudens het verschil van materiaal. Tenzij iemand al in een vroeger bestaan deze kunst verricht heeft, begint hij met hout te nemen, dat goed droog en hard is; hakke het in kleine stukken; legge het aan den voet van een boom en steek het in brand. Daarna neemt hij een mat van gespleten bamboe, of wel een vacht of een doek; maakt daarin een opening, die ongeveer een palm en een duim in doorsnede heeft: houde het vóór zich en kijkt er doorheen naar het vuur, steeds de aandacht gevestigd houdende op het vuur, niet op het gras of de asch daaromheen, noch op de opstijgende rook. Hij moet zich doordringen van het besef dat het vuur in zijn eigen lichaam van denzelfden aard is, even flikkerend en bewegelijk als dat waarnaar hij tuurt, terwijl hij de verschillende woorden voor vuur bij zichzelf opzegt. IV. Bij den windkring heeft men dezelfde regelen in acht te nemen als bij No. I. Men zet zich — zoo noodig, wegens onvoldoende voorbereiding — neder aan den voet van een boom en denkt dan aan den wind die door het venster of een gat in den muur speelt, en hoe de wind in 's menschen lichaam even onbestendig is als de tocht dien men voelt. V. Wil men zich in de kunst van den blauwen kring oefenen, dan bedient men zich van een of ander voorwerp van een blauwe kleur, zowel als een blauwe lap of bloemen of een kring op den muur getekend. Natuurlijk is zulk een hulpmiddel overbodig voor hen die reeds in een vorige existentie met die kunst vertrouwd zijn geworden; die kunnen volstaan met te turen op een boom met blauwe bloemen. Bij deze oefening heeft men te bedenken dat het luchtgewelf blauw is als saffier. Alle het overige wijst zich, na de boven meegedeelde voorschriften, vanzelf aan. DE DHARMA, VI-VIII. De gele, roode en witte kringen geven geen aanleiding tot bijzondere opmerkingen; ze onderscheiden zich van de vorigen alleen door hun kleur. IX. Bij de oefening met de kring van de open lucht gebruikt men tot voorwerp om op te turen een opening in de muur, een sleutelgat of venster. Zoo zeggen sommige; volgens andere zou het een lichtkring op een muur geworpen moeten zijn. X. De laatste kunst bestaat in het turen op het licht dat door een opening naar binnen valt, verschilt dus niet van de vorige. Er moet opgemerkt worden dat anderen als tienden kring de "gedachtekring" noemen. Men kan in deze oefeningen afwisseling brengen door de volgorde op veertien manieren te varieeren. Zoo kan men bijvoorbeeld I tot X in bovenstaande volgorde verrichten en dus met de kring van aarde aan te beginnen, maar men mag de volgorde ook omkeren; ofwel van I tot VIII voortgaan en onmiddellijk daarop in omgekeerde richting, enz. Deze praktische oefeningen, mits behoorlijk volbracht, waarborgen den ascet buitengewone macht. Door de eerste verkrijgt hij het vermogen zichzelf te vermenigvuldigen, door de lucht te zweven of op het water te wandelen; eenen bodem te voorschijn te roepen waarop hij kan wandelen, staan, zitten of liggen. Door de tweede kan hij regen, rivieren en zeeën scheppen; de aarde en de bergen op hunne grondvesten doen daveren en de woningen der menschen schudden. Door de derde kan hij * Ook dit vermag de hemelgod, die de hemelsche wateren beheerscht en tevens de god van den regen, den bliksem en den donder is. Niet geheel juist is de bewering van Wassiljev B. 142 dat de oudste Heiligen nog geen macht over regen, enz. zouden uitgeoefend hebben; de Buddha komt wel degelijk als regengod voor, en Ananda kent een toverspreuk om regen te verwekken, in zijn rol als Brhaspati, die de stem is van Indra; de donder vergezelt en volgt den bliksem. DE DHARMA, 397 Damp doet opstijgen uit alle deelen des lichaams en vuur uit den hemel vallen; bij den luister die van hem afstraalt onderdrukt hij het licht van andere wezens; hij kan de duisternis verdrijven en hout of andere brandbare stoffen eigenmachtig doen ontvlammen; een licht voortbrengen gelijk aan 't alziend hemelsch oog en, wanneer hij op het punt is van 't Nirwana in te gaan, zijn lichaam in vuurgloed doen ondergaan. Door de vierde kunst kan hij zich bewegen zoo snel als de wind en telkens wanneer hij verkiest een storm veroorzaken. Door de overige kunsten kan hij figuren van verschillende kleur te voorschijn toveren; elk voorwerp in goud veranderen, het rood of wit kleuren; het boos en onrein goed en rein maken; het verborgene of verdwenene aan 't licht brengen; de kloven der rotsen en de diepten der aarde doordringen, door muren wallen heendringen en alle bezoedeling verdrijven. Het zal wel geheel overbodig zijn te zeggen dat dit alles dichterlijk volkomen waar is, als beschrijving van al wat de Dag- en Hemelgod vermag. De 410 kunsten zijn 'de Tien Krachten (dagabala) van den Buddha en wel in hun oudsten, nog niet vergeestelijkten vorm. Worden ze door aardsche heiligen verricht, dan zijn het slechts nabootsingen van hetgeen de groote hemelsche Toovenaar verricht, en het laat zich licht verklaren dat die nabootsing zich alleen kan openbaren in goochelkunsten. Even als de Buddhisten maken ook de Yogins aanspraak op diezelfde wondergaven en stellen zij deze afhankelijk van den hoogsten graad van concentratie, die zij samyama noemen. Zij bedienen zich echter niet van gemaakte kringen, maar van de in de natuur bestaande: de zon, maan en sterren. Zij staan dus op dezelfde hoogte als de heiligen die reeds in een vroegere existentie zich geoefend hebben. Dit is dezelfde mythe als die van den Phoenix die in de stralen ondergaat. Zooals Koning Midas deed. In den grond hetzelfde woord is het Pali gamaka (ādhyāsyā), ‘een toverstuk; yamaka en yoga, welk laatste ook goochelarij beteekent, zijn daarenboven nagenoeg synoniem. In meer bijzonderheden mogen we hier niet treden en verwijzen naar het 3e hoofdstuk van Yogasūtra, dat geheel aan de wondergaven gewijd is. In hoeverre de Buddhisten zich bewust zijn of waren van den zuiver - mythologischen grondslag hunner mystiek, laat zich met de gegevens die ons ten dienste staan niet bepalen. Met des te meer beslistheid kunnen wij stellen dat al die mystieke praktijken, — die men gewoon is met zekere minachting als inkruipsels in de heilseraad van zekeren menschenvriend, Siddhārtha of Sarvārthasiddha gedoopt, te beschouwen — in oorsprong opklimmen tot een grijs verleden, toen de Congregatie van heiligen op aarde nog ver te zoeken was. Trouwens het vóór-buddhistische, d. i. vóór-historische bestaan der mystieke kringoefeningen was den Buddhisten welbekend, want zij hebben zorg gedragen ons te leeren dat die toveroefeningen in zwang waren ettelijke millioenen jaren vóór ’t opdagen van Cākyasinha. De kunst van de 10 universaalkringen schijnt bij de Noordelijken in vergetelheid geraakt te zijn, al ontbreekt het hun anders niet aan toverkringen en andere wondermiddelen. Op den voorgrond staan de Dharanī's, zekere formulieren die, zoals de naam reeds te kennen geeft, dienst doen als kwaadaardige, heilbrengende amuletten, talismans of geheimzinnige teekens, welke anders gewoonlijk raksha's * heeten. De Dhāraṇī's hebben niet altijd dezelfde vorm, hoezeer alle dit gemeen hebben dat ze dienen als middelen ter verdrijving van kwaad en ter verzekering van welslagen. Soms zijn het geen eigenlijke formulieren, maar gedichten van mystieke inhoud, wier lengte afwisselt tussen 8 en 500 koepletten. In ’t begin staat de kernspreuk (bijamantra), die in ’t midden herhaald wordt; aan ’t einde komt de zoogenaamde lof of verheerlijking. In Tāranātha’s Geschiedenis van het Buddhismus, blz. 108, wordt van toverkringen gewag gemaakt en met name er een genoemd, de Māyājāla-kriug; in hetzelfde boek blz. 228, wordt ook gesproken van vier Amrta-kringen. Ook de naam van een Samādhi APKarten in Lotus 254 moet in verband staan met de uitoefening van den waterkring. Dhāraṇī betekent "bewarende, bewaarster." Rakṣa, amulet, mystiek teken, voorbehoudsmiddel, kan etymologisch ook "bewaring, hoede, phylacterium" zijn, want rakṣati is bewaren, behoeden. In alle gevallen heeft men die etymologie er in gezien en vandaar de omschrijving met Dhāraṇī. DE DHARMA. Bij de voornaamste geschriften vormen de daarbij behorende Dhāraṇī's een soort van inleiding en in dit geval komen ze in aard overeen met de verzen die in het Mahābhārata en andere werken aan ’t begin en aan ’t einde voorkomen en dienen als heilwensch, als middel om het hoofddoel van het boek aan te duiden en de lezing er van als verdienstelijk aan te prijzen. Bij de meeste Purāna's behoort een uitvoerige Lof of Verheerlijking (Mahātmya) als vast aanhangsel. Andere delen bevatten de Dhāranī's vaak onsamenghangende woorden, abracadabra, zodat ze dan kabbalistische formulieren mogen heeten. In aard en gebruik vertonen ze zo veel overeenkomst met de Runen der oude Germanen en Scandinaviërs, dat wij aan beide gerust dezelfde oorsprong mogen toeschrijven. Evenals vóór de invoering der schrijfkunst de Runen toverspreuken en wichelteekens waren, zullen ook de oudste Raksha's of Dhāranī's het geweest zijn. Wat voor eigenaardig Buddhistisch er in te ontdekken is, zal eerst dan beoordeeld kunnen worden wanneer ons van die bezwerings-, toover- en heilformulieren meer bekend zal geworden zijn. In geen geval zijn ze een uitvinding of het bijzonder eigendom der Noordelijke Buddhisten en mag men aannemen dat ze, in ouderen vorm, de beginselen zijn waaruit zich de gehele Tantra-literatuur of Indische mysteriepoëzie ontwikkeld heeft. Het verband tusschen de zuivere bespiegeling en de universaalkringen en Dhāranī's is dit, dat de laatsten bestemd zijn om de eerste vruchtbaar te maken, om de tovermacht waartoe men door hogere wijsheid vatbaar wordt, praktisch te ontwikkelen. Daarom plegen de Yogins evenzeer als de zonen van Buddha de zwarte kunst te beoefenen, en van den Yogin op den derde trap van wijsheid wordt gezegd dat hij »de amulet, de raksha, heeft aangedaan» om te kennen te geven dat hij dan in de soorten van tooverij machtig is geworden. Ook zonder de uitdrukkelijke verklaring van de Buddhisten zelf zouden wij weten dat de Dhārānis door Śākyamuni aan het mensdom geopenbaard zijn. In hem heeft alle magie haar oorsprong: hij is de grootste der toovenaars — dat ondervonden die verwaten dwaalleeraars — evenals Odhide, ‘de machtigste der wonderdoeners, de Runen heeft uitgevonden en aan anderen geleerd. Hiermee is geenszins in strijd dat ergens Avalokiteshvara genoemd wordt als de uitvinder van dezelfde toverspreuk in 6 lettergrepen, welke de Buddha aan Ānanda meedeelde; want Avalokiteshvara en de Buddha zijn één, met dien verstande dat de eerste de verpersoonlijking is van den tegenwoordigen tijd, de laatste die van het verleden. Zij die de uitvinding aan Avalokiteshvara toeschreven kunnen bedoeld hebben dat de spreuk betrekkelijk jong was, maar het is volstrekt niet noodig zulks te veronderstellen, dewijl in sommige werken der Noordelijke Kerk de levende Avalokiteshvara een veel voornamer wezen is, dan al de doode Buddha’s te zamen. Er komt in de gedenkschriften van Hiuen Tsang omtrent het onderwerp dat ons bezig houdt een zeer belangrijk bericht voor. Hij verhaalt dat op de eerste algemeene kerkvergadering te Rajagraha, onmiddellijk na het Nirvana des Heeren, vijf Pitakas werden geredigeerd, namelijk de officiële of canonieke drie Pitakas, benevens het Samyukta-Pitaka en het Pitaka der Dhārānis, hetwelk hij elders onder de titel van Pitaka der Vidyādharas vermeldt. Nu zullen wij later zien dat de eerste kerkvergadering van de tweede bouwperiode te Saptapadi plooien heeft vormgegeven. De betekenis van samyukta in dit verband is onzeker; vgl. Wassiljew B. 115; Julien t. a. p. en Burnouf Introd. 49. Vermoedelijk is Burnouf’s vertaling met ~beknopt~ de juiste, en komt het Samyukta-P. overeen met den Samyukta-Nikaya, een deel van ’t Sutta-Pitaka. Voy. des Pèl. bouddh. I, 169. De Vidyadharas zijn Engelen of Elven; de vrouwelijke komen met onze Witte Wijven overeen. DE DHARMA, 404 vergadering, mitsgaders de tweede, zuiver mythisch of wel een dogmatische fictie schijnt te wezen, maar zulks neemt niet weg dat het bericht van den Chinese Doctor volkomen waar kan zijn, mits men de bedoeling begrijpt. Er is niet de minste grond om te veronderstellen dat de toverspreuken, als soort, jonger zouden zijn dan de Suttas, de Vinaya of de Abhidharma; eerder het tegendeel. Of de verzameling zooals ze nu bestaat even oud is als de Drie Pitaka’s kan noch bewezen noch tegengesproken worden vóórdat ze uitgegeven is. Intussen bezitten wij genoeg gegevens om het besluit te trekken dat het Pitaka der Dhāranis de tegenhanger is van den Atharva-Veda, gelijk de Drie Pitaka’s het zijn van de Drie Veda's. Vooreerst toch is de Atharva hoofdzakelijk een verzameling van toverliederen, spreuken om ziekten te verdrijven, bezweringen, enz., zodat de aard van beide bundels dezelfde is; en ten andere vertoont zich ook in bij omstandigheden punten van overeenkomst. Zo wordt de Atharva toegeschreven aan de »Atharvans en Angirasen”; de Angirasen zijn hemelse boden, engelen, * en zijn dus van hetzelfde geslacht als de Vidyadharas, naar wie het Dhārani-Pitaka genoemd wordt. Een andere trek van verwantschap tusschen de twee verzamelingen openbaart zich in het eigenaardig gebruik van het woord Arya, hart. Een der aanhangselen van den Atharva vangt de term »het hart van Atharvan” en een der daartoe gerekte gebeden: »het hart van Kubera.” Ook de Dhāranī's worden beschouwd als »het hart der Tathāgata's en Bodhisattva's” en een verzameling van Dhārani's draagt ten titel: Hart van den Bliksem. De bewerkingen die een toverspreuk moet ondergaan alvorens de gewenste kracht uit te oefenen, volgens de aanwijzingen in de Hindusche letterkunde, zijn bekend, doch hoe de Noordelijke Buddhisten hun spreuken bewerken is nog niet onderzocht. Ook etymologisch is angiras hetzelfde woord als het Grieksche angelos, waaruit ons engel ontstaan is. Beide afdeelingen der Kerk kennen, evenals andere mystieke Indische secten, de zoogenaamde mudrā's, d.i. afdruk, zegel, type, waaronder men verschillende symbolische teekens met de vingers verstaat. Onder de 40 Karmasthāna's behoort ook de beschouwing of overdenking van de 10 afzichtelijke vormen waarin zich lijken vertonen: opgezwollen, blauwachtig, in verrotting, vol gaten, uiteengereten, uitgezakt, gezwollen en uiteengehaald, met bloed bevlekt, met wormen bedekt, een geraamd. Het doel van deze sterk naar de snijkamer riekende opsomming is niet zozoer, schijnt het, den wijze het Memento mori toe te roepen — want daarvoor dient een ander Karmasthāna, namelijk »het denken aan den dood? — als wel zijne zenuwen te oefenen, hetgeen den heilige bij zijn Samādhi bevorderlijk kan zijn en hem zeer zeker te stade komt wanneer hij moet toveren. De methode welke de Noordelen volgen om het gemoed te harden is niet minder grondig. Ten einde het gevoel van afschuw voor het wereldsche op te wekken en den geest aan het denkbeeld te gewennen dat er volstrekt niets is wat enige genegenheid verdient, wordt het voorschrift gegeven dat men eerst een deel van ’t eigen lichaam, vervolgens het geheel, dan de onmiddellijke omgeving en eindelijk de geheele wereld als een zweer, een etterbuil, een kreng te beschouwen heeft. Iemand, die zich gedurende enige dagen in zulke denkbeelden verdiept heeft, zal zelfs een afkeer gaan krijgen van voedsel. In de tekst wordt wiskhandeling, dat in de Wisuddhi-Magga en in navolging daarvan bij Hardy verklaard wordt als "opgegeten door honden, jakhalzen, enz." Wij houden het voor ontstaan uit wiskhandeling, waarvoor het Sanskriet wiskhandeling zou zeggen. Zoowel in de Yoga als in het Buddhisme worden wij telkens herinnerd aan de heelkunst. Niet onwaarschijnlijk ligt de diepere oorzaak van dit verschijnsel hierin, dat in oudere tijden de toovenaar en geneesheer in één persoon vereenigd waren. 3 Wassiljew B. 138. Dezelfde beminnelijke levensbeschouwing herkent men in ’t versje in Sarwadargana-S. 15: „De monnik, de minnaar en de hond zullen bij één en hetzelfde vrouwenlichaam aan drie verschillende dingen denken; de eerste aan een kreng; de tweede aan een geliefde; de derde aan voedsel.” Eene zaak van het grootste belang bij vrome averpeinzing is de kunst om de ademhaling te regelen en te bedwingen. Het inhouden van den adem heet prāṇāyāma. Etymologisch kan dit ook betekenen het langer of korter aanhouden van een ademtocht, en ook lengte, duur van een uit- of inademing. Door deze drie betekenissen te verbinden, of liever te verwarren, en door de kracht en den duur eener ademhaling en inhouding er van plaatselijk, tijdelijk en door tellen te meten, heeft men een stelsel opgebouwd van philosophisch ademhalen, dat in de Yoga reeds vrij ontwikkeld is. De prāṇāyāma is dan ook een der onmisbare 8 Yogāṅgas en wordt met bestudeerde dubbelzinnigheid zóó verklaard dat men er onder verstaan kan: »prāṇāyāma is de afbreking van de beweging van in- en uitademing”, maar ook, hoewel meer gedwongen: »p. is de onderscheiding van de bewegingen van in- en uitademing.” Wat het tellen der in- en uitademingen betreft, kan men zeggen dat de ademtocht dienst doet bij de bespiegeling als de slinger bij sterrekundige waarnemingen. Dat de ademmeting met geneeskundige praktijken in verband staat, laat zich niet bewijzen, doch zeker is het dat de Yogin gaarne medische termen gebruikt: hij spreekt o.a. van »uitbraking des adems.” Ook bij de Buddhisten is de oefening van het ademinhouden en het tellen der in- en uitademingen onafscheidelijk aan bespiegeling verbonden. De kunst is, volgens hen, een uitvinding der Pratyekabuddha’s, en dat is in zo verre juist als de Pratyekabuddha Dewadatta, alias de Maan, sinds onheugelijke tijden als voorname tijdmeter beschouwd werd, zóó zelfs dat maan zoowel in ’t Indische als in ons woord voor maan de etymologische betekenis van »meter, maat" meende te ontdekken. Bij de Zuidelijken is de kunst om op philosophische wijze adem te Maken, die tot de Karmashtanas wordt gerekend, niet minder ontwikkeld. En 't algemeen' uitgedrukt bestaat de oefening daarin, dat men de aan- ? Yogas. 3, 49. 2 Yogas. 1, 34. > Wassiljew B. 139. ‘ 26* 404 DE DHARMA, dacht vestigt op zijn eigen ademtocht in verband met 16 onderwerpen. Natuurlijk moet het aantal der onderwerpen 16 bedragen, want dit is het volle getal van de Maan, van den Pratyekabuddha Dewadatta. De oefening zelve wordt ongeveer aldus beschreven: ! Nadat de denker volgens de regels der kunst is gaan zitten, verricht hij bedachtzaam en met kalm gemoed een inademing en een uitademing. Terwijl hij door de neusgaten een langen ademtrek doet, let hij er op hoe hij een langen ademhaal gedaan heeft. Bij het uitstooten van een langen ademhaal door de neusgaten let hij op hoe hij zulks gedaan heeft. Bij het doen van een korte ademhaling, maakt hij de overeenkomstige opmerking bij zichzelf. Als hij tot het helder besef gekomen is dat begin, midden en einde van alle soort van adem uit het lichaam komt, vat hij het besluit op om met bedachtzaamheid een inademing, en met bedachtzaamheid een uitademing te verrichten. Na de beweging des ademhalens een poos gestuit te hebben, haalt hij op nieuw adem en door na te denken hoe hij zulks doet bedwingt hij zijn zinnen. Daarop blaast hij den adem weer uit, met vereiste aandacht. Nu stelt hij zich de zaligheid voor, die gepaard gaat met mijmering van de eerste trap en ademt ook daarbij in en uit. Op gelijke wijze herhaalt hij de oefening, terwijl hij telkens andere onderwerpen zich voor de geest haalt, o.a. het denkbeeld dat op de ontbinding der Skandha’s het Nirvana volgt, en eindelijk dat hij, door het bezit van clairvoyance, in gedachte als het ware tot het Nirvana kan overspringen. Ook hierbij haalt hij adem en blaast die uit. Door op deze wijze met 16 verschillende onderwerpen de oefening voort te zetten, krijgt men de zinnen in bedwang. Om te slagen heeft de oefenaar aandachtig de neusgaten gade te slaan, terwijl hij het verstand tot teugel en de wijsheid tot prikkel gebruikt. Zodra men het teken (nimitta) gewaar wordt, is het een bewijs dat de oefening gelukt is. Volgens Hardy E. M. 267, doch aanmerkelijk bekort. Dit is eene Buddhistische verbetering op de dichterlijke regels van de Katha Upanishad : „Beschouw de ziel als den meester van den wagen, En ’t lichaam als den wagen zelf.” DE DHARMA. Hiermede meenen wij aan de 40 Karmasthana’s en wat daarmee in de Noordelijke Kerk te vergelijken is, de noodige aandacht geschonken te hebben. Met uitzondering van de universaalcirkels aan den eenen kant, en van de Dhāranī's aan den anderen, zijn de bestanddeelen der bespiegelingsmagie aan alle Buddhisten gemeen, zodat alleen de eigenaardige samenvoeging daarvan zou kunnen gesteld worden in eenen tijd nadat de twee afdeelingen der Kerk zich gescheiden hadden. ALGEMEEN OVERZICHT VAN 'T PAD VAN DEUGD EN WIJSHEID. Het is een der kenmerken van het Buddhism dat het minder tracht naar vereenvoudiging dan naar uitbreiding, de overgeleverde stof minder zoekt te schiften dan samen te voegen. Het wil vrijzinnig en ruim zijn en neemt dus de ongelijktijdigste bestanddeelen in zich op, na ze de noodig geachte wijzigingen te hebben laten ondergaan. De wijze waarop het uit verschillende materialen een statig gebouw heeft opgetrokken, getuigt van niet geringe kunstvaardigheid, en van onuitputtelijk geduld in de uitwerking van kleinigheden. Het volledigste overzicht van de eigenschappen welke de wandel van den in waarheid vrome en vroede man moeten kenmerken, treffen we aan in den Lalitawistara. Die eigenschappen, 108 in getal, worden bestempeld met den naam van Dharmâlokamukha's, d. i. hoofdpunten van het ruim gebied van den Dharma. Met elkaar vormen zij het ideaal, mag men zeggen, van een heiligen levenswandel. Ze hebben dan ook een hemelschen, oorsprong, want ze werden door den Bodhisatva, toen hij Het verstand als den wagenmenner En het gemoed (den wil) als den teugel. De zintuigen heet men de paarden En ’t veld hunner werkzaamheid de weide.” Vgl. Manu 2, 88. Lelitaw. 34. Âlokamukha is o. i. gevormd naar ’t voorbeeld van dingmukha, hoofdpunt van de windstreken; âloka, open ruimte, zoover men zien kan, is feitelijk als synoniem te beschouwen met dear, de verschillende richtingen, de ruimte in alle richtingen. In het algemeen overzicht zijn duidelijk afzonderlijke groepen op te merken, waartoe nu eens meer, dan weer minder nummers behooren. Niet weinige van die groepen zijn reeds in de voorgaande bladzijden vermeld geworden en zouden derhalve niet op nieuw behoeven behandeld te worden, ware het niet dat er in de lijst ettelijke termen een andere waarde wordt toegekend dan ze elders hebben. Soms schijnt de lijst met zichzelf in tweeslag en strookt de strekking die er aan een of andere eigenschap of deugd wordt toegekend niet met de betekenis die een Dharma-lokamukha volgens het verband hebben moet. Wij zullen thans het algemeen overzicht op den voet volgen. LA. De opsomming der vier allereerste vereisten heeft kennelijk geen ander doel dan om te doen uitkomen dat iemand die een taak gaat ondernemen het met lust en liefde moet doen, wil hij kans hebben om goed te slagen. Ze zijn: behagen (en: geloof), opgeruimdheid, blijmoedigheid en vreugde. Als reden voor het stellen van deze vereisten wordt opgegeven: het geloof leidt iemand tot een onverbrekelijk vast besluit; opgeruimdheid tot verheldering van troebelheid des geestes; blijmoedigheid tot welslagen, en vreugde tot reiniging van den geest. Drie zaken zijn er die men bedwingen moet: het lichaam, het spreken en 't gemoed. Door beteugeling van het lichaam houdt men zich vrij van de drie lichamelijke zonden; door de tong te bedwingen vermijdt men de vier zonden in het spreken; door beteugeling van 't gemoed zal men zich wachten voor begeerte naar andermans goed, voor booswilligheid en voor verachting. Men kan niet van de zonen Buddha's zeggen dat zij alle waarheid met den laatste Thathagata laten beginnen. Dit laatste is een zuiver Europeesche theorie. Voor een deel kan dit te wijten zijn aan latere veranderingen in den tekst. 9 Craddhd; de beteekenis geloof" strookt niet met het volgende; toch blijkt uit de strek- king, later aan dat vereischte toegekend, dat de bewerker van ’t overzicht het woord in dien zin opvatte. Met andere woorden: men heeft eene groep woorden, wie weet van waar, in het overzicht opgenomen zonder recht te begrijpen wat met het eerste woord bedoeld was. * De lezing aöhidAhy4 is de ware, zooals uit Manu 12, 5 blijkt. DE DHARMA. 407 opzet en verkeerd inzicht. Met de drie lichaamszonden zijn bedoeld moord, diefstal en overspel; met de vier overtredingen in ’t spreken: liegen, kwaad- spreken, barschheid en wawelen. Met uitzondering van "L woord sam- wara, waarvoor anders gewoonlijk het synonieme samyama gebezigd wordt, is de trits zelve, benevens de bepaling der misdaden, uit Manu ! overge- nomen, zoodat het geen wonder is dat ook de Zuidelijken volkomen dezelfde verdeeling ? hebben. 8—13. Aan zes onderwerpen moet men steeds gedachtig zijn (anussati): aan den Buddha, de Wet, en de Kerk; aan verzaking, zedelijkheid en de goden. Door den Buddha steeds in gedachte te houden komt men tot zuiver inzicht; het gestadig denken aan de Wet geeft klaarheid bij de verkondiging der Wet; het denken aan de Kerk zal ons voeren op het rechte pad. Door steeds aan verzaking gedachtig te zijn, zal men er toe komen zich los te maken van alle (in zeker opzicht noodige, maar in den grond onware) hypothesen. Het denken aan de zedelijke voorschriften is bevorderlijk aan de vervulling van vrome plichten, en de gedachte aan de goden werkt verheffend op den geest. Terwijl de vorige groep ons kort en zakelijk aanwijst waarvoor wij ons jegens onze medemenschen te houden hebben en ons de onmisbare zelfbeperking oplegt, wordt hier een aanvang gemaakt met de vermelding van datgene wat wij te doen hebben: het is niet voldoende het kwade na te laten, het is ook noodig het goede aan te kweeken. Het al te welige moet besnoeid, de goede kiemen, d. i. de edeler neigingen van ons gemoed, moeten ontwikkeld worden. De zes vereisten in deze groep zijn als het ware evenzoveel voorzorgsmaatregelen om den ongestoorden wasdom van de goede zaden te bevorderen. De teere plantjes die uit die zaden ontspruiten. 408 DE DHARMA. moeten zorgvuldig gekweekt worden. Met zulke plantjes kan men de vier onderdeelen der volgende groep vergelijken. 14—17. Vriendelijkheid (of: welwillendheid), medelijden, blijde ingesteldheid en onverschilligheid. Het eerste moet strekken om ons mogelijk te stellen alle betrekkelijk verdienstelijke handelingen tot stand te brengen. Het medelijden houdt ons af van anderen kwaad aan te doen. Blijde ingesteldheid doet ons alle ondernemingen doorzetten, en onverschilligheid brengt ons tot versmaging van zinnelijke begeerten. Dit zijn de bekende vier Brahmaviharas, die, zoals wij gezien hebben, rechtstreeks uit den Yoga zijn overgenomen. Eigenlijk betekenen de woorden: vriendelijke gezindheid, medelijden, blijde sympathie en gelijkmoedigheid. 18—21. Er zijn vier punten van beschouwing of overweging: het onbestendige, ellendige, onwezenlijke en foeileelijke der wereld. Het eerste leidt er toe dat men zich verheft boven zinnelijke, etherische en ideale neigingen (en: neigingen gericht op de wereld der zinnelijke neigingen, der vormen en der vormloosheid). De beschouwing van het ellendige der wereld is bevorderlijk aan het uitroeien van gehechtheid. Door te letten op het onwezenlijke (aller dingen) komt men er toe de ingekorke gehechtheid aan zichzelf af te leggen, en door te letten op het foeileelijke zal men alle genegenheid uitroeien. Dit zijn de uit De bewering van Köppen, die Religion des Buddha, 448: allgemeine Wesenslieft (Maitri) ist der positive Kern der buddhistische Moral, der charakteristische Grundzug des Buddhismus vereist eene nadere toelichting. Alle menschen moeten jegens alle wezens welwillend, liefderijk zijn. Edoch de menschen hebben zooveel verschillende plichten, dat niet allen altijd even welwillend zich kunnen betoonen; de soldaat bijv. heeft in ’t slaggewoel ook aan iets anders te denken. Daarom is maitrí het eigenaardige kenmerk van den brahmaan; maitro bråhmaana ucyate, „de brahmaan wordt liefderijk geheeten”, zegt Manu 2, 87. Onder de brahmanen zijn het wederom de Yati's, die het meeste in welwillendheid behooren uit te blinken. Natuurlijk mogen ook de kopieën der Yati's, de monniken van andere secten in dit opzicht niet achterstaan. Pratyāvekṣha, elders Saṃyutta, besef. In den tekst te lezen: anunayasaṃdhanānandi. Saṃdhanana, uit het Pali bekend, is in den zin van verdrijving, verdwijning geen Sanskrit; de bewerkers der lijst hebben het Sanskrit den Yoga bekende, ook bij de Zuidelijken steeds terugkeerende punten van overdenking. Het verband tusschen deze groep en de voorgaande karn kwalijk een andere wezen dan dat beide, hoezeer in aard verschillende, toch gelijkelijk als voorbereiding tot de eigenlijke bespiegeling onmisbaar worden geacht. Zoo evenwel schijnt de samensteller van ’t overzicht de zaak niet beschouwd te hebben, want wat er volgt is eene reeks van goede eigenschappen en loffelijke gewoonten die met bespiegeling in ’t geheel niet, of zwak samenhangen. 22—54. Alle leden van deze reeks, met een paar uitzonderingen, kunnen tot dubbeltallen verbonden worden. De meeste van die dubbeltallen bevatten twee synoniemen. Even als vervaardigers van woordenboeken van synoniemen zich nog in onze dagen bij elkaar verassenen allerlei denkbeeldige onderscheidingen te scheppen, hebben de opstellers van dit overzicht hun dogmatisch standpunt verschil gemaakt tusschen de uitwerkingen der dubbeltallen. De reeks begint met schaamte en schroom, waar van het eerste leidt tot inwendige kalmte, het laatste tot bedaardheid verrichten. Dan volgt: het ware en het wenschelijke; het eerste brengt ons tot eensgezindheid (of: vrede) met goden en mensen; het laatste tot eensgezindheid (of: vrede) met onszelf. Het volgende paar is het betrachten van de deugd en het toevlucht nemen tot de 3 Kleinooden; het eerste maakt dat wij in de deugd onzen troost zoeken; het tweede dat wij alle 3 rampzalige toestanden (in de hel, enz.) te boven komen. Dankbaarheid en erkentelijkheid. Ze bewerken dat de wortel van het goede door iemand verricht niet ten loor gaat en dat men een ander hoogschat. Zelfkennis en karakterkennis (of: kennis van het wezen). Door het eerste toe te voegen, ophoepelen, er in gezien, en dewijl dit geen dragelijken zin opleverde, de Ontkenning er voor gevoegd. Naar hun meening was "niet ophoepelen van genegenheid" bedoeld. Later heeft iemand dit duidelijker willen uitdrukken en de lezing veranderd in CNN Ragydsandhukshanatd "het niet aanwakkeren van genegenheid." Deze conjectuurmaker moet met begrepen hebben wat Sutta hier uitdrukt; het is anders in den aangegegeven zin gebruikelijk genoeg, vooral in den uitroep sdntam, pdpam! vhoei, "List zonde!" Zie boven bl. 371. Am. en satwa-jiatâ. 440 DE DHARMA, Zal men denken (waren) aard (het wezenlijke, het eigenzinnige van iemand of iets) op het spoor komen; het tweede zal bewerken dat men gelijkmoedigheid bewaart bij eens anderen ongeluk. Kennis van recht (plicht) en van den (geschikten) tijd; ze leiden tot het begrip van de grootere en kleinere plichten, en tot een onbevredigend blik. Nederigheid zal ons de behoefte doen gevoelen om onze kennis aan te vullen; een geest die zich niet uit het veld laat slaan zal iemand te stade komen om hemzelf en anderen te behoeden. Afwezigheid van haatdragendheid maakt dat men anderen geen kwaad aandoet. Een vast besluit maakt een einde aan alle twijfel. De overweging van het onheil (leelijke aller wereldsche dingen) maakt dat wij elke gedachte aan zinnelijke genieting laat varen, terwijl afwezigheid van kwaadwilligheid de oorzaak is dat wij elke gedachte om anderen kwaad toe te voegen laat varen. Vrijheid van verblinding zal ten gevolge hebben dat alle onwetendheid wordt weggewassen. De twee termen die nu volgen betekenennen eigenlijk: het streven naar gerechtigheid en de begeerte om gerecht te zijn; twee hoofdvereisen in een koning of rechter. Hoe de samensteller der lijst die uitdrukkingen wil opgevat hebben is niet licht te zeggen. Volgens hem leidt de eerste deugd er toe dat men zich grondt op het nut, terwijl de tweede leidt daartoe dat men zich houdt aan het algemeen gebruik. Het enige wat men uit deze wartaal kan opmaken is dat de termen op procedure 1 In stede van bij de onbepaaldheid der betekenissen van dharma en satwa des te duidelijker te doen uitkomen in welke zin men die woorden opvatte, heeft men veiligheidshalve nietszeggende volzinnen bedacht, om tegen alle aanmerkingen beveiligd te zijn. Het is dan ook maar om woorden te doen, niet om de zaak. 2 Dit dubbeltal moet uit een of ander rechtsboek of koningsspiegel overgenomen zijn; de twee vereisten zijn die eens rechters of eens konings als opperrechter. Met monnikerij hebben ze niets gemeen. 3 Volgens een andere lezing: „om zijn eigen macht (of: legermacht) te behoeden.” Er is in dit tweetal geknoeid, zodat het moeilijk te zeggen valt wat het oorspronkelijke had. Zooveel is alleen duidelijk dat een paar vereisten van een koning, niet van een monnik, in het tweetal schuilen. 4 Kriya komt elders voor als kwaad berokkend door hekserij of tooverij; dus in de zin van "het vrouwelijke kwaad". 5 Deze overweging is dezelfde als N°. 21 boven, onder een anderen naam. 6 Artha; kan ook rechtszaak; het beoogde doel; bedoeling; betekenis. DE DHARMA, 444 In betrekking hadden. Hiermede is de stof uit een of ander boek over regeeringskunst of recht uitgeput; de geleerdheid komt nu aan de beurt. Geleerd onderzoek (of: trachten naar geleerdheid) en behoorlijke toepassing vormen een stel, dat beantwoordt aan hetgeen wij noemen theorie en praktijk. Het een, wordt er bijgevoegd, leidt tot grondige beschouwing van de Wet; het andere tot behoorlijke uitvoering. Het volgende nummer staat alleen; het is: de doorgronding van naam en vorm, waardoor men alle verkleefdheid (aan de wereld, den schijn) zal te boven komen. — Een bijeenbehoorend stel daarentegen vormen: de uitroeiing van scepticisme en het laten varen van vooringenomenheid en tegenzin, dat is onbevooroordeeldheid. Door het eerste zal men geloof in en liefde voor de wetenschap krijgen; door het laatste zal men zich wachten te vallen op hetgeen er niet in de tekst staat (of: hetgeen niet de hoofdzaak is). De volgende vier termen zijn aan de geneeskunst ontleend en niets anders dan de vier waarheden. Ze zijn: bekwaamheid in de Skandha’s, welke leidt tot kennis van de kwaal; de harmonie (of: het evenwicht) der elementen leidt tot opheffing van het ontstaan (van lijden); het wegnemen van de oorzaak (der kwaal) leidt tot nadenken over den te volgen weg; het geduldig berusten in niet-ontstaan leidt tot klare aanvoelen van de onderdrukking. Deze groep omvat de vier punten waaraan men steeds ernstig toekomt: bekwaamheid in de Skandha’s, evenwicht in de elementen, het wegnemen van de oorzaak, en geduldig wachten tot de onderdrukking. Het klinkt vreemd; een geneesheer kan bekwaamheid bezitten in de Skandha’s, d.w.z. de verschillende afdeelingen van zijn vak; maar geen mens kan bekwaamheid of handigheid hebben in de vijf aggregaten die de Buddhisten Skandha’s noemen. Wel zou Skandha-eken kunnen „gezonde toestand der Skandha’s”, doch dit past nog minder. Het woord in de tekst betekent evenwicht in de hoofdbestanddeelen of lichaam, de ware medische betekenis moest hierboven verdraaid, of zoo iemand liever wil: geestelijk, worden. Dit schijnt de „geestelijke” opvatting te zijn; eigenlijk staat er: „het geduldig wachten zonder dat er iets (namelijk: een symptoom van ziekte) ontstaat of zich vertoont.” Wanneer de geneesheer na een tijd lang met het noodige geduld gewacht te hebben ziet dat de ziekteverschijnselen niet herhalen, kan hij zich verzekerd houden dat de kwaal onderdrukt is. De volgorde van de Leu en de Geneeskunstregel is hier omgezet in strijd met hetgeen elders in het Nordelese stelsel geldt, om van de Zuidelijke en de Yoga niet te spreken. denken moet en die we reeds hebben geleerd kennen als de vier Samyukta-pasthanas. De vier uitingen van bedachtzaamheid zijn gericht op het lichaam, de gewaarwordingen, de gedachten en de natuur der dingen, en strekken om ons een juiste kennis van het lichaam te doen krijgen; alle pijnen te doen bedaren (of: bij elke pijn of gevoel kalmte te bewaren); om ons te doen begrijpen dat de gedachten eene begoocheling gelijken, en om ons tot onbeïnvloedde kennis te voeren. Met deze vier betreden wij het pad der hoogere wijsheid, der heiligmaking. Al het voorgaande was slechts de propaedeusis. De nummers 52—82 behooren dan ook bij elkander, voorzover zij eene opsomming der 37 Bodhipakshika genaamde eigenschappen eens Arhats behelzen. 56. De vier Goede Oefeningen ten einde al het zondige te laten varen en al het goede te volbrengen. 57. De A onderdeelen van Wondermacht, die lichamelijke en geestelijke vlugheid bewerken. 58—62. De 5 Vermogens: geloof, geestkracht of inspanning, bedachtzaamheid of geheugen, aandacht en vroedzaamheid. Deze vermogens zullen één voor één ten gevolge hebben: dat men zich licht door een ander laat overreden of leiden; de zaken goed bestudeert; niets verricht wat niet goed is; de geest vrij maakt, en niet dan na oplettende beschouwing eene meening vormt. 63—67. De 5 Krachten zijn die des geloofs, der inspanning, der bedachtzaamheid, der aandacht en der vroedzaamheid. De eerste kracht doet ons de macht van den Dood overwinnen; de tweede maakt dat men niet afwijkt; de derde bewerkt dat men zich niet zal laten verleiden; de vierde stelt ons in staat alle opkomende gedachten of twijfelingen te verdrijven, en de laatste is nuttig opdat wij niet verschalkt worden. In 't overzicht zijn de 4 Riddhipāda's en de 4 Samyakprahāna's tot 2 rubrieken gebracht; vandaar de schijnbare afwijking in aantal. Over het praktisch deel van de Noordelijken in tegenstelling tot het Pali pāhana vgl. boven bl. 301. De vertaling van dit woord onzeker. DE DHARMA. 68—74. De zeven bestanddeelen der Kennis of hoogere Kennis (sambodhayānga): geheugen (of: overlevering), onderzoek van de Wet, geest-inspanning, lust (of: behagen), bedaardheid, aandacht en gelijkmoedigheid (of: onverschilligheid). Ze zijn, achtereenvolgens, bevorderlijk aan de behoorlijke kennis van de Wet, aan de vervulling van alle plichten, aan een veelzijdige ontwikkeling van de geest, aan regelmatigheid van studie, aan het welvolbrengen van de taak, aan het besef van harmonie en aan onverschilligheid voor alles wat er zou gebeuren. Dit klinkt als een reglement van schooltucht voor kinderen, hetwelke de Yogins en Buddhisten verheven hebben tot een onmisbaar vereiste om tot de hoogste wijsheid te geraken. 15—82. Na de kinderschool verlaten te hebben verplaatsen wij ons in de maatschappij en meer bepaaldelijk in die van de eerzame burgers. De acht stelregels die iemand, wanneer hij een fatsoenlijk man wil zijn en in zijn beroep, zijn carrière wil vooruitkomen, behoort in acht te nemen, zijn de volgende: goed inzicht, goede gedachten, goede rede, goed bedrijf (of: ambacht), goede beroep, goede inspanning, goed geheugen en goede aandacht. Deze stelregels voor den handel en wandel van burgers en boeren, konden, hoe voortreffelijk ook in hun soort, niet gevoegelijk als richtsnoer voor den levenswandel eens heiligen gebruikt worden zonder de vereiste idealisering. Door deze kunstbewerking ontstaat er enige onduidelijkheid, doch dat is, het doel der geestelijke broeders in aanmerking genomen, eerder een sieraad dan het tegendeel. Van het kerkelijk of wijsgeerig standpunt uit beschouwd, voert goed inzicht tot het betreden van den rechte weg; het goede denken of de juiste gezindheid leidt ons er toe, alle ficties, alternativen en veronderstellingen te laten varen. Zo is 'kwaalsuis' de mening, omdat door aandacht (samādhi) de denker zich als het ware met het voorwerp zijner gedachte vereenzelvigt. De ware taalkundige vertaling is: „het besef van den ordentelijke scholier dat hij gelijkmatig moet werken”, niet van den hak op den tak moet springen. Dit is de beroemde 'dryas' ashtāṅgika-mārga, dat eigenlijk „het fatsoenlijke achtledige pad”, d. i. carrière, betekent. Opvatting, twijfel, enz. goed spreken! zal men begrijpen wat het passende antwoord is telkens wanneer er een lettergreep, een geluid, een roep, een rede geuit wordt. Door een goed bedrijf zal het goede werk rijpe vruchten dragen; door een goed levensonderhoud of middel van bestaan zal men zich vergenoegen met elk gewin. Goede inspanning maakt dat men den anderen oever (d. i. een veilige haven) bereikt; en goed geheugen, dat men datgene be-hartigt waaraan men steeds denken moet. Goede aandacht eindelijk strekt tot verkrijging van onverstoorbare geestelijke verdieping. De overeenstemming in de volgorde der groepen van bodhapakshika dharma’s bij de twee afdeelingen der Kerk, die gepaard gaat met gelijkheid in aantal en identiteit der afzonderlijke nummers, strekt ons ten waarsborg dat die 37 kenmerken eens Ârya’s of Arhats, eens heiligen, tot de grondwet der Kerk behooren. Nochtans is het stelsel een samenraapsel en de samenvoeging der groepen stelselloos. Het is, om één voorbeeld aan te halen, vreemd, eerst de vier onderdeelen der wondermacht eens heiligen te vermelden en eerst veel later te gewagen van ’t juiste inzicht dat iemand op de rechte baan brengen moet; van een fatsoenlijk levensonderhoud, enz. Niet minder vreemd is het, eerst van wondermacht, en daarop van de zeer alledaagsche vermogens van ’t geheugen, enz. te spreken. En toch kan de volgorde verklaard worden, mits alle parfum van heiligheid er van verwijderd wordt. De eerste groep, van 52—55, is ontleend aan de verloskunde en is een theorie van de geleidelijke ontwikkeling der vrucht in het moederlijf. De tweede groep voert ons in de kraamkamer, waar behoorlijke voorzorg, samyakpradhâna, genomen wordt om het kind te wassen en in 't algemeen van smetten te zuiveren. Bij den groei (rddh) van het kind heeft men te letten op alles wat strekken kan om de flinkheid en gezondheid van lichaam en geest. 