VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De zogenoemde Schoolmeester, of een oud man, met een boek in een armítoel zittende, een vermaard ftuk van Titisan, waar aan men de uitdrukking en het koloriet bewonderen moet”. Op zulk eene manier befch. yft de Heer Volkman deeze en andere (tukken „om niet fegts eene lyst te geeven , maar te gelyk aan te duiden, wat 'er een Lief hebber byzonder in op te merken (taat dat hem ook meermaals gelegenbeid geeft, om de zonderlinge invallen eeniger Schilders op te tekenen. Genoeg is't hier omtrent gewag te maaken , van eene fchildery in de Kerk van Madonna del Popolo , daar hy “t volgende van meldt. ,, Boven het altaar aan den wand beeft Marani met olieverw de ontvangenis van Maria , en deer onder een zamen {praak gefchilderd, waar de H. Joannes (taat, en de H. Gregorias în een armftoel zit , en zig van den H. Geest in de geftaite eener duive iets in't oor luisteren laat”, Om uit de menigvuldige byzonderheden in dit Deel voorkomen- de, nog een artykel van een anderen aart op te geeven, zullen wy, ne. REISOEK DOOR ITALEN. s61 nevens de bygebragte voorbeelden van °s Mans fchryfwyze , ten laate fte voegen, ‘tgeen hy ons leert, aangaande de Selle flercorie, in ‚de Kerk van den H., Joannes van Lateraan, waat van zo veel gee fchreeven is. » Dat de nieuwe pauzen , zegt hy , zedert het geval met Pauzin oanna voorgevallen is, daar op gaan zitten, en op een onbetsam: yke wyze hunne fex onderzoeken lasten , is ongetwyffeld een fabel, zo wel als de geheele vertelling van de Pauzin. De ftaelen zyn van rood mariner, en hebben vermoedelyk den ouden Romeineu in de baden gediend (*). Of zy als ftilletjes, dan om zig met reukwerk te berooken, dan wederom tot iets anders gebruikt zyn geworden , is niet te bepalen. Eénige: pausgezinde fchryvers ftaan toe , dat de pau- zen by de bezitrneeming van ’t Lateraan voorheen daar op moesten gaan zitten. Mabillon zégt , dat het uit nederigheid gefchied is, om de woorden uit het I Boek van Samuel, Hoofdft, IL, vs. 8. zig te kunnen toepasfen, welken ook by de Ceremonie gezongen wer- den : Suscitat de pulvere egenum, @ de flercore erigit pauperem , ut fedeat cum principibus GS folium glorie teneat , en daar uit zou de naam (lella flercatoria gefprooten zyn. Zulk een ftoel wordt ook in de Benediktyner abdy van Monte Casfino getoond `. (*) » Zy zyn ten minftes in de baden van Caracalla gevonden. Misfcm verhaalt 'er veel laffe dingen van, en maakt de opening in de tekening veel te groot. In tcgendeel ss zy zo klein, dat het niet wel fiilletjes fchynem geweest te kunnen zyn. Van Pauzin joanna kan men nazien, wat wyin ‘t `’ 1 D, bl. 309. gezegd hebben”, [Wy zullen het zelve ter deezer gelegenheid hier nog aan hegten } . s» Eenige fchryvers van het leeven der pauzen beroepen zich , in aan- zien der pauzinne Joanna op een handíchrifr, ia de Ambrofifche biblio- theek, van Anastafius ‚dat het leeven der pauzen , welken omtrend den tyd van deeze Joanna geregeerd hebben, befchryft. Men vindt hier drie hande fchrifren van Anastafius ; -het eerfte is zeer oud, en vermoedelyk in den leettyd des autcurs gefchreeven ; het loopt egter alleen tot aan bd Frage Ils aan het einde van de agtfte eeuw, en kan alzoo niets van gemelde paazin melden, die omtrend her midden der negende eeuw zoude geleefd hebber, Eenige hebben daarom ftaande gehouden , dat Anastafius het leeven der pau- zen giet verder voortgezet heeft. Het tweede manafcript is niet origineel, Voor aan faat , dat iemand het naar een manufcript, in een zeker Benedic- tiner klooster gevonden , zorgvuldig heeft laaten copiceren , en de caraêters zoo veel mogelyk heeft laaten namaaken, om het aan de Ambrofiaanfche bibliotheek te fchenken. Wanneer de letters behooriyk gevolgd zyn, zoo Schynt het van de twaalfde eeuw te zyn. De pauzin Joanna ontbreekt in de ry; men leest egter in eene noot aan de kant, tus(chen de paufen Leo IV, en Benediâ, 111. omtrend het jaar sso , dat men hier Ek eene Pau- zin heeft willen infchuiven. Het komt ‘er alleen op aan , of die noot in het oorfpronkelyke is geweest; ten minften zyn de letters eenerley met de overige. In het derde manafcript, dat van de veertiende of vyftiende eeuw fchynt te zyn , taat de geheele gefchiedenis duidelyk befchreeven. Intus- fchen is heteen zeker bewys, wanneer men dit handíchrift wil volgen s dat Martinus Polonus en anderen, welke van deze gefchiedenis gewag mas» ken, dezelve uit oude histoziefchryvers genomen hebben ”, Oo 3 ole + <63 , OLDENBARMEVELDS OLDENBARNEVELDS Eer verdeedigd. In twee Brieven. Te Asmfien dam by C. N. Guerin 1774. {n groot oĝavo 306 blads. Een Nederlander, die maar eenige kennis heeft van ’s Lands Gefchiedenisfen , is °t onbekend, dat de fchuld of oafchuid wan 's Lands beroemden Advocaat, Oldenbarneveld , het onderwerp van verfcheiden pennen geweest is. En zy die de veelvuldige fchrit- ten en aanmerkingen deswegens met oplettenheld lazen , hebben ligt yk kunnen ontdekken , dat de bewyzen voor ’s Mans doodffrsf- Schaldigheid nimmer op eene overtuigende wyze aangedrongen zyn geworden; en dat men met meer kragt van 's Mans onfchuld, aan doodftrafwaarde misdaaden, gepleit, en de ooregtmaatigbeid der fegens hem gehoudene Regispleeginge beweerd beeft. Wel byzon- der is het denzulkern, in t doorbladeren der wederzydfche Schrif- ten gebleeken , hoe het, zo wel aan de eene als aan de andere zy- de, zelfs by de zodanigen, welken die Regtopleeginy nog al in een guuftig licht wilden ftellen, of uit hoofde van den toeftand der zaa- ken, met verfchoonende omftandigheden voordraagen, bykans al- toos geftooten heeft, dat men Oldenbarneveld zyn eigen com: petenten Regter onttrokken, en bem door de Staaten Generaal Peeft laaten vonnisfen, — Om nu deezen teen des aanftoous weg te neemen, heeft zeker Schryver voor eenigen tyd, (be- sweerende dat O/denbarneucld , Schoon niet naar de regels van verfchooniog behandeld , naar het uiterfte Regt behandeld is , ) 't ‘er op wegeleid , om deeze byzonderheid opzetyk te ontvou- wen, en te toonen, dat zulks zo vreemd niet voorkomt , als veelen nu wel denken, wanneer men de denkwyze van dien tyd over 's Lands Souversiniteit nagaat; als men bezeft, dat men toen algemeen begreep, dat de Staaten Generaal ,gelyk zy pretendeerden , waar- Wyk de Hooghe Overheid van de zeven Provintien waren, en ook aldaar, zo wel als in de Generaliteit, bet boogfle Regt mogten oefenen. Dan het beweeren bier van heeft den Schryver der boven- genoemde twee Brieven bewoogen, our de ongegrondheid deezer …_gedagten ten klaarfte te doen zien; en tevens ’s Lands Advocaat, te- gen alle ter dier gelegenheid bygebragte verdenkingen ten zynen na: deele, te verdeedigen. > OLDENBARNEVELD, DE GROOT, DE WITT, BYNEERSHOEK en ane dere Groote Mannen, hebben, overeenkomtftig onze Conhitutie, zo in bunne Schriften als met hun ganfche gedrag, het Politicg Sys- Bema , dat thans algemeen aangenomen is, beweert; en ze hebben, buiken bereik van tegenfpraak, beweezen, 1e Dat de sTAATEN der byzondere Provintien , immers na de afzweering van den Koning van spanje, onafbankelyke Souvcrais BER IYN. l ! f i a; Dat de unie , immers na die afzweering , eene Of- en Defene five Alliantie is van zo veele Souverainen , als dezelve aangegaan of vervolgens aangenomen hebben, eu by de overige Bondgenoor ten als zodanig erkent zyn, 3. Dat de Vergaadering der STAATEN GENERAAL dus geene Sou- veraine Vergaadering is, althans niet met betrekking tot de Pro- wintien, en dat gevolgelyk de Befluiten , aldaar , °t zy by Zena faarig- `t zy by Meerderheid, in zaaken dasr Overftemming plaars hebben kan, genomen, geen verbindende kragt hebben, dau voor zo verre de byzondere Provintien hunne Afgevaardigden tot het neemen van die Befluicen gemagtigd hebben , of de aldaar genos men Befluiten vervolgens goedvinden te ratifsceeren. „Dat dus dezelve Afgevaardigden flegts Reprefentanten of, zo gy wilt, Ambasfadeurs zyn , die in naame, en op orde van hunne Hooge Principaalen , by forme van Congres vergaderen, om gezament: lyk te handelen, en een Befluit, niet van één, maar van zo veer, BOUVERAINEN , uit te breagen,als ‘er Provintien zyn, die de unig aangenomen hebben, en by de Bondgenooten erkend zyo. ‚ …4. Dat de Godsdienst en Vervolging der. Hervormden wel Zy: komende , dog voorzeker niet de eenige Redenen van het opnees men der Wapeneg kunnen genoemt worden, dewyl ALva aller gee zinten. algemeene Vyandt was, en dat de Wapenen wel voorna- meatlyk tegen den Spanjaarts opgevat zyn,om het vertreeden vat * Lands Voorregten en Haudvesten , en fpeciaal meede om. hes fchenden van het Privilegie de non evocando.: Emek - 5. Dat de GENERALITEIT, of wel de Gezamentlyke Bondgenoo- ten zig, dieuvolgende, geheel ten onregte eenig gezag of Regts- pleeging zouden aanmatigen over Íngezetenen van deeze of geene Provinsie, en dat zulks , zonder kwetzing van de Foarregten en Handvesten van den Laode , voor welker verdeediging men zig gewapent heeft, ja zonder verbreeking en fchending van de ume pier gelchieden kan. ou GA z rn 6. ` $. Dat men vooral niets aan de GENERALITKT, of wel de Gezs- mentlyke Bondgenooten , moet toekennen, waardoor de Sprxoerafe niteit der byzondere Provintien, waarkyk en inderdaad, w nomen, ten minften verkort zouden worden, zig rigide en beilighk nan de Unie en verdere Verbonden houdende, | c, Dat men het Tra&aat van Unie timmer in dien zin kan of mag expliceeren, waat door de Privilegien, Voorrechten en Handves- gen, ter welker behouding of herkryging men de Wapenen opgevat, en de Unie aangegaan heeft , verkort of gefchonden worden. d. Dat men, van den anderen kant, uit hoofde van een za Broe- deriyk Verbond, als "er tusfchen de Provintien fubfisteert, aan de GENERALITEIT , of wel de Gezamentliyke Boudgenooten, zodanige zaaken mag, en in zekere gevallen, volgens de Regelen van bebos- ren en betaamen, niet van het Srriĝe Regt ‚moet accordeeren ‚die men enderzints aan geen Bondgenoot behoeft te vergunnen; zo lany ge zulks flegts zonder prejuditie van de Hoog- en Geregtigbeden der byzondere Provintien gefchieden kan. By voorbeeld — Waarom zou men aan de GENERALITEIT weigeren de Executie van mare Vonnisfen,op het Territoir van deeze of geene Provintie te doen, wanneer die Vonnisfen geflaagen zyn, wegens perzodnen en Zaaken , waar over de FurisdiQie notoirlyk aan de GENERALITET competeer: ? — Maar wanneer, Ìn tegendeel, de GENERAUTETF geeen » zig de Fudicatuure over Ingezetenen van deeze of geene vintie aan te maatigen, en de tegenfpraak der byzondere sraareN piet geliefde te refpeleeren of gehoor te geeven, dan komt mende Hoog- en Geregtigbeden ‘der Provintien èn haare Souwerainitcit te pa — dan treedt men de Unie met Voeten — dan violeert meu vorregten en A leed ‚ waarom men zig gewapent , honger, pest, geweld, ja dex dood zèlven ondergaan heeft —— dan mat. igt men zig, op eene onwettige wyze, eene Souverainiteit ovet de byzenderé STAATEN @0 deraelver Ingezetenen aan , die men nie pe Bekomen heeft; * > en g ; A ke S | n 4 ~ ` EER VERDEDIGD. ' $6e v ~ a, Zo welnu alsdeeze door ons opgegevene Painâen de voorname fte Grondflagen zyn, waar op ons Staatsgebouw nu byna twee Eeue wen is gevestigt geweest, zo is het onwederfpreekelyk, dat dit de waare Principes zyn , waar op die groote Mannen hun Politica Syse fema , `t geen nu algemeen aangenomen is, gebouwt hebben.” Historie der Rhynsburgfche Vergadering. Te Rotterdam h Je . Burgyliet en Zoon 1775. Bebalwen bet Voorberigt 288 bladz, , fn groot oâavo. Adien veelen., behalven dezulken die deeze Rhynsburgfche Vergadering uit Godsdienftigheid bywoonen, nu en dan uit nieuwsgierigheid zig in dezelve vervoegen , zo is deeze Vergadering in ons Vaderland vry algemeen bekend. Dan desniettegenftaande ontbreekt het, vooral den laatften , niet zelden aan eene behoorelye ke kundigheid van den weezenlyken aart deezer Godsdienftige by- eenkomfte ; en nog. minder zyn derzelver lotgevallen denzulken kene pelyk, Ter onderrigtinge ny van de zodanigen dient dit Gefchrift 3 dat vry onpartydig door eene kundige hand opgefteld fchynt te zyn. mmm Hlet behelst een verhaal van den eerften oorfprong en inrig- ting eener Godsdienftige Huisoefeninge , die den grondûag geleid heeft tot eene yitgebreider Vergadering, eerst te Warmond , en ver- volgens te Rhynsburg; die aanleiding gegeeven heeft, tot het iavoe- ren van foortgelyke Vergaderingen aan andere plaatfen; onder den naam van Collegien. Het meldt ons dat de eerstgenoemde Verga- dering maandlyks gefchiedde ; en dat de bandhaavers der laatstgemele de Collegien, jn t vervolg van tyd, en nog heden, veelal de ges woonte hebben, om, buiten bunne eigen byeenkomften, tweemaal des jaars te Rhynsburg te (amen te komen, om aldaar het Heilig Avondmaal te gebruiken, Op dit algemeene berigt volgt een byzon= derer verflag van zulke perfoonen, die zig, in den eerften tyd, bo- ven anderen toegeleid bebben, om deeze foort van Godsdien-- fige byeenkomften aan te pryzen, en hier en daar te bevorderen; als mede van eenige voprvallen by die gelegenheid, en voor- en te- genfchriften, betreffende deeze zogenoemde Co/legianten of Bhynse Burgers. In de derde afdeeling ontmoeten wy een verhaal van one genigheden, met de daar uit voortfpruitende gevolgen, en de eine delyk te wege gebragté verzoening; waar door de verdeeldheden one der de Leden dier Vergaderinge een einde namen. ‘Verder verhaalé ong de Schryver , hae de voorftanders en handhaavers van deeze wyze van Godsdienstoefening , hier en dasr , bloot gefteld geweest aan onlusten vau buiten; hoe dezelven gelukkig afgeloopen zyn; en hoe de (ollegianten of Rhyssburgers In deeze dagen de begeer- ge rust en vryheid genieten, onder De befcherming der Hooge be [ p ' i ) Q S g- s66 HISTORIE DER REYNIR. VERGADERING. á e righeid , die hun , éven als anderen, in àlle Gbdadienftige voor: regen doen deelen. Onze Schryver hier mede zyne gefchiedenig ' zot den tegenwoordigen tyd gebragt hebbende, geeft ten laacfte nog een berigt van eenige fchikkingen, welke men gemaakt heeft , om deeze Vergadering ve Rhyusherg Rend te doen houden; als mede van de wyze, op welke de Godsdienftige Vergaderingen aldaar in- gerigt, en inzonderheid de plegtigheden van den Doop enbet Avond- maal bediend worden. —— Men vindt des in dit Gefchrift byeen ‚verzameld, het geen (trekken kan, om zig een regelmaatig denk- beeld van de opkomst en den voortgang der Rhynosburgfche Vergade- ringe , als mede van de manier der Godsdienstvefeninge, zo daar, als in de byzondere famenkomften der Collegianten gebruikelyk, te maken; dat onder het Kerklyke Gefchiedkúndige' van ons Vader- land , inzonderheid met: betrekking tot de verfchiltende wyzen vaa Godsdienstoefening, opmerking verdient. …. > LM t De naagelaatene Gedichten van ELISABETA KOOLAART geboren HOOP- MAN. Te Baarlem by}. Bosch 1774. Bebalven bet Voorwerk ~ 200 blade. in groot o8avo. © > = Et het aan den dag brengen deezer Gedichten , wordt de ge- noegzaam vergeeten naam van Mejuffrouw Kootaart geboren oofman verleevendigd; en derzelver inhoud toont ten kiaarften dat onze Dichteres wel waafdig was , om by de Nakomelingfchap in gedagten te blyven, Zy deelde, toen zy bloeide, met:regt in de : Uiterfte hoogagting ; Éenige uitgegeven Dichtftakken verbreidden haaren roem in die dagen; dan zulks fchynt denzelven zo niet ge» vestigd te hebben , als zy wel verdiende. Dit bewoog de Heer Willem Kops, een oordeelkundig Voorftänder ‘van waare verdien- fte, en oefengraag Beminnaar der fraaie Weetenfchappen, het zy* ne aan te wenden, om haar der vergetelheid te onmukken, Eeu bundel haarer Gedichten in hander gekreegen hebbende, heeft het hem goëdgedagt, cene keuze uit dezelven re doen, ettelyke (tuk jes over verfchillende ftoffen by een te zamelen, endezelven in Y cht te geeven, Hy werd ‘er te meer toe aangemoedigd, daer zè A pont hadden van te behaagen aan Nedertands Puikdichteresfe Me- Juffrouw van Winter geboren van Merken ; “t welk hem in zynê pdragt tot haar doet zeggen : Gy zaagt ze, en voelde uw hart terftond tot deernis noopen; Gy preest hun aart én zwier, hun houding, geest en zin: En mogen zy voortaan op uw befchetming hoopen , Zoo tweeden ze onbefchroomd de kielthe wacretd in, k “ . Sw Amn E. KOPLAART GEBICHTEN. vp . Aan “t hoofd deezer Verzameling beeft de Uitgeever, in zyne Voorrede, eene beknopte Leevensbefchryving van Mejuffrouw Koolaart geplaatst, die haar eer aandoet, en den inhbud van fom- mige flukjes gereeder doet verftaan, = By de Nederduiufche Ge- dichten komen , aan einde der Verzamelinge , ook nog eenige La- tyníche ; waar uit men befpeurt, dat zy hiertoe insgelyks niet on- gefchikt ware; en een drietal van daar bygevoegde Latynfche Hu. welyksdichten van den beroemden P. Francius, F. Broukbufius en D. Hoogffratanus , op haar voltrokken Huwetyk met P. Koolaart, {trekt ten waarborge der agtinge, welke men haar diestyds toe- droeg, —=— De Liefhebbers der Dichtkunde zullen *t ongetwy- feld den Heer Uitgeever dank weeten, dat hy hun eene zo aange- naame Verzameling heeft lasten toekomen; die, het zy in ’t vroly- ke bet zy io °t ernftige, beffendig de eigenaartige trekken van een recht dichtkundigen Geest uitlevert, — Men hoort haar in haare vroege jeugd, op een buitenplaarsje haarer Ouderen, by het dorp Bloemendaal niet ver van Haarlem gelegen „en Veenberg geheeiens een vrolyken Beekzang zingen, die dus natuurlyk rolt, B Klaare beek , wier kronkelftroomtjes Schitteren met gouden zoomtjes , Als het licht natuur doet leeven 5 i Wat kan ons uw waterval, In dit zielbetovrend dal, ~ Niet al lust en blijdíchap geeven? ’s Morgens, eer de zon de dropjes Afdroogt van de roozeknopjes , Lust ons, vrolyk, korf en mandjes, Van ’ gebloemt, dat langs uw boord Ous op `t veldrapijt bekoort „ Op te vullen langs uw randjes. Of in ’t lommer neêr te duiken ` Van nabuurige elzeftruiken; Blyden morgenzang te paaren , Met de weergalooze keel Van de fchetle Phitomeel , Dat het (chatert doof de blaAren, Is Avonds, ale uwe ijpedreeven' Langer Schaduw van zich geeven, Schaft ge ons asngenaande ‘plasfen , Laauw van middag zonnefchijn ; Daar. we ous in uw kristelijn, Loopond , lobb’rend; fpeelend wasfchen, z À gi e e r ; ne Ia l A B “a Å: í » De- s ` 568 _ Ee KOOLAART Deze freek is vrij en veilig, ‘Boom en bron Diana heilig, Zonder lasgen, zonder fmetten 3 Daar geen Satijr, daar geen wigt, Trots op zijn gevreesden {chigt, Dartle voeten in durft zetten. Hier verflijt men, zonder zorgen, En den avond, en den morgen, Middernagt en middag -uuren ; Altoos lustig, altoos blij Altoos vreeze en kommer vrij Lang moet zulk een leeven duuren ! Wenschiyk ware ’t geweest, dat zy zulk een leeven langduurig had genooten; maar ‘er hing een gansch ander lot over haar hoofd, ‘Het Huwelyk , dat haar alles goeds fcheen te voorfpellen , baarde daar bittere tegenheden , en ftelde haar in een akelig vooruiezigt ; dat haar egter, daat zy op den goeden en wyzer Albeftierder vertrouw. de, den geest niet dermaate benevelde , of ze behield haare dich- terlyke leevendigheid. ` Hier van getuige haar volgende Gebed in onzekerbeid ‚dat een treffend (luk, en een voorbeeld van eene weluit: gevoerde Overdragt genaamd mag worden : bet duidt in deezervoege, Almagtige! die aard, en zee, en hemelkringen, Met al hun lichten, draaie op hunne onwrikbre {pil ; ’t Onfterflyk Geestendom, de zwakke ftervelingen, Ja ° groot hèelal regeert naar Uw alwijzen wil; Daar vorst en onderdaan gelijk voor buigen moeten; Dewijl ge ook ’s konings hart naar Uw gevallen leidt Gelei mij oek, mijn God! beftier mijn wankle voeten, En wijs mij 't rechte pad te gaan in veiligheid! lk zwerf , gelijk een boot in t midden van de golven, Geflingerd en geperst door voor- of tegenwind; Een zwarte dikke wolk heeft zon en dag bedolven , Daar ’t oog geen zeker licht noch ftarre-tekens vindt. Het twijfelend gezigt fchrikt nu voor blinde klippen, Dan voor een zeegedrogt. Nu, dunkt mij krijg ik land En haven in het oog; fluks gaat mijn hoop weêr glippen: Wat oever fcheen, gelijkt nu plaat of wellend zand. Zo dobber ik, helaas! onzeker, in wat oorden Ik eindlijk landen zal, Mijn wreed beftreeden hart Beeft als een beuketelg, op `t tormen uit het noorden , Of een vermoeide hinde, in hondenjagt benard. Geef raad, mijn God! in zulk een draaikolk van gedagten! Mija God! geef redding, zo Gy ’t veiligst voor. mij viadt? Dat de afgefchokte kiel, verdoold in donkre nagten, : + Niet werd der zee ter buit, ten fpeeltuig van den wind! $ GEDICHTEN, | 569 Viij, daar Uw vriendlijk oog het alles op kan klaaren, De barning vlak , en fchuif de nevels aan een kant! Neem, wisfe Stuurman! in deez’ aandrang van gevdaren, Neem, bid ik, zelf het roer, genadig, in de hand! Stel gij den vasten ftreek , en wend den krommen fteven Ter rechter haven in, op dat ik, uit dien vloed Behouden, rust geniet, en hier en naa dit leeven Uw lof zing, door den drang van mija verpligt gemoed. 4 Nagelaten Gedichten van Mr. JAN DE TIMMERMAN, én leven Pen- fionaris der Stad Middelburg. Te Middelburg by P. Gillisfen ‚ en Ch, Bohemer 1774. Bebalven bet Woorberigt en den Blad- wyzer 359 bladzyden. Er nagedagtenisfe van den Heer en Mr. de Timmerman , als Dichter, heeft men deeze Verzameling byeeugebragt; beltaan- de, uit Geboortedichten, Lofdichten, Bruilofts- Lyk- en Rouw- Zangen, benevens eenige Mengeldichten, Byfchriften en Vertaalin- gen. Men ziet ‘er uit, dat die Regtsgeleerde zich meermaals ver- maakte in Dichtkundige uitfpanningen, op veelerleie (oorten van one., derwerpen; dat hy in allen even gelukkig geflaagd zou zyn was niet te wagten ; en veelligt had hy, indien hy in zyn leven zyne dichtítuk- ken verzameld en ter drukperfe gefchike had , eene andere keuze ge- daan. Doch wat hier van ook zy, de Verzameling heeft egter haa- re verdienfte, en behelst verfcheiden vloeiende Dichtftukjes , die zo van wegens de vinding, als den inhoud, niet tot ’s Mans oneer (trek- ken. Men hoore, tot eene proeve hier van, zyne lesfen, die hy den Jongeling Petrus Leonardus Schippers iafcherpte; toen dezelve der Dordrechtfche Schoole vaarwel zeide ‚om zig tot het ontvangen van 't Academifche onderwys in de Regten te fchikken, De naam van Schippers geeft hem aanleiding cot eene leenfpreu- kige voorftelling van 's Jongmans omftandigheden, niet ongelyk aan iemand, die, naar het kruidryke Oosten vaarende, Zijn tocht ten halve char, wanneer hij aaa den voet Des Tafelbergs het hoofd de Goede Hoop ontmoet. Hy befchouwt hem als zig ter halver weg verkwikkende , om met frisfche kragten de reize verder voort te zetten; wdar toe hy hem, door ’t gunftigfte vooruitzigt, aanmoedigt; en by welke gelegenheid hy hem zyn goeden raad mededeelt, zeggende, My dunkt, gij watertand, en wilt het anker lichten, … Max zacht ‚laat af‚mijn Vrind; hou noch een weinig (tand ; > _ Eu hoor miju vriendenraad eerst veilig op het land, 57e Je DE TIMMERMAN GEDICHTEN, Het perk der zee, het geen uw’ kiel noch moer beveren, ` Is onafmeetbaar en vervuld met holle beren, Met banken, klippen, en wat meer het fclraimend nat, Ter ramp des zeemans, in zijn’ hoilen buik bevar, De wind des ijvers moet dies ftaag uw zeilen vallen, En doen de wimpels van uw oeffenfcheepje krullen. Het roer des oordeels zij geftadig in uw’ hmd; Dan zeilt ge regelrecht near Themis lauwerland, Het Roomfche Wetboek zij °t compas met al zijn ftreken, Die toonen u, of gij van *t fpoor zijt afgeweken: En zoo ‘er twyffel waar, zie dan de fterren aan ‚Van d'eerften rang, die aan Astreaas hemel ffsan ; _ Cujacius, DE GROOT, de HUBERS, GOTHOFREDEN , ` NOODT, SCHULTING , BYNKERSHOEK , en HEM ,(*) dien korts geleden De Hemel ons ogttrok, op dat bij met meer glans, Den Nijp ten trots, zou faan aan Themis beldren frans. ` Geef op die Sterren schr: zij zullen u geleiden, Daar de Eer, de Dochter van de vlijt, u zal verbeiden. Doch weet, de tocht is lang op t briefehend element; Men gaat eens graag san land: de zee verveek in `t end; Vooral, indien men, ns het doorftasn der gevaren , ` Een eilend rijzen ziet in ’t midden van de bares. Dan hier dient ook beleid: zie toe, waar heen gij gaat , En fchuw vooral de kust der dertele overdaad: . Stop voor den tooverzeng der wellust beide uwe ooren, En laat geen Wijnpapin uw jong gemoed bekoren, ' Max is uw ziel belust; bezoek den rozengaard ‚Der onbefproken vreugd, met rein vermaak gepaart. Gy zuk mij dikwijls, met den trouwíten mijner vriadeu VAN EISDEN, daar, in last en zielgeuoegen , vinden; Het zij Anscreons puikzuivre Griekfehe lier Zijn zielvrieudinne prijst met onnevolgbren zwier; % Zij Nafo of Tibul ons (trectt met minuertjen, ` t Of ons Secundus leert om fuikerkusjes vrijen , Die 't ver van Bonefoog in kunst en kuisheid wiat. Hier fpeelt ons Galé, van Reelant teêr bemint, Maar teerder nog gefpeakt, eens levendig in de oogen: ~. Dan zien wij: weêr eens op de trotfche minnebogen , In Abtswoutsvelden , door de tier van Poot geftiche , ‚ Voor wien het liefdekoar der Duitfche Dichtren zwicht. Indien uw hert ook wordt door dit vermaak gevangen , Koom dan! wy nooden u door onze lasge zangen. Bezoek dan haast de plaats, waar gij ons vinden zult: … Koom, scHiepers, fteek maar af! wij wachten met gedal. (*) Zen Heer WiRLSNG, Hoogleeraar in de Rechten „te Utrecht, overle den la 'sjaar 1746, in welk jaat ook dit Dichtftukje gefchreeven wierd. Het DE- Z2WEEDSCHE “GRAVINNE , ` EÑZ. ` yÈ Het leeven van de Zweedfche Gravinne G***, Door C. F, GELLERT. Naar den tweeden druk op nieuw uit bet Hoogduitsch vertaald, Te Amf. by j. Dóll 1774. Bebalven de Voorreden 199 bladze ín groo! olavo. à l A En heeft deezen Roman, in ‘t jaar 1760, onder den naam van Charlotta , zonder melding van den Autheur,reeds in °t Ne- derduitsch E OT zien komen; wy hebben denzelven toen al gefeld onder de aangenaame en nutte Schriften van die foort ;en de tegenwoordige nieuwe uitgave geeft geen rede, om dat getuigenis te herroepen. `t Es naamlyk zedert, by gelegenheid van een twee- den, verbeterden en vermeerderden Hoogduitfchen druk van * jaar 1770, kennelyk geworden , dat het een gefchrift is van den beroem- den Gellert; en zulks heeft, daar de voorige Nederduiefche denk bykans uitverkogt was , te meer aanleiding gegeeven, om dit Stukje, volgens dien verbeterden druk , op nieuw in `t Nederlandsch voor 't ticht te brengen. Het opftel van deezen Romin bedoelt niet mine der, dan de overige Zedekundige Schriften van dien Hoogleeraar , het inboezemen van oprechte Deugd in `t algemeen ‚en van Mensch- lievende goedhartigheid in't byzonder. Ter sanpryzinge hier van feheist hy het charakter der Gravinne in verfchilende omftandighe- den 5 onder een famenloop van veelerleie gevallen , die hem het haas- Iyke der Ondeugd , en `t beminnelyke der Deugd, vooral ten opzigte van de goed- of kwaadwilligheid des harten, ten leevendigfte doen afmaalen. Dit Gefchrift behoort dus onder de zedekundige Ro- mans, die haare nuttigheid hebben; en zy die met meer (maak ver. haalende dan redeneerende Romans leezen , zullen deezen met vet maak doorbladeren ; nadien dezelve , zonder redeneerende uitweidin- gen, gefchikt is, om eene menigte van gevallen aan een te (chake- len, of faam te vlegten, die door hunne voorftelling gefchikre Za delesfen inboezemen. Vorramres Eere verdedigt. Alom te bekomen. 76 bladz. in groet o8ave. It Gefchrift behelst een Brief van den Hees Zabn, die het chge rater van den Heer de Voltaire zeer ongunttig afmaalt; waar op een Voorftander van de Voltaire zyne aanmerkingen mededeelt, Verder volgt een Brief van een Vriend aan een Vriend, ter verdeee diginge van Voltaires character. Wyders een Brief van een Rotter- dammer , vervattende eene Apologie voor den Heer de Voltaire; benevens twee kleine Stukjes van den Heer de Voltaire , onder het opfchrift van le Quand & Je St, of het Wanneer en Indien , egen Ce e 72 ` VOLTȚAIRE'S EERE VERDEEDIGD. eenigen zyner partyen. — Men kan niet zeggen , dat deeze versé. meling van eene weezenlyke waarde zy;'t geen ‘er voor en tegen de Voltaire in bygebragt wordt, is, zo aan de eene als de andere zyde’, algemeen en oppervlakkig voorgefteld. En °t is genoeg bekend, dsc Men , dus in *t wilde fchermende , het charaêter van de Voltaire zo wel gunftig als ongunftig kan fchetfen ; wanneer wen zig bepastt, om het flegts van ééne zyde te befchouwen „en {tout durft (preeken, omtrent het geen de andere zyde betreft. De Byzondere. Door den Ryksgraaf van LYNAR. ‘Eertyds Koninghk Deenfche Minister en Stadhouder te Oldenburg. Uit bet Hoog- duttsch. Te Amfi. by C. Bellingwout 1774. In o8avo 7o bladz. Brsnder fe durven zyn, als ’t onze pligt vordert, is deugd. By- A sonder te zyn , uit eene aangenomen gewoonte , is zwakheid. By- zonder te zyn, uit een misflag van ’t verftend ‚is een gebrek. M: Bysonder te willen zyn , zig van anderen te onderfcheiden, door eene verkeerdheid van den wil, is eene ondeugd, En dit heeft men zo wel te berispen, als het laakbaar gehouden moet worden; wanneer men /chroomt' byzonder te zyn, of niet byzonder wil ayn , daar t onze: pligt is; als mea zyn Verftand en den Godsdienst opoffert, san “ene buitenfpoorige leevenswyze; om niet te verfchillen van ande- Ten , op dat men ons voor geen Bysondere houde , en uit dien hoofde als een te naauwgezet mensch in een haatlyk licht ftelie, === Wil iemand deeze zetregels, door charaêters van verfchillende foort, op tene leerzaame wyze opgehelderd zien, hy leeze dan die Stukje van den Ryksgraaf van Lynar, die hem het loflyke , het verkeerde , het befpotlyke en beftraffenswaardige van die chara&ters duidelyk onder “oog brengt. Eene oplettende overweeging dier chera@ters zal den Leezer waarfchuwen , om zig niet, buiten noodzaak , van anderen te onderfcheiden , maar ook , van den anderen kent, niet te Schroomen ‚byzonder te zyn in de oogen van hun, wier goedkeuring wy regtmaatig mogen veragten. Men (chikke zig , in al het Onzondige en onverfchillige , naar °s Lands gewoonte; men gebruike alle redelyke toegeevendbeid omtrent de gebieken en misllagen vat den Evenmensch ;dan maake geen zwaarigbeld van byzonder te zyn, als het inderdaad roemwaardiger is, gelaakt dan gepreezen te wote ‘den, van zulken, wier Verftand of Wil bedorven is. tetes dod e$ v HEDENDAAGSCHE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Noodige Opbelderingen der Kerklyke Gefthiedenisfen, tot den yd van CONSTANTINUS DEN GROOTEN, ontleend uit twee. tynfche Werken over dat ela ig a van den ed den J. L. MOSHEIM, Kanfelier der Hooge Schoole te Gottin= en. Behoorende tot des Autbeurs Oude en Hedendaarfche erklyke Geftbiedenisfen. Eerfte Deel, Te Amh. ú de Kruyff, A. vander Kroe, Yntema en Tieboel, Zn groot O&avo , bebatven de Voorreden 315 bladeyden, Bo het Registerftuk ,op de Tien Deelen der Oude en Hedendaagftbe Kerklyke Gefchiedenisfen van MOSHEIM s xt welk, by zo uitgebreid een Werk , volftrekt noodig is, en dus met dank zal oiv worden, wordt ons het Eerfte Deel des bovengemelde Werks ter hand gefteld. In de Voorreden krygen wy verflag į van den aanleg en dart deezer Noodige Opbelderingen: en wy kunnen , daar °t zelve onopgefmukt is, niets beter doen, om onzen Leezeren een Berigt van die beide geeven, dan het hoofdzaaklyke daar van over te neemen, De Vertaaler , of liever Verzamelaar , deezes Werks merkt, met rede aan, dat de klasten , over de kortheid der behande- linge van de drie vroeg(te Eeuwen der Christ/yke Kerke, in geagte Kerkelyke Gefthiedenisfèn van MOSHEIM, gegrond was, Deeze kortheid hadt haare rede, Die Kerklyke Gefchied« fchryver naamlyk hadt, reeds voor de Uitgaave zyner Oude en dedendaagíche Kerklyke Gefchiedenisfen ‚twee Werken het licht doen zien, tot die vroegfte tyden des Christendoms be- trekkelyk , het een bepaaldlyk over de Zerffe Eeuwe, en het andere over den {taat en Zaaken der Christenen tot den tyd van CONSTANTINUS DEN GROOTEN handelende: hy keurde het s overzulks , onnoodig die zelfde ftukken even uitvoerig , in eene Algemeene Kerklyke Gefthiedenis te befchryven. Uit die twee veel breedfpraakige Werken, zyn deeze Noos dige Opbelderingen der Kerklyke Gefthiedenisfen tot den tyd van CONSTANTINUS DEN GROOTEN opgemaäkt, De Opfteller heeft, niet verkiezende deezen Bundel tot eene bystere dikte. te doen zwellen, deeze regels in agt genomen. ,, Om geene ftukken dan die van weezen/yk belang waren over te neemen 5 ZI, DEEL. He LETT, NO. 13e P p , == OM 574 Je Le MOSHEIM em Om zo veel mogelyk die te kiezen ; welken hy van eener algemeenen fmaak keurde, en welken het gros der Leezeren der vertaalde Kerklyke Gefchiedenisfen konden voldoen ; — Om de zulke niet‘agter wege te laaten , die , fchoon meer voor de Geleerden gefchikt , aangelegenheidshalven hier plaats verdienden. Te ruimer heeft hy zich , gelyk hy verklaart, omtrent deezen laatstgemelden Regel, bot gevierd: naarde- maal de Werken , uit welke hy „als uit wel voorziene bronnen, dit Werk geput heeft , by onze pn erst nooten niet zeer be- kend , en hier fchaars te bekomen zyn. | den Lief. hebberen der Geleerdheid , zonder eenig nadeel der Leezeren in ’t algemeen, dit voordeel te kunnen toebrengen. Hy be- tuigt gaarne toe te ftemmen , dat anderen , aan dit zelfde Werk , volgens dezelfde Regelen , de hand geflaagen hebbende, eeni- ge Stukken , door hem agtergelaaten, zouden geplaatst, en zommige, van hem gekoozen , zouden overgellaagen hebben, dan agt hier over geene verfchooning te moeten verzoeken, en geene andere verdeediging te moeten bybrengen, dan dat hy zich hierin van dat regt bediende, °t welk hem even zeer als hun toekwam; het regt om zyn eigen oordeel te gebrui- ken, en , in afzigt van Partyfchappen , de inboezemingen der Waarheidsliefde te volgen”. Wy moeten, de oorfprongtyke Werken kennende, zyne Regels billyken, en, wat de keuze betreft, dien pryzen, en zal dezelve, zo wy agten , ook der meesten goedkeuring wegdraagen, Dit eerfte Deel, de eerfte Eenwe betreffende, behelst de volgende XXXV Opbelderingen, I. Dat de Jooden én ’t alge- meen en de Sadduceen, zo wel als de Pharifeen , den argsstas verwagtende waren, — Il Over de byzondere Gevoelens der Sadduceen , en den sorpren waar uit zy die ontkenden, ===- IN. Waarom men van de Esleen geene melding gemaakt vindt in de Sin des Nieuwen Verbonds. == IN. Van de Offe- rande der Esfeen, —— V. Over de Therapeuten. — VI. Wegens der Samaritaanen verwagting van eenen MESSIAS, — Of curistus bet Handwerk zyns Naamvaders yosern verrigt en een Timmerman penenr bekbe. — VIE Curis- TUS weldt zich aan de Foodfche Kerk verbonden ; doch was ’er egter , in zeker opzigt ‚van afpeftheiden, — IX. Over de Be- naaming van Apostel. — Waarom CHRISTUS, nas zyne Verryzenis uit den doode , zich alleen aan zyne Vrienden en Bekenden „en niet aan allen, in't openbaar vertoond bebbe? == XI. De rede, waarom de Apostels verfcheide faaren te Jeruf- lem beven , ontvouwd, mem XI, MATTHIAS , niet by °t Lat; maar ‚by meerderbeid van Stemmen tot Apostel hah == r Hoopide obdzL DERINGEN, szi Kiti. Her algemesn gevaolen, als of alla Apastels, JOANNES alleen erder eenen geweldigen dood zouden gefzorven Zyn , fleunt op geenen genoegzaaamen grond, — XIV. Over de geftelsenis der Jerufalemfche Kerke. — XV. Wegens bet velsk voorgetven van de Oudbeid veeler Christen Kerken in Europa. ame XVI, Dat de Eerfte Christenen siet allen uit de befe des Folks waren. = XVIL Over de Dwaaling , wegens de Tien kb ie voor den tyd van CONSTANTYN DEN GROOTEN, — XVIII, Over de uitgefdrektheid der Weroolginge onder Nee RO. — XIX. Wegens bet Wetgeevend gezag der Apostelen, ==ma XX. De gedaante door de Apostelen aan de Cbristiyko Genssers» ten gegeeven, levert geen altoosduurend voorbeeld uit, mmm XXL Onderzoek of de Apostels de gedaante der Eerfte Kerke van de Kerksugt der Fooden ont hebben, — XXII Wereng de Onderwyzends en Regeerende Ouderlingen. =— XXII Over het aankweeken der Leeraaren sin de eerfde Christen Kerke. == XXIV. Over den oorfprong der Bisfchoppen. — XXV. Da de Eerfte Christenen elk op zich zelven fonden , en onafhan gelyk van elkander waren. — XXVI. Dat de Byeenkomfte der Kerke te Jerufalem, in bet XY Hoofdftuk van de Handelingen der Apostelen vermeld, geene Kerkvergadering geweest bevbe, ~—— XXVII. Over bet Leeven en de Zeden der Kerfte Christe- nen. — XXVIIL Wan de handelingen der Eerfte Christenen , in bunne Godsdienftige Byéénkomften ;en eene Opbeldering van bet gedeelte des Briefs van PLINIUS , daar toe besrekkelyk, — AXX. Onderzoek , over de Vrybeid van leeraaren, onder da Eerfte Christenen, ~~=- XXX, Of bet in de Eerffe Christen Kerke den Lieken vrygeftaan hebbe, den Waterdoop ze bedies men. — XXXI. Van de Zalving der Zieken met Olie, ~eus XXXIL Van de Ketters en Ketteryen , ten tyde der Apostelen, =a XXXI Over 'e geen men verbaalt van den dood van simon MAGUS, én bet Standbeeld voor bem te Rome opgerigt, — XXXIV. Van de Nicolaïten. — XXXV. Over CERINTHUG en zynen Aanbang. Deeze verfcheidenheid van Onderwerpen, door den bekwaas men Geest des doorgeoefenden MosHeims behandéld, ftellea niet weinig zaaken in een geheel ander licht „dan ze voorheen befchouwd wierden: hy , doorgaans ontheeven van den band des Menschlyken gezags, durft twyfelen , waar geene zekere heid te bekomen is, oude lang aangenomene en daar door gee Herbiedde gevoelens tegengaan 5 opregt en onpartydig niet zele den het gemeen betreeden pad verlaatende. Het ruimer plas % geen hy zich „in zyne Commentarien , waar uit deeze OpZel= deringen meest omteend zyn enn ‚ gaf hem gege ns ° Pa eid 3 526 Je t. MOSHEIM - heid, om de zaaken hooger op te haalen , dan in zyne Agé meene Gefchiedenisfen in te dringen tot het ontdekken der verbófgenfte dryfveeren , welke eenige ‚in den eerften opflage, vreemde gebeurtenisfen deeden voorkomen; en die dingen in derzelver onderfcheidene betrekkingen, verbintenisfen en volgen befchouwen. Overzúlks zal de Leezer, die zich niet te vrede houdt met te weeten, dat iets gebeurd is, maar die tevens wenscht te zien , wat daartoe aanleiding gegeeven hebbe hier eene zonderlinge voldoening vinden. Eene voldoening van te meer gewigts en fterker verlangd, ten opzigte van dit Tydvak der Christen Kerke; wanneer zy zich eene korte wyl vertoont, in haare eerfte en ongerepte zuiverheid ; terwyl ‚ de Gefchiedenis ons de allengskens inkruipende verbasteringe in Leer, Tugt en Zeden voor oogen ftelt; en aanwyst wat Menfchen , van de eenvoudige Waarheid: afkeerig , door vooroordeelen en verkeerde inzigten vervoerd, reeds vroegty- dig beftonden; welke Vervolgingen de Voorftanders en Bely- ders der Waarheid moesten lyden; als mede hoe het licht der Euangelie. waarheid fteeds hooger klom, en, van Eeuw tot Eeuw , meerder Landen beftraalde , tot dat eindelyk de Christ- dyke Godsdienst de heerfchende Godsdienst wierd des Romein: fechen aran pr Verfcheide Aantekeningen heeft de kundige Vertaaler’er bye gevoegd: over welker waarde hy den befcheiden Leezer laat vonnisfen. s, Ie Bekend zyn, onder meer andere Schryvers , die ous ` een Verhaal gegeeven hebben van het Leeven en de Zeden der eere NOODIGE OPHELDERINGEN. 877 eerfte Christenen,de geleerde Mannen J. FRONTO5 WILLIAM CAVE en GODFR. ARNOLD , die , fchoon ze geenzins te veragten zyn , en veele dingen, overeenkomftig met de waarheid, ter ophel. deringe van den toenmaaligen toeftand der Kerke geboekt heb- ben, nogthans , reeds voor lang , veelen voorkwamen , als de maat te buiten gaande, in het vermelden van den lof der Bee lyderen van jesus naam, in dien eerften tyd. Het zal der moeite waardig weezen, de voornaamfte misflagen, door hun hier in begaan, aan te wyzen, als mede wat daar toe gelee genheid gegeeven hebbe. - s» Voor eerst. Zou men, uit hunne gt Hls moeten opmaaken , dat alle Gemeenten, in de eerfte Eeuwen, beftaan hadden uit Menfchen , geheel der Deugd toegeheiligd en vry van zonden. Dan hierin tasten zy zekerlyk mis: want de Brieven van pAULUs en de overige Apostelen, als mede die van CLEMENS, IGNATIUS en anderen, toonen duidelyk, dat de Kerk van curisrtus altoos gelyk geweest hebbe aan een Akker, op welke zo wel Onkruid groeide als Tarwe, en dat gierige, wellustige, hoogmoedige en twistgraage Menfchen ook de Gouden Eeuwe der Kerke bezoedelden. Wat betekes nen anders de dikmaals herhaalde en fterke vermaaningen en beftraflingen dier heilige Mannen? Veelen lieten zich onder de Christgeloovigen aantekenen , die geen ander oogmerk hadden dan het flinkfche, om van de Liefdaadigheid hunner Medebroederen te teeven, hunne dagen gemaklyk te flyten „ en hunne wellusten te volgen. Anderen vervoegden zich tot de Christlyke Gemeenten , derwyze ingenomen en vervuld met verkeerde begrippen en gevoelens , waar aan zy van hunne vroegte Jeugd gewoon waren, dat zy bykans, op geenerlei wyze, van dezelve afgebragt konden worden: de voorzigtig= heid duldde, egter, niet allen de zodanigen van de gemeen- {chap der Kerke af te fnyden. Dit is ten vollen blykbaar voor een teder, die oit met opmerking de oude Schriften der Chrise tenen ‚of de Brieven der Apostelen , geleezen heeft, en dus is het overtollig, hier op breeder (til te (taan. s> Ten tweeden. Maaken deeze Schryvers geen nauwkeurig onderfcheid , tusfchen de byzondere Eeuwen , ’t welk nogthans noodwendig moet gedaan worden: zy benoemen , met den naam van Zerffe Christenen , allen die tot den tyd van CONSTANe TINUS DEN GROOTEN, ja naa dien Keizer, geleefd hebben , elyk te zien is uit de getuigenisfen, welken zy aanhaalen, llen nu, die geene volflaagene Vreemdelingen zyn in de ou- de Gefchiedenisfen der Christhyke Kerke, weeten , welk een toevloed van. {naode an ə de Tweede Eeuwe reeds P 3 …__ over overftroonade , die met den tyd meer en meer toenam, en, ir de Vierde Eeuwe , de geheele Kerk dermaate vervulde , dat ‘er maar weinig voetftappen van de oude Trouwe en Deugd over. en”. ss Ten derden. Schatten zy het Leeven en Zeden der Chris tenen, uit 't geen TERTULLIANUS , CLEMENS, IRENEUS , ja HIERONYMUS en AUGUSTINUS, voorftellen als een rigtfnoer des ‚ en om eenen wandel , overeenkomftig met de Voor- Benriften van CHRISTUS , te leiden. , Wie bid ik U, be merkt niet, hoe verkeerd dusdanig eené waardeering te agten zy ? Hoe immers {luit deeze gevolgtrekking; de Christen Leer- gars hebben , wegens de Godsvrugt , de Heiligheid en de Liefde , de heerlykfte Lesfen gegecven ; derhalven zyn de eerfte Christenen „ten minften derzelver groorfte gedeelte , zeer Gode wrugtig, heilig en lief hebbend geweest. De een en de ander deezer oude Leeraaren fpreekt groot, en met gepaste uitdruk- kingen van zyne eigene Vroomheid en Deugd; derhatven hebben alie Christenen met hun het zelfde toppunt van heiligheid beklom- men. Wie zal ‘er voor inftaan , dat zy , die op zo verheven wyze „over Wysheid en Deugd fpreeken „zelve wysen deugd» zaam waren ? Weet men niet genoeg, door onwraakbaare ervaarenis, dat der Menfchen zeggen en doen, dikwyls, hee melsbreed verfchillen ? 8 s, Ten vierden. Stellen zy, ‘tgeen van een enkel Mensch, of van eenige weinigen gezegd en gedaan is, voor, als de Stem en de Handelwyze er ganfche Kerke. De meesten, die over de verrigti der Oude Christenen gefchreeven hebben, zyn aan dit Kuvel gansch of eenigermaate ziek; waar door zy geer dikwyls „’t geen maar tot weinigen behoort , tot algemeen aangenomene gevoelens „handelingen en inftellingen brengen, Hoe onregtmaatig dit is, fpreekt van zelve. 