VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
8yo. 40 BI. f :- 50. J)e F. KERST, HEELKUNDIGE MENGELINGEN, ENZ. 649 Spoedig achter elkander zien twee lettervruchten van den Heer kers mT het licht, Over onderwerpen van denzelfden aard handelende, kunnen zij gevoegelijk te zamen aangekondigd worden; te meer, dewijl de Schrij- ver in het eerst vermelde back: bl. 226 , eenige opmer- kingen omtrent de doende der legers heeft medege- deeld, van welke de waarnemingen als het vervolg kunnen befchouwd worden. Bij deze gelegenheid be- fchrijft hij deze oogziekte als „ eene eigenaardige atmos- »„ pherisch-epidemifche ziekte, (even als de cholera , de „ griep of influenza, de pokken (?), mazelen (?) enz.) » die in eenige landen ftationair of endemisch geworden is, en die, wat haren aard betreft , duidelijk (?) ca- „ tarrhaal is; zij is daarenboven contagieus , hoofdza- » kelijk echter dan, wanneer zij ‘den meer purulenten - „ vorm heeft aangenomen.” De Schrijver tracht van bl. 227 deze ftellingen nader toe te lichten. Het zoude te verre heenleiden, hem bij elke ftelling op den voet te volgen. Toegevende, dat de oogziekte door de lucht gewijzigd wordt, is het echter gewaagd dit zoo ftellig te bepalen, omdat geene der oorzaken , die men voor deze ziekte opgegeven heeft, den toets heeft kunnen doorftaan. Uit het oogpunt der zoogenaamde compres- fionisten , (bl. 228) die alles overdreven , heeft de Schrij= ver gelijk; maar wanneer men niet op één ding alleen , b. v. de ftropdas, let, maar geheel de uitrusting, kleeding en leefwijze van den foldaat nagaat, dan valt er veel op zijne {telling af te dingen. De Heer KERST is der waarheid meer nabij, wanneer hij, bl. 234, behalve de atmospherifche oorzaken, ook nog eeni- ge omftandigheden aanneemt, die, zoo zij miet de ziek- te kunnen te weeg brengen, de verfpreiding vooral zeer bevorderen. Zij is uit het eerfte oogpunt in het geheel niet in overeenftemming met „ wat tot de so/ologie, „ vooral wat tot de aetiologie en {ymptomatologie de- „ zer ziekte behoort,” Dit loopt inzonderheid in het oog, wanneer de Schrijver van haren catarrhalen aard fpreekt. Deze wordt door de ondervinding dikwijls ge- r 8 650 Je Fe KERST togenftraft. Zij vertoont zich catafrhaalt, wantieer it karakter heerfchende is 3 zij komt anders gewijzigd voor; wanneer een ander ziektekarakter gastrisch of rheuma- tisch de bovenhand heeft, hetwelk door Geneeskundigen zal bevestigd worden , wier ondervinding bij den Schrij- ver mede wel van eenig gezag zal Zijn: — Het ware te wenfchen, dat zij, die deze oogziekte op eene ruime fehaal hebben gadegeflagen, hunne bevindingen niet terughielden. Zijn wij wèl onderrigt, dan heeft het hieraan i het Hospitaal te Utrecht ħiet ontbroken. Zij, die met de belrandeling aldaar belast waren, zijn zeker niet ongelukkiger dan anderen geflaagd. Wat het flarionaire en endemifche betreft, — woorden , die niet hetzelfde uitdrukken, — zij heeft in Engeland, Ftalič en Pruisfen tot nog toe even min opgehouden als in ons land. Omtrent het contagieuze (D) is de Schrijver thans van gevoelens y welke hij vroeger niet fchijnt om helsd te hebbem, — dat de oogontfteking bef/mettelijk is. Teregt zegt hij, dat zulke fprekende gevallen , de vrucht der ondervinding, geen nader betoog behoeven. Wat de voorbehoedingsmiddelen betreft, is de Schrijver zeer kort; — wat zal men veel van deze verwachten, na het met waarheid door hem gezegde, bf. 231: Al deze eigendommelijkheden zijn bij uitfluiting aan het beraép van militair verbonden, en kunnen de Gouverne: menten òf de Chefs der korpfen, met den besten wil, den foldaat aan deze oorzaken niet onttrekken? In- tusfchen zoude een en ander in kleeding, vooral wat het hoofddekfet aangaat, nog voor vele verbetering vate baar wezen. De Schrijver zal, wat de heelkundige bë- handeling aangaat, flechts ééne geneeswijze opgeven, door hem: in 1830 reeds beproefd , tot dusverre evenwel als remedium anceps befchouwd „ em niet zonder reden hoeroïischs (hberoïsch) genoemd. Zij beffaat in Aet brem den van het zoo zeer ontjloken oog met lapis inferna- lis. De aanwending van dit middel wordt reeds in de- zen bundel door met gunftig gevolg behandelde gevailen geftadfd. De Bijdrage dient daarenboven, om door HEBLKUNDIGE MENGELINGEN , ENZ. 66) meerdere waarnemingen den goeden dunk van dit middel te bevestigen. Tevens wordt hier de behandeling vol- gens deze geneeswijze omfchreven, Mogt zij op den duur door den Schrijver zoodanig bevonden worden, dat zij nog eens den roem wegdrage, de methode te zijn, in flaat om ook dem meest verwoestenden vorm der oogontfleking met vrucht te beftrijden , zonder dea zelve daarom als onfeilbaar op te geven! (Bijdr. bl. 27.) Waarfchijntijk zał tot dusverre geen der Genees. heelkundigen , die in het Nederlandfche leger dien naam verdienen, en die wezenlijk genoegzame ondervinding gehad hebben, zich beroemen, dat de door hen gea volgde geneeswijze onfeilbaar ts. De niet door den bril der onfeilbaarheid zienden zullen gaarne met KERST het navolgende onderfchrijven: Eyen als zulks bij an- dere epidemifche ziekten plaats vindt , verheft sich de oogontfleking op zekeren tijd, zonder bepaalde oorzan ken; en nu is het, dat onze beste pogingen fehipbreuk lijden; zulks is mij ten minfle meermalen voorgekomen. (Bijdr. bl. 27.) Tegen zulk gevaar wordt deze me- thode als vooral behulpzaam opgegeven. De Schrijver zegt, bl. 239, dat Aij haar in de handen yan een’ ondervindingrijken en gooefenden Heelkundige gerust durft aanbevelen, Waren er flechts vele van deze! In des Schrijvers geoefende hand, bij zijne ondervinding , zij dit zoo; maar, lettende op de veranderingen, welke de cornea door de aanwending van den Aelfchen fleen kan ondergaan, (Bijdr. bh, 16. 1.) achten wij deze geneeswijze eene gewaagde methode, vooral in de hand der genem, die tot dusverre door zoo veel tijdelijks nog tot niets degelijks hebben. kunnen of willen: komen. Laat ens na deze befchouwing der Bijdrage tot de Heelkundige Mengelingen terugkeeren. De bijval, aan des Schrijvers beknopt Verflag, in het jaar 1830 uitgen geven; gefchonken , moedigt hem aan „ ook deze Men: gelingen het licht te doen zien, ter vervanging van het- geen hij toen befloten had jaarlijks te zullen vervolgen. De tijdsomftandigheden hebben hem hierin verhinderd. 652 Je Fe. KERST Hij fchijnt- hiervan echter ook: voor het vervolg af te zien, ten einde zijne waarnemingen liever mede te deelen aan de Genootfchappen, welke den Schrijver met het lid- maatfchap vereerd hebben. Wanneer men uit het Voor- berigt, bl. X en XI, verneemt, in welke betrekkingen de Heer. kers T elders vooral federt het jaar 1830 heeft verkeerd, moet men zich grootelijks verwonderen over’ de onnaauwkeurigheid, welke in zeker berigt over het Rijks-Hospitaal te Utrecht heerscht. (*) Die, vol- gens den wensch van den fteller van dit berigt, eene gefehiedenis van dit Hospitaal zoude willen fchrijven, zoude wèl doen, zich vooraf van betere bronnen te. voorzien en DALERS in zijne mededeelingen te wezen. Deze - Mengelingen worden geopend met een overzigt van het meest belangrijk voorgekomene in de Aeelkuen- dige afdeeling van het Rijks Militair Hospitaal ter in- ftructie te Utrecht , gedurende het jaar 1830, 1831 de drie eerfte, 1834 de twee laatfte maanden. Wanneer de Schrijver geruimen tijd kon befteden aan het van vroegere jaren verzamelde, fchijnt er groote fpoed. ge- maakt te zijn met de twee laatfte maanden van 1834: <waartoe deze? Hij behoefde zich immers, bij de te- rugkeering tot zijne vroegere betrekking, niet als op nieuw aan te bevelen? Het is waarfchijnlijk aan deze overhaasting, dat het groot aantal zinftorende drukfou- ten toe te fchrijven is, nog meer in getal dan de aan- teekeningslijst opgeeft. Van bijzondere onachtzaamheid getuigt onder anderen in de Voorrede , bl. X, de aan- haling van BAĠLIVIUS, alwaar filium in “plaats van filum gelezen wordt. Dit Hoofdftuk is in meerdere SS verdeeld. Nevens bedenkingen over het beenbederf, worden eenige der voornaamfte verrigte kunstbewerkin- gen befchreven; § 2. de vorming van eenen nieuwen weg voor de tranen; § 3. wijziging van de kunstbewerking (*) Verfraaijingen veranderingen en verbeteringen van Utrecht na 1820. HEELKUNDIGE MENGELINGEN , ENZ. 653 der zakwaterbreuk door onderbinding, (methode van den Heer VAN ONSENOOR TS) $ 5 de wegneming (refec- tio) van den buiten -enklaauw. Dewijl het geval van den Hoogleeraar MULDER geene gelukkige uitkomst had , ware het wenfchelijk geweest, dat de Heer KER s f dit geval ten einde toe had kunnen gadeflaan, want zóó doet het ter vergelijking weinig af, daar het einde den Schrijver flechts van hooren zeggen fchijnt bekend te wezen. Belangrijk ware het insgelijks, den geheelen af- loop der exflirpatio van het os cuboideum , met de twee laatfte navoetsbeenderen en teenen van den linker voet , aan den fufelier H. RENAU, te vernemen. Waarne- mingen van zulk een’ belangrijken aard moesten niet dan in derzelver geheel medegedeeld worden. Het is toch niet alleen te doen, of en hoe eene operatie is verrigt „ maar vooral, met welk gevolg zij is bewerkftelligd. Daarom moet men zich te meer verwonderen over den grooten fpoed in de mededeeling der waarnemingen van de twee laatfte maanden des jaars 1834, ten ware er bijzondere redenen voor mogten beftaan, die de Schrijver echter niet geraden fchijnt geoordeeld te hebben wereldkundig te maken. In § 8 wordt over den doodelijken uitgang eener gonarthritis gefproken. De uitweidingen, of eenig gezwel aan de gewrichten den naam van breuk verdient, vervallen’ nagenoeg door het zeggen van den Schrijver, dat zij niet in alle opzigten aan de definitio der hernie voldoen ` (bl. 47). Voor de verandering, waardoor dit geval doodelijk werd, waren geene oorzaken te vin- den, in zoo verre men hier niet aan eene ftofverplaatfing zoude kunnen denken, bij gebreken van dien aard, uit rheumatifche oorzaken voortvloeijende, niet geheel zeld- zaam. Wenken, door wARDROP te dezen opzigte me- degedeeld , verdienen zeer de aandacht. § 9 behelst eene waarneming van otorrhea cerebralis, met de lijk- opening; zeer belangrijk vooral door de laatfte. Den practicus zal dit geval geene bijzondere oplettendheid leeren; maar het zal den wetenfchappelijk gevormden Arts indachtig maken, dat de aandoeningen der ooren BOEKBESCH. 1836. No. 15, Tt 654 J.F. KERST , HEELKUNDIGE MENGELINGEN, ENZ. des te meer de aandacht verdienen, naarmate de bewerk- tuiging en de verrigtingen van het oor nog meerdere nafporingen behoeven. In § 10 wordt eene zeer uit- voerige ziektegefchiedenis , met lijkopening, van eene vermeende aderontfteking medegedeeld. Dit geval is hoogstbelangrijk , maar niet geheel uit het gezigtpunt, waarop de Schrijver zich plaatst. De vaataandoening in het bekken was waarfchijnlijk een gevolg der zieke- lijke aandoening van de genitalia, en kan ook in ver- band ftaan met de ziekelijke gefteldheid der lever. Op bl. 177 komt de Schrijver op dit onderwerp térug, ver- moedende, dat de koortfen, door hem waargenomen , met eene aderontfteking in verband ftonden. Hij voegt daarbij: dat de ondervinding beflisfe, of de aderont- fleking zich meermalen onder eenen tusfchenpoozenden vorm voordoet. Men zie intusfchen de leververrigting niet over het hoofd. Bij vele verwondingen en andere uitwendige beleedigingen fchijnt dit ingewand ligtelijk te lijden , en de geftoorde verrigting der lever is van groo- ten invloed op het overig geftels hiervan ftrekke ten ‚ bewijze de geelzucht, met hare foms fchromelijke ge- volgen. De uitwendige overeenkomst van het lijk met die aan gele koorts bezwijken wijst reeds daarheen.” De meeste der bl. 79 aangehaalde bewijzen duiden niet af- doende op aderontfteking; vooral is het opgegeven on- derfcheid tusfchen de concretiën in gezonde en ziekelijk geftelde aderen niet zeer duidelijk (bl. 79, noot a). Eer- der fchijnt hier eene eigenaardige bloedsontaarding aan- wezig, zigtbaar in de bijna overal heerfchende gele kleur. Bl. 84 geeft de Schrijver op, dat de roode kleur van imbibitis fchijnt te moeten afgeleid worden; de gele kleur werd echter noch door water, noch door alcohol uitgetrokken, een bewijs voor de innige vereeniging van zulk beginfel met het weeffel, De tijdsbepaling omtrent de vorming des knobbels, bl. 85 a, is al zeer ftellig. — Dit Hoofdftuk wordt door eenige korte aanteekeningen gevolgd, voor geen uittrekfel gefchikt. (Het vervolg en flot hierna.) JACKERSDIJCK ,OVER DE KORENWETTEN, ENZ. 655 men Bedenkingen over de Korenwetten, door j. ACKER s- DICK. Te Utrecht, bij N. van der Monde. 1835. In gr. 8vo. 58 Bl. f :-75. Zou de tegenwoordige Graanwet door geene andere kun- nen worden vervangen, waardoor de bedenkingen, daar- tegen ingebragt , konden weggenomen en de Landbouw meer regiflreeks kon onderfleund en verbeterd wor- den? Door je. VAN OUWERKBRK DE VRIES, Te Amfterdam , bij ten Brink en de Vries. 1836. Zn gr. 8yo. 47 Bl. f : -60. He ftelfel der korenwetten is door geen onzer landge- nooten , die over Staathuishoudkunde gefchreven hebben, van JAN DE WIT af tot GIJSBERT KAREL VAN HOGENDORP toe, aangeprezen. „ Zal het desniet- temin bij ons worden ingevoerd?” Met deze vraag ein- digt de bekwame Schrijver van het eerfte der boven ver- melde werkjes zijn opftel. De vraag is beflist, en de uitkomst zal leeren, (of heeft reeds geleerd) of de Land- bouw bij de invoering dier wetten dat voordeel heeft, ’t welk de voorftanders derzelven er zich van beloofden, Het komt ons voor, dat men niet wel overtuigender eene zaak behandelen kan, dan de Heer A cKERSDICK in zijne Bedenkingen gedaan heeft. Vooringenomenheid alleen met eenig ftelfel kan de kracht dezer redenen mis- kennen. Deze wetten zijn alleen in het voordeel van den landeigenaar, niet in het voordeel van den landbouw ; zij bevoordeelen eene klasfe van burgers ten nadeele van andere. „ De landeigenaar heeft eene bezitting, die „ uit haren aard zeer ongelijke inkomften oplevert ; nu „ heeft de korenwet ten doel , om de ongunftige kanfen „ op rekening der natie te brengen en de gunftige aan „ den eigenaar te laten.” (Bl. 32.) Geen middel is gefchikter, om het graan fteeds op een’ middelprijs te houden , dan vrije en onbelemmerde handel. Dien níid- Tt 2 656 Je ACKERSDIJCK delprijs, als gevolg van vrijen handel, vond men in Holland, ook volgens getuigenis ván Franfche en En- gelfche Schrijvers. „Is het niet alsof wij ons fchaam- „ den verftandiger gehandeld te hebben dan anderen ?” (Bl. 27.) É Mogt men er toch meer en meer van overtuigd wor- den, dat geen maatregel van Staathuishoudkunde aanprij- zing verdient, dan die in het belang van allen is! Alle burgers hebben er belang bij, dat zij de eerfte levens- behoeften zoo goedkoop mogelijk bekomen. Een jaar van fchaarschte is voor het algemeen eene ramp, al bevor- dert het ook de belangen van eenen landeigenaar, die zijn koren tegen hoogere prijzen verkoopen of meerder pacht van zijner huurder erlangen kan. De korenwetten zijn, dunkt ons, belastingen op de zegeningen des Hemels. Voor zijn eigen bijzonder belang moet elk in ’t bij- zonder zorgen. Geeft de tarwe geen voordeel, welnu, men vervange dezelve, zoo veel mogelijk , door andere gewasfen , die meer voordeel opleveren. Wij verwijzen naar de Gedachten over den Landbouw van den Heer pous, waarvan wij vroeger verflag gaven, (Letterocf. Jan. 1836, bl. 4l, 42) en welke evenzeer door den Heer ACKERSDIJCK geprezen worden, als zij ons alle aanbeveling en behartiging overwaardig toefchenen. Wij weten hier niets beter bij te voegen dan de woor- den van BULWER: „Sir Harry Hargraye geeft el- ken winter honderd en twee brooden aan de armen. Het is goed, dat de werkman nu en dan een brood voor niet heeft; maar, Sir Marry ! zou het niet beter zijn, hem in de gelegenheid te ftellen altijd goedkoop brood te beko- men? Goedkoop brood: wat zegt gij daar? Sir Harry thinks of the rents, and confiders you a revolutionist for. the question.” Zoo ver zal het bij ons ook nog kunnen komen , wanneer men op den nu ingeflagen weg voortgaat. Korenwetten zijn aristocrati{che , geene po- pulaire wetten. Ne, 2 is, gelijk reeds de titel aanwijst, gefchreven ná de aanneming der Graanwert. De Schrijver (telt het mo- OVER DE KORENWETTEN , ENZ. 657 gelijk , dat men er van terugkome, en wil haar dan door eene andere doen vervangen. Hij erkent, de eerfte aan- leiding tot zijn ontwerp aan het meergemelde werkje van den Heer pous verfchuldigd te zijn. Wij kunnen ons. niet weêrhouden, het volgende (mogt het alzoo nog meer algemeen bekend worden en nut ftichten !) af te fchrijven : „ Hoe is het mogelijk , dat menfchen , die het „bedrijf des Landbouws in den grond verftaan en met -„ gezond verltand en oordeel zijn begaafd , zulke edel- „ moedige voorlichtingen , teregtwijzingen en aanbiedin= „gen kunnen in den wind flaan, en niet liever zelve „ de handen naar het werk uitfteken , om daardoor de ~ „ ter hunner eigene onaf hankelijkheid te handhaven, dan te dulden, dat er ten hunnen behoeve eene belasting , die op de geheele Natie drukt, wordt afgevorderd , om daaruit foms anders welgeftelde, zoo niet zelfs vermogende, familiën te alimenteren? Een welinge- rigt Armbeftuur zou weigeren toelagen tot onder- fteuning uit te reiken , zoo lang er voor hen, die be- deelingen verlangden, nog zoo vele üitzigten en mid- delen voorhanden waren, om zich zêlve een eerlijk beftaan te verzekeren. Het karakter van den Hollan- der is niet laag genoeg , dat wij den nijveren , eerlij- ken Landman, en nog minder den vermogenden Land- eigenaar , het opzet zouden toefchrijven, om met eene onkiefche zorgeloosheid het- er maar op te laten aan- komen, bij de gedachte: wat er op den prijs onzer landprodukten te kort fchiet, mag de Natie er bij leg- gen! Die verdenking komt bij ons niet op, en wij hebben de vergelijking van armenbedeeling dan ook alleen voor dat derde aangevoerd, om het eergevoel van onaf hankelijkheid in de borst van elk braaf Land- bouwer of Eigenaar op te wekken , door hem de kleur te laten zien, die zijn onderftand verkrijgen zou , wan- „ neer eigene bereikbare wegen en middelen verwaarloosd „ werden.” (Bl. 14, 15.) Het ontwerp van den Schrijver zou dan ook meer een’ regtftreekfchen onderftand te weeg 3 433333333333 33333 yya 658 ~ Je ACKERSDIJCK brengen, welke afhankelijk zou zijn van de vervulling van zekere voorwaarden, waaraan elk eigenaar of pachter zich onderwerpen moest. Hij zou zijne bouwlanden door eene Commisfie moeten doen onderzoeken. Reeds dit onderzoek zouden velen niet verlangen , en de onder- ftand zou daardoor flechts aan een betrekkelijk gering aantal landeigenaars en landbouwers behoeven verftrekt te worden. Bij lage prijzen zou men premiën tot fup- pletie aan hen uitreiken. De Heer VAN OUWERKERK DE VRIES geeft dit ontwerp flechts in groote trekken en in het algemeen op. Of het in de uitvoering zoo gemakkelijk zoude zijn, durven wij niet beflisfen. Maar wij gelooven niet, dat men zoo ligt van de thans door de Regering inge- voerde Graanwet terug zal keeren; en wij vreezen bij- kans, dat de Schrijver van N°. l het ontwerp van den Heer DE vries rekenen zou tot die maatregelen , welke het gewenschte doel niet bereiken kunnen: „ Geene wetten, geen dwang kunnen den loop der jaargetijden » veranderen , of de aarde noodzaken om fteeds gelijken „ oogst op te leveren. Daarentegen heeft de ondervin- » ding geleerd, dat, waar men de natuur in haren loop » niet ftoorde, maar den handel in granen volkomen » vrij liet, de ongelijkheid van voorraad en prijzen het » minfte plaats vond.” (AcKERSDIJCK, bl. 14.) _ Intusfchen laten wij de beoordeeling van het ontwerp van den Heer DE vries aan het meerder doorzigt van hen over, die met de Staathuishoudkunde in haren ge- heelen omvang bekend zijn. Aan de zoodanigen onder _ onze Volksvertegenwoordigers zagen wij gaarne deze zaak dringend aanbevolen, opdat men nog in tijds, zoo men werkelijk gedwaald heeft, waaraan wij ook na de lezing dezer beide (tukjes bijna niet twijfelen, van den ver- keerden weg terugkeere; hoezeer het niet waarfchijnlijk OVER DE KORENWETTEN, ENZ. 659 is, dat een daartoe ftrekkend voorftel der tweede Kamer genoegzamen onderftand in de eerfte vinden zou, om aan den Koning te kunnen worden aangeboden. Aanhangfel op het Algemeen Woordenboek van Kunften en Wetenfchappen van G. NIEUWENHUIS, bijeenverzameld en in orde gerangfchikt door een vaderlandsch Geleerde, Ude Deel. C—F, Te Nijmegen, bij J. F. Thieme. 1835. In gr. 8vo. 712 Bl, f7-: | Me genoegen zien wij, dat dit- aanhangfel op het Woorden- boek van wijlen den Heer NieuwEenunurs met ijver wordt voortgezet, zekerlijk op eene wat groote fchaal, want twee Deelen voor zes letters is voor een fupplement ruim genoeg ; doch alles hangt af van het denkbeeld, dat men zich van zulk een fupplement maakt. Was inderdaad het oorfpronke- lijke werk van dien aard, dat het aan alle vorderingen van den befchaafden, maar ongeleerden lezer voldeed, en hield zich de aanvulling of het aanhangfel (gelijk het op den titel; misfchien minder gelukkig, genoemd wordt, want voor een’ flaart is het te lang en te dik) alleen met beuzelachtige, met moeite bijeengeraapte, nalezingen bezig, dan, ja dan zou het beftek ongetwijfeld te breed zijn, De behoeften van den gezelligen omgang aan de eene, van de kennis aan landen, fteden , andere eigennamen en kunsttermen , die zelfs inde ge- fchriften van den dag, laat ftaan in meer wetenfchappelijke ftukken voorkomen, aan de andere zijde, zijn zoo groot, dat de fchaal van acht Deelen, waarop de Heer NIEUWENHUIS zijn werk had aangelegd, toch wel wat te bekrompen was, , en er veel is achterwege gebleven; terwijl! ook in de 16 of 17 jaren, die federt het begin of het einde van het tijdperk der uitgave verftreken zijn, zoo veel is voorgevallen, zoo vele fterfgevallen hebben plaats gehad, zoo vele nieuwe ontdekkin- gen in onderfcheidene vakken gedaan zijn, dat reeds dit alleen zulk een /upplement bijna zou wenfchelijk maken, Aan deze dubbele behoefte wordt nu zeer goed voldaan, Wij hebben hier weder eene merigte Artikelen van meer of min, doch doorgaans van eenig en fomtijds van groot belang en niet weinig waarde. Onder de vaderlandfche eigennamen of woor- den vinden wij hier CAMPER (A. G.), CANNEGIETER (Vader en Zoon), de Admiraal VAN DE CAPELLEN, VAN 660 AANHANGSEL CAPPELLE (de in 1829 overleden Hoogleeraar), de Gon- verneur-Generaal CARPENTIER, de portretfchilder Cas- PARI, Celebes (eene zeer lezenswaardige befchrijving van het nog weinig bekende Loewoe op dat grootendeels Neder- landfche eiland, en aanfporing aan onzen landaard , om be- trekkingen daarmede te openen), CHALMOT, CHAUDOIR, (Hoogleeraar te Franeker), THEODORUS ADRIANUS CLA- RISSE (eene levensfchers, grootendeels uit de eigene me- dedeelingen des nog levenden beroemden Vaders overgenomen), CLIGNETT (j. A.), COORNHERT, CORVER (de be- roemde tooneelfpeler), r. cuNmus (geleerd Oosterling), D. ner en verzamelaar PIETER VAN DAMME, de aardrijkskua- dige OLFERT DAPPER in de 17de Eeuw, wiens werken nog altijd waarde hebben, en zelfs door vreemden worden aangehaald (de verzamelaar oordeelt er minder gunftig over), PETRUS DATHENUS, moetende eene foort van Apologie voor dezen woelgeest zijn, hoewel alle de feiten, waardoor hij de Hervorming, door overmaat van revolutionaire beweging, in België in een’ kwaden reuk gebragt en bijna heeft uitge. roeid, daarin moeten erkend worden, Indien men de fpreuk des Zaligmakers: Met welk oordeel gij oordeelt, zult gij ge- oordeeld worden, voor waar erkent, zoo kan de uitfpraak „der Gefchiedenis omtrent dezen lasteraar van den verlichtften en Jiberaalffen man van zijnen tijd, WILLEM I, bijna niet fterk genoeg zijn. Tot de rampzalige Pfalmberijming van dezen omwentelaar toe neemt de verzamelaar in zijne be- fcherming ; men moet in een’ berijmer der verhevene Pfalmen een volflagen gemis van dichterlijken aanleg niet ten kwade duiden , want de man werkte in haast! Maar Le tems ne fait rien à affaire! zeggen wij met ALCESTES. Wij willen niet gispen,” dus eindigt het verflag. Wel nu, fchrijf dan geene Gefchie- denis, zoo gij beloten hebt, alles, wat u voorkomt, te ‘OP HET WOORDENBOEK VAN G, NIEUWENHUIS. 661 prijzen! Bj DeLLEBARRE, den vermaarden gezigtkun= dige, kon men hebben opgemerkt, dat hij zijne laatfte jaren bij zijnen zoon te Leyden heeft doorgebragt. Voorts vinden wij hier Delfland, vAN DEVENTER, de Holland. Sche Graven DIRK, Dokkum, Domburgfche Oudheden (uit- voerig en oordeelkundig), Dordrecht (opgave van den han- del in 1832 en 1833), Dordfche tras (bewijs van deszelfs groote voordeelen boven het zoogenaamde kunst- cement van CASsIUS), Drenthe (uitvoerig), R. K. DRIESSEN (met geleerde aanteekeningen), Vrijheid der Drukpers (in de Vereenigde Nederlanden), Duinen (een geleerd en - landbouwkundig Artikel), CORNELIS FRANSEN VAN ECK, de Eem, Eendracht (rivier tusfchen Tholen en Bergen op Zoom, welke ftad daarbij echter niet genoemd wordt), Eendragt (der Nederlanders federt 1830), een Ar- tikel zoo vol eigenlof , dat wij het eerst voor ironie hielden, - „ Deeer, een Nederlander te zijn, werd met den dag grooter 3 „ het zoogenaamde ZEngelfche volkskarakter zonk weg bij „ het onze; hun opgevijzeld Patriotismus was wind bij het » Onze, en de hooggeroemde Duitfche vaderlandsliefde was n» klätergoud bij de onze,” Dus ook de heldenzangen, de opoffering en de dood van KÖRNER en zoo vele held- haftige jongelingen, die’ zelfs NAPOLEON te Lutzen, Bautzen, Leipzig enz, durfden onder de oogen zien? Waar- lijk, dit is overdrevene vaderlandsliefde! Anders is het Ar- tikel wèl en naar waarheid gefteld, Daarop volgen van onze landgenooten EISINGA, EKAMA, EPKEMA (uit het verflag des Heeren sreceNBeeEK bij de Maatfchappij van Ned. Letterkunde) , St. Euflathius (eiland), BAART DE LA FAILLE (Hoogleeraar te Groningen), FEITH, Ferwerd (Friesch dorp), Fyenoord (Maas-eiland bij Rotterdam, met eene groote ftoommachine-fabriek), FORSTEN VERSCHUIR (Hoogleeraar in de Geneeskunde te Groningen) en Friesland, Onder de andere Artikelen hebben wij vooral opgemerkt CAPO DISTRIAS, als minder uitgewerkt, en wiens moord daaraan wordt toegefchreven, dat vele zijner handelingen min- der goed moeten geweest zijn. Dus zijn ook HENDRIK IV en WILLEM I zekerlijk om hunne zonden vermoord? Ca- PO DISTRIAS viel als flagtoffer eener woelzieke partij, die hij tot orde en pligt en rust brengen wilde, maar die niets van dat alles begeerde. leg te boven gaande, Cuvier, de groote natuurkundige, wordt naar verdienften gefchilderd; de Dagbladen, voor in Engeland en Noord-Amerika, in derzelver onbegrijpelijke vermenigvuldiging gefchetst; het tegenwoordige danfen zeer donker afgemaald, waarin ook inderdaad al het kunstmatige door wilde en woeste walfen en galopades wordt verdrongen, Aan Koning pa vip, gelijk aan den Schilder van dien naam, is een Artikel toegewijd , (het eerfte gansch niet in den geest van BAYLE.) De Deenfche, gelijk de Engelfche en Franfche Letterkunde in den jongften tijd worden befchouwd , alsmede Deenemarken over ’t algemeen, en de Franfche Geleerden DENON eN DESSAULT; DIEBITsSCH en de Czare witsch CONSTANTIJN worden vergeleken. Men ver- meldt de ftoomboot-vaart op den Donau. De affchaffing der doodftraf’ wordt aangeprezen door het voorbeeld van, Otafiti. De doorgraving van Amerika wordt in derzelver moge- lijkheid befchouwd. Dat de E/be eigenlijk Halbe zou hee- ten, omdat zij Duitschland: midden door fnijdt, is hoogst- onwaarfchijnlijk; reeds de Romeinen noemden haar Albis, & toen waren de grenzen van Duitschland toch geheel anders dan thans. Op het woord Eleufis vindt men een zeer goed beredeneerd onderzoek naar de Mysteriën der Ouden en det- zelver eigenlijke bedoeling. De bevolking van Europa maakt het onderwerp van een ander belangrijk Artikel uit. OP DANIEL DE FOR vindt men eene aardige gefchiedenis va OP HET WOORDENBOEK VAN G. NIEUWENHUIS. 663 het ontftaan des beroemden ROBINSONCRUSsOÊë’s: de tijd- rekening is echter wat in de war; want ALEXANDER SEL- KIRK leefde in den aanvang der-achttiende Eeuw , dus nog niet in 1691, op zijn onbewoond eiland. Het iets over Frank- rijk is van niet weinig belang. | De lezer ziet uit het bovenftaande, in weerwil van eenige aanmerkingen, dat wij dit Deel met veel genoegen hebben doorgezien, Wij hopen, dat de volgende Deelen daaraan zul- len geliĳjkblijven, | Eeuwzang op het tweehonderdjarig beflaan der Utrechtfche Hoogefchool , toegeëigend aan derzelver krijgshaftige Voed- flerzanen, door G. A.C. W, Marquis DE THOUARS. Te Utrecht, bij L. E. Bosch. 1836, In gr.8vo. 44 BI f :- 30. Bi het lezen van dezen Eeuwzang , heeft Rec, in de voor- afgaande Toewijding aan de Utrechtfche Studenten, en in de drie laatfte bladzijden van den Zang zelven, als het meest ter zake dienende, en het meest in duldelijken en vloeijenden dichtftijl voorgedragen, het meeste behagen gevonden, In het overige ontbreekt het ook wel niet geheel aan goede en vloeijend gedichte plaatfen; maar er komen te veel uitwei- dingen over allerlei zaken in voor , die te ver van het onder. werp verwijderd zijn, hetzelve te veel verdonkeren, en als joci communes op zichzelve ftaan; zoo als die over de doo- den en over bet verledene, bl. 18—27; over de zorg van God in het algemeen en voor Nederland, bl. 29, 30, en nog- maals bl, 36, 37, waar naauwelijks met een paar regels aan de Utrechtífche Hoogefchool gedacht wordt; over Gods on- veranderlijkheid, bl. 33, 34; over NAPOLEON, bl. 35, van wien reeds vroeger gefproken was; over de krijgsdapper- heid der Ucrechtfche Studenten, bl. 39, dat daar veel minder in verband met het overige ftaat, en minder te pas komt, dan in de Toewijding, waar er reeds gepaste melding van gemaakt was. — Ook ftiet Rec. hier op verfcheidene plaatfen , die hem duister, en uitdrukkingen, die hem min gepast voor- kwamen, Tot de eerfte behooren b. v., bl. 20, de „ fcha- „ren van barbaren,’ die „ zweven heden in dit Eden als „ geftalten voor zijn’ (des Bards) fchreên ;” die „zwaarden „en flandaarden,” die „ weemlen op dit gloriefeest;”’ die » heldentallen: en vafallen,” welke „ flaken beurtlings daf- 664 DE THOUARS „ fcheidsgroet;” bl. 30, God, „ die vervuidigt °t eeuwge in „ Z eeuwgen Almachtsyloed;” bl. 32, „ al die nachten, (welke?) „°t dierbaar Neêrland toebedeeld ;* bl. 33, „ want „ geen Eeuwgeest Leidt ons Eeuwfeest , Maar Gods vleklooze » Englenwacht „ en dit wel als eene reden van de onmiddel. lijk voorgaande opwekking: „ Feestgenooden! Ook de doo- „ den, die daar” (bij Quatrebras enz.) „ vielen, thans her- n» dacht ;” bl. 38, „ Als een regen Nebrgezegen” (voor neér- gedaald?) „ Op den dorftend’” (voor dorftenden?) „ akker- » grond, Moog’ * (voor mogen?) „ uw teugen Ons verheugen „ In den blijdflen morgenflond;” en verder: „t Mocht hier „ klaatren, Langs de waatren , God der Vaadren, U ter eer!” Wat mogt er klateren? er gaat niets vooraf , dan „de feest- „ zon, die veel fchooner klimt dan weleer 3°’ bl. 40, + aar n bij 't knoppen De eerfte droppen Van den doopdaauw ne- „ derzeeg ’ (moest het misfchien nederzegen zijn, doch dat hier om de voetmaat niet kon? maar ook dan nog is de plaats duister.) — Tot de laatfte (de min gepaste uitdrukkingen) fchijnen onder anderen de volgende te moeten gebragt wor- den: in de Toewijding, Gods Bondsvolk, dat wel op Israël, maar niet op Nederland past, gelijk elders, bl. 36, op Jezus zoenbloed pleiten, dat niet naar het Evangelie is, hetwelk ons meer geldt dan BILDERDIJK, op wien DE THOUARS zich tot verdediging van deze fpreekwijze beroept, in zijne Aanteekeningen op de Citadel van Andwerpen , D. IL, bl. 195, 196, en aldaar Slangverworger, en bl. 38 Nachtverneêrder, dat zeer ongepast van God gezegd wordt; ontploken voor uitgebreid, en elders „ door den gloed gebloosd „’” misfchien te oud, om algemeen verftaan te worden: in den Eeuwzang zelven, bl, 20, woeling en krioeling, te plat, om „ dont- p gloeiden Bard geboeid te houden;” b!,29, Alverzorgeraar , voor Alverzorger, die „tf koeltje in formen kiemen deed onnatuurlijk zamengevoegde beelden; zoo ook bl. 31: „ Os- n» geneeslijk bloedde, o School! uw hart-kwetfuur „’ en onge- neeslijk! maar dan bloedt zij nog?! NAPOLEON, „Pri- pn heer van 't befpraakt metaal’ (hoe zot!) Kan men „een » altaar ontmantlen, (bl. 35) gelijk eene vesting? („’°z veir „ van laakbren eigenwaan,” bl, 43, is waarfchijnlijk eene drukfout voor 'tvier of ’tyuur.) Indien DE THOUARS, in zijne zoo even gemelde danteek. t. a. p. bl, 196, niet betuigd had, „ dat hij om des lieven rijms- wille nooit sefs levert „” dan zou Rec, geneigd zijn, om verfcheidene ftaaltjes uit de- EEUWZANG. l 665 zen Eeuwzang bij te brengen, die het tegendeel fchijnen te bewijzen, b. v. Tegen den Heer A. VAN DER HOOP, JR. als Beoordeelaar mijner Vertaling van Macbeth, door je MOULIN. Te Kam- pen, bij K. van Hulst. 1836. Zn gr. 8yo. 18 B/, f :- 25. Proeve eener metrifche Vertaling van W. SHAK(E)SPEARES Tooneelfpel de Storm, door j. MOULIN. Te Kampen, bij de Erven Æg. Valckenier. 1836. In gr. 8yo. 35 B/. f :- 40, Hamlet, Treurfpel van W. SHAKESPEARE, wit het En- gelsch, in den vorm van het oorfpronkelijke, vertaald door P. P. ROORDA VAN EYSINGA, Indisch Ambtenaar enz. Met eene Inleiding en een Aanhangfel van je m. Te Kampen, bij K. van Hulst, 1836. In 8yo. XII, 142 bi. f i- 40. Bioemen en gewasfen van eenen vreemden bodem op eenen aùderen grond over te planten en op te kweeken, is iets, dat aan veel moeite en zorg onderhevig is. Veel oplettend. 666 j. MOULINEN P. P ROORDA VANEYSINGA heid en eene niet geringe kennis wordt er vereischt, om de frisfche kleuren in al hare levendigheid te behouden , en den oorfpronkelijken aangenamen geur niet te doen verloren gaan, welke hun in hunne eigene luchtftreek die hooge bekoor- lijkheid fchonken; en flechts zelden mag het den overplanter gelukken, hierin naar wensch te flagen, Even zoo is het ge- legen met het overbrengen van dichterlijke werken uit de eene taal in eene andere ; de oorfpronkelijke gloed, het waas, over dezelve verfpreid, verdooft en vervliegt maar al te dikwijls, Juist oordeel, fijne fmaak , een hooggeftemd dich- terlijk gevoel, en eene naauwkeurige kennis der taal, zijn bij ondernemingen van dergelijken aard een onmisbaar ver- eischte; en zelfs het bezit van al deze voorregten is niet altijd voldoende, om het voorgeftelde doel op de gewenschte wijze te bereiken, De taal, waarvan de dichter zich be- dient, het tijdvak, in hetwelk hij fchreef, geven dikwerf aan zijne voortbrengfels eene eigenaardige kleur, welke bij verfchillende zeden en gewoonten, bij eene geheel andere taal niet dan bezwaarlijk gebezigd kan worden, Moeijelijk derhalve, maar eervol is de taak dier verdienftelijke man- nen, welke het fchoone uit de letterkunde van andere volken in hunne moedertaal trachten over te brengen, om daardoor den eigenen fchat te verrijken, en hunne landgenooten met het voortreffelijke bekend te maken, dat andere landen op- leveren, Het ontvangen der bovengenoemde vertalingen van den in zijne foort éénigen SHAKESPEARE konde uit dien hoof- de, in het afgetrokkene befchouwd, den Recenfent niet dan hoogst welkom zijn, De meesterftukken van het onfterfelijk Genie, welks groote verdienften door geheel Europa naar waarde gehuldigd worden, bleven reeds te lang aan het grootfte gedeelte van ons lezend publiek onbekend; en, ter- wijl ieder ander volk zich op eene of meer vertolkingen kan beroemen, was Nederland alleen nog van eene den onna- volgbaren dichter waardige overzetting verftoken. Met eene gunftige vooringenomenheid namen wij den arbeid der Hee- ren MOULINEN ROORDA VAN EYSINGA ter hand, ver- geleken dien met het oorfpronkelijke, en zullen nu trachten, naar onze wijze van zien, een onpartijdig oordeel over den- zelven te vellen, De Heer MouLIN geeft ons hier eene vertaling van het bekende meesterftuk Macheth, benevens eene proeve van SHAKESPEARE'S MACBETH EN HAMLET. De vertaling zelve is getrouw; dat is, de woorden van SHAKESPEARE, de versmaat, de figuurlijke fpreekwijzen worden alle met de grootfte naauwkeurigheid wedergegeven , zoo zelfs, dat men zich ter naauwernood kan voorftellen , Hollandsch te lezen, Of dit nu echter voldoende zij voor eene vertaling, die niet alleen op eene bevallige en vloeijen- de wijze de fchoonheden van het oorfpronkelijke moet te- ruggeven, maar ook den dichter in diervoege doen fpreken, als hij zelf gefproken zoude hebben, wanneer hij in de Ne- derlandfche taal gefchreven had, meenen wij zeer te moeten betwijfelen. Dit toch is, naar ons oordeel, de toetsfteen van iedere overbrenging, dat men kan zeggen: „ Aldus zoude de oorfpronkelijke fchrijver ook zich uitgedrukt hebben, bij- ' aldien hij zich van onze taal had bediend.” En kan dan eene vertaling als deze, waarin het Nederlandfche taaleigen , in iederen regel bijna, geweld aangedaan, waarin de Neder- fandfche verfificatie op eene geheel Engelfche wijze ver- wrongen, de losfe, bevallige zwier geheel verwaarloosd wordt, eenige goedkeuring verdienen? Kan onjuistheid en fmake- loosheid in het kiezen der gefchikte woorden, de hoogst moe gelijke ftroef heid van versbouw , eene dikwerf onverftaanbare woordvoeging in ftaat zijn, den Nederlandfchen, met het En- gelsch onbekenden lezer een gunftig denkbeeld in te boeze- men van SHAKESPEARE’s grootheid? Men leze en vere gelijke flechts den aanvang van den Macbeth, het gefprek ger hekfen: 668 j. MOULIN EN P.P. ROORDA VANEYSINGA Mfte Heks. Wanneer komen we elkaâr weêr tegen, Bij donder, blikfem of in regen? 2de Heks. Als het krijgslot is bepaald, Als de winnaar zegepraalt, ` 3de Heks. Eer de zon in °t westen daalt, lte Heks, Waar zal °t zijn ? 2de Heks. Op gindfche hei, 3de Heks. Macbeth komt daar ook voorbij. lte Heks. Ik kom, ik kom, Graauwpietje ! Alle drie, Paddeke roept, — komt, voort! — Schoon is leelijk , leelijk fchoon. De taal, welke door hekfen gevoerd wordt, behoeft zeker niet ZOO gekuischt te zijn; maar het is er echter verre van daan, dat in het oorfpronkelijke eene zoo grove platheid en zoo algeheel gemis aan poëzij zoude heerfchen, When fhall we three meet again In thunder, ligthning or in rain? Het platte: „ Wanneer komen we elkaâr weêr tegen,” is geenszins eene den fmaak voldoende vertaling van het eerfte vers. „Als de winnaar zegepraalt„”’ is veel minder dan het krachtige: When the battle’s lost and won. Hoe kan de Heer MOULIN: There to meet with Macbeth, door het niets be- teekenende en geheel onjuiste: „ Macbeth komt daar ook voorbij „’ overzetten? De laacfte regel is door het weglaten van een vers bij SHAKESPEARE: Mover through the fog and filthy air, (misfchien echter is dit eene glosfa) waar- door de zin duidelijk wordt , geheel van allen zin ontbloot. Nog erger is de vertaling der rijmelooze jamben van den Engelfchen dichter in insgelijks rijmelooze vijfvoetige jam- ben, naar ons oordeel de minst gefchikte van alle versmaten in onze taal, die in haren bouw zoo geheel van de Engelfche verfchilt, Deze laatfte toch, door eenen grooten overvloed van woorden, die in ééne fyllabe worden uitgefproken , door het bijna geheel gemis van fpoundeën en trocheën, door de kortheid, welke zij in hare woordvoeging toelaat, fchikc zich gemakkelijk, ja zelfs met bevalligheid, naar den vijf- voetigen jambus, wiens fombere, afgebroken rhythmus in En- gelfche verzen eene eigenaardige uitwerking doet, welke in geene andere taal kan te weeg brengen, Vandaar wordt SHAKESPEARE'S MACBETH EN HAMLET. | 669 deze versmaat dan ook algemeen in het Engelsch gebezigd bij elk dicheftuk , dat eenen meer plegtigen, indrukmakenden versbouw vereischt; en welk gebruik MILTON, THOMP- SON, YOUNG van denzelven maakten, kan aan geenen be- winnaar der Engelfche letterkunde onbekend zijn, Zeer ge- past is deze jambus ook voor de ftukken van sH AKE SPEA- RE, daar hij door zijnen fomberen ernst evenzeer voor het hoog tragifche gefchikt is, als door zijnen kunfteloozen ,, eenvoudigen rhythmus in den meer dagelijkfchen toon van het gefprek kan aangewend worden. Hij vervangt derhalve in de Engelfche taal, eenigermate althans, den fehoonen jambus der Griekfche treurfpeldichters. In onze taal, echter, is het hiermede geheel anders gelegen: de trochaeus heeft bij ons dezelfde regten als de jambus; beide geven daardoor aan onze verfificatie eene aangename afwisfeling, die haar een beflisfend voordeel boven de Engelfche taal verleent, Waarom heeft de Heer MouLIiN hiervan geen gebruik ge- maakt? Vond hij onzen deftigen en afgemeten alexandrijn te regt minder gefchikt voor SHAKESPEARES korte, krachtvolle taal, waarom dan niet den viervoetigen jambus ge- nomen, met gedurige afwisfeling van andere versmaten, naar den eisch van het onderwerp? De verzen, door hem nu gekozen ; kunnen , onzes inziens, aan niemand behagen, die voor de welluidendheid en buigzaamheid onzer fchoone De derlahdfche taal eenig gehoor heeft ontvangen. | Wilden wij elke plaats aanhalen, waar.de korte, krachtige “uitdrukkingen van SHAKESPEARE door wel korte, maar tevens lage, platte woorden worden wedergegeven , waar de woordvoeging geheel Engelsch is, waar ftroef proza ftoute poëzij vervangt, dan zouden wij bijna regel voor regel kun- nen overnemen, en zoo de geheele vertaling nagaan, De Heer MOULIN fchijnt SHAKESPEARE zelv’, wat den zin betreft, wèl te verftaan, doch mist. op: eene hun waardige wijze vertolkt, zonder te verre. be- neden zijn voorbeeld te blijven; hij, die dit met vrucht wilde ondernemen, zoude een Genie moeten zijn, aan deze beide alieenftaande , nooit geëvenaarde meesters fchier gelijk. Over: de vertaling van het ftuk zhe Tempest te fpreken, zoude. overtollig zijn, naardien deze op dezelfde, naar ons oordeel zoo geheel verkeerde wijze is ingerigt, fchoon ons dei jambus minder ftroef en de woordvoeging ook piet zoo ineengeperst voorkwamen. ‚Het- belangrijkfte is dan wel de bijdrage tor de litteratuur van den: Engelfchen dichter, door de opgave der overzettin- gen im verfchillende talen, De achteraan gevoegde aanteeke- ningen, fchoon vèrre van geheel nutteloos te wezen, bevatten zeer veel noodelooze geleerdheid; en op den ftijl en den toon, in dezelve heerfchende , zoude nog al iets aan te mer- ken zijn, Van het gefchrijf tegen den Heer VAN DER HOOP Zeg- gen wij, ons niet in dien twist willende mengeu, alleen, dat hetzelve op hoogen en bitfen. toon geftemd is, en dat wij op iets foortgelijks niet zouden antwoorden, _- De vertaling van den Hamlet door den Heer ROORDA VAN EYSINGA is op dezelfde hoogst ondichterlijke wijze aangevangen, voortgezet en voltooid, De Voorrede, voor dezelve door den Heer MoULIN- gefchreven, bevat niecs anders dan twee befchouwingen van den Hamlet door A. W. SCHLEGEL EN K. We F, SÒÓLGER3} inderdaad het eenige, wat in dit boekje lezenswaardig is.: Wanneer zal eens een Nederlandsch dichter zijne krachten aan. eene taak beproeven, die, zoo boit eene , nog. meer de hulp der poëzij dan die der geleerdheid behoeft ? ‚ De Student, of Verhalen en Schetfen voor Vernuft en Smaak. … Naar het Engelsch vang. Le BULWER. Te ’sGravenkage, ‘bij A. Kloots. 1836. In gr. 8vo. 269 B/, f 2-80. Luchtige fcherfen en verhalen, die menfchenkennis bevor- ‘deren, tot alwat goed is aanfporen, tegen alwat kwaad is affchrikken of waarfchuwen, en in den vorm van sovellen de hand des meesters verraden, mogen wel den titel van Seudent voeren; zij geven aanleiding tot nadenken en ftof E., Le BUL WER, DE STUDENT. 671 tot onderzoek van het menfchelijk hart, en hebben dezelfde bevalligheid als de ftudiën uit het album van eenen bekwa- men teekenaar, Wie derhalve eenvoudigheid, levendigheid, ` nu en dan met luim afgewisfeld of door fantastifche fchilde- ring gefchaduwd, bemint, dien kunnen wij dit werkje van BULWERS, tot verpoozing van ernftiger lektuur, gerust aanbevelen, en voorzeker zal hij het niet onvoldaan uit de : hand leggen; zijne kennis zal vermeerderd of verlevendigd worden, en aan ftof tot nadenken zal het niet ontbreken, Trudefinde van Friesland, Door Hs Ne SIEBU RGH. IT Dee- len. Te Amfterdam, bij H. J. Poelders. 1835. Zn gr. 8vo. 536 Bl, f 6-: E? Hem: die uijen in zijne foep begeert, kan knoflook niet p Ongevallig wezen: of wenscht hij peper, diën hem die van. „ Cayenne voor. Ee „ Ik houde van paarden-middelen. Wilt gij eene aderla- „ting, goed! Ik tap eene geheele fteekkan af, | » Radikaal zijn, is welligt geene deugd; doch het is fets „ wezen, en dat fefs te zijn, was het doel mijner poging, » toen ik mij waagde aan het malen van dit tafereel.” Ziet hier het grootfte deel van de Voorrede des Schrij- vers, of, zoo als hij zelf het noemt, van zijn Argument Het geheele werk beantwoordt aan dezen grilligen aanloop. Wij voor ons kunnen den reuk van knoflook bezwaarlijk verdragen, branden ons het gehemelte aan Cayenne-peper, nemen liever manna dan jalappe, zijn tegen het bloedvergie= ten, en hebben een’ affchuw van het tegenwoordige radika- lisme: maar de fmaken zijn verfchillend; wij betwisten nie- mand den zijnen, en wie VICTOR HUGO, JULES JANIN en alle de Corypheën der nieuwe romantifche fchool in een oorfpronkelijk Nederlandsch gewaad wil zien verfchijnen, ontbloot echter van hunnen piquenten, wegflependen ftiĳls wie lust in moord, verraad, krijg, wilde vrolijkheid , woeste uitfpattingen, en in al het leven en rumoer heeft, dat de Schrijver goedvindt ons op te disfchen, die koope, teze, ja verflinde dezen Roman! Voor velen zal dat alles een prikkel zijn. Wij gelooven echter, dat ons lezend publiek dien nog ‘kan ontberen, om op ecne aangename wijze bezig Uu 2 612 ` H. N. SIEBURGH, TRUDBSINDE. ‘gehouden, al is het dan niet geleerd of gefticht te worden. Én wanneer de Schrijver, die zeker jong en levendig is, dat alles op rijperen leeftijd nadenkt, zal hij gewis ons ge- voelen billijken, Hij toont aanleg, belezenheid, vinding, en is niet van ftudie ontbloot, maar koos zich verkeerde modellen. Om van deze te zwijgen, volgt hij zelfs von- DEL, wiens Gijsbrecht van Aemftel hem dikwerf voor den geest zweefde, juist dáár, waar bevoegde kunstregters hem _berispenz en bet gefchiedkundige is zoo zonderling met waarheid en logen, anachronismen en blijkbare onwaarfchijn- lijkheden doormengd; de ftijl is op vele plaacfen zoo ge-- meen, en het indécente met zulk een dun gaas bedekt, dat wij den Schrijver op den door hem ingeflagen’ weg niet mo- gen aanmoedigen, - Het flot, of de ontknooping, is zoo gru- welijk, afíchuwelijk , iĳfelijk en akelig, dat het met he: meest befaamde in dat genre mag wedijveren, en de Schrij- ver ten míinfte toont aan zijn Argument getrouw gebie- ven te zijn, De Uitgever heeft den eerfteling, dien bij het licht deed zien, in een fraai pak gedost. Zindelijke druk, goede correc- tie, best papier, twee fraaije ftaalgravures van den bekwa- men COUWENBERG en een bevallig omflag onderfchei- den dit product te dezen zeer voordeelig onder de menigte Romans, die dagelijks de drukpers, foms al vrij meike verlaten, Eere dus, wien eere toekomt ! Het Huis te Ilpendam en deszelfs voornaamfte Bezitters. Uit ~ echte befcheiden, door G. VANENST KONING, Lid der Maatfeh. van Nederl. Letterk. te Leyden. Te Amfterdam, bij H. J. Poelders. 1836. In gr. velin 8yo. 75 BI. f 2- 20. De bekwame Zoon van eenen bekwamen Vader vergast ons hier op een ftukje, dat wij lang gewenscht hadden te ont- vangen, en wij zeggen hem dank, dat hij der drukpers zijne voorlezing in het Tweede Amfterdamfche Departement der Maatfchappij tot Nut van 't Algemeen niet heeft, onthouden. Het zoogenaamd Mipendamsch Archief bevat bouwftoffen voor de Gefchiedenis, die onbekend en ongebruikt zijn, en die nu door den Schrijver aan de opmerking der Geleerden zijn G. VAN ENST KONING, HET HUIS TE ILPENDAM. 073 aangewezen. Wij zullen gaarne zijne belofte vervuld zien, om van tijd tot tijd -iets belangrijks uit die ftukken mede te ‚deelen, en prijzen hetgeen nu reeds geleverd is gaarne aaù, beftaande in eene gefchiedenis der ftichting van het Kasteel te dlpendam, met vermelding der oudfte en merkwaardigfte ‘voorwerpen aldaar te vinden, waaronder het afbeeldfel van eene NEHALENNIA, bij de bedijking van de Purmer in 1612 aldaar gevonden en op het Huis- bewaard; en in eene fchets der belangrijkfte voorvallen in ons Vaderland federe de komst van den Hertog VAN ALVA tot aan het laatfte gedeel- te der XVIlde Eeuw, waarbij gebruik is gemaakt van ftuk, ken uit het Archief, bevattende fommige nog onbekende bijzonderheden, en ftrekkende tot herinnering der dienften, welke het gefacht van DE GRAEFP, welks eigendom het Kasteel thans nog is, der ftad Amfterdam en den lande in het algemeen bewezen heeft. 