Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
NATUURKUNDIG TIJDSCHRIFT ` VOOR N EDERLANDSCH-INDIË. NATUURKUNDIG ТУШТАН NEDERLANDSCH-INDIF KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERL.-INDIE ONDER REDACTIE VAN Dr. C. B= AA Z. II I SI SII SIN II DEEL L X ХІІ. WELTEVREDEN , BOEKHANDEL VISSER & Со. - 91-2 INHOUD VAN DEEL LXXII. BLADZ. Naamlijst der Leden van de rus Nat. Vereeniging in Nederl.-Indië op 1 April 1 й Verslag omtrent den GER 1 de werkzaamheden der Kon. Nat. Vereeniging in Ned.-Indië over het jaar 1911. Meteorologische waarnemingen verricht gedurende de e. Expeditie van 1909/1910 door Dr. W. VAN Meteorologisch Dagboek gehouden door Kapt. VAN NOUHUIJS Uitkomsten van meteorologische waarnemingen verricht aan het proefstation Oost- Java te ÁN a rende het jaar 1911 door Тн. Arachnis Bl. und Vandopsis Pfitz. viti "Dk 7 J.S Sarcanthus Lndl. und die nächtsverwandten Пена vos Dr. J. J. Suma. Bizonderheden aangaande het toxicologisch onderzoek in Nederlandsch- Indië. Voordracht gehouden in de deba- ting vergadering der К. N. V. door Dr. W. M. Orrow. Over variaties en mutaties bij mikroorganismen door P. С. Fru Vulkanische EE EE en ‘aardbevingen in den Oost-Indischen Archipel ее неч gedurende het jaar 1911 Meteorologische Waarnemingen in de Stroomgebieden Siak en der Rokanrivier стала) іп 1907 verricht door Dr. Мах Moszkowsk Meteorologische Waarnemingen in hé Stroomgebied van de Mamberano, Noord Dee in 1910—1911 verricht door Dr. Max Moszkow gg: Berichte aan Holländisch N ord-Neuguinea on Dr. Max Moszkowski. Bekende en merkwaardige Indische ‘planten i in gekleurde afbeeldingen door Dr. Z. KAMERLING met korten bege- leidenden tekst van C. A. Backer en Dr. J. J. 5мітн. Een Weervoorspelling voor Java door Dr. C. BRAAK. Uitkomsten der Aardmagnetische Waarnemingen te Batavia en Buitenzorg verricht gedurende het jaar 1910. Uitkomsten van meteorologische waarnemingen verricht aan decultuurafdeeling van het proefstation voorde Java- suikerindustrie te Pasoeroean gedurende het jaar 1912. Notulen der vergaderingen van de Koninklijke Natuur- kundige Vereeniging in Ned.-Indië heen 1912. Begrooting voor 1919 . > x 265. 29 NAAMLIJST DER LEDEN VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING NEDERLANDSCH-INDIË 6p. 1 April 1913. Dagteekening van oprichting: 19 Juli 1850. Beschermvrouw HARE MAJESTEIT DE KONINGIN DER NEDERLANDEN. ——— áp = — OPRICHTERS: Dr. P. Bleeker, + 1878; Dr. J. H. Croockewit Hz., + 1880; Corn. de Groot, T 1896; P. J. Maier, T 1878; P. Baron Melvill van Carnbée, + 1856; Dr. C. L. A. Schwaner, T 1851; Н. D. A. Smits, t 1853; Dr. C. Swaving, T 1881. e фо HONORAIRE LEDEN: Datum van benoeming. W. F. Versteeg, Amsterdam, 18 Mei 1866. H. L. Janssen van Raay, Haarlem, 20 April 1882. I. van Dijk, ’s-Gravenhage, 18... 1885 Dr. A. W. Nieuwenhuis, Leiden, 2 September 1897. © 00-10 © ь 9 DO = > Dä bi Fe in 9 шш BESTURENDE LEDEN. Dr. J. de Haan, voorzitter, Dr. G. Grijns, ondervoorzitter, P. C. Flu, secretaris, J. W. van Eek, penningmeester, A. J. Dijkstra, directeur der gebouwen, Dr. C. Braak, redacteur v/h tijdschrift, M. G. Hoekstra, Dr. W. van Bemmelen, Dr. J. C. Koningsberger, M. J. Doppenberg, Dr. G. W. Kiewiet de Jonge, 5, R. J. Onnen, Dr. Th. Valeton, H. J. E. Wenckebach, J. G. van Kuyk, F. Weehuizen, Dr. W. M. Ottow, E. A. A. Gobée, AFDEELINGSBESTUREN. Semarang. M. F. Onnen, voorzitter. G. E. Soerabaja. Dr. A. H. J. Belzer, voorzitter. G. M. Pool, secretaris. J. C. Ribbers, penningmeester. Jan H. Junius. Datum van benoeming. 14 December 1908. 14 И 1908. 1 April 1918. .13 Augustus 1896. 10 Juli 1911. 14 December 1908. 7 Juli 1896. 8 September 1898. 9 Augustus 1900. 11 December 1902. 11 i 1902. 11 à 1902. 12 Februari 1903. 9 Juli 1908. 13 December 1909. 10 Juli 1911. 9 October 1911. 13 November 1911. Hoeffelman, secretaris-penningmeester. 1 2 e eve 2. CORRESPONDEERENDE LEDEN IN NEDERLAND. Maximum aantal 30. Dr. H. G. van de Sande Bakhuyzen, Leiden, Dr. C. Ritsema, Leiden, Dr. Th. H. Mac Gillavry, 's-Graven- age, Dr. Е. van Rijekevorsel, Rotterdam, Dr. A. A. W. Hubrecht, Utrecht, Dr. H. Wefers Bettink, Utrecht, Dr. P. P. C. Hoek, Haarlem, Dr. C. A. Pekelharing, Utrecht, Dr. Max Weber, Eerbeek, Dr. A. Wichmann, Utrecht, Dr. K. Martin, Leiden, Dr. C. Th. Sluiter, Amsterdam, Mr. M. C. Piepers, 's-Graven- hage, Dr. J. F. van Bemmelen, Gro- ningen, Dr. G. A. F. Molengraaff, 's-Graven- hage, Dr. M. E. T. J. Dubois, Amsterdam, Dr. Е. A. Е. C. Went, Utrecht, Dr. J. D. vander Waals, Amsterdam, J. P. van der Stok, de Bilt, Dr. R. D. M. Verbeek, 's-Graven- hage, Dr. J. G. de Man, Ierseke, Dr. J. J. A. Muller, Zeist, Dr. P. van Romburgh, Utrecht, Dr. H. Onnen Sr., 's-Gravenhage, J. J. K. Enthoven, Amsterdam, Dr. S. Figee, Hilversum, Datum van benoeming. 21 December 1872. 17 September 1875. 20 Mei 1880. 90. 1880. 20 November 1884. 9 September 1886. 9 201806, 11 Augustus 1887. 23 Mei 1889. g 1889. 9 Februari 1893. 12 April 1894. 13 Juni 1895. 12 Maart 1896. 1 i 1896. 19, 1896. 20 Mei 1897. 8 September 1898. 9 Januari 1902. : "s 1902. 1902. iz Base 1903. ` „ 1903. 11 Januari 1906. 8 Februari 1909. 1 Januari 1910. Mr.H A. Lorentz, Vogelenzang(N.H.) 5 April 1910. zl сс On Ҥ фо bi н e о DO н b ы CORRESPONDEERENDE LEDEN IN HET DUITENLAND. Maximum aantal 30. Datum van benoeming. O. Beccari, Florence, 15 Juni A. Russell Wallace, Londen, 20 December A. B. Meijer, Berlijn, 18 Mei Tommaso Salvadori, Turijn, 28 ,; John Milne Shide, Isleof Wight, 20 November Wilhelm Blasius, Bruns wijk, 9 September Alexander Woeikoff, St. Peters- burg, 11 Augustus Hermann Graf zu Solms Laubach, Straatsburg, 12 Juli Julius von Hann, Weenen, 11 October K. F. Goebel, München, 23 Mei E. Haeckel, Jena. 11 Januari F. Montessus de Ballore, Santiago (Chili), 20 Mei G. Haberlandt, Graz, 20 ,. J. Wiesner, Weenen, 20 4 W. Kükenthal, Breslau, 20 ;, R. Semon, München, NF y Anthonio Berlese, Portici, 10 Augustus E. Stahl, Jena, 9 Januari H. Molisch, Weenen, 9 A Dr. A. Zimmerman, Amani (O. Afrika), 8 » GEWONE LEDEN. A. Agerbeek, A. C. H., Mr.-Cornelis. Alphen de Veer, M. J. van, Weltevreden. Andrée Wiltens, Mr. A. J., Weltevreden. Arnold, L. V., fade ris 1872. 1873. 1878. 1880. 1884. 1886. 1910. 1905. 1903. 1908. = = = ыз кә > © pO = © © OD -1 @ Ct He — Ë ш B. Backer, C. A, Buitenzorg. Bakergem, W. M. Th. van, Soerabaia. Bargert, Ph, Weltevreden. Bartels, M. E. G., Pasir Datar, Halte Tjisaät. Belzer, Dr. А. Н. Ј., Soerabaia. Bemmel, J. C. J. van, Bandoeng. Bemmelen, Dr. W. van, Weltevreden. Bervoets, M. E, Klatten. Birckenhauer, К., Semarang. Bley, J., Kendal. Bloemendal, К. H., Weltevreden. Boers, R. J., Muntok. Boorsma, Dr. W. G., Weltevreden. Bouman, A. Е., Amboina. Braak, Dr. C., Weltevreden. Breda de Haan, Dr. J. van, Buitenzorg. Broekman, E. W., Soerabaia. Bussy, Dr. L. P. le Cosquino de (verlof). Burg, W. van der, Weltevreden. Bijker, J. Weltevreden. c. Campbell, J. R., Soerabaia. Chambry, J. K. J., Weltevreden (verlof). Collard, F. E. (verlof). Concordia, Societeit, Weltevreden. Cramer, Ch. G., Bondowoso. Cramer, Ch. G., Sidoardjo. Cramer, Dr. P. J. S., Paramaribo. Cultuur Maatschappij der Vorstenlanden. D. Dam, van, Buitenzorg. Damme, M. H., Bandoeng. c © е Degens, Dr. P. N., Weltevreden. Degros, P. L., Weltevreden. Diggelen, C. H. P. van, Bodjonegoro. Dinger, J., Weltevreden. Docters van Leeuwen, Dr. W. M., Semarang. Dominicus, Dr. W. Doppenberg, M. J, Weltevreden. Dormaar, Dr. J. 7. M., Weltevreden. Douglas, E. A, Weltevreden. Driessen, Dr. D. P. E, Nijmegen. Dijck, J. Z. van, Semarang. Dijkstra, A. J., Weltevreden. E. Eek, J. W. van, Weltevreden. Engelbregt, J., s. f. Tjomal, Pekalongan. Eijken, Dr. P. A. A. F., Bandoeng. F. Fournier, C. A. W., Soerabaia. Flu, P. C., Weltevreden. 6. Galjema Verheul, A., Soerabaia. Gaster, J., Weltevreden. Geesink, P. J. J. A. (verlof). Gelder, Dr. J. K. van, Den Haag, Perponcher- straat 127. Gentis, F. 7, Soerabaia. Geuns, Dr. J. W. van, Gieben, H. C, Weltevreden. Gobée, E. A. A, Weltevreden. Göllner, E. R. D, Weltevreden. Gorter, Dr. K., Buitenzorg. Grijns, Dr. G, Weltevreden. Guffroy, C. A, Soerabaia. i 7 — H. Haan, Dr. J. de, Weltevreden. Hamaker, C. M., Tjiandjoer. Hattum, A. G. van, Soerabaia. Heeckeren, Mr. C. W. Baron van, Semarang. Heinzelmann, N., Weltevreden. Heuvelink, С. О., Weltevreden. Hoedt, Th. F. H., Soerabaia. Hoeffelman, G. E., Semarang. Hoekstra, M. G., Weltevreden. Hoezoo, F., Semarang. Holtappel, K. J., Soerabaia. Homan van der Heyde, J., Weltevreden. Hoofdadministrateur Billiton-Mij., Tandj. Pandan. Hoogere Burgerschool (Bibl), Soerabaia. Hotz, Dr. Walter, Garoet. Hunger, Dr. F. W. T., Amsterdam. I. Iling, R., Weltevreden. | J. ’s Jacob, Mr. H., Weltevreden. Jacobs, Mej. Charlotte, Weltevreden. Jacobson, J., Weltevreden. Jannette Walen, J. P., Weltevreden. Johan, W. H. L., Toeban. Jong, Dr. A. W. K, Buitenzorg. Junius, Jan H., Soerabaia. K. Kamerling, Dr. Z., Buenos-Aires. Kampen, Dr. P. N. van, Amsterdam. Kiewiet de Jonge, Dr. G. W., Weltevreden. 1901. 1885. 1911. 1901. 1910. eo wn CDS qe Kloos, H. W., Weltevreden. Kock, Dr. A. C. de, Weltevreden. Koefoed, Dr. P., Malang. Koens, A. J., Mr.-Cornelis. Koks, M. Th, Weltevreden. Koning, D. A. P., Soerabaia. Koning, M. C., Weltevreden. Koningsberger, Dr. J. C., Buitenzorg. Koppelle, D. J., Weltevreden. Kuenen, Dr. А., Medan. Kuyk, J. G. van, Weltevreden. L. Lange, Dr. Dan. de, Salatiga. Lau, Carl C, Padang. Laverman, D., Weltevreden. Leggelo, P. B. van, Weltevreden. Lessen, A. H. van, Weltevreden. Levensverz. en Lijfr. Mij. N. L, Weltevreden. Leyder, F. A. L., Semarang. Lier, R. J. van, Sawah-Loento. Linde Teves, Firma Semarang. Limburg, A. (verlof). Lockhorst, H. A. van, Djocjacarta. Lovink, H. J., Buitenzorg. Lummel, Dr. Н. J. van, s-Gravenhage, Atjeh- straat 52. Maas, J. J. M., Weltevreden. Marle, Mej. J. C. van, Soerabaia. Martis, A. K. M. (verlof). Meulemans, P. H., Semarang. Meijers, G. J., Weltevreden. 1903. 1902. 1910. 1906. 1903. 1910. жы e N. Neeb, Dr. C. J., Palembang. Nolst Trénité, Mr. G. J., Weltevreden. о. Obertop, H. Е. Р. Onnen, M. F., Semarang. Onnen, S. R. J., Weltevreden. Ottolander, T., Sitoebondo. Ottow, Dr. W. M., Weltevreden. Ouwens, P. A., Buitenzorg. P. Palm, J. Ј., Weltevreden. Paulus, Mr. Dr. J, Weltevreden. Petkovic, V. A., Weltevreden. Pool, Dr. J. F. A, Weltevreden. Pool, G. M., Soerabaia. Pott, Mr. J. G., Weltevreden. Q. Quarles de Quarles, A. J. Baron, Weltevreden. Rant, Dr. A., Tjinjiroean bij Bandoeng. Raven, D., Soerabaia. Rees, D. F. W. van, Weltevreden. Reese, D. J., Soerabaia. Renardel de la Valette, G. C. H., Malang. Reuter, W., Weltevreden. Ribbers, J. C., Soerabaia. Ritsema, Dr. I. Ch, Weltevreden. Roosegaarde Bisschop, P. J., Hongkong. 1901. 1904. 1877. 1897, 1899. 1882. 1910. 1897. 1908. 1910. 1903. 1912. 1910. 1905. 1910. 1907. 168 т o Rozenraad, М. C. P., s. f. Gending bij Probo- linggo. 1907. Rutter, Dr. L., Soerabaia. 1910. Rijn, L. A. van, o/adm. Suikerfabriek Tjomal, Pekalongan. 1901. Rijn van Alkemade, J. van, Semarang. 1903. є. Salm, Dr. J. А., Kota-Radja. 1910. Sandberg, Dr. Jhr. С. б. S, Weltevreden. 1910. Santer, L. P. J. M., Semarang. 1912. Schmidt, Dr. W.. Semarang. 1905. Schöppe, Dr. Max, Soerabaia. 1903. Schouten, Dr. A. R., Weltevreden. 1909. Schoutendorp, Mr. J.. Weltevreden. act 1896: Schrader, W. H. Weltevreden. 1910. Schröder, E. E. W.G.,Moeara Doea, Sumatra. 1904. Sirks, A. H, Weltevreden. 1907. Simon Thomas, A. E., Semarang. 1909. Smith, Dr. J. J., Buitenzorg. 1898. Sizo, L. de, Weltevreden. 1911. Straaten, H. van, Weltevreden. 1910. Sriner, A. L. J., Weltevreden. 1912. Sünier, Dr. A. L. J., Weltevreden. 1912. Sythoff, А., Weltevreden. 1898. T. Tabaksonderneming Padang Boelan (adm. J. S. C. Kasteleyn) Medan. 1908. Tjeenk Willink, Dr. H. D. 1900. U. Umbgrove, C. J., Soerabaia. 1908. Ultee, Dr. A., Salatiga. 1908. — FH Vv. Valeton, Dr. Th., Buitenzorg. Valk, M. C., бобы. Vaynes van Brakell Buys, W. F., Soerabaia. Veldhuis, H. W. J., Soerabaia. Vereeniging van Djokjasche Landhuurders, Djokjakarta. Versluys, J., Weltevreden. Vogel, Dr. W. Th. de, Weltevreden. Vogelpoel, Th. G. van, Weltevreden. Vries, Dr. E. C. de, Weltevreden. Vrijdag, D., Soerabaia. Voogt, J. G. H. de, Weltevreden. W. Walter, Dr. J., Soerabaia. Weehuizen, F., Weltevreden. Welsum, J. W. A. van, Weltevreden. Wenckebach, H. J. Е., Weltevreden. Wigman, H. J., Buitenzorg. Wigman, G. M., Wilde, W. F. de, Bondowoso. Wilkens, Dr. J. A, Weltevreden. Witkamp, H., Pladjoe, Palembang. Würth, Dr. Th., Malang. VERSLAG OMTRENT DEN TOESTAND EN DE WERKZAAMHEDEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË OVER het jaar 1911. de in de Algemeene Vergadering n den en Januari 1912. AAA Im М. OCT Gevolg gevende aan de mij bij artikel 5 van de statuten opgelegde verplichting, heb ik de eer het volgende verslag uit te brengen omtrent den toestand en de werkzaamheden der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch- Indié gedurende het jaar 1911. Personalia. In den loop van het jaar 1911 overleden drie onzer correspondeerende leden in Nederland n.l de oudste in die rij, Professor Dr. J. Bosscna, Professor Dr. Тн. Prace en P. C. F. SNELLEN, mannen van naam, wier betee- kenis op wetenschappelijk gebied zeker hier niet meer uiteengezet behoeft te worden. Eene eerbiedige hulde zij aan hun nagedachtenis gebracht. 2 л, КОВА Aan Professor J. C. KAPTEIN werd het correspondeerend lidmaatschap aangeboden. Gedurende het afgeloopen jaar bedankten wegens vertrek naar elders de bestuursleden W. ErEwsBAas, die als directeur der gebouwen vervangen werd door den Heer A. J. DIJKSTRA, F. van DER Goor, Н. M. van Harren, М. Н. Damme, Dr. Z. KAMERLING, Dr. P. N. van Kampen en Dr. E. C. DE VRIES. De Heer J. С. van Колик zag zich genoodzaakt wegens drukke bezigheden zijn functie van bibliothecaris neder te leggen en werd tijdelijk als zoodanig vervangen door den secretaris Dr. H. J. van Lummen, die ook welwillend op zich nam, gedurende de wegens een buitenlandsche dienstreis nood- zakelijke afwezigheid van den penningmeester J. W. van Екк, het fiscaat waar te nemen. Als nieuwe leden van het bestuur werden gekozen de heeren Dr. W. М. Отто еп F. WEERUIZEN. In het afdeelingsbestuur te Semarang werd de heer Тн. SrEINMETZ, die wegens vertrek naar Europa bedankte, vervangen door den heer M. Е. ONNEN. In dat te Soerabaia verving de heer G. M. Poor den heer H. W. J. Уегонгүв als secretaris. Het aantal gewone leden bedroeg op het einde van dit verslagjaar 177. Bij de beoordeeling van dit cijfer moet in het oog worden gehouden, dat op de ledenlijst van het vorige jaar ten onrechte een aantal namen van personen vermeld waren, die in de afdeelingen reeds bedankt hadden en van wier uittreden het bestuur niet tijdig bericht had ontvangen. Op de December-vergadering werd voor het jaar 1912 het bestuur samengesteld als volgt: Dr. J. ре HAAN, Voorzitter. Dr. G. Gnuws, Vice-voorzitter. Dr. H. J. van Lummen, Secretaris-Bibliothecaris. J. W. VAN EEK, Penmimgmeester. A. J. DIJKSTRA, Directeur der gebouwen. Dr. C. BRAAK, Redacteur van het Natuurkundig Tijdschrift voor Ned.-Indië. e ME — Financiën. De penningmeester J. W. van Erk zag zich, wegens een plotseling verstrekte Regeeringsopdracht, genood- zaakt naar Europa te vertrekken, zonder dat het mogelijk was het geheele geldelijke beheer der Vereeniging over te geven. Dientengevolge kunnen in dit verslag geen nadere mededeelingen omtrent den financieelen toestand worden gedaan. Wel mag worden vermoed, dat die niet bepaald ongunstig is te noemen. Na terugkeer van genoemden functio- naris zal de jaarlijksche rekening en verantwoording alsnog worden opgemaakt. Bibliotheek. In het jaarverslag over het jaar 1909 werd er op gewezen, dat de catalogus van de bibliotheek dringend behoefte had aan herziening. Deze revisie nu is in den loop van het jaar 1911 beëindigd, doch heeft geen vreugdevol resul- taat opgeleverd. Zeer vele werken zijn gebleken te ontbreken. Vooral van de tijdschriften, die in rondlezing gezonden werden, zijn vele nummers zoek geraakt, waardoor de serieën geschon- den zijn. Ondanks de velerlei pogingen, die bij voortduring zijn gedaan, om een geregelde terugzending van de naar de onderafdeelingen te Semarang en Soerabaia ter lezing ge- zonden tijdschriften te verzekeren, is daaraan zoo slecht de hand gehouden, dat het Bestuur zich genoodzaakt heeft gezien tot het besluit geen leestrommels of portefeuilles meer rond te zenden. In het Gebouw der Vereeniging is een leestafel ingericht, waarop voor den belangstellende, onmid- dellijk na aankomst der mails, de nieuw ingekomen perio- dieken en boekwerken ter lezing worden gelegd. Niet dan na rijp beraad is het bestuur tot dezen maatregel overgegaan, maar, waar, in de zorgeloosheid van verschillende harer leden, voor de Vereeniging een gevaar bestaat voor het behoud van haar boekenschat, is zij wel verplicht géweest tot zoodanig handelen. Behalve door de gewone in ruil ontvangen periodica werd de bibliotheek uitgebreid door bestelling van de volgende boekwerken: а NEw-CoMB—ENGELMANN. Populäre Astronomie. VALENTINER. Handwörterbuch der Astronomie. CawrOR. Vorlesungen über die Geschichte der Mathematik. Hans. Handbuch der Meteorologie. » Klimatologie. Ki I plirbuch der Physik. Lexicon der Kohlenstoffen. BeisrerN. Handbuch der Organischen Chemie. Surss. Das Antlitz der Erde. Totale Ostwaldklassiker. Bnznw's Tierleben. Voor zoover de nieuwe druk gereed is. Annual tables of Constants. De Commissie voor de bibliotheek bleef samengesteld als volgt: Dr. H. J. van LiumMeL voor astronomie en wiskunde; Dr. W. VAN BEMMELEN „ natuurkunde en geografie; Dr. C. BRAAK » geologie en metereologie; Е. WEEHUIZEN „ scheikunde. Dr. J. С. KowrNasBERGER als Buitenzorgsch lid. Tijdschrift. Van deel 70 verscheen de tweede, tevens slotaflevering en de 1° aflevering van deel 71. De mede- werking blijft gering. Van het Bijblad op het Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië verscheen N°. 1 | Het aantal buitenlandsche tijdschriften, dat tegen het Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indië wordt geruild, onderging dit jaar geen vermeerdering en bleef dus 250. Met genoegen kan worden medegedeeld, dat de uitgave in ons Tijdschrift van Dr. KAMERuING s „Nuttige planten van Nederlandsch-Indiö”, ondanks het vertrek naar elders van ons geacht mede-bestuurslid, niet gestoord zal worden. Plannen zijn in overweging tot de uitgave van „Vergiftige slangen van Java" van Majoor P. Ouwens. Vergaderingen. Vergaderingen der besturende leden ` hadden maandelijks plaats, bij welke gelegenheid geregeld wetenschappelijke mededeelingen op verschillend gebied ge- daan werden. De belangstelling der besturende leden zelve was niet altijd even groot, die der te Batavia woonachtige gewone leden onzer Vereeniging zeer gering. Populaire lezingen. Er werden in 1911 twee populaire lezingen gehouden, die beide malen flink waren bezocht. De eerste, door Dr. L. A. Bauer, lid van de Carnegie- Institution te Washington, over The non-magnetic vessel „the Carnegie" and its work, had plaats op Woensdag 25 October, de tweede, door Dr. W. Тн. ре Voczr, over „De pest op Java", op Dinsdag 17 November. Beide voordrachten werden door een groot aantal lichtbeelden opgeluisterd. Afdeeling voor voordrachten met debat. Met leed- wezen moet worden geconstateerd, dat in het afgeloopen jaar door de leden dezer onderafdeeling een mate van belang- stelling aan den dag werd gelegd, die lang niet altijd even- redig was aan de moeite, die de verschillende sprekers zich hadden getroost, om zich voor een goede en meermalen belangwekkende voordracht voor te bereiden. Dit verschijnsel, hoewel zich niet enkel in het afgeloopen jaar voorgedaan hebbend, was langzamerhand reden geworden tot ontstemming bij sommige leden en leidde tot het stellen van de vraag, of het maar niet beter zou zijn ook deze poging tot verhoo- ging van het wetenschappelijk leven te staken. Gelukkig is deze vraag voorloopig ontkennend beantwoord. De volgende voordrachten werden gehouden: Dr. H. J. van Lummen. De mechanica in de luchtvaart. F. Weeruvizen. De microchemie bij rechtszaken. Dr. W. M. Orrow. De geschiedenis van het toxicologisch onderzoek іп Nederl.-Indi& (1° gedeelte). Dr. G. W. Kırwier DE Jonee. De veranderlijke waarde van verschijnselen. с ат Dr. H. J. van Lummen. Verandelijke sterren. A. J. Drs&srRA. Leidde een excursie naar Priok en demon- streerde ter plaatse de plannen voor de nieuwe havenwerken. Dr. G. Gauss. Het zweven der Vogels. De discussie over deze belangrijke voordracht zal in de eerste vergadering van 1912 worden voortgezet. Afdeelingen der Vereeniging buiten Batavia. Behalve de reeds boven vermelde bestuurswisseling, valt omtrent deze afdeeling niets mede te deelen. Zooals gewoonlijk zullen hunne jaarverslagen afzonderlijk in het Tijdschrift worden opgenomen. Gebouwen. De gebouwen onzer Vereeniging verkeeren in goeden staat. Groote herstellingen bleken in het afgeloopen jaar niet noodzakelijk. Alleen had een verandering plaats in de wijze van verlichting, die reeds lang dringend noodig was. De gasverlichting werd nl. vervangen door een electri- sche: in alle zalen zijn bovenlichten aangebracht; in de kleine vergaderzaal behalve één bovenlicht nog twee drie- lichtskronen. De aanleg van deze nieuwe verlichting heeft een uitgave geëischt van f 600, maar is nu het eigendom der Vereeniging; telkens terugkeerende uitgaven voor huur van gaskronen enz. zijn hierdoor vervallen, waardoor jaarlijks _ een niet te versmaden bedrag wordt bezuinigd. Algemeene zaken. Aan den algemeenen catalogus, voor wiens samenstelling, zooals in het vorig jaarverslag werd | vermeld, bij G. В. van 4 Januari 1911 N°. 20 de Regeering een subsidie heeft verleend van f 12000, wordt ijvering gewerkt. De commissie voor de samenstelling van dien catalogus bestaat uit de Н.Н. Dr. J. pg Haan, Dr. H. J. van LUMMEL en J. G. van Kur. . Reeds zijn meerdere der belangrijkste catalogi in kaart gebracht: n.l. die van de Algemeene Secretaris te Buitenzorg, van het Hooggerechtshof, het Hoofdbureau van het Mijnwezen, LXXII 2k, 2 Түй ou het Departement van Marine, het Koninklijk Instituut van Ingenieurs, den Topographischen dienst en het Geneeskundig Laboratoruim. Als eerste gunstige resultaat van het door onze Vereeni- ging gevormde plan mag nog wel worden vermeld, dat een algemeene revisie van de verschillende bibliotheken heeft plaats gehad. Met de in den loop van dit jaar te Batavia opgerichte Natuurhistorische Vereeniging werden onderhandelingen ge- „voerd, ten doel hebbende samenwerking met deze tot stand te brengen, welke pogingen evenwel mislukten, omdat het Bestuur onzer Vereeniging meende niet te kunnen ingaan op de voorstellen door de Natuurhistorische Vereeniging gedaan. De Officier van Gezondheid bij Hr. Ms. Zeemacht L. S. A. М. vow Römer verzocht den financieelen steun der Vereeniging voor zijne plannen met betrekking tot een Nias-expeditie. Het Bestuur besloot bij het tot stand komen dezer expeditie geldelijken steun te verleenen, op voorwaarde, dat het ver- slag omtrent deze onderneming zou worden geplaatst in het Natuurkundig Tijdschrift voor Ned.-Indië. Door vertrek van den heer уох Römer naar Europa zal echter voorloopig aan deze plannen geen uitvoering gegeven worden. Aan het „van 't Hoff-fonds", gesticht ter eere der nage- dachtenis van onzen beroemden landgenoot J. Н. van т Нове, schonk de Vereeniging een bijdrage in eens van f 100. Op het in 1911 tot de Regeering gericht verzoek om verhooging van de jaarlijksche subsidie is nog geen antwoord ingekomen. Ik wensch dit verslag te besluiten met een opwekking gericht tot alle leden onzer Vereeniging om krachtig deel te nemen aan haren arbeid. Alleen door samenwerking, door belangstelling, die van alle zijden wordt getoond, kan iets op den duur blijvends tot stand komen. Hoe groot de toewij- ding, de goede wil van enkelen ook moge zijn, wanneer te allen tijde op die enkelen alleen moet worden gebouwd, kan wc 10 2 het niet anders of ook hunne krachten zullen ontoereikend blijken voor het vervullen van een taak, die voor velen is weggelegd: het bevorderen van den bloei der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederlandsch-Indié. Zij dan ook het machtwoord van den tegenwoordigen tijd onze strijdleus: ,Vis unita fortior." Dr. J. ге HAAN. WELTEVREDEN, 15 Januari 1912. Meteorologische Waarnemingen VERRICHT GEDURENDE DE SNEEUWGEBERGTE-EXPEDITIE van 1909/1910 Door W. VAN BEMMELEN. De waarde van meteorologische waarnemingen op exploratie- tochten gelijk de onderhavige verricht, moeten noch overschat, noch onderschat worden. De groote veranderlijkheid, die vele der meteorologische elementen als regen, wind, bewolking en zonneschijn in onzen Archipel vertoonen, maken het onmogelijk om uit waarne- mingsreeksen van slechts enkele maanden duur besluiten te trekken omtrent den gemiddelden toestand; maar omgekeerd zijn andere elementen, als luchtdrukking en temperatuur minder wisselvallig en leiden reeds kortere reeksen tot uitkomsten, die al moeten zij als voorloopig beschouwd worden, toch reeds dicht tot die van den gemiddelden toestand naderen. De eerste moeten dus in toegankelijken vorm opbewaard worden om later met andere dergelijke reeksen tot een geheel verwerkt te worden, de tweede hebben reeds dadelijk hun waarde. Ook is het mogelijk door korte waarnemingsreeksen beves- tiging te krijgen van wat men uit analoog gebouwde en gelegen terreinen in andere deelen van den tropischen gordel had leeren kennen, en zoodoende onze ervaring uit te breiden. Hoe noodig het is om die ervaring niet alleen te vermeer- deren, maar ook in volgende gevallen toe te passen, leert de aan deze expeditie voorafgaande Zuid-Nieuw-Guinea- expeditie, die in de Oostmoesson-maanden van het jaar 1907 plaats greep; want toenmaals had reeds voorspeld kunnen worden, dat in die maanden de voor den ZO-passaat geëxpo- neerde kant van het Sneeuwgebergte regenachtiger weer zou hebben, dan in het andere jaargetijde. De waarnemingen op die eerste expeditie gedaan, zijn door den Heer P. Joran Swrrs bewerkt en in Deel 68 van dit Tijdschrift opgenomen. Ook de bewerking van die gene gedurende deze laatste expeditie verricht, was door hem ondernomen, maar moest wegens zijn vertrek uit Batavia door hem gestaakt worden. Ter wille van een gemakkelijke vergelijking tusschen de uit- komsten voor 1907 en 1909/10 gevonden, heb ik aan de inrichting der door hem berekende tabellen zoo min mogelijk veranderd. De waarnemingen zijn verricht: ten eerste op twee plaatsen, waar reeds in 1907 zulks geschiedde, nl. van 17 September 1909 tot 15 Februari 1910 op Waarnemingseiland, waar het bivakschip ,de Arend" gemeerd lag (5°0'30” Z. Br. en 138?39'3" O. L.) en van 21 September 1909 tot 31 Januari 1910 te Alkmaar (4°40'10” Z. Br. en 138*48'30" O. L.). Ook op den bergtocht zijn door den Heer van Nounurs waarnemingen gedaan, en hierbij waren de anders voor de expeditie zoo noodlottige omstandigheden, die tot een ge- dwongen verblijf in een bivak op 3900 M. hoogte aanleiding gaven, juist gunstig voor de waarnemingen. Luchtdrukking. Evenals in 1907 werd ook op deze expeditie de kwikbarometer Olland N°. 353 medegenomen. Aflezingen werden gedaan van 22 September 1909 tot 31 Januari 1910 te Alkmaar en van 16 Februari tot 12 Maart 1910 a/b van het SS. Arend bij Waarnemingseiland. Auc QQ on De correctie van den barometer bedroeg + 0.10 mm. De barograaf (zie Bewerking 1907) was naast den baro- meter opgesteld en verhuisde ook mee van Waarnemingseiland naar Alkmaar. De aflezingen zijn voor iederen dag op de waarnemingen van den kwikbarometer herleid. Op den bergtocht is de aneroïde N°. 5029, wier correcties mij onbekend zijn, afgelezen. Voor het afleiden van de dagelijsche schommeling der luchtdrukking is het geoorloofd bij eerste benadering de waarnemingen in de verschillende kampen in het lage terrein te vereenigen. Wij vinden dan de volgende uitkomsten, waarbij echter moet opgemerkt worden, dat die voor 1907 berekend zijn met uitslui- ting van de waarnemingen gedurende het korte verblijf te Geitenkamp en verder met toekenning van dubbel gewicht aan die te Alkmaar, omdat daar twee volle maanden waargenomen is. DAGELIJKSCHE SCHOMMELING DER LUCHTDRUKKING in mm. 4а ба gu 10u Middag 2u 4s 6u — ва 10u 12] Mei--Oct. 1907 (000-015 0.32 1.12 1.13 008 —1.15 —108 —097 003 058 050 Sept. —Mrt 1909/10 0.10 —0.23 033 1.17 1.09 —0.07 —144 —1.87 —1.03 014 081 0469. Jaa 0.05 —0.19 0.33 115111 0.01 —1.30 —1.48 —1.00 0.09 0.70 0.60. Voor de afleiding der getallen voor het jaar is eenvoudig het seizoen Mei— Oct., ondanks het ontbreken van de maand April, gelijkwaardig met het semester Sept.—Mrt genomen. Wanneer nu uit deze afwijkingen van het daggemiddelde op de gewone wijze de heel- en halfdaagsche schommeling worden afgezonderd, vinden wij in mm. uitgedrukt: A p = 0.75 sin. (t + 1197) + 0.91 sin. (2t + 171°.1) en wordt dit vergeleken met hetgeen te Batavia voor het tijdperk 1866—1905 werd afgeleid, nl. A p = 0.63 sin. (t + 25.°5) + 1.00 sin. (2 t + 160°.0) dan vinden we een groote overeenstemming. ii ` s Voor de amplitudo en phase van de heeldaagsche schom- meling, die locaal zeer verschillend zijn kunnen, is dat vooral opmerkelijk. Wat de amplitudo der halfdaagsche schommeling aangaat, die, zooals bekend is, regelmatig met de breedte verandert, zoo is uit de waarneming op een groot aantal over de aarde verspreide plaatsen gevonden: Aequator 0.98 mm. Latii. 5° 0.96 £s Hiertusschen voegen zich de waarden 1.00 mm. voor Batavia, dat op 69117 Z. Br. ligt, en 0.91 mm. voor de expeditiekampen, die ongeveer op 5? Z. Br. liggen, vrij nauwkeurig. Temperatuur !) Ditmaal was de expeditie voorzien van een thermograaf RicHamp, die van 22 Sept. 1909 tot 31 Jan. 1910 te Alkmaar functionneerde en daarna van 5 Febr. tot 12 Maart op het Bivakschip. Dagaflezingen werden op die plaatsen gedaan met de volgende thermometers: N° 4951, droge bol, corr. 090 » 4949, natte bol, * 0.0 p 38, maximum, si 0.0 5. 2805 minimum, b 0.3 5 1265, maximum-minimum, ,, 0.8 en 0.1 Van 9 Oct. tot 16 Dec. werden de thermometers door Kapt. van Noumvijss meegenomen en werd alleen de aan den barometer N?. 353 bevestigde thermometer afgelezen. De correctie van dien thermometer is niet bekend, maar is eenigszins uit de opteekeningen van den thermograaf af 1) Alle temperaturen zijn in Celcius graden uitgedrukt. ME 5 te leiden. De herleidingen van die opteekeningen op de aflezingen van de thermometers N°. 4251 en N°. 353 bedroegen: №. 4251 1-8 Oct. + 0*5 | u » 353 9—31 y TNCS I verschil 09.7 » 1—30 Nov. +12 " 1-15 De. + 14 | Ne. 4951 '16—8] Dec pae f » 08 De correctie van den thermometer N°. 353 kan volgens- dien gevoegelibk op 0°.7 à 09,8 gesteld worden. Ор den bergtocht werden door Kapt. van Nounurss tempe- ratuuraflezingen gedaan; geregeld van den thermometer met drogen bol en ongeregeld van dien met natten bol en van den maximum en minimum thermometer. Tweemaal moest de expeditie gedurende verscheidene dagen op groote hoogte bivakkeeren, n.l. van 16-90 Oct. nabij en in Topbivak op het Hellwiggebergte, еп 12—22 Nov. in het Matigheidsbivak. De twee eerste bivaks verschilden weinig in hoogte; het eene, waar men van 16—20 Oct. verwijlde, was in 2530 m. hoogte op de zuidelijke helling van het Hellwiggebergte en het andere, waar men van 20—26 Oct. was, lag op de kam in 2577 m Ik heb de in die twee plaatsen gedane temperatuuraflezingen zonder meer bij elkaar gevoegd, want aanbrenging van her- leidingen zou een illusoire verbetering zijn geweest. Verder heb ik, omdat de uurwaarnemingen niet volledig zijn, de uurlijksche middeltemperaturen op graphische wijze afgeleid. Het laatste bivak, Matigheidsvak, lag op + 3900 m. hoogte onder den Wilhelminatop; hier zijn de uurlijksche aflezingen geregelder geschied en kunnen door eenvoudige middeling de uurwaarden afgeleid worden. c E — Gevonden werd zoo doende: Min 6u 74 8u Qu 10u 11u Middag 1ч Zu 3u 5u 6u 7u Topbivak E 0 119.0 139.0 139.9 15o.0 169.0 179.1 169.3 159.7 149.6 139.5 120. 4 119.6 119.4 100.1 IMatigheidsbiv. 12 29 47 67 74 77 92 84 91 86 73 66 Verschil JN 81 83 12 160 83 T9 79 66 60 02 58 57 Gradient 0.60 0.61 0.53 0.56 0.61 0.59 0.59 0.49 0.44 0.46 0.43 0.42 De waargenomen minimum temperatuur is lager dan de temperatuur voor 6u a. m. Misschien is dit een gevolg daarvan, dat de zwaarste regenbuien meest ’s nachts vielen. Ik heb nu eenvoudig de minimum temperatuur voor 5" a. m. aangenomen, en de afkoeling tusschen 6" p. m. en 5" a. m. als een gelijkmatige beschouwd. Hieruit volgt een gemiddelde nachttemperatuur, die wel niet veel met de ware zal ver- schillen. Ten slotte heb ik dan de gemiddelde temperatuur van het etmaal berekend en gevonden: Onder en in Topbivak, hoogte 2550 m. gemidd. temperat. 11°.9 In Matigheidsbivak, , 3900 , 5 * 52 Verschil 6.7 Gradient 0.50 Zoowel de gemiddelde temperaturen als de gradienten laten zich met waarnemingen elders gedaan, vergelijken. Zoo nam Dr. ELBERT 1) waar van 23 April tot 12 Juni te Plawangan in 2690 m. hoogte op het Rindjani-massief gelegen. 1) Mijn bewerking van de meteorologische waarnemingen ор Dr. ELBERT's Soenda-expeditie verricht, zal verschijnen in Deel ПІ van het Expedite-werk, dat door de Frankfurter Verein für Geographie und Statistik uitgegeven wordt. e A oda Wanneer ik zijn temperaturen door middel van den voor den Rindjani gevonden gradient van 09.51 tot die voor de hoogte van Topbivak (2550 m.) herleid, vind ik: Plawangan Topbivak (Oostmoesson) (Westmoesson) Verschil. бта m. 112 19.0 9" p.m. 15.6 14.6 1.0 guii 11.6 9.9 Gi STIS Eë 12.8 11.8 1.0 Maximum 16.9 19.0 21 Minimum 10.0 9.0 1.0 Vrije atmosfeer 3 A 11. з boven Batavia. xs ын x Nu deed echter de vergelijking van andere in verschillende hoogten op den Rindjani door Dr. ELBERT gedane waarne- mingen, met die te Plawangan verricht, vermoeden, dat daar de temperatuur door locale of tijdelijke omstandigheden 0°.9 te hoog werd gevonden, derhalve dat die vermoedelijk op 12°.8—0°.9 = 11°.9 moet gesteld worden. Dientengevolge zou dus de gemiddelde dagtemperatuur te Plawangan maar 0°.1 hooger dan op Topbivak geweest zijn, toevallig dus juist het verschil tusschen Oost- en Westmoesson, dat te Batavia uit de waarnemingen met registreerballons volgt. De kleinere toeneming van de temperatuur in den loop van den dag op het Hellwiggebergte vergeleken bij die op den Rindjani zal wel een gevolg zijn geweest van de grootere bewolking. Gradient. In October en November was de gemidddelde temperatuur te Alkmaar (dat op geringe hoogte, ik neem aan + 20 m. boven zee ligt) 24°.6, derhalve vinden we voor den gradient: + 20— 3550 m. 09,50 2550 — 3900 , 0.50 э Qe oa Deze waarden stemmen zoowel onderling als met die voor den Rindjani gevonden (09.51) nauwkeurig overeen. Wanneer we die gradienten willen vergelijken met die in den vrijen atmosfeer zijn eigenlijk alleen de uitkomsten te Batavia met vliegers en ballons verkregen, bruikbaar. Met vliegers werd gevonden: in den westmoesson op 2000 m. een temperatuur van 3422 » ч oostmoesson „ 2500 5^ 10.7 _ Vergeleken met de duggemiddelden bebedelk die resp. 259.84 еп 26°.18 voor het tijdperk 1866— 1905 waren, vinden we de gradienten: Westmoesson 0—2000 m. 09,58 Oostmoesson 0—2500 „ 0.62. Vergelijking echter met de gemiddelde temperatuur te Alkmaar gevonden, n.l. 24°.6, geeft: 0—2500 m. De kleinere gradient te Batavia voor den westmoesson gevonden is een gevolg van de sterkere condensatie, die, zooals bekend is, verwarming tengevolge heeft. In het gebergte is die condensatie nog grooter, en worden ook de hellingen door directe zonnestraling verwarmd, terwijl de nachtelijke uitstraling door de grootere bewolking gedu- rende den nacht tegengewerkt wordt; dienovereenkomstig is de gradient (0.50) nog kleiner dan in den vrijen atmos- feer (0.56). Voor de vergelijing van den gradient tusschen Top- en Matigheidsbivak (2550—3900 m.) met de waarde in den vrijen atmosfeer, zijn beschikbaar de waarnemingen te Batavia met registreerballons gedaan. Daaruit werd afgeleid: Hoogte 1000 m. 2000 m. 3000 m. 4000 m. 5000 m. Westmoesson 2094 149.4 897 35.9 —1°.3 Oostmoesson 19.8 14.2 9.1 3.3 —2.3 Hieruit is afteleiden: Hoogte 2550 m. 3900 m. Gradient. Westmoesson 1199 49,3 0 Oostmoesson 114 3.9 0.55 e ok De tusschen beide bivaks gevonden gradient — 0°.51— stemt dus met dien voor den Westmoesson in den vrijen | atmosfeer gevonden, overeen. Hierbij dient echter opgemerkt | te worden, dat de registreerballons 's morgens, meestal bij | helderen of licht bewolkten hemel werden opgelaten en | slechts enkele malen regenwolken hebben ontmoet. | Beschouwen we de verandering van den gradient tusschen Top- en Matieheidsbivak gedurende den dag, dan valt dadelijk de sterke afneming van morgen tot avond op: 6" a.m. 0°.60 Middag 0°.59 3 4 0.61 ]" p.m. 0.49 8:55 0.53 2 o o 0.44 9: 0.56 5 . 0.46 10 yj 0.59 & 4 0.43 11 0.59 5 0.42 ” ” Wanneer we daarentegen den gradient Alkmaar — Тор- bivak voor de verschillende uren van den dag berekenen, blijkt het omgekeerde het geval te zijn, evenals ook voor | den Tengger (Tosari-Pasoeroean) den Rindjani en den vrijen atmosfeer boven Batavia gevonden werd. GRADIENT іп 0°.01. | Hoogte 6u 7u 8u Qu 10u llu Middag 1ч 2u 3u 4u би 6u 74 BU 59 49 | Topbiv.—Matigh. biv. 2550—3900 60 61 53 56 61 59 44 40 43 42 — — — Alkmaar-Topbivak, 20—2550 42 — 38 — 41 — 49 — 55  — 18 — CS Deze tegenstelling is begrijpelijk, wanneer we op insolatie en condensatie acht geven. Voor de vlaktestations houdt de insolatie 's morgens en 's middags veel langer aan dan in het gebergte, terwijl de uitstraling geringer is, de temperatuur stijgt daardoor sterker en de gradient neemt toe. Door de condensatie in het gebergte neemt hij wel is waar af, maar in mindere mate. Voor Top- en Matigheidsbivak is blijkbaar de verwarming door insolatie vrijwel hetzelfde en doet dus de afneming van den gradient door de condensatie zich gelden. Regenval. Van October tot Maart 1909/10 werd op Waarnemingseiland de regenval gemeten, zoodat thans voor dat station voor beide jaargetijden cijfers voor den regenval beschikbaar zijn. In 1907 viel van 13 Mei tot 22 October in 151 dagen een hoeveelheid van 2917 mm. en is derhalve vermoedelijk in een halfjaar, eenvoudigweg proportionneel gerekend, An 2917 — 3530 mm. gevallen. In 1909/10 van 17 Sept. — 12 Maart, dus in 177 dagen, viel op dezelfde plaats 3171 mm., dus voor 183 dagen berekend, 3280 mm. of 250 mm. minder. Als jaarsom volgt hieruit 6810 mm., een hoogte, die op Java maar door één station (Tombo) in Zuid Pekalongan met 7195 mm. wordt overtroffen. In de beide overeenkomstige jaargetijden viel te Merauke: in 1907 Mei— Oct. 553 m. (Jaarsom 1907 : 1978 mm.) in 1909/10 Sept. —Mrt 905 „ ( >; 1909:9191 , ) Terwijl dus de tegenstelling van regenrijken Westmoesson en regenarmen Oostmoesson te Merauke uitgesproken is, geven bovenmedegedeelde cijfers voor Waarnemingseiland aan, dat daar die tegenstelling nagenoeg verdwenen is. Ook de volgende cijfers voor de gemidd. hoeveelheid per regendag gevallen en voor de regenwaarschijnlijkheid wijzen daarop. Gem. hoeveelh. Regenwaar- per regendag. schijnlijkheid. 1907, 13 Mei—30 Sept. 994 mm. 79 % 1909/10, 1 Осі.-19 Mrt А 87 Toch zou men dwalen, indien men hieruit besloot, dat zich inderdaad geen seizoenverschil in den regenval ver- toonde. Dit verschil uit zich nl. wel degelijk, indien de verdeeling over het etmaal wordt nagegaan. И 2 REGENVAL TE WAARNEMINGSEILAND. р an Nacht. Morgen. Namiddag. | Tijdperk. ox 6u n.m.—6" v.m. 6u v.m.—Middag. Middag—6" п.т. agen. | HOEVEELHEID. | 1907, 13Mei—30Sept. 151 1777 mm. 511 mm. 347 mm. |! 1909/10, 17 Sept.—12 Mrt 177 маг sw: 303 , | j Gemiddelde hoeveelheid per waarnemingsdag. 1907, 13 Mei—30 Sept. 11.8 3.4 2.3 1909/10, 17 Sept.—12 Mrt 15.1 1.1 1.7 Het. nachtelijk hoofdmaximum van den regenval, dat zich ook te Batavia vertoont, is dus in Sept —Maart nog sterker dan in Mei—Sept. maar overdag en vooral 's morgens, valt minder regen. Nog duidelijker spreken de cijfers der regenwaarschijnlijkheid voor den morgen, d. w. z. van de kans, dat in den loop van morgen regen zal vallen. Waarnemingseiland. Alkmaar. 1907, 13 Mei—30 Jnni 31% 1907, 24 Juli—22 Sept. 44 % Juli 65 Aug. 61 1 Sept.—22 Oct. 32 1909, 17 Sept.—31 Oct. 35 | 1909, 17 Sept.—31 Oct. 32 Nov. 23 Nov. 13 Dec. 6 Dec. 6 1910, 1Jan.—15Febr. 4 1910, Jan. 0 De waarschijnlijkheid voor morgenregen bereikt volgens- dien een hoog maximum in Juli en daalt tot een minimum in Januari. Deze tegensteling was te verwachten, daar zij zich voor alle gebergten in den Archipel voordoet; ze berust op de omstandigheid dat aan de loefzijde van het gebergte, door de gedwongen opstijging van de luchtstrooming sterke conden- satie intreedt. De zuidelijke helling van het Sneeuwgebergte is de loefzijde ten opzichte van den krachtigen Oostmoesson of liever ZO Passaat, die van Меі-Осфоһег waait, en de leizijde ten opzichte van den NW. wind, die in de maanden December tot Maart heerscht. = Әф === Zeer duidelijk о. a. vertoont Ceram, dat een centrale berg- keten bezit, die dezelfde georienteerde ligging, als het Sneeuwgebergte heeft, deze tegenstelling der jaargetijden. April/Sept. Oct./Maart. N. Kust Wahai 1946 mm. 707 mm. Esca Amahai 136 1461. Ook Ambon dat zuidelijk van ериген ligt heeft van April tot Sept. 2617 mm. val en van Oct. tot Maart maar 827 mm. Te Ambon waar sedert eenige jaren een zelfregistreerende regenmeter opteekent, vertoont zich echter geenszins het verschijnsel, dat we boven voor Nieuw-Guinea zuidelijk van het Sneeuwgebergte vonden, nl. dat de nachtelijke regenval het omgekeerde doet als de regenval overdag, en de groote overeenstemming tusschen de cijfers voor Ambon en de beide stations op Ceram, doen vermoeden, dat ook daar van toene- ming van het nachtelijk maximum geen sprake is. Wanneer we evenwel voor Nieuw-Guinea alleen de maan- den met uitgesproken Oost- en Westmoesson beschouwen, dan blijkt die omkeering te verdwijnen, en is er inder- daad een verzwakking van het eeng bs maximum waar te nemen: Nachtelijke Regenval te Waarnemingseiland van 6% n.m.— їй. 1907 1909/10 Juli 450 mm. Dec. 242 mm. Aug. 669 Jan. 453 Sept. 290 Febr. 650 1409 1345. Voor JulijAug. vergeleken met Dec./Jan. is het verschil grooter. We mogen misschien uit deze twee korte waarnemings- reeksen besluiten tot een zeer geringe afneming van den nachtelijk regenval gedurende den Westmoesson. Voor een expeditie, die in hoofdzaak den morgen en de eerste uren van den namiddag tot voorttrekken moet — 98 — benuttigen, is het van vitale beteekenis, dat zij hierin niet door regenbuiën worde gehinderd, terwijl het van veel minder gewicht is of bij het verblijf in het kamp, ’s avonds en ’s nachts, regen valt. Bewolking. Vrij geregeld is te Alkmaar gedurende beide expeditie de soort der wolken en de schatting van het bewolkte deel van den hemel opgeteekend. De gemiddelde cijfers voor de bewolking illustreeren duidelijk wat hierboven is gevonden voor de grootere condensatie die in den Oostmoesson vergeleken met den Westmoesson overdag plaats grijpt. BEWOLKING TE ALKMAAR. (Bedekt = 10). 6u a.m. gu Middag 4u 6u 17 Juni—24 Augustus 9.0 9.0 8.5 8.1 8.5 1909/10, 22 Sept.—31 Januari tA 6.4 6.0 7.9 6.3 Verschil 13 2.6 2.5 0.2 2.2 De wolkensoort is minder volledig waargenomen, maar uit de opteekeningen blijkt toch duidelijk, dat, overeenkom- stig het boven aangevoerde in de Oostmoesson maanden van 1907 Nimbi voormiddags het menigvuldigst waren, en in de Westmoesson maanden van 1909/10 veel zeldzamer voor- kwamen. Meteorologisch Dagboek op den Bergtocht gehouden. Behalve de temperatuurwaarnemingen in Top- en Matig- heidsbivak verricht, die lang genoeg voortgezet werden om een bepaalde uitkomst te kunnen leveren, werden door Kapt. van Noumvijss op den bergtocht nog andere meteorolo- gische waarnemingen gedaan, die te weinig in aantal zijn, om daaruit gemiddelde waarden af te leiden, maar die toch belangwekkende berichten uit deze te voren onbekende wereld zijn. Voor toekomstige expedities kunnen zij van van veel waarde zin en het is derhalve wenschelijk ze door publicatie algemeen toegankelijk te maken. Ik laat ze daarom hierachter volgen, voorafgegaan door de overeenkomstige van de eerste expeditie. Tabellen. De tabellen, die de verschillende middel- waarden en andere getal-uitkomsten bevatten, zijn in hoofd- zaak door den Heer 5мітв berekend; ook nu zijn weer de gemiddelden of sommen op onvolledige reeksen afgeleid tusschen haakjes geplaatst. LXXII 3k. EP "SEH METEOROLOGISCH DAGBOEK GEHOUDEN DOOR | Kapt. VAN NOUHUIJS, | op den bergtocht in 1907. | Aanwijzing | Aneroïde | Tempe- : | Datum. Uur. N°. 5109 Wolken, wind en weer. | ái mu ratuur. | Papoea-bivak (Resigebergte). Hoogte 7261 Aug. 10 7" 700 15° Regen. 8 100 18 Wolkendrift uit ZO. 4 10 700.5 19 11 700.25 19 Regen. 12 699.75 19.2 Fijne regen. 1 699.5 19 Slagregen. 2 698.75 19 Regen. 3 30"| 698.5 18.5 Wolkendrift uit NW. 4 30 | 699 18.5 X Resi=top Hoogte 870 m. | 211 8 688 19 9 15 | 68875 19.5 | 10 30 688.25 21.5 | 12 687.5 20.5 | 12 | 8 30 | 688.25 21 Dichte nevels met drift uit ZO, ho: wolken uit Noord. | ж GE ш Aflezing Temperatuur: )atum. | Uur. un Droge| Natte | a. | Min Wolken, wind en weer. in mm. | bol. bol Resi-bivak. ng. 93| 6 719 |9195 219. | 25,1 | 2001 | 12 719 |993 | 22.2 4 714 21881 | 93 24| 6 719 |907 | 201 | 223 | 19 12 7185 941 | 93.1 | 4 7175 | 23 |997 f als 718 | 93.4 |999 | 943 | 19 26| 6 30| 720 | 91.3 |21 |2938 |195 97/19 99,9 |993 98 945 |19 29 93.3 | 18.8 | Кат Жетт, P ийиш сч, 1 Hoogte 2167 m pt. 4| 1 30| 587.75 | 15 I 4 30| 586 | 145 Regen. 5| 6 587.5 |116 114 : 7 587.5 | 12 8 588 12 14 Flauwe Z.-wind. 9 588.5 | 12 10 588.5 | 12 11 .| 5885 | 18 4 6 588 |115 BERGTOCHT IN 1909. Aflezing Temperatuur: Aneroïde А Datum. Uur. | \ 5029 | Droge | Natte uo [ant Wolken, wind en weer. in mm. | bol. bol. i Hoogte 1360 m. Oct. 14| 6"30"| 650 17°. 8 651.5 | 17.7 | 17.4 Droog, Ni 9, drift uit 2. 10 651 20.5 | 17.9 Zonnig, flauwe N. wind. In de vlakte op 1000 m. hoogte Cu O—W banden. Cu 5. Drift uit Z0 In zenith op 500 m. bovel bivak dichte nevelflarden snel ui N. drijvend. Ci langzaam uit Z. 11 Op + 2000 à 2500 m. Cu snell drift uit NW. Hooge Ci uit N in de vlakte samenpakkende б 12 650 21 20.3 2 6495 1 19.7. | 197 Regen. 5 648 |19 |189 1 15| 6 649 7 1164 's Nachts (14/15 Oct.) min. 15% Hellwig-gebergte. __ Nabij den kam op de Z. helling Hoogte 2530 m. 16! 4 560 129.5 17! 8 562 12 | 12 Regen en mist. 10 561 |194 | 124 3 7 4 12 56] | H4 | 158 Kille Z. wind, regen. 7 1 561 114 |114 Regen. 2 560 12.6 | 12.4 Droog. 5 j == du = Aflezing Temperatuur: Datum.| Uur aen Droge| Natte — W Wolken, wind en weer. | in mm. | bol. | bol. 3 560 11,8 | 11.8 Regen en nevel. 4 561 11.4 | 114 ^ 5 5 561 123 | 11.1 Opklarend. 6 561 11.4 | 11.2 Droog. 7 561 10.8 | 10.6 + сі. 18| 6. | 5615 |108 | 10.8 Regen, flauwe N. wind, Ni 10. | 12 560 142 |140 | 145 | 10 Regen, wolkendrift van Ni en | Ci beide uit Noord. | 2 560 14.0 | 14.0 Regen. j 3 560 |1348 | 13.7 » 4 560 12.8 | 12.8 Regen 4" 45" onweer in het Z. Іі 1916 562 12.0 | 11.3 Regen en dichte nevel. | 7 569 12.9 | 11.6 ч » ” U ; 8 562 12% | 117 Regen, tot Ni samentrekkend, : drift uit Oost. 9 563 12.5: | 11.8 Opklarend. N. wind. i20 | 122 Š 20| 6 18 10.5 In 45 ‚es op + 500 m. : hoogte C S en | \ Kam Hellwig gebergte. Hoogte S 2577 m. I0 : Ci drift uit ZW. 12 555 17.8 | 16.4 Nevel, af en toe regen. 1 555 Flauw Z. wind. 2 ` c | Aflezing Temperatuur: Aneroïde i Datum. | Uur. |, fnr Droge | Natte uy bem Wolken, wind en weer, - in mm. | bol. | bol. 2 556 lLT | 103 Opklarend. ' 3 555.5,..| 15.2 | 14.2 Dichte nevels, koele Z wind. 4 555.5, | 13.2 | 12.7 Dichte nevel en regen. 5 Koude Z wind, Cu 7, Ci drift uit N., donder in het W. 6 557 10.6 | 10.2 9.6 9.9 Af en toe regen. Oct. 21| 8 8.5 Helder, optrekkende nevels. 10 551 17 15.4 Dichte nevel. 11 556.5 | 20 16.6 Dunne nevel. , 2 555 15.2 | 14 6 11.4 | 10.7 22| 6 556 10.6 | 10.6 7 557.5 1119 TME 3245 EB Nevels en Cu drift uit Z., flauw? ZO wind, in de vlakte dichte nevel. 7.30 Opstijgende nevels uit de vlakte en zuidelijke helling, trekken rd den kam en lage noordelijke - ling omlaag en gedeeltelijk 2147 waarts terug. | 8 558 14.3 | 13.6 | 1 9 557.5 | 14.9 |140 Dicht bewolkt, snel opstijgend 10 557.5 | 14.6 | 14 Fijne regen. Í 11 557 14.0 | 13.6 Dichte nevel, af en toe rege? 19 557 14 | 13.6 d M a? Өр — Aflezing Temperatuur: Datum. | Uur ECHT Droge, Natte Max Min Wolken, wind en weer. in mm. | bol. | bol. | 2 а-ы | лав Regen. 5 556.5 | 12.2 | 12.1 Regen, dichte nevel. = 23| 6 557 11 10 Flauwe N. wind, Ni 9. | 10 9 Ni 10. | 11 557 16.9 | 15.4 Zon door nevel. 12 16.1 | 15.4 | 9 556 13.2 18.1 Slagregen, nevel, Z. wind. | 4 556 128 | 1L6 Regen. ; 5 556.5 | 11.6 | 10.8 Lichte regen. 6 11.4 | 10.6 Opgeklaard. E uj Zware Culangsdengebergtel | 10 558 |153 |14 8 Dichte nevel. | 11 558 139 | 19.8 ў , af en toe regen. | 12 557 15.8 | 14.8 РА zon en regen. | 1 557 16.4 | 14.8 x 3 556 |136 | 13.1 Nevels naar N. drijvend. | 3 30 Donder in het W., in het ge- bergte zware Cu, in de vlakte i nevel, over den top Z. wind, Ci I drift uit | 4 6 381 | 117 i 5 5565 | 11 10.6 Donker in het W. 6 557 |113 | 10.8 25 | 7 558 DS iuj Helder in het gebergte, behalve ; de Wilhelmina-top, = E Aflezing Temperatuur: Datum.| Uur. меи Droge | Natte Sr Ge Wolken, wind en weer. in mm. | bol. bol. 