VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
tig; en mep kan niet wel twyfelen „of de Jefuiten :zuljen er ook Schoolem opgereecht hebben ,-am.de Wetenfchappen te onderwyzen, en zorg dragen, am ’er alerleie Kunften en Handwerken te doen aefenen. …- EE o Betreffende het Geestlyk Beftaur. feder. Dorp: heeft zya Pastoor; die één , eu zo °t Dorp zeer Voikryk is, nag een tweeden Priester tot zyne hulp heeft; wardende daer. benoe vens bediend. door zes:jongens 5 ze maken dus een Coillegie pit, waer in alle de uuren van den Kerkedienst net geregar leerd zyn. De Pastoor moet geduurig de Plantagien bezoe ken, om te zien of alles wel bebaorlyk gade geflagen wordt, Op zekere tyden-komt hy in de Vleeschhal,om het Vleesch onder de Huisgezinnen te verdeelen. : Hy heeft daer en bo- ven de Zieken te gaen-zien, en te. vernemen, of ze wel ap- gepast worden, en geen gebrek hebben. Door *t eenen `t ander geen tyd hebbende om de averige deelen zyner Be- dieninge waer te nemen, zo kamt hem zyn Sredehouder te hulp. Deze hond ook dagelyks, uitgenomen op Donderdag en Zaturdag, Katechizatien; en op Zondag woonen alle de Ingezecenen-den dienst by. —— De-Provincialen der Orde wotden geacht de verdienften der Geestlyken best te ken- nep; uit dien hoofde hebben de Gouverneur en de Bisfchop 4 va Vo es __FEGENWOORDSE:SJAAT ‚hun zegt ‚tot het senftellen ‘der Pastoordn, aen dezen fire- {teen zen de Provinciaal heeft alleen bet regt van aenftelläng. ‚men. De Guarinies:Indianen hebben een Superieur Generael; - die. omtrent int middelpunt der Zendinge zyn verbiyf heeft; zn onder hem zyn twee Vice-Supbrieurs , die. zich omtrent de uiterfte grenzen der Zendinge onthouden; leder Pastoor heeft, zo voor hem als voor zyne ondergefchikten „van den „Koning ene: jaeslykíche: wedde van goo Ryksdalers.' Deze Som word den Superieur: in handen gefteld jen’ dezelve geeft daer voor °smaendelyks aen de Pastaoren, het: geen zy tat voedzel en-dekzel’noodig:hebben; zo bun verder iets ont- breekt, moeten ze zich by hem aendienen , wanneer hy ‘t hun :bezorgt. De Chiquitos- Indianen ,:wel anderhelfmael onderd mylen noordlyker aen de grenzen. van Péru wonet de, bebben een Superieur of Provinciael op zich’ zelven. . ı „Op de byzondere berichten, rakende de gefteldheid en 't beftuur van dit.gewest, kan men niet volkomen ftaer ma ken; men heeft ze van de Jefoïten of van de:Spanjaerden, die hier. omtrent partyen zyn, en men twyfelt niet meer. of de Jefujten hebben, onder den dekmantel: van. Godsdienst ~ en Onderwerping aen de Kroon van Spanje, ‘het voordeel hunner Societeit behartigt. Geen Vreemdeling „ja zelfs geen _Spanjaerd, word jn’ hunge Volkplanting toegelaten „ de Je … ‘fuiten geven voór, dat dit.gefchied,; om, de eenvoudigheid der:Indsanen niet wegité nemen; maer men: heeft reden om , te denken, dat het veel eer. gefchied „om het geheim van hun _ gebied niette doorgfonden, o ~v teert ee s: : Dit laétfteheeft wel: byzonder. plaets met opzicht tot de - Goud- et: Zilvermynen.-De Jefditen houden ftsende , dat ze in het Land der Zendingen niet zyn; doch men twybelt „Op goeden grond, geenszins.aen.de valschheid van dit -voor; „ven. . Men wil ook, dat de Jefuïten, om alle'onderzoeking „des aengaeride voor te komen, feeds een vliegend legertje van 5 à 6 duizend man in'?t veld houden,:om: op de grer -zen te patrouilleeren : aen den:oostkant hebhen ze alles wat tot levens onderhoud: kan: firokken vernield, en Met-Land : Jangs de Zeekust tot ene Wildernis gemaekt, om den Por- - tugezen het indringen ie’t-Land tebeletten; Wat.den Speer fchen: Gouverneur. aengaet, - die. het. Land der Zendingen, geduurende de yyf jaren; eens moet bezoeken , en het getal „der Inwooneren opnemen 3: dezen weten-zy te. overreden, dat hy zich met bunne opgave te vrede houd, in het onti … vangen der fchattinge van °t Hoofdgeld, `t. welk een Ryks- „galer ‘sjasglyks is, van ieder Ingezeten.. Men vermoed jn dok EK Be ee i So ' dâ . -t ah -i ʻi \ gn NEC AMERS = ' ` TVAN-AMERIES:: -T + wy ’ at é -diat pe reeds een Djamant - myn: in hunne Maagt gekregen-hebs Sen, tot groot nadeel van Portugal. amit 't Ìs voor ’tove- tige vit hunne algemene handelwyze duidelyk genoeg geble- :ken,dat ze alleszins na de onafhanglykheid ftaen ; en Spanje en Postagal Hebben , reetis in den jare 1750; ondervonden, -latze zeer magtig zyn; toén ge zich, door.den: vegenfaud ger Inwoonderen van Paraguay, genoodasekt vonden , om van hunne bedoelde beperking-der wederzydíche grensíchei. - dingen af te ftaen; vermids dit niet gefchieddn.kon;, zonder . dezelve op enige plaetien door het Land «der Zendingen te ~ daten lopen, ‘t-welk men aldaer ‘in genen deele’ toeftond „ eh met geweld-yerhindefde. Men wil zelfs-dat één der Jefiis : ten, in ’t-jaer- 1758, waerfchynlyk de Superieur Generael, onder den:naem van Nikolaesden T, zich tot Koning van Pa- : raguay zou opgeworpen. hebben ;. waer uit: men beflooten _ heeft, dat ze -ene--onafbangiyke heerichappy van hunne QS. ‚de aldaer. wilder vestigen. : © tv rs der A a a’ AI PP Pi ' De Nieuwe Reiziger, of befebryving van de Oude en Nieuwe 4 Waoerelt; adt b Fransch van den Abt DE: LA VORTE. I de ` Deeh Te Dordrecht, by A. Blusië, in gr. 8.`402 badze + Et dit IVde Deel gaat de Mieuwe Reiziger ; op dezelfða a wyze alsin de drie voorgaande deelen (*), voort „bet _ vigt gevende vanhet meldenswaardigfte hem in de doorgecroke - de Koningrgken'Tenquiu en Ca -Gen Matten: Briefs >- « >e , oOo 828 DÈ NIEUWE REIZIGER, „deren dicis hands vermeldt, zal, in deezen allén, ter pros: è ve voor onze Leezeren dienen. e „ Voor dat-wy te Laga kwamen , trokken wy door een Peten bergen, die op elkanderen geltapeld zyn, en welkers „befchouwing: verighrikkelyk is. De wegen tusífchen deese ibergen zyn zo mal, dat men ‘er gemeenlyk niet anders as een plaacs vindt om den voet te zetten ; en de afgroùnden, ‚die ter regter en ter {linker zyden zyn, maaken dezelve nog -gevasrlyker. In deze gevaarlyke wegen, doed men zig door ‘de: bergbewoonders draagen, en het geen. L) vroemt zal voor: kamen, Mevrouw, is dat de Vrouwen én Dogters de vreem. „delingen dezen dienst bewyzen. Wanneer zy onze Kara- vaan gewaar wierden , kwamen zy uit haare wooningen 5 en ay maakten met:ons verdrag om onze perfoonen, goederen en voorraad te dr … Zy hadden een wrong op kmre - fckouderen, aan welk gen groot kusfen was vast gehegt, °t geen ons tot een zitting verftrekte,’ : Drie van dege Vrou- wen losten elkanderen beurtelings af om één Man te drag- gen; en oñs reistuig was op bokken gelaadén. ' Dege Vróù- wen, welke de Manpen draaggn, winnen niet meer als één Jeupy in vyf dagen; en men betaalt dezelfde prys’ vous iederen hok ®% „ De Inwoonders van Boutan bidden een God in drie Pere goonen aan; bet 'zou een groote Godslastering order ben Zyn, wanneer men drie Goden erkende; maar in deze drie Perzoonen fellen zy een meerder er-minderheid. Zy gelo- ven dat een derzelver Mensch geworden is, dog alleen tot gyn vermaak, en dat zyne Moeder hem uit de zyde, en niet op de gewoone wyze-gebaart heeft: Zy. npemen deze Per- doon Lama.Catebo, it geen God. Prikster betekent, zy hed- ben ‘eenige kundigheid-van de Scbeppjog der Werelt, en geeen dat zy door het yuur vergagh zal, Zy fellen Enge- en, een Paradys ep een sel, en galven dat beide deze Staa- ten geen einde zullen-hebben. -4y hebben mede een denk- beeld van een Vagevaur , dat is te geggen eeh plaats, in we ke de Zielen zo lang lyden woeten , tot dat zy alle haare misdaaden verzoend hebben; Zy ontiteeken wagkaarfen voor de beelden van bunne Heiligef, vaor welke zy uit eerbiet nederbuigen, en in welke zy een groot vertrouwen ftellen, Zy doen unne Heiligheid in de lydgaamheid, nederigheid, onthouding , mededeelzaamheid, befpiegeling en in de af- zondering beftaan. Men beeft in dzia een beroemde Tem- pel, naar welke de Vreemdelingen uit een Godsdienftigen yyer komen, Naby den Altair is'eef gefhoelté , dat van Efe DR BINK BRLMGERS , an. wenfichidende (oorten van vergult en gefnéfe hout gemeake is, agter het zelve, is op een verheve plaats bet beeld vaa” een eetwaardig Man geplaatst, met een kap op het hoofd, : welke nadie geen elykt diede Roomfche Priesters by plegtige , gelegenheden op hebben. Op het hoefd van dit beelt zieg mes een driehoek van welke de driehoekes ongelyk zyn, %. geen de Godheid verpeelt. Dig is het. van-alle de beelden voor welke zy den grootften eerbied hebben, en voor welke. gy de meeste wieraok branden , waskeagfen ontftecken, byi. gingen en nederkoielingep verrigten. Wapneer zy van g sive eenigen gunst. erlangen willen, gaan zy na den Temp | brengen ’er groote aalmoesfen , en geven de Priesters of. dere. Lieden geld om voor hen te bidden, en voor hen ome megangen om den Tempel te doen, Zy doen dezelve op dè knyen, of geheel ter aarde leggende, de armen langs het hoofd uitgelfrekt, en zy tekenen met de vingers de plaats op welke hunne handen rusten, Zy heffen. zig- dan op ef n eenige fchreedea voort, en wanneer hunne voeten op bet afgeteekende plaats zyn, Zo werpen zy zig weder neder, en maaken weder nieuwe tekenen, go lang tot dat zy deti Tempel dug omgegaan zyn, en op de plaats weder komen van welke zy beginten, Detze omtrek is zeer lang en zp doen dezelve drie of vier madl agter elkanderen, en de weg van deefen omgang is altoos met lieden vervuld, gelyk te - forrette geltadig Godsdienftige Bedevaards-reizigers op de nijen om de Kapel kruipen Pe i | : » In bet midden vanden Tempel van Aas/a , heeft. men gene ‘uitgeftrektheid: die door gordynen van Lynwaat afgee fchut is, in welks de Geestelyke geltadig met lezen en zine gen bezig zyn. Zy vervangen elkander op bepaalde tyder, èn volgens de order , die in het Kloosteg in agtgenomen word, Om den Tempel heeft men kleine Kapellen , welke met tralien gefloten zyn ‚en waar in men de doodkisten ziek welke mer en nam van Heiligen geftorven zyn: want fchoon dit Volk de dooden niet begraaft, zo doen zy égtet dit aan de Kloosterlingen, welker leven deze uitzondering verdiend, Men heeft altoos groote lampen die om benng raven branden, eu afbeeldzels welke die genen verbeelden fie hier begraven zyn ™% 00O. E In de Maand Maart vierd men in dezen Tempel, ger duurende agt dagen, een plegtig Feest, by welk een verhar zende mesigte Volks zig daat vinden , welke, hier toe van da uiterfbe grenzen van het-Koningryk komea. Men beeft hier zomwylen twintig duigend Klpostegingen; geteld, welka OO |. ge re Ld 4 gedu eduurende het Feest op kosten van het Klooster onderhigus fi wierden. Het js als dar dat de Ommegingen om den ‚ Tempel mer de uiterfte Godsvrugt door eef verbazende mer nigte gedaan worden: her i waar dat ’er, onder de menig- te, verfcheide zyn welke niet anders doen als lachen, fpot- ‚ ten, met groote febreden voortwdudeleù „en nog agting voor. (Be plaats nog welvoegelykheid veur zig zelfs betoneri. - HEE. Wanneer een Monnik van misdaad overtuigd word , bid men hem met dè armen tan een Kryis, wan de deur van het Kiooster, ep men Jaat bem -drie dagen in dezen itaat. . Ver- volgens’ maakt men zyne banden los, eu men jaagt hem nip het Klooster als onwaardig om in gezelfchap van de andere Monniken te leven. Het ftaqar hem dan egter niet vry om het Ordens'kleet te verlaaten: en te trouwen „hy moet Monnik biyven, en van-het tene Kloostet naar het andere gaan om Zyn brood te bedelen. * "rte Ne "'… Deze Monniken zyn ten naasten by op dezelfde wys gekleet als de Roomsgezinde de Apostelen in de fchildes ryen opfchikken. Zy dragen een lange'rode rok zonder moys wen, en hebben een ftuk geel ftof over de fchòuderéri, met welk zy hunne, armen bedekken wanneer het koud is.. l9 ieder Klooster. heeft men eeú Opperhooft, dat den naam van Lama: voerd : want’ fchoon het gemeen dezelve aan alle Kloosterlingen geeft, zoo is bunnen regten Daam die van Dara, it geen een: graad van minderheid betekent. Het ak gemeen Opperhooft van alie de Priesters en-Monniken van dit Koningryk. werd de Groote of Heilige Lama genzamt. Het Volk gelooft dat de Geest Gods in ben woort, en het is hierom dat zy hem. Heilig noemen , en zy geloven dat alle ayne beflegtingen in'het ftuk van den Godsdienst onfeilbaar zyn. Dezen graoten Lama leeft in de eenzaamheid en afs zondering, en koomt uit zyn Klooster'alleen drie of viet maalen in het Jaar, en maar eenmaal inde Stad, Hy is als dan ven een talryke en pragtige ftoet vergezelt. ‘De Koning is igt om hem met'alle de Groote van zyn Hof te vere zellen 3 en al het Krygsvolk is onder de Wapenen. De Priester zit te Pagrd „en is met een lang kleet behangen; < À si et Z . ` : ` met hg T t i BE’ Nieuwe rkizroëd.” ilr et êen hoogen hoed op ’t hoofd, Verfcheide Lamang wah den eerften rang op dezelfde wys gekleet, én met een’ Bìs- fchops myter op het-hofd, omringen hun Opperhoofd „zj Zyn weder van mindere Kerkvoogden „én van een verbazene: de menigte Monniken vergezelt. . _ - Waneer de groote Lama fferft , faadplegen de anderé Eamiaas de Profeet „out te weten waar Zyn Ziel gebleven isp- of om beter te zeggen , óp wien de Geest Ghds rust die het nblies”. DeezZen Prophêet, die volflaagen de rol van eed dollemar eri bedrieger {peelt , als mede de verkiezing van- den Opvolger des ovetledén Lama's, befchryft de Abt t breedvoerig óm Hem te volgen, wy Zullen, t geen hy vere der meldt van ’t Gezag des grooten Lama's, die-óok det aam van Zetwigef Vader of Algemeenen Priester draagt, de wy tien verondertkelt dat hy niet fterft ndar in een aġder lichaara ovetgaat, hier by voègen, ` ee -a Men ichtyft henr alle de volmaàktheden van de God: heid toe , en vooral een offdérfebeide kennis van de geheine fte gellafftén der Ziel, Hy werd niet alleef var de Iowoóhe ders Vah Böntan aangebederi; maar een verbazende menigtè vreëmdelingeri komer hem haaren eerbied bewyzen en 2y- nen zegen Ontvangen, ` Zy komen van de oiterfte, rezen … van Indiën, uit anayen en uit China, en. Volder ind tonéñ' geen mindet drift‘ tot deze Bedevaart als unne Onder. daanen. De Priester legt in éen foort vah alkovie op kusfeug én kóstbaare Tapyten, en ontvangt de zanbiddingen zonde de minfte beweging te doen. Hy groet Hiemahd, efn adt zelfs voor de Grootfte Vorften niet op. Hy legt Zom:ydé tyn, band op het hoofd van die genen, welke zig voor he ‘pederbúigen ; en zy gelooven als dan dat zy van alle hynn Zonden: geréinigt Zyn. ’ Deze bygelovigbeid gaat zoo vers dat Zy Zelfs zyneh drek eerbi wyZen : men verzamelt dezelve zorgvuldig į iedere maal dat deezen Man san de bee hoeftens der natuur- voldaan heeft; men laat dezelve dro- gen, maakt ze fyn, en doet ze in zakjes, welke de grootè als eer Heiligdom aan den hals draagen , en aat welke zy dé ktagt toefchryven om de ziektens te gerezen, of voor ië Komen. De Priesters trekken een aanrtierkelyk voordeel vaŭ deze tot poeder gebragten drek: Zy vulleù ’er Kleitie doos- jes mêde, welke zy op de-markten doen verkopen , én waat mede de fynen hunne Pyzen beftroijën. ` En - o» De Grote Lama heeft twee honderd Kerk - voogdef van den eerften Rang , welke daor zyn Kogrsgeliet verfpreig dyn „en onder zjn Gezag de Kerkelyke bedieningen ocfes -i : eit 483 ge Aietiwe niižiori? en.. Zy votueb gaderling cen én Soort vio Orgefgeif, da he tugt co goede order te ándħavenen. 7 Opöetgežağ uie. lé. „den welke in weartdigheid met de Koorafctie Aaresbisf schop: jen, Bisfeh gp Priesters Over; een komen. Den mede cp len; Pr idren, en Andere Ee om de erk ip iered. Deze G Grestelyken hebben veel ver. „Klos op den Geest ván het he VR zy hebbea Het zelfde Gezag over de Grooten, en alle ouimen van dit Laad gyn in pounne handen, Het üitfte! vaa a o amaąs is ongevoelig, lig, sabgegdoe Fen Hoomfcben mee “De Tartaariche Volien heb: n dat geen voor hen Det roote ei godere Vorfién NA den Koor En Sto, den Eee bede nwe ll eZag wierd “eerst. in Zi Hauwe D, en foant her breide Zig zo Ad hit, dat het zig foen, de orften zelfs ir maakte, aati ERA zy de eetite Bong werfchuldiët waren. Zy hebbe mweriteliogen ondergaan; en Zyn pezgezag bekleet geweest, en ván % ee mingryk Boutan wiërd’ Heurteling A tn beurtelings door erfiyk: Kander ge t tans onder een weere tid zyn, vermits pe fter 'riestersy dat 2 Ove weige, d Geest ‘breid „zig. OVé pan men leeft 'er telk: Zaainbeid onttrekketi, gvhildige vermindedage ont gemeenlyk i jak hèt w o.wel Arnen drie duizen_ Mange- kloosters in deze Hoo En éen’ Vrouwe- klooster, waar jb zy in de p Tpaatiglieid leven :. het is aan de Nongeh niet nd et lemand ánders als miet haare Blgedverwasten te ne n. Behalven die genei welke het Klooster bewoonen, en atideré Welle if haare huizen Zi Ed onthouden maar d F Jfden regel iri agt neten, en Zekers dagen van et Klooster doorbrenges „ om baare on pn ‘Ábgjs te toonef. Schaon zy dus bui iten het Kloost Zo weet men ester niet dat hier eenige e wanorde uit ont dräagen omtrent Ben k el; der En le een Kozekrans vari i feet. er of E ga n, die aan kynnen gordel zy lasten hem dopé npe handen gâan, winzeer zy rne Gebeden opzeggen: _ woeggel vermeerderd, } ’ $ D. DE GORTER LYST- DER GEWASSEN; 483 eenen mmmamel à DAVIDIS DE GORTER A. L. M. Philof. & Med. Do&. Acak Imper. Nat. Cur. & Scient. Petropol, ut & Societ. Rey. Lond. Holm & Batav. Harlem, Sodalis, Fora Belgica, ex- bibens Plantas per fæderatum Beklim crescentes. Trajet ad Rbenum , apud Abrahamum a Paddenburg , 1767. OZave ` ‘majori, pagg. 418, — Oyo an Lyst:der Getdasjen welker in bes vereenigd Nederland arosijen'; ddr DAVID DE GORTER, Philoioph en Med. Do&or enz 7 N Aar maate de-Kruidkunge, tot meerdere volmaaktheid is emp EE gn. gekoomes, zyn ook de zogengamde Flora's, dat is de fchryvingen van.Gewaslen, aan byzondere gedeelten van het Áardryk eigen. vermenigvuldigd , waar door de inwoo- pers. van eenig Gewest gelegenheid wordt gegeeven , om met een opflag van het oog te zien , hoe ver zich dit.gedeekk Jeder Natúurlyke Historie ten Kunnen- opzichte uittrekt, ‘Men hadt reeds zodauige befchiry vingen van eenige gedèek ten van ons Nederland, doch geen volkoome van het geheel, Weshalven de Heer DE GORTEK den Liefhebberen der Kruidkunde eenen aangenaauleu dieust heeft gedaan vay cezen arbeid op zich te neemen, en de. Werken over de midkande zulk een aauggnaaui Stok, voor de Inwog- landers, die de Kruidkunde handhaaven, te vermeerderen, ; De Schryver hade in't jaar 5245 , nog te Harderwyk Pros fesfor zynde, een Gelderlaudíche #lara nitgegeeven, en in %jaar. 1757, aan’t Hof van Rusland zynde, met een Bye bevindende dat die Mona. was uitveskogt „ .beflaot hy „ ig svan een nieuwen, Druk, eene Alera Belgica te geen ier.ja”, zegt de Heer DE GORTER, ‚… heb Ik id. x. > À 7 da Planten, in de Merg Galro- Zusphaniag: opgenoemd, allen - gebragt, welken in het. Werk van COMMELIN , Catalogi lasterumi indigenarum Hollandiae , en in de. Flora Frificp van VAYIP MESSE geboekt.flaan, als ookin het Jndex alter Pla iru: van den Grooten BOERHAAVK , die de inlandíche Get skep onderfcheidt.met ‘er zulk een teeken t by te zetsan Wy hebben evenwel Cerahium dichotomus enz. en eenige sar deren uitgelaateg „om dat ze ons voorkoomen uitlasdfobs $è. wezen. Ík heb, daarentegen , onze Zlora verrykt mak talg et ‚met * geteekend, welken my-in myne reizeg door het, Vaberland voargekoopden „ of. deor myne wiendsa ie zyn Vaderland wedergekoerd „eg ` / ` ners van ons Vaderland niet alleen, mgar.oak voor buitene *” Wi ri: BDE CorTEK Miedegedeeld zyn. » Om de Planten ín orde te fchikken, hebbe Ik de Leer- ze van old beroemden odie? nit de gellachten afge- Jeid, gevolgd; wélke regenwoocrdig.méest wordt geacht , ch kay gemeentaarb gemaakt. hebbe. . De byzondere. Onder. fcheidingen en de gemeene Naamen heb [k ook avergenomen tijt de Pec. Plámtab. Rdir. ža 1763. van dien zelfden Grooten ‘Man, waar váti IR de bladzyden ent de Nommers voor de Species gezet, overal heb: aangehaald , en "ër ook de Nom. mers àit de Flora Gelo- Zutpbanka, en de Flora Frifica van. merse bfgevoegd. De Verfchéidenhéde heb Ik onder haaré {foorten gebfagt. bel a …_ De overige Géwisfeh ; van miyhe Voorkatigers aange teekend, welken ee een onvoldoende befehryving, of om dat Ik Zelfs de plastfen van derzelver voortkomst niet bezogt hadt , met geëne Zekerheid bepaäld{ ‘of tot de Species Plantarum vin LINNÆUS hebben konnen gebragt worden ; Heb Ik'aän °t eindé va dit Werk, in het Aanlfangz&l be: ‘fchreeven. Laat Zy, die ze voor hun oog krygen , dezelven Bepalen. Ik geloove ondertùsfched, dat de ntéésten niets anders zyn dan Verftieidenhederi, es. 4 Eenige weinige gelyklüidende daamer Heb Ik maar by fe Ptanten gêvoegd, om het Werk niet, Zondér noodzaak» $yliheid , te verdrooten. a Doch Ik héb c; BAGHIN: Pi- Waz en J. BAUHINT Historia Plantarum overdl- gezet by de Ge» ®as{ën, welken van COMMELIN opgegeëven worden, diè e alpfrabetifche- lyst volgens de nadmen, van dè gemelde teuren ain de Planten gegetveri,gefchikt hêeft ;ên op dat men afbeelditigen van gemëene Planten'Zou konnen nazien Mey Ik by allen eeri of andere goede plaat adngewtezeik; __g De Nederduitfcht ‘genieene , èà by dië op het ‘land woo: Ren , gebrüiklykè naamen , welken IK in de fchrifters vati Krúidkundigen vondt, of op: myne reizen hoorde ,. heb Ik by de Planten gevoegd $ ten nûütte vafi de zulken welken et sàn gelegen is dezelven te wecten, &n iim de Latyníche teat en Kernidkunde niet zeer geoefend żyn; Doch deeze naames serfchillen áikwits op vericheiden plaaten, zò dat dezelfde Meam niet zeiden aarf verfchillende Géwasfen wordt geget Ven, mäa Do plaaten waar de Gewasfen voordsoómsen ; e a Pad | LYST DER GEWASSEN? ‚ 483 Pr it de Catálogus van COMMELIN, uit de Flora Frifca vân MEESE en uit onze Flora Gelro Zutphanica hier overgebragt s én er bygevoegd, welken my van Vrienden ‘waren aange- wegen of door eige omwandeling door de Provincie van Uret eùz. waren bekend geworden. Alle die plaatíen heb Ik in onze Vaderlandfche taale uitgedrukt , om dát veele dorpen en vlekken, rivieren en ftrooïmen , eige rfaarheri tés bende , bezwaarlyk in 't Latyn kunner uitgedrukt worden; Doch van veele inlandíche Planten, van den Groote Bora- HAAVE gemeld, welker hy of zelf verzameld ,-of door zyne Discipelet! opgezogt gekreegen heeft, heb Ik de plaatfen det voortkomfte niet konnen aanwWyzen; waarom Ik by dezelven alleen dit teeken f heb gezet. _ , - n «> Dat ‘er nog wel veele Gewasfen in ons Nederland oyes rig en van onze Voorgängets zyn voorby gezien, twvyfele Ik niet, wie heeft alle fchuilhoeken doorkroopen? mw Ik ver- zoeke hierom alle kenners en, liefhebbers der Kruidkunde , zo hun; op hunne landhoeven ; dorpen of velden eenig in- landsch Gewas voorkoomt „hier niet gemeld, of eenig ander ’t welk zeldzaam is, mý zulks te willen bekend maaken om dat de Fora Belgica hier dour een meerdere volmaaktheid kan krygen, By de Planten, welken in de Geneeskunde. Plant-dieren, welken van onze Voorouders tot. het Ryk dét Gewasfen gebragt zyn. Veelen van deegen in Nederland zyn byeengezameld. door de onvermoeide navorfchers der nataur: lyke dingen, J. BASTER en P. s. PALLAS ”. ' br Wy hebben gevordeeld onze Leezers geen beter verflag van dit Werk des Heeren DE GORTER te kunnen geeven dart hun een kort begrip van de Voorrede mede te deelen; Hert Werk zelve is niet gefchikt om ‘ef een korte fchets van te kunnen opmaaken; ‘alzo het geheel beftaat in eene optelling ‘en ordefchikking van de Planten ;welken in ons Nederland ‘van natuure voortkoomen , waar by hier en daar eenige weis - pige aanmerkingen gevoegd zyn, waar mede zich de Lief. hebbers der Kruidkunde zallen konnen vermaaken, _ - BDESLN.LËTT.NO.rf; > °C bi sir ae mien 484 BELISAREY ss Ber.isAnrus. Naar bet Franfche van den Heere MARMONTEL; Medelid van de Franfche Akademie. Met Printoerbeeldingen, Te Amfteldam, by Pieter Meijer 1768, Bebalven bet Foor- werk 324 bladzyden in oftavo, DE Held, hier ten Toonele gevoerd, is Bekfarius ; in't midden.der zesde eeuwe, de beroemdfte Veldheer van Keizer Justinianus; onder wiens regering hy, door zyn be- leid en dapperheid , de Vyanden des Ryks verflagen, en het Gebied des Keizers bevestigd en uitgebreid heeft. Een Veld- heer gevolgiyk aen wien het Kefzerryk in ’t algemeen , en de Keizer in ’t byzonder „de hoogfte verplichting had 5 maer even dit, gelyk het voortreffelyken Mannen: meermaels te beurt viel, {trekte tot zyn nadeel. Zyne voorfpoed, en de daer nit volgende toejuiching des Volks,maekte hem eerlang ket voorwerp van veler nyd; en deze wisten ten laetften het gemoed des Keizers met wantrouwen en vreze te vet vullen; het welk ene befchuldiging van medepligtig te zyn in zeker gelfmeed verraed, hoe ongegrond ook, gereediyk ingang by den Vorst deed vinden, Dit bad ten gevolge, dat Belifarius, van alle zyne waerdigheden beroofd en in de gevangenisfe geworpen wierd ; doch daer verliepen flechts enige maenden, ef de belasterde Veldheer wist zyne onfchuld zo duidelyk te bewyzen, dat hy wel dra ontflagen, in zyne goederen er eerampten herfteld , ter befchaminge zyner Lasteraren , de nhare eerbewyzen van een onfchuldigen ontvinge. — Van deze Gefchiedenis ‚van dien in °r ongeluk gedompelden 4 doch weder in gdtuk herftelden Veldheer, bedient zich de Heer Marmontel in dit Gefchrift, om, als uit den mond van Bekfärius, zo Overheden als Onderdanen , en allen menfchet in. `t algemeen , huunen Burgerlyken en Godsdienftigen plicht voor te dragen. ‚ Hy mael in de eerfte plaets den rampzaligen ftaet , waer toe Bekifarbus vervallen was „miet de-levendigfte coleuren ; en fchetst te gelyk in hem het character van eert Man, die zyn ongeluk geduldig draegt; die het hem, aengedane ongelyk geenszins op zyn Vaderland wil wreeken , maer in tegendeel nog dezelfde zucht voor het welwezen des Ryks in zynen boezem voed, en ook anderen zoekt aen te-(pooren om dat te behartigen. — Onze Autheur fchikt den leiddraed zyner geïchiedenis{s vervolgens op zodanig ene wyze , dat hy gee _tegenheid hebbe , om den Keizer Justinianus zelven , door middel van een Jongeling» die, op zeker toevallig gefprek rt 1. Ei ONE et eg Sebssdnru pd , 483 tiet Belizorfus.. met de, hoogfle achting vaar dién rampfpoe- digen Veldbeer-bezielg wás, in het verblyf van Beli/arius te brengen. Dir geeft hem gelegenheid om Belifariuf (die iti- tus{chen niet weet, dat hy tot den Keizer zelven het woord Hoert (*),) berhaelde dndethgridelingen met dien Vorst te doen houden, Over de oorzaken die een Ryk verzwakken,de middelen. welke dieren om’r zelve te verlterken; tiet geen een Vorst in zyne regeting heeft in acht te nemen, om de emoederen des Volks gen zich te verbinden, eri wat hy als dan van buune zyde kan verwachten ; met eed woord over °t gean kan dienen ter bevorderinge van ’t algemene welzyn van een Ryk af Gemenebest, == Eindelyk word dit Verhael pelotan met ene antdekking des Keizers, en de luisterryke Reling van Belifarius. Dn 4 ‚Het ene en % audere word Her zo manlyk, ernftig; nà: druklyk „en miet zulk een innemenden ftyl voorgedragen „dat men allesgins uitgelokt warde, om zyne dendacht te vestie gen, en miet gretigheid te lezen, ja ’t gelezene te herlezen ; pm de verfcheidene byzondere characters, hier en daet inge- vlochten te beter na te gaens en de zedekundige gromgdbe- Riozels in ° belodp var dit gefchrift voorgefteld „ te ‘diepe in t gemaed in te prenten, — Men kandit Werkje door- laderende, niet wel nalaten zich te verwonderen, Zo. over et vernuft als over de vrymoediglieid des Schry®ers, in %¢ ®aburige Vrankryk. Om hier van otertuigd te Zyn, hoor men het gefprek van Belifarius met den Keizer, over de ge- wetens. vryheid der Onderdanen, welk dé Heer Marmontel áldus doet luiden. ~? » Gy P7 Deze dnderffelling valt hief te geteëder, Om dat de Heef Marmontel zich in dit Scukje bedient van een vry algemeen gevoe! Ben; dat naemlyk de Ketzer Belifarius, hem los latende om eeri opftand des volks te (tuiten, in de gevangenis beide de ongen zou hebben doen ultfteken, en hem zo van alles ontbloot , dat hy gyn brood moest gaen bedelen, Schoon dit waerfchynlyk eerst ir de twaclfde seur verdicht, en gls valsch te verwerpen zy; is '$ ‚gebruik bier van in een gefchrift van dese haguur niet te wrakeng “te meer;.dsar bet denkheeld van den armen en bedelenden Beliforius, {golyk hy in zene Voorredern zegt, ) zo gemeenzaam geworden. is, dat mey naasnulyks aan ham denken kan, zûnder bem pls zödanig fenan. te Pafehauwen. EI | | E ` w a «85 bEirtäktùù Gy doet daar een zeer gewigtige vraag ontftaan ! zy bët helst niet minder dan te weeten, of een Vorst het recht heeft in zyne ítaaten de éénheid van leerftellingen én gods- dienstoefening te vorderen. Want indien hy dit recht heeft, kan hy het op hardnekkige wederfpannelingen niet oefened dan door ftraf en geweld. „ Dewy! ik ter goeder trouw handel, zeide Bellfarius, ftem ik gereedlyk toe dat dlles wat invloed kan hebbén op de ze - den of van belang zyn voor de algemene rust het gebied van den Vorst onderwoftpen is, niet om te vohüiisfetk over de waarheid en de dwaaling , maar om te vonntisfen over het goede en °t kwaade dat ‘er uit voortfpruit: warit' de eerfte grondregel van alle geloof , is dat God behaagen fchept id order, en dat hy niets dat dezelve kan ftooren goedkeurt el nu, zeide de Keizer ; twyfelt gy ofer tusfchen de al- gemeene zeden en den godsdienst een naauwe en noodzaae elyke betrekking plaats heeft? Ik erken, zeide Belifarius, dat ’er waarheden zyn die invloed op de zeden hebben „maar merk op dat God deeze waarheden derwyze in onze harten heeft ingedrukt , dat geen verftandig mensch aan dezelven twyfelt. In plaatfe dat de geheimzinnige waarheden, die wy door de openbaaring alleen konden kennen, tot de Zedekun- de niet betrekkelyk zyn. Oridetzoek haar behoorlyk: God heeft dezelven van den keten ofizer pligten afgefcheiden , op dat ’er, buite de openbaaring , overal braave lieden zouden zyn. Daat nu de Voorzienigheid, de rust der famenleeving de welvaart van het menschdotm , het lot der vorftendomwmen , den goeden en kwaaden titflag der otidermaanfche dingen Onafhangklyk gemaakt heeft van deeze verheven waarheden 5 waarom handelen de oppetheeren niet gelyk zy? Dat deezen ter goeder trouw onderzoeken, of men , zulk of zulk een leerpùnt geloovende of niet geloovende , daarom beter of erger zal zyn, zich beter of flechter burger, getrouwer of òngetfouwer onderdaan zal betoonen. Dit onderzoek zal hen ten regel verrekken; en hier dvor ziet gy dat ik het onthef van Zich met een menigte verfchillen te bemoeijen. „ Ik zie, zeide de Keizer, dat gy hen alleen de Zorg over- laat van het geen de belangen van het menschdom betreft; maar is ’er voor hen een heiliger pligt dan uitvoerders te zyn van de bevelen des Hemels? Ach! dat zy de uitvoerders zynet goedheid zyn ! riep Belifarius uit , en dat zy de helfche bedie ning van uitvoerders zyner wraakoefening te Weezen , zan de duivelen overlaaten! De goedheid zelve vordert, zeide de Keizer „dat de menfchen verlicht worden „en dat de waarheid / 2e YELISAREUS 482. Zegenpraale, Zy zal zegepraalen „ zeide Belifarius; maar uwe ‘wapens zyn de haare niet. Merkt gy niet, dat gy, de waar heid het zwaard in de handen geevende, het aan de dwaaling tevêns Ichenkt? dat het, gm ’t zelve te gebruiken, genoeg Zal zyn ‘t gezag in handen te hebben? en dat de vervolging van ftandaarden en flachtoffers veranderen zal, naar dat het gevoelen zal zyn van den fterkften? Dus heeft Anasthafius Ken vervolgd, welken Justinianus befchermt ; en de kinde» ren der geenen die toen wierden omgebragt, brengen op ‘hou beurt de nakomelingen van hunne vervolgers om ’% le~ ven. Zie daar twee Vorften welken dachten God te behaagen door menfchenmoorden ; wel nu „wie van beiden is verzekerd , dat het bloed * geen hy heeft doen {froomen aan den Opper: heer behaaglyk 1s? In de uitgeftrekte ruimten der dwaaling is de waarheid niet meer dan een ftip. Wie heeft die enkeld ftip gevonden ? Elk een beweert dat hy zulks gedaan heeft5 maar op wat grond? En geeft de klaarblyklykheid zelve hem ‘het recht om te eisfchen , met het zwaard in de vuist te eise íchen, dat een ander ‘er van overtuigd zy? De overtuiging komt yan den Hemel of van de menfchen. Indien zy van def ‘Hemel komt, heeft zy van Zich zelve een zegepraalend ver- mogen; indien zy van de menfchén komt, heeft zy alleen - hef gezag dat de reden pp het verftand heeft. Ieder mensch is voor zyn eigen ziel verantwoording fchuldig. - zy dürven bepaalen >en gy wilt my tot een misdaad rekee hen te twyfelen omtrent het geen zy bepaalen! Laat het ge- loof van den Hemel komen, hét zal bekeerlingen maaken 3 maar met edikten zal men nooit anders dan weerfpannigen of guiten maaken. De dappere lieden zullen martelaars „de bloo-. EE:. 8. RE 83 N 430 bELTEKRIOS den huichelaars worden; de dweepers vań ieder party zullen losgelaaten tygers zyn. Befchouw dien wyzen Koning dee Gothen, dien Theodorik, wiens regeering niet dan op het einde voor de regeering van den besten onzer Vorften zwich- te. Hy was een Ariaan; maar wel verre ván te eifchen, dat men zyne gevoelens aannam „ftrafte hy deeze eerlooze en hei- ligfchendige gedienftigheid in zyne gunfrelingen met dèi dood. „ Wat zou u weerhouden van my te yêrraaden , zeide hy, my die flechts, een mensch ben, dewyl. gy. om my. den geenen verraad dien uwe vaders hebben aangebeden ? De kei- zer Kouftantigs dacht even zo. Hy reekende het zyne onder- daanen nimmer tot een misdaad hunnen godsdienst getrouw te zyn, maar zyne hovelingen wierden mişdaadig by hem, wanneer zy den hunnen afzweerden om hem te behaagen, en hun ziel verraadden om zyn gunst te winnen, Och! tad het den Hemel behaagd dat afin, gelyk zy,geweig rd had Øver de gedachten te willen heerfchen! Hy heeft zich in ow- doorkomelyke gefchillen laaten, wikkelen ; zy hebben bem meer arbeids gekost dan zyn nuttigfte verrichtingea. Wat h:bben zy uitgewerkt? muitery, aproer en moord. Zy heb» ben zyn rust en de rust zyner ftaaten verfloörd. ` _ «> De rust der ftaaten hervatte de Keizer, hangt af van de eensgezindheid der gemoederen. Dit is een dubbelzinnige grondregel, dien men dikwils misbruikt, zeide Belifarins. De „moederen komen nooit beter overeen „dan wangeer elk vry- Beid heeft, om te denken gelyk hem goeddunkt, Weet g wt de oorzaak der jaloezy, der onverdraagzaamħeig en der dwinglaudy onder de verfchillende gevoelens is? Is het. be- lang, ’t welk de Vorften ongelukkiglyk aan dezelven verbin» den ;’t is de gunst die zy de eene {fekte betbonen , ten Badee- le en met uitfluiting van alle de ftrydige fckten. Het beuzelachtigfte onderwerp word gewigtig, zaras het een’ wezenlyken invloed op den Îtaat heeft, En geloof vry dat het deeze inyloed is, die de partyen gaande maakt. Dat men het Ifde belagg hechte aan een verichil over het getal der zand- orrelen aan den oever der zee, zo zal men denzelfden haat zien gebggren worden. De doracpery, is meesteyds, niet an- ders dan de afgunst, de begegrlykheid, de hoogmoed, de , 1 a , r r glo J. a vELtsaARITE cato 'glorigucht, de haat èn de'wraakżucht (4) die ‘zich in den nan des Hemels den vryén tootn geever set van deeze goden is het dát ten bygeloovig eti geweldig Votst de onverbiddelyRe ‘dietdar ‘word. Dar 'ef ens op'aarde niét te winnen Zy mét ‘over deh herhel té twisten; dat de yver voor de waarheid niét ‘meët een middel gy om zyn’ mededinger af zyn’ vyand te bederven, om op hunnen ondergang Zich te verheffen , nret hügne goederen zich te verrykèn, eêrt voprrecht te verkry- gen „.’t welk zy konden vorderen; dan zuilen alle de gemoês erep bedaayen alle de fekten zich ftil houden. … Et de zaak wan God zal verwaartousd warden, zeidé Ju inilaan Pa: o a en o. -S God beeft y nlet noodig om zyn zaak te handbmven, zeide, Belifarius. Is het uit kragt van uwe edikten dat de zon Reh dat de ftarren aan den hemel blinken ? De ~“ waarheid ichirtert'dägr han” eigen duisters en men verlicht het verftand niet door de ottmmen det brandftapels. God laat ‘detr Vorfter de zorg over om de daaden der menfchen te beoórdeëlen; maar het retht om over de gedachten te vore ‘nistèp: behoud hy voor zich alleen; en her bewys dat de ‘waat, “held hén.nier tot fchefdstièden verkooren heeft, is dat niet gèn van, her, vig var dwaáting is ”. S t ' -Indien de vryhelt in herdenken zonder bepaaling is, zet de de Keizer q zal de vryheid in het doen wet fas medė Zp wórden ”. AN De o, ` a Geenszins , herman Belifartus: hier keert de mens wêder onder het gezag der wetten; en hae teer dit gezi Zich bitrnén Zyne tatautlyke paalen zat- befluiten, hoe miñ- der geweld het zal behoeven je gebruiken om rust en vredd c béwaàren, De rechtvaardigheid is de groorfte fteun vag $ gezag ‚en het gezag is nimmer watikelbaar dan als het va tn grondzuil ontbloot is. Hoe wilt gy de metfchen gewens en een” mensch zich tof een’ God tè ziem opwerpen én’ gee waperidtethand gebieden, te gelooven ’t geen hy gelooft, et te defikén gelyk hy denkt? Vraag onze veldbeeten, of men met het Zwaard overtuiging te wege brengt. Vraag hen wat de, Îtrengheid én het geweld, in Afrika over de Wândaaten: ge. oefefid, hebben uitgewerkt. Ek was In Sicilië, Salomon, Kwam ér woedende en wanhoopend uan. ` Alles isin Afrika verlaoren (zêide hy my:) de Waudaalen hebben dè wapens. opgevat; Karthago is ingenomen, het is aan de plondering: ON Over e > ` . tn Zee Se { (a) … Private caüfe pietatis aguntur abtentu , € çupiditatu isgue fuarum en babet velut pedijequars. ee Lev aan deg Kerber Theodofius. ”) SO Ll 4 p 2 43° RELISARLUE ayergelaaten 3 en binnen zyne muuren en in de omliggen Jandffreeken zwemt alles in een zee van bloed; en Een eenige mymeraars die zelf elkander niet verftaan, eg he Rimmer eens zullen zyn. Indien de Keizer zich *er mede be. ‘moeit, indien hy êdikten maakt omtrent fpitsvondigheden, waär van hy piets begrypt, zo mag hy zyne geestelyken aan t hoofd zyaer legers ftellen: ik voor my zie ‘er van af; ik ben wanhuopig. Dus fprgk die bragve man tot my. Tus fechen ons gezegd, hy had gelyk. De menfchelyke driften zyn meer dan genoeg om éen zo uitgeltrekt Ryk te ontrus ten, zonder dat de dweepery int zelve haare toorts komt Zwaâaijen ”. Oo E | : ` » En wie zal de gerezen onlusten ttillen? Vroeg de Keb ‘zer. De verdrietlykheid , antwoordde Beiifarigs, de ver drietlykheid van over het geen men hiet yetftaat te twisten, zonder dat ’er iemant naar luistert. De opmerking , met wel- “ke mên de nieuwigheden heeft vereerd , heeft‘ zg veel uit- ‚Ninders van njeywigheden voortgebragt. Dat men ‘er geheel geën gewigt in ftelje , wel haast zullen dezelve uit dé mode „geraaken ;en men zal andere middelen kiezen om een? naam te maaken, Jk vergelyk alle deeze lieden by de kampvech ‘ters in het worftelperk. Indien zy alleen waren , zouden z elkander omhelzen. - Máar men hefchouwt hen, fn zy vef- moorden elkander 4 TE OI ~ a In waarheid, zeide de jongeling, [die Justinigous tog clifarius geleid had ,} Zyne redenen zouden piy byna overe uigen. °t Geen my in dezelve tegenftaat, zeide de Keizer is dat hy den yver yan eén’ Vorst hutteloos vogr den Gods- fgienst maakt ”, | » De Hemel hoede my hier voor, zeide Belifarius] Ik ben pel verzekerd, dat ik hem het onfeilbaarfte middel” taat om denzelven van zyn Volk te doen bemitnen: door nafnelyk de zuiverheid van zyn geloof uit de zuiverheid zyner zeden e doen kennen; door zyne Regeering te ftellen tot een voor- eeld en onderpand der waarheid „die hem verlicht en geleid, iets is gemakkelyker dan bekeerlingen te maaken , wantieer wen gelukkigen maakf; en een rechtvaardig Oppervorst al- Igén heeft meer vermogen qp de gemoederen, dan alle de ervolgers te famen. Het is ongetwyfeld gemakkelyker de meníchen te doeg vermoorden „dan ben te overtuige ; maar indien de Opperheeren God afvröegen , Welke wapenen żul- en wy gebruiken, om u naar behooren te doen aânbidden 2 En God hen met een antwoord verwaardigde, by Zou zekere «Bk zeggen: Uwe deugden”, © COT » eb ee s, st In. Uite -~ ` MARMONTEL UITMUNTENDE vrHAaren. © got 2. Dumy w GRE a D aD » -x mnd, Uitmuntende Verhaalen van Merkwaardige Gebeurtenigfen, ` voorgefteld dvor den Heere MARMONTEL, En volmaakt door _ den Schryver van den Berlynfcben Wysgeer. Vercierd met Konstplaaten Idé Deel, Te.Amfterdam,byS. v. Esveldt 1765. in O&avo 356 bladzyden. DO It tweede Deel, in denzelfden fimaek als ’t voorige gits gevoerd, behelst acht Verhalen à die ten tytel hebben: De Herderinne der Alpen, De kwade Moeder. De goede Moeder -De JeboolderVaders. De gewaendeFilofoopb, Het buwelyk der Samnieteng De gelukkige Boerin en de Weetal, leder dezer verhalen heefe gyn zedelyk doelwit, en de Heer MARMONTEL „die de gave vari vertellen by uitnemenheid bezit, weet het zelve op ene bevallige en treffende wyze in ’t oog te doen loopen, In ’t doorbladeren van dit Stukje heeft het gefprek van den Va- der der gelukkige Boerinne met haren Verleider, onze oplets tenheid byzonder tot zich getrokken; de levendige {chil dery van °t verachtlyk misleiden ener onnozele Maegd hief voorgefteld, moet ieder edelaertig gemoed bekooren. Zit hier kortlyk wat ’er van de zaek Zy. + Bafiliss „in den Krygsdienst en gefchikten rang opgevoed; dòch door een ongelukkig regtsgeding zynes Vaders tot lee ger tand gebragt , geneert zich, in onderwerpinge aen gyn lot, met den Landbouw. Ene overfchone Maegd Laurette, zyne Dochter, is iem in den ouden dag tot troost, vermaelk en onderftéuning. Een jonge Graef Luzy , verlieft op haer ; doch het verfchil van ftaet duld, gelyk hy naer de mode oor- deelt , geen huwelyk, en Zyn befluit , om haer in ftilte: te vervoeren, is wel dra gemaekt. Die onnozele-Maegd, niet beftand tegen de aenflagen van den Jistigen Graef, ziet zich eerlang haren Vader ontroofd; én in Parys gebragt; alwaer Ze., terwyl men haer M den waen brengt, dat haer Vadet over haet afwezen gerust gefteld is ,wel dra gewent aen ene weeldrige en wellustige levenswyze , terwyl ze den Graef oprechtiyk bemint, en van Zyne hartlyke liefde verzekerd is. Na vefloop van enige maenden word Laurette in die gerustheid geftoord, door haren Vader, die haer eerst by toeval ontdekt, en vervolgens, door zyn Vaderlyk gezag, beweegt, om ’t huis van den Graef te verlaten,en zich met ‘hem weder na’t Land te begeven; met agterlatinge van al les wat haer de Graef gefchonken had. Lazy, in wiens-af- zyn dit gefchied was, Laurette niet thuis vindende; is tef- uiterfte aengedaen over haer gemis; ftelt alles in °t werk wat tot harer nafporinge kan dienen, en ontdekt eindelyk, Bs IS s 4 BELISARLUG z -4 4 | 4 Ne overgelaten en binnen zyne MUM 4 nád. Rimmer sens zullen zyn; Indie J f uzy en Lo moeit, indien hy édikten maz ⁄ £ j # ‚ harer lie r ve thoe ze ris waär van hy niets begrypt, f£ 55 bz hoe ze ni PM hoofd zyner Iegers ftelle 4E Fy g een verdrie s ben wanhoopig. Dus fr 2-2 7 ‚ (gelyk & ‚fchen ons zegd, hy.” p p . “Dasi aet, zyn meer dan genoeg: g f, d et gaande, kniel zen, zonder dat dẹ% + ouefteltenis . vroeg zwàaijen ” Ai en | “En wie zal dis” ven eenige tregden te rug "zer, “De verdr; és azy Was; vervolgde by 3) Vele dsietlykheid y, ‚e 8 voor myn gezicht ’, a ik zal voor uwé voeten (kerven, u - zonder dat y” 5 Zemén de „aren fpreeken ”. winders v „dat gy de Dogter hebt onteerd te bedur "gen gé _ u nog.voor de oogen van haaren Vader vere ME ý f . .. A _ Zer „Hay: na my geliefd te luisteren, boope i te # biedelyden met my zult hebben ” e ? Gaius Helaas! zo ik.zo laf, indieni ik za wreed was js ay geweest zyt, ze zau ik de degen aanvatten, om g foon. nâ verdienftan te geven, (en zig dasz op na Laurel wendende, en hadr aanipreekende, vervolgde by.) zie daat hogter, hoe kaghertig le misdaad, en hoe laf de fchamte is, die een mensch dwingt voor de voeten van zyn mede meusch ‚in t ftof te kruipen, en gyne verachting te ve en”? . | - n (Dit was enmogelyk te verdragen, en met fierheid op $taande, zeide) ”. Dasi i ‚ » Luz. Zo ik mass alleen ondeugend was, dan zou ik, verre. van u.dm genade te {mesken ‚u braveren „en uiyg Vrouw tegens uw wil en dank, in nw. hyzyn doen vervoeres. Neen; fchryft dan myne verootmoediging toe aan eene beweegredes die veel eerlyker veel edelder van natuur is} aan de liefde, al de deugd zelve; aan myn verlangen om eene mishag wát te _Wisferni, die mogelyk vesfchoanbaar is, maar die ik my zo 4£ ittengelyk verwyt, om dat myn hem. goed. en deugdzaam is ` $» (Daar op fkelde hy alle zyne Welfprekeneheid, en her geel tene tedere en oprechte liefde kem inboezemde, te werk, OÙ Zig te verontfchuldigen, alles toefchryvende aan de w Arjften der jeugd, en. de dronkentchap van de drift depli); a ERUN ~ En r d UITMUNTENDE VERIAALEN. 493 ' » Bazilius. De weteld-is gelukkig „dat uw drift „geen begeerte na geld was; want dan zoudt gy een Cartouche zyn geweest’. ‚… Luzy. Een Cartouche? wat zeggen is dat ” Or s Bazilius. Ja een Cartouche? en waarom niet? Zou uw gemoed laag genoeg zyn van te geloven, dat de eer en one fchuld van minder waarde zyn, als de rykdommen en het lege ven? Heht gy u niet bediend van de zwakheid, van,de oner- varenheid van die ongelukkige Dogter, am haar die twee diers baare. panden te ontíteelen; en meend gy my haaren Vader minder kwaad gedaan te hebben, dan of gy my vermoorde $ Een Cartouche is.gerabraakt , om dat hy goederen, die men misfen kan, gefiolen bad, maar gy hebt gerooft het geen cert wel opgevoede Dogter, dat een Vader, die een eeriyk maa is, zonder te fterven niet verliezen konnen, en wat hebt gy dan niet verdiend? Gy: zyt van adelyke af komst, en, megad zen edelman te zyn, maar dit zyn de bewyzen van adeldom, waar op, gy hoogmoedig zyt. In het opgenblik , daf het on > geluk my zo gevoelig trof, wanneer de booste mensch me- delyden met my getoond zoude hebben, fprak gy my am, gy {Scheen my te beklagen, doch geide in uw hert: Zie deeze ongelukkige heeft niet meer dan ééne Dogter ser zyner ves- troostinge behouden; dit is het eenigfie goed dat de Hemel hem heeft gelaten , maar morgen zal ik hem daar van beroven, ja, Barbaar; Ja Verrader, gie daar wat er in Bw Ziel ome Bing: En ik, ligtgelovige, ik verwondesde my over pa ik overlade u met zegeningen, ik fmeekte den Hemel dat hy alle uwe wenfchen wilde vervullen; en uwe wenfchen waren ou myne Dagter te verleiden! Wat zeg ik ongelukkige! Ik levet- de haar aan u over, ik belaste haar u na te loopen, inderdaad em u het Goud, dat vergift, waar door gy my dagt te beders ven, weder te geeven. Het was als of de Hemel my waars fchouwde, dat dit een verradersch, een gevaarlyk gefchenk was; dog ik weerftond die aandoening, ik bleef my verbeel- den, dat gy medelydend en edelmoedig waard; dag gy waard onmedogend, bedriegiyk ; en de band, die ik zoude gekust, en met myne traanen nat gemaakt bebben , bereide zig om any ’t herte uit. het lyf te. rukken ”. (*).. 