Wrtta-Sañc'aya: oudjavaansch leergedicht over versbouw in Kawi-tekst en Nederlandsche vertaling
De naam der dichtmaat is panaioa, wgroote trom;" zoo Tanakung die beteekenis gekend beeft, — wat nergens uit blijkt — beeft hij met opzet bet woord yermeden, en teyens de linguale n yeryangen door de dentale. Bij den scbrijyer der episode yan ^a^yawatl in 't Bbarata-yuddha was 't woord bekend onder den yerbasterden yorm yan banawa, waaraan de gedachtolooze Jayaanscbe omwerkers den zin yan ,,scbip" toedichteui ofschoon de mijmerende en yerbijsterde Qalya- wati op een slagyeld rondwaart, in een plas yan bloed, en niet op zee *). Dat de ongelukkige in hare mijmering de yaandels yoor zeilen, de groote trom yoor een schip aan- ziet — eene zeer gezochte yergelijking, doch niet beyreem- dend in de ingelapte smakelooze episode » — hebben de omwerkers oyer 't hoofd gezien. Het woord ba^wa beeft, 1) BY. 600, en in Cohen Stoart^s Erit. Aant bl. 810. no na yerongelakt te zijn, niet in de bloedplas yan BY. 600 ^ maar in de Jayaansche yerklaringen, zijn weg geyonden als ^^schip" in de woordenboeken. Niet alleen eene denk- beeldige beteekenis, maar zelfs een gansch denkbeeldig woord is uit die yerongelukte, onechte plaats yan BY. te yoor- schijn gekomen , nl. asntu^Mtoji . Dit is in 't gebeel geen woord; er staat osn ajtyn/ui (y. 1. eyen goed : ash ajt^mmut), d. i. ,,den (of haren) yoorganger, leidsman op reis/' Skr. sdHAawdAa. Puhawomg = mpuhawang is 't Maleische pdwang en puwang. Aangaande de yersmaat Panawa ygl. men E. 3, 33; 0. 369 ; W. t. a. p. , — Hiermede zijn de Pankti's in ons ge- dicht ten einde* De nu yolgende yerzen tot str. 55* toe, zijn Trishtubh's. 44. Indrawajra. De edele dame zag met yerrukking hoe de aard der twee yogels was; ona&cheidelijk toch bleyen manuetje en wijQe bij elkander , genoegelijk waterlelies pikkende met hun sneb die Indra's wapen geleek. In 'tSkr. is dgcarya „yerbazing; wonder;" het daaruit yer- basterde ai^uut der Jay. dichttaal is zoowel <mvfiuit»m/i als 0J»£fC«|\^ Skr. gati is o. a. ,,toestand; hoe men zichbeyindt; staat; waar men zich bevindt; wijze;" het is in 'tKawi te be- schouwen als 'tontleende aequiyalent yan 'tinheemsche ung- HI ffwan^ Jay. ^vftm%»ojff ook in gevallen waar dit laatste als zobgen. holpwoord optreedt. — Jdti yat ik hier op in de oorspronkelijke beteekenis , hoewel reeds in 't Eawi dezelfde begripsoyergang bad plaats geyonden als we in 't Jay. terug- yinden. Want in BY. 512 leest men: aprih jdtt (d. i. jdii -|- yoorzetsel i) kasihan j^trachtende een oprecht bewijs yan me^warigheid te geyen." Als „echt (bijw.), in oprecht- heid" komt jdti yoor , BY. 478 , in : jdti gtlra „een ecbte held I ' ofschoon de opyatting als ^^iemand yan heldenteelt" zich zou laien yerdedigen. • • • Ta pwan ,,die nu; zij toch" is niet te yerwarren met /^i^ait ,,zonder; geen; geenszins." — Gindal =:3^y. 'q(mynrm9arujf\ Bajra\ yolgens 't Hs. bdjra , in oyereenstemming met Jay. b^rd. Het is geeuszins onmogelijk dat Tanakung zelf zoo gespeld heeft , maar andere Hss. vertoonen bajra , en eyenzoo de in zake yan spelling 'thoogste gezag hebbende Kawi- oorkonden. Juist omdat deze laatste, zelfs uit den yroeg- sten tijd, b en niet w sciirijyeni heb ik in den tekst bajra bebouden. De yraag tocb is niet, wat de zuiyere Skr. yorm is, maar boe men op Jaya placht uit te sproken. De Indrawajra (en ^jrd) is een yan de schoonsteenmeest gebruikelijke Indiscbe maten, de koningin der Trisbtubbs wier rij zij opent. Vgl. K. 3, 41; 0. 160; W. 371. 45. Upendrawajra. Wei IS waar zag zij met zielsgenoegen dat de yogels zoo onyergelijkelijk in bun scbik speelden, docb als zij daoht 112 aan hem die steeds 't yoorwerp barer smachtende liefde was , was het op haar gelaat te lezen dat heur hart (als) yer- pletterd was door Krshna's wapen. De constructie manaA nira — harsha behoeft geen toe- lichting; ze is geheel Javaansch. — Harsha hier praedica- tief. — Mogha wordt zonderling genoeg gewoonlijk met ^i geschreyen, wellicht omdat men het yoor eene yerandering yan Skr. amogha aanzag. Het bet. o. a. ^^yoorzeker; welis waar; toch; doch;" het is 't Jay. •y/c^trm, al is dit yanyeel beperkter gebruik. In de hoofdzaak is het niets anders dan uga, — J^n^i = Jay, SMtatjf, Sang niiya maweh laron^ng is eene dichterlijke omschrijying yan ^^de^welbeminde; eig. is het ^^degene die altoos minne- wee yeroorzaakt." De nieuwere poezie yloeit oyer yan der- gelijke omschrijyingen, als a<Tniqajitr^^p:>^nM'Yi9m en ojtafniuuKmCM, enz. in Sale Gala-gala. Zara is in de oudere taal steeds subst. „pijn, zeer, kwaal;" het adjectief of praedicaat „pijn heb- bende, ziek zijnde," wordt uitgedrukt door alara q( malara. De regelen yoor de maat Upendrawajra (of ®jrft) yindt men bij K. 8, 42; 0. t.a.p.; W. 371. TJpasthita. Daarop , niet wetende wat te moeten doen in haren droe- yigen staat, riep zij de wijfjes-eend toe, terv^ijl zij zeide: „Wend u hierheen, Cakraw&kal toe spoedig, kom hier bij mij! 113 Gatifa is gati »,wijze van doen/' beneyens 't aanhechtsel dee conjunctiefs. Dat de oudere taal den conjunctiefyorm gebroikte in geyallen waar de hedendaagsche dienyerwaar- loost, is bereids bij str. 2 opgemerkt. Een ondubbelzinnig yoorbeeld yan die toeyoeging ontmoet men in de yolgende strofe, in tanwruh ring aamicMn iran angarang; daar toch kan yan een louter phonetisch toeyoegsel a geen sprake wezen. JTiyoga, wederom praedicatief. — Maayangy yan aycbyg, waaryan ook Jay. <k|Sa», •^gf- — ^^^^ ^ een yolzin waar- yan 't onderwerp al op andere wijze is uitgedrukt , laat zich weergeyen met „terwijl." Parangke bestaat eigenlijk uit twee woorden : j^ara en ngke, doch eyenals km^&, ^ly-n^y^, e. dgl. tot een begrip yer- bonden zijn, zoo ook parangke, z. y. a. «>»'?i«S. Als impera- tief, waar die geen duratieyei maar een aorist-beteekenis heeft, doet de grondvorm dienst. Het yoorgaande arah is ook een zoodanige imperatief. Beide imperatieven staan naast elkander, gecoordineerd , in strijd met ons, doch in oyer- eenstemming met het Jay. of liever Polynesisch, taalge- bmik. Bijy. ons „opdrinken" wordt in 't Jay. door twee ge- coordineerde woorden uitgedrukt; derhalye de imperatief „drink op!" door Ayniy«^#o-Siy*n»3 Jay. Br. bl. 30; zoo ook &(SimMQcffnQ^^iisnQimvfAjn Babad 557. Ygl. aant. op 55. Upasihiiaha; hier is 't conjunctief-aanhechtsel ha, als in het Nieuwjay. ; de meer gewone yorm is a , zoodat het ge- heele woord luiden zou ^sthitd, — / pr^nah-ku yereischt geene yerklaring. De maat die hier den naam yan XJpasthita draagt, heet zoowel bij Ked&ra 8, 43, als bij Pinggala (Weber 372) Upaj&ti, of beter gezegd: een Upajftti. Upasthita (in 'ton- zijdig) is bij K. 3 , 58 eene gansch andere Trishtubh-soort, 114 en bestaat uit 4X'^~^^^~" — ^ — | Daarenboven behelst een der door Weber (Metrik 377) geraadpleegde Bfas. van E/s werk nog eene andere yersmaat Upasthitft (in 'tyft)a- welijk), zijnde 4X — wv^ — v^w — v^ — | Deze laatste strookt in zooyerre met de Eawische U.i als de laatste 7 yoeten des yierels zoo gebouwd zijn. Oolebrooke's Upasthit^ (yrouw.) is identisch met E/s onzijdig. Moge de door W. yennelde leziug uit een Hs. yan den Wrttaratn&kara ook al een in- Bchuifsei wezen , dan yerliest zij toch niets yan haar be- lang: er blijkt uit dat de bewuste term yerschillend werd toegepast. Niettegenstaande de Upasthita yan Tanakung slechts gedeeltelijk met die in de yariant oyereenkomt, mogen we besluiten dat hij den term niet anders gebruikt heefl dan zooals hij dien in zijne bron geyonden had. Eortom , uit zijn getuigenis mag men opmaken dat er behalye de twee Trishtubh-Upasthita's nog een derde bestond, en dat de term door sommige toegepast werd op eene zoodanige Upaj&ti, waarvan de oneyene yierels aan die der Upendra- wajrft, en de eyene aan die der Indrawajr& gelijk zijn. — Er is ook in de Pangkti-klasse een yersmaat Upasthita (zie Colebrooke 159), doch die komt hier bij deTrishtubh niet in aanmerking. Intusschen blijkt ook al we^r hieruit, dat yerschillende maten denzelfden naam dragen, gelijk om- gekeerd yerschillende benamingen yoor eene en dezelfde maat in zwang zijn. 47. Bhramarawilasita. Zoo sprak de adellijke yrouw, als in yerbijstering ten geyolge yan hartzeer , oyerstelpt door een geyoel yan smach- 115 tend yerlangeiii en niet wetende wiens hnlp zij zou in- roepen t-erwijl zij van droefheid kwijnde. Het was alsof men de klaagtonen eener onrustige bij hoorde. Wulangun heeft behalve de beteekeuissen opgegeven in Jav. Handw. i. v. 'CknAici9nj^ die van „verbij8terd /' o. a. BY. 152; 657. Het is synoniem met het uit 'tSkr. ontleende, in toepassing gewijzigde bhrdwtaj Jav. «^^f4sii. — jret = &t^.' — Kas^kon en iasoian, van grondw. s^i, sok^ Jav. 4;«jii«ot^; bijv. kasokan luh BY. 675. — Tanwruk ring sam- haten; vgl. omtrent deze constructie lanwruA ing gatya in de vorige strofe en 't daarbij aangeteekende. De Bhramarawilasita wordt opgenoemd bij 0. .160, en bebandeld bij W. 375; bij K. die den term in 't vrouwelijk heeft, 3, 50. Ook de door Utpala op Warilha-mihira aan- gehaalde prosodie van een ongenoerade gebraikt het woord vrouwelijk; zie W. t. a. p. De rust komt achter denvierden voet , en verder aan 't einde des vierels. Daaraan houdt zich ook Tanakung, behalve dat hij in den derden regel rust bij 9am, Teuzij de klemtoon anders viel dan in 't Jav., kan ik mij die vrijheid niet verklaren. Want ik herinner me geen tweede voorbeeld van eeue caesuur midden in een woord, tenzij achter eene geaccentueerde lettergreep. 48. Bodhakawrtta. Dus sprak zij tot den prachtigen vogel. Hoe zou ooit een vogel een meusch kunnen verstaan? (zal men misschien 116 yragen. Dat is ook zoo), doch bet is maar zoo yoorgesteld door dichterlijke yinding. De vogel kwam aangeloopen ylug als een trippelvers. Rinp kapanang is netzelfde als ring kapana en kapana; bijv. BY. 571; 613; soms ring kapdna, BY. 538; 542. Het bestaat uit kapan en 't conjunctief-affix a, d, ang. Eigenlijk bet. het „bij welke gelegenheid ooit," maarnaar onze wijze yan spreken '„op welke wijze ooit, quo unquam modo*' Eene andere uitdnikking die op 'tzelfde ne^rkomt is *t Jay. tSnAMttn „waar komt het yoor, waar heeft men zoo'n ^eyal zich zien yoordoen;" bijy. R Pirangon 34: 'r^(mtJsn£i9m&9mKni»snj^\ — AMd^p ^ in 't Jay. afgesleton tot SnSiti^^ — De min of meer gezochte yergelijking yan den gang der eend met de trippelmaat , yeryalt indien men zegt : de yogel kwam ylug aangetrippeld. Voor Dodhaka-wrtta zie K. 3, 45; 0. t. a.p.; W. 373; Bij Pinggala luidt de term eenyoudig Dodhaka, eyenals bij den Scholiast op E. 49. g&lini. Prinses! waarom riept ge me daar zoo eyen! Ik word innig aangedaan bij 't aanschouwen yan uw deemiswaardigen toestand. Qij ziet er ne^rslachtig uit; de sporen tochuwer 117 tranen zijn nog niet uitgewischt. Is het soms heftige gloed ontsioken door minnewee? Rakryan wordt zoowel tot mannen, als tot yrouwen ge- zegd, gelijk dyah^ Mt/ah, adi/a/i. In 'tJay. is 'twoord oyer in de yerbastering «^im|»fi«L9«m^ in Damar Wulan 34, e. e. Oyer 't yooryoegsel ra , dat nog in 't Jav. in bepaalde ge- yallen dient om een Erama-inggil uit te drakken, als in nrtioii TiAf nnEM, tfr^A, zie Kawl-Studien , bl. 27. Vydnung^ uit dya ^ anung. In stede yan di/a heeft het Eawi gemeenlljk ndya = fidi, en zoo hier de nasaal niet geschreyen is, dan zal zalks wel een geyolg wezen yan de yoorgaande n. Ndya, ndi en ndin bet. niet enkel y^waar," maar ook „op wat wijze, hoe, Skr. kutah;^ yoorbeelden er yan ziet men BY. ndi; 636; ndya iOi; ndin 194; 414; 493; 501; 538. Wat anung in ndydnung eigenlijk betee- kent, is niet licht te bepalen , en. of het samenhangt met anu^Miln^ of met Tobasch nung (zie y. d. Tuaki i. y.) moeielijk te bewijzen. In het Tagalog is nu{nd) een yraag- woord, zoodat si-no »wie" beantwoordt aan syapa^ a^<u, In ndydnung kan het echter niet als yragend opgevat worden, want het yrageude ligt reeds in ndi, Het Jay. iun^nmnmi^ dat niet alleen beteekent „wat is er," zooals in 'tHandw. op- gegeyen staat, maar ook „om welke reden , uit welkeaan- leiding*' is stellig niets anders dan 't in dezelfde beteekenis gebruikelijk «yn»fiA>i?<t>t, en dus niet met anung yerwant. In 't algemeen mag wel opgemerkt worden dat in 't Jay. reden- geyende en yragende partikels menigmaal door hetzelfde woord worden uitgedrukt; «j<n.# bijy. is eyenzeer „waarom?," als „daarom" of „omreden." Daar 't yragende «|rM in de 118 woordenboeken ontbreekt, verwijs ik naar Winter's Zamenspr. II, bl. 60, T. 2 en 6. Opzettelijk wordt Winter aange- haaldj omdat de Lakons, waar (Ejoruf &aru insgelijks als yragende partikel voorkomt , yoor te goed Javaansch mochten gebouden worden. Op gelijke wijze treedt ^mv^m in allerlei soort van Jay. als eenyoadig yraagwoord op. Ook ditgaan de woordenboeken met stilzwijgen yoorbij; doch bij o^rmi^ta heefl men juist het tegendeel gedaan, alsof dit iets meer of iets minder yragend is dan 7<^ >/«a* Het is waar , *t Handw. heeft niet yerzuimd te yermelden dati^oDi^^ ook weleen8 = (redengeyend) 7^«o4^«a is, met bijyoegi^g dat het zoo gebruikt tot de poetische taal beboort; dan, ook in proza beteekent het „dewijl.,'* bijy. Lakon Obongobongan bale S. bl. 95. Ook in MKuvfonifpi drukt het laatste gedeelte, opzichzelf, eene reden uit, want het yragende karakter yan 'tgeheel heeft het te danken aan tunaA. Voorbeelden yan lytoT^M als eenyoudig yraagwoord „hoe komt het," derhalye = wfrntiMM, leyert genoemde Lakon 97; Lak. Abilawa 106; enz. Om- .gekeerd nemen oorspronkelijk yragende constrncties eenen zuiyer redengeyenden zin aan; zoo is ^|^m»n(c^^ul geheeloyer- gegaan in den zin yan „want, namelijk;" bijy. R Pirangon 41, en ygl. Handw.- i. y. aai^nM, Men kan er bijyoegen '^ M & (LI pi tui(ijM in M^pioji) „yermits, dewijl, want" in den Pandji 353; 356; 377. — Om op «Jya«7/«^tenigtekomen, hetzelfde leest men in BY. .486 : ndydnnng nay a ng'enake hiia „welke is de gedragslijn die u zou behagen?." Daaren- tegen schijnt anung in Wiw&ha 131, waar het yerklaard wordt met aji&(un&, „zich mooi maken, haar best doen" te beteekenen, en gelijk te stellen met Jay. dichterlijk«n, «yn«n / — a Q Q \ Yanlihat yerschilt niet yan Ivmihat dan dat het gebezigd 119 wordt waar nadruk noodig is. — Kasyasih, in 'tgewone Jay. meestal •onQtruM^A^^ doch in poetischen BMv^»mt^M&^ of yerbasterd' Mt^&^y bijy. Damar Wulan 142. Dezelfde bet. heeft *^^]i^»(iif (~- •<n£lruM.jmt»onjf)y in 't zplfdd ge- dicht, 801. Sugyan; in BY. 546 en 614 luidt het 9ugya^ of mogelijk sugyif met de bet. yan' ^^soms." Het zal wel staan yoor *l*/t= na^t#ai|> >J»oif#ai| -f-y^W (^= naMtnjf), — Het leeds yroeger behandelde d^d is hier duidelijk adjectiyisch ,,ten top gestegen," of oyerdrachtelijk „heyig." De Q&lini| in ons gedicht minder juist met korte i aan 'teinde, heeft twee caesuren, eene achter de yierde, de andere achter de elfde lettergreep. Hieraan houdt zich ook Tanakmig, hoewel de pauze in den laatsten regel anders aangebracht is dan in 't Skr. geoorloofd ware; Zie K. 3 , 46 ; W. 374; 0. t.a.p. 50 Watormim&la. Zoo sprak zij. Daarop zeide de bedroefde dame: ^^HelaasI het is maar al te waar, wat gij yan mijn toestand zegt. Daarom riep ik op 't oogenblik, terwijl ge uw genoegen najaagdet d4&r in het water, welks golyen door den wind snel worden yoortgestuwd.' ^> OJar met het yoorafgaande nya smelt niet samen tot aujar^ daar deze tweeklank aan 't Kawi yreemd is. — JD^ wisselt 120 in de Has. af met duh, gelijk rapil met rapuA jYolg&nsDr, Y. d. Tauk zon de schrijfwijze dvA, e. dgl. aan Balinee- schen invloed te wijten zijn , doch het bestaan er van ook in 't Jay. toont dat ze in geen geval eigenaardig Balineesch is. TJit de boperkte gegevens die ons ten dienste staan, moet men 't besluit trekken dat duA en ' dii naast elkander. * • zij het dan ook gewestelijk, bestonden. Hetungkwa (of ^7ighu) en ri sMhig-ta zijn voorbeeldenjder gewone Oudjav. constrnctie , waaruit blijkt dat soortgelijke verbindingen nog niet tot voegwoorden geworden zijn. Met andere woorden: Aetunya is in 'tEawi ^^om reden hij^zij, het;" Aetu-mu „om reden gij;" Aetungiu „om reden ik.' Daarentegen in 't Nieuwj. gemeenlijk ^Ej^i^aoi^faiii^o in plaats yan Aetu-mu; ygl. lawaakun, in de yolgende strofe. Bilm is synoniem of nauw zinyerwant met laiig'd. — AngraraA; de beteekenis van dit, ook Nieuwjav. woord is goed opgegeven in Gericke, verkeerd in 'tHandw. W&tormim&ld, , n^et eene caesuur achter den vierden, en ' eene] andere achter den |^laatsten des yierels , beet bij Ping- gala WAtormt (W. 374); insgelijks bij K. 3, 47, en 0. 160. War&ha-mihira bedient zich yan den term i!lrmtm&l&. Het is hoogst opmerkelijk dat in 't specimen van den Scho- liast op Pinggala te lezen staat drulawdiofmimdld , juist als in onze Eawi-strofe. Daarait yolgt dat er in sommige In- dische .bronnen, waaruit het yers van Pinggala's Scholiast en de naam, door Tanakung gebezigd, middellijk voortge- vloeid zijn, 't langere [Drutaw&tormira&lA yoorkwam, hetzij als naam der maat , of als woord in 't heugvers. 121 St. BhadrikA. i^Hoelang ik ook leef , sal ik wel niets aaneMshonwen ge* lijk aan hetgeen ik u sag doen. Wat hadt ge daar toch op *t oogenblik te Yerrichten , dat ge soo bijzonder yergenoegd waart, mijne besteT Kariki en karika staan tot elkander in dezelfde verhoa- ding alfl «^ tot ika. Ze zijn geyormd nit het yoonroegsel ka en riki, rika, of, wil men, iki^ ika met Yoorgeyoegde r ■) ter vennijding van gaping. Het prefix ka heeft daarin den zin van ^^geligk" en i,gelijkelijk|" is dus geschikt om behalve overeenkomst ook iets meenroadigs te kennen te geven. In oud en nieuw Jay. beide , is dit gebruik van ka tot enkele goyallen beperkt; ygL Eawi-Studien bl. 78. We yinden het nog in kadi, kadya, •ntM»^ waarin ka eene oyer- komst, eene gelijkheid aandoidt; in karika (Eawi-St. bl. 122), kapwa en kariki, waarin het ^n oyereenkomst ^ meer- Youd uitdrukt; in kami^ kamu, waarin het nitsloitend meer- voudsexponent is. Terwijl in *t Eawi en Jay. dit ^ in weinige geyallen bewaard gebleyen' is, leeft het in de Philippijn- sche. talen nog krachtig yoort. Om dit in 't licht te stellen zal ik 't een en ander uit de Tagalsche Spraakkunst yan 1) Zoo ook zyn irikat iriya logisch niet ondencheiden van t -f ika^ i -f iya. Of de r in dergeljjke gevallen ingeschoven heeten moet, is moeielyk te beslissen; voorzichtiger lykt het, ens zoo nit te druk* ken: dat de ingelaschte of voorgevoegde r, Maleisch ook d, alleen daar optreedt, waar ze aan eene phonetische behoefte voldoet. 10 122 de Totanes aanhalen. Op bl. 85 in 't hoofdstuk over de naamwoorden samengesteld met ka: „lio primero con ha ') antepuesto se hacen nombree de compafiia, como en Castellano se hacen con el can. Yg. OompafierOy condiscf pulo , conterrfineo, etc. Kasama, com- pafiero. JTaapirioAay '), vecino. KasambaAay, de nna casa." i,Lo segundo con todas las raizes i que significan accion entre dos, el ia significa uno de ellos. Yg. KcUolonji, nno de loB que se ayudan." ,,Lo tercero el ia, con los de similitud, significa el nno de ellos. Yg. Kapara , igual. Kamuika, parecido en el rostro." i,Lo cuarto con ia se hacen nombres de ignaldad. Yg. iarunun^f, ignalmente docto. Kalapar, igualmente ancho." ' Wat het Bisayasch aangaat, verwijs ik naar de Men- trida, Arte de la lengna Bisaya, p. 178. Kariia, hariki drukken naar gelang van omstandigheden hetzelfde ait als Jay. SiiqxMtiqpit^ SivfCEMr^pit en Siiq»m%'qpit9 QvfMivfM^ en «jta«. hi stede Y2J1 pira iariii, eig, A'niJitffmM'qM J zou men in 't Jay. eene samenstelling gebrniken met een yooryoegsel dat dezelfde begrippen als iariia in zich beyat, namelijk^a; derhalyeo.^ A-nS-n, o{o6kwel.£i'n&'n{&'h&'h)f bijy. &'h&'h'rfMiut „o GodenI hoeyeel er ook zijn; o giji Qoden alle I" Wayang Abiyasa« Yoorbeelden yan iariia , behalve de in Eawi-St. 122 yer- meldci in BT. 38: syapa iariia mutuA ,^wie onder de yij- anden, zooyeel er zijn;" 264: syapa iariia ,^wie yan aUe." In de beteekenis YZD.Hn& „eyenals" staat iariia 481: hi- 1) Yoor de duidelykheid heb ik de Spaansche spelling ca door iba yenrangen. 2) Ygl. Jav. MtiEA^; hahay yoor bagay:=i tcnvftrvi. 123 fnAngdoh Hngsal denira harika njUnm duk arana „&» nevel- wolk verwijderde zich yan hem; het was als te yoren tijdenB het gevecht" Angdadif in 'taansijn komen, opkomen, opschieten, aan* groeien" = Jay. «>»^«a. — Lumihata en iimp^a, beide conjnnctief ; 't laatste wegens coordinatie met het eerste. Himp^p en in 'talgemeen woorden die eene gelijkeniB aan* doiden, zijn in *t Jay. en EAwi praegnanter dan in one taaleigen; bijy. «/n«o|t%«AfSi^«ait«f^t is te yertalen met ^ik doe, zegi denk eyenzoo; yerkeer in hetzelfde geyal." Kari na een yraagwoord heed in 't Eawi denzelfden zin als 't Latijnsche tandem in een oyereenkomstig geyal, als in 't bekende : ^^Quousque tandem , Catilina , abutere patientia nostra?" Het zal wel nit kari nOyergeschoten; er rest" zich ontwikkeld hebben. Een ander iari, dat al de beteekenissen yan 't Jay. Kn-^t m zich yereenigt en oogenschijnlijk yan den- zelfden stam is , yindt men behaudeld Eawi-Stud. 267. Kari als ,,toch, tandem" leest men ook in str. 54; yoorts in BY. 267: syapa iari ko ,,wie zijt ge toch wel?" 2^\:mapa iari dosha ni ngwang „wat is dan toch wel mijn yergrijp?'* Malang ikan = matang-nya. ^ Het zal wel oyerbodig wezen aan te stippen dat het da^ der Nederl. yertaling reden- gevend is. Onder de Trishtubhs ontbreekt de Bhadrikft in Pinggala ten eenen male ; G. kent ze , t. a. p. ; E. 3 , 56. De door Weber (877) uit 6en Hs* bekend gemaakte yariant Can- drik& wordt door onze Eawi-prosodie niet beyestigd, en mag yeilig yoor eene bedoryene lezing gehouden worden. Bij War&ha-mihira draagt dezelfde maat een gansch anderen naam: Prasabha; eyenzoo in de metriek eens ongenpemden, welke Utpala yoor zich had. 124 52. Bathoddhata. ^Niet weinig yoel ik XLij tot u aangetrokkeniOmdatgij, onaficheidelijk van uw gaaike, lostig eet en nw genoegen zoekt, en inmiddels, in de opgewektheid der yreugdei u toch niet oyennoedig aanstelt" Saiaja is ^tegelijkertijd, tevens, en;" reap, ^terwijl." Aldus in BT. 173; 356; S6U; 365; 382; 530; e. e. Als bijy. nmw. is bet ,,natuarlijk;'*nogoyeFin Jay. MJtMttc. Beide beteekenissen bebben zicb ontwikkeld uit Skr. sahaja, dat den zin heeft zoowel yan ^tegelijk (met iets) ontstaan /' als „aangeboreni natuurlijk/' Lot heeft behalye de beteekenissen opgegeyen in 't Handw. ook| en in de eerste plaats, die yan «/n«n<T). Yandaar bet Jay. iJi^n.fttm^\ Batoddhata beboorde ratho^ te wezen; bet Skr. woord is nn eens indoor een wagen omboog gejaagd/' bijy. stof; dan weer ^^trotscb op (zijn) karossen/' bijy. een yorst;geen yan beide komt bier te pas. Ik yeronderstel dns dat de dicbter rata met raiha yerward beeft; immers reeds in 't ondste Eawi was de aard der Skr. aspiraten nagenoeg ge- heel yergeten , en in ons gedicht bebben we een ander yoor- beeld aangetroffen in paiyaj str. 20. Ratoddhala is letter- lijk ^yolnptate elatus." De bonw der Eathoddbat& wordt geleerd in K. 3^ 52; 0. t. a. p.; W. 375. War&ha-mihira bedient zicb yan den mannelijken yorm. 125 53. SwAgata. i,Welaan, ondenicht mij hoe ge beet; konii Dame! wees mij eene yriendini soo gij medelijden hebt." — wOcb, meeeteres! ik beet Oakrawftkl; ik begroet u met een gevoel van deemisi daar gij in soo'n staat yerkeert." Toi, bij imperatie ven y laat ricb gevoegelijk met ons i, wel- aan/' en 't Jay. Am^ffuut we^rgeyen. Uit dit ^i kan de andere beteekenis yan Kawi en Jay. nff^nt^, «/nfi«;«nt{t^ gesproten zijn; ygL Jay. Ktf^ujn^ «ftegen iemand den kamp wagen." WaroA is bier een imperatief aorist — 8wdgata , in *i Skr. „welkom*' en nwelkomstgroet," docb bier nbegroetende." — Ktuihyun, nog oyer in 't Jay. •^'^jt^^sA (^^ •*nl3lnji9jt.jnMM§nn^ bijy. Damar Wulan 30. Aangaande de regelen yoor de Swftgata-maat zie K. 3» 53; 0. t.a.p.; W. 375. 54. Wrtta. ,^Ik ben nu zoo yrij bescbeidenlijk te yragon: wat tocb is de oorzaak yan awe neerslacbtigbeid 7 Deel dit aan uwe dnderdanige dienaresse mede en zij zal zicb niet onttrekken aan plicbt en betamelijkbeid." 126 De eerste regel ware letterlijk oyergezet : nhetgeen de dienaresse yan Meyrouw nu te yragen heeft." Pinun i tuAan 1b een synoniem van MJti&§a»jf, «>"g9 toiciru. De eigenlijke beteekenis moet „beheerd" zijn; nog overig in 't Jay. is c|c«^S yoor ^in^A; ygl. sir. 105. De yerhouding yan 't grondw. jmif tot mpu, pu en Krama Aj*2>f ^b nog nietopge- helderd. De lange d in dkingHng strekt om aan de eischen der yersmaat te yoldoen. Rari is 't Erama-inggil Van arif Jay. Mt&. Daar deyer- wantBchapswoorden in de Polynesische talen ook als titels dienen, laten ze zich slechts ten halye wefirgeyen. Yerge- lijken we rati met bet eyenzeer als titel gebezigde ibu in de yorige strofe (ygl. Jay. 9f(EMt§atj(\ dan zien we dat bet eerste bier eenen boogeren rang aanduidt dan'tlaatste, docb 'tboogere ligt in 't yoorgeyoegde ra. In den Wiw&ba 150 en 1 70 yertolkt de Balineescbe glosse rati met o^ lo «:• ^ de Djarwa met 9fM&. Ook in 'tFidjiscb is adi (=: Mt&) met yoorge- yoegd ra of ran een term dien men yan eene yorstin ge- bruikt; radi^ ranadi ^^koningin;" zonder ra is adi yolgens Hazlewood: ,,a common prenomen to ladies' names , same as madam, miss, lady." We mogen gerust aannemen dat betzelfde op 't Eawi art yan toepassing geweest is. Man^h rahryan ,^ dienaresse der prinses, der adellijke yrouw ;" op betzelfde ne^rkomende als finun i tuAan. ManM i^die- naresse" ook BY. 816; 586; de intensief^orm man^manM-ta BY. 605 is z. y. a. uwe onderdanigste dienaresse." Aialibah yan kalibah^ blijkbaar eene yariati^ yan Jay. QvuamBoijf, en§m(cniHnjf\ — Totd-iorUa bcb ik opgeyat als Msnasn en Skr. writa, twee synonieme woorden. De naam dezer yersmaat is Wrtt& in E. 8, 55 ; de Scboliast 127 geeft alfl yariant Wmtft ; ook C. t. a. p. kent beide » doch Ping^^ niet anders dan wnUd, In NAgarl zijn de karakters Yoor ni ea U z66 lioht te verwarren, dat men nooit seker is wat de auteor bedoeld heeft, tenzij het nit den samen- hang blijkt. Nu is in *t door Hal&yadha op Pinggala's regel aangeroerde vers boiten kijf wrnU gemeend. Even yast aan den anderen kant staat in HKawi de lezing torUa. Welke der twee rarianten de ooispronkelqke lezing yertegenwoor- digt, laat zich moeielijk oitmaken, maar in alien geyalle blijkt ait ons yers dit, dat soo tPrUd niet de ware term mocht wezen, de yerbastering al oud is. 55. 9yeni. » Welaan , beproef of ik uwe minnepijn zal weten te yer- helpen en a in uw hartzeer te yertroosten* Als ik, wien gij ook yerlangt , meet opzoeken , zal ik met den yalk wed- ijyereni en mij emstig moeite geyen/' Polar , de passief- en teyens aorist-yorm ysh malar ,|Zoeken , yerzoeken (ook Hoogd. versueAen), trachten." De constructie is te yergelijken met die yan 't Jay* ajtajumjf^fajntmt ^tKtujff die alle waar ^e zonder yormyerandering staan, als aorist- imperatieyen op te yatten zijn, eyenals hiei palar. Dit blijkt m. i. hieruit: zoodra 't aanyullende praedicaat bepaaldelijk passief is, yertoont ook «r«cnj^ den onmiskenbaren passief- imperatiefyorm ; bijy. KnBfnticvfwuvnQ^M^irfiun Lakon Kanoma- 128 Blisun is mij elders nog niet voorgekomen. In den samen- hang zou ,|hart" passen. — fyeni yoor fyeni. Deze maat is bekend onder denzelfden naam uit Pinggala (bij W. S76)| en onder diep van gyenikd uit E. en G. De door den laatate yermelde variant grenikd is niets anders dan eene bedonren lezing. Met de Qyenl sluiten de Trishlubhs in ons gedicht. De verzen 56 — 66 behooren tot de klasse Jagatl. 56. Wan$asth4« ^^Waarde zusterl niet weinig yerheugt bet mij die woorden van u te hooren, welke mij innig genoegen doen. Uwe belofte, te willen bewerken dat mijn lief terug keere, yer- kwikt mij de ziel, gelijk water in een bamboe-buis (den smachtende).'* Kakanghu , yan den kant der jonge prinses tot de ondere eendi strookt met bet rari waarme6 de laatste in str. 54 de eerste toespreekt. Nataurlijk geeft bet Erama-inggil ra aan rari eene andere kleor. Tdtan-sipi is een intensief yan tannpi; dit bei niet ,,on- ophoudelijk steeds yoortdurend »" zooals 't Hdwb. opgeeit; want men zegt o. a. §<ntf<mt5n§oA&t en eene ,,onophoudelijk steeds yoortdarende" yerrassing is eene ongerijmdheid. — 129 Uum(ingwa , de conjunctief van rum^ngo , heefb hier dezelfde fanctie als onze af hankelijke infinitief. Ri yd6r de-nta is hier 't nadrakkelijke = Mi, tUvn^f •Jt^i; letierlijk zou ri de-nia in 't Jay. kunnen weergegeyen worden met S^mf ff3i^/m«o^i^cf^tMK>|\ Ygl. Eawi-Stud. bl. 107. In de nieuwere dichttaal is -^ yank yolstrekt expletief , bijy. »ji'%&»n^ yoor •jt&^nvn Bale Qala-gala. — Tojar is samen- geyloeid uit ta ^dan, nu" en ojar=:mojar, yan ufar. Alle woorden yan zeggen, beyelen, yrag^n, en zinyerwante, maken bet agens door yooryoeging yan a en ma; zoo ook nog in de bedendaagscbe taal, boewel hierin de a meer- malen door a&lijting wegyalt, en ma tot den dicbterlijken Stijlbeperktis; bijy. «ynAJiA»{i tuna5nn»mt»njlt mn^nnnBo^f mn^Jitm MAtikJtKin^ mnxmOsMf tunntntttnap e* dgl. LuM is hier concreet. — Maaung of asung is welbekend. Sinung ^^begifbigd /' d. i. krijgt, is in de Jay. poezie niet ongewoon; au»«h£2«ji<K|#u|Damar Wulan 38. — Srlij)t=zslirlipi; de yerlenging der t strekt om aan de eischen der yersmaat te yoldoen. De Wan^astha opent hier, gelijk in 't Pinggala-sMra , de rij der Jagatisoorten; zeer natnurlijk, omdat bet eene der schoonste en meest gebruikelijke Indische dichtmaten is. Ter yergelijking zie men K. 3. 60; W. 878; C. Ifi0,kent nog eenen anderen term : Wan9astbabila '), en deze zelfde komt yoor in de Ghandomafijart en den Qrutabodba. 1) Nief wUa; zelfs in MiddelindiS en Bengalen, waar men deze Blordige spelling volgt, spreekt men toch hila uit. 130 57. D^tawilambita. „Hoor wat ik u ga zeggen. De minnepijn die mij door- priemt , is ontstaan ioen hij , die mijn genegenheid gewonnen had, mij yerliet. Zonder aanleiding verdween hij nit het slaapyertrek. Dat yeroorzaakt mij smart , yroeg en spa." R^ngh^ yoor rSngon oir^ngw^n. Opperylakkigbeschouwdi schijnt het dichter bij r^ngan te staan, doch eigenlijk is dit laatste anders geyormdi namelijk uit rUngo-^rn (bijyorm yan ^n na klinkers), terwijl in r^ng^n juist ^ in zijn geheel gebleyen en de sluitklinker dee stams yerdwenen is. Tenzij men lonter eene yerbastering der lange P£p£t waarschijnlijk achti meet men r^ng^n houden yoor ontstaan nit r^ngioiuf na uitstooting der w, gelijkin Jay. pum^dh yoor ct^», dtmi yoor d/i<jfOf «^«aif yoor «/^f * NiAan wijst op iets yolgends; Jay. Qwitai^jM. — l^Sk en tiwdi is ^^priem, dagger/' o. a. BY. 592. Het is z66 nauw yerwant met luAuij waaryan anuiuk ,,stekende" in BY. 424 J dat beide moeielijk te onderscheiden zijn. Kat^^i lara z* y. a. „door toegebrachte steken gekwetst" komt yoor BY. 426. Het Jay. zegt tmQMj. Druta-mlamhita bet. ,^(na eens) snel, (dan weer) lang- zaam ;" en „(half) gauw , (half) dralend ." doch onze dichter heefl er kennelijk iets anders mede bedoeld; dnUa is, yer- taald: enggaly en mlamhUa is alawas. Als men let op de toepassing i\e de nieuwere taal yan deze twee woorden maakt, mag men aannem'en dat Tanakung onder dnUchwUambUa 131 verstaan heeft ^^vroeg en spa, altijd door/' — Ttmpagaioe is hetzelfde als magawe^ agawe^ alleen met dit onderscheid dat het meer nadrak te kennen geefL Yoor 't Drutawilambita ygL men K. 3, 63; G. t. a. p.; W. 878. 58. Totaka. „Wanneer ik denk aan den tijd onzer wederkeerige ge^ hechtheidi dan wordt mijne liefde aLs eene sproitende loot waaraan weemoed ontkiemt. Op mijn leger kan ik niets dan weedom verbeiden, een weedom welke de tonen van 'tklaaglied voortbrengt." Yadiyan schijnt eene samenkoppeling van twee woorden, 't 66ne Sanskrit , het andere Polynesischi die hetzelfde be- teekenen. Zulk eene tautologie ligt althan^ geheel in den aard der Polynesische talen. Van denzelfden aard is Ui nahan , Ui na, dat niets meer uitdrokt dan iti of noAan, na op zich zelf. KcAvtung van AUung, JAvn, dat ook in 't Jay. meer scha- keeringen van beteekemis toelaat dan de woordenboeken op- gegeven. 0. a. in Lak. Eumbayana 198 is c/n«^«n«^ bepaal* delijk ^^overwegen;" #m^A/»t<^ in Damar Wulan 898 = Skr. cintUa ,, waaraan men min of meer met ongerustheid of be^ zorgdheid denkt." Kelang, eigenlijk ^in aanmerking genomen, in consideratie van" beteekent dikwerf „uithoofde;" bijv. (Vinrnrntm ui»ajaim (ui (Si \nKri linima^ntiM^^i^ aqa^ Damar Wulatl Soo j 132 aj#oi«ha5/^^*^-^ 477; en 142. Vgl. »afl»4| en A-n in hun Yerschillende toepassingen. Wahu ; hiervan geldt yoor een deel hetgeen in 't Handw* i. y. ctA/n gezegd wordt dat het gebezigd wordt »onbepaaId van alle yerleden tijd." Het is waar dat het niet op een toekomst wijsti zooala 9^cnfljk»n»j(, en dat het een yerleden ten opzichte des sprekers aanduidti een Bubjectief yerleden dus, maar daarom nog niet altoos een yerleden ten opzichte yan eene andere handeling. Integendeel, niet zelden wijst het op het yeryolg of geyolg eener handeling; bijy. mi^m^mm MjtMjtMifl^tmMtnrt „zQ werden beide woedend zoodat zetoen (of op 't' oogenblik, straks) gingen yechten ;*' Lak. Tjarang- pang 834. WaMtMoaAu bet. zel& ,,keer op keer*" in Wiw&ha 301 1 waar de Balineesche glosse dan ook mM9&^suw&^ heeft. Yergelijkt men yerder 't spraakgebruik yan mnun in zinnen als deze: tm»nniM»*m»<r»^A^&niMjnvfM»piuuknA9njf Damar Wulan 462, dan ziet men dat het eigenlijk beteekent j^oogenblik, tijd, pas;" als bijwoord j»op dat pas" en j»pas/' nagenoeg of * geheel hetzelfde als la^i en dangu. In deze strofe is toahUf zooals ieder zien kan, eenyoadig ^tijd/' inzonderheid ;,tijd die yerloopen is." Alung ,,met ranken, loten;" en i,als rank, als loot.'' -— MasSwo ;,met uitspruitsels , botten ;" s^o = Jay. mm^, o. a. Damar W. 332. Bij Wiw&ha 19 wordt het in 't Balineesch omschreyen met padapa, welks linguale d onoorspronkelijk is I want het Eawi heeft pddapa Mbot, knopje" BY. 534. In 't Jay. ^iMAjt is de r of werktulgelijk ingeschoyen, gelijk meermalen geschiedt, df ze is een middel om de oorspron- kelijk lange d yan pddapa wedr te geyen, zooals in «>n#oic««n| o^Aji. Pddapa is Skr., en wel niet het substantief yoor ^^boom,'' maar 't daaryan met suffix a (technisch ah) afgeleide ad- 133 jectief (dat natuurlijk wedr sabs tan tieyisch worden kan) p6dapa met klemtoon op de eerste lettergreep *). — AwHu x^met Yoortbrengseli yoortbrengende." Ook nog Nieuwj.i B. Qala-gala. To^aka is een alles behalye gewoon woord. Eigenlijk een Fr&krit-yorm yan iroiakay bet. het o. a. i^krenker; kren- kend.'* Yermits trut nagenoeg hetzelfde is als kkand^ en khanMa gaame yan een gekrenkte en yerlatene geliefde gezegd wordty kan in trutiia hetzelfde denkbeeld liggen. De moeielijkheid eyenwel blijft daarin bestaan dat tnUUa het lijdende is yan trotaka. We moeten dus naar eene andere yerklaring omzien. Trotaka, tofaka is ook de naam eener klasse yan tooneelspelen ; o. a. de Wikramorwa9i yan E&li- ddsa is er een. Daarin nu ontbreekt het in der daad niet aan klaagliederen , en het is waarschijnlijk dat het doorgaande karakter der Trotaka's (zeer opperylakkig in den S&hitya- darpana beschreyen) zoo is, als wij uit E&lid&sa's meester- sttik leeren kennen; dat wil zeggen, dat zij de smartelijke scheiding yan twee gelieyen ten onderwerp hebben moesten. Hoe het zij , de bedoeling yan Tanaknng kan in hoofdzaak geene andere geweest zijn dan in de yertaling uitgedrukt staat. De Totaka-gita moeti waaraau dan ook ontleend, yan elegischen aard geweest zijn. Voor de yersmaat geefl Pinggala bij W. 378, yg., als- ook E. 3, 63, en C. t. a. p. de algemeene regelen. Eene 1) Zie P&nini 4, 3, 119. Het >krte*rthe'' van den Scholiast slaat slechts op kshaudramy en dengt zelfs daar niet; kshaudram wil niet zeggen »door bijen gemaakt," maar >Yan b^en afkomstig/* P&nini sprcekt in 'tgebeel niet van Dgemaakt/' maar van sanjnd d. i. vaste tenu. 184 door die autoriteiten niet yermelde bijzonderheid is bet , dat de Totaka's gewoonlijk een kunstig rijm beyatten. Het is pnmogelijk een toeval dat de yerscbillende specimenB er yan , meegedeeld door de Scboliasten op Eed&ra en Pinggala in rijm zijn ; eyenzoo War&hamibira's yero 0* Dwr in de Wi- kramorwa^l 't gebeele 5<ie Bedrijf in rijm is, word ik b^ yestigd in de ineening dat de benaming der klasse yan too- neelstukken in yerband Btaat met den naam der yersmaat, en dat juist het elegische en muziekale gedeelte yan zoo'n tooneelBtuk den grondtoon of althans het glanspunt er yan uitmaakt. Baarblijkelijk is ook in de Eawi-strofe de her- haling yan lultU^ lulut, en iun^, hung opzettelijki een knn- stig rijm. 59. Kusnmawioitra. ,,Nadat zulks mij diep mistroostig en ne^rslachtig gemaakt had; smolt ik weg in tranen op mijn leger neergezegen. De schoone blinkende kleedjes gepaard met bonte bloemen (waarop ik yroeger met zooyeel welgeyallen blikte) zag ik nu met afkeer." Kamif eig. ^^wij ;" zeer gewoon echter ook , min of meer deftig, yan een enkelyoudig persoon. — Qupay is de onde * 1) Hierin is de rym op zeer kunstige wgze aangebracht. De twee eerste vierels vooreerst assoneeren op elkaax: haiah met wadhdh. Dan rgmt yti/o in 't 3<i« vierel met y^io in *t laatste , en eindel^k de slot- lettergreep khak op den eindklank van 1 en 2. 135 tdtspraak van gype; de ay blijft y66r medeklinkers nu en dan bewaardy als in pagaway4a in str. 51; y66r klinkers hondt ze seUs doorgaans stand. Anglikf nit a en anglik^ of wegens de opene uitspraak der a in dit geval, nit opene a en nglih; ygl. mangUh nit ma en nglih in str. 63. In alien gevalle is nglih {ngUUK) = anglih (ygl. 9%h =z asih) de grondyonn; yan-daar o. a. kan- gmhan BY. 396. L^Uh = «i4«ij|. — Mangund^ng, zal wel met lingnale nd te sohrijyen zijn; zie str. 82. — Apulang awor eig. i,ge- mengd onder;" of ,;in innig yerband met." Aangaande de Ensmnawicitr& zie W. 380; E. 3, 68; C. t. a. p. De caesnnr yalt achter elke zesde lettergreep. 60. Jaloddhatagati. ^^Gednrende een yol jaar waren we gehuwd , steeds in weder- zijdsche liefde met elkander innig yerbonden. Naar harte- Inst yermeiden wij ons, met in den lusthof ne^rgeylijd te rnsten of in bet boogstaande water af te dalen." T^mu, zooals bet bier gebezigd wordt, neem ik in den zin yan Jay. 4^t>iir«^rLt{» tun'^jtnMji bij tijdsbepalingen, dus yan „gedurende." bijy. Babad T. Dj. 31, 8; Damar W. 22 i MiMnA^MoiA Lak. Pandawa dnlit 188.. — Aiur^n, yana=:: ma, en iur^n^ gade. Silih'sih is eene samenstellingi en daarom staat bet laatste 136 • lid in den stamyorm, al is ook in beteekenis 'tgekeel ecn agens. De aldus samengestelde woorden kan men weder- keerige praedicaatswoorden noemen. In de oudere taal snjn deze wederkeerige yormeni om 200 te zeggen, onbeperkt; in de nieuwere zeer zeldzaami bijy. AA^m^A^^ en «3«A(^ tetM. Het Eawische MH^angkul, e. dgl. zijn yeryangen door 't bekende '^^'o^^^fn^i^^ en soortgelijke. Uddhaiagati is door den dichter als attribuut yan jala gebruikt; in 'tSkr. i& jakP een samenstelling. Deze yersmaat yereischt eene pause achter elken zesden yoet. Aan dozen regel houdt zich ook onze dichter, gelijk men bespeuren zal, mits men in 't oog houde dat bij hem de caesuur yallen mag achter een yoorzetsel als ring. Ygl. K. 3, 70; 0. t.a.p.; W. 379. (>1. Qriputa. ,,0p zij af prijkte een bekoorlijke open kiosk; want op het terrein geurden de E^munings die er in menigte ston- den. Boyen, gonsden dwarrelende bijen, en omlaagiboden de afgeyallen bloemen een prachtig tafereel aan." Patani wordt omschreyen met^^Ayni^iei^i MivfKi§ojf en oaoji ucKianji, Daaruit laat zich opmaken dat het een synoniem is yan vmnwi en (EMv^tOf Ruru zururil. — I putchnya; wat de schrijyer hieronder yerstaan heeft, kan niet twijfelachtig wezen: het is 'ttegen- 137 d^l Tim rin^ ruAur-nya. Het Skr. jnUa daidt ftan: allea wat nitgehold is of zich zoo voordoet^ eene concayiteit; en wordt 0. a* toegepast op eene holte of laagte in of onder den grond. Zoo heeten bijy* de hellen die men zich ondef de aarde dacht: prthiwtpntdni in Bhftskara's Gol&dhy&yai Bhuwanakoshai ys. 23. Uit het begrip van eene laagte ^ lage plaatSy moet zich dat van in de laagte » beneden, in 't Eawi ontwikkeld hebben. Het Polynesische aequivalent van puta z66 genomen > ware aor. De i van i p^ is Bamen* gesmolten met de i van grt. De C^rtpnta heeft eene caesunr achter den iu;htsten, en verder eene achter den twaalfden yoet. Zie W. 379; 0. t.a.p.; War&ha-mihira 104, 43. In Ked&ra 3, 66 Inidtde term Fufia; in 't yoorbijgaan zij opgemerkt dat degedrakte tekst yan R. te yeranderen, en de yariant yan den Scho* liaat als de ware lezing te beschouwen is. 62. Bhujanggaprayata. >,Dat wae de plaats waar ik yoortdurend mijn minyer- langen beyredigde in gezelschap yan hem die, ongeyoelig yoor al die geneugten, is henengegaan. (Daar was het, dat) wij met nieuwsgierig behagen spelemeiden, ons aan lust oyergeyende en geuoegens najagende, terwijl wq in den tuin omdoolden als slangen die yoortsluipen.'* AmuUi/ak^n kan, naar de afleiding, uitdrukken ,,doen nuttigen/' d. i. yerzadigen; het is nochtans de yraag of u 138 a, kung in 't siH*aakgebraik dit beteekent. — Tarwanok , vgl. Jav, tfiiMfof. Bhramanta of bhrcmem ta; welk van beide te kiezen? 't Eerste zou zich laten yerklaren ak een verbasterd meer- Youd bAramantaij in den trant van wyddAu^a, hodhaya^ die ook als enkelyoud in 't Kawi dionst doen. Het laatste ware de regelmatige nom. sing, van bhramawt^ en ta i^dan." De Bhujanggapray&ta wordt yermeld in E. S, 71; C. t.a.p.; W. 380, 65. Wai^wadewi^ ^f£n als wij onsyennoeidyoeldentegenmiddagtijdirtistten wij op ons gemak uit op den steen aan den oeyer yan het water. Wij namen een bad in 't heldere bekken welks water zoo uitnemend zuiyer was^ dat het geleek op yloeiend kristal (?)." Manglih = anglih; ygl. str. 59. — Lingnr hyang Arhka is dubbelzinnig; anders eene uitdrukking wel bekend uit het Jayaansch. — Het Skr. (vrha wordt in 'tEawi door de bank met lange & , drJcha , geschreyen ; waarom , is moeielijk te zeggen, daar de eerste lettergreep niet den klemtoon heeft. Araryyan o{mararyyan, uitmstendei YBuraryyan, «^«i44^'r)^. Een ander yoorbeeld yoor den oyergang eener a in ^| ten geyolge eener i of y in de yolgende lettergreep , is i^foi-ft = o 139 In den laatsten regel, die meer dan 6^n moeielijkheid biedty is mdAatU^ mogelijk eene schr^jflfout yoor mdiinl^n i^aLs diamant of kristal." Zoo dit juist is , moet gobhdng =: gobkdnya wezen. Mocht eyenwel mMantin =z Jay. taQ^nj^ zijn« dan is ang 't bekende yooryoegsel» hier in den sin yan y^als/' eyenals bijy. in Jay. «}nc0»jii^> 3c«»ji4^f| en gobhd praedica* tief: ,,8chijnende , schitterende." Nuwordt (E»£i»2A bescho.nwd als eene yerkorting yan ^jfl-ncnii. Al is die meening aan bedenking onderheyig, toch dorf ik niet beslissen dat md* katMn en tui^Bn^ identisch z\jn, zoolang geen duidelijker be- wijsplaats ons ten dienste staat dan deze strofe. De yerge* lijking yan water met smaragd, in stede yan met safier of kristal, zou op zich telf niet onnatuurlijk wezen. -^ Wai'- ^oadeiot is nit het 8kr. bekend genoeg; maar wat hier er meft bedoeld is, blijkt niet. — Anggaluntang ontmoet men later nog eens in str. 9] ; daar kan het kwalijk iets anders be^ teekenen dan stroomen, yloeien. In de yersmaat Wai^wadewt yalt eene pause achter den yijfden yoet, en eene andere aan 'teinde des yierels. De Eawi-dichter heeft de eerste alles behalyeduidelijkgemaakt; alleen in den laatsten regel is ze goed hoorbaar. Zie K. 3 , 79 ; W. 381; C. t.a. p. ()4. Kawam&lini. „Als wij een frisch bad genomen hadden, gingen wij uik het water en bestegen gei^amenlijk ons leger om te slapen. Het was yan fraai maaksel^ en zeer uitlokkend door do yersche MWinl-bloemen op de matras." 140 Raca^a ia evenzeer x^inrichting, maaksel" als y^Yeroiering;'' beide geeft hier zin. — Mdlint is de naam van meer dan &&ne plant. — I tila-tilam^ya laat eene andere yerklaring toe dan de hierboyen aangenomene; ik heb namelijk yer- ondersteld dat tUatilam eene reduplicatie was; de fonctie der herhaling zou dezelfde wezen als bijy. in Jay. mmo^, of wel in zulke woorden als 4j«i4ta4i^«.iit«jt«m|. Daar in 't Maleisch iila een ^pot" is, zouden met tila tilam-nya de bloemyazen yan 't slaapsalet bedoeld kunnen wezen. Wel- licht heeft het tegen de yersmaat aandruischende ttla yan 't Hs. zijn oorsprong daaraan te danken dat de afschr^yer het woord in den zin yan *tMal. tila er in meende te her- kennenr De Nawamfilinl heeft yolgens Pinggala (bij W. 381) twee caesuren; de eene achter den achtsten, en de andere achter den twaalfden yoet. Daarmede stemt Colebrooke t. a. p. oyereen; wat de Hss. yan Ked&ra betreft, daarin heerscht te dezen opzichte eene schromelijke yerwarring. In den ge- dmkten tekst wordt de Nawam&lati (sic) wel tweemaalbe- handeldy eerst in 3, 64 , en dan later nog eens in 81. Bij deze laatste plaats teekent de Scholiast aan, dat de panze yalt achter yoet 4 en 12. Zoo dit waar is, hetgeen nit den enkelen yersregel yan E. niet met zekerheid kan op- gemaakt worden, dan is de Nawam&latl niet identischmet de Nawamftlint; wel is waar gelijk daaraan ten aanzien yan de yolgorde der yoeten, maar afv^rijkende in de plaatsing der eerste caesnur. Is daarentegen de aanteekening onjuist , dan yalt de caesuur bij K. achter den zeyenden yoet, in geen geyal achter den achtsten. Andere Hss. maken de yerwarring nog grooter; een paar er yan lezen Nawam&- lint^ een derde Nawamdlikd , een yierde Wanam&likft (zie 141 W. 383). De term in de Eawi-prosodie komt overeen met dien in Pinggala, maar de ca^raur wijkt af; ze is niet zeer duidelijk hoorbaar , behalve aan 't viereleindei en is toch in 't geheel niet te bespeuren achter de achtste lettergreep behalve in 'teerste yiereL 65. Bbnimit&k8hara(Framit&k8hara). 