Handboek der pharmakognosie
9. Mckonzuur » 10. Opiumzuur (eene olieachtige vloeistof)- 11. Een bruin zuur met extract. 12. Eene eigenaardige hars. 18. Ceraine. 13. Eene eiwitachtige stof. 14. Kaoutchouk. 15. Plan ten vezel. 16. Eene vlugtige riekstof. 17. Phosphorzuur. De eerste 5 ligchamen [en waarschijnlijk ook 5*] viseerde en gedeeltelijk zeer sterke plantenbases. 19. Arabine. 20. Bassorine. 21. Kalkaarde. 22. Bitteraarde. 23. Zoutzuur. 24. Potasch. 25. Ammonia. 26. Aluinaarde. 27. Kiezelaarde. 28. IJzerverzuursel. 29. Zwavelzuur, zijn goed gekarakte- Morphine en codeïne PAPAVERACEAE. 47 1 zijn die bcstanddeelen , waaraan het opium inzonderheid zijne specifieke werkingen verschuldigd is; zij zijn het dus, en vooral het morphine , die de waarde des opiums bepalen. Zulks leert ons het geneeskundig gebruik van ieder van beiden in geïsoleerden toestand , voornamelijk echter hunne vereenigde aanwending in den vorm van het zoogenaamd GREGORY’sch opium praeparaat , een dubbelzout van zoutzuur morphine en codeïne. Deze bases zijn er met mekonzuur en, volgens dupuy en robi- quet, het morphine ook met zwavelzuur in verbonden. De stoffen G , 7 en 8 zijn kleurloozc , krystalliseerbare , eigenaardige indifferente stof¬ fen. De vlugtige riekstof, waaraan het opium zijnen eigenen narkotischen reuk te danken heeft, kon nog niet geïsoleerd worden. Zij is misschien een voortdurend in vorming en verdamping verheerend ontledingsprodukt. Het liodzuur , zoo als eens door robinet werd opgegeven , het door ro- biquet vermeld zuur, hetgeen naar hem Robiquetsch zuur is genoemd , als ook het blaauwzuur, hetgeen men vroeger in het opium vermoedde , zijn er niet in aanwezig. Datgene, wat men te voren opiumbalsem noem¬ de , is een mengsel van hars en een vloeibaar vet , van welk laatste pelletier aantoonde, dat het een olieachtig zuur is, het opiumzuur. Men zou er echter ook de onder de bereiding bijgekomene vetten (pa¬ paver-, lijn-, sesamolie) in kunnen vinden. Men heeft wel is waar van eene kleefslofachtige zelfstandigheid in het opium gesproken, doch deze uitspraak is weder herroepen, sertürner’s oxymorphium is, even als chinoidi- ne, (*) een mengsel van verschillende vroeger vermelde stoffen. — Eene ontle- dingsmethode van het opium , waardoor al zijne bestanddcelen verkregen wor¬ den , is door riegel in Jarhb. für pract. Pharmacie , XI. 103 , opgegeven. Deze ligchamen, welke in het algemeen het opium zamenstellen , be¬ vinden zich , en zulks geldt vooral van de werkzame , in de verschillende opiumsoorten en zelfs in eene en dezelfde soort in zeer afwisselende ver¬ houdingen. De oorzaak hiervan ligt niet alleen in de verschillende be¬ reidingswijzen, maar ook in den ongelijken invloed van bodem, klimaat en andere kosmische omstandigheden op de opiumplanten zoowel in een en hetzelfde alsook en voornamelijk in onderscheidene landen , in het on¬ gelijk gebruik van den witzadigen of van den , een morphinerijkcr opium leverenden zwarlzadigen maankop en eindelijk in de verschillende was- domsperioden , welke de plant, die het opium zal leveren, bereikt heeft. De verandering der bestanddeelen gaat namelijk , even als bij alle plan¬ ten , gedurende de vegetatie onophoudelijk voort , zoodat in de sappen der rijpe doosvruchten weinig of niets meer van de werkzame stoffen zou (*) Vergelijk echter de noot op bl. 363. G, 478 PAPAVERACEAE. voorbanden zijn , en volgens biltz reeds 1 dag vroeger of later tot zekere verschillen kan aanleiding geven. Volgens schindler bevindt zich in het opium des te meer morphine , hoe minder narkotine ; des te meer codeïne, hoe minder morphine, en des te meer narceïne , hoe minder narkotine. Hierin openbaart zich ten duidelijkste eene gedurende den was¬ dom plaats grijpende metamorphose van het eene bestanddeel in het andere. Verscheidene bestanddeelen , b. v. pseudomorphine en porphyroxine, wor¬ den slechts zelden aangetroffen , zoodat dezen óf slechts eenige soorten toebehooren , óf er somwijlen in eene ter herkenning te geringe hoeveel¬ heid in voorhanden zijn. bernhardï gelooft , dat eenige dezer ligchamen ook ontledingsprodukten kunnen zijn , die door de analyse zijn ontstaan. — De quantitatieve analyses, welke zich lot verscheidene opiumsoorten bepa¬ len , zullen straks nader worden opgegeven. Men beschouwe die echter, ten gevolge van het gezegde , slechts als geldend voor de daarbij ge¬ bruikte monsters, en kenne haar overigens niet dan eene benaderende waarde toe. ï. 0$>iUtH8®®È'3c2i. a. Turksch - of Levantsch Opium. Opium Turcicum s. Levanticum. Dit opium wordt naar de beide voornaamste handelsplaatsen in Turkije meestal Opium van Konstanlinopel , Opium Consta ntinopolitanum , en Opium van Smyrna , Opium Smyrnaeum, genoemd. Volgens mac culloch wordt het in het binnenste gedeelte van Klein-Azië, 10 en meer \ dagreizen oostwaarts van Smyrna, en wel bij voorkeur en het best in Rara- Hissar bereid , terwijl de jaarlijksche oogst ongeveer 400,000 pond zou bedragen. Volgens texier is de Opiumhandel sedert 1830 eene monopolie der Turksche regering , die het opium naar Konstantinopel laat vervoeren. Niemand is wel is waar gedwongen, opium op te brengen, doch ieder, die opium bereidt , is verpligt , het voor eene bepaalde prijs aan de re¬ gering afteleveren , waarbij echter Vs door sluikhandel verloren gaat. Ook stëttner geeft op, dat al het Turksch opium in Natolie (Klein-Azië) wordt bereid, en nadat de Turksche regering het sinds 1830 onder apolto heeft genomen , de geheele jaarlijksche oogst in langwerpige , van binnen met blik bekleede kisten van 110 tot 120 pond, waarin de stukken opium eene verschillende grootte hebben , aan groote huizen in Smyrna verkocht wordt. De aflevering geschiedt volgens hem zoowel in Smyrna, als in Konstanlinopel , in welke beide steden de regering depóts van opium heeft ! \ PAPAVER ACEA E. 479 opgerigt. Bij tic overgave of overname wordt het opium onderzocht en het ondeugdzame aan Grieken in loco verkocht, die het daarna weder op gelijke wijze verpakt of in doozen op Europesche markten brengen. Het goede opium wordt echter door de Smyrnasche kooplieden naar Londen, Holland en Nieuw-York geëxpedieerd , vanwaar alsdan dat gedeelte, hetgeen langs dien weg niet afgezet is, naar China wordt verzonden. Dientenge¬ volge bestaat het door eenige pharmakologen gemaakt wezenlijk onderscheid tusschen Smyrnaasch en Konstantinopelsch opium inderdaad niet , voor zoo¬ verre zich daaruit slechts 2 verschillende benamingen van eene en dezelfde zaak , die in den handel naar gelang der tusschengelegene plaatsen ont¬ staan zijn, doen kennen, bijaldien niet ook in Europcesch Turkije, met name in Macedonië , opium bereid en in het depót te Konstantinopel wordt afgeleverd , waarvoor de in den handel voorkomende naam van Macedo - nisch opium schijnt te pleiten. Intusschen toonen merck’s later in ’t werk gestelde onderzoekingen meer verschillen van zoodanigen aard aan, dat zij minstens aan eene eenigzins gewijzigde bereiding beantwoorden , en dat de door hem gemaakte en hieronder door ons aangenomene scheiding van het Turksch opium in Konstantinopelsch en Smyrnaasch volkomen ge- regtvaardigd schijnt. Het Turksch opium is aanvankelijk altijd week , zoodat er zich pillen uit laten vormen , en droogt van lieverlede van zelf zoo in , dat het door hamerslagen in stukken springt, hoewel het toch altijd nog eene zekere taaiheid blijft behouden. De uitdrooging geschiedt des te langzamer , hoe dikker de stukken zijn. Grootere stukken kunnen dus van buiten reeds droog, doch inwendig nog week zijn. Soort. gew. = 1,336 tot 1,363. Hel is van binnen gelijkvormig , geelbruin , wordt bij het droogen langzamer¬ hand donkerder en roodachtig-bruin , is op de breuk eenigzins wasglanzend en effen , geeft op papier eene lichtbruine afgebrokene streep , en bij wrijving een geelbruin poeder , hetgeen weder gemakkelijk zamenbakt en in de lucht eenigzins donkerder wordt. Uitwendig is bet met bladen of met zuringzaden , of met beiden tegelijk bedekt. De grootte en vorm der stuk¬ ken zijn zeer veranderlijk. Het is ondoorschijnend, wordt bij verhitting week, verbrandt onder opzwelling en laat hierbij eene losse kool over, die eene witte asch levert. Het laat zich liglelijk in water verdeelen en , ter¬ wijl zich bij langere maceratie hiermede het grootst gedeelte tot eene bruine, heldere, niet troebele cn slijmerige vloeistof oplost, blijft het overschot als een bruingrijs, glibberig magma terug, clat in zamenhang op een coagulum gelijkt en na het droogen zwartbruin wordt , en waarvan gene bruine vloeistof zich door papier gemakkelijk laat afïiHreren. Deze oplossing 480 PAPA VERACEAE. reageert zuur, wordt, zoo zij met weinig water is tot stand gebragt,bij verdunning met water troebel en scheidt eene eenigzins poedervormige , bruinachtig-grijze massa af, die uit hars, narkotïne , enz. bestaat, en geeft bij verdamping een extract , hetwelk bij herhaalde oplossing in water nog meer van gezegde massa overlaat. Het oplossen , filtreren en uitdam¬ pen van dit extract kan verscheidene malen geschieden , vóór dat het zich in alle verhoudingen in water geheel helder oplost. Eene oplossing, welke terstond met veel water is gevormd , levert ons van deze verschijnselen weinig of niets op. De heldere oplossing van opium in water wordt wijders door bijtende en koolzure loogen, door een aftreksel van galnoten en, hoewel iets langzamer , door chlorkalcium en azijnzure zwaaraarde sterk en vuilwit neèrgeploft,en tot kleurloosheid verdund zijnde, door ijzerchloride karmozijn¬ rood gekleurd. 16 oneen barstig opium leveren volgens martius 6 5/s en volgens Büchner 11 Va oneen extract. Alkohol lost er veel meer van op, dan water. Dit opium riekt, voornamelijk in weeken toestand , eigenaardig, narkotisch, onaangenaam , smelt ligtelijk in den mond , maakt het speeksel niet bruin, maar groenachtig, schuimig en smaakt onaangenaam , bitter, eenigzins scherp. Van het zoogenaamd Konstantinopelsch opium heeft merck, ongetwijfeld een der grootste opium- kenners , 3 soorten onderzocht. Hij merkt op , dat dit opium meestal over Londen, Hamburg en Rotterdam, zeldzamer over Triest tot ons komt, en dat deze opiumsoort, die voorzeker de beste en duurste is, het moei- jelijkst verkrijgbaar is. Onder de in kokenden waterigen alkohol onoplos¬ bare deelen vond hij volstrekt geene stukjes van doosvruchten en in het opium zelf geene zaadvormige tranen. N°. 1. Roodbruine, inwendig bijna nog goudgele en meestal weeke brooden, die oneffen en door drukking bij het pakken eenigzins plat geworden zijn , Va tot 2*/* pond wegen , scherp rieken en zeer bitter smaken. Zij zijn sterk in zuringzaden , doch nooit in bladen gewikkeld en bevatten 15 Lot 16 procent morphine, doch ter naauwernood sporen van codeïne. N°. 2. Langwerpig-eironde brooden , die 5 tot 6 oneen wegen , een frisch aanzien hebben , tot van binnenin droog, en op de breuk bruin¬ rood en dofglanzend zijn. Zij zijn met een vast aanliggend blad, doch niet met zuringzaden omgeven , waardoor het opium hier en daar door¬ schemert, en bevatten 10 tot 12 procent morphine. N°. 3. Onrcgelmatig-hoekige koeken , die ongeveer 10 oneen wegen , meestal nog week en inwendig donkerbruin zijn. Zij zijn bijna geheel bedekt met bladen en zuringzaden en bevatten 8 procent morphine. P APA VER ACEAE. 481 De door jobst en cuibourt als Konstantinopelsch opium beschrevene munsters schijnen Aegyptisch opium le zijn geweest. Van het zoogenaamd Smyrnaasch Opium heeft merck eveneens o soorten onderzocht, waarbij hij opmerkt, dat het voor Duitschland hoofdzakelijk den weg over Triest neemt. Onder de in kokenden waterigen alkohol onoplosbare deelen vond hij steeds stukjes van doosvruchten en in het opium zelf zaadvormige tranen. N°. 1. Sterk riekende, rondachtige brooden ; l*/a pond zwaar, in maankopsbladen gewikkeld en spaarzaam met zuringzaden bestrooid , gcelachtig-lichtbruin , uitwendig meestal hard, inwendig van ongelijke weekheid , voorzien van eene massa zeer volkomene zaadvormige tra¬ nen. Zij vormen met water een lichtgeel uittreksel , laten bij behan¬ deling met kokenden waterigen alkohol een overschot terug, dat bijna alleen uit de opperhuid bestaat, en bevatten 13 tot 13‘/2 proc. rnor- phine en ongeveer */4 proc. codeïne. N°. 2. Langwerpig-eironde , door drukking eenigzins hoekig gewor¬ dene brooden, die donkerbruin, bijna droog en ongeveer 6 oneen zwaar zijn. Zij vertoonen uitwendig van het ter omwikkeling gebruikt blad slechts weinig overblyfselen , zijn sterker dan N°. 1 met zuring¬ zaden bestrooid , bezitten inwendig de kenschetsende tranen , laten bij uittrekking met kokenden, waterigen alkohol een gelijk overschot, als N°. 1 , achter en leveren 10 tot 12 procent morphine. N°. 3. Bijna kogelronde stukken; 3/* pond zwaar, geheel droog, zeer zorgvuldig en zindelijk in bijna gele bladen gewikkeld, grijsachtig- roodbruin. Zij rieken muffig en niet geheel z uiver opiumaardig , be¬ zitten inwendig schier altijd eene kleine , met gele en witte schimmel gevulde holte, laten moeijelijker dan N°. 1 en 2 zwartbruine tranen herkennen , bevatten dikwijls roodachtige haren bijgemengd en leveren naauwelijks 7 procent morphine. N°. 4. Platte, onregelmatige, in het midden eenigzins ingesnoerde koe¬ ken ; 4 tot 6 oneen zwaar, uitwendig hard , duidelijk met zuringzaden bestrooid en zoo sterk met eene witachtigc, meelaardige, drooge schimmel bedekt, dat zij geheel muffig rieken, dat de nervatuur der omgclegene bladen eerst na afwassching voor den dag komt en dat zij het ver¬ moeden konden opwekken , als waren zij in asch of inergelachtige aarde gedroogd. Inwendig zijn zij bijna zwart en zoo week, dat zij zich tot draden laten trekken ; de tranen zijn echter nog zigtbaar- Bevatten 6 tot 7 procent morphine en slechts onbeduidende hoeveelheden codeïne en narkotine. 31 482 PAPAVERACEAE. N°. 5. Langwerpig-vierhoekige, in het midden ineengckrompene stukken van 4 tot 6 oneen. Zij zijn niet alleen, even als N°. 4, met eene witachtige , meelaardige , drooge schimmel op de oppervlakte bedekt, maar daarvan zoo geheel en al doordrongen, dat zij een grijs, aardachtig voorkomen hebben en inwendig slechts op weinige plaatsen de zamengehoopte tranen herkennen laten. Bevatten slechts 3 tot 4 procent morphine. mulder heeft 5 Smyrnasche opiumsoorten , die hij echter niet phar- makognostisch karakteriseerde , ontleed en er in gevonden : N°. 1. N°. 2. N°. 3. N°. 4. N°. 5. Narkotine. 6,808 8,150 9,660 7,702 6,546 Morphine . . . 10,842 4,106 9,852 2,842 3,800 Codeïne. . . . 0,678 0,834 0,848 0,858 0,620 Narceïne. . . . 6,662 ’ 7,506 7,684 9,302 13,240 Mekonine. . . . 0,804 0,846 0,314 1,380 0,608 Mekonzuur • . . . 5,124 3,968 7,620 7,252 6,644 Vet . • • . . . 2,166 1,350 1,816 4,204 1,508 Kaoutchouk • . . . 6,012 5,026 3,674 3,754 3,206 Hars. . . . 3,582 2,028 4,112 2,208 1,834 Gomachtig extract. • 23,200 31,470 21,834 22,606 25,740 Gom . . • . . . 1,042 2,896 0,698 2,998 0,896 Bassorine . . . 19,086 17,098 21,064 18,496 18,022 Water .. . . . 9,846 12,226 11,422 13,044 14,002 Verlies - . . . 2,148 2,496 0,568 2,754 3,334 Uit deze resultaten blijkt ten duidelijkste de juistheid der boven vol¬ gens Schindler opgegevene verhoudingen der bestanddeelen tot elkander. Overigens schijnt mulder geerte der beste Smyrnasche opiumsoorten ge¬ bruikt te hebben. schindler heeft een opium van Smyrna en een van Konstantinopel geanalyseerd en gevonden : Morphine . .. Codeïne .... Mekonine . . • Narkotine . .. Narceïne Mekonzuur. Eigenaardige hars Smyrji, Konstant. . . 10,30 4,50 0,52 . . 0,08 0,30 . . 1,30 3,47 . . 0,71 0,42 4,38 . 10,93 8,10 PAPAVERACEAE. 483 Kalkaarde . . 0,40 0,02 Bitteraarde . . . 0,07 0,40 Aluinaarde , ijzerverzuursel , kiezelaarde en phosphorzure kalkaarde . 0,24 0,22 Polasch , ammonia, zwavelzuur, zoutzuur en vlugge olie. 0,26 0,36 Bassorine, kaoutchouk, zuur vet en plantenvezel . . . 26,25 17,18 Bruin, in alkohol en water oplosbaar zuur . 1,04 0,40 Bruin, alleen in water oplosbaar zuur, gom en verlies . 40,13 56,49 muller heeft 7 soorten Smyrnaasch opium ontleed ener 11 — 10,4 — 10 — 10 — 9,5 — 9,5 en 7,7 proc. morphine in gevonden , en riegel heeft in het Turksch opium ook porphyroxine, hetgeen door merck het eerst in Bengaalsch opium ontdekt is , aangewezen. ß. Aegyptisck Opium. Opium Aegyptiacum Tfoebaicum. Tegenwoordig het meest in Duitschland verspreid. In Frankrijk zeer gezocht. Komt over Triest meestal in langwerpige, van binnen met blik bekleede kisten, die 100 tot 130 pond wegen, tot ons. Zou uit Smyr¬ naasch opium in Konstantinopel bewerkt en daarbij dikwijls met gom vermengd worden. — merck heeft er 4 soorten van vermeld, die allen 6 tot 8 proc. morphine en naar evenredigheid veel mekonzuur bevatteden , namelijk: 1) cirkelronde, leverbruine koeken van 6 duim in doorsnede en 2 1/2 duim dikte, die ongeveer 1 pond wogen en op Smyrnaasch opium geleken , doch zwakker van reuk waren ; 2) langwerpig-ronde , le¬ verkleurige koeken van 1/2 duim dikte, die 1 tot 2 oneen wogen en in de lucht somwijlen oppervlakkig vochtig en kleverig werden; 3) ronde, zwartbruine plaatjes van 2 tot 4 drachmen, die effen op de breuk en in bijna groene bladen gewikkeld waren , en 4) platte , ronde koeken van 2% duim in doorsnede en 3A duim dikte, die met groene bladen omge¬ ven en , zoo men er op sloeg , meer taai , dan barstig waren. — Volgens stettner is echter de vorm, grootte, kleur enz. van het Aegyp- tisch opium zoo veranderlijk, dat er geenen bepaalden regel voor aante- nemen is. II ij zag stukken van eenige drachmen tot 2 pond zwaarte, die in alle afmetingen zonder fout waren , doch ook andere , die gebreken hadden. — Bit onderscheid is het gevolg daarvan , dat naar alle waar¬ schijnlijkheid het Arabisch opium voor een gedeelte in den Aegyptischen handel komt. in vroegere tijden 'gaf men aan het in de stad Thebe in Opper-Aegypte bereide opium de voorkeur boven al de overige , vanwaar de naam Opium Thcbaicura. 484 PAPAVERACEAE. In het algemeen zou men het opium uit Aegypte door de volgende kenteekenen kunnen karakteriseren : Cirkelronde, rondachtige of langwerpig- ronde, platte en linsvormige koeken, die nooit met zuringzaden bestrooid zijn, in dikte en breedte zeer afwisselen , meestal 2 tot 12 oneen wegen en zoodanig in bladen zijn gewikkeld, dat de meestal onbeschadigd ge- blevene middelnerf dezer laatsten het stuk op de eene en vaak ook op beide zijden als ’t ware in 2 helften verdeelt en het opium overigens door zijn bekleedsel zóó doorschemert, dat vele stukken er als naakt uit¬ zien. Het opium zelf is gelijkvormig , vertoont gcene tranen of korreltjes, is even als Aloë hepatica leverkleurig, uit- en inwendig even droog, wordt in de lucht eerder vochtig dan drooger, barst, zoo men er op slaat, is op de breuk schelpachtig en wasglanzend, in dunne schilfers doorschijnend. Het riekt even als Smyrnaasch opium, doch zwakker, en smaakt onaan¬ genaam, bitter, niet aanhoudend-scherp. In water laat het zich vrij gemak¬ kelijk verdeelen. Het overschot, dat zich hierbij afzondert, is meer korrelig, dan slijmerig en zamenhangend ; de oplossing is naar evenredigheid zwak gekleurd, reageert zuur, riekt bij verdamping duidelijk naar azijnzuur en geeft overigens dezelfde reactiën, als het opium van Smyrna. — Schindler heeft in het Aegyptisch opium 7 proc. morphine en 2,68 proc. narkotine gevonden, terwijl muller er slechts 4,5 tot 3,12 en nog minder procenten morphine uit verkrijgen kon. y. Persisch Opium. Opium Persicum. guibourt beschrijft het als cylindervormige of door drukking eenigzins vierhoekig gewordene pijpen van 5 tot 6 lijn dikte , 3*/s duim lengte en ongeveer 20 grammen zwaarte, uit eene fijne, gelijkvormige, leverkleu¬ rige massa gevormd. Zij zijn in wit, geglansd, met katoenen draden bevestigd papier gewikkeld, rieken onaangenaam, narkotisch en muffig, smaken zeer bitter en worden in de lucht week. — Schijnt zelden naar Duitschland te komen, merck verkreeg eens over Holland eene kist , welke meer dan 200 pond woog. Het daarin voorhanden opium had de zoo even volgens guibourt opgegevene kenteekenen. Slechts enkele pijpen be¬ vonden er zich onder , die in blaauw papier gewikkeld waren , hetgeen op de naar het opium gekeerde zijde met Arabische letters beschreven, doch ook met katoenen draden bevestigd was. In de lucht werd het voch¬ tig, doch de door guiboürt daarin opgegevene mikroskopische tranen konden er niet in gevonden worden. Het leverde hem naauwelijks 1 procent morphine (dezelfde hoeveelheid , die er ook later mettenheimer uit verkreeg), terwijl andere proeven hem een aanzienlijk bijmengsel van PAPA V ER ACE AE. 485 rijstraeel deden vermoeden , daar b. v. het in alkohol onoplosbaar ge¬ deelte door jodium sterk blaauw werd. S. Oost-Inclisch Opium. Opium Indicum. Ook Bengaalsch Opium en Opium van Malwa genoemd. — Hoewel in Oost-lndië de kuituur des maankops ter verkrijging van opium in vroegere tijden zeer aanzienlijk was, zoo is zij toch eerst sinds 1830 op gedurig grootere schaal aangelegd, die aan het langzamerhand sterk vermeerderd gebruik of liever misbruik en aan den invloed der Engelsche-Oost-ïndische compagnie beantwoordde , waarbij zij echter, zoo als het schijnt, slechts tot Bengalen en Malwa beperkt is gebleven. De opium-opbrengst aldaar is inderdaad tegenwoordig verbazend , en het opium zelf van oudsher bijna uitsluitend tot verbruik in Oost-ïndië, doch voornamelijk tot invoer in het Chinesche rijk bestemd geweest. Het voor Oost-lndië bestemde opium zou meestal vervalscht worden, het laatste daarentegen niet. De handel die er mede gevoerd wordt, is over het algemeen eene monopolie der com¬ pagnie, en de verzending naar China geschiedt in kisten van 149y2pond, waarvan elk 40 brooden opium bevat- Volgens het Asiatic Journal Oct • 1836, heeft de invoer in China van 1800 tot 1810 jaarlijks 2500, in 1822 reeds 4628, in 1828 = 9535 en in 1836 — 26000 kisten be¬ dragen. Thans zou hij reeds tot 27000 kisten gestegen zijn, waarvan 16000 op het gebied en onder den dwang der compagnie, en 11000 in Malwa, doch hier niet onder haren dwang, geproduceerd worden. Men zal zich niet meer hierover verwonderen, wanneer men uit het volgende de winst leert kennen, welke deze handel aan de compagnie verschaft. De onderdanen in Bengalen zijn verpligt het door hen ten gevolge van pre- miën en dwang opgebragt opium in de magazijnen der compagnie af te leveren en dat wel voor eene schadeloosstelling , die voor eene kist van boven¬ gemelde grootte op 350 ropijen (*) te staan komt. Eene zoodanige kist wordt naar China gewoonlijk voor 1500 ropijen verkocht, zoodat iedere kist eene winst van 1150 ropijen en alle 16000 kisten eene winst van 1 8,400,000 ropijen opleveren. Daarbij komt de tol van doorvoer van Malwa door het gebied der compagnie naar China, welke voor iedere kist 200 ro¬ pijen of voor 11000 kisten — 2,200,000 ropijen bedraagt. De geheelc winst bedraagt diensvolgens — 20,600,000 ropijen; men kan haar echter ge¬ middeld slechts op 20 mill. ropijen 2 mill. pond sterl- schatten, want, (*) De waarde der zilveren ropij , die hier bedoeld wordt, wisselt af van f 0,157 tot ƒ 1,91» Ned. C. 486 PA P A V E K ACE A E al komt er nog de niet onaanzienlijke winst bij van het ten gebruikt* in Indië zelve uit de magazijnen afgeleverd opium, zoo kan toch daar¬ door weder een verlies ontstaan, dat de compagnie de kist soms met 400 ropijen betalen en ook naar China voor billijker prijs verkoopen moet, dan aangenomen was , gelijk zulks b. v. vóór eenige jaren het geval was gedurende en terstond na de krijgsoperatiën. — Uit Oost- Indië komen dus tegenwoordig naar China (behalve den op hl. 479 vermelden toevoer van Turksch opium) jaarlijks 27000 kisten of 4,036,500 pond opium, eene handelswaarde, die in Oost-Indië 40,500,000 ropijen bedraagt. Voor transport en andere onkosten rekent men nog lU meer zoodat het opium , hetgeen jaarlijks uit Oost-Indië in China aankomt, 50,625,000 ropijen " 5,062,500 pond sterk bedraagt, eene waarde, waar¬ door ieder pond ongeveer 8 s/4 rthl. [= f 21 V* Ned.] zou kosten, dus veel meer dan bij ons het beste Turksche, waarmede bet Oost-lndische wel naau- welijks kan vergeleken worden. Het Oost-Indisch opium is dus tot heden slechts bij uitzondering naar Europa gekomen en hierdoor in ’t algemeen nog zeer onvolledig bekend. — pfaff beschreef, zoo als ’t schijnt, hel eerst in het jaar 1821 een hem voorgekomen Oost-Indisch opium als platte, linsvormige koeken van 3 tot 4 duim in doorsnede, die bijna pikzwart waren, eenen zoetachtig- bedwelmenden reuk hadden, welke op dien van bilzenkruid geleek, op de breuk niet glinsterden , van lieverlede zeer hard werden , in de vlam eener kaars niet verbrandden, op papier eene doffe streep gaven, bij oplossing in alkohol veel poedervormig overschot achterlieten en eene zuur reagerende op¬ lossing leverden, die door ijzerchloride karmozijnrood werd. — Het zoogenaamd Bengaalsch opium wordt deels in eigenlijk Bengalen, deels in Bahar , gedeelte¬ lijk ook in Benares gewonnen , en datgene, wat te Patna (in de provincie Bahar) bereid wordt, voor het beste gehouden. Het opium, dat in de faktorij Patna-Garden gewonnen wordt en den naam van opium médicinal draagt, bevat volgens wallich en monad gemiddeld 10,5 procent mor- phine. — Een in Calcutta onder opzigt van een bijzonder gezelschap bereid opium, hetwelk vóórliet verzenden van eenen ofïïciëlen stempel voorzien wordt, komt volgens webster zeer overeen met Aloë So co trina, is slechts donkerder en meer roodachlig, gelijkt in reuk en smaak zeer op het Turk¬ sche, is zonder overblijfsel oplosbaar en bevat volgens turner 3/4 procent morphine, met mekonzuur verbonden. — In den zomer van 1840 was eene partij Benares -opium over Londen naar Petersburg gekomen, waarvan Ludwig het volgende mededeelt: Het was in kisten gepakt, die bijna eenen volkomen vierkanten vorm hadden en met eene grove stof bekleed wa- PAPAVERACfiAE. 487 ren. Iedere kist bevatte 40 geheel ronde opium-ballen, van 3 tot 4 pond, in twee lagen op elkander geplaatst , zoodat 4 in de breedte en 5 in de lengte lagen; iedere bal of kogel op zichzelven was afgescheiden van de overige met eene bijzonder dik bekleedsel van maankopsbladen , als ’t ware even als met eene cel omgeven. De ballen waren hard, droog, en niet zeer gevoelig voorden indruk eens vingers. Op de doorsnede bleek het, dat zij uit omwindsels , die uit maankopsbladen ter dikte van 1 vinger waren aaneengekleefd, bestonden, waarin het opium zelf, even als de kern in eene noot, besloten was, doch in dier voege, dat het nergens daarin vastkleefde en het er zich gemakkelijk liet uitnemen. Het aldus ingesloten opium was zwartbruin, van de consistentie eener pillenmassa, van buiten gedeeltelijk met eene witte schimmel bedekt, bevatte in zijne massa geene zigtbare vreemde bijmengselen van bladen enz. , verbrandde in het licht met eene heldere vlam, verspreidde eenen sterk doordringenden reuk en bezat eenen bitterderen smaak, dan gewoon opium, siller verkreeg er 5 procent morphine uit. — Deze soort van Oost-Indisch opium zou in China en op den Indischen Archipel gebruikt worden en aldaar nog in 1817 tegen zilver zijn opgewogen. butter beschrijft het Bengaalsch opium van het regentschap als rood¬ bruine, koperkleurige , eenigzins korrelige, bijna geleiachtige, aan de vin¬ gers klevende massa’s , die in dunne schijven doorschijnend zijn en eenen verdachten , doch niet onaangenamen reuk bezitten. En volgens christi- son bestaat het uit ballen van 3 V2 pond, die in vast aanliggende bladen gewikkeld zijn, altijd eene zeer donkere kleur hebben, eene stijve deeg- consistentie bezitten en sterk naar opium rieken en smaken, smyttan ver¬ kreeg er tot 3 Va procent morphine uit. mettenheimer had uil een Bengaalsch opium 8 prnc. morphine gekregen. In den choleratijd (1832) ontving merck eens eene bezending Bengaalsch opium in ronde koeken, die Va pond wogen, s/4 duim dik waren en 4 duim in doorsnede hielden. Ten opzigte hunner kleur en consistentie geleken zij op drop; zij waren slechts in een groot vast aansluitend blad gewik¬ keld , bezaten eenen zwakken opium-reuk, verbrandden in hel licht met heldere vlam, losten zich in water bijna zonder overschot op en verhielden zich overigens als een extract. Het leverde hem echter 10 proc- morphine op. — Een ander later door hem ontvangen Bengaalsch opium kwam hiermede geheel overeen, doch het was in micaplaatjes gewikkeld. Het onderzoek hiervan gaf hem aanleiding lot de ontdekking van een nieuw ligchaam, het porphyroxine , hetgeen echter ook in andere opiumsoorten voorkomt. Overigens leverde het : 488 PAPAVEllACEAE. Morphine , 8 proc. Codeïne , */, proc. Porphyroxine, y2 proc. Thebaine, 1 proc. Narkotine, 3 proc. Mekonine, sporen. Het opium van Malwa, wiens bereiding dus niet onder de controle van het praesidentschap staat, wordt door guibourt beschreven als vrij ge¬ lijkvormige massa’s , die langwerpig, plat, bijna 1 once zwaar, uitwendig van zaden en bladen geheel vrij, altijd zwartachtig-bruin , vrij week en extractaardig glanzend zijn. Zij rieken rookerig en narkotisch (zoodat zij hem schenen boven vuur te zijn bereid), smaken stekend, zeer bitteren walgelijk en bevatten 8 V3 procent morphine. — Volgens christison zijn het vierhoekige ballen van 4—5 duim dikte, die van lieverlede zeer hard worden, inwendig nu eens lichter, dan weder donkerder zijn, en volgens SMYTTAN 3 tot 5 procent morphine bevatten. Een ander in een tuin te Bombay gewonnen opium bevatte volgens hem 7 tot 8V4 pro¬ cent morphine. II. Europesefoe Opiwvngoorten* De opium-kultuur is, zoo als reeds is opgemerkt, ook in verscheidene Europesche landen beproefd. De algemeene resultaten hiervan zijn , dat men opium kan verkrijgen , wiens waarde die van het beste Turksche opium volmaakt evenaart ; dat de zwartzadige maankop een morphinerij- ker opium, dan de witzadige , levert; dat echter het gekweekte opium veel duurder komt te staan, dan dat men het beste Turksche kan koopen. In Zweden legden zich falk en lindbergson daarop toe. De laatst¬ genoemde vond , dat het opium , hetgeen uit witzadigen maankop was be¬ reid , zuur reageerde , donkerder bruin was en eenen zwakkeren reuk bezat, dan het Oostersche , doch een rijker gehalte aan morphine, dan dit laatste vertoonde. In Engeland lieten cowley en staines in den jare 1821 omstreeks 60 pond opium bereiden , waarin iiennel 5 procent morphine vond. Hiertoe waren 4 7® morgen land noodig geweest. — pereira (*) beschrijft het En- (j gelsch opium als platte, leverkleurige koeken, die op Aegyptisch opium 1 gelijken , in bladen zijn gewikkeld en eenen sterken opiumreuk bezitten. In Frankrijk hebben loiseleur-deloisgchamp, dublanc, dubuc , merat- guillot en anderen diergelijke proeven in het werk gesteld. In een bij Provence bereid opium vond petit 16 tot 18 procent (!) morphine. — Een in het depart. des Landes alleen door uitdrooging van het melksap t (*} In de Nederduilöche uitgave, Dl. II. bh 979. C. PAPAVEBACEAE. 489 verkregenc echte opium werd door pelletier onderzocht. Het was rood- achtig-donkerbruin , barstig , in reuk en smaak met Smyrnaasch opium geheel overeenkomstig , liet echter bij oplossing in water minder over¬ schot achter, dan dit. Het bevatte meer morphine, dan het Smyrnaasch, doch geen spoor narkotine. — dublanc vond in een opium, afkomstig uit het depart. der Seine en Oise , 2 procent morphine en 7 proc. narkotine, en in een ander, hetgeen in het depart. der Gironde gewonnen was , 4 proc. morphine en 3 proc. narkotine. Beiden waren het uit insnijdingen gevloeid en gedroogd melksap van witzadigen maankop. Het eerste was dof-vaalbruin , hard, van schelpachtige breuk, narkotischen reuk en onaangenamen , bitteren en scherpen smaak. Het laatste was bruinachlig- roodgecl , gladschelpachtig op de breuk, had eenen narkotischen reuk, smaakte bitter, scherp en walgelijk, en loste zich in kokenden alkohol geheel op. — rïcord-duprat en robiquet vonden in Fransch opium narkotine , doch geen morphine , en dujac noch morphine , noch nar¬ kotine. In Italië hebben carradori en monticelli proeven genomen. De laat¬ ste bereidde uit maankop, die op Sicilië was gekweekt, een opium, het¬ geen met Turksch overeenkwam en hem 54/s tot 6 Va procent morphine opleverde. In Griekenland onderzocht landerer een door 2 Turken in Nauplia bereid opium. Het was, even als oorspronkelijk de Lacrymae Opii, bereid, bezat eenen narkotischen reuk, smaakte brandend-bitler, bevatte narkotine , mekonzuur en evenveel morphine , als bet Levantsch opium. — Merck beschrijft een opium , hetgeen opgegeven werd , op Morea te zijn gewonnen, als kleine, geelbruine, wasglanzende en mikroskopische tra¬ nen vertoonende stukken. Zij wogen ongeveer 3 oneen , waren alleen in maankopsbladen gewikkeld, op de breuk droog, voorzien van ingemengde overblijfselen van doosvruchten, en van eenen zuiveren, sterken opium- reuk. Bevatte 15 procent morphine. In Duitschland hebben engerer, geiger, beur , bïltz , heumann en meer anderen proeven in ’t werk gesteld. Het door engerer in Schil¬ lingsfürst bereide opium vond vogel arm aan morphine en mekonzuur. — BEHR verkreeg uit den blaauwzadigcn maankop meer en beter opium , dan uit den witzadigen. — geiger bekwam uit het sap van den zwart- zadigen maankop een vuil geelbruin , taai opium , hetgeen even als Oos- tersche drooge opium rook en smaakte , zich tegenover water en alkohol bijna geheel als het Levantsch opium verhield en morphine, narkotine, mekonzuur , vetten , hars en kaoutchouk bevatte. — bïltz heeft opiumsoor- 490 PAPAVERACEAE. ten , die in de omstreken van Erfurt gekweekt waren , in vergelijking met een Oostersch (Lcvantsch) opium geanalyseerd en gevonden in het Oostersch : Erfurtsch • N°. 1 • o N°. 3. Morphine. . 9,25 20,00 16,50 6,85 Narkotine .. . 7,50 6,25 9,50 33,00 Mekonzuur (niet zuiver) . .. . 13,75 18,00 15,00 15,30 Bittere extractiefstof .... . 6,50 5,00 12,75 4,25 Zwak bittere extractiefstof .. . 15,50 3,50 7,00 6,75 Extractiefbezinksel. . 7,75 4,75 3,75 2,20 Planteneiwit ....... 17,50 12,85 13,00 Balsem (hars met vette olie) . 6,25 7,65 9,75 6,80 Kaoutchouk. . 2,00 10,50 3,25 4,50 Gom met kalkaarde. . .. . 1,25 0,85 0,80 1,10 Zwavelzure potasch. .... Phosphorzure kalkaarde ) . 2,00 2,25 I 2,50 2,00 Phosphorzuur ijzerverzuurseD Phosphorzure aluinaarde ) . 1,50 1,85 1,50 1,15 Plantenvezel ) Vreemde zelfstandigheden ; . 3,75 0,80 0,75 1,50 Ammonia en aetherische olie. . sporen sporen sporen sporen Verlies. 1,10 4,10 1,60 Van het Erfurtsch opium waren N°. 1 in 1830 en N‘ \ 2 in 1829 van zwartzadigen maankop, en N°. 3 in 1829 van witzadigen in dier voege ingezameld , dat de oppervlakte der slaapbollen met stalen messen opengekrabt , de uitvloeijende sapdroppels met een kwast afgestreken en in een porselein vat zacht uitgedampt werden. Het opium van den zwart¬ zadigen maankop was zwartachtig-bruin , na het droogen veerkrachtig , rook en smaakte even als Oostersch opium, sterk en wegens de versch- heid krachtiger. Dat van 1829 was na het droogen eenigzins broozer. Het opium van witzadigen maankop was grijsbruin , na het droogen broos, van reuk en smaak iets zwakker- III. tatsche OpiuvMsoorten. Uit de omstandigheden , waarvan hierboven is melding gemaakt, blijkt ten duidelijkste , dat de daarvan afhankelijke ongelijke aard van het Oos¬ tersch opium welligt nimmer volledig te beschrijven is, en dat het schier onmogelijk moet zijn , op de markt , die zoo onregelmatig van talrijke PAPAVERACEAK. 49 1 soorten en wijzigingen voorzien is , altijd een volkomen normaal of al¬ thans geheel gelijk werkend opium voor den arts te kunnen inkoopen. Wij zijn toch niet in staat, op de steeds normale bereiding dezer zoo belangrijke artsenij-zelfstandigheid buitenslands eenigen invloed, waardoor ons doel bevorderd wordt , uit te oefenen. De rij der bij mogelijk¬ heid als opium voorkomende fabrikaten kan dus ook met de vroeger be¬ schrevene geenszins als voltallig beschouwrd worden. Bovenal ontstaat de wisselvalligheid des opiums door onjuiste en valsche fabrikaten , welke deels reeds buitenslands , deels onder weg zijn ontstaan , waartoe onge¬ twijfeld reeds vele der vroeger beschrevene massa’s behooren. Zoo b. v. door a. Opium , hetgeen op eene verkeerde wijze hereid is. Opium , hetgeen niet volgens zijne oorspronkelijke beteekenis is bereid, maar door kunstmatige verdamping van het uit slaapbollen of uit de geheele plant uitgeperst sap, door verdamping van de uit slaapbollen of uit geheele planten bereide afkooksels, door vermenging dezer extracten met echt opium, door het gebruik van reeds te ver ontwikkelde planten , enz. , zou over ’t algemeen als onjuist of valsch kunnen beschouwd worden. b. Opium , hetwelk door uittrekking met water of alkohol nu eens meer , dan weder minder van zijne werkzame bestanddeelen beroofd is. Zoodanige opiumsoorten zijn b. v. door bischoff (geiger’s Magaz. XX VII , 132) en door Schindler [Pharm. Centralblatt , V, 952) beschreven. Volgens but¬ ter geschiedt dit extraheren somwijlen door de Indianen , die alsdan het overschot ter markt brengen ( Bibliothèque univers • de Gen. Mars 1838, pag. 198). c. Opium , waarmede geheel vreemde zelfstandigheden zijn vermengd, zoo als : zand, klei, Armenische bolus , gom , tragakant , suiker, honig, pa- paverolie , lijnolie, sesamolie, drop, extract van stinkende gouwe , moes van doornappels, gekneusde kernlooze druiven, lijn gestampte maanza¬ den, zetmeel, meel (voornamelijk rijstmeel) , geëxtraheerd opium, koe¬ mest , hagel , looden kogeltjes , enz. — In de laatste jaren is zoodanig opium beschreven door berthemot ( Journ . de Pharmac. 1838, Sept. p. 441) , wiNCKLER [Jahrb. d. pract • Pharm. Vil , 311) , morson [Phar¬ mac. Journ. and Transact. IV, 503 en Meel. chir. Rev • 1842, p. 581), Länderer (buchn. Repcrt. XXVII, 381), voGET [Arch. der Pharm. XXXIX, 177) , nestler [Journ. d. Ch. med. 1844, Mars, p. 144) en door merck [Ann. der Pharm. XXIX, 212). De laatste merkt tevens op, dat het Smyrnaasch opium , hetgeen overigens anders van goede hoedanigheid is, sinds eenige jaren dikwijls met zooveel afgeschraapte opperhuid der 492 PAPAVERAGEAE. slaapbollen vermengd voorkomt, dat zijn morphine-gehalte daardoor Vs verminderd wordt. Volgens butter mengen de Indianen er zand , klei , suiker, moes van Dat. Stram. enz. bij, doch het veelvuldigst fijn ge¬ stampt maanzaad, texier geeft op, dat de Turksche regering het onder apolto genomen opium met Armenische bolus en andere aardachtige zelf¬ standigheden laat vervalschen ( Journ.de Ch. 7iicd- 1834, p. 266). [In eene zijner jongste berigten deelt landerer mede, dat men in Smyrna een extract van Glaucium rubrum als opium verkoopt. Het bezit eenen narkotischen reuk en eenen sterk bitteren , opiumachtigen smaak.] 2. Papaver Rhoeas l. Bijna door geheel Europa op bebouwde of braak¬ liggende korenvelden en de hieraan grenzende plaatsen. — - d.V.II.518. Mq. 14. P. 11.970. F. IJ. S. I. 402. F. B. IV. 293. — Levert de Klaprozen. Flores Ilhoeados s. Papaveris rubri. De bij droog weder ingezamelde bloembladen. Zij zijn bijna halfrond, gaafrandig, donkerrood, aan den voet van eene blaauwzwarte en scherp begrensde vlek voorzien , fijn , vettig op het gevoel, na het droogen dun- vliezig , doorschijnend , paarschrood. Hunne narkotische reuk gaat bij het droogen verloren. Smaak slijmerig, zwak bitter. Bevatten volgens beetz en ludwig: Verdoovend , vlugtig beginsel. Roode, veranderlijke kleurstof. Cerine , welligt met myricine. Weekhars. Houtvezel. Looistof. Galnotenzuur ? Mangaanoxydule. Zetmeel. Gom. Eiwit. Potasch. Kalkaarde. Bitteraarde. Azijnzuur. Appelzuur. Phosphorzuur. Zoutzuur. Zwavelzuur. IJzerverzuursel- Beiden vonden, even als ook vroeger riffard , noch morphine , noch narkotine , noch mekonzuur. Evenmin konde lafarque door zijne tot Vaooo gevoelige inoculatie proef morphine vinden, chevallier wil er echter eenige sporen van gevonden hebben. Volgens leo meier bevatten zij: Rhoeadinzuur. Klaprozenzuur. Koolzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Phosphorzurc kalkaarde. Phosphorzure bitteraarde. Eiwit. Gom- Zetmeel. Was. Weekhars. Chlorkalcium. Chlorsodium. Koolzure potasch. Zwavelzure potasch. Kiezelaarde. Plantenvezel. Vette olie. Rhoeadin- en klaprozenzuur zijn twee, zich als zuren verhoudende kleur¬ stoffen , waaraan de bloemen hare kleur verschuldigd zijn. CRUCIFERAE. 493 105. CRUCIFERAE. K ruisblo e mi g en. llestanddeelen : isatenoxydule (indigene of kleurlooze indigo); eigenaar¬ dige , stikstof- en zwavelhoudende stoffen: sinapine , myronzuur; eigen¬ dommelijk eiwit: myrosine. Afdeelingen : II eliophileae. Nucamentaceae. Lomcntaceae. Si- liculosae. Siliquosae. 1. Nucamentaceae. Nucamentaceën. a. Isatis. Weede. XV. 1. 1. Isatis tinctoria l. In Zuid-Europa , Oostenrijk, de Paltz , bij Jena, Regensburg ; ook in Nederland. Wordt vooral in Thüringen gekultiveerd. — F. B. S. I. 485. — Levert de Verwers-Weede. Herba Isatis s. Glasti. De wortel- en stengelbladen. De eersten zijn kortgesteeld , getand, eenig- zins fijnbehaard. Van de laatsten zijn de onderste grooter en de hooger gelegene afwisselend , ongesteeld , pijl-lancetvormig , gaafrandig , onbehaard. Allen zijn grijsgroen, rieken bij wrijving scherp , naar rammenas , en sma¬ ken even als kers stekend-scherp. In het versehe kruid vond chevreul : Indigene. Was. Gom. Azijnzuur. Chlorpotassium. Salpeter. Lïzeroxyde. Mangaanoxyde. Vlugtig, riekend beginsel. Harsachtig bladgroen. Roode en gele kleurstof. Slijmsuiker. Plantenvezel. Stikstofhoudende zelfst. Eiwitaardige zelfst. Kleefstofachtige zelfst. Citroenzure kalkaarde. Azijnzure ammonia. Zoutzure ammonia. Azijnzure potasch. Zwavelzure potasch. Salpeterzure potasch. Zwavelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Phosphorzure bitteraarde. 2. S i li quo s a e. Siliquosen of Haauwdragenden: a. Si na pis. Mostaard. XY. 2. 1. Sinapis nigra l. Door geheel Europa. Wordt in verscheidene landen gekweekt. — n. Y. II. 528- Mq. 19. P. II. 963. F. B. S. I. 498. F. B. IV. .250. — Levert den 494 CRUCIFERAE. Zwarte of Groene Mostaard . Semen Siriapis nigrae s. viridis. De kleine, ovaal-ronde, rijpe zaden. Bevatten in hunne dunne, rood¬ bruine, doffe schil, die zich aan het gewapend oog als netsgewijs geaderd of groefachtig-korrelig en segrijnaardig voordoet, eene gele, olieachtige kern , welke reukloos is. Doch bij kneuzing of bevochtiging met water ontwikkelt zij eenen vlugtigen, scherpen, tot tranen prikkelenden damp. Aan¬ vankelijk smaakt zij olieachtig en bitter, doch terstond hierna, zoo als bekend is , eigenaardig stekend-scherp. Mostaardmeel , dat met water is omgeroerd (mostaarddeeg) werkt krachtig blaartrekkend. — Bevatten vol¬ gens tiiibirge: Zachte , vette olie , 20 proc. Hars. Gom. Eiwit. Zwavel. Scherpe , aetherische olie. Phosphorzure kalkaarde. Phosphorzure bitteraarde. Thomson vond er ook zetmeel en een ammoniazout in. — Nieuwere onderzoekingen van henry en garot , boutron-charlard en robiquet , HORNEMANN , glaser , fauré , PELOUZE , doch bovenal die van SIMON en van bussy hebben tot het hoogst belangrijk resultaat geleid , dat de scherpe aetherische olie , welke door maceratie met water en latere overhaling uit het mostaardzaad kan verkregen worden , er niet reeds gevormd in voorhanden is. Volgens bussy bevatten de zaden een eigenaardig , stikstof— en zwavelhoudend , met potasch verbonden zuur , hetgeen hij myronzuur noemt. Door gelijktijdige inwerking van wrater en van het , voor de Cru- ciferae zoo eigendommelijk, en dus ook in den mostaard aanwezig albu- mine , het myrosine , ontstaat daaruit de zuurstofvrije aetherische mostaard- olie — C8 H10 N2 S2. Het myronzuur kon nog niet zoo zuiver verkregen worden , dat men zijne zamenstelling naauwkeurig bestuderen en de vorming der olie daaruit scheikundig verklaren kan. Hoogst merkwaardig is deze olie wegens hare zamenstelling , metamorphosen , eigenschappenen werkingen- De zamenstellivy is namelijk volgens wertheim van dien aard, dat zij moet beschouwd worden als eene verbinding van rhodan — C2 N2 S2 met hetzelfde radikaal , als in de knoflookolie (bl. 103) met zwavel ver¬ bonden voorkomt, en hetgeen men alhjl — C6 II10 genoemd heeft, en dat het dus wetenschappelijk den naam van rhodanallyl — CG II 10 -f C2 N2 S2 verdient , daar het denzelfden gelukt is door wederkeerige omruiling van zwavel en rhodan de eene olie naar verkiezing in de andere te ver¬ anderen. CRUCIFERAE. 495 Ten opzigte der Metamorphosen hebben simon en will aangetooncl, dat uit deze olie drie organische zoutbases : thiosinammine , sinammine en sinapoline konden voortgebragt worden , waarvan echter de nadere be¬ schouwing tot het gebied der scheikunde behoort. De aetherische mostaardolie is het kenschetsend bestanddeel van alle praeparaten des zwarten mostaards. Zij legt den grond tot hunnen reuk , smaak , over 1 algemeen tot al hunne specifieke eigenschappen en werkingen , zoodat de vorming dezer olie uit het myronzuur door den metamorphoserenden invloed van myrosine de grondslag voor de bereiding dezer praeparaten uitmaakt. Het is voor deze dus van wezenlijk belang, dat men het myrosine in krachtsontwikkeling niet store, hetgeen ligtelijk door zuren, door eene te hooge temperatuur enz., plaats grijpt, zoo als de chemie en pharmacie ons zulks in meerdere bijzonderheden leeren. Verwisselingen: de zaden van Sinapis alba var. seminibus ni- gris ; Sinapis brassicata (de in nieuweren tijd uit Calcutta in Frankrijk ingevoerde roode of Indische mostaard: Semen Sinapis rubrum); Brassica Rapa en Br. Na pa. 2. Sinapis alba l. In Zuid-Europa. Ook in Nederland. Wordt in ver¬ schillende landen gekweekt. — d. Y. II. 527. Mq. 19. P. II. 968. F. B. S. 1. 498. — Levert den Witte Mostaard. Semen Sinapis albae s, Erncae. De rijpe, bijna kogelronde zaden. Hunne schil, wier gele kleur op die van drooge erwten gelijkt , en die zich aan het gewapend oog als zeer fijnkorrclig-gestippeld voordoet , omgeeft eene olieachtige kern. In den smaak komt hij met den zwarten mostaard vrij wel overeen , doch schijnt zeer veranderlijk te zijn naar gelang van de groeiplaats der plant, enz. Ook hier hebben de nieuwere onderzoekingen der reeds boven genoemde scheikundigen zeer merkwaardige uitkomsten opgeleverd. De scherpe smaak, welke zich , gelijk bekend is , bij het kaauwen der zaden , alsook bij het macereren der fijngestampte zaden met water eerst langzamerhand ont¬ wikkelt , alsmede de bekende blaartrekkende werking van een met water uit dezen mostaard bereid deeg , zijn niet afhankelijk van een natuurlijk daarin gevormd bestanddeel , maar van een metamorphosen-produkt, het¬ geen bij de behandeling met water ontstaan is. De zaden bevatten name¬ lijk , behalve vette olie , zetmeel , myrosine enz., een in kleurlooze prisma’s krystallisercnd ligchaam , hetgeen sinapine (sinapisine , sulfosinapisine) ge¬ noemd is en hetwelk in den zwarten mostaard óf niet , óf slechts in zeer 496 CRüCIFERAE. geringe hoeveelheid voorkomt. Bij toetreding van water ondergaat dit sinapine door het myrosine eene metamorphose , waardoor daaruit rhodan- waterstofzuur (mostaardzuur — H -f- C2 N2 S2 en eene niet vlugtige, mostaard¬ achtig stekend-scherp smakende, blaartrekkende stof, wier aard en zamenstelling men nog niet kent, geboren worden. Deze scherpe stof is zoo verander¬ lijk, dat hare isolering tot nu toe nog niet gelukt is; uit hare ontleding schijnt het zwavelvrij ligchaam te ontstaan, hetwelk simon uit het scherp geworden deeg van witten mostaard door middel van aether als een wit, krystal- lijn poeder afgescheiden en crucine genoemd heeft, simon gelooft echter, dat dit erucine in den witten mostaard volkomen gevormd voorhanden is en dat dit, doch niet het myrosine, bet op sinapine metamorphoserend wer¬ kend bestanddeel is. Beide soorten van mostaardzaad , hoewel met elkander in smaak en wer¬ kingen zeer overeenkomstig , zijn dus desniettemin onderling in reuk en bestanddeeïen wezenlijk onderscheiden. — Be witte mostaard bevat geen myronzuur en levert derhalve ook de vlugtige , scherpe mostaardolie niet. Verwisselingen : de zaden van Sin ap is nigra var. seminibusalbis. b. Nasturtium. Bron-hers. XV. 2. 1. Nasturtium officinale r. brown. Sisymbrium Nasturtium l. Eene waterplant van alle werelddeelen. — d. V. II. 526. Mq. 18. F. B. S. I. 488. — Levert den Bron-Kers of Gewone ] Val er -Kers. Herba Nasturtii aquatici. De geheele bloeijende , overal onbehaarde plant. De stengel wortelend , opstijgend, gelakt, rond , gesleufd, hol en sappig. De bladen ongelijk ge¬ vind , lichtgroen , sappig ; de zijblaadjes tegenovergesteld , ongesteeld , ovaal of rondachtig; de topblaadjcs grooter , bijna hartvormig-rondachlig of eirond-uitgeschulpt ; allen min of meer slompen geschulpt. De bloempjes klein, wit, aan den top der hoofd- en zijstengels in bloemtuilen geplaatst , welke zich van lieverlede verlengen. De stekend-scherpe , bitterachtige1 smaak en de sterke, eigenaardige, stekend-scherpe reuk dezer plant gaan bij het droogen verloren. Waarschijnlijk bevat zij volkomen gevormde mostaard¬ olie. — De vroeger gebruikelijke Sisymbrium officinale levert vol- i gens PLESS mostaardolie, doch Thlaspi arvense mostaard- en knoflookolie. Verwisselingen: Nasturtium siifolium. Cardamine am ara. ï Cardamine pratensis. 499 DATISCEAE. De lepelbladolie verdient naauwkeuriger onderzocht en met de mostaard- olie vergeleken te worden. Verwisselingen : de bladen van Ranunculus Ficaria en Alisma Plan tag o. 2. Cochlcaria Armoracia l. Armoracia rusticana Gärtner. [R a- phanis magna munch.] In Engeland, Frankrijk, Zwitserland, Duitsch- land , Nederland, Zevenbergen. Zeer bekend kultuurgewas. — d.V. II. 525. Mq. 21. P. II. 960. F. B. S- 1.478. F. B. IV. 303. — Levert den Mierikwortel. Radix Armoraciae s. Raphani rusticani. 