VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
ee ed ben Sad an So ben) GPD Dr ete a en Std GDP $ Te AMSTERDAM, By A. vaN DER K R O E, en -> By YNTEMA zn TIEBOEL. / MDCCLXVIIL VO ORBERIGT VAN DE ULTTGEEVERS. DAA Y kans. alle Periodike Schriften hebben. dit lot ( J met elkanderen gemeen, dat ze in den eer- C — DP ften aanvang. traaglyk van de hand gaan; en GIP veel al wordt er eenig verloop van tyd ver- eischt, eer ze in den algemeenen fmaak vallen. Zom- migen mogen , ter oorzaake-van een uitgebreiden lees- lust, uit hoofde hunner nieuwsgierigheid, door hunne agting of genegenheid voor de Uitgeevers van zodanig een gefchrift, en meer beweegredenen van dien aart, aangezet worden, om ‘er terftond deel in te neemen. Maar ’t grootfte getal der Leezeren is zo gefteld, dat ze „ zich op hun eigen oordeel niet betrouwende „liefst eerst van anderen, op welker kundigheid zy zich ver- laaten, hooren’, wat ‘er: van zodanig een Werkje te wagten zy. Veelen wantrouwen ook- de Uitgeevers, of ze wel op zodanig eene'-wyze, als ze ’t aangevangen hebben, zullen volharden, en of ’t zelve op den duur niet eer dimmer dan beter zal worden. — Gelukt het zodanig een Gefchrift dien hoek te boven te komen, doot kundigen te behaagen , die °t anderen met oordeel konnen en durven'aaripryzen; terwyl ook de Leezers by ondervinding overtuigd worden , dat de verdere uitvoering aan °t begin beantwoordt, en dat de Uitgee- vers zich bevlytigen, om hun Werkje van tyd tot tyd nutter te maaken y dan- ontdekken ’er zich allengskens meer Leezers, die het zelve begunftigen , en begeerig zyn, om er gebruik ‘van te hebben. Doch dan ont- ftaar ‘er op nieuw. by veelen eene. andere zwäarigheid. «mn Het Werkje is nu al eenigen tyd: aan den gang À ge- VOORBERIGT. geweest; een merkelyk gedeelte ziet reeds het licht; en dus beloópen de kosten, zo men het compleet wil hebben, bereids eene goede fomnte gelds. Men ziet ‘er in zodanig een geval niet zelden tegen aan „om een defe Werk te hebben ; en men ziet ’er ook tevens tegen aan, om zo veel gelds uit te fchieten, als ‘er vereischt wordt , om het zelve compleet te erlangen. Dit doet veelen in beraad ftaan, en niet zelden worden ze daar door bewoogen om ’er van af te zien, {choon Ze ‘er anders wel agting voor hebben. Dit is ook het algemeene lot onzer VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN in 't byzonder geweest t dezelven hadden met den aanvang het geluk niet van vry algemeen te behaagen; doch vati tyd tot tyd oora deelden de Liefhebbers ‘van Oefening ‘er gunftiger over; men erkende eerlang de waarde van ’t Gefchrift , en ’t getal der Leezeren van verfchillenden {maak nam hand over hand toe; indtervoege dat de Schry- vers en de Uitgeevers , van dien tyd af tot heden, tover redenen genoeg hadden en nog hebben, om wel vergenoegd te zyn, over het vertier van hun Werkje; zo ten opzigte van de agting waar mede deezer Schrif- ten. vereerd zyn, als ten aanzien van de voordeelen, die de Uitgaave hun toegebragt heeft. Maar nu is, met den gewenschten voortgang van dit Gefehrift „ook de gemelde zwaarigheid opgekomen :- deeze LET= TER-OEFENINGEN beflaan reeds zeven Deelen „ of veertien Banden, en dus loopen de kosten van ’t zelve, op een prys van f 35-1o-: Dit ftuit veelen nieuwen Leezeren, te meer daar de Uitgeevers ’t niet braaf vinden den prys, dien anderen van den beginne betaald hebben, ten gevalle van laatere Leezereu te - verlaagen ; waar. toe ze ook te minder konnen over- | | ‚gaan, — Vv OQO O RBERIG T, pan, om dat ze nog maar een klein getal van comploste Exemplaaren voor de Liefhebberen , welken tegen deezen prys niet mogten hebben, bezitten. Dit heeft zommigen aanleiding gegeeven, om den Uitgeeveren voor te flaan , of men niet zou konnen goedvinden, om dit Werkje eenigzins te fluiten, en ’t dus in zeke. ten zin, in Zo verre, compleet te maaken, dat men het volgende eenigermaate als een nieuw Gefchrift konde aanzien. Naa hefhaalde overleggingen vusfchen de Schryvers en de Uitgeevers deswegens, heeft men eindelyk goedgedagt denzulken hier in ten wille te zyn ; en deeze is de oorzaak, waar door dit Stukje tegénwoordig het licht ziet, onder den Tytel van NIEUWE VADERLANDSCHE LETTER-OEPEs NINGEN, onder welken Tytel dit Gefchrift vervol. gens ftaat ‘uitgegeven te worden. mame Dus kan de - verdere Uitgaave hier van eenigzins befchouwd wore den als een Gefchrift, dat op zich zelven taat: en zy , die ’t voorgaande bezitten ‚konnen dezelve aanrnerken als een Vervolg van ’t geen ze reeds ontvangen heb- ben. Langs dien weg gefchiedt den eenen dienst , zonder dat de andere benadeeld worde; en zy, die de vroegere LETTER-OEFENINGEN bezitten , zullen te min- der reden vinden, om zich over deeze fchikking, ten gevalle zommiger Leezeren , te beklaagen ; vermids de Uigeevers vastlyk voorgenomen hebben, de nog wei- nig óvergebfeevene corpleete Exemplaaren , ook in t. vervolg van tyd, tot geen laager prys dan boven ge- meld is, te zullen afleveren. Wy hebben °t niet ondienftig geagt dit Berigt in deezen voor af te laaten gaan, om onzen Leezeren de moeite te ontneemen van na de reden deezer fchik« kinge te raaden: voor ’t overige {taat ons, met opzigt | A 2 tot V OORBERIG T. tot de volgende Uitgaave, niets te melden; dewyl we ons over ’t algemeen houden aan *t geen we, met be- trekkinge tot ons oogmerk, in voorige Berigten gemeld. hebben. Alleen konnen wy den Leezer, by deeze gelegenheid, nog onderrigten, dat wy, met den aan- vang reden hadden, om de Nederduitfche T ooneel- ftukken, die nu en dan liet licht zien, in ons Werkje niet te betrekken; doch dat, deeze. reden ‚geen plaats meer hebbende , dezelven voortaan, even als andere gefchriften , in aanmerking genomen zullen worden : “geen we vertrouwen dat veelen onzer Leezeren niet onaangenaam zal weezen. Ne Voorts onze Heeren Correspondenten , die ons met hunne Papieren gelieven te vereeren, en de verdere. Begunftigers deezer LETTER-OEFENINGEN , voor hunne ' tot dus ver beweezene moeite en gunst bedankende , beveelen wy verder dit ons Werkje in hunne goede ge-. dagten 5 in hoop en: vertrouwen , dat. Ze ons. zullen blyven onderfteunen en aanmoedigen: 5 terwyl we van onze zyde ons alleszins zullen bevlytigen, om de Uit- gaave, zo veel in ons is,en de natuur. van ons Bewerp toelaat, ten hoogfte gevallig en nuttig te maaken. 1 NIEU- NIEUWE VADERLANDSCHE LET TER-OEFENINGEN, WAAR IN DE BOEKEN en SCHRIFTEN, DIE DAGELYKS IN QNS VADERLAND EN EL- DERS UITKOMEN , OORDEELKUNDIG TEVENS EN VRYMOEDIG VERHAN- a DELD WORDEN. LEN . aa . ' i ` ` kd Md Ed Onderzoek over de natuur en bet oogmerk der Verzoekinge van Christus in de Woeflyne. Door 8. FARMER. Naar den tweeden. vermeerderden Druk uit bet Engelsch vertaald, Te Amfter- dam by Yntemaen ‘Tieboel 1767. bebalven de Voorrede en den korten Inboud 201 bladzyden in groot ottava. E D E verzoeking van °’s Waerelds Heiland , Marsh. IV, I= If Marc. I. 12, 13, en Luc. IV. 1—13, aange- tekend, te yerklaren, komt allen omzichtigen Uitleggeren der Bybelfchriften voor als eene moeilyke taek; dewyt ’er „ van welke zyde men het fluk ook befchouwe , altoos merkiy- ke zwarigheden overblyven, die men zq gereed niet kan op- losfen, als men ze wel te berde kan brengen, tegen ene uit- legging, die van de onze verfchilt. Mėn vindt, uit hoofde ier van , zeer verfchillende verklaringen dezer Gefchiedenisfe „ en zeer onderfcheidene oplosfingen van dè daer tegen gemaek- te zwarigheden ; wder door, gelyk het meermaels met enige duistere plaétzen der Schriften gaet, het onderwerp veel eer verduisterd , dan opgehelderd word. — De Heer Farmer waegt het, dés niet tegenftáende, in dit ftukje, ene verkla- ring hiervan in ’t lichtte geven, die ten meerendeele nieus enaenrd mag worden: volgens'welke men, naer zyne ge- chten , zich een redelyk begrip. van dit Euangelifche verhael kan vormen ; en de zwarigheden , die ‘er tegen op fchynen te komen, op ene voldoende ‘wyze kan oplosfen. Het is juist niet te wachten, dat deze nieuwe uitlegging allen zo vole doende zal voorkomen , als ze dien Heer zelven wel toe{chynt; ' L DEEL, N. LETT., NỌ. Ie A3 doch, a H FARMER ‚doch ze zal, vertrouwen we, by velen echter wet zo gunftig als verfcheidene andere verklaringen befchouwd worden; om dat ze enigermate een redelyker denkbeeld van ’t- voorgevallene gan de hand geeft: en zy, die ’er geen behagen in fcheppen, zullen nochtans niet konnen nalaten te erkennen, dat onze Schryver zyn onderwerp als een fchrander Man ontvouwd heeft ; wiens bedenkingen over dit ftuk der overweginge waerdig Zyn. o De Heer Farmer kan zich niet verenigen met hen, die het in de Euangelien voorgeftelde aenmerken , als een verhael van wezeniyk gebeurde zaken; ,, dat de duivel naamiyk in perfoon ` ə» Christus verzogt, zig aan hem in eene zigtbaare gedaante ss vertoonde, tot hem overluid en met eene hoorbaare ftem- - ə me fprak, en hem lighaamlyk van de eene plaats naar de s, andere overbragt ”. Zyn gevoelen des aengaende , komt kartlyk hier op uit. Terwyl Christus zich lickaamlyk in de weoelftyne bevond, (daer hy wezenlyk veertig dagen en veertig nachten, zonder voedzel te genieten, onderhouden, en tegen de gevaren der woeftyne befchermd werd, door °t beftier der Godiyke Voor- zienigheid; daer hy ten einde van veertig degen daediyk de gewaerwording van honger begon te gevoelen,) werdt hy maer den Geest, door ene Godiyke aenblazing , in een gezich- te, by mier van ene levendige verbeelding der. ziele, onder Gen tigen invloed ener Godlyke verrukkinge , na de woe 1 OVER DE VERZOEKING VAN CHRISTUS, $ woetyn, als een toneel van een Prophetisch gezicht , gevoerd, In dien deet van verrukking, was hy veertig dagen en veertig vachten , onder den invloed van een Godlyk gezicht. Hier n werden hem, mag men denken, verfcheidene verzoekingen voorgefteld, die hem mogelyk byzonder in perfoon betroffen, en daerom niet gemeld zyn van de Euangelisten; welke waer- fchynlyk alleen gewag maken van de laetfte verzoekingen, om dat ze hetreklyk waren-tat ’s Heillands openbare bediening, Doch wat hier van ook zy „ten laetfte werd de Godlyke machr, in hem zonder voedzel te onderhouden ,opgefchort , en Chris- tus begon de gewaerwording van honger te gevoelen; toen wedervoeren hem de verzoekingen, die de Euangelisten bye zonder aengetekend hebben. God ftelde hem, onder de lee vendige indrukkingen van een gezicht, dat ten kragtigfte op zyne verbeelding werkte, de afbeeldzels van zodanige verzoe- kingen voor den geest ;en wel in dien nadruk, dat het Chrise tus moeste vaorkomen, als of die dingen wezenlyk gebeure den, als of de duivel alles aen hem zeide en deede, het geen ons in °t Euangelifche verhael gemeld word; zo dat het , ten genzien van Christus, even het zelfde ware, als of de zaken zich wezenlyk alzo hadden toegedragen, de duivel hem in perfoon verfchenen ware, en hem „daor zyne eigene werking, van de ene plaetze na de andere overgebragt hadde. In gevol- ge hier van word ook het vaorgevallene door de Euangelisten verhaeld, als ware.’t ene wezenlyke gefchiedenis; gelyk zo. de Heilige Schryvers gewoon zyn, de beeldtenisfen die inges drukt, en de gefchiedenisfen die voorgevallen zyn, in de ver- beelding des Propheets, te befchryven, als of zy wezenlyke voorwerpen , enuiterlyke gebeurde zaken geweest waren. De Heer Farmer dit breeder ontvonwd hebbende, om te too- nen, dat de Euangelisten deze verzoeking voor ene Prophetifche verrukking en openbaring verklaren , verledigt zich in de vier- de afdeelinge van dit gefchrift, om te onderzoeken , welke bet eigenlyke oogmerk van dit Prophetifche gezicht geweest zy. ‘Ter duidelyker ophelderinge hier van, laet hy vier acn- merkingen voor af gaan. 1. Christus was ongetwyfeld aen verzoekingen onderhevig. 2. Dit gezicht kan ene tegenwoordige beproeving vervatten, De Propheten waren, als God zich in een gezicht aen hen o- penbaerde, wel geheel Iydelyk in °t ontvangen van de indruk- Zelen der beelden , die aen hunne verbeeldinge voorgefteld werden ;doch ze hadden echter te gelyk in alle andere opzich- ` ten het volkomen vrye gebruik van hun verftand. Dus kon dan ook Christus, geduusende dit gezicht , een redelyk ant- | ns A4 woord, 4 . H, FARMER woord geven op de aen hem gedane voorftellen , gelyk: ons de gefchiedenis verbeeld; en het afflaen derzelven toont dan zya ne deugdzame gemoedsgefteldheid. En in dien zin kon dit gee zicht tot ene tegenwoordige beproeving van Christus ver- ftrekken , voor zo verre het, van dienst kon zyn, om zyne deugd te oefenen, te ontdekken en te doen doorftraalen. 3. Dit gezicht had tevens een hooger oogmerk , dat ’er ei= genlvk onmiddelyk mede bedoeld werd. „, Het diende , naam- ss Iyk,tot eene voorzegging „en zinnebeeldige vertooning van „ de byzondere zwarigheden en verzoekingen,welken hy in zy- ‚ nebediening en de verrigting zyner wonderwerken alsde Messe a» fias zou ontmoeten ”. Dit tracht onze Schryver af te leiden , zo uit den aert der voorfpeltende gezichten in `talgemeen, als uitde omftandigheden van dit gezicht in °t byzonder , mitsgaders uit de overeenkomst die ’er is ‚tusfchen deze voarftelfingen „en de verzoekingen, die Christus in den loop zyner bedieningeoverge- komen zyn; gelyk hy vervolgensafzonderlyk poogt tedoen ziene 4. Eindelyk, daer fteekt niets ongerymds in het denkbeeld, dat God zynen Zoone zodanig een. gezicht voorftelt; Gods goedheid en heiligheid word ‘er niet door benadeeld; het be- antwoord in tegendeel zeer wel aen de wyze handelingen van een volmaekt goed en heilig Wezen. ‘ Ter nadere bevestiginge, inzonderheid: van de derde aen- merking, beuaerftigt zieh de Heer. Farmer verder. om. ieder vertooning van dit gezicht afzonderlyk te overwegen, en het byzondere oogmerk daer van aen te toonen; als mede te.doen opmerken, hoe gefchikt dit gezicht was, naer de omftandig- heden in welke Jefus zich diestyds bevond, en van welke nut- tigheid het voor hem kon wezen. Het hoofdzaeklyke zyner gedachten deswegens komt hier op uit. ` De eerfte ver- tooning betekende dat Christus te` worftelen zou hebben meg ene drukkende armoede, en andere ongemakken ; doch dat hy nooit, zelfs niet in de angstvalligfte emftandigheden , zyne wonderdadige macht zou hebben te gebruiken tot zyn eigen perfoonlyk voordeel. — De tweede vertooning gaf. te kene nen , dat hy meermael bloot zou ftaen voor zulke verieidely« ke omftandigheden , die hem tot ontydige: wonderen zouden - konnen verlokken ; doch dat hy zich nimmer buiten nood aen gevaren moest bloot ftellen, uit vertrouwen op. de Godlyke befcherming; noch enige uitwendige vertooning van zyne wonderdadige macht maken, —— De derde vertaoning einde- lyk was ene voorbeduiding, dat hy door het volk ,’t welk mis- leid was door hunne vooroordeelen nopens den Mesfias, tot het aenvgerden van den waereldlyken Scepter zou aengezocht Wore OVER DE VERZOEKING VAN .CHRISTUS, g worden, om als Koning over Israël te heerfohen > doch dat. hy nooit zyne wonderdadige macht had te gebruiken „om zich - den weg tot tydlyke eer te banen, n deze vertoonin. » gen werden aen hem voorgefteld , juist op dien tyd, toen h zyne bediening openlyk {tond te aenvaerden; toen °t ten uis: terfte dienftig was, hem onder ’t oog te brengen, aen welke verzoekingen hy in zyne bedieninge bloot gefteld zou wezen en binnen welke bepalingen hy zyne wonderdadige macht: zou hebben te gebruiken. a |. Om den Lezer te klarer denkbeeld te geven van de denk. wyze van den Heer Farmer, omtrent deze voorfchaduwende. vertooningen, zullen we het voornaemite van zyn gezegde „ wegens de tweede vertooning, nog byzonder mededeelen. —. s Het toneel deezer verzoeking, segt hy, was Jerrol, » de hoofdftad vàn Judæa, en de zetel der magt: het. was de. s, tempel te Jerufalem, alwaar de Jooden de eerite verfchynin s, verwagtten van den Mesfias, dien Engel des Verbonds , ( 5 ‚ die fchielyk tot denzelwen komen zou. Het was de vleugel. ss van den tempel naar de oosterzyde deszelven , van waar men s, de menigte der aanbidderen, die zig regtftreeks aan het ge~ ss Zigt vertoonden, zien kon, Van deeze zeer zigtbaare hoog- ss te, en vooreene groote menigte aanfchouweren, niet in ss de duistere fchuilhoeken der woeftyne , wordt Christus ver- s3 Zogt zig neder te werpen, met een vast vertrouwen op de. s» Godlyke befcherming , (welke niemand ooit met meer rede: s» verwagten kon, dan hy;) op dat zyne wonderdaadige be-. ə», houdenis dus blyken voor de Godlykheid zyner zending p uitleveren, en de ontelbaare aanbidders, die hier van vog- ss getuigen waren, overgehaald mogten worden „om hem an- s> middelyk voor den Mestias te erkennen, die zigtbaarlyk, ‚> Op eene wyze overeenkomftig met de algemeene verwag» ‚ Ug der Jooden, uit den hemel nederdaalde. Zodanig was. » het voorftel hier aan onzen Zaligmaaker gedaan: een voors s» ftel „het geen zekerlyk in zyne eigen’ natuur eene zeer fter- n ke verzoeking medebragt. Hoe heerlyk en roemrugtig zou- > ss het voor den Mesfias gefcheenen hebben, indien hy zyn s gezantfchap , op: zo een open tooneel, en met zodanige bee … s, wyzen van Zyne Godlyke magt geopend hadt”? Laeten wy derhalven onderzoeken , uit welke beginzelen deze fchoon-+ fchynende verzoeking werdt afgeweezen. Op die plaats der H, Schrift, (4) door welke de duivel zyne verzoeking zogt aan te dringen, antwoordt onze Heer: daaf 1$ (6) Ma). UL 3. OA Ps, XCL Ik … i | 5 Ae E 4 ME, FAR woord geven op de aen hem g y God niet verzoek gefchiedenis verbeeld; en he x niet te pas kr ne deugdzame gemoedsgefte' : \aredelyke e` zicht tot ene tegenwoord’ 4 ame bly’ ftrekken , voor zo verre ’. » it verr deugd te oefenen, te on`’. $ pn e 3. Dit gezicht had ©, 4% 6 F genlvk onmiddelyk n” 4 39 ‘ ss lyk,tot eene voor +: 4. „» de byzondere Zw, $ ¢ ‚ne … a nebedieningen , ; * «lykheid in , ‚ fiaszouontme } vikkelen , in verwag, uit den aert der < ‚ng, dus behoeven wy omftandighed : « ‚voor te fchryven, welke de overeenkes ` „vertuiging verrigten moete ””, verzoeking ste onderzoeken, welke betrek- komen zy’ soge hebben tot Christus toekomene 4. Eir ende den geheelen loop van dezelve dat Go „door verzoekingen „ die aan de geenen goedh voorgefteld worden , gelyk waren, en die hy antw ur aangenomen grondregel van de hand wees, een „ı zonder noodzaaklykheid en roekeloos het gevaar ‚nd te loopen, en zig dan op de tusíchenkomst der r xe magt te verlaeten, (het geen eene onnodige en eine oze vermeerdering van wonderwerken zou veroorzaakt ebben ‚) bevinden wy, dat hy de gevaaren met de uiterfte omzigtigheid ontweek, en alles, zo veel in zyn vermogen was, vermydde, wat Zyne vyanden kon verbitteren , gebieg dende zelfs ten aanzien zyner wonderwerken , die de Zegels waren van zyne Godlyke. zending , een diep lulzwygen te on- derhouden (c); wanneer hy voorzag, dat het rugtbaar maa- ken van dezelven, in zommige omftandigheden , door nyd of eproer onder het volk te verwekken, naar alle waarfchynlyk- heid „deszelfs gemoederen veel feller tegen hem zou doen onte branden. Zo ftelde hy hunne boosaartigheid te loor, door zig voorzigtiglyk buiten hun bereik te begeeven (d), tot dat hef bepaalde tydperk zyner bediening vervuld was ; zo dat fchoon Yr eenige gevallen waren, waar in hy op eene wonderdaadige wyze (e) tegen zyne vyanden befchermd werdt, en waar in | dit _ (a) Exod. XVII: 2, 7. Num. XIV: 22. Ps, LXXVIII: 18, Vi:14. 15. Mattb. XVI: 1. Hand. XV: ro. (Bb) Deut.VI: 16, ‘> (c) Mattb. VIll: 4. XIL: 15—21. (d) Joan. X: 39, 40. Mattb. XIL: 15. Marc. Iil: 7. Jean. VIII: 59. -(é) Jeon, VIII: go. _ Nine kr STus, | t noodzaak y d ty voor dat de eindf Kemaakt, eene alge: “anneer wy over D ‚Verwondering, en gezet waren, 3 NG getrokken heb- Æ gevaller NN &Ì ¥ te overwinnen, `q mof € zt paatregelen ‚ al- Jee gs yet wel meest \ 4 ; ye veragt en \ ți en wyzen, idel z, goor tyd- se fterkfte vta. t, wyken. In plaats vau “t drie. „enen, en op eenmaal, op dar | "gt, agt, die hem gegeeven was, te pro. ter e wonderwerk te Kana in Galilea, en . K n T aanzienlyke plaats , voor cenen aanmerklyken tyu yoornaamfte tooncel yan zyne bediening. Uit dien u. vefchuldigden hem zyne broeders zelven „ als iemand ‚vie nu, overeenkowftig handelde met zyn’ buitengewoonen last en, karakter, en drongen ‘er fterk op aan, dat by zig aan de waes - veld zou openbaar maaken (b) Maar dewyl hy niet gedreeven _ werdt door eerzugtige oogmerken, en zig meer bekommer- de, om aan de einden zyner bediening te beantwoorden, en - derzelver beftemden tyd te vervullen op eene wyze, die naar alle waarfchynlykheid het allerminfte gerugt en oproer verwek- ken, of den minften aanftoot geeven KON, ZO hieldt hy zig za afgezonderd, als de natuur van zyn beroep hem by moge: yk- heid toeliet, begeevende Zig zomtyds naar eenzaame plaatsen ¿war Zy die naar zyn onderwys reikhalsdeh,hem Zeer gaar- - pe volgden, en de ongemakken van honger en dorst verichci- den’ dagen uitftonden, In plaats van Zyn hof te maakén by de. ryken en magtigen,om hen tot het voorftaan en onderfteunen vaa zyne zaak over te haalen; in plaats van de Leeraaren des gadfchien volks de hulde, die zyn hoog karakter tockwam, af te vorderen, hadt hy zelfs geen last, die hy voornaamlyk , en in 't byzonder by hen moest afleggen, (eene eer, die zom- migen der oude Propheeten genooten ,) maar verkeerde ge- gieenzaam met allerleie flag van volk, niet alleen mét de laag= fep, maar ook met de ondeugenäften , op dat hy hen tot bes keeting mogte brengen, Wanneer hy, overeenkomttig met i en (a) Matt b. XII: 14. Marc, III: 6. Luc. VI: sf. Jean. VIL: 1, 25,31, 32. Vlllz20, 37, 39. X:39, 49, XI: 7—16; 45 STe SP Fims Wek E 1 6 H. FARMER den last dien hy uit den Hemel ontvangen. hadt, genoegzaa- me middelen hadt in het werk gefteld, am dié geenen tòt het geloof over te haalen, die of welgefteld of genegen waren, om - zig te hervormen , deedt hy nooit een’ flap verder. Hy wei erde de onredelyke begeerten van hen te voldoen, die, on». nks alle bewyzen , welken hy van de Godlykheid zyner zen- ding gegeeven hadt, egter nog meer blykbaarheid vorderden, en tekenen van den hemel (a) begeerden, Deeze omftandighe= den nu van Christus bediening komen overeen met diein zyn - Propheetisch gezigte, in welke hy verzogt wordt, om zyne wonderdaadige magt openlyk ten toon te ftellen, en met de- zelve te pfaalen. En zyn antwoord op deeze tweede verzoes= king behelst eene nieuwe bepaaling, (*) onder welke deeze magt moest gebruikt worden. Hy moest , zelf in de menfchen, tot het geloof te brengen, het bevel en de beftemming van God niet te buiten gaan,. En fchoon de bepaaling van God in dit opzigt zekerlyk gegrond ware op de hoogfte wysheid , die altyd de werkingen van zyne magt regelt. —- Schoon ze vol= maaktlyk over éen kwam met de andere maatregelen van zyne, beftiering ovėr zyne zedelyke fchepzelen , die niet tot Gods- dienst en deugd gebragt worden door den dwang van eene on- weerftaanbaare magt, maar op eene wyze, die met hunne vry= heid beftaanbaar is, mmm en fchaon het zeer kragtig ftrekte’ ter bevordering van de geloofwaardigheid, en de waare belan- gen des Evangeliums, het zelve op eene klaarblyklykheid te bronden ‚ die best met deszelfs natuur over eèn kwath , en'zo- anigen tot het geloof in °t zelve over te haalen, die zig het waarfchynlykfte paar het heilig oogmerk daar van gedragen zouden, —— fchoon deeze bepaaling van God wys en billyk ware, egter vereischt het eene groote nederigheid, kloekmoes digheid en Godsvrugt ini Hem, die de magt hadt van’ naar zyn welgevallen wonderen te doen, om daar in te berusten, Eer- zugt en ydele glorie zouden nooit de verzoekingen weder- {taan hebben , in ‘welken ‘Christus was, van te toonen , dat hy magt hadt om'ten allen tyde en op allerleie wyze ` ‘wonderwerken te doen; waar door hy zyne eigen eer Ol i bes (a) Foan. Ii: 18. Mattb. XI ::38. Luc. XI: 14. Mattb. XVI: n Marc. VIII: 11. o oou. ` .- — (*) Zyn antwoord naemlyk op de eerffe verzoeking bepaelde, gelyk onze Schryver heeft aengêmerkt, „ dat hy onder de aller» ¿p drukkenfte zwaarigheden gooit zyne Godlyke magt zou oefe- » hen tot redding van zig zelven, of ter vervulling der behoeft m tigheden , die hem drukten ”, i PN, Cai OVER DE VERZOEKING VAN CHRISTUS. De Heer Farmer befluit voorts deze Verhandeling met drie. aenmerkingen, waer in hy den Lezer onder °t oog brengt, dat deze zyne verklaring alle de tegenwerpingen, die men ter bezwaringe van de gewoone verklaring inbrengt, voorkomt, en de Godlyke wysheid in deze bedeelinge rechtvaerdigt : dat dezelve het karakter van Christús verheft , en ons geloof in deszelfs Godlyke zendinge bevestigt: als mede dat ze aen de navolgeren van Christus overvloedigen troost en onderwys in zoortgelyke omftandigheden verleent. Ten laetfte is 'er nog aen gehecht een Aenhangzel, waer in de Autheurdeze en gene byzonderheden van zyn gefchrift nader ophefdert, en enige tegenwerpingen, die, zedert de eerfte uitgave van deze Verhandelin deswegens gemaekt zyn, beantwoord: waer door hy, gelyk hy ook hier en daer in ’t gefchrift zelve, met de tweede uitgave, by wyze van aente: keningen gedaen heeft, zyne gedachten in des te helderer licht poogt te ftellen. mmm Twee Redevoeringen van G. BONNET, Leeraar en Hoogleeraar der H. Godgeleerdheid op de Hooge Schole van Utrecht. Ver- taald door LEONARD VAN WOLDE , Predikant te Schelluinen. Te Utrecht , by A, v. Paddenburg, 1767. In groot otavo 113 bladzyden. E eerfte dezer Redenvoeringen ftrekt om te betoogen , dat eene ware en beboorlyke kennis van Fefus Christus der feroelingen boogfte Wysheid zy. De geleerde en godvruchtige Bonnet geeft hier met zeer veel oordeel der Geleerdheid en - der Godvruchte haren welverdienden lof; zyne handelwyze - ftrekt geenzins ter verachtinge der Geleerdheid, en men kan hem niet verdenken van den roem der Godvruchte op de puinhoopen der Geleerdheid te vestigen. Hy efkent dat de Geleerdheid den mensch verfiert , hem genoegen aenbrengt , l cn 10 l G BONNET en van ene uitftekende nuttigheid is ; doch hy doet tevens zien , dat ene oprechte ombelzing en ernftige beträchtin der Euangelieleere, het bezit van een waer geloof , het wel door de liefde werkzaem is, den mensch nog meer verfiert hem een beftendiger genoegen aenbrengt, en van ene veel grooter en uitgebreider nuttigheid is. Dat dus een mensch met die zaligmakende wetenfchap voorzien, hoewel onkun= dig in andere zaken, veel voortreflyker genaemd moet wor- den, dan een geleerd man, die van deze kennis verftoken is. Doch hy wil er ook tevens by in acht genomen hebben , dat , a's Geleerdheid en Gódvrucht zich te zamen paren, de voortrefiykheid eù tister van die beiden elkanderen de hand lenen; en dat ’er op aerdé niets heerlyker bedacht kan wor- den, dan een Geleerd Man, die tevens een Waer Christen is. ` De tweede Redenvoering heeft ten onderwerpe, de Ver- draagzaambeid in het fuk van Godsdienst , voor zoo verre die verkeerd en fchadelyk is. Men ziet in deze Redenvoeringe in den Hoog-Leeraer een voorftander der Verdraegzaemheid „ doch tevens zodanig eeù, die tegen het misbruiken van de- zele waekt ; en bòven al in vreeze fchynt te zyn dat ’er - velen gevonden worden, die dezelve in onze Ne erfandfche. Kerke te wyd zoeken uitte breiden. Dit laetfte tegen te aen is het hoofddoelwit zyner redeneringe in dezen. Hy onderfcheid de Verdraegzaemheid in ene Burgerkpke, voor zo veel ze de Overigheid betreft , ene Onderlinge , in zo verre ze de Burgers onder elkander aefigaet, en ene Kerka ‚ Yke, als betreklyk tot ene byzondere Maetfchappy of Kerk- ” _gemeenfchap van Christenen. Hy pryst de Burgerlyke Vere Araegzaemheid ten fterkfte ; doch wil niet, dat ze zich zal uitbreiden tot het verdragen van menfchen , wier inwooning onder ons niet beftaenbaer is met de rust en °t welzyn van > Vaderland. De Onderlinge Verdraegzaemheid beveelt hy allen ten ernftigfte aen; doch men zou ze, zegt by , te ver brengen, als men, onder den dekmantel van ene pryswaer- dige reklykheid, den Godsdienst, ten gevalle van eens an- ders gevoelen en quâde zeden, verzuimde, en de gunttige gelegenheden om “er van te fpreken moedwillig verwaer« _foosde. De Kerklyke Verdraegzaemheid, die alle mogelyke befcheidenheid en toegeeflykheid vordert in zaken, die de gronden der Kerkgemeenfchap , in welke men zich bevindt, niet betreffen, is by hem ten hoogfte te roemen; doch hy - wil dat men toezie „ van ze niet verder uit te breiden, dan met de geloofsformulieren of leuze van eendracht dier. Maetfchappye beftaenbaer is. E M l | en _ KEREDEVOERINGE NN! -Tr Men heeft, zyns oordeels, de verfchillende Maetfchaps pyen, waerin de Christenen te jammerlyk verdeeld Zyn, door de Burgerlyke Verdraegzaemheid, te dulden en recht- matig te behandelen : de leden dier Maatfchappyen hebben jegens elkander hunne Onderlinge Verdraegzaemheid te oefenen : en zy „die met elkanderen tot dezelfde Maet{chap- py of Kerkgemeenfchap behooren „hebben in zaken van min- der belang alleszins toegevend te zyn. mig Zyn , zullen verlaten, en zich by andere Maet{chappyen, met welker geloofsformulieren zy ‘teens zyn, vervoegen : en by mangel hier van, behoort men dezulken, zegt hy, na dat men hen van quade trouw overtuigd heeft, weg te zene den en uit te werpen. =— Dit zyn denkbeeld van de bepa- ling der Kerklyke Verdraegzaemheid , dat zommigen niet behaegt, om dat ze * meer Staetkundig dan Godsdienftig oordeelen , en °t inzien als fpruitende uit ene denkwyze , welke meer ftrekt, om ene byzondere Maetfchappy der Christenen , dan den Godsdienst van Jefus Christus en des- zelfs Apostelen te handhaven; tracht hy werder te verdeedi- gen tegen de klachten van zodanigen, die meerder vryheid In de Kerkgemeenfchap wenfchen , en zodanig ene zoort van bepalingen als ene mindere of meerderevervolging aen Zien, — Ten flot betuigt hy geen zeer gunftige gedachten te hebben van velen, die zich in onze Nederlandfche Kerke bevinden en deswegens klagen, waer omtrent hy zich aldus uitlaat. ` » Om te zeggen zoo ik het meene, hier zit de fpil, waar „op de gantfche zaak zig draait, Zeker, indier de Her. x ` ~ 93 vorme B , 0, -BONNET REDEVORRINGEN. .§, vormde kerk in ons Nederland van hare voordetlen’ ont- ,» Zet was; zoo derzelver Leersren niet uit ’s lands kasfe -„» Onderfteund wierden; zoo de belydenis van haren gods- » dienst volgens ftaatsbefluiten niet: vereischt wierd om »; verfcheidene ampten te kunnen-bediėnen : in tegendeel .„» Zoo eene andere gezindheid die voorregten genoot ; meent » 8y,dat zy „dienu meer fmaak hebben in de leerftukken van ‚es Zulk eene gezindheid „alle moeite dan zouden aanwenden , „ om met ons vereenigd te blyven,en dus niet alleen eene, ‚naar hun oordeel ; betere wyze van godsdienst , maar ook 3 Eene goede hope op tydlyk voordeel in zoodanige kerk- s gemeenfchap verwaarloozen? =— Alle de genen, welke in s onze kerke eene openbare bedieninge bekleeden, zyn ver- as plier het gegeven woord heilig te bewaren; en daarom » houde ik onbefchroomd ftaande, dat onder hen niemand a cen eerlyk man zy, die niet regtzinnig is”, : Zoo „begrepen °t ook velen eertyds in de Engelfche Kerk, met opzicht tot de ondertekening der Formulieren; doch thans denkt men ’er vry algemeen anders over; en maekt dus.ook minder of geen zwarigheid in dezelven aen te nemen, fchoon men in °t ene of andere artykel van veríchillende gedach- ten Zy. ean | Obfervationes Philologice € Theologice in Euangelii Luce capita © XI priora. Aubtore CAROLO SEGAAR, L. Gr. Profesf, & … ` Eccl Traj. Traje&ì ad Rhenum apud Viduam J. J. a Poolfum & A. a Paddenburg. 1766. absque prafatione 328 pp. in o&aon ch. m. a Letterkundige en Godgeleerde Aentekeningen van den Hoog- Jeeraer CAROLUS SEGAAR , over de elf eerfte Hoofdftuk- ken van °t Euangelie van Lucas. SO „DE Stukje behelst enige aenmerkingen over deze en gene zaken en fpreekwyzen, die in de elf eerfte Hoofdftuk- ken van °t Euangelie van Lucas voorkomen: zommige zyn betrekkelyk tot de Godgeleerdheid, doch ’t meerendeel raekt de Taelkunde 5 overeenkomftig met het groote oog- merk dat zich de. Hoogleeraer heeft voorgefteld , om de beoefening der Griekfche fprake onder de Godgeleerden aen te moedigen. Zyn Hoog-Eerwaerde heeft, gelyk men uit de Voorreden kan afnemen , deze aentekeningen by een verzameld en ter drukperze overgegeven , in een tyd, ar . o `” hy a ASi E- ER B | C. SEGAAR OVER LUCAS I=X1. 13 <. loverkropt ‚was met bezigheden; waer door ze juist die > 8 ischte fchifting niet ondergaen hebben, en met die 8 wkeurigheid niet voor den dag gebragt zyn, welke hy daer in zou begeren. Het oogmerk fchynt om deze ekeningen te vervolgen ; en ’t is te wenfchen dat anze leeraer zich niet verhaeste, maer in ’t verdere by. eea. amelen en uitgeven een tyd kieze, waer in hy met meer ak alles behoorlyk kan nagaen, Dit gefchiedende kon- n we niet twyfelen , of de uitgave zyner aenmerkingen tal den taelkundigen liefhebberen behagen; vermids dit Btakje , fchoon door bovengemelde reden niet zo uitge-. woerd , als men wel zou weníchen , genoegzame blyken van zyne kunde, belezenheid en oordeel uitlevert ; en ene plaets verdient by zoortgelyke Letterkundige Gelchriften. — Om ‘er nog iets uit mede te deelen, zullen wy het volgende tot een ftaeltje dezer aentekeningen te berde brengen ; doch met achterlatinge der taelkundige bewyzen , om den Nederduit= fchen Lezer niet met te veel Grieksch lastig te vallen. De uitdrukking Luc. Í. 17, dat Joannes zou komen , om te bekeeren de berten der vaderen tot de kinderen, ende de onge- boor fame tot de voor fichtigbeyt der rechtveerdigen, om den Heers ze bereyden een toegerust volck, word hier indezervoege ver- klaerd. De aders zyn ongetwyfeld de Voorouders der Kin. deren, der ongehoorzamê jooden, van dien tyd: derzelver imborst was dermate veríchillend , dat die godvruchtige Voorouders met recht aengemerkt mogten worden, als vere vreemd van zulk een ontaert Nakroost; zoo dat ze ’er zich over fchaemden en hun aengezicht deswegens. verbleekte , gelyk Jefaïa fpreekt, Fe/: XXIX. 22. Deze vervreemding nu zou Joannes met zyne predikinge trachten wech te nemen , door het Joodendom ter deugd te brengen: by fòu de herten der vaderen bekeeren tot de kinderen. Het herte duidt aen de innerlyke gemoedsaendoening , de tedere genegenheid der Ouderen tot de Kinderen. Bekeeren zegt zo veel als doen wederkeeren 5 weder brengen, gelyk het, Mal. IV. 6. uitge- word; wenden, zoals bet berte des Koningbs van dsfur tot de kinderen Israëls gewendt wert, Ezra VI. aa. De predi- king van Joannes zou ftrekken , om de Jooden tot gehoor- zaemheid aen den Here te brengen; zo dat ze eigenaertig wierden aant geflacht waer uit ze voortgefprootea waren 5 twelk, die oorzaek der vervreemdinge wechnemende, de Ouderlyke genegenheid, om zo te fpreken , weder zou doen erleven. Dit word nader verklaerd door dè fpreekwyze van de ongeboorfamen te bekeeren tot de woorfichtigbeyt of de _ L DEEL, N, LETT. NO, Ie B wys» ad 14 €. SEGAAR- OVER LUCAS IX. woysbeyt der rechtoeerdigen, De rechtveerdigen zyn hier de Goedvruchtige Voorvaders, die hun gedrag voorzichtig en verftandig beftierden 3 de ongeboorfamen het Godloos nage- flacht, dat afgeweken was van den weg der wysheid; deze Jaetften te doen wederkeeren tot den wandel der eerften , hen te bewegen tot het najagen der Deugd, zou het doel- wit der predikinge van Joannes wezen, om zo den Heere een toegerust volck te bereyden, Men kan deze woorden ook dus te zamenhechten : omde ongeboorfümen , door de voor fichtigbeyt der rechtveerdigen , den Heere tot een toegerust volk te bereyden , of liever te bevestigen zop ene dergelyke wyze als David zegt „ o Sam. VII. 24. gy bebt uw volck Israël u bevestight, u tot een volck, tot in eeuwigbeyt. Een toegerust volck is een volk, dat bedeeld is met de noodige gaven , dat de vereisehte ge- moedsgeftalte bezit, om den Heer te dienen. Dit zou het uiteinde der predikinge van Joannes zyn: by zou bedoelen, het ongehoorzame Joodendom te bewegen, om hun gedrag te richten naer des Heeren wet : zo dat zy, hem hoorende , door de voor fichtigbeyt der. rechtvaerdigen, door de oplettend- heid die den Godvruchtigen eigen is, die hen tot alle goede sverken bekwaem zou maken, bevestigd zouden worden tot een Volk, dat recht gefchikt was om den Heer te dienen. Dus zou. gelyk Maleachi (preekt, bet herte der kinderen we- dergebragt. worden tot bare vaders; het ongehoorzame joo- «dendom zich op de prediking van Joannes bekeeren. Hier toe zou de prediking van dien Boetgezant ftrekken; gelyk dit ook inderdaed de eerfte les was die by den Volke voor- ftelde , en op welker betrachting hy geftadig aeudrong. ‘Redenen, waarom bet Gereformeerd Ministerie te Bremen, by “de Uitgave van een Nieuw Pfuim-en Gezangboek, niet alle ` hondert en vyftig Pfalmen gebouden en gebruikt heeft. Ten algemeenen nutte en bevor decling overgezet. Te Amfterdam en Leiden, by H. Vieroot en J. le Mair 1767. Behalven bet ` Voorbericht en den korten Inboud 64 bladz. in groot oavo. Et Gereformeerde Ministerie beflooten hebbende, het tot nog gebruikte Pfalm-en Gezangboek, te verbete- ren, zo kwam wel inzonderheid in overweging, of alle Pfal- men in deezen opziet nog in onze dagen voor een gezang by den open: byken Godsdienst gefchikt waren; en indien ze zomtyds daar ‘Zoe niet zeer gefchikt mochten gehouden worden, of bet dan ge- porloofd en raadzaam ware, onder deschye een keuze te maken, v . tu . ca . . et æ 4 . a. .- PSALMKEUZE TE BREMEN: t5 Het \detfte denkbeeld, na herhaelde overleggingen, meest begunftigd zynde, zo heeft men raedzaemst geoordeeld , met de verbeteringe „ook de volgende verandering te maken, „ Men heeft zulke, onder de 150 Pfalmen, welke ter alge- „ meene ftichtinge by den openbaren Godsdienst ook nog „ in onze dagen puttig zyn, witgezocht , ten opzigte van de „ Duitfche Dichtkunde verbeterd, en in het Nieuwe Lieders „» boek geplaatst , daar, waar ze wegens haren inheud ge- -y fchikt zyn. Maar de overige Pfülmen , die tot dat einde … niet meer zoo gefchikt zyn, zyn siet wederom gedrukt, s» En daarentegen is het nieuw Gezangboek met een grooter s, aantal van zulke liederen verrykt , waar door het nut van » een Christen nader en meer onmiddelbaar bevorderd kan a, Worden”, —= Dit hun gedrag verdeedigt het Ministerie in dit gefchrift; met de redenen te melden, die hunng hane delwyze billyken, en de tegenwerpingen te beantwoorden , die men verwachten kon, dat ‘er tegen in gebragt zouden worden. Ze behandelen dit onderwerp met alle befcheiden- ‘heid, en toonen de billykheid van hunne fchikking met zo- danige reden, die voor eeuen ieder, welke het ftichtende van den openbaren Godsdienst recht ter harte neemt, der overe weginge waerdig zyn. De:tegenwerping, die den meesten fchyn heeft, is afges numen van het denkbeeld „dat God voortyds alle de Pfalmen tot het openbare gezan heeft voorgefchreven ; waerom we niet ondienftig achten dezelve, met de wederlegging van °t Ministerie, in dezen onder °t oog te brengen. / - Zommige zullen meenen dat het niet geoorlofd is enige Pfalmen uit te zonderen „en deswegens dus redeneren. „ De » Palmen zyn tog Lieder van God ingegeven, ze zyn ook » tot dat einde gemaakt „dat ze ter opwekkinge der aendacht » by den Godsdienst zouden gebruikt worden. Zouden ze » niet deswegen een voorrecht hebben boven alle mensche » lyke werken? Is het dus niet vermetel, en een berisping van de hoogfte Wysheid, ‘dezelve tot dat einde, waar toe » Zy gegeven zyn, voor ongefchikt te verklaren? En kun- s nen ze dan ook zonder kwetzing der eerbiedigheid, die » men hunnen Maker fchuldig is, te rug gezet worden? » Wy zullen ons nu, om alle wydlopigheid te vermyden, » niet inlaten in het onderzoek, of alle en een iegelyk der » Pfalmen by den opentlyken Godsdienst der Joden gebe- » zigt zyn. ‘Zoo onwaarfchynlyk dit ook andets is , zoo willen wy dog nu alleen ter beantwoordinge dat aanrae ‚ ken, wat hier voornamelyk ter zake dient. Was het ge- ` B 2 | a WiS3 e - 16 PSALMKEUZE TE BREMEN; » wis, dat God de Pfalmen tot dat einde geopenbaart had 5 _»> dat ze by den openbaaren Godsdienst ter aller tyd zouden s gebruikt worden , dan zoude het een gedrag zyn , dat „> geene veront{chuldiging verdient , indien iemand daar van -a maar een enkel Lied zoude willen van kant helpen. Maar s» dat dit Gods oogmerk geweest is , moet hy bewyzen, die ‚> het-ftaande houd, Wy denken, dat het geen volgt, ons ‚> het tegendeel doet vermoeden. Wat zig God omtrent eend zaak voorgeftelt heeft, moeten wy voor het grootfte- > gedeelte uit de gevolgen beoordeelen. Wat God door » Middelen daadelyk maakt, dat is oók gewis zyn oogmerk ‚> geweest. In tegendeel, het geer, waar toe geene genoeg- ə» zame middelen worden aangewend, dat kan ook zyn oog- > merk niet zyn. onder anderen Ps, XVIIL 11—13. LX. 3—6, CXXXVII. 1,3 er 5. - t - @SALMKEUZE- TE BREMEN; 17 $ dienst ziet , alleen totde Joden is bepaalt geweest „waar van » daan zoude dan de verplichting der Christenen zyn, om » Ze langer, dan God gewilt heeft, tot dit pruik te hou-. „den? Zeker niet daar van daan, dat deeze Lieder van God „haren oorfprong hebben. Moest dog de ‘geheele Oude „huishouding Gods met de Joden-voor eene betere wyken , „en de Mofaifche Wet voor het Evangelie plaats maken, » Ha dat Gods oogmerk in beiden bereikt was , of fchoon ze „ beide ouwlings van God ín de weereld waren ingevoerd”, mms enn ppn Mage wangen De Gefchiedenis der dagen des Menfchen Zoons van de Lydens- Weeke af tot op deszelven Hemelvaart. Ten gebruike der Evangelifche Broeder Gemeente. Te bekomen, by D, Weber te Zeist, 1767. In groot oğavo 154 bladeyden. EN overeenftemmende zamentrekking van het verhael der vier Eyangelisten, rakende ’sHeillands gefchiede= nis, geduurende de‘ laet p week zynes tydlykens levens „en vervolgens tot op zyne Hemelvâerd. Men heeft dezelve alomme vervuld met tusfchenkomende verzuchtingen , en verzen, die den Leden der Broedergemeente frichtelyk zyn, Men negme ten voorbeelde het volgende vers, „ t Lam alleen `,» Maakt grond « ídeen , p» Men weet het, in wien men gelooft ; ` „» En men ziet » Een’ flikkring niet, ‚‚ Dienu licht geeft, en dan verdooft. ` » Ach, de Bloed.sheologie „ Is voorwaar geen Pbantafse. » Want Hy, die niet liegen kan, 5» Is’er zelf de Leeraar van", _— Men moet een Lid van de. Broedergemeente zyn, of ge- woon wezen op een zoortgelyken trant te denken, om door Verzen van die natuur gefticht te worden, ` B3 | Waar: 18 WAARSCHOUWING DES HEMELS; ns ennen peegennn ? Waarf:kouwing des Hemels , door den Wel- Eerwaarden God- zaligen Heer Mr. CHAMBERTAIN. Leeraar in de Gemeente Fefu Christi te Lovert. Uit het Engelsen Hoogduits in onze taal evergebragt. Derde Druk. Te Arnbem,by T. J. Schmidt 1767. In o&avo 20 bladzyden. En verhael van een gezicht gezien door den Eerwaerden- E Chambertain , betreffende het heuchelyke lot der geza~ ligden en den jammerlyken toeftand. der verdoemden na dit Jeven ; als mede van de rampen , die God de zondige waereld in onze dagen dreigt , met een uitdrukkelyken last des Hee ren, om dit gezicht ter waerfchouwinge aen de waereld be» kend te maken. Dit gezicht had hem tevens den tyd zynes doods bepaeld ; en zyn Eerwaerde riep tegen dien tyd zyne Gemeente by een, tot het aenhooren zyner Lykpredicatie. Deze volvoerde hy, na dat hy eene doodkist voor den Pre- dikftoel had laten nederzetten , en zyn doodkleed aengetoo» gen. In dezelve ftelde hy voor , het gezicht dat hem weder. varen was, grondde daer op ene vermaning ter Godzalig heid, én gaf, dit voorftel gedaen, hebbende, den geest. —= Men ziet, zo men dit bericht van deze Leerreden , door etlyke getuigen bekrachtigd, als geloofwaerdig moet aennemen, hoe {terke uitwerkingen de Enthufiastery op `s Menfchen Geest-en Lichaemsgeftel kan. hebben : ten minfte, het geval laet zich op dien grond redelyk wel verklaten. 