Neêrlands vroegere alliantiën
^*iSKEl!LANl)S ,^ilOiEGEEE ALLIANTIEn E EWE. V 0 0 lU^. Z I X a \s\ VHEEi)K (U.JIAAUT llii6). nXllECIIT,. .1. G. DROESl [le NEERLANDS VPlOEGERE ALLIANTIEN EENE VOOELEZING VAN M". G. W. VREEDE. /' '\ (G MAART 185G). UTRECHT, I. G. BROESE. 1 856. Dgitized by Google I # •Voor eoo* wurborg , dtt wij zoo ligt g«en Wioge> west van een ander Kijk zaUen wordeo , — hebhcn wtj God, hct water, den Bataafschen heldenmoed, da balans van Europa, de jsloezy der Hogendheden en de Gezchiedeaia van zooveel ceuwen aU de Republiek bestaat " joit. mbbrmax. Noemt men te regt den burger gelukkig, die vrij van cerzucht, in bescheidene vergetelheid de stormen van bet leven ontvliedt, en niet benijd of gehaat, bespot of belasterd^ rustig en tevreden zijne dagen slijt, niet minder gelukkig do Staat , die, gelijk tot hiertoe Nederland, te midden der janimeren van een bloedigen en vernielenden oorlog, de on- zijdigheid bewaart. — Zullen wij dit onwaardeerbaar regt van eenc onafhankelijke Natie standvastig en in bet uiterste gevaar, met onwrikbaren moed weten te handhaven cn te doen cerbiedigen? — Ik mag hct niet in twijfel trekken cn evenmin vergeten, dat op deze plaals, waar eene weten- schappelijke mededecling verwacht wordt, do beantwoording dier vraag niet betaamt. — Bovendien, wie kan zich vermeten, klaar en bondig uit te spreken, wat ecne wijze Voorzienig- 1 ', Digilized'by Google I hcid in bet duistcr bedoWen cn gebuld iioudt? Wic waagt bet stellig cn zondcr weifeling, op do raagt van onveran- dcrlijke beginselen steunende, iiu voor alsdan le bepalen, wal pligt cn vaderlandslicfdc ons zullcn voorschrijvcn ? — En tocb gevoclen wij , onzes ondanks , eene natuurlijke begeerle, den sluijcr dcr toekomst op to ligten , cn de gunstige of ongunstige kansen tc berekenen. — Kunnen wij , M. H. trots zekere huivering, die aandrift nict weirstaan, ik meen dat ook bier bet verledene tot leering en waarschuwing kan strekken, en dat wij de bandelingen van bet voorgeslacbt onbevangen besebouwende , niet zoo vaak in onzekerheid cn bekommering zullen dobberen. — Ik wil daarom in dit uur cen mccrcndeels ongebaand pad met U betreden; en ver- mits in de laatslc jaren de Wostcrsche Allianlie en iNe6r- lands aansluiting, de tong en pen van zooveien, hetzij dan met of zonder lastigcn aarulrang, bebben bezig gebouden, zal ik beproeven cen lerugblik te werpen op de builen- landschc Politick der Voorouders, inzonderbeid op de Alli- antien , van lijd tot tijd door hen aangegaan ; eene stof, naar ik mij vlei, Uwer aandacht niet onwaardig. — Ik rcken daarbij op Uwc meerraalen betoonde welwillendbeid , die ik bij deze netclige, maar tcvens nultige taak met te raeer vertrouwen inroep, dewijl ik ten voile besef die te beboeven. Wanneer men van Aliiantim spreekt, bcdoelt men niet die gewone , schier dagelijkscbe overeenkomsten , welke in bet Volkcnrcgt met den naani van Ferdragen, Tractalen of Convenden worden bcstempeld ; waarbij de Slaalsre- gcringen als partijen zekere verscbillcn rcgelcn of weder- zijdscbe bedingen inaken over deze en gene punten van alge- raeene en bijzondcre welvaarl, veiligheid of eigendora, van Digitized by Google & iaternatioaaal verkecr, in ’I kort van allcriei niaalschappe- Ujkc onderwerpeii ; als van koophandel en sclieepvaarl, van afschaffiDg der aftoglsregten van nalalenscfaappcn , van uit- levering van deserteurs cn misdadigers , van betcugeling van sluikcrij en nadruk, van grcnsschciding en van afstand of ruiling van grondgebied; van aanleg van spoorwegen, ka- nalen en lelegrafen, van verbetering en uilbreiding der pos- tcrijen en ontelbare andcre zaken. — Tcrwijl in die ononl- beerlijke verdragen eene weldadige zorg wordt besleed aau dc bcliartiging van vvezenlijkc en taslbare belangen, nieL zelden met mcdcwerking van ben, die als deskundigen de onderhandularen kunnen voorlichlen , nenien de Allianticti of die buitengewone overeenkomsten , welke men in onzo taal Verhondeji heel •), eene stouter vlugt. — Deze ver- heven klasse van Tractaten in plcgliger vorm tusseben twee of nicer vrije Staten, uitgclokt door gewigligc gebeurtenissen en , nu en dan , geslolen met inzigt oin die , zoo mogelijk, le verhoeden, beuogt veelal, ondcr den naam van of- cn ilefensive Allianticn, en helzij lot aanval en tot verwering beide, hetzij tot verwering alleen slrekkendc, de regeiing der dingen, wclke in een verwijderd verschiet liggen en inisschicn nimmer zullen opdagen. — De vvelluidende klan- ken van het beboud van bet cvenwigt en van den vrede van Europa, de onbestemde uildrukkingen : vrijheid , he- gckaviug en verlichting , behooren tot die hoogere sfeer van Verbonden, uit kracht van welke racer dan eons een half Werelddeel, met bitter naberouw dc prooi der ver- *) Mr. c. i. VAN ASSENj (It Taal der Grondtoet (1844), bl. 66, (Art. 57). Digitized by Googlc 0 woesting IS geworilen. — Baldiiadig en roekeloos, kort- ziglig tcrwiji men zich boven anderen met den biik des adelaars bcgaafd waandc, olTerdc dc Diplomatic in bare voor- barige en onregtmatigc bemocizucht maar al te dikwcrf bet tegenwoordige aan bare droombecldcn en bcrsenscbimmen op. — Zoo zeldzaam , den ilemcl zij dank , zijn die Alli- antien, dat, zoovcr ik beb kunncn nagaan, in de onafzien- bare reeks van overecnkomsten , welke tusschen bet Koning- rijk der Nederlanden en andere Mogendbeden bestaan, in dit oogenblik niet 6dn cnkel, steeds geldig Verbond ofTrac- taat in dien uitneraenden zin kan aangewezen worden. — Immers bet laatsle , dat van Alcala de Ilcuares , den iO Angustns 1816 als defensive Alliantie tegen de gc- weldenarijen dcr Regeringen van Algiers, Tunis en Tripoli met Spanjc geteekend >), kan altbans sedert 1830 geaebt worden, stUzwijgend vervalleii te zijn door dc vestiging dcr Franseben in Algerie, welke aan de rooverijen der overige Barbarijsebe Staten insgelijks cen einde beeft gemaakt. — Nooit was bet bestier onzer builcnlandsche betrekkingen zoo weinig door vroeger aangeknoopte verbindtenissen belem- merd ; — nooit is bet dcrbalve zoo gemakkelijk geweest, onze zelfstandige neutraliteit , als een onbctwislbaar regt, tegen alle aanzoeken of verwijten te verdedigen. — Dit ten minste is een der voordcelen van de afscbcuring van Bcigie , dat wij bebben opgehouden ondergesebikt en dienstbaar te zijn aan de eiseben van een dusgcnaamdc Europesebe slaat- kunde, en dat de vredelievcnde beginselen van een bij uitstek 1) Mr. n. A« VAN DWK, lUptrtoirc histoHipic el chronologique des Trailis conclus par la IIoHandst p. 118—121. Digitized by Googlc 7 handclilrijvcnd ca zeevarend Volk, faclwelk door dicn afval tot kiciocr gcbied en tnagt is beperkt, allc noodeloozc in- menging en vertooning in de gcschillen van andere Landcn uitsluiten. — Maar wenschelijk is het dan ook, gelijk dc schrandere en ervaren Burgenieester van Amsterdam, wien de smart werd bcspaard den ondergang der oude Republiek le aanschouwen , joachim hundorp, tc vcrgeefs had ver- maand, dat wij door een behoorlijken staat van oorlog zoo tc water ais te lande, aitijd de middelen bchoudeu, om met nadruk te bandhaven al ’t gcen Nederland , hetzij uit lioofde van bet algemeen Regt der Volken , hetzij uit kracht van wederzijdsche Commercie-Tractaten , als souvereine en onaf- bankeiijke Mogcndhcid toekomt , voornamclijk in bet stuk van den koophandel en de schcepvaart, die bronnen van het na- tionaal Nvelzijn; »zonder noodig tc hebben Verbindtenissen (Alliantien) aan te gaan, bij welke men zich verpligt zekere hulp te land of ter zee tc geven of te ontvangen l).” — Naar hetgeen hem, bendorp, zoo doorkneed in dc in- en uitwcndige aangelegenbeden van den Staat, uit ’s Lands His- torie was geblekcn, ten minstc sedert den tijd, waarop de van Spanje vrijgevochtcn Republiek uitheemschen ondcrstand bad kunnen ontbcren, was gcen zoodanig Verbond ons ooit voordeclig maar schadelijk geweest. — Nict van dergelijkc Tractaten, maar van bet belang der Vorsten in haar behoud, had dc Republiek haar hcil tc wachten; want de zekcrbeid der middelmatige en kleinere Staten was, volgens hem, op den naijver en de jaloczy der grootere gevestigd , die niet I) Memoriciif dienende tot opheldtring van het geheurde gedurende den InUsten Emjehchen oorlog (1790), I, 31 volgg., II, 291 volgg. Digitized by Google 8 kunnen lijden, dat de magt van den een of van den ander een toevoegsel bekomc, waardoor de evcnaar der schaal van hun verraogen aan de cene of de anderczijde zonde overslaan. En ook wat kondcn, ingcval van oorlog tusschen onzc na- buren, Frankrijk cn Engcland, de bondigsle Allianlien met eene der sirijdvoercnde Mogendheden baten? •Voegden vvij ons bij Frankrijk, dus luidt bet oordecl van den welwikkenden en veel beprocfden Ulrecbtschen Regent de perponcher •), dan waren de Engcischen, door hunne overmagt op zee, van onzen gehcclen liandel, van onze kolonien, en dus van de voornaamsle bronncn van onzc welvaart nieester. Voegden wij ons bij Engcland, dan stonden de Fransche legers ge- reed, om ons eigen Land aan te vallen en dus ons bestaan zclf te doen ophondeii; — Engeland bad geene genoegzame landmagt, om ons tcgen dezen aanval te dekken, of daarbij staande te bouden; Frankrijk geene genoegzame zeemagt, om onzen handel en kolonien te hclpen beveiligen. — Ja, in gansch Europa, was er geene Mogendheid magtig ge- noeg ter zee cn te land, ora ons op bciden le gelijk, toe- reikende liulp te kunnen biedcn." — Van weerszijde der- balve meet Nederland alien aanstoot mijden, beide Frankrijk en Engeland te vriend zoeken te bouden, immers zich geen van bciden tot vijand niaken. — Dit is geene eigen keuze, maar dwang; wij kunnen nict anders. — liovendicn wat wordt er gcmeenlijk van de nakoming der ongelijke Allian- tien tusschen grootere en kleinere Staten, als do zwakkero de loegczegde hulp vordcrt, en de magtigc Bondgenoot zijne *) Spreukea t oppavm^ overwegingen t bepalingen, (I’trecht, 1810); A’orl iajhreel uit d* Nederlandicht Sbiatsgescldedenis , bl. 70 volg. D^ilized by Go^lc 9 gclioudcnheid of hetgecn men hot aanzijn van den casua foe- derii pleegt tc noemen, ronduit of onder de/.en of gunen glimp ontkcnt? tVerbonden zijn zcer good, merklc onze wijze Sladgenoot aan >), zoolang de omstandiglicden, belrekkingcn cn belangcn dezdfde blijven. — Verandcren doze, ja dan kan men ook vvcl de Verbondcn, ofschoon door de zwaarstc zegels en plegtigsle handleekeningen bekracliligd , met alle aiidere verooderde pcrkamcntcn, veilig aan de bewaarplaats der vergelellieid toevertrouwcn , en ze daar in vrede latcn rusten. — Dit allecn te beticuren hcbbende, dat ook hmine voordceligste bedingen in ’t einde dikwijls lot last gcwor- den zijn.” Zoo schrcef de rF.nroNCHER in 1810, in bet noodlotlig jaar van onze schandelijke inlijving met bet Fransclie Kci- zcrrijk. — Zullen wij vragen of Iiij met rcdcnen van welen- schap de brooshcid dier ongelijke Allianlien of leeuwcnverdra- gcn betoogde? had bij nicl in zijne wissclvallige loopbaan, do Vei'bonden als papier aan Harden zien scheuren, laalstelijk door Frankrijk , maar vroeger ook door Prui.ssen cn En- gcland? — Versch mocst den Ulrechtschcn Slaatsman in het gehengen liggen, hoe na den zegeviercnden intogt van den Hertog van Brunswijk, bij een Besluit der Staten van dit Gewesl op 12 October 1787, de cerste voorslag was gedaan »lot ecne naderc defensive Verbindlenis met de Kroo- nen van Engeland en Pruissen", op gelijke wijze als die, welke reeds met bet Ilof van Frankrijk bcslond sints den 10 November 1785; »mits nogtans, zoo luidde het bedacht- zaam gcformuleerd voorbehoud , zoodanige Alliantie op billijke j) DK PKBrONCHER, t. a. p. bl. 43. Digitized by Google 10 cn favorabele voorwaardcD , ten mceslen voonieele van do Republiflk, konde wordcn ten cftccle gebragt, cn rails bet cagui foederis zoovecl raogelijk daarbij klaarlijk bepaald en gedelinieerd worde, ten cinde bij voorkomendc gelcgcnheden de Republiek voor alle onaangenarae discussien over dit poinct, gelijk voorhecn wel eens hebben plaats gelwd, blijve ge- pracserveerd ; zoodaiiig ook, dat voor andere Mogendheden de weg geopend blijve, ora tot dezelve Alliantie te kunnen accederen >).” Hier te Utrecht, binnen onze muren, werd aizoo door achtbare niannen, wicn bet doorgaans waarlijk niet sebe- merde, inaar die door de hiltc der partijschap en de dron- kensebap der vrcugdc over de vvelgcsiaagde tusschenkonist der Prnissen beneveld waren, bet sein gegeven lot die ver- leidelijke Triple Alliantie van 15 April 1788 lusseben de beidc Kroonen en H. II. Mog. gctcekend, en van welke de garanlie van bet Erfsladhouderschap als een onafscheidclijk (essentieel) bestanddeel van onze Conslilutie met zoo groot vertrouwen werd to gemoet gezien ; alsof de hoede van onze Staalsinstellingcn aan een vreemd leger en aan cene vioot, met welke men zich naauwclijks zes jaren te voren op l)og- gerabank bad grmelen, veiliger dan aan de liefde cn ge- beebtheid van bet Ncderlandschc Volk kon worden toever- trouwd! — Men beging daarbij den misslag van de wrcvclige Vcrloogen der Fransebe Ministers Ic ’s Rage, r.AiLLAnn cn ST. riiiEST, gering te achten en zich in te bcolden, dat *) DE CHALMOT, Verzamel van Placattn^ Hesol., (Campen , 1788), II , 44 Tulg. BouwEKS, aan zijne CommiUenttn , (2* druk), AinUcrdAm, 1707, bl. 167 volg. Digitized by Googic 11 tcrwiji do Allianlic met hel Kabinct van Versailles nog voort- duurde, ecne twecde verbindlcnis van gelijken aard met de lloven van Groot-Britannie en Pruissen zonder onvoorzigtig- heid kon gcsioten worden, — dat is met Staten, die zoo al niet vijandig, gewis niet welwillend jegens Frankrijk gc- stemd waren. — Op bet gebied dcr staalkunde in ’t alge- raeen en der Diplomatie in ’t bijzonder, zegt bet onberekenbaar veel, de handen ruim en de keuze vrij te bebben; zich niet onmerkbaar en onnadcnkend te wikkelen in ccn’ bring, waamit men zich later, zelfs niet met geweld kan loswringen. — Wij zullen overigens wfel doen , bet gebcurde niet te scherp te gispcn, ais wij ons herinneren, dat zij die de Alliantie met bet trolsche Albion en den magligen Duilschcn krijgs- slaat, onder bet drijven van Lord malmesbury aan de ecne, van HERTZUERG aaa de andere zijde, tot stand bragten, en sedcrt door bet nader Tractaat van 19 April 1794, met medewerking van den beruchten luuGmrz nog naauwer toe- haalden, Mannen waren zoo bckwaam en cerbiedwaardig, ills de Raadpensionaris van de spiegel en de GrifTier fagel; dat een zoo kundig, beschaafd en vcrlicht Regent als jouan MEERMAN, de lalcre Senateur van bet Keizerrijk, bet Drie- vondig Verbond als bet onverbrekelijk bolwerk der Constitntie aanmerkende, nog in 1793 van een’ Sladhouder tin de negenliende of twiniigste eeuw" dorst gewagen i) , en voor bet onverhoopt geval, dat deze zijn duurzaam belang rais- konnende, zijn’ ecd raogt sebenden, openlijk uitriep ; »Rlijfl cr dan nog gecn dene verschansing voor bet behoud onzer * ) />e buf'fjerlijke vrijheid in hare heihamc. , de Volksvi-ijheid in hare gckadelijke gevolgen roorgtgUld, (2* druk), I.eijden, 1793, bl. 21. Digitized by Google 12 voorrcgtcn over? licbben niet twee naburigc Mogendheden onzen togenwoordigen regcringsvortn geguarandeerd — Eii toch, MEERMA.N w'lst zoozeef als ieraaod en verroaant op eene andere bladzijde van zijn keurig geschrifl over dc Bur- gerlijke cn de Volksvrijheid , dat bet eigenbelang de eenige drijfveer is die alle Kabinetten bestuurl. — »Men vcrbeelde zich loch niet, zogt hij *), dat ooit cen magtige Mogendheid cen zvvakkcrcn Staat, die haar ter zijde ligt, alleen uit eene Cbristelijke menschenliefde bescherme! bet is de pligt der kieinere Staten, onder bunoe naburen zulkc tot bondgenoo- ten le kiczen, — wcl te weten, vvant bij voegt er dit be- paaldelijk bij — zoo ze zick zelve door hunne eigen raagt niet ondjdig kunnen houden, van vvelkc zij juist om dat eigenbelang, bet nicest le hopen en bet minst te vreczen hebben.” llier, M. II. zijn wij gaandeweg tot de vraag gckomen, of er ai dan niet natmrlijke Alliantien bestaan? van pk si'iEGKL, die met de Principes dcs NJgnciaiions van den Abt MABi.Y 2) lioogelijk ingenonien was, welk work bij be- tuigde verscheiden nialen gelezen te bebben en dat alloos op zijne tafel lag , bad aan dien talcntvollen Publicist de theoric onlleend der onderscheiding van drie soorten van Alliantien : I) polilieke ; 2) ccmmerciele cn 3) syslemaiische of na- iuurUjke Alliantien. — Tot de laalsle beboorde, naar bet gevoelen van den Haadpensionaris, van den Grifficr facel en van MEEMiAN, onze verbindtenis met Groot liritannie 3). — 1) MKESUAN, 1. a. p„ bl. 72. .Amsterdam, 1757, Chap. I.X et X. Des alliances. Deji allies et des ennemdi naturfU. 3) BoeuBNS, aan 2 iJ>ie CommiUtnten , bl. 156. Digitized by Google 13 Laat ons zien, op welke gronden. — » lletzdfdc genot van vrijheid, dezclfde Godsdienst, cen in vcel opziglcn ovcrecn- stcminend karakler, heizclfde gevoel van eerlijkheid maakt, dus redenecrde meebman *), de Engclsche Nalie en dc onzo a!j tol twee bloedverwanten. — Jaloers over elkanders han- de], gaal het haar gelijk kooplieden van dczelfde nering; zij betwisten zich onderling wel de klandisien, maar men rocrt de regten van het gepieenschappelijk Gilde niet aan, of zij trekken dezelfde lijn. — Aan geen van beiden is het on- versrhillig, of de regeringsvorm der andere in een Dcspo- tismns ontaarde, de Protestantsche Godsdienst oravcr wordc gestooten, — De sleutel voor Engeland tot het Vasteland , de doorgang tot des Konings bezittingcn in het Duitsche Hijk (het toennialig Keurvorstendom Hannover) zijn onze Gewes- ten, om cr niede verbonden te blijven, voor het Britschc Ministerie wel ecnige opoll'eringcn waard. — Met Engeland in een’ oorlog tegen Frankrijk verbonden, zijn de twee vlooten in een oogenblik vereenigd ; omgekeerd , verliindert de engte van het kanaal onze zeemagt en dc Fransche.bij elkander te zeilen. — Te land strckt in gewone tijdeii de voormuur der Oostcnrijksche Nederlanden en de hulp die Engeland ons steeds genoegzaam van pas kan bijzettcn, aan Frankrijk tot een hinderpaal 2), ora onzen ondergang door een’ inval te berokkenen. — Onze scheepvaart eindelijk en kolonien zijn bij eene verbindtenis met Groot-Britanniii onein- 1) De burgtrlijke vrijheid in hare heUzaine gevclgetif enz., bl. 73 volg, 2) Scherp drukt liord mahon, fli&t. of England from the peace of Vtrechtt (Izeipzig, 1853), het begiusel der Britschc Staatkunde uit, II, 88: dwalpole was far too wise a Statesman to allow the French, under any pretext, a fooling in the Netherlands.” Digitized by Google 14 dig veiligcr wanneer het tot ecn’ krijg tusschcn de beide Mogendlicdcn komt, waarin wij betrokken wordcn, dan bij cone vcrbindtcnis met die andere Kroon.” In deze opsomming van zoovcie pnnten van gemeenschap on tevens van wedcrkccrige behoefte aan zamenwerking tegen denzelfden vijand, Frankrijk, vinden wij de kenmerken der Iheorelisch als natuurUjk, aanbevolen Allianticn. — Ook zij, die bier tc lande met nENOORP het vcrwijt van Auglomanie poogden af le weren i), begrepen nogtans, dat Engeland bovenal bclang had bij het behoud der Repnbliek ; dat zoo deze vernietigd of van alle vermogen ontbloot wierd , het Kabinet van Si. 1) RENDORP, Mtmoriiny I, SO. Digilized by Google 15 eigen getuigenis van den Engclschcn Veldlicer , hunnen pligt tals cornpalriotten i)" volbragt. — Die Mlianlie op ruimo schaal aangelegd , en ecliter naar cen zeker cn juisl beraamd docl slrevende, cen docl hetwelk, zoo niet in alien deele, ten minsle in de hoofdzaak bij den vrede van Utrecht bc- reikt werd zoowel in dc altijddurendc scheiding dcr kroonen van Frankrijk en Spanje, als in de verkregen Barriere der Oostcnrijksche Nederlanden, die Alliantie was bet, welkc van DB SPIEGEL 2) »ecii Van de laalste meesterstnkken van Ko- ning w’lLLEM den Dcrdcn” noemdc, en wclke hij in den on- zaligen oorlog der vorbonden Mogendheden tegen de Fransche Republiek, vrnchteloos als navolgenswaard model aanprees ; — met deze beperking evenwel , dat terwijl de Keizer , Engc- lund, Spanje, Pruissen en Sardinie zich de cen jegens den ander hadden vcrpligt om in den an^t-revolutionaircn kruis- togt onbcpaald te volharden , de ficre Zceuwsche Staatsman de toetreding van Nederland tot die siccht zamenhangende, door baaizucht verdeelde en gclieel onbestemd handelcndc Coalitie standvastig weigerde, » oordeeicnde zich aan geenc banden tc moeten leggen , die cen bcletsel zouden zijn tegen een’ eerlijkcn vrede 3).” Zoo immers luidt de stelligc ver- klaring van den gewczen Raadpensiouaris in dat onvergan- kclijk Betoog van zijne onscliuld, ondcr den titel van Na- (leaking wegens sign Ministerie in Holland, na de oin- wenteling van 1795 in den kerker geschreven. — In den echten zin des woords mogt de edele van de spiegf.l een *) Britf ran den Thesaurier-Gaieraal Jacob hop aan den Raad- Bensionarts hbinsius, uit Gcut, 2 Julij 1706. (Archief VAN deb heiai). Z) Brieuen en Negotiatien, II, 20. 3) Nndenking, bl. 81. Digitized by Coogle 10 man van karakler cn beginselcn heeten, die wist wal hij wilde, »altoos gewoon met bepaalde inzigtcn, en op eene sysiematique wijzc te bandelen >).” En tocb bad de hcil- looze Alliantic door dien andcrs zoo wakkcren en helderzien- den Slaatsman in 1788 met Engeland en Pruissen aange- gaan , de Rcpubliek tc vast aan die Mogendlieden gekoppeld , om niet bij eene vredebreuk lusschen Frankrijk en ecn dicr lloven, onze onzijdigheid in de waagschaal te stellen 2 ) en welhaast te doen verbcuren. De Stadliouder werd spoedig na de uitbarsting van den oorlog in 1792, door de dolzin- nige Jacobijncn als bet gedwee werktuig der Kabinetten van Berlijn cn St. James betracht, en zoo werden wij gedoemd ons verraogen en onze schatten in bet verderfelijk Bondge- nootschap nit te putten, nietlegenstaande van de spirgel reeds tijdcns de befaamde conferentien van Pilnilz in 1791 , aan Keizer Leopold en den Honing van Pruissen, den oorlog tegen de Fransebe gecstdrijvers met klem van redenen bad ontraden, als zijns inziens >de grootste dwaasbeid, die men begaan kon 3)." — De naauwe band van bloedverwantscbap en aanbuwelijking tusseben bet Huis van Oranje en de beide Hoven, sebeen overigens de stipte vervulling der bedingen van de Triple Alliantic te waarborgen. willem v bad eene >) ^adf.nkxng f bl. 5. 1) im'poriante.s sur la proposition ^ faUe par S» A. le Prince ^Orange et de Nassau a L. //. P. Us Etats-Generaux des Provinces- Unies — rsialivement aux circonstances actuelles (14 JuiUet 1704), & Franoopolis, p. 21. wNotre Triple Alliance, heureux fruit dc notre pro- fonde ct sage politique, sufUsait done pour nous mettre aux prises avec la France,” cnx. 3) Nadenking , bl. 71. Digitized by Google 17 Engelsclie Piinses tot Mocder gebad en de Erfprins, sedert Koning wiixEM i, was onlangs met cene dochtcr van den Koning van Pruissen in den echt getreden. — En nogtans word de gcmocdelijke naauwgezetheid van onze Staatslieden door de laaghartige ontrouw van bet Kabinct van Berlijn schaamteloos misbruikt; de dunr bctaalde bulptrocpen bleven achler, om zoo als van de spibeel gisle, »nog een stuk van Polen af te knijpen i);’’ en vvat van de natiiurlijkc Alli- antie met Groot-Iiritannie gevvorden was , leert men uit zijne bittere klagt, in deze zinsnede van de laatste dep£chc den 18 Januarij 1795 aan brantsen en repelaer, onze Gevol- magtigden te Parijs, gerigl 2) ; »Weest verzekerd, dat cr geen Engelsche infliientie bier domineert, cn dat die Natie zich in dit Land zulk eene slechtc reputatic gemaakt heeft, die geen eeuvv uitwisschen zal.” Maar nu zoude, op hare beurt, de revolutionaire dweep- zucht in goedbartigen eenvoud de proof nemen van eene an- dcrc natuurlijkc Aliiantie, door de opgetogen Bataven atom, vooral te AmHenlam, luisterrijk gevierd. picheghu had de Republiek overweldigd , het sluwe tweetal sieves en rewbell was naar ’silage gekomen, en eerlang, lerwijl het wimpel- voerend IJ de aanstaande grootheid der Vereenigde Geniecne- besten van verre zoude vertoonen s) ^ rezen in eene Kerkelijke Redevoering, gehouden te Leiden op den 21 Junij 1795, de volgende juichtoonen van een Remonstrantsch Leeraar ten *) Srieven en Neyot.f II, 292. 2) III, 338. 5) Jaarh. der Bataafsche Republ.y III, ISI. (Publicatie dcr provi- sionclc Representanten van ’t Volk van Amsterdam , over ’t Feest der Aliiantie met Fraukrijk, 13 Junij 1795). 3 Digitized by Coogle 18 llemel : » Van dc schandclijkc alhankdijkhcid en onteerende slavernij aan de Engclsclie bclangeii ziji Gij nu, o Neder- landers! onder den zegcn van God, door ccn Verbond van vriendschap met uwe Franscbe breeders veriest; de banden uwer dienstbaarheid aan bet Huis van Nasson zijn geslaakt, en den Britschen invloed is door uwe verbroedering met bet Franscbe Volk de weg gesloten. In die verbroedering en dc daartoe gctrolTen verbindtenis ligt de groud van uw aanstaand geluk en van dat van uwe kinderen. — Beboeft Gij de bulp en den bijstand uwer Franscbe brocdcren; ook zij bebben u en uwe bulp noodig ; en Gij knnt voor ben nog noodzake- lijker worden." — Dus klonk de taal van boudewun van RERS 1), in de Staatswetensebap geenszins onbedreven, en in zijne gccstdrift niet zoo cenzijdig, of bij drukte zijnen hoorders ernstig de waarbeid op bet bart, dat zij niet on- edelmoedig daarom de Franscbe betangen moesten voorstaan , »om de overband over de verwonnen partij te bebouden.” — Dit was, beweerde bij, gedurende dc Engelscb-Pruissiscbe Alliantie, ten opzigte der verdrukte Patriotten gesebied; en wierd dat voorbeeld thans gevolgd, men zoude bet verderf van belVaderland voltooijen, »naardien dit Verbond — bij kon bet niet ontveinzen, even gelijk alle andere Verbonden tns- schen een groot, magtig, en ecn klein, geringVolk, nicer ten voordeele is van onze Vrienden, dan van ons.” — Inder- daad , de trotschc bouding van vclen onder de Verlossers ; dc ondragelijke stugbeid cn de hecrschcnde toon van overwin- 1) Zijn Verhond^n met magtiye VoUcen roor kUine Staten voordediyf onderz<Khi ter gelcgenheid van hei vieren des gesloten en bekrachtigden Verbonds tusichefi de F'ransche en Nederlandsche Gemeentbesien ^ Leij- dou, bij HKRDiNOii cu DU uobTiEK» 1795 , 48 bluilz., bl. 38 vulg. Digitized by Google 19 naars in de Frarische onderhandelaren ; de menigvuldige vcr- nedcringen , door onzen Minister-Plenipotentiaris dlauw te Parijs vcrduurd, warm zoovele treurige voorboden van hot juk, hctwelk men zich verbijsterd op de schouderen had ge- Icgd, voor den eerloozen losprijs van 100 millioen gulden en voor het verlies van Staals-Vlaanderen , Venlo en Maastricht eene gewaande vrijhcid, elk oogenblik door de krijgsmagt der hooggcroenide Vrienden bedreigd , demoedig afkoopendc. — Ik zal U, M. II.! niet vcrgasten op de politicke tinnegietcrij van den Zceuwschen Predikant hendrik van den hespel, die in het uitvoerig geschrift ; Gods licfderijk Bestier, in de omwenteling van Nederland aangewezen, eene beves- tiging der nieuwe Conslitutie allereerst in de hengelijke Alli- antie der zuster-Republicken , en ten twcede ook daarin vond, dat niet alleen reeds Spanje, maar ook de Ottomanische Porte, Zwitserland en Zweden de Bataafsche Republick als onafhan- kelijk hadden erkend •); — eene schoone vergoeding voor- waar, voor den onvcrmijdelijken oorlog met Engeland, dat zich haastte onze kolonien te veroveren! — Maar waarom mag ik niet met stiizwijgen voorbijgaan , dat ook de groote VAN DER PALM in 6606 dankz6gging aan den God der vrljhoid op het Fecst der Alliantie te Middelburg zijn eenig talent verspilde? »Dit Verhond, riep hij in het vuur der vvclspre- kendheid uit 2 ), drukt het zegcl op onze onafhankclijkheid ; het zal het steunpunt zijn onzer vercenigde werkzaamheid. — Dat dan deze dag, aan de vreugde toegewijd, door het ge- voel onzer harten geheiligd, in het geheugen onzer kindcrcn >) $$ 42, 43. Midtlelburg cd Amsterdam, 1796. Verspreide Verhandelingen , Redivoenngen en Losse Geschri/ien , Leenwarden, 1846 , bl. 38 — 54. 2 * DigiilzaJ by Google 20 onuitwischbaar ingcprcnt, cn tot aan den ailoop dcr ccuwen, als ecn dag dor Verlossing, in de Jaarboeken der menscbe- lijkheid zij opgctcekcnd!” Laat ons, M. II, de gloeijendc rede van den begaafden en doorgaans bczadigden leidcr der oniwentcling in Zeeland , niet ligtvaardig veroordeclnn ; laat ons vceleer naast die onbcraden regelen bet gulden Gedenkschrift van NeerlaniU herstelling leggen, cii de bulde van crkcntelijkbeid , daarin aan hogen- DORP, FALCK en KEMPER, aan ben die in 1813 de Franscbe kluisters verbraken , betaald. — Laat ons insgelijks den oor- sprong navorschen van de jamnaerlijke dwaling, dio in de naluurlijke vcrbindtenis met Frankrijkzooveelbeilsbad gezoebt, negentien lange jaren met becken bloeds en de vernietiging van ons volksbcstaan, onder eene snerpende roede bezuurd. Tegen de Anglomante staat de diep geworteldo Gallo- 7nanie. Gij vindt die kwaal vernuflig ontlccd in bet Politiek Vertoog over het waar syetema van de stad Atnsierdam , gedurendc den Engciscb-Anierikaanschen oorlog in 1781, door don gonialen v.\n coens, op ISjarigen leeflijd Iloog- leeraar der classisebe Letterkundc aibier, sedert Lid der Utreebtsebe Regering, naamloos uilgcgevcn, maar belwclk den wcldra bekenden scbrijver eene reeks van grievende on- aangenaambeden berokkende. — »llet systema van Amster- dam, dus luidt het logisch, maar tevens ironiseh betoog, komt bicrop uit. — 1. Onze stad is de rijkste en magtigsle van gehcel Nederland. Met Amsterdam staat en valt alles. — 2. Het voordccl cn welvaren van Amsterdam beslaat in hare commercie cn navigatie. Alles wat dezen kan schaden of af- brenk doen, is nadeelig en verderfelijk 'ioov Amsterdam, dat is voor de gansche Republiek. — 3. Van allc andere han- Digilized by Google 21 ileliirijveiide of zeevarende natien is cr geenc, die tot nog toe in aanmerkiiig verdicnt te komen, of daar Amsterdam, ecnige inerkelijke afbreuk van lijden kan, ais de Engelsche. — Gevolgelijk is Engeland — als de gevaarlijkste raededingstcr, ook de natunrlijke vijandin van Amsterdam, dat is van do Republick. — 4. Engeland heeft tot baron natuurlijken, on- verzoenlijkcn vijand , Frankrijk. — Bijgevolg Engeland onze mededingster on vijandin zijnde, moot Frankrijk, haar na- luurlijke vijand, onze vriend zijn; te wcten van Amsterdam, en dus ook van de gebcele Republiek i)." VAN GoENS zclf, men bespeurt bet, was cen volbloed An- glomaan, en stelt, als warm aanklever van hot Iluis van Oranje, behalve bet belang van den koopbandel, nog eene andere drijfvecr in bet licbt, welke bet gedrag dor Araster- damscbc Rogcnten ten opzigte der buitenlandscbe Politick bad bcpaald. — De Stadbouders namelijk, die niet door de oogen van Burgemcesteren en Pensionarissen der overmoedige stad wildcn zien , badden , ten deele ook wegens de begrippen in bet stuk van Godsdienst, meer naar den kant van Engeland over- gebeld; reden genoeg voor Amsterdam, om bun, waar dit kon, den voet dwars te zetten, en ter ondermijning van bet gezag des Prinsen, met de Franscbe Ambassadeurs, onder WILLEM III met den Graaf d’avaux, onder willem v met den llertog DE LA VAUGUYON zamcn te spannen. Nogtans warcn de bcide Alliantien met Frankrijk, ccrst die met den ongelukkigon lodewuk xvi, daarna die met de Nalionalc Conventie in 1785 en 1795 aangegaan, niet zoo- zeer of ecniglijk bet uitvlociscl betzij van bet bandelsbelang, I) HI. 2, 3. Digitized by Google 22 helzij van de factie-zucbl der lloofdslad; ineer dan iemand had de populaire Geldersche Ridder, capellen tot de MARSCH , door zijne hcftige Adviezen ter Slaatsvergadering en door zijn drijven daar builen , tot bet teckenen altbans van eerstgemeld Verbond aangespoord. — Zijne briefwissebng met de Ministers van Buitenlandscbe Zaken , de vergennes en de MONTMOR iN, wclke gcdrukt voor ons ligt, ontslaat mij van alle bewijs t). — Uitgaande van de algenieene slelling, dat de Republick in bet voomitzigt der verwikkelingen , die meer en meer uit den Engelsch-Amerikaanschen oorlog zoudcn lijzen, enkel en alleen door den Koning van Frankrijk kon staande gehouden en beveiligd worden, drong hij bet eerst op den Landdagin Geldcriand, gclijk zijn bloedverwant capel- LEN TOT DEN POL in Overijssel , met den nieesten nadruk daarop aan, dat door tusscbcnkomst der Geldersche Gedcpu- teerden ter Generaliteit te ’s Rage en voorls der Ambassadeurs van den Staal bij bet Hof van Versailles, zonder verwiji alles raogt worden aangewend , i>ten einde Zijne Allerchristel. Maje- steit le permoveren om zich op bet naauwste, tot wedcr- zijdsche bescherming , overcenkomstig de belangcn der beide Volken , en in bet bijzonder tot beveiliging van onse vrij- heid en Constifuiie, met de Republiek te widen verbinden 2)." Volgens hem en zoo velen, wie de doorslepen de la vau- 1) Bricvcn van 6 Mci 1786 (uit Zutphen); 3 Aog, 1787 (uit Am- sterdam). Antvroord van dr vebgennrs, 7 Julij 1786. Memorie van dm Ileere van de uabsch (Duinkerken, 1791) , bl. 425 — 437. — Verg. ook bl. 878—388, het Precis de i*€tat de la Province de Gueldre — remis a M. de rayneval (Dec. 1786). *) Afemoric van den I/eere van de marsch, bl. 234 (29 April, 5 Mci, 1784). Digitized by Google 2 :) CUYON had wetcu tc bclczeu, was Frankrijk onze naluurlijkc Boiidgenoot, »de beste Vriend en edclnioedigste weldoener van den Staat >)." — Reeds in 1779, nog vddr de vrede- brcuk met Grool-Briiannie, bcweerdc bij, dat die Vriendschap (cn met dit woord bcdoelde bij eene Alliantie) voor ons on- ontbccrlijk was; met Frankrijk bevricnd, badden wij gecnen oorlog te lande, met wien ook, te duclUen. Onder de vlcu- gclcn dicr breed uitgemeten bescbcrming, zouden wij igerust alle onze vermogens kunnen bcsteden om onz^n koophandel te docn bioeijen, door ons, als voor dezen, ontzaggelijk op zee te vertoonen: bet eenig middel, oni onzcn Staat den ouden luister te doen wedcrkrijgcn 2 ).” — Dit maakte men zich diets , en toch de groote freoerik leefde nog , die de Fran- scbcn bij Rotback zoo decrlijk had gcslagcn , eene smet , Diet vddr 1806 bij Jena uilgewischt. — Men zoude mcenen, dat de aanleiding tot eene dcr Proposition van den Beer van DE MARSCH , te wcten bet verzoek van lodewijk xvi tot bet beprocven van eene negotiatie bier te lande van de luttcle som van vijf milliocn gulden, onder guarantie der Republiek 3), een waarlijk niet schilterend tecken van de krachtige hulp, op welke men in 't vervolg rekening kon maken , bij minder vooringenomenheid en bij meer oplettende beschouvving van den gang der zaken in de ten val neigcnde Monarchie, dc oogcn had behoorcn te openen. Maar neon — de door den Ambassadeur te ’s Rage be- toovcrde Patriotlen bragten eindclijk, na vcrschcidcn jaren I) Mtmority bl, 225?. *) il/emorie, bl. 140. (Advle« van 15 Julij 177'j). 3) Propositie van 20 Oct. 1781. Mtimrit, bl. 159 voig. Digitized by Google 21 arbciiis, tie Allianlie en Confederatie-defensief van 10 .No- vember 1785 tot slanil •), en vierden en verecuwigden de gebcurtenis, naar welkc zij zoolaug liadden gesmacht, met vrcugdcvuren en goudcn en zilvercn gedenkpcnningen. — In haren ijver ging de stad Amsterdam zi56 verre, dat zij in January 1780 aan de Staten voorsloeg, om den Koning plegtig te bedankcn, en als ware plotselijk onze Marine ni^ bet diep verval, waarover men den Stadhoudcr-Admiraal- Gencraal van pligtverzuim , bijna van Landverraad bad be- scbuldigd , tot bet toppnnt van magt gestegen , om twee nieuwe oorlogschepcn van den eersten rang , van 7 4^ukken w6l toegerust en van al bet benoodigde voonien, aan den Franschen .Monarcb ten gesebenke aan te bieden; met ver- zoek tevens, ecn bandelsverdrag met de Republiek te slui- ten. — Doch bet ecn zoowcl als bet andcr bleef achler: maar ook bet leger, dat uit bet vceibclovend kamp van Givet tegen de herwaarts aannaderende Pruissisclie troepen, door onze in angslige onzekerheid geslingerde landgenooten , met den niislciden capellen aan bet boofd, in September 1787 rcikbalzcnd was te gemoet gezien. Dat alles en nog meer telcurstcllingen had men ondcr- vonden, en dcsnicltemin jubclde in 1705 de altijd blinde en onvcrbeterlijke partijzucht over de nieuwe, tbans niet ais vddr tien jaren, vrijwillige en slecbts defensive, maar ge- dwongen en nu ook otTensive Allianlie, op de bardste voor- waarden aangegaan. — Naauwelijks was do Staats-Stad- houderlijke regcringsvorm vernictigd , of ecnc plegtige Depu- )) KLUIT, lets ovtr den laaUUn Engehchen oorlog mcl dc Rtpubliel: , Ainsteia. 1794, bl. 202— SJIO. Digitized by Google 25 talie liad reeds den 10 February, juist drie maanden v66r de ondcrteekening der Alliantie, het vurig verlangen van H. Ho. Mo. en van het rcgt- ea vrijlicidminnend Volk van Nederland aan de Fransche Rcpresentanlen te 's Hage ge- openbaard, »om tussclien de beide Nation, als twee gelijke cn onafhankelijke Republieken , een vast Vei bond te sluilen , op rcdelijke en aan beide even voordeelige voorwaardcn , ten einde alzoo de lang gcwensehte grondslag gelcgd wierd van de naauw.ste Broederschap tusschcn twee Natien, waarvan de Historien dcs menschclijken geslachls lot hicrtoe gewag raaakten , en van welke Broederschap zij als wisse gevolgen berekenden en voorzagen, niet slechts het uilcrstc heil voor de beide Volken , maar — wie slaat over die onbegrijpelijke zelfbegoocheling niet verbaasd? — voor de bevordering en daarstelling van den algeraeenen vrede in Europa i) !" — Hoe ? eene Fransche revolutionaire krijgsmagt had den Stad- houder genoodzaakt in Eiigeland eene wijkplaals te zoeken, en eene Staats-Commissie, tot welke gcene nieuwelingen in de regeerkunde, raaar zelfs Diploinaten behoorden, een haek- SOLTE, eeu LESTEVENON, een van cixiEns, een strick van L iNSC.iioTEN , een ouarles, later met marten van der goes en den Ambassadeur scuimmeldennixck tot Secretaris van Staat voor de Buitenlandsche Zakcu voorgedragon, — zulk eene Commissie kon in goeden ernst aan de inogclijkhcid gelooven van — ik zeg niet met de Hoven van Berlijn cn van iremen, maar met het Kabinet van St. James, door PITT bestuurd, op den voet van ongckrenkte wehvillendheid te blijven! — Inderdaad bij dit doorslaand blijk van onwan- 1 ) Janrb. lUr JJntanJache liepubi, 282. Digitized by Google 26 kclbarc ligl^'cloovigheid, valt bet minder mocijclijk zich in den gcesl der ontwcrpcrs van Ark 08 dcr Conslitutie van 17'J8 te verplaatsen, die de onverbrekelijke Alliantie van 16 Mei 1795 in de volgende formate ondcr de hoede der hoogste Staalswet stclden : • Uet Balaafsche Volk , overtuigd , dat de belangen der vereenigde Franscbe en Balaafsche Re- publieken, door denelver onderlingc zamenstemming , altijd bet gelukkigsl zullen bevorderd warden, wit van zijne zijde, niramer ecnige afzonderlijkc vcrbindlenis met die Volken, wier staatkundig bclang in twecstrijd is met den voorspoed dcr beide A'alien.” — Radden de misnoegde Patriotten zich onlangs bij monde van van der palm beklaagd, dal Ne- derland ten gevolgc der Triple Alliantie van 1788, in bet cedgespan van Piuropa’s zaamvcrbonden Geweldenaars was meegesleepl en voortgedreven geworden, ora aa^ de Fran- schen cen nieuwcn Owingeland, en aan ons zeiven nieuwe ketenen te geven , de onderdanige toon der Nola’s en depi- cbes van de Balaafsche Gezantcn te Parijs, bet raecsler- scbap van Franscbe Anibassadeurs , Gencraals cn Maarschal- ken, gcdurende bet Staatsbewind i), de Regeriug van schim- MELPE.NNLNCK en dic Van Roning lodewuk , en nict bet minst 1 ) Tijdens de ODderhaadclingea tc Amiens, schreef de bekwamc lioofd- ambtenaar biJ bet Minialerie van BuUealandsche Zuken, hautebive , talletband's vraagbaak, aan Joseph donafauts, (6 Jan. 1802). »Los £uta qui, comine la HoUande, se sont perdus par Ics ecarU de leur politique, — devraieot nous eparguer TembarraS d« les rapi>eler ow prin- cipe dc leur existence actueile; cette ciUteoce, <^es( de nou« qn'iU la tienneut ; nous ne leur devons rien et ils nous doiveut lout.’* ducassk , flist, des n^ffociations tliplomaUques — de Mortfontaine^ de Lun^viUe el*rAmiens, 1855, III, 139. Digitized by Google 27 cle Napoleontische Redevoiringen van den fellen Unilaris van 1798, ockerse, zouden, indien ons geheugen minder getrouw ware, in overvloed de bewijzen leveren van dc ver- nedering en ellende, door eene kortzigtige Gallomania over hel Vaderland gebragl ; eene vernedering cn ellende , die — ik zeg bet ook bier, gelijk bij de Engelscbe Alliantie, van DE SPIEGEL met verlrouwen na — ngeene eeuvv zal uitwis- schen.” — En tocb , M. IJ. voegt bet ons in een’ lijd , waarin ook ons doorzigt en politiscb beleid door een’ enkelen mis- greep zoo ligt kan beschaamd worden, bet vcrlcdcne met ernst , zonder laatdunkende minaebting te overwegen. — Zelfs zij , wier dwalingen en bartstogten dc tijdclijke becr- sebappij van den vrecmdeling voorbereidden , waren niet min- der dan wij bet kunnen zijn , van de listen en lagen van eene verfoeijelijke staatkunde bewust. — Het perst ons onwille- keurig een’ bitteren gliralacb af, wanneer wij in het eigen oogenblik, dat zij zich boe lang zoo meer in den valstrik der Alliantie wikkelden, uit hunnen mond de vermaning hooren, dat »in bet vak der Diplomatie meer dan ergens ioezien de hooihchap is; dat men in dit vak de waardij der personen die men gebruikt, niet zoozeer naar bunne taoralileit en deugden rckent, als naar het vermogen dat zij bezilten om een zaak uit te voeren ; dat met duizend oogen rondom zich henen te zien, zelf onkreukbaar ecrlijk te blijven , en voorts van allcr anderen passiiin , gebreken cn zwakbeden, ten nulte van de hem vertrouwde belangen gebruik te maken, een voorlrelTelijk Slaalsman oplevcrt >).” *) V<i.Ti3mtwQQrding van ritTEu tblede, aen de Bataefsche Natie en «ea haere Vertegenwoordijers , (9 Oct. 1798), bl. C3, 25, 29, 31. Digitized by Google 28 llet riju de woojden van een’ toongever dcr Revolulie, van cen der Lcden van hot Uitvoerend Bewind, dat zoo gerusl op do vriendschap van het Fransch Direcloire ingesluiincrd, op den 12 Junij 1708, nicUcgenstaande de fraaiste bctui- gingen, verraderlijk in den sleek was gelaien. Ik wend thans den blik van de droevige gevolgcn eener twee- spall af, door den naijver der buitenlandsche Mogendheden steeds zorgvuldig aangekweekl, en welker oorsprong tot het tijdperk der scheuring tusseben maurits en oldenbarnevelt , opklimt. — Toen reeds was de neiging van den Prins tot Eugeland, die van ’s Lands Advocaat lot Frankrijk, niet twijfelachtig. — Mag men d’estrades geloof schenken, zoo zoude integendeel willem i in zijne nagelaten Gedenk- scbriflen dc handbaving van het Verbond, zouwel met de eene als met do andere Kroon, gelijkelijk hebben aangera- den 1). — Maar OLUENOAnNEVELT’s slandvaslige verdediger, HUGO DE GROOT, die zclf bclijdt altoos geoordeeld te heb- ben, dal men de beide vuornaamste Alliantien met de Koningen van Frankrijk en Eugeland neer rcspectieuielyck beboorde te ondcrliouden , en die twee sooveel le bebagen, als de vrijheid kon toclaten , sender den cenen te veel voor- decls te geven boven den anderen, daar hij wist dat die contra-balance ons dienstig was 2 ) maakt geene zwarig- ') Lettres, Mem., T. 1, 47. (Fragmens dc di verses conversations — BVec M. le Prince d'Orsngc iiinbi). »Que sur toutes choses il (m.*u»its) maintienne avec soin et respect les AUianees du Roi de France et d’Au- gleterre.” Z) Memorie. van m^ne intentien en notabcle be/e^jeningen , in P. SCHEL- oema’s Oud en Nieuiv, (Amsterdam 1844), I, 221 — 225. {Xo/ieiu fi' AV.ianiien). Digitized by Google -29 heid te verklarcn, dat »myn Ileer de Prins van Oranje, van het begin af van bet oorlogh, op VrancJcryck syn prin- cipaelste fundament had gemaeckt, en de bedcnkingen dacr- tegen ter oorsaecke der Religie, seer pcrtincntelyck gesol- veert.” — Opmerkelijk is wat de gfioot ter regtvaardiging van oldenbabnevelt’s diplomatisch gedrag laat volgen. — »’T geen ick vinde in de Sentcntie van den Advocaet, dat by heeft afgcdagen sceckere notabcle aengcboden Allianlie, daeraen de Uepublycque ten hooghstcn was gelegen, kan ick niet anders verstaen , dan van cen partieuliere Allianlie met Engelandt, hugten de Allianlie, die ten tyde van ’t licstandt, soo met Vranckryck , als met Engelandt met onderlinge kennisse is aengegaan." — Had de Advocaat wel en ver- standig gehandeld, tocn bij weigerde de Republiek naauwer aan de eene Kroon te hechlen, met het vooruilzigt van den wrok der andere op zich te zullen laden? — Voorzeker. — »My aengaende, zegt de groot, gelyck niet en sonde hebben konnen toestaen , dat iet met Vranckryck sonde werden ge- handelt tot pracjuditie van Engelandt, alsoo sonde ick oock niet hebben konnen goetvinden, dat men door nader in. enge verlititenis met Engelandt (te treden), de Kroonc van Vranckryck sonde hebben geolTenseert.” — Dat dc Allianlie met den wispeltnrigen jakob i de voorkenr zonde hebben ver- diend wegens de gemeenschap van Godsdienst, kon bij niet toegeven ; vooreerst, was er Insschen de Engelsche en de Nederlandschc Kerk merkelijk verschil; voorts had Frankrijk, hoe vervolgziek in eigen boezem, de Protestanlen In Dnitsch- land en te Oenhie geslerkt ; raaar, »daerenboven , dns be- sluil hij , Alliantien gaen op redenen van Staei." — In- derdaad, eene in dat tijdgewricht, terwijl de fakkel van den Dgilized by Google 30 godsdienslhaat den verwocdcn dcrligjarigcn krijg had ont- sloken , door hare verlichte onbckrompcnheid dubbel treffende uilspraak, den Christen-Staatsman waardig, die op het punt slond , aan Vorsten en Kabineltcn de beginselen van een op- geklaard Regl van Oorlog en Vredc te verkondigen. Alliantien, zoo slelde de gboot, gaan op redenen van Slaat. — Derhalve vcrwierp hij de leer dcr naluurlijke vriendschap of vijandschap , der sympathie of antipathic in het stuk der intcrnationale betrekkingen; er waren, vol- gcns hem, gccne^nvcranderlijke, erfelijkc, veehnin eenwige verbindlenisscn tusschen twee Volken ; zij konden niel lan- gcr duren dan het staalsbclang , hetwelk verbond en ont- bond. — Ook de Alliantie met Frankrijk, die hij overigens in de toenmalige gcsteldheid der Republiek, wegens de aan- staandc hervatting der vijandelijkheden met Spanje na den adoop van het Twaalfjarig Restand bij uitstek waardeerde , was dus niet ecne natuurlijke, maar om de vroeger ver- meldc onderscheiding van van de spiegel le herhalen, eene politiehe verbindlcnis. — Voor alsnog kon hij niel be- vroeden , waaroni Eugeland moest worden voorgetrokken , zonder te Icttcn op de gewigtige diensten, welke Frankrijk ons onder bendfuk iv on zelfs nog eenigen tijd na den iiioord van dien ridderlijken Koning, had bewezen. — »De groote sommen geldts, herinnerde hij , die wy soo langen tyt en soo libcralyck uyt Vranckryck hebben genoten, en laten ons niet toe te geloven, dat de Religic den Koningh cnde den Racdt van Vranckryck sonde belelten te sorgen voor de be- houdenisse van desc Landen. Kick een soeckt natuyriyck de conservatie van syne weldaden ; daerom kan ick my niet genocg verwondercn by wat redenen van Staet , dat men de Digitized by Google 31 goede alTcclie vao Vranckryck tot onse liepublycqiic nu lir lyt soo wcynigh acht." — llet scheen hem ongerijmd i), dat men gedurende de verdecldheden welkc de Regering van den jeugdigcn lodewijk xin verzwakten , en bij den be- rooiden staat der schatkist, die Monarchic van cenigen verderfelijken toeleg tegen oiize onafhankelijkhcid ver- daebt bield. De latere Poliliek van madrits en frederik iiendrik be- vestigde de juistheid der besebouwing van den edelen Staats- gcvangenc van 1018. — Nog v66r bet overlijden van eerst- genoemden Prins, werd op den 10 Junij 1024 het subsi- die-Tractaat van Cmnpiegne gesloten , sedert meer dan ecDs hernieuwd en uitgebreid, krachtens hetwclk men te ’sHage jaarlijks, zoolang de strijd met Spanje aanhield, de bedongen Fransche penningen ontving. — Onder het Re- wind van frederik iiendrik kwam den 8 February 1035 de of- en defensive Confederaiie met LODEwaJK xiii tot stand, telkens eerst onder richelieu, daarna onder mazabin tot in 1040 bevestigd, wiji men te Parijs op het bezit der Piclgische Geweslen vlamde. — Wat hiervan zijn mogt, het was gebleken, dat de Republiek in den oorlog tegen de Spaansche Monarchie nog altijd meer van Frankrijk te ver- wachten had , dan van het sints de Landvoogdij van Leices- ter kwalijk berucht Fngeland. Niet door de afgelegen Zee- inogendheid , die voor de zaak van den Koning van Boheme, schoonzoon van Jacob i, slecbts hoogdravende belolten veil had en den rook van Maagdenburg onverschillig aanschouwde, niet door het magteloos Huis van stdart, maar door dat • ) ttStrydt met alie appareulic,” Memoric van m^ne intention, bl. 225. V Digitized by Google 32 van Bounno.N, mil gustaaf adolf cn Christina vcrboniJcii, door lie beslissendc tusschcnkomst der Zweedscho en Fiansclic legers, zoude bet gcweld van bet Huis van IIabsbur§B»'or- den gefnuikt. — De tweeledige vrede van Wcstplialen, te Osnahruek en Munster gcleekend, hcrstelde in 1048 bet evenwigl in bet Duilsche Hijk, en bekroonde de lacbligjarige worstebng der Vereenigde Nederlanden met de onherrocpelijke erkenning der bevocbtcn vrijheid. Maar nu was ook de Alliantie met Frankrijk verbroken, in welke de hoogmoedige mazariji zicb inbeeldde de Kcpu- bliek voor goed te bebben verstrikt. — Men bad te ’s Gra- venhage geleerd , Parijs , meer dan Madrid te ducblen, en nu men na de glorierijke zcgepraal van iromp bij Didns, als de ccrsle Zeemogcndbeid van Europa kon gelden, acbttc men de raeestcracbtige taal van d’avaux cn servien niet Linger bestaanbaar met ’s Lands waqj[^gbeid. — De Fran- scbe bulp niet meer bebocvende , ontsloeg men zicb van bet laslig en beleedigend Prolectoraat. — Maar vooral bad de onvcrbolcn zucbt van mazarin tot verovering van de Spaan- sche Nederlanden, door de Cmfederatie van 1035 onafge- brokcn gevoed , de beboefte aan een scbeidsmuur tusschcn de kleine Republiek en de reeds zoo boog verbeven en im- raer aanwassende Monarchie, een nieuw beginsel der Di- plomatic voorlgebragt ; bet Barriercstclsel der Spaanscbe, later der Oostenrijkscbe vestingen in Belgie , door onze krijgs- benden te bezctten , word in dit tijdperk geboren en ont- wikkelde zicb in eene reeks van Alliantien, welke ten doel badden bet evenwigt in bet Westen te bewaren en ter af- wending van den al te gevaarlijken nabuur, lodewuk xiv, zorg te dragen voor bet beboud van bet uitgeputte Spanje, of Digitized by Google 33 van den sieke die genezen warden vioest '), zooals willem m in die dagen het dicp gezonken Rijk aanduidde. 