VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
vonden de Syachondrotomie ook mag te weeg brengen, dezelfde niet in alle, maar alleen in sommige gevallen In de plaats der Seio Caesarea genesteld mag worden. In zijn Brief aan VAN MUNSTER, bij den Uitgever PEES; LINTJAM, gedrukt, WAARNEMING 'EENER VERLOSSING "althans dan niet, wanneer de afstand van het schaambeen, tot het heiligbeen niet meer dan 24 duim R. M. kan ... worden gerekend, en men van de achterwaartswijking van het heiligbeen geen of althans geen genoegzame ruimtebezorging kan verwachten." enz. Hierin dan overeengekomst zijnde, en verder alles, wat voor en tegen kon aangemerkt worden, overwogen hebbende, wilde eenstemming door de Heeren VAN GALEN, TIER, GRESEN (Chirurgijn te Drumpt en mede Ambts-Chirurgijn in het Ambt van Nederbetuwe) en mij tot de Seio Caesarea besteld. Na het verband te hebben gereed gemaakt, plaatsten wij de Lijderes op een tafel (bij gebrek van iets beters). Het was onnoodig den Catheter in te brengen, alzoo zij even te voren, haar water had gemaakt. Mij aan de Vrouwe rechterzijde geplaatst hebbende, plooide ik de buikbekleedvellen, liet dezelfde door den Vroedmeester TRES (tegenover mij geplaatst) met de eene, en ik aan mijne zijde met de andere hand zoo veel mogelijk opliggende houden. Dit gedeelteneedde ik in ééns door, ter lengte van nagenoeg 6 à 7 duim, verwijdende daarna deze opening naar boven en beneden, zodat ik in 't geheel een wonde van weinig minder dan 9 duim zal gemaakt hebben. Ik verkoos deze incisie te doen; noch in de rechter, noch in de linker zijde, maar in het midden van de buik, dat is, tussen den navel en de opening van de buik, en wel, om na de bekleedingslagen te hebben vaneen gescheiden, niet in het musculaire gedeelte van de buikspieren, maar in de eigenlijk gezegde Linea alba door te komen. Nu scheidde ik de baarmoeder af, tot op het peritoneum; dit, na een kleine opening geopend hebbende, sneed ik daaromheen naar boven en beneden op, ontlastend zich hierbij een waterig vocht uit de buikholte, ter hoeveelheid van misschien 3 onces. De bezwangerde baarmoeder vertoonde zich nu bloot aan ons oog, makend het mij gemakkelijk om de incisie in dezelve te doen, te eerder wijl noch bloeding, noch uitgang van enig intestinum ons hinderde. Ik verkoos nu in de baarmoeder af te steken eene kleine incisie te doen, in het midden van dat gedeelte, hetwelk zich aan ons oog vertoonde, Hiermee zo voorzichtig mogelijk te werken, gaandeweg, ten einde niet enig deel van het Kind te beleedigen; verkreeg ik een opening, waarin ik mijne gewone fles inbracht; op deze verbreedde ik de gemaakte wond, bracht daarin de voorste vinger van mijn linkerhand, sneed op deze de baarmoeder naar boven en beneden op, echter niet lijnrecht, maar in een meer schuine naar de rechterzijde gekeerde richting, ter grootte van ongeveer 8 duim; terwijl deszelfs dikte nagenoeg één duim zal bedragen hebben. Terdere bij het binnenbrengen van de hand bood zich de eene voet van het Kind aan, waarop ik de andere hand buiten en vervolgens het Kind ter wereld bracht. Met het uitbrengen van het hoofd zag men de baarmoeder zich reeds samen trekken, zoo zelfs dat het min of meer moeite had, om het hoofd buiten te brengen, zonder verdere incisie te doen. Ik durf daarom, even als de Heer A. soen, gerustelijk aan te bevelen, om de opening veel liever grooter, dan, gelijk velen, onder andere SMELLIE voorlichten, 6 à 7 duim lang te maken. Het Kind, dat zijn aanwezig en leven door sterke bewegingen te kennen gaf, was een schoon, voldragen en gezond Zoontje. De baarmoeder trok zich meer en meer samen, en, na mijne hand en arm langs de thans afgevulde navelstreng te hebben binnengebracht, haalde ik de schuurpapier af, bracht een en ander buiten de wonde uit. Nadat ik mijn band nogmaals in de lengte in de wond van de baarmoeder in, en liet denzelven zich daarop, en vervolgens op mijn vingers, zamentrekken; doende dit, om terwijl de Anterior en het Omentum ons nu binnen de band hielden, deze deelen buiten beklemming te houden. En dit is, mijns bedunkens, een onmisbare vereiste in deze kunstbewerking. De ingewanden, bijzonderlijk de darmen en het net, wanneer die uitgetrokken hoegroote heid van de bezwangerde baarmoeder ophoudt, en na de ontlasting van het Kind enz. zoveel aanmerkelijk verminderd, vallen toe en hoe kan een of ander gedeelte van dezelfde alsdan in de wond van de baarmoeder indringen, daar beklemd geraken, en tot gevaar kunnen leiden, welker ongunstige gevolgen op rekening van de sectie Caesarea zouden kunnen worden geteld, en die onderwijlen, door deze nimmer te verzuimen voorzorg, moeten, en misschien altijd kunnen voorkomen worden. De baarmoeder zich nu samengetrokken hebbende, zal de grootte van de daarin gemaakte wonde ten naauw hood ruim 2 of 3 duim lengte hebben kunnen halen. De intestina waren nu moeilijk voor uitfchieten te bewaren: wij bracht die gene, welke uitgeschooten was, weer om binnen, en, na alles wat noodzakelijk was zoo veel mogelijk met spullen te hebben gezegd, liet ik de wanden van de wonde van boven en beneden door mijn medehelpende Kunstvrienden bijeenbrengen en alzoodanig houden. Daar de Lijderesfe buiten deze Stad, en dus van mis afwezig woonde, had ik mij reeds te voren bepaald, om de bloedige hechtingen in plaats van droog te verrichten. Ik maakte dus de eerste hechting in het midden van de wonde, en zocht vervolgens naar boven en beneden, in die volgorde dat ik in het geheel vijf hechtingen gedaan had, welke bekend zijn onder den naam van tuinschroeibrander. Hierover lag ik een fijne linnen strook, doorgetrokken verenigende de plasters, droog pluksel, en eindelijk Vierkant gevouwen strooken linnen als compressen. Een sel en omgaand fluitdoek voltooide verder het verband. De Lijderesfe, hierop te bedde gebracht, kreeg kort daarna lichte brakingen; en niet tegengestandaand ik haar de rust zo veel mogelijk had aanbevolen, belette de haar dit echter niet, om zich in één niet alleen op haar rechterzijde over te werpen, maar zelfs overeind te zitten, om de ontlasting der braakstoffen te bevorderen. Zeker zijnde, dat deze walgingen en brakingen niet konden veroorzaakt worden door enige beklemming der deelen in de wonde van den Uterus, deed ik haar lepels wijze eenig koud water toedienen, en had kort daarop het genoegen van te zien, dat ze geheel ophielden, ter zelfs mij betuigde zich zo redelijk wel te bevinden als mogelijk was. Zij was niet buitengewoon pijnlijk; de polis was, hoezeer klein, echter zeer geregeld; en, daar zij sinds de laatste driemaal 24 uur geen rust had, verlangde zij naar stilte, om, ware het mogelijk, wat te slapen. De kunstbewerking benam het verband niet en DOOR DE SECTIE: Carsareas tot het geheel 19 minuten geduurd. De Lijderesfe had diezelfde met den meest mogelijke moed en standvastigheid ondergaan, geen blijken van grote smart gegeven, en zeker gedurende de hele bewerking niet meer bloed verloren dan een Kraamvrouw gewoonlijk versliet. (Volgens M. Lacerepe, Lid van den behoedenden Senaat en van het Nationaal Instituut in Frankrijk.) Des Eene vrij grote maat van deelneming en aandacht E wordt eigenaardig in ons opgewekt, door de beschouwing van de verschillende Vogelsoorten. Het is Eén voorwerp, dat den Liefhebber der Natuurlijke Historie een Dierensoort onder 't oog brengt, aan een verkenning waardig uit hoofde van de gedaante, de eigenaardige hoedanigheden en hebbelijkheden. Het verleent den Schilder een helder beeld van bevalligheid, van vlugheid, en kleurschakeringen, tegelijk schitterend en samenstemmend. Het verleent den Dichter de verrukkendste verbeeldingen, de meest vergelijkende, om zijn werk met aardige bijzetstukken te verrijken. Aan de Vogels zijn ook zielen, met gevoeligheid begaafd, de gelukkigste oogenblikken der schoonste dagen verfchuldigd, de zachte en bekoorlijke vermogen van het C.R., de onschuldigste vermaken van het gelukkigst tijdperk des menselijke levens. Alles, derhalve, 't geen ons kan opleiden tot een nauwkeuriger kennis van het Geveerd Geflakter', en wat ons in staat stelt om juister te oordelen ten opzichte van de bekwaamheden, aan deze Dierensoort eigen, moeten wij ontvangen met een daarvoor verfchuldige mate van welgevallen. In de overweging van dit Onderwerp moeten wij een behoorlijke mate van aandacht vestigen op die hoedanigheden der Vogels, welke den Waarnemer meest in 't oog loopt, het meest Onder waarnemingen Op die, welke ons punten ontdekken van gelijkvormigheid met het vernuft van andere Dieren, en welke korte en strekken, om, met een grotere mate van nauwkeurigheid, te bepalen de mate van Instinkt, den Vogel ten dele gevallen, de meest blijkbare van deze zijn; hun Vlijt, betoon en Aandoenlijkheid. Om de kracht der Aandoenlijkheid en de uitgebreidheid van Vlijt, in deze Dierensoort te bepalen, en vervolgens, uit de bijzonderheden van elk verzameld, een algemene schildering op te hangen van deze bekwaamheden, in betrekking tot de Vogels in 't algemeen beschouwd, is het niet genoeg, met gezette aandacht te onderzoeken de daadwerkelijkheid, welke afhangt van deze twee hoedanigheden, of deze met nauwletigheid op te sporen en met nauwkeurigheid te berekenen; wij moeten, daarenboven, ons in staat proeven, om met een bijzondere nauwkeurigheid, de uitkomsten en waarnemingen te vergelijken, geen actie op de een soort, met die, welke zich in andere soorten aanbieden. En terwijl deze verfijndheden zich zeer gemakkelijk laten ontdekken, zelfs onder enkele punten van algemene eenparigheid, heb ik geoordeeld deze te moeten aanvoeren, om de vergelijkende schaal op te maken, welke ik het waag van de opmerkingen van alle liefhebbers der natuurlijke Historie aan te prijzen. Deze schaal is verdeeld in acht graden, waar elk bij kans even groot zijn. Op het laagste punt van deze schaal plaatsten wij het vlijtig betoon dier vogelen, die geen nesten voor zichzelf vervaardigen, maar die van andere vogelen innemen, als de koekoek en de uil; of die zoodanig zijn, die zich te vrede houden met het geringe besprofijt, 't welk zij vinden aan de zeestranden, gelijk de ijsvogel; of in het zand, gelijk de struisvogel; in de open velden, gelijk de patrijs; of op den top van tenen brokkelige rots, gelijk de arend en de gier. De tweede graad wijst die vogels aan, die hun nesten vervaardigen van ruwe stoffen, zonder keuze samengeraapt, zonder bezorgdheid opeengehoopt; gelijk de woningsteden, aan den zeeoever gemaakt door den grooten en zwaren vogel, bekend onder den naam van albatros. Voor den derden Graad bevestigen wij de nesten, verzorgd van bouwstoffen, redelijk wel gekozen, met opmerking voorbereid, en dikwijls van zeer verre gehaald, nesten, bijvoorbeeld, vervaardigd van mos, bedekt met klei, en van binnen gevoerd met kruiden en bladeren, als de nesten der Meerlen en andere klein Gewerveld. Wanneer de bouwstoffen doorweven zijn met een zesvoudige mate van kunde, met kunst bewerkt, en samengesteld door een menigte van behoedzaamheden, gelijk Ren op een bijzondere wijze bespeurt in het nest van den grooten Vogel, die men aan de zeestranden van Zuid-Amerika aantreft, bekend onder den naam van de Kamichi; deze soort komt op den vierden Graad der verbelijking Schalen. Aan den vijfden Graad mogen wij eigenaardige toevallen die Vogels; wiens zorgvuldig opzoeken en onderzoekend oordeel hun aanzetten, om aan derzelver nesten den voegelksten tand te geven, ten einde de moeder, volgens onze waarnemingen, de jongen te beschutten tegen de gevaren, welke hunne teedere en verdedigloze jongen dreigen. Het is op deze wijze dat de Koeribritjes hunne zwakke woning hechten aan het uiterste van een hangenden tak, en dezelve met een schrommelige bezorgdheid bedekken, door middel van de bladeren, die de uitbottende scheuten van den zwakken tak omringen. De zesde Graad behoort aan de Vogelen, die de grootste voorzorgen dragen, om voor de veiligheid van hun klein gezin te waken, en wiens nesten, gelijk die van vele soorten van Zwaluwen, nauwe ingangen en bogtige loopende toegangen hebben, alsmede een soort van afdak of luifel. Tot den zevenden Graad brengen wij de Vogels, wiens wijfjes de woningen dicht aan elkander bouwen, en, door een uitgebreide mate van vlijtbetoon, haar werken samenhouden voortzetten en haar woningen voltooien, die aan elkander palen, en voorzien zijn met rogen en openingen op het grootste gedeelte van den omtrek. De achtste Graad moet bewaard blijven voor de Afis en de Caciques, wier wijfjes, dikwijks ten getal van vijftig, in vlijtbetoon de Bevers op rij streven, en haar nesten, hoewel van elkander onderzcheiden, bepaald onder een breed en algemeen bedeksel, dat welk over alle de kleine woningen heen strekt, en met geen mogelijkheid kan worden vervaardigd, dan door een beflten-dige en zeer ongemeene samenvoeging van eenstemmigen arbeid. Deze laatstgenoemde bijzonderheid maakt het hoogste toppunt uit van het Vlijtbetoon der geveerde Bende. Dat wij nu nederdalen van de overweging onze eerste vergelijkingende Schaal, om vervolgens op te klimmen tot een Schaal van gelijkvormige Nestvervaardiging. Dat wij thans de rekening opmaken van de onderfcheste kenmerken van Aandoenlijkheid in dezelfde Vogelen, en een maatstaf -voorstellen van die eigenlijke eigenschap, verdeeld in acht bijna gelijke Graden, en volgens hetzelfde plan als de voorgaande Schaal, welke ons der Vogelen Vlijtbetoon voor ogen hield. De mate van Aandoenlijkheid in alle Dieren moet opgemaakt worden uit derzelver bedrijven; en onder alle bedrijven, welke thuis gebracht moeten worden tot derzelver Aandoenlijkheid, is de gewichtige en opmerkenswaardige de aard en de duur van derzelver geneigdheid en gehechtenheid in het paren aan elkander. Dat wij, overzulks, de geaard- en hebbelijkheden des Mannetjes onder de Vogelen, ten opzichte van de Wijfjes, gade slaan; zulks zal ons een Schaal van Aandoenlijkheid opleveren, even als de werkzaamheden der Wijfjes en de vergelijkende Schaal van Vlijtbetoon verschaften. Onze eerste vraag valt thans: welke Vogels moeten Wij plaatsen op den eerste of laagste Graad? Het antwoord is: die Vogelfoort, welker Mannetjes de Wijfjes verlaten, vóór dat deze toebereidt maken tot het vervaardigen der nesten, om er eieren in te leggen. Welke Vogelfoort komt, ten aanzien van den tweede Graad, in aanmerking? Die, welker Mannetjes bij de Wijfjes blijven, gedurende het meerdergedeelte van der tijd, welke tot het vervaardigen der nesten gebezigd wordt. ’t Is onnoodig, voorbeelden van deze beide zwakke Graden van Aandoenlijkheid bij te brengen. In de derde Graad mogen wij plaatsen de Caciques; van welke wij reeds gewaagd hebben; het vlijtigheid dezer Vogelen heeft te meerlellen de verwondering gaand gemaakt der onwonderen van Zuid-Amerika. De Mansnetjes houden zich bestandiger op bij de Vrouwtjes; zij verlaten ze niet als zij de nesten vervaardigen, maar verlenen daartoe hunnen bijstand, en voltooien ze met een mate van geduld en vlijtigheid, die  die Vogelsoorten aan bij welke de Mannetjes de Vrouwtjes bewaken en beschermen, gedurende den verdrietigen tijd der broedeling. Zij brengen dezelfde een gedeelte van het gezochte voedsel g, geen zij ten levensonderhoud behoeven, en trachten door hunnen zang de verdrietelijkheid der dagen van broedeling te verkorten. Schoon andere werelddeelen voorbeelden van deze daden opleveren, zal het genoeg zijn hier te gewagen van den Nachtegaal, die door de streelende toonen de boschen doet weergalmen, en de stille nacht deelgenoot maakt van zijn minnetonen. De meerder deelnemende belangerstellende, welke het Mannetje aanzet om te gaderen met het Wijfje, de eier ter voorbereiding te broeden; strekt tot afschrikken van den vijfden Orde. WAARNEMINGEN op onze vergelijkende Schaal. Met vermaak beschouwt men deze opmerkenswaardige gehechtheid in de talrijke en schoone Geslachten der Papegaaijen, en in de Familie der Vliegende vogeltjes, die zich in de brandende luchtstreken onthouden, met schitterenden luister vliegen, en als van goud, diamanten en robijnen schitteren; die van de Natuur een gelijke mate van Schoonheid en Aandoenlijkheid ontvangen hebben. Niet min bekoort het ons, diezelfde verknochtheid te zien in de donkerverwijkte Vogels van den Noorder Oceaan, die, met weinig verandering, leven te midden van klippen, met sneeuw bedekt, en de ontzettendste ijsklompen. Den zesden Graad bevestigen wij voor de Vogelsoort, wiens Mannetjes, gelijk die der Koikoen, aanhoudend deelen in de zorg van het Wijfje voor de opvoeding van de Jongen. Op den zevenden Graad zien wij de Pelikanen en enkele wilde Duiven, wier Mannetjes zoo wel als de Wijfjes in hunnen mond het noodige voedsel voor het teedere geslacht bereiden. Eindelijk wordt de achste Graad, met recht, toegekend aan deze Mannetjes onder de Vogels, wiens verknochtheid sterker en duurzamer is, en hun aanstoot om bij hunne Wijfjes te blijven, dezelfde te beschermen en te verdedigen, langen tijd nadat de Jongen reeds uitgevlogen. Op dit hoogste gedeelte der Schaal moeten wij aan schrijven een soort van Zee-Zwaluwen, en weinige soorten van Fazanten. Hier ook ontmoeten wij de Patrijzen, welke wij op een ander gedeelte onzer Schaal met een mindere mate van Vlijtbetoon aangetroffen. En, indien wij, na de aandoenlijkheid en het vlijtig betoon der onder­scheiden vogelforten overwogen te hebben, op nieuw een vergelijking maken van hun instinct of verstand, hoe vele voorwerpen van onder­figuren aard, die de aandacht eens wijsgeer verdienen, doen zich alsdan niet op in de verdeeling van deze drie hoedanigheden, en in de mate van die bekwaamheid, welke de natuur aan iedere vogelfoort heeft toegevoegd? Voor het overige valt het ligt, zich te verbeelden, dat, om een eenvlotte vergelijking daar te stellen tussen de onder­scheiden soorten, wier vlijtig betoon en aandoenlijkheid zal beschreven worden, met betrekking tot de schalen, zoodanig als wij dezelfde hebben aangetoond, het noodig zal zijn, de vorm aan te wijzen, opgemaakt uit deze hoedanigheden; hoe veel er moet toegeschreven worden aan den invloed der luchtstreken op de vogelen, aan de hoogte der luchtschichten gedurende den broedtijd, aan de hoedanigheid van het voedsel, best geschikt voor elke soort, aan de eenzaamheid hunner wijkplaats, aan het aantal hunner vijanden, aan de kracht der wapenrusting, elk geschonnen ten aanval of ter verdediging, aan de grootte der vleugels, aan de snelheid der vlucht, aan de kracht van den snavel, aan de afmetingen der poten, aan de gedaante der werktuigen, met welke de natuur dezelfde beschreken heeft, om te verzamelen, te vereenigen en te zicheken de stoffen, van welke zij de nesten vervaardigen. Het is, overzulks, de meerdere of mindere volkomenheid, in het maken der Nesten te beschouwen, die de verschillende Graden van Vlijt betoon in de Vogelen aanwijst en het is derzelver bestandigheid en de uitgebreideheid van der Mannetjes verkleefdheid aan de Wijfjes, die de verschillende Graden van derzelver Aandoenlijkheid aan het licht brengt. Door deze twee vergelijkende Schalen aan te nemen en met oordeel te bezigen, zal het mogelijk zijn om betrekkingen van het grootste aanbelang voor de Natuurkundige te ontdekken, en ook enkele, die niet geheel nutteloos zijn voor de diepstdenkende Bovennaatuurkundige. Nademaal deze waarheden veelvuldig moeten zijn, vatbaar voor een aantal toepassingen, en vruchtbaar in daarmede overeenstemmende uitkomsten, kunnen zij de natuurkundige Wijsgeer de middelen verlenen, om tot hogere en meer algemene beginselen op te klimmen. Hij mag van nadering tot nadering, van hoogte tot hoogte voortgaan, op een wijze, dat hij ten toppunt komt, van waar zich de verstrekkende uitzichten opdoen. Hij zal zich in staat gevoeld vinden, om, met een trap van mindere onvolkomenheid, te komen tot een naderende kennis en dieper inzicht van de alvermogende Natuur, die het toonbeeld is van allen vlijt betoon en de bron van alle aandoenlijkheid, de eerste oorsprong van bekwaamheid, van deugd en van geluk. LEVENSBIJZONDERHEID EN KARAKTER VAN JOANNES NES LUZAC, HOOGLERAR TE LEIDEN, EN IN DE RAM VAN DE STAD, 12 JANUARIJ 1807, OMGEKOMEN. (Uit bet Fransch.) De eerbied, aan den rampspoed verplicht, gebiedt Dongetwijfeld, dat men, na een zware ramp, de algemene droefheid omtrent alle de slachtoffers laat werkzaam zijn, en zich niet haast, om haar tot een derzelfde zich bijzonder te doen bepalen. Dit laat zich inzonderheid toepassen op de gelukkiglijk zeldzame rampen, die, een menigte huisgezinnen onverhoeds treffende, een geheel volk in rouw dompelen. Terwijl het menschdom nog troosteloos zucht onder een zoo diepe wonde, ware het niet welvoegelijk, van de voordelen te gewagen, welke met name de wetenschappen en de letteren ook daarbij kunnen geleden hebben; en de vriendschap zelf zoude van baatzucht kunnen beschuldigd worden, indien zij werd verrast, op haar graf alleen tranen stortende. Van hier dat, na de gelukte uitbarsting van den Vesuvius, die, in de eerste eeuw der Christen-jeertelling, geheele steden deed verzwijnen, TACITUS geen spoor maakte met het opsporen van bijzonderheden wegens het treurige einde des beroemden Schrijvers (PLINIUS), welke in die ramp was omgekomen; eerst nadat hij de algemene droefheid had laten bedaren, ondervraagde hij over dit onderwerp zijn vriend PLINIUS den zoon, en bekwam, van hem het verhaal, hetwelk wij nog heden, zeven tot veertien eeuwen na de gebeurde zaak, met zo veel deelnemings lezen. De werkzaamheden des achtenswaardigen Schrijvers „van welken ik zal spreken, maakten niet zoo veel geluid als die van PLINIUS den Natuurkundige, doch zij waren allen nuttig; en ik heb iedereen van allerlei patient in zijn eenvoudige woning hem zien gaan begroeten, om hem te leren kennen en hunnen dank te betuigen. Om zijn deugden, nog meer dan om zijn talenten, zoude hij verdiend hebben, tot lofzanger. In de gen, van Johannes Luzac, geboren te Leiden, 2 augustus 1746, en overleden 12 januari 1807, slagtoffer der uitbarstingen, welke, op die dag, een groot gedeelte van de stad vernield heeft, was gesproken uit een gesproken, van Franse afkomst, welke, ten tijde der herroeping van het Edict van Nantes, het vaderland had verlaten. Zich naar Holland hebbende begeven, vond het aldaar een bestaan in den Koophandel, die door deszelfs voorwerp wordt veredeld, en, ter voortplanting van wetenschappen en geleerdheid medewerkend, om zoo te spreken in derzulver luister deelt. Geboren van eenen vader, die, door zijn stand, met de doorluchtigste Geleerden van Holland in betrekking stond, genoot de Heer Luzac een zeer zorgvuldige opvoeding. Met een gelukkige uitgave leidde hij zich toe op eerbare dingen, in harer aard zeer onderafwijkt, op de wiskunde, de geleerde talen, en de rechtgeleerdheid. Met roem begon hij zijn loopbaan in de pleitzaal, een loopbaan zoo aanlokkelend voor een fraai vernuft in alle landen, en vooral in Republieken, alwaar zij dikmaal- tot leerzaal diende voor staatsmannen en tot eenen trap der eere. Reeds vertoonde zich aldaar aan den Heer Luzac in het toekomende een schitterend verkiezen, ik wil zeggen, fortuin, vele cliënten, vrienden, en zelfs roem, — toen hij genoodzaakt was, zijn uitzichten op te offeren aan den wensch zijner familie, die hem tot een andere soort van werkzaamheid riep. Een zijner zonen, de Heer ETIENNE LUZAC, vertrouwde hem het schrijven der (Franse) Leijdsche Courant, waarvan hij langen tijd eigenaar en schrijver geweest was. Sedert het jaar 1770 schreef de Heer J. Luzac alleen dit blad, zoo bekend in Europa onder den titel van Nouvelles extraordinaires de divers endroits. Algemeen bestaat het vertrouwen, welk dit Nieuwschrift had; het was inderdaad Europisch, en bijkans diplomatisch gebracht. Geen Gezant, geen Staatsman was er, die aan hetzelfde boven alle een niet den voorrang gaf; Te Anflantinopel werd het ten dienste van den Divan in het Lurksea vertaald; en ik heb ten huize van den Heere LUZAC reizigers onuitgeput, komende uit Amerika, Indie en China, die hem betuigden, voor hoe groot een geluk zij het gehouden, zijn Courant in die afgelegen gewesten te hebben gevonden, als zijnde aldaar het enige middel om hun den politieke staat van Europa te leeren kennen. Ten allen tijde zal dezelve gezocht worden, als de zekerste en rijkste bewaarplaats van alle voorvallen, behorende tot de geschiedenis der dertig jongstverloopene jaren, en in het bijzonder van de tijden, voor den inval in Molland. Meer dan eens had de Meester Luzac gelegenheid, om daar aldaar blijk te vertonen van den voortreffelijken geest, die hem bezielde, het zij als mensch en ware menschen-vriend, het zij als Nederlander en Patriot, in den waren zin, het zij, eindelijk, als een Fransche afftammeling, en belijdenis doende van een verlichte verkleefdheid aan het staatkundig zelf, welk zijn beide Vaderlanden vereenigde. De Revolutie en de Amerikaanse oorlog waren voor zijn blad een luisterrijk tijdperk, waarin hij zich boven de gewone nieuwspapieren oneindig verhief. Nu, te allen tijde, aan welke zaak de Heer Luzac zijn toegedaanheid liet blijken. Let Amerikaanse Congres, door geheel Europa erkend, " deed, door zijn Gezant bij de Algemeene Staten, aan de Heer Luzac een vereerende getuigenis van zijn achting, ik had schier gezegd van zijn dankbaarheid afleggen. Nu, te wel in den ijver van de Heer Luzac voor de vrijheid, het was overal overdreven onbeschrijfelijk; een te opregte vriend was hij van dezelfde, en te gelijk een te echte wijsgeer, dan dat hij geen tegenstander zou geweest zijn van alle huichelaars in het patriotisme en in de wijsbegeerte. Hoewel zeer wijs en onpartijdig in alles, wat uit zijn pen kwam, ondervond de Meester Luzac daarom niet minder levendige strijd, Ces haines vigoureuses, Que doit donner le vice aux âmes vertueuses? aan de dien geweldigen haat, welken de ondeugd aan deugdelijkheid. Dit was genoeg om hem tot een speelbal van zijn vijanden te doen dienen, welke groote verdienste aller wegen ontmoeten: Surtium parvis magnisque civitatibus commune, ignorantiam rei et invidiam; "een gebrek aan kleine dingen en groote dingen eigen, onkunde van de rechtvaardigheid", heiden nijd." Er was geen hoop om hem met zeker gevoelens zich te doen vereenigen; en het waren niet zozeer zijn schriften, als zijn karakter, hetwelk hem enige vervolgingen berokkende, in een voor alle waardig onafhankelijke geesten inderdaad noodliggende tijdslip. Niet zo smartelijk, voor de Heer Luzac was die, welke hem noodzaakte, den arbeid te nemen, aan welken hij een groot gedeelte van zijn fortuin en roem was verplicht, als die hem van zijn jonge en talrijke leerlingen beroofde. Sinds lang vervulde hij twee leerstoelen aan de Universiteit te Leiden: de een in de Geschiedenis, de andere in de Griekse taal, waarin hij toonde, een waardig opvolger te zijn van de vermaarde Le C. VALCKENAER. Zodra de stem van de gerechtigheid zich in zijn Vaderland kon doen horen, herkreeg hij zijn beide stoelen; en de laatste jaren van zijn leven waren geheel aan de letteren gewijd. Ditz. Ve lenigden de droefheid, welke het herdenken aan het geleden onrecht in hem voedde; zij dienden ter verpoosding van de droefheid, welke het verlies van een met recht beminde echtgenote hem veroorzaakte. De werkzaamheid, welke zijn twee leerstoelen voorderden, zijn genoegelijkheid ter aller tijd voor de zorgen van zijn gemeenschap van leerlingen, die in zijn gemeenschappelijk gesprekken een aanvulling zochten op zijn lesstof kwamen zoeken; de zorg, eindelijk, welke hij voor de opvoeding van zijn kinderen droeg: dat alles zou genoeg geweest zijn, om alle de dagen van een minder arbeidzame mens, of van een minder werkzaam verstand, te vervullen; doch geen andere uitspanning zoekende, dan den overgang van den eenen arbeid tot den andere, vond hij nergens tijd tot het in orde brengen en uitgeven der nagelaten Werken van den Heere VALCKENAER, maar ook tot het zamenstellen van een Werk. Hete CH) Callimachi Elegiarum-fragmenta, cum Elegiis Tibulli Callimacheis, collecta atque illustrata à Ludovico Gasparo Meus. LEBENSBIJZONDERHEIDEN EN KARAKTER OP HEFWELK Binnen kort het licht zal zien, en waarin men zal ontmoeten het resultaat der langdurige oefeningen, of liever het kort begrip der geleerde stof, diens baken Hellenisten. De titel is: Lectioes Atticae. De Heer Luzac was bezig met daaraan de laatste hand te leggen, toen de ramp van Leiden hem ontrukte aan zijn gezin en aan zijn vrienden, die hem lang zullen betreuren, aan zijn leerlingen, die hem als een vader beminden, aan de beroemde school, tot het handhaven van wiens billijke vermaardheid hij met ere hielp bijdragen, aan zijn Vaderland, welks hem onder zijn achtenswaardige burgers telde. Ik zal niet ontwijken, dat de Heer Luzac aan de Constitutie van zijn Vaderland in gevoel verknocht was; maar hij behoorde niet tot die bekrompen republikeinen, die door zekere woorden verfright, door zekere uitwendigheden in woede gezet worden; met een fijn gevoel en een bondig oordeel drong hij door tot op den grond der dingen. Het karakter, de zeden, het gehele gedrag van eenen republikein zoals de Heer Luzac was, zouden beïndigd geweest zijn om klem te geven aan de woorden van JONNESQUIEU, die de deugd tot het begin van een volksregering stelt. onder de menigvuldige Verhandelingen, welke onder hun opzicht in het licht verschijnen, zal ik van twee gewagende titels voeren: Ob/ervationes in loca veterum, precipue que sunt de vindice divina. Men heeft van hem twee Redevoeringen aan de Universiteit te Leiden uitgesproken, waarvan de een tot titel voert: De Socrate civis, ook den Nederlandsche lezer bekend, onder den titel: Socrates als Burger beschouwd; de andere: De eruditione altrice virtutis civilis, specimen in civitate libertas. Edidit Praefatione atque indicibus inservit Joannes Ludovici Gaspari Valckenaerii Diatribe de Aristobulo Judo, edidit et praefatus est Joannes Luzac 1806. VAN JOANNES LUZAC, xp Met de gezondheid wijsbegeerte en eenen rijkdom van onder verschillende kundigheden paarde de Heer Luzac een eenvoudigheid en opgeruimdheid, die zijn verkeer zoo aangenaam als leerzaam maakten. Gedurende eenigen tijd deelgenoot zijner werkzaamheden, kende ik het bekoorlijke zijner gesprekken; ik verbeeldde mij bijwijlen eenen der wijzen uit de Oudheid te horen, Hem hoorende, vergat ik ballingschap en verbeurdverklaring, en hij lenigde voor mij de allerzwaarste verliezen. Zijn verlies werd levendig gevoeld te midden der algemene rouw, welke het verschrikkelijk voorval veroorzaakte, waardoor hij is omgekomen. Zijn geschriften zullen zijn nagedachtenis doen leven, en het portret, welk ik geschilderd heb, zou daartoe kunnen bijdragen, indien het mij gelukt zij, een denkbeeld van zijn talenten en werkzaamheden gevende, zijde ziel te schilderen. A. B. UITTREKSEL UIT HET REISVERHAAL VAN EEN HEER, BEHOORENDE TOT HET RUSSISCHE GEZANTSCHAP, IN DE MAAND JULI 1805 NAAR PEKIN GESONDEN. Pere menigte bezigheden verdrongen zich op den dag van mijn vertrek, en einige zaken, tot mijn post behorende, moesten afgehandeld worden, en de order, om Petersburg den 25 Junij voor den nacht te verlaten, was onherroepelijk. Ergeefs wilde ik om enige uitstel verzoeken; de bedienden van den Gezant kwamen ieder oogenblik, om de toebereidingsmaatregelen tot de reis te bespreken, en te zien, hoe men er mee stond. Deze overeenkomst van strengheid in alle de bevelen, de krijgsmanierheden, met welke zij omkleed werden, hadden hun grond in het begrip van de noodzakelijkheid eener meerderde ondergeschiktheid, dan in het jonge Gezantschap in den jaar 1792 naar Constantinopel gezonden. Men voorzag men, dat op een zoo verre tocht, door ons bebouwde en woeste landen, de krijgstucht te noodzakelijk zou worden, naar gelang van de menigte van behoeften en gevaren. Daarenboven was het vertrek van het Gezantschap bepaald geweest tegen de jongste voorlopende lente, en het was tijd om het niet langer uit te stellen. Ik vertrok ’s avonds ten elf uur. Ik bevond mij onder de dertiende en laatste afdeeling van het Gezantschap, staande onder het bevel van PAUL PETROVITSCH VAN CARANLAF, Officier der Keizerlijke Kamer. Eene reis door het binnenland van Rusland vordert in den genen, die dezelve onderneemt, een gezondheid en lichaamssterkte, evenredig aan de ontelbare vermoeiingen, aan welke men is blootgegeven. De wegen zijn dikmaals verschrikkelijk; men ontmoet er bijna geen herbergen; alle de voorwerpen van de eerste noodzakelijkheid moet men medevoeren. De boeren verkooppen thee en koffie; doch zij bedienen zich van de gelegenheid, om aan de reizigers, die er niet van voorzien zijn, dezelve tot een duurlopen prijs te verkoopen. Zoodanig verschil 'tween Petersberg en Moskou gelegen. De eeuwige bergen doen Moskou zeer veel aan de stad Neurenberg gelijken. Zij bevat binnen haar muren vele plekken lands, die zelfs nog niet ontgonnen zijn. De levensmiddelen zijn er veel beter koop, dan die men onderweg moet koopen. Den 19 Juli gingen wij op reis naar Siberië. Wij bezochten Vladimir, deze oude en beroemde stad, die de verblijfplaats van vele Vorsten is geweest, is zeer aangename gelegen tussen bergen en midden in een vruchtbaren oord. Zij ontneemt haar naam van haar stichter, Vladimir. Een der opvolgers van Vladimir, Andreas Bogoliubovski, bracht derwaarts de Koninklijke zetel over, die duslang te Kiev was geweest, en maakte haar tot de Hoofdstad van zijn Koninkrijk. Hij vergrootte en verfraaide haar, en deed vele aanzienlijke geschenken aan de hoofdkerk van St. Demetrius. Hij schonk haar een beeld van de H. Maagd, welk hij der stad Vladimir had ontworpen, en aan welk nog heden vele wonderwerken worden toegekend. Verfcheiden opvolgers van Vladimir zijn in de hoofdkerk begraven, en de Priesters bewaren derzelver graven met alle de zorgvuldigheid, welke men voor de overblijfselen der Heiligen draagt. Binnen den omtrek van Vladimir liggen verfcheiden hoogten; zij zijn met kerken of kloosters bebouwd. De Klisma heeft bevallige kronkelingen in de vlakte, en vertoont hier en daar schilderachtige geziens. Het district, waarin Duratschewo ligt, en alwaar wij den 22 Juli aankwamen, is misschien een der nijverigste provincies van geheel Rusland; er zijn over de twintig fabrieken, en onder deze zestien glasblazerijen. Nischni Novgorod werd in het jaar 1220 gebouwd, door Prins George Vsevolodowitsch, en was, voordat vele jaren, de verblijfplaats zijner opvolgers. Haar ligging, aan de samenvloeiing van de Oka en de Volga, is voordeelig, en haar toren, op de toppen van twee bergen, geeft haar een zeer schilderachtig aanzien. De graan- en zouthandel is er zeer levendig; jaarlijks worden daartoe drieduizend rijtuigen gebruikt. Veel vervoer leidt hout, doch vooral eikenhout, komt er van de Wolga afzakken. Men telt er zeventienduizend man, die in de provincie zorgen voor het bevaren van de Oka en de Wolga, om binnenschips de koopwaar te verkopen, welke zij van Nowgorod derwaarts voeren; van hier dat deze stad den naam van Continentale (vasteland-) haven voert. De visserij komt van de Straat en van de Serm wordt voor meer dan zeven miljard zout gehaald. Op 28 Juli bevonden wij ons te Ziskowa. Het was op die dag kermis te Makariev, hetwelk kort daarbij ligt; wij deden eenen korten uitstap derwaarts. Al voorelang had men het plan beraamd om deze kermis naar Liskowa te verplaatsen, alwaar de kooplieden in het algemeen beter zouden gerijfd worden, diensvolgens werd aan de Prins van Georgie de voorfait gedaan om die stad te verkoopen, welke hem toebehoorde, doch hij eischte duizend roebels voor ieder hoofd; die som werd te groot geoordeeld, en Makariev behield zijn jaarlijkse markten. Deze zijn aanzienlijker dan die van Leipzig en Frankfort; de Europische en Aziatische koopgoederen worden hier tegen elkaar verruild. De Gouverneur van Nowgorod, die er het toezicht over heeft, en het best er over kan oordeelen, schatte op meer dan vijftig miljard roebels de sommen, welke er bij deze gelegd zijn. eenheid, zowel in geld als in papier, in omloop zijns en tijde der jaarmarkt zelve vindt men geen herberg te Makarief; men moet zelf een huis huren. De goede tijd, die doorgaans in alle handelssteden van Rusland heeft, is ook te Makarief ingevoerd. De koopmannen worden gerangschikt naar gelang van de soort der goederen, welke zij te koop tevelen. De werklieden van allerlei aard, welke alsdan te Makarief samenvloeien, worden insgelijks in hunne bijzondere winkels geplaatst, Ten tijde van Czaar Basiljus bouwde zekere MAKARIEF een klooster, werwaarts al gaande weg de Russen, op zekere tijden, bedevaarten deden; dit was de oorsprong dier jaarmarkten. Het klooster is dikmaals verwoest en weer opgebouwd; het is nog in wezen, en is een aanzienlijke stichting. Gedurende de jaarmarkt is de Wolga met barken bedekt, met allerlei koopgoederen beladen; zij zijn de eigendom van Russen, Polen, Siberiërs, Perzen, Turken, en vooral Basjkiriërs: Terug zijnde teruggekeerd, noodigde ons de Prins van Gare ten maaltijd, Van zijn afhankelijkheid en de aanflictelijke nadeelen, die hij heeft geleden, schijnt hij geen gevoel te hebben; niets ontbreekt er aan zijn hof, om hem dezelfde te doen vergeten. Na onze komst te Tchougounou, den 25 Juli, trokken wij over de Soura, en kwamen te Wasilfoursk, van waar de post van Chmelewka vertrekt. De twee laatstgenoemde steden werden gebouwd in het jaar 1524, op last van BASILIUS IVANOVITSCH; Wasilfoursk bevat 227 inwoners; hun handel bevat de voortbrengselen van hunne velden en kudden. Op den 26 Augustus wordt te Chmelewka een markt van deze goederen gehouden. De omliggende landsdelen zijn aan herhaalde overstroomingen van de Wolga en de Soura onderhevig. Hier en daar ziet men nog eenige sporen der reis van CATHARINA, en eenige boomen aan den weg geplant. Niet ver van Emangach ontmoet men een piramide De grens van het gouvernement Nischniy Novgorod aanwijzende. Het gouvernement Kafan, 1044 vierkante mijlen beslaande, bevatte in 1914 reeds 764,000 zielen. Te Starodur ontmoet men een mengsel van Russen en Tschetsjeniërs. De Tataren hier te Winden hebben reeds de woonachtigheid om hunne paarden in het wild te laten loopen, en deze dan alleen te verzamelen, wanneer zij ze noodig hebben. In de kleine landsteden van Rusland ziet men geen bouwwerken; de straten zijn niet geplaveid; dikmaal bestaan zij uit aan elkander gevoegde balken, geschilderd zijn de hoogten met kerken en kloosters beschilderd. De handel, die langs de Wolga wordt gedreven, bestaat vooral in leer, was en tarwe. Op 2 Augustus kwamen wij aan te Swiachk, hetwelk op een hoogte is gebouwd. In het jaar 1544 werd deze plaats versterkt, ter bevordering van de middelen om den troon der Tataren te Kafan om verre te werpen. Deze stad werd inderdaad in het jaar 1552 bemachtigd; doch de Tataren liet men hun geloof, hunnen eerdienst en hunne voorrechten behouden. Nog heden hebben zij hunne befaamde (edelen) en hunne mullahs (priesters). Zelfs hebben zij te Orenburg eenen Mufti, welke met dien van Kafan over de opperhoofdigheid van de Tataren te Swiachk overhoop ligt. Op last der regering werden wij in de laatstgenoemde stad gehuisvest, en wij betrokken een fraai houten huis. De ligging van Kafan is zeer ongezond. Het getal der overleden overtreft dat der geborenen. De meren en de beken, die de stad omringen, zijn, misschien; de oorzaak van deze ongezondheid. De bovenstad is van stenen gebouwd, volgens een nieuw plan, daartoe voorgelegd. Het huis van den Gouverneur van BESTUSCHEF RUMINI, die ons met veel beschaving en op een verpligtende wijze ontving, is in dit gedeelte gelegen en het is door de regering voor de Universiteit geopend. De straat, in welke het staat, loopt regelrecht op het kasteel aan, van waar men een zeer fraai uitzicht heeft. De Gouverneur houdt er zijn verblijf, Niets wordt er gespaard om de stad te vertrouwen; reeds ziet men er vele aanzienlijke gebouwen van een fraaije bouwwijze en zij zal haar plaats bekleeden onder de steden van den tweede rang. Gedurende ons verblijf te Kafan aten wij verschillendmaal met de leden der regering, die een gemeenschappelijke tafel houden, even gelijk in de meeste hoofdplaatsen der provincies van Rusland. Men vindt er zeer fraaije wandelwegen langs de rivier Kafanka, die vele eilanden bevat. Het hof van koophandel zal een der merkwaardige gedenkstukken van Kafan zijn, en binnen kort zullen zij beflagicaan worden. Een UITTREKSEL De hoofdkerk, in de jaar 1561, door IVAN Wasiljewitsch DEN I gebouwd, is insgelijks een keurig gebouw met een gekanteelde koepel die is verguld, en maakt bij het zonnelicht een schitterende vertooning. Men ziet nog in deze stad enige overblijfselen van Tartaarse gedenkstenken; de reliquieën van vele Heiligen worden er bewaard. Kafan werd in het jaar 1257 door den Tartaarse Khan SAÏN, zoon van den verwoester BATJEF, gebouwd. Langen tijd was het de hoofdstad van een aanzienlijk Koninkrijk, tot welke zelfs een gedeelte van Bulgaar behoorde. Van ouds werden de omstreken beter bebouwd en waren rijker dan tegenwoordig; de puinhoop die men er ontmoet, kan daarvan getuigen. Na langdurige en bloedige oorlogen, onderwierpen zich de Czaars van Kafan, omstreeks het einde der XVde eeuw, aan IVAN WASILJEWITSCH DEN I, een Russisch Prins; en sinds die tijd hebben de Russen den grootsten invloed op het lot der Tartaarse Monarchen. Toen wij, het kasteel bezagen, hetwelk door Tartaren wordt bewoond, werden wij met veel vriendelijkheid ontpvangen door hunnen Imam, of eersten Priester. Zij hebben acht Moskeeën met minaretten. Den 8 Augustus van Kafan vertrokken zijnde, kwamen wij te Tchurila, hetwelk door Tartaren wordt bewoond en door vierhonderd Russen, die hen trachten te bedreven. Dezelfde mate van geduld en zachtmoedigheid zou er in de meesters vereist worden, als van goedswilligheid en verstand bij de leerlingen. Het geheele land, tot aan Ærsk, is zeer vruchtbaar voor koorn en vrij volkrijk; ook ontmoet men er aanzienlijke boschen, voor een groot gedeelte wordt het van Tartarië bewoond. Meestal dienden zij ons voor koeriers, en in dit nieuw bedrijf voor hun vonden wij hen niet zoo onbedreven, als men zou gedacht hebben. In het algemeen bekleedden zij de posten, die hun worden toegevertrouwd, met al den ijver en werkzaamheid, voor welke zij berekend zijn. Het is een zachtzinnig en eerlijk volk, en een verstandige regering zou er alles van kunnen maken wat zij wil. Zangul ligt in een bergachtig land. Onze weg liep door onmetelijke bossen, die zich tot aan de IJszee uitstrekken. Wij gingen te vliegen op de Kama, bij de Potiakken onder den naam van Viaka-Cam, bij de Tcheremissen onder die van Naukat-Wirsch; en bij de Tartaren onder die van Neurkat-Idel bekend. De woorden Kam, Witsch en Zrel betekenen, in deze onderverschillende talen, ten alle de benamingen, aan eenzelfde plaats verbonden, zijn over het geheel niets anders dan vertalingen. De Tartaren en Votiakken, die deze gewesten bewonen, hebben eerst onlangs het herdersleven verlaten, om vaste woonplaatsen te betrekken, en landen te bebouwen. Door dit land trekkende, hadden wij altijd Kosaken bij ons, die ons vooruitreisden, om ons van levensmiddelen en paarden te voorzien. De regering had ons een geleide gegeven van Kosaken van de oevers van de Don. In alle provincies heeft men er een zeker getal, en zij worden als renboden gebruikt. De Kosaken zijn afkomstig van zwervende Russische en Slavische benden. Voormaals maakten zij in Servië een afzonderlijke staat uit, en leidden zich van de vriendschap af op het krijgsbedrijf toe. Russische en Tartarse prinsen verkozen hen tot hunne eregarde, en tot onderhoudende troften. Ze waren reeds Tartarse Kosaken, voordat men van Russische Kosaken had gehoord spreken; maar het waren allen gevangenen, op de Russen veroverd, welke de Tartaren tot ruiterbenden vormden, en die aldus genoemd werden. Zij zijn derhalve van dezelfde afkomst, en alle de Kosaken van den Don, Astrakhan, de Boug, klein Rusland, Orenburg en de Oural, behoort tot hetzelfde Russische en Slavische geslacht. 