Reis door Noord Amerika
Maar de grote vraag is, van waar deze voor de groeying zo noodzakely- ke beginfels oorfpronglyk gekomen zyn. Te zeggen , dat zy van verrotte planten gekomen zyn , is de zelve vraag op nieuws te doen. Daar is dan niets op, dan te dellen dat zy oorfpronglyk van den groten Schepper van het Heelal zyn voortgebragt , en met die eigenfehappen voorzien , welken hen bekwaam maken om door verfchillende mengingen nieuwe lichamen voort te brengen. En wanneer zy door de vogtigheid in de zaden der planten Worden ingebragt , ontzwagtelen zy de zaadtjes, en brengen een nieuw we¬ zen voort, bekwaam om de dierlyke fchepping te voeden. ’T is klaar, dat de Heer Kalm zag op de gemelde mening van het toenemen der mulle tuinaarde ; en dit gaf fny gelegenheid om deze grote vraag , waarvan de Landbouw, de nuttigde der konden , zo zeer afhangt, eens vaortdkilem lv Rapen. Kring om de Maan. Chermes alni. De Lands- douwe. / 1 PENSYLVANIE. 7° en gedekt met witte cederplanken . De mee den waren egter van hout, en de fcheuren gevuld met klei. De fchoorftenen hadden ner¬ gens klappen, waarvan men hier niet weet. De ovens waren gemeenlyk op enigen afdand van de huizen gemetfeld, en waren fomtyds overdekt, fomtyds niet. De velden donden ten dele met Boekweit, die nog niet gemaid was, ten dele met Mais, ten dele met Weit, die eerd gezaid was , en ten dele lagen zy braak. De Wyngaarden klommen tot op de toppen van verfcheidene bomen , en hingen ’er aan beide zyden af. An¬ deren waren bedekt van den vyfbladigen klimop , (*) die ’ook zeer hoog opklom. De Smilax laurifolia was altyd by den klimop, en wond zig met denzelven te gelyk om de bomen. De bladen van den klimop wa¬ ren ten dezen tyde meed roodagtig, dog die van den Wyngaard waren nog groen. De bomen die met deze gewaden omwonden waren ver¬ toonden zig van verre even gelyk die waarom by ons de Hop wad. Wal¬ noot- en kadanjebomen kwamen overal voor, en waren vol van vrugten. De Perfimon was ook menigvuldig langs de wegen en in de bodèhen. Zyne vrugten ,nog niet bevroren zynde, waren nog niet eetbaar, dogzy waren overvloedig. Op eenigen afdand van W ilmington trok ik over ene brug, die over een klein riviertje legt, het welk zig noordwaards in de Dellaware dort. Voor eiken perfoon en zyn paard betaalt men hier twee pence. Ik kwam tegens den middag te W ilmington aan. Wil- Wilmington is een klein Steedtje omtrent dertig En*, mylen zftidwed rington. van Philadelphia. Het wierd in ’t jaar 1733. aangelegd. Een deel daarvan daat op den grond van de Zweedfche Kerk, welke jaarlyks daarvoor enige inkomden trekt, waaruit de Predikant zyn jaargeld heeft, en het overige wordt tot iets anders bedeed. De huizen zyn van deen, en zien ’er wel genoeg uit dog zy ftaan niet digt by malkan¬ der. Tudchen beiden zyn grote open vlekken. De Quakers hebben hier ene Vergaderplaats. De Zweedfche Kerk, waarvan draks nader, daat ene halve Eng. myl buiten de Stad. De Padory is met de Kerk onder het zelve dak. Ene kleine Rivier , genoemd Chrifiina-kill , loopt voorby de plaats, en valt drie mylen lager in de Dellaware. Men wil dat ze in daat is de zwaarde fchepen tot voor de Stad te brengen. Zy is by haren uitloop in de Dellaware het ondiepd, en nogthans heeft ze daar twee en enen halven vadem waters. Dog hoger op is zy tot vier vadem diep. Dus kunnen de grootde fchepen met hunne la¬ ding by den vloed voor de Stad komen. Voor Wilmington ziet men zeer duidelyk een groot deel dér Dellaware en de fchepen die ’er op zeilen. Aan beide zyden van de Chrijlina-kill , van de fchans af tot haren uitloop in de Dellaware , leggen lage weilanden, die veel hoi (*) Hedera quinquefolia Linn. Sp.Pl, V 71 WILMINGTON. 1748. hoi opleveren. De Stad dry ft enen aanmerkelyken handel, en zou groter wezen, indien Pbiladelphia en New ca file , twee Steden die ou¬ der zyn, haar van twee kanten niet zo na waren. De Schans op de Chriftina-kill wierd dezen zomer eerft opge¬ worpen , op de tyding dat de Franfche en Spamjcbc Vrybuiters voor¬ nemens waren de Rivier optezeilen, en ene landing te ondernemen. Zy ftaat op de zelve plaats waar de Zweden hunne Schans hadden. By ’t opwerpen dezer verwerking vond men een Wuk Zweedfcbe zil¬ vermunt. Men vereerde het my. Op de ene zyde Wonden de wa¬ penen van het huis van PFafa, met het omfchrifc, Christina D. G. De. Re. Sue. en daarnevens het jaargetal 1633. Op de onderWe zyde las men de woorden, Moneta Nova Regni Suec. Ten zel- ven tyde ontdekte men ook ene menigte van oud yzeren huisraad. De Schans beWaat uit een plankwerk met enen aarden wal van bui¬ ten. Het kruidmagazyn is een Wenen verwulf. By het opwerpen de¬ zer Schans waren de Quakers, wier beginfels allen kryg afkeuren, even zo yverig aan ’t werk als de overigen. De vrees van zig ieder ogen¬ blik aangetaft te zien had alle gemoederen ingenomen. Velen van hun maakten zwarigheid hunne handen aan het werk te Waan , dog bevorder¬ den het door geld te fchieten , en bezorgden alles wat ’er nodig was. Den 5. Oétober was het. myn voornemen de Dellaware overtefteken Vertrek, en my naar New Jerjey te begeven, om dat geweft te zien. Maar al¬ zo ’er geen veer was keerde ik weer te rug naar Pbiladelphia. II; volg¬ de gedeeltelyk den groten weg , en gedeeltclyk dwaalde ik wat be- zyden af, om des te beter het land te leren kemien , en waarnemin¬ gen te doen. Het Turkjch koorn was op verfcheiden’ plaatfen gezaid. Op foni- Mais. migen had men de Welen een weinig onder de airen a'fgefneden, o-e- droogd en op fmalle dog hoge Wapels gelegd , om ’s winters tot voer voor het vee te dienen. Het onderWe gedeelte van den Weel had ook bladeren , maar dewyl die gemeenlyk van zelven drogen , gebruikt men die niet, om dat ’er al de kragt uit is. Dog het bovenWe fnydc men terwyl het nog groen is. De dalen tuWchen de bergen hebben meeW allen beekjes , dog die Lands- zyn niet breed , en wagens en paarden ryden ’er gemakkelyk door. douwc. Het water is zelden meer dan zes duim diep. De bladeren van de mee We bomen waren nog volkomen groen , ge- Het loof. lyk die van den Eik , den KaWanjeboom , de zwarte Walnoten , de Hfkory , den Tulp- en Saflafrasboom. De twee laatWe foorten vond men menigvuldig op de zyden van kleine bofchjes op de heuvelen, op de braaklanden , by de hagen en op de wegen. De Perfimon had ook nog zyn loof, fchoon fommigen het al kwyt waren. De bla¬ den 72 P E N S Y L V A N I E. Clichés- ter. Kamos. Tuin¬ kers. Braam. den van de Amerikaanfche Braam waren thans byna geheel rood , hoewel zy op fommige druiken nog een levendig groen hadden. De Kornoelje had reeds ook al een mengfel van bruine en bleke blade¬ ren. Het blad van den Roden Ahorn was gantfeh rood. Ik zettede myne reis voort tot Chichejler , een Vlek op de Ddla- ware, waar een Veer is. Hier worden alle jaren verfchciden kleine vaartuigen op den koop getimmerd. Men laadt hier ook veel yzer in , dat uit een yzerwerk komt wat hoger op gelegen. Kanoos zyn fchuiten uit een enkeld ftuk houts gemaakt , en wor¬ den het meelt van de Landlieden op de Dellaware en kleine rivie¬ ren gebruikt. Ten dien einde holt men enen dikken Itam uit ; de Rode of Witte Ceder, de Kadanje , de Witte Eik en de Tulpboom worden hier toe het meelt genomen; maar den Witten en Roden Ce¬ der houdt men voor het beft, om dat dat hout ligt dryft en wel twin¬ tig jaren duurt. Dog van dezen is de Rode Ceder nog *de befte. Kanoos van Kaltanjenhout gemaakt duren ook vry lang. Dog die van den Witten Eik zyn nauwlyks langer dan zes jaar goed, en zinken te diep. De Liquidambar (*') is zwaar genoeg , dog niet goed om Kanoos te mak n , vermits hy ’t water indrinkt. Die van Tulpebo- menhout gema; ;t zyn duren nauwlyks zo lang als die van wit Eiken¬ hout. De grr tte der Kanoos is verfchillend volgens het gebruik dat men ’er van il maken. Zy kunnen zes menfehen voeren, die even¬ wel heel fti op den grond zitten moeten, om niet om te liaan. De Zweden ; Penfylvanie en New Jerfey hebben geen andere fchui¬ ten om mede naar Philadelphia te gaan, het welk zy gemeenlyk twee¬ rn ial v weeks op de marktdagen doen, lchoon zy verfcheiden’ mylen van Stad afwonen, en fomtyds zware Itormen ontmoeten. Egter ho men niet dat ’er zo veel ongelukken gebeuren , als men van zulk een vaartuig verwagten zou. Daar wordt veel voorzigtigheid toe ver- eilcht om ze te regeren als het hard wait , want zy zyn fmal , rond van onderen zonder kiel, en liaan dus gemakkelyk om. Om die re¬ den waagt men het niet lang op de Dellaware te blyven als de wind wat fterk oplleekt , maar zoekt het land. De gemene Tuinkers (#) wad: op vele plaatfen op de wegen naar Chichejier , en komt , naar alle gedagten voort , uit de zaden die uit de tuinen hierom heen weg gevoerd worden. De Amerika anfche Braam is hier in overvloed. Als men een land onbebouwd laat leggen , is deze plant ene van de eerden die opkomt ; zelfs heb ik ze gezien op landen die alle jaren omgeploegd en bezaid wier- (*) Liquidambar Styracifiua Linn, CD Najlurtiim hortenfe. / PE NSYLVANIE. 1748. r& wierden. Waar zy eens geworteld heeft , kan men ze niet ligt uit- roeyen. Een ilruik fchiet dikwyls vier vadem van den wortel af langs de aarde voort, maakt dan een nieuwen wortel, zo dat, als men enen bruik uittrekt, men aan deszelfs beide eindens wortels vindt. Op eni¬ ge oude akkers, die lang verzuimd zyn, waren zo vele bruiken van dit foort , dat het zeer moeilyk en gevaarlyk was ’er op te wandelen. De beffen worden gegeten en zyn goed als ze ryp zyn. Men maakt ’er ook enen wyn van , gelyk ik al gezegd heb. Zy dienen tot niets anders. Den <5. October zagen wy veel van het Chenopodium anthelminti - Worm- cum op den groten weg waffèn , ook op den oever der Rivier , maar ktuid. vooral op deze plaatfen in een los zand. De Engelfchen noemden het W'ormzaad (*) of Jerufalemeik. (f)Het ruikt onaangenaam. In Pen- fylvanie en New Jerfcy geeft men het zaad den kinderen tegens de wormen , en het is hiertoe uitmuntend. De plant waft daar in ’t wild. Rondom Chichefler vindt men vele tuinen , die vol zyn van Appel- Boom- bomen , welker takken onder ’t gewigt der vrugten buigen. De mees- §aarden« ten zyn winterappelen , en derhalven waren ze nog geheel zuur. Elke Landhoeve en boerdery heeft haren tuin. Zy waren tamelyk uitge- brekt, en verfchaften den eigenaar het gehele jaar door groten onder¬ band in de huishouding. Ik was dikwyls verwonderd over de fchran- dere behandeling der Inwoonders van dit Land. Zo dra hebben zy niet een buk gronds gekoft, dat nog woeb legt, of zy zorgen jon¬ ge Appelbomen te hebben en een tuin te maken. Dan gaan zy aan het bouwen van een huis , en dan bearbeiden zy den grond om dien te bezayen. Zy weten dat de bomen enige jaren van noden hebben voor dat ze vrugt dragen , en daarom planten zy die het eerb. Ik zag naby de huizen molens , raderen en andere werktuigen, om de appelen te perhen , om er vervolgens Cyder van te maken. Van Chichejier reisde ik voort naar PhiladeJphia. De Eiken wa- Weg van ren de talrykbe van alle de bomen in de boffehen. Dog daar waren Cbicbes- ’er verfcheiden foorten van , allen verfchillende van de Europifchen. De varkens liepen nu in grote troepen in de eikeboffehen , om de eikels te zoeken. Elk varken heeft een driekantig houten juk om den hals, om het te beletten door de tuinen en heiningen te dringen. Dit is de reden dat men de heiningen zeer ligt en gemakkelyk om op te ne¬ men maakt , zo dat ’er ook weinig hout toe nodig is. In de eike¬ boffehen ziet men ene menigte van Eekhoorns, ten dele op den grond lopende , en ten dele van den enen tak op den anderen fjpringende. Om dezen tyd azen zy meeb op de Eikels. K Beu- {*) Worm] eed (f) Jerufalem OaL P E N S Y L V A N I E. Mieren. Hagen. Chejier. Weit. Yzer, 7 4 Beuken zag ik zeer weinig, dog die ’er waren zyn juift de zelven als de Euröpïfcben. Ik weet niet enige andere dan de Zwarte Mier in Amerika gezien te hebben. Zy waren zo zwart als kolen en van twederlei foort , ibmmi- gen zeer klein, gelyk de kleinften by ons, en anderen van de grootte van onze gemene Roodbruinen. Ik had tot nog toe gene hoogtens ontdekt die haar tot nellen dienden , maar alleen ’er enigen zien lopen. In andere oorden van Amerika heb ik andere foorten van Mieren gezien, gelyk ik op zyn’ plaats zal aan tekenen. Het gemene Liguftrum diende op vele plaatfen voor hagen om de akkers en boomgaarden. Ook zag ik op deze reis ’er gene anderen als van Liguftrum , fchoon men wel wilt dat de doornen daar beter toe zyn. De Liguilrumhagen worden zeer digt; dog by gebrek van doornen ke¬ ren zy de varkens en het ander vee niet wel. En als ’er eens een gat in is , duurt het ene goede wyl eer dat weer toe is. Op den middag kwam ik door Chejier , een klein vlek aan dè Della- ware , in de welke daar ene kleine rivier, die door het vlek heen loopt, zig uidlort. Over deze was ene kleine brug. De huizen Haan hier en daar verftroid. De meeften zyn van Heen en twee verdiepingen hoog , enigen ook van hout. Hier is ene kerk en ene marktplaats. De Weit was hier al overal in den grond. Op fommige plaatfen was zy al fchoon opgekomen , zynde reeds vier weken gezaid geweeft. De akkers lagen meell op zyn Engelfch zonder gruppen , maar met water- voren vier of zes voet van malkander. Op de akkers zag men grote Hompen van omgehouwen bomen , een teken dat dit land eerll onlangs tot bouwland gemaakt was. De wortels der bomen liepen hier meeft langs den grond , gaande niet diep in. Dit had ik gelegenheid op verfcheiden plaatfen optemerken. Zelden vond ik enen wortel die boven enen halven voet in den grond gegaan was, fchoon de aarde hier zeer los wass Omtrent twee Eng. mylen van Chejier reden wy ene Yzerhut voor- by. Zy kwam twee broeders toe. De oer wordt egter hier niet gegra¬ ven, maar wel dertig of veertig mylen verder gebroken , gefmolten, en vervolgens herwaards gevoerd. De blaasbalgen waren meeft van leder, en, zo wel als de hamer en de vuurplaats, in vergelyking met de onzen, vry klein. Alles ging door middel van ’t water. Het yzer werd hier tot ftaven gefmeed. Ik merkte op deze reis , en naderhand zag ik het zelve dikwyls , dat de paarden veel van appelen houden. Zy verkozen ze ver boven het friflche gras , als men ze in enen boomgaard , daar afgevallen appelen la¬ gen , lopen liet. Dog men hieldze hun niet zeer dienftig. En behal- yen dat, dit voedfel valt wat duur. De NEW JERSEY. 1748 ?S De Roodbloemige Ahorn (*) is hier overvloedig, vooral in moeras- Ge¬ lige gronden. Uit zyn hout maakt men borden, fpinnewielen , rollen, boomte. voeten voor Boelen en ledikanten , en ander huisraad. Met den bad verwt men linnen en wol donker blauw. Ten dien einde kookt men dien in water, en doet wat koperroods , diergelyk de hoede- en fchoen- makers gebruiken , in den ketel , voor dat ’er de ftof in komt. Ook maakt men ’er enen goeden zwarten inkt van. Als men in ’t voorjaar in den boom hakt, zo loopt ’er een zoet fap uit, gelyk als uit onze Berken. Dit fap gebruikt men hier niet, maar in Kanada kookt men ’erfyroop en fuiker uit. Hier vindt men ene verfcheidenheid van dezen boom wel¬ ken men den Bonten Ahorn noemt , (f) om dat zyn hout van binnen ge- fpikkeld is. Men gebruikt het veel tot allerlei fchrynwerk , en men zoekt het geen ’er van gemaakt is boven al ander werk. Het wordt veel duur¬ der betaald dan het geen uit Walnoten of wilde Kerfebomenhout (§) gemaakt is. Dog het koftbaarfte huisraad is het geen van Bont Zwart IValnotenhout gemaakt wordt , want dit is over ’t algemeen zeldzaam. De Bonte Ahorn wordt ook niet veel gevonden. Ook vindt men ’er wier buitenfte gemarmeld is, dog het binnenfte niet. Om die reden hakt men diep in den boom , eer men hem laat vallen , ten einde te ont¬ dekken of hy van binnen wel geaderd is. Des avonds kwam ik te Philadelphia . Den volgenden ogtend , Beis naar zynde den 7. Oótober , zettede ik de Dellaware in een fchuit over. Hier was ik in New Jersey. Men betaalt vier pence voor ’t over- * varen van ieder perfoon. Het Land is hier geheel anders gefteld als in Penfylvanie . De Infekten en planten, welken ik dezen dag ont¬ dekte, denk ik in een ander werk te befchryven. Men zou mifltbïeti dpntpn Har op enen zo mageren grond als die yrufrt. van New Jtrfey is niets waïïèn moeft. Evenwel ftond ’er de Mais baar- ongemeen wel. Wy zagen ’er gantfche velden van. De aarde was heid. van dat foort waarin de Tabak byzonderlyk wel tiert, dog lang zo vet niet. De Beien van de Mais waren gemeenlyk agt voeten hoog. Zy waren vol van bladen. Men had de Mais als naar gewoonte, op ryen in vierkante vakken geplant, zo dat ’er ene opening van vyf voet en zes duim tuiïchen ieder kleine hoogte was, waarop zy Bond, zo wel in de lengte als in de breedte. Uit elke hoogte kwa¬ men drie of vier Beien te voorfchyn. Men had ze hier nog niet tot voer van ’t vee gefneden» Elke Beel droeg tot vier airen toe, die groot en vol van koom waren. Noit had men zylk enen zandigen K (*) Acer rubrum. (t) Curled Mapple by de Engelfcben. <$) Prunus Virginiana Linn. Sp» PI, grond Afpcr- fies. Worm¬ kruid. iPorfè- lein. Spaan- Jcbe Ne« iels. Fbiladel’ -7Ó NEW JERSE Y. PENSYLVANIE. grond beter kunnen gebruiken. Op andere plaatfen was de aarde: tuflchen de Mais omgeploegd om Rogge te zaijen , zo dat , als liet T urkfch koorn gemaid is, de Rogge op het veld Haan blyft. Wy zagen veel Afperfies in ene lofle aarde en op onbebouwde zandvelden wallen. Zy Honden ook veel tuflchen de Mais, en wa¬ ren vol van bellen. Dog ik kan niet zeggen of de zaden • door den wind uit de naburige tuinen derwaards gebragt waren. Maar dit is zeker,, dat ik ze op andere plaatfen in Amerika in het wild heb zien wallen. Het Wormzaad is ook menigvuldig op de wegen, op enen zan- digen grond, gelyk dien vlak over het Veer van Philadelphia. Ik heb gezegd dat men dit den kinderen tegens de wormen ingeeft. Dit gefchiedt aldus. Men legt het in brandewyn, neemt het ’er een uur daarna weer uit, laat het drogen, en geeft het dan de kinderen in met wat zoet gemaakt bier, of eenigen anderen drank. Sommigen roemden de uitwerking van dit middel zeer, als dodende de wormen.. Dog anderen waren van oordeel dat zy ’er van vermeerderden. Maar by ondervinding weet ik dat het zeer heilzaam geweeft is. De Porfelein watt hier in ’t wild overvloedig, in de blote lugtige aarde tuflchen de Mais in. Zy kruipt daar langs den grond, en ha¬ re Helen zyn vry dik en fappig, fchoon het kwalyk te begrypen was hoe zy in zo droog ene aarde haar voedfel kreeg. Men ziet ze ook in menigte in dat zelve foort van aarde op andere plaatfen in dit. Land walfen. De Bidens bipinnata , (*) by de Engelfchen (f) Spaanfche Netels. genoemd, walt hier en daar, omtrent de landhuizen,, op de wegen, by de tuinen , en langs de hagen. Zy bloeide ten dele nog ; dog de mees¬ te planten waren haren bloeifem al kwyt. Als het zaad ryp is wordt het zeer onaangenaam op zulke plaatfen te gaan daar zy Haat , vermits het. aan de kleren blyft zitten en die zwart maakt, en het is moeilyk die vlak¬ ken ’er uit te krygen. Elk zaadtje heeft drie doorns op zyn fpits , en elke doorn heeft ook vele kleine omgebogene hoeken, waardoor het aan de klederen kleeft. In de boflehen , en langs de heggen kropen hier en daar enige enkelde kleine rode Mieren, (§) wier fprieten zo lang waren als hunne lichamen. Tegens den avond keerden wy weer naar Philadelphia. Op de kufl van Fenfylvanie vindt men zeer veel fchone Oefters. Men begon nu ze te Philadelphia te koop te brengen. Zy worden gehou¬ den zo goed. te zyn als de New Torkfcben , van de welken ik hierna by- zonderlyk fpreken zal. My fcheen het egter, dat de laatHen groteren- lek- (*) By Tournefort. (f) Spanifcb Nesdies. Formica rubra , antenna longi\udine corporis ♦ Linn* Faun» Sm. P H I L A D E. L P II I A. 1748. 77 lekkerder zyn. Men merkt aan , dat zy goed worden tegens den tyd dat de hete koortfen beginnen optehouden. Daar reden menichen metgant- fche karren vol ociters langs de ftraten, fchreuwden die te koop, daar het anders hier iets zeldzaams is waren langs de deuren te koop te zien veilen; dog te Londen is dit gemeen. Men eet hier den mees¬ ten tyd de Oefters op gloeijende kolen gebraden, tot dat de behel¬ pen een weinig opengaan, en dan eet men den oeller met wit tar- wenbrood met boter befmeerd. Voorheen brandde men kalk uit de fchelpen, dog thans heeft men ene betere dof daartoe. Men wees my enige huizen in de Stad die met fchelpkalk gemetfeld waren. De muren hadden de eigenfehap van twee of drie dagen voor dat men regenagtig weder krygt, vogtig te worden, zo dat er tamelyk grote droppels aan hangen. Dus dienden zy voor Hygrometers. (*) Oyer het zelve ongemak klaagden vele menfehen die in huizen gewoond hadden met fchelpkalk gemetfeld. Erwten worden ’er in Penfylvame niet veel gezaid, fchoon voor- Erwten, heen, volgens het geen enige bejaarde Zweden ons verhaalden, ie¬ der Boer een veld met erwten plegt te hebben. Even zo is het ook in New Jerfey en het zuidelyke van New York. Maar in het noor- der gedeelte van New York , of omtrent Jlbany , en in alle de ge- deeltens van Kanada , die door de Franfchen bewoond worden, zait men ’er veel van , -en zy Hagen ongemeen wek Alleen is men door een klein gekorven diertje in de eerftgenoemde Landfchappen genood- Wor- zaakt geworden , zo nuttig een gewas niet meer te kweken. Voor- mcn , 111 heen was dit diertje weinig bekend. Het paart in den zomer, om- ^'1W' trent den tyd van het bloeijen der erwten, en legt dan een eitje in byna iedere kleine erwt. Als de erwten ryp zyn , zoude men van bui¬ ten niet zeggen dat ’er wormen in zitten, dog men vindt ze als men de erwten -doorfnydt. De worm blyfc den gehelen winter en een deel vän de lente over in de erwt als men hem laat begaan, en eet al het binnenfte op, zo dat ’er weinig meer dan de fchil overblyft. Ten laatften verandert de worm in een fchaalagtig infekt, kruipt door een gat, dat hy zelf maakt , uit de erwt , en vliegt weg , om naar nieuwe erwee- landen te zoeken, ten einde daar te paren en zyn geflagt voorttezetten. Dit fchadelyk gedierte heeft zig uit Penfylvanie naar het Noorden Oor- . K 3 uit- <f‘™g daar van* (*) Gelyk de Oefterfchelpen een dierlyk voortbrengfel van de zee zyn , en derzelver holtens vol van deeltjes van zeewater , vervliegt wel het nat, dog het zout blyft over. Als nu de fchelp verbrand en de kalk geblufcht wordt. Ver¬ mengt zig het Zout met den kalk, en hoe droog ook het geen met zulken kalk gemetfeld is wordt , trekken egter altyd de zoutdeeltjes de vogtigheid der lngt. Äian en veroorzaken het zweten der muren*. F* pensylvanie. 7'S uitgebreid; want New York , waar het nu menigvuldig is, wierd ’er voor twaalf of vyftienjaren niet van geplaagd, en voordien tyd teelde men erwten in overvloed zonder het minfte belet. Maar allengskens wierden deze kleine vyanden zo menigvuldig , dat men van het zaijen van erwten moed afzien. Men klaagde hierover op vele plaatfen. De Boeren rond¬ om Albany hadden thans het genoegen dat hunne erwten nog vry waren van dit Infekt , maar vrezen ’er altyd voor, dewyl het ieder jaar nader aan die flreek komt. Ik weet niet of dit diertje in Europa voortkomen zou ; en ik zou den¬ ken dat onze Zweed fche winters het doden zouden , hoe diep het ook in de erwt zitte. Maar in New York is het dikwyls al zo koud , en eg- ter vermeerdert liet daar ieder jaar , en nadert allengskens hoe meer het Noorden. Ik was op het punt van enigen van dit ongedierte in Euro - pa over te brengen zonder het te weten. Op myn vertrek uit Amerika nam ik enige erwten mede naar Europa in een papier, welken ’er ge¬ heel frifch en groen uitzagen. Maar toen ik het papier den i. Augus¬ tus 1751. te Stokholm opende, vond ik al de erwten hol, en zag ’er de koppen der Infekten uitkyken. Sommigen kropen ’er al uit, dog ik haaftte my om hen te beletten zig te verfpreiden. (*) Ik beken , dat toen ik ze het eerft zag, ik ’er meer van fchrikte dan indien ik enen ad¬ der gezien had, want ik befefte op eens al de fchade welke myn lieve Vaderland ’er van gehad zou hebben , indien maar twee of drie van de¬ ze fchadelyke diertjes ontkomen waren. De nakomelingen van verfchei- dcn huisgezinnen , ja zelfs van gehele volken , zouden reden gehad heb¬ ben , my te verwenfchen , als de oorzaak van zo zwaar enen ramp. Ik zond ’er naderhand enigen, dog wel bewaard, aan den Graaf Tessin en den Ridder Linn/Eüs , tegclyk met een berigt van hunne fchadelykheid. J)e laatfte dier twee Heren heeft ’er reeds ene befchryving van gegeven in ene Akademifche Verhandeling, onder hem verdedigd, (f) Hy noemt ze daar den Bruchus van Noord Amerika. (§_) Het was iets zonder¬ lings • (*) Hoe zorgvuldig ook de Heer Kalm ware om die gedierte het verfpreiden tfc beletten , verzekert ons egter de Heer Linn/eus in zyn Syjl. Nat. dat de zuidelyke delen van Europa alreeds ’er van befmet zyn. Scopoli ipreekt ’er. van onder zyne InfeEta Carniolica p. 6 3. en Geoffroy heeft ’er in zyne In - feétes de Paris V o\. 1. p. 267. t. 4. t. 9. ene afbeelding van gegeven. F. (f) Disf* de Noxa InfeEtorum . Amoen. Acad. Vol. 3. p. 347. (§) Erucbus Americce fepientrionalis. In zyn Syjl. Nat. noemt hy hem Bruchui Piji, of de Erwtkever ; en zegt dat de Gracula Quiscula of de Pur- ■pledaw van Catesby dit gedierte vernielt; en dat men nu bemerkt, hoe on- voorzigtig het ge wee ft is dien vogel in Penfylvanie , New Jerfey , en Nieuw Engeland uitteroeijen , dewyl ene menigte van wormen die deze vogel plegt ts verihnden thans de weilanden vernielen. F, I PH'ILA - DELPHI A. 1 74S. r<) Engs dat ’er niet ene erwt in het papier gevonden wicrd die niet was op¬ gegeten. Wanneer men in Penfylvanie erwten zait van buiten in het Land ge- bragt, zyn die gemeenlyk het ecrfte jaar van dit gedierte vry, maar het twede komt het ’er al in. Het is zeer te wenfchen , dat de fchepen uit New Tork en Penfylvanie dit Infekt niet in Europa zullen overbren¬ gen. Men ziet hier uit wat een veragtelyk gering Infekt vermag , en dat de ftudie van het Huishoudelyke en van de eigenfehappen der Gekorve- nen niet moet befchouwd worden als maar enkeld tydverdryf en ene nut¬ teloze bezigheid. (*) De opklimmende Sutnach of Rhus radkans is een ftruik of boom, Rbusra die zeer overvloedig in dit Land voortkomt, en heeft dit met den klim- dicam. op ('t') gemeen , dat hy niet groeit zonder enig fteunfel te hebben , het zy enen boom, enen muur, of ene heg. Ik heb hem tot op de hoog- ften der grote bomen zien klimmen. Zyne takken fchoten overal kleine worteltjes, die zig op den boom hegtten, en, als ware het, ’er indron¬ gen. Als men den ftam af houwt komt ’er een bleek bruin fap uit, van enen ona'angenamen reuk. Dit fap is zo fcherp, dat, als men ’er mede op lynwaat letters of vlakken maakt, die ’er niet uitgaan , maar des te zwarter worden hoe meer men het linnen wafcht. De kinderen plegen met dit lap hunne namen op het linnen te tekenen. Als men ’er mede op papier fchryft, zo gaan de letters noit uit, maar worden hoe langer hoe zwarter. Dit gewas heeft de zelve kwade hoedanigheden als de Vergiftboom , Vergif- dien ik boven befchreven heb, van fchadelyk te zyn voor fommige men- ^SheiL fchen en niet voor andëren ; dog de Vergiftboom heeft een fterker ver¬ gift. Evenwel KqR ik menfeken gezien die al zo fterk opzwellen van dezen boom. Ik weet ook twee Zuiders, waarvan de ene dit gewas be¬ handelen kon zonder het minde ongemak , fchoon de andere ten eerden de uitwaaflemingen ’er van gevoelde , zodra zy omtrent op den afiland van ene el den boom naderde , en zelfs als zy op ene plaats Rond waar de wind over den boom henen naar toe woei. Dog. op my had dit foort van Sumach noit enige kragt , fchoon ik ’er meer als honderd proeven , zelfs met de zwaarfte dammen, mede genomen heb, en het fap zelfs eens in myn oog fprong , zonder my enig letfel te doen. De huid van de hand van een ander menfeh , welke ik zeer nat met dit fap gemaakt had, wierd weinig uren daarna zo hard als leder, en vervelde de volgen¬ de dagen zo derk , dat het was als of ’er gantfche fchalen van afvielen. Den (*) Als men de erwt voor dat ze gezaid wordt in loog van kalkwater en enig ontbonden Rottekruid legt, wordt de worm die ’er in zit gedood». F* ft) Hsdera arborea „ v De bos¬ leb en en ’t hout. Beet. Radys. So P E N S Y L V A N I E. Den i o. O&ober des morgens vroeg verzelde ik den Heer Kock naar zyn Landgoed , het welk omtrent negen Eng. mylen noordwaards van Philadelpbia legt. Schoon de boflchen 'van Penfylvanie vele Eiken leveren, en inert ’er meerder foorten van vindt dan meer naar het Noorden , bouwt men hier egter zo veel fchepen niet als in de noordelyke Landfchappen, byzonderlyk in Nieuw Engeland. De ondervinding heeft geleerd dat hoe meerder het hout naar het Noorden wad het des te duurzamer isT cn dat de deugd afneemt naar mate men de warmte nadert. Ook is het zeker dat de bomen in het zuiden fchielyker groeijen , en dikker kringen maken dan in het Noorden. Daarenboven , die in ’t Zuiden waden hebben grover fapbuizen voor den omloop der vogten. Om deze reden bouwt men zo veel fchepen in Penfylvanie niet als in Nieuw Engeland , fchoon meerder dan in Virginie en Maryland. In Karolina bouwt men ’er geen in ’t geheel, en men laat ze daar uit Nieuw Engeland komen. Die men hier, zelfs uit de belle Eiken timmert, duren nauwlyks meer dan tien of ten hoogden twaalf jaren , en dan zyn zy zo vergaan dat niemant ’er mede in zee durft deken. Daar komen fchippers uit Engeland in A- merika om daar fchepen te doen bouwen. De meeden gaan naar Nieuw Engeland , de noordelykde Provincie ; en zo zy al met fchepen naar Philadelpbia gefchikt overkomen , gaan zy egter gemecnlyk van daar naar Nieuw Engeland, De Spanjaards in de JVeft Indien , wil men, dat hunne fchepen van een byzonder foort van Ceders bouwen , die bedand zyn tegens het water en de verrotting ; dog dit foort vindt men niet in de Engetfche Volkplantingen. Hier zyn meer dan negen verfchillende foorten van Eiken, dog geen van die is zo goed als het ene foort dat wy in Zwe- den hebben. Óm deze reden kod een frhip van Europifch veel meer dan een van Amerikaanfch Eikenhout. Velen, die zig hier op het tuinieren toeleiden, hadden , verfcheiden ja¬ ren ondervonden dat die Rode Reet , welke voortkwam uit zaad van New Jork gekomen, zeer zoet en aangenaam wierd, dog dat zy alle jaar verminderde als zy uit zaad hier gewonnen werd gekweekt. Men moed dan ieder jaar zo veel zaad uit New Tork doen komen als men van noden had. Ook heeft men opgemerkt , dat gewaden uit Engelfch zaad voortkomende veel beter zyn , dan die uit zaad in Ame¬ rika gewonnen worden gekweekt. In den tuin van den Heer Koek was ene Radys (*) in de lodè aar¬ de zo groot geworden, dat zy zeven duimen middellyns had. Ieder verzekerde dat het iets zeldzaams was ze hier zo dik te zien. Het gewas, (*; dat gemeenlyk Bat at as genoemd wordt, heet men hier *) Rapbanus major oblongus. (f) Conroolvulus radice tuberofa cfculentu* G E R M A N T O W N. 1^48. Si hier Bermudifche Potatoes. Aanzienlyken en gemenen planten ze in hunne tuinen. Dit gefchiedt op dezelve wys als met de gemene Po- "tatoes. Sommigen zetten ze op bedden. De grond moet een meng¬ hel zyn uit zand en aarde , niet te vet nog te mager. Men fnydt , als men ze planten zal , de wortelen , gelyk by de andere Potatoes , in kleine Pukken , zo nogthans dat men een uitbotfel of twee aan iedere plant late. Hunne kleur is gemeenlyk rood van buiten , dog van bin¬ nen geel. Zy zyn gemeenlyk groter dan de gemene Potatoes. De fmaak is zoet en aangenaam , zynde , naar myn gevoelen , de andere Potatoes , de Artisjokken , en zelfs alle andere bekende wortels daarin met hun niet te vergelyken. Zy fmelten genoegzaam in den mond. Het is niet lang geleden dat zy hier geplant zyn. Men maakt ze ge¬ reed gelyk de andere Potatoes , en eet ze met dczelven of alleen. Zy groeijen hier zeer fchielyk en zeer wel ; maer het moeilykfte is ze den winter over goed te houden , want zy kunnen nog tegens fterke koude, fterke hette, nog vogtigheid. Om die reden bewaart men ze ’s winters in kaften met zand op ene warme plaats. In Penfylvanie , daar men gene klappen in de fchoorftenen heeft, zet men ze in ene zandkaft op enigen afftand van het vuur, waar zy veilig zyn voor de vorft en te grote hette. ’T is niet genoeg ze in droog zand in den kelder te leggen , gelyk gemeenlyk gefchiedt met de gemene Potatoes. De vogtigheid der kelders zou door het zand heen dringen en ze doen rotten. Het zou waarfchynlyk in Zweden wel te doen zyn , van ze in warme vertrekken den winter over te houden. Maar de zwarig¬ heid is maar alleen hoe men ze zal overbrengen. Cy myn vertrek uit Amerika nam ik ’er een goed getal van mede , en droeg ’er alle mogelyke zorg voor. Dog wy hadden enen zwaren ftorm op zee , waardoor het fchip zo befchadigd wierd, dat het fterk water in kreeg, zo dat onze klederen , bedden en ander goed zo nat waren dat wy ze uitwringen konden. Dus was het geen wonder dat myn’ Potatoes ver- rotteden. Dog dewyl ze nu in Portugal , Spanje , en zelfs in Enge¬ land aangekweekt worden , zal het niet bezwaarlyk zyn ze in Zweden ook te krygen. De drank, welken de Spanjaards in hunne Ameri- kaanfche bezittingen uit het fap dezer Potatoes maken , is niet in ge¬ bruik in Penfylvanie (*). De Heer Koek heeft enen Papiermolen op een klein beekje, daar Papier, allerlei grof papier gemaakt wordt. Zy wordt ’s jaars voor vyftig pond ft. Penfylvanifch geld verpagt. Dit jaar , wierd my verteld , waren de Appelen fchaarfcher dan scijaudi- naar Appelen. (*) De Heer Miller befchryft dezen drank in zyn Tuinmans Woordeboek , onderbet woord Convolvulus. Soort 17. en iS, * ♦ ' 82 pensylvanie. Land¬ bouw. Gebrek aan MUL GlinPe* rende Been. naar gewoonte , het welk door de aanhoudende droogte in de maand van Mai veroorzaakt was , die de bloeifems had doen verwelken. De hit¬ te was zo Berk gcweeP dat zy de planten en het gras op het veld verbrand had. Het Polytrichum commune , een foort van mos , waB overvloedig in lage en vogtige Weilanden tuiïchen de boflehen, en bedekt ze op vele plaatfen, gelyk ons mos in Zweden doet. Ook was het gemeen op de hoogtens. De Landbouw was hieromPreeks in enen flegten ’ toeBand. Wan¬ neer iemant een fluit lands koopt, het geen mifïchien noit is bebouwd ge weeft , hakt hy een gedeelte van het hout omver , hqalt de wor¬ tels uit den grond , beploegt dien , zait ’er koorn in , en heeft de eerlte reis enen overvloedigen oogfL Dog dat zelve land verfcheiden jaren agter een bebouwd wordende, moet het noodzakelyk zyne vrugtbaar- heid verliezen. Men laat het dan braak leggen, en ontgint een ander Puk. Op deze wys gaat men voort tot dat men zyne geheele be¬ zitting in koornlanden veranderd heeft , en put dus den grond uit. Dan komt men weer tot het eerde fluk lands, dat zig nu volkomen verhaald heeft, bebouwt het zo lang het iets geven wil, en gaat daar¬ na weder aan een ander.. Het is hier onmogelyk veel mi ft te winnen , om dat men gewoon is het vee, zomer en winter, dag en nagt , altyd in ’t veld te laten. Maar wanneer het land enige jaren braak legt groeit ’er velerhande on¬ kruid op, en dit zet ’er zig zo vafl op, dat ’er een geruime tyd ver- eifcht wordt om het uitteroeyen. Dit is ook de reden dat ’er altyd zo veel onkruids tuffehen het koorn Haat. De grote vrugtbaarheid van den grond , die by de aankomft der Europeanen nok bebouwd ge- weeft was , deed hen den Landbouw op deze wys veronagtzamen , waar¬ in velen nog blyven voortgaan. Maar dezen bedenken niet , dat als de grond geheel en al uitgeput is,1 er een lange tyd en veel arbeids no¬ dig is om dien weder in Baat te brengen ; vooral in deze geweBen, die alle zomers door de hitte zo worden uitgedroogd. De grond der koornlanden belfond uit ene dunne laag van tuinaarde , zeer ver¬ mengd met een foort van ^eenkleurige klei , en vele deeltjes van ge¬ broken glinfterende aarde. Deze laatfle kwam van de Penen, die men hier overal op de diepte van een voet vindt. Deze. Pukjes deden den grond glinPeren , als ’er de zon op fcheen. Byna alle de huizen hier omtrent waren van dien Peen of vtin ge¬ bakken’ Peen , dog de eerPe was gemeender. In Germantown , dat twee Eng. mylen lang is , zag men geen ander muurwerk dan van dien Peen. Maar daar zyn ’er verfcheiden foorten van. Somtyds bc- Pond hy uit enen zwarten of gryzen glimmer , lopenden met golven¬ de GERMANTOWN. 1748. 83 de aderen , die hier en daar tuflehen de kromtens met enen gryzen , loden en fynen kalkdeen opgevuld waren , welke ligt kon aan Hukken gewreven worden. Sommige doorfchynende deeltjes van Quarts waren ’er door verfpreid. Dog het glinderzand maakte het grootHe deel van dien Heen uit. Hy was vry gemakkelyk te bewerken , en kon met yzeren gereedfehap in allerlei gedaantens gehouwen worden. Maar fomtyds beflond hy uit enen zwarten glimmer met fyne korrels, enen witten fynen zandfleen , en enige Quartskorrels , zo dat de verfchei- dene delen wel door malkander gemengd waren. Somtyds vertoonden zig ook brede Hrepen van den witten kalkfleen , zonder enig ver- mengfel van glimmer , dog meed waren zy Herk vermengd , en van ene gryze kleur. Eindelyk vindt men ’er op enige plaatfen die uit geheel fyne en zwarte glimmerHukken en enen grauwen , lofïèn en zeer fynen kalkdecn t’zamengedeld zyn. Dezen waren ook gemakkelyk te bewerken. Deze verfcheidenheden van Henen vindt men gemeenlyk by malkan¬ der. Men trof ze byna overal aan als men een weinig diep groef, dog niet in gelyke menigte en van gelyke deugd. Ook waren ze niet allen even ligt uit den grond te krygen. Als iemant dan een huis wilde bouwen , vorfchte hy eerlt naar waar hy den beden Heen kon vinden. Men vindt dien zo wel op de akkers als op onbebouwde vel¬ den , op ene diepte van twee tot zes voeten. De Hukken zyn meer of min groot. Sommigen hielden van agt tot tien voeten in de lang- te , twee in de breedte , en enen in de dikte. Anderen waren veel groter , dog ook enigen kleinder. Zy lagen hier by beddingen op malkander , van omtrent een voet elk bed in de dikte. De langte en breedte waren verfchillend „ dog gemeenlyk zo als ik gezegd heb. Men moeH meed drie of vier voet diep zyn eer men de eerde laag vond. De lodè grond boven de lagen is vol van kleine ftukjes van dezen Heen. Deze grond is de Heenkleurige aarde , die hier algemeen is , en uit zand en klei bedaat , fchoon ’er het zand de overhand heeft. De loffe Hukken glimmer, die zo Herk in het zand glinderen , fchy- nen van den Heen onder den grond afgebroken te zyn. Men moet aanmerken , dat als men dezen Heen tot metfelen ge- Gebruik bruikt men de platte zyde naar buiten keert. Maar de Henen zyn daarvan, dikwyls ongelyk aan alle kanten , en dan maakt men ze gelyk, dat ligt te doen is. Dog evenwel blyven ze ongelyk in dikte, en kun¬ nen zo net niet op een gevoegd worden als gebakken’ Henen. Ook breken ’er wel Hukken af als men ze bewerkt, en laten openingen in het builende van den muur. Men vult die met kleine Hukken Heens en kalk, en overpleidert ze, zo dat het niet kan gezien worden, ten minden niet op enigen afdand. Eindelyk , fineren zy op de buiten- L 2 kan- PENSYLV'ANIE. 34 kanten der muren kruisgewys lopende ftrepen van kalk , zo dat men, zeggen zoude dat de muren uit even groten Henen beftonden , en dat; die witte ftrepen de voegen der Henen waren. Het binnenfte van de muren wordt glad gemaakt en gewit. Men heeft niet gemerkt dat dit foort van Heen het vogt uit de lugt aantrekt. In Philadelphia en. daaromftreeks zyn vele huizen op die wys gebouwd. De Huizen zyn gemeenlyk op de Engelfche wys gemetfeld. DafTen. Een der Zwarten van den Heer Koek vertoonde my een vel van enen Das, (*) dién hy gedood had, en ik zag ’er uit dat de Amerikaan- fche Das de zelve met den Zweedfchen is* Men, noemt hem hier Aar dro arken, (f) 'DeSkul- Tegens den avond keerde ik naar Philadelphia terug. Den 12.. kill. Oclober gingen wy ’s morgens naar de Skulkill , ten dele om zaden en planten te verzamelen , en ten dele om allerlei foorten van waarnemin¬ gen te doen. De Skulkill is een fmalle ftroom, die omtrent vier Eng. 