Maleisch-Nederlandsch woordenboek
ontleende verhalen ook •-= aLo in tegenstel- ling van <dhT.); oe. baïk, voorspoed; oe.dja- hai of oe. ma lang, tegenspoed; niQiig:oen- toeng^fcen, bescheren; verhangen (duit.); dioentoengk^n allah, moge het door God beschoren .warden; God geve het; lue- n^oeDtcëng:! , bevoordeclen; oeiitoeiig:-2, liij eene gebeurtenis in de toekomst in een gelukkig geval, jmj<Jn I. ineiijfoentiiij, in èéne rechte lijn of effeti vlakte brengen (van twee of meer voorwerpen); richten, hv. een kanon; waterpassen; op de mik nemen; mikken op iets; tijad^ dioentiug tijaug rcemah ïtoe maka intjang-intjoet k^lihatan- nja, de stijlen van dat huis zijn niet gericht, daarom ziet het er krom en scheef uit; oenting^ii , wat in eene rechte lijn gebracht enz. is of moet worden; pengoenting^, wie in eene rechte lijn brengt enz,; waterpasser; Pfroenting^an, richting; waterpassing; oen- tingp-IS, riclitwerktuig in 't alg.; lood der timmerlieden; schïetlood; waterpas; vizier op een vuurwapen, anders ook p^dj^ra; vizier- korrel op een vuurwapen, anders ook cje. p^dj^ra. II., streentje; strengetje [zijde of goud- draad]; mastcêti s^oentiug, een streentje getwijnde zijde; beroentin;, m streentjes enz. zijn; b^nang ^mas b., gouddraad in streentjes; oeiitiiig^-2, kwasten aan een* vlieger. * III. soek., nederhangende kwast, zoo als bv. van een' vlieger. IV. werpen; smijten. — [C.]. jfuoS I- ciiteuy (zelden), licht (niet zwaar); het lichte, als hoed.; het licht zijn; licht- heid (jav. en balav., T.). — z. rëngan. * II. batav., innig schik hebben. — [B.]; zich licht of verlicht gevoelen? [T.]. ViXJ ) ar-, hel verdreven zijn; h^t gebannen zijn; het uitgejaagd zijn; het zich op een* afstand houden; het ontkennen; het loochenen; — ontkenning; loochening. y o C,VfiJo ) ar., hel van iets pro fiteeren; het van ^ "" iets partij trekken. L o'jI) z. antab. / / (vgl. antab, T.), antep en anteb, batav., zwaar, bv. van kinderen, — [B.]; Jav. ant^b. [T.]. ■K- C QjL^ 1 antoep, jav., de angel van een insect. — [C.]. ■^C Q^i ontop naast t^rampa, batav., bamboezen paggergeleiders, onder en bovefi. [B.]. A,., lis ^ (,, o'^}} inlip, jav., gluren; loeren; ifpian- neeren. — [C.]. ^ L, Qjji} I. antak, stampeih van een scllip in zee (ook aiiggoet); huppelen van een paard (ook tandak); plotseling gaan zit f en, alsof men valt, — [L. en B.]. «II. de maal slaan met de hiel, zonder ^de leencn op Ie lichten. — [C.]. L, QjlO. nifii2;antoek| slaperig zijn;dodderig zijfi; vakerig zijn; duiten; pengan- toe^y me altijd slaperig enz. is of dut; dutter; slaapmiddel. i OaJi. meng^ntok, tegen iets aanstooten; roaïn anto|^ gong, eene uitdrukking, om de bewegingen van een' impotente aan te duiden^ die desniettegenstaande den bijslaap wil uitoefenen. l, QÜ ) , menji^ntak 1 ^ zich laten vallen op iets, bv. op eene stoel; van een vaar- tuig: op den grond stooten; 2® van eene bloedvin steken (vlg. fntek); met eene zekere kracht of stampende nederzetten, bv. den voet: stampen met iets op iets; stampen op iets met iets; b^r^ntaV kaki, met de voeten stampen; stampvoeten; peng^fllta^, werktuig voor 't stampen op iets, stamper; hei; heiblok. ^^LJlo), mf iig:f ntek , batav., pijn; pijn- lijk; prikken of steken van eene zweer. — [B.]; z. onder gntak. (Lo) entoek, batav., laag van ingang ztjn. — [B.]\ uit 't bal. [T.]. cLo ) oentoeki aandeel; wat tot iets dient: wat voor iets bestemd is. — Dit woord kan gew. door ons voor {pour) of om te ver- taald worden. — ; oe. makan êsok, om mor- gen te eten; seoentoe^L, zoo veel als noodig is voor iels; s. makan, zoo veel als rj>odig is, om gegeten ie worden. — * w. sum. , ge- schenk; eigendom; iets dat door wegschenken eigendom wordt. — [N.]. .•• berontak, batav. (jav. roentag? T.). opspringen; captiolen maken. — [B.]. (vuig. wijz. van senta^), mingen- tak, aflakken: losrukken; wegrukken: ontrukken; schielijk terugtrekken, bv. de hand; met een ruk trekken aan iets, bv. aan een belkoord; penirentak, wie afrukt enz.: peng^entakan, afrukking; losrukking; wegimkking; enz. ^C_5sX>) batav. (uit *t bal., T.), m^ntik = toemboh, groeien, uitbotten, i— [H.]. *LL5vo) intik, vlak: plek: spikkel. — [L. bew.]; iiitlk-2, batav., sproetig; vol puistjes. — [C.]. %4Aiy5s^) z. r- onder anta. Jm) 115 J^» JüoV menjrantoel, van een veerkrachtig lichaam lerugajmngen ^ afkaatsen; af' sluiten; — z. pan t oei. — peng^antoel, wat terugspringt enz.; welks natuur hel is terug te springen enz; peraiitütlaii, terugspringing; af kaatsing; afstuit ing, — antci^laii, steunpunt; ondersteuning, — [R.]. jOo) I. (vgl. II.) oental, balletje van eene weeke substantie; pil; meng^oeiital, tot een pil maken; peiig;oeiital, wie tot pillen maakt; pillenmaker; pillendraaier, ♦ II. (vgl. I.) balav. (jav.)» nicngoental, inslikken. — [T.]. JOO ) 1-9 nigngoeiitil, van kleine lichamen, die los naar heneden hangen, zoo als hv. hreloques, slingeren; beieren; mc- tijfoental-ng^antil , van kleine lichamen, die los naar heneden hangen, zoo als hv. hreloques slingeren; beieren [met verschei- denheid of naar alle richtingen]; koental- kaïitil, (smtr. van k^oental-k^antil) = tf roental-aiitil , gedwongen geworden zijn te slingeren enz. ♦ II. balletje (vgl. oen lal h): betaling bij kleine gedeelten. — [C.]. JOo) entol, z. J^). /vmJJo) aBtelas (en antalas) verh. van atlas. <!Ckjo) aiitellh, z. onder anlglai. XAL.-5EDERL. WOORDE^IBOEK. DEEL I. ^ j -Ajsi ) aBtelai, de strot. — [R.] ; denkelijk is 't jav. t^lih hedoeld [T.j. ^ >A>) antam, hatav., paren, — [B.]. wio ) ar., pron. pers. 2. plur. mnsc.^ gijlieden. y J CS U|Jo ) ar., pron. pers. 2. dual. masc. en feni., gij beiden. /• Jo) antan, stamper vooreen vijzel, mortier en dergelijke. — z. aloë. •J^/*iJO) I. antoeil, achtergebleven; achter; mengrantoen , achterlaten. — [R.]; denkelijk 't jav. kantoen, zoo dat 't stamw. verkeerd opgegeven is [T.]. ♦II., ingebeelde gek; kwast, — [C.]. ^••*jo) ocntoen, w. sum., met geweld af- rukken. — [N.]. w y e's /*>jLS ) ï^r., pron. pers. 2. plur. km.,gijlieden. ^•«jo) intaii, diamant (jav. int^n^ een krama-vorm van H skr. hira, T.); i. ment ah, ruwe diamant, -)^^2>^Jsi/0cX>Jo) entendimento, div., port., verstand, /C AA)) antöi (en ^) antoi) naam van een' hloemdragenden hoorn , die veel van de k^nang^ heeft. <)Co) I- antah, padie, die zich nog in de gep(*l(le rijst hevindt (vgl. atah, T.\ 8 M • i 114 Ifü) *II. (vgl. anta, T.), batar., brak: ril- lig. — [B.]. > JCo ) Anteh (en g:aiiteh), spinnen, namelijk garen. — [L. bew.J. — Baiav. — [B.] ; bal. ganlih [T.]. <XX>) I- entah, adv. van onzekerheid in de kennis van iels^ in 'de nie&ste gevallen te vertalen door ik weel niet; ik kan niet seggen, en dergelijke, of eenige wijziging daarvan in persoon of tijd, naar gelang van den zin; söêdah-kah b^lajarf is hij al gezeild f ^niah, ik kan *t niel zeggen: ^. k^man^ p^rgïnj^, uva weet waar hij naar toe is; ^. sijap4-2. God weef, wie: 9. manoesijakah ^. djinkah, ik kan niel zeggen j waren het menschen, of waren het geesten; ë. babi aiau róêsg, ik weet niet, was het een varken of een hert; eutahken — smlr. van ë. en akan — ik weel niet efix. met betrekking tot; eiitali-2, bij ]>e- rekeningen tiende gedeelte eener aboes, welke weder bet tiende gedeelte eener timah of këpeng is; afstammeling in den zesden graad. «IL, fntah-d, naam eener zoutwater- schelp {kauri'hoornfje). — [B.]. -^^Xa)) ^ntoh, soek., gaar, cXX>) fnteli (öËteh en teli), gemeenzame verkorting van poeteb als nom. pr. feni. /" c ^Xi A3 ) ar., hel ten einde komen; het ge- ëindigd zijn; einde; slot. — Men gebruikt het veelal als slot van een' brief. I /Jo ) z- ^y^^' /JfO) I. (en hoentai), mf ng^entai , los .nederhangen; beieren (z. dj oen l ai). * IL, men., een streng van een halve toekal (vgl. Jav. oentje,T.) —een balssieraad. — (N.). — b^roentajan , in strengen ergens afhangen, — [T.]. -X- y -JO ) oenté, batav., kokosnooten met suiker gekookt. Men legt ze in de koewé dadar. — [H.]. — vgl. inti. A yfJii ) entcro — port. inteiro — gansch; geheel: het gansche enz. (z. 1 en- tcro). ^^J) I. audja (zelden), va/ (mar.); a. pajoeug, ^^ de schuif van een zonne- of regenscherm (vgl. onder indja). « IL, andja-)3, w. sum.» toegeven; over het hoofd zien. — [N.]. ^o ) i"4iA» s^Ueen in !<> sawan indj^, stuipen ^-^ bij kleine kindereti, waarbij het hoofd gloeit. — . « 20 eene ziekte, waarbij het lichaam met kleine puistjes bezet is. — [L.]. — bal. indja, zekere uitslag op 't r IIB i) hoofd bij kinderen, waardoor 't haar niet opkomt [T.]; indja pajoeng, soort van kruidje-roer-me-niet. — (R.); vgl. onder andja. y CS r > ) plur. V ^ van r^- )) (vgl. njoet), meiij^niyoet, door een zochten ruk in beweging bren^ gen, zoo als bv. een visch de vischlijn; eventjes oplichten, zoo als bv. het lood bij het looden (mar.); zich ineendringen en weder uitstrekken, zoo als men wel, op een' schommel staande» doet; de hiel op- lichten en weder nederzetten, terwijl de teenen op den grond blijven; pfngffndjoet, wie door een* zachten ruk in beweging brengt; wie de gewoonte heeft het te doen; wie de gewoofife heeft zich ineen te dringen en weder uit te strekken. ^ 11 •H-ir iets; [C.]. >) ^ndjoti (sund.) hsLUy., wippen. — [B-ïr >) indjaty stooten; wrijven. — [L. bew.]; ba tav., stooten tegen tegen elkander staan (intr.). — S^) I. andjar, ar. (pers. Xi)) anker. « Il.y batav.^ bewegen; van plaats veran- deren. — [B.]. >) I., lufiii^ndjoer} buiten iets uitko- men; uitsteken, zoo als bv. een huis uit de rij , waarin het staat; zich vóór anderen bevinden of bewegen; vooruitgaan; voorop gaan; de voorhoede maken; m^ngandjoerk^n sa- lam, deti heilgroet uitsteken, d. i. den heil- groet, dien men ter overbrenging ontvangen heeft^ aanbieden; mentrandjftri, uitkomen bui- ten iets; uitsteken uit iets bv. uit eene rij; zich bevinden of bewegen vóór anderen; iets vooruit gaan ; iets voorop gaan ; pengan» djoeri wie of wat buiten iets uitkomt enz.; hoofd van een* stoet; voorhoede; spits; b in tang p., de Venus, als morgenster; tfraudjoer, niet gebr., waarvoor tQlan- djoer; t^ran^lc^rani niet gebr., waarvoor t^landjcêran. «II., andjoerin, batav. (uit 't bal., '^')> = galakin^ aanmoedigeti tot het gevecht, hanen die men laat vechten (jang diadoe). Van menschen gebruikt men in denzelfden zin alók alokkin. — [H.]. -X* .^s^) andjori ontschieten; ontvallen, — ' [L.]. >) andjir en aniyir — pers. — , vijg. >) (en hoendjoer, of Ioeni\|oer), uit- gestrekt (niet gebogen), zoo als bv. een been ; uitgestrekt zijn; menifoendJoerk^Oi uitstrekken. 8* »XJ5Ö^ 116 ^ >) *» • • >) ondjaraliy geheel open en toe- gaan, — [L.]; andjerah, versprei- den; verspreid zijn. — [C.]; is jav. (kawi: angdjrali) en wordt vooral van geur en bloemen gezegd [T.]. >) I. andjaog; (gemeenzaam, van perso- nen) wijz. van pandjaiig; l6 a., lange groolpapa. IL, andjang^-S, naam van een' eetbaren zoutwater-viscb ; k^llam a., naam eoncr soorf van zoulwaler-krab. >sznLO andjoeng^, soort van opkamer, opzij van een buis, over de gebeele dieple, met een' vloer, 1 «a 2 voel boogcr dan het hoofdgebouw: inei)<randjoeii|r, in de hoogte hoiiden, zoo als bv. een signaal, of een' vlieger, dien men wil oplaten; opbeuren; hemoedigeti; ophemelen; andjü^ngan of an- dJoeiig;-2 (= dj^mpoe-2), uitbomvsel op den achlei'sleven van sommige vaartuigen, dienende tot zitplaats van den gezagvoerder. >) andjing;, hond: a. tanab, naam van een ijïsccl; a. riniba of a bd*- tan, de wilde hond; jakhals; a. p^rbri?r<ĕ- an, jachthond; » — a. aj^r, div., soorl van oUer. — z. bQrang-2. — kcütoc a., vloo. — saudara a. , benaming der betrek- king van de voorkinderen van een weduwe- naar en weduwe, die zamen gehuwd zijn. — [P*]-— aiidjiiig:.;^, fatsoenlijke uit- drukking voor p<cki andjing of namnam. O) (minder gebr. wijz. van roen- djang), men^oendjang:, ruw en wild steken naar, iets, inz. van boven naar l>eneden; beslapen (vuig.). >), meiu^oendjoeng:, iemand (meerde- ren of gelijken) verhef/en, door hem met belangstelling en uit hoffelijkheid te. bezoeken, hetzy bij eene blijde of droevige gebeurtenis (z. la wat). o»^^r\s) indjap, trechtetrormige ingang in eene fuik, gevormd door elas- tiekc staafjes, die zich openen, wanneer de viscb door de nauwe opening dringt, en zich sluiten, wanneer bij er door is. o>^rv>i. meng^andjak, van zijne plaats wijken. j) (vgl- (J^^. T-), nifngrendjak, neder trappen; vertreden ; vertrap- pen; — z, pidjak en tidjak. Q>^rv^i. mfiig;oendjoek, aangeven; aan- reiken ; overreiken ; overhandigen ; aan langen; toereiken (met deze beteekenissen gewoonlijk: ^Jjis\XL^, T.). 3) Indjak, z. intjak. V^^V) ) I., menyaiidjal, van elastische voor- werpen, waarop een druk uitgeoefend is terugspringen in den vorigen toestand — ; van een* foetus: kloppen. «IL, en ondjal, opsluiten, -- [L.]. Jcpi) 117 diss^) *11I., tliv., rond; vol. — [Div.]. ^ VrS^) andjol, knikken; b^ran(ljol-2 kapala» met hei hoofd knikken; als iemand die slaap heefl. — [L. bew.]. Vs^), luengeiidjal, met kracht in iets steken, boi^en, douwen, zoo als bv. een* dolk in een lichaam, eene kurk in eene flescb. / ^JLs^ ) pudjelai (h^iidjelai en kedelai),= 't betere djclai. wS^) plur. van ^. ^\ »„«.«.aj™. v.„ tage. p„„.ig„ ^ voorwerpen, bv. een' staak, loodrecht en met eene vaart in den grond steken; met lange y puntige vooi*wei^pen van boven naar beneden naar iels steken of stooien. -X- . - ^ ^^s^> ) andjaii, singap.^ naam vaneen' boom met slecht hout. j) (en lioeudjoen), niengfoeudjoen, met geweld rukken aan iets, bv. aan een zwaar louw, den arm van iemand. ^ - - ^^grvs ) indjin, de as van een wiel. — [L. liew ] ; — port. engenho (?) — wagen-as, — [G.]; balav., eng. engine, nia- chinerieën, — [B.]. * iX^SiA) ) oeiidjah, balav., het siijgeren, zoo als bv. een paard (door verkeerde scheiding van b^roendjah, jav. ugroen- « tljaü, ï.). • • • > ) indjeh, eerbiedig pron. pers. 2, inz. door jongeren jegens ouden. ) ) ondjé — balav. — pohon (lees: poehocn) ö., een gewas op de langkoewas gelijkende, als zuring in de sajoer gebruikt. — (H.) — sutid. hondje, elettaria in pi. van laniarinde in gebruik [T.]. c VaJS^) ar., plur. cU^-Uf, evangelie, j ) audjinian, gewoonlijk ka pal andjiman, — eng. india- m a n — oostindiëvaarder; schip van hel grootste chartei\ •H- J éaS^ liwAlêolar — porl. djoelhar — knielen. ^ f,^) aiitjoe, soort van vlot. — [L, bew.]; ^ denkelijk uil een spelling j»)), z. anljak, ontslaan (T.). f^) intja, klaar helder weder. — [L.]. >), nieiigfoent|it, afgebroken (niet gestadig, bij interruptie) aan iels werken; oentjaiig:-oent|U, in drukte nu dft dan dal verrichten; in dijkte heen en weder hopen; pengfoentjit, wie afgebroken enz. aan iets werkt; wie geen zit vleesch heeft. >^ (vgl. entjot, T.) intjoet, van vorm of gestalte scheef; kreupel; mank; van do uilspraak verkeerd, ver- schillend van gebrekkig; mei een vreemden #k- il 118 J^ \) tongval: scheefheid; kreupelheid; mankheid; van de uitspraak: verkeerdheid; vreemde tongval: u röcmah itoe^ dat huis is scheef: 1. lafa^lnj^, bOêkan tëlor^ hij heeft een* vreemde, maar geene gebrekkige uitspraak; mfnglnt^oetj scheef enz. worden; scheef, kreupel of mank gaan; de woorden ver- keerd uitsjneken; lnt|aiig-int|oet, van vorm of gestalte scheef: kreupel: mank; van de uitspraak verkeerd ^ verschillend van gebrekkig [alles op verschillende v^ijze]; van iets, dat op pooten staats bv. eene stoel, op ongelijk lange pooten staan; scheefheid van vorm of gestalte; kreupelheid; mankheid: verkeerdheid van uitspraak [alles op. ver- schillende wijze] ; het op ongelijk lange pooten staan; ni(iig:inQang^-ii|[^nt|oet9 scheef enz. worden; scheef of mank gaan; woorden ver» keerd enz. uitspreken [alles op verschillende wijze]; meug^in^Mi, Woorden t;^/;eei*il en^. uitspreken. i ) (vgl. int|oet, T.), en^ot, batav., hinken. — [B.]. *i2/\2Si\i) intjit, div., interj., wegl van hieri — wegjagen; verjagen: uit» jagen: verdrijven: uitdrijven: verbannen; verslooten (z. hintjit). j) ant|ar, jav., deéëpas-boom van Java — anticaris toxicaria — . — ^ i** > ) I. i]it|ar, dnlboor, om gaten in V metaal, steen of andere harde zclf- standighedcn te boren, waarbij de bewe- gende kracht op en neder gaat; nifng^ntjar, met eene i n tj a r bewerken ; peiig^D t} ar, wie of wat met eene i n tj a r bewaakt ; de drilboor zelf; peiig;inQaran, bewerking met eene intjar. » II. mikken; doelen. —^ [R.]. •^ ^r>wT\ ) entjer, balav., vau vloeistoffen en brijachtige zelfslandigheden : dun. — [B.]; sund. hèntjèr;bal.èntjèh[T]. J) (vgl. kfutlln;, T.) an^iiig:, als pis riekend; als p^lai of djeriug riekend: pislucht; p^tai-/t/rA/; dj^riug-ZticA/; mengantliiig^, naar pis riekend ens. worden. )), mengf^ntjang , met geweld trappen op iels; vertrappen. ^lSSO) I- oentjang^, reiszak; reistasch; né- cessaire (vgl. ^^l, T.) — z. boktj^. IL alleen in oentjaug-oentjit. ) ) iDtlangr, alleen in intjang-intjoet. •• •• j ) I. antjak, kleine vierkante horde, V met lage. of ook zonder boorden, vroeger dienende tot borden* of schotels, thans, om eene kleine offerande aan hoo- gere machten te ontvangen, waarmede zij ergens opgehangen wordt; rooslerwerk op slaketi, om er horden, schotels en andere dingen optedroogeii. — * Batav. , offer aan >) lig •^) boose (jeesleu of verscheurende dieren . hetzij aan een' boom gehangen of met lichtjes aan den stroom overgelaten. — [B]. — pinggan a., schotel met gaten waarop visch voorgediend wordt; m^mhöêwaDg a.^ met eene antjak een offer brengen, *II. een ficussoort, die Ie batav. ook kajoe bodi heet [Rigg.]; 't skr. bodhi verklaard met antjak. [T.]. t o>^w^% 1 (minder gemeen dan ampoet, doch gemeener dan ajoek), me- ng^antjoek, den coitus uitoefenen; den coitus . uitoefenen op iemand; beslapen. ^ L*.Jl25SU ) pntj ok , batav. , doodsteken ; V doorsteken, — [C.]. ^ L-JisiV) ) intjak (of indjak), met de voeten V treden: uittredeti; uittrappen; met de voeten stampen. — [L.]; vgl. ^ndjak [T.]. ^L-ftS^) cn^ok, batav. (uit H jav., T.), %• mank gaan; rheumatiek. — [C.]; p^g^l, en mQl(Bwang, loom; stijf van leden. — [B.]. z. onder ^c^). -i^.ks^vi) an^ol, batav., /map; voorge- . bergte; uitstekende punt van het land. — [B.]. * /As;^ ) entjol, batav. (uit 't bal, T.), in de weer zijn. — [B.]. -H-. V^i^), ont|al-i2, rijg snoer van bloe- men. — [L.]. ^ i- ^^g^ '^ } an^am, dreigen; a&Qaini, bedreigen (ie Batav. m^ngan- tj a m i n , T.) ; pf ng^an^aman , bedreiging. — [R.]. / C AJS^ ) oentjoewi — oorspr. chin. — , chinesche tabakspijp. j ) antfah, w. sum.^ misdoen; over- V treden; anta terantjah ba (lees: jüü) en \j, T.) menjabong, als men slechts iets misdoet, is het als bij het hanem>echfen (volgt de straf onmiddelijk). — [N.]. > ) aiitjai, totaal bedorven; ontreddetd; ontramponeerd ; totaal bederf; mf- iig;ant|aik^n, totaal bederven; ontreddereti; ontramponeei^en. > ) en^è (en, minder gebr. fn^lk), titel voor Maleiers uit den fatsoen- lijken stand van beiderlei kunne, ongeveer gelijk staande met ons: mijnheer; jufvrouw; mevrouw; e. djantan, inz. door of tegen- over bedienden de Aee»- des huizes; ?. b^tin^, als het voorgaande de' vrouw des huizes; q. o eng gal, als het voorgaande het eenig kind des huizes; ^. ^ngkoe, titel der afstammelingen van den ra dj 9 möêda; Q. wan, titel der afstammelingen van den b^ndahariji enden t^mm^nggoeng. — een verkorting is ^^. — «eii^ê (In^ê, en in^i), batav., heei*; jufvrouw. Van daar waar- 120 Jji) schijnlijk entjek voor chinees, (i) — [B.]. (*) Waarschijnlijk van het chin. Isik, oom, jongere broeder van den vader. y CS > ) plur. c ^ van ^ l 5) ^2é^ ) ar.» Ac/ veranderd worden; hel afgewend worden; hel omver geworpen worden; hel zich afwenden; het regis of links afwijken; hel zich verwijderepi. (^) anda, alleen in $. moensang, de twee klicrzakketh van de civelkal; 5 se- töêriy soort van versnapering. (Jo) óeudi, lot; kans; bcêwah öê., dobbel' steen; mcmböëwang <£., het lot gooien (jav. oeiidi, T.). (Jo} I- oiida (gemeenzaam) WLJz. van bond 9. * IL, jav., ladder. — [C.]; deze uitspraak is een onmogelijkheid; dus moet het anda of anda zijn [T.]. ^(A>V indoe (jav. indoeng), moeder. — [U.]; zoude Dajaksch kunnen zijn, maar is denkelijk een brabbel-uilspraak van indoeIjL [T.]; indoe djari, de duim. — [L.]. ^ f J)cV> 1 andalft, naam van een* boom. — [C.]. (JG) (en (ndoed) — verb, van syc t t Om J^J^) — troetelnaam van kinderen van het mannelijk geslacht. ^cX> ) fndoed, z. indoet. ■X- itA> ) !• awdar, pralen; verhalen; verlcl- lefL — [R.]. IL, w. sum., wedcrk. voornaamw. == sendiri. — [N.]. ^ SÜO) flndir (en audirï), akademie voor Braminen; open gebouw, waai* de leerlingen bij den onderwijzer komen. — z. mandarsah. — [L.]. ■X- icX>) L oendar (soek.), 6o(ir, om geweer- loopen of andere roeren uit te l>oren; met eene oendar bewerken (z. g^rin- djam); is jav. (T.). «IL, oendar-andir (z. moendar-man- dir), batav., zich kronkelen; slingeren; heen en weer gaan; omwegen maken; eene rivier « en landstreek in de residentie Bantam. — [B.]. (J^ ) L, menjoendoer, achteruitgaan-, terug- gaan; aftrekken; heengaan; deinzen; wijken; van iels afgaan, bv. van een voornemen; zich van iels verwijderen; jms gedaan hebben met iels (het franscbe venir de); öê. boen toet, achteruitgaan, den rug achterwaarts gekeerd. »11. de mieienleeuw , een insect — m/r- mileo — . — [R.]; denkelijk 't bal. of jav. oendoer-2, zeker klein vliegend insect dat vaak in de oogen vliegt (T.). j I *jSi) 121 *l^jój) * SÜo) ciider> soort van groente. — [R.]. M(A>) Indera — skr. in dra — naam eencr klasse van bovennatuurlijke wezens, die den aether bewonen; vorst: ï. boengsoe, titel van een' in^nt^ri, die inrangopden t^mm^nggoeng volgt, eigenlijk: jongsie vorst, omdat hij de minste ambtenaar uit vorstelijk geslacht is; i. rcêpa, naam cencr plant, die eene soort van katoen voortbrengt, waarvan echter geen gebruik gemaakt wordl; i. pcera, Indrapoera, naam eener plaats op de westkust van Suraatra; bijnaam van^ het rijk Siak; i. gïri, Indragiri, naam van een rijk op de oostkust van Sumatra; i. laksana, naam van een' hees- ter, die eene soort boonen draagt, welker schil, wanneer zij nog groen is, eene taaie gom bevat , die zeer goed als lijm ge- bruikt wordt; — menflndera, zich als ind^r^ voordoen (wordt soms bij titels gebezigd); keinderaaii, inderadom; verblijf der ind^ra's (soms in pi. v. k^ndéraan). r J^ SÓó) onderos, Onrust, eilandje bij Batavia. -K-C..(^) indarang^, op eene zijde lig- ^^ gefi; ï. kakanan, op de rechten- zijde liggen, niet geheel vlak, maar een weinig schuins op den rug leunende. — [L.]. snuiven: •K ^ \cX> ) ftndarani, terdege: lustig. — [L.]. ^ rC \cX>) andiri, z. andlr. / JÜ4 cX> ) (cB haiidas) , meii^udas , op eene onderlaag leggen, om er ecnige kracht op uit te oeferen , zoo als bv. het hoofd van iemand op een blok, om hel ai te houwen (z. landas en kandas). / MicX) ) (c" lieudas), niengrendas, vun het hoofd van iemand op iets hards, bv. eene tafel, stooten. * / M*cX> ) endoes, batav., snuffelen: ruiken, — [B.]. / jgacA))' menjiudas, naderen, zoo als bv. een vaartuig een ander, inz. met een vijandig oogmerk; op hel lijf rukken, CcX>) I- andang:, toorts, om er iels mede ^^ in brand te steken; brand fakkel. *1I., batav., verhinderen: doen ophouden: andang^an, hindernis: beletsel. — [C.]. « III. een geprikte streep op hel lichaam, — [L. bew.]; andang-andaug is jav., en niet » geprikte streep op het lichaam^*, maar m moesjes, kleine moedervlekken op de huid. — [K.]; in alle geval and^ng-and^ug [T.]. «IV., berandanj^an , onvoorziens; onver* wavhts. — [R.]. V., audaiig:-^, ra: bgrandaug-^-k^n b^sï, van ijzeren raas voorzien geworden zijn. fói i) 1S2 ^ji) CcX>) I- andoenjf, naam eeiicr snort van ^-^ nibücug — colodracott jacquinii* — met zeer korle geledingen en zeer taai iioul^ veelal gebruikt tot schaften van pieken. * IL, batav. (uit 't sund.. T.), zakje, — [C.]. *ö(J(J) andoiig:, naam van een' heesier, ^ die men veel nabij graven planl. — [L. bew.] ; batav., eene plantensoort, rood van blad. — [B.]; Jav., naam van een' hees- ter— dracaena rubens — ; a. mërah, soori daarvan. — [C.]. Op Bali heel de poeding der Mal. andong (T.). C.cX>V nieng^eudoeng:, in de taal der kleine ^^ kinderen zkh beklagen bij iemand over iemand of iets, pcX>) I- (zelden), nif ngroendang: , roepen; ^ ontbieden, II. wettelijke bepaling: eene wet; bevel van hooger hand; oendaii^-^, wetten; bevelen van hooger hand; verzameling van wetten enz,; reglemetil; raam voor een venster of eene deur; hekwerk y bv. van eene balus- trade; Cd. tiugkap, raam van een venster ^ inz. een, dat aan weerskanten van nee met snijwerk versierde plank voorzien is (de mal. vensters zijn horizontaal lang en laag). CcX))» ni6li;iiidaiig^, horizontaal heen en ^ weder schudden, zoo als bv. graan in eene wan, waardoor het ongebolstcrde van hel geluisterde gescheiden wordt. C cX> ) indocnp, lichamelijke moeder, C.cX>V nifivindlli;, stil op iets wachten , ^-^ bv. op eene aalmoes, op eene uilr noodiging .om mede te eten en dergelijke; loeren op iets dat men denkt van een ander te ontvangen y zoo als bv. een hond op een' beet van zijn* heer; stil naar iets luisteren, wat men niet mag hoor en, -H C4A>)* indoiig;-]^, heen en weder schudden; ^^ van kleedcren: wel gevouwen weg- leggen, — [L.]. ^ CcX> ) èlldaiijf, eene vrouwelijke boeteling of non, 't jav. e^daug. — [T.]. ■^ CcX>V batav. uil 't sund., mengrèiidöngr, bui- ^ ten huis slapen, van iemand die bij eene rónggeng op de passar blijft. — [T.]. * HCCX> V ondonp-S = ondop-2, hoofd en L. aangezifhl dekken, zoo als de vrou- wen , om niet gezien te worden ; wat daartoe dient, — [L.]; w. sum., een doek, slendaiig of huif, die door de vrouwen over het hoofd gedragen wordt, om zich tegen de zon te beschutten. Te paard binden zij die onder de kin vast, en Ie voet nemen zij soms twee punten in de handen en lalen zoo den doek boven het hoofd waaien, hetgeen . zij djalan berondong noemen. — [N.]. L VlJ^ ) , mengf^ndap , zich bukken , om zich aan het gezicht te onttrekken; A Si) ISS Jjj) van eene vlam kleiner worden; van een' hartstocht tot bedaren komen: van troebel vocht bezinken (beter m^ndak): van iets dat gerezen is, bv. deeg nederzakken; nederslaan; vaneene huidziekte naar binnen slaan. ^ L Vl\? 1 . ondop-d z. on dong- 2. -^ V^i-AAJcX) I » koewé andapita, batav., cene soort van gebak van rijstmeel en suiker enz.; ook: koewé gandapita. — [H.]. C <>l\?i L, nifiigandak, inkorten, bv. een zeil van indiscbe vaartuigen, door het iets neder te laten en van onderen q) te rollen, zijne uitgaven en dergelijke; reven (mar). II. wijz. van pandak. CJJcX) )• niengaiidoek, door een' band on- dersteunen; bv. de borsten door een' d(»ek, een gebroken arm door een' band, dus ook: in een' band dragen, CJ'cX)) fndok, vertrouwelijk aanspreek- woord tusschen vriendinnen, of van den man tegen zijne vrouw (vgl. sund. ^nok en nok, T.); mf nf pndokk^n , met het woord ^nio}(. aanspreken; kleine kin- deren met het woord ^ndoV sussen. CüJfLX)) {^^ hoendaljL), mpnfoeodaij^i van een vaartuig niet van de plaats ko- men, .ofschojin in beweging; niet vorderen; dobberen; penfoeiida^, vaartuig y dat bij de minste zee of tegenwind niet vooruit wil — ; wat doet niet van de plaats komen enz., bv. zware zee. C^cXJ ) indoek, lichamelijke moeder (vgl. indoeug, T.). — Dit woord is alleen gebr. in eenige smstn. en de afl. perïnd^n ( i'^43J*J enz. zijn niet gebr.), al wat van ééne moeder is, bv. van hoenders: broei sel, ook: huisgezin; familie. — Eene weinig gebruikelijke smtr. is p^rindoen. — ï. s^mang, trouw, die voor lichte vrouwen zorgt (op de west-kust van Sumatra patroon, iemand die ons met voorschot of kapitaal ondersteunt, T.). L 'Jl\>i. mfilf indik, nederhurken en onmid- delijk weder opstaan: een voorwerp waarop men staat door eene wippende be- weging nederdrukken. *C-5cX>) cndak, jav. (?), zeldzaam; kost- baar ; bewonderenswaardig. — [(].]. C-J5tX> ) !•* oendoek-2, naam eener soort van zeepaardje, dat in de genees- kunde gebruikt wordt. IL, oendoek-andal , in groole drukte en beweging door veel^ verschillend en snel op elkander volgend werk, )(Jo) I* andal, z. onder oendoel^ II. Jjj» 124 *fSi) II. (»f hand Al [zelden], rjeloof: vevtrou' wen; andalan, geloofwaardig , vertrouwd per- soon; pand; borgstelling. —}^y, and^l [T.]; aiidelan, Imlav., eigenzinnig; andelfu, ver- trouwen: zijn sin geven, ~[^.], , jcX>), nieiiffiidal, indouwen; zoo^als bv. gras in eene mand, kleederen in een' koffer; instoppen, \Ói} endel, soort van pas Mj hel dansen, waarliij de voel" eene boogvormige beweging van binnen naar builen maakt; niQmbd'wang ë., zich van dien pas bedienen, hetgeen inz. de maleische vrouwen op eene zeer bevallige wijze doen, wanneer zij bij iemand in een' boog voorbij gaan, aan wien . zij eerbied verschuldigd zijn ol voor wien zij zich schamen. / JJ^JcX)) fiidelas, naam eener zeer on- schuldige slang, waarmede men naar welgevallen kan spelen. o /c^ r OS) — pers., regel; voorschrift — juiste of nette samenvoeging; evenredigheid; meiigaudani , juist of net samenvoegen; in evenredigheid brengen; in orde brengen; ordenen; opmaken; opschikken; optooien; hel haar kappen; m^ugandam mïsdii, de kne- vels opzetten; ni^ngandani s(êrai, het haar opmaken : de korte haartjes aan hel voorhoofd ocncr bruid gedeeltelijk afscheren (de on- derste) en gedeeltelijk afknippen (de bovenste); en waar men ver- zich het voorhoofd laten scheren; aildamau, wal nel en juist samengevoegd ehz. is; a. ram boet, kapsel; peng:andam, wie met juistheid samenvoegt enz.; p. ramboel, kapper, -^#%cX>) aiidoni, blijv kiest. — [L.]. /•iCX>) I- ineiig^oendaii, zich lang mei iels bezig houden^ bv. lang baden, lang eten; voor cenige verrichting veel tijd gebruiken; zich lang ophouden; b^rd&ndan d^ngngan nasi, zijne rijst langzaam opeten, zoo als kinderen soms doen; bc^rd&ndan dQugiigan öraiig 'alïm, zich lang met een geleerd man bezig houden^ d. i. van zijne lessen proliteeren. II. naam eener soort van wilde gans, mei een' lepelliek en krop — pelicanus onoc' rotalus —. aC\>) ^ndau, naam eener plaats onder Pahang. ^ i^cX> ) ftnd&, w. sum., leunen, — [N.]. ?5cX>)» lueiijfandoeh , zwevend houden of dragen, zoo als bv;, een over den schouder geslagen doek, een' zieken arm, of de stroppen van eene sloep, de sloep; tali a., touw, waarmede de slokken, die langscbeeps over hel mallen dak vnn en Indisch vaartuig worden gelegd, om hel *843J) 125 cVi) opcmvaaien te bclellen, onderling en legen büonl worden bevestigd; aiidi£iiaii, werktuig om zwevend enz. ie houden; hand, waarin iets zwevend gehouden of gedragen wordt; draag- band, bv. voor een^ zieken arm; a. SQkötji, de stroppen, waarin eenc sloep hangt, ^2JcX>) I- ondeli, uitroep van verwon- dering. — [L. bew.]. 11., ondeh-^, balletjes van meel en suiker (soort van versnapering). — vgl. ondè [T.]. * 2JcX> ) indeh, bij voorbeeld, z. and ai. — [R.]. 2ScX>) ^ndali, fraai: mooi; schoon; heerlijk; kostbaar; uitstekend; het fraaie enz., als hoed; fraaiigheid; mooiigheid: schoonheid: heerlijkheid; kostbaarheid: uit si ekenheid; — endall (niet anders dan met akan ol k^pada), fraai enz. achten: voor fraai enz, houdefi; geven om iets; belang stellen in iets; zich intcresseeren voof* iets; ajahkoe lijada ë. akan harabgi^ mijn vader geeft niets om mij: menipendahkeii, fraai enz. achten: voor fraai enz. houden; geven om iets, r ^cX>) (en handai), gebeur lijkheid; moge- lijkheid; mogelijk geval; ondersteld geval; andainja, het ondersteld geval daarvan, d. i. ondersteld, dat...; bij geval; andai-2-nJ9, helzelfde, demin.;, d. i.: met mindere kans van gebeuren; menj^ndaik^n, als mogelijk stellen; veronderstellen. ^(COoS (uit 't Tamil, T.) ondè, balav., balletjes met suiker. — [B.]; koowè ondè, zeker balvormig gebakje met vloei- bare bruine suiker van binnen, en groen van buiten uitziende, vgl. jav. ronde. — [T.]; on- da i-2, ft^ï/fe/ye^ van meel en suiker, ter grootte van een peperkorrel. [L.]. — z. oudeb-2. C.i->OCX) ) I- andïka (in hik. en poëzie), jav., •• nom. pr. 2. p. zoo veel als: mijnheer. * II. jav., spreken; bevelen. — [C.]. ^ J ) Snor, soort van slede, waarmede hel graan van het veld gehaald wordt. — [C.]. \)y) plur. van J)i. /o j) L>) *^r., het zaad schieten: zaad schiet ing. U^ > ) s^r., voegzamer; aangenamer: hel .} voeg zamelde enz. / uèi) (mal. oenoes), ar., het maatschap- pelijk leven; vertrouwelijke omgang; gemeenzaamheid. / m3) (mal. insa), ar., coll., menschen; menschelijk geslacht. /c^ \j^ ) plur. van ^w^wJ. .iVawJ) ar-> plur. /v-Üf, menscK >) ensoet, z. ci^oet )) Insetf roeksi — verb. ned. — fMjyMM^ instructie. ^ r" w 126 v^ ) ) ansoer, z. anjpioer. ^ o^ > ) plur van C X •*mJ. «.^ ) insan; (en, minder goed, iupsanir), hieuvö van een* visch; cêrat i., balein; i. pari, de kieuwefi van een' rog; roem- pocl i. p., naam eener eetbare plant. JUmJ ) ^u^^l z- eiig:sel. •)t . kmJsjv\aJ ) Insensü, — port. incenso — wierook. y c uiJ ) I. ar., indien hij gewild heeft; *il) tUi] ''of ^1 lij), 500 Gorf wil. — Dit is een zeer gebr. gezegde bij een voornemen « eene belofte, een* wensch, IL, ar., het voortbrengen; het icheppeti; — voortbrenging; schepping. /^Vjio) (mal- insjaïi) ar., het voort- brengen enz., betreffend; strekkend , om voort te brengen efiz. \\^di } plu**- van -«U; .LaiU), de helpen- den bij uitnemendheid^ d. i. de men- schen van Medina, die Moebammad, toen hij uit Mekka vlugtte, ondersteunden en hem in 't vervolg in al zijne onderne- mingen bijstonden. L, ^\j^) I- plur. van • • II., ar., het billijk handelen; het billijk beslissen; billijkheid. / CS Vaa^ ) plur. van iw^v^i. y / os J(xA^ ) (mal. ansibah) plur. van i^ ^VjÜ) ar-> gunst; weldaad. / amJLLd) antalas, verb. van ^jJ^o). ^ f ) ax2)) cntol, bant, titel voor aanzien- lijke, doch niet adellijke perso- nen. — [R.]. / o r ^ J CS wj*,C ) plur van Jua». ij ) aaaiijf (troeleltaal) — wijz. van ? fta V — als aanspreekwoord : Inndlief. ■K- ii ) Wiinif, w. sum., eenzaam. — [N.]; ^ eigenlijk ^ (T.). jjoS pnin; (beter hfningr en, zelden, uiiigr, ook v^el bening^), klaar; heldei'; doorschij- nend; klaarheid; helderheid; doorschijnend- heid; meng^fningTi klaar enz. worden, y CS /jgaViJ) plur. van ^. y CS * • jVfl_% > plur. van jlJ. / o c ,VXaS ) ar., Ae/ geopend zijn; het zich ope- y y iMÜM -(•t Ijitij) 127 ü^i» ycs U**^ i> ) ar., kostbaarder:' kostbaarst. ^os ; j^oi ) plur. van ^jsJó. ^i Q. i} fnnap, z. ^nnab. L^ Jl> ) anak, kind; jong van dieren en planten: ofiderdeel van een geheel: een klein van dezelfde soort; lid; gedeelte: inboorling: interest. — De Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, wijder in vorstelijke familiên dan bij den gemeenen man, anak ook iedereen, die een graad verder, dan een ander of diens eclitgenoot, van een' gemeenschappelijken oorsprong verwij- derd is; a. lak 1-2, zoon; kind of jong van het mannelijk geslacht; a. djantan, kind of jong van het mannelijk geslacht; a. p^*- r^nipujwan, dochter; kind of jong van het vrouwelijk geslacht; a. b^tina, kind of jong van hel vrouwelijk geslacht; a. angkat, aan- genomen kind; a. pijara, pleegkind; a. tïri, stiefkind; a. saiidar^, kind van broeder of zuster; a. balal, wettig kind; a. baram, onwettig kind; a. laki örang, iemands man; a. bïni örang, iemands vrouw ; a. aj^r k^n- tjing, onwettig kind (alleen als scheldwoord); a. soendal, hoerekind; a. gampaug, het- zelfde; a. örang. Iemands kind, inz. dochter; a. orang, noemt men ook de kinderen van den regeerenden vorst, zoolang zij nog jong zijn, wanneer men van ben spreekt; tot hen sprekende, mogen alléén de radj^ mrèdg, de b^ndabar^ en de tQmm^ngoeng hen zoo noemen; a. ^mas, z. onder ^raas; a. n^grï, inboorling; inlander; a. b^nöê- wa, hetzelfde; a. panah, pijl; a. ta- nga n, leerling, die den meester reeds behulpzaam is; knecht van een' baas; handlanger: a. köêda, veulen; a. ajam, kuiken: a. bcêwah, onderhoorige ; a. p§- rahoej opvaretide van een vaartuig; sche- peling: a. lidah, de huig; a. dj^bbab, de kleine doosjes en- schaaltjes, behoorende tof eene sirehdoos; a. ramboet, de fijne haar- tjes, die niet in den haarwrong kunnen op- genomen worden; a. g^nta, klepel van eene bel; a. koentji, sleutel; a. scêngai, spruit eencr hoofdrivier; riviertje; kreek; beek; a. p^rigi, kleine verdieping in den bodem van een' put, waarin zich, bij langdurige droogte bet water verzamelt; a. bwlan, cfe nieuwe maan, zoodra zij zichtbaar wordt; afnemende maan van 20 — J9; maanziekte; a. tangg9, sport van eene ladder; trede eener trap; bij bet weven: de treden; a. dj^nt^ra, spaak van een wiel; a. mĕdj^, lade in eene tafel; a. roepij ah, stuk van Va gulden; a. soêkoe, stuk van 7^ gulden; a. s^ngkalan, krom en van onderen bol- vormig stukje houtj, waarmede men op een plankje, genoemd sQugkalan, spaanschc {>eper, zout en allerhande andere kruiderijen i j) 128 ^) (ijn drukt of wrijfl: pasaiig a., lij, dal ofimiddclijlk op dood lijvolgl: nieuw gel ij. — beranak, een kind of hinderen hebben: barende zijn (inir.); bevallende zijn; gebaard hebben, bevallen zijn: van een kapitaal rendeeren; interest geven; thüWïji b. , een der ouders mei een kind: lïga b. , de twee ouders met een hind, oï één dei' ouders met tweehinderni: men^nakken, tol hind aan- nemen: alshind voortbrengen; tot hind hebbend: met het woord anaV behandelen, d. i. mcl of van iemand sprekende, beni anak noemen; meniperanak, baren (tr).; diper- anak, geboren worden; teperanak, ge- boren geworden zijn: kunnende — worden; berauakken radja, een* radja tol kind hebben: — anak-beranak, de ouders, of een der ouders, met hunne (zijne, hare) kinderen; van vader tol zooti: anakan, wal op een kind gelijkt; pop: beeldje; cenig voorwerp in 'l klein; interest; perauakan, baring; geboorte; kroost; afstammeling, gew. van een' vreem- den vader en eene inlandselie moeder, zooge- naamd inlandsch kind; baarmoeder: p. Ijïna, kind van een' Chinees bij eene in- landsche vrouw; anak-!^, tvat op een kind gelijkt: pop, beeldje: bij vcrb. en meer gebr. ka na V -2, kleine kinderen; anaV-2 asak, mfgestopte pop; anak-inakan, wal op een kind gelijkt; pop: beeldje; wajang a., bij verk. ook wajang ana|^, poppenspel; anak-pĕnak,.m«/ zorg opgevoed en onderwe- zen kind (pêuak is bier alleen versterkend). — «anak-daroe, w. sum., de bruid, — Men zegt dit zoowel van een die voor bet eerst buwl, als van eene weduwe die bcr- trouwt. — [N.] ; lees : anak dari of anak darè [T.]. •x-l,_Ch\ cnck, batav. (uit 't jav., T,), mis- selijk, — [B.]. cXü) ) anakda, kind van een vorstelijk of voornaam persoon. (^VjÜÜ) ar., hel geleid worden; — gehoor- / ^ zaamheid: onderwerping. y o \Oi) ar., hei niet weten; hel niet erkennen : hel weigeren; hel zeggen: dal men wts niel weel; hel verwerpen; hel afkeuren; hel mei tegenzin iets dulden: — ontkenning ^ looehening: verwerping: afkeuring: z. ook engkar. Joi>o) anakanda, = «3Jü). •^ t3^o) z. ^y^' -Ji JSo ) anoeg:er&ha (en noegreréha) — skr. anoegraba — gunst; gunstbewijs; ge- schenk uil gunst; begiftiging; toegenegenheid: m^n^anoeg^er&haken, iets als gunstbewijs geven; vereeren in dien zin; m^ng^anoegre- r^hai, begunstigen mei iets; beschenken: begiftigen. -^ -w <.-... , 129 V' • • • • ^ K 4>so ) z. anggoer III. xa5vJ ) iiiyenfjo, mol. — port en gen- Il o, machine — windas; hef' hoorn: dommekracht. — [R.]. jo) fnal (en nal), prop op ecne lading. ^ >>) anaiii, batav. (uil 't jav., T.), = ^ anjani. — [B.]. * .,J) anoen = anoe — (C). /i i vJo ) en \j) ar., r oorwaar wij. f > ) anoiii (zelden) , ƒ()«<; en schoon; de jonge enz.: het jong en schoon zijn; jeugdige schoonheid, — jav. [T.]. «^ ) ^nnani, zes: het getal ^e^; meng^^nnam, ^ de zesde zijn, bv. van kinderen; hfTfn- uani, zes in getal zijn; met zijn zessen; pereiinam, zesde deel: kefnnam, zesde; ten zesde: de zes, waarvan gesptvken is; ennam-S, zes aan zes; de zes, waarvan gesproken is, voltallig; kfennaiil-13, d€ zes, waarvan gesproken is, allen; alle zes; beennamau, bij hoopen van zes, y ^ CS L ** J^A^ ) (spr. animüelat)plur. vaniUj). d^JL^ ) (spr. aiunioelat, mal. anmoelali enz.: de ) en ^ kunnen met ieder der drie klinkers geschreven worden, waardoor negen verschillende schrijfwijzen ontstaan), ar., plur. ci;)UJ) en lUw, het vleezige en van boven door den nagel bedekte uiteinde van den vinger. -^ cXa> ) ananda, = jm). i I I y) z. ^K ^) ernui (naa, kaboeng en p^löêloe)^), naam eoner soort van palm — arenga saccharifera (H. Bog.), saguerus — welker, uit den bloemkolf gelapt, zoet sap (nir^), ongegist of gegist (palmwljn), gedronken, of ongegist tot suiker gekookt wordt. van .U , F II. plur. van .y. P^)êi ) plur. van ^^^. ■K- .j ^i ) anöna, de anqna- of nona-vrucht annona. — (R.). y CS ) y ) pluï*. ^a" If • y CS , )) li ) plur, van JU. y CS ^ WJ ) plur. van ^y. 9cs ^ ) plur. van X^. , (\ I., anai-S, witte mier; tet^et. * II., auai-2, weigerend. — (R.). MAL.-.V£D£RL. WOORUENOUEK. DLKL I. 9 .j^' ISO ^t /Cuo) auJüjA(en uiijftja, ofiijaja';. — ükr. ciCo) fnnjah. i.. j^I (T.. aujüja — oBrechimafifiP haNitehi-ijx: ■ mitilil: omMmUn,,,: jn.fW: mi,*™*- * '^^ '""J""' '"'*••'" '""W"- - (l-J- lihi): Dlfng^I()t^a. imrechimatifi heliaattelctt: y *> I. ;cn hflnui vpi-li. van 1»=-. iMuierürulikeii : fteneld aandwn aan iemaud: ^ , , , , »11. '\s\. opwn lil.. T. I.:itin., imtle. ... .\ ., .. * .\ an. /(-..' hi-ih"! — rc.l. ii-AA,}) euibuen^: a-ii mborii;;,',. nanm eeiici- _7 ' ' ^ sfirtrl Viiii painilwoiii — arecn nihumi: % \ * «1 KU. V. Klllll.. vMitl l'i.i itf- |»'fS. UmiI- curyolii urcii.i — mei een zeer hanl spinl . -^ naaiiiwoorrtpn ^'t-ptiiiilst . i>\, li(,rdoi-- dicueiiili- voor palen, laltrn. iiiekfii enz. (Ineklilali au. 'illeen zilK-n. - /.. 'M [N,]. JtiO ) (■""'■ iinijalil pliir. vi)n ül. X .» , . . , . liii IionaniiiiOTii viin rniiiilicliflrrkkiimeri i'ii ^i>^ol anikft — skr. aiiekn — rw'jfnor^i»/; ' ,, , - , -, , t'tels: 'M"/: "'"/n : ilW.*/. alUr/iamte : iit/rrlei (ï. niKn. • II., ffwft.3. iinniri ('piicr scoil vai] iijit'ii - rji^S '"ikf" -snisl. vanliii .-n i,U<i— j,,foK,„ /„„„,„ ,„11 ll„i-«lipl(l .. . jCj: i> /CH iifisiililp run itil: Hal dil //e- jj,,. ff , "'f- •lil. 'enofHBk . nml,r hmln- „f zuil,; *,JU>\iM.I. JW aillljnlff. w. snni.. '-m ndn■(,f,mr,hr:mm:m<,n.~-l]..h■^^.\: ■■ ' ivoi-.ll pcl.iuikl om dun ïin Iv '"'»'■ ("" '' J'"- "' l'»' ■ '''■'• »"'" sliuleu. liïBii »h adaiJB. - Soms Maal \ \^ ,„„.j ,„, „j. ,„j„,|p,. „,.,„. „„.„i, ,,„ Itl geliik lucl ilii^ja iif icj.i. - .Alali wak). ra./fr. ponicviuaam. ira. van liii- lianeon daii.i; loovvankor laloclali iloe 4,„„. „„vSnja. =.> -skin.ls rWo. f/c tjriiipiliT w.ï lil toeroeii IwJljiar-- '""s'™'»""''.' ro» zijne iln-nlimir,, „r _ nyi. 'o' 'ïn'/ tnntjhmwu'l: lcniiil;vi)ici<dr Spi ^i.^\ pliir. van i^i.'. Aa. )1_}1 pliii' van .j-ji ol ^c. «' V C J ^) 129 'J^ anggoer III. ■H- A_jLXA5si ) ingênijo, mol. — port e n g e n- ^ .. J) anoen anoe — (C). •• •• ho, machine — windas; hef' boom; dommekracht-. — [R.], jo ) enal (en nal), pi*op op eene lading. ^ >> ) anam , batav. (uit 'l jav. , T.) , = ^ aujam. — [B.]. w> ) anom (zeWcp), yonj en schoon; de jonge ^ enz.; het jong en schoon zijn; jeugdige schoonheid. — jav. [T.]. 1^ ) fnnaiii, zes; het getal ir6^;]iieiig:ennain, ^ de zesde zijn, bv. van kinderen; b^r^n- naiUy zes in getal zijn; met zijt% zessen; per^nnam, zesde deel; kfpnnam, zesde; ten zesde; de zes, waarvan gesproken is; fnnaiii-2, zes aan zes; de zes, waarvan gesproken is, voltallig; kf^nnam-Si de zes, waarvan gesproken is, allen; alle zes; bfennamau, bij hoopen van zes. y ^ CS ILJ^K^ ) (spr. animoelal) plur. van iili). y ^ CS ^A^ ) (spr. ammoelat, mal. anmoelah enz.; de ) en ^ kunnen met ieder der drie klinkers geschreven worden, waardoor negen verschillende schrijfwijzen ontstaan) , ar.y plur. ci.;l«J) en J^Uf, het vleezige en van boven door den nagel bedekte uiteinde van den vinger. : vJo I C'U U] ar., voorwaar wij. I .t ! ^ cXJlo ) ananda, = jJüh « ^> ) z. ^jK y ) enau (nau, kaboeng en p^lóêloel!^), naam eener soort van palm — arenga saccharifera (H. Bog.), saguerus — welker, uit den bloemkolf getapt, zoet sap (nir^), ongegist of gegist (palm wijn), gedronken, of ongegist tot suiker gekookt wordt. yos . van .U. II. plur. van ^y. /ei ^)^ ) plur. van ^Jy. ^ rj ^' anona, de anqna- of nona-vrucht annona, — (R.). y CS C ) èi ) plur. van c J. ycs \)ji ) plur. van JU. ycs ^ Wj ) plur. van ^y. ^cs > ) plur. van .'^i f JiS I-, anai-2, witte mier; termiet. * II., aual-JS, weigerend. — (R.). XAL.-KEDEBL. WOORUENfiUEK. Ü£KL I. 9 j-Ul (J.13), ISO uit :::r* ""-- «:r I?' '"■-"'■ ^-"-- '^■.'. ■"■ (»Rl. oeui, lil ,,,, Jicnc,,,,,., '"""«"■l™'l«i™i, ""'"■"*■■ """« (.. „tl.,, l'i). '"" ""''"'" ™" "■>: »« m ,,.. '•■'tl. ™'* ^ol™.!. o™ *„ ,,„ J -> ,;,7'*""-"' ')v„,t ,,„„„„„., """'■■»"■■.«»■,■„,„„, '*""" •"•■»»»•=!,,..,»,„„,„ „,, jav. (T.l. '''-j: IN ut ^t /C ^Yj) (Mial. awari), plur. van ^j). ]omS^ plur. van kl^K ISl w^! naam van een* eetbaren zoutwater-visch ; lïlit €ê., overhandsclée naad. van ^^. ^)^\ plur. TT / /JU) Pliir. van J^f. TT / ^ ) • ) — pers. — koninklijk hof of paleis; open galerij; rechterlijk vonnif. (j)^ ) plur. van 0]. ys jj\^) plur. van J^f. ;^) I. fibai naam van een' boom. II. vat« «waarin men de sagohoudende pap laai bezinken. ^n Jf.1 ftboe, leelijk. — [R.]. ^ a) oebi, algem. benaming der planten, die meelachtige aard vruchten dragen, inz. van het geslacht dioscorea; scorten: (ê. padi, de kleine cêbi, in vergelijking met de groole; cê. pcêteh; öê. mêrah; öè. na- si, of öê. k^lïbang; (ë. kajoe, of oê. b^ng- gal^, de maniok; cê. k^mbili; óê. kgling; óê. djaw^; cê. töraV; öê. djas^ eene sma- kelijke wilde soort^ die veel van de voor- gaande beeft; óc. k^löna, eene wilde soort, groot en plat, eetbaar doch draderig; ikan dê.. ^^5^. oewap. ycs b^) plur. van ü^. ^A verb. van kIj^ (z. ^^K T.). •Va) # ) (en höbat) middel, om iets te weeg te brengen; geneesmiddel; toovermid- del; tegenmiddel; tegengif (bal. oebad, sund. oebar, T.). — Hen gebruikt de geadspireerde schrijfwijs gew. voor toover^ middel; m^ng^obaty met öbat behandelen; o. bedil, ook wel eenvoudig 5., buskruid; o. laki-2, middel ter opwekking of ver- hooging van de geslachtsdrift bij mannen; o. p^r^mpöêwan, hetzelfde bij vrouwen; o. góên^, toovermiddel; middel om liefde te veiivekken. — «5. radj? of kajoe tjïn?, naam van een' heester — smilax zeylanica, — [C.]; óbatan, geneesmiddelen; ^^ns^ohvA^ wie met öbat behandelt; geneesheer; toovenaar, ) I., m^ng^^bar, opgerolde dingen, bv. een zeil, los* of openrollcn. * II-. naam van een* boom, met welks hout netten, zeilen en dergelijke rood gcverwd worden. — [R.; C.]. ) oeber, batav., jagen; vervolgen: te- rugdrijven. — [C], — jav. — [T.]. 'f'i \ 132 *é^J» ?^ ) I. obor, jav., fcikliel; toorls: flam- bouw, — [L.]. *II., öbor-]3 (verouderd), w. suni., beteekende vroeger: een scheepsanker; aw- keragegeld; eene belasting om zich ergens te vestigen. — [N]. ) l„ €^boer-2, soort vaii zeekwal; pajoeng (è., vorstelijk staatsie-zonne- scherm, dat door een' afhangenden rand van linnen deti vorm en, bij het gaan, ook de beweging van een kwal heeft. Het gebruik daarvan wordl door den vorst ook wel bij de begrafenis van aanzienlijke of verdienste- lijke personen toegestaan. *IL, üthoeT'2i batav., zekere wilacbtige polypsoort of kwal? z. I. (jav. woewoer). — [T.]. ^ (M VV^^) öbfrigrasijön — port. obrigazao — verplichting: obligatie. — [R.]. ^ / ) w^ #)» nyóbfrol, batav., zwetsen: snoe- ven; veelprateti: babbelen . — [B.]. %^ mh lueng^öèbang:, een onbebouwen stuk hout van afstand tot afstand inkepen ^ om daarna het overvloedige in groote stuk- » ken af te kappen; beslaan; een* boom, die geveld moet worden inkepen aan twee tegefwvergestelde zijden, aan de zijde, waar hij naar toe moet vallen, iets lager, dan aan de andere zijde. c •X- ió A ) öbpnp, jav., omtrek, omloop; kring: rondte: in de rotulte draaien; om- loojwn. — [G.]. ^> ^ ) (^n hü^boengr) aaneenhechting: aaneen- knooping: samenhechling ; samenknoo- ping: splitsing: verlenging door aanvoeging [d. i. waar iels aaneengehccht enz. is]; m^iig^Aboen;, aaneenhechteti ; aaneenknoo- pen; samenhechten; samenknoopen; splitsen; verlengen door aanvoeging. -X- m^ ^ ) Öh^iig,jHp.,japansche gouden munt^s^ 10 oude gouden k ie pang. — [R.]. * ij a) öbonf, jav., branden. — [C.]. . jO A ) öbel, vleesch, zoo lang gestoofd, tot dat alle vocht ^ waarin het oorspron- kelijk gekookt werd^ opgedroogd is, iA> A V difirën di oblang, batav., men doet er kokosmelk en suiker op, voor dat zij gekookt worden. — z. kin tja. — [H.]. /«O ik) (en hSban) van het hoofdhaar ^rt;^' grijsheid van het haar; grijs^haar. /•o |K ) öbtn, vloer steen (batav. ba toe oe1^ vgl. jav. djobin, T.); vloertegel; plavei? ^ .^J), ffiban-a, vrouwen, die penitentie doen. — [L.]: moet zijn (Bbon-2 en is kawi (T.). ,0|k), cfeboCB-18, voorhoofd fontanel ; ook oeboen-oeboenan (vgl. boenboe- nan, T.). *ii\ 133 ^w A)a)« ineiig;óbah, anders worden; anders maken; veranderen; wijzigen; verkee^ refi; jonge padi-planten van het zaaihed op de sawah overplanten. •X- 1 •* 3 ^ I . b^lon awat-awatnja, batav., nog niet in H gezicht zijn, van iets dat komen moet, dat verwacht wordt. — [H.]; 't bal. ra wat? (T.). L1L>« I awit, betrekkelijk lang durend d. i. 