Herbarium amboinense ?plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres & aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod & insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, & duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, & in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [?sexta].
Zy zyn geen firoobalm dik, vierkantig, aan bet tamme bruin , aan bet wilde licbt-groen , want bet werd onder- deeld in roode , en witte , die in niets anders verfcbillen, dan in de coleur der ftelen. / Zy zyn in wyde leden verdeelt, waar by men omtrent bet onderfte, dat op de aarde bukt, dikke knien , of knob- bels ziet y. die ook wederom in de aarde wortelen, waar door dit kruidje een redelyke breede plaats beflaat , en o- veral aan de aarde kleeft; als men daar aan trekt, gelyk een aangebrande korfte in de Ry[lpotten , waar van bet den Maleytzen naam beeft. Aan de leden, en knien ftaan twee blaadjes tegens malkander , en in wyde diftantie twee andere , met de voorigen in 't kruis, ieder uit zyn feboot een zyde fleel uitzendende. De blaadjes zyn kleen, zoo groot als een nagel van een vinger, ef wat meer, i s de grootfte mogen geen dwersduim balen , de kleenfte Netelen gelyks nog al fmalder , aan de kanten gezaagt , doch zoo Jeberp niet als bet Daun Coecoerang , ook dikker , en ftyver, en daarom de Veronica gelyker , waar voor bet ook van de onze aangezien werd. In 't aantaften zyn ze wat ruig ; aan de witte zoorte doods-groen , aan de roode gras-groen, met licht-bruine ribben van onderen, en by Gei, oor- Jpronk ook wat bruins bebbende. Uit den fcboot der bovenfte bladeren komt een enkeld Jtecltje , verdeelt in drie anderen, die vyf boekige, en langacbtige knoppen dragen , aan de zyden met vyf lichte groene velletjes bezet, Dezeeen weinig zig openende verto- nen een kleen ee bloempje « bet Rofemaryn bloei- zel eenigzins gelyk, doch kleenüer, even daar tujfcben uitkykende, en werdeelt in drie kleene, en een grooter blaadje , zommige licht-violet , en blaauwachtig , zommi- ge wit, met blaauwe kanten , in de midden met eeni witte draadjes , en een geel plekje op bet onderfte blaadje. Na "t uitvallen van de bloem fMiten baar de vyf vel- letjes wederom, en formeeren binnen baar een langwer- pig [pits knopje , daar o aen vindt kleen zgad , aan coleur , en bardigbeid bet fynfte geele zand gelyk. De Tab. CLXX. N AOS NIAN | N ON | H 2 Zom. v: d { ^ \ ^ IX Bock. LXXII Hoi. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 461 Radices funt fimplices, ac fubtiles fibrille, in tere ra fefe difpergentes, cui laxe adherent, in tota plan- ta nulla amarities , vcl acrimonia detegitur, fed fatuus fapor, unde tam a precedenti Daun Coeroerang, quam a Veronica differt, quum prima fit amara, al- tera faporem, & odorem quafi habet refinofum, Secundo Carazafci minus fimili crefcit modo, quadra. tos gerens caules , ac folia in amplis diftant interval- lis cruciata, fed in omnibus partibus minor eft, ma- gisque terrz incumbit, in qua ubique fefe per fibrillas figit. Foliola minora funt ungue digiti , fubtus fenfim anguftata, & acuminata, pallide virentia , plurimaque albis maculis tanquam tineis notata funt, ad oras ra- ro dentata. Nil fafci in hac confpicitur plantula nifi in vetuftis, & inferioribus cauliculis prope radices. Floriferi pedunculi in hac fpecie longiores funt, ac viridia capitula quoque pentagona, fed non alata. Flofculus longum gerit tubum , ac magis erigitur, plerumque albus, feu ad oras parum violaceus, cete- rum ejusdem forme. Vafcula feminalia breviora funt, fuperne plana, & pentagona, in quibus arenofa la- tent femina. Matura dehifcunt in quinque fquamu- las , formam referentia alterius flofculi. Sapor magis fatuus eft, quam in priore fpecie. Tertio Caranafci anguftifolium degeneratio eft parvi, anguítiora, & longiora gerens folia, ad oras non den- tata, ac fere finecoftulis, nil fufci quoque exhibens. Ex ipforum alis tenuiffimus erigitur petiolus, in tres uatuorve alios, ac tenues quafi filamentofos diftin- us, qui angulofa fuftinent capitula, que fefe ape- rientia flofculum exhibent ftellatum , plerumque al- bum, feu ad oras ex cceraleo purpurafcentem. Cap- fula feminalis matura in bina dehifcit fegmenta, are- nofumque emittit femen, _ : Caules ejus primarii fere hexagoni funt , nec ita prorepit hzc planta binis prioribus, fed magis erigi- tur, qua in re cum Veronica magis convenit, fapo- remque etiam habet fatuum, & aquofum. : Hz porro tres fpecies alias quoque habent varieta- tes, qué tamen ad priores reduci poffunt, unde inu- tile eft illas defcribere. - Nomen. Latine Crufta olle, juxta Malaienfe Carana. fei, acfi diceretur Carat, feu Crat-nafci , h. e. adufta crufta in Oryze ollis er dicta cauffa. Amboinice Ayloun Payamarta , i c. Herba Paronychie, Lofa Loffa. Y ee : = Locus. Zizania funt ubique in hortis crefcentia in ipforum vacuis areis; & in agris olim cultis, copiofe quoque obcurrit in campis ad vias fub Carice, que plante femper magis albent tam in caulibus quam fo- liis præ illis, que in hortis crefcunt unde & ratione loci quam maxime variant, y a iie Ufus. Cenfetur habere vim 'depurantem, & con. folidantem in cun&is finibus, & ulcerationibus, que nature funt Herpetice. Quidam difficilis cafus eft ma- ligne Herpetis, quum pedes plurimis fcatent puftulis, quz pruriunt, & intra breve temporis fpatium quam maxime prorepunt, cutim perforant, ac tandem ul- cerationem cauffant. Que cauflantur a Dm acaris, quos Malaienfes Koeman vocant, ac qui fub cute pro- repunt. : di z Hoc malum potiffimum contrahunt femine, pueri, aliique mollem habentes cutim, quum infilvis ambu- lant ,ubi copiofiffima funt animalcula pufilla, ac fere invifibilia, que Cotoe Utan , h. e. pediculi filveftres vo- cantur, quz in alicujus cutim tam profunde pene- trant, prefertim ubi mollis eft, ut extrahi nequéant, fed mox tubercula excitant, quam maxime prurien- tia. Incolz hoc negligentes , fi nec ftatim cutim uren- do, vel Limonum fucco inliniendo ila enecant, fed unguibus cutim arrodunt, intra breve temporis fpatium prorepentem excitant ulcerationem. Ad illa itaque fumitur fuccus diétarum herbarum, fed rubra optima cenfetur, & acerrima , qui hifce infunditur ulceribus , vel folus cum Calappi oleo mixtus, inpofitis porro aliis foliis. Contra unguium ulcera tam in manibus, quam pedibus, vel fi unghis cafu fit contufus, hec fume foliola cum pauxillo Curcumz contufa , additis guttis quibusdam aque falfe, hecque calido involve folio , caleface dein illa fupra ignem, ac dictis inpone malis. 1 em De wortelen zyn enkele fyne vazelingen , in de aarde bun verfpreidende , en maar loffelyk boudende, aan de gebeele plante en is niets bitters , nog feberps , maar een Jmetze fmaak, waar im bet zoo wel van bet voorgaande Cap ‘he Miler’ x van r Veronica verfebild, zyndé eerjte bitter, en bet andere van e e é N » iss , n een u teuk ; De tweede kleen Caranafei waft op dezelve manier ; met diergelyke vierkante ftelen, en bladeren, in wyde di- ftantie, en in "t kruis flaande , doch in alle zyn delen Kleender , en nog meer op de aarden kruipende, daar in bet zig met zyne worteltjes overal vaft maakt. De blaad- Jes zjn kleender als cen nagel van een vinger, vooren zagtjes toegefpitfè , bleek, en doods-groen, em de meefte met witte plekken, als fproeten bevlekt, aan de kanten weinig gezaagt , men ziet niets bruins bier aan, bebal. ven aan de oude, en onderfte ftelen by de wortelen. Dé bloemdragende fielen zyn in deze zóortenlanger , degréé- ne knoppen ook vyfboekig , doch zonder vlerken. ‚Het bloempje heeft een langen bals, en kyht verde? uit, meeft wit, of aan de kanten een weinig Violet ; an- ders van dezelve fatzoen. De záadbuisjes zyn korter , boven plat, ook vyfboekig , en daar in zandig zaad. De rype openen baar in vyf fcbubbetjes, in dé gedaante van een tweede bloempje. De fmaak i$ nog laffer, dan aan *t voorige. De derde fmalbladige Canarafci is den veranderinge van bet kleene, met wat fmaldér, en langer bladeren, aan de kanten ongekerft , en Jebier zonder ribbetjes, me- de niets. bruins aan baar bebbende, Uit baren fcboot komt ook een zeer dunne fteel, in drie à vier anderen, als dunne draden hin ad boekige knopjes dragen, en dezelve gapende , vertoonen een ge[lernt bloempje, meeft wit, of aan de kanten blaauwachtig-paars. i rype zaadbuisje opent zig in tween, en werpt zjn zane dig zaad uit. Zyne booft-flelen zyn febier zeskantig , en bet kruipt zoo niet als de twee voorige, maar ftaat meer overeindt , waar in bet de Veronica gelyker is, doch mede laf, én fmets van fmaak. Zoo hebben ook alle deze drie zóórtéti nog meer verán. deringen, die echter tot de voorige konnen gebracht dver- den, doch zyn niet nodig te befebryven. Naam. In ’t Latyn Ctuftaoll&, ma Maleytfe Ca- ranafci, als of men zeide Carat, of Crat-nafci , dat is aangebrande korfte in de Ryftpotten, wit voorfchreeven reden. In’t Amboins Ayloun Payamatta, dat is Her- ba Paronycbie loffa loffa. Plaats. Het is een onkruid overal in de boven waffen- de, op leedig leggende bedden, en op alle eertyds gebouw- de landen, doch men vindt bet ook overvloedig in de vel- den, by de wegen onder °t fnygras , welke altyd witter van fieel, en bladerenzyn, dandiegeenen, die in detui- nen. wallen, en daaróm na de grond daar ze flaan zeer he TR SCH . Het werd gebouden van een zuiverende , en © geneexende kragt te zyn, in alle lopende gaten, en Ul- ceratien , die van de aard des Herpes , of den omloop zyn. Daar is een zeker moejelyk accident , een zoorte van een quaadaardigen Herpes, wanneer men aan de beenen veel kleene puisjes krygt, die jeuken, en in korten tyd zeer woortloopen , om zig vreeten, en ten laaften een ulcera» tie maken, Werdende veroorzaakt door kleine fieren, die de Maleyers Koeman noemen, en onder de buid voorteeten, Dit accident krygen meeft vrouwen, kinders, en an~ dere, die een week vel bebben, en in "t bofcb wandelen, daar bet vol is van zekere kleene , en (bier onfienelyke diertjes, die men Cotoe Utan, dat is bofcbluizen noemt, dewelke iemand zoo diep in de buid dringen , inzonder- beid daar ze week is, dat men ze niet kan uitbrengen, maar werpen ftraks bobbelenop , diezeer jeuken, De In- landers, die bier op niet agten, en met branden, en Le- moen-zap niet firaks daar tegen zyn, maar vallen aan 't krouwen , die maken in ’t kort diergelyke voorteetende ulceratien. e Tot diergelyke nu*neemt men de zap van voornoemde kruiden, doch de roode boud men voor de befte , en fcberp- fte, doet den zelven daar in, of alleen met wat Calap- pus-Oly gemengt, en verbint bet met anderen. Tegens bet nagel zweeren aan banden, en voeten , of zoo eenna- gel by geval afgeftooten is, neemt men deze blaadjes met een weinig Curcuma geftooten, in eenige droppels zout water gemengt , windze in een ander blad , maaktze warm over ’t vuur, en bindze op de voornoemde ongemakken. Mmm 3 De- 462 Eadem quoque adplicantur anthracibus aliisque ul- ceribus apertis , & prorepentibus ad depurandum, & exficcandum. Vulgaris Herpes, feu Curab hoc quoque conteritur fucco, maximaque ipfi inponun- tur folia, fi prius fuerit excoriata, feu arrofa folio- lo, feu ramento, ita ut cruda, & fanguinolenta fit, ut fuccus ad acaros melius penetret , qui in illis la- titant, ac proferpere illam faciunt, Mxcautem cura non femper fubcedit. . Incole binas faciunt Paronychie fpecies, que Ma- .laice Matta ican, & Amboinenfibus Paya Matta dici- tur.. Prima eft vulgaris unguis ulceratio in digitis. Altera multo magis dolorifica eft, qua in plantis pe- ‘dum, & in vola manus oritur, 1n qua durus recon- ditur.nucleus, feu acarus , unde vehemens excita- tur dolor, ita ut eger altam vocem tolerare nequeat, fed videtur ipfi inde malum exacerbari , magisque do- lere,.atque Amboinenfibus Pattertu Hatu vocatur, ad ütrumque malum fumunt rubrum, & album Cara- nafly conmixtum , & adhibitum ut fupra. Poft unguis lapfum, vel fi hic per aliquot menfes jam vacellaverit, unde «ger meticulofus admodum. factus eft, continuo tamen applicanda funt contrita hzc folia, quibus bina foliola Daun Lacca, feu Cy- pri addere licet, unde novus generatur unguis, ad- dendo femper aliquid Curcumz , quamdiu ulcus fit crudum , & purulentum , confolidant quoque aduftas partes, prefertim quz per Amboinenfem Dammaram combufte funt , fic quoque adhibentur contra Kadel album, quod ficca ícabiei fpecies eft, ex qua Am- boinenfium cutes albent. Huc pertinet alia parvula plantula, tenuiffimis, ac teretibus cauliculis fupra terram prorepens,.ac fefe etiam adtollens, illis foliola adftant vaga, minora, & anguftiora, quam in anguftifolia Caranafti, non dentata, atque ex ipforum alis. pauca excrefcunt vi- ridia capitula inftar feminis Sinapios fine notabilibus flofculis. Juxta canales crefcit in arcis platea dicta in Amboina. Vocaturque Ternatice Colofino, i. e. Herba Timoris, uti etiam in Symbolis denotatur. Nanfchera Canfcbabu Hort. Malab. part. 10.. Fig. yo; defcripta cum noftra quodammodo convenit, przfer- tim cum minore fpecie, fed Malabarenfi amaricaris adferibitur fapor, quum noftrafit fatua, conmentator putat effe Veronicam. CAPUT HERBARII AMBOINENSIS. Liber IX. cap. LXXII, AT A , : > zeeen die open 230, en m ag lee ac ee ah 2 218 en vreeten om te zutueren , en op te droogen. De gemeene Herpes Curab werd ook met dezen zap gewreeven, en de efto BS biaderen daar opgebonden, als men bem te Ra s d Jebraapt met een blaadje, of Spaantje, dat by raau e \ en bloedig werd, opdat den zap by de fieren mogen a die daar in fleken, en "t. voorteeten veroorzaken tg deze kuur gaat niet altyd vaft. See S De Inlanders maken twee zoorten van de Paronychia die in’t Maleyts Matta lean, en by de Amboineezen Pa i- Matta genaamt werd. De eerfte is bet gemeene Na A zweeren, aan de vingers.. Het tweede is veel Saadler voortkomende van de voetfolen , en in de bolle banden” daar een barde korrel in Jleekt , groote Pyn veroorzaken- de, dat den patient ook geen fterk fpreeken leiden kan maar bem dunkt, als of by °t aan "t zeer zelfs gevoel: p , en biet byide Amboineezen Pattettu Hatu , tot bej. e nemenze roode, en witte Carana y en gebruikt als boven, da i ei /a 't afvallen van den nagel, of als dezelve eenige maanden los bangt, waar door den Patient zeer vrees- achtig werd , moet men nog al continneeren met deze gewreeven bladeren daar op te binden, waar by men wel een paar blaadjes van Daun Lacca , of Cypros mag doen, die een nieuwe nagel maken, en altyd wat Curcuma daar by, zoo lange bet gezweer raauw. en et- terig 15, 2) geneezen ook de verbrande partyen , inzon- derheid. die door de Amboinfe Dammar gebrand Zyn, 200 werd bet ook gebruikt tegens bet witte Kadel, zynde een drooge [cburft, waar door der Amboineezen buiden wit werden. í Hier by beboort een ander kleen kruidje, metzeer dun- ne tanken, en [leeltjes op de aarde kruipende , en dan zig verbeffende , dear aan flaan ydele blaadjes, kleender , en malder dan aan "t fmalle Caranafci , ongekerft, en uit derzelver. fchoot weinige groene knopjes, als Moftaart- zaad, zonder kennelyk bloeizel. . Het waft langs degeu- len, in de burgftraat op Amboina, „Heet op Ternataans Colofino, dat is Herba Timoris , °t welk bet ook beduit in Symbolis. ‚Nanfchera Canfchabu in Hort. Malab. part. 10 Fig. so. be/ebreeven, beeft met bet onze eenige overeen- komft, inzonderbeid met de kleene zoorte, doch bet Mas labaarfe werd een bitterachtige fmaak toege/chreeven, daar bet onze laf is, dem Annotator maakt 'er een Ve- ronica van, : $ G LXXII IX Boek. LXXII Looff. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 463 CAPUT SEPTUAGESIMUM T'E-R*T I UM Cucumis murinus. Antimon Ticos. Ntimon Ticos eft humilis, & convolvulacea plan- A tula, in binas diítinéta fpecies, inrubram , & vi- ridem, Primo Antimon ticos rubrum pauca, ac flaccidiífima emittit farmenta, culmum circiter craffa, quadrago- na, & ad tactum rugofa, in paucos laterales diftin- Eta ramos , proximas adícendentia herbas , fefeque claviculis infigunt illis. Folium cum illo Cucumeris convenit, fed multo minus eft, ac folitarium locatur, atque cuivis folio clavicula obponitur. Triangulareeft, quatuor trans- verfales digitos longum, ac tres latum, inferius pro- pe petiolum per auriculas finum formans, ad oras ample dentatum, vetuftaque profunde incifa funt. In teneris dentes in molles terminantur apices, in inferiore parte multas gerunt craffas, & intricatas ve- nas filamentofas quafi, Suntque porro rugofa, & pilofa, contracta, & ex nigro virentia, arcte “cauli adcumbentia. Ex ipforum alis varii excrefcunt te- nues, petioli, plerumque nudi, unus vero alterve flo- fculum fuftinet flavum, & pentagonum viridi cali- culo contentum , quem fructus infequitur fimplex, parvis Cucumeris fructibus fimilis, fed multo minor, oblongus inferne, fuperne oviformis, ultra pollicis articulum longus, vix digitum craflus, externe gla- ber, intenfe ruber, albis fubtilibus , & vagis pilis hirtus, Sub tenui pellicula multa locantur plana fe- Tina inftar illorum Cucumeris , fed multo minora, & rotundiora, ac virentia, in alba vifcofaque carne lo- cata, faporis fatui. Radix tenuis eft, & vilis. Secundo Antimon Ticos viride multo minor plantu- la eft. Caules ejus haud craffiores funt filo navis, quadragoni, fed oris acutis, & paucos emittentes la- terales ramos. Folia ejus folitaria quoque funt, & ipfis clavicula obponitur, peculiari infidens petiolo, qui longior eft quam in priore. Folium ejus minus eft, vix binos pollices longum , ac latum, non tam craffum , neque pilofum, quam in priore, rugofum tamen, prefertim in fuperiore par- te, ita ut veftibus adhareat, inferius non multum finuofum. Folia hec quoque triangularia funt, fed anguli non multum protuberant, unde & magis cor- diformia videntur , nullis dentibus, vel incifionibus ad oras, ex nigro virentia, & inferius berantibus, & intricatis coftis donata; : nulofa, ach arenofa effent. Ex quavis ala bini ex- crefcunt peculiares petioli, divergentes, quorum qui-. vis flofculum fuftinet minorem quam in priore, ex albis petalis compofitum , hunc infequuntur in iftis pedunculis bini fru&us, digiti articulum longi, utrim- que,oviformes, fuperius brevi apice coronati. Fru@us hi externe glabri funt, quales, & intens fe virides , qui nunquam alium conquirunt colorem. Sub tenui & fonoro putamine fimilia. locantur pla- na, & alba femina in aquofa medulla, odore, & fa- pore cum vulgaribus Cucumeribus conveniunt, fed hic magis filveliris eft. Hac fpecies non tam alte fefe erigere poteft priore, quum ejus flagella inftar fili flac- cida fint, hinc proximis modo circumrepit plantis, fique. has adtingere nequit ,. per terram prorepit , ubi hic & illic fibrillas emittit. : 3 Nomen. Latine Cucumis murinus, juxta Malaienfe Antimon: Ticos ,' feu Pepinjo Ticos, h. e, Cucumis mu- rinus, fic diétus ob parvitatem. Locus. Ambz he fpecies fponte crefcunt tam inli- tore, quam ad ripas fluminum , rubra fpecies multum quoque reperitur in Sagus filvis, ac viridis ad oras foffarum , ubi muri funt vetufti, ac humidi. Ufus. Virides fecundz fpeciei fructus a pueris e- duntur fine noxa , faporem enim habent Cucumerum. Folios valde protu- E D vote ES ve LXXIIL HOOFDSTUK. De muyfe Comcommer. Ntimon Ticos is een laag , en Slingerend kruidje, A verdeelt in twee zoorten , roode a en groene. De eerfte roode Antimon Ticos febiet met weinige y en zeer flappe ranken op , omtrent een Jtroobalm dik , vier- kant, en ruig in "t aantaften, in weinige zyde-takken verdeelt , de naafte ruigten opklimmende , en zig met zy- ne clauwiertjes daar aan begtende. : Het blad gelykt dat van een Comcommer , doch veel kleinder, en ftaat enkeld, en tegen over ieder blad een clauwier. Het is idee A vier dwersvingers lang, en drie breed, achter met de billen by den fteel een boe- Jem makende, aan de kanten wyd getant, en aan de ou- den wat diep gekeept. : Aan de jonge eindigen de tanden in weeke fpitsjes , aam de onderfte zyn ze vol groove , en verquerde draadjes. Voorts ganfch ruig, en baairig , rimpelig , en zwart- Broen, digt tegens den Deel ftaande. Uit baren {choot komen verfcheide dunne fteeltjes , meeft bloot , een of twee dragen daar van een kleen , geel, en vyfbladig bloempje in een groen kelkje flaande , daar op volgt een enkele vrucht, de Comcommertjes gelyk, doch veel kleinder , langwerpig acbter , wooren Bys-gewyze toelo~ pende, ruim een lid van een duim lang , has een Vine ger dik, buiten even, boog-rood , met witte fyne, en y» dele baairtjes bezet, Onder bet. dunne velletje leggen veele platte zaden, als Comcommer-zaden, doch kleinder, en ronder , groenachtig , in een wit flymerig vleefch leg- gende, fmets van fmaak, De wortel is dun, en gering. De tweede groene Antimon Ticos is nog een kleen- der gewas. De fielen zyn niet dikker dan Seil-gaarn, zonder baairtjes , gras-groen , vierzydig , doch met feher- pe kanten, en weinige zyde-takken. De bladeren ftaan ook enkel, en tegen over een clauwiertje, op een byzon- der fleeltje, "t welk langer is dan aan 't voorige. Het blad is kleender , fcbaars twee duimen lang, en breed, Zoo dik, en hanirig niot dan oan *t wnorige, ecb- ter zoo ruig, inzonderbeid aan de boven-zyde, dat bet aan de kleederen blyft kleven, achter zonder merkelyke boefem. Zy zyn mede eenigzins driekantig , doch de boe- ken fteken niet verre uit, waar door bet meeft bertfor- mig werd , zonder tanden, of keepen aan de randen, mede zwari-groen , en aan de onderfbe zyde met zeer uite "de verwerde ribbens , ruig , en korrelig, als of ze zandig waren. Uit ieder fchoot komen twee byzondere fteeltjes , dwers van malkander fiende, en ieder draagt een bloempje, nog kleender dan aan ’t voorige oan wits te blaadjes gemaakt, daar op volgen op de flelen twee vruchten , een lid van een vinger lang, achter , en voos ren ook Eyformig, met een kort fpitsje boven op. Buiten even, glad , en boog-groen, werdende nooit anders; onder een dunne, en krakende fcbaal , leggen diergelyke platte , en witte zaden, in een waterachtig merg, van reuk, en fmaak de tamme Comcommers gelyks of een weinig wilder. Deze zoorte kan baar zoo boog niet verbeffen als de voorige , om dat zyne ranken zoo flap zjn als gaaren, daarom loopt bet maar om de naafte dote? en zoo bet die niet kan krygen, op de aarde, daar bet dan bier en daar weder inworteld. Naam. In 't Latyn Cucumis murinus, na’t Malen: Antimon Ticos, of Pepinjo Ticos, dat is muize Come commer , aldus genaamt wegens zyne kleinbeid, Plaats. Beide zoorten vindt men in "t wild pi A firand, als langs de oevers van de rivieren, de zoorte is ook veel in "t Sagu-bo/cb, en de groenen aan de kanten van de gragten, daar eenig out, en vogtig muur- werk is. Gebruik. De groene vruchten eeten de kinderen zonder fcbade , Comcommers. van de tweede zoorten want ze fmaaken als Den 464 HERBARII AMBOINENSIS Foliorum fuccus quam maxime detergit, unde hic adhibetur in puerorum aphthis ad os, & linguam de- urandam, item ad oculós claros reddendos , quum hi nubecula , vel obfcura opacitate obdu&i funt, hunc in finem primum in oculis inftillandus eft fuccus tenerorum , & juniorum Sirii foliorum , ad nebulofas fordes detergendas, ac.mox fuccus horum foliorum mixtus cum illo foliorum Rempot Carbou, feu Gra- minis Vaccini, "Tabula Centefima Septuagefima Prima Ad Figuram Primam Cucumerem exhibet murinum rubrum, “eun ejus frudu A feparato. Figura Secunda Cucumerem exhibet murinum minorem, feu ` viridem, cum ejus fruQu. B feparato. OBSERVATIO. Prima fpecies, feu Cucumis rubra eadem eft, que Cucu- mis Maderafpatenfis, fructu minimo D. Du Bois a Plukn. vocatur in Almag. p. 123. & Phyt. Tab. 170. Fig. 2. expri- mitur, fed cujus fructus ibi magis rotundus eft depiétus, quumin noflra planta fit oblongus, & Cucumis minima fru- u ovali, nigro, levi Sloan. Cat. pl. Jam. p. 103. Altera, feu minor fpecies eft Cucumis Bryonoides, Bifnas garica, fructu patvo, florum calice muricato Plukn. Almas. p. 123- & Phyt. Tab. 26: Fig. 4. He plante hodié ad fingulare genus relate funt a Linzeo, quod Melothria ipfi dicitur, cujus alia varietas cum haccon- veniens fupra in cap. 41 fuit defcripta, que Cucumis Sirens fis Rumphio dicitur, ubi vide obfervationem in iftad caput; Liber IX. cap. LXXIV, De zap van de bladeren is zeer afvegende wesbal ven de zelve gebruikt werd in de Sprouw van de kin. ders, om de mond, en tonge te zuiveren, als mede E de oogen te reinigen, als dezelve met wolke, of Mec. nevelacbtige donkerheid overtogen zyn , tot dien bi moeten ze eerft in de oogen druipen den zap van jon en gebeel teere Siriboa-bladeren, om de nevelachtide 2 ligheid los te byten, en flraks daar op den zap oe A x bladeren gemengt, met de bladerem van Rempot Ds bou, ef Gramen Vaccinum. "i De Hondert een en zeventig fle Plaat Vertoont in de Eerffe Figuur de roode muife Com S met deszelfs vrucht A afzonderlyk. 4 de e Tweede Figuur wyft aan de kleinder , ofte groene mui Comcomsner , met deszelfs vrucht B afeonterivk, : pr AANMERKING De eerfte, ofte roode Comcommer, is dezelve , welke genaamt werd Maderafpataanfche Comcommer , met een zeer kleine vrucht van de Heer Dz Bois van Plukn.in Almag. Pe i23.en in de PZyz. Tab. 170. Fig. 2. uitgedrukt werd, doch wiens vrucht daar ronder is afgebeeldt, daar onze langwer- pig is, en is de zeer kleine Comcommer, met een ovale zwarte, gladde vrucht van Sloan. Cat. pl. Fam. p. 103. j _ DeTweede , of kleinder zoorz , is de Bifnagarifche Comcom- mer, na de Bryonia gelykende, met een kleinevrucht, met een kelk der bloemen, als een voetangel van Pluk, Almas, p: 123. en Phyt. Tab. 26. Fig. 4. Deze planten zyn hedendaags tot een byzonder geflagtge- bragt van Linneus, het geen Melothria van hem genaamt werd , waar van een ander vetandering met deze overeenko- mende boven in het 41. Hooftítuk befchreeven is; van Rum- phius Sineeze Comcommer genaamt; alwaar ziet de aanmer- king op dat Hooftftùk. ; ie CAPUT SEPTUAGESIMUM QUART UM k Corona Ariadnes. Suffuela. Unc fübfequuntur funes quidam Ia&efcentes > om- \ nes fere unius nature, & forme, quos in quin- - ~ que primarias dividimus fpecies, ac cuivis pe- éuliare tribuemus caput, Primo Corona Ariadnes. Se- cundo Suffuela efculenta. Tertio Nummularia laêtea major. Kit Nummularia lattea minor. Quinto Puftula Arborum lactea; Corona Ariadnes fünis eft lattefcens, fubdivifus iri fafcum, & avan. e “See E . Primo Corona. Ariadnes punicea potiffimum fimplex ; ac longiffimum emittit flagellum , quod in pauca la- terala diftin&um eft farmenta, rotunda, nuda, ul- tra pennam crafla. Hifce folia infident in amplis in= terftitiis, bina fibi obpofita, curtis, & craffis infiden- tia petiolis , prope ortum finuofis, unde folia conni- vent, que ipfis quafi incumbunt, vel inferiore parte ipfis quafi adglutinata videntur , planam -referentia palmam , que in brachio retrorfum flectitur. ` Folium vulgaris eft forme, feu figure elliptica, Utrimque fübrotundum, feu fuperius in brevem defi- hit apicem, tres quatuorve pollices longum, binos latum , dÉ maxime’ craflum, & firmum; ac fere venis.deftjtutum,; excepto quod nervus medius in- ferne protuberet, ac fuperne fulcum formet. Ore ejus func integra, & deorfum flexe, ita ut folium inferius cymbam ,-vel cochlear referat, eft- que porro glabrum, ac fplendens inftar Portulacz, craffitiem habens pellis animalis, attamen fragile, & crepitans, fi frangatur. Ubique ex fauciatis foliis, & petiolis album, ac fpiffum exftillat lac, parum vifco- fum, fed non acre, verum faporem habet fatuum. Ex ortu folioforum petiolorum alter craffus excrefcit pedunculus, binos pollices longus, in alios feptem, novem, vel decem fefe dividens pedunculos in orbem pofitos, ac pollicem longos. Qui- flaats LXXIV. HOOFDSTUK. De E K: roon: van eene aard en fatzoen 2yn 5 die wy in yf booft- + goorten verdeelen , en yder een byzonder Capittel eeven. De eerfle Corona Ariadnes. Dé tweede Suf- tela Efculenta. De derde Nummularia Laétea Major. De vierde Nummularia Lactea minor. Devyfde Puftu- la Arborum Lactea. . Corona Ariadnes is een Melkagtig Touw’ onderdeelt in bruine, en-geele. De eerfte Corona Ariadnes Punicea: heeft meeft een NE volgen eenige Melkagtige towiven , die alle meef enkele zeer lange ranke, of in weinige zyde-ranken ver- - deelt, rond, kaal, ruim een fcbaft dik. Hier aan fraan de bladeren in wyde tuffen leden: twee tegens malkander op korte flelen , by haaren oorfprong bogtig , en bare bladeren-na malkander buigende , dewelke daarop als ge- legt , of met bet agterfte aan geplaatft zyn „ verbeeldende ven. vlakke band, die aan de arm agterwaarts gebogen Het blad is vaneen gemeen fatzoen of van’ de figuur Ft tet agter , en oooren rond y of vooren met én Korte Spite, drie en vier duimen lang , twee breed , ongemeen dik en Dat, bykans zonder’ aderen , behalven dat de Middelfeniw beneden uitfteekt , en boven een voore maakt. De randenzyn effen , en neeravaarts gebogen 5 zoo dat bet blad van onderen een febuitje of lepel gelykt y voorts: glad en glimmende als Porcelyn, zoo dik wel als een buit van een beeft’, egter gants brofcb en kraakende in ’t breeken. Overal uit de gekwetfte bladeren en Delen loopt gen. witte en dikke Melk, die: ook wat kleverig'is, niet fcberp , maar laf van fmaak , nevens denoorfprong der blad. draagende fielen komt een andere dikke feel voort , twee duimen lang, in andere zeven „negen of tien zig verdeelende , in een kring fiaande, en een duim Vang. <* Ieder L gs Si X c JN / MANN | IX Boek. LXXIV Hoofif. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 465 uivis craffum fuftinet , ac pentagonum capitu- jum, Jefuitarum Mythre fimile, fi quadragonum .es- fer, qualia etiam quedam obfervantur fuperius acu» minata quinque.fülcis. _ Hi fulci fefc aperientes elegantem exhibent florem, entagonz (elle fimilem, magnitudine Denarii Hol- andici, qui ex uno conftat pétalo, in quinque cras- fos, & latos apices diftincto, perfecte uti radij ftel- larum depinguntur , fed qui parum retroflexi funt, craffi, firmi , interne fpadicei, & fplendentes , acfi gum- mi obduêti effent, externe glauci, interne quinque obfervantur granula fibi juncta, ac fuperius plana, ach fragmenta effent.dentum molarium. . Per diem nullus.percipitur, vel paucus admodum in hifce floribus odor, fed vefpertino tempore in clau- fo cubiculo depofiti, dulcem , fed debilem fundunt: ódorem, fere inftar maturorum fruêtuum Anaffe, ac, decerpti per.aliquot dies fuum. fervant vigorem, & odorem, quum in aqua ponantur, tumque fimul non= dum aperta capitula in medio umbellz locata fenfim fefe aperiunt. Aperti porro flores undique in orbem dependent, fex feptemve fimul, radiatam referentes Ariadnes co- ronam. In centro autem corone alia minora confpi- ciuntur capitula, fupra reliqua parum elevata, in pen- tapetalos, albicantes , finuofos , ac vix confpicuos flofculos. fefe aperientiag-qui in medio non quinque habent apices, fed binos breves, & craffos apices, quorum plurimi pereunt, atque unus alterve tantum in fru&um excrefcit, qui raro etiam obfervatur. Fruétus eft oblongum cornu, feu facculus, trede- cim,,ac quatuordecim pollices longus ,. circa inferio- fem. partem tres circiter digitos craffus, atque inde fenfim acuminatus, pallide virens, glaber, per lon- gitudinem parum ftriatus, & fulcatus, ubique lac e: mittens album, fi comprimatur, vel ledatur.. ` Hic facculus diu claufus eft, tandem dehifeit per maximum fülcum, feu dert: intusque multa exhi- “bet plata femina , in ordinibus quibusdam oblique fi- bi adcumbentia, inftar fquamarum pifcium , feu uti ftrata te&orum deponuntur.- Quevis fquama ad u- tramque partem fubtiles gerit pilos inftar ferici albi fplendentes , adeoque leves, & fubtiles funt , ut a minimo ta&u, immo ab ipfo halitu avolent, ita ut vix tractari poflint , quin alicujus oculos, vel crines infeftent. os ; Si vero leniter hi facci aperiuntur, in his latent in- ftar granulorum Capock, ac femina adunata inferio- rem tantum obcupant dimidiam partem , ad apicem autem referunt longum «amentumr Capock. Secundo Lutea fpecies, fimilis funis & quinque orgyas longus, in pauca la ta diftinetus. olia, ac flores | prio: bus fere conveniunt, excepto quod paulo latiora, '& rotundiora, craffiffima lacte turgida, quz in inferiore parte loco co venas quasdam protuberantes gerunt, virentis. de OC U: 4 Flores in fimilibus dependent coronis, eandemque ` habent formam , interne lutei, quum prioris fpadieei effent. Fru&tus funt filique longe, plerumque novem pol- lices longe, ultra binos digitos craffz, quadam ad apicem parum incurva funt, ad unam partem craffo dorfo notate , juxta quod dehifcunt, femenque exhi- bent inftar Capock, quod fenfim per ventum diffipa- d m Latine Corona ariadnes , ex forma diéte ra- diate forme, quod nomen ipfi inpofüi, quum nullum invenerim Malaienfe, vel Amboinenfe, excepto ge- nerali nomine Suffuela, quod cunctis dant lactefcen- tibus funibus, ac proprie denotat funem lacte turgi- dum. In Hitoea a quibusdam vocatur Walebifi, h. e. nummi folium ; cognomine majoris, ad diftinctio- nem minoris, que proprie funt fubfequentes Nummu- mio Sub altis crefcit fruticulis in minoribus fil- vis tam in litore, quam in ipfa regione, ubi longis funibus èx arboribus dependet, fed ubique raro ob- currit; Flores Novembri confpiciuntur > ac fructus Martio. STe. P. WS arum. coloris pallide č Le E Yder draagd een dikken vyfhoekige knop , de Feluiten Mutzen zeer gelyk , zoo zy vierkantiger waren; gelyker ook zommige zyn na boven toege/pift met yf naden. Deze naden baar openende vertoonen een ‚fraaje bloeme een. vyfhoekige fierre gelyk, in de grootte van een Hollandze Schelling , gemaakt van een blad , ^t welk zig in vyf dikke en breede Jpitzen verdeelt , regt als men de firaalen aan de Jlerren fcbildert, dog Wat agterwaarts gebogen, dik,en fiyf, van binnen Gaftanj e-bruin „en blinkende , als of ze gegomt warn > geit? Beien binnen ziet men vyf geele kor- rets tegen malkander [Laande , en boven plat. also. Zen Ben baktanden waren, Em Over dag gevoeld men geen, of weinig reuk aan de- ze bloemen , maar by avond, en in gefloote kamertjes ge- zet, geven ze een zoete, hoewel flappe reuk van baar y Schier als rype Anafen, en de afgebroken blyven eenige dagen in baar volle fleur , en reuk, als men ze in water fielt, wanneer bun ook de nog gefloote knoppen in. de mid- den van de dolle ftaande , allenskens openen. De geopende bloemen bangen nu rondom in een kring , met bun zes, of zeven teffens, verbeeldende bet geftern- te Corona Ariadnes genaamt. In de midden van deze dollen ziet men nog andere kleene knopjes , boven de an- deren wat verbeeven , in vyfbladige witachtige bogtige , en pas kennelyke bloempjes zig openende y die in de mid- den geen vyf tanden, maar twee korte, en dikke Jpitzen hebben, waar van de meefte part vergaat, en maar.een of twee tot een vrucht werden, die men nog al zelden ziet. De vrucht is een langwerpige boorn, of zakske, der- tien , en veertien, duimen lang, omtrent bet agterfte drie vingers dik, en van daar allenskens. toege/pitft , bleek- groen, glad; in de lengte wat geftreept, en gevoornt, overal witte melk uitgevende als men "t drukt , of quetft: Dit zakske blyft langen tyd geflooten „ ten laatiten berjt bet open langs de roads” hrs a of rugge ch en vertoont van binnen veel platte zaden,.in eenige ryen Jebuins tegens malkander geftapelt , als vifch-fcubben , of elyk men de dakpannen zet. leder fchubbe beeft aan eide einden fubtile babirtjes, blinkende als witte zyde en zyn zoo ligt, en fubtiel, dat ze van "t minfte aanra- ken, ja zelfs door den aa[Jem vervliegen , en zoo qualyk ` te bandelen zyn, dat ze iemant niet inde oogen, en baai- ren vliegen. , Maar als men xe zoetjes opent; zoo ziet men ze daar in leggen als klonteren van Capock, en de geftapelde za- den beflaan:maar de acbter[le belft, na de fpitze toe ge- Iyken ze een lange fchilfer van Capock. De tweede de geele zoorte is eem diergelyke touw , etie? , in weinige zyde-ranken ver- ^ bladeren, en bloemen zyn de voorigen in al- Jebier gelyk , bebalven dat de bladeren wat breeder, ven ronder zyn, mede zeer dik, en vol melk, aan de on- derfie zyde , in plaats van ribben eenige uitbuilende ade- "ren vertoonen, licht-groen van coleur. De bloemen bangen in diergelyke kranfen , en zyn van dezêlwe fatzoen, doch van binnen geel, daar de voorige „bruin waren. De vruchten zyn lange bouwen, ordinaris negen dui- men lang , ruim twee vingers dik, zommige by de fpitze wat krom, aan de eene xyde met een dikke naat, angs den welken zy openberften , en bet Capockachtig zaat ver- tonen, 't welk op °t laatfte met den wind verfluift, Naam. In ’t Latyn Corona Ariadnes, na de gedaan. te van ^t voorfchreeven gefternte , welke naam ik y is ge- geeven beb, om dat ik geenen vond, nog in 't Maleyts : nop in "t Amboins, bebalven den generalen naam van Suffuela, dien ze aan alle melkachtige touwen gegen. en wil zeggen een touw vol melk. Op Hitoe noemen * zommige Walebifli, dat is penning-blad, met den toes naam van groote , tot onderfcheid van ’t kleene, "t welk zyn de volgende Nummulariz. Plaats. Het waft onder de booge ruigten in °t kreupel- bofcb, zoo op firand, als landwaarts in, daarmen’tmet lange touwen van de bomen ziet afbangen , doch is over- al weinig te vinden. De bloemen ziet men in November, de vruchten in Maart. ^ Non Gebruik 466 LU: cjus nullus peculiaris innotuit, atque hic eam pofui ob florum elegantiam, quumque primarium fit genus fubfequentium funium lactefcentium. Ejusdem habetur virtutis cum fubfequentibus Nummulariis la- &efcentibus, quarum lac antidotum eft contra ictus venenatos pifcium Sambilang, & Jean Swangi. Baubinus libr. 15. cap. 16. defcribit Apocynum, five Periplocam , longiflimis farmentis arbores fcanden- tem, foliis obpofitis in geniculis , floribu$ quinque petalis umbellam conftituentibus. Folia laéteo fuc- co turgent. Fru&us funt filique curve, bine juncte, intus planis feminibus in pappofa medulla, qualem Rouwolfius mifit e Libano monte. In Italia maxime aflurgit, fed raro flores fert ex lignofis, & tenacibus caulibus. Meo judicio hic, & fequentes la&tarei funes,com- mode referri poffünt inter Apocyni, five Periploce ipecies , quamvis nondum expertus fim , an harum ftirpium lac canibus fit lethale, ficut de Europxo A- pocyno affirmatur, unde etiam fuum nomen habet. In Hort. Malab, part. 9. a Fig. 5. usque ad 17 ins clufive varie Apocyni hujus laCtefcentis deferibuntur fpecies, quarum tamen nulla eft, que perfecte cam Amboinenfibus noftris laêtefcentibus funibus conve- nit , cujus- cauffa eft, cunctarum fere defcriptio- nem, vel in textu, vel in figuris mancam, & inper- fectam effe. Tabula Centefima Septuagefima Secunda Coronam exhibet Ariadnes Rumpbio diétam, que vera Apo- cyni feandentis fpecies, ac forte Apocynum fcandens, . Vince Pervince majoris folio, ex Provincia Corolina Plukn. Mantiff. p. 17. & Apocynum fcandens, Africanum; foliis Laurinis, lucidis, glabris Herm. Par: Bat. p. 57. CAPUT HERBARII AMBOINENSIS Liber IX cap. LXXIV. Gebruik. Daar is nog geen zonderling gebruik gewas bekend, en ik heb bet meeft ier nef ie fraaijigbeid van de bloemen , en als een booft Zeie te van de volgende melktouwen. Het werd gebouden dg dezelffle kragt met de volgende Nummulareis tageis welkers melk een tegenbaat is tegens de fenynige eeben ` van de vi[Jcben Sambilang , en Ican Swangi, yi Bauhinus lib. 15. cap. 16. be/chryft een Apocynum ofte Petiploca, met zeer lange ranken de bomen oplopen- de, met tegengeftelde bladeren aan de knien , en met « jf- bladige bloemen een dolle vertonende. De bladeren e " vol melkachtig zap. De vruchten zyn lange kromme bas wen, twee te zamen gevoegt , van "en met platte za« den in een pluisacbtig merg, boedanig Rauwolf gezone den beeft van den berg Libanon. In Italien groeit bet zeer boog op, doch zelden geeft bet bloemen uit houtachtige en [Levige Delen, ? Na myn gedachten zouden deze, en de volgende melk- achtige touwgewallen gevoeglyk kunnen gebracht wer- den, onder de zoorten van deze Apocynum , ofte Peri- ploca , /cboon ik nog niet ondervonden heb, of de melk van deze geflagten aan de bonden doodelyk zy , gelyk van de Europi/che Apocynum verzekert werd, waar van bet ook zyn naam beeft gekregen. In Hort. Malab. part. 9. van de vyfde figuur af, tot de 17. incluis, werden ver/cheide zoorten van °t Maia, baarfcbe Apocynum be/cbreeven , waar van echter niet een is, die volkomen met onze Amboin/che melk-touwen overeen komt, waar van de oorzaak is, dat meer alle de bejebryvinge van dit deel, of in-den text, of in de fa guur onvolmaakt zjn, , ` De Hondert twee en feventighe Plaat Vertoont de Ariadnes Kroon van Rumpbius genaamt, wel- ke een waare zoort van klimmende Apocynum is, en “_mogelyk de klimmende Apocynum. met het blad van - de grootere maagde-patm , uit de Provincie van Caro. lina, by Plukn, Mantiff. ps 17. en de klimmemde Afri-. |. caanfche Apocynum, met heldere, gladde bladeren, als van de Laurier van Herm, Par, Bat, p. 57. ` . LXXV. Tab. CLXXI. SSS == = 7 d Se Tag. 466. DL Y) DE = EE ZA ZZ SE EA 22 SS NR x NL ~ IX Boek. LXXV Hoofil. AMBOI CAPUT SEPTUAGESIMUM QUINTUM. Suffuela’efeulenta. Sajor Maccon. Recedens Su[fuela quasdam quoque fpecies habet, P que edules funt, & in minores diftinéte funt “= varietates, quam maxime intricate decurrentes. In duas primarias dividam fpecies, primo terreftres hoc in capite, ac fecundo litoreas in fubfequenti de- fcriptas. -Terreftres iterum fubdividuntur in marem, & feminam. Primo Cer efculenta mas, in longum excrefcit funem; inferiusrugofum, &lignofum, digitum cras- fum, dividit autem fefe in multa lateralia farmenta, rotunda, nec culmum craffa. Folia bina fibi obponuntur, craflis, & incurvis in- fidentia petiolis, craffa quoque , glabra, nec notabi- les habentia coftas, nifi quz inferius parum protube- rant, flavefcentia , & fi frangantur, fonitum edentia , petiolis autem non tam transverfaliter, ac plane in- cumbunt, quam prioris. Tota hzc planta referta quoque eft albicante, & vifcofo lacte, quod faporem habet amaricantem. Te- nera folia non firma, fed flaccida funt, & edendoap- ta. Flofculi plures fimul excrefcunt in brevibus, & extenfis racemis quafi umbellatis. Pufilli admodum fant, vix dimidium transyerfalem digitum lati, ex quinque albicantibus , & craffis petalis conftantes, retroflexis quoque. "Fru&us fimiles funt acuminati facculi, fed multo breviores, non ultra quinque polliceslongi , & unum crafli, externe. quoque pallide virentes , glabri, & ad unàm partem dorfo finuofo notati, fique vulne- rentur, vel comprimantur, albicans quoque, & ama- rum effundunt lac. Sub externo herbaceo cortice al- ter locatus acuminatus facculus , multis fibrillis exte- riori ori nexus, fed ad aliquam diftantiam feparatus. - In hoc facculo cauda reperitur, fuperne viridis, & herbacea, inferne alba, ac fimilibus fquamulis ob- du&a , oblique fibiadcumbentibus, omnes vero deor- fum fpectant, &.ad utramque partem albis pilis hir- te funt, uti in priore , fed qui breviores funt; Si he fquame detergeantur, vel fi fucceffive avolent, interna caude pars confpicitur , fulcrum referens, ex fimplicibus conftans, albis, fübtilibus , & rectis pilis, inftar holoferici fplendentibus , qui etiam fepa- rantur, quum tractentur, & inftar Capock avolant. Secundo Suffuela efculenta femina paulo minora ge- rit folia, bina fibi quoque obpofita, longiufculis in-; fidentia petiolis, tres quatuorque pollices longa, vix binos lata. Non multum conveniunt cum illis Sus- fuele, fed proprius adcedunt ad illa Utta Matte, oblongo-acuminata , fuperne glabra, inferne paucis maxime obliquis, ac vix notabilibus donata coftis, . g faporis oleracei, primo parum amaricant, dein dul- cefcunt, ac proinde grata funt. Prope ortum bina: alia parva, ac rotunda gerunt foliola, auriculata qua- fi, & retrorfum flexa, ipforumque flagella vix cul- e mum crafla fint, glabriora illis litorez fpeciei, pau- cumque exftillant albicans, & vifcofum lac, non val- de amarum. : Flofculi incurvo increfcunt foe ‚ quinque fexve fimul umbellatim quafi, & ad vifum pleni, in- ferior enim ipforum pars caliculum refert, ac: ftellu- la eft ex quinque purpureo fufcis radiis compofita, in qua flofculus continetur ex quinque albentibus pe- talis conftans, qui plurimis denfis, & albis ftaminulis completus eft. SC Fructus folitarius quoque dependet, eftque viridis filiqua, rugofa , & per longitudinem binis ternisve planis fulcis cum obícuro dorfo notata, juxta quod dehifcit, tres quatuorve pollices longa , vix unum craffa, interne repleta fimili columna inftar prioris. Tom; 7. Squame è fleert, als $59 vs NSCH KRUYDBOEK. 46; LXXV. HOOFDSTUK. > De eetbaare Suffuela. E voorgaande Suffuela beeft nog eenige mede-zoor- ten, dewelke eetbaar zyn , verdeelt in mindere zoor- ten, dewelke zeer verwerd door malkanderen lopen. Jk zal ze verdelen in twee -Hooft-zoorten , de eerfte tane delyke , in dit Capittel „ en de tweede flrandelyke , in bet volgende befchreeven. De landelyke wederom verdelen- de in mannetje; en wyfjes De eerfte Suffuela efculenla bet mannetje, werd ook een lank touw, welk beneden ruig , en boutachtig is, een vinger dik, maar verdeelt zig in weele zyde-ranken , die rond; en geen fchaft dik zyn. sg De bladeren fiaan mede twee en twee tegens malkan- der, op dikke, en kromme Delen, mede dik, glad, zon- der merkelyke ribben, dan die van onderen wat uithui+ len, geel-groen, en in "t breken krakende, op bare fie len zoo dwers , en vlak niet [Laande als de voorige. 