VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
My heugt nog zeer wel, hoe veel moeite ik voor 27 Jaa- ren had, om de reets grysgewordene Heelmeesters van Amfterdam , in wiens geheugen de Lesfen van den beroem- - den Rusch, den waardigen Leermeester van hunne eerfte jeugd, een te diepen indruk gemaakt hadden, te overree- den; dat het mankgaan van kindsbeen af beginnende, in de daad, alleenlyk afhing van het ontwrigte hoofd des Dyebeens , welke langzaamerhand uit zyne Pan, door de inzypeling van Lidwater geftooten; zig meestal tegens de buitenzyde van het darmbeen aanzet; en daar dikwyls door de goedgunftige Natuur eene nieuwe Pan gedeeltelyk, of geheel, verkrygt. Zomwylen verettert het geheele hoofd met den hals des Dyebeens, waarnaa eene groote zwak- heid in. den gang moet volgen , die nimmer genecst , en door een kruk ,-of andere onderftenning, geholpen dient te worden. De meeste verwondering, onder alle deeze op elkander volgende toevallen, vefđlient de geheele opflorping van zoo veel beenftoffe , zonder eenig beenbederf agter zig naa te Jaren : offchoon die uit de opflorpende vaten, welke natuurlyk bionen in deeze holligheid plaats hebben, Jigrelyk afgeleid kan worden: en ligter, dan die der been, ftoffe der vernietigde wervelen in de agterwaardíche bog- gels, offchoan dezelve zoo menigmaal voorvalt. Hippocrates is zeer oplettend en breedvoerig omtrent de befchryving der toevallen, en der algemeene , zelfs der veringfte omftandigheden van het mank zyn. Ook heeft Ser Galenus eene allerklaarfte en woldoenendfte uitlegging over gegeeven. Galenus heeft echter, fchoon hy deeze kwaale van naby kende, verkeerdelyk beflooten omtrent de verbreeking des Rondenbands, die altoos deeze ontheuping verzelt. Hy waant immers, dat het lid, fchoon herfteld , weder uit zyne Pan fchiet, om dat de Rondeband ge- brooken is 5 daar indedaad het tegendeel gebeurt, en de Rondeband altoos fcheurt, om dat het Dyebeens hoofd, uit zynen zetel gedwongen wordeude , eindelyk deeze Scheuring te wege brengt. Ook hebben wy reeds in de Verhandeling over den O- rang-Outang Bladz. 83. § 1. aangetoond, dat de Orang geen Rondenband heeft aan het Dyebeens hofd; en dat | nog- gS OVER HET MANKGAAN DER. KINDEREN: nogthans daarom de ontwrigting en het mankgaan in dat zonderlinge dier niet gevonden worden , zoo als, volgens Galenus oordeel, noodwendig zou moeten gefchieden. - Het mankgaan wordt in onze kinderen , van één en een half jaar oud, of liever van het oogenblik, dat zy begiu- nen te gaan , rcets befpeurd , en neemt langzaamerhand toe, om dat het lidwater, of het vogt door Clopton Has yers eerst allerduidelykst befchreeven , den beursband al- Jengsjes opvult, en eindelyk het geheele hoofd uit de Pan dryft : ’t.welk eerst op den rand van de Pan ftaat, en eindelyk ‚de verflapping der banden grooter wordende „ag- terwaarts opfchiet: waardoor het aangedaane been korter wordt , niet om deszelfs waare verkleining, maar om dat het hoofd hooger opfchiet, dan den bovenrand zyner hol- te, a, Draait de knie naar binnen. 3. Raakt de hiel nooit dèn- grond. 4. Vermagert het geheele been , omdat het zoo wel niet gevoed wordt, als het gezonde. Alle deeze omftandigheden zyn, uitwendig, zeer zigtbaar, en verei= fthen daarom geene volmaakte enis van het Ontlaed-kunt dig geftel onzes. Lighaams. ee Dan uit de ontleding der manken , die ik re Amfterdam , epeulyk, en in het Ampffitheater van ‘het Gilde in April van den Jaare 1759 , en voor de kundigtte Genees. , en Heelmeesters, in het theater van het. Gasthuis, in Maart 1761 gedaan hebbe , is gebleeken , dat de Bilfpieren , de Pyrèformis , en de trekkers van de: Obturatores opwaarts rygen, in plaats van nederwaarts- te loopen, ‘zoo als die van den voorkant van het bovenfte des Dyebeens ; de Jliacus internus, de pfoas , de pectineus, en quadratus femoris ; 2. Dat het hoofd van het Dycbeen , onder den krom omloopenden trekker van de rechte fpier des Dye- beens, naar buiten opwaarts fchiet,: waar door niet flegts de trekkers van den Jace internus, en pfoas gerekt, en krom getrokken worden , maar ook de Dyezenuwen: waar uyt de reeds aangehaalde vermagering uitdrukkclyk volgt. g. De in-en uitwendige ftopfpieren of obturatores trekken het os ifchton inmiddels allengsjes naar buiten , en vergrooten hiermede in allen den hoek der {chaambeenderen , en ver- minderen de diepte van het bekken ; waardoor in de Vrou- wen toevallig het voorrecht van gemakkelyk te kraamen verkreegen wordt; en wel te grooter, wanneer het euve? aan beide de zyden te gelyk plaats grvpt. De naukeurige aftekeningen, die ik gemaakt hebbe van mankgaande lighaamen , en van verfcheidene zonderling EE | een- è OVER HET MANKCAAN. DES KINDEREN. 99 beenderen, onder anderen van het fraaije bekken en Dye- beenderen, aan de rechter zyde met een geheel groot, en nieuw , en aan de Qimker met het begin van Een nieuw acetabulum voorzien , die thans in de ryke- Verzaameling van Uwe Gildekamer berustende zyn, met de uitleggingen gereed ter Uitgaave; indien het mogelyk ware, dat men zig vleijen konde , liefhebbers genoeg te zullen vinden , om zig zulke kostbaare werken, om, der Plaaten wille, te verfchaffen. In de meeste kinderen vermeerdert het. onge, . mak langzaamerhand, en ongevoelig, zelfs zonder merke- lyke pynclykheid van het geheels been. Het heugt U, dat de dogter van Mevr. de Wed. **“*® dus gefteld ware, en het kind van den Hecte **, en anderen, die wy te zaamen gezien, en door uiterlyke middelen ongeneesfelyk verklaard - hebben ; en waar van eenige gezegd worden herfteld te zen: offchoon zulks ons geheel ongeloofelyk voorkoomt. Ouderwylen is dit ongemak zeer algemeen., vooral by onze jonge dochters; zoo dat te Franeker, van. 28 Men- chen. één mank gaat; en er dus in die kleine Stad 125 gevonden worden; niet flegts onder de geringere burger- Heden , maar verfcheidene onder de eorfte huisgezinnen van die Akademieftad; ten bewyze, dat dit gebrek nog aan mangel van zorg , nog van middelen, kan toegefchreeven. worden. £ ’ Het branden van Hippocrates ‚de drop van warm water door Rhazes, en de Douches van Aaken, welker kracht Trioen verheft , hebben , even weinig als de waasfem van azyn , gehol- pen. Hildanus was van gevoelen dat dit gebrek volftreke niet herlteld konde worden,en Du Verney fchynt zoo over- tuigd van die waarheid, dat hy den Lyder alleenlyk gemak, en krukken aanbevolen wil hebben. Dezelfde wanhoopige gedagten , heb ik van gelyken altoos gekoesterd, ter tyd TO, dat wy te zaamen die ongelukkige kinderen gezien hebben, en ik.andere nog aanmerkelyker gevallen onder mg zorge bekwam. ° Myne gedagten zyn zedert onqphoudenlyk bezig geweest, om middelen uit te vinden, ter volkoomene geneezing van dit afzienelyk en lastig gebrek. Ik vleide my eenen zekeren weg te zullen konnen vinden om den Beursband te openen, en het ovêrvlaedige lidwater veilig te ontlasten; even als men de Hydrarthros der knie doet, of aan eenige andere uitftorting van watcr in eene andere natuurlyke holligheid. T , EI 100 OVER HET MANKGAAN DER KINDEREN. - Ter voldoening derhalven van myne brandende begeerte, om langs een veiligen weg den Beursband te openen, heb ik aan een jong verfforven Vrouwenlighaam , de bovenzyde van de Ive naukeurig ontleed, met behoud der bloedva- ten en zenuwen: en gevonden , dat men onmiddelyk , zon- der kwetzing van eenig aanzienelyk deel, ecne behoorelvke infnede konde doen tot in den Beursband , welke van ronds- omme het acetabulum, of Pan, afkomftig, niet alleen het hoofd, maar den geheelen hals des Dyebeens , omvat, en ingchegd wordt aan deszelfs oorfprong uit het Dyebeen. m dit bewaarheid te vinden , behoeft men flegts die zelfde toebereiding te maaken, en het vet weg te neemen tusfchen de Sartorius, en . Tenfor vagine femoris; cn, cen weinig dieper, den trekker van den Rectus Cruris te ont- Dblooten: zoo zal men eene tusfchenruimte ontdekken, ter lengte van 2 Rhynl. of Atnfterd. duimen, en ter breedte van 4 duim in de bejaarden, die eene infhede toelaat van 1 } duim, en dus grooter dan nodig is, om dit vogt te ontlasten. Is ‘er reets een begin van mankgaan, en is die Beursband opgezet, zoo zal de breedte grooter zyn, en de infnede zal nog gemakkelyker gedaan worden. Den 29 van Louwmaand van dit jaar, heb ik dit geheele deel eerst naukeurig ontleed, levensgrootte afgetekend, en den 8 van Sprokkelmaand er een naa-getrokkene fchetfe van gezonden aan U, die volgens uwen Brief van den 15 dier maand U wel fchynt bevallen te zyn, °t gene my aan- genaamer was, om dat Gy verlangend fcheen, om Proc- ven te neemen van deeze geheel nieuwe, en veel beloovein- de, manier , om de mankheid in jonge kinderen voor te koomen. Ik zal, om alle twyffelagtigheid te vermyden, het ge- val nader bepaalen, en u eene nette, dog korte , Befchry- ving, van de te doene handbewerking mededeelen. De Lyder of Lyderesfe, want het geflacht doet niets tot. het ongemak, een Kind zynde, moet alieenlyk goei jende gaan, en het Been niet merkelyk verkort hebben, ook moet de Bilplooi der aangedaane zyde niet zeer zigt- baar opwaarts loopen; veel min moet de Rug-graad onder den gang fchuins inbutigen. , Het ongemak behoort derhalven nog flegts in den be- ginne te zyn; en als dan zal men den kleinen Leder op den, Rug regt uitgeftrekt leggen, en het aangedaane Becu door een kundigen Medchelper, met de teenen een weinig bin- ÖVER HET MANECAAN DER KINDEREN., tot binnenwaarts gedraaid, om den Sartorius te fpannen, fte- vig doen houden. _ , , Vervolgens zal men, I. met een ftevig puntmes een vinger breed onder den voorpunt van het Darmbeen, het vel regt nederwaarts openen, ter lengte van 13 duim, tusfchen den Sartorius en Tenfor vaginae femoris in. It. Zal men met den voorften vinger der flinkerhand it de wond voelen naar den gezwollenen Beursband, en den trekker van de regte Dye-fpier, welken men als dan zeet ligt tusfchen de twee aangehaalde fpicren gewaar wordt. (IL, Daarnaa zal men met het zelfde mes in den Beurs- band, van boven nederwaarts, fnyden5 alleenlyk behoort men verdagt te zyn, dat deeze Beursband, daar ter plaat- ze, zeer dik en taai is.--Hlet uitloopend vogt zal den: Heelmeester fchielyk, van wél gefneden te hebben, verwits Geen: die de infnede onderwylen zoo lang behoort te maaken, als het been des Lyders. zal dulden, ten weinig- iten van } of } van een duim, indien zulks mogelyk is. ` IV. Naa den geheelen Beursband geledigd te hebben, zal men eindelyk een fleekwiek brengen tot binnen in des, zelfs holighefd , om haar dagelyits twee maalen , of geduu- rig, van het aanwasfend vogt te konnen ontlasten, en de wonde met eene platte wiek verbinden, befmeerd met een weinig verzagtenden balfem; alles te zamen mèt een kleefplaaster ‘dekken , en her geheele toeftel met het gewoo= ne korenair verband , tot de lasch gefchikt , bevestigen. Andere Manier. Men zoude, wanneer de uitzetting te ` root was, eene Dril-naald (*)-konnen gebruiken , afhoe- wel my eene infnede beter voorkomt, om dat de geheele punt van de Dril-naald door de dikte van den Beurs-band vry verre heenen geftooken moet worden , zal ’er. de pyp behoorlyk diep infchieten.:. Waardoor men den hals of ber kraakbeen van dat deel des Dyebeens , in jonge Kinderen zou kunnen kwetzen;'al het welke ‘door het pimtmes ge- heel vermyd kan worden. - | Deeze gedagten zullen, bekenne ‘ik, om ‘haare nieuw- heid, vreemd fchynen3 dan ik meene, dat myne voorftel. ling op zulke goede, en teffens op zulke zekere, gronden fteunt, dat zv niet-alleen van U, maar van alle kundige en beoeffende Mannen in de Ontked- en Heelkonst, zeer greerig zal aangenoomen worden. Behaagt het u, myn Heer! deezen in de zoo veel ge- leca (*) Trocar. l IV. DEEL. MENGELW. NO. 3. H zoa OVER HET MANKCAAN DER KINDEREN, ‚Jeezen wordende Letteroefeningen te plaatzen, ten einde ook Anderen nut zouden konnen trekken van onze Ouderhan- delingen? ik geeve er. geredelyk myne toeftemminge aan; ook zal zulks gelegenheid SH ‚ dat fchrandere Lieden van onze konst deeze voorgeftelde konstbewerking door hun vernuftig oordeel en diepere inzigten, verbeteren, en tot grooter volmaaktheid brengen. Hoe het ook zy, hunne ordeelkundige Aanmerkingen zullen ons voorzeker te ftade omen, en ook anderen im {taat ftellen om de geneezing van deeze ontcierende kwaale, met nog meerder gemak , en minder fmert, voor de kleine Lyders, te bewerken. Het is immers onverfchillig, wie het Menschdom dienst doet, als het flegts verligt wordt van de menigvuldige on- e akken, kwaalen, en gebreken, waaronder het byna Eleng te bezwvken, | En Gaa onderwylen, voort, Myn Weer! het meusclidom , en de ongelukkige Lyders , gelyk Gy gewoan zyt, by te ftam, te helpen, en te geycezęn. Draag er dep roem van weg, dien Gy zoo wettig verdiend hept, en. aile braavan met my toekennen. , 8 , H Ik ben, met hooge achting, en met ongeveinsde vriend- hap., , | , MYN HEER! '' Uwe ÇĢehoorzaame Dienaar, PETRUS CAMPER. NE ‘Leeuwaarden ` ee E: den 3den van Lentemaand, 1782, da BERICT VAN DE VROEGTYDIGE VRUCTBAARIIEID ` EENS PISANGS. "rr ? U CT T - — ËTT Ld D -F aen de Me of Pifangplant, in den jare 1736, voor Kk de eerffemaal, in Holland , bloeide en vrugten voort- bragt, was dit verfchynzel, op de beroemde Lustplaats de Hartekamp, een algemein voorwerp van nieuwsgierig- heid , dat: bovenal het. opmerkzaam oog van de Liefheb- beren der Natuurlyke Histerie tot zig trok. Maar, zints dien tyd, heeft men zo menigwerf:in de Nieuwspapieren aungckondigd , dat deze fraijc werking der Natuur zig, by herbhaling, nu in dezen dan in genen cpenbaren Kruid- toin, en op verfchciden Lustplaatfen, verroonde3 en: de: zelve is daar door al zo veelvuldig waargenomen , dat het l . Lous e \ „BEMGT WEGENS BEN PISANG. 209 thans de aandagt der Liefhcbberen weinig of niet tot zig trekke, te melden, dat hier of daar eene Mufarplant bloeit en vrugten draagt. Uit dien hoofde zouden we. het ook der moeite niet waardig agten, den Liefhebberen openlyk te berigteu, dat er tegenwoordig, op de Hofitede Plant- lust , ecn halfuur van Rotterdam ouder Hilgesslerg gelen gen zodauig eene Plant, en waarfchynlyk van die foort , welke de beroemde Linneus, onder den naam van Mufa Sapientia, vogrftelt, in bloei en vrugrdraagend te zien isa Dan eege byzonderheid daaromtrent , welker melding ope werking verdient , noopt ons vin vr uitdrukkelyk gewag van te maaken. Wy hebben naamlyk, beercflende deze Plant, aldaar ter plaatfe, den Licthebberen wel byzonder het volgende te berigten. Dezelve heeft tegenwoordig nog geen twee jaren ouderdoms bereikt, en is reeds ter hooge te van twee en twintig voeten, (van den grond tot den top der bladeren gemeeten zynde,) opge{choten. Haar Stam heeft in den omtrek de dikte van twintig a twee- ene twintig duimen į en de bladen syn genoegzaam van de- zelfde breedte. Omtrent half November des voorgaan- den jaars begon deze Plant te blocijen; en ze heeft, in begin van February, reede meer dan veertig vrugten vertoond.. Het is zekerlyk , als een gansch byzonder geval, wel op- merkenswaardig „ dat men een Plantgewas van die foort, in ons koud Gewest, binnen zo korten tyd, vrugt ziet dra- gen. Vermoedelyk heeft "er de plaat{ing zeer veel aan toe- gebragt. Te wetens ze (taat niet in eene Tobbe, maar is in den Runbak ingeplant : ’tis met. vreemd te denken, dat zulks medegewerkt zal hebben, tot haren fterken wasdom , en hare zo verbazend {nelle vrugtvoortbrenging, °t welk den Liefhebberen veelligt aanleiding kan geven , om. zulks met deze en foartgelyke gewas(en verder te beproeven. gr ee NATUURLYKE HISTORIE VAN HET EUROPISCH HANGNESTJE) EN HET HANGERTJE. (Volgens den Heer DE MONTREULLARD, Medefchryver van den Heer pe BUFFON.) He Fuvopisch Hangrestje, in ’t Latyn Parus nidum fi Jperdens, in ’ Kaliaansch Pendolino, in * Engelse Ha ine. 404 NATUURLYKE HISTORIE the Mountain Tite, in °t Fransch Remiz, in ’t Poolsch Be, mez, in ’t Rusfisch Remesfof. Het zeldzaamfte , °t welk ‚in de Natuurlyke Historie varr deeze Vogeltjes, voorkomt, is de verregaande kunst in "e zamenftellen van derzelver nest gebruikt. Zy bezigen daar toe het zagte dons °t welk aan de Wilge-Boomen en de Populieren groeit, en andere donsagtige zelfftandigheden uit het groeiend Ryk; zy weeten met hun bek deeze draad- agtige ftoffe te verwerken , en ’er een dik vast weefzel, by- kans gelyk een laken, van te vormen; van buiten verfter- ken zy ’t zelve met vezeltjes en hairworteltjes, die tot in het weefzél doorgaan , en eentgermaate het timmerhout van het nest uitmaaken; van binnen voorzien zy het met die zelfde zagte floffe, onbewerkt, ten einde de Jongen zagt liggen, en, om hun warmte te bezorgen, fluiten zy het van boven digt; zy doen nog meer, zy hangen het aan een draad van hennip of ander fterk gewas, aan een vorkswyze zamengrocijing van een dun beweegbaar takje, zich uit- ftrekkende over het water, ten einde zy zagt gewiegd wor, den door de buigzaamheid van het takje; ook vinden zy, meest van Watcr-Infeêten leevende, daar overvloed van voedzel ; deeze plaatzing dient teffens tot beveiliging tegen Ratten, Haagedisten, Slangen, en andere vyanden uit het kruipende gellacht altoos de gevaarlykfte. En, ’t geen ten bewyze fchynt te dienen, dat deeze oogmerken aan de Vogelrjes niet alleen bepaald ingeboezemd zyn, is, dat zy uit den aart flim zyn, en wel zo flim, dat ze, volgens het berigt der Heeren wort en TITIUS, nooit op de ge- woone wyze zich laaten vangen; zomtyds worden ze in ’t nest verrast, als de zon onder is, of op een nevelagtigen en ongeftuimen dag. Dit zelfde heeft men opgemerkt ten manziene van de Vogels in de Nieuwe Wereld , de Dikbek- ken in Abysfinie, en andere Vogels, die desgelyks hunne Nesten aan Boomtakken hangen. Het Nest van °t Europisch Hangnestje is van geene be- paalde gedaante, nu eens gelykt het naar een zak, dan eens aar een geflooten Beurs, dan weder na een platte zakpyp, enz. De Ingang is aan de zyde, bykans altoos na den wa- terkant gekeerd , nu eens wat hooger dan eens wat laager; het is eene kleine bykans ronde opening, van cen en een half duim over kruis, en daarenboven; de rand verheft zich buitenwaards met een meer. of min uitfteekend omboord- “zel, zomtyds geheel zonder *t zelve. Het Wyfje “legt vier of vyf Eitjes; hier door zyn de Europifche Hang- ` “s Nisi- VAN MET EUROPISCH HANGNESTJE , ER BET HANGERTJE: 105 mestjes zeer onderfcheiden van de algemeene. vrugtbaarheid der Meezen , van welk Geflacht zy anders het voorkomen, den bek, het geluid, en de voornaam{te eigenfchappen hebben. Deeze Litjes zyn fneeuwwit, zeer dun van fchaal, en bykans doorzigtbaar. De &uropifche Hangnestjes broc- den doorgaans twee maalen ’s jaars , de eerfte keer in April of May , de tweede in Augustus; °t is zeer twyfelagtig of zy het driemaal doen, Men ziet de Nestjes deezer Vogeltjes in de moerasfen rondsom Bologne, in die van Toscaanen , by het Meir Tra- zymene ; en. ze zyn volkomen even eens vervaardigd als die in Lithauwe , Volnie, Poolen en Duitschland; de eenvoudige Landlieden hebben "er een bygeloovigen eerbied voor; by elke hut ziet men aan den ingang een deezer Nestjes han- gen; de Eigenaars zien ze aan als gefchikt om den Blixem af te weeren, en houden den kleinen Kunftenaar voor cen Heiligen Vogel. Men zou, dit ziende, bykans in verzoe- king komen om de Natuur te befchuldigen, dat zy niet fchaarfer geweest hebbe met haare wonderen; dewyl ieder wonder, om zo te fpreeken, ten bron van nieuwe dwaa- lingen ftrekt. it Gellacht der Meezen treft men ook aan in Boheme, Silefie , Ukranie , Rusland , Siberie , over al, met één woord , waar de Boomen en Planten grocijen, die de donse agtige ftoffe tot het vervaardigen der Nesten opleveren. Volgens GMELIN, zyn ze zeldzaam in Siberie ‚en omftreeks Bologne moeten ze niet: ryklyk vallen ` dewyl ALDROVAN- pus ze niet kent. Ondertusfchen houdt de Heer Tre Tius Ítalie voor het egte Vaderland, van waar zy door Venetie, Charintie en Oostenryk, in Boheme , Hongarye , Poolen ‚en andere nog Noordlyker Gewesten , gekomen zyn. Overal, of bykans overal , onthouden zy zich in water- artige gronden, en weeten zich wonder te verbergen in het kreupelhout , en de gewasfen daar groeiende. Men verzekert, dat zy, met het aannaderen van den Winter, niet van Lugtftreek veranderen. Dit laat zich zeer wel begrypen , van Landen, waar de Infecten een geheel jaar door voor handen zyn; doch, in Noordlyker Gewesten „ loof ik , dat de Hangnestjes, geduurende de felfte kou- e, even gelyk andere Meezen , de barfte ftreeken verlaa- ` ten, en zagter opzoeken. De Heer KRAMER onderregt ons ook, dat zy in den Winter meer, dan in eenig ander fai- ben, gezien worden omftreeks de Stad Pruck, op de gren- ; zen A el Ki 106 NATUURLYEE HISTORIE gen van Oostenryk en Duitschland gelegen , en zich meest in Biezen en Riet onthouden. | Men zegt, dat zy een wildzang hebben; doch weet er weinig van. Ondertusfchen heeft men ze opgekweekt, en jonge Hangnestjes, uit het nest genomen , eenige jaaren gce ‚houden, ze alleen Mieren-eieren tot voedzel geevende, Zy moeten dan in den opgeflooten ftaat niet zingen. De Pluimadie van dit Vogeltje is zeer gemeen. Het bo- venfte van den kop is witagtig, het agterhoofd en het bo- venfte van den Hals aschgraauw : het geheete Bovenlyf rauw, doch vooraan rosagtig: de Keel en ’t ganíche enedenlyf wit, van vooren na het aschgraauwe, en van agteren na. het rie trekkende : een zwarte ftreep op het voorhoofd ftrekt zich horizontaal uit over de Oogen ca verre daar over heen: de bovenfte Dekveeren der Vleuge- len zyn bruin , met rood geboord , °t welk na de uitein den toeafneemt. De Staart en Vieugel-pennen zyn desgelyks bruin, maar met witte randen; de Bek is aschverwig, de Pooten desgelyks , maar rosfer. Het blykt, uit de befchryving van den Heer MONTI, dat deeze Vogeltjes in Ita.ie , meer roods in hunne Pluimadie bebben , en iets groens op de bovenfte Dekveeren der Vlieugelen: volgens die van GMELIN, hebben zy, in Sibe- sie „een bruinen Rug, een witten Kop, en eene roodagti- e Borst: maar dit zyn verfcheidenheden , die van de ugtftreck afhangen , of misfchien alleen van- de befchry- ving : want men heeft ze maar van naderby, of in een ander licht, te befchouwen, om kleurverfchillendheden te ontdekken. , Naar de befchryving van KaAMER, heeft het Wyfje dien zwarten (treep niet, gelyk het Mannetje. GMELIN eigent dien aan beide toe, en wil dat het Wyfje alleen den Kop grauwer heeft, dan het Mannetje, en den Rug min bruiner: by beide is de Iris geel, en de Oogappel zwart In grootte evenaaren zy den fimpelmees , haalende in de geheele langte vier en een halve duim. , …_ De Heer monti geloofde, dat het Hangaestje het eeng Vogeltje was, onder de Furopifehe Wogelen, 't welk zyn mest aan een boomtak ophing 3 doch, om thans niet te fpreeken van de Wielewaal, die, gelyk bekend is, een han- gend nest maakt tusfclien twee takken van boomen, is er oen Vogeltje zeer bekend in Languedoc, fchoon geheel on- bekend by de Vogelbefehryvers, °t welk zyn nest met za weel kunst vervaardigt als het {traks befchreeve Hangnestje , , en VAN HET EUROPISCH HANGNESTJE , EN HET HANGERTJE. 108 en ‘er zelfs nog meer overlegs by fchynt te gebruiken. Het verdient te meer onze aandagt: dewyl het met dezelfde þe- kwaamheden verftooken is van dezelfde beroemdheid. Men mag het aanmerken, als veel overeenkomsts hebbende met het Europisch Hangnestje; doch niet als eene enkele ver- fcheidenheid ouder dit. getlacht: dé trekker van verichil in de Geftalte , in de evenredigheid der Deelen, in de kicuren der Pluimadie, in de gedaante van het Nest , enz. Zen meer dan genoeg om een foortlyk onderlcheid vast te llen. Ik heb ’er den naam van het Hangertje (Penduline) aan gegeeven , welken het zonderling maakzel van het Nest voor den geest doet opkomen. Dit nest is zeer groot naar even- redigheid van het Vogeltje, van bowen digt. geflooten , by- kans van grootte en gedaante als een Struis-ey: de langtte diameter is zes duimen, de kortfte drie en een halve duim. Dit Vogeltje hangt het op aan een vorkswyzen buigzad- men tak van een Populier, welken het, tot te meerder vas- tigheid, ter lengte van zeven of acht duimen, met eene wollige ftoffe omwoelt: behalven deeze, bedient het zich , even als het Hangnestje, van het dons der Populieren en Wilge-boomen, tot het maaken van het Nest. Dit Nest heeft den ingang ter zyde, digt aan den bovenkant, en deeze ingang is bedekt met eene foort van luiffel aan ’t Nest vast gemaakt, welke er meer dan achttien Iynen uit- fteekt. Door deeze voorzorgen zyn de Jongen nog meer bedekt voor de ongenade van het wéêr , beter verhbargen , en, by gevolge, veiliger dan die van het £uropisch Hanrnestje. Dit Vogeltje heeft de Keel en °t geheele Benedenlyf ros wit, het Bovenlyf ros grauw en donkerder dan het Beneden- lyf, het bovenfte van den Kop grauw, de boven Dekvede- ren der vleugelen zwartagtig met rood gehoord, gelyk ook de middelpefmnen ; maar het rood neemt na de tippen in helderheid toe: de groote Pennen zyn zwartagtig , met wit gerand , de Staartpennen zwartagtig met helder rood ges boord: de Bek zwart, de Pooten loodverwig. De geheele lengte is iets minder dan vier duimen. fg A PE- 108 PETRARCHA, ALS MINNAAR mn ze PETRARCHA, ALS MINNAAR EN DICHTER BESCHOUWD. (Uit het Fransch. Ma geeft de eer der uitvindinge van Kunften aan de Liefde, ten minften heeft men aan dezelve die fteeds toegewyd. Doch "rt is bovenal in de Dichtkunst, dat ze heerscht. Wanneer de Dichtkunst eerst te voot- fchyn tradt, en de nog eenvoudige Menfchen alles aan de lesten der Natuuré verfchuldigd waren, wanneer zy niets fchilderden dan de voorwerpen, welke decze den oogen biedt; de bloemryke Lente, de zwoegende Zomer, de vrugtdraagende Herfst, en de vermaaken des Winters, voegde de Liefde eene nieuwe bekoorelykheid aan hunne Tafereelen, en zette leeven aan dezelve by. De Liefde, welke in het hart van sapro brandde, gloeit nog in haare verzen; de Liefde heeft ze BION en moschus ingeftort; TIBULLUS en PROPERTIUS werden doot dienzelfden geest gedreeven. De Dichtkunst, honger toon dan het Minne- dicht en TFreurlied flaande, verfchafte de Liefde aan het Treurfpel de vertederendfte Tooneelens het Heldendicht zelve ftondt onder den invloed dier Schoone; en toen, naa verloop van veele eeuwen, de Dichtkunst herbooren werd, ontving de Liefde haare eerftelingen. Ongetwyfeld is [talie aan PETRARCHA den zo fchielyken voortgang, in de Kunften, verfchuldigd, welke dit Ge- west langen tyd den voorrang daarin deedt behouden boven andere Volken van Europa. ’t Is waar, dit Gewest hadt vóór hem eenige beroemde Dichters uitgeleverd. DANTE verfcheen vier- en veertig jaaren vroeger. Doch de werken van dien Jlorentyner werden niet zeer verfpreid; men hadt Uiteggers noodig om de duisterheden en zinfpeelingen op te klaarens terwyl het genoeg was de Taal van PETRAR- CHA te verftaan, om fmaak te vinden in Werken, die al- toos de wellust zullen weczen van elk Leezer, die een aai- doenlyk hart in den boezem draagt. Verheeldt u een Mensch met groote talenten begaafd , en een hart door ongeluk tot tederheid gevormd; geeft hem ten verblyve een bekoorelyke eenzaamheid, en tof Minnaresfe eene Maagd, ryk voorzien van lichaamsfchoon en zielsbevalligheden 5; deeze zal PETRARCHA-ZyN, en, zult zeggen, uit de hand van zulk een Man kunnen piet dan meesterftukken komen, , Ps e l - - EN DICHTER BESCHOUWDe 109 » PerrarcHa is een dier Schryveren, die best "de kunst vertaan heeft, om de Leezers over te brengen, in de plaatzen door hem befchreeven, en hem de gevoelens in te ftorten , welke hem vervulden. Eene zoete vervoering doet hun omzwerven in de kronkelpaden van een eenzaam bosch 2 Zy hooren hem de rotzen zyne Liefde vermelden „en over de ftrengheid van LAURA klaugen ? Ik verneem zyne zugten , ik zie zyne traanen, ik lees in °t diepte van zyn boezem, Het bekoorelyke der eenzaamheid , waar in hy my leidt , doct my eene zagte treurigheid gevoelen, duizendmaal verruk- kender en waardiger, dan de luidrugtige vermaaken der woelige gezelfchappen. ‚ Zyne zinfpeelingen op den Laurierboom, zo dikmaals door hem gebezigd, om zyne LAURA ter eere te zingen, dunken my vernuftig, fchoon hy ze zomtyds te verre trek- ke. Deeze Boom, welks altoosduurend groen den blixem braveert, en welks takken gefchikt zyn, om de eerekroon ,- de Dichteren op ’t hoofd gedrukt, te vormen, was het {choonfte zinnebeeld, Te welk hy kon kiezen. Men mag den naam van Lofzangen gecven aan alle Ver- zen, waarin PETRARCHA den naam zyner Minnaresfe der fterflykheid onttoogen heeft. Voor hem is LAURA de eeni- ge fchoonheid in de geheele natuur; pryken de Bloemen met frisfen gloor, ’t is om dat LAURA den grond betreeden heeft, uit welken zy fpruiten. De Lugt, door LAURA geca- demd, wordt veel zagter en helderder; de Hemel zelve is alleen. fraay om haaren wil: geen Stervcling kan haare Schoonheid en Deugden naar waarde verheffen. Met welk eene verrukkende aandoening, wordt het hart des Dichters doordrongen, als hy het oogenblik en de plaats, op welke ` hy Laura de eerfte keer aanfchouwde , verheerlykt? Hoe treffend luidt zyne klagte over het benydenswaardig masker, x welk de oogen dekt, welker aanfchouwen zyn hoogst ‚geluk uitmaakt? Hoe zagt, hoe teder is zyn affcheid van de Fontein te Vauclufe ?. PETRARCHA wordt befchuldigd ,dat hy koel en ftyf is : doch ik zou bykans denken, dat zy, die zulks hem ten las- te leggen, zyne Schriften niet hebben geleezen. Ik beweer niet „dat men alles, by deezen Dichter , even verrukkelyk en fchoon vindt, welk Mensch is volmaakt? Maar moct cen Dichter naar het flegtfte zyner werken gefchat worden? Wie der Dichteren heeft geene eerfte gebrekkige kunstproe- ven opgeleverd? Dat Ier, in den Vader der Italiaanfche Dichtkunst , eenige laagheden , eenige te ver getrokkene | H 5 _ leen- trs PETRARCHA , ALS MINNAAR leenfpreuken , eenige valfche fehitterende gedagter gevonders worden, erken ik} maar, kunnen deeze gebreken, welke te wyten zyn aan den fmaak zyner Eeuwe, die edele een- voudigheid, dat natuurlyk fchoon, °t geen in zyn werken heerscht , doen verdwynen? Zyne Verzen zyn niet vervuld met wellustige denkbeelden , gebezigd door Dichters in yerdorvene Eeuwen, om eene gevaarlyke drift op te wek- ken, in harten door wellust bedorven. ’t Was vor zagte en teer gevoelige zielen, voor den liefhebber der eenzaam- heid, dat PETRARCHA fchreef; hy kon niet behaagen , aan ieden van de groote Wereld: dit dient hem tot lof, hun tot fchande. Voegt by deeze fchoonheden, die fraayheid van ftyl! Welk eene zuiverheid! Welk eene vloeibaarheid! De bevallighe- den zouden geene andere taal fpreeken; het geblaas van den Westen wind, als deeze het gebloemte ftreelt; het geruis van een Beekje, door een veld zagt ftroomende, is niet zagter, niet lieflyker, Dan PETRARCHA bepaalde zich niet alleen, om LAURA ter eere en van licfde te zingen; andere onderwerpen hiel- den desgelyks deezen Dichter bezig. Nu maant hy ecn Vriend aan, om de ydele voorovrdeelen met voeten te treeden, en de Kunften te beoefenen, welke het gemeen verast „om de voorfchriften der Wysbegeerte te paaren , met de fchoonheden der Dichtkunde. Dan betaalt hy de fchatting zyner erkentenisfe, voor de weldaaden ee- her doorlugtige , maar in ongeluk gedompelde, Familie, Op een anderen tyd, behelzen zyhe Verzen, de uitboc=. zemingen van het tederhartigst medelyden: hy geeft de treflendfte gedagten over de vlugtighetd des tyds, en de brooshcid van het ondéfmaanfche; gedrukt door den last der zondefchuld , fchteidt hy de Godtyke Genade aan; hy hoort eene tlemelftem, die hem troost, en tot den weg des Heils te rug roept; hy verlangt vleugelen te hebben, om na °t verblyf des Vredes te vliegen: overal, net één woord, ontdekt men een vreedzaamen en deugdminnenden inborst; laat hy zomtyds eenige fcherpe woorden, zync pen ontvloeijen tegen het Hof van Rome, men moet dit : ‘ verw EN DICHTER BESCHOUWD." — tir terfchoonen in een Man, met verontwaardiging vervuld , òm dat hy het misdtyf zag heerfchen , waar d: Deugd moest ten zetel zitten. Niets fchooner dan de Lierzang, toegeëigend aan rmo- LAS RIEUZI, een Romein, die, omtrent den Jaare 1348 „ het ontwerp beraamde om zynen Vaderlande dezelfde Regee- fingsvorm te geeven, welke ftand greep in de luisterryke daren van het opkomend Gemeenebest. Hoe manlyk, hae klemmend is de toon, die in dit (uk heerscht. Dus drukt hy zich uit: | se Edelmoedige ziel, overal Zyn de vonken der Deugd „> uitgedoofd ; overal wandelt de Ondeugd met ongedekten. » tangezigte. Tot u vervoeg ik my, derhalven, tot u, „ die, met een eerwaardie gezag bekleed, in Rome de hel- an dere dagen der eerlte Keuwe weder wilt doen gebooren en Worden. Wat vertoeft Gy? Italie, in eene diepe flanpziekte ver- ss vallen , heeft het gevoel zyns jammerftaats verloorens ‚ Én is er niemand dic het opwekke? Voor u, voor u al- ss leen, heeft het lot de eere bewaard , om de duisternis- an fen, welke uw Vaderland omringen, te verdryven. Gys. „ By Alleen, kunt de traanen , welke ik over deszelfg druk aa ftort, afwisfchen. "En, indien immer de Nakomeling., p Íchap van Mers , die cdele eerzugt weder gevoelt , welke an in den boezem hunner Voorvaderen blaakte , deeze zal » Zulks aan U verfchuldigd weezen. Uw hand, uw hand » Alleen, kan den ouden roem fchenken , aan die Wallen ; an welker ruïnen zelve de geheele Wereld fchrik inboeze- s men saan die Graflteden , waar de asch rust van zo veel » Helden, wier Naamen de Onfterflykheid verdiend en ver- an Worven hebben. Getrouwe BRUTUS, en gy doorlugtige s» SCIPIOS, welk eene vreugd doortintelt uwe ziele , indien » de oogmerken van myn Held bekend zyn, irt de verblyf- s plaatzen waar gy u ophoudt ! Reeds deelt Fanricius in p uwe gevoelens, en roept uit: Myn Rome zal dan nog » weder bloeijen! Welk eere vreugd in den Hemel , wan- » neer de zalige Bewoonders zich nog de gebeurtenis- s» fen deezer Wereld aantrekken! Zy bezweeren u een ein- s de te maaken aan die onlusten, welke bun oude Vader- » land verderven3 waar de Tempels, te hunner Ecre op- » gericht, wvkplaatzen geworden zyn van Roovers, cn » hunne Altaarcn met bloed bevlekt. ` a Hoor het gefchrei van een ongelukkig Volk; zie die s Grysaarts, die Vrouwen, die Kinderen, tot u de bid- . . den- J12 PETRARCHA,-ALS MINNAAR zm dende handen opheffen. De toeftand , waar in zy gedom- an peld zyn, zou de traanen perfen,.uit het oog der bit- an terfte‘ vyanden van Rome. Haast uy om dien brand, s welke alles verflindt, uit te blusfchen. Doe Italie de „> Aangenaamheden des Vredes fmaaken, en uw naam zal an in de boeken des Heme]s worden opgefchreven. se Welk een hoop ipant er zamen, om den Kolom (*), „ die het Vaderland onderfchraagt, te doen vallen! Welke an vergiftige Kruiden bedekken de Landen, waar voorheen ae de heilzaamfte Planten groeiden! Zints lang heeft Rowe an de braave Mannen verlooren , die het ten hoogften top- an punte van grootheid hehben opgevoerd. Het heeft gee- an ne andere, dan ondankbaarc Kinderen, die heiligfchen= „> dende wapens hunne Moeder op °t hart zetten. Gy, gy s» alleen kunt haar verdeedigen: Gy, gy alleen haar ten a» Redder dienen. ae De Fortuin, dikwyls bezig om de edelfte oognterken 3, te dwarsboomen , baant voor u den weg. Welk een roem ss voor u, te hooren zeggen; anderen hebben ’t gelukkig ap Rome baard; doch deeze ’t zieltoogend Rome behou- en IT, ” Laura is niet meer: een fchriklyke flag heeft het recht, maatig voorgevoel van haaren Minnaar bewaarheid, Pe- TRARCHA Zal die Oogen, welker vuur zyn Vernuft deedr glocijen , niet meer aanfchouwen; Fly zal niet meer de Stem hooren , wier betoverende klank hem den Hemel fcheen te openen. — — Laura fterft. Deugden, onfchul- dige Aantrekkelykheden , zuivere Vermaaken; ftreelende Verwagtingen , — alle zyn in één Graf begraaven. De Man, die eertyds beurteling geroerd werd, door Droefheid en Vreugde, Vrees of Hoop, kent nu geen an- dere aandoening dan die van Rouwe. Helaas! hy naderde tot dat tydperk des Leevens, waar in (*) Hier zinfpeelt PETRARCHA op de Familie der COLONNASs zo zeer door die der vrsins vervolgd. Ct) Het bovenftaande is geene woordlyke Vertaaling van PE- TRARCHA's Lierzang, noch dezelve in ’t geheel; maar eene na- volging van de (choone en treffende denkbeelden in denzeleen heerfchende. — Een geval, door MACHIAvEL geboekt, behelst de volkomenfte loffpraak van dit Dichtftuk : hy vermeldt, dat, in den Jaare 1452, een ander Romein, STEVEN PORCARI geheetch denkende zyn afbeeldzel te vinden in de (Chers van RILCZY» juist hetzelfde oogmerk als deeze vormde, ~ . ER. DICHTER BESCHOUWD. “zg in ’ hart , fchoon altoos aandoenlyk , min geflingerd wordt door driften: hy vlcidde zich, dat hy, by zyne LAURA Jee, vende , tot haare gefprekken toegelaaten, bevestigd door het voorbeeld kaarer Deugden, in den fchoot der Vriend- Schap, alle de (metten der Licfde zou vergecten. De dë. ge itar, welker glans zyn pad verlichtte „is met dikke duis- ternisfen omgeéven: de Wereld is, voor hem , niets waar- dig. Wat raakt het hem langer „sof de lieve Lente fchoo- ge dagen aanbrengt? Die dagen zyn voor hem geen fchoone: dagen meer. Het gezigt dier Plaatzen, welke de tegen-. woordigheid van LAURA hem zo aanvallig maakte , heeft al- le aantrekkelykheid verlooren. — — ‘Gaat hy in eenzaam- heid wandelen, elk voorwerp herinnert bem, den onwaar- deerlyken fchat, door den dood weggeroofd. Hier ftcekt cen Boom, wiens lommer eertyds zyne LAURA voor de brandende middagzonne befchutte, den kruin om hoog: daar pryken de Bloempjes, met welke zy zich wilde ver- cieten, en die zy verfraayde: ginder de grashoogte , waar- op zy dikwyls zat. Overal draagt hy de pyl, die hem ’t hart doorwoudde , mede. Mer den klaagtoon van cen vogel- tie, van zyhe gade beroofd, paart hy zyne klagten, hy eischt LAuRA weder van de bosfchen, van de heuvelen , van de valeien , en de eerwaardige plaats dic haare asfche bevat. Hoe vindingryk is zyne Rouwe! welke treffende zinnc- beelden boezemt deeze hem in, om de ftervende aura af ` te beelden. Hy vergelykt haar by cen Schip, ’t welk, naa langen tyd , op eene bedaarde zee gevaaren te hebben , over- vallen wordt door een vreeslyken Storm , eu in. de baaren verzwolgen; by eene Fontein, die, met haare zui- vere wateren, de bloemryke {trecken bevogtigde, —— by cen Laurier, op welks takken , de Nagtegaal zyne min- nedeuntjes zong, en door een rukwind ontworteld. Onder de gedaante van een fterflyk Mensch was Laura een Engels deeze Aarde was haarer onwaardig: zy is in den Hemet: en wat doet haar Minnaar zo verre van haar verwyderd? Hy zugt — hy fchreidt. Met welk eene klaagftemme fmeckt hy, om de aannadering des Daads? Hoe traag flee-. pen de leevensuuren , en rekken zyn verlangen, oa het oo- genblik , wanneer zyne asfche vermengd zal worden met de asch van haar, die zyner ziele zo dierbaar was? Hoe haat- Ivk is de Dag in zyne oogen geworden! De Nagt alleen brengt zomwylen eenige verlichting toe aan zyne rampen. Gelukkig, indien de {laap zyne droeve oogleden fluite, Ô behaagelyke droom: Ô zoet bedrog! PETRARCHA ziet zyne \ LAU 114 PETRARCHA,ALS MINNAAR EN DICHT, BESCHOUWD. LAURA weder: hy ziet haar ten Hemel afdaalen , met heer- lykheid omfchenen, met den palm der overwinning in haare hand: zy nadert hem vau een bed, bevogtigd met de traa- nen over dch ongelukkigen: zy fpreekt, de overtuiging is op haare lippen: zy leent een aandagtig oor aan °t verhaal, * welk hy geeft van zyne {merten : zy droogt zyne traancn af, en wyst hem den weg tot waar Geluk. — Maar hoe kort duurt deeze begogeling. De dageraad ontrukt aan zyne oogen zyne Bemind ‚en zyne wonde bloedt op nieuw, Maar „terwyl hy zich aan de droefheid overgeeft , vereert hy ‚daor zyne rouwklagten „de gedagtenis zyner geitorvene Vriendinne : terwyl hy,in zvne Verzen, haar doet herlees ven, fpoedt de tyd, en de-dood nadert. Zyne gryze hai ren herinneren hem, dat nieuwe gevoelens zyn hart moe ten vervullen; zints dien tyd is zyne Rouwe niets anders dan eene zagte aandoening , vol verrukking voor die de- zelve gevoelt: zync verlangens zyn alleen Hemelwaards uitgeftrekt; en zyne ziel wordt hoe langs hoe meer vervuld door het troastryk denkbeeld van zyne LAURA weder te zien An. de verblyfplaats van eeuwigduurenden Vrede, In de vertedering, welke het daorleezen der werken yan PETRARCHA my verourzaakte , heb ik gefchreeven. Alle de voorwerpen , welke hy befchryft, zyn my als ouder ’t ooge; ik zwerf in de plaatzen, waar hy zyne zugten loosde : ik zie LAURA, ik zie haare aangebede oogen; ik boor de Stem, die de ratzen kon doen luisgeren 5 ik fchrei op haar Grat; ik zeg met haaren Minnaar Beati gli occhì che la veder viva} _ Verrukkende Voorwerpen! Gelukkig , indien ik my in een- zaamheid daar mede mogt bezig houden! Duizend nog on- bekende bekoorelykhedea zou ik "er in ontdekken. Keert weder, keert weder gelukkige dagen myner Jeugd; brengt mede de Vryheid en de zagte Blycfchap die traanen van te- … derheid ftort, traanen zo behaaglyk ! Aange- naam Denkbeeld, vervul myn hart tot den hoogeften-ouder- dom; moet ik deezen bereiken; fluit een draayboom voor alle ontrustende Driften ; laat myne ziel nooit geplaagd yvorden door Gelddorst, noch verfcheurd door Eerzugt : dat de Vriendfchap alleen alle myne gevoelens ingeeme ; geeze zal my ten grootften fchat verftrekken.… r OVER erg REF GREVEN: VAK ATRO T% -= a em xw es UD OI oyd a aT B a A RADEN gp fen 3 6 CREE d ge Afb ze, a A nyoa: a Sy a OVER SIET GEEVEN VAN AIRS, D: goede fmaak, of de {maak van, °t fehoone, wordt niet ten onregte verdeeld in eenen verlichten en eenen in- gewikkelden Lmaak , of ecuen {maak by navolging. … De „ verlichte {maak , zegt eeu Schryver (*) , Is zulk een, » yan den welken men reden weet te geeven. Zodanig „ is die van zulke menfchen „die, door de beoefening van p het verftand, Kuunen fmaak ver recgen hebben ` zy wec?» „ten te zeggen, waarom zy eene zaak fraai of lelyk vin; „ den, Dit is de verlichte fmaak. De fmaak by navol- „ ging, of dè ingewikkelde (maak , wordt alleen verkregen „ door het gedurig zien van fraaije dingen, Een mensch, „ hoe weinig fmaaks hy ook hebbe, welke. daaglyks £choo- s DE .voorwerpeû ziët, die hoort pryzen en bewonderen, „ gewent zig aan zogwlge voprwerpen, en hegt aan ‚het denkbeeld van dezêlven dat van fchaonheid. Waunecer ‚hy dan diergelyke voorwerpen ontmoet, erkent hy die s voor (hoon, eu fchikt zig in zyne keuze naar dat oor- ‚ deel, Andete voorwerpen , welken afwyken van dat blitdlings verkregen denkbeeld van fchopnheid , komen bem lelyk vodrs Zyn oordeel of zyn fmaak sust dan op ‚ hef gezag van anderen ‚even als het geloof van ’tgemeen op het gezag zyner gecstlyken rust. Hy bezit dan ecnen » blinden, eenen ingewikkelden (maak, eenen fimaak. by d navolging. Dit nu is het geval yan het grootte gedeeltę » der. menfchen van de. groote Wereld, Van de jeugd af vw 3an opgebragt in het midden der pragt en waclde, heb- „ben zy genoėgzaam niets gezien, dan bet geen kostbaar vn €n uitgezogt is. Byna op dezelfe wyze, hebben de lieden van de groote wereld eenen zekeren {maak , omtrent het waare fchoone in de weetenfchappen, en in het zeedlyke , verkreegen. Men vindt (*) Zie den OPMERKER , Í. D. bl. 398. 416 OVER HET OREVEN VAN AIRS. viodt aan de hoven, en in de kringen van den eerften rang juist niet veel eene fchoolfche en diepzinnige geleerdheid ; men vindt er egter zekere oppervlakkige kundigheden , die, door den 'daaglykfchen omgang , volmaakt, verfynd, opge- fcherpt , zelfs nu en dan door de verkeering met dezen en geenen geleerden, die, van tyd tot tyd ‚door zynen ftaat, ` uit de eenzaamheid zyner boekery , aan het hof of in de groote wereld geroepen wordt, uitgebreid en verder vol- maakt, het oordeel zelf volmaaken, verfynen , opfcherpen. 