Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
De Negers zyn omtrent elkanderen zoo welwil- lend , dat men hun niet behoeft te zeggen : — „ Bemint uwen naasten als u zelven.”. De arm- fte , onder hen , al hceft hy maar den ey , zal hed met alien , die ’er tegenwoordig zyn , verdeelen. Het zelfde zal hy doen met het kleinfte glaasjen rhum ; maar vooraf zal hy eenige droppels op den grond fprengen , by wyze van wyn * plenging. Zoo al de wilde volken doorgaans veel edelmoe- digheid en goede trouw bezitten , zy hebben ook hunne gebreken, waar onder eene groote wraak- zucht gevonden wordt. De grootte van deeze. hartstocht in de Negers ftaat gelyk met die van hunne gevoelens van dankbaarheid ; en ik kenne ’er geen ddn , die aan een ander de hem aangedaa- ne belediging vergeven heeft. Men kan van hun zeggen, dat hunne vriendlchap zoo feeder!) an ig , als hunne haat onverzoenlyk is. Even als. alle bar- baarfche volken, geven zy zig aan verfchrikkelyke wreedheden over. In den laatften opdand , die in de Volkplan- ting de Bcrbices is voorgevallen , ging hunne woede zoo ver , dat zy de vrouwen hunner mees- ters, fchoon zwanger zynde, en in tegenwoordig- Q 5 heid Digitized by Google 25° REIZE naar:... „ heid van hunne cchtgenootcn vermoordden (*), De dccawaws- Negers zyn niet minder dan zy op de konst, om door vergif om te brengen , afge- richt. Zy verbergen het vergif onder hunne na- gels, en door flechts den vinger in een glas met water te token, veroorzaken zy eenen langzamen, maar (*) Het geval is in dit Land bekend, dat een Neger, die by zynen meester mishandeld was geworden , 'er op de volgende wyze wraak over nam. — Toen deeze met zyne vrouw was uitgegaan , floor de Neger alle de deu- ren toe; en by hunne te rug komst, vertoonde hy zig met hunne drie kinderen op een plat dak boven op het huis. Zyn. meester en meesteresfe vroegen hem, waar- om hy niet open deed, en tot antwoord, wierp hy de jongfle hunner kinderen voor hunne voeten; zy dreigdeh hem, hy wierp de twcede; zy fmecktcn hem, hy wierp de derde, en alien vielen zy voor de voeten hunner on- gelukkige ouderen dood ter neder. Deeze woedende Neger zeide hun toen , dat hy voldaan was ; en vervol- gens wierp hy zig zelven van boven neder op de ftraat. — Een andere Neger, om zig over zyne meesteresfe te wreeken, doorftak den man, die hem niet beledigd had, en verklaarde wyders , dat haar dood hem de wraak van flechts een oogenblik bezorgen zoude ; maar dat haar te berooven van het geen haar het lieflle was , haar tevens vcrbordeelde tot eqnc eeuwigdurende ftraf, waar van het denkbeeid alleen voor hem gehoegiyk was. uianteek. van den Schryver. Digitized by Google SURINAMEN, XXVI. Hooftjl. 2$ l maar zekeren dood (*). Geheele huisgezinnen , en zelfs alle de inwooners van eene Plantagie , hebben de gevolgen van hunne wraakzucht onder- vonden. Die ging eindelyk zoo hoog , dat zy tachtig flaven , derzelver ouders en vrienden , deeden omkomen, om hunne meesters van dit gewichtig gedeelte van hunnen eigendom te berooven. Dee- ze monfters dragen den naam van wis/y - men , hec welk misfcliien koomt van het woord wife (wys); en door dit helsch middel helpen zy een groot aantal flachtbffers van leant a langen tyd voor dat zy ontdekt worden. De barbaarfehe volken , fchoon van de voor- deelen der opvoeding beroofd , hebben nochtans verwarde denkbeelden van eigendom : dus moet men zig niet verwouderen, dat flaven, die in hun perfoon de duidelykfte fchending van alle recht ondervinden, aangezet worden, om zig deswe-' gens fchadeloos . ftelling te bezorgen. Die van de Plantagien zyn al te zeer aan dieverye overge- geven , en plunderen alles , wat onder hun bereik kopmt , wanneer zy hope hebben , om het ilraf- . fe- (*) Na het naauwkeurigst onderzock, en het beko- men van overtuigende bewyzen , kan ik verzekeren , dat dit alles met de tyaarheid overeenkomftig is. Aanteek. van dtn Schryver. Digitized by Google REIZE N A A R feloos te kunnen doen. Men kan ook aan hunne onmatigheid, vooral aan die in den drank, geene palen ftellen. Ik heb eene jonge Negerin een kora , waar in ik twee flesfen wyn gefchonken had , achter een zien uitdrinken. Van de Negers van den flam van Gatigo , wordt gezegd , dat zy uk een geest van wraakzucht, even als de Caraiben , menfchen - eeters zyn. Na hee innemen van Boueou , vondt men , in de hoizen der muitelingen van deezen ftam, potten vol mec menfchen - vleesch , die nog op het vuur ftonden. De nieuwsgierigheid drong een Officier, ora deez© affchu wely ke kost te proeven , en hy verklaarde , dat dusdanig vleesch niet minder was, dan osfen* of varkens- vleesch. De heer wangills, een Americaan . die < * in het binnenfte van Africa zeer diep is doorge- drongen , heeft ray naderhand verzekerd, dat hy in eene ftad of gehucht van die Land gekomen was , alwaar arraen, dyen en bccnen van menfehe- lykc fchepfels zoo openbaar te koop lagen , als het vleesch by onze vleeshouwers ligt. john keene, Capitain in dienst van de Compagnie van Sierra - Beotia y heeft ray ftellig gezegd , dat hy zig met zyn fchip op de Africaanfc/ie kust bevindende, ora hout , yzer en goud-poeder in te nemen, de Capitain van het fchip Nasfauy ge- naarad ‘ Digitized by Google SURIMAMEN, XXVI. Htoftjl. 253 naamd dIunnIngenj met alle zyne manfchap- pen vermoord wierd. Hunne lyken wierden ver- volgens in ftukken gehakt, ingezouten en opge- geten door de Negers van den grooten Drey in , omtrent dertig mylen ten noorden van de Rivier van St. Andreas. Deeze zelfde menfchen.eeters namen toen al het koper van het fchip weg, en ftaken vervolgens het fchip zelve in brand. Na de gebreken van het character der Negers te hebben aangewezen , is het billyk , dat ik 00 k hunne goede hoedanigheden en deugden fchetfe. Ik heb reeds van hun vernuft en dankbaarheid gefproketi; de laatstgemelde gaai zoo verre , dat zy zig voor de genen , die hun eenige byzondere , weldaad bewezen hebben , aan doods-gevaaren zouden bloot ftellen. Niets overtreft de genegen- heid , dien zy voor hunnen meester hebben , wan- neer deeze hen met goedheid behandelt; waar uit blykt, dat hunne genegenheid even fterk is, als hunne haat. De Negers zyn over ’t algemeen gevoelig, maar vooral de Coroman tyn • en Nago- Negers. Zy zyn vatbaar voor liefde; en de ja- loersheid brengt in hun hart de vreesfelykfte ge- volgen voort. Hunne ingetogenheid verdient hier genoemd te worden; want geduurende verfchei- den jaren, dat ik onder hen verkeerd heb, her- inner ik my niet ’er ooit 66n in ’t openbaar eene vrouvv Digitized by Google R E I Z E N A A R 1 vrouw te hebben zien kusfen. De Negerinnen hebben eene ongemeene liefde voor hunne kinde- ren. Geduurende de twee jaaren, dat zy dezel- ven zoogen, houden zy geene gemeenfchap met , hunne mannen. Zy zouden het zig zelven ver- wyten als eene onnatuurlyke zaak , tot nadeel haa- rer zuigelingen ftrekkende. De zindelykheid der Negers is zeer opmerkelyk. Zy baden zig ten minften drie maalen daags. Die van de flam van * Congo in ’t byzonder zyn zulke liefhebbers van het water, dat men hen, met eenig recht, half* flachtige dieren zoude kunr.en noemen. De Negers zyn moedig en geduldig in tegen- fpoed. Zy trotfeeren de pynigingen en den dood met eene onverfchrokkenheid , die zonder we£r- gaa is. Hun gedrag in de neteligfte omftandig- heden gelykt naar heldenmoed. Zy laten geene klachte hooren , zy loofen geen zucht , men hoort van hun geen gekerm , zelfs wanneer zy in ’t mid- den der vlammen hun leven laten. Ik heb nimmei een enkelen gezien, die, om welke reden het ook wezen mogt, tranen ftorte ; en echter bidden zy met den fterkften aandrang om genade , wanneer men hen veroordeelt, om gegeesfeld te worden voor misdryven, welken zy erkennen; maar in- dien zy vermeenen de kastyding niet verdiend te hebben, maken zy zig zelf byna oogenblikkelyk van Digitized by Googlel SUR INAMEN, XXVI. Hooftjl, Z$S van kant. Die van den ftam der Coromantyn- JVegers , geven zig voomamelyk aan deeze daad van wanhoop over. Het gebeurt dikwils,dat zy, by de uitvoering der ftraf, hun hoofd agter over gooijen, om hunne tong in te flikken, het geen hen oogenblikkelyk doet verfmooren ; en zy vallen dood voor de voeten hunner meesters neder. Maar wanneer hun geweten hun overtuigt , dat hunne ftraf rechtvaardig is, zyn zy gedwee, en onder- werpen zig met gelatenheid aan hun lot. Men heeft zedert kort in Surinamen het zeer menfche- lyk middel uitgevonden, om te beletten, dat zy zig zelven niet verfmooren , gelyk ik zoo even vcrhaalde , door hun een aangeftoken ftroo-fak- kcl voor den mond te houden , waar door het dubbeld oogmerk bereikt wordt , om hun het ge- zicht te blakeren , en hunnen aandacht van een dergelyk ontwerp af te trekken. Zommigen ne- men hun toevlucht tot een ander middel : zy eeten aarde; het geen hunne maag belet derzelver ge- woone werkingen te doen , en zy eindigen dus hun leven zonder pyn, maar kwynende zomtyds meer dan een jaar in eenen ftaat van ongemeene zwakheid. De wetten hebben tegen deeze aard- ecters de geftrengfte kastydingen vrugteloos vast- gefteld, want men ontdekt hen zeldzaam, wanneer zy deeze misdaad aan zig zelven begaan. Na Digitized by Google k E I Z E NAAR »5$ Na deeze algemeene aanmerking omtrent de na- tuurlyke en zedelyke veraiogens der Negers, zal ik hen thans befchouwen in den ftaat van flaver- nye, en aan de yzere roede van eene verfchrikke- lyke dwingelandye onderworpen. Vervolgens van dit afgryzelyk toneel afftappende , zal ik aantoo- nen, wat zy zyn onder rechtvaardige , mensch* lievende en gevoelige meesters. Men herinnert zig ongetwyffeld , het geen ik van hun gezegd heb, wanneer zy van de kust vah Guinea aankoraen , en in welken zwakken en elendigen ftaat zy zig dan bevinden. Ik heb ook doen opmerken , dat zy fpoedig hunne lyvigheid weder bekomen , en dat men linn aan de zorge van eenen ouden flaaf toever trouwt , die him de taal der Volkplanting leert. Zoo verre gevor- i derd zynde , zendt men hen naar het land om te werken, waar aan zy zig met genoegen onder- werpen , fchoon ik eenige voorbeelden van nieuw- lings ingevoerde Negers gezien heb , die zulks weigerden, in wcerwil van de beloften, gebeden , bedreigingen , en flagen zelfs , tot welken men toevlucht nam, om ’er hen toe te dwingen; maar deeze waren Vorften of perfoonen van aanzien- lyken rang in hun vaderland , die door de lotge- v alien van den oorlog tot den ftaat van llavemye vervallen waren , en wier verheven gevoelens hun den Digitized by Google 5 u r I HA MENj XXVI. Hooftfl. a 57 den dood cieeden verkiezen boven de vernedering en de ellenden der flavemye. By verfcheiden geld- genheden. van dien aart, heb ik andere (laven op de kniSn zien vallen , en hunne meesters fmeeken * dat zy de taak van den gevangen Prins of hoogen. perfoon by hunne taak voegen wilden y het geen men hun zomtyds toeftond , en zy bewezen hem beftendiglyk den zelfden eerbied, als of hy in zyn eigen Land was. Ik her'inner my , dat ik eens * om my voor een oogenblik te dienen , eenen Ne* ger gehad heb van een zeer goed voorkomen , en die kortlings ontfcheept was , wiens gewrichten aan de handed en enklaauwen door ketenen ont* veld waren. Ik vroeg ’er hem de reden van. — * ,, Myn vader, antwoordde hy my, was Koning* en wierd door de zoons van een nabuurig ,, Vorst verraderlyk vermoord. Zynen doodtrach* yy tende te wreeken , ging ik met zommigen van ,, de mynen dagelyks tef jagt , in de hoop vati j, zyne moorders te ontmoeten; maar ik had her ongeluk om verrast en gcketend te worden; j, van daar komen die fchandelyke lidteekens , „ welken gy zict. Men verkocltt my vervolgens yy aan uwe landgenooten op de kust van Guititey yy eene ftraf, die Voor verfchrikkelyker gehouden ,, wordt , dan dc dood zclve”. De gefchiedenis van mynen Neger quaco was III. dbel. R . nog Digitized by Google *58 REIZE NAAR nog zonderlinger. — „ Myne ouders” , zeide hy my, „ leefden van hunne jagt en visfcherye. ,, Men ligtte my , nog zeer jong zynde , op , „ terwyl ik met twee van myne broeders in het „ zand fpeelde. Dadelyk ftak men my in een ,, zak, en vervoerde my verfcheiden mylen ver. ,, Ik wierd vervolgens den der flavcn van eenen „ Koning op de Guineejche kust, die een aan- „ zienlyk getal bezat. Toen hy ftierf , onthoofde „ men ’er het grootfle gedeelte van , en begroef ,, dezelven met hem. De kinderen van myne ,, jaaren wierden onder de Capitains van zyn „ leger ten gefchenke gegeven ; en de Capitain „ van een Hollandses Schip kogt my voor een „ fnaphaan , en een weinig buskruid”. — Elk mensch bemint zyn geboorte-land , hoe hard de wetten ’er ook wezen mogen. Zoo dra deeze ongelukkige vreemdelingen met minder y ver beginnen te arbeiden , worden zwee- pen , bulle - peefen , bamboua ■ rieten , touwen , yzers en ketenen te werk gelegd, om hen vlug- ger te maken. ’Er zyn meesters , die hen nacht en dag bezig houden , zonder zelfs de zondagen uit te zonderen. Ik herinner my , dat een jong en zeer fterk Neger, marquis genaamd , die een vrouw en twee lieve kinderen had, welken hy teederlyk beminde, zynen arbeid met zoo veel yver v Digitized by Google etia i s a M e XX VL Hooft/i. s.gf t * 5’ver doorzette , dat hy des namiddags teti viet 1 uurcn met het graven van een flootof greppel , vatl Vyf honderd voeten langj gefiindigd had, om tyd te hebben tot het bebouwen van zynen bleirtert tuin , of te gaan visfchen , of vogelen te vangen , tot onderhoud van dit zyn geliefd huisgeZin. Zyrt ineester , dit vernomen hebbende , bevvees hem , om hem aan te moedigen, dat wanneer hy voor Vier uuren vyf honderd voeten had kunnefl af* graven, hy ’er zekerlyk voor zonnen ondergang scs honderd zoude hebben kunnen voleinden. De ongelukkige keerel wierd vervolgens vervvezen j om dagelyks dten tnak af te vverken. De flaven loopen in Surinamcn byna naakt , eit hun dagelyks voedzel beftaat in eenige ignames en vruchten van Plantain, boomen. Misfchien twed tnaalert *s jaars, krygen zy een middelmatig rant- foen van gezouten visch , en eenige bladen tabak t het geen zy Jweety mouffo noemen $ en dit is het oak al. Maar het ondraaglykfle voor hun is, dat offchoon een Neger en zyne vrouw voor elkan- der de groat fie genegenheid hebben j de laatstge* melde, indien zy wat mooy is, de walgelyke om- helzingen van eenen overfpeeligen en onbefehaam- den Opzichter zig moet laten welgevallen , zoo zy haaren man , zulks trachtende te beletten , niet Wil zien in ftukken houwem Deeze onvvaardige R A te* Digitized by Google REIZE M A A R R6o behandeling heeft hen dikwerf tot de geweldigfte wauhoop vervoerd , en tot een groot getal moor- den gelegenheid gegeven. Uit hoofde van eene zoo groote opdenftapeling van onheilen , is de zelfsmoord onder de Negers - gemeen ; dikwils loopen zy weg naar de bosfchen , om zig met hunne muitende landgenooten te ver- eenigen j of zoo zy al de vlucht met nemen , wor- den zy mistroostig, en krygen kwynende ziekten, ten gevolge van de mishandelingen , die hun wor- den aangedaan. Deeze ziekten zyn de lota , be- ilaande in eene fcheurbuikige en witte vlak over het geheele lichaam : — De cras/y - crasfy , of fchurft, die by hun, even als by de Europeanen , voortfpruit uit flecht voedzel, en onder hen zeer gemeen is : — De yaws , welke ziekte veelen ge- lyk ftellen met de venus • ziekte , en waar door het geheele lichaam met geele zweeren wordt overdekt; de meeste Negers zyn ’er aan onder- worpen, maar zy worden ’er flechts eenmaal in hun leven door aangetast ; eene byzonderheid , die , wanneer men ’er by voegt , dat de kwaal lig- telyk aan anderen wordt medegedeeld, dezelve eenigermaten gelyk flelt met de kinderpokjes. Deeze befmettelyke hoedanigheid is zoo groot, dat indien eene enkele vlieg, die zig op den zie- ken nederzet , (cu hy is ’er als mede bedekt) zig Digitized by Google SURINAMEN, XXVI. Hooftjl. 2.6 1 zig op de ligtfte ontvelling der huid van iemand , die volmaakt gezond is , plaatst , zy hem met die verfehrikkelyk vergif befmet, waar van de gevol- gen zig verlcheiden maanden lang doen gevoelen. Men gepeest deeze ziekte doorgaans door kwyling en een goeden levensregel , gepaard mot eene aan- houdende beweging , die eene overvloeaige uit- waasfeming te vveeg brengt; en zoo lang die ge- neezing duurt, is de zieke ongemeen mager. De boasjy , of melaatsheid , is nog veel ver- fchrikkelyker , en men befehouwt dezelve als on- geneeslyk. Het aangezicht en de ledematen zwel- len in deeze ziekte op, en het geheele lichaam is vol met zweeren. ' De adem heeft een ondragely- ken (lank ; de hairen vallen uit ; de toonen en vingers verrotten, en vallen vervolgens lid voor lid af. Het ongelukkigfte van alien is bovendien , dat de ellendeling, die door deeze ongeneeslyke kwaal wordt aangetast , zomtyds verfeheiden jaa- ren lang kwynen kan. Dewy! de melaatfchen van natuure tot het minnefpel genegen zyn , en hunne ziekte befmettelyk is , moet men hun alle gemeen- fchap verbieden , en hen vercordeelen tot een al- toosduurende ballingfehap op den een of anderen hoek der Plantagie. Qe clabba -yaws of tubboes zyn ook eene deerlyke en ellendige ziekte, die pynlyke zvveerea R 3 ver- l Digitized by Google a E I z E N A A a 9,62 veroorzaakt aan de voeten , voornamelyk aan den bal van den voet , tusfcben vel en vleesch. Het gewoon middel in dit geval beftaat hier in , dat men het aangeftoken deel met een gloejend yzcr hrandt , of met een dun lancet doorvlymt; alsdan laat men op de wonde zeer warm fap van citroen - loopen, het geen wel zeer gevoelig, raaar van een zeer groot geneezend vermogen is. De Negers zyn 00k onderworpen aan ziekten van uit- en inwendige wormen , het welk by hun veroorzaakt word door het gebruik van madderig water, waar in die wormen huisvesten, of doos de rauwheid van hun vocdzel. Een der voor* naamften wordt genoemd LinJwrm : zynde wor- men zomtyds van zes voeten lengte , van eene •fchitterende zilver witte kleur, en njet veel dik- ker,dan de tweede fnaar van een.bas-viool. Zom- mige wormen plaatfen zig tusfchen vel en vleesch j zy veroorzaken gevaarlyke en pynlyke zwellingen overal waar zy inkomen, en vooral aan de bee- nen. Het middel , om deeze kwaal te geneezen , beilaat daar in , dat men den worm , wanneer hy boven de huid uitkoomt, by den kop neemt, en hem ’er geheel en al uittrekt, hem, om zoo te Ipreken , op een kaart of ftokjen windende. Dit Ran men met niet te veel omzichtigheid doen, want zoo de worm breekt , is het verlies van het Digitized by Google SURINAME N, XXVL Hooftft. 263 het lid, of zelfs van het leven, ’er dikwils het gevolg van. Zommige lieden zyn met zeven of agt van die wormen te gelyk gekweld. Behalven deeze ziektcn , die hun byzonder eigen zyn, zyn de Negers bovendien onderworpen aan die ziekten, welken de Europeanen gewoonlyk ondervinden , die op hun beurt van de opgegevene gevaarlyke en pynlyke kwalen in Guiana niet ont- heven zyn. Het is dus niet te verwonderen , dat de Planta- gi§n zulk een groot aantal zieken opleveren ; men • laat hen eeniglyk over aan de zorge van eenen Dresfy * Negro , of Heelmeester der Negers, wiens geheele kundigheid beftaat in het toedienen van eenige zouten , of het fmeeren van eenige pleisters. Zy, die door aanhoudende geesfelingen van het hoofd tot de voeten zyn van den gereten, kun- nen zig zelven genezen , of zonder huid arbeidcn , zoo hun'dit gelieft. Van alle deeze opddnftapelingen van ellende, waar van zommige natuurlyk uit de luchtftreek , en het flegt voedzel der Negers , maar vooral uit do onbetamelyke wreedheid der Opzigters voortfprui- ten, is het gevolg , dat een groot getal flaven buiten ftaat is om te werken, de ddn door eene geheele en fchielyke uitputting hunner kragten, dc ander door eenen te vroegtydigcn ouderdom: R 4 maar Digitized by Google I £64 REIZE NAAU maaf de dwingeland eener Plantagie vindt voof Jiunne kwaalen een onfeilbaar hvilpmiddcl , het gecn niet minder is, dan hen met eenen (lag dood te flaan : die verlies raakt hem niet meer dan zynen meester. Ily is alleen nayverig omtrent de gee- pen, die zig van Iiunnen taak kwytqn kunnen ; hy ' verzekert, dat de anderen geftorven zyn,de mecs- ten van de venus -ziekte, en geen P^eger is be- voegd, om getuigenis tegen hem te geven. In. dien echter ecnig Europcaan den moord bewees, ?oude de fchuldige vry zyn, gelyk ik reeds heb ppgemerkt , met eene boete van vyftig ponden fterling, en met den eigenaar fchadeloos te ftellen, zoo decze zulks begeerde. Voor deezen bloed T prys kan hy elken flaaf, die onder zyne magt ftaat, en het ongeluk heeft zyne wqede gaande tq niaken, opofferen, Een Opzigter kan bovendien duizende listen te baat nemen, om het bewys van zyne fchuld te ontduiken. Ik heb ’er een gekend, die zig van eenen Neger willende ontdoen , hem op de jags mede nam, en hem gelastte het wild op te jagen ; zyn eerfte fnaphaanfehoot raakte deezen ongeluk- kigen, die dood ter neder viel. Dit wierd een, foevar genoemd, en men deed ’er geen het minfte onderzoek naar. pen andcr kwam op de volgen-: de >vyze om. — Men i\ali een houten pal op her Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftjl. $65 midden van eene groote vlakte in den grond ; men bond ’er den flaaf aan vast in de hitte van een? brandende zon , en men gaf hem, ora het'leven te behouden, niet meet dan ^*ene banane en ddn - glas water daags , tot dat by ftierf. De Opzigter beweerde, dat dit niet door den honger veroor-> zaakt was , om dat men hem altyd eeten en drin* ken gebragt had ; dps wierd hy met eere vry gc* lproken. Men heeft dikwils een ander middcl gebezigd , om eenigcn van dceze ongelukkige Qaven ftralfeloos van kant te hclpen. Het bedoeld flagtoffer wordt naakt aan een boom in het bosch gebonden , met de armen en beenen uitgeflrekt , onder voorwend- ?el van hem dezelve wat losfer te maken ; men Jaat }iem aldaar , en geeft hem op bepaalde tyden te eeten , tot dat hy , door het fteken der muggen pf andere infedten , het leven verjoren heeft. Men verdrinkt de Regers ook wel, door hun , met een keten aan de voetcn, in ’t water te werpen, eq dit noemt men ook een toeval { Het is zeer zeker, dat verfcheiden, op last van penevrouw, op houtftapels geketend zynde, zyn van kant gefyylpen. De ftraf om hun de tgndeq uit te trekken, alleenlyk wdgens het proeven van het door hem bewerkte fuiker-riet, hun den neus |e klqpven , of de ooren af te fn,yden , orq ondet. R 5 to. Digitized by Google KEI2K NAAS ft 66 Iinge kyvagien, is van te weinig aanbelang, dan dat wy daar van zouden behoeven te fpreken. Zulk eene wreede mishandeling doet zomtyds in den geest van deeze ongelukkigen zulk eene moedeloosheid geboren worden, dat zy, om hun rampzalig leven te eindigen , en zig op eenmaal van zulk eene verfchrikkelyke flavernye te ont- heffen, zig zelven in de ketels werpen, waar in men het fap van het fuiker-riet laat koken, daar door een middel vindende , om hunnen gewelde- , naar van hunnen perfoon en van een gedeelte van Zynen oogst te ontzetten. Is het derhalven , na zulk eene behandcling, wel te verwonderen , dat geheele benden van Ha- ven zig in de bosfchen verzamelen , en alle gele- genheden waarneemen, om hunne wraakzucht te koelen 9 Ik zal deeze aandoenlyke berfchten eindigen met eene algcmeene aanmerking , tot bewys , hoe veel nadeel de bevolking door zulke wreedheden lydt. Ik heb gezegd, dat ’er in Surinamen 75,000 Neger -Haven zyn. Indien men daar van aftrekt het getal der oude lieden van beidcrlei kunne , en der kinderen , zullen ’er niet meer dan 50,00a overblyven , die tot werken gefehikt zyn. Het getal der fchepen , die jaarlyks ' elk 250 of 300 Regers invoeren , wordt op zes tot tvvaalf ge- Iteld* Digitized by Google {bri^ameSj XXVi. Hoofdjl, s, >? field. Men kan dus de jaarlykfche invoering be- rekenen op 2500 flaven , die noodig zyn , ora da gemelde 50,000 volcallig te houden. Het gctal der dooden nu gaat jaarlyks dat der geboorten ten beioope van 2500 te boven , fchoon dice Ne- ger eene vrouw hceft, en zelfs twee, zoo hem dit goeddunkt ; het geen over het geheel juist uit- maakt vyf ten honderd , en gevolgelyk bewyst , dat een geheel geflacht van 50,000 gezonde men- fchen alle twindg jaaren volkomen uitfterft. De rechtvaardigheid en waarheid noodzaken my echter te verklaren, dat de wreedheden, die zulk eene uitwerking voortbrengen , niet algemeen zyn. De mededogende Hemel heeft wel eenige uitzon* deringen willen daar ftellen , welken ik met genoc- gcn verhalen zal , en die het tegenovergeftelde zyn van het hier boven door my gefchetst tafereel. Ik zal niet naarvolgen eenige Schry vers , die het zelfde ondervverp behandeld hebben , en daden van goedaartigheid en menschlievenheid zorgvuldig hebben verborgen gehouden , om deeze zaak alleenlyk van de ongunftigfte zyde te doen be- fchouwen : ik wil dezelve met openhartigheid en onpartydigheid zonder verminking openleggen. Ik kan verzekeren , dat op zommige Plantagien de flaven naar myne gedachten behandeld worden , Zoo als menfchen behooren behandeld tq worden; . , ‘ 2ulk Digitized by Google / 268 I E I Z £ N A A R Zulk eene behan deling zoude nog algemeener zyn , indien de wetten geen onbepaald gezag over hen veroorloofden , waar van het onmogelyk is, dat geen misbruik gemaakt werde. Geen eigenaar moest het recht hebben , om het leven van zynen fiaaf ftraffeloos aan te tasten ; en het dooden van een zwarten of blanken behoorde in het oog der menfchen eene gelyke niisdaad te zyn , even als in het oog van God. Voorts zal ik als nu aan den Lezer vertoonen cen huisgezin van Negers , in dien ftaat van voor- fpoed en gerustheid , welken zy fteeds on der eenen goeden meescer genieten. De beeldtenisfen , op de plaac voorkomende , worden vooronder* Held te verbeelden perfoonen van het volk -of den flam van Loan go, uit hoofde der teekenen, die over het lichaam van den man getrokken zyn, en het cyffer op deszelfs borst, uit de. letters J. G. S, zaamgefteld , door middel van het welk da ' eigenaar bevvyzen kan , dat de flaaf hem toebe. hoort. Deeze man heeft op het hoofd een net en cen mand vol kleine visfchen; hy houdt ook een groote mand in de hand, die alle voortbreng* zels van zyne visch-vangst zyn. Zyne vrouw , die zwanger is , draagt verfeheiden zoorten van vruehten , draaijende catoen op een klos , en vreed- zaam haare pyp rookendej zy heeft nog een kind Digitized by Google SURINAM IN, XXVI. Hooftft. op haaren rug, en een ander loopt al fpeelende naast haar. Op die wyze is de arbeid van eenen Neger, onder eenen menschlievenden meester en gelchikten Opzigter, niets meer , dan eene heil- zaame lichaams- oeffening, die met het ondergaan der zon ophoudt , en hem een genoegzaam over* fchot van tyd overlaat , om te jagen , te visfchen , zynen kleinen tuin te bebouwen , of manden en netten ter verkoop te maken. Voor den prys, dien hy daar voor maakt, koopt hy ddn of twee varkens, eendvogels en ander gevogelte, welken hy zonder moeite en kosten voedt op eenen grond , die het noodige daar toe VJin zelf voortbrengt ; en op die wyze heeft hy ’er zeer, veel voordeel by. In zulk eene gefteldheid is hy ontheven van hartfeer; hy betaalt geene lasten , en hy befchouwt zynen meester alleenlyk als den befchermer van hem en zyn huisgezin. Hy bidt hem aan, niet uit vree- ze, maar om dat hy in zyn 'hart overtuigd is, den voorfpoed , dien hy geniet , aan hem ver- fchuldigd te zyn. De door hem bewoonde lucht- ftreek ftaat gelyk aan zynen geboorte- grond, en bevrydt hem van het dragen van kleederen, het geen hy veel gemakkelyker en gezonder vindr. Hy kan zyne wooning bonwen , zoo als hy goed- vindt , en het bosch verfchaft hem de noodige bouwftoffen. Zyn bed is een hangmat, of mat. Digitized by Google a*c> k it i i z vi A a ti papaija gcnaamd. Hy maakt zyne eigene potten ; eii de calebasfen, die hem tot fchotels dienen, groeijeti in zynen tuin. Nooit leeft hy te zamen met eene vrouw i welke hy niet bemint j want de beide echtgenooten verlaten elkander , zoo dra de edit den ander moede is; en deeze fcheiding gebeurt nochtans dikwerf minder dan de echtfcheiding itt Europa. Behalven de levensmiddelen , welken hy ’s weekelyks van zynen meester ontfangt, weet zyne vrouw hem verfcheiden zeer fmakelyke fpy- zen toe te bereiden , als daar zyn de braf , zynde ecn hnspot van Plaintain - boom vruchten en igna- mes, met gezouten vleesch , drooge visch , ed peper van Cajenne te zamen gekookt $ de tom • tom , een zoort van pudding , of taart, van meet van Indisch koorn gemaakt , en met ftukjes vleesch * gevogelte* visch, peper van Caijenne , en za^to fchillen van de ocra of althia gebakken: d zpe* perpot , zynde een kookzel van visch met Guinee • fc/ie peper, het welk men met gebraden plantain** vruchten eet : de gangotay , zaamgefteld uit droo* ge visch en groene plantain, vruchten: de acanj'd en de doguenou , die van meel van Indisch koorn gebakken worden , waar by in de laatstgemelde linker- fyroop geyoegd word. Zyn gewoone drank is fchoon water , Waar in nu en dan een weinig rhum gegoten wordt. Indien hy ziek of £«* Digitized by Google SURINAME N» XX VI. Hooftfl. 2ft geword wordt , geneest men hem voor niet ; maar hy gebruikt zeldzaam den Heelmeester, ver- mits hy zelf de geneeskragtige kruiden tamelyk wel kent; bovendien verrigt hy het zetten van koppen , of het doen van doorfnydingen van het vleesch , hem voor aderladngen dienende , aan zig zelf. Zyn hoofd houdc hy zindelyk, door zyne hairen met vochtige kley te befmeeren ; hy laat die daar op droogen , en wast dezelve ’er vervolgens met zeep - fop weder af. Dit is het geen zyn lichaam betreft. Wat zy* nen geest belangt, dezelve wordt nooit ontrusc door vreeze voor den dood, nog door knagingen van het geweten ; want een Neger gelooft vaste* lyk het geen men hem geleerd heeft, en het welk eenvoudig en klaar is. Wanneer hy het leven. heeft afgelegd,brengen zyne nabeftaanden envrien. - den hem in een boschjen van oranjeboomen, al- waar zy hem begraven , niet zonder onkosten , want ) Digitized by Google - r ” r fi fa ft E I Z E N A A k want doorgaans leggen zy hem in een kist, did Van best hdut fraay gewerkt is , en tevens doen dd lykzangen, zuchtingen en gefehreeuw , de lucht wcergalmen. Het graf gevuld zynde, en met groene zoden bedekt, zet men twee groene cale- basfen op zyde, de ddne vol met water ,de an derd met verfchillende zoorten Van gekookt vleesch ert casfave, het geen men doet, niet zoo als zommige lieden meenen , in het denkbeeld , als of de doode! dit zoude kunnen benoodigd hebben , maar als eeti blyk van hoogachting, die men voor zyne nage- dachtenis heeft: zomtyds zelfs brengtmen *er het weinige huisraad , door hem nagelaten , cn breekt het op zyn graf aan ftukken. Na het afloopen deezet plechtigheden nemen alle de omftanders affeheid van hem; zy fpreken tot hem, als of by hun ver- ftaan konde; zy verzekeren hem van het leed, het welk zy door hunne fcheiding' ondervinden ; zy zeggen eindelyk, dat zy hem hopen weder te zien, niet in Guinee , het geen men ongefehikt oordcelt, maar in dat gelukkig verblyf, ahvaar hy thans het gezelfchap zyner voorvaderen , zyner nabeftaanden , zyner vrienden geniet. De plech- tigheid deezer begraaffenis eindigt met jammer- kreeten , en vervolgens keert men naar huis te rug. Des anderen daags flacht men een vet varken, eendvogels, ander gevogelte, enz.; en de vrieri* den Digitized by Google SURINAM EM, XXVI. Hooftft. 2?$ den geven aan de andere Negers een feest, hct welk eerst den volgenden dag eindigt. Tot een teeken van rouwe, fcheeren mannen en vrouwen zig het hoofd, en omwinden het met een blaai> wen doek , dien zy het geheele jaar dragen. Wan- neer dit jaar veiftreken is, gaan zy weder naar het graf; zy leggen aldaar de laatfle offer han den ne- der ; zy zeggen den overledenen als nog vaar wel ; vervolgens vieren zy een ander feest , en het zelve eindigt met een vrolyken’ dans , en lofzangen ter eere van den nabeftaanden of vrjend, die hen ver- laten heeft. ’Er is geen volk , waar van de byzondere per- foonen , die het zelve uitmaken , meerder achting en vriendfchap jegens elkandcr gevoelen, dan de Neger • flaven. Zy fchynen verrukt te zyn , wan. neer zy zig by elkander bevinden , en zy zyn nim- mer van vermaken uitgeput , om elkander het ge- zelfchap te veriiangenamen. Eene zekere vrolyk- heid, welke zy Socfa noemen , beftaat in het fpringen tegen over zynea dansfer of dansleresfe, de handen op de heupen flaande , om de maat te houden. Zy zyn op dit zoort van oeffening zoo heet , dat dezelve dikwils met zeven of agt paaren dansfers te gelyk plaats heeft , het geen , door het te groot gevveld , den dpod van verfcheiden IIL deeij, § . htjn-i Digitized by Google 274 - RE 1 1 *t; » K A B. i >. v 1 hunner meer dan eens veroorzaakte ; waarora de Re- geering van Paramaribo hetzelve verboden heefc. De Negers zyn vlug en fterk , maar hun groot. fle vermaak is het zwemnaen ; het geen zy twee of drie malen daags doen, onder malkander en by hoopen van jongens en raeisjens, even als de In- dia nen ; en de beide kunnen onderfcheiden zig door hunnen moed, kragt en werkzaamheid. Ik lieb eene jonge Negerin de Commewyne zien oven- zwemmen , een jong fterk mansperfoon voorby zwemmende , en, toen zy aan de overzyde aan. kwam , door haar aan hem hooren voorftellen , om een weg van twee mylen af te leggen , en hem nog voor uit te blyven. — Ik moot thans fpreken van het fpeeltuig der Negers, en de manier, op welke zy dansfen. Men herinnert zig ongetwyf* feld,het geen ik van die der Loango-flam ten dee- zen opzigte gezegd heb ; het geen- nu zal volgen, is aan alle de andere ftammen gemeen. - Hun fpeeltuig, dat zeer vernuftig is, en ; door hen zelven genwakt word', heb ik op eeneafzon- derlyke plant afgebeeld. N°. i. De qaa-qua; eene plank van ecu hard en geluidgevend hout , welke aan de eene zyde door een dwarshout in de hoogte wordt opgeligt, en waar op men met twee yzere ftaafjes , of twee beendeien , als op een trommel , flaat. N°. a. / Digitized by Google PI .XXXVII. Digitized by Google Digitized by Google SURINAME N, XXVL Hooftft, N®. 2* De Kicmba - toctoe ; een hoi riet, waar op de Negers met den ncusblaazen, even als de bewooners van het Eiland Ta'iti. Defze fluit heefc niet nicer dan twee openingen , de eene om Op te blazen , de andere om ’er de vingers op te houden. , • • k, : S- De Anfokko - bania ; een plank van hard hout, aan wederzyden als een voetbank verheyen , tn waar op kleine houtjes van verfchillende ge- daanten zyn vast gemaakt. Men flaat daar op met twee ftokjes, als op een hakbord , het geen , ver- fchillende geluiden voortbrengt, die niet onOange- naam zyn. - fi N°. 4. De grootc Creoolfche trommel , geinaakt nit den flam van een hollen boom. Dezelye is aan de eene zyde open ; aan de andere met een fcha- pen-vel overdekt. Die deeze trommel flaat, zit ’er boven op., en flaat met de vlakke hand, het geen gcnoegzaam overeenkoomt met een bas- viool of qua-qua. 5. De groote Loango trommel , die aan beide zyden gefloten is , en dezelfde uitwerking doet, als de ketekrom. N 0 . 6. De kleine trommel , genaamd papa drum, welke men op dezelfde wyze flaat als de andere. S 2 N». 7. N 9 . 7. De kleine Loango trommel , die te ge* lyker tyd met de groote geflagen wordt. N*. 8. De kleine Creoolfcko trommel , die ma- de tot het zelfde einde dient. N # . 9. De Coerorema , een zoort van beker; konftig gemaakt, insgelyks met een fchapen * vei overdekt, waar op men met twee yzere ftaafjes , of twee ftokjes flaat, even als op de qua- qua. N°. 10. De Loango-bania. Dit is een zeer- merkwaardig fpeeltuig. Het is gemaakt van een plank van zeer droog hout, waar op twee fchuin- iche klampen zyn vast gemaakt. Boven dezelve zyn eenvoudig kleine houte ftokjes van elastiek palmhout geplaatst, die van ongelyke lengte zyn-. de , boven op een derde klamp fchynen uit te . • ' ‘ * * maken, N°. 11. Eene groote ledige Calebas , dienende tot opblaazing van het geluid van de Loango- bania , waar van de ftokjes met de vingers wor- den opgeligt , ten naasten by als de klauwieren van een forte piano ; en dit fpeeltuig is dan aange- genaam en zacht. N®. is. De Saka-faka zynde een calebas, met een ftok uitgehold. Dezelve is met een mouw overtrokken, en vol met kleine nooten en erwe- ten , ten naasten by als de toover . fehelp der In- dia nen. Digitized by Google iirniWAMEN, XXVL Hqpfijl. 677 N°. 13. Een : Zec-fthelp , waar op de Negers blaazen, het zy uit vermaak, het zy ora gerucht te maken, maar zynde. by het dansfen van geen gebruik. N°. 1 4. De Benin ; een tak als een, boog ge- fpannen j door middel van een koord van droog riet , of Warimbo , het welk men tusfchen de tan. den houdt , waar op men met een kort eind hout flaat , en het welk men links en rechts weet te be- wegen. Het zelve geeft een geluid , byna naar dat van een jagthoorn gelykende. N 9 . 15. De Crtoolfchc Rania ■ een fpeeltuig , het welk naar eene mandoline of guitaar gelykt. Het is gemaafet van een halve calebas * met een fchapen- vel ovcrdekt , en waar aan eene lange mouw is vast gemaakt. Dit fpeeltuig heefc vier koorden, waar van drie lang zyn , en het vierde kort en dik is* en tot een bas dient. Men fpeelt ’ermet de vingers op; het geeft een zeer aangenaam ge- luid, het welk nog aangenaamer wordt, wanneer het met gezang vergezeld gaat. N 9 . 16, De oorlogs • trompet y om het laden of den aftocht te bevelen , enz. De Negers noemen dezelve ton - ton. N°. 17. De Jagthoorn , gefchikt om de plaats van deeze trompet te vervidlen, of om de flaven dsr Plant agien tot den arbeid te roepen. S 3 N°. 18. Digitized by Google SR E li E K A A It 2/3 .i V V. N°. 1 8 . De Loango-tou-iou; een fluit, waar op de Negers even als de European cn fpelen. Zy heeft alleenlyk vier gaten voor de vingers , en echter brengt zy eene groote verfcheidenheid van geluiden Voort. Dusdanig is het fpeeltuig der Negers } op welks geluid zy met meer vehnaak dansfen , dan men in Europa op dat van het beste orkest doet. By het geen ik gezegd heb, moest ik nog voc. gen , dat zy by hun zingen en dansfen , r het welk zeer veel gelykt naar het geluid van een bakker, die zyn brood uit den oven haalende, aanhoudend roept tauchety • touk , touchety ■ touk , de maat flaan op ddn, en op een halve maat, maarnooit op drie. ■■ t. 