Handboek der pharmakognosie
Veel beslissender echter, zoo het om de onderscheiding van de echte en valsche angustura te doen is, is, zoo als genest heeft aangetoond, 568 DIOSMEAE. de verhouding van zwavelzuur en van salpeterzuur zilververzuursel , dewijl hierdoor het decoct van den echten bast niet getroebeld. doch dat van den valschen sterk gepraecipiteerd wordt. — De angusturabast bevat volgens FISCHER : Aetherische olie . . . 0,3 Angusturabitter . . . 3,7 Bittere, harde hars . . 1,7 Balsamische weekhars . 1,9 Kaoutchouk . 0,2 Gom . 5,7 Houtvezel . 89,1 PFAFF : Aetherische olie. Angusturabitter. Bittere, harde hars. Scherpe, onaangename, weeke hars. Vrij wijnsteenzuur. Wijnsteenzure polasch. Chlorpotassium. Zwavelzure potasch en kalkaarde. hummel vond 0,2 proc. en keine 0,293 proc. aetherische olie. — De plantenbasis , die rrandes er in vermoedde, heeft zich niet bevestigd. Doch saladin heeft er later eene krystallisecrbare , indifferente, bitter smakende stof in gevonden, en deze cusparine genoemd. 4. Pilocarpeae. Pilocarpeën. a. Es en beek ia. Escnbecksboom . IV. 1. 1. EsenbecTiia febrifuga mart. Evodia febrifuga st. hil. In de al¬ oude bosschen der kust-Cordillera’s van Rio Janeiro tot Bahia. — Mq. 51. — Levert den Esenbecksbast. Cortex Esenbeckiae febrifugae. De bast van den stam en van de takken- — Platte of gootvormige, vaste , moeijelijk breekbare stukken van 4/4 tot I1/* lijn dikte, y4 tot 1 duim breedte en 2 tot 8 duim lengte. Opperhuid dun, fijn, met de schors vergroeid, met kleine gele wratten en zwarte stipvormige apothecia van Lecidea spilota bezet, gewoonlijk bedekt met een witgeel , meelachtig bekleedsel , dat de dikte van papier heeft ; somtijds vindt men er weeke en kurkachtige , wratvormige verhevenheden op. De schors grijsbruin¬ achtig of groenachtig-bruingrijs of vuil geelbruin. De bast hard, vast, taai, houtachtig, op de doorsnede glanzend, geelbruin , met lichtere geel¬ achtige of fraai roode strepen. Het splint dun, fijn, vast aanliggend, geelbruin of groenachtig-bruin , op de ondervlakte glad of vezelig. Reuk¬ loos. Smaak hoogst bitter, niet zamentrekkend. Bevat volgens winckler chinovazuur, esenbeckine en eene onkrystalliseerbare , bitter sma¬ kende slof. SIMARUBEAE. 569 Het chinovazuur is hetzelfde, als dat der kinabasten. Het esenbccliine is een eigenaardig, indifferent ligchaam, dat kleurlooze krystallen vormt en zeer bitter smaakt. Daardoor kan men de opgaven van gomez en Büchner als wederlegd beschouwen : volgens den eersten zou er namelijk cineho- nine en volgens den laatsten eene eigenaardige plantenbasis , welke ook esenbeekine genoemd werd, in voorhanden zijn. 142. SIMARUBEAE. Simarubeén. a. Quassia. Kwassieboom. X. 1. 1. Quassia amara l. In drooge bosschen van Suriname en de nabij- gelegene eilanden. In Brazilië en West-Indië gekultiveerd. — d. V. II. G24. Mq. 53. P. II. 877. — Levert a. Surinaamsch Bitterhout. Lignum Quassiae Surin amensis. Ronde, bijna regte of eenigzins gebogene stukken hout, die 1 vinger lot 1 arm dik, niet zeer zwaar en in lengte verschillend zijn. De bast naauwelijks 1/3 lÜn dik, week, ligt breekbaar, uitwendig gerimpeld, witgrijs, gedachtig, grijsgeel, somtijds ook zwartachlig, inwendig glad, geelwit en meestal overlangs zwartachtig gestreept, meestal reeds van het hout afgescheiden of er althans gemakkelijk van los te maken. Het hout geelachtig-wit, soms blaauw- of zwartachlig, fijnvezelig, ligt splijtbaar. Reukloos. Smaak zuiver en sterk bitter. De infusie van het hout wordt door ijzerchloride niet veranderd, die van den bast in grijs-witte vlokken neergeslagen. Verwisselingen: het hout van Rhus Metopium; Buxus sempervi- rens; J u n i p e r u s communis. b. Surinaamsche Bitterbast. Cortex Quassiae Surinamensis. De zoo even beschrevene bast, van het hout afgescheiden, hetgeen dan geraspt in den handel komt en meer schijnt gebruikt te worden , dan het eigenlijk bedoelde hout met den betrekkelijk werkzameren bast. Hout en bast bevatten : Quassite. Aesculine- Pektine. Keukenzout. Hars. Houtvezel. Gom. Salpeter. Aetherische olie ? Wijnsteenz. kalk. Het quassile is het hoogst bitter smakend , specifiek werkzaam be¬ standdeel van het hout en den bast. De aetherische olie is er door ben- nerscheidt in gevonden , doch later nog door geen ander. 570 SIMARUBEAE. Verwisselingen: de bast van Rhus Metopium, Guajacum offi¬ cinale, P i c r a e n a excelsa. b. Picraena. Bitterboom. X. 1. 1. Picraena excelsa lindley. Quassia excelsa swartz. Een boom van 50 tot 60 voet hoogte. Op Jamaika in West-Indië. — d. V. It. 624. Mq. 53. P. II. 874. — Levert a. Jamaikaansch Bitterhout. Lignum Quassiae Jamaicensis. Stukken hout , die op het Surinaamsch bitterhout gelijken , doch dik¬ ker, digter, vaster en specifiek zwaarder zijn. Zij zijn ook meestal van den bast ontdaan , gespleten en in het middelpunt bleek citroengeel. b. J amaikaansche Bitterbast . Cortex Quassiae Jamaicensis. De bast is ongeveer 2 tot 3 lijn dik , vast , hard , uitwendig gerim- peld-bultig , dikwijls gesleufd , donkergrijs of bruinachtig , van onderen glad , lichtgrijs , vrij vast tegen het hout aangelegen , doch gemakkelijk hiervan aftescheiden. Een wezenlijk en in ’t oog loopend verschil in reuk, smaak en be- standdeelen van het hout en den bast van dezen en den vorigen boom schijnt niet te bestaan. — Indien door artsen Lignum en Cortex Quassiae zonder nadere bepaling wordt voorgeschreven , dan kieze men, gelijk zulks reeds van oudsher de gewoonte is, die van Quassia amara, Intusschen verlangen eenige pharmakopoeën deze vegetabiliën van Picraena excelsa en anderen van Quassia amara en Picraena excelsa, naar goedvinden , afzonderlijk of gemengd, terwijl zij dan bij gezegde artsenij-namen ook de moederplanten vermelden. c. Simaruba. Simarube. X. 1. 1. Simaruba guianensis riciiard. S. amara aublet. Quassia Sima¬ ruba L. Simaruba officinalis de cand. — In Guiana. — d. V. II. j, 626. Mq. 54. P. II. 872. — 2- Simaruba amara hayne. Quassia Simaruba wright. Simaruba officinalis de cand. Op Jamaika. — Mq. 54. — Beide hoornen leveren den Simarubebast. Cortex Simarubae. i Opgerolde of gootvormige stukken van eenige voeten lengte , 1 tot ZYGOPHYLLEAE. 571 3 duim breedte en */a tot l*/a lijn dikte ; week, ligt, los, uitwen¬ dig ruw en bultig , dwars-wraltig , gewoonlijk door kloppen geheel vezelig gemaakt. De opperhuid is geelachtig-wit , de schors dun , bruinroodachlig-geel , en de bast bleekgeelachtig , uit fijne , zeer buig¬ zame en taaije vezels zamengesteld- Riekt , smaakt en verhoudt zich te¬ genover ijzerchloride ongeveer op gelijke wijze, als de bast van Quassia amara. — De bast van Simaruba amara, die zeldzamer voorkomt, is met kleine zwartachtige w'ratten bezet , bleeker, taaijer en bitterder. De simarubebast bevat volgens morin : Weekhars. Extractiefbezinksel Appelzuur. Galnotenzuur- Een ammoniazout. Chlorpotassium. Houtvezel. Bittere stof, overeenkomstig met quassia-bitter. Appel- en zuringzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Zwavelzure potasch. Azijnzure potasch. Naar alle waarschijnlijkheid bevat deze plant ook quassite- De bittere stof echter, welke morin er uit verkreeg , moet nog van de haar verge¬ zellende bestanddeelen bevrijd worden , voor dat men daaromtrent iets beslissen kan. 143. ZYGOPHYLLEAE. Jukbladigen. a. Guajacum. Pokhout. X. 1. 1. Guajacum officinale l. ïn West-Indië , inzonderheid op Jamaika, St. Domingo en St. Thomas. — d. V. II. 638. Mq. 47. P. II. 891 . — Levert a. Guajakhout. Lignum Guajaei s. Sanctum. Groote , zware houtmassa’s meteen zeer hard, geel splint en eene buitengewoon harde, bruine, dikke kern. Soort, gewr. = 1,263. Smaakt specerijachtig, scherp, krabbend. Is bijna reukloos, doch heeft bij wrij¬ ving en verwarming eenen zwakken , aangenamen reuk. Zweet bij verhit¬ ting , voornamelijk bij die der kern , hars uit , vat dan liglelijk vlam en verbrandt, even als harsen, met sterk roctgevende vlam. De bruine kern wordt door oxyderende ligcharnen olijf- of blaauwgrocn. Deze kleur¬ verandering geschiedt ook reeds bij de bewaring langzamerhand door de zuurstof der lucht, waardoor wij het binnenste gedeelte van dit hout meestal groenachtig gekleurd vinden ; door den damp van salpeterigzuur wordt zij terstond blaauwgroen. In de apotheken bevindt zich dit hout 1 572 ZYGOPHYLLEAE. meestal in geraspten toestand onder den naam van Rasura Ligni Guajaci, als een mengsel van geelachtige en bruinachtig- of olijfgroen¬ achtige spaandertjes. H et is des te beter, hoe minder geelachtige spaan- dertjes er zich onder bevinden. Met water geeft het een geelachtig decoct , dat in de lucht en door salpeterzuur zijne kleur niet verandert , door braakwijnsteen en een aftreksel van galnoten niet aangedaan en door zwavelzuur ijzer slechts iets donkerder  Slijmerige extractiefstof met een plantenzuur kalkzout. 2,8 Houtvezel . 63,4 De guajakhars van dit hout is met de natuurlijke guajak identisch , doch van de hars van den bast onderscheiden. — landerer vond in de uit het hout bereide tinctuur bezonkene krystallen , welke hij guajacine noemt en voor de oorzaak van de kleurverandering der kern houdt. — righini heeft er een eigenaardig zuur in gevonden en hetzelve guajakzuur ge¬ noemd. Jahn heeft benzoëzuur uit dit hout verkregen , hetgeen welligt dit guajakzuur kan zijn. Dit zuur en gezegd guajacine dienen dus nader onderzocht te worden. Verwisselingen: het hout van Guajacum sanctum l. , het eigenlijke Lignum sanctum. — Rasura Ligni Guajaci, waaronder vele geelachtige , door salpeterigzuur niet blaauwgroen wordende spaandertjes gemengd zijn , is ondeugdzaam. b. Guajakbast. Cortex Guajaci. De bast van den stam. — Platte of eenigzins gebogene stukken van eenige lijnen dikte; verschillend in grootte en vorm, zwaar, hard, uit¬ wendig grijs en overlangs gerimpeld, van onderen glad en geelachtig- of witachtig-grijs. Bezit geenen reuk , doch smaakt bitter, scherp en krab¬ bend. Op de breuk is hij eenigzins korrelig en vertoont hij onder¬ scheidene lagen; op de overlangsche breuk ontwaart men vele kleine, witte , glinsterende krystallen , welke guibourt voor benzoëzuur hield, doch door Richard en trommsdorff slechts als eene gekrystalliseerde hars beschouwd worden. Bevat volgens trommsdorff = Eigenaardige hars . 2,3 Bittere, krabbende extractiefstof . • . 4,8 Slijmerige extractiefstof met appelzuren kalkl 2,0 Gom . 0,8 Geelbruine kleurstof 4,1 Houtvezel. . . • 76,0 ZYGOFHYLLEAE. 573 c. Gua jak of Guajakhars. Guajacum s. Resina Guajaci nativa. Men onderscheidt : 1 . Guajak in korrels , Guajacum in granis. De harsmassa, die van zelve of door insnijdingen uit den stam naar buiten gedrongen en ver¬ hard is. — Rondachtige of langwerpige stukken ; droppelvormig , ter grootte van hazelnoten tot die van walnoten , uitwendig sterk met een groenachtig-grijs poeder bestoven en daardoor als ’t ware ondoorzigtig , van binnen echter doorschijnend en meestal geheel zuiver. En 2. Guajali in massa's , Guajacum in massis. De harsmassa , die door kunstmatige warmte uit den stam is uitgesmolten. — Onregelmatige , hoe¬ kige, op de oppervlakte eenigzins schilferige stukken, die nu eens meer, dan weder minder met stukjes hout , bast , enz. vermengd en daardoor meer of minder doorschijnend zijn. De zuiverste massa’s vormen de Gua¬ jacum electum en de zeer onzuivere de Guajacum vulgare. Beiden zijn slechts in vorm en zuiverheid onderscheiden en hebben een soorlel. gew. van 1,205 tot 1,228. Hare kleur is geel- of rood¬ bruinachtig, doch in de oppervlakte meestal fraai geelachtig-groen. Bei¬ den zijn hard, broos, op de breuk glasglinsterend , schelpachtig en schil¬ ferig. Leveren een grijsachtig-wit poeder. Smaken zoetachtig-bitter, later scherp, krabbend , en blijven hierbij aan de tanden kleven. Bezitten wei¬ nig reuk , doch rieken in de warmte eigenaardig , harsachtig , aangenaam even als benzoë en vanielje. Worden in de hand niet week. Smelten ligtelijk , verbranden en verkolen alsdan even als harsen onder ontwik¬ keling van eenen damp, die zeer prikkelend op de longen werkt. Zijn in water bijna in ’t geheel niet oplosbaar, doch gemakkelijk en volkomen in alkohol ; de bruinachtige oplossing wordt door water sterk neêrgeploft, de vloeistof blijft langen lijd melkachtig troebel , terwijl de vuilwitte neerslag , die van lieverlede bezinkt , even als de guajak zelve , zeer ligt en volmaakt in potaschloog oplosbaar is en niet weder gepraecipiteerd wordt , zoo men er meer potaschloog bijvoegt. In aether zijn zij moeije- lijker oplosbaar. Door terpentijnolie worden zij slechts weinig en zelfs in de warmte slechts onvolledig opgelost. De guajak is echter bijzonder onderscheiden wegens de verandering harer kleur, welke , inzonderheid zoo zij in poedervorm verkeert of in alkohol is opgelost , door zekere invloeden aanvankelijk in eene groene en hierna in eene heerlijk blaauwc overgaat , en die , wanneer gezegde invloeden in de grondstoffelijke zamenstelling geene diep ingrijpende stoornis veroor- 574 AURANITEAE. te zankt hebben , weder op nieuw kan te voorschijn gebragt worden. Deze kleurverandering is nog niet scheikundig verklaard. Daar zij langzamerhand in de lucht en spoedig door oxyderend werkende sloffen , zoo als : sal- peterigzuur, salpeterzuur, zuur gewordene salpeteraether, chlorium , ijzer- chloride , kwikzilverchloride , enz., plaats grijpt, zoo schijnt het , als of zij door opname van zuurstof veroorzaakt wordt, en als ware dit dus eeu verschijnsel, hetgeen met de zoogenaamde reductie en oxydatievan den indigo vergelijkbaar is. De ondervinding echter schijnt hiermede in tegenspraak, daar ook vele organische stoffen denzelfden invloed uitoefenen , welke daarbij niet als zelven de oxydatie bewerkend kunnen beschouwd worden , voor zooverre men niet aannemen wil, dat zij de opname van zuurstof uit de lucht katalytisch bespoedigen. Een zoodanige invloed schijnt bovenal , en misschien alleen aan de proteinestoffen : caseïne, albumine , fibrine (kleefstof), in haren natuurlijken toestand eigen te zijn , daar deze stoffen op zich zelven deze kleurverandering zeer sterk opwekken , doch door verhitting tot op -f 100° deze eigenschap verliezen , en dewijl alle andere plantenstoffen , welke dezelfde werking, hoewel in minder sterkeren graad, uitoefenen , b.v. melk , arabische gom , de meeste plantenwortels in versehen toe¬ stand , enz. , een gehalte aan gezegde proleinestoffen bezitten, en al deze stoffen na drooging of verhitting tot op -f- 1(30° hare werking verloren hebben. — De guajak bevat volgens bucholz : Hars. . 80,0 j Scherpe extractiefstof. 2,1 Gom. . 1,5 1 Vreemde bijmengselen 16,4 Volgens unverdorben lost ammonia er eene geringe hoeveelheid eener eigenaardige hars uit op, en laat zij hierbij eene andere hars over, die juist tot al de gezegde kleurveranderingen alleen in staat zou zijn. jahn heeft de guajak geanalyseerd en er 3 harsen in gevonden ( Archiv der Pharmac . XXXIII, 269). Vervalschingen : kolophoniom. — Men vermijde guajak , waarmede te veel vreemde stoffen vermengd zijn. 144. AURANTIEAE S. HESPERI DEAE. O ranj eg ew as s en. Bestanddeelen : aetherische oliën ; eigenaardige indifferente stoffen : limonine, auranliine ? hesperidine ; citroenzuur; suiker. ». Citrus. Citroen. XVIII. 2. 1. Citrus Äurantium l. In China. Sedert 1520 in Portugal, Spanje, Italië, Sicilië en Zuid-Frankrijk gekultiveerd en daardoor in talrijke variëteiten overgegaan. — d. V. II. 643. Mq. 10. P. II. 929, — Levert AURANTJEAE. 575 a. Oranjebladen. Folia Aurantii. De bladen der variëteit Citrus vulgaris s. Rigarad ia risso. — Zij zijn eenigzins eirond, lang gespitst, lederachtig, glad , bijna gezaagd , van boven glanzend-groen , van onderen dof bleekgroen, doorschijnend gestippeld. De bladsteel omgebeerd-hartvormig gevleugeld. Reuk zwak, doch zeer aangenaam. Smaak specerijachlig-bitter. Verwisselingen: de bladen van Citrus medica, C. Aur anti urn sinense en C. decumana. b. Oranjebloesem. Flores Aurantii s. Naphae. De bloemkroonen met de kelken. De kroonen vijfbladig, de bladen wit, langwerpig, dik en sappig. De kelk vijftandig , vlak bekervormig. Reuk sterk en bijzonder aangenaam. Smaak specerij ig— bitterachtig. Dienen ter bereiding van Aqua Naphae en worden te dien einde ook wel inge¬ zouten bewaard, dewijl zij door drooging hunne geur verliezen. Bevatten VOlgenS BOULLAY: Aetherische olie. Gom- Azijnzuur. Bittere extractiefstof. Vezel. Azijnzure kalkaarde. De uit den bloesem overgehaalde olie komt in den handel voor onder den naam van oranjebloesem- of neroliolie , Oleum florum Aurantii s. Neroli. 600 pond zouden naauwelijks 1 once hiervan opleveren. Zij heeft een soortel. gew. = 0,819 , is roodachtig-geel , riekt wel is waar zeer aange¬ naam , doch anders en minder, dan de bloemen zelve en het daarover gedestilleerde water. De bloemen bevatten namelijk , zoo als socbeiran heeft aangetoond, 2 oliën, waarvan de eene eene bijzonder liefelijke geur bezit en gemakkelijk in water oplosbaar is , en de andere minder aange¬ naam riekt, zich moeijelijk in water oplost en zich dus slechts alleen uit het overgehaald water afzondert en de Oleum Neroli vormt. Deze laatste scheidt volgens plisson bij vermenging met alkohol witte, paarl- glanzende krystallen af, die zich in 60 deelen kokenden alkohol oplossen, in aether gemakkelijk oplosbaar zijn , meer tot de vetten dantotdekam- foriden schijnen te behooren en aurade zijn genoemd. c. Onrijpe Oranjeappelen . Poma Aurantii immatura. De onrijpe , hoogstens tol de grootte eener kers ontwikkelde vruchten dierzclfde variëteit , die meestal van zelve van de boomen afvallen , uitge¬ zócht en [in den handel gebragt worden. — Hunne grootte wisselt af van die eener erwt tot die eener kers; zij zijn bijna kogelrond, hard , uitwen- 576 A URÄMIE AK. dig donkerbruin of groenachtig-zwart , door vele kleine groeven , als gevolg van verdroogde olieblaasjes , rimpelig. Inwendig digt, lichtbruin. Reuk aangenaam, specerijachtig. Smaak specerijig, bitter. Bevatten volgens BRANDES : Aurantiine met galnoten-, citroen- en appelzuur . 1,30 Aurantiine met appelzure kalkaarde, hars en slijmsuiker . . 1,75 Hesperidine . 0,30 Vocht met inbegrip der aetherische olie . 24,00 Halfhars . 1,20 Chlorophyllum . 2,00 Chlorophylium met stearine . . 3,50 Erythropbyllum (roode, vette krystalliseerbare stof) .... 0,25 Eiwit . 0,75 Gom met stikstofhoudende zelfstandigheid . 1 5,50 Citroen-, appel-, zwavel- en phosphorzure kalkaarde. . . J Zwavelz. potasch, chlorpotassium en sporen van bitleraardezouten. ( Phyteumacolla met appelzuur, appel- en citroenz. potaschzouten . 21,00 Phosphorzure kalkaarde . . 0,15 Citroenzure kalkaarde . . 0,60 Appelzure kalkaarde. . . 0,30 Ulmine met zuren, ulminzuren kalk . 1,50 Stikstofhoudende, in alkohol niet, in water wel oplosb- stof. 1,70 Stikstofhoudende , in alkohol en water oplosbare stof . . . 15,00 Vezel met verschillende mineraalzouten . . 7,00 Het aurantiine , waarvan in deze analyse gesproken wordt, zou het bit¬ ter smakend bestanddeel der onderscheidene deelen zijn, die van Citrus Aurantium gebruikt worden. Het is echter slechts in zeer onzuiveren toestand afgescheiden , waardoor zijn aard nog geheel onbepaald is. Het heeft den schijn, alsof hier dezelfde stof voorhanden was , als bernays in de zaadkernen van C i l r us mcdica ontdekt en limonine genoemd heeft. — Het hesperidine waarvan ook hierboven sprake is , is eene indifferente zelf¬ standigheid en tevens reuk- en smakeloos. d. Oranjeappelen. Aurantia s. Fructus Aurantii. De rijpe vruchten van dezelfde variëteit. Zij zijn rondachtig, lot een vuist groot, uitwendig fraai geelrood (oranjekleurig), van talrijke blaasjes, waarin zich eene zeer aangenaam riekende aetherische olie bevindt, voor¬ zien , inwendig geelachtig- of roodachtig-wit , 10- tot 12hokkig, met een saprijk, zuur- en zoetachtig-bitler smakend merg gevuld. In de hokken 577 AU RA NT IE AE. bevinden zich afgeronde, eivormige zaden. Het merg bevat suiker , citroenzuur en eene bittere zelfstandigheid. Dienen ter bereiding van Elaeosaccharum Aurantii en verschaffen ons de e. Oranjeschillen. Cortex Aurantiorum. De schillen der zoo even vermelde rijpe vruchten , meestal in 4 stuk¬ ken gesneden. — Eironde stukken ; op de eene zijde gewelfd en op de andere uitgehold , ook plat en op onderscheidene wijzen gebogen. Zij rie¬ ken aangenaam en zijn op de roode buitenzijde van talrijke groeven , als gevolg van verdroogde olieblaasjes , voorzien. Onder de dunne schil, die sterk, doch aangenaam en specerij ig-bi l ter smaakt, vindt men een dik, wit, sponzig, minder en niet specerij ig-bitter smakend parenchyma , hetgeen de helft van ’t gewigt bedraagt en zich na het weeken in water gemakkelijk van de schil laat afscheiden. De aldus van het parenchyma ontdane schil wordt onder den naam van Flavedo corticum Aurantiorum ge¬ bruikt. — Bevat aetherische olie , aurantiirie en hesperidinc. De hieruit door overhaling met water verkregene olie , Oleum corticum Aurantiorum, is geel , dunvloeibaar , heeft een soorlel. gew. —0,888, scheidt bij het bewaren een stearoptenon af en wordt ligtelijk dik en bruin. Uit de versehe schillen en suiker worden in Zuid-Europa de besuikerde, ingemaakte of gekonfijte oranjeschillen , Conditum s. Confectio Au¬ rantiorum bereid. f. Curacaosche Oranjeschillen. Cortex Aurantiorum Curassaviensis. De schillen van niet geheel rijpe vruchten of van de vruchten cener andere, nog onbekende variëteit. — Kleinere, dunne stukken, die van boven grijsgroen zijn , van onderen een dunner en digter parenchyma be¬ zitten en veel bitterder smaken. g. Bergamoiolie. Oleum Bergamottae. De aangenaam riekende aetherische olie uit de blaasjes, wrelke zich op de oppervlakte der vruchten van de in Zuid-Europa veel gekweekte va¬ riëteit Citrus Bcrgarnia risso bevinden: 2. Citrus medica l. In Azië- Zeer algemeen , vooral in Zuid-Europa , Ö / 578 JüGLANDEAE. gekultiveerd en daardoor in onderscheidene variëteiten overgegaan. — d. Y. II, 641. Mq. -40. P. II. 923. — Levert a. Citroenen. Citrea s. Poma Citri. De vruchten der variëteit Citrus medica risso, vóór de volkomene rijpheid ingezameld. Dienen ter bereiding van citroensap , Succus Citri , en van citroenoliesuiker , Elaeosaccharum Citri. Zij verschaffen ons ook de b. Citroenschillen. Cortex Citri. De schillen der zoo even vermelde vruchten , meestal spiraalvormig af¬ geschild. De buitensche schil is geel of bruinachtig-gcel of geelrood, riekt eigenaardig aangenaam specerijig en smaakt specerijig , eenigzins bitter. Het hieronder gelegen dun , wit parenchyma is smakeloos. — In de zaadkernen dezer vruchten heeft bernays eene eigenaardige , indifferente , zeer bitter smakende stof gevonden en deze limonine genoemd. Dit de versehe schillen eener variëteit met grootcre vruchten worden in Zuid-Europa met suiker de besuikerde , ingemaakte of gekonfijte citroen¬ schillen , Gonditum s. Confectio Citri (ook citronade en sucade , «i Citronata en Succata, genoemd) bereid. % 145. J U G L A N D E A E. Notenboomen. a. Juglans. Notenboom . XXI. 8. 1. Juglans regia l. In Persië. Overal gekweekt. — d. V. 11.654. Mq. 59. *— Levert a. Waln ootbladen. Folia Juglandis. De groote , onparig-gevindc bladen. De 7—8 bladen bijna ongesteeld, ovaal-langwerpig , bijna gelijk en gaafrandig, spits of gespitst, vast. Reuk eigenaardig specerijachtig. Smaak zamentrekkend , bitter en scherp. b. Onrijpe Walnoten. Nuces Juglandis immaturae. De vruchten , die ingezameld worden , vóór dat de binnenste schil , na¬ melijk die der kern, hard en houtachtig geworden is, zoodat zij zich dus nog gemakkelijk met ccne naald laat doorboren. Zij zijn rondachtig , glad, groen. Smaken onaangenaam-wrang en scherp. Dienen ter bereiding van JUGLANDEAE. 579 een extract en ter konfijting met suiker en specerijen. — Het uitgeperst en ingedampt sap bevat volgens wackenroder : Looistof met slijmsuiker , rietsuiker, appelzuur , potasch , kalk. 45,60 Slijmsuiker met appelzuur en een weinig looistof . 30,60 Gomachtige extractiefstof met looistof, slijmsuiker en appelzure potasch . 7,72 Zetmeel met eene zwarte zelfstandigheid . ) > . t 4 16 Appelzure potasch en kalkaarde en phosphorz; kalkaarde.) Planleneiwit . 13,70 Het uitgeperst overschot der noten bevatte veel zetmeel , en het op¬ gegeven eiwit bestond in 100 deelen uit : Gele , onaangename , scherpe olie met zacht vet en chlorophyllum. 13,0 Roodachtige , vettige zelfstandigheid . 6,0 Zuiver eiwit , door geoxydeerde kleurstof bruin gekleurd. . . 76,0 Planten- en phosphorzure kalkaarde. . . . 5,0 Het uit de vruchten bereid extract leverde 7,6 procent asch , zamen- gesteld uit : Koolzure potasch , zwavelzure potasch en chlorpotassium. 65,35 Kool- en phosphorzure kalkaarde , bitteraarde en kiezelaarde. 34,65 Over het aanzienlijk looislofgehalte zal zoo aanstonds gesproken worden. c. Groene Walnoot schillen. Cortex nucum Juglandis viridis. De dikke, uitwendig groene en gladde, inwendig witte, eenigzins vlcezige schillen , welke de noot der nog groene en onvolkomen rijpe vruchten bekleeden. Smaken zeer wrang en scherp; kleuren hierbij de tong zwartbruin , op dezelfde wijze als dit met de handen enz. ge¬ beurt, Worden zelfs bij voorzigtig droogen uit- en inwendig zwart en daarbij veel zachter bitter van smaak. Bevatten volgens braconnot : Looistof. Citroenzuur. Kleurstof. Appelzuur. Zetmeel. i Houtvezel. Zuringzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Potasch en ijzeroxyde (in de asch). Volgens bernays en buchner schijnen wackenroder en braconnot , hetgeen nog al verwondering baart, in zooverre eene wezenlijke dwaling te hebben begaan , dat zij bij hunne analyses der onrijpe vruchten en schillen een zeer aanzienlijk looistofgehalte daarin raeenen gevonden te hebben , dewijl uitsluitend en alleen het noolvlies een weinig looizuur zou bevatten. Daarentegen vonden zij het sap der vruchtschillen zeer 580 CASSUVIEAE. zuur ; het zuur zelf is echter niet door hen bepaald. In slotsom komt het dus hierop neder, dat wij van de gewigligste bestanddeelen der walnoten thans bijna nog niets weten. d. Walnoten. Nuces Juglandis. De rijpe, van de buitenste groene schil bevrijde noten. Bevatten in hare bruinachtig-gele , netvormig gesleul'de , beenaardige , harde schil eene amandelachlige , veellobbige kern met bersenvormige kronkels , die aangenaam zacht, zoet- en olieachtig smaakt en bij uitpersing ongeveer 50 proc. eener vette olie, Oleum nucum Juglandis, levert. 146. CASSUVIEAE. Cas suv ie en. Afdeelingen : Sumachicae. Anacardieae. Pistacieae. 1. S XL via chi e ae. Sumachieën. Bestanddeelen : looizuur ; galnotenzuur ; hoogst scherpe en vergiftige stoffen van nog onbekenden aard ; harsen. a. Rhus. Sumakboom. V. 3. 1. Rhus coriaria l. In de aan de Middellandsche zee gelegene lan¬ den. — D. V. II. 650. M Q. 58. P. II. 858. — 2. Rhus typhina i. In Noord-Amerika- — Mq. 58. — Beiden leveren a. Sumakbladen. Folia Sumacb. De bladen; groot, fraai groen, van onderen zachtharig , onparig ge¬ vind; de 15 tot 17 vinblaadjes der eerste plant zijn eirond-langwcrpig en stomp-gezaagd , en de 11 tot 17 vinblaadjes der tweede zijn lancelvor- mig en scherp-gezaagd. Zij smaken zeer wrang en worden alleen nog , met de jonge takken grof stuk gestampt, onder den naam van Sumach , Schmäh of Sumah tot looijen , verwen , enz. gebruikt , en zelfs boven den eikenbast verkozen. Bevatten volgens chevkeul : Looi- en galnotenzuur, wier betrekkelijke verhouding ongeveer met die der galnoten overeenstemt. Groengele kleurstof (chlorophyllum bevattend). b. Sumakzaad. Semen Sumach. De vruchten Rondachtige bessen ter grootte van peperkorrels ; pur- CASSUVIEAE. 581 pcrrood , digt behaard , kleverig op het gevoel , van een linsvormig , hard zaad voorzien ; smaken wrang-zuur en bevatten volgens trommsdorff : Zure , appelzure kalkaarde, j Looizuur. Appelzure potaseh. i Roode kleurstof. 3- Rhus Toxicodendron michaüx. Toxicodendron et Rhus radi- cans L. In Noord-Amerika. — d. V- II. 850. Mq. 57. P. II. 858. — Levert de Gift-Sumakb laden. Folia Rhois Toxicodendri. De bladen ; langgestceld , 3tallig bijeengeplaatst , glanzend , glad of van onderen op het adernet behaard , gaafrandig of van eenige tanden of insnijdingen voorzien. De afzonderlijke blaadjes eirond , gespitst , ongeveer 2 tot 3 duim breed en 3 tot 4 duim lang , dun en eenigzins door¬ schijnend. Reukloos. Smaak zamentrekkend. In Junij en Julij vóór den bloeitijd inlezamelen. De levende plant ontwikkelt, voornamelijk in de schaduw en bij druk¬ kend regenachlig weder, eenen damp, waarvoor vele personen geheel ongevoelig schijnen te zijn , die echler bij anderen eene roosachtige ontsteking der huid, koorts, uitslag, zwelling, enz. verwekt. — Zij bevat wijders in al hare deelen een melksap, hetgeen in de lucht spoedig zwart wordt , op de huid eene zwarte vlek en (dikwerf eerst na eenige weken) eene pijnlijke zwelling enz. te weeg brengt. Deze werkingen zouden volgens sachse nog in zekere mate aan de gedroogde bladen eigen zijn. 2. Anacar dieae , Anacardieën. s». Anacardium. Anacardie. ! X. 1. 1- Anacardium occidentale l. Cassuviurn pomiferum lamakck. In Oost- en West-Indi'é. — Mo. 58- — Levert de West-Indische Olifant sluizen. Semen Anacardii Occidentalis. De rijpe vruchten. — Niervormige noten, groenachtig-grijs , ongeveer Vs duim dik, 3/4 duim breed en 1 duim lang, glanzend. Tusschen de buitenste harde en de binnenste schil, welke laatste eene olieachtige , zoete en eetbare kern omgeeft , bevindt zich een scharlakenrood , bij tend-schcrp sap, hetwelk vieira de matos aanraadt van looizuur, galnotenzuur, gom , hars , enz. aftescheiden en als blaartrekkend middel te gebruiken. 582 CASSUVIEAE. [Volgens STAEDELER bevat de kern eene vette olie en het pericarpium anacardzuur = C44H50 O5 (gekrystalliseerd -f 2 II O) en cardol OH51 O4.] \ b. Semecarpus. Iriktboom . V. 3. 1. Semecarpus Anacardium l. In Oost-Indië, voornamelijk op Panda. — Mq. 58. — Levert de Oost-Indische Olifant sluizen. Semen Anacardii Orientalis. Be rijpe vruchten. — Hartvormig-eironde , platte noten ; ongeveer 2 tot 3 lijn dik en hoogstens ty4 duim lang , glad , glanzend , nog op ha¬ ren dikken, gerimpelden steel bevestigd. Tusschen de buitenste zwarte, harde schil en het dunner zwartrood vlies , hetgeen de witte , olie— achtig-zachte kern omgeeft, vindt men een zwart, olieachlig , bijtend- scherp sap. 3. Pistacieae. Pistacieën. si. Pistacia. Pistacie. XXII. 5. 1. Pistacia vera l. In Klein-Azië. In Zuid-Europa gekweekt. — d. V. II. 652. Mq. 57. — Levert de Pistaches of Pimpernoten. Nuculae Pistaciae s. Amygdalae virides. De zaadkernen. Zij zijn stomp driekantig , langwerpig , Vs tot */4 duim lang , aan de basis eenigzins ingedrukt , omgeven met een dun , bruin¬ roodachtig , op enkele plaatsen paarsch en groenachtig vlies , hetgeen gemakkelijk loslaat , inwendig fraai groen , digt en van eene amandel- aardige substantie. Reukloos. Smaak aangenaam , amandelachtig. Bevatten vette olie , suiker, eiwit , enz. 2. Pistacia Lentiscus l. In Noord-Afrika , Zuid-Europa en op Grieksche eilanden. — d. V. II. 65!. Mq. 57.P. II. 857. — Op het mastikeiland Chios i legt men zich op 21 plaatsen (mastikdorpen) op de kuituur van dezen , boom toe, om hieruit den reeds lang bekenden en gebruikelijken a. Mastik , Mastiche s. Resina Mastix, te verkrijgen. In het midden van Julij worden in de stammen en dikkere takken vlakke insnijdingen gemaakt , waaruit dan de mastik als harssap uit¬ vloeit, verhardt en deels blyft vastkleven, deels afvalt. Op het einde van CÄSSUVIEAE. 583 Augustus volgt cle inzameling en sortering. Later hebben er nog 2 , even als de eerste , bij de wet bepaalde inzamelingen plaats. De jaarlijkschc oogst bedraagt ongeveer 50,000 centenaars, waarvan den Pacha 21,000 ctn. als belasting toekomen , die echter ook den geheelen overigen oogst op¬ koopt. — Men onderscheidt 1. Uitgelezcne mastik of mastih in korrels. Mastiche electa s. in granis. — Witte of geelachtig-witte korrels; droppelvormig, rondachtig, langwerpig, over ’t algemeen zeer onregelmatig in vorm, ter grootte van peperkorrels tot die van erwten, doorschijnend, bestoven, hard, broos, op de breuk glasglinsterend. Zij zijn bijna reukloos , worden bij het kaau- wen in den mond week , zoodat zij zich tot draden laten trekken , rieken bij verhitting aangenaam balsamisch, smelten alsdan, ontvlammen en verbranden even als hars. Zij hebben een soort, gew- van 1,074, zijn in water in ’t geheel niet , in heeten alkohol volkomen en in kouden slechts gedeeltelijk oplosbaar. Gewoonlijk zijn er enkele onzuivere korrels bijge¬ mengd. — Bevat i Aetherische olie , in zeer geringe hoeveelheid. Alphahars , de in kouden alkohol oplosbare hars . . . 90,0 tot 80,Ö. Betahars , de in kouden alkohol onoplosbare hars (masticine) 10,0 » 20,0. Verwisselingen : Sand ara ca; korrels zeezout. Wordt ook uit Resina Pini nagemaakt, 2. Ordinaire mastik. Mastiche in sortis. Bestaat gedeeltelijk uit de beschrevene korrels, vermengd met vele onzuivere , grijze , bruine en zwarlachtige korrels, stukjes schors, zand, enz- b. 31 aslikhout. Lignum Lentiscinum. Rolrondachlige , knobbelige stukken hout van ongelijke dikte- De schors grijsbruin. Het hout wit- of gedachtig , in het middelpunt roodachtig , digt , zwaar, harsig. TGekt bij verhitting aangenaam, balsamisch- « « 3. Pistacia Terebinthus l. In Klein-Azië- — d-Y. 11.652. Mq. 57. P- II. 856. — Levert den a. Cyprische of Syrische Terpentijn. Terpentijn van Chio. Terebinthina Cypria s. de Cypro s. de Chio. De balsem, welke uit opzettelijk in den boom gemaakte openingen uit¬ gevloeid is- Hij is dik, troebel of ondoorschijnend, taai, bleekgeel 584 AMYR1DEAE. of geel- en grjs-groenachlig , riekt fijn terpen Lijnaardig , naar venkel en elerai, en smaakt bitterachtig-scherp. b. Terpentijn-Galnoten . Gallae Pistacinae. Op galnoten gelijkende, bolle uitwassen, door den steek van Aphis Pistaciae ontstaan. Waren reeds in oude tijden bekend. Zijn onderden naam van carobbe in Italië gebruikelijk. In den jongslcn tijd heeft men er in Duitschland meermalen de aandacht op gevestigd. Naar gelang, dat zij op takken , bloemstelen of bladen ontstaan , hebben zij eenen ver¬ schillenden vorm , volgens welken guigouht er 3 soorten van onderscheidt. Aan de bloemstelen zijn zij bol-, op de bladen wrongvormig. Meestal komen bij ons die der takken voor, welke haauw- of hoornvormig, gekromd of gebogen, overlangs gesleufd en roodbruin zijn. Rieken naar Cyprischen terpentijn en smaken specerijachtig , zeer zamentrekkend. Be¬ vatten volgens 1UECKHER : Looizuur. i Groen plantenwas. Galnotenzuur. Gomachtige extractiefstof. Alpha- en betahars. Chlorpotassium. Aetherische olie. Houtvezel. Kdczelzuur. Men ziet, dat haar gebruik op het gehalte aan hars, aetherische olie en hoofdzakeiijk op dat aan looizuur steunt. LE DÄNOIS Looizuur. Galnotenzuur. Hars Aetherische olie Kaoutchouk. 60 15 4 i Onoplosbaar gedeelte. 20 Zwavelzure polasch. Koolzure potasch. Koolzure kalkaarde. 147. AMYRIDEAE. A m y rideën. Bestanddeelen: aetherische oliën; harsen: hurscrine, elemine , myr- rhine ; gomharsen. Afdeclingen : Amyrideac . Burseraceae • 1. Amyrideae. Amy rideën. a. Balsamodendron. Balsemboom. VIII. 1. 1. Balsamodendron güeadensc küntii. Amy ris gileadense l. In Arabië. In Acgypte gekweekt. — Mq. 61. P. 11. 868. — Levert den Mekka- Balsem. Balsamura de Mecca s. Gileadense. De balsem, die van zelven of na gemaakte insnijdingen uit jonge tak- AMYR1DEAE. 585 ten vloeit. Hij is dunvloeibaar , troebel , bleekgeel , beeft volgens goibourt in uitwendig aanzien overeenkomst met amandelsyroop , riekt zeer aangenaam naar citroenen , rosmarijn en welriekende muntsoorten , smaakt balsamisch , bitterachlig en scherp, wordt van lieverlede dikker, doorschijnender, geler en ten laatste hard. — Een andere Mekka-balsem , welke het meest tot ons komt en die door koking van het hout en de takken met water, op welks oppervlakte hij zich dan ophoopt, verkregen wordt, is dik— vloeibaar, gedachtig, riekt minder aangenaam, doch wordt eveneens langzamerhand dikker. De Mekka-balsem bevat volgens TROMMSDORFF Aetherische olie • Harde hars. Kleverige hars • Bittere kleurstof. BON'ASTEE : 30,00 Aetherische olie . 10,0 61,00 Oplosbare, kleverige hars . 70,0 4,00 Onoplosbare hars (burserine) .... 12,0 0,40 Bitter extract . 4,0 Zure zelfst. en vreemde bijmcngselen. 1,0 Vervalschingen : Terebinthina Canadensis, T. Yeneta, T. Cy- pria; sesamolie; citroenolie, enz. 2. Balsamodcndron Myrrha nees. In bosschen bij Gisan in Arabic. — D. V. II. 647. Mq. 60. P. II. 862. — 13 al sa m o d e n d ro n Kataf kcnth [Amyris Kataf forsk.] is volgens ehrenberg eene doornloozc varië¬ teit, welke bij Beit el Fakih in Arabië voorkomt. — d. V. II. 648. Mq. 60. P. II. 863. — Levert de Myrrhe. Myrrha 5. Gummi Myrrhae. Het sap, dat uit de schors uitvloeit, olieachtig, geel chtig-wit is en van lieverlede goudgeel, roodaehlig, bruinachtig, boteraardig en eindelijk hard wordt. De 1. Uitgelezene Myrrhe , Myrrha clecta, bestaat uit de zuiverdere stukken. Zij zijn onregelmatig in vorm en grootte, donker of licht rood¬ bruin, half doorschijnend, troebel, ruw, dof, niet glanzend, doch van olieglanzende holten voorzien, bestoven, broos, op de breuk oneffen, wasglanzend, schilferig en voorzien van kromme aders- De myrrhc is eenig- zins moeijeiijk tot een fijn poeder te wrijven, geeft een bruingeel poeder , is in alkohol oplosbaar met achterlating van een fraai geel, ondoorschij¬ nend overschot; de licht goudgele tinctuur wordt door water blaauwachlig- wit gepraecipiteerd , door salpeterzuur onder afscheiding van hars wit getroebeld en na eenigen tijd aan den rand paarsch gekleurd ; een met dc tinctuur doortrokken en gedroogd papier wordt hij bestrijking met rook end 586 AMYEUDEAE. salpeterzuur fraai blaauwrood. De tinctuur wordt door rookend salpeterzuur eerst bruinachtig, later roodbruin en eindelijk paarsch gekleurd. Met water gewreven vormt zij eene gele emulsie. Bij verhitting smelt zij niet, doch zij zwelt op, ontvlamt, verbrandt met lichte roetgevende vlam en laat eene losse kool over, die tot een weinig witachtige asch verbrandt. Riekt eigenaardig, aangenaam, balsamisch. Smaakt specerijachtig , bitter. Bevat volgens braconnot: Aetherische olie 2,5. Hars 23,0- Gom 46,0. Bassorine 12,0. BRANDES : Aetherische olie . 2,60 Wceke hars . . 22,24 Harde hars - . 5,56 Bassorine . . . 9,32 Onreinheden . . 1,60 Verlies .... 2,94 Gom met phytocolla, benzoë-, appel-, phos- phor- en zwavelzure potasch en kalk. 54,38 Appel-, benzoë- en azijnzuur, het meest met potasch en kalk verbonden . . . 0,60 Zure appelz. kalkaarde en benzoëz. potasch. 0,16 Zwavel- en appelzure potasch en kalkaarde- 0,60 RUICKOLDT : Aetherische olie (myrrhol) . . 2,183 Hars (myrrhine) . 44,760 Arabine . 40,818 Water . . 1,475 Volgens BLEY en diesel bestaat de zoo ligt plaats grijpende ver¬ andering van de aetherische olie der myrrhe door de werking der lucht daarin, dat zij zich in eene weeke hars en in mierenzunr verandert. Dit zuur geeft ook aanleiding, dat oplossingen van gewone myrrhe, nu eens meer, dan weder minder zuur reageren, naarmate zij verscher of ouder is, en men haar goed afgesloten of in aanraking met de lucht bewaard heeft. Versehe goede myrrhe geeft oplossingen , welke niet zuur reageren , weshalve zij bij het bewaren zorgvuldig moet afgesloten worden- Koolz. kalk- en bitteraarde j Zwavelzure kalkaarde \ 3,650 IJzerverzuursel ) 2. Myrrhe in soorten . Myrrha naturalis s. in sortis- De meer onzuivere, donkerdere, ook wit- en geelachtige, meestal ondoorschijnende stukken. Gewoonlijk door middel van alkohol glanzend gemaakt. Myrrha al ba noemt martius de op ammoniakgom gelijkende, vuil¬ witte, bolvormige, hoekige of droppelvormige stukken van eenen hoogst bitteren smaak en schelpachtige, wasglanzende breuk, welke men nu eens meer , dan weder minder onder de myrrhe gemengd vindt. AMYR1DEAE. 387 Verwisselingen en vervalschingen : Myrrha ïndica (nova); Edel- liura; Aloë; met mynhe-linctuur bestrekene Gummi Arabicum, Gummi Cerasorum en Gummi Senegal; Myrrha in baculis (pseudomyrrhe ; myrrhoide). b. Heudelotia. Hcudelotie. VUL 8. 1. Heudelotia africana güillemin et perottet. Amyris Niouttout adans. — Aan den Senegal in het West-Afrikaansch landschap Senegam- bië- — P. II. 869. — Levert het Afrikaansch Bdellium. Bdellium s. Gummi Bdellii. Het uit dezen struik naar buiten dringend en verhard sap. — Onre¬ gelmatige stukken, broos, ongeveer 1 duim dik, doorschijnend, geel-, roodachtig of bruinrood, uitwendig somtijds eenigzins vetglanzend. Zij zijn op de breuk oneffen en wasglanzend, worden in de luchten tusschen de vingers week en kneedbaar, vormen met water gewreven eene emulsie, zijn in potaschloog geheel oplosbaar, worden bij verhitting weck en ver¬ branden even als hars, rieken zwak balsamisch en overeenkomstig met myrrhe, smaken balsamisch-bitter en blijven aan de tanden kleven. Vormen met alkohol eene goudgele linktuur , met overlating eener ondoorschijnende , bruinachtig-gcle massa. De tinctuur wordt door water sterk geelwit ge- troebeld. Salpeterzuur scheidt er eene lichte zwavelgele hars uit af; de troe¬ bele vloeistof wordt zelfs bij uitdamping niet paarsch gekleurd. Bevatten volgens pelletier: Aelherische olie . . 1,2 Gom . 9,2 Hars 59,2 1 Bassorine . . . 30,6 Het Indisch Bdellium , Bdellium Indicum, hetgeen volgens royle van Amyris Commiphora s. Agallocha — P. 11.869 — afstamt, vormt onregelmatige, zwartachtige massa’s, die oppervlakkig met aarde verontreinigd zijn , en inwendig houtstengels en stukjes schors bevatten. Op de breuk zijn zij nu eens dof, dan weder glanzend ; zij rieken sterk en smaken bitter, scherp, myrrhe- en terpentijnachlig. De oplossing in alko¬ hol wordt ook niet door salpeterzuur paarsch gekleurd- Misschien is het de Myrrha ïndica s. nova. Schijnt in onderscheidene vormen voor- tekomen. Het problematisch , door galenus beschreven Bdellium O poe al pas on bestaat uit roestkleurige massa’s, die taai , wasaard ig , bitter, speccrijig zijn. 588 AM YR! DE AE. en op myrrhe gelijken. Zou vergiftig werken en soms ter vervalsching der myrrhe gebruikt worden. c. B oswel 1 ia. Bosvoellie. X- 1. 1. Boswellia floribunda royle.Bosw. papyrifera höchst. P lös sie a floribunda endl. In bet Oost-Afrikaansch landschap Abyssinië. — Le¬ vert den Arabische Wierook , Olibanum Arabicum , die wegens zijne afkomst beter Afrikaansche Wierook , 0 1 i b a n u m Af ri- canum heet, daar hij van de oostelijke kust van Afrika en van Arabië naar Suez en van daar over Venetië en Marseille in balen van 800 tot 1200 pond tot ons komt. De oorsprong van dezen reeds sinds oude tijden bekenden en gebrui- kelijken wierook was tot dus verre twijfelachtig , daar men Juni per us L y c i a l. , J. I h u r i f e ra l. , J. oxycedrus l. , J. Bermudiana l. en Amyris Kafal forse, als moederplanten opgaf, tot dat hoyle onlangs den waren oorsprong aanloonde. In de tot ons komende balen bevinden zich naturelle waren , door wier uitlezing verkregen worden : i. Uitgelezenc Wierook. Olibanum Arabicum el eet um s. in gra- nis. De zuivere stukken. Droppelvormige, rondachtige of langwerpige korrels van verschillende grootte; bleekgeel of zelden roodachtig, doorschij¬ nend of ondoorschijnend , meteen fijn poeder bestoven en ruw op het gevoel. Zij zijn broos, hebben cene schilferige en wasglanzende breuk en geven een wit poeder. Soort. gew. — 1,22. Vormen met water gewreven eene emulsieaardige vloeistof. Zijn groolendecls , doch niet geheel in alkohol op¬ losbaar. Worden in den mond week , maken het speeksel melkachtig , sma¬ ken balsamisch-bitter en scherp. Bezitten eenen zwakken, aangenamen, balsamischen reuk. Smelten bij verhitting onvolkomen , verspreiden daarbij eenen sterken, aangenaam-balsamischen reuk, ontvlammen alsdan en d verbranden met lichte , sterk roetgevende vlam, waarbij eene kool overblijft, die zich tot op 3 procent eener witte asch laat uilgloeijen. 2. Ordinaire Wierook. Olibanum in sortis. De bij de uitlezing over¬ geblevene , onzuivere stukken, die ook wel Thus genoemd worden. Zij zijn meestal donkerder gekleurd en gewoonlijk zijn verscheidene kleinere * en grootere stukken van verschillende kleur tot grooterc massa's zamen- AMYIUDEAE. 589 gebakken, vermengd met stukken der schors. — In den uitgelezenen wierook vonden BRACONNOT : PFAFF : Bleekgele aetherische olie. 5,0 — Eigenaardige hars . . , . . 56,0 53,0 Arabine. . . 30,0 > 47,0 Bassorine. . . 6,0 ( De wierook is soms door 'pijnboomhars gesubstitueerd of met bijgcmcngd kalkspaat verontreinigd. 2. Bosivellia serrata stackhouse. Boswellia thurifcra roxbuugh. Op Koromandel. — d. V. II. 648. Mq. 63- P. II. 860. — Levert den Oost-Indische Wierook , Olibanum Indicum , die in kisten van Bombay en van Calcutta naar Engeland verzonden en van daar verder verspreid wordt. Rondachtige ballen; bleekgeel of roodachtig, doorschijnend, gewoon¬ lijk met een wit poeder bestoven , droppelvorraig , zeer zuiver. Zij smaken zwak bitter en rieken, vooral bij verhitting , balsamisch. Laten bij verbran¬ ding eene eenigzins zwarte asch over. Overigens niet van den Arabischen wierook te onderscheiden, o’shaugnessy verkreeg uit 100 deelen 37 proc. bars, 28 proc. aetherische olie, 4 proc. gom en 11 proc. kleefstof. Dit resultaat verschilt (onaangezien een verlies van 20 proc. en de omstandigheid , dat het door een versch monster is opgeleverd , waarin zich het gehalte aan aethe¬ rische olie bij de tijdens het bewaren langzamerhand ontstaande verharding sterk verminderen zal) door het gluten- gehalte en door het geringe gomge- halte zoo zeer van datgene hetwelk braconnot van den Arabischen wierook verkreeg, dat het, zoo men de tot verwisselens toe gelijke verhoudingen van beide wicrooksoorten in ’t oog houdt, mocijelijk verklaarbaar wordt, en dat dus daaromtrent een nieuw, naauwkeurig en vergelijkend onderzoek wordt gevorderd. 2. B ur soracea e. Ilurseraceën. a. Burse ra. Barsere. VI. 1. 1. Bursera acaminata wilt.d- Op de Antillen in West-Indië. — Levert volgens Lindlev de 590 AMYRIDEAE. / Karanna. Caranna 5. Hesina Carannae. Het harssap , dat uit den stam van zelven of uit insnijdingen uitgevloeid en verhard is. martius beschrijft er 3 soorten van: 1. Langwerpig-vierhoekige , aan de uiteinden afgeronde stukken; inde bladen eener Laurus, die met dunne harslagen bekleed zijn , ingewik¬ keld, oneffen en van groeven voorzien. In dunne lagen zijn zij dof geel¬ groenachtig en op de breuk wasglanzend; zij worden in de hand en in den mond week, kleven aan de tanden, zijn hierbij eenigzins zanderig en smaken even als guajak. 2. Breedgevloeide , koekvormige stukken , die ongeveer 1 hand groot en in Mus a-bladen gewikkeld zijn. Zij zijn wel is waar iets weeker dan de vorige soort, doch komen overigens hiermede overeen. 3. Stukken van 3 tot 4*/a duim breedte en 8 tot 10 duim lengte: min meer uitgevloeid, donker vuilgroen, van ongelijke, kleine holten en afdruksels van bladen voorzien, omgeven met de bladen van Maranta lutea. Zij hebben eene oneffene, zwak glanzende breuk , bevatten kleine witte stippen, dunne stukjes hout en bladen bijgemengd , worden in de hand niet week, bezitten geenen reuk en ontwikkelen bij het kaauwen weinig smaak; zij doen zich hierbij echter zeer zandig voor. De karanna riekt eenigzins naar ammoniakgom , in de hitte aangenaam balsamisch, smelt ligtelijk, verbrandt even als hars en met eenen aange- namen reuk, levert bij overhaling met water een weinig roode, aangenaam riekende olie en is bijna volkomen in alkohol oplosbaar. Bevat volgens pelletier: In alkohol, aether en potasch ligt oplosbare hars met sporen van aetherische olie . 96,0 Zure appelzure potasch met kleefstofaardige zelfstandigheid . . 0,4 Vreemde bijmengselen . . . 3,6 [Verwisselingen : takamahaka; bdcllium.] fe. Elaphrium. Ligthout. VIII. 1. 1. Elaphrium excelsum kuist ii. In Mexiko. — Mq. 62. — En 2. Elaphrium lomcntosum jacq. Fagara o c tand ra l. In West-Indië en Zuid-Amcrika. — Mq. 62. — Leveren de West-Indische Takamahaka. Tacamahaca Occidentalis. De als balsem uitvloeijende, verharde harsmassa. — Intusschen zijn AMYRIDEAE. \ 591 onder den naam van takamahaka vele soorten beschreven, wier verschil eensdeels, naar het schijnt , van de verandering bij het bewaren , anderdeels van andere oorzaken afhangt. 