VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Stam, of het byeen wounend Gehugt: langs ongevoelige trappen wordt de eigendom byzonder en етук. Onder deezen voortgang verandert het Dorp in een verfterkte 5126, еп de verblyfplaats van een Oppervorst. Меп begint ken- nis te krygen aan Rangen en bepaalde Bedieningen. Met deeze vordering en Befchaafdheid , worden de Kunften ge- fmaldeeld. De onderfcheide beroepen, van Krygsman, Landbouwer en Hlandwerker, neemen een begin. De naa- men en belangen van Volken komen voor den dag. De belangen der Volken hangen af van derzelver ligging en toevallige gebeurtenisfen. Binnenlandfche , of aan zee, lig- ging vervorzaaken , dat Landbouw , of Kunften en Koop- handel, de middelen van Te Volks beftaan uitmaaken. Toe- vallen doen hun Overwinnaars worden , of ftellen ze in een ftaat van Onderwerpinge. De Kunften hangen niet van het lot des Krygs af ; want de Grieken kweekten ze aan, toen zy overwinnaars waren; en fchoon de Romci- nen de Gricken overwonnen, volgden zy hunne уегѓупіц- gen van Zeden паа. De Копйеп voegden , geduurende deezen voortgang der Befchaafdheid, by de Noodzaaklyke en Nutte, de Handwerklyke Kunfen.. о. De zugt tot Vermaak is eene tweede neiging van "e Мепісһеп Geest , welke tot de uitvinding van Kunften aanleiding geeft. | D | e VAN DEN OORSPRONG DER KUNSTEN, 349 / ‘De Vermaaken kunnen onderfcheiden worden in die tot ber Lichaam behooren , en die voornaamlyk de Ziel aandoen. De eerfte foort zyn aan Meníchen en Dieren gemeen , en ont- ftaan uit hunne Zintuigen en Begeerlykheden; de laatfte fchynen byzonder eigen aan den Mensch, en komen voort uit zyne #упег Zintuigen, uit zyne Driften , еп uit zyne Verbeelding. Schoon de Dierlyke Vermaaken zomtyds verbonden fchynen тег "die der Ziele, toonen alle de Кип- ` Пеп, welke de laatfte verfraaijen, dat het еегіїе als bedekt en vergeeten moeten worden aangemerkt. Eene vlugtige betchouwing van de verfchynzelen іп de Natuur zal de bropnen van die verfynde Vermaaken aantoonen ; еп zal een kort overzigt van de Gefchiedenis des Mensch- doms de Kunften ontdekken, welke zy hebben uitgevon- den, om de uitwerkzele dier Vermaaken beftendig en krag- tig te doen zyn. De fyndere Zintuigen verfchaffen eene eerfte foort van voorwerpen , gefchikt voor de neiging tot Vermaak. Het Oog heeft werktuiglyke Vermaaken , die deels ont{taan vit deszelfs maakzel, deels uit de middelftoffe, waar door Бес ziet: het eene heeft zyn kring van werkzaamheid, де auder haare wetten van breeking en terugkaatzing. De foorten van hoedanigheden , ` die het oog vermaak ver- fchaffen , zyn ook bepaald en eenpaarig, naamlyk , de gee daante, de kleur, de beweeging , de evenredigheden , de werkzaamheid , en de uitdrukking; deeze verwekken de Vermaaken des Gezigts in de (tille, de bezielde, de ge- voelige, en de verftandige , natuur. - Het Oor heeft desgelyks zyne werktuiglyke Vermaaken, welke op dezelfde wyze afhangen van deszelfs maakzel, de middelftoffe, en de gefteldheden, die de voortbrenging en voortzetting van °t Geluid vergezellen. Schoon het Muzikaal Gehoor gepaard is met het Zintuig des Gehoors zelve, fchynt het ееп afzonderlyk Zintuig, en niet te ver- Kaarten, uit eenige verfchynzels tot nog ontdekt. Ре Vermaaken zyn, nogthans, altoos eenpaarig zamenftem- mende met de werktuiglyke beginzelen des Geluids. Eene tweede foort van Voorwerpen, gefchikt voor оп- ze neiging tot Vermaak, verfchaffen de Driften. —— De beweeging, welke еспе Drift voorgaat, is eene enke- le zielsaandoening; de Drift is die aandoening, gepaard met begeerte of afkeer, De overgang, van Aandoening tot Drift, gefchiedt zo onmiddelyk, en gebeurt zo dik- wyls, dat zy in de doorgaande taal denzelfden naam voe- Аа 3 | теп, Инда мы р mm en Р 350 . BESCHOUWING ten. De toon der ftemme, welke de Driften aankundige, beantwoordt aan de toonfchaal, van zwaar tot fcherps Smert heeft haare diepe , Vreugde haare huppelende, nooten ‚_ еп dewyl decze de natuurlyke taal der Aandoeningen гуп, worden ze algemeen gevoeld en vertaan. Toeval, plaats. en navolging mogen de Kunst-taal veranderent de too- nen der Otiften zyn eensluidend, en vermengen derzelver invloed met alle de deugden en gebreken , welke de ge. fteltenis en het charaêter uitmaaken. De Verbeelding verleent cene derde foort van voorwer- pen voor de neiging tot Vermaak. Verbeelding is het vermogen, om de bevattingen, welke de fynder Žin- tuigen , de Driften , het Geheugen еп de Overdenking hebben opgeleverd, te vereenigen. De weezens, de too- neelen, daar door gevormd, gelyken naar het Leeven, doch verheffen "er zich boven: want дееге Zielsbekwaam- heid kan alle fchaduwen wegweeren , en alleen de treffende trekken of voorwerpen van ееп (ok vertoonen. ’t Is door dit vermogen, dat befchryving of afbeelding de Natuur voorby Есек. Їп de natuur vertoonen zich deugden en ondeugden, fchoonheden en gebreken, onder een gemena geld: als de Verbeelding werkt, worden de ondeugden en gebreken vergeeten; de deugden ер fchoonkheden bekooren zo zeer het hart, dat wy om de begogeling niet denken. Nu eens neemt de Verbeelding het character van Vernuft tan, en verzamelt de voorwerpen der fyndere Zintuigen, der Driften en der Schepzelen, van haar eigen maakzel , en vertoont, of befchryft, deeze treffende verzameling aan den aanfchouwer of toehoorder: dan weder treedt de Verbeelding, іп “с character van Smaak, te voorfchyn „ en voelt ingevolge van de vertooningen of befchryvingen van een ander. De uitvindingen, welke de neiging tot Vermaak vole doen, ontleend van de fyndere Zintuigen, van de Drif- ten, en van de Verbeelding, mogen Fraaije Kunfierz heeten. Een Kunftenaar, de toonen verzamelende , welke zich tot het muzikaal Gehoor vervoegen , vereenigt ze met de natuurlyke toonen der Driften, en verwekt de eenvoudige Melodie, die de taal van Ir hart fchynt. Een ander Kune ftenaar levert, in de befchryving, zulke leevendige bevat- tingen op van de voorwerpen des Gezigts, der Driften en der Verbeeldinge, dat ze in eene betoverende orde voor Ons heen (chynen te gaan. Zomtyds vercenigen deeze Kune VAN DEN OORSPRONG DER KUNSTEN, ` 351 Konftenaars hunne vermogens, de Dichtkunst еп de Mu- zyk maaken dan , als ° ware , flegts ééne Kunst uit. Dus zingen zy de daaden der Helden, om den Volks. hoogmoed te ftreelen; zy verheffen den lof der Dooden, om den ronw der leevenden te verzagten5 en zy voeren het Menschlyk Leeven in alle desZelfs groote , belangryke of ongerymde (tanden геп tooneele „ om , bemind , bewonderd , of belachen , te worden. Andert Kunftenaars bepaalen zich tot voorwerpen van het Gezigt , en doen alleen deeze zich vervoegen tot Drift en Verbeelding. In hetStandbeeld zoekt de Beeldhouwer de weezenstrekken, de lichaamshoudin- gen, welke, in ’t daadlyk leeven, de taal der natuure vormen, of tekens van aandoening en gefteltenis opleve- ren, af te beelden. De Schilder bedient zich van kleu- ren, hoogzels en diepzels om het oog te bedriegen, en de voorwerpen, zo nauwkeurig gelykend, af te maaten, dat теп de Schildery voor iets weezenlyks houdt. Inde Bouwkunde wordt nu eens de evenredigheid met fterkte gepaard, дап eens volgt zy de ftoute onregelmaatigheden der natuur, en de voorwerpen, welke zy den oogen biedt, ftrekken tot een bron van fchoonheid en grootsheid, Dee- ze Kunften zyn zo veele uitvindingen, tot welke de zugt tot Vermaak aanleiding heeft gegeeven, onder de уогее- ring tot en den voortgang der Befchaafdheid. 3. De zugt tot Nieuwigheid is eene derde neiging in ’s Menfchen Geest, welke tot het uitvinden en volmaaken der Kunften opleidt. / Schoon de neigingen tot Zelf behoudenisfe en Vermaak verfchillende Characters, voorwerpen , en beoogingen heb- ben in den Mensch, еп by de laagere Dieren, fchynen zy, tot in zekere maate, aan allen gemeen; doch de zugt tot Nieuwigheid is den Mensch byzonder eigen. Onder de Dieren , fchynt elk Dier, van eene onderfcheidene foort, bykans een gelyke maat van Inftinât te bezitten : want een: Vogel bouwt zyn eerfte nest met dezelfde kunde en vol- komenheid, als zyn tweede en аа: с. De Menfchen vere fchillen niet alleen in onderfcheide oarfpronglyke vatbaar- heid; maar ook in de daadlyke volmaaking, tot welke aankweeking hunne vermogens kan brengen. De zugt tot Nieuwigheid dryft aan tot het aanwenden van dit dubhel voordeel. Deeze leidt hun op tot geduurige uitvefenin= gen, waar toe het Verftand in ftaat is. Їп ruwe of wei- nie gevorderde omftandigheden is de invloed min fterk, dan wanneer- de Maatífchappy trappen van verfyning bee Аа 4 klom. 352 BESCHOUWING klommen heeft. Hoewel de Barbaar Nieuwigheid zoekt їп: de :Kunften, welke aan zyne Vermaaken voldoening kun- nen verfchaffen, heeft hy geene Nieuwsgierigheid om de verfchynzels te onderzoeken, waar door die Vermaaken een verheevener fmaak krygen. In onbefchaafde Eeuwen. gaat deeze neiging niet verder dan tot de onmiddelyke Voorwerpen van Nutheid of Vermaak. In befchaafder Tydperken onderzoekt zy de gronden der Kunften, die tot het verleenen van beide ftrekken. De Dichters fchon- ken voldoening aan de neigingen tot Vermaak en Nieu- wigheid , eer de Oordeelkundigen en Kunstregters орПоп- den, en vroegen, door welke hoedanigheden is de Dicht- kunst gefchikt om de verfynde Vermaaken van Smaak te verfchaffen? De Handwerktuiglyke Kun(tenaars hebben de Werktuigen van Landbouw en Oorlog uitgevonden , eer de Wysgeeren de verfchynzels begonnen te onderzoeken van welke deeze Kunften afhangen, of te bewyzen, dat ze natuurlyke hoedanigheden en wetten der ftoflyke natuure waren. De Kunften, derhalven, tot welke de zugt tor Nieuwigheid aanleiding fchynt te geeven, ontleenen der- zelver сһагабег van de betrekking tot de ontdekte wetten der Natuure , en mogên , overzulks , met den naam van yrye Kunften beftempeld worden. De Handwerktuiglyke .Kunften ontvingen haare volmaaktheid niet, voor dat der- zelver betrekkingen tot de wetten der beweeging en zwaar- tekragt ontdekt waren; en de Kunften, die handlangers mogen heeten tot de Handwerken, hebben alleen voiko- menheid gekreegen, zints men derzelver betrekkingen tot de onderfcheide takken der Natuurlyke Historie waarge- nomen , еп met ernst nagefpeurd , heeft. De neigingen, die uit deeze eenvoudige Gefchiedenis der verfchynzelen een gedeelte van je Menfchen ziel fchy= nen uit te maaken, en dezelve aan te zetten ter uitvine dinge van de Nutto, Fraaife, en de Vrye Kunfen, moe- ten foortgelyke uitwerkzelen baaren op het daadlyk Lec. ven, еп Kunften te wege brengen , die Zedekundieg moe gen heeten. Пе omftandigheden en bedryven des Menschdoms zut. len toonen, dat hunne neigingen niet min kragtdaadig werken in de Zedelyke, dan in de Natuurlyke, Wereld. De smftandigheden: der Menfchen mag men als vorderend be. fchouwen, van een Gezin tot een Stam, van een Stam tot een Volk. In den ruwen (taat van enkele Gezinnen, mogen de Menichen door Inting en Gewoente fchynen Lë VAN DEN OORSPRONG DER KUNSTEN. 35% te werken; maar дету! zy leevens te behouden , en mid- delen van beftaan te bezorgen, hebben, dringt hun de noodzaaklykheid „ om regels. van gedrag иіс te vinden. — In den meer befchaafden ftaat van Stammen , heeft het ` Opperhoofd Af hangelingen en Volgers; deezen zyn werk- zaam, volgens gebruiken en aangenomene begrippen; doch deeze eigenfte gebruiken ontdekken regels , om de regten des Leevens, en de middelen van Leevensonderhoud, te ` bewaaren. In den befchaafden (taat der Volken, ` hebben de Menfchen , (choon de Vorftendommen op wil. lekeurige inttellingen en partydige Wetten fchynen te rus- теп, niet alleen alle de regten, welke hun in de meer oorfpronglyke (tanden toekwamen, maar ook de nieuwe, in eene eindlooze verfcheidenheid „ door het invoeren der Kunfíten, Koophandel, еп openbaare Inftellingen, geboo- ren. De Kunften, tot welke onze neigingen opleiden, tot regeling van ons Bedrag. laaten , daar zy uit dezelfde bron opwellen , dezelfde omíchryving toe, van neodzaaklyk, nuttig en угу. , De bedryven , die het Menschdom kenmerken, in dee, ze vorderende Leevensitanden , vereenigen haar vermogen, in het eifchen van deeze opvolging der Kunften. Indien de Wilde alleen voor zich zelven werkt, en geen agt (laat op de eifchen van andere Menfchen ‚ wederftaan andere Wilden zyn aanval, en гаеп hem ftrenglyk , of met den dood. Indien het Opperhoofd eens barbaarfchen Stams, om het behaalen van buit, oorlog voert, en zich ftoutmoedig, grootsch, betoont op de dapperheid , met welke hy verwoest , of zyne vyanden ongelukkig maakt, wyzen zyne ftryden uit, dat zyne daaden haare beperking hebben „ en de magt zyner vyanden toont, dat zy ееп even gelyk regt bezitten op 'ї behoud des leevens еп van eigendom. Indien de Befchaafde Volken de іп- breuken, op hunne Regten gemaakt, aanmerken als eene “wettige oorzaak des Oorlogs, en de Vermeesteringen bly- ven bezitten , onder het fchoonfchynend voorwendzel van fchaverhaaling der geledene ongelyken , geeven zy blyk, dat Regtvaardigheid de openbaare, fchoon misfchien de waare, regelmaat van hun gedrag niet is. De omftandig- heden en bedryven der Мепісһеп leggen in deezer voe- ge de grondflagen van de Kunften, welke de Burgerlyke Maatfchappy beftuuren. Aas DE 454.. ` DE HERDERLYKE ZEDEN j DE HERDERLYKE ZDEN DER SCYTHEN EN TARTAAREN, (Overgenomen uit Mr. ciBson’s Hiftory of the Decline and Fall of the Roman Empire.) D: onderfcheide Charaâers , die de befchaafde Volken ор den aardbodem kenmerken , kunnen toegefchree- ven worden aan ’t gebruik en misbruik дег Rede; welke de Zeden en Begrippen van een Europeaan, of een Chi- nees, zo verfchillende gedaanten doet aanneemen, en kun- ftig zamenftelt. De werking van het Inftint gaat veel ze- kerder en eenvoudiger dan die der Rede; het valt veel gemaklyker, de neigingen van een Viervoetig Dier te be- paalen , dan de befpiegelingen van eenen Wysgeer naa te {peuren: en de wilde Stammen des Menschdoms hebben, daar zy deu (taat der Dieren nader komen , een grooter elykheid met zich zelven, еп met а dere dan befchaafde Volken. De eenvormige ftandhouding hunner Zeden is een vatuurlyk gevolg van de onvolkomenheid hunner be- kwaxmheden. ` Tot denzelfden (апа bepaald, blyven bun- ne behoeften, hunne begeerten , hunne genietingen fteeds dezelfde; en de invloed van 't Voedzel, of der Lugtftree- ke, welke in een verder gevorderden ftaat der Zamenle- vinge opgefchort, of te ondergebragt, wordt, door veel- vuldige zedelyke oorzaaken , brengt het allermeest toe, om het Volkscharaéter der Barhaaren te vormen, en ftand te doen houden. Zints onheugelyke eeuwen zyn de wyd uitgeftrekte vlak- ten van Scythia , of Tartaryen , bewoond geweest door zwervende Stammen van Jaagers en Herders, wier weder- zin in den arbeid het bebouwen der aarde verfmaadt, en wier rustlooze geest de bepaaling van gezet te leeven wel- gert. Zints onheugelyke eeuwen zyn de Scythen en Tar- tauren beroemd geweest, van wegen hunnen onverwinne- Iyken moed y en fnel voortloopende overwinningen. Ое hroonen van ffia werden herhaalde keeren gefchokr, en vermeesterd door de Herders uit het Noorden , en hunne wapens hebben fchrik en verwoesting verfpreid, over de vrugtbaarfte en ftrydbaardfte Landen van Europa. Te deezer gelegenheid , gelyk in veele andere , worde ge bedaarde Gefchiedbocker , als met geweld, opgeroepen wit eene ftreelende befpiegeling, en, met eenigen tegenzin, ge- DER SCYTHEN.EN TARTAAREN, dee gedrongen te erkennen, dat de Herderlyke. Zeden , aan welke men vrede en onfchuld heeft toegefchreeven , maar al te zeer voegen aan de woeste en wreede hebbelykheden des Krygsleevens. Om deeze waarneeming op te helden ren, zal ik thans een Volk, uit Herders еп Oorlogshel. den beftaande , affchetzen, in drie gewigtige byzonderhee den. — Voor eerst, hun Voedzel, — ten tweeden, hun Wooning , en ten Derden , hunne Oefeningen. De verhaalen der Oudheid worden gewettigd door de ondere vinding des tegenwoordigen tyds , en de oevers van de Borysthenes , van de Volga , of van de Selinga, zal de- zelfde eenpaarige vertooning opleveren, van dergelyke en оотіргопв!уке Zeden.. oor eerst. Het Koorn, of zelfs de Ryst, die het ge- woone en gezonde Voedzel van een befchaafd Volk uit- maakt, kan alleen gewonnen worden door den geduldigen akkerarbeid des Landbouwers. Eenige van de gelukkige Wilden , die tusfchen de Keerkringen woonen , worden ryklyk gevoed door de milde hand der Natuure; maar in de Noordfche Lugtftreeken vindt zich ееп Herderlyk Volk bepaald, om van zyne Kudde te leeven. Ik laat het den bedreevenen Geneesheeren over, от te hepaalen, (indien zy het kunnen doen, ) in hoe verre "e Menfchen aart en Zielsgefteltenisfe kan aangedaan worden, door het gebruik van Voedzel, uit het Dieren- of Plantenryk, en of de gee woone byeenvoeginge van Vleescheeten zo wreed in ee- nig ander licht verdient befchouwd te worden, dan van een onfchuldig, en misfchien heilzaam, vooroordeel des Menschdoms. Nogthans, indien het waarheid is, dat het evoel van Medelyden ongemerkt verzwakt wordt , door бег gezigt en het bedryf van huislyke wreedheid , mogen wy opmerken , dat де fchriklyke voorwerpen , die ver- тота worden , door de kunften van Ewuropifche vert, ning , zich in de oorfpronglyke еп walchlykfte eenvoudige heid vertoonen , in de tent van een Zertaarfchen Herder, De Oe én het Schaap worden geflacht door dezelfde hand , uit welke zy gewoon waren het voedzel te ontvangen, en de bloedende ftukken worden met zeer weinig toebereie ding opgedischt , op de tafel van een gevoelloozen Slach- т. In den kryg , en bovenal іп het optrekken met еер tal- ryk Leger , fchynt het gebruik van Dierlyk Voedzel zeer veele voordeelen mede te brengen. Koorn is есп omflag- tige , aan verderf onderhevene, voarraads en de ere - 4- $56. DE HERDERLYKE ZEDEN Magazynen , onvermydelyk noodzaaklyk voor onze Legers „ moeten traaglyk vervoerd worden, door Menfchen af Las! dieren. Maar het Vee, °t welk de Zwertaaren op hunnen marsch verzelt , verfchafteen zekeren en toeneemenden voor- raad van vleesch en melk ; іп het grootfte gedeelte van het wyduitgeftrekte onbebouwde land, groeit het gras weelig , weinig plaatzen zyn zo dor en onuitputbaar, of het aan ruw voedzel gewoone Vee in ’t Noorden kan ‘er verzadigd worden. De voorraad wordt vermenigvuldigd en uitgerekt , door де allesinflaande greetigheid , en ge- duldige onthouding der Zersaaren, Onvèrfchillig eeten zy van het vleesch, ten gebruike aan tafel geflacht , of van ziekte geftorven. Paarden-vleesch, °t welk, door alle eeu- wen , en in alle landen , door de befchaafde Volken van Europa еп Аја is uitgemonfterd , eeten zy met eene Zon- derlinge graagte; en deeze zeldzaame fmaak bevordert zeer hunne krygsverrigtingen. De werkzaame Ruitery van Scythia wordt altoos , op derzelver verfte en fpoedigfte Krygstochten, gevolgd, door een daar aan geëevenredigd getal bypaarden , die , naar de gelegenheid het vordert „ kunnen gebruikt worden, от meerder {роедѕ te maaken , of den honger te Шеп. Veelvuldig zyn de redmiddelen van moed en behoefte. Wanneer de voorraad randsom een Legerplaats der Tartaaren meest verteerd is, (lachten zy het grootfte gedeelte van hun Vee , en bewaaren het vleesch, of gerookt, of in de zon gedroogd. Ву een on- verwagt opkomenden fpoedigen marsch, voorzien zy zich van eene genoegzaame hoeveelheid kleine ballen van Kaas, of liever hard geworden Porteling , welke zy, als zy ze noodig hebben , in water ontbinden; en dit weinig om "rt. ` lyf hebbend voedzel is , voor veele dagen lang , genoegzaam om het Loeven, en zelfs den moed , deezer geduldige Krygse knegten, ор te houden. Maar deeze buitengewoone onte houding, die de Stoscyn zou goedkeuren , еп de Hermiet zou benyden, wordt doorgaans gevolgd van eene vraatag- tige inflingering der fpyzen. Ten tweeden, In de eeuwen van boerfche en krygshaf- tige eenvoudigheid ‚ is een Volk van, Soldaaten en Bouw- lieden verfpreid over een uitgeftrekt en bearbeid land; еп eenige tyd moest er verloopen, eer de dappere Jeugd van Griekenland en Посе kon verzameld worden onder den- zelfden Standaart, of om hunne eigene grenzen te verdee- digen , of de grenzen van aangrenzende: Stammen te be- ftooken. — De voortgang van Handwerken en Kunften verzamelt eene groote menigte binnen de wallen eener Stads maar deeze Burgers zyn niet langer Soldaaten, en de Kuu- ften , welke деп (аас der Burgermaatfchappye vercieren en verfraaijen , bederven de hebbelykheden des krygslee- vens. De herderlyke Zeden der Scythen (chynen de оп: derfcheide voordeelen der eenvoudigheid en verfyning te vereenigen. De Perfoonen van denzelfden Stam zyn fteeds byeen , doch in dezelfde Legerplaats ; en de aangeboore geestgefteltenis deezer onverzaagde Herderen wordt aan- gevuurd door onderlingen nayver. ре Huizen der Tar- taaren zyn niet meer dan kleine Tenten, van eene lang- werpige gedzante , die сеп koude en morsfige verblyfplaats opleveren, voor de vermengde jeugd van beide Sexen. De Paleizen der Ryken beftaan uit houten Hutten , van zulk ` eene grootte, dat ze gevoegelyk op groote wagens kunnen eplaatst, en door twintig of dertig Osfen getrokken wor- den. De Kudden, naa den ganfchen dag in de omliggen- de Velden geweid te hebben, komen, met den avond , in de befcherming der Legerplaatze. Пе noodzaaklykheid , om de nadeeligfte verwarring te voorkomen , іп zulk есп geduurigen zamenloop van Menfchen en Beesten, moet allengskens in de fchikking , de orde , de wagt van een Legerplaats, еп de beginzels van de Krygskunde , te wee brengen. Zo ras de voorraad van voedzel voor het ее, in eene zekere ftreek , opgegeeten is, trekt де Stam, of liever het Leger van Herders , op па verlche weiden , met een geregelden marsch, en krygt dus, in de gewoone bezigheid des Hlerderlyken leevens „ de daadlyke kennis van een der gewigtigfte en moeilykfte werkzaamheden des Oorlogs. ` А De keus der Verblyfplaatzen is geregeld naar ?г verfchil der Jaargetyden. In den Zomer trekken de Zurtaaren na het Noorden , en rigten hunne tenten ор аап den oever eener Riviere, of, ten minften, in de nabyheid van ее. 00° 358 DE HERDERLYKE ZEDEN ‘loopend water. ze vindt hy zyn Gezin, zyn Medgezellen, zyn Eigendom, ‘altoos ingeflooten: en in de wydstafgelegene uittochten is hy fteeds omringd van voorwerpen ‚ dierbaar en hoogst. wenschlykst voor zyn 00g. ‚Door alle eeuwen heen is Roofzugt, Vrees, Wraak, of onverduldigheid van Slaavernye, eene genoegzaame re- de geweest, om de Scythifche Stammen aan te zetten tot het Tout inrukken in eenige onbekende Landen, waar zy hoope konden fcheppen , om een overvlbediger beftaan, of een min gedugten vyand, te zullen vinden. De omwen- - telingen in het Noorden hebben dikwyls het lot van het Zuiden bepaald, еп, in den туй der vyandlyke Volken, hebben de overwinnaars de overwonnenen beurtlings ge- dreeven, en zyn gedreeven geworden van de grenzen van China , tot die van Germanië. Deeze groote vuit- tochten , zomtyds met een bykans ongelooflyken fpoed volvoerd, ontleenden niet‘weinig gemaks van den byzon deren aart der Lugtsgefteltenisfe, °t Is te overbekend, dat de koude van Tartaryen trenger is, dan men їп": mid- den уап de gemaatigde Lugtftreeke zou verwagten: deeze ongemeene ftrengheid wordt toegefchreeven aan de hoogte der vlakten, die , bovenal аап den Oostkant, meer dan eene halve myl, boven het waterpas der zee, verheeven zyn: als mede aan de groote hoeveelheid van Salpeter, waar mede de grond zeer doortrokken ís. In den Winter zyn de breede en fnelloopende Rivieren , die haar water ont- lasten in den Ewxinus, de Caspifthe-, of Tssee, digt be- wroozen ; de Velden met eene bedding van fneeuw over- dekt, en de vlugtende, of overwinnende Stammen, kun- nen met hunne Huisgezinnen , Wagens en Vee, vellig en {poedig ‚ over de harde en vlakke oppervlakte , van ее verbaazende uitgeftrektHieid , heen trekken. | Ten derden, Het Herderlyk Leeven , vergeleken па at DEB, SCYTHEN EN TARTAAREN. 359 dat cens Landbouwers еп Handwerkmans, is ongetwyfeld een leedig Іееуеп: en de voornaamtte Veehoeders , onder de Tarsaärfche Stammen , laaten. de huislyke bezorging van het Vee over aan hunne Gevangenen ; hun, eigen tyd befteeden zy zeldzaam in eenig dienstbaar, of aanhou- dend, werk. Maar deeze tydruimte, wel verre van befteed te worden іп de zagte genietingen eener (tille zamenwog- ninge, brengen zy veelal door in de geweldige en bloedi- ge oefening der Jagt. Ое vlakten van Tartargen zyn val van éen fterk еп nuttig ras van Paarden, die zich gemake yk tot den Kryg en de Jagt laaten opbrengen. De Scy- then zyn, van veele eeuwen. her, bervemd geweest, als ftoute en wel afgerigte Ruiters. als de Haas , de Geir, het. Hart, en andere loortgelyke Dieren. — De kragt en Ч geduld „zo van Mens fchen als van Paarden, wofden ‚ by aanhoudenheid, ge- eefend , door de vermogienisfen der Jagt: en de ryke voor- faad van Wild brengt veel toe tot het. leevensonderhond , ја zelfs tat de weelde, van een Legerplaats. der Turtaaren, Doch de tochten der Scythi/che Jaagers. bapaalen zich niet tot. де vernieliùg. van vreesagtige „ of fchadelooze Dieren , ftoutmoedig trekken. zy op tegen. het. fchnimbekkend Wild Zwyn, 'ї geen zich tegen zyne vervolgers verzet; zy. gaan los op деп woedenden Beer „en tergen. de woede des Ту» gers , іп het dJigtst der bostaben Buimerende, - Waar ger vaar is kan roem behaald worden :, ende wyze van jaa gen, die de meeste gelegenheden aanbiedts tot het betoog van hoed en fterkte, mag te recht. aangemerkt worden als een afbeeldzel , ја als сеп fchool, des krygs. | De algemeene Jagtpartyen, de trofs en ket vermaak der Zartaarfche Volken, leveren een onderwyzende oefening uit voor eene talryke; Ruiterbende. "Kr wordt een kri an veele mylen in den omtrek getrokken, om, ber Wi van aef $60 | DE HERDERLYKE ZEDEN van eene uitgeftrekte Landftreeke in te fluiten: de benden, die den kring uitmaaken, naderen geregeld tot een alge- meen middelpunt : waar de ingefloote Dieren , van alle kauten, zich blootgefteld vinden aan de pelen der Jaa- geren. In deezen optocht, welke menigmaalen verfchei- de dagen duurt , is de Ruitery verpligt de hoogten ор te klimmen , de rivieren over te zwemmen, de valeien te doorkruis{en, zonder den voorgefchreeven regel des optochts te overfchreeden. Zy verkrygen de hebbelykheid , om һит ne oogen en fchreden іп te richten па een afgelegen voor- werp, en de tusfchenftanden waar te neemen; от bor loop te (tuiten, te vertraagen, of te verfnellen , naar gelange der beweeginge van de benden, die zich ter rechter- of inkera hand bevinden: op de tekens hanner Aanvoerderen af te wagten , en te herhaalen. Hunne Aanvoerders lecren , in dit oefenfchool , eene allergewigtigfte les der Krygskunst, / het vaardig en Jg oordeelen over den grond, den а апа, en den tyd. De Staatkundige Maatfchappy der oude Germanen hadt het voorkomen eener vrywillige verbintenis van onaf hange- lyke Krygshelden. De Stammen der Scythen „ onderfchei- den door de hedendaagfchè benaaming van Horden, nee- mende de gedaante aan van een talryk en aangroeiend Ge- zin, ’t welk, іп den loop van opeenvolgende Geflachten , voortgezet is van denzelfden oorfpromglyken Stam. De ge- ringfte en onkundiefte onder de Tartaaren bewaart, met een welbewusten hoogmoed op zyn afkomst, den onwaar. deerbaaren fchat zyner Geflachtlyst; en welke on:ierfcheie dingen van rang er mogen ingevoerd zyn, door de in gely- ke verdeelingen van Herderlyken rykdom , draagen zy el kander onderling den eerbied тое als afftammelingen van hunnen eerften Stamvader. Пе gewoonte, welke nog Gand houdt ,om de даррегќеп, еп getrouwften onder de Gevan: enen аап te пестеп , mag een vermoeden baaren , dat eeze uitgeftrekte Bloedverwantfchap ‚ grootendeels, inge- beeld is. Maar het nuttig vooroordeel , door dem tyd in het heerfchend gevoelen gewettigd, brengt de uitwerkzels van waarheid voort: de moedige Barbaaren betoonen еей ereede en vrywillige gehoorzaamheid aan het Hoofd huns Bioeds : en hun Opperhoofd, of Murfa, oefent, ale de . Cr DER SCYTHEN EN TARTAAREN. Ha) Vertegenwoordiger van hun grooten Vader, in. Vredes tyd her gezag van Regter, eu in Oorlogstyd. dat van Velde eer. ` А In деп oorfpronglyken (зас der Herderlyke Wereld, handelde ieder deezer · с 8 zy, hier deeze hedendas het onafbengelyk Oppe derlyk Gezin; en de Regtsgebieden werden al heid «van magt, of onde: dige werking van verfch bragt veel toe, om de 21 fchappen te hervormen , perhoofd ftonden. De 2 de tterken haakten па he van ‘vereeniging, verdru kragten der rondfom lig den overwonnenen wels in de voordeelen der х gich de dapperite Opp: aanhangers te vervoegen van een vereenigd Volk. De gelukkigfte der Tar: gebied op zich, waar t meerderheid of van ver ter Тһгооп geheeven, de dyken „en de туге! van A fifiaanen, de: volle uit Waardigheid. Het regt bepaald, tot het Bloed en tot deezen dag toe, 2 van Crimca tot de muur gen van den beroemden onvermydelyke pligt is ' krygshaftige Onderdaanet eifchen van een Kind, di eenig Vorstlyk Bloedverw uitfteekend, krygt het 4 Voorzaats. ` С Twee onderfcheide en geregelde belastingen worden van de Stammen geheeven, om de Waardighcid van hun- nen natuurlyken Monarch, en van hun byzonder Hoofd , op te houden, en ieder van deeze belastingen beloopt een tiende gedeelte van hun eigendem of buit. Een Tar. IL DEEL. MENGELW. NO. 8. Bb taarsch dës DE HERDEKL. ZEDEN , DER SCYTHEN EN TARTAAREN, baarsch: Vorst trekt het tiende gedeelte van den rykdori zyns Volks: en daar zyn eigen rykdam van Veg in eene’ veel gropter maate fpeneemt, ís hy іп (аас om den boere fchen duister vap zyn Hof ор te houden, de meest ver- dienendeén of meest begdnfiigden, zyner Volgeren ryklyk te: beloonen „en, door den zagten invloed der omkoopin- е, de'gehoorzaamheid te verwerven ,' welke zomtyds ge- weigerd zou worden, gan de ftugge bevelen van gezag. “ De teder der Onderdaânen van een Tartaarch Vorst, gelyk hy zelve, aan bloed en roof gewoon, zou men veëlligt denken, dar, іп hunne oogen, zulke pary- dige daader van Dwinglandy zouden vergoelyken en draag lyk maaken, die by een befchaafd Volk fchrik zouden baaren: maar de magt van een eigendunkeiyk Оррегћеег. _{сһег is nooit іп de woeftynen van Scythia erkend, Het onmiddelyk Regtsgebied vån den Khan is bepaald binnen de grenzen van zyn eigen Stam; en de uitoefening van ‚ zvn Kontnglyk Voorregt is gemaatigd door de oude in- ftelling van een Volks-Raad,. e Croultai , of Ryks» dag, der Tartaaren werd, geregeld, in de Lente, en in den Herfst, gehouden, te midden van een vlakte ; waar de Vorften van de heerfchende amilie ‚ en de Murfas der onder- Scheiden Stammen, gevocgelyk te paard konden zamenko- men ‘met hun talryken Krygsftoet, en de trotfche Monarch die de magt overzag, moést de neiging van een Gewapend Volk razdpleegen. De beginzels der Leerregeerin- ge kunnen wy ontdekken in de gefteltenisfe der Soythifche en Tartaarfche volken: maar де geduurige ftryd onder deeze vyaudlyke volken. is zomtyds geëindigd in de vast- Stelling van ‘een voppermagtig bewind. De Overwinnaar, Verrykt door de fchatting, en verfterkt door de wapenen уап afhangelyke Koningen, zette zyne vermeesteringen uit in Europa of Afia; de gelùkkige Veehoeders van het Noorden hebben zich onderworpen, aan de bepaakngen van kunften,' wetten, еп (едеп: en het invoeren van weelde heeft, naa het vemietigen van de Vryheid des volks, de gronflflagen van den Throon ondermynd. 4 [А DE HET VYRTIGJAARIG REGEERINGS-FEESt VAN KIM-LONG. „363 DE VIERING VAN HET VYFTIGJAARIG REGEERINGS-FKEST DES CHINEESCHEN KEIZRRS KIM-LONG. (Overgenomen uit de Memoires concernant les Chinol.) Omtrent het'einde des Jaars MDCCLXXXIV, ontdekte men ->~ te Pekin, dat alles in het Ryk in beweaging was, am Ou- de Lieden ор te zoeken, over welken de regecrende Keizer KIM-LONG, zelve reeds zeer. hoog bejaard, pe weldaaden kon uitftorten. ШЫ б De Grooten ел Mandarynen hadden ve: ton Kaimar 1 vanger, om ‚het getal ор te gegven vi ss aan welken,” dit waren "e Keizers « э» Hemel het vergund hadt, byn joevet e grenzen uitte ftrekken” — — Uit gerlyke Majefteit overgeleverd, bleek, « negentig Gezinnen waren, wier Hoofde befehouwden ; vier hurner hadden meer: reikt. Aan ieder deezer, zondt de Ke Жеп, vergezeld van verzen op die bon: zelven gemaakt, en met eigen. hand gaf ze met Йавиу, en hy flondt hun тое, v gedenkteken op te rigten, еп ’er die ver Om den Vyftigten Jaardag zyner Reg een leest, beantwoordende aan de zerge, die by altoos voor Oude Lieden gedraagen hadt, wilde һу, dat er drie duizend in ayn Paleis zouden komen, еп dat een Maaltyd houden, waar op һу, met zyn-Gezin, en de Ryksgrooten -zouden te- genwoordig weezen. Ondanks de redenen van Лааг, die de furopijche Gezanten van dit Feest konden uitfluitan, beval hy, dat de zodanigen, dio zich ten Hove bevonden, en zestig, of meer jaaren bereikten, 'er zouden, worden toegclaaten. Vyf waren "e, die deeze gefchiktheid badden, te weeten: de Hee. теп AMIOT:0n ROURGEGIS, Franfolen; de Heer sPiNHA, een Por. tugees, Woorsiiter in het Collegie der Starrekunde; Vader jo SPH, com Carmeliet , oud Сгоог-Үісаців уап Nankin, en Vader hr en Pane, ы id . a | ‚Pe dag, wt, Ёесытмїегїпре bepaald, was de veertiende van Sprokkelmaand, des Jaars DEE, Aan elk der Grys aars was ech Briefje gezonden, met. zyn paam, zyn ouder- т, еп Йаз; ook Попіс "er ор, waar hy den. Standaard лоп vinden, onder welken hy zich moest chë ken, in Let еет- De Voorhof van het Kelzerlyk Paleis. — — Alen begaven zy zich derwagasds in den morgen; zy' werden;een voor een by 364 BET VYFTIGJAARIG REGEERINGS-FEEST naamen оресгоереп, en gebragt in de Voorhoven, die onmid delyk aan het vertrek des Keizers palen. anneer bet uur des Maaltyds daar was. verfcheen de Kei- 227, om plaats te пестеп onder het portaal voor zyn verrek „ en dus. bevondt hy zich аап "с hoofd zyner Gasten, die twee gelykwydige linien uitmaakten aan beide de zyden der асу; dewyl zyn Throon gezet was ор een hoogte van omtrent twee voeten, hadt hy her genoegen, om over alle zyne Gasten heen te zien, en zy om van hem gezien te kunnen worden. Hy was vergezeld van 2упе Zoonen, Kleinzoonen, en Agterklein- Zoonen, die zich іп ftaat bevonden om de Plegtigheid by te woonen. De Prinfen van den Blocde waren ‘er tegenwoordig от hem, de Grooten еп de Mandarynen om-de'Grysaards, te dienen. Zo ras de Keizer zyne plaats genomen hadt, werden alle de Gasten genoodigd plaats te пеетеп, dat is, te gaan z't en op de tapyten, vóór hunne aankomst reeds op den grond efpreid. ‘Er ftondt een klein tafeltje voor elk Viertal. Ое Kark begon, en men dekte de tafeltjes met zo veel fchotelen als rer op аап konden. De Hoofdfchotel , op elk tafeltje , was een Tartaarfche Schaapenbout , omringd van verfcheide andere foor- ten van vleesch. Zo dikwyls men den Keizer infchonk , vulden de М ndaryns ook de Beekers der Oudem:nnen, ten einde zy de voldoening mogten hebben, van, op denzelfden tyd als hy, denzelfden wyn te drinken: op hunne tafeltjes ttonden ook de- zelfde (pvzen als op het zync. Al den гуа, welken de Feestmaaltyd duurde, liepen de Zoo- nen, de Kleinzoonen еп Achrerkleinzoonen des Keizers, by de t-:fels rond, om te zien, of "ер ook iets ontbrak; de Oudfte deezer Prinfen fcheen zich, boven at, met veel hartelykheids van deezen pligt te kwyten. Hy decit de Heeren АмютТ crt BouRGEOIS de eere aan, om zieh eenigen. tyd by Run tafel te on:houden, ёп aan te moedigen to: eeren ет drinken. Toen de Keizer met een gedaan һайт, hoorde теп een trommelflag, en de Muzyk eindigde. Ое Mandarynen namen. het overlehot met de: fecho elen van de tafels, zeggende aan de Gasten, dat, volgens den wil van zyne Maiefleit, elk der Gas- ten den Beker, uit welken hy gedronken hade over den maal- tyd. mede zou neelfen,. bun toewenfchende, da: zy ‘er nog lang gebruik van mogten maaken, hun telkens, wanneer zy ‘er uit dronken, alles бегіппегег, Waarvan zy deezen-dag ooggerui= ge geweest waren. 17 | о. | - Ор cer tweedeh (тотпте'Пайт ging elk weder zitten, met het aangezigt: ha den Keiger gewend; en op сеп derden, ver- fcheenen "er twaalf Toomcelfpeelcts, allen met een dubbel mas- ker, een voor *t gezigt en- om voor Ir agterhoofd; hunne kice- deren waren desgelyks van vooren ей van asteren even cens, Zodat zy поол den rug аап den Keizer konden toekeeren, noch ook VAN KEM-LONG, 365 eck aan ’t vergaderde gezelfehap. Een des maskers vertoonde ` her gelaad van een Cud,en het andere dat van een Jong, man. Маа den Keizer en den geheelen kring zyner Gasten gegroet te hebben, vingen zy aan met fpeelen; hun opzeggen, hun zin- gen, hunne gesten en gebuaren, deeden den Heer A\ тот geloo- ven, dat zy de onderfcheide Tydperken des Menschlyken Lee- vens.en de Omwenteling der Jaargetyden, vertoonden. De T'oo- neelfpeclers vertrokken zynde, namen de Muzykanten hunne plaats in, en hieven een lofzing aan ter Eere vas TIEN, om hem byzonder te danken voor de weldaad, op dien dag be- weezen. i Naa deezen Lofzang begaf zich de Keizer in zyn vertrek, de Gasten gingen in het nabygelegen Voorhof, waar zy verzogt werden te vertoeven, tot ze geroepen werden om de Geiben, ken, door den Kei. er voor hun befchikt, te ontvangen. De Keizer hadt bevolen, tot voorkoming van allen bedrog der Ge- fredenen en Ondero:ficieren , dat ор een geel papier, gemerkt mèt het Hofmerk, de паат zou gefchreeven worden van elk der Begiftigden en de lyst der Goederen, voor hem beftemd. De uitdeeling op die wyze, onder drie duizend Perfoonen gedaan, duurde drie dagen. De Gefchenken b-ftonden in kleine beur- zen, met goud en zilver geborduur ` TT derfcheidene foorten, іп een Tou een draaken kop, veeleer gelykend een Dok voor een Oudman ; en е merkteken van de Keizerlyke Orde teken is van verguld zilver, omtrci aan een geel zyden dea d met сеп К voegde de Keizer de gifte van een maakt „ter gedagtenisft van het Fees by hadt mogen vooraan zitten. Ой Aan de eerwaardige Grysaarts , genoodigd tot het Plegtig Feest, om zich met my te verheugen, ter gedagte- nisje van "1 geen туп Grootvader by eene dergelyke gelegenheid veriert, „ De Weldaaden, welke ik van den Hemel ontvangen heb, „ zya ontelbaar, `t Zou my onmogelyk vallen ze op te noemen. „ Die ik thans geniet op eene en dezelfde plaars, zo veele ecr- » waardige Grysaarts vergaderd ziende, neemt my geheel eg al т. ” „ Myne denkbeelden keeren van zelve te rug tot vrocgere da= в» gen, en herinneren my die gelukkige јаагеп, toen myne bal- Bb 3 Я ‚ „гей 365 HET VYFTIGJAARIG KEGEERINGS-FEST VAN KIM-LONG, „ ren, Tt eenig Cieraad myns Hoofds, naar welgevalten, over” myn voorhoofd zwierden. Alles Was toen, wat my betrof, „ Zonder betekenis; ik деса myn voordeel met het onfchatbaar a voorregt, van te mogen zitten aan de voeten van door- »» lugtigen ‚Grootvader, toen den Throon bekleedende. ІК zig e ik hoorde alles, ik was getuigen van alles wat rondsom › my gefchiedde. Hoe veele јаатеп, helaas! zyn "er zints dier » tyd verftrecken! „Van alle Ve:tooningen, welke myn oog troffen, in Date, dat alles my aandeedt, is ‘er geen, die my aangenaamer roerde „ dan het altoos gedenkwaardig Feest, welke ik heden ver- an nieuw. Ja, 't is met de ftreelendfte klopping des harten, dat „ ik my die dierbaare oogenblikken herinner. Een diep ge- an voel van Eerbied, gemengd met Tederheid, vervult myn „ heelen boezem, wanneer ik my verbeelde, hoe de Printen, » de Ryksgrooten, ter Feestzaal binnen traden, plaats патеп aan de zyde hunner Heeren, hun dienden, en van hun gediend „ werden; en op hun voorbeeld het zelfde aan de Grysaarts ver- „ rigtten. Dezelfde Spyzen, dezelfde Dranken, ftonden voor an allen opgedischt en gereed: de Bekers werden, onbedwongen , „ ingefchonken en geledigd ; geen onder.cheid van rang ; attes an was gelyk onder de Gasten; шен mogt de Maaltyd аатлст „ voor еспе Vrienden gastmaal , waarop allen zamengekomert e waren, gedreeven door dezelfde beweegredenen van сепоерстї s» en vreugd; een fchitterend rood verfde het gelaad der Gasten, ae CH het vur der Jeugd (ћесп hun ten ooge wit te ftraalen. aa °С [s voor de tweede keer. dat ik, door cene gunftige be- » fchikzing des Hemels, dezelftte vertooning aanfehouw met de- s zelfde uitgebreidheid van hart. —- Onze Naakomelingen zul. » len zeker met de diepzaundfie gevoelens Van eerbied vervuld an worden a's zy іп de Ryksgefchiedenisfen leezen, dat twee s» Keizers van mynen doorlugtigen Stam, de Grootvader en de » Klcinzoon, de een op ber Zestigfte, cn de ander op het Vyf- » tighe Jaar zyner Regeeringe, zich verheugden op een М red „ met інт Gezin, en met het geheele Valk, verbeeld door de e keur der Grysaarts.” ANECDOTEN VAN DESPOTISMUS. (Uit hee Engelsch.) Рт", of Eigendunklyke Magt, firckt natuurlyk om сев Mensch cen Перт Vorst te maaken, die misfenien een goed Koning 200 geweest 2ут, hadden voebelyke Weren zyne Magt uihithreeven en beperkt, Over deeze eigenaartige ftrekkinge van ANECDOTEN УАН DESPOTISMUS. 367: ett Eigendunktyke Magt кап niemand twyfelén, die overweegt koe dezelve "e Menfchen geest vervult met groote еп buitenfpoos. rige denkbeelden van siehzelven ; hem іп den waan brengt dat hy een Weezen van eene andete fort is dan гупе Onderdaa- пеп, het beginzel van Vrees een der fterkfte beweegmiddelen: tot Pligtsbertagting Verbant, еп есп valfche Eerzugt verwekt em zich te vergrootert, door het uitoefenen van die Magt by: dle voorkomende gelegenheden. Een det eigetsdunklykfte Vorken, die ooit den 'Throon be. Кот, was MULEY ISHMABL, Keizer van Marocco, die, naat een langen tyd den dwinglandfeben zetel bekleed te hebben, in den MDCCXIV dien door den dood ontruimde. Het ontbrak hem geenszins аап vernuft, еп natuurlyk vertand; hy bezat een levendigen Aart, een onverfchrokken Mocd, én was опор houdelyk bezig; hy flamde af van MAHOMETH, en bewonde zich zo voorbeeldelyk іп het aankleeven en onderhouden var. de Godsdienstwetten diens Propheets , даг hy nimmer zyn gants fthe teeven lang één drup Wyns proefde, en het Jaárlyks Feest der Lente, ber Feest Ramadan, twee maanden vroeger begon dan Zyne Oftderdranen 3 veelvuldig Ittre by Zine Gebeden uit ; ей, еп етае het berit Aan geene gelegenheden om te knielen mogt ontbreekert, hadt hy in alle de ttime pleinen van п Paleis groote geheiligde Reenen, па °t Osten gekeerd, doen Suen бт op dezelven als hét hem geeddagt zyne Godsdien. ре verrigtingen te velbfengen. Veel zou men hebben mogen verhoopen van een Vorst die deeze beKwaainheden en hoedanig- kheden bezat; doch zy werden alle nutteloos voor volk ; door het denkbeeld van de Magt, welke het hem rockende. Buttentandfche Afgezanten hebben deezen Heiligen Man be- fchreeven, te paard gezeeten,op cen ореп plein met verfcheide жап zyne А\газасз of Landroogden rondsort zich, fláande bloot voets;beevende, zich ter aarde buigende, en, op elk woerd "т geen hy fptak, tot 2у lof uitboezerhende. Groos is de Wysheid van ensen Heer, den Kening ! Cu Heer de Koning fpreekt als cen Engel des Hemels! ———— Gelukkig by, onder deeze omftande- ren, dien hy begönadigde met еспе boodfchap іп het verstgelen ne gedeelte dert Ноо аа, welke br volbragt met den groot- п fpoed, loopende doot álles wat hem voorkwam heen, en wederkeerende buiten адет», тег Rof en zweet bedekt, om ziekt ëmt door eon getrouw Dienaar te Betboren. Zone Majcfteit Ket 201ден, om de grootheid van 2уне Magt ep 29те Behemdig. Beid aan de vreemde Afgezamten ге doen zien, deëzeh var ëch gan, of hy hade hun vermaakt met het ombrengen vas? rege of drie zyner’kruipende Onderdeanen, die hy vaardig ter dood bragt door een feck met zyn Meer. Zeker Afgezant op. fing һу ir есп kleed, befpat mer het bloed cener even verfigs @ BGrafvotveering, tot 2)П Liiee éi bebloed тан беп ы y , 4 i A. DH 4 H 16% ANBCDOTEN Mooren, gefacht met eigen Keizerlyke handen. De Schryvers die zyne daaden hebben opgetekend, berekenen, dat hy meer dan „o,ooo zyns volks met eigen arm от. 