Maleisch-Nederlandsch woordenboek
c y ) #)(3' P'w''- jh^^» kring; cirkel; kreils; omloop; periode; cyklus; zekere verrich- tingen van het begin tot het einde; strophe, couplet, stanze; vers, in dien zin; mendaur, doorloopcn een kring enz.; volbrengen een* omloop of zekere verrichtingen, van het begin tot het einde; d. k^tjil, de cyklus van 8 jaren, bij de Mal. het meest gebrui- kelijk; d. b^sar, de cyklus van 110 jaren; tïga kali d., drie maal in de rondte; drie maal van het begin tot het einde. \ 0\óy pers., verwijderd, afgelegen, afwe- zig. — is hier het in gedichten gebezigde doera., dat oorspr. skr. is, bedoeld? (T.). ^ i aj3 ^^v^)\}OVi^, duur {%w\s^i.)\ uitstellen; vertragen. — [C.]. i |K(3 döeri, doorn; stekel; graat; spitse punt; ikan d., n^am van een' eetbaren zout- water-visch, met zeer fijne graten; berdcèri, gedorend zijn; doerïjau (gew. uitspraak d^rrijan), naam eener, voor velen, inz. Europeanen, walgelijke, doch door de ind. volken hooggeschatte vrucht — durio zibethinus — ; de boom; soorten: d. daoen; ^)j^0 125 ^^^J d. t^nggajoeii; d. tembaga, met geel vleesch. ó)S0\ó döradoe (zelden) — port. dou- rada — : k(?d§ra (naam van een' zoelwater-visch); z. ïkan ^mas (dat in 't gelieele wdb. niet te vinden is, T.). ^) 5^(3 Pluï*- van^)3=.^^0. ^ \ J 5 c> döêrar — port. durar— , (/«rew. P ^ ^ ö. nieudörong, van iets, dat in be- weging is en dat men wil inhouden, bv. van een vaartuig, waarmede men ten anker wil komen voorlschielen; van een gezegde of van den sprekenden mond (z. Pj^^y, T.), Ie ver gaan. ■H- C . ^ (3 döreng (jav. doreng, T.), gedeeU ielijk gestreept, zooals sommige dieren, bv, civetkatten.— [R.]; z. tjöreng. L^ \ 9 ^ dörak, verb. van jhj. r \ ^ö z- b^rdoro (T.). y 5> Vm^c> z. u^^^^. -^ ^ ^s^;^\ ) ^ ^ döèrijat, rang; trap, — z. derdjat. — [R.]. / KKO J ^ c> dcèrijas en döêrija — pers. ^^^ j — , naam eener soort van gestreept fieteldoek. /khè ^ c> dösa — skr. dosa — , zonde; mis- drijf; overtreding; schuld; berdosa, zondigen. (M ^ (3» mendiÈsi, na het ontwaken nog half slapende of slaapdronken' zijn; (vgl. does in IL, T.); van kleine kinderen gedurig sukkelen, zonder dat men weet, wat hen eigenlijk mankeert; klagend schreien janken; z. rïngik. y»j*^M#sö döêsoen, buitenplaats met boom- plantingen; gehucht, voorn, de eigen- dom van één' persoon; landhoeve; het land, in tegenstelling van de stad; perd(FS€ĕiiaii, tot eene plaats behoorende doesoen' s; het land, in tegenoverstelling van de stad. /♦ j-^M ^ (3 I- döêsiii en Icesin — verb. ned.— , dozijn. *II., mendoesin, batav. (bal. ng^ndoe- sin, T,), ontwaken, wakker worden. — [H.]; z. döësi. Ö #)ö I- döêügoe, zwak van verstand; bot; ^^ moeielijk van begrijpen; z. bodoh en b^bbal. xll. en dcjéngoes, schreien met snikken. — [L.]; z, döêngas. ^6.jc3 z. f^^- -)(- C 5t> döêwoeiig*, jav., dolk. — [G.]; doe- ^ hocng (L.), ^^jj 124 ./^J /W4.C. ^ Ö döÈiig-as z. pa ugo e s (alwaar döê- iigoes, T.); iiieiida^iig*as, at/ewi- Aa/^w. — z dcëngoe II. ^iii^c3' dcjèiigaiig: goerinkaii (in ar. schrift: J^j>^), w. suni., een bij- zonder wijze om de kris^op zijde te dragen, dat aan iedereen niet geoorloofd is. — [N ]. iD^ö I-^ mendongeng, aanhouden mei een verzoek; aanhoudend met een verzoek bemoeielijken. *1I. doiig:eiig:, balav. (jav., T.), zingende verhalen, — [B.]. ^1 _ Q ^ r [S dongak, van voren opyelichl, zooals bv. het hoofd om naar boven te kijken, een stuk geschut. ^....JLX^j t> döilgok, onevenredig dik, in vergelijking met de lengte. /•yJC ^c3 *^"ff^^"j «a*'^^» van een' boom, met taai hout, waarvan borstwe- ringen op vaartuigen (apïlan) gemaakt worden; pangkalan d., naam eener zee- plaats in Atjeh, in de bovenlanden waar- aan de örang ha roe wonen. C, 3 ^ <3 dCĕpa — skr. dhöëpa — , zeker aangenaam reukwerk zoowel om te branden als om er mede te bestrijken; niendO^pa, met döêpa berooken; met döêpa bestrijken; berdoêpa, zich met döêpa beroo- ken, bestrijken; soorten: d. bakar, die gebrand wordt; d. pakai, die men met wat klapperolie tusschen de twee handen heen en weder rolt, waarna men, met de aldus bewiej-ookte handen over de kleede- ren strijkt; perdcèpaan, ivierookval; ingre- diënt, waarvan de doêpa gemaakt wordt, y . :> Li/jö dCèka z. lLTj. L£5 9\ó döëkoe, naam van een' boom, die eelbare vruchten draagt — lansiuni domesticum — ; de vrucht. De gedroogde schil van de vrucht komt als reukwerk in de düêpa; z. banang. C>^ ^ ó döêkat — verb. ned. ~, dukaat ^ (j>0 ^ t> dcJèkoet , jav., gras, — [G.]. i-j ^ (3 , niendöêkoeng:, levende wezens dragen op den arm of op den rug; m. belakang, dragen op den rug; m. kêlek, dragen op de heup; m. ampoe, dragen op den arm; m. ambin, dragen op den rug, in een doek; daoen d. anak: daoen ambin boewah. C q3 #<3> dökok-3, soort van versnape- ring. ^•ó #v^3 dcêkoen, geneeskundige, hetzij man of vrouw. ^ 4j^ ^ c>, koewé doko-doko, balav., een gebak van rijstmeel enz. — [H.] ; 't zelfde als dokok-2? (T.). * aJ^ J J;^ -)eA^^(3 döêkoeU, jav., klein dorp. — [C.]; doekoli, boomgaard; bloem- hof; hosch: buurt; hofstede: gehucht. — [L.]. <KÓ #) c3 dökoh, halvemaanvormige praatjes van goud of zilver, die, het een hoven het ander, aan een snoer of ketting, die om den hals gaat, op de borst gedragen worden; d. sehari hóêlan of alleen se- hari hdëlan, een enkel zoodanig plaatje als horstsieraad (z. onder Inplan, T.). LL5 0\Ó döpga (en, minder goed, l(êga), gewicht om te peilen; peillood; nieii- dCi^g'a, peilen of fig. : doorgronden; h^ioa d. (B. geeft heg a als halav. op). ij5 |K t3 ' niendcêgaiig*, door middel van een touw of dergelijke aan iets trekken , om te beletten, dat het zich naar de tegen- overgestelde zijde hev^eegt, zooals bv. aan een' boom die dreigt omver te vallen; met een louw of dergelijke vastzetten; talï d., boog bij de voorschoot, Ier he vestiging van de p^ntjatji (mar.). J^. 'j> ^ doêgal, misselijk; walging gevoe- lend. <K ^ 9\ ó dögol, van het hoofd plat; van een' persoon plat hoofdig; bot; van levende wezens zonder het gewone hoofd- versiersel, bv. zonder kam, van een* haan: zonder horens, van een' slier enz. ^ ( *T^ 5 ^ doewegan , batav. (jav. ook degan), een kokosnoot, die half rijp is (met nog zacht vleeseh). — [T.]. y / / J 5t3> J^^ en J^J plur. van iÜ^J. ^, J ^(3 dcĕloe, halav. uitspr. van dahoe- loe. — [H.]. c> I. z. Jj. II. döèli en ^ J — skr. dhiëli — stof, — In stede van eenvoudig den titel van een' vorst te noemen, maakt de Mal. even als van padoeka, daarvan met döêli eene genitief- verbinding, waarin dit dan de bet. heeft van het stof, dal aan de voeten of schoei- sel van den vorst kleeft en voldoende geacht wordt, om eerbewijzingen te ontvangen en bevelen te geven. In hel voormalige rijk Djóhor gebruikte men döèli alleen van den regeerenden vorst, den T^ngkoe b^sar en den Radja m(êda; d. t(Bwankoe,A6/5/o/ der voeten van mijn gebieder; d. soeltan, — van den sultan. — Soins wordt het ook elliptisch gebruikt, als wanneer de genit, „van den vorst" uitgelaten is, of ook: bij uitnemendheid het stof bij uitnemendheid; k^bawah d., onder het stof der voeten (van den vorst). Deze uitdrukking wordt veelal als substantief gebruikt, om den vorst aan te duiden; bv. d. jang maha moelïja, hel allerverhevenst sf-of der voeten (van den Jjj 126 ^r vorst); lilah d., bevel van hei slof; berdoeli, stoffig zijn; in hel slof gaan; Ie voel gaan. / j i5«3 dö'? (zelden) — skr. dóla, — draagbaar; draaghangmal; draag koels; schommel. . ^ doewalapan , z. dc^lapan. 0"% ^*LJ #)t>^ Pl"''- J^^' ^a^ ^"^ J^^' periode; kans voor of tegen, in het gevecht; i geluk, voorspoed; rijkdom; regeer ing; rijk; \ dynaslis regeerend huis In 't mal. ook nog zegen; zegenspreking ; invloed; d. töëwan- koe, zegen (voor u), mijn gebieder. Wordt in brieven aan den regeerenden vorst gebruikt. 4X^0. f^ (mal. d(Blah), ongeluk, onheil. ij #s ö döélaiig, ronde houten bak met sleilen rand en met of zonder deksel, dienende voorn, ter plaatsftig van het theegoed; dcêlang-^, mars; zaling [mar.]. L-Jw#\c3? dölak-dalik, o?i^/a«Éfi;a^% zijn in zijne woorden; mendölak-dalik, onstandvastig zijn in zijne woorden. <XJ*(3 dolaU, verb. van i)di)jjLc. ^ i^Oc> döêmoeng; (jav., T.), naam eener (zeer vergiftige, T.) slang.— [R.]. ^ V/Cij.^ dömoel, snuit, zooals bv. van een varken. — [C.]. x»w^ ^ <3 I- döman, loon voor plukken der rijpe kokosnoten (zelden van andere vruchten). — 't jav. doeman, aandeel? (T.). *II.: pedoman.— [R.]. ^ / -i #\ (3 dijèiiai, naam eener soort van groene wilde duif, met lange ve- deren aan den hals, evenals een haan — geophillus nicobaricus — vgl. ^^ (T.). ^ ^^LAthó döêhoeng: z. c^J. z' c É i3 doewai, zwager; zelden anders gebruikt, dan met ïpar (ïpar doe- wai). i— > «i t3 döëjoeug', de zeekoe; Vi^ev mata d., zeekoe-tranen, een vocht, dat (zegt men) der gewonde en stervende zeekoe, wanneer hare jongen vóór hare oogen gedood worden, uit de oogen vloeit en zorgvuldig met boomwol afgedroogd wordt. Deze met zeekoe-tranen bevochtigde boomwol is een beroemd toovermiddel, om tegenliefde te verwekken; — z. ook onder djanggoet (ï.). I ^ deiong*, batav. (jav. dojong, T.), bouwvallig. — [II.]; scheef staan. — [B.]. i^ <{ s |K f^ dójak, naam eener soort van eetbaren zoutwater-polyp. 0#sc> döjan (vuig.), belust; verlangend; begeerig inz. naar spijzen (jav., T.); meiidöjan, belust enz. zijn. *-^.j e;^r 127 ;Gj /.p^<3» lierdöêjoen, hij lusschenpoozen op elkander volgen, zooals l)v. schepen aankomen op eene levendige reede. 2J(3 doeli, interj., waarmede men de hon- den roept. (^^>/vwg vJI& c> ^aliasat en dahsat, verb. van LtS \jbö dahaga z. aoes II. LtS \jb ö > nifwdahagi, de bevelen van hoo- geren tegenstreven ; tegenwerken, ..juft(3, iiieiidahana, bedelen; peiidahaiia, ^>>jft^ daliiierii, het geluid van hollen grond, wanneer er op geslampl wordt. — [C.]. bedelaar. o y leeftijd] eeuw, AJji,>Jbóy schrik; afgrijzen; vrees; ontstel- tenis; verbaasdheid; ontzetting; ver- slagenheid, -X- A^jC6t> dahsjal, div., pijnlijk aan 'l bart. — [Ms.]. c /_Ajèc>> pers., dehli of delhi, in hrilsch Indië, vroeger residentie van den Groolen Mogol. >iftO ("^al. doe boem) plur. van Jbd). L|^c3» fem. van ^J); voorts: A:e/e/, zwart door den rook. mz. \ 4iöö plur. van JtJ. ^ ji6ö deh(£loe -wijz. van dihcëloe— , vorig; vroeger ook als adj.; voor- heen; eer; eerder; eerst; voorop; aan U hoofd; d. k a Ia, in vroeger tijd; niendeliCêloe, vroeger of eerder handelen; den aanvang maken; zich voorop of aan 't hoofd stellen; voorop enz. gaan; iiiendelioélijêkeiij ver- vroegen; voorop of aan U hoofd stellen; de voorkeur geven aan, voortrekken, boven stellen; mende hélflèï, voorgaan; voorafgaan; vooruit- gaan; overtreffen, voorbijstreven (devanceeren, T.); pendehoélöDwaii, voorrede, voorbericht, voorwoord. •Q^c> dalniia z. dïna. /^c> I. dé z. dek I. II., z. dek II. (Có dfja, wijz. van ij a I. (eigentlijk in dezelfde gevallen als d a koe en dikau gebezigd, T.); berdïja, van iemand spreken- de, het woord dïja gebruiken; mendijaken, rnet het woord dïja aanduiden, y y ^^AO>Ot> P'uï'- van -^iLo. ^.. ^ . ^ ...^ y LlUo<3 plur. van LjJ. •• y .Uj \ o t> pil'»'' van , ) J. 5\Ot> pl»»*- van .)j = .Uj. iJo o ^ (mal. il i j a n a 11) , godsdienst , 6e/?j- rf^?^hv ra?? -epw geloof: godsdienstbe- trachling ; oordeel > / Aibfc,\„>s,«>ö ^^ teuüJ, .si)'rfe/i stof met bloem' o/* loofwerk; brocade; voorrede van een boek, gew. in een sierlijken stijl geschreven en met rhetorische figuren , plaatsen uit den koran en andere sieraden, opgeluisterd; titel / / A^^iwtx^^N z. JU^luJ. / 4)^ i^ , het met geld of iets anders voldoening geven van een beganen moord. Met plur. cuUj, zoengeld, zoenprijs [voor een moord]; bloedgeld; mendijatk^ii, een' bega- nen moord met geld of iets anders verzoenen. %/Ot> dètar, z. onder Ju-J. ^ iX^^ó «tïrtoe, balav., djoesla. — [B.]. .^.iX^(^ (bal didih, schuim, T.), didi laoet, batav., een spons, — [H.].^ — vgl. d i deh (T.). • /NN4CX-J>ö I-^ mendedes, vleesch in dunne schrijven snijden; en dunne stukjes van de knoken afschillen, II. (zelden, — jav., T.). — z. c^\{\\ ber- dêdes, civet leveren zooals bv. de civetkat; civet gebruiken. C ^ l\^ ^ ; mendidik, zorgen voor iemand, door hem al het noodige te laten \eeren;eene opvoeding geven aan iemand [ook van sommige dieren], opvoeden, opkweken. ^ ^cX-> ö dêdal, batav. (uit 't port., T.),=^ bïdal II. ♦ 2$ lX-> c> 9 niendïdeh, van vocht^^?*e(/ew, koken [ook fig.]. ^ (3 "• ^^^h persoon: individu; zelfheid. Het staat soms voor pron. pers. 2., sing. en plur. (dit is ongetwijfeld de grondbetee- kenis van dïri II.); dirikoe, mijn persoon, ik.; dirïmoe, uw persoon, uwe personen ^ gij; gijlieden.; dirinja, zijn persoon; hunne personen, zij; zijUeden; d. dari mana datang, waar komt gij [gijlieden) van daan? tijadci tahoe akan dirïnja, van zich zelven niets weten, bewusteloos zijn, ook: tijada chabar akan dirïnja; dibang- kitk^nnja kepada dirïnja, het werd zijn persoon verweten, hel werd hem in 't u^y.^ 129 c:^J aangezicht verwelen; seorang d., alleen; sendiri, in plaats van sediri, de persoon enz, zelf (niet een ander); de persoon enz. alleen (niet met een' ander). IL, berdiri, staan; rechtop staan; overeind staan; opgericht zijn; mintS d., verzoeken om te mogen opstaan, d. i. om zich te mogen verwijderen; berdiri atas tïga perkara, uit drie punten bestaan, op drie punten berusten; L^rdïri d^ngngan p^rtdelcê- ngan, door of met de hulp bestaan; zich staande houden; meildiriken, oprichten; bevestigen, hx. den godsdienst; pendiri, oprichter; bevestiger] de hoogte van iemand, die rechtop staat: manshoogte; pendirijan, de hoogte van iemand, die rechtop staat, manshoogte. ^j)j^^ó plur. van^lJ. LllJ %->(3 dêret (vgl. dêrek, T.), reeks van op een' afstand naast of achter elkander zich bevindende voorwerpen, rij; bèrdëret, zich in een rij bevinden; sederet, dezelfde reeks, /vj >->t> z- djiroes I. ^i^±f ^^ dêrelc, batav. (uit 't bal., T.), rij, gelid,— [B]; z. dêret. ( V^ ö ^'^^^ — skr. dĕ(ja — , landstreek, ge- west [bewoond]; dorp, vlek, gehucht; perdésaïn, onderhoorige dorpen van eene MAL.-NEDERL, WOORDENBOEK. DEEL II. a' plaats; het land, in tegenstelling van éè stad. i-> (3 , mendïjangf, bij vuur verwamm, koesteren; berdijanj^, bij 't vuur ziiM verwarmen (vgl. b^rdjemoer, T.); tethpat berdijan^, stoof ^ L-JÜt>L> ^ mendelèngèk, batav. (bal. nd^- lengek, naar iets dat J)oven is, zien, T.), awassin orang makan, mei begeerige oogen naar iemand kijken , die aan 't eten is, zooals de kinderen doen. — [H.]. jb (3 dln^n, absoluut (niet vergelijken- der wijs) koud, zooals bv. ijs, zeer koud water, zeer koud, kil; — z. s^ddjoek; sedingin, naam eener plant (cotyledon laciniata) als verkoelend geneesmiddel ge- bruikt, ^ C Q-J> c> dipa — skr.'— lamp. — [R.]. C.iX> ó *ïl^5 plwr. Kj J, d/^ J en uI/CjK haan. % C^>0 ^3 dilia, naam eener fabelachtige plaats onder de aarde, waar de koning J\jy^ belandde, toen hij zich in de zee had laten zinken. — [S. S.]. •^ VJ^/'^o c3 dïkftt, alleen (slechls, maar). — [L.]. ^j^^/CSo ö (ïï^^l- dïkah) fem. van C^j^J. {^^yS^ O ^^ w::^^»^ (wat beteekent deze spel- ling?, T.), diliit, weinig, weinig je, 9 XJÓJ 130 ^.^ beetje; zier [zelden anders dan met een telwoord]; sedikit, z. ei^vX^w; berapa d.? hoeveel beetjes? tïga d., drie beetjes. AJjsj ö (mal. dijakah) plur. van CJ^.^. / ^>o c> dikir, verb. van ^J; niendikir, zingend verhalen; zingend loven; zin- ge7id prijzen; wie zhïgend verhaalt enz., wiens broodwinning het is; publieke zan- ger of zangeres. ^jSo ó ï- dëkar, schermmeester; mendê- kar, schermen; pendekar, scherm- meester; vechtmeester; wakkere strijder, held, * IL, de naam van zekeren dnivel in de fabelleer.— [R.]. 4 ,;>Si^c3 dikau, in dezelfde gevallen in plaats van ^ngkau als dakoe in plaats van akoe (vgl. dïja, T.). ^ >A«> 43 dilam, munt (welriekende plant). — ^ [Div.]. — z. nïlam. ^<X-/Oö dïlah, jav., flambouw, kaars. — [C.]. Mi >-.>(3 dïjain, stil zijn, zwijgen; verblijven, zich ophouden, wonen; mendij aniken, laten zooals iets is; in stilte passeeren; zwijgen van iets; niendijami, verblijven of zich ophouden op eene plaats; bewonen (ook: mengedijami, dat in 't passief k^dijami vertoont, T.); tempat kedija- man, verblijfplaats; pendijam, zwijger; edelsteen, dien men hier onder de jaköêt rekent, meestal groen en daarbij dol (glansloos), van waar zijn naam; ook wel, doch minder goed pedijam; sendïjam, in plaats van sedfjam, naam van een visch, die in brak water in de rivier mondingen leeft en zich niet verroert, voor en aleer hij aangeraakt wordt. <^L.^ é-4^^ 4^ , het duren, duur; met plur. ^L>J, uitgestrekte woestijn. /*Y^Ö9 P'^ii'- ^.^> i^.^^ ^^ ii)^?.^' schuld; schuldvordering, die de schuldeischer verplicht is, op een vooraf bepaald tijdstip te voldoen; mal.: d ain. /♦*»-Jc3 ^' ^^^^ — ^'^^- dina, dag — , dag, alleen in ,lf w). II. — skr. dïna — , arm, behoeftig, nood- druftig; ellendig; gering; zelden anders, dan metjiïna gebruikt; hïna d., laag en ellen- dig; laag en ellendig volk, gepeupel^ gespuis. yr*Y^ó> plur. ^j;L)^^ gewoonte; gebruik; wijze van handelen; geloof, godsdienst, godsvereering; gehoorzaamheid aan God ^gods- vrucht; godsdienstige gebruiken; oordeel, vergelding; ^j^,*^)f^,, dag des oordeels^ ^♦w>t3 ^ïj*w> kaars; d. tj^rmen, twee waskaarsen, aan een spiegeltje beves- tigdy die bij de bruiloftsfeesten zeven maal om bruid en bruidegom gebracht worden, J UüJ 131 ^)J^.J door drie, vier of meer personen, die in een' kring rondom het bruidspaar staan en de kaarsen van hand tot hand laten gaan. Na de zevende maal worden de kaarsen voor het bruidspaar gehouden en door den bruidegom uitgeblazen (kaki d., z. onder djölok, T.). y \V.JL«>(3j plur. .jóÜj, zekere gouden mtml, ter waarde ongeveer van een' du- kaat; in 't mal. ook: gemunt metaal , geld^ '* ♦ ^^ iXioL^ (fï^al. dïnah), plur. van jj. ^ t H-Joö dènök, batav. (uit Hjav., T.), mollig, poezelig; kort en dik, — [B.]. <^0 ^>L^ (iwal- dïncênah), oordeel, AXj>i^ I. dïnah, soort van booze geesten. II., z. ijoj. i(r \ll. , proef, beproeving; schels; ynodel; plan, ontwerp; mendinali, beproeven op de proef stellen; eene proef nemen; böêroeng d., lokvogeL — [L. bew.]. — Pers. JÜ^J. /-Joö dcjnij (z. dèn, T.), w. sum., staat gelijk met kami, in het enkelvoud gebruikt; het wordt meestal zoo niet uit- sluitend door meerderen tegen minderen gebezigd; sebab bapa dejnej bangonken^ de redenen mijn kind, dat ik u gewekt heb, zijn. — [N.]. ^^ó dêwa — skr. dew^ —godheid, een god; vorst (in hik. en poëzie). )^o<3 z- >)^^. iW^ö en u^ji^y pers., muur; wand; ^La^ J, stadsmuur; mal. verb. zijn: dïwar^ en dïwala. ) 4-><3 z. L^^J, U^^3' ]j^,ó z. J^^.^' ^^\^^ó Pl^ï*- van e;)^.J. ^)^c>, plur. ^,^)^^, ^y^jJ en^^bJ, ^ album; register van ontvangsten en uitgaven; verzameling van losse dichtstukken; diwan, tribunaal, gerechtshof, senaat; raads- vergadering; d. segala wakïl orang b anjak ('am), de staten-generaal; A. k^ra- djaan, de raad van state; d. tanah hindija nêderland, de raad van Nederlandsch-Indië; d. hibah, de rekenkamer. Mi / / -J) W-^ö (mal. diwan i), TT / *V, , , ,., tot een* diwan ^/ behoorend; lid van een* dïwan. L**^ J j.-SfN (mal. verb. dajoes), wie de echtbreuk zijner vrouw verdraagt of er zelfs toe medewerkt; mendajjoetz, cfe echtbreuk zijner vrouw verdragen; daartoe medewerken. \ )^3 A«)t3 z. daroe-2. 9* CSiy^o 132 £^ J> ^ ClXSi^j^(3 diwarigga (skr. dewangga, | (jj>^. c3 P'ui'- van ^J. naam van een persoon, die de uitvinder der weefkunst zou geweest zijn, T.), soort van gebloemde goudstof van verschillende kwaliteiten, voorhangsels en / C ^^ ei d^wï — skr. — , godin: vorstin (in liik. en poëzie). ^ ^(? ^ c> dêhein, batav. (jav. dèhèm, T.); dergelijke. kuchen; hemmen — [B.]. — z. da- {^ >->c3 P'"'*- V^ï* ^:l^- ham. >0. ^ , de letter )ó da, 30® of 2® additionele letter van het maleisch alphabet, van het door Marsden gewijzigde alphabet de ll^ eene letter, die van lieverlede uit de maleischo uitspraak en schrift verdwenen is, doch nog steeds hare plaats in het maleisch alphabet behouden heeft. Zij heeft de waarde van de javaansche lingiiale d (aj» d). Een over- blijfsel in de uitspraak is wellicht de J in het woord bêda, welker phonetische waarde hier eene lispelende d is (op de West-Kust van Sum. is de spelling ^x> algemeen, terwijl Ixi mij nooit is voorgekomen, T.). ) i^ da, naam der letter j. y (3, de let Ier J)J, 9«. van het arabisch en maleisch, en 10®. van het door Marsden gewijzigde maleisch alphabet, hebbende een* gemengden klank, het meest overeenkomende met eene innige ineensmelting van de ne- derlandsche d en z (dz); als cijferletter, z. .et ó^i)] in geschriften van godsdrenstigen aard verk. van iT3. / j<\ ^ ) j3 ^ slachter; offeraar. L2J)l>' plur. clpIjJ, fem. van^J; cl?)^), het wezen bij uitnemendheid, d. i. God. / O )3j gedenkend, in het hart of met den mond; prijzend (inz. God); gedachtig; dankbaar (inz. God). j^3. naam der letter J. ^ / ^ j> )3, vertoornd; vermetel, stout; een ver- toornde enz. .bj 133 V. /O c • ^ ,^0(3 6^* ^^^^' slachting; o/feving ; Aq Msl. ^ hebben er d^bah van gemaakt. y C) \c3> plur. ^Ir^J en ê;*^h voorarm; ^ arm; van den schouder tot aan de vingers; elleboogslengte, vadem (lengte- maat). 2$ \ (3 (mal. dzarrah), nom. un. van . J , kleine mier; atoom; zier, y o ^ /^vü \3 pluï*- van ^)^3. L " J O \ (3 plur. van c:^ , <J. u/ tt» -7 ^ ê^ i^ en iO,j, plur. kS^)^> ^;^^ ^^^ u:^b;«S, nakomelingschap; kinderen; kleinkinderen; z, dj^rïjat II. y y O «3 » scherpzinnigheid; vlugheid van geest. j O 3 plur. van ^3. / / 2J iOö (mal. dzikarah), plur. van i'j. y y 9 0, plur. .Ü'J, ü.li'j, ./j, ^jïi'j, S^J'j en i\^$ J, mannelijk wezen; man; man- netje; met plur ^yTjen^li^, rm»mUjk lid, van menschen of diereji. c ^3 ó (mal. dzikir), Ae< onthouden, het zich weder herinneren; het hardop lezen van den koran; het herhalen der eigenschappen van God; het loven, het prijzen; geheugen, herinnering; met plur. jO J), lof, prijs; in 'i mal. voorn.: zingend herhalen de eigen- schappen van God en zingend loven; zingend prijzen [God, den propheet en zijne vrienden]; berdzlkir, zingend verhalen (z. dïkir); d. k^tércënan, zekere door de Persen uitgevondene wijs van een dzikir, waarbij de stem bij afwisseling daalt en zich weder verheft; meudzikirken, onthouden, zich iets weder herinneren; den koran hardop lezen; God behandelen met het herhalen van zijne eigenschappen (in 't mal. zingend); God, den propheet en zijne vrienden zingend loven, zingend prijzen. y o y /j ) jS 3 plur. van ^ 3. / o gewag; vermaning. 25 ,jSö9 vermelding, y y h ^ó (mal. dzikarah), plur van^J. S ^ó pl^^' van^j. y y J Ï K ^ 3 ("^^1- dzoeköêrah), plur. van i^J. sf/^ 134 ^c / c / C ^3 t3 > vermelding, gewag; vermaning. /-JLJ3 (mal. dzalki), de punt betreffend. dtA,JiJ3 (™2il' dzalkijah), fem. van ^!3, in de gramm , van de letters l--> , uJ en j* met hel uiteinde der lippen uitge- sproken wordend; zoodanige letter. yó plur. van JJj. o c / L Jl^IlS (mal. dzalak), punt. L.Jl-J(3 (mal. dzoeloek), plur. van (>!j|, welsprekend. V.iLj(3 fem. van ^ii. UI w . VaJ3, plur. Jïi, ^ÏJ, ÏJ) en IJiK vernederd; verworpen; slecht; gemeen, laag; onderdanig, nederig. w / r (3 J berisping, gisping, laking, afkeuring. JC^(3 (mal. dzimmah), plur. ^J bescher- ^ ming; goede trouw; zekerheid vanper- soon en goederen; verdrag van bescherming; borgtocht; beschermeling; geweten. f^ó plur. van iUJ. / — /0<3 (mal. dzimmi), beschermeling, kliënt; schatplichtige, die bescherming geniet en van daar, in de mohamed. rijken eene benaming voor Christen, Jood of Sabécr. ♦ ' .' (^,_^^^c> (mal. dzanab), plur. 4->yw> en ci^b J J, misdaad, zonde; fout, schuld. L J y N (3 plur. van v.^ J. 11^ o 4-J 3 plui'- ^'au c«^ 3. (3 > plur. cj^j^? A^er; bezitter; wie voorzien ^ o ^ o ^ J 15 met; hebbende; j^cXsuiJ)^J, naam der e//ye maand der Arabieren; -»^ .J)^i , ^a/t;e broeder van moederszijde ^ylJI^J, de man van den visch, d. i. Jonas. Lli; ) «^ ó l»l"ï*- van >)j. c / Ci_J5#)(3' smaak; ver hemelle; genot, wellust. ■iJ / / cr^ 3? 3^65^; verstaald; geheugen. /•vXbtS 5 (mal dzihin), plur. ^U3), gfee^Z; verstand; vatbaarheid ; talent; kracht; energie. o/ / / / -jLcbO (mal. dzahani), den geest betreffend. enz. y 135 öb O^^ , plur. 4-?jj), wolf; wilde hond. N-) l3 j plur. J^. J , (Ji^ t en J b j) , onderste van iets; laatste van iets; aanhangsel. bijvoegsel; sleep van een kleed; lan^-neder- hangende staart. / ] 4-J (3 plur. van JjJ. i, de letter T . ra"; Als cijferletter s^i)\ in geschriften van godsdienstigen aard verk. van <urs- .. ) i , naam der letter ♦. ^ i J 1 i raab, w. sum., omhelzen, — [N.]; uiiby (T.). L J ) i , meraba, tasten; betasten; bevoelen, met de hand aanraken (laloe ij a bangoen t^raba-2 toenggang balik, van die uit een slaap verschrikt opstaan, T.). — ^f rabo (vgl. raboh) w. sum., omver vallen, omvallen, zooals huizen en ook iemand die dronken is; raba-raba, slingeren als een dronken mensch, telkens omvallen en weer op de been komen; raba-rabaie, verdwalen in de duisternis of een dicht woud; ontsteld y schrikken, — [N.]. ¥: K fS \ I. raboe, men., de longen, — [T.]. *IL, w. sum., vrolijk zijn; vreugde,— [N.]. ^ L-J) \ > rabl meii^oetjap, van verwonde- ring uitschreeuwen, — [N.]; denkelijk ui is hier bedoeld ^, als uitroeping (T.). \,,^^yO) \ raboet, van dingen die dienen om iets te vangen en reeds gepakt hadden, zooals bv. vischhaken, stroppen, strikken en dergelijke, of van hetgeen reeds gevangen was, zooals de visch, het hert, de vogel losgerukt, \^^} \ rabit, van iets waar een gat in is, zooals bv. eene naald, hel oorlelletje en dergelijke, of van het gat zelven uitge- scheurd (men. : ^%j K , en vgl. ^ 5^ , T.) ; merabit, uitscheuren. ^ ( J^^^ ) (^^®^' U^J ' ^0 ^^^^^> ^' sum., de dauw. — [N.] ; alles wat van boven valt uit een boom als droppels dauw, takjes enz. (T.). y Vy s\ i, bindend, vast makend; bevestigd, / / V ^ \^ s) i (mal. rabitah) fem. van kj voorts: militaire post, die stand houdt; bindsel band; regel; bladwachter; vrouw (?). m^ ) i , verb. van U-> . ) , eib 136 L^)j. vierde; wie een vierde van den buit moraf neemt, É^é%é J^lioeng, in de bouwkunde de dek- $i%Jtken van den nok en de hoekkepers vm^n dak, gew. van rolling (men.: para- boei^, de hoeken van een dak mei lang gras gedekt, terwijl 't overige dak van roembija of iets anders is, T.); gantang r,, eene gantang die zoo opgehoopt vol is, dat het gemelene, bv. rijst, zout en dergelijke, een' kegel boven den rand vormt, waarop niets meer blijft liggen; p^l^kkat r., tweede, kleinere nok, op den boofdnok, ter beves- tiging van de raboeng; peraboeng; en pfr&bCèiiffan, U zelfde als r. (vgl. jav. woewoeng en mak. pamoengaug, T.). L JLj } i I. rabak, in H midden lang ge- scheurd, zooals bv. een zeil. — z. rëbat. * IL, soek., fel branden (vgl. ramak, T.). t Q h\ i riboeli, tondel, zwam (vooral van de,§nau; vgl. mak. baroeq, T.). /♦iO M> mpraban, ijlen (wartaal spreken); suffen. /•O I S I' rSboén, rook van iets, als genees-, behoed' of toovermiddel; meraboeu, met r. berooken ook muskieten. IL, vata de oogen bijziende, duister, neve- lig, nog niet helder, zooals na bet ontwaken. >) j rabö, jong en dun riet. — [R.]; IL had wel mogen zeggen, waar het in *-^^i; zwang is; misschien men. uitspraak van r^bVa (T.). ^ <Kj>) \ raboli (vgl. rabo onder <^)j), val- len, nedervallen, ter neder storten. [L-]- L** J) i L (niet aan te bevelen e-; M rata [in hik. en poëzie] — skr. ratha — wagen van bovennatuurlijke kracht ; koninklijke wagen; godenwagen; strijdkar; koninklijke draagkoets. IL, effen, gelijk, vlak; overal; gelijkelijk; merata, van water, bv. bij eene over- strooming zich overal verspreiden (vgl. jav. warala, T.). *IIL, rata-2, vliegende insecten; zwermen van kleine vliegen. — [M.] ; soms ook >lü . , w. sum., rimpels op het aangezicht; karteltjes op borden of andere voorwerpen; plooien enz. — [N.]; een verkeerd gehoord ^. (T.). l *' n s z. CL>t, *) i o, *— ''f L ** j\ i rStoe (in bik. en poëzie), vorst; vorstin (jav., T.). (^^y\3) S ratib, voortdurend; vast; besten- dig, standvastig; vaste bezoldiging, vast jaargeld; meratib, bij voortduring lot uitputting toe, opzeggen de woorden d^)^)L!^Vi, waarbij het bovenlijf heen en weder bewogen wordt, zoodanig, dat op het woord la eene beweging naar J^)j 157 rr'J den linker, en op de r syllabe il van het derde woord (il la) eene beweging naar de rechter zijde plaats heeft, met een' zeer sterken accent tevens op die syllabe; ci^)o ^J . , hel bij voortduring en lot uitputting toe opzeggen van het woord <)di), zonder beweging van het lichaam; meratibken, die woorden op zeggen ten behoeve van iemand, bv. van een' afge- storvene, een' ouder enz. / u^) 1 ratoes, honderdtal, honderd; be- naming bij het pörok-spel voor de verhouding van den eenen speler tegen den andere, wanneer de eene bij den eersten gooi 's andoren po rok geraakt heeft; se- ratoes, één honderdtal, één honderd; hon- derd; berapa r.? hoeveel honderdtallen of honderden? Op die vraag kan zeer goed soewatoe of satoe, geantwoord worden; meratoes, bij het porok-spel bij den eersten gooi raken, en van daar lig.: bij de eerste poging slagen; beratoes-2, met honderden; ber&tCiÈsan, bij honderden. cX>iö } \ (mal ratibah), fem. van ^^t». De plur. u^' )^j , godvruchtige han- deling , zooals bidden , dankzeggingen , godsdienstige plichten. L, oji) i, meratap, luide weeklagen, luide jammeren ; luide weeklagen om iets, luide bejammeren; r. b^rbïdji-2, luide weeklagen enz., daarbij afgebroken woorden van liefkozing of eerbied uilstoo- tend, dat bij de wet verboden is. — z. sabak. ^ C Q,V ) i ratip, batav., uitspraak van -X- 1 Jl-V\ i ratak, uitkiezen. — [C.]. y <Xji ) i ratah, als bijwoord, eenvoudig; zon- der meer; meratah, bij uitsluiting tot voorwerp eener ha^ideling maken; iets alleen doen; meratall da^in^, niets dan vleesch eten, /•wA-j) \ en Ji\j, zekere gom, om te solderen; zekere wondbalsem. y y ^.^ ) i 1. radja — skr. radj (waarschijnlijker i * -^ - ^^ radja nominativus van radjan, T.). — z. ^ngkoe en t^ugkoe; r. möedai, vóór de aankomst der Boeginezen in het rijk Djohor, titel van den troonopvolger, tevens regent. Nadat het regentschap van dat land, met dien titel, erfelijk aan de boeginesche dynastie was gegeven, vond men voor den troonopvolger den titel t^ngkoe b^sar uit; r. jang b^r- g^lar, vorstelijk persoon, die een staatsambt, bekleedt, zooals de bendahara, de t§m- m^nggoeng enz.; vorstelijk rijksgroofe; r. s Inga, soort van venerische ziekte met ^h 158 ""trh z weeren; r. pöêteh, de wille vloed (hier schijnt het afgeleid van r a dj ah, oorspr. skr., waarvan *l bal. ngradja, de maandsïonden hebben, T.); r. bintang (de koningen der sterren), planeelen; r. wali, naam eener soort van havik, arend (on- eigenlijk); r. böênga z. botan; r. badar, soort van indisch wit katoen; r. rimba, opperhoulvesfer ; r. cê d a ng , (garnalen-ko- ning), naam eener soort van ijsvogel — alcedo meninting — ; r. sehari (vorst van één dag), de bruidegom , wanneer hij in staatsie naar zijne bruid gebracht wordt, zoo genoemd, omdat de vorst voor dien stoet uit den weg gaat; r. berdjalan, een lijk, op weg naar de begraafplaats; s^nnjoem r. (glimlach van een xorsi), geveinsde glimlach (Eén mooi compliment voor de mal. radja's) ; meradja, als r., handelen; zich als r. voor- doen; m. lel?, allerhande ongeoorloofde of aanmatigende handelingen verrichten; m. kajai, als een rijk vorst handelen, zich als een rijk vorst voordoen; en van daar, van houten en andere, doch niet metalen, voorwerpen, die gewoonlijk of veelal uit deelen samengesteld zijn uit één stuk, d. i. niet gelascht zijn (gelascht zijn wordt hier als armoedig beschouwd). — Het kan dikwerf als a dj. beschouwd worden, met de bet. uil één stuk, niet gelascht, in welk geval het niet gelden tot madjakaja, m^djakaj^ of, meer gebr. m^ndjakaja gewijzigd wordt; ker&dja3.n, koningschap, vorstelijke waardigheid; koninkrijk; de rijks- kleinooden; radja-^, vorsten; vorstetelgen; prinsen, prinsessen; cynsbare vorsten, — ^ radja, w. sum., radja dang membli, die, zonder van vorstelijk bloed te zijn, aan de regeering komt, hetzij door aankoop, gun- sten als anderszins; radja dang meminta, een cynsbaar vorst, die eenige verplichtingen nopens andere vorsten heeft; radja djanang, de chef van een feest, ceremoniemeester; boekan radja dang membli, boekan radja dang meminta, marah boekan soetan pon boekan, radja berdiri s^ndirinja sama terdiri djen alem ko (lees: djan 'alam ka of kó, T.), zij was van geboorte vorstin, noch was zij cijnsbaar, zij was marah noch soelan, maar stond geheel op zich zelve en bestond reeds zoolang als haar (dit) land bestond, — [N.]. * IL, minder goed: radjah, schitteren. — [R.]. ^-^)\, meradjoe, batav., uit ontevreden- ^*^ heid over zijn superieur uit de dienst loopen, zonder er iets van te zeggen, als men bv. meent onverdiend berispt te wor- den. — [H]; vgl. radjoek; in de Pan- dawa djaja bl. 25, vind ik: m^moedjoek isterinja meradjoe. — [T.]. rj 159 Ci^>, \ i radji, naam eener zeer vergiftige ^ slang, groen met wilte spikkels. Zij leeft op boomen en verlaat hare plaats, als zij niet gestoord wordt, slechts zoo wat eens in de week. Hare jongen draagt zij op den rug. -X- l^^i^::^) \ radjat, w. sum., grootheid; aanzien. — [N.]. ^^J>^*£^) \ I. radjoet, zak van netachtig breiwerk, om er iets in te doen en op te hangen, bv. vruchten, die men wil bewaren; meradjoet, in een r. doen, * II., een bundel. — [R.]. m^K^\ t, plur. ^j, terugkeerend, weder- keerend; belrekking hebbend tot iets voorafgaands. a,,Xr^)\ (mal. radji'ah), plur. ^)j>j, fem. van f^'j; voorts: vrouw die na den dood van haren man lot hare familie terugkeert. C. Q^fc) \ radjap, stuk door een huisgezin (man en vrouw) schoongemaakte boschgrond voor kultures. l, Qi^ï^) \ (vgl. radjoe, T.), meradjoek, pruilen; mokken; aan zijne on- tevredenheid lucht geven; merddjöéki, prui- len enz. tegen iemand; peradjoek, pruiler, mokken. *f^b I. radjem, w. sum., een knods.^ [N.j. ^ II., w. sum., een strafwerktuig; een doornagelde ton, om iemand in ie rollen. — [N.].- vgl^^ (T.). ^ .♦j^^^i^) \ radjan of ratjaii, twijfelachtig, onzeker, dubbelzinnig; eene twee- ledige bewijsrede. — [M.]. ^ > v ^"^ ) i radjin, ijverig, vlijtig^ naarstig; als bijwoord: vaak, dikwijls. A^^) \ i y nieradjah, naar iets dat men niet ziet steken, bv. naar visch in troebel water; 2^. (jav., T.), geneeskundig behandelen door middel van geheimzinnige teekens, spreuken en dergelijke, bv. hoofd- pijn door een kruis op het voorhoofd, een bloedzweer door gefingeerde strepen. ^ II., z. radja II. ^ L^_Q.::>^ 1 1 ratjak, uitteerende ziekte. — ^11., maratjaq) men., bestijgen 'n paard, enfourcher (bat. arsak). ~ [T.]. ^ L^^JLz^ ) \ ratjoek, kwellen, plagen. — [R.]. ratjik, afgesneden of afge- broken klein stuk; meratjik, harde voorwerpen in kleine stukken snijden; ^=^\) » kerven [bv, een geneeskracht igen wortel, waarvan men een afkooksel wil maken, een slroohalm, suikerriet, om te eten, en der- gelijke]; van iets kleine stukken afsnijden; broze voorwerpen in kleine stukken breken; verbrokkelen f in kleine stukken snijden enz.; 'ij^h 140 c^b peratjlk, wie in kleine stukken snijdt enz,; gereedschap daarvoor. — * batav., ontbre- kende geneeskruiden aanvullen, mengen; van verschillende ingrediënten voorzien; pinang r., een geneeskrachtig aftreksel van kruiden ; ratjiban, mengsel van vele ingrediënten.— [B.]. IL, toestel om vogels te vangen, voorzien van strikken van paardenhaar; meratjik, vangen met een r. ^ /•w£|ïw) \ z- radjan. ..w!!^) i ratjoen, gift, vergift, venijn; mératjoen , vergeven ; vergiftigen ; peratjoen, giftmenger; peratjd&nan, ver- geving; vergiffing. ij^)i, meratjau, ijlen, wartaal spreken. ^Jii^) i , rust; gemak ^ ór \ I- rada, lenigen, temperen, — [C.]; vgl. r^dda (T.). ^11., w. sum., snoeien. — [N.]. \) ^ rSdang;, van het lichaam of het hart (gemoed) zeer heet; zeer ver- stoord, zeer vergramd; meradang, zich verstoord enz. tooren; meradangken , zeer heet enz. doen zijn (maken); zeer verstoord enz. zijn op iemand. C i oS \ , meradak, met iets langs, puntigs, hv. eene stang, eene piek, naar welke richting ook, steken naar iets. — t'^. z. rodok en roentjang; meradakkfn, steken met iets ; eene stekende richting geven aan iets; een vaartuig recht op iets aan sturen. {^SSs radCD (in hik. en poëzie), zekere javaansche titel. ¥: (C ó) S radei, men., de vinnen van een' viseh [bat. rade].— [T.]. 'K- (^^ 5 1)1 rarak, v^. sum., afhangen, zooals takken van klapperboomen die benedenwaarts hangen, afvallen. — [N.]; vallen van bladen, bloemen (ï.). ^ Lli )■ ) ^^^^^ ^" reraron, batav., vlie- gende witte mieren. — [B.] ; *t jav. laron, dat ook te Batavia in gebruik is; vgl. d^daloe (T.). ^ / C \ ) \ ï- rarai, beslechten, beslissen, bijleggen; scheiden, een geschil, gevecht enz.; in U gelijk spreken, in de gerechtigheid spreken. — [L.] ; w. sum., iets voorkomen, verbieden. — [N.]; mar^rej, sussen vechtenden; p^rarej damam, middel om de koorts te verdrijven (T.). C„ ^ i ) i , onderhouden, verzorgend; onder- houder, verzorger; voedstervader; jjLl}, de onderhouder enz. bij uitnemend- heid, d. i. God; JjUD^xac, dienaar van den- zelve, nom. pr. v. (z. d § ra dj ik). / jgg) \ I- rasa — skr. rasa — , smaakt ge- voel, gewaarwording [ook als zintuig] ; u^h 141 gevoelen; kenning; merasa, smaken (ge- waarwording van smaak hebben]; gevoelen [gewaarwording van gevoel hebben]; r. hati, gevoel des harten; innerlijk gevoel; geweten; lierasa, eeti' smaak hebben, niet smakeloos zijn, bv. eene spijs; merasai maut, den dood smaken; m. lapar^ hon- ger gevoelen; serasa, dezelfde smaak enz.; van denzelfden smaak enz,; alsof II., skr. rasa, kwikzilver. fj^S (mal. raas), plur. ^y^j^i, ^j\. ^.s en (y>-j; , hoofd; JUll ^y^t^ , kapitaal, ïy / duurzaam ; vastheid. 2>sM) y vast; ii^vu ) \ rasing, w. sum., afzonderlijk, — [N.]; door verkeerde scheiding van '^)y, (asing) ontstaan (T.). ^,,_JUg ) S ï- (vgl- rang sok), merasoek, van booze geesten in iemand varen; betooveren, beheksen; kerAsoèkan, bezeten enz. zijn, * II. ras€èkan, jav., gewaad, jas; jurk- je. - [C.]. i JIajü 1 \ rasok, in de bouwk. soort van dwars-strooken tusschen twee stijlen, waarop de vloerbalken komen. ^ >AAJ ) \ I- rasem, w. sum., gevoelen; denk- wijze (Z. ^'*4j , T.). IL, een doornachtig gewas (z. ressam, T.)._[N.]. . jV..4wvg ) \ rdsamala, raksamala of, min- der goed, rasamala en rasmala, naam van een' boom — liquidambar Allhin- giana (Allingiana, Altingia) — welks balsem- achtig gomhars (storax) in de geneeskunde en tot het maken van reukwerk gebruikt wordt; de gom zelve. A/N^i) \ rasau, naam eener ^oor^ van pan- dan — pandanus helicopus — welks vrucht van buiten veel op die van de tj^mp^dak gelijkt. ^ / -..vy ) \ z- onder raksi. -)^/-.AAj)\ rase, batav. (jav., T.), eene civet kat, — [B.]. / -A^ ) \ , plur. üli. , genoegen nemend; zich latende welgevallen; vergenoegd; aan- genaam. , plur. In. , lx . , 'i\cj en (j^^i , her- der; herder van het volk, regeerder. L-^^aC-) Sy smeekend; begeerend; begeerig. ^ C ) S rSngi, dansen met, eene vlag of een ^ vaandelfje. — [L.]; z. rangin? (T.). ■¥: [ fj^^jb-) \ rangas, batav., kleine witte mieren,— [B.]; oerangas? (T.). ^ i£i.) i rang^ieng^, w. sum., naar de rook ruiken, of een reuk zooals van iels dat aangebrand is [muf, T.). — [K]. A A ^ 142 Jh )i rangoep, licht brekend , zooals glas, porcelein enz.; knapperend, zooals bv. beschuit. (, o C^ )^A rangak, naam eener groote eet- bare zoiUwaler-slaJc. - * • V t^^^jUSi ) i rang^oek, naam van een' boom, met nagenoeg ronde bladeren. /.j^)\ rangan, soort van g>hild. (vgl r angin, T.). ^:> - ^/♦wÜm rangiii (dikwijl in de Verhalen), jav., soort van schild en een krijgs- dans daarmede uitgevoerd. — [T.]. ^ ^^) K rangali, trotsch, hoogmoedig; anderen minachtend, — z. pöêngah. / ^^ ) ) ' merSiigai, doorzoeken, bv. een huis naar gestolen goed; doorsnuffelen, L !^ ) 1 rapa, maaien; koorn maaien. — [L.]. C,^ ^ ) \ (mal. raaf), wijn; goedertierenheid, barmhartigheid y genade; zachtmoedig- heid; vroomheid, y * y . - . " . -'- L^^^ \ , ^"^•'^j* i— ^^^ en uJ^K, goeder- tieren, barmhartig, genadig; l-J^J), de goedertierene enz, bij uitnemendheid, d. i. God. y XJ ) \ » zich afscheidend, afvallig. o^y *• Ik ^ ^ tf^A^Li M > plur. ij^)^j , fem. van i^)j ; (_^öJ )^ J ) , rfe deserteurs, benoeming voor eene secte der sjiëeten; van daar: de ketters, inz. de Persen. / / ^,A/7 i ) \ (mal. rafidli), /o^ de secte, genoemd ^J)J) (z. La^iM 6^- hoorend (Dit is de naam, waaronder de sjiie- ten algemeen bekend zijn, vgl. (^*-i)^ , , T.). / 5(^i ) \ 9 weg^iemend; verwijderend, -H- L ^ ) 1 rapi, batav., uitgezocht, niet door elkander gemengd, bv. van vuil goed, of van de taal van een te Batavia woonachtigen Javaan. — [H.] ; in goede orde, netjes, alles op zijn plaats, — [B.]. (j^^J) i rapat, dicht ook van weefsel; dicht bij elkander; aaneensluitend van timmer- en ander werk, dat uit verschil- lende deelen bestaat; eensgezind; tegen iets aan; dicht op elkander volgend; eensgezind- heid; merapat, naderen tot iets; aaneensluiten: zich sluiten; opsluiten; oprukken; aanrukken: iets naderen, benaderen; r&patan, nadering; aansluiting, sluiting, opsluiting; oprukking; aanrukking, i^3 ) \ rapang, zekere eetbare zoutwater- visch, op den belanak gelijkende, maar grooter. Li3o) y merapik, praatjes (im, verdichte) maken. x^jj ) \ rapiii, zekere struik, welks bladeren in de geneeskunde gebruikt worden. ^), 143 ^c^), De bladeren zijn aan de eene zijde der hoofd rib veel korter en smaller dan aan de andere, waardoor zij een gehavend voorko- men krijgen; sïreh r., gehavend, bedorven, bijna niet eelbare sireh-bladeren , waaronder ook de kleine, jonge, slijmerige gerekend worden; uitschot van sireh-hladeren, <K^) ) 9 merapah, over iets heen gaan, bv. over iets dat in den weg ligt; op iets treden, trappen; nedertrappen, bv. gras, struiken; graan dat nog in de aren zit uittrappen. A^ ) 1 rapoh, broos ^ breekbaar; berstend [van natuur]; z. r^ppis. — r. hati, broos, wat hel hart betreft, d, i. weekhartig, teergevoelig , zachtzinig; merapoli, broos enz. worden; m. hati, weekhartig enz, worden: kerapöhan, broosheid, breekbaarheid; k. hati, weekhartigheid, zachtzinnigheid, teer- gevoeligheid; perapoli, wie of wal broos maakt enz,, middel daartoe; zekere kunst, waarmede men de ledematen van een vijand broos maakt, zoodat ze moeten breken, wanneer men ze aanpakt. <^^ 1 I., merapih, dicht bij halen, * II., beetje, kruimeltje, — [C.]. iAU-3 ) \ (ii^al- rakijah) fem. van j). . — Voorts: nom. pr. f.; mal. verb. als nom. pr. zijn: rakijah en k ij ah. (2) 10. / -i ) \ » plur. ^)^jy betooverend; ioovenaar. van Xaj»), «JCswJ ) \ rakijah en kïjah, verb. ,«.. ^^,j. i^ S ) \ I. raka, door beschadiging op het ^ punt van te breken, zooals bv. eene schotel, een mast; merikaken, beschadigen tot op het punt van breken. * II., batav., echo — [B.]. O ) \ y plur ^(^j , kruin van een* berg. Met plur. ^J^ ^"^j: •^/. en kif ., rijdend, inz. op een kameel; scheepva- rend; kameelruiter; reiziger; scheepvarmide; passagier aan boord van een vaartuig. <Xj^ ) \ (mal. rakibah), blad van een palmboom, van boven naar beneden hangend, zonder tot op den grond te komen, en van daar: bladwachter (custos), die in ar. of mal. boeken, evenals een lak, van het einde van den laatsten regel naar beneden hangt. ^ ^j^^ ) \ I. rakat, z. llS^ , * II., bind., glycinus abrus, Lin., eeneroode erwt met een zwarten spikkel, ook sag^ tiriibangan genoemd, naardien dezelve als gewicht gebruikt wordt om goud te wegen, makende 24 een amas, en 16 (2) amas een tahil uit. Tot een deeg gestampt dient het als lijm, om bij het vervaardigen van gouddraad de kleinere deelen vast te hechten. Van daar: meisden; lijmen; — perakat, kalk; lijm, — [M.]. — z. p^rkat. ^) y 144 (jw-iK * III. (oud-jav. rak^t, T.), komedie; blij- spel; /ducht [door menschen gespeeld]. — [L. (Ism. Jat.)]. \j^jS ) A 9 merakoet, slinks te iverk gaan; slinks bedolten. i^jl^yó ) \ I- rakW, verbinding van een aantal gelijke deelen tot een geheel; vlot; merakit, verbinden een aantal gelijke deelen tot een geheel, bv. een aantal hoo- rnen tot een vlot; op een vlot vervoeren; p^lïta ^mpat serakit, vier lampen die een geheel vormen, d. i. eene lamp met vier armen. * IL, stellage voor werklieden. — [(i.]. * IIL, jav., een paar. — [C.]. *IV., naam van een' dans. — [C.]; vgl. rakat II. (T.). w^ ) i z. J ♦ ; itierakam, borduurwerk ^ opvullen van de door het borduren ingesloten ledige ruimten met iets van eene andere kleur. (*>S ) \ rakan en rekkan, plaats waar de koopwaren uit den omtrek samen- vloeien; markt, marktplaats; stapelplaats; vast koopman, bij wien men gewoonlijk koopt of verkoopt (z. pakkan); rdbanan, vast koopman, bij wien men gew. koopt of verkoopt; vaste leveraar; leverancier; med- gezel in eene onderneming, bezigheid of dienst; medekoopman, vennoot; medearbeider; ambtgenoot; maat.---i. langganan. C.^S ) ) I. raffftj soort van wijd gevlochten teenen mand met een touw, bij wijze van beugel, waarmede men naar zee gaat, om er allerhande schelpdieren, ook wel visch, in te doen. Men gebruikt haar ook voor groenten en andere dingen, die niet door de tusschen ruimten kunnen vallen; r. b(lêwah-2-han, fruitmandje; nierag:a, van het haar zich als een ragebol voordoen; beraga, van een r. voorzien zijn; pinggan b., fruitmandje; serag^a, wat op een r. vol groenten gelijkt; baloeng s., een volle, kroonachtige hanekam. *II., jav., lichaam; persoon. — [C.]. ^\ 'j ragoe, men., verward. — [T.]. C^^ j M I- ragi — skr. ragï (soort van graan) — , gest, voorn, drooge, van eenig graan gemaakt; meragi, met r. mengen; gesten. II., de kleuren in eene webbe; meragi, den ketting scheren van eene webbe, die als voorbeeld dient. *III., metaal. — [L.]. \^^^yó ) \ , meragoet, met geweld af- of uil- rukken, zooals bv. een kleed van een' stoel, de haren uit het hoofd. (h^)s I- (vgl. ranggas, T.), meragas, met de vijf vingers in iets grijpen en daaraan trekken, bv. in de haren, in de twijgen van een gewas; aan iemand de lange haren afsnijden, inz. als straf. 'ê[ 'J 145 iJUt, * II., w. sum., bewijs; corpus delicU; ook: landa biti.— [N.]. -K- i3 ) ) !• rSg^Hg) klimmen zonder lad- ^ rfer. — [C.]. * II., grijpeuy met geweld nemen; af- scheuren (z. regang, T.). — [M]. >J> ) \ (uil 'l Tamil, T.), rag^ani, A/ewr, tiiil; verf; luim, kuur, gril; wijs (muz.) ; ba- njak r. ^ngkau, gij hebt veel luimen (veel noten op Je zang); banjak ragamnja kaïn ïtoe> die sloffe heeft velerlei kleuren; poespa r., gekleurde bloemen; topaas ; \6\ger\s som- migen: hyacinlh (edelgesteente). >^ ) i rag^oem, schroef, om er iels in vast ^ te zetten; schroef stok; handschroef; bankschroef; veerhaak; nijptang. ^ (L-5 ) S ragoe, w. smii., inslikken. — [N.]; lees iS)j uitspraak van ^j (T.). L, Q--J ) i ralip, in een* hoogen graad slaperig, zoodat men de oogen nauwelijks nog open kan bouden (jav. arip, T.). ^ ) i I. rama — skr. — , eigen, van een in- carnatie van Wishoe, onder den naam van S^rï Rama, de held van eene bikajat en een tooneelsluk. II., rama-3, vlinder. — z. k(êpoe-2. ^ ) i , nieramoe, hout kappen voor een bepaald doel, bv. voor een buis, een vaartuig, MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. allerlei gereedschappen enz. ; bouwstoffen verzamelen; hout kappen voor iels. ^)i I. rami, naam eener soort van netel, waarvan touw gemaakt ivordl — urtica aestivans — ; het touw dat er van gemaakt wordt (vgl. ramin, T.); r. liïloon, z. taloen. * II. z. ramai. f hiès/0) \ , meramas, kneden; met de handen doorwerken. — * w. sum., uitper- sen, uitwringen; ramas kain, een kain uitwringen; ramas limo (limau), een citroen uitknijpen. — [N.]; ri\masan, ivat gekneed enz. is; peranias, ivie kneedt enz.: gereedschap daartoe. / >JskX) ) \ ramoes, van het aangezicht harig; behaard, ruig: van iemand harig enz. in 't aangezicht. l,_iL^ 1 1 I. ramak, van vuur met eene groole vlam brandend (vgl. rabak II., T.). *II., jav. (?), U groeien (gloeijen?) van '/ metaal. — [L.]. 