VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Schoon ik van dien aart et verfcheide konde opgeeven , oordeel ik echter , dat de twee volgende Waarneemingen voldoende zyn zullen, `. Den (©) In zeer groote Wonden, als by afzetting der Ledemaz- æn, hier omtrend ‘heeft nog de Autheur nog ik, geene gele- genheid gehad met dit Vogt Proefneemingen te doen: uit de fie Waarneeming zoude men kunnen befluicen, dat wanneer dit Vogt op zichzelven in zodaanige zwasre Wonden:gebruikt wierd, daardoor veelligt ftuiptrekkingen of andere kwaade toe- valley konden veroorzaakt worden ; maar zoude het zeives met twee of meerdere deelen Water verlengd, niet ter beteu- geling van hevige bloedftortingen in zoortgelyke gevallen van dienst kunnen ‘zyn? — Men zoude ten minften, op deeze wyze, zonder eenig gevaar, daarvan op die wyze eene Proef, Beemen kunnen, Zie hier wat de Hoogleeraar Petrus Lucht- mans, van dit Liquor Stipticus, in een zoortgelyk geval onder- vonden heeft, door zyn Ed. medegedeeld aan het Zeeuw/cht Genoodfchap;, en befchreven in hun 14de Deel, ‘alwaar de Age tbeur zegt: „ Ook begon de Fwngus nu van tyd tot tyd te „ bloeden, vooral by het veranderen van het Verband, en dee- se Ze bloedingen , die ia °t begin van weinig aanbelang waren; e : en Were ; 7” AANGEPREEZEN, EN, 7 gé Den 3 sden O&ober 1784, by den Heer Abraham Hubert eroepen zynde, bevond ik zyn Ed. fterk uit de Neus Broedende , het welk reeds over de drievierde uurs ġe- duurd had, ep zo hevig was, dat het genoegzaam een ftraal formeerde, Men had reeds vrugteloos eenige gewoo= ne Huismiddelen beproefd; ik gaf den Lyder tien druppels van het Liq. Stipticus met twee Sch Water verdund , in, wâarop , na eenige minuten , de bloeding merkelyk bedaarde, doch, na een quartier uurs nog niet geheel op» gehouden zynde , deed ik dien Heer nog agt druppen var t zelve met twee lepels Water gebruiken, waarop , bin- nen den tyd van tien minuten, de sbloeding geheel opd hield , en ik den Lyder vryheid kende geeven om naat dyn Huis te keeren ; evenwel ‘uit hoofde dat zyn Edi. tásfchen de 22 en 23 jaar oud , daarby zeer bloedryke en menigmaal. aan Neusbloedlagen onderhevig geweest was, zo bereidde ik tot voorbehoeding nog het volgend Mengzel: te weetens 48 druppen Lig. Stipticus en tien lepels vol Water, om "e morgens en ’s avonds een lepel vo daarvan te neemen , en hierdoor ís die Heer “tot hiertoe, van dit lastig ongemak bevryd gebleeven; ` ` > t Ly $ s» werden dagelyks fterker, en ontíftonden.zomwyien op veele s plaatzen te gelyk; fpringende het bloed, een en- andermaal, ə» met zoo veel geweld, dat het met geheele flraalen uit zyne a Bedítede tot op de helft der Kater (boot, Des Nagts, tu » chen den 27 en 28iten September, hervatte de bloedftorting „op nieuws van zelve, en deeze was zo geweldig, dat de ap Lyder , doot groot verlles van bloed, flaauw ‘wierd, en ftui- s» pen kreeg: men dagt niet anders dan dat dit toneel s Een einde van zyn leeven zoude gemaakt hebben. De Jonge s» Heer Greve , (wiens Vader de Heer G. Greve , zeer kundig » en beroemd Chirurgyn alhier, op requifitie van den Heer s» W. de Koning, Doétor, zedert den. aoften September, » van Stadswegen, onzen Lyder als Chirurgyn behandelde 3 in n den Nagt daarby geroepen zynde, had veel werks, om deeze ss ZO hevige bloeding te ftelpen , en bereikte zyn oogmerk n niet dan met veel moeite door het LIQUOR STIPTICUS VAN » LOOFF , te vinden in zyn Ed. gedrukte Donum Chemicum.” IK had wel gewenscht, dat de Heer Luchtmans goedgevonden had te melden, of dit Middel in- of uitwendig aan den Lyder toegediend is, en zo het laatfte gefchied is, op’ welk eene Sie? Het zal ten minften voldoende zyn om kundige Heelmeesters aan te zetten, om ‘er, by voorkomende zwasre eratien, de Proef van te neemen , -waardoor veel bloed, ep bygevolg ook de kragten der Lyders, befpaard kunnen worden. t 429 arr LIQUOR STIPTICUS EOOFFII IV. WAARNEE MIN G. De Heer Simon Lans, oud tusfchen de 25 en so jaaren , zeer gezond en bleedryk van geftel „ klaagde my, in de maand October 1785, dat zyn Ed. nu reeds zedert ruim vyf baren van tyd tot tyd aan fterke Meusbloedingen onder- heevig geweest was, en hier voor reeds diverfe Middelen, op raad van Geneeskundigen , doch vrugteloos, gebruikt had; ik heb dien Heer flegts een eenig drankje , uit zesti druppen van dit bloedftelpend Middel en zestien lepels Water, gegeeven, om ‘er e morgens en "e avonds een lepet vol van te neemen, door welk eenvoudig Middel zyn Ed, ten vollen herfteld is. Het is my meermaalen gelukt, om, door een gift van 8 druppen , met Water verdund, in te geeven, een fterk Neus- bloeden binnen 3 à 4 minuten te doen ophouden. In Bloedfpuwing. In dit toeval, het welk ieder Geneesheer met my gere- delyk zal toeftemmen , dat meestentyds van zeer gevaar- lyke gevolgen is , heb ik bevonden , dat men, by andere gepaste Middelen en voorzorgen te gebruiken , door een of twee herhaalde Aderlaatingen te doen, na dat de toeftand der Lyders zulks vordert, door een of twee giften van 8 à xo druppen ‘van dit Vogt, met Water verdund, in te gee- yen, het zelve te boven gekoomen is. V. WAARNEENMIN GG. In den Naazo:ner van het jaar 1778, te Enkhuizen prat feerende, wierd ik geraadpleegd over den toeftand van de nu zynde oudfte Dogter van den Heer Lucas Pan, alzo haar ouder Zuster, voor eenige maanden, circa 24 jaaren oud, aan eene Longteering overleeden was. Daar zich, by de laatstgemelde, lang te vooren , verfchynzelen vertoond bad, den , welke zy nu ook by deeze hunne Dogter gewaar wierden, waren zy niet weinig ongerust, en dit vermeer- derde noch , door dien ‘er verfcheidene in die Familie aan deeze Ziekten overleeden waren, Men verlangde dan van my, om, zo het doenlyk was , door gepaste Middelen, haar Edl. voor gevaarlyke gevolgen te behoeden. Deeze Jonge Juffrouw van byna 21 jaaren op het oog e zeer gezond uitziende, bevond ik dat haar Polsflag boven- maar AANGEPREEZEN, ENZ. 421 maate fnel was, zy klaagde over eene ongewoone inwen- dige warmte, was eenigen tyd aan een drooge hoest onder- hevig geweest, nu én dan kortademig, ligt vermoeid , voor- namelyk wanneer zy de trappen opklom; alles verrichtte zy met eene meer dan gewoone drift, daarby was zy zeer gandoenelyk van Zenuwgeftel , haar Urin was zeer dun, helder en wit als Regenwater. Dit alles over- weegende , zo dacht my, dat deeze driftigheid en meer dan ewoone aandoenelykheid , uit een verfnelden omloop van et Bloed ontftond , het welk dus oorzaak was, dat de dier- lyke geesten fpoediger en in eene grotere maate, dan met haar natuurlyk Lichaamsgeftel (trookte , afgefcheiden wier- den, en daardoor op haar zintuigelyk geftel (/en/oräum com- mune) hunne uitwerking oeffenden 5 teffens begreep ik, dat het ftelzel haarer Bloedvaten in °t algemeen, en dat van haare Longen in ’t byzonder , tegens de hevige fchuuring niet be- Stand was, die door de verfnelde circulatie des Bloeds vere oorzaakt wierd, gelyk ik afleiden konde uit de meer dan ewoone inwendige warmte, moeijelykere ademhaaling en ligte vermoeidheid (*). En dus, wanneer men haar van het te vreezene gevaar bevryden wilde , men allen vlyt aan- wenden moest, om , door gepaste Geneesmiddelen en eene wel beftuurden leefregel, het evenwigt tusfchen de vaste en wloeibaare deelen te herftellen , ten einde daardoor een regelmaatigen omloop van het Bloed te veroorzaken. Met dat oogmerk liet ik haar verkoelende Poeiers, uit Campher en Salpeter beftaande , en „om de Vezelen der Vaten te CS) Denkende hier by san het gezegde van den onfterfelyken Boerhaave , in zyn Traâatus de Viribus medicamentorum , in dese zelfs Pralogomena. ‚Onze Lichaamen beftaan uit twee deelen , wn namentlyk, vaste en vloeibaare, — Zoo lang de vloeibaare an deelen binnen hunne buizen regelmaatig bewogen worden, zoo » lang is de Mensch gezond; edoch, wanneer deeze beweeging a onregelmaatig word, of in eenig deel ophoud, is de Mensch » Ziek. . . . . Dus beftaat de gezondheid in eene regelmaatige an beweeging der vogten , te gelyk met een evenredigen tegen- n ftand der vaste Deelen, waar ter plaatze ook gefteld. an De vloeibaare deelen zegt men regelmaatig te beweegen , vn wanneer dezelve geen meerder aandrang op het eene dan op , an het andere deel maaken; de tegenftand der vaste deelen word am Evenredig genaamd , als zy regelmaatig de vogten in alle » haare deelen drukken, zoodat daarvan geen gevoel van onge- ee mak of finerte word gewaar geworden,” 438: HET LIQUOR STIPTICUS LOOFFIL te verfterken ; alle dagen 2 à $ Drachmen Poeier van de Kinabast, gebruiken. Omtrend den leefregel verbood ik haar byzonder het gebruiken van veel Zout, Zuur en Speceryen, doch ordineerde , dat zy alle dagen "a morgens , "a middags en ’s avonds, telkens vóór de Maâltyd , drie of vier lepels vol grove Gort, in Water gekookt en met wat Suiker „ Syroop of Honig zoetgemaakt , moest confumeeren , ten einde daardoor eene gelykmaatige voeding te bezorgen. Naa haar dus zes weeken lang behandeld te hebben , en zy in allen opzichte beter fcheen te zyn, wierd ik °s nagts eroepen , en vond de Lyderes zeer ontfteld , dewyl zy loed opgegeeven had : de hoeveelheid daarvan was wel niet zeer groot, doch echter genoegzaam om erger gevolgen te kunnen vreezen. -. - Dan, op myn Middel vertrouwende , ftelde ik haar en haare Familie gerust, en gaf terftond 8 à ro druppen van Lig. Stipsicus met twee lepelsvol Water 5 de Bloed- fpuwing hield op ‚en kwam niet wederom , offchoon ik geen derlaating liet doen. Tot voorbehoeding , liet ik haar echter °s morgens en "e avonds een lepelvol van een Meng- zel uit 48 druppen ek Stipticus en zestien lepels Water gebruiken, en zy heeft het zelve vervolgens niet meer gehad: maar met verfterkende Middelen heeft zy nog w vier à vyf maanden aangehouden , als wanneer ik haar Polsílag geregeld, haire hartstogten gemaatigd, en haaré krachten zodanig verfterkt, vond , dat ik haar en haare Fa- milie. met eene volkomen herftelling geluk konde wenfchen. > - Oek js zy nu reeds Moeder van twee gezonde Kinderen die zy zelve gezoogd heeft, en alles heeft zich met haar zeer wel gefchikt. Dezelfde uitwerking, welke dit Middel op de Bloedfpu= wing heeft, oefent het ook uit by de Bloedbraaking; maar òm niet te langwylig te zyn, zullen wy overgaan tat de VI. WAARNEEMIN GG, Het Bloedwateren. Op ‘den den February 1785, klaagde my de Heer Mach. Fanfen, een Man van omtrend 64 jaaren , zeer gezond en bloedryk, dat hy nu zedert drie dagen zyn Water be- zZwaarlyk had kunnen maaken, en, dien morgen zulks met veel moeite ontlastende, zeer verfchrikt was, doordien hy üm een halve Waterpot Bloed had geloosd, Hem gerust ftellende , gaf ik aan zyn Ed. aanftonds een drankje, uit dëi , upe ' - AANGEPREEZEN , ENZ. 453 druppen Lig. Stipticus en twaalf lepels Water beftaande, om daarvan erfond twee lepelsvol en zo lang het Bloed- -wateren aanhield, om de drie uuren een lepelvol, te nee- zmen. Het Bloedwateren verminderde, maar was evenwel zo hardnekkig , dat het niet voor den derden dag geheel en al ophield : daarby gebruikte de Lyder teffens verzage tende, heelende en verfterkende, Poejers. Den 16den February kwam de Bloedwatering weder te woorfchyn , dan het zelfde drankje deed dit toeval ook ras weder ophouden. ~. Fot voorbehoeding gaf'ik zyn Ed. nog een Mengzel, uit so druppen van myn Lig. Stipticus en 14 lepels Wa- ter, om daarvan °s morgens en e avonds een lepelvol te neemen, en, na dat dit gebruikt was, bleef het toeval weg. Dan , op den ryden November deszelfden jaars, klaagde de Lyder over zeer groote moeijelykheid in het Water- maaken, zoo dat ik genoodzaakt was hem een afdryvend Middel te geeven, het geen wel van een goed gevolg was; maar drie dagen daarna, kreeg hy weder een ligte aanval van Bloedwateren, °t welk echter door eenige wei- nige giften van het gewoone Middel weggenomen wierd.. Om het zwakke vaatgeftel der Nieren te verbeteren, hield hy een geruimen tyd aan met verfterkende Middelen te gebruiken, waardoor hy dan ook ten vollen herftelde, en wan dit ongemak bevryd bleef tot den roden Jan. 17389, wanneer onze Lyder een veel heviger aanval van Bloed- wateren kreeg: dan alle voorgaande, dezelve was ook moei- jetyker om te herftellen; evenwel hebben 3 à 4 van voor- gemelde drankjes de geheele zaak gelukkig doen afloo=. en (*).. P In Bloedende Takken heb ik geene eigene gedaane Waarneeming; doch de Autheur van het Middel, myn Vader Zalg. , verzekert, Ca Misfchien zullen zommigen, fchoon zeer te onrecht, uit deeze Waarneeming , het Middel van onwerkzaamheid befchute digen, uit hoofde der zo dikwils herbaalde aanvallen ; dan, men bedenke, by de hoage jaaren van den Lyder, en die zich aan geenen, in dit geval hoogst noodzaakelyken , goeden leefre- gel binden wilde, dat echter dit middel hem tot drie reizen van het toeval bevryd, en na dat het zelve reeds meer dan drie jaaren weggebleeven was, den Lyder door een veel hardnekti- ger en zwaarder toeval aangetast zynde, evenwel dit Middel 494 Ed. ten vierdemaal volkomen herfteld heeft, 424 HET LIQUOR STIPTICUS LOOFPFII dat, wanneer zoortgelyke Bloedvloeijingen de Natuurkrag- ten te boven gaan , dit Middel met het beste effeâ kan toegediend worden. Ik gaa dus over, om het uitmuntend nnt daarvan, by Bloedftortingen der Lyfmoeder, hoe on- maatig dezelve ook waren, ten duidely aan te toonen. VI. WAAR NEENMIN G. Onregelmaatige Maandftonden. In de Maand Augustus 1781 , bezogt ik de Huisvrouw van de Heer S ,.., te Enkhuizen, en bevond haar tem ger doch bloedryk van geftel, in de 30 jaaren oud, en reeds zedert zes weeken , zonder tusfchenpoozen , dan meer dan min, aan eene vloejing onderheevig, waardoor zy zeer verzwakt was; de Koorts hier by gekomen , en ‘verfcheiden zeer nuttige Hulpmiddelen reeds vrugteloos beproefd zynde , was zy zeer kleinmoedig; ik fprak haar nieuwen moed in , gaf haar een. Mengzel uit 5o druppen van het Liquor en 12 lepels Water, om aanftonds twee lepels , en vervolgens, tot de vloejing ophield, alle vur een lepelvol te neemen , naa de eerfte gift bedaarde de vloejing , en, naa de tweede lepelvol gebruikt te hebben, hield dezelve geheel op, en kwam ook niet weder; bet overige van het drankje liet ik ’s morgens en ’s avonds een lepel van gebruiken, en daar mede was deeze zaak afgedaan. Vervolgens is de Lyderesfe door gepaste Mid- delen van de Koorts bevryd, en tot voorige n en ondheid herfteld ; hebbende na dien. tyd de Maande» ykfche Zuiveringen geregeld en gemaatigd behouden. VI. WAARNEEMIN G. Eene andere Vrouw, oud 32 jaaren, had die 14 dagen de Stonden, en dezelve hielden zomtyds 7 à 8 dagen ag- tereen aan, op een tyd, dat zy wederom onmaatig vloek de , wierd ik geraadpleegd, en gaf haar een Mixmur, zo als ik in de voorige Waarneeming gemeld ‘hebbe, waardoor zy ten vollen herftelde , daarna nog geksasmd sn gezoogd heeft, enz. AANGEPREEZEN , ENZ, 425 X WAARNEEMING By Zwangerheid in gevallen waar men Miskraamen vreest. In °t Jaar 1774 , ontbood men my ten Huize van den Heer Brouerius van der Velden , te Enkhuizen, om my te raadpleegen over deszelfs Huisvrouw, circa 30 jaaren. oud , gevoelig van Zenuwgeftel, vrolyk van humeur, doch wat driftig in haare verrigtingen; zy had nu drie agtereen volgende reizen, in de derde of vierde maand Zwanger zynde , een. Miskraam gehad, voorgegaan door eene zwaa- re Bloedvloejinge; vrugteloos had men daar tegen reeds veele Middelen aangewend , thans vloeide zy wederom, en zelfs vry fterk ; nu was de vraag, of men door het Middel van myn Vader , het welk dien Heer door het Donum Chemicum bekend was, de Miskraam zoude kunnen voorkomen ? == doch ik antwoordde, dat zulks zeer on- zeker was, uit hoofde van de reeds aanweezige vloejing , dat dus , wanneer de Koek reeds voor een aanmerkelyk gedeelte van de Baarmoeder afgezonderd was , zulks on- mogelyk zoude zyn; doch dat zy echter gerust konden weezen , dat, indien dus al een Miskraam voorviel, er geene zo geweldige ftortingen , gelyk te vooren, plaats adden gehad, noch ook zulk een groot verlies van krag- ten ‘daarop volgen zoude. Myne voorfpelling wierd be- waarheid5 na het gebruiken van r2 druppen met 2 lepels Water verdund , hield de Bloedftortinge op; ik gaf háar noch een drankje, zo als in de VII. Waarneeming , en liet haar teffens een fterk Decotum van den Cortex Peruv. ge- bruiken, waarop zy den ‘vierden dag een Miskraam on- derging , doch zeer gemakkelyk, en byna zonder merke- lyk bloedverlies ; zoodat zy binnen weinige dagen ten vollen herftelde , ik liet haar echter nog eenigen tyd de verfterkende Middelen voortgebruiken. Dezelfde Juffrouw , naderhand wederom Zwanger zynde , wierd ik geroepen, toen de vloejing noch zeer gering was; ik gaf haar van myn voorig drankje ’s morgens en "e avonds een lepelvol; laatende daarby de Kina eenigen tyd gebruiken, waardoor dan alles herfteld wierd , en zy ter behoorlyker vd van een welgefchapen voldragen Dochter verlost wierd, een gelukkig Kraambedde hield, en verders èene volmaakte gezondheid genoot. MENG. 1791, NO. IO, Ff A, 426 NET LIQUOR STIPTICUS LOOFFII X.. WAARNEEMIN GG | duurige en heevige Bloedftortinge tot kort In eene lang Soor de Verlosfinge. dad Den 7den December 1783, wierd ik geroepen by de hoog- zwangere Huisvrouw van Stephanus Fanfon , laboreerende aan zulk eene geweldige Stortinge, dat men den Dood van Moeder en Vrugt vreesde; men berigtte my, dat zy, vóór ruim zes weeken , met haar Lichaam tegens een Wasch- tobbe gevallen was, en daarop eene hevige Storting had gekreegen, dat zy zedert dien tyd aanhoudend zodanig ge vloeid had, dat "er herhaalde Flaauwten op gevolgd , en alle daar tegen aangewende Middelen vrugteloos geweest waren; men had, op raad van haaren voorigen Geneesheer en der Vroedvrouw , het Vertrek zeer koud gehouden. Ik vond haar in eene geweldige Stortinge , doodelyk zwak, beevende van koude, alzo men haar een vierdubbelden Doek, in koude Azyn gedoopt, op het Lyf en op-de Pob fen der Armen gelegd hadde; de Pols was zeer flaauw , maar nogthans geregeld, waaruit ik iets goeds voorfpelde. Ik liet terftond die Doeken wegneemen, en, in de plaas derzelve , warme aanleggen, om de levenswarmte op te wekken , en teffens daartoe een maatig vuur aanleggen; twaalf druppen van myn Liquor met twee lepels Water , ge- bruikt zynde , deeden de Vloejing merkelyk bedaaren; na 1 minuten gaf ik haar nog 5 druppen,met een lepelvol We ` ter , waardoor dezelve, weinige minuten daarna , gehed ophield; uit voorzorge liet ik daar nog een Mengzel uit 1s | druppen met 4 lepels Water, om, zo het nodig was, om | de 2 uuren een lepelvol te geeven. Den volgenden Mor en, om Lt uuren, haar wederziende, vond ík ze reeds in Arbeid, en binnen een half uur verloste zy, in myn tegenwoordigheid , zeer voorfpoedig, van een welgefcha pen Dochter; zy had flegts a lepels van voorzegde drankje nodig gehad: door het gebruik van verfterkende Middeko, liep vervolgens alles na wensch af, en de Vrouw leeft dap noch zeer gezond. XI. WAARNEEMIN G Van een allergevaarlykfite Storting, en daarop gevolgde Miskraam 5 Den r3den September 1785 , zag ik de Huisvrouw van . , , den AANGEPREEZEN, ENZ. 42? den Heer Cornelis Vermeer , welke , nu omtrend 46 jaaren oud, zedert eenige jaaren, de Maandftonden onregelmaatig , fterk en kort op elkander volgende „gehad had, en nu 5 Wee ken lang, byna zonder tusfchenpoozen , geweldig gevloeid had, en vond haar zoo uitgeput van kragten dat zy zich naauwlyks beweegen kon; haar ftem was flaauw, haar aan- gezicht bleek , haare oogen flets, haar Polsflag genoegzaam onmerkbaar, opgetrokken en tusfchen beide (intermitteeren- de) ophoudende. Uit hoofde van alle deeze doodelyke om- ftandigheden, {tond ik zeer in twyffel, of ik haar wel van myn Middel toedienen dorst, alzo zulks, indien het toes val eens doodelyk afliep, daardoor ín kleinagting konde geraaken; ziende echter, dat ’er geen ander Middel meer voor haar van dienst kon zyn, gaf ik haar van een drank- je, uit 6o druppen en 16 lepels Water bereid, drie lepels in, en ordineerde wervòlgens, om de derdehalf uur een lepelvol te neemen, tot dat de Vloejing zoude ophouden; naa een half uur bedaarde dezelve, en, naa noch eens ge- bruikt te hebben , hield dezelve geheel op : dan "a nagts verhefte zich de Vloejing weder aanmerkelyk , en de Ly- deresfe was benaauwd; ik vond echter haar gelaat hel- derder , de {praak verftaanbaarder, de Pols fterker en ree elmaatiger zonder tusfchenpoozingen, vergezeld van in de Lendenen ; uit dit alles voorfpelde ik, dat de Na- tuur, thans meerder kragten gekreegen hebbende, zich van eenige overtollige ftoffen poogde te ontdoen, en dat zy gerust konde zyn. Binnen den tyd van 2 uuren onte lastte zy eenige klonten geronnen Bloed, nevens een vlee- zig Lichaam, naar een Ovulum gelykende, waaruit bleek, dat het een Miskraam was, houdende teffens de Vloejing geheel op: zonder andere, dan alleen verfterkende, Midde- len te gebruiken, is de Lyderesfe volkomen herfteld, en leeft thans noch in een volmaakten welftand. Zie daar, waarde Leezer! eenige gewichtige Geneeskune dige Proeven, in onderfcheide Waarneemingen door my zelven, met dit uitfteekend Middel, genoomen , en met dat oogmerk bekend gemaakt, am alle onbevooroordeelde Gee nees- en Heelkundigen , van deszelfs verworiderlyke en alle andere bloedftelpende:Middelen in krachten verre te bo- vengaande vermogens, te overtuigen. Dat deeze Waar- neemingen, volgehs de waare toedracht der zaake opge- fteld zyn, daarvan kan de Leezer verzekerd weezen , en, ter bevestiging daarvan , in pyne laatfte Waarneeming en 3 vere 433 HET LIQUOR STIPTICUS LOOFFII AANGEPRERZEN , ENZ, verfcheide anderen; op myn verzoek, door de herftelde Lyderen zelve ondertekend. Men kan verder over het groote nut daarvan, in het Donum Chemicum, bladz. 29, 38 en 40, naleezen; dan ik kan niet malaaten, om hier noch een merkwaardige Brief, (fchoon wat verkort) by te voegen, waaruit blykt, dat de Waarneemingen van an- deren, met dit Middel , met de myne allezins overeenko- men; dezelve is te vinden , in de Nieuwe Genees- , Na- tuur- en Huishoudkundige Jaarboeken , lide Deels ite St., of No. VII. bladz. 13. Brief van den Heer Jan Steenhuizen, Mr. Chirurgyn te Buikfloot , aan den Wel Edl. Heer Ph. Joh. Looff, Med. Dr. te Groningen, over het Liquor Stipticus. Schoon ik , op geenerlei wyze, de Eer heb, aan Uw Edi. bekend te zyn, — kan ik niet voorby, (te meer, daar ik in het Vide Deel der Verhand. van het Genootfchap Ser- vandis Civibus , vier Waarneemingen van Uw Edl. gelee- zen hebbe 3 tot ftaaving der heerlyke uitwerkingen van Uw Edl. Lig. Stipticus , het volgend geval mede te deelen, =- Eene Vrouw, ongeveer 41 jaaren oud, wel gevleescht, fleurig , bloozende van gelaat, met één woord , een bloeien- de gezondheid genietende, kreeg, tusfchen de a en 4 Maan- den zwanger, door onaangenaame ontmoetingen en harts- tochten , een Miskraam. De Vloed was derwyze onmaa- tig, dat byna al haar Bloed was weggeloopen, en zy hier- door zo uitgeput van krachten, dat zy, nu en dan flaauw- ten krygende , men de Dood voor oogen zag. Im dit akelig geval , vrugteloos alle andere Middelen beproefd hebbende , nam ik, my het rampípoedig geval van uw eigen Huisvrouw, pap. 34, in het , Chemicum befchree= ven, herinnerende, myn toevlugt tot Uw Edi. Liq. Stip- ticus, met dit heuglyk gevolg, dat deeze zwagre Bioedftor- tinge , na de Lyderes eenmaal zes druppen in een lepel Water gegeeven te hebben, aanmerkelyk verminderd , en andermaal, na een gifte van drie druppen, geheel geces- feerd is. Vervolgens behandelde ik haar met corroboreeren- de Middelen; ze behield echter een groote en langduurige kwyning , en kreeg de Ledenzugt , (Hydrops Anafarca) waarvan ze eindelyk door gepaste Middelen is herfteld ge- worden; genietende thans een goede gezondheid, en zynde veel dikker en vetter geworden dan te vooren, —- Zie daar, Wel Edl. Heer, een van onze Medemenfchen, door Uw Ed. by uitftek Bloedftelpend. Middel, gered, &c. RE- BESCHRYYING VAN DEN KANGAROO: 429 BESCHRYVING VAN DEN KANGAROO VAN NIEUW ZUID- WALES. Door den Heer WHITE. (Uit Aer Engelsch.) H: Hair van den Kangaroo is donkerbruin graauw , EL Ki dat der Wilde Konynen in Groot-Brittanje. °t Zel- ve is dik en lang in oude Kangaroos , maar als een fterk Dons in de jongen, {choon het op zommige plaatzen, als om den Mond, enz. vroeger dan op andere, begint uit te roeijen, In alle jonge Kangaroos tot nog in Engeland ge- ragt, (fchoon zommige de grootte hebben van een vol» wasfen Kat,) doen zich alle kenmerken op van een onge- ‚booren Vrugt, geen Hair, de Ooren op den Kop nederge- Nlaagen, geen blyken aan de Pooten dat ze geloopen hebe ben. De groote Nagel aan den grooten Toon, fcherp aan de punt, en de zyden van den Mond geflooten , eenigzins gelykende naar de oogleden van een eerst geworpen Hond, alleen eene opening hebbende aan het voorfte gedeelte, Deeze vereeniging der twee Lippen aan de zyden is van een byzonder maakzel , verdwynt als het Dier opgroeit, en ’t is dan van grootte als een klein Konyn. De Tanden van dit Beest zyn zo zonderling, dat het on- mogelyk is uit dezelve op te maaken, tot welk een Geflacht hetzelve thuis hoort. "Er is een mengzel in, °t welk bee antwoordt aan verfcheide Geflachten van Dieren. Den Mond in °t geheel genomen, zou men den Kangaroo, uit de gefteltenis der Tanden, eenigermaate by’ de Scalpris Dentata (*) rangfchikken; een zwakker overeenkomst met. de Paarden en Herkauwende Dieren doet zich op; wat den ftand van alle de Tanden betreft, gelykt dezelve zeer na de Scalpris Dentata. De voortanden, in de bovenkaak , ko- men met die van het Zwyn overeen; en die in de ondere kaak , ten aanziene van het getal, met de Scalpris Dentata ; doch wat de fchikkingen , waarfchynlyk het gebruik , be- treft, met het Zwyn. De Maaltanden fchynen een menggzel van Zwynen Tanden en van Herkauwende Dieren: de o rvlakte, tot maalen gelchikt, beftaat veeleer uit foydende anten dan punten. s Snytanden ftaan "er in de boven- kaak, twee flechts in de onderkaak; doch deeze zyn zo ge- plaatst, (*) Tot deezen Dierenrang behooren de Ratten, Se, - 3 430 'BESCHRYVINGO plaatst, dat ze tegen de boventanden overftaan ; tanden zyn jet aan ieder zyde van elk Kaakebeen ; de voor- fte zyn klein. ee B De evenredigheden van eenige der Lichaamsdeelen van dit Dier hebben geene overeenkomst met het geen gemeen is by de meeste andere. De onevenredigheden in de langte tusfchen voor en achter Pooten , is vry groot, als mede in de fterkte; fchoon misfchien niet grooter dan in de Fer- boa (*). Deeze onevenredigheid , tusfchen de voor en ach, ter Pooten, is voornaamlyk zigtbaar in de volwasfene ; want - Jn de geheel jongen, die de grootte van een half volgroeide Rat hebben , zyn ze wel geëventedigd, °t welk ten bewyze ftrekt, dat zy in den vroegen leeftyd niet loopen. De even- zedigheden van de ondericheide deelen der achter Pooten verfchillen veel. De Dy van den Kangaroo is zeer kort , het Been zeer lang. De achter Voet is zeer uitgeftrekt, ‘er zyn drie Toonen aan: de middelfte Toon is verre de groot- fte en de fterkfte, en heeft iets gelykende naar den langen Toon van een Struisvogel; de buiten Toon komt ’er het naaste by in grootte, en de binnen Toon is dubbeld in een bekleedzel beflooten. De Nagel aan den grooten Toon heeft veel van dien eens Struisvogels , ook die van den buiten Toon ‚en de binnen Toon heeft twee fcherpe Nagels. — Van den Hiel is de onderzyde des Voets tot de Toonen gefchikt om op te loopen. De voor Pooten zyn, in een volwasfen Kangaroo, klein in evenredigheid met de achter Pooten, of de grootte van het Dier; de Voeten of Handen zyn ook klein: de Huid in de Palmen verfchilt van die der achter Voeten en Vingeren. Vyf Toonen of Vingers telt men aan elke voor Poot, de middelfte is de langite, de afidere worden allengskens kor- ter, en zyn alle bykans van dezelfde gedaante. De Nagels zyn fcherp en tot vatten gefchikt. By de oude Kangaroos is de Staart lang; doch by de jongen, in evenredigheid tot het Dier, niet zo lang, fchynt dat deeze met den aangroei der agter Pooten toe- neemt, van welken dit Dier zich bedient om te gaan, en den Staart tot een hulpmiddel daar in bezigt. De Onderlip van den Kangaroo is in °t midden gefpleee ten, en elke zyde by de afdeeling afgerond, —m Hy heeft twee (*) Van dit Diertje hebben wy eene breede Befchryving ge- geeven, opgefteld door den Heer sONNINI De MANONCOURT. Zie N. Alg. Fad. Lest, DI D. 3 St, ble 185. Se, VAN DEN KANCAROO. 43E twee Steutelbeenen ; doch ze zyn kort, zodat de Schou» ders niet uitfteeken. ‚ De Heer wHITE, van wien wy deeze Befchryving ont- leenden , merkt op, dat de Dieren zich in groote klasfen laaten verdeelen; doch geene zo onderfcheiden fmaldeeling dulden, zonder tegen elkander aan te loopen. De klasie van Viervoetige Dieren is dus wel uitgemerkt, zo dat het ligt valle de Dieren , daartoe behoorende , er onder te betrek- ken; dusdanig is het ook gelegen met de Vogelen; de Die- ren van beiderlei leeven; de Visfchen: maar, wanneer wy deeze groote Klasfen nader onderfcheiden in Rangen, Gee flachten en Soorten, dan vinden wy eene mengeling van eigenfchappen ; waardoor eenige Soorten van één Rang dezelfde eigenfchappen niet met eene Soort van een anderen Rang aanneemt. Hy voegt er by, dat de Kangaroo een der in °t ooglooe ndíte Dieren van Zuid-Wales is; de eenige deelen , eerst in Engeland overgebragt, waren Vellen en Koppen. Sir JOSEPH BANKS my een dier Bekkeneelen. Naardemaal de Tanden van zulke Dieren als reeds bekend zyn, eeni- ermaate , hunne fpysverteerende werktuigen uitwyzen a oopte ik, in ftaat gefteld te zuilen worden, te ontdekken , tot welk een byzonderen Rang der bekende Dieren de Kangaroo behoort; doch de Tanden kwamen niet overeen met een der Klasfen van de my bekende Dieren, e VERSLAG VAN HET LEEVEN EN DE SCHRIFTEN DES ` EERW. RICHARD PRICE, D. D. L. L. D. Lid van de Koning ke Societeit, en van de Americaanfche Phi fphijche Societeiten te Boston en te Philadelphia. (Uit het Engelsch.) 3 Cëäscie wy, zeer onlangs, onze Leezers op de 99 Leevensgefchiedenis van den grooten Wysgeer en an Staatsman BENJAMIN FRANKLIN (*), zy zullen het ons , s ZO wy hoopen, dankweeten, dat wy de eerfte voegzaa- an me gelegenheid waarneemen, om zyn Vriend en Mede- s, voorftander der Vryheid, RICHARD PRICE, door veele aa 2y" (*) Zie hier boven, bl, 382. Ff 4 432 VERSLAG. VAN HET LEEVEN, ENZ. an Zyner vertaalde Schriften by onze Landsgenooten in nam an €n denkwyze bekend , nader te doen kennen.” RICHARD PRICE, een uitmuntend Godgeleerd en Zede- kundig Schryver , maar meer beroemd wegens zyne Na- fpeuringen over de Burgerlyke Vryheid , en Rekeningen , en Staat der Geldmiddelen betreffende , werd te T in Congo hire, op den twee en twintigften van Sprok- kelmaand des Jaars MDCCXXIII, gebooren. Hy was een Jonger Zoon van den Eerw. RICE PRICE, Leeraar van een Proteftantfche Gemeente Disfenters te Bridgend , in `t zelfde Landíchap. Zyn Vader zondt hem in ’t jaar MDCCXXXI ter Schoole by den Eerw. josepH sYm- MONS , te Neath ; en, omtrent vier jaaren laater, ptaatfte hy hem onder het opzigt van den Eerw. SAMUEL JONES van Pentwyn, in Carmarthen/hire. Hy verbleef by dien Eerw. omtrent zo lang als hy by SYMMONs geweest was. Vandaar ging hy na de Academie van den Eerw. vava- SOR GRIFFITHS te Tolgarth, in Bercon/hire. Reeds vroeg hadt hy blyk van een kloek vernuft gegeeven , en onder het opzigt der Heeren JoNES en GRIFFITHS, verkreeg hy eenige vryere denkbeelden van Godsdienst. Zyn Vader, fchoon anderzins een Man van een zeer waardig Character , was heftig van aart, en een zeer yverig Calvinist. Een optekenenswaardig bewys hiervan ftrekt , dat , wanneer onze jonge PRICE in eene Vacantie thuis was, hy zyn Vader verzogt , hem iets uit Dr. S. CLARKE , voor te mogen leezen ; de oude Heer luisterde „ eenigen tyd, hoewel niet zonder zigtbaare tekenen van ongemaklykheid; in "rt einde rees zyne verontwaardiging tot zulk eene heogte, dat hy van zyn ftoel opftondt, het Boek uit zyns Zoons hand rukte, op den vloer fmeet, en hem geboodt uit zyne oogen te gaan, Men denkt, dat verkleefdheid aan het Calvinistifche Leerftelzel hem aanzette, tot het maaken van eenen Laatften Wil, uit welke , in Juny des jaars MDCCXXXIX , den tyd van des ouden Heers overlyden , bleek , dat hy zeer weinig voor- zien hadt in de ‘verzorging van deezen Zoon; verre het ootíte gedeelte zyner Bezittingen, zo wel als het Vader- ek Landgoed , befpreekende aan zyn oudften Zoon, die, “eenigen tyd daar naa, benoemd werd tot Hoog Sheriff voor het Landfchap van Glamorgan (*). Dit (*) Dit Familie Landgoed wordt thans bezeten door een Neef van Dr. PRICE, en is een der besten in dat Landfchap. t . D VAN RICHARD PRICE. 433 Dit voorval wyst uit, welk een fchrik, ten dien tyde eenigen der Besten zelfs, beving, op het enkel denkbeeld van een en onbevooroordeeld onderzoek, op de waar- - heid dier Godgeleerde Stellingen , die, zints langen tyd, vast bepaald, in Geloofsbelydenisfen , Geloofsartykelen en Catechismusfen , aangemerkt werden als Grondleerftel- ingen, en, als °t ware , eene oníchendbaare heiligheid doer verjaaring verkreegen hadden. Het legt, wyders , aan den dag, die volyverige en belanglooze verkleefdheid , welke de jonge price hadt, voor ’t geen hy begreep de waare Leer van het Euangelie te weezen, en naderhand zo zigtbaar doorftraalde in het Character en Gedrag van onzen jeugdigen Godgeleerden, die zo vroegtydig, in ze- kere maate, een Belyder werd van Opregtheid in begin- zelen. Naa den dood van zyne Moeder , in den jaare MDCCXL, begaf zich de Heer price na Londen, en werd, dus in de wyde Wereld als Wees, gelaaten , genomen onder de befcherming van zyn Oom, den Eerw. SAMUEL PRICE. In deezen uitmuntenden Man, die meer dan veertig jaa- ren Amptgenoot was van Dr. WATTS, in Bury Street, St. Mary Axe, was de ftugge geest van Onverdraagzaame heid, toen zo heerfchende by de Disfenters, daadlyk ge- leenigd door den Geest des Christendoms. Hoewel de Heer s. PRICE , duidelyk bemerkte, dat zyn Neef verre afweek van de hoogte der Regtzinnigheid, op welke hy zich beftendig hieldt , beminde en bezorgde hy hem met meer dan vaderlyke tederheid, Waarlyk in de zagtaartig- ‚ heid en bevalligheid van fpreeken en voorkomen, deedt er zich eene groote gelykvormigheid op, tusfchen Oom en Neef, Om deezen laatften zyne Godgeleerde Studien te doen voltrekken , zondt de eerfte hem na eene Academie in Moorfields , waar de voornaamfte Opziender was de Heer JOHN EAMES , een der Raaden van de Koninglyke Socie- teit, en door die Societeit , nevens den Heer MARTYN, benoemd , om de Philofophical Tranfaions , zints den Rare MDCCXIX , te verkorten. Deeze Heer, die op eene zeer groote maate van Geleerdheid mogt roemen, bezat tevens eene onverbeeldlyk groote maate van Nederigheid. ar zyne Lesfen, in de Godgeleerdheid , beantwoordden geenzins aan zyne uitfteekenheid in andere opzigten; want ‘zyn verftand werd geboeid en bepaald tot MARCK’s Medul- da, het Merg van Nederduilfche Calviniftifche Godgeleerd- 5 5 484. ` VERSLAG VAN HET LEEVEN ‚ ENZ, heid; hy droeg naauwlettende zorge tegen allen Otte derzoek zyner Kweekelingen , en zogt de zugt daarne ue de geboorte te finooren. , et ontbrak, egter , op deeze Academie , niet aan eenige weinige Studenten, die, im naavolging der edelaartige Be- reers , beflooten, de Schriften te onderzoeken , en voor zich zelven te denken. Onder deeze ernftige en onvermoeide nae fpeurders der waarheid, telde men den Heer JoLLY , Leeraar r Engelfche Presbyteriaan/che Kerk te Rotterdam ; den Heer THOMAS van Stafford; den Heer parry van Cirencester ; den Heer Lewis van Maidftone ; Dr. Furneaux van Clapham (*);s den Heer KIDDELL van Hackney (t) en onze Dr. PRICE. Zy kwamen éénmaal ter week zamen, om ienfti Onderzoek en onderling Onderwys te bevorderen; en mag men vrylyk veronderftellen, dat, op deeze zamenkomften „ de dageraad zich vertoonde, van die uitfteekende bekwaam- heden in den jongen PRICE , welke vervolgeus met eeng middagluister blonken. Vier jaaren hier befteed hebbende, ging hy woonen by den Heer STREATFIELD van Stoke Newington in Middlefez , in wiens Familie hy veertien jaaren bleef als Vriend en Ka- pellaan. Geduurende zyn verblyf aldaar „ zo wel als ftaan- de zyn Leertyd op de Academie van Moorfields , bevlytigde hy zich fterk in zyne Letteroefeningen; en fcheen dermaate verzonken in Wiskundige, Bovennatuurkundige en Godge- leerde‘ nafpeuringen , dat, uit dien hoofde, zelfs zyne ge- meenzaamfte Vrienden , zich eenigermaate verwonderden - hoe het mogelyk was , dat hy dien klaaren, klemmeuden en vuurigen kreeg, welke zyne Schriften kenmerkt. Terwyl hy by den Heer STREATFIELD woonde, bewees hy zomtyds hulpe aan Dr. CHANDLER, in de Vergadering in de Old Fewry, en aan den Heer sAVAGE, een oud Lee- raar, te Edmonton, Ten deezen tyde ftak hy niet uit door behaagende Predikgaven. Nogthans begon men meer fmaaks in hem te krygen, naa dat hy eenigen tyd de Mag middag - Predikatien gedaan hadt, in de Vergaderplaats van den Heer RADCLIFFE , in Fewry Street, voor eene Vergader ning > C°) Schryver van Letters to judge BLACKSTONE, concerning his expofition of the Act of Toleration , &c. 1771 5 als mede van An Esfay on Tokration, 1773. (t) Een der Opzienderen van het New College, en Schryvet van Three Disfertations on the Infpiration of the Holy Scriptie res, 1779. VAN RICHARD PRICE. - , 435 ring, dig roemen mogt, twee zulke uitfteekende Leeraars gehad te hebben, als Dr. LARDNER en Dr. BENSON. yn Oom, SAMUEL PRICE, overleedt in den jaare MD- CCLVII, en liet hem het groote gedeelte zyner Bezittin- gen naa. Omtrent dien zelfden tyd ftierf de Heer STREAT- FIELD, en hadt deeze hem een vry aanzienlyk Legaat De fprooken , ten bewyze van de hoogagting en genegenheid hem altoos toegedraagen. In deezer voege zich in een middelbaaren ftaat van onaf- ` hangelykheid geplaatst vindende, verzogt, en verkreeg hy, ten Huwelyk Mejuffrouw SARAH BLUNDELL; eene Dame, oorfpronglyk van Belgrave in Leicestershire , doch die eenigen tyd vóór haar Huwelyk te Hackney gewoond hadt. Deeze Dame, zints lang by hem bekend, en door hem be- mind, was meer bemiddeld dan hy. Met haar leefde hy veele jaaren in een Daat van onafgebrooken eensgezindheid , en huislyk geluk ; men hoorde haar, eenigen tyd vóór haar dood , betuigen , dat zy haar Man nooit in drift gezien hadt. Dit verdient zeer onze opmerking : dewyl hy uit den aart een driftig en oploopend geftel hadt, fchoon, gelyk wy reeds aanduidden , zagt en vriendlyk in zyn voorkomen. Maar Wysbegeerte en Godsdienst hadden zints lang zyne Driften beteugeld , en het Oppergezag der Rede in zyne Ziel gehandhaafd (^). EE Naa zyn Huwelyk ging Dr. price van Stoke Newington na Hackney; doch omtrent één jaar laater beroepen zynde tot Leeraar der Gemeente te cwington Green , waar hy nu en dan den dienst in de morgenbeurte hadt waargeno= men, nam hy daar zyne woonplaats. In deeze afzondering genoot hy de verkeering eeniger uitgeleezene Vrienden. Hy mogt zyn hart uiten in ’t gezelfchap der Wyzen en Braa- ven: hy was een der Leden van een Gezelfchap, ’t welk alle weeken ééns zamen kwam, eerst te Stoke Newington , vervolgens op verfcheide plaatzen in de Stad ; doch , veor vee- le jaaren was het ééns in de veertien dagen gehouden in het Londen-Koffyhuis. °t Zelve beftondt uit Dr. BENJAMIN FRAN- KLIN , als hy in Engeland was; den Eerw. Dr, owEN van Edmonton ; Mr. rADCLIFFE van Walthalmftow (t); Mr. BURGH van (*) Mevrouw Price was Lidmaat van de heerfchende Kerk , en woonde, eenigen tyd naa haar trouwen, veelmaalen den Dienst @ldaar by , met volkomene toeftemming van haaren Egtgenoot. CH) Eertyds Leeraar van de Vergadering in Jewry Street, Naa, mid. 436 VERSLAG VAN HET LEEVEN, ENZ. van Newington Green (*) ; Mr. CANTON van Spital/guare(}-) 5 den Eerw. Dr. Kippis; den Eerw. Dr. REES, en eenige anderen, alle Mannen van Geleerdheid en voorftanders vaa Burgerlyke en Godsdienftige Vryheid; in deezer Gezelfchap heeft men Dr. Price menigmaal hooren verklaaren , dat hy enige der genoeglykfte oogenblikken zeng leevens gefleeten hadt CA), , Dr. PRICE, die, toen hy eerst den Predikdienst begon, een toeloop, ja zelfs als Leeraar geen naam hadt „maakte, door zyne Uitgegeevene Schriften, de aan wakker op e Leerredenen ; en verwierf welhaast toeloop, als een Codvrugtig, verftandig en gemoedlyk Prediker. In ’ jaar MDCCLXX , werd hy verkooren tot Leeraar van de Ge- meente te Gravel Pit , Hackney; in gevolge hiervan, verliet hy de post als Naamiddagprediker in Fewry Street, en pre» dikte te Newington Green , "e Naamiddags in ftede van "e Morgens. Hy ging in Maart MDCCLXXXVII, omtrent Hä maanden naa het overlyden van zyne Egtgenoote , te woonen. Geduurende de laatfte zes jaaren zyns leevens, bepaalde zich het dienstwerk van Dr. PRICE tot den Morgendienst te Hackney, dien hy geregeld waarnam tot den twintigften van February MDCCXCI, wanneer hy zyne laatfte Leere reden deedt. Op Woensdag den drie en twintigften dier Maand kreeg hy de Koorts, veroorzaakt, of ten minften verflimmerd , door het bywoonen der Begraafenisfe van een Vriend in Bunhill-fields , op een tyd dat het: zeer fleet Weër was. Hy fukkelde drie Weeken aan die ongefteldheid , en {cheen toen te beteren; maar op Saturdag, den zeventien- den van Maart, toen alle verfchynzels van koortzigheid verdweenen waren , overviel hem eene fiertlyke pyn in de laas, middagprediker by de Vergadering te Walfhalmflow, en Schryver van Two Letters, addresfed to the right reverend Prelates, who a Second time reje&ed the Disfenters Bill, 8yo. 1773. 