Maleisch-Nederlandsch woordenboek
LL^ hm^ '••K — ^''^- bhoga — , vermaak': verlustiging, alieeu in: dj ^m pa na p^rgam bóg?, tfotwj^^oe/ in Jen vorm eener p^rgani-duif, ter verlustiging. y 593 Jy bögfOt, afsrhuwclij/c: leelijk: af- .<rhinvelijf*'hetd: helxjkheid: m ^ m - Jiógot. nfftchurt^elijk etiz. norden. I. Iiögfor, jnv. iif sooiid., tronken van dichl bijden grond afgehouwen arèn-i)oonien. In de Imsschen van hel ver- woesie Padjadjaran werden omtrent het jaar 1677, hij de ontginning der gronden een groot aantal dier stammen gevonden, naar aanleiding waarvan het tegenwoordige Uuilen/org den naam Hogor ontving. — [B.]. ♦ II. eenc wat, — [{].]. "^ )S %^ hil^sral, lirandhont, dat aan het eene einde gebrand heeft. — [R.]. M 4»> b^ffil» van dieren zonder vederen of haar: van mensrhen zmider de gewone kleederen, sieraden of tvajpenif: het zondtr vederen enz, zijn: t^landjaiig l>. of t^lan- djang buHat, yehrel naakt: spiernaakt; mocdernaakt : niembcèfTlIy van dieren veder- loos of haarloos worden: berbC^Hjil, zonder de gewone kierderen, sieraden of wapens zijn, ^ j6 ^ bO|tol - verh. ned. — heugel: hoei: kluister [voor iianden fn voe- len]. — [W.]. >5 40 böpaiM, twiM; geltnipte blaadjes van ^ zilver- of goudblik , of wat men anders verkiest te nemen, aan de punt van een lüdjoc^. ^ / j5^0t kebogréan, batav., = dapat ma- a loe, bv. iemand die een' veest laat hooren in een groot gezelschap, — [H.]. bauloe en, minder goed. bahd^loe, soort van kolombijn (gebak). — Het oiiversland heeft er hcëwah hiëloe van « gemaakt en beschouwt <lat als het oorspr.; soorten: b. ködja; h. p^ringgi; b. r^n- dang. c / J 4^ f pliir. Jl^f , piif: ^cht; kinderen : groote menigte. -^ 1 Aj bC^la, atj., gaan: Icoml welaan! — [R.]: denkelijk 'Imen./d^, baolah, of verkort, bolah, geef op! (T.). J ^ bc^loe, haar, met uilzondering van hel mcnschelijk hoofdhaar: borstel: wol: reder: dons: pen: b. küpas, dons: b. röm^, pleon. voor haar of voor ^ «^ : b. landaV* de stekels van het stekelvarken: b. ajam (kippen-reder): naam van een eetbaar zout - waler-vischje; b. aj^r laoel, naam van een spinachtig zeedier, welks lichaamsdeelen voor het grootst gedeelte uil koraal beslaan; b. pa bat. heitel-vederen, d. i. de eerste poddevederen der vogels aan vlerken en staarl (vgl. bal. koemapa^t, 1)\ het eerste dons in het aangezicht of aan deschaamdee- len: poddehaar: vlashaard. Onder beitel is hier .verstaan de cylindervormige l)eilel pahal pOëlar (z. c*^^'); <Jĕlal b., harige J^ 294 c^^ rups: kain b., stof van vf ololh^ar; laken; wollen deken; dóêw^ (tïg9) b., hebbende haar van twee (drie) kleuren, zooals bv. katten, bonden enz.; berbCtloe, harig; gevederd: biJ^loe-IS, wal op haar gelijkt: — « b. lalnug, de donsige bloesem van bet lalang-gras. — [M.]; bAloe-!S, naam eeuer plant — tragia hirsuta — . — [L. bew.; C] ; daoen h., naam van een' beester — tragia speciosa — . — [P.]. . ) 4-> I büËli-lS, porseleinen potje o( kruikje^ met dikken buik, nagenoeg geen' bals en nauwen mond, dienende, onder ande- ren, ook Ier bewaring van toovei*olie; b. p^ng^ntjiugan^ de pisblaas, \ ^ böla — port. bola — , kogel; bal (inz. biljart')', ma in b., biljart spelen. a w (vgl. biBwak, T.), membAwal, van eene vloeistof o/ni;e//en, veroorzaakt door eene beweging beneden de oppervlakte, bv. van een* viseb, descbroefeener stoomboot; van daar fig.: overmoedig zijn; om den tuin leiden ; verschalken door iets als bet tegendeel te doen voorkomen van hetgeen het in der daad is; pembcèwalan, ome/era tuin leiding; verschalking door enz,; biêweb b., z. bcê- web. ^2>0 4^ bOblat, rond (zonder boeken of kan- ten): bol; geheel (niet in stukken); van de oogen op^ngespalkt en starend — ; kan soms door alleen; eenvoudig: zonder meer vertaald worden; rondheid; cirkel; spheer; b^rs^liBwar b., alleen een broek (zonder meer) aanhebben; tijung b., een ronde pilaar; b. pandjang of b. bóêdjoer, elliptisch; ellips; b. 1^1 or, eirond: elliptisch; ellips; ellipsoïde; h, tórak, cylindrisch: cylinder; b. pëpeb, platrond, zooals bv. een stuk geld; ajam b., eene heele kip; b. bêsmi^ de aardbol: t^landjang b. z. onder bóêgil; b. tj^mboel, bol^ als bet deksel van bet tabaksbusje, dat in eene sireb-bak behoort, d. i. plat-rond, zooals bv. de knop van een' wandelstok , eene deur en dergelijke; b. böêwab b^r^mbang (z. b^r^mbang), slechts eenigszins verheven^ zooals bv. de knop op een' mast; ïkan b., naam van een* eetbaren zoutwater-viscb ; — ♦ bAIet-bftlet, batav., geheel en al, — [B.]. *II. soort van fuik. — [C.]; slechte uit- % spraak van b^lat (T.). *III., w. sum., wederk. voorn w., zelf. — [N.]. i*>J kJ bölot, al wat dient, om iets in te wikkelen, luur; membolot, achte- loos ^ onordelijk en in der haast inwikkelen; een klein kind in de luur wikkelen: zeilen^ die opgerold worden achteloos, onordelijk en in der haast ojjrollen: achteloos, onordelijk en in der liaast samenvouwen , bv. een werp- net, dat in der baast op^^etrokken wordt; /^ 29S ëy- iieh in iets verwarreti , bv. een krokodil J. in een sleepnet. I. bCtlar, van een oog wiiachlig verbleekt aan de iris, heizlj het oog «il dan niet hlind zij; wiiachtige verbleeking van de iris. * II. van vruchten roL — [Div.]. ^ J g^ 1. bftlir, draaien, hv. een stuk touw. •^ * mige bladeren en vruchten. — [R.]. / >mJ ^ bolos, doorgebroken, zooals bv. eene slaglinie; bij het schermen of vechten geraakt, al is het, dat bij het schennen de houw of stoot slechts aan- geduid is. de punl van een zakdoek enz. — [L.; bew.]. «II. en pd^loer^aar; Ad/m metdeaar. — [L.]; vgl. bal. hoerir; bal. boelih (T.). y 4^ böêloer, geeuwhongerig : hondshongerig; geeuwhonger: hondshonger. •M- J ^o bölor, een wornipje in de mang- ga -soorten. — [R.]. / >mJ 40 I*« b€êIoes-lS, naam van een' eetba- ren zoutwaler-visch. « II. naam eener soort van landschild- pad. — [L. bew.; C.]. * III. kaal; beroofd van takken: bladerloos; kinderloos, — [L.; M.]. ^ / uéJ ^^ bAIos, gestreept, zooals som- ^^ y 1. bellang: z. b(élaugan. II. naam van een aanzienlijk <nland onder Lingga-Riouw. III. samengedraaid doek: samengedraaid haar: wrong (jav. oed^Ufr? T.); hindsel, waarmede iets omwonden of aangebonden wordt, zooals bv. de kunslsporen aan de poolen der vechthanen ; membOêlang;, samen- draaien: sarnenfommelen: met een bindsel omwihdeti: met een bindsel omwikkelen: tnet een samengedraaide doek binden: aanbinden; om iets winden of wikkelen, bv. den slaarl van een' chinees (staart dir. obj.) om de hand; b. höiloe, hoofddoek, in de eerbiedige o( holfelijke spreekwijze, ook als Iroelelwoord legen vorstelijke kinderen, hij eene niet vorstelijke moeder, gebruikt door haar zelve of hare naastbestaanden ; m^mbftlaiigf taugan, de hand omwikkelen, voor een gevechi; büËlang-baling^ (z. ^^)* verticaal in de rondte draaien, op verschillende wijze, zooals bv. de vleugels van een' windmolen; pfmbd^Iaiig;, wie samendraait enz,: voorwerp, waarmede omwond(»n enz. wordt; biJ^Iang-S, wat op een samengedraaid doek gelijkt; hoofdwrong; krans. L bölong;, zwart; donkerblauw ; al wat zwart is, onder anderen ook e^ koolteer: zwarte enz. kleur; memböloiig:, zwart of donkerblauw schilderen. *II., batav. (uil *t jav. of bal., T.), = (^}i 296 *i^ tj O blo Dg, hol: uil gehold. — [H.]; open en rond: doorboord; vol gaten. — [B.]. I. bolak, van een gw^egde, inz. cene voorspelling of waarschuwing ver- keerd; onwaor; mtjuisi: verkeerdhcid; omvnar- heid; onjuistheid; van zeggen of voorspellen verkeerd; onwaar; onjuist; mis: h. kata akoe? heh ik veficeerd gezegd F heh ik het mis gehad F heh ik u verkeerd gewaarschuwde heb ik hel u niet gezegd F ~ hölak-balik (z, Ci^b), nu eens zoo en dan weder anders spreken; zijne woorden verdraaien; penibö- lak-balik, wie nu eens zoo en dan weder anders spreekt; woordverdraaier. ♦ II. bSlak-balik, balav. (uil 'Ijav., T.), heen en weder loopen; oi?i en omkeeren, — [B.]; heen en terug (T.). /•W4^ I- bftlan, de maan; maanmaand; maand ; maandstonden ;b.poernama, volle maan; b. tiniboel» de eerste dagen der nieuwe maan; b. baharoe, de nieuwe maan, tol ongeveer l* kwartier; b. pflêtoes, opgebouden maandstonden, van ouderdom; anaV b, afnetnendemaan, van 20 tot 29; s^hari b., de eerste dag der maan; nieuwe maan; bol gouden borstversiersel voor kleine kinderen, in den vorm der pas zichtbare maan, waarin tooverspreuken gedaan wor- den; datang b. of dapat b., de maand- stonden krijgen. De Mal. gebruiken de ara- bische namen voor de twaalf maanden van hun maanjaar, gewoonlijk met. doch ook wel zonder het woord bcêlan. Zij zijn van 1 tol 12: éjs\^ of fj=^^\ f-c\ ll®1ail, bij maneschijfi visch vangen, inz. van 1' tol 3*^ kwartier; — (z. k^lam): bfrbCtlan, eene maanden of manen hebbende zijn, zooals bv. eene planeet; eene maand o( maanden durende zijn; berbC^lan-S , mann- den en maanden durende zijn; maand aan maand; kebd'lanau of p^njakit b., maan- ziekte; bcËlan-S, wat op de maan gelijkt: b. badjoe, c/e hals van een badjoe: bel maanvormig stuk goed, dat verkregen wordt door bet uitknippen van den hals in een mal. badjoe. Een aantal daarvan, tot drie- of vierhoeken geknipt en bij wijze van bedelaarsdeken aan elkander genaaid, zijn een talisman, die onkwetsbaar maakt (p^lïjas). #11., bftlan-S, soort van visch. — [L.]. ^ ^ ^ bd^Iaa, soort van simpelheid. — *[Div.]. dU ^ bffiioh, bamboes {1. awoer); soorten: b. t^mïjang; z. b^toeng; b. kasap, uitwendig ruw. Wordt gebruikt om hout, horen en dergelijke fijn te schuren: b. p^lïting: h. l^lor, of b. t«;lang, dun van bout en derhalve goed, om er rijst in ^y S97 x<^ te koken (z. l^mang); b. akar, zeer taai (voor hoepels en dergelijke); buigt zich ter aarde wanneer hij 2 a 5 vadem hoog is geworden: h. gading, effen geel. Van eene tooverspreuk voorzien, die er op ge- schreven of ingegriffeld wordt, en om den hals gedragen, dient hij als afweringsmiddel van ziekten hij kinderen: h. p^rindoe, hamboes met gaten, die rechtstandig in den wind geplaatst worden en dan een ver- langend (sehnsüchtig) geluid voortbrengen. Eene tooverspreuk, daarin gedaan, zou (egenliefde hij iemand van de andere kunne verwekken; bMoh-3, naam eener soort van gras; v^at op een stuk bamboes gelijkt^ lange holle cylinder; huis; de slokdarm; de luchtpijp; buisjes in eene gouden of zilveren halssnoer^ die rael andere voorwerpen, hv. doorboorde balletjes, geldstukken enz. af- wisselen; pijp; de ringen voor een laadstok ; h. lëher, de slokdarm; de luchtpijp; ran tai b., ketting, welks schakels uit cylinders (vergeleken bij stukken bamboes) bestaan. dj ê^ bolah = bola. <jj 4^ böleh — smtr. van b^roleh — , kun- _^ ♦ nen; vermogen; bij machte sijn; mogen; tïjada b., liet kan niet; het mag niet; seböleli, na^tr vermogen; seböleh-2, naar vermogen; Sfboieh-)S-koe, naar mijn best vermogen. / ^ ^ bd&lai , onnatuurlijk wit van huid of haar; wil teling; albino; kakkerlak; — ♦ böêlc (jav. en soend. , T.), hatav., tivVA/i- rig (bv. van buffels). — [B]. ^ j^ ^ birma, pop: beeld, — [L.]: misschien 't hul. homa, een titanfignur aan ver- hrandingsf oestollen , doelende op Bhauma; de zoon der aarde hij Wishoe (T.). ^ §Lm^ cn ^, nom. unit. i^^, uilen. bfi^mi — skr. bhcërai — , de aarde, zoowel de oppervlakte, als de bol; ö ra lig b.; de oorspronkelijke inboorlingen « van een land; — «kaboemijan, aardsch: aardsgesind. — [L.]; boemi poetra (men. uitspraak hüMui poeta), skr. bhöëmï- poetra, een inboorling (Men.). — [T.]. Jl^ 4^ (mal. h(umah) nom. unit. van ^y». r->? bömor (minder goed, hönioh en het minst goed, homo), bezitter van ge- heime middelen of kunsten , inz. ter genezing of voortbrenging van ziekten, ter betoo- vering, of tot het vangen of dooden van dieren; van daar: arts; geneesheer; toove- naar; beestenvanger of -dooder (z. d (Bk oen en pawaug); h. gadjah, oliefantvanger of -dooder, bömo z. bömor. ^^ ÊuJ bomoh z. homor. ^yi 29Q ^j} ^^ 4-> b(Hia, bijzondere soort van aard- vrudil. — [H.]. /j ^ 1- (lïiinJer f(oed iMĕnji), niembclêni, verbergen: helen: verhelen: verduisteren; verdofikeretnanen ; blèllijan, ivaf verborgen enz. is; peiubftnl, wie verbergt enz.; heler: sembdnl en/.., in het verborgen: heimelijk: verstolefi; steelsgewijze, II. naarn van een' boom — antidesma buni — die eene kleine^ ronde, zure doch eetbare vrucht draagt, in trossen, ongeveer als aalbessen. — Batav. (jav. woeni, soend. hoeni) — (T.;. III., men., = boenji (T.). w 4^ bdna, naam van een zoulwater- visch, ongezond, voor kraamvrouwen zelfs gevaarlijk. ••• *i*' boenta, w. sum., rond: drhelvor- fw'g: sedangnja bajaiig-2 boen- ta, r/e schaduw was rond (het was middag). — [N.]; slecht gehoord in plaats van boenta r (T.). bOBnoet en böënoed , naam van een* boom, met zeer fijnen bloesem, van waar hiêdjan b., motregen: naam van een' struik, waarvan de wortels als geneesmiddel gebruikt worden: — *b. kalödja, soort van waring in — ficus religlosa — die zijne takken naar beneden schiet. De bladeren zijn bj'ced en worden jong zijnde gege- ten (vgl. bal. boenoet, T.). — [R.]. /•]Jö 4^ boewantan, naam ecner plaats in Pahang; kampoetig b., nederzetting van volk van Boewantan in Malaka. « iXJ ^ bc^noed z. bd^noet. ^ / l^^-^ bCtnas, het scherpe, lange puntje f»r uiteinde van den padiekorrei. — <Ü ^ , me ttibCèiioh (en, minder goed, nlemc^• noll) , dooden : ter dood brengen ; ombren- gen: vermoorden: schrift of druk doorhalen. Van een medeklinker (ook ) is een medeklin- ker) zegt men, dat hij een' op hem volgenden medeklinker doodt, wanneer hij een' klinker bij zich heeft, de andere echter klinkerloos is bv. in j wt)rdt de . door de u^, in ^1 de ^^ door de ) gedood; bcènoban, wie of wat gedood enz. is: wie of wat moet gedood enz, worden: doodschuldige: wie op den dood zit: van eene fuik de luirlvormig ingesloten ruimte, waarin de visch gevangen wordt, waarvan er bij groote fuiken drie van verschillende grootte achter elkander zijn: de buitenste, grootste, b. hewar, waarin groote visch en krokodillen gedood worden, hebbende een' uitgang naar het middelste, b. pari, waarin rog en visch van middelbare grootte gevangen wordt, hebbende een' uitgang naar de laatste, b. mati, zoo genoemd, omdat er geen uitgang meer in is, waarin de kleinere visch geschept ^3". t99 wordt ; pembd^noh , wie of wat doodt enz, of gedood enz. heeft: dooder; moordenaar; oor- zaak van of iniddel lol het (er dood brengen; perboénöhan, dooding; ter dood brenging; ombrenging; vermoording; moord; t^mpat p., plaats voor hel Ier dood hreiipen; plaats aan het lichaam voor het verniooiden; p^ka- kas p., werktuif* voor het ter dood brengen; p^mbfènöhan, als handeling van den moor- denaar; p^kakas p., werktuig voor hel ter dood brengen. boiie, Boni op Celebes. , soort van groote uil. uu bü^wali, vrucht; bol; knop: de pok- puisten. Het is voorts een classificeérend woord , vergezellende het telwoord , dal een aantal van zekere groote voorwerpen aan- duidt, zooals huizen, vaartuigen, landen, steden, bergen, meeren, vijvei's, voorts van volkstammen en geslachten, ook wel van listen; streeken; b. tangan,^ geschenk aan meerderen of kennissen, bij aankomst op eene plaats; b. p^ler, de zaadballen: b. poenggoeug, de nieren: b. badjoe, knop of knoopen van een badjoe; b. s^kati m(êna, naam eener van Britsch-Indie komende vrucht, van de grootte van een pe- perkorrel en van een aromalischen smaak, die men wel eens bij de sireh kauwt; b. tjatoer, de stukken van het schaakspel; b. pareh dobbelsteen: b. k<;ras (harde vruchl), de harde nootachlige vrucht van een' booni, pókok b. k., die in sommige gevveslen k^minting, op Java k^mïri beet (ateuriles maldccana). De noot geeft olie, wordt in de keuken gebruikt, en dient bij een zeker kansspel en een zekere tooverij; b. hiïUoe, z. J^ bauloe: b. serah, bena- ming voor de kinderpokken; b. miêloel, waarover iemand gaarne spreekt, stok- paardje^ in dien zin; waarover veel gesjnoken jvordt; het sladspraatjes , in dien zin; b. r^ngngas (de vrucht van den r^ngugas- boom), soort van versnapering, daarop gelijkend; b. ma Ia ka (de vrucht van den malaku-boom), soort van versnapering daarop gelijkend; b. molong, soort van versnapering (een boom of gewas ^y< on- bekend); b. b^tis z. b^lis; b. s^napaug, geweerkogel; b. m^rjam, kanonkogel; b. b <' ^ 1*1 hati, uitdrukking van liefkozing; JJlcs^ ééne list; — *b. timbangan, gewicht om te wegen; b. pantat, bil, — [L.]; berbo^wah, vruchten dragende z ijn : luembOèwahkeii , als vruchtefi voortbrengen. \u 'M- D 40 bdwoh, het is ie vergeefs; hel is, den Mooriaan was se hen. ^ — [R.]. uu bcèweh, schuim; b. boewal, waterbel; söroug b., = djöloug-2 pasang, het J^Ji 500 getij 2 a 3 dagen na dood tij: berb^wfh, schuimende zijn. boelioer, men. uitspraak van Ime- hoel (T.). böhonfT (minder pebr. la wak), leugen: leugentaal: onwaarheid: niem- böhone:, liegen :\}eirbohong, bezig zijn met liegen: niemböhou^rken, logen straffen: voor eene leugen verklaren. > Jjfcji-^ boehoel. z. onder Jb^ en Imven J^yiy, rW. 217}. * ( * H^-^^ b(thoen . lichaam : hoofddeel van iets. — [C.]. boehoe, w. sura., knoof), zooals in een louw: berboehoe itanjaV akar itoü, iVi die wortels zijn veel knoopen; kronkels in touwen of darmen: bulten op het lichaam: ongelijkheden van den grond. — [iN.]; moei wezen boehoel of boehoer, Ngadjoe-daj. bohol (T.). b®f, balav. — verb. ned. — boei: gevangenis. — [B.]. boja, uit elkander (niet meer een lichaam, stapel of hoop vormend), zooals bv. een koek tabak, eene menigte papieren. UI /Céi^ , niembcêwai , vrij hangen , zooals bv. eene hanglamp, eene hangmat; bft- waijan, hangm^U: hangende wieg. I. bwjoet, sidderend van oudei'dom, een sidderende van oudef^dom: oud- overgrootvader of -moeder: het sidderend enz. zijn : siddering van ouderdom (vgl. bal. b^boê- jöëlan, T.): c-^ U, sidderend oudje: kc- bipjil^tan. onwillelceurige beweging: sidde- ring van ouderdom. * II. en bO^joed, balav. (uit 't jav. of bal, T.), overgrootouders: verboden; zich van iets onthouden , uithoofde eener gelofte. — [B.] : soek., kleinkind van een kleinkind. ^cX-> 1^ bil^Joed z. bfi^Joet II. i b<l^Jar, balav. (uit 't bal, T.^. vloeien: k^rlai* b., vloeipapier. — • [B.]. bcËjir, soort van vogel. — [M.]. / AMO ^ bSJas z. b^rdoes. I. bö^Joeng;, soort van kleinen wa- terpot, met dikken buik, nauwen hals en wijden trechtervormigen mond, groo- ter dan de t^rnang, dienende vroeger ook als urn, ter l)ewaring van de asch of de beenderen van overledenen; héj^ngMi^wat op een urn gelijkt: wat als een boejoeng rond- gedragen, als ware het rondgevent wordt ; eene beleedigende uitdrukking; l^boêsan b., vrijgekochte, dien men overal rondbrengt, om hem weder kwijt te worden. ♦II., si-boejoeng;, men., de naam, dien *t-^ 301 ^ ^ ^W-^ nieii aan een jongeling of wel zijn eigen zoon geeft^ als men een naam niel kenl üf niet zeggen wil; z. oepik. — [T.]. I. bojoii;, jav., gcvafitjen (jenomen worden: heentjaan; het land ver- laten. — [C.]. *I1., w. sum., met veel betve^iny loopen; een theatralen gany aannemen: met de schouders heen en weder draaien, — [N.]. böjak) droog j geur- en smaheloos, zooals bv. verlegen tabak; ook lig.: droog: saai: droogheid: saaiheid. a^-j-^ böjan, Bawéan, eiland henoorden Java. •H-/.%o IL^ bojocn, w. ^xvxï., hoop: afdeeling: peloton; berbojoen, in hoopen scharen. — [N.]. I. bc^iiji) geluid: klank: schal: galm; van geschriiten inJiOud (z. boêni 111.; jav. oeni, bal. moenji, T.); juenibflèuji, geluid geven ; klinken : schallen ; galmen ; berbC^nJi, bezig zijn met galmen enz,; 0 bcènjijaii, wal geluid geeft; muziekinstru- ment: naam van een soort van spook, dat men wel kan booren, doch gew. niet zien. Alleen aan verdwaalden zoude het zich soms laten zien; s^bC^uji, hetzelfde geluid enz.; van hetzelfde geluid: bütüjl-hénfiitmy muziekinstrument, II. z. btBui I. bónjor, van vruchten, dierlijke lichamen^ eigenlijk van alles wat in den normalen toestand vast of hard IS ftappig: pappiglteid; zuchtigheid, ^i^ I. bah, sterke afwatering uit de bovenlanden en daardoor ontstane over- sl rooming (z. ködjoh). ♦ II. en boli, matras: bed, — [C.]. / / WJ 'M % -^^ ^ \Ql^ » schoonheid : glans ; luister ; j 4X! ) * 1^ , luister van het geloof, \ t3 yt^ > pers., seer dapper man: kampvechter (z. pahalawan); zekere eerelitel voor uitstekende mannen, ongeveer gelijk- staande met ons hedendaagsch ridder. i ^ ^ fC i(3V^») en »^)j^ verb. van ^jr;^JlH 5 / / vechter: ridder. w ^ / / (C j rt>^g ^ (mal. bahadC^ri), een ba- ba d óê r betreffend; ridderlijk ; bintang b.» ridderorde, gew. vertaling, door Europeanen uitgevonden. A^ >  302 crW J^. I. bahara (minder gebr. bara^ — skr. bhara — gewicht van zeer ver- schillende zwaarte, zoo naar de landen als naar de gewogen voorwerpen; te Riouw en Singapoera is, I»v., 1 baliara agar-2 = 12 pik.; 1 b. h(flit, dat zooals sandel-, laka-, svpang-hout enz., om zijne waarde bij het gewicht verkocht wordt, = 6 pik.; 1 b. tin = 3 pik.; 1 b. t^ripang = 3 pik.; lading, alleen in de samenstelling tölaV- bahara [baUast); de buik van het vaartuig. «II. naam van een visch, zijnde eenege- meene soort. — [R.]. J^. baharoe, nieuw; versch; nieuweling s; pas; even: zooeven; onlangs; nieuwheid: verschheid: o rang b., nieuweling; baar. y y J^. , al wat schoon of luisterrijk is; schoon- heid, — z. bahari. j^ bahari (in hik. en poëzie), van personen volmaakt: beschaafd; inne- mend: volmaaktheid : beschaafdheid; inne- mendheid, (de bel. is alTes behalve zeker. Sommigen willen dat het oud beleekent; lamp. boehari, T.). Het kon wel het adj. rel. zijn van .1^ bahar — z. bahrï. / y ^J^ , pers., lot de lente behoorend. / vs*V^-J baliasa — skr. bhasa — spraak; taal; tvoord; uitdrukking (gram.); wijze van zich uit te drukken: toon; goede tooti; manieren; goede manieren: fatsoen: beleefdheid ; b. d a 1 a m , de Iwftaal; h. h a 1 o e s, de gekuischfe taal: b. s^hari-S, de gewone omgangstaal: b. katjtêkan, de taal met een' vreemden tongval; b. tjampoer-baoer of tjampoer-gaoel, de bazaar-taal, het Z(»ogenaamde laag maleisch; b. djawi, de landtaal: tahoe b., manieren weten: ma- loe-2 I»., zedig in taal; m^Iangkah b., tegen den goeden toon handelen: b^rSleh b., van toon veranderende zijn; gïla b.. gek, naar de taal; zoo te zeggen gek; Wal men zon kunnen noemen gek, d. i. niet wezen- lijk gek; ^tj on dong b., eenigszins hellen; berbaliasa, goede manieren hebbende zijn; zich van eene taal bedienende zijn (zonder complement verstaat men daaronder: zich van een* fatsoenlijke taal enz, bedienende zijn); b. maulana, zich van het woord mau- lana bedienende zijn, zooals bv. jegens een* regeei*enden vorst van arabische afkomst; membahüsakfn, in de laai gebruiken, bv. een woord, eene uitdrukking; iets dooreen woord afgezegde uitdrukken, bv. zich zei ven door het woord kïta; iemand, hetzij met hemzelven of met een' ander van hem sprekende, met een woord of gezegde beje- genen, d. i. tegenover of van iemand een woord of gezegde gebruiken, bv. sQmajam van den regeerenden vorst; inenibahdsa- c/iti SOS kfii malajoe* m U malei sch avef*brengen: jaug dibahiksakfii b^rsi^niajaiu. tof of van wien men b^rs^inajani qebruiht: per-? bahasa, — skr, parihhnsa — wat in de taal gehniikl wordl; spreekwijze: spreeli- woord: perbahiksaan, faal, waarvan \mn zich onder zekere onistandighrden moet bedienen. C^ 5 V ^ ^ bahag:i — skr. Wiajjii (jedeelle: deel; niembaliauri , deelen, ook arillim.; verdeeleti: bij bet kaarlspel (jeven: dibaliagi liga, in drieën gedeeld worden; door 3 gedeeld voorden (a rit hm): terbaliil^i alas tïga habagi, in drie hoofdstuk/ten 'verdeeld: sebahag^i lagi (püMi? ., f en andere : voorts: tvijders: berbahag;!. verdeeld zijn: b. d(ĕw9, in tweeën verdeeld zijn: bahi- fTijft^f fl^or de hand. rerdeelen verkregen: b. tiïnah, gedeelte van een land (ook staat- kundig); afdeeling: b. pQm^rehtahan, bestuursafdeeling ; departement: ministerie, in dien zin; pembahag^i, wie deelt enz,: deeler (ook arithm.); verdeeler: in het kaart- spel gever: perbalié'g*ijaii, verdeeling: kaart- geving. ^ jV ff'^ bahaiia, geluid; klank; weerklank: nagalm; geraas; geweld: m^ngam- boerk^n b., zijne stem verheffen; berbaha- na, geluid gevende zijn; klinkende zijn; weerklinkefide zijn; nagalmende zijn; geraas makende zijn: geweld makende zijn. /CV^g^ bahaja, (minder goed ba j^)— skr. Uiaja — , gevaar; nood: ongeluk; mara b. of, bij smtr. ^^l^*^, pleon. smst., ongeluk: m^rabQrïb., ongeluk veroorzaken; gevaarlijk zijn; in nood brengen: berbahaja, gevaar enz, hebbende zijn; in gevaar enz. zijn. ) v^^2-> bahtera(skr. wahilra,T.), taörruiy, in 't alg., == bidoek en p^rahoe. / c y (mal. bahdjah), schoonheid: vreug- de: blijdschap. c y (mal. ba har), hei uitmunten in schoon- heid, bevalligheid en deugd; uitmun- tendheid, bahri waarschijnlijk een door een' betweter op de ar. wijze gevormd adj. rel. van .^ of het is eene brabbel- spcUing voor ^fjl^.. , huiduitslag: ringworm. . jvl O \ bahkan (zelden in de spreektaal), adv. van bevestiging: ja; zoo is het; zeker; ja, zeker. f ^/? % bahaglja en bafpja — skr. bhag- ja — , geluk (toestand); gelukzalig- heid; heil; gelukkig; gelukzalig. * \£L> bahla, batav., ongeluk. — [B.]. — z. h. i^y c y 1 ^JTA|? ^ Pn üi^, in */ gezicht: in tegenwoor- digheid: zonder iets te verbergen. ^j/Tr 304 jU M. ff s bahna, halav. (bal. ba&na, doot^ hem, haar of dal veroorzaahf, T.), bahiianja = s»;hab: balinanja oedjaii s(;nial^ni itjaiaiiiiju lodrok , nmdaf hei den geheeten nacht door (feregend heeft, zijn de wegen heel modderig — [H.]. ■X- .-r(l ^ beliiia, onverschillig: onachtzaam;, onverst hilligheid; onachtzaamheid. — [C.]. bahwa — skr. Miawa, xjcijze van bestaan: ingeschapen of aangeboren eigen- schap: wezen: wezenlijkheid: natuur; meening: bedoeling (zeiT onwaarschijnlijk, T.) — wezen- lij/r, voorwaar: waarlijk: dat: b. ïni söêrat, voorwaar, dit is een brief: m^ngatak^n b. radja teiah dïii^ng, gaf te kennen ^ dat de vorst aangekomen was: b s^soenggoeh- nja of 1>. sanja, pleon., voorwaar; sebahwa, wezenlijk; voorwaar: waarlijk: d^iigogan s^bahwanJQ, ter dege. ) 4/? ^ . gemeenzaam: bekend: gewoon. — [Ricli.l. •• ^L 9 \ ^£Lj bahoerak, w. suni., opstaan van zitten, — [N.]; z. jf.^) en Oj'^ji op bladz. 216 (T.). ^ bahö^loe, beter J^ (baaloe). «w / ^ (mal. bahï) , schoon; glanzig; helder; /^ sierum. -r^^^ ^ beheua en beiia, ongemeen; sterk; hevig : geweldig ; opmerkenswaardig ; waardig^ dat men er notitie van neemt; on- gemeenheid; hevigheid; hooge graad: opmer- kenswaardigheid; uitsteketidheid; iels bijzon- ders: ongemeen: geweldig; hevig: in een hoogen graad; bij uitstek: ttiembehêua , waardig achten, dat men er zich mede be- moeit: notitie nemen van iets; apa bi^hĕna k^padanja!^ wal voor bijzonders is dat voor hem? , O ï- bëjsi (vgl. btjaja) tol: gerechtigheid: recht: cijns; perbéja&n, bij verk. ook wel pabëjaii, plaats, waar pacht geheven wordt. * 11. (vgl. L), soort van zeeschelp^ die als kleine munt gebruikt wordt. — [L.; C.]. «IIL, batav. (uit 't bal., zooals uit de bijzondere beteekenis blijkt, T.), béjaïn, iets bektsligen. — [H.]. ^/-^ I-t bïja-^ (bal. bijah-bijab, T.), een gewas — sagittaria hirundinacea — groeiende in natte rijstvelden en moeras- sen. — [R.], * 11.^ bija-2, soort van boontjes. Op Suma- tra een struik, waarvan de bladeren gebruikt worden om tabak in te rollen. — [P.], *111., w. sum., kanlieljewerk. — [N.]. s ^\j^ bij*? '^V' sum., achterkleinkind, — [N.]; vgl.  van hel pers. ^ en i^ Jh onbeleefd; onhoffelijk; onwellevend: ongemanierd; onfatsoenlijk; onbeleefdheid; on- hoffelijkheid; onwellevendheid; ongemanierd^ heid; onfiUsoenlijkheid. y y C^c>Va«> plur. van j«u>. •• • y y y y A30Va^ (mal. bajadikah), bet voor- •• • gaande. \\JL> plur. van jü. / AMVAiJ bljisa — skr. abhjasa — , gewend; ervaren; gewoon; geoefend; in ge- bruik; ervaring; gewoonte; oefening; gebrwke* lijkheid; m^nghilangk^n b., eene gewoonte afwennen; membijisaken, gewennen. / i /C JjVjO bijapfri en bijapirl — skr. wjftpftri — , handelaar, koop- man; — «bijapari, w. sum., geleerden; rechtsgeleerden, — [N.]. y y f^Aj^, het duidelijk zijn; het klaar zijn: het blijken; gemakkelijkheid in het m spreken ; welsprekendheid; verduidelijking; verkhring; uiteenzetting; opheldering (mal. verb. is bajan); fl b.^ = mal. pad^ m^- njitak^n; membajauken , verduidelijken; vei*klaren; uiteenzetten; ophelderen; schil- deren; aanschouwelijk voot^stellen; mededeelen; melden; te kennen geven,, HAl.'^ïKDERL. WOORDENBOEK. DEEL ). / jya 5 vA-> bUawas — port. goy aba ? (west- ind. gujave? T.) — alleen in djamboe b., naam van de witte soort der djamboe met de vele pitten. CaVai^ z- bij bijajoen. er "• L, *i aVj^o biJawa|L, groote soort van bage- dis, die gegeten wordt ^ gew. Ie- m guaan genoemd; b. poemggoer^ soort met een' korten staart; bagai lïdah h., als de tong van een' bij a wak (die gespleten is), d. i.: dubbelhartig ; mfmbijiwak, zich als een leguaan voordoen; op den buik liggen; op den buik voortkruipen , zooals bv. een dief. ~ [S. S.]. ^ «wk^ bijawan, naam van een* eetbaren zoetwater-viscb, waarvan de kuit ingezouten en in den handel- gebracht wordt. ( ^VjO WJSJa — skr. wjaja — ^ uitgaven; verteering; onderhoud; kost; m^mbi- J^a, uitgaven doen; verteering maken; membij&jaken , uitgeven; verteeren; ten koste leggen; besteden; onderhoud of den kost geven aan iemand. ^/•oVaj^ bU^Joen, bijzonder soort van dêbi. -> [R.]; is 't bal. bijaoeng (T.). »• • I. bib! (pers., T.) vaders of moeders jongere zuster (in hik. en poëzie); wordt ook gebruikt als aanspreek-woord «O > %ir • ••• S06 jegens vrouwen van minderen rang (oud-jav. moeder, T.); — *balav., tanle; vrouw van meer dan middelbare jaren. — [B.]. ♦II. lomp; dik. — [R.]. ^Ua^ plur. van u^b. ••^1^^ % z. bihatin (bl. 204, recbls). •• ♦ • •• ♦ -)(-C>^>^>>^ '*' inembiblt, singap., mei de tmgerloppen iels pakken, bv., di- bibitnja, laloe dibawanja lari. — [abd. sch. wdb.]. *II., batav. (uit *t jav., T.), ^aarf uit hel plantenrijk. — [B.]. •X- v^A^ bejber (lees bèbar en vgl. jav. bibar, krama van boebar, T.), w. sum., verstrooid; verspreid; denkelijk het- zelfde als bibir II. — [N.]. — z. b^bbar. I. bibir, lip; omgebogen rand, boord of kant; tuit van boven open; b. mat;, de randen der ooglede^i; mĕrah b.^ het roode der lippen; b. dj (b web, hang lip; minjak b., lippenzalf; lippenpomade; — «bibiran, babbelaar. — [L.]. *II., w. sum., uitvliegen; door elkander vliegen. — [N.]. ^ %AA^> batav. (uit 't soend., T.), bèbèrin, uitspreiden; ontrollen, bv. wasch- goed, — [H.]. / AMJSJV^ bêbaSi vrij; frank; ongehinderd; wigebonden; onverlet; niet verplicht • •• • tot iets; onbelast (geene belasting opbren- gend); vrijheid. -X-/ >m%Am\^ bibls, zuiveren, zooals katoen. — ^/ Mé^AJk^ bëbes, {r^rĕpes en rëbek, batav., ruig, bv. als een opengesne- den boek of gescheurd papier. — [B.]. • •• • I. bëbek (jav. en batav., T.), eend. — Alleen in daoen tjakar bëbek (naam eener plant met geneeskrachtige eigenschappen). ♦ II. geit. — [C.]; 't soend. ^mbè? (T.). i^AAS bibah, verb. van Lju»^. • •• • c y .•cc ,0' » » ;;,^^A«>, plur. ej^, ^\^\ , cylï^, cl;)^IjoI en c:^Ul, huis, woning; tent; tempel; paleis -- met plur. cl;U>), distichon; vers; bestaande uit twee liemis- tichia (^^U«):— *i:tc:^ ofjüJlci^U het huis Gods, ook («tt^^ c^^j) , het heilige 9 (f^ huis, d. i.: de tempel van Mekka; c^^j> JUS), de openbare schal; ^^(XL«i u:^» de geheiligde tempel, d. i. Jeruzalem. I. biti (minder goed binti), hof- juffer van goede* familie, van den ouderdom van cc. 10 jaren tot den staat van huwbaarheid; b. p^rwara, biti va» voorna- me afkomst. II. — skr. witti, onderscheidend kenmerk; kennis — , bewijs in eene rechtspraak; tanda •• • 507 b., kenteeken van hel bewijs; corpus delicti (bal. tjihna wjakii, T.); « w. sum., 1<> een teeken dat door twistende partijen aan den rechter wordt overgegeven, ï^ wordt het gebruikt bij het tellen van platte voor- werpen, bv. papan doewa biti, twee planken, — [N.]. I.^ membëta, met elkander kouten; met elkander keuvelen. II., pron. pers. 1 sing., t'A, beleefd, iuz. door boogeren in rang tegenover minderen, die men evenwel wil eeren. •• • •• • •• •• •• • I. bijoet, verergering eener ziekte door nalatigheid. ♦ II. boete. — [R.]. -H-i*>\A>k^ bètèt, batav. (jav.), zekere kleine papegaaisoort (vgL soend.). — [T.]; groette kaketoe. — [B.]. bitlng^y batav. (jav.), een bamboe- pennetje zooals die, waardoor men bladen ter inwikkeling van gebak vast- sleekt. — [T.]. CJLXX^v^, bëtek-8, naam van een' vogel; •• ♦ soort van vlieger in den vorm van dien vogel. ^ •^vs_> bidja (skr. widja), men., = bidji; ^ vgl. ook bidjan. — [T.]. ^^.A^ bidji (vgl. bidja, T.), zaad; korrel; ^ pit; graan; voorts ook : eenheid (arithm.); soort; wijze. Het is voorts een classificee- rend woord, vergezellende hel telwoord, dat een aantal voorwerpen aanduidt, die nioeielijk onder ééne kategorie kunnen gebracht worden, zooals korrels, vruchtpit-' ten, vruchten, steenen, borden, schotels, glazen, kommen, dozen enz.; b. mat^, de oogappel, ook als woord van liefkozing; moetijd dilĕw^ b., twee parelen; b. nangk^ (pit van de nangka- vrucht), naam eener zoutwater-slak , die de gedaante eener nangka- pit heeft; gewone handboor, wegens de overeenkomst meteen naug ka- pit van het houtvatsel van zoodanige boor; ïkan b. n., naam van een kleinen eetbaren zoutwater-visch; b. ratap, of b(ĕtir ratap z. onder ratap; b. sabak, hetzelfde bij de handeling ^U; b^rbidji-limau (li- man-;?i//eii hebbende zijn), van gekookt £,'raan, bv. rijst, niet door en door gaar zijn. ^pj^^ bëdja en sebêdja, in sommige titels Cv.' ^^ bv. in b. wangs^. bidjak, gewone verk. van bi- dja k s a n a; kebidjakau, bekwaam- heid enz. bidjem, w. sum., eene kleine katjang- soort. — vgl. js^^. — [N.]. w£S^A^ bldJan (van bidja even als bidjèn, jav. widjèn, van bidji, jav. widji, T.) of.l^ngnga, naam eener plant — sesamum indicum — welker olie- 20* '• • • •• • 4/» ••• 308 t"^. gevend zaad ook Id de suikerbakkerij gebruikt wordt; mlnja^ b., olie van bï- djan-zaad, die in de geneeskunde gebruikt wordt. j^^ bfdjen, batav. (jav. widjèn, •• • T.) = bidjan. bi^eh, tinerts. • • • V I. bit|oe, dammeh'ochl, ♦ IL, b. k^lapa. «= bamboeiig. — [B.]. bë^er, dagelijksche tutgaveti. — [R.]. bê^ak , van den grond nat van natuur j d. i. niet door pas wer- kende oorzaken. !.• •• • • • • bè^èk, liaUv. uit 't hal, nattig: slikkerig (raak. id.) — vgl. batjak. — [T.]. (JU^ kidfty verk. van bidasari (ook van •• • bidadari, T.): bidasari, naam van de heldin van een naar baar genoemd gedicht. JOk-> I- bë4a, minder goed bëdah, ook •• • wel óM — skr. bheda — , onderscheid; verschil: tvie of tvat niet alledaagsch is, bv. Z >jI II., men. (zelden in Ri,). nadeelig getrof- fen door eene handeling van de tegenpartij (schot, houw. steek, list enz.). ^AQ/iOijs^, ivaarzeggenjy voorn, als er •• • ^goederen gestolen zijn en men ze milsgaders den tijd waarin zij ontvreemd zijn aan den waarzegger opgeeft, en hij daaruit zijne toerekening maakt. — [R.]. — Wellicht verb. van icój. j(JiA^ bidadar, ook wel niid^dar. ►• • batav., badjoe b., een buis van zuivere zijde, van kajin soi^kèt of atlas (kajin ant^las). Men draagt het als mea trouwt of tijdens de l^baran. — [H.], «^ \cXk-> bidoer, eene maat te Malaka van ongeveer 2 kati of 2Va pond, — [R.]; bidor, vorm om er tin in te gieten; een langwerpige staf. — [L^: blok tin, waarvan 40 op eene bahara. — [C.]. (JiK^ bêdar, naam van een laag roei vaar- tuig, met sclier|)en boeg. (\t^ bidas, zooveel als men met eene hand omspannen kan. — [L.]. JtAAj LT •• • Q(J^^^j bidang^, uitgespreid: uitgespannen: ^^ breed (voorn, van de. borst); wai uitgespreid enz. is; het uitgespreid enz. zijn; breedheid. — Het is ook een rlassificeereud woord , vergezellende het telwoord , dat een aantal van zekere breede, vlakke voorwerpen, waaronder ook slukken grond gerekend wor- den, aanduidt: k^bon dcêwa h., twee tuinen; membidanifken, uitgespi'eid enz. doen zijn (maken): uitspreiden: uitspannen; pembidanf , tt^e uitspfeidt enz.: gereedschap om iets uit te . spreiden: raam, om er iets tusschen uitte ^o^ t»*^ 309 j» spannen; barduurraam; pfmbidiiig;an en p^mlding^an, uitspreiding: uitspanning; ge- reedschap om iets uit te spreiden; raam, om er iets tusschen uit te spannen; bor- duurraam, L 9 lXil^ > plur. jolu en üJ\jo (mal hajadikah), voetganger; pu>n in het schaakspel (mal. verb. isbïdaV^doch alleen met de laatste beteekenis). L ^(\jL-h bidal^, verb. van qóm\ b. dilan- •• • tik, pion, die, in het achterste gelid der vijandige stelling aangekomen, kan verklaard worden te zijn koningin of wat men anders verkiest. Volgens sommi- gen moet de vermetele pion eerst nog 1» 't, 5 of 4 passen in eene transversale rich- ting terug maken, naar mate hij op het r, 2®, 3** of i'' veld der vijandige stelling is aangekomen. L. JlAx-3 bidoc^t,=r baht^r?; kcetoe b., •• • naam van een kruipend diertje, dat zich in het ruim van vaartuigen ophoudf (keldermot?). L-^3 ^Va^-^» membidlk, mikken; viseeren; mikken enz, op iets, , IlXaü^ I? bïdal, spreekwoord. — z. Jjj. II. (vgl. Jjo[J, T.), vingerhoed. j-> »• • •• • j /•iCXa^ bïdan, vroedvrouw. «•C^ i o (jjOif^ bï*'nj verb. van ^ji^) ^^tj (Xs-> I- bidü^ri en baidftri , katoog (half- edelgesteente); soorten: b. bcêlan; b. paiidan, groene opaal, * II., w. sum., oningezette diamanten, — [N.]. ♦ IlI. bijzonder soort van krabben. — [R.]. / CÜU-^ I- bïdal , naam eener zeer vergiftige zeeslang. II. voorhangsel van traliewerk, voorn, voor deuren of vensters, hetzij ter breking « van het licht, of om het inkijken te beletten, terwijl het naar buiten zien er niet door l)elet wordt; striemen (dicht naast elkander) bv. door slagen, door geeseling, door het leunen tegen iets veroorzaakt; m^mbidai, spalken, bv. eene beenbreuk; maken van slrietnefi op iets, bv. door slagen; pintoe b.> deur (opening) , alleen van een voorhangsel van traliewerk voorzien. — «bldé, batav., bantamsche mattefi. — [B.]. III. st4)rm; orkaan; — vgl. v^jU (T.). IV. bij sommige kinderspelen honk, cXa^ z. bëda, en onder j. •• • •• • bir, ned., bier: soort van gekruid suikerwater, dat koud gedronken wordt. I. biroe, blauw; blauwe kleu : b. aj^r laoet, zeeblauw; b. laiigit, he- melsblauw; — *b. laoet, jav., naam eener soort van moerasvogel. — [C.]; raenibiroe, blauw worden; m^mbii^k^ii, blauwen. A 310 A IL, biroe-l3, kunstmatige plooien (vgl. oiid- jav. wiroe-2, T.); nifmbiroe-2, in kunst- matige plooien leggen. A->. pliir. jh), j\Xi, ^bf, ^jif en ^T, • • # •)(• put; barah b., z. onder barah. , m^mbijar, laten; gedoogeti; toelaten; dulden; laten begaan. De imperatif staat soms, doch verkeerdelijk, voor sopaJ9, opdat; bijarlah, laat het zijn; dibijarnja. At)* liet het toe (vgl. padijar, T,). I. biri, strijdros; renpaard; hengvt. — [C.]. II., biri-d (hindustani, T.), schaap. birat, litteeken om den mond, bv. van eene verz wering, waar- door de mond eenigszins geschonden is. •• • •• • •• • birit, ba tav. (soend.), de romp; de billen; tf rbïrit-lS, krom gebogen of in elkander gepakt; den buik vasthouden (bv. van 't lachen). — [B.]. •• • •• # I. bêret, alleen in tjeret bëret. *II., batav. (bal. bèrèd, T.), gekrabd; gescheurd; geschampt. — [B.]. biras, zwager of zwagerin van iemands vrouw of iemands man. bêreS) wordt gezegd van ie- mand, die altijd dezelfde hand schrijft of immer hetzelfde humeur heeft; gelijkvortnig ; gelijkmoedig. — [R.]; «batav. •• • (uit 't soend., T.), gelijk; goed gerang- schikt. — [B.]. .\ •• • birang: of Ifrani^, batav , baan (bv. van linnengoed). — [B.]. I. biring^, huidsmarting. II. van een' vechthaan geelachtig romi; vechthaan van die kleur (bal. biing, vgl. jav. wiring, T.); geelachtig roode kleur: geelachtig rood; b. ktêning, geelachtig rood , meer naar geel zweemende; b. tj^mpaka, geelachtig rood, naar de kleur der tj§m- pak^, d. i. naar lichtgeel zweemende; b. djingga-2-any geelachtig rood, meer naar oranje zweemende. •• ♦ bĕrang;, kwaadaardig: vinnig; venijnig (men. = marah, T.); naam eener zeer vergiftige zeeslang; kwaadaardigheid; vinnig heid; venijnigheid; m^mbĕraiig;, de hoed. van kwaadaardig te zijn vertoonen; de hoed. van kwaadaardig te zijn aannemen; kwaadaardig enz. worden. bêrong;! van het aangezicht scheef, hetzij van natuur of door een gezwel aan de eene zijde; zoo ook van den achterste^ van natuur of bv. door eene groole bloedzweer op de eene bil; van een stuk geschut scheef gericht: naar den een* of den anderen kant getocht; scheefheid; m^mbè- Tongi de hoed. van scheef zijn aannemen: •• • '/J 311 U^ • • • •• • V scheef worden; de hoed. van scheef zijn vertoonen: scheef loopen. ^C 9 %1-A^ bèrèp, balav. (holl.), werf (soend. bèrök). — [T.]. — z. ook bèrok. bêrak (wellicht smlr. van berĕrak, van ërak), schijten; kakken; (sa- perti oraug berak di t^ngah djalan> van iemand die erg verlegen is, P.); m^mbëralL- ken, doeti schijten enz.; schijten enx., bv. bloed, pitten, dukaten; uitschijten; mem- bêraki, beschijten; bekakkefi. bêrok, ba tav., gevangenhuis ; V 20 = bêrop. — [B.]. L, ^ ^ ^_^_H - bïrik-^, naam van een vliegend ^ •• • insect. ijS ^_A_j I., bêrek-lS, naam eener soort ^j •• • van geitenmelker (vogel). — »be- bêrek. — [C.]. binun , een der oorspr. mal. namen van den olifant (hoe is dat te be- wijzenf T.). — z. gadjah en goemb?. berftm, rood, — [L.]; roode dia- mant (Tamil weiram, T.). — [R.]. .tV-/0 w^-> biramani (Tamil? T.), eene snoer met gouden bloedkora- len. — [L.]. — wellicht van bfnuanl-S, van mani-2. bêro — verb. ned. — bureau, inz. haven-bureau. •• • •• # •• • •• • •• « I. birah, naam eener soort van arum, bekend om hare jeuking verwekkende eigenschappen (bat. bira en birah, bal. bijah, T.); soorten: b. p(£teh;b. hilam; b. aj^r; kebirahan, jeuking; geilheid; dartelheid, «II. de stengels van een blad. — [L.]. «III., w. sum., rampspoedig; ongelukkig; ramp; ongeluk. — [N.]. •)(• JJ -»,L_A„.> bïreh, singap.» rand; kant; — begrenzen, — z. bïrai. I. bïrai, boord; rand; kant [h\. van eene tafel]. *II. dek van een vaartuig. — [C.]. •♦ • •• • » y o • i) 'yJ^ plur. vanjU. / / u^jv_3 I. bisa — skr. wisa — , gift; venijn; ven^giftig; venijnig; van een wond of ziekte pijnlijk; vergiftigheid; venijnigheid; pijnlijkheid; nijjyende pijn; b. hati, nijpende pijn in de maag (z. tilan); berbisa, vergiftig enz. zijn. II. (zelden) verstandig; bekwaam; kundig; verstandigheid; bekwaamheid; kundigheid ; verstand; kennis; alah b. óleb bijasa, liennis wordt overwonnen door oefening, d. i.: oefening gaat boven kennis, praktijk gaat boven theorie; — « bisa-bisa&n, batav., wijsneuzig; eigenwijs. — [B.]. «III.> w. sum., b. kawi, alle mogelijke u^ 31S ziekten in eens vereenigd; dikena b. k. \oe is een der leelljksle wenschen^ dien men iemand kan toevoegen. — [N.] ; loe is brabbeltaall en di alhier een geheimzinnig toevoegsel; vgl. onder kawi (T.). / iiMJVi^ bisoe, stom; sprakeloos: stomheid; sprakeloosheid. * >MJO I. bisl, hoer, — [C.]. *II. door storm voortgedreven. — [C.]; denkelijk verkeerde lezing van ^^^jü (T.). f riMiA_> L» m^mbljas, afwijken van de oor- spronkelijke richting, zooals bv. een kogel, een vaartuig en dergelijke, afdrijven (van een vaartuig). « II., bQas-IS, w. sura., fijne stofregen. — [N.]. l/M^ bïjoe» — verb. van pers. J^y^—, zijner zinnen niet machtig: krank- zinnig: krankzinnigheid; nifinbljoes, ver- dooven (ongevoelig maken), hetzij door inademing, bv. van chloroform, of door een toovermiddel. bëser, onwillekeurige uitvloeiing uit de geslachtsdeelen; b. k^ntjing, on- willekeurige pislozing: b. mani zaadvloed: b. póëteh-pdetëban, of alleen pcêteh- pcetëhan,  of gezegden •• • Ie hooren, ook door overstelping met be- zigheden of gedachten; verdooving; mom- bisinpr, verdooven, — z. d^ssing. * II., bisili|^-d, platte bamboezen mandjes: ook: soort van zakken, waarin het mus- kaatnoot-poeder gedaan wordt, om uitgeperst te worden. — [R.]. bêsok z. ësoV; nienibeso^k^ n , tot den volgenden dag uitstellen: tot een onbepaalden tijd uitstellen, Lf Cwl^^ r nifnibïslk, fluisteren, inz. met •• • het oogmerk, dat een ander het niet zal hooren; menibisikken , influisteren, toefluisteren: bisik-2, al fluisterende: hei- melijk, dat een ander het niet hoort; ter zijde, lUMbA^ bisoel, bloedvin; bloedzweer; b. m^ngangkoct nanah, kloppende (dragende, T.) bloedvin; soorten: b. l«ada, klein (als peperkorrels); b. s^lïnap, aan het scheenbeen, ontlastende zich de etter tusschen de vleeschmuskels; b. sóêsoe k&boeng, in de oksels (de kosboeng heeft de itiers in de oksels). bësan, benaming van ouders on- derling, wier kinderen met elkander gehuwd zijn; zoons of dochters schoonvader of schoonmoeder; b. s^bantal, benaming van twee echtgenooten onderling, wanneer een hunner kinderen met een aangenomen kind van den eeneq echtgenoot gehuwd is. a"**^ SIS r jv^liVJ bisai, m c/en hoog sten graad mooi ^ fraai, bevallig, schoon of net. Wordl ook van handelingen en omstandigheden gebruikt; mooiigheid in den hoogsten graad: fraaiigheid; bevalligheid: schoonheid: net- heid. c / C>^« i ^ t yQ/^, witheid: ^j^) Jj) , de witte dagen, d. z. de 13«, 14* en IK^ van de maan. ( y^^^ \j"> -Of plur. van ijox^^* c y c^ •• , het ruilen van eene zaak tegen eene andere: het verkoopen: het koopen: het koopen en verkoopen: het drijven van koop- handel: ruiling van eene zaak tegen eene andere; verkoop: koop: koop en verkooj): koophandel: hel contract ^,do ut des''. (mal. bi'ah), tempel van Christenen of Joden. •• • SU ^A_> I- MJ^JHTf moeder: — ♦ (jav. moeder), batav., wijfje van dieren; wat reeds ge- jongd of eieren gelegd heeft (vgl. b i k a ng en 't jav. babon van baboe, moeder); b. djari tangan, duim: b. djari kaki, groote teen, — [T.]. II. wulpsch: geil [inz. van vrouwen]; wulpschheid: geilheid, *III., w. sum., doorschijnend: heel dun, zooals vloeipapier. — [N.]. •• •• •• •• o*! _ m TV., batav., b. lala (bal. wjanglalah of janglalah), regenboog. — [T.]. A^ bing^it, kwijnend, ten gevolge van •• • een verlies van of het verlangen naar iets dierbaars; kwijning. /O bêngot en bëqjot, ^rAfe/(niet recht •• • of niet vierkant) , zoods bv. hel aan- gezicht, een zakdoek en dergelijke; scheef- heid: m^mbêivot, scheef tvorden: ëroet- bëngot, z. ëroel. bing^, grimmig, zooals bv. eene kat, die men eene rot wil ont- nemen; ook grimmig van voor komrti: grim- migheid; menibfllgfas, grimmig worden. bing^oeng^, verbijsterd; verward; in de war (men. dom, T.): verbijstering; verwardheid; meoibiiig^engfken, verbijsterd enz, doen zijn (maken); verbijsteren: in de war brengen, bfnipal (vgL binal, T.), onvolgzaam: halsstarrig: koppig; wederspannig; on- buigzaam; onvolgzaamheid; halsstarrigheid; koppigheid; wederspannigheid;- onbuigzaam- heid. •• • .% •• •• •• • I V • « • • • bing^i, oorpijn, — [C.]. X w UI •• • I. MJak, rijk aan nakomelingen, vruchtbaar in dien zin; vruchtbaar- heid. *c^ 314 O^ J — II. van eene plaats vuil, smeerig: vuil- heid ^ smeerigheid, «III. kauwen. — [L.]; het voedsel dat zich in de eerste maag der herkauwende dieren bevindt. — [M.]. ♦ IV., w. suni., wild door elkander; verstrooid; verspreid, — [N.]. bika (vgl. onder bïkang IL, T.), een •• • inlandsch gebak. — [K.]; koewé bebika, batav., soort van gebak. — [H.]. — z. bingka. C^>,A»> I* bikoe, ingeweven bloem werk •• • met bochten of in- en uitspringende hoeken. *II. (oud-jav. wikoe) iemand, die een geestelijk leven leidt, priester, kluize- naar. — [T.]. t>jO bcka, verscheidenheid van woorden •• • of gezegden (sommigen willen van manieren). — *bĕka-2, onkiesch; onbeta- melijk [in gesprek]. — [M.]. €t y o y iUA*J> f'J^ en iIXa-j — pers. paik enz. — , oorlog. ar c y i OAi^ f pers., vagebond; mal. verb. is bikar; mfm bikar, zich als een vagebond gedragen. ^\^jyS\j<J> bikat, speld; pen. -^ [L.]. 9 •M* Skk^ I. bikar — vermoedelijk het pers. paikar (z. jUa-j) beeldtenis — , geest; duiveltje. — [R.]. c ^ •• • II. z. .Ux.i. I. bikani^, soort van versnapering, die in een' aarden vorm gebakken en dan met een' ijzeren spaan als het ware uitgeschofleld wordt; suêdoek b., soort van kleine onaanzienlijke kris. «II., (b^bïka) batar., rijstkoek; pembi- kangfan, koekepan. — [B.]. — «bĕkan; z. bengkaiiKr. *III., batav. (soend.), == bijang. — [T.]. •X- / • i^^^jki^ > mfmbikin, batav., maken; doen; bikinan, maaksel; mf mbikinin , voor iemand iels tnaken. — [T.]. •K- ^LkJ, bébéko, batav., suikergoed, in verschillende vormen, eene snoeperij voor de kinderen. — [H.]. C.i5sA->» mpmbëgra, richten, bv. een stuk •• • geschut, in de juiste richting brengen, dirigeeren; een vechthaan in de handen nemen en in de juiste richting plaatsen, richten enz. Ai. i^\jLjs . beJ8:oe-2 (lees: bégoe, T.), w. •• • sum., een kwade, booze geest^ die zich veelal in de bosschen ophoudt. — [N.] ; is bataksch (T.). */ü SIS Ji» ^ SLk^ I- be^r, men., iweeslachiig van voorkomen, als bv. een man-wijf enz.; verward van de taal van iemand, die twee talen door elkander haspelt. — [T.]. «11.^ b^rbei^, men., m de rondte draaien , ook van lieden gezegd, die een zwaardedans uitvoeren; berbeg^ar-beg^ar, kringen be- schrijven in 't vliegen van een vogel; mambeg^ar, iets laten draaien als bv. een betelpruimpje in den mond; mambeg^ari, voor iets heen draaien, als bv. voor een huis, dat men wegens bleuheid niet dadelijk durft binnen gaan. — [T.]; «bejg:ar, in bet schennen sprong; wetiding; draai; ' bebeig^^r, in de rondte loopen of springen, zooals bij het schennen of dansen. — [N.]. •• • bêfap, van personen gezet en krachtig, robusi, vierkant; van levenlooze dingen^ zooals bv. poten van meubels sterk, dik; gezetheid met kracht, rohustheid; vierkantigheid, sterkheid; dikheid. i k>sA^ bêgal (zelden) , straatroover ( jav. T.) ; m^mbëg^al, het straatroovers-ambacht drijven. . \j<^ bila — skr. wëla — , tijd; ten tijde dat (meest in de toekomst); toen (zelden); wanneer; b. ap^P of ap9 h.^. wat tijd f wan- neer? b. man 9? op welken tijd? wanneer? ba rang b., onverschillig wanneer; te eeniger tijd; b. tcëwan datang, wanneer gij komt : wanneer komt gij? wanneer zijl gij gekomen ? b. hari b. rimba? bïl^ hari is: op welken dag? of wanneer? bll^ rimba is onvertaal- baar en staat ook in 't mal. alleen ter versterking. Het geheel is eene intensieve, eene ontkenning insluitende vraag op het beweren van een' ander, dat men iets gedaan heeft, hetzij goed of kwaad; bv. 