Maleisch-Nederlandsch woordenboek
■H nJJo w> berfatntoenf , w. sum., zich sterk aan iemand aansluiten; orang b^rgantoeng, iemand die in de termen valt van meer te kunnen worden, zooals ambtenaren, die het radikaal bezitten, bij de Maleiers ook de zonen van groeten en voornamen. — [N.]. ^ . i ^ ^ berpoenejy w. sum., in goeni- zakken pakken, van goeni. — [N.]. ^ ( wyyuO w) bergrisej , w. sum., langs iets heen schuiven of schaven, zooals men langs een' muur of zoo iets doet. — [N.]. j6 w> berflslr, w. sum., z. ^M ^ berla^ar, verkeerde spelling van b^ladjar. •• *• berlampongT) w. sum., ergens in vallen. — [N.]. bfrlindong:, w. sum., iemand beschutten; vóir iemand staan. zoodat men hem niet zien kan; zich dekken, ■ zooals men dit in de militaire termen van guides bezigt. — [N.]. ^ ^ I. b^rma, Birma of Ava, een rijk in achter-Indiê, door de Mal. ook wel Sljam kiri genoemd, omdat men, van de zuid komende en Tandjoeng p^qcêsoel^ of T. p^njóêsoer, de zoogenaamde Kaap Romania (z. ramoenij^), naderende, links afhoudt, in tegenoverstelling van Sijam kanan, eigenlijk Siam. II. woord, dat in titels gebruikt wordt, bv. b. sal|j:ti; b. dĕw^. A w> beram, het vocht van de tapai, in de wijngisting gehouden, een zeer be- dwelmende drank. •X- •^«iUO ^«^ bermablr, w. snm,, versieren; afzetten met versierselen; dé- wangga b^rmabir intan dan poedi, behangsel met diamant en amethist versierd, — [N.]. b^rmanl, w. sum., voor de oogen schemeren, alsof men pa- reltjes ziet; het mata gelap der Inlanders; tijdelijke verduistering van het gezicht, zooals men wel bij volbloedige menschen aantreft. — van mani-2. — [N.]. *^U ^Ji 2SK ói y bfremban; = pfdada, naam van een* boom — sonneraiia acida — die aan modderachtige zeestranden groeit en platronde, zure en wrange, doch eetbare vruchten draagt. De vruchten, hoewel zuur, zijn gezond voor hongerigen, bv. schip- breukelingen ^ verdwaalden; bóêwah b., vrucht van den b^r^mbang-boom; knop op den top van een' mast, die de gedaante van de b^r^m bang- vrucht heeft. I. berombon;, naam van een' boom, met fraai geelachtig-bruin hout. II. eene soort van vierkante, aan den eenen kant open buis, waarin de masten van een vaartuig staan en waardoor zij kuntien gestreken worden. — z. kijap. ^ fLx/O 4^^ berimbang:, w. sum., wij fel- moedig (= bimbang). — [N.]. . • ^j^/0 «^ beremban , dwarshout of dwarslat, ter verbinding van parallel loopende lichamen, zooals latten, palissaden en der- gelijke. ^*f^ «^ berman, = berma I. bermi, naam eener soort van moeskruid, die in 't wild groeit. ^ /^ y^9 berberiii, kruimelen; brokkelen. — * l }*^ ^ bcrontos, een knobbel. — [R.]; beroentösan, batav., ruig van vel; puistachtig. — [B.]. •• * I. berantak, w. sum., fraai gekleurd f zooals de schubben der visschen in 't water, of zooals regen- droppels tegen de zon [dus de kleuren van den regenboog]. — [N.]. *II., berantakan, batav., in wanorde; verstrooid. — [B.]. •• * berontak, ergens tegen sloo- ten. — [C.]. ^ As\> w;>bfrindJal,port.b^ringélha,= t^rong. — [M.; R.]. ^ .. b^randjAngan, soort van zeedier. — [L. bew.]. — z. r^ndjoeng. MAL.-NEDBRL. WOOBDRNBOEK. DEEL I. -x- A,^^ ^ bfroendjah, batav., = b^- * -^ * dingkrak of b^djingkrak, den voet omhoog trekken, als men bv. in vuur of in glas trapt: ook van een paard steige- ren. — [H.]; jav. ngroendjah (T.). i\J ^^ berinda, van menschen, die een geheel uitmaken, bv. eene familie, de inwoners eener plaats, de totaliteit; het geheel; wordt zelden anders gebruikt, dan in seberlnda, met hun allen; s^p^ppak s., met hun allen, int. (\J %-> bfranda — port. varanda, bal- kon — kajuit op mal. vaartuigen, met een plat dak, waarop men kan zitten. (\J ^^ berendi — eng. brandy — bran- dewijn. 15 t-^ji 226 J> ^-y* C cX^ ^ b^randang, onhedeki en daarom ^^ te zien, zooals bv. een huis; on- bedekt enz. zijn. ^ jcX-i %-> bcrandfü, balav. (uit 't jav., T.), muiteling; roover. — [B.]. / mS yJi bernas, -van dingen, die zich kunnen uitzetten en slinken , zooals eene blaas, puist en dergelijke; sterk gespan- nen door eene vloeistof (water, lucht enz.), die er in is, en eenigszins blinkend; van de wangen of een ander lichaamsdeel gespannen; vol, beransang:, w. sum., onverschrok- ken; onbevreesd; onverschilligheid voor het leven; hel gevaar verachten, — [N.]. boemai, beter beroenal. beraa, naam van een landschap op de Oostkust van Borneo, onder Ned.-Indiê, zijnde verdeeld in twee sultanschappen: 6(ênoeng T^bocr en S^mb^lijoeng. bcrcèwa , jroo/e kist of koffer. — [R.]. ^ ' 9 y^ bcroewarl, w. sum., dit woord komt dikwijls voor aan het begin van een' zin, evenals maka. Men vindt het ook gespeld ^Sj^^ji (*• i^j)^.* T.); beroewari dang toewankoe mgn- d^ngar kata bakian, toen de gebieder dit hoorde zeggen. — [N.] ; lees: bacj kijan /'T.). ^^^^yO A w>* membr^bdtan , batav., knap- pen van hout of bamboe, dat doorgebroken wordt; -^ vgl. m^mbr^- b^t. — [H.]. •X- . ]o A w> bf robol , in menigte komen; over- vallen. — [R.]. beroti (een vreemd woord/ dat echter begint burgerrecht te ver- krijgen,- in de bouwkunde), regel van een wand, waartegen de planken gespijkerd of andere soorten van wandbekleeding vastge- bonden worden; lat. — z. b^l^bas. jy plur. van ^^; vl/Xiï) ^^ji.de teekens van den dierenriem. ^ NÖ^^ %-> bfrocdjoel (sund. boeroe- djoel, T.), soort van ploeg. — [p.]. bf ro^i , naam eener handelstad in Britscb-Indiê, iets benoorden Sura- te — Baroach, Broach, Barotsch, Baroche of Baroutsch — , van waar vroeger fijne stoffen, inz. fijne zwarte zijde, naar den indischen archipel uitgevoerd werden, en van daar: inz. van stoffen en de huid fijn; fluvoeelachtig^ beröèdoe, jonge kikvorsch, die nog geen pooten heeft {donderpadde; dik- kop). , ar., koi\Jid; koud makend; wat koud enz. is; mal. ook nog koudheid; 227 Ö^if. o) C-M > I ^ koude; Ju^) ^^ji , de koude van de lus(, d. i. flauwheid van ijver. (mal. boeröêdab), ar., hei koud zijn; van pijn het verminderen; m het verminderd zijn: het vast zijn; het sterk zijn; koude. ^ Ó \ 0\ y^ baröêran;, de aardbezie; b. hi- tani, de zwarte aardbezie — melaé'toma — . — [R.]; blrc^ran;, naam van een plantengeslacht — melastoma -^; soorten: b. hlidim^ melastoma malabathrica; b. mërah, melastoma aspera. — [C], ^ C W wj bcroeroenf (vgl. ^^yt^, T.), ^ w. sum., levendig; vrolijk; feest vieren = ramej. — [N.]. / M A w^ berfiËwas , naam van een' boom , welks vruchten op de manggis gelijken, doch ongezond zijn. De spruiten worden gegeten^ dienende de wortels als geneesmiddel tegen kortademigheid. ^/•«^^wma «^ baröèsan, batav., zoo even; pas. — [B.]; uit H bal., baoe san, zeer nieuwelings; baoe = baroe en san verkorting van p^san, 'tjav. pisan, dat even als s^kali ter uitdrukking van den overtreffenden trap gebezigd wordt (T.). ^j^ »tW«r. naam eeaer soort «,n ^^ beer (viervoetig dier); men.: biroe- wang (T.). ^ G #i ^«> berftwaiif , vergift, — [R.]; jav. (T.). / >M^^ %->» brongosan, batav., bv. nioekanja, sterk met haar (boeloe) begroeid (van iemand die veel baard heeft); brongosan en niet br^- ngosan. Het woord br^ngos wordt te Batavia niet verstaan, en dat men bij brongosan ook niet aan den knevel denkt, blijkt uit de spreekwijze dada brongosan, een met haar begroeide borst, — [H.]; jav. br^ngos; mij is opgegeven br^ngos van een baard die 't geheele gelaat bedekt. — [T.]. •X- C,j^S ^ ^^ birftfft, boschhaan. — [L. bew.; C.]; uit 't lamp. (T.). barffina en warc^na — skr. wa- roena — , naam eener hindue'sche godheid, die de wateren beheerscht en, volgens de Mal., ook den regen. •X- , , * ^ r^ bcrc&wan, de spreivisch — stoma- tus — . — [R.]. — z. r(Bwan. ^ 50 A %^ b^rönang:, de leêrvisch. — [R.]. berönon; (verkeerd door M. in plaats van 't lamp. baroenang gehoord, T.), mand of bak, waarin bij het oogsten de rijst en peper ingezameld worden. — [R.; C], berönok, naam van een zout- water-weekdier, dat rauw gege- ten wordt; soorten: b. landar; b. daoen bakau. 15* ^ij"' 228 i/. berAnai (minder goed: boernai), Bomeo propre, op de Noord- en Noordwestkust van Borneo. ■x- J$ v-> bfrah, = berak, week; melig. — [L.]. z. j^. jVJlb «J^ berhala, afgodsbeeld; afgod. ^Vj;b ^ berhana z. sf berhana. I -x- /•tv-X6 ^ berhani, batav., naam van een' boom, welks bout, met water fljn gewreven , tegen keelziekten gebruikt wordt. / c ^ .|V.j^ ^_>, plur. ^^)ji9 duidelijk bewijs; betoog; ontegenzeggelijk oot^deel; onfeilbaar kenmerk; nom. pr. v.; SUsJ) c^^t^» levensteeken. berhlng^pa, w. sum.^ over- schieten; overblijven; niettus- schenpoozen; b^rhingga satoe hari, om den andereti dag. — [N.]. V^Aj^ ^-> berahma en berhama — skr. b r a h m a — , Brahma , naam van het hoogste wezen der Hindoe's, den eersten persoon van de hindoe'sche drie-eenigheid, de scheppende godheid. s X^jftJb >_> bfrahmana — skr. br ah ma- Aa — j Brahmaan, -man van de eerste klasse der Hindoe's. berahmari^i en berahma- rïi^iy of b^rahmarisi en berahmarisi [in hik. en poëzie] — skr. brahmar^i — , godgeleerde heilige. — Al deze uitspraakvormen zeer verdacht, want de ware uitspraak is berahmarisi, vgl. mahftr^si (T.). .«. ^ berhoeroeng z. fj^ji- — 'm- berai, alleen in tj^rai-b^rai. (misschien drielettergreping en dus ys)ji, want de slot tweeklank ai is in H bataviasch niet bekend^ T.) berai, batav.y breien. y memberi, geven; schenken; toestaan; I toelaten; veroorloven; inwilligen; m^m- b^ri tahoe, te weten doen; kennis geven; m. hati, moed geven; toegeven; verwennen; p^mbfrï, wie geeft enz.; gever; schenker; gave; gift; geschenk; pemb^rijan, schenking; veroorloving; inwilliging; gave; gift; ge- schenk. ■X- 1»* • •• j ♦ berêbat, verre bloedverwant. — [R.]. •X- l»l • •• J • •• ^ ♦ bfrêbet, batav., met geweld bersten of scheuren. — [B.]. berïta — skr. wr^tta (zoude in 't mal. w^rta geven, T.) — , tijding; bericht; mare; nieuws; memb^rita, als tijding enz. mededeelen; berichten; melden; rapporteeren; m^mb^ritiiy als tijding enz. mededeelen aan iemand; pemberita, wie als 1^29 >LmJ iijAing enz. mededeelt enz.; berichtgever; pemberitaan, mededeeling eener tijding enz,; berichtgeving; melding: verslag; rapport; sóêrat p., schriftelijk verslag of rapport; proces-verbaal. •• x' yy JO %-> (lus^I- baraijah), plur. CDij«i en U)^, schepsel; de plur.^ schepselen; menschen; volk. ^ t»vo *^ bfrljot, om strijd kampen, — [L.]. •* j • •• j • 2$VX> «»^ beritalioe, smst. van b^ri en taboe. y i\j ^j> I. lengtemaat van vier parasangen > » 11.^ plur. i:^.>y renbode; bode; zendeling; afgezant; overbrenger van *skonings bevelen. (\j ^^ berida — skr. v^r^ddha (zoude in H mal. b^rda geven, T.) — , oud; be- jaard; oudgediend; wijs; m^nt^ri b./ een oudgediend raadsman. bfrëra en bflëra, bet bout, waarmede bet weefsel op bet touw telkens aangezet wordt; boutje om netten te breien. — [R.]. — z- ji^^* •X- i*vs#^mP w^ berêset, wispelturig. — [R.]; bal. m^rèsèt, ondeugend (T.). ^L^SsM^ v-> berïsik, batav.^ levenma- kend. — [i.]. •X- m^_b ^^ herlMgj zeker licbt bout voor dakribben. — [P.]. A •• j • •• j • •• j • •• ^ • bering^in, naam van een' pracb- tigen boom — urostigma benjami- num — . — z. b^ral|:sa. •• * /• Ui y •• j • boering^an, eene muurbloem. — [M.]. ** Lj, plur. Jj^W, wapens; zege; uiteinde; byssus; fijn linnen; zijde; rijke klee- ding. *^ bizftri (in bik. en poëzie) — port. vicerei — , vicekoning. 9 9 \^jJ> . plur- van y>. Vvjj' b^sa, om deze rede, daarom. — [C.]. •X- / ^^VAfoj' b^sadji , w. sum. , gereed ma- ken; — z. sadji. — [N.]. •X- A i\jgyb> besaro, w. sum., ondervragen; vragen doen. — [N.]. ^ 2$ \\jgyb> bf sarah I moei; fraai. — [L.]. l^JUM y 9 L *i\myi speeksel. / • t \juyb> boesana — skr. bh öê $ a n a — , sierlijke kleeding; dos. ^ i ^ 3 aLmO besawat, w. sum., iets bevolen worden^ dat men graag doet; saja diprintab pigi soengei ngijang itoe besawat bamba, ik ben gelast om naar soengei ngijang te gaan, dat staat mij aan. — [N.]; pigi is brabbeltaal (T.). V^Ui 250 -X-/ CwMb) bisaja, de Philippijnsche eilan- i^ ^ • ctefi. — [L.]. / /" v^ \ V^gyj en ^Cij , plur. van l^^y^ en kju^. •j • " * " ^ * " ^ / ukaanO bisbis, batav., met de vingers %>an malkaar trekken; uitpluizen. — [H.]; uit 't bal. bèsbès (T.). beset (jav. T.) en keset, ba tav., villen; stroopen; scheuren. — [B.]. , luembfssoet, metalen zuiveren van de alliage; beèsiiËtan, wat gezuiverd enz. is; pemb^ssoet, wie of wat zuivert enz.; middel tot zuiveren van de alliage; perbessc^tan , zuivering van de alliage. ^ ^ wCwO bestari — skr. w i s t a r a , uitgebreid- heid — , uitgebreide kundigheden bezit- tend; volleerd; wel opgevoed; talentvol; uitgebreide kundigheden bezittende enz.; het uitgebreide kundigheden bezittend enz. zijn^ (zoowel de beteekenis als de afleiding zeer verdacht, T.). /^VJUaO» pers., tuin^ met bloemen beplant: rozengaard; plaats, waar welriekende vruchten groeien: boomgaard. ^amJ besar, groot; aanzienlijk; van hoogen rang; gewichtig; dik; kebesaran, groot- heid; aanzien; aanzienlijkheid; waardigheid; achtbaarheid; grootschheid; trotschheid; hoog- moed; rijksinsigniën; njkskleinooden; besar kapala, groot, met betrekking tot het hooid, d. i. koppig; stijf hoofdig; lUfm- besar kapala, stijfhoofdigheid toonen; zich koppig enz. toonen; een* kop toonen. — «bebesaran, batav. uit 't jav., nwerbezie- boom en -vrucht (T.). '^\^;ySs,mA^ baskat, batav., borstrok; veelal van flanel. — [B.] — z. boskat. [^ySsjkfi^ boskat, beter meskat, of badjoe boskat, — wellicht verb. van Üu*^ — , soort van ondervest, dat op de borst gekruisd en op de heupen vastge- bonden wordt. J> é>>.amO biskoewit — verb. ned. — , beschuit. {^^^ysJ^jkM bescllt — verb. ned. — , besluit. •M >rwyO bfssoem, roode vlekjes op de huid ^ hebben. — [R.]. %^j^,^,^ , ar. — smst. van e-j en ^é*-] — V met den naam; if^) ^»mjj, met den naam van God (nml. begin ik), eene formule, waarmede de meeste hoofdstukken van den koran beginnen en die men daarom ook gewoonlijk aan het hoofd van allerhande geschriften plaatst, of uitspreekt, wanneer men aanvang maakt met de eene of andere handeling, bv. als men gaat eten, zich ter ruste begeeft enz. WJ « o j bismil, I. — verb. van jó\] ^^^^ II. — wellicht verb. van JU^iJ b , ter 231 /ifiAer 5tjc(e — , aUeen in Ji*Mij ^^Ivi een tal > koran, die zoo geschreven is, dat elke^ juist tien halve vellen (möêk^) beslaat^ dus aan de uiterste linkerhand van een folio eindigt. Q-4i^ bosman — verb. ned. — , bootsman. * cXamO bftsanday oud van jaren. — [C.]; komt ook voor in de hik. Sprang ga Bajoe. — [K.]. -i-AftjL> bisnoe en wisfnoe, Vischnoe^ de tweede persoon van de hindoe'sche èri^'-e&DAiQiAy de onderhoudende geest. Wordt ook als eigennaam van mannen gebruikt. jO 4^wy0 basfiêta, eene soorl van zijden stof van Surate. -M- / ^^mo besai) in plaats van ^^^^«mjü, mooi; fraai; bevallig; schoon; net [volmaakt of in den hoogsten graad]. — [Sj. Bid.]. / ^M^ bfsï, ijzer; b. lantai, sfaafijzer; b. t a n a h 9 ij zer van eene slechte k wali teit ; b. kawi, stukje ijzer, behoorende tot de rijksinsigniën, dat in vroegeren tijd de regeerende vorst, wanneer hij gehoor ver- leende, of in 't openbaar bevelen uitvaar- digde, in de rechterhand hield, en waarbij Zt *» men zwoer. De ^j>^j van Lingga en Riouw doen dit laatste nog, of zij doen een' vloek- eed, bij het drinken van een weinig water, waarin dat ijzer een' tijd lang gelegen heeft. Bij de meer beschaafde Haleiers is de b^ si kawi door den koran vervangen; b. b^rani, magneet; b. tjabang, zeker puntig chineesch wapen, met twee naar boven gekromde pareerstangen beneden aan het gevest. — z. tekpi. — b. lintang, dwars-ijzer, be- naming voor alle blanke wapens waarmede men houwt. — *bfsi-2) naam van een' visch. — [L. bew.]. bosêta (zelden) — port. boceta — , doos. K? ^ Wi^ plur. ^Uj^ eenvoudig (niet samen- gesteld) ; milddadig; edelmoedig; iawJ), de eenvoudige enz. bij uitnemendheid, d. i. God; k/wjj) «vac, dienaar van denzelve^ nom. pr. v. (z. basit). bessing^, volgegeten. •• • ^iW^iWi^ (™^- basitah), plur. Li ^^^^vou^ dig (niet samengesteld) ding; grondstof (element); oppervlakte. • ^sj^j^^ besiko, naaip van een' eetbaren zoutwater-visch. y y i yJi^^ 9 elke ware boodschap, goed of slecht, waardoor het gelaat veran- derd of eene ontroering te weeg gebracht wordt; voorspelling; spec. blijde boodschap; evangelie; geschenk voor den overbrenger eener blijde boodschap. A 232 x'x' yCuj, plur. .Uj)y mensch; de menschen; het menschelijk geslacht; aböê bagar^efet^a- (fer van het menschelijk geslacht, d. i.: Adam. UI // / C Y^ (™^^' baqari), den mensch enz. ^ betreffend; menschelijk. w // •• ^5C-> yiio (™al. baqarïjah), feni. van het ^ voorgaande; menschelijkheid; men- schelijke natuur. y / \^rs s. plur. van 2»i-fl^. , het ziende zijn; het verstaan; met plur. .Lö^I, gezicht, zoovsrel vermogen als zintuig; kennis; schranderheid; doorzicht; verstand; oefening van een vast gemoed. )yk^, plur. van^^jua^ —. ^ o xCi.^ 5 ysA.) (mal. ba^rah) voluit 5 «-0*! ï , Bassora, stad van Asiatisch-Turkije, in het paschalik Bagdad. ^ ^i ysJ^^^jL^, plur. }yo>. Ziende; hebbende net ^ vermogen te zien; schrander; verstan- xCc ^Om» y & ^ dig; kundig; jU^ iUtnem., d. i. God; juajSÏ Joc, dienaar van denzelve (z. bas ir). y y 2$ ykX^D (™al. ba§ïrah), ar., plur. ^Löj, verstandsvermogen; bevatting: door- dringend verstand; bewijs; getuige; betoog; zorg; oplettendheid. o 9 • (mal. boedloe*), ar.^ bf^idschat; vrouwelijke geshchtsdeelen; huwelijks- contract; huwelijksontbinding ; het beslapen; recht van bijslaap (f), y y C JiX U s ■ plur. van CH,}^.- y y y ^KmJi yJSLJ (iiial- batarikah) plur. van / y y y JO \v»Ll> {ysïs\, ba^arikah) plur. van / y Ljb tUau * plur. van ^1«. ^ Z' iVw \. /ecti^; werkeloos; ijdel; teniet; ver- geefsch; mal. ook nog: het ledig enz. zijn; ledigheid; werkeloosheid; ijdelheid. y y y A^vl^ s (mal. ba^alab), het schertsen bij het vertellen; van een' daglooner: het zonder werk zijn; het ophouden; ijdelheid; nietigheid; krachteloosheid; werkeloosheid, y y ^\ w % z. batawi. y c y y y ^ \\vy \ z. bat&wl. y y %t y ^SOi^JuL) (nial. ba(rakah) en Ju5o^ (mal. batrikïjah), patriarchaat. ^ • (>i^. sss * X L^^Jb Ja-J en 4>^j^la>, ar. (lat. patridus), plur. q;ÜJ, iJjlkJ en c>ij^.^ leidsman der Christenen of van een Christen- leger (volgens den schrijver van den Kaniöês, van 10,000 man); patriciër. LJi^Si y , ar.y door middel. y •* au2» b Ja.» ., door middel. c y •• , ar. (griek. narpiipxyi), plur. > ■ i*» *» X ci/;Ua} en K.Ua>^ patriarch. UI O / dsjS^ -^ ^ (lu^I- batrikijah) z. ^Ua;. AeM. , Vl2->> plur. van JLU. y y y o ^ '^ ^ ^ (mal. boetoem), coU. (nom. un. ^«lu (mal. boetmah^, terpentijn' boomen; terpentijn. c y -t^^*» ^ (mal. batan), plur. ^^,, e^Uk; en ^^h ftt'^/^; binnethsté van iets. y o 9 9 9 ^0 ^ baktzkfn — van het ongehr. C^nsü (v,^^%sü, Aij' Aee/2 gezon- den) — membaatzk^n , zenden. o y cV^L-> I (mal. baad), plur. van ^u&j. } O^ X tSf II. na; d^)»^ ^^9 ^^ daarna; cXsüU) Cl^)3« daarna nu. — Met die beide uit- drukkingen vervolgt men gewoonlijk een' brieft na de inleiding, en gaat men tot het eigenlijk onderwerp over; terwijl men er veelal nog in 't mal. op laat volgen k^mèbdijan dari pad^ itoe. y (_\j^>T verwijderd. y 9 9 JLJLJ» plur. van Ajuu. «^ c / )(J(X^, daarna. y y 9 )cXJ0, plur. van ó^^. y o 9 • OcXa^? plur. van JjkA) M • i t Cx 9 y c y TüXjl^ en ^{iX&j, daarna; voorts; wijders; waba'dahoe, endaama, en amma badahoe, daarna nu, zijn twee uitdruk- kingen, waarmede men gewoonlijk een' brief, na de inleiding, vervolgt en tot het eigenlijk onderwerp overgaat, en waarop men veelal nog in 't mal. laat volgen k^muBdijan dari pad^ itoe. t34 c / (mal. ba*adl), plur. (^U^! « gedeelte eener zaak; onderdeel; stuk; ééti uit velen. / > > j' ^f ^ o> LM^JL^, plur. Ssóy \i^y J^^ en ósü. / ver; ver afgelegen; verwijderd; afwe- zig; verre enz. is VJO 9 plur. van ê b. / A^A^» l^Uj en v±^U^, coU. en sing. (nom. un. XJUj ) , plur. ^Usj , wou- tven; kiekendieven. y y (mal. biratzah), z. onden^Uj. x' JVJLj , plur. van jL. y c /. • u , plur .van vl^Uü. / y o y . VJL-> (mal. baral), plur. JUj, mmï- y o y .\/sk^y plur. van f C O^ o y £u — smst. van c-> en .ac — , zender; behalve. r L-^ I* bang; verk. van abang. II. (pers. iJL^b, T.) aankondiging door middel van de b^ doe^^ inz. van de uren • e* van het gebed; de woorden, die daarbij door ® <v ' » den ^*)dyo mceadzdzin hardop geroepen worden en die aldus luiden: adSt jlT) aU) i^^tj All) J^ iXAS^^t «X^fj Alj)]lt aI) %*i j' ,«• ^ w — -i' > >.«' A«*i^> <jl( jL^tAUJ^) jd!); God i* zeer groot. God is zeer groot; God is zeer groot. God is zeer groot; ik belijd dat er geene godheid is dan God, ik belijd dat er geene godheid is dan God; en ik belijd dat Moehammad is de gezant Gods, en ik belijd dai Moehammad is de gezant Gods; God is zeer groot , God is zeer groot. Waar een komma (,) staat , is de pauze zeer kort. — ook ^bang (T.) — mfiig;fbaiig;, (ie bang opzeggen; membang;- k^n (als ware het: bebang-en), van een* overledene: cfe bang in het linker oor (hij ligt op het rechter) spreken , hetgeen ge- schiedt, wanneer hij in het graf nederge- laten is. III. z. abang; IL; — «batav. (jav.), rood van geverfde stoffen, kajin di bang bv. — [T.]. «IV. — pers. iSJjo bang (spr. bangg) — , de hennepplant — cannabis sativa — ; be- dwelmende zelfstandigheid, bereid uit hare bladeren, om met tabak gerool^t te wor- den. — [Div.]. — z. gandj^ en tl^agig. «V., jap., geld; munt. — [R.]. A t35 Vj^---^» «b boeng;, interj. voor een bulderend geluid^ zooals bv. dat van grof geschut, de groote trom en dergelijke; zoodanig gelaid. — z. d^boeng en l^boeng. bangfboeng;, batav., iar. — [B.]; z. bamboeng (T.). I. boiig;boiig;, afdalen aan weerskan- ten, gelijk de daken van de huizen. — •. • • .^ c^- «II. (bal. boengboeng^ koker van bamboe, T.), bamboezen emmer, om het vocht, dat uit den aren-boom vloeit, op te vangen. — [R.]. ^ iiLAib* bengbeng; koeping, batav., (ie- mand) aan het oor scheuren, er aan trekken. — [H.]; uit 't bal. (T.). ^ wjlj, mpmbengfèr, batav., hinniken van een paard; vgl. jav. b^kèr. — [H.]. — Ook b^b^ugèr; vgl. ook jav. 'mb^ngi- Bgèh. — [T.]. / M^Jij bangsa — sk r. w a ng 9 a — ^geslacht ; stam; ras; soort: linie; familie; na- komelingschap; berbang^sa, tot een, inz. aanzienlijk geslacht enz. behoorende zijn; van een aanzienlijk geslacht enz. zijn; mem- batigsaken, tot een aanzienlijk geslacht verheffen; adelen; tot ééne soort rekenen; als ééne soort beschouwen; vergelijken; baiig;sawan en J\y^ , van een aanzienlijk geslacht; van adel; adelig; van goede afkomst. / M%JO bang^i — skr. Mrang^i — , soort van flageolet van bamboes, van boven door de geleding van den bamboes gesloten • en van onderen open. Het mondstuk virordt gevormd door aan den bovenkant een stukje schuin naar boven af te snijden, vraardoor dicht onder de geleding een gat in de bamboes-pijp ontstaat. Daasna wordt om de geleding een smalle band van een blad, een stuk papier, een plat gesneden stuk rotting of dergelijke gelegd^ zoo dat het gat geheel vrij blijft , doch boven hetzelve eene reet gevormd wordt, waartegen men de lippen zet; berbang^si, op een flageolet blazende zijn. / jééJij boeng^soe (gemeenzaam, bij bena- mingen van familie betrekkingen en titels, ook: bcêsoe, öetjoe en sób), laatst geboren; jongst; de laatst geborene; jongste. . j^éJio ben^ngfAS, wrevelig; boosaardig; gram- storig; nijdig; wrevelige enz.; het vorevelige enz., als hoed.; het wrevelig enz. zijn; wrevel; wreveligheid; boosaardigheid; gramstorigheid; nijdigheid. — «batoe b., fijne slijpsteen. — [P.]. — inembp]ig;iig:is, de hoed. van wrevel enz. aannemen of vertoonen; keb^ng^Qg^san, wrevel enz. ^ j V-uOO z. onder ^jtJo. I. baiig;sat, iemand zonder bepaalde kostwinning; vagebond; gauwdief; schobbejak; voorts ook : karakter of eigenschap vaneen* bangsat; s^gal? h„ al het gespuis ; 236 «1 membaDg^at, een vagebond worden; als een vagebond leven of handelen. «IL, batav., wandluis (T.). , baoe bangfseng;, ba tav., een sterke lucht, bv. van doodgeknepen wandluizen (bangs at kaloe di pidjit). — baiig:soeiig: en bansoeng;, korte, puntige uitspruitsels op de horizontale wortels van sommige boomen, zooals de p^r^bbaty de poêlai enz.; soort van puntige mand, waarin door middel van een' band, die over het voorhoofd gaat, sago op den rug gedragen wordt. — z. tonggaV en amboeng. ^ 5tjWL,B,> bang^sing;, batav., een dwars fluU . (vgl. baugsi). — • [T.]. . MMwA) banipsal, dak op palen, met of zonder wanden, dienende niet tot vaste wo- ning, maar als tijdelijk verblijf, of om er iets onder te zetten of te bergen, bv. een vaartuig, dan wel om er iets onder te verrichten; loods; bergplaats; b. k^rĕt^, koetshuis. ^ ( JUm^JO boeng^l, batav. uit 't bal., een knoop in een zakdoek. — [T.]. ^. JUA^jb boeng^il, een jonge kokosnoot, zoo groot als een zwanenei. — [R.] ; batav. uit 't bal. (T.). /•i) ÉjWufi_> z. onder baugsa. . • > j-^uAjff^ baitpsai, van hout lang geveld of omver gevallen en tol op het hart na vergaan (vgl. bansai, T.). — Zoodanig hart- hout is zeer gewild. mji> I. bfiig;iipuig;, gapend, zooals bv. de mond, een kleed. ♦ IL, batav. (uit 't bal., T.), vervoijden (bv. een armband door het te rekken). — [B.]. «III. (batav., T.) ziekelijke toestand der schaamdeelen; venuskwaal; fluxus albus in een' hoogen graad. — [R.]. ^ «Jib bfng^ii^eiig:, soek., norsch. -X- iaJÉj b^ngTigfong;, verbaasd; sprakeloos van verbazing; stom van verwondering (uit t bal., ,T.). — [R.]; batav., gedachteloos; absent van geest. — [B.]. ^, ^ji^^ beiig;ap, gedempt, zooals bv. eene piano-snaar, waar men een' vinger op houdt; van personen onspraakzaam; zwijg- achtig; het gedempt enz. zijn; onspraakzaam-» heid; zwijgachtigheid ; p^mbf ngfap , wie dempt; gereedschap daartoe: demper, bv. van eene piano. ■^^, tjjÊk^s hpogfPi batav. (bal. zeer kleine schurftpuistjes, T.), opgezet van het aangezicht — b^nt^k van de voeten. — [H.]. ^ i, "njks L beiig;èk en b^ngfek, batav., op- gezwollen van het aangezicht, door eene ziekte. — [H.]. » r * 2S? II. neerslagtig; mismoedig; neerslachtige enz,; hel neerslachtig enz, zijn; neerslach- tigheid; mismoedigheid; membengTigfOk, de hoed, van neerslagtigheid enz. aannemen of vertoonen. bang^ka, !<> Banka, groot eiland van NederL-Indiê bij de oostkust van Sumalra. — *V^ een blok tin van BO d 60 kali, — [P.]; bangka-oeloe, Benkoelen op de westkust van Sumatra (T.). benffik, gebrek aan ademhaling. -X- bengek, batav. (bal. meer of min heesch van de stem , T.) , moeielijk adem kunnen halen; aan het asthma lij- dende. — [H.]; kortademig; aamechtig; asthma. — [B.]. — z. b^ngik. bang^koe — port. banco — , bank; voetbankje. bengkoe, naam van een' boom^ van welks vruchten lampolie gemaakt wordt. C^xJL bingka, soort van gebak; b. köêkoes, b. in heeten wasem gekookt. ^ L^ oJi\'^A^ biii8:katak, men., zekere kik- vorscbsoort (vgl. daj. baka- ta^). — [T.]; bang^kata^an , w. sum.,eene groote kaaimansoort. — [N.];lamp. boeha (kaaiman) bakatak^de stompsnuitige soort (als een kikvorsch), meer gevreesd dan de andere (T.). ^ yO^X> beiig;kara, men. = m^ngkara. — *[T.]- Q, . uJa^ benirkaroeiig:, beter mengkaroeng:, geschubde hagedis. ^ 2$ \\aJib beng:karah, bongkalah en bang:- kawan, dwarssparre; daksparre; dakrib, — [L.]. ■^ / hjJÓ^So bcngkasa, soort van visch. — [L. bew.]. •H- ]\^A3 bang^kala, in de keel blijven (z. ^v • bangkal I, T.). — [L.]. / XMj\aJib beni[^kalis, naam van een' eet- baren zoetwatervisch; naam van een eiland voor de monding der rivier van Siak. -H- <Kj\^Jib bongrkalah z. bengkarah. / J \aJib beng^kalai, van eenig werk gestaakt; onvoltooid [wegens gebrek aan tijd of gelegenheid]. — z. bang ai — membeng;- kalaik^n, gestaakt enz, doen zijn (maken); slaken; onvoltooid laten. t • \ ê^^^JO bengkawan en nieiig;kawan, soort van lat, waaraan de bladeren ge- regen worden^ die tot bedaking dienen. «b)aA) bengkajang;, overmatig verzadigd (onverschillig van wat). I.^ mf mbaiig;kit9 oprijzen; verrijzen; instaan; zich verheffen; opstaan uil 238 /^. het graf, als spook; hantoe b.^ lichamen van afgestorvenen, die uit het graf ver- rijzen en rondwaren; iiiembaiig;kitkf n , doen oprijzen enz.; dwingen te — ; weldaden, die men iemand bewezen^ of misslagen, die iemand begaan heeft ophalen; voorhouden; verwijteti; m^nibangkitk^n p^rkar^ jang lam 9, oude koeien uit de sloot halen, « IL, w. sum., beteekent ook : iets opnemen; wegnemen. — [N.]. bang^ket — verb. ned. — , banket (suikergebak); soort van ind. ver- snapering. bongfkot, grof en dik. — [L.]; (jav., T.) de stam van een' boom. — [L. bew.]. I. bangkar, stijf; hard [zooals een dood lichaam]; van vleesch hard; taai; het stijf enz. zijn; stijfheid; hard- heid; taaiheid; mfmbaiifkar, de hoed. van stijfheid enz. aannemen of vertoonen; stijf enz. worden; kebaiigkaran, stijfheid enz. ♦ IL, w. sum., spoor; indruk, zooals van een" wagen wieL — [N.]. bangfkir, alleen in bongfkar-bang:- , membeiig;kar, ontluiken, zooals een bloemknop (jav. m^kar, T.); zich openen, zooals bv. een aardappel^ die laog gekookt wordt; van opgerolde of gevouwen J^ JJk> dingen opengaan; ontluiken enz.; kar, wat doet ontluilcen enz.; p. k^méli^an, chirurgisch instrument voor het openen der vrouwelijke scheede. , membong^kar, van uit de laagte, diepte of den grond halen; ophalen; te voorschijn halen; een anker lichten; lading lossen; een hoop voorwerpen hel onderste boven halen; uit het verband ruk- ken; b. karang, benaming van roggen van monsterachtige, eilandvormige grootte, welke klipsteenen op den rug hebben, of welker beeoachtige verhevenheden op den rug op klippen gelijken^ waarvan de naam. Wanneer ^het dier naar de oppervlakte komt, kunnen er vaartuigen op vastraken en bij het naar de diepte gaan medegesleept worden. Ook kan dit geschieden in den ^draaikolk, die de b. karang maakt, wan- neer hij naar de diepte gaat, al bevindt zich het vaartuig slechts boven de opper- vlakte van het dier; boiigkaran, wat uit de laagte, diepte of den grond opgehaald enz. is; nifmboiigfkar-baiigklr, met verscheiden- heid het onderste boven halen, bv. een' hoop kleederen, een archief; beleedigen iemand door allerhande oude onaangename zaken vóór de voeten te gooien; pfmbongfkar, tuie uit de laagte, diepte of den grond haalt enz.; werktuig om uit de laagte, diepte of den i^rond te halen. tJ^^ 2Sd e^ p. ^sjio bengkeraiig:, beter menj^kerang:, ^^ naam van een' dunnen en niet hoogen boom 9 die tot brandhout gebruikt wordt. / mSkJO baiig;kas, van een' vechtbaan effen geelj of vederen hebbend y als de gewone belang, d. i. bruin en wit — (lamp. mangkas, T.); van een' persoon fier; tnoedig; trolsch [als een vechtbaan]; effen geele enz. vechthaan; fier enz. persoon; hel effen geele enz., als hoed.; het effen geel enz. zijn. -X- / xM^Ot) * bf bang^k^ , batav. , niezen. — [T.]; 't bal. m^bangk^s (T.). / yèé$KjO boengkoes, pak; pakket; bundel; baal; t^lor b., ei, waarin de foetus bij het uitbroeien dood gegaan en in het binnenvlies van het ei gewikkeld is ; memboeiig;koes, inwikkelen; inpakken in platte y breede voorwerpen, zooals papier, linnen « leder^ bladen, matwerk enz.; inwik- kelen enz.; boengfkc^san, omslag; omhulsel; pemboeiig;koes, wie inwikkelt enz.; pem- boeiigkc^san, inwikkeling; inpakking. f xM^Ot> boiig;kas, opgelicht, zooals bv. de wortels van een' omgevallen boom, of de aarde door de wortels; eene bocht naar boven vormend, zooals bv. een klamp, waardoor iets vastgehouden wordt. / kM^ob l»f m^mbingfkas, van veerkrach- tige dingen, die gespannen zijn terugspringen; losspringen, zooals bv. een gespanneA haan; eene schielijke beweging maken; van zijne zitplaats opwippen; opsprin- gen; opvliegen; schielijk op zijde springen; van de mannelijke roede opwippen; Mos- springeti, zooals bv. eene plank van een vaartuig; het bondbrekig zijn; — «bing^kas (binkej), w. sum., !<> pantons; liederen; 1^ over bet algemeen beteekent het: zich laten hooren; bingkaslah kau poenja bitjara^ laat eens hooren; sabingkas be- dil, een geweerschot; bingkaskan (bing- kekan) bedil^ een geweer afschieten. — [N.]; pembiiig;kas, wat de gewoonte heeft terug te springen; wie veel erectiĕn heeft — , wat doet terugspringen enz,; veer. IL, membingrkas , van geruit goed het monster er van opnemen, door de overeen- stemmende draden van eene of meer ruiten in dezelfde volgorde op een stokje te wikke- len. / m5\JO !• biiig;kis, geschenk van beleefd- heid (ook bingkisan); membiii;- kiSy zenden een geschethk van beleefdheid. *II. knorrig; korzelig. — [R.]. — z. ^^*kLj bf npig^is. «lS^jo I. baiig;kaiig:, naam eener soort van eetbare zoutwater-krabben. II. van een werk gestaakt; geen* voort" gang hebbend; membaiig;kaiig;kfn, gestaakt enz. doefi zijn (maken); staken. ^ 240 cM^ ♦ III. verslaan; kwetsen. — [L.]. «^>ol> baiig^klng:, — oorspr. cbin. ? — soort van groole verlakte doos van vlecht- werk of hout , met een' grooten buik , voor het bergen van kleederen, vroeger alleen van China en Siam, thans ook van P^lem- bang en Java. ^ mjsJO I. bengfkaiig;, wederspannigheid, — II. alleen in beiig:kaiig;-beiig;koiiir. III., beng:kaiig:-baiig:koeiig: (elk afzonder- lijk geene bet.), = beiig:kaiig:-beiig;koiigr (z. a.). iijsji^ I. beng^koeng:, weefselachtige zelf- standigheid tusschen de bladeren en den stam der sago-palm. II. (zou boeg. zijn), buikgordel. — ♦ be- bengkong;, batav., buikband na het kra- men. — [B.]. ii^sJ^ beng^kong:, omgebogen, zooals bv. een blank wapen ^ dat niet van goed staal is; mf mbengrkongrken , omgebogen doen zijn (maken); ombuigen; b^ngkang;- beng^kong^, omgebogen op verschillende plaat- sen, zooals bv. een blank wapen ^ dat niet van goed staal is; beiig:kaiig;-beivkoeiig:, omgebogen, op verschillende plaatsen. — z. a. ^ boiig;kaiig^, bewegingloos op den grond liggefid, zooals een doode of on- machtige; boiig^kaiig;-baiigrkiiig;, van velen bewegingloos op den grond liggend, met verscheidenheid, zooals bv. dooden of on- machtigen. ^ mS\JO boiig;kaiig;, lam; wijd van elkander, van voeten of vingers niet dicht bij elkander te brengen. — [L, bew.];bal. gapende van een wonde (T.). mS\JO bong^keng;, bewegingloos op den grond liggend, met de stuit naar boven, zooals een doode of onmachtige. ^ mjsji^ bengrkang: en bëkang:, soort van dunne rijstkoek. — [C.]. •)(- ii>Ot3 bengkong;, uitgehold; hol ge- maakt. — [R.]. mjK,JO beng^kèng^, licht boos; licht toornig; licht geraakt; oploopend; korzelig; licht- geraaktheid; oploopendheid; korzeligheid. — ♦ batav., kwaadaardig van menschen. — [T.]. ' ^ 'i (vgl. ^yó. T.), bfofkonj. kong, naam van een' visch. — [C.]. I. bangkok, naam eener soort van aap. II. naam eener stad in Siam. •• bengka^, gezwollen; gezwollen- heid; gezwel; beiig;kaiig;-beivkabL, c>^ 241 JC&» krani; gebogen [op verschillende wijze]: krom en scheef; b. h. bagai iêlar dipaloe, op verschillende wijze gebogen, als een slang, die geslagen wordt; mf inbeiig:kaiig;-beiigrkak , de hoed. van gezwollen zijn aannemen of verioonen: bengkak-bfllg^kil, gezwollen, hier en daar en op verschillende wijze, inz. aan de gewrichten. bong^kaky onbeschoft; ongema- m nierd; lomp; vlegelachiig; bruiaal; trotsch ; opgeblazen ; onbeschoftheid ; on- geman ierdheid : lompheid ; vlegelachtigheid ; brutaliteit; trofschheid; opgeblazenheid; mem- boiig;kak, de hoed. van trotschheid vertoonen; onbeschoft enz. handelen. ^ bongrkok, bochel; bult; gebocheld; gebochelde; bochelaar; gebocheld zijn: membong^kok, een* bochel enz. maken; eene gekromde positie aannemen, zooals bv. iemand, die onder eene tafel wil kruipen; zich vernederen. bingkak, eene vrouw, schier gelijk aan een' man ; tnanwijf. — bengrkok, tcrom; gebogen; krom^ heid; membengkok, krom enz. woeden; beiqrkaiitp-benirkoky krom op ver- schillende wijze; krom en sclieef V>»jt> I' banfkal, blijven steken; ver- MAL.-?(EDERL. WOORDEXBOKK, DEEL I. sloppen; berbangkal, verstopt zijn; kebang;- kalan, in de keel blijven steken. — [R.]. ♦ II. de nachtboom — arbor noctis — . — [R.]; — nauclea orientalis — . — [P.]; z. b^ngkal (T.). * III., w. sum., omgevallen boomen; ge-- kapte stammen. — [N.]. .Ki. ^f JOsJb bangkll, verwijt; verwijten. — [L. bew.]. cK* beng^kal , naam van een' boom, zonder waarde — nauclea orientalis F — z. bangkal II. (T.). j^lJu bengrkil ^n bengrg^il, zich boven de oppervlakte verheffend, zooals bv. eene puist; eenigszins gezwollen; van de oogen uitpuilend; niembeiig;ki1 , de hoed. vanopge- zwollfinheid aannemen of vertoonen: htngkH' beng^kil (z. ^>X&j^ gezwollen, hier en daar en op verschillende wijze, inz. aan de gewrichten. ^ KSJb boenjpkll, batav. (uit *t jav., T.), oliekoeken voor den landbouw. [B.]. }>Ot> bongkal = tab il, goudgewicht, hebbende de zwaarte van twee oude spaansche matten, — bongkal, gewichten om te wegen enz., is het kawi woengkal (steen); want steenen dienden, zooals bekend is, vroeger tot gewichten. — [T.]. 1« J^ 242 ilhi KkJ^) bOBgkol en bongri^ol, buitachtige ver- hevenheid; bult van den kameel of het indische rund; knobbel; wrat aan gewassen; wratachtige uitwas aan boomen, waarvan het hout soms zeer fraai is. j^KJu boeiig:kam, toovermiddel , waardoor men iemand tijdelijk van de spraak berooft; middel^ waardoor men iemand den ^^-^ ^Jijii mond snoert (tot zwijgen brengt) (z. boengk^m, T.); memboenj^kam , iemand door een toovermiddel tijdelijk van de spraak berooven; iemand den mond snoeren; iemand tot zwijgen brengen; pemboeng^kam , wie of wat van de spraak berooft enz, boeng^kpm, batav. (jav.), vaneen geweer zwijgen; niet afgaan, — [T.]; vochtig (bv. van kruid, voetzoekers). — [B.]. ^ )ê>LjU bang^koewa, naam van zekeren vogel. — [L. bew.]. — z. t^m- pcĕw^. X- ))^>ob bangrkawara, batav. (uil 't soend., T.), halsstatrige (een scheldnaam). — [B.]. •H- c3 4^>Ol> beng:k(l^doe , naam van een' boom — morinda citrifolia — met eetbare vruchten, die ook als zeep dienen, bij bet wasschen van vuil goed , en wortels waarmede men stoffen of garens geel verft. — z. m^ngköêdoe; soorten: «b. badak — fa- graea morindaefolia; b. bcëtan — fagraea marindaefolia — . — [C.]. ^y _^ m p jSwib bengrkoewang: en meiigrkoewaiiir* ^ naam van een pandan-achtig ge- was — pachyrrhizus angulatus — van welks lange, smalle bladeren zeilen en matten (kadjang) gemaakt worden. •x-^ jSob bang^koewan , w. sum., eenc houtsoort, tevens tot geneesmid- del dienende. — [N.]. -X- 50 ^>Ot> bengkdnaiv, malak., naam der grootste soort van dwerghert. — z. napoh. bongkali, brok; blok. , membengrkah, met kracht of hevigheid eene uitwerking doen op iets; raken, in dien zin. — z. bantam. / J>s.jb baiig;kai, dood lichaam; lijk; kreng, — Voor een menschelijk lijk, dat bi^ hoorlijk overleden is, gebruikt men in de beleefde taal liever het ar. c:^ol«, de ovei*- ledene. ^ ^0>b bing^kai, aangezette rand; invatsel; boordsel; raam [primitief ter stevig- heid]; op mal. vaartuigen dikke rotting of lijst van hout, op den bovenkant van het boord; b. (g^lauggang) mat 9, de streek rondom dé oogen; oogkuilstreek; b^rbingkaik^n rotan, van een rotting-rand voorzien ge- worden zijn. ^LlSjio I. banygra, batav., pronkzuchtig ; grootsprekefi. — [B.] ; uit 't bal. (T.). 145 »_^ IL, jav., ongehoorzaam; wederspannig. — baiii[;8;i , weder spannigheid ( M.) ; jav. (T.). bengg^ala, Bengalen. hivggong, brooddranken, — [L.]. AnJo bcnggril z. b^ngkil; benggol-b^ng;- g:il z. beuggol. VSsJo bongrgrol z. bongrkol. K>OiLj hejiggélf knobbelig; knobbeligheid; membeng^grol, een knobbelig gedaante aannemen of vertoonen; knobbelig worden; beng^lfal-beiig^g^ol , knobbelig, met verschei- denheid; knobbelig heid^ met verscheidenheid; ittembengpal-bemfifol, de hoed. van knob- belig heid aannemen of vertoonen; knobbelig enz. worden; henggohhenggü^ knobbelig, met verscheidenheid; gezwollen, hier en daar en op verschillende wijze^ inz. aan de gewrichten ; knobbeligheid, met verschei- denheid. bangfl, zeker kruid — bang- leum — . — [R.]. ^ Ajo I. (vgl. iA, T.) b^Bgral en bfüg^ai, oorpijn. — [C.]. «II. z. banjfal II. * VjO benjfocl, batav. uit 't bal., gezwollen van de oogen door schreien. — [T.]. w bengfogal) tijdelijk min of meer hardhoorig door een accident, zooals bv. een' droppel water in het oor, een' slag op het oor enz.; niet willende hooren; onvolgzaam; tijdelijke hardhoorig heid; on- volgzaamheid; kebf nlgng^alan , tijdelijke hardhoorig heid ; onvolgzaamheid. ban^rlfts, van een gezicht (uit- zicht) onbelemmerd; vrij; ruim; wijd; ver; onbelemmerd heid. — z. lantang. ^ scA.jt-> bonfflong; =» boeiig;lon — mi- njap. — [L.]. ^ C Q.AJ'O banglok, eene vischkaar. — '[R.]. ^ , . yAji^ boeny Ion , kameleon. — [R.] ; jav. (T.). Af 4A-50 bang^lo , sing. — eng. bungalow - huis, inz. landhuis, met een dak van stroo of bladeren. / Xjkj^ boenglal, naam eener soort van l^ng- koewas, hebbende geneeskrachtige eigenschappen; b. kajoe, naam van een' boom , welks bast in de geneeskunde tegen om zich vretende zweren gebruikt wordt. •X- y • yJL^ béngen , gelukkig in zijne onderne- mingen. — [R.]. •X- É 50 beng^oe, muf; duf; beslagen; uit- geslagen. — [R.]; batav., baoe b.. de lucht van een lijk dat eenige dagen oud is. — [H.]; vunzig. — [B.]; — balin. — [T.]. 10* 244 , *f«P««h, vol selfhehagen; ingebeeld; remaand: laatdunkend: opgeblazen: '«rgierig: vol zelfbehagen zijnde: inge- beelde enz.: het vol zelfbehagen enz. zijn: ^Ifbehagen: ingebeeldheid: verwaandheid, enz.: ni?nibeiljnig:ah , de hoed. van inge'. beeldheid enz.: vertoonen. fcpUfal z. hftngal I. >siL) en jüiC ~ uers l-' L' " m • c,c, ■ ^ '-'^ • «-^^u en au»b -_ slof, waar tusscl.en iels ge- weefd of gestikl is. J l»«R, interj. voor een dof. ploffend geluid, doffer dan bak. zooalshv. dat van iemand, die op een' zad.len grond valt; zoodanig geluid. -z.d?l,ap.I^I,ap, RQl?hai^ en gq\i}'hbap. 'Uj bopati (in hik. en po«zie) - skr. Hia-pali — landvoogd. *;ULbepgrl. ==^yU._fCj *cXJ!JL> z. üb. • m.. balav. (chin. V. Poekjan bek. ge- woon chin. ™^). ,a,V.. ,V^,, zoogenaamd OosMndische. — [TJ. ^ boek, interj. voor een dof, ploffend geluid, dofferdanbak.zooalsbv.dat van een kokosnoot, die van den boon, valt- zoodanig geluid. - z. ^,^,«1., J.boek. gol^boel, en g.I.bboe^; _ ba^oek, met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer). • • hoek. l. I»0lt-„ederl. boek - journaal va„ ontvangsten en uitgaven: aanteekenings- y i J I- bajt , periodieke siroomingen in zee, die van de mous.sons afhangen. I iUü n. inlerj. voor een dof klappend geluid, Minder dof dan bap en boe^. zooals bv. ( V.^ P'"»"- ^«» 4'- dat van een' .^ag met de band op een vol- len schouder: zoodanig gduid. - z. a^.,,»,, J^half. g9l?bai, g,l,}„.«,, ,„ ^^,,^„J *H., jav., mcHideri dame: mevrouw, ~ [C.J; z. ?mI)ok (T.). uu . ar., het blijven: hel duren; het volharden; het voortduren: ~ bestendigheid: duur; volharding; eeuwigheid; mal. ook nog besten. dig: duurzaam; onvergankelijk; eeuwig: dari pad? n^gri jang fana k^pad? n«grï Jang baVa, van hel vergankelijke naar het onvergankelijke gewest. i e>au balttl - skr. bhaVti -, dienst: dienstbetoon; eerbied; eerbetoon; hulde: vereering: aanbidding; berbcëwat b., dienst enz. bewijzen. ^ 24iS A j^'^j^ fcoktja, reiszak; reistasch; necessaire. — ^^ z. oentjang. boktji — oorspr. chin. — verguld chineesch huistempel- (je. — [K]. ^ L, plur. .yb en JUt, colL, rundvee. i f II. en Jb plur. van iJü yy y 2U) ySut plur. van » " i X lyu w / c ^ , Hyppokrales. f^^ ^x S JL> (mal. ba^arah)^ plur. K:L>)jh,jjb ï » -» > »ot Jü,j\sü en .ybf, 5/uA rundvee; koe. ^ ij^*^ ( u/*^) I^^N» bengg.?, een zeil tegenbrassen. •X- / mi^mJÜ O'av. b^ksan), ^^;^*^^, rfaw^en onder begeleiding van muzijk (T.). \si^ I. (mal. hn\^dil), hel te voorschijn komen; het uitkomen; hel uitspruiten; hel voort- brengen van groenten. II. (mal. ba kal), coll. (nom. un. ^)^ plur. J^ en JUb), groente, uit zaad voorlgebrachl; moeskruid. dtxiL-) (uial. b a k ï j a h) , plur. bU^ , overblijfsel; y overschot; rest; bezinksel. y y , plaats, waar veel wortels van ver- schillende boomen zijn; óiy^) ^jüü, naam van de begraafplaats te Medina, om- dat daar veel wortels van den boom r ark ad gevonden worden; ^f^U de begraafplaats te Medina. •• •• r y o y ^SlXJL) (mal. baUah), nom. un. van jil. 9 ^ \ 4Ü_> plur. van jü I. a ^ 9 c^ plur. van JJü II. bakijak en bakkiah — oorspr. •• • chin. — batav., houten schoenen of klompen. — [B.]. z. ^^a^j (T.). ^ L^C-^ bek — ned. wijk — of kapala b., batav., vüijkmeester. y y y S y^ N en iLUj (mal. bakarah enz.), maag- dom; maagdelijke staat. W ^ bakasam, ingelegde mosseltjes. — [L.]. — z. p^kasam. ^ / u^j \a-i> bekakas, w. sum., in gereedheid brengen; in orde maken. — [N.]. •X- Ss^ bfker z. baker. S>^ (mal. boekoer), plur. van .^j. c ^>^ (mal. bikir), plur. i(io|, het eerste van elk ding^ waaraan geene handeling voorafgegaan is; waar nog niets van genomen is; wat nog onaangeroerd is; zuivere maagd; vrouw, na hare eerste bevalling; mal. ook nog maagdom. 246 \^^^^ / c 2J JhsN-> (loal. bikrah), maagd. y / Mjs^ I. bekas, raf (alles wat iets kan bevatten); het benoodigdc tarelge- reedschap voor een persoon, met of zonder de pahar niet het eten (couvert). — z. badjan^. II. spoor: indruksel; wat een spoor of indruksel ontvangen heeft en dus aan zich draagt; b. kaki, voetspoor; b. tangan,tii- druksel der hand; handteekening; b. Icĕk^, liUeeken; b. tieboh, wal men aan hel lichaam gedragen heefl. -X- L Q J>v> T berbakak, te samen ie doen hebbefi, — [L.] ; voorlieten (van vee sprekende). — [M.]; dekken; bespringen; voorlieten. — [L. bew.]. }^o bekkal, voorraad van hetgeen men (voorn, voor een' tocht) noodig heeft, inz. voorigad van mondbehoeften; leeftocht (z. bakal); b^rb^kkalk^n b^ras sa- hadja^ alleen van rijst als leeftocht voorzien gewordeti zijn; bekkalan, de gezamenlijke voorraad enz. w bekkilf naam van een' eetbaren zout- watervisch. ósj9 hel stom zijn; het niet kunnen spre/cen ^ [hetzij uit onnoozelheid , of van natuur]. 6 bfkktltai, indruksel in de huid door iets scherps^ bv. den nagel van eeki' vinger; moet; memb^kkam,' koppen (door middel van koppen bloed aftappen); b^kkaman, vüie gekopt is; voie moet gekapt worden; p^mbekkam , wie kapt; koppenzetter; in- strument daarvoor. * bekandjar, batav., klikken: klagen. — [B.]. ^. bekd^, gestold; gestremd; bevroren; aj^r b., bevroren water ^ d. i. ijs; mfmbekd, de hoed. van gestold zijn aannemen; stollen: stremmen; bevriezen. — i 4JSO 9 plur. Xj en «aO , vroeg rijpe dadel; iedere vrucht of ding, dat vroeg, ofte vroeg tot rijpheid komt. L^ 4!>0 b^kftkoe, naam van een' eetbaren ^ • zoutwater-visch. 5O ósj bfkoekoeng;, soort van zeebrasem — chrysophys calamara — . — [C.]; mak. bakoekoeng en vgl. fijC&C&j (T.). ^ c C ^^ bekoe-iy batav., geknield; doe- doek b^koe-i, b^djalan b^- koe-i = het jav. kèsot; m^ngèsöt = b^djalan d^ngan pantat. — [H.]. yf^. plur. van^/;. -^ K^^^Ó^jS^ bekilab, w. sum., opvangen van een* slag of stoot, zonder er echter den vollen zin van pareeren in de schermkunst aan te geven, daar hier alleen r^ 147 bedoeld wordt liet opvaiigeu, zonder het wapeo zijner tegenpartij uit de richting te •» slaan. («) — [N.]. (O Dat is bij 't pareeren ook geen vereischte. / xC t >>^0 f plur. ^;UC> , stom; niet kunnende spreken ^ [hetzij uit onnoozelheid^ of van natuur]. -^r^yjSs^ bakijan, w. sum., aldus; alzoo. — [N.] ; moet zijn ^ l (T.). UI <X;^o bakkiah z. bakklak. •• • d>s> bagi, praep.^ voor (ten nutte of ge- bruike van). — Dient ook ter vorming van den datief en ook (doch minder goed) van den accusatief; s^gal^ pcêdji bagi allah jaug tijada ad^ didalam k^ri- djaannj^ s^köëloe béginja dan tijada ad^ jang m^ngt^oekoemk^n bagai boe- koemnja, alle lof zij Gode, die geen* mededeelhebber in zijn koningrijk heeft (eig. aan wien geen — is), en gelijk wiens regeering niemand regeert; ada bigikoe, t'A heb (eig. mij is); toshan jang t^lah m^ndjédik^n bagi (beter weg te laten) s^gal^ p^rkar^i, de Heere, die alle dingen gemaakt heeft; m^ngap9 ^ngkau tijad^ b&gimoe bap&f u^rom zoudl gij geen' vader hebben? éda- kah bégikoe bap&? heb ik een' vaderf ^ /j\^o «nasi boef ana, batav., rijst op eene bijzondere wijze toebereid^ waar men nog het een en ander op strooit enz. — [H.]. . «j A v^O b^pawan (in hik. en poözie) — skr. bhagawan — , eerwaardig ; achtbaar; m aanbiddelijk. ih ^/sd beyor, zekere toebereide spijze. — *[L.]. .y J>o beg:par,van aard vruchten, zooals aard- appelen en dergelijke, bij het koken niet rnalsch willende worden, maar hard blijvend; van andere vruchten, bv. pisang, die te jong afgenomen is, niet murw willende worden; van personen verhard; verstokt; verharde; ver- stokte; het niet malsch enz. willende worden; hel verhard enz. zijn; verhardheid; verstokt- heid; mèmbf g^par, verhardheid ofverstoktheid vertoonen; verharden; verstokken; kebeg^fi- ran, verhardheid; verstoktheid; k. mata, verhardheid der oogen, d. i. niet kuilnen slapen. ^fS^^i kropgezwel; krop — z. gondong. ^ ^V.,4,^ baglmana z. bagai II. iXjk^^s^ baginda — smtr.van bahagijand^, zijne (hare) gelukzaligheid — een titel, die in de hikajats en in poëzie aan alle vorstelijke personen zonder onderscheid, in het gewone leven echter alleen aan den regeerenden vorst, den profeet Moehammad en de vier eerste kaliefen gegeven wordt, en ook alleen wanneer men van hen spreekt. Wordt die titel aan andere vorstelijke per- 1 248 4/*^^ sonen gegeven, dan staat hij altijd na den naam of de benaming. ^^.^O bfffah, alleen in sQggali-b^ggali. •X- / ^n) !• bag^êja, amb., sago, met kanari- pitten toebereid. — [L. bew.]. II. een gewas — folium bagea — . — [R.]. C5^ |a, wijz. van bahagïja. •• V;>\AAO ut «V ^ L!>s/>o bag^Jat, met spoed en ijver wer- ken; wedijveren. — [R.]. -^i^ Gj^Ju^s bag^êjaky'ltou/eft schoeisel; hou- •• « ten voetzolen met een' lederen reep over den blooten voet. — [R.]; z. "H- ^ « «i^NAJ>o bagrikan, w. sum., = maski; bagikan soengoet, al wordt zij ook boos. — [N.]. (jiA Z. J\i II. ^ 4A.^O bagijoe, w. suui., = kendatL — [N.]; moet bagija zijn (T.). ^ V-> I- bol , batav. , de endeldarm (rectum); de aars {anus). — [B.] ; jav. (T.); djam- boe boly eeue lekkere roode vruclit> gelij- kende naar den wijnappel. — [B.]. — jambosa domestica purpurea. ^\j I., membela, hoeden; behoeden; bewa- refi; onder toezicht houdefi; beschermen; / verplegen; verzorgen; zorgen voor iets;' be- houden; redden. — z. p^Iihar^, waarmede het veelal pleon. samen staat, staande dan altijd het eerst: b^l^ p^lihara; — ikan kïtai t^rlampau banjak, tijad^ t^rb^la, wij hebben te veel visch, er is niet voor te zorgefi; m^mb^l^ waktoe, defi tijd nuttig aanwenden; den tijd uilkoopen; mei zijn* tijd woekeren; perbel^, hoede; bewaring; bescherming; verpleging; verzorging; zorg; behoud; redding: pembel^, wie of wat hoedt enz.; bewaarder; beschermer; verpleger; ver- zorger; redder; behoedmiddel; redmiddel. * II. watermoes — pontedeina — . — [R.]. ^\^ , ar. — smst. van c-j en ï — , zonder. ^^\j, beproeving; bezoeking; moeielijkheid; kommer; onheil; mal. verb. is bal^; b. s^nïy de tering (ziekte); membiUai, aandoen aan iemand; beproeven; bezoeken. ^\j^yO^Km> belabat en belebat, stompe degen; houten degen. — [C.]. •^ Y-jt^ belabocr (jav., T.), provisie; rantsoen. — [L.]. — z. p^laboer. ^ ^^\> belabor, slecht van gezicht. — [R.]. ^j ♦ • '^ ( j^èOjS^ bflabas, soort van zijden 9tor, met schuine streepeu en eenige draden gouddraad, dienende onder anderen tot boordsel aan de binnenzijde van klee- deren en dergelijke; songkoV b., muts van «CL»]b 249 ^J'h bovenbedoelden stof van een' bij zonderen vorm^ vroeger eene dracht van oude lieden * en Klingalezen^ thans nagenoeg in onbruik. •^L2U^\> belata, naam van een' visch. — [L. bew.]. — z. p^Iata. 