Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
Wat de Eerste betreft. Het is uit de Ge- fchiedenis van de Revolutie, en de: T wisten die > eT WILLEM pen V. XII Afd. 555 ‘er uit ontftonden bekend, dat weinig maanden na den Aftocht der Anglo- Rusfifche Legermacht, het onder de Leden van de beide Kamers des Wetgeevenden Ligchaams en des Uitvoerenden Be- winds in den Haage, niet ontbrak aan eenige Cordaate Mannen, die ’er niet alleen epentlijk voor uit kwamen, dat de onwettig ingevoerde, en aan de hand gehouden wordende Szaatsrege- ling van den 23 April 1798, voor het Vader- land verderffelijk, en het invoeren van een vers ` beterd Conftitutieplan allernoodzaaklijkst was; maar dat zij ook, ondanks den geweldigften te- genftand van zeer velen hunner Medeleden, het zoo verre wisten té brengen , dat de beiden Ka- mers gefloten; de Leden derzelver in hunne Pos- ten gefurcheerd; de gezegde Sraatregeling van 1798 vernietigd; en een gekeel nieuw Ontwerp yan Conftitutie bij hun gefurmeerd, en door de Natie ftilzwijgend goedgekeurd, in werking ge- bragt werdt , waarbij al den vorigen omilag werdt afgefchaft, en cen Beftuur optrad , tot het welk ook een aantal Oude en kundige Regenten , die in 1795 als Eerlozen behandeld waren geworden, op eene geheel ongezogte wijze, aan het Roer van Rege- ring tot redding van het veege Vaderland geroe- pen werden, en dat velen van hun, met ter zijde ftelling van alles wat hun fints 1795 was aange- daan, 556 LEVEN van daan, zich aan den dienst des Vaderlands niet onttrokken , dáar zij zich die aanftelling lieten welgevallen, en zitting namen in de haar toen ontzegde Raadzaalen, met en nevens Lieden , die hen bij de: Revolutie, als hadden zij door wange- drag het vertrouwen des Volks verbeurd, op de {chandelijkste wijze weggezonden hadden. WILLEM pen V. XI. Afd. 557 aanftellen van een’ STADHOUDER wan het hoofd yan den Staatsraad niet onuitvoerlijk was: en het oude Fuderative ftelfed in het zelve gebragt was, door de aanfielling van Provinciaale Befiuuren , &c. En van hier, dat Z. H. vernemende dat vele oude Regenten, uit vreze dat Hem de aan- vaarding der aangebodene Posten mishagen zou- de, op den duur huiverig waren om zich de be- noeming tot Stedelijke Regeringsposten te laten welgevallen, eene poging nodig oordeelde, om hun tot de aanvaarding derzelver aan te fporen, als wel en te recht begrijpende, dat zij op den duur weigerig blijvende , te gelijk van allen in- vloed ontzet bleven om zijne wederherftelling te helpen bevoorderen, tenwelken einde Z. H. de navolgende Circulaire Misfive aan alle de in 1795 geremoveerde Regenten in Holland deedt toekomen : Wer Ever Gesoren Heer! 3, Vernomen hebbende, dat bij verfcheidene »» Leden der Regeering of Ministers en verdere » Amptenaaren van de Provingie van Holland » en Westfriesland, welke in functie waren op »» den 18 Fanuarij 1795, en dus vóór de ze- » dert dien tijd voorgevallen omwenteling, be- den- 558 LEVEN var »» denkingen gerezen zijn, of dezelve in de ot- 5» ftandigheid waarin het lieve Vaderland zich „ thans bevindt, en na de daarin aangenomen » Conftitutie, zouden kunnen aanvaarden, Amp- ə ten, die invloed hebben op de Adminiftratie of „ het Beftuur van het Vaderland: zoo heb Ik „ niet willen afzijn Uwel Ed. Geb. te fchrijven , » met verzeek om daarvan zodanig gebruik te » maaken als zal vinden te behoren : Dat mijns 3, bedunkens, zoo als de zaaken thans ftaan, ’er » geene redenen zijn, die hun moeten weérhou- » den, om derzelver pogingen aan te wenden, » ten einde zoo veel in hun vermogen is, te be- » voorderen het welzijn van het lieve Vader- » land, en deszelfs ondergang voor te komen. 5, En dat, zoo zij oordeelden dat zij van nut aan het lieve Vaderland en deszelfs goede Ingezete- » nen kunnen zijn, door het aanneemen van 4, Ampten, of zitting te neemen in Collegien „> die invloed hebben op de Administratie of het »» beftuur der zaaken van het Vaderland, of » door deel te nemen aan dat Beftuur, en ten - » dien einde met de leden der Actueele Regee- » Ting mede te werken, zij zulks in dit geval » kunnen doen. W aarmede blijve met achting. &c. (geteekend) W. Prince van ORANJE. Dan , WILLEM pen V. All. Afd.. 559 Dan, hoe zeer deze Misfive gefchikt was om alle huivering weg te nemen, en vele oude Regenten door het acgepteren der hun aangebo- dene Posten, een werkelijk aandeel in het Beftuur der Publieke Zaken te doen verkrijgen; de erva- ring leerde echter, dat zulks in het vervolg den hartelijken wensch van het grootfte deel der Na- tie, dat op de Herftelling van den STADHOUDER hoopte , en te gelijk het gebuteerde oogmerk van Z. H. niet bevoorderde. Wij laten hier in het midden, of dit aan de uitgebreide macht van het Staatsbewind; of aan het overwicht van de Leden, de Grondbeginfelen van 1795 toegedaan; of aan de {chroomvalligheid of onverfchilligheid van Wir- LEMS oude Vrienden mangelde: maar zoo veel is zeker, dat niemand van hun eenige poging ten nutte van den braafften Vorst wilde of durfde ondernemen, Men liet Hem een Balling van Zijn Vaderland , en buiten de Posfesfie van Zijne Wettige Eigendommen blijven. Men deedt de in 1795 daar over benoemde Adminiftratie voortduuren , en tradt dus in de fchoenen van hun , welkers daden en bedrij- ven, bij de inftallatie des Hervormden en Gemeng- den Beftuurs met de zwartfte verwen waren afge- maald, en dat wel met uitzondering van Z. H. , ver- mits alle de Oude Regenten van alle vorige willekeu- rige belemmeringen in het beheer van hunne Bezit- tin- 560 LEVEN van tingen ontheven waren. Hoe zeer het Engelsch Cabinet, al kort na de komst des Generaals BONAPARTE onder den Tijtel van Eersten Consul, aan het hoofd der Regering in Vrankrijk, diens aanbiedingen tot het fluiten van eenen Vrede, op eene trot{che wijze van de hand gewezen had, bewerende, dat men te Londen het Franfche Gouvernenent als daar toe bevoegd niet konde erkennen; zoo bleek echter na verloop van eenige maanden, dat de Enel- {che Staatsministers die gewichtige zwarigheid niet meer in aanmerking namen, maar dat zij gezind waren om met het Fransch Bewind eenen Vrede te fluiten, en kort daar na met Vrankrijk, den Koning van Spanje, en het Gouvernement der Bataaf/che Republiek over het bewerken van eenen Algemeenen Vrede te handelen, ten welken einde IV. Deen. Nn in 562 LEVEN van in den voorzomer des jaars 1801 , de Stad Armiéns verkoren werdt; alwaar eerst de Gevolmachtigden van Engeland en Vrankrijk, en daarna die van Spanje en deze Republiek een Congres openden, om dat heilzaam oogmerk tot heil van het lijdend Menschdom ten uitvoer te brengen. — Verwekte die gebeurenisfen eene algemeene vreugde bij de bewoneren van zoo vele uitgeftrekte Landen, als fints eenige jaren onder de flagen van den geesfel des Oorlogs gezucht hadden; befchouwde men den bijzonderen Vrede tusfchen Londen en Parijs, als de voorloper van eenen Algemeenen Vrede; de- zelve veroorzaakte gene mindere blijdfchap voor WILLEM DEN VijrpeN, door het vooruitzicht dat Hij als nu welhaast aan het einde van Zijne ramp- fpoedige loopbaan zoude genaderd zijn, en dat te Amiéns het heuchlijk licht van troost over Zijn donker pad zou opgaan. Het was wel zoo, dat het Cabinet van Pruisfen geen Onderhandelaar aldaar behoefde te zenden, maar de Prins van oordeel zijnde, dat deszelfs betrekkingen met, en invloed op het Franfche Bewind Hem te ftade komen konde, in de bevoordering van Zijne be- langen, verzuimde Hij ook niet, om daar toe bij herhaling , met een betoog van Zijn wettig recht op het ERFSTADHOUDERSCHAP , gepaste inftantien en “WILLEM pen V. XU. Afd. 563 en verzoeken te doen (*): en even zoo gedroeg Hij zich daarna omtrent het Engelfche Cabinet. En (*) By HrrnaLinG zeggen wij: en zoo wij vertrouwen met recht. Want reeds op den 20 Maart 18013 toen ’er eenen bijzonderen Vrede tusfchen VRANKRIJK en ENGELAND op het tapijt was, deedt Z. H. de navolgende Nora aan FREDRIK WILHELM afgaar, en’ deelde dezelve aan Koning Georce mede: — ,, De Pains van ORANJE geinformeerd » Zijnde, van de gunstige dispofitien van Zijne Pruisfifche „ Majefleit, om aan het Huis van Oranje eene Schade- „ loosftelling voor het Stadhouderfchap te verzekeren, bij », gelegenheid van den Vrede tusfehen het Duttfche Rijk » en Vrankrijk, en van de fchikkingen welke- daar van » het gevolg zullen wezen; voelt zich doordrongen van „ de eerbiedigfte dankbaarheid voor het belang, ’t welk »» Z. M. heeft- wel willen nemen in den toeftand waarin Hij » Zich, als mede Zijn Huis gebracht ziet. Intusfchen ge- » looft de Prins van Oranje aan Z. M. te moeten voor- s» dragen, dat de Posten en Waardigheden waarmede Hij in de Republiek der Vereenigde Nederlanden bekleed is „ geweest, niet aan het Huis van Oranje waren opgedra- j; gen, eenig en alleen ten voordeele van de Vorsten van „ dat Huis; en als een Vaderlijk Erfdeel waarover zij „ naar welgevallen zouden kunnen disponeren; maar als een » uitftekend bewijs van het vertrouwen der Natie, Dat »» dierhalven de Erfelijke opvolging in deze Posten en s» Waardigheden, bevestigd door de Diploma's en Refolu- » tien, zoo van H. H. Mog. als van de bijzondere Staten » van iedere Provingie en van het Landfchap Drenthe, »> als aan die gene welke zich daar mede bekleed vondt3 Nn a „ de 564 LEVEN van En wat het Gouvernement alhier betrof, ook van dien kant verwachte Hij iets goeds, wanneer de eld 2 drie ‚de heilige verplichting oplegde, om alles het geen van Hem afhing te doen, voor het welzijn van het Vader- land; en bijzonderlijk om te doen gelden het Gezag en Crediet, welke Hem die Waardigheden verzekerden tot algemeen voordeel van den Staat en deszelfs Ingezetenen. De Prins vaN Oranje kan derhalven niet nalaten, dit alles te befchouwen als een onvervreemdbaar Recht van Zijn Huis: en het fchijnt Hem toe, dat men niet van Hem, of van de Vorsten van Zijn Huis zoude kunnen vorderen, om van dat Recht af te zien, door Verbinc- tenisfen aan te gaan, die Hun buiten ftaat zouden ftel- len, om op nieuw nuttig te zijn aan een Republiek, aax dewelke Zij met zoo vele banden verknogt zijn, indien deze daar toe aanzoek dede. — In dezen tegenwoordi- digen toeftand van zaken, gevoelt de PRINS VAN ORANJE volkomen, dat Hij van geen het minfte nut aan Zijn Va- derland zoude- kunnen zijn, en dat Hij daar toe een voordeeliger tijdpunt zoude moeten afwachten! Maar de Erfopvolging der Posten en Waardigheden, welken in de Republiek der Vereenigde Nederlanden aan het Huis van ORANJE zijn opgedragen , en waarmede de Prins VAN - Oranje bekleed was, Geguarandeerd zijnde in 1788 door wijlen Freprix WiLueLM DEN TWEEDEN, en door Zijne thans Regerende BRrTTANNIsCHE MAJESTEIT: zoo gelooft de Prins VAN ORANJE, dat indien Hij in het geval ware, om eene Schaéveegoeding voor Zijne Posten aan te ne- men, zulks niet zoude kunnen zijn, als met bewilliging en toeitemming dier beide llooge Conwacteerende Par- » tij- WILLEM pen V. XIL Afd. 565 drie genoemde Hoven bij hetzelve hunnen invloed ten Zijnen voordeele wilden doen gelden. Dan, toen na veel en langwijlig handelen, de Partijen y hun- s» tijen, welke deze Guarantie wel hebben gelieven te doen. » Hij gelooft ook, dat men altoos zoude moeten begrij- » pen, dat de Prins vaN Oranje en ZIJNE OPVOLGERS » Zich het recht voorbehouden, om op nieuw de Repu- » bliek te dienen, indien hare Inwoners aan haar zelven » overgegeven, (en kunnende eenen vrijen wensch viten) » bevrijd van allen dwang, Ct geen onmooglijk van hun s» in dezen tegenwoordigen toeftand ts verwachten is) zich, _… konden verklaren, omtrent de Conftitutie die hun het aan- s genaamfte zal zijn, en daar bij de dienften van het Huis » VAN Oranje weder inriepen, &c.” Eindigende deze Nota verder, met Zijne goede voorfpraak voor de Vorsten van Nasau Ufingen en Nasfau Weilburg, tot vergoeding van hunne verliezen op den Linker Rhijnoever. — Wij heb- ben de plaatfing van ‘dit belangrijk ftuk hier noodig gekeurt, EENSDEELS, om dat daar uit blijkt, dat Pruisfen en Enge- land door hetzelve hunne verplichting tot de Guarantie in tijds herinnerd werden: ANDERDEELS, om dat men daar in des Prinfen eerlijke en gegronde fentimenten over Zijne zaak op de fchitterendfte wijze kennen leert: en EINDELIJK: om dat in hetzelve een ingewikkeld verwijt ligt opgeflo-. ten, aan zoo vele van Zijne op nieuw in het Bewind ge- ftelde Vrienden hier te Lande, wegens hunne onbegrijpelijke nalatigheid, om de Natie in de gelegenheid te ftellen, hare bekende wenfchen voor Z. H., openlijk en zonder eenigen dwang te kennen te geven, om overeenkomftig dezelve op het Congres te kunnen handelen, Nn 3 566 LEVEN van hunne belangen geregeld; en niet alleen de dzjzon- dere Vrede tusichen Engeland en Vrankrijk, maar ook de Praliminairen van den Alzemeenen Vrede, door alle de onderhandelende’ Partijen, op de fpoedigfte wijze geteekend en geratifigeerd ge- worden waren, toen moest de goede Vorst tot Zijne grievende zielefmerte ondervinden, hoe Zijne zoo zeer gegronde hope op eene gunftige wending in Zijn lot, ook op het Amiénfer Con- gres in rook en damp verdwenen was. — Enge- land noch Pruisfen, (hoe zeer Zij de Guaran- deurs van het Zrffladhouderfchap in 1788 gewor- den waren,) hadden aldaar om de Guarantie, of om het bevoorderen van des Prinfen Belangen en Rechten niet gedacht: ten minflen op het her- ftel van dezelve niet aangedrongen. Hoe dit zij, de brave Vorst, die zich met het hoogfte recht te dien tijde befchouwde, als het fteeds blijvend Voorwerp van den haat Zijner bittere Vijanden; en als de Speelbal waar mede zich Zijne Schijnvrienden in Engeland, in Pruisfen, en in het Vaderland vermaakten, had naauw lijks de teekening des bijzonderen Vredes tusfchen Ez- geland en Vrankrijk vernomen, of Hij oordeelde het noodzakelijk, om het Engelsch Rijksgebied met den meesten fpoed te ruimen , en zich te vere wijderen van een Land en Volk, het welk toonde | zich Zijner belangen niet te willen behartigen: doch Hij deedt zulks niet, dau op eene met Zijn edel Character volkomen overeenkomende wijze, door aan de eene zijde, alvorens Zijnen verplich- tenden dank aan den Koning, en Zijne gevoelige heid over de handelwijze van diens trouwelooze Ministers op eene duidelijke wijze aan den dag te leggen, door het fchrijven dezer navolgende Nota op den 13 October 1801 , en dus drie da- gen na dat de Ratificatie van den bijzonderen Nn 4 Vre- 568 LEVEN van Vrede tusfchen Engeland en Vrankrijk te Lon- den en Parijs gefchied was. „ Dewijl de Prins van Oranje bericht ont- „ vangen heeft, dat de Ratificatie van de tusfchen » Zijne Brittannifche Majefteit en de Franfche » Republiek op den 1. dezer onderteekende Vre- „ des Preliminairen, op den ro dezer zijn uitge- „ wisfeld; en dewijl Hij van deze Artikelen , zoo „ als zij door het Gouvernement zijn bekend ge- „ maakt vifie genomen heeft, vermeent Hij, bij „ zoo cene gewichtige gebeurenis , welke van zoo » vele aangelegenheid voor Zijn belang, en voor „ het belang van Zijn Huis is, niet langer te „ moeten afzijn om Zijne gevoelens en Zijne „ wenfchen aan Zijne Majesteit zonder eenige „ terughouding te moeten openliggen. », De ongelukkige omftandigheden, welke de „ Prins VAN Oranje en Zijne Familie nood- „ zaakten, zich in 1795 naar Engeland te bege- „ ven, zijn te bekend, dan dat het nodig zoude » Zijn dezelve op nieuw te herinneren, — Met „ de minzaamfte genegenheid poor Zijne Ma- si JESTEIT ontvangen, en met ZIJNE WELDADEN s» Overladen, heeft de Prins VAN ORANJE aan- s» houdende de edelfte gastvrijheid in dit Land »y genoten, en bij alle gelegenheden de duidelijk- » fte WILLEM pen V. XII. Afd. 569 „ fte verzekeringen en bewijzen van deelneming „ ontvangen, welke Z. M. en deszelfs Gouver- > NEMENT beftendig bleven aanhouden, zier al- » leen in Zijn Perfoon en Familie, maar ook s» mede in de talrijke getrouwe danhangeren van » het Huis van Oranje, en van de Oude Con- »» flisutie der Vereenigde Nederlanden te ftellen. — » Deze bewijzen van deelneming zijn zoo menig- » vuldig geweest, dat de Prins VAN ORANJE » Niet nodig geoordeeld heeft, de plechtige Ver- » bindtenisfen in te roepen met dewelke Enge- >» land in 1788 het Stadhouderfchap en de oye- » rige Erfelijke Waardigheden van Zijn Huis _» Geguarandeerd heeft. — Met leedwezen echter » heeft de Prins van Oranje gezien, dat de » loop der Gebeurenisfen langzamerhand een ftaat » van zaken heeft daargefteld, welke zeer vere > fchillende is van die, onder dewelke deze Ver- » bindtenisfen aangegaan waren, en dat dus van „ Gag tot dag de waarfchijnlijkheid afnam, dat s» dezelve in hunne volle kracht zouden kunnen »» worden nagekomen. »» £00 lang intusfchen de Oorlog duurde, » kon Hij zich echter de hoop daar op niet „ geheel ontzeggen, en verwachtte {tilzwijgende », den uitflag dier gebeurenis. Thans, daar de p Vredes-Preliminairen gefloten zijn, zonder dat Nis ` >» heb 570 LEVEN van „> het den PRINSE vaN Oranje bekend is , dat ten » Zijnen opzichte iets is bipaald en vastgefteld; » zoo acht Hij zich verplicht dit ftilzwijgen af- », tebreken, en befchouwd het zelfs als eenen » Onvermijdelijken plicht ,) om op het nadrukke- »» lijkst en dringendst, aan de zorgvuldigheid ea s de machtige befcherming des Konings, bij ge- “9 legenheid van de Conferentien, welken ter ont- » werping van het Definitief Vredestractaat s Zullen plaats hebben, Zijn Belang; het Belang » van Zijn Huis; en van een groot aantal zij- » ner Landlieden, welken de ongelukkige flacht- » offers van hunnen onveranderlijken ijver voor 22 Zijn Perfion en Zaak, en die van hunne fland- vaste trouw aan de oude Regeering van hun Vaderland , en van hunne verknochtheid aan » dat Systhema geworden zijn, (het welk de Re- » publiek der Vereenigde Nederlanden , zoo lang »» En zoo naauw aan Grootbrittannien verbon- „ den heeft,) aan te bevelen.” > 5, De PRINS VAN ORANjE zou vermeenen , „ de edelmoedige gevoelens van den Koning, ‚en van zijn Gouvernement te beledigen, indien „ Hij de oorzaken bijbragt, op dewelke Hij dit » aanzoek grondt. — Hij twijffelt geenfints, of » Z. M. zal die in zijnen eigen boezeu vinden , » €n vleidt zich, dat de maatregelen die men in 32 dit WILLEM pen V. XII. Afd. «£71 5» dit opzicht neemen zal, de verplichtingen zul- ,, len vermeerderen, welke Hij aan Z. M. ver- „ fchuldigd is, en wier aandenken Hij nimmer ` „ uit Zijn geheugen zal verbannen.” » De Prins van Oranje verzoekt Mijlord - ‚> HawkesBurYyY deze Nota den Koning voorte- »» leggen, en Hem van de gevoelens van Z. M. „ over derzelver inhoud verflag te doen, nemen- „ de tevens de gelegenheid waar , om zijne Lord- s fchap van zijne Hoogachting te verzekeren.” Hamptoncourt den 13 Oct. 1801. (geteckent) W. Prins vAN ORANJE. Belangrijke Nota voorzeker, in welke de Vorst de waare gevoelens van Zijn hart te lezen gaf. En nu duurde het ook niet lang, of Hij verliet het Koninglijk Hamptoncourt, en begaf zich naar Zijne Duitfche Staaten, Zijn verblijf nemende ‚op het niet minder Vorstelijk en aangenaam Ora- NIENSTEIN, flechts eenige weinige uren verwij- derd liggende van de Stad Brunswijk, de Refidentie van den toen Regerenden Hertog van dien naam, alwaar Hij onder de luidruchtigfte vreugdebeto- . nin- 572 LEVEN van ningen van de verblijde In- en- Opgezenen onte- vangen en verwelkoomd werdt, die zich op goe- de gronden met het aangenaame denkbeeld ftreel- - den, dat het verblijf van hunnen weldadigen en goeden Vorst, aan hun belangrijke voordeelen verfchaffen zouden, en in welke hope zij zich ook niet bedrogen hebben gevonden, van het tijdftip af dat Z. H. aldaar aankwam, tot aan dat vaa Zijnen dood , het welk met volle recht, uit hoof- de van de kort daar na gevolgde Gzbeurenisfen, als het begin van de treffendfte Rampen voor de Duitfche Staaten van het Huis van Oranje kan aangemerkt worden. Dan, caar de vermelding derzelver tot onzen tegenwoordigen taak niet be- hoord , zullen wij ons liever met onze Lezeren naar het Amiënfèr Congres, tot het fluiten van eenen Algemeenen Vrede bijeengekomen , begeven , om te bezien hoe ook aldaar des Vorsten hope, door het trouweloos gedrag der Cabinetten van Pruis- | fen en Engeland; en de onvertchilligheid van het Gouvernement hier te Lande, ten Zijnen opzichte gehouden, geheel en al verijdeld werdt. Immers, hoe traag en langwijlig het tusfchen de Franfche en Engelfche Onderhandelaars Jo- ZEPH BoNAPARTE en Lord CoRrNwaLuis, Over het fluiten van eenen Vrede voor de beiden Natien toeging, en ’er vele moeijelijkheden zich op WILLEM pen V. XIL Afd. 573 opdeden, om beider zoo zeer uit een lopende in- zichten en bedoelingen , bijzonderlijk over den in- vloed op dit Land, ín zoo verre tot elkander te brengen , dat ‘er met grond op eene bevrediging tusfchen hun beiden kon gehoopt worden; de tijd leerde echter, dat die zwarigheden eindelijk werden opgeruimd, daar zij op den 1 October, 1801 de Voorwaarden van den Vrede ontworpen en getekend hadden, en wel zoo zeer naar genoe- gen van de beiden Gouvernementen, dat ’er flechts ro dagen verliepen, toen dezelven , zoo te Parijs als te Londen volkomen goedgekeurd, en wederzijdsch uitgewisfeld en afgekondigd werden: en de ervaring leerde niet minder, dat zulks eenen gereden weg baande, tot het fluiten van eenen //- gemeenen Vrede tusfchen alle de Belligeerende Mo- gendheden, zijnde behalven Vrankrijk en Enge- ` land, het Rijk van Spanje en deze Republiek: en dat de Afgevaardigden van dezelve, tôt be- werking van dat groote doelwit te Amiéns bijeen- kwamen , en hetzelve reeds bereikten op den 25 Maart des volgenden Jaars 1802, door het flui- ten en ondertekenen van een Definitief Vredes- tractaat , beftaande uit 22 Artijkelen, in welke niet alleen de belangen van de Contracteerende Partijen, maar ook die van Portugal, de Porte, de Republiek der zeven Eilanden, de Malthezer Or- 54. LEVEN van Orde, Napels, en den Kerkelijken Staat’, ten aan- zien van derzelver Onafkangelijkheid en Bui- tenlandfche Zrtablisfementen, distinctelijk geregu- leerd en bepaald werden. lijk uitgedacht waren ; maar cat met dat alles, den mishande!den Vors in de volftrekifte onzekerheid ftelde, waarmede en door wien die geledene Ver- liezen aan Hem zouden worden goedgedaan. Eene onzekerheid , die zelfs niet opgeruimd , maar „in tegendeel nog vermeerderd werdt, door de ` Separate Conventie die twee dagen daarna tus- {chen de Franfche en Bataaffche Onderhandelaars ter nadere explicatie van dat 18 rtijkel aange- gaan en getekend werdt. Want hoezeer de Prins, uit hoofde van het gedrag van Engeland en Prutsfèn , opzichtelijk de Onderhandelingen te Amiéns, natuurlijker wijze befluiten moest, dat het Betaaffche Gouvernement aan Hem dic erkende Schaévergoeding zou moeten bezorgen; zoo werdt hetzelve daarvan door Vrankrijk ont- heven door die nadere Conventie, waarin allcen gezegd werdt: ,, De Ondergetekende Gevolmach- » tigde van de Franfche Republiek, verklaart, „ in overeenkomst met de reeds exteerende Conven- 9, tien tusfchen de Franfche en Bataaffche Repu- | „y blieken, en uit krachte van de fpeçiale In- »» fiructien met welke Hij is belast van wegens » Zijn Gouvernement, dat men wil verfiaan heb- » ben; dat de fchadeloosftelling ten behoeve van » het Huis van Nasfau , bij het 18 Artijkel van » het tegenwoordig Vredes Tractaat geftipuleerd, » iñ 576 LEVEN van » in gene opzichten, en op gene wijze hoegenaamd ; » zal kunnen komen ten laste van de Bataaf- s [che Republiek: — Stellende zich het Fransch >, Gouvernement, ten dien effecte „tot Guarant ten >» behoeve van de Bataaffche Republiek.” In wel- ke gunfige verklaring (zoo als zeer ligtelijk te begrijpen is,) de Gevolmachtigde van de Bataaf- fche Republiek zeer geredelijk confenteerde, en zulks door ondertekening bekrachtigde. — Daar dit nu alles was wat ‘er voor Z. H. te Amiéns verricht werdt, wie gevoelt dan niet, cat de eenige vraag die Z. H. in deze onzekerheid te doen overig bleef, deze was: Wie zal de Schaé= vergoeding bezorgen? ,, Zal het door ENGELAND, » Of door PRUISSEN, of door VRANKRIJK geéfchie- den?” En niet alleen dit, maar dat Hoogst dezelve zich tot die onzekerheid verwezen zag, zoo lang dat Raadfel onöpgelost gelaten werdt het welk, zoo als de ondervinding geleeraard heeft,’ geduurende zijnen overigen leeftijd op deze wereld nimmer gefchiedde. — Laaten wij nu bezien, hoe het zich daar mede hebben toe- gedragen. Wat Enceranp betreft; zoo dra de Brisfch Ministers te Amiéns verzekerd waren geworden, dat zij in het bezit bleven van het Spaan/che Eiland la Trinitad; en ook van het Hollandsch Ei- WILLEM pen V. XI Afl. 577 Eiland Ceylon, met alle de Hollandfche Schepen en Schatten, die zij in den Oorlog veroverd had- den, of die aan hun, aan de Kaap en aan de Helder in handen gevallen waren, zagen zij naar het Huts van ORANJe in het geheel niet om: zij verheugden zich wel over dien rijken buit, maar oordeelden zich van hunne verplichting, tot het geftand doen van de zoo plechtig beloofde Gua- rantie geheel ontflagen, om dat Pruisfen hun daarin had voorgegaan. Een gedrag, het welk niet alleen als hoogt onrechtvaardig door Z. IL tot aan Zijnen dood toe is aangemerkt gewor- den; maar dat ook als zodanig veroordeeld werdt, bij vele Leden van het toenmalig Ea- gelfche Parlement; die eerlijk denkend genoeg waren, om bij gelegenheid van het overgeven der ftukken in de beide Huizen, betrekkelijk het geflotene Tractaat, de Ministers opentlijk in den fchild te varen, en dezer onrechtvaardigheid ten aanzien van de ReruerieK en den STADHOU- DER te Amiéns betoondt, onder het oog te bren- gen. Dan, wat kon zulks den goeden Vorst baa- ten, daar Mijlord Hawkesnury , dit alfins wete tig verwijt, zoo voor. zich als voor zijne Col- legen, ondanks de infpraak van zijn kloppend Geweten, van den halze fchoof , door te zeggen: »» Wij hadden de allerfterkfte drangredenen, om IV. Deer. Oo >» ons 578 LEVEN var „ ons in te laten met het lot van den STADHOV- s, DER; maar firikt genomen zijn wij aan dien s Prins niets verplicht. — In 1788 hebben wij te- s» gelijk met Pruissen de Stadhouderlijke Waar- » digheid geguarandeerd, en wat hebben wij al » niet gedaan om dezelve te handhaven? Zoo dat » als Pruisfen ons geholpen hadt, onze pogingen » waarfchijnlijk met eenen goeden uitflag zouden s zijn bekroond geworden. Wij moeten er bijvoe- » gen: dat indien een der Guarandeurs aan zij- \ 95 ne verplichting in gebreken blijft » die van de s» anderen geen verband meer heeft” Van En- geland was derhalven voor WILLEM DEN VIJFDEN geene Schaévergoeding te verwachten. Hoe zeer het Amiénfer Congres, voor het Ber- lijner Hof juist de regte en gefchikte plaats was, om iets ten goede van het Huis van Oranje te verrichten, het is uit het bevorens.verhaalde ons reeds gebleken, dat het aldaar geenen Onderhan- delaar gezonden hebbende , ook hoegenaamd niets verricht hebbe. Dan, na de fcheiding van het Con- WILLEM pen V. XII Afd 579 Congres, fcheen het zich zijne verplichting te herinneren, en tradt daarover te Parijs in Onder- handeling met het Franfche Bewind, ten dien ef- fecte, dat aldaar op den 24 Meij 1802, eene Conventie gefloten werdt, tusfchen den Pruisfi- {chen Marquis ve Lucrisinr, en den Franfchen Generaal pe BOURNONVILLE , beftaande uit 8 Ær- tijkelen die wij hier onder aan den voet dezer Bladzijden woordelijk opgeven , (*) het voorko- men (*) De Conventie in den Text bedoeld, werde aan ket Publiek te dien tijde aldus medegedeeld. Art. I. » Z. D. H. de Prins van Nassau, ORANJE, DILLENBURG » Dietz, doet uitdrukkelijk afftand, voor zich, Zijne Er- » ven en Opvolgers, van de Stadhouderlijke Waardigheid » der Vereenigde Provingien, welken thans de Bataafiche „ Republiek uitmaken: van Zijne Rechten, Aanfpraken, » Bezoldingen, en Voorrechten, welken uit de gemelde 3, Waardigheden voortvlocijen. — Gelijk ook van alle Do- j, meinen, Grondeigendommen, zoo wel die op het Grond- „ gebied van de gemelde Republiek, ais in de Volkplan- 5, tingen daar toe behorende gelegen zijn (*). i 2.. (*) Daar de PRINS VAN ORANJE geene Bezittingen in de VoLKPLANTINGEN hadt, of immer gehad heeft, heeft het niet ontbroken aan lieden, die ook daar in een duidelijk bewijs gevonden hebben, Or dat deze gehele Conventie buiten ken- nis en tocftemming van Z. H. gemaakt is: Or dat het gehele ` ftuk valfchelijk is opgedischt aan het Algemeen. Oo 2 / 550 LEVEN van men hebbende, even of WitLem pe VIJFDE, ééne van de handelende partijen geweest ware, 39 39 2 39) ” >> en ` 2. „ Z. D. H. de Prins van Nassau, ORANJE, DILLENBURG, Dietz; de Princesse ZIJNE GEMAALINNE, en alle derzelyer KINDEREN en ERVEN, zullen derzelver Perpetueele en Jearlijk(che Inkomften die zij op de Bataaffche Republiek hebben, op dezelfde wijze genieten, als de andere Ren- tenbezitters der gezegde Republiek. 3e s» Ten einde ner Huis van Nassau, ORANJE, DILLEN- BURG, Dietz, voor de Ontzetting en Afftanden in het 1. Artikel van dit Tractaat vermeld, fchadeloos te ftel- len, zal Z. D. H. bekomen. 1. Het Bisdom en de Abtdij Fulda. a. De Abtdij Corvey. 3. De Abtdij Weingar- ten en derzelver aanbehoren. 4. De Rijksffeden Dort- mund in Westphalen, en Whi, en Buchhorn in het Zui- delijk Zwaben, met derzelver Landen en Toebehoren, — Z. D. iJ. zal ten eeuwigen dage, en als gantsch Souve- rain Eigendom, voor Zich, Zijne Erven, en Opvolgers, de gemelde Bisdommen en Abtdijën (welken ten Zijnen beste gefecularifeerd worden), en de Rijksfteden, met alle derzelver onderhorige Landen genieten. Onder voorwaar- den: det Z. D. H. zal vetbonden zijn, de beftaande, en door Vrankrijk, op eene Erfopvolging erkende Aan- fpraken, te voldoen, welken tot de meerderjarigheid van Zijn Huis, in den loop der voorgaande Ecuwe behoor- den. Deze voldoening zel door Scheidsmannen bepaald worden, welke ten dien einde door de Contracteerende Partijen vrijwillig zullen benoemd worden. | 4. WILLEM pen V. XI. Afd. 581 en tot dezelve zijne toeftemming gegeven hadde. Dan, daar die Conventie, als door Hem niet ge- bekend aan het Publick is medegedeeld, en HoocstT- 4. » De Erfopvolging in hunne nieuwe Staten, welken aan » HET Huis VAN Nassau, ORANJE, DILLENBURG, Dietz, » ter Schaêvergoeding gegeven worden, zal op de volgende » wijze worden bepaald: De Mannelijke Linie fluit de » Vrouwelijke uit; maar bij gebrek van Mannelijke Erven, » vallen de Vrouwen in derzelver Rechten, — Deze bepa- » ling zal zich tot alle wettige, en in regte Linie van Z. D. H. » afftammende Nakomelingen uitftrekken. En in geval van » gantfchelijke uicfterving dezer Linie, zullen de gemelde > Goederen, Staten, en Souverainiteiten „ aan het Koning- » lijk Huis van Pruisfen vervallen. 5. » Ze M. pe Koninc van Pruissen, en de EERSTE » CONSUL DER FRANsCHE REPUBLIEK, IN NAAM VAN HET » FRANSCHE Vork, Guarandeeren wederzijds; zoo als ook » Z. D. H. pe Prins van Nassau, ORANJE, DILLENBURG, » Dietz, de Schaévergoeding, en afgeftane en veroverde „ Landen, zoo als in dit Tractaat is vastgefteld, 6. » Ze M. ve KONING VAN Pruissen, en Z. D. H. pr s» PRINS VAN Nassau, ORANJE, DiLLENBURG, DIETZ, erken- nen insgelijks de,Batasffche Republiek. 7, … Onmiddelijk na de uitwisfeling der Ratificatien, kunnen » Z. M. DE KONING VAN PRUIsSEN, en Z. D, H. DE Prins » VAN Nassau, ORANJE, DiLLENBURG, Dietz, bezit nemen Oo 3 s» Van 3 582 LEVEN VAN HooGsTDEZELVE nimmer het befiuur over de daar bij aan Htm (quali) afgeftane Landen op zich genomen heeft; zoo is men verplicht, om dien gehelen handel, voor WILLEM DEN VijFDEN , en Zijne wettige Rechten als geheel nutteloos en van onwaarde aan te merken: waar uit natuurlijk het gevolg moet worden afgeleid, dat het Ber/ij- ner Cabinet, uit dien hoofde, zoo min als dat van Londen, iets wezentlijks ten Zijnen nutte heeft daargefteld. — Zien wlj nu in de Derde plaats, wat “er door het Franfche Gouvernement hier te Lande, tot het bewerken van eene Schaêvergoeding na het eindigen van het Congres, voor het Huts VAN Orange is verricht geworden. Niettegenftaande bij de Separate Conventie, ter nadere verklaring van het 18 Artikel van het Amiënfer Vredes Tractaat, de Bataaffche Repu- bliek door den Franfchen Onderhandelaar Bo- NA- ‚‚ van de Staten en Landen, die san dezelven zijn ten deele » gevallen. l 8. » Het tegenwoordige Tractaat zal door de Contracteeren- » de Partijen binnen 40 dagen, en indien mogelijk nog » vroeger geratificeerd worden.” (geteekend Marquis ve Lutuysim. Generaal DE BOURNONVILLE. WILLEM pen V. XII Afd. ‘583 NAPARTE, uit naam en op last van zijn Gouver- nement, voor alle Schadeloosftelling ten behoeve van het Huis van Oranje, (uit welken hoof- de dezelve t'eenigen tijde zoude mogen gevoor- derd worden) ontheven en gelibereerd geworden was; en de Prins uit dien hoofde niet vermoe- den kon, dat Hij immer in het geval komen zou- de, om aan de Leden van het Bataaffche Bewind’, door het Franfche Gouvernement gerenvoijeerd te worden, om over dat Onderwerp te handelen ; het duurde echter, na het Herftel van den A/gemecnen Vrede niet lang, of de Vorst vondt zich ver- plicht om daar toe te befluiten, wilde Hij niet al- les prijs geven, en Zijne wet'ige Eigendommen hier te Lande gelegen, voor altoos in den loop laten. Van hier, dat toen het Gouvernement in den Haage, ingevolge den gegeven wenk van het Fran/che Beftuur , zich bereidvaardig toonde , om met Gevolmachtigden van Z. D. H. over den afftand van die Goederen, ten behoeve van de Ree publiek te handelen ; door dien Vorst tot het be- voorderen van zijne belangen verzocht en geau- tborifeerd werden, de Heeren Ferranp, wel eer Lid van den Raad zijner Domeinen; vAN OLDEN, zijnen voormaligen THESAURIER GENE- RAAL; en Damen, zeer beroemd Practizeerend Advocaat voog het Hf van Holland, allen wo- | Oo 4 nen- 584 LEVEN van nende in den Haage, welken eerlange over dat be- langrijk werk in onderhandeling traden , met eeni- ge daartoe benoemde Gevolmachtigden van we- gens het Bataaffche Gouvernement, welke geza- mentlijke Onderhandelaars over en weder van hun- ne Principalen gequalificeerd waren geworden, om die zaak tot wederzijdsch genoegen te arran- geeren, en na daarop de Approbatie van dezelven verkregen te hebben, finaal ten einde te brengen. Veel, en langwijlig waren de Conferentien wel- ken hier over gehouden werden: doch zij bragten het eindelijk zoo verre, dat eene formeele Con- ventie tusfchen hun tot fland kwam, waar bij het Baraarscue BEWIND ter eener zijde; če- loofde en aannam, om aan den Meere PRINS VAN ORANJE, zijne Erven of Rechtverkrijger den, ter anderer zijde, in gefixeerde en weder- zijdsch goedgekeurde Termijnen , voor den affiaud Zijner Heerlijke Goederen in de Republiek gele- gen zijnde, te zullen voldoen eene fomma van vije MILLIOENEN GULDENS, en dat alles op zodant- ge Conditien, als waarover de Onderhandelaars me elkander waren geconyenteerd en overeengeko= men, die wij hier niet nodig oordelen aan onze Lezeren Copiëlijk mede te deelen, dewijl de on- dervinding geleerd heeft, dat zij, die aan dat be- langrijk werk hunnen Tijd en Vermogens hadden te WILLEM pen V. XIL Afd. 585 te koste gelegd, dien arbeid vruchteloos en ver- geefsch gedaan hebben. Immers, hoe zeer het Bataaffche Gouvernement (onder wiens Oog de Onderhandelaars hunne werkzaamheden ten einde gebragt hadden) het verrichte ten vollen approbeer- de; en Wirrem pe Vijrpe (uit hoofde van den drang der Omftandigheden, en Zijnes ondanks ,) zich het geconvenieerde liet welgevallen; zoo kwam , tot ongeluk van dien beklagenswaardigen Vorst, (om ons van eene gewoone fpreekwijze te bedienen) het hinkende paard achter aan, ver- mits het Betaaffche Gouvernement, het zij dan, uit Complaifance voor het Fransch Gouvernement ; het zij, op desfelfs fpeciaale order , (hetwelk wij in het midden laten) het bij de beiden handelende Par- tijen wederzijdsch goedgekeurd Verdrag, naar Parijs zondt, ten einde op hetzelve de Ratificatie van het Gouvernement aldaar te erlangen, waar door alles verijdeld werdt. Kort WILLEM pen V. XII Afd. 587 Kort tijdbefiek dat Hem hier op deze Wereld te leven overig bleef , (zeggen wij) en zoo wij ver- trouwen met het hoogfte recht , wanneer men den tijd, die ’er tusfchen des Prinfen vertrek uit Enge- land naar zijne Duitfche Staaten , en tusfchen de zoo even opgenoemde verijdeling van Zijne hope, verliep, in aanmerking neemt, geduurend wel- ken, de goede Vorst des zomers op zijn Voor- vaderlijk Erfgoed, het Vorstelijk ORANIENSTEIN ; en des Winters, binnen het aangenaame Bruns- Wijk, de Refidentie des Hertogs van dien naam, zijne dagen fleet onder het genot van de Liefde gn Hoog-achting van alle Standen, welken zich bij alle gelegenheden beijverden, om Hem; uit hoofde van zijn gul en open Character jegens Aan- zienelijken , en Zijne onbegrensde welddadigheid jegens Armen en Behoeftigen, de fprekendfte be- wijzen van Hoog-achting en Dankbaarheid te betonen , het welk niet weinig bijdroeg om zijne -Verdrieten te leenigen, en het leed dat Hem zoo over Zijne eigene Rampen, als over die van de Republiek drukte, eenigermate te verzachten, -< Hoe verre verwijderd van Zijn Vaderland en in een vreemd Land, de Prins als eenen verdrevenen Balling leven moest; en hoe zeer men over het algemeen in de Republiek, ten Zijnen aanziene Vijandig of Onverfchillig denken en handelen bleef; 538 LEVEN van bleef ; de warmfte Liefde voor het zelve, de op- rechtfte en vurigfte wenfchen voor desfelfs wel- zijn, en de hartelijke toegenegenheid voor zoo velen van deszelfs Bewoneren, als hunne Liefde en Hoog- achting voor Hem en zijn Vorstelijk Huis niet hadden uitgefchud, bleven Hem altoos vergezellen: en niets was voor den Vorst aange- namer, dan wanneer een of ander zijner geliefde Landgenoten zijne opwachting bij Hem kwam maaken, het zij om Hem te begroeten , of van zijne bekende edelmoedige Milddadigheid eenige verzachting in hun lot te erlangen, daar Hij nim- mer in gebreke bleef, om zich ten aanziene van de Eerstgenoemden als een Oprecht, Openhartig, en Verplichtend riend; en van de Laatstbedoelden als een medelijdend en weldadig Vorst te doen kennen, bij zulke gelegenheden uiet verzuimende , om zich te informeeren naar de omftandigheden van zulken Zijner oude en bekende Dienaren en Landgenooten, als zich wel eer in Zijnen dienst bevindende, of door Leverantien aan het Hof begunftigd waren, en ten tijde van Zijn ver- trek uit het Vaderland, van hunne Posten, Ece- dieningen, of middelen van Beftaan beroofd wa- sen geworden. Niet zoo zeer om door dien weg | Zijne Nieuwsbegeerte te voldoen; maar ‘veel meer om aan de zodanigen, die door het lot der tijden in WILLEM pen V. XII. 4fd. 589 in kommerlijke omftandigheden gedompeld waren, zoo veel in Zijn vermogen was, eenige vertroos- ting en onderftand te bezorgen. Dat wij dus fprekende , ons geene laffe vleijerij ten aanziene van den Meld dezer Gefchiedenis veroorloven, en niets anders dan de waarheid zeggen, zal, zoo wij ver: trouwen , geredelijk toegeftemd worden, door zoo velen , als door de edelmoedige Onderftanden van WILLEM DEN VijFpEN, het zij door milde toela- gen tot het aanvangen van eenige Bedrijven; het zij door jaarlijkfche Penfioenen zijn verkwikt ge- worden, of voor eene hen foms aangrimmende armoede zijn bevrijd gebleven. Weldadige han- delwijzen, welken wij te dezer plaatfe (wanneer wij zulks noodzaaklijk keurden ,) door een recks van daadzaken, ten overvloede ftaven konden (*): Dan, (*) Om uit de vele ftalen van des Vorsten deelnemende bezorgdheid over het leed Zijner Onderhorigen, die door het lot der tijden in ongeluk ter neder zaten, te verzachten , flechts één op te geven, die ons door een alzins geloof- waardig Getuige ter kennisfe is gekomen, zal het zoo wij vertrouwen, hier niet geheel onnut kunnen gerekend wor- den, dit volgend bewijs van des Prinfen gedurig aandenken aan den nood van Zijne ongelukkig gemaakte, en Hem ftceds achting betonende bekenden te boek te flaan. Zie hier waar in hetzelve beftond: Toen de Prins in het jaar 1805, boven al het hed dat Hem fints 1795 in Zijn Vaderland bejegend was, en Hij bij voortduring ondervinden bicef , gok 590 LEVEN van Dan, daar dit ons te uitvoerig zou doen worden ; en het bovendien, zoo in ons Vaderland, als in de oak verdulden moest, dat de Inwoners van Zijne Duitfche Staten, aan de onheilen vam den Oorlog werden blootge- field, door de bovenmatige Inkwartieringen van Franfche Troupen; onthield Hij zich in de Refidentie Stad BRUNS- WIJK, alwaar Hem bij zekere gelegenheid, door eenen Entre- preneur van eene Geldloterij, met aandrang een Lot in de- zelve te koop werdt aangeboden. — Min de hoop om voordeel te behalen , dan wel om van de inftantien des Ondernemers dier Loterij af te komen, deedt Z. H. befluiten, om vier Loten van hem te nemen, order gevende tot de betaling 3 waar na dezen wel te vreden vertrok, en de Prins, gedu- rende eenen geruimen tijd om de gekochte Loten niet meer dacht. Dan, wat gebeurt ‘er? Op zekeren dag, dat de trekking dier Loterij aan den gang was, komt de Entre: preneur ten Hove, en tot het Cabinet van den Verst toe- gelaten zijnde, geeft Hij aan Z. H. bericht, dat op eenen dier Loten, EEN CAPITALE PRIJS VAN ZESDUIZEND Rijks- DAALDERS GEVALLEN was, voor welhe bood{chap, de Prins aan Hem eene vereering ter hand fielde, an dezen zeer vergenoegd vertrok. De Hofbedienden bemerkten wel eene meer dan gewone opgeruimdheid van ziel bij den Vorst; doch de reden van dezelve was hun onbewust. Dan, dit duurde niet lang, want ‘er verliep flechts een korte poos, dat Z. H. niet alleen de ontvangene tijding met een zichte baar genoegen aan Zijnen Cabinets Secretaris mededeelde ; maar ook aan dezelven eene order ter hand flelde, yol gens welken lloogstdezelve begeerde , dat de aan Hem door het Lot te beurte gevallen Som, VOOR DE HELFT zou ver- deeld WILLEM pen V. All. Afd. 591 de Duit{che Staten van den Huize van Nassau Oranje, en zelfs te Brunswijk, heden ten dage niet ontbreekt aan zeer vele levendige getuigen, die thans het gemis van des Vorsten weldadig- heid nog dagelijks betreuren, zullen wij ons daar van onthouden, en ons liever voortfpoeden , tot het vermelden van het verdriet, het welk de goede Wittem pe Vijrpe in het laatfte jaar Zijnes rampfpoedigen levens ondervonden heeft, ‘ over deeld worden aan zoodanige Burgers te Dietz, Dillen- burg &c., als het meest door de Inkwartiering gedrukt werden: en dat de wederhelfte naar den Hage zou over- gemaakt worden, om aldaar gedistribueerd te worden, aan Jommigen van Zijne oude Bedienden of derzelver Wedu- wen, naar mate van hunne omftandigheden, en welken last tat geen geringe blijdfchap van de beweldadigden, wel fpoedig volvoerd werdt. Ya, maar ook tot geen minder be- wijs van des Vorsten meêwarige liefdadigheid omtremt Zijne Hem lievende Nasfauwers, en Hem op den duur betreu- rende Landsgenooten, welken in druk en kommer ter ne- der zaten, door het verlies van hunne Bedieningen en ` Kostwinningen. ten naar eisch te voldoen. 592 LEVEN van over de gewichtige Staatsomwenteling, welke iù hetzelve hier te Lande werdt daargefteld , door de vernietiging van het in 1801 opgetreden Beftuur, en de toen ingevoerde Staatsregeling, °t welk ge- legenheid gaf, tot de invoering van een Bewind, aan welks hoofde, onder den onéigen Titel van Raadpenfionaris, den Heer SCHIMMELPENNINCK (te dien tijde als Ambasfadeur van de Republiek bij het Franfche Hof fungeerende ,) geplaatst werdt, zich ffilzwijgende, ten minften nimmer door eene vrije keuze der Natie, eene zoodanige onbepaal- de en uitgebreide Macht- en Gezachsbetooning latende opdragen, áls nimmer door eenen der Heeren STADHOUDEREN, wat zeggen wij? als nimmer in vroeger Eeuwen door eenen der Oude Graven van Holland hier te Lande was uitge- oeffend geworden. Eene gebeurenis, die Europa met verbazing vernam; waaromtrent eenige wei- nigen hier te Lande zich verplicht rekenden, hun- nen afkeer te doen blijken; (fchoon hunne ftem- men dadelijk gefmoord werden); en die, aan den in ballingfchap omzwervenden Vorst, derwijze tot een bron van grievende fmerte verftrekte, dat men alle rede heeft om als zeker te ftellen, dat dezelve niet weinig heeft bijgedragen tot Zijnen daarop gevolgden dood, die voorviel op het tijd- flip, dat gezegde Raadpenfionaris zijn Dictate | ri- WILLEM pen V. XII. Afd. 593 toriaal Gezach in al zijnen glans en luister ont- wikkeld had; doch dat te gelijk het tijdftip was, het welk weinige weken daar na gevolgd werdt door een ander, hetwelk denzelven al dien {chit- terenden praal bijna onmerkbaar ontwijken, en met een van het gewoel der wereld geheel afge- fcheiden en Amptelooze leefwijze, verwisfelen deedt. Het is hier, bij het fchrijven van deze Levens- gefchiedenis des PRINSEN VAN ORANJE de plaats niet, om ons uit te laten over de zoo evenge- noemde plotfeling bewerkte en ingevoerde Staats- omwenteling, van welke nen met volle ruimte zeggen mag, dat dezelve tot een fpreekend be- wijs verftrekte, van de bijna miraculeuze verander- de Denk- en Handelwijzen van velen, die zich voor en na 1795 over Volksvrijheid, Volksin- vloed, Gelijkheid, en Rechten van den Mensch en Burger het luidfte hooren lieten, en mitsdien alle uiuftekend gezag in éénen Perfoon wraakten y met oogmerk om WILLEM DEN VIJFDEN de voet te ligten: Ook niet, om hier een Tafreel te {chet- fen van de uitftekende hulde en eerbewijzingen, _ welke den Heere ScHimMELPENNINCK , als de eeni- ge Uitdeeler der lucratieffte Ampten in alle de deelen des Beftuurs, zoo in het Civiele als Mili« taire; zoo in het Diplomatique als Finantieele te IV. Deen. Pp beur- 594 LEVEN van beurte vielen en bewezen werden, door Lieden, die zich uit hoofde van hunnen Rang en Geboor- te verre boven Hem verheven gevoelden, en zich weleer zoo geweldig over des’ERFsTADHOU- DERS invloed en gezach in het Cevíele, en bo- venal in het Militaire beklaagd en geërgerd had- den, oordeelende, dat het eene ongerijmdheid ware dat de Dienaar zijne Meesters aanftelde. Dan, dit neemt niet weg dat wij bij het vermelden van des Prinfen Lotgevallen ons verplicht rekenen, aan onze Lezeren op te geven, in hoeverre alle die ongewone verfchijnfelen hebben medegewerkt , om het verdriet van WILLEM DEN VIJFDEN te vermeerderen, en eenen nieuwen en verderffelij- ken worm bij Hem te doen geboren worden, die Hem in korten tijd de Hartäder geheel doorknaag- de, en aan Zijn rampfpoedig leven een einde maakte. Vraagt iemand, wat wij dus fprekende bedoelen en op het ooge hebben? Wel aan, laten wij die vraag zoo kort als ons mooglijk zij, be- antwoorden , door het doen van eenige wedervra- gen, uit welke men de voorname bronnen van des Prinfen vermeerderd verdriet ten duidelijkiten befpeuren zal. En dan vragen wij in de Eerfe plaats, of het aan WILLEM DEN VijFDEN geen grievend leed geroorzaken moest, toen Hij, (volgens eenige aan i ons WILLEM pen V. XII Afd. 595 ons medegedeelde echte befcheiden ,) ten tijde van de optreding des Heeren SCHIMMELPENNINCK aan het hoofd van den Staat, uit de Hollandfche Dag- bladen (die Hem allen, waar Hij zich ook be- vondt, tweemalen ter weeke, geregeld toegezon- den werden ,) vernemen moest, hoe Zijne Vijan- ‚den, welken Hem het Vaderland te benaauwd ge- maakt, en van Zijne aangeboorene Rechten en Waardigheden ontzet hadden, als nu het zegel der waarheid drukten op Zijne gevoelens dat na- melijk: onverdiende Perfoneele Haat tegen Hem en Zijn Huis hun bezield had, toen zij onder voorwendzel dat Zijn Gezach in den Staat yer- derffelijk was, eene Dermocratifche Regeerwijze doordrongen , en dus doende, het Vaderland tot op den rand des verderfs voerden, daar zij zich nu bereid en genegen toonden, om het uitoeffenen van een nog oneindig hooger gezach, in handen te zien nemen van een’ Man, welke zich overreed hieldt, dat Hij zich, (ondanks Zijne kunde in Rechtszaken en andere opzichten) tegen den Prins ` . (nen der aanzienelijkfte Vorsten van Europa) niet meten kon? Dat Hij vernemen moest, hoe diep Zij, die Hem zoo dikwerf op eene hoonende wijze, den eerfien Dienaar van den Staat noem- den, zich voor den Raadpenfionaris nederbogen, om van dezen hunne bevoordering tot de aanzie- Pp a ne. 