Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
GElijk het bovenftaande Kapittel fegt, moet de Schipper van 'tgoed ''(ynn) de eene Koopman geen bedding maaken, enfo hydat^pet, en 't goed, daar de bedding van gemaakt fai zijn, fcha- de komt te lijden, is hy gehouden defelvevolkomendijk te vergoe- den > maar het en fegt , nog en wijft nietaan, hoefulksteverftaaii is, of om wat rede. En op datter tuffende Schippers, enKoopluy- dengeen difput foude zijn, hebben onfe Voorouders, dewelke voor defen ge weeft zijn, en begonnen hebben de weereld te doorreyfen, het ''(in) dier voegen willen verklaaren, dat fo alle de Koopluyden, die goederen in 't Schip fuUen laaden , of eengedeelte der felven , fwaa- re goederen fullcn hebben , en de Schipper de bedding onder het goed ■*' (van de anderen) alleen van het goed van een Koopman maakt, ""{en dat goed) waar van hy, gelijk gefegtis, de bedding gemaakt falhebben, eenigefchade komt te lijden, hy gehouden is die volko- mentlijk te vergoeden. Maar fo der in 't Schip geen fwaare goederen fuUen zijn, als van een Koopman alleen, en 'tgoed van de andere Koopluyden in lig te waaren beftaan fai , is hy niet gehouden , in ge- valle het goed , dat onder gelegt is , fchade komt te lijden , eenige vergoedinge te doen > fo anders het Schip maar genoeg gegarniert is, en geen lekken heeft in 't verdek, ofin'tboord. Want het is rede- lijk , en altoos in gebruyk geweeft, dat men de bedding onder altijd van fwaar goed moet maaken. Omwatrede? om 't Schip te beter te konnen regeeren 5 't welk ter contrarie, ende een gevaarlijke faak foude zijn, dat men ligte goederen onder voor de bedding, enfwaarc L 2 goede- S4 IL CONSOLATO DEL MARE. o navilio k rifico di per derft , fercioche non fi potria reggere. Impera, fé tutti li ■ mercanti , ò parte vi metteranno rohha di pefo , il patrone della nave^ o navilio debba mettere^ O^ far -mettere di tutto commu- nale nello folaro k bajfo ^ percioche danno non fi popi venire^ come è detto. Et per le ragioni difopra dette ferono que fi a menda , C^ cpuefio chiar amento li nofiri antecejfori^ perciò che contrafio ^ ne fatica ^ ne male non pò f a ejfer in fi a li patroni delle nave , ò navilii ^ Cr li mercantiy 'che vanno per il mondo, C A P. LXX. Di robba , che fi bagnerà nel caricare , ò fcaricare. DEifapere^ che, '^ uno fardello, è altra robba , (che) fi bagnerà allo carJcare, ò difc arie are , il patrone * della nave non è tenuto. Tutti li danni che fono difopra detti, O" fi diranno alli capitoli di mare, che paga la nave, lo pA" trone vi mette la fua parte , C^ ciafcuno compagno per fé , perche ogni co fa. paga la nave. * Si (Indien.) l Della nave] Catal. ne la nau (nog hct Schip) fietonderhct 15) f. Kapittel.. GAP. LXXL Del caricar , & difcaricar le robbe. ANcora dovete faper , che* il pat) one della nave debbe fare fcaricar , O^ caricare la robba , fé li mercanti fé ne accordano j ^ fé nonfufil ufiinzA^, li mercanti fi debbano accordar , ( &-) è da intender , che fufftno in loco fer- rile , con li marinari de caricare <y cr defcaricare. I 5^ non fHjfp ufanzA ] Q hi hu e fi no ho ha }>er convìmn^a ( en als het niet- be- dongen is.) CA P. LXXir. A che fon tenuti, ò non tenuti gli marinari nel caricare. I Marinari fono tenuti di ricever la robba alla porta , ma di ftivare non fono tenuti , fé il patrone della nave non havejfi promefo alli mercanti-^ €^ fi havefil promejfa , il patrone della na^e , fi debba. accordar con li ma* vinari 3 fi li marinari vogliono 5 mafie il patrone del navilio è in locofie^ rile HET CONSULAAT VANDE ZEE. ^ goederen daar boven op foudc leggen > nademaal het Schip prijkel. foudeloopcnvan te vergaan 5 doordienhet nietgeregeert kanwor^ den. Maar indien alle de Koopluyden, of een gedeelte fwaare goede- ren komen telaaden, moet de Schipper die alle fonder onderlcheyd onder leggen,, of doen leggen, op datter, gelijk gefegt is, geen. fchade van komen fai. En om de boven verhaalde redenen hebbea onfe Voorvaderen defe verbetering , en verklaaring gemaakt , op datter geen difput, moeyte, of ongemak fou ontftaan tufTchen de: Schippers, en de Koopluyden ,, dia de w^ereld doorreyfen. KA P. LXX. J^an goed dat nat word ïn H loffen , of laaden. '^ ( T Ndisn) een pak, baal, of ander goed nat word in 't laaden ,> X of ontlaaden, fo weet dat de Schipper * nog het Schip niet ge- houden is. In alle fchaden die boven gefegt zijn, engefegt fulleiT worden in de Articulen van de Zee, dewelke het Schip vergoed, betaalt de Schipper fijn aandeel, en yder Reder hooft voor hooft,- want het Schip betaalt alles. KA P. LXXE Van het laaden j en ontlaaden der goederen: VOorts moet gylièden weetcn, dat de Schipper het goed moet^ doen laaden ,• en ontlaaden , als de Koopluyden het bedingen: ^'{eri) als het niet bedongen is, . moeten de Koopluyden met de Schip— gefellen akkordeeren over het laaden,* en ontlaaden, te weeten als^ fy aan een woefte plaats *zij n. K A P. LXXIL Hoe verre de Bootsgefellen gehouden zijn te laaden, of niet, DE Bootsgelellen moeten de goederen aan boord ontfangen , ^ maar zijn niet gehouden die te lluwen , indien 't de Schipper de Koopluyden niet] belooft fai hebben. En fo hy 't belooft fai heb- ben , , moet de Schipper met de Bootsgefellen , fo fy willen , akkor- - L- 3.;. dee^- ^6 IL CONSOLATO DEL MARE. rile^ e loro non trovano facchini ^ ò hmmini , che facciano f er danari^ li marinari fono tenuti ài caricar , efcaricar , €r debbano efer pagati come il no- chiero conofcerk^ che meritano quelli^ che haver anno caricato , ò fcaricato.; C^auejìo *fH fatto , perche il patron della nave non potejje perder fuo viaggio^ ne li mercanti. Jl^a fi hnomini fnjfmo ^ che per moneta fcaricaffino ^ o cari^ caffino 5 non fono tenuti li marinari, * Capitol (Kapittel.) C A P. LXXin. De 'ftivatori, "di vettovaglia, che il mercante metterà in nave. ANcora è tenuto il patrone alli mercanti di dare hmmini , che fappino ftivar la nave^ fi U 'nave ^ fi iva a trau^ <Cr li mercanti li debbino pa- gar. Et il patron di nave è tenuto alli mercanti di portar li fuoi panni da 'veflircy Cr dormire^ cajfe^ C^ vettovaglia di mangiare^ tanto che fa ba- fante al mercante : imperoche fi il mercante vi vorrà metter vettovaglia per rivendere^ o altre e o fé in la ^ compagnia^ o hmmo per lui , è tenuto pagar nolo alla nave, 1 stivatore fìct Mr, CUimcfur les XJs ^ Cotitum. de la Mer p. 4^. * £ (en.) 2 Stiva a trau] dat is , fiivar a pieno , by ons Trm-ven , dat is de goederen met groot geweld van balken , en andere inftrumenten in het Schip in pariTen. Forfi- tan à voce Latina Trcihs ^ aut ab Hifpanica Travar (voegen.) 3 Dicam ad C/ï/. 75. C 4 P. LXXIV. Come il mercante debba haver piazza nella nave. IL patron della nave debba dar piaTjui d mercanti , * il yiochiero debba far venire al Scrivano il mercante^ O^ a (Quello mercante deve dare più piaz.- TLA^ che da piti nolo^ O^ guadagno alla nav4, *£(en.) GAP. HET CONSULAx\T VANDE ZEE. 87 deefen. Maar als de Schipper aan een onbewoond land is , en fy geen Sjouwers, ofmenfchen, die 't voor geld doen, vinden fuUen, zijn de Schipgefellen gehouden te laaden, en te ontlaadenj en moeten beloont worden, fo als de Stuurman verdaan fai, dat die geenen, dewelke gelaaden , of geloft fullen hebben , verdienen. En dit * (Kapittel) is gemaakt , op dat de Schipper nog de Koopluyden geen vergeeffe reys fouden doen. Maar fo der menfchen fullen zijn , de- welke voor geld laaden, of ontlaadcn , zijn de Bootsgefellen niet gehouden. K AP. LXXÏIL J^an ^ de Sjouwers j *(cn) de levensmiddelen, die deKoo^-*- man aan boord fend.. INfgelijks moet de Schippei?aan deKoopluyden menfchen befchik- ken 5 die fig verftaan het Schip te ^ftuwen, als het Schip fijn volle laadi ng heeft , en de Koopluyden moeten defelven betaalen . En de Schipper is fchuldig der Koopluyden kleeren , beddegoed , koffers,. en mondkoft, fo veel de Koopman van noden heeft, mede te neemen3 ; maar fo de Koopman , of fijn Commies viófcalie, of ander goed on- der de 5 viólalie wilde mee neemen om te verkoopen , is hy gehouden ; vragt aan 't Schip te betaalen. KAP. LXXIV. Hoe de Koopman moet plaats hebben in "'t Schip.. DE Schipper moet plaats voor de Koopluyden in 't Schip ver-*- fchaffen , * (en) de Stuurman moet de Koopluyden by de Schrij- - ver doen komen , en moet die Koopman de meefte plaats geven 5, dewelke het Schip de meelle vragt, en winft aanbrengt. kap; €8 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. LXXV. Del loco , *■& de' ièrvitori de' mercanti. j4tr0n dì nave è tenuto a mercanti fonar la coffa , Cr letto , O^ fu P A fervitore^ c?^ ^ compagno [ufficiente nel viaggio-^ dove andar O^ dehhdi dar loco dùve dorma : C^ [e gli mercanti dar Anno tanto foco no^ lo , cioè afapere fé ander k in Achri , in Alejfandrla , in Armenia , in B orbar ia^ ò in Spagna^ ò nelle bande di quelle partij ò ne verro, ^ [e dark di dieci ducati d'oro larghi ingiù di noie , non gli debba ejfer tenuto il pa- tron di nave portar cajfa , ne fervitore , né compagno finz,a nolo , né debba haver loco di mercanti. * Besferra] bagage. I Compagno'] eft (ficius , comes,) £cd qu^mìutllishxcìocmlo} compagno /ufficien- te nel viaggio dove andar debbe. Lege itaque & hic, & fuperlus in Cap. 75. & alibi paffim, Companaggio compoiìtum ex <:<?» ècpanis, quod vulgo ^iharia j acque efedenta "denotat. C A P. LXXVI. Dechiaratione del fopradetto. SE nave , l altro legno va in Barrbaria^ ò in Spagna^ ò che venghi *it mercante non dk venti Be fanti di nolo ^ per lamedefma ragione * di Copra. * E (en.) I C A T AL. axi com defu4 es dit (in dier voegen als boven gefegt is.) CAP. LXXVII. Di vettavoglia rubata. IL patron di nave debba refiituire ogni vettovaglia ^ che fujfe rubata per mano di marinarro in nave, CAP. LXXVIII. De impedimento di mercante. PAtron di nave debbe affettare li mercanti^ fé impedimento ci fkrky €^ fi il patron della nave è fiato pagata dei mio dd mercante '^caverk la robba * E 75 7»;rw<^r] fen d€ Koopman.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 89 KAP. LXXV. Van f laats "(voor de bagage) en Knegts der Koop- luyden. DE Schipper moet de koffer van de Koopluyden , haar bed, Knegt, en * viftalie", foveel als fy opreys van noden hebben, medeneemen: en moet haar plaats geeven om te flaapen, en indien de Koopman fo weynig van vragt geeft , dat, als hy naAcry, A- lexandrien, Armenien, Barbaryen, Spanjen, ofnadieGeweften heen , of weerom vaart , niet boven de i o . ducaten voor vragt betaa- len fai , is de Schipper hem niet gehouden fijn koffer, nog fijn Knegt, nog fijn vidalie in te neemen fonder vragt : en moet hy ook geen Koopmans plaats hebben. K A P. LXXVL Verklaaringe van het bovenftaande. SO een Schip of ander Vaartiiyg komt, ofgaat na Barbaryen, of na Spanjen, ""{eri) de Koopman geen lo.Befants voor vragt be- taalt , is het gelijk * boven gefegt is. K A P. Lxxvn. Van geftole vi£talie. D E Schipper moet al de viflialie, dewelke door handen vande Bootsgefellen in 't Schip geftolen fai zijn , vergoeden. KAP. LXXVIIL Van belet van de Koopman. Ls 'er eenig belet fai zijn, moet de Schipper na de Koopman wagten , en als de Schipper de vragt van de Koopman fai ont- M fan- ^o IL CONSOLATO DEL MARE. robba per paura 't ò per impedimento , il patron non è tenuto refiitutre il no* lo : imperoche tutta volta , che hMia buone nuove 9 è tenuto andare , Cr portar U robbordove li bavera promejfo , fi non pajferk termine di due me- ^* GAP. LXXIX. Di paura di mercanti. SE il mercante ha mejfa fua mercantia in nave , O^ per paura , che htt-' ver A de' fuoi nemici la vorrà cavare , cioè per armata , ò per corfari , la può cavare j ò (perche) jìa certo ^ ò non certo ^ con che li altri mercanti la cavano. Imperò fi farà uno mercante , che h abbia paura , O" per altra ragione , che altri mercanti ^ ò la pin parte non la caveranno , habbia pa^ gar nolo , ò accordar fi col patrone della nave per pagarlo : * ( perche il pa- tron ne fa ogni giorno fpefa , 6c falaria marinari , èc eonfuraa lai nave, 6c fé medefimo.) I Quse diverfo charadere diflinximus dcfunt in Catalauno^ C A P. LXXX. Come deve efTer^ fai vara la robba al mercante , che teme. IL patron debba dare^ O^ refi ituir tutta la robba al mercante ^ejfindo cer^ tOy che lui habbia pagato , ò nò^ fiol fappia ch'egli habbia paura di qual- che nave^ ò altro legno armato: Cr quando ti detto mercante non fi tema^ il patron della nave volendo può farlo tornar nelU nave j C^ fi * non vuo- le^ fi debba convenir col patron della nave^ per il medefimo prezjLo di pri- . ma^ C^ fi mette altra robba ^ a rifletto di quintalate: perche il patron ha- ricevuto danno , in dar mangiar , e bere * d marinari y Cr di molt' altre ^efe. 1 Salvata] Catal. Uurada (uytgelevert 3, overgegeeven.)- 2 EJfendo certo i^c,~\ Catal. (la pagat 0 m , que hom fia eert quel mer cader fé tem 5 qm nau 0 leny fia armàda de que el fé tema ('t zy hy fijn betaaÜng heefr , of niet 5 als hy maar verfekert is dat de Koopman bekommert is , door dien datter vyandelijke Schepen zijn daar hy voor vreell.) "^ Et fe non vuole] Catal. e fi eli ven ^ ^ noli torna , que jen deupfar ah lo fen'jor de la nau^ que U do aytant de nolit , com U donava^, fi met altra roba, a mul- tipUcament de quìntaladesy het welk aldus feu konnen vertaalt worden ^ (en (o hy't verkoopt , en niet weer t'Scheep brengt , moet hy met de Schipper akkordeeren , dat hy hem , indien hy ander goed in de plaats komt te laaden , fo veel vragt fai geeven als van te vooren, na net getal der quimaalen.) * E loguer (en hwur.) ; CAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. ^ï fangen hebben 5 * {m de Koof man) doorvreefe, of belet het goed fai ontlaaden, is de Schipper niet fchuldig devragtweeruyt tekceren, maar is gehouden op alle goede tijding de reys voort te letten 5 en't goed tergedeftinecrdcr plaatfe te brengen fo 't niet boven de twee maanden loopt. K A P. LXXIX. Van vrees des Koopmans. ALs een Koopman fijn koopmanfchap Scheep gebragt heeft, en die weer wil ontlaaden uyt vrecfe voor fijn vyanden, namentlijk voor Oorlog- Schepen, of Rovers, kan hy die ont- laaden , 't zy hy fekere tijding heeft , of niet , mits dat andere Koopluyden ontlaaden : maar fo der een Koopman fai weefen, die bevreeft is, en in tegendeel de andere Koopluyden , of het meerder gedeelte, niet fai ontlaaden, is hy gehouden den Schip- per de vragt te betaalen , of moet met hem accordeeren , in dior voegen, dat de Schipper te vreede is. KAP. LXXX. Hoe het goed van den Koopman , die bevreeji is , moet worden ^bewaart. D E Schipper is den Koopman gehouden , ^'t zy dat hy fifn betaaling heeft, of niet , alleen dat hy weet, dat hy be- vreeft is voor eenig Schip , of vyandelijk Vaartuyg , al het goed weder uyt te leveren , en over tegeeven : en als de vrees van de Koopman over is , kan de Schipper het hem weer doen in 't Schip brengen, fohywil, en fo '^ {hy "'t verkpoft ^ en) niet wil, moet hy met de Schipper accordeeren voor defelve prijs als van te voren , en fo hy ander goed in de plaats laad , na het beloop der quintaalen 3 nademaal de Schipper fchade geleeden heeft in 't geeven van fpijs, en drank , ^(enhmr) aan de Ma- troofen, en in veel andere onkoilen. M 2 KAP, ^2 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. LXXXI. *Che è tenuto il patron al mercante, che noleggierà à canterate, MErcante che noleggierà nave , è TÌavtlio a canterate , cioè a fkpery,, che il mercante debba dare quantità, di canterate alla nave , o navi^ Ho 5 il Patrone della nave , ò navilio fta tenuto al me-rc ante di f or tare f iw il cjuarto delle canterate i in quello modo , che fé noleggierà trecento cantc rate^ O^ il mercante ne haver a quattrocento , il patrone gli debba portare-, ma in tal forma , che detto mere adante fi debba accordar con il patron del navilio , di quella parte delle canterate a un tempo , che fia fuffi dente j O^ fi in quel tempo promejfo il mercante non ce le vorrà, mettere , che il detto, fatrpne poffa noleggiare ad altri mercanti a compimento del fuo carico. I. Et fé il detto mercante fi vorrà aflenere di andar nel detto viaggio ^ ilquale haver a promejfo a certa quantità di canterate , O^ farà la promeffà fatta con carta ^ ò eoa tefiimonii , ò firitto nel libro di nave , ò di navilio f er ferivano ^ rogato^ il detto mercante debbe rifare tutte le Jfefe^ che il pa- trone haveffì fatte per ragione di quel viaggio , fi innanzi che niente hahbi caricato fi efiraherk : O" fi poiché haurk alcuna e o fa caricata 5 il mercante: fi efiraherk del viaggio , debba dare la meta, del nolo , ilquale haurk pro- mejfo alla naue^ 0 al navilio- fenzjt contrafio. Et il patrone del navilio deb^ ha pagare la meta, del falario olii marinari , fi la nave , ò navilio haura tanta quantità di nolo ^ che fujfe U meta di quello j che potria havere y quan» do haveffi fuo carico compiuto, II. // patrone della nave debbe mettere in ordine la nave di exarcie^ O* di altre co fi neceffarie^ (6c ) in quel modo^^ che haura promejfo a mercanti', C?^ debba effer in ordine in quel tempo , che f ara dk accordo fi a loro 5 e il mercante , debba havjre Jf edito la nave , ò navilio al tempo accordato infia loro ', Cr" il mercante debba pagare il nolo fenza contrago. Et il Patron di nave ^ 0 di navilio fi può ritener pegno per ragione del nolo tanto di rohba^, che vaglia quattro volte tanto come il nolo ^ che haver debh» * De i R&gaiol ChTM., Jurat (gefwoore,,) GAP. ' PET CONSULAAT VANDE ZEE. ^3 K AP. LXXXI. ^Waar in de Schipper den Koopman gehouden ïs\ die by de quïntaat laad, ALs een Koopman een Schip bevragt by de quintaal, namentlijky dat de Koopman (eker getal quintaalen aan 't Schip moetver- fchafFen , is de Schipper aan den Koopman gehouden een vierde der quintaalen meer te voeren y in dier voegen, dat wanneer-de Koop- man geakkordeert is voor 3 00. quintaalen , en defelve 400 . heeft , de Schipper hem gehouden is diete voeren > fo evenwel , dat de Koop- man voor die overige quintaalen , met de Schipper fekere bequaa^me tijd moet beraamen, en dat, indien fe de Koopman binnen de be- loofde tijd niet fai willen leveren , de Schipper van andere Koopluy- den vragt fai mogen aanneemen tot fijn volle laading toe. I. Enbyaldien een Koopman,, dewelke feker getal vanquintaa- wat re^- len belooft fai hebben, de reys fai willen ilaaken, en die belofte màenSchip- gefchrift , of in tegen woordigheyd van getuygen gedaan fai zijn , of ^!^' J2^^. doordegefwoore* Schrijver aangctekentweefen in 't Scheeps-boek, compe. is gemelde Koopman gehouden alle de koften , de welken de Schip- teert, ds per ter faake van die reys gedaan fai hebben , te vergoeden ingeval- ^^ ^y' Ie hy fe ftaakt , voor dat hy nog jets gelaaden heeft > en indien hy fe Zy'swit Haakt , na dat hy jers gelaaden heeft , moet hy de helfc van de vragt, fiaaken. dewelke hy aan 't Schip belooft fai hebben, betaalen, fondertegen feggen. Enbyaldien het Schip fo veel vragt fai genieten, dat het de helft uy tmaakt , van 't geen dat het had konnen hebben , in gevalle het fijn volle laading gekreegen had, is de Schipper gehouden het Scheeps-volkde helft van de huur te betaalen. II. De Schipper moet het Schip gereet maaken met fi^jn take- BeSchip- ling, en vorder behoefte , in dier voegen als hy de Koopluydenbe-^^^^^'^^^, looft fai hebben > en moet klaar weefen tegen die tijd welke met fiJa^^.^ce^'. deKoopluyden afgefprokenis^ en de Koopman moet het Schip op /en^c, de beftemde tijd zeylree vinden , en de Koopman moet de vragt voldoen, fonder tegen feggen, en de Schipper kan voor de vragt viermaal fo veel goed in pand houden , als de vragt, diehy hebben moet, bedraagt. M 2 ' KAPt. ■f4 IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. LXXXII. Di mercante clie noleggierà , & dipoi fé eftra- licrà. MEr canti che nokggiermno quantità di rohha^ ò di camerate^ O^ hau* ramo k dare tutto il fuo carico ad alcuna nave ^ ò ad alcuno navilio , [e il mercante fi efirahera di dare j Cr e onfijn are quella rohha , ò quella quantità, di camerate , b tutto quel carico , che nolegiato hauranno , innanzi non lo hahhino fatto portare a mare tutto ^ o la piti parte , non fono tenuti di dare k quello patrone di quella nave , ò di quello navilio ^ di che loro hau- ranno noleggiato , fé nonfolamente la jfefa , che il patron della nave ^ q di navilio haurk fatto per quel viaggio. Ï. Et fi per ventura li mercanti hauranno fatto * patrone al mare tutta quella rohha ^ ola più parte ^ che lor noleggiata hauranno^ O" gli detti mer' canti fi efiraheranno di andare allo viaggio loro , fono tenuti pagare il patro^ ne della nave , o di navilio , che loro hauranno noleggiato , il terz.0 del no" lo 5 che loro hauranno promejfo dare , quando loro nokggiorno. Impe^ rò fi li detti mercanti fi efiraheranno del viaggio , dipoi che hauran- no alcuna cofa caricata , loro fono tenuti di dare al patrone della nave , ^ navilio la metk del nolo , che promejfo hauranno y e fi loro hauranno cari* cato tutto quello 5 che hahhiano a caricare ^ O" la nave , ò navilio non haurk fatto vela , O^ lor fi vorranno efirahere di viaggio , fono tenuti pa- gare la metk del nolo , che promejfo hauranno . Et fi per cafo la nave , è navilio 5 dove loro hauranno mejfo la rohha , have Jfi fatto vela , zs^ lor fi volejfino efirahere di detto viaggio^ fon tenuti di dare al patron della nave^ 0 navilio tutto il nolo ^ che promejfo hauranno. E tutto quefio , che difopra è detto y debba e/fer fatto finza contrafio. II. Imperò è da intender , che per qualunque di que fi e ragioni dette ^ che i detti mercanti fi vorranno efirahere del viaggio , nel quale haver anno promefo quantitk di camerate , ò haveranno noleggiato del tutto alcuna nave , 6 navilio , che fi a fenx.a fiaude. Et fi il patrone della nave^ è del navilio potrk provare , ò mofirare alcuna fiaude 5 ò fiufa , che non fuffi giufta , quei mercanti fono tenuti dare 5 <CT confegnare tutto quello 5 che noleggiato li hauranno j ò che fi accordino con lui^ fi lui vorrà. Perche è ragione 5 che come il patrone di nave ^ ò di navilio è te- I Patrone] h. portare Q h^ kl. tirar (brengen») HET CONSULAAT VANDE ZEE. ^5 KAP. LXXXIL Van een Koopman die H Schip bevragt ^ en Jïg de rejs naderhand onttrekt. DE Koopluyden 5^ dewelken een Schip komen te bevragten met ^/^^^ fekere quant iteyt van goederen, of quintaalen , en verbonden J^'^^^^y^^'^ zijn het Schip fijn volle laading te verfchatFen, fodieKoopluyden Z^^^j^^^ onwillig zijn dat goed , of dat getal quintaalen , of die geheele voor dat de laading 5^ waarvoor zy 't Schip gebuurt fuUen hebben, te leveren, l^^dmg en af telaaden, voor dat defelve nog geheel , of ten meerendee- ^^^'^f^^^ ie aan Zee is gebragt , zijn fy den Schipper van dat Schip , het"* ' ^ welk fy in dier voegen bevragt fullen hebben, niet gehouden meer te betaalen , als de koften , dewelke de Schipper totde reys fai heb- ben gedaan. I. En fo 't fake was, dat de Koopluyden de geheele laading, of^^jjf"^^ het meelle gedeelte al na Zee hadden doen * brengen , en gemelde ^^n zee is Koopluydeu haar reys quamen te flaaken , zijn fy gehouden den gehragt , Schipper van 't Schip, het welk zy bevragt fullen hebben , eender- als deenig de van de vragt te betaalen , welke fy belooft hadden toen de bevrag- goed gelm^ ting gefchiede. Maar in gevalle gemelde Koopluyden de reys qua- ^^'^ ^^^ men te flaaken, na datfy aleenig goed ingelaaden hadden, zijnfy ^^^^^^^^' gehouden den Schipper de helft van de vragt te betaalen , die fy be- f'^^'f ' looft fullen hebben 3 en indien fy gelaaden hebben , allhetgeenfy , '„,. telaaden hadden, en 't Schip nog niet onder zeyl is, enfy de reys ^„^^^^J^ willen flaaken, zijn fy gehouden de helft van de beloofde vragt te be- is. taaien. En fo 't fake was, dat het Schip, daar in fy 't goed gelaaden hadden , al onder zeyl mogt weefen , en fy de voorfchreev e reys wil- den flaaken, zijn fy den Schipper fchuldig de heele vragt te geeven, die fy belooft fullen hebben y en al het geene dat gefegt is, moet gefchieden fonder tegen fpreken. ' II. Dan moet men weeten, dac om welke der bovenflaande re- Alles moet denen , gemelde Koopluyden de reyfe , waar toe fy feker ^tl-òS.^^' ^°^^^^ quintaalen belooft hebben , ofwel het Schip geheel afgehuurt , fui- ^}chkden'. len willen flaaken , dat het wefen moet ter goeder trouwe j en in ge- valle de Schipper eenig bedrog, of onwettige uytvlugt fai konnen aantoonen, ofbewijfen, zijn de Koopluyden gehouden te leveren, enaf telaaden al het geen waaryoor fyhem fullen hebben gebuurt , of ^6 IL CONSOLATO DEL MARE. '^ tenuto , * obligato a mercanti , che li mercanti peno j'^è debbino^ effer tenuti al patrone di nave , ò navillo : fé però per giujìa ragione non fi pO' iranno fcufare^ come difopra è detto, t E (en.) C A P. LXXXIII. Di mercante , c'haverà noleggiato roba , & dapoi la vende. SE alcuni mercanti noUggieranno nave , ò navilio del tutto , ò in parte , ò che li debbino dare quantità di camerate , fé gli detti mer' cumtl fi rimar anno di andare al viaggio per caufa di vendita^ che loro hnuranno fatto delle robbe loro ^ Ucfual robba^ è marcandantia loro haw ranno noleggiata ad alcuno patrone di nave , l di navilio , loro fono tenuti pagare quel nolo , che haver anno promejfo. Per qual ragione ì percioche è da intendere , che quelli mercanti , liquali quelle robbe (che) havevano noleggiate ^ che nella vendita <y che loro ne f anno ^ loro clguadagna-' no^ €r ancora pili') il guadagno che loro ci fanno ^ che ci entra quello nolo^ che loro havevano promeffo di dare k quello patrone di nave ^ ò di navi-' Ilo , che loro h avevano noleggiato : O^ è ragione , che polche li merca^ danti guadagnano , C7^ fanno loro fatti , che li patroni delle navi , ò navili non debbano haver danno. Imperoche è da intendere in que fi o modo y che fé la nave ^ ò navilio^ che noleggiato farà ^ doveva caricare in quello loco , dove il contratto del nolo farà flato fatto , debbe effer meffa -in potere de' due huomini dell'arte del mare , che fieno degni di fede , €^ quella cofay che loro ne diranno , quella debba ejfere fèguito -, che il patrone della nave , ne gli mercanti non debbano , ne pojfano in niente contradire, £t quello patto ^ che il patrone della nave^ m navilio f ark con gli mercanti y in quello patto debbano ejfer U marinari. I. Imperoche fé quella nave ^ ò^navilioj che noleggiato fark ^ doveva andare a. caricare in alcuno altro loco ^ cr la nkve^ ò navilio farà giunto^ ■dove doveva caricare , Cr i mercanti hauranno vendute quelle robbe 9 che noleggiato havevano ^ O^ i mercanti non lo potranno confegnare , loro fono itenutt dare , C^ pagare tutto quello nolo , che pror/tejfo havevano di dare k quello patrone di nave , ò di quello navilio , che loro noleggiorno fenzjt contrafio .: perche è ragione 5 chfgli mercanti fien tenuti 5 O^ obligati k i pairo- HET CONSULAAT VANDE ZEE 97 of moeten met hem akkordeeren, indien hy \v il > want het I s redelijk, dat de Koopluydcn moeten gehouden zijn aan den Schipper, in dier voegen als de Schipper gehouden *{en) verbonden is aandeKoop- luyden : ren waare fy haar by wettige rede konden verontfchuldigcri, als boven gefegt is, KAP. LXXXIII. Van de Kooiman , • dewelke een Schip bevragt Jal hebben j en 't goed naderhand verkoopt, SO eenigeKoopkiyden een Schip geheel 5 oftendeelebevragren, of datfy daaraan feker getal qiüutaalen moeten leveren, en ge- melde Koopluyden de reyfe ihaken , door dien fy 't goed , waar me- de fy 't Schip bevragt hebben , verkoopen , zijn {^ gehouden de uy t- geloofde vragtpenningen te voldoen. Om wat rede ? om dat men moet weeten , dat de Koopluyden wind doen in ^t verkoopen van die goederen , daar fy 't Schip mede bevragt hadden 5 en daar in boven, dat indewinft, die fy komen te doen, de vragtbegreepen is, de- welke fy den Schipper, dienfy bevragt hadden, belooft hebben te geeven : en 't is betamentlijk , dat de Schippers geen fchade moeten lijden, terwijl de Koophiyden winnen, en hun voordeel doen. T^o^ moet dit alfo v er ftaan worden, dat, in gevalle het Schip , dat bevragt fai zijn, de laading moftinneemen ter plaatfe, daar her contract van bevragting was aangegaan , het als dan moet geilelr worden aan twee goede, eerlijke, Zeevaarende mannen, en derfciver uytfpraak ge- volgt, fonder dat de Schipper, of Koopluyden daareenigfintskonnen tegen feggen. En in dat akkord, het welk de Schipper met de Koop- luyden fai aangaan , daar in moeten de Schipgefellen begreepen zijn. I. Maar in gevalle het Schip , datbevragt fai zijn , de iaading moft ^l^ htt gaan inneemen op een andere plaats , en 't Schip gekomen fai zij n ter J^^f> %- )laatfe daar het de laading moli inneemen, en ée Koopluyden à^'dlLadhw goederen, waarmede fy het fouden hebben gelaaden, verkort fui- ;;^ö/?^^.w fonder tegen feggen. Want het is redelijk,, dat de Koopluyden ge- houden, en verbonden zijnaan de Schippers, allesfints, eninfover- re als de Schippers gehouden zijn aan de Koopluyden 3 want het eer» harde faak foude zijn , dat de Koopluyden niet fouden gehouden zijn N an.n 5>8 IL CONSOLATO DEL MARE. patroni delle navi tutto , Cr in tanto , come i patroni delle navi fono a mer- canti : che dura cofa faria , fé i mercanti non fusero tenuti a patroni delle navi j come loro fon tenuti a mercanti ^ che porrla e fere gran danno j ZT non faria benfatto^ ne giufia ragione^ che i mercanti f acejfer o il fatto loroy Cr i patroni delle navi fusero disfatti a fede de' mercanti, II. Imperoche fé quella nave ^ che noleggiata fxrk ^ debba andare a cari- care in alcun loco , cr i mercanti lo faranno afapere innanzi che la detta nave fi parta di quel loco , dove fark fiata noleggiata , né ancora haver a fatto vela , quel tale contrafio debba ejfere mejfo in potere di duoi buoni huo- mini 5 come difopra è detto. Et per la ragione difopra detta fu fatto que fi o capitolo, • C A P. LXXXIV. Di catiterate. IL patrone della nave è tenuto al mercante , di portare le canterrate , che: haver A noleggiate del mercante : <Cr il mercante debba pagare il nolo in t^ucl modo^ che fi accorderà con il patrone della nave, C A P. LXXXV. Della robba caricata , che il patron non fappia. SE il mercante metterà piìi robba in nave di quello , che haver a noleg- giata col patrone , il detto patrone può pigliare di quelh il nolo , ch& vuole. C A P. LXXXVL Di poco nolo , & aflai nolo. Facciamo conto , che un mercante dia al patron della, nave un ducato per cantaro ,y €r ha ajftcurato tanti cantari .^ come faranno , Cr dipoi verrà un altro mey Cante , e^* gli dark del cantaro tre , o quattro ducati , il pa- tron della nave debba portare , C^ mettere tanto l'uno , come l'altro in buon loco. Etguardifi il patrona ^ ch{tmt9 rifare aWm^ com( f altro ^ fiUanna - ■ pi. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 99 aatide Schippers, in dier voegen , als fy gehouden zijn aan de Koop- luydenj hetwelktenhoogfteroukonnenrchadeUjkzijnj enhetfou niet billijk , nog wel gedaan weefen , dat de Koopluyden haar voor- deel fouden doen , en de Schippers, die op 't woord der Koopluy- den toegaan, fchaade moeten lijden. II. Maar Ib 't Schip, dat bevragt fai weefen, fijn laading elders ^^'^ ƒƒ moet gaan inneemen, en de Koopluyden de faak bekent maaken, ^^^J^^ voor dat het Schip van de plaats , daar 't bevragt fiü zijn , afgefakt , schipper of onder zeyl is, moet dit fodaanig verfchil gefield worden aan twee kennU dmr goede mannen, gelijk boven gefegt is. En om de boven gemelde ^.^J^f^J^'^ ïede is dit Kapittel gemaakt. het schip • . onder zeyl KAP. LXXXIV. ^'• Van de ^tintaalen. DE Schipper is den Koopman gehouden fo veel quintaal en te voe- ren, als hy fai hebben aangenomen: en de Koopman isfchul- dig de vragt te b^taalen, in dier voegen als hy met den Schipper geakkordcert is. KAP. LXXXV. Van goed dat Ingelaaden is httyten kennis van de Schtj^péir, INdien de-Koopman meer goed inlaad , als hy met de Schipper be- dongen heeft , mag gemelde Schipper daar fo veel vragt van neemen als hy wil. K A P. LXXXVI. Vanwejnigj en veel vragt. REkent, dat een Koopman den Schippereenducaat voor 't quin^ taal fai geeven, en hem verfekert heeft foveel quintaalen, als 'er fullen zijn, en naderhand een ander Koopman komt, die hem voor 't quintaal fai geeven 3 , of 4.dücaaten, fo moet deSchippet het voeren, en het een , fo wel als het ander op een goede plaats leggen. En de Schipper moet voor hem fien , nademaal hy , in cas van fchaade, den een foveel moet goed doen, als den ander. En N z hy 100 IL CONSOLATO DEL MARE. piglia^. Et non debba lafciar di fonar la robba di quello di prima , fer in fino che habbiafuo carico > er gli è tenuto il patrone di portar le rebbe in' fino a compÌ7nemo ^ imperò cavato quel compimento delle dette camerate , il patrone della nave li può domandar tanto , quanto vorrà, , per cantare \ Ce il mercante non fi [ark accordato con lui , che per quella ragione li dia di quello^ che ci metterà pÌH^ ^cr lo debbe far faper nel termine , che fi accar- domo infieme, C A P. LXXXVIL Se il patrone lafcierà robba noleggiata. SE alcuno patrone di nave , ò di navilio , noleggiera , ò haver a noUg* giato alcuna robba di mercanti^ o firivano per lui ^ con carta ^ h con tefiimonii , ò tra di loro fitrk data la fede y o fujfe fcritto al cartolario di nave ^ ò navilio , il patrone della nave , ò navilio e necejfario che earichi detta robba ^ che noleggiata hauru : ' C^ fé lui non la potrà por ^ tarcy Cr la lafcierà tutta ^ cr che gli mercanti gli diranno ^ che ^ [e lui non la porta ^ rimanerk per fua^ fé il patron della nave ^ ò navilio ?ton (l accorderà con li detti mercanti , innaniLi che fi parti , quella robba , che 5 come difopra e detto , lafciara 5 ò haurk lafciata , debba rimanere per fua , O" il detto perone è tenuto di dare a detti mere Ami altre" tanta di robba , quanto fujfi quella , che lui haura lafciata , ò tanti de^ nariy come vale 5 ò valera fimiglian.te robba di quella , in quel locoy dove lui farà porto per fcaricare , * in quel loco , dove lui la' doved portare. Et fé la detta robba ^ che rimafa fark^ fi perdere ^ è guafic rk 5 in tutto , ò in parte , debba, efer perfa k detto patrone , che fopra la conditione fopradetta Fhaura lafciata. I. Et fé per cafo tutto quel , che il patrone della nave ^ 0 navilio porterà nella f/.a nave^ ò navilio ^ è da intender quella robba , 0 quel- la mere amia y che lui porterà , fi perderk del tutto , per alcun cafo di ventura^ C^ fé quella , che rimafa fa:rk , fi falverk , debba effere falva^ ta A detto patrone della nave , o navilio , C?^ ejfer perfa a mercanti ^ di chi fiata fujfe. Et è' ragione , che , come ti detto patrone della na- ve ^ ò navilio era tenuto di refiituire a detto mercante , ò mercanti tan- ta di robba ^ come quella <^ che rimafa era ^ è tanti denari.^ cerne fimi- gliante robba di quella valeva^ ò valcjfe in loco ^ dove lui la doveva portare 'y cr fé perde quella robba ^ chj rimafia fara^ dovea ^ O^ debbe ejjer HET CONSULAAT VANDE ZEE. lojr hy moet het goed van de eerfte niet laaten leggen , voor dat het Schip fijn volle kading heeft: en de Schipper is hem gehouden lijn goed in te neemen tot het laatfte toe : maar het laatfte der voorfchreeve quin- taalen gelaaden hebbende , kan de Schipper voor 't quintaal , fo veel eyflchen als hy begeert ^ ten waarede Koopman methemgeakkor- deert was> dat hy 't overige fou konnen laaden voordefelve prijs j cnfuiks moet hy hem laaten weeten tegen de beftemde tijd. K AP. LXXXVIL Als de Schipper het beftelde goed laat leggen. A Ls de Schipper 5 of de Schrijver in fijn naam 5 eenigKoopmans goed fai aanneemcn , oF aangenomen hebben met gefchrift, of in tegenv/oordigheyd van getuygen, of mondeling , oi dat het ge- fchreeven was in 't Scheeps-boek , is de Schipper fchuldig dat goed in te laaden, het v/elk hy aangenomen heeft: en fo hy 't niet kan voeren, en 't in 't geheel laat leggen, en deKoopluyden hem aan- feggen , dat het voor fijn rekenmg blijft , fo hy't niet inneemt, moet dat goed, het welk hy, gelijk boven gefegt is, heeft, of fai hebben laaien leggen , voor fijn rekening blijven : en is de Schipper gehouden aan gemelde Koopluyden fo veel goed weerom te leveren, als 't geen hy heeft laaten leggen, of fovee! geld, als gelijke goed waardig is, of waardig fai zijngeweefc terplaatfe derontiaadinge, "^ {of) ter plaaife , wervv^aarts hy 't ha \ moeten brengen > ten waare de Schipper akkordeerde, of met gemelde Koopiuyden geakkordeert v/as , voor fijn vertrek. En by ajdien 't voorfcbreevegoed ^ het welk is blijven leggen, verlooren gaat, of befchadigt word , in 't geheel, ©f ten deele , moet het verlooren v/eefen voor reekening van gemel- de Schipper, die'topgemeldeconditie fai hebben laaten leggen. ï. En fo 't fake was , dat al hetgeen* datgemelde Schipper met fijn Schip fai voeren, namentlijk dat goed, of die koopmaiifchap- ^-l^-^"^ pen^dewelke hy op fijn bodem fai hebben,by ongeluk quamen te blij- '^i^^^^^j ven, en 't geen dat was blijven leggen gefalveert was, moet het ge- 'èhUeven filveerde znn tenvoordeele van de Schipper, en het veronj^elukie uhoudtn. voor rekening van de Koopiuyden , die 't toebehoorenlal. En ht t '^^!^^ ^^ * is rede] ijk , dat gelijk aan de eene kant gemelde Schipper aan gedag- 'j^^^^.^X' te Koopman, ot Koopluyden, fo. veel goed, als het geen, dat wts elaktU, blijven leggen, of fo veelgeld, als gelijke goed waardig was, cf %vaaixlig ioude zijn gewxeil ter piaatfe , werwaarts by 't moit voerep, N 3 ge To^ IL CONSOLATO DEL MARE. 