Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?IndieI? / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?IndieI?.
Nadat wij in den morgen van 4 October den toestand van Amahei hadden opgenomen, stoomden wij nog dienzelfden dag naar Makariki en Awaija om ’s avonds terug te keeren naar Amahei. Aldaar troffen wij het stoomschip "e Jacob aan en verzocht ik den commandant van dien bodem de Zwaar gewonden naar Ambon mede te nemen. Deze ver- trok daarop met den gewestelijken militairen commandant = den eerstaanwezend officier der genie naar Ambon, ter- wil wij in den vroegen morgen van 5 October den steven | wendden naar Elpapoetih (. Paulohy). - $08 — Aldaar moesten wij den ganschen dag blijven om de 120 gekwetsten verbonden te krijgen. Gelukkig was deze rampzalige arbeid tegen den avond vol- bracht, doch dat nam niet weg dat de dokter zich verplicht achtte nog 35 reeds verbonden zwaar gekwetsten naar boord ter verzorging mede te nemen en naar Saparoea over te brengen. Nadat deze allen aldaar aan wal waren gezet, werd de reis weder ondernomen naar de zusterkampong van Elpa- poetih, Samasoeroe. Onderweg werden 6 October '99 eerst de negorijen Latoe en Oewa Lohy, Toemalehoe aangedaan om daarna 200 spoedig mogelijk Samasoeroe te trachten te bereiken. Omdat de gewonden van Samasoeroe naar Mani waren overgebracht, moesten wij wel daarheen trekken. Op dien- zelfden dag zijn wij nog in staat geweest de negorijen Roemahlait en Waraka te bezoeken om daarna in den avond naar Amahei terug te keeren. In den vroegen morgen van 7 October keerden wij den steven naar de Oostelijk gelegen kampongs aan de Zuidkust van Ceram. Gelukkig mochten wij van de langs zij komende prauwen vernemen dat alle verdere kampongs Oostwaarts tot de Toetoeti-baai niets geleden hadden. Daarom konden Wij direct doorstoomen tot Tehoro, alwaar de gekwetsten te Haja werden verpleegd en nadat dezen verbonden waren, bereikten wij dienzelfden dag nog Woloe. Aldaar moesten Wi van wege den goeden ankergrond overnachten om den volgenden dag 8 October vroeg Tehoewa te kunnen bereiken. Nadat onze treurige taak daar ook weer was volbracht, trokken wij verder Oostwaarts tot Laimoe. Hier gekomen kon de Regent noch bevolking ons eenige inlichtingen 0M- trent de verdere Oostwaarts gelegen kampongs geven, doch daar hij zeide zeker te weten dat daartoe de Regent van Werinama, welke zich thans te Bemo bevond, in staat was, 700 ging de reis verder tot laatstgenoemde plaats. Eugen Was aldaar de Regent niet ter plaatse, zoodat wij mama moesten terugkeeren. Gelukkig bracht de — 209 — Regent van deze negorij ons de blijde tijding dat hij zeker wist dat de verdere kampongs Oostwaarts als Kelmoeri en Afang alsmede het eiland Gisser niets geleden hadden. Alzoo konden wij dus met een gerust geweten den terug- tocht naar Amahei weder aanvaarden. In den vroegen morgen van den 9*" October aangekomen troffen wij daar het stoomschip Japara met den Resident en den Gewestelijk Eerstaanwezend Officier van Gezondheid aan boord aan. Nadat wij onze zwaar gekwetsten aan dezen bodem hadden toevertrouwd, vertrok deze dadelijk weder naar Ambon, terwijl wij het anker wierpen voor Amahei om de gewonden nog weder na te zien en den posthouder af te zetten. Van Amahei ging de reis verder via Amet naar Saparoea, alwaar wij van wege den ankergrond moesten blijven om in den nacht van 9 October reeds weder naar Hatoesoea (Waisamo) te stoomen. Aldaar in den morgen van 10 October aangekomen, konden wij, nadat daar nogmaals de verwonden waren nagezien, de terugtocht naar Ambon aanvaarden, voor welke plaats in den avond van 10 October het anker werd geworpen. B. Vloedgolf. Dadelijk bij aankomst te Hatoesoca kon men reeds van verre bemerken dat deze plaats door een verschrikkelijk onheil was geteisterd. De geheele negorij was totaal geraseerd. Overal stemmen de door mij ingewonnen berichten vrij wel met elkaar overeen. In den nacht van 29 op 30 Sep- tember omstreeks 2 uur voelde men eerst eene zware hori- zontale aardbeving, welke geruimen tijd aanhield, waardoor de menschen uit angst hunne woningen ontvluchtten. Nau- Welijks waren zij buiten gekomen of hoorden zij uit zee een Zwaar geruisch opkomen dat zeer snel naderde. en nog te weten wat dit beteekende, namen zij — MO — instinctmatig de vlucht meer landwaarts in. Verscheidenen ` hebben daardoor nog hun leven mogen redden, doch de meesten werden reeds door de vloedgolf overvallen, alvorens zij het hooger land hadden kunnen bereiken, en vonden zoo hun dood. Overal stemmen ook de berichten overeen, dat deze vloedgolf een zwarte modder aanvoerde en een zeer gepronon- ceerde zwavellucht verspreidde. Zelf heb ik verscheidene kleeren gezien, welke met deze vloedgolf in aanraking zijn geweest. Deze waren alle zoo zwart als roet en met een donkere modder overdekt. Over het algemeen is de vloedgolf + 4 M. hoog geweest en op de meeste plaatsen + 150 M. landwaarts ingeloopen. Te Elpapoetih moet de vloedgolf echter minstens 15 M. hoog geweest zijn, terwijl deze te Tehoro zeker eene hoogte van 12 M. heeft bereikt. In eerstgenoemde plaats is een groot gedeelte van het strand over minstens 150 M. breedte in de diepte verzonken, zoodat op de plaats waar vroeger 11 vadem diepte werd gelood, men daar thans op 40 vadem nog geen grond had. Eveneens is te Tehoro een groot gedeelte van het strand in zee verzonken. Vroeger liep aldaar een kali tusschen het strand en den bergrug, terwijl deze zich thans direct in zee uitstort. Te Amahei en Waai Samoe zijn groote scheuren in den bodem ontstaan. Te Amahei bevinden zich drie spleten welke op sommige plaatsen !/, M. breed en 1 M. diep zijn. Een daarvan loopt door tot de negorij Polappa op + een uur afstands van Amahei gelegen. Te Waai Samoe zijn eveneens 3 scheuren in den bodem ontstaan en blijkbaar heeft aldaar eene kolossale opheffing van den grond plaats gehad, daar de eene zijde van den rand der scheur minstens een voet hooger dan de andere zijde is- Tevens verklaarde de bevolking dat op sommige plaatsen zoet water met kracht uit die spleten spoot. De sporen — 211 — daarvan waren nog duidelijk te zien. Naar alle waar- schijnlijkheid zal dit artesisch water geweest zijn. Te Amahei en Hatoesoea kon de richting van de vloedgolf met groote zekerheid bepaald worden door de zich aldaar bevindende ijzeren vlaggestokken. Deze waren namelijk beiden tot op + 200 M. afstands van hunne steenen voetstukken geslingerd. Gedane pei- lingen met het kompàs brachten aan het licht dat de richting daarvan was te Hatoesoea N. 93° en te Amahei N. 1000, Op de andere plaatsen had men geen enkele aanwijzing waaruit men de richting der vloedgolf kon bepalen. Overal stemmen de berichten ook overeen, dat men slechts één golf gevoeld heeft. Bij deze hebben zich de grilligste verschijnselen voorgedaan. Verscheidene menschen welke vlak aan het strand woonden, zijn uit schrik juist naar zee geloopen. Plotseling voelden zij zich oplichten, hoorden een vreeselijk gekraak van de instortende huizen en voor zij recht wisten wat er gebeurde, waren zij weder bijna op dezelfde plaats op het strand geworpen zonder dat hen iets deerde. Zoo zijn deze gered geworden, evenals eenige visschers, welke in kleine vlerkprauwen dicht bij de kust aan het visschen waren. Wel is overal de aardbeving gevoeld, doch kon men dui- delijk zien dat de vloedgolf een locaal karakter heeft gehad. Zoo is de negorij Hatoesoea geheel verwoest, terwijl de beide negorijen Kuiratoe en Waisamoe, welke daar vlak bij liggen, totaal niets van de vloedgolf geleden hebben. Eveneens is zulks het geval met de beide negorijen Tehoro en Haja. Terwijl de kampong Tehoro geheel vernield is, is de negorij Haja op + 1 paal van Tehoro gelegen gespaard gebleven. Zelfs kon men uit niets bespeuren dat aldaar ook eene stijging van de zee zou hebben plaats gehad. Alleen omtrent één punt bestaat er verschil van bekomen inlichtingen namelijk dat sommigen beweren ook nog een Be DE — 212 — vuurschijnsel boven de zee te hebben gezien. Wat daarvan waar is, heb ik met geene mogelijkheid kunnen ontdekken. Te Tehoewa bleef men o. a. dit ten sterkste volhouden, | toen ons later bleek dat dit verschijnsel althans dáár zeker moet worden toegeschreven aan den vuurgloed van de te Laimoe in brand gevlogen missigit. J. Gouvernements gebouwen. In de afdeeling Kairatoe (hoofdplaats Hatoesoea) waren Gouvernements gebouwen slechts een gevangenis en in de afdeeling Amahei slechts een gevangenis en een woning voor den Hulpprediker (de militaire gebouwen uit onbekendheid buiten rekening latende) aanwezig. Daarenboven bevond zich te Hatoesoea zoowel als te Amahei een ijzeren Gouvernements vlaggestok op steenen voetstuk. De gevangenis te Hatoesoea is gelukkig zoo goed als on- beschadigd gebleven. Het geheele gebouw is intact gebleven. Alleen is de voordeur en voorgalerij een weinig beschadigd. en de stekeldraad-versperring een weinig verbogen, zoodat met zeer geringe onkosten dit gebouw weder op eene andere plaats zal kunnen worden opgericht. De ijzeren vlaggestok aldaar is van zijn steenen voetstuk door den vloedgolf medegesleurd en ongeschonden op + 150 M. Oostelijk op het strand teruggevonden. Beide kunnen dus zonder groote onkosten vervoerd en elders weder wor- den opgericht. ; Te Amahei is de gevangenis echter geheel vernietigd en is daarvan zelfs geen enkel stuk teruggevonden. Alzoo zal aldaar een geheel nieuw gebouw voor dat doel weder moeten worden opgericht. De ijzeren vlaggestok is echter van zijn voetstuk gerukt, terug gevonden. Wel ligt deze in verschillende deelen gê- bogen op het strand, doch met geringe onkosten zal deze weder zeker kunnen worden opgericht. Gelukkig is de woning van den Hulpprediker zoo goed als geheel gespaard gebleven. E, — 213 — STAAT der door de vloedgolf van 29 op 30 September 1899 verwoeste gemeenten. Namen amen der > Toestand der der Godsdienstonder- ME Godsdienst- gemeenten. wij * | onderwijzers. Haroekoe. ... -— zwaar beschadigd -— Hoelalioe.... — idem. — Saparoea — idem — Ameth...... — idem -— Hatoesoea... | Inl. leeraar D. Tentoea verwoest. verwond. Waisamoe. .. — beschadigd. — Kamarian.... — idem. — Elpapoetih...| Inl. leeraar F. Hitipeuw. | verwoest. {verwond en overleden. MEN en — idem. — Roemahlait. 2 e. tais 2 Hitalesia. … . 4 ; JANG, a Goeroe Laturiuw. idem. dood. Saholao. . i Id. Hatane. idem. dood. Apisano..... A Tananahoe Es dues Awaija...... — goed. WS Wataka. .... Goeroe Toeanakotta. verwoest. |verdwenen. Roemasosal an idem Sg Makariki wi idem we: Djalhatane Inl. leeraar Tutupoly. idem verdwenen. Amaheij. .... Se goed e Soahoekoe. — goed. a BADA... Goeroe Pelatimoe.| verwoest. gewond. Hune... — idem TE Warasiwa. — idem. eg Boano....... — beschadigd. a — 214 — STAAT aantoonende het aantal Gouvernements scholen met de daaraan verbonden onderwijzers op Zuid-Ceram, welke bij de ramp van 29 op 30 September 1899 zijn omgekomen of gered. Namen der negorijen waar Gouvernements scholen waren. Toestand der gebouwen. Namen der Onderwijzers. Toestand dezer eze Onderwij- zers. Toelich- tingen. Hatoesoea...... AMADE i... luu Makariki. ..... Elpapoetih. .... Afdeeling Kairatoe. verwoest.M. A. E. Wattimena. R. Makatita. ¡S. Kolibongso. Afdeeling Amahei. verwoest. idem. idem. M. Tamoela. ¡Hatubessy. E. Tomasila. P. Pattisalano. J. Manuhutu. D. Sahitapi. F. van Room. Wattimena. Tuahatoe. 'Manusama. Nanlohy. gered. id. id. gewond. — 215 — STAAT aangevende een overzicht van de ramp ontstaan door de vloedgolf aan de Zuidkust van Ceram in den nacht van 29 op 30 September 1899. Namen der Getaxeerde Aantal | Aantal ` schade, op- T'oelichtingen. Negorijen. dooden. | gewonden.| gaven Post- houder Afdeeling Kairatoe. Hatoesoea. ....... 95 | 65 |f 60000|— | Afdeeling Amahei. ZIG... rs: — — wei Men Oewah-Lohi...... Toemalehoe. ..... | ue = nce Bos. cues — — id. KE lohi \ -|+ 900 120 | f 40000 — Samasoeroe [repens + 650% yo d OO EE 48 | = T Sahoelahoe. ......| — — |, 250/— |, Las beschnt a 1 — de W $ Roemah-Lait. .... 54 31|, 1000— Tapanahoe. ...... — | 950— | m. m deht 6 = le... 2D0— AWANG e 20 16 |, 1500 — QUIETUS se 170 6|, 3000 — Roemah-sosal. .... 81 — |, 2500— Makariki......... 68 27 |, 10000.— Djalahatane. ..... 62| — |, 2500— Sr 284 | id. islam \ Amahei. 52 60 |, 70000 — Soa-Hoekoe | 12 | Polapa E -— unt ur BEA e KO — — Ex pe Tamilo PNE = = NA aW — 216 — E Getaxeerde Namen der Aantal | Aantal | schade, op- a oelichtingen. negorijen. dooden. |gewonden. | gaven Post- | houders. TOROTO, Rech + 600 30 f tes Toeloeti-lama. . ... — — — E EE rr 250 49 |, 15000 — id. alfoeren.... 27 — = |= EE wen — — — [LL Naming. ........ 7 — — E Latoemoela....... 501 — = | TORO WA... +32... 67 221, BOO AMOO io + 260 83 |, 15000.— Hoenoesi......... 361 — |, 250— DRA... po — — |, . 250— Totaal....| 3852 549 /238150— Daar de Resident van Ternate er op aandrong de „Zeemeeuw” niet langer aan te houden dan volstrekt noodig was, besloot ik de „Zeemeeuw” ter beschikking van den Hoofdingenieur VERBEEK te laten, ZHEdG. kon daarmede dan zijne reis naar Halmaheira vervolgen. : Ik verzocht hem echter voor i. een rapport te Wahaai achter te laten. Dit rapport heb ik nog niet, doch den Ingenieur te Amahei ontmoetende, verklaarde ZHEdG. mij, dat de vermoedelijke oorzaak van de aard- en zeebeving kan genoemd worden ver- schillende plotselinge dalingen of verzakkingen van den zee- bodem, waardoor de eigenaardige verdeeling van de plaatsen, die getroffen zijn en die gespaard waren, te verklaren is. Hij achtte het niet noodig Amahei als vestiging te verla- ten, doch wel wenschelijk negorij en posthouderswoning te Ern verplaatsen in meer hooger terrein, waarvoor door hoofden. reeds een plaats was gekozen, die door mij bezocht en en werd. Ook voor de andere negorijen: ried hij zulks aan. — 217 — De Mohammedaansche negorijen hadden daar echter weinig ooren naar, de Christen bevolking echter wel en zijn reeds terreinen uitgekiezen. Ik vrees echter, dat als de eerste schrik voorbij is en men meer tot kalmte komt, het eveneens zal gaan als na de ramp van Krakatau en de oude plaatsen weer bezet zullen worden. De negorij Hatoesoea is geheel verlaten, de bevolking heeft zich te Waisamoe verzameld en denkt er nog niet aan om de kampong te herbouwen. Matoesoea levert een bijzonder treurigen indruk op, het is een tooneel van verwoesting, waar geen levende ziel te zien is en waar een doodsche stilte heerscht. Na de geteisterde streek te hebben bezocht, zette ik de reis nog voort naar de Piroe-baai. Hier had de vloedgolf geen schade aangericht, doch was het de aardbeving, die oorzaak was van het instorten van vele huizen welker constructie trouwens veel te wenschen overliet. Te Piroe was de kerk beschadigd; in den grond waren overal scheuren ontstaan, zoodat de bevolking bevreesd was daar te blijven wonen en reeds bezig was een hooger gelegen terrein open te kappen om de negorij te verplaatsen, welk terrein door mij bezocht werd en zeer geschikt bevonden. Te Piroe vernam ik ook, dat in het binnenland door de aard- beving groote aardstortingen hadden plaats gehad, die heel wat schrik en ontsteltenis en schade onder de Bergalfoeren hadden aangericht, terwijl ook een kleine negorij op de Noord- kust Lissahotto (niet Lissabatta) door de vloedgolf was vernield, terwijl de negorij Boano erg door aardbeving had geleden. Ook nabij Kawa op de Noordkust waren 8 man, die op een rif aan ’t visschen waren, door een vloedgolf opgenomen en te pletter geslagen. Deze laatste berichten eischen nog bevestiging. Volgens ontvangen bericht van den betrokken Posthouder is de aard- en zeebeving in den nacht van 29 op 30 Sep- tember jl. ook in de afdeeling Kajeli (eiland Boeroe) waar- genomen, doch heeft daar geen schade aangericht. — ME. Enkele minuten daarna werden te Kajeli in Zuid-Oostelijke richting kort achtereen achttien doffe knallen als van kanonschoten gehoord. Een van den Resident van Amboina ontvangen telegrafisch bericht meldt nog, dat deze Gewestelijke Bestuurder met H". M*. Sumatra opnieuw Zuid-Ceram had bezocht, waar de toestand veel verbeterd was; op de meeste plaatsen was het Inlandsch- en godsdienstonderwijs door de overlevende onderwijzers hervat. De toestand der gewonden was bevre- digend en de gezondheidstoestand goed. Met het herbouwen van de verwoeste negorijen, behalve van Hatoesoea was een begin gemaakt. Door liefdadigheids-comité's daartoe in staat gesteld had de Resident weder kleeren en gereedschappen uitgedeeld. Te Saparoea worden nog steeds aardschokken gevoeld. KORT VERSLAG OVER DE AARD- EN ZEEBEVING OP CERAM, DEN g0sten SEPTEMBER 1899. DOOR Dr. R. D. M. VERBEEK. MET EEN BLAD TEEKENINGEN In den vroegen morgen van 30 September van het vorige jaar werden de bewoners van Ceram opgeschrikt door een aardschok, die vooral in de Elpapoeti-baai tamelijk hevig was. Deze stoot had ongeveer plaats te 1" 40" des nachts, de tijdsbepalingen verschillen op de punten van waarneming eenigszins, niet alleen doordat de verafgelegen punten den schok later ontvingen dan die welke nabij het centrum van den stoot liggen, maar voornamelijk doordat de weinige in de Molukken aanwezige uurwerken niet zelden belangrijk in tijd verschillen. Volgens een bericht, uitgaande van het magnetisch en meteorologisch Observatorium te Batavia, zou de stoot te 1" 42.27 (*) lokaaltijd van Amahei hebben plaats gehad. De schade door deze aardbeving op zichzelf veroorzaakt zoude gering, en weinig menschenlevens zouden te betreuren geweest zijn, indien de schok niet opgevolgd ware door eene zeebeweging, waardoor de kusten op verscheidene punten overstroomd, en de laaggelegen kampoengs verwoest werden. (*) Zie nader hierboven. — 220 — Over den aard dezer land- en zeebeweging kon ik een kort onderzoek instellen, waarbij mij het volgende gebleken is. Vooraf verdient vermelding, dat slechts zeer enkele punten van Ceram door Europeanen bewoond worden, zoodat het aantal vertrouwbare gegevens bij deze aardbeving buiten- gewoon gering is. Dit blijkt reeds dadelijk bij de bepaling wáár het centrum van den schok gelegen heeft, waarvoor slechts 2 waarnemingen te gebruiken zijn, en ook deze zijn nog ver van nauwkeurig. Te Ambon was de stoot van N. O. naar Z. W.; te Wahai (Noordkust van Ceram) was de stoot + van 242» (+ W. Z. W. naar O. N. O.), maar de aanwijzingen liepen hier van 230? tot 260^ uiteen. Zet men deze richtingen op de zeekaart (zie bijgaande teekening Fig. 1) uit, zoo snijden zich die twee lijnen in het gebergte bewesten de Elpapoeti-baai; en werkelijk vertoont hier het gebergte talrijke witte en gele vlekken, nieuwe, versche afstortingen van stukken van het gesteente; verder moet volgens berichten van inlanders de kampoeng Mani in het binnenland (er ligt nog een tweede kampoeng Mani aan het strand) groote schade geleden hebben, en is de verwoesting aan de kusten der Elpapoeti-baai ook het sterkst geweest. Hier ergens ligt dus het punt, of liever de streek, van waar de stoot is uitgegaan; maar het is uit gebrek aan meerdere gegevens niet mogelijk dit punt juister te bepalen, te meer daar het binnenland van West-Ceram, door de on- gunstige gezindheid der bevolking, niet nader te onder- zoeken is. ‚Van de genoemde streek heeft zich de schok naar alle richtingen voortgeplant, het sterkst naar West en naar Oost, hoogstwaarschijnlijk langs een oude barst of scheur in de aardkorst, die reeds door de topografie van Ceram duidelijk te horkennen is; want de gedeelten A en vooral B M D mem er tue afzonderlijke berg- achtige eilanden, die door veel lager terrein met het hoofd- massief van n am samenhangen. De stukken A en B scheiden de Piroe-, Elpapoeti- en Teloeti-baaien; in de Behoort by het Kort Verslag over de aard-en zee beving op. Ceram, den 30™" September 1899. Noord Re ` $ E e, P 1 af A. d Ml P Lud TON à 5 a Ke e y E E A o e DT En WER EE N sec E > ¡ELPRAPOE TI Kee , 3 uum AR teto Sara Toe = = En = T = ng = = = Soch Oewahlaht = == ES M CORPS, Toemalehoe * by EE N BS = e x N x x ` fi: ES f = = x : ux Fijt. GERA S quu em NS > = er m EN E: HZ = ^ e p `, Omliggende eilanden 3> = % N = 14000000. >> N ve, ez Breukluynen Ead ^S i N Zn Noord E , * S A x y X ` E == A $ Li ` y = ^ A N N $ N 4 E pA e > S KA, e ^ s d = ein a 7 N bh a d badplaats EN err gro == u ` N En = - ` ` H N = E = et K L ^ A a S ` WON H NV a kogekänger ED > N * > Fig.4. Situatie var = _ Fig.5. Kampong Tehoro Ee ZA eira AMA HET 1:20000. Fig.3.Kg.Paulohi e...” grens der zeegolf 1:20000. CH MTM grens der zeegolf BANDA - EILANDEN 120000, C04 grens der zeegolf Fig. 2. Verzonken terrein by Kg. Kawa — ME. genoemde lage terrein loopen de zijtakken der rivieren Riocapa bij Kairatoe en Tala bij Sanahoe, verder de rivier van Makariki, de Roewata, zelf, de rivier van Hatoe en andere. Ten Oosten van de Toeloeti-baai valt de genoemde scheur of verwerpingslin samen met de Zuidkust van Ceram. De plaatsen, die het sterkst getroffen zijn — Hatoesoea aan de Piroe-baai, Paulohi en Makariki aan de Elpapoeti- baai, Tehoro, Woloe en Laimoe aan de Toeloeti-baai — liggen alle op, of nabij de genoemde scheur. Ten gevolge van den stoot zakten op sommige punten gedeelten van de kust, die uit los materiaal bestonden — meestal klei, zand en rolsteenen, alluvium en kwartaire afzettingen der rivieren — in zee, en veroorzaakten, door de plotselinge waterverplaatsing, golven, die tegen de kusten van 2 tot 6 en zelfs 9 meter Hoogte bereikten, en waardoor een tal van kampoengs overstroomd werden. Zooals wij hieronder zien zullen, ontstonden de golven zeer plaatselijk en alleen dáár waar stukken van de kust verdwenen zijn Op andere punten, waar de stoot wel gevoeld werd, maar geen stukken van de kust wegzakten, ontstonden geen golven, ‚en deze punten werden alleen dan overstroomd, als de ligging ten opzichte van de van elders komende golf dit toeliet. Over de uitwerking van den schok en van de zeegolven werden door mij de volgende waarnemingen gedaan. Wahai. Stoot werd gevoeld te + 1145”, richting onge- veer van 242°, ofschoon de aanwijzingen van 230° tot 260° uit elkaar liepen. Geen golven, alleen was eene onbeduidende beweging der zee merkbaar. Geen schade. Taniwil en omstreken. Op de Noordkust van Ceram, niet ver van de N. W. punt, maar iets meer oostelijk dan de zeekaart aangeeft, liggen naast elkaar 8 kampoengs, welke van West naar Oost zijn: Lisabata, Boeriah, Lakaïla, Taniwil, Roemah élé, Hatoeang, Lasahata en Latoeraké (de laatste nieuw), die alle min of meer van de aardbeving te lijden hadden, zoodat in Lisabata eenige inlandsche huizen omvielen. Te Taniwil zakte een + 50 meter breed gedeelte — 222 — van de alluviale kust door den schok in zee, en veroorzaakte eene golf, die 4.6 meter hoog opliep, tot 78 meter (*) van het strand, een op den wal staande groote prauw naar zee medesleepte, en twee andere Drauwen stuksloeg. De huizen van Taníwil hebben van deze golf niet geleden, daar zij alle ruim 4.5 meter boven zee liggen. Bij het wegzinken van het stuk grond verloren 2 personen (1 man en 1 vrouw) van de kampoeng Lisabata, die hier werkzaam waren, het leven. In de overige 7 kampoengs en in de kuststreek tusschen hier en Wahai zijn geen menschlevens te betreuren. Kawa. In het gebergte tusschen Lisabata en de N. W. punt van Ceram ziet men overal witte en geelwitte vlekken, nieuwe afstortingen in het kalkgebergte, gevormd bij den schok van 30 September. De kampoengs leden hier aan de kust echter geen schade. Een weinig verder, reeds aan de Westzijde van Ceram, ligt de kampoeng Kawa. Hier is een gedeelte van den alluvialen kampoenggrond 0.50 meter verzakt, terwijl het verder naar zee gelegen gedeelte geheel is weggezonken. Hierbij werd eene kleine golf gevormd, die tot 46 meter van het tegenwoordige strand het land inliep en eene hoogte van slechts 1.70 meter bereikte, waardoor geen schade veroorzaakt werd. Bij de inzakking van het ongeveer 60 meter breede en ruim 100 meter lange stuk verdronken hier echter 8 personen van het eiland Boano, die zich hier tijdelijk ophielden, terwijl een 9% persoon naar Boano werd teruggebracht en daar aan bekomen wonden overleed. Van Kawa zelf kwam niemand om het leven. Bij den schok vielen 6 inlandsche huizen om, terwijl verscheidene een scheeven stand aannamen, gedeeltelijk door de genoemde grondverzakking van !/, meter. In Figuur 2 is de verandering voorgesteld. Ofschoon de richting van den stoot hier volgens mededeeling der hoofden „uit het binnenland” was, stonden de huizen ongeveer (*) Deze en alle overige opgaven over afstanden en Reder? der zeegolf, zijn door nauwkeurige metingen bepaald. — 223 — - evenwijdig aan de kust scheef, hetgeen schijnbaar op een stoot uit de richting van 230° zouden wijzen; dit kan hier echter ook een gevolg zijn van de wegzakking van den grond ten Z. W. van de kampoeng. Eiland Boano. Op de Oostzijde van dit eiland ligt de groote kampoeng Boano, bestaande uit de kampoengs Boano serani en Boano islam. Dat de schok hier nog tamelijk sterk was, blijkt reeds uit een nieuwe afstorting, hoog in het kalkgebergte achter Boano. In kampoeng Bouno serani zijn 6 huizen omgevallen, en de meeste andere stonden scheef. De steenen monumenten op het kerkhof hadden niet geleden, zoodat de stoot niet zeer hevig geweest kan zijn. De kerk is geheel onbruikbaar, evenzoo de z. g. roemah kompani, waar de stijlen uit den muur in de richting van 135% uitgeweken waren. Daar alle lampen en de omwanding van de kerk gebroken waren, kon de richting van den stoot nergens nauwkeurig door vrij hangende voorwerpen bepaald worden. In de kampoeng Boano islam is van de mésigit alleen het steenen fundament over, de bovenbouw geheel verwoest: 2 steenen huizen zijn omgevallen, de muren in de richting naar 135° of naar 315°, waarbij een meisje (kind) het leven verloor. De stoot kwam „uit zee”; de waarneming aan de steenen huizen (135% kan natuurlijk betrekkelijk onjuist zijn, daar zij gewoonlijk loodrecht op hun eigen richting en niet loodrecht op den stoot omvallen; het op de kaart aangegeven centrum geeft eene vermoedelijke richting van 112° aan. Piroe-baai. Hatoesoea, De Westzijde van de Piroe-baai heeft niet geleden, en op de Oostzijde dier baai is merk- waardigerwijze alleen de kampoeng Hatoesoea, de standplaats van den posthouder van Kairatoe, verwoest. Deze kampoeng is totaal vernield door eene golf, die slechts 1 meter hoogte boven hoogwater (+ 2.40 meter boven laagwater) bereikte, en 203 meter ver het land inliep. Daar alle huizen hier laag waren gelegen, is van de geheele kampoeng geen enkel huis overbleven. De golf is hier ongetwijfeld ook veroorzaakt a NM door eene inzinking van de kust, die echter aan het flauw hellende strand niet duidelijk te zien was; inlichtingen kon ik ook niet inwinnen, daar ik de kampoeng geheel verlaten vond. De posthouder Moorrers en zijne vrouw waren den 29sten September 's avonds op reis gegaan en hebben hieraan het behoud van hun leven te danken. De kleine golf, die hier vlak bij de kampoeng Hatoesoea gevormd moet zijn, heeft noordeljk in kampoeng Waisamoe en zuidelijk in kampoeng Kairatoe geen schade aangericht, daar die plaatsen door de kleine kapen tegen de van Hatoesoea komende golf beschut waren. i Elpapoeti-baai. Paulohi met Samasoeroe. Amahei , enz. De aardschok was hier vrij sterk en werd te Paulohi, (aan de Westkust der baai) zeer spoedig, en te Amahei 5 A 10 minuten na den schok, opgevolgd docr eene golf, die de kust van de geheele Elpapoeti-baai overstroomde; slechts enkele gedeelten, die door vooruitstekende kapen bschut waren, hebben ‚minder geleden. De golf is hier weder ontstaan door het plotseling in zee glijden van een gedeelte der kust bij Paulohi, dat in het midden + 100 meter breed en 260 meter lang was (zie Fig. 3). Op dat verdwenen gedeelte lag de kerk en een gedeelte van de twee kampoengs Paulohi en Samasoeroe, die samen het oude Elpapoeti vormden. De daarop volgende golf overstroomde de rest van de kampoengs, zoodat die golf meer dan 9 meter hoog geweest moest zijn. Zij liep tot 169 meter van het oude strand naar binnen en sleepte alles mede; slechts 2 huizen zijn nog overgebleven, en van de ruim 1700 zielen, die de twee kampoengs vroeger telden, zijn nog slechts 60 mannen en ongeveer 40 vrouwen en | kinderen in leven. Uit de talrijke nieuwe afstortingen, die de bergen hier in de omstreken vertoonen, blijkt dat het centrum van den Schok hier in de nabijheid te zoeken is, hetgeen ook be- Vestigd wordt door de richting der aardbeving te Ambon en te Wahai. De kust te Paulohi, die vroeger zacht hellend naar zee liep, eindigt daar nu in een steilen wand van 8.8 meter hoogte. Aan deze nieuw gevormde doorsnede is te zien, dat het verzonken terrein geheel uit Jos materiaal bestond, zand en rolsteenen van glimmerschiefer, met enkele gabbro-rolstukken, alluvium of kwartair van de bezuiden de kampoeng uitmondende groote rivier. Van Paulohi uit heeft zich de golf naar alle zijden uit- gebreid, en de kusten der Elpapoeti-baai overstroomd. Bijna in alle kampoengs verdronken talrijke personen, te Amahei alleen 348 menschen. De posthouder van Gert te Amahei werd door de golf opgenomen en in een inlandsch huis ge- sleept, dat boven hem instortte; hij kwam gelukkig met den schrik vrij. De golf, die van het Noorden in de baai van Amahei drong, overstroomde de kampoeng tot 6.4 meter hoogte (zie Fig. 4), de hooger gelegen huizen bleven staan. De lager gelegene zijn alle ingestort, met uitzondering van de steenen kerk, die aan haar steviger constructie in dit geval haar behoud te danken heeft. Maar bovendien is de van Paulohi komende golf ook aan de zuidzijde van de kaap bij Amahei (Fig. 4) langs de kust geschuurd en heeft het ruggetje bij het punt y, dat 8.3 meter boven zee ligt, even overstroomd, enkele koraalkalkstukken en boomstammen achterlatende. Daar dit terrein onbewoond is, veroorzaakte de zuidelijke golf geen schade; was de zee echter slechts 2 meter hooger geweest, dan zouden zich de zuidelijke en de noordelijke golf vereenigd hebben en zou er zeker te Amahei niemand in leven gebleven zijn. De benteng is wel overstroomd en gedeeltelijk ingestort, maar de manschappen hebben zich met den commandant kunnen redden door op het banket te klimmen; het water bleef nauwelijks 0.70 meter beneden dien vloer. Met het oog op de zeer ongunstige, geheel onbeschntte ligging van Amahei voor aardbevings-golven, waarop ik reeds wees op blz. 35 van mijn „Kort Verslag over de aard- beving te Ambon op 6 Januari 1898”, zal het ernstige over- weging verdienen, om de post Amahei geheel in te trekken. LX. 15k — 226 — Het aantal omgekomen personen aan de kust der Elpa- poeti-baai wordt opgegeven 2460 te bedragen, terwijl van de ongeveer 360 gewonden van Hatoesoea en van de Elpa- poeti-baai een gedeelte naar Saparoea en Ambon ter ver- pleging werd overgebracht. De golf van Paulohi heeft zich niet alleen tot aan de Z. W. punt der baai doen gevoelen — waardoor de kam- poengs Oewahlohi en Toemalehoe, en in mindere mate Latoe, — schade ondervonden —, maar heeft zich ook buiten de baai voortgeplant, zoodat de laaggelegen kampoengs Itawaka, Nolot en Jhamahoe op de N. O. kust van het eiland Saparoea gedeel- teljk overstroomd werden, maar niet veel geleden hebben. Menschen kwamen hier niet bij om; maar ongeveer 200 in- woners van Saparoea verdronken op de Zuidkust van Ceram, waar zij aan het sago kloppen en houthakken waren. Zelfs op het 187 kilometer ver verwijderde Banda Neira rees het water 1 meter boven hoog peil, hetgeen hoogstwaarschijnlijk aan de golf van Paulohi moet worden toegeschreven. Toelosti-baai (ook baai van Haja genoemd). Hier heeft de kampoeng Haja niets geleden, de kampoeng 7ehoro- daarentegen is geheel overstroomd, Woloe en Laimoe ge- deeltelijk, hetgeen er duidelijk op wijst, dat de golf ergens binnen in de baai is ontstaan, en niet daarbuiten, omdat - anders Haja ook overstroomd zoude zijn. Hoenoesi en vooral Laha hebben minder geleden, doordat deze plaatsen door de vooruitstekende kaap bij Laimoe eenigzins beschut waren. Het aantal omgekomenen in de kampoengs der Toeloeti- baai bedraagt volgens officieele opgave ongeveer 1300. Te Laimoe was de aardbeving zelf niet hevig, zij werd „na ongeveer 10 minuten" opgevolgd door eene zeegolf, die in het westelijk gedeelte van de kampoeng tot 9, en in het oostelijk gedeelte tot 7 meter hoogte en tot 269 meter van de kust opliep. Ongeveer 260 personen kwamen daarbij om het leven. Aan de richting, die golf genomen heeft, was te zien, dat zij uit het Westen kwam. Daar ik den Resi- dent van Ambon, die zich tijdelijk te Amahei bevond, nood- — 227 — zakelijk over dienstzaken moest spreken, moest mijn’ bezoek aan de Toeloeti-baai bekort worden, en kon ik tot mijn leedwezen de westelijk van Laimoe gelegen kampoengs niet zelf bezoeken, om na te gaan, wáár een gedeelte der kust weggezakt was; ik onderstelde toen reeds, dat dit bij Tehoro ot omstreken moest zijn (*). De Resident is toen zoo welwillend geweest, dit op mijn verlangen te laten onderzoeken. Ik ont- ving later van dien hoofdambtenaar de bijgaande schetstee- kening (Fig. 5), waaruit blijkt, dat werkelijk een gedeelte van de kust bij Tehoro, met de kampoeng, is weggezakt; tevens ontving ik de mededeeling, dat dit het eenige punt in de Toeloeti-baai is, waar de kust verandering heeft ondergaan. De Zuidoostkust van Ceram. De kampoengs ten Oosten van de Toeloeti-baai hebben zoo goed als geen schade ondervonden. Alleen heeft Afang, bij Kilmoeri, min of meer geleden. Oostkust en Noordoostkust van Ceram. De aardbeving is te Waroe en over geheel Ceram gevoeld. Van golven had de Oost- en Noordoostkust niet te lijden. Banda. De schok werd hier duidelijk gevoeld. Ongeveer een half uur na den schok begon het water te rijzen en bereikte te 9" 45m het hoogste peil, + 1 meter boven hoog water. Ambon. Stoot te 1° 45m, Richting N04 W: Het water in de baai bewoog een weinig, zonder het land te overstroomen. Overige plaatsen. De schok is gevoeld op de Kei-eilanden, de Soela-eilanden, Banggai, Batjan, Ternate, Halmahera (zwak), te Gorontalo en te Menado. Gegevens van de zuidelijke eilanden (Wetter, Leti, enz.) zijn mij niet bekend geworden. Het verdient opmerking, dat de stoot te Ternate en op Hal- mahera uiterst zwak, maar in het veel verder afgelegen Go- rontalo tamelijk sterk was, zoodat in de muren van de rijtuig- kamer van het Assistent-Residents-gebouw scheuren kwamen. Resultaten. 1. De aardbeving op Ceram van 30 September 1899 heeft (*) Zie Javasche Courant van 94 November 1899 N°. 94, blz. 1107. — 228 — niets te maken met de aardbeving te Ambon van 6 Januari 1898. De eerste had plaats langs een ande — talrijke concentrische spleten, die de Banda-zee omringen, de aardbeving van Ambon daarentegen langs eene radiale — scheur. De aardbeving van Ceram behoort ook tot de tektonische. Door de aardschudding geraakten gedeelten van de kust los, en gleden in zee. De plotselinge waterverplaatsing veroorzaakte golven, die de kuststreken tot verschil- lende hoogten (1.7 tot 9 meter) overstroomden. Het is mogelijk en zelfs waarschijnlijk, dat de schudding van den zeebodem de zeebeweging versterkt heeft; de hoofd- oorzaak der golven is hier echter ongetwijfeld te zoeken in de plotselinge indompeling van groote hoeveelheden materiaal in zee. Alleen hierdoor kan het zoo plaat- seljke optreden der golven verklaard worden. De schok behoort tot de middelmatig hevige. Zonder de bijkomende verwoesting door de zeegolven zoude het aantal slachtoffers gering geweest zijn. De schok is waarschijnlijk door de geheele Molukken gevoeld, en heeft zich zelfs tot het eiland Celebes (Bangyai, Go- rontalo, Menado) voortgeplant. Het aantal slachtoffers is niet nauwkeurig bekend, daar eene volkstelling van de verwoeste kustplaatsen nog niet -had plaats gehad; de opgaven der kampoenghoofden kunnen daarom niet geheel juist zijn. Het eindcijfer van 3864 voor de omgekomenen zal dus waarschijnlijk eer te groot dan te klein zijn, maar een nauwkeuriger cijfer is daarvoor niet in de plaats te stellen. De onder- volgende opgaaf van het aantal dooden en gewonden is overgenomen uit de Javasche Courant van 17 No- vember 1899 N°. 92, blz. 1084. (Zie blz. 115). Buitenzorg, 6 Februari 1900. BIJDRAGEN (9) TOT DE KENNIS DER BOOMFLORA VAN JAVA. DOOR Dr. $. H. KOORDERS. y. Vervolg der in 1891 in Deel LI van het Natuurkundig Tijdschrift van N. I. gepubliceerde lijst der Familien en geslachten der woudboomen van Java. Aan het slot der inleiding mijner bovengeciteerde publieatie werd de hoop uitgesproken, dat „over niet te langen tijd de lijst verbeterd en aangevuld zal kunnen worden.” Inderdaad zijn sedert vele aanvullingen en verbeteringen op de lijst gepubliceerd. Die publicaties zijn echter niet alleen over verschillende jaargangen van dit tijdschrift ver- spreid, maar ook ten deele verschenen in verschillende (*) De Bijdragen tot de kennis der boomflora van Java I, II, III en IV zijn verschenen in het Natuurkundig Tijdschrift van Ned. Indié. En de voortzetting hierop onder den titel Bijdragen No. 1, 2, 3, ten 5 tot de kennis der boomsoorten van Java is uitgegeven in de Mededeelingen van 's Lands Plantentuin. — 230 — jaargangen van een paar andere periodieke publicaties o. a. in de „Mededeelingen uit 's Lands Plantentuin.” En daarom komt het mij, ten einde den lezer tijdroovend zoeken te besparen, nuttig voor, om, alvorens hieronder eenige nieuwe „aanvullingen en verbeteringen” mede te deelen een overzicht te geven van de plaatsen, waar de van 1891 tot heden gepubliceerde „aanvullingen, enz.” te vinden zijn. OVERZICHT DER BIJDRAGEN TOT DE KENNIS DER BOOMFLORA VAN JAVA. E De familien en geslachten der woudboomen van Java door Koorpers in N. T. v. N. I. Deel LI. 891 II. Sleutel tot de geslachten en familien der woud- boomen van Java door Koorpers in N. T. v. N. I. Deel LIT. 1892 en afzonderlijk verschenen met den verkorten titel ,Zakflora voor Java," ook bij de firma Ernst & Co. in Batavia. Ill. Een nieuw javaansch woudboomengeslacht door BOER- LAGE en KOORDERS in N. T. v. N. I. Deel LIII. 1893. IV. Een nieuwe javaansche boomsoort door BOERLAGE en Koorpers in N. T. v. N. I. Deel LVI. 1896. (V). Bijdrage No. 1 tot de kennis der boomsoorten van ` Java door KOORDERS en VALETON in Mededeelingen "s Lands Plantentuin No. XI. 1894. (VI. Plantkundig woordenboek voor de boomen van Java met korte aanteekeningen over de bruikbaarheid van het hout door Koorpers in Mededeelingen "sl, DL No. XII. 1894. (VID. (VIII). (IX). (X). (XI). (XII). (XIII). (XIV). (XV). (XVI). — 231 — Bijdrage No. 2 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON in Mededeelingen 's L. Pl. No. XIV. 1895. Bijdrage No. 3 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON in Mededeelingen 'sL. Pl. No. XVI. 1896. Bijdrage No. 4 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON in Mededeelingen van 's Lands Plantentuin No. XVII. 1896. Aphanomyrtus eine verkannte Gattung der Myr- taceae von KooRpERs und VALETON in Annales du Jardin botanique de Buitenzorg. Supplement II. 1898. Bijdrage No. 5 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON in Mededeelingen 's L. Pl. No. XXXIII. 1900. Bijdrage No. 6 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON in Mededeelingen 's L. Pl. No. XL. 1900. Bijdrage No. 7 tot de kennis der boomsoorten van Java door Koorpers en VALETON voor een der vol- gende Mededeelingen 's L. Pl. 1900. (ter perse ge- zonden). Berrya, door KOORDERS en VaLerox in Icones Bogorienses. 1897. Solenospermum, door KOORDERS en VALETON in Icones Bogor. 1900. Rhamnus, door KOORDERS en VALETON in Icones Bogor. 1900. Behalve de bovenstaande, door ondergeteekende òf samen met anderen òf alleen bewerkte „Bijdragen” zijn met behulp van de door ondergeteekende bijeengebrachte verzamelingen van javaansche planten nog de volgende alleen door Dr. BOER- LAGE bewerkte publicaties in het licht gegeven, die tevens eene aanvulling of verbetering der list" bevatten: Gymnoartocarpus door BOERLAGE in Icones Bogorienses. 97. — 232 — Platycarpus door BOERLAGE in Icones Bogorienses. 1899, Die 2 publicaties behandelen twee voor de boomflora Java nieuwe geslachten. In de sedert 1891 tot heden verschenen literatuur zijn mij geen andere gegevens bekend, waardoor de list" der geslachten en families der woudboomen van Java verbeterd wordt Hier zij nog vermeld, dat van de familien van de lijst van 1891 thans, medio 1900, alleen de volgende plantenfamilies nog niet aan een gedetailleerde bearbeiding in de Mede- deelingen van 's Lands Plantentuin onderworpen zijn: Am- pelidaceae, Anonaceae, Coniferae, Cupuliferae, Cycadaceae, Euphorbiaceae, Geraniaceae, Gramineae, Guttiferae, Lau- raceae, Liliceae, Loganiaceae, Moni miaceae, Oleaceae, Palmae, Pandanaceae, Rubiaceae, Sabiaceae, Sapindaceae, Solanaceae, Thymelaceae, Urticaceae, Vacciniceae, Violaceae. Het totaal getal javaansche-woudboomsoorten, dat tot deze alsnog te revideeren families behoort, bedraagt naar mijn voorloopig onderzoek ruim 400 (vier honderd). Van deze 400 boomsoorten dus, zijn nog geen verbeterde hollandsch-latijnsche soortbeschrijvingen met behulp van het verzamelde en meest ook reeds voorloopig door mij gede- termineerde materiaal opgemaakt. Maar de belangrijkste bouwstoffen hiervoor, in den vorm van rijk herbarium- en aleoholmateriaal met talrijke op reis naar de levende plant door mij gemaakte waarnemingen liggen hiervoor gereed. Mijne aanteekeningen bevatten ook tevens reeds de belang- rijkste bouwstoffen voor de verdere gegevens (zooals over geographische verspreiding, inlandsche namen, nut, habitus, enz.), zooals die o. a. in de samen met Dr. Valeton door mij bewerkte „Bijdragen tot de kennis der boomsoorten” onder elke hollandsche soortbeschrijving in de ,Mededeelingen” ge- publiceerd zijn, nadat die „op reis” door mij gemaakt en (door mij te Buitenzorg kritisch uitgewerkt waren. In de tot heden verschenen .Bijdragen" zijn in hoofdzaak door mij samen met Dr. -Valeton en voor een klein deel ook — 233 — met Dr. Boerlage, totaal ongeveer 600 (zes honderd) boom- achtige en enkele niet boomachtige javaansche soorten gedetailleerd behandeld met uitvoerige hollandsche en latijn- sche soortbeschrijvingen en met uitvoerige gegevens omtrent geographische verspreiding, bloeitijd, nut, inlandsche namen, standplaats-condities, habitus, enz. Op het einde van 1899 bestond het door mij sedert 1888 ten dienste van het onderzoek op Java verzamelde herbarium uit 38000 (acht en dertig duizend) origineele specimina be- halve de daarbij behoorende gedroogde vruchten, 5600 specimina met op alcohol geconserveerde bloemen, enz., benevens ruim veertig duizend „op reis”, meest bij de in- zameling gemaakte aanteekeningen. Dit herbarium bevat thans niet alleen materiaal van bijna alle boomsoorten van Java, maar ook van de meeste niet-boomachtige, zichtbaar- liloeiende; wildgroeiende planten van dit eiland. En dit methodisch door mij verzamelde materiaal bevat dus de benoodigde bouwstoffen voor eene algemeene Phanerogamen Flora van Java, waaraan reeds zóó lang behoefte bestaat. Hieronder laat ik een alphabetisch overzieht volgen van alle families, waartoe javaansche woudboomsoorten behooren (dus ook de vorengenoemde 400 soorten) met opgave der na het jaar 1891 verschenen publicaties, waarin aanvullingen of verbeteringen op de ,lijst" te vinden zijn. Dit overzicht zal, naar ik hoop, tevens de ,Bijdragen" meer algemeen toegankelijk maken en ook een beeld geven van den stand van het in hoofdzaak systematisch-botanisch gedeelte van het sedert 1888 aan mij opgedragen onderzoek naar de boschboomflora van Java. In het onderstaande overzicht zijn de volgende verkortingen gebezigd: y V. — Koorders en Valeton. B. € K. — Boerlage en Koorders.. Bijdr. — Bijdragen No. 1 t/m. 7 tot de kennis der boom- soorten reeds verschenen of te verschijnen in de Mede- deelingen van 's Lands Plantentuin bij Kolff & Co. te Batavia. — 234 — Bijdr. boomflora = Bijdragen tot de kennis der boomflora verschenen in het Natuurkundig Tijdschrift van Nederlandsch Indié. Plantk. Woordenboek = Plantkundig Woordenboek voor de boomen van Java verschenen in Mededeelingen uit 's Lands ` Plantentuin No. XII. Icones Bogor = leones Bogorienses. Suppl. Ann. Jardin = Annales du Jardin botanique de Buitenzorg. Supplement II. OVERZICHT LITERATUUR BOOMFLORA- JAVA 1891—1900. Ampelidaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Anacardiaceae. — K. & V. Bijdr. No. 4. : Anonaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet voor de Bijdr. gerevideerd, behalve een paar geslachten door B. in Icones Bogorienes. Apocynaceae. — K. & V. Bijdr. No. 1. Araliaceae. — K. € V. Bijdr. No. 7 manuscript; nog niet uitgegeven. Bignoniaceae. — K. € V. Bijdr. No. 1. Bixaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Boraginaceae. — K. & V. Bijdr. No. 7 Burseraceae. — K. & V. Bijdr. No. 4. Capparidaceae. — K. & V. Bijdr. No. 4. Casuarinaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Celastraceae. — K. € V. Bijdr. No. 7. Combretaceae. — K. & V. Bijdr. No. 7. Compositae. — K. € V. Bijdr. No. 5. Coniferae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. — 235 — Cornaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Cupuliferae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd, evenwel reeds alle door mij verzamelde specimina dezer familie onlangs door Von Seemen in het botanisch museum te Berlijn gedetermineerd. Cycadaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Datiscaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Dilleniaceae. — K. & V. Bijdr. No. 1. Dipterocarpaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Ebenaceae. — K & V. Bijdr. No. 1. Euphorbiaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Geraniaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Gnetaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Gramineae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Guttiferae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Hamamelidaceae. — K. & V. Bijdr. No. 2. Hypericaceae. — K. & V. Bijdr. No. b. Ilicaceae. — K. € V. Bijdr. No. 5. Juglandaceae. — K. € V. Bijdr. No. 5. Lauraceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Leguminosae. — K. & V. Bijdr. No. 1 en 9. Liliaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Loganiaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Lythraceae. — K. € V. Bijdr. No. 3. Magnoliaceae. — K. & V. Bijdr. No. 1, Malvaceae. — K. & V. Bijdr. No. 2. — 236 — Melastomaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Meliaceae. — K. & V. Bijdr. No. 3. Monimiaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Myricaceae. — K. & V. Bijdr. No. 7. msc. Myristicaceae. — K. € V. Bijdr. No. 4. Myrsinaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Myrtaceae. — K. & V. Bijdr. No. 6. — K. & V. in Ann. Jard. Suppl. II. Nyctaginaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Olacaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Oleaceae. — K. Plantk. Woordenboek. Nog niet in pu gerevideerd behalve Fraxinus door B. € K. in N. N I LV. Palmae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Pandanaceae. — K. Plantk. Woordenboek, — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. Pittosporaceae. — K. & V. Bijdr. No. 4. Polygalaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Proteaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Rhamnaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Rhizophoraceae. — K. & V. Bijdr. No. 4. Rosaceae. — K. & V. Bijdr. No. 5. Rubiaceae. — K. Plantk. Woordenboek. — Nog niet in Bijdr. gerevideerd. 