Leerredenen
Käyttöohjeet Google on ylpeä saadessaan digitoida materiaalia yhteistyössä kirjastojen kanssa, ja tuodessaan vapaasti jaeltavaa materiaalia yleiseen tietoon. Vapaasti jaeltavat teokset kuuluvat yleisölle, ja Google toimii ainoastaan asianhoitajana. Koska työ tulee kalliiksi. Google on kuitenkin ryhtynyt toimenpiteisiin liaupallisen väärinkäytön estämiseksi, esimerkiksi rajoittamalla automaattisten kyselyjen suoritta- mista. Käyttäjältä odotetaEini • Rajoittumista vain yksityiskäyttöön Googlen teoshaku on tarkoitettu yksityishenkilöille, ja teosten kaupallinen hyödyntäminen on kiellettyä. • Pidättäytymistä hakujen automatisoinnista Googlen hakujärjestelmien automatisoitu käyttö on kiellettyii. Jos hiikujtai tarkoituksena on saada niatc^riaalia koiirellisen kie- Icsnkääntämisen, optisen tekstintunnistuksen tai muun suuria määriä tekstiä vaativan sovelluksen kcliittäniis<x'n, ota yhteyttä Googleen. Google on edelläkävijä julkisesti jaeltavan materiaalin hyödyntämisessä ja voi ehkä auttaa. • Lähdetietojen säilyttämistä ■lokaiseen tiedostoon sisällytetty Googlen leima toimii muistutuksena projektista, ja auttaa etsimään lisämateriaalia Googlen teoshaun kautta. Älä poista merkintää. • Varmistavan käytön laillisuuden Käytitpä teosta mihin tahansa, on muistettava, että käyttäjän on itse varmistettava käytön esteettömyys voimassa olevien säädösten kannalta. Ei pidä olettaa, että kirja on vapaasti jaeltavissa kaikkialla, jos se on sitä Yhdysvalloissa. Se, onko teos tekijänoikeussuojan alainen, riippuu maittain, eikä ole olemassa kattavaa ohjetta siitä, miten yksittäistä teosta voi missäkin tapauksessa käyttää. Ei pidä olettaa, että teoksen oleminen Googlen teoshaussa tarkoittaisi, että sitä voi käsitellä miten tahansa missä tahansa. Tekijänoikeussuojan rikkomukset voivat käydä kalliiksi. Tietoja Googlen teoshausta Googlen pyrkimyksenä on maailman tietojen järjestäminen ja niiden tuominen avoimesti kaikkien saataville. Googlen teoshaku tuo mEiailmEin kirjat lukijoitten ulottuville s amalla kun se auttaa kirjailijoi ta ja kustantajia löytämään uutta yleisöä. Hakuja tämän teoksen täydestä tekstistä voi tehdä osoitteessa [http : //books . google . com/| I LEERREDENEN. I.RTDKy: BOBKPRUK.KRRU VAN A. W. OYTHOrP. LEERREDEIEN VAN >-' P .4 '^ j^'h/scholten, HOOGLBBRAAR TK LAYDSN. 'S HEETOGENBOSCH , GEBROEDERS MULLER. 1853. \ - I • t «... ,•• >• • • : • ; . • • . •. •• • ••••••• •• •. • * • • , • • • •• • * to • • • » a -. • AAN MIJNEN HOOGGESCHATTEN VADEB DBH W£L£EBWAABDEN ZEER GELEERDEN HEEB WESSELIUS SCHOLTEN. Het stiekt mij tot een bijzonder genoegen, hoogge> schatte vader! deze leerredenen als een openlijk bewijs van hoogachting en liefde u te mogen aanbieden, in wien ik, gelijk vroeger den leidsman mijner jeugd, ZOO thans eenen mij dierbaren vriend mag eeren en liefl^ebben. Het denkbedd dezen arbeid aan u te mogen opdragen, heeft veel medegewerkt tot het besluit, om deze leeftredenen, oorspronkelijk niet bestemd voor den drok, ook voor wijderen kring, dan voor welken zij nitgesproken werden, toegankelijk te etelien. Mogt gij er denzelfden geest in erkennen, dien gij met zoo- veel vaderlijke zorg getracht hebt bij mij aan te kwee- ken, en u zoo bij het klimmen uwer jaren de overtniging geschonken zien, dat ook in dit opzigt uw arbeid in den Heer niet ijdcl geweest is. Het is voor mijn hart eene even groote vreugde als dringende behoefte, u de verzekering te geven, dat elke schrede op den weg des ouderzoeks mij versterkt heeft in het geloof , mij door u van de eerste jeugd af ingeplant, dat de zaligheid in geenen anderen is dan in jezus gheistus, en dat zijn dierbare naam onder alle bewegingen en beroeringen van onzen tijd op het gebied der wetenschap^ mijn licht, mijn troost, mijne kracht gebleven is. Dat ik geen onderzoek geschroomd heb, weet gij, en dat ik nooit heb kiinnen beslniten om in het Ghristen- dom als eene zaak enkel van overlevering te herosten, dat werd u in het eerste tijdperk mijner voorberei- ding reeds kenbaar door menigen twijfel omtrent het- geen vroeger in kerk en school voor onbetwistbaar gehouden werd. Doch wat mij ook ontviel, en welke inzigten en gevoelens de liefde tot de waaTheid mij gebood vaarwel te zeggen, den Christus heb ik be- houden, ja, bij ieder onderzoek zijn godidelijk beeld met meuwen glans en hooger luister voor mijnen geest zien verrijzen. Daarvoor dank ik den Gbd mijns levens, die mij, ook langs den weg van wetenschappe- lijk onderzoek, geleerd heeft in mijne mate te zeggen: //ik weet in wien ik geloof." Wat mij het Evangelie als eene kracht Gods tot za- ligheid doet belijden, en zoo dikwerf de stof van ons onderhond heeft uitgemaakt, behoef ik voor u niet te ontyouwen. Maar in uwen geest meen iktehandelen, met ook hier te betuigen, dat het Christendom in mijne oogen niet is dat metaphysisch zamenstel van leeringen, dat, nitgedacht door de wijsheid dezer wereld, onder den geheiligden naam van christus eeuwen lang als de waarheid werd gehuldigd. Het is mij niets meer, maar ook niets minder dan de openbaring der eenig ware godsdienst, die, in den boezem van ai wat mensch heet oorspionkelijk als Gods beeld aanwezig, onder Israel voorbereid en aangekondigd, in jezus christus ten vollc waarheid en weTkelijkheid geworden is. jezus van Na- zareth heeft de godsdienst der menschheid met woord en daad, in leven en sterven, op aarde verwezenlijkt. Daarom is hij voor mij de Christus, de Zoon van God, het beeld van den Onzienlijke, de voleinder en overste leidsman des geloofs. Daarom is mij zijn kruis onze verzoening met God, de grond onzer regtvaardi- ging, onze eenige roem en troost in leven en in ster- ven. Daarom erken ik zijnen geest als den Geest der ä waaTheid, bestemd, om de godsdienst die in hem was de onze te doen worden en haar, door middel zijner kerk, over ongeloof en bijgeloof te doen zegevieien. Neen, zulk eene godsdienst heeft niet noodig om met gezag te heerschen. Zij rekent op de magt der waai^ heid en heeft haien pleitbezoTger in het menschelijk hart, dat in haar zijne hoogste wenschen en behoeften volkomen ziet bevredigd. Dezelfde ziensmjze, vertrouw ik, zal doorstralen ook in de leerredenen, die u hiemevens aangeboden worden. Wat ik na emstig en veeljarig onderzoek als waarheid leerde kennen, verkondig ik aan de geme^te met vrij- moedigheid. Met Paulus streefikernaar, om, zondermij over den lof of de afkeuring te bekommeren van hen, die in hun oordeel een anderen maatstaf dan de waarheid volgen, mij aangenaam te maken aan de conscientien der menschen, overtuigd, dat dikwerf ook nog aan het kinderlijk en eenvoudig gemoed openbaar wordt, wat aan de wijzen en verstandigen, door schoolsche vooroordee- len of verkeerde behoudzucht verblind, verborgen blijft. In hoever het alhier gesprokene en met stichting ge- hoorde ook elders nuttig zijn zal, en of alzoo de uit- gave dezer leerredenen door de uitkomst geregtvaardigd zbI worden, moge de tijd beslissen. Ik voor mij heb gemeend van het verzoek tot mtgave van eenige leer- ledenen, ab van eene geieede aanleiding, gebmik te moeteu maken, om de nitkomsten van mijn onderzoek in dezen meer popnlaiien vorm, ook voor niet-godgeleerden toe- gankelijk te stellen. Wat daaraan gebiekkig is, zoo ten aanzien van vonn als denkbeelden, moge de Heer ge- nadiglijk verschoonen. Evenwel mag ik mijzelven de ge- tuigenia geven, — gij weet het van nabij — van mijne kiachten ijverig en zorgvuldig ook aan mijnen kansel- arbeid besteed te hebben, hoe men er overigens over oordeelen moge, en gaame belijd ik, den moed te inissen, om zonder behoorlijke voorbereiding tot de gemeente over hare hoogste en dierbaarste belangen te spieken. Mogt m\jn arbeid u welgevallig zijn, dan vlei ik mij met de goedkeuring ook van anderen, die ik hoogschat. Valt het mij te benrt, van in de schat- ting des Heeren, ai ware het slechts een enkelen steen te hebben aangebragt tot den bouw van den christelijken tem- poi, dan zal ik den God mijns levens dankbaar zijn, en te meer de christelijke opvoeding zegenen, die mij door u gescHonken werd. Ontvang daarvoor, gelijk voor alles wat ik gevoel aan u verschuldigd te zijn en waaTm ik mij nog verheugen mag, mijnen innigen dank. God spare nog lang uw dierbaar leven, en geve mij het voorregt, om van uwen nog altijd helderen geest en uwe rijke ondervinding nog vele vruchten te mogen pluk- ken ter mijner eigene ontwikkeling. En wanneer ook voor ons de dag der scheiding komt, dan blijve ohbis- Tus de band, die ons eeuwig vereenigt, en gaan mj heen in de vaste hoop, eUumder gereinigd en gehei- ligd weder te vinden in het huis des Vaders, waar CHBISTUS woont en zijne vrienden wacht. Met die bede in het hart noem ik mij awen n liefhcbbenden zoon J. H. SCHOLTEN. LETDEN, Maart 1853. I N H o U D. I. 60DS WSLBEHAGEN IN MENSCHEN. BUd<. Leerrede over Lucas II: 14'' 1. II. « DB MENSGHELIJKE ONTWIKKELING VAN JEZUS. Leerrede over Lucas IT: 62» 27. III. DE WEDBRGEBOOIlTE. Leerrede over Johannes HI: 1 — 10 55. IV. DE ZEGEPRAAL DER GODSDIENST. Leerrede over Johannes XIX: 30^ 83. XIV V. D£ CHRISTELIJKE KERK T£0£NOVER DE WERELD. BUdz. Leerrede over Johannes XVI: 8 — 11 109. VI. DE GELIJKENIS VAN HET ZUURDSEG. Leerrede over Mattheus XITT: 33 135. VII. HET W£Z£N VAN HET CHRISTENDOM. Leerrede over 1 Corinth. XIII: 13* 163. VIII. DE OROND VAN HET GELOOF. Leerrede over Mattheu^ XVI; 13—17 191. IX. HET LAATSTE VERHOOR VAN JEZUS VOOR PILATUS. Leerrede over Johannes XIX: 7 — 11 225. I. GODS WELBEflAGEN IN MENSCHEN. >^>\/v\Ari/wv LBEKBEDE OVEB LUCAS H: 14b. h. [ i LUCAS II: 14^ In (de) menschen een welbehagen «). i^»«— Halleluja I Het is feest. — Heugelljke tijdingi Een Zaligmaker is ons geboren, ghristus de Heer, in de stad Davidsl O woord der vertroosting , dat ons Gods welbehagen van den hemel verkondigtl Gods welbehagen in den menschi welk eene onuitputte- lijke stof der dankbaarste verheerlijking van God in hemel en op aardel — O zaligste der nachteni De He- mel zelf daalt in verrukking als neder, en in nooit gehoorde zangen weSrgalmt in Ephrata's velden de lof des Allerhoogsten. Voorbij zljn de tljden der on- wetendheidl Niet langer we6rkaatst op Horeb, onder het geratel des donders, de majesteit Gods door den hooge. Afgeligt is de sluijer die het aangezigt Gods voor de wereld bedekte. Voorbij gedreven is de ne- >) Gehouden op het Kersfeest. vei, waarin de liefelijkheid van het wezen Gods was ge- huldl Driewerf gelukkig wij, die in het volielichtvan den dag ons verheugeni »In menschen een welbe- hagenl" Zoo zingt de hemell Engelen juichen, En- gelen zijn begeerig om in te zien in het Godsgeheim van de verlossing der nienschheid I B. en Z. I zuilen wij zwijgen, wij, wie het heil door christus verworven zooveel nader aan het hart iigtf O indien wij zwegen, voorwaar, de steenen zouden roepeni — Juicht dan ChristenenI Zingt een nieuw lied den Heer; want HiJ heeft wondercn gedaani Loof den Heer, onze zielel jEzus christus wordt geboren, God in het vleesch geopenbaardi O zalige verborgenheidl Wat oog had het gezien, wat oor gehoord, inwienshart was het opgeklommen? Eere zij God in hemel en op aarde! jezus christus komt, want God hccfleen weibehagen in menschen 1 In menschen een welbchagenl Ziet, dat zegt wat nieer nog, dan wanneer Israels oudc dichtcr zong: »Barmharlig en genadig is de Heer, langmoedig en groot van goedertierenheidl" Barmhartig hcct God, om- dat het Uem ter harte gaat, dat de mensch door de zonde zichzelven in het verderf stort. Lief heeft de Heer den zondaar, in wien Hij, hoe bedorven, zijn eigen maar afgevallcn kind blijft aanschouwen. Genadig is Hij voor den mensch, wicn Hij zijne door de zonde vcrbeurde gunst niet onthoudt. Lang- tnoedig noemen wij 6od, zoolang Hij over den on- Lekeerlijke zijne straffende hand nog niet opheft. Maar het nuelbehagen, M. H.! waarvan de Engeleu zingen, is van dat alles onderscheiden. Een vader kan den ontaarden zoon , in wien op zich-zelven beschouwd niets meer is dat hem aantrekt, enkel uit vaderlijk gevoel nog heminnen, zich over hem ontfermen. Een DAVID kan aan een ontaarden absalom het gepleegde misdrijf vergeven, met vaderlijke langmoedigheid hem sparen, weenen over zijnen dood, ja wen- schen, in zijne plaats gestorven te zijn; maar een welhehagen, neen, gij gevoelt het, dit kon het va- derhart niet hebben in het ontaarde kind, dat hem naar de kroon en naar het leven gestaan had. De beleedigde vorst kan genadebevirijzen, vrijspraak schen- ken ook aan den nietswaardigsten booswicht, maar ver is het er van af, dat hij daarom in den zoodanige ook een welbehagen zou hebben. Dat zegt oneindig meer. Welbehagen is het woord, waarmede wij onzeinge- nomenheid uitdrukken met hetgeen mvi] heminnen. Dit alleen is de ware beteekenis van het v^roord, niet slechts in onze taal, maar, v^at hier alles afdoet , ook in de taal en het spraakgebruik der H. Schrift. saulus, lezen wij , had een welbehagen in den dood van ste- PHANUs 1), dat is, hij was met die schanddaad inge- Hand. IX: 1. nomen. Sommigen, schrijft de apostel aan de ge- meente te Philippi, prediken ghristus uit nijd en twist, maar sommigen ook uit welbehagen i), omdat het hun grootste vreugd is, omdat zlj met hart en ziel met ghristus ingenomen zijn. Ook de profeten roemden in vroeger dagen het wel- behagen des Heeren in zijn volk, en vergele- ken het met het welbehagen van cen bruidegom in zijne bruid. »Tot u/' spreekt de profeet tot Jeruzalem, 't welk hij, in eene blijde toekomst, door waarheid en geregtigheid we6r ziet bloeijcn: >tot u zal niet meer gezegd worden : de verlatene, en tot uw land niet meer, het verwoeste; uw naam zalwezen: Mijn welbehagen is in haar; want| gelijk een jonge- Ung eene maagd trouwt en gelijk een bruidegom in zijne bruid zich verlustigt, zoo zal uw God zich ver- }ustigen in u >)/' Dat was het welbehagen des Heeren in zijn volk. Kan het nog duidelijker blijken, dan juist door deze vergelijking, dat het woord tiue/- behagen in beteekenis verschilt van hetgeen in de Schrifl door genade, barmhartigheid en lang- moedigheid te kennen wordt gegeven? Geene ge- nade, geene barmhartigheid bewijst de bruidegom aan zijne bruid: neen, hlj heeft in haar een wel- *) Phil. I: 15. De gewone vertaling heeft hier minder juist goedtoilHffheid, ») Jes. LXIT: 4, 5. behagen, hij is ingenomm met haar. Zoo, zegt de profeet, had God een welbehagen in zijn volk. God ^was er mede ingenomen! Wilt gij de vdle kracht dier uitdrukking gevoelen, hoort dan,hoedestemme Gods van den hemel omtrent den heiligste dermen- schenkinderen verklaarde: »deze is mijn Zoon, mijn geliefde, in welken Ik mijn welbehagen heb/' Hier was het geene barmhartigheid, geene genade, die Gods Zoon niet behoefde. Hier was het ook niet enkel liefde, neen, hier verneemt gij de taal der hoogste ingenomenheid. Hetzelfde vindt gij ook in onzen tekst. Zoo waarachtig het is, dat de mensch door zijnen vai de liefde Gods verbeurd heefl, en dat i;vij in onzen diep bedorven toestand, zonder Gods genade, verloren zouden gaan, zoo zeker is het te- vens, dat de Eeuwige zijn welbehagen heeft in de menschheid, in welke Hij, ook ondanks haren die- pen vai, de nog niet gansch verstorvene trekken van zijn eigen beeld blijft erkennen, wat meer is, in welke, als door ghristus verlost, en naar zijn be^ld hcrschapen^ God reeds het voorvverp bemint, hetwelk Hij als zijn eigen maaksel met de hoogste ingenomenheid kan beschouwen. Meent niet, M. H.! dat deze verklaring van der Engelen woord tot eigenwaan of overdrevene verheffing onzer eigene grootheid zou leiden ! Meent niet, dat als wij hier gewag niaken van menschelijke viraarde, wij 8 dan Gods liefde jegens ons zouden gronden op eigene verdienstelijkheid. Verre van daar! Hetgeen wij door de zonde niet zljn, dat is onze schuld, die alleen Gods voorkomende genade kan bedekken; en wat wijy niettegenstaande onzen vai, zljn gebleven en wat ons tot voorwerpen verheft van het welbehagen des Heeren, neen, het is niet uit ons, het is Gods gave, oorspronkelijk in ons gelegd, door de zonde on- derdrukt, maar bestemd, om, door ghristus hersteld, eens met nieuwen luister en glans we6r te scliitte- ren. Neen, de leer van Gods vvelbehagen in raenschen is niet in strijd met het Evangelie der genade! WiJ roemen niet in ons zelven, of in eigene ver- diensten, als God verklaart, dat Hij in ons zljn eigen v^erk blljft eeren. Maar te roemen in God, niet te miskennen v^at wij door zijne genade, ook ondanks onzen diepen vai, zljn gebleven, en, door CHRISTUS hersteld, kunnen worden, dat willen wij, dat moeten v^lj, daartoe stemt ons dit feest en verkondigt ons op zoo hoogen toon het vvelbe- hagen Gods van den hemel. B. en Z.I Ja, wlj zljn diep gevallen, diep ontaard van onze heer- lijke beslemmiug; bevlekt door duizend zonden staan wij daar voor den regterstoel van den heili- gen God! Maar, dank zij Gods genade, hoe ook be- dorven, hoever afgedwaald, hoezeer ook in ons zelvcn der liefde van onzen God onwaardig, nog hebben 'wij niet alles verloren. Nog sieren onze zieldetrek- ken, waaraan de Heilige zijn eigen beeld kan erkennen. Een weU)ehagen in menschen! Welk een verheTen woordI Nog is dan de mensch, naar zljnen goddelijken aanleg en zijne bestemming , om, van de zonde verlost, den beelde van Gods Zoon gelijk- irormig te vrorden, het voorwerp van de hoogstein- genomenheid^ van het welbehagen Gods! Loof, loof den Heer, onze zielel In menschen een welbeha- gen! Eere zij God en lof in hemel en op aardel Gods virelbehagen in menschen! Ziedaar het on- derwerp van Engelenzang en Engelenblijdschap bij de geboorte van jezus. B. Een voelbehagen in menschen l Hoe? zegt gij, God ingenomen met een menschelijk geslacht, dat Hem vergeten en, door de zonde verbasterd, zijne heilige 10 wet geschonden hadi Het is zoo, M. H.IEntoch, de geboorte van jezus ghristus gebiedt (ms, in de men- scheiijke natuur iets te onderstellen» waardoor het Gode mogeiijk was, zljn gevailep kind nog met ingenomenheid te beschouwenI En dat ieis GeLIdat is des menschen aanleg voor het heilige en goede, door de zonde nog niet geheel vernietigd. Ware toch onze oorspronkelijke aanleg zoo geheel door de zonde, niet siechts onderdrukt, maar vernietigd , ware er niets meer in den mensch, geen enkde trek meer overig van het goddelijke beeld, viraarnaar hlj geschapen werd, hadde hij niets meer overge- houden, waardoor hij de belangstelling, de liefde en het welbehagen van zijnen 6od nog kon trekken, Toeh.I dan ware hiermede de verlossing van ons geslacht onmogelijk geworden, en de komst van jb- zns GHRISTUS op de wereld zou vruchteloos geweest zijn. Die komst verzekert en bevvijst ons , de gevallen mensch was nog vatbaar, om, door hoogere kracht onderschraagd , verlost te worden van de zonde, en tot de hoogste gelljkvormigheid aan God te kunnen ppklimmen. Dit is het, wat de komst van jbzus ge- biedt te onderstelien, dit was het, wat den mensch, ook in den staat der diepste verbastering, nog tot een voorwerp kon maken van Gods wel- behagen. Die oorspronkelijke aanleg voor ai wat edel en groot is, die goddelijke kiem, neen, zlj was 11 niet verslorven! Hoezeer ook onder de overheer- schende magt der zonde als begraven, zij bleef niet verborgen voor het alziend en doordringend oogvan den Schepper. Wie ook van de wijzen der aarde, bij de beschouwing van het algemeene en steeds toenemende zedenbederf, het geloof aan mensche- lijke waarde mogt opgegeven hebben, 6od niet al- zoo. Wat menschen niet zagen, 6od zag de moge- lijkheid om het menscheiljk gesiacht te verlossen, en uit de ellende, waarin het zich door de zonde gestort hady op te heffen tot de heeriijke vrijheid zijner kinderen. God deed den Zoon zijner liefde geboren worden; maar God wist ook , dat er nog barten waren , geschikt en vatbaar om aan dien Heilige zich aan te sluiten met opregte liefde en geloof, vatbaar, om door hem en zljne zalige gemeenschap zljnen god- delljke beelde gelijkvormig te worden. God zag van uit den hemel de diepe verdorvenheid en de ellende van het menscheiljk gesiacht, buiten staat om zich zelf te redden, maar God zag ook in het diepste der menschelljke natuur, hoeveel goeds en 12 groots er nog van zijn verloren kind was te ma- ken. Nog verlustigde zijn Geest zich in tallooze over- blijfselen van goddelijke verwantschap in den boezem van het menschelijk geslacht. B. en Z.! slaat het oog in de geschiedenis der menschheid! Ja waar- lijk, er was, ook bij het diepste bederf der zonde, nog eene kiem van goddelijke heerlijkheid onder het menschdom gebleven; hier sluimerend, ais bij een nigodemus, däär ontkiemend als bij een zac- GHEUS en NATHAN AäL 9 eldors op het punt van uit te botten, als bij eene maria en johannes, wat meer is, zeifs bij een heidenschen gornblius; nergens zdd verstikt, of zelfs het gemoed van een herodes en FELIX is nog vatbaar en voor de stem der vvaarheid niet gansch en ai gesloten. Neen, een menschdom 9 begaafd met zulk een aanleg, zöö vatbaar nog voor de hoogste ontwikkeIing en voi- making, het mogt geen prooi worden van het alles overheerschende geweld der zondel Dat mensch- dom had, hoe bedorven en verkeerd ook, nog te groote waarde in de oogen van 6od, dan dat het verloren zoude gaan; wat zeg ik, het stond nog 2Ö6 hoog aangeschreven bij 6od, dat Hij er zijn eeniggeboren Zoon niet voor spaarde. O ster- veling gevoel uw vvaardel Misken niet, ook bij het diepst en öotmoedigst gevoel uwer schold, het oorspronkelijke werk uws Gods, te groot en te mag- 15 tig, om door de zonde vernietigd te wordeDl Lool' loof den Heer onze zielel In menschen een welbeha- genl Eere zy God in den heniel en lof ook op de aardel Blijft gij nog twijfelen ? Vraagt glj: hoe kan de mensch, de zondaar, die Gods heilige wetten vertreedt, nog het voorwerp zijn van de ingenomenheid , of het welbe- hagen Gods? Toeh.I Twee dingen behooren wij hier wel te onderscheiden: de menschen en den men$ch. Wy menschen belijden het ootmoedig, wlj zijn als zondaars verwerpelijk voor God, en alleen door Gods genade te redden. De menschen , zoo als zij zijn 9 zijn verwerpelijk, maar de menschelijke na- tuur, de mensch, als zoodanig, biyft het voorwerp van Gods virelbehagen. Om onze zonden kinderen des toorns, maar wegens het beeld van God, Mraar- naar wij zijn geschapen, voorv^erpen van Gods welbehagenl Daarom spreekt de tekst ook niet van Gods welbehagen in de menschen, gelljk de on- zen vertolkt hebben, maar zongen de Engelen van het vv^elbehagen in menschen. In menschen een vvelbehagen, d. i. in het geslacht, in de menschelijke natuur, als zoodauig. Yerlangt gij het bewijs? Wilt gij het welbehagen van God in menschen, H welk ons de geboorte van Gods Zoon reeds onder- stelien deed, op het uitnemendst zien verklaard? 14 B. en Z.l wenden wlj dan de oogen van ons zel- ven af, en vestigen wij den blik op hem, aan wiens komst op de wereld ons dit faeugelijke feest doet gedenken! jezus ghristus wordt geboren. Het Woord wordt vieesch, de Zoon van God onze broe- der, om in de hoogste reinheid en heiligheid der ware menschelljke natuur het voorwerp te zijn van onzen roem en 's Vaders welbehagenl jezus ghris- tus, Gods Eeniggeborene , een m e n se hl Wie deinst bier niet eerbiedig terug bij het aanschou- wen van bem, die niensch vvas, maar in de heer- lijkste en innigste e^nheid met God; die niensch vvas, boven ai wat niensch heet verheven? Hier leefde reeds in kinderlijken leeflijd de volkoniene be- wustheid eener betrekking tot God, die hem boven ai vvat niensch heet verheft. »Wist gij het niet/' ZOO sprak bij, »dat ik zijn moest in de dingen mijns Vaders?" Hier zag de wereld eene ontwikkeling, die met onafgebroken gang den hoogsten trap van men- schelijke volkomenheid bereikte. Noemt mij den edele van ons geslacht, die niet, in het gevoel van eigene schuld en onvolmaaktheid , voor God erkent: »v^ij struikelen dagelijks in velen!'' Maar jezus niet alzoo. Gods Zoon woont onder ons en geeft den adel van ons geslacht in de hoogste volmaaktheid te aan- schouwen. Toeh.l wat dunkt u? Was zijne geboorte ook eene stof voor Engelen, om te zingen van Gods ingenomenheid met den mensch , met een geslacht, dat eens in hem, die daar in Bethlehems kribbe lag, zijnen hoogsten top van ontwikkeling bereiken zou, als het volmaakte beeld van den Onzienlljke op aardef Zou God geen welbebagen hebben in een mensch- dom^ uit welks midden jezus ghristus, deroemvan ons geslacht werd geboren; geen welbebagen in menschen, wie jezus ghbistus zich niet geschaamd heeft zijne broeders te noemen? Hier zag de God- 17 heid in de menschelijke naluur hare eigene beeld- tenis afgedrukt; hier minde Zij zich zeive; hier Yond Zij zich zelve als terug. Zoo immer, hier was de ingenomenheid van God met ons geslacht gegrond in de gelijkvormigheid van den mensch met den Schepper. O sterveling, gevoel uw waardel jezus GHRisTus de heilige is mensch geweest. Gods Zoon was onze broeder; hier ziet gij, wat hoogte de menschelijke natuur bereikt heeft; maar hier dan ook het raadsel opgelost en verklaard: »inmenschen een vrelbehageni' I" Zö6 H. H.9 zdö zongen Gods Engelen bij de ge- boorte van jezus. Gods welbehagen in menschenza- gen zij hier bev^ezen; wat meer is, zij zagen het hier ook gewaarborgd voor de toekomst. Vraagt gij, hoe f Denkt dan slechts aan het hooge doel der verschijning van Gods Zoon in de wereld. Zijn naam was jezus; vvant, sfaat er, »hij zou zijn volk zaiig maken van hunne zonden >)/' »Deze/'zoo sprak de man die hem zijnen weg hereidde, »deze zal u doopen met den H. Geest en met vuur >)/' Dat vvas de hooge taak, v^aartoe hij zeif door denVader zich bestemd wist en geroepen gevoelde. Gods hei- lige wet, nog ZOO onvolkomen gekend onder het *) Matth. I: 21. ») Malth. TTI: 11. 18 Oude Verbond, te vervullen, zöö dat er geentitelof jota van te niet werd gedaan; zondaars te roepoR tot bekeermg, en door zijn Geest als wedergeboren te doen worden tot een hooger en heilig zieleleven; dat was de taak hem voorgesteld! Zijn doel was bet derhalve een Gode welgevaUig menschdom te vor- men, welbehagelijk m de oogen van God , niet slechts om den aanleg waarmede het oorspronkelijk begaafd is, maar een menschdom , rijk als hij in deog- den en volkomenheid» waarvan het ook eens in na- druk zou mogen gelden: zie hier mijne geliefde zonen en dochteren, in welke Ik mijn welbehagen heb! Voor dat doel leefde hiJ; om dat doel te berei- ken ging hij het land door goeddoende, en stierf htj den dood der verzoening aan het kruis, opdat hij ons zou reinigen van alle ongeregtigheid , en zich een volk ten eigendom verwerveny ijverig in goede werken i). Verheven doel, H. H.! maar ook een doel welks bereiking door jszds ten voUe is ge\vaarborgd. Ihj lyas de wijnstok, Aoor den Vader geplant, om elke rank, die er me£ zou vereen jgd worden, nieuv^en bloei en krach- ten te schenken. AI wat er na hem op aarde Gode vrelbehagelijk leefde, heeft er den dank en de eere van toegebragt aan dien grooten geneesmeester ») Tit. III: 14. 19 en redder van het menschelljk geslachl. Wat ware er van ons geslacht geworden zonder hem? Denkt hem weg uit de gesehiedenis der menschheid, en door de zonde dreigde ook de laatste vonk van godde- li|k leven weldra uitgebluscht , en de laatste trekken van het beeld des Scheppers uitgewiseht te v^orden. Dan v^are de menscbheid in den mensch verstorven , en het welbehagen van 6od had opgehouden te be- stäan. Maar dat heeft God verfaoed. jeeus ghbis* TUS verscfaijnt, en een nienvve, goddelijke geesi, die van hem uitgaat, wordt van nu af onder het menschdom gev^ekt, een geest, die als een zuiir- deeg het gansche menschelijke geslacht door- dringt, een geest, die, aan het vuur gelljk, onze zielen reinigt van alle bederf der zonde. jezus chris- TUS komt, en het v^elbehagen van God in menschen is voor altjjd gevvaarborgd. jizus CHRisTtis is en hl^ft het zout der aarde, om het menschelljk ge^ slacht tegen bederf te behoeden. AI wie aan hem zich overgeeft met opregt geloof en vertrDawen , het kian niet anders, of hij zal voortbrengra vruchten der dankbaarheid, en toenemen tn reinheid en vol« tnäking. Hier vloeit de bron van levend water. Hiör is het brandpunt, vanvvaar ai wat liefelijk is en vrelluidt, en zöo daar eenige deugd is, uitgaat; hier eindelijk de grond en de hoeksteen dier ge- ineente, die eens daar boven, in heilig bruidsgevraad I 20 getooid, voor God zal prijken zonder rimpel of vlekl O sterveling, gevoel uw waardel Hoe diep ge- zonken en vernederd door de zonde, erken wat gij door JEZus GHRiSTUs reeds bij aanvang zijt, en door hem nog kunt worden;, en herhaal dan nogmaals bet loflied der Engelen: »in menschen een welbehagenl M B. en Z.l In menschen een welbehagenl Laat ons dan feestvieren met opgerigten hoofde; want Grod heeft een welbehagen in onst De Hoogverhevene heeft een welbehagen in den zoon des stofsl Zielverhef- fende gedachtel B. en Z.l waar God ons geslacht 200 hoog gewaardeerd heeft , zien wij daar toe, dat wij ons zelven niet verachten. Niet dat wy hier elkander den hoogmoed zouden prediken t Neen, M. H.! dat zou op eenen feestdag, ais dezen, waarop wij gedenken, hoe met den eenigen ghris- Tus ai ons geluk voor de eeuwigheid staat of valt, eene tastbare ongerijmdheid zljn! Maar roem er op dragen, dat wij mensch zijn, te fier zijn, dan dat wlj door slaven der zonde te wezen, onze waarde als mensch verlagen zouden , ziedaar, waarait voor het oog van hemel en aarde blijken moet, dat wij prijs stellen op de hand der broederschap, door Gods Zoon ons geboden. fi. en Z.l wij die van Gods geslacht zijn, die het beeld van den AUer- hoogste dragen, v^rlj, die vleesch en bloed met jbzus 21 GHRiSTus deelachtig en bestemd zijn om met hem te heerschen op zijn troon, zouden wij ons zel- ven wegwerpen en toi de verachtelijkste slavernij der zonde ons verlagen; wij, vergetende, dat wij een weinig minder dan de Engelen gemaakt zijn, tothet peil afdalen van het redeloos gediertel Gevoel, o mensch, den adel van uw geslachti God heeft een welbebagen in menscben. Draag er dan roem op, dat ook gij den naam van menscb voerti Dat moogt gij, en dat moet gij. Dat zal bet borstwapen zijn tegen de pijlen der zonde. Gevoel bet, uw bart is te groot voor de aarde en te kostelijk in de oogen van God, dan dat gij bij eene vergankelijke, bedrie- gelijke wereld uwen troost zoudt gaan zoekeni Toeb.I wanneer wij ons zelven zoo gedurig tot een speelbal van de vv^ereld verlagen, niet doen wat onze inwendige menscb ons gebiedt, maar onopboudelijk ons laten slingeren, of overbeerscben door de be- geerlijkbeden der wereld, is dat overeenkomstig de acbting, die wij ons zelven zijn verscbuldigd f Is bet niet scbandelijk, eene ziel, voor de boogste volmaking bestemd, en begaafd met een aanleg, die baar ver- heft tot bet voorwerp van bet v^elbebagen des Heeren, aan de beerscbappij van God te ontv^eldi- gen en tot eene prooi der zonde te stellenP Is bet niet scbandelijk, vermogens en kracbten, voor een hemelscben werkkring bestemd, ongebruikt te laten, ja ie ondermijnen in de dienst der zonde? Is het niet schandelijk, talenten, die, op woeker gezei, dertig-y zestig-, ja honderdvoudige vrucht voor de toekomst beloven, in den grond te begravenf Hen- schenzoonl boori boori op dezen dag uit Engelenmond de booge waarde van den menscb u verkondigenl Ood beeft in menschen welbebagen! Welk eene eer, om menscb te beeten! Juicbt feestgenooten, dat zij ook onze roeml Gedraagt u dian naam waardigl De menscb tocb, naar bet beeld van God gescbapen, bet voorwerp van des Heeren vvelbehagen, zou by een slaaf zijn van de zonde? Neen, niet alzoo. En dat te minder, naarmatewy in JBzus CHRisTus den adel van ons geslacbt in het heerlljkste licbt geplaatst en toi den boogsten top van volmaaktbeid opgevoerd zien. Of kannen wlj dien heilige aanscbouwen, die den roem der menscbbeid voor bet oog van bemel en aarde op bet luisterrijkst ien toon beeft gespreid, zonder aangevuurd te worden en bezield met den beiligsten ijver om zijnen beelde gdykvormig te zijn f Zou dan de zonde ons nog bekoren, waar in bem de adel der deugd in alzijne bekoorlijkbeid ons in de oogen scbittert? Merkt bet op, M. H.! Hier blonk geen Engelendeugd, geen En- gelengeboorzaambeid, voor onzen stand niet bere- kend; een der broederen was het, die bier in den strijd ons voorging, die met Ieeuwenmoed streed en met 25 poem oYerwon. ZuUen wij dat zien, en geeii hooger geest in ons voelen werken, niet met hooger aan- drift ons bezield ge voelen , om mensch te wezen zoo als hij mensch was? Wanneer wij hem de over- vrinning zien behalen over wereld en zonde, in hem de menschheid verheven zien tot het voorwerp van der Engeien hulde en 's Yaders welbehagen, waar, waar kan dan het hart zijn, zoo laag ge- stemdy dat zich dan ook niet uit het stof der aarde zou opheffen tot de woonplaats des Eeuwi- genf — Een der broederen verwon; zouden wij niet strijden? Een der broederen had lief tot in den dood; zouden wij slechts voor ons zelven leven? Een der broederen verdroeg het kruis en verachtte de schande; zouden wij morren en een ])eter iot van de Voorzienigheid eischen dan hij? Voor een der broederen was het zljne spijze, Gods wii te betrachten; zouden vvij Gods heiiige wet met Toeten treden? Een der broederen van ons geslacht ging ons voor en voer op naar den Vader, verheven aan de regterhand der majesteit vanGod; zouden vvij leven, als of met den dood ons gansche bestaan was vernietigd? Stervelingl verhef u uit het stof I Die hoog- verhevene, die heiiige was mensch. B. en Z.l o valt ne6r in aanbidding, gevoelt blj jbzus kribbe den adel van uw geslacht^ en staat dan op uit uwe zonden en leert mensch te wezen zoo als jbzus mensch was! 24 Of wanhoopt gij misschien, om ook eens dat heer- lijke beeld van menscbelijke volkomenheid in u ver- wezenlijkt te zien? Yreest gij welligt9 reeds ai te zeer door het gif der zonde verontreinigd te zijn, dan dat het u mogelijk zou wezen, om, uwe kracht be- proevende, uit den lagen staat der zonde u te ver- heffen tot de heerlijke vrijheidderkinderen vanGodf B. en Z.I die door zulke gedachten gekweld wordt; hoort gij dan te vergeefs het welbehagen Gods uit den hooge we6rgalmen? Bedorven, diep bedorven, ja, wij erkennen het, dat zijn wij door de zonde; maar, God zij geloofd, zoover is onze aanleg niet vernietigd, of de mogeiijkheid bestaat, om aan de hand van onzen Oversten Leidsman nog eenmaal onze heer- lijke bestemming te bereiken. Ziet, de groote rivierstroom , die landen en volken vaneenscbeidt, is ook in zijnen oorsprong slecbts S6 eene oninerkbare beek^ die het oog des waiide- laars ontgaat. Z66 is het in de natunr, xöö in het rijk der geesten. Ook hier ontstaat de Tolmaakth^ niet op eenmaal, maar het is opwa8s^ in cnurrvs, opgeboawd worden in het geloof en de liefde, van gedaante Yeranderd W0rdeny Yan heeriykbeid tot heer- lijkheidl Gelooft dat, ondervindt dat, troost er awe zielen mede, ook bij het uitzigt op aw jong^t Yaar- wel aan de wereldl Eene eeuwigheid ligt voor n. Ghristenenl in wier boezem door den H. Geest de bewustheid leeft,' dat gij in hem zijt kinderen des welbehagensl Wel uwerl Eere zij 6od in den he- mel en lof op aardel Eens breekt de dag aan, waarop ook gij, tot de feestvierende scharen der verlosten Yerzameld, awe stem zult paren met het feestge- zang Yan Gods heilige Engelenl O dag Yanzaligheid en YreugdI Dan klinkt nog eens door de gewel- Yen des hemels, maar heiliger en schooner Yoor Grods troon, het feestlied der zaiigcn: »Eere zij God in de hoogste hemelen, in menschen een welbehagenl'' amenI II. DE MENSCHEUJKE ONTWIKKELING VM JEZUS. to w^>»^>»^»V^» LEEEEEDE OVER LUCAS H: 52«. LUCAS II: 52-. Jezus nam toe in wijsheid. Er is wel niets belangrijker M. H.l in de geschie- denis der groote mannen van ons geslacht, dan het onderzoek naar hunne eerste ontwikkeIing, gedu- rende het tijdperk hunner kindschheid en jonge- lingsjaren. Wat wij in den man op de hoogte zijner volle ontwikkeling aanscbouwen9 was in het kind als aanleg aanwezig, en de bloesem der jon- ^elingsjaren beloofde reeds de rijpe vrucht^ die de maatscbapplj mogt plukken van de volle kracbt des mannelijken leeftijds. Hoe vele vragen, met betrekking tot het menscbelijk leven, worden langs dien weg niet opgelost; wat schoone be- scbouwing opent niet de gescbiedenis der mensch- heidy waar onze aandacbt niet enkel zich bepaalt bij de uitwend]ge verschijnselen des levens, maar 50 ieder verschijnsel in verband brengt met het verborgen raderwerk van 'smenschen mweiidig wezen en zijne trapswijze voortgaande ontwikke- lingl Wij kennen bem M. H.l die onder alien, die de aarde betraden, groot geweest is, groot bij uilnemendheid, omdat zljn naam was »licht der wereld/' en de taak, door hem volbragt, de verlossing van bet menschelijk geslacht. Der- tig jaren is bij oud, en bij treedt op als de groole bervormer, wien alle volgende eeuwen ge- buldigd bebben als den Koning der waarheid, en wieus licbt bet licbt van alle tijden en ge- «lacbten tot daisternis gemaakt heeft. Wat krach- tige 0ntwikkeling moet aan zulk een leven niet zijn voorafgegaanl Wat booge waarde moet niet iedere bljzonderbeid bebben uit dat tijdperk Tan voorbereiding, dat zoo uitnemende uitkomsten heeft opgeleverd voor gebeel het menschelijk ge- slachtl Ja, jezus in zijne grootbeid, ook als lund en jongeling, te kennen , is christelijke behoefte. Ach, zegt gij, dat wij er slecbts meer van wisten, en de getroitwe pen der gescbiedenis slecbts meer, ook met betrekking tot dit gevt^igtig onderwerp, voor de nakomelingscfaap bewaard faadi Laat ons billyk zijn M. H.l De gescbiedenis, het is zoo, gaf hier weiBig, maar ztj gaf wat zij kon. De ge- schiedenis van bet inwendig leven en van de vroegere 51 ontmkkding des Heeren lag niet dan voor een klein ge- deelie onder het bereikvan betondenEoek^darLtcAS, ci iemand der tijdgenooten , in het werk kon stellen. Waft stenreling bad ooit een blik geworpen indege- beimen van dat onvergelijkelijk groote hart, dat in iiB- zus klopte? Hier kon geen beminde jo&ahhes^ zeifs geene MARIA 9 den gescbiedscbrijver tot eene voUedige bron van kennis verstrekken. De eenige, die hier zou heh- ben knnnen getnigen, was je2us zelf; maar eene levens- geschiedenis van zich zelven te schrijven lag niet in bet pian van bem, die gekomen was om te scbiij- ven niet met inkt of op tafelen van steen , maar met den Geest Gods in de barten der menscben. Ver- wond^en wij ons 4aaro>m niet, dat van het derlig- jarige, verborgene leven van jbzus, V4^6r by al& leeraar optrad, ZOO vveinig t^ kennis van het nagedaeht ^ragt is. LUCAS heeft ons gegeven wat hij konde; en 2ijne spaarzaamheid levert een ^aarborg te meer Toor de geloofwaardigbeid van zijn berigt. Ware het hem te doen geweest^ om het hoofd van zijnen beld met eene stralenkroon le sieren, hij zoh^ zoo- 1A9 in de onechte evangeli^n gescbied is, jbzus reeds als kind met eene onnatuurlijke wetenscbap zyner bemekcfae afkom^, of met het vermogen om W0n* deren te verrigten, bebben voorgesteld. lugas gaS vfBi bij konde, en dankbaar voor hetgeen ht| gaf, willen wij winst doen met de overdenking yan hei 32 korCe woord, waarin de geheele ontwikkelingsge- schiedenis van jezus zamengevat wordt: »Jezus nam toe in wijsheid.** Ik wensch die getuigenis te l)eschouwen als vereerend voor Jezus; alsgewig- tig voor het Christendom; als heilzaam Yoor eigen ontwikkeling en leven. Ik noemde de getuigenis in onzentekst vereerend voor Jezus. Dit zal ons blijken, wanneer wij ten aanzien der wijsheid, in welke jezus toenam, onder- 2oeken: waarin zij bestond; hoe zij verkregen werd; uit welke bron zlj vloeide. Jezus nam toe in ^ijsheid. In vvijsheid, lezen wij» en glj vraagt: waarin bestond die wijs- heid. Wat moeten wij ons, blj het uitspreken van dit woord, voorstellenP Men heeft hier veelal en- kel vormelijk aan jezus verstandelijke ontwikkeling gedacht. jezus nam toe, niet slechts in grootte naar het ligchaam, maar ook in vvijsheid naar de ziel, wat de ontwikkeIing en het gebruik betreft van zijn redelijk vermogen. Maar deze verkla- ring, hoe goed op zich zelve, schijnt ons te onbe- stemd. Wijsheid in den stijl des Bijbels is niet slechts wat wij gewoon zljn verstand te noeraen, of ook wel het vermogen om een uitnemend doel langs den bcsten weg en raet de gescbiktste midde- 33 Ien te bereiken. Wijsheid sluit, in den stijlderge- mjde schriften, ook bet begrip in van hetgeen wij gewoon zijn kennis der waarheid of wetenschap te noemen* Zoo hooren wij later de Schriftgeleerden te Nazarethy opgetogen over bet ondenvijs van den Heer, de vraag uiten: »Yanwaar komt dezen die Tvijsbeid ^)" d. i. die kennis der waarheid, die \vetenscbap van goddelijke dingen? In dienzelfden zin is jEzus ons, volgens den Apostel paulus, v^ijs- heid van God geworden ^), d. i. tot eene bron van kennis op bet gebied der godsdienst. Zoo is bet ook in onzen tekst. »jezus nam toe in wijsbeid/' vfril zeggen: bij nam toe in veetenscbap en kennis. Wäärin die kennis gelegen v^as^ berigt lugas niet; maar bij mogt van zijne lezers veronderstellen, dat zij, ook zonder zijne aanvirijzing, dit van zelf zonden inzien. Van denzelfden tocb, van wien de tekst ge- tuigt, dat bij in v^jsbeid toenam^ had deEvangelist scbier onmiddellijk te voren een antv^oord aan haria vermeldy v^aaruit bleek, dat de wetenschapy waarin jBzus toenam, in de kennis bestond van »de dingen zijns Vaders <}/' Maar ook afgezien biervan, zou bet niet twijfelacbtig zijn, welke kennis en welke vtre- tenscbap bier bedoeld v^ordt. Wanneer wij tocb in O Matth. XIII: 54. ») 1 Cor. I: 30. ') Luc. II: 49. 34 hei levensberigt van eetten letterkundige of regtsge- leerde lezen, dat hij reeds als knaap m jong^g degelijks vorderde in kennis, daa sai meii im- mers deze kenliis wel iti de eerste plaats in tef- band brengen met die wetenschap, \?aaiin hij later nitnuntte. Waar het dus faeei van jszvn, dat hij in vvijsheid toenam, denken wij hei eerst aan dat gebied van kennis» waarop hij later als meester zich verioonde, en den glans van ai, vvat vroeger wetenschap genaamd vverd, verduistenle. jEzus nam dus met dken dssg toe in de regte kennis van God, van den mensch en zijne heer- lijke bestemmingy in de kennis ook van het groote God«plan, door de profeten aangekondigd, om ge- heel het menscfaelijk geslacht alt een grooi gesin te verbroederen, en, van zonde verlost, ie vormen tot een tempel des goddelijken Geestes. Dit groote pian, dat blj als man doorzag en mei de zelfstandige kracht van zijnen goddelijken geest tot het Eljne gemaaki «A volvoerd heeft, %weefde hem reeds als jongeling steeds helderder voor oogen, en de bewasiheid9 tot de voi- brengiag van zoo grooi eene taak door God te zijn geroepen, werd in bem met elken dag steeds le* vendiger. Ziedaar de wljsheid, v\raarin jbzvs toe- nam; eene vvijsheid ^ die, onovertroffen tot op den dag van heden, het licht der wereld blijft, endege- tuigenis in onzen tekst verheft tot een gedenkteeken , 35 dat de eer van den jongeling en den inan van Na- zareth zal blijven verkondigen aan de werdd, van geslacht toi geslacht. Jezus nam toe in wijsheid. Is die getuigenis eer- vol, wanneer wij vragen, waarin jszus toenam^niet minder vereerend wbrdt zij, wanneer wij opmerken, hoe deze wijsfaeid verkregen werd. Hij nam er in toe, lezen wij; en het woord hier gebezigd, wijst ons op eene geheel zelfstandige, zelfwerkzame oniwikkeling van zijnen geest. Uitgesloten wordt hier- mede elke werktuigelijke mededeeling yan kennis, gelijk men somtijds zich heeft voorgesteld, dat jiZDS van tijd tot tljd, bepaaldelijk hij gelegenheid ¥an zijnen doop door johannes, onmiddellijk ait hoo- gere gevvesten zou toegekomen zijn. Uitgesloten wordt hiardoor ook het denkbeeld van iedere kennis, in den vorm van herinnering uit eene vroegere leerscbool, ^Tvaarin hij zich reeds vöör zijne gelH>orte in deugd en vvijsheid zou geoefend hebben. Van zulk eene leer- scbool is nergens sprake in de Scbrift. Het Woord tocfa, dat in het vleescfa geopenbaard werd,was God, ea als zoodanigToor toenemen en ontwikkeling niet Tatbaar. Wat lugas berigt, kan dus alleen betrek- king hebben op 'sHeeren aardsche en menschelijke Yerschijning. Hier, op de aarde, bier vorderde hij als menscfa in kennis; hier nam hij toe, zelfstan- dig, «et elken dag, volgens den gang dermen<^che- 36 Iijke ontwikkeling en door het regte gebruik van zijne menschelijke vermogens. Behoef ik u te zeg- gen^ hoe met die getuigenis de waarde van den Verlosser wordt verhoogd? Neemt aan eene bloot werktuigeli)ke kennis in jezus^ neemt aan^ hij heeft slechts nagezegd^ wat hem door hoogere ingeving werktuigelijk geleerd ivas, en de wijsheid^ die zyn goddelijke mond ademde, hoadt op het zelfstandig voortbrengsel te wezen van zljnen eigenen geest; en virat gij in allegrooten en edelen van ons geslachtroemt, de zelfstandige kracht van den geest, ontneemt gij aan den grootste. Veronderstelt, de v^etenschap van jbzus is slechts herinnering geweest eener kennis, viraarin hij reeds vroeger en vddr zijne geboorte was geoefend, en gij verlaagt nog eens de gansche menschelijke ont- wikkeling van jbzus tot een ijdel schouwspel, vvaarblj hij schijnt in welenschap te vorderen, tenvijl hy in de daad niet vordert, maar zich alleen herinnert wat hij werkelijk reeds wist. Neen M. H.I wij houden ons aan den tekst. Die hooge viretenschap, die kennis der goddelijke dingen, vsraarmed de we- reld in jezus ghristus is gezegend, v^erd eens te Nazarelh, onder Gods leiding, vrij en zelfstandig venvorven door een der broederen van ons geslacht. »JEZUS nam toe in vvrijsheid/' Die zelfstandige ontwikkeling wordt nog vereeren- der voor jbzus, wanneer wij, lettende op de ge- 37 ringheid der uiierlijke hulpiuiddeleu, ier verkrij- ging van kennis in zijnen tljd voorhanden, opklim- men toi de bron^ waaruit die wijsheid vloeide. De geschiedenis van ieder volk heeft hare tijdperken, v^aarin de natuur zich ais schijnt uit te putten in het voortbrengen en vormen van hare groote mannen. Gelukkig noemt gij hem, die het levenslicht aanschouwt te midden van om- standigheden, vtraarin ai wat als aanleg in den mensch is, zich ongehinderd en heerlijk kan ont- wikkelen. Onder zulke gunstige omstandigheden leefde jezus niet. Voorbij was de gouden eeuw van Israäis groote mannen, toen david zong, de koningin van Scheba kwam om de vv^ijsheid van salomo te hooren, en een jezaia met de taal der gewijde profetie het volk wist te ontvlammen in geest- drift voor God en zijne dienst. Wel mogt de tijd- genoot vragen: »van v^aar heeft deze zijne wijs- heid/' en vruchteloos heeft men in latertijd,terbe- antwoording dier vraag, op de scholen der joodsche meesters gewezen, die destijds geacht werden den sleutel der kennis te bezitten. Van v^aar, vragen ook v^j nog, had jezus ai die wijsheid? Uit de scholen der FarizeärsP Maar tegen welke begin- selen vv^as zijne leer meer gekant? Dan van de Sadduce^rs? Maar deze loochenden de onsterfelijk- heid, het voornaamste, waarop jezus de zijnen 38 heeft gewezen! Men heeft ook gedacbi aan ze- kertt secte der Esse^rs, maar zag, bi| eenige overeenkomst, het Dog veel grootere verschil voor- bij. Hoe weinig toch kwamM de gestr^gheid der Esse^rs, hun beginsel van afzondering, honne ver- aehting des huweiyks en der burgermaatschappQ, overeen mei de miUheid en onbekrompenheid in denken en bandelen van jbzijs. Neen M. H. I wanneer nry atles nagaan^ wat de leeftijd van jbzus opleverde ter zijner ontvvikkeiing op bet gebied der waarheid, dan is er niets le vinden, waaruit zich dievvijsheid laat verklaren, welke bem, ait allen^dieuit vrouvren geboren zljn, boven den wijssten der vvijzen beeft verbeven. jbzus staat daar alleen, als een vonke- lende star, in den nacht der duistemis die bem omgeeft; en op de vraag: van waar is dezen ai die kennis/' past slecbts het antwoord^ wat bij zelf gegeven beeft: »hij sprak en leerde, wai hij bij sif- nen Vader sag, en van den Vader hoarde ^)" Neen, niet van menscben, op wier gezag bij onder veel goeds en waars, in elk geval ook veel verkeerds en onwaars zou geleerd bebben, maar van God zelven boorde bij, van zljne eerste ontvirikkeling af, de waarbeid, wier licbt bij voor anderen op den kandelaar geplaatst beeft. 