Geographie van Nederlandsch-Indië
De juislc tijd wanneer de eerste kolonisten er zijn gckoinen , de plaats van waar zij kwamen en die waar zij het eersl aanlandden , kunncn nog iiiet met de gcwcnschlc zekerheid worden opgegeven. Ptoleniaeus nocmt reeds verschcidene eilanden van den Archipel. Bijgevolg warcn de Hindoos reeds in de 9de eeuw met rlen Archipel hckcnd. Reeds in de 6de eeuw v66r het begin onzer jaarlelling meent men to mogen stellen dat er van de kust van kalinga (Koro- inandel) zeetogten oostwaarts ondcrnomcn werden en op het drukkc verkeer, dat er van daar naar Achter-Indie plaats had, in verband met de overlevcringen der Javanen, grondt men de meening, dat dc Hindoes uit die streken naar den Archipel gekomen zijn ”. Dat eindelijk Java hot ciland zou geweest zijn en zelfs meer bepaald de Zuidkust daarvan de plaats, waar zij het eerst zouden zijn aangeland, besluit men uit de Javaansehe overleveringen alleen. In de beide eerste gevolglrekkingen kan men berusten. De laatste is aan twijfel onderhevig. Waarschijnlijk is het dat de IVoordkust van Sumatra eerder door de Hindoes ontdekt is dan Java. Uit het Noorden zijn zij dan waar- schijnlijk verder door de straat van Malaka zuidwaarts getrokken, en zoo moeten zij Java bereikt hebben. Op Java hebben de Hindoes zich neergezel en er een rijk gestieht, dat zeer magtig geweest is en tot het laatst van de 15de eeuw bestaan heefl. De gcschiedenis van dat rijk is echter zoo doorweven met mythen, dat het tot nog toe niel gelukt is, daarin een vasten grond te vinden om 07 verder op loorl to houweii. Wannecr men intiisschen en den voorraad volksverhalcn on de overgeblevenc ruTnes en inscriplies aanziet, die nog op hunne verklaring wachlen, dan behocft men uiel le wanbopen aan do mogelijkheid van ook over dal duislcre tijdperk mctlertijd eenig meerder licbt tc zullen zien opgaan. Of iiu de Indischc bescbaving zich van dat Hindoe- Javaansche rijk over den Archipel verbreid heeft, of dat zij baren invloed in verschillende deelen van den Ar- cbipel regtslreeks liecd doen gevoelen , is nog niet uilge- maakl. Missehien boeft bel cen zoowel als bet ander plaats gebad en liebben de Maleijers en Javanen voortgezet, wat de Hindoes reeds begonnen haddcn. Eene blijvendc vestiging cchter schijncn de Hindoes alleen op de kustcn van bet Maleiscbc schiereiland en nog meer op Java gebad te hebben. Daarna is in de binnenlanden van Midden- Sumatra en op de Zuidkust van Borneo de Hindoescbe in- vloed liet groolsl gewecsl, maar de rijken van Menang- kabau op Sumatra en dat van Bandjar op dat andcrc ciland zijn beide van Hindoe-Javaanscben oorsprong. Ver- der bcspeurt men den invloed van bet Hindoe'isme lot in de Molukken, die waarschijnlijk reeds vroeg door hande- laars van Java l>ezochl gevveesl zijn. Hot minst missehien is hij op de eilanden ten Weslcn van Sumatra en in hel Zuid-oosten van den Archipel, Timor enz. doorgedrongen. § 81. Het voorlreffelijkste geschenk, dat de Hindoes aan de bevvoners van den Archipel gebrachl hebben, is de rijst en de knnst van die tc cultiveren. Daarmede was een groole slap ter bescbaving van de inlanders gedaan. Zulk eene cultuur tocb kon niet op zich zelve staan : zij vcreischte bewerking van ijzer voor de al was het ook nog zoo ge- brekkige landbouw-werktuigen, het bezit van tarn vee, als plocg- of als trekvee , en een kunstigen aanlcg der vclden, om partij te trekken van het aanwezigg Water. Zoo leer- den de inlanders van de Hindoos om hun voordeel tc Digitized by Google 08 dueti met deu delfstoflelijken rijkdum van liun land, voural met liet ijzer, in weiks hewerking luinne meesters liet reeds zoo ver haddcn gebracht. Spoedig zal dc exploilalie vail andere mineralen gevolgd zijn en bij dc vocgzanicr klecding , die de inlanders aannamen , zullcn ook wcldra gouden versierselen niel meer outbroken bcbben. iMaar wat in dit opzigt van meer belang was, bet weven, ook dil leerden zij van buune weldoeners en daarmede moest de kunsl van katoen en garen spiunen en dc aanbouw der daartoe noodige groiidsloffen gepaard gaan. Tot dc nuttige gewassen, die zij gingen aankwceken, behooreii ook de verfplanten , waarvan zij echler in den wilden toestand, viidr de komst der Hindoes, reeds verscheidene inoelen ge- kend hebben. Ook met vclc andere voorlbrengselen nit bet plantenrijk zal dit wel hct geval gcwcest zijn. Zoo kun- neu hun bijv, de suiker en gegiste plantensappen reeds vroeger bekend gcwcest zijn, maar of zij daartegcn bijv. de karnfer en de peper al kenden , is minder waar- schijnlijk. § 89. Opendcn de Hindoes aan de arme eilandliewoners de oogeu voor de schatten van hun grond en vergi-oollen zij die weldaad door mededeeling van helgeen zij zelven bezaten, maar wat dezen ontbrak, eene twecde weldaad was het, dat zij hun leerden hoe door onderling vreed- zaam verkeer die welvaart zich allcrwcgc verspreiden moest. De inlanders waren vodr de komst der Hindoes zoo gehcel de kinderen hunner bosscheii en too geheel gebonden aan het plekje grunds , waar zij geboren werden , dat men zon- der stellig bewijs van het tcgendecl nict ligt zou kuuneu aannemen dat scheepvaart hun destijds reeds bekend was. De Hindoes hebben ecn uitgebreiden zeehaudel door den geheelen Archipel in het leven geroepen , terwijl zonder twijfel de landhandel insgelijks eerst onlstaan is , loen meerdere behoeften de voorlbrengselen van eigen grond ongenoegzaam begonnen tc doen zijn. De kustbewoners Digitized by Google G9 van liet Maleischc schiereiland eu van Java hebben bet eersl bet voorbeeld der Hindoes gevolgd en bet is merk- waardig boc in ccn eenvoudig spraakgebruik nog beden bet bewijs is bewaard gebleven van een toesland, toen de oor- spronkelijke bevolking des eilands zicb nog meeslal in de diepere binncnlandcn bunncr eilanden scbuil hield. De rivicrcn namclijk worden gerekend aan bunne npondingen le begiiinen, zoodat de zijiakken die zicb aan de linker- en regteroevers met baar vereenigen , anders dan bij ons plaats becft, regter- cn linkerzijtakken gebeeten worden, al naar dal zij aan de I'egler- of linkerband der opvarenden ge- legen zijn (§ 23). Dat bet gebruik van maten en gewigten gebeel onder nindoe.scben invloed gestaan heeft , kan na bet bovenstaande wel aan gcen Iwijfel onderworpen zijn. § 85. Materielc welvaarl door bet opwekken van gevoel voor beboeften, dit was de groote lief boom, bet levenwek- kcnd liegin.scl, waardoor de Hindoes de inlanders tot een boogeren trap van bescbaving gebracbt bebben. Dezc is overal doorgedrongen , waar zij iniddellijk of onmiddellijk met de inlanders in aanraking gewee.st zijn. Over ’t algc- nieen echler zal men bierbij wel meer aan bet voorbeeld , dan aan eene opzettelijke mededeeling der Hindoes te den- ken bebben. De Hindoes bebben zicb onder de inboorlingen nedergezet en bun maafsebappelijk leven in den Arebipel overgebraebt. Op Java , waar dit in den vollen zin des woords plaats bad , is de bevolking slerk gebindoei'seerd geweest. Elders bad dit niet in zulk eene male plaats. Maar zoo groot was de kraebt van dat levenwekkend bc- ginscl, dat de Hindoos aanbracblen, dal bet zicb door den gebeelen Arebipel verspreidde. En in bet gevolg van de slolfelijke welvaarl kwamen de godsdienst en baar in- vloed op bet dagelijkscb leven en een tal van gebruiken, din met deze in ecu incer of minder naauw verband slonden. Digitized by Google 7(1 § 8-i. De Hindoos zijii nict in den Archii^el gckonion oin or hunne godsdionst to l)rcngcn. Zo waron or oven vordraagzaam als jogons do ooi-spronkolijko bcwoners van linn cigon land. Zolfs op Java, vvaar zij or do inagl too zouden goliad liolibon on zij hunne oorodionsl ook indor- daad met haron gansolion oinvang van tomjiols on pleg- tiglieden hebhon ingovoord, golijk nog Icgonvvoordig zoo vole ruines op dat oiland geluigen, zolfs daar hobbon zij don inboorlingen luinne godon golaton on ze zolfs ondor bun eigene opgonoincn. Ovcral vvaar Hindoos of Hindoe- Javanon zicli in groolon golale hobbon gevestigd, is do godsvereoring zoker zoovcol mogi'lijk op don voct gescliooid gevvoest van die van hot inoederland; niaar do invv oners, die hen slochts tijdelijk op hunne .stranden zagen vorschij- nen of hunne godsvereoring van elders hadden leeren ken- nen, namen nit eigen hevvoging van hen over vvat over to nemon was. Dc goden , die de inagtigc vreomdclingen aan- baden, vonden spoedig ccnc plaats onder hunne eigene, ja, zij verkregen daarondcr zelfs den voorrang, on mot hot gcloof aan een voorthestaan , dat zij insgelijks ovornamon, kregen de geesten der overledenen mode him aandecl aan de gods- dienstige vereering. De invlood van de meer ontvvikkelde godsdionst der Hindoos bcpaalde zich hiorbij niet. Ook in hot maatschappelijk en huiselijk leven hraeht zij vorandering te vveeg. Godsoordeolen en vvotlen togen onreinhoid , het bekende tuboe der Zuidzce-cilandcn , het pnmali in den Oost-Indi.schen Arehipcl, zijn vermoedelijk, althans dc oersten, van IndLschcn oorsprong. De heiligheid , die zij aan sommige plaatsen on hoomen toeschrijven, zullen doze wel reeds vakir dc kom.st der Hindoos bezeten hebben. En hot vvaren natiiurlijk niet alleen gebruiken , die moor of minder met dc godsdionst in verband slonden, die de inboorlingen van de Hindocs overnamen. Dc pajoeng en de kris zijn van hen afkomslig. Het lietclkaanvven hebben ze van hen gc- leerd ; vvclligt ook het doorboren der ooren, vvaarvan de Digitized by Google 71 Ijovcnmatige overdrijving bij vele stammen een eigenaardig kcnmcrk geworden is. Voorts allcriei dierengevechten cn andere spelen. Bij hct huwclijk zijn hel in den Archipcl zcer algemeeiie koopen der bruid van hare ouders , of, bij onvermogen daar- loe van de zijde des bruidcgoms, eene langere of kortere dicnslbaarheid van dozen in de vvoning zijns schoonvaders , even als de rol, die de betel en de rijst bij de trouw- plegtigheden .spelen, zcer waarschijnlijk van de Hindoos af- komstig, en zoo insgelijks de gewoonte, die men zelfs bij de Alfoeren in de Molukken vindt, dat de vrouw na bet overlijden van harcn man bet eigendom wordt van diens brooder. Bij bet overlijden kan ik bij de minder beschaafdc stainincn dicn invloed slcchts terag vinden in de wijziging, die bet geloof aan een voortbeslaan in zoover in de begrafenis gcbracht h(?efl, dat ter begeleiding van den afgestorvene en tot zijn dienst in cene andere wereld menschen gedood en koslhaarbcden op bet graf vcrnield worden. — Slavernij kendo men in den lijd der llindoes nog niet in den zin, did) latere tijdcn daaraan hechten. Het werken ter aflossing van scbulden , bet zoogenaamde pandclingschap , grensdc daaraan; maar crfelijke slavernij en de ruwe behandeling der onderhoorigen waren den Hindoos vreemd, even als die van de zwakkere sekse. Heerendien.sten kan men zich als in den oorsprong reeds van vroegere dagteckening dan de komst der Hindoes voorsteUen, voor zoover men dicn naam zoii willen geven aan diensten betoond in het alge- meen belang, dat tocn nog met familiebelang gelijk .stond. Vrijstelling van bevoorrechte personen, zoo als bij de Hin- does, knnnen den inlander voor het eerst een begrip van vrijhcid gegeven bebben als tegenovergesteld aan dwang. — En zoo ontmoet men in andere instellingen , zoo als in die van het bestuur des lands, van den Vorst met zijn plaats- vervanger en raden, tot aan dat der dorpen, van het land- bezit, hct leger, telkens, wat op oorspronkelijke Hindoesche Digitized by Google 73 toestanden schijnt been te wijzen, en bij dieper indriiigcn in de gewoonleii en iustellingen der Oosl-Indische volken, gepaai-d aan eene naauwkeurige sludie van hel vrocgeic Ilindoesche volksleven, zal men daarvan zonder twijl'cl nog vcel onverwachtc voorbeelden vinden en voel onzckers lot zckerheid zien overgaan. Hoe bet zij, al rnogl bet later blijken, dat wij soms ten onrecbte aan Hindoeisine loeschreven , wal daarin zijn oor- spiong niet beeft, toch zal liel veelcer bevestiging dan bet tegendeel eilangen, dat alle niccrdere l)escbaving in den Arcbipel gebeel llindoeseb is, en bet oorded nicer en meer gcgrond blijken, dat zonder do Hindoes de Oost-Indisebe eilanders nog beden niet veel booger zouden slaau dan de inboorlingen van Australic. § 83. In de dertiende ceuw werd de godsdienst van Mobaimned voor bet eerst op de Aoordkust van Sumatra on te Malaka gepredikt en twee eeuwen later was bet llindoescbe rijk op Java voor de magt der Mobammedanen bezweken. De Vorsten van Malaka , van bunne mededin- gers veriest, verkregen bierdoor een gelijk overwigt in den Arcbipel, als deze weleer bezeten badden, en onder bunne vanen koii de Islam zieb snel uitbreiden. llicr en daar bield bet Hindocisme zieb evenwel nog eenigen tijd slaande. Op Bali lot op beden. — In de plaats daarvan kwameii nu de Koran en de daarop gevestigdc staats- en maatscbapive^ lijke iustellingen. De Mobammtdanen veimogten intusseben wcl veel door bunnen ijver voor den Islam, maar tocb niel alles. Onderdrukken konden zij, niet nitroeijen. Kon al de openlijke vereering van ecnen Siva en Boeddba niet meer plaats bebben als voorbeen, tocb bleven de inlanders, die gecn fanalieke bckeerlingen gevvorden vvaren, zooveel zij konden, even als onder do llindoe.scbe beersebappij , die bet deels verdragen bad, dcels ook niet bad kunnen ver- binderen, bunne eigene goden eerbiedigen, de goden van bun las, de goede en kwade geesten van de boomen en v Digitized by Google stroomen, de s])ookgcstalten, die zulk een invloed op huii levcn uiloefendcn, al zou voortaan ook Allah, de gcduehle god hiiinicr overhecrscliers , eene plaals naast of zclfs hoven dc goden inneiiicii, die zij vroegcr door de Hiiidoej haddeii leereii kennen, eii liunne opcnlijke hulde voor zich alleeii vcrlangen. Hoe koiiden ze ook aiiders? Eii wat hen zcker van dc Hiudoesche godcnleer het meest geboeid had, dc inylhen van goden en herocn, verceuwigd in dc gebrekkige nahootsingcn dcr Hindoesche epopeiin en drama's, hunnc wajang-verlooningcn, gaf hun een tegenwigt tegen de instel- lingen van den Islam, die zc zich moesten lalen wclge- vallcn; ja zooveel mogelijk inaaktcn zij zich tot dat doel zelfs de legendeu van den Islae- ten nulle. Zoo ging het in het land, waar het Hindoeisme de dicpste wortels had gcschoten en de Islam dil volkomen verving: zoo ging het elders, ondcr andere vcrhondingen. De Javanen waren nim- mcr llindoes; cvcuinin, waarschijnlijk vcci minder zclfs, zijn zij hedcn Mohammedancn. Mohaminedaansch is de openI)are godsdicnst en wat daarmedc zamenhangt, Moham- nicdaansch is de maatschappij zoo men wil , in zoover die door den Koran bchcerscht wordt ; doch het is een Moham- medaansche Staat met een aantal Mohammedaansche prics- ters, niaar met ccnc hevolking, die slechls Mohammcdaansch is in sommige opzigtcn en in andere, daar zij ccnc sterke gchechlheid bezit aan oude gewoontcn , gelijk dit icder mensch , wel vooral doch nict uitsluilend bij minderc onl- wikkeling, eigen is, — in andere nog Ilindoesch, in andere wederom nog heidcnseh is geblevcn. Met hart en vcr- sland is zij geheel dit laatste aliccn. Elders cchter is de toestand eenigzins anders. zich legelijk met de oinhelzing van den Islam dien naani Digitized by Google 74 gavcn <'n zoo docndo voortaan tot de maglhebbendc partij beboordeii. Maloijcr cn Mobanimedaan zijn daardoor in vele streken woordcn van oenerlei beteekenis geworden en bet springt in I oog tot welk eene verwaning in de elbno- grapbie die gewoonte aanleiding inoct geven, waar men som- tijds allerJci verscbillcnde volksstaminen met den naam van Maleijer benoemd vindt. In zulke staten brengt derbalve Iiel eigenbelang de inwoners vrijwillig tot bet Mobamme- danisme en w ordcn de l)cletselen daartegen , zoo die er zijn, gemakkelijkcr overwonnen. Is men met den naam te vredcn, dan is tegeuwoordig verrewcg b^et groolste gedeeltc der inlandscbc bcvolking Moliammcdaanscb ; de verbouding zal vvel l)ij de 90 proccnl zijn. § 8C. Ev(m als de inlioorlingen den inviocd van de komst der Hindoes ondervonden bcliben door de vcrbcte- ring >an biinnen toesland cn de daanned<‘ noodwcndig zamenbangende vooruilgang in l)cscbaving, al bracbten de Ilindocs in liun gevolg ook andere zaken medc, die cen minder Iraaijen tegenbanger duarbij levercn, — zoo bee ft ook de invloed der Araliieren zicli op den toestand der inboor- lingcu docn gevoelen. Docb bier is de scboone voorstclling omgekeerd. De Arabicren bcbben zicb wcinig of niel ingelalcn met bctgeen niet in dadelijk verband stood met tiunne godsdiensl, en zoo derbalve, van den eeuen kanl , bun invloed op de niterlijke ecrcdienst en wal daarmede in verband slaat , en dal is zeker veel, van grool gcvvigl is, van den anderen kanl bebben zij in de loestanden die zij voudcn, wcinig vcrandcring gebracbt. En toeb is bun voorbeeld niel zonder Ireurige gcvolgen geweest. Naast de iiitbreiding bunner godsdiensl slond bij de Arabicren bet eigenbelang, en waar zij, of liever de door ben be- kcerdc Maleijers, gclijk weldra gescbicddc, do oppermagl in banden kregen, zoo als in een aantal streken bet geval was, waar zicb ibans Mobammedaansebe Maleijers ncer- zell'en, daar slond do beidensebe bevolking weldra aan Digitized by Google 75 oiidordnikking cn afporsiiig bloot , eii de mcnscliciiroof, die te land (M) Icr zee begon gcdi'eveii le wordcii, word allengs ceil volkomen slclsel van slavciiliandel cn zeeroof. 2 87. Ofsolioon nn echtcr dc komsl dcr Hindoos in vcrgelijking rnel die dor .Arabieren eon zegen, en deze eeii ramp voor de Oosl-Indisclie eilandors inag genoemd wor- den, zoo slaan beiden toch in een opzigt volkomen gelijk, dal zij op den intellecluelen cn morclen loesland gecu anderen dan cen iniddelijken invioed geliad hebben. Al vvcrkle licl voorbeeld der Hindoos in vcle opziglen gunstig, dal der Arabieren hoogsl ongun.slig, zoo heblien tocli ook dc Hindoos wel vvaarscbijnlijk nicl onmiddellijk op de be- sebaving der inlworlingen Iracliten te vverken , altlians niet in den zin, vvaarin men dil legenwoordig zou opvallcn. Maar bij bel lange verkcer lusseben beide rassen was dit ook niet noodig ; immers zulk een besebavend onderwijs is niel anders dan ecnc kraelit om de vrucblen vval spoediger te doen rijpen , die door omgang locb gewonnen moeslim Worden. Eii wanneer wij nu zien boe de bevolking der Oost-Indisebe cilanden, na zeker ccuvven lang in bunne bosseben voortgelecfd le bebben, dc ecne slam van den anderen slechls door nicer of minder liedrcvenbeid in bel zicb verscbalTcn dcr dagelijksebc levensbenoodigdbcdcn onder.scbeiden , wederorn eeuwen lang — minstens vijftien — onder den invioed van Hindoesebe geeslbcscbaving gcslaan beeft; maar dal de gee.sl van bel Hiridoe'isme, in plaats van door zijnc aanraking ecne geesiclijkc onlwikkeling bij dc inlanders in bel leven le bebben geroc|ien , die zclfslandig rijple, toch niet anders dan ecu geheel afbankelijk navol- gen van ecu gegeven voorbeeld bij ben heefl kimnen opwekken, zdd zelfs, dal waar dil voorbeeld , gelijk in de lileratiiur, nit den aard der zaak tol nicer zelfstandige iiavolgiiig dwong, deze lioogsl gebrekkig was, — mocl men dan niel tol bel besbiit komcn, dal bel volk niets nil zicb zelf geworden is, maar al wat bet geworden is te Digitized by Google 76 daiikcn hecft aaii anderon? Troiiweiis waar de aaiilcg lot zelfsiandige ontwikkeling ontbreekl , kaii liij nict van bui- leii aatigcbragl wordeii. De gesehicdenis der Maleiscbe bescbaving gcefl ons recht tol bet ^mnoedeii dal hel Maleiscbe ras dieii aanleg, dieri kiein van hoogere, van zelfsiandige geestbesehaving ten cenenniale mist. § 88. En zonder zelfsiandighcid gccn cigmi karaktcr. 'I Karaktcr van dc Oosl-Indisclie eilandbewoners is gecn ander dan dal van alle andere volken, die onder gelijkc omstandigheden vcrkeercn , dan dal van die kla.ssen der niaatschappij ook in beschaaf'de landcn , bij wie de zell- standige onlvvikkeling nog niet b(!gonnen is. Ze zijn als kinderen, zorgeloos, onnadenkenu, gebcel afhankelijk van dc builenvvci'cld en daardoor vall)aar voor gocdc, valbaar voor kwadc neigingcn; ecn ras dat Iciding noodig bcef’l cn dal, zoo bcl niel zal aclUcruilgaan op den weg lot dicn grand van onlwikkelitig, waarvoor lict zal blijken valbaar te zijn, die Iciding vvel ninnner zal knnncn oniberen. II. Java. 5 8!l. lie! eiland .lava is begreiM'ii liisschen 6" 7' (St. .\iko- laaspunl) en 8" 50' (Zuidkaap) Z. It. en Insschen 102" 55' cn II 2" 20' 0. L. Zijnc groolsle lenglc, gerekend van Siraal Soenda nil dc I'eperbaai lot Itanjoewangi , over den fiedc, Slamal, Lavvot^, Tenger cnz., is ong. i 50 g. in.; de groolsle breedic, van K. Boegil lot dc Znidkiist van Djog- jbkarla, digl bij de grenzen van Soerakaiia, kings eenc lijn die loodrcgl op de vorige staal, is 26 g. in., dc kleinslc, van beooslen I’rbbblinggi'i lot de baai van Dainpar, is g. in. De vlaktc-inhoiid is 2515 vierk. g. in. De ontwikkeling der kiislcii is als I : 2,61. § 00. De .Xoordkiisl van .lava, die door de .lavazee bc- spoeld wordl, is veel iniilder rcgelinalig dan de Znidkiisl. Vooral in bet midden, lusschen K. Indrainajoc en Djapara, Digitized by Google 77 en ill liel Oosleii, tussclien Soerabaja en T. Tjina, vorml zij groote bogicii. llct strand is over ’I geheel ook vcel vlakkcr langs de Noord- dan langs de Zuidkust, waar de alluviale zoom slo«;hls in weinige strekcn zulk eene brcedle licefl als langs dc .lavazee, alwaar hij zich. vooral in 't Westen, verscheiden inijien ver in bet liinneuland uilslrekt. Van daar dal er aan de iVoordkust slechls opene reeden en enkele opene baaijen, zoo als die van Bantam, worden aangetrolTcn , terwijl de stcilere Zuidkust bier en daar scboonc baaijen en bavens vomit, zoo als de Wijnkoops- baai, de Zandbaai, de Penandjoeng-baai en de baaijen van I’aijilan, Panggoel, Socmbreng, Prigi (de Segdrd wedi) en Gradjagan. In de slraten Soenda en Bali komen bier nog de Meeuwen-, de Welkomst- en de Peperbaai, alsmede de baai van Pampang bij. Van de Kapcn en lloeken, die de kusten vornien, mogen bier genocmd worden St. INikolaaspunt , Ontong- Java , H. V. Krawang, II. v. Indramajoe, Tandjoeng Boegil, Pangka, Tjina en Sedand op de Noord-, T. Ikan en de Oosl-Kaap op de Dost-, dc Zuidkaap, K. Mandarari en Antjol op de Zuid-, en Java-lloofd en de versehillende nitstekendi; punten in Straat Soenda op de Westkust. §91. Java kan geograpbiscb in twee declen verdeeld worden, waarvan de bergen {(joenoeng) Merapi en Merbaboe ongcveer dc schciding vormen. West-Java is door zijn bouw, zijn klimaat en den aard zijncr gronden en daar- mcde zamcnbangendc vegetatie zeer in 't oog loopend van Oost-Java onderscbeiden. Ecn leiigte- proficl van bet eiland doet al aanstonds ont- warcu, dal bet Weslelijk gedeelte van Java over ’t algemeen ineer massief is dan bet Oostelijke. In bet Westen konit nog eene enkele plateau-vorming voor, welke aan die van Sumatra berinnert, waar men zulke vormen veel aanlreft, en bet binnenland is er hooger en vomit, bijvoorbeeld , van beweslen den Salak lot aan den Merbaboe een lange sirook , Digitized by Coogle 78 dift norgens ondpr de 1000 voot Anders is dit in Oost-.lava. Daar zoude, als men de zee lol die hoogle kon laten rijzcn, niets mcer te zien zijn, dan cnkele langere of korlerc snialle eilanden in t Zuiden, door de ovcrstroo- niing van hel Zuidelijk geOergle ontstaan, cn een aanlal [lieken van vulkanen, die als rondo eilatidjes bovcn den spiegel der zee zouden uilsleken. Tusschen de Oostelijke vulkanen, reeds nicl Kadoc, inaar vooral inel Soerakarla en diis bij den Merbaboe en den Merapi beginnende, liggcn ovcral lage strckcn. De hoofd- plaatsen Kediri en Madioen liggon naauvvelijks yOO voet boven de zee. S(M6 ligt niel veel booger. Daarenlegcn ligt bet plateau van Bandoeng, bet uilgeslreklsle van hel eiland, ruiin 2000 voet hoog. § 92. De vulkanen, die men van hel Weslen lot hot Ooslen zich op vrij gelijke afstanden over hel geheele eiland ziet opvolgen, liggen voor een groot gedeelle in eene regie lijn, die aan de Peperbaai hcgint en in t naauwste van Straat Bali eindigt. ’t Zijn de Salak, Gede, Slamat, Soem- bing, Merbaboe, Lawoe, Tenger, Lamongan, Jang en Raoen’*. Een woinig ten iVoorden van die lijn liggen de Tangkoehan- prahoc, Tjermc, Senddrd, Andjoend en Idjen, en ten Zui- den: de Merapi, Wilis, Keloet cn Kawi. Verder in hel Zuiden ligl de reus der Javaanschc bergen , de Smdroe , die in hel systeem van hel Tenger-gcbcrgte behoort, even als de G. Ringgit aan de Straal van Madoera mcl bet Jang- gehergle zamenhangl. Noordelijk van deze lijn liggen in Oosl-Java, daar waar bet eiland de groolsle breedte heeft, Ivvec rijen kalkgeberg- ten, die nog geen 1000 voet hdog zijn. Met nepluniseh gcbergte van de Zuidkust l»ereikt meeslal eene groolere hoogle en vail langs een vrij grool gedeelle dicr kusl, aliccn de slrandvlaklen van Banjoemas cn Bagelen en die van Poeger uitgezondcrd , om de, veel kleinere aan de mondin- gen van vele riviertjes niel le noeraen, vrij steil in zee; Digitized by Google 7 ‘* het loopt in het Oosten met de vulkaanrij evenwijdig en is daar op enkele plaatsen door hoogere st reken mede ver- bonden. § 9o. Maar in hel’WesIcn van Java wordt de verhouding der gebergten nieer ingewikkcld, omdat de lage landen, die Oost-Java karaklcriseeren , er ontbrekcn, wantieer men al- thans bet allnviale land van de iSoordkust, dat anders juist bier eene aanmcrkelijke breedle heeft , niet in rekening brengt. Trouwens het lage land strekt zich bier niet verder uit dan lot den noordclijken voet van het gchergte, en ligt er niet tusschen in, omdat de bcrgen hier niet zoo geiso- leerd zijn als in het Oosten des eilands. Bantam zou echler bij eene daling van het eiland of, wat hclzelfde is, eene rijzing der zee, zoo als die boven ver- ondersleld vverd, reeds van de hoofdmassa der bergen van de Preanger-landen zijn afgescheiden , en slechts de Karang en de Poclasari , alsmedc enkele toppen van de Zuid-Ban- tamsche bergen zouden zich nog boven de watcrcn vcr- beffen. Eerst bij den Salak krijgt het bergland uilgehreider afmelingen. Ten Zuiden namelijk van dozen en van den Cede strekt zich eene bergkelen nit van de Wijnkoops- baai tot aan den G. Tangkoehan-prahoe, die over een groot gedeeltc , tot aan de Tji-Sokan , den naam draagt van G. Kendeng. Zij loopt eerst langs den linkeroever der Tji-Mandiri, gaat verder in dezelfde rigting voort en wordt slechts door de Tji-Sokan en de Tji-Taroem gesncdcn. Van den G. Tangkoeban-prahoe af verandert zij van rigting en loopt, de grenzen vormendc van de regentschappen Bandoeng en Soemedang, door lot daar waar het dal der Tji-Manoek haar afbreekl, aan de rcglcrzijde van welke rivier het terrein zich wcder vcrhcfl tot het Tjerebonsche gebcrgtc. Vulkanen zijn er, behalve de genoemde berg Tangkoeban- prahoe, geen in die geheele keten, ’t geen niet wegneemt, dat het terrein ook elders, zoo als bijvoorbeeld ten Noorden van de Wijnkoops-baai, sporen van vulcaniciteit vertoont. Digitized by Google so Do uitgebrandc vulkaan Taniponia^ ligt geisoleerd ten Noor- den van dit gebergle. § 9i. Ecnc tweedc borgkcten is de Goenoeng Breng- breng, die van bet Zuiderstrand, langs den linkei'oever der Tji-Boeni tot aan den G. Paloea loopt, van waar bet gebergtc zieii langs de grenzen van Bandoeng, Tjiandjoer en Soekapoera lot den G. Tjikorai iiitstrekt. In dit laatste gedeelte verbeft zicb, bclialve de beide genoenide vulkanen, nog de G. Pepan- dajan. — Ten Westen van den G. Patoea wordt dit ge- bergle door een ander aan weerszijden der Tji-Sokan, cn aan den regleroevcr van deze ook vveder G. Kendeng ge- beeten, met de vorige kelen verlvonden. Zoovvel van dit als vooral van de mecr oostolijke Zuiderbergreeks gaan een aanlal takken naar bet Zuiderstrand af. Vulkanen zijn er in deze gebergten geene. Docb tusseben de iSoordelijke en Zuidelijke bergkelen en Oostelijk van den G. Tangkoeban-prahoe en den G. Patoea ligt een waar vulkanisch bcrgland , dat bet oostelijk gedeelte van bet regentsebap Bandoeng en de regentsebappen Lim- banga cn Soemedang bevat. In bet Zuid-oftsten van Ban- doeng liggen de uitgebrandc vulkanen Malavvar en Wajang. Het bergland, waarvan deze de boogste toppen zijn cn de reeds beschrevene INoordelijke bergketen sluiten eene vlakte in, die op ongeveer G g. in. lengte een vierde daarvan tot gcniiddelde breedte beeft. Uil is bet plateau van Bandoeng, dat doorstroomd wordt door de Tji-Taroem. Ten Oosten wordt dit plateau bepaald door ecnc keten, die den G. Pepandajan met de Noordelijkc keten vcrbindl en waarin zicb onder anderc do G. Goentoer verbeft. Oostelijk van dit dwarsgebergte ligt bet srboone dal van Garoet, dat naar bet Zuiden toe rijzende, gemiddeld eene boogtc zal biibben, die niet veel van die van bet plateau van Bandoeng verscbilt. Het wordt van bet Zuiden naar bet Noorden door de Tji Manoek doorstroomd. Ten Oosten is dit dal wederom begrensd door eene bergketen, die Digitized by Google 81 den G. Tjikora'i inel liel noordelijk gebergle, waar dit in de residcnlio Tjcreboii overgaat. vercenigt. Tol die kelcn behooren dc G. Galoenggoeng cn de G. TGlagabodas. Van de bergloppen, die zich in hcl besebreven bergland verbefTen, zijn de G. Tjikora'i, I’aloea, Pepandajan en Mala- war de hoogste. Zij gaan de 7000 voet le boven , maar l)ereikcn de 9000 voel, zoo als de Cede, nog niel. In liel middelsic gedeelte des eilands slrekt zich een enkele kelcn, van welkc eene nieiiigte lakken naar liet Ziiiden loopen, van hcl Tjerebonschc gebergle lot den Dieng cn den Oengaran nit. Daarin rijsl dc Slamal oinhoog, een der vijf lioogslc bergen van Java. Wanneer namelijk de zee 10000 voel hoog slccg, dan zouden zich allecn nog maar de Slamal, dc Soembing, de La woe, dc Aidjoend, en dc Smeroc, en slceg zij nog 1000 voet hooger, dan zou allecn de laatstc zich al.s een klein eiland in de uilge.slrekle zee voordocn, waarondcr alsdan de gchecle Oost-lndische Archi- pel, op enkele piinten na, zou bedolven zijn. 3 93. De eenige groole rivier van Java is de Bengawan of Rivier van Sold. Zij ontspringt op hel gebergle lusschen Soerakarla en Paljilan, doorloopl de eerslgcnoemde resi- denlie van hel Zuiden naar hel A’oorden, wendl zich dan ooslwaarls door Madioen en Rembang en vail, digt bij Si- dajoc, na eenen loop van 70 g. m. in zee. De Rivier van Madioen, die, nil hel Zuiden komendc, bij iSgawi zich met haar vercenigt, is dc eenige zijtak van aanbclang, dien zij opnceinl. 't Is insgelijks bij iSgawi, dal zij dc zuide- lijkc kelcn der kalkbergcn doorbreekt, die wij boven heb- ben leeren kennen, langs wclkcr noordelijken voel zij haren verderen loop voortzel. Niel veel kleiner dan de voorgaande is de Brantas of Rivier van Kediri. Zij ontspringt in Malang aan den oos- lelijken voet van den Ardjoend, loopt eerst zuidvvaarts, vervolgens westwaarls om het Kawi- en Keloet-gebergte been , ■wendt zich in de residentie Kediri weder noordwaarts 6 Digitized by Google en vioeil, in de residentie Soerabaja gekomen, ten laalsto naar de straat van Madocra, die zij met een noordelijkeii arm , de Kali-Mas of Rivier van Soerabaja , bij de lioofdplaats der residentie, en met een zuidelijken, de K. P(\rong, digt bij Bangil bereikt. Bestonden de hoogten van Lawang niet, die bet Ardjoen6-gebergle met den Tenger verbinden, dan zoudcn de Ardjoeno, Kawi en Keloel van alle kanten, even als een eiland , door water omringd zijn , en wel grootendeels door bet water van eene enkele rivier, die er bijna gebeel ombeen slingert. Ook de Wilis en de Lawoe zijn bijna aan alle zijden van rivieren omringd; de Wilis ten Oosten door de Brantas en ten Weslen door de Rivier van Madioen, welker beider takken zicb aan den noorde- lijken en zuidelijken voet van dien berg bijkans ontmoeten, en de Lawoe ten Oosten door de Rivier van Madioen, ten iVoorden en ten Westen door de Rivier van S616 en ten Ziiiden door zijtakken van beiden, die lot op geringen af- stand elkander naderen. Verder naar bet Westen beeft dil verscbijnsel eener bijkans volkomen omslrooming van vul- kanen niet meer plaats. De dcrde belangrijkc rivier van Oost-Java , ofscboon veel kleiner dan de beide vorige, is de Rivier van Tangoelangin, die door de Serang, die uit bet Zuid-westen, van den Merbaboe komt, en de Loes6, die in 't Oosten, in bet Blorasebe, ontspringt, gevormd wordt. Zij valt benoorden Demak in zee en vomit een eind ver de grenzen van Samarang en Djapara. Het vierde stroomgebicd , dal in aanmerking komt, is dal van de vlakten van Lemadjang en Pocger in 'I Zuiden en van Bondfiwdsd en Panaroekan in ’t Noorden. Waren de Jang en Raoen niet door een smallcn zadel verlwnden , dan zoii er van Panaroekan aan de IVoord- tot Poeger aan de Zuidkust een waterweg kunnen beslaan langs de rivieren Sampejan en Bedoedang. § 96. In Midden-Java brengt de geringe breedle van 85 lift (>ilaiKl Pii (Ic iKTgkrIcn, die (laar in dp lengtc door- lieenloopl, van zplf iiipde, dal it gppii groolo riViercn zijn knnnen. De groolsle vloeijpn naar de Zuidkiisl , t. w. de Serajoe of Rivier van Banjoemas, de Bdgdwontd of Rivior van Bagelen, pn do Pnlgd, die met haren zijtak de Eld de residentic Kedoe doorstroomt en in Pjokjokarta, niet ver van de Opak, in zee vail. De rivierljes aan de Noordknsl zijn ku.strivieren, gclijk er honderde oj) Java zijn en die hiinne hekendheid alleen le dankcn hebben aan de plaal- sen die ci' aan gelegen zijn en naar wclke zij, gelijk ook dikwijis de groolere rivieren , genoemd worden. Zoo bijv. de rivieren van Dernak, Saniarang, Pekalongan, Tegal enz. De grcnsrivier lusscben Samarang en Pekalongan beet Koetd, die lusscben deze residenlie en Tegal, Oeloe-djami. Midden- en Wesl-Java worden lusscben Tegal en Tjerebon door de rivier van Losari, en lusscben Banjoemas on de Preanger-Rpgeulsebappen door de Tji-Tandoci begrensd , welke laal.sle onder de mecr aanzienlijkc van bet eiland mag gerekend w'orden. Van Weslelijk Java zijn de rivieren Tji-Taroem en Tji- Manock de l>elangrijkste en de eenige , die door bet ISoor- der-grensgebergle van de Preanger-Regentscbappen been- bi-eken. De eerste onlspringt in een der rawa’s, die aan den ooslelijken voel van den G. Wajang liggcn, loopt van daar naar bet Noorden , doorstroomt vervolgens in eene wcstelijke rigling bet gcbeelc plateau van Bandoeng, wendt zicb daarop weder noordwaarts, breekt door bet grensgebergte lusscben de residenticn Preanger en Krawang, en vloeit als Rivier van Krawang bij den boek van dien naam met eenige armen in zee. De Tji-Sokan is de eenige zijtak van belang, dien zij opneemt. De Tji-Manoek komt van den Pepandajaii en den Tjikorai , doorstroomt bet dal van Garoet en bereikt, daar waar de groole postweg die snijdt, de grenzen van Tjerebon, in Digitized by Google «4 welke residentie zij bij Indramajoe met twee armcn in zee vail. Van de zuidelijkc kuslrivieren komen de Tji-Mandiri , Tji-Boeni en Tji-Woelan hel meest in aanmerking. Van die aan de noordkust in zee vallen, de Tji Oedjong of Kali Pontang, de Tji-Docrian of Rivier van Tjikandi, de grens- rivier lusschen Bantam en Batavia, de Tji-Dani of Rivier van Tangerang, de Angkc, de Tji-Liweng of Rivier van Batavia, de Tji-Lingsi of Rivier van Bekasi, en, tusschcn de Rivier van Krawang (Tji-Taroem) en die van Indramajoe (Tji-Manoek) die van Pamanoekan (Tji -Poenagara) , die voor een deel de grensrivicr Insschen Krawang en Tjerelxm i.s. § 97. West- en Oosl-Java zijn ook vvat hel klimaal en den aard der grond on de daarmedc zamenhangende vege- tatie betreft natunrlijk ondcrscheiden. fiebeel Oosl-Java bezil namelijk over 't algcmcen een veel drooger klimaat dan bet vve.stelijk gedeelte des eilands. Hier beer.scbt nicer bet klimaat van Sumatra, ginds dat van Timor. Reeds op de boogte van bet Dicng-gebergte laat zicb die groolere droogle bespeuren , maar zij bereikt vooral in de residen- lien ten Oosten van Kediri baar boogsten graad. Dit verscbijnsel slaat in naauw verband met de zandige gcstcldbeid van den bodem en diens plantbcklecding. In hel Oosten heefl men de tjemdrd-wouden , de pijnboomen van den Archipel , bij wier treurige eentoonigheid niets te vergelijken is. Hel Weslen daarentegen is hel land der vochtige, schaduwrijke loofwouden, die zicb uilbreiden over geheele landstreken, waar dikke lagen van klciaarde den liodem bedekken. Ook de cultuur slaat hiermedc in een natuurlijk verband, en bet is niet te verwonderen dat de kofiie vooral in bet Weslen, op de bergen, baar lievelings- klimaat vindt, lerwijl de suiker en indigo beter in de heetc vlaktcn van bet Oosten dcs eilands tieren. § 98. De verdecling van Java in Soenda- landen en eigenlijk Java is eene andere dan die geographisebe , en berusl op een ethnographischen grond. De grens diet beide afdcc- Digiiized by Google 85 lingen vait hier veel meer westelijk en wordt gevonnd door de rivieren Losari en Tji-Tandoei. Ten Westen van deze zijn de inlanders Soendaneezen, ten Ooslen Javancn. Beide zijn in menig opzigt van elkander onderscheiden. Vooreerst in uiterlijk: hierover is boven,§ 76, reeds gesprokeri. Ecn tweede onderscheid b in de kleeding gelegen. In ’t algemeen zijn de Javanen veel beter gckleed dan de Soendaneezen ; maar ook de wijze van kleeding verschilt. De Javanen dragen, bijvoorbeeld , den hoofddoek zonder knoop om bet hoofd geslagen en z66 dat de einden er niet uit- komen; de Soendanees bindt hem eenvoudig met een knoop vast on laat de uiteinden loshangen. De Javaanschc vrou- vven dragen een lijfje, kemben, de Soendaneesche niet. Ook in den snid der kle^ren bestaan kleine verscheiden- heden, en de breede hoed, de toedoeng^ dien de Javanen dragen, is anders dan de Soendaneesche Ijaping. Anderc punteu van verschil zijn bijvoorbeeld de huizeii. In West-Java hceft. men meer zoogenaamde roemuh gkidag, huizen op palen , een voet of wat boven den grond ver- heven; de huizen in Oost-Java zijn roemah limasan, die vlak op den grond staan. Het essentieel verschil beslaat echler in het dak. De Soendaneezen zijn verder nog veel bijgelooviger dan de Javanen en stipler in het nakomcn van de voorschriflen der godsdienst ; maar ook goede eigenschappen , zoo als cen- voudigheid van zeden, hulpvaardigheid , achting voor den ouderdom, eerbied voor de graven hiinner voorouders, worden aan de Soendaneezen in ruimer mate toegekend dan aan de Javanen. lets dat op het maatschappelijk leven der Soendaneezen een groolen invloed uitoefent , is het algemeen bij hen ge- vestigd zijn van hot parliculier grondbezit, in tegenoverstel- ling van het gemeenschappelijk hezit bij de Javanen. Hot nicest van al echter zijn de Soendaneezen en Java- nen door de taal onderscheiden. Digitized by Coogle 86 5 99. Doch politieke beleukeriis heell die vcrdeeling tegenwoordig riict iiiecr. Vroeger was hot andcrs , loeii Java, d. w. z. Oosl- of lievcr Eigcnlijk Java, als Gouv. van Java’s N.-Ooslkusl , ecu gouvcnienient op zicli zelf vorinilc met Satnarang als hoofdplaats (1 73 i — 1808). In dien lijd slond hot oostelijk gedcellc dcs eilands, van Soeral)aja en Pasoerocan af gei’ckcnd, ondcr eon gczaghebl)cr le Soerabaja en beetle Java's Ooslboek. Ook deze b(Mianiiiig is nog nicl geheel in onbruik gekoinen, wanncev men Midden- on Oost-.Iava van elkander onderscbeidt. I)c legcnwoordige verdccling in Residenlicn dagteekcnl nil den lijd van liel Eiigelsche Insscbenbeslunr en van later. j 100. llonden vvij ons aan die vcrdeeling in Soenda- landen en eigenlijk Java, dan konien van de 2313 vicrk. g. in., die bcl geheele eiland beslaan, 863 op de eerstc en I Its op bet andcre , zoodat de verhonding van beide is als van 1 : 1 .67. De bevolking van geheel Java was op nil. December 1839 12,324,095, vvaarvan 12,127,817 in- landers. In dit gelal is de bevolking der eilanden mode begrepen, zoodat men voor de totale bevolking van Java en oinliggendc eilanden (2444.6 vierk. m.) ecne verhonding krijgl van 3041 zielen |)cr vierk. g. ni., dat is 0.796 van de bevolking van A'cdcrland (ult. 1 838) In de resident ien ten Oosten van Soerabaja en Kediri niaken de .Madoereezen een aanzienlijk dcel der bevolking nit. In bet laatsl van 1843 bedroeg dit nieer dan j. In zeden en gevvoonten versehillen de Madoereezen vveinig ofnict van de Javanen , en ook bun taal schijnt niet veel andcrs dan een dialect van bet Javaairscb. Maar in iiiterlijk zijn zij toch vvcl van elkander onderscheiden. Zij bebbcn name- lijk znlk ecu plat en breed acbterboofd , dal men daaraan , naar men verzekert , ecu Madoerces onder alle andere Oosl Indisebe nalien kan berkcnnen (§ 76;. llel karakter der .Madoereezen gaat voor minder zacbt door dan dat der Javanen. Digitized by Google 87 §. 101. Verdeeling. R. Bantam (Bantan). H. Serang (Seran). Reg. Serang of !Voorder-Reg. , h. gn. (Bantam, oude hoofdstad van hct rijk van dien naam; Anjer aan Straat Sunda , vervcrschingsplaals voor aankomende schepen; Tanara, zoul- depot) ; Pandcglang of Midden-Reg. , h. gn. ; Tjiringin of W'ester-Reg:, h. gn.; Lebak of Zuider-Reg. , h. Rangkas- betoeng. (Tjibeo, bet hoofddorp van de Bedoewinen , een klein volkje, dal in sominige instellingen de herinnering aan de tijden van hct oude, in die slreken gevestigde cn door de Mohammcdancn verwoe.ste rijk van Padjadjaran bewaart). R. Preanger Regentschuppen. H. Tjiandjoer. Reg. Tjian- djoer , Bandoeng , Soeniedang , Limbangan (h. Garoet ; vomit met liet voorg. eene afd.)', Soekapoera (h. Manoen- djaja)“. A. R. Buileniorg. H. gn. (ook Bogor) met paleis van den Gouverneur-Generaal en Gouv.-plantentuin. Reg. gn. en demangschappen Djasinga, Paroeng, Tjibinoeng, Tjibaroesa. R. Halaria. H. Batavia , de hoofdstad van al onze bc- zittingen. (Over de 60,000 inwoners, waarvan ruim 16,000 Chinezen en oOOO Eurojieanen). Ommelanden : Wester- kwartier (h. Tangerang), Zuider-kwartier (h. Meester-Cor- nelis) , Ooster-kvvartier (met bet vorige vereenigd : h. Bekasi). A. R. Krawung. H. Poerwakarta. Reg. gn. met de par- liciilieren landen Tjiasem en Pamanoekan enz. R. Tjrrfbon. H. gn. (kratons der oude vorsten, graf van den A|)ostel van den Islam , Ibn-Maulana , te Gocnoeng- djati). Reg. Tjerebon, Indramajoe, Madjalcngka, Koeningan, Galoe (h. Tjianiis; Kawali, oudheden). R. Tegal. II. gn. Reg. Tegal , BrebSs, Pamalang. R. Pekalongan. II. gn. Reg. Pekalongan, Batang. (Oud- heden op bet Dicng-gebergte.) R. Banjoemas. H. gn. Reg. Banjoenias , Pocrwdkert6, PocrbdIinggA, Bandjar-negara, Tjelatjap (h. gn. belangrijkste bavcu aan de Zuidkust ; oudheden op den Dieng). R. Bagelen. H. Poerwdredjd (kamp. Kedong-kebo). Reg. Digitized by Google 88 Poewdredjo , Koetd-ardjd (met groUeu-teriipels), Keboemeii , Karang -anjar (met het vorigc eene afd. Gombong, Ft. Gen. Cochins), Ambal, Ledok (h. Wonosdbd). R. Kedoe. II. Magelaiig. Reg. Magelaiig (mines van B6- roboedoer, Moendoet enz.). R. Sumaranij. II. gn. met do citadel Prins van Oranje. Reg. Samarang, Salatiga (Oengaran, badplaats, Ambarawa met de hoofdvesting Willem I.), Demak (lieroemdc moskee), Grobogan (h. Pocrwddadi; met het voorg. eene afd. Sel6, cigendom van den Soesochocnan , met vorstelijke graven. .Mendang-Kamoelan , mines), Kendal. R. Djaparu. II. Pali. Reg. Pali , Koedoes , Djapara , Djcwana. De Vorslenlanden zijn de R. SoerakuHa, het leenrijk van den Socsoehoenan van Soerakarta , bencvens bet grondgebicd van den van dezen onafhankelijkcn prins Mangkoe-negdrd. Groodbezit heefl ons Gouvernement er niet, wel voordeclen van den opbrengsi dcr belaslingen, verpachtingen , zoutver- koop en vogelnestjes. II. gn. (Ook Solo. Ft. Vasteuburg. Kraton van den Javaanschen vorst, kerk, .schouwburg enz.) Landschappen Padjang (Bojdlali cn Klaten , bcidc met een ft. Karldsoerd, vorige h. des rijks v66r de schciding in tweeen), en Soekdwati-koelon eu S. Wctan (d. i. W. en 0. Soekawali). Zij worden besluurd door Boepali’s, met den tilel van Toemenggoeng , van Soekawati, Klaten, Kartasoera, Bdjdlali , Ampid en Gagatan, die onder den Raden-adipati, rijksbc- slicrder, staan; voor zoo ver zij namelijk door den Socsoelioe- iian niet wcder in Iceii gegeveu zijn aan leden zijner familie of aan Maiigkoe-negara in cigendom tocbehooren; cn de R. Ujokjokurta (Jav. Jogjdkerld) hot leenrijk van den Sultan van Djokjokarla, benevens bet grondgebicd van de onafhankelijke prinsen Pakoc-alam en A'dtd-prodjd, en bet gouverncments-district Nangoelan. H. gn (Ook Djogjd. Kraton en walerkasleel. Fort.) Landscbapj)cn Mataram (Imdgiri, gemeen.schappclijkc begraafplaats der vorsten van Soerakarta, Digitized by Google «9 en Djokjokarla; Pasargedc, oudc li. van hel vroeger vcr- eenigde rijk. Op de grenzen van Soerakarta, demines van Prambanan) en Goenoeiig-Kidocl (Rongkop met vogelnesl- klippen). Hot bcstuur geschiedt door inlandschc regenlen met den tilel van Toemenggoeng, ten getule van acht. R. Rembany. H. gn. Reg. Rembang (Lasein, scheepstim- werf), Toeban, B6dj<incg6rd , Blord. R. Madiuen. H. gn. Reg. Madioen, Magetan (beh. bij bet vorige), .\gawi (Ft. Gen. van den Bosch), Poerwodadi (met bet vorige ecue afd.), P6n6r6g6, Socin6r6t6 (met hct vorige cenc afd.). A. R. Putjilun. IF. gn. Reg. Patjitan (Panggoel, belang- rijke stapelplaats aan dc gn. Itaai). 