Maleisch-Nederlandsch woordenboek
CUo^ I. belati (oorsprong onbekend), al- leen in samenstelling met een zelfstan- dig naamwoord tali b., eurapeesch touwwerk; ■ kaïn b., europeesche geweven stof; b(è\va- tan h.y europeesch maakseL *II. naam van zekeren vogel. — [L. bew.]. — z. b^lantik. -^ jiij^\> belatoeiig:, batav., made in een lijk of kreng (sund. bilatoeng); zekere kleine boom met wit vocht in den bast. — [T.]. t, Q 'QA^ belatok, naam eener soort van specht — picHs minor; sitta — . — z. patok en latok (bal., b^latoek, jav. p^latoek, T.). (jJo^L^ belatik, ofbelaiitik = dJ9latik. ^\^ z. adjar. _^3^>-> "^P^^d^* = J^aïn m^ntah, soort ^^ van ongebleekt indisch katoen; b. k^Hirai, keper; b. mïnjak, b^latjoe, die naar olie ruikt, j\^ bflatfan, gezouten en fijnge- stampte kleine garnalen , of visch- jes , vormende eene deegaclitige zelfstandig- heid, een onmisbaar artikel in eene mal. keuken; berbelatjaii, van spijzen met b^- latjan toebereid zijn; tijada h., er is geen b^latjan in; membeUtjaui, me^ b^latjan behandelen, d. i. met b^latjan toebereiden. (^ ^Km^ plur. van jL. ^ S ójKm^ bcladoer, fluweel. — [L.]. ■^^c3oVj> b^nang s^blado, baüiv.^ een kluweti garen. — [H.]. • c3^\-> beladau, soort van korten dolk, dien men gewoonlijk verborgen (in den buikgordel, de mouw enz.) draagt, om er kwaad mede te doen. ■^ p soVj belaroBjf , doodkist. — z. la- ^ rong. — [L.]. ^K^M^Km^f m^mbelasah , rossen; ranseleti. •' "^ i "^ ^ Cl^\j% (mal. balarah), welsprekendheid; gave van welsprekettdheid. Q^\^ belang^, ondiepe pot^ met wijden c * mond, zonder ooren of p(K)ten. -X'.«wï^^\> belanfoeu, die zich iets inbeeldt en 't er voor houdt, alsof 't zoo was^ daar 't zoo niet is; die uit blijdschap of begeerte tol iets praat van dingen, die nog niet zijn, alsof ze waren; die praat alsof hij mal is. — [L.]. -H-^.ii^.^^) belang^aii, naam van zekere t. j • vruchten. — [L. bew.]. ^^ »0 ^L ^.«i^ j\) bcblaifMi en bftlani:, naam van ■Jfr.. IJ • een' boom — colocasia vera — welks worlels geneeskrachtige eigenschappen be- zitten. balang^au, wedloof): paardenwed- loop, — [R.]. Ci5 o^ ï- belaka, allegaar: allemaal; s^- mdcwa b., allen, int. «IL, w. sum., enkel, het te samen zijn van eene soort^ zonder bijvoeging van andere voorwerpen; roepiah belaka, guldens, zonder andere muntsoorten; saratoes roe- piah belaka, honderd guldens, in tegen- stelling van saraloes roepiah^ honderd gulden; roeniah belaka, een huis zonder meubels; 2e. schijnt het ook te heteekenen : in orde zijn, iLÓ ^\> belakam^., achterste gedeelte; achter- zijde; achterkant; ntg; t (e lang b.^ de ruggegraat; dib^lakang, achter; na; dari b., van achteren; k^b^lakang, naar achteren; b. höêtan, naam van een aan- zienlijk eiland onder Lingga-Riou w ; mem- belikailpf achteraan komen; achter staan; de achterhoede uitmaken ; membelakam^ken , Qchteraanstellen; voorbijgaan; onwetend laten van iets; zich aan de achterzijde van iets (dir. obj.) plaatsen of bevindeti; p^mb^Iakaug, wie achteraan komt enz.; wiens gewoonte het is het te doen; achterhoede; achterblijver; natrekker. f « ó j\> belakln en belam^kln (nieuw woord), koolteer, '^/ Jo\-> bilala, eeti vraat die alles gulzig inslokt. — [L.]; z. b«lalah (T.). / j^\->, naam van den persoon^ die, in den tijd van Moehammad, door het uitroe- pen van zekere woorden, den geloovigen aankondigde, dat de profeet zijne gebeden verrichte, van daar: eett kerkedienaar, dLuiers moeadzdzin geheelen^ wiens ambt het is, de biduren, door het roe()en van die woorden en het slaan op de b^doek, van de manarah (waar die is, anders van uit de masdjid) bekend te maken; mal. verb. is bilal. jjJiJ^V^ I. belalang^, sprinkhaan; naam voor alle cicadariae; ook als nom. pr. gebr.; b. gambar, naam van den eetbaren sprinkhaan, die in zwermen zoo groote verwoestingen aan planten aanricht; b. köënjit, kleine soort, die zich in die plant ophoudt; b. padi, soort, die zich veel in de padi ophoudt; b. makanan pöëjoeb, soort, die den kwartels tot voedsel dient; b. da oen, , het bekende wandelende blad, dat gegeten wordt en, zoo men. zegt , uit het blad der gewone, lange, smalle katjang ofdekar^ ontstaat^ verschillend van b. ranting, Ae^ wandelende rijs, dat zich uit een dor, nog aan den boom vastzittende takje ontwikkelt. Men wil nog stukken van het moederrijs üi% 2Kt il) aan het lichaam gezien hebben; wordt niet gegeten; b. ban toe, van een leelljk voor- komen; wordt niet gegeten; Tkan b., de vliegende visch (bal. walang, T.); gigi b.» sprinkhaan 'tandeti; zekere steek bij het naaien, die ook bij het weven kan nagebootst worden; p4 b., de vader van B^Ialang, naam van een' waarzegger, de held van een verhaal, schilderende zijn treffen in het waarzeggen, veelal aan de slimheid van zijn' zoon B^lalang te danken. Daardoor is hij tot een spreekwoord geworden, als iemand, dien alles medeloopt, en van daar de uit- drukkingen: böëdjoer p. b., geluk in doen en laten van P& B^lalang; t(êwah p. b., geluk van P. B.; 'il moe p. b., kunsl van P. B. — z. kadoek. * II., batav., sterrewichelaar; waarzeg- ger. — [T.]. ^ f? \yk \ I. bflalak, van de oogen wijd openstaand^ zooals in ziekten of bij dooden. — z. b^lïjak. — membelalak, de hoed. van wijd openstaande aannemen. * II. een wit plekje op den oogappel. — ^^\^ heliluh^ gulzig; vraatzuchtig: vraat- achtig [in den zin van alles zonder onderscheid etend] ; gulzigaard; vraat; gul- zigheid: vraatzucht: vraatachtig heid. — z. dj^lödjoh en p^labab. / ^^\,J belalai, elke aanmerkelijke ver- lenging van den snuit van een dier, hetzij hol of niet; slurf; tromp; zuigwerktuig van insecten, van vliegen, vlinders en der- gelijke; de slurf van een' olifant (bal. t^m- boelele, T.); de snuit van een' tapir; b. ajam b^landa, de lel van een' kalkoenschen haan; b. pcĕwak^ naam van een' boom, waarvan de wortels in de geneeskunde ge- bruikt worden; b. djiwa, slurf der ziel{\), soort van versnapering van eieren met eene rozewater-suikersaus; moet waarschijn- lijk zijn p^lalai djiwa, wat de ziel af- getrokken doet zijn. ^ /•tM^^\-> balamau, smeulen, zooals vuur onder de asch of als hout, waar- van de vlam is uitgegaan. — [R.]; bal. bal^man (T.). L, q_> ^\^ belanak', naam van een' eetbaren zoutwater-visch, die op den ra pang gelijkt, maar kleiner is; soorten: b. augin; b. sorok, zeer vet; b. k^d^ra, zeer klein soort; b. póëteb; b. hïtam; bfla- nakan, gew. in smst. met tanah, weeke zeegrond (modder met een weinig zand), zoo genoemd om zijne overeenkomst met de uitwerpselen van dien visch. /^^\-> belanai, soort van versnapering, bestaande uit een dik gekookt beslag van enk^I eieren, dat met eene suikersaus gegeten wordt. 5»i 252 t,^ t^. A jVj bflioe en belaa — verb. ned. — blauw; blauwheid; blauwe kleur ;mfm' bflaoe, blauw worden, 0^^K^ belawa, soort van grool zwaard. 1^ fl eK 3A \ . membelihak, reulelett; roche- len; kuchen. y y y 0^\^ plur. van £jb. ^ ^2>^ ^\-> boclait, een aardvruchl. — [RJ. "^ yj^^ bflajoer, w. suni., lange, platle smalle vischsoort, ook genaamd balejdaog. — [N.]. -^ >-^^\iJ '• bel^am, trillen; met de hand ^ beroeren, — [M.]; zwaaien, nam. met een zwaard. — [L. bew.]. « II. soort van visch. — [L bew.] ; — smtr. van biBloe ajam? '^l!>vaA«^ I- z- belabat. II. soort van versnapering, van pisang en kleine dobbelsteenen van de aardvrucht g^lëdek, in wasem gekookt. III. zekere pas bij het schermen , waarbij de schermende recht vooruit gaat, daarbij de beenen hoog oplichtende, ongeveer zooals de koningen en helden in het chineesche tooneel. / UèüvX_> bdfbaS} in de bouwkunde re- gel van een wand^ waartegen de planken gespijkerd, of andere soorten van wandbekleeding vastgebonden worden. — (z. b^röli); b. t^noen, bij het weven roede van den kam; spouwhout. KaA^ 9 pers., naam eeder soort van nach- tegaal. belat, fuik van r^ssam-^/engre/^. •X- i^^^^A-) belft, batav.y niet kunnen inhouden; kebelet, buikloop hebben, — [B.]; bal. in *l nauw gedreven (T.). I. bfloet} paling; aal; tóêlang b. [geraamte van een* paling) ^ soort van engelsche steek (naaikunst). «II. te samen rollen (als eene slang); omwinden, — [L.]. «III. weven, — [M.]. belit, omwindsel; kronkel; bocht; « membelit • omwihden ; omwikkelen ; • • ' omrollen; omkrohkelen; binden; krofikelen; in bochten loopen; zich om iets heeft slingeren; membelitken , om iets winden, zooals bv. een band om een' vinger; om iets wikkelen; om iets kronkelen; pembelit» wie of wat omwiiult enz.; voorts: bindloon; opvatloon; belooning voor iets dat men gevonden heeft (vindloon); wie of wat kronkelt; wiens eigenschap of gewoonte het is; pembeli- tan, omwihding; omwikkeling: omrolling; omkrohkeling ; binding. o y ^y^ I. (mal. ba la dl), naam eener stad i ^ Chorasan. m ^^ ^ 2S3 II. (mal. balach), (rotsch; hoogmoedig; hoogvaardig; groote Hchaamsgestalte; lengte; hoogte; eik. {^\X_> ■ P^"^- ^*h en ^^JJb , landstreek; gewest; provincie; stad; de plur. J)b wordt ook als sing. gebruikt, met de bet.: bewoonde landstreek. )cXJL-> •>?!?**> soort van versnapering^ zijnde een gestold kooksel van agar-2 of nieel van de katjang hïdjau, dat gew. in ruitvormige stukken gesneden en met eene suikersaus gegeten wordt. /j)cX-X-> plur. van óL. aLXJL-) I- b?ld®> naam van een' vogel. II. minder gebr. b^hëdoe en b^hê- d^rcê — port. veludo — satijn. * balar, soort van kraai. — [R.]. > , membelar, overal rondloopen en zonder overleg allerhande y inz. onbetamelijke of nietswaardige dingen doen, zooals bv. kleine kinderen, die aan zich zelven zijn over- gelaten. — * beier, batav., ongezeggelijk; ondeugend. — [B.]. — z. amblar II. f mJo I- belas, deernis; medelijden. II. getal tussehcn 10 en 20, of boven * 10 en beneden 20. — Met de adj. num. card.. van 1 tot 9, die men zich echter als ord. moet denken, er vóór vormt het twee woorden; sebelas, één (d. i.: eerste) getal tusschen 10 en 20, of 1 boven 10^ d. i. elf; tcëdjoh h., zeven getallen (d. i.: zevende getal) tusschen 10 en iO, of 1 boven 10, d. i. zeventien enz.; b^rap? b. ? hoeveel getallen (het hoeveelste getal) tusschen 10 en 20? hoeveel boven 10? — Hierop kan men zeer goed antwoorden: soewatoe of satoe, één; berbelas-)^, uit een hooger dan het eerste getal tusschen 10 en 20 bestaande zijn. / >mA> bolsa (zelden) — port. bolsa — beurs. y yy ^c^ /^Vaw^ en ^Ub, balsam; ook de boom. •X- ^...JuwAi bolsak, batav. — verb. ned. — , bultzak. y Q/ , de halsamboom. c/ 4A> (mal. balar)» doel; wat het doel bereikt; in *t mal. ook nog: plaats, waar men uitscheidt met lezen; merk, dat men op zoodanige plaats maakt. y c 9 \\JLA^f Bulgarië. y o y ^ , fluim; sHjm. Ui y Q y , ^^^„jÖo (mal. halpami), fluimachtig, slij- m\g. i ë^ 2S4 O^ mJo I. bflaog^, gevlekt; boni; vlek; bontheid; kóêda b., een boni pat^rd, sakit b., soort van melaatschheid; bf rbelang: , gevlekt enz. zijn, «IL, buiten aan H hof; buitenhof. — [L.]. jft 1 % beliniF, porselein, voorn, chineesch. b(leiig:set en belenset , van de benedenste oogleden slap neder- h^ngendy zoodat de binnenkant zichtbaar is. beloiig:soiig:, jav., met goud overtrokken; draden van twee kleuren samendubbelen. — [L.] ; overtreksel van metaal; kain b., zekere stof van katoen en zijde. — [P.]; — *batav. (jav.),een trechter van papier of bladeren; een trech- tergewijze ingedraaid pisangblad, om er ^mpingin te doen. — [T.]; z. k^longsong. beloeng^koer, naam van een' eet- baren zoutwater-visch; soorten: b. pasir; b. paj9; b. pisang, om zijne geele kleur ^ zoo genoemd. — «belong^kor, een zwaardvisch. — [L.]. / jJèSsJkJ^ belang^kas, naam eener niet eetbare soort van zoutwater- krab, met een beweegbaren, harden, drie- kanten en puntigen staart^ gelijkende veel op een' driekanten degen ; de eieren worden gegeten; ëkor b. = p^dang s^tijaboe, driekante degen. / mS^»^JLX^ bfliog^kag, klein bosje^ inz. van de t óê b 9 - wortel ; m^ mbe- ling^kas, tot een klein bosje samenbinden; bfrbeÜQg^kas, aan kleine bosjes samenge- bonden zijn. •X- iiL^OtAj ballngrkoeog^, lang zwaard ^ zoo- als de zeeroovers gebruiken. — «J>oL\d b^longrkang^, soort van lage ri- vierschuit. m.S'sJkX^ belong^keng:, naam eener kleine eetbare zoetwater-slak. (•^^jsjiuo z. belakin. # ^ • o aSJiLAj beleng^kotan , staaf goud ; staaf zilver. — [R.]. ijSsJLAd bclocnipjfoe (uit 't tamil, T.), boei {hand' of voet-); kluister; membe- loeng^g^oe, boeien (aan handen of voeten); kluisteren; b^rbeloeng^g^oe, geboeid enz. zijn, ^v.jii\^LiLL ballnjfjraiiiran, w. sum., in menigte; met velen door el- kander; in een* hoop rondom iemand staan. — [N.]. ^l^^ü^-aAAi) balangrênjeli, soek., naam van een* zeeroof drij venden volk- stam van de solokscbe (Soeloe-) eilanden. — z. biU ngêngek. ^ f UèJL^iV bocliijfoes, jav., bedrog, — [C]. (, Q Ji^ bal^ (mal. balaV)» bont haar (y?Ji dieren). — z. b^la^. i^ lU ^i^U c^^ i^ Q A% belast vlammen; plekketi [zoodls in somiuig hout]; b. majaog m^ngce- rai, vlammen, die op een' geopenden palm- bloesem gelijken; berb^lak, gevlamd enz. zijn, 1, t^ JU I. bflo^9 — verb. ned. — 6/oA, om er de beenen van iemand in te sluiten; sluilblok; lUfmbflok, in U blok sluiten; pembelok, wie in H blok sluit; p^mbelökan, in-'t-blok-sluiting. « IL, batav.y moddet^; modderig = lód rok, erger dan bèlèk. — [H.]. •X- / >mjLX> bal^as, groote zak of iets dat van garen gebreid is. — [L.]. oy ^ / huJÜO, eigcnn. van de koningin van Sjaba; — men. (boelkls uitgespr.): poeti (d. i. poet^ri) baloekis of baloe- kih. — [T.]. wU>_> boellJJa, i)ers.^ nom.pr. v., naam van •• • een' koning ; — * boelkijo , jav., heilige strijders; priesters , die door geloofs woede den krijg met verbittering voeren en ge- vaarlijk zijn. — [R.]. •X- LiisJo I. bflék, batav., openrijten. — (B.); belek-bflak, grasplekken, die in den regentijd niet slljkerig worden. — [R.]. II. wijd open van de oogen ; gapende van den mond. — [C.]. «III. en bétfék} batav., modderig; slik- kerig. — [B.]; 't bal. bèlèk (T.). «.aAj bllalam^, staren van de oogen (bat. bilolang^ jav. mal^l^ng). — (T.); « boelalang^, w. sum., het rollen der oogen in het hoofd, zooals van iemand die woedend is ; groote oogen zetten; het verkeerd draaien der oogen, zooals van zieltoogenden. — [N.]. I Ui , dUusj en aUT>, ar., hij God (bij het doen van een eed). ^^X^ belom, nog niet; b. lagi, nog niet; ^ b. p^rnah, nog nimmer; b. sampai,bij . smtr. b^loempai, nog niet; s^lam^-^ b., zoolang nog niet; sebelom, zoolang nog niet. r |\_,f._A_>j smsl. van bil^ en'piana. -K- jtA-ifJLj balambang^, bundel; pak; vlok van de idjoek of g^móêti. — [R.]; balembang:, w. sum., eene streng touw van ongeveer 200 vadem; ook: ^n streng garen. — [N.]; bal^mbang:, bundel; pak; naam van eene soort van bies, dat veelal tot het binden van het een of ander, bv. gras, gebruikt wordt. — [L. bew.]; belambang^, een bundel; eene vlok. — [M.]; bel^mbanji:, bundel; tros; plank, van een' palmboom gemaakt. — [C.]. *mj<^^Jo baloembaai: = galoembaiig. — [P.]. — z. g^lombang. jjijc4iA> beÜBifeiiii:, naam van een' boom — averrhoa — die eene eetbare vrucht draagt; de vrucht zelve; de kanten en 2S6 ^ vlakien van eene kolom, die meer dan 4 zijden heeft, welke bel. ontleend is aan den vorm der h. man is, die vijf ribben heefl; soorten: b. man is, de groote, zoete b.» met vijf gevleugelde ribben; b. böêloh, zuur. Wordt als een aangenaam zuur in de keuken gebruikt, ook gekonfijt. De bloe- sem beeft geneeskrachtige eigenschappen; b. b^sT, zuur en zoet. De bloesem heeft geneeskrachtige eigenschappen; b. gading, zuur en gebr. als de b. b^si. /^JLfA^ belompai, — z. onder b^lom. •• f>Xj belin, naam van een' eetbaren zoet- en zoutwater-paling. •x-r-iA) balen, balav, — verb. ned. — balein. \ vaJLA) belaiitara — (skr. en oud-jav. wa- n&ntara), uiigestrekt hosch, inz. lusschen twee bewoonde streken, rivieren of wegen (mij niet anders bekend dan als naam van een groot bosch, terwijl dat „lus- schen bewoonde enz.", vermoedelijk toe te schrijven is aan de vermeende afleiding van antara, T.); padang b^Iantar^, voor padang dan b^Iantar^, vlakien en uitge- strekte bosschen; wtan rimba b^lantara, voor (élan dan rimb^ dan b^Iantar^, wildernissen, hooge bosschen en uitgestrekte bosschen. f imJCLAj beloentas , naam van een' struik — pluchaca indica; baccharis — die men voor heggen gebruikt, en \wlks bla- deren rauw bij de rijst gegeten worden. ^ fuiXJo balintang^i w. sum., in defi rug aanvallen; omsingelen. — [N.]. •K- «jsaAj belentoeng^f ba tav., kikvorschsoort, die zich op de boomen ophoudt, zich bij regen opblaast en o eng- o eng roept; vgl. onder b^toeng — [T.]; B. heefl b^lènlong en als beteekenis ook: opgebla- zen. mjiXXi beleuting^, van den buik tot barsten toe opgezet^ alsof bij opgeblazen ware. •X- 1, CLuLA^ bf lontak, zandspiering (visch). — *[L.]. l, QjuLa^ belontok, naam van een' eetbaren zoet- en zoulwaler-viscli. C^jOuJl» I- bflantik, z. hflaük. II. springveer met een stekend wapen of schietgeweer aan een toestel, om wilde beesten te dooden; bintang b., de Hyaden (sterrebeeld) , om haren vorm zoo genoemd. x*JCJL\3 belantan, korte zware knods of knuppel, vroeger als een wapen ge- bruikt; m^mbelaiitani , rossen; knuppeleti. ^^J<AJ !• belaudja, kosten; uitgaaf; dagelijk- ^ sche uitgavefi; vertering; loon; soldij: klein geld voor dagelijksche kleine uitgaven; A • 287 ^/^ pasmuni; ook: huwelijksffift, daar zij Am\\ (er I>estrijding der hiiwdijksoiikosten: li. Sïjani (klein geld van Siani), naam êener kleine zoiihvaterslak , waarvan de schalen in Siani als pasmunt gebruikt worden; lier- bfdandja, uiUjaven, inz. dagelijksche, doende zijn: verlering tnakende zijn; als uitgaven (inz. kleine) of als pasmunt gebrniJcende zijn: ni«)inbelandjakeii, tot loon tnaken: als soldij gebi^uiken: tot vertering bestemmen: uitgeven: iiifiubflaiidJaT, bekostigen. *II. iveder instorten in eene ziekte, — [L.]. ^ ^ '^^rtlls I. balliirjoiig:, oen diertje, dat veel op een* kreeft gelijkt en aan 'l zeestrand of de zeelioofden gevonden wordt. — [L. hew.]. *II. bflintjong:, cglinder, — [L.]. i^^VxAj beleiitjoiijr, balav., cé»/* wajaiig- lamp (T.). -(^XxJLj belaiida, walaiida en hölaiida, W- landsch; Hollander: lueiiibelandakeii. in V hol landsch overzetten, * C . ÜOUL-> belenderony, Imlav., Immhoc- ^^ zen spoelt waaromheen de draad voor een vogelknik gewonden wordt. — [B.]. ClXaJo belaiidoeiig: , naam van een' vojjel. ■H- ClXxAo belaiidoiiy, jav. (bt^lahdong;, ^ houtkapper: houtvester; beltlii- dönpau, plaats, waar bruikbaar hout goka]»t wordt. — f(!.J. XAL.-?i£DSRL. WOORDENBOEK. DEEL 1. Ui / C / / W / Cr// C^cXaJo en (^^cXaJ^ (mal. belan- dawi enz.!, van belan da of walanda gevormd , hollandsch. c y A.>» l*^f onderzoeken: hel ttenten tviM etne proef: het bewijzen door proefneming, aJLj ï. belau z. ^Jb . ' II. naam van een' eetbaren zoutwa^er- . visrh. 111., belau-.^, flikkeringen voor de oogen. ^ aA.) I- belc^. jav., bijna blind van de kinderpokken. — [L] ; — * be1cê*belai, snateren; rammelen: rommelen, — [L. bew\]. II., belö^-ti, plekken op de huid, zooals na een l'risch bad. ^ ^A^ belö, jav., veulen, — [L. liew.]. •K- / C \)aAj büocwarh w. sum., /^ /;</in^/< schieten: in den zin komen. — i y ^J^ belöêboe, soort van val van aller- hande zelfstandighedeii, met grooten ronden buik en l>etrekkelijk nauwen mond; llesrh of kruik met grooten ronden huik; kogel /lesch: soort van pol, met zeer korten hals en nauwen mond. — De |>otten, waarin i\v ingemaakte gember van China komt, zijn b(;l(ĕboe's. ^ 4AJ bflö*boer, magazijn; /Hik huis; groot e rijstschuur (z. t(^ngkalaug). CLI^ 2b8 ^mjS^ *i " 3 ^X^ bflftta, in b. tj^mpaka, de kastanje-roos — mesua — . — [R.]. /o -K-S aA«> (mal. bilwah), proef; beproeving; bezoeking; ramp. ^L Q_y4X> belfttock, batav., specht. — [C.]; een slecht gehoord b^la- loe^ (T.). ^ aA.) b^lc^doe z. b^ldöê. — ikan b., naam van een' drie voet langen eetbaren zoutwater-visch , zwart en wit gevlakt, met fijne schubben. Só 4^^ bflöêdar — verb. ned. — , broeder, soort van dikke koek; — balav., b^loed^r (T.). 3 )c3 ^Jo bcloèder® z. b^ldcĕ. * L i (^ 4J0 bclödok , de smeltvisch — amodytus. — [11.]; batav., ikan b., eene soort van dier, dat er ongeveer uitziet als een kadal. Aan het strand vindt men ze in menigte. — [H.] ; soend. bolodog, Ngadjoe daj. baloedok (T.). ^ L, *i (^ aXj bilftdak, adder, niet zeer lang, maar snel springende om men- ^chen of beesten te bijten. — [L.]; vgl. c 9 9 1 4Afc_> > pers., zeer zuiver glas, kristal; mal. verb. zijn habloer en abloer. ;j 1 ^A-> bclocwarti (in hik. en poëzie) — verb. ned. — bolwerk. -K- ö t aA^ beloeraog^, een klophaan van ^ bijzondere teekening, roodachtig en witte pooten; lamp. baroelang (T.). / AM ^Xj belflêwas, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. (^ JLuü ^-L-> belftsock, naam eener vergif- tige zeeslang. l y I^ 4A->, esch; eik: eikel. 9 9 Q aAo» het bereiken van een voorgesteld i "^^ * doel; het bereiken van detè tijd der manbaarheid. Uf 9 9 J(aC- %X-> (mal. boeluerljah), manfroarAeiV/: / geslachtsrijpheid; puberteit. bdblcMig^an, naam van een tol Ned.-Indiê behoorend rijk, op de oostkust van Borneo, ten noorden van Berau. ^^^yO aX-> bctökoct, fijne deeltjes van graan, die bij het wannen afgezonderd worden (vgl. ci^yJ, T.). S ^JL^ belc^kar, jong bosch; laag hout: b. müêd^, jong bosch van ongeveer 5 a 4 tot 10 jaren; b. tcewa, — van ongeveer 10 tot 20 a 25 jaren. iu 4J0 beldkang^, naam van een' eetbaren zoet- en zoutwater-visch. i o ^ 4A3 betökap, naam van een' aan 't zeestrand groeienden boom^ gelij- kende op den bak au. J^. 189 ^ */*S 4A> boeldkan, batav., beschimmeld. — *[B.]. mj ^X> belc^latagf , onbereide^ alleen gedroog- de, huid; eelt; exleroog; — *ook: liet vleesch, dat aan de pitten van sommige vruchten zeer taai is. — [R.]. ■N- jiü ^A^ I- bltölang^, sooit van vrucht. — I ^ • [R.]. l -^ * «IL, w. sum., toelang biloelang, ge- beente, — [N.]. ^ jiü 1^ bilolang^, mak., soort van ma- kassaarsch visschersprauwtje met vlerken. — [P.]. l hj ^Jo bclcèlock, de jonge vrucht van den kaboeng (boom), in hare eerste ontwikkeling. ^ iii 9^^ betöwan en belc^han , een huisje . dat men op een' olifant zet, rond- om open, met stijlen en eene kap daarop (S. S.). - [L.]. ^ ^.^Jb ^\ji (z- c;^^) batöhan, de stoel- zadel voor een' olifant. — [C.]. IJ ^ • ^ c y / C ^/^^ , proef ; beproeving: bezoeking ; ramp, i\J^ belah, spleet; kloof; barst; reet; zijde; kant; helft, verkregen door het in tweeën scheiden van een geheel ; membelah , splijten; klieven; klooven; spouwen; in tweeen scheiden, door houwen, breken, snijden enz.; doorbreken y bv. eene slaglinie; splijten; spouweti; bersten; sebelah, eene enkele zijde of kant; de helft eftz,; aan de eene zijde; aan de andere zijde; aan de overzijde (echter niet van eene rivier ofanderwater); noa^^; p Q t tj a h b Q 1 a h , porseleinen waar, waaronder ook fayencc gerekend wordt; belahan, kloof; barst; reet; pemb^lah, wie splijt enz.; werktuig daarvoor; perbflahan, splijting: spouwing; bereting; pembelihan, splijting: klieving; klooving; spouwing; scheiding in tweeën enz.; doorbreking. ^ ^>lLj bcleh en belit, omwinden. — [L.]. / --A^ , zeker wel. / ^Ao » memb^lai, liefkozen; troetelen; pem« Sr * .. belaiy wie liefkoost enz.; liefkozer; troetelaar; pembelaijan, liefkozing; troe^ teling. /_AO' membeliy koopen; belijan, wat gekocht is; pembeli, kooper; wiens gewoonte het is, alles te willen koopen; koopal; koopgraag; beli-belijaa y wat te koop is; koopwaren. / ^X:> balèq, men. uitspraak van b^lat. — '• *[T.]. , \^ I. belija — skr. hil'}a, jeugd (balja, sterk) — jeugdig; bloeiend; frisch; jeug» digheid; bloei; frischheid; het jeugdig enz. zijn. II. alleen in möëd^ b^ilij^, in *t allereerste begin der jeugd; zeer jong; buitengewoon jong; \r 2G0 *^ at • Jonget' daiijotuf; iemand in U allereet^sle begin der jeugd enz.; hel in 't allereerste begin der jeugd enz. zijn (waarom deze heiAe gelijk- luidende woorden gescheiden!' schuilt hier geen vergissing!^ T.). t viè^AAJo bflïbis = ïtik ajer of ïtik laoet. i / •• • JCaA) (mal. ba lij ah), plur. U3b, beproeving: bezoeking: ramp, «J^^Jb belitoeng:, Billiton or Blitong, gror^t eiland van Nederl. Indiê, beoosten -W- <XjVüuv-A> belisah, ongerust; onrustig. — •• • [L.; C.]. — z. k^lisah. t^v/^jsA) belïjoet, van het lemmet van een wa- pen verwrongen (niet omgebogen). — z. lijoet en lijat.' jtLAjij I» belijoeng^y soort van groote dissel^ f •• • die men in den steel kan omdraaien Banka. (J^j^JL^ belida, naam van een' eetbaren zoel- •• • water-visch^ die van alles ruimschoots voorzien is: hij heeft veel schubben^ veel graten, veel vinnen, mooie kleuren en is daarbij lekker; waarom men van een' rijk- aard zegt: apa kiêrang kepada b^lida!* wal ontbreekt den b^llda. — Men maakt er de zoogenaamde k^ropok van. ■K- ccXUij balcldanjf, w. sum., z. .^Jb. — ^" [iN.]: in allegeval balèdang, zekere slïuigvormige zeevisch (bal. id.). — [T.]. ^ ^JU belëra, bij hel weven de groote spaan. — z. b^rëra. — jav. walira, * bal. belida, bat. baliga (T.). C. y^A^Jo belcranjp, zwavel; b. abang^ rood ^^ zwavel, d. i. zwavel-arsenicum —. •)t C. w>Uo belêrenjf , alleen van een' tijger ^^ gestreept. — [R.]. — z. lereug. en daardoor in de lengte en de breedte gebruiken. — z. bantji en t]>tai. — póêtiug b.9 puntig uiteinde van eene b., waarmede zij in den steel zit; waterhoos, omdat zij in 't begin een' puntigen vorm heeft. « II. naam van een' boom. — [C] ; zoude ijzerhout opleveren (P.). — z. heli jan. l JLaA> beUjak, van de oogen: met opzet •• « opengespalld. — z. b ^ 1 a 1 a k — : T k a n b., naam van een eetbaren zoutwater-visch met groote oogen, van waar de naam; membelijakkeu, apengespalkt enz. doen zijn (maken); fnet opzet openspalken. L^XjJU belikoe, scherpe kromming van •• • den oever (zee- of rivier-). ^^^r/S^^>j<X:> belikat, schoudet*blad. :^ \^i0/S^j<}o belcket, ook k^ndldi, soori van snip. — [R.]. ijSsKAJ bflifoc, meergebr. koendoer. — » jav. b^'ligo (T.). Va^ balila, vetraad. — [C.]. •• • •• • •Jt y KaJU baliloe, jav., onzinnig; dwaas. — JuJü 261 •X- \aJL> bolclo , het onderste boven keeren : véf^hooien, — [R.]. ^ i, qJLJL^ I. bflêlek == belalak. — [L. •• ' • bew.]. II. van de onderste oogleden het binnenste naar buiten gekeerd. ^•iéaAj I- belijan, naam van den ijzerhout- boom. *n., bandj., danseressen, tevens toovena- ressen, die de geneeskunde uitoefenen (bal. geneeskundige, kaw. waljan, T.). , /hèX/J^J^^* ar., Plinius, J^ bflijao, oud of eerwaardig persoon; persoon, aan wien men eerbied ver- schaldigd is: de oude bij uilstekendheid^ /ooais men wel eens van zijn* chef of meester zegt: ook als aanspreekwoord jegens oude of eenvaardige personen. wj I., membam, van kleine kinderen, in de ^ troeteltaaK liggen: membamk^n , doen liggen; nederleggen: (e slapefi leggen, If. wijz. van ^ , bas-toon: bas, van alle soor- ten van instrumenten, inz. van de g^ndang^ waarvan de eene zijde een' diepen en de andere een' hoogen toon heeft. — z. ^bam en tjang. III. en (vr. dial.) fbam — ned. boom — , op indische vaartuigen: dwarsbalk: b. k^roöëdi, dikke dwars- of steunbalk bij den achterste- ven, boven de k^taban, in eene inkeeping waarvan eene zoogenaamde k^mcêdi scpak draait; b. lëlji, dwarsbalk, waarin de lêla*s worden gezet: 1». tijang, dwarsbalk, aan weerszijden op het boord rustende, waaraan «ie masten worden vastgemaakt tot steun; piitah k^mtëdi d^ngngan bamnjii, het roer met zijn* steunbalk is stuk, als spreek w.: alle hoop is verdwenen. w^, ar. (p(irs. *-j), plur. i»^, ze&r zware ^ stvm: basstem: bassnaar: z. ham II. UI P wj en ^^, coll., nom. unit. i*^ (mal. btê- ^ mah), uilen. ^LJUw|0 boeinata, subtile et Ier e pcdi- turn. — [M.]; lichtvoetig: vlug ter heen, — [C.]. ^i,^^,^ bamboe, bamboes. — [L.]; op > erschillende plaatsen ook eene in- houdsmaat. boemboe, kruiderijen, inz. ter be- reiding van splj/en. — [L. bew.; C.]. bomba, port., en pompa, verb. ned., pomp: spuit: niembomba, spuiten enz.: iemand (dir. obj.) iets inspuiten. ^ - iVa^ bembaraii, soort van draag- stoel — [C.]. ysj^,^. mcmbenibet, in de hand druif en. niet afhangenden arm , zooals bv. een mandje: iemand bij zijn oor voorttrekken. ^ ^A-40 bimbar. zich ergens dicht hij voe» gen. — [L.]. I I •• J/-V** 262 {JT^ A *»> «3 ys4^ bombardëro (zelden) — {lort. bambardeiro — r bambardier. t^ I. banibaii|^9 plal en breed, zooals bv. een groole spiegel , eene schilderij ; van het aangezicht van de opkomende volle maan : zichgrool voordoend; bambaii||;an , naam van een' platten, broeden, eetbaren zoutwatcr- visch; b. ka wan, eene soort daarvan. • II., bambangan en sf bambangan, wordt gebruikt, als twee jonge lieden van verschil- lende kunne het met elkander eens zijn en eene heimelijke verkeering met elkander hebben; mQUgapa engkau s^bambaugan dfogngandija^ waarom verkeert gij op eene g$keime en onget>orloofde wijze mei hem F — [L. bew.]; öraug s., een minnaar en eene minnares, welke heimelijk met elkander le- ven of voorgenomen hebben met elkander te vluchten. — [R.]. — Dit had geheel kunnen weggdateu woi^den» maar men heeft M. nageschreven I Het is'tlamp.sabambangan en bet. n^ elkmider wegloopen; ngambang- baugkon» mei iemand wegloopeny iemand sckakem. Klinkert gaat het nog verbeteren , en brengt den lezer in 't denkbeeld dat het riouwsch is! (T.). # ^kA.40 teMboevir, groote zwarte tor, die geweldig bromt. — [R.]: biljoe k^Upa. batav.. tm\ — [B.]: vgl. soend. en *t boven opgegeven b^ngboeqg, bal. kati- baugboeug yJJ). • • ö^ c^ 1. boemboeng, (vgl. boeboeng III., T.), groote bamboes, als vat om water te halen. — batav. (bal. boengboeng, T.), bamboezen koker, — [B.]. II. z. onder boeboeng I. (T.). ^ iiucéO bombang, soort van stof, gelijkende op ginggaug. — [R.]. I. bimbang, ongerust; bezorgd; ver- langend; in liefde verlangend; aan iets anders denkend dan waarmede men bezig is; verstrooid van, gedachten; besluiteloos; wankelmoedig; ongerustheid; bezorgdheid; verlangen; verlangeti in liefde; verstrooidheid; besluiteloosheid; wankelmoedigheid; b. akan, ongerust enz. om (naar enz.). ' *II., sum., feest; festiviteit; openbare vermakelijkheid. — [M.]. •)(.^x^4j bambam, eene vracht, gelijk aan de koewëni. — [R.]; batav. b^m- b^m of kab^mb^m (T.). f^-. r" C^ I , mfmbfmbani, roosten in gloeiende kolen fi f keete asch, bv. een* aardappel. I. bemban. naam van een' eetba- ren zoetwater-visch. II. naam eener soort van rotting, waarvan manden , matten , eene soort van schennen ;z. Udid), tandeborstels en dergelijke gemaakt worden; b. s^rahi, eene bijzondere soort daarvan; daon b. (b^mban-6/aif)« lemmet eenor pi^, dat den vonn daarvan heeft {•jt^ 263 ^-u> ^ f • iJ^^ boemban , soort van hoofdversier- sel, dat om het hoofd gewonden wordt én de kruin onbedekt laat. — [M.]; ook: soort van mandje. — [P.]. I. boemboen, hui van twijgen, waarin men zich verbergt^ inz. ter vogelvangst, doch ook om andere dieren ie schieten ; leger van een wild dier bv. een varken^ onder een' struik. *IL, soek.^ prieelvormig latwerk, dienende tot steun van allerhande rankende gewassen^ zooals wikken, pompoenen en dergelijken. «UI., boembc^nan, batav., hersenpan; fontanella. — [B.] ; moet 't jav. of bal. boen- boenan zijn (T.). boembai, Bombay, groote stad in Britsch-Indiê. ^ ^p #_^ boempoer, in b. höê tan, de Indi- sche alcea — melochia — . — [R.]. boemantara (in hik. en poëzie), het luchtruim (kawi bjomantara d. i. wjoraantara, T.). ^^^,4^ plur. van ^. /•ta^ bfiina, getijgolf, bij hoog tij in demon- ding van sommige rivieren, waarbij het water met eene verbazende snelheid naar boven stroomt (eng. 6ore, fr. barre of mas- caret); tahi b.^ het met aarde, zand enz. gemengde schuim, dat bij eene b^nn^ op het water drijft en, gedroogd en gepulveriseerd. • • tot het poetsen en polijsten vaa metalen gebruikt wordt. /•>^ boeu, groote doos van tin of koper, ter bewaring van sirehbladeren of tabak. /•tO bon en ebou, ned., bon (brieQe waarop iets verstrekt wordt). • •**-> gewone verk. van j). /•1O ben — eng. band — , muziekkorps. UI 9 ^.^, in 't algemeen: bes; bezie; spec: kof- fijhoofi; kof /ij. ihyJo, bebena, balav., in orde brengen; opredderen. — [B.]; b^na-in^ iets (dat men opbergt) behoorlijk rangschikken; het met orde of regelmaat neerleggen of zetten. — [H.]; uit 't bal. b^nah, m^nahin, z. b^nnah II. (T.). y V>Lj« plur. LJüi en d-^luüf, gebouw; in de gramm.: onverbuig baarheid (indeclinabi- liteit) — ; nis; alkoof. yy LlIJwo plur. van Lli;\jo biiiatoc en menatoe [zelden], = toêkang basoh; — op Java ook p^na- toe (T.). jioVjo binatang:, dier; beest (de inlander geeft er zulk een algemeene l)eteekenis niet aan; op Riouw is de brabbeltaal reeds, schijnt het, in gebruik, T.); b. bikmab, een kunstdier; b. k^ndaraan, rijdier. J .jU> 264 J- ^^vJo bfBidofr, M^nadoe, y / yy L JlVlj^ pinr. van JJJo. / // 10^ lSvI^ pInr. van (J»ójo- / ■Jf \\Jo bfnant. em voller, — [M.J: jav. ni^lantt^n, %. Iiinara .T.;. iVjo bfïwl»^ — \evh. van nianarah — toreDtJ4* Inj een* moehanunedaansrhen lenipcl or hidplaats, van waar de roeper (^JUJ den geloovigcn de lijden van de vijf voorgeschreven gebeden verkondigl. i\Jo (vs:l. h^nara, T.), mfnibiiiara, iemand (dir. ohj.) flen bochel nuhwsrlien of Jeu innntel uiffilopfycii: uiljakkeren. ^ yjO bfnSri, w. suni., nu [Div.]. — AVaar- schijnlijk smtr. van ha^nni liTiri. / wavJo WnSsA — vvinasa — . vernield: rertvoesf: verdorren: len (f ronde ije- richt: van hel harl of gemoed uil den tfcwonen li>e»land ^ehrachl: aangedaan : rerleederd: veiinifnvd: veroverd: vernieliiuj: verwoest inr/: verdervin ff : verderf: van hel harl cd* gemengd aandoening: verteedering: verovering: m(;iu- h i n a s a , vernielen : verwoesten : verderven : , feil gronde richten: rtrmdiqen: opheffen bv. eene wel, een* grauiniat. l^»]): omver- werpen; ongeldig verklaren: het Irwf id* gemoed ait den gewonen toestand hrenq^: aandoen: verteederen : vermarwen: verovere^: bfrbinasa, vernield enz. zijtt. {^;y^,^sj\j^^ * |M*rs., hars \an den lc»r|M»iiUifi- L^^ \Jo beiiiigif. naam rener \rrgihige slang, die de mensehen aanvalt en vervolgt. , ) vJo . h^naloe api en, minder goed, api-i, naam ecner zeer schadelijke sqorl van wwkerplanl parasiel i: in/, h^naloe, in- dringer, die op iemands kosten leeft eii hem len v<*rderve slrrkl. • w^ I- z- onder hoe m hoen III. fT.\ *ll. boenboen, w. snm.. een koren- •^^.«M^Jo* binbinaii. hatav.. de krop der kippen en van eenipe andere vogel- s(K»rlen. - [H.J: uil 'I hal. hlinhinan T.}. y^^jO I- nieinbantoe, helpen: Injstaan [inz. in den ooriog en hij zwaar werk] : |»f in- bnntoe. wie helpt enz.: helper: bijittander: penibniitir^aii. hulp: bijstand. * II. wordt gezegd van visch dir reeds week wordt, dorh nog niel stinkt. — [L. hew.J: z. honlo (T.). ^2^^aJo« nienibanti, liggen; nederliggen: rusten. Ij^jo benta, verzwering aan hel hovenlijf niel de heenen), ontslaande nil eene prpa, kwaadaardige hhM^dvin of karlionkel aan het hovenlijf. — ^ z. tökak. ^j^>o boentoe. versperd, zooals bv. de monding eener rivier door eenr bank: lerstopl^ zooals bv. eene waterleiding door * L • CI^nJO "26JS # L- •• « CI^OA^ aanslibbiiig: van eene rivier, we*^ enz. h/iftd of dicht, d. i. yr^w doorloop hebbend: van het verstand beperkt: ijehornecrd: het versperd enz. zijn: versperd heid: verstopt heid: beperktheid: fjetmneei^dlieid , -X- ^j^nJo boenti. van alaj» en kadjang: vorhtifjf. — [R.]. ^ j^^>^>0 bonto eii bentek, balav., Ifedorven 'als viseh). — [B.]. \^^^yj<^ (mal. binli), plur. ci.>Liü — feni. van j) — dochter: pop (speeltuig;: oJy f- ^' „ ^" t2j^^ , meninin. \^^y^ bliiti. beter biti. \\jsJo bentaTH — welliebt snilr. van byr- antara. dat dan zooveel zou beteekenen als: lussehenpersoon tuss<*ben den vorst en dengene, die de boodsebap ontvangt — , ovrrhrenf/er van 's vorsten twvelen, inz. in 't openbaar: heraut: adjudant. — Tol bet gebruiken van bentara's zijn gereebtigd: de regeerende vorst, de tengkoe b^sar, de radjci nuëda, de bi^ndabara en de t^»n)in(.Miggoeng. Er is een re( bter en een linker. •)«■ C \\jCJo bentanin^:, boul dal gekapt is ^^ en bij elkander in 't bosrb ligt: stapel. — [L.]. -H- m \ VJCJo blntaro, een groole boom , die een melkaeblig en giflig sap voort- brengt — cerbera (L.). ^ C.VjCo blntaiiyoer, naam van een* boom. met zeer goed boul: soorten: b. ba toe bali: Il boMioel: b. l(;lor: b. djangkar: b. p^naga: b. lada: b. nnëkca. •X- L, ^VaJo beiitapoe, de traterpauw — por- « phtjrio indicus — . — [R.]. JvJCJo beiitala (in bik. en |)oëzie) — skr. Hxêtala — de aarde, -x-L _QjVxx^ bintalak, w. suni., de paden in de rijstvelden, waarover men loopen kan. — [N.] : grensscheidingteeken (T.). iv^aaJo baiitat, van brood of gebak niet fjerezen. — *baiitet. batav., ow/jffiar; niet ivel doorlnikhen, — [B.J. [^^^y^jijo baiitoet. van allerbande werk, ook van ziekten gestuit: gestaakt: niet voleindigd: gecoupeerd: van nienseben of be(»sten niet meer genegen tot iets. ^ l;>^OCJo bentet, batav., een iveinig opensplij- ten of openleggen. — [B.]: vgl. jav. bvniet (T.). j!jO boentat, versteening: sletniarbtige zelfstandigbeid , die bel voorkomen beeft van bet een of ander klein voorwerp: b. melor, versteende bloem van dien naam: b. intan, versleende diamant, zijnde niets anders dan diamant, do«>r vreemde sloffen verontreinigd. ■^i-.>JCjo boeiitet isoend,\ batav., dicht: niet opengaande. — [l^O- J .jU> 264 J- »^vJo bfnadoer, M^nadoe. y / yy C^^v^vJo pliii'. van JJJb. / // L^. > c / ■Jfr \wO bfniint, /'m ro//(»r. — [M.]: jav. m^lanl<;n, /. binara (ï.j. \Vjo bfiiSrm — verh. van manarah — loreDlj« bij een' moehanunedaanschen Icuipci of bitlplaats, van waar de roeper (^Jj^j den geloovigen de lijden van de vijf voorgeschreven gebeden vet*l(ondigl. \\Jo (vfifl. b^nara. T.), mfnibhiani, iemand {dir. obj.) den bochel irasschen of den ynnntel uifkloppeti; uitjahkei^en, "X- \ Va> bfnarl, w. snni., mi [Div.]. — AVaar- schijnlijk snitr. van baj^ïni bari. /wavJo WnftSA — winiïsa — , vernield: renvoesf: vet dorren: len (f ronde ye- richt: van hel hart of gemoed uil den gewonen toestand ffebrachl : aangedaan ; verleederd : rertnitrwd: verorerd: rernielififf: verwoest inff: rerderring: verdei f: van het hart of gemoed aandoening: verteedering ; verovering: m(;ni- b i n a 8 a , vernielen : verwoesten : verderven ; , feti gronde richten: vernietigen: opheffen bv. eene wel, een' grammat, regel): opnver- i werjyen; ongeliHg verklaren: het hart ol* | i gctnoed uit den gewonen toestand hrenqen: aandoen: vetieederen : vermurweft: veroveren: bfrbinaüa, vernield ens, zijn. i^;>^»w\JL-) . |HM-s., bcirs van den terpeiitijn- Ci3 \Jo bcnaga. naam eener \rri:ihige slang, m die de menschen aanvall en vervolgt. J vJo , b^naloe api en, minder goed, api-i, naam ecncr zeer schad(*lijke sQort van woekerplant f parasiel): inz. h^naloe. in- dringer, die op iemands kosten leeft eii hem ten verderve strekt. ..%-\>j 1. z, onder boem boen III. (ï.\ * II. boenboen, w. siim., een koren- si'hmf. — [N.]. -^/•••i/Jo* binbinaii. batav.. de krop der kippen en van eenipe andere vogel- soorten. - [H.]: nit 't hal. blinbinan X). ^^^;^Jo I., nieinbaiitoe, helpen: bijstaan [inz. in den oorlog en bij zwaar werk] ; pciii- Innitoe. wie helpt ens,; helper: bijstander: penibaiitirwaii, hulp: bijstand, ♦ II. wordt gezegd van visch die reeds week wordt, doeh nog niet slinkt. — [L. bew.]: z. bonto (T.). ^j^^aJo » nienibanti , liggen ; nederliggen : rusten. lj;^Jo bcnta, verzwering aan het bovenlijf niet de beenen), ontstaande uil eene pepa, kwaadaardige bloedvin of karbonkel aan het bovenlijf. — ^ z. tokak. i^^jo boentoè, versperd, zo^ials bv. de '- • monding eener rivier door eene bank: verstofU^ zooals bv. eene waterleiding door *c:^^Jo 26S # L»» CI^OA^ (> ^r.^ j\X^ aanslibbiiig: van cene rivier, weg enz. blind of dicht, d. i. greefi doorloop hebbend: van het verstand beperk f: fjehorneerd: hel versperd enz. zijn: rersperdheid ; rcrslopfheid: beperktheid; gebofmeerdhcid, -yh \^^;yJo boentl. van alap en kadjaiig: vochtiff. — [R.]. ^ i^^>A.Jo bonto en bentek, liatav., bed oir en (als visch). — [B.]. \^^^yj<^ (mal. binti), plur. ci-jUü — fem. van j) — dochter: fyop (speeltuig): c:^ ^2sal ) , meermin, i^^^ySi bliiti, beter biti. ^VjsJo bcntara — welliehl snitr. van b^r- anlar?. dat dan zooveel zou beteekenen als: lusschenpersoon tusschen den vorst en dengene, die de boodschap ontvangt — , overbrenger van *s vorsten bevelen, inz. in 't openbaar: heraut: adjudant, — Tol bet gebruiken van ben ta ra 's zijn gererbtigd: de regeerende vorst, de t^nigkoe h^sa-r, de radj9 niiêda, de b^ndabara en de t^nim^iiggoeug. Er is een retbter en een linker. ^ C \\JC>o bfntarang, hout dal gekapt is ^^ en bij elkander in 't bosrh ligt: stapel. — [L.]. -H- A \ VJCJo bintaro, een groote boom , die een melkachtig en giftig sap voort- brengt — cerbera (L.). iiVjiJo blntSiiyoer, naam van een* boom. ^Ua: met zeer goed hout; soorten: b. batoe hati: b. b(Mn(»ct: b. lelor: b. djangkar: b. p^naga: b. ladsi: b. m<rka. ^ L ^VaJo bentapoe, de waterpaniv — por- phj/rio indicus — . — [R.]. jvJCJo beiitala (in hik. en poëzie) — skr. bhd*tala — de aarde, -x-L _QjVxxs bintalak, w. sum., de paden in de rijstvelden, waarover men loopen kan. — [N.] : grensscheidingteeken (T.). baiitat, van brood of gebak niet gerezen. — *baiitct. ba ta v., o/ir/^örr: niet fvel doorbakken. — [R.]. {^^^yJiXi bantoet. van allerhande werk. ook van ziekten gestuit: ge-staakt: niet voleindigd: gecoupeerd: van nienschen of heest en niet weer genegen lat iets. ■^O-^OCJb bentet, hatav., een weinig opensplij- ten of openleggen.— [R.]: vgl. jav. b^iitet (T.). i^^XJo boentat, versteening: sleenaehtigc zelfstandigheid , die het voorkomen heeft van het een of ander klein voorwerp: b. niQlor, versteende bloem van dien naam: b. in tan, versteende diamant, zijnde niets anders dan diamant, door vreemde sloffen verontreinigd. •J^i-^^JCJo boentet (Soend.\ hatav., r//r*^* niet opengaande. — [R.]. 266 A**» ^ )o boentoet) achterst of onderst uiteinde van sommige lange voorwerpen; staart: stuit; b. p^dang, onderst gedeelte van eene i^aixl; b. p^rahoe, het achterschip; b. sq- iiiipaug« onderste vlak eener geweerkolf; bf rboentoet) een staart hebbende z ijn; dj a 1 a n K (vuig*), een aan een gaan. — «bontot) batav., liatste; pfmboiitot) laatstgeborene. — [B.]. •• • I. bintlt, minder goed bintat, ge- swelletje, kleiner dan bintih zooals bv. van een' niuggesteek (vgl. bintil, T.). «II., batav., matanjab., hij heeft eenpuist (dj^rawat) in den hoek van het oog, — [II.]; mij opgegeven bin titan, gezwel aan Ai) ocgleden, waartegen men kikvorschlever al: (;eneesmiddel aanwendt. — [T.]. •• ^) bentet, aangrauwen; af snauwen. — [R.]. • • • yuc. nieoibantar, ziekten stuiten; coupee- f en; dreigende gevaren, bv. een' aan- komenden storm besweren; fre/e//eii , althans met hevigheid door te komen; pembantar, N'iV of wai stuit ens.: middel tot stuiten* coiilieeren van ziekten; pembaitiraii, */m- /wi/; co^q^eering: beztvering: belet ting. ^\X> alleen gebruikelijk met een telwoord; sebentiir, eem oogemblik; adv., oogenblik- kr.ijk: op kei oogembiik: s^b^ntartoc — snilr. van s^b^ntar itoe — , opkeS selfde Ot^-nnblêk •• • ^ yvjo I- bentoer, batav., stooten; kabfn- toer, gestooten. — [B.]; t^b^ntoer» sich stooten aan iets. — [H.]. II., m^mbfntoer, buigen, zooals bv. een slanke boom, een tak ; buig saam zijn; iets bui- gen.— z. l^ntoer, l^ngkong en l^mpai. yvjo I. boentar, minder gebr. boen dar, rond, doch niet cirkel-rond; langwetpig- rond^ zooals bv. het aangezicht van iemand; dik en kort, zooals bv. een vaartuig (vgl. boentaV, 1.» T.); matahari b. bajaug, de zon, wanneer zij van iemand eene ronde schaduw vormt, d. i. in het zenith slaat. ♦ II. soort van visch, zoo genoemd. — [L. bew.; C.]; denkelijk men. uitspraak van boen tal (T.). y^ boentoer, meer dan verzadigd; vol gegeten. ysjo bintoer en bintoeh, soort van net, om krabben te vangen; membintoer, met zulk een net krabben vangen. ^( ./M^XJo bentoes, jav., tegen iets aan stooten. — [C.]. I. bantani^, lange schrap of schreef. — ,•• •• • [L.]. I II. alleen in boenting bantai^. «111. groot huis, waarin de wilde stam- men van Boraeo, ten getale van verscheiden hoisgezinnen bij elkander leven. — [C.]. !., ■eabaatii;, op dem grond smijten : meersnujien : neersmakisem : tegem ieis slaan SLkXi 267 i>^. bv. van goed bij het wasschen [in een loodrechte richting]. II. naam eener soort van wild rund. III. soort van Indisch vaartuig met twee masten^ inz. in Atjeh in gebruik. *IV. angelijk van grootte, bv. twee paar- den. — [R.]; batav. — [B.]. ••• •» * mjus^, membentang^, spreiden; uitspreiden; uitspannen; bentang^n, wat gespreid enz, is; pembentangan, spreiding; uitspreiding; uitspanning. •*• •• • njJo h boentangr, bij het weven: kam en roede voor de bloemen, die moeten inge- weven worden. ' II. van de oogen onbeweeglijk starend, zooals van een* doode. ^ jiLaJo boentoeng:, kóétoeng, batav. (uit 't jav., T.), verminkt; afgekapte arm of been, — [B.]. mjijo boenting^, zwanger; bezet; bevrucht; zwangerschap; — b. padi, een zwangere rijstaar (T.); b. p^landok, zwangerschap, waarbij de vrouw alle maanden een weinig menstrueert ; memboentiiipken , zwanger enz. doen zijn (maken); bezwangeren; — ook: zwanger van iets zijn (T.); k^boen* tliig;aii, zwangerschap; boentinp-bantaiip, hoog zwanger. •• • ^ «jÜo bonteng: (uit 't soend., T.) , eene soort van grove komkommers. — [R.]. jiijsjo I- bintang^, ster; ordeteeken; eerekruis; eeremedaille; b. t^ttap, een vaste ster; b. b^rëkor of b. b^rasap, eene staartster; b. b^rkïbar of b. b^rëdar, eenedwaalster; b. oetara, de poolster; b. majang, de Maagd (bet sterrebeeld); h.kyil^,de schorpioen (het sterrebeeld); de Antaris, bet hart van dat sterrebeeld; b. bïdoek of b. djoeng, de GrooteBeer (het sterrebeeld); b. bahadöërï^ ridderorde; berbintang^n , vol gaten zijn, zooals bv. een dak. *II. overslaan, bv. van daag komen, morgen niet, maar «vermorgen wel. — [R.]. JiJCJo benteng^, losse borstwering; pijlschans; oneigenlijk: redoute; fott. — z. kfêboe en köt^. ■»1^ Qjjl^ bentak, batav., stiauwen. — [B.]. •JtC,...JuJo I. bentek, batav. (bal. b^t^g, T.), opgezet van de voelen. — [H.]. «II. z. bonto. •• • bentok, krom gebogen stuk van eene harde en taaie zelfstandigheid. — Het is vttorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord^ dat een aantal krom gebogen voorwerpen, zooals ringen, schalmen, schakels, uitdrukt; m^mbentok, harde en taaie zelfslandigheden /erom buigen, bv. een stuk koperdraad tot een' vischhoek of eene schakel van een' ketting ; een* gebogen vonn gevefi aan iets, zooals bv. aan de ver- •• • 4>^ 268 Jüj siersclen (rlandan) aan den voor- ofachter- sleVen van sommige indisrlio vaartuigen. jlAA> I. boeiitak, kort en dik: van een > vaartuig kori m breed fvgl. onder bocntar I., T.). #11. = boentar ,'nien.;. — [T.J. #111. zeker cdelgesleenle. -^ [R]- — z- boentat •• . * ^ ^ L-*-Oaa) boeiitck . Irnlav., kort: iuficdronycn (z. hocntaV I.)*. ïkan b., zekere visch (bal. de kogelviseh: vgl. boental, T.*. ïnt^n b., ruwe diamant, — [B.J. {,±^sjijo biiitik, stipirlalije: bini ik-2 kivlil, somerdekken. \j^ bantal, kussen : b. k a |)ii I a , hoofdkussen: b. £; daling, rolkussen, ern rilindervor- mig kussen, dal men tusscben de beenen n(H'nit en waarop men de annen lanl rijsten: b. p^njangga, stoolkussen, zooals bv. tus- srhen eeiie gebes«:ben sb»ep en hel sebip: b. mQndjaga, hoofdkussen om irakkcr te hlijren, d. i. eene gesrbible knkosnool, als hoofdkussen gebruikt: b. k^mboeng, cilin- dervormig kussen van nog al Jieduidenden omvang, korl en dik, waarop men zittende den arm laat steunen: b. p<;njamboel, het onderste van den stapel staatsiekussens, die in een ratsoenlijk mal. lied niet mogen ont- breken; b. toempoek kapïila, bel kussen, waartegen liet hoofd stool, achter bet eigen- lijke hoofdkussen; b. galaug kapal^, kus- sen, waarop het hoofd ligt, het eigenlijke hoofdkussen: tïkar b., in plaats van likar dan b.. matje en hoofdkussen, zijnde het gewoon beddegoed van den Mal., inz. van de mindere klas.«;e: berbantal, een kussen hebbende zijn: van een kussen voorzien zijn: b a n t a I - 2 , wat op een kussen gelijkt : hekbalk (mar.): bantal-2 p^langi, een horizontaal (of nagenoeg zoo) stukje van een regenboo^f. ^ LsJo. tfbantol, balav.,= k^sandoeng= t^b^ntoer — zich stooten aan iets. — [H.]. ^ jOsJo* bcbpiitel, balav. (uit 't soend., T.), tien bosjes uitgerukte zaadpadi. — [B]. jOsJo (vgl. boent<;]|^, T.), boental, naam van een' vergiftigen zout- en zoetwater- visch, den zoogen. kogêlvisch, door zijn bijten ^de beet echter is niet giftig) den nakend badenden gevaarlijk. Door hem het vergift te ontnemen , kan hij eetbaar gemaakt worden: soorten: b. pisang, b. kötak. •K- KaJo boentfl, batav. (uit *t jav., T.}, knoopcn: injmkkeni: terboentcl-2, rol knoopen: verward: boentflan, knoop: vast- geknoopte bundel. — [B.]. * VaJo ï- boentoel en boendoel, balk: balken die rondom buiten de stijlen aankomen. — [L]. — z. b^ndoel. * II. de ring onder eene krisscheede. — Jijj 269 •• * VXJo boentil, zak van linnen en dergelijke, ter berging voornamelijk van kleederen: ransel, KaJo bitital, beter bint il. •^ f kaJo bintoelt puistje dat door bet krab- l)en of door bet steken van eene mug ontstaan is. — [L. bew.]; batav., opgezwollen ten gevolge van een muggesteek (kaloe di gigit njamoek). — [H.]; mij opgegeven bèntol, *n puistje wegens een musliiele- of mieicheeL — vgl. mak. bin- toloq en soend. garintoel. — [T.]. jüjo blwtll (minder goed, bintal), gezarl, irrooler dan bint il, zoocils hv. veroor- zaakt door den steek eener paardevlieg: zwellende lepel eener aanhomende maagd. ^ f \ijO beiitol en bendjol, balav., blaar: hobbel: buil. — [B.]. ,.JiJo I. bantan, vroeger een koningrijk op Java, ten westen van Batavia, tbans eene ned. residentie, met den vcrb. naam van Bantam (jav. banten, ï.). * II. eene bijzondere sooii van aard- vrucbt. — [R.]. *III. van brood niet goed: niet wel gebakken. — [L.]; z. bantat. , . J^ I.^ membailtueii , uitrukken: mei geweld ' uittrekken [bv. een boompje met den wortel]. II. naam van een' boom, met een Iraai en taai geel timmerhout, waarvan ook wandelstokken gemaakt worden. •• • /•^j<JO bentan, weder ziek geworden , n^ i\&u de -betere hand Ie zijn geweest : weder ingestort, ^y*«jsJo bintan, naam van een' Inmm — cerbera~:%oov\^ï{: b. b^.sar, cerbeta adallam: b. k(»tjil, cerbern lactaria. — fC.]. ^•.*JCJo binten, ontsteking. — [C.]. /.tJCJo bentaii, naam van bet grootste eiland van den Lingga-Riouw-archipel, met de hoofdplaats der ned. residentie Riouw, Linggji en onderJioorigheden ; gcënoeng b., de berg van Bentan, de hoogste op hel eiland in eene baai op de westkust, aan den voel of de helling waarvan de oors[»ron- kelijke inwoners wonen. •• • -x- A/jo bontoof bentek,hat<iv., ^^(/on'é^M (als visch). — [B.]. •*• •• • -X- C. . 4A>o bintö^roeiig;. naam eener soort van wezel — ictides ater — . — [C.]. ^ ) ^aJo bantöêloe == hatöloe, naam van een* visch, witvisch, — [L.]. <XaJo9 membantah , tegenspreken: tegenstre- ven: redetwisten: meiubaiitahken,/t^jfe//- spreken: tegenstreven; redetwisten over iels; nienibantahi , tegenspreken : tegenstreven ; bantah-bentoh z. hv u t uh ; baiitahan , ito #1*! iegenjtpre/eing ; (egempraak ; tegenslreving ; redelwigling ; redetwist', wal legengesproketi enz. wordt of is; öraug b., iemand van tegen»preking ens.; pfinbantah,.u;te tegen- gj^reekt enz,; tegenspreker; tegenstrever; redetwister, ^ ^CCJo banteh, rukken. — [R.]. ^OJo bintoeli z. bintoer. •• • i)CsjO> m^mbentoh, geschil met elkatuler heb- beti; ruzie met elkander hebben; met elkander twisten; met elkander krakeelen; bantab^bentoh , hevige ruzie met elkander hebben of op verschillende wijze; bentötaan, waarovei' men geschil heeft of gehad heeft; twistappel; pfiubentoh, wie geschil met elkander hebben enz. ^CHjOf nip mbenteb t met het scheenbeen schop- pen; maïn b.» benieh spelen ^ waarbij ("en der spelers zijn been in eene schuine richting stram tegen den grond zet en een ander met zijn scheenbeen tegen de kuit van den eerslen schopt , die verloren heeft, wanneer zijn \wen van de plaats komt (vgl. jav. bint e» T.): pembentehy tvie met hei scheenbeen schopt, . ^j!jO bantat, %'leesch rim een geslachi en in siukken gekapt beest (z. binat): Bem- baataii slaan: klof>pen; hakken: een geslacht groot beest of visch tn stukken kappen; een groot beest slachten en tot het gebruik in stukken kappen; l^mboe b., rund om te slachten: b. l^mboe, vleesch van een ge- slacht enz, rund; bantaijan, slachtbeest: slachtvee; pfmbantai, slachter. -)(- / ikM^SÓiJCJo bentigras, de boog in een' valstrik, waaraan een boog met pijl is aangebracht. — [C.]. 