VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zo gunftig echier kunnen wy van het tweede Vers , dat met de zilveren Eerpenning bekroond is, en den Eerwaarden Heero JAN scuARP , Predikant te Rotterdam^ ten maaker heeft, niet oordeelen. Zedert iange hebben wy geene Prys verzen gelezen , die zo tegen elkander afTleeken, ten opzichte van Taal- en Dichc^ kunde. De (lyl van dit Ihik is vry woest en onbefchaafd : welk •en en ander in de volgende voorbcelden zichtbaar genoeg is. Maia-y «fr dt fchaduwen Tdch yidgen , 7aU If hit waaM des Cherubs dreig^t , En^ ym U Meo^riyftn ^ard verjaagd^ ZuU gj yoortaan in zweet en zwoegen Van God ge^loekre kluiten ploegea Maar ieder' akker distels draagt. En wtt verder : Samaria is uitgeroeid y ^aar Juda blift een God vereeren^ Lie u do9r bifMm kmn vMeeren £n Duivels aan zyne oogen boeit. WeDce woeste denkbeekten : enkei gevloekte klioten u ploegen ! In Duivels y die aan Gods oogen geboeid zyn! En wat zal iftn Van de vdlgcnde uitdrokkiag zeggen ? Zo$ In de NIeuwe lUf. Vai. Uttifif. IX IV. bU it>. ^ Mmtyewie O^etOngen van kft Leydibhe ^taoo^hz^ i Cm mm tm mtrngen* D. 111. bL 4« 4* SICRTSTUKKEir Zoo flondt ook Sanhcrib verwonderd ^ Befchaamd , en door God zelv bedonoerd. Taalfeilen, die enkel om het rym.geboren fchynen, vindt men Sn dii Dichcftuk in menigte. Dus zegt de Dichter by voorbeeld , bladz. Zr. Coupl. i dai de Almagi een heir van Horfels en Muskiien, op Canan en de Heviten heefi;. Indien de AUnagtige het wcrk eener flang verricht had, zou men niet an* clers kunnen fchryven : en hoe ongepast is zulk eene werking $ian een Wezen, dai enkel ^^n wenk behoeft, om een geheele waereld te foheppw^n: immcrs ^ God fpreek; , .en het ts 'er; JJy gebiedt\ en het Jiaat V. Dus ook laat de Dichter bladz. 43, RABSAKi':, do ovcrgaaf vaa Jerufalein, en Tempei, burgt ei\ floten eifchen ; even of men die Stad , zonder die Gcbouwcn konde bczitten: en , dat verder gaat,hy laat dezelfde rabsakk,^ den Konmg his ias met allj 's lands grooten, tot d^n /laafwoov jfs/hrs konlng eifchen : alleen ohi dat het woord /loaf op over-^ gaaf mocst rymen. Bladz. 39. Coup!. 2. worden de tyden met elkander vern'ard* ^nkei om dez^lfije oorzaaH, uamenlyk, om tc rymon, Dus zeg.; Dichter; . ^ Gehk de Hsfchen V water r§eren,. hat halm en rjk van visfchen wis g,n in hun fchakch medevoeren Den rykdom van den ganfchen plaf. Indien wy eenig vcrftand van visfchen hebben , dtn roercn de Visfchcrs het water, als het fill en ryk van visfchen i%\ nict want dan zouden hunne fchakels te laat , of te vergeefsch ge- fteld worden, D(i)ch moe&t we^r rymen op pla%! Van hcc Vers Maar geen verdrag was te bedingen men dat het woordje te , een geheel verkeerden toonval Vuecft , en in de leezing noodzaakelyk uitgefproken moes >vorden. Nog een voorbeeld: Cel^k een man . door fchrik beneepen , Bedremmeld in valeyen ftaat^ Boar , door het onweer aangegreepen , *t Geboomte rond hem nederfiaat, ' Zou men dit , geboomte rond , leezende , niet byna in de ge^ dachten kunnen komen, dat men datiieen, of een of ander ite- denryker der voorige Eeuwen, voor zich had? Wy ftaan gaame toe , dat 'er eenige lloute trekken in dit Sichtftuk van den Heere scha&p gQ^oadea wordea; maar motf V^H HET HAAGSCH GElTOOTfOnAP. 4J men om cenige goede. (laalt es een'gcheel Laken gced hccten^ dar net te vcel overbaasting gewecven cn gclchaorcn fchync te zyn? Wy zoudcn hct by dc goudca £erpcnning hebbcii laacca benisten. Ceroofde Hakloky dtor a. pope. In hct Nedcrdititich ^evolgd dwT Mr. p. BODDAERT. 2c? Hacrlcm , by A. Loohjcs , Pz^ J 79 1. i« gr. Svi? 4;> bladz. De aanJeidendc oorzaak tot dii Dichiduk hcefc ons w/vr* BURTOM, iu ecniijc zyner AanteUcningen op the IVorks of ALEXANDER poPii , nagclaatcH. Ondcr dc rcgeering van mar.a, CcmaJin van den Engclfchcn Koiiinj jacobi's de llde, leefciea twee geflacbten in gcduurig verfcbil , om dat Lord PiTer aao IMiif FERMCR cen liaarcr bairlokLen bad ari;crnedcn. Dc Dich- icr CARYL, Gehcimf^hryver van gemelde K'.)i:;n.L;i;j, dit vcr^ciiil gaarue v\i dc waereld gemaakt zicnde, raadcie den Dichtcr popc s^an , om die door een bpertig gedicbt le beprocvw-n. DeezQ •ging diadelyk aan 'i werk, en voltooidc, in niiidcr dan 14 da* gen, the Rape of the Lock^ in twee Zangen,- zcndcnd^ betzclv^ tan die Dame met die opfchrift , uit martialis , , Nov er am 9 Belinda, tuos violare capilhs\ Sed juvat hoc precibui me tribuhfe tuis^ welke bet zo wel opnam dat zy 'er affchriften van uitdeelde. Dit gefchiedde in den Jaare 171 1. In 't vervolg van tyd is de Dichter te raade geworden , om hetzelve geheel om te wer- \i^n ; en daar het bovennatiiurlyke met hct burgerlyke of go* woone mee<tal in het Heldcndicht vereenigd is , beefc by 'er door het inmengen van Machinen en Sjiphen , een Ileldea- dicht in vyf Zangen van gemaakt, van hct welk dit flukje eene Wa rvolging is. Over 't geheel genomen , is de Heer bqdpaert ♦ in de naar- voJging van dit boertig Hcldendicht redelyk wel geflaagt; echter heeft het in 't NeCrduitsGh ecne zekere ftytbeid gckreegen, welke het oorPpronglyk niei bezit. Wy zoudcn de ftaatige tred , welke de zes voetige Verzen hebben , daar eenigzins de fchuld van geeven , maakende die va^ vyf voci , in het oort ipronglyke^ het boertige njeer duidelyk. Op bladz. 3 vs. 15, is ecu woord uitgelaatcn , dat misfchien verjUind zal moetea wczeii: 'er ilaat Een reeks van ^tr'aarhein^ van V gezond vcrfcheiien^ , fie^hts gtopenbaard aofi kind* en en aan meidcn. I 44 A. FOFf 9 Dl GEltOOFDE HAIBLOK. llitr FOPE zegc : Some fecret truths , /r«w learmd pride conceaPi^ To Maids alone and Children are reveaPd; dac wy zouden vemalen : fommige geheime waarheden , verhoT'^ gen voor geleerde trotschheidy zyn den Meiden en Kinderen alleen^ geopenbaard geworden. Men zal hleraan reeds kunnen opmerken , hoe veel Satyrieks 'er in deeze twee Verzen ver- looren is gegaan ; zelfs wannecr men gezond verftand of gezond yemufi moet leezen. Beter zou zyn : Een reeks van waarheiti , yan geleerden waan ver/cheiden , enz* Dat op bladz. 6 , laatfte vs. S/jphe, voor Syiphe flaat, is enkel een Drukfeil. fiyzonder is het , dac onze Nacie , die anders to volgzfek it, tot heden nog geene bocnige Heldendichten gemaakt heeft, dULT *er zo veele, en zulke fchoone, by andere Volken gevon- den worden. De Grieken hadden een Bafrachtwjomachie ^ of /tryd tusfchen de Muizen en Kikvorfchen^ van homeru^; de Iia- liaanen hebben La Secchia Rapita^ of de proof de JVateremmer Iran alessandro tassoni; de Franfchen, Le Lutrin^ of de Le- Menaar van boileau; de Engelfchen de Hudibras van buitler, de Dunciade van pope , enz. De Duitfchers verfcheiden iluk* ken, in dicn ftttaak, van saoiaria — en wat hebben wyT — I>e Enwas yan f^irp'h'ns in zyn Zondagspak , door langendyk y tn nog eenige Pu'odi€nl Verhandeling over hit Onderwys in het JpeUen^ leezen en fchrjm yen, uitgegeey*en door de Maatfi happy ^ Tot nut van 't Alge- - meen. fe Leyden 'by D. du Monier en Zoon , en te Deventer ky J. H. de Lange i/pn In oStavo^ 48 bladz. By maniervon Inleiding gaat men, In drt Stukjc, vooraf na, de vcreischten van een goeden Schoolmeester; die, gelyk men icvens doet opmerken , wanneer hy bekwaam is voor zynen post , CO dcnzelven met lust vlytig waaipeemt, uit hoofde van deszelfs nuttigen invloed , ongelyk mcer agting verdient , dan men ge« woonlyk den Schoolmeeiteren toedraagt, Hierop ter zaake trcc- dcnde, komt voorcs in opmcrking de beste, geroaklykfle en minfn: omdagtige mwiter van onderwys in 't fpellen y leezen en fchry- ven. Daartoe vtrleent men eerst den Schoolmatresfen de nutiige ondenigtingen , en brengt verder den Schoolmeesteren onder \ oog, op hoedanig ecne manicr zy die aangevangen opietding, cm wel te leeren fpellen en leezen , toe mcerdere volmaakiheid hebben te breogen ; mi^sgaders, wat zy vervoigens by het Schryf- onderwys in agt behooren te neemen : welk laatfte gedeelte over- genomen is uit eene ingeleverde Prysverhandeling van den Heer leendert Dvm.K9SchoolhoNder te Gorinchem. De Maatfchap- t>y , Tot nut ym V Algetneen , befchoawt het Schoohvezen , mee fret hoogde regt, als een ondcrwerp van weezenlyk gewigt, eii bevlytigt zig uit dien hoofde alleszins, om deszelfs verbeterio^^ te bevorderen, waanoc 00k dit Stukje dieoltig kan zyn« ALOEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. J^rrhanMing van h:t Genootfchap tot verdeedigin^ van den OiTiMl-jken Godsdienst , opgtrtcht in V Huge , vo'jr jair 1-90. Te Amjterdam^ Haerlem en V Mage ^ by j. Ailirt, C. V. d. Aa, en de Wed. J. du Mfc, Janipf. In gr. Svo. Behalven de Aanfpraak |io bla^t. Onvoorzienc verhinderingen van verfcheidencrlci anR brengen te wcge, dat Iiet Haegfche Gcnootlclinp den voorraad van de by 't zelve bckroonde Vci liandolingen ^ tbans llechis dcfne eiikclc afgeefr. Voorafj^ei^aan door hftE Programrua voor 'c jaar 1790 enz. de Aanfpraak tcr Algi» mecue Vergadering ten dien jaare gcdaan , door den liaeg- fchen Kerkleeraar 'o. a. regulkth , beliel/,ende een Ver^ too'^ over de redenen ter bemoe.iicfing , die den VrieniJ ^cr VVaarheid, iH deezen tyd van tcgenlland en ondermys ning, overblvven. Eene Aanlpraak , zo anders de ftyl van zyn Eerw in zyne KansGelredenen die van een Prediker van bet een- voudig tuangelie is, „ welke" gelyk de Redenaar zick uiu drukt, „ weinig overeenkomit beeft met den ftyl van can? bevarrcJyke Volksvermaaning." — ~ Men oordeelc — ^ Na de gcvaaren van den tyd , dien wy beleeven , als eei^ tyd van tegcnlhnd en ondermyninge dcr Waarheid be^ fchreeven te hebben, en tot zyn Onderwerp zuHende tw* den, voert hy dit woord: „ Ik bid u myne Toehoorde^sf zai dan de vrccs by een wddcnkand hart niet billy k «i?t rechtmaatig zyn? Of zulleii wy onbcz.)nnen zeggenc ' V Is Zum , niemand vraagt *er na. Ncen , ik zie op „ elks gelaad ccn trek van edelen afkeer glorijcn , die „ zulk c€n laag beltean en handel wraakt , of zou ik „ zulks niy niet belooven kunnen van zulkin , die bui^ „ hart, him geld, bun eer, t^in de verdeediging van Jelu« gocdcti Naam vcrpand hebben ? leders boezem fctiyus my van een killen fchrik te ktoppcn , en 't zwoegeni „ hart de ftille beft te ontvluchten , Och , Heere doe v4 „ by Zion naar uw melbehaagen! bm"^ de muuren van Jer IP ffifaUm Een^beC,. die^ 4m;^ ^^"^ Vyauds K.oc xl^ ■ 1^1 T. i7J^?* NQ* ?• P P 46 VERHANBELINO val dcr Godftad fchynt gezwooren te hebben , door *i 3, oocmoedig geloof , op wiekeii van deezc aard ontvloa* geii hoop , voor *s hemels troon gevoerd , gcen aiit- 3, woord cn verhooring derven kan. Of hoe! wie zyn deeze onbefneedenen , dat zy dc llagordens des leeven- 9, digcn Gods hooiien zouden V Gcenen menfche ontvalle het harte oni hunnen willc. Is niet de kryg des Hce- ren ? Of zou de Overwiiininge Israels ooit faalen kun- ,1 ncii? Men noemc vry de Hoopj met aristoteles, de ^, dfoora der waakenden ; de Hoop , die , in den heetften ftrijd voor 't dicrbaar pand dc Euangelielcere , den 3, Godsdieustvriend doet het hoofd manmoedig , zelfs in 3, fpyt van al de list, gewcld, fpot cn fmaad, om hooge heffen , kau , *t gaa dan hoe het gaa , in eeuwigheid 3, hem niet bcdriegen. 47 i, cn door de Godlyke Openbaaringcn ten cencmaal af- ^ gekeurd, mcdc aangenomen hebben, zyn, naar hunne it gcdagtea , zoo veele wegcn , welkc de mcnfchen uit ^) onderfcheide oorden dec wereld tot de waarc geliikza- 99 ligheid geleid hcbben , ter\v>'l in alle deezen toch al« 9, toos icts waaraclnigs gevondeii wierd, dat, van hct on- 5f gerymcle afgezondcrd, de gemoedsniste der llervelingca SI bcvorderdc, en tot volmaaking van hunnen ttaat mcde* werktc; nogthans keiiren zy dezelve alle niet even goed, 5, maar gelyk dc eene wcg kortcr , gemaklyker en re be« 9, treedcn aangcnaamer kan zyn, dan de andere, oflchoon „ zy ons na dezclfde plaats geleiden , achten zy ook , dat die GodsdienIHge begrippen , waarin men Leerin- i, gen, (Irijdio; met het gezonde verlland, toegelaaten heeft, „ minder geicliikt zyn , om ons even voorfpoedig tot de 5, waar^ gelukzaligheid te leiden , als anderen , waarin „ men deezc ongerymdheden , als zb veele hindernisfen , beier vermyil heeft, en welke ons diis meer regelregt, langs cen korter en aangenaamcr weg 9 het gewenschte „ einde doen bereiken. En onder deeze laatllen heeft i, dan de Christlyke Godsdienst , als by naar het plan 99 van God in de natuur , zo als deeze nieuwe Leeraars 9, zich dit voorftellen , als een onfeilbaaren toetsftcen be- ^9 proefd , • en door deezen wcg van de valfche nevensbe- 99 grippeii , welke hct bygeloof , en de ;^ugt naar verbor- )9 genheden, en het wiilekeurige in den Godsdienst, daar aan toegevoe^d hebben , gezuiverd is , den voorrang 5, zelfs boven de Godsdienftige begrippen der verftandig- (le Naturalisten , die , oflchoon zy dezclfde Leeringen aanneemen, welke, naar het oordeel van detze nieuwe 99 Hervormers, alleen het wcezenlyke der Christlyke Open- 39 baaringe uitmaaken, nogthans de menfchen, over 't al« gemecu i zo gemaklyk niet tot het betreeden van den ^ weg der waare gelukzaligheid konnen leiden , zo lang ^, zy het Godlyk Gezag der Openbaaringe verwerpcn, als ,9 wanneer 't zelve door ons word aangenomen 9 overmids 5» veele ilienfchen 9 die niet in (laat zyn zelve te denken, ^3 zich beter door zulk een gezag laatcn leiden, dan wan- 99 ncer de weg tot geluk hun cnkel op eene wysgecrige ^, wyze verklaard en betoogd wordt." De Eerw. msbius geeft vervolgens op, de onderfchei- de wyzen, die de oude cn nieuwe Godgelcerden volgen^ mm bun gevoelen te becoogen , 't welk hem den wcg af- D 2 baa- 4S ▼ERHANDILTNG baakent , welkeD hy oordeelt te moeten inflaan , om dat der laatstgemelden te beftryden. Steinuarts gedagten weJcrJegd hebbcnde is zyn befluit , dat bet vecl veili- 3, ger is hct Ipoor dcr ouden tc bcirecden , en dc God- lyke Schriften ecrst raad tc pleegcn , en uit dczclve om- ,9 trcnt duistcrc en bctvvistc Ilukken te verneemen , wat 9, zy ons oratrent deiclve bericliten, en to dra wy, on- der opzicn tot God en cen naarili;; gcbruik van alle gc» ,9 paste uitlegkundige middclcn , vcrdaan , dat icts in de« zelve niet duister en flegts op deeze of geene twyfelag- «f tigc plaits, waar klaar en duidelyk geleerd is, en haare 9, doorgaande Leer uitmaakt , hetzelve als volftrekt Eeker 3, aan te neeiuen : dan eerst by zig zelve door veele fyne redcneeringcn , voorllellinsen en plannen op te niaa- ken , en dezelve haar , itrydig met haare doorgaande I, Leer, met alle geweld op te diingen." - Naa dit alles treedt hy tcr groote zaake; en wyst aan^ boe in dc Schriften , zo des Ouden als des Nieuwen Ver- bonds , die onyer/chilligheid omtrent dc wyz* van God»- dienstoefening ten fterkllen wederfprooken wordt. (♦j Nieuwe Algem. Faderl. Letter oef. IV D. I Stuk. bl. 557. Het Uevtn van dm WeUerwaarden en zeer Geleerden Heer JONATHAN EDWARDS. In deszclfs Ueven Prefident van het CoUegie van Ncw-Jerfey. jket uittrekzels uit zijnt bijzfmdere Schriften en Dagboek. Na den tweeden druk uit het Engelsch vertaald , door e. NooTEBookf. Te Utrecht by \Vt v. Yzerworst^ 1791. Be!mlven iM Vqot^ y/erk 2,1% bladz. in gr. o£tavo. Met de uitgave van dit Stukje hecft men , zo als dt Voorrede meld , nict ceniglijk bedocld ^ dit bc- richi geraccn te maaken , ora de vvaereld ' te zcggcn , welk ecu uitneemend groot , wijs , heilig en nuttig mcnsch de Prelidcnt Eiwcurds w^s maar wel vooniaam- Jijk, om haar te onderricliten , op welk eene wijxe, en ^, door wclke middelen hij tot zulk eene ongemeene mante 3, van kennis en heilighcid gekoomen is, en hoe hij, door het wel aanleggen van dezelvcn , zoo veel good deedt „ aan het mensclidom , op dat ook anderen daardoor. moogen geleerd en opgewckt worden, om been te gaan en ook alzoo te doen. Dit up liet oog hebbende, gecft men (lechts een beknopc verllag van zyne geboorte, opvocding, aenvang en voortzctiing zyner oefeninfren, tut op zyne bevc^tiging in den heiligcn dicnst te Northamptonf in Afijerica; en deelt daerop vooVts mede enigc uittrekzels, uit zyne byzonderc Schriften ; behelzende zyne vooral Godsdicnftige voornecmens , en grootlyks daertoe bchoo- rendc bcdenkingen uit zyn Dagbuek , met nevensgaendc aenmerkingen over dezelvcn ; en een bericlit van zyne be* kcerinjg^ bcvindingen, en Godsdienstocfcningcn , door hem D 3 5® HET LEEVEN VAN J. EDWARDS* zelvcn gcgccvcn. — Hier aen volgt wyders cne ont- voiuving van zync leveus- denk- en liandelwyzc , zo in zyne Amptsbcdieniiig ' als in burgerlyke en huishoiidelyke omftandigheden ; met een verhacl van ontdane onlustcn tc Northampton , inzonderhcid ter zakc van zyn gevoelen , nopens het vereiscbte in den Avondmaelganger ; Iiet welk te wege bragt , dat Iiy aldaer van zyneu dicnst ontflagen wicrd. Op dii oniflag , waervan hy , de voor hem en zyn Hulsgezin belemniercnde , gevolgen met lydzacmheid drocg , nam hy , gclyk het verhael verdcr meld , na ver- loop van cnicen tyd, dc hem opgedragen zcnding na de Irtdianen te StockLridge aen ; en eilyke jarcn lang lict hy zich overhalcn , om het Prefidentfchap van New- J erf ey. College , ondcr zekere bepalingen , op zich te nemen ; welken post hy echter nacuwiyks een macnd bckleeddc; overmits ene lichacmlyke ongefteldhcid hem dra ten grave lleepte. Hy gaf, in ene ftille gclaienbcid, den geest, op den aa^^cn Maert 1758, in het jacr zyns Icvcns. — By dit bench t heeft men , eindelyk , 00k nog gevoegd , een verflag van 's Mans ovcrgebleven Handfcliriften , en van de Boeken , door hem in \ licht gebragt; mitsgaders van die , welken na zynen dood , met toeftemming zyns Zoons, door openbaren druk gemeen gemaekt zyn. De Eerwaerde Edwards word hier , zo in zyn Levens- loop in 't algcmeen , als byzonder in 't belianijj^en zyner Studic, en 't vvaernemen van zyn Ampt, met lof vermeld; welke hem ^ iiaer uitvvyzen van alles jegtmatig tockomt; daer hy zich alleszins voordoct, als iemand, die zich bc- Vlytigdt, om df vvaerheid na te fpooren , dczelvc indriik* baer andercn in te boezemen , zyn Godsdienftig gedrag iiacr zyne kundigheden te rcgelen , en aen zyn gewctcn geirouw tc biyvcn. Zulks heeft hem ene vry algemene hoogachting doen vcrwerven , zelfs by zodanigen , die zyne grondbeginzels nict kunnen goedkciiren, en zich met zyne denkwyze , zo in 't befpiegclcndc als betrachtende , in vcle opzichten, niet kunnen verenigen; maer bekwaem- heid en deugd wetcn te waerdeeren , 00k in die genen , welken ene Godsdiendige leiding , van de hunne z^ec vcrlchillcnd, gewoon zyn te volgcn. froost" r. T. WETTEKGEL, TEOOSTCRONDEN, Jroostgronden ^ by de Grafjteden van onze Geliefden , dooT' Mr. F. T. WETTENGEL , f^ontlyken Hofprediker t$ Creiz , uit het Hoogduitsch vertaald. Te Dordrecht , by F. Wanner, 1791. in gr. Svo. De HofjM^dikcr wettengel mag, in zyn Aanfpraak aan Bedroefden , die decze Troostgronaen voor^aai , met voUen regt zeggen : Ontvlugt iny niet , gy wec- nenden! Want 00k ik weene Ik koom van liec llerfbed , van het pynlyke fterf bed myner , in den bloei van haar ieeven vcrflenfte , dierbaare VVederhelft. Ach ! laat xny met u weenen. Verzamelt eenige myner traanen en klagten in uwen medelydcnden fchoor. Aan deelueemen- den in onze droef heid te mogen klaagcn , is vbor ons ^ne zekere troost.*' Met zyne, hem door den dood ontrukte, julia, wier Egtvcrbintcnisfe hem eerst gewelddaadig bclec, doch aan weike hy na cene tienmaandigc vervvydering verbonden was, hade hy acht en twintig wceken. gclyk hy fchryfr, dc vei^enoegendfte verbinding gefmaakt; aclitien wcekcu van deezc haare hcrftelling en volmaakte gezondhcid met cenen daadlyken yver tc vvenfchcnj^ doch onvervvagts dccf zen wensch verydeld te zien ; tien wecken lang haar op lict ziekbedde , onder het gevoel dcr hevigfte fmerten , plotsUngs , in het zestiende jaar van liaaren ouderdom , te zien vcrblcekcn — hier , aan haar llcrl'bedde haare tronwe in traanen zvremmende, en daar, in het vcrfchiet, myne cigen bcdaagdc zicke Rlocder , die 00k reeds af- fcheid in dit leevcn van my genomen had, tc befchouwen — — en nog by dit alles het oog te rug te flaan naar den droeven oorlprong van al dit lyden «i , myn Lee- zer! dat is I'mert! ja, meer dan doodlyke fmert! Zodanig , zo drukkend , was de toeltand waarin zicb zyn Eerw. bevoiult , toen hy voor zichzelvcn Troost^ron* den zogt , en die vindende , ze aan andere Driikgenooteii mcdedeelde. Naa dit algemecne in de voorbcreidende Aan- fpraak vcrmcld te hebben , lluit hy deeze met de betui- ging. „ Doch laaten wy nog meer tot de Troostbron- Tien naderen , die zich in den Godsdicnst van j:tsus ope- nen> want decze zyn en blyven altoos voor een bekomn merd menfchcnliart de zoetfle, de zuiverfte, de verkwik- kendde , de onuitputbaarltc. Laaten wy onzt gcrustdeU D 4 Uua 5* F. T, WEXXEPCEL liiiS cn tevTcdcnheid niet bloot op den zwakkcn en VciV nu»liiiden rietilaf der ;'.elfgelaatenhcid van ons vernuft ves- tii;en ; maar op dc va3tcre onbcweegbairile ileunpylaar^.' op den hardften rotsflecn van hct Christendom gnonden*.''. Aclit in getal gccft hy ze op, I. Ten lhaUvan des Hofpredikcrs fchfyftrant , die ons. doorgaande te wydluftig, en niet zcldcn tc bloemryk, voor- konit, diene bet Oot van den vyfden Troostgrond. „ o y>'«iet^ giS weenende Oogcn! zXti weg van hct fterfbcd^ 5, den zerk cn hct graf van onze Bcmindcn , ziet , daar 9, om hoog naar den hemel ! Slechts hun huldzel ligt hien Zy zelve zyn dat niet ^ war ons oog hicr zict* 5, Daar, daar ayn ze by God! Zy lecven , zy denkcn^ 9) zy werken, zy zyn vrolyk en zalig: zoo vrolyk, zoo I, zalig aJs zy by ons nimmer warcn , en nooit konden „ worden , 6 welk ecn Iceven I ontbonden van de kiicl* ^, lende banden , van hct traage cn ftcrflyke lichaam , }^ doordrongen met de Icevendigftc gevoclens van dc dauk* J, baarfle blydfchap , voor genoote weldaaden der aardc^ overftroorad door hct aangenaamflc vermaak van nicuwe en grooterc gelukzaligheden , bcvryd van krankhcid ea zomlc , vcrvuld met het naarftigst , onvcrmociust cn s\ heiligst rykhalzen, vertroiiwd met dc inwoondcren des ^, hemels , God van aangezigt tot aangezigt te aanfchou- „ wen, van kennisfc tot kennisfe, van deugd tot deugd , l, van kracht tot kracht, van volmaakiheid tot volmaakt* 3, hcid onjrcftoord voort te gaan ; hct te gcvoelen dat. ^9 men ^^ehikzalig is, cn op den diiur gelukzaliger wordt, J, en nimmer, nimmer, ophouden kan", het te zyn. * Voor den Tliroon des Onjlerflyken en ylllerzaligjtin te. l» leeven, 6 welk cen lecven is dat! En dat is. hct lecven ^, der geenen , welker dood wy bewcenen. Hoe wel J, is het hun thans ! Zoo onuitfpreekclyk vvel! Hoc vcr- rukt zyn zy , dat zy gcen (lerflyken , geen zondaaren ) meer zyn, dat zy dien aanfchouwen, aan wien zy gc- i loofden% dien zy bcmindcn! Tcrwyl wy hunnen dood I bckiaagcp. j juichcn zy over hun lecven , zy wenfchen » zoo TtOOSTOR01iq6N*>) 5| J 200 zy anders toJt wenfchcn iiiet tc volmaakt zyn^ datr ^ \\ y oiis daar over nwgeii verlicugcn. Daar hun vcrblcekt. ^ licbaani hicr vcrrot ^ zwaait huii verlosie geest voord, ^ van onlUrflykhcid tot onilcrflykhcid, van zegcpraal tot' ^ zegcpraal , van zaligheid tot zaiigheid , waar voor. de ^ taal dcr llerllyken gccn naauien hceft. Hun geluk en hun leeven , zyn dcezc niet onze wcnscli V En is ' deeze nict op dc voluiaaktftc wyzc vcrvuld ? Deezc ^ gantfche aarde.mec alle baare vermaaken, en fchatten^ ^ ccr en hcerlykheid , wtar heeft die zulk ecu Iccven , r> gclyk dat gecoe waarin zy juichen ? Waar tieeft pns ^ tcgcQWoordig angstvol leeven zulk cenc gelukzaligheid ? Ontwerp ter proeve , hoe men op de beite wijze Kinde* - rn, van jongs af ^ tot Godsdienst kan opletden ^ door c. c. SALTZMAN. Uit het Hoogduitsch yertaald. 'Tweede en laatfte Stukje. Te Haarlem bij F. Bohn, 1796. In f>£tavOf 136 bladz. Van den aert van dit Ontwerp , dat t nuttigheid rkr (leliig gemaekt kan worden , hebben wy onlangs ver-»- flag gegeven , met meldinge van des Autheurs eerfte onder*; wys in den Godsdienst dat nu verdcr in dit tweedt Siukje trapswyze voortgezet word ; bet welk de Heer Salt^ man volvoert, met enc oordcelkundige opicttendheid , die z>uie voorgeflagcn mactrcgelen, door deze nadere ontwik- kding, flceds nog meer aennemelyk maekt. — ~ Onze Autlzeur, die zich alvoorens genoegzaem alleen tot natuur- Jyke kundigheden bepaeld had , beklimt liier terdond cen booger trap. Het oog vestigende op dc Openbaring, toont by hare uitllekende nuttigheid , en de zalige vruchtgevoi*, gen van dcrzelver geloovige omhelzing ; waeruit dan na- Miurlyk voortvloeit de verplichting , om de Kuxlcren tot het Celoof aen de Openbaring op te leiden ; welk bezcf onzen Autheur noopt, ter ontvouwinge van de middelen^ wacrvan men zich , overeenkomdig met de bekwaemhedea derKindcren, omtrent dc twaelf a veerticn jaren oud , kaa bedicnen, op ene wyze, ,die recht gefchikt is, om cen ge- hccl onwrikbaer Geloof te bewerken. — — - Tot hiertoe ge- komen zynde, ftelt hy, als cen derdcn trap van Godsdien- Rig ondcrwys, voor, de manier,op welkc de Kindercn,die toe Zic boYcn, bl. ifa. 14 & SALKMAir tot dus vtT mecr lydende dan zelf werkziietn waren , best tot de dacdiykc uitoefcning van hun oordeelkundig vermo- gen te brengen zyn. . Hiertoe is , zyiis oordeels , de zogn^^ lioemde Socratifche iiianier van onderwyzcn , door gemeen*. zame uitlokkende gefprekken, ongelyk dienftiger, dan hec- gewoone Cat^hhcnn. Om dit t« duidelyker te toonen,^ geeft hy een wederzydsch voorbeeld aen de hand ; en doec tevens , ook met inviechting van een voorbecld , zien , wai; men hipromtrent in agt hebbe te neemen, en wat 'cr ver- eischt worde , om daerin enigermate nacr wensch te fla- gen. —rr Dit afgehandUd hebbende bepaelt hy zich eindc-. fylc , bet welfc hy als den vierden of laetften trap van zyna bedpelde podsdienftige onderrichting befchouwt , tot hc^ nagacn der wyze, waerop men Kinderen , tegen dat zy Le- detnailjn dey Kerke ftaen te worden , , de byzonder^e denk- beelden van enig Kerkgenootfdiap omtreiit de verborgenhe- den van dei) Godsdienst zal mededeelen. ^yne hoofdbe* denking deswegen is, dat men zich, by h^t onderwys der verborgenheden niet lang meet bezig houden, eii de Kin- deren in geen wydloopig veld van befpiegelingen brengen ; T^erdoor men huq de Godgeleerdheid zou leeren, maec «een Godedienftig onderwys geven. Mitsgaders dat men, py de verfchillende ^lenkwyzen der Christencn , ook deze of gene manier van befchduwing niet zo gewigtig raoet trachten te maken , als of de oniheUing van ene bepaelde. dcnkwyze de hoofdzaek in den Godsdienst ware. Zodanig ene ohdcrrichting ziet hy als zecr gevaerlyk aen ; en 't , itomt ons niet ondienftig vpor, 's Mans byzondere aenmer- kingen daerover , ter proeve zyner denk- en fchryfwyze ; ill dezen nog te plaetzen. Zo ras men, dus laid zyn voorftcl, zo rasmen dat dcnkbecldl koesterd , als of het omhelzcn van eene zekcrci bepaalde denkwijze de hoovdzaak is in den Godsdienst, zo. ras word'er heimelijk een wantrouwen jegens cod in de aiel gebooren. Het beflisfen van de waarheid of valsch- beid van eene bijzondere bepaaling is doorgaans de taak van taal- en oordeelkunde. De rcdenen , waarom men a?^ de cenft , boven de andere , de voorkcur geeft , hebben dikwerv haaren grondilag of in de oudheid van een hand- fchrift , of in de echtheid van eene verfchillende leezing , of in de betekenis van een grieksch woordje. Dus han^ dan de Zaligheid van den mensch van de fpitsvindigheid van den uitlcgger af. Dwaalt de uitlegger van den Bijbel, f u wordt zijne dvyaaling gocdgekcurd en aang^nomen , dan gaan PROEVE VAN CODSDIENSTIC ONCKRWYS. 55 gaan millioeoen menfcbcn vcrlooren. Kan dit denkbccld met vertrouwcn op god gepaard gaan ? kan ik gcloovcu' dat GOD duizendeii van nieiiiclion alleen daarom verilAeincn Z'ju , om dat zij ecn gricksch woordje nict re;;t VL4lb)U- dcu. Die tegcnwcrpin^, d:it elk inenscii de vcrklaaringen, door-zijne on'derwijzcrs gcgcvcu, bcproeven kan, betckend nict veel. Wil men bet dan van ccn braav arbcider of iaiuUvcrkcr vordercn , dat hi] bedislcn zal in dingcn y waaromtrcnd groote gclcerdcn bet nict ccns kiinnen wor- dcQ ? De Cliristelijke Godsdicnst verlicst veel van haare ge- loovvvaardigbcid , wannecr men dit aannccmr. Wees ecu lid van welke kerk gij wilt , bet getai van ben , die de cba-* ladterizeerende Lccrftellingen van zodanig een kcrkgenout- Jchnp omhelzen, is veel kleiner, dan dat van hen, die an'*. der« denken. Tegcn 6cn van de cerllen , kunt ge tiea van de laatdc foort tellcn. Met grootlte gcdcelte der Chris- tenen kan dus gccn voordcel trckkcn van den Cbrisielijkett Godsdienst. Laaten zij no* zo gctrouw zijn aan dat licht, «n die kennis , die zij bezitten , god veroorwleclt hen eg- ter , cm dat zij in de boofdzaak dvvaalcn. En zo is daa de Christclijkc Godsdienst ecn dwaallicht, 't welk tien in cenc moeras brengt , en nauwlijks dincn bet rcgte pad aanwijst. Is zulk ecn denkbccld niet zccr nadelig voor dc achtbaarheid van den Godsdienst? De algemeene uienlchenlicvde , zo fterk dnor jesus aanbcvoolen » word langs dien wcg insgclijks iiit;^c Jloovu Is bet ombelzcn van eeiie bijzondcrc bepaalde der.kwij«e de boofdzaak in den Godsdienst , dan nioet ik allc de fcenc, welke dit denkbccld niet ombelzen , als ongeluk- kige doemelingen bercbomveo. llicruit volgt, wel is waar,. niet volftrekt , dat ik ben inoct baaten. Maar de begecr- tc , om hunnen onllervlijkcn Geest te redden , kan mif zcer ligt verkcerde middclcn , die rcgtftreeks flrijAg zijn met den geest des Kiian|[>eliiims , doen bij dc hand nee- men; en bedriegerijcn van gewaande vroomelinrrcn kunnea ia mijne oogen den I'chijn van Deugd en IJraavheid heb-y ben. — Wanncer iemand Ijeringen verfprcid , die rcgt- ftreeks aanloopen tei^cn mijne denkbeelden , dan moet ik hem als een weerlpanncling in cons rijk , als een vcrlci* dcr, befchomven cn bchandclcn. J Jit denkbccld , dat dc orahclzing van vastgeflelde bepaalingen , omtrend Gods- dieoftige waarhcden cn verborgenlieden , de boofdzaak in den Godsdienst is , is , naast dc Icbraapzucht der priesre- V C» G. SALTZMAN ren, de voornaamfte oorzaak van die vreezelijke, en jssut J^uaugelic verontecrende vervolgingen gewcest , welke Chrisicncn tegcn Christcncn hcbben in lict wcrk gefteld. ' „ Eiiuielijk dit gevoelen kan den eenen zorgftoox , dea tnderen wahho^ptndj maaken. „ Zorgeloos. Ben ik bij mij zclv ovcrreed , dat ik dc ker der kerk gecrouw omhelze , dat ik dus de voor- naamite voorwaarde , waarop de zaligheid mij beloovt word , volbragc hcb , wat behocve ik dan vcrdcr te ftrec- vcn na volmaaktheid ; wat behoeve ik zo veele pogingen- in *t werk tc ftcllen, tcr volbrcnginge van gocde wcrkeu? Indien ik (lechts grove zonden vennijde, dau zaJ god mij al het overigen als zwakheden wel vergeeven. Die vloeit uit dtc denkbeeld uacuurlijk voort. £n eene droeve on* dervinding heevt het maar al te dikwerv geleerd , dat de Chrisceneu deze gevolgen weecen te vinden. Hoe groot is het getsd van hun , die geene gefchiktheid voor den Uemel kunnen vertoonen ^ dan de getrouwe omhelzing van dc Bclijdenis der kerk en die hierop (lout zijol ,1 En ook wanhoopend* £]k vorfchend en onder- zoeklievend Christen wect » hoe veele bedenkingen mea> tegen de leer van ztjne kerk opperd. Die moet waarlijk ver gevorderd zijn , die alle deze tegenbedenkingen ter- ftond zo beaiuwoordea kan » dat hij alles met voile over- tuiging kan omhelzen. £n heeft dit geea plaats , blijvt dat denkbeeld nog geduurig in den geest ^ *t is m$gelijk , dfit ik een verkeird denkbeeld van de verborgenheden vtrme;' clan is ook terftond dac vreezelijke denkbeeld in de ziel: 'i is tnogel^k, dat ik verdoemd worde. Ik heb, wel is waar, naar roijn beste wecten gehandelt ; ik heb god gebeden om verlichtiug ; ik heb dien weg trouw bewandeld , die mij aangewezen wierd ; mijne gebreken erken ik ootmoe- ^ dig , en ik geloove , dat ik , zonder de tusTchenkomst van jKzus, geene bcloning kan verwagten. — • Maar, wan- ncer het rechte denkbeeld over deze of geene verborgem* heden de eenige voorwaarde is , waarep ik de zaligheid kan verkrijgen , en ik dwaal daarin , dan ben ik eeuwig vrrloorcn , en vind eens mijn plaats, waar de gierigaard, de welliistige , de dronkaard den loon van zijne daaden zal omvangen. . „ VVanneer dus dat denkbeeld, tls of het omhelzen van eenige bepaalde denkwijze en verklaaring omtrcnd deze of geene leerftelling , door de eene of andere gczinte aange- nomen , de hoovdzaak in den Godsdienst zou zijn , wan- trou- / ^ FROrm VAlf CODSDIMSTIG ONDlRWTS. 5? icouweo omtrend god hcrvoortbrcngt , dc Goddelijkc acht- kaarhfid van jbsus £uangeiie vermindert , de menfchen* iiefde verdcovd ^ en den mensch of zergeloos of wanhoo« pend maakt; dan moet ik dit denkbeeld tegenf^aan, let zcItc tee fterkflen afraadcn , en alle mijne medearbeU kxs in het Euangelicwerk van harte bidden en fmeeken, dai zij den Kioderen bet geloov aan zodanige bepaaiingen aooit uit dat oogpunt laaten befchouvveii , als of daarvan hunae zaligheid af hing. ^, VetWiever wil ik dien welmeenenden raid nog mede- dcclen, dat men kinderen die fchrivtuurplaatl'en aanwijze^ watrop de characterizeerende leerfteilingen gegrond , waar- uit zij oatleend zijn , en waarmede zij beweezen warden ; cn deez§ hen opheldere. Maar tevens hen altoos inpren- te , dat al is het , dat zij dit alles gelooven , dit hen ccfater niets zil baatcn ^ ten zij dan dat zij , naar die verlichting , waarmede god hen begunftigd heeft , zig ge« draagen.' Eenige yoomaame Heel- en Vroedkundig/s gerallen , door o. J. VAN WY , Lid van Geleerde Genootjchappen , LeEtor in 4i Ontleid* Heel- en Vroedkunde , Stads Operateur , Heel" • m FfQtdmester , #nz. te Arnliem. Te Amjlerdam by A. van der Kroe en J. Yntema , i79l. In gr. 8vo« 4a Uadz« Dit Stukjc bebelst zcs byzondere waameeraingen of fje» vaJlen, de eerfte , de geneezing van eene aderfpattige Jlagaderbreuk , de tweede en derde , een coalitus van het inteftinum reSum , de vierdc , wegens het nut van den ge* klaauwdm hefboom , ter verplaatzing van een z'yilin^s ge» kUmd hoofd ems kinds , in de geboorte : de vyfde , wegens het fUU van den geUaauwden hefboom en de tang van |ohn- $on , ter verlosjing van een zy dlings geklemd hoofd . met een epgeftoten en beknelden arm , in geval van moejelyke voet* gelmrti : de zcsde , wegens eene voorwaardfche fchuinfche kgging der baarmoeder. i)zt de hier mcdegedeelde (liikken niet wcl gefchikt zyn om 'er tch bchoorlyk uittrekzcl ,van te kunnen geeven , «al iedcr , der zaake kundig , van zclvc begrypen , dat zy cchter allc ^ der leezing en overdenking van hun , die de Hcd- of Vrocdkpadc oeftcnen ovcrwaardig zyn , hicrvan zal 58 C. ]. VAN WY, HEEL- EN VROEDK. - WAAEtlKEMmCBW; Ml bun de ondcrvinding het allerbeste kunnen ov^rtui-* gen: om evcnwcl onzeLeezcrs, die , fchoon gecne liedenvau dc Kuust zynde , nochtans begerig zyn mogtcn , om icts van dcs Schryvers bebandeling tc willen vveeten , ceni- gcTmaate le voldocn , zullen wy bun cen kone fchets vaii l^ccecrrte gevul mededeelcn. Na een kort bctoog over de kwetzingen der Slagadcren ^ vooral in het vouwen van den Arm ondcr of naby de Le« vcrader by bet doen van aderlaStingen , inzonderhcid indiea *er cenige fpeeling der Naiuur in den loop dier vaten plaats heeft , gegeven tc hebben , gceft de Aucteur een eenvoudig verhaal van het gcval zclve; Een jongeling had het ongeluk, van by bet verrichtert cener Aderlaating, de (leek met het lancet door dc vena mediana been , in een daar ondcr toevallig liggende Arterie te doen. Dit wierd terftond , door het (loots- en boogs- gewys , hoog helder rood uitvlietend bloed , alderduide- lyk.st kenbaar, een llagaderkwetzing tc zyn. Dc Aufteur^ by het voorval tegenswoordig, liei , om bygevoegde rcde- ncn , flegts 8 a lo unzen bloed ontlasten en plaatfte een dik compres , waarin een ftiik geld verborgen was , wcl aanfluitend op het wondje, bier over een langwcrpigea drukdoek , langs dc ganfche Uitgebreidheid der Adirlyke Slagader-breuk^ en hier over een gewoon windzcl by Ader- laatingen gebruikelyk ; dit verband wcl vcrzekerd zyude, wierd een zestien dik en dric vinger breed compreS langs den loop der jirteria Brachialis , van ondcr den Oxel, tot by het vouwen des Arms door middcl yan een lang windzcl, zodanig aangelcgt, dat de polsflag , by de hand, niet meer dan ilaauwiyk gevoeld konde worden. Vervol* gens wierd ook de onderiirm met ecu andcr windfcl bewon* den , en cindelyk de vingeren en hand , met het verband ondcr den naam van harnashandfchoen (ganteUt^ bekend- Achttien dagcn daania, het verband voorzigtig losgcmaakt zynde, was de wond reeds gelloten, en gecne uituorting van bloed nog uitzetting van gckwetlle Adcr of Slagadcr , maar wcl de afdwaalendc loop der Armflagadcr duidclyk voor het gezicht kenbaar. Het ovcrige der bebandeling dicnt in het Werkje zclve nageleezen te worden, alzo oiis bcftck gcen uitgebreidcr verhaal gedoogt* J. VAN MTREK-RKDENVOKRIlftf; jj| httne'RtdtnvQering^ gedaan te Amlim , 31 Maart 1788. door Dtnzelfden. Te Arnlim by W. A. vau Coor; In gr. 8vo. 62 i/odz. Deeze, tot hiertoe byna geheel onbekend geblceve Re« denvocring , van den , beide als Heel, en Vrocdkundige ^ zeer beroemden Audteur, door zyn £d. gehouden by Aet aamoardin van ien post^ als AnatomMj unrurgia it Artii Objtetricim LeSor , in zyne Geboorteihd Arnhem , wel« ke 00s 00k nu eerst in banden gekomen is , bevobdea wy, by hec doorleezen, van dien aart it zyn, dat dezelve^ naar ooze gedachten , niet alleen verdiende ncer bekend te woiden, maar ook biliyke aanfpraak maakcn kan^ om eea piaacsje zo niet boven , ten minften naast veele andere » by plecbtige gelegenheden gehoudene, Redenvocriagen te mogen beflaan. Na dat de Redenaar in een korte fchets aangetoond had^ wat eigentlyk yerdunfien zyn , waaruit dezelve fpruiten^ en wat haar doeleinde is; gaat by tot zyn bepaald (inder* werp zeive over , om zyne Toeboorders wegens de ver^ dieniten van eenen Genees*en Heelmeester, of in bet ak gemeen , wegens de nuttigheid , noodzaakelykheid » voor- trcflelykheid en Iiiister der Gcnees- en Heelkunst bezig te houden. AUe deeze ftukken worden vervolgens beboor* lyk afgehandeld, en de tegenwerpinsen door zommigen uic onkunde , door andsren uit dwaasheid » door eenigen uit boerti door anderen in waaren emst tegen zyne ftellingea aangevoerd, naar verdienllen gegispt en wederlegd. ln« zonderheid betoogt de Aucleur den grooten invloed^ wcike de Geneeskunde heeft , ook zelf op de ziekten der ziele , door op onze teroperamenten , neigiagen en harts* togten te kunnen werkeu , zich daarby met alle recht op de bekende fpreuk van den grooten Gaknus beroepende: eindelyk vergelykt by den Geuees- en Heelmeester oy eea kundig en ervaaren Stuurman , welke by bet wel be* iluuren van zyn Schip , alles wat hem voor* of nadcelig tyn kan, behoorlyk in agt neemt, en daarmede zyn voor- deei weet te doen. Dog wy zouden te verre uitwdden^ iadieo wy meer van deeze Redeovoeruig zeggea wildeiu BI 0?RICHTmb t» Opridhting van den Hoogen Raade in Holland ^ met het * ge'efi 'i^erder ^ omtrent dat Collegie by de Heeren Staaten van Holland en Zeeland bejlooten is^ tot den'Jaare 1767. ^ Te Utrecht by Wild cn Althcer , 1791. In gr. 8y«. * bladz. Geen ' letter Voorbcrigts gceft ons het oogmerk te ken- nen der Vcrzamelaars dcczcr Uittrekzelen uit de Re* Jolutien van Holland , nopens het Collegie van den Hoogen Raad in Holland^ zedert deszelfs ere£tie tot den Jaare 1767, wrmt dus bctytclt hy zyn arbcid , aan Hootd , 't geen beter dan dc Tytel, denzelvcn uitdrukt. Deeze Uiitrek^ Zeis loopen van Maart 1575 tot Augustus 1767, en kun- ficn ten handboek dienen, om na te flaan, wac 'er in ee* nige dier tusfchenvallende Jaaren ten aanzicne van den Hoo- gen Raad is gebeurd. * Om 'cr iets uit te ontleenen , ncemen wy de volgendc opgaven van de TraEtementen van de Raaden in den HoO" gfn Raade en der Raaden van 't Hof. Het Traftemcnt der eerstgeroeldcn was oorfpronglyk 700 Gls 's jaars , als blykt by de Relbiutie van 24 April I582 en is naderhand eenige nieuw verkoorene Raaden beloofd I coo Gls. ' Den 13 Jan. 1593 die van den Hoogen Raade Aug- mentatie toegeftaan van 200 Gls, voor de Jaaren 1595 en 1594. Tusfchen den 26 Oft. en i Nov. 1594 de voor- fchreevene verhooging nog voor drie Jaaren gecontinucerd. „ Op den 15 Maart 1596 de voorz. gagies van 1206 tol 1400 Gls vernaeerderd voor de Jaaren 1596 en 1597. 3, Den 28 Dec. 1599 gecontinueerd tot nader ordre. „ Tusfchen den 8 en 20 Mey iCoo difteert de Re- folutie , dat reguard genomen zynde op de proportie van de Gages van die van den Hoogen Raad , jegens die van *t Hot op den voet der origifteele Conftitutie derzelver, de- Gages van den Hoogen Raad met 100 Gls zyn ver- ineerderd tot nader order , zulks dat dc Gages daardoor gcbragt waren op 1500 Gls 's jaars. f Den 4 Dec. t6n zyn de Gagies van de Raaden in den Hoo'gen Jlaad-verhoogd met- 100 Gls, en brengt de Refolutie mede, dat zulks gefchied is tot voldoeninge van de gefustineerde proportie , tusfchen de Gagies van den- zdven Raaic en die van 't Hof. ff^- ■ ■ „ Den VAN DEN HOOQEN RAADS. 6l Den i8 Maart 1616 zyn dezclxre Gagies vcrhoogd tot 1800 Gls , op *t vcrzoek van dc Hollaiidfclie Raadcn in den voorz. Raade , omme voigendc de ardre tot dicn tyd toe geobferveerd , niede in heure Gagi^ vcrlioogd te worden , 1l Tadvenant der Ilaadon van het Hof Provinciaal waren verhoogd (*). Tra£lementen der Raaden van V Hof. „ Den 18 Oft, 157^9 Ilof verzockt Augmcniatie van Gagies tot 600 Gls 's jaars. De Staatcn van Holland en Zeeland voegcn ieder Raad by proviiio toe 24 ft. daags, in plaats van tuare voorgaande Gagie. Den 2 Maart 1579 gerelblvccrd , dat ieder Raad zal genieien 30 ft. daags , zo wanueer dc nieuwe Inllruftie in train zou zyn g(s^ragt. „ Den 30 July 1579 't zelve geconfirmcerd en toegq* Ihin van St. . Jan docn voorleden , met last en op vast vertrouwen, dat 't Hof de niciiwe Ordonantien zal obfer- veeren en doen obferveeren. „ Den 14 Jan. 1587, de Raaden ieder boven de 30 ft. daags nog voor twee Jaaren toegevoegd , een extraordina* ris van 150 Gls 's jaars. „ Den's Nov. 1590, voor twee Jaaren ieder Raad toe- gelcgd 800 Gls 's jaars. „ Den 1 Nov. 1592, de voorz. 800 Gls nog voor twee Jaaren gcconiinueerd. 