VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Deeze algemeene genegenheid, die zich uitftrekt tot ет ons vereenigt met alle onze medemenfchen, gaat gepaard: met eene nauwere verbintenis en verknogtheid aan eenigen іп ’t byzonder. Hier in beftaat de Vriendfchap , die гаре band, die ons anderen als ons zelven doet aanmerken. De Vriendfchap , de toevlugt der ramp{poedigen , de wellust der gelukkigen, 18 dermaate verknogt met de Eigenliefde, dat wy voor het aardsch geluk vatbaar zyn, naar maate wg ens hart min of meer geíchikt vinden voor de aandoenin- en der Vriendfchap. Geen zuiverder vermaak kan "er gee aakt worden, dan °t geen voortkomt uit de tedere ge- voelens, en het onderlinge vertrouwen van twee vereenig- de harten. Schei de Vriendíchap af van de Liefde , die voor eene jeugdige fchoonheid bezit, ’t zal flegts eene ftik- kerende vlam weezen „ die, naa een.oogenbltiklyk vermaak „ geheel wordt uitgebluscht. De zo hooggeroemde kragt der iefde zal derhalven niets goeds voortbrengen dan tn zo- verte de Угіепа(сһар haar onderfchraagt, verlicht en be- ftuurt. Redelyke Liefde , die haaren zetel in het harte heeft, is, by gevolge, de vrugt der Eigenliefde. Zinnelyke Lief- de, daar en tegen, die in de verbeelding huisvest, komt uit Eigenbaat voort. De eerfteis de Ziel en het Leeven van alle tedere aandoeningen , de laatíte vernietigt ze-te eene- maal. Alle menfchen mogen vatbaar weezen voor Zinne- lyke Liefde; doch een deugdzaam hart alleen kan de re- delyke Liefde koesteren en kweeken. De Kinderen zyn, eenigermaate , de volduuring van °t beftaan hunner Ouderen: dit is de rede dat wy, door die pandrift welke de wyze SCHEPPER in ons gelegd. heeft, Co zo nauwe zorge voor hun draagen. De Liefde der Oude- ren is“derhalven niets anders dan Eigenbaat, indien ze niet: door Eigenliefde wordt voorgelicht : in het eerfte geval geeft ze eene flegte en verkeerde opvoeding; іп het laatíte bevlytigt zy zich om dert Kinderen weezenlyk goed te doen en hun heil te bewerken. De Liefde tot het Vaderland is ееп begingel waar uit de braaflte en grootmoedigfte daaden zyn voortgefprooten 5 onze Ouders , vrienden en nabuurerk doen het hunne om dit beginzel te verfterken ; en hy, die eene redelyke Eigen- liefde in °с hart heeft , zal ook het Land , waar іп hy geboo- теп, opgekweekt , onderweezen en befchermd is, bemin- nen ; bier uit ontftaat mede onze verbintenis aan de Regee- ring, waar onder wy leeven, en dat de wetten en gebrui- кеп, aan welke wy gewoon geworden zyn, den voorrang. by ons krygen. | , Weldaaden verwekken Liefde tot den Weldoender „ wiens goedegunftigheid diep ingedrukt blyft in ееп hart door geene Eigenbaat verbasterd. Dankbaarheid is eene {chatting , die eene gevoelige еп eerlyke Ziel , met vermaak., tan den Weldoender betaalt. Hy geniet , door zich van deezen pligt te kwyten ‚ееп inwendig genoegen. Hy heeft (Gef voor den Man, die hem eenigen dienst gedaan t, еп het ftreelt zyn hart, dat Һу, {сһооп minder van vermogen , niet voor hem іп edelaartigheid behoeft te wy- ken:want hy „die weet hoe hy eene weldaad of dienst met dankbaarheid moet ontvangen , is volvaardig om wederver- gelding te doen. Op deeze wyze is het dat de Eigenliefde Dankbaarheid opwekt en gaande maakt , terwyl de Eis genbaat dezelve dempt en. verdooft. Dankbaarheid is voor. den Eigenbaatigen een zwaare last; doch hy , die de Eigen- beide tot zyn beftuurend beginzel heeft, vindt er zyn lust- ел vermaak ‘in. | Op deeze dankbasre gefteltenisfe des harten fteunen meest alle onze betreklyke pligten іп de huislyke, burger- lyke en kerklyke gemeenfchappen. In de Liefde der Kin- deren jegens ‘hunne Ouders en Voogden , in de toegenee genheid die wy onzen Overheden toedraagen, іп het we- derzydsch genoegen tusfchen hun die gediend worden en die dienen , komt de Dankbaarheid te pasfe , de Dankbaar- heid die op de natuur gegrond en altoos met de Eigenlief. | de gepaard is. | In alle deeze opzigten, is de Eigenbaat een oorfprong tan daar tegen overgeftelde ondeugden en Lielsgebreken. 3 EE: 456: OVER DE EIGENLIEFDE Deeze brengt den Hoogmoed voort, die gevoeglyk verge- Jèeken mag worden by een’ grooten boom met verfcheide takken ‚ waar aan bittere en vergiftige vrugten hangen. De Waanwysheid , welke beftaat іп van zich zelven en zyne eigene bekwaamheden een te groot denkbeeld te hebben , is een dier takken, als mede de Ydele eerzugt, die zich op het uiteriyke te veel laat voorftaan; hier toe behoort des- gelyks de onverduldigheid, die, over °t minst aangedaane engelyk , wraake vordert ; de begeerte от , langs welke wegen ook , tot eerampten en waardigheden op te klimmen, de zugt tot pracht en praal, die de grootfte rykdommen yerndt, den kostlyken tyd verkwist, luiheid en het be- derf van zeden veroorzaakt. Daarenboven is het de Eigen- baat, die de Gierigheid doet ontbranden en den mensch dorften na eens anders goed, zo dat hy zich des bedrags en der leugentaale niet fchaame , het hart en de hand voor de klaagenden en behoeftigen fluit, en de Voorzienigheid wantrouwt, Uit dit alles blykt, dat de Eigenliefde alle de pligten jegens den naasten in zich behelst , en dat de Eigen- baat ons fteeds aanzet om dezelven te fchenden.. Verder is de Eigenliefde baarblyklyk de grondftfteun en regelmaat уап: alle pligten die ons zelven meer onmiddelyk betreffen ; terwyl de Eigenbaat tot oðrzaake ftrekt van alle ` de ongeregelde driften en zonden, ftrydig met de deugden van Maatigheid , Kuischheid , Naarftigheid , en andere tref- lyke hoedanigheden van een deugdzaam gemoed , nood- zaaklyk-tot ons geluk in dit leeven. De Eigenliefde moet derhalven ons aanzetten om ons even en onze gezondheid te bewaaren, en alles te vere myden wat kan ftrekken , om °t ееп te verkorten en °t an- der te benadeelen. De vermaaken des tegenwoordigen lee- vens te genieten, zonder die van het toekomende te ver- minderen , is het hoogfte toppunt van wysheid; en het wel aanleggen van onze gezondheid ‚ het behoorelyke genot der voorkomende en zich aanbiedende vermaaken, is het werk der Eigenliefde. Zal hy, die den nagt doorbrengt in eeten , drinken, fpeelen , of het pleegen van onreine wer- ken des vleeschs , en daar door zyne kragten uitput , zyne gezondheid krenkt, zyne middelen verfpilt ‚ den naam mogen draagen , dat hy zich zelven bemint ? ‘Neen, voorzeker! Zal hy niet veel eer aangemerkt worden als een doldriftige dwaas ‚die zyn hoogst belang vergeet ‚ еп. geheel іпрепоо- men „gansch vervoerd , door het tegenwoordige zinnelyke genot, leëft als of dat oogenblik het laatfte zeng leevens ware, EN EIGENBAAT,. ` ssp азге ‚ев dat hy tot geen ander einde zich op deeze wereld bevondt , dan om zich toe te. geeven aan zulke oogenblik- ke genietingen? Met de kwaalyk beraadene Wereldlin- deeze taal voerende. „ Ons leeven is kort en moeie э Тук „ en daar is geene geneezing tegen den dood des „» menícken, en niemand wordt gekend die uit de helle ae wedergekeerd is: want by gevalle zyn wy gebooren , en s haa deezen zullen wy zyn als of wy niet geweest was „ геп : want het fnuiven in onze neusgaten is een rook , wm ER derede een vonke , voortkomende door de beweeging „ onzes harten, welke uitgebluscht zynde zo wordt het „ lichaam tot asfche, en onze geest wordt verfpreidt ge- » lyk де wyde lugt; en onze naam wordt vergeeten met ээ den tyd, en niemand zal aan onze werken gedenken , з ons leeven gaat voorby ‚ gelyk de voetftappen eener з» Wolke, en wordt verftrooit gelyk een nevel, die van de э» ftraalen der zonne nagejaagd en van haare hitte bezwaard > wordt. Want onze tyd 2з eene fchaduw, die voorby зу gaat, en daar is geen wederkeeren van onzen dood, die s, 1S verzegeld en niemand keert wederom. r Naarftigheid kunnen wy onze {chatten vermeerderen: en eene welgefchikte leevenswyze Хејг ons in ftaat om ’er bet rechte genot van te neemen, en voor onze Erfgenaa- шеп iets ор te leggen. Dit zyn de wyze lesfen der Eigen- e. Doch is de Gezondheid de dierbaarfte {chat voor het lichaam , zyn de Rykdommen , wel aangelegd , van grooten dienst іп deeze wereld , de volmaaking van onze Ziel is een ftuk van veel grooter gewigt als betreffende niet flegts ons tegenwoordig, maar tevens ons toekomend geluk. —. Onze verftandige vermogens te beoefenen eu uit te breiden, door CH" Boek der Wiysbeid, Н. П. VS. 1. енд. . 4 255 ZEDELYKE SCHOONHEID door ze te vestigen op nutte kundigheden, еп dear mede het geheugen te voorzien ‚ ten dienfte van onszelven en anderen ‚ is niets anders dan kragtdaadig werken ter be- vorderinge van ons welweezen , ° geen door onkunde , dwaaling, als mede door zich toe te leggen op ydele wee= tenfchappen , gedwarsboomd en benadeeld wordt. Door het welverlichten van het verftand verbeteren еп. volmaaken wy ook onzen wil: De bedriegelyke уегсоо- ningen der zinnen en der verbeeldingskragt ;. de dwaalen- de en buitenfpoorige aanprikkelingen der driften ; de bea tooverende glans van valfche fchyngoederen , en de fchrik- lyke beeltenis van ingebeelde rampen , zyn de algemeene oorzaaken van de verkeerde keuze die onze wil doet. Het zuiver licht der rede , de onderfcheidene kennis van ons waar belang , еп de welgegronde beweegreden , ‘afgeleid van de volmaaking onzer natuure, eń het bevorderen van ons wezenlyk heil ; met één woord , de Eigenliefde bee hoort onzen wil te buigen, te tegelen, te beftuuren. De ftem deezer Liefde moeten wy derhalven hooren en op- volgen. — Gelukkig mensch , die na dezelve luistert, en gewillig is om haare onfeilbaare lesfen te gehoorzaa- men ; haare ftem is de ftem van ons Geweeten , en de ftem van GOD zelve, BEDENKINGEN OVER DE VOORDEELEN ; ONTSTAANDE UIT EENE REGTMAATIGE WAARDEERING VAN ZEDELXKE SCHOONHEID EN AFSCHUWELYEHEID. (Uit bet Engelsch). ГУ denkbeelden , die wy omtrent zedelyke onderwer- pen zamenvoegen , zyn oorzaak van een goeden of verkeerden {maak , en dienen tot dryfveeren onzer driften: waar uit volgt dat zy van zeer grooten invloed zyn op ons gedrag, in de oorfprongen van ons geluk of ongeluk in dit leeven. ’t Is derhalven een {tuk van de hoogfte aangele- genheid regtmaatige begrippen van zedelyke fchoonheid en affchuwelykheid te vormen. In de verbeelding maaken wy de afbeeldzels der dingen, welke ons tot befluiten aandryven , en onze driften als on- der hun geleide hebben. De waarheid, daar door niet on- derfchraagd , verwekt flegts zeer flauwe indrukzels. —— Laat een gierigaard ten vollen overtuigd weezen , dat i geld еей — y EN AFSCHUWELYKHEIDe 259 leen een middel is om ons de genietirigen deezes leevens te verichaffen , еп geenzins het einde of de ` genieting zel- ve; en dat het dus alleen waardig of te beminnen is in zo verre het daar toe {trekke : zo lang zyne opgevulde zakken zilver en blinkende ftapels goud, met alle de daar aan ver- knogte denkbeelden van eigendom , bezit, geveiligdheid tegen gebrek, onafhanglykheid , en dergelyke , hem.voor den geest Котеп, en diets maaken dat er eenig weezenlyk geluk gelegen is in het enkele bezit, geheel atgefcheiden van * gebruik , zult gy volftrekt vergeefsch-hem tragten te beduiden ааг zyn geluk een droom is , en dat hy cene en- kele fchaduw bemint; hy zegent zichzelven іп zyn verbys- terd zelfbedrog , en houdt u voor iemand van een bedorven fmaak , terwyl hy zyn eigen goedkeurt en daar in blyft be= rusten. °t Blykt dus een-zaak van veel gevolg te weezen, dat wy eene regte verbeelding bezitten, om daar: door de beeldtenisfen , die wy van fchoonheid en goedheid vor- men, te doen overeenftemmen met de waarheid en den aart ` der dingen. | Doorgaande vergrooten wy bovenmaate de waardy van eenig voorwerp of genieting. ` Een lauwerkrans , een kroon van eikenloof , ееп myter of ftaf , zyn іп zichzelven zaaken van luttel waarde: maar ziet men ze aan als kenmerken van onderfcheiding , van eer, fterkte of uitmuntenheid ‚ zo тугеп ze in prys, en worden met den onvermoeidften yver nagejaagd „ еп met eene onverzaadbaare begeerte gezogt.— De vermaaken van het dierlyke leeven op zichzelven , еп afgefcheiden van anderer medegenieting , vertooning en kiefchen fmaak daar in doorftraalende , befchoud , flikke= ren het menschdom , over °t algemeen › niet zeer fterk in de oogen. De Natuur bedoelde , buiten twyfel , door deeze uitwendige beeldtenisfen der dingen , ons op te lei- den tot verwondering over haare veel kunftiger werkftuk- ken, die zy met de bevalligfte trekken van weezenlyke fchoonheid ryklyk vercierd:heeft. Laaten wy ons ia het befchouwen der zaaken geleiden door bedaarde en weloverweegende redenkaveling , wy zul- ten wel dra ten vollen overtuigd weezen , dat ’er geen nood- zaaklyk verband is tusíchen rang , uiterlyk eerbewys „ of eene afbeelding van magt en grootheid , en weezenlyke waardye van grootheid en onaf hanglykheid van ziel: dat veelen, van overvloed omringd, met magt bekleed , uit- Феекеп in dwaasheid en inhaaligheid , zonder het minfte greintje te bezitten van verdienfte of deugd, ja dat zy deeze voordeelen zelf verkreegen hebben ten koste van hunne eer, vryheid , еп `t welvaaren hunner medeburgeren : als mede dat. geene pragt of ftaatfy de vlekken der fnoodheid ‚ waar door ze bekomen zyn, kunnen bedekken, en dat geene waare uitmuntenheid zonder deugd plaats kan grypen ; hoe het derhalven de hoogfte dwaasheid zou zyn onze eerbiedenis te bewyzen aan de fchaduwe , wanneer het weezen onte breekt, of {nood misbruikt wordt. Dan, om de harde trekken dezer {childerye te verzagten, mogen wy zeggen, dat de Natuur zelve , in zekere maate , ons misleidt, door ous eenige dingen te leeren hoogagten, die dikmáal voor de belangen der deugd nadeelig zyn. In ' deezervoege zal een fchoon gelaat en fraaie houding in ons natuurlyk de denkbeelden van zedigheid , zagtaartigheid en trefiyke zielsvermogens inboezemen : en als deeze voorin- genomenheden het gemoed in hebben , kunnen wy nauwlyks nalaaten aangezet te worden tot verwondering en toegene- genheid. Desgelyks zullen trotíche gebouwen , welaange- legde lusthoven , met alle de aan elkander beantwoordende cieraaden , die daar mede gepaard gaan , ons eigenaartig met de denkbeelden van grootheid ‚ fchoonheid en keurti- gen fmaak vervullen. De zang- en fpeelkonst ftreelt het gemoed , en ontflaakt het van zorgen ; doch is menigvul- diger een aanprikkelfter tot wellust dan tat deugd. Het vermaak is, in ’t algemeen, eene zo verdw&azende „іппее- mende en overmeesterende aandoening , dat het gemaklyk de jeugd , wier natuurlyke vuurigheid fterk medewerkt, op zyne zyde trekt; wat zeg ik ? dat het zelf in ftaat is om bedaard genomene voorneemens van beftendiger Je" ! уа,. ‚EN. AFSCHUWELYKHEID. 26: tyd ‚ zyn ze niet.reeds door de betragting als in hebbelyks heden veranderd, omverre te ftooten, еп te niet te doen, De bevordering van zedelyke deugd heeft van deezen kant grooter gevaaren te dugten dan van de zyde der magt en grootheid. —— Ву alle deeze byzonderheden mogen wy nog voegen, dat de kleedingen van zekere ordens еп ran- п onder de menfchen, de kroon , myter en purperen of fcharlaaken mantel niet alleen , maar de ftaven, ftarren , ordenlinten en andere kenmerken van eere ‚ oorfpronglyk belooningen van verdienften waren, еп, door eene wille» keurige waardeering ‚ gefchikt wierden om die aftebeelden, еп dus tot merktekens van onderfcheiding te ftrekken, Nu doet de gewoonte, als een tweede natuur, ons volharden, om aan deeze voorwerpen dezelfde denkbeelden van waare digheid еп verdienfte te hegten, °t zy de draagers derzel- ven ze weezenlyk bezitten dan niet. En waar wy ook in iemand ееп fmaak voor laager foorten van (choonheid of werken, die met eenig oogmerk gedaan zyn ‚ befpeuren, syn wy gereed om ons desgelyks te verbeelden dat by hem ook een zuivere {maak voor {choonheid en orde ten opzige te van verhevener onderwerpen gevonden wordt. In ouden туй droeg men zorge om den (таак van het gemeen te vormen en te beftuuren, Пе verbeelding van het volk werd aangedaan en beïchaafd door zulke voor- werpen , oefeningen, vertooningen en vermaaklykheden , als dienen konden om hun met groote en fchoone denk- beelden te vervullen , die met de natuur en het welwee- zen der zamenleeving overftemden. Deeze leerden hun om eer, braafheid en dapperheid te hegten aan de dien- en, den Vaderlande gedaan. Dus hadden hunne opene baare oefeningen eene duidlyke betrekking op het algemeene nut, te gelyk gefchikt zynde om hunne lichaamen te ver- fterken, en bekwaam tot krygsverrigtingen te maaken , en hunne gemoederen gemaatigdheid, dapperheid, regtvaar- dig- + 262 ZEDELYKE SCHOONHEID `. digheid en heldenmoed in te boezemen. Hunne open- baare fchilderyen in de fchoolen , en andere geftigten, behelsden treflyke afbeeldzels van de dapperheid der Bure geren, Veldheeren en Bewindsmannen , die roemrugtige overwinningen behaald hadden , of , voor ’t Vaderland ftrydende, op °t bed van eere, heldhaftig geftorven wa- теп. De zang- en {peelkunst diende onder hun ter open- baare oefenfchoote , om het ruwe volk te befchaaven, edele denkbeelden te verwekken „ en krygsroem te ontvon- ken ín hunne herten. Hunne Magiftraats tabbaarden ‚ en krygstekenen ter verdediging van ’t Land gedraagen , hun- ne zegenwapens, ftandbeelden , olyf- of lauwerkransfen , door de ftemme des volks gefchonken , waren belooningen en luisterryke tekens van opregtheid en grootheid van ziet teffens , en van deeze verhevener denkbeelden „ die hun vervulde ten opzigte van de béide tot het Vaderland „ aan- wyzende dat zy hun leeven daar voor niet te dierbaar ge- houden , maar ‘er geheel en al voor gewaagd hadden.. Hunne toneelfpelen , op koste en onder °t opzigt der hooge Overheid vertoond, ftrekten ten kragtigften om den fmaak des volks ге befchaaven еп munne denkbeelden te verede- len. In ’t kort, de grootheid hunner Raadhuizen, Ver- aderplaatfen , Tempels en andere Geftigten ‚ door de groot- е Kunftenaars uitgevoerd , vervulden hunne verbeeldin „met de ontzaglykfte denkbeelden , en leerden hun , ten zelf- den tyde, hoe zeer zy aan ’t handhaaven van ’t algemeene welweezen verbonden waren. Stondt de algemeene fmaak heden ten dage onder deeze of dergelyk eene gelukkige Beftuuring , en was onze jeugd, ` uit kragte van een wélgeregeld plan van Staatkunde , ge- leerd , de zedelyke hoedanigheden te vereenigen met hunne daar aan beantwoordende af beeldzels en kenmerken , wy zouden geene zo rechtmaatige {toffe hebben om over de bedorvenheid van den algemeenen fmaak te klaagen. — Waren zang- fpeel- fchilderkunst , en ,` met één woord, alle fraaie Кипйеп gefchikt om edele en liefhebbende aan- doeningen te verwekken, om Kuifche en maatige zedelvke gevoelens in te drukken; — waren de oefeningen ingee , тїсї, niet als enkele vertooningen van felheid of fterkte, of om weelde en vuil gewin te bekomen „ maar als inftel- lingen om de jeugd ten dienfte van den Staat bekwaam te maaken; — was de fchoonheid , als °t haar aan deugd mangelde, veragt; — - waren de fchouwtooneelen-ten Ípieeel van ’t men{chelyke leeven,en ter zedefchoole йтек- ` . Chile EN AFSCHUWELYKHEIDe ` s63 kende; — waren onze Raadhuizen , Kerken en andere epenbaare Geftigten, de zetels van plegtigheid , luister en ontzag; — еп waren alle onze openbaare vermaaklykhe- den gevormd, om ons met grootíche en fchoone denkbeela den te bezielen , en eene eerbiedenis voor orde en ееп ge- regeld wettig beftuur te wege te brengen ; — waren de dingen op zulken voet , en de leden der maatfchappye , door eenige heilzaame inftellingen , geleerd, en op het diepfte vervuld met het begrip van de betrekking tot en het verband "rt geen zy hebben met het algemeene welvaaren , + zou als dan geen vreemd verfchynzel weezen , te zien dat onze jeugd befchaafde denkbeelden bezat, van zelve den weg der waare wysbegeerte bewandelde, en tot haare verheeveuer onderwyzingen opklom, іп (еде dat zy nu za ongebonden, verwyfd en {noodis, als men ze, helaas! te vaak ondervindt. Dan zouden wy gewaar worden , datde Natuur ons niet misleidt, noch de voorwerpen dubbeld: of vergroot vertoont; maar ons veel eer een inwendig voor- oordeel en afkeer inboezemt tegen de fnoode grondregels van eenigen, еп de verderflyke handelingen van anderen. Want als de Natuur ons geleerd heeft deeze waardeerin= gen te maaken op het gezigt van eenig fchoon , groot of treflyk voorwerp , heeft ze op dien zelfden tyd , door de zeldzaame aaneenfchakeling en fchikking der dingen , ons ook geleerd op onze hoede te weezen tegen gevaarlyke bedriegeryen , zo wy anderszins ons niet willens en wee- tens ter dooling laaten wegfleepen. Dus leert de ervare- nis, dat ееп Ќоше, onbefchaamde en geile lonk van eene bekoortyke Juffer genoegzaam de kragt haarer aanvallighe- den vernietigt, еп, in ftede van liefde te ontvonken , we- derzin werwekt. „ Wanneer wy opmerken, dat iemand zeeringenomen is met ееп zugt voor overeenftemming en fraaiheid in laage voore werpen „worden wy veel fterker aangedaan door de onge- lykvormigheid , als hy zich ongevoelig betoont ten op- zizte van de edeler beginzelen van eer еп deugd ‚of daar mede ftrydig handelt, — Alle de zeldzaamheden van het kabinet eens Liefhebbers , de netstgefchiktfte huizen , de bestgekoozene tuincieraaden, еп van allen uiterlyken toeftel , een’ man van (таак toebehoerende, kunnen niet voldoen voor het gemis van "rt minfte korreltje eerlyk- beid en weezenlyke verdienfte. Wanneer de zang- en fpeel-, de dicht-.en fchilderkunst , of eenige andere der fraaie weetenfchappen, ten eenigen tyde, verlaagd worden . om 264. ZEDELYKE SCHOONHEID EN AFSCHUWELYKHEID. om een valfchen {maak te ftreelen , en zedenlooze waars deeringen van de dingen te doen vormen , moeten wy de · Schikking der Natuure niet befchuldigen ; deeze heeft geene verbindtenis tusfchen die vermogens en de ondeugd vast- gefteld ; maar de verdorvenheid der теп(сһеп is de oor- zaak , dat zy tot zulke fchandlyke eindens misbruikt wot, den : een fchenddaad is dikmaal gevoeld еп beleden door de ondeugenden zelve , wanneer zy vervolgens getroffen wierden door de ontzaglyke beeldtenisfen van waare $choonheid. In ’t algemeen mag buitenfpoorige verwondering ondeu- gend weezen , regtmaatige waardeering is zulks nooit. Wy moeten allen na de eene of de andere {choonheid ftreeven; % eenige verfchil is wegens de foort. ‘Indien iets weezen- 1ук lofwaardig en op geenerlei wyze onbeftaanbaar is met de najaaging van verhevener foorten , fteekt er geen kwaad in, met elk naar waardye te behandelen, — Om de zee delyke indrukzels (terker te maaken, en den weg daar toe kragtdaadiger te baanen , moeten wy onze poogingen in- fpannen , om ons een regtmaatig begrip van de mensthly- ke natuur te vormen , als het werk; en in zekeren trap het beeld van onzen grooten Maaker ; ten einde wy daar voor ееп diepe eefbiedenis mogen hebben, en niets haarer on= waardig verrigten. En wanneer deeze verwarde denkbeel- den van fchoonheid en goedheid, welke weelde en dartel- heid vergezellen , dus te ondergebragt zya ‚ zullen alle trotíche inzigten van magt en grootheid veragtlyk voorko« men, overgefteld zynde tegen waare vryheid van ziel, on- befmette eere, en deszelfs toejuiching van een fchuldloos geweeten. HET LICHAAM VAN DEN MENSCH. (Uit рег Engelsch.) EE flemme zegt : Roep : en de Profeet zegt, Wat zal ík roepen? Alle vleesch is gras. — Een voorftel even waaragtig in de Natuurkunde als Godgeleerdheid „ en zelfs in den naauwften en letterlyken zin. ‚Wie zou denken, en het is echter volkomen zeker , dat dit geheel grof, zwaar lichaam, welk wy zien еп отага" gen , eertyds, met alle deszelfs deelen, is geweest groen , ` . ` gras s А HET LÍCHAAM VAN DEN MENSCH, 263 ə zichtbaar groeijende op het open veld. Door gras er Н Ik in °t algemeen alle gewasfen welken uit de aarda opíchieten. ‚ Ош deeze verborgenheid (waarom gy misfchien nimmer te vore gedagt hebt) te beter te begrypen, denk ernftig by u zelven ,beíchouw het onderwerp vryelyk en zonder voor» oordeel „en de waarheid hier van zal uwen geest ten vollen overtuigen , zelfs zo dat gy niet zult konnen nalaaten vere maak te fcheppen uit zulk een wonderbaare les der natuure lyke wysbegeerte., Hoe verbaazend is het te bemerken, dat dit fierlyk li- chaam , met alle deszelfs bevallige leden , eertyds wezen- Iyk ftondt te groeijen op beemden en velden; en de oogen van onze voorouders ons voortyds in die groeijende gee daante hebben zien uitfpruiten. Maar, zult gy vraagen, hoe kan men zulk een’ wondere fpreuk goed maaken „en de waarheid van zulk een vreemde felling bewyzen ? Ik bid u „geef acht: Zyt gy niet in uwe kindsheid gevoed ` met melk en brood? en vervolgens altoos met tarwe? Wat is uw drank geweest dan een aftrekzel van gerst, het fap van druiven of van appelen ? Het vleesch met het welke gy tot zulk een grootte gevoed zyt, heeft eens behoord tot de viervoetige dieren , de vogelen der lugt, of de visfchen der тве; еп elk van deezen zyn gevoed geweest met Коога Ja, onze fchoone lichaamen zyn hunnen oorfprong en onderhoud , middelyk of onmiddelyk, aan het voedzel uit dieren en gewasfen ten eenenmaale verfchuldigds aan de wortelen en ftruiken, aan de bladen of vrugten der gewas fen , welken door onze monden gegaan zyn „ misfchien deeze 20 of бо jaaren , en alle de monden van onze ouders en voorouders voor ons: onze fraaije poezelige lichaams geftalten zouden bloote geraamten geworden zyn , onze ledemaaten verdroogd, zo wel als onze beenderen ; romp en ribben waren een dood ftandbeeld geworden , hadden зу geen geftadige aanvulling van het veld genooten. - Dit vleesch, welk Ik nu het myne noem, is niet lang ZQ geweest ; het heeft behoord aan fchaapen. of osfen , eer het ten gedeelte van het myne werdt , en heeft gediend om hunne beenderen te bekleeden voor dat het de myne dekte. En wederom, een gedeelte van my zelve werdt t’eenigen d door de lugt verfpreid іп de borst van een patrys, ge- ooten of in een пес gevangen ; en ееп ander gedeelge А | van 266 HET LICHAAM VAN DEN MENSCH. van my was vervaarlyk gevlogen over de velden , maar den anderen dag , voor de wydmondige Jagthorrden, aan de pooten van een gejaagde haas, welke hier па op myn ta- fel kwam. Zeg eens, hebt gy oit zulk een vreemde gedagte gehad, en kunt gyze nu gelooven? of kunt gy „ de zaak befchou- wende ‚ zeggen, hoe men dezelve kan ontkennen? want waar van koomen haazen еп patryzen enz. tot- hunnen {taat , dan van groeijende kruiden en verftrooid koorn ? De уіѕ(сһеп zelfs welken wy eeten, het zy uit de rivie- ren of uit de zee, zyn alle in hunnen oorfprong ook een foort van gras. Zy zyn ten deele gevoed door zee-gewas- fen, en ten deele doôr kleiner visíchen , welken zy inge- flokt hebben , welker eerst en oorfpronglyk voedzél was van eenige planten onder water voortgebragt. In’ kort, wat wy ook gegeeten hebben, kaas of boter, brood of melk ; °t zy wy tot fpyze gebruikt hebben een os, verken of fchaap „of vogels „Ik ben verzekerd, dat dit myn oud lichaam, en elk deel van het zelve, tot de teenen en nagelen „ja zelfs de hatten van myn hoofd , alle oorfprong- lyk zyn voortgekoomen van groen gras of het Ryk der ge- wasfen. | Al,wat aan ons is , еп geen denkend vermogen heeft , geen gemoed of geest 15, en geen oorfpronglyk vast weefzel van ons, is éertyds , gelyk gras, uit de aarde gegroeid; of was gemaakt van de wortelen welken eenig kruid gedraagen had- den „ еп kan door den tyd tot den zelfden (aart weder- keerèn. | Daar is een algemeene omloop van alle aardfche dingen , en onze beenderen zelfs zullen eerlang іп de lugt omvliegen. Is de wysbegeerte dan niet een aangenaame oefening , welke ons onzen oorfprong leert; еп de verbaazende wer- kingen van de Godlyke Wysheid en Voorzienigheid , die ons bekleedt met een lichaam uit gras, welk van gedaante is veranderd ? | Wie kan hier wat tegen inbrengen , of ín ’t minst twy- felen aan de waarheid van het gezeg ‚ dat alle menfchen gras zyn; en niet flegts het zelve gelyk, maar eenmaal we- zenlyk gras of groen kruid ‘des velds geweest zyn? Dan, naal wat gezegd is , dit maakt maar één deel van ons, ons uitwendig , zichtbaar , weegbaar, verderf baar en vervlieg- baar grove lichaam ‚ °t welk in °t graf geheelenal gefloopt wordt , еп tot zyn eerfte gelykaartige hoofdftoffe weder- keert, van welke het oorfpronglyk wás gekoomen , om nim- , шег ‚GET LICHAAM VAN DEN MENSCH, а тег wederom zulk een grof lichaam te verwekken ; want vleesch en bloed kunnen het kouingtyk der hemelen niet Erven. Want het eetst, wair, wezenlyk, eigen, werktuiglyks. onzichtbaar, beffandbaar lichaam „ is niet een vloeibaar , mareen vast wezen, overblyvend beginzel , de vorm of omtrek van het ander , welk ons geduurzaam byblyft ons leven lang , dat het ander gedeelte niet Кап doen , maar geftadig vlottend еп afvliegend is , terwyl verfche deelen van gelyke ftoffe derzelver plaatíe vervullen ; zo dat een mensch alle zeven jaaren een nieuw lichaam Коппе hebben. Dan dit vast „ wer tulgiyk , beftandbaar lichaam, met het ander doorweeven, en hier aan tot een vorm werfirekken= de, wordt in de daad met het zelve in't graf gelegd; maar even als bet plantje іп een zaad ’t welk gezaaid is , is-het dat waar eigenlyk lichaam, welk weder te vootfchyn zal koomen „ wanneer elk mensch zyn eigen lichaam zal hebben, òm wederom vereenigd te worden met de ziele „ _ їй den laatften dag. Ор dit beftandbaar lichaam fchynt de Н. PauLus het ooge te hebben in deeze woorden : ‚„ het gene gy zaait, wordt niet levendig , teu zy dat het geftor« ven zy; en het gene gy zaait , діаг van zaait gy het li- chaam miet dat worden zal, maar een bloot graan, naar het voorvalt „ van tarwe of van eenig der andere graanen. Maar God geeft het zelve een lichaam, gelyk hy wil, en een iegelyk zaad zyn eigen lichaam.” Het eerfte is voor dit leven’; het laatíte voor dit teven en het toekaomendg, Maar van dit beftandbaar lichaam misfchien hier na, | Ík ben enz, Leigb, April , 1768. … Je COOK, ZWARIGHEDEN TEGEN DE INENTING DER POKJES AAN KINDEREN IN DE VROEGE KINDSHEID. Door THOMAS PERCIVAL, М. D. Е. К. 8, (Uit het Engelsch vertaald;) DE voordeelen van de Inenting der Kinderpokjeg wor- den nu zo algemeen erkend , dat er geen’ redenert Re onderfteuning van dezelve meer nodig zyn, De fchie- | Ki "En PERCIVAL С, Iyke voortgang, welke zy heeft gemaakt, bewyst der 2@- ver veiligheid en nuttigheid ; en de verzekerde getuigenise fen van den verwonderlyken uitflag , waar mede zy geoe- fënd wordt, welken wy daaglyks leezen , verdryven , met терс, alle vooroordeelen tegen dezelve ‚ zo wel van de Staatkunde als uit de Godgeleerdheid. De voorftanders der Ínentinge hebben derhalve niets meer te vreezen van Ћуппе openbaare, tegenftreevers , indien ’er noch eenige е гас» an т eneen оче fluiten. 7 T С - - In ееп uitmuntend Werk , onlangs uitgegeeven door een geacht genoot{chap van Geneeskundigen in Londen, heeft Dr. mA TY ingevoegd een Proeve, aangaande de voordee- len van zeer vroege Inenting. Hy meent, dat het gemeen door overreding of andere aanmoedigingen „zo het nodig is, moest aangezet worden om hunne kinderen te laaten inenten, zo kort па de geboprte als mooglyk is. En dit dunkt hem te zyn hèt maximum, waar toe de konst van Inenting kan gebragt worden, met opzicht tot Бугопасгеп zo wel als het gemeen. Dan de redenkaveling van den Юобог., tot onderfteuning van deeze onderftelling , із meer vernuftig en fchoonfchynende dan bondig en voldoen- де; en het koomt my voor, dat de behandeling, welke hy aanpryst „de voordeelen , uit de Inenting ontftaande , merk- у! OVER DE INENTING TEGEN DR. МАТҮ. 269 lyk zal doen verminderen, en van gevaarlyke еп doodlyke gevolgen voor het menschdom doen worden, Ik zal hier- om tragten de onheilen aan te wyzen, welken de Inenting van nieuwgeboorene Kinderen moeten volgen; еп dän ee- nige aanmerkingen maaken aangaande de redenen van Dr. MATY, ten voordeele. van dezelve. | Е 1. De menigvuldige ziekten, welken kinderen onderhe- vig zyn, maaken ben onbekwaame onderwerpen voor de, ting. Нірросплтез heeft al voor twee duizend jaaren, angemerkt t Ætatibus тот: тї Junt juniores.: En als men. bedenkt welke groote en fchielyke veranderingen , uitwen- dig en inwendig, zy by de geboorte ondergaan , de flap- heid en tederheid van hun maakzel, en de ongemeene ligtgeraakthetd „ misfchien hier. van afhangende a де me- шохе van klierige affcheidingen , benevens de moeilykheid om dat evenwigt te behouden , waar van de minfte afwy-, king hen aandoet, moet men zich verwonderen , dat het leven zelf ftaande gehouden kan worden onder een’ reeks хап, zulke , naar °t aanzien , ongunftige omftandigheden Naauwlyks is de kleine vreemdeling іп de wereld gekoo- men , of hy geeft teekenen уар ongefteldheid, door zyne rusteloosheid , benaauwdheid , gefchreeuw en braaking , de zwelling van ғунеп buik en ftuipen. Deeze toevallen. ontftaan van de bezwaaring van den zwarten afgang , waar, door de maag en darmen gedrukt worden „еп houden door- gaands op als deeze deelen, ор een zagte wyze , ontruimd. zyn. Dan koomt de geelzugt , welke fomtyds verzeld wordt van een groote fcherpte der vogten: als blykt uit de, uitbotting van kleine roode puisten , welken zich in me- nigte op de huid voordoen. De fpruw ‚ krimping in "e gedarmte houden wel geen tyd, maar overvallen de meeste, kinderen „ of enkel „ of meer dan een te gelyk , naar dat ‘er meer of minder oorzaaken in hun zyn , welken de- zelven voortbrengen. De fchielyke groei der kinde- ten, kort па de geboorte, is ook ееп oorfprong van vee» le ongefteldheden; niet tegenftaande de voorzorge, welke de natuur heeft gedaan om hen van de ongemakken „ hier шї ontftaande , te bevryden door de flapheid van het kliers getel. De fchielyke grootwording der vrugt in het lichaam van de moeder is іп de daad verbaazend. Dr. HARVAUS ий, dat hy het рипйит faliens in de herten zag op den ig of 20 November. Opden at zag hy het vermiculus of Em- туо van het dier; еп op den 27 was de vrugt reeds 20 volkoomen „ dat het mannetje van het wyfje kon onder- | Va {сһеЬ 270 | TH. PERCIVAL fcheiden worden, de voeten waren gevormd ‚ еп de hoeven gekloofd. Deeze {chielyke groei moet toegefchreeven wor- den aan het zagt en medegeevend geftel van de fætus , de overvlpedige voeding, welke zy geniet , behoeding voor alle loozing , еп de gelykredige fterke werking van haar kleine hart. Еп wyl de meeste van deeze oorzaaken nog na de geboorte werken, fchoon in een minderen trap, gaat de groei van een jong dier {nel voort, en "er koomen over- maatige fappen , welken їп een gezonden {taat , door de een of andere ontlastwegen van klieren, worden afgevoerd, Overmaat of gebrek in eenige van deezen maakt ziekten. En in zulke zwakke, tedere en aandoenlyke onderwerpen kan het evenwigt niet lang bewaard worden. Ontbreekt "er loozing, dan volgen alle ongemakken, welken uit vol- heid ontítaan; het kind wordt koortfig , dof , lzapzugtig, zyne maag wordt ongefteld , гупе darmen opgefpaanen door winden, en als zyn afgang geftoptis, valt het in fut, еп. Is ze, aan den anderen kant, overmaatig , koomt’er uikloop, waar op fpruw en zwaare krimpingen in ’t gedarmte volgen, en de heftige aandoening brengt niet zeldea (шіреп voort. Uit deeze korte fchets van den еегйеп leeftyd der kindsheid, denke ik , zal men baarblyklyk konnen zien, dat de Inenting kwaalyk voegt op dit tedere getyde des levens. De natuur, zo zwak еп onmagtig als zy dan fs, is naauw- : Jyks in аат om de ziekten , waar aan zy gewoontyk bloot- gefteld is, te ontworftelen : het is derhalve onbekoorlyk еп wreed , by die, waar van zy gedrukt wordt, nog meer te voegen. Want uit de fterf-lysten kan getoond worden, dat twee derde deelen , van alle die gebooren worden , geen twee jaaren leeftyds bereiken; en ik geloove het meer dan waarfchynlyk te weezen , dat veele van die binnen de zes weeken fterven. 2. De vreeze en beangstheid van demoeder , verwekt ор een tyd als haare kragten gekraakt zyn door de pynen ` van den arbeid, en alle onaangenaame aandoening zorge vuldig moet vermyd worden , zal, buiten twyfel , kwaad doen aan haar zog. En dit is een kragtige tegenwerping tegen de vroege Inenting van kinderen. ‘Heeft men een gehuurde minne ‚ haare melk kanongepast zyn voor het Кіпа, zy kan eenige ziekte krygen geduurende de Inenting уап het kind, kan onmaatig zyn іп eeten en drinken, of ` geweldige driften onderhevig wezen ; elk van welken de toevallen, aanwas en het gevaar van de gemaakte ziekte, waar onder het kind zwoegt, zal verzwaaren, | 8, Овог OVER DE INENTING TEGEN DR. МАТҮ. Set a, Dorr een zeer bekwaam en ervaren Praktizyn (*) ie opgemerkt , dat jonge kinderen doorgaands een grooter getal van Pokjes door de Inenting krygen , dan die wat verder in leeftyd gevorderd zyn; en door deeze omftandig-= beid zo veele zyn geftorven „ dat ze van de praktyk der Inenting van de Pokjes aan zulke tedere onderwerpen doen afzien. Dit is niet gemaklyk te verklaaren. Of de meer- dere ligtgeraaktheid der heel jonge kinderen maakt ‚ dat het ingeënte gift hen meer aandoet dan anderen, die drie of vier јаагеп oud zyn ; dan of de meerdere uitbotting, welke zy onderhevig zyù , moet toegefchreeven worden aan de gelykredige meerderheid hunner vogten , zal ik niet onderftaan te bepaalen. Mooglyk loopen beide oorzaaken te zaamen tot deeze uitwerking: de eerfte door een neller en vermeerderde famentrekking van het hart en de vaten te verwekken; de laatfte , door een overvloediger voedfap voor de gist der Pokjes te verfchaffen, , 4. Een groot getal der zulken, die aat de nafüurlyke ziekte fterven voor de uitdryving van de Pokjes , zyn zeer jonge kinderen (4). Dit hangt niet af van de onge- meene zwakheid van levenskragt, gelyk Dr. KIRKPATRICK onderftelt; want de beweeging van hun hart is fterker dan in volwasfenen , gelyk de fchielykheid van hunne groei uitwyst; maar van den hoogen trap van aandoenlykhei van hun zenuwgeftel. Hier uit ontftaan de toevallen van ftuipen, welken zo dikwils koomen voor de uitbotting der Pokjes „ en welken , fchoon ze van SYnENHAM als geert kwaad teeken worden aangemerkt, altyd ongerustheid ver- wekken , еп, als ze zeer jonge kinderen overvallen , diks wils doodlyk zyn. 5. Als er zo veel Pokjes іп den mond of de keel uit- botten, dat ze het zuigen beletten, zal de ziekte „ naar Ше waarfchynlykheid , doodlyk zyn. Eenige weinige Pokjes їп deeze deelen zyn zeer moeilyk en gevaarlyk voor kinderen ; want behalve de руп en rusteloosheid , welke zy verwekken, eindigen ze dikwils in kwaadaartige zwee- ren (і). ' bi, eenige huid-kwaalen hebben, zyn in ’t algemeen gehouden als ongun(tige onderwerpen voor de Inenting p: Dmspae, (t) Kmreamicrs’s (0705/5, (+) Vid. scHULTZ on Inoculation. ($) Dr. 3 account of Inoculation. Уз 372 ТН. PERCIVAL De kindsheid derhalve, welke zelden vry is van eenig uit- flag op de huid, zal een onbevoegde tyd zyn om de Pokjes te ontvangen door Inenting. 7. De dikte van de uitwendige dekzelen der kinderen, welke ontftaat uit de menigte дег vogten , tusfchen de ve- zelen onthouden, waar door de huid zagt gemaakt wordt, еп op het gevoel waterig is , еп de mindere doorwaasfe- ming dan in kinderen die reeds іп ftaat zvn cenige bewee- ging te oefenen , zyn insgelyks tegenwerpingen tegen zeer vroege Inenting. ` 8. Doch de kragtigfte reden tegen deze wyze van doen is, het kwaad gevolg, welk de'Inenting van kinderen in ’t algemeen gehad heeft. Want uit Dr, JURIN’s account of tbe prugresf of Inoculation in Great Britain van 1721 tot 1726, еп het vervolg van Dr. SCHEUCHZER , tot 1728, blyktdat van vierentwintig kinderen beneden één jaar oud , welken ‘de Pokjes ingeënt waren , twee zyn geftorven; en vier van de vierendertig ‚ tusfchen één en twee jaaren oud. Dus eenige van de voornaamfte tegenwerpingen tegen “de vroege Inenting van kinderen voorgefteld hebbende , zal jk nog eenige weinige aanmerkingen maaken op de fchran- dere Proeve van Dr. MATY, ter begunftiging van dezelve. Na eene optelling gemaakt te hebben van de voordeelen , welken de kindsheid heeft ten opzichte van de Pokjes, trekt de Do@tor alles by ееп, met te zeggen: 20'ег een tyd ‘is, waar іп bet werktuig іп een volmaakten flaat is, bet is zekerlyk onmidlyk voor dat bet begint bedorven te worden , of op den eerflen tyd па de geboorte. Deezeftelling , meene ik, rydt tegen de rede , de ontleedkunde en de ondervin- dig. Het fchynt een algemeene wet der natuure te we- zen., dat alle gewerktuigde lichaamen door trappen zous den koomen tot hunne hoogte of ftaat van volkomenheid s en op gelyke wyze regelmaatig wederom verminderen. Een gewas, eerst uit den grond koomende , is flap ente- der; de ftam wordt allengs dikker, de bladen breiden zich uit, de fappen worden gekookt , de bloem opent zich, het zaad word gevormd, wordt ryp, en,‚valt af : en wane ` peer het den dienst , welke er door den Albeftierenden Schepper aan befchooren is , volbragt heeft , verflenst, verdort en vergaat het. De dierlyke wereld verfchaft ons nog meer doorflaande bewyzen van de waarheid deezer aanmerking. En ik weet nicts, °t welk meer doet tot de fchoonheid en overeenftemming van het heel аі, of meer toebrengt tot de verbaazende vertooning van de wysheid E OVER DE INENTING TEGEN DR. MATY. ` ем grooten Maakers , dan de orde еп gelykformigheid, ‘waar mede deeze op malkander volgende veranderingen, onder de menigvuldige foorten van wezens, gefchieden. Uit het onderzoek op het maakzel van het menfchelyk chaam, door de Ontleedkundigen „ is bekend , dat ons werktuig in de kindsheid , by vergelyking , zeer onvol- maakt „ deszelfs deelen ongelykredig , en de byzondere werktuigen onbekwaam zyn tot de dienften ‚ tot welker uitwerking zy, in °t vervolg van het leven, gefchikt zyn. Het hoofd van een nieuwgebooren kind is veel grooter naar gelang van deszelfs lichaam , dan van ееп volwasfen mensch; het eerfte {taat als één tot drie , het laatfte maar als één tot agt. Еп dit, gevoegd by de groote flapheid der vezelen in de kindsheid, is misfchien de reden van de ongemeene ligtgeraaktheid, welke het lichaam op dien tyd heeft, еп den grond legt van zeer veele ziekten. De ke- ‚ver en hetalvleesch zyn zo ongemeen uitgezet, datze byna de geheele holte van den buik vullen, en de affcheidingen zyn gelyk met de grootte. Пе gal, уап de galblaaze en de lever, is byna {maakeloos , en zo ftomp , dat ze niet bekwaam is om de verteering te bevorderen , of het zuur t'onder te brengen, welk de zwakheid der maagjes en het ligt zuurwordend voedzel van kinderen in de ingewanden doet ontftaan. Hier uit worden waarfchynlyk de raauwig-= heden, winderigheid , krimpingen іп °t gedarmte , wagr dan kinderen, in dien tederen leeftyd , іп т byzonder bloot - faan, veroorzaakt. Нег hart is, met betrekking tot het geel der vaten, en fterker en grooter іп de kindsheid dan in het gevolg van leven (*). Hier door wordt het bloed met grooter kragt voortgedrgeven, en nademaal de flagade- геп, in deezen tyd, minder vastheid en dikte hebben dan de aderen „ als Dr. WINTRINGHAM door proeven heeft ge- toond, zyn zy rekbaarst en meest toegeevende. Endeeze beide oorzaaken loopen te zamen , om de groei уап een jong dier te bevorderen en te verhaasten. Doch hoe wys | еп (*) Uit de keurlyke Tafelen van Dr. BR. Doch zo de redeneering uit de overeenftemming kan be» driegen ‚ de waarneemingen der Ontleedkundigen Сугу felaga tig zyn; de ondervinding bewyst еп toont echter onwe- derfpreeklyk , dat het menfchelyk lichaam ‚ (ооп Dr. Ma- ev het tegendeel beweert, onvolmaakest is іп den eerften tyd na de gebgorte. Want het wordt in °t algemeen er- kend ‚ dat de kindsheid meer ziekten onderhevig is dan ee- пісе Andere ftaat des levens; Dit kan alleen voortkoomen van de groote tederheid van het maakzel en de ongelykree digheid der deelen in nieuwgeboore kinderen; en de оог- gaak zo wel als de uitwerking zyn ‚ in dit geval „teekenen van brosheid еп onvolmaaktheid, ` ` Stuipen іп jonge kinderen , zegt Dr. мату, /сБупеп niet zo geer een ziekte te wezen , dan een’ aanwyzing van eenige onge- fieldbeid in de ingewanden, of de werking van de natuur от set jirydigs uit te dryven. De aanmerking is, in °t alge- meen, regtmaatig 3 want ik geloove dat ftuipen , uit een eigenlydige oorzaak , zelden уоогкоотеп. Doch {choon ze in dit opzicht wat minder гё vreezen zyn, ayn zodani- ge toevallen , in zulke zwakke en tedere onderwerpen , al- tyd met gevaar verzeld. „, Het is bekend , dat ‘er veele onder geftorven zyn, en anderen, die dezelven met moeite doorgekomen zyn, Ter zo door verzwakt, en derzelver vermogens ‘er zo door geknakt zyn, дап men er de uitwer- kingen van , hun geheele leven door , heeft konnen zien (*)”. 