VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Den 13 Jan. 1593, Gagies voorz. vernieerdcrd , boven de vootgaande geconiinueerde vermeerdering ter fora- me van 100 Gls 's Jaars , voor de Jaaren 1593 en 1594 , zulks dat dczelve Gagies daar door gebragt waren op 900 Gls. „ In de Vergaderinge van den 2 Sept. tot den 5 Oft. j 159^ : om gelyke rcdcnen als aan de Raaden van den 1 Hoogcn Raade Augmentatie van 1200 tot 1400 Gls toe- [ geftaan was, de Gagids van de Raaden in den Hove ver- mcerdcrd elk met 100 Gls voor dc Jaaren 1596 en 1597 ^ zulks (•) In den Jaare i56t, waoneer men deezc Retread inle- urde, was hun Tradtement du-^ 1800 Gls, en werd het met I Gls vermeerderd, zo dat zy nog 's Jaarlyks 2550 Gls irek- ' tea. Zoo merkc de Vcrzamelaar iu een Aantekening op , dat de Zeewwfche Raaden in den Hoogen Raad hunne Tradlementen ' ID Zetland trekken , en daarom ook de Lasien aldaar betaalen; j saar dat een Prefident van den Hoogen Raad , fchoon een t Zieuwsch Onderdaan , door Holland betaald wordt. i£TT. NO. ». £ 62 DE ofKicanm vak deiy hoocen raade. zulks dezelvc Gagics daar door waren geklommen tot looo Gls, en de Prcfident met 2#o Gls, utf. Van den 22 Nov. tot den 18 Dec. 1599 de Augmen- tatien van de Gagies , die van den Hoogen en Provin- ciaalen Raade toegevocgd , continHcert tot nader order, en geordonecrd de Gagies van de Raaden in 't Hof voort- aan te betaalen tot 1200 Gls 's jaars. Den 9 Sept. 1611, de Gagies van de Raaden van den Hove gebragt op 1300 Gls jaars. Den i/ 'Dcc, 162J het Traclemcnt van de Raa!den, wcezencle 1300 Gls, geaugmenteerd met 200 Gls, in- gjiande met den Jaare 1626. „ In de Misfive van 't Hof van 20 Maart 1741 geinfe* reerd in de Notiilen van den 23 dito ; op bl. 256 wordt fezcgd , dat Haar Ed. Groot Mog. altods de goedhcid ebben , de Raaden en Ministers van den Hove , of der- zelvcr Familien , te laaten volgen het gelieele Jaar Tracte- "inent waarin zy. komen te overlyden , in plaats van eeiien zekeren bepaalden tyd van gratie , zo dat iemand fterv,ende in }tet begin van het Jaar ♦ het TraStement ran gehetle Jaar geniet ; en komende te overl'^en in *t laatjle van ^t Jaar^ niet meer profiteert als het TraRement van die drie laatjle maanden waarin hy getreeden is.'' Historisch Schouwtooneel- van *s Werelds Lotgevallen , of kort aanetngefchakeld Berigt der vownaamjie Gebeurtenis* fen van deezen Tyd ; verrykt met Leevensfchetzen van yermaarde Perfoonen , en Befchryvingen van zodanige Landen , Steden en Plaatzen , als by uitfteekenheid aan- merking verdienev. Vervolg van het ijte Stuk^ en ideStuk. Met Plaaten en Kaarten^ 1791. Te Haarlem by A. Loos- jes, Pz. In gr. 8vo. Van den aanleg en aart deezes Gefchiedkundigen Werks , zo gcfchikt 5 oui tot eeue Verzamelplaats te dienen van de groote en gevvigtige Gcbcurtcnisfen , vveike het , in 't ryke Tydvak 't geen wy bcleevcn , opicvert , hebben wy , by de uitgaave des Eerften Stuks (*) 't geen wy hier ag- tervolgd en voitooid vindcn, gefprookcn, en 't zelve met eene (♦) Zie* Afgemeene Meri. LHteroefeningsn. Voor *t Jaar I7pi. I Scuk. bl. 44^. HISTORTSCH SCHODWT. VAN 's WER*tD5 LOTCtVALLEN. 6$ ecnc dubbelverdiendc goedkeurinj den .Wectgraagcn aan- gcpreczeii. Omtrent dit vervolg hebben wy niets te zcggcn , dan dat hct op den cigcnllen voec voortgaat, ofn de Gcbeurtenisfcii ice drie ecrtte Maanden van den Jaarc 1791 in Europa op tc Icvcren. Azia cn Jfrica , in dit Tydsbrflck niets mcrkwaardigs fchcnkendc , loopt het Stuk af met Berich- tcn uit hct bloeicnd Noord-Ainerica. — De eenige By laagc , wdke wy hicr aantrelFen , is de l^erklaaring van den Keizer en Koning ^ gedagtekend 19 Maart i7c>i, betrekke- lyk de omeenkomst van 's Haage 10 Dec. 1790, en de daar cp vlgende bekragtiging van Zyne Majcjieit. Kcne Lrcevcnsfchcts van den grootcii Menfchenvriend johann HOWARD lluit dit Stuk. Het Twccdc geeft de Gefchirdkundige Bcrigten der vol- gcnde drie Maanden, April, Mcy en Juny, in der^lver ordc cn zamenhang, met dc daartoe behoorcndc ByJaagcfH: cn wordt het gecindigd met twee Lrcvenslchctzcn. De ecrftc van cagliostro, ffctrokken nit het tcgen hem uit- gcwezen Plcitgcding te Rome ; de tweede van den zeer gelccrden johann david miciiaclis. De groote Stoats- ooiwenteling in het Poolfche Ryk , in het Historisch Schouw- toonccl zecr naauwkcurig betchreeven , gaat vergezeld van ccne Af bedding dcs Gcdenkpennings , door den Medail^ IcuT J. o. H0L2HEY tc Amjltrdam^ deswegen vervaardigd, cn ccn VcuTig Portrait van cagliostro , wiens Leevens- fcYicts de totgcvallen vermeldt van dien hedriegenden Dwee- per, die, naa mcest alle LaHdcn van Europa doorgereisd^ cn de vreemdfte zo wcl als aanftootlyklle rollen gefpeeld te hcbbcn , thans op het Kasteel St. Angela gcvangen zitA Wv neemen, verkort, daaruit over, *t geen behoort tot ryn figyptisch ftelzel van Vrymetzelaary, naar zyn voor- gccven, van alle godloosheid, tovery en bygeloot, gezUi* ▼crd. Eene Vrymetzelaary , door hem in zo veele Lan^ den der Wereld verfpreid , welke zyn Naam op eene zo Mldzaame wyze berugt maakte , dan waarby hy alleeA im oo^erk hadt, om langs dien weg ecn ryke bron vta inkomften voor zichzelven te openen. „ Cagliostro beloofde zyne Aanliangers , om heil ^ door middel ccner NatuurkUfkllge en Zedenlyh wederg^ bme^ tot volmaaktheid xc vciercn, hmi Ae etrjte Stof of deh Steen der H^yzen , bcnelFens de Accacia te ontdekken > wcie in de menfchen de kragten der fterkfte jeugd vcr* lekcrd^ cn hen onftciflyk maakte , cn efaidelyk, om hea £ a ecu 64 HIsrORISGH SCHOUWTOOIVkCL een vjfhoek te verfchaffen , waar door de Mensch zya eerfte Onfchuld , Welke hy door de Zoiide vcrloorcn hadt , wcder erlangde. Hy gaf vobr , dat de Egyptifche Vrymctzelaary van henocw ea elias afkomftig was, zich federt in verfcheide oorden der Waereld verfpreid , docli door hct verloop dcr tyden, vccl van dcrzelvcr zuiverheid, en haareu eerften luiscer, verlooren hade, dien echter de groote coFTON de voorgewende ntam van den Hoogc* Priester in Egypten^ liaar eindelyk hadt te rug gegeeven. — Cagliostho maakte geene zwaarigheid , om door dien COFTON zichzeiven le verftaan , en hem met den eeuwigen COD gclyk te fteilen ; tcrwyl men hem met cen plegtige aanbidding verwaardigde , en hemde magt toefclireef, van Engelen te kiinnen gebieden. „ Van dit Egyptisch Genootfchap werd geenerleie Gods- dienftige Gezindjieid uitgeQooten , wanneer zy flechts het beftaan van god en de onfteHlykheid der Zieie erkenden^ en Leden van de gewooneOrden derVrymetzelaaren waren; terwyl de Manncn , den trap van Meesicr bereikt hebbeu- de , den naam van cenen der oudc Propheeteu , en de Vrou- wen dien van eene der Sybillen aannamen, en beiden eencn eed van (Irikte geheinhouding ailegden ; waarby zy zich tevens , onder anderen , tot eene blinde gehoorzaamheid aan hunnc Overllen verbonden." De verhefling tot de drie onderfcheiden clasren deezes Genootlchaps gefchiedde op eene zo zonderlinge als fnoode wyze , die hier in 't breede befchreeven wordt , en alleen kan ovcrtrofFen worden in vreemd- en bcdrieglykheid , door de bewerking van de Natuurlyke en Zedelyke wederge- boorte , desgelyks in derzelver kleuren afgemaald. Met dit Leerftelzel, een deerlyk mengzel van By^loof* Dweepery en volftrekt liedrog , doorreisde hy Europa , cn vondt ingang by de Vrymetzelaaren. Ten aanziene van ons Land vmden \vy het volgende verraeld , 't gecn wy in 't geheel pitatzen , om dat het onzes inziens een nader onderzoek verdient. „ Naa dat cagliostro een nieuw Egyptisch (lelzel , naar het Handfchrift van george cof- TON gcvormd had, verliet hy London , en reisde na den Haag , waar hem de Vrymetielaars in hunne Vergader- plaats van de gejlrenge Order bragten , en hem onder het zogenoemde (laalen gewelfzel ontvingen ; dat is : hy moesc door a ryen Vrymctzelaars gaan, die hunne degens krui.s* lings boven zyn hoofd hielden. Zy verkenden hem, als Hoogwaardige en Opperhoofd, het Voorzittcrfchap , cu hy nam r Vm 'S WIRILDI LOTCSVALLElf. mm hicr dc verrigtingcn waar van cenen P^ijitator , die ten onbcpaalde magt bezat. Ook hieldt hy hier eenc Redcnvocring over zynEgjptisch Stelzel, en roaakte daar- door op veelen zulk cen diepen indruk, dat zy hem vcr- zogten, om aldaar cen Loge voor Vrouwen op te reg« ten. Dit gefchiedde ook , en vcelen lieten zicli tot Le« den aanneemen, terwyl zyne Vrouvv den post van Groot- meesteres bekleeddc, en liy zich , yervolgends , naa dat hy een Hollander voor 4 of 500 Guldens hadt opgeligt, naar Venelien bcgaf , waar hy met verfcheide Vrymetzelaars be-- kend werd." Met ^^n woord , men kan niet nalaaten , deeze Leevens- byzonderheden leczende, zich te verwonderen , en tevens te bcdroeven 9 over dc veelvuldige en verregaande Onkun- de en Ligtgeloovigheid in eene Eeuw , voor verlicht be- iend. In alle Landen trof hy greetige omhelzen zyner bedriegeryen aan, die hunue dwaasheid veelal duur bc« taalden. Hoc zcer ftcekt by deezcn, alzins veragtlyken , caglio- STRO af, de agtenswaardige michaclis , wiens uitvoerig LeevcDsberigt gepaard gaat met een naauwkeurige Lyst zyner Werken. Wy zullen 'er alleen uit affchryven, V weinigc, 't geen omtrent zyn Charafter vermeld wordt. „ Als burger, Echtgenoot, Vader en Vriend, heeft hy, altyd, eene algemeene -agting vervvorvcn, fchoon fommi- gen J in zyn Character , eene overhelling/ tot gierigheid hebben gcmccnd te vinden ; met welk recht zulks zy , kunnen wy niet beflisfen. In zyne vroege jaaren , leefde hy, bykQiJs alleen op zyne Stiuleerkamer. In laater da- gen woonde hy veele Gezelfchappen by. Byzonderlyk was het Paardryden zyne meestgeliefJe uilfpaiiiiiiig. In de laaifte iaaren zynes leevens, bevlytigde hy zich met het in orde brengen zyner handfchriften , ten cinde die naa zyn dood te doen drukken: en, ondanks de dikwerf herhaalde pynlyke aanvallen van Jicht, was hy onvermoeid bezig met zyne Stndie in het 74fte jaar van zyn leeven, wanneer hy, na de Univerliteit te Goettingen^ gediiuren- & den tydkring van 46 jaaren, met veel lofs gediend, cn haar tot het toppunt van roem, zo binnen als bulten 's lands, te hebben verheeven, op den tweeentwintigflen van Ojgstmaand deczes Jaars (1791) tydlyke met het ecDwige verwisfelde." Te hoopen en te wenfchcn is het, dat dc Schryvcrcn Uitgecver deczes Historifchen Schouwtooneels ^ in den rui- li 3 men 66 HisTORiscH sdioawr. van 's wuelds i^tgevallin. men aftrek van dit kcurig uitgcvoerd Wcrk , aanmocdigings gcnocg zullen vindcn ona hct voort te zetten. llet llcekt te zeer boven anderc van eenigzins gclykeu aart uit , om door vergdyking de meerdcrheid aan tc tooncu. Befchouwinz der Maatfchappy $n Zeden^ in PoBlen^ Rui^ ' land , Zweeden , Deenemarken , enz. Doorvlo^ten met l^oor* yallen^ eenigi uitjteekende CltaraOers betreffende . Door wil* LiAM ccL\B , A. M. ¥. R. S. Lid van V Konings CoUe^ ffie te Cambridge , Kapellaan des Her togs van Marlborouch , Medelid van de Koninglyke Oeconm'jche Societeit te Pe- tersburg^ als mede van de Koninglyke Academie te Kop^ penhagen. f^IIIJte DeeL 7> AmfUrdam by J. Ynccma, 1791, 1^5 W. in gr. tvo. Bcvrcemding moet zekcr de Bezirters der Zeven Dccltjes van coxB, Befchouwing der Maatfchappy en Zeden in genigi Ko^rdfcJie Ryken , bevangen , als zy cen Achtlle DccUje onder de oogen krygen, ^n de gedagten, van ecu reeds afgeloopen Werk te hebben , moetcn laaten vaaren. De Vertaaler meende 00k zyn taak, ten dicn aanziene, jfgewerkt te hebben, en was die webbc, in de daad, vol- >veeven. De billyke verwondering zyner Lcezeren , dat hy, als 't ware, eene nieuwe webbe van dezelfde fchee- ling en inOag opgezet hcbbe , en Imn verlangen , oiu de reden van dit bedryf te vemecmen , tragt hy te voldoen , opeenewyze, die hem wcinig woordcn, cn hun weinig tyds , 2al kostcn. VVy zullen , des voidaan , zyn vcrflag op-^ geeven. Men wcete dan , fchryft hy , in zyn Voorberigt , dat de Hecr coxe, andermaal, diezpifde Noordjche Gewes^ ten bezogt, en met hct eigenfte opmcrkcnd oog van Staats- man , Menscbkenner , en Liefhebbcr van fraaije W^eeten- fchappe^ en Konflen, doorreisd hceft; cn op die tweedc Reis ook Jutland , Noorwegen , Lyjiand , Courland en Pruisfen ar.ndeedt. llet kon nici misfen , of, in hct tydsvcrloop tusfchcn de faaren MDCCLXXVJU en MDCCLXXXIV, was, in de reeds duorgetrokkene Ry- ken , vry vcel veranderings {voorgcvallen ; over niet wci- nige ondcrwerpeii van aangelcgenheid hadt hy gcene hern geheel voldoendc Ikrigten, ter eerfte gclegenheid, kunnen opzamelen, die hem du in handcn kwamcn; en vondt hy ook nu en dan misftellingen te verbeteren. Dit , gevoegd W. COXEf BCSCHOUmNC. by bet niMWe in dc Gewcsten , nu ccrst bc^ogt , bewoog hem een Derdc Decl aan de twee voorgaande zyiier Reizc toe te votgen. En dit haalde ons over , om 't zelve onzen Nederland/chcn Lcezcren mede te deelen. Onze eenig- zins vrcemdc handelwyze met de Reize van den Heer coxe, om zc tot een Wedergadc te niaaken , van de by deii Landzaat greeti^ ontvangene Befdiouwm^ der Maatfchappj en Zeden^ in Frankryk^ Zwitzerland^ DuUschland cn /ra- Ue^ door den Heer j. moore, in de Jaaren MDCCLXXX en MDCGLXXXJl uitgegeeven , en waarvan een Twe^de Ihuk op de Pers is, hebben wy verdcedigd in ons noodig Voorberigt , voor het Eerfte Deeltje van coxe geplaaist, werwaards wy tlians den Leezer kunnen cn moeten ver- wj'zcn; naardemaal wy, in het zamcnllellen deezcs Ver- volgs, dezeltde vryhcid gcbruikt , en den cigenllen voct gehouden, hebbcp: alleen met die vcrfchil, dat onze uit- laatingcn minder zyn, en voornaaralyk brcede Lysten bc- treften , waarvan wy de Hoofdzaaken hebben opgegeeven; ook vonden wy gecne noodzaake , om de Leevcnsberigten , in coxe's Derde Dee! voorkomende, af te znnderen : dee- ze waren thans veel minder , korter en meest onraiddc- lyk verbonden met bet ileisverhaal des Schryvers." Wy mogen 'cf byvocgen, in het doorlee7:*n, ontdckt te hebben, dat de Heer coxe die Derde Decl, in den Jaarc MDCCXC uitgcevende , ook, by gelegcnhcid, laatere voorva\l«n in de doorreisde Ryken , welke cene byzonderc opmcrking vcrdiendcn , en tot oplieldcring (Irekten » heeft Sebruikt, als, by voorbceld, in den Tienden Briefs han- elende over de iiitgeftrektheid der Magt des Konings van Z'iPeeden^ waar de Schryver het gebeurde op den Ryksdags ill MDCCLXXXVI, ten opzigte van nieuwe Reglemcntcjii cn de uitbrciding des Koninglyken Gezags , vermeKir. Geen twyfel lydt het, of dit Vervolg zal den Leezer wel- kom weezen : devvyl hy daarin , omtrent niet weinige Stuk- ken,een keuriger berigt ontvangt, dan dcHcer coxe in zync eerfte Reize kon opdocn. Ten byzondcrcn blyke daarvan kan dienen, 't geen hy met zo veel naauwkcuri^rheids op- ?eeft , wegens dc Inkomllcn en Uitgaven des Zweedfclien Ryks; cn dc Bank van Stokholm in den XI iVief. Het tegenwoordi.j^ Deeltie loopt over Deenemarken en Zweeden, cn behelst een algeniecnc befchryving van Noor* W€^en : welk Ryk , in het volgende , byzonderder zal belcbouwd worden. — De Leevcnsbefchryving , uitvoe- rigsc in dit Deeltje voofkomende , en dubbei der leezinge E 4 waar- 68 waardig, is die van den grooten Starrekundigen tycho Mis zoiiden> wy niet kunnen tasten , waar wy het Werkje open floegen , om 'er eene fraaakelyke Proeve onzcn Leeze- ren uit op te dislchen ; dan dc een zou gewis fmaaklyker weezen , dan de andere. Om lets te neemen , *t geen wy denken , dat algemeen zal voldoen , bepaalen wy onze keuze tot het verllag, 't welk coxe gceft van de verandering la het beftuiir des Deenfchen Ryks te wei^e gebyragt door den Kroonprins , in den vrocgen leeftyd van zesticn jaaren; eene ondcrneeming, waarin dceze ccne bcwondcreuswaar- digc flandvastigheid, geheimhouding en gemaatigdheid , be- toonde. Naa een verdag , hoe , zints de Gevangenneeming en Bal- lingfchap van Koningin Mathilda, de gehcele magt des Ryksbeltuurs huisvestte in de Koninginne Moeder, op welke de overleeden Koning van Pruisfen een bykans enwederlhan- lyken invloed hadt, en hoe men allesderwyze bcfchikte,dat de Koning, ter Regeeringe onbekwaara, cn zondergezag, alies tekende wat men hem voorlag , vcrvolgt de Heer coxE. — — Nicts kon deezen ftaat van zaakcn vcrande- ren, dan de toclaating van den Prins in den gelieimcn Raad; en, vermids hy, volgens de D^n/c/;^ Wetten , geen ^czwoorcn Lid van dien Raad kon weezen, of hy moest Lid der Kcrke zyn en het Sacrament ontvangen hcbben, en dewyl hy, ten deezen einde, een openbaar onderzoetc moest ondergaan, wist de regeerende Party het zo te be- fteeken , dat men die plegtighcid uitllclde , onder voor- wendzel, dat de Prins niet genoegzaam ondcrlegd was in de Gronden van den Godsdienst. Men liet,.met voordagr, gcrugien loopen, en ze werden greetig gclooft, door alien wier belang het medebra^^t , daar aan geio(if te flaan , ^at de Prins ilechts zeer middelmaatige verllandsvermogcns bezat. — Schoon het gebruik mcdebragt, dat de Kroon- prins van Deenemarken , op zyn dertiende jaar. Lid derKer- ke wierd , en Zitting in den Geheimciiraad name , ver- traa.ede men zulks geftaJig , lang naa dat de Prins die jaaren bereikt hadt, in het bcgrip, dat hy biiiten ftaac zou wee- zen om het openbaar Ondcrzoek door te ftaan. „ Doch toen de Prins bykans in zyn zestiende faar trad , diirfden zy het niet waagen , zyn Ledemaatfchap langer te verwylen. Wanneer dit noodlotrig uiir nader- de , nam men alle voorzorge , die voorzigtigheid en list kon inboezemen 9 om den Prins te winneu, en de Magt RXICROUWIKG. 69 Magt in die hinden te laaten , waarin dezelve zo langen . tyd berust hadt. Ten dicn einde werd zyn Gouvemeur, de Generaal eikstbd, die niet beroind was by zyn Kwee- kcling , aft^ezet , en sporen , zyn Leermeester , zyn vcr- ooderftelde GunHeling, tot Secretaris van het ^Kabinet aan* gefteld. Men benoemde een nieuwenGelieimen Raad , bykans gtheel befhande uit Lieden , die op den wenk der Koningin* neMoeder vioogen, en waarin dcHecr guldberg (♦^ het meest te zeggen hadt. AUes fcheen voor hiar te zullen bukken, wanneer de Kroon-Prins eene Omwenteling in het Ryksbeftuur van De^ ntmarkm te wege bragt , zo zonderling als onvenvagt. — « Op den vicrden van Grasmaand dcsjaars MDCCLXXXIV, werd de Kroon-Prins , in de Koninjlyke Kapdl te Koppeti" hagen , in de tegenwoordigheid dcs Konings en van het tot Lid der Kerkc aangenomen. Volgens het gebruik der Lutherfche Kerke, onderging hy vooraf een Geloofi- onderzoek van 's Konings Kapelaan. Dit duurde meer dan een uur, en dcPrins, gelyk ik gchoord heb van vcrfchei^ de Pcrfoonen , die 'er zich tegenwoordig bevonden , ant- woorddc op eene zecr gepaste wyze; door de vaardigheid en diiidelykheid zyner antwoorden, genoegzaam toonende, dat de uitgeftrooide gerugten van zyne onbekwaamheid , zo kwaadaartig, als ongegrond, waren. Hy fprak met een ft^rkcr^ klaare en manlyke, (lem , met eene deftigheid en vocg\ykhcid , die alle de aanwcezenden verbaasde ; en , tocn hy den £cd deedt , by welken hy zwocr zich aan de vastgeftelde Kcrk te zullen houden , deedt hy zulks op eene zo rreffende wyze , dat het de traanen uit de oogcu trot, van veelen der Toehoorderen. By eene volgende gelegenheid, het Sacrament ontvan- geu facbbende , werd hy in den Gcheimen Raad loegelaa- ten , en iag den veertienden van Grasmaand , den daar by behoorendcn Eed af. Omtrent vyf uuren 's namiddags, vergaderden de Prins en de andere Leden van den nieuwen Geheimcn Raad, voor de eM-fte keer, in 's Konings tegen- woordigheid. De Heer steman, Opper-Thefauricr , wilde voort- (•) Deeze Ileer guldberg was, gelyk coxe voorhcen opte- kcnt , eertyds Hoogleeraar op de Hooge Schoole van Soree , en Lccnneester van Prins frfderik ; en de Man op wien de Ko- nio^e Moeder vertrouwde ; en , als byzondere Secretaris vaa ^ ^omng 9 was by de beimlyke Staatjdienaa^ E5 W. COXB yoortgaan met de iifewoone zaaken ran den dag; te verhari- dclen; de Kroon - Priiis wcdcrliieldt hem, en ssicli tot den Ko- nuig wendende , bedankte hy dcezen voor deOpvoediug, hem verleend; 'er by voegcnde , dat hy^ nu gerocpen zynde ton cen post 9 waar van liy verantwoording moest doen , ea iyne Majefteit met zynen besten raad dienen. Jlicr op verkJaarde hy zich , met vecl ernst , tegen vcele misbnii- ken in de laatlle befluuring der Rykszaaken , byzonder tegen de ongeregclde wyze , waar op men Kabniets - beve» len uitvaardigde , zonder de ondcrfelieide Ivamers des Ryks- bcftiiurs tc kennen. — — Hy voer voort met de bctiiisin;^, dat hy , bewust van zyn eigen gebrck aan ervaarenisfe , zyne Majefteit geen raad kon geeven , (bekkcnde tot roem van de Kroon , en voordeel des Voiks , of de Gelicime Raad mocst beftaan iiit I*crfoonen , die zyn vcrtroir.ven en het vertrouwen des Voiks bezaten; dat, in het tc^enwoor- dige geval , noch hy , noch het Volk , ecnig vertrouwen kon ftcllen in de thans zittcnde Leden ; waarom hy den Koning verzocht , den tcgenwoordigcn Gehcinien Raad te bcdanken, en in plaats te llellen denGniat' beknsdorf en zodanige andere Perlb:ien , als hy dc vryheid nam aau te pryzen. Hy hoopte en vertroiiwde bolv , dat zyiie Majelleit een bevel zoii geeven, dat ircen Befluit vnn krajt 20U weczen, dan 't seen door den Konins? getekend, en mede door hem, den Kro'jn-Prins , onderlciircven was. AIIj de Lcilen, (iiitgcnurnen dc Baron scriAt'ii ratfj- LOW, die allecn her (jogmcrk van den Kroon-Priiis wist,) llondcn deruKiate verbaasd , dat zy gcene teccnkaniin'^ , hoe genaamd , wistcn te doen. Doch , tocn de Koiiing bevreesd I'eheen. en te aarfeien , rces een der Lcden op en zeidc , Myn lleer! Zyne Maiefteit kan znJani-^e Panie- „ ren niet lekencn, zonder zich ecrst daar i»p wel le he- „ raaden," en tractce tcvei:s het Papier uit 's IVinleii hand te necmen. Deeze antvvuurdde met ceiiige drilt , docU (*) Deeze Crar.f was • door de voorheen rcfcerende V:.ny , gelyk CO Mi in "t ^recde berij.c , afgczec , en na Duisc'iliHul vcr- iroickcn; terwyl ciens aFzetting de handen geheel niim gaf aaa uc PruisjJj'che Party, die dc Koiiingiiine Mocder be:li;urdc. BESCHOU WINC« doch teffcns zyne dcftighcid bcwaircndc : Myn Heer !, „ hct is uvvc zaak nict , zync Majcllcit in die gcvallen tc ^ raadcn; maar de mync , die de vermocdlyke Erfgciianm „ ben , en vcrantwoordlyk voor myn gedrag aan de Na-. tic!'*— Het Papier daarop den Koning weder aanrci- kcndc, tckcndeZync Majeflicit 't zclvt terllond, De Papic^ jcn wcrden door een vertrouwden Boodc na de Kaufelary gebia^t , en daar aangenomen. De Geheime Raad in deezer voegc ontbonden zynde^ toen dczclvc voor de cerfte reis in 's Kpnings tegenwoor- digbeid vergaderdc , ging de Kroon-Prius die verandcring Klve der konipginne Moeder bekeiid maaken , met alle ber tuigiagcu van gepaste hoogagting. In het gedrag van den jongen Prins , geduurendc d^ gebeele toedbragt deezer zaakc , befpeurde men eene be* durdheid en geheimhouding, zeer ongewoon in zo vroege jaaren. Te onvrede zynde pp de Koninginne Moeder , tradt hy eerst in eene geheime vcr (land bonding met deQ Graaf b£RNsdorp , toen hy naauvylyks veertien jaaren bereikt hadt; deeze zette hy bykans twee jaaren voort, nu cers doorBrievcDi dan eens doorEooden, en ontving vzn hem onderrigtingen hoe tc handelen, Middclcrwyl tradt hy in eene andere verftandhouding met den Heer sciiach RATHLow, die het meeste aandcel hadt in de afzetting van den Graaf bernsdorp ; doch nu misnoegd was op de Ryksbcftuurders , en byzondere voorftcllcn deedt aan den KroonrPrins , zonder iets te weeten van diens handclingen met den Graaf bernsdorf. De Kroon-Priiis zette deeze dubbcJe /laatsftreek voort , onder het bcltiuir van den gc« incJden Graave , op wien hy een onbepaald vertroiivven ifcl- de, zonder dat hy in eenige verdenking viei by zyn Leer- mecstcr sporen , of by zyn Gouvtrueur den Gcneraal eik- STED , zo afgcrigt op Hofftreeken : zclfs wist hy de ver^ mocdcns van de Koninginne Moeder in (laap te ziisfcn ; want haare Majedeit onderhieldt hem , onitrent een week v66r die grootc gebeurtcnis, over het houden van geheime Bricfwisfeling buiten haar weeten; waar op hy een ontwy- kend antwoord gaf , met zulk eene onbedeesdlieid en vaar- dighcid, dat hy haarc vermoedens gcheel deedt wyken. „ In deezer vocge misleidde een Jongeling, van nog geen zestien jaaren , Mainien in Hofftrceken oud gcworden , door zich geheel vriendlyk tc gcdraagen ^ jegcns de Party van de Koninginne Moeder , en te berustcn in de benoemiug van een 72 W. COZK^ BESCHOUWIKG. ccn nicuwcn Gcheimen Raad , op het oogenblik dat hy ten oogmcrk hadt, de Leden af te zcttcn. „ Hct dient om onzc verwondcring over al dit bedryf te vergrooten , als wy bedcnken , dat het Ontwcrp vy troiiwd was aan meer dan tien Perfoonen , en dat geen dJn hunner het minst liet blyken, dat vermoeden kon baaten. „ AUe maatregels, die dc voorzigtigheid aanraadde, wa- rcn 5 te dcezcr gewigtige gelcgenhcid , gcnomeiu De Ge- ueraal hut , badt dc Lyfwagt docn byeenkomcn , om den Gehcimen Raad, indien de Leden tesenkanting betoonden » te dwingen ; en de Gouverneiir van de Citadel was gerecd, om den Kroon-Prins daar binnen te laaten, indien de zaaken niet naar zyn wensch uitvielen. Gelukkig deedt de moed en bekwaamlieid van den jongen Prins , en de Volksbelang- neeming in zynezaak, decze voorzorgcn onnoodig worden. Met zcer veel zagtheids bejegendc de Kroon-Prins alle de Perfoonen , door hem uit het Ryksbeftuur geweerd. Aan den Exminister guldbrrg , gaf hy een jaargeld van looo Ponden Sterlings , en llelde hem aan tot Gouverjicur van AarlmuSy eene foort van eerlyke Ballingfchap. Hy bcnoera- de STEMAN, tot Gouverneur van HadersUben ^ hem tevens ▼erzekerendc, dat hy overtuigd was van dc getrouwheid , anet welkc hy de post van Opper-Thefaurier hadt waargc- nomen ; 'cr byvocgende , dat hy , indien hy hem niet gc- jioegzaam kon beloonen , ryklyk voor zyne Kindercn zou xorgen. „ De voomaamfte Perfoonen , die als Vertrouwelingea van den Kroon - Prins hier eene hoofdrol fpcelden , en zints de voornaamfle Hof- en Staats-bedieningen bekleedden, wa- Tcn de Heer schach rathlow, de Graaf bernsoorf, de Graaf shimmelman , de Generaal hut en de Heer bu- Low , toen Kamerdienaar , thans Maarfchalk van 's Prin- fen Hof. De eenige Vreemdeling , dien men veronderftelt , dat ccnigc kenuis drceg van den toeleg, was de Heer elliot, die van Berlyn te Koppenha^en gekomen was, als Afgczant van 't Brufche Hof. De Konmg van Groot-Brittanje was de eerfte Mogendheid, aan wicn de Kroon-Prins kennis deedt toekomen van het gelukkig llaagen zyner ondemeemingc." Ten (lot weete de Lcezer, dat, volgens het Berigt des Vertaalers , nog ftukje , van omtrent gelyke grootre als het tegenwoordigc , alles zal behclzen , war de Heer coxe aan zyne voorgaandc Reize hadt toe te vocgen. B. M. a ORELMAN, OVER DE HEIDENS. 73 i Ci/chiedkundigeFerhandeling oyer de Heidens^ hetreffends Imn* ne Jierkomst Jeevens'H'yze ^ gejteldheid^ zeden en lotgevallen^ federt /tunne verfchyning in Europa% door h. m. g. grel- WAN, Lett oar der IVysbegeerte. I^olgens den tweeden ver* meerderden Druk oyergezet. Te Dordrecht by A. Bliisf6 en Zoon , 1791.. In gr. 8?o. met de Bylaagen , 334 hladz. Hct is , voor den lief hcbber der Gefchiedcnisfen , lot hedcn, een raadzel gcweest, waarom de yverige naar* vorlcbiDg der Geleerden nimmer iets bepaalds , nocfr eca gebeef, neeft kunnen opmaaken, over de afkotnst en den toefiand van een Folk 5 dat in Europa zo vreemd , en te* Tens zo algemeen , zo gehaac en tevens zo verfpreid , zo onbefcbaafd en tevens zo lang in Europa is , gewoond heefc , als dat volk , bet welk men gewoonlyk heidens noemt. In bet algemeen , fcbynt de onkunde hieromtrent in bet cha<« rafter dcezes Folks zelf jgclegen te zyn : de vreemde taal en leevenswyze deezer Natie breidcn een duisteren nevel rondom den gewoonen Gefchiedrchryver uit , haare arglis- tigheid , fchclmerycn en wispeltuurige wyze van denken , bniamen den naauwkeurigften en ieverigden Onderzoeker den moed, cm door deezen nevel been te drinzen, en haare -voonduurende onbefcbaafdbeid weigerde d1j| onderzoek- lievcndcn Navorfcber , den weg te wyzen tor' haaren oir- iprong en afkomst. Eene oadere, en tevens zeer gebrekkige , reden , van onze oniveereDbeid hieromtrent , leercn wy yil dit zo doorvvroch- te werk van den Heer GHELMANTS^niien : namelyk , bet verbaazend aantal van Boeken en Cefthriften , waarin de {)ouwfbffen tot eene beredeneerde GCPlbfedenis deezer Natie ▼er/preid lagen, en welke te kennen niet alleen, maar ook te kunoen nazien en beoetenen , voor weinige Geleerden , zonder den toceang tot de voortreffelyke Bockery der Hoo- ge Schoole te Gottipgcn te bebben , mogelyk was. Wy achtcn bet gchccl onnodig, dit Werk, den beminnaa- .ren der edelfte VVeetenrchap, der Wysgecrige Gefchiedkua- de, aan te beveelen, nadien bet zo door verfchci(ie iiitgaa- ^ aJs oaauwkeurige vertaalingen in Daitschland , Engeldnd , TteMkryk en de Nederlanden , zig genoegzaam heeft aange- preezen, en fchoon bet noch Roman, noch Toneelftuk, is, dcQ lof van byaa ieder een heeft weggedraagen : wy zul- B* M. G. CRBIMAN len ous , ten bewyze van de voortrefFelyklieid dcezes WerkS, vergcnocgcn , met ecne korte Ichcts van deszelfs inhoud den weetgierigen Lcczeren mcde te declcu ; waaruit men ligtelyk zal kimnea opmaaken hoe verbaazend groot dc vlyt des Heeren grelmans geweest zy, daar hy al het gedn in dit Wcrk voorkomt, uit meer dan tweehonderd anderc en weinig bckendc Werken , met eene zcer byzoodere naauwkeuriglieid , heeft opgezameld, De Hcidens wierden, waar zy verrcheenen, naar hun leg- plaats , gedaante, dicveryen of gcwaande alkomst en Va-^ ^crland, en wel in dc Nederlanden Heidens^ naar den Hey iten, (volgcns de aanmcrfcing van den kundigcn Vertaalei\) in Denemar^cen, Zweeden en in ecn gedeelte van Duitsch- HndjTartaaren; io Arabien , /foov^rx (charami) ; in Frank- ryk, Boheemers; in Hongaryen , Engcland en Spanje, Pharaonm , Egyptenaars (Gypjies Gitanos) ; in Polen , Diiitschland , Italien , Turkyen , Periien , Zigenner. (Perf. fia Hindois , zwarte Indiaanen) genoemd. Zy zyn door de geheele oude Waereld verfprcid , maar inzonderheid in Europa , zo als tegenwoordig noch in den Elfas, Engeland, Rusland*, Spanje, Italie, en vooral in Hongaryen , Moldavien en Turkyen. £en taanig Vel , lang zwart Hair, wittc Tanden, evenredigheid, rapheid en leenigheid. der Leden , en eene beftendige gezondheid , zyn de hocd^iigheden hunnes ligchaams. Dikwerf gence- ren zy zig met Water en Brood, maar hunuc lekkerny is het aas van geftorvcn Koeicn, Schaapen en Varkens, in de Zon gedroogd of in hunne hutten gerookt : zy ceten zonder mes ^..y^rk , bord en tafcl: behalven hun-^ nen liefllen drank Bwindewyn , beminnen zy de Tabak, zelf zo, dat zy--iy(ft,Jiimne houte pypen, wanneer zy van vocht doortroktea; zyn , met ecne ongelooflyke wei** lust knabbelen , zo lang *er can fpaantje van overig blytt. Zonder Hoed, Kousfen, Schoenen of Hemd loo- pen ze met hunne Kleederen, tot dat dczelve van hun lyfvallen;echter is pronken hunne liefhebl>ery cen rood hun- ne geliefdfte kleur; men ziet ze dus dikvvyls barrevoets, met eon gcfcheurde Broek ; en in een geborduurde PelSj^ of met goud belegden Rok. Meest altyd zwervcnde, woonen. zy in Tenten , Spelonken , en onderaardfche Heolen, waar zy rondora het vuur zitten praateu, Spys kooken, Tabak rookcn en .flaapcn; want wasfchen, ver- ftellen , cnz. doen zy. nooit. . In Spanje zyn de Heidens veelal Herbergicrs , en Jaar- 6veR DX HSIDtNf« door vcel bcfchaafdcr, zo als ook in Hongarycrt^ waai* zy gemakkclyker Wooniijgen bebben: zeldzaam weiten zy, zo lang hen noch eene oude korst Brood ovcrij bJyft : hun voornaamfte Ambacht h linecden of Sfooten maaken , en hunne Ncering den Paardenhandel , waarby zy in bedricgcryen uitmuntcn. Voorts onderhoaden de Vrouwen en Doclitcrs, de Manncn en Vaders dikwerf door Waarzeggcn, Wonderkuuren , Muziek, Zingen en de onbefchaamdde Dansfen ; van alle welke bezighcden zy een goed gebruik, tot hunne lieflle Handwerken^ Iiet be* ielen en Jteelen , weeten te maaken. Met het i4de Jaar trouwen hunne Jong^ns en Meisjeg ondcr hen, meestal zbnder Priester; want, fchoon zy aV tyd onder hunne Natie biyven , is de Godsdienst hun onvcrfchillig. Het kraamen en de Opvoeding der Kin- deren laaten zy meestal aan de Natuur over, behalven dat zy hunne Kinderen zeer jong tot zingen en dini'en ^ jnitsgaders bedelen en fteelen, aanzetten. * In die Gewesten , waar zy minder of mecrder in eene Maatfchappy leeven, hebben zy een Opperhoofd, JVby- wode by hen genoemd , aan wien zy eene jaarlykfche be- lasting betaalen , en welke hunne misdryven met Zweep* llagen ftraf^. Geen eige Godsdienst uit hun Vadcrland mede gebragt hebbende ; neemen zy gereedclyk die der Gewesten aan, in welke zy zig bevinderi, dczelve wedet veranderende , als zy verder trekken. Hunne taal is niet ligt tc leeren j de Heiden is agter- docntig, en ontkent dikwerf een eigen taal te bebben, of rabbeJt dezelve den Vraager zo fchielyk voor , dat hy ^er niet wys uit worden kan. Lees- en Schryfkundc is by hem een zeldzaam vcrfchynzel, De Heidcns zyn vlug, praat- en fnapachtig, maar los in alles, wispeltuurig, en trouwloos zelfs omtrent hun's gelyken ; daarby ondankbaar , bevreesd , maar tevens , zo als andere bevreesde Menfchen , wreed en wraakrierig^ hoogmoedig 5 losbandig en luy, in den hoogften graad; oni deezc hunne ondeugden hebben alle Staaten van Europa (uitgczonderd Turkyen , Hongaryen en Rusland) hen vcr- banncn, maar niet altyd met gewenscht gevolg; om dat zy in Turkyen hunne beftendige Vergaderplaats lioudcn: De Koning van Spanje en Maria Therefia hebben daaroux getracht" dit Volk voor den Staat en de Deugd te win« sen, doch met wekiig vrugt. Dit Volk nu is , in don Jaare 1417, in Duitschland , en wanr^ • - fchyn- f6 fi. M. G. GftJILMANy OVER DS HEIDKNS. fchynlyk, om dat Kct zccr Tchielyk rond zwerfc, ook om- treiit dien tyd voor lict ecrst in Europa vcrfcheenca , zig uitgcevende , en opk vry algemcen gehoudcn wordendc , voor £gy/>rfnaaren,die,alsPelgriras,Bedevaarten docn moestcn: dit vcrleende hen den naam van Heiligen^ eu Vrybrieven van zeer veele Vorften, tot dat hunnc ppenbaare Plunde- ringcn hen , gelyk vooraf gczegd is , als fchuim van V^olk verbanncn dccden. Men heeft verfclicidene gisfingen omtrent hunne waare af- korost gemaakt; eenige b. v. hieldenze voor Duitfche Jo^* den y andere voor Fakirs , Hunnen , Cainiten , die , wegens den vlook hunnes Stamvaders , doolende en zwervcnde moestea ^yn; echtcr de mccsten voor Egypunaartn. De lleer orel- MAN bcwyst hier volkomen, uat hun Vaderland Hinioflan is, en zy zelf SuderSy dat is van de laagde en uieest verachte Klasfe der Indiaan«n, die door de veroveringen en verwoestingen van Jtmur Big in Hindoftan^ in hec begin der yyftiendc Eeuw, uit hun Vaderland vluchtcn moesien: dit bewys (haft onze Geleerde, door hunne lee* vcnswyze met die der tegenwoordige Suders te vergely- ken , en uit de gclykheid hunner taal met de Hindoflanni- fcbe , tot welk laatfte link de uitgebreide taalkunde van den beroemden Buttner^ te Gottingen, hem de voomaam- lle hulpmiddelen verleend heeft; als Bylaagen volgen hier agtcr nog eenige oorfprongelyke Engelfchc en Latynl'che Stukken, als Vrybrieven, cnz. Dit Werk is gelukkig in handen van een zeer kun- digen Vertaaler gevallen, welke hetzelve daarenboven met eenige weinige , maar zeer goede , Aantckeningen verrykt heeft, en die tevens de naauwkeurigbeid van den Heer G. in zyne nafpooringen der Heidens in de Nederlanden, vol- jens zyne eigen navorfchingen, volgt: de Vertaaling zelvc IS zeer vloeiendc en uaauvvkeurig ; echter hebben wy twee Gcrmanismen gevonden , als op bladz. 80. Paardetuifchery (Roskammery), en op bladz. 113, het zuivefej>aar ^ het welk moet zyn het fchoone paar (iroaice). Lk^c Aanmer- kingen dienen echter minder om tc berispc^u dan wel om aan te toonen , dat deeze Vertaaling weinige gebreken heeft ; en niet vergeleken moet worden met het groot aantal vaa flordige en gehrekkige Vcrtaalingen , waarradde onze Gc- westen daaglyks worden overftroomd, en welke meer het werktuiglyke haarer Overzetters, dan de we^cntlykc dcnk- beelden der oorfprongelyke iSchry veren aaw den dag leg* gen. 77 Jdmorim^ raakende twie interesfante crimine^li Quajlien^ de eene^ over het fttllen van de cautio judicio fisti, (k. pro expenfis litis, dim ten Geaccujierden : en de andere over de verpligting van Erfgenaamen lot het aanneemen der Ar-^ rementen van een crimineel Proces^ nopens het point der Kosten^ enz. imt de Sententien^ daarin geweezen: uitgi* geeven door Afr. joannes van der linden, Advocaat voor de reffe&we Hoven van ^ustitie in Holland. Te Utrecht by li. Wild en J. Altheer, 1791, gr. tvo.^ loa hladz. In bet bcruchte Proces , door den Procureur- General van Bniband, jegcns Mr, jan huybert van slypa gevoerd, zyn de gefchillcn, welke de ondenvcrpcn dee- per Memorien uitmaaken, over en weder gcpleit^ en de Uit jeevcr fcliynt dezelve in deezen Bundel den Rcchtsgeleer- den mede te deelcn , zo als zy door hem en den Heer h&e- t«eman, mede Advocaat in 'sMage, den Edelen Raade en Leenhove van Braband » mondeling zyn voorgedraa* gen. De twee eerde Memorien betreffen de zo gewichtige vratg: of een publieke Befchuldiger bevoegd zy tot het vraa- Jien^ en dm Per^eerder in cos crimineel vurplicht tot het Ulkn van cautie , om zig^ op de eerjte requifitie van den BeJchM^er , ter RolU te fijleeren , ten einae definitive Sen-- ttniie te nmen , als mede voor de voldoening van de Kosten. in jrelke z/^onigen Vtrwierdtr mocht worden gecondemneerd? Decze vraag wordt in deeze beide Memorien ontkennen- derwyzc beantwoord ; en de verdediaers van den Ver- wcerder vcrdienen den rechtmaatigen lot, dat zy, met alio naauwkeurigheid, en naar den aarc der zaake, opvrygoe^ de gronden, dit hun gcvoelen liebben betoogd ~ Ichoon de uftflag, blykens de agter deeze Memorien gevoegde Sententie, hier aan niet volkomen hcbben moge beantvvuor- den; als zyndt de Verweerder by dezelve in het ilellea van cautie ter fom van zesduizend Guldens, met com- penfarie van Kostc;n, gecondemneerd. De twee volgende Memorien , welke het overige gc- deeltc van deezen Bundel uitmaaken, bevatten in zig een R^chtsgeleerd onderzoek : of Erfgenaamen van een crimineel hfchuldigden gehouden zyn^ om^ voor zo verre de Kosten van den Proces/e betre.'t^ de Arrementen aan te neemen? Ont- kei oen ler wyze wordt ook hier deeze vraag, met gely- LETT. 179a. NO. 2. F kC . J& V JOT DSR UfTDEK f MEMORIEVr. kc naamvkciirigheid als de voorige bcantwoord, en met geps^ste aanbaalingeii,.zo uit.Jiet Roomlcbe Recht als uic oe beste CriminalisteoV bpvcstig^ En Welk Rcvoe- ' Icn .door het daar op gevolgdc/vorinis is bekraqhtigd. , Hot 'itqx. wy niet KUDiucn onikenncn; dat de uitgaave deezer Memorien eene gcwichtige bydra^ge toi crlmi- ,iicele praftyk is, moeten wy echter aanmerkcn, dat wy ' wel . gevvcrischt haddcn daf de kundigc Uitgeever had ; kunneri gocdvindcn^ oin deczc behngryke onderwenJen, , in afzondcrlyke Stukken , opzettelyk , te behandelen en tiit 'fe gcemen: tcr\vyl de a'aft van gewootie Pleit-Memo- rien niet toelaat zo uitvoerig en duidelyk te zyni, als wel in ondcrwerpen van deezen aart gevordcrd wordt ; en het is 6m deeze reden alleenyf dat wy vreczcn , dat decze Memori^n weinige Leezers zullen Vinden* kedevoering ever de Deoefening der oude Schryver% ah een iron ym wezetilyk getioegen , in V Latjn uitgefprooken , d9or den IJeer willem kist ^ bj de aanvaarding van het Hoogleeritar* fckab in de fVeifpreekenhtid tn Gefthiedentsfen te AUddelburg, Te Middelb. by W. A. Keel, en te Dordrecht by J. Krap, 75 bl. in^^.^vOm *^ Nict alleen het zonderling Genoegen , waarraedc de I leer 7« H. VAN DER PALM opgemelde Redenvoedng hoorde uic- - I'pfeekcn , eo de Vricndfchap , welke hem aaQ den Opdeiler verbindt, bewoogen hem, om die, venluischc, den Nedertatid^r ' Mn ce bieden; maar hy dagc 00k door di§ Vercaaling eeoige nuc- cigheid aan zyne Landgcnoocen ce kunnen coebrengen: waaroni hy het 00k niet by hec overzetien, zo gelukkig volbragt, gelaa^ ten ; maar eene Voorreden , niet min leezcRswaardig dun de Redeh- voering zelve, daarvoor geplaaist hcefc, om het gebruik der oude Schry veren en de beoefenfrtg derZelvon ten (lerkften aan te pryzen. Vfy heriiineren ons, by het leezen der Reden voeriage en der Voor- reden , die 6^n oograerk hebben , deeze ftoffe meer beredeneef d en behandeld gevondt-n te hebben fn de IVysgeerige OordeeU en Zedekundige Verhandelingen ^ door J. beattie, voor weinigjaaren uitgekomen; welke wy te deezer gelegenheid lierhaalen en on- iten Leezeren aanpryzen; de Verhs»ndeling is getytcid; Over 4k ^uttighdd ecner Taalgdetrde Qpv$ed4ng. mSTS £N TWBIOB CATIIN UIT MTN 2AX%0%X. 7f Ewfie tn (weede Cattrn uit myn Zakboek , of /1antekening$n ysm eem Burger aan de Gren»e^^ van Holland. Te RoUerdam ty N. Coroel. In gr. Svo. 40 l^ladz. Hoc nutcig en ooodzaaklyk , bet mgaken en verzamelen van AancekcQingen , tea byzonderen g«bruike, 00k zyn moge, geiooven wy edicer » dac zeer 7^eld<en zodanige Aantekeningen ^e waarde voor hcc publiek hebben , dac zy den opeibaar^ druk verdienen : voorai niec y wanneer dezelve zyn getrokken nitSdirifteny welke of geheel iueuw» of in iedefs handen, zyn, veel minder 9 wanneer zy, zonder eenige orde en fchikKing, zo maar, naar de grilligheid van deu Verzamelaar » zyn ter liedcr Wymeenen deeze aanmecking, op de voor oqs liggende Aan- cekeningen vryelyk ce luogen toepasfen : alchans , wy kunnem jiiec begrypen , welk een verband de volgende opfchrifcen , in deeze Cacernen voorkomende , al^ Frankrykf de Siaavenhanidely Noord-Amerika n de Veretnigdi Nederlandin^ Engeland, Lrland^ Oasienryk , en de Leyensbejchrjvifig van caguost&o , met el • kanderen hebben: veel minder, hoe deeze grooce onderwerpen, jo een beflek van weinig meer dan honderd bladzyden , kunnea worden omvat. De Leezer, welke eenig denkbeeld van des Verzamelaars orda en fchikking , en van het gewicht zyner Aantekenmgcn , trachc te verkrygen , wyzen wy na den cerllen Catem; de afdeeling, ten opfchrift bebbende , de Fereenigde Nederlanden ; na dac de Verzamelur eenige vluchcige trelcken , nopens de oudheid ea Vigging van ocs Vaderland , uit den kundigen engelbe&ts op« gezameld, becft cer nedergefteid, en de Gefchiedenis der Haring- visfchery heefi verhaald, gaac'hy, ten befluite deezer Afdeeling, tensklaps over , om de Weddea van de gewoone en buitenge- woooe Ambasfadeurs van deezen Scaac op ce geeven: en eindigc alzo, io een beftek van naauwiyks drie bladzyden , deeze zo fobere aancekeningen , mec betrekking cot zyn eigen Vaderland: of de Verzamelaar hier mede aan zyne belofcen , in hec Voorbe- ricfac van den eerllen Cacem gedaan , daf hj zs'g in het bjzonder zflude toeleggen , op al het geen de welvaart en den bhei vam zyn Here Vaderland kon bevorderen , voldaan heefc , Itaten wy hem zelve cer befllsfmge over. In hec Voorberichc van den cweeden Cacern , zegt de Verza- melaar % dat zyne eerfle Catem niet gerekend kan worden ottder ii afgedrukte Schriften , welke op de Zolders der Boekverkoopers Uwaard , of tot miulruk get eld worden. Met Hoogfie Goed. . Leerdicht in vier Zmigen. Te Amfttrdam If P, J, 4Jijlonbroek . 179U In gF. %yo. 74 hi. 