Maleisch-Nederlandsch woordenboek
/ / ^■^V .|-._y plur. van Iaj^, \ ^ ^^^^,^.40. tamboe-!^ (z. t^bcê-S, T.), soort van ringen ter versiering. — [L. bew.]. ^^^^y^sj^^ tambi — tamil., jongere broeder — , praedicaat, aan Klingaleezen zonder onderscheid gegeven, ook door de Kling- aleezen onder elkander, doch in andere verhoudingen. ^^^^,^^,1^* L, menoemboe, onder iets omhoog steken, zooals bv. een knikker onder een tafelkleed. ^fll. (jav., T.), toetoemboe, vierkante doos van bladeren. — [L.]. ^flll.) toemboe menoemboe, w. sum., iets dat vaü veelkleurige lappen gemaakt is, zooals een lappendeken, sprei of harle- kijnspak. — [N.]. — z. toerang menoe- rang. ^ \,^^y\j^^ tomba, ondersteunen. — [R.]. ^^^^,^s,„|0> timba, putemmer; menimba, put- ten y uithoozen, LlUwc^ö tembatoe, de vrucht van de nï- pah-palm; s^p^rti t. dihempas, als eene nïp ^h-vrucht, die men op den grond smijt (vsraardoor de deelen, waaruit de vi'ucht bestaat, uit elkander vliegen). ^ *y\^r^y tambatar, naam eener soort van paalworm. i^^ ^ Vjl^* tembaki of selajar, naam eener zeer vergiftige vliegende hagedis. io\js^ tambakang', naam van een' eet- baren zoutwater-visch (in de Lam- pongs wordt de kuit gezouten, terwijl de visch ook in de rivier Toelang-Bawang voorkomt, T.). PVa-^Ö tembakoel (van bakoel), naam van een kleinen niet eetbaren zoet- en zoutwater-visch, met een' dikken kop en daarom bij eene mand vergeleken. Bij laag water ziet men hem in menigte door den modder springen, waartoe hij zijne van voren zittende twee sterke zwemvinnen en zijn' staart gebruikt. ^\^^ tembakau (port. tabaco, T.), tabak, I^^Vj^^ tembaga (prakr^t), koper; t pöètih, berlijnsch zilver, pleet; t. köêning, geel koper, messing; t. mêrah, rood koper; t lantak, koper in staven of andere vormen gegoten. 389 cjX<ü \^^y^/^^ I., menambat, vastbinden; aanleg- gen; verbinden. *IL tambatan (weinig gebruikt), batav. bijzonder; in U bijzonder, — [B.]. y^^V I. tambar, alleen van rijst zwart (beneden het middelmatige in witheid), slecht; beras t. berseh,n}>f, beneden het middelmatige in witheid, maar gaaf en schoon, *1I., jav., machteloos; krachteloos, — [C.]. y^-4Ö tamboer, — verb. ned. — , trom; tamboer (z. .^aLL); bertamboer, op de trom slaan, trommen, ^ ) ysu^o (jav., T.), ikan tambera, batav., soort van karper. — [B.]. Ui 9^9 yj.^ï tiriibaroewang; (van timba en ^^ röéwang) — ook wel eenvoudig r öë wa ng — middenste vak in het ruim van een vaartuig, waar het water uitgehoosd of uit- gepompt wordt; aj^r i, het water in het ruim; angin t., wind, die in de richting van dat vak, d. i. dwars, inkomt; meniihbaroewan^, van den wind eene dtvarsche richting aannemen, 7i y*-4Ö tembereli, naam vaneen* grooten, eetbaren zoutwater-visch, die tot een pikol en meer zwaar wordt; naam van een* boom. ^( >^*^-4^* ^' tambas, door zijpelen; door- zijgen. — [R.]. * IL, tetambas, overval van ziekte. — [L.]. / yèj<j^ I. (en timboes), menamboes, 6e- dekken met aarde , zand, asch en dergelijke, bv. een' aardappel met heete asch; bedelven, ook van de golven; een gat in den grond opvullen, aanvullen, dicht maken. — * batav. (baK), menamboes, iets ingewikkeld met heete asch bedelven om het gaar te maken. — [T.]. ¥:ll., tambcjêsan, driehoek. — [L.]. / M>J<^^ temboes, een gat hebbend; door- gestoken; menemboes, een gat maken in iets; doorsteken; van wegen, rivieren, waterleidingen, tunnels en derge- lijke ergens uitkomen; temböêsan, wat ergens idtkomt, water- of andere leidingen; tunnel, loopgraaf; penemboes, wie een gat maakt enz, — * soek., stamper in 't algemeen; zuiger, bv. in eene pomp. / AM^A^* toembas, bv. van eetwaren tot op het laatste ziertje op, sterker dan habis, waarmede het gaarne samenstaat (habis t.) ; meuoembasken, tot op het laatste ziertje opmaken. ^M^j^J^ tembessoe, naam van een' boom, die goed timmerhout oplevert en aan zijn* voet eetbare vruchten draagt; t. samak, soort met geelachtig hout» ^A^^O !• tambangi, betaling voor het van de eene plaats naar de andere brengen, passagegeld, vrachtgeld; menambang, tegen betaling gebruiken een vaar- of voertuig of een rijbeest van een* ander; over* ^ 590 'J* ftX«0 varen; medevaren; voor vracht varen, daar- mede den kost voinnen ; tegen betaling op een vaar- of voertuig of een rijbeest van de eene plaats naar de ♦andere brengen; tegen betaling vervoeren, voor vracht overvaren. II. geplaatst, gezet, gesteld; blootgesteld aan een invloed [inz. iets, bv. water ^ op eene ze- kere plaats, bv. het graf van een' overledene, waardoor het eene geneeskrachtige eigen- schap bekomt]; sympathetisch geneesmiddel, verkregen door het plaatsen op eene zekere plaats; menamban^keii, plaatsen, zetten, stellen; blootstellen; meiiambang^ken lajar, eene zeil bijzetten; m. aj§r, water op eene zekere plaats zetten, ter verkrijging van ge- neeskrachtige eigenschappen. *IIL jav. (tam heng, T.), kvoade ma- nieren. — [L.]; halsstarrig, koppig (vgl. tamboeng, T.). — [C.]. *IV., batav., uit 't jav., touw. — [B.]. * V., batav., tijdelijk scheiden. — [B.]; bininja di tambang, van eenvrouw niet meer met haar man te samen woonen, zonder wettig van hem gescheiden te zijn. - [H.]. ^VL, men., een mijn, — [T.]. m^^^j^ tamboeng, balddadig; stout; vermetel; balddadigheid; stoutheid; vermetelheid. ^ ^^4^ (jav., T.) tembany, zang wijze; gezang, lied; poëzie. iLs,-^* I., bertemboeng, elkander op weg of op reis tegenkomen; tegen elkander aanloopen. II. anderhalf vadem lange, dikke stok, dienende als wapen (de baton); maïn t., batonneeren ; bertemboeng' , batonneer en (bal. n ^ mbo eng, een slag pareeren, T.). i.A-^* I. toembang, van hooge, rechtop- staande voorwerpen omvervallen; me- noembangken, omvergooien, omgooien. * II. openrijten; openscheuren; den mond open doen, om te spreken, — [R.]. i.x-|o I. tombong, kort kanon; houwitser; mortier, II. uitzakking (med.), bv. van de caruncu- lae myrtiformes, den uterus, den anus; t. njijoer, de nog in de kokosnoot beslotene bolvormige kiem; t. damar, de sintels van een A.dimdiV -toorts of -lamp; ïkan t. d., naam van een* eetbaren zoutwater-visch. iA»4o\ inenimbang, wegen, overwegen; betalen met iets, als tegenwicht; het tegenwicht houden aan iets; m^mb^lï t. tcênai, met gereed geld koopen; timba- ngan, wat gewogen enz, is; weerga; weeg- toestel, weegschaal; ba toe t., gewicht om te wegen; t. b^lah bahagi, vermindering eener straf, wegens verzachtende omstandig- heden of andere consideratiën. ^ i-Ai4^V tèmbang, batav., zekere zeevisch. — ^' [T.]. o^ 391 CiouT (^ Jlx^* tambak, schoeiing, zooals van eene rivier, een terras; rfijA;, bedijking, dam, ingedijkte plaats ; dok, gemaakte kolk; ingedijkte vischvijver; muur van iets, dat op- gevuld moet voorden, zooals bv. de vloer van een huis; pedestal; grafzerk; menam- bak, bedijken, bedammen, schoeien; opvul- len, dempen, in dien zin; den voet van planten met aarde aanhoogen. — * tambak- ken, w. sum., voor het midden van het lijf plaatsen, zooals eene kris. — [N.]. L«Jl\-fj tembok (vgl. tebok, T.), van ge- v^even stoffen, matw^erk, papier en dergelijke, en ook van tanden een gat of gaten hebbend; doorboord, in dien zin. ^ t^JlA-^ö toembak (jav., T.), roede; meet- roede; een vadem, maatnaam voor hout. — [L.]. C,,^_Ü>iw|o 1-5 menoemboek, stampen, stompen, stoot en; beuken, bonzen; verbrijzelen door stooten; breken; ketoemböêkan, werk, dat één of meer personen te verrichten hebben; taak, die één of meer personen te vervullen hebben, II. naam van een^ eetbaren zoutwater- visch; t. banïr, soort daarvan. L Ojl^ tombak, piek, spies, speer, lans; menombak, met een piek steken; t. sajang, schoor, dienende, op ind. vaar- tuigen, ter vervanging van de boeilijns, om het loeflijk van een zeil meer vooruit te houden, ten einde scherper bij den wind te kunnen zeilen; soort van kraanachtig werktuig, kraan; daon t., naam eener • plant, die als groente gegeten wordt; bertombak, een piek hebben, van een piek voorzien zijn, een piek gebruiken; maïn b., zich met een piek verlustigen; met een lans schermen, •♦ ^, L, Jlx^|o , menembak, schieten met vuur- wapenen (bv. een' vogel); op een vast punt af sturen; in de richting eener bepaalde streek van het kompas brengen (bv. een' berg); afvuren, vuren; menembak böêroeng dengngan p^lcëroe, een vogel schieten met een kogel; menembakken, schieten (een* projectiel). C^^jlA^ I.^ menembok, van vloeibare stoffen, inz. spijzen iets van uitscheppen en weder in laten vallen, op die wijze koud maken, II. ophooging van aarde, steenen en dergelijke; dijk, wal, muur; beer; menem- bok, van een wal, een muur voorzien; be- dijken; bewallen, bemuren, C^Jsx-^* tembek, van voorwerpen, die naar een doel geworpen of geschoten wor- den rakelings aan het doel; het dichtst bij het doel; rakelings aan een doel enz. zijn; h<J»AAÏ 592 ij^ geworpen of geschoten voorwerp, dat rake- lings aan of het dichtst bij een doel is (z. a dj oen). ■^. Kx-^\ hatav. (jav.), menambal, belap- pen als een verscheurd kleed; bapak tambal, iemand die een vrouw huwt, die reeds van een ander zwanger is. — [T.]. . Ka^I* tamboel, toespijs, inz. bij dranken, bv. bij de thee, den wyn. *II. of t^las, eene zeer slechte aard- vrucht. — [R.]. ¥r. Kx^J tambol, tooverij, hekserij, — [G.]. .Ls»^*^ menoembal, haastig opslokken; penoembalan , opslokking in haast. \k^ tombol, /rno66e/, zooals bv. op den snavel eener gans, als ziekteverschijn- sel op het lichaam; knop, zooals bv. op eene gong, van eene deur, kruk en dergelijke. — z. tondjol. KAi4J> I- timbal, wat tegen iets opweegt, wie tegen iemand opweegt, wie tegen iemand opgewassen is, tegenhanger; waardoor iets symmetrisch wordt; menimbal, opwegen tegen iets; het tegenwicht houden aan iets; bertimbal, een tegenhanger hebben; s^lïgï t a dj a m b., houten werpschickt, aan beide kanten gepunt; wie zich in schijn op de zijde van elke van twee strijdende partijen houdt, om er zijn voordeel mede te doen; döëdöek b., aan den tegenovergestelden kant even hoog zitten als een ander; tim- balan, tegenhanger; symmetrie; 2^ of se- timbal, naam van een* boom, die in de geneeskunde tegen gezwollen beenen ge- bruikt wordt. *II., w. sum., de boorden of zijden van een' weg of rivier. — [N.]. . K>c|0 ^ timboel, opkomen, verrijzen, te voorschijn komen; ontstaan; vlotten, drijven ; t. t a h i , drijven als drek , d. i. tusschen water en wind; b^ras t., rijst, die bij het wasschen boven drijft, d. i. hol, door den koren worm uitgevreten; penim- boel, wie of wat doet opkomen enz,; 'ilmoe p., geheime weienschap, waardoor iemand door slagen of stoten geene kneuzingen of bulten krijgt, maar bij iederen slag of stoot als het ware iets te voorschijn doet komen, dat slag of stoot opvangt. *IL, batav. (uit ^t bal., T.), naam eener soort van broodvrucht-boom — arto- carpus incisa — (z. kcêloer). Vx>|ö tembel , puistje aan den rand van de oogleden, ^LAa^* tembelang, van een ei bij het uitbroeien verrot, nadat de embrijo zich ontwikkeld heeft. ^jXj^ tembelan, naam van het grootste der zoogenaamde Natoena-Eilan- den. • CS^ 595 uyi^ ^ i^J^js^ (vgl. t^mboeloek, T.) tam- belcĕki (lees: t^mboeloe- kan, T.), de krop van een* vogel — [L. bew.]. ^^x-40 tembam, eenigszins gerezen, zooals ^ bv. een kolombijntje; van de vrouwelijke schaamdeelen van natuur eenigszins gezwol- len^ dik, vleezig, mollig, x*%*x-|0 tambaii, naam van een' eetbaren zoutw^ater-visch ; soorten: t. dj eb oh; t. s^töê, zoo genoemd, omdat hij zich lusschen het zeew^ier van dien naam ophoadl. ..^j^^ tamboen (en timboeii), l'" van levenlooze dingen hoop, stapel; tas [grooter dan long gok]; 2^ dik^ vet, goed in H vleesch; welgevoed, doorvoed; mollig, poezelig (z. toempoek); t. tahi, naam van een* boom, vs^elks hout sterk naar menschendrek ruikt, welks vruchten echter, die aan het onderst gedeelte van den stam groeien, gegeten worden; terwijl de bla- deren en wortels in de geneeskunde gebruikt worden; menamboen, ophoopen, opstapelen, optassen; bertamboeti, in hoopen enz. zijn; tambcênaii, stapel enz,, mijt, bv. van rijst; ketamböènaii, molligheid enz,; penaniboen, wie ophoopt enz,; penamboêiian , ophooping, opstapeling , optassing. ^ /♦^•A^* toemben (uit 't bal, T.), voor het eerst; nieuwelings. — [R.]; batav., tegen verwachting^ bij verrassing, — [B.]. •^ /•^-^J, tatomban en tatoèban, geboorte- vlies (z. toetoeb, T.). — [L.]. ■)f/ mSj<^ (tambonsoe), men., de dar- men (soend. tamboesoe). — [T.]. ■X- yw-*|0 tambo (lees: tamba, T.), w. suni., een geschiedkundig boek, voornamelijk wanneer het over de afkomst der vorsten handelt. — [N.]. %js,j^ , menimbau, door aanvoeging van plan- ken verhoogen, zooals bv. een vaartuig, eene kist, of verbreeden, zooals bv. eene tafel. / K^ ^^ tembösa (minder gebruikelijk, hoewel heler met het oog op den oorsprong, is s^mbösa), — verb. van ^^xx^ (s a m b öë s a k ) , — pastij , gewoonlij k klein en driehoekig; tjintjin i., pastij-ring , d. i. een ring met een kastje, om er iets in te doen, als in eene pastij. / ^/jj 4A^* tembcêsai, naam van een rijkje op de Noord-Oostkust van Su- matra. L/^ iLA-^o tembfëkoe, de kussens aan een* mast, die met de steng en de kussens zelven uit één stuk hout gekapt zijn. ^.p 4>^^* z- tamboeh II. L JLJ tu<0^ tembCêloek, krop van vogels. /•t %A«40 tembcëni, nageboorte: moeder- koek (z. öêri). v^ 394 ^j>^ ■)f •♦•Jè aa^o z. onder taboh. iKj<^ tambah, bijvoegsel; bertambah, ver- meerderen, toenemen^ aangroeien; me- nambah, vermeerderen door er bij (e komen, zooals bv, een gulden eene som van tien gulden; bijvoegen, bv. een* gulden; vermeer- deren door er bij te voegen, met twee dir. obj., bv. eene som van tien gulden (l^dir. obj.) met een' gulden (2** dir. obj.); tambah tS dapat, dat moest er ook nog bij komen, dat ik het niet kreeg; tambahan, V wat bijgevoegd is of moet worden (hoercêf t., ook hoer.öëf datajig^ affixen; prae-, suf- of infixen); 2^ daarenboven; t. pöëla, daaren- boven nog. iXx^|0 I- z. onder taboh. ^ II., tambC^han (in plaats van ^^^ T.) , koperen bekken om de handen te wasschen bij U eten, — [L.]. ^<Xx-40 I. tamboh en temhoh^ vergoeden; zijne schade verhalen. — [L.]. *II., w. sum. (jav. tamboeh, niet weten, T.), iets raden; T versleten. — [N.]. ^Aj<j^>^ toemboeh, w. sum.^ lap, lappen; stukken van katoen; iets lappen. — [N.]. Aa^* I. toemboh, van \)\m\ien uitspruiten , uitschieten, opkomen; van zweren^ puisten en dergelijke te voorschijn komen; opkomen; ketoemboh, pok; kinder pokken (z. abilah); ook: ketoemböhan; soorten: k. djintan, klein; k. k^toembar, iets grooler; k. djagoeng, zeer groot; k. la- koem, zwarte meest doodelijk; k. kertas djatoK k^aj^r, het geheele lichaam be- dekkende; — ^toemboêhan, batav., abces wan binnen, bv. aan de lever. ^11. toemboh, w. sum., = ^1^. — [N.]. ^ <X/^-|0 tomboh, ontmoeten. — [L.]. ■^L-^«4^* tombe of ketombe, batav. (soend.), schilfers op het hoofd. — [T.]. C. ykx^* tembiërang, staand wand; stag; ^ t. belakang of t. boeritan, ach- terwant enz. van een mast; t. halcĕwan^ voorwant van een mast; menembëran^, in: m. belakang of m. boeritan^ van den wind in de door het achterwant en den mast aangewezen richting inkomen; m. ha- löêwan, van den wind in de door het voorwant en den mast aangewezen richting, d, i. kraanbalksgewijs, inkomen. C. ^xx-|o tembëreng, klein stuk van iets, ^-^ meer breed dan lang, bv. van een^ koek, een' visch, een' akker; segment (geom.); beetje, ftroA; (vgl. bat. tambiring, T.); t. tadjam, sector (geom.); t. pandjang, gordel (geom.); zone (z. djöreng), L ^ >A>-#o tembërah, naam van een' boom, die eene gom oplevert, gelijk aan de g^tah p^rtja. CJjXx^ 395 LL> y^^^-4^ tembërek (of tembêkar), por- selein; verglaasde aarde; scherf daarvan of van glas, scherf; t. h ^toe\, por- selein; scherf van porselein; menembërek, de hoedanigheid van porselein aannemen; als porselein worden; kristalliseren (intr.), zoo als bv. suiker. ^/C ^\x-^V tambirai, Jacob Eversts- visch. — [L.]. «^yj^> i tembijan^, naam eener soort van piek. o (z. tembër^k), menenibêkar, als verglaasd worden; kristalli- seren; mengkak m., een gezwel, dat de hoed. eener scherf aanneemt. /Jv./^/^* z. t^mikai. ^ iAAX^' tambïloeng (lees: tembilang, T.), schop; spade, — [L. bew.]. L-ÜAAX-éö tambiloefe, soort eetbare paal- •♦ ♦ worm. ^ 25 4ax«4.V tanibĕwah, boveneinde van een'' zetboom; de druif of knop. — [R.]. ' \j>\^|o\ zij is volbracht, zij is geëindigd. — Het staat gewoonlijk aan het einde van geschriften, en is dan gelijk aan ons: einde. In 't mal. ook nog: ten einde, inz. met het lezen van den koran door scholieren met hun' meester (de gew. leer-cursus der Mal.); zijne studiën (zijn^ cursus) volbracht heb- ben; döêwa kali t., hij is twee maal den koran door; mentammatken , ten einde brengen. \^2^'4<^ 9 temot-S, talmend, dralend. cy . Kaa..^*;» afbeelding, voorstelling; vergelij- / king, allegorie, parabel. c/ lX/JS^-^Oj» verheerlijking. c y ,^j^ (mal. t amar), plur. .^ en JSja:^, dadel, inz. rijpe en gedroogde, ter bewaring; tam r hindï {indische dadel), tamarinde. •)f ) ^^ temra, astrologie. — [G.]. / c/ ^)^^ Z.j^. y /y IS ^-|0 (mal. t amarah), knoop aan het einde van eene zweep; verband van eene sluit- rede (?). / W4v^\ tenias-S, orakel, door middel van twee stukken kurkuma (kcênjit), aan de eene zijde vlak, aan de andere bolrond en verkregen door de overlangsche door- snijding van een stuk van dien wortel. Die A ui 396 twee stukken worden op den buitenkant der uitgestrekte vingers gelegd, met de platte zijde naar boven, en na het prevelen van eene tooverformule, nedergegooid. Valt het eene van de stukken op de bolle en het andere op de platte zijde, dan is de uitspraak gunstig. Men raadpleegt dit orakel inz., om den aard en den afloop eener ziekte uit te vorschen; menemas-^ , aan de uitspraak van zulk een orakel onderwerpen. ^|o teiDineiig-goeng, titel van den tweeden staatsdienaar (de radja niöëda niet gerekend) in het voormalig rijk Djohor. C^i^O !•> nienampa, verdenken, hetzij van iets kwaads of goeds. * II. (jav.^ T.) , iets in beide handen dragen, bv. een geschenk, een' brief. — [L.]. ♦*« ^ -^C^ Q-^ 1., tailipoe, helpen werken. — [L.]. *II. geperst; gekneusd, — [C.]. *III., batav. ('t jav. t^mpoeh, T.), in katampöëan (lees: kat^mpöêan, T.), moeten vergoeden (vlg. t^mpoh^ T.). — [B-l- C d^s I., menampi, ivannen, door het, bv. graan, beurtelings op te gooien en weder op te vangen; van de borst snel op en neder gaan. *II. naam van zekere vrucht, die te Pa- lembang groeit. — [L.]. C Q.4J, menempa, smeden^ hameren; vor- men, bv. een beeld, een' baksteen; beeldhouwen; i^m f di malaka, smeedsel van Malaka, vroeger beroemd om snijdende wapens; jang ra^n^rïma t., voat zich laat smeden of hameren, d. i. metaal; tempaan, geslagen werk; penempa, wie smeedt enz., smid; beeldhouwer. ^C Q^ tempoe, grof smid. — [C.]. ♦♦. \ ^.-t^.^ 9 menoempoe , drukken of steunen tegen iets, hetzij om aldus in rust te blijven, of om door een* schielijken druk het steunpunt te verlaten, zooals bv. bij een* sprong; bertoempoe, bezig zijn met drukken; voet tegen voet hebben; bij weddenschappen evenveel gezet hebben ; kakinja bertoempoe di mëdja, zijne voe- ten steunden tegen de tafel; tempat ber- toempoe, het voorwerp waartegen men drukt enz.; menoempöêken , doen drukken enz.; dwingen te drukken; drukken met iets; zetten tegen iets; kakinja ditoempöëken- iijalah kepada mëdja, hij zette (deed drukken) zijne voeten tegen de tafel; tem- pajan ditoempöèkennjalah kepada pang- kal pahanja, zij zette (deed steunen) den waterpot op hare heup; menoempcëi, met drukken tegen iets behandelen, d. i. 397 ti/^. UUo iets drukken met iets, bv, eene balustrade met de voeten, die men er tegen zet: mêdja ditoempö^injalah d^ngngan ka- ki nj a , hij steunde tegen de tafel met zijne voeten; bertoempoe-toeihpöèwan, drukken tegen iets van weerskanten; b. kaki, met de voeten tegen elkander steunen; toeiii- pS^wan, steun; steunpunt (maler.); alles waar het einde van iets tegen komt; t. kaki;, iets, waar de voeten tegen steunen; de voetenpfank van een ledekant t. orang, plaats werwaarts zich veel menschen be- geven^ plaats van bijeenkomst; t. haroes, waar een stroom tegen aanslaat, inz. waar twee stroomen van verschillende richtingen tegen aanslaan; t. h. a koe ini, ik ben een toempoêwan haroes, d. i. ik krijg van hier en van daar knorren of slaag; t. gelombang, waar de golven tegen aan slaan, breekwater, waterkeering ; mati di- toempoêan, gestorven even vóór, bij of even na de geboorte; penoempoe, voor- werp, waartegen men drukt of steunt; p. kaki, voetenbankje; setoempoe, voor- werp of plaats, waarop men den voet zet, om te springen, steunpunt voor een* sprong. L, ft^y. menimpa, van boven vallende tref- f en; vallen op iets; nederkomen op iets. C^-Jii4J tempoe z. tempoh. /Jui^J I. tempala, naam van een zoetwa- ter-vischje, dat men in een glas met een ander van zijn soort laat vech- ten. * II. huppelen als de jonge bokjes, — [L.]. /igojuLlo I. tempaoes, naam eener soort van civet, dat zweerén op het lijf krijgt, die zeer welriekend zijn en als reukwerk in den handel komen; het reuk- w^erk zelf. II. z. paoes. (jj) VjLf^V en J\yUi> tempawan en tempa- wan — .van tempa — gesmeed; gehamerd; geslagen. (De 2'^^ hier opgegeven spelwijze denkelijk toeteschrijven aan de veronderstelling dat het uit t^mpa en H skr. suffix wat, wan, bestaat, T.). ^L ji^Vol^V tempajak (bat. tamponok, soort tor; lamp. tampajoeng, klein nest van witte mieren? T.), soort van witte mier? — [P.]; z. t^mpojo^ (T.). /♦o uLfi tempajan, groote aarden pot, met wijden buik, martavaan; t. tapak gadjah, eene zwart verglaasde tempajan, van onder tot boven even wijd en met nauwen mond. Cl^^A/M 398 /j*Juo \^^^sij^ tempat, plaats, plek, oord; ver- blijfplaats; plaats in een geschrift; volzin; t. nasi dan göëlai, plaats waar men eet en drinkt; l. toempah darah, plaats van bloedstorling (van de moeder van iemand), d. i. geboorteplaats; menempat- ken en menempati, plaatsen, \^^^yJi^ toempat, van holle voorwerpen of besloten ruimten vol gestopt, opge- propt; dicht gestopt ; menoempat, volstoppen, volproppen; dichtstoppen; bóëloh t. of p^d- djal, bamboes zonder holte; röêmah t^r- loempat d^ngngan manoesïja, een huis, opgepropt met menschen. ^^ tampar, slag met de vlakke hand; oorveeg; menampar, slaan met de vlak- ke hand; t. tangan, handslag, bij het sluiten van een verdrag; bertampar tangan, bij handslag; tampar hantoe, naam vaneen* boom, v^elks bast en vruchten in de genees- kunde gebruikt worden. De vruchten zijn plat en breed en vol fijne en scherpe stekels, waarvan de naam (misschien verbastering van 't jav. saparantoe, T.). •H- %il-4J tempor (jav. tempoer, T.), rijst verkoopen. — [R.]. •X- Ji^ tpmpoer (jav., T.), het samenvloeien, zooals bv. van rivieren. — [R.]. / j^ Ji^ tempevm^ op verschillende plaat- sen uitgestort en verspreid, zooals bv. rijst, die in een zak met verscheidene gaten gedragen wordt, of water, dat uit een overvuld reservoir hier en daar over- vloeit; hier en daar verstrooid (ook van menschen); menemperasken , op verschil- lende plaatsen uitstorten en verspreiden, hier en daar verstrooien. ^ >i^ toemper, een chineesch wapen, een stok waarop een mes is vastge- klonken. — [R.]. ■X- ^d^ toempir (een slecht gehoord jav. toemper, T.), een hout, dat aan 1 eene einde nog brandt = poentoeng api. — [L.]. -)f / KKn Jl>>J tomperasa (denkelijk "'t jav. tanparasa, T.), tern., onma- nierlijk, — [R.]. A -Jl-rfo j bertemperau, antwoorden met ver- wijtingen op verwijtingen. f jèmjd^r menampas, de uitstekende pun- ten van iets, bv. van eene haag, afkappen; effen kappen, bv. eene jonge ko- kosnoot, om er een gat in te maken. / KJojLfö toempas, totaal verdelgd, totaal vernield, totaal verwoest, totaal te gronde gericht , totaal geruïneerd (jav. toem- pas, T.); menoempas, totaal verdelgen, totaal vernielen enz. ^iwJuo 399 ^ksUsi ( Mji^iJ timpas, van het water, hetzij in de zee of in rivieren op zijn' laagsten stand; geheel droog. / mJL^^ timpoes, van betrekkelijk breede en dikke voorv^erpen, zooals bv. een vaartuig, een waterpot, een glas, het achterste (derrière) van iemand naar den eenen kant dunner wordend; een puntig of smal achterste hehhend, smalbillig, i^sL^J I- tampang, stuk, door doorsnijding verkregen; stuk van sommige aard- vruchten, bv. de óbi, ter voortplanting; — * soek., jonge plantjes om te woorden over- geplant; koepokstof w^aarmede gevaccineerd wordt; menampan^, doorsnijden, zooals bv. een brood, hetzij in het midden of naar den kant toe; penampang:, plaats van door snijding , doorsnede; zijde van een veel- hoek; vlakke zijde van een lichaam; p. dadoe jang sebelah bawah, het beneden- vlak van een* teerling; p. róëmah, zijde van een huis; p. köta, zijde van eene sterkte. II. naam van een' boom met goed hout. III. dikke^ vierkante en zware tinnen munt, thans alleen nog in Pahang in gebruik, ter zwaarte van 1 of V2 kati, waarvan er 8 of 16 op eene spaansche mat gaan; t. tïmah, ronde kussens (ooren?) aan den top van den mast eener p^ndjadjap, waarop het want rust, in stede van eenvoudige klampen (töëpai). — Die te voeren is een voorrecht van den regeerenden vorst, den t^ngkoe besar, den radja möêda, den bendahara en den temm^nggoeng. *IV. zoetelen, — [L.]. *V. een bol of koek, bestaande in was, benzoë of tin ; patroon of kardoes voor grof geschut. — [R.]. * VI. (jav., T.) looden pijpjes onder aan de vischnetten, om die te doen zinken. — [R.J. *VII. voegzaam; geschikt. — [C.]. iJLfO I. tanipoeng, aangezet stuk; menani- poeng, twee, doch inz. meer dan twee platte voorwerpen met hunne kanten aan elkander voegen (lijmen, spijkeren, naaien, binden, plakken enz.), zooals bv. een aantal lappen tot eene bedelaarsdeken, de verschil- lende deelen (banir) waaruit een net (dja- ring) bestaat: aan elkander zetten, aan elkander lappen; t. hari, naam eener zeer vergiftige slang van de soort t § do eng', zwart met rooden staart en kam. * IL, manampoeng:, men,, iets opvangen, bv. water. — [T.]. -X- iÜ-^* tamping, batav. (jav.), rand; zoom; grens. — [B.]. iiLlJ^ menoempang, mede doen, en van daar mede gaan met iemand; mede gaan in of op iets, bv. in een vaartuig, op een rijbeest; inwonen^ tijdelijk verblijven, tijdelijk fiSU^ 400 4>ft^ logeeren; van een ondergeschikt stuk van iets, bv. het hecht van een mes aangevoegd zijn, aangelascht zijn, niet uit één stuk zijn; iets aanlasschen, aanvoegen (z. ïras); roêmah ïtoe ditoempangnja, hij ging in dat huis logeeren; jang m^noempang p^k^rdjaan, medeplichtige; menoempan^ken , op iels zetten; op iets laden, iJL|o toempoeng, naam van een' lagen boom met sterk hout. iiji^ tempany, hinkend, mank; meneiu- pan^, hinken, mank gaan, iLA^ I- tempong, voorwerp (knikkers enz.), waarmede gegooid wordt; beter: peiieiu- pong; menempoiig;, mei eene horizontale (of nagenoeg zoo) beweging van de hand (de palm van de hand naar boven) zachtjes naar iets, dat op den grond staat, gooien, zooals bij sommige spellen, bv, met een^ knikker, een stuk geld, eene schijf en dergelijke, bij welke spellen door die gooi onder anderen ook uitgemaakt wordt, wie alles of het meeste zal krijgen; van daar: zich van alles meester maken; alles opkoo- pen. IL, menempong, dwars afzetten, zooals bv. eene sloep met een* voet, een' sloeps- haak enz. hetzij men in de sloep, op een ander vaartuig, of aan wal is. — *batav., met een* boom manoeuvreeren, om een zijwaartsche richting aan een schuit te geven; tèmpong kanan en tèmpong kiri (soend.). — [T.]. L,, Qp,^V, nienempap, de vlakke hand op iets leggen; vgl. t^l^mpap. L^ hjjj^y I. tampak en nampak, men.. zigt' baar zijn, zich ver loonen (T.); menampak, zien, met het gezicht erkennen: antara t. d^ngngan tijada, tusschen zien en niet zien; hal f zichtbaar ; menampakken. doen zichtbaar worden; toonen; doen blijken, •^11., batav., handbreedte. — [B.]: vgl. tapak (T.). ■^L *^_a,^s tampek, batav. (uit 't soend., T.), de mazelen. — [H.]; vgl. tamp^g (T.). (^_ fiïïrf .y tampok, stoel of schelpachtig om- hulsel, dat onder aan den steel van sommige vruchten zit en het bovenste gedeelte van de vrucht bedekt, bv. van de manggis, de kokosnoot, de kalebas; plaat, waarmede sommige slakken haar huisje sluiten; der- gelijke voorwerpen in de ambachten en kunsten, die iets bedekken, bv. het plaatje, dat de wijzers van sommige uurwerken bedekt; rond borduursel op den bodem eener pet, en dergelijke; t. laboe, de stoel van eene kalebas; lesbische liefde, tribadismus; t. bantal, plaat, van zilver of goud, of van. borduurwerk, aan de beide einden van een hoofdkussen; t. manggis (de stoel van JJU^ 401 JaaJ de müuggh' vrucht), soort van versiersel op verschillende voorwerpen, in den vorm daarvan; t. söêsoe, kring van de tepels. C ÜiL^J toenipoek, hoop, troep; gezel- schap; stapel; groep; plek (gedeelte der oppervlakte van een ding, dal van de overige oppervlakte door het een of ander afsteekt); vlek, in dien zin (z. tamboen en longgok); bertoenipoek , in hoopcn of stapels zijn; plekken of vlekken hebben; köêda pöêteh hertoempoek hïtani, een wit paard met zwarte vlekken; nienoem- poekken, ophoopen; opstapelen. — *hatav., betoempoek (jav. toenipoek, opgehoopt, enz., T.) == begoemplek — bv. van waschgoed, vóór het uitgespreid wordt (di bèbèrin), om bet te bleeken. — [H.]. ^L RE^ tiiiipoek, liatav. (bal. tinipoeg, T.), gooien, smijten, — [B.]. i ^ xii^V. menainpik, verwerpen; -wraken; van de hand wijzen; niet willen aannemen, bv. iemand tot schoonzoon; niet willen gebruiken, bv. een spijs, een klee- dingstuk en dergelijke. LLXCL^*» nieiiempik, juichen; gillen; per- tempik, jidching; gilling, i^ yjif,\ tonipik, soort van dikke koek van sago, die zonder olie of vet in een pan gebakken wordt (vgl. jav. en bal. loempi, T.). MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL I. ^Ciisit^* (vgl. tampak, T.) tampeg:,* balav., vlekken in de huid; maze- len. — [B.]. / Vü>|0 tanipal, lap, om er iets mede te bedekken; pleister; meiiampal, lappen; pleisteren; verstellen; t. b^sï, lap van ijzer; daoen t. b., naam eener plant, met ge- neeskrachtige bladeren. Vil^ tampil, nabij: menampil, naderen, aanrukken. ^ Vil^' tampel, batav. (liit 1 jav., T.), eene handbreedte. — [B.]. ^ Ktt-4J> (l^til. nempil, een gedeelte overnemen van 't geen een ander heeft gekocht , T.), tampilan, iets gezamenlijk koopen, om onderling te verdeelen. — [R.]. ^. NÜ-IO toempal (jav., T.), opgelegd; van buiten belegd met. — [R.]. Vil^* toempoel, bot, stomp. j^.Xsi^ timpal, batav. (bal, wat bij iets hoort, T.), setimpal sama sianoe — sama rata — een goed span uitmaken, goed bij elkander passen. — [H.]; timpalan, tegenhanger, pendant (fr.); het span van een ander. — [B.]; timpoel » eve- naren; gelijken; flanken. — [R.]. kiLfO 7 meiiempcl, zich aan iets aansluiten, bv. met een huis aan een gehucht (vgl. jav., T.); heienden, aan iets palen; bevestigen ?>6 402 b^' * tegen iets, bv. eene schijf tegen een' muur; aanplakken; daging menempel, vleeschdat aan 't vel zit; verre bloedverwanten; töëlang m.j stuk been dat los in H vleesch zit, zooals men in de 'tijgers dikwerf zou aantreffen. C«JiAiL4Ö> menempelak, overtuigen (een' iets ontkennende of iets betwis- tende); wederleggen; logenstraffen; verwijten aan iemand, dat hij eene ivaarschuwing niet opgevolgd heeft; onder den neus wrijven aan iemand. ^ L-Ji-^ii-4jf toempelak (soend. tamplok? T.), uit het eene vat in een ander overstorten (wordt gezegd van gekookte rijst en andere drooge waren, doch niet van vocht). — [R.]. * •J^L-jiAiLlo toeihplek, batav., een hoop; een stapel. — vgl oemplQk en b^goempl^k. — [H.]. /♦*jL|ö I. tampan, van levende wezens en s vaartuigen welgemaakt; fraai van gestalte; welgemaaktheid; fraaiheid van ge» stalte; — - * w. sum., volmaakt schoon; = b^rboewat; t. soedah langgam terba- wa, alles zat hem volmaakt netjes; — tampahij in 't geheugen prenten. — [N.], Il./tetampan, schouderlap^ inz. geele, beslikte lap van p. m. een' voet in 't vierkant, die bij zekere gelegenheden door de liofbe- dienden op den linker schotider gedragen wordt; t. wali k^koenïngan, een bijzon- der soort: bertetampan, zulk een schau- derlap dragen; di anoegarahi toembak b., werd begiftigd met eene piek, waarvan de drager een schouderlap op den schou- der heeft, — * batav. ^ veelal n^nampan (jav., T.), presenteerblad; pinangbekken, — - [B.]- - • .yjLfJ I- tampin, soort van zakje van sago- bladeren, in den vorm van een groot peperhuis, ter berging van rauwe sago. ^^IL, balav,, de ingrediënten voor de sirih in een vijzellje met een' bijiel fijn- stampen roor het gebruik van tandelooze lieden. — [R.]; (uit 't bal., T.) sirih s^tampin of sek^nja, een sirihpruim, die behoorlijk te samen gevouwen is en klaar gemaakt, om in den mond gestoken te worden. — [H.]. ^iL^ tempo == tempoli. o» é.JL4S , tempöêwa, naam van een' kleinen vo- gel, die een zeer kunstig nest bouwt — de ivevervogel. C s^) ^^^-4J% nienenipöêras, van vloeibare zelfstandigheden uitkomen als dunne kak of als water uit een* gieter (ook van hagel, blikken dozen enz.). Ö * ÉJi„f.y tempöêroeny, harde dop van nootachtige vruchten, inz. van de ^ M^SUJ 405 i^sUi kokosnoot; t, kapala, schedel; t. Icêtoet, knieschijf; t. djanlan, de eene helft van de tQmpóêroeng eener kokosnoot, waarin de drie kiemgalen zijn, omdat zij de bovenste helft is; t. b^tïna^ rfe onderste helft daarvan; dj^rrat t., de halve dop eener kokosnoot , om welks rand een aantal fijne strikken, die allen naar binnen slaan, zijn aangebracht, om er kippen mede te vangen; boêwah t., de advokaat'Vrmhl (ook böêwah pöëkat); de boom. ^ 4^g êfL^J* tempose, koet., ivoninc} van witte mieren (T.). J i^iL^' tenipölongf (zelden; — batav. en soend. tampolong, 1 ) , Uwhpedoor (z. ketor). L J ^iiné^y tempoeling;, soort van harpoen met ijzeren punt en weerhaak. LLX> 4iL^* temponek, naam van een* boom, waarvan de vrucht op eene kleine nangka, ook in smaak, gelijkt. /C, AilLlo tampöêi, naam van een' boom met eetbare vrucht; soorten: t. böënga, t. batang. L^-> É.xL|ó' tempöjak, ingezoulen vleesch van de doerljan, dat tot eene breiachtige massa overgaat. -^ l, g ^ ^iL^ tenipöjok, soort van witte mier. — [C.]. x- <XJl^y, tetampah, batav (jav.,T.), wan; groote platte mand. — [B.]. <KJi^ 9 menenipah, bij voorraad tot iels engageercn, zooals bv. eene vroedvrouw voor de laatste maanden der zwangerschap, eene dame tot een' bepaalden dans in een programma, of een nog onhuwbaar meisje tot een huwelijk (natuurlijk bij de ouders); iels dat nog woeden moet, bv. graan op het veld, vruchten aan de hoornen, bij voorraad koopen; geld op hand geven; van te voren waarschuwen (bal. nempah, bestellen , T.). Ad,^ (en r^mpoh), nienempoh, inloopen tegen iets; aanloopen tegen iets; aanrij- den; aanvaren; aanvallen; menempohketi, van een goed, dat een ander bedorven of beschadigd heeft dien andere laten of doen aanvallen of tegen hem inloopen, d. i. aan den andere teruggeven, met eisch om vergoeding (vgl. onder t^mpoe, T.); ketem- pöhan, aangevallen geworden zijn door het goed van een* ander ^ dat wij bedorven of beschadigd hebben en waarvoor vergoeding geeischt wordt; goed, dat door een ander bedorven of beschadigd en aan dien andere ternggegc\en is, met eisch om vergoeding (jav. kat^mpoehan, T.). cJtiL|ö ? menoenipah , storten , uit storten , plengen, vergieten. <^iLfj\ bertimpoeli, zitten, de twee beenen naar de rechter zijde ondergeslagen, zijnde de gewone en welvoegelijke wijze van zitten der mal. vrouwen; zittende enz. 26* d.SLM 404 r^ zijn; tiiupoeh katak, %ille?i ah een kik' vorsch, d. i.: op den achterste, beide beencn, elk aan zijne zijde, naar buiten gekeerd. <XiL|ö tempoü en tempoe — port. tempo — , tijd; uitstel; adv., le?i tijde. ^jJi^, tetèmpè, batav. (vgl. jav., T.), met ragi bereide katjang. — [B.]. ^' .^AiLfO? bertempijar, uit elkander stuiven, zooals bv. een troep kuikens. — z. t^mpïjas. ) tampiris, oorworm. — [L.]. / kè^^iL^ tempïjas, opstuivende stofjes van eenig vocht, dat met geweld tegen iets aanslaat, bv. van den regen, die op een' vloer, of van eene golf, die tegen eene rots slaat; t hóêdjan masoek, de regen slaat naar binnen; bertempïjas, van eenig vocht in kleine stofjes opstuiven, i-A-AA^O tempeleng, slag op de wang; slag om het oor; oorveeg; mcnein- peleng;) op de wang slaan; om het oor slaan; eene oorveeg geven aan. { u^K^J^i tciopinis, naam van een' eetba- ren zoutwater-visch ; 2« naam van een' boom. f%ó*s,J^ > het zich ophouden; het zich vesti- gen; het in aanzien staan: het hij machte zijn. c»/ y«*jSi7\,-^*^ aanstelling; verleening van macht; nientamkmken , aansfcllen; macht verleenen aan iemand. ^♦|,,^^* temiii, hoepelvormig beslag^ ter ver- siering of bevestiging van iets, zooals bv. aan bet benedeneindc van het heft van een mes, het boveneinde van een stok en dergelijke; t. boentoet, dergelijk beslag aan het benedeneinde van een* stok. ^*Y,0i^ temnian, makker; medgezel; kame- raad. — Dient ook als pron. pers. 1., door lieden van dcnzelfden stand onderling, of door meerderen, inz. door den h^nda- har^ beleefdelijk of minzaam (herablassend) gebezigd jegens minderen, doch jongeren, uit den fatsoenlijken sland (z. kawan). -^ f KJS^ILlö temantjal, vervolgens; als- dan. — [L.]. iLjL^o temenoeng, naam van een* eetbaren zoutwater-visch. u/ UI y y . 1^|0 (mal. tamani), het verlangen; het begeer en. A^* I., menemö^, (?? vgl. onder ^y, T.), van levenlooze dingen tegen een ander komen; tegen elkander komen] van levend« wezens een ander tegen komen; elkander ontmoeten; ondervinden; bert^mcê, bezig zijn met m^n^raoe; t^lah söêdah akoe b^rt^mèê, ik heb het bij ondervinding. jy^' 405 fjai\j3 IL naam eener plant, met'lange smalle bladeren, welker wortels in de keuken en geneeskunde gebruikt worden; soorten: t. ërang, t. paoeb, t. poetih (houdt eene meelaehtige substantie in, die gegeten wordt), L koentji, t. kcBning, t. lawa^. temceroen z. töeroen. temtjêkoes (bal. = jav. koemoekoes, slaarlpepcr , T.), naam van zekere vrucht^ die als geneesmiddel gebruikt wordt. — [L. bew.]. ^LJÜ^-^* toemolok (vgL c>!^> T.), krop van een' vogel. — [G.]. ^ «^LfJ teniah , bedoelen; de voorkeur geven, — IR.]. Cf y y ^,>v,^|ö, hel afgezonderd zijn; het onderschei' den zijn; het gebroken zijn; het gebarsten zijn van woede. iA-fj I' temïjang, naam eener soort van bamboes met dun hout, en daarom geschikt, om er rijst in te koken (z. lemang); van daar: naam eener soort van oneetbaar zoulwater-schaaldier met eene zeer dunne schaal; naam van een eiland onder Siak; t, b^Iah, gespleten t, die zeer scherp aan de kanten is; mer^boet t. b., om eene gespleten t., d. i. om iels gevaarlijks, vechten, * II., van bladeren ruw. — [L.]. "^ / ósj<^ temïkaf, de watei^meloen. — [C.]; ook tcmbikai (z. kamaii- dikai, ï.). ^ /* fcA-^J) temijaii, knutselaar, wroeter. — [R.]. c / La-a^|nO? onderscheiding; vermogen te onderscheiden; meiitamjïzken/an- der scheiden. Ka«.a-.|0> > /*^^ doen overhellen; het weifelen; weifeling. a> tan, — eng, tun, — ton (scheepsgewicht). /♦p toen, (smtr. van tcèwan), titel vanden bendahargi en den temmenggoeng in het voormalige rijk Djöhor en hunne af- stammelingen, en tegenwoordig van den bendahara van Pahang en den temmeng- goeng van Djohor en hunne afstammelingen; pcrto&uan, de gezamenlijke afstammelingen van den bendahara en den temmeng- goeng. De pertöèiian zijn^ ten gelale van 16, de dragers der rijksinsigniën, bij feestelijke gelegenheden. Elk hunner heeft een' sangga- 2, die een stuk geel linnen (wali) op den rechter schouder draagt, achter zich. %Ó3 \Jo> /te^ iut zijn verband gaan; het onder elkander oneens zijn; het elkander tegenspreken; tegenstrijdigheid van twee stellingen. ^ *: :-: *l1/Uo 406 CI^AJk) ^ LtS \J<m> t?Maga, jav., gedrag, handel- wijze, manier, — [C]. J' ^/. Ui^y^-^ taubowan, t. hoetau, de aal- boom — alias 5 Mi y / [R.]. <K/Ssji^ ^^^ wakker worden , hel ontwaken [door opwekking]; het opmerken; het beschouwen, daartoe aangemaand; ontwaking; opmerking; beschouwing; aanmaning; raad- geving. c / o i*r/^^^^j<j^ en ci^aaJG', g root e en kleine hoo- rnen in groei; plantsoen, cKj<j<XJ> y f^^^ wakker maken; het opwekken; het gaande maken van iemands aandacht; kennisgave, aankondiging, advertentie; edict; mandaat, /'o/ ^sj»jJ<m3 (ïnal. tanbijah), aankondiging; prophetie, l^M^/vJ^3 I» ^^ïï^i ^^ iiaiiti (het eerste waarschijnlijk door acliterwaarlsche 1 gevolgtrekking uit ineuaiiti, de active vorm van het tweede, even als pakan uit mema- kan of makan), intransitief (hiervoor liefst de 2. vorm)^ inenanti, ivachten; toeven, beiden; bertanti, bezig zijn met wachten. De imper. van den 2. vorm vAordt ook wel eens als hulpwoord ter uitdrukking van het futurum: gebruikt; transitief (hiervoor liefst de 1. vorm), wachten; wachten op iets; afwachten, verbeiden; mentantïken , doen t^bachten, uitstellen enz, * IL, w. sum., afzetten; omboorden; stukken van cene andere kleur dan de hoofdstof ergens inzetten;' siber (lees: sibar, T.) bertanti, worden die stukken genoemd, die de inlan- ders onder de armen in hunne baatjes zetten en van eene afstekende kleur zijn. — [N.] try\Xj> tentoe, zeker, gewis, vast; bepaald zekerheid, g e wisheid, vastheid; be paaldheid; menentöêken, verèekeren, verge wissen; vaststellen, bevestigen; bepalen; toe- kennen; iiieiientöêken perhitcêngan, eene rekening vaststellen, sluiten. r>A>o teiiat, doodmoede (sterker dan p^- nat); uitgeput; lang lijdend y chronisch lijdend; door lang lijden verzwakt; uitgeput- heid; lang lijden, chronisch lijden; verzwak- king door lang lijden, ^ \^j^XJÜ tïiita ba tav., inkt (europeesche, T.). ^ y*Y/<l\j<Xj> tiiitamaii en titamaii, w. sum., stikken met de naald, ^^^^/saJLj j nieiioentoet, eisschen, afeisschen, a f vorder en , afvragen ; ménoeiitoet 'ilmoe, wetenschap of kennis afvragen, d. i.: er naar vorschen; najagen; m. höêtang, schulden afvorderen; m. bëla, bloedwraak eischen; m. dj a n dj i , belofte eischen; m. p^rbalasan, voldoening eischen. *jjj^ 407 ^' ■¥: 4J1X3 tentar — port. tentazao—, beproe- vend; verleidend, — [R.]. ) yüo tentera, — skr. tantra — , leger; bala tent era, bij smtr. lyxib; per- teiiteraan, leger; plaats voor een leger, kamp, ^ iJCJLJ tantang; (jav., T.), soek., hard toeroepen; pr aaien; uitdagen; oproe- pen; öraug b^r^tangt., pandelingen, die slechts bij bijzondere gelegmiheden, inz. wanneer veel handen voor een" korten tijd noodig zijn, opgeroepen ivorden. iXx-J 1^ menentang', recht aankijken; ten- tang*, adv., ten aanzien; nopens; met betrekking tot; ter hoogte van; ter plaatse van; op of aan eene plaats (z. ^ntang); t. mana, waar? teiitang^an, wat recht aangekeken wordt, bv. een huis aan den overkant. ^ jiuj<3 toentang, onovertreffelijk; onover- winnelijk; onvergelijkelijk; weerga- loos, — [R.]. mjiXji !•> menoentoeng;, buisvormige dingen, bv. een' koker, eene flesch, ook van potten en dergelijke, waarin zich iets bevon- den heeft, met de opening naar beneden keeren en er dan op kloppen of er mede stolen, ien einde hetgeen er nog in is en vastzit (de laatste korrel of den laatsteu droppel) er te doen uitkomen; zwangere vrouwen, waar- van men denkt, dat de lichaamsvrucht verkeerd zit, op het hoofd zetten, de beenen naar boven, en in die positie manipuleeren. IL naam eener groote land-schildpad, die langwerpige eieren legt. lU., lang stuk (niet betrekking tot de breedte en dikte) bv. van hout, suikerriet; uiterste scherpe punt van iets (van wapens, messen, spijkers, naalden, potlooden enz.). ^ i-AxJ^* (^^ '^') tontong, alarmklok, —- [L. bew.]. iXx-3\ nieninting, kloppen met iets hards op iets, bv. een si uk geld, om het te doen klinken en naar den klank de waarde te beoordeelen, op eene trom, om te zien, of zij behoorlijk gespannen is, op den buik, om te zien, of er wind in is; op die wijze keuren of uitkiezen; op eene bijzondere wijze wannen, waarbij men de wan eene naar voren hellende richting geeft en kloppend schudt, waardoor van het dir. obj., bv. gestampte suiker, meel en derge- lijke, het grof gedeelte naar beneden zakt, terwijl het poeder naar boven schuift. — ^tintingan, 1*^. w. sum., eene zeef; het gezifte; ambel t., lig., iemand naakt xiit^ schudden, tot op het hemd toe uitklceden; 2^. een streng van garen of touw, — [N.]. -X- iXJ^ï tenting, iets aan de hand dragen, bv. een werkmandje. — [L. bew.]. ^» JCJo l'j, menoentoen, leiden door middel van iets, zooals bv. een" paard bij den toom, een* blinde bij een' stok. *II. (te batav. even als in "t jav. ton- (^yM 408 ^jSWi ton, T.), toeschouwen, toekijken; toezien (bv, een schouwspel (dir. obj.)); toentCèiii, te pronk stellen; tempat toeiitoeiian , tentoonstelliny; schouwspel. — [B.] ^KMéjiXi teiitösa en tentausa, wijz. van sentosa. ^,^^Jo*, tandjaïii (balav., uit 1 bal., T.), aan ^^ den maaltijd uitnoodigen of aanmoedigen, om van het een en ander te nuttigen. — [R.]. ^Jo taiuljoe, hoepel met eeu' steel, die aan ^-^ den wand bevestigd wordt, om inz. eene lamp te ontvangen; ?nmfr/am/>; muurkande- laar. N ^^Jo taiidji, batav., groole trom. — [B.]; ^-^ uit 'i port., muziek; toekang tan- dji, muzikant. — [T.]. ^^jjo, meniudjoe, stoten met de vuist of de ^^ knokkels, inz. in het gezicht of op het hoofd. (z. san lak), mSSiiXjS I- taiidjoeng, uitstekende hoek van den oever der zee, eener rivier, of van eenig ander water; landtong; menandjoeng, ee?te tandjoeng omvaren; ta]idjoeiig*-me- iiandjoeng', verschillende tan dj o eng s na elkander omvaren. II. naam van cen^ boom — mimusops clengi — die welriekende bloemen draagt. * III. toebereiding van schillen van vruch- ten, om de tanden zwart te maken. — [R.]. — z. banjoe. è^' \j3 I. toendjang, wortel, die uit den stam of de lakken naar beneden komt en, in den grond Avorlel geschoten hebbende en sterk geworden zijnde, den boom tot steun dient; ook (doch daarvoor beter ban- soeng): korte, puntige uitspruitsels op de horizontale wortels van sommige boomen, zooals de pereppat/de pöêlai enz.; naam van een gewas, liebbende veel van den pandan, dat van zulke wortels voorzien is; soort van stut^ rondom het matten dak van iudische vaartuigen; m^noendjang, meteene toendjaiig stutten (z. topang); t. pipit, eene bijzondere soort van topang welker wortels zeer taai en goed voor wandelstokken zijn. ^11., w. sum., beenderen; knoken, — [N.]. iLsiXM toendjoeiig;, naam eener waterplant met eene schoone bloem (kawi en bal. algemeene naam van de lotus, T.). ¥c m,SS^/3 tindjang en tindjing, op één leen en met den anderen voet recht gaan. — [L.]; op de tcenen gaan; ook: verdraaien; verkeerdelijk aanbrengen. — [L. bew.]. i^ Q^-'sz-vlV I. tandjak, slip van een hoofddoek, die van achteren schuin omhoog steekt; lajar t., soort van schuin zeil, zoo- als bv. de pemajang hebben. *II. (vgl. t^ndjak), batav. uit 't soend., opgaan bergwaarts; t^Liiij^limi y steil opgaande weg. - [T.]. fj:^^ 409 Jjü C Jirsi\Jo tendjak (vgl. landjak II.), ziek steil naar de hoogte verheffend, zooals l)v. een hooge toren, een vlieger, een leeuwerik, een hoofddoek. ( n>"<sLnlV, meuocndjoek, toonen; aantoo- nen; wijzen; aamvijzm; aanduiden; toeiidjoek langit, in debouwk., Iconingstijl of makelaar; nieiioeudjoek m (Bk «7, zijn gezicht laten zien, d. i. zich vertoonen; een bezoek brengen; teloeiidjoek, z. bl. 585. ■¥rL Gf-^l V toiidjok, batav. (jav. ï.), met de vuist slaan; slompen, — [B.]. ^L-irpJLj tindjak (vgl. tidjak, T.), drukken met den voet, de voeten ergens opzetten en zoo drukken of vastzetten. — [L.]; soend. tintjak (T.). V^^ktvI V taiidjol, beweegbare strik, die naar bet voorwerp dal men wil strik- ken, bv. herten, garnalen (die aan deoogen gestrikt worden) gebracht wordt; werp- strik (lazo); nienaiidjol, met een ta«djol strikken, V^^'gril V. menoenAj^l^ aanwijzen j door den vinger op het aangewezen voorwerp zelven te zetten. KJSA>0 tondjol, knobbel, inz. aan bet voorhoofd (z. tombol); inenou- djol, als knobbel te voorschijn komen. .^r^j^rtjL V tandjaii, naam van een' boom, die eene eetbare rinsche vrucht draagl, in smaak veel overeenkomst lieb- bende met de vrucht van den k^randji. ^/.^rsSAA-i tlndjan (schrijflbut in plaats van tindjau T.), w. sum.^ op de teenen staan, om ergens naar te kij- ken. — [N.]. ^^^^nti^I V 1^ meiiindjau, 7nel gerekten hals op een afstand en inz. uit de hoogte naar iets zien; op die wijze bespieden; T* naam van een^ hoogen, smal ge takten boom, welks vruchten en jonge bladeren gegeten, en van welks bast eene soort van louw gemaakt wordt; tindjau karang, soort van uitkijkje op den voorsteven van een Vaartuig; t. belöökar, naam van een' boom, dienende alleen voor brandhout en het eerst voort komende op verlaten gronden; peniiidjaa, wiemei gerekten hals op een* afstand en inz. uit de boogie naar iets ziet enz.; bespieder; voorwacht; voorpost; vedette; penindjawaii, hoog gelegen plaats, van waar men bespiedt 2" naam van een plaats in de Padangsche bovenlanden; si- tindjau \^^l,eenbellevue op zee, T.). x^ ^kJSi^J<J tantjoiig', klein bosch, waar het modderig is. — [L.]. ^L Q^'srajL y tautjep, batav. (jav., of bal. lantj<?b), vast in den grond steken. — [B.]. (J^Jlo !• tanda, naam eener kampong op het eiland Lingga in pantoens vermeld. *3J0 410 LT JsJb II. ieekeUf merk, kenteeken, voorteeken; gerechfsplaals; zooveel als tjintjint. {yerlo- vingsring); m ^meelang t., den verlovingsring (enig geven; t. tangaQ, handleekening; heler: tapak tangan; t. hïdoep, levensteeken; menaiidakeii, teekenen, merken; kenleekenen; onderleekenenT VAmmMiy teekenen, merken; kenteekenen; onderteekenen; pertanda, 6ew/, scherprechter; pertandaan bilangan, ge- lahnerk, cijfer, i^XJ tandoe, soort van draagstoel, waar- aan de last zich beneden de steunpunten J)evindt; palankijn; ook: tan doe wan (z. oesöêngan); t. b^rajoen, draagtoeslel, bestaande uit eene hangmat aan een' draagboom. i^XmJ toenda, wat gesleept ivordt; sleep; na- sleep; menoenda, slepen; boegseeren; sampan t., sloep op sleep; mata t.^ visch- haak, die door een zeilend of roeiend vaartuig gesleept wordt; pahar b^rtoendg, eene pa har, met eene tweede p. op sleeptouw, d. i. twee p., op de eene (de kleinere) waarvan . zich de rijst, en op 'de aildere de toespijzen (waaronder ook vruchten) bevinden. Beiden maken eene hidangan uit; penoenda, wat sleept tv^;?.; middel daartoe; tali p., sleeptouw; setoeuda, van dezelfde sleep; bantal se- raga lïma s., vijf vierkante staatsie-hoofd' kussens, achter elkander, al grooter f« grooler wordend. ^ cXJLJ tiMdl , batav., uitspraak van 't jav. tindih = tindeli (T.). 0\X3 tenda — port. tenda — , tent over een vaartuig; — *tènda, batav., gehemelte van een ledikant. — [B.]. ' ^ ri ^^ cX-!o tindawan, men., paddestoel. — [T.] ; ook : tj in dawa n. — [L.]. ^ iCXLJ tandoer, batav. (jav. T.), /;ad[i- planten in de sawahs, — [B.]. )iJU-i% iond^ra batoeng, boeg., soort van makassaarschen buikgordel. u4ÜsXj> I- tandas, sekreet. IL, van iets, waarop iels anders, inz. spijzen, gelegen heeft schoon, glad; sekali toendoek litjin t. bagai didjïlat an- dj ing köéroes, ééns het hoofd neder gebo- gen, en glad en schoon was het, als gelikt door een mageren hond. . j^iXXJ (kawi: hoofd, ï.), menendas, van het bovenste gedeelte van iets afkappen, terwijl het dir. obj. (bv. het hoofd) op iets (bv. den grond, een blok) rust; op die wijze onthoofden; penendas, wie afkapt enz.; werktuig voor het afkappen enz.; kapak p., bijl om te onthoofden; bijl van eene guillotine. ( jgaCAJL3\ menindas, knappen; knippen [bv. eene luis]; — * tindes, batav., met de nagels luizen dood knippen (vgl onder tindis), — [T.]. h^yw Jub 411 Sjoi' c ^ c J^ ^^-i '•> tiiidis, batav.^ drukken; ver- drukken, enz. — ^ w. sum., melde nagels luizen doodknippen op iets liggen. — [N.]. IL, balav., van een mes op iets liggen bv. op een stuk papier, opdat bet niet weg waaie; me- uindisiu, op iets iels zwaarder s leggen; in de Si-Miskin bl. 54 vind ik tindis = tindas gebezigd; bv. pandé sekali tjoetjoeq ni^- nindis kepala niniq zeide de reus tot de hem luizende princes; te voren had hij ge- zegd: tindisk^nlah kepala niniq karena sangat gatel k^palakoeini.~[T.]; ketiii dlsau, de nachtmerrie krijgen. — [B.]. 