VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
1 Cor. VILE: 5.) Zy voegen ‘er evenwel eenig nodig voor- behoedzel by, op dat men ze niet tot eene volftrekt Godlys ke eer misduide. Geen fchepzel wordt ooit de Naam toe- gekend, die iet van het Weezen der Godheid uitdrukt. God eigent zich dien naam alleen „en verbiedt uitdrukkelyk „dien buiten Hem anderen te geeven. Jk [ben] de Heer (NIT) dat is myn nugm „ en myne eer zal ik geenen anderen geeven, noch ‘mynen roem den Afgoden [of gefneden beelden.) Jef. XLII: 8. De naam DM, dien men meest àl van een Arabiésch woord (PN), ‘dat eeren, dienen’, aanbidden beteekent, afleidt „is de eenige die den Koningen gegeeven wordt. Dat meer is, de heilige Schryvers verklaaren uitdrukkelyk, dat men dien Naam wanneer hy aan menfchen gegeeven wordt, - niet in eenen volftrekten zig verftaan moet. PL LXXXII; 6, 7. leezen wy: Ik beb wel gezegd, gy zyt Goden, en allen kinderen des Allerboogften , maar g a ferven als menfchen, en als een Tyran te gronde gaan Ef als een der Vorften zult gy wallen; } En 1 Cor. VUL: 5, 6. Schogn er zyn die Goden. ge- vaamd worden, bet zy in den Hemel (gelyk de Engelen), bet zy op dè Aarde (gelyk de Regenten), want ‘er zyn vele Go- den en Heeren ; zo bebben wy evenwel maar eenen God, den Va. der , van wien alle dingen zyn. Zeker die zich zo verklaart, is niet aanfpreekelyk voor het misbruik, dat men van zyne vitdrykkingen maakt. Mag men zich van geen woorden be- dienen, wêlker gebruik, door eene misvatting, ingevoerd is, dan.kan men niet alleen de zuiverfte Leeraaren van den Christelyken Godsdienst, maar zelfs dien der Wysbegeer- te, wanneer men zo onbarmhartig met hun, als de vyan- dep der waarheid met de Heilige Schryveren, omfpringia hd à 143 . >? YEPAPPER de fnoodfte kettery ten laste leggen. Indien men met réctt iemani de dwaling toereekene, die een ander, eerst met het woord, waar van hy zich bedient, verbonden heeft, moet men iemand een eeuwig itilzwygen opleggen , of eerst die woorden in den ban doen, op dat men ze zorgvuldig chuwe ”. j - -A Analytiftbe Godsgeleertheit van JOANNES STAPFER, Bedienaar - des Goddelyken woorts „en Profesor in de Wederleggende Gods- geleertheid aan bet hooge School te Been. Uis bet Latyn ver- taalt , en met eenige byvoegzelen vermeerdert, door A. DE STOPPBLAAR , Predikant in den Oudenbos. Eerflen Deels Tweede Stuk, Te Utrecht by G.en A. van Paddenburg 1767. bebalven het Voorwerk 478 blads. in groot Olav. ` ` H Et voorgaende Stuk behelst twee en dertig ontleden: de fchetzen , der voornaemfte ftukken van de Leer- ftellige Godgeleerdheid, met betrekkinge tot Gods beftaen, wezen en eigenífchappen, de plichten van den natuurlyken Godsdienst, de Openbaring, de Leer der Drie-Eenheit, de Gadlyke Befluiten, het Werk der Scheppinge, en dat der Voorzienigheid. Het tegenwoordige Stuk ontvouwt, op ene dergelyke manier , Íchetswyze, het Leerftellige der Godgeleerdheid , met betrekkinge tot ’s Menfchen ftaet , voor en na den Val, met de gevolgen van dien, zo voor °t eerfte paer menfíchen, als deszelfs nakomelingen; mitsgaders ten aenzien van het werk der Verlosfinge, door den Middelaer Jefus Christus: volgende zyn Eerwaerde in °t een en °t an- der , na genoeg de gewogne leiding onzer Nederduitfche Godgeleerden. De Eerwaerde DE. STOPPELAAR heeft dit Stuk, even als het voorige „ hier en daer met aenmerkingen verrykt, en insgelyks vermeerderd met den korten inbout der Schetzen: welke korte inhoud indiervoege ingericht is, dat dezelve enigermate konne dienen tot een zaeklyk Ree gister dier Schetzen, en tevens aenwyze, waer men deze onderwerpen‘ ook behandeld vind, in de Grondlegging tot den waren Godsdienst , en de Wederleggende Godsgeleertheit van des Autheurs ouder Broeder , den Eerwactden J. F. STAPFER.. In het doorbladeren dezer Schetzen, ìs ons onder ande- ren voorgekomen, ene aenwyzing van het gedrag dat Jefus Christus, geduurende zyne omwandeling op Aerde, geleid heeft; ans, naer de tael vaù Petrus, g Pet, H. arb, ven je ‘ANALYTISCHE GODSGELEERTUEIS 149 pel mslatende ‚op dut wy fyne voetflappen fouden en; een voorbeeld , dat wy niet wel te veel befpiegelen’ konnen, waerom -wy ‘er by deze gelegenheid ook gebruik van zule len maken. E | opo … Hes koen gan Christus „is geweest een alfervolmaaktst voor» beelt van beikigbeit. Dewyl hy alle de pligten ə Welke wy aan God, welke wy aan den naasten, welke wy aan ops zelven Schuldig Zyn, allerheiligst volbrage heeft in de. meníchelyke - natuur ° En ee „… ss. De pligten omtrent God, zo die, welke-op:den inwen. digen, aks die, welke op den uitwendigen dienst van God zien ”, | ‘2 Hy heeft volbragt de pligten van den ingdendigen BE OO oe a en 1. Door de kennisze Gods, waar mede fyne ziele bee aal was, Joh. VII; 28, 29. erf VIIL: 55. en AVIAS 2e. à, Door eerbiedigbeit-yoor zynen Hemelfchen Vader, Job Vil: 18. en VEE 49,50, keg 3, Door opregte liefde tot God, we y in zyne „woorden en daaden betoont heeft, Th kv: 10. _4. Doar eene volmaakte en ftantvastige gepvorzaame heit Omtrent God, welke hy als merisch en als Middelaar bewezen heett, Joh, V : zo, en Phil IL: 8, 5, Door een zeker en. onbeweegly God, in alle bezoekingen, Heb. , Door diepe ootmoedigbeis voor Gad ,. ten aanzien van zyne mentchelyke natuur, Matth. Xl: 29. Phil. li: 6, 7. N æ, Dror een berusten. in den wil van God, Meth. (XVI; 39. 8, Door een yyer voor God, en voor zyne, heerlyke. heit, Matth, IV: 10. Joh. Ils 17. … ‚ Door verbeerhyking van God, gedurende zyn gan- fche;leven geïchiedt dour gedagten, woorden en. _ werken, Joh. XVII: 49 26 *. „b. De pligten van den uiswendigen dienst heeft hy waar- nomen ; 5 , ` 7 iu Doos allerheiligfte, alleryverigfte gebédew, vol van ‚ vertrouwen, Job. Xl: 41-42, en Door liefde yoer het woort van God ‚Joki. V ; 59, cor opregte lof van God, Luk. X: ża. Matth ANVISA Oe | 2 o # ` K4 v sve b „t “é Door ~ E yertrouwen Op - y: A p i44 ~ f SPAPTERE , 4. Door beiligmg van den Sabbath, en van allé de andere feesten, welke aan den dienst -van Gód toegewyet waren, Luk, IV: 31 en il: 42, 43 en XXII: 15, , g, Door aanhoudende bywonin gn den Tempel, en van den Godsdienst, buk. 47: b. Doo? gebruik en inftelling van den Doop, Mitth, IL r3. en XXVII: 19... y, Door gebruik en inftelling yan bet Heilig Avonmial, Luk, XXII: 19, 20. ° A. De pligten omtrent den naasten heeft hy Yervult,goge? meene, als byzondere ” ` g 2. Gemeene. 1. Door Bfde, jn XII: 34». 35. en ‘brian; | oh. XV à. Joh.: gas Matth. XXI: or 3 Door fik eidenheit EA Zag mocdighels > Marth; 4 i rl ebde, Matth. Te 35. en XI: ds 5. . Door barmburtigbeit, Matth. XX: 306 34. uits ‘blinkende in het gant{che werk der Verloszinge.. 6. Door nedpigbeit, Joh. XII: i5 =. 17, `- y. Door waaragtigbeit, Joh.. VII: 18, en VII: B. Door fligting en verbetering van den” naasten, door zyn onderwys, en allerheiligst voorbeelt ; _ gelyk als blykt uit de gage gelchiedenis dee uangeliems ® > = » b. Byzonder. = I. Omtrent de Ouders met eerbietondierdaanighele d dankbaarheit, Luk. II: 51: Joh. XIX: 26,27. a. Omtrent de Overheden, met: pere. en ondeérwer- ping, Matth. XVII: 24, 27. en. XXII: ar. +: 3, Omtrent- zyne Vrienden, met- alie de plikten -van eene tedere vřiendíchap, Job XIV: 18w21. , 4. Omtrent zýne Vyandeń, met zagtmoedigheit, wel- dadigheit en ontferminge, Luk. VE 27, 2 ‘en XXIII: 34”. s Y. De pligten omtrent zyn eigen ‘zelven hëeft hy’ vervult, go tep aanzien van de ziel, a/s ten aanzien’ van het liga baam, en ten aanzien van zynen uitwendigen Jan”. 2 » 4, Ten aanzien van de zie), - R.S "Zyn verfpans was as pep es eene dekerk en jevendige ‚kem sa ni "A _ ANALYTISCHE GODSGELEEREMÊ NE: | ies t ' f ? an an ' r* > kennis van God, en van den Godsdienst „en met. seen volkome wysheit en voorzigtigheit beftraatt, - s.’ AN : ‘Luk 11:-4o. Job. VII: 55,-Kol. I: 3. - ` 2. Zyn wil, met eene ongefchonde en alierheiligfte ” … Jiefdeen zugt tot alle deugt en godzaligheit ver … ciert, zogt eeniglyk de gelykformigheit metder. ' Goddelyken wil, Joh. IV: 34. Vl:-38,. 3: Zyne aandoerhngen waren, met verlochening aan 2 alle weereltze. begeerlykheden, eeniglyk gerige tot dehemelze dingen, tot God, en-zyne- heere - Jykheit ; en tót de zaligheit der menfíchen. -Hee geen afzonderlyk vañ eeníeder der aandoeningen, | an getubnt worden P-an - — « 4 „» be Ten aanzien van het /ghaam. EE ’ st «Ie Hy hietdt de matigbeit eene allerheitigfte zuivers '- 2> heïts’eett leven ; dat verre vervreemdt was: van alte weilustigheits hoedanig cen hy ook zorgvuke dig aan de-zynen aanbeval , Luk. IX: 23, en XII: 15,29, 30, 313 333 34 ve n- 3. Hy befdeedwe zyn gantfebe lighâam, en alle des- . zelfs-vermogens ef werkzaamheden tot dedengt; - tot de-godzaligheit 5 tot beerbykheit van God , Joh: V: J3 — 34 PC . ok » C Ten aanzien váj den witwendigen faat. . ` s L Fergenòegtheit, devoepenss , waar door hy met zyn : . Jot} en met zynen itaat ‚die in de ogen der. méns . fechen was vėragt en elendig, te vrede was, Luks IX: 58, Joh. VI: 15.. a, Eene wettige arbeitzaamheit,waar în zyn gantfche ‚ Jeven bezig was; tot nutte van: de Meníchen, Joh. IX: 4. Hand. X: 38: i - - ‘a B. Gedult im tegenfpoeden en bezoekingen,aan wel. ke zyn-gantíche leven onderhevig waas;Heb. Xl: + 8s 3e Jez. LIII: Ze > ee ' ° B 7 Men vind voor dit Werk zelve een drietal van Verbandes ligen, van den bovengenoemden J. F. STAPFER „welke dẹ Eerwaerde. DE STOPPÉLAER insgelyks uit de Latynfche tas le overgezet heeft, =p: De eerfte vervat ene nieùwe qn- derftelling y- volgens- welke de nauwe betrekking van ziel en lighaam op elkander, uit. de Schepping van den mensch ‚nger de gelykenisze Gods verklaerd word. Zyn: Eerwaerde weert in dezelve, „dat de Schepper, eenige fchepzelen naar gyne gelykenis formerede , door zyne fcheppende kragt, aan bun heeft anedegedeeld das vermogen ‚pan en wil; om kragtdadig & irr RNA, , UE Cle $ . o A. éd hd pre Cai - P .- ” -e DUN tdi Het begin oan de Reizen der kinderen Dratls, door de Wnefiya R44 J Œ% JANSSONIUGS werken, en aîleen op bunnen wenk zekere uiisoerkzeleni , in be? werktuigelyk lichaam voort te brengen „gelyk als by door die krags et vermogen.pm onderfcbeideniyk te verflaan „aan bun gefchonken heeft”, —— De tweede Verhaudeling ftrekt om te onder- zoeken, de uitvlucht der Atheisten tegen het bewys, dat wit de eind-oirzaken ‚en het wys verband der dingen gehaalt „vordt, voor de aenwezigheid van-Gepd, Hier in tracht one ze oplettende Schryver te doef zien , „ dat de aanweezig. heid van God uit de doeleindens te betogen, niet i$, ze voore onderftellen das ‘er doeleindens der dingen tyn, en daar uit te ben Buiten, dat ‘er cok ds een verflandig ween, dat de Autbeur en Befluurder van alle dingen is: maar dat het is, te betogen „dat ‘er in alle dingen eene wonderbaare algemerna overeenftemming gee wonden wordt, om een uiterfe uitwerkgel te volbrengen, on Tos die owegeenftemming zodanig gefleld is, dat zy zonder een wys Aus beur en Befluurder geenszins plaats bedben kan °°, mmm De derde Verhandeling heeft ten onderweipe de tael des Allere paogften Gen. HI: 22, luidende, volgens onze gewoone ertaling , Siet, de menfche is geworden chs onfàr cen , kennende het goet ende bet quaet: Nu dan, dat by fijne bani niet uyt en fieke enz. Deze woorden worden deor zyn Eerwaerden aldus overgezet: Sief de menfche ès gemaeckt geeooraen , [of ds geweest) als onfer éen „ kennende bet goet ende bet quaet ;maar pu is de zaak zo ver gekomen, dat y uit liet Paradys moet verftoten worden, op det by fino bant mies uyt en feke enz”, In gevolge hier van verklaert hy dit. gezegde in dien zin; … dat God aibier zyn medelyden getuigt, over des mem fechen tegenwoordigen laat , door vergelgking van zynen voors amden , en oirfpronghelyken faat, mes. den geren zin welken ‚ gebragt was, deor de zonde ”, Deze uidegging word door den Eerwaerden De STOPPELAAR), in zyne Veorreden, die hy aen ’t hoofd van dit Gefchrift gevoegd beeft A g nader opgehelderd , en met andare bewyzen veriterkt, =o e P“ nemen ` oan Aroliën, geestelik overgebracht, ror bet volk van God ` øp den weg naar den Hemel, ak F Lärd der rostė. Doof j.n, Janssonius , Leeraar in de Gemeimt $.:C. te Groningen. Te Groningen, by de Wed. L. Groenewolt en Zoon 1767. bee ` balven de Voorteden 372 blade. tA oabi, Ne Allegorifelte befpiegeling , die ongetwyfeld vele B 4 zoete fpeeulariert Beheist, voer bum, wier gedachten REKEN DÉR KINDEREN Raks, «hep Aodanigén dtaei hebben , dat ze er zich iede können vet- migen.: Maer zy, die redelyker wyze gewoon zym te, den- ken, zouden, dit ftukje lezende, zich menigwerf verwort. deren; over de zonderlinge overbrengingen , en niet zel, den moeten betuigen dat ze den Autheur niet verftaen. Het hout, by voorbeeld „ dat Mofes, volgens Eaod, XV: as, te Mara in ’t water wierp, waer op dat bittere watér zaet wierd, leid onzen: Schryver tot bet bout des kruifes van gens Christus,als door dat Zout van Mofes afgebeeld. we …„ Door dat bout des kruis, zegt hy „wordt alleen all’ dat bittere van de zonde, -en allg die helfche en benauwende gevolgen der Zonde, wechgenomen, ‘en die ongezonde wateren veran: dert in zoete en fmaaklyke wateren, ter dorstlesfching en vere guikking, Gal. Ills 13. Je! LI: 5. PC, XXII: 2. — Daar ‘door wordt dan all t dpodlyke ‚ ongezonde, en al de vloek wechgenomen uit all” dat benauwende water Pf. LXIX: 2, 3. en die wateren worden zelf (gezondt gemaakt zynde) dan zoet en verquiklyk van achteren, als die gezegende ‘vrucht der gerechtigheid uit dien vloek, en al dat bittere hervoortkomt, Heb. XII: r1. Jak. F: 2, 3. == Zò dat Ey dat water dan wej drinken konnen, en bet zoete daar van {maaken. ' De zonde zelve, eigene en andere (anders voor Gods volks:zo bitter als de dood) worden door het kruis van Christus, en de genade daar door gewrocht, en in dat water als ingeworpen , door geloofs vereeniging en geeste!yke vermenging daar mede, Heb. EV: 4.) van achteren zoet gé- maakt, of uit dien vloek een zegen gehaalt, zo dat fpyze- uif- poar van dien eeter, als zy nanientlyk daar door leeren „ dát bitter weenen met zoet bittere traanén', by, en in de gé- meenfchap met dat kruis Zach, XI? ro. even gelyk Petrus; dls hy nadr buiten ging en bitserkyk weende; dan worden die traanen hunne fpyze.. PÍ. XLIE: 2”. Wy. zauden onzen Ay- theur, in dien traut vooftgaende, verder konnen volgen; doch wy vertrouwen dat het genoeg is. Reienhundige Gedagten over de natuur van God, zo wel volgens baare zedelyke als natuurlgke volnaaktheden befchouwd ‚ en _ vitgepeever: vân j. A, BUTTSTETT, Leeraar mm de Wijsbe- geerte en Reor der Schoolen te Ofterode, Naar den lasten _ druk git bee Hoogduitsch vérsaalt. Tweede Deel. Te Amfier- dam by S.v. Esveldt, en te Utrécht by A. vo Paddenburg 1766. bebaloen de Woorreden 556 badz. in octavo. On HE hoofdoogmerk van den Heér BUTTSTETT in dit L I Gefchrift is, den geopenbaerdeh Goödsdienst op ene. I6s 48 SA BUTTSTETTF zedelyke wyze te verklaren, of de Leer der, Openbaringe e; met die der Rede te verenigen; door te toonen, dat Godsdienttige kundigheden, welke ons de Openbaring vet- Jeent , door ene gezonde redenering bevestigt konnen -wors | den; of dat ’er ten minfte niets in voorkomt, °t welk tegen ‘ene gezonde redenering aenloopt. Dit js een vry algemeen ‘denkbeeld der Proteftaoten, fchoon ze rakende de byzondere ‘kandigheden, die de Openbaring verleënt, zeer verfchillen- de denkbeelden voeden; en de befcheideníte Godgeleerden onder.alle de Gezindheden, waer in de Proteffanten ver- deeld zyn , hebben zich hy deze en gene gelegenheden’ als toos bevlytigt, om te toonen, dat die Leer „welke zy voore ftaen, niet ftrydig is met de Rede; welke, even als de O- penbaring, een onwaerdeerbaer gefchenk is, van den ‘vol „maekt wyzen Schenker aller goede gaven :en ieder weet zy- pe Leerftèllingen, hoe verfchillend ze ook mogen zyn, veel al met zyne Redeneerwyze over een te brengen, ten- genoes- ‘gen van bun die aen dezelfde Leerftellingen toegedaen zyn, terwyl anderen , die andere denkbeelden ùit de Openbe ring afleiden, daer over niet zo voldaen zyn. —- Dit zo ‘zynde, kan men niet wel verwachten ‚dat dit Gefchrift van onzen Leeraer, een ernftig , dóch befcheiden Voorftandér der onveranderde’ Augsburgfche Belydenisfe , in dit op- ‘zicht, by alle Gezindheden voldoende zal fchynen; doch men kan niet wel ontkennen, dat hy zyn’ oogmerk op ene vernuftige wyze ter uitvoeringe brengt; eù dat hy, fchoon wat langwylig, over °t algemeen betoont, niet onbekwaem te zyn tot het behandelen van ’t onderwerp „dat hy zich voor eftelt heeft: van waer ‘er ook hieren daer verfcheidene yzonderheden in dit Werk voorkomen, die vati oordeel- kundige Lezers met genoegen nagegaen konnen worden. ` -Onze Auteur, in °t eerfte Deel, gehandelt hebbende over de Verborgenheden in *t álgemeen, eń over de Drieëenbeid in "t byzonder, befchouwt in dit tweede Deel, dé Natwur vas God. Hy maekt een achvang met een onderzoek der vrage; of bet Verfland enig denkbeeld van dat Wezen vormen kan , bet welk wy God noemen? en toont, na deze vraeg bevestigende beantwoort te hebben, welke de bronnen zyù, waer uit de befchouwing der Godlyke eigenfchappen voort imoet vlotis jen. Dit afgehandelt hebbende, gaet hy over tot'ene by- zonderer befchouwing van Gods Eigeníchappen; wäer in by zich tot de volgende òrde bepaëlt. ‘„ Tk volg, zegt hy, in myn voorftel de zülken „die'de Goddelyke Natuur zo vòor- draagen, als ze zich, by ons eerfte nadenken; aan onze. gor .: p , - trs G A ac -a gr ro’ EAN € REDENRUNDIGE GEDAGTEN: — fag dichten voörftelt. De eertė gedachte. welke wy van Gods Natuur hebben, is deze : God ís bet allervolmaak1fte Weezen y dat zich een mensch ooit verbeelden kan. Wie deeze ge- dachte aangenomen heeft; die zal ef ook „ gemakkelyk, die volgende befluit-uit kunnen opmaaken: is God het atlervole maaktfte Wezen; dan zal ik ook aan Hem ates, wat ’er ooit onder de Schepzelen als volmaakt te virrden is, moeten toefchryven , en in tegendeel alles van Hem afweéeren, wat den naam van. onvolmaakt draagt by de Schepzelen. Uit dit tweevouwdige beginzel laaten zich, zonder moeite, alle ei- genfchappen van God afleiden. En daarom moeten wy ook deeze Verhandeling in twee afdeelingen verdeelen. In de eer- fle zuMen wy die volmaaktheden bybrengen, welke volgea tit het denkbeeld, dat God het allervolmaaktfte Weezen iss maar in de tweede die geene, welke met eindige en onvol- maakte Schepzelen niets gemeen hebben. In welke twee af- deelingen ik alles hoop te konnen zeggen, wat ’ér tot een? grondflag en ter inrigtinge van het waare geloof moet ge- legd worden ”. of. de Dagolieg, de Drekolieg , de Dierenwlieg , de Kaasvitd ` en de dardivord. leder dezer Infeéten word hier o ene a ' leerzame, en tevens bevallige wyze befċhreven; en *%t na tuurkundige bericht is nu en dan met welgepaste zedekundi- ge aenmerkingen doorvlochten, die de nuttigheid der le- zinge vermeerderen, en de befchryving te aengenamer ma ken. Men oordeele hier van enigermate, uit de manier op welke onze Autheur de befchouwing. der Muggen be. | handelt, NE Na voor af in *t algentcen aengemerkt te hebben, dat dit teder Infect, even als de andere, zyne ftaetsverwisfelingen onderhevig is,geeft hy ons deswegens het, völgende bericht. s» Men ziet dikwils in den zomer brokjes of ftrookjes , van. eene (lymerige zelfftandigheid op het water dryven , die naar een doorgeflaagen zeefje zweemen, gelyk de Kruide: niers gebruiken om hunne Waar te zuiveren „en die meteen zeort van ftaart aan dé randen van de Kommen of Slooten, daar men ze alleen in vindt,of aan. de wortels van een Boom. vast zitten. De vermeende gaten van die Zeef zyn Eitjes, zeer net gefchikt op bet flym, op dat het niet zinke; het zyn een zoort van platboomde Schuitjes waar op. het Wyf- je van de Mug haar-Broed legd , want uit deeze Eitjes koo- men wel haast kleine Wormen voort, welke, zich voelende gemaakt te zyn om te zwemmen „ en als Vischjes te leeven „ nauwelyks hunne bekleedzelen verbrooken hebben, of zy werpen zich in het water ®. >. Oe «y» En hier in, gelyk in alle andere Gewrochten der Na- tuur, vertoont de aanbiddelyke Maaker een Vernuft, &ene Wysheid, een Voorzorg, daar wy ons naauwlyks een deùñk- beeld van kunen maaken, en daar de allerhardheEKigftén ` door getroffen moeten worden , als zy flechts hunne oogen openen en zien. Dit kleine Schuitje moest niet dan aan eeù’ eertje of Kom, of ftilftaand en geenzins aan een ftroa- mend Water betrouwd worden, tegen welks geweld en vħed , het niet beftand geweest zoude zyh.’ Het moest zelfs ia dat Meertje aan de kanten worden vast gemaakt, dewyl de wind het anders konde. wegvoeren naar een plaats, daar het van de noodige zonne-ftraalen beroofd zou geweest zyn, waar door de Eitjes uitgebroeid wor. den, en uit welken hoofde dezelve altoos voor die ftraa- len dienen bloot te liggen ; dat paar Muggen derhalven , wele ke op dit zwakke Vaartuig de hoep van hun Nageflacht moes ten waagen, dienden ook de oplettenheid en het vooruit- zicht te hebben, eer zy. hes maakten yom op:de pietine, HISTORIE DER INSECTEN: der der Zonne acht te geeven, en op tè neemen, waar zy hua Schuitje leggen moesten „om de Eitjes het meeste voordeel van dezelve te daen toekoomen; zy. moesten derhalven nieg dleen den besten kant van ’t Meertje of de Sloot daar tog verkiezen , maar ook de fchaduw der nabuurige Boomen in aanmerking neemen „om uit te rekenen gf deeze ook te veel lominee, over hun Vaartuigje verfpreiden, zouden; zy hebs ben dit alles in acht genoomen , en zy hebbea boven dit als les, noch ‘de voorzorg gehad, om geene randen aan hun, Schuitje te maaken, maar hetzelve enkel als een: Vlot toe te ftellen, naardien hunne Kinderen, die Visahjes geboren worden, noch pootjes, nach haakjes hebbende , niet over dieranden zouden hebben kunnen heen komen, om zich te water te begeeven ®- ` l „ °t Es op deeze wyze dat meestalle Muggen geboren wors deri, en onder anderen die lastige Caufins, die gelukkig ons waarfchouwen van haare aannadering, door het geluid en gebrom haarer Vleugelen, ten naasten by, gelyk de Ratela {lang ons waarfchonwd, van zyne komst, door het geraag van een foort van Bellen, die zy in haar ftaart draagt ”. » Zo dra de Worm, die uit het Ei van de Mug koomt, ` zich te water heeft begeeven, gaat hy naar den grond; hy, heeft noch riemen , noch roer, ook heeft hy het een of an» der niet noodig. Het isop den grond van ’t water alleen „ dat hy zyn Voedzel haslen moet; het zoude bem zelfs nadeelig zyn zich tusfchen de oppervlakte des waters, en den bodem: op te houden, hy zoude dus een prooy zyner Vyanden, worden ; Het is alleen in de afzondering, dat de Goeden en, de Zwakken veitig zyn, voor de aanvallen der Sterken en Boozen; Én noch zyn zy daar niet altoos derwyze in veis, ligheid, als zy behoorden te zyn ; Getuige daar van onze Worm ‚die in het klein verblyf ‚dat hy zich zelven van Mas» tik gebouwd, of in de geringe wooning, die hy voor zich, uitgehold heeft; zo dra hy ter plaatíe zyner verordeninge, gekoomen is, niet behoeft te vreezen „dat de Visfchen heny zullen opflokken , maar geenzints vettig is voor de (chaaren der Kreeften, Het is ap dezelfde wyze omtrent gelegen met den armen Landman , hy leeft afgegonderdin zyn nes derige Stulp, hy heeft niets te: maaken nach met Kooplies den, noch met pleitzieke Menfchen , naardien hy niets bes zit; de Grooten hebben, om dezelfde reden, geen vat op hem s Maar kan dit alles hem bevryden van de knevelaryeg der Folbedienden 2” ; » De. Worm leeft eanige dagen op den grond vaa de Koo ep e Y5% ` HISTORIE DER INSECTEN,- én leèft van Zeer weinig. ‘Vervolgens na een kotten ftaat vari fust „naar zyn levendigen en woelachtigen aart geregeld, wels ke zich nù reeds poogt te ontwikkelen „neemt by eene nieu- we gedaarite dan , zyn hoofd wordt veel grooter; en hy be ” gint te zwemmer, geholpen van zyn Staart, die nu bewee- gelyk geworden is 5 korten tyd daar naa koomt. van onder het bekleedzel dier kleine Visch, eene kleine Mug te voore fehyn, welke zich van den grond des waters, eensklaps in de lucht verheft; maar die, gelyk aan zeer veelen onzer, fier op haar nieuwen ftaat,: de gevaaren , die daar aan’ vers knocht zyn, niet genoeg kent of vreest, en zich onvoor - Zichtig gaat werpen;in den bek van een Musch of Zwaluw, bf in het net van een Spin” , SS ' 3, De Mug is zaamgefteld uit Zeer fyne en dunne deelen; Haar Hoofd is vetcierd met een Pluim, en haar. geheelé Lie Ehaampje is bedekt met fehubbetjes en wol of hair, om het elve voor {tof en vogt te beveiligen. Zy doet haare Vleu- gels bromnien;door dezelve te flaan op twee holle bekkens; ie ży šan Haare zyden draagt; zy is hovaardig opdit ver- - mogen van geluid te kunnen maaken ; men kan duidelyk bes merken, dat zy ‘er zich te gelyk mede vermaakt er op ver- heft ; zy komt ons dikwils aan de ooren brommen, op dat wy ons over haare bekwaamheid verwonderen mogen. Dit eluid verveelt ons echter wel haast, en wy verbryzelen de hoone Speelfter, minder in der.daad om dien last van haar Muzyk te ontgaan, of haar dit vermaak- te ontneemen, dan om dien fcherpen fteek van haar drievoudigen dolk ‘voor te koomen *, ee “_« Maar de Mug heeft niets dierbaarer dan haaren Snuit, | en men kán zeggen ‚dat dit kleine Werktuig „een der groot- fte wonderen van de Natuur is. Hy is zo dun, dat men dese _ zelfs einde met de beste Vergrootglazen: nauwelyks: zien Kan. Men ziet eerst een zeer langen fchubbigen of hoorn | ächtigen Kooker „ dien de Mug onder haar Keel draagt. Op hét twee derde deel van deezen kooker: is eene opening, door welke zy met vier pooken fteekt, die zy dan wêer in | _ den kooker trekt. Van deeze vier pooken is ’er ééne, die, hoe fcherp hy is, de drie anderen voor kooker ftrekt, hen bergende in een lang groepje of fleufje, Deeze drie andere dolken hebben ruggen, gelyk fyne degens; zy zyn met fcherpe tanden bezet aan de punt, die een weinig Krom en onbefchryflyk fyn is, Als alle deeze Angels werken in bet vleesch der Dieren, en te zaamen arbeiden, dan de eéne n ‚de andere „dan alle te gelyk uitkoomende,en fteekende non f … yR HISTORIE DER INSECTENS €53 verfcheide kanten, moet het bloed en de ympba of het wa» ter der nabuurige deelen noodwendig uitzyperen, en eene zwelling in de wonden veroorzaaken, wier kleine ‘opening geflooten wordt door de perfing van de uitwendige lucht ®, „ Als de Mug met het einde van haaren kooker, die haar voor Tong dient; de vruchten ,of het vleesch „of de fappen, bekwaam om, haar te voeden „ontdekt heeft en gevoeld „zuigt 2y, indien het een vocht is, zonder, dat.zy haar vlymen be» hoeft te gebruiken; waar voelt zy een vel, dat haar voed- zel bedekt, en haar belet het ’er uit te zuigen, trekt zy van leer, en ftoot ‘er door heen. Daar na trekt zy de An- gels weêr in den kooker, dien zy tegen de'wonde zet, om uit haare opening al het vocht te zuigen, als met een rietje ”. l ' Met dit Werktuig, zegt onze Autheur, arbeid dit Infe& in den Zomer; maer in den Winter behoeft het zulks niet te doen, vermits het dan niet cet: het onthoud zich, in % koude Saifoen in kelders, hoolen en fteenkuilen , zonder echter , naer, zyn oordeel , dien ganfchen tyd al flapende door te brengen. Met de aenkomft van °t voorjaer , vere volgt hy, doet zy voor hare Kinderen het zelfde, dat hare Voorouders voor haer gedaen hebben; en ’t daer uit voorts komende geflacht, op dezelfde manier veranderd zynde, bę- gaet, op ene gelyke wyze gewapend, dezelfde vermetelheid, en onbedachtzaamheid, waer door de rampen van dit gee lacht, die ‘er de onvermydelyke gevolgen van zyn, zich vereeuwigen. » Uw tytel van der Dieren Vorst fchrikt my niet af, ‚… Het was een zot, die u bet eerst dien tytel gaf, ‚ Een flier is ruim zo [ierk als gy, s En evenwel ontziet en vreest by my; ‚ Ik doe bem loopen waar ik wil, s Gy zul baast weeten, boe ik ook de Leeuwen dril, Nauw hadt zy deze woorden geuit Of vliegt mes baar gewoon geluid, O LDEKL. N, LETT. NO. 4 Ia A d 154 * FE. PRERMIN Al bufp'lend. in de: hoogt’, en flort Fuist op den bals des Leeuws, die woedend word Deer baar geprik, en (part, mee glinstrende vogen, Zyn muil op, maar de. Muz, feeds onbewoogen , ‚ Houdt vast; Zy lucht om al 't geraas Des Leeuws, en zegt , , verwaande Dwaas, ‚ Vérveefsch wilt gy u tegen my verzetten, a 'k Zal op uw Neus nu ook eens mynen angel wetten’, Zy wipt daar op; De Leeuw nu waarbyk dol, Slaat met den poot, en Rampt, vliegt naar zyn bol, Dan weder dor bet veld, en brult en raast, Dat Mensch en Beesten fidd:ren, en verbaasd Zich voor dat woeden trachten te verfchuilen; Die angfien evenwel , dat woln, dat builen, t Is al gewrocht van ééne Mug, Die nu de Neus des Leeuws verlaat, enrop zyn Rug. Bezeten , baar vidorie Ang. BAR ZFR, ZERE zy, dat gy my niet weêr drè , Om Ewen Beogmoed ie kaftyden 7 me o ‘k Verlaat u thans uit medelyden ’. De Leeuw fchuimbekt van fpyt , flaat met den flaart, ` En ziet de Mug, met fnellen vaart, "Zich trotfelyk wêer naar de hoogte jpoeden. ` p Wie zou, dus zingt zy, dit Oan my vermoeden! p Een kleine Mug ! dat die een Leeuw kon nederflaan !- s Én evenwel ik beb 't gedaan’. Terwyl zy zich met deze vreugd vermaakt, . Wil 's ongeluk , dat 3y in °t net geraakt Van eene Spin, die baar „ na baare Zegenpraal, Wel vaardig peuzelt voor een lekker tusjchen :maal. gen Anftruêtions importantes au P:uple fur TOeconomie animale; con tenant une definuion Generale de toutes Jes parties du Corps humain, leur mechanisme @ les diferentes Maladies, dont eb les fons fufceptibles, avec les Remedes les plus propres a les gue rir. Par VHILIPPE FERMIN, Docteur en Medecine. Ser- vant de faite a | Avis au Peuple fur Ja fanté. Par Mr. Tissot. A la Haye ‚chez R. van Laak, Libraire. 176%. Avec Privilege. Gewigrige Onderregtingen voor den Gemeenen Man, aangaande de Dierlyke Huishouding ; vervattende een alzemeene-Befchry- ving van alle de deelen yan bet menfchelyk Lichaam, derzelver werktuigiykbeid, en de ver(cheiden Ziekten welken dezelves onderhevig zyn, benevens de bekwaamfte Geneesmiddelen. tot berftelling. Door PH. FERMIN, M. Dr. Dienende tot cen - Vervolg op bet Avis au Peuple fur fa fanté. Door den Heer TISSOT. én groot Duodecimo, 568 blads, : | Et Werk van dea Heer Tissor , waar op dit, °t welk wy voor ons hebben, als een vervolg voorkoomt, is, or GEWIRTIGR: QNDBRREG TIGEN; 155- door deszelfs Vertaaling by onze Nederlanders bekend; en wy hebben, van de Franfche Uitgaave, gelyk ook van de Nederduitfche Vertaaling , ípreekende, ons genoegen in het zelve,en de algemeene nuttigheid welke het in ftaat iste geeven, betuigd E. De Heer Tissor heeft zich bepaald aan heete en haastige Ziekten’, om dat een verkeerde bebane deling of uitftel van hulpe dezelven ligt gevaarlyk maakt. De Heer FERMIN heeft geoordeeld, de langduurige ea fleepen- de ziekten hier by te moeten voegen, en denkt dat men Hem dit niet minder zal bedanken, dan zynen Voorganger (+) Dit zal de tyd best leeren, De Heer Tissot, die dic immer zo wel hadt konnen doen als onze Schryver, begreep het an- ders , en verklaart zich hier over in de Voorrede, volgens de Vertaaling van den Heer BIKKER, op deeze wyze ; „wel is waar, de langduurige Ziekten worden gewoonlyk ten platten Lande mede kwalyk behandeld; maar men heeft tyd en gelegenheid om de Lyders in de Steden te brengen, of òm eenige hulp te haalen; voor °t overige zyn zy daar zo emeen niet als die, welken ik verhandeld heb, en zy zul- n nog zeldzaamer worden, zo dra men de Heete Ziekten, waar van zy fchier altoos het gevolg zyn, beter behandelt, De tweede reden, die ook alleen voldoende zyn zou, is, dat het onmogelyk is de behandeling van langduurige Zieks ten, onder het bereik te brengen van Lieden die geen Gee neeskundigen zyn. Ydere Heete Ziekte hangt van één eeni» ge oorzaak af, en derzelver behandeling is eenvoudig en gelykvormig; zo dat de toevallen, die de Ziekte doen kene nen, ook haare Oorzaak en behandeling doen kennen ; maar eheel anders is het gelegen met de kwynende Ziekten ; yder Ean van zo een groot getal van. flisfen moet, dat men zelfs dan als men de Ziekte zeer wel kent, nog zeer ver af is van de Oorzaak te kennen, en van Zig te kunnen bepaalen omtrent de verkiezing der Genees- middelen. ’t Is deze kennis der Oorzaaken, die noodzaak- lyk Perloonen vereischt, welken bedreven zyn in de be- fchouwing, en beoeffening van alle de deelen der Genees- kunde , waar toe Perfoonen. die daar onkundig van zyn nime mer komen kunnen. Daarenboven haare zameaftelling , de verscheidenheid der toevallen; de vetfchillende tydperken yan de Ziekte, de meoeijelykheid vaa de giften der Genees o . mid- {© Vaderl. Letteroefeningen IVde Deel. bladz. 71. en 34}. (6) Ifrot. Jonpors, Rref.p. 5e -a i ; La 156 PH PERMIN middelen, wier kragt de kleinfte misflagen gevaarlyk kart maaken, enz. zyn zo veele zwarigheden, die de bebande-. ling dezer Ziekten lastig en moeijelyk maaken, voor de ervarenfte Geneesheeren zelven, en onmogelyk voor hen, die zulks niet zyn ”, | Zander op deeze. redenen acht te geeven, en nog minder de zwarigheden optelosfen , of weg te neemen, geeft Dre ` FERMIN Zyne gewigtige Onderregtingen over de Ziekten , wel3 ken de Heer Tissor heeft overgeflaagen , de langduurige naamelyk, en de fleepende, in °t licht. Onze Schryver zal zich waarfchynlyk verbeelden , deeze zwaarigheden grooten deels te hebben weg genomen, door een kort begrip van de Dierlyke Huishouding, voor de befchryving der Ziekten, _te hebben doen voof af gaan: en by de Ziekten verfcheiden oorzaaken te hebben aangeroerd, Wat het eerfte aanbelangt, de verdeeling hier in gehouden van enkele deelén; dan van famengettelde deelen, en hier na van de werking dier dee- len, zal het zelve voor den Gemeenen Man onverftaanbaar maaken, hy zal het eerfte vergeeten hebben „als hy aan het tweede koomt 5 behalven dat alles zo kort en oppervlakkig is, om ’er niets meer van te zeggen, dat al wierdt het be- greepen, het wegens deszelfs geringheid zeer weinig zou doen, tot het kennen van een fleepende Ziekte, althans van verre de meeste, indien niet van allen} waar toe dike wils een zeer grondige kennis der Dierlyke Huishouding , nog te kort fchiet. En ten opzicht van het tweede, als ’er verfcheiden aorzaaken van een langduurige Ziekte worden aangeroerd , wordenze ook zelden meer dan maar aangeraerd, en verre van zodanig befchreeven te zyn dat een gemeen Pere foon, de Geneeskunde niet verftaande „daar uit zou konnen - Opmaaken,uit welk eene oorzaak de Ziekte ontftaan ware „en welke Geneesmiddelen men ‘er toe zoude moeten verkiezen, Het werk koomt ons voor van weinig nut te kunnen zyn voor onweetenden; en kundigen zullen ‘er zo weinig by- zonders in vinden „dat zy zullen oordeeten', zulke Onderreg- tingen niet nodig te hebben. Doch wy zulten tot het Werk „zelf overgaan, den vonrnaamen inhoud van het zelve, met a eenige byzondere ftukken hier en daar uitgenomen. opgee- vens om het in zo verre aan het oordeel van onze Leezers bloot te leggen, en ‘er een iegelyk zulk een gebruik van te laaten maaken , als hy voor zich nuttig vindt, Het geheele Werk is in twee. Deelen gedeeld, en elk wea derom in Houfdftukken. Ín de gemelde Ziekten aangepreezen worden. In de eertte vyf Hoofdftukken van het eerfte Deel, wordt van het Ge- ‘raamte en de beenderen , waar uit het zelve beftaat, gefpro» ken. In het zesde, van de vaste deelen des menfchelyken lichaams, Been, Kraakbeen, Vezelen, Zenuwen, Slagade- ren, Vleesch enz. ` „De Fezekn befchryft de Heer FERMIN op deeze wyze: » Men geeft den naam van Vezelen aande fyne draaden, wele ‘ken de enkelvoudigfte deelen zyn van ons lichaam, en door haare byzondere fchikking en verfchillenden famen! ang „de andere deelen famenftellen. Zy kunnen zonder ongemak, en zonder geweld, rekkinglondergaan, tot een zekeren trap 5 maar dit houdt op zo dra men dezelven meer wil uitrekken $ want in-haar grootfte trekking van een uiterfte gevoeligheid Zynde, doet het minfte ding welk haar aanraakt of prikkelt, haar zich intrekken. En hier in beflaat de veerkragt der ve Zelen. - Men kan de werking dèr Vezelen niet beter verges lyken dan by eén aard- worm, die, gélyk zy, leven en gee voel heeft, kunnende zich zelve uitftrekken , en inkorten, ` Men houde, by voorbeeld , een aard -worm by zyn beide einden, hy zal zich gemaklyk laaten uitrekken, zonder eee nigen tegenftand, tot een zeker punt; doch zo men maar iets, hoe weinig daar boven gaat, zal hy buiten twyfel al Zyne kragt. infpannen om zich famen te trekken; en men zal zien, als men hem aan zich zelve laat ‚dat hy zich meer. dan tot de helft zal inkorten. Zodanig is de ware werking der vezelen. Uit dit beginzel kunnen gemaklyk, alle de vrywillige en tegenw llige bewegingen welken ‘er gefchiee den, verklaard worden, door de oorzaaken welke werkens en voornaamelyk door die der vezelen , welken haar eige en natuurlyk is. Zy. verfchillen ten opzichte van haare zelf» ftandigheid ; en.zyn of vliezig „of vleefchig of peezig. Mea onderfcheidtze ook, ten opzicht van haare trekking „in reg- te, fchuinfche, langwerpige, dwerfe, krings- en íchroefse wyzige: mien heeft groove, lange en korte vezelen ”® Van het Vleesch fpreekende, zegt hy: Het Vleesch is een zagt deel, °t welk gemaakt wordt van bloed, °t welk goor de natuurlyke warmte verdikt is, en het lichaam der Spieren uitmaakt ”. _ J. ” In het zevende Hoofdftuk, wordt gebandeld van de- Vogten van het men{chelyk pichan, de Chyl, de Melk > eo 3 naas ‚he r 158 „PR FERMIN het Bloed, het Weiagtige, het Water (*), de Geesten, da Kwyl en de Gal. - ‘ ee „ De Kwyl is volgens den Heer FERMIN, „ een zuur voel; welk in den mond valt uit klieren die het zelve in= ouden ”. | / | ‚ In het agtfte Hoofdftuk , gaat nu de Schryver over tot de famengeftelde deelen, en eerst van het Hoofd ; van de Hers fenen „het dikke en dunne Herfenvlies, de kleine Herfenen4 het verlengde Merg, het voorfte gedeelte van het Hoofd 3 Van de deelen van den Mond, van de Tanden enz. `` Van het voorfte gedeelte van bet Hoofd wordt gezegd. On- derfteltende dat het Aangezicht, de’ voornaame zitplaatíe iś van zekere zintuigen ‚zou ik gelooven dat het aandoenlykfté ‚het gevoel is, nademaal de huid het ware werktuig is vañ deeze gewaarwording. Men moet het gevoel in twee foor- ten onderfcheiden 3 het een welk men het algemeen gevoel noemt, om dat deszelfs werktuig is in alle de deelen, waat in zich zenusven verfpreiden zen andere zintuigen door mid- del van deegen indruk krygen: men noemt dit getneenlyk ganraaking. De tweede foort noemt men het byzonder ges voel, om dat het werktuig van dit bepaald is in de tepel- tjes van de huid, Het eerfte geeft ons flegts een onbepaald denkbeeld , van de tastbaare hoedanigheden der lichäamen ; en doet ons niets onderfcheiden dah der zelver grootte; Warmte, koude eng Het tweede doet de verfchillende tasts baare hoedanigheden der lichaamen gewaar wórden, als der zelver gedaante, oneffenheid , gelykheid, en dit minder of meer onderfícheidelyk, náár maate de tepeltjes van de huid min of meer gefchikt zyn, om aangedaan te worden ®”.. In het negende Hoofdftuk „wordt gehandeld van de Werke tuigen der Borst, de Longen, het Hert, Hertzakje, het Middenfchot, Ribvlies, Middenrif en de Mammen., ` _ Het tiende Hoofdftuk … vervat de Ingewanden van den Buik, en het elfde een byzondere overweeging van elk In» gewand. Van het Buikvlies , het Net, de Maag, Dár- men enz? | | ” De Maag wordt dus befchreeven. „ De Maag is de be- Waar- of ontvang-plaats der Spyzen, welken derwaards ge- voerd worden door den Slok-darm. Zy is een zak of vlie Zige beurs, gelegen onmidlyk onder het Middenrif, tus- fehen de Lever en de Milt, en beflaat het groote gedeelte van, den linker boven=buik. De Maag heeft twee openingen; an An ud GEWIGTIGE ONDERRRGEINGEN, - 199 ttr rechter en een linker; de linker welke de bövenfte is, . æn een met den Slok-darm, is om de fpyzen:te ontvangen, _ ende regter welke men voor de onderfte houdt, den goertier noemt, en vereenigd i- met den twaalfvingeren darm, i8 Ora ‘er dezelven te doen uitgaan, De Maag is famengefteld uit verfcheiden deelen, welker voornaam zyn de veríchei- den laagen welken haare dikte maaken, en waar aan de Ont- Jeedkundigen den naam van rokken hebben gegeeven. Zy bettaat uit vier sokken, De eerfte welke de buiteufte en vliezig is, koomt af van het Buik-vlies, of, naar het oom deel van fommigen, van ket Net. Zyne vezelen ftrekken Zich uit van de eene opening tot aan de andere. De tweede rok is famengefteld uit veel vleefchige vezelen. De derde is zenuwagtig, en bygevolg zeer gevoelig. De vierde beftaat uit zekere draaden gefchikt als die van het fluweel, om te belete ten dat de zenuwagtige , door de fpyzen niet te ontzagt ga gaakt worde. Deeze rok is aan die zyde, waar mede hy aan den zenuwagtigen raakt, voorzien met een groote menigte ‚kleine klievtjes, welken een byzonder vogt affcheiden, bee kwaam omde fpyzen te ontbinden. Dit Íngewand is Wye ders voorzien met een groote menigte vaten „zo bloed - vaten als zenuwen en water-vaten, welken allen hunne hyzonde- re naamen hebben. Het gebruik van de Maage is, gelyk ik reeds gezegd hebbe, de fpyzen te ontvangen , dezelve klein te maaken en bekwaam om een goede Chyl af te geeven ”. In het twaalfde Hoofdftuk, is eene befchryving van de natgurlyke deelen van cen Man , welken tot: de Voorttee- ling dienen; en in het dertiende, van die der Vrouwen; in het veertiende , van de inwendige natuurlyke deelen der Vrouwen; ia het vyftiende, van de Beyrugting ; in het zes- tiende van de Overbevrugting; in het zeventiende, van de Vliezen waar in een ongebooren Vrugt beflooten is; in: het agttiende, van de Nageboorte en de Navelvaten van het Kinds'in het negentiende, van de Tweeflagtigen of Here mapbroditen. Hier op volgt dan eindelyk het wwintigfte of laatfte Hoofdftuk van het eerfte Deel, en hier in wordt ge- fproken van de Werkingen, welken omtftaan uit de geftelds heid van anze Werktuigen, en men Funtien noemt: als de Adèmhaaling, de beweging van het Hert, de Omloop van het Bloed, de Verwyding en Samentrekking der vaste Deelen, de Affcheiding, het Zweet, de onzichtbaare Uit- waasfeming , de Kaauwing, Slokking, Spysverteering 5 den verderen voortgang der Spyzen , de Voeding, Aan- Wasfing enz. > Ee. | | L4 Wy. 