VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
den van den Eerw. Cox, wiens Levensschets wij thans zullen opmaken, was het geenszins de minst lofwaardige, dat hij zich verlegde om de opvoeding te voltooien van jonge Heeren, zijner zorge toevertrouwd; leer en voorbeeld zamenkomende, wanneer hij hunne nieuwsgierigheid voldeed, ten aanzien van de Landen, met hun doorgereisd, en de voorwerpen, welke zij aanfchouwden. Het onderwijs en voordeel, deze aangebracht, is ongetwijfeld alles niet, dat geen de bekwamheden van die Man te wege bracht. De Maatschappij, in algemeen, is hem zeer veel verplicht, wegens de wijze, op welke hij de kundigheden, door veel oefeningen en volstondige werkzaamheid verkregen, verspreid heeft. Mannen van die tempel verdienen in hunne bedrijven gekend te worden door hunne Landgenoten en zovele anderen, als, door de vertaling van Schriften, vermakend onderhoud en leerrijk voordeel van zijnen arbeid trokken. Indien het waarheid is, gelijk men vaak beweerd heeft, dat het Caracter van Schrijvers uit zijn Werken gekend wordt, zal het ten volle blijken, dat de ziel van COXE uitstak in kracht en bondigheid. Eenige van zijn uitvoerige Werken, die veel tijds ter voorbereiding vorderden, konden niet anders dan met uitgebreide inspanning worden vervaardigd; nogtans gaan dezelve op een zeer eenparige voet voort, en zijn voltooid met zulk een gelijkvormigheid, dat men niet kan nalaten zich over de kracht van zijn geest te vereren. De Eerw. WILLIAM COXE is de Zoon van Dr. WILLIAM COXE, een Arts. Hij werd geboren den zevenden van Lentemaand 1747. O. S., in Dover Street, Piccadilly. Slechts vijf jaren bereikt hebbende, werd hij ter school besteed in Montford, Marybone; welke school, ten die tijde, opgehouden werd door den Eerw. Heer FOUNTAIN: hij bleef er slechts een korten tijd; schijnbaar vertrekkende na Zuid, onder het opzicht en onderwijs van den Eerw. Dr. BARNARD. Hier verbleef hij tot in Zomermaand des jaar 1765, wanneer hij-na Cambridge, in Kings College, vertrok, waar hij tot Lid werd gekozen ten jaar 1768. Aan deze Hogeschool onderscheidde hij zich ten voorste hechte, en behaalde, twee jaren achtereen, de eerste Prijs, wegens de beste opgestelde Latijnse Verhandelingen. Het bepaalde befluit zijnde om in den dienst der Kerk te treden, werd hij, in Wintermaand des jaar 1771, door den Bisschop van Zonden in den rang van Diaken toegelaten, en in Lentemaand des volgenden jaar tot Leeraar. Ten tijde dat hij den rang van Diaken verkreeg, schreef hij een Redevoering in ’t Latijn, welke den Bisschop zoo zeer voldeed, dat, toen de Heer COXE zich ter laatste bevordering aangaf, Dr. JERRICK hem toevoegde, zoo zeer overtuigd te zijn van zijn bekwaamheden bij een vorige gelegenheid, dat alle verder onderzoek overbodig was. Kort na het bekomen zijner ordening bediende hij de Kerk van Derham, nabij Uxbridge, in Middlesex, voor enige weinige maanden; hij verliet die post, wanneer de Hertog VAN MARLBOROUGH hem, op zeer aantrekkelijke voorwaarden, uitnoodigde om het opzicht te hebben over de opvoeding zijns zoon, de Marquis VAN BLANDFORT. In dit gezin bleef hij iets langer dan twee jaar. Op een uitgebreter tooneel van werkzaamheid werd hij geroepen een rol te spelen; hij vergezelde Lord HERBERT, thans Graaf VAN PEMBROKE, op diens reis. Omstreeks vier jaren bleef hij uit, en bezocht, in die tijd, de voornaamste landen van Europa, uitgenomen Spanje en Portugal. De vrucht van deze zijne reizen was eerlang de uitgave van een werk, behelzende de reizen in Polen, Rusland, Zweden en Denemarken, doormengd met geschiedkundige berichten en staatkundige naspeuringen. Ten opzichte van Polen vond hij zich vereerd met onderrichtingen uit de mond van personen die een hoge rang en gezag bekleedden, en geraakte gelukkig in het bezit van enige oorspronkelijke brieven, "uit Warschau geschreven vóór en gedurende de Rijksverdeling, welke hem in staat stelden om een groot licht te verfenden over dit belangrijk tijdperk; uit welken hoofde het verhaal, Polen betreffende, verfchyde bijzondere details bevat, tot nog toe niet openbaar gemaakt. Wat Rusland betreft, de Keizerin zelve verwaardigde zich, hem enige vragen te beantwoorden; welke gunstige belangstelling van de Almoezenfeer van dat rijk niet anders kon uitwerken, dan dat hij in zijn verdere naspeuringen gelukkig slag mocht slaan. De beroemde geschiedschrijver, de Heer MULLER, begon hem met verfchide berichten, de grijpste en duistere gedeelten der Russin aan. De aard des Zweedse Rijksbestuur, ten tijde opende hem de bronnen van kennisneming zeer geschikt; en, sinds zijn terugkomst in Engeland, verstrekte verfchide Zweedse Heren, wel ervaren in de geschiedenis van hun Rijk, hem een nog grooter voorraad van kundigheden. Naar die maal de schrijftstof, welke hij in Denemarken opdeed, minder ruim was dan die hij elders verzamelde, werd het verhaal van dat Koninkrijk meer beperkt tot die omstandigheden, van welke hij volkomen zekerheid kon bekomen. Het was coxes onveranderlijk besluit, nooit onzekere berichten aan te nemen, maar zich alleen te bepalen tot zodanige stukken, als hem voorkwamen op het onbetwistbare gezag te berusten. In de Geschiedkundige berichten nam hij zijn toevlugt tot verfchide Engelse en andere Schrijvers, bovenal Duitse, op wiens waarheidsliefde men aan kon. En sinds zich een geruimen tijd in eenige der Noordse Rijken onthouden hadden, en hem veel, den Zogezeten Reizen oubekend, opleverden. Veel verplichtingen had hij ook aan de Heren WRAXALL, PENNANT, en Dr. PULTNEY, de Kolonel FLOYD, deelde hem een nauwkeurig Dagverhaal der gade Reizen mede, aan 't welk hij zich, wegen vele aangelegene bijzonderheden, verfchuldigde rekent. De heer COXE, zijn Kweekeling te Milaan latende, in Zomermaand des jaars 1779, deed een reisje door het land der Griften. In Wijnmaand diens zelfde jaars keerde hij weer naar Engeland, en verbleef in Kings-College tot den jaar 1784, wanneer hij andermaal op reis trok, als Reisgenoot van SAMUEL WHITBREAD, Esq., Duitsland, Zwitserland, de Nederlanden, Holland, de Noordelijke gedeelten van Europa en Italië doorreizend. Eer een maand verstreken was, na Coxe’s wederkomst van laatstgemelde Reis, ontving hij een aanbieding van William Henry Portman, Esq., van Bryanston, Dorset, om het toezicht te hebben over de opvoeding van diens oudste Zoon. Dit gaf op nieuw gelegenheid tot het doen van een Reis met die Kwekeling, welke hij door Zwitserland vergezelde, te geel-. In het Nederduits vertaald niet gegeven, bij den Drukker van dit INTEMA, onder de titel, Beschrijving van de Maatschappij en Zeden in Polen, Rusland, Zweden en Denemarken, doorgegaan met voorvallen, enige uitstekende Karakters betreffende, in zes Deeltjes, en één Deeltje Levensbeschrijvingen. Men ziet Voorbericht, voor het Eerste Deeltje, 1783 in ’s licht verschenen, geplaatst, waarin de Vertaler, zijn handelswijze omtrent dit Werk vermeldende, dezelfde, onzes oordeels, woldenigend vertegenwoordigd, maar deze Reis, wat de Noordse Gewesten betreft, heeft men onze Landgenoten niet vergeten gelaten. Het kon, piep misschien, of, in het tijdsverloop tussen 1778 en 1784, was in die Rijken, veel veranderings voorgevallen; over niet weinige onderwerpen van aangelegenheid had hij geen hem geheel voldoende Berichten, ter eerste gelegenheid, kunnen opzamelen, die hem thans in handen kwamen, - Deze Reis maakt het VIde en IXde Deeltje uit van opgemelde Beschrijving, welke vonden ten jare 1791. Bij deelte van den winter te Parijs door te brengen, en na Engeland wederkeerde. - Naderhand doorreisde hij met den jongen Portman verscheidene gedeelten van Engeland, Schotland en Ierland. Niettegenstaande de Eerw. Coxe een groot aantal vrienden had, en verbindingsvelden met Mannen van aanziend, verkreeg hij geen bevordering tot een vaste standplaats, voor dat hij reeds veertig jaren bereikt had. Eindelijk werd hij, ten jaar 1786, door Kings College aangesteld tot Reëtor van Kingston upon Thames. Van deze post deed hij afstand in ’t jaar 1788, daar hem, door wijlen de Graaf VAN PEMBROKE, het Rectoraat van Salisbury, nabij Salisbury, werd opgesproken. Cox, afstand gedaan hebbende van zijn reizend Opvoedings-onderwijs bij de Heer PORTMAN, van wegen den staat zijner gezondheid, zette zich te Bemerton vast, en hield zich, even als zijne Voorgangers GEORGE HERBERT EN JOHN NORRIS, bezig met het voortzetten van zijn geliefde Letteroefeningen, en met het ter druk te perfe gebracht hebben van verscheidene Werken, waarvan hij het plan ontworpen of de stof verzameld had op zijne Reizen, of standend zijn verblijf aan de Hoogeschool. Nogmaals echter toegang hij op reis, in het jaar 1794, ten gezelschap van Lord. BROOME, Zoon van den Marquis CORNWALLIS, op een tocht van vijf maanden door Duitsland. Staande deze reis verzamelde Coxe de bouwstoffen voor een Werk, ’t geen hij ten oogmerk had uit te geven, onder den titel van The Political State of Europe. Hij gaf een plan van dit Werk in ’t licht. Dan, bij zijn laatste wederkomst in Engeland, toegang gekregen hebbende tot de Papieren van Lord WALPOLE, van Wolterton, zag hij van hetzelfde af, en floeg de hand aan de Memoirs of Sir ROBERT WALPOLE, Earl of Oxford, welke hij ten jaar 1798 het licht deed zien. — Ten zelfden jaar deed de leer Coxe een Reisje in Monmouthshire met zijn Vriend Sir RICHARD HOARE, Bart. Dit gaf gelegenheid tot de uitgave van een Historische Tour door dat Landschap, uitgegeven in het jaar 1801. VAN W. COXE. Ten laatstgemelden jaar werd de Eerw. coxe, door zijn Vriend RICHARD HOARE, begiftigd met het Retoricaat van Stourton; vervolgens werd hij gekozen tot een der Kanunniken van Salisbury, en benoemd tot Archidiaken van Wilts, door zijn geleerde en eerwaardige Beschermheer, Doctor Thomas, Bisschop van Salisbury, bij wien hij het Ambt van Huiskapelaan bekleedt. In ’t jaar 1802 zond hij in druk de Memoirs of HORATIUS, Zoon van WALPOLE, ten zelfden en volgenden jaar een nieuwe en verbreede Uitgave van zijn Northern Tour, Switzerland and Russian Discoveries. — Thans is die onvermoeid werkzame Schrijver bezig met het voltooien der Geschiedenis van het Huis van Oostenrijk. Deze Geschiedenis van het Huis van Oostenrijk stelt hij samen uit bofttoffen, verzameld gedurende zijn verblijf te Wenen en in andere gedeelten van het Vasteland. Het laatste gedeelte van die Geschiedenis, van KAREL DEN VI af, zal verder opgehelderd worden door de Staatspapieren en Briefwisselingen van de Britse Staatsdienaren aan het Oostenrijkschen Huis, tot welke de Heer coxe gelukkig toegang bekomen heeft. Dit Werk, zegt men, is vrij verre gevorderd, en zal waarschijnlijk binnen kort den dag aanfchouwen. Buiten twijfel zal het met des te groter belangstelling ontvangen worden, daar het ons de eerste, geregelde en samenhangende Geschiedenis schenkt van dat doorluchtige Huis, welke ooit in enige taal ten voorschijn trad. De Eerw. COXE, die veel schrijvende over Landen, Volken en Staatszaken, was niet werkeloos in Godgeleerde Oefeningen en het waarnemen van Herderlijke Plichten: een verwijt, dat geen te veelvoudige Geestelijken naar gaen, wanneer zij, gelijk iemand het uitdrukte, geen enkele Predikatie maken en voorts de tijd op een jammerlijke wijze verbeuzelen. Hij gaf uit, een zeer duidelijke Explanation of the Catechism of the Church of England; een Abridgment of SCLER'S Treatise of Confection; en een Leerrede over de Excellence of the British Jurisprudence, gehouden voor de Judges of Assize, in de Hoofdkerk van Salisbury, 1799, en op dit verzoek gedrukt. Behalve de reeds genoemde Werken, uit de pen van Coxe gevloeid, hebben wij zijn Biographical Anecdotes of HANDEL and SMITH, 4to., met Portretten; 4 LE VENNSCHETS VAN W. COXE, Letter on the Secret Tribunals of Westphalia, gericht aan de Gravinne VAN PEMBROKE, alsmede CRAY'S Fabels, met Aantekeningen. Coxe's Memoirs of the Life and Administration of Sir ROBERT WALPOLE (onderhandelingen Graaf VAN OXFORD) bevestigen, dat hij een zeer grote mate van volgzaamheid en voortdurende werkzaamheid en tevens van oordeel bezielt. Dit is het uitgebreide werk van alle zijner Werken, bestaande uit drie Boekdeelen in 4to., ieder van 600 tot 800 bladzijden. De bouwfirma, uit welke hij dit geleerd rijk Werk vervaardigde, waren door alle delen des Rijks verspreid. Niemand, dan een Man van coxe’s leer, roem en allerwege erkende braveheid, kon er een vrije toegang toe gekregen hebben; en niemand, dan een Boekkenwerker en Schrijver van zijn ervaringstijd, had gewis constanthed en eenparigheid gegeven aan zulke afgezonderde en weinig samenvergende brekken. Zoo vele bronnen van kennisgeving zijn zeer zeldzaam ten zelfde tijde ooit geopend geweest voor eenigen Schrijver. De ORFORD, WALPOLE, HARDWICKE, TOWNSHEND, STANHOPE, HARRINGTON, WALDEGRAVE, GRANTHAM, MIDDLETON, SYDNEY, MELCOMBE, DEVONSHIRE, EGREMONT, CAMPBELL, ONSLOW, WESTON, POYNTZ, REENE, ETOUGH, en ASTLE Familie-papieren werden alle voor hem opengelegd. Deze verzameling bevat niet minder dan 140 Boekdeelen in folio. Meer vele delen heeft coxe uit dezelfde bewijsstukken van de grootere aangelegenheden verzameld. Zij bevatten oorspronkelijke stukken van openbare en geheime briefwisseling, nooit te voren uitgegeven, nooit te voren bekend. Door deze buitengewone hulpmiddelen vond coxe zich in staat gesteld, om voor allen, die zijn Werk zich eigen maken, bloot te leggen de verrigtingen van een woelig en gebeurtenisvol tijdperk, in welk die groote Staatsman, Sir ROBERT WALPOLE, een zoo groote rol speelde. Aan de Schrijvers der Algemeene Vaderlandse Letteroefeningen. Ik deelde ik uit, eenige berichten mee van den Heere DE CHATEAUBRIAND, loopende in samenhang over het hedendaagse Perziale en diens bewoners. Sindsdien viel mij het volgende in handen; zoo veel behagens vond ik daarin, en vlecht de mij met gelijken bijval bij uwe Lezers, dat ik traks ter vertaling begoot, en om het met verzoek om inlassching in uw Mengelwerk, Ul. toe te sturen. Ul. Begunstiger, E.T.A." Met het bezoeken van Griekenland, Palemba, Egypte en Barbarije had ik nooit ten oogmerk, schrijft de Heer DE CHATEAUBRIAND, een Reis te beschrijven. Mijn doelwit was alleen, om mij van de taal der Ouden te bedienen, mij van mijn onkunde te genezen. Sinds enige jaren een Werk onder handen hebbende, hetwelk als een bewijs moet dienen van den Geest des Christendoms, heb ik gemeend, de plaatsen te moeten leeren kennen, alwaar ik mijn persoonlijke plaats vond. Geen vertrouwen, zeg ik in hetgene ik schrijf, dan wanneer ik met Ulysses kan zeggen: "Ik heb de zeden en de landen gezien; ik heb getracht, dezelfde voor u af te beelden, zoo als zij zich aan mijn oogen vertoonden." Eer ik naar de Levant op reis ging, had ik een geruimen tijd besteed aan het lezen van de oude en hedendaagse Schrijvers, die over Griekenland en het Joodse Land handelen. De uittreksels, daaruit gemaakt, en de aan teekeningen, op de plaatsen zelf verzameld, zijn de bouwstenen, welke ik voor mijn Werk vergaard; doch, onder de dingen "die ik gezien heb", zijn er eenigen voor mij volstrekt onnut. Alwat, bij voorbeeld "op de gebruiken der hedendaagse volken staat, kan niet in mijn plaats vallen, omdat mijn toonnel in de oudheid is geplaatst. Alwat, daarentegen, plaatsbeschrijving is, moet ik voor mijn Boek bewaren. Diensvolgens heb ik van mijn ontboezemingen de voorwerpen afgelijkt, die buiten mijn plan vallen, en welke ik van nu af mijn lezer kan aanbieden. Ik verzoek hem, zich te herinneren, dat mijn tegenwoordig schrijven geen Reis is, maar sprookjes vertellen en enige herinneringen. Ik ging te scheep te Triëst, 1 Augustus 1806. Spoedig waren wij buiten de Adriatische Zee. Op den 2 zagen wij Skérpi (Corfu) en Butrint, welke aan twee der fraaiste tooneelen van de Odyssei en de Zneis doen denken. Wij zagen de rotsten van Ithaca. Gaarne zou ik er voet aan land gezet hebben, om er de hof van LAERTIUS te bezien, de hut van EUMEUS, en zelfs de plaats, alwaar de hond van ULYSSES van blijdschap sprong op het wederzien van zijn meester. Nijl zilden voorbij de eilanden Zante en Cephalonia; en op den 9, in de morgenstond, vertoonden zich de bergen van Z/is ten noorden aan de gezichtskant. Op den 11 lieten wij het anker vallen voor Modon, het oude Messenius, nabij Pylos. Ik groette de oevers van Griekenland, en de sloep van ons schip bracht mij aan het voet der muren van Modon. Ik vervolgde mijn reis te land, In Peloponees zag ik niets anders dan een land, de prooi van losbandige zulften, die vermaak schepen in het vernielen van de gedenkteken der beschaafheid en der kunsten, varten de oogsten zelf, de boomen en geheele geflanken. Zou men kunnen geloven, dat er dwingelanden in de wereld zijn, opgericht en woest genoeg, om zich tegen de verbetering van dingen van de eerste noodzakelijkheid te verzetten? Een brug stort in, en zij wordt niet herbouwd; een mensch herbouwt zijn huis, hij wordt in boete belegd. Ik heb Griekse schippers liever met gefcheurde zeilen in het gevaar van schipbreuk zien begeven, dan die zeilen vervellen: zoo bang zijn zij om aangaande hunne krijgshaftigheid en nijverheid enig vermoeden te doen opvatten! Van Modon vertrok ik naar Coron, aan de golf van Mesenia. Ik stak die golf over; ik voer den Pamphlus op. Ik kwam in Arcadie door een der Hermes van den berg Lyceus; ik vervolgde mijne reis naar Megalopolis, een gewrocht van EPAMINONDAS, en het Vaterland van PHILOPEMON. Ik kwam te Sparta, aan den voet van den Menalus. Ik keerde terug, om Sparta, den Taygetus en de vallei van Laconie te bezichtigen. Van daar floog ik den weg in naar Argos over de bergen; ik bezag alles wat er overig is van de stad des konings der koningen. Ik vertoefde eenigen tijd te Mycene en Korinthe. De landengte over het Isthmische gebergte door trekkende, zag ik eenen Aga met een karabijnflag eenen Griek een wonde toebrengen, en hem vijftig stokslagen doen geven om hem te genezen! ... Ik zakte af naar Megara en Eleusis; ik vertoefde eenigen tijd te Athene; en ik nam eindelijk voor altijd afscheid van het land der Zaeogodinnen en der grote mannen, engend aan Kaap Sunium te scheep naar Zea. Zea is het oude Ceos, bij de Grieken vermaard door de grijsaards, die zich met eigen handen ombrachten door Aristeus, wiens bijenvolken VIRGILIUS heeft bezongen; door de geboorte van SIMONIDES en BACCHARYLIDES. Het gaas van Ceos werd vermaard bij de Romeinse Dichters, die het bij geweven wind vergelijken. Van Zea vertrok ik naar Tinos, van Tinos naar Chios, en van Chios naar Smyrna. Ik reisde over land naar de vlakte van Troje te vertrouwen. Ik reisde voort tot aan Pergamus: ik doorliep de puinhopen der paleizen der RUMENESSEN en ATALUSSEN en ik zocht vruchteloos naar het graf van GALENUS. Toen ik mijn reis verder wilde voortzetten weigerde mijn gids verder te gaan, onder voorwendsel dat de engten van de Donau onveilig waren. Ik was genoodzaakt de weg naar Constantinopel in te slaan. Daar het hoofd-oogmerk van mijn reis was, de heilige plakken te bezichten, onderzocht ik bij mijn aankomst in Pera, of er niet een schip van de kust van Syrie in de haven lag. Ik had het geluk, er een te vinden, dat op zijn vertrek lag, en beladen met Griekse pelgrims, naar Jaffa bestemd. Ik maakte akkoord met de Kapitein en binnenkort zeilden wij naar Jeruzalem, Onder de vlag van het kruis, die aan de masten van ons schip wapperde. Er bevonden zich ongeveer tweehonderd pelgrims aan boord, mannen, vrouwen, kinderen en ouderen. Evenzo vele matten zag men op een rij langs de beide zijden van het schip gespreid. Een strook papier, aan het schip geplakt, wees de naam des eigenaars van elke mat aan. Aan de peuskop van elk pelgrim hing zijn staaf, zijn rozenkrans en een kruis. De Kapiteins kamer werd bezet door de Paspe, leiders van de bende. Aan de ingang van deze kamer had men een soort van twee zijkamers gemaakt; ik had de eer van in een van deze zwarte gaten van ongeveer zes voeten in het vierkant gehuisvest te zijn, met mijn twee knechten; een geheel gezin bevond zich tegenover mij in het andere vertrekje. In dit schip van Gemeente bestookte elk naar goedvinden zijn eigen pot; de vrouwen pasten op hun kinderen; de mannen rookten, of bereidden het middagmaal; de Papatjes zaten samen te praten. Overal hoorde men het spelen op de mandoline, de viool en de lier, Men zong, men danste, men lachte, men bad; iedereen was vrolijk. Verbazende is de uitwerking van dit Kiriek, door de trouwigheid en majesteit. Ongetwijfeld is het een overblijfsel van het aloude gezang der eerste Kerk. Ik vermoed dat het andere psalmgezang het hedendaagse gezang is, in de Griekse Kerkdienst ingevoerd omtrent de Vierde eeuw, en over hetwelk de H. AUGUSTINUS reden had zich te beklagen. ’s Dags na mijn vertrek werd ik van nieuws door de koorts vrij hevig aangetast; ik was genoodzaakt; op mijne mat te blijven liggen. Spoedig bereikten wij de overzijde van de Zee van Marmara en van de Straat der Dardanellen (de Acheron en de Hellespont.) Wij passeerden het Schiereiland Cyzicus, en de mond van den Oegos-Potamos. Wij voeren dicht onder de voorgebergten van Sestos en Abydos. ALEXANDER met zijn leger, Xerxes met zijn vloot, de Atheners en de Spartanen, HERO EN LEANDER, konden de hoofdpijn niet verdrijven, die mij kwelde; doch toen men me op den 21e September mij kwam berichten, ’s morgens ten zes ure, dat wij het Kasteel der Dardanellen zouden omzeilen, was de koorts niet bestand tegen het herdenken aan Troje. Ik kroop op het dek; het eerste viel mijn oog op een hoog voorgebergte, waarop negen molens stonden; het was Kaap Sigeus. Aan den voet van de Kaap ontdekte ik twee Graften, het graf van ACHILLES en dat van PATROCLUS. De mond der Simois lag aan de linkerzijde van het nieuwe Kasteel van Azie; nog verder, achter ons, na den ellips varende, vertoonden zich Kaap Rheteus en het graf van Ajax. Aan de binnenzijde verhief zich de keten van den berg Ida, wiens hellingen, uit een punt gezien, alwaar ik mij bevond, een bevallig aanzien hadden. Tenedos lag het schip recht vooruit, en in de conspeu van Tenedos. — De Roem moet iets wezenslijks zijn, omdat zij aldus het hart desgenen doet kloppen, die er fleets de rechter over is. Op den 22 begaven wij ons in den Archipel. Wij zagen Lesbos, Chios, Samos, vermaard door zijn vruchtbaarheid en dwingelanden, en vooral door de geboorte van PYTHAGORAS. Doch al wat de Dichters ons van dit eiland vermelden, mag niet halen bij de fraaije Elegie van TELEMACHUS. Wij vervoenden langs de oevers van Azië, langs welke het landgeschap Doris en Joonie zich uitrekken, hetwelk Griekenland vermaakt en groote mannen verfazant. Aldaar kronkelde de Meander; daar verhief zich Zphefe, Milete, Halicarnassus, Gridus. Ik groette het vaderland van HOMERUS, APELLUS, HERODOTUS, THALES, ANAXAGORAS en ASPASIA. Maar ik vernam noch de tempel van Zphefe, noch het graf van MAUSOLUS, noch de Venus van Gnidus. Alles was woest; en zonder de berichten van POCOCUR, WOOD, SPON en CHOISEUL, zoude ik, onder een hedendaagse en onvermade naam, het voorgebergte van Mycale niet hebben kunnen vinden. Na Rodos aan te doen, en het eiland Cyprus te zijn voorbijgevaren, kregen wij eindelijk de kust van Pamphilia in het oog. Ik gevoelde thans niet de zelfde schoft van ontroering, als op het eerste gezicht der bergen van Griekenland; maar het gezicht van de wieg der Hellenisten en van het vaderland der Christenen vervulde mij met ontzag en eerbied. Ik zoude den voet zetten in het land der wonderwerken, bij de bronnen der ontzettendste dichtkunde, bij de plafonds, alwaar, zelfs naar den mensch gefproken, de grootste gebeurtenis is voorgevallen, die ooit het gelaat der wereld heeft veranderd: ik bedoel de komst van den MESSIAS. | T 5 Wij lieten het anker vallen voor Jafa, een halve mijl van den oever; de stad hadden wij in het zuid-oost, en de Minaret der Moskee in het oost-zuidoost. Ik vermeld hier de treken van het kompas om vrij gewichtige reden: de Zatijnse schepen laten doorgaans verder in zee het anker vallen, en dan bevinden zij zich op een rotsachtige bank, die de touwen in stukjes vijlt. Terwijl de Griekse schepen, nader aan land ankerende, zich op een minder gevaarlijk terrein bevinden; tussen den inham of de kom van Jafa en de rotbank. Van alle kanten kwamen er Caïques, om de pelgrims naar land te brengen. Terstond ontdekte ik in de bevolking deze schepen een andere kleedij, een ander gelaat, een onderverschilde taal; in één woord, het Arabische ras en de bewoners van de boorden der woestijn. Ik zond mijn Griekse knecht om de Vaders van het Heilige Land van de aankomst eens Zatijnse pelgrim te verwittigen. Welhaast zag ik een vaartuig naderen, waarin ik van verre drie Geestelijken vernam; die, mij aan mijn Frans gewaad onderscheiden hadden, mij met de hand wenkten. Deze Vaders kwamen aan boord: hoewel zij Spanjaarden waren, en een moeilijk te verstaan Spaans spraken, verwelkomden wij elkander als eigenlijke landgenoten. Ik trad met hen in de loop, wij liepen de haven binnen door een opening tussen de rotsen gemaakt, en gevaarlijk zelfs voor een Caïque. De Arabieren van het strand liepen in het water tot aan den middel, om ons op hunne schouders te dragen. Een vrij zonderling tooneel werd hier geopend mijn knecht was in een witte overrok gekleed; het wit een onderverschillende kleur bij de Arabieren zijnde, meenden zij, dat mijn knecht de Scheik was. Zij grepen hem aan, en droegen hem in zegepijler, in weerwil van zijn betuigingen, terwijl ik, dankbaar mijn blauw kleed, zonder staan op land werd gedragen op den rug een haveloozen bedelaar. Wij begaven ons naar het verblijf der Vaderen, een eenvoudig houten huis, staande aan de haven, en een fraai uitzicht op de zee hebbende. Mijn Gastheeren brachten mij eerst in de Kapel, welke ik verlicht vond, en waar zij God dankten dat hij hun een goede broeder had gezonden: aandoenlijke Christelijke inzettingen, waardoor de reiziger vrienden en hulp ontmoet in de barbare landen; inzettingen, welke ik elders met lof vermeld heb, doch die nooit genoeg zullen bewonderd worden! De Geestelijken brachten mij in een cel, alwaar ik een tafel, een goed bed, inkt en papier, versch water en helder linnen vond. Men moet zich in een Grieksch vaartuig hebben bevonden, met tweehonderd pelgrims beladen, om de waarde van dit alles te voelen. 's Avonds om acht uur gingen wij in de Eetzaal. Gezamenlijk wordt er het Ave Maria gebeden, voorafgegaan van het de Profundis: een herinnering van den dood, welke het Christendom met alle de bedrijven des levens paar, om aan dezelve meer achtbaarheid bij te zetten, even gelijk de Ouden dezelve met hunne gastmahlers samen voegden, om het genot van hunne vermaken te verhoogen. Op een kleine zindelijke en voor mij alleen aangeregte tafel werden mij opgedischt gevogelte, visch, voortreffelijke vruchten, als granaten, appelen, druiven en dadelin in hunnen dop. Cyprusche wijn en koffie uit de Levant had ik zoo veel als ik verlangde. Terwijl ik met weldaden werd overladen, aten de Vaders zeer vrolijk een weinig visch zonder zout en olie; zij waren vrolijk met beschavenheid, gemeenzaam met schaapachtigheid. Men deed geen onnodige vragen; men toonde geen ijdele nieuwsgierigheid. Het gehele gesprek liep over mijne reis, en over de te nemen maatregelen om dezelve veilig voort te zetten. "Waar", zeiden zij, "tans zijn wij voor u bij uw Vaderland aan, sprakelijk." Reeds hadden zij een bode afgevaardigd aan den Scheik der Arabieren van het gebergte van Fuad, en eenen anderen aan den Vader Procureur van Ramla. "Wij ontvangen u", zeide de Vader FRANCOIS MUNOZ tot mij, "sind met een kelder en wit hart"? (limpide e bianco). Deze zoo Christelijke en liefderijke bejegening in een land, alwaar het Christendom en de liefde geboren werden; deze Apostolische herbergzaamheid in een plaats, alwaar de eerste der Apostelen het Evangelie verkondigde, ontroerden mijn hart; ik herinnerde mij, dat andere Zendelingen metzelfde hartelijkheid. Met de hulp van vrienden uit de woestijnen van Amerika had ik ontvangen in de woestijn van het Heilige Land, aangezien zij "aan de pelgrims van Jeruzalem de weldadigheid van Jezus Christus met een milde hand oefenende", voor hun het kruis bewaard hebben, welke aan deze zelfde oevers werd geplant. Deze Vader met het heldere en witte hart verzekerde mij verder, dat hij het leven, welke hij al vijftig jaar leidde, een verboden paradijs vond. Wil men weten, wat dit paradijs is? Dat gelijks een boete, bedreiging met stockflagen, boeien en de dood! Eenen tijd geleden hadden de Geestelijken het lijnwaad van het altaar gewasht. Het water, met stuifel bezwangerd, buiten het hospitaal lopend, had een steen wit gemaakt. Er gaat een Turk voorbij; hij ziet die steen, en gaat den Cadi aanmelden, dat de Vaders hun huis verbouwd hadden. De Cadi begeeft zich derwaarts, verklaart, dat de steen, die voorheen zwart was, wit is geworden, en zegt de Geestelijken te horen, verwijst hij hen in een boete van tien beurzen. Op de dag voor mijn komst te Jaffa was de Vader Procureur van het hospitaal door een knecht van den Aga met den stok gedreigd, in de aanwezigheid van den Aga zelf. Deze vergenoegde zich met bedaardelijk zijn knevels te rollen, zonder zich te verwaardigen om den hond een goed woord te geven. Zie daar het ware paradijs dezer Monniken, die, volgens sommige Reizigers, kleine Monarchen in het Heilige Land zijn, en de grootste eerbewijzen ontvangen. 's Daags na mijn komst te Jaffa wilde ik de stad doorwandelen, en een bezoek afleggen bij den Aga, die mij had laten verwelkommen. De Onder-Procurateur ontwaardde mij dit voornemen. "Gij kent de lieden hier niet," zeide hij; "hetgeen gij voor een beleefdheidsbezoek houdt, is een bespieding. Men is u al snel gekomen begroeten, om te weten, wie gij zijt, of gij al tijd zijn, of men u kan uitplunderen. Wilt gij den Aga zien? dan moet gij hem eerst geschenken brengen; zeg, hij zal niet in gebreuk blijven, uws ondanks, u een geleide naar Jeruzalem te geven. De Aga van Ramses zal dat geleide verlenken. Ik verhaal dit alles alleen om te doen zien, tot welke een hoogte het zedenbederf, de goudzucht, de regeloosheid en de barbaarschheid in deze ellendige landen zijn geklommen. Volgens hetgeen ik met mijn eigen ogen heb gezien, schroom ik niet te beweren, dat, zonder de waakzaamheid en de vaderlijke zorg der Christen-Geestelingen, wel de helft der pelgrims op de reis naar Jeruzalem zoude omkomen. Op den 3e October, ’s namiddags ten vier ure, kleedden wij ons in rokken van geitenvel, in Opper-Egypte gemaakt, zoals de Bedouins dragen. Wij reden op flechte muilezels. De Onder-Procureur reed voorop, den titel van een armen Broeder aannemende; een bijkans naakte Arabier wees ons den weg, en een ander volgde ons, eenen ezel drijvende, die onze pakken droeg. Wij reden af achter het hospitaal, en bereikten de stadspoort. Te Ramlé wachtte goede tijding op mij; ik vond er een Drogman van het klooster van Jeruzalem, welken de Opperste mij te gemoed had gezonden. Het Arabische opperhoofd, hetwelk mij moest geleiden, hield zich op eenigen afstand in het open veld: want de Aga van Ramlé gedoogde niet, dat er Bedouins binnen de stad kwamen. De vermogende Stam van het gebergte van Judea houdt zijn verblijf in het dorp Jeremia; naar goedvinden kan dezelve den weg naar Jeruzalem voor de reizigers openen en sluiten. De Scheik van deze Stam was voor enigen tijd overleden; hij had zijn jonge zoon UTMAN nagelaten onder de voogdijchap van zijn oom ABOU-GOSH: deze had twee broeders, DJIASER En EBRAÏM - HABD -EL - ROUMAN, die mij op mijn terugreis verzelden. Wij verlieten Ramleh, den 4e, ten middernacht. Wij volbrachten onzen togt door de vlakte van Saron, en besgaven ons in het gebergte van Judea. Toen de dag was aangebroken, bevond ik mij in eenen doolhof in de bergen van een kegelachtige gedaante, allen gelijk aan elkander, en aan den voet de eene aan den anderen als geketend. Ik kwam in het dal van Jeremia; ik daalde af in het dal van Zerebintha, latende het kasteel der Macchaheën aan mijne rechterhand. De rotsen, die tot nu toe enigszins met groente bedekt geweest waren, werden kaal. Allengs hield alle groeiing op, en het verward halfrond der bergen nam een rode en vuurrode kleur aan. Eenen heuvel bereikt hebbende, ontdekte ik in eens een reeks Griekse muren. Aan den voet der muren vertoonde zich een legerplaats van Turkse Ruiterij, in alle de Oosterse pracht. De Arabische bevelhebber riep: "Eil Opos! de Heilige (Jeruzalem), en viel in volle galop. Het geroep van de Drogman, die mij beval, onze bande digter te fluiten, omdat wij door de legerplaats moesten trekken, deed mij uit de mijmering ontwaken, in welke het gezicht van de heilige plaatsen mij had gedompeld. Wij traden binnen Jeruzalem door de poort, de Pellegrimspoort genaamd, doch wier eigenlijke naam de Damaspoort is. Wij daalden af naar het Klooster van den Zaligmaker, en moesten ons in de toestand der Vaderen van het Heilige Land bevinden, om een denkbeeld te hebben van het vermaak, welke mijn komst hun veroorzaakte, alleen door de tegenwoordigheid eens Franschmans dachten zij geborgen te zijn. De Gars, aan (Vader BONAVENTURA DE NOLA) zeide tot mij: "Het is de Voorzienigheid, die u heeft gezonden! Zekerlijk heeft u reisformulier? Sta ons toe, dat wij dezelve aan den Pacha zenden; hij zal dan weten, dat er een Franschman in het Klooster is gekomen; hij zal denken, dat wij door Frankrijk beschermd worden. Voorleden jaar dwong hij ons, Zestigduizend piasters op te brengen; volgens gewoonte zijn wij hem flauwelijk vierduizend schuldig, en dat nog wel bij wijze van geschenk. Nogtans deed ik hem opmerken, dat hij mij na de Jordaan moest laten vertrekken, voordat mijne firmans gezonden werden, om de zwarigheden eener altijd gevaarlijke reis niet te vermeerderen. Terstond werd er om een Turk gezonden, ALI-AGA genaamd, om mij naar Bethlehem te geleiden. Deze ALI-AGA was de zoon van eenen Aga van Ramla, die op last van den beruchten nazair onthoofd was. ALI-AGA was geboren te Jericho, heden ten dage Rihla, in de vallei van de Jordaan, en hij was Gouverneur van dat dorp. Hij was een man van verstand en moed, over welken ik reden had zeer voldaan te zijn. Al aanvankelijk deed hij mij en mijne twee knechts het Arabische kleed uittrekken, om ons wederom in het Fransch gewaad te steken : dit gewaad, voormaals bij de Oosterlingen zoo zeer verachtelijk boezemt thans ceremonieel vrees in. Voor het overige is onlangs de Franse dapperheid wedergekeerd in het bezit der vermaardheid, die dezelfde sinds langen tijd hier te lande heeft gehad. Eerst waren de Franse Ridders, die het Koningrijk van Jeruzalem herstelden, en de fawateren van Zeman plukten. Nu heden wijzen de Turken de Riddersfontein, den Riddersberg, den Ridderspoort, en op den berg Kalvarie ziet men den sabel van GODFRIED VAN BOUILLON, die nog het Heilige Graf schijnt te bewaren. ‘s Avonds ten vijf uur werden ons drie zeer goede paarden bezorgd; de Drogman van het Klooster voegde zich bij ons; ALE stelde zich aan ons hoofd, en wij namen de reis aan naar Bethlehem „alwaar wij in het Klooster. Na onze nachtrust moesten we nemen, en ons voorzien van een geleide van zes Bethlehemse Arabieren. Wij reden uit Jeruzalem door de Pellegrimspoort; vervolgens links door de engten aan den voet van den berg Eilat, om door te trekken, beklommen wij eenen berg, op wiens vlakke top wij een uur gaans 'te voet afleiden. Wij lieten Jeruzalem ten Noorden achter ons; ten Westen hadden wij de bergen van Judea, en in het Oosten, op een grooten afstand, de bergen van Arabie. Na het Elias-klooster te zijn voorbijgereden, kwamen wij in het veld van Rama, alwaar het graf van RACHEL wordt gewezen. Het was nacht toen wij te Bethlehem kwamen. Met welk een vermaak bezocht ik de Kribbe des Slatingsmakers, de plaats der aanbiddings der Magi of Wijzen, de bidplaats van den H. HIERONYMUS! Nadat ik de verschillende opschriften, en alwat er merkwaardigs was, onderzocht had, begaf ik mij op weg naar de Dode Zee. (Uit het Engelsch van den Heere Arkin.) De Heer HURSTING was een aanzienlijk Koopman in een kleine stad. Jong trouwde hij, en had een Patriotisch gezin, over hetwelk zijn heftige en willekeurige geaardheid hem het vaderlijke gezag deed oefenen, door aan zijn hardhartigheid en kloven bot te vieren. Zijn vrouw, een model van de zachtaardigheid en de bevalligheden, die haar sexe kenmerken, was er steevast op bedacht om bij haar man de gevoelens van eerbied jegens haar en haar kinderen te onderhouden, en de zachte en bevredigende middelen, welke zij, om dat oogmerk te bereiken, te werk stelde, bereikten maar al te zelden hun doel. KAREL, hun oudste zoon, was van een geaardheid "die door zachtheid en beleid ligt te leiden, tegen de heerschappij van een streng en dodelijk gezag zich altijd verzet. Onmogelijk was het diensvolgens, herhaalde en hoogloopende geschillen met zijn vader te vermijden, aan wiens onbuitzame strengheid hij onverwijverd en hardnekkig tegenstand bood. Met de jaren namen die rampzalige geschillen dermate toe, dat, toen de jongeling de ouderdom van vijftien jaren had bereikt, zijdant vader, na een geschil, waarin hij hem niet tot gehoorzaamheid kon dwingen, hem zijn huis ontzegde, met aanzegging dat hij nooit weer onder zijn oogen moest komen. Deze jongeling, die te veel fierheid bezat, gaf niet om de waarschuwingen die hem tot voorzichtigheid moedigden. Opstaande voet vertrouwde hij te voet naar Londen, zoo als hij stond en ging, dat wil zeggen, van alle hulpmiddelen ontbloot. Bij zijn komst in deze stad, had hij vele onaangenaamheden en vermoeienissen te hebben uitgestaan, ontmoette hij bij een Oost-Indische Kapitein, met welken zijn vader enige zaken had uitgestaan door zo'n man te kennen verkreeg hij van hem verlof, hem op een reis te zetten, welke hij binnen weinige tijd zoude ondernemen. Hoewel vertoornd ook de Heer HURSTING was, kon hij niet nalaten groot leedwezen te gevoelen, vernemende dat zijn zoon een gebod, zó naauwkeurig nakomend, door drift hem in de mond gelegd, wat de Moeder aangaat, voor welke de jongeling altijd de teedere liefde en den diepsten eerbied had gevoed, lang was zij daarover onvertroostbaar. Ten gevolge van alle hunne pogingen vernamen zij, dat hun zoon zich ter zee had begeven, zonder te kunnen ontdekken, naar welk gewest, en in welke hoedanigheid. Bij deze reden van droefheid kwam welhaast de vermindering van hun vermogen, ontstaan uit herhaalde verliezen in de Koophandel. Na eenige jaren tegen hun lot vruchteloos te hebben geworrdeld, waren zij genoodzaakt, zich naar een armoedig dorp te begeven, waar een klein huis, alwaar zij, van droefheid verteerd, hun gezondheid en moed verloren hadden, hun kinderen in behoefte en onbekendheid opwoedden. Uit de rampen trok de Heer HURSTING een voordeel uit, zijn karakter werd ongevoeliger zachter, en zijn driften bedaarder. Door je liefde zocht hij het lijden van zijn lotgenoten te verminderen, en vertoonde bij aanhoudendheid blijken van de levendige hoogachting voor zijn vrouw, wier beminnelijke hoedanigheden hij dag aan dag meer begon te schatten. Onder dit alles ondervond hij de beurtzettingen der fortuin. De Kapitein, wiens gunst hij daar zijn wel oppas gefonnen had gewonnen, vloog op de reis, en men zette de jongeling op Madras aan land, van vrienden en beschermers onzeker. 