Theophilus, gedicht der XIVe eeuw
Dat ze drie heelde deden maken, Daar elkergelijk van zijn zaken Goede voorbeeld mocht aan leren, 55 Beide papen en heren, En die huisman daar beneden. En elke was zijn staat beschreven Hoe hij leiden zoude zijn tijt; Daar na vormde men hoerafijt. 60 Dat eerste heelte liet men houwen Na een priester; die mocht men schoonen Bevormd in priesterlijk gewaad. Als die wijheid was te raden Dat een priester toe behoorde, 65 En men schreef van woorden tot woorden Boven hem als zondere beide Hoe hij zijn leven zoude leiden. Als dit heelde was voltooid, Doe was dit andere toe geleid 70 Als een ridder met zijn gesneden, En een zwaard op zijn rechterzijde. Boven hem zocht men daar Wat gerechtige ridderschap was, En hoe hij wapen zoude hanteren. 75 Daar na ging men voor het visieren Torden beelden in dat gevecht Als een huisman midden ploeg, En recht zocht men boven deze Wat zijn leven zoude zijn. 80 Als deze drie beelden waren voltooid, Doe was die wijheid zo bedacht Dat ze zonden wilden schrijven Aan elke staat een misvaardig Dat ze te hoven zouden komen, 85 En verstaan tot horen vroomen Elkergelijk in zijn moed Wat binnen Roomen geschreven stoet Boven den beeld, daar hij afzette, Op dat alle met bescheiden Hoorntijd hanteren zouden, Alsof als die van Roomen zouden. Aldus zochten ze hoorde raad, En zonden bood aan elke staat. Dat ze met vlakte hem zouden rijden, 95 En komen te hof zonder tussenkomst; Dit sprak de boodschapper, waar hij kwam. Als elkergelijk die waarheid vernam Doe versamelde ze aan een staand, Waer alrewijsheid die ze vonden in elke staat, uit elke land. Die ze te Roomen mochten zenden. Beide heren en papen, Daartoe andere wijze knapen. Die voor den huisman soude spreken. Aldus zijn te Romen gestreken Om te vernemen 't rechte waar Wat beduidde deze nieuwe maer; Eens als zij Romen dus hebben versocht Worden zij in den tempel gebrocht, Daar deze drie beelden gehouwen stonden; Doen ging men elk het zijne bevroeden. Diegene die priesters zouden zijn Die lasen daar deze letters zijn, Die zij daar zeggen geschreven staan, Die beduiden sonder waen, Dat zij zouden alle samen Bidden aan den hemelse vader Voor de staat der wereld al. Ook was ik dat men hem beval Dat zij geestelijk zouden leven, Op dat zij exempel zouden geven Van horen woorden midden werken, Om dat geloof ook te sterven Onder volk in alle steden. Ook beval men hem al bloed Geen hogerheid ter wereld te erkennen Merkwaardig, doop, absolveren; Daar zouden zij horen zin te volgen 't Volk te houden in caritatieve werken, Met hun leering, die zij wisten, Van de vier evangelisten Beschreven, uit de mond van Onze Heer; Zij zouden zich prediken en leren En zelf ervaren dat zij zeiden; Zodat het volk naar het hemel kon leiden, Waar zij kwamen Vallen steden; Al vonden zij 't volk van kranken reden, Zij zouden zich met exempel dwingen Dat zij daar mee tot doodsverdachten gingen; Want als zij geen ondochtig waren Zouden zij 't gevoel te nodeloos wagen Sonde te doen in hun tijden; Dus kon het volk aan alle zijden Gomen tot een hoger saal, Al daar die menige nu blijft in dwaling Bi quade exempel, die zij zien Tot de wereld nu gesignaleerd. Als 't dus den priester was beduurt In 't gemein al overal voor hem 150 Wat horen leven toe behoort, Daar roep men daar die ridders voort, En die beduurt men ongespannen Hoe si voeren zouden 't zwaar. Dat den keizer onverhoedelijk Van Gods wegen werd bevolen, En die van Rome bij ouden tijden. 't Zwaard is scherp aan beide zijden, Daar bij kan men 's met recht verassen; Dit zal voort weduwen en wezen Schepen zonderlingen. 't Zwaard zal ook den boosdoener dwingen. Die ter zwaart is ongericht; Hierom wordt 't zwaard gemaakt, En ook om andere zaken mee. 't Zwaard zal voort die rechtvaardigheid Scheiden waar dat is te doen. Een ridder die zal zijn koos Op ten booswen aan alle standen; Want ridderschap was eerst gevonden Bij grote koosheid die ze doen, Bij denken en bij edelheid, Als men van Sint Joris schrijft. Die buiten schouden was ontlijfd, En gepijpt in zijn leven; Nochtans en wilde hij niet begeven, Hij hield 't zwaard alhoest in ere. Ook zocht men den ridder te leren Dat ze papen zouden vrije, Daar rovers waren en kwade jagers, Zodat die goede mensen konden wandelen Zonder vrees tot elkaar komen. Die rechtvaardige ridderschap bekennen. Men kan 's volgeschreven met genen pennen Hoe edel dat hoer wesen is. Zonder dwang, zit het zeker des, Hebben ze met vrije wil gestreden Voor des keizers zwaard al onvermijdelijk, Zodat den keizer was bekend, En daar hem gaven als een geschenk Dat ze zouden ridders naam Altoes houden sonder blaam. Hierbij kan een ridder weten, En midden waarheid daar na meten Wat zijn eigen naam beduurt; Die en kan hij proeven ander niet Dan als een kamp naar mijn verstaan. Die voorzien here te schrijven wil gaan Digitale bronnen Om zich here te recht te houden. Soo waar ie dat nog ridders zouden 200 Voer die gerechtigheid konden; Soo mochten ze in eer al altijd blijven Elk ridder was hierheen gewenken; Als haar leven kwam ten eind, Soo zouden ze God hier boven vereren, En met zijn heemrij een lonen. Als dus den heren was bericht Na de schrift, die waarheid slecht Hoe zij mochten hier beginnen Midden wel weerde te winnen, En na de tijd die hoge seai; Doe werd die huisman zijn plicht Na de letter ook bedien, Hoe hij hem treden zoude of niet. Dus zette men elk na zijn waarde : Den huisman bied men de eerden Met het ploeg zijn akker te bouwen, En zijn God daar toe te getrouwen Dat bijt wel al vervullen mach. Die huisman die zal zijn bejagen Sueken in dit eerste dal, Alsof als God Adam beval, Doe hij viel bij Jeven raad. Met het ploeg en metter spade Sal hij de wereld al generen : Hij zal spaden en eren Om zijn zaad te eerden te brengen. Die huisman zal in alle dingen Rechtvaardig altijd blijven, En in hoge orde niet hoger cliven Dan zijn staat behoeflijk is. Ook zette men hem een les Dat hij zoude ondermoedig zijn, En onderdanig alle desen, Die priesterschap hadden ontfaan; Den heren ook te dienst te staan, Want zij mogen hier op eerden Voer hem striden met het zwaard, En hem staan alsof in steden Dat zij beschermen voor den kwade. Aldus bewees men elk met reden Hoe men wilde dat zij deden. Nu, priesters, ridders, akkersmannen, Hier moet je voorbeeld nemen aan Het roemse gebod, na dat ze zouden Van deze gebreken mocht men maken Nog wel andere nuwe saken; Maar Willem, die daar's niet wel beginnen Van Hildegaersberge, men zou versieven In duchten of bij het brocht te voert; Zoo nood heeft hij zijn taal gestoort. Gebreken is eerst in het fundament Dat men te weinig reden kent; Dat doen die priesters, dat is 't hoeft, Daar ons geloof bij wordt verdoevt En verblijft, dat is jammerheid; Want het geboete die roemeense steden. Des heb ik wel gehoord een deel; Nu willen ze leven met rivaal, Dit is waar, je hebt vernomen; Waar men weet dat de clerus komt Dat wil al in feesten leven. Ook heb ik die waarheid gezien Dat ze duren kleding dragen, Daar toe rijden hoge page In hoge velden, die God verbiedt; Sals ik 't waar ontbijtend bloed. Ze willen des keisers recht bewaren, Dat zouden ze dikwijks openbaar; Want ze zijn de heren raad. Dat hooren ze wel tot horen staan. Wilt ze den heren 'schrift ontdekken, En naar de waarheid te duchten trekken, Als 't behoort tot hoge leren, Zouden ze duchten voorwaarts keren, En buiten bannen niet te rollen : Regeren ze wissel ofte tollen. Dat hout die 'schrift voor onrecht goed; Want God die raket zelf vroet Sunte Mattheus die hij zag Tollen bewaren op zijn bezichtiging. Nu mocht ik antwoorden op die steden, Dat ik ruverde die heerlijkheid. Dat en doe ik niet, conditie gegrondeerd, Ik heb die rechte waarheid ontbonden; Waarschijnlijk niet verladen Dan is goed mijn stuur geraden. Digitized by Google — 93 — Soms werd alderwereld genoeg; Wat zal meer dan dat gevoeld? 290 En de meester die koosman onbelast Varen daar men tolle set, Soo waren alle die landen rijk, En de heren des gelijke; Want wat de huisman te samen, dat 's ook de heer tot zijn vrome. Wanneer hij wil, 't is wel recht; Want zij zijn alder heren knecht. Nu heeft die gierigheid geweld Die clerus alreef eerst bedweld; Dit zal in 't einde weinig vrome: Nu zijn zij onder die heren gekomen; Want zij willen al die wereld verdoven. Een havik, die hem genoeg met rooven. Voeren die heren op hoge hand; Des gelijke worden zij bekant Dat zij die havik slachten som; Want zijn beest is voor erom: Hij mag schreien en breken. Ook willen die heren samen tellen Groten schat, als men ons zegt, By concentratie van gierigheid; Dat ongezellig is die zaak Daar men bij komt tot helvergen; Want zij is voor God omringd. 315 De huisman slacht al openbaar Dat hem de heren weinig komen Tongen baten ofte vrome, Die zich van recht zouden beschermen. Ook wat ze klagen ofte jammeren Die huisman moet gelach betalen; Nu die heren dus verdwalen, En de huisman buiten pade. Nu glijdt de huisman van den grade Veel werken met onbeschrijfelijk, En hij dwaalt meer dan de andere beide. Waar de huisman alsof vroet Dat hij regerend zijn eigen goed; Die met reden waar te kunnen. Die heren lieten wel berusten. Nu is die huisman also dol: Geen en doet den anderen vol In reden noch in voorwaarden; Maar zij demmen met hoge voorwaarden, En elk wil anders beter zijn; Dit is den huisman al die pijn Dat hij hemzelf dus vergeet; 't Zoude hem in 't einde lonen dat Elk den anderen reden dede: De heren zouden 's hem gaan mede. Nu wil d'een den anderen schaden, En voer de heren helpen verraden Op dat hij hem brent in laste zwaar. Die huisman volgt den here naar Om schuldeit te wesen of baat; Eén is echter, de ander nu, En elk doet onrecht en geweld. Dus komen de heren aan des huismans geit. Woude die huisman samen spreken, Daar en waar paap noch deken, Die z'n onrecht zouden beschrijven; Nu is die huisman goed te matten; Want hijzelf versiet den staat; Wat baat dat hij die heren laat. Die huisman heeft die meeste schuld; Want hijzelf dat roeders hout, En dat schip laat om te zeilen. Zoo wij dat rechtelijke wil deilen Die zal den sinnig te vooruit verstaan; Wij maken hier 't best om te slaan Dan die 't zelfstandig heeft in die hand? 't Is den huisman wel bekant Dat die hout op een; Als valt dat die heren twintig, Zij en houden eeuwig geen tegenstand; Want zij zouden wel daar naar, En doen elkaar docht en eer, Dit en acht die huisman minder noerd; D'een die slaat den anderen dood; Sulks wil boven zijn genoten Glimmen in zijn ogen, En brent hemzelf onder de voet; Dit weet hij wel, al en laat hij zijn niet. Dit gebrek en dit verdriet Heeft hij in de wereld gespreid, 375 Die nummermeer geen dach en zegt. Dat is de vijand van de hel; Wat baat dat hij u lang tellt? 't Is beter dat elk man weerstaat Dit gebrek, dat is mijn raad. 380 Digitized by Google ALEXANDER (•). FRAGMENT. Het oudste fragment van 't gedicht Alexander, door Jacob Van Maerlant vervaardigd, verscheen reeds ten jaar 1841 in het Tweede Deel der Oudvlaamse Gedichten. Ik gaf het uit naar een perkamenten handschrift, uit de XIVe eeuw, berustend ter provinciale archieven te Gent; het vervatte vier bladzijden en iedere bladzijde twee kolommen van 38 verzen elk. Bij het heruitgeven van dit stuk had ik begeerd nogmaals het oude handschrift met 't gedrukte te vergelijken; randaar vruchteloos werd er naar gezocht; bij het overbrengen der archieven in een andere zaal zal het verloren geweest zijn, en is tot dusverre niet teruggevonden. Ik voeg hier de varianten bij, voorkomend in het handschrift van Munchen, en hierdoor geholpen zullen vele plaatsen kunnen hersteld, en een betere tekst geleverd worden. Uit hetzelfde handschrift heb ik de opschriften der hoofdstukken overgenomen. De mededeeling van dit handschrift heb ik aan de bereidwilligheid van de heer D" Snellaert te danken, die als lid der Koninklijke Akademie gelast is met de uitgave van dit poema. Hier begint dat vijfde boek en sindsdien spreekt Hadde voorsitzend wel. Wie koning Alexander tegen Darius, Hij zei dat en zou komen ende welke tijd van die jaar was, en van noordoosten en verdoven van die dag dat die strijd begon. Ze zal het breken als ter neder. Die bucc bedient Alexander, Die onwaarschijnlijk was dan een ander. M. HS. V. 581. Daar wenken wel dat geschiedenis die bediening den rams, Up de cou's Daris leidt, Die groot was enende schade nam. Dat die profetie Daniël Zijn tuin hornen sekerlijk Zie Men, Uebersicht der Wiederläufiger Volks-Literatur. Het HS. van München heeft / V. 1. Daar wenken wel dat geschiedenis. — 2. Op dies. — 3. Profetie. — 4. Voorzegde. — 5. Boek, — 6. Van noordoosten en zuiden Verdomen. — 7. Twee. — 8. Breken ten dode. — 9. Die boek dat is Alexander, Die onwaarschijnlijke dan een ander. Daris, hi bedient den ram, Die den grooten schade nam. — 15. Twee. Bedienen Zijn tuin koninklijke, Dat was Perzen en Meden, Die de Grieken al dan rede hadden. Dit was Gods wraak wet ik wel, Want het zei Daniel, Wie die was die tegen Alexanders lijde streel. Aristomines, die Indiaan, Zei de gene die nu kind is, Was die de eerste jacht dede Tegen Alexanders lijde. Hij was een ridders vermeten Op een olifant gezeten; Met ere geselen van 't degen 23 Deden hij geen beste lopen. Met een grootmoedig spoed Stak hij den koning voor al dat heir, Dat het voor al door den schild, Die den koning voor hem bilt, Mar hine mochten niet gewonden. Die koning stak weer tien standen Dien olifant al door de ranten. Deden spijkerders hem de schranken, En gaf een grooten val. 35 Aristomines begon al; De koning Macedonische hofdichter : Dat was de eerste dier verruil verloos. Die Grieken riepen : De zege is ons! En vloog nOOT naar die genen stonden 40 Soo dichte als daar die spelen en die schichten Na de koning vlogen gedichten. Het sloeg nog al dorens en dorens Daar helpt geroepen die Anandam... Hij ging smeden alsof met aan... 45 En het ging daar hard bebendelen... Hij dorst ook Elifas, Die des konings Paraos zoon was; Eenen anderen sloeg hij met het zwaard, En reed over hem met het paard 50 Dat was Orcanis, zoon van Farao; Die makkelijk van den hofde los. Van Egypten was Elifas; Van Faros van Grieken was; Dat land dat langdurig jaren droeg 55 Waar met rood bloed gesapt. Aan den anderen kant lagen mensen Die bij niet genomen ne kunnen. Doe stonden daar Daris man, Enos en Gainam. 60 Enos sloeg met zijn zwaarden Een Griek tot op de grond, Dat hij ging daar blijven aldus, En hij bij Ecifilus. Gainam sloeg Lavoemedoene 65 Met zijn hand aan, alsof die een bloedtveer was; Doe Lavoemedoene was verslagen Quam Filiocas daar tegen. Ganam ende oet Enos Makedi van den live los. 70 Mettien so quam en gigant V. ii. Twe. — 15. Percent ende oet Meden. — 16. Dor reeden. — 19. Aristonieres van Inden, Seiden diene kinden. Was die die iersie. — 22. Liede. — 23. Een ridder. — 24. Op enen olifant. — 25. Met eenre sweep met 'XX' knopen, Dede zijn knapen die beest loepon. Met eenre gevinginde speer Staat hi den koning voor dat her, Dat voer. — 30. Den Alexander voor een hielt. Maar hien mochten. — 32. Staken. — 33. Zijn olifant daar die zijden. Doe begonnen eem die been te miden, Ende hi gaf. — 36. Astronomie hi beleefde al; Die koning maakte half hoofd los. — 39. Die Grieken riepen : Die zege es onszelf ! En es so menig staak te Dause, Als daar spijt en schijf. — 13. Als durentare. Daar was met een die avontuur; Hi dorst aan ook Elysas. De verzen 15 en 46 ontbreken. — 48. Pharaohs zoon was; Een sloeg. — 50. Ende overriep met tussen paarden. — 51. Zoon Pharaohs; Die maakte hi ook haard los. Van Egypten was Elyphas; Je wist dat Phora van Soricn was. — 55. Was verdroegd. — 56. Met rood. — 57. Aan beide zijden bleef menig man, Die je genomen niet en kan. Doe stonden daar 'ij* Daris man, Enon en Cayman. Enon sloeg met zijn zwaard Een Griek als oorlog erden. — 65. Cayman sloeg Lamedon Met een rechte handax als die koen. Doe Lamedon. — 68. Philotas ook daar tegen. Enon en ook Cayman Sloeg hi te doet, die edel man. Metten quam daar een gigant Digitale door Google — 96 - JegeD Alexander al te vaandels, Een van der roeders was, Hen sine so lang niet si twee Tussen hier en Solingen. 75 Zijn moeder was, na mijn wens, Een kuile sloer, Ende zoon wans en een moer. Het was groot gelijk de noodzakelijkheid, Al en was hij er niet toe voorbereid. Van huid was hij streng als gader Dus geloofde hij zijn vader. Sommige legenden zijn zijn gedaan, Sommige de kracht van zijn leven slaan. Deze had Alexander gedaan; Maar dat avontuur verboden. Een kolf had hij van 's werelds koffers. Vijftien hekten bij mede belopen Van den Grieken en gestegen; Dan kwam Alexander tegens. Groot wonder had die kolf dat de vijand zo groot was. Die kolf hief hij op met de macht, Aan de koning had hij gezien, En zij was rood van den bloed. Dan riep Geon, met grote moed: "Alexander, grote heer, We waren verloren zo zwaar, Dat nu tegen een gigant Zou komen, die ons viand is?" "Je hebt gelezen dat mijn geslacht De hemel wilde winnen met kracht: Jupiter hield mij voor hem aangezicht." Doe ging dit zei hij het schuim Over zijn lippen bedwang. De koning lonkte hem met lede: Hij roetschte ter zelfverzekering Met de sper in de hand, En nagelde hem de touwen Sinen roest ter zelfverzorging. De koning hoorde met kracht; Geon stootte en beet de schacht Met de borst van zijn paard Dat hij viel neder op de grond. Zijn grootste slag gaf hij, te waren Als een eek van 's jaren, Die met aren telgen valt. De Grieken kwamen toe gewapend En dorstakken honderd man, En doodden met geweld. Wie Clitus, koning Alexander's ridder een, Vocht aan die stinkende zijde. De rechter schare vocht aldus; Aan de luchthaven vocht Glitus, En de beste van zijn leven. De hond geboren was van wijn. Sin suster sogede den coninc, 125 Ie wane bis quaden loen ontfinc; Der Persen sluch hi menech en, Ende gaf hem en quaet leen. En van Damasch biet Sanga, Hi was GlitBse so na 130 Dat hi hem sach slaen sinen broeder, Jegen Alexaoder te bant, Geon vander roder see. En sijn so lelie niet si Iwe Tasschen hier ende die Losane. SiJD moder was, na minen wain. Een gygantinne, ene slore, Ende si wannen bi enen more. Hi was groet geigc der moder, Al en was hijs niet te vroder. — 82. Gelijet. — 83. Some ontsagen si sijne gedaen, Some die cracht van sinen lichgaem. — 86. Die aventare. — 87. Colven. — 88. Hier nu. — 89. Na versiegen; Doen quam eem die coninc iegen. Groet wonder hadde Alexander das. — 93. Heef hi op. — 94 Hecfl versien. — 96. Geon riep met. — 97. Edel heer. — 100. Comen soots. — 102. Dien hemel winnen wonde met crachte; Jupiter hi onlvloe cume. « Dit sprac hi, en^e eem liep die scame. — 107. Hi stacken soe. — 109. Ende nagelde eem die tonge Aen sinen roest ten selven spronge. Geon stont ende beet den schacht; Die coninc sleeën (stac-eu) metter cracht. — 113. Perde. — Mi. Erde. So groten val viel hi, te waren. — 116. Eike. — 117. Die met eren telgeren vallet. — 118. To. — 119. Mcnichfout. Dus moeste hi sterven met gewout. ^ 121. Die rechter scaer vacht aldus. An die slinke vacht Clitus, Een dier bester. — 124. Di nu. — 125. Sijn scoen suster Alacrine Soegde Alexander met pinc. Der Pcrcen slocch hi menech een. Die van Darise heelden leen. Een. — 130. Die >vas Clitus comen so na. Sire vader, kind en sire moeder, God heb ik versucht ser drie keer. Doe ik zag dat mijn broeder stierf, schoot ik op Clitius drie kogels; nog steeds pijnde ik al met niet. Met een schot schoot ik op den wagen, en heb ik met de zwaard drie lagen van het schild afgehalve, zodat de helm was geklopt. Die kogel sneed het hoef, anders had ik daar blijven zitten. Gladius heeft me gegeven met het zwaard een slag dat ik voor mijn voeten lachte. Met harde tuig vader, ik zag die al te een ene gade; ik wacht van rouwen zo lang dat ik verlies al mijn gewoonten, nog steeds mocht ik niet huilen. Die keek alsof gescit den rouw die den meines was, dat zo de tranen al verwerpens. Die oude man probeerde ser, en werd bleek, ik lanc so meer, hij addede den rouw ser dure groet, hoe nooit here gescit die ere als Alexander andere die van Babylonianen deden. M. HS. V. 6854. Doe vocht hij te Toleto in, daar hij den prijs bejagde alleen, Loreine, en verwachtte den hertogen echt; het volgende ridders en echtgenote, en versloeg hun ere; dus had Julius die ere. Julius was binnen die jaren, dat hij van Rome was vertrokken, al 't land, dat ligt nu onder de brug bij Mongol. Doe keerde hij weer te Rome waar; Pompeius die was vervangen: hij durfte niet om te winnen, noch tegen hem te weer torriden, en vloog tot Parijs; dus had Julius den prijs, en vervolgde met kracht. Doe vloog Pompeius bij nacht in Egypten, in de Romeinen. Julius zag dat hij alleen kon blijven Rome en Lombardie, en al dat land van Normandië, en al dat land van Romenië. Ende kwam weer in die stad, en nam als Pompeius' schat, die hij binnen Rome had laten, daarop voer hij zijn straten in. In het land van Spanje, daar hij vaak cracht tegen Pompeius vocht, verloor hij zo gemakkelijk zijn leven, dat niet het getal was gescreven. Pompeius was verwonnen echt; Fontinus, en onverwacht, nam Pompeius' leven. Zijn zuster zag dat zijn broeder slaperig was, hij schoot op Clilus drie spelen, nog meer pijnen had hij al met niet. Toen stond een open wagen, en heeft hij met dat zwaard geslagen, dat zijn helm was gecloven; maar die kop was niet dood. Anders wierd hij doen heffen, een keel sloeg hij af, maar zijn vader zag dit. Als zijn zoon Gout was, als zijn zoon Nor. De rouw die de mensen deert dat hij al die tranen verteert, bleef, zo lang en zo meer, hij had de rouw door groot. Te Dole in Lotharingen, daar had hij de zege allemaal voor zich; hij versloeg Julius, verwees de rijders en knechten, en versloeg de hertog. Dit was Julius, verheven hoge. Binnen X laeren dat hij van Rome was gevallen, als dat land. Tot aan de noorden bergen van Monion, toen keerde hij terug. Pompeus was verward, en vloog tot Brandijks. Die prijs; want hij volgde een met kracht. Pompeus vloog echt met nacht in Epiren en de Romeinen. Mochten hebben Rome en Lombardije, en al dat land van Romanije. Hij keerde weer in Rome. En voer een weg door zijn straten. — 183. Spanien. — (86. Dat ie 't gelal noit en saeh bcscrcvcn. — 188. Forlunus Tholomeus knecht. — t 13 Digitale bij Google 98 — Eode hi hevet sin hovet gegeven 190 Juliuse, den groten man. Julius, die keiserike, won Met groten kracht Egiptenland. Hi namade vrouen altemaal Cleopatrem, dat schoon wijf; 195 Darna nam hi menegen 't leven In dat land van Afrika, Die tegen hem acht crachtleike Met Pompeius gevochten, Dat si alle sere beecchten; 200 En den conqueror Juba Volgde hij harde verre na. Doe ging hij te Spanje weer; Daar sloeg hij roegengen ter neer. Pompeius nam hij ook 't leven, 205 Dus maakte hij keizer, En door sins zelf ver vrome; Dat was de eerste keizer van Rome. Wie die keizer Julius deed bleef binnen die steden van Rome. Doe dat Julius deed gedaan, Kwam hij weer te Rome aan, 210 En was ontzettend schoon; Neer waren die festen van Babel, Die was schoon meer dan honderd jaar. Nu hoort hoe dat die keizer stierf : Hij deed groten lachter Rome 215 Daar men ontzette in zo schoon; Daarom baik dat herdschap sere. Doe hij twaalf jaar en nog meer Hadde in Rome stil gelegen Was hij jammerlijk geslagen. 220 Veertien grotere wonde Waren hem gegeven ter zelfstandigheid; Caligula deed en Cassius : Die hoge heren wilden 't aldus. Metten vloog zij in Mutina; 225 Antonius die volgde na, En had daar beseten. Doe lieten zij 't te Rome weten; Doe gingen zij Octavianus Dat keizerrijk te ontwikkelen, 250 En zij stuurden Ircus en Pansa Naar de poort te Mutina, Daar zij Antonius zouden verdrijven. Ircus moest gelijk blijven, En Pansa was daar gewonnen, 235 Daar hij stierf in korte tijd. Antonius voer naar Egiptenland, En liet zijn zelfs vrouw te hand, Augustus zuster, Octavia. Hi nam cortelike darna 240 Cleopatrem t'eenen wife. Dat becohte hi metten live; Want die keiser volgedem na. Al toter port Mutina, En dedem grooten lachter. 245 190. Ende bevel sijn boet gegeven, Julius, den bogen man. — 192. Die keiser. — 193. Ende maakte vroewe inne alte bant. — 196. Daar nam bi menegen sijn lijf, Ende int land van Afrique Sloech bi menegen dergelijke; Want si met Poropeini vochten. 301. Ende oec den coning Juba Volbede bi lange tijd na. Doen voer hi in Spanje veder; Daar sloech bi menegen neder. Pompeias slager nam bijt dieven; Dus esser roeich bij eem doet bleven, Ende al daar zijnszelfs vrome; Dit was die eerste keizer van Rome. — 209. Doen Julius dit hadde. — 211. Ontfaen berde. — 212. Maar die feeste. — 213. Si was. — 214. Nu boert we die keizer sUrf : Hi dede Rome grooten lachter, Want bi drie die vrijheid achter. Daarom balch eem die cenaei sere. Doe hy 'ij' jaer oft meer. — 220. Wart hi jammerlike versiegen. -KXyij- dorgaande wonden Gaf men eem ten selven stonden; Rmens deet ende Cassius; Want die senaat wout aldus. Si vlouwen enweech in Mutina; Antonius hi voelde na, Ende hadde si daar beseten. Dit lieten si te Rome weten; Doe koos men daar Octaviaan. — 290. Te ontfaen, Ende men zenden Yrcus ende Pansa. — 232. Porten. — 235. Dat si Antonius zouden verdriven. Yrcus. — 237. Wart soe gewont. Dat hi stierf. — 238. Antonius. — 239. Zijnszelfs vrouw. — 240. Die nam. — 242. Dat bekoht hi metten live; Want Augustus voelde eem achter, Ende dede eem irriteerde lachter. Dit geschiede menech jaar er achter: Hij sconfirde al zijn here, En de al dat hij brocht ter were. Cleopatra, die schoon vrouw, Had om haar groot rouw, De oorzaak was van harten oor zo groot Dat so 'n slang erger nam, En de ze barere zelfmoord doen. Antonius had de rouw zo groot; Hij doodde zichzelf met vergiften; Aldus en zijn pijn. Dien keerde hij te Rome weer, En leidde alle orde neder, En was bereid *XL* jaar, Zonder orde, dat was oor. Dien heuvel te Rome die bere, Was hij ontfaafd met suiker wenen, En de staat gemacht zo schoon; Zonder tot Babylon, Daar bij terstentaf liet blijven, Niemand zag die festen drijven. Al waren de Tests alle tezamen, Die oor bij binnenkomst kwamen, Of bieweer binnen alderrijken, Zijn waren zekerlijk Alles niet zo schoon Als die festen van Babylon. Wie die meester recht dacht waren dat Men Alexander voor allen heren prijs Zal geven. Het dochter met recht wensde. Wil men alle boeken lezen, En de genen meest prijs geven Die meest deed in zijn leven. Alde hoge koning gestemd, En al dat zij mochten geloven. Dat nees maar een spel Tegen dat desenz man geviel. Bedenk zijn *XII* jaren Begonstige oorsprong te zijn, En als hij was 'XVI' jaar oud Vocht met groter gewoud. Het is recht dat hele mensheid wondert Dat Alexander niet hondert Man en had 'torsi met voet, Dien hij vechtten eerst bestond Tegen die beren van alderrijken, En die hij overweldigde. Hij was maar *XII' jaar, Bedrieglijk uiterlijk oor. Wilde men merken zijn gezicht, Ende die havelijkheid van zijn gezicht, Ende met de kwadaardigheid zijn handen. Hij de wereld al vervacht. Als de prijs die Julius won Ende Augustus, die edele man, Ende alle die keizers van Rome, Dat is gelijk een droom, Daar men nog niet dezelfde berekent; Bedenkt ebbene schandelijke ere. Die boeken gemaakt van Armoede Ende van den koning Sornagure, Zijn baden des mans dat geschreven, Ende hem grooten prijs gegeven, Had hij geleverd, na mijn wens. Hij scholdere een alledaags zijn heren, Beide bij land en bij zee. Cleopatra, die schoone vrouw, Had daar om zoveel grote rouw. Dat zij twee. Die deden zij eer zachtjes doen. Dat hij een dode met venijn; Aldus kwam zijn pijn. Augustus voer te Rome. Als. En was van al de wereld heer -15 jaar. Doen kwam hij te Rome binnen. Hetzelfde minnen. Daar hij uiterst afliet blijven, En zag niemand. Als te samen, Die ooit binnen Rome kwamen, Onder iedereen binnen al het rijk, Zij en. Niet alsof schoon Als die feesten. Ook recht. Meestal prijs. In zijn leven. Alder hogere koning geesten. Dat en is maar eens kindenspel. Gevel. Begert hij horloge te zijn, En als bij was XVII jaar oud, Horloge deed hij met zijn gewaad. Dat iedereen wonders en vijf honderd Had hij volkstrots en te voet, Doen hij strijden iets. Kroon. Dwars geweldeloos, Hij en was hier meer -11 jaar Bedrijf weten voor waarheid. De vier volgende verzen ontbreken. Als den prijs. Daar men noemt deze heer; Daar bij hebben zij slijk kranker eer, Die boeken maakten van Aretus, Van Partonope, van Sornagume; Zij en hadden des mans dat beschreven, Een grooten prijs gegeven. Dat is mijn vermoeden. Achter land, in het land, door het land heen. J8. v. 98. 409. — 49. v. 240. — 34. V. 4568. — 53. v. 736. enz. Ad de, had, had. 58 v. 30. — 59. V. 444. enz. Ads, had des, had des. 63. v. 463. Aerbeide (met), met moeite. 66. v. 689. Aernet, van aernen, dat ploegen, oogsten betekent; hier is ongetwijfeld aerret, erret, te lezen. Hi aerret sere, hy dwaalt of doolt zeer. Hd. irren. Eng. to erre. Kil. heeft irren, errare. After, achter. 80. v. 446. Afgangben, afgaan, verlaten. 48. v. 426. Al, also, als. 55. v. 848. Alacrine, var. L. Hellauice. 96. v. 425. Albloet, adv., stellig, duidelijk. 91. v. 426. Al der, aller, alre. 48. v. 427. — 27. v. 880. Alfenor. L. Elpenor. Elephenor. 60. v. 474. Al men, ww. Zie Halmen. 32. v. 4351. Alme, subst. alme geven. Zie Halmen. 26. v. 837. Al sijs, alse si des. De var. heeft : Alse soes. 44. V. 207. Altenoen. L. Alcinous. 63. v. 475. 499. 538. 543. Ambacht, bediening. Lat. officium. 24. V. 672. An, 3^ pers, praes. jont, gunt. 48. v. 268. Ande, aende, beleediging. 65. v. 625. — 74. V. 4485. Anne, praep,, an, ane, aen. 64. v. 295. Anschine, duidelijk. 43. v. 344. Ansises, Anchises. 74. v. 4430. 4438. A pol line, Apollo. 67. v. 803. Arastus. L. Aratus. 65. v. 595. Arch, kwaad. 85. v. 444. Arde, harde, berde, zeer, 65. v. 607. Argen, adj, ergen, slechten, kwaden. 86. V. 205. Atente, aandacht. Lat. attentio, 64. v. 295. B. Balch, belgen; imp. van belgen, verbelgen, vergrammen. 64. v. 498. — 98. v. 247. Bant, bond. Imp, van binden. 33. v. 4458. V. 1171. — 5i. V. 795. — 89. v. 8. Ofr. Barat. Bat, bel, beter. 20. v. 280, 28i. — 21. V. 394, enz. Bat, L. baet. 93. v. 378. Bate, boete. 32. v. 1388. Zie Kil. Becaot, bekeer. Mi dacht ze in haar gevonden werden. 80. v. 56. Bede, beide. 19. v. 175. Bedi, bidi, eigenlijk, bij dien, omdat, want, daarom. Passim. Bedien, bediende, uitlegging, verhaal. 1. V. 13. — 80. V. 98. Bed wel, bedwelmen. 40. v. 123. — 61. V. 288. — 93. V. 300. Zie Bilderdijks Geslachtlijst. V. Walm. Begaert, begeert. 24. v. 676. Began, begon, imp. van Beginnen. 18. V. 122. — 31. V. 1296. Zie Begonde. Begeven, kloosterlingen; geestelijke die de wereld begeven hebben. 88. V. 85. Beginnen, geestelijke dochters, die geen beloften afleggen. Aldus genaamd, volgens Du Cange, naar hun hoofddeksel of sluier in 't fransch begijn, en niet naar Sinte Begga, als enige schrijvers beweren. 87. V. 21. Begrijpen, berispen, bestraffen. 17. v. 47. Behalen, vereenigt. De var. heeft bedacht. 41. V. 196. Behaaglijk, bevallig, behagelijk. 44. v. 4. dapper. 82. v. 299. Behouden, beloven. Imp. beloofde, 74. V. 1471. part. behouden, beloofd, 31. V. 1256. — Heeten wordt hedendaags gebruikt in den zin van bevelen en noemen. Bejagen, hetgeen men bejaagt; voordeel. Op zijn bejaag, tot zijn voordeel. 92. V. 282. Bekennen, bemerken. 18. V. 96. Belaghen, liggen leggen. 58. v. 29. — 65. V. 659. Beliep, imp. van beloopen, omringen, omsluiten. 70. v. 1088. Beloep, uitgebreidheid. 82. v. 271 Belopen, aanvallen, achterhalen. 64, v. 519. Bem (Ie), ie ben. 69. v. 1030. Bequame, bequaem, passend, nuttig, aangenaam. 18. v. 146. — 84. v. 46. Beren, helpen. 25.V.743. — 27. v.954; beroeken, verwekken. 18. v. 110; raad geven, 58. v. 34. Berecht, van berechten, onderricht. 45. V. 108. — 49. V. 365. — 54. v. 833. Bereken, besturen, richten. 41. v. 169. 219. Bersten, hemen, branden. 53. v. 658. 669. 695. Beste; ik heb behoefte, gebrek. 22. v. 446. Beruiken, beroeren, subsiste., werkzaamheid, neerstigheid, vaardigheid. 82. v. 245. Bescuimen, schuimen, vermijden. 70. V. 1061. Zie v. 1076. Besien, onderzoeken. 32. v. 1324, 1356, 1362. — 89. V. 186. Bespreiden, imp. van bespreken, neerspreken, ontvouwen. By Kil. Bespreken, bespreken, consternereren. 83. v. 55. Bestaat, ptc. van bestaan. 67. v. 804. Bestaat, 3* pers. sing. pres. aanwijken, 89. V. 7. Besuiken, lyden, uitstaan; de dood besuiken, lyden, ondergaan. 83. v. 16. Bet. Zie Bat. Digitized by Google ### CORRECTION ### Bequame, bequaem, passend, nuttig, aangenaam. 18. v. 146. — 84. v. 46. Beren, helpen. 25.V.743. — 27. v.954; beroeken, verwekken. 18. v. 110; raad geven, 58. v. 34. Berecht, van berechten, onderricht. 45. V. 108. — 49. V. 365. — 54. v. 833. Bereken, besturen, richten. 41. v. 169. 219. Bersten, hemen, branden. 53. v. 658. 669. 695. Beste; ik heb behoefte, gebrek. 22. v. 446. Beruiken, beroeren, subsiste., werkzaamheid, neerstigheid, vaardigheid. 82. v. 245. Bescuimen, schuimen, vermijden. 70. V. 1061. Zie v. 1076. Besien, onderzoeken. 32. v. 1324, 1356, 1362. — 89. V. 186. Bespreiden, imp. van bespreken, neerspreken, ontvouwen. By Kil. Bespreken, bespreken, consternereren. 83. v. 55. Bestaat, ptc. van bestaan. 67. v. 804. Bestaat, 3* pers. sing. pres. aanwijken, 89. V. 7. Besuiken, lyden, uitstaan; de dood besuiken, lyden, ondergaan. 83. v. 16. Bet. Zie Bat. Digitized by Google Bogarden, geestelijke broeders van de Franciscus-orde; mogelijk is het woord verwant aan het Engelse to beg, bidden. 87. V. 23. Belgen. 28. v. 696. Bon, boon; niet een bone, niet een boon, niet een zier. 61. v. 313. Bonoyt. L. Benoit. 74. v. 1419. Brandis, var. Brandijs. Brundisium, Brindisi. 97. v. 170. Brok en (Te), verbroken, part. van te breken, verbreken. 38. v. 21. — 48. v. 345. — 74. V. 1397. Brugge. L. berge. 97. v. 165. Mone (Ueberblick, 83) verslaat berg, rückwarts; maar de var. heeft waarschijnlijk de echte lezing. Calyps. L. Calypso. 61. v. 251. — 62 v. 325. Galery. L. Brutus. 98. v. 223. Can (Je), ik ken. 48. V. 266. Can tel e, kantenelen. 70. v. 1090. Caone, stad, naar Chaon genaamd, zoon van Priam en broeder van Helena. 67. V. 778. Castien, kastijden, berispen, straffen. 25. V. 706. 715. Catyven, katyven, ellendigen. 86. v. 194. Lat. captivus, Ital. cattivo, Fr. chetif. Cecile, Sicilië. 60. v. 205. Cirien, var. Surien, Syrië. 95. v. 54. Cilla, Scylla, 62. v. 404. Tussen Charybdis en Scylla. Cleregye, clergie, clerici, geleerdheid. 82. V. 304. — 92. v. 262. — 93. v. 300. Clerke, geestelijken. 19. v. 165. — 36. V. 1706. Loke en clerke, wereldlijke en geestelijke. Cliven, klevigen, kleven, klimmen, stijgen, klaveren. 92. v. 230. Complexie, lichamelijk gestel. 50. v. 462-465. Coeye, kooi, stal. 86. v. 179. Conde (Hi), Hij kende. 88. v. 123. Zie Ik kan. Cont, cont maken, bekend maken, verkondigen. 25. V. 755, 757. — 49. v. 369. Coken, keuken. 88. v. 80. Coenhede, koenheid, dapperheid, moed. Digitized by Google — 104 — 28. V. 962. — 32. v. 1329. 1332. — 91. V. 171. Coen, stout, vermetel. 91, v. 168. Goensijt, connen sie het. 62, v. 361. Conformeren, conformeren, bevestigen, inzegenen. 19, v. 187. Kozen, kozen hem, kozen. 19. V. 169. Grijp, grippel, grammoedig, hardnekkig. 48. V. 338. Grauw, klein, gering, zwak. 21. v. 364. — 28. V. 969. — 41. v. 177. — 91. V. 158. Krijt, krijt, perk. 91. v. 198. Gum, nauwelijks, met moeite. 21. v. 360. — 39. V. 75. — 51. V. 560, 583, enz. Had. Kaum. Gure, ter cure, juist. 64. v. 556. Kil. heeft wel ter keur, exquis, regelij. Gursael, paard, harddraver, equus cursorius. 71. v. 1143. Gus, kosten, ge Kosten, te vrede stellen, genoegen. 93. v. 329. Gyprus. L. Chrysippus. 65. v. 595.  470. — 67. V. 808. 819. 853. Dar, darf, dor, van daar, behoeven, moeten. 31. v. 1283. — 37. v. 1799. — 43. V. 311. Das, des, dies, gen. van dat, dit, dezes. 22. V. 479.-29. v. 1076. — 34. v. 1495. 65. v. 613. 652, — 69. v. 999. — 70. V. 1073. Deet, hij deed, hij deed het. 73. v. 1367. Deelde, Daan deelde met menig spel. Deze vooroorzaakte (gaf mij menige moeilijkheid. 62. V. 327. Deghen, held, krijgsman. 74. v. 1434. As. Thegen, Delfos, Delphes. 67. v. 802. Delite, vreugde. 62. v. 338. Lat. Delicium. Eng. Delite. Der, dier, dezer. 59. v. 65.-69. v. 1005. — 74. v. 1404. 1405. Despising, verachting. 43. v. 338. Lat. Despicatio. Die, dikke, dikwijls. 28. v. 1028. —38. V. 8. — 40. V. 118. — 53. V. 708, in het aldus. Dien, dien aan; die hem aan. 70. V. 1116. Diet, volk. 68. v. 861. Diet, van 't woord. dien, dyen, was, ge- dyen, helpen. 70. v. 1062. — 71. v. 1176. 1205. Diets, duitsch, nederduitsch, nederrlandsch, vlaemsch. 17. v. 13. — 17. v. 22. — 17. V. 30. Eng. Dutch. Fr. thiois. Dieren, te dieren, te duur. 62. v. 339. Dieren, kostbare. 39. v. 49..— 45. v. 66. Dieren steen, edelgesteen. Dierne, meid. 40. v. 131. — 41. v. 173. Dien in e, het mijne, het mijne. 19. v. 201. Doch, dooch, doech, 3e persoon, singularis, indicative, van dienen, dienen. 39. v. 52. — 81.V. 155. Dochter, schoon. 18. v. 94. Doomen, oordelen. 35. v. 1604. — 42. V. 242. Doomsdag, domesdach, oordeelsdag. 27. V. 881. — 30. V. 1140. — 32. V. 1383. — 35. V. 1592. Doen, substantie, goederen; hebben. 63. V. 445. Doer, der, om, ten geval van, om den wil van. 29. v. 1078. — 36. v. 1729. — 37. V, 1800. — 70. V. 1079. Digitized by Google Google Dorren, durren; ik ga, ik ga, ik durf; jij gaat. — 27. v. 876. — 29. v. 1076. — 32. V. 1330, 1365, 1366. — 46. V. 168. — 48. V. 274. — 84. v. 79. — 92. V. 249. Dregen, dragen. 81. v. 194. Dreyen, draisein. 85. v. 127. Druut, troost. getrouwd. 71. v. 1129. Duurbaer, kostelijke. 92. v. 265. Duur, duurzaam, sterk. 70. v. 1085. Duurenture, door en door. 22. v. 452. — 36. V. 1687. Duivelse, duivelsaar, wat door de kracht des duivels geschiedt. 21. v. 382. Dwaen, wassen. Imp. dwaas. 20. V. 258. — 45. V. 32. 36. Dweeghen. Zie Dwaen. 45. v. 32. Ebben, hebben; ebben gesign, hebben geweest; je ebt, je hebt; eest, je bent. 62. V. 390. — 64. v. 527. — 66. v. 697. Echt, echter, dan, naderhand; nu en echter. 40. V. 133. — 93. v. 346. — Daarna, nogmaals. 97. v. 158. 184, 187. Echter. Zie Echt. Eenpaar, een paar, adv. gestaagd, bestendig. 28. v. 1015. 1024. — 30. V. 1199, 1210. — 35. v. 1609. — 37. V. 1834. Effenden, geloven. 42. v. 260. En, adv. anders. 18. v. 138. — 61. v. 275. Ellende, ballingschap. 59. v. 59. Enig, vereenigd, vereeniging. 46. v. 152. Entien, en die. 59. v. 123. Enture, var. Ende de er. 39. v. 93. Ere, een, eene. 31. v. 1261. Eren, boer, boeren. Lat. arare. 92. V. 226. Ergiona, Erigone. 59. v. 77. Ermiona, Hermiona. 59. v. 91. — 67. V. 811. 817. Ere, gram, vergramd. 64. v. 558. — 72. V. 1229. Erremunden, Erremuden, Arnemunden, haven in 't eiland Varkeren. 83. v. 39. Et, bet. 58. V. 45. Evel, adv. slecht. 23. v. 586. Evelemoet, overmoed, gramschap. 25. V. 692. — 31. v. 1306. — 35. v. 1607. Eyghijn, lijf eigend, slaaf, dienstman. Des duvels eyghijn. 21. v. 385. — 23. V. 544. — 24. V. 634. 644. Faelieren, faelgieren, bezwijken, missen, vallen. Oudfr. falhir, fallir. 48. V. 292. 339. — 49. v. 372. — 95. v. 34. Fat, vat. 93. v. 360. Filioclas, lees Philotas, als in de var. 95. V. 68. Fijn, adj. schoon. AA. v. 16. — 46. v. 171. — 91. V. 11. Fijn, subst. einde, 53. v. 672. Foreest, vorst, woud, bosch. 79. v. 39. Gare, gere, begeerte, of was, acht, zorg. 72. V. 1265. Garsoene, knaap, knecht, jongen, dienaar. M. Lat. garcio en gartio, 70. v. 1097. Gediede, geringen, onderhoorigen. Die daaden ere rijke ende gediede. De rijke en gemeene lieden daan ere aan. 58. v. 17 var. De Helmond heeft gehad in dit do. Zie Th e o we by Schiller en Van Maerlant Sp. Bist. IV. bl. 52, V. 12. Gedreech, dreiging. 72. v. 1220. Gedwalt, gedwaald. 63. v. 462. Ge ere, doodkleed; eigenlijk een schuins ge- sneden doek. 39. v. 89. Geerde, geërde, begeerte. 19. v. 195. — 85. v. 90. Geboet, pl. van hoeden, op zyne hoede zijn. 72. V. 1258. Gelachtert, gelasterd. 58. v. 25. Gelaech, gelag. 84. v. 14. Gelesten, gelezen, doen, leveren; hier in den un van verrichten. 99. v. 278. Gelijc, comp. gelijk, gelijkenis, vergelijking, voorbeeld. 90. v. 42. Gemage, magen, verwanten. 66. v. 726. Gemeit, welgemeed, welgemoed. 80. V. 60. Ook geh hem eet, verheugd, vrolijk, in de Oudvlaamsche Gedichte, I, bl. 60, en in het Nevelingenlied door professor G. P. Sernire uitgegeven in het Vaderlandsch Museum, 1855. 29. V. 50. Gênant, niet gemak, begenadigd. 84. V. V. 88. Zie Hel. v. 8521. Nathu. Nand. Graff. II, 1025. Genegenheid, stouten. 95. v. 27. De waarheid heeft gegeven. Generen, voeden, zich onderhouden. 92. v. 225. — 93. V. 304. Neren, generen bij Kil.: Voeden, nuttig, sooren, aleren, educeren, enz. Hd. nühren. Genesen, met den gen. herstellen. 19. V. 208. Geren, begeren. 91. v. 127. Gerent, met renten, inkomsten voorzien. 86. V. 175. Of gereint, gereinigd? Oudv. Hrenon, Hrenan. Hel. v. 2625. Gerijnt. 88. v. 76. Mogelijk te lezen grijnt, weent? of van het ww. gerinen, aanraken, roeren. Gerocht, gerucht, geruisch. 79. v. 12. Gesach, zach. Imp. van ghesien, zien. 73. V. 1333. Gescouden, gescholden. 87. v. 38. — 89. V. 212. Geseit, gezaeld. 90. v. 41. Gesmiede, juweelen, tooi. 90. v. 71. Gesonden, gesond, gezondheid. 82. V. 247. Gespreid, verspreid. 93. v. 375. Gesten, daden. Lat. gesta. 99. v. 277. Zie Jeeste. Geten, geëten. 45. v. 70. Geverst, ptc. van venun, vorsten, instellen, 64. V. 560. Gevreest, beangstigd. 84. v. 83. Gewagen, wagen. 81. v. 159. Gewallet (Toe), toegesneld. 96. v. 118. Geweit, gewaaid. 83. v. 42. Godweet! uitroeping. 63. v. 472. Gone, die gone, degene. 19. v. 169. Gehouden, lankmoedig; van beiden, wachten, uitstellen. 25. v. 768, 773. Ghebordelike, als ega last, als een pak. Vaa borde, Hd., bürde; Eng., burden. 30. V. 1177. Ghebreken, gebreken. 30. v. 1149. Ook in den zin van behoeven, 27. v. 880. Ghebrekenesse, gebrek. 52. v. 607, 609. Ghedicht, ghedichtu. 32. v. 1333. Ghedinge, rechtsgeding. 27. v. 883. Ghedocte, gedachte. 19. v. 220, 225 Ghedoghede, temp. van ghedogen, doogen, dulden, lyden. 19. v. 152. Ghedopt, gedoopt. Ende ghedopt hevet gesijn; en gedoopt hebt geweest. 28. T-991, 1006. Gheen, dat. 71. v. 1161. Zie Ghint. Gheet, geet, gaet, ww. gaan, 81. v. 213. Ghehalmt, zie Halmen. 32. v. 1337. Ghehende, nabij, ongeveer. 63. v. -407. Nog gebruikelijk in heinde en ver. Gheherden, herdenken, verdragen, uithouden. 72. v. 1218. Zie Herdenken. Ghehunc, geschreeuw. 43. v. 302. Gheloienden, gloeienden. -43. v. 289. Ghemate, matig, behoorlijk. 47. v. 239. Ghemieden, ghenieden, in den zin van verontwaardigen, 29. v. 1076. Ghemoeten, ghemoet, ontmoeting, bejegening, overdrachtelijk hulp, ondersteuning. 30. V. 1148. Gheninden, werkw, verontwaardigen. 34. v. 1527. Ghenint, subst. stoutigheid, stoutmoedigheid. 32. v. 1381. Gheonneert, gehoond; ptc. van onttrekken, Fr. honnir, hoonen, onteeren. 37. v. 1793. Ghepleghen, gheploghen, ptc. van pleghen, plagen, oefenen, doen. Wil den gen. der zonden plegen, 20. v. 255. — 80. V. 79. Gheradich, met raad behulpzaam. 18. V. 64. Gheraect, wel gheraect, schoon, geordend, beleefd, voortreffelijk. 18. v. 87. — 45. V. 22, 73. — 50. v. 522. — 51. V. 549. — 80. Y. 94. Ghere, gere, geener. 63. v. 409, 421. Ghereet, ghereit, adv. direct, terstond, haastig. 20. v. 249. — 23. v. 548. — 53. V. 728.-66. v. 691. Gheschepen, van *t ww. scheppen, vormen, maken. Overdrachtelijk in verschillende betekenissen gebruikt. 17. v. 39. — 26. V. 828. — 27. v. 950. — 39. v. 86. Ghescoffiert, verslagen, overwonnen. Oddfa., devonfire, 46. v. 113. Ghescuert, ptc. van *t ww. schuren, scoren, gescheurd, verbroken, vernield. 59. v. 104. — 64. V. 571. Ghesijn, ptc. van *ijn, geweest. 58. v. 13. Ghestade, tubj, van ghestaden, toestaan, ondersteunen, helpen. 20. v. 296. — 28. V. 960, 962. — 29. v. 1131. — 34. V. 1543. Ghesture, stoornis, verwoesting, mhd. sluipen, stooren. 72. y. 1281. Gheval, goed gheval, geluk; ongeval, ongeluk. 17. V. 38. — 30. V. 1169. — 35. 