VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Marsfutn, een maatig groot en vermaakelyk Dorp, even als Beetgum, aan den meergemelden ouden Zeedyk, en dus welter reed gelegen. 7. Deinum, een aangenaam Dorp aan de Leeuwaarder trekvaart, tweehonderd roeden ten westen van Ritzumazyl gelegen, dat met een fchoone groote Kerk en Kloktooren van een byzonder maakfel, en rondsom voorzien is met huizen, die byna geheel befloten liggen een Dyk, het St. Jans pad geheeten; zinde deeze Dyk weleer dus aangelegd om te dienen, tot de proceefie ter eere van St. (Gé den Patroon van dit Dorp. 8. Boxum, een Dorp van een matigen omtrek en zes. en twintig stemmende plaatfen, heeft by de kerken ítompen kloktooren en een tameiyke buurt. 9. Ries fum, liggende, ongeveer, driehonderd konings roeden ten westen van den ouden Zeedyk of Dorndyk, en, опрепveer, ook Zo veel 2uidwaards van de Leeuwaarder trekvaart, is niet: groot, doch vermakelyk wegens het geboomtee VAN FRIESLAND, 119 T. Dronryp, een schoon, groot en vermakelyk Dorp, zeer wel gelegen ter vaart en ter reed, beide van en naar Leeuwaarden en Franeker. 11. Schingen, zu men meent, van Dronryp afgefcheurd, wegens 't oude en eertyds he-: ige gefchil over 't voorgaan tern offer, en dus Schingen, by verkortinge, geheeten voor Scheidingen. 12. “/арре- terp, "t kleinfte Dorp der Grieteny, als hebbende maar zeven ftemmen; door dit Dorp loopt een rydweg, dien men Úап ‘gebruiken van en naar Peins of Berlikum, tere wyl ‘er ook een Schipvaart is, die іп de Schingervaart uitkomt. By deeze voornoemde Dorpen, die hier omftan= dig befchreven worden, komt eindelyk het Klooster Aan- jum of Anighem, van welks ftichtinge reeds in het eerfte Deel gefproken is. Men telt in deeze Grieteny, die, den Hoogwelgeb. Heer у. є. w. к. р. Baron thoe Schwart. zenberg en Hohenlandsberg, en tot Secretaris Mr. Müller heeft, tien Hervormde Kerkgemeenten, twee Doopsgezinde Gemeenten, en eene van Roomsch Katholyken. De tweede Grieteny van Westergo, tot welkers befchryving de Schryvers vervolgens overgaan, is Francke-sadeel, aldus genaamd maar de Stad Franeker, die miden in dezelve ligt. De lauderyen zyn hier, over 't репheel, goed, doch merkelyk onderfcheiden. De Dorp deezer, Grieteny, die elf in getal zyn, hebben door veele wegen en väarten goede gemeinen schap met elkanderen, en ook een behoorlyké waterloozing. Het eerí(te is Zjum of Tzum,eertyds Tzumma genoemd. Dit Dorp is zeer uitgeтект, en bevat wel zes- en vyftig ftemdraagende plaate ftaaten, en daaronder veele ftaaten пverfcheiden uitbüurten, al Barrum, Faldum, Tritzum, Laakwerd, enz. 2. Donge jum, Doenjum of Doedingahem, gelyk het weleer gefpeld werd, ligt omtrent vyfhonderd koningsroeden ten Noorden naar Fran Eeker, пbevat in zynen omtrek vyftien flem-. mende plaatfem; doch de buurt by de kerk is zeer gering. 9. Achlum, een Dorp van groote uitgeftrekteid, dar wel acht- en dertig stemmende plaatfen telt, gedeeltelyk werfpreid en gedeeltelyk als verítroide buurtjes, by- zondere naamen bekend, als Gelterp, Sopfum, Ludum, enz. 4. Midlum, weleer ook Midlama genoemd, is een Dorp van geen kleinen omtrek, hoewel zeer gering van buurt, bevattende twintig stemdraagende plaatfen. 5. Here bajum, aan denzelfden rydweg gelegen, niet verre van Franeker, een klein Dorp, dat alleen vyftien stemdraagende plaatfen bevat. 6. Schal/um, even als Dongjum en Herba. jum; 120 TEGENWOORDIGE STAAT ium, aan de gerechtigheid van Franeker grenzende, op welke Stad dit Dorp een fraai uitzicht heeft. 7. Hitzum, een klein Dorp, hebbende twaalf temmen , tusfchen Ach- lum en Herbajum gelegen. 8. Bour,.of Buur, by ouds . Buurftra , het kleinfte Dorp der Grieteny, dat alleen negen ftemdraagende plaatfen bevat. 9. Ried, dus genoemd naar эс water, dat ten Noorden des Dorps naar Berlikum loopt, welks buurt niet groot is, doch verre die van Dongjum en Bour overtreft. то. Peins, by ouds Peinfera. ge, dat ten Zuiden vau Ried gelegen is, en zeventien temdraagende plaatfen bevat,en ten 11. Sweins, by ouds Sweinferagae , dat verder Zuidwaards, niet verre van den trekweg naar Leeüwaarden gelegen is, waaraan dit Dorp grenst met eene brug over de vaart, Kingmatille genaamd , en eene daartoe behoorende buurt, by welke ook de Cin- gel eindigt van de aanzienlyke' State Kingma , weleer Kin- jum, die, volgens WINSEMIUS, galg en rad voerde. Dit deel, het welk thans tot zynen Grietmau den Hr. en Mr. у. C. BERGSMA, En tot Secretaris den Hr. en Mr. у. рв- кетн, heeft, bevat zeven Hervormde Gemeenten, doch Doopsgezinde of-Roomsch Katholieke Gemeenten worden in deeze Grieteny niet gevonden. Nadat de Schryvers dezen taak hebben afgehandeld, an zy over tot een breedvoerige en naauwkeurige Be- fchryving van Franeker, de derde in rang, onder de stem- mende ítedem van Friesland, in Westefoge gelegen, drie en een tweede uur gaans van Leeuwaarden, en anderhalf uur van Harlingen, by welke befchryving men zich by- zonder heeft toegelegd, ter ontwikkeling van alles, wat Frieslands Hooge Schoole eenigzins betreft, na welker befchouwing wy geleid worden tot Westergo’s derde Grieteny, Barradeel genaamd, zynde gen lange freck lands, ongeveer Noordoost en Zuidoost loopende ter lengte van ruim vierduizend en vyfhonderd koningsroeden, doch alleen ter breedte van eenduizend en tweehonderd gelyke roeden, In oostelyke deel liggen van deeze Grieteny т. �е: Dorp Minnertsga, weleer Minderskerk genoemd, dat het grootfte dezer Grieteny is. a. Firdgum, een zeer klein Dorp, "t welk echter tien (ftemmen heeft. "Tummarum, dat scht, en dertig stemmen bevat, en in ottet naast aan Minnertsga komt. Oesterbierum, een Dorp van matigen omtrek, dat even ten Oosten van den Slagtedyk gelegen is, en vyf- en twintig stemdraagende plaatfen  stemmen heeft. Dit Klooster wag eertyds zer aanziellen, en had een byzondere van aar Zee, die by Koehool uitwam; doch in laater tyd werd de haven verstopt, en "er schärbar, op die plaats, door "t geweld des zeewaters, binnen den Dyk, twee diepe Poelen of Wielen, die nog in wezen zyn. — Weleer waren onder Barradeel nog twee Dorpen, die reeds voor eenige eeuwen, door "t geweld der Noordzee, vere nield zyn, met naame Westerbierum en Dykshorne. Dese Grieteny, van welke thans Jonker jJ. B. VAN ECHTEN Grietman, en de Heer REIN sMIT Secretaris is, bevat in zynen omtrek zeven Hervormde Gemeenten; doch Doopsgezinde en Roomsch Katholieke Gemeenten zyn er geene deeze Grieteny. Ten befluite van dit Deel, geeven ons de Schryvers een breedvoerige affchetzing van de Stad Harlingen, die in rang de zesde der Friefche Steden is, en op den Noord. Westkant der Provincie aan de Zuiderzee, anderhalf uur ganz ten Westen van Frankel, ligt, en welker ligging, echiedenisfen, openbaare gebouwen, regeeringsvorm, enfernen zer breed ontwinkteld en omfchreven worden: doch waaromtrent wy ons, wegens de bepaaldheid van ons be-ftek, niet kunnen inlaaten. Aantekeningen van Mr. WILLEM SCHORER over de Inlet ding tot de Hollande Rechtsgeleerdheid nürzt vermeerderd en uit het Latyn Vertaald, door Mr. AUSTEN, practifeerend Advokat te Middelburg. In Zeeland, Tweede Stuk. Te Middelburg, by P. Gillisten en Zoon über 1786. Ju quarto, 184 blads, alle de Werken „die over de Hollande Rechtsgeleerdheid gefchreven zyn, is er geene, dat. met zu veel naauwkeurigheid, en als wy ons zu mogen uit-drukken, Geometrifche juistheid, behandel is, als de Inleiding van onzen onftertelyken Vaderlander, den groten Huig de Groot. Wienes letterkundige verdienstige eeuw, by gebrek van genoegzzaa- me kundigheid, niet naar waarde gefchat worden, schoon echter dit zyn Werk, na verloop van meer dan een eeuw, nog het zeler op een richtnoer van onze rechtbanken firekt. Dan daar het zeler op een min of meer Syste- matieke wyze is ingericht, kan men met geen redelyk- heid verwachten dat alle juridique questien hier ontwik- keld en uitgepluist te vinden. Dezen taak heeft de Heer SCHORER, een man van veel beleezenheid, op zich geno- men, en zyne Adverfaria of Compilatien, die hy, naa het ons toefchynt, van tyd tot tyd uit rechtsgeleerde Schryvers getrokken heeft, hier en daar, by wyze van aantekeningen in de Latynfche taal onder den text van het Nederduitíche Werk van de Groot geplaatst; een wy- Ze die zeer zonderling is „daar juist deeze aantekeningen. “Grootendeels alleen van dienst waren voor zodanige prac- tizyns, die de Latynfche Schryvers, by gebrek van taal- kennis, niet kunnen raadpleegen, by voorbeeld -Sottict- teurs en anderen, terwyl men van de meeste Advocaaten onderftellen moet, dat zy met de beste Rechtsgeleerde Schryvers, uit welker Latynfche Schriften de Heer Scho rer тупе aantekeningen grootendeels gecompileerd heeft, gemeenzaam genoeg bekend zyn, en dus, tot deeze bron. nen zelfs toegang hebbende, uit "e mans Compilatien hun- ne Kundigheden niet behoeven te putten; men fchynt dit ook gevoeld te hebben, en, om dit gebrek te ver- goeden', еп deeze aanteekeningen, voor onkundige Practi- zyns, gebruikbaar te maaken, heeft de Heer AusTEN de- zelve het Nederduitsch vertaald, fchoon deeze Uitga- ve AANTEKENINGEN. | ^ вз ve thans weder een nieuw gebrek heeft, namelyk dat zy pooten zonder text behelst „en dus met dit ongemak vere ezeld AANTEKENINGEN. | ^ вз ve thans weder een nieuw gebrek heeft, namelyk dat zy pooten zonder text behelst „en dus met dit ongemak vere ezeld AANTEKENINGEN. | ^ вз ve thans weder een nieuw gebrek heeft, namelyk dat zy pooten zonder text behelst „en dus met dit ongemak vere ezeld AANTEKENINGEN. | ^ вз ve thans weder een nieuw gebrek heeft, namelyk dat zy pooten zonder text behelst „en dus met dit ongemak vere ezeld AANTEKENINGEN. | ^ � Gegen, dat men ‘telkens by dezelve het werk van Se Groot in de hand moet neemen. Van de menigvuldige Aantekeningen, die ons hier voorkomen, zullen wy, om den leezer een denkbeld van в mans behandeling te geeven, die geene kiezen welke de Heer Schorer over het Bergloon der op ftrand gewor- pen goederen heeft ‘opgegeeven.„ In vroegere tyden zegt hy, verlooren de Eigenschaften niet alleen het gettrand oed, maar zelf de Schipbreukelingen hunne vryheid. an welke roofzucht, en onrechtvaardigheid zich oude : tyds bedienden de Koningen van Denemarken, de Herto- gen van Holftein, de Graaven van Oldenburg en Emb- деп ; еп de Friefche Elanders, welke geheel en alleen van de Vischvongst en Zeevonden leefden; zodat het derhal. ven geen wonder is, dat Keizer FREDERIK DE II, reeds goot het midden der twoalfe eeuw, verfcheidene Steden en perfonen van het onnatuurlyk Strandrecht vry vët, klaard heeft, MEERMAN Gefchiedenis van Graaf WILLEM y П. B. Ы. 249. Over dit ftuk heeft onze Schryver reeds ter loops gehandeld in het è. D. Il. Deel $. 36. Met het hoogíte recht derhalven zegt BARBEIRAC in zyn Dise cours fur les benefices des loix pag. II, gedrukt te Amftel- dam, en, in zyre aanteekeningen op den laatften druk van het werk van PUFENDORF de Ofic. Нот. et Civ. bl. 473, dat de strandmeesters ombarmhartiger zyn dan zee en winden; zelfs fchaamen zich de Bedienaars des Gods delyken Woords op fommige plaatfen niet, om aanhou- dende gebeden tot God op te zenden, dat hy den Gronde heer door deeze ongelukken will verryken. En deeze. verfoeijelyke daad tracht THoMAsiUs verfchoonlyk te maas» ken, zo als by BARBEIRAC /й7 PUFEND. Droit de Jo Naa ture ct Gens word aangeteekend, Liv. IV. Ch. XII. $. п. 2, Waarby gevoegd kunnen worden DE GROOT | Fure Belli ac Pacis, L. IE c. VII. $ 1 n. 3 Selden, Mere elaufum, L. 1. cap; XXV. aan het einde, VOLTAIRE En fais fur PHistoire generale, Tom. I pag. 18. Doch de Geestelyken hebben te recht de zulken met den ban bedreigd, die zich met deeze verongelukte goederen be- voordenelden. Cap. Ill. X de rapt. An dit fand ein gebruik fteunde op deezen grond, dat de goederen der schriftstelleriellen, als zynde der behouenden van Schip en leven buiten boord geworden, ge сшежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежежеж Nach befchreven rechten die Very begaat, BARBEIRAC /Z7 PUFENDORF droit de ja Natu. re @ des Gens, Liv. IV. Ch. МІ. $ 12 n. 12. VINNIŲS dd Infiituta de Ú. D. 1L 47 n. 2. Voeg hier by den Raadsheer HEEMSBERK Batayifthe Arcad. bl. 295, alwaar hy, dit ftuk behandelende, zegt, dat KAREL DE V, en deszelfs zoon PHILIP deezen Strandroof door hunne Be- welfchriften beteugeld hebben. Op deezen grond heeft mede de Hooge Raad, ten хагегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегегеге Deel, Conf. 2 XI. n. ar en 22. | Dit echter is niet onredelyk, dat de op trand gewor- pene goederen door de Graa elykheid, worden aangefla. gen, wanneer de Eigenschaar by naauwkeurige niet te vinden is, BRUNNEMAN, ad Leg. 8. n. a ff. de Les. Rhod. (L. XIV. T. Ш) en Gravinne maria heeft den 14den Maart 1477 te Gent, aan de Hollanders en Zeeuwen, by het zogenaamd groot Privilegie, vergund, het geborgen goed te rug te mogen eifchen, mits daar-voor aan de Burgers een redelyk loon betaalende, Groof Placaat. IL Deel bl. 1213. Waderl. Historie 1V Deel XIV Beek bl. 169, waartoe naderhand by bevelfchrift aan PHI-up den ]l een jaar en zes weken is bepaald, geduurende' "welken tyd de Eigenschaar op de geredde goederen tegen betaalinge der gevallene kosten, recht hebben, VINNIUS ad NE. Ija ` AANTEKENINGEN. 125 Influt, de К. D. $. 47. n. ul. vaN ZURK Codex Batas зиз op het woord Zeevang of Vonden. $ % bl. 1234 en in het breede moEL over LoENius Cap. XCIV, waarby ge d kunnen worden de Obveratien over Н. De GROOT, M. Deel. Obf. XXIX, bl. 84, en Prof. A. KLUIT, Ine wydingsreden, Leyden, 1779. Bylage IX. bl. 102. Dit vondt reeds van ouds in'Zeeland plaats, Keure van Zec land, Kap. IV. Art. XII. en is nog onlangs den 14 Juiny, 1751, by de Staaten dezier Provincie nader bekrächtigt, was bekannt, dat de Eigenschaft zich bin nicht mehr, zu ftrafe of pene, dat, by ontftentenis van dien, de goederen aan den Graaf, of deszelfs Gemachtigden, zullen vervallen, by welk Äа+ caat hunne Edefmogenden Art. XIV. en XXVI, Grdrukkelyk gelasten, dat de Officieren en anderen, die eenig zicht over de zeedriften en geftrande goederen hebben, niet zullen vermogen, eenig gedeelte derzeven voor zichte behouden, ingevalle de Eigenschaft hunne goederen met goed bewys opeisfchen, onder welk voorgeeven het ook zoude mogen zyn. In Saxen komen twee derden aan de Magistraat, het overige derde den geenen toe, die het zelve heeft gered of gevonden Wanneer, namely, na. Voorgande bekendmaing ein niemand binnen den bekannten zijn eigenen bewusst. CagPzo-vius, Furisprud. for. p. IM. Confit. XXXI. " XVIII. "Het Berglo wordt in de volgende $. 7. г onzen Schryver bepaald, waartoe GROENEWEGEN aldaar in zyne Aanteekeningen eenige Placaaten b, Е opzichte wordt in het laatíte Placaai land Ast. XX, onderfcheid gemaak: deren gered. zyn binnen of wel E eerfte geval genieten de Scheeps; geborgen, hebben, de helft, in het e waarde, behoudens echter de Sp comtoitteerde Raaden, het recht, om hieromtrent, na vere schönen, te werk te gaan,. А 9, Insgelyks hebben de Staaten van Friesland, om het roven der.zeedriften te beteugelen, den 10 Maart, 1722, bepaald, dar iedereen, die iets van zulke goederen vindt, verplicht is binnen vierzt wiederden. Rechtér, onder wiens grondgebied die goederen geworden. туп, (behalven van het ‘werkout, het geene de Officiers toekomt) kennisfe te geeven, die dan ook moet zorgen, dat die goederen, by zo verre dezelven in te- IL DEEL. N. ALG. LETT. МО. 3e I dep Zei * CMS SCHORER- derfelyke ‘waaren beftsan, Öт befchryvinge. gezamen, ep binnen acht of veertien dagen, ten minstte (chade van den, Eigenaar, openlyk verkogt worden; terwyl de andere oederen, een jaar lang, ten voordeele van den Eigenaar in bewaaringe moeten blyyen, om zich binnen den. tyd daarop: te kunnen bekend maaken, wanneer hy dezelven Kan te rug bekomen, mits. daarbor betaalende aan de Grietslieden,тег vergoedinge der gemaakte, kosten, tien ten honderd, en na aftrek van dien aan de bergers voor hunne zorg en moeite een derde van de waarde. Status зеп van Friesland, IV. Boek, Tit. VIU. ‘Art. 11. „Eer fortgeführte Platz heben de Staaten van Gelder-Sand, den 12 April, 1726, uitgegegeben. SCHRASSERT p Cod. Gelro Zutph. van Bergh. en Vislon, en wat hier- omtrent by andere Rechters zy, kan.men vinden by Loc. смиз, de jure maritimo, Lib. 1. Cap. VII. $. 10.” „Vaderlandsch Kabinet van Koophandel, Zeevaart, Landbeuw; Fan Brijken enz. beheizende eene Verzameling wen Verhandelingen, de uitbreiding en verbetering der gemelde Vaderlandsche Welt särbronten ten deel hebunde, Бете en Tweede Siuk, Uit- neri van dit Kabinet ís men voorneemens, uit hes е leveren eene reeks van Verhandelingen betrekke. bovengemelde ohdérwerpen, die wen deele ‘komen зп der Leden ‘van de loflyke Mestídhappy Рейх Mee t Departement van Koophandel enz. ; en геп deele dere des kundigen hier tob aangeboden: zyn. als het onze, dat uit de bandhaaving deezer Tak, ken vah.Welvaard, zynen, bloei: verwagt, kugnen wel uitge, voerde Stukken van dien aart by uishek ‚nustig woozen; en de ‚ welke ons by de eere en tweede opening van dit іп banden gegeevgn worden, verleenen:ons cen. vry goe, den grond, om "er by voortgang merklyk nuts van te. verwagteri, - Niet oneigen vangt men dit Gefchrift aan met eene Verhan- deling over den invloed der Natuur op Чеп Koophandel, de Zeevaart, Land. еп Akkerbouw ,. Fabrijkén, Trafyken eng. ` eri daar veelen, onzer Vaderlandfche Fabrijken in eeu kwynendefi Baat zyn, Йаш ссп ander Schryver zeer gepast het oog ops de: zelve, met ooguíerk om de oorzaaken van dit verval tra te Baan, BENE "June "en -fazNDER à BRANDIS VADERLANDSCH KABINET. 125 én eenige hulpmiddelen ter herftellinge aan te wyzen. Hier by Komt eene Verhandeling over de voortkwecking van Tarw en Rogge, waarin °С voornaamfte, dat tot de zaaijing, inoogfting en koophandel van Tarw en Rogge in aanmerking komt; en ook wel byzonder overwoogen: wordt, op hoe veclerleie wyzen dit Graan veelvuldig, zo door, Onkruid en Ongedierte al& an~ derszins, op het" Veld, op de Zolders en in Schepen, aan het Bederf bloot gefteld zy. Wyders wordt dit ecrlle Stuk ЬсП9 теп met еспе Verhandeling over de . Vaderlandfche Munten, welke ons verfcheide oudheidkundig ` weegingen die het hedendaagíche b werp; aanbiedt:'waarby gevoegd is inZonderbeid aan јопре Comtoirbedie door hun eene beknopte rekenwyze « en onder ’t oog tc brengen, die ze geh kunnen maaken. Het n Hoofd cene Verhandeling over den welke derzelver Opfteller nagaat, hoe tholezifche meest bekend, als de Сос . КА o Egyptifchen zinnebeeldigen oorfpron, ту; hoe de Grieken’ e olneinen, en,'in navolging der laatíten, ook onze Voorvaders;” 100 ze de Afgoden eerder, hem befchouwd hebben: by welke” gelegenheid hicrin verfcheiden oudheidkundige ophelderingen no: pens dit onderwerp voorkomen. Eene volgende Verhandeling’ heeft ten onderwerp de Pragt, waardoor onze Schryver ver- t, » at het fchoone overtollige, het welk men der behocf- » tgheden des levens, boven de middenmaat,: toevoegt.” Hicr- omtrent nu gar һу, па, in hoe verre die voor cen Коорћапдеј-` dryvend land voordeelig, en in hoe verre dezelve nadeclig zy. Eene voortgaande befchouwing ôасг. hem wyders dé bronnen der Pragt õп ‘het béderf der zeden in ons Vaderland aantreffen, in de ontaarting der oude Hollandfch ` dig, waaruit alle de deugden en ond springen : dan hy hegt 'er, ter opbcuringe het tegénwooidige blyde vooruitzigt, c ofizer oude opregte zeden, reeds begint wy weníthen ‘dat verder. van eene h zal. De Schryver dér voorgemclde Ve en Rogge, geeft ons hicr wygers ecne vár 't'geen het Spelt, de ‘dricrleie fi Mout betreft. Hierby komt eene ven handel en de Fabriken der Engelfcher deren, waaruit, blykt dat de eerstgenor beo boven de laatstgemelden, en dat hu zwaarlyk valt, hunnen Koophandel er een bloei to brengen. Die zelfde han -ecn verflag van def Slavenhandel, пи D 12 Lastlyk levert dit tweede Stuk nog cene regelmäßige befchryving van de "labaksteelt om-trent Amerongen Ter dier gelegenheit tekent de Schryver in *t flot nog aan, dat, by de laatfte inzameling der Tabaksplanten, es der gelegenheit plaats heeft. als "cr, onder onze Landlieden, by het thuisbrengen van "t laate Graan of Hooi, gebruiklyk is. » Wanneer het beste goed, zegt hij, geplukt wordt, dan s, laat men een der beste en grootfte Planten ftaan, tot dat de inzameling over is. Daarna verzockt men de jonge Lieden » uit de Buurt, om deze Plant mede te helpen afplukken, het welk met veel vrolijkheid gefchiedt. Deze Tabakplant, die, in dit geval, altoos de Rijstenbrij-plant genoemd wordt, verfiert men daarna, met waaijers van verguld papier, ге. з; verwde eierfchaalen, klatergoud enz. en plaatst een hoepel s, in dezelve, zo dat zij zich gelijk een kroon vertoont, en een Schoon gezigt, voor den Planter, en zijne medehelpers, „oplevert. Zij blijft ock, om die reden, in het gewoon vers, trek hangen, tor cene andere Plant, bet volgende Jaar, haa. Ѝ, Те plaatfe vervangt. Na de verfiering maakt de Planter zich sis met de genoodigden vrolijk; еп onthaalt hen, niet alleen Op, en Rijsrenbrij, maar ook op een Ham, een Salaadjen, goed Va. E derlandsch Bier enz: doch tegenwoordig fmaakt ben de Wyn a ook reeds beter, welke er dus ook al op Tafel komt. Pryverhandelingen, uitgegeeven door het Tael. en Dicktlievend Genootfchap, ten fpreuke voerende: Kunst wordt door Arbeid d. Tweede Deel. Te Leyden „ voor tet GenootJchap.. 1786. in gr. edavo, buiten het Voorbericht, 226 Маз. G! de Heer Mr. RHYNVVIS FEYTH, іп zyne Verhandlungen Verhandlungen, Eingangen, der Heldendicht, in het Eerfte Deel, van de Prysverhandlingen van dit Genootíchap, over Theoretifche Stoffen, eene ve van bekwaamheld, in de behandeling van zyn onderwerp. Niet minder geeft de Heer BRENDER à BRANDIS, in zo veele opzigten en zo veele takken van Studie, de ‘achting Zyner Landgenooten zeer waardig, in dezen bundel, blyk van Zyne eoefendheid in het vak van de Theorie der schonen Kunfien. et LIERDICHT is het voorwerp z er befchouowing. Naa еспе fchoone Inleiding, behandelt hy de Stoffe in het algemeen: еп wérdeelt het LIERDICHT in verfcheidene foorten, dan gaat hy in жупе Verhandeling voort, met de Ode byzonder te befchouwen; en geeft eenige bedenkingen aan de hand, over de Dichterlvke werrukking. Hymnen, de Heldenöden, de Dithyramben, de Klaagzang, de Wysgeerige Ode, de Cantate, de ferendo x de Üперзап. Godsdienfligheid, het Zedelyk Lied, het Waderlandsch Lied, bet Minne Lied, het Gezelfchaps Lied, de Romanfe en de'Hetders- zang, Worden door hem zeer naauwkeurig паверзап, alle in afzonderlykc Hoofdftukken, en eindelyk Пиц hy 2упупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупуп Byzonder over de Hymnen spreekt. Nach derselben aar te hebben aan, dat de Christelyke Godsdienst zu gefchikt is, als eenige, tot Hymnen of Lofzangen aan het Opperweezen, en gaat. op deezen trant voort. MEN Er vloeit uit deeze redeneering eene gegungen vraag, raa- kende de Hervormde Kerk in Nederland, namelyk: Waarom men ook in die Kerk geene Gezangen heeft, welke Hymen van het Nieuwe Testament kunnen genoemd worden? De Pílmen van pavio zyn aandoenlyk, uitmuntend en wellui- dend, maar ik vraage met KLOPSTOCK ;,, ZOU DAVID, Wanneer » hy een Christen of Dichter van het Nieuwe Testament geweest » Ware, Zo geichreeven hebben” ‘es Men kan hierop niet, dan ontkennender „Antwörder - den, en ber blykt ook genoegzaam, daar onze kers-, Paasch- en Pinxterfecsten geheel geen verband van Hoffe met de Jood- fche Fecsten hebben, waarom men eenige verfen, in de Palmen van DAVID- voorkomende, toepasfelyk moet maaken ; en daar deze dikmaals Prophetiën behel zen, worden zu weleens te verheren voor den eenvoudigen Zanger. Men behoest alleen de anawzing van eenige Pfalmen, die, by zondere gelegenheiten, kunnen gezonden worden, na te flaan, en de in aan-gewezen Pfalmen te onderzoeken, om overtuigd te worden, dat paviD, als Christen, by zommige van deeze gelegenheiten, zekerlyk anders zou gezongen hebben. Het is eene bewezen waarheid, dat het veel zwaarigheid in zich heeft, wanneer men iets nieuws poogt in te voeren by de Godsdienstplegigheden; het beste en edelaartigfte оортегоростостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостостосто erk, tot eer van den Godsdienst, en met toeflemming van "e Lands Staaten onderno- men, vry wat fchrik, om iets verder ter verbetering van ber Godsdienstig Gezang te onderneemen." Agter de Verhandeling van den Heer BRENDER à BRANDIS, volgt eene van den Нерт DIRK ERKELENS, wien de Zilveren Eer- Peys ig toegeweezen, · Hoeveel goeds die Vesbandeling ook be--: Tot d 3 Е d 130 PRYVERHANDELINGEN VAN EEN TAAL- EN DICHTL. De Prygt van Ledige Uuren, door А. sogk. Te Leyden by P. Pluygers, 1786. In gr. o&avo. Buiten het Voorwerk, 88 bladz. e Heer A. soEK.. van elders, door kleine en losfe Stukjes, als Dichter bekend, geeft in dit Bundeltje blyken van zyn Dichtvermogen. Het eene Dichtftuk is fraaijer dan het - andere, doch de ganze Verzameling verdient, met recht, den naam van goed. Het Vers, geryteld, Eenzaame Gedachten, vin- den wy by uitfteekenheid verheven. Oordeelt uit dit weinige: Wat kruipt daer uit de aerde?... verflerkt u myne oogen! Gevoelt o myn zinnen! aen[chouwt deezen worm! Zo ben ik uit de aerde, myn moed.r, gerezen, En зо keer ik weder tot wemelend Још, Wat ben ik dan meerder in "t oog van myn Schepper: . Veel min dan die worm is $n "t oog van den mensch! Den mensch! o dit ben ik — een mensch door Gods handen £o heerlyk gefchapen — geworden uit NIET —= * Begaeft met een we zen, zoo euwig als de Englen — Aenvangely eeuwig — zoo eindlos als God. “Welk eene heerlyke opklimming van gedachten? Myne Offeranden, aan Apollo en Hymen. Eerfte Stukje. Te, “Dordrecht, by Ärz. Blusfé en Zoon, 1786. In gr. 8vo. 118 bl. n Nadat, vangt de Heer, der zich aan het einde, an üап het Voorbericht, als de Schryver van dit Werkje ken-, as Nen doet, dat Voorbericht aan, nadat RoMEo my den weg ‚die, ээ tot de fracifte der. Kunften leidt, ontfloten, en my ter zang-. bane ingetroond heeft, wacg ik andermael, op het gladde veld, Î der Wetenfchappen te verfchynen, en Apollo, den Vader der Dichtkunûie, nevens Hymen, den Voorlichter van minnende Believen, offers myner poëzy te rooken." Door deze open. be offered anden, underwerpt de Dichter über offenen, offenen vielmehr,  Dichter rREMERY geheel niet vry verklaaren. Wy zullen ons denkbeeld hier over, door een voorbeeld ‚zoeken te ontwikkelen. In de Ferdinand en Con- Летів, van den Heer Mr. revrH. hebben wy over *t algemeen geen behaagen gefchept , hoe veel wezenlyk fchoons wy op vee- le plaatzen in dat zelfde Beck gevonden hebben: eene der plaat- zen die ons zo geweldig fchokte, dat het ons deerde, dat het vernuft van den Heer FEYTH ор zulke yslykheden werkte, was die, waar een minnaar een minnaares, in een bosch, by een уйу onweder opzocht, haar door den blikzem getroffen vondt , en door een volgenden blikzemllag op haar lyk ftierf: deeze - plaats nu , hoe overgedreeven, terk ook, trof, zó als dezelve daar ftondt , het eere oogenblik ons hart met een hevigen fchok, en de Heer revrH deedt dus, in het afgetrokkene , ?r geen hy doen moest , als Kunftenaar, die zulk eene Stoffe bear- beidt, en, om een proef te neemen, herleeze elk, die over de gegrondheid of ongegrondheid onzer oordeelvelling in deezen vonnisfen wil, dat gedeelte van dien Roman (*), en vergelyke het zelve met de volgende vier coupletten, die wy uit het ftuk, dat thans voor ons ligt, overneemen; het zelve heet de Orkaen, Velddicht, en de vier eerfte coupletten. geeven de zuivere lief- de tus(chen Mylan en Nife, te kennen, en dan volgen deeze ; Wreed, rampzalig, ууй noodiot.. … o 't Morgenuur flondt aan te lichten, Dat de ontfloken huwlyks fakkel Voor die Lieve Twee zou branden. o- Be, C») Ferdinand en Conflantia , 1 Ee 49 еп eg, , N, 132 MYNE OFFERANDEN, De avond, voor dien blyden uchtend, Zag hen achtloos veldwaars treden : Mes ineengekleefde handen Doolden zy al mymrend hene. Snel voelt Nife een koude trilling! Tranen berfden haer uit de oogen. Eenklaps geeft haer ziel zich over Aen verborgen angst en weedom. Mylon! sprak Är Meisje, Mylon! Och! wat is ту bangl... ik fidderl... E Zucht!... wy zyn zo wel veréenigd... Zoude ik van ø fcheiden woeren?... Beven hun beftorven hoofden Scheolden dikke wolken famen, Wolken, die den florm en "t шего In haer zwarten buik befloten... "s Is gedaan!"... worde ylings denker!... Alles kraekt door "t woln der winden! "Schittert in de lucht van blikfems! Allerwegen ratien donders. En van den Heer REMERY plaats. By het eerfte gevoelt men eene trilling, als of men die ongelukkige gebeurtenis voor zich ziet, maar by het laatfte blyft ons hart ongetroffen, — en beide de onderwerpen ftaan genoegzaam gelyk, in aakligheid. Om, dan eenvoudig ons denkbeeld op te geeven: Het hapert den FREMERY géenzins aan kundigheden, bet werktuiglyke van de Dichtkunst betreffende, maar aan die keurige uitárukiking. AAN APOLLO EN HYMEN. 133 ба de kunst, gefchikt voor ber menfchelyk gevoel, 't geen he. melschbreedte veríchilt van het hedendaagsch, en be ong zo dik- werf verworpen, Sentimenteele. Wy gelooven, dat de Heer FREMERY, misfchien, dat waarlyk aangenaam gevoel meer op. wekken zou, indien Z. Ed. minder acht gaf of de bekleedze. len, dan op het waare wezen, der Dichtkunst. Voorbelden van Wysheid en Deugd, uit de Gefchiedenisfen, met vermaaningen voor Kinderen. Door JACOB PREDERIK FEDDERSEN, Predikant te Maagdeburg. Te Amflerdam by M. de Bruyn 1786. Behalven de Voorreden 219 bladz. en octavo. It voorige Schriften heben wy den Eerwaarden Fedderfen reeds leeren kennen, als een ernstig Schryver, die *t Leop toelegt, om der Jeugd goede leefregels in te prenten, door haar dezelven in zodanig eene manier voor te dragen, dat ze, waar derzelver vatbaarheid ingerigt, gefchikt zyn, om den vera eischten invloed te hebben, Van den zelfden aart. is ook dit Gelchrift, waarin hy der Jeugd uitmuntende voorbeelden ‘van ten verstandig gedrag en deugdzaamen wandel voor oogen felt, met neven:gaande lesfen en aanmoedigingen, om zich van haaren plicht te kwyten. Zo geeft hy, by voorbeeld, cen- ge баеп van broederliefde, waar van wy, om de kortheid in agt te neemen, 'er flegts eén zullen bybrengen. Proculius verwierte zijn zijn zijn, eenen enfierstigen, eenen enfierstigen,  lieft Dankt God daarvoor dat Hij u dezelve gefchonken, heeft, en bidt liem, dat gi ze bebouden mpogt. Zij zijn voor u zeker een groote weldaad, gij hebt aan hun in uw gantíche leven, — als zij ook, naar Gods wil, braave zusters en broeders zijn, — trouwe en standvastige vrienden. Zij maaken u den tijd, det jeugd aangenaam’, leeven met ø, zijn met ø, hel- pen a {34 J. FEDDERSEN ‚. VOORBERLDEN VAN "WISHEID EN DEUGD. pen u bij uwe kleine bezigheden, en: Zijn uwe daagtijk the speelmakkers.. Gij, Broeders en Zusters, leeft met elkanderen. in ecrisge. sindheid ca vertrouwtijkhetd. Zijt gecrn- bij elkander Öп het vriende- lijk gedrag van den eenen Jegen: den anderen blijken. Wees jegens efkandter dienstwaardig: leeft "eftandcereh" ерте ten gevallen. Helpt elkanderen. wanneer de een va of iets verloren heeft, dat gij het met hem weder opzoekt d als hij met, zijn fpcelwerk niet te regt kan komen, geeft hem geer ‘antwoord ‘en räd, wanneer hij u om jets vraagt, dat gij beter verftaat. Gelooft mij, mijne-kínders, As EH u zelven niet reeds vroeg gewent, om eensgezind en vriendelijk met elkanderen" om te сап, elkanderen ten gevallen te-leven, behufpzaam. te zijn; ` дап. zult gij zulks in buder хапепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепеп Maak vereerd gekregen, of Çоро? zich zetven gemaakt hadden. t. -, Doch merkt hier bij tevend deeze фефор. oр; fn kwade so dort peen broeder of. suster den anderen helpen. Bij voorboeld: cas kind had kwaad gedaan, en wilde het ddor ieugen: voor zijns. duders en meesters verbergen, en  193 Karel van Karelsberg, of Tafereel van de. Mensthelyke Eilendes door C. б. SALTZMANN. Uit het Hoogduitsch vertaald. 11Ide eis Wde Deel: Te Amflerdam,' by de Weduwe J. Doll, 1786. In 8yo. 441 Dl E 23 i: De fraaïje inhoud - met denzelfden en hoé zeer wy f de betere fehikkinge: Lande, by die van hebben wy by nog m achtige gelykvormigh "wy, als by Ee, Benomen. еле uit ber vierde Deeltje bere дап in gezel meen veel jong: erde van het E prek voort, met haa »,H,Wyhebbenhier^ “°°° ^7 7 Uc van. Karelsberg,) de m Теке Natuur het ons af; de Nachtegaalen, focijen wy tot kogels de zichtbaare waer inde ook alle haáre 1 aan de Vrouw ft de : modë enn beet van de Natuur pen, welke lang in de aarde leggen, allengs vergaan en veranderen in de fleetachtige ftoffe, welke het ý by dezelve ligt, is myne Vrouw, zo als zy uit de handen der Natuur kwam, allengs verdweenen, en door de mode herfchapen. Hoe moet Ik dit m? (vraagt Karelsberg.) » (Het antwoord is.) Hae gy dit móet begrypen? dat zal ik u terond zegg » Hoe moet Ik dit m? (vraagt Karelsberg.) » (Het antwoord is.) Hae gy dit móet begrypen? dat zal ik u terond zegg » Hoe moet Ik dit m? (vraagt Karelsberg.) » (Het antwoord is.) Hae gy dit móet begrypen? dat zal ik u terond zegg » Hoe moet Ik dit m? (vraagt Karelsberg.) » (Het antwoord is.) Hae gy dit móet begrypen? dat zal ik u terond zegg » Hoe moet Ik dit m? (vraagt Karelsberg.) » (Het antwoord is.) Hae gy dit móet En. De Natuur mâtte myne Vrouw vier voet hoog, en de mode voegde zer nog, door de hulp van het haar hielen, éenen voet by. De Natuur liet haar haar hair grocijen, de Mode nam dit door het kappen ‚ en gaf haar valsch hair. De Natuur fchonk haar recht fraai kastanje. bruin hair, de Mode verfde het zelle wit De Natuur gaf haar het vermogen, om de kleur van haar gelaat te veranderen, en ik denk nog met veel vermogen aan den wellust, welken ík te vooren ondervond, wanneer ik het bevalligfte blos zich over haare wangen zag verfprelden, Åо dikwerf ik haar streelde; de Mode heeft haar van dit vermogen beroofd: men moge, baar im- H 236 £. G. SALTZMAN, KAREL VAN KARELSBERG, fehimpen, of vleijen, of dubbelzinnigheden voorpraaten, zy zal haare kleur niet veranderen. De Natuur gaf myne Vrouw zog in de borften ôе Mode heeft ze opgedroogd. De Natuur vormde myne Vrouw rank als een Pynboom, de Mode heeft haar de gedaante van een S gegevenredigd waren aan het gefel des lichaams, de Mode heeft er poches aan gemaakt, en haar zulk eene gedaante  voort, tot dat Karelsberg vraagt: Hebt gy ook inderen? De Natuur (is het antwoord) heeft my eenigen egeeven, maar de Mode heeft ze my weder ontnomen. Les Karelsberg. Hoe was dit mogelyk Das Dat Natuur had myne Vrouw een licham gegeeven, het welk zeer gefchikt was tot kinderbaaren; maar de Mode heeft het zodanig zamen gerégen, dat er geen kind plaats meer in had: wanneer dan de kinderen ter waereld kwamen, waren zy zwak, de moeder had geen voedzel in de borften, en toen fk voor een derzelven eene Min had, wierd het door dezelve met de venusziekte befmet. Nu zyn ze allen dood. Ach dat de Mode alleen zodanig in Duitschland den boven- toon boven de Natuur had. De Gefthieden van Karelsberg zelven krupt voort ; Karels. ber. krygt, in dit Deel, van zyne moeder :oeftemming tax het huwelyk met Henriërte. De Vertaaling mogt hier en daar wel wat beter zyn ; zy дтарг de merktekens van eene te woordelyke naauwkeurig- heid in het overbrengen. Het Nederduitsch Taaléigen is op veele plaatzen verwaarloosd. AT EU РЕ ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Oude Voorfpellingen aengaande den Mesfías, en deszelven Openbaaringe, opgehelderd en toegepast, op den Heere jesus en zyn Euangelium, in eenige Leerredenen, door JOANNES STINSTRA, rustend Leeraar der Doopsgezin= den te Harlingen. Derde en мае Deel, Te Harlingen by У. van der Plaats, 1786. Behalven de Voorreden, enige Byvoegzels en Bladwyzers over at geheele Werk, 465 blads. In gr. 8yo. Hie mede voltrekt де Eerwaerde Stin/fra zynen onder- LE nomen arbeid, ter ophelderinge der oude Voorfpel- liogen, die, zynes LE nomen arbeid, ter ophelderinge der oude Voorfpel- liogen, die, zynes Oder, rechtstreeks, препепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепеп In de manier van uitvoering houd zyn Eerwaerde zich op den zelfden voet, waermede hy dit Werk aengevangen heeft, en waervan wy, met de afgifte des eerften Deels, een genoegzaem verflag gegeven hebben. (*) Uit dien hoofde blyft "e Mans arbeid beftendig de overweging waer- dig van alle dezulken, die zich op de nadere onderzoe- king van het Prophetisch Woord. toeleggen: en ze zullen, onder 't nagaen zyner bedenkingen, "er te meerder toe ge- noopt worden, daer ze ook in dit Deel meermaels zulien ontdekken, dat zyn Eerwaerde, gelyk we voorheen reeds opgemerkt hebben, met een vrymoedigen tred zyn eigen weg, naer ’t geleide van een welwikkend oordeel, volgt; | et (*) Zie Alg. Pad. Letteroef. 11. D. Ы. 89. DEEL. №. ALG. LETT. NO. 4« K ‚grond uit 138 (py STINSTRA het welk hem dan ook wel eens den gewoonen of betree- den weg geheel doet verlaten. Tot een byzonder ае! hiervan verftrekke гупе verklaring van den fieen , met zeven oogen, gelegd voor het aengezicht van Jozua, naer ае vooritelling der God(prake Zach. [IL 9. De opletten- de Stinfira, gene voldoening voor zichzelven vindende, in de verklaring der uitleggeren, die hy heeft kunnen па» zien, draegt daerop zyn eigen gevoelen, zonder omwe- gen, aldus voor. „Alle die in, de Joodfche Oudheden, die in den Bijbel zelf eenigzins bedreeven zijn, weeten, dat in het Heilige der heiligen van Mofes Tabernakel, en naderhand in Sa- lomons Tempel (a), eene kist of laade is geplaatst ge. 