Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
410, en in de Res. der Stat.-Gen., 5 Aug. 1626, leest men van het Huis te Laege. Er ligt een Lage tusschen Nijenhuis en Ootmarsum. Het bericht bij artsema, I, Ы. 541, die het kasteel ook het Huis te Laegh noemt, maakt het duidelijk, dat dit Lage bedoeld is. 2 Te weten DUBLEY CARLETON, neef van den met Lord ношадно naar Frankrijk getrokken Am- bassadeur CARLETON. 3 Arrsmma, I, 540—542. Resol. Stat.-Gen. 5, 17 Aug. 1626. Г - 4 Resol. Stat.-Gen. 21 Aug. 1626. 6 ү, D. CAPELLEN, I, bl. 410, 411. НІ Deer. 4 Srvx. 25 1625— 1627. 178 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ne 6000 man voetvolk en 4 compagniën ruiters van Emmerik de rivier af, waartoe hij de noodige schepen bijeengebracht had. Famars had in last op de hoogte van Kieldrecht bij Hulst aan land te gaan, en het fort van dien naam te bemachtigen, en zich daarna te St. Jans-Steen neder te slaan, ten einde de hulp af te snijden, die men uit Antwerpen naar het bedreigde punt zou kunnen toevoeren. Dat punt was Hulst, en de Prins stelde zich voor, zoodra ғамлвв dien post ingenomen zou hebben, met de hoofdmacht des legers voor die vesting te verschijnen. Daags na ramwans vertrek te Emmerik scheep gegaan, haalde hij dien bevelhebber voor de Kil іп. Dit bewees, dat de genoemde Kolonel zich niet zeer gehaast had, en de vertraging van ’s Prinsen aanslag vloeide er noodwendig uit voort. Zijne Excellentie gelastte den Kolonel zoo veel mogelijk spoed te maken. Desnieltemin haalde hij hem bij het Slaak op nieuw in, en moest hij al weder wachten, ten einde hem den tijd te laten om zijne bestemming te bereiken. Den 29% Augustus te Saaf- tingen, op de hoogte van Kieldrecht, gekomen, zag Famars vijandelijke troepen met eenig geschut in slagorde staan. Deswegens een geduchten tegenstand vermoedende, achtte hij het onraadzaam te landen, en keerde naar Bergen op Zoom terug, waar de Prins middelerwijl was aangekomen. Deze vond het thans op zijne beurt ongeraden den tocht voort te zetten, daar hij het er voor houden moest, dat de vijand zijne maat- regelen genomen had om hem te beletten, wat bij verrassching had moeten uitgevoerd worden. Later vernam men, dat de troepen, die Famars gezien had, slechts in één re- giment van 800 man en een 1200tal boeren bestonden, zoodat hij, rneende men, den last, die hem gegeven was, zonder veel moeite zou hebben kunnen volvoeren }. Niettemin was de vijand vroeg genoeg gewaarschuwd geweest om op zijne hoede te zijn, almede door zekeren mislukten aanslag met een vuurschip op Sas van Gent, eenige dagen te voren ondernomen onder het beleid van iemand, die, zoo schijnt het, niet veel ver- trouwen verdiende, te weten den Kapitein van pen ELST, genaamd sLaacwseen. Deze persoon wendde zich later tot de Staten met verzoek om vergoeding van onkosten en teruggave van penningen, ter bevordering van dien aanslag voorgeschoten ten bedrage van 7080 gulden 8. | : Dat de uitslag der onderneming tegen Vlaanderen niet aan de verwachting en de berekeningen van den Prins beantwoordde, kon Holland niet onaangenaam zijn. Van 1 Mémoires de Fréd. Henri, p. 26—88. Artsema, Ы. 542. Resol. Stat.-Gen. 27, 28 Aog.; 2 Sept. 1626. Van рев cAPELIEN, Гр. 411—413. 2 Resol. Stat.-Gen. 17, 20 Oct. 1626. Zie over nraacworen hiervoor, D. ПІ, St. HI, bl. 805, 806. De Staten kochten de aanspraak van den Kapitein af met 1000 gulden. Kort na den dood van Prins syumits uit de gevangenis ontslagen, was hij door den Prins tot ridmeester aan- gesteld еп ook op andere wijzen begunstigd (Resol. Stat.-Gen. 26 Junij, 1625). DES VADERLANDS. 179 dien kant verlangde het geen toewas tot de Unie, vermits daardoor allerlei elementen 1626— in den Staat zouden zijn opgenomen, die het overwicht en de zelfstandigheid van Hol- 1087 land gefnuikt zouden hebben. En hoe weinig de vgand ook door de krijgsbewegingen was benadeeld, hij was er door belet geworden meer hulp aan тилт te zenden. Dit doel poogden de Staten te zekerder te bereiken, door den Prins, in het begin van September op de zuid-oostgrens teruggekomen, aan te manen, in die streken op nieuw aanvallenderwijze op te treden, Zij zouden, dus lieten zij hem weten, alle zorg dra- gen, dat het hem daartoe aan niets zou ontbreken 1, l F Nog altijd kon men op een belangrijk wapenfeit van Koning curistiaan hopen ?. Снвмзтиля van Brunswijk, het is waar, was gestorven op het oogenblik, dat hij met minder woestheid meer goeds aan zijne zaak scheen te zullen doen 3; bovendien mass- PELD was geslagen; maar WALLENSTEIN had hem niet dadelijk vervolgd, zoodat hij, met een Deensch korps onder den overste BAUDISSIN еп met Hertog зонах канат van Wei- mar vereenigd, den tocht, BETHLEN GABOR te gemoet, kon voortzetten * Ор dezen Verwachtingen Vorst waren groote verwachtingen gevestigd, еп de Staten bleven niet in gebreke hem ОР BETHLEN GA- BOR gevestigd. in zijn streven zoo veel mogelijk te ondersteunen. Door den onvermoeiden maca werk- ien zij hem te Constantinopel in de hand. Het belang van "в Keizers tegenpartij bracht mede, dat de Turksche Pacha te Ofen een oorlogzuchtig man was, gezind om mede de wapenen tegen Oostenrijk te voeren. Daarom drong maca aan op de terugroeping van den vredelievenden Veziér sorr MOHAMMED, die te Ofen bevel voerde. Deze land- voogd stierf, en nu werd hij door den krijgshaftigen musrara РАСНА vervangen 5. Naar- mate BETHLENS kans schooner stond, was het raadzamer hem te ondersteunen, en gaarne willigden de Staten het verzoek іп van den Koning van Denemarken, dat zij, in af- rekening van het door hen aan Zijne Majesteit verstrekte subsidie, eene som van 30,000 Rijksdaalders naar Constantinopel zouden overmaken, ten behoeve van Vorst BETHLEN еп om hem te dienen tot zijnen tocht naar Silezië, мамвевго te gemoet 6, Maar ook te % Hage had ветнікя GABOn herhaaldelijk zijne onderhandelaars. Kort voor де komst der Engelsche en Deensche buitengewone Ambassadeurs in December 1625 was alhier een zaakgelastigde van den Vorst, die toen werd uitgenoodigd zijne Gezanten herwaarts te zenden tegen den 20%en Maart (1626) 7, wanneer de Engelsche en Deensche Am- ' Resol. Stat.Gen. 2 Sept. 1626. 2 v. D. CAPELLEN, 1, 408. 3 Це v. р. CAPELLEN, І, 405. 4 Млһдӛтн, S. 122. 5 Mamata ¢. a. pl. — Resol. Stat.-Gen. 4 Aug. 1625. в Resol. Stat-Gen. 18, 22, 23 Зай). Resol. Ной. 21 Julij, 1628. ? Resol. Stat.-Gen. 11, 16, 17, 18 Dec. 1625. Bij deze gelegenheid gaf de Vorst den Staten bericht van zijn huwelijk met de jongste zuster van den Keurvorst van Brandenburg, en noo- 25% 1625 — 1627. 180 ALGEMEENE GESCHIEDENIS гаши bassadeurs terug zouden komen om аап de gemaakte bepalingen de laatste hand te leggen. Van deze, nadere bijeenkomst, naar welke ook de Koning van Zweden uitge- zien had, kwam niets, waarschijnlijk ten gevolge van de bekoeling van den ijver der Britsche Regering. Ook was ег op dat tijdstip geen zaakgelastigde van den Vorst van Gezant van dien Transsylvanië. Maar omstreeks het midden van Augustus (1626). verscheen hier van Vorst te 7% Gra- venhage. zijnentwege de Heer матни8 quaapE van Wickrodt en Zoppenbruch, en hield den gisten van die maand in de vergadering der Staten eene fraaije rede in het Latijn |, Van dat God, zoo sprak hij, ВЕТНІЕМ GABOR tot een koninkljken rang had verheven, had hij zich den bijstand der bedrukte Christenheid ten doel gesteld. Van zijne voor- zalen had hij de liefde tot de vrijheid geërfd. Dus kon in zijne oogen dat Huis niet anders dan eene ergernis zijn, hetwelk, beginnende met het Duitsche Rijk, eene alge- meene Monarchie bedoelde. Was Oostenrijks macht versterkt door de anderwerping van Duitschland, waarmede zagen Frankrijk, Britannië en Denemarken zich dan niet bedreigd, en vooral deze Republiek, een gebouw, door den volhardenden moed en de vlijt der voorouderen gesticht, dat niet geslecht of aan het volstrekt bewind van éénen onderworpen kon worden zonder den ondergang der naburen. Slechts door een naauw verbond van al de tegenstanders kon de uitbreiding der Spaansch-Oostenrijksche macht gestuit worden. Hoezeer bij, BETHLEN GABOR, geen bondgenootschap noodig had om een machtig en gelukkig Vorst te wezen, wenschte hij toe te treden tot de alliantie, waartoe te 76 Hage door de Gezanten van Engeland en Denemarken de grond was ge- legd, en dat onder voorwaarde, vooreerst, dat Frankrijk, Savoye en Venetië mede toelraden of ten minste de oorlog in Пайд voortzetten, еп, ten tweede, dat er een plechtig Gezantschap gezonden werd naar de Ottomannische Porte. Geen Rijk was machtiger dan dit. Al was het in Asië bezig gehouden, toch kon het in Europa een sterk leger te velde brengen. Alleen de Tartaren leverden eene schare van 100,000 ruiters. Oostenrijk deed zijn uiterste best om het voor zich te winnen, en Spanje, dat steeds zoo hoog opgegeven had van zijnen afkeer om met ongeloovigen in verbond te treden, trachtte thans vrede met de Porte te sluiten. Was de andere partij ons te Con- stantinopel voor, dan waren de gevolgen niet te voorzien. Doch al deinsde zij onder het deksel der godsdienst, hoezeer eigenlijk om andere redenen, voor een verbond met Turkije terug, toch was die zending volstrekt noodig. Maar hij verlangde mede, dat men hem Ы) de beweging, die hij met zijne ruiters naar Silezië maakte, krachtiger digde hij Hun Hoog Mogenden ор de plechtige viering tegen den 22ten Februarij (1626) te Naschau. De Staten verontschuldigden zich wegens den verren afstand. 1 De credentiebrief was gedagteekend den 184* April, te Corona. Is dit Kronstadt, ook Brassó genaamd, in Zevenbergen ? ~ DES VADERLANDS, 181 eee dan met de troepen van mMansyeLD en den Hertog van Saksen-Weimar scheen te ge- schieden, zou ondersteunen. Behalve het leger, dat naar Silezië trok, had hij drie andere legers noodig om intusschen zijn land te beveiligen. Zoo ver strekten zijne mid- delen niet, en bij den uitgeputten toestand zijner schatkist verzocht hij om een subsidie тап 40,000 Rijksdaalders in de maand, waarvan hij bereid was de eerste termijnen in 1625 — 1627 wissels op Belgrado en Constantinopel mede te nemen. Op Zijne voorstellen en zijn verzoek wenschte hij een spoedig en ondubbelzinnig besluit, daar er niet gedurig een afgevaardigde uit Zevenbergen kon overkomen. — Behalve met deze Latijnsche rede kwam de Gezant nog met eene Hoogduitsche propositie voor den dag, van deze strek- king, dat de Staten zorgen zouden, dat aan de invordering der oorlogsbelasting in de Guliksche Landen ten behoeve van den Keurvorst van Brandenburg, streng de hand werd gehouden. De Hertog van Palts-Neuburg, klaagde de spreker, maakte, om die invordering te keer te gaan, gebruik van het voor twee jaren tusschen hem en Bran- denburg gesloten, maar door den Keurvorst niet bekrachtigde verdrag. Bij deze over- eenkomst waren ook de zusters en dochters van den Keurvorst van de opvolging uitge- sloten, iets dat de Vorst, na zijn huwelijk met de Brandenburgsche Prinses, ganschelijk niet goed kon keuren 1, — Hier sprak het familiebelang van den Vorst duidelijk. Maar ook die aandrang op de aanwending van onzen veel vermogenden invloed te Constan- linopel was een uitvloeisel van zijn bijzonder belang. Hij rekende zich verloren, 200 de Porte er geen voordeel meer іп zag om hem tegen Oostenrijk staande te houden. Ook lieten de Staten zich niet te ver met hem in. Zij antwoordden reeds den 26sten Augustus (1626), dat zij met blijdschap de voortreffelijke voorslagen van den Vorst ter fnuiking van de Spaansch-Oostenrijksche Macht vernomen hadden. Oostenrijk in zijne eigene landen te beoorlogen, dat was de ware weg en het eenige middel, waardoor met Gods hulp de zaken hersteld en het Spaansche juk afgeweerd kon worden. Maar van de aanvankelijk tot stand gekomen alliantie had de Koning van Groot-Britannië de hoofdleiding, en tot nog toe had zijne Majesteit geenen Ambassadeur herwaarts ge- zonden om de zaak met den Deenschen Gezant haar beslag te geven. Op de punten, van wege den Vorst van Zevenbergen voorgesteld, konden Hun Hoog Mogenden dus niet alleen en afzonderlijk besluiten. Zijn afgevaardigde moest zich tot den Koning van Groot-Britannië wenden, te meer, daar reeds was afgesproken, dat van de door hem gevraagde 40,000 Rijksdaalders twee vierden door Koning жаве, I, één vierde door Koning cunistiaan IV zou worden geleverd, en Frankrijk, Venetië en Savoye verzocht zouden worden, het laatste vierde te verschaffen. Wat Hun Hoog Mo- 1 Resol. Stat.-Gen. 21 Aug. 1626. „Ме: alleen door dit huwelijk trachtte слави BETHLEN zich naauwer met de beschaafde wereld van westelijk Europa te verbinden. Zijn broeders zoon, Graaf PETER BETHLEN, zond hij naar Leiden (Resol. Stat.-Gen. 2 Sept. 1626). Antwoord der Staten op zijne voordracht. 182 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— genden betrof, zij schonken reeds onderstand aan Denemarken, hadden nog onlangs 1647. 50,000 Rijksdaalders naar Constantinopel overgemaakt, еп zouden voortgaan te doen, wat hunne middelen hun zouden veroorlooven. Eindelijk, steeds waren zij genegen den Keurvorst van Brandenburg in zijne rechten te handhaven, weshalve zij hem bij de invordering der oorlogsbelasting zoo veel mogelijk souden ondersteunen 1. — Het laat zich denken, dat de Heer guaapg met zulk een antwoord weinig tevreden was. Hij le- verde deswegens eene memorie in, en het gevolg daarvan was, dat er eenige artikelen werden opgesteld, waarbij de Vorst van Transsylvanië, op hoe onbepaalde verklaringen dan ook, tot de alliantie zou toetreden. Zij behelsden, dat, terwijl ввтигвм met een leger van ten minste 15,000 man te velde zou trekken en een ander van 40,000 zou onderhouden om zijne grenzen te dekken, de Geallieerden hem 8 tot 10,000 man voet- volk еп 2000 ruiters zouden toezenden en hem met 40,000 Rgksdaalders in de maand zouden ondersteunen. Ditmaal noemden de Staten niet bloot Frankrijk, Savoye en Venetië, als die één vierde van deze som zouden leveren, maar gaven te kennen, dat de Geallieerden (zonder namen te noemen) voor dit vierde instonden. Dus schenen zij zelven daaraan ook iets te willen toebrengen. Doch, stond de Heer gvaanr naar Los- den te gaan, zij zorgden, dat золсигмг vooraf onderricht was, dat zij niet van meening waren iets meer te doen, dan waartoe zij zich in December (1625) verbanden hadden 2. — Voordat het jaar 1626 ten einde was, zag men den Afgevaardigde van den Zevenberg- schen Vorst uit Engeland alhier terug met een aanbevelend schrijven: van Koning xa- REL, en de mededeeling, dat Zijne Majesteit zijnen Meester in de alliantie had opge- nomen, еп zich verbonden had om 100,000 gulden te Constantinopel te leveren, tegen dat de Geallieerden het omtrent de verdeeling van de 40,000 Rijksdaalders onderling eens zouden geworden zijn. Alsnu verzocht de Gezant Hun Hoog Mogenden den Vorst mede van hunne zijde bepaaldelijk tot het verbond toe te laten, en hem eenige pen- ningen voor te schieten. Dit laatste vond bezwaar. Tot in Februarij (1627) bleef QUAADE hier, op hoop van nog iets te verwerven; doch eindelijk moest hij zich getroos- len, met een gouden ketting vereerd, te vertrekken 3. | Doch па hetgeen intusschen in Duitschland was voorgevallen, zou ВЕТНІЕН GABOR Oorlogsbedrij- geenen onderstand van deze zijde meer bekomen noch begeren. Nadat тпл. met zijne krijgs- "а in Nedersak- macht in Hessen de uitvoering eener uitspraak van het Rigkskamergericht in het geschil tusschen Hessen-Kassel en Hessen-Darmstad over de Marburgsche successie was gaan verzekeren *, wendde hij zich tegen den Koning van Denemarken, veroverde Minden 1 Resol. Stat.-Gen. 26 Aug. 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 31 Aug.; 3, 9, 17, 19 Sept. 1626. з Resol. Stat.-Gen. 23, 24 Dec. 1626. 4 Jan.; 2, 2, 9, 11, 15 Febr. 1627. 4 Ten einde de Mogendheden, die tegen het voorjaar (1626) weder te ’s Hage bijeen zouden DES VADERLANDS. 183 ee eT en belegerde Göttingen. Ош hem van daar af te leiden, Не! Koning curisrraar het slot Kalenberg aantasten. Dit gaf aanleiding tot een ruitergevecht, waarin de Denen verslagen werden, en het gevolg was het ontzet van Kalenberg en de overgang van Göllingen. Nu ging tity Nordheim belegeren, en de Koning trachtte het te ont- zelten. De Liguistische veldheer achtte het onraadzaam het beleg door te zetten, en trok ongemerkt af. De Koning hem achterna. Had hij bij Duderstadt, alwaar hij тилт aantrof, dadelijk slag geleverd, wellicht zou de uitkomst in zijn voordeel geweest zijn; doch, aan de slechte kans ontsnapt, nam tILLy weder eene voorwaartsche beweging аар, terwijl zich wanorde en ontbinding in het Deensche leger openbaarde. Bij Lutter aan den Barenberg dwong тилт den Koning, den 26% Augustus, tot een gevecht, het- welk ten gevolge van de aankomst der versterking, door waLrLensrern den volgenden dag toegezonden, met de volslagen nederlaag der Denen eindigde. Ter naauwerneod ontkwam de Koning aan het gevaar van іп ’svijands handen te vallen, en redde zich binnen Wolfenbuttel і, om weldra naar Stade te wijken. Nadat men hier te lande op het bericht van тпллз aftocht van Nordheim, gemeend had, dat deze veldheer ten eenen male was verslagen 2, en de latere tijding van °з Konings nederlaag aanvankelijk niet had kunnen gelooven, moest men eindelijk de treurige waarheid wel aannemen. Maar de Staten lieten er zich niet door uit het veld slaan. Zij besloten dadelijk den 1625+ 1627. Houding der Staten na de ne- Koning bij brieven aan te manen »de zaak met courage te hervatten.” Van deze derlaag van ee ee е IV bi zijde, voegde men er bij, zou men niet nalaten hem te ondersteunen, zoowel met gel- Tatto ) delijke bijdragen, als door voorspraak bij Frankrijk en Engeland. Arrsema kreeg in last, zich naar den Koning te begeven, en hem in dien zin toe te spreken, en dadelijk werd aan JOACHIMI en aan LANGERAK opgedragen bij de Hoven, bij welke zij de Staten verlegenwoordigden, te bewerken, dat de Koning ook van die zijden tot volharding werd aangespoord $, Deze aanmoediging verklaart voor een deel, hoe cunistiaan de zaak niet opgaf noch ernslig vrede zocht, in weérwil van zijne nederlaag en van den thans verklaarden afval van hen, die vroeger zijn sterkste steun in Nedersaksen geweest waren. Immers zijn neef, Hertog FREDERIK ULRIGH van Brunswijk, was van nu aan geheel eenstemmig komen, benevens onze Republiek, haren invloed mochten laten gelden in het belang van Hes- sen-Kassel, vervoegde zich alhier in Mei van dit jaar Vorst рнпіғз, zoon van den Landgraaf мона. Bij deze gelegenheid sloten de Staten met hem eene geheime overeenkomst, die echter door de gebeurtenissen krachteloos moest blijven. Resol. Stat-Gen. 11, 16, 26 Mei; 8 Junij, 1626. In den winter van het vorige jaar had de Landgraaf op lang aandringen 100,000 gulden op het krediet van Holland te leen gekregen. Resol. Stat~Gen. 11 Dec., 1624. 2, 22, 28 Jan.; 7 Febr.; 18 Maart; 5 Apr. 1625. 1 Мапатн, 4. а. рі. S. 124—129. 2 v. D. CAPELLEN, I, М. 414. . 3 Resol. Stat.-Gen. 14, 15 Sept., 1626. 184 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ae 1625— шей zijne Stenden, die er reeds een tijd lang op aangedrongen hadden, dat hij zich 1627 van het verbond met zijnen oom zou losmaken, en de voortdurende bezetting van Wol- fenbuttel en Nordheim met Deensche soldaten hoogst ongaarne zagen 1. Voor het overige werd ’s Konings geheele ondergang voor het oogenblik verhoed door de traagheid, waarmede titty hem vervolgde 2, voorzeker een gevolg van de oneenigheid tusschen hem en warLENSTErN. Beiden dienden niet denzelfden Heer, еп de Keurvorst van Вейегеп werd wellicht door de toen nog algemeen verspreide meening, dat het tusschen Engeland en de Vereenigde Provinciën ter eener en Spanje ter anderer zijde tot vrede zou komen, er toe gebracht om geene te groote voortvarendheid aan zijnen veldheer voor te schrijven. In geval van vrede zou hij den steun van Frankrijk en de toe- gefelijkheid van Engeland еп van de Staten behoeven, еп deze kon hij door al te groote felheid tegen Denemarken verbeuren. Hoe het zij, vier weken na den slag bij Lutter had сивізттлАМ IV weder een leger van minstens 20,000 man rondom zich. De Deensche Stenden waren gezind hunnen Koning te ondersteunen en den dreigenden inval van vreemd krijgsvolk in hun land te keer ќе: gaan 3. Weldra hield de Koning van Denemarken de Staten aan hun woord, en verzocht herhaaldelijk om eenig voet- volk ter zijner hulp *. Holland was voor de inwilliging van dit verzoek gestemd 5; maar de zaak werd aan het oordeel van den Prins en van Graaf gansr casrmm onder- worpen , en dezen, toen te velde, waren niet gezind hun leger te verzwakken 6, Graaf ERNST, hoezeer CHRISTIAAN ІҮ in dezen tijd de oogen ор hem had geslagen om hem tot opperbevelhebber van zijn leger te maken, en zelfs de Staten verzocht hem daartoe verlof te geven, zal meer op de hand van zijnen zwager FREDERIK ULRICH van Bruns- wijk, dan op die van den Koning geweest: zijn. De Staten sloegen dit verzoek van den Koning beleefdelijk af, op grond, dat де Graaf zich wegens zijne betrekking als Stadhouder niet verwijderen kon 7. Vereins f. Niedersachs. Jahrg. 1858, 5. 176—193. 2 Mauáru, S. 130. 3 Млиќтн, 8. 132. 4 Resol. Stat.-Gen. 3, 10, 23, 26 Oct., 1626. 5 Resol. Holl. 8 Oct., 1626. 6 Resol. Stat.-Genz 22 Oct., 1626. 7 Resol. Stat.-Gen. 27 Mov. 1626. 5 Resol. Stat.-Gen. 11 Oct.; 7 Mov.. 1626. 9 Zie hiervoor, Ы. 17, 22. " DES VADERLANDS, 185 ee nd met den eersten November ten einde loopen. Ма dit tijdstip zouden zij, niet langer 1623— door den Koning van Grool-Britannié onderhouden, ten onzen laste zijn gekomen. Het was der Staten voornemen niet deze nieuwe uitgave op zich te nemen. In plaats nu van te verzoeken, dat kanzr I die regimenten ten zijnen koste in onze dienst liet blijven, bejverden zich de Staten, den Vorst, die van zins scheen die troepen in Jerland te ge- bruiken, tot het besluit te bewegen om ze in de dienst van Denemarken te doen overgaan. Reeds een jaar vroeger hadden de Staten van Holland dit denkbeeld geopperd 1, Geen won- der, dat zij thans op de verwezenlijking aandrongen , schoon de Prins niet gezind scheen om de zaak te bevorderen 9. Immers hield hij de bewuste troepen in den omtrek van Rees, in plaats van hen, volgens de afspraak, met den Agent cARLETON gemaakt, in de steden aan de Maas te leggen, van waaruit zij gemakkelijk over zee vervoerd konden worden. Ein- delijk werden alle zwarigheden uit den weg geruimd; de Staten namen maatregelen om de overvaart te bespoedigen, en onder den Kolonel monaan, die, bij de oude Engel- sche regimenten in onze dienst aangesteld, daartoe van de Staten verlof behoefde, be- gaven zich de vier regimenten naar Denemarken op reis 3, Doch hoe ook versterkt, de zaken van den Koning van Denemarken kregen geen beter aanzien. Integendeel, Afoop van ook zijn uitzicht op de gewichtige gevolgen, die de onderneming van MANSFELD en ej WEIMAR in vereeniging met BETELEN GABOR beloofde, werd ten eenenmale verijdeld. Werkelijk vereenigde zich ветнікт GABOR, ondersteund door den Pacha van Ofen, met MANSFELD ЕП WEIMAR; maar daartegen had zich ook warrensrein op dat gebied met den Palatijn ЕзтеЕвнА?Ү vereenigd. De beide legers leden evenzeer door allerlei gebrek, en het vreemdsoortige der bestanddeelen, waaruit zij bestonden, had heillooze gevolgen. Genoeg, de Vorst van Zevenbergen zag meer heil in de aanvaarding der hem aangeboden voorwaarden, en omstreeks het einde van het jaar (1626) sloot hij te Leut- schau vrede met Oostenrijk. Nog voordat deze vrede voltrokken was, verliet MANSFELD den Vorst. Hij wilde over Venetië naar Engeland; doch overleed op de reize derwaarts. Met lang na hem kwam ook de Hertog van werman in Hongarije te sterven 4%. Zoo traden de stoutste voorvechters der Protestantsche partij in Duitschland, de een na den ander, van het tooneel. Het was te voorzien, dat in-een niet zeer verwijderde toekomst aan allen tegenstand tegen de Ligue en den Keizer een einde zou komen. Dit scheen wel geschikt om den Nederlanders eindelijk den moed te benemen: dengenen, die voor bestand met den vijand gestemd waren, moest men, scheen het, van nu aan vrijer spel laten. — Doch verre was het er af, dat men hier aldus zou geoordeeld hebben. Juist de gebeurtenissen in Duitschland brachten te weeg, dat alle gedachte aan 1 Resol. Ной. 13. Sept., 1625. 2 Resol. Holl. 30 Sept., 1625. * Resol. Stat.-Gen. 4, 6 Mei; 11 Aug.; 12, 19, 22 Oct.; 1, 2, 4, 14, 19, 27 Nov.; 19, 21 Dec., 1626. Resol. Holl. 19, 25 Nov.; 19 Dec., 1626. 4 Mamata, ¢. a. pl. S. 123. Ш Dees. 4 Stuk. 24 186 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— vrede ter zijde werd gesteld. Пе voordeelen, door de medestanders van onzen vijand 162. pehaald , deden de mogelijkheid van een aannemelijk verdrag vervallen, en het was maar al te waarschijnlijk, dat de Liguistische en de Keizerlijke troepen, na den Koning van Denemarken geheel uit het veld geslagen te hebben, op ons zouden afkomen. De tegenwoordigheid van den Nederlandschen resident arrsema op den Neder- Saksischen Kreisdag lokte de vertoornde aanmerkingen der Keizerlijke afgevaardigden uit 1, Тилт verklaarde, dat men den Hollanders een sterk gebit in den mond moest leggen, en beginnen moest met hen van het grondgebied des Rijks te verjagen ?. Dus moesten wij of met schande en verloochening van ons beginsel vrede zoeken, of De voordeelen , dubbel krachtig tot voortzetting onzer zelfverdediging besluiten. Dit laatste was het ge- door de tegen- partij in Duitsch- Val, en heilzaam werkte de nederlaag der buitenlandsche Geallieerden om de Nederland- land gen behaald, sche bondgenooten onderling naauwer aan еер te verbinden. Hadden zich Zeeland еп aaneensluiting — Friesland of niet of flaauw aan de staatkunde aangesloten, die, dank den moed van vinciën te weeg. Holland, in de Staten-Generaal nog de overhand behouden had, thans betoonden zij zich weder gewilliger om in de lasten der Unie te deelen. Geen wonder, want zonder hoop op den steun van de Mogendheid der Vereenigde Provinciën kon Friesland niet dan met ontzetting de benden van TILLY еп WALLENSTEIN tegemoet zien, еп Zee- land niet zonder zorg de hervatte aanslagen uit Vlaanderen verwachten. Veranderde Omstreeks het midden van October (1626) kwam er een schrijven van de Gedepu- Alen) “teerde Staten van Friesland aan de Staten-Generaal in een toon, als men in langen tijd niet ontvangen had. Hun Edel Mogenden verontschuldigden zich wegens de ver- traging, die het inbrengen der Consenten nog altijd ondervond, en beloofden dat er spoedig een gunstig besluit op de zaak zou genomen worden, eene belofte wier vervulling weldra door het overmaken van zekere sommen werd aangekondigd 3. Die missieve nu was verzeld van eene andere, waarin de Friesche Heren klaagden, dat zij te zeer ontbloot waren van krijgsvolk. Hoe zouden zij ook van de Staten-Generaal vermeerdering van troepen hebben kunnen verwachten, zoo zij hunne verplichtingen jegens de Unie niet nakwamen? En zij meldden zich niet te vergeefs aan. De Staten-Generaal verlangden niets liever, dan Friesland weder tot het vertrouwen te zien terugkeren, en tevens het land van die zijde voldoende te beschermen. Dadelijk deden zij den Prins en den Graaf-Stadhouder de noodige voorslagen om in de behoefte der Provincie te voorzien *. Groningen en de Ommelanden lagen nog nader bij het gevaar. Ook verlangde deze Provincie, bepaaldelijk naar aanleiding van de ingevallen wintervorst, hare bezetting tot 25 Compagnién voetvolk en 6 Compagnién ruiters gebracht te zien. Anders meende zij zich te helpen met het in dienst houden van eenige Compagnién waardgelders ' Artsema, I. bl. 467. 2 Mamata, 5. 131. 3 Resol. Slat.-Gen. 5, 7 Nov., 1626. $ Resol. Stat.-Gen. 19, 20 Oct., 1626. DES VADERLANDS. 187 op kosten der Unie, of wel met het lichten van eenige onzer soldaten uit Emb- 1625-— den. Dit laatste ware bij den toestand van Oost-Friesland een hagchelijke maatregel geweest. Doch de Prins voorzag in al de wezenlijke behoeften der Noordelijke Pro- vincién, door van de 45 Compagnién, Ше in de beide Gewesten waren, 15 Com- pagnién te Dalen, een uur gaans. noordelijk van Koeverden, te leggen, om in vereeni- ging met 15 Compagnién ruiters, die uit de IJselsteden konden toeschieten, den vijand het hoofd te bieden, hetzij hij op Friesland of op “ Oldampt het oog had 1, Van de zijde van Zeeland (wij hebben het gezien ?) was den ganschen zomer (1626) en van Zeeland. niet of naauwelijks medegewerkt tot de bezetting der Vlaamsche kust en tot het be- drijven van vijandelijkheden tegen de Duinkerkers. Doch ten gevolge van de verande- ring van den toestand na de nederlaag des Konings van Denemarken hooren wij uit Zeeland den voorslag komen om zelfs op de Spaansche kust de hervatte gestrengheid des vijands in het overboord werpen zonder onderscheid van al de opvarenden der ge-- nomen schepen met gelijke munt betaald te zetten 3, En de Afgevaardigde van de Ad- miraliteit van Middelburg, Mr. JOHAN HUYSSEN VAN CATTENDIJKE, die zich in het begin van November (1626) bij de Staten-Generaal aanmeldde, voerde een gansch anderen toon, dan men van de Zeeuwen gewoon was geworden < Wel duurde het nog lang eer Zeeland hare Consenten inbracht; wel besloot men deswegens alsnog eene bezen- ding derwaarts te laten vertrekken, hetgeen slechts door eene buitengewone Deputatie uit de Zeeuwsche Staten voorkomen werd 5; maar voor het oogenblik was er geen ver- smading van de staatkunde, die Holland in de Staten-Generaal deed gelden. Men begreep, dat de Provinciën elkander moesten verstaan en ondersteunen. In één woord, al had men den ударі verzocht eendracht onder ons te willen stichten, hij had het niet beter kun- nen doen, dan juist ten gevolge van die door hem behaalde voordeelen geschiedde, welke ons tot moedeloosheid en zelfverzaking schenen te moeten brengen. Zoo aarzelden de Staten dam ook nu vooral niet om in Oost-Friesland dien toestand Пе Staten ver- te verzekeren, welke de veiligheid onzer grenzen vereischte. Tegen den 1%" Julij wa- zekeren zich van геп de Oost-Friesche partijen wederom te ’s Hage genoodigd ter beslechting der geschil- len en ter opheffing der bezwaren. Slechts de Afgevaardigde van Embden was tamelijk trouw op den tijd daar. Hij bracht aan het licht, dat de Graaf thans zijn uiterste best deed om den Staten-Generaal in de stad Embden zelve den grondslag te benemen, op welken zij steeds gesteund hadden. Waarschijnlijk gebruik makende van de gelegen- heid, dat Prins неховік tot ondersteuning van den aanslag op Oldenzaal eenig volk 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 5, 29, 81 Dec., 1626. 2 Zie hiervoor, bl. 163. 3 Resol. Stat.-Gen. 26 Oct., 1626. 4 Resol. Stat.-Gen. 3 Nov., 1626. 5 Resol. Stat.-Gen. 28 Коу.; 4, 5, 10 Dec., 1626. 24* 188 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1625— tijdelijk uit Embden had laten uittrekken, Gen hoogste woord te verschaffen, welke van de inmenging van Hun Hoog Mogenden niets wilden weten, Met het doel om in deze belangrijke aangelegenheid met den Prins en Graaf квмѕт casmmm te raadplegen, werden de Heren BICKER en TER KUILEN met den Heer салз uit den Raad van State naar het leger te velde afgevaardigd. Zijne Excel- lentie oordeelde, dat, zoo er geene geruststellende berichten kwamen, men op nieuw Gedeputeerden naar Embden zenden.moest om de gevreesde onheilen te keren en de laatste uitspraak ten uitvoer te leggen. De vertegenwoordigers van Embden drongen daarop sterker dan immer aan; doch gaven tevens de verzekering, dat ook van de zijde der Ridderschap en den Huismanstand een verzoek om uitvoering der uitspraak te wach- ten was. Werkelijk kwamen in het midden van Augustus de Afgevaardigden van die beide Leden der Oost-Friesche Stenden met dat verzoek opdagen. Voorzeker alsnog in de verwachting dat de krijgskans gelukkig voor den Koning van Denemarken zou af- loopen, meenden de Staten zich niet te moeten overijlen , maar den thans aangekon- digden zaakgelastigde van den Graaf te moeten afwachten. Daar die persoon zich echter lang wachten liet, werden al vast de Heren FEITH, HINLOPEN, WALTA, ТЕК KUILEN en BROERSMA als Gedeputeerden naar Embden benoemd. Niet eerder dan den 1sten Octo- ber, toen de Graaf weten moest, dat na de nederlaag bij Lutter de Staten zich geen langer uitstel zouden veroorlooven, verscheen zijn afgevaardigde amama, nadat de andere Oost-Friesche Gedeputeerden reeds weder vertrokken waren, en er dus geen gemeen- schappelijk overleg kon plaats hebben. Hoe het zij, zijne Genade liet verklaren, dat hij zich sterk maakte te bewijzen, hoeveel hij om des vredes wil had toegegeven: meer kon hij niet, als hij niet bloot in naam Graaf wilde blijven: zoo zeer streefden eenige lieden naar eene ongebonden vrijheid. Tenzij nu de machtige hand Gods het belette — zoo stellig-zeide hij was thans zijn voornemen — zou hij op den te bepalen dag in persoon overkomen om Hun Hoog Mogenden de handen te kussen en hun zooveel eer te bieden, dat zij ongetwijfeld. voldaan zouden wezen. Het was laster, dat hij in Embden de Veer- tigen tegen de Magistraat opzette. Ten slotte verzocht hi aan de Deputatie, die op haar vertrek stond, tegenbevel te geven. Doch de Staten begrepen dit verzoek niet te moelen inwilligen, en de Deputatie vertrok. In het begin van November kwam er een schrijven van den Graaf met het verzoek, dat de Staten hunne Gedeputeerden zouden terugroepen, op grond dat hi alsnu inderdaad in persoon stond over te komen. Al dien tijd hadden de Gedeputeerden nog niet veel uitgericht. Maar thans moest er dan ook een cinde aan den onzekeren toestand gemaakt worden. Den 6%= November (1626) verklaarde de Raad van State bij monde van somxerspisk, dat de zaak van Oost-Fries- land van het hoogste belang moest geacht worden, en dat het noodig was iemand naar Zijne Excellentie in het leger te zenden ten einde afdoende maatregelen te beramen: de invloed van het Collegie der Veertigen binnen Embden moest gefnuikt, deze stad DES VADERLANDS, 189 eee voor onzen Staat verzekerd, еп den Graaf in dien zin geschreven worden, dat hem geene hoop op weifeling van deze zijde overbleef. De Heren warra uit de Staten-Generaal en HUYGHENS uit den Raad van State vertrokken en stelden met den Prins vast wat er gedaan moest worden. Maar alsnu verscheen de Graaf іп persoon. Met zijnen Raadsheer awama en zijnen Kanselier wianpa, die voor hem het woord voerde, verscheen hij ten gehoore ter vergadering der Staten-Generaal. Пе uitspraak van den 15den Februarij, dus sprak de Kanselier, kon zijne Genade niet goedkeuren, al ware ’talleen omdat zij zoo gebiedend gesteld was, dat daarmede zijn gezag volstrekt werd miskend, hetgeen de Staten herhaaldelijk verklaard hadden niet te willen doen. De stroopers uit Lingen kon hij met zijn eigen volk wel beteugelen; kwamen er Nederlandsche of Embdensche sol- daten, zoo zou het kwaad slechts verergeren, en de landlieden, aan nieuwe gasten ten prooi, gansch onvermogend worden om de verlangde belastingen te betalen. Tot ge- rusistelling van de Staten voegde hij er bij, dat de gedachte verre van hem was, om rijn recht te handhaven door eenige vreemde middelen, strekkende tot zijn eigen ver- derf en tot nadeel van dezen Staat. — De Graaf wilde zeggen, dat hij de krijgsmacht van TILLY niet wilde inhalen. — Alhier waren de Staten-Generaal met de tegenwoordig- heid van den Graaf verlegen, en daar de conferentie met hem niet vlotte, zoo vaar- digde men weldra eene boodschap af naar de Gedeputeerden te Embden, dat zij tot nadere inlichting een of twee uit hun midden herwaarts zouden zenden. 190 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tend bejegend en vruchtelooos opgehouden was: hij verdiende, verklaarde hij, de verdenking niet, alsof hij tot de andere partij overhelde. De Staten niettemin den schijn niet schroomende alsof zij den Graaf in zijn eigen Land niet vertrouwden, besloten hem het verzoek te herhalen van in persoon alhier de komst zijner Stenden, фе tegen 9 Februarij herwaarts geroepen werden, af te wachten. Daar hij genoegzaam aan de genade van Hun Hoog Mogenden overgeleverd was, liet de Graaf zich overhalen. Wel- licht hoopte hij nog, dat hij zelf de zaak met de Staten wel ten einde zou kunnen brengen; bovendien men kon niet weten, wat de gebeurtenissen in den Nedersaksischen Kreis verder zouden opleveren, en in allen gevalle er konden geene Stenden van Oost- Friesland wettiglgk herwaarts komen, zonder dat er door den Landheer een Landdag was uitgeschreven 1, Voornemens Dus bleek het mede uit hunne maatregelen in Oost-Friesland, dat de Staten gezind whe Teef. waren den oorlog vol te houden, Toonde serora zich thans niet bedrijvig, dan zouden den. de Vereenigde Provinciën den Koning van Denemarken licht met nog meer troepen, dan reeds door de toezending van de vier Engelsche regimenten geschied was, tegen TILLY kunnen versterken 2, Werkelijk dwong hij ons dan ook, door geruchten van be- wegingen en enkele aanslagen, onze macht op de grenzen bijeen te houden. In de gegeven omstandigheden was het bij voortduring raadzaam тпал niet te tergen, еп 100 mogelijk op een voet van onzijdigheid met hem en zijne bondgenooten te blijven. Toen derhalve Nederlandsche ruiters het stadje Schöppingen 5 tegen het begin van de maand Julij (1626) geplunderd en aldaar meer dan vijftig menschen hadden doodgeslagen, еп niet alleen de Keurvorst van Keulen, maar ook тилу deswegens voldoening gevorderd en op betere handhaving der onzijdigheid aangedrongen hadden, besloten de Staten dat feit te wraken en kastijding der schuldigen te beloven, die echter niet zoo spoedig werd toegepast, als de Aartsbisschop wel wenschte ¢. De beweging in Augustus (1626) door den Graaf HENDRIK VAN DEN BERG onderno- теп, zoo het schijnt om, zoo mogelijk, °з Prinsen aanslag tegen Vlaanderen te keer te gaan, leidde tot niets. Toen die aanslag mislukt was, trok de Graaf vAn DEN BERG, па Grol van versche troepen en mondbehoeften voorzien te hebben, den Rijn weder over 5. Hadden de Staten gaarne gezien, dat het leger na ’s Prinsen terugkomst van Bergen op ! Resol. Stat.-Gen. 8, 22, 23 Julij; 3, 6, 9, 15, 19, 21, 27, 28 Aug.; 1, 17, 18 Sept; | 1, 5, 28 Oct.; 5, 6, 17, 25, 29 Nov.; 13, 17 Dec. 1626. 1, 5, 12, 13, 14, 15, 16, 17, | 19, 26, 28, 30 Jan. 1627. Resol. Holl. 23, 24 Jalij; 30 Nov.; 1 Dee. 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 Nov. 1626. ? Noord-westelijk van Munster. å Resol. Stat.-Gen.6, 11, 28 Julij; 28 Dec. 1626. 5 Resol. Stat.-Gen. 29, 81 Aug. 2 Sept. 1626. DES VADERLANDS. 191 — — Zoom dadelijk op nieuw eene vijandelijke vesting had aangerand, de versterking, die 1695-- Grol alsnu bekomen had, en het gevaar dat men zich ’s vijands leger op den hals zou 1627. halen, maakten het onraadzaam deze plaats te bestoken. Het denkbeeld om op Lingen aan te trekken, werd door de Legerhoofden mede verworpen, wellicht uit vrees van met тпл in aanraking te komen 1. Hoe zeer men dit wilde vermijden, bleek, schijnt het, ook hier uit, dat men Koning currisriaan de Engelsche regimenten niet volgens zijn verzoek over land, maar over zee verkoos toe te zenden 2, Een eerste bewijs, hoe ons de vijand op onze grenzen, na de nederlaag van onzen bondgenoot te Lutter, werk zocht te verschaffen, kan men zien іп den aanval, dien hj omstreeks het begin der maand October tegen het veldleger waagde, hetwelk de Prins sedert den 20% September (1626) te. Vinnen betrokken had op den linkeroever - van den Rijn even boven Rees. Aan het besluit om zijn leger zoo ver zuidwaarts ge- legene kwartieren te laten betrekken, schijnt de bedoeling niet vreemd geweest te zijn om van naderbij het oog te houden op hetgeen de vijand kon aanvangen ten einde de invordering der contributien door Brandenburgsch-Nederlandsche troepen $ in de Palts- Neuburgsche landschappen te keer te gaan. Ное het zij, de Graaf van рех BERG zorgde bj de hand te zijn, en kwam na te Wesel mede den Rijn overgetrokken te -zijn , zich te Issum legeren, tusschen Rijnberk en Gelder, waardoor hij tevens den arbeid be- schermde aan een kanaal, dat van Rijnberk naar de Maas bij Venloo gegraven werd 7. Den 2den October dan deed de vijand bij het aanbreken van den dag met 70 compagniën Inval van de paardevolk , 1500 man voetvolk en een zestal veldstukken eenen inval in onze leger- гета ran den plaats. Hij maakte gebruik van eene doorwaadbare plaats in zeker riviertje, waar, ten қарадан gevolge тап een misverstand van den Commissaris-Generaal der Cavallerie, den Graaf van STRUM, geen genoegzaam sterke wachtpost geplaatst was. Zoo overrompeld, verloren de onzen verscheidene manschappen aan dooden en gevangenen, onder welke laatsten de Graaf var втгаом zelve zich bevond, benevens den Ridmeester sweursina en den Heer тох PODLITZ, die weldra overleed aan de bekomen wonde. Toen het Nederlandsche leger op de been kwam, was zulks genoeg om den Graaf van DEN BERG tot den aftocht te doen besluiten, daar hij anders bij den engen overtocht over dat riviertje, zeer in het nauw zou geraakt zijn. ‘Zonder van dit voordeel gebruik te maken, lieten de onzen 1 Resol. Stat.-Gen. 2 Sept. 1626. Resol. Holl, 23, 24 Sept. 1626. arrsema, I bl. 555. > Resol. Stat.-Gen. 12 Jan. 1627. 5 Tot welk een wraak de strooptochten dier soldaten in het Bergsland soms aanleiding gegeven hadden, kan men zien bij arrsema, I bl. 457. ‘In de Мет. de Егеа. Henri wordt dit kanaal Fossa Mariana, elders Eugeniaansche Gracht genoemd naar de Infante ISABELLA CLARA EUGENIA. 192 ALGEMEENE GESCHIEDENIS йй. ыыы 1625— hem met den buit van geroofd goed, vier standaards en 6 of 700 paarden ongemoeid OET aftrekken 1. Kort na dit treffen was men op grond dat er in dit saizoen niets van belang meer scheen te zullen voorvallen, op het opbreken van het leger bedacht, en voor het eind Aanval op S/xis,der maand werd het volk weder in de garnizoenen gelegd 2. Maar nog zou men vóór het einde van dit jaar (1626) een nicuw bewijs van ’s vijands bedrijvigheid bekomen. Eerst werd een aanval op de Klundert verwacht 3; maar een paar dagen later had Sluis een ernstig gevaar af te weren. De aanval werd gericht op het fort hef Pas, aan gene zijde van het Zwin gelegen. Was dit genomen, zoo meende men, zou Sluis het niet kunnen houden, Maar de goeverneur dezer vesling, HAUTAIN, was op zijne hoede en zond het fort uit de 844 versterking toe, zoodat de vijand na een tweewerf herhaalden aanval de wijk ‘moest nemen. De ijverige mauran overleed spoedig daarna, zoo het schijnt, ten gevolge eener bij deze gelegenheid gevatte koude %, Doch врткогл had meer in den zin dan losse aanvallen, slechts bestemd om onze krijgsmacht bezig te houden. De Republiek der Vereenigde Provinciën had nu lang genoeg bestaan, om alle volken te leeren, dat ondernemingsgeest op het gebied van handel en zeevaart een bron van kracht en vermogen verstrekt, berekend om den oor- log zonder uitputting vol te houden. De Keurvorst van Brandenburg begreep dit reeds in 1615 5, en gaarne zou hij Koningsberg tot een tweede Amsterdam hebben willen verheffen; maar hij had te veel te doen om ten spijt van benijders en belagers het ge- zag van zijn Huis over zijne ten deele onwillige onderdanen te handhaven, dan dat zulk een denkbeeld eenigermate verwezenlijkt kon worden. Weldra zou zelfs een WALLESSTEIN, bedacht om zich eene vermogende Souvereiniteit in het Mecklenburgsche te stichten, zeer goed inzien, dat hij daartoe met aansluiting aan de Nederlandsche Republiek den zeehandel in dat oord bevorderen moest. Jammer maar, dat de handel zich niet op Serwoua wil begeerte noch in het belang van een Vorst laat opwekken. — In spixora nu kon de geest idelijke Ne- .. . . . .. 