Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
De Prins gaf daarop zijne bevreemding te kennen, dat hij van dat alles niets recht- 1 Resol. Stat.-Gen. 29 Sept; 6; 25 Oct.; 23 Nov.; 9, 18 Dec. 1620. cameron, lll, p. 388, 389, 390, 391. canLETON zegt, dat het fort den naam Papenbril bekwam. 2 Toen die klachten niet baatten, werd Deutz tegenover Keulen versterkt. Brandenburg zocht daartegen wederom heul bij de Staten, doch dezen meenden, op advies van den Prins, zich dit niet te behoeven aan te trekken. Resol. Stat.-Gen. 4, 11 Jan. 1621. 3 Zie de klachten van den Keurvorst hij monde van den Agent van per veren, bij de Staten ingebracht den 20 Jan. 1621. De Keurvorst verzocht teruggave van onnoodig afgeperste gelden en kwijtschelding van de uit nood beloofde sommen, zoo men althans nde kleinachting” wilde verhoeden, van Han Hoog Mog. »autoriteit, eer en vorige loffelijke reputatie.” 4 Resol. Stat.-Gen. 20 Jan. 1021. DES VADERLANDS, 509 sireeks vernomen had, en men zou Prins HENDRIK er over hooren. Deze had niets tot zijne verontschuldiging aan te voeren, dan dit, dat hij niet geweten had, dat Minden een gereformeerd Stift was !, Dat alzoo Prins nenpam de eigenlijk schuldige was, gaf den Agent van den Keurvorst van Keulen grond genoeg om te duchten, dat men uitvluchten zou zoeken en de schadeloosstelling zou achterblijven. Juist daarom meende hij dubbel krachtig te moeten pleiten, en op denzelfden dag, dat er nu ook een brief van PHILIPS SIGISMUND van Brunswijk, bisschop van Osnabrug, werd medegedeeld, klach- ten behelzende over den overlast door de Nederlandsche ruiters met schennis van de sauvegarde, door Hun Hoog Mogenden verleend, den ingezetenen van dit Stift aange- daan, trad VAN DER VEKEN in de vergadering der Staten. op met de vermelding van nadere bijzonderheden, de geweldenarijen onzer troepen betreffende, en met herhaald verzoek om voldoening. Hun Hoog Mogenden, zeide hij, hadden zelven verklaard, 's Keurvorsten Landen voor onzijdig te houden: gaven zij alzoo geene voldoening, dan protesteerde hij voor God en de wereld wegens het ongelijk, zijnen armen en ellendigen onderdanen geschied door de schuld der Staten, die zulke misdaden ongestraft lieten. Dus spoorde hij hen aan »eenmaal moed te vatten en de soevereine macht, door God den Heer hun gegeven, te gebruiken tot afwering van het oprecht, dat men hunnen naburen en vrienden deed tot vermindering van den verdienden roem, waarmede deze Landen voor dezen door God den Heer zoo overvloedig waren gezegend.” Werden de begane buitensporigheden thans niet gestraft, zoo zouden zij in nog erger mate vernieuwd worden. Kwamen dan de ingezetenen tot wanhopige slappen, zoo liet hij in het mid- den, wat glorie of eer Hun Hoog Mogenden er uit zouden trekken: hunne officieren zouden er de schandelijke winst van hebben, zij de schande zonder winst, en de ge- heele wereld zou gelooven, dat waar was wat die soldaten gezegd hadden, dat de Sta- ten hun de vrijheid gegeven hadden om te handelen, zoo als zij gehandeld hadden. — Krachtige taal voorwaar, en hoogst opmerkelijk in den mond van den afgevaardigde van een katholiek Kerkvorst die getuigenis aangaande Gods zegen onder het vorig Bewind aan dezen Staat geschonken, — De rede maakte indruk, en dadelijk besloot de Verga- dering eene Deputatie uit baar midden naar Prins menprIx te zenden om hem al die klachten mede te deelen en wat zij van zins waren daarop te antwoorden, met de ver- klaring dat zij langer niet zouden kunnen nalaten met ernst daarin te voorzien, en het verzoek dat hij ook zelf aan de beleedigde Vorsten zou schrijven om zich te veront- schuldigen. Tevens bescheidden zij de Ridmeesters sTAKENBROEK en RIJHOVEN voor zich, om te antwoorden op de vraag, op wat last zij zoo vele plaatsen in het Sticht van Keulen gebrandschat hadden. — Deze maatregelen werden niet dadelijk uitgevoerd. Inte- gendeel Prins maurrrs verzocht, dat Hun Hoog Mogenden geene brieven over deze zaak ! Resol. Stat.-Gen. 28, 29, 30 Jan.; 2 Febr. 1621, 1618 — 1621. 510 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— naar Duitschland zouden zenden zonder » voorgaande goede kennis.” Niettemin werden ee de brieven opgesteld, maar de zaak had zoo weinig voortgang, dat VAN DER VEKER op nieuw met klachten aankwam. Nu namen de Staten voor, al wat zij besloten hadden uit te voeren, en de onaangename zaak werd Prins nenpam verzoet, doordat hem het pensioen zijner moeder nog een jaar na haren dood werd verzekerd !. Nog evenwel was de onwil van Prins wavarrs niet overwonnen , en de Stalen moesten zich eindelijk schikken in zijn verlangen, dat de zaak nader onderzocht en Prins nenpaik van de verplichting om zich te verontschuldigen verschoond zou worden. Niettemin werd, op herhaalde aanvragen van den Agent van DER vexer, Prins HENDRIK op nieuw verzocht order op de zaak te stellen, Maar zij bleef hangende en verscheidene leden der Staten aarzelden het besluit der Vergadering tegen ’s Prinsen zin door te zetten. Eindelijk kreeg VAN DER VEKEN van Hun Hoog Mogenden de verklaring, dat zij onderzoek zouden laten doen naar de, zoo het heette, afgeperste schuldbekentenissen: de invordering zou intusschen achterblijven: waren er reeds gelden afgedwongen tegen de plakaten, dan konden de belanghebbenden deswegens eene actie instellen by den Raad van State 2, Had men hier te lande gerekend op de uitwerking, die de berichten van de verovering van een deel der Palis en van de vlucht der Keurvorstelijke familie op Koning 3aconus De Koningvan hebben zouden, aanvankelijk scheen men zich niet vergist te hebben. In het begin | Groot- Britan : — schijnt zich deYan October bracht een brief van caron de tijding, dat de Koning, zoo het scheen, atic UM de zaken in Duitschland beter begon te behartigen’, en eenige dagen later, dat als -e aantrek- prora de Palts niet op staanden voet wilde ruimen, de Koning besloten was alles wat God hem gegeven had, er aan te wagen om hem van daar te verdrijven: reeds ver- klaarden de Engelsche Grooten, zich belangrijke opofferingen te zullen getroosten: de Graven zouden elk 10,000, de Baronnen elk 6000, de Ridders elk 3000 gulden vrijwil- lig bijdragen; de prins van Wales zou 100,000 gulden geren, en voorts anderen naar hun vermogen. De inhoud was van dien aard, dat de Prins ze niet aan de Staten mededeelde, voorge- vende dat niemand alhier ze ontcijferen kon, en dat ook caRLETON in de overzending naar Engeland de hand niet wilde hebben. Toen de brieven uit Engeland terugkwa- men, werden zij rechtstreeks naar den Prins in het leger gezonden. Ook nu mochten de t Resol. Stat.-Gen, 12, 13, 17, 19 Febr. 1621. 2 Resol. Slat.-Gen. 1, 4, 8, 9, 11, 16, 17, 18 Maart, 1621, DES VADERLANDS. Bit Staten ze niet zien !, — Zoo scheen er dan eenige krachtsontwikkeling van Koning sacosus 1618— te wachten; maar eene mededeeling, ambtshalve door canuston aan de Staten-Generaal DAE gedaan, strekte zeer om die verwachtingen te logenstraffen, Wel sprak hij van ’s Konings stellig voornemen ter handhaving van zijns schoonzoons gezag in de Pals; maar, voegde hij er bij, thans was het jaargetijde te ver verloopen: in het voorjaar zouden Doch dit is niet meer dan de hulptroepen gereed sin, — als, en ziedaar hoe sacosvus zijn gewone handelwijze schijn. niet verzaakte, — als de pogingen tot vrede, nu nog aan te wenden, geen doel troffen 2, — Werkelijk bleek nog niets van maatregelen tot dadelijke ondersteuning. Op nieuw werd sacosus door de onzen herhaaldelijk aangemaand; men deelde cAnLETON eenen brief van de Geünieerde Vorsten mede, waarin met het oog op den Koning van Groot-Britannië gezegd werd, dat voortaan geene vredesvoorslagen, maar slechts geweld zou baten om de schade en schande, waartoe men vervallen was, te herstellen. Dezen brief moest canon krachtig bij den Koning ondersteunen, en dadelijk bericht overzen- den, hoe hij was opgenomen ?. Canmuzrom, die intusschen, alsof er niets dringenders te doen was, de Staten met proposities van ondergeschikt belang bezig, ja wederom lastig moest vallen 4, canueron zelf werd ongeduldig. Met bitterheid stelde hij in zijn schrijven naar Engeland de vorderingen voor, die de tegenpartij maakte: bij vijands bedrijvigheid en behendigheid was het zoo ver gekomen, dat, zeide hij, slechts God door een wonder of, naast God, de Koning door zijne macht, spoedig en krachtig aange- wend, hem zou kunnen weerstaan: de tegenpartij besteedde millioenen om ’s Konings naaste bloedverwanten te verdelgen: in hagchelijker toestand had men in deze eeuw nog niet ver- keerd, en toch waren er nog, die den Koning gunstig voor dien vijand wilden stemmen. De Staten-Generaal, die maandelijks eene som van 30,000 pond sterling voor de zaak van 's Konings kinderen over hadden, waren de rechte vrienden van zijne Majesteit. Men zocht grieven tegen hen en klaagde over hetgeen in de Oost-Indiën voorviel; maar de waar- heid was, dat er in langen tijd geen Engelschman of Schot iets tegen hen had in te brengen gehad, terwijl er te voren telkens klachten tegen het gedrag hunner zeevaarders op alle zeeën inkwamen: dat was geschied in den tijd van die vroegere »slechte en verwarde” Regering, van welke ook de aanleiding tot de oneenigheden in de Oost dagteekende, welke men wegens den afstand niet zoo spoedig had kunnen voorkomen. Maar thans was de Regering ordelijk en dienstwillig jegens zijne Majesteit gezind: zoo had God ’s Konings bemoeijingen gezegend tot handhaving der godsdienst in dit Land tegen geheime aan- slagen, en zoo zou God op nieuw zijne pogingen tot behoud der godsdienst in de ge- 1 cABLETON, p. 357, 394, 395. 2 Resol. Stat.-Gen. 10, 18, 21, 22, 24 Oct. 1620. 3 Resol. Stat.-Gen. 24 Nov.; 1 Dec. 1620. carreto, Ill, p. 407, 408, 411, 412, 413. 4 Resol. Stat.-Gen. 18, 30 Nov. 1620. 512 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed 1618— heele Christenheid zegenen 1. — Aldus werd tot zelfs de schande van de tegenwoordige — Nederlandsche Regering op de huichelachtigste wijze dienstbaar gemaakt aan het doel om den Koning tot het opvatten der wapenen tegen de Katholieke partij te bewegen. Bewegingen Semora, die zich sedert van Bacharach en Kaub en van eenige plaatsen op den der troepen in de Palts. Hondsrug had meester gemaakt, zonder dat een tocht van FREDERIK VAN soLms daar iets tegen had uitgericht, vernam naauwelijks dat Prins mmwpaum den Main naderde, of bij nam voor, hem te gemoet te trekken, en zijne vereeniging met het leger der Unie te beletten. Met een deel zijner macht bij Gerau op den rechter oever van den Rijn tegenover Oppenheim gelegerd, liet hij den eersten October een deel zijner ruiterij den Main bij Höchst, beneden Frankfort, doorwaden: zijn voetvolk wilde bij ‘met wagens de rivier overzetten; doch de eerste dier wagens sloegen om, en nu, van zijn voornemen afziende, keerde hij naar zijne brug bij Oppenheim terug. Anspacm, op het vernemen van hetzelfde bericht, trok met zijn leger de brug bij Worms over, en sloeg den weg langs de Bergstrasse in. Maar toen hem ter oore kwam, dat sPrxoLa van zijn voornemen had afgezien, zond hij de helft van zijne macht weder naar Worms terug en hield zelf stand te Bensheim. Van hier zond hij de kapiteins corsrkm en MEGANCK met troepen, op de Nederlandsche grenzen gewonnen, ‚den Prins te gemoet, die den 44" October zonder bezwaar den Main doorwaad was, Vier of vijf dagen daarna had bij Heppenheim, tegenofer Worms, de vereeniging van 's Prinsen troepen met het leger der Unie plaats, — Thans scheen het de tijd om met vereenigde krachten iets van belang tegen sPINOLA uit te voeren; doch de daartoe voorgestelde plannen hadden elk hunne bezwaren, en men kon het omtrent geen van alle eens worden. Den 13den Oe- tober werd een overval op Alzey beproefd, maar niet doorgezet. Des anderen daags zou het op Oppenheim los gaan. Hier verraschte men serxorA, terugkomende van Alzey, dat hij was gaan beschermen. De Spaansche Generaal had nog den tijd om zijne troe- pen in slagorder te scharen, en zelfs, daar de tegenpartij draalde met het aanvangen van den strijd, om ze in zijne verschanste legerplaats terug te doen keren. Op het eind van October maakte sPINOLA nog eene beweging naar het noordwestwaarts van deze plaats gelegen Opper- en Neder-Olm, terwijl hij slechts een paar regimenten te Oppen- heim achter liet, Dit lokte anspacn hem een eind weegs achterna; doch wederom zon- der uitwerking. 2 RANDWIJK vertrok tegen het einde van November; hij weigerde de geschenken, die men hem wilde vereeren (Zie zijn Rapport). Resol. Stat-Gen. 20 Oct. 1620. Toen men hem later een gouden kop met eenige gouden nobels te huis zond, verontschuldigde hij zich niettemin ze aan DES VADERLANDS. 515 niet geschikt om de flaauwe verdedigers zijner Erflanden moed in te boezemen. Frer- DERIK V ging voort met.de geheele wereld om zijnentwil in rep en roer te willen bren- gen; hij dreef nog in het midden van October de Staten aan om spixoLas tocht den Geestelijken Vorsten van Keulen, Trier en Mainz betaald te zetten, en om het Bestand niet te ontzien 1, Maar niets baatte: al zijne vrienden en bondgenooten hadden redenen om zich van dadelijke hulp te onthouden. Nog altijd werden er van onze zijde pogin- gen aangewend om Venetië over te halen om door een vijandelijk optreden tegen Spanje deze Mogendheid te dwingen, bare troepen, tot tuchtiging des Konings van Bohemen bestemd, terug te roepen, of dezen Vorst ten minste geldelyken onderstand te verleenen. Doch Venetië bleef zich verontschuldigen, en slechts om tegenover een verzoek, dat men niet wilde inwilligen, een verzoek over te stellen, dat wij niet vervullen konden, schijnen sURIANO en TREVISANO de Staten in dezen tijd gedurig te hebben aangemaand om zich de zaak van Graauwbunderland door het verschaffen van geld aan te trekken en er een gezant of krijgsoverste heen te zenden. Hoe konden de Staten, niet door de Graauwbunders aangezocht, en, gelijk zij zeiden, buiten staat iemand in hun midden te vinden, die met de zaken aldaar genoegzaam bekend was, zulk een verlangen be- vredigen? Juist toen de Koning van Bohemen reddeloos verloren was, vond suRIANO een voorwendsel om aan den aandrang, dat de Staten zich opzettelijk met die zaak zouden bemoeijen, een einde te maken 2, De vereenigde legers van Oostenrijk, Spanje en de Katholieke Liga kon de onge- lukkige Koning van Bohemen niet weerstaan. Het gevaar voorziende, had hij reeds het dierbaarste wat hij bezat, in veiligheid gebracht. Zijnen zoon, dien men Kroonprins van Bohemen noemde, zond hij niet naar zijnen trouweloozen grootvader in Engeland, maar, aandoenlijk bewijs van vertrouwen! naar de Nederlanden om daar in het gezin van Graaf ERNST casum opgevoed te worden. Doch nu kwam ’s Graven be- noeming tot goeverneur van Friesland tusschenbeide, en hoe kon de Prins, schrijft CARLETON, in die onbeschaafde en afgelegen Provincie behoorlijk opgeleid worden? Kon de Gravin met den jongen Prins te Utrecht blijven of in den Haag of nog beter te Delft komen wonen, dan ware voor ’s Prinsen gezondheid en veiligheid naar behooren gezorgd 3, — Doch hoe nietig moesten zich deze bemoeijingen voordoen, toen in de laatste te nemen (Resol. Stat.-Gen. 0 Jan. 1621), Hij leverde eene declaratie in van de kosten zijner zending, van 11,830 gulden, waarvan de Gecommitteerden tot onderzoek zijner aanspraak 2600 gekort wilden hebben (Resol. Stat.-Gen. 12 Jan. 1621). casteron, III, p. 391, 396, 406. 1 Resol. Stat.-Gen. 19 Oct. 1620. 2 Resol. Stat.-Gen. 12, 18, 19, 30 Sept.; 1, 3, 19, 21 Oet.; 12, 30 Nov. 1620. 3 Resol. Stat.-Gen. 3, 21 Oct.; 3 Nov. 1620. carreton, lil, p. 386, 387, 395, 406. De III Dezi, 3 Sruk. "à 65 1618— 1621. Nederlaag van den Koning van Bohemen. 1618— 1621. Besluiten daar- na door de Sta- ten genomen. 514 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Gt EE TEER dagen van November het bericht aankwam, dat de vader van den jongen Prins versla- gen, en na zijn leger verstrooid te hebben gezien, met zijn echtgenoot naar Silezië was geweken. Welk eenen indruk moet deze tijding in Holland gemaakt hebben op de mannen van die partij, welke Koning rrrpemiK als den uitverkoren verbreker van het rijk des satans had aangeduid; op hen, die zeker dat God hem des noods met wonderen bij zou staan, gezegd hadden, dat de Katholieken wel beven mochten, en, spot bij bedreiging voegend, den Keizer als een geplukten arend in een kooi hadden voorgesteld 2, Welk eene deemoediging zag zij hiermede zich als van Gods wege aangedaan ! Dus was voor haar de tijd om alles door te drijven, om hare buiten- en binnenlandsche vijanden uit te roeijen, en de geheele wereld met Oost en West te winnen, dan nog niet ge- komen! — Nog vóór de ontvangst van dien ongeluksbode uit Bohemen had de Prins besloten, » wegens het verloopen saizoen’’ het veldleger bij Schenkenschans op te breken, en wanneer de troepen weder in hunne garnizoenen terug zouden zijn, de Garnizoen- houders af te danken. Den 7%" November was Prins maunrrs te ’s Gravenhage terug. Een maand later was er sprake, Prins mgwpmik met zijne ruiters uit Duitschland terug te ontbieden, en de Geünieerde Vorsten door toezending van een of twee af- gevaardigden op den Uniedag met woorden te gaan bemoedigen. Vooreerst deed men het met eenen brief af, en Prins nenpark was den 28sten December terug. Toch lieten de Staten de handen niet moedeloos zinken, zij namen het besluit om hunne compag- niën te versterken, hetgeen hunne macht met een getal van 9000 man voetvolk en 1500 ruiters vermeerderde; ook onttrokken zij den vernederden Koning van Bohemen hunne ondersteuning nog niet. Zij besloten de subsidie voort te zetten, in geval er nog eene krijgsmacht overgebleven mocht zijn om ze te ontvangen, en toen de Overste Franck uit Pilsen geschreven had, dat hij zich daar bevond zonder geld, zonder krijgs- of mondbehoeften, zonder eenig bericht van den Koning, en dat hij aldus die plaats en Tabor er bij zou moeten verlaten, antwoordde hem de Prins van Oranje, dat hij die plaatsen nog moest trachten’ te houden, want dat hij uit de subsidie, die Hun Hoog Mogenden wel zouden blijven verstrekken, geld zou krijgen. Ook de Koning zelf werd aangemoedigd, op grond dat de Staten het mogelijke doen zouden om hem te onder- steunen. Eindelijk, ten einde den Staten eene nadere gelegenheid te verschaffen om zich te verklaren, verscheen de Resident van Venetië den 2den Januarij ter vergadering der Staten-Generaal. Hij betuigde bij zijne nieuwjaarswenschen, Hun Hoog Mogenden zijne deelneming in de smart, welke de nederlaag van den Koning van Bohemen en de e Prins werd te Zwol aan Graaf gaxst gebracht dvor zijnen oom LopEwük, lMertog van Simmeren, die daarop naar 's Hage vertrok. Resol. Stat..Gen. 14 Nov. 1620. 1 pnaxDT, Hist. d. Ref. IV, bl. 422, 424. DES VADERLANDS. 913 ——ÁÓÁ——M ———————————ÁÁÓÜÁ€ÓÁY vorderingen van sPINOLA hun aandeden; hij maakte hen opmerkzaam, dat Spanje, met Oostenrijk vereenigd, aldus haren toeleg nader kwanr om zich van de wereldheerschappij meester te maken en de vrije Volken te onderdrukken, en de Staten vermanende het gevaar der Christenheid niet voorbij te zien bij de partij, die zij kiezen zouden, hetzij zij besloten den oorlog te hervatten hetzij het Bestand te doen voortduren, prees hij het besluit, dat zij genomen hadden, om hunne krijgsmacht te versterken. — Hoe kon deze taal anders dan met kloeke woorden beantwoord wprden? Ook betuigde men te hopen, dat »God de Heer de zaak wederom ten beste zou richten door zijne hand," en ver- klaarde, daartoe van onzentwege al het mogelijke te zullen doen !. 1 Resol. Stat-Gen. 28 Octob.; 7, 23, 24, 30 Nov.; 7, 8, 9, 15, 26, 28, 31 Decemb. 1620. 2 Jan. 1621. Resol. Holl. 7 Nov.; 19 Dec. 1620. cantetox lIl, p. 407, 416, 417. 1618— 1621. 516 Í ALGEMEENE GESCHIEDENIS TWEEDE HOOFDSTUK. VAN DE HERVATTING VAN DEN OORLOG TOT DEN DOOD VAN PRINS MAURITS. 1621—1625. 1091— Toen de Prins eindelijk begrepen had af te moeten zien van den toeleg om den 1623. Heer van sommeLspijK aan het hoofd van het buitengewone Gezantschap naar Frankrijk te doen vertrekken !, scheen niets meer te beletten, dat deze Ambassade, en tevens die naar Engeland, alsnu spoedig voortgang had, en werkelijk werd bepaald, dat de Instructies voor de beide zendingen in gereedheid gebracht zouden worden ?. Niettemin en in weerwil van de mededeelingen uit Parijs, volgens welke men aldaar van eene vereerende ontvangst verzekerd kon zijn, bleef de zaak nog een geruimen tijd hangende. Strijd over de De moeijelijkheid lag thans in de vraag, aan welke der Provinciën de personen, die personen, die met met de zendingen zouden belast worden, te benoemen stonden. Die van Holland be- de zendingen naar Frankrijken grepen, dat de zege der staatkunde, welke zij dreven, slechts dan verzekerd zou zijn, naar Engeland belast moesten zoo er naar Frankrijk en Engeland mannen gingen, die niet belemmerd werden door nm de bewustheid, dat de stemming in de Provincie, uit welke zij afkomstig waren, met die staatkunde in strijd was. Dus verstonden zij zich met die van Zeeland en kwamen aan met den eisch, dat Holland en Zeeland ditmaal de personen, die naar Frankrijk en Engeland zouden vertrekken, moesten benoemen. De andere Provincién waren niet geneigd dezen eisch in te willigen. Vandaar dat de Staten van Holland de zaak nog uitslelden, onder voorwendsel dat het door Engeland op nieuw geopperde vraagstuk der haringvisscherij nieuw onderzoek vereischte 5, Dat dit niet meer dan een voorwendsel was, blijkt daaruit, dat zij zelven herhaaldelijk besloten, dat de Gezanten het punt der haringvisscherij niet zouden mogen aanroeren 4. Eindelijk evenwel moest er toch 1 Zie hiervoor, bl. 451. 2 Resol. St.-Gen. 14 April, 1620. 3 Resol. Holl. 17 Julij, 1620. 4 Resol. Holl. 27 Aug.; 20 Sept., 1620. DES VADERLANDS. 917 WEE MN IMIISUNE GNE GINE NEM ME MEE IIIA CH AA INNEN RCNMENINMT een proef genomen worden, in hoeverre de Provincién er toe te brengen zouden zijn, om zich naar het verlangen van Holland en Zeeland te voegen. De Staten van Holland besloten, eenige buitengewone Gedeputeerden uit hun midden in de vergadering der Generaliteit te laten optreden, ten einde bet belang hunner Provincie bij de zaak der builengewone Gezantschappen krachtdadig voor te staan. Nadat die Afgevaardigden met vele woorden hadden aangetoond, hoe noodig het was, dat de zaak niet langer werd uitgesteld, voerden de vertegenwoordigers der andere Provincién hun te gemoet, dat het uitstel haar niet te wijlen was. Alsnu genoopt om op het punt te komen, waaraan het haperde, droegen die van: Holland en Zeeland voor, dat, aangezien hunne Gewesten bepaaldelijk belang hadden bij de te Parijs en te Londen te behandelen zaken, het ditmaal aan hen staan moest, de Gezanten te benoemen. Hiermede wilden zij zich niets boven de andere Provinciën aanmatigen: een ander maal waren zij geneigd haar een dergelijk voorrecht te gunnen. Bovendien de te benoemen personen, uit welke Provincie dan ook afkomstig, waren slechts uitvoerders van den wil der Staten-Generaal, die immers de instructie, buiten welke zij niet gaan mochten, zelven zouden vaststellen. — Door deze redenen lieten de Gedeputeerden der andere Provinciën zich geenszins over- reden. Er waren, dus beweerden zij, verscheidene punten, bij welke al de Gewesten gelijkelijk belang hadden ‚ te weten, de vernieuwing van de Alliantiën en de waarbor- ging van het Bestand. Dus konden zij niet van meening veranderen, zonder hunne lastgevers daarin te kennen, en dat dezen zouden toegeven was niet waarschijnlijk : integendeel, zij zouden zich over zulk eenen voorslag verwonderen: immers werd op die wijze de band der Unie niet bevorderd en slechts ijverzucht opgewekt. — Voor het oogenblik waren de gemoederen niet te verzetten: die van Holland zouden het nader gevoelen der Staten hunner Provincie inwinnen, en verzochten de Gedeputeerden , intus- schen niels van het gebeurde naar hunne lastgevers te schrijven. Des anderen daags echter kwamen zij bij vernieuwing op voor hunne zaak. De redenen, thans door hen aangevoerd , waren minder algemeen en hadden meer het karakter van verwijten. 318 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— dat zij wel bij hun gevoelen bleven, maar hunne lastgevers zouden raadplegen, en wat 1575 de West-Indische Compagnie aanging, zij waren oogenblikkelijk bereid om de laatste hand aan hare oprichting te leggen. — Dus was de zaak eigenlijk reeds ten genoegen van Holland geschikt; want, zetten de Provinciën thans de West-Indische Compagnie door, dan verbonden zij zich onoplosbaar met de oorlogspartij, en er was geen gevaar meer te duchten, dat zich te Parijs en te Londen eene staatkunde zou wallen laten gelden, Holland be- met ’s Prinsen verlangen in strijd 1, Zoo ten minste schenen de Staten van Holland a ee de zaak te begrijpen: want zij stelden van nu aan vast, dat van wege hunne Provincie ae anade Heren wimmenum en de Pensionaris pauw naar Frankrijk, en senruvizen benevens ap ESA den Delftschen Pensionaris GAMERLING en den Oud-Burgemeester van Hoorn, soxcx , naar digd. Engeland zouden worden afgevaardigd. Bij dezen zou Zeeland hare afgevaardigden voegen; maar aan geene andere Provincie zou men toelaten zich in de Gezantschappen, die reeds talrijk genoeg waren, te laten verlegenwoordigen: ten hoogste zou men kunnen toestaan, dat er nog één aan toegevoegd werd wt eene der vijf andere Provinciën, die aanspraak maken mocht een bijzonder belang bij de zaken te hebben ?. Toch gaf zich de tegenstand in de Staten-Generaal nog niet dadelijk ‘gewonnen. De Hollandsche Ge- deputeerden, op grond van de afwezigheid van wiwwENvM, die zich in het leger bevond, tijdelijk versterkt met den geduchten persoon van somxerspisk , achter wien men gewoon geworden was den Prins te zien, moesten den aandrang herhalen en vriendelijke verzoe- ken bij redegronden voegen. Ook Zeeland zond omstreeks dezen tijd twee buitengewone Gedeputeerden in de aanzienlijke en als gewezen rechters van OLDENBARNEVELT be- ruchte personen van MANMAKER en SCHOTTE °, Thans zouden eerst de Instructies vast- gesteld worden, opdat men in staat mocht zijn te beoordeelen, van welken aard de taak zou wezen, die men aan de te benoemen personen zou toevertrouwen. Er verliepen nog ruim veertien dagen voordat de Instructies gereed waren, zoodat men noodig vond zich wegens het lange dralen by de Fransche Regering te verontschuldigen. 2 Resol. Holl. 20 Sept., 1620. 3 Resol. St.-Gen. 23 Nov., 1620. 4 Zie het Verbaal der Gezanten, op het Rijksarchief, DES VADERLANDS. 519 van Frankrijk tot verlenging van het Bestand kon leiden, niet was afgesneden, hield ^ 1621— Gelderland zelfs nu nog de benoeming der Gezanten tegen. Eindelijk stonden de Ge- ii deputeerden dezer Provincie, alhoewel zij nog geen bericht van hunne lastgevers hadden, en derhalve voorwaardelijk toe, dat men tot de benoeming zou overgaan. Tevens gaven zij hun verlangen te kennen, dat benevens Holland en Zeeland de Provincies Utrecht en Overijsel elk eenen Gezant tot de Legatie naar Frankrük, en Friesland en Groningen elk eenen Gezant tot die naar Engeland benoemen zou. Gelderland zag voor ditmaal van haar recht af, om des te meer kracht bij haren tegenstand uit naam der Provincién tegen Holland en Zeeland bij te zetten. Het spreekt van zelf, dat Holland hier geen genoegen mede nam: hoogstens, dit verklaarden thans hare Gedeputeerden, zouden zij aan Friesland vergund wenschen te zien, eenen Gezant naar Frankrijk, en aan Utrecht eenen naar Engeland by de door Holland en Zeeland benoemden te voegen. Met dit voorstel nam Friesland genoegen; maar Utrecht, Overijsel en Groningen hielden zich aan het gevoelen van Gelderland. Tot het uiterste gebracht, verklaarde Holland zich met de meening der meerderheid slechts onder deze voorwaarde te kunnen vereenigen, dat elke Provincie de kosten droeg van den door haar te benoemen Gezant. | Hierop werd geen antwoord gegeven, en de strijd, waarbij het eigenlijk aankwam op de vraag, of de staatkunde des vredes of der oorlog de bovenhand zou hebben, werd nog eene maand lang buiten het tooneel van de vergaderzaal der Staten-Generaal voortgezet. SowwELsDEK nam dan ook wederom zijn afscheid als tijdelijk lid der Staten-Generaal. Bij het groote vraagstuk was het van weinig belang, dat zich ook in Holland zelf zekere tegenstand openbaarde. De Gedeputeerden van Enkhuizen gaven bij de Gecommitteerde De benoeming Raden hun verlangen te kennen, dat een uit hunne stad mede afgevaardigd zou worden 725 BEUININK als medeafgevaar- naar Engeland wegens het belang hunner stad bij het stuk der haringvisscherij: werd ar naar Enye- hun eisch niet ingewilligd, zoo vorderden zij, dat de beslissing uitgesteld bleef tot de ven. aanstaande zitting der Staten van Holland. Werkelijk waren de Gecommitteerde Raden ongezind aan het verzoek gehoor te geven, en nu toonden die van Enkhuizen hun on- genoegen en verklaarden in de Instructie geenszins de uitdrukking van hun gevoelen te willen erkennen. Toen de winterzitting der Staten bijeen was, weigerde Enkhuizen de gemeene middelen toe te staan, wanneer zij haar verlangen niet verkreeg, zich beroe- pende op het voorbeeld der stad Schiedam, die voor dezen op gelijke wijze de benoeming van haren stadgenoot murtwisk had doorgedreven. De Edelen vonden den eisch en de weigering der Consenten onbehoorlijk ‚ te meer daar eensdeels reeds een afgezant uit Hoorn benoemd was, dien men gemakkelijk op de hoogte kon brengen, en anderdeels besloten was, dat er in het geheel niet over de visscherij zou gehandeld worden. Doch het was om eenen bepaalden persoon te doen: men wilde sruk in het Gezantschap opgenomen hebben, en de meerderheid der Staten van Holland gaf aan Enkhuizens 520 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— onredelijken eisch gehoor: BRUININK werd nevens sonck benoemd l. — Tegen het einde "et van November werd de groote vraag weder in de Staten-Generaal opgevat. Alstoen trachtte Gelderland nogmaals te verhoeden, dat den Gezanten in Frankrijk de pas werd afgesneden om over de verlenging van het Bestand en tegelijk van de Alliantie met de Fransche Kroon te handelen. Voor de leus liet men het artikel voor alsnog achterwege, om het later, wij zagen het reeds, in eene nadere Instructie op te nemen. Hoe het zij, de tegenstand was thans verwonnen. Gelderland gaf toe, en eerst na een ernstig geschil over de vraag, welke Provincie aan elk der Gezantschappen een afgevaardigde zou toevoegen, werd niet zonder dat de Prins met de zaak gemoeid was, bepaald, dat Utrecht een afgevaardigde bij het Gezantschap naar Frankrijk, en Friesland er eenen bij dat naar Engeland voegen zou. Nu kostte het alleen nog eenige moeite om voor de personen, die door Holland tot het Gezantschap naar Engeland benoemd waren, de toestemming der Provinciën te verkrijgen, en in het midden van de maand December De benoemin- kregen de benoemingen eindelijk haar béslag ?, Tot de Legatie naar Frankrijk waren gen tot de Ge- zantschappen EE haar voor Utrecht. Tot die naar Engeland, BENTHUIZEN, CAMERLING, SONCK en BRUININK VOOr benoemd, WIMMENUM en ADRIAAN PAUW voor Holland, manmaxen voor Zeeland en PLOOs Holland, scnotrg voor Zeeland en venvou voor Friesland. DES VADERLANDS. 521 ————————— "——————————————————————.Pm—————Áaá— onder de naar E ngeland bestemde Gezanten: slechts de ijverzucht van BRVIXIXX bracht te weeg, dat er ten slotte ook twee bij oLpENBARNEVELTS terdoodbrenging persoonlijk betrokken staatslieden onder hen waren. CanmrETow zond hun reeds eene schildering van hunne personen vooruit: het waren geschikte en welgezinde menschen, schreef hij, hoezeer weinig bedreven in de buitenlandsche zaken. Wat de hoedanigheid welgezind, bepaaldelijk ook op savrwiwx toegepast, in den mond van den Engelschman beteekent, is niet onduidelijk. Maar scnortz, voegde hij er bij, was de ziel van het talrijk Ge- zantschap: het was, een werkzaam en bekwaam man en geacht wegens zijne rechtscha- penheid }. 1621— 1625. Hadden de Gezanten, die den 23**» Januarij, 1621, de reize naar Engeland aan- poel der zen- vaardden, aldaar zaken te verrichten, wier afdoening hunne tegenwoordigheid vorderde ? In geenen deele. Zouden zij sAcorvs op nieuw trachten te bewegen tot krachtige on- dersteuning van zijnen schoonzoon in Duitschland, — om op de vermaning, die zij ten dien einde tot den Koning richten zouden, het wel te verwachten antwoord te bekomen, behoefden zich waarlijk geen zestal afgevaardigden naar Engeland te begeven. Alle onderhandelingen over de haringvisscherij en over de oneenigheden in de Oost-Indië en de wateren van Groenland hadden zij nitdrukkelijk in last ten eenen male af te snijden. Zelfs de vernieuwing der Alliantie mochten zij slechts bij gelegenheid ter sprake bren- gen, en zoo de Koning ten dezen aanzien op nadere verklaring stond, moesten zij eerst naderen last uit ’s Gravenhage afwachten. Immers voorzag de Nederlandsche Regering, dat zij by de opening van onderhandelingen over deze zaak tot eene besliste verklaring zou moeten komen aangaande haar voornemen om het Bestand al of niet te verlengen, en dit verkoos zij niet; om allen tegenstand tegen het besluit, dat zij nemen wilde, te voorkomen, verlangde zij alles in het onzekere te laten, totdat de zaak op het oogenblik zelve, waarop de twaalf jaren ten einde liepen, beslist zou zijn. Alleen op het stuk van de munt zouden zij mogen verklaren gelast te zijn. onderhandelingen te openen, ten einde een eenparigen voet op den koers van het geld in de beide Landen te beramen ?; — doch was tot deze betrekkelijk geringe zaak een zoo plechtig en talrijk Gezantschap van noode? Dus waren er andere beweegredenen. Tegen den tijd, dat het Parlement ver- gaderde, zag sacosus om den wil der partij, die in dit Parlement het hoogste woord zou voeren, niet ongaarne in de komst eener Nederlandsche Legatie een bewijs geleverd van zijne goede verstandhouding met de Republiek, en wederkerig moest onze Regering op een tijdstip, dat de zending van een Gezantschap naar Frankrijk niet vermeden kon worden, ten einde noch sacozus, noch de oude Calvinistische partij ten onzent achter- 1 cARLETON, III, p. 385, 417, 418. 2 Zie de Instructie der Gezanten in het Rapport op het Rijksarchief. Dit Rapport is de bron, uit welke wij de bijzonderheden betreffende dit Gezantschap putten. III Deer. 5 Sruk. 66 din lan g naar Enge- d. 1621— 1625. Eerste gehoor der Gezanten bij JACOBUS. 522 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EES EEE dochtig te maken, den schijn verhoeden, alsof men het heil meer bij Frankrijk, dan bij Engeland zocht. Door een ongeluk, den vooruitgezonden hofmeester overkomen, was nog niets ter huis- vesting der Gezanten gereed, toen zij den 29sten te Gravesend aanlandden. Zij moesten er toe overgaan om een logement, de Paltsgraaf genaamd, af te huren. “Den 74 Februarij bekwamen zij gehoor bij den Koning. In dien tusschentijd ont- vingen zij wel beleefdheden van de Ambassadeurs van Frankrijk, Venetië en Savoye, maar liet geen der Engelsche Grooten zich aan hen gelegen liggen: slechts Generaal cECIL kwam hun een bezoek brengen. Op den dag der audientie werden zij echter door een goed aantal Edelen van ’s Konings kamer afgehaald: hun trein hofwaarts bestond uit een vijfentwintigtal koetsen. Bij hun binnentreden stond de Koning op met ongedekten hoofde, doch eene ongesteldheid aan zijne beenen belette hem hun eenige passen te gemoet te gaan. Tegelijk met hen drong eene » overgroote menigte menschen van aller- hande soort’ de audientiezaal binnen, zoodat er genoeg getuigen waren van de taal, die zij Zijne Majesteit lieten hooren. Onsterfelijke dankbaarheid, zeiden zij, waren zij en hunne nakomelingschap zijner Majesteit verschuldigd wegens de hulp hun bewezen tot herstel der rust hunner Republiek in het geestelijke en het wereldlijke. Hunne Meesters, de Staten-Generaal, wetende, hoe Spanje van den toestand van Duitschland gebruik maakte om onder de leus van het belang der godsdienst zich van de wereld- monarchie meester te maken, hadden zich opgewekt gevoeld om te verhoeden, dat de ware Godsdienst en de rechtvaardige zaak van den Vorst, die haar verdedigde, niet werd »gesmoord onder de gewelddadigheden van hen, die gezworen hadden, de dolle woede hunner eerzucht langs allerlei wegen te koelen.” Daar zij echter alleen niet bij machte waren het kwaad te keren, zoo hadden zij Zijne Majesteit te danken, dat hij.eindelijk »een heilig besluit’ genomen had. — Zij doelden op canterons mededee- ling van den 21sen October, en, veinzende niet te weten dat de toen gegeven belofte slechts voorwaardelijk was, wilden zij het doen voorkomen, alsof de Koning door zijn woord was gebonden. — Het was dan ook hoog tijd, zeiden zij, om aan die belofte gevolg te geven. De toon, dien de Koning aansloeg in het Parlement, hetwelk den 9den February, na een tijd lang geschorst te zijn, weder plechtig was geopend, en de wenschen en eischen van het Lager Huis vervulden onze Gezanten met de schoonste verwachtingen. Jacosvs, schreven zij, had zich »zeer treffelijk nopens den stand der zaken in Duitschland en voornamelijk in de Palts’ uitgelaten: hij zou niet gedogen, dat men zijne kinderen zoo onrechtmatig uit hun Land verjaagde, en zou hen weder in het bezit daarvan stellen, »al moest het zijn Rijk, zijne Kroonen, ja zijn eigen en zijns zoons leven kosten." — Dit was eene taal geheel overeenkomstig met ’s Konings aard: immers wist hij de ware beginselen in het afgetrokkene krachtig uit te drukken; maar wanneer het op een uit- voeren aankwam, kon hij zich gemakkelijk vergeven, dat het hem aan de noodige geestkracht faalde. — Ook van het huwelijk van zijnen zoon had hij in het Parlement gewaagd, en gezegd, dat hij wel met een Katholiek Vorst in eenige onderhandeling over ’s Prinsen huwelijk was getreden; maar de zaak was nog niet beklonken, en kwam zij tot stand, dan zou hij wel zorgen, dat daardoor in zijne Rijken geen nadeel voor de Gereformeerde Godsdienst werd te weeg gebracht. Op zijne uitnoodiging, dat het Par- lement ten spoedigste een afdoend besluit tot herstel der in Duitschland door de Protes- tanten geleden schaden mocht nemen, was het Lager Huis gezind hem eene goede som toe te staan, maar onder voorwaarde van krachtige maatregelen tegen de Katholieken: dezen moesten gedurende de zitting van het Parlement tien mijlen ver van Londen ver- wijderd blijven, en de plakaten tegen »de Papisten" moesten vernieuwd worden, daar het uitzicht op een huwelijk van den erfgenaam der Kroon met eene Spaansche Prinses hun stoute verwachtingen inboezemde. — Zoo had de Koning dadelijk alle reden van te duchten, dat hij door de Puriteinsche partij, met wier geestverwanten hij wel in Holland en Frankrijk wilde heulen, maar die hij in zijn eigen Rijk niet verdragen kon, overvleugeld zou worden. Wegens de werkzaamheden, die hun het Parlement baarde, kon de geheime Raad onze Gezanten niet eerder dan den 15de Februarij ontvangen om hunnen last nader te hooren. Alstoen brachten de onzen drie punten ter sprake. In de eerste plaats weidden zij uit over den rampzaligen staat der zaken in Duitschland: herhaaldelijk van den tocht val FREDERIK HENDRIK met zijne ruiters naar de Palts gewagende, wachtten zij zich wel er bij te voegen, dat die tocht slechts ondernomen zou zijn geweest om den Engelschen hulptroepen ten geleide te strekken; ja, van die Engelschen spraken zij zelfs met geen enkel woord: blijk genoeg, dat het in Engeland bij de regeringsmannen den naam niet hebben mocht, dat sacosus werkelijk reeds gewapende hulp aan de vijanden zijns zoons verleend had. Het tweede punt, dat de Gezanten in het midden brachten, was de schade, door onze kooplieden geleden, ten gevolge van de gewelddadige handelingen 66 * 1621 — 1625. Staat der zaken in Engeland. Nadere opening onzer Gezanten. 1621— 1625. 524 ALGEMEENE GESCHIEDENIS tegen onze schepen en zeevaarders in de Spaansche havens gepleegd. — Wat was de reden, dat onze Bewindslieden hunne Gezanten deze zaak te berde deden brengen? De Gezanten lieten het voorkomen, alsof de oorzaak, dat de Staten zich zelven tegen die ge- wraakte overtreding van het Bestand geen recht verschaft hadden, daarin was gelegen, dat zij den Koning de eer wilden laten om de schennis te wreken van een Verdrag, dat hij mede gewaarborgd had. In waarheid echter diende de vermelding van de geheele zaak nergens anders toe, dan om 's Konings Bewind te doen gevoelen, dat de verlenging van het Bestand bij de geschillen, die er nog te vereffenen waren, groote moeijelijkheden zou in hebben ! — Het derde punt, bij deze gelegenheid voor den geheimen Raad geopperd, was de vernieuwing van de Alliantie met Engeland. Dit punt meenden zij thans veilig te kunnen aanroeren, vermits de tijd reeds ver genoeg verloopen scheen te zijn om niet meer te behoeven te duchten, dat men van onze zijde tot ontijdige verkla- ringen aangaande de verlenging of staking van het Bestand zou verplicht worden. — Dadelijk na de mededeeling dezer drie punten, vraagde de Kanselier, Lord sacon, of de Gezanten geenen last hadden nog andere punten ter sprake te brengen, met name, de groote visscherj, de tarra der lakenen, de munt, de forten in Oost-Indië? — Zoo bleek dan dadelijk de Engelsche Regering hare kwelzieke staatkunde tegenover ons voort te willen zetten, een bewijs, dat zij, in weerwil van ’s Konings groote woorden, nog altijd ongezind was, om met ons openlijk en krachtig gemeene zaak te maken tegen de Spaansch-Oostenrijksche partij in Duitschland en op elk gebied. — De Kanselier had evenwel de punten, op welke men verlangde den last onzer Gezanten te weten, een weinig al te zeer vermenigvuldigd. Zijne medeleden zelven vielen hem in de rede, toen hij van de Indische forten gewaagde: dit punt, zeiden zij, moest onvermeld blijven, daar het vroeger was afgehandeld ?. Hoe het zij, op de overige punten vorderde men bescheid, aangezien wij, dus sprak men, beloofd hadden, wanneer wij weder Gezanten zonden, hen van volmacht te zullen voorzien om op die onderwerpen in onderhandeling te komen. 2 Zie hiervoor, bl. 267, 271, 272. ` DES VADERLANDS. 523 hiermede hep de bijeenkomst af. Op een bal van den Adel, waar men alweder vrij onbescheiden scheen te willen afhooren, wat Zijne Majesteit met de Nederlandsche Heren spreken zou, kregen dezen van den Koning de belofte, dat zij spoedig antwoord op hetgeen zij voorgedragen hadden, zouden bekomen. Toch verliep er vooraf nog eene geheele week. In dien tusschentijd brachten zij een bezoek aan sommige Grooten, onder anderen aan den Hertog van BUCKINGHAM, die over de Duitsche zaken gansch anders bleek te denken, dan zij: hij hield de oorlog van den Koning van Bohemen voor onrechtmatig, en ’s Keizers zaak voor rechtvaardig; de Palts achtte hij geheel ver- loren. Toch zou de Koning daarvoor alles opzetten; maar zoo spoedig kon zulks niet geschieden. — Zoo bleek uit den mond van den gunsteling, hoe weinig er voor ons op JACOBUS medewerking te rekenen viel. Evenwel verlangde de Koning, die hier, gelijk hij gewoon was, zijnen gunsteling in het vertrouwen nam zonder zijne Ministers daarin te kennen, van de onzen te weten, wat zij dan voor de Palts verricht wenschten te zien. Dus liet hij hen door suckrnauam verzoeken, hunne denkbeelden op het papier te bren- gen over de vraag: wat »de geschikiste middelen zouden zijn om Duitschland en de Palts dadelijk te helpen." Met goede hoop op de hieruit te wachten gevolgen, zetten zij zich aan het werk. Slechts twee middelen, dus schreven zij, kwamen tot dat doel in aanmerking: de Koning moest zijne soldaten langs den Rijn Duitschland inzenden, of wel den vijand in Vlaanderen werk geven. Het eerste was minder aan te bevelen: immers hield de vijand-zoo menig punt aan den Rijn bezet, en door de legers, waar- mede van de Spaansche zoowel als van onze zijde die streken bezwaard werden, was het land daar, hoe vruchtbaar ook, uitgeput, en buiten staat nog meer krijgsvolk te voeden. Het andere middel daarentegen beloofde de beste uitkomst: de Engelschen kon- den, door slechts de zee over te steken, op de plaats hunner bestemming komen: daar was het land overvloedig van alles voorzien, en kon men bovendien op een gedurigen toevoer van onze grenzen rekenen. Door ’s Konings inval op hun gebied zouden de Aartsherlogen zich genoodzaakt zien hunne troepen uit de Palts terug te roepen. Dit derhalve was het eenige middel; maar het moest onverwijld worden aangewend: immers moest de Koning niet meenen, dat het gemakkelijker zou wezen, de Palts terug te bekomen, nu zij nog slechts half, dan wanneer zij geheel verloren en aan een Katho- lieken Keurvorst weggeschonken zou zijn, en elk der Geünieerde Vorsten zijn afzonder- lijken vrede met den vijand gemaakt zoude hebben. Bij dezen raad, dus eindigde de Memorie, werden de Staten door niets gedreven dan door »den ijver tot bevordering van de waarheid des levenden Gods en van den ondergang dergenen, die haar trachtten uit te roejen: weshalve zij niet moede zouden worden hunnen bijstand, zoo ver het hun eenigzins doenlijk zijn zou, te blijven verleenen, zich verzekerd houdende, dat Zijne Majesteit, als te recht beschermer van de Christelijke Gereformeerde Godsdienst ge- heeten, niet verzuimen zou te doen, wat goddelijke en menschelijke wetten, het voor- 1621— 1025. Zij deelen, op verzoek den Ko- ning een oorlogs- plan mede. 1621— 1625. 526 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEE EK Eee beeld zijner bondgenooten en de nood zijner kinderen hem aanmaanden te doen." — Dit was het krijgsplan van Prins mavarrs |. Ook was het allezins in het belang van onzen Staat ontworpen. Ware het gevolgd, ons bijzonder voordeel ware tegenover onzen naburigen vijand uitnemend gewaarborgd: wij konden een ander voor ons laten strijden, en met eene armee, op die wijze gemakkelijk in den besten staat te houden, bepaalden wij ons tot de verdediging van onze wel bevestigde grenzen. Maar naarmate dit krigs- plan gunstiger was voor ons Land, naar die mate moet het voor eenen BUCKINGHAM, die zijns Meesters geheimste roerselen kende, gemakkelijker geweest zijn, het in sacoBus oogen verdacht te maken: daartoe behoefde hij hem slechts voor te houden, dat het hem niet geraden was, zich tot het werktuig te maken van de belangen der Staten, die hij in zijn hart verfoeide en benijdde. Neen! kon hij, met oorlogsgeweld zijnen schoonzoon niet redden zonder de Staten nog grooter en geduchter te maken, alsdan schoot er niets anders over, dan te pogen door vriendschappelijke onderhandeling met Spanje en den Keizer de herstelling van den Paltsgraaf te verwerven. — Onze Gezanten hadden zich verpraat, en toch beloofden zij zich wonder veel van hunne krachtige redenen, niet bevroedende, dat sacosvus die oorlogsplannen, zoowel als de oorlogzuchtige en antikatholische gezindheid, van zijn Parlement slechts gebruikte om den Spanjaard te doen zien, hoe raadzaam het was, hem te vriend te houden door het inwilligen van zijn verlangen. — Het aan den Koning gegeven antwoord deelden onze Gezanten den Boheemschen Ambassadeur vor pouna mede, die zeer met het plan was ingenomen, en, verklarende dat zijn Meester en hij geen ander middel tot herstel zagen, dankbaar betuigde op nieuw te bemerken, dat zijn Koning geen trouwer noch vaardiger vrienden had, dan de Staten-Generaal. Toen nu ook tot vow nonmwa door sucxincnam een gelijk verzoek als tot onze Gezanten gericht was geworden, en gene in zijn antwoord op het- zelfde aanbeeld had geslagen, als dezen, meende men het beste te kunnen verwachten. 