VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
XXI EESTE PSALMEN. 509 van wegens derzelver duidelykheid en heilzaame uitwerkin-', gen, tot verlichting, verfterking, vervrolyking en heilig- making der Ziele. Hier aan hegt hy eene ernftige fmeeking, zo ter vergeevinge zyner zonden, alster verfterkinge in een Godvrugtigen wandel: en dóet dit Lied eindigen met een gebed , dat de redenen fyns montis, en de overdenckingen fyns harten welhehatgblick mogen zyn voor des HEEREN aängefich- te. ‘Men kan, zegt onze Hoogleeraar, uit deezenin- haud afneemen „ dat dit Lied eene korte overdenking be- helst van eene Godvrugtige Ziel, die zich zelve tot Gods- dienftige befpiegelingen opwekt; en alles, inzonderheid het laatfte gebed, leidt.oris derwaards, om te denken, dat Da- vid het zelve gedicht heeft op een tyd, dat hy zich byzon- der fchikte,tot eêne Godsdienftige beoefening van des Hee- ren Wet; en dat dus het groote oogwit van dit Zangftuk, was, Zyn gemoed daar toe te bereiden. mm Het komt hem ook niet vreemd voor, te denken, dat de Dichter het twee- ledige onderwys, door de Natuur en door de Wet, in dee- zen Pfalm voorftellende, ‘ten doel hebbe , de uitmuntend. heid van °t laatfte boven ’t eerfté te-doen zien. En zyn Hoog- Eerwaarde doet ons byzonder in aanmerking neemen, „dat ə hier geen woord gefprokên wordt van de zogenaamde in- s, gefthapene ‚maar alleen van de verkreegene kennis van God, 29 gelykerwyze ook Jez. XL. 26, Rom. 1. 20 en elders. Want ə» de gefchapene dingen komen hier alleen in , als een grond- ə beginfel der kennisíe van God, en geenszins zekere inge- 3 ÍC apene denkbeelden: °t zy genoeg dit met een kort woord ə» te melden. Aangaande den twintigften Pfalm wykt onze Hoog-Leer- aar geheel af van een zeer algemeen gevoelen der Uitlegge- ren. Men wil, naamlyk veelal, dat dit Dichtftuk een ge- bed tat God behelst, om den Allerhoogften te fmeeken , om zyne gunst over den Koning, in deszelfs Krygstogt tegen. de Ammoniten en Syriers, gemeld 2 Sam. X, en 1 Chron. XIX. Doch de oplettende Venema brengt ons onder het oog, dat deeze Pfalm in tegendeel een zegenlied zy, waar mede het Volk den Koning, naa ’t overwinnen zyner vyan- den toejuicht; waar in zy hunnen Vorst Gods'aanhoudende goedgunftigheid toeweníchen; onder eene nevensgaande be- tuiging van hun hartelyk opzet „ om den Heer, die hunnen Vorst behouden, en hem de overwinning tot heil van zyn Volk gegeeven had, te looven, en op hem alleen te ver- trouwen, ===» Men is,zegt hy „van °t rechte fpoor afge- Awaald , op °t leézen der betuisinge v.a De Heere verhvore [ m 2 u 510 H. VENEMA OVER DE u in den dagh der benauwtbeid, en van °t voorgefteldev.bert B; waar uit men aanleiding genomen heeft om op eenekyg- togt te denken. Maar *t eerite heeft men te verftaan vnt le tyden van benáauwdheid, die immer mogten invallen, a niet van eene tegenwoordige benaauwdheid, als blykt uitv.1, By verhoore ons teri dage onfés roepens. En t voorgefteldev.6 en 8 is zeker betrekkelyk tot overwinningen „doch niet tot aanftaande, maar tot zulken die reeds behaald zyn, waro ver zy den Vorst toejuichen en Gode hunne geloften doen. — — Dat men °t in diervoege hebbe te begryper, en dus dit Dichtftuk als een Zegenlied aan te merken „is, zegtzyn Hoog-Eerwaarde , daaruit zeer klaar af te neemen, dat ze v. 6 cn 7 zeggen, te zullen juichen over °t begi des Koninghs, als øu weetende dat de HEERE fynen Gefalfden behoudt, oiwel bebouden beeft, en wordt nog nader bevestigt uit hunne tal vs. 9, de vyanden bebben fich gekromt „ende zyn gevallen ;mar wy zyn gerefen ende flaende gebleven. Voegt hier nog by, ve- volgt hy, dat ze hunne biddende toewenfchingen vs. 5 en 6 niet bepaalentot een zeker byzonder geval „als eenekrygs- togt, maar uitbreiden over alle regtmatige oogmerken var hunnen Vorst: ook flaat hun gebed vs. 4 niet flegts opoffer- anden , die betrekkelyk.zyn tot een gelukkigen oorlog, maar op alle offeranden in ’t algemeens des men dit Lied tut geen byzomnderen krygstogt konne bepaalen. Men zou, het dus aanmerkendeals een Zegenlied ‚na vee ligt denken, of °t ook gedicht zy, by gelegenheid derover- winninge op de Ammoniten eh Syriers in dier gemelden Kryg. Maar in deezen oorlog is niets voorgevallen ; waar uit zo byzonder bleck, dat de Heere den Koning behouden bad ook betrof dic kryg niet zo zeer het heil, als wel de eer des Volks; en David keerde hier geweld met geweld af, zo dat de hand des Heeren niet zo zigtbaar waare in ’t overwinnen als vs. 8 wel aangeduid fchynt te worden : deeze overwin- ning werd daar benevens bezoedeld met het overfpel van Bat: zeba, den doodflag van Uria, en eene verregaande wreed- heid jegens de Ammoniten , en *t is.niet te vermoeden dat David in die omftandigheden dit Lied gedicht beeft. On? Autheur is eerder van gedagten, dat hy deezen Pfalm opét fteld heeft, in dezelfde omitandigheden als den achtienden, _ toen hy, naa ”t overwinnen van alle zyne vyanden op de throon gevestigd was; en wel met oogmerk, omt Volkee? voorfchrift van cen plegtig Zegenlied te geeven, dat by 2/ ne laatfte inawying ook in den Tempel gezongen zou er den, — Men ftoote zich niet, zegthy aan °t denkber i XXI EERSTE. PSALMEN]: Brt dat: David een voorfchrift geeft aan’t Volk om hem toe te juichen; wanthy was niet minder een Propheet en Godlyk Dichter als een Konings hy juicht zich zelver niet toe, maar geeft den Volke een voorfchrift; nict om hen daar toe te dwingen , maar om gewillige onderdaanen behulpzaam te ‚zyn, om zulks op een welvoegelyke wyze te verrigten. Om nu niet te zeggen, dat het niet oneigen is voor een Vorst, dat hy een openbaar voorfchrift van toejuiching geeft, het welk hy in zyn Ryk gebruikt wil hebben „voor hoedanig een voorfchrift men dit Lied te houder heeft. —— Men zou anders; vervolgt hy, ook mogen denken, dat David dit Ze- genlied gedicht heeft, als een voorfchrift van toejuiching voor °t Volk, dat hier van in volgende tyden gebruik zou ' - maaken; wanneer God hen, onder het beftuur hunner Vor- {ten , buitengemeene overwinningen ‘deed behaalen, én uit de hand hunner Vyanden redde. Onze Hoog-Leeraáris éin- delyk van gevoelen, dat men deeze twee vooronderftellin: gen hier zeer gefchikt kan vereenigen; -dat David naanilyk ` deezen Psalm gedicht heeft als een Zegenlied , toen. Hier op melden zy, vs. 6—9, hunne vreugde over ’t heil, hun door den Koniag aangebragt , en geeven al juichende te kennen, dat ze Gods hand in * zelve eerbieden ; en vaa daar hunnen roem niet ftellen op wagens en paarden , maar op den naam des Heeren, dien ze wilen verheerlyken, nat dien °t door zyne hulp gefchied is, dat hunne Vyanden' vere {lagen zyn, en zy. een behouden en gelukkig Volk ge- naaamd mogen wórden. ' Eindelyk fluiten: ze hun Zegen lied, vs. 10., met een wensch tot heil en: voorfpoed van den Koning en‘der Natie; zeggende, gelyk onze Hoog- Leeraar dit laatfte versvertolkt, De HER heeft dèn Koningh. bè- houden; hy verhoore ons ten dage onfes roepens. SO In ’t verklaaren deezer drie faatstbefchouwde ‘Psalmen . Mm 3 . ves. s Kia N.. VENEMA OVER: DE vestigen veele Uitleggers het oog òp dem -Mesfias ‘en de:da- gen van ’t Euangelie; doch onze Hoog-Lecraar doet, in de overweeging der gronden , waar op:zodanige. uitleggingen gevestigd worden, zeer onderfcheiden zien „ dat de rede, welken men daar voor bybrengt „ van: geen. genoegzaam ge wigt zyn, en toont tevens dat ‘er zeer bondige reden ge geeven konnen worden, ten bewyze dat die Liederen daar toe niet betrekkelyk zyn. Maar zo is °t, Zynes oordeels, niet gelegen met den een-en-twintigften Psalm , die hy ten Jaatften in dit Boekdeel nog ontvouwt: deeze bepaalt zich, zegt hy, niet tot David, maar heeft ook een verder uitzigt op deszelfs nakomelingen, en boven al op den Mesfias. De inhoud van deezen Psalm „is, volgens zyne gedagten, zeer na verknogt aan dien van den voorgaanden ; het Volk komt hier voor als verzekerd , dat die zaaken gebeuren zul- Jen, welken zy den Koning in ’t voorgaande Lied toege- wenscht hebben : waar uit ze afleiden dat een Koning, die op God vertrouwd , bevestigd zal worden, en dat in tegen- deel de godloozen , die zich tegen God aankanten.,. vèrgaan zullen: en hier op befluiten ze, des Heeren magt beftendig met lofzeggingen te verheerlyken. === Volgens déezen in houd heeft David dit Lied , omtrent denzêlfden tyd, als den twintigften Psalm, gedicht; en wel naa die uitmunten- de belofte, 2 Sam. VII, raakende de beftendige opvolging op den throon., en ’t eeuwige geluk van Zyn lais; op welke belofte in dit Zangftuk duide | waar ook in deezen Psalm van ’t heil aan David.gefchon. ken in den voorleedenen , en van de hem beloofde zegenin- gen in den toekomenden tyd.gefproken wordt. — Het oogmerk van David derhalven in °t opftellen van dit Lied was, mag men denken, den Volke een:voorfchrift te ver- leenen , naar °t welke zy hunne blydíchap en hoop, met op- zigt tot David en deszelfs Koriingryk , tot eer van God zouden uitdrukken. …: Overeenkomftig hier mede is de geagte Venema van oor deel, dat men in °t verklagren van dit Lied den. Koning De vid niet heeft voorby te zien, om den inhoud: . egt tot den Mesfias te brengen.. Daar komt ons, zegt hy, in dee zen Psalm geen character van den.Mesfias voor , en niets moodzaakt ons om op iemand.andess:, dan die in ’% hoofd gemeld is, te denken. Want: wat aangaat het geven vas ghte van daghen „ eeuwiglick ende altoos ,. en °t ferien ias geningen in eeuwigheyt, Ns. 5 eù 75. ditis in den eerten miet te verftaan van Davids perfoon‚.niaar van: deszeli kijke =- , Cio oa‘ at yk gezinfpeeld. wordt ; van XXI EERSTE PSALMEN.: N 4513 dat om zynent wil tot zyne nakomelingen. overgebragt zou worden, en van eene lange duurzaamheid zyn. smse, Dašr komen ons, vervolgt hy, aarde andere zyde!zaaken in-dit Lied woor, die geenszins op den Mesfias, maar volkomen op David ovetgebragt konnen ‘worden. 1. De woorden.vs. 4, Gy kont hem vaor met zegeningen van bet goede, duiden aan, dat God hem met grootere weldaaden begiftigde , dan hy verdiende en dorst verwagten ; dàt Van den Mesfias, uit‘de dooden opgewekt , (gelyk hy hier dan zou inkomen) de hobogtte heërlykheid verdiend hebbende ‘en verwagtênde , niet wel gezegd: kan: worden. 2. Het begeren van't leven, ys. 5, tot den Mesfias'overgebragt, kan niet anders beteke-. nen dan deopffanding ; doch hier is geen gewagtvan den deod, of een leven uit den dood; ook kan de begeerte van °t even, hier tegen over den dood gefteld „daar toe: niet gebtagt wor- den. 3. Ditzelfde vers geeft te- kennen, dat -de-Koting meer verkreegen had, dan hy begeert had, te weeten „Jengbte wan dagen eewwighlick ende altoos ; dat verre is vari:den’ Weg- fias; aangezien dezelve dat eeùwige leven ‘met het eeuwige Koningryk op ’t oog ‘gehad, ‘en door zyne:verdienften vet worven heeft. 4. Het ezegde eindelyk vs. 8, Wanr de. Kø- ningh vertrouwtop den HEERE ; ende door de geedertierenheskt des Allerhoogften en fat hy niet wanckelen + of „ gebyk gya Hoog-Eerwaarde dit vers vertaalt „ Die Koningh. vodrwuarr, die op den HEERE, ende-de goedertierenbeyd-des:Allerbougbften wertrouwt, die: en Jal miet twanckelen; fluit in dat de Koning van den throón geftooten kan worden, en dat-hy niet dan dòor eene byzondere genade vari God. bevestigd zal wort den, om dat-hy zyn vertrouwen op God ftelt: dat tat dehh Mesfias, reeds verhoogd, en op 2ynen-Hemelfchen Throon geplaatst > niet welvoegelyk overgebräge kan Worden.: ~.: Egter ontken ik niet, vervolgt onze Heog-Leetaár ;:dat de Mesfias-ook bedoeld wordt inde bèleftén: aan-David ge- daan , om dat het Ryk van David irt den: Mesfias zyne ver vulling zon erlangen, en dus ten Zynen!opzigte:itgden ooge ften nadruk eeuwig, en-eene eeuwige oorzaak: van -zegenin gen zy, gelyk er gezegd wordt vs Sen 7. Wart ‘(coon le fpreekwyzen „als boven gemeld ás3 ook van, David vere {taan konnen worden, ze erlangen nogfan's- ia den Mesfias eene vollediger en uitmuntender betekenis; die-’t ons niet yryftadt, en ook niet noodzaaktyk?ig; te wermydens: nade- maal het Ryk van Dàvid in de Helige Schriften: woorkours, id als volmaakt té zullen: worden ijt‘ deri:‘Mesfas +: wâarom Christus David , eń zyn: Throôn Davidi Toton genaamd Mm 4 wordt, he) Jit J B. JANS SONEFUS wordt, gelyk ieder bekend is. ==: Op die wyze felt men David voor °t weezenlyke onderwerp van deezen helm, als een.Vorst dien, op den throan gevestigd, de vooref. felykfte beloften gedaan waaren., en.de beloften bebok ‚haaren vollen nadruk, eh leiden ans tot den Mesfias, » De natuur en kracht van °t Ongeloof , en deszelfs verborgen werkingen int bart, alsde bron van alle kwaat, ip niy byzondere flukken geopent: beneffens de versaningsplich dt _ gelovige onderling , napens dat kwaad , in eenige byzondrieda wersoant uit Hebr. 3. het eerfte deel over vers 12. bet toui deelover vers 13. Door Jon. HENR. JANsSaNiUs, Bediende des H. Euangeliums in de Gemeente F.C, te Groningen. TeC .. ningen, by de Wed, L, Groenewolt ez Zoon, 1763. bb ‚ ven de Voorreden enz. 352 bladeyden inoftava. `. It ftukje is gelyk ook de Tytel te kennen geeft, twee he zende eerst eene ontvouwiug van ’' Onge wordt: verder ontvouwt hy de natuur der. boosheid van k ongeloof met opzigt op de afkeerigheid des gempeds van Chris- tus, nopens de tegenweer tegen Christus , ten aanzien van dun gronif aai én °t aandeel aan Christus, mitsgaders mét betrek: elst ter aanleidinge eene outvouwing van eb.-IIl. 13, naa welke zyn Eerwaarde, handelt ove de. | brad den Piet der. onderlinge vermaaninge tegen dit Perfoonen, die hier toe geroepen zyn „ eerst val wegen eenig byzonder Ampt in de Kerk, en dan in ’t gemeen, 2 gls °t alle geloovigen. raakt midsggders over °t valt wen S 9 buanenbyzonderen Raat, als mede hoe dit gefchieden poet in tevens den gyd en wyze van t beboorbyke volpr sggen van deez pligt: eindelyk wordt dit:alles beflooten merher voor van cen algemeen bulpmiddel za befieging nopens het oh ke OVER:’T ONGELOOF. SIE en van degzen „ en: andere pligten dèr godzakigheid , „uit Rez. XXX. i5- Ín filbeit en vertrouwen zoude uwe flerkte zyn. Men kan: uit deezen inhoud der Hoofdftukken shet ‘beloop van dit Werkje eenigermaate nagaan; wat de uitvoering aanbelangt , dezelve is over ’t algemeen ftigter lyk, en naar ’s Mans wyze van denken in eene redelyk ge» {chikte orde : de {tyl fchynt wel wat onbefchaafd, en .de maaier van vaorftellen veelal wat langdraadig , voor een opeubaan Leeraar: maar de gewoonte heeft dit by veelen de Zogemaamde /prake Canaäns gemaakt, des zy, die deeze leiding gewoon zyn, elkander dus:best zuilen verftaan.: … Znleiding tot de Keegelfneeden. In het Fransch befthreegen door den Heer Maupuir , Hoogleeraar in de Wiskunde. Perraakd èn met Aanteekeningen vermeerdert , door J. 5 BLAsstERE;, Leermeester in de Wiskunde. In ®% Haage . Gerard van Baalen, mDceixur. bebalven de Opdragt enz. 341 bladzyden in offavo. -© T e It Werkje beftaat uit zes Hoofdftukken , welker inhqud zo geleidelyk in de Voorreden opgegeeven wordt, dat derzelver mededeeling tot eene genoegzaame Fchets, kónne verfirekken; | ee ‚ _ In het eerfte Hoofdftuk , zegs onze dutbeur, naa eene pn Bepaalinge des Keegels gegeeven te hebben , én agngêe » toont op wat wyze dat lighagm gefneeden word, bepaafe „ ik, wat men door Vergelyking van een kromme Iyn vef. æ itaat; deeze bépaaling op een Cirkel toêpgsfende, toot 4 ik, hoedaanig die vergelykingen dienen konnen tot de ` „ befchryving der kromme lynen , en op wat wijze fen » door dat middel de voornaamfte eigenichappen derzelvér æ. kan naafpooren, —— `, , Nn `- a De drie volgende zyn gefchikt tof het onderzaek dér » drie Keegelfneeden ieder in het byzonder. Uit.de be- » Íchryving. dier kromme lynen op een vlak „ door middël æ van haare brapdpunten,worden de voornaamtte eigenfehap- » pen, met.betrekking tot haqre Ąsfen, afgeleid. ° Daar nag ‚» betoogt men, dat die zelvde eigenfchappen mede plaats hebben, in betrekking van hunne middellynen ; uit het „ Welke men dan ook ieder haare byzondere vergelykirig af- » leid. Vervolgens bepaald men ook, de ftelkundige' waat- » dyen der voornaamfte lynen , als naamentlyk der Para- meeters) der Raaklynen a der Onder-raqklynen , der Laodiy- œ en en der Qrder-loodlynen, B ’ ns Mms » {h « Ju 316 MAUDVIT `.3 » In het vyfde Hoofdftuk leert men eene stgeineern Sa3- „ menftelling (Coafiruãion) voor de drie Keegelfneeùn » welke Saamenftelling echter maar een byzonder gevd s van eéne nog algemeener, die mer zich vergenoegt heek » flechts in ’t voorbygaan aantewyzen. Door. middel va » deeze befchryvingen is men in ftaat de Z/ips en de Hyper. » bel teffens te verhandelen; deeze. kromme Iynen, zoo on. % derfcheiden in gedaánte ; fchynen dus.een en dezelfde te » Zyn , Zoo wobder wel koomen zy metelkander overeen » in alle hamre eigen{chappen, welker ftelkundige uitdruk- „ kingen enkel en alleen an de: teekens verfchillen. De Pe- » fabel , die de fcheidspaal tusfchen de Elips en de Hyperbel » Ín dat zelvde Hoofdftuk vind men ook eene Leerwyze “» wegens de krome- (iraan voor iedere -Keegelfneede, be- „ nevens hunne ftelkundige waardyen; hier hebbe ik ook » eenige Vraagftukken bygedaan , welke als - Grondlesfen `» zouden kunnen voorgefteld worden; maar ik hebbe hever a de Analyrifche Leerwyze willen volgen „ om dat de Oplos- „ fingen en Saamenftellingen ‘dan teffens beweezen worden, » door een gevolg zelvs van de bewerkingen. € - » Eindelyk is het zesde Hoofdftuk eene inleiding tot de ‘5 Reekening der oneindigen, en tot de nieuwe Bereekeningen, „n (Calculs nouveaux) die door middel der Reekzen te weeg gebragt worden , van welke ik eene nieuwe Lieerwyze » mededeele ; om tot dezelve te geraaken:; beginne ik met `» de Bepaalingen der Keegelfneeden van de’ boog (té Ordens, » Waar van dan ook de algemeene vergelykingen derzelver afgeleid worden ; eene nieuwe Grondles wegens de Meet- » kunftige Reekzen geeft my voorts een zeer eenvoudig mid- » del aan de hand om tot de algemeene uitdrukking der Os „. der-raaklynen voor alle de kromme lynen vanhet Parabolisch „ geflacht te geraaken. Van daar gaa ik oover tot de inboud- » vinding dier kromme lynen, tot welke'ik ooverbreng die `» van alle de andere kromme lynen, faamerigefteld zynde `» uit een menigte Parabolifthe Ordiraaten ', welker amta » eindig of oneindig is , naar maate dat de ftelkundige e ni pn & INLEIDING TOT: DE KREBGELSNEEDEN. Sy „drukking van. de Ordinaat tot. een eindige of, doe > reeks gebragt kan wotden ;het welk.my adamis geefs s om de onderf{cheiden ftelkunftige .snboud-vindingen . déf s> kromme lynêu opte tellen, Ik houde my bynaa yerzee- os kert, dat de Heer Newton door een diergelyken weg tót es de, ontdekking der: Fjuxie Réekering gekoomen is, van „a: Welke Reekening deeze flechts hier in werfchild, dat, ik as de Fluxie der Abftisfe gelyk aan de. eenheid ftelle; het wel- ya ke.de Heer Newton zelvs gedaan heeft in een Werk „naár s» het welkik mynen Leezer çe rug zende, … 000. -s De Kundigen zullen dien grooten Man niet þefchuldi- s gen, dat by de inhoud-vinding der kromme lynen van hef. 3> Oir abolish geflacht , op een losfèri voet. onderngomen s» heeft. Deeze Leerwyze der reekzen eens vastgefteld. zyn- ss de, koome,ik:weder tot de ftelkundige inboad-vinding der ‚os Keggelfneeden,. Op dezelvde wyze,. zoek ik. den inhoud »9 der Hyperbalifi e vierhoeken; het welke my. natuprlyk. ger. ə» leid tot de Leerwyze der Logarithmi of Kunsttallen , wek » ke in. de meeste.Begintzelen niet-dan zeer. oppervlakki >» geleerd worden, en alleen wat .pyzoüderl ik verhan eid {teld worden ; ik hebbe het meeste merkwaardige verha % delt dier getallen, welke den roem hunner uitvinders. s, Eindelyk geeve ik de wyze öp welkede inhoud der Fiy- »s-Van iedere Saamenftelling verftaan. . Behalven deeigen: » fcha pen. welke de-Llyperbel heeft. noopensde Logarithmi; 2. 0e t ers. Oe ed Deen „ dat men door het zelve aanftónds dè overeerikoïnst bewaar » kan 520 NATUURKUNDIGE LESSEN nen, dat, (gètyk de Heer Boerhaavé'in zyne Elemen Cho. mie ontegenzeggelyk getoond heeft , ) het Hoofdftòffyke ' Vuur waarlyk eene Stoffe op zich zelve’ is ; die onder`de e- kel Lichaamlyke zelfftandigheden getèld -moet worden. — t Is waar men betwist het Vuur de Zwaarte , allen: anderen ftoflyken Lichaamen eigen; dan onze Autheur agt, dateene zelfftandigheid ttoflyk zon kunnen weezen zonder zwaar te zyn; dat het Vuur eene Vloeiftof zou konnen-weêzer, die, door de ganfche Natuur verfpreid zynde, overal Eveswigt met zich zelve maakt ,‚-uit kragt van eene Eigenfchap>: die van een geheel anderer aart zou zyn; dan die der’ Zwaarte z. edoch eer hy op die wyzé wil redeneeten , moet hy eerst overtuigd weezen, dat het Vuur geen Zwaarte heeft. Daar Zyn, gelyk hy meldt,’ proeven, waar uit duidelyk fchyhtte blyken a dat het Vuur Zwaarte heeft; hy erkent wel; dat die: proeven niet volkomen beftsferid' zyn ,: maar hy' toont tevens dat de proefneemingen ook het`tegendeel niet heb- ben doen zien; en dat men, alles nagaande, naar alle waar- fchynlykheid, dé Zwaarte, zo wel als andere eigenfchappen, der Stoffe, aan:’t Vuur heeft toe'te fchryven. ` Het ftaat derhialven vast dat het Vuur', in zyn Beginfel aangemerkt, lichaamlyk „en eene waareen eigentlyk genoem- de ftof is: en men fchynt: genoegzaamen grond te en, om te ftellèn dat het Vuur geen gemengd ticthaam „ maar ee- ne eigene enkele Stof is; eene Stof van een byzonderen aart, wier Natuur onveranderlyk dezelfde is. Hier toe leidt ons niet alleen die foort van Beweeging, die zich in °t Vuur al- tyd veel grooter en kragtiger opdoet , dan de fchynbaare oor- zaak , die haar deed gebooren worden ; welke dooreene foort van Gisting van byeenvergaderde t’zamengefteldelichaamen niet verklaard wordt; maar we worden hier in gefterkt door de uitwerkfelen, die men.gewaar wordt in °t Brandpunt van een hollen Spiegel, of bolrond Brandglas, waar in de Steenen tot Kalk verbrandenen de Metaalen fmelten. — Het is niet minder voor allen blykbaar, dat het Vuur eene Vloei- ftof is, die haare Vloeibaarheid nimmer verliest : de Vuur- deeltjes konnen zich wel met die van andere Lichaamen ver- eenigen , eveneens omtrent gelyk de Lugt doet; maar nooit laat zich de Stoffe van °t Vuur, hoe zeer ook verdikt en op een gepakt, tot een vasten Klomp vormen. En °t is waar- fchynlyk, dat het Vuur niet alleen vloeibaar is , maar zelfs de voornaamfte oorzaak van alle Vloeibaarheid 5 °t welk d Heer Nollet in het derde Deel deezer Lesfe nader door proe- ven onder ’t oog zal brengen; merkende voor tegenwor — DOOR. DEN ABT NOLLET: v 5I in ’t.oog van een Natuurkundigen , flegts een uitwerkfel „ waar van hy de oorzaak zoekt ‚die zich voor alle zyne na-. vorfchingen tot nog verborgen houdt. . De geoefendfte - Natuurkundigen weeten nog niets dan waarfchynlykheden over de Natuur deezer Hoofdftoffe te zeggen; alleen fchynt,- men genoodzaakt te zyn te moeten erkennen, dat ‘er de ee~. ne of andere eigene ftof is, die het oorfpronkelyke deel is van ’t Vuur, en zonder welke de Beweeging, die aan’ zel- ve eigen is, geen plaats kan hebben. Hier uit komt heton-, zen Leermeester gevoegelykst voor te zeggen, s, dat ’er in, » de Natuur eene Vloeiftoffe is, tot dat oogmerk en uit-, ə» werkfel bekwaam en gefchikt, van den beginne met dien, ‚> aart en eigeufchap gefchapen, en die flegts aangezet en. » verlevendigd behoeft te worden, om haare werking te. „> doen”, En hy betuigt verder zeer genegen te zyn om te: denken, „„dat het Vuur en het Licht, in hun oorfprong » aangemerkt „eene zelfde zelfftandigheid is , die alleen met s» verfcheiden hoedanigheden , onder verfcheiden gedaan-: „> ten en op verfcheiden wyzen werkt.” = Ter nadere ophel<. deringe hier van verdeelt hy deeze dertiende Les in vier, deelen. Voor eerst zal hy onderzoeken welke de Natuur van °t Vuur kan zyn „en hoe deszelfs werking zich uitbreidt. Vervolgens zal hy doen zien, door welke middelen men die, Hoofdítof jn beweging brengt, om ze te doen werken. Daar naa zal hy derzelver voornaamtfte uitwerkfelen toonen 5. en eindelyk de verfchillende voortgangen, vermeerdering en vermindering in overweeging neemen, | S . Betreffende het eerfte gedeelte, (waar toe zich het flot van dit eerfte Stukje bepaalt, ) merkt onze Schryver met den. aanvang aan, dat het Vuur ongetwyfeld iets anders moet, zyn.dan de inwendige Beweeging der verwarmde deelen, Alle beweeging toch wordt zwakker naar maate dat ze zich, over een grooter getal van lichaamen verfpreidt , en houdt eindelyk geheel op: maar °t Vuur neemt in kragten toes naar geraade dat het aan meer ftoffe vanzyne Beweeging by-. zet. Het Vaur moet derhalven eene werkende oorzaak op zich zelve zyn, en men kan niet wel twyfelen of deeze oor; zaak moet ftoffelyk weezen : want het Vuur werkt onmid- delyk, op. alle foorten van Lichaamen, op de plaats daar het is; verfpreidt zich onder die lichaamen 3 Íaat zich binnen paas len befluiten; wordt in, beweeging gebragt, en deelt zyne eweeging aan andere Stoffen mede. Uit kragt hier van kan men deeze Vloeiftof „hoewel van eene verbaazende fyns ` heid, niet voor iets geestlyks aanZieg ; maar moet erken» | Ren, ĝa? SATUURKUNDIGE LESSEN baare veranderingen onderworpen: Hier in worden wenog nader bevestigd , wanneer we nagaan, hoe men door wy: ving en botzing brárid verwekt: maar boven al blykt diek gemeêne verfpreiding der Vuurftoffe, uit de. verwonderen waardige verfchynfelen , die ons de Ele&riciteit vertoont, waar uit blykt dat die Stoffe zich overal bevindt, nadien a- les zich laat Eledrizeereh ; en dat zeer Zich altyd bevindt dewyl men altyd, Ele&rizeeren kan, Daar men nu niet w kan rwyfelen, of de Stof, daar de Natuur zich van bedient tot het doen dier Wonderên, is, ten minften zo veel ’t oor- fprenglyke Beginzel ‘aangaat, dezelfde als. °t Hoofdftoflyke Vuur, zo kari men, Zegt onzé Schryver, ñu niet wel meer gelaoven, dat de. Warmte en ’t Branden van een Lichaam aah de Beweeging alleen van de eigene deeltjes van °t li- chaam dat warm wordt of brandt,moet toegefchireeven wor- den. Want die brandende Vuurftof die uit het geëledrizeer- de Lichaam uitfchiet en de brandbaare Vogten onttfteekt, {chynt byna niets gemeens te hebben met de eigene deelen van °t Lichaam, ‘daar Ze uitvloeit, en krenkt noch vermin- dert dezelven itr eenigen opzigte. "` Orize geagte Leermeester tot dus ver de: fatuur deezer Hoofdftoffe ontvouwd hêbbende, laat vervolgens zyne ge- dagten gàah över de wyze waar op ze werkt, om, zo veel mogelyk is, te verklaären, hoe de werking vån °t Vùur zich uitbreidt en haaren vóortgang maakt. Naa vooraf aange- inerkt te hebbêri , dat de beweeging door botzing of wry- ving álleeh de oorzaak van den voortgang vån °t Vuur niet kan zyn; dat deeze alleen niet kan te wegen brengeif , dat “er uit ééne kleine vonk eén grooten brand ontftaa; nadien dit aan zou loopen tegen dien onbetwistbaaren zetregel, dat het uitwerkfel niet grooter kan zyn dan zyne oorzaak 3 20 | | gat ` \ | DOOR DEN ABT NOLLET; 3áj waat hy over tot het openleggen der denkbeelden van den Fleer uler desaangaande ; wiensonderftelling en daarop ge- bouwde verklaaring van:den voortgang van °t Vuur, hem als tyd-natuurlyk is voorgekomen. Sn a De werking van ’t Vuur breidt zich „ zegt hy, op twee- derleie wyzen uit; zomtyds verwekt ze flegts die innerlyke beweeging der Deeltjes, die wy Warmte noemen; by voore- beeld in een ftuk Steen dat men in een Ketel met heet wå- ter warm. laat worden ; maar by andere gelegenheden fchudt ze. de eigene ftof: van °t Lichaam dermaate , dat zy deszelfs kleinfte ftofdeeltjes fcheidt, losbreekt en vervliegen doet} gelyk men aan een.ftuk Houts, op gloeiende Koolen liggen- de, ziet gebenren., ‘In ’t eerfte geval gefchiedt alles volgens de gewoone Wetten, en ’t uitwerkfel is evenredig aan de fchynbaare oorzaak; maar in °t laatfte geval wordt ’er iets meer vereischt, dan zich fehynbaar aan ons vertoont; en men vindt zich gedrongen, om aande ftoffe des Vuurs eene foort van Beweeging toe te fchryven , die haar in {laat ftelt, om door haare eigene kragten die merkwaardige Voortgan- gen te maaken, welken ‘er op den eerften indruk of botzing volgen, waar door mien haar Leeven en Werkzaamheid be- gon te geeven. — Om de mogelykheid hier van te (taaven {telt onze Autheur ons in de eerfte plaatze voor ;. hoe °t mo- gelyk is, dat de ftoffe des Vuurs „uit haaren eigen adrt „eene uitzettende kragt heeft 3 zo dat men ieder van, derzelver deeltjes zou mogen aanmerken als een klein Bolletje , dat „ te zamen gedrukt, zich weder poogt te herftellen.„ en naar. alle zyden uit te zetten. Dit nader opgehelderd hebbende, door de uitzetting der Lugt in tedere Glazen Bolletjes, en de uitzettingskrdgt der Stoffe van het Buskruid, zo leidt hy ons tot de voorpnderftelling ‚ dat een brandbaar Lichaam, als by voorbeeld een Korrel Buskruid, eene verzameling is van kleine hoopjes van Vuurdeeltjes , van welken ieder be- wonden is met eene andere Stof, of een dun Velletje, dat wel de eigenfchap niet heeft, dat het zich uit kan Zetten, maar aanftonds gereed is, om, op de uitzettingskragt der …— Vloeiftoffe , die °t in zich befluit, in ftukken te breeken; en laat ons; zegt hy; nu eens zien , op welk wyze een, Vonk Vuurs, van buiten daar tegen aankomende, brand zal doen ontítaan. … Het is bekend dat alle t’zaamgeftelde Lichaa- ` >, men hunne ylheden hebben; dus moeten "er ookin dat > Velletje nauwe openingen zyn; waar door het Vuur,dat > ‘er binnen in zit, kan heendringen, zodrahet meer krag- 4 ten krygt en werkzaamer wordt: deeze vermeerderde HIL DEEL, LETT. NO, I2; ` f} >s werk- cent En 524 NATUURKUNDIGE LESSEN » werkzaamheid kan het Vuur kragt geeven, omzich niet » alleen na buiten, maar ook na binnen een weg te ba, s En dus de naaste hoopjes Vuur, die ook in dergelyke\e » letjes beflooten zyn , aan te ftooten en die zelfde wek >» Zaamheid by te zetten. Dus van ftuk tot ftuk voortgar „ de zullen eindelyk alle de hoopjes Vuur op zodanig eene » wyze werkzaam worden, hun omkleedfel breeken en der- ‘s zelver ftukken doen vervliegen ; en uit deeze allen zal eene » Algemeene Uitfpatting en Brand ontftaan”” Men zegge niet , zo ’t Vuur openingen vindt in dat Velletje, dan zal ? zyne gevangenis ontínappen , zonder dezelve in ftukken te doen fpringen ; want dat verbryzelen van °t omkleedfel ontftaat hier uit, dat de werkzaamheid, die `t Vuur bezit, merkelyk grooter is, dan de vryheid die het heeft om door die al te naauwe doorgangen te ontfnappen. Op deezen grondflag verklaart onze Natuurkundige ver- volgens, hoe ’t konne bykomen , dat zommige ftoffen fchie- lyk branden en geheel verteeren, terwyl andere traager vlam vatten , en merkelyk {tof agter laaten; en hy leidt er uit af, dat een ftof min of meer brandbaar van aart is, naar maate dat het Vuur, °t welk zy in zich bevat, omkleed is met Deeltjes , die min of meer gefchikt zyn om voor des- zelfs werking te wyken, en, naar maate dat “die kleine om- , kleede Vuurbolletjes doorftofdeeltjes van een verfchillenden aart min of meer van elkanderen afgefcheiden, endaardoor in hunne onderlinge gemeenfchap belet worden. — Hier uit kan men, vervolgt hy, ook nagaan, hoe ’t bykome, dat de Brand zich niet uitftrekt over alle de deeltjes van een Lichaam , fchoon °t Vuur , als alom verfpreid zynde, zich in alle die deeltjes bevinde. Alle die deeltjes naamìyk zyn niet even gefchikt om voor denzelfden Graad van werk- zaamheid dier Hoofdftoffe te wyken; zommigen wyken voor een zwakker , doch anderen niet dan voor êen fterker of langer Vuur. Volgens deeze vooronderftelling heeft men zich dan te < verbeelden, dat ’er in alles , zelfs in ’t allerdunfte vezeltje, eene verzameling van onnadenkelyk kleine Vuurballetjes is , die daar in elkanderen gelyk zyn, dat zy, elk in hun . middelpunt, een klein brokje vuurs bevatten, doch daar in van elkanderen verfchillen , dat ze niet even vast, noch even bekwaam zyn, om alle graaden van uitzettingskragt deezer Vloeiftoffe zonder breeken uit te houden. . Als mede, nadien het Vuur overal is , dat het zich ook bevindt in de kleine ledige tusfchenruimten , welken die Bolletjes asen , , Zi HOOR BEN ABT NOLLET: PF tich open laäten ; dat dus die Vaurbolletjes „ door’t ganfche lichaarts y tot-aan de Oppervlakte toe; eene gereede gemeen- {chap met elkanderen Hebben: des ‘er eene bekwaame gele- genheid zy, om de‘wetking van het brandbaare lichaam „dat met ’er.vàit-buiten tegn aânhoudt „na binnen, en Zelfs tot. in de inwendigfte deeltjes over te:-brengen: eveneens om’ trent als een aarigeftookeri loop Buskruid het Vuur tot aan de Myt brengt. == Op dien frondflag is de werking ën voort: ng van’ ’t- Vuur gereed te begrypen: ieder brokje vuurs5 in zyn omtkleedfel beflooten, is als een gefpannen Veer, die gereed ftaat uit te fpatten , zo'dra maar de eene of andere pooging van-buiten-traar te hmip komt ; em haare. krapt erf werkzaamheid vermeerdert. i oa, | Doch nu blyft.de Vraag ‘nog overs; hoe is die Vief eërst ‘gefpanrien, en wie heeft dat ten. brokje Vours die Weers kragt bygezet? Dit blyft, zégt onze Autheur, een geheim; en de kundigheid daar van doet oök niets tot de verklaaring van ’t verfchynfel zelve: egter waagt hy ’t deswegens eene gisfing voor te ftellen. Het is bekend dat ’er eene t'zaamen- drukkende; of, gelyk de Newtoniaanen fpreeken ; eene aan- trekkingskragt is, die de ftofdeeltjes te vaster maakt „ naaf maate dat ze elkander nader, aan meer plaatfen; en met meer oppervlakten raaken , hier door nú wordt het Vuur „ dat in ieder flofdeeltje is, in naauwer plaats beklemd, naar - maate dat die deeltjes nader aan elkanderen komen; tot op eene zekere maat heeft het Vuur nog gelegenheid, van te ontfnappen ; of in evenwigt te blyven met het Vuur dat’ buitert'is; niaar die kragt brengt de deeltjes hoe langs hoe. fader aart een, en -beklernt het Vuur dermaate; dat het met zyne Veerkragt tegen de wanden van zyne gevangenis we: derwerke s- dat zo lang moet duuren als die wederwerking: te zwak blyft, om °t Vuur te konnet doen doordringen: Het Vùur, dat nimmer rust ; ffaat dus in een lichaam , dat niet brandt, in evenwigt, ‘of met zich zelven, zo vert zich onbeklemd-in de ruimten bevindt, of met de beletfeten, die’ het, als °t zamtengeperst is; opgeflooten houden, en belet- ten, dat het zich niet uitzetten of ontfpannen kan; Mert vindt een verfchynfel van dien aart iñ ’t op een pakken van de Lugt; die; uit haare gevangenis ontflaagen zynde, eene” veel grooter ruimte beflaat , dan die, waar in ze door de. werking der Natuure opgeffooten geweest was. (*) Mis- dchien zou iemand nu nog vraagen , daar we gezegd heb” 7 benj, CF) Zie Fadel, Letietoef. II. D. bl. į28.- 5 k | Ra O o. `~ __Graanen, zonder die te werfchieten ; voor Broeijing er ił 536 UITGEZOGTE VERHÁNDELINGEN: ben , dat het Vuur nimmer rust ,:waar in beftaat die Bew. ging, eh op hoedanig eene wyze gefchiedt die werking w t Vuur? Doch onze Natuurkundige is van gedagten, à meu hem pereedlyk zal verfchoonen „ van zich hier ove niet uit te laaten „-dewyl men , tot opheldering van Vraagn van dien aart, van Ondervinding en Proef niets te wagter heeft. Mogelyk zyn-'er reeds, zegt hy „ in dit gedeelt deezer Lesfen, al te veel gisfingen ingefloopen; en op wel ke waarde men dezelve te fchatten hebbe, zal men best kon nen beoordeelen , uit de Waarneemingen en Proeven, die ik in ’t vervolg zal ôpgeeven.. Uitgezogte Verhandelingen uit-de Nieuwwfte Werken van de $+ _cieteiten der Wetenfthappen in Europa , en van andere Ge - leerde Mannen. Met naauvkeurige Afbeeldingen ‚ No. 2. ‚ Zynde hier mede het Zevende Deel van dit Werk volko- men. Te Amfterdarm , by F. Houttuin , iz groot oëkavo „blads. ‚461-606, bebalwen den Inhoud der Hoofdfrukken en hes ke - gister van dit Deel, - e | Piee Verzameling ontmoet ons eerst ; Wertoig over de Gaig der Paarden , als een“Grondbeginzel van de Ry-Konst of Maneg » door den Heer BOURGELAT „ Korref ndent van de Äkademie der Wetenfchappen van Parys. (Mem. d Mather. & de Phyfique , Tom, UL Baris 1760. p. 555.) Hetis ván weinig aanbelang , en iedereen weet, volgens denSchry- vers dat in de beweging van Stap en ‚Draf, de tegenover” {laande beenen, beurtelings, met malkander de ftreeklynen kruisfen , én in de hoeklyn bewogen worden; terwyl il de Tel-gang de twee beenen van dezelfde zyde, ter gelyker tyd in beweging zyn, en te famen van den grond worden opgeligt „en daarop nederkomen > en dat in de ède Galop, het voorfte been altyd gevolgd wordt door het, achter: been aan dezelfde Zyde : gelyk in tegendeel, in de gebrek. lyke Galop de beweging gelyktydig is in de overhoekfe beenen. … Doch deze undigheid niet voldoende om een ° nòegzaam begrip van den Gáng der Paarden te geven, heet de Heer BOURGELAT dit fluk in een meerderen klaret licht gefteld’, en de byzondere beweging. van een taal.» in den Stap, Draf, Tel en Galop, met groote naauwket- righeid verklaard. BoRELLUS en DESAGULIERS, die he gh volgd hebben, worden wederlegd. e d ‚Hierop vofgt ; Berigt wegens een Nieuwe Manier > irii te UITGEZOGTE VERHANDELINGEN. ‘Zop | ze bewaren ; door zyne Excêllentie ..... en den Heer BIN- , rien. (Recueil de Mem. concern. POeconomie Rurale, par une Sócietè de Berne, Tom. I. P. IV. Zuric 1760. & Disfert. “fur la maniere de conferver par aitement les Grains, pat M. BARTHOLEMI INPIÉRI, a Naples 154) Zo:lang' het Koorn hitte, lugten vógt heeft; is de kern der korrelen geneigd te gisten’, en uittebotten t hier door wordt de broey dër Graarren verwekt ; en dezelfde oorzaak broeit de Eitjes der Infetten uit, verfchaft de jonge wormen een ‘malsch en be- ‘kwaam voedael's ‘en is de naaste en onmidlyke oorzaak van alle de nadeelen , welkert zy in Graanen doen. Al wat gè- daan wordt of Kah. worden tot bewaring der Graanen, bè- ftaat „ derhálve', of moet beftaan , om de vogtigheid en warmte tè voorkomen, en dus de eitjes der Infeéten de ge- tegenheid te benemen van uitgebroed te worden:, Het Vet- fchieten veel moeite, afvalen kosten veroorzakende , wordt ‘een andere wyze van behandeling , als de beste hier toe, voorgefteld. ‘Deze beftdat in een Stoove, waar door men het Graan zodanig eene warmte geeft, dat het vrugtmakend fap uitdrooge; waar doot belet wordt dat ‘er eenige Infeten in beftaan of voortteelen konnen. Men vindt dit uitvoerig be- ‘rederieerd en bewezen. Van zulk een Stoove wordt eenige befchryving gegeven uit den laatstgemelden der twee Schry- wers, die aân ’t hoofd van deze Verhandeling genodmd'is. Nader Berigt aangaande de Koude door Ronst gemaakt, en de Beuriezing van het Kwikzilver te Petersburg ; door den Heer Druimser. In een Brief van hem gefthreven aan Dr. DE CASTRO , Lid der Kón. Söcieteit van Londen; wit het Fransch vertaald door JAMES PARSONS, Medeltid. (Phi). Transat, Vol. u1. Part. 2. p. 670.) Wy hébben van de be- vriezing der Kwik reeds ih orize Letteroefeningen (t) gefpró- ken. In deze Verhandeling wordt een berigt gegeven van de manier ; op welke deze Proeven in °t werk gefteld kun- nen wotden , zo dat andere Natuurkundigen in ftaat zyn om dezelven te herhaaten. be … Vertoog òver een nieuwlings ontdekte Takfchieting van de Kamfer „en eenige andere cigenfchappen van die Droogerye ; door den Heer ROMIEU. (Mem. de Acad Royale des Scienc. de Parts , de FAnn. 1756. p. 434.) Deze Takfíchieting is wel eigenlyk-een Pracipitatie- of neerzakking vari de Kam- fer , door.het Smeltvogt „ waar in ze ontbonden was ge weëst „maar het byzondere is, dat zulks gefchiedt op dewyze - . DEN a KE ve van LL Deel, blade, 38, -0O 0a i haa nOi | Noa u 1 gel “UITGRAOGTEE:VERHANDELINGEN, ‚ van Takmaking, gelyk een boompje ; -waar van hier dw. dingen in Plaat gegeven warden. De wyze hoe.men i dit door een Praeve vaor het oog kan brengen „wordt mar keurig en omftandig getoond, De gedaante van deze Tik Ichieting is t'eenemaal gelyk , zegt .de Schryver, aan dit van Kristallifatie van Water, wapneer het begint te bevrie zen; en verfchilt ’er in geenen deele van , dan dat de Stam: men, Takken en der elver onderdeelingen , zeven of gt maal dikker zyn. Het Water neemt , echter, deze gedaan niet zo regelmatig aan als de Kamfer, ten zy het wel zuiver Zy ‚ en men het langzaam doe bevriezen; met Sneenwater gelukt het best. Men vindt ook in deze Verhandeling Proe: ven, waar uit blykt , wat de warmte doe tot [melting vaa de Kamfer in Wyngeest. Voorts worden nog eenige eiger- {chappen van de Kamfer gemeld , welken by uitwerkfele van de Eleétriciteit vergeleken worden. Waarneemingen omtrent de Oorzaak en Geneesmiddelen var d Runderziekte; door den Heer 3. s. ALBRECHT, Med. Dok tor te Coburg. (Nov. A&. Phyfico-Med. fiye Epbem, Not. Ùr gior. Tom. Il. p.289.) Eenige geftorven Béesten geopend zynde, bevondt men in fommigen de eene, in anderen beide bben van de Lange ontfteeken. In-den Buik was dederdt aag verhard , en hadt tekenen van Ontfteeking, overge: gaan tot Koud Vuur. De vierde Maag hadt ook fomtyds, och by weinigen „tekenen van Ontfteeking, Dr. ALBRECHT befluit, gelyk veelen voor hem gedaan hebben „datde ziekte befta in Öntfteeking, welke te hoog en tat Koud Veur ovet- flaande , de Beesten doet fterven. Vreemd is ’t dat bet zelf de, in de regeerende Ziekte van het Hoornvee , door veel voornaame Mannen, in en buiten ons Land, is vastge, Nademaal het immers zo algemeen bekend is, dat een Ziekte welke in Ontfteeking beftaat, neem een Pleyris of Long- ontfteeking, geenzins befmetlyk is; en de Ziekte val het Rundvee in de hoogfte maate: befmetlyk erkend wordt. All Geneeswyzen, derhalve , welken op zulk eene onderte lis gebouwd worden, zyn niets te agten, Niemąat e huer tegen , dat evenwel veel kundige Mannen, ip de geforven Beesten , Ontfteeking in {ommige Ingewanden hevonden hebben : Ik antwoorde, men zag zulks na den dood ha heeren en hier uit bleek niet meer dat dit de Gorzaak, egts een gevolg van de Ziekte was geweest, —. Berigt wegens den Komeet of Staart/ter , die in bet Jorin en kenen. benevens de Verbesering der en Uan zei Weg, door N, sTRUYCK, Lid da Ben. Societe Ti \ UITGEZOGTE VERHANDELINGEN. -529 Londen enz. Deze Komeet werdt, zo veel my bekend is, zegt de Schryver, eerst ontdekt door den Heer KLINKEN- BERG te ’s Gravenhage, die my daar van kennis gaf , en ver- volgens van de Waarnemingen „door hèm gedaan , waar van de eerfte is geweest den 17. Mey, de laatfte den 25. Juny. Op het berigt hier van gegeven aan de Franfche Astronomisten, heeft men begonnen de Komeet te Parys te obferveeren den a8, Mey. En hier na gaat de Heer sTRUYCK over tot de berekeningen, de wegneming van de verfchillen en de ver- betering derzelve. Eas Waarnemingen omtrent de Lugtsgefteldbeid te Amfterdam, in Ogober, November en December 1762. als mede omtrent de Ziekten te Amfterdam „~in het zelfde beloop van tyd. December ; zynde middelerwyl de Barometer beftendig zeer hoog. Hierop is, in ’t laatst. van December , gevolgd een zeer - vinnige Koude met een ftrenge Vorst, welke in verfcheide .nagten 2 duim ys had gemaakt. De Koude , echter, hoe gandoenlyk ook, door haare aanhoudendheid , heeft op ver ‘na hier den trap niet bereikt van die van °t Jaar 1760, den "13. January, toen onze Thermometer 2 Graaden teekende, veel min die van 1755 , toen hy op 6 Gr. ftondt, noch die van 1757: om van dievan’t Jaar 1740 niet te fpreken. 