Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
93. a ALGEMEENE GESCHIEDENIS qpu————————————————————— woorden. De meeste der vragen, door hem geopperd, waren minder vatbaar voor eene schriftelijke beantwoording, en die stap van toenadering, door den Deenschen Vorst ge- daan, zou, bijaldien hij door de Staten zoo eervol bejegend werd, misschien tot een naauwer vereeniging van de beide Regeringen leiden. Dus kondigden de Staten, bj eenen brief van den 9** April, den Koning in vleijende bewoordingen de komst van een plechtig Gezantschap aan. Holland was zoo sterk voor de zending van dit Gezant- schap gestemd, dat het des noods de kosten alleen zou hebben willen dragen. Gaarne zou CHARISIUS reeds dadelijk der Staten besluit aangaande de vraag betreffende de ont- worpen Deensche Oost-Indische Compagnie vernomen hebben: er was haast bij, zeide hij, wart de schepen, tot de vaart naar de Oost bestemd, werden reeds uitgerust. Dz GROOT en MAGNUS werden aangewezen om over die zaak te spreken, maar slechts voor- loopig: de zaak was te gewichtig, en de Gezanten zouden de meening van Han Hoog- mogenden volledig overbrengen. Van wege de Provincie Holland werd voorgesteld, dat men aan het Bewind van den Koning van Groot-Brilannie zou aanbieden zich bij het Gezantschap te laten vertegenwoordigen; doch sacosus verontschuldigde zich, en hij bepaalde zich er toe, den Gezanten eenen brief aan den Koning van Denemarken mede te geven, waarbij hij zich zelven den lof toezwaait, dat door zijne bemoeijingen de eensgezindheid tusschen Denemarken en de Vereenigde Provinciën zoo groot was, dat er thans een Gezantschap van hier derwaarts ging. — Tot hoofd der Legatie wil- den die van Holland Graaf kmwsr casium van Nassau, die door zijne echtgenoot met den Koning van Denemarken verwant was, benoemd hebben: doch de Prins van Oranje kon daartoe zijne toestemming niet verleenen. Hi wilde in de bestaande omstandighe- den zijnen neef liever bij zich houden. Dus liet de Graaf ongesteldheid als ver- ontschuldiging gelden, en rronts Graaf van Kuilenburg, baron van pautannr, dien de Prins niet ongaarne moest zien vertrekken, werd tot die hooge waardigheid voofgeslagen en benoemd. Van wege Holland namen deel aan het Gezantschap de pensionarissen BERCK van Dordrecht en pauw van Amsterdam, van wege Zeeland soacurmr en van De Gezanten Wege Friesland Burmana. De Gezanten deden de reize overland (twaalf rijtuigen wer- bezoeken Duit- sche Vorsten en Steden. den hun van wege de Generaliteit verstrekt) en zij kregen geloofsbrieven mede aan de Duitsche Vorsten en Hansesteden, die zij zouden aandoen: want zij hadden tevens in last om de zaden van oneenigheid onder de onroomschen in Duitschland zooveel mogelijk te verstikken en de belangen der Evangelische Unie te bevorderen. Den Graaf van Oost- Friesland troffen zij niet aan, maar, en hierop hadden zij bepaaldelijk moeten letten, zij bespeurden niet, dat er op zijn gebied buitengewone lichtingen van krijgsvolk plaats hadden. De Graaf van Oldenburg verontschuldigde zich bij hen wegens het krijgsvolk, dat hij wegens de geruchten van wervingen, door zijne buren verordend, genoodzaakt ge- weest was te lichten; maar, beloofde hij, van zijne zijde zou hij geene dadelijkheden aan- vangen, noch iets bestaan tegen de acte van neutraliteit, hem verleend. Te Bremen ver- e^t 1618— 1621. De Gezante bezoeken Duil sche Vorsten e Steden. APPEL Oat A = EENETI HH Lud HTTTEEEELEHUA TE EERE weneptnetnn re terres H s HEHE seeden d Óie8 SI "m cre. debet mar E : eli: JE Reckleben seven «OR c, o b MU — * | DES VADERLANDS. 55 | namen de Gezanten, dat de Magistraat en de burgerij het niet eens waren omtrent dengenen, die den Aartsbisschop zou moeten opvolgen. De Aartsbisschop beklaagde zich over den dwang, die hem van de zijde van den Koning van Denemarken werd aangedaan: er was voor hem geen uitzicht op vrede met dien Vorst, zoo hij niet het Aartsstift ten be- hoeve van ’s Konings zoon uit zijn eigen Huis vervreemden en zijn broederszoon, broe- der van den regerenden Hertog van nousrern, voorbijgaan wilde. Om een voorwendsel te hebben verweet hem de Koning van Denemarken, behalve andere nietige grieven !, dat hij in den laatsten oorlog tusschen Denemarken en Zweden op. de hand dezer laatste Mogendheid geweest was, hetgeen toch het geval niet was. Ook lag hij over- hoop met den Graaf van otpensurc: hij had namelijk gestaan naar de hand van eene Vorstin uit zijn geslacht, en daardoor hoopte deze Graaf het Aartsstift in zijn Huis te brengen. Zoo trachtten de Duitsche Vorsten en bovenal craisrraan van Denemarken zich de Bisdommen en geestelijke goederen ten voordeele van hunne geslachten toe ‘te eigenen. Niet alleen in het Aartsbisdom van Bremen, maar ook in de Bisdommen van Schwerin 2 en Osnabrück hoopte deze Vorst zijnen zoon in te dringen. Geen wonder derhalve, dat de burgers der Hansesteden met zekere achterdocht het Gezantschap der Staten naar Koppenhagen zagen vertrekken: kon, zoo dachten zij, CHRISTIAAN ten zijnen voordeele op den invloed der Staten-Generaal rekenen, dan zou hij in al zijne heersch- zuchtige plannen op Noord-Duitschland slagen, en deze landstreek kwam licht van kwaad tot erger. Maar de Staten waren niet geneigd den Koning al te veel voet te geven, en toonden zich op nieuw wijzer, dan de kortzichtige sacosvs van Groot- Britannië, die niets anders dreef, dan den zoon van cuarstraan tot Coadjutor in het Aartsstift Bremen benoemd te krijgen 3, Te Hamburg, en bij hunne terugkomst ook te Lubek, bracht de komst der Nederlandsche Gezanten eene ongeloofelijke menigte volks op de : been, In de eerste dezer steden vernamen zij, dat de Koning van Denemarken zeer verstoord was, omdat in den laatsten Brunswijkschen oorlog zijne Gezanten door krijgs- volk van de Hansesteden waren aangehouden; deswegens had hij van de Steden Lubek, Hamburg en Brunswijk voldoening geeischt, en een keizerlijk mandaat tegen haar uit- gelokt. 2 In weêrwil van het collatierecht, dat aan het Huis Mecklenburg toekwam. 3 Resol. Stat.-Gen. 22 Mei; 2 Junij, 1618. Cameron ll, p. 218, 220. Ill Dear. 5 Srcx. 1618 — 1621. Grieven van den Aartsbis- schop van Bre- Staatkunde van den Koning van Denemarken ten aanzien van Noord - Duitsch- land. 1618 — 1621. 94 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Steden al weder to} onderlinge eendracht en vermeerdering van hare verdedigingsmiddelen tegen alle gevaar. Den 18° Junij kwamen zij te Koppenhagen aan, zonder ergens van wege de Regering begroet te: zijn, terwijl toch de Bisschop van Osnabrück omtrent 14 dagen te voren op zijne reis derwaarls alom stalig oplvangen, op de koninklijke lustslolen, zoo in Holstein als in Denemarken, onthaald, en buiten Koppenhagen door den Koning zelven ver- welkomd was !, Eerst een uur na hunne aankomst in deze siad werden zij door den Stadhouder van Koppenliagen, casus maAwTSOY en Dr. cmamasus in naam des Konings begroet met uitnoodiging om bij hem te Elseneur op het kasteel Kroonenburg hunne opwachling te. komen maken. Hier nu ontbrak het den Gezanken niet aam de noodige eerbewijzen, op welke zij zich dan ook »ter eere van Hun Hoog Mogenden, wien naast de koningen boven alle vorstelijke personen rang en aanzitting toekwam „’’ naijverig Onderhande- genoeg belooriden. De rede door hen bij het gehoor, hetwelk Zijne Majesteit hyn ver- lingen te Alse- neur over het leende, uitgesproken, sieckte om den Koning de toetreding tot het Verbond. der. Evan- Aartsstift Bremen. ^^ gelische Vorsten en Stalen aan te bevelen. Deed hij dit, dan zouden de aanslagen der Papistische Ligue, die niets minders beoogde, dan de uitroeiing der ware Evangelische Religie, verijdeld zijn, en zijne Majesteit kon overal waar de Pausgezinden weder op Evangelisch gebied poogden voet te vaden, en bijgevolg ook in de zaak der opvol- ging in het Aartsstift Bremen, op den vaardigen bijstand der Staten rekenen, Het laat zich denken, dat deze voordracht niet behaagde. Den Koning was het te doen om het bijzonder belang van zija Huis, en zonder zich tot het algemeene Evangelische | belang te verbinden, wilde hij slechts ondersteuning van de Staten ter bereiking zijner doeleinden aanvankelijk op dat ééne punt: de Aarlsbisschoppelijke waardigheid van Bremen voor zijnen zoon. Dit bleek dadelijk uit de conferenties, die onze Gezanten. met den Kanselier, den eerslen Rijksraad steno srank en Dr. cganisivs hadden, Een voorwendsel, dat tot reden dienen moest, waarom de Koning de toetreding. tot de Alliantie voor als - nog moest afslaan, was, dat Zijne Majesteit het opperbestuur over het Verbond aan niemand anders zou kunnen toestaan buiten zich zelven, Niettemin gaarne zou hij zien, dat deze en zoovele andere zwarigheden uit den weg werden geruimd; maar dit was ecne zaak, die tijd vorderde en uitstel lijden kon, en bij de zaak van Bremen was dringende haast. Al verwachtte de Koning, dat zijn zoon bij vrije verkiezing Aarts- bisschop van Bremen zou worden, toch zou zijne kans beter staan, bij aldien Hun Hoog Mogenden hem, zoo bij den Aartsbisschop als elders, wilden voorstaan. — Waren de Gezanten volkomen gelast om de toetreding des Konings tot de Evangelische Alliantie 1 De Gezanten ontmoetten den Bisschop aan 's Konings tafel. Des anderen daags vertrok hij, zonder dat zij door of van wege hem begroet waren. Evenmin hadden zij hem die beleefdheid meenen te moeten bewijzen, Zie Rapport van het Gezantschap. - DES VADERLANDS. 35 A imc tot haar beslag te brengen; daarentegen verklaarden zij zieh op deze opening niet gelast om iels aan te vangen, waardoor in Bremen de vrijheid der bisschopskeuze, op Welke curis- TIAAN in allen gevallé sterken invloed wilde uitoefenen, kon te kort gedaan worden. Slechts waren zij geneigd te trachten, de misverstanden tusschen den Koning en den Aartsbisschop, zoo geschikt om in de tegenwoordige omstandigheden de Pausgezinden tot hah doel.te brengen, in der minne bij te leggen. Bij eene der velgende conferenties verklaarden de Deensche Staatslieden, dat Zijne Majesteit gezind was om afstand te doen van alle verdragen, die hij kon hebben aangegaan, doo zij eenigermate ten nadeele van de Staten-Generaal konden worden uitgelegd. Dil aanbod was niets anders dan een middel om de Staten tt eene dergelijke verbindtenis te nopen, en hen alzoo over te halen om han verbond met de Hansesteden te verloochenen, hetwelk alleszins ten na- deele van Zijne Majesteit kon uitgelegd worden, hoezeer de Gezariten volgens hunne Instructie moesten beweren, dat dit verbond, op de oude traktaten berustend, niemands nadeel, veel min dat van zijne Majesteit medebracht. De Gezanten vielen niet in den valstrik, en verklaarden kortaf, dat Hun Hoog Mogenden geene bestaande verbonden verloochenen konden, en toen de Gecommitteerden van den Koning de onderhandelingen op het terrein van dadelijke tusschenkomst in de zaak van Bremen gebracht en te kennen gegeven hadden, hoe groot een aantal krijgslieden Denemarken ter verdediging der Evangelische Stiflen legen pauselijke aanslagen beschikbaar zou willen stellen, mits de Staten-Generaal een gelijke krijgsmacht leverden en zorg droegen, dat zijne belangen in het Aartsslift Bremen niet werden gedwarsboomd, bleven de Nederlanders op ’s Konings toetreding tot de algemeene Alliantie aandringen, die de verdediging der Stiften van zelve instoot. Over geen bepaald Stift wilden zij met den Koning in onderhandeling weden, tenzij hij zich verbond ook de andere Stiften te verdedigen: deze moesten in de te sluiten overeenkomst gekend en begrepen worden. Dus hadden de Gezanten de onbekrompen en eerlijke staatkunde der Republiek genoegzaam gehandhaafd, en de Denen zagen de ijdelheid van verdere pogingen in. l | Nu waren derhalve de twee andere onderwerpen der onderhandeling aan de beurt. Het punt van den Sundtol werd aldus afgedaan, dat de Koning beloofde, het door hem ontworpen reglement op de heffing, door de Nederlanders onuitvoerbaar geacht, niet te tullen invoeren. Maar tot de verdediging van hunne staatkunde, die alle andere natién in de Oost-Indién uitsloot, hadden de Nederlanders al hunne bekwaamheid noodig, en een bepaalde verklaring was te meer noodzakelijk, omdat van het besluit ten aanzien van Denemarken te nemen als van zelve ook de houding der Staten tegenover Frank- rijk zou afhangen, wadr men er insgelijks nog altijd op bedacht was van de voordee- len, die de Indische vaart opleverde, mede genot te hebben 1. Trouwens de Gezanten ! Resol. Stat.-Gen. 12 Jan. 1618. Camisros Il, p. 140. 1618— 1621. Onderhande- lingen over den Sundtol en eene Deensche Oost- Indische Com- pagnie. 1618— 1621. 96 ALGEMEENE GESCHIEDENIS waren op dit punt van eene met veel bekwaamheid gestelde Instructie voorzien. — Ver- langde men, zoo moesten de Gezanten spreken, vriendschappelijke bejegening der Deen- sche Oostindievaarders door de onzen, altijd en overal waren de Nederlanders gewoon Zijner Majesteits onderdanen vriendschappelijk te behandelen. Doch Zijne Majesteit was het niet onbekend, dat de Spanjaarden van den aanvang aan, onverzadelijk hebzuchtig, alle andere Europesche volken uit Oost en West hadden uitgesloten. Dit had, toen Spanjes havens voor ons gesloten waren, de onzen er toe gebracht om, in weerwil der ongeloofelijke kosten en gevaren, tochten naar Oost-Indië te ondernemen. Tot dat doel was onder het gezag van Hun Hoog Mogenden de Oost-Indische Compagnie opgericht. Deze had, op last der Staten, verscheidene verdragen gesloten met vrije koningen en volken in de Oost-Indién, die door de Spanjaarden onderdrukt werden. Tegen de be- scherming, door ons hun verleend, hadden zij zich verbonden ons hunne specerijen te leveren. Ten gevolge van deze contrakten waren in Indië verscheidene forten gebouwd , soldaten en bezettingen derwaarls gezonden, belegeringen en gevechten geleverd, alles met behulp van groole geldsommen, door de Staten-Generaal aan de Compagnie ver- strekt, Ook moesten daar vloten onderhouden en gestadig oorlog gevoerd worden. Hoe nu kon men een zoo ontzaggelijk kostbaren staat van zaken volhouden, als de Oost- Indische Compagnie geheel of gedeeltelijk van hare voordeelen verstoken raakte. Bo- vendien Hun Hoog Mogenden waren verplicht, het verleende ootrooi te handhaven. Zoo dus de Koning van Denemarken niet geneigd kon geacht worden om de Nederlandsche Compagnie te ondermijnen door zijne onderdanen in hare baten te willen doen deelen ; nog veel minder kon men vermoeden, dat hij met de Spanjaarden en Portugezen in Oost-Indie tegen ons gemeene taak zou willen maken. Immers, werd de Nederlandsche Compagnie te gronde gericht, zoo zouden de Spanjaarden zich weder van de Oost meester maken met uitsluiting van andere natiën, ook van de Denen, ten einde de baten van dien handel dienstbaar te maken aan de verwezenlijking van hun denkbeeld van algemeene monarchie !. — Dat alles zoo zijnde, wilden Hun Hoog Mogenden ge- looven, dat Zijne Majesteit die zeetochten wilde laten ondernemen om nog onontdekte landen op te sporen. Dit zou hem tot hoogen lof verstrekken, en reeds hadden zij hunnen onderzaten geboden, de onderdanen van Zijne Majesteit in zulk een loffelijk voornemen op alle wijzen te ondersteunen. — Dus gewapend konden de Gezanten den 1 Dat de Deensche Regering in de schatting der Nederlanders niet geheel vrij was van de ver- denking, dat zij met de Spanjaarden heulde, blijkt uit dat Artikel van de Instructie der Gezanten - naar Denemarken, waarin hun gelast wordt, te onderzoeken, wat bij de vorige Gezantschappen, die van wege den Koning van Spanje en de Aartshertogen naar Denemarken gezonden waren, met zijne Majesteit gehandeld was, en waartoe die, welke nog aldaar van denzelfden kant verwacht werden, waren aangeleid, DES VADERLANDS, 97 aandrang wederstaan van den Deenschen Koning, die aan het voorbeeld der Nederlan- ders bemerkt hebbende, welk eene onuitputtelijke bron de Oost-Indische handel ople- verde, eens beproeven wilde, of hij met een even zeer zeevarend en even talrijk volk zich diezelfde voordeelen niet zou kunnen eigen maken. Alsof zulke triomfen, als de Nederlanders behaald hadden, voor een ieder veil waren! — Zeer bescheiden begonnen de Deensche onderhandelaars. De Oost-Indién, seiden zij, waren zoo groot, en ’sKonings volk, dat tot de zeevaart evenzeer als de Hollanders geroepen scheen, kon mede zijn deel hebben aan de voordeelen, die zij opleverden. Daartoe hadden de Nederlanders slechts te veroorlooven, dat hij voor eene enkele reize Hollanders ge- bruikte op de schepen, naar Oost-Indién bestemd. Dit zouden de Staten niet wei- geren, daar toch wederkerig zoo vele Denen op Nederlandsche schepen dienden. — Hadden, dus dacht de Koning, zijne zeelieden eenmaal den weg leeren vinden, dan zouden zij verder de Hollanders niet noodig hebben. Welk eene onwillekeurige bekentenis van zwakheid! Had Zijne Majesteit Hollanders noodig om den Hollanders hun voordeel af te winnen? Wie dan had den Hollanders den weg naar de Oost gewezen? Dat ’s Konings onderdanen zich dien weg in gunstiger omstandigheden niet konden banen, was grond genoeg om aan de oprichting eener Deensche Oost-Indi- sche Compagnie niet te denken. — Het verzoek om vergunning aan Hollanders te ver- leenen om op Deensche schepen te dienen, beantwoordden de Gezanten met te wijzen op de bestaande plakaten, die aan Nederlanders verboden in vreemde dienst naar Oost- Indie te varen: door die plakaten waren bun Hoog Mogenden zelven gebonden. 1618— 1621. 58 ALGEMEENE GESCHIEDENIS zij den Gecommitteerden te gemoet, dat immers de Koning op zijne beurt eene uit- sluitende handelspolitiek volgde: of verbood hij anderen natiën den handel op Groen- land niet, en had ook hij zijnen onderzaten niet bij een plakaat, twee jaren geleden uitgevaardigd, verboden bij andere Mogendheden in‘dienst te gaan? Het tweede middel bestond hierin, dat zij van tijd tot tijd en als ongezocht onder het gesprek melding van de West-Indsën maakten, ten einde de zinnen der Denen van de Oost-Indin af te wenden door hun den handel op de West smakelijk te maken. Zelfs gingen zij zoo ver, dat zij hun een ontwerp ter oprichting eener Deensche West-Indische Gom- pagnie ter hand stelden. — Dit denkbeeld was ongetwijfeld door OLDENBARNEVELT ge- opperd, die de oprichting eener Nederlandsche West-Indische maatschappij wilde keren , omdat hij begreep, dat de Republiek zich zelve perken moest stellen en het bezweren Bestand, waarbij het reeds zooveel in gehad had, de Oostindievaart te handhaven, be- hoorde te eerbiedigen. Gaarne echter moest de Advokaat zien, dat de Defien hunne krach- ten béproefden aan eene taak, die hen met de Spanjaarden in onmin en op de zijde der Republiek moest brengen. Maar hoe kwamen de Gezanten, meestendeels tegenstanders van OLDENBARNEVELT, tot het opwerpen van zulk een denkbeeld, dat niet uitdrakkelijk in hunne Instructie stond? Dit is zoo moeijelijk niet te verklaren. Immers was het niet waarschijnlijk, dat de Denen, die de vaart naar de Oost-Indiën slechts dan durfden ondernemen, wanneer zij daarbij onze hulp konden ondervinden, het wagen zouden zich zonder onzen voorgang naar het Westen te begeven, waar hen misschien nog grooter gevaren wachtten. | | Volgens hunne op de reize gedane belofte deden de Gezanten ook eene poging om tot eene verzoening van den Koning van Denemarken met den Aartsbisschop van Bremen en de Hansesteden het hunne bij te dragen. Doch, zooals wel van de nu genoegzaam gebleken gezindheid des Konings te wachten was, ver brachten zij het hiermede geens- zins, Het eenige wat de Koning beloofde, was, dat hij, staande het leven van den Aartsbisschop, het Aartsstift niet zou laten bezetten, en wegens zijne bijzondere grieven de gemeene rust ook ten aanzien der Hansesteden niet zou verstoren. Vertrek der En daarmede scheen van beide aijden op alle panten het laatste woord gesproken. Gezanten uit De- nemarken. De Gezanten verirokken naar Koppemhagen, en hier lieten de Edelen, die hun te Eiseneus en te Frederiksburg ten dienst gestaan hadden, hen verder aan zich zelven over. Álleenlijk badden zij nog by den Koning, die te Koppenhagen gekomen was, een afscheidsmaal, waar ook de Graaf van Oldenburg tegenwoordig was. Den 2% Julij verlieten zij Koppenhagen. Bunmanta aanvaardde de reize naar Rostock geheel te water, Toen derhalve de Kanselier en Dr. cuanrstus de overige Gezanten DES YADERLANDS, 59 EE Ee a onder weg aankwamen met het beawaar, dat de reeders van het naar de Oost uit te — 1618— rusten schip met de verleende acte niet tevreden waren, en zij zelven die acte niet aan a den Koning durfden vertoonen, konden de Nederlandsche Hesen zich wegens sunmantas afwezigheid verontschuldigen. Evenwel namen zij twee. ontwerpen eener gewijzigde acte uit de handen der Gecomimitteerden aan, om daarop te Rostock een besluit te ne- men. Dit besluit viel dus uit, dat zij de beide ontwerpen te veel verschillend van de oorspronkelijke acte achtten, am een van beide over te nemen. Toch verleenden zij eene andere acie, die eene aanbeveling inhield van het naar de Oost-Indiën bestemde Deensche schip Oresunt, daartoe strekkende dat de bemanning door alle Nederlanders aldaar heuseh bejegend mocht werden. Ook in deze nieuwe aete echter was alles ver- meden, wat in strijd kon zijn met. de plakaten, die aan de Nederlanders verboden op weemde sehepen naar de Oost te varen, en stond uitdrukkelijk te lezen, dat het Deen- sche schip slechts op onzijdige. plaatsen handel macht drijven. Op hunge terugreize. door Buüschland heijvenden de Gezanten zieh al diegenen ge- rust te stellen, welke gevreesd hadden, dat de Gézantem te veel aan Denemarkens beerschzueht zouden toegeven. Borendien vernomen hebbende, dat het Gezantschap, door de Aaxtshertogen in heb vorige jaar tot de Hertogen van Mecklenburg gezonden, gestrekt had om deze Vorsten van de Republiek der Vereenigde Nederlanden te ver- vreemden, 200 begrepen zij hun een bezeek te moeten gaan brengen. Den 9’ Julij ad n i bezochten zij te Güstrow den jongsten Vorst nans AusmEcnv, Goadjutor van het Stift Hertogen van Ratzeburg, en onlangs gebwwd met de dochter van den Landgraaf van Hessen 1; den dag —— daaraan brachten zij te Schwerin den oudsien broeder Aser PREDERIK een bezoek, Beide Vorsten betoonden zich ven de noodzakelijkheid der Erangelische Unie overinigd. Traden echter do Hertogen (dit merkte de Kanselier te Schwerin aan) tot deze Unie toe, dan moesten de Steden Rostock en Wismar, als behoorende aan de Landvorstelijke Hoogheid Mecklenburg, daarin mede worden opgenomen: geene bijzondere »ligue" met Hun Hoog Mogenden behoorden. deze. Steden. aam te gaan, zooals toeh door de Unie der Staten met de Hanse reeds geschied. was. Uit dese aanmerking kan men zien, hoe ongunstig zelfs anders gunstig geslemde Duitsche Landsvorsten dachten over de vrijheid, welke de Hansesteden zich hadden aangematigd door met de Vereenigde Nederlanden een verbond te sluiten, zonder hen. daarin te kennen. Van Schwerin namen. zij de reize over Luneburg en Brunswijk. Den 20° July Bij den Bis- hadden zij gehoor te Celle bij caarsrraan, Bisschop van Minden, Hertog van Brunswijk sop TES en Luneburg. Deze Vorst, bezorgd over den toeleg van den Aartsbisschop van Keulen om in zijn Bisdom een Roomschgezinden Coadjntor in te dringen, verlangde niets liever, dan tot de Evangelisehe Unie toe te treden: dit haperde nog slechis aan een ow a ann 1 De gewezen bruid van Prins PAEDERIK HEKDRIE. 1618— 1621. van Brunswijk. Hunne terug- komst te'sHage. 40 ALGEMEENE GESCHIEDENIS verzuim, aan hetwelk men zich te. ’s Hage scheen schuldig gemaakt te hebben !. Jammer maar, dat Hertog omaisrriAw met zijne eigene onderdanen te Minden over hoop lag. Wegens een verschil over de rechtsmacht tusschen hem en de Magistraat, had hij Bij den Hertog eene vijandige houding tegen deze Stad aangenomen. — Hertog razpzar& uLBICH ont- ving de Gezanten echt ridderlijk op de vesting Calenberg. Hij en zijne Edelen en officieren bewaarden een volkomen stilzwijgen over de rol, door de Staten in 1615 te zijnen nadeele in zijn land gespeeld. -De nog voortdurende oneenigheden tusschen hem en zijne Stad -Brunswijk trachtten de Gezanten eener minnelijke schikking nader te brengen. — Op de Munstersche grenzen werden de Nederlandsche Heren ontvangen deor een groote schare ingezetenen, wel driehonderd in getal, met vaandels, fluiten en trommelen, terwijl eereschoten werden gelost. Ja binnen de stad kwamen de Stadhouder en de Maar- schalk van Munster hen begroeten, hoezeer, zeiden zij, de Aartsbisschop van Keulen geen kennis van hunne aankomst had kunnen hebben. Na voorts te Weert, toebe- hoorende aan den Graaf van Kuilenburg, alsmede te Kuilenburg zelve door het hoofd van hun Gezantschap feestelijk onthaald te zijn, kwamen de Gezanten te ’s Hage aan, alwaar zij den 7%, 8'*^ en 9% = Augustus in de Vergadering der Staten-Generaal ver- slag van hunne zending deden 2. Zoo liep dit Gezantschap ten einde. Het verdiende den roem van met wijsheid en eerlijkheid aangelegd en met bekwaamheid uitgevoerd te wezen. In weerwil dat de Graaf van Kuilenburg in de Staten-Generaal de andere leden tot tegenstanders gehad had, werkten: allen hier zamen; ja OLDENBARNEVELTS persoonlijke bestrijders zien wij hier met eene klaarheid en overtuiging, die allergunstigst voor de beschaving en de geestkracht van dien tijd getuigt, OrDENBAANEVELTS staatkundige in- zichten dienen. Zoo was deze Legatie, bij zóó veel dat binnenslands bekommering wekte, een gunstig voorteeken, dat oupexsanngveLts werk, ook met betrekking tot de buiten- landsche staatkunde, OLDENBARNEVELT zelven zou kunnen overleven. Weldra na den afloop dezer zending zouden de Gezanten der vreemde Mogendheden te "s Hage, allen zonder onderscheid met diep ontzag voor OLDENBARNEVELTS wijsheid, 1 Aan tafel bij den Hertog ontmoetten de Gezanten eenen Poolschen Gezant, JACORUS GODELMAN, kamersecretaris van den Koning van Polen, eertijds Syndicus van Riga. Deze persoon behandelde hen zeer vriendelijk. Hij betuigde ’s Konings genegenheid veor den Staat der Nederlanden: alleen bejammerde hij de alliantie tusschen deze Republiek en Zweden. 2 Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1617. 21 Febr.; 13 Maart; 5, 6, 7, 8, 11, 12, 24, 25, 26, 28 April; 2, 3, 7, 12, 15, 21, 22 Mei; 14 Junij; 7, 14 Julij; 7, 8, 9 Aug. 1618. Resol. Holl. 20, 28 Maart; 5, 10 April; 9, 11 August. 1618. Cameron, ll, p. 140, 207, 208, 221—227, 232—235, 241, 251, 255—259. Eindelijk is de voornaamste bron voor de verrichtingen van dit Gezantschap het reeds aangehaald Rapport der Gezanten, berustende op het Rijksarchief. DES VADERLANDS, 41 doorzicht en kracht vervuld, het bericht van zijne inhechtenisneming ontvangen, het- 1618— welk bun ambtshalve van wege de Staten-Generaal gebracht zou worden. Hoe zeer die SN gebeurlenis bepaaldelijk de Gezanten van Frankrijk moest verrasschen, blijkt uit hetgeen DU MAURER een paar dagen?later naar Parijs schreef: »Zoo ons van den staat van zaken alhier mededeeling gedaan ware, zou er wel een middel geweest zijn om datgene af te wenden, wat ons slechts kwaad doet voorzien; — maar waar is het, dat men van den eersten dag aan tot dit oogenblik toe ons niets medegedeeld heeft 1.” Den 29°" Augustus, op den dag van die inhechtenisneming zelven, verzocht BorssisE gehoor bij de Staten-Generaal. Hierop besloot deze Vergadering, dat zij zich »voor dezen tijd zou verontschuldigen om eenige gewichtige zaken, die haar overgekomen en voorgevallen waren.” Men verlangde geene bemoeijing van vreemden met ’s Lands zaken, voor en aleer de Vergadering het met zich zelve eens was, of en hoe men de Gezanten der weemde Mogendheden in het voorgevallene kennen zoude. Weldra werd bepaald, dat er eenige leden belast zouden worden met de taak om de Gezanten van Frankrijk, De inhechte- van Groot-Britannië, en van Zweden, en den Resident van Venetië van OLDENBARNEVELTS — inhechtenisneming te onderrichten. Tot de Gezanten van Frankrijk werden gezonden a Dosen de Heren mamwaxzn, uit Zeeland, en scuarven, uit Groningen; tot den Engelschen gedeeld. Gezant, de Heren vAn BOETSELAAR, uit Gelderland, en punmama, uit Friesland; dezen hadden tevens in last, om CARLETON wegens zijne gelukkige terugkomst na zijn uitstap geluk te wenschen; tot den Ambassadeur van Zweden werden afgevaardigd de Heren voocT, uit Gelderland, en cocxinca, uit Groningen; eindelijk de Heren macnus, uit Zeeland, en arrsema, uit Friesland, tot den Resident van Venetië. — Na den middag kwam de Vergadering weder bijeen om deze afgevaardigden verslag van hun weervaren by de Gezanten te hooren-geven. De Gezant, van wien vooral of alleen verwacht kon worden, dat hij zich ontstemd, ja geërgerd zou toonen, was Borsstsk: immers was deze opzettelijk uit Frankrijk overgekomen met het stoute voornemen 0m OLDENBARNEVELTS vijanden terecht te zetten, en nu werden zijne bemoeijingen dus beantwoord: dit mocht waarlijk eene beleediging heeten, den Koning van Frankrijk aangedaan. Ware de minster dadelijk vertrokken, het zou van zijne zijde geen onverklaarbäre stap geweest tn. Maar van den anderen kant was het den Franschen Gezanten zedelijk onmogelijk , zich geërgerd te toonen. Wat toch gebeurde thans in de Nederlanden anders, dan het- geen hun eigen Koning tegen conpé beslaan had? Al ware OLDENBARNEVELT op hoog gezag vermoord geworden, zoo zou de schim van den Maarschalk p’ancre den vertegen- woordigers van Frankrijks Koning den mond gestopt hebben. Dus kan het niet be- Yreemden , zoo Boss op de mededeeling verklaarde, »dat hij niet twijfelde, of wat plaats had gehad, was met wijzen ep voorzichtigen rade tot dienst en welstand van het ! ové, p. 285. Il] Dem. 3 Srox, 6 1018 — 1621. 42 ALGEMEENE GESGHIEDENIS GEN EEE land geschied, en dat, dit alzoo zijnde, Zijne Majesteit, gelijk ook hij voor sijn persoon, altijd goed zou vinden wat daartoe strekte’ Du wavaren kon zich selveu minder beheerschen, hij, de vriend en hoogschatter van OLDENBARNEVELT, wien het onmo- gelijk was eenige schuld by hem te vermoeden. Duidelijk was zijne aandoening in - de verandering van zijn gelaat te lezen, en, hoe dubbelzinnig zijne taal dan ook luidde, | het moest hem bitter vallen, te zeggen, »dat, dewijl hij gelooven wilde, dat hetgeen er was geschied, tot dienst van het Land gedaan was, het hem aangenaam was." Zijn waar gevoelen drukten de woorden beter uit, die hij in het boven aange- haalde bericht aan den Franschen minister schreef: »God, die het roer der wereld in zijne hand houdt, weet waarom hij deze dingen toelsat. Hij zou niet toelaten, dat dit kwaad gebeurde, zoo hij niet machtig was het in goed te verkeren 1? CARLETON, dit laat zich denken, was in allen deele voldaan. Hij hield zich, zeide hij, verzekerd, »dat in deze zaak niets geschied was, dan met en na zeer goed en wijs overleg en beraad voor de dienst en verzekerdheid van den Staat dezer Landen, en in dezen zin zou hij Zijne Majesteit van het gebeurde kennis geven” De Gezant van Zweden — wenschte in het voorgevallene het middel te zien om een eind aan de geschillen te maken, die, vreesde hij, de Republiek op den duur belemmeren mochten in hare buitenlandsche staatkunde, welke Zweden zoo gaarne krachtig zag, en hij antwoordde: »dat Zijne Majesteit zeer bedroefd. was over de oneenigheden en niets meer wenschte dan dat zij in der minne mochten worden bijgelegd, en daar hij niet twijfelde of wat er gebeurd was, had met rijp overleg tot dat doel plaats gevonden, zoo zou hij des- wegens bericht geven, hopende, dat Zijne Majesteit daarmede genoegen zou nemen." Suxiamo, eindelijk, verklaarde, vastelijk te gelooven, »dat hier niets verricht was, dan met voorafgegaan rijp beraad en om groote oorzaken, weshalve hij niet in gebreke zou . blijven de Doorluchtige Seigneurie daarvan bericht te geven.” — Dus verklaarden eigen- ljk al de Gezanten, ten einde eene voegzame houding te bewaren, OLDENBARNEVELT voor eenen landverrader, tegen wiens gevaarlijke aanslagen eene Commissie belast met de zorg voor »de verzekerdheid van den Staat van den Lande," had moeten waken. Tot deze lafhartigheid noopte hen de maatregel van den Prins, het hoofd der Commissie Mededeeling tot afdanking der Waardgelders door de Generaliteit benoemd 2, De Venetiaansche van den Resident van Venetië. Resident maakte bet, niet lang daarna, nog erger. Den 22“ October verscheen hij voor de Staten-Generaal met de volgende verklaring: »alzoo Hun Hoog Mogenden hem in het bijzonder hadden laten mededeelen wat alhier was voorgevallen met betrekking tot de inhechtenisneming, die Hun Hoog Mogenden verordend hadden tot rust en vrede van den Staat van den Lande, welken de bewuste personen hadden getracht te verstoren, zoo had de Doorluchtige Republick van Venetië hem ter beantwoording dier dienst 1 cagLETOX, ll, p. 286, ouvak, (. a. pl. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Aug. 1618. DES VADERLANDS. 45 belast met de taak om Hun Hoog Mogenden mededeeling te doen van het verraad, 1618— dat tot omverwerping van den Staat van Venelië was gesmeed.” En daarna ging hy 162 over tot de vermelding van de gruwelijke moorden, brandstichting en aanslagen in ver- bond met den vijand, welke de zamenzweerders hadden bedoeld *. Er ontbrak nog slechts aan, dat hij met zooveel woorden te kennen gaf, te verwachten, dat de Neder- landsche misdadigers, wat reeds eenige van de Venetiaansche, volgens het schrijven van onzen Consul ovwraim, hadden moeten verduren 2, met den koorde gestraft zouden worden. Inderdaad zeide hij niets anders. Hij zou, dus besloot hij, «van het succes van Hun Hoog Mogenden zijnen Meesters. van tijd tot tijd bericht geven, opdat Hun Hoog Mogenden beter op hunne zaken en vastigheid van hunnen Staat mochten letten 3.” Er is geen twijfel aan, of deze taal was hem ingegeven door personen, die OLDENBAR- myett tot elken prijs om het leven gebracht wilden zien. Toen hij éenmaal een tijd- lang gevangen gezeten had, kwam bij menigeen berouw en medelijden op. Deswegens moest de haat aangewakkerd en de moordkreet herhaald worden. Ook de laaghartige Gulden Legende van den nieuwen Sint Jan 4, de kroon op de schotschriften Levendig Discours en Provisionele Opening, kwam in het licht, toen OLDENBARNEVELT reeds eeni- gen tijd gevangen had gezeten. — Sunranos mededeeling bleef onbeantwoord. De Staten zouden zich tot overmaat van schande de gelijkstelling der gebeurtenissen in de beide Staten hebben moeten laten aanleunen, of als de verdedigers van de op hunnen last gevangen personen hebben moeten optreden. Het gehoor, door sosse tegen den 29°" Augustus gevraagd, doch toen niet ver- kregen, werd hem, vergezeld van vu maunmn, den 30" verleend, in tegenwoordigheid van den Prins van Oranje en Graaf wiem vopewijk. Hij had een brief van zijnen Koning mede te deelen, en de wijze, op welke hij het verzoek, in dien brief vervat, aandrong, verried eensdeels, hoe ontstemd hij was door het gebeurde, en anderdeels, dat hj de thans zegepralende partij in geenen deele gezind was te ontzien, ja, in hare vernedering wenschte te triomferen. De brief des Koning was gedagteekend den 18%* Borssrsr treedt Julij en behelsde eene klacht over de remonstrantie, den 30 Mei door rmaxcors eee arasen in de Staten-Generaal gehouden®. In dat «libel," zoo schreef de Koning, had de gewezen Gezant de Regering van Zijne Majesteit schandelijk belasterd. Zijn billijken toorn over zulk een feit had hij niet langer kunnen bedwingen. Dus verzocht hj, dat men hem rekenschap en genoegdoening verschafte door AgmssEw wegens zijn leugen en laster te straffen en te kastijden. Dit verwachtte Zijne Majesteit van Hunner Hoog Mogenden rechtvaardigheid en genegenheid te hemwaarts. Na het lezen van deze ! Resol. Stat.-Gen. 22 Oct. 1618. 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Junij, 1618. 3 Resol. Stat.-Gen. 22 Oct. 1618. 4 Bibl. v. Pamfl. No. 1555—1557. 5 Zie hiervoor D. lil, St. 11, bl. 796, 797. 6* 1618— 1621. 44 ALGEMEENE GESCHIEDENIS letteren nam sorssise het woord. Hij had, zeide hij, zulk eenen dunk van der Staten gezond oordeel en van den eerbied en de genegenheid, die zij Zijner Majesteit schuldig waren, dat hij niet twijfelde, of zij waren even verontwaardigd als de Koning, over het lasterschrift, dat AERssgw zoo vermetel geweest was in hunne vergadering, die 's Lands Souvereiniteit vertegenwoordigde, voor te dragen. Die persoon bad zijne bijzon- dere veeten wel kunnen bot vieren en zijn moed wel op zijne vijanden kunnen koelen, zonder het recht der gastvrijheid te schenden, gegrond op een zoo veeljarig verblijf in Frankrijk; zonder zulk eene groote lafhartigheid te begaan tegen hen, die hem ge- durende den tijd van zijn Gezantschap met volkomen vertrouwen tot hun gemeenzaam verkeer hadden toegelaten, en zonder zich ondankbaar te toonen tegen wijlen den Ko- ning, zijnen weldoener, en tegen den tegenwoordigen Koning, die hem zoo mild had onthaald. Hij had het willen doen voorkomen, alsof de Raadslieden des Konings na den dood van mewpaik IV de meening hadden voorgestaan, dat de Koning van Frank- rijk een vassal van den Paus was, terwijl toch alle machten en overheden in Frankrijk verkondigden, ja, de Paus zelf erkende, dat de Koning van Frankrijk niets boven zich had dan God alleen, van wien hij de kroon erkende verkregen te hebben. Met de verspreiding van die leugen kon Aznssew geen ander doel gehad hebben, dan 's Konings Ministerie in Duitschland en Engeland en bij Hun Hoog Mogenden in verden- king te brengen, en alzoo zich zelven, als den best in Frankrijks zaken ingewijden, onmisbaar te maken. Ook had hij willen doen gelooven, dat de verzaking van het bondgenootschap tusschen Frankrijk en dezen Staat tot de voorwaarden van de Spaan- sche huwelijken behoord had. Zou men, voerde sorssise hiertegen aan, zou men zulk een laster dulden, terwijl men sedert die huwelijken van ’s Konings milde hand een millioen gouds ontvangen had; terwijl der Staten Ambassadeur in Frankrijk op de eer- volste wijze bejegend werd, en de tegenwoordige zending. Die fijnheden en geheimenissen, op welke de gewezen Gezant prijs scheen te stellen, kwamen tusschen Frankrijk en dezen Staat volstrekt niet te pas. — Om ’s Konings waardigheid gehandhaafd te zien, dus besloot de spreker, en om hen het belang te doen beseffen, hetwelk zij zelven hadden bij de kastijding van de verderfelijke onbe- schaamdheid van Arnssens remonstrantie, zou het voldoende geweest zijn hen daarvoor met een enkel woord genoegdoening te vragen; maar hij had gemeend, hun den recht- DES VADERLANDS. 43 matigen toorn van Zijne Majesteit niet te moeten ontreinzen, Trokken zij zich dit, legen hunnen schuldigen plicht, niet aan, dan moesten zij zich ten minste welen te rechtvaardigen tegen het verwijt, hetwelk Zijne Majesteit hun deed, dat zij hunne za- ken hadden toevertrouwd aan eenen man, zoo ondankbaar, zoo slecht en zoo onbe- zonnen, dat hij zijne bijzondere vijandschap bot vierde ten koste hunner vrienden, zijner eigene weldoeners, en tot groot nadeel van hunnen Staat. Het goed of kwaad, door eenen Ambassadeur bedreven, dit wisten zi wel, kwam immers altijd neder op den Vorst of den Staat, die zoodanig persoon gebruikte. Kwaad mochten al de genen ver- gaan, die het bondgenootschap tusschen hen en de Kroon van Frankrijk immer zouden willen ondermijnen! Verlangden zij er de voortduring van, dan zouden zij dat toonen door goed en vaardig recht te doen tegen de beleediging door A&mssew Frankrijk aan- gedaan, eene beleediging des te gruweljker, omdat de auteur het geschrift door den druk verspreid had, zoodat men het thans in Duitschland, Engeland en elders lezen kon! Dus verwachtte Zijne Majesteit van hen, dat hij de begane misdaad zou boeten. Daardoor zouden zij het aan Zijne Majesteit mogelijk maken, bun zijne gunsten en weldaden te blijven bewijzen. — Toen gorssse geeindigd had, verzocht men hem, het gesprokene op schrift te willen stellen. Dit achtte de Ambassadeur onnoodig : immers had men genoeg aan den brief van Zijne Majesteit. Niettemin wilde hij wel aan hun verzoek vol- doen; maar hij kon niet nalaten zijne vrees te uiten, dat hij met deze voordracht weder aan de deur van een doove klopte, even als het geval geweest was met het voorstel, hetwelk het voorname onderwerp van zijne overkomst had uitgemaakt. Ongetwijfeld had sotssisz in oog en houding der Vergadering verstoordheid en minachting gelezen, hetgeen wij trouwens zeer goed uit den toon en de overgangen zijner rede kunnen op- maken, De Vergadering beloofde op zijne voordracht te zullen beraadslagen. Evenwel vertrokken de Gezanten, zonder dat sosse zich bepaaldelijk verbonden had om ze schriftelijk in te leveren, Toch verlangde men dit: want men wilde Aznseew in de ge- legenheid stellen er zich op te verantwoorden. Dus werden de Heren MANMAKER en scHor (beiden Zeeuwen), die bij de Fransche Ambassadeurs ter maaltijd zouden gaan, verzocht, «hun te willen aanzeggen, dat Hun Hoog Mogenden de voordracht wel zou- den begeren in geschrift of anders bij memorie naar sorssises believen. Werkelijk was reds den volgenden dag de propositie schriftelijk bij de Staten ingeleverd. Alstoen raadpleegden zij er over, en er werd besloten, dat men er den volgenden dag Arnssen op hooren zou !, Hoezeer AxRSsEN ook in de gevangenneming van OLDENBARNEVELT zegevierde, deze harde aanval moet hem kwalijk gesmaakt hebben 2, Eenmaal weder als Ambassadeur ! Resol. Stat.-Gen. 30, 31 Aug. 1618. ? Ook de laatste weken hadden voor hem het een en ander opgeleverd, hetwelk het genoegen 1618 — 1621. AERSSENS wen- schen en drijf- veéren. 1618— 1621. 46 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = ——— —— ———————— — —— — B in Frankrijk op te treden, was zijn vurige wensch. Reeds had bij in zijne brieven aan XORNAI, nog vóór zijn vertrek uit Frankrijk, een toon aangeslagen, die zijne tegenstanders omtrent de staatkunde, welke hij voortaan zou volgen, gerust kon stellen 1, En nu zag hij zich door den Franschen Gezant aldus aangevallen! Dit kwam hem aan van de zijde van OLDENBARNEVELTS vrienden in Frankrijk! — Het spreekt derhalve van zelve ‚ dat de felle van het uitzicht op den triomf eenigermate moest verbitteren. Zijne remonstrantie van den 30sten Mei was reeds wederlegd geworden in het Vertoog, door van pen mire den 184" Junij aan de Staten- Generaal overgegeven en aangehaald hiervoor D. 111, St. 11, bl. 804. Dit Vertoog beantwoordde AERSSEN met een Corte antwoort (den 27. Janij) aen de Stat.-Gen. overgegeven tegens seker ver- tooch van c. van DER mire. Dit korte antwoord (Bibl. v. Pamfl. No. 1479) ergerde van pen MULE zoo- zeer, dat hij hem nog denzelfden dag een briefje thuis zond met het verzoek om zonder iemand bij zich, gelijk hij zelf verschijnen zou, in het Bosch een woordje met hem te komen wisselen. Den anderen morgen in de vroegte had er tussehen de beide Heren een onderhoud plaats, dat een uur lang duurde, totdat de -hellebardiers van den Prins op de plaats verschenen. Later, zegt het verhaal, werd de Heer van Sommelsdijk (aenssen) gevonden aan het veer van IJsselmonde door personen, die hem op last van Zijne Excellentie verzochten naar ’s Hage terag te willen keren. Zie Oprecht verhael van hetgeen den 27 en 28 Junij tusschen de HH, Sommelsdijk en v. d. Mijle gepasseert is (Bibl. v. Pamft, No, 1482). Dit kort geschrift is uitgegeven om voor de cer van beide of van een der beide Heren min wenschelijke geruchten te verhoeden, Ik twijfel of het (Fransche) briefje van van per MIJLE authentiek is: immers komt er eene taalfout in voor, zoo als deze, die zoo lang in Frankrijk verkeerd had en steeds Fransch sprak en schreef, moeije- lijk kan begaan hebben, Er staat in te lezen: Je ne doute, ou me viendrez trouver, In weerwil van deze ontmoeting beantwoordde van pen wuLE het Corte antwoort van AERSSEN met een Naerder vertooch aen de H. M. HH. Stat.-Gen. (den 24 Aug.) overgegheven, waerinne deselve verzocht worden goet te vinden ende te belasten, dat sekere poincten in het Corte antwoord van Fr. v. Aerssen, bij denselven. mogen werden bewesen, Wederom bleef arnssen het antwoord niet schuldig: bij gaf het den 6%" Aug. aan de Staten-Generaal over. Den 24 na de comparitie van vam pen MULE hadden de Staten eene Commissie benoemd om al deze strijdschriften »met de stukken en documenten te resumeren en daaruit te extraheren al zulke punten als de dienst van het Land aangingen.” Aan deze Commissie werd den 8sten Aug. ook het laatste stuk van AERSSEN toever- trouwd (Resol. Stat.-Gen. 18, 27 Junij; 2, 7, 8 Aug. 1618. Bibl. v. Pamft. No. 1483). 1 In 1613 prees hij monnay in zijne brieven wegens de houding, die deze tegenover de Protes- tanten in acht genomen had (zie den brief, aangehaald door GROEN vaN PRINSTERER, Arch. de la M. d'Or. S. II. T. WI, Prolégom. CV en CVI Annot. 4), hoezeer niemand minder dan hij, in 1609 en 1612, in mornars geest gehandeld had. In die zelfde brieven schijnt hij bovenal een godsdienstoorlog te vreezen, en werpt hij een blaam op de alliantie met de Geünieerde Duitsche Vorsten, alsof deze het karakter van een godsdienstkrijg aan den oorlog gaf, (Zie GROEN v. PRINSTESER t. a. pl. bl. CXIV, Noot 1.). Aldus wilde hij o:pexsannevert doen verdenken van dezelfde fout, die hem in Frankrijk zijnen invloed had doen verliezen en OLDENBARNEVELT genoopt had hem van- daar terug te laten roepen. DES VADERLANDS, 47 aanval van BOISSISR OLDENBARNEVELTS zaak geenszins verbeterde, in zoo verre die aanval 1618— zijnen voornaamsten vijand op het hefligst verbitterde, Zoolang ovpsnsannevetT leefde, — dit moest van nu aan AEBSSENS overluiging zijn, was er voor hem aan geene verheffing in Frankrijk te denken. Maar was de Advokaat eenmaal van landsverraad overtuigd , of ten minste deswegens gestraft, dan zagen zich zijne vrienden in Frankrijk het doel van hun pogen ontvallen; zoo moest de wrok van zelf bekoelen, en kon men van lie- verlede de ooren weder openen voor AERSENs innemende redenen; in één woord, zoo was zijn vernieuwd optreden in Frankrijk geen hersenschim meer. En in dit geval was hij bereid in het Buitenland als het ware oLDExBAaNEVvELTSs erfenis te aanvaarden. Eerst ingewijd in OLDENBARNEVELTS inzichten en met den last en de geneigdheid om ze te doen gelden naar Parijs vertrokken, had hij, om zoo mogelijk den Advokaat ten val te brengen, een tijd lang zijne inzichten tegengewerkt. De beweegreden hiervan was de haat, dien hg tegen den Advokaat had opgevat, omdat hij de ruchtbaarheid, welke het doel zijner zending van 1607 1 bekomen had, aan hem weet. Maar was OLDENBARNEVELT eenmaal uit den weg geruimd, dan was hij het wel met zich zelven eens, zijne staatkunde na te volgen. Immers had zijne schranderheid hem sints lang doen inzien, dat die staatkunde alleen een degelijken grondslag gaf aan den invloed en den roem der Republiek en bijgevolg alleen aan een Nederlandsch Ambassadeur in Frankrijk eene eervolle betrekking verzekerde. Zoo werd orpzwsÁAnwEvELTS dood de voorwaarde, waarbij het mogelijk werd, dat de gewichtigste Gezantschapspost bekleed werd door den man, die boven allen bekwaam was zijne staatkunde toe te passen, met andere woorden: juist door OLDENBARNEVELTS dood werd ook in dit opzicht de voortdu- ring van zijn werk verzekerd. 