VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
ne beginzelen verfpreid; doch waar dezelve te zamen. .… waar dat juist ziend ‘oog, door eene zestig jaarige ondervin- ding, gellecpen ? Hy betuigde, dat hy nog leerde zienş wie ondertusfchen zag beter dan hy? niemand was oplet: tender; dit zettê misfchien aan zyn:fchoon gelaad die be- daardheid , en, mag IK mg dus uitdrukken, die zagte wert: tevredenheid, by. -> Men heeft weinig van zyne Werken; doch de verzame. Kng zyner Raadgeevingen, zou een fchoon Baek in de Na-: tuur- Genees- en zelfs. in de Zede-kunde, uitmaaken: dus: oefent een Krygsman zich in de onderrigtingen der groote veldheren a om alles, wat tot de Krygskunst behoort, te. ceren. d i Alle ayonden wagtte hy aan zyn huis arme zieken op „ dit noemde hy zyn Bureau’ der Menschlievenheid. Hoe veelen hadden geene andere kwaal dan dat zy elendig wa. / ren! Hy genas ze, of ten minfte hy troostte ze altoas:’ en zyne beste dagen waren, op welke hy de meeste geuee. zingen van dien aart verrigt hadt, Hoe dikwyls heeft hy „ Rog dit Jaar, in den ouderdom van drie en zeventig jaaren , 5 de N 354 LEEVRNSGEVALLEN, ENZ, VAN TH. TRONCHIN. de vyfde verdiepingen beklommen, om de Zieken en Oige- dukkigen op te zoeken en te troosten! Wanneer iemand hem onlangs, met veel emsts „ verzógt. ten Zieken te gaan zien, buiten Daat, om hem te betaalen, was zyn woord, zau cen zeer flegt denkbeeld van my zelven moeten hebben, indien men my. ze hoog bejaard, nog moest. aanmaanen, myn Pligt te doen! De arme Lyders behandelde hy mer de uiterfte zagtheid , vriendelykheid , en inneemendheid. Hy zou in de fchitterendfte Gezelfchappen hebben kunnen verkeeren , men verlangde fteeds hem in dezelve te zien ; MAAT. hy gaf zyn Gezin de voorkeus boven die alle. Hy leefde ig, maar zonder pragt. Deeze levenswyze was een gevolg van zyne- Gemeenebestgezinde eenvoudigheid, ia hem gepaard met leevendigheid van aandoening en juist- heid van geest, Zyne Bloedverwanten, zyne Vrienden, zyne Zieken (en alle die Zieken waren zyne Vrienden ,) pe, Huisgenooten , zyn ontreostlyk over zyn verfcheijen , en geheel de Wereld moet zynen dood beweenen. …: … lk heb deeer:van te zyn, ens - NIE ee: . DE BR* * *, ` PROEVE OVER HET VERSAAK EN DR LEERING, ONT- STAANDE UIT. HÉT BEOEFENEN VAN DE WERKEN DER NÁTUUR, RY HET AANKOMEND VOORJAAR. De: oneindige verfcheidenheid en fchoonheid van de Wer- ‚ ken der Natuur, hebben aan alle Volken, door alle Eeuwen, voorwerpen van dangenaame befpiegeling opge leverd; zy zyn, door de Wysgeeren , met de zorgvuldig- fte nauwkeurigheid waargenomen, en tot de min{te byzon- derheden befchreeven; terwyl de Dichters Ter ruime en ry ke ftoffe uit ontleenden. , Bovenal is de Lente door de Dichters bezongen, en in al haare fchoonheid met de uitgezogt{te verwen van het Dichtpenceel gefchilderd. Weinige, zeer weinige Menfchen zyn er, die deeze aangenaame verandering der Natuure kunnen befchouwen , zonder die bezielende warmte te ge- voelen , welke fchoonheid, kragt en leeven fchenkt, aan de geheele zigtbaare Schepping. De Natuur vertoont zich, in deeze haare jaarlykfche kindsheid, elk oogenblik tot volmaaktheid naderende. Ie- der morgen ontrolt een bloesfem. De Velden, die, korts ug ò` k OVER HET BEORFENEN VAN DE WERKEN DER NAT. Zeg leden; iets dan geng naare ‘dorheid vertoonden., wor en met lachend groen. bekleed, en met duizend Bloemen vercierd, De nieuwgebladerde Boomen worden geftreeld door zagte weste-windjes; de Bergen met fchoonheid be- kleed, en de Daalen juichen. Voor .”t.gevedend Geflacht is de zangtyd gekomen. Een algemeene vreugd bet men in de wouden; de verrukkendfte toontjes treffen allerwe- gen het oor. „Alle Weezens voelen dien ftreelenden in: vloed „en fchynen des met blydíchap vervuld, De koesteren: de warmte der Zonne geeft nieuw. leeven „nieuwe fchoon- heid, aan elk voortbrengzel. De ontelbaare Inwoonders der Aarde, der Lugt; dn der Wateren; de Infe&en. van duizenderleie gedaanten. en kleuren, die in het fchyrizel er middagzoune dartelen, genieten allen het hun toege- hreeven leevensperk en befcheiden deel des geluks. "bw den grooten Tempel dee Heelals heeft. elk -Geflacht „ elke Rang, elke Soort, zyne beftemming, en van allen klimt de. onophoudelyke (tem van lof en dankzegging (op den Gadlyken Oorfprong van aller aanweezen. ‘ | En zou, in dit. algemeene choor, de Mensch alleen dè fchatting zyner verwonderinge niet betaalen? de Mensch, geplaatst aan het hoofd der zigtbaare Scheppinge, ep Ee, met vermogeùs, vatbaar voor altoosduurenden âdn- was en genot; — zal hy, —— hy alleen, in gebreke blyven , in die dankerkentenisfe , welke hy in °t byzondgt verfchuldigd is aan de Oorzaak van zyn beftaan ? ' De Gewesten der ftoffe, van welke wy ons omringd vins den, openen een heeriyk veld van befpiegeling en era, zoek. En zeker, daar is niets, °t welk de Godlyke Wys- heid goedvindt voort te brengen, *t geen beneden de aan, dagt van den Mensch is. Deeze bedenking moeten zy in agt nêcmen, die verfcheide deelen van de Werken des Scheppers fchynen te ‘veragten; dewyl zy geen genoegzad- men fmaak of bekwaamheden hebben, om derzelver fchoon+ heid of nuttigheden te ontdekken; Elk deel der Stoffe; elk Grasífcheutje, elke Bloem; clk Infe&, verfchaffen een duidelyk bewys van het beftaan eea ner Eerfte Oorzaak , en fchenken vermaak aan de Ziel des. verftandigen. Wanneer wy het wonderbaar maakzel van Planten en Dieren ‘befpiegelen; het bykans oneindig getal vån .peezen en vaten; de voeglvke fchikking van de eene tot de andere, en de onderfcheide veranderingen, welke zy ondergaan, tot volkomenheid en rypheid naderende, {taan wy verteld over de orde, zamenvoeging en ie ! Geff 186 … — PROBIE; OVER HET Bnékeggen |” tn heid, zo zigtbaar in deraèlver mnakzet. ` 2918 die leevende en;:bezintuigde Ondeeltjes,. (mag IK dëeze benaaming ge- bruiken ,) welke bet Microscoop onder. "reg gebragt heeft, zyn oneindig kunfiger, en verbaazender in derzelver maak- zel, dan de fynfte, kunetftukken van menfdhen vinding en handen werk... E a leder Infe&t, dat tv: het fehynzet der middagworine dar- telt, teder kruipend diertje dat op de axrde kruipt, of in e wateren .wount,:is gelukkig in zyn kring, en brengt het zyne toe! aan" geluk en de volmaaktheid van "tg: … Wanneer: wy, pederdaalen tot: het ‘groeiend Ryk en dat der. Delfitoffen:;: blykt. dezelfde Godlyke Wysheid in der- zelver vorm dn maakzel. Zelfs: die Planten en Steenem, welke wy. dagelyks met voeten treeden., en veraatlyk geoor- deeld, warden , door. menschlyké enkunde en trotsheid, be- helgen. efgen{chappen;. onbekend ‘aan -den fchranderften Wysgeer.. Het is eene foört van mode geworden , by om- weetgierige en ongeoefende geesten; atie foortèr van be- gielde en pnbeżīclde fohepzelen, van welke: zy geen onm migdelyk vootdeel of vermaak ontvangen , fmaadelyk re be- handelen, Te deezer.oorzaake moet dé Natuurkundige en de ylytige Nafpeurder van; de; werken der Godheid , dikwyls den fmaad der Onkunde en de befchimping -dor Dwaasheid ondergaan. Maar deeze komen doorgaans van Menfchen, die enkel zinnelyk zyn ;of geene Godheid dan. het goud dienen , of wier bekwaamheden binnen eenen zeer nauwen käng omfchreevesi zyn. Maar, dewyl-ten verftandig Man weinig agts flaat, ap algmeen heerfchende-vooroordeelen 4 zal hy zich, door algemeene berispingen, niet. laaten af- fchrikken van zyse -navorfchingen. Hy zal voortvaaren in gyne nafpeuringen van de Werken der Natuure, en in de- zelve eeng maate van voldoening vinden, welke zyne be- rispers nooit kunnen erlangen. … Hoe nauwkeuriger wy de anderfcheide Rangen der Wee- zens rondsom ons onderzoeken, hoe meer wy derzelver ondergefchiktheid en dienstbaarheid tot de algemeene fchoon- heid, orde, en geluk van het geheel , ontdekken. Indien wy ze befchouwen met een wysgeerig nog , zullen ‘wy der- zelver bekwaamheden en genietingen, derzelver {tanden en behoeften , net aan elkander geëvenredigd vinden. ding, die het Dierlyk- en Groeijend Ryk van elkander af- deelt, is mogelyk nog niet bepaald. `, | , Maar, om piet langer ftil te (oan op dusdauige nafpeu- ringen, de meeste Menfchen hebben het vermogen ‘en de gelegenheid, om de Werken der Natunre te pnderzoeken tot vermeerdering van, hun eigen genoegen, en op te lei- den tot het denken aan derzelver Godlyken Oorfprong. Over het geheel zullen zy de grootíte ryklykheid gepaard - vinden met de oplettendíte fpaarzaamheid. Nier is on- volkomen , niets overtollig. Alles blykt in getal, gewigr en maate, gefchapen te zyn, en levert de treffendite be- wyzef op van ondoorgrondelyke Wysheid en onbepaalde Magt. dé Heffen wy onp op tot de hoogfte en grootfte deelen der. Natuuse , befchouwen wy de. Zon, Maan. en Starren, vol Sens de beginzelen der waare Wyşbaogeerte, wy verliezer ons zelven iù verwondering. De. onmeetelyke grootheid deezer Lichaamen, de` geregeldheid en: fpelheid van der. -zelver beweegingen, en de onbegrypiyke uitgeftrektheid der ruimte, welke zy doorloopen , zvn onderwerpen, te groot voor ange bevatting. Wy verffommen op de onaf- meetelykheid., eh al onze hoogmoed wordt vernederd. `` Vogt Zielen, gelukkig ontflaagpn van den invloed der „Jaagere begeerykheden, heeft de beoefening der Natüure en de overdenking van dem grooten Bauwheer, des Heelals „ eene’ aangenaame en leerzagme bezigheid. Geen bot laat los , geen bloempje verfpreid zynen geur, of .vertoogt zy- ne fchoonheid , of het verfcha Boven ‘algemeene ‘Volksvooroordeelen verheeven, niët bedwelmd door den nevel van zignelyken lust „ bewoont. de , verftandige en braave Man een zuiverder gewest, en vindt - zich met fterkerlicht omfcheenen.De Mensch , die , naar isch, „vernederd is door het bezef zuer, zwakheid, en geduurige .afhangelykheid van de Voorzienigheid. zal zomtyds ‘zich „zelven aanmerken als beneden. de kennisneeming van een ‘oneindig en volmaakt Weezen. Op zichzelven aangemerkt en afgefcheiden van de groote verzameling. van Íchepzelen rondsom hem, is hy, in zyn eigen…oog ten minften,, nauwlijks te. onderfcheiden in-de, nafmertelyke uitgeffrekt: beid der werken van cop. …Maâgr,de- overweeging véi on. „telbaare Wegzens, alle onder. de onmiddelyke zorg en” be- „fcherming der Godlyke Almagt , {lzekt, om, alle kleinmgedipé .en-mismoedigmaakende gedagten.te. verbannen, en zine giel „hem leering en vermaak. ' ` Pad 158 PROEVE , OVER HET BEOEFENEN te vervullen met de troostryk(te en ftreelendfte gedagtets, E „Hy merkt op, dat er geen gelacht van gevoelige wee- zens uitgeflooten is van de kennisneeming des Algemeenen Vaders ; en age (laande op de waardigheid zyner verftandijse Natuure , en verbintenis , welke eeuwig moet zyn tusichen eên Onfterflyken Geest en deszelfs Voortbrenger , vindt hy zich bemoedigd, om, met een nederig vertrouwen , op te zien tot den Oorfprong van Sen beftaan. Deezerwyze van de fchepzelen op te klimmen tot den Schepper, is het groot zedelyk einde, ’t welk ik wenschte te bevorderen, door het befchouwen van de werken der Natuure aan te pryzen; dat zy als zo veele fporten zyn van den ladder, op welken wy, in befpiegeling , van de Aarde ten Hemel opklimmen. Wy zien alle weezens, rondsom ons’, allengskens ‚de volkomenheid hunner natuure bereiken, dan vervallen en vergaan, Onzekerheid en Ver- val draagen zy alle ten merkteken. Eene geduurige om- wenteling t er ftand, volgens de vastgeltelde orde der ‘dingen. Dus is het, buiten twyfel, gefteld met de Pla neetgeftellen en Werelden, zo wel als met de voortbreng.= zelen en Bewoonderen deezer Aarde. De fraayfte Bloemen verwelken ras, vallen af ‚en fterven. Dit.is ook het geval, van den mensch , zyne dagen zyn als een voorbygaande fchadu- wé. Heden ziet men hem in al den bloei van gezondheid en fchoonheid , morgen is hy geheel veranderd als een leeven- looze klomp. De antflooping dart dit fterflyk deel nadere met rasfe fchreeden „en een onvermydelyke zekerheid. Het tyd- ftip is naby, waarin alles, wat nu vermaakt, niet meer zal verlustigen. Ely moet vaarwel zeggen aan deeze we- reld, en voor altoos van zyne dierbaarfte pondeg hier op aarde ‘afgefcheurd: worden; de akelige valei des doods int- treeden, zonder femând, die hem op dien onbeproefden tocht vergezelt. Alleen verfchynen in de wereld der gees- ten, waar geen der verniaâken ‘deezes tyds , of der zinnen, de vervaarlyke ledigheid van eene ongeoefende Ziel aänvul- jen. Hoe verheevener en verfynder zyne begrippen en nel- gingen geweest zyn op aarde, hoe beter toegerust hy zal weezen voor die hooger genieting, het deel van de Geësten der volmaakte Regtvaardigen. oe ` Het’dunkt my niet ónwysgeerig gedagt, te ‘veronderftel. len’, dát de Ziel, by: haare fcheidine van het Lichaam , na dien nieuwen Daat van beftaan , dezelfde geaxrt- en geneigd- heden medeneemt , welke haar hier voornaamlyk beheersche ten, Waar zit volgt dat zy in de Eeuwigheid geene vreug- TTT RR men mp pre D VAN, DE WERKEN DER NATUUR. 139 de kan fmaaken, dan die zy in den Tyd reeds eenigermaa» te beproefd hebbe. Waren haare Neigingen gansch en al gevestigd op voorwerpen dezer Wereld, en haare Vermo- gens niet geoefend in dingen, voegende aan de natuur van een verftandig weezen , zy zal, in het toekomend leeven „ geene voorwerpen aantreffen. Maar heeft zy, in deezen ftaat van Voorbereiding , haare bekwaamheden en geneigd» heden voornaamlyk gevestigd op het hemelfche, dan zal zy een onuitputbaare en in eeuwigheid fpringende bron van vertroosting en blydfchap vinden; en , door een uitgebreider bevatting van de Godiyke Eigenfchappen , op een veel yers heevener toon dan in dit leeven ,aanheffen: „ Hoe a zyn uwe Werken, Ô HEERE! gy hebt ze alle met Wyss » heid gemaakt !” ) BERIGT VAN DE TERMITES, OF WITTE MIEREN, IN AFRle CA EN ANDERE HEETE GEWESTEN. ` In eenen Brieve van Mr. HENRY SMEATHMAN van Clements» Jan, aan den Heer joseru nANKs, Bar. P. R. S. D (Overgenomen uit the Philo Gop Trotaëienz, Vol. LXXI. Part. ~ d for. 1781.) * - Order de veelvuldige „ zonderlinge en opmerkenswaardige deelen der Scheppinge , welke ik in Guinea ontmoette A fcheenen :de Termites , of Witte Mieren, my bovenal eene nauwkeuriger en gezetter waarneeming te verdienen. : De grootte: en gedaante hunner Wooningen hebben de aandagt veeler Reizigeren getrokken, és nogthans heeft de Wereld geene eenigzins voldoende befchryving deezer Ine feen ontvangen, fchoon zy eene eerfte plaats onder de wonderen der Scheppinge bekleeden, wanneer wy .derzele ver leevenswyze, en onderaardfche Steden, in opmetking neemen, Et Verfcheide naamen voeren deeze Infeêten. By LINNAUS en andere ftelzelvaste Natuurbefchryvers, behooren: zé: tof de Termes. De Engelfchen in de Windwaardfthe deelen van Africa noemen ze Bugga Buggs; in-de Westindien, Wood Lice, Wood Ams of White Ants. -De Franfthon te Sese» gal heeten, ze Vague- Vapues; in de West-indien , Pouk dè 3, of Fourmis tBlanchts, De Portugeezen in ` Bráni ` geeven ap den naam van Coupeé's::om- dat zy alte eo A sr ik- Kë BERICT VAN DE WITTE MIEREN ftukken fnyden. By deeze laatfte benaaming, en die var Doórboorders , Eeters, en dergelyke, zyn ze bekend in ver- fcheide gedeelten van ‘de Gewesten sichen de Keerkrin- en. `. - 5 De- Termites worden door LINE befchreeven als de prootíte plaag in beide de Indien; en, in de daad, be- fchouwt men ze tusfchen de Keerkringen allerwegen ín dat ongunftig: lieht , ter oorzaake van de groote nadeelen , wel- ke zy toebrengen , met het doorknaagen en doorvreeten der houten ‘huizen, huiscieraaden, gereedfchappen, en alle footten van kòopwaaren , welke zy geheel vernielen , wan- peer men het niet tydig voorkomt ; want niets, of het moet 20 hard zyn als metaal of Deen, ontkomt hunne vernielen- de kaaken. | WI _ Deeze Infeéten hebben, in ’t algemeen, den naam v Mieren gekreegen , uit hoofde van de gelykvormigheid wel- ke zich in hunne leevenswyze opdoet, daar zy in groote maatfchappyen leeven , die zeer zeldzdame Nesten vervaar- digen, voor °t grootíte gedeelte hoven de oppervlakte der aarde, van. waar zy hunne uittochten doen door onder- aardfche gangen, of overdekte gaanderyen, als de nood het eischt, of de plunderinge hun aanzet om boven den grond.ite loopen; en, op een grooten afftand van hunue _\wooningen, rigten zy roof en plundering aan, op eene wy- X a nauwlyks te gelooven dan voor hun die het. bedryf ge- nihebben. In alle foorten. van de Termites zyn drie rangens decer Re de Werkende Infeêten , die ik Arbeiders zal noemen z: Ae tweede de Vegtende , of Soldaaten, die geenerleien ar- beid verri n; en de derde , ydegevjeugelde of volmaakte Infeêten , Mânnetje en Wyfje, bekwaam ter voortteelinge ; men zou ze den Adel kynnen heeten; want zy werken d | noc a CIN AFRICA, ENZ. ` (38 noch vegten , zyhde tot beide onbekwaam, en bykans niet in ftaat tot zelfverdeediging. De laatstgemelde alleen , kun- nen tot Koningen of Koninginnen gekoozen worden: en de Natuur heeft het dus verordend , dat zy, binnen weinig weeken , naa dat zy tot dien ftaat verheven zyn, uittrek- ken, en of een nieuw Koningryk oprigten, of naa ’t ver- loop van een of twee dagen omkomen. ` ` ‚De Termes Bellicofus of Oorlogvoerende Termes „isde 1 ,of grootfte foort (*), en best bekend aan de Kusten vaa £- frica. Deeze Termites vervaardigen zeer groote gebouwen, van wel gemengde klei of aarde, met zo veel kunsts zamen- gefteld , dat wy niet kunnen zeggen of zy meer verdienen be- wonderd te worden uit hoofde van de grootheid, dan ter oorzaake van de vastheid. Zy bouwen niet alleen grooter en keuriger Nesten maar gyn ook talryker , en doen onein- dig meer kwaàds aan het Menschdom, dan de andere foor- ten. Wanneer deeze Infecten op zulke dingen aanvallen „. welke wy onbefchadigd wenfchen te houden , zyn ze aller- verderfiykst; doch wanneer zy bezig zyn omgevallen boo- men en andere ftukken , die tot hinder en overlast verftrek- ken, te vernielen, mag. men ze zeer nuttig agten. In dit opzigt hebben zy. zeer veel gelykheids met de gemeene Vlie- gen, die doorgaans voor fchadelyke, en ten minften voor nutlooze fchepzels aangezien worden; doch dit is zeker uit gebrek aan opmerking. "Er zyn waarfchynlyk in de gchee- le natuur geen dieren van meer aangelegenheids,en het zou niet zwaar valten te bewyzen , dat wy het gemis van een of twee groote fooften van Viervoetige Dieren, veel min zou. ` den gevoelen , dan van een of twee foorten deezer veragtlyk voorkomende Infeêten. ’ Is blykbaar voor allen , die waar- neemingen doen, dat zy meer dan iets anders toebrengen , tot de fpoedige ontbinding van rottende (toffe. Zy zyn zo noodzaaklyk in heete Gewesten, dat , zelfs in de open lugt, een doad dier of eenig ander rottend lichaam, geen twee minuuten.op: den grond kan leggen, of het is vervuld met Vliegen en derzelver Eitjes, die terftond een gedeelte opec- ten, en de rest in verfcheide rigtingen doorbonren , °t welk, het geheel blootftelt aan een fchielyker ontbinding. Even zo is het gefteld met de Termites, De fchielyke groei in e, ~ lee- (*) De andere foorten van dit Infe zyn , gelyk Dr. SOLAN- . DRR optelt, 2. Termes Mordax. 3. Termes Atrox. 4. Termes De- firuBor. 5. Termes Arborum. IV. DEËL. MENGELW. NO. 4 M 162: BERIGT-VAN DE WITTE MIEREN heete Lustítreëken (*) waar van men zich geen denkbeeld - kan vormen , uit iets in °t groeiend ryk onder kouder Lugtftreeken , wordt geëvenaard door eene even groote maate van verderf uit natuurlyke zo wel als toevallige oor- zaaken. Het fchynt duidelyk, dat, wanneer eenig ding tot ‘zyn hoogften trap: van volmaaktheid gekomen is, de Schepper. gewild heeft, dat het zo fchielyk mogclyk ge- heel ‘verdelgd worde, ten einde het gelaat der natuure, ras vercierd worde met nieuwe voortbrengzelen in den bloei der Lente, of de fchoonheid des Zomers. Indien boomen, en zelfs bosfchen voor een gedeelte vernield zyn door ftormen of vuur, is het wonder op te merken, hoe veele Schepzels bezig zyn om de geheele: ontflooping van het overgebleevene te verhaasten; doch, in de heete Lugt- Brecken, zyn ’er geene zo bekwaam, of verrigten hunnen arbeid zo vaardig en volkomen, als deeze Infe&ten , die, in weinig weeken, groote boomen vernielen en wegvoe- ren, zonder "er iets van over te Joaren: dus de plaats zuiverende dat er andere gewasfen kunnen groeijen, die welhaast alle openingen vullen: en op plaatzen, waar, twee of drie baren geleden, een volkryke Stad ftondt, zal, indien de Inwoonders, gelyk dit dikwerf gebeurt, verkoozen hebben dezelve te verlaaten, een digt bosch gezien worden, en geen overblyfzel van een ftaak , of het hout mocst geweest zyn van die foort, welke , ter oorzaa- ke van de hardheid, Yzer-hout genaamd wordt, De Nesten van de Termites Bellicofs zyn zo talryk op het ' Banana Eiland, en de naby gelege vaste kust van Africa» dat men nauwlyks op eene opene plaats kan ftaan , of men ziet cen deezer gebouwen binnen de vyftig fchreeden: en dikwyls twee of drie digt by elkander. In zommige ftree- ken by Senegal , geeft derzelver getal , grootte, en nabyge- legenheid, daar aan het voorkomen van de gehugren der Inwoonderen , gelyk de ‘Heer Adanfon vermeldt. Deezt Gebouwen worden doorgaans Heuvels geheeten , naar der- zelver uitwendig voorkomen, °t welk even eens is als dat evan kleine Heuveltjes min of meer kegelvormig, en omtrent tien of twaalf voeten boven den grond verheeven: Zie ne- vensgaande Plaat. Ze zyn zeer vast eu fterk gewerkt, en, wanneer, door derzelver zamenvoeging, bet dak voltrokken is, waar toe. de toorentjes als fteigeringen dienen , neemen zy de tus- {chenftaande geheel weg, uitgenamen de toppen, (die te zamen het bovenfte des koepels vormen ,) en gebruiken de klei tot het vervaardigen van het binnenwerk, of tot het opregten van nieuwe toorentjes, om het werk nog hooger opte trekken ; derwyze, dat, ongetwyfeld , een gedeelte der klei verfcheide maalen gebezigd wordt, even als de paalen en planken, waar mede de metzelaars fteigeren. Wanneer deeze Heuvels de volkomene hoogte bereikt heb- ben, kunnen ze zeer goed tot uitkykplaatzen dienen. Ik ben "er met drie man te gelyk op een derzelver geweest: Zie Fig. 2. Wanneer wy tyding kregen, dat er een fchip in’t gezigt was, liepen wy terftond na de eene of de andere Bugga of Bug-heuvel , gelyk men ze roemt eu klommen "er op tot 2 ge 364 BERIGP VAN DE WITTE MIEREN beter gezigt; want, op dën vlakken grond, Kao men, ter oorzaake van het hoogftaande gewas, zelden ver zien, ` De inwendige gefteltenis deezer Heuvelen is deezet Zie Fig. ge Het Koninglyk vertrek, °t geen ik zo noem, deeg de Kos ning en Koningin 'er in woonen: het is omttent op gelyke hoogte met °s aardryks oppervlakte, en dp evén grooten af- ftand van alle zyden des gebouws „eh recht onder den top des Heuvels: Zie Fig. 3. A. ’t Zelve is‘aan: alte.kdtiten! , boven en ` beneden , omringd , door aûdere'Vertrekken , welke ik de Ko- mnglyke Kamers zal noemen : ‘in’deeze vindt men älleen Ar- beiders'en Soldaaten , en kunnen tot geen ander einde dienen, dan om de Termites te hertsvesten , ‘die hun gemeten Vader en Moeder oppusten : van deezer behoudenis hangt het geluk , en, volgens het berigt der Negeren , het beftaan zelfs der gehecle Maatfchappye af. Deeze Kamers vortnen een kron- eligen doolhof, °t welk „dén voet of meer over^r kruis, zich te weder. zyde van het Koninglyk Vertrek uittrekt. Hier beginnen de Kweek- en Voorraadverżzamel-plaatzen., en, van elkşnderen afgefcheidem door kleine ledige’ vertrekjes en gaanderyen , die “'ér:rondfbm loopen, of gemeenfchap met elkander hebben, aan álle kanten- tot het buitenfte be- kleedzel voortgaan, tot twee derde of drie vierde van de hoogte s lantende eenc ‘opéto: plaats in °t midden onder het verwelfzel; deeze heeft veel-gelykheid- met het geen in ou- de kerken het fchip genoemd wordt: het is omringd door drie of vier groote boogen , zweemende na die van de Gothifche bouw-orde, zomtyds twee of drie voeten hoog , voor aan: de open plaats ẹ doch ‘vry íchielyk afneemende na achteren, even als booten in rt perfpectief getekend , en ze verdwynan welhaast geheel in de ontelbare kamer- tjes en kweekplaatzen. - - - Alle deeze Kamertjes en Doorgangen , gewelfd zynde, onderfteunen elkander; en terwyl de binnenfte breede boo- gen beletten, dat zy in °t middelpunt ftorten , en het plein open houden , fteunt het buitenfte gebouw ze aan den bui. ten kant. Naar evenredigheid zyn "et weinig openingen in het groote plein : en ze fchynen meerendeels alleen gefchikt, om de koesterende warmte, welke het gewelfzel ontvangt , in de kweekplaatzen in te laaten. , Het inwendig gebouw, of de verzameling van Kweek- plaatzen en Vertrekken , enz. heeft een platagtig dak , zon- der eenige opening : dit houdt de Vertrekken beneden droog „ j gevalle door eenig ongeluk de Koepel befchadigd wierd in en dgorlekte: het is nooit volkomen vlak en gelyk; dewylde ne IN AFRICA) ENZ. 165 Infe&ten altoos bezig zyn om "gr meer Kamertjes by te voe- ent zo dat de atdeelingen of kolommen , tusfchen de aan- ande gewelfde Vertrekken, zeêr gelyken naar de uitftek- ken op de voorgevels van eenige oude Gebouwen, en onze byzondere opmerking verdienen, als een bewys opleverende 4 dat de Infeêten doorgaans de boogen voortwerkende maaken , en niet , gelyk ik lang gedagt had , uithoolende: Zie Fig. 3. B. Het plein heeft ook een vlakken vloer, welke over het Koninglyk Vertrek heen ligt, doch zomtyds vry hoog daar boven, met Kweek- en Voorraad-verzamelplaatzen wsfchen beiden : Zie lig. 3. C. Deezeis waterdigt, en gefchikt, voor zo verre ik kan gisfen, om het water af te leiden, indien het in °t Gebouw kwam, na de onderaardíche doortochten , die , onder de laagfte vertrekken des Heuvels, in verfcheide rigtingen loopen, en van eene verbaazende grootte zyn. Ik heb Ter een gemeeten , volkomen rolrond van gedaante, en dertien duimen over °t kruis wyd: Zie Fig, 3. D. Deeze onderaardfche Doorgangen, of Gaanderyen, zyn geer dik beftreeken met dezelfde foort van klei, als de Heu- vel uit beftaat, en gaan aan den binnen kant van het hui- tenfte bekleedzel kringswyze op: zich rondsom het geheele. Gebouw tot in den top flingerende , (nyden zy elkander op onderfcheide hoogten, onmiddelyk op verfcheide plaatzen in °t gewelf uitkomende, en in het binnenfte van het Ge- bouw , of daar mede, als ook met de andere toorentjes , ge- meenfchap hebbende, door andere gaanderyen van ondere fcheide wydte, of rand, of ovaal, Allerwegen in deeze groote gäanderyen vindt men kleinder, na de onderfcheide deelen des Gebouws ftrekkende. Onder den grond zyn ’er veele, die na beneden daalen, met een langzaam afhellende fchuinte , drie of vier voet diep in het fteengruis, waar van de Werk-Termites de fyne deeltjes uitkiezen, die, met hun bek tot een kalk- gemaakt, vaste klei of (een wordt , waar uit hunne hoogten en alle hunne gebouwen, uitgeno= men de Kweekplaatzen , beftaan. Andere gaanderyen loo- pen op- en zydwaarts allerwegen heen , en tot op een groo= ten afltand onder den grond: want, indien gy alle de Nes- ten, drie honderd voeten: van uwe woaning af, uitrooit „ zullen de bewoanders van die verder af ongemoeid gelaa- ten worden zich van hunne onderaardfche gangen bedie- nen, om uwe goederen te befchadigen, indien gy geene groote voorzorge daar tegen aanwendt, , Het fchynt noodig , dat deeze gaanderyen onder de Heu- vels zo groot zyn: dewy! zy voor alle de Arbeiders en Sol- 3 wé 166 DERICT. VAN DE WITTE MIEREN daaten ten weg ftrekken, als zy gaan en koeren om eenig werk te verrigten, klei, hout, water of voorraad aan te engen: zy zyn wonder wel gefchikt tot de bedoelde eine den, door de kringswyze fchuinte aan dezelve gegeeven s want, waren zy recheftandig , de Arbeiders zouden niet in {taat zyn, om hunnen arbeid met zo veel gemaks te verrig- ten: vermids zy zeer bezwaarlyk rechtftandig opklimmen , en de Soldaaten het bykans geheel niet kunnen doen. ` Mr. SMEATHMAN befchryft , vervolgens, eenige mindere Gebouwen , door andere foorter van Termites vervaardigd 3 dan niets byzonder opmerkenswaardigs ontmoeten wy , eer hv komt tot de Termites Arborum of Boom-Termites. De Nesten van deeze zyn doorgaans klootrond of langwerpig , rond „ IN APRICA, ENZ. 167 ‘fond , op boomen gebouwd , rondfom een tak op de hoogte van zeventig of vaehtig voeten: Zie Fig, 4. De klèur deezer Nesten is zwart, van hier, en ter oor- zaake van de gedaante „ worden ze door enze vroegfte Schryvers over de Caribdifche Eilanden (*) Neger-hoofden ,- en by de Franfchen,-Tetéts des Negres geheeten. Zy be- ftaan uit klene ftukjes hout; en verfcheide gommen en boomfappen, door deeze vlytige Diertjes tot een pap ge- maakt, In dezelve zyn ontelbaare kleine huisjes van zeer werfchiMende en onregelmaatige gedaanten , die niets zeld- zaams opleveren dan de ontelbaare menigte van Inwoonde=. Ten „jong én oud, waar van zy, ‘ten allen tyde, krielen : men - zoekt ze, om tot voedzel te verftrekken aan jong gevogelte , en byzonder aan jonge Kalkoenen. Deeze Nesten zyn zeer vast van zamenftelling , en zo beer aan de takken vastge- maakt, dat ze ‘er niet van af kunnen gekreegen worden , dan met ze in ftukken te (oan, of den tak af te zaagen: en zy kunnen, zo lang de boom zelve , een ftorm. verdugren. Niet zelden maaken deeze Boom-Termites hun nest, bit- nen de daken of andere deelen der Huizen, waar aan zy groote fchade toebrengen, als zy uer geheel en al uitge- rooid worden. je groote foort, egter, is niet al- leen vernielender, doch men kan Ter bezwaarlyker tegen op de hoede weezen: dewyl zy voornaamlyk onder den grond van daan komen, gaande beneden de grondflagen der gebouwen, verfcheide voeten onder de oppervlakte 3 weder boven komende by de vloeren, of indringende in de posten, die de zyden der huizen uitmaaken , booren >er geheel door heen, den draad van °t hout volgende , tot den top, of hier en daar zydgaten maakende, onder het voortwerken. Terwyl eenigen de (elen doorknaagen, klimmen anderen hooger op, en bereiken een fpant van het dak. Indien zy by het riet komen, ’t welk hun een geliefd voedzel fchynt te weezen, brengen zy fchielyk natte klei aan, en vervaardigèn hunne gaanderyen door het dak, in verfcheide rigtingen , zo lang het hun onder- houd verfchaft: zomtyds eeten zy de palmboom. bladeren- takken, van welke het zamengefteld is, als mede de koor- den van planten gemaakt, ftrekkende om de onderfcheide deelen van het dak vast te binden, en aan de ftylen , wel- ke het onderfchraagen, te hegten. Dus weeten zy, binnen kort, cen huis te bederven door de zamenhegtende deelen te . C*) Zie HUNTER's Evelyn's pe pP. 17. 4 165 BERICT VAN DE WITTE MIEREN te verzwakken, en aan verrotting bloot te ftellen. De door- geknaagde ftylea zyn zo vol gaten als de dubbeling aan e fcheepshuid door de wormen geknaagd, de vezel- en dns ge deelen, worden, als de hardfte „langst overge- aaten ° , , 7 Zomtyds vinden zy, in het voortzetten van hun arbeid, dat de ftyl iets te draagen heeft, en dan, indien dezelve een gevoeglyken weg tot het dak baant „of zelfs een hout, is hun aangenaam , brengen zy hun kalk aan, en vullen alle of de meeste holligheden , laatende de noodzaaklyke wegen open, en zo ras zy het hout wegknaagen , vullen zy de le- dige plaats met die ftoffe: dit werken zy „vaster dan men- fchen handen zouden kunnen doen, Wanneer een Huis af- ‘gebrooken wordt, om te zien of eenige der ítylen weder ge- bruikt kunnen worden, vindt men die van ’t zagtfte foort van hout, dikwyls bykans tot op het buitenfte gedeelte na doorgeknaagd , en geheel, of voor een groot gedeelte, van hout in klei hervormd, zo vast en hard als verfcheide foot- ten (*) De Zee-wormen, zo nadeelig voor de ‘Schepen, [chynen in ’t water denzelfden dienst te doen als de Termites op bet land. Op een weinig overdenkings blyken zy van groot nut te zyn in de groote keten der Scheppinge , en handtastlvke bly- ken van die oncindig wyze en goede Magt, die het Heeläl in zulk eene wondere orde en (choonheid vormde, en nog onder- houdt : want, waren deeze Dieren zo verflindend niet, de ri- vieren in de brandende Lugtftreck , en de Oceaan zelve zou op eene allerhinderlykfte wvze vervuld zyn met boomen, ze jaarlyks door de ‘hevig nederftortende watervallen geveld; dewyl veele, eeuwen lang, zouden duuren , en waa chynlyk rampen veroorzaaken, van welke wy ons, in den tegenwoordig zamenftemmenden ftaat der dingen, gelukkig geen denkbeeld kunnen vormen : thans door deeze Dieren gedeeltiyk weg EE: knaagd , worden zy door de golven gemaklyker aan ftukken ebrooken : de overgebleevene doorgevreete deelen worden erer, en dus te gereeder op ’t ftrand geworpen, waar de Zon, de Wind, en verftheide andere oorzaaken medewerken, om ze te fpoediger geheel te verbryfelen. opgeflooten, indien de zwaarte boven groot is, of zy voor onraad dugten, en tyd hebben, maaken zy ‘er gaanderyen toe, en vullen een groot gedeelte met klei. De Boom-Ter- mites „ineen kas geraakende, vervaardigen er menigmaal een nest , en vernielen „eens in °t bezit zynde, alles op hun ge- mak. Dit lot onderging het kasje-van myn zamengefteld Microscoop. Het was van mahognie hout, ik had het ge- laaten in het pakhuis van den Gouverneur CAMPBELL van Tabagó, voor eenige maanden, dat ik een reisje deedt na. de Eilanden beneden den Wind. By myne wederkomst vond: ik, dat deeze Infeéten veel kwaads gedaan hadden in hee: pakhuis „en onder anderen bezit genomen van het Micros- coop, en alles daar van opgevreeten, uitgenomen het Glas „ het Metaal en het plankje, waar op de ftanderd: is vastge- maakt met de laadjes daar onder, en °t geen er ingeflooten was. De celletjes waren gebouwd rondíom de buis en den ftanderd , en aan alle zyden vastgemaakt. Alle de glaazen , die overdekt waren met de houten zelfftandigheid hunner nesten , behielden eene fmeerigheid van eenen gomagtigen aart, welke "er niet gemaklyk afging: het bruineerzel van het koperwerk, was geheel bedorven. Eene andere party van Termites was gevallen op de duigen van een vat Made- ra-Wyn, en hadt het zo doorknaagd dat het bykans was leedig geloopen. Indien de Termites Bellicofs zo lang een tyd in het ongeftoord bezit van dit pakhuis geweest waren , zy zouden geen twintig ponden gewigts van hout des ge- heelen gebouws, en het houtwerk: in .'t zelve overgelaaten hebben. Deeze Infeéten zyn niet min vaardig in het vernielen van de planken, befchotten en ander houtwerk „eens Gebouws , dan van het huis zelve. Zy booren altoos voort in allerlei rigtingen , en gaan zomtvds van den eenen ftyl in den naast- byftaanden over, doch eltoos vernielen zy de zagtfte deelen eerst, en vinden byzonder fmaak in dennen en vuuren plan- ken, welke zy uithoolen, en met zonderlinge vaardigheid en list wegvoeren: want, uitgenomen dat Ter op een plank. een boek of iets anders ftaat, °t welk deeze Infeéten be- haagt, zullen zy de oppervlakte niet doorvreeten, maar kunftig geheel houden , en alles van binnen wegneemen, be- hralven eenige weinige vezels, die de twee zyden even aam elkander houden, zodanig dat een ftuk houts van een duim M 5 dik, emp 170 BERICT VAN.DE WITTE MIEREN dik, °t welk volkomen en vast aan ’t oog voorkomt, niet veel zwaarder zal wegen dan twee (tukken bordpapier, van dezelfde grootte, indien deeze Infetten eenigen tyd daar in gehuisvest hebben. Met één woord , de Termites zyn zo listig in hunne aan- vallen „dat men er niet te zeer tegen op de hoede kan wee- zen. Zomtyds zullen zy hun werk, byzonder in nieuwe huizen , by de vloer aanvangen , en als gy dat ftoort , ef vuur op de plaats aanfteekt, bet, den volgenden nagt, op cene andere plaats hervatten: en booren zy vroeg in den avond door, in een kist, zy hebben "e morgens alles vernield, Te deezer oorzaake , zetten wy onze kisten en koffers op fteenen , zo dat de bodems eenige duimen boven den grond verheven zyn. Wanneer de Termites Boomen en Takken, in de open lugt ftaande , aantasten, veranderen zy, by wylen, hunne handelwyze. Indien een boomftaak, aan een heining ge- plaatst, geen wortel heeft noch groeit, is het hun werk deezen te vernielen. Is de bast rondsom gezond, zy krui- pen van onderen in, en eeten alles, behalven de bast, op; maar kunnen zy op deeze niet vertrouwen, den overdek- ken zy den geheelen ftaak met hun kalk, welke "er dan uitziet, als of hy in dikken modder geftooken heeft, die "er aan gedroogd is. Onder dit bekleedzel werken zy voort , laatende niets meer van den ftaak en de bast over dan even genoeg is, om dien overeinde te houden, en dikwyls niets in ’t allerminfte, zo dat, op een klein tikje, met een wandelftok, de geheele ftaak , fchoon fchynbaar zo dik als een arm, en vyf of zes voeten lang, zyne ge- daante verliest, en aan gruis voor de voeten nedervalt. —— Een grooten boom, die door ouderdom omgevallen, of anders nedergeveld is, beginnen zy doorgaans aan de zyde naast den grond, en eeten op hun gemak alles van binnen weg, zonder de moeite te neemen, het aan den buitenkant te overdekken, of de opening, in het hout ge- maakt, aan te vullen, als bewust dat dit overtollige ar- beid zou weezen. Deeze uitgeholde boomen hebben my twee of drie keeren bedrongen , ik meende ’er op te ftap- pen, doch viel, daar zy te eenemaal inftorten , voor overe Zomtyds, doch zelden, tasten zy nog leevende Boomen aan, doch niet, naar ik het begryp, eer "er te- kenen van verfterving zich aan den wortel opdoen , dewyl het blykbaar is, dat deeze InfeCten in den rang der wec- zens, door de Natuur, beftemd zyn, om de ontbinding van , , zul- IN APRICA, ENZ. IJI. zulke boomieri en gewasfen, die huune rypheid gekreegen ` hebben, te verhaasten: dewyl zy anderzins , door eenlang- zaam verval, alleen zouden dienen om nutloos de aarde- te bezwaaren. Aan dit oogmerk voldoen. zy zo volkomen , dat niets verganglyks hun ontkomt, en ’t is bykans onmo- gelyk, iets doorboorbaar op den grond te laaten, en het eenigen tyd te behouden: want het vreemdfte is, werp het heen waar gy wilt, zy zullen het vóór den volgenden mor- gen vinden, en de vernieling is kort óp handen, (Hes Vervolg hier na.) pmen nn nm BESPIEGELING VAN KLITANDER, BY DE GEBOORTE VAN EEN” ZOON. De gunstryke Hemel heeft dan de banden, die de vrucht myner tedergeliefde Echtgenoote omzwachtelden , geluk- kig en voorfpoedig geflaekt , en my een mannelyken Spruit geichonken ! Met de genoeglykfte aendoening befchouw ik die teder Wicht ; doch tevens met medelydende ontroering, als ik my voor oogen ftel de wisfelvalligheden, de het, in dit zo vaek door ramplpoeds-ftormen ontroerde leven, zou kunnen ondergaen! De kindíche Jaeren (omtyds van veele fukkelingen verzeld ! De Jongelingichap , hoewel menigmael het aenge- naemfte levensperk , misfchien aen verdervelvke hartstochten ten prooi gegeeven ! De manbaerheid moogelyk, door veeler- leie ter leurftellingen in haer verbeid geluk, van Zielskwet- laedjen geknaegd, en door een’ drom van rustftoorende zor- gen gefolterd t De afgeleefde dagen ligtlyk door (marten’ ondermynd , en naer de ontbinding reikhalzende! Och! dat ik, in dit donker vooruitgezicht , door de treurige ondervinding , helaes! macr al te veel gefterkt, my bedriege! Mogte de Aerdsgoedheid den levensweg van dezen mynen Zoon met de fchoonfte bloemen van heil beftrooien! Nadien de Ouders, doer eene verflandige opvoeding , zo veel tot den welftand hunner kinderen kunnen toebrengen; en veele hinderpaelen, die den zelven anderzins belemmeren , uit den weg ruimen; welk eene gewigtige en zorgelyke taek is my dan niet opgelegd ! Ik wil my de gewigtigfte trekken daervan levendig voor den Geest brengen; terwyl ik God bid, dat hy my onderfteune , om Ter myn gedrag naer in te richten ! Geene averechtfche en verblinde leiding behoort my immer te beguichelen. Ik ben gehouden, in alles, zyne vermogens en natuuriyke b i nels 172! BESPIËGELING VAN KLITANDER neigingen raed te pleegen; en nooit het dwaes befluit te neee men, van hem tot een’ levensftand: voor te bereiden, die, niet faer zyne bekwaemheden gefchikt, en zynen.trek weder- fireevende, hem zyn leven in verdriet en onlust zou doen flyten, en der Maetfchappy’ van gering nut weezen. - Myn pligt vordert, dat ik hem zyne bedoelingen, als ze op zulke bezigheden, die hem fteeds in de hoogfte afhanglykheid van anderen zouden fellen, of zyn geluk, door ’t minte windje van tegenfpoed, doen verdwynen, door een’ gepasten en zachten racd, elders heen doe wenden, zohder zyne be- geerten echter ten eenemael tegen te gaen. ’t Is myne zaek,: hem, naer myne geringe ondervinding in de Waereldfche zacken, te onderrichten, hoe zyn gedrag best mooglyk te regelen. Hem vooral vroegtydig in te boezemen, dat deugd en braefheid, (choon niet altoos den weg tot fortuin baenende , nogthans zulke wezenlyke vereische ten voor een redelyk Schepiel zyn, dat rer nimmer, zonder de zelve, in den grootften voorfpoed , een waer genoegen Kan efmaekt worden. Hem wel inzonderheid te overe» en, om zich aen geene lacge of kruipende believingen, die den vryen mensch zo zeer onteeren, over te geeven ; fehoon hy zien mogte, dat zulke verachtelyke hoedanigheden dikwaf den meesten toegang by veelen vinden, en iemands bevorde- ring verhaesten. Als mede hem ontuicwischlyk in te drukken, dat een onwankelbaer grootmoedig karakter het grootfte fieraed is van een Mensch, en dat het zelve by alle weldenkenden in de hoogfte achting ftaet. an Hier benevens heb ik hem te waerfchuwen, om aen den wt- terlyken (chyn van perfoonen en zaeken niet te blyven hangen ; maer altoos op zyn hoede te weezen. En hem te doen zien, dat de waere vriendfchap, die edelfte deugd, die grootíte ge- neugte in ’t leven, zo zelden gevonden word; dat de fchoone en gulhartige betuigingen van fchynvrienden (echte bedriegiy- ke lokaefen zyn, waer door ze hun voordeel bejaegen ; die voor koelzinnigheid , en dikwkrf voor verachting plaets maeken, zodra ’t genot van zulke laege zielen ophoud. Ten aenzien zyner hartstochten, zal ’t hoognoodig zyn , een’ haet en afkeer voor drank en fpel in hem te doen ontftaen; en hem gelegenheid te geeven, om, ter verpoozinge van gewigt- ger bezigheden , flechts naer zulke edele en zielbetoverende uitfpanningen te hacken, als Kunften en Weetenfchappen alleen aenbieden. Hem daertoe te noopen , hoewel derzelver bemin- pnaers veelmaels blootftaen voor de befpotting en verguizing van hun, die eene verveelende ledigheid, of eene kostbaeré verkeering boven die hemelfche geneugtens ftellen ; waer door zulke Kunst- en Weetenfchapminnenden dikwerf, hoe gezellig ook, tot hunne grievende fmart, eens Kluizenaers leven moe- ten leiden. `` EE (et BY DE GESOORTE VAN EEN’ ZOON. fo? ` Mer minder raedzaum is het, hem: een’ indruk te geeven van nimmer op zyne Welvaert, hoe zeer die ten toppunt klim- me, te fteunèn , of, van die hoogte, andere zyner fukkelénde natuurgenooten met verachting te befchouwen; dewyl "a Mer- fchen gelukzon ,: Zo vaek, in één’ oogenblik , door de akelig- fie Wolken van rampfpoed verduisterd , ep, hy, òp zyńe beurt; een voorwerp van vernedering kan worden. — Ik zát, zya wier welweezen bedoelende, hem by die gelegenheid onder ’t oog moeten brengen, dat de Mensch, behalven de onvermyde- lyke natuuriyke rampen, véelal zelf de bewerker van zyne ei- ‘gen onheilen Ier en dát hy dikwyls ten gronde gaet, door bui: ten{poorige verkwistingen , die zyne inkomften verre ovértreffén.; waer door hy, terwyl hy zynen medeburger berooft , ‘allerleie beledi n moet ondergacn, en zich ten laetften aen de verre- gaendite onbefchaemdheid overgeeft. Dat hy zich des njet foore ,- wanneer hy „naer zyne omftandigheden; eene verftan= dige fpaerzaemheid betrachtende , door zulke kwistaerts als cen’ ellendeling, of cen’ gierigaert, word befchouwd: en bee fpot, maer flechts- hurt jammerlyk uiteinde în ’t oog houde. - Bovenal , eindelyk , zal ber my betaemen, hem aen te. zet: ten, om den Kristelyken Godsdienst hoog te (chatten, op ûès- zelfs leer te beleven ; nademael "e Menfahen eeuwig welzyn daeraen verknocht is. NEOMAGUS BATAVUS, Leg. PAL E M O-N. (Naar ‘het Hoogduitsch van den Heer s. GESSNER.) Welk een’ aangenamen glans verfpreid de Dageraad, door de Hazelaar en de wilde Roozen, in myn Venfter! Hoe vfo- lyk zingt de Zwaluw’, op den balk onder myn dak, en de kleene Leeuwrik in de heldere lucht! Alles, alles is blyde , en ieder plant is door den dauw als verjongt. Ja zelfs ik, ik fchyne verjongt te zyn, myn’ Staf zal myn wankelenden voet voor den drempel myner hutte leiden-, daar zal ik my tegen over de opgaande Zon plaatfen , om met een befpiegelend Oog > e 174 'PALEMOK.. de groene Beemden te befchouwen. A Hoe verrukkend, hoe zielftreelend is alles Tondöm my! Al wat ik hoore, zyn ftem- gnen der vreugde en der dankbaarheid... De vogêls in de lucht, en de Herders op het veld, zingen, in aangename toonen, „hunne verrukking. Zelfs de kudden loeijen, van de ke heuvelen , en de doorwaterde dalen, binne blydfchap: uit. B Hoe lang, hoe lang Ô. Goden! zal ik nog een getuige uwer gadelooze goedheid zyn? Negeotigmalgy. heb ik au de wis- Dog der Jaargesyd Mogen AEN, en, wanneer, ik thans met gene (tille aandacht, tot op myne tcedere Jeugd, terug den- ke, Ô. dan ontdek ik zo veele blyken van ywe onverdiende gunst en liefde, dat:myn geest zich in dezzelver befchouwinge gerliest; welk eene onuit{preekelyke vreugde bezielt my dan! Is de ftille blyd(chap, welke myn tong niet kan uiten; zyn myne vreugdetranen, Ô Goden! niet te geringe bewyzen my- ner dankbaarheid ? Ach! vliet, wliet A cranen! vleei neder van myne gerimpelde wangen! A, wanneer ik rugwaans zie, dan ia het even, als had ik (echte ééne Lente geleefd; en de droeve uren komen my voer als een ras voorbygaand onwé- der … dat de velden vesfrisecht,-ea den planten op nieuw het leeven. henkt, Nimmer heeft eene ganfteekende ziekte onze kudden geteisterd; nooit heeft eenig bederf onze boomen ge- &roflen; en nooit heeft het ongeluk lang by deeze hut ver- oet. Met welk een genoegen zag ik. naar het toekomende, wanneer myne kinderen. lagchend op myue armen fpeelden ; of wanneer myne hand den wankelenden-tred wan ’t kleene aappertje onderfteunden ! ja met een oog, waarait de vreug- detranen bjggelden, zag ik den wasdom decger (pruiten. — Ik zal ze voor gevaren befchermen; ik zal geene moeite of zorgen voor kunne opvoeding (paren; zo was dam vaak mybe zaal, en de Goden zullen gewis deeze myne pogingen zege- nen 5 zy zullen opwasfen en heerlyke vrachten. dragen ; ja 27 zullen boomen worden onder wier fchaduwe myn zwakke ou- derdbm eene aangename rust zal fmaken. Zo fprak ik, en druktte hen teder aan mynen boezem; en thans, thais zyn ze opgewasfen, en fchenken myn’ gryzen ouderdom eene verkwikkende rust. Zo. wiesfen de Appel, Peeren- en de hoge Noten-boomen , welke ik in myne Jongkheid om myne hut plautte, opwaarts; zy (breidden hunne raklogn wyd uit,en ga- ven myne kleene hut eene verkwikkende Schaduwe. Dat ô Mirta! dat was het grievenst ongeluk, dat my immer getroffen heeft , dat ei aan myn’ zuchtenden boezem eu in myne a- men ftierf. Twaalf malen heeft reeds de Lente uw graf met bloemen gefierd ; dach het tydftip , het voor my zo aangenaam tydip , nadert , op ’t welke mvne beenderen by de uwe zullen. P'ALE MON. | 175 ev" Zoele windjes, (peelt vry met zyne golvende baten: by ` is het even zo wel waard, als de blonde hairen des vrolyken : fongelings , of de; bruine lokken, op den hagelwitten hals, van het bemintyk meisje. A Deeze dag zal voor my een dag -- van ‘vreugde nl Jk -zal myne kinderen te famen roepen, - tot op bet kleen(te toe; want ik zal den Goden offeren; ber voor myne hut moet het altaar zyn; ik zal een krans em myn? kalen kruin vlechten, myne zwakke en bevende hand zal de ` lier fpeelen, en dan zullen wy, ik en myne kinderen, om het altaar, lofliederen zingen; dan zal ik bloemen over myne ` tafel ftrooijen, en onder minzame gefprekken het offervleesch Gerten, "Zó (prak Palemon, en richtte zich, bevende ‚aan zynen Staf op, hy riep zyne kinders te (amen, en vierden den Goden een vrolyk Feest. ` ` wm EE DE ZIELVERHUIZING. Zoo, volgens ’t oude ftelfel Der Griekíche Philofophen , De zielen van de Menfctien Verhuizen in die Dieren, Die. zt meest vap hun gelieft zyn; Dan gal myn Ziel, Ó Fillis ! Wanneer de bleeke Dood haar Van ’t chaam zal ontbinden, Id mt kleene graauwe Katje, Dat geete Katje, vaaren. Ar -Hoe zal dan het Katje Met U, myn Filtis , fpeien ! L.T, 1781. LUCIITS- LUCHTSGESTELDREID Te AMSTERDAM, MAART, 1782; Bar: Th: Wind. Bar: Th: Wind. 29 3-5432 [ZZW 2 helder . 28,15-8[30 | N 1 jo. h. fn. Hag 3 1-8 433 2 —_—— I7 29. OO 38 - 2 ZW. W. 