VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‘en dat deed hij, zonder in het minst aan de zielverfcheue rende fmart te denken, waaraan hij de hem zoo teeder be- minnende vrouw ter prooije gaf. ° Ook was er flechts een blik oppemĪmırLıIa noodig, die als het ware beeld des tijdens daarftond , er was flechts een blik in dat hemelfche oog noodig, dat angftig naar het zijne zocht, om- het beeld der Gravin bij hem geheel te verdrin- gen, en aan EMILIA, althans voor het oogenblik , de vol ledigfte zegepraal over hare mededingfter te verzekeren, Juist was Lours op het punt, om haar te voet te vallen, haar zijne fchuld te belijden, van hare engelachtige goedheid zijne vergiffenis af te fmeeken, en haar de plegtigfte eeden te zweren, dat de toekomst haar vergoeding voor de veel. vuldige teleurftellingen en verongelijkingen van het verledene zou verfchaffen, toen hun zéfe-à-téte geftoord werd door het binnentreden van zijn bediende, Ontevreden vroeg hem Louis, wat hij wilde, en rukte hem een biljet uit de han- den, hetwelk de knecht hem met de boodfchap overgaf, dat de grootfte fpoed bij de bezorging aanbevolen geworden was. Naauwelijks had Lours een’ blik op het opfchrift geworpen, of een vuurgloed overtoog zijn geheele gezigt. Haastig brak hij het biljet open,-en zijn blik doorvloog den inhoud, Van tijd tot tijd zag hij onder het lezen naar emi- LIA op, die fidderend, met de oogen ftrak op hem geves- tigd, tegenover hem ftond, Nog een blik op den brief, en een plotfeling befluit fcheen zich meester van hem gemaakt te hebben, Met de woorden: „ Eene onvoorziene zaak vereischt mijne tegenwoordigheid, vloog hij, zonder EMILIA te woord te laten komen, de kamer uit. Zij hoorde de buis- deur openen en fluiten, en den bediende, die hem den trap afgelicht had, weder naar boven komen; hare kamenier trad binnen, om haar te ontkleeden; — van niets had zij be- wustheid, Eindelijk vielen hare oogen werktuigelijk op de tafel, waarop LOUIS, in zijne haast en verlegenheid, den ontvangen brief had laten liggen. Krampachtig greep zij het papier, kreukelde het tusfchen hare bevende vingeren, en ‚eerst na herhaalde vruchtelooze pogingen. erlangde zij be- daardheid en moed genoeg, om het open te vouwen. Tril- lende las zij hetgeen volgt: » Mijn geliefde Louis! „ Indien mijne oogen inderdaad de magt hebben, welke DRIE AVONDEN, 727 gij menigmaal in teedere uren aan dezelve toegefchreven hebt; wanneer uw hart nog liefde voor mij, voor roem, voor eer- zucht gevoelt, liefde , die gij mij zoo dikwerf toegezworen , eerzucht, waarvoor gij zoo dikwerf gedweept hebt, O, zoo fpoed u, om in de armen van uwe LAURA het loon der eerfte te ontvangen, uit haren mond de voldoening der laatfte te vernemen, [k heb met den gezant gefproken , alles gaat naar wensch, Hebben echter kinderachtige vooroordee- len kracht genoeg, om uwe verhevene ziel geboeid te hou- den, zoo zal mij uw niet verfchijnen op dezen brief als ante woord dienen, hetwelk mij voor het overfchot mijns levens tot tranen veroordeelen zal, Gedeelde liefde verdraagt LA u- RA niet, al draagt ook hare mededingfter den ftempel der legitimiteit, Haar of mij, roem of onbeduidendheld , kies !” En hij had gekozen! 'EmiLra ftortte in eene heete koorts, die haar aan den rand van het graf bragt. Hare herftelling was langzaam. Zes maanden later was het voorwerp der gefprekken van den dag de vlugt van den Heer DE FOLANGES met de Gravin ULCHESINI. ; FoLaNees werd van bedriegelijk bankroet befchuldigd en door de policie vervolgd, De zoogenaamde Gravin ULCHESIN1 was eene door het Napelfche hof gezondene befpiedfter, en, om haar eerloos handwerk te beter te kunnen drijven, does den gezant in de voorname gezelfchappen ingeleid, EmiLra was bijna tot den bedelftaf ARE en moest van harer handen arbeid leven. Menigmaal herdacht zij nu met fmart den avond, op wel- ken haar vader in hare verbindtenis met FOLANGES be- willigd had. (Het vervolg en flot hierna.) DE NOODLOTTIGE HANGKLOK. (Tooneelänecdote.) M ÜLLNER’s Schuld (*) was reeds op alle Duitfche fchouw- burgen gegeven, behalve op dien van Pesth. Eindelijk be- (*) Een vermaard, ook bij ons niet onbekend gebleven Bbb 2 728 DE NOODLOTTIGE HANGKLOK. floot de toenmalige Directeur, de Heer GRIMM, Op drin- gende uitnoodiging, dit voortreffelijk * Drama desgelijks te vertoonen, De rollen waren verdeeld, de repetitiën gehou- den; de avond der uitvoering was daar, het gebouw opge- propt, en de verwachting zeer gefpannen, De vier eerfte bedrijven werden treffeliik afgefpeeld, misten alzoo hunne werking niet, en, de ontzettende ontknooping verbeidende, was het publiek geheel gehoor, toen de gordijn ten vijfden male werd opgehaald, en het ijzingwekkende tooneel aanving, waarin HUGO en ELviReE beide zich, ten flotte, den dood geven, Bij het naderen van het beflisfende oogenblik ont dekt de Acteur, die de rol van nuUGo vervulde, dat het uurwerk ontbrak, hetwelk het middernachtsuur, beider dood- klok, moet verkondigen. „ De' klok is er niet,” fluistert hij angftig in de zijfchermen, Het berigt gaat van mond tot mond onder het ganfche perfoneel rond; niemand weet zoo fchielijk raad te fchaffen; daaär fpringt op ééns de tooneel. kapper, die zijn woonverblijf in den fchouwburg heeft, voor den dag, met het zoo welkome berigt, dat hij een ftaand uurwerk heeft. „ Ga het halen; maar oogenblikkelijk !” roept de Directeur, Binnen weinig oogenblikken is de man terug, naar den adem hijgende, met zijne doodklok , die nu haastig op flag van 12 wordt gezer, en heimelijk van uit een ziöfcherm op hare plaats gefchoven, met den wenk , dat zij op het eerfte door den Acteur te geven teeken flaan zou, % Was hoog tijd, want de beide fpelers hadden de fcene reeds te lang gerekt; maar thans, door de aanwezigheid van het onontbeerlijke uurwerk als van nieuws bezield, varen zij met vertrouwen voort. Zoo verfchijnt het door al de aanfchou- wers met angttig verlangen verbeide oogenblik ; alles is dood ftil; naauwelijks haalt men adem; elks bart klopt; het hoog- fte tragifche effect is op het punt van zijne verwezenlijking 3 daar klinkt de eerfte flag van middernacht, maar wordt — o fchrik! — te gelijk van een luid: koekoek! verzeld; één -— koekoek! twee — koekoek! drie — kackoek! en zoo vervol. gens, tot twaalf toe, Men verbeelde zich den (chrik van de ongelukkige nuGo en ELVIRE, de gramfchap des Direc- teurs, en het fchaterende gelach, dat eensklaps het ganfche publiek vermeesterde, en zoo geweldig en aanhoudend was, Treurfpel. Wie den inhoud zich herinnert, zal'deze Anec- doie nog piquanter vinden, DE NOODLOTDIGE HANGKLOK,. 729 1 dat men de gordijn moest laten vallen, zonder het ftuk ten einde te kunnen brengen, MENSCHELIJKE SPIERKRACHT, rr 5 I er gelegenheid van de onbehagelijke proef van fpierkracht, onlangs door zekeren Heer ROZET, bijgenaamd de Lyonfche Herkules, te Amfterdam gegeven, herinnerden wij ons de volgende bijzonderheid , door. ons vroeger opgeteekend, wel- ke aan dit Arachtwonder vrij wat van dat wonderbare fchijnt te ontnemen, ROBERT FRANCOIS DAMIENS, de moordenaar van Lopewijk XV, in 1757, na de ongehoordfte pijnigingen te hebben ondergaan, was verder veroordeeld, om , door vier paarden, in vier ftukken te worden gefcheurd; maar, of- fchoon deze al hunne kracht aanwendden, en, gedurende vijftig minuten, in vier verfchillende rigtingen, aan zijne le-. dematen trokken en rukten, de fpieren waren niet van der- zelver verbindingen los te fcheuren; de ongelukkige leefde nog! — Hetzelfde was het geval bij RAVAILLAC, den moordenaar van HENDRIK IV; de paarden waren niet in ftaat, hect ligchaam des rampzaligen vaneen te fcheuren. DE DIPLOMAAT KOK, Fen Deensch Officier heeft het volgende voorval bekend ge- maakt, van hecwelk hij ooggetuige geweest was, In het jaar 1794, toen TALLEYRAND binnen vier en'twintig uren tijds Londen had moeten verlaten, was hij aan boord van een Deensch'koopvaardijfchip gegaan, dat hem naar Amerika zou overbrengen. “In volle zee ontmoette dit fchip een Engelsch fregat, welk oorlogsfchip den koopvaarder beval bij te leg- gen, en alstoen eene boot met eenen Officier afzond , om het, gelijk men zulks noemt, te vificeren; want men weet, dat de Engelfchen nimmer in oorlogstijd den grondflag laten gelden, dat de neutrale vlag de waar dekt, TALLEYRAND wenschte om gecn geld ter wereld naar Engelard terugge- bragt te worden, en fmeekte den Deenfchen Kapitein aller- dringendst, niet te openbaren, wie hij was, Deze ontveinsde kem niet, in welk eene verlegenheid zulk een verzoek hem 730 DE DIPLOMAAT KOK, plaatfte,, en zef eindelijk, dat hij geen ander redmiddel zag , dan dat de Franfche pasfagier zich voor den fcheepskok zou vitgeven. In het eerst toonde TALLEYRAND zich over zulk een voorftel uiterst gebelgd, en wees het als eene be. leediging van de hand; maar toen nu het gevaar met elk oogenblik dringender werd, en de Engelfche boot nog flechts een foaphaanfchoc van het fchip verwijderd was. moest de Bisfchop van Autun wel zijn befluit nemen; hij maakte dus van den nocd eene deugd, getroostte zich, het fchorseldoek van den kok om het lijf te doen, eene flaapmuts op her hoofd te zerten, en het groote fpekmes in den gordel te fteken, Toen de Engelschman vernam, dat er geen andere Fransch- man aan boord was, dan een arme drommel van een” lammen kok, dien men met zijne braadpan in de hand deed voorko- men en die er jammerlijk genoeg uitzag, bewil'igde hij gaarne, hem aan Boord te laten, De Heet VAN WALTERSDORF, Deensch Gezant tijdens BONAPARTE, kende deze anecdote, en vertelde die fteeds, wanneer hij zich over TALLEYRAND te beklagen had. ANECDOTE , RAKENDE KLOPSTOCK. 4 De voormalige rijke Boekdrukker en Boekhandetaar ne x- MERDE, te Halle, wiens waardige opvolger de nog leven „de tegenwoordige bezitter dier boekhandeling, de Heer SCHWETSCHKE, werd, was een uiterst gierig en hierbij niets minder dan wetenfchappelijk gevormd man. Ten ge- volge daarvan betaalde hij ook zelfs aan den beroemden Dich- ter KLOPSTOCK, voor deszelfs Mesfiade, een zoo gering honorarium, dat Profesfor meyer, die, een leerling van BAUMGARTEN, destijds te Halle de Aesthetica onderwees en eene voortreffelijke kritiek dér Mesfrade gefchreven had, daarover luide zijne verontwaardiging te kennen gaf, en aan HEMMERDE zelven verklaarde, hoe onredelijk hij zulk eene handelwijs vond. HEMMERDE , nogtans, liet zich hierdoor niet in bet minfte bewegen. Na eenigen tijd evenwel kwam KLOPSTOCK zelf te Halle; en nu verkreeg de Boekhande- laar over zich, om iets meer voor hem te doen. Doch waarin beftond dit meerdere? Hij deed hem een nieuw pak kleederen maken, hetwelk KLOPSTOCK, uit goedaardigheid, niet van de hand wees. Op HEMMERDE's dringend verlsr- ANECDOTE , RAKENDE KLOPSTOCK, 731 gen moest hij daarin zijne bezoeken bij de destijds te Halle aangeftelde Profesforen ‘afleggen. HEMMERDE zelf verge- zelde hem, daarbij tegen al zijne kennisfen roemende: „Al les, wat hij aan het lijf heeft, rok, west en broek, is van mij,” IETS , WEGENS GELLERT. Åis hororarium ontving GELLERT voor zijne Fabelen, die nog fteeds in achting zijn, 60 thalers ; voor de Troost- gronden bij een ziekelijk leven 8 thalers. ‘Daarentegen had de uitgever van GELLERT's werken, bij zijnen dood, door die werken alleen, een vermogen van 30,000 thalers ver- kregen ! DE DIEF COMPÈRE, Fen goochelaar, die, nog niet lang geleden, op den Bou- levard te Parijs, zijne kunstftukjes vertoonde, heeft daarbij, door eenen gelukkigen inval en fparende menschlievendheid , eenen verdoolden jongeling , zoo wij hopen mogen, van den weg des verderfs teruggebragt. Het voorval was als volgt: De goochelaar verlangt van iemand uit den kring zijner aan- fchouwers een ftuk gelds, om daarmede een kunstje te doen, Een min of meer van hem verwijderd ftaande boer trekt een vijfranken-ftuk uit den zak tot het aangekondigde oogmerk. Het ftuk gaat door verfcheidene handen, alvofens in die van den goochelaar te geraken; en intusfchen bemerkte deze, met zijnen fcherpen blik, dat een der middelperfonen het bij dien overgang verwisfelt. Toen het hem nu toegekomen is, treedt hij midden in den kring en roept: „ Welkseen geld- ftuk hebt gij mij gegeven?” — „Een vijffranken-ftuk „” her- neemt de boer. — „Nu, zie eens, wat mijne kunst ver- mag! Vóór het mij nog in handen kwam, heb ik het in een tweefranken- {tuk veranderd, en dat jonge mensch daar (op den dief wijzende) zal het vijffranken- ftuk in zijnen zak vinden.” De dader werd nu bleek, “dan rood, en fidderde aan al zijne leden; hij haalt het ontvreemde geldftuk voor den dag, en de goochelaar bleef zich houden, alsof hij het kunstje verrigt had, Nadat echter de voorftelling ten einde was, trok hij den jongen man ter zijde, en zef hem: „ Gij 733 DE DIEF COMPÈRE. zijt geen gevaarlijke mededinger; gij hebt weinig talent voor het beroep; ik raad u, kies een ander handwerk.” De jong- man drukte hem de handen en beloofde bet met tranen in de oogen, TOETSSTEEN VAN REIN EN ONREIN GENOT. Men kan het reine genot hierdoor van het onreine onder. fcheiden: dat het laatfte meer belooft dan het geeft, bet eerte meer geeft dan het belooft; dat het laacfta ons over- zadiging zonder voldoening, het eerte voldoening zonder overzadiging verfchaft; dar het laacfte ons op onszelven on- tevreden, het eerfte ons met onszelven tevreden maakt; dar het laate voor ons of anderen nadeelige, het eerie voor ons of anderen voordzselige gevolgen heeft; eindelijk, en vóór alles, dat men de herinnering aan het eerfte , niet cie aan het laatfte, met de ernftige gedachte aan God en ces- wigheid verbinden kan, DE GROOTE HEILIG. Temand was ten hoogfte verwonderd, dat zeker Pracuizîn, die algemeen voor een zeer vroom en gemoedelijk mau ge- houden werd, eene fchreeuwend hooge dectaratie inleverde. „ Ik dacht,” zeide hij, „dat die man zulk een groot Heilig »„ Was?” — „ Dat kan ook wel zijn,” ontving hij ten ant- woord; „ de groofte Heiligen moeten ook het grooste was- n licht hebben,” GRAFSCHRIFT, Hier tust, in *’saardrìijks donkren nacht, Hij, in wiens borst geen zelfzucht woonde, Die, fteeds op mijn geluk bedacht, Tot in den dgod zijn trouw mij toonde, — Een zeldzaam mensch! roept ieders mond, — Ach! °t was geen mensch; het was... mijn bond! -. Mengelw. N°, XIII. bl, 643. reg, 11 y. O. Jees: dichzfoor. MENGELWERK. REDEVOERING , : OVER nd ` | 4 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS, ZIGT- BAAR IN DEN HULPBEHOEVENDEN TOESTAND VAN DEN MENSCH IN HET EERSTE TID- * PERK ZIJNS LEVENS, Door Le. Ve LEDEBOER, AZ. V. D. M. te Kolhorn. Niet dan te regt verklaarde een dichter der grijze oud- heid: de dwaas zegt in zijn hart, daar is geen God (Pf. XIV: 1); want wij behoeven toch flechts , naar den wil van eenen anderen zanger uit ver vervlogene eeu- wen, het oog ten Hemel te heffen, om te zien, wie alle deze dingen gefchapen heeft. (Jez. XL: 26.) Wanneer de zon uit hare flaapkamer te voorfchijn treedt, de aarde koesterende en verwarmende, leven gevend en bezielend tegenlacht ; wanneer de zilveren maan met flaauwere tint verlicht , met ftillen weemoed het duister van den nacht verbreekt; wanneer millioenen fterren voor het oog tin- telen en ons onszelven in het onmeetbare verliezen doen ; dan moet eene redenering, kouder dan de koude des doods , het menfchelijk hart met eene ijskorst, harder en ondoordringbaarder dan het hardfte metaal, omgeven hebben ; om hier niet de hand der fcheppende en onder- houdende Almagt te zien en te eerbiedigen. Wanneer de donder zijne ftem ‘verheft en den aardbewoner in de ooren klinkt, dan predikt hij : daar'is een almagtig God, Heer van hemel en aarde; wanneer de blikfem het lucht- ruim klieft, dan fchrijft hij aan des hemels tranfen met MENGELW. 1839. N0,:15, Cec 734 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS vlammend fchrift: God, de Almagtige, leeft. Voor- waar , de fchepping verheft hare ftem , en alwat beftaat, zoo wel de wereldbol, wiens licht eene reeks van jaren doorloopt eer het ons oog treft, als de graankorrel, die verrottende ontkiemt, om zichzelve wegftervende te ver- menigvuldigen, ftemmen zamen, om ons , redelijke be- woners van dezen wentelenden wereldbol, deze ééne waarheid zonder ‘ophouden te doen hooren: een almag- tige Wereldgeest, dien wij God noemen, is de oor- fprong van alles, wat beftaat; houdt de teugels der fchepping in handen. — De ons omringende fchepping, welke alzoo als tegen wíl en dank bij derzelver Schepper bepaalt, diens grootheid en almagt predikt, ftemt ter zelfder ure eenen zachteren toon , welke bezielt en leven geeft, waar de ftem, die den Almagtige aankondigt, als verplettert. De groote almagt Gods blijkt den na- denkenden befchouwer der natuur, zich te paren aan wijsheid, welke geene grenzen heeft, en op te losfen in liefde, wier verzorgende goedheid ondenkbaar is. Wat fchijnbaar wanorde is, lost zich , bij nader onderzoek, in de heerlijkfte harmonie op. Wat verftoring fchijnt te zijn, is herftelling van het verloren evenwigt. Waar behoeften gefchapen zijn, dáar zijn de middelen nabij om dezelve te vervullen, Spaarzaamheid bij den rijkften overvloed predikt luide: God is groot en goed, Hiermede beweer ik echter geenszins, noch ben ik be- geerig, door het geftelde, u, M. H., te willen diets maken, dat alle geheimen der natuur in hare volkomen- heid voor ons ontfluijerd en bloot liggen , dat wij overal den diepen en onuitputbaren rijkdom van Gods wegen zouden kunnen gadeflaan. Dat zij verre! Dan, offchoon menig vraagftuk voor ons kortzigtig verftand nog onop- gelost blijft; offchoon wij menigmalen het waarom on- beantwoord moeten laten; offchoon wij niet altijd wijs- heid en liefde in de fchepping kunnen opmerken , ja dik- werf het tegendeel meenen te zien; zoo moeten wij even- zeer van al het wijze en goede, dat wij mogen gade- laan, eene gevolgtrekking maken tot hetgeen als zoo- IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCIE. 735 danig nog niet begrepen wordt, als wij zonder ophou- den er naar ftaan moeten, om ook hier, waar het ons nog duister is, naar licht te zoeken. En telkenreize waar wij dan, uit fchijnbare wanorde, orde ; uit dwaas- heid, wijsheid ; uit liefdeloosheid, liefde ; uit zwakheid, almagt zien te voorfchijn treden , moeten wij zulks als eene wezenlijke vermeerdering onzer kennis aanmerken , als eenen kostbaren fchat waarderen. Op grond hiervan dacht het mij, in eene vergadering als deze, (*) dan ook niet ongepast, ul. eenige oogenblikken onledig te houden met het gadeflaan van het wijze en weldadige in _een natuurverfchijnfel, hetwelk het tegendeel fchijnt te prediken, Ik heb hier het oog op den pasgeboren we- reldburger , den mensch in het eerfte tijdperk van zijn beftaan, tegenover het redelooze dier; terwijl ik ul. in eenige trekken wenschte te doen opmerken , hoe ook het- geen hier min wijs en goed fchijnt te zijn, echter de wijsheid en liefde des Scheppers luide verkondigt. Wij zullen, bij de befchouwing van dit een en ander, op deze wijze te werk gaan, dat wij, I°., den mensch in het eerfte tijdperk van zijn beftaan gadeflaan ; waarna wij, II°., bij het wijze en weldadige van dien toeftand in betrekking tot hemzelven als redelijk wezen willen ftil- ftaan; om dan, III®. , eindelijk de waarde van dien toe- ftand in betrekking tot de menfchelijke maatfchappij ter toetfing te brengen. — Ik waag het met eenige vrij- moedigheid, uwe aandacht in te roepen, niet op grond mijner verdienften of de voortreffelijke voordragt van bij allen bekende en zeker bij velen beter bekende zaken, maar op grond van het gewigt des onderwerps en het eigenaardig belang, hetwelk wij allen bij hetzelve hebben, I. Wanneer wij onzen blik vestigen op den pasge- boren mensch , welke zijn daarzijn met een onbeftemd gefchrei aanvangt en te kennen geeft, dan zuilen wij in (+) Deze Redevoering werd uitgefproken in eene verga- dering van het Departement der Maatfchappij : Tot Nut van — ’e Algemeen, te Schagen, E Cee 2 736 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS den nieuwgeboren wereldbewoner zwakheid als grondtrek aantreffen, Wanneer wij hem vergelijken met den vol- wasfen mensch; dat wezen, hetwelk de groote HER- DER, in zijne deën over de Gefchiedenis der Mensch- heid , tegenover het dier in zijne goede zoowel als kwade hoedanigheden teekent met de woorden: „ De mensch heeft in ‘het oogvallende eigenfchappen , welke geen dier bezit, en verrigt handelingen, welke zoo wel in het goede als booze hem eigen zijn en blijven. Geen dier vermoordt zijn geflacht op het bevel van eenen derden, terwijl het daarbij koud blijft. Geen dier bezit de fpraak, gelijk de mensch dezelve heeft, en nog minder fchrift- overlevering , Godsdienst, willekeurige inflellingen en regten. Geen dier, eindelijk , heeft die befchaving, üe “kleeding, die woning, die kunften , die onbepaalde le- venswijze, die onbeteugelde driften, die wispelturig gezìndheden , waardoor zich bijna elk individu der men- fchen kenmerkt.” Wanneer wij, geg ik, hem met dt volwasfen wezen vergelijken, vinden wij niets van die ontwikkeling, zoo min van het booze als goede, Wa zijne vermogens naar ligchaam en ziel betreft, zij zijt nog ten eenemale verborgen, ja fchijnen te ontbreken Wart zijne eigenfchappen , om zijne behoeften te vervul- len, betreft, ook van deze is hij ontbloot. Waar i bij het pasgeboren wicht de juiste èvenredigheid der dee- len, dat fieraad van het menfchelijk ligchaam? Het hoofd alleen heeft eene meerdere ontwikkeling ; alle an- dere deelen zijn zwak en gebrekkig. Waar is die opge rigte houding, die gang , welke zijn bijzonder eigendom zijn? Armen noch beenen zijn in ftaat om den pasg boren mensch in dezen hulp te bieden. Waar is zijo fpraak , die eigenfchap van het ligchaam ,. Deze onvolmaakte toeftand van den mensch bij zijne geboorte is bovendien niet kort van duur; terwijl de opheffing uit denzelven moeite en infpanning vordert. Ja- ren fnellen voorbij, voordat de mensch zijne ligchame- lijke ontwikkeling geheel bereikt. In de eerfte van die jaren blijft alles zwak en onvolkomen ; ja, zonder de tus- fchenkomst der van buiten aangebragte hulp en onder- fteuning zoude hij niet eens zijne ligchamelijke ontwik- keling. verkrijgen. Offchoon het onbetwistbaar de ken- merkende eigenfchappen van ons ligchaam zijn , regt op te gaan‘en te fpreken , zonder menfchelijke hulp ver- krijgt ons ligchaam daartoe de vereischte vaardigheid niet, en deze hulp is daarenboven niet gering. Hoe lange moet het geduld zich niet oefenen, om den zwakken en onbedreven voet tot den eerften ftap te leiden! Hoe lange blijft de gang onbeftemd en zwak! Hoe veel moeite en infpanning , herhaalde proeven vorderen de eerfte -ver- ftaanbare klanken, en hoe gebrekkig, hoe onvolledig blijft ook dan nog de kindertaal! Naast dezen zoo zeer on- volkomenen toeftand des ligchaams , hetwelk tot het be- reiken van deszelfs ontwikkeling zoo veel hulp behoeft, ftaat de toeftand der ziel. In het pasgeboren wicht woont reeds eene redelijke ziel; dat zegt ons deervaring. Waar echter zijn hier de bewijzen? In lateren leeftijd kan de mensch zich niets van dat eerfte beftaan in het geheugen terugroepen. Hij is zichzelven en zijn beftaan als on- bewust. Hoe groot, hoe verheven de menfchelijke ziel zich ook openbaren moge, in den hulpbehoevenden toe- eftand van den mensch is niets van dat groote en verhe- vene. Om daartoe te geraken , heeft hij ook hier weder de hulp, van buiten aangebragt, volftrekt noodig; de mensch moet van zijnen medemensch alles leeren ; zelfs de eenvoudigfte begrippen heeft hij niet uit zichzelven. Zijne ziel heeft vatbaarheden; dan zij is tevens als het 738 -DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS wit papier. Hij moet eerst indrukken vansbuiten ont- vangen, zal hij ze kunnen bemerken. Wat de men- fchelijke ziel is en blijft, aan zichzelve overgelaten, leeren ons de enkele treurige voorbeelden van menfchen, buiten de menfchelijke zamenleving opgegroeid. Onze toeftand dan in het eerfte tijdperk van ons be- ftaan is zoodanig, dat wij, zoowel naar ligchaam als ziel, zoo zeer hulpbehoevende zijn, dat wij zonder men- fchelijke hulp nimmer menfchen worden kunnen ; dat is, die vermogens en eigenfchappen openbaren, welke het menschdom eigen zijn. En echter, dit wezen , zichzel. ven onbewust, zoo verre verwijderd van hetgeen het zijn moet en zijn kan, heeft behoeften ; behoeften, welker voldoening geen uitftel gedoogt, zonder welker vervul- ling zijn beftaan-weldra ophoudt. “De behoeften van voedfel en dekfel ftaan hier op den voorgrond. De mensch moet zijn beftaan door voeding onderhouden; moet zijne gevoelige en naakte huid door hulpmiddelen der kunst voor hetgeen fchadelijk en onaangenaam is befchermen. Wat vermag hier echter de nieuwe wereldburger? Eene prooi des hongers, vermoogt gij niets , dan jammerlijk te kermen. Gij zijt daarbij niet eens in ftaat, gelijk het meest hulpbehoevende dier, de moederbron van uw on- derhoud zelve te zoeken. Onvermogend eenige willekeu- rige beweging aan uw ligchaam te geven, moet gij het oogenblik verbeiden , dat men u ter plaatfe brengt, waar uwe behoefte kan voldaan worden. Verre is het er van af, dat gij, hetgeen gij in dezen behoeft, voor uzelven zoudt kunnen verzamelen. Ja, offchoon gij eene rede- lijke ziel bezit, zijt gij niet eens in ftaat, te onderfchei- den, wat voor u goed of kwaad, voor- of nadeelig is; zelfs moet , bij het ontwikkelen uwer vermogens, ftreng toeverzigt u beletten uzelven niet te verderven, daar gij even gretig de hand naar vergif als voedende fpijze uitftrekt. Dat wezen, dat dus vreemd is van de middelen om: zich te voeden, hoe zou het zich zonder vreemde hulp kunnen dekkenen verplegen ? Moet hier de kunst ziet de IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MÈNSCH. 739 plaats van het dierlijk inftinct vervullen? Maar, hoe zullen wij kunst vinden bij een fchepfel , dat zichzelven niet bewegen kan, dat zelfs geene willekeurige beweging zijner leden heeft; bij een fchepfel, hetwelk zichzelven onbewust is? Kunst moet geleerd worden; maar het heeft nog niets geleerd, het moet nog alles leeren. Ziet daar de mensch bij zijne komst op de wereld! Welk een verfchil tusfchem hem en het.dier! Teregt zeide dan ook boven genoemde wijsgeer: „ Het menfchenkind komt zwakker op de wereld dan wel eenig dier. De mensch alleen blijft lange zwak.” Hoe nietig, hoe gee ring vertoont zich dan hier de mensch, in vergelijking van het dier! De fpin komt ter wereld, weeft haar web, vangt hare ‘prooi en voedt zich. De bij bouwt hare zeshoeken en vergadert zelfs voor den winter fpijze. Het fchaap kent zelfs het hem fchadende kruid aan zij- nen reuk, terwijl het, naast de moeder huppelend en dartelend , reeds in-de eerfte levensdagen zich in de mal- fche. weide verheugt. Geen hunner echter heeft hier hulp of onderrigt tot het daarftellen van dat alles of het ver- krijgen dier kundigheden genoten. Hoe veel minder is dan hier niet de mensch ! Hoe veel voortreffelijker zoude hij zijn, indien hij van zijne eerfte oogenblikken af aan minder hulpbehoevende ware! Dan neen, de wijze Schepper heeft het anders gewild , en wij , het gewrocht zijner Almagt, behoeven ons niet ftomp te peinzen, om: het waarom hier vruchteloos te zoeken. Neen, de al- leen Goede doet ons bij eenig nadenken ligtelijk opmer- _ ken, hoe goed em hoe wijs Hij jegens ons handelde , toen Hij ons alzoo hulpbehoevende deze wereld betre- den deed. - II. Dit nu, M. H., zal ons zeker dan het meest in de oogen blinken, wanneer wij opmerken, dat elke an- dere toeftand, welken wij bij de geboorte van den mensch zouden kunnen denken, min goed, min wijs ware. Heb- ben wij gezien, hoe de wezenlijkheid den mensch naar ligchaam en ziel hulpbehoevende daarftelt , doordien hij bij zijne geboorte niet ontwikkeld is; wij moeten dan nu 740 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS de toeftanden daar tegenover ftellen, welke als mogelijk zouden kunnen gedacht worden, en deze zijn die van eene geheele en gedeeltelijke ontwikkeling. Zoudedande mensch met een geheel ontwikkeld ligchaam en eene ziel, welke alle hare vermogens en eigenfchappen bezat, voor- treffelijker zijn „ dan de mensch , zoodanig als hij nu ge- boren wordt? Zoude het weldadiger voor den mensch zijn, indien hij bij eene ziel, gelijk hij nu bezit, die alles leeren moet, een ligchaam ontving , hetwelk geheel ontwikkeld was? Dit toch zijn wel de denkbare toe- flanden welke hier in aanmerking komen kunnen. Wel- aan, brengen wij ze ter toetfing ! ‚De mensch met eene gevormde ziel ‘en ontwikkeld lig- chaam had geene hulp meer noodig, gelijk thans het pas- geboren kind; want hij kende dan , door de eigenfchap- pen zijner ziel, hetgeen nuttig of fchadelijk , goed of kwaad voor hem was; hij konde dan zijne krachten be- zigen tot verkrijging van hetgeen hij noodig heeft. De bever bouwt nu gelijk vóór duizende jaren zijn huis, en het is fraai; dan, één en duizende van dezelve zij elkander gelijk. Zoo ook zoude dan de mensch en zijd werk daar ftaan. Dan neen, voor hoogere beftemming fchiep ens de Alvader. Wij weten niets, maar moete? IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCH. "4l alles leeren, en, in ftede van eene bepaalde kennis bij onze geboorte te ontvangen, gaf Hij ons alleen het ver- mogen , het onbepaaldite vermogen, om te kunnen leeren kennen , en daardoor worden wij redelijke wezens ; daar- door gaan wij, indien wij onze vermogens gebruiken , van de wigg tot aan het graf onafgebroken voorwaarts ; daardoor bouwen geflachten hunne ontwikkeling op de lesfen der ondervinding van vroegere geflachten ; daar- door drongen wijsgeeren tot de geheimen der Godheid door ; daardoor drongen de NEWTONS €en BUFFONS in de fchatkameren der natuur; daardoor meeten men- fchelijke berekeningen de afftanden van wereldbollen , welke zij nimmer bereiken konden; daardoor ontftonden de gewrochten der kunst, die ons het werk van men- fchenhanden doen bewonderen, als de gewrochten van eenen fchier fcheppenden geest; daardoor wordt het doek bezield, om na eeuwen nog tot ons te fpreken, en de tafereelen uit vervlogene jaren als door een tooverflag voor den geest te plaatfen; daardoor worden fnaren bewogen, om ons tot weenenstoe te roeren en te treffen. Zoude de mensch worden, wat hij geworden is, dan moest zijne ziel kunnen voortgaan. Voortgaan konde zij niet, in- dien zij voor leering niet vatbaar ware. Voor leering konde zij niet vatbaar zijn, indien zij in eenen bepaalden kring van weten en handelen beperkt ware. ‘Neen, het is wijs en goed, dat wij bij onze geboorte geen gevormd, ‘maar dan’ ook voor altijd beperkt kenvermogen in een reeds ontwikkeld ligchaam omdragen. Is nu zulk eene geheele ontwikkeling ftrijdig met ons beftaan als redelijke wezens, welligt zal men oordeelen , dat dan eene gedeeltelijke ontwikkeling meer weldadig zijn zoude. De ziel zij dan gelijk. de ziel van den mensch , die nu geboren wordt ; maar het ligchaam moest ontwikkeld, ten minfte meer gefchikt zijn, om dadelijk in eigene nooddruft te kunnen voorzien. — Eilieve, zegt mij, wat,wordt er van het fchip, hetwelk wél- uitgerust in zee fleekt, terwijl een onervaren knaapje het roer in handen heeft? Voorwaar, zal men zeggen, op de ge- 742 DE WIJSHEID EN LIEFDE: DES SCHEPPERS vaarvolle baren zal wel niemand een fchip aan een kind toevertrouwen! Ziet dan, zoo dwaas zoude de Schep- per gehandeld hebben, indien wij bij onze komst op aarde een volwasfen ligchaam met eene redelijke ziel zon- der kennis en ervaring hadden. Ja, dan hadden wij op de groote levenszee een wél toegerust fchip ; maar ook dan had een kind het roer in handen. Rampzalig zoude „ons lot op aarde zijn. Wilt gij er eene proeve van ? Gaat dan tot de holen des ongeluks , waar ontftelde her- fenen en zenuwen der redelijke ziel tot geene gefchikte werkplaats zijn! Ziet daar volwasfene, krachtvolle lig- chamen met ten eenemale onontwikkelde zielen! Ziet daar krankzinnigen, en kent den mensch met een vol- wasfen ligchaam en eene ongevormde ziel! Ja, het is waar, ons oog moet leeren zien, ons oor hooren , onze hand grijpen, eer onze voet beginnen kan te gaan; dan nu ook leert onze voet niet gaan , voordat onze ziel het begrip heeft, hem te doen gaan, en het vermogen bezit, om reeds den afftand te bepalen , dien hij doorgaan en bereiken moet. Wanneer wij, M. H., op onze kinderen acht geven, dan zullen wij ontdekken, dat, bij elke nieuwe ontwikkeling van het ligchaam , de ziel ook reeds de vatbaarheid verkregen heeft om er gebruik van te ma- ken; ja wij zien zulk eene gelijkmatige ontwikkeling, dat het dikwerf moeijelijk fchijnt te bepalen, wat zich het eerst ontwikkeld heeft. Is het, gelijk wij hier bo- ven zagen , volftrekt noodig, zullen wij redelijke wezens zijn, hier op aarde eene ziel te hebben , die alles leeren moet; het is niet min gelukkig, dat wij een ligchaam bezitten, daaraan geëvenredigd. Wij laten dan gaarne aan het dier zijne fpoedige ligchaamsontwikkeling. Bij zijne beperkte zielsvermogens heeft hij geene behoefte aan eene langzame opvoeding; voor ons, redelijke be- woners der aarde, is dezelve een gefchenk van Godde- lijke liefde, en wij moeten het hier eenen HERDER nazeggen: „ Werd er van den kinderlijken 1eeftijd af aan kunstbekwaamheid of inftinct bij den mensch, gelijk bij de dieren , gevonden, dan bleef de mensch een dier ; ` IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCH. 743 i f dan zoude hij, daar hij reeds alles kende voordat hij het leerde , niets menfchelijks leeren. Of hem moest de rede als een inftinct aangeboren zijn, hetwelk ons dadelijk als eene tegenftrijdigheid voor den geest moet ftaan; of hij moest, gelijk het nu is, zwak op de wereld komen om rede te leeren. Van de kindschheid af aan leert hij dezelve, en wordt, gelijk tot eenen kunftigen gang, zoo ook tot haar, tot vrijheid en menfchelijke fpraak door kunst gevormd. De zuigeling wordt aan de borst der moeder gelegd. De vrucht, die zij onder haar hart droeg, wordt de zuigeling harer armen. Zijne fijnfte zintuigen, oog en oor, ontwaken het eerst, en worden door ge- daanten en klanken geleid. Wel hem, bij wien ze goed geleid worden! Allengs oefent zich zijn gezigt, en - hangt aan het oog der menfchen om-hem heen , gelijk zijn oor aan der menfchen fpraak hangt, en door hare hulp de eerfte begrippen leert onderfcheiden. En zoo leert zijne hand allengs grijpen. Nu eerst ftreven zijne leden naar eigene oefening. Hij was eerst een leerling der twee fijnfte zintuigen: want het kunttige inftinct , dat in hem ontwikkeld zal worden, is rede, menfche- lijkheid en menfchelijke levenswijsheid , welke. geen dier bezit of leert. Ook de tamme dieren nemen op eene dierlijke wijze iets van de menfchen over ; nimmer echter worden zij men/chen.” , Welligt echter zal na het herinnerde nog ééne beden- king bij dezen of genen overblijven. Dan , hetgeen ons gedurig ftreven naar hooger en meer- der, het verlangen naar de toekomst, het haken naar geluk ons doet vermoeden; hetgeen de wijzen der Hei- denen, een SOCRATES En PLATO, al niet als vol- komen zeker, echter als meer dan waarfchijnlijk predik- ten en vasthielden, dat weet de Christen als eene on- wankelbare waarheid. De mensch vangt, in de tegen- woordige eeuwe, op deze wereld aan te leven, om in de toekomende , eene andere wereld, voort te duren. De dood verandert zijne werkplaats; vernietigt zijn be- ftaan niet. En is het nu opgemerkt, dat die dieren zich het langzaamst ontwikkelen, welke hier het langst du- rende beftaan hebben; wie zal dan klagen kunnen over den tragen gang der menfchelijke ontwikkeling? Het is niet de vorming en ontwikkeling voor ééne of voor twee eeuwen, maar voor een beftaan, aan hetwelk de tijd geene grenzen zet. Als redelijk wezen ontvangt de mensch, met den aanvang van zijn beftaan , den aanvang van een leven , hetwelk eeuwig is. Hoe wijs, hoe liefderijk was dan wel de hand der Almagt werkzaam, toen zij den langzamen voortgang der menfchelijke ontwikkeling daar- itelde , en daardoor te meer en te beter gelegenheid aan- bood tot w7 ontwikkelen ! Hiermede vermeen ik nu, naar doel en tijdsbeftek , genoeg gezegd te hebben over de waarde van den hulp- behoevenden toeftand voor den mensch zelven als re- delijk wezen, om u nog eenige oogenblikken te be- IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCH, 745 palen bij dien toeftand in betrekking tot het maatfchap- pelijk leven. IHI. De mensch is een gezellig wezen. De eene mensch behoeft zonder ophouden den anderen. Alleen door de vereeniging van menfchen is het menschdom zoo groot, zoo menfchelijk geworden, als de gefchiedenis der mensch- heid ons hetzelve doet kennen, Voor zulk eene maat- fchappelijke betrekking der menfchen mag datgene wel bijzondet belangrijk en goed geacht worden, hetwelk de banden tusfchen menfchen en menfchen te vaster- zamen- fnoert. Hoe groote waarde heeft hier dan niet de hulp- behoevende toeftand van den pasgeboren mensch, zoo wel wanneer wij onzen blik op hem, als lid der men- fchelijke zamenleving , werpen , als wanneer wij op zijne verzorgers zien ! Wanneer wij ons den mensch nog eenmaal voor den geest brengen, met volkomene ontwikkeling zijner lig- chamelijke en redelijke vermogens geboren; hem ons (hoe- zeer. wij zulks eigenlijk eene origerijmdheid zagen te zijn) als eenen geheel gevormden mensch, d. i. redelijk vrij- werkend wezen, denken; dan kan het fchijnen , dat hij voor zijne medemenfchen meer nuttig zoude zijn, dan wel nu, daar hij de eerfte jaren van zijn beftaan hulp- behoevende is, en zelfs nog jaren daarna niets tot wel- zijn van het geheel kan bijdragen. Dat, ja, M. H., kan zoo fchijnen; dan waarlijk het is niet meer dan fchijn; want daar, waar geene maatfchappeltke betrek- kingen gevonden worden, daar immers zijn de vermo- gens, om maatfchappelijk werkzaam te kunnen zijn, van geene waarde, En ziet, hoe zoude het zijn, indien de mensch met volkomene krachten en vermogens ter wereld kwame. Hij zoude zichzelven alles kunnen en willen zijn. Hij had dan geene betrekking op zijne medemen- fchen. Hij had hun niets te danken, - Wilt gij bewijs voor deze ftelling? Ziet de huishouding der dieren ; hoe daar het dier, dat zijne ouders niet kent , ook op geene wijze aan hen verbonden blijft. Ziet het dier, dat eigene krachten met zich ter wereld brengt, geene 746 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS bijzondere hulp behoeft, op zichzelven ftaan. — Neen, de dieren kennen geene maatfchappelijke zamenieving in dien zin, waarin dezelve onder menfchen gevonden wordt; en ook wij zouden dezelve niet kennen , indien de mensch niet hulpbehoevende geboren werd, zoo lange huipbe- hoevende bleef. Bij zijne ontwikkeling gevoelt hij dage- lijks , dat hij, aan zichzelven overgelaten, het rampza- ligfte fchepfel op aarde zoude zijn. IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCH. 747 Zietdaar de fteun der maatfchappijen in den mensch zelven en zijn zedelijk gevoel gevonden ; maar ziet daar dan ook de waarde van den hulpbehoevenden toeftand van den mensch in het eerfte tijdperk zijns levens , om hem tot het menschdom in de naauwfte vereeniging te brengen. Neen, wij {preken hier niet te fterk. Of heeft de ondervinding en de gefchiedenis van het menfchelijk hart ons niet geleerd, dat dan eerst de maatfchappelijke banden door menfchenhaters en booswichten verbroken zijn geworden, wanneer zij zich door fchijn- en drogre- denen hadden, zoeken op te, dringen , ‘dat zij van hunne medemenfchen „in ftede van goed, kwaad ontvangen had- den? Zoolang dan bij den mensch het bewustzijn le- vendig is: ik heb van het menschdom wezenlijke wel- daden ontvangen, zoolang blijft hij aan hetzelve verbon- den. Zegenrijk is dan voor den mensch de, huipbehoe- vende toeftand in het eerfte tijdperk van zijn beftaan ; want nu moet hij zijn geweten verkrachten , de waarheid in het‚aangezigt liegen , of hij moet gevoelen, hoe veel hij zijnen medemensch te danken heeft, hoe naauw hij aan hen verbonden is. Dan, ook van de zijde van hen, die den hulpbehoe- vende verzorgen moeten, heeft die toeftand van den mensch eene wezenlijke waarde, om de maat{chappelijke banden aan te kweeken en te verfterken. — Waardoor worden wij tot het pasgeboren wicht getrokken? Is het zijn bevallige vorm , zijn het de behagelijke toonen , in één woord is het zijne lieftalligheid ? Voorzeker neen ; want veeleer het tegendeel van dat alles treffen wij im- mers bij den pasgeboren en zoo weinig ontwikkelden mensch aan. En echter hij houdt ons bezig, hij wordt verzorgd, geliefd en verpleegd. Zijn gefchrei zoeken wij te ftillen , zijne behoeften te vervuilen, Zouden wij zoo aan hem verbonden zijn, indien hij minder hulpbe- hoevend ware? Wat zoude ons dan de wereldburger aangaan, welke reeds bij zijne komst op de wereld alle vermogens bezat, om zich te voorzien van hetgeen zijne behoefte „vordert? Werd hij tot ons niet geleid, wij 748 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS zouden evenmin ons hart tot hem neigen; hij zoude ons onverfchillig zijn. Nu hooren wij het hulpeloos gefchrei, dat klagende onze meerderheid erkent, van onze vermo- gens onderftand vraagt, en deelneming in den hulpbe- hoevende, medelijden met zijnen toeftand drijft ons tot hem , verbindt ons aan hem. Wij gevoelen het , hij be- hoeft hulp; hulp, welke wij alleen hem aanbrengen kun- nen. Wij ftellen belang in het wezen , hetwelk van ons en onze befcherming afhangt. Wij gevoelen: wat het is, is het door ons; wat het worden moet, moet het door onze hulp worden, en wij beminnen het hulpbe- hoevende wezen als het werk onzer handen , als het ge- wrocht van onze zorg en belangftelling. Ja, M. H., de hulpbehoevende toeftand vanden jon- gen mensch doet eene betrekking geboren worden en tusfchen deszelfs verplegers en hem onderhouden, welke innig en naauw is, ja, de naauwfte, welke er op aarde gevonden wordt. Of wie kent de kracht der kinderliefde niet? Ouderliefde heeft wonderen gedaan. Gevoel, wat men door de zorg en liefde zijner ouderen geworden was, heeft zich menigmalen in de fchitteréndfte en zielroerend- fte daden geopenbaard. Kinderliefde heeft grootere krach- ten ten toon gefpreid. Het geldt den ouderen weinig , rust en gezondheid op te offeren voor de welvaart hun- ner kinderen. Het is haar geene zelfopoffering, wanneer de hongerende moeder Aare bete broods aan weenende kinderen ronddeelt. Het bewustzijn, het hulpbehoevend wicht heeft onze befcherming van noode, deed ouders het leven prijs geven, om hunne kinderen te redden en te behouden. Dit gevoel , hetwelk eigenaardig hier bij de naaste ver- zorgers het levendigst is, gaat het vandaar niet uit over het geheele menschdom? Elk mensch ziet nu in den pasgeborene eenen broeder, die zonder zijne menfche- lijke hulp niet worden kan, wat hij wezen moet 5 eenen broeder, die, op grond zijner onvermogendheid om zich te helpen, aanfpraak heeft op zijne hulp , zijne belang- ftelling en mededoogen. / IN DE KINDSCHHEID VAN DEN MENSCH. 749 Alzoo mogen en moeten wij het dan wel de liefde en wijsheid des Scheppers heeten , dat Hij den mensch hulp- behoevende op deze aarde te voorfchijn doet treden. Ja, het is de hoogfte wijsheid en goedheid, hetzij wij op den mensch zelven, hetzij wij op zijne betrekking tot de menfchelijke zamenleving zien, Deze overtuiging moet bij ons levendig zijn, wanneer wij ons het herin- nerde voor den geest brengen. Dan, waar wij nu ook den hulpbehoevenden mensch in het eerfte tijdperk van zijn leven gadeflaan, daar moeten wij gevoelen , hoe wij aan “denzelven door de naauwfte banden verbonden zijn 5 banden , welke de wijze Schepper zelf daargefteld heeft, Wij moeten gevoelen , hoezeer wij diens wil wederftre- ven, wanneer wij vergeten, wat wij het menschdom ver- fchuldigd zijn, en ons van hetzelve durven losrukken , om op onszelven te ftaan. Steeds moet ons der ouderen liefde heilig zijn; in hen moeten wij aanvangen de mensch- heid te beminnen, die ons eens verzorgde, toen wij geen onzer nooden vervullen konden. ' Ouders! fteeds moet gij gevoelen, hoe gij bij uwe kinderen , naar het plan van God, de plaats der mensch- heid vervult, opdat gij in naam derzelve ze zoudt verple- gen, opdat gij, ze aan u verbindende, hen met onver- breekbare banden aan de menschheid vast zoudt fnoeren. Ouders! fteeds moet gij, wat meer zegt, gevoelen , dat uwe hulpbehoevende kinderen u in den naam der God- heid zijn toevertrouwd, opdat gij ze tot redelijke wezens zoudt vormen en opvoeden. Heilig en cerwuardig moet ons dan fteeds de ouderpligt zijn, kinderliefde het zin- nebeeld der liefde Gods ! Ja, vooral gij, Moeders , die, met uwe zetel. welke gij onder het harte gedragen hebt, aan de borst, ons met de krachtigfte ftem predikt, wat er van den nieuwen mensch zonder menfchelijke hulp worden zou ; gij vooral, zinnebeelden der liefde Gods , gevoelt fteeds : het is een redelijk wezen, dat de hoogfte liefde en wijs- heid aan u in de eerfte tijden van deszelfs beftaan heeft toevertrouwd om te verplegen! Gevoelt het, voor uwe MENGELW. 1839. No. 15. Ddd 750 DE WIJSHEID EN LIEFDE DES SCHEPPERS, ENZ. kinderen moet gij de liefde Gods openbaren , opdat zij in u God en de menfchen leeren beminnen! Maar weet ook, indien gij uwe liefde en zorg, naar het plan der eeuwige wijsheid, aan den hulpbehoevenden mensch ge- wijd hebt, dat gij alsdan het voorname deel uwer aard. fche beftemming hebt bereikt; dat gij menfchen aan men- fchen verbonden hebt, en dat de band, die uwe kinde- ren aan hunne natuurgenooten verbindt, in u den onver- breekbaarften knoop vindt! Weet, dat de moedernaam het kind het heiligfte kleinood is; dat moederliefde bij het kind in onvergetelijk aandenken en eeuwige zegening blijft; terwijl kinderbeden u zelfs in de laatfte rustplaats vergezellen, waar kindertranen uwe asfche befproeijen ! Dan vooral, M. H., mogten wij allen , aan het einde van deze onze befpiegeling, Hem leeren roemen als den alleen Wijzen en Goeden , die ook hier zoo kenbaar zijne wijsheid en liefde openbaarde, toen Hij den mensch meer en langer hulpbehoevende dan de dieren dezen aardbol betreden deed ! MERKWAARDIGHEDEN VAN HET DIEËNGSCHE GE- BERGTE , OF DE TANKOUBAN PRAHU. U: de afdeeling Ledok komt men in het vermaarde Dieëngfche gebergte, hetwelk geen reiziger over Java onbezocht mag laten. _ l Het eerfte natuurverfchijnfel, dat ik in hetzelve be- fchouwde, is het meer van Mindjir , hetwelk ongeveer 4500 voet boven de oppervlakte der zee gelegen, en zelfs alleen hierdoor in ftaat is, de verbeelding te doen ftijgen. Volgens oude overleveringen ftond hier weleer een krater, die, na verloop van jaren uitgebrand zijnde, eindelijk is ingeftort en dit meer gevormd heeft. Des- zelfs ronde gedaante, in den vorm van eene kom of bek- ken geeft aan deze overlevering historisch gezag, en des- zelfs fteile oevers, welker hoogte men gerusteliĳjk op ruim 300 voet ftellen kan, doen al dadelijk het vermoe- MERKWAARDIGHEDEN , ENZ. 751 den ontftaan, dat deze diepte eene der neêrgeplofte bergfpitfen van den Diéëng in haren breeden fchoot bewaart. Het meer is vrij aanzienlijk van omtrek: een bam- boezen vlot heeft derdehalf uur noodig, om het langs de oevers rond te varen. Deszelfs diepte is onpeilbaar, doch wordt door fommigen gefchat op 45 vademen in het midden, en aan dè’kanten op 27. In deszelfs bed- ding zijn vele wellen, en het water is zoet, wit van kleur, helder en goed van fmaak. Biezen of andere watergewasfen vindt men er niet, maar, volgens inge- wonnen berigten, eene menigte kleine visfchen. 