VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
In zijnen loop tegen een greintje stof, dit is voor hem de berg Athos; zijn loop verandert; de wet der aantrekking en der samensmelling doet de mededingers elkander ontmoeten en grijpen vermengen; het is Alpheus en Arethusa, die zich verenigen, hunne beddingen vloeien in elkander; de twee waterdruppels worden tot één, en de weddenschap loopt te niet. Op dit gezicht blijven alle de jonge losbollen onbewegelijk, met staande oogen, ingehouden adem en open mond, stokstijf staan; zij zijn verfijnd, verbaasd, beschamd, verlegen, vernietigd; zij zijn allen bedrogen. Wie de zeven Wijzen, of hunnen Discipelen, zou hier niet gezegd hebben: Alle te gelukkige onbedachtzamen, gij allen hebt het vermaak der hoop genoten; wees dankbaar aan de fortuin, en plaats u weder aan tafel! Dan, onze jonge Engelfchen, wel ver van hun geluk te waarderen, (chenen alleen gevoelig voor hun gewaand verlies: en inderdaad, kan eens een speler zonderling en spijtig lot treffen, dan bij de uitkomst te vinden, dat hij noch gewonnen noch verloren hebbe? Welk is het grootste vermaak des levens? vroeg men eens aan de grootste Speler onder alle de Wijsgeeren, aan de grootste Wijsgeer van alle de Spelers, aan Mr. Fox en deze antwoordde: Winnen! En dan het vermaak van te winnen? Verliezen! was het antwoord, — Mr. Fox had gelijk; want de Speler, die verliest, denkt te winnen zo dikwijls de teerting kantelt, Het gevolg der schaakpartij is, vroeg of laat, vertroosting. Onze Engelfchen, bij wie die overgang altijd zeer snel was, gelijk bij jonge lieden van elk landaard, zagen elkaar aan, en lachten. Eene weddenfchap van zoveel gewicht was alleen in stand geweest om de woede van Sir John en Lord CLIFFORD te ver- scheiden. Zij lachten even als de anderen, maar waren wel verzekerd hunne gramschap weder te vinden waar zij dat gelten hadden, toen Kolonel SINCLAIR, beiden bij de hand nemende, zeide: Lord coroner! de schoonste in uwe ogen is CLOÉ? Het zij mij vergund dit te gelooven, hernam Lord CLIFFORD, met die dubbelzinnige bescheidenheid, in die hij meestal bedien zou. In schaakpartijen is men zelden faalt, — En de schoonste in uwe oogen, Sir John! is de gevoelige, de beminnelijke, de deugdzame croé? Gij durft het nauwelijks bevestigen, voegde hij er bij, over het stilzwijgen van den Jongeling grimlachende; stilzwijgen, ruim zo welprekend als de bescheidenheid van Lord CLIFFORD. Gij ondergaat hetzelfde lot als de waterdruppelen, die gij hebt gezien, Gij zijt vandaag tot vruchtelooze weddenfchappen veroordeeld. Dat is onmogelijk! riepen Sir John en Lord CLIFFORD te geijk. = Dat Raat aan u, mij niet te geloven, hernam de Kolonel; maar indien er bij deze fchiterende echtverbindtenis bloed gevat wordt, zal het uwe schuld zijn, Een algemeen gelach verdreef alle gramslot; de medeminnaars omhelsden elkaar; de beminnelijke Cléo verloor alle haar aantrekkelijkheden, en men slacht bovenal toe, dat het haar aan smaak ontbrak. Men dronk tot in de morgenstond; maar de twee waterdruppels hadden gewerkt, en voor het eerst was een les voor de Jeugd niet verloren gegaan. Greatna, of Greatna Green, een Dorp op de grens van Schotland, alwaar de heimelijke toveners gefloten worden. Een jonge Prins, die de merkwaardigheden der oude Rijksstad Nürnberg even tevoren bezichtigd had, keerde van daar naar zijn Staten terug. Onderweg was hij uit zijn reiskoets gestegen, om even te wandelen; hier vond hij een Boer, die in een langs den weg loopend riviertje vischte. De Prins vroeg hem, "wat voor soort van vischen hij hier wel zoo vangen kon?" "Baars, karper, een snoekje," zei de Boer, "wat, zulle zijne Hoogheid! "Vang je ook stockvissen?" vroeg de Prins ongelukkiglijk. De Boer, vermoedende dat de Prins hem voor den gek hield, zag hem vrijmoedig onder de ogen, en zei droogjes: Neen, zulle Hoogheid! de stockvissen komen van Nürnberg. Beschaamd klom de Prins in zijn koets, en sprak naderhand nooit dan met de grootste voorzichtigheid met zijn Boeren. MENGELWERK, TOT SCHAPPELEN BETREKKELIJK GEMENGDE WAARNEMINGEN, OVER DEN STAAT EN DE LOTGEVALLEN DER SCHOONE SEXE. (Ontleend uit 6. crecort’s Essais, Historical and Moral. Dit zijn zekere onderwerpen, over welke het bijna onmogelijk is te handelen, zonder zich aan berisping bloot te stellen, of geraaktheid gaande te maken. Ben Schrijver, die, in de tegenwoordige galante en hoogst beschafde Eeuw, de minderheid der Vrouwenlijke Sekte in zielsbekwaamheden beweerde, zou door de eenen partij aangezien worden als een voorpreek van tirannie en een flauwe vooroordeel, — terwijl, aan den andere kant, de vrouw-gehagende dolende ridder, die de gelijkheid der Seksen ten aanziene van verstandseigenheden beweert, bezwaarlijk den naam zal ontgaan van een verrader zijner partij "die trouweloos zijn post verlaat; en met den vijand heult en strevelt. In zulk een gestellentis der dingen zal het althans veiligst wezen, zich te vergenoegen met alleen een vermelder van gebeurtenissen te wezen; de onderlinge verschillen der dingen toe te staan, elk voor de zijne te pleiten, door hetgene van wederzijden wordt aangevoerd bij te brengen; geen aanstoot te geven door vijandelijkheid, en geen wansmaak te verwekken door gezagsaanmatiging. De zoodanigen die zich aanklagen tegen den natuurlijke voorrang der Mannen, aan, met veel reden, het oog op de grote voordeelen, welke dezen genieten "door opvoeding en aankweeking. De verstandelijke vermogens der Mannen merken zij op, worden, zoo ras zij voor vatbaar, zijn, tot werkzaamheid opgewekt. Vroeg worden zij in de talen onderwezen, in de noodzakelijke wetenschappen, om te moeten denken, gebracht; alle de schatten der oude Letterkunde worden voor hen gelegd, onder al het voordeel van bekwame Onderwijzers en den ommgang met Geleerden. De Vrouwen zijn goeddeels voorzien van deze middelen tot verstandsbeweling: zij hebben geen waardigheden, geen beloningen op het oog, welke haar aanmoedigen, om zich op de Letteren toe te leggen; zij hebben zelfs zekere mate van bedilzucht en belachend te overwinnen, wanneer zij zich in enig vak van wetenschap oefenen; weinige van de verhevenere gedeelten der Letteren staan haar open; en van de Wiskunde, zonder welke sommigen beweren dat het onmogelijk is groote vorderingen in de Redenesekunde te maken, zijn zij geheel uitgefloten. Aan de ene kant hebben de voorstaanders van de Mannelijke Sexe gewoonte en voorbeeld tot bepleiters van hun zaak; en valt het niet gemakkelijk, de reden op te geven, waarom alle edeler verstandsgeweld door de Mannen bij uitstulling tot zich genomen zijn, dan op de veronderstelling van eenige oorspronkelijke en aangeboornere meerderheid, welke hun in staat stelde om die voorden zich toe te eigenen en alleen te bezitten. De waarheid der zaak is, dat de Voorzienigheid, misschien om de goede orde in de Maatschappij te bevorderen; aan een der twee Sexes een meerderheid heeft toegeschikt. Dan men mag hier op antwoorden, dat deze meerderheid alleen bestaat in lichamelijke kracht, een rustiger houding, en een zeker zelfvertrouwen, de eis genaakbare uitwerkelijke dier begaafdheid. De onderworpen staat der Vrouwelijke Sexe, welke het gevolg is van de Mannen meerdere kracht, grijpt stand in de onbeëchtelijke eeuwen, wanneer verstandelijke vorderingen noch geacht, noch gezocht wordt; en de strengheid van de Vrouwen zwakheid wordt alleen verminderd, wanneer het menschdom grote schreden gevorderd heeft in kennis en beschavingsgraad. Tot een zeker tijdperk der zamenleving zijn de Vrouwen de Mannen verre vooruit in alle verstandelijke vorderingen. De Vrouwen, bij eenige Amerikaanse stammen, zijn de enigen die een geschiedenis en talenkundig zijn; de enigen, die een eenigzins geregelde taal bezitten. Op de Zuidzee-Eilanden, worden wij onderricht, zijn de Vrouwen meer genegen tot navolging, vaardiger in de eigen doenwerken en betrekkingen der dingen op te komen, en bezitten een vaster geheugen dan de Mannen. Onververfelijkheid ten aanziene van de schoone Sekte merkt in het bijzonder den eerbare trap der samenleving. De driften werken alsdan flauw, en de behoeften der natuur worden met zoo veel moeite voldaan, dat de Mannen weinig denkbeeld van vermaak hebben, dan voor zoo verre de onmiddellijke voldoening aan den honger betreft. Deze Volken staan daarom gereedelijk hun Vrouwen af aan de lustvoldoening eens Vreemdes, die doorgaans de Vrouwen hooger acht dan zij, en die, aan hun oordeel, de verplichting rijkelijk vergoedt, door een gezeik ten geschenk te geven. In eenen staat, zoo vernederend en vreugdeloos, zijn de geesten der Vrouwen, naar evenredigheid, diep naar beneden gedrukt. Er zijn geen sporen zelfs van die drift, dooft welke zij zich naderhand zoo bijzonder onder te schikken, want er is geen voorwerp om de aandacht tot opschik te bepalen, dewijl zij noch wenschen, noch hopen te bezien. In die staat der samenleving, wanneer macht algeheel misverstaan wordt voor recht, is het eigenaardig te veronderstellen, dat alles, wat van Waarde schijnt, door de sterkste partij wordt toegeëigend. Zooals de Vrouwelijke Sekte bevonden wordt, werkelijk tot de genoegens des levens te behoren, of daartoe bevorderlijk te zijn, denken de daarom heen, die de macht over hebben, Voornamelijk, hoe zij zich daarmee zullen kunnen bevoordeelen. De Vrouwen maken een zeer aardig merkwaardig Artikel van Handel uit in vele delen des darde klauwt; en in de nieuw ontdekte streken van het Westers halfrond verhuren de Vaders en de naaste Bloedverwanten de lichaamen der Vrouwen. Kuischheid is geen deugd in de landen van barbaarse Volken. Zulk een denkbeeld zou onbestaanbaar wezen met het voordeel, het geest een Vader verwacht van zijn Kind om te zullen trekken; maar zodra een Vrouw het eigendom wordt van eenen Echtgenoot, verwacht hij, ingevolge daarvan, een uitgebreid recht op haar lichaam. Overvel was een misdrijf, zoo zeldzaam onder de Germanen, als de straf vanzelf geëist. Het schuldige Wijf werd, na het afnijden van haar haar als een teken van schande, uit de hut des door haar beleedigde Mans gedreven, en in het bijzijn der bloedverwanten, naakt uitgekleed, van haar Man door geheel dorp gevolgd, en met onaflatende strengheid geeft. Een verhaal ons een hoogst zeldzaam en treffend voorbeeld van kuischheid. CANDAULES, Koning van Lydia, was dermate op zijn Echtgenoot verliefd, dat zijn trotsheid geen voldoening vond, als zijn schoonheid alleen door hem gezien en gekend werd. Onder de Hovelingen van CANDAULES bevond zich een vrouw, die hij zeer beminde, en op wie hij het meest vertrouwen stelde. In een hunner afzonderlijke gesprekken roemde hij, naar gewoonte op de schoonheid zijn Echtgenote, en beweerde dat GYGES niet volkomen denkbeeld kon hebben van haar schoonheid, dewijze altijd zo veel voor hem door de kleding bedektd bleef. Om zijn Vriend van de waarheid van deze zaak te overtuigen, stond hij er op, dat deze met eigen oogen zich des zou verzekeren, door zich in de kamer te verstellen, waar zijn Vrouw zich uitkleedde om naar bed te gaan. Vergeefs deden de sterke betuigingen tegen dit voorstel zijn Heeren; te vergeefs stelde hij hem de mogelijkheid der ontdekking voor, alsmede den eerbied, welke men de vrouwelijke digtheid verschuldigd was. De hoogbevorderde Hoveling werd door den Koning gebracht tot de schuilplaats. (4) Heron: L. 1. C. 93 94 ($) Tacitus Germ. 19 DER SCHOONE SEXE, 33 plaats, en zag vandaar in gerustheid en op Zijn gemak de ontbloote schoonheden der Koninginnen. Nogtans ontging hij in het henengaan de ontdekking der Vortuinne niet, die terstond veronderstelde dat dit bedrijf van barren Man oorspronkelijk was; doch zij maakte geen gevoel altoos, noch gaf door enig teken haar verontwaardiging te kennen. — ’s Andere dagen ontving CYNGES een boodschap om bij de Koningin te komen. Niets vermoedende van den aard van deze bezoek, gehoorzaamde hij terstond. De Koningin gaf hem met weinige woorden te verstaan, waarom zij hem ontboden had, en beloofde met hem de keuze te geven, of CANDAULES te doden, en haar en het Rijk te bezitten, of zelf te sterven. "De Man," sprak zij, "sprak zij, die mij verraadde en ten toon stelde, moet, even, of gij, die getuige zijt van mijne oneerie." - Ontsteld en verbaasd over de stoutheid van die voorfa, poogde ik, op allerlei wijze, den toorn der Vrouw te doen bedaren, doch zij had haar plan zoo vast en onherroepelijk genomen, dat alle de voorstellingen van mij niets vermogten. Zij gaf hem, in ’t einde, te vertalen, dat al zijn weigeren niets betekende, en dat hij, daarin volhardende, geen hoop moest scheppen van te zullen ontkomen. Zwakheid tot zelfbehoud deed ertoe inwilligen. Hij bracht zijnen Koning om het leven, aanvaardde diens Rijk en de hand der Koningin. De dienstbaarheid en vernedering der Vrouwelijke Geslacht bij barbaarse Volken is zoo verregaand, dat de Huwelijksplechtigheden van vele enkel bestaan in uitdrukkingen en daden, die een geheele onderdanigheid en slaafsch afgelken van den Man aanduiden. In Nieuw-Zeeland, schrijft FORSTER, zagen wij dikwijls kleine Jongens hunne Moeders slaan, terwijl de Vaders er bij toonden, en niet wilden gedoogd dat de Moeders de Kinderen bestraften. De Vrouwen zijn, bij barbaarse Volken, de slechts omkrulde ruiter van den Man. In de Molukken geeft de Calief, bij de Huwelijksplechtigheid, dezen raad aan de Man: "Gij moet uw Vrouw met een lans of mes aanraken; maar, wanneer zij niet gehoorzaamt, neem haar dan in een kamer en straaf haar zachtelijk." Forsyth's Voyage to New Guinea. eenige die werken, terwijl de Mannen zich geheel overgeven aan gedurig opeenvolgende daden van dwingelandij en luiheid. Deze algemene beschrijving van de toestand der Vrouwen, in die vroegste tijdperken der Maatschappij, heeft, men moet het bekennen, haar uitzonderingen. Ter eere van Isis, die Koningin van Egypte, geweest was, werden aan de Vrouwen van dat Land vele voorrechten geschonken, en zelfs was de Vrouw met een zekere mate van gezag over haar Man bekleed: Herodotus verzekert ons, dat de Vrouwen allen besluit buiten het huis waarnamen, terwijl de Mannen in huis zaten te weven; de Mannen droegen de lasten op hunne hoofden, de Vrouwen op hare schouders; van de Mannen vorderde men niet, dat zij voor hunne kinderen zorgden, dit kwam de Vrouwen toe; in kort, zij schenen de plichten en de gewoonten der Sexen te hebben verwijsd te hebben. De Vaders ontleenden de namen van hunne Moeders, en rekenden van dezelve hunne geslachten in de Vrouwelijke linie, Vrijgeborenen, Vrouwen, Slaven of Vreemdelingen trouwende, genoten de Afstammingsrechten de voorrechten van Burgers; doch, dit was het geval niet, wanneer een Man bij dit Volk één van een Bijstand of een Vrouw van een ander Volk trouwde. Volledige voorbeelden kan ik echter niet nalaten, voor grootendeels toevallig te houden, en als den gelukkige gen vinflag van zonderlinge deugden en groote hoedanigheden van bijzondere Vrouwen; zij schijnen regelrecht aan ARISTOTELES hield dit voor een zeker kenmerk van de achtzinst, en haalt een vers uit Homerus aan, die een Igavon onder het Vee en een Landman optelt. “De Re PEL L. I, c.s. De Joden, zoo wel als wezensofs, schijnen het Wijf in rang naast het Huis te hebben, en CHY Dip. sic. L. L. I. Herop. L. H. c. 35. Het komt mij, deze waarneeming op eenigen onder ons eigen Landgenoten (de Engelse) te moeten toepassen; doch daar zijn ver maar al te veel, die geheel van de zeden der Voorvaderen vervreemd, zich niet schamen, de bezigheden van Vrouwen waar te nemen en hierdoor tot verwijfdheid en gebrek vervallen. De Kant vordert, inzonderheid ten tijde van Oorlog, de tussenkomst der Wetgevende Magt. Heron. L. I. c. 178. CARTISMANUDA en BOADICEA, 't is waar, verklaarden niet voor dat de Britten enige vordering in beschaving gemaakt hadden, en zij schijnen veleer opgeroepen geweest te zijn door hun ongekomen geest en betoverende heksen, en de verzwarende ongerechtvaardigheid en wreedheid der Romeinen, dan door de gewoonte of tijdsomstandigheden. Een hedendaagsch Reiziger vond een der Amerikaanse Volken door een Koningin beheerscht, die zij met het diepst ontzag bejegenden. Dezelfde Schrijver brengt andere voorbeelden bij van erfelijke eerbewijzen, onder de Indiaanse Volken, aan enkele der Vrouwelijke Sekte: verwefd, vanwege groote en heldhaftige bedrijven. De opgemelde daadzaken verklaren ons een oplossing van enige verklaringen in de zedelijke wereld, waarvan ik al niet herinner een voldoende oplossing gelezen te hebben. — Kuischheid is ongetwijfeld een ware schatbare en allermooist aardige deugd, Doch waarom zou deze wezenlijk behoren tot de ene Sex en niet tot de andere? Ik begrijp, dat deze ingebouwde eigenschap op de Vrouwelijke Sex, welke gevorderd wordt bij onbeschavingde Volken op de beginfels van een recht door geweld en bezettingsmacht, bevonnen zal worden de grondlaag te zijn van dat volstrekt en niet wederkeerend recht en gezag, 't welke de Echtgenoot zich aanmatigt over de persoon en de genegenheid der Vrouw. Het beschavingde en redelijke gedeelte des menselijke geslachts heeft een volkomen denkbeeld van Huwelijksgenegenheid, gegrond op de onderlinge heid en eenigheid der Liefde doch bij het pas beginnende leven. SIG OVER DEN STAAT EN DE LOTGEVALLEN Het recht van eigendom nog het heerlijke denkbeeld, Wanneer men de Vrouwelijke Sekse aanmerkt als een Artikel van Koophandel, wordt dezelve desgelijks een voorwerp van roof; en vele der Oorlogen onder de oude Volken namen den oorsprong uit strooperijen, aan- gevangen om Vrouwen weg te voeren. In de Huwelijksplechtigheden van vele Volken heeft iets, dat naar geweldige wegvoering zweemt, plaats, bij het nemen van de Bruid. Veelwijverij is een noodwendig gevolg van dezen ingebeelden eigendom, In den eersten trap der Maatschappij, wanneer de liefde-drift niet geweldig is, en het ligt wordt opgewekt, heeft geen Veelwijverij plaats; deze greep van stand in volgende eeuwen, en is het gevolg van het onbegrensd verlangen om de middelen wan geluk opeen te hoogen. Gelijk de Gierigheid der Ouders de liefde der Vrouwelijke Sekse baart, zoo heeft de Liefde der Ouders het eerst de liefde der Vrouwelijke Sekse, in dit zoo wel als in andere opzigten, verminderd. Ouders, die hunne Dochters zeer lief hadden, verlangden sterk, dezelve gelukkig geplaatst te zien; en, genoegzame middelen hebbende, gaven zij hunne Dochters misbruikt ten huwelijk aan Mannen van minderen rang, die zij in zekere voorraad van onderdanige heid konden houden; of zij gingen verdragen aan met zijke Echtgenooten. Naar de Peelwijverij een onrechtvaardige en tiranische handeling is, zal dezelve misbruikt verminderd worden door den geest der vrije heid, welke zich doorgaans opdoet, wanneer de menschheid eenige vordering in beschaving gemaakt hebben: dan derzelver geheele vernietiging kan alleen het gevolg zijn van het verkondigen en omhelzen der Evangelische Leer. Schoon de barbaarse onderwerping der Vrouwelijke Sekse in barbaarse eeuwen begon, en schoon, als het menschdom vordert in vereinschafting, zijn de scheidingen, welke alleen op lichaamskracht, van minder aanbelang zijn, het niet nog waarschijnlijk, niet natuurlijk, dat zij immer geheel en al zullen vallen. PLATO, t is waar, en andere voorstanders van de gelijkheid des Menschelijke Geslachts; hebben beweerd, dat de Vrouwelijke Sekse aan en bod oor SE EE Me ? : 'er DER SCHOONE SEXE, 817 der onderscheid moest deelen in alle de vakken van beschaving der Mannen dat zij Legers moest aanvoeren, en in den Raad zitting hebben. Zelfs tot de regeling der Gezinnen, een zo wezenlijk stuk tot de orde en rust des levens, behoort een genheid van bestduur, en dat een gezagsvoerende stempel met voegelijkheid wordt toegekend aan een der Leden. Wanneer het te doen is om de algemene belangen, moet aan de gevoelens des mans een mate van ontzag en gehoorzaamheid toegekend te worden; dan zulks kan immer die soort van overweldigende aanmatiging billijk en, welke aanloopt tegen het persoonlijk geluk der Huisvrouwe. Geen wet van coal of Mensen kan aanregten om een Medescheppers ongelukkig te maken. Van alle Dwingelanden is de vervloekenswaardigste een Huiselijke Dwingeland. De openbare Tiran trekt zijn wreedheden alleen uit tot op die hij voor vijanden houdt; de Huiselijke Tiran plaagt, met een kwaadaardigheid, die al in in de Mens kan vallen, het zachtaardig en ons gelukkige schepsel, dat hem tevreden, om zo te spreken, aanbiddt, welks geluk dikwijks van zijn begrijpende schat afhankt. De woede van eenen NERO, van een DOMITIAAN, is van een oogenblikkelijken aard, en wordt doorgaans voldaan met het leven des gehaten voorwerps; maar de Huiselijke Dwingeland zet zijn wreedheid bij gaandhoudendheid voort, doet zijn slachtoffer een langzamen dood aan, en vernieuwt, even als de Gier van PROMETHEUS, die helft van dag tot dag. In de tegenwoordige staat der samenleving zie ik geen middel, waardoor de schoone Geslachten, op eenen res gelijken grond, hoop kan scheppen om de rampen van Huiselijke Dwingelandij te ontgaan, dan door een zeer grote plaat van omzichtigheid en behoedzaamheid ten aanziene van den Man, in wiens handen zij het aansluitend geluk haar leven waagt te betrouwen. Zou ik te vermeten zijn, een stuk, tot haar geluk dienstig, in een zaak van zul z aanbelang, op te maken, zal ik niet achterhouden. Indien, bij eenige gelegenheid, de zeden, zowel als de geaardheid van de Partij, met welke een verbindenis zal aangegaan worden, gezete aandacht verdienen, het is dan, wanneer ons geheel tijdelijk geluk en welzijn onzes levens daarvan afhangt. Geen algemene regel heeft meer nadeel berokkend aan vrouwelijk geluk, dan dat een bekeerde Ligtmis de beste Echtgenoot maakt. In elk geval, 't geen onder mijne waarneming gekomen is, heeft juist het tegendeel plaats gegrepen. Indien de grondregel waarheid beantwoordt, het verre van zeker, dat het Huwelijk die bekeerling zal te wege brengen. De hoogmoed van een vers licht Meisje mag haar de verbeelding doen vormen, dat hare beminnelijke hoedanigheden een levenshervorming zal uitwerken; maar de ondervinding leert ons, dat de hervorming dieper moet gaan, dan het enkel zichtbare uitwerkelijk van een hevig ontvlamde drift; zij moet zich uittrekken tot het zedelijk beginpunt, tot de geheele wijze van denken. Een Lichte is echt een andere benaming voor eerst zinnelijk Mensch, en dit karakter onuitputtelijke zelfzoekendheid in; hij heeft geleerd de grootste belangen van anderen aan de voldoening van zijn persoonlijk genoegen op te offeren; en er is met dan één weg om te spelen met het geluk zijner medeschoppen. — Verder: de Lichte heeft zich een laag denkbeeld van de schoone Sekse gevormd, door alles met het vlechten deel van dezelve te verkeeren; en wij weten, dat wanneer praktisch doorgaans de oprichting ontleent aan een verachtelijk denkbeeld van de Vrouwelijke Sekse gevormd. — Eindelijk, door een Lichte te trouwen, loopt men vele kansen tegen één, om een Dronkaard te trouwen; en Dronkaard is misschien de éénige ondeugd, van welke men zich nooit bekeert. Ik mag hier bijvoegen, dat, zonder enige denkbeeld van Godsdienst, Zedelijkheid veel een onzekere grondstelling heeft — en van welken Lichte kan men verwachten, dat hij eerbied voor de Godsdienst hebbe! Ik zou echter niet willen, dat de jeugdige Sekse in een ander uiterste viel, en, om een beginneloze Lichte te ontgaan, zich in de armen wierp van een bijgeloof. De krankhoofdige geestdrijverij ontleent aan haar Zedekunde niet uit de billijke en zachtaardige voorzchriften van het Evangelie, maar uit de streng en dwingende instellingen der Soad fehe wet. Eenige omzichtigheid zal er ook vereist worden, niet te verbinden aan een Man, wiens levensomstandigheden hem verplichten om veel omgang te hebben met het onbeschaafd en zedelijk vlechtst gedeelte der Maatschappij; of wiens Levensstand en Beroep aanleiding geven om zich hooge gevoelens te vormen van onderdanigheid en blinde gehoorzaamheid. Vriendelijkheid is ongetwijfeld een uitnemende hoedanigheid in een Echtgenoot; maar die nietsbeduidende vrolijkheid, die altogether grimlachende en gedienstige beleefdheid, is veelal meer het uitwerkzel van dwaasheid of pona ... dan van een wezenlijk goede inborst. En gebeurt zelden, dat een Man van zulk een tempel zich verwaardigt om thuis zijn Vrouw op die vriendelijke wijze te bejegenen: zijn vrolijke aardigheden bewaart hij voor zijn Vrienden elders; gemelijke luisjes en iets bijtends mag hij binnen eigen deur uithouden. "Ik heb gezegd, hoe het mij voorkwam tot het geluk en de goede orde der Maatschappij niet wezenlijk te zijn, dat alle posten en bedieningen door personen van beide sekse, zouden bekleed worden; doch dit wil niet zeggen, dat volksgewone onkunde het deel der Vrouwen moet zijn. Zijn de Vrouwen niet geschikt om legers aan te voeren, om in den Raad te zitten? Zij zijn echter zedelijk werkende wezens, en hebben een rol te spelen op het openlijke tooneel des levens, als redelijke schepspieren. Het is geen noodzakelijk gevolg, dat geertheid Pedanterij voortbrengt, alleen, dat geertheid Pedanterij en trotsheid, zulks ontstaat enkel uit de zeldzaamheid, en dat zij zich zoo zeer verheven voelen in de kring waarin zij zich moeten bewegen; doch waren de kundigheden algemeener onder het Vrouwelijk Geslacht verspreid, ik houd mij verzekerd, zij zouden minder van Pedanterij beschuldigd worden. Een der leukste." Een aan etsel van de staat en de lottovalken Zedekundige in zijn bij van deze tijd merkt op, "dat het de kleine staatkunde is van zwakke, goede, en kwade toeleg bedoelende mannen, laag van de vrouwelijke seksie te spreken, en dezelfde af te malen als niet in staat om waarlijk uit te munten in deugd of iets wezenlijks. Gemakkelijk valt het," voegt hij er nog, "… te doorgronden, wat zij daarmee bedoelen, zelfs schrijvers van naam onder die flechten hebben zich ben getracht de laagstelling der schoone seksie te bevestigen." Er is nauwelijks een bewijsreden ten voordele een verstandige opvoeding voor onze sekse, die niet met gea afwijzing of met meerder kracht voor de vrouwelijke seksie spreekt. Eene goede Opvoeding van die aard zal de Vrouwen soms in staat stellen, om de ongelegenheid, dikwijks aan het huiselijke leven vast, te vermijden, althans het dragen daarvan gemakkelijker te maken. Deze doet de Vrouwen hoegenaamd begeerlijke voorwerpen verstaan, worden bij Mannen van verstand, die zich althans een grotere mate van huiselijk geluk mogen beloven uit een echtsverband met de zodanige, dan met een onkundige. Deze stelt haar in vaardigheid om keurig te zijn, zoo in de keuze van boeken als van gezelschap. Zij worden daarom door betere raadgevers, betere moeders, betere leden der samenleving. Zij vinden zich daardoor buiten de noodzakelijkheid, om, tot tijdverdrijf, de toevlucht te nemen tot beuzelachtige, en misschien uitspanning van een erger soort. Dit stuk van aangelegenheid, dewijl ik niet kan nalaten te denken, dat veel, zeer veel van de schrijvendheid deze Eeuw aan de verwaarlozing van de Opvoeding der Vrouwen moet worden toegeschreven. Dan elke Vrouw behoeft zodanig een Opvoeding te ontvangen; dit is ook voor teder Man niet onnodig. Maar welke kunne mogelijke reden kan er uitgedacht worden, waarom Vrouwen in enigzins hoger levenstand tijd en middelen zouden verwaarloozen om denkende Wezens te worden? Voor mij, ik beken te wensen, Kweekscholen opgericht te zien voor de Geleerdheid der Vrouwen. Indien vele onze hedendaagse Kost- en Kweekscholen veel berispingen verdienen, als oefenplaten van dwaasheid en ondeugd, het is omdat er niets geleerd wordt dan ’t geen beuzelachtig of zelfs schadelijk is. En evenmin. Knox, over Liberal Education. HET SCHONE SEXE, Met zeggen niet, dat Letterkunde, te veel, op een schadelijke wijze, zal invloed hebben op de volvoering der huiselijke pligten en de zorg voor het gezin. — Dan zijn deze nu dadelijk de voorwerpen van Vrouwelijke voeding? Nemen niet de beuzelachtige en alleen tot opperste (trekkende) zaken de aandacht der vroegste jaren in? Muziek, — ’t zij de Natuur haar met gaven en smaak daarvoor bedeeld hebben of niet, schoon zij er naderhand weinig gebruik van maken, op zijn best om een uur van verveling te ontgaan, wordt nimmer overgeslagen; maar de Vrouwen bekend te maken met de Geschiedenis van haar eigen Geslacht; de natuur en de gronden der gezellige Pligten, of het schoone en nuttige der Zedekunda, rekent men van een aanbelang. — De jaren, welke dikwijks worden verspild in het aanleeren van noodeloze naaldwerken, zouden kunnen dienen om haar kennis te doen krijgen van de Natuur en de Natuurlijke Historie, van oneindigen dienst om algemene heerschende en schadelijke vooroordelen te verbannen. — Veel moeite en kosten besteedt men om de Jongedochters een weinig beet Fransch te leeren praten; haar smaak wordt verbasterd, en haar hart bedorven, door de beuzelpraat van opper. vlakkige buitenlanders; terwijl zij verzuimen de Schrijft vers in hare eigen taal te raadplegen, om bondige kennis op te doen. — Met één woord, laat alles, wat nuttig is, geleerd ; laat elke tak van hedendaagse Opvoeding, welke nutteloos is, afgeknot worden; en het lijkt geen twijfel, of het geheele Opvoedkundige Systeem zal een groote verandering ondergaan. GENEESKUNDIGE AANMERKINGEN, OVER DE HERSTELING VAN DRENKELINGEN: De Geneeskunde kan de Geneeskunde geen grotere “zegepraal behalen, dan wanneer zij schijnbaar reeds gestorvenen in het leven terug roept. Tot in Onze dagen heeft dit belangrijk gedeelte der Geneeskunde één hooge trap van volkomenheid bereikt; ter- wijl zulks een openlijk bewijs is, zoo wel van het hooge standpunt dezer wetenschap, als van de Ee 422 OVER DE HERSTELLING Menschelijkheid onzer Eeuw. Dan bij deze overtuiging dringt zich deze vraag op: van waar toch komt het dat, over het geheel genomen, de pogingen ter herstelling van het leven zo weinig gelukken, ja zelfs meermalen dan mislukken, wanneer bij de verongelukten geenszins alle sporen van inwendige levenskracht vernietigd zijn? Behalve verschillende oorzaken, als gebrek aan behoorlijke onderrichting op de Akademie; met betrekking tot dat gedeelte der Geneeskunde, wat ik, om mij dus uit te drukken, de wederbezelling van de kunst noem, — aan ontoereikende kennis van zoo vele oefenaren der Geneeskunde en Heelkunde, zowel in steden als bijzonder ten platten lande, met opzicht tot de middelen en derzelver aanwending ter redding van schijnbaar gestorvene, — aan gebrek aan de noodige gereedschappen enz., komt, naar mijne gedachten, bijzonder ook het volgende in aanmerking: dat men niet zelden vele verongelukten, waaraan men geen sporen van leven bespeurt, openlijk en luid, niet als schijn dood, maar als werkelijk gestorvene verklaart; hebben geenszins altijd nadeelige gevolgen moeten, daar op deze wijze alle hulp betooging verloren gaat, vooral zeker onwillig geschiedt, in de overtuiging dat toch alle moeite vruchteloos is; — dat men niet zelden werkelijk flauwheid de aangepresenteerde redmiddelen aanwendt, terwijl men zich moet overtuigen dat de rede ding zelf niet onmogelijk is; en dat men, binnen het eerste of tweede uur in zijn pogingen niet slaagde en den moed opgaf; en in het bijzonder, dat men veelal bij de behandeling van schijn dode te overhaastig te werk gaat, alles wil aanwenden, om toch niets te verwaarlozen, werkelijk te veel doet, en als zo de flauw-glimmende levensvonkjes uitbluscht, in plaats van ze behoedzaam te ontsteken, daar er in alle gevalletjes van onderdrukte levenskracht, en bijzonder bij de meeste schijn dode, een zachte opwekkings-methode noodzakelijk is. zakelijk is; terwijl het ongegrond begrip maar al te dikwijls plaats grijpt, dat men voor alle dingen een achterlating in het werk moet stellen. De wijze, waarop men te Hamburg zijn pogingen aanwendt ter redding van verdronkenen, kwam mij zo te algemene navolging voor, "dat ik geen oogenklik aarzelde, om dezelfde, zoo als ik die in het Journal van den beroemden HUFELAND gelezen heb, over te nemen." Zij is opgegeven door Doctor F. E. HOLST, waarvoor dezer reddingswijze; dus spreekt hij: Door de overtuiging geleid, dat de asphyxie bij drenkelingen door gebrek aan lucht en warmte ontstaat, wensen wij alle onze pogingen daarheen, om de ontnomen levensprikkel aan het bewerktuigde gevel, bijzonder aan de longen en de huid, weer te geven. Nadat dus de mond en de neusgaten zoo veel mogelijk van alle slijk bevrijd zijn, blazen wij de lucht in de longen door den blaasbalg van GORCYN, door middel van een gebogen buis, welke over de wortel van de tong in het strottenhoofd gebracht wordt. Wij maken van het zuurstofgas, als den beste en natuurlijke levensprikkel voor de longen, zoolang gebruik, tot dat wij enige sporen van de hergestelde ademhaling bespeuren; bij de terugkeer van de zelfwerkende ademhaling wenden wij de gewone dampkringslucht aan. Van een mengsel uit het geoxigeniseerde zoutzure gas en de dampkringslucht hebben wij geen gebruik gemaakt, omdat dit gas ons geheel van de vrije levensprikkels schijn af te wijken, en, schon vergeven zijnde, slechts voedend werkt op het teedere cel- en vaatvormige maaksel van de longen te werken. De insuflikking in de luchtpijp (trachea) hebben wij niet ondernomen; menig belerf voor het indringen van de vrije lucht in het strottenhoofd, b. v. door een opgehoopte slijm enz. in de keel, is door een stukje zachte zwam, dat aan een gebogen stokje vastgemaakt wordt, weggenomen. Wij verwarmen het lichaam, na een zorgvuldige ontkleding en afdrooging, terwijl wij hetzelfde met wollen deken omwikkelen en in een drie persen kuip leggen, wier omtrek en bodem dubbeld zijn, en een tussenruimte bevatten ter ingietting van heet water. Een lichte vlugtige etherische olie, uit Kamfer bestaande, wordt daarvoor gebruikt. Zuurachtige zalven meenen wij niet te behoeven, omdat, zelfs bij de vooronderstelling dat de zuurzame stoffen daaruit aan de huid meegedeeld zijn, de chemische invloed van die zuurzame stoffen op de weerstandzaamheid van het vaatgeweefsel niet enig uitkomend nut kan toegeeschreven worden. Terwijl nu de levenloze op de verwarmde bank, of, naar gelang van de omstandigheden "op een geïsoleerd voetbankje" bedekt ligt, geleiden wij de elektrische stroom een lichte werkende elektrische machine langs de hals, de zitplaats der maag en de ruggraat; of geven, door middel van de geneeskundige ontlader, afgenomen kleine schokken. Tot ditzelfde doel wordt ook van de Galvanische kolom van Volta gebruik gemaakt. Bij alle deze hulpmiddelen onthouden wij ons van een onbehandelde, onbevuiste handelwijze, omdat de onderdrukte inwendige levenskracht hier geenszins de tederheid werktuigen tegen uitwendig geweld verdedigt; wij maken dus kleine tussentijdse poosingen in onze proeven ter levenswedergave, opdat de ontwaakbare levenskracht zich tot een vlam verzamelen; met de verwarming gaan wij evenredig voort, en wenden tot dit laatste ook de oogtherapie ook chilteeter aan, uit een infusie van kruiden met wijn of Ligt anodisch met hofficiale, Wanneer zich de eerste sporen van het wederkeerend leven door vermindering van de verstijving, door een zachte ademhaling met de inademing, door een bijna onmerkbaar trekken der lippen vertonen, dan houden wij de geest van ammoniak-zout onder de neus, laten eenige druppels warme thee met Naphtha vitriol of Ligt c. cervi op de tong vallen, en zetten het uitwendig verwarmen, gepaard met het krachtige zweet, voort. Toenemende warmte en buigzaamheid van het lichaam, enige meer levendige roodheid van de met een fijne oppervlakte overdekte delen van het gezicht; verknitting van de oogappel bij een helder licht, voorts durende kenmerken van ademhaling en ruimere polsslag, dringen ons tot een zorgvuldige behandeling; terwijl wij na met de inblazing der lucht ophouden. De snel eenigzins verhoogde, doch altijd benauwd rekelende ademhaling, wordt door deze voorzorgvuldige methode, in het bijzonder door het inwrijven van een lichte Kamferzalf op de borst, daarna door op deszelfde gelegde mosterdpappen, ondersteund. Inwendig worden in dit tijdsdeel vlugtige prikkelende middelen, in kleine, dikwijks herhaalde giften, met een welriekend vocht toegediend. In gunstige gevallen keert nu het bewustzijn en de spreeken terug; de geheele. MENG. 1808. NO, 8 l É j "Ling 326 OVER DE HERSTELLING VAN DRENKELINGEN. Ling met een zeer dunnen buikloop begon, en namen dit als een wenk aan, om in zulke gevallen herhaalde klitten te zetten, en soms te gelijk voorzorg afvoerende middelen toe te dienen. Men hield evenwel in het oog, dat wij hiermee slechts ten doel hadden, een op zichzelf gewichtige hinderpaal weg te nemen, maar dat ons de opwekkende methode, welke tevens de zoo dikwijls krampachtig beperkte ademhaling ontstopt, de enige door oorzaken en verschijnselen van de ziekte noodzakelijk geworden indicatie is. In vroegere tijden, toen men een aanvang maakte om de herleving van schijn-dooden volgens wetenschappelijke regels te ondernemen, meende men altijd een aderlating te moeten bewerkstelligen. (Zie ook de voorafgaande aanmerking.) Men zag niets dan verstrijving van het bloed in edere werktuigen, en meende deze door opening van de ader lucht te zullen verschaffen. In deze dagen, daar men deze verstrijving uit een gebrek aan den eigendomlijke prikkel voor de vaten afleidt, is men in alle gevallen voor de aftapping van het bloed bevreesd. Ontwijfelbare gevallen zijn mij bekend, waar juist tegen de tegenwoordige leer, en tegen mijne overtuiging, bij drenkelingen bloed afgetapt werd, en echter, bij een eenvormige verwarming en wrijving, de asphyxia werd wegegenomen. Mijn op ondervinding rustend inzicht in dit onderwerp is dit: dikwijls komen mensen van groote volbloedige beid en vol krachten in het water om, gedurende dat de temperatuur van den dampkring en des waters matig is, alleen stremsing der ademhaling door gebrek aan lucht, maar niet te gelijk verstijving door onmiddellijke ontrekking der dierlijke warmte, is de grondlaging van de asphyxia; bij een goede behandeling ontwaakt de werksaamheid van het zenuw- en vaatgevelt; alleen de longen, als de allernaasten en meest aangetasten werktuigen, zijn ongelijk zwak, en kunnen de toegevloeide menigte des bloedstroomms niet afzonderen; er ontstaat allengs een ware vete, der long, met de kenmerkende versteviging, met het onvermogen om op den rug of op de zijde te liggen, met hartkloppingen en opgave van bloed onder den hoest. In dit geval kan een behoedzaam in het werk gebrachte aderlating, en daarna het aanleggen van bloedzuigers, de verzwakte opgehoopde werktuigen ontlasten geven, en de voorbereiding voor verdere hulp worden. WAAR- WAARNEMING, KS, WAARNEMINGEN WEGENS HET NUT VAN HET MAGISTERIUM BISMUTHI IN MAAGZAMPEN. dan den Heer RedaBeur van het geachte Tijdschrift, de Vaderlandse Letteroefeningen. Omdat het geneeskundig publiek het nut van het Magisterium Bismuthi in langdurige Maagkrampen, die met pijn en drukking na den 10 verweild gaan, zal bekend zijn, dienen de volgende waarnemingen waarschuwing voor ik een plaatsje verzoeke, zoo mij voorkomt, tot versterking van dat gevoelen, om bij de reeds door anderen in het licht gegeven te kunnen gevoegd worden, het is immers in de Geneeskunde veeltijds nuttiger, de geneeskrachten van sommige middelen door echte waarnemingen te bevestigen, dan nieuwe middelen uit te vinden. In het uitvoeren der Geneeskunde heb ik bevonden, dat onder het vrouwelijke geslacht meerderen lieden dan onder het mannelijke aan langdurige Maagkrampen onderhevig zijn; mij dunkt de reden hiervan te moeten zoeken in het meerder, zoo gedeeltelijk bovenmatig gebruik van verflappende dranken. Ik moet nog, als voor mijn waarnemingen mede te deelen, met den dat, vóór dat het nat van het Maag Bismut. in deze kwaal mij bekend was, ik de Alumen Crud., met Gum. Arab. gepaard, met volkomen genezing aangewend heb in Maagkrampen, waarover ik door een vrouw geradpleegd werd, en waaraan zij jaren herwaarts laborieerde; dezelfde belette de haar het nuttigen van vele soorten spijzen, en noodzaakte haar dikwijls het bed te houden; zij is ruim een jaar geleden volkomen hersteld. Nog student zijnde, heb ik een meisje, welks zo door Maagkrampen gefolterd werd, dat zij dikwijks op den grond lag; met den buik op een stok gedrukt, met poeier uit Alum. Crude en Gum, drab. genezen. Dan, in het begin van dit jaar werd ik geroepen bij de Huisvrouw van..., 40 jaren oud, die sinds een gesruimen tijd aan Maagkrampen gelaboreerd had; zij zei mij, dagelijks door hevige krampen in de maag aangetast te worden, zodanig dat deze haar dikwijls noodzaakten het bed te laten, van spijs en voedsel. Aa WAARNEMING. haar winden veroorzaakten, moest zij zich onthouden; zij voelde die pijnen het hevigst op den middag, en zware drukkingen voor de maag. Deze Juffrouw heeft vele geneesmiddelen vruchteloos gebruikt, het "Murus Crude met de Gum. Arab. is door mij zonder nut voorgeschreven; ik gaf haar dan eindelijk het Magisterium Bismuthi met Gum. trag. vereenigd, waarvan zij om de twee uren twee gran Mag. Bism. en twaalf gran Gum. trag. innam, met zulk gelukkig gevolg, dat de pijn voor de maag langzamerhand verminderde, en zij nu sinds drie maanden van dit voor haar zoo lastig en pijnlijk ongekmak geheel is bevrijd gebleven. In de maand Maart 1, werd ik door de Huisvrouw Van geraadpleegd, wegens dergelijke pijnen, met de in de laatste waarneming gemelde toevallen gepaard; zij labourerde ook sinds eenige jaren, en had verscheidene middelen daartegen vruchteloos gebruikt, doch is nu door het toedienen van Mag. Bismuthi, op dezelfde wijze aangewend; volkomen hersteld. ‘s-Gravenhage, A. POLAK, Med: Dr 9 Mei 1808. MIDDEL TEGEN DE RUNDVEEZIEKTE; door Prof. LEONHARDI, te Leipzig. ' (Getrokken uit het Dagblad Die Policey Blätter, en‘ me- degedeeld door den Hr, P, GRIETHUIZEN , te Amflerdam.) B’ de Rundveeziekte, welke, zoo als bekend is, fe- dert vorigen Herfst in verfcheiden ftreken van Pom- meren woedde , hebben, onder andere, in het Neuftete tinfche Ambtsdorp Flederborn , alle Huishoudens hun ' geheele Vee-beftaan verloren, uitgezonderd alleen den Boer STEINKE, van wien niet een éénig (tuk Vee is oms gekomen. Deze bijzonderheid had -ook plaats , toen voor eenige jaren, in ’” zelfde Dorp, Onder "t Rund- vee, de Longziekte heerschte : terwijl te dier tijd ande- re Huislieden hun Vee zagen omkomen, verloor de ge- melde STEINKE niet één enkel ftuk. Uit oorzaak van deze in °t oog loopende omftandigheid, liet de Krijgs- en Domeinen-kamer te Stettin dit bijzonder voorregt | l door MIDDEL TEGEN DE RUNDVEEZIËKTE. 329 | ‘door een daartoe afgezonden Commisfaris onderzoeken; en het was aan dezen , dat de Landman STEINKE te kennen gaf, gen Slikmiddel te hebben , aan welk hij de behoudenis van zijn Vee-beftaan te danken had; dit middel beftond uit de volgende zamentftelling ; g Lepels Teer, 2 Handenvol Zout. 1 Handvol Knoflook. | y Eetlepel. vol Moederkruid of Kamitlen, (Matricaria Parthenium en Chamomilla.) 1 Eetlepel vol Pestkruid of Hoef bladen. (Fusfilago Fariara (*) en Petafites.)) 1 Eetlepel Mierik. En | a Eetlepels gebrande en geftootene Jeneverbesfen. 