VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dan: het іа: «06; maar al te waary dat, доог het groots fle gras: уап. menícheh 4, dit Voorbehoedmiddel, of eer, zulmd.-venedt, mf pitken nagevolgd worden. Aan deezen- dierbalvén, : mogten audere .Voorfchriften ‚ (ег. ів achbtneetming , дебееувп: worden, … б „:.Юееде Vooffchriften: aar: hoofdzaakiyk bier in: men moet іп. koude,.de-- Handen en Voeten,-zo veel mogelyk trachten droog tehouden; nimmer moeten dezelve esns: арх, van een al te-graoten graad van warmte іп koude, ef van koude: in „warmte: gebragt worden; nooit moeten, de Handen of Voetèt,-boven gloeijende- koolen , of op- mîidlyk boven eenig aùder vuur , ter, verwarming, gehoue den worden ; insgelyks moet men vermyden , de Handen en Voeten, uit: heet- jn koud- of uit koud- in heet water over te. brengen 5 men, moet deeze deelen, zo veel moge- lyk, voor de onmîdlyke aanraaking eener vriezende lucht, beveiligen ; eindelyk:,-nimmer moet men. de handen en voeten, dan tet Коой ware: en ћу, gelegenheid ook met Sneeuw > wasfchen > — niets is er, dat de huidvezelen meer veriert — en voor, de koude gehard, maakt, dan dio, Het is. cene verkeerde medelydendheid van veele Moeders en:Minnen, omde: handjes еп voetjes der Jonge Kinde» rex ‚їй, деп, winter, met warm watar, ге wasfchen, ——— Hier ‘door worden/deaze tedere Wichtjes, den geheelen wiúter. door , niet zelden, het llachtoffer eener fchadelyka medelydendheid. | , Edoch , Ter. kunnen, omftandigheden voorkomen, welke de in achtgecmigg det. zo even voorgeftelde regelen, in een meer of. minder gedeelte , onmogelyk; maaken: het zal dierhalven nodig zyn , dat ik ook zodanige Voorbehoede middelen opgeeve , waar door wy onze deelen, voor de | ch ёо2 d -” AANMERKINGEN ' fehadelyke aandoehihgen eener koude en vriezende tucht, genoegzaam befchermen kunnen, Het is reeds van vroeger eeuwen bekend , dat men die deelen van het lichaam, welke aan eene koude en vriezen ze lucht , een wył tyds , moeten worden blootgefteld, voor derzelver fchadelyke aandoeningen , met vetten of oliën befmeeren moet. Livius verhaalt, dat de Carthaagfche Veldheer HANNIBAL, in eenen wie ter, aan zyne erknegten Оле liet uitdeelen, om boug lichaamen te befmeeren, en daardoor voor de koude te befchermen: en (zegt wyders) dat zy, door dit middel, boven hunne vyanden, die,in het (tryden, door de konde verkleumd wierden, aanmerkelyke voordeelen genooten. En ‚ір ‹де daad, wy hebben van de verten en oliën , daar ży de huid zachter, minder gefpannen, еп onvatbaarder voor de indringing der koude lucht geoon z alles goeds te wagten. Zy dierhalven , die , of n zyn des win ters van dit gebrek aangetast te worden, of die, om ar dere reden, voor een aanval van het zelve bedugt зуп, kunnen, tegen dat de lucht koud wordt, en met vries-en ysdeelen. bezet raakt, cens, twee of meersnaalen daags, die deelen, waar voor men vrees heeft, met vet of olie bee fmeeren. Hier toe komt іп aanmerking: Aundere,Gam. zen of Hartenvet, ook wel Kaarsfmeer ; en van de oliin’ Terpentliyn., Steen-, Raap-, Amandel. of eenige andere Otin, het fchynt іп de uitwerking bet zelfde, welk of wat foort van vettigheid men tot dat einde bezige. — Dan, daar het gebruik van vetten of oliën, de huidsvezee Jen te veel zoude kumen verlappen, zo raade ik die geenen аап, welke van dit Voorfchrift zullen verkiezen gebruik te maaken, onder: haar yet of olie een klein gee deelte Wyngeest, of eenig ander Geestryk vocht, te mem реп; waar mede ееп al te groote verflapping zal worden voorgekomen. — Zy nogthans, die tot alle der opge noemde piddelen, gelegenheid hebben, zullen zich bet best bevinden , by eene fmeering uit Sseenölic, Olie van wine Lellén › mèt een weinig Wyngeet vermengd, be aande. Wier huid, of eige zinnelykheid, geene vetten of oliën verdraagen kunnen , zouden tot dat zelfde einde gebmik kunnen maaken van Wyngeest , Tin&uur van Barnficen, yan Mirrhe of andere geestryke Vochten, — Schoos ik op de yete of -olienchtigen, met cenig geestryk Vocht е Су, mengds H OVER DE WINTERHANDEN, ENZ. 623 mengd , een meer vertrouwen, dan op enkelde Geestryke middelen, (tel. | Zy, die zich veelmaalen „ aan eene ftreng- vriezende _ lucht, moeten bloot geeven, kunnen, behalven de voors genoemde middelen, ook, en vooral met vrugt, gebruik maaken van bier, waar boter of yet in gefmolten is, om daar die deelen. mede te wasfchen, voor welken de mees- te vrees der aandoeningen eener koude lucht is: zo ook kan men de voeten beveiligen , wanneer men ‘flegts een apier , in brandewyn bevochtigd , іп de Schoenen of aarzen Deckt, ten tyde, qpnneer men zich in eene hevig vriezende lucht begeeft. ~- | Dus verre de algemeene voorbehoedmiddelen opgegeeven hebbende , zo fchiet my nog alleen over, de Geneezing , wanneer het gebrek zelve daar is, voor te сееп. Ik zal dit, even als het voorige, met alle mogelyke kortheid af- handelen. Doch, om voor myne Leezers te verftaanbaarder. te zyn, zo zal ik ieder der vier tydperkea, hier boven op- gegeeven, voot zo verre zy tot deezé myne aanmerkingen betrekking hebben , afzunderlyk , in hunne behandeling en. geneezing , voordraagen. ` Ik ftelde het eerfte tydperk deezes gebreks te zyn: wana neer de huid alleen word aangedaan , en knobbelig wordt, In -dit tydperk vooronderftellen wy niet anders, dan eene, door koude veroorzaakte , beginnende {panning en verftop- ping іп eenige der huidsvaatjes. —— Het oogmerk der Geneezing ,dierhalven „moet zyn: de gelpannen vaarjes te уегПарреп , еп de reèds verdikte vochten te verdunnen. Het. gebruik der hier boven opgenoemde vetten, of oliën , kan hier toe van vrugt zyn. ' Меп kan оок de bele- digde deelen, en vooral de hielen en voeten , met een: zalf, uit gelyke deelen geele wasch, witte lelien olie, en gansen- of hoendervet, beftaande, bedekken. — — Van onge- meen veel vrugt is een plaafter van zeemleder, waarop гул» ЈсВеп harst, of terpenthyn gefmeerd is, bevonden; en welke zo lang op het deel blyft aangelegd , tut dat dezelve ‘er. van zelve afvalt; wanneer niet zelden het toeval ver- dweenen is. Wanneer men een blaas, met гел. of serpenthynölie befmeerd , over de beledigde deelen kan aan- leggen, zo zal men mede veelal eene gewenschte uitwer- king ondervinden. Ook is de waasfens van «гут „ van éerpentliyn, en van andere doordringende en ontfpan- nende middelen , veelmaalen van eeu goed gevolg geweest. Het gebruik van geestryke vochten , hoewel ook door . ome 624 , AANMERKINGEN - fommigen in dit geval aangepreezen , kan van weinig vrugt zyn; aangezien daar door het oogmerk der Geneezing, dat ontfpanning en verdunning гуп moet, gelyk ik hier bo- ven gezegd heb, niet kan bereikt worden. Het tweede tydperk, van dit gebrek, hebbe ik gezegd te zyn: waarin cene meerdere roodheid, hitte, [panning en руп is, сп niet zelden met blaaren op de huid verzeld gaat; еп ік merkte: te: gelyk aan, dat in dit en in de verdere tydperken van, dit gebrek , het aansyn van ys- of wriesdeelen >. in. de: omringende en beledigende Jucht, ge- vorderd wordt, By gevolg, mgeten hier de geneezenie oogmerken verfchillend, by die®des-vorigen-sanvals, zvn. - Het maakt, in: de sieoeBeningrder Gencezing , ееп aanmer- kelyk onderfcheid , of het gebrek , uit een oogenbliklyk aam val van koude of vorst, zyn ooriprong heeft, dan wel, of het zelve door еспе langzaame .opklimming; uit den Baar van het eerfte tot dat des tweeden. tydperks,, is over- ап, — In het еёгйе geval wordt het aanzyn yan gs- of vriesdeelen, en in het tweede, geenen vooronder. fteld. ` бк, l £ l Het is,in het eere geval, zeer .fchadelyk, en niet zel- den van flegte gevolgen ;-de beledigde deelen te fpoediz їп ееп té grooten graad van warmte:te brengen, of de, zelve, door verwarmende en verhittende. middelen, te bee handelen; nadien de van.. achterem annperfende vochten, door de warmte in eene meerdere heweeging gebragt wor- ‚ dende, de fyne en reeds verftopte. buisjes , noadwendiz, zullen doen breeken. -- -— De ysdeeltjes , die, altoos in dit gevat tegenwoordig zyn, worden ook,door wryven en warmte , fpoedig in beweeging gebragt, еп doen, dont hune puntige еп fcherpe deeltjes „den -zamenhang hannes bevattende deelen уёгоіепіреп , — van daar die branden de, trekkende en fleekendo рул, die mer, by het warme worden deezer deelen “ontwaart, en niet: zel ten: de voore boden van eene aan(taande openbreeking zyn. Boven alles, is. het, in dit geval, ‘eerst en vooal oooh, zaaklyk de beledigde deelen ееп wyl tyds met Znecg, of, zo dit ontbreekt, mct koud water te bevochtigen : de meer- dere warmte, welke er іп de fneeuw of het koud water, boven de ingedrongen ysdeslen, gevonden wordt , geeft een langzaamen ;en hier noodzaaklyken trap van verwarming, aan het beledigde deel, еп wel zo, dat de ingedrongen vries- of ysdeelties, op eene, byna onmerkbaare, wyze , verfmelten en vernietigd warden, — Na dat men eeni- ge OVER DE WINTERHANREN , ENZ. 635 ge verandering , onder het gebruik der Zogenoemde mid- delen, of eene gewaarwurding van warmte ей een verle- vendigd gevoel , in de beledigde deelen befpeurt, zo kan men veilig het beledigde deel, van trap tot trap, in eene meerdere warmte brengen ; wanneer tevens prikkelende en levendopwekkende middelen te pas komen. —— Dy voor- beeld: de wryvingen wet Brandewyn , Steenölie, Esfents yan Barafdcen сп van Mirrhe, kunnen tot dit einde, met vrugt, gebezigd warden. Dan, in den tweeden trap van die gebrek, naamlyk daar, ‘alwaar eene langzaame opklimming der toevallen de oar- zaak iss en daar dus het aanzyn van ys- of vriesdeeltjes niet kan veronderfteld worden , daar toch zoude het і ‘van fneeuw of koud water, niets , of byna niets , uitwerken. En daar hier verfterving dreigt, zo konnen hier ook, de boven opgegeewen vetten of oliën, van geen vrugt zyn. -—— Hier moet een middel, dat tevens prik= kelend, verkoelend en verzagtend is, gebezigd worden, en juist dit vindt men alles in het Unguentum nutritum vereenigd. De zamenftelling van dit onwaardeerbaâr middel, zo wel in dit, als in verfcheide andere Heelkun- dige gevallen, is even zo eenvoudig als onkostbaar: -— flegis een deel Boom- of Olyfolie „ en een gelyk deel Агул van Goudglit, tot. een witte pap onder elkanderen ge- mengd, maakt het geheele middel uit, —_ En met dit eenvoudige ‚middel alleen, heb ik, in veele deezer ‘geval- Jen, byna wonderen gedaan. Edoch, het is niet dit middel alleen, waar toe men met vrugt zyne toevlugt neemt, het Unguentum de Althea , (Heemst-Zalf) op éich zelve ‚ of onder het Nutrisum , het Album Camphoratum , tof de Spiritus yini. Camphoratus,gemengd,doet niet min- der in debae gevallen eene goede uitwerking: —— „Ја о 'Ontkecking en Zwelling door koude „” (fchryft my, de eroemde Rottetdamfche Genees- en Meelmeester o. TEN HAAFF ;) „, heb ik het Ung. Cerat. devenf, Coerull. naar ss de Haagfche Apotheek vervaardigd , zeer ten nutte be- d, vonden.” —— Ik heb nogthans zomwylen, еп wel als de ‘huit oet eene doorbreeking of verfterving fcheen te ‘willen overgaan, onder het Unguentum nutritum, een ge- lyk deet van "bet ‘Unguontvan: album Camphoratum (gee tampherde ‘Lootwrit - Zalf)’ vermengd. Het beledig- - eel heb ik hier mede * wee of meermualen daags laa- “ten earen, еп,.ор daar- toe gefchikte plaatzen , Dunnen, прег. dee pe: Falf: befmeerd aangelegd, -emm En nigt wete - 11. DEEL, MENGELW. NOs 14. Тї дев 626 | AANMERKINGEN den heeft de uitwerking aan myn oogmerk, dé Geneezing naamlyk , beantwoord. Dit gebrek, het tweede Tydperk naamlyk, van de an- werkzelen der koude, op Handen en Voeten, heeft veele smaalen , oppervlakkig befchouwd, zeer veel overeenkomst met eene Onifleeking uit andere oorzaaken ontfpruitende ; als ook met eenige verfchynzelen in het Podagra еп Jigt. Dan , ik vertrouw , dat myne Leezers uit еей naauwkeurig vergelyk van die verfchynzelen , met de hier boven opgegeeven kenmerken in dit gebrek , onftruikelbaar en genoegzaam , het een van het ander zullen onderfcheiden kunnen, Ёп dit vertrouwen ontflaat my, daar meerder van te zeggen. Behoudens alle voorzorgen , of ook wel door eene al te doordringende vriezende lucht, gaat de huid уап het beledigde deel, in eene blaauwe, koude verfterving „over, en welk ik, onder het derde Tydperk van dit gebrek, be grepen heb. Wanneer de verfterving eenmaal daar is, zyn "er geene hulpiniddelen , hoe vermogende ook, in ftaat , het werftor- vene te herftellen. Zo verre het deel der buid verftorven 15, 20 verre ook zal derzelver aanzyn vernietigd warden, en eene vuile Zweer ten gevolge hebben. - Geene Hulpmiddelen komen, іп dit geval, in aanmer- king, dan die alleen zuiverend en heelend zyn. En, fchoon ‘er weinig wezentlyke Hulpmiddelen, voor deezen trap van het gebrek, vooral, zo lang de koude zyn fchadelyken invloed op het deel blyft behouden , gevonden worden ‚ zo zyn ‘er nogthans weinige Steden in deeze Re- publiek, waar іп niet een of ander geheim, bier voor, wordt aangeboden. - meeste deezer zogenaamde Arcana (is my gegund dit te zeggen ,) zyn, van naby be- fchauwd, onvoldoende, en louter kwakzalvery. Ja, niet zelden , voor de Geneezing fchadelyk. "` Eene herhaalde beproeving heeft my twee middelen дрел kennen , welke ik, in alle gelegenheden, van een by- zonder vermoogen. om deeze Zweeren te zuiveren en te geneezen ,. gevonden heb. ——— Zy zyn, nogthans, niet van myne uitvinding. De oudheid maakt reeds van dezelve. met. lof gewag; doeh de tyd, waarin alles ver- keert, fchynt ook deezen in vwergetenheid gebragt te heb- ben, Ik zal het my, egter, tot eene genoegzame vok deening. rekenen, waaneer ik, door dezelve те toen herin- дегеп an bezigen, der maat{chappye in dit geval ook van , | | , О, | aut OVER DE WINTERHANDEN , ENZ. 627 nut heb mogen zyn. Het behoeft immers alles niet nieuw te Zyn, om aan het oogmerk te voldoen ? Dan ter zaake: Het eerfte myner bedoelde middelen beftaat uit: even zo veel fyn geflampte , of geraspte, bevroozen Raapen of llen, met even zo veel Boter of Olyfolie, welk te za- men op een maatig vuur tot eene gefchikte Zalf gekookt wordt. Men befmeert, tweemaal daags ‚ een lapje fyn linnen, of zagt plukzel, met deeze Zalf , waar mede de wond bedekt wordt; en wel dra zal men, zelfs tot ver, wondering, eene verzachting van руп, en, binnen weinig tyds, zo men het beledigde deel genoegzaam voot de koude aandoeningen der lucht dekken kan, eene Genee- zing erlangen. - - Het andere Middel is meer zamengefteld „en wordt door my, meestäl , alleen ор gefpronge Handen, of geene diepe onzuivere Zweeren , verëelde Klooven aan Handen en Lip= п, met geen minder vrugt, dan her eerfte, gebezigd. Derzelver zamenftelling is deeze: neemt zes lood ongezouts Boter , drie lood geele Wasch, drie lood merg уап Rozy- nen, zonder pitten, en één load Amandel Olic. Dit alles ‘kookt men in een verglaasde pot, zo lang, tot dat ееп droppel daar van , die men op gloeijend vuur laat vallen, niet meer fpringt; men drukt vervolgens dit heet mengzel , door een doek, іп Roozenwater , еп, als het koud geworden is „ fcheid men de Zalf van het Roozen- water af, еп men bewaart dezelve voor het gebruik. Het zal niet nodig zyn, hier meer by te voegen; dam alleen ‚ dat ik zelden, en maar іл byzondere gevallen, verpligt ben geweest, van andere Hulpmiddelen , gebruik te maaken , еп dan nog nimmer, of er gingen, te gelyk met het voorfchreeven gebrek, andere ongefteldheden mede epaard. De beledigde of aangedaane deelen worden, Beet twee of driemaalen daags , met voornoemde Zalf befmeerd, en wel dra ondervindt men derzelver our, heid.. Wanneer de Zweerende Winterhanden en Voeten ge- neezen zyn , heb ik, om het op nieuw openbreeken te уегһоёдеп , van ongemeen veel nut bevonden, de geheel- de deelen te wasfchen met Kampher. Brandewyn of met Tin&uur van Barnfleen , en wyders dezelve, door dek- king ,zo veel mogelyk , voor eene koude en vriezende lucht doen bevryden. ‚Zoe nogthans een nieuwe aanval te duchten Toart, het ` Tt a welk gef AANMERKINGEN, OVER DE WINTERHANDEN, ENZ, welk men, uit eene onlydeiyke Jeuking, Zwelfing, roð en blaauw worden, ontdekt, zo mouet men in tyds реток maaken, van de hier boven opgegeeven Vetten , Olien d &ейгуе Vechten, met welker Ímeering eene hernieuwde репогеекіпр meestit wordt voorgekomen. ` "Dan, alvorens ik hier уап аар, moet ík myne Lem nog doen opmerken ‚ dat deeze trap van Ziekte, by zon- mige Voorwerpen , voor geene hoegenaamde uitwendige hulpmiddelen wyken мії; еп, by anderen, in eene buiten- ewoone hevigheid en zeer hardnekkig voorkomt. — u beide deeze gevallen, moet men tevens eene Ziekiyte hoedanigheid in de Vochten veronderftellen , welke te gelyk met de uitwendige ook gepaste inwendige Vocht verbeterende middelen vereifchen. Myn laat niet toe, hier over uit te weiden; ik raad дету уфегѕ, om, in die gevallen, hunne toevlugt tot Бектай. me Genees- of Heelkundigen te neemen. Het vierde of laarfte Tydperk , van de uitwerkzelen eent wriezende lucht op ons, lichaam ‚ heb ik gefteld te zyn: waar in het leven van het geheele deel vernietigd word. —— Dan , daar de Winterhanden en Voeten, zelden, itot dier тар komen, 20 vermeene ik ook’ derzelver befchot- ‘wing еп behandeling , onder dit Tydperk , te kunnen en (е moeten uitfluiten. ——— ІК had flegts voorgenomen det | Dee ‚ de Kenmerken, Gevolgen еп de Geneezing ч interhanden еп Wintervoeten, zo als dezelve in het 2 „gemeen voorkomen, ditmaal af te handelen; en hicat vleije ik шу, zo veel de kortheid deezer Aanmerkingen ‘vermogt , voldaan te hebben. №. B. By еспе volgende gelegenheid, zal ik myne bé- ‘denkingen over de bevriezing van mènfchelyke Lichamen ‘in het geheel, of eenige derzelver deélen in het byzot ‘der, met betrekking tot derzelver Oorzâak, Кепше Gevolgen en Behandelingen , opgeeven. pmm NATUURLYKE HISTORIE DER ZRE-ZWALUWEN. (Volgens den Heer" ot BUFFON ) Order ‘hèt groot aantal "лп М№ааћеп, voór 't ged, | deel, zonder reden, overgebragt van de Dieren d Aarde op die der Zee, vindt men et eenige zeer g MATUURLYKE HISTORIE DER ZEE-ZWALUWEN. бу toegepast, als die van Zwaluw, gegeeven aan ееп klein Getlacht Visfchende Vogels, die naar onze Zwaluwen ge“ Iyken, door hunne lange Vleugelen, en gevorkten Staart , en die, door hun geduurig vliegen boven de oppervlakte der wateren, zeer gelyken naar de Land. Zwaluwen, її onze velden en rondsom onze wooningen fcheerende: niet min vlug, en even zeer omzwervende, dryven de Zeze Zwaluwen, met fuelle vleugelen boven de wateren, en pike Бер, ander ’t vliegen, de kleine Vischjes, die zich aan de oppervlakte bevinden, gelyk de Land.Zwaluwen de іп de lugt zwervende Infeâten: deeze overeenkomften, іп ge- ftalte en natgurlyke geaartheden, heeft bun, met eenigen rond, den naam van Zee-Zwalswen doen krygen. By E Franfchen beeten zy Mirandelles de Mer, Бу. де Ene шеп, Sce- fwallows, ‘by de Duitfchers, sce Ae er (*). Zy draagen deezen naam, ondanks de weezenlyke verfchilleudheden in het maakzel van den Bek, іп de де- daante der Pooten, welke, by de Zee- Zwaluwen, voor- zien zyn van kleine vliez WW 7 trokken, die hun tot zwe het fchynt, dat de Nat kragt der vleugelen gefel ingekeept zyn, gelvk die dienen ’er zich even zo in de lugt zich ор te hefi теп en wendingen maakenc vooruitzigt op een te bek zy vatten dien niet dan oogenblik op het water te denzelven te agterhaalen: zwemmen, fchoon hunne te duiden , dat zy het m doorgaans onthouden zy aan Meiren en groote Rivieren, Onder het vliegen flaan de Zee- Zwaluwen een zwaar, fcherp en doordringend geluid: bovenal wanneer zy, by D weer, zich in de lugt тог een groote hoogte verheffen , of in het Voorjaar byeen verzamelgn tot het doen van een ` vera Ce In de Noordfche tralen heet Һу Taern, Terns, Stirn» waar van TURNER den naam van Sterna afleidt, die door de Naam- Iystmaakers is aangenomen, от dit Geflacht van Vogelen te og- ` "Яегісһеідеп. Ор de Zeekusten van Frankryk heet men ze Goëlestes. Voor het overige verfchillen de Pooten van de Zee-Zwa- Jugen niet van die der Land. Zwaluwen, dan daar in, dat ze half gevliesd zyn: want ze zyn desgelyks zeer kort, zeer klein, en bykans onbekwaam om te loopen; de fcherp- gepunte Nagelen, die de vingeren wapenen , fchynen even min noodig voor de Zee- als voor de Land. Zwaluwen : deel ze beiden den prooi met den bek bemagtigen. Bek der Zee- Zwaluwen їз recht , fcherp aan де punt , dun, ongetand, plat aan de den, De Vleugels zyn zo lang, dat de Vogel, in rust zittende, "er mede verlegen fchyut, еп in de jugt zich een geheel gevleugeld weezen ver toont; maar, indien dit groot vermogen van vliegen de Zeo- Zwaluw tot een Vogel der Lugt maakt, hy is in andere hoedanigheden een volflaagen Watervogels want, behalven het vlies tusfchen de vingeren, heeft hy, gelyk bykans elle Waservogch, een klein gedeelte der fchenkelen van pluuneu ootbloet, en het lyf voorzien van digt dens. DER ZREE-ZWALUWEN. 6 $I Dit Gezin van Zee- Zwaluwen beltaat uit veele foorten', waar van het meerendeel de Zee overfteekt „en de Zeeltrane den bevolkt, Меп vindt ze, уап de Zeeën, Rivieren eu Meiren in ’ Noorden, tot de wyde waterplasfen van den Zuider Oceaan, en ontmoet ze in bykans alle tusfchene beide liggende Gewesten. De grootte Zee- Zwaluw, die zich op de kusten van Europa vertoont, in Ir Zweedsch , Zaerng, in № Booch, dou Morska of Kuligemorski, in ’t Yslandsch, Zherre, n °t Laplandsch, Zhierrek, in “* Groenlandsch, Eeer ko, иіс. in ’t Zwitfchers, Schirring, en in °t Fransch. Pierre Garin, geheeten wordt , is, dertien duimen. hoog, van °С einde des Beks tot de Nagelen gemeeten, bye ‚kans zestien, tot het einde: van: den Staart, en heeft om- trent twee voeten vlugts; zyn fyn en teder maakzel, het aartig crys van zyn mantel, het fchoon wit van °t geheele voorlyf, en een zwart kalotje op den Kap, geeven, niet den rooden Bek en Pooten, een bevallig voorkomen aan deezen Vogel. | ГА Met de komst van het Voorjaar, naderen deeze Vogels , in groote menigte, de Franfche Zeekusten, zy verdeelen: zich іп benden, eenige gain landwaards in, als in Orde. ans, Lotharingen, en en Elfas, misfchien verder den loop der Rivieren volgende, om zich aan de Meiren en oote Poelen te onthouden; maar het gros Neit. op de usten, en begeeft zich verre in zee. Пе Heer ray heeft waargenomen ,' dat men ze gewoonlyk in: menigte vindt, op vyftig mylen aftands van de westkust van Engeland, dat men, in tr overvaaren, ze aantreft in de geheele tuge- fchenwydte tot Madcra; dat eindelyk die groote menigte zich fchynt te verzamelen om te nestelen op de Salvages, kleine onbewoonde Eilanden, niet verre van de Canari/che gelegen. | De Heer pan ten, die deeze Vogels uitvoerig befchreee ven heeft, en wiens aantekeningen ik meerendeels zal over- neemen, Пе ze ons voor als vlugge Vogels, ftaute en welafgerigte Visfchers. Zy duiken іп zee na den Visch,. dien zy begluurd hebben; naa het duiken vliegen zy op, en dikwyls tot dezelfde hoogte uit welke ag nederfchoo-= tens de gevangen Visch is bykans zo fchielyk verteerd als gevangen ; weshalven zy, ryklyk gegeten hebbende, naa verloop van twee of drie ийтеп, op nieuw te gast gaan s menigmaal ont{taan ‘er gevegten от den prooi; zy flikken Visfchen doór, van die ргоопе; dat de flaart de bek ujt- T: 4 fteekte 534 NATUURLYKE HISTORIS Geet, De Zee-Zwakswen, die men vangt en готуй in de: tuinen hoedt (*), weigeren geen vlecsch te eem: абећ in- деп Raat der vryheid fchynen zy het niet aan te fn de eerfto dagen van Мау, de tyd der aankomst dee- zer Vogelen , paaren ту; elk Wyfje legt, in een klein gänje, op het Monte zand, twee of drie zeer groote eije- ren, naat evenredigheid van den Vogel: de plaais mr zand, welke zy tuf het nest verkiezen, is altoos befchut tegen деп Noordenwind,en onder een kleine zandhoogte; ais men de nesten nadert, kamen de Vader en Moeder uit de luge toefchieten, en maderen , onder eem groot ge ter, °% welk‘ ourust en gfamfchap aanduidt. Alle: de еўегеп zyn niet van dezelfde kleur, eenige bruin, zommige graauw , andere bykans groenagtig; waar- fthynlyk zyn de laatstgemelde van jonge Paaren: want zè зуп iets kleinder, еп men weet, dat, by alle Vogels, die leurde Eijeren leggen, die der Oud(ten het fterkst ge leurd, een weinig grooter, en min gepunt zyn dan die der Jongen, bevenal іп de eeffte legzels. Het Wie broedt alleen "oa nagts, en over dag als het regent; op afte andere tyden laat zy de Ејјегеп aan de warmte der Zonne over. ` Wanneer het Voorjaar fchoon is, en bovenal wanneer Фе Zee. Zwaluwen in een warmen tyd hebben beginnen te nèstelen , komen de drie cieren, die doorgaans het legzel witmaaken, in drie agtereenvolgende dagen uit. Het eers gelegde Ey gdat het tweede dét ‚dag voor, dit desgelyks t derde, omdat de ontwikkeling van het Vrugtbeginzel, welke begint op het oogenblik dat het broeden aanvangts iù de twee andere verhaast is door de warmte der zonne op het кїй. Indien het regenaguig weêr, of de logt flegts bewolkt geweest is, naa het leggen , heeft dr geen plaats, en de Eijeren komen ге gelyk uit: men heeft foort- gelyke waarneemingen gedaan op de Еіјегеп van andere ogels , en heeft Seden ош te gelooven, dat zulks ран Ф (*) Ik heb ег, fchryft de Heer BAILLOY, veelen in myn tuig Behad ‚ waar ik ze geen langen tyd heb kunnen houden, uit hoofde van de lastigheid huns gefchreeuws, zelfs den geheelen пар: door, Deere Vogels verliezen, іп den gevangen flaa:, àl hun vrolykheids; gefchikt om in de lugt te zweeven, kwynen ZJ ep ааѓбе, en de korte pooten belemmeren hun in ’t loopen. 1 DER 2RE-ZWALUWEN,: - G38 heeft omtrent alle Vogels, die op het bloote frend Eije ren leggen. | ` De onge Zee- Zwaluwen komen yit den dop met een dik dons, bleek graauw op den Kop en Rug, doorzaaid met eenige zwarte vlekken; zy Kruipen, en verlaten het nest zo ras ze gebooren zyn; het Mannetje en Wyfje brengen xe kleine ftukjes visch. Het W yfje ‚met den avond , wedere keerende om de nog.ongekipte Eieren te broeden, ver fchuilen de pasgeboarenen zich onder haare vleugels; dee ge moederlyke zorg duurt maar weinig. dagen ; de jongen vervoegen zich °з nagts byeen, en kruipen digt be elkane deren; welhaast heeft de Vader of Moeder niet noodig ze uit den Bek te voeden; maar laaten, zondér telkens; gelyk in den eerften tyd, op den grond пейег te ftryken , gies visch vallen , dus zy zelve de kost moeten opncemens Jongen, reeds vreetgraag, vegten en betwisten elkander de Beien, onder een groot gefchteeuw. Ondertusichen Joaren de Ouden niet af, uit den hooge voor hun te waze ken; een Schreeuw, dien zy geeven, in °t nederftryken, ontdekt hun °t onraad, ев op °t oogenblik blyven de for. gen onbeweeglyk op °: ftrand; moeilyk zou het vallen, de- zelve te ontdekken, mdien het gefthreeuw van г Wyfje niet hielp om ze te vinden; zy vlugten niet weg, en men vat ze met de hand op, als fleentjes. | Meer dan zes weeken loopt’ het aan , eer zy, naa gekipt зе zyn, kunnen vliegen: dewyl at die ryd-noodig is tat het uitgroeijen der lange vleugelen; in dit opzigt gelyk ftaande met de Land-Zweluwen,/die langer tyd in TC nest blyven, dan alle andere Vogelges van dezelfde grootte, en er beter gevederd uitkomén: de еегйе vederen der Zee- Zwaluwen zyn bleek graauw op den Кор, den Rug en ‚de Vleugelen; de kleurverfcheidenheid 21е men niet, voor zy eens geruid hebben; doch de Jongen тёп Ouden bebben alle dezelfde Pluimadie alg ze in het Voorjaar wederko- men. Ое tyd, op welken zy van dè Picardyfèhe Kust vertrekken , is in °t midden van Augustus, еп heb ik in Dr jaar MDCCLXXIX waargenomen, dat zy 216 van een Noord - Oosten Wind bedienden. | De Kleine Zee-Ewalaw, dus ook by de Engelchen en Duitfchers geheeten, еп omitreeks Straatsburg, met den naam van Fifcherlin beftempeld, gelykt-zo zeer op de voor- befchreevene , dat men ze niet van elkandér zou onderfcheie деп, had ‘er geen zeer іп ° оор loopend en beftendig verfchil in grooste plaats tugfchen deëze twee foorten: Zya- t 5 de wa Эм 634 MATUURLYKE HISTORIE de deeze niet grooter dan een Leeuwrik: maar hy is степ zeer een fchreeuwende en omzwervende Vogel, doch wei- gert niet in een gevangen бам te leeven. Zy onthouden zich, gelyk de Groote, aan de Stranden, ор de Meiren en Rivieren van Frankryk, en vertrekken met het ааров- deren van den Winter. Eene derde foort van Zee-Zwaluwen ie ‘er, door KLEIN Kirsmetuw „еп by de Franíchen Gui/ette,geheeten. De witte Pluimadie van deezen Vogel, onder aan 't Lyf, wordt be- vallig afgewisfeld, door het zwart aan den Kop, het bruia met roodagtige vlakjes op den Кир, en het zagt-graauw met wit geboord op de vleugelen. іп grootte, komt dezeìve tusfchen de twee gemelde zoorten in , doch verfchilt "e veel van in aart en leevenswyze, De Heer/mait. Lon verge lykt deeze Zec- Zwaluwen met de Groote, en zegt ‘ег van, t zy, gelyk deezen, niet gewoon zyn, de [руз in zee te zoeken, en сег voor Infeéten dan Vischeetende Vogels ge- houden moeten worden. Zy maaken dat lastig ge fchrceuw niet. Zy leggen de Eieren niet op °t blao- . te zand; maar zoeken in een moeras сеп boschje kruid, of eene hoogte van aarde, waar op zy eenige drooge plane ten brengen, tot een nest; doorgaans leggen zy drie Eije- ren. Zeventien dagen lang broeden zy, еп айе de Eiieren komen denzelfden dag uit. De Jongen kunnen niet vliegen, dan naa dat ze een maand oud zyn, nogthans trek- ken zy met de Ouden vroegtydig ор, en dikwyls vóór de Groote Zee- Zwaluwen; men ziet ze in den trekt;d langs de Seine en de Loire vliegen. Voor 't overige hebben zy, inde vlugt en beweegingen, alle overeenkomst met de Groote. | "Ег is een vierde zoort van Zee- Zwalgwen. In 'ї Hooge -duitsch Schwartser Mew of Kleine Schwartfe See-Schwalbe, en te Straatsburg Mey- vogel geheeten. In Picardye noemt men hem Сый Ше Noire, ook draagt һу in °t Fransch deu naam van Zpouventail, welke маагісһуріук hem ge- Beeven wordt wegens de donker-aschgraauwe kleur van ор, Hals en Lyf; de Vleugels alleen zyn zagt graauw’, эс algemeen livery der Zec- Zwaluwen; in grootte, komt \deeze met de laatstbefchreevene overeen; де Bek is zwart, de kleine Pooten zya donker rood; het Mannetje is te of- derkennen aan een witte plek, onder ееп тосце. Deeze Vogels hebben niets fombers dan de Pluimadie; ze zyn zeer vrolyk, en maaken, gelyk de andere Zes- „Zwaluwen, duizend en duizend wendingen in de lugt. ү A 77 DER ZEE- ZWALUWEN. ` 635: ук de laatstgemelden, nestelen zy іп № riet der moerasfen , leggen drie of vier eijeren , vuil groen, met zwarte viek- ken, die in °t midden een ftreep vormen: zy maaken mede jagt op gevleugelde Infeéten. mmm | DEN TOP VAN MONT BLANC BEKLOMMEN ‚ DOOR ВАГМАТ, EEN JONGEN GIDS VAN CHAMOUNI , LN DOCTOR FACCAR De — EEN VERHAAL, BRIEFSWYZE MEDEGEDEELD, DOOR DEN HEER BOURRIT. -> » Teen wy, voor eenigen tyd, in ons Mengelwerk een ээ Verhaal: plaatften , wegens het beklimmen van ss Mont Blanc , de grootst bekende hoogte in Europa, an zagen wy, dat die floutmoedige Beklimmers, ter hoog- »» te van zestig of tachtig vademen boven zich, een Spits sn ontdekten, welke zy onbeklommen moesten laaten: dee ae Wyl hun de tyd te kort fchoot, en °t hun aan gereed- as fchap mangelde, om over het Ys te gaan, ?т welk die Spits van alle zyden omringde (*). Naa deeze ‚> bykahs gelukte pooging, in „деп Jaare МОССХХХІУ , hebben de buitenlandfché Nieuwspapieren vermeld, dat s, men eindelyk geflaagd was, om den hoogften top diens an Bergs te beklimmen. — — Het bereiken dier vervaars an lyke Hoogte , waar van wy bekennen het nut juist an hiet te zien, behelst een betoon van moed , waar van зә weinig voorbeelden zyn. Een Jonge Gids van Chamou- an "і, BALMAT genaamd , van wien de Hoogleeraar pe an SAUSSURE verfcheide keeren met lof gewaagt, komt de an eer deezer beklimminge toe. Hy deelde dezelve met ‚у een zyner Landgenooten, den Heer PACCARD, een Ge- an neesheer. De Heer вооккіт, die het dlpifche Gebergs an te zo zeer doorkruist, en zelve zo veele рооріпреп aan- an gewend heeft, om den top van Mont Blanc te berei- „ ken, en onzen Landgenooten, bekend door zyne leee zenswaardige Reize na de Tsbergen van het Hertogdom ‚ Savoye (t), heeft, van deezen laatften tocht, het volgend s Verhaal, Briefswyze , opgefteld.” AL Co Zie onze Algem. Vaderl. Letteroeff. VII Deel.ade Stuk , Ы. 426 —432. waar wy in onze Aantekeningen ’t ‘een en ander van de hoogte deezes Bergs gezegd hebben, werwaards wy onze £ wyzen. СР Deeze Reis gaf onze Drukker, je YNTEMA, in den Jaare 3778, uit. =” et, ОЕ TOP VAN MONT BLANC BEKLOMMEN: * ы * 2 Alle de poogingen van eenen anderen kant, dan die van Chainbuni , aangewend, om Mont Blanc te beklimmen , tot nog toe vrugtloos geweest zynde, hebben de Gidfen dier Valei beftooten , den oudén weg weder te kiezen. Zy beftonden zulks in July laatstleeden MDCCLXXXVI, ten getale van zes, en, fchoon vast beflooten hebbende het uiterfte.te Бећаав, om den top te beftygen, waren zy genoodzaakt "et van af te zien, Doch één hunner, ja QUES BALMAT, wedervoer een ander lot den гупе Tocht- enooten: hy dwaalde van hun af op een der Sneeuw- Be, en, door den пае overvallen, Oest hy diep op éene hoogte, veel hooger den юр van ; hy was zyne behoudenis am D Ji: en fterķkte van рећепе- akte, verfehuldigd. et het aanbreeken van den dag, nam hy den Top van Mons Blanc waar, naby welken һу zich bevondt, en dagt een zyde ontdekt te hebben , van welke dien gemaklyk zou vallen te beklimmen. Na Cha- mouni wedergekeerd, tot groote blydíchap zyner Medge- Zellen, die hem reeds verlooren rekenden , ontviog hy ееп bezoek van Dofir Paccamp,wien hy гупе gedaane waar- neemingen en opgevatte hoop mededeelde. `. Batuar hadt Mont Blaac van naby gezien; hield zich verzekerd, dat hy dien Berg ten hoogften top zou kunnen beklimmen, en maakte zich Merk, Door PAccarp der- waards te zullen geleiden. Zy gingen te zamen uit op den zevenden van Augustus: zy namen de nagtrust op eene hoogte aan den kant, en toogen den achtften op weg over de Ysbeddingen, die geheel Mort blanc omringen, Hun voortgang was langzaam , doch beftendig; zy hadden veel moeite om oneffenheden over te komen, doch ze waren niet gevaarlyk. Het fchoone weer begunftigde hun tocht ‚ en de hoop van, deeze keer, den langgewenschten Bergtop te zullen bereiken, vernieuwde hunne kragten, - die de” vermoeidheid en de fynheid der Lugt hun alle pogenblikkea fcheenen te zullen ontneemen. Hunne ge- nietingen groeiden aan met de moeilykheden , welke zy moesten te boven worftelen. Naar gelange zy hooger kwa mèn , fcheenen de vlakten аап den voet des Bergs te nae deren „de. doolhoven van zo veele Valeien, de menigte Bergsoppen , ееп, Watervallen, Riyie- ‘daor, Sgeeuw. verzilverde Bergkanten en de vernederden zich op elken tred deezer Rei zie DE TOP VAN MONT BLANC DEKESMNEN. ©) zigeren па de plaats hurner-bedoelinge. Boven hus, ver- toonde zich de Ларс, en de Bergtoppen doorfneeden de wolken, als ze daar tegenvaandreeven. Zy merkten zich zelven зап als ор de fchoonfte wolken gezeten ‚ en de plekken Schitterende golfswyze liggende fneeuw vermeer. derde de begogeling ; 2у verbeeldden zich Weezens te zyh boven de menschlyke natuur verheeven, en hoe hooger zy kwamen, hoe meer waarfchynlykheids deeze begogeling kreeg. | De afftand, ondertusfchen , welke zich nog aan hun ор» deedt, maakte hun mismoedig, zy vreesden denzelven, dien dag, niet te zullen kunnen afleggen: zy begonnen aan hunne kragten те. wantrouwen. °5 Namiddags ten drie uuren, wisten zy nog niet wat zy zouden doen, of waar verblyven. Ongerustheid greep hun aan. De Doe tor geraakte ten einde adem ,zyne knieën werden ftyf „ей de koude belette hem voort te gaan. Zyn Medgezel., meer in % Bergklinmen geoefénd, fterker en ftouter, {prak hech moed ‘in ’t lyf; Iert waren oogenblikken, waar іп zy den moed, om hun oogmerk uit te ‘voeren, opgaven. Dan eene hoogte doet zich op, aan hun 008; zy twyfelen, of ‘deeze ‘niet wel de laatfte zou mogen weezen. BALMA Befluit deeze twyfeling in westen te Veranderen , ‘klimt ak ееп ор; de weg wordt gemaklyker, hoe ‘hooger һу Кошт; de-Sneeuw lag vast, en hy ziet, dat hy flegts nog eenige {tappen te doen hebbe, om op den top te aan: hy bé. windt ег zich. —— Welk eene blydífchapl de geheele Aárde is onder zyne voeten: hy geeft, door zyn. (che, wen , zyn zegepraal aan zyn Reisgenoot re kennen; : ` klimt af, om dien te ontmoeten, hy fpreekt ‘hem hart in 1: lyt, бу helpt hem, én zy bevónden zich beiden ob жеп Bergtop 2416. Franfche Roeden boven het waterpas der Zee. 'Geheel Chamouni zag hun daar, de Vreemdeline -gen zagen ze ‘door hunse ‘verrekykers , en hadden bon op den tocht vol onrusts ‘ваарвоора. Welk een ‘Tooneel deedt zich пп op aan ’ ong der ‚Reizigeren ! De Нёте! werd donker ‚de Zon vertoonde zieh . у ‘het óndetgdan werbaszend ‘groot; de zonneftraalen ; van de fehoonite ‘púrperkteur, fchitterden in de тубе 'fttektheid , en, naar: gelange de zon daalde, (сһвемеп: ју -gich een ‘doortocht door de. Aarde te baarnen, Frankryk, «Zwitzerland еп Italie, bein uiegefpreid als op Kaarten, "бе de Landen ‘wertreeven teónen, gekleurd metde beet, Чу есеп Schistereridfte kleuren; цг de Бороке: Keege w vag 6% DE TOP VAN-MONT BLANC BEKLOMMEN. van de zfipifche Bergen, derzelver fchitterende Toppen , en diepe Valeien, vertoonden hun onbefchryfbaare fchoon= heden. Zo veele voorwerpen, die guten waarnee- meng zouden gevorderd hebben, konden zy flegts den kor ten tyd vaa een half uur befchouwen. De koude, welke hun deed beeven, en de ongerustheid van den aannade- renden nagt, lieten hun geen langer verblyf toe: de me degenomen voorraad bevroos in hunne zakken , hun Ther mometer tekende zes graaden onder ©. Zy daalden, derhalven, na beneden, op de wyze der bewoonderen van het Alpi/che Gebergte, die zich lasten afglyden, de beenen onbeweeglyk houdende, еп op hua Док (teunende; in deezervoege lagen zy, in korten tyd, ееп groot епа wegs af, en kwamen, eer de парт viel, de узагіукїе plaatzen voorby. De Maan, die het gemis der Lonne eenigzins vergoedde, Îtelde hun in ftaat, om һап ‚reis voort te zetten, de fpleeten te zien en te vermyden. BaLMAT ging met alle voorzigtigheid voor, en had het geluk , met zyn Reisgenoot , zonder gevaar, af te daalen. Omtrent middernagt , bereikten zy de zyden des Bergs, “waar zy twee uuren rust namen; de reis weder aange- vangen hebbende, kwamen a morgens ten acht uuren te Prieure, zynde bykans blind, еп met zeer dikgezwol- len lippen; hun verblyf, op de Sneeuw , hadt twintig uuren eduurd. BALMAT was, acht dagen naa гупе te rug omst ‚.nog verre van herfteld. Ziet daar beweezen , dat de Тор van Mont Blanc be- klimbaar is., en myn oordeel deswegens, door de onder- vinding, bevestigd. Deeze ontdekking moet gewigtige ge- volgen hebben. Reeds heeft de Hoogleeraar De saussure, ‘er zich van willen bedienen; hy is met zeventien Gidfen opgeklommen , en hadt de Sneeuw bereikt, wanneer het opkomende flegte weer hem noodzaakte , te rug te keeren. ‚ Terwyl wy de vrugten verwagten, welke de Natuuriy- ke Historie van deeze Ontdekking zal trekken,kunnen wy -piet nalaaten, ons ten hoogften te verwonderen over den ‚Mmoêd onzer Reizigeren , еп BALMAT , bovenal, behoort des- wegen eene Eerbelooning te verwerven. Dikwyls heb ik Vreemdelingen hooren zeggen, dat zy wel iets wilden тое. leggen , tot het uitmaaken van gen Prys voor den-eerften ‚Beklimmer van den Top van Mont Blanc, de grootstmo- elyke hoogte in Europa. BALMAT heeft, voor deeze ntdekking., aan hem verfchuldigd, zyn leeven gewaagd ‚en туце gezoudbeid. Zyne Reisgenoot behoeft geene beloo- Ф DE TOP VAN MONT BLANË BEKLOMMEN, 639 -ninge Zyn Vader is een der rykfte Inwoonderen van de Valei; daarenboven is er een groot ouderfchéid tusfchen een Liefhebber en een Gids. , Men heeft my ook reeds berigt dat Doctor PACCARD де vrugten van zyne Reis „па deezen Bergtop, hoopt in te zamelen; dat hy zich te Las/anne heeft bekend gemaakt , en vertoond als de eerfte Beklimmmer van Mont Blanc, van welken Berg hy eene Befchryving belooft, op welke hy laat intekenen ; terwyl de arme rALMAT , аап wien gewis de eer der Ontdekkinge en eerfte Beklimming toekomt , bykans onbekend blyft, en hy zelve onkundig is, dat er Schrv… vers zyn, door middel van wier Schriften men verdien 7 vermaardheid, de wereld door, kan verwerven. Eer ik deezen fluit , moet ik nog, met een kort woerd, melden, dat drie „Engel/che Dames , (PARMINTER gehee- ten ,) deezen Zomer de Ysbedding van Buet beklommen hebben , begeleid door de Heer BeERENGER, en den Gids, bekend onder den naam van LE GRAND JOROSSE. Zy hade den vier uuren іп de Sneeuw werk , eer zy den top be- reikten; doch zy waren tot dit moeilyk werk gehard , door twee honderd melen, Ip de Alpen van Zwitzerland en Va- dais , afgelegd te hebben. Ik blyve, &c. ROURR IT. s ) GR, ХХІ BERICHT, wegens een Prontwerk, volgens de Nieuwe Uitvinding van den Heere _ CORNELIS PLOOS van AMSTEL, Јас. Corn. Z. Mede-DireBeur van de Teken- Academie der Stad Amfterdam ; van het Zeeuwfche Genootfchap der Weetenfchappen te Viis- fingen, en van de Keurvorstlyke Schilder- Beeldhouw- en Bouwkunst- Academie te Dusfeldorp, —— Lid van de “Holl: Maatfchappy der Weetenfchappen te Haarlem. NW kunnen den Liefhebberen thans weder aanbieden Zes Stuks Prenttekeningen , welker Onderwerpen uit de eenvoudige Natuur gekonren zyn, en waarin de wyze van naarvolging ook overeenkomftig met den aart der Onderwerpen is; te weeten: niet denkbeeldig, maar Cte бло BERICHT ‘eigentyk in die gedaante, zoo als zich de eenvoudige Mie- tuur opdoet. Wy vleijen ons, dat deeze Uitgaave, ge- lyk die van veelen der voorgaande Prenten, voornaamlyk љмеідоеп aal aan den fmaak der zodanigen, die meerder «де Onderwerpen om de Kunst, dun wel de Kunst ten valle der Onderwerpen, achten; zodanige die de edelheid en zekerheid van omtrek, de geregeldheid der Ordonnantie, de waarheid van houding, ис} en donker, en de kracht der uitdrukking; met één woórd , die de waare Kunstver. dienften zoo wel іп een laag en boersch , dan іп een verheven , Onderwerp kunnen gewaar worden, Wy gaan dan ower tot de byzondere befchryving dezer Prenteke- ningen, waar van de origineelen allen in de Verzameling ‚des Uitgeevers berustende zyn; beginnende met ‚ No. 41. En gevolgd naar eene Tekening, door JAN SAENREDAM(®). Deeze Prenttekening , fchetsagtig in Оё. jok met de peu, en verder dunnetjes met penceel omtrokken , ‘krageig En Helder gefchaduwd , verbeeld een Varkensflagter ор de ftraat, voor zyn Wooning; bezig zynde om een gedood Zwyn, dat in een grooten trog of bak, naar °t maakzel van dien tyd, ligt, zo r fchynt de borftels af ге fchraa реп; — terwyl ooren van het beest door een Vronw worden vast gehouden. Alles is verlicht door een fterken Zonneichyn , het welk аап ‘het onderwerp , tusfchen де naby Raande burgerhuizen еп affchutting „ bevallige fchaduwen , flagfchaduwen еп natuurlyke `геНебНеп ver- oorzaakt, en een aangenaam licht en donker over alles verfpreid. De Perfoonen (аап wederzyds van den trog, beiden in -een voorover bukkenden Папа, met ver- {cheidenheid van Atie , en maaken dus te zamen «еп welgefchikte greep uit — zynde zekerlyk, volgens de na- tuur, met veel nauwkeurigheid meesterlyk en toetsachtig paar ’t Leven getèkend, waar in niet flechts ap de waar- heid van den ‘Omtrek, maar odk op de Uitdrukking van het bedryf, naar °t Character der Perfoonen , gelet is, łyk uit de houding en kleeding van de Vrouw, weke Aanzienlyker dan de Slagter Ichynt te wezen, niet ondui delyk te befpeuren is; door welke fchikking , waarnee mi ` C) ап Samredam , gebooren -te Hradom , r572; - ® VAN EEN PRENTWERK. 64% ming en kunftige naarvolging der eenvoudige Natuur, dit _ Onderwerp, dat op zich zelf onbevallig is „ееп aangenaam Voorwerp voor Kunstlievende oogen wordt. leder kundig Liefhebber, of die geen Vreemdeling іп den byzonderen: - 1 van Tekenen onzer Nederlandfche Meesters, volgens de onderfcheiden tydperken, is, zal uit den aart van den Omtrek en den Smaak der toetzen genoegzaam befpeue теп, dat Jan Saenredam een waardig Discipel van den met recht vermaarden Hendrik Goltzius, gebooren 1558, geweest zy 5 еп, om dat, zo veel wy weeten, geene Schilderyen van hem bekend zyn, zou men byna durven belluiten, dat hy alleen een Leerling van dien Meester in de Graveerkunst geweest moet zyn. Zyne oote bekwaamheden, daar іп, zyn by alle kundige Lief. hebbers der Kunst genoegzaam bekend. In Ao. 1597, zynde het geboorte-jaar van zyn Zoon Pieter Saenre. ‚dam (*), waar van wy in ons ХІУ Бегірг, by de Uitgave van een Kerkje, naar zyne Tekening in °t licht gegeven gefprooken hebben; heeft hy gemaakt het 'fraaije Prentje, verbeeldende Adam en Eva, gevolgd naar zyn Meester Hendrik Goltzius; zynde een Tekening met Kleuren, in de Verzameling van den Uitgeever berustende, No. 42. Gevolgd naar eene Tekening, door CORNELIS BEG A, 1654. De meeste Tekeningen van deezen grooten Meester Studiefchetfen : en de weinigen als zaamgeftelde Ordon- nantien, in zwart Kryt op Perkament getekend, hebben meest veel geleeden , of zyn byna uitgefleeten, zo ze niet door een vreemde hand geholpen of opgemaakt туп; maar deeze zo zeldzaame als uitmuntende Tekening, in deez’ Meesters besten tyd , zynde hy 34 Jaar oud, gemaakt то Jaar vóór hy aan de pest overleden is, zeer net in de Prent op dezelfde grootte gevolgd, is met de Pen omtrok= ken, verder met roetkleur gefchaduwd en getoetst; en dus nog in zyn volkoomen kragt. | Dezelve verbeeld een Boere binnenhuis, waarin een | Vrouw C") Pieter Saenredam, te Aslendelft, 1597 gebooren, was een Discipel van Frans Pieters Grebber, die, te gelyk met zyn Мен Jon Saenredam, by Goltzius het onderwys genooten Ц. DEEL. MENGELW. NO. 14. Vv 642 … BERICHT Vrouw van agteren gezien, op een laag bankje, nevens een van teenen gevlogten Wieg en een Steenen Brypan, waar tegen het houten dekzel op den rand rust, aan de haart{leede van een oude fchooriteen gezeten , een Kind, dat op haar fchoot ligt, voor °t vuur fchynt te bakeren- Zy ziet over haar linkerfehouder om, naar een Веегејоп- gen, die haar iets vraagt. De geftalten, de naturlyke houuingen en kleeding, en het boere vertrek of binnen. 