Grieksche spraakkunst [microform]
AANM. Bij δ) en c) is het in het relativum begrepen indien zeer dikwijls in de beteekenis van telkens als op te vatten; de relatieve zin beteekent dus een her- haald geval. Deze beteekenis heeft in beide gevallen haar grond in de voorwaar- delijke natuur van den relatieven zin, vgl. boven 36) ὁ. d) Wanneer de hoofdzin den optativus heeft (hetzij den po- tentialis, hetzij den wenschenden optat.), staat in den relatieven zin insgelijks de optativus: ὀκνοίην dv εἰς τὰ πλοῖα ἐμβαίνειν ἃ ἡμῖν δοίη —= εἰ ἡμῖν δοίη πλοῖα, ik zou aarzelen in de schepen te gaan, welke hij ons soms gaf. 49) Bijzonderheden over de relatieve zinnen. a) Tegen regel 18) a) vindt men in relatieve zinnen, die be- hooren tot een van een hoofdtijd afhankelijken zin met een infin., dikwijls den optativus: τοῦ μὲν αὐτὸν λέγειν ἃ μὴ σαφῶς εἰδείη εἴργεσϑαι δεῖ. men moet hem afhouden van te zeggen, wat hij niet goed weet. b) Relatieve zinnen, die behooren tot een voorwaardelijken zin, die in den modus irrealis staat, en een onmisbaar lid daarvan uit- maken, staan in denzelfden modus, nam. in den modus irrealis zonder ἄν: εἰ τῷ ὄντι ξένος ἐτύγχανον ὦν, ξυνεγιγνώσκετε δήπου ἄν μοι, εἰ ἐν ἐκείνῃ τῇ φωνῇ τε καὶ τῷ τρόπῳ ἔλεγον, ἐν οἷσπερ ἐτεϑράμμην, als ik in waarheid een vreemdeling was, zoudt gij het mij natuurlijk vergeven, dat ik met die taal en op die wijze sprak, waaraan ik door mijne opvoeding gewoon was. j. Temporeele zinnen. VOORAFGAANDE AANM, De coniuncties van tijd zijn : ὅτε, ὁπότε, ἡνίκα, ten tijde dat, als, ὡς, toen, ἐπεί en ἐπειδή, nadat, ὡς τάχιστα, ἐπεὶ τάχιστα, ἐπειδὴ τάχιστα, ἐπειδὴ πρῶτον, zoodra als, ὁσάκις ; ὑποσάκις ; zoo dikwijls als, ἐξ οὗ, ἀφ᾽ où, sedert dat, ἕως, zoolang als, totdat, ἔστε, μέχρι, totdat, πρίν, voordat. 50) In alle tijdelijke zinnen, die te kennen geven, dat een enkele handeling werkelijk plaats heeft of gehad heeft, staat de modus realis, de indicativus; negatie is οὐ. j. Ep. vindt men nog de volgende tijdelijke coniuncties: εὖτε, ἦμος, = ὅτε, εἰς ὅ κε(ν), τὰ, d. coni., totdat, ὄφρα, zoolang als; in het ion., waar de voorgaande ook gebezigd worden, komt ook voor ἐπείτε == ἐπεί (vgl. over τέ achter relativa $ 50, 22, D.) en ὅκως (ook bij att. dichters ὅπως) =— ὡς. Ook hier wisselt κέν met ἄν αἵ, Ep. is πάρος gelijkbeteekenend met πρίν, dat daar ook na negaties met den infin. gevonden wordt. In het ion. komt πρίν niet met den optat. voor. In het ep. wordt ἄν of κέν niet alleen bij den coni. achter tijdelijke coniuncties gevonden , maar ook wel achter den optat., b.v. νῦν γάρ χ᾽ “Ἕκτορ᾽ ἕλοις, ἐπεὶ ἂν μάλα rot σχεδὸν ἔλϑοι, nu zult gij Hector wel kunnen krijgen, daar hij wel zeer dicht bij u zal komen, Bij den coni. wordt het daarentegen dikwijls weggelaten , zooals regelmatig in vergelijkingen bij ὡς ὅτε, evenals wanneer. TEMPOREELE ZINNEN. 253 AANM, Wanneer het ww. van den hoofdzin een praeteritum is, wordt in den tijdelijken zin tot aanduiding van de gelijktijdigheid het impf. gebruikt, omdat iets gelijktijdigs altijd als voortdurend gedacht wordt, maar tot aanduiding van het verledene meestal de indie. aor., nooit het plgpf ; maar toch kan ook het impf. van eene verledene handeling gebruikt worden, als deze als voortdurend moet worden aangeduid (vgl. $ 58, 5 en 15). Voorbeelden: καὶ ἤδη re ἦν μέσον ἡμέρας καὶ οὔπω καταφανεῖς ἦσαν οἱ πολέμιοι᾽ ἡνίκα δὲ δείλη ἐγίγνετο ἐφάνη κονιορτὸς ὥσπερ νεφέλη λευκή, χρόνῳ δὲ συχνῷ ὕστερον ὥσπερ μελανία τις ἐν τῷ πεδίῳ ἐπὶ πολύ ὅτε δὲ ἐγγύτεροι ἐγίγνοντο, τάχα δὴ καὶ χαλκός τις ἤστραπτε καὶ αἱ λόγχαι καὶ αἱ τάξεις καταφανεῖς ἐγίγνοντο, en het was reeds middag en nog waren de vijanden niet in het gezicht; maar toen het na den middag. was, werd een stofwolk zichtbaar als een witte wolk, en langen tijd daarna als een zwarte vlek over eene groote uitgebreidheid in de vlakte; toen zij nu na- der kwamen, glinsterde weldra ook het metaal en de speren en de afdeelingen konden onderscheiden worden. 51) In tijdelijke zinnen, welke uitdrukken, dat het plaats heb- ben nog verwacht wordt, staat de coniunctivus met dv; dit ἄν staat altijd onmiddellijk achter de coniunctie en smelt hiermede zoo mogelijk samen (dus ὅταν, ὁπόταν, ἐπήν en ἐπάν. ἐπειδάν, ἡνίκ᾽ ἄν). De coni. praes. met av komt in het algemeen overeen met het latijnsche fut., de coni. aor. met ἄν met het latijnsche fut. exac- tum, vgl. boven 35) a) A. 1; negatie is μή; ἡνίκ᾽ ἄν τις ὑμᾶς ἀδικῇ, ἡμεῖς ὑπὲρ ὑμῶν μαχούμεϑα, als iemand u kwaad doet, zullen wij ter uwer verdediging strijden; Κῦρος ὑπέσχετο ἀνδρὶ ἑκάστῳ δώσειν πέντε ἀργυρίου μνᾶς, ἐπὰν εἰς Βαβυλῶνα iĳkwor, Cyrus beloofde aan ieder man vijf mina’s zilver te zullen geven, als zij te Babylon kwamen; νῦν μὲν δὴ ἄπειμι ὡς βασιλέα" ἐπειδὰν δὲ, διαπράξωμαι ἃ δέομαι. ἥξω ὡς ἀπάξων ὑμᾶς εἰς τὴν Ἑλλάδα, nu ga ik dan naar den koning; wanneer ik volbracht zal hebben, wat ik verlang, zal ik komen om u naar Griekenland weg te voeren. AANM. De coniunctic ὡς heeft in verbinding met ἄν en den cofi. nooit tijdelijke beteekenis; ὡς ὧν beteekent óf hoe ook, vgl. boven 48) 5, óf opdat, vgl. boven 24) A, Ι. 52) Tijdelijke zinnen van onbeperkte herhaling hebben de coni. met ἄν, als in den hoofdzin een hoofdtijd staat, maar den optativus orat. obliquae (zonder ἄν), wanneer in den hoofd- zin een historische tijd staat; negatie is μή. De partikels en geth eef Wen Iech det verie ee on gn en -- oane ᾿ ! ᾿ ᾿ ἰ ἱ ' ἃ Í 4 234 LEER VAN DE MODI ὅτε, ὁπότε enz. kunnen in zulke zinnen door zoo dikwijls als vertaald worden, vgl. boven 48) 6) en c) en A. AANM. In zulke tijdelijke zinnen wisselt niet zelden ἐάν m. ἃ. coni. en εἰ πὶ, ἃ, optat. met de eigenlijke tijdelijke coniuncties af; εἰ had misschien oorspronkelijk zoowel tijdelijke als voorwaardelijke beteekenis (vgl. ons als). Na εἰ temporale m. d. optat. (telkens als), evenzoo ook na de andere tijdpartikels met den optat, is bij den historischen tijd van den hoofdzin dikwijls een ἄν ; telkens, gevoegd. Zulk een praeteritum met ἄν moet men wel onderscheiden van den modus irrealis, zie boven 36), en van den modus potentialis praeteriti, vgl. boven 9) A. Voorbeelden: of Χαλδαῖοι μισϑοῦ στρατεύονται, ὁπόταν τις αὐτῶν δέηται, de Chaldeën doen voor soldij krijgsdienst, telkens als iemand het van hen verlangt; οἱ μὲν ὄνοι, ἐπεί τις διώκοι, προδραμόντες ἂν ἕστασαν. de ezels bleven, wanneer iemand ze ver- volgde, telkens stilstaan , nadat zij wat vooruitgeloopen waren. 53) a) Ἕως (ἔστε, uéypi), totdat, wordt met den indicati- vus verbonden, als het doel als bereikt wordt voorgesteld; daarentegen wordt het na een hoofdtijd in den hoofdzin met den coniunctivus met ἄν, na een historischen tijd in den hoofdzin met den optativus zonder ἄν (optat. orat. obliquae) geconstrueerd, als de bereiking van het doel nog slechts als verwacht wordt voorgesteld. AANM. 1. Bij den coni. ontbreekt ἄν dikwijls, omdat in den zin met totdat tegelijk een doel begrepen kan zijn. b) Ἕως (zelden ἔστε), zoolang als, wordt met den indi- cativus verbonden, als de handeling van den tijdelijken zin in het verledene of het tegenwoordige als voortdurend wordt aangeduid, daarentegen met den coniunctivus met ἄν, als de duur der handeling tot-in de toekomst reikt, en dus de voleindiging nog verwacht wordt. Wanneer de handeling van den tijdelijken zin als herhaald gedacht wordt , geldt de boven 52) opgegeven regel. AANM. 2. Het ligt in de natuur der grieksche tempora, dat ἕως, totdat, meest met de vormen van den aoristus, ἕως, zoolang als, meest met de vormen van den praesensstam verbonden wordt, vgl. $ 58, 16 en 17. Voorbeelden: ταῦτα ἐποίουν, μέχρι σκότος ἐγένετο, dit deden zij, totdat de duisternis inviel; περιμένετε, ἔστ᾽ ἄν ἔλθω, nEw δὲ ταχέως. wacht, totdat ik gekomen zal zijn, en ik zal spoedig komen; περιεμένομεν οὖν ἑκάστοτε, ἕως ἀνοιχϑείη τὸ δεσμωτήριον, wij wachtten dus telkens, totdat de gevangenis geopend werd; μὴ οὖν ἀναμείνωμεν, ἕως ἂν πλείους οἱ πολέμιοι ἡμῶν γένωνται. ἀλλ᾽ ἴωμεν. ἕως ἔτι οἰόμεϑα εὐπετῶς dv αὐτῶν κρατῆσαι., laten wij dan niet wachten, totdat de vijanden sterker dan wij geworden zijn, $ 59. TEMPOREELE ZINNEN. maar laten 'wij gaan, zoolang (eig. terwijl) wij nog meenen hen gemakkelijk te kunnen overwinnen. 54) Πρίν, voordat, eerder dan, kan in ieder geval met den infinitivus verbonden worden. Over het subiect van den infin. vgl. $ 60, 1 en 2. a) De infinitivus is noodzakelijk, als de hoofdzin bevestigend is; dan wordt uitgedrukt, dat de handeling van den hoofdzin plaats heeft, voordat een andere handeling beginnen kan; of zij werkelijk plaats heeft, wordt niet in aanmerking ge- nomen; vgl. ὥστε m. ἃ. infin. boven 32). AANM. 1. Τ'ρίν m. ἃ. indicativus na een bevestigenden hoofdzin beteekent totdat: ὅ,τι ἐποίουν ἠμφεγνόουν, ποὶν Νίκαρχος ἧκε, zij waren in twijfel, wat genen de- den, totdat Nicarchus kwam. Dit onderscheid is echter slechts denkbeeldig; het heeft voor ons zijn grond alleen hierin, dat wij den zin met voordat liever voor- aan en dien met totdat liever achteraan plaatsen. δ Na een ontkennenden hoofdzin wordt πρίν gewoon- lijk met een verbum finitum geconstrueerd. Na een his- torischen tijd in den hoofdzin heeft πρίν den indicativus bij zich; de verhindering van de hoofdhandeling houdt door het werkelijk plaats hebben van ‘de handeling van den bijzin op, b. v. ik ging niet weg, voordat ik hem gehoord had = ik hoorde hem en toen ging ik weg. Maar na een futurum, een imperati- vus of een praesens in den hoofdzin, wordt πρίν met den coniunectivus met ἄν verbonden, omdat de handeling zich dan in de toekomst uitstrekt. Na een praeteritum van herhaling volgt de optativus (optat. orat. obliquae), na den modus po- tentialis de optativus zonder dv, na den modus irrealis het praeteritum (zonder ἄν). Aarm. 2. Bij den coniunctivus ontbreekt zeer dikwijls ἄν, omdat ineden tijdelij- ken zin tevens een doel begrepen kan zijn. AANM. 3. (Niet) eerder voordat wordt uitgedrukt door (où) πρότερον πρίν of door (où) πρόσϑεν πρίν: οἱ πολέμιοι οὐ πρότερον πρὸς ἡμᾶς τὸν πόλεμον ἐξέφηναν πρὶν ἐνόμισαν καλῶς τὰ ἑαυτῶν παρεσκευάσϑαι, de vijanden hebben ons niet eerder den oorlog verklaard, voordat zij meenden dat hunne zaken goed uitgerust waren. Voorbeelden: πρότερον ἐκεῖνος ἐτελεύτησε πρίν τι ἐμοὶ διενεχϑῆναι; hij is gestorven, voordat hij met mij in eenig opzicht oneenig was; Κῦρος μετεπέμπετο Συέννεσιν πρὸς ἑαυτόν" ὁ δὲ οὐκ ἤϑελε Κύρῳ εἰς χεῖρας ἰέναι, πρὶν ἡ γυνὴ αὐτὸν ἔπεισε: Cyrus ontbood Syen- nesis tot zich; maar deze wilde zich niet in de macht van Cyrus stellen, voordat zijne vrouw hem had overreed ; ἐγώ σε οὐκέτι ἀφήσω, πρὶν ἄν μοι ἃ ὑπέσχησαι ἀποδείξῃς, ik zal u niet laten gaan, voordat gij mij geopenbaard hebt, wat gij beloofd hebt; ὅπου δὲ de pe ri ree en et wi va 286 INFINITIVUS. $ 60. παρίοι κώμην, ἐτρέπετο πρὸς τοὺς ἐν ταῖς κώμαις καὶ κατελάμβανε πανταχοῦ εὐωχουμένους καὶ εὐϑυμουμένους. καὶ οὐξαμόϑεν ἀφίεσαν πρὶν παραϑεῖεν (αὐτῷ) ἄριστον, waar hij een dorp voorbijging, wendde hij zich tot de bewoners daarvan en hij vond hen bezig zich te goed te doen en vroolijk, en nergens lieten zij hem weggaan, voordat zij hem een maaltijd hadden voorgezet; χρῆν Λεπτίνην μὴ πρότερον τιϑέναι τὸν ἑαυτοῦ νόμον, πρὶν τοῦτον ἔλυσε γραψάμενος, Leptines had zijne eigene wet niet eerder moeten voorstellen, voor- dat hij deze door een bepaald voorstel had laten vervallen. ᾧ 60. INFINITIVUS. 287 λους) ὥστε καὶ τοὺς πολεμίους ἀκούειν, zij verwekten een groot geschreeuw door elkander te roepen, zoodat zelfs de vijanden het konden hooren ; wunv τὴν ἐμαυτοῦ γυναῖκα πασῶν σωφρονεστάτην εἶναι τῶν ἐν τῇ πόλει. ik meende, dat mijne vrouw de braafste was van alle vrouwen in de stad. | AANM, 1. Wanneer het subi, van den infin., dat hetzelfde is als het subi. van den hoofdzin, met nadruk staat, bijz. in tegenstelling met andere personen, dan wordt het overeenkomstige pronomen gebruikt, en wel óf in den nom. óf in den acc.; de ontbrekende nom. van het reflexivum wordt vervangen door αὐτός : ἐγὼ εὔχομαι πρὶν ταῦτα ἐπιδεῖν ὑφ᾽ ὑμῶν γενόμενα, μυρίας ἐμέ ye κατὰ τῆς γῆς ὀργυιὰς γενέσϑαι, ik bid, dat ik tienduizend vademen onder den grond moge zijn, voordat ik zie, dat dit door u gedaan wordt; εἰ δ᾽ οἴεσϑε Χαλκιδέας τὴν Ἑλλάδα σώσειν ἢ Μεγαρέας, ὑμεῖς δ' ἀποδράσεσϑαι τὰ πράγματα, οὐκ ὀρϑῶς οἴεσϑε, indien gij - mean wam ai sn en Damented emrerdensnadd : ν, energie αν στα αϑασαρται me Raden att «ταὶ EEN ot ΝΟΣ reg ven τον $ 60. irinrrrvus. VOORAFGAANDE AANM. De infinitivus is een nominaalvorm van het werkwoord (vgl. $ 27, 5) en kan door de voorplaatsing van het verbogen artikel in alle casus van den singularis voorkomen. De verbale natuur van den infinitivus openbaart zich door de volgende vijf eigenschappen: 1) nooit wordt hij met adiectiva, maar altijd met adverbia verbonden; 2) het obiect van een infin. staat nooit in den gen. obiect , maar altijd in dien casus, welken het verbum finitum regeert; 3) het subiect staat nooit in den gen. subiect. ; 4) hij wordt met ἄν verbonden ter vervanging van den modus potentialis en modus irrealis, 5) van i-der ‘verbum bestaat niet enkel éen infinitivus, maar meerdere naar den aard van den tijd der handeling en het genus van het werkwoord. A. Subiect en praedicaatsnomen bij den infinitivus. 1) Het subiect van den infinitivus wordt in het geheel niet uitgedrukt, als het hetzelfde is als het subiect van den hoofd- zin; een praedicaatsnomen bij dezen infinitivus moet im den- zelfden casus staan als het subiect van den hoofdzin, dus gewoon- lijk in den nominativus (attractie bij den infinitivus): ὁμολογῶ δέ σ᾽ ἀδικεῖν. en ik stem toe, dat ik u onrecht heb aange- daan; ὁμολογεῖς οὖν περὶ ἐμὲ ἄδικος γεγενῆσϑαι; stemt gij dus toe jegens mij onrecht gepleegd te hebben? οἱ οἰνοχόοι φάσκοντες εἶναι. zij, die zeiden, dat zij wijnschenkers waren; ἀπαλλαγεὶς τού- των τῶν φασκόντων δικαστῶν εἶναι, bevrijd van dezen, die zeg- gen, dat zij rechters zijn. AANM. Ook de tusscheningeplaatste infinitivi δεῖν en χρῆναι verhinderen deze attractie niet: ἐκεῖνοι ἐπὶ τῷ σίτῳ οἴονται δεῖν φρόνιμοι φαίνεσθαι, zij meenen, dat het van hen blijken moet, dat zij bij den maaltijd verstandig zijn. 2) Het subiect van den infinitivus staat in den accusativus, als het niet hetzelfde is als het subiect van den hoofdzin; een bij dezen infinitivus staand praedicaatsnomen moet natuurlijk in den accusativus staan: κραυγὴν πολλὴν ἐποίουν καλοῦντες ἀλλή- meent, dat de Chalcidiërs of de Megarensers Griekenland zullen redden en dat gij de moeilijkheden zult ontloopen, dan hebt gij eene verkeerde meening; τὰ ἐπιτήδεια ἀνακεκομισμένοι εἰσὶν εἰς ἐρύματα, ὥστε αὐτοὶ μὲν ἔχειν, ἡμᾶς δὲ ταῦτα μὴ δύνα- σϑαι λαμβάνειν, de levensmiddelen hebben zij op versterkte plaatsen weggebracht, zoodat zij ze hebben en wij ze niet kunnen krijgen. AANM. 2. Het subiect van den infinitivus wordt ook dan dikwijls niet uitge- drukt, als het in den hoofdzin reeds als gen. of dat. voorkomt; een bij den infin. behoorend praedicaatsnomen staat-óf in den casus obliquus van het woord, waarop het terugslaat (dus met attractie) óf in den accusativus (van het subiect): νῦν σοι ἔξεστιν ἀνδρὶ γενέσϑαι, nu kunt gij u als een man gedragen; ἀνάγκη μοι ἢ ὑμᾶς προδόντα τῇ Κύρου φιλίᾳ χρῆσϑαι ἢ πρὸς ἐκεῖνον ψευσάμενον μεϑ᾽ ὑμῶν ἰέναι, het is noodzakelijk voor mij, dat ik óf door u prijs te geven de vriendschap met Cyrus aanhoud óf door hem te bedriegen met u ga; Κύρου ἐδέοντο ὡς προϑυμο- rárov πρὸς τὸν πόλεμον γενέσϑαι, zij verzochten Cyrus zoo moedig mogelijk tegen den oorlog te zijn. AANM. 3. Dikwijls staat bij den infin. een praedicaatsnomen, zonder dat er een subi. van den infin. genoemd is; dan moet men er τινά of ἀνθρώπους als subiect bij denken: χαλεπὸν καὶ πολλοῦ ἐπαίνου ἄξιον, ἐν μεγάλῃ ἐξουσίᾳ τοῦ ἀδικεῖν γενόμενον δικαίως διαβιῶναι, het is moeilijk en zeer prijzenswaardig, dat men voort- durend rechtvaardig leeft, als men menigvuldige gelegenheid heeft om onrechtvaar- dig te handelen. Ld „B. Zufinstwus zonder artikel. 8) Oordeelszinnen, die van een verbum sentiendi of declarandi afhangen, staan in den infinitivus, en wel met ἄν, als in den onafhankelijken oordeelszin de modus potentialis of de modus irrealis zou staan; negatie is où (zie eene uitzondering in Aanm. 2). Over de temporeele. beteekenis van den infin. aor. en infin. praes. vgl. $ 58, 16, A. en 17, A. Voorbeelden : οἱ ἡγεμόνες où φασιν εἷναι ἄλλην ὁδόν (onaf han- kelijk: οὐκ ἔστιν ἄλλη ὁδός), de gidsen zeggen , dat er geen andere weg is; ἐνόμιζον παρὰ Κύρῳ ὄντες ἀγαϑοὶ ἀξιωτέρας ἂν τιμῆς τυγχάνειν ἢ παρὰ βασιλεῖ (onafhankelijk: τυγχάνοιμεν ἄν), zij men Ee ot tn τόκος τ an ai INFINITIVUS. meenden, dat zij, wanneer zij zich bij Cyrus dapper gedroegen, een waardiger vergelding zouden verkrijgen dan bij den koning; Κῦρος εἰ èmefdlw, ἄριστος ἂν δοκεῖ ἄρχων γενέσϑαι (onaf hanke- lijk: ὅτι ἂν ἐγένετο). het schijnt, dat Cyrus, indien hij het beleefd had, een zeer goed regent geworden zou zijn. AANM, 1. Zeer dikwijls komt de infin, met ἄν == modus potentialis voor bij de werkwoorden van meenen en gelooven, waartoe ook δοκεῖν behoort: νομίζω σὺν ὑμῖν ἂν εἶναι τίμιος, ὕπον ἂν ὦ, ik meen met u geëerd te zullen zijn, waar ik ook ben; χωρίων ἐπιτηδείων ἀπορεῖν ἄν σοι δοκοῦμεν; komt het u voor, dat wij gebrek zullen hebben aan geschikte plaatsen ? AanM. 2, Bij beloven, zweren, hopen staat de infin. fut. (== de modus van het verwachte) of de infin. aor. of praes. met ἄν (= modus potentialis. die zeer dik- wijls de plaats van den modus van het verwachte bekleedt, vgl. $ 59, 7 en 9), zelden “de infin. aor. (de handeling enkel als feit); negatie is in dit geval μή: ὀμνύουσι πάντες οἱ πολῖται μὴ τὴν τάξιν λείψειν, alle burgers zweren de slagorde niet te zullen verlaten; εἰ ναύκληρος ἐπιτρέψειέ σοι τὴν ναῦν μὴ ἐπισταμένῳ κυβερνᾶν, ἔχεις τινὰ ἐλπίδα μὴ ἂν σαυτόν τε καὶ τὴν ναῦν ἀπολέσαι; als een reeder u opdroeg zijn schip te sturen, terwijl gij die kunst niet verstondt, hebt gij dan eenige hoop, dat gij en u zelf en het schip niet te gronde zoudt richten? φασὶ καὶ δασέα τὰ ὄρη ταῦτα εἶναι ὥστε ἐλπὶς ὑμᾶς μὴ ÖPSijvar, zij zeggen, dat het gebergte daar ook dicht begroeid is, zoodat er hoop is, dat gij niet gezien wordt. AANM. 3. De passiva van de ww. zeggen, vermelden, toestaan worden met een infin. óf persoonlijk óf onpersoonlijk gebruikt, die van gelooven slechts persoonlijk: 'Emrúala ἡ Συεννέσιος γυνὴ ἐλέγετο Κύρῳ δοῦναι χρήματα πολλά, men zeide, dat Epyaxa, de vrouw van Syennesis, aan Cyrus veel geld gegeven had; ἐλέγετο καὶ Συέννεσιν εἶναι ἐπὶ τῶν ἄκρων, men zeide, dat ook Syennesis op de hoogten was. AANM. 4. Na de ww. van zeggen en verklaren kan zonder onderscheid van betee- kenis in plaats van den infin. ook een zin met ὅτι of ὡς volgen, vgl. $ 59, 19. AANM. 5. Over μή en μὴ où bij den infin. na de werkwoorden van ontkennen, betwisten, betwijfelen enz. vgl. $ 63, 13. A 4) Afhankelijke begeerzinnen staan insgelijks in den infini- tivus; negatie is μή. Dus staat de infinitivus: a) na de bevestigende werkwoorden van begeerte, zooals wil- len, streven, wenschen, verlangen, aanraden, over- reden, eischen, bevelen, dwingen, toelaten; B) mna de ontkennende werkwoorden van begeerte, zooals ΟΡ zijn hoede zijn, weigeren, verbieden, afraden, ver- hinderen. Aarm. 1. Na de onder 5) genoemde werkwoorden wordt, als zij niet ontke n{d worden μή bij den infin. gevoegd, daarentegen μὴ où. wanneer zij ontkend wor- den; deze negaties blijven dan in het Nederl. onvertaald; bij κωλύω ontbreekt ge- woonlijk μή en μὴ où, vgl $ 63, 13 AANM. 2. Ook van een verbum declarandi kan een begeerzin afhangen; daar deze echter evenzeer als de oordeelszin in den infin staat, kan de aard vaa den zin met den infin. slechts uit den samenhang worden opgemaakt. Voorbeelden: ἱκέτευε μὴ αὐτὸν ἀποκτεῖναι.) hij smeekte hem niet $ 60. INFINITIVUS. 289 te dooden; τοὺς ὁπλίτας ἐκέλευσεν αὐτοῦ μεῖναι τὰς ἀσπίδας πρὸς . , , νὰ ᾿ τὰ γόνατα Sévrac, hij beval de hoplieten daar te blijven, na het schild tegen de knie g ; ἃ wg gen de knie geplaatst te hebben; ἀπαγορεύω σοι μὴ κινεῖ- σϑαι, Ik verbied u u te bewegen; ὁ ‘Aorváync, ὅ τι δέοιτο αὐτοῦ € - ’ Ν ΔΗ 2 Ν ς ὁ Κῦρος, οὐδὲν ἐδύνατο ἀντέχειν μὴ οὐ χαρίζεσϑαι., Astyages kon zich niet bedwingen Cyrus toe te staan, wat deze hem ook vroeg K …. . ὁ 5) Bij alle werkwoorden van bedrevenheid, vermogen en geschiktheid komt tot aanvulling de infinitivus: πασῶν πόλεων 2 An ΄ , » ΝΡ Ν ᾿Αϑῆναι μάλιστα πεφύκασιν ἐν εἰρήνῃ αὔξεσϑαι, van alle steden is Athene het best in staat in vredestijd toe te nemen ; ἐπίσταμαι νεῖν, Ik versta de zw st; εὐθὺ idee ò νεῖν τὰν emkunst; εὐϑὺς παῖδες ὄντες μανδάνουσιν ἄρχειν τε καὶ ἄρχεσϑαι, dadelijk als kinderen leeren zij te regeeren en geregeerd te worden. Zoo staat ook bij ἔχω de infinitivus als het k ent: εἶ t εἰπεῖ kun te n beteekent: εἶχον τῷ βασιλεῖ εἰπεῖν ὅτι οὐδεὶς σφᾶς ἀποπεφευγὼς εἴη, zij konden den koning zeggen, dat niemand hen ontvlucht was. er dd 4 Over ὅσος, οἷος en οἷός re zie ὃ 59, 33 en A. 1. | en EC 6) Na de werkwoorden van bewerken volgt de infinitivus ; 8 …. ι an e, ἢ …. B somtijds staat er bore bij om het gewenschte doel of gevolg sterker aan te duiden (vgl. $ ὅθ, 32): Γοργίαν αἰσχύνεσδϑαι ἐποίησα. ik maakte, dat Gorgias zich schaamde; διεπράξατο πέντε στρατηγοὺς ἰέναι, hij bewerkte, dat vijf strategen gingen; ἐποίησε Συέννεσιν < , ’ - kee μὴ δύνασϑαι ἐναντιοῦσϑαι Κύρῳ, hij maakte, dat Svennesis zich niet tegen Cyrus kon verzetten. | Ook bij onpersoonlijke uitdrukkingen van gebeuren staat de ipfinitivus, maar meer als subiect van den zin: συνέβη πρὸς τῷ A ᾿ 5 ΐ ὶ t δεξιῷ κέρατι τέμενος Ἡρακλέους εἶναι, het trof, dat bij den rech- tervleugel een heiligdom van Heracles was. Vgl. beneden 9). AaNM. Na πάντα ποιεῖν volgt somtijds ὥστε, maar meer een zin van dóel met ὅπως of we: ᾿Αϑηναῖοι πάντα ποιήσειαν ἂν ὥστε σύμμαχοι ἡμῖν γενέσϑαι, de Athe- ners zouden alles doen om onze bondgenooten te worden; πάντα ποιητέα ὡς μήποτε « , a υδᾷ N 9 d ….. ἡντώμιϑα, wij moeten alles in het werk stellen , opdat wij nooit overwonnen worden: ‚ ‚ er ᾿ 5 …. 5 ’ πάντα ἐποίει ὅπως ἀπαγάγοι, hij stelde alles in het werk om (hen) weg te voeren Vgl. ᾧ 59, 28. 1) De infinitivus dient als nadere bepaling bij allerlei adiectiva, bijzonder bij die, welke een geschiktheid of een vermogen te kennen geven, verder bij moeilijk, aangenaam, goed, schoon, waardig en die het tegendeel beteekenen. AANM. |. In den r ἱ ἱ ἶ , egel vindt men ook daar den actieven infin., waar men den passieven zou verwachten; somtijds echter staat de passieve infin. Voorbeelden : ὁπόσοι ἱκανοί εἰσι τὰς ἀκροπόλεις φυλάττειν, zZOO- VAN DEN ES, Gr. Spraakkunst. 19 mpm ee einen ον. -- πον RE Nd Ee ne ene ar rt EN EEn | Eee CE “ὁ. DE de on en «τὰ. DET 290 INFINITIVUS. ᾧ 60. velen als genoeg zijn om de burchten te bewaken; ὃ χρόνος βραχὺς ἀξίως διηγήσασϑαι, de tijd is niet toereikend om het waardig te verhalen; ἔφη ἡγήσεσϑαι δυνατὴν καὶ ὑποζυγίοις πορεύεσδαι ὁδόν, hij zeide hen te zullen voeren langs een weg, welken het ook voor lastdieren mogelijk zou zijn te begaan; οἱ λέγειν δεινοί, zij die ervaren zijn in het spreken; γυνὴ εὐπρεπὴς ἰδεῖν, eene vrouw schoon om te zien; τὸ παρὰ σοὶ ὕδωρ Sepuórepov πιεῖν ἐστιν ἢ τὸ ἐν ᾿Ασκληπιοῦ. het water bij u is warmer om te drinken dan dat in den tempel van Asclepius; Βορυσϑένης πίνεσθαι ἥδιστός ἐστι. het water van den Borysthenes is zeer lekker om te drinken. AANM. 2. Over # met een infin. na eene vergelijking zie $ 48, 3 A. 4. Over den infin. met of zonder ὡς of ὥστε na adiectiva in den positivus vgl. $ 48, 2. 8) De bestemming, waartoe iets plaats heeft of het doel van eene handeling wordt door den infinitivus uitgedrukt, bijz. bij de werkwoorden van bestemmen, kiezen, geven, zenden. AANM. 1. Meestal staat de infin, act., ook daar, waar in het Latijn het gerun- divum gebruikt wordt. AANM. 2. Na zenden, gelijk ook na gaan en komen volgt gew. het part. fut. act., vgl. $-61, 3, A. 1. Voorbeelden: ᾿Αριστάρχῳ ἔδοτε ἡμέραν amoA\oyhoassat, aan Aristarchus gaaft gij een dag om zich te verdedigen; ταύτην τὴν χώραν ἐπέτρεψε διαρπάσαι τοῖς “Ἕλλησιν, deze streek stond hij aan de Grieken-toe om te plunderen; μέλλεις τὴν ψυχὴν τὴν σαυτοῦ παρασχεῖν ϑεραπεῦσαι ἀνδρὶ σοφιστῇ, gij zult uwe ziel ter verple- ging aan een sophist toevertrouwen. 9) De infinitivus staat als su biect bij onpersoonlijke uitdrukkingen, als χρή, δεῖ, men moet, διαφέρει, het is van belang, δοκεῖ, men besluit, πρέπει, het past, προςήκει, het be- taamt, ἔξεστι, men mag, καλόν ἐστι, het is schoon, νόμος ἐστί, het is de wet, ὥρα ἐστί, het is tijd, καιρός ἐστι, het is de gun- stige tijd, ἐλπίς ἐστι, er is hoop, κίνδυνός ἐστι, er bestaat ge- vaar; ook- bij die van gebeuren, vgl. boven 6). Over den casus van het subiect bij den infin. zie boven 2) en A. 2. Het algemeene subiect men (τινά of ἀνϑρώπους) wordt weggelaten , 8) Van deze nadere bepaling van het doel en de bestemming vindt men in het ep. een veel uitgebreider gebruik: ἀριστεύεσκε μάχεσϑαι, hij placht in den strijd uit te munten; εἰσὶ καὶ οἵδε τάδ᾽ εἰπέμεν, ook dezen zijn er om (== ook deze kunnen dit) dit te zeggen; βῆ ἰέναι, hij maakte zich op om te gaan; ,κλέος μέγα καὶ ἐσσο- μένοισι πυϑέσϑαι, een roem ook voor de nakomelingen groot om te vernemen ; ϑείειν ἀνέμοισιν ὁμοῖοι, in het loopen gelijk aan de winden. Zelfs vindt men dit bij enkele substantiva: ϑαῦμα ἐδέσϑαι, een wonder om te aanschouwen. ᾧ 60. INFINITIVUS. 291 zonder verandering van den actieven in een passieven infinitivus: ἀεὶ κράτιστόν ἐστι τἀληδῆ λέγειν, het is altijd het best de waar- heid te spreken; τί χρὴ ποιεῖν; wat moet men doen? ἔδοξεν αὐτοῖς προϊέναι εἰς τὸ πρόσϑεν, zij besloten voorwaarts te rukken; κίν- δυνος πολλοὺς ἀπόλλυσϑαι, er is gevaar, dat velen omkomen. AANM,. 1. Na δῆλόν ἐστι en pávepóv ἐστι, het blijkt, volgt slechts ὅτι. Over δῆλος en pávepóg εἰμι (== φαίνομαι) zie $ 61, 8. AANM. 2. In plaats van de onpersoonlijke uitdrukking vindt men dikwijls eene persoonlijke ; zoo zegt men δίκαιός εἰμι, ik ben gerechtigd of verplicht, ἐπικαίριός εἰμι, het is voor mij gunstig, ἐπιτήδειός εἰμι, het is dienstig, dat ik, ἀναγκαῖός εἰμι, het is noodzakelijk, dat ik, in plaats van δίκαιον, ἐπικαίριον, ἐπιτήδειον, ἀναγκαῖόν ἐστιν ὅτι. Altijd worden persoonlijk gebruikt: ἔοικα en δοκῶ, het schijnt , dat ik, ἐπίδοξός εἰμι, het laat zich van mij verwachten, dat ik, πολλοῦ, τοσούτου enz. δέω, het scheelt veel, het scheelt zooveel, dat ik: δίκαιος εἶ βοηϑεῖν τῷ ἀνδρί, gij zijt verplicht den man te helpen; ἐπίδοξός εἰμι τυχεῖν τῆς τιμῆς ταύτης, het is waarschijnlijk, dat ik deze eer verkrijg; μικροῦ ἐδέησεν ὃ Edayópac Κύπρον ἅπασαν κατασχεῖν, het scheelde weinig, of Euagoras had geheel Cyprus in zijn macht gekregen. C. Znfinstwus met het artikel. 10) Niet alleen een enkele infinitivus, maar ook een geheele zin met een infinitivus kan door de voorpleatsing van het artikel als verbogen voorkomen; de enkele infin. met het artikel komt in de casus obliqui overeen met het latijnsche gerundium ; geheele zinnen met een infin. moeten dikwijls door bijzinnen met coniunc- ties worden vertaald; negatie bij den infin. met het artikel is uh: Μένων ἠγάλλετο τῷ ἐξαπατᾶν δύνασϑαι, Meno verhief er zich op, dat hij kon bedriegen; ᾿Αγησίλαος ἀντὶ τοῦ ἐπὶ Καρίαν ἰέναι ἐπὶ Φρυγίας ἐπορεύετο, Agesilaüs trok, in plaats van naar Carië te gaan, op Phrygië af; οὔτοι ἡδύ ἐστι τὸ ἔχειν χρήματα οὕτως ς . . , ὡς ἀνιαρὸν τὸ ἀποβάλλειν, het is niet zoo aangenaam geld te heb- ben als verdrietig het te verliezen; τὸ μὴ ζητοῦντα ἐπιτυχεῖν τινι - , b , - τ nd τῶν δεόντων εὐτυχίαν οἶμαι εἶναι, als men zonder te zoeken iets vindt, dat men noodig heeft, houd ik het voor een geluk. AANM. 1, De werkwoorden van verhinderen worden dikwijls met den gen. van den infin. verbonden: τοῦ δραπετεύειν δεσμοῖς οἱ δεσπόται τοὺς οἰκέτας εἴργουσιν, de heeren houden door boeien hunne slaven van het wegloopen af. Maar ook de enkele infin. wordt gevonden of de infin. met het artikel τό (acc. van den inhoud, vgl $ 63, 13, A. 1). AANM. 2. De infin, zonder artikel, niet de genet. van den infin., staat gewoon- lijk bij subst., die met de copula vereenigd het praedicaat vormen, terwijl de infin. het subiect is, vgl. boven 9). Het adi. αἴτιος, schuldig , wordt met den gen. van den infin. verbonden; zeer zelden vindt men den acc. van den infin. (acc. van betrekking, vgl. A. 4): ἴσως ἐγὼ αἴτιος τὸ σὲ ἀποκρίνασϑαι μὴ τοῦτο ὃ ἠρόμην, misschien heb ik er de schuld van, wat betreft dat gij niet geantwoord hebt op dat, wat ik vroeg. 195 nn στ Ψ μην σπάσας. ἡ Ἵ Ι | ὶ | | K ἢ ᾿ πα di ΟΝ ῊἊΝἬἜ ῴἋἋΑΑα 292 INFINITIVUS. $ 60. AANM. 3. De gen. van een zin met een infin,, bijzonder als deze negatief is, beteekent dikwijls het doel ($ 53, 7 c): ἐτειχίσϑη ᾿Αταλάντη ἡ νῆσος τοῦ μὴ λῳστὰς κακουργεῖν τὴν Εὔβοιαν, het eiland Atalante werd versterkt, opdat geen Zeeroovers Euboea kwaad zouden doen. Somtijds wordt het doel uitgedrukt door ἕνεκα met den gen. van den infin.: προεῖπον ταῦτα τοῦ μὴ λύειν ἕνεκα τὰς σπονδάς, dat heb ik vooruit gezegd om den wapenstilstand niet te verbreken, AANM. 4. De acc. van den infin. staat dikwijls in onafhankelijke betrekking tot een praedicaat, ongeveer in de beteekenis wat betreft: τὸ πείϑεσϑαι τοῖς ἄρχουσιν, οὗτοι μὲν κράτιστοι κατὰ γῆν, ὑμεῖς δὲ κατὰ ϑάλατταν, wat het gehoorzamen aan de bevelhebbers betreft, hierin zijn zij het vaardigst op het land en gij ter zee. B. Bijzonderheden over den infinstivus. 11) Geheel onafhankelijk staat de infinitivus in de spreek- wijzen ὀλίγου en μικροῦ δεῖν, bijna: ὀλίγου δεῖν kad’ ἑκάστην ἡμέραν, bijna dagelijks. Evenzoo ook εἶναι in de spreekwijzen ἑκὼν εἶναι. voorzoover men vrij is (slechts in negatieve uitdrukkingen), τὸ ἐπ᾽ ἐκείνῳ εἶναι, voorzoover het in zijn macht is, τὸ νῦν (τή- mepov) εἶναι, voor tegenwoordig , voor heden, τὸ κατὰ τοῦτον εἶναι, wat hem betreft: ἑκὼν εἶναι οὐδένα ἀδικῶ, voorzoover ik vrij ben, ἃ. 1. vrijwillig ‚beleedig ik niemand; τὸ νῦν εἶναι τὴν συνουσίαν διαλύσωμεν,, laten wij voor het tegenwoordige het onderhoud afbre- ken; τὸ ἐπ᾽ ἐκείνοις εἶναι ἀπωλώλειτε, voorzoover het van hen af- hing, waart gij omgekomen. 12) Evenals wij „om zoo te zeggen” als onafhankelijken tus- schenzin gebruiken, wordt ook in het Grieksch de onafhankelijke infinitivus zeggen, meest met we, in de rede ingevoegd, bijzon- der in de spreekwijzen: ὡς (ἔπος) εἰπεῖν, om zoo te zeggen, we συνελόντι (vgl. ὃ 54, 4 4, A. 7), συντόμως of ὡς ἁπλῶς. εἰπεῖν, om het kort of eenvoudig te zeggen, ὡς τὸ ὅλον οὗ τὸ ξύμπαν εἰπεῖν, om het in eens te zeggen, ὡς ἐν ἡμῖν αὐτοῖς εἰρῆσϑαι, onder ons gezegd. Evenzoo worden ook de volgende uitdrukkingen in den zin in- geschoven: (we) ἐμοὶ δοκεῖν, zooals het mij toeschijnt, (wc) οὑτωσὶ ἀκοῦσαι, als men het zoo hoort, (ὡς) εἰκάσαι, zooals men gissen kan of om een vergelijking te maken. 13) De infinitivus drukt dikwijls een verzoek of een be- vel uit, zonder dat hij van een begrip van verzoeken of bevelen afhangt (aldus ook bij ons: spoed maken! hier blijven!): φάσκειν ἔμ᾽ ἤδη μαντικῇ μηδὲν φρονεῖν, zeg, dat ik van de waarzegkunst volstrekt geen verstand heb! σὺ δὲ τὰς πύλας ἀνοίξας ἐπεκϑεῖν καὶ ἐπείγεσθαι ὡς τάχιστα συμμῖξαι, en trek gij, na de poort ge- opend te hebben, tegen hen uit en begin zoo spoedig mogelijk den slag ! $ 61. PARTICIPIUM. 293 14) De infinitivus staat in uitroepen van verwonde- ring en afkeer, meest met het artikel τό, zonder dat er een regeerend begrip bij gevonden wordt: τῆς τύχης, τὸ ἐμὲ νῦν κλη- ϑέντα δεῦρο τυχεῖν, wat een ongeluk, dat ik nu juist hier geroe- pen ben! $ 61. PARTICIPIUM. ι VOORAFGAANDE AANM. Het participium is een verbaal adiectivum ($ 27, 5). Zijn verbale natuur blijkt hieruit, dat zijn obiect slechts in dien casus staat, welken het verbum finitum regeert; dat het met ἄν verbonden den modus potentialis en den modus irrealis kan vervangen, en dat er van ieder ww. niet alleen éen participium gevormd worden kan, maar verscheidene naar den aard van den tijd en het genus van het werkwoord. In het Grieksch komt eene afhankelijke en eene onafhankelijke constructie van het participium voor. Het gebruik van het afhankelijke participium is zeer uitgebreid; als attribuut kan het participium het begrip van een subst. beperken ($ 47, 1), of als appositum een nomen van den zin nader verklaren of beschrijven ($ 47, 2); bovendien kan het ook dienen tot aanvulling van een verbaal praedicaat en in dit geval is het een wezenlijk deel van hetgeen over het subiect gezegd wordt. A. Het participium als attribuut, 1) Het participium kan, evenals ieder adiectivum, zoo onmiddellijk met een substantivum verbonden worden, dat het hiermede éen begrip uitmaakt, dat meer beperkt is dan dat van het subst. alleen. In deze beteekenis heeft het de gewone plaat- sing van het attribuut: of παρόντες πολῖται of οἱ πολῖται οἱ παρ- ὄντες, de aanwezige burgers. AAnmM. Bij καλούμενος, ὀνομαζόμενος, zoogenoemd, staat de benaming (praedi- caatsnomen) meestal tusschen artikel en participium: ἐν τοῖς ὀρεινοῖς καλουμένοις Θρᾳξί, onder de zoogenoemde Berg-Thraciërs. 2) Evenals ieder attribuut kan het attributieve participium door voorplaatsing van het artikel de kracht van een subst. krijgen; het mannelijk van het part. met het art. beteekent meestal een bepaald individu in een enkel geval (b.v. ὁ λέγων, de spreker, nam. hij, die nu juist spreekt), vervolgens ook een geheele. soort (b.v. ὁ λέγων, ieder, die spreekt, dus: een redenaar), dikwijls met bijvoe- ging van πᾶς: παντὶ τῷ σκοποῦντι, voor ieder beschouwer, ὁ βου- λόμενος, ieder, die wil, ὁ τυχών, de eerste de beste (vgl. $ 49, dee Sente ως δε κα τ ἰκὸς En - ἢ ες ὦν, EE ἐς ἜΣ air zi ETA ne Ten EA 8 be Een seg BE dine 204 PARTICIPIUM, $ 61. 4, A. I). Ook het neutrum van het part. met het act. wordt dikwijls gevonden: τὸ συμφέρον, het nut, τὸ διαλεῖπον, de tus- schenruimte. τώρα A Het part. met het (generische) art. beteekent dikwijls zoodanig een ie, b.v. εἰσὶν οἱ οἰόμενοι, er zijn er die meenen. Bijzonder dikwijls vindt men het part, fut. aldus met het art., ὃ, v. εἰσὶν οἱ τολμήσοντες. er zijn er, die ín staat zijn te wagen; αἱρούμεθα τὸν ἐροῦντα, wij kiezen iemand, die soeken kan (vgl $ 59, 7 Α.. Ook dan als het part. praedicaat wordt, blijft het art: ἐγώ εἰμι ὁ ὑμᾶς σώζων, ik ben uw redder (vgl. $ 49, 5, A. 8). ὍΣ ‚AANM. 2. Ὃ τὴν πατρίδα σώζων, de redder des vaderlands, nam. hij die bezig is het vaderland te redden; ὁ τὴν πατρίδα σώσας, de kalken dan ad: derlands, nam. hij, die het vaderland gered heeft; ὁ τὴν πατρίδα σώσων, de ᾽ 5 ἢ ἢ ἃ ] B. fn ; Là …. ze 9 _ . . . . “ Het afhankelijke participium als appositum en de onaf hankelijke constructie van het participium. € . ° ὃ ὦ. 8) Het participium kan zich door appositie aan een nomen van den zin aansluiten en bekleedt dan de plaats van een relatieven zin of van een bijzin van tijd, voorwaarde, oorzaak , con- ag of doel, waarvan het subiect hetzelfde is als het nomen ; et participium richt zici slac ὌΝ pium richt zich dan in geslacht, getal en naamval ook naar a an Περσῶν τῶν μετὰ Κῦρον τὸν ἀρχαῖον γενομένων. van de Perzen, die na der len Cyrus geweest zij ἱ "ἃ dlp ad den ouden Cyrus geweest zijn; οἱ ‘&ÀÀou αστᾶντες πῦρ Ekaov, de anderen staken, na opgestaan te zijn, een vuur aan; ov γὰρ βοὸς ἂν ἔ e ivSod | av ᾿ ὲ 0 df 1 xy ip ! ς ἔχων σῶμα; ἀνδρώπου δὲ γνώμην Η av πράττειν ἃ ἐβούλετο, want als hij het lichaam van een oe en het verstan an 6 ILSC , ij ni Aged " d van een mensch had, zou hij niet kunnen - , ’ « Ἂ ik ) wilde; Τισσαφέρνης ἐπιορκήσας αὐτὸς μὲν πολεμίους b | ι , “ γ᾽5.7.ὡΣΖὄὦῦὦ τοὺς “εοὺς ἐκτήσατο, τοῖς δ᾽ Ἕλλησι συμμάχους ἐποίησεν, door een meineed te doen kreeg Tissaphernes zelf de goden tot vijanden en maakte hen bondgenooten van de Grieken; τὸ ὕδωρ εὐωνοτά- » » 9 τὸν, ἄριστον ὄν, het water is het goedkoopst, hoewel het het best is. AAN de ἱ ui ks» NM. 1. Het doel wordt door het part. futuri uitgedrukt, dikwijls met voor- Ne sing ng en ὁ δ᾽ ἀνὴρ λαγὼς ᾧχετο ϑηράσων, de man ging weg om hazen te ngen; συλλαμβάνει Κῦρον ὡς ἀποκτενῶν, hij ὧν, hij neemt Cyrus gevangen om hem dooden; vgl. beneden 6). δεῖν Ἷ ἌΑΝΜ, 2, Het part. ὧν wordt nooit weggelaten: ᾿Αγησίλαος ἔτι νέος ὧν ἔτυχε pie βασιλείας, Agesilaüs kwam nog jong zijnde aan de regeering. : we 8. De participia ἔχων, ἄγων, φέρων, λαβών, χρώμενος, κτησάμενος wor- veh et best door met vertaald; ἄγων heeft meest betrekking op levende wezens: waiac παρὴν ὁ Συρακόσιος ἔχων ὁπλίτας τριακοσίους, Sosias van Syracuse was daar met driehonderd hoplieten. $ 61. PARTICIPIUM. 295 4) Deze bijzinnen van tijd, voorwaarde, oorzaak of grond en con- cessie kunnen echter ook dan door een participium worden uitgedrukt, als hun subiect in het geheel niet voorkomt in den hoofdzin. Dit noemt men de absolute constructie van het participium en hiertoe wordt óf de genetivus óf de accusati- vus gebezigd: Κῦρος ἀνέβη ἐπὶ τὰ ὄρη οὐδενὸς κωλύοντος, Cyrus besteeg het gebergte, terwijl niemand het hem belette; γενομένης ἰσχυρᾶς τῆς ναυμαχίας καὶ πολλῶν νεῶν ἀμφοτέροις καὶ ἀνπ))ρώπων ἀπολομένων οἱ Συρακόσιοι τρόπαιον ἔστησαν, hoewel de zeeslag hevig geweest was en beide partijen veel schepen en manschappen verloren hadden, richtten de Syracusanen een zegeteeken op. Zie over den acc. absolutus beneden 6) en 7). AANM. 1. Het part. ὧν mag ook in den gen. absol. niet wegblijven; slechts bij ἑκών en ἄκων is het niet noodig, omdat deze zelf als participia werden beschouwd : βασιλέως ἄκοντος, tegen den zin des konings. AaNM.-2. Het subiect van het part. wordt somtijds weggelaten, als het uit den samenhang genoegzaam kan worden opgemaakt; men kan er dan een pron. demonstr., onder verstaan: ἐπεὶ ἐσάλπιγξεν ἐπῇσαν οἱ Ἕλληνες" ἐκ δὲ τούτου ϑᾶττον προῖϊόν- των σὺν κραυγῇ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου δρόμος ἐγένετο ἐπὶ τὰς σκηνάς, nadat de trom- petter het teeken gegeven had, rukten de Grieken op; en toen zij hierna met ge- schreeuw sneller voorwaarts liepen, ontstond er van zelf een marsch in den looppas op de tenten af AANM. 3. De passieve participia van de ww. van melden staan dikwijls alleen als gen. absolutus, terwijl de afhankelijke zin de plaats van het subiect bekleedt : Περικλῆς λαβὼν ἑξήκοντα ναῦς ᾧχετο κατὰ τάχος ἐπὶ Καρίας, ἐςαγγελϑέντων ὅτι Φοίνισσαι νῆες ἐπὶ τοὺς ᾿Αϑηναίους πλέουσιν, Pericles ging met zestig schepen in aller ijl naar Carië, daar de tijding gekomen was, dat Phoenicische schepen tegen de Atheners in aantocht waren. AANM, 4. Somtijds wordt de gen, absol. gebezigd, ofschoon het subiect van den participiaalzin zelf reeds in eene of andere betrekking in den hoofdzin voorkomt, bij- zonder als de hoofdzin op den participiaalzin volgt : μαχομένων δ᾽ αὐτῶν καὶ ἀπορου- μένων ϑεῶν τις μηχανὴν σωτηρίας δίδωσιν, toen zij streden en in verlegenheid waren gaf een der goden hun een middel tot redding. 5) Dikwijls wordt bip het participium, zoowel in af hanke- lijke als in onafhankelijke constructie, een partikel gevoegd, om terstond de soort van betrekking, die het part. tot den hoofdzin heeft, te doen kennen. Zulke partikels zijn: a) van tijd: ἅμα; tegelijk , μεταξύ. intusschen, middenin, αὐτίκα en εὐδύς, dadelijk ; B) van oorzaak of grond: ἅτε; οἷον en οἷα δή. vgl. beneden 6, A. 2; c) van concessie: καίπερ, hoewel. In den hoofdzin staat dan na temporeele participia dikwijls εἶτα, ἐπεῖτα, τότε, toen, na concessieve participia dikwijls ὅμως, ech- ter; niet zelden vindt men na een participium in den hoofdzin ook οὕτως, 200, dat terugwijst op den inhoud van het participium : 296 PARTICIPIUM, ἐμάχοντο ἅμα πορευόμενοι of Ἕλληνες, de Grieken streden tegelijk dat zij marcheerden ; τὸ τοῦ Seo σημεῖον ἐν ἄλλοις λόγοις πολ- λαχοῦ με ἐπέσχε λέγοντα μεταξύ, het teeken van de godheid hield mij in andere redevoeringen bij vele gelegenheden midden in het spreken tegen; ἀποπλεῖ οἴκαδε, καίπερ μέσου χειμῶνος ὄντος, hij vaart naar huis, hoewel het midden in den winter is; ἔφασαν αὐτοὺς οὐ δυναμένους εὑρεῖν τὸ ἄλλο στράτευμα οὐδὲ τὰς ὁδοὺς εἶτα πλανωμένους ἀπολέσϑαι ‚ men zeide, dat zij, terwijl zij het overige gedeelte van het leger noch den weg konden vinden, ver- volgens dwalende omgekomen waren; ἦ γὰρ δοκεῖ τίς σοι, γιγνώ- σκων τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν, ὅμως ἐπιϑυμεῖν αὐτῶν; komt het u voor, dat iemand, die weet dat het kwade kwaad is, toch hier- . ᾿ bd - naar begeert ? συμβουλεύω ἀναπνεύσαντας καὶ αναπαυσαμένους τοῖς id ld er ’ Vd », 9 ᾿ ᾿ ANTTIJTOtG οὕτως εἰς μάχην ἰέναι, ik raad u aan adem te scheppen en wit te rusten en dan slag te leveren tegen die onoverwinnelijken. AANM. 1, γόον het concessieve participium vindt men dikwijls ὅμως, om door eene soort van prolepsis de betrekking van het participium tot den hoofdzin te be- palen; achter dit proleptisch öpwc staat dikwijls nog καί in plaats van καίπερ: σὺν σοὶ ὅμως καὶ ἐν τῇ πολεμίᾳ ὄντες ϑαρροῦμεν, met u hebben wij, hoewel wij in het vijandelijk land zijn, toch moed. AANM. 2. Van ἅμα kan een geheele participiaalzin afhangen: ἅμα ἡλίῳ ἀνατἐλ- λοντι κήρυκας ἔπεμψε περὶ σπονδῶν, tegelijk met het opkomen der zon zond hij herauten, over een wapenstilstand. AANM, 3. Ook na tijdelijke en voorwaardelijke zinnen met coniuncties vindt men οὕτως in den hoofdzin: ἐὰν ᾧ ἑκατέροις μάλιστα συνοίσει, ταύτῃ καὶ τὰς συνϑήκας ποιησώμεϑα, οὕτω μάλιστ᾽ ἂν συμμένοιεν,, als wij het verbond op die wijze maken, waarop het voor beide partijen het voordeeligst zal zijn, dan zal het wel het best in stand blijven. 6) Bijzonder belangrijk is het gebruik van de partikels ὡς en ὥσπερ bij het participium. Deels drukken zij een voorwendsel uit (evenalsof), deels geeft de schrijver daardoor te kennen, dat de in het participium begrepen gedachte niet de zijne is, maar die van het hoofdsubiect (in de meening dat, in de overtui-- ging dat). Beide partikels kunnen zoowel voor het af hankelijke als voor het onafhankelijke participium geplaatst worden en men vindt behalve den gen. absol. ook een accusativus absolutus met we ἀποδώσων τὴν ἀρχὴν καταμεϑύσας αὐτὸν ἀπέσφαξεν, Archelaüs ontbood zijn oom, evenalsof hij hem de regeering wilde terugge- we en ὥσπερ; negatie is où: ᾿Αρχέλαος τὸν Setov μεταπεμψάμενος 5) In het ion, wordt behalve ἅτε en ola in deze beteekenis ook gebezigd ὥστε, b. ν, ἅτε δὲ ἐόντες διάφοροι ἰδηλέοντο αὐτοὺς ὥστε δὴ ϑαλασσοκράτορες ἰόντες, en als vijanden kwelden zij hen, daar zij namelijk ter zee de overmacht hadden. ῷ $ 61, PARTICIPIUM. 297 ven, en vermoordde hem na hem dronken gemaakt te stern ; « ad ; ΙΝ Βοίσκος ὁ πύκτης τότε διεμάχετο ὡς κάμνων τὴν ἀσπίδα μὴ φέρειν, Boiscus de vuistvechter verzette er zich toen tegen zijn schild te …. . 5 é e - 5 ᾿ dragen onder voorwendsel, dat hij vermoeid was; ὡς οὖν ἀπηλ- _ λαγμένοι τούτων τῶν κακῶν ἡδέως ἐκοιμήδησαν, daar Zij een dose ongelukken bevrijd waren, sliepen zij aangenaam; ov δεῖ ἀϑυμεῖν ὡς οὐκ εὐτάκτων ὄντων ᾿Αϑηναίων, men moet niet moedeloos zjn, evenalsof de Atheners tuchteloos zijn; Σωκράτης εὔχετο πρὸς τοὺς ϑεοὺς ἁπλῶς τἀγαϑὰ διδόναι, ὡς τοὺς ϑεοὺς κάλλιστα εἰδότας ie ἀγαϑά ἐστιν, Socrates bad tot de goden eenvoudig het goe 2 te geven, daar hij meende, dat de goden het best wisten, wat goe 6 AANM. 1. Niet de acc. absol., maar de gen. absol, wordt gebruikt, als het bood w. 