Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Achoka was de zoon van Bindusara en de kleinzoon van Chandragupta, den stichter der Maurya-dynastie. Bij den dood zijns vaders was hij stadhouder te Ujjain. Zoo zeggen de Singhalese kronieken, en dat klinkt volstrekt niet onwaarschijnlijk. Eenige jaren vroeger had hij op een zijner reizen te Vidisa gekomen, liefdesbetrekkingen aldaar aangeknoopt met de dochter van een rijken koopman, uit welke verbintenis een zoon, Mahendra, en een dochter, Sanghamitra, geboren werden. Minder geloofwaardig klinkt het dat Achoka om zich van ’t bewind meester te maken van zijn 400 broeders er 99 doodde en alleen den honderdsten, zijn eenigste volle broeder Tishya — die wij bij gelegenheid van het monniken-oproer te Pataliputra ontmoet hebben — in het leven spaarde. Hij begon met Sumanas, den oudsten zoon van Bindusara, uit den weg te ruimen, en vermoordde de 98 overigen achtereenvolgens. De oudste kroniek verhaalt dat de moorden geschiedden na het Zeker is het dat Achoka later in een paar zijner edicten van Ujjain en Takshashila als hoofdplaatsen van stadhouderschappen spreekt en bepaaldelijk het eerste als zetel van den kroonprins vermeldt. Thans Bhilsa nabij Sanchi, vermaard wegens de overblijfselen van Buddhistische bouwkunst; Mahaw. 83 noemt de plaats Cetiya-giri, d. i. Caityaberg. De naam Sanghamitra is eigenaardig Buddhistisch. Daar Achoka eerst veel later bekeerd werd, moet men veronderstellen dat de moeder de Drie Kleinooden vereerde. Hiermede strookt het bericht in Mahaw. t. a. p. dat zij te Cetiya-giri eenen Vihara had laten bouwen. Kerkengeschiedenis. Vierde jaar, d.w.z. volgens de Singhalese theorie, in de jaar na de bekeering, doch elders dat ze voor de kroning plaats hadden. Een ander bericht zegt dat Acoka »vier jaar lang het gezag uitoefende, bezig met hen (zijn 99 broeders) te dooden.« Het heet dat de broedermoorder vier jaar lang heerschte alvorens plechtig gekroond te worden. Intussen blijkt een der kronieken zichzelf niet gelijk, want men leest daarin: »(Acoka’s) vader gaf den kost aan 60 duizend brahmanen; ook hij zelf gaf hun drie jaar lang den kost.« Anzien, volgens de Singhalezen zelf, de koning drie jaar na zijn kroning zich bekeerde, zo volgt dat het regeeringsbegin en de kroning op hetzelfde tijdstip vielen. De verwardheid in de Singhalese geschiedbronnen is van die aard dat men dikwijks in twijfel staat waaraan ze te moeten toeschrijven; of aan de verregaande onnozelheid der schrijvers, of aan hun overtuiging dat degenen voor wie hun berichten bestemd waren die eigenschap bezaten. Zo behelzen alle bronnen een uitvoerige beschrijving van de buitengemeene voorrechten die aan Acoka uit kracht van zijn kroning nog voor zijn bekeering ten deel vielen. Zijn heerschappij strekte zich uit een Yojana beneden de oppervlakte der aarde, en even zooveel boven in de lucht. Elken dag brachten de goden hem kruiken met water uit het meer Anawatapta in het Sneeuwgebergte; voorts welriekende tandenreinigers uit twijgen van de betelstruik; myrobalanen en rijpe mango's; veelkleurige kleedingstukken; suikerriet, betelnoten, enz. Ook de Nikkervorsten leverden dagelijks welriekende poeders en zalven; de papegaaien voerden 9000 vrachten rijst, welke de muizen ontbolsterd hadden, aan; de bijen maakten honing; de beren smeedden; liefelijk kweelende zangvogels betaalden hun cijns aan den doorluchtigen alleenheerscher met liederen. Mahâv. 25. Sutta-W. I, p. 300. Wegens de 9 delen der aarde. Dipaw. 6, 2; Sutta-W. t. a. p. GEKENSCH. 299 LU Dit alles zou men kunnen verklaren als een allegorische beschrijving van de macht eens alleenheerschers, aan wien de opbrengst der mijnen in de ingewanden der aarde toebehoort, en uit alle oorden des rijks een keur van natuurvoortbrengselen wordt geleverd: ijs uit den Himalaya; kostelijke vruchten, spijzen en weefsels uit verschillende streken: wilde dieren voor de diergaarden en zangvogels voor de kooien. Welken naam de scheppers van dergelijke verhalen ook verdienen mogen, die van trouwhartige kroniekschrijvers zeker niet. Het mag allesbehalve naïef genoemd worden, wanneer verteld wordt dat Acoka den grooten slangenvorst .Kâla (d. i. Tijd), wiens levensduur een Aeon bedraagt en die de A Buddha gezien heeft, liet halen en deze verzocht een schouwspel te vertonen, bestaande in een voorstelling van den »Volmaakt-wijzen, den Buddha, den draaier van het rad der Wet, wiens heerschappij oneindig is.” De slang voldeed aan het verzoek, door een allerprachtigsten Buddha met de vereiste 32 kenmerken en bijbehorend decoratief te laten verschijnen. Het was een verkwikking voor aller ogen. Daarom werd bij die vertooning een feest gevierd, dat zeer eigen- aardig »het Oogfeest” heette en een week duurde, * In de oudste bekende redactie gebeurt dit mirakel, d. i. natuurverschijnsel, vóór de be- keering des konings; ook bij Buddhaghosha gaat het verhaal de vermelding der bekeering vooraf; in de latere kroniek is het stuk verplaatst, ten einde de vertooning te laten plaats hebben na de bekeering. De Noordelijke overleveringen, die onderling aanmerkelijk afwijken, onderscheiden zich door een zeker romantisch waas, hetgeen hun geloofwaardigheid niet verhoogt, al is het niet meer dan billijk te erkennen dat ze in buitensporigheid voor de Zuidelijke onderdoen. Hetgeen ze 1 Sutta-W. I, p. 29. Dîpaw. p. 29. Mahâv. p. 29. Het is duidelijk genoeg, niet alleen dat de Buddha hier niets anders is dan de Zon, maar ook dat de schepper van het verhaal daarvan volkomen bewust was, wat dan ook de naschrijvers er bij mogen gedacht hebben. In Dîpaw. 6, 14 wordt gesproken van een wonderlijk resultaat uit een aalmoes (of: aalmoezen) verkregen. Jammer dat de koning nog geen gelegenheid had gehad zijn mildheid aan de Śākyamuni te tonen. 300 GESCHIEDENIS, melden, mag niet met stilzwijgen worden voorbijgegaan, al was het maar om de geest dier vertellingen te doen kennen. Bindusara had bij een brahmaanse jonkvrouw uit Campa, het heden- daagsche Bhagalpur, twee zonen verwekt; Aokha en Vigataka of Vittataka. Om te weten te komen welke onder zijn zonen het meest geschikt was om het rijk te erven, stelde de koning, op raad van zekeren bedelmonnik Pingalavatsa, de prinsen — hun aantal wordt niet opgegeven — op de proef. Deze zoogenaamde proef, welke eigenlijk bestond uit een proef van de kunst een waarzegger om uit zekere gebaren en verrichtingen van Aokha diens toekomst te voorspellen, viel ten voordele van de laatste uit. Een poos later werd de veelbelovende prins met een viervoudig leger uitgezonden om de stad Takshasilaa aan ‘s konings gezag te onderwerpen. Ofschoon een viervoudig leger anders uit voetvolk, strijdwagens, paarden en olifanten bestaat, ontbraken aan dit volledige leger zoowel soldaten als wapens en wagens, dus alles. Gelukkig leverde zulks geen bezwaar op, dewijl Aokha krachtens zijn zedelijke verdiensten de verschijning van wapens en manschappen eischte en de goden terstond aan zijn eis voldeden. Toen de prins met die geduchte macht voor Takshashila verscheen, gaven de inwoners zich over, zodat hij gelegenheid kreeg zijn veroveringstochten voort te zetten tot dat hij de geheele aarde aan zich onderworpen had. Onderwijl stonden de bewoners van Takshashila weerom op. Bindusara zond ditmaal zijn zoon Susima tegen hen af, doch deze, minder gelukkig dan zijn broeder, kon er maar niet in slagen de stad te veroveren. De koning sloeg aan ditmaal zijn zoon Ajatasattu aan. 3 Burnouf vertaalt dezen naam met "celui duquel le chagrin est éloigné". Maar "schagrin" is Gokha, en niet agoka; dat feit kan door de gemeende of niet gemeende onzinnige verklaring van Buddhistische uitleggers niet veranderd worden. Wigatgokha kan betekenen "Ako die weggegaan is", of, in verband met kla bijv. (tijd) "toen A. weg was". Over het karakter van dit allegorisch wezen later meer. 3 De Singhalezen noemen dien oudsten zoon Sumanas. KERKGESCHIEDENIS. 't Kwamen en begreep dat het tijd voor hem werd beschikkingen te maken voor de toekomst. Hij besloot Susima tot zijn opvolger te benoemen en Aoksa als regent van Takshashila aan te stellen. De ministers waren met deze schikking volstrekt niet ingenomen en bedachten een list. Zij smeerden Aoksa in met saffraan en vonden ijzeren potten met een afstreek van menie — wat dit dan ook betekenen moge — en meldden aan de koning dat de prins ziek was. Toen de vorst al bijna dood was, brachten zij den in volle dosis uitgeruste prins bij de koning en gaven dezen den raad dat men Aoksa al vast op de troon zou plaatsen tot tijdelijk Susima teruggekeerd was. De koning werd zeer boos, maar de prins riep uit: »Zo de troon mij van rechtswege toekomt, mogen dan de goden mij de diadeem op het hoofd plaatsen!» Deze woorden waren hem nauwelijks over de lippen gerold of de goden ijlden toe en volbrachten zijn wens. Bij het zien van dit wonder spuwde Bindusara heet bloed uit de mond en gaf de geest. Op de tijding van het gebeurde keerde Susima ijlings naar Pataliputra terug en poogde zich van de stad meester te maken, doch kwam ellendig om in eenen put, die de sluwe Radhagupta, de minister van Aoksa, hem gegraven had. In een sterk afwijkende redactie van den roman leest men dat Aoksa de zoon was van koning Nemita en geteld in overspel bij een koopmansvrouw. Hij had zes oudere halfbroeders: Lakshmana, Rathika, Sankhika, Dhanika, Padmaka en Anupa. Toen de opvoeding van Aoksa voltooid was, vernamen zij in vertrouwen van een oude brahmaanse Rādha is een naam van de maand Vaikāha; Viśhṇu van Caitra; en in zoover mag men niet beweren dat Viśhṇugupta en Rādhagupta identisch zijn. 3 Tāran. 26. 3 Nemi, omtrek, kring, verschilt weinig van bindu, ronde schijf. Nemi, hetzij een kunstmatige of een verbasterde vorm, komt dus in hoofdzaak overeen met Bimba-sāra (al. Bimbi-sārn), waarmede Bindusāra onwillekeerig of opzettelijk verward is. De Bindusāra van den roman, is een spuwer van heet bloed de maan. Ook hieruit volgt de verwisseling van Acoka, den mythischen namelijk, met Ajātagatru. 302 KERKGESCHIEDENIS, waarzegger dat de prins bestemd was om eens koning te worden. In tussentijd maakte de talentvolle bastaard zich verdienstelijk door ’t onderwerpen der oproerige Nepaleezen en der Khasa's, tot belooning waarvan hij van zijn vader de stad Pataliputra ontving. Daar leefde hij gedurende eenige jaren in alle weelde en zwelgende in de genietingen der jeugd. Toen in het land van Magadha koning Camasa overleden was en geen zijner zonen den troon wilde beklimmen, werd het bewind eenige jaren lang door den minister Gambhîracila gevoerd. Koning Nemita kreeg twist met dezen; er ontbrandde een oorlog aan den oever van den Ganges, waaraan de 6 oudere zonen van Nemita deelnamen. Onder de bedrijven kwam Nemita te sterven. De twee ministers hielden de tijding van ’s konings overlijden geheim om den moed der lieden van Magadha niet te doen aanwakkeren en voerden een poos zelf het bewind, niet langer dan een week, want toen lekte het bericht dat de koning dood was uit en verkozen de burgers niet meer aan de bevelen der ministers te gehoorzamen. Op dat pas schoot het den ministers in de gedachte dat het bewuste door den waarzegger voorspelde tijdstip gekomen was, en dat was de reden dat zij Acoka ontboden en hem op den troon plaatsten, Toen de 6 prinsen de Magadhaschen geslagen en de zes steden bemachtigd hadden, bleven zij in die zes steden heersen, met hun 500 ministers, zonder noordwaarts van den Ganges te trekken. Na eenige jaren, die Acoka in vreugde doorbracht, vanwaar hij den bijnaam van Kama-Acoka (d. i. Min-Acoka) ontving, geraakte hij in twist met zijn broeders, voerde enige jaren lang oorlog tegen hen en doodde ze eindelijk, mitsgeldes hun 500 ministers. 2 Crausti, Ayodhya, Benares, Vaikali, Rajagraha in Campa. 3 Ongelukkig liggen 4 van die 6 steden noordelijk van de Ganges. 4 Eeuwen niet zóó gewijzigd worden dan door opzettelijke vervalsching. Hoe het zij, de getuigenissen omtrent de jeugd van Asoka zijn onderling tegenstrijdig en zelfs tegengesteld, en aangezien zulke getuigenissen niet geloofwaardiger worden door willekeurige verminking, laat zich zonder andere gegevens — die tot nog toe niet voorhanden zijn — niets omtrent de broedermoorden van Asoka bepalen. Zeer stellig zou elk rechter iemand die aangeklaagd was van honderdvoudigen broedermoord, na zulke getuigen gehoord te hebben, vrijspreken. Zeer stellig is ook de Zuidelijke 'overlevering' verreweg de buitensporigste. Aan deze laatste zullen wij nu op nieuw het woord laten. Asoka werd, na vier jaren geregeerd te hebben, gekroond in het volle twintigste jaar. Zoo dit enigen zin heeft, dan is het deze dat hij den 22-jarigen leeftijd bereikt had. Wel is waar strookt dit niet met het bericht dat hij toen reeds een zoon, Mahendra, had van 44 jaar, doch dit levert geen bezwaar op, vermits de Singhalezen zelfs kleine kinderen, zoals men gezien heeft, als vadermoorders laten optreden, en wat even sterk is, een knaapje van 7 jaar als Arhat, gelijk straks zal verhaald worden. De geschiedenis van dit wonderknaapje, hetwelk in de bestierende hand eenige monniken het werktuig is geworden tot Asoka's bekeering, is een juweeltje in haar soort en verdient wel in den minst opgesmukten vorm te worden medegedeeld. Dit ronde getal geeft de Dîpaw. 6, 21. 3 Van wanneer die zoogenaamde overlevering dagteekent is onbekend. Buddhaghosa, die telkens oudere heugverzen aanhaalt, kan zich bij de geschiedenis van Aoksa op geen enkele beroepen. De oudste kroniek is tusschen 300—400 na Chr. opgesteld. Ten tijde van Keizer Julianus kwam een Singhaleezisch gezantschap te Rome (Ammianus XXII, 7, 10), en het is dus volstrekt niet onmogelijk dat verhalen of fabels over Constantijn de Grote hun weg naar Indië gevonden hebben, en naar Indische gewoonte tot onkenbaar verhaspeld zijn. Reeds lang vóór gemelde gezantschap moeten berichten uit het Westen naar Indië overgekomen zijn, want het handelsverkeer was zeer levendig. Dipaw. 6, 26. Candragupta was nog zeer jong toen hij koning werd, zodat na 24 jaar, bij zijn dood, Bindusara, vermoedelijk weinig over de 20 was. Dat de laatste na een regeering van 27 jaar een jongeren zoon van 20 jaar naliet, is dus verre van onwaarschijnlijk. Dipaw. 6, 34; Satta-W. I, p. 301; Mahâw. 25. Toen Sumanas, de oudste zoon van Bindusara, in de onbarmhartige handen van Ácoka gevallen was, vluchtte zijn vrouw, Sumanā, in een hoog zwangere toestand naar een door Cândāla's bewoond dorp, en beviel daar van eenen zoon, dien zij uit dankbaarheid voor de bescherming, haar door de genius van een baniaanboom verleend, den naam van Bānīāṇ (Nīgrohda) gaf. Toen het prinsje zeven jaar oud was, werd het door zekeren Senior, den grooten Varuṇa (den Oceaan) in de gemeente (van Buddha) opgenomen. Daarbij deed zich het geval voor dat de knaap onmiddellijk na de afscheiding van het haar den graad van Arhat erlangde. De jonge Śrāmaṇera en Arhat was een toonbeeld van monnikendecorum en maakte bij zekere gelegenheid door zijn waardige houding zulk eenen indruk op Acoka, dat deze hem hiet ontbieden en verzocht zijn onderricht te mogen ontvangen. Daar hief Bānīāṇ aldus aan: IJver leidt tot het onsterfelijke; nalatigheid leidt tot den dood; De ijverigen sterven niet; de nalatigen zijn dooden gelijk. * Deze spreuk had zulk een gezegde uitwerking, dat de koning onmiddellijk zijn heil zocht in de 3 Kleinooden. * Hij liet zich met zijn vrouwen, kinderen en verwanten als leek aannemen en verordende een groot feest ter ere van zijn overgang tot de religie van Buddha. Sinds die tijd onthaalde hij dagelijks 60 duizend Śrāmaṇa's, na evenzooveel brāhmaanse en andere kettersche monniken te hebben weggejaagd. * De bekeringshad plaats, heet het, 3 jaar na de kroning. Dit komt ongeveer uit, indien men met Bühler adhitisdni (adhityadni) leest in de opschriften van Rupnath en Sahrasharam (Ind. Antiq. 1877, p. 156) en het verklaart als 324. Want de datum van die inscripties is 256 na 't N. en ruim 32 + ruim 1 jaar voor die datum was de koning een gelovig leek geworden; hetgeen ons tot ongeveer 222 na 't N. voert, dus 4 jaar na 218, het officiële kroningsjaar. Bij deze rekening vervallen de vier jaren regeering voor de kroning geheel en al, want 'de geheele regeering van A. duurde 37 jaar; was hij in 214 N. aan het bewind gekomen, dan kon hij in 256 N. niet meer leven. Dit is in strijd met de eigen woorden van den koning, die in zijn edicten, tot die van het 27ste jaar na zijn kroning, verklaart dat hij alle secten gelijkelijk beschermt en welgevallen vindt in het bezoeken van brahmanen en asceten. Hadden de Singhalese berichtgevers nog enige kennis gedragen van die edicten, dan zouden zij niet licht met dergelijke verzinsels voor den dag zijn gekomen. Daarna stichtte hij het klooster Acoka-hof en bouwde de alomvermaarde 84 duizend Vihara's met bijbehorende heiligdommen over geheel Indië. Ter ere van deze heugelijke gebeurtenis werd een groot feest gevierd, dat een week duurde, en bij die gelegenheid smaakte de doorluchtige vorst de voldoening dat de 800 miljoen eenvoudige monniken, de 100 duizend van alle smetstoffe gezuiverde monniken en de 96 honderdduizend nonnen, daar bijeengekomen, te zijnen genoegen een mirakel verrichtten, daarin bestaande dat al de 84 duizend viharas van Indië hem voor ogen getooid werden. Terwijl de vrome monarch daar in de Acokahof met ware verrukking dat heerlijk schouwspel aanstaarde, en in 't besef van zijn zeldzame mildheid jegens de Congregatie met rechtmatigen trots uitriep: "Ik ben een deelgenoot der religie van Buddha", veroorloofde zich de Sthavira Maudgaliputra Tishya op te merken dat de vorst eerst dan met volle recht een deelgenoot der religie zou kunnen genoemd worden, wanneer hij er toe kon besluiten, zijn eigen zoon, Prins Mahendra, en zijn dochter, Sanghamitra, aan de Kerk af te staan. Volgaarne voldeed de koning aan de hem gestelde eschatologie, na zich vergewist te hebben dat zijn beide kinderen — die toevalligerwijze ter plaatse tegenwoordig waren — er niets tegen hadden om de geestelijke stand te omhelzen. De prins en de prinses, alsmede de gemaal van deze laatste, Prins Agnibrahman, en Prins Tishya, de konings volle broeder en tot nog toe onderkoning, alle lieten zich wijden. Dit geschiedde zes jaar na Acoka’s kroning. Wegens al deze blijken van hooge ingenomenheid met de Congregatie verdiende de machtige alleenheerscher ten volle de bijnaam van Dharma-Acoka. Ook de Noordelijken weten dat de koning na zijn bekeering en de bouw der 84 duizend Stupa's genaamd werd Dharma-Agoka, als voorzitter en beschermheer van den Dharma, terwijl hij te voren wegens zijn boosheid als de Wrede, Canda-Agoka, bekend stond. Zij weten met. Dipa. 7, Ll; Sutta-W. I, p. 303; Mahâv. 38. Burnouf Introd. 375. II 20 306 KERKGESCHIEDENIS, welgevallen uit over de gruwelen waaraan de jonge vorst zich zou schuldig gemaakt hebben vóórdat het licht des geloofs hem bescheen; schilderen in de levendigste kleuren hoe hij bij zekere gelegenheid 500 ministers eigenhandig met zijn zwaard het hoofd afhieuw; hoe hij een andermaal 500 zijner vrouwen levend liet verbranden; hoe hij een plaats van foltering liet inrichten, naar het model van Yama's hel, die hij eens op zijne zwerftochten zou gezien hebben. Dat beloofde verblijf was uitwendig schoon en uitlokkend genoeg, maar wees degene die zich door den schijn liet verleiden om het binnen te treden! Dan maakte zich een onbarmhartige beul, de wreede Girika, van den ongelukkige meester en folterde hem op de allermoeilijkste wijze. Op eenen goeden dag gebeurde het dat zekere Samudra (d.w.z. Oceaan), een monnik, die het land doortrok om aalmoezen op te zamelen, te Pataliputra kwam en het fraaie gebouw in zijn oog kreeg. Niets kwaads vermoedende trad Samudra — die, terloops gezegd, een koopmanszoon was en op zee geboren, van waar zijn naam — de verraderlijke schoone helsche woning binnen. Onmiddellijk sloeg de beul beslag op hem en zeker zou hij met het martelwerk een aanvang gemaakt hebben, hadde hij zich niet laten verbieden om den weerlozen monnik een week uitstel toe te staan. Toen de termijn verstreken was, greep Girika zijn slachtoffer, wierp hem in een metalen ketel welke met bloed, vet en uitwerpselen gevuld was, en ging toen het vuur stoken. Te vergeefs: het vuur wilde geen vlam vatten, en de monnik zat bedaard en ongedeerd, met de beenen gekruist, op een lotuskussen. Het was een vreemd geval; men haalde den koning er bij, en als deze haastig met een stoet van enige duizenden aansnelde, was hij getuige van het ene mirakel vóór, het andere na. In stomme verbazing zag hij hoe de monnik zich uit den ketel als een zwaan in de lucht verhief, en met diepen eerbied vraagde hij den heiligen man wie hij was. Samudra, het juiste ogenblik gekomen ziende, maakte zich bekend als een zoon van Buddha's en knoopte aan die verklaring de mededeeling vast van een voorspelling des Heeren, die gezegd had dat een eeuw na het Nirwana te Pataliputra een koning Acoka zoude opstaan, die de reliken des Heeren zou verspreiden. Hij besloot zijn rede met een ernstige verwarring aan den geweldenaar om voortaan het volk met zachtmoedigheid, en niet met wrede, te behandelen. De koning was diep getroffen: hij bekeerde zich, zocht zijn toevlucht in de drie Jelly's ! en deed de gelofte de aarde met heiligdommen te bedekken ter ere van den grooten Meester. Na de voltooiing der gewijde bouwwerken, welke nu eens Caitya's, dan weer Stupa's of Vihara’s genoemd worden, werd een groot feest gevierd. Zeven dagen lang bezocht de koning, met zijn gevolg, op de schouders van forsche kabouters gezeten, al die gebouwen over geheel Indië. Op de achtste dag koesterde Acoka den ernstigen wensch zelf Buddha te worden. Het algemeen geloofde niet dat die wensch zou vervullen, want het twijfelde of de vorst wel de hoogste wijsheid bereikt had. Doch zodra een aardbeving van eenen bloemenregen vergezeld op zijn konings woorden volgde en zijn bede bezegelde, verstomde elk twijfel. Het is een gevaarlijke onderneming uit zulke vertelsels, die in tegenstelling tot de oudere mythische verhalen het karakter van sprookjes dragen, historische waarde te willen slaan. Aan de ene kant staat het vast dat zij flardjes waarheid bevatten, o.a. het feit van Ashoka's overgang tot het Buddhism, en daarom zal men met enige waarschijnlijkheid kunnen stellen dat de kleinzoon van Candragupta een stormachtige jeugd gehad heeft en in den beginnen zijner regeering meer zondigde door overmaat van gestrengheid dan door zachtmoedigheid. Ook mag men het als zeker beschouwen dat hem de bijnaam van Dharma-Ashoka gegeven werd, al is het ietwat twijfelachtig of het algemeen hem zoo noemde omdat hij een bevorderaar was van den Buddhistischen Dharma, want dit vormt geen tegenstelling tot Canda, de Wreede, noch tot Kama, de Min. Bij Taran. 31 is de monnik wel degene die den eersten stoot geeft tot de bekeering, doch Yagas of Yagodhwaja de biechtvader en leermeester des konings. Piyadassi zelf gebruikt in zijn edicten vaak het woord dharma zo, dat men het mag 20% 308 KERKGESCHIEDENIS. Indien wij niets anders van Ashoka wisten dan wat uit de Buddhistische bronnen, Noordelijke en Zuidelijke te gader, te putten is, dan zoude men tot de gevolgtrekking moeten komen dat hij een vorst was van zeldzame onbeduidendheid, en alleen in zo voorrechte merkwaardig als hij half monster, half idioot was. Geen enkel goede daad, geen enkel edele opwelling, geen enkel treffend gezegde hebben zijne geloofsgenoten van hem opgetekend. Om zijn karakter als mensch en vorst te leeren kennen, blijven ons dus niets over dan zijne eigene zedepreeken, zo als hij die op rotsen en steenen zuilen heeft laten griffiëren. Men heeft de edicten van Dewânâmpriya, de vrome koning, ijverig geradepleegd, ook en vooral om op te sporen welke gegevens ze bevatten aangaande den toenmaligen staat der Kerk. Sommige hebben zelfs in die staatsstukken een soort van kort begrip der Buddhistische zedeleer gezocht. Die is er niet in te vinden. Piyadassi spreekt en preekt tot zijn volk niet uit naam van de Kerk of van den Buddha, maar uit zijn eigen naam. Met allen eerbied voor den Meester, schrijft hij den groei en bloei van deugd, zedelijkheid en goedertierenheid jegens al wat leeft niet aan den Buddha middellijk of onmiddellijk toe, maar uitsluitend aan zichzelf. Zodan hij de uitvinding van menschlievende denkbeelden en van den afkeer om levende wezens te dooden niet zichzelf toeschreef, dan was het omdat hij zich daardoor belachelijk zou gemaakt hebben, want in zijn tijd wist iedereen in Indië dat asceten van alle richtingen dezelfde denkbeelden verkondigden. Zijne taak kon alleen zijn, maatregelen te nemen dat de beginselen, welke de asceten en verlichte lieden huldigden, in toepassing zouden komen met religie; wel te verstaan als religie boven geloofsverdeeling, want zijn Dharma-plakaten zijn voor alle gezindten bestemd. Alleen in zijne allerlaatste stukken toont hij zich onverdraagzaam en dweepziek. De enige schrijver die hem prijst als een vorst die „trouw zijn woord hield” is een niet-buddhist, de brahmaan Kahlana, in Râja-Tarangini 1, 111. Dezelfde vermeldt ook dat Acoka nadat zijne snoodheid tot bedaren was gekomen, de leer van den Jina (Buddha) omhelsde en tal van Stûpa's in Kashmir bouwde. Een andere Kashmirees, Bâna, spreekt van Canda-Agoka als een groot veroveraar, die tot het rijk der Amazonen doordrong; een variatie, schijnt het, van de Middeleeuwsche Alexandersage. KERKGESCHIEDENIS. 309 Passend gebracht worden onder alle klassen der bevolking. Zijdelings mag de koninklijke prediker de zaak van ’t ware geloof hebben willen begunstigen, het neemt niet weg dat hij er eene ere in stelde voor de geestelijke belangen van alle gezindten, ieder op hare wijze te zorgen. Het beste algemeen overzicht van hetgeen Pyadassi tot aan het 28ste jaar na zijne kroning gedaan had om het tijdelijk en eeuwig heil zijner onderdanen te bevorderen, vindt men in eene der Delhische plakaten, waarvan we den zakelijken inhoud hier laten volgen. . De koning begint met de volk te verkondigen dat de vorsten van vroegeren tijd reeds getracht hadden het volk in Dharma te doen toenemen, zonder daarin te slagen. Bij hemzelf was dezelfde gedachte, die ook vorige koningen bezelden had, opgekomen; hij had op middelen gepeinsd om zich de bereidwilligheid van het volk te verzekeren en zodoende te zorgen dat het naar den eisch in Dharma toename en een hooger standpunt in Dharma inname. Ten dien einde besloot hij voordrachten over Dharma te laten houden en bij edicten onderwijzing in Dharma uit te delen. Aan dat besluit was uitvoering gegeven. Hij had ook geschikte personen aangesteld om den grooten hoop te onderrichten en te ontwikkelen en over publieke zedelijkheid te waken. Hij had beambten aangesteld over honderdduizenden van zielen, met last om op verschillende wijze, door hem voorgeschreven, het volk te leiden in hetgeen goed en vroom was. Met hetzelfde doel had hij Dharma-zuilen opgericht en Dharma-opzichters aangeteld. Langs de groote wegen had hij baniaanboomen laten planten. Te recht heeft de Heer E. Thomas, The early faith of Aokha (Journ. R. As. S. New ser. IX, 155) aangetoond dat de denkbeelden des konings tot op de laatste jaren meer Jainistisch dan Buddhistisch zijn, hoewel het ongekomen niet bewezen is dat Piyadassi vormelijk ooit tot de secte der Jaina’s behoord heeft. Cunningham Corp. Inscr. edict VII en VIII van Delhi. Zulke beambten hadden ook toe te zien op de menschlievende behandeling der gevangen, en waren tevens belast met rechtspraak, zooals blijkt uit edict IV van Delhi en V van Girnar enz. Uitvoeriger wordt van de aanstelling van deze beambten, de Dharma-mahâmantarâ’s, gesproken in edict V van Girnar, enz. Gelijk wij daar zien, werden dezulken aangesteld om het opzicht over Dharma uit te oefenen onder alle secten, zelfs in de aangrenzende landen. Kerkgescchiedenis, om lommer te verstrekken aan mensen en dieren; mangoboschjes te laten planten; op elke halve Kos (== 1 paal) afstand putten te laten graven en trappen (om tot het water af te dalen) te laten maken; en op verschillende plaatsen voor een menigte gelegenheden, waar mensen en vee te drinken konden krijgen, gezorgd. Evenals vroegere koningen had hij op meer dan één wijze getracht door zulke geriefelijkheden het algemeen welzijn te bevorderen, en hij had het gedaan ten einde de mensen te bewegen den Dharma te volgen. Aan de Dharma-opzichters had hij eenen werkkring, die zich over allerlei zaken van liefdadigheid uitstrekte, aan gewezen, en wel onder alle gezindten, zoowel van monniken als van leeken. Hij had hen aangesteld ten behoeve van de Sangha; ingelijkt onder de brahmaanse Ajivika’s, en ook onder de Nirgrantha’s (gymnosophisten der Jainasekte), en onder de verschillende gezindten, welke ieder afzonderlijk hun eigen Dharma-opzichters hadden. Zooowel de opzichters als andere personen waren belast met de uitdeeling van liefdadigheid, in die voege dat zij en aan de koning en aan zijn gemalinnen elke gunstige gelegenheid om een weldaad te bewijzen te melden hadden, hetzij in de hoofdstad of in de provincie. Tevens waren zij belast met de uitdeeling van liefdadigheid van wegen de kinderen des konings en de overige prinsen en prinsessen; alles opdat krachtdadigheid in de Dharma zoude betoond, en de Dharma betracht worden; opdat die krachtdadigheid, die betrachting van Dharma, welke bestaat in liefdadigheid, waarachtigheid, reinheid, zachtmoedigheid en braafheid, onder de mensen zoude toenemen. Al het goede nu, wat de koning verricht had, was door de mensen bereidwillig aangenomen en opgevolgd, zodat zij reeds vorderingen gemaakt hadden en nog wel verder zouden maken in gehoorzaamheid jegens ouders en leermeesters, in onderdanigheid jegens de ouderen van dagen, in de betamelijke bejegening van brahmanen en asceten, van armen en ongelukkigen, zelfs van slaven en bedienden. Daarna verklaart de koning dat de Dharma onder de menschen was toegenomen op tweeërlei wijze: ten eerste — en dat was het minste — door verordeningen, zoals de verbodsbepalingen tegen het dooden van zekere dieren, en door andere edicten; ten tweede — en dat was het voornaamste — door vrijwillige onthouding, d.i. door na te laten schepen leed te doen en dieren te slachten. Hij drukt verder de hoop uit dat zijn zonen en naven het gegeven voorbeeld mogen volgen, zolang zon en maan bestaan zullen, want door zulks te doen zullen zij hier en hiernaals heil deelachtig worden. Ten slotte vermeldt hij dat hij het edict had laten schrijven 27 jaar na zijn kroning, en dat het gegraveerd zou worden te geschikter plaats, hetzij op steenen zuilen of op steenen tafels, opdat het blijvend zou blijven. De punten, in dit plakaat opgesomd, komen voor het meerendeel ook op de edicten van oudere dagtekening voor, niet zelden met meer uitbreiding. Zoo lezen we in een stuk, uitgevaardigd in het 13de jaar na de kroning, dat de koning zich niet vergenoegd had met boomen te laten planten en putten te laten graven ten nutte van menschen en vee; hij had ook gezorgd dat geneeskrachtige kruiden, wortels en vruchten op plaatsen waar ze ontbraken geplant werden; zoowel in zijn eigen gebied als in aangrenzende rijken, in Indië, op Ceilon en in de landen van den Griekse koning Antiochus en diens naburen had hij gezorgd voor geneesmiddelen ten bate van menschen en vee. Eene verordening uit het jaar 26 behelst uitvoerige bepalingen waarbij het vangen en dooden van sommige dieren volstrekt verboden, van andere slechts op bepaalde tijden toegestaan wordt. Hoe Acoka zelf voorging met een voorbeeld te geven van een matig gebruik van dierlijk voedsel, deelt hij mede in een ander plakaat, uitgevaardigd 12 jaar na zijn kroning. "Vroeger", zegt hij, "werden in de keuken van koning Piyadassi dag aan dag honderd duizenden van dieren voor de vorstelijke tafel geslacht; thans echter, op het tijdstip waarop dit edict geschreven is, wordt niet langer dan noodzakelijk is voor het leven een aantal van deze dieren geoffreerd. In een edict van Delhi enz., waarbij het dooden van sommige dieren volstrekt verboden, van andere zeer beperkt wordt, en in een ander edict van Girnar enz., waarvan de laatste en over het algemeen beste vertaling te vinden is bij Senart, Inscripties van Piyadasi, p. 73, erkent de koning zijn eerbied en liefde voor de Boeddha, de Leer en de Sangha, en geeft aan de Congregatie te kennen dat enkele godsdienstige werken, waaronder ook een algemeen kort begrip van de discipline en een door de Boeddha uitgesproken zedepreek, door de monniken en nonnen zullen geleerd en in het geheugen geprent worden, gelijk ook door de leeken van beide kunne. Magadha's koning treedt hier op als beschermer, ja als regelaar des geloofs, en ondanks alle eerbied voor de Congregatie schrijft hij voor, welke boeken der heilige Schrift door de gelovigen moeten bestudeerd worden, zoodat het al den schijn heeft dat hij zich in zeker opzicht boven de geestelijkheid stelt. Aan brahmanen zou een verstandig vorst niet licht zulk een "wens" te kennen hebben gegeven; er is althans geen voorbeeld van bekend. Men zou dus kunnen gissen dat de staatkunde niet vreemd geweest is aan Piyadassi's bekeering, en dat hij, om een te invloedrijke geestelijke aristocratie als de brahmaanse te fnuiken, een sekte begunstigde welke in gedweeheid en kruiperigheid niets te wenschen overliet. Dan, aan zulke gissingen zal zich geen geschiedvorscher wagen, zoolang hem geen behoorlijk gestafde feiten bekend zijn waaruit men moet opmaken dat de Indische keizer om redenen van staat den Sangha begunstigd heeft. Piyadassi's geheime drijfveren zijn ons onbekend, en het is niet geoorloofd hem gevoelens en denkbeelden toe te dichten. Alleen zijn daden — en daarvan is weinig met voldoende zekerheid bekend — en zijn woorden mogen wij vrijelijk beoordelen, en van deze laatsten valt het niet te ontkennen dat ze soms een minder gunstig licht op zijn karakter werpen. Alles behalve indrukwekkend is de toon die hij aanslaat waar hij spreekt over de verovering van Kalinga. Het eerste uitdrukkelijk geeft de Buddha aan de monniken de vergunning om in een zaak die tegen zijn eigen voorschriften indringt "den koningen ter wille te zijn; Mahâ-V. 3, 3. KERKGESCHIEDENIS. 315 gedeeltelijke van het edict waarin van die gebeurtenis sprake is, mag hier eene plaats vinden. ! >In het negende jaar na zijn kroning heeft koning Piyadassi Dewanampriya zich Kalinga veroverd. Veel meer dan honderd duizend zielen zijn dien ten gevolge weggevoerd; een honderd duizend zijn er gedood, en even zoveel gestorven. Zodra Dewanampriya de tijding ontvangen had dat Kalinga veroverd was, heeft hij, waar de Dharma (gerechtigheid) zoveel schade had geleden, zijn liefde voor den Dharma betoond en onderwijzing in den Dharma uitgevaardigd. O! wat had Dewanampriya een berouw toen hij Kalinga veroverd had! Want de gewelddadige dood, de sterfte en de wegvoering van mensen bij de verovering van een land, dat nog nooit onderworpen was geweest, deden Dewanampriya pijnlijk aan en bezwaarden hem. Verder worden de verschrikkingen van een oorlog afgeschilderd. Dat alles klinkt in de mond van iemand die zelf een verdelgingsoorlog heeft laten voeren, wel iets schijnheilig. Het einde van het edict, waar op den meest salvenden toon verklaard wordt dat veroveringen door wapengeweld tot stand gebracht niet den naam van veroveringen verdienen; dat alleen de overwinning door (of van den) Dharma een ware verovering mag heeten, omdat alleen een zodanige waarde heeft voor het hier en het hiernamaals, maakt geen gunstiger indruk. De verklaring, in datzelfde stuk, dat men in verschillende rijken van Indië en aangrenzende landen, zelfs van Antiochus, den Griekschen koning, en nog vier andere koningen, namelijk Ptolemaeus, Antigonus, Magas en Alexander, de lessen in Dharma van koning Piyadassi Dewanampriya volgt, zal wel meer aan ijdelheid dan aan gebrek aan waarheidsliefde toe te schrijven zijn; toch is ze weinig geschikt om ons een onbegrensd vertrouwen in al wat de koning verkondigt in te boezemen. In weerwil van de overdreven voorstelling, welke de Indische keizer van den invloed zijner vrome bemoeiingen geeft, mag men het voor gezien houden dat hij ernstige pogingen in het werk gesteld had om zijn lievelingsdenkbeelden ook in andere rijken ingang te doen vinden, en wel door het afvaardigen van gezanten en zendelingen. Tot de landen die opgesomd worden behoort ook Taprobane, zonder dat men uit de beschrijvingen kan opmaken of de overwinning van den Dharma, bepaaldelijk in Buddhistischen zin, op dat eiland meer beslissend en luisterrijker was dan elders. Hierin is trouwens niets wat ons bevreemden kan; want de invoering van de heilige leer op Ceylon dagteekent, officieel, van het jaar 18 na Aokas kroning, terwijl de reeks van plakaten, waartoe het zooeven aangehaalde stuk behoort, niet lang na het jaar 12 uitgevaardigd is. De laatste levensjaren van Piyadassi werden vergald door huiselijke wederwaardigheden. In het 29ste jaar zijner regeering stierf de favoriete sultan, AsandhimittA. Drie jaar later verhief de koning een kwaadaardig schepsel tot den rang van voornaamste gemalin. Deze dwaze vrouw, prat op haar schoonheid, was ijverzuchtig op den heiligen Bodhiboom, omdat haar gemaal dien meer eer bewees dan haar, en zij liet zich door haar wrevel zo ver meeslepen, dat zij om den boom een soort van doren liet planten en zodoende verdwijnen. Wederom drie jaar later, betaalde de doorluchtige heerscher den tol der natuur, na een regeering van 37 jaren. Mahâw. 134; er staat niet bij „van zijn regeering”, doch dit moet bedoeld zijn, want anders komt de rekening niet uit. In de tekst is natuurlijk veel te lezen. Vreemd is tassa-rakkha, haar beschermer, door Turnour vertaald met wan attendant van zijn voormalige vrouw. Een van beide, of er schuilt in die lettergrepen de naam Tissârakkha (overeenkomend met Tishyarakshita, en nog nauwkeuriger met Ti-chi-lo-cha, d. i. Tishyaraksha bij Hiuen Tsang); of de naam is ontstaan uit een of ander bericht, waarin dezelfde woorden als in Mahâv. voorkwamen. De eerste veronderstelling is wel de waarschijnlijkste. Met kleine afwijkingen komt dit verhaal ook voor bij de Noordelijken; Burnouf Introd. 393. Dit moet tusschen 231—226 geschied zijn. 