De geilnauer Zuurbonnen, een der voortreffelijkste minerale wateren van Duitschland ...
DE GEIL N AUER ZUURBRONNEN, een DER VOORTREFFELIJKSTE MINERALE WATEREN VAN DUITSCHLAND. MET ALLEEN OM DESZELFS VOORTREFFEL1JKEN SMAAK, MAAR OOK OM DESZELFS BIJZONDER GENEESKUNDIG NUT. onderzocht en befch reven door w ij 1 e n Dr. AMBÜRGER, Opper 'ff enees kundigen Raad en Apothekar te Offenbach , en Lid van onder fcheidene geleerde Genoot fchappen, l\Iet nieuwe ervaringen van meerdere, de praktijk uitoefenende, Geneesheeren uit verfcheidene flreken verrijkt, ea uit¬ gegeven door Dr. MARSCHALL, Vor ß dijk Ifenburgsch geheime Raad en Lijfarts , NAAR HET H0.06D UITS CH. te Amsterdam, bij L O D E W IJ K van E S, 1815. (De prijs is ééne Stuiver.) " rtry? / ERVARINGEN VAN DE WER KIN Ö VAN HET GEILNAUER MINERAALWATER. Ervaring is de grondflag, zoo wel van alle men. fchelijke kennis, als in het bijzonder van de Ge¬ neeskunde. Hoe meer ervaringen afzonderlijk zo ö wel, als vereenigd, gedaan worden, des te rijker, uitgebreider , juister en vaster word onze weten- fchappelijke kennis , en bijgevolg des te bruik¬ baarder en algemeen nuttiger. Men rekent zich derhalve verpiigt het publiek niet Hechts, maar Geneesheeren de nieuwere ervaringen mede te dee* len welke omtrent de weldadige werkingen van het Geilnauer Mineraalwater genomen zijn. Het is om die reden dat wij de belangrijkfle , ons ter hand gefielde, oorfpronkelijke verklaringen, woor¬ delijk laten afdrukken en mededeelen. Dus fchrijft de Hoogleeraar grIfe in Berlin: „ Onbekend met de werkingen van het geil- A 2 nauer ( 4 ) „ flauer water ombeert de Geneesheer in da „ rij der aangename en werkzame geneesmidde- „ len een der vóortreffeiijkfte. Dr. amburgeh ,, heeft in zijn belangrijk gefchrift de afzonder- * „ lijke gevallen , waar dit , aan Koolzuur en Na* ,, tron , zoo rijk mineraalwater met nut gebruikt „ kan worden , op eene genoegzame wijze uiteen - „ gezet. Ik maak hier met geinige woorden „ van die toeftanden gewag , waarin ik hetzelve ,, met een bijzonder goed gevolg, gelegenheid ,, had aan te wenden.’* ,, Wij bezitten tot verkwikking onzer zieken, na „ zware Operation, middelen genoeg, maar alle ,, worden door het water van de geilnauer bron ,, overtroffen. Bij afwisfeling zuiver, met frara- „ brozenazijn , eenig frambozendroop of wijn „ vermengd, is het de aangenaarnfte verkwikking, „ de voortreffelijktie veifrisfching voor de lijders. „ Het (lilt den dorst, vermindert de in de eerfte j, dagen plaatsgrijpende koortsbewegingen, var, mindert de hooger gefpanne gevoeligheid, en ,, is mij eene dagelijkfehe behoefte bij het ziek- s, beet geworden. ,, Bij aandoeningen der maag, welke met ver- 3, zuring van het maagfap verbonden zijn, vinden „ wij in hetzelve nog altijd vermindering, wan» ,, lieer al het overige te vergeefs aangewend ,, werd. ja ik kan meerdere voorbeelden aanyoe» ren. 33 C 5 ) ,, ren, waar hetzelve alsdan eene volkoraene her- „ Helling bewerkte, wanneer ieder ander middel „ mij begaf. Op de voordeeligfie wijze werkt ,, het in dit opzigt, gedurende het voorjaar, bij ,, den aanvang van het warme weder. Ik laat „ hetzelve weken achtereen op de volgende wijze drinken, met een zoo veel mogelijk daar* ,, bij gepaard dierlijk voedfel. lederen morgen ,, neemt de zieke, nuchter , een kop warme bouil* ,, Ion, drinkt een half uur daarna, terwijl hij „ zich in de opene lucht begeeft, een glas van „ het genoemde water, hetgeen omtrent 6 a 8 „ oneen bevat, wandelt daarop een kwartieruurs, „ ledigt daarna het tweede, en na verloop van „ nog een kwartieruurs het derde.” ,, Lijders aan den (leen drinken het bij volko* „ men gevormden Heen, met verligting, kleine Heenen in de nieren ontlasten zich. Tweemaal „ zag ik de fleenwording geheel opgelost. In beï- „ de gevallen bevatten de afgefcheidene fleentjes zuiver plszuur. Drie zieken weïke ik door „ middel van de fteenfnijding van den Heen ver- ,, lost had, drinken., hetzelve tot heden om voor ,, de terugkering verzekerd te zijn — Bij eenen ,, hunner verrigne ik de kunstbewerking zeer ongaarne, omdat de Héénvoortbfengihg onge. v meen flerk was, gelijk men uit het, zich in verba, zeiade hoeveelheid, ontlastende gruis zien konde. A3 »De C <5 ) ,, De hevigfte pijnen waren alleen in ftaat de kunst- ,, bewerking, ondanks de viess voor eene fpoedïge 3, wederhervoortbrenging des fteens , te ondernemen» 3, Bij het inbrengen van de tang was de blaas ge» ,, heel met kleine en groote fteenen opgevuld. De ,, zieke dronk dadelijk na de kunstbewerking , da» 3, gelijks eene kleine vlesch geilnatier water , gedeel» 3, telijk bij het middag, gedeeltelijk bij het avond 3, eten» Er zijn thans 3 jaren verlopen ; noch gruis 3, noch reekenen van eenen weder voortgebragten h b Iaasfteen verontrusten den met regt dankbaren ,, vereerder van de heilaanbrengende bron. „ De vermenging van dit water door hoogere 3, Galvanifche flroomen in de aarde, welligt met ei- ,, gendommelijk leven voortgebragt , wordt nimmer 33 door de kunst verkregen. Ik hoop dat meerdere „ Geneesheeren naauwkeurige proeven met dit 33 middel zullen nemen,’1 Dr. G R ä F e; Gewoon Hoogleeraar in de Heelkunde aan de Berlijn fche Hoogcfchool , enz*. Vittrekftl uit eenen brief van den Heer Dr. Voigt te Schwarzach bij Kulmbach, 3, De ziekten , waarin zich het Geilnauer water- ,, zeer heilrijk getoond heeft, waren jicht, het zuur C 7 ) zuur in de maag, bij bypochondristen , moeije* ,, lijke waterlozing bij eenen 86 jarigen man, ,» en hoest met eene teringkoorts bij eene door veel kramen bijzonder verzwakte vrouw. 'Vij- „ ders deed hetzelve zeer goede dienden bij j, eene bejaarde zwakke Dame, welke noch hee* ,, te dranken, noch zelfs het gewone water ver- ,, dragen konde; zij dronk het gdlnauer water, ,, als haren gewone drank, met gevoel van welbe- ,, hagen. Met wijn vermengd, was hetzelve voor „ vele gezonden, bij de groote hitte van den ,, zomer van i8ii eene wezenlijke verkwikking. „ Met waarheid kan ik verklaren en verzekeren ,, dat het geitnauer mineraal water een der beste „ minerale wateren is, hetgeen gezonden ver- ,, kwikking , en vele zieken vermindering en ver- ,, fterking verfchaft.” Uittrekfel uit eenén brief van Dr. Maurer te Rumpenheim. * - - - r / M Eene vrouw, ruim 40 jaren oud te S. — leed aan ongemakken in den onderbuik, zonder de oorzaak daarvan te kennen. Zij bevond zich op zekeren dag zeer ongedeld , had reeds eenige da» gen te toren fomwijlerf eenige glazen Geilnauer water gedronken, — * en dezen dag dronk zy fchier eene haive kruik, des avonds, ’s nachts A 4 ®nt- C 8 3 ontftoud ei een« hevige braking en Buikloop* Het gevolg van beiden was de ontlasting van een groot ftuk van eenen lintworm. Zj§ had geen ge¬ neesmiddel hoegenaamd gebruikt. Den volgenden dag gevoelde zij zich zeer krachteloos , dan vond ziel door iets krachtigs te gebruiken fpoedig h er¬ ft e ld. Naderhand gaf ik haar nog verfchil lende werkzame middelen tegen den lintworm, zij ont¬ lastte echter daarvan niet meer , en de vrouw be¬ vind zich tot heden geheel wel. NIEUWE ERVARINGEN. Men weet hoe ved woonplaats 3 luchtfireek , voedfels, levenswijze, gemakkelijkheid en moge¬ lijkheid om zich het noodig onderhoud te ver. fchaffen ; hoe veel godsdien ftige , zedelijke, poli¬ tieke, verftandelijke en andere, het volkskarakter vormende, omftandigheden en toestanden op het ligchamelijk geftel der bewoonders in den gezon. den en zieken Haat invloed hebben, en dezelve fc h ter.Jn.div i dual ife eren . Er is zelfs geene groote af fand van ftreken noodig om een aanmerke- lijk ouderfcheid waar te nemen. Deze eigendom- iii L fipke volksconftitutie is het voortbrengfel van de iiivioeijende oniringing der uitwendige dingen en den groadftag niet Hechts van eigendommelijke volks 9 c s> > Volks en plaatfelijke ziekten , maar ook van de outvangvatbaarheid voor de geneesmiddelen en de tegenwerking op dezelve. De reizende Geneesheer, die de manier van praktifecren in verfchi! lende ftreken waargenomen, of zelf in verfchillende de praktijk uitgeoefend heeft, zal en moet opgemerkt hebben, hoezeer de gifcen van dezelfde geneesmiddelen hier en daar verfchillende zijn en moeten wezen , om de¬ zelfde werking voorttebrengen ; — hoe, op eene zekere plaats , eene kleine gift even zoo veel, ja dikwijls meer ui t werkt , dan in eene ande¬ re eene ongelijk lierkere toediening. En dit geldt niet Hechts van de gift,maar ook van menig een geneesmiddel , als zoodanig. De Geneesheer in het Noorden ondervind van menig een geroemd geneesmiddel op verre na die werking niet, welke aan hetzelve worden toegefchreven , figc hetzelve als onmerkzaam ter zijde , wanneer hij het al niet voor geheel nadceh'g houd , en doet <dit met regt, terwijl de Geneesheer in het Zuiden de gewenschte werkingen daarvan onder¬ vind, het niet ontberen kan, met geestdrift aan* prijst, en dat met hetzelfde regt. Hoe zeer ware het daarom te wenfehen dat een of meerdere van onze beste en correspon¬ derende waarnemers deze , van de Iuchtftreek af¬ hankelijke, gevoeligheid voor de geneesmiddelen, A 5 in (• 1° ) In betrekking tot de volksconftitutie en deszelfs klimatifchen grond verzamelden , zamenvoegden en onder algemeene gezigtspunten rangfchikten. Hoe veel licht zoude daardoor over de leere der ge¬ neesmiddelen verfpreid , en nevens menige andere nuttigheid, ook daaruit dit voortvloeien , dat men de klimatifche werking der geneesmiddelen uit klimati- fche gronden zou leeren kennen , en weten waar dit middel , waar een ander de heüznamfte werkin¬ gen, en in welke giften voortbrengt, en welke middelen , onafhankelijk van alle klimatifche be- ftemming, in alle gevallen, even zeker en even weldadig zouden aantewenden zijn Hieruit zou waarfchijnlijk volgen dat de door de natuur ge¬ mengde geneesmiddelen , en met name de minerale wateren, alles gelijk gerekend zijnde, tot deze laatfte kla fe bij uitfl uiting zouden behooren.. De uitrrekfeJ.s , welke wij hier, uit eigenhandige brieven mededeelen , die uit zeer onderfcheidene en verre van elkander gelegene ftreken vanDuitsch« land toégezonden zijn, voegen wij als bewijzen voor deze Helling aan. , I ïit- *. Cu) 'Ui) trék fel uit eenen brief van den Koninklijken Baijerjchen Stads Phy * ficus en uit de onift reken Van Kulmbachy Dr. BACIIMANN. ' • . ' ‘ > Het Geilnauer Mineraalwater houdt zich in behoorlijk toegeftopte kruiken zeer lang goed , en ik heb hetzelve niet Hechts gedurende den zomer, maar ook in den herfst en den winter, met groot, voordeel, in ongefteldheden van de poortader, en in het algemeen bij verftoppingen in de bloedva* ten, den onderbuik, bij ziekten der piswegen, verflijmingen, maagzuur, fiepende brakingen eiï gruis in de nieren laten drinken. Ik geef hetzelve in vele gevallen, vooral bij ziekten van de zoo'’ danigen die tot bloedophoopingen geneigd zijn ,- boven andere dergelijke ijzer bevattende wateren, de voorkeur. Het ijzer is daarin bijzonder fijn opgelost, en uit hoofde van deszelfs aandeel, kan men het zelfs bij heete ziekten , vooral bij jicht en rheumatifche kgortren, bij zinking en gal- koortfen met citroenfap en zuiker gemengd , als eenen bijzonder verkwikken den en dorstlesfenden drank, ja zelfs in eenige foorten van longtering, met melk gemengd , met veel nut laten drinken. Ik moet evenwel den raad geven, van hetzelve niet bij den maaltijd te drinken, daar ik over het al¬ gemeen de vermenging van bet minerale water mee ( IS > mee de fpijzén tfcij zeer ondoelmatig liónde en in vele gevallen gevonden heb , fiat daardoor de i|)ijsvertering bij uitliek verzwakt en geltoord werd. Bij het gebruik van kruiden -af kookfels laat ik het geilnaiier water, even als ander der- gélijke, gaarne nadrinken. Dr» fiOLZER, Koninkl . Baicnch geneeskundig ge raad enz. te München fchrijft : Qntegenzeggeiijk is het geilnauer water, in een geneeskundig opzigt, zeer aanbevelingswaar¬ dig, hoezeer het hier meer tot verkwikking ais tot genezing der ziekten gedronken word. Èen eenig geval kan ik aanwijzen, waarin hetzelve zijne geneeskrachten openbaarde. Ik behandelde eenen man van 58 jaar, die een rond jaar, door hypochondrie en jichtpijnen gemarteld werd. Ik liet hem ’s morgens nuchter anderhalf pintje drin¬ ken, daarop eene geringe beweging maken, — des nademiddags dronk bij even zoo veel mét wijn en het overige des avonds 5 vijftien vies» fchen waren toereikende om hem van zijne kwaal geheel te genezen. Uitirckfel uit eenen brief van Dr. È h ft* MANK, te Germersheim. Nu 5 jaren geleden voerde ik het gebruik van het geilnauer water hier, en in de omftreken, in, waar < 13 ) waar het thanj veelvuldig gedronken f wordt# Daar ons gewoon bronwater , zqo als ik reeds bij eene andere gelegenheid bewezen had, niet het beste is, zoo zijn vele lieden, federt zij dit wa¬ ter boven dat de voorkeur geren, van die aan* doeningen bevrijd gebleven , welke het kmtfte bij hun voorbragt, zoo als opzetting van cl# maag, drukking en kramp derzelve, veelvuldig® aanvallen van buikloop enz. Daar, waar het mij bijzonderen dienst bewees, was bij de, in onze flreken , zoo veelvuldige plaatshebbende gebreken der fpijsveneringswerkEuigen , het bragt het rang» zuur ten onder, vermeerderde den eetlust, muu de verpoppingen in het poortaderPeifel weg* vermeerderde de bij deze foort vau ziekten ba* venmatige flijmaffeheidingen , verminderde de. at te groote prikkelbaarheid van de darmen, vei*« meerderde derzelver wormswijze beweging zon« der verzwakkende buikpijnen voort te brengen» en droeg zeer veel tot genezing der flijmaambijen bij. Ook in fommige gevallen van witten vloed, even als in zuchtige zwelling, welke dikwijls bij oti3 op tusfehenpozende kaortfen volgt , vond ik het zeer werkzaam. In de zoo even opge* noemde gevallen fchreef ik het gewoonlijk in den aanvang der genezing met andere aangewezen middelen voor,* de nageueziug maakte hetzelve meestal geheel Bit. Brief C 14 ) Brief van Dr» dorn, KoninkL Baiersck Hoogleeraar enz . te Bamberg » 'ii „ De reeds door kunstkenners genoegzaam geda¬ ne en door openlijke gefchriften bekend gemaak¬ te ontleding van het geilnauer mineraal water, waardoor hetzelve als een luchtzuur, loogzoutig water met een niet geheel onbeduidend aandeel aan ijzer, bekend is geworden, moet het als zoo* danig in den rij van zeer werkzame en zeldzame minerale wateren fteilen , van welks gebruik de weldadigfte werkingen met allen regt kunnen verwacht worden. Nog veel meer echter is de waarde van dit water , door de ervaring zelve verheven. Zedert zes jaren werd het in onze Hoofdüad, zoo wel als in de omftreken', zeer dikwijls gedronken, en overal, waar het onder daartoe gefchikte omüandigheden in gebruik ge* nomen werd, was de uitdag gunftig, zoodat ik als geneesheer tuij verpligt rekene het pubiiek daarop oplettend te maken, en hetzelve tevens eenige wenken aan de hand te geven omtrent die omdandighedeii , onder welke zij van des- zelfs gebrnik een bijzonder nut te wachten heb¬ ben. t!der geneesmiddel kan dit alleen onder zekere omftandigheden zijn ; al wie deze over het hoofd ziet verwacht te vergeefs hulp van eenig middel, hoe werkzaam op zich zelf ook veel; eer kan C 15 ) kan hetzelve- hem dan nog nadeelig worden; alles zal derhalve daarop aankomen , dat men ieder geneesmiddel, onder voedzame omftandigheden , aanwende. — Dit zelfde geldt van het geil* nauer water, dat in het algemeen adeen dan zijne voortreffelijke werkingen uitoefent , wanneer zuur en flapte in het menfcheüjk ligchaam de hoofdrol fpelen ; daar onder kunnen nu de vol¬ gende ziekelijke toefranden gebragt worden: 1. ) De dikke, traage , flijmachtige ligchaams» gefteldheid, waarbij de zuren zeer gemakkelijk de bovenhand verkrijgen. 2. ) Het Maagzuur met alle deszelfs gevolgen, zoo als geftoorde fpijs vertering, opzetting van winden , maagkramp , braking van een zuur of (linkend water, fomwijlen van een zoet flijm, kóliek, waterachtige buikloopen , bederf der gal, wegfmeltend zweet ; op dezen grond is het voor aan opzijgingen en zwartgalligheid onderhevige perfonen , welke gewoonlijk eene azijn makerij in hunnen maag hebben, en daardoor veelvuldig lij* den, bijzonder gefchikt. 3. } Aanhoudende (lijm vloed , aanhoudende zin- kingvloeijingen , flijmlongteering , verflijmde eng- borftigheid, fiijmige buikloopen, witte vloed enz. 4. ) Ziekten van het watervaatflelfel , verpop¬ ping der klieren , klierziekten. 5. ) Terugblijven der maandzuivering en bleek* zucht; ( ftf > zucht; waar eene (lijmachtige gettldheid der vochten en (lapte der vssze doelen de voornaam* fte rol Cpelen. 6. ) Toevallen van womnn , daar deze gewoon» lijk bij eea tot (lijm, geneigd geitel huisvesten. 7, ) Rheumatismen en jicht, twee ziekten, waarbij het phosphorzuur de hoofdrol (peelt. 8») Gal en blaasfteeneo ; hier, waar de loog¬ zouten na veeljarige ervaring, zoo wel om liet ontdaan der ft, eenen tegen te gaan , als ook ora de reeds gevormde op te losfen, boven afte an* dere middelen de werkzaamfte zijn bevonden, is dit loogzoutig water vooral aan te prijzen, daar de loogzouten onder eenen anderen vorm' niet zonder nadeel, in genoegzame hoeveelheid en lang voortgezet kunnen gebruikt worden. 9) Pisbrauding, moeijelijke pislozing enz. wel¬ ke omftandighedcn bij de tegenwoordige tijds-? omftandigheden , uit hoofde van het onvermijde¬ lijk gebruik van ft echt bier en flechten wijn zoo dikwijls voorkomen. lo.) Slepende huiduitdagen, waaraan het zuur en de feherpun een zoo wezenlijk aandeel nemen. In alle deze en nog veel meerdere, uit gelijke oorzaken ontfpruitende, gebreken , kan de lijdende mensch met voorzigdgheid zijne toevlucht tot dit werkzaam mineraal water nemen, en ik hoede mij verzekerd dat men den Schepper voor deze gave altoos dankbaar zijn zal. Uit- C V ) Üittrekfel uit eenen brief van Drt w E i rt- RICH te IVurzburg * t>aarde, door de achtingwaardigfte geneesheerea \ot nu toe bekend gemaakte, waarnemingen om* trein het nut van het geilnauer mineraal water, meestal fiepende ongefteldheden betreffen, zo ö hoop ik bij het Publiek eenigen dank te zullen verdienen, wanneer ik hetzelve op de genees¬ krachten van dit water, ook in heete ziekten èn juist daar, waar andere middelen niet aan te wen¬ den zijn, opmerkzaam maak. Uit vele, door mij Waargenomene gevallen, wil ik alleen dit ééne mededeeJen* Een dertigjarig, mager, bijzonder prikkelbaar man, werd in den herfst van i8ïi, na eenen doorgeftanen buikloop , door vliegende rheumatieke pijnen der ledematen overvallen, waarbij, na ver* loop van eenige dagen, eene, door hevige fchrik ontdane galkoorts , gepaard ging. Deze had reeds eenige dagen voortgeduurd , toen ik bij den zie¬ ken geroepen werd, die ik bij uitftek krachteloos vond, met eenen fnellen , kleinen pols, klagende over eene ondragelijke branding dér maag eö walging tegen allen voedfel. Verw^dering der galftoffen, langs den korstten weg, was hief in de daad aangewezen; fnaar al had ook de vrees voor eene, wellige reeds aanvankelijke, ontfteking der B maag ( IS .) maag en de groote zwakte en prikkelbaarheid de - zieken mij daarvan moeten weerhouden , zoo zou echter de beflisfende tegenzin van den zieken in geneesmiddelen alleen de grootfte hinderpaal ge. weest zijn, In deze verlegenheid nam ik mijne toevlugt tot het geilnauer water. Ik fchreef daarvan ieder half uur eenige wijnglazen vol, ook naar omftandigheden nog meer, voor, in vereeniging met geftampten zuiker en een weinig wijn, om, gedurende de opbruifching, door dit mengfel veroorzaakt, te gebruiken; en dit een¬ voudige , den zieken hoogst aangenaam middel , voldeed geheel aan mijn doel. Ik vond, bij mijn volgend bezoek, den zieken opgeruimder ; de branding in de maag was verdwenen , de walging was voor het grootfte gedeelte bedaard en bij het eenige dagen achter elkander , hoezeer fpaarzamer voortgezet gebruik van hetzelfde ' middel , genas de man volkomen. Waar derhalve galachtige, fcherpe , tot rotting neigende, floffen in de maag of darmen aanwezig zijn, en tegen welker ontlasting, langs den kortften weg, zich hinderpalen in den weg (lellen , (en hoe dikwijls is dit het geval niet in den beginne en zelfs in den loop van zoogenaamde heete en zenuwkoortfen J diene men het geilnauer mine¬ raal water , in de f door mij opgegevene ver¬ menging en in eene genoegzame hoeveelheid. en ( 19 ) en men zal zich in zijne hoop niet bedrogen vinden. Dr. AXMANN te Wertheim , verklaart dat het geünaiier water, uit hoofde van deszelfs. aan koolzure natron en niet onbeduidende hoeveel, heid ijzer, bijzonder weldadig werkt bij flapte en verftoppingen in de werktuigen des onderbuiks, bij hypochondrie, opflijgingen en aambeijen; dat het hem wijders dienflig was bij eene overvloedige affcheiding der flijmvliezen vooral der geflagtsdeelen en longen. Ook tegen fiepende huidgebreken , puis¬ ten in het aangezigt en den bals , heeft hij het zeer werkzaam gevonden. Bij zulke omftandigheden , waar flerkere ijzer middelen nog niet kunnen ver¬ dragen worden , zal het als een voorbereidings* middel gewis zijn doel bereikeu. JONGSTE ERVARINGEN AANGAANDE HET NUT VAN HET GEiLNAUER MINERAAL WATER. Berigt aangaande deszelfs nut van Dr. KöCHLiN te Zürich , gegeven in No¬ vember 1814. Tot in het voorjaar van 1814 wist het publiek volflrekt niets van het geilnauer mineraal water. Ba en f &© ) m de weinige geneesheeren, welke met de be- ftanddeelen en de bij andere, met hetzelve geno- mene en welgeflaagde proeven niet bekend waren , zagen zich, daar bij ons alle navragen naar dit water te vergeefs waren , buiten ftaat gefteld , om aan hunne naar hulp reikhalzende zieken, einde» lijk een hulpmiddel van zulk eene werkzaamheid te doen toekomen. Eindelijk bekwamen wij in September eene hé* laas ! zeer kleine bezending van dit lang ver¬ wachte middel , en hoezeer het water voor des- zelfs gebruik reeds te verre gevorderd , en het weder daarbij ongunïtig, nat en koud was, was dezelve echter fpoedig verflonden, en er alzoo geene genoegzame proeven kónden worden ge¬ nomen, daar men zijne hoop op het voorjaar moest vestigen, als wanneer dit water in gröo- tere hoeveelheid zou te bekomen ‘Zijn* Reeds bewijst het bloot zinnelijk onderzoek van dit water deszelfs groote werkzaamheid, alle de in de zinnen vallende verfchijnfelen, bij het openen der kruik en in het gevulde glas, toonen den daarin tijkelijk vervatten zoogenaamden bron of minera algeest , en de voor de meeste perfonen aangename, kittelende fmaak fpreekt duidelijk voor het aanwezen van het luchtzuur. De ove¬ rige beftanddeelen welke eene naauwkeurige fcheikundige ontleding vond , vooral die van c ** > bet mijn dodelijk loogzout en bet ijzer, doe», groote werkingen van dies zelfs- gebruik verwebtem Hee koolftofzure gas, liet mijn (loffelijk loogzout en bet ijzer, behooren op zich zelven befchouwd{, tot de krachtVoitëe geneesmiddelen’ tegen fi'ependë’ ziektetoeftanden van de wedervoortbretigiug, iw den uitgeftrekten- zin des woords, Het kooUlofóu«- re gas wekt de gezonkene werkdadigheid van de maag in het darmkanaal op, en is vooral? werk» zaam tot wegneming van dien on geregeld en toeftandl der levenskracht en levenswerkzaamheid', welken wij met den naam van erephismus en tot ft ui pen* geneigdheid beteekenen. Het mijn (loffelijk loogzout is, ten gevolge van zij* nèn fcheikundigen aard en prikkend vermogen, een der werkzaamfte oplosfende geneesmiddelen. Hetzelve neemt de dikheid, en traagheid der * vochten en de daardoor ontdane verpoppingen in de ingewanden krachtdadig weg, en is bijzonder werkzaam om de in hoeveelheid. ent hoedanigheid onregelmatige uit en affclieidi/igen- tot den even-, redigen Haat terug te brengen » het vernietigt, he£ zuur der vochten in het algemeen ,. en het znu£ en de fcherpte van het maagfap in het bijzonder > van. hier dat het bij te groote. en ziekelyke? flljnk* affeheiding en tegen verftopping van de klieren, van het darmfchcil» ten gevolge van een fcherp. 3 3 zuur C ä2 ) zuur inaagfap, bij kinderen en volwasfenen het voonmmfte hulpmiddel is en blijft. Eindelijk is het ijzer, zoo als bekend is, het beste wapen tegen kwaadfappigheid en fcherpte der vochten en de daardoor ontdane zwakte en gevoeligheid, de panacea waarmede de Geneesheer warmte en leven in het verfmachtend ligchaam terug brengt en de verlorene roodheid op de wangen weder terug levert. — Wanneer nu deze doffen op zich zelven genomen en afgefcheiden , zulk een voortreffelijk vermogen bezitten , welk een zegen is er dan niet voor den lijder van een vocht te verwachten , waarin zij even als in het geilnauer water, tot één geheel vereenigd zijn. Uittrekfei uit eenen brief van Dr. c. KOPP te Luzern December 1815. 1 Bijzonder in het oogloopend was voor mij het in de laatde herfstmaand voorgekomen geval Een jongman van 24 jaren was in de maand Julij door eene zenuwachtige zinkingkoorts overvallen; de voorafgegane oorzaken, even als de aanwezige verfchijn feien overtuigden mij dat de borst bij’ zonder lijde. Ik behandelde dus den zieken na de aanwezige verfchijnfelen , vooral op het ze* ( 23 ) zenuwachtig karakter der ziekte, als de borst- aandoening gerigr. Na verloop van drie weken • verdwenen de hevigde verfchijnfelen der zenuw* koorts, maar des te heviger verlamde zich de borstaandoening , een bedendige hoest , zonder eenige fluimlozing, kwelde namelijk den zieken, zijne ademhaling was zeer moeijelijk, en iedere, zelfs de geringde beweging , dreigde hem te doen dikken ; hij was als gekneusd , veelvuldig nacht- zweet ontdond er, in een woord alle teeltenen eener teringkoorts waren aanwezig, en alle door mij aangewende geneesmiddelen fchenen zonder gevolg te zijn. Eindelijk fchreef ik, na verloop van 6 weken (van den aanvang der ziekte afge¬ rekend) den zieken het geilnauer water voor, en liet hem hetzelve in kleine gift gebruiken, namelijk ’s morgens, een half uur na het ontbijt, in een glas met melk , des avonds om 4 uur in een glas met wijn , en naauwelijks was de eerde kruik ledig of de zieke bevond zich reeds veel beter. De fnelle werking van het water had mij inder¬ daad verrascht, en ik liet nu den zieken hetzelve < in eene klimmende gift gebruiken, en nadat hij acht kruiken geledigd had, was hij volkomen ge¬ nezen en bevind zich federt gezonder dan hij in langen tijd geweest is. Eene dergelijke ervaring deed ik, één jaar B 4 ge* ( n ) Paffen , bij eenen Kan van 45 jaren ? die , zoo als hij mij verhaalde, na de verklaring van zijnen voormaligen geneesheer , aan eene borstontfleking geleden had, en nu nog aanhoudend door eenen hoest geplaagd werd die hem geene rust liet ; v de opgeving van fluimen was zeer fterk, etter¬ achtig, fomtijds met bloed gemengd; zijne adem« haling was zeer moeijeüjk en het geheele uit* zigt zeer kwaadfappig. Niet zonder grond konde ik eene zich vormende longtering vermoeden , en maakte dadelijk eene proeve met het geilnauer water met melk gemengd. Het hem hetzelve ge¬ durende 4 weken gebruiken en door aanwending van dit een eenige middel werd de zieke geheel genezen, nadat hij 9 weken onafgebroken , zonder gevolg, geneesmiddelen gebruikt had. Even goede dienden heeft dit water mij in fheumatieke o n ge del dh eden b e wez en . Er zijn men* fdien die zich federt vele ja ren over eene zoo on ge« doorde gezondheid niet hebben kunnen verheu¬ gen, als federt zij aan het gebruik van dat water zijn overgegeven. Een zeker Man, e© uren van mij verwijderd wonende , gebruikt met vrucht dit water, bij zij. ne aamborfligheid, waaraan hij federt vele jaren lijd, en welke voor geene geneesmiddelen wilde Wijken. Ik ried kern het geilnauer water aan en hij 1 ( 55 > hij drinkt federt hetzelve het ganfche jaar door* terwijl hij, zoo als hij mij fchrijft, zonder hetzelve niet meer leven kan, en daarin alleen verligting voor zijne ziekte vond. Nog kan ik meerdere gevallen aanwijzen waar het gelukkig gevolg van dat water altijd aan mij- ne verwachting beantwoord heeft, bij voorbeeld, in onderdrukte huiduitflag en bij hertellende lij¬ ders, na zware ziekten doorgeftaan te hebben*. »rwu-'ilgJ'1 j. ui11 ■— De hulprijke werkingen, fchrijft H. Dr. krauss, uit Ambacht Nov. 1814, welke het geilnauer wa- ter in een geval op eene zoo bijzondere wyze voortbragt, vermelde ik met des te grootere vreugde, daar zij de redding van eenen geliefden vriend ten onderwerp hebben. Een man van aanzien , federt ^eer vele jaren aan jichtpijnen in de gewrichten lijdende, welke door eene zeer gematigde levenswijze dragelijk waren, werd in Nov. 1813 dóór het vatten van koude, of veel liever bij een zeer ongunftig af- * wisfelend weder door een asthma overvallen, dat fpoedig bedaarde, maar plaats maakte voor een hevig lijden der fpijsverteringswerktuigen. De voornaamfte toevallen waren een zeer hin¬ derlijke droogte van den mond’, voorar van het B 5 «et C 26 ) gehemelte, met flerke dorst, een gevoel van groote zwakte, welke dikwijls in eenen, aan on- magt grenzenden toefland, het zwakke levensbe- ginzel dreigenden uitteblusfchen, overging; niet zoo zeer een volkomen gebrek aan eetlust, maar veeleer eene walging tegen alles wat eetbaar was; herhaalde aanvallen van fluipachtige misfelijkheid, met braking van flijm en gal gepaard; zeer aan- merkelijke zwelling van de ftreek der maag, buikloop met perfingen, zeer ongeregelde tusfchen* pozende pols; fporen van eene in de buikholte aanwezige waterophooping : alle inwendig ge¬ bruikte geneesmiddelen , ja alles vermeerderde de toevallen. Onder deze, het leven zoo zeer be¬ dreigende omflandigheden, nam men zijne toevlugt tot het geilnauer water met eenigen ouden , krach- tigen rhijnwijn en zuiker. — Deze verlier» kende en voedzame drank had reeds in den be¬ ginne een zeer gewenscht en gunflig gevolg , hij verkwikte den zieken, op eene onbefchrijfelijke wijze, en verminderde alle de toevallen® Hij werd dagen achter een voortgebruikt, en daarbij uit¬ wendig den buik met eene oplosfmg van kamfer en zwavelaeihcr ingewreven ; alle de toevallen verdwenen allengs, de eetlust keerde terug, en hoezeer ook in het tijdflip der hertelling aan¬ merkelijke zwelling der bovenfle en onderfle le* de- C *7 ) lematen volgden , zoo konde echter onder de overige gunftige omftandigheden de volkomene tierftelling , welke ook wezenlijk plaats had , /ooraf bepaald worden. Uittrekfel uit eenen Brief Dr. stam* L E R , ie Gotha. ; .. . S". ■ - De geilnauer bron behoort mede onder de werkzaamfte minerale wateren, welke wij bezit¬ ten, dat met zijne bijzondere kracht, een zeer aaugenaame fmaak verbind. Het verfterkt de maag, bevordert de fpijsvertering , verdunt het bloed , verheldert den geest, verdrijft alle duis¬ tere en zwaarmoedige denkbeelden , wekt het werk¬ vermogen op en verfchaft gefchiktheid tot den ar¬ beid. Bij iedere zwakte van den onderbuik, vooral bij aambeijen, bij hypochondrie is het een zeer voortreffelijk geneesmiddel. Bleekzuchtige vrouwen kunnen alleen door dit middel genezen worden. Lijders aan rheumatieke pijnen en aan jicht, drinken het met veel nut. Duizeligheid of hoofdzwijmel verdwijnt het fpoedigst ha het inwendig gebruik, zoo wel als uitwendige was- fching van het hoofd met hetzelve. Het is te wen- fchen dat meerdere geneesheeren hunne opmerk¬ zaam* c *» > aÉamftei'd op dit water vestigen zullen, en het' zal zeker aan hunne verwachting voldoen» Uit alle ervaringen, föjujnt men te mogen op» maken, dat het geilnaner water dan vooral zijne voornaam (le werkingen uitoefent, wanneer zuur in de maag of de eerde we$en en agonie over het algemeen de hoofdrol fpelen , terwijl hetzel¬ ve een uitmuntend voorbereidend middel is vóór het gebruik d'er meer aan ijzer rijke Swalbazhsr , Pymont en Drte&urger-'wzt&rófc Het water nu* is zeer helder, en zonder eenige kleur, opent men eene kruik, dan ontwikkelt zich het kool- ftofzuur met geruis ch. Veie paarlen dijgen in de hoogte. Deszelfs fmaak is zeer aangenaam , zuur* achtig , prikkelend en verkoelend , zonder eenigen keukenzoutachtigen , harden , ijzerachrigen bi> fmaak. Het is noodig het volgende op te merken* Vijf zeer nabij elkander gelegene kleine bronnen bevijTden zich bijeen en uit derzelver onaü fcheidbare ineenvloeijing wordt het geilnaner wa¬ ter gevormd. Eene dezer bronnen bevat eene aanzienlijke hoeveelheid zwavelachtige lucht, die zich , hoezeer in ongelijkvormige droomem, aan het geheel mededeelt. Van hier* dat het wa¬ ter ( *9 ) ter aan de bron eenen aanmerkelijken , dikwijls zeer fterken, zwavelreuk en fmaak heeft. Dafcf men tot heden geen middel heeft 'kunnen vinden , om deze bron te ifoleren en van de andere af te cheiden , zoo heeft men dfr gas nog niet fchei- {findig kunnen onderzoeken. Het is echter zeef vaarfchijnlijk dat juist daaraan de aanmerkelijke Werking van dat water in borstaandoeningen , rooral in verouderde, toe té fchrijven zj). Wij* Iers neemt men , bij bet openen van onderfcheï- flene kruiken dikwijls eenen aanmerkelijken zwa« relreuk waar, dan men wane niet, dat dk eert :enmerk van bederf des waters zij , daar zulks tan den grooteren rijkdom aan dit gas moet Wo ï> Ien toegefchreven , ook het laatfte troebele, jmkleurige glas van het water, dat dikwijls oorkomt, is geen teeken van bederf, maar de ederploffing van het ijzer, en kan zonder hin* er gedronkeu worden. De beftanddeelen van dit water zijn koolftof- uur, harstachtige extractive ftof, keukenzout, /aterachtige extractive ftof, mijnftoffelijk loog- oiu, ijzerverzuurfel , koolzure kalk en magnefia, n wel in de volgende evenredigheid, volgens lezen tafel. TA* C 30 ) TAFEL DER BESTANDDEELEN VAN HET GEILNAUER MINERAAL WATER. 1 In 12 ponden In 3 p. In i p. 1 240 oneen 6 onc. 20 onc. Koolftofzuur. i of 247 kubiekd. of 582 kub. d. of i9§ ub. d. Harstachtige extraedve fto‘ i grein. i gr. Ti gr- Keukenzout. 4~4§ gr. i I _ 3 Wateracht. extractive ftof. ó gr. i § — 1 _ _ 1 MijnftofFelijk loogzout. 144 — 36- 12 — IJzerverzuurfel. 10 — 2§ — 5 IS Koolzuur e kalk» 16 — 20 — 4§ — ii — Magnefia , 42 — 46. ï I — 0 2 02 — Vaste beftanddeelen. 223— 231^ gr. 564 gr. 134 — Tot bewaring van het water wordt vereischt, dat men de kruiken in een goeden kelder op eene houten plank, maar niet op Heen of zand plaatfe. Behalve te Geilnau en te Ofenbach kan men dit water echt en zuiver bekomen bij j. a. bmnd, te Amfterdam , -Leidfcheftraat , tusfchen de Kerkftraat en Keizersgracht, N°. 91. J. 