Beschryving van's Graven-hage
(y) Het Franfch vvoord Adiioe, dat elders ^J'j«(e' gefchreven werd , komtvan het Latyn Advocahts; en betekent eigentlyk dien Belchermer en Voorfbander, die de Abdyen en Klooflers hadden, om hen tegens quaade menfchen te befcher- men , en hunne Regten , nopende het tydelyke voor te flaan. Daarna zyn 00k Schuts-Heeren van Steden Jdvouez genoemt. Eindelyk 00k zekere Magiftraa- ten , die men naaft met Schouten zoude konnen overeenbrengen. Te Ypere is ziilk cen Voogd , die met dertien Schepenen te regt zit. Zie Coftiimen al- daar Riihrka I. Ait. 2. 3. 6. 8- als mede Menage DiSlion. Etymohg. Cafeneuve Origin. Frmcoifes. Waarby men vooral kan voegen Du Cange Glojfar. medie ^ inf. Latinit. in voce Aovqcati Ecelefianm. *sGRAVEN-HAGE, XXXIII, Hooftst. 227 werden brievcn gczegelt met hetgemeen zegel van den Hage (z); maar in v^'elk jaar heeft plaats gegrepen , dat de twee Schepenen , die over de haiidelingen , 't zy van overdragten van vaite goederen , 't zy over het geven van geregtelykc gctuigcniflcn onder ecde, en andere diergelyKe, llonden, hunne eigene naamen hebben gellelt in het hoofd der inltrumcnten , en dezelve yder met zyn zegel hebben bekragtigr, laatende die tekenen door denSecretaris. Enditzelve gebruik duurt huiden ten dage nog. Maar vvanneer zaaken wierden verrigt door het geheeleGeregt, ofimmers door de Schepen-bank in het algcmeen, gelyk onder an- deren daartoe behoort het verleenen van Certiticatien wegens Cof- tumen in deze plaats loop hebbende, het fchryven vanbefloteMif- /iven, enz. ; vind men, datze het gemeen zegel van den Hage heb- ben blyven gebruiken (a). Gelyk het 00k niet wel anderszvn kan ontrent zaaken , die by alle de Schepenen , of zoo veele als 'er dan tegenvvoordig waren, verrigt moeiten worden, Colk^ialiter. Wyders Itaat nog aan te merken, dat wel den m'eelien tyd al^ leen genoemt werd (^) het gemeen zegel van den Hage ^ of (f ), onfen gemecnen zegel van den Hage ■■, dog dat 00k nu en dan vvierd uitgedrukt, welk zegel het was, 't geen aangchangen , of wel op- gedrukt wierd; nafnentlyk (^}, V gemeen zegel ten zaaken lian den Hage, enz. De zegels nu van 's Graven-Hage , die wy gezien hebben , too- nenaan, dat de Magiib-aat, by vernieuvvinge van het zegel, ook daarin merkelyke veranderinge heeft gertiaakt , gelyk eenen yder blyken kan uit de nevens-itaande plaat, vvaarin zoo naauk urig als wy die met ernftige recommandatien en aanmaaningen hebben kon- renbekomen, zyn afgebeeld alle die ons zyn voorgekomen , en waarvan wy nu eenig beduid zullen geven. In het algemeen zietmen , dat de beeldenis beflaat in een C^) Kafteel of Burg, op de wyze der oude bouwingenmetgetandemuu- ren. Dat uit dien Burg ryzen drie toorentjes, waarvan het middel- Ile hooger is als de fw^e andere ; dog welke in twee zegels zeer fpits oploopende, in alle de andere met ingefneden muurwerk uit- gedrukt werden. Dat in zommige die Burg heeft venlters vaneene ongemeene grootte , na proportie van 't gebouvv , welke venders in andere merkelyk kleinder en pas zigtbaar zyn; en dat in de poort hangt een valdeure, meer of min nedergelaaten. Dat eindelyk te wederzyde van dien Burg llaat een boom ; waar door een Bofch werd (z) Hiervan kan men de bewyzen vinden in ons eerfte deel, van 1323. pag. 93. aanteken. (d) van 1328. pag. 78. litt. (x) van 1350. pag. 74. 1357. pag. 73- 1443; M?- 567. 1456. pag. 73. litt. (d) pag. 684. in de aantekeningen. (a) Zie de blyken van dien in ons eerfte deel pag. 54. S5- zynde van den jaare 1540. en in de Certificatien der Coftumen van den Hage, welke wy agter <lic deel voegen , op veele plaatzen. (b) Als Coftumen ;)a^. 17. 21. 23. 27. 28. 31- 35. 36. &c. (c) Ibid. No. XI. pag. 17, ook wel , onfen gemecnen fegele , zonder van den Hage te melden No. xli. pag. 37. en zie hiervooren pag. 224. (d) Ibid. No. XV. pag. 19. No. xxv. pag. 26. No. xxxi. pag. 31. No. XLv 111. pag. 41. en Num. txxxviii. en Lxxxix. pag. 72. (f ) Zo befchryft het ook de Heer van Bleiswyk in, zyne Befcbr. der StadDelf, pag. 282. //. T>eel. Ee -i^ 1509. hebben de twee Schepe- nen, die overde handelin- gen (lou- den , die gezegelt. 't Ge- meen ze- gel werd nogge- bruikt, wanneer Schepe- nen iets doenCol- legialiter. De naam van het zegel wierd ook zom- tyds uit- gedrukt. In de beelde- nis van het zegel, is merke- lyke ver- andering gevallen. Algemee- nebe- fchryv. van het zegel. 228 BESCHRYVINGE van Korte be- fchryv. van yder dcrzclve, Yolgens ordrein de plaat sehou- tlcn. werd verbeeld. De beekkniflen van die figuuren zyn tneer of min wel gcmaakt m roaate van den tyd , waarin ze gedient hebben. 't Geen ons heeft gefcheenen bet oudUe te zyn, werd in de plaat ook veitoont onder Num. I. Dit bebbenwe gevonden hangende aan twee brieven, de eene van 1386. en de andere van 1395. Het omfchrift , in letteren geflelt , die in de veertiende en vyftiende ceuwen de CapHale oi groote letters waren, luid aldus: SiGILLUM. SCABINORUM. DE HAGA. ZEGEL DER SCHEPENEN VAN DEN HAGE. \ Geen ons daaraan volgende in ouderdomisvoorgekomen, werd \^erbeeld onder Ko. 2. en het geen wy in dien zelven omtrek van tyd ontmoet hebben, onder No. 3-, fchynende het een te zyn ge- weell; het groot , het ander V klein zegel. Beide zagen wy mede hangen aan zeer oude Schepenen-brieven, zonder dat W7 egter als nu precis durven bepaalen , welk van beide wy aan de oudlle brie- ven gczien hebben ; ook hebbenwe in eenen tyd , datwe nog niet en dagten dit werk in het ligt te geven , juilt niet aangetekent de jaaren van yderen brief, dien we wel voor oogen gehad hebben. Nicttemin om aan de naaukeurigheid van de Liefhcbbers dezer na- fpeuiingen, zoo veel ons thans nog mogelyk is, te voldoen,konnen we zeggen , dat het grootfte, onder No. 1.. vertoont, hangt aan brieven van de jaaren \^%r. 1444. 1447. 14.60. 1461. 1476. 1487. 1493. 1495". '499- i5'03- 150-'. 1508. het kleinder onder No. 3; aan brieven van 1461. 1470. 1474. en i48x. Dog dewyle wy in de brieven, ^aaraan de gemelde drie xegelsj of vvel een van die drie hangen, hebben gevonden een en dezelve uiringe, met on/en gem eenen zegele-> meenenwe te mogenvaftftellen, dat het zyn ge^eeit die zelve zegelen, die een van drie ook zullen gehangen hebben aan de oudere Schepen-brieven , die wy hiervooren bereids hebben aangehaak , en nog veele andere te vinden in het kleine Francyne Regiller (/) behoorende aan het Gecflhuis-huis al- hier {g) , behelzende de alleroudite Aftens van de Regenten dezer Stcde, die wy ooit ontmoet hebben, en 't geen wy akoos hebben aangezien voor een der allerdierbaarile Itukken , die de Regeeringe alhier bezit en deryelver zorge tot behoud zonderling verdient Het gemelde groote zegel nu heeft met dat zelve flag van lette- ren, diewe op het eerfte vonden, het volgende omfchrift: SiGILLUM: SCABINORUM: DE HAGA. ZEGEL DER SCHEPENEN FAN DEN HAGE. Dat het zoude zyn het groot zegel , werd daarop niet uitgedrukt. Dat (/) De gefleltenifle van dit Regifter hebben wy reets in 't eerfle dee! 1 1 1. Hoofcft. pag. 75. in de aanmerkinge (/) op 'teinde, opgegeven, waartoewy den Leezer wyzen. (c?) Dat Geeflhuis namentlyk 'tgeen we in het xvir. Hooftftuk van ons eer- fte deel befchreven hebben. Men zie in dat Regifter fol. 172. van 1323. fol. 126. verfo , van I'^z^.fol, 377. , van 1339. fol. 121., van 1350. enzoo vervolgens. J.. i J'a^.z^S ^■ e. •sGRAVEN-HAGE, XXXIlI. Hooftst. 229 Dat zoude men egter denken mogen , Avanneer men het met dat an- dere oude onderNo. 3- vergelykt, waarop in Gottilche , of, zoo men nu zegt, Duitfche letteren gelezenwerd, in dezer voege: SiGiLLUM. PARVUM. SCABINORUm. DE HAGA. KLEIN ZEGEL DER SCHEPENEN FJN DEN HAGE. Ilet middelmatig zegel, van grootte tulTchen de twee andere, is ons tot nog toe maar tweemaal voorgekomen hangende aan brieven van de jaaren ifod. en ifoS., waarin hetmedegenoemt werd onfeu getneen zegel. Het komt in de plaat voor onder No. 4. Met ziet met den eerllen opllag, dat het merkelyk verfchilt van de twee voorige ; want behalven dat de drie toorens van een geheel ander maakzel zyn , vind men daarop niet de boomen , weike op de twee eerile zoo duidelyk voorkomen: maar men ziet daarop een* na proportie, vry breedenband, met eenigen zwier hier en daarge- vouwen, en gaande alzoo buiten om het lichaam van dien Burg* Die banderol bchelll het randfchrift, mede geftelt in oude Duitfche letteren, en dus luidende: SiGiLLUM ScABINORUM DE HAGA. 5-0. ZEGEL DER SCHEPENEN FJN DEN HAGE. 50. Zoo leezen wy : twyffelagtig evenwel of in plaatze van 5-0. mif- fchien zoude mogen ftaan $6. of 00k 58. Vraagt men wat die bete- kenen ; wy durven 't met geruftheid niet bepaalen ; hoewel ons 't raafle voorkomt , dat het betekent het jaar i45'o. 14^6. of wel i45'8. als het jaar , waarin de Regeeringe van den Hage het zelve heeft doen graveeren. Want of wel de 14. tot aanwyzinge van de eeuwe niet uitgedrukt is ; zoo weten alle , die de oude charters maar nit en dan, met aandagt evenwel, befchouwt hebben , dat het in de veertien- de en vvftiende eeuwen zeergemeen was, alleen te noemen het jaar van de eeuwe en *t getal der eeuwe zelf voorby te gaan. Maar wy geven dit gaarne over aan andere, die mcerder lull hebben gehad* om die ftoffe uit te pluizen , welke tot ophelderinge der oudheid , zekerlyk haare nuttigheid heeft. Het naall-volgende zegeltje in de plaat aangeweezen met Num. j. en deszelfs rug-lluk of contra-zegeltje onder Na 6. is ons maar eene reize ontmoet, hangende aan een briefje van den jaare 1^63; Het grootfte dier twee verbeeld den Burg op ecne uitvoeriger wy- 2«, en een zwaarder boven-gebouw hebbende als de voorige. Het bofch werd daarop niet door boomen, maar veel eer door dunne en geboge ranken of takken verbeeld. En het omfchrift merkelyk verfchillende van de voorige, als hebbende deze woorden: SiGiLLUM SCABINORUM HAGENSIS. [teweeten, VILLiE.] ZEGEL DER SCHEPENEN DER HJAGSE [STEDE.-] Ee 3 Het 230 BESCHRYVINGE van Hct geen te kennen geeft, dat het is van laateren tyd als de voo- rige. Het contra zegeltje No. 6. vertoont het Kalleehje wcderom wat andcrs, dog komt op denzelven trant uit met het voorige. Dan daarop is gecne verbeeldinge groot of klein van eenig bolch. £n het randfchrift luid aldus : SiGiLLUM SCABINORUM HAGENSIS. ZEGEL DER SCHEPENEN FAN DE HJJGSE ISTEDE.'] Tot dus verre zagenwegecn blyk van het wapen, 't geen 'sGra- Ven-Hage thans als eigen heeft, bellaande in een goud veld , bela- den met een Oyevaar in zyne natuurlyke 7wartc en witte vederen, houdende voor in den rooden bek een gekromt aaltje of flangetje , en (laande voorheen wtl op een groen veldje, dog 't geen, als niet M^el over een te brengen met de regelen der berafdie en wapen- fchikkinge ( vvaarjegens evenwel ook andere bekende wapenen llry- den,) thans verbetcrt is, ftaande de Oyevaar nu alleen op eengou- den fchild of veld. Maar, om in de ordre des tyds te blyven , zie hier een zegcl , in de plaat met No. 7. gemerkt, 'c geen op nieuw van alle drie de voorige zeer veel verfcheelt. Wy hebben het ge- vonden aan twee brieven, de eene van den 14. Novemb. des jaars i5'9x. de andere van den 15". Oftob 1605. De byzonderheden van 't zelve beilaan hierln fi.) dat in plaatze van drie toorentjes, die uit het lighaam van den Burg opryzende gezien vvierden, nu alleen in het midden gevonden werd een eenige zwaarder tooren van ge- lyke bouwinge als de onderile verdiepinge. ( 2. ) Dat aan de reg- ter zyde llaat een Leeuw, gekeert na de regterhand ; om te betoo- nen dat 'sGraven-Hage in Holland gelegen is, en aan de flinke zy- de een Oyevaar , insgelyks gekeert na de regterhand , gelyk hy in 't Haagfche wapen flaat. C^.) Datmen hier wederom ziet een klein zegel, op den rug^e van het grooter gedrukt, op de wyze van een Contra-zegel ; namentlyk op 't geen men zagaan den brief van i5'92.. niet op dat van 1605-. ('t welk we met een woord aanmerken , om in 't voorbygaan te doen zien, dat de contra -zegels , fchoon al in gebruik zynde , egter niet altoos opgedrukt wierden). (4.) Dat zig hier weder opdoet de verbeeldinge van het Bofch, door de twee boomen , die op het voorige niet te vinden zyn. Het randfchrift van hct tegen- zegel onder No. 8, afgetekent, luid met verkorte woorden aldus : SiGILLUM MINuS HAGyE-COMITIS In HOllandia. dat is : KLEIN ZEGEL VAN 'sGRAVEN-HAGE IN HOLLAND. Voor het overige is de beeldenis ten vollen dezelve als die van Num. 7. llet volgcnde zegel met 9. genummert, is nog van laateren tyd en 7- S- 11. ^aa J130 lO JZ. ^J/y i/iyf^eer J^ec. 'sGRAVEN-HAGE, XXXIII. Hoobtst. 231 en net gegraveert, overeenkomftig met het voorgaande, uitgezon" dert dat de Leeuw niet gezien werd , en dat de Oyevaar op den voorgrond voor de poort van het Kaiteel is geplaatft. Dat xegel heeft nog die envoi maaktheid, dat de boomen, zoo wel als de tin- ren van den bovenften tooren over denbinnen-randheenengaan, en dusbeletten, dat het randlchrifc niet met voile, maar alleen met verkorte woorden, op dezc wyze uitgedrukt heeft kunnen werden. SiGiLLUM MAius HAGiE-COMiTis In HOLlandia. GROOT ZEGEL VAN 'sGRJFEN-HJGE IN HOLLAND. Dit hebbenwe gevonden aan den Gilde-bvief van der Konfl-fchil- ders Confreiie, van den ir. Oftob. zettien honderd zes en vyftig verltent „ by en ter prefentie van de Heeren Jonkheer ^ilntyn ck „ Veer Bailliu, Johan 'Doedyns , Cornells Splintery Thomas Cletcher „ Burgemeelters ; Mr. JVillem van der 'Does-, Mr. Jacob van der „ T^oes , Mr, Jacob van der Houven . 'Diderik van der Lijfe , Dr. „ Johan van den Hove en Mr. Johan van Banchem , Schepenen , „ Mr. Cornells van Soutelande, Penfionaris. Ter Ordonnantie van 3, dezelve (getekent) G. Grasijainkel ■, 16^6. Daar benevens was ook a^zonderlyk aangehangen het kleine, 't geenwe hiervooren als Contre-zegel gebruikt zagen, onder No. 10. afgetekent, wederom overeenkomltig met het voorgaande , uitgezondert , dat daarop geen Oyevaar in 't geheel befchouwt werd. Het omfchrift was maar ten deele leesbaar, op deze wyze: SiGiLLUM .... HAGE-COMiTis In HOllandia. . . . ZEGEL FAN 'sGRAFEN-HAGE IN HOLLAND, Eindelyk ziet men onder No. 11. het afbeeldzel van het laatfte zegel, zeer net en uitvoerig gefneden, voor ontrent twintig jaarert door den kondigen Stempel-fnyder Daniel "Drappentier ; waarin onder anderen waargenomen is, dat het Kafteel met de nevenltaan- de boomen in een binnen-rond zynde befloten , zonder te fpeelen tulTchen de letteren in, daardoor zoo veel plaats verwurven is, dat met voile woorden in den buitenften omtrek gelezen werd : SiGiLLUM MAIUS HAG^ COMITIS IN HOLLANDIA. GROOT ZEGEL FAN 'sGRAFEN-HAGE IN HOLLAND. Voor het overige verfchilt het wederom van het voorige , daarin dat in plaatze van eenen Oyevaar op den voorgrond te zien, in dit zegel niet eene , maar twee Oyevaars zyn geplaatll ter wederzyde van den bovenften tooren , en op het muurwerk van het onder-ge- bouw. Welke Oyevaars niet Itaande als in het wapenfchild , maar na malkander toe-zicnde, eerder fchynen geflelt tot ^ieraad en ver- anderinge, als om daardoor het hedendaagfche wapen te vcrbeelden. die Waar- 232 BESCHRYVINGE van Dus hebbemve gctragt een ondcrfcheidelyk beduid te geven van fLhTnlyk die zegels van den Hage, die wy zelve gezien hebben. Hoewelvvc zyri'er' vertrouwen, dat 'er nog andere zullen zyn geweeJl. Te meer, de- "eze^cis wyl wy in een brief van den laatllen Decemb. des jaars vvftien hon- gcwceit. derd twintig {h) gelezen hebben deze woorden ; „ Doen condtwy „ Scout en Scepenen in den Hage — - , zoe hebben wy oji-^ »' fen grooten zegel aen defen brief gehangen op, enz.; alsmedenog in eenen anderen originelen brief, „ wy Schout , Burgemeefteren „ en Schepenen in den Hage doen condt — Joe hebben wy on- ^^ fen gr act en zegel van den Hage hieraen gehangen op den achtflen „ dach in Januario anno vyftien hondert een en twintich. \'anwelk gi-oot zegel ons, met uitgedrukte benaaminge , in of ontrent dat jaar niets gebleken is. Dan we moeten erkennen, dat die uitdruk- kinge ook juift niet altyd op de zegels gevonden werd , gelyk wy hiervooren (i) in opzigt van de zegelen ?£>« zaeke hebben aange- merkt. Daarwas Wyders moet niet vergeetenweMen, dat, gelyk deVorflenheb- in den ^en {k) eenen Zegelbewaarder ^ die een is van de hooglle Ampte- Sedbc^-" "^^i"^" v^" hunnen Huize ; zoo als ook in deze Republique is de waarder. Bewaarder van het groot zegel van den Lande ; desgelyks het zegel van den Hage fchynt te zyn geweell in de bewaaringe van een per- zoon. Immers daartoe, dunkt ons geeft aanleidinge eene Certifica- tie wegens eene Coltume alhier plaats hebbende ; welke verleden zynde op den 19. Junii i^f^. (/) by Floris van "Dam als Schout, en by de regerende en verfcheide afgegaane Schepenen endrieTaal- luiden of Procureurs, op deze wyze gefloten werd: „ Ende want „ men van alien faken fchuldig es der waerheid getuygenifle te ge- „ ven, foo hebben wy getuygenvoornoemt, verfogtaan («?) Cov' „ nelis van Aicken als Bewaarder van V gemeen zegel van den Hage , „ defe onfe g^tuygenifle o^er ons alien te befegelen ende op y^^r/W« „ Bennink, Secretaris van derzelver Vlecke, de felve onfe depofi- „ tie voor ons alien te willen onderteykenen , 't welk wy Cornells fy.van Aicken ende Adriaen voornoemt fulcx gedaen hebben, op „ ten enz. 'h) Het meergem. Francyne Regifter/o/. 353, vojo. *f) Pag. 223. {k) Taq van onze Graaven lets hitrxoorcn pag. 222. (/) Coftume van den Hage No. xxiv. pag. 25. ( m ) Deze Man moet in merkelyke agtinge zyn geweeft : want op den 5. Decemb. 1565. een getuigenis gevende , beftond zyne rede van wetenfchap daarin , „ dac hy Schepen van den Hage geweefl: was over de dertig jaaren. Hy wcrddoeoud gezegc ontrent lxxiiij. jaaren. Coftume No. lxiii. pag. 54. In een andere van den 7. April 1554. word hy genoemt Schepen ende eertyds Weesmeeller. Ibid. No. xxiii. pag. 23. En 't geen meerder drang aan 't voo- rige byzet, wanneer in den jaare 1553- de gekoore Schepenen niet in bedienin- gc wildcn treden , en by den Hove , op dat den Hage niet zonder heftier of regtspleginge zoude blyven , daarop voorzieninge gedaan wierd , door het quali- ficeren van zekere perzoonen , was Cornells van Jecken de eerfte van dat gezel- fchap. En zy wierden ( 't geen tot deze ftoffe behoort ) onder anderen gemag- ligt „ omme te verftaen over alle gewoonelyke ftipulatien van Scepenen-brie- „ ven, Cercificatien , Procuratien, Tolle-brieven en diergelyke , die men ver- „ mach of gewoenlic es voor dien van den Hage te expedieren , zoo wel onder „ 't gemeen als onder hoer prive zegel in Comnmni forma. ^ 'sGRAVEN-HAGE, XXXIII. Hooftst. 233 \Vy zoudcn nog verfcheide aanmerkingen tot deze ftoffe behoo- rende > uit Charters tot den Hage betrekkelyk,konnen aanhaalen, dog dcvvyl dczelve meer zouden ophelderen de gewoonte der zege- lingen in het algemeen, als vvel van den Hage in 't byzonder, zullen vvy dezelv^paaren. Nu zoudenog, volgens ons bellek, overlchieten , aanwyzinge te De oor- doen van den oorfprong van het wapen van 'sGraven-Hage. Maar ^PJ^^P^ dezen aangaande moeten we onze onkunde opentlyk belyden. Wat jegen- moeite wy gedaan hebben, om desaangaande iets zekers optefpeu,-. woordige ren, 't is vergeefs geweelt. En buiten het zegel hiervooren ver- Wapen meld, en in de plaat onder No. 7. te zien, 't geen hangt aan eenen Hage, is brief van den jaare vyftien honderd twee en negentig,\vetenwe on- nogdui- zen Leezer tot geene zoo zekere befcheiden te wyzen , als zyn de ^^''* gebouwen aan het L'lqhaam dezer Stede behoorende. Te weten het Stadhuis, Leprooshuis, enz. , alle door den Oyevaar , dien ze dra- gen, betoonende, datze ten gebruike der Regeringe en ten nutte van de Ingezetenen gefchikt zyn. Weet men in welk jaar dat vs^a- pen, 't zy lang na, 't zy gelyk met de bouwinge, voor zulk eenge- lligt geplaatit is, men zal ook weeten , dat het te dien tyde al in gebruik was, en het zal tot zoo hoog beveftiginge van oudheid er- langen. Ten laatlten toegifte diene nog , dat hoe zeer ten overvlocde be- Zegel van tend is, dat in een en dezelve Stad zyn Collegien gefchikt tot be- ^eWees- handelinge van zekere byzondere zaaken, welke een geduurige be- hkr" ^ ' zigheid van eenig gewigt vereifchen, gelyk in volkryke Steden zyn de Weeskamers, de Rekenkamers , deTreforien: Egter niet zeer bekend is, of die Kamers een afzonderlyk zegel gebruiken. Want dit is zeer verre van eenparigte zyn. Des kan het , onzes agtens, niet onaangenaam wezen, in de meergemelde plaat onder No. iz. afgebeeld te zien het zegeltje, 't geen gebruikt werd by Weesmee- fleren van 's Graven-Hage in zaaken, welke terzelver Kamere afge- vaardigt werdende, de beveftiginge van een zegel vereifchen. Het verbeeld een wapen-fchild eenvoudig met een band aan een fpyker opgehangen, waarop zig vertoont de Oyevaar, in den bek hebben- de een flangetje of aaltje, dat zig om den bek krinkelt; en Itaande op een veldje , het geheele onderdeel van het fchildje beflaande. Waarbuiten men leeft dit Nederduitfch randfchrift: DE WEESKAMER VAN 'sGRAVEN-HAAGE. II- "DeeL Ff XXXIV. 234 BESCHRYVINGE van XXXIV. HOOFTSTUK. • Het CoUegie van de Socicteit wanneer en by welke gekgent- heid alhier is opgeregt ; uit wat Leden het zelve bejiaat ; en wat zaaken onder deszelfs beheeringe en bejiieringe , als 7neede wat ampten ter begevinge van '^ gemelde CoUegie b&- hoorcn. • A dat wy hiervooren hebben befchreven de opkomit , voortgang, gelteltenifle en wyze der Regeeringe van 's Gravenhage , zoo in 't algemeen , als van elk lid of ge- deelte in 't byzonder , zullen wy nu overgaan tot het ver- handelen van een ander CoUegie , alhier bekent met den naam van de S o c i e x e i t inoi van ''sGravenhage. Moeielyk zai 't ons vallen daarvan een beknopte en voldoende be- fchryvinge op te leveren,doordien wy weinig onderregting van der- zelver geftelteniire hebben konnen bekomen ; Ook is 'er voor ons niemand geweeft, die dit werk ooit ondernomen heeft. Niettemin hebben wy ons daarvan niet konnen ontdoen, nadien het gemelde CoUegie het opzigt, bewind en beltier heeft over verfcheide zaaken alhier, {a) welke in andere Steden onmiddelyk aan de bezorginge en ter uitvoeringe der Magiltraaten ftaan en toevertrouwt zyn, zoo als het vervolg, gelyk wy vermeenen , klaarlyk zal aantoonen ; en derhalven zullen wy dan flegts opgeven al 't geen wy zoo uic cgte befcheiden als anderzints ter dezer zaake hebben konnen opfpeuren. Wanneer Om nu een regt begrip van de gemelde Societeit te hebben , die- ^^\v-a "^"' onzes oordeels , in aanmerkinge gebragt te werden deie drie iegenV^'^ navolgende poinften ; eerftelyk wanneer en by welke gelegentheid heid de dit Collegie is opgeregt ; ten tweeden , uit wat Leden hetzelve be- Itaat ; (a) Die vind volkomen zyne beveftingc in een Rcfolude van haar Ed. Groot Mog. van den 17. December 162?., waarby gezegc werd, „ dat de Verga- ,, deringe is voorgedragcn , dat den Heeren gecommitteerde tot het redres van „ de Verpondingen alhier in den Hage werd bejegent , dat de Regeeringe niet en ,, beftaat by het Corpus van de Magiftraat van den Hage alleen , als in andere Steden y ,, inaar by dc Socicteit van den Hoogen Rade , Provincialen Rade , Rekenkamcr en het ,, Corpus van den Hage , zoo dat zy malkanderen niet konnen verftaan ophetflel- „ len van adjunfte CommilTarifTen ten waare zy ftelien mogten vier perfoonen , „ en dat die egter niet dan twee Aemmen en zouden hebben ; daarop de voor- „ noemdc Heeren verfogten te verftaen het goedvinden van de Vergaderinge ; „ by devveike daerop gedelibercert wcfende , verftaen en gerefolvetrt is, dat „ om de groote verdeeltheid van de Regcringe van den Hage , het zelve zal mogen wer- „ den gedifpenfeert en toegeftaan, zonder getogcn te mogen werden in con- „ fequentie. '^GP.AVENHAGE, XXXIV. Hooftst. 53^ itaat; en ten derden, wat onder deszelfs beheeringe en beftieringe behooit. Alvoorcns toe te tredcn tot het onderzoek van hct bovengemelde eerlte point, zoo Ibat alhier voor af in 't algemeen te letten , dat den Hage van oude tyden af tot nu toe heeft beltaan uit tvveederlei zoort van ingezetenen ; te weten uit Edclen enSuppoolten, dieom- middelyk onder den Hove van Holland behooren; en uit ambagt en fleering doende perfoonen ■> die het Geregt van den Hage onderworpen en daaraan onderhoorig zyn ; zonder dat wy ons zullen inlaaten in het onderzoek of 'er nog een derde zooirt van inwoonders is, afge- zondert van de twee bovengemelde, en onder wiens Jurisdiftie of beheeringe die eigentlyk zouden forteeren, (wiar over tufTchen het Hof en de Magiltraat van den Hage al voorheen gefchil is ontftaan, 'c welk als nog ter uitfpraake van haar Ed Groot Mog hangt,) als geenzints tot ons voorgenomen oogmerk dienende. tn dewyl bin- nen den omtrek van den Hage ook is gelegen , een groot gedeelte van 'sGraafs grond, {b) waarvan de beheeringe flaat aan de GraafFe- lykheids-Rekenkamer, die voorheen met het Jrlof zodanig was \er- eenigt, dat geene zaaken , die maar eenigzints haare betrekkinge hadden tot 'sGraafs Domeinen en Geregtigheden, voor den Hove wier- den gebragt,verhandeltenafgedaan, (f) ten zy daarby en over waren geroefen , die van de Rekeninge in den Hage y dewelke gevolgelyk ook als Raaden onder de Raaden van den Hove in de oude Memoriaalboeken ver- Societeife alhier is opgeregt, Vooraf flaat aante- mcrkcn, dat den Haag vail oude ty- den af uit twederlei ingezete- nen be- ftond. UitEde- len en Suppoof- ten, die onder den Hove be- hooren. Enuit am- bagt en ncering- doende perfoc- nendie de Magi- ltraat zyn {b) Hierop kan nagezieh werden de Bylaage Num. lxXix. en 't geen ver- ders de Heeren Raaden van den Hove by hun Ampel Berigt pag. 28. en 43^ aangaande de beheeringe en authoriteit van de Rekenkamer over de Straaten , &c. van den Hage ter nederflellen. Waarby men voege het Oftrooi aan de Heeren Raaden en Meeflers van de Rekeningevan 's Lands Domeinen, den 25. f'ebr. 1683. verleent, nopende het reinigen en fchoonhouden van de flraatert en rioolen , ftaande ter bezorginge van de gemelde Rekenmeeflers , hierna ge- bragt , onder de Bylaage Num. lxxxi. (c) Schoon wy meenen, dat dit zeer bekent is, zoo hebben wy egter goed- gedagt, ter Voldoeninge der geene, die alle pofitiven of flellingen willen be- veftigt hebben , een of twee bewyfen getrokken uit de Regifters van den Ho- ve , alhier op te geven. In der zaake van Leendert Kempter eylTcher op en je- gens Jan van EJfche als Rentmeefter Generaal myns genadigen Heere Verw^eer- der ; werd in de Sententie aldus gezegt ; „ 't Hof deurgezien en overwogen 't ,, guendt dat ter materie dienende w^as , dair over geroepen die Meefiers van der Re- ,, kamge na Infmidie van der Catnere, alfoe dat roert die penningcn van niyuen genadi- „ gen Heere, en gehoort hebbende hoir advyfe , heeft den verweerdergecondemneert, ,, &c. Gedaan in den Hage den xxiiijen. September 1485- Itaande geregif- treert in 't Memoriaal en Sententie-boek , gequoteert , T , beginnende met den 28. Oftob. 1482. en eindigende den 29. November i486. /o/. 128. Dierge- lyke woorden werden mede gevonden in een appoindlement van den Hove , ge- dagtekent den 20. November 1449. Geregiflfeert in 't derde Memoriaalb. van den Griffier J. BofTaert, getekent i/. i. loco. fol. 37. veij'o. „ By confentevan „ Jdriaan van Raephorft fyn die faeken van alle fyne gebreken van appoinftemen- „ ten , oude receflen , rekeningen en vakiafien van paymente &c. uytgeflelt toe „ Paenihe of eerder komfte myns genadigen Heere in deze Landen , daer mede „ overgeroepen die Gecoinmittcerde van de Rekeninge in den Hage. En de I leeren Raa- ,, den van den Hove ilellen mede by hun Ampel Berigt pag. 29. dat bet Culkgic ,, van de Rekenkamer met het Hof altyd zoo naauw is vereenigt geweeft, &c. dat deze „ zaake om derzeher notoil'beid geene adftni^ie fchynt te requireren. II. 'Deel. Ff ^ onder- worpen. Wat bc- heeringe dc Graaf- felyk- hci'dsRe- kenkamcr alhier hceft. Dcrzel- ver vcr- ecningc mcthec Hof. Deze tweeCoI- icgien mccde Magi- flraatver- rigteden nuen dan verfchci- dezaa- ken. Maakten te zamen Keuren enOrdon- fttmtien tendien- ftevan denHage. 236 BESCHRYVINGE van vcrmelr (lann. Behalven dat 00k de Graaven zedert den huizc vari Bourgondic, en zulks na het oprcgten van de gemelde Rekenka- mer, in den jaare veerthien honderdzesen veertig (<^), doorHer- to» P/6////'J J aan de Magiilraat van den Ikge niets hebben willen toeltaan of bevvilligen , dan alvoorens daarop gebad het advys van de Liiyden van den Rade en van de Rekeninge in Holland. Welk Colle- gic gevolgelyk dan alhier in den Hage een derde zoort van behee- ringe uitlevert. Deze drie afzonderlyke Amptgenootfchappen , waarvan de een over des anderens onderhoorige geen zeggen hadde of eenig gezag konde oeftenen, quamen in voorige tyden, zoo nu en dan, als de zaaken en nood het vereifchten , by den anderen , om het een of het ander tot het algemeen welwezen van den Hage en deszelfs in- woonderen te beraamen : Zoo als uit verfcheide oude Keuren, Or- donnantien , Reglementen en andere adens kennelyk is. AUe wel- ke alhier op te haalen, te lang zoude vallen. Wy zullen 'er (cm ons zeggen niet bloot te laaten,) ilegts twee of drie bybrengen. Ondcr anderen wierd by de gemelde drie Collegien den 4. Fe- bruarii vyfticn honderd vyf endertigvaftgeftelt {e) een Ordonran- tie, tot opfchrift vocrende, Ordonnantie gemae6i by de Eerfle en an- dere Raden en Rekeninge in Hollant , ende 00k by den Bailliu en Sche- penen van den Hage, dienende tot dcfenjie ofdaer onverjienelyk in de Tlech van den Hage eenich oproer gebeurde van de A abaptijien ofte ander s van binnen V Lands. Een tweede {f) Keure en Ordonnan- tie, gemaeB by Bailliu •> Schout -, Burgemeefieren en Gerechte van den Hdge-t by advys en believen van mynen Heeren die Trefident en ande- ren Heeren van den Rade en Rekeninge in Hollant , op 't fiuk van de Nagtwaeke^ is van den 2,4. April vyftien honderd zeven en zeftig na Paellchen. Waarby wy voegen een derde (g) of Reglement gemaekt by mynen Heeren van den Rade en Rekeninge van den Hove van Hollant en den Bailliu , Schout , Burgenteejleren en Gerechte van den {d) In 't eerfle deel pag. 118. is by ons ter nedergeflelt , dat de Rekenkamer door Hertog Philips van Bourgondie in den jaare 1428. zoude zyn opgeregt; waar in wy als toen door onkundc hebben gemift. Goudhoeven pag. no. (uit wien S. van Leeuwen Bat. Ilkftr. pag. 1460. het zyne woordelyk getrokken heefc , ) zegt allcen , dat Hertog Philips van Bourgondie , geworden zynde Graave van Hol- land , heeft ingeftelt in den Hage , een Collegie van zeker getal van Perzoonen , die men dc Meefters en Auditcurs van de Rekeninge npemde; zonder te mel- den in wat jaar dit door den gemelden Graaf zoude zyn verrigt ; maar begint zy- ne Lyftc der gemelde Meeilers en Auditeurs met het jaar 1446. Egter vind men in de Memoriaalboeken van den Hove al in vroegere tyden gewaagt van dc Raaden en Meefters van de Camere van Rekeninge in den Hage ; gelyk on- dcr anderen in eenen brief van den 9. Augufti 1437. Waarby de erfgenaamen van yan Ryn , Rentmeefter van Beooften- en Beweften-Schelde , en van deszelfs weduwe by den Raad wierden befchreven , om tegens zekeren gezetten dag te komen rekenen voor die Raeden en Meefters der Cainere van Rekeninge in den Hage , op peene van tien Ryders daegs , zoo lange ah zy defen gebode vcrzitten zouden. Ge- regiftreert in 't tweede Memoriaalb. van Rofe geqt. A. if) Geregiftr. in 't vierde Memoriaalb. van P^nft/^/. 135. (g) Tc vinden in 't agtfte Memoriaalb. van Ernll. fol. 224. wfo. 'sGRAVEN-HAGE, X>r}nv. HooFtst, 237 den H^ge op ^t fink van de Nachtwaeke-t d'tenende tot prefervatie "van den Vlecke van den Huge , omme V Corpus van den Hage te p-ecave- 7 en van brant , rovhge en fpoliatie , die zoo wel van btiyten als van b'lnncn z,o?ide mogen gedaen werden , volgens zekere M'tJJive van rnyn6 Heeren de Staeten 's Lands van Hollant ■, gcaddrejfeert aen de Magi- firaat van den Hage: zynde de gemelde Ordonnantie gedagtekent den 17. Februarii vyftien honderd drie en tagtig. En op dat wy niet zouden fchynen ontbloot te zyn van andere Stciien bevvyzen, zoo zullen wy ten overvloede nog bybrcngen een afle, ^cnMe- waarby het Hof, de Rekenkamer en de Magillraat in den jaare Daaor in vyftien honderd negen en zeventig alhier in den Ilage hebben aan- denHagc. geltelt eenen Medic ina 'Do^for , op zodanige voorvvaarden, vry- dommcn en tradement, als uit dezelve ad;e breeder te zien is: „ Op huyden hebben die van den Rade Trovinciae/ en Rekenin- Condi- „ ge des Conine X in Hollant, mitsgaders die Regierders van den Ha- tienwaar- 5, ge voor hunnen Medicyn in den Hage aengenomen Dodor Ca- ^^amtiie ,, mille de Cafire op te condicien hiernaer volgende: dcCaftre „ Dat de vooriz de G^/r^" jaerlycx hebben ialhondert pondenvan weidaan- vetriich grooten 't pond, ingaende den 15'. Septemb. leftleden. 8'="°'"^"' „ Dat men hem voorts zal doen hebben gelyke vrydom van ac- cyns en impolt , als die van den Rade en Kekeninge voorfz hebben. „ Dat men denzelven voorts vry zal houden van eenighe officien- Y, van Magifiraetfchap of anders eenige andere Officien in den Hage „ te bedienen , 00k van eenige foldaeten te houden otte ook te » waeken. „ Dat hy van elke vifitatie, die hy doen zal, zal hebben vier fluy- „ vers , des fal hy gehouden wefen alle armen om Godts witle te „ dienen, die 't zelve op hem begeeren. „ Sal voorts de vooriz de Cafire gehouden zyn , die van den Ra- 5, de en Rekeninge met hun gevolg en huysgezin by nacht en dag „ in tyden van nood by te Itaen. „ tnde fal de voorfz de Cafirew'jX. den Hage niet mogen vertrec- „ ken of vernachten, dan by expres confent en oorlof van die van den Rade voorfz. „ Alle welke voorfz conditien die voorfz de Cafire aengenomen en belooft heeft in alles te achtervolgen. Des t'oirconde heeft die Gritiier van den voorfz Hove uytten naeme van die van den Rade en Rekeninge voorfz, en die voorfz de Cafire dit onder- j' 5) j> » j> „ teykent op ten 13. November if/^. (/j}. „ En was getekent , „ B. ERNST. CAMILLE van CASTERE. Dog (/>) Geextraheert uit het agtrte Mcmoriaalb. van Ernfl/o/. 17. In den jaare 1635. ten tyde als de peft-ziekte alhier in den Hage (gelykook in verfcheide andere Steden ) door de onverdragelyke hitte van den zomer dezes jaars zjeer hevig in zwang ging , hebben de Heeren Gecommittecrdcn van de Ff 3 So- 238- BESCHRYVINGE van Dcze ^oo^n. Collcgien liadden tot nog tocgecn vaft Lic- haam. 1 loc en by wclke i;clegenc- iiciddcn lloogc Rade daarby is cekomen. Dog dcze voorgcnoemde Amptgenootfchappen hadden tot nog toe geen vail nog verecnigt Lichaam. Maar wanneer in en omme den jaare vyftien honderd twee en zeventig door ganfch Nederland ccn algcmeene beroene ontllond, en dat men in 't vervolg hier te Lande gcnootzaakt was de wapenen op te nemen , om afte fchud- den het ondragelyk jok der Spaanfche Heerfchappye , en alzoodoor dat mid del onder Gods zegen , te verkrygen vryheid van Gods- dienft, goed en bloed, moeften 'er ook gelden by de ingezetenen in 't algcmeen werden verfchaft ; welke by Staatsbefluiten zynde vaftgcltelt , over de Steden en Vryheden wierden verdcclt , waar in die van den Hage hun aandeel ook hadden tedragen. Maar na- dicn de Magillraut over de Edelen en Suppoollen alhier , die om- middelyk onder den Hove van Holland , als hunne byzondere Ma- gilhaat, itonden, ganfch geene regtfpraak hadde, en dienvolgen- de dezelve niet konde bezwaaren, gaf het zelve gelegentheid , dat de voorfchreve Collegicn met de Magiftraat zig by den anderen vergadcrden , om daartoe gczamentlyk bequaame middelen nitte- denkcn en te beraamen. By de meergemelde drie Amptgenoot- fchappen quam in den jaare \ yftienhonderd vierentagtig ook de Ilooge Raade , als het vierde , niet uit eigener bcweginge of uic hoofde, dat de gemelde Raade eenige Jurisdiftie als toen in den. Hage was hebbende (als zynde een Hof van hooger appel,) maar uel voornamentlyk door de Staaten ( i) zelf daartoe genoodfaakt, op dat niedc door het vermogen van 't zelve Collegie,'als betlaande uic Societeit eenen Dr. Dirk de Pypere als DoSlor Medkina aangenomen ten dienfle van de goedc luiden en ingezecenen van den Hage , op een traftemenc van zes honderd guldens 'sjaars , geduurende de voorfz befmettelyke ziekte; en dezel- ve ophoudende , van twee honderd guld. , met ordonnancie op den Ontfanger van der Socieceits middelen en inkomilen , om de voorfz fommen in diervoege te beralcn , uicwyzens de commillle , den voorn. de Pypere daarvan verleent den 23. 06lob. 1635. en by den Secretaris vande Societeit Anth. van Mierop ondertekent. ' Op gelyke wyze en in gelyke tyden hebben de gemelde Heeren den 1 6. De- cemb. 1664. Do6lor Jdam Bogaert aangenomen en geftelt tot Peft-Doftor al- hier in den Hage , op een wedde van agt honderd guld. zoo lang de gemelde ziekte duurde, dog ophoudende, alleen van vier honderd gulden 'sjaars. ^ (f) Om hiervan een regt begrip te hebben, dient men de zaake wat hoger op tc haalcn. In den beginne der Troubeltydcn , als het Hof en Rekenkamer hun verblyf te Delft hielden , moeften derzeher Suppooften aldaar in de gemeene omflagen tot befcherminge van 's Lands vryheid mede helpen dragen ; en 't geen zy te bcrde moeften brengen , wierd by wyze van een hooft- of familie-geld , of wel anderzints by taxatie , ingevordert. Zie Refolutien van Holland van den 10. September 1575., 26. Julii 1576. en 6. Augufti 1577. iVIaar wanneer beide dc gemelde Collegien met hunne onderhoorige Suppooften hen weder na den Hage bcgaven , en aldaar hunne voorige zittinge namen , wierd 's Haags quote in de Confenten daar door merkelyk verhoogt en bezwaart. Om welke te vinden en op te brengen het Hof en de Magiftraat van den Hage den ande- ren niet wel konden verftaan, beweerende mede, datze altehoog in de verdee- lingen en rcpartitien waren geftelt; zoo dat van de gelden, waarop den Hage by de Staaten was aangellagen , naauwelyk iets wierde opgebragt. 239 uit aanzienelyke en wel gegoede Luiden,met ennevens die van den Raade Provinciaal, Rekcnkamer ende Magilh-aat van denliage, het ke den laaflen Mey 1582. was gefchied,) dagelyks aangroeiende , verwekte zulks aan de Sceden , over weike de ingewilligde Confencen moeflcn werden verdeelc , groote jaloufie , in diervoege , dat geene derzelvc Sceden haar aandeel wilde opbrengen , waardoor het krygsvolks en andere oorlogs laflen onbetaalt bleven. Zuiks „ dat de Staaten van Holland, na de getuigenifle van den Heer „ Hooft in zyne Nederl. Hijlor. xxiii. boek pag. 1035., op dat pas zig in zulke „ benaamvtheid van geld en geloof vonden , dat zy, zoo om den oorlogsvol- ,y ke , als om de vlootelingen , zamt eenige w^apenen en andere noodlykheden „ tebetalen, anderhalve tonne fchats , tot twaalf ten hondert voorfret, ] en -j-intc. „ een ten hondert voor makelardye mpeflen opneemen. Over deze traagheid relTc. der Sceden, en wel inzonderheid over de onwilligheid van die van den Hage, deden de Staaten van Holland hunne klagten aan zyne Excellentie Prins Wilkm den I. , die daarop aan beide de Prefidenten en Raaden van den Hoogen en Pro- vincialen Raaden den volgenden brief fchreef , met byvoegingc van de Rcfolu- tie en verklaringe , w^elke by hem en de Raaden nevens hem geflelt , op de wanvoldoeninge van 'sHaags aandeel den 17. Mei 1584. was genomen; waar- by zyne Excellentie en de voornoemde Raaden die van den Hove en de Ma- giflraaten van den Hage laflen en ordonneerden , dat elk de heljte van de quote en aanpart van die van den Hage zoude opbrengen , en daar voor gehouden wezen zig te verbinden en fterk te maken , om de penningen daar af te furneeren : mits dat onder die van den Hove de Hooge en Provinciale Raaden met aUe de Suppooften , mitsga- ders die van den Edeldom aldaar zouden zyn begrepen. D'inhoud van den gemel- den brief en Refolutie is deze : 5, Die Prince van Orangien, Grave van Naflau , Marquis van „ der Veere, van VlifTinge &c. „ Edele, Erntfejley Eerfaemey Hooggeleerde , Difcreetc, 5, Lieve Bezundere. „ Naardien wy verllaan hebben, dat de penningen van die van den Hage „ in de repartitien, die over de Steden van Holland zyn gemaakt, in dernood „ tot behoef van de ruyteren en knegten geconfenteert , geheven te worden , ,5 zeer langzaam worden gefurneert , immers dat gylieden in de laafte twee re- ), partitien iiwe quote niet hebt gefurneert tot groot nadeel van den Lande, „ ende wy daar omme wel hebben willen voorzien , dat dezelve refterende quo- „ ten , en de toekomende binnen den Hage met beter ordre mogen werden ge- ,, furneert , dan tot noch toe is gedaan,* hebben wy U lieden by dezen wel „ willen overzenden de afte van Refolutie en Verklaringe by ons dienaangaan- „ de gedaen en genomen , ten einde gylieden niet nalaaten w^ilt UL. daarna te „ reguleren , zonder eenige zwaerigheidt of w^ederzeggen , en zulks daarOp ,, voor 't eerfle de voorfz uwe refterende quote te furneeren , op poene van „ metter dacd daarvooren geexecuteert te worden , daer aan wy genoodzaekt „ zullen zyn de hand te doen houden , in aenzieninge van de jegenwoordige „ zwarigheden en periculen in de gemeene zaaken. Hier mede » Edele^ Erntfcjlcy Eerfaeme, Hooggeleerde y DiJ^ „ crcete^ Lieve Bezundere^ zyt Gode bevolen. Gefchre- „ ven tot Delft den 18. Mey 1584. „ ULieder goede Vriendt , „ GUILLAUME DE NASSAU. •Dc •240 BESCHRYVINGE van het aandeel van den Hage in de gemeene laften en omflagen des te ligter en bequamelyker zoude konnen geyonden en opgebragt wer- den. De Superfcriptie was : Edek , Erntfejle , Eerfaeme , Hooggekerde , Difcreete , Lit- ve Bezundere , den Prefident en Raden van den Hoogcn Rade , mitsgaders Frejident " en Raden van dm Provincialen Hove van Holland , Zeeland en fVeJl-PrieJland. Refolutie van zyn Excellentie eti de Raden neffens hem gejielt. 