Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Van maanden met een gemiddeld kleine besproeiing is te Tomohon geen sprake. Augustus, de minst bedeelde, brengt nog een regenhoogte van meer dan 100 m.m.; de hieraan een kwartaal voorafgaande natste maand neemt een drie- maal zoo groote hoeveelheid voor haar rekening. In den westmoesson zijn de maandsommen vrij overeenkomstig en schijnt de regen dan meer gelijkmatig te vallen. Men moet zich bij deze beoordeeling echter niet door den schijn laten misleiden en de ongelijke lengte der maanden in het oog houden. Daarom verdient het aanbeveling die sommen te herleiden tot hetgeen zij naar evenredigheid vermoedelijk zouden geweest zijn indien alle maanden 30 dagen telden. — 64 — Deze kleine bewerking is in de tweede kolom ten uitvoer gebracht. Het bedriegelijke der vroegere voorstelling blijkt nu ten volle, vooral ook omdat de grootste regenval thans naar Februari is verhuisd, hoewel Mei toch nog een eigen- ` aardigen rol blijft spelen. In de overige maanden verloopen de sommen nu niet onregelmatiger dan men van een zoo grillig element als de regen verwachten mag. De vermeende standvastigheid gedurende den westmoesson is door de her- leiding eveneens verdwenen, althans sterk verminderd. Toch is de gevolgde reduetie-wijze eigenlijk nog niet goed, want men heeft daarmede het jaar op 12 X 30 dagen teruggebracht, terwijl de 12 herleide maanden een jaarsom van 2575 m.m. leveren; twee feiten met de werkelijkheid in strijd. Beter is het daarom de volgende methode te volgen. De maandsommen worden in percenten van de jaarsom uitgedrukt en dan vergeleken met hetgeen zij zouden geweest zijn indien diezelfde jaarsom, gelijkmatig over alle dagen verdeeld, was neergestort. Naar gelang hunner lengte van 31, 30 of 28 dagen zou in het laatste geval aan de maanden 8.5, 8,2 of 7.7 °, dier jaarmassa zijn toegemeten. Voor Tomohon ziet de bewerking er aldus uit: Werkelijk ge- |. Zou zijn bij | Afwijking van middelde in ?/j | evenredige ver- tick wel él MAAND. van de a richt der j ге š 2605 m m 2605 m.m gemiddelde. 2 a | b a—b November. 97% 82% Lo A December 93 B5 . 0.8 ;, Januari HE 55. B аи Februari 10.6 „ ТУ» 9.9. „ aart. 0. 85 0.5, April. 8.4 „ 8.2 >, 02 ,, Mei. 10.3 ү, 8.5 3, 2.4 „ Juni. z ТЕ, EX 3 PLE Juli. | DS BD DT Augustus. | 4E, | 8.5: ;; —44 ,, September. | 56 5 8.2 dB jj October. | 980 _. | 85, ОБ „ zu BR > De getallen der laatste kolom, de zuivere afwijkingen gevende onathankelijk van de lengte der maanden en de grootte van den jaarlijkschen regenval, ontvingen den naam van „betrekkelijke afwijking” (relatiever Excess, écart plu- viométrique relatif). ehalve de grootere nauwkeurigheid dezer methode boven de voorgaande heeft zij nog het voordeel kleinere getallen te bezigen en daarom meer sprekend te zijn. Tomohon stelt dit weer goed in het licht. Dat nl. Mei iets bijzonders ver- toont, werd reeds opgemerkt. Bij November, waar de onregel- matigheid veel geringer is, viel dit, de wispelturigheid van den regen in aanmerking genomen, veel minder op en zou men er allicht niet verder op gelet hebben. Het relatief exces stelt de zaak echter duidelijker op den voorgrond en laat voor November een afwijking zien, drie maal zoo groot als in de voorgaande, en dubbel zoo groot als in de volgende maand, ter- wijl zij bij een normaal verloop daar tusschen in moest liegen. De eigenaardige rol van Mei wordt dus door November gedeeld, hoewel in mindere mate. Voor het uitspringen van beide maanden boven de andere moet natuurlijk een oorzaak zijn, welke in dit geval niet ver te zoeken is. De verklaring is eenvoudig de volgende. Tomohon, op ruim 1° N.Br. gelegen, bevindt zich in het gebied der equatoriaal-zone met dubbelen regentijd, welke strook door de parallellen van 10° N. en Z. wordt ingesloten. De regentijden bereiken hun hoogtepunt bij den zenithstand der zon, dat is voor genoemde plaats omstreeks de 2° helft van Maart en September. De droogste perioden vallen daar tusschen in, dus in de laatste helft van Juni en December. Maar nu ligt Tomohon tevens op het terrein der moessons, wier invloed groot genoeg is om den dubbelen regentijd te verstoren. Die storing is zoo krachtig, dat de dubbele periode in een enkele versmelt. Zij komt het beste uit in de volle moessonmaanden, wijl dan de bestendigheid van den wind op haar toppunt staat. Daarentegen is zij niet in staat om LXVIII SET iww TSE 7 er E zé e um d Ehe e ën ак кы э АА EE EE EE C АСАДИ ые АЧА die ZC, z ge in de kenteringen, met de alsdan weinig standvastige winden, den dubbelen regentijd ten volle te bedekken en treedt deze op zijn beurt schijnbaar verstorend ten opzichte der moessonregens op. In Februari versterken westmoesson en één regenperiode van den dubbelen regentijd elkaar en heeft men de rijke- liikste besproeiing; in Augustus steunen oostmoesson en een droogteperiode elkaar en valt de grootste droogte in. In de maanden Mei en Noyember wordt de kentering overvleugeld door het laatste gedeelte van den eersten, resp. tweeden regentermijn van den dubbelen regentijd en treden de neer- slagverschijnselen sterker op. Uit dien beurtelingschen amp en samengang wordt een gecombineerd stelsel geboren, hetgeen wel aan de jaarlijksche beweging der zon beant- woordt, doch — voor Tomohon —twee maanden naar achteren is versehoven. Bij vergelijking der merkwaardigste data van den zonsomloop met de maxima en minima van het relatief exces blijkt dit gemakkelijk. Lentepun 21 Mrt. | +16Mei 2.4°% + 16 Mei Z 6390 Nie Zonnestand 21 Juni. Relat. + 16 Aug.—4.4 , |Windrich- + 16 Aug.Z 2600 | Besten- Herfst equinox 22 Sept.) | exces. = 10 Nov. 1.5 sl] fae Р 16 Nov. N En digheid. Zke Zonnestand 21 Dec. | 6 Feb. · 2.9 , + 16 Feb. N309W De cijfers van het relatief exces, uit waarnemingen кас rende ееп geheele maand afgeleid, zijn feitelijk alleen geldig voor het midden der betrokken maand, waarom dan ook telkens de 16* dag is opgegeven. Dit geldt eveneens voor de aan tabel III ontleende windrichting en bestendigheid. Men ziet dat de tijden der grootste bestendigheid (tevens de maxima uit die tabel) samenvallen met die van het grootste en kleinste relatief exces, terwijl de kleinste bestendigheidscijfers (zijnde de minima uit de tabel) gelden voor de maanden Mei en November met hunne schijnbaar abnormale afwijkingen. Behalve het vorengenoemde bevat tabel XIV verder nog de grootste en kleinste maandsommen van den regenval, overgenomen uit tabel NI. De sterkste schommelingen komen, als gewoonlijk, in de minder waterrijke maanden voor. De uu. E ко. betrekkelijk wijdste valt in September, de kleinste in Mei. Het gemiddeld aantal regendagen loopt nagenoeg evenwijdig met den gemiddelden regenval. Augustus heeft de minste, Februari naar verhouding de meeste regendagen. De grenzen, waartusschen het aantal regendagen zich beweegt, liggen blijkens de vermelde uitersten wel ver uiteen, maar toch minder dan bij den regenval. De naastvolgende kolommen hebben de grootste hoeveelheid in 24 uren tot onderwerp. De gemiddelden hiervan zijn — voor Indië —zeer matig en bevestigen de afwezigheid van zwaren, langdurigen neerslag. Het op 4 October 1901 gemeten bedrag van 141 m.m. bleef de grootste watermassa, in één dag neergedaald. In vergelijking met de resultaten, op andere plaatsen verkregen, is deze hoeveelheid klein. Het karig met regen bedeelde Probolingo (1113 m.m. per jaar) noteerde een etmaal van 250 m.m., Buitenzorg bracht het tot 260 m.m., Batavia tot 286 m.m. Те Saparoea viel 19 Juli 1890 meer dan 400 m.m., zoodat de regenmeter overliep en de werkelijke hoeveelheid onbekend bleef. Te Besokor, in de residentie Semarang gelegen, stortte van 31 Januari 1901 v/m 10" tot 1 Februari 1901 v/m 10" 511 m.m. neer. Voor zoover bekend is dit in Oost-Indië tot heden toe het maximum, maar elders komen nog heel wat grootere regenstroomen voor. Als rijkelijkste watervloed is te noemen die, op 24 Juni 1876 te Cherrapunje in Britsch Indië waargenomen; de diepte van de gevallen waterlaag bedroeg niet minder dan 1036 m.m. In de Minahassa bleven dagen van flinken regenval evenmin achterwege, getuige de hoeveelheid van 244 m.m., waarvoor Menado, en die van 204 m.m., waarvoor het zeer nabij Tomohon gelegen Masarang geboekt staat. Zijn te Tomohon dagen met grooten regenval schaars, ook die met langdurige besproeiing zijn weinig talrijk. Volgens mededeeling van den heer LiwBvRG komen dagen, waarop het onafgebroken doorregent, aldaar weinig of niet voor. Is er eens een extra groote regenval, dan wordt die meer ue ` ws veroorzaakt door buien, welke vooral in de kentering, vrij- wel op bepaalde tijden van den dag, doorbreken. In tabel XIV is voorts nog opgegeven de gemiddelde hoeveelheid regen per regendag, een voor Insulinde weinig veranderlijk element. Over geheel den archipel gemiddeld 16.5 m.m. bedragende, maakt Tomohon met 12.0 m.m. een vrij poover figuur. Buiten de Minahassa komt dergelijke kleine intensiteit op slechts enkele regenstations voor. De laatste kolom eindelijk toont de regenwaarschijnlijkheid aan. Februari staat met een kans van 80 %, bovenaan, komende de kleinste van 32 °% op Augustus. Voor het geheele jaar is de gemiddelde waarschijnlijkheid 59 °, en mag men derhalve van elke 5 dagen er op 3 met regen rekenen. Deze groote regenkans heeft Tomohon gemeen met de meeste bergstations op West-Java en van de Padangsche bovenlanden. Zij staat scherp tegenover die van het naburige rorontalo, waar Juni 34 °/, als g grootste, September 13 ° als kleinste, het geheele jaar 27 °/, als gemiddelde regen- waarschijnlijkheid bezit. Gelijk reeds werd aangestipt is behalve de kennis van de gemiddelde hoeveelheid regen en het aantal regendagen vooral ook noodig te weten de wijze hoe de regen optreedt. Ten einde dit met juistheid te kunnen nagaan is een zelf- registreerende regenmeter onontbeerlijk, omdat alleen met behulp van een zoodanig instrument duur en intensiteit der afzonderlijke buien behoorlijk zijn waar te nemen. Hoewe deze noteeringen voor Tomohon ontbreken, is er toch in die richting nog wel wat meer uit de onderhavige observatiën te halen dan het voorgaande alléén. Zoo bijv. de oplossing der vraag, in welke hoeveelheden het hemelwater op verschil- lende dagen neerviel en hoe zich die dagen volgens hunnen regenval groepeeren. aar tot Maart 1899 alleen de maandelijsche sommen opgegeven zijn, kon bedoeld onderzoek eerst van af April d.a.v. aanvangen, en is, om bij een vol aantal jaren te blijven, tot Maart 1907 doorgezet. Voor dit 8-jarig tijdvak zijn de dagen van gelijke regetihoogte volgens de seizoenen uitgezocht en in groepen bijeengevoegd, uit welke bewerking onderstaand resultaat werd verkregen. Aantal regendagen, naarmate der hoeveelheid neerslag in groepen gerangschikt. | | | Regen | Nov.— | Mei— | 7.  274 | 163 437 | 6— 10, 164 | 139 303 | 11— 20| | 181 | 138 prom 21— 30| 74 | 58 | 5 139 31— 40| DL du eee 70 41— 50| | 298 1 5.9900 poto 51— 75| poH To ud y | 39 76—100 | | l! 4 | | 5 |  | | | | In overeenstemming met de door geheel den archipel aangenomen gewoonte zijn onderdeelen van millimeters ver- waarloosd, behalve wanneer die bedragen grooter dan Ja m.m. waren, in welk geval zij als geheele m.m. werden genoteerd. Een regenval van 1 m.m. beteekent dus, dat er !/, m.m. о meer doch minder dan 1!/„ m.m. water viel, enz. ` Regendagen van 1 m.m. kwamen veel voor; die van 2—5 m.m. waren gezamenlijk dubbel zoo talrijk. Ook de groepen 6—10 en 11—20 m.m. staan numeriek hooger, doch vanaf 20 m.m. begint de snelle daling. De groepen 41—50 en 51—75 m.m. zijn nog slechts zeer matig bezet, en daarboven heerscht een bepaalde armoede, vermits in š jaren tijds maar 5 dagen met 76—100, en 4 met 101 m.m. of meer neerslag passeerden. : Daar in den westmoesson de kans op regen grooter is en dientengevolge het aantal regendagen alsdan klimt, kunnen == {ушы beide seizoenen beter vergeleken worden door bovenstaande reeksen uit te drukken in percenten der aan haren voet te vinden sommen. Dit is geschied in ondervolgende kleine tabel. Aantal regendagen, naarmate der hoeveelheid neerslag in groepen gerangschikt, uitgedrukt in percenten. Regen | Nov.— | Mei— | | T in m.m. April. | Oct. | | | 1 16 14 STD 43 8 29 24 27 6— 10 18 21 19 11— 90 19 21 E 21— 30 8 8 | 8 31— 40 5 4 d 41— 50 3 4 4 51— 75 2 3 3 75—100 | 0 1 0 101—» | 0 0 0 Dagen met kleinen regenval — tot 5 m.m. — komen naar verhouding het meest in den westmoesson voor. De andere jaarhelft houdt het record der dagen met grooteren neerslag. Het verschil is echter luttel en bedraagt 1 à 3 *4. Etmalen met meer dan 100 m.m. zijn percentisch te gering in aantal om nog eenig cijfer te erlangen. Op rekening van de hoeveelheden tot 20 m.m. komen reeds 81 ° (westmoesson 82, oostmoesson 80) der regendagen; de groep 21—30 eischt 8 °/,, de twee volgende tezamen evenveel, en blijft er ten slotte maar 3 °/, (westmoesson 2, oostmoesson 4) over voor dagen met den voor Tomohon over- vloedigen regenval van meer dan 50 m.m. Overstroomingen behoeven derhalve niet gevreesd te worden. Wenscht men de groepsgewijze verdeeling in percenten te weten van ale dagen, die van „geen regen" inbegrepen, welke vraag eveneens niet zonder belang is voor den land- bouwer, dan komt daaraan te gemoet een tabel, op gelijke wijze te berekenen als de laatstvoorgaande. E EE Aantal dagen, naarmate der hoeveelheid neerslag in groepen gerangschikt, uitgedrukt in percenten. (regenlooze dagen inbegrepen). Regen Nov.— | Mei— RM in m.m. April. | Oct. | Jaar. 0 96. 5055.4 45 1 Өе ad 8 9— B ij. 1. Ti | | 15 6— 10 1 9 | ИА 11— 90 19 ja p odi 21— 30) 5 4 TIMES. 31— 40| 3 2 | 3 41— 50| Be lc 5l— 75 | 1 l | i 76—100] | B 0 [^um 101— >! pe qgccpo EL. D De droge dagen vroegen wm °l, van den duur van het 8-jarig tijdperk (dat is iets meer dan de 100.—59 = 41 */,, in tabel XIV voor het geheele observatietijdvak afgeleid), latende 55°/, aan de regendagen. Op 44*/, viel 20 of minder m.m. hemelwater, op 5% 21—30 m.m., op nog eens 5?/, 31—50 m.m. De groep 51—75 m.m. verkreeg 1%: die daarboven komen niet meer in aanmerking. Een en ander bevestigt opnieuw- de conclusie: het regent te Tomohon wel veelvuldig, doch niet sterk. In de waarnemingen liggen verder nog voldoende gegevens tot oplossing van een vraagstuk, niet minder gewichtig dan het voorgaande, nl. dat der droogte- en regenperioden. Те weten hoeveel dagen achtereen er kunnen verloopen zonder eenige, zelfs maar geringe, hoeveelheid regen, kan even nuttig zijn als kennis van de dagenreeks, waarin gedurende ieder etmaal meer of minder neerslag te wachten is. Het eerste geeft een ruw beeld van den graad van droogte, waaraan de landstreek onderworpen is, terwij het tweede о.а. kan te pas komen bij de uitvoering van waterbouwkun- dige werken, als: graven van kanalen, sluizenbouw, etc. Een gedeeltelijke beantwoording levert de tabel van den maandelijkschen regenval, en wel in zooverre dat, waar elke us 24 = dir " SE Ec BEE et ee da maand nog regen bracht, een droogteperiode nooit langer | dan bijna twee maanden duren kon. Omtrent den duur der | regenperioden wordt daarmede echter niets opgehelderd en : blijft een rechtstreeks onderzoek onafwijsbaar. | Om dit te bewerkstelligen is een statistiek opgemaakt van het aantal elkaar onafgebroken opvolgende dagen waarop het re- gende, en eveneens van die, waarop neerslag achterwege bleef. Deze aanteekeningen gaven na verzameling en groepeering: Test, XV. | 7 REGENVAL TE TOMOHON. x E Aantal malen AM het gedurende een zeker aantal achtereenvolgende | E. agen о of эш bleef. d Aantal Jan | Feb. | Mrt. | April Mei { ini. iui n s d Oct | Nov.| Dec | Jaar. dagen s i Я pril. d db E. ugs.| Sept. ct. | | ee: Regenperioden. 17.301 36 | 37 33 | gi 35 1 27 | 38 |^ 37 | 40 | 34 OF 61.5] 5 B8 B SL ELBE I £pal 4b f E lJ G ced] WI 54 2 Fej i|-—|[—|-—l-—1|-|—| il - | 18] 18 | 15 | 180 | 14 71 A 7 5 4 | 21118 | 64 50| 44| 34 | 38| 24193 | 25 | 26 |  | 31 | 23 | 25 | 39 | 43 | 87 FU í po q Si STO 4| 49) 2 pepe oes pups 5| — reque til ү Om و —- Een regen- of droogteperiode strekte zich dikwijls van de eene maand in de andere uit; zij werd dan geboekt op de maand waarin haar grootste gedeelte thuis behoort. Volgden bijv. op 8 droge dagen in Augustus onmiddellijk 3 dergelijke in September, dan is voor eerstgenoemde maand een droogte- periode van 11 dagen ingeschreven. In het geheel zijn op die wijze 463 regen- en 462 droogtetijdperken geteld, welke gelijke getallen er reeds dadelijk de aandacht op vestigen dat, waar het aantal regenetmalen grooter was dan het aantal droge, de regenperioden het in gemiddelde lengte winnen moeten van die, waarin geen neerslag plaats vond. De gemiddelde lengte der regenperiode van 6.4 dag in Januari kort zich langzaam en regelmatig in tot 2.3 dag in Juli, om daarna weer te gaan lengen. Merkwaardig is de plotselinge sprong van December op Januari, waarbij de duur zich bijna verdubbelt. Mei en November verstoren met hun eigen- dommelijk regentype het geleidelijk verloop der gemiddelden, doch niet belangrijk. : Van de droogteperioden valt gemiddeld de langste in Augustus, de kortste in Februari Met uitzondering van eene geringe verlenging in Maart blijft de gemiddelde duur van October tot Mei bijna constant; in Juni begint een oploop, zich tot Augustus handhavende, terwijl van Sep- tember op October een plotselinge terugsprong valt op te merken, zoodat de periode ineens op de helft wordt terug- gebracht. Alleen in Juni/September zijn de gemiddelde droogteperioden langer, overigens steeds korter van duur dan de regentijdperken. Het jaargemiddelde is dan ook — overeenkomstig de hiervoren uitgesproken verwachting — aanmerkelijk geringer, nl. 2.8 agen tegen 3.5 bij de regenperiode. Onder aan de tabel zijn nog medegedeeld de langste perioden, waaruit blijkt dat ditmaal de natte achterblijven. De langst aangehouden regendagenreeks liep van 12 November tot 2 December 1901 en duurde 21 dagen. Er viel toen 397 m.m., of gemiddeld 19 m.m. per dag, d.i. ruim zu Md e 1!/, maal zooveel als waarop gemiddeld per regendag mag gerekend worden. Die 397 m.m. werden verkregen door dag met 70 m.m. 2 dagen „ 40—50. „ $E 0:404. у € „ „ 20—80 D 2 ” ” 10—20 „ Dow cc qi ое De meest uitgestrekte droogteperiode was die van 9 Juli tot 19 Augustus 1902, zijnde 42 dagen. Op 20 Augustus kwam afleiding in den vorm eener bui met 15 m.m. regen; daarna bleef het weer 12 dagen droog, bracht 2 September nog 3 m.m. neerslag, en trad een nieuwe droogteperiode in van 24 dagen, welke na het vallen van 1 m.m. hemelwater op den 27sten zich nog een staart van 10 droge dagen aanbond. In het geheele tijdvak van 9 Juli tot 7 October, tellende 91 dagen, kwamen alzoo slechts 3 regendagen voor met te zamen . 19 m.m. regenval. Het moet in dien tijd te Tomohon onge- woon droog zijn geweest, des te meer begrijpelijk, omdat daarvóór, in de eerste dagen van Juli, niet meer dan 6 m.m. regenhoogte gemeten was en Juni reeds een tekort van 150 m.m. gebracht had. Het jaar 1902 was trouwens overal abnormaal Leerzaam zou de gang der betrekkelijke voch- tigheid in die dagen geweest zijn, een factor waarvan vooral in dergelijke uitzonderingsgevallen het gemis aan waarne- mingen wordt gevoeld. - Behalve tabel XV is nog een soortgelijke lijst opgemaakt, doch met strenger afscheiding der verschillende maanden. Een periode van 8 dagen in Augustus, gevolgd door 3 dagen in September (om nogmaals het vroegere voorbeeld te gebruiken) werd daartoe niet als een, maar als twee perioden aangemerkt en derhalve in Augustus een periode van 8, in September een van 3 dagen geboekt. Zoodoende is het aantal perioden wel vermeerderd, namelijk tot 500 droge en 496 natte, doch de gemiddelde duur verkort tot 3.2 dagen voor een regen-, en 2.6 dagen voor een droogtetijdperk. Bedoelde lijst is, als van minder belang, hier niet opgenomen. Wel echter is hieronder opgegeven, hoeveel dagen, behoorende tot elk der groepen, in iedere maand voorkwamen, welke aantallen zijn uitgedrukt in percenten der jaarsommen, zijnde 1608 dagen voor de regen-, en 1313 dagen voor de droogteperioden. Regenperioden Droogteperioden MAAND. (аша regendagen). | (aantal droge dagen). November. | 8.4 °/, 8.0 °/, December | EB. a 1.0: ,, Januari. ne DU, Februari. аЗ 4.6 y Maart. Ud. ; 73, April. 3:3 | 7 Mei. 99 > | 6.7 y Juni. {б cu | ü6 2 Juli. Бб | Ия 2 Augustus. El y | 1393 „ September. 5.1 | 119 „ с Р. Ө TB... Jaar. | 1608 dagen. | 1313 dagen. Daar tabel XV geen groote getallen behelst, bestaat er geen noodzakelijkheid haar nog eens in percenten om te zetten. Voor de jaarsommen is dit evenwel geschied en werd gevonden: | Aantal dagen. Regenperiode. | Droogteperiode. | 1 | 36 % | 46. % 2 8, 99. 3 | 13. „ í 4 | 9 وو‎ 8 ,, 5 | 6 „ 4. 6 4 ” 4 "n 7 | 2 » | 8 | З ,, | 3 ” 9 | J x 10—15 | B $^. 16—91 | £ | = Zeer korte droogteperioden zijn menigvuldiger dan regen- tijdperken van gelijken duur. Bij een uitgebreidheid van 3 dagen keert echter de verhouding reeds om en zijn steeds de natte tijdvakken talrijker. Alleen bij de langst voor- komende reeksen winnen de regenlooze het weer. Van de regenperioden duurden 36 °/, slechts een enkelen dag; hetgeen bij de droge tot 46 °% opliep. Dat het 7 dagen of langer achtereen niet regende gebeurde slechts in 8 “Л, dat er 7 of meer dagen achtereen wel neerslag werd gemeten kwam voor in 14 °% der overeenkomstige gevallen. Voegt men de 463 natte en 462 droge te zamen, dan blijkt uit de berekening dat van de totaal 925 perioden de per- centische verdeeling was als volgt, waarmede tevens is uitgedrukt de kans op het voorkomen van regen- en droogte- perioden van elken duur: | | | Kans op een Lengte der periode. regen- | droogte- periode. 1 dag 18 5, 23 9j, 2 dagen ü Hu : = Tos & : e 4o» ! + ” ; SC 3 sd 2 وو‎ 6—10 T 6 F 4 S LI meer E P6 Hieruit volgt dat: de kans op een droogteperiode gelijk is aan die op een regentijdperk. 2°. de kans op een droogteperiode van één dag vrij veel grooter is dan op een even lange regenperiode. de kans op een droogteperiode van drie of meer dagen steeds beneden die op een reeks achtereenvolgende regendagen van gelijken duur blijft. = ‚® de SCH 4*. de kans op 'n eendaagsche periode-—hetzij nat ot droog — 41 °/, bedraagt. 5*. de kans op een periode van een tot vijf dagen — hetzij nat of droog— 85 °/, groot is, en de kans op een onafgebroken tijdperk van regen of droogte van zes of meer dagen 15 °%,, van meer dan tien dagen 5 */, bedraagt. % 6°. Volledigheidshalve zij hier, in verband met het voorgaande, nog in het kort een ander soort perioden behandeld, n.l. die der maanden van te veel of te weinig regen en een te groot of te klein aantal regendagen. Vele maanden achtereen valt soms meer hemelwater dan het gemiddelde verwachten deed, en ook passeeren dikwijls maandgroepen met een tekort aan neerslag. Van de 144 maanden (1895 — 1907) waren er 71 met een regenval, grooter- en 73 met een hoeveelheid regen kleiner dan het gemiddelde. Voor het aantal regendagen bedroegen deze getallen respect. 72 en 72. ` Die tijdperken van te hoog of te laag zijn naar den duur als volgt te onderscheiden: | | какы! | Regenval. |, Regendagen. | aantal malen | aantal malen bereet | te hoog. | te laag. | te hoog. | te laag. ` 1 11 | 16 13 12 2 | 13 9 6 6 3 | 5 | 2 5 3 4 2 | 3 3 n | ү 1 ы 2 6 | 1 | == een == 7 | —- | — —- 1 8 | pae | 2 1 ees jl | | — 1 Hoo ee 1 De langste periode van te veel regen duurde 6, die van te weinig 8 maanden. Een tijdperk, waarin het aantal regen- dagen beneden het gemiddelde bleef, duurde 10 maanden; een иш SE ander met een te groot aantal liep zelfs tot 16 maanden op. Met ,gemiddelde" is hier natuurlijk bedoeld dat der over- eenkomstige maand, dus niet het jaargemiddelde, Eindelijk restte nog een onderzoek naar het verband tus- schen regen en windrichting. Hiertoe moesten natuurlijk beide meteorologische factoren nevens elkaar worden be- schouwd, waarbij zich al dadelijk een moeilijkheid opdrong. De regenval is namelijk voor het geheele etmaal, de wind- richting alleen voor drie afzonderlijke oogenblikken gegeven. De waarnemingen waren dus niet rechtstreeks vergelijkbaar en moest naar een omweg worden omgezien om toch het doel te bereiken. Was nu de dagelijksche gang van den regenval bekend, dan zou elk bezwaar te ondervangen zijn geweest door voor iederen regendag de gevallen massa hemelwater in verhouding tot dien gang over alle uren van het etmaal te verdeelen en dan alleen de voor de observa- tie-uren geldende hoeveelheden te gebruiken, elk in verband met de windrichting op het overeenkomstige oogenblik. Die arbeid zou wel zeer tijdroovend zijn geweest, maar althans de beste kansen op juiste resultaten aangeboden hebben. Onbekendheid met het dagelijksch beloop van den regenval maakte intusschen deze werkwijze onmogelijk. Een tweede weg was het uit de drie windwaarnemingen berekenen van de dagelijksche windrichting, en deze te vergelijken met den neerslag over het betreffende etmaal. Ondanks hare veelomvattendheid kon deze wijze van doen evenmin tot een geheel juist resultaat voeren, omdat zij de volle hoeveelheid regen stelde op een niet gewaaid hebbende wind; die wel is waar de resultante was van drie werkelijk waargenomen richtingen, doch daarom nog volstrekt niet dezelfde eigenschappen behoefde te bezitten. De moeilijkheid was het best te ontgaan door de dagelijksche regenhoogte in drieën te splitsen en !/; op elk der geobser- veerde windrichtingen te zetten, hetgeen neerkomt op de veronderstelling, dat gedurende de nachturen !/, en tijdens Ee, s de daguren °/, van de dagelijksche hoeveelheid neerstort, en tevens dat de genoteerde windrichtingen niet gelden voor de waarnemingsuren alléén, doeh ook voor de aangrenzende helften van de ter weerszijden daarvan liggende, door die uren ingesloten tijdperken, m. a. w. de windrichting om 6" voormiddag duurde van met tot 9" voorm. 12" middag i B. uu 50 BAM 6" namiddag » d Sen nam. „ middernacht. In aanmerking nemende den geringen invloed van dag- en nachtbries, de bestendigheid der moessons en de korte ken- teringen was deze meening niet ongeoorloofd en vereenvoudigde zij meteen de bewerking aanzienlijk. Bovendien gaf zij, in overeenstemming met de waarheid, aan den dag een grooteren regenval dan aan den nacht, terwijl, al kende zij misschien aan de winden niet precies die hoeveelheden toe, waarop deze recht hadden, zij tenminste toch met de werkelijk ge- observeerde richtingen, en niet met afgeleide rekening hield. Nadat het onderzoek op gezegden grondslag tot drie tabellen had gevoerd, behandelende regenval, aantal regendagen en aantal observatiedagen bij elke windrichting voor iedere maand, konden hieruit de volgende resultaten getrokken worden. Eerstens: . TABEL XV, REGEN TE TOMOHON. Jemiddelde maandelijksche hoeveelheid regen bij elk der acht voornaamste windrichtingen. 899 — 1907. in millimeters. = » H + a4 | | SES M de E „ч с Ex on a » | 9 we | > É u E s 3|šs 393 š|šls | #|š 2228| |& N |34| 601.10! al 1| 12|38| 35| 44| 50| 69 | 75 | 307 124 |431 NO |33| 25| 94| 2| 3| 7|29| 12| 10| 10 14| 22 | 101, 90) 191 14 | 32| 25| 16 | 10| 17| 40| 14| 4| 7| 12| 8 59 140) 9 2D 1 9|. 64.46 1.184 96 10 ML 6 L| S$ 1А 92 89 111 б | 47) 431 44 331 ат за 28| 11| 3 6 68 999. 297 ZW | 31| 36| 22| 32| 16| 12| 41| 19 26/ 14 24| 20| 134159 993 ` 99| 14| 7| 5|10|13| 26| 41| 30| 37, 38| 32) | 207| 75 289. NW | 42| 44| 8| 16| 5| 12| 19| 46| 70| 92} 55| 41 | 346 104 450 Deze tabel verschaft een overzicht van de verdeeling der hoeveelheid regenwater over de windrichtingen. Hoewel vrij regelmatig verloopende, zijn in enkele maanden nog sprongen te zien, die meer op rekening van toevallige omstandigheden komen en na een langere waarnemingsperiode zouden ver- dwijnen. Beter zijn daarom de getallen voor geheele seizoenen. De westmoessonwinden voeren rijkelijk regen aan, in tegen- stelling met de, in dat tijdperk trouwens zeldzame, oostelijke luchtstroomen. De ware regenhoek is dan N-NW, terwijl uit het ZO maar weinig op komt zetten. Ook in Mei/Oct. brengen de oostelijke winden het maximum niet, maar voert het zuiden dit aan. De eigenlijke besproeiing komt alzoo in beide jaarhelften voornamelijk uit de west- kwadranten, en wel in Nov./April uit het noordelijke, in Mei/Oct. uit het zuidelijke. Voor het geheele jaar is eerstgenoemd kwadrant op de voor- hand; uit NW drijft viermaal zooveel regen aan als uit ZO. Telt men de hoeveelheden uit kolom „jaar” bijeen, dan is de som niet gelijk aan den gemiddelden regenval, volgens tabel XI 2605 m.m. De oorzaak hiervan is het verwerpen van een aantal dagen, dikwijls met regen, waarop slechts een of tweemalen de windrichting was opgegeven. Door tabel XVI te herleiden op een jaarsom van 2605 m.m. is dit verschil te verjagen: Voor de moessons en het jaar zou men dan krijgen: : Nov./April. | Mei/Oct. | | Jaar. N. ч | +1865 mm | 143 mm. | 498 m.m. NO еме 4 mH y 0 O Irt. BO 5, ZO | “ол | 106 ., mo 4 2 LEONE о MB 354 „ ZW LII us MV, £5 4 W ZEE о 8 iu: „ NW Oo c ji U Í ш 2 1438 m.m. . 1167 mm. | 2605 m.m. — BE e In percenten omgezet leveren de drie laatste kolommen van tabel XVI de volgende cijfers. Nov./April. Mei/Oct. | Jaar. | | N 95 12 | 19 NO 8 9 | 8 0 5 | j 9 ZO 2 | 9 | 5 Z 5 23 | 18 ZW 11 | 16 | 13 17 | 1 | 12 NW 28 | 10 | 20 Uit N en NW, de windstreken waaruit tijdens den west- moesson de menigvuldigste regens komen, heeft men 53%, van de in dat jaargetij vallende watermassa te verwachten. In Mei/October brengen winden uit Z en ZW den grootsten regenyal, maar toch niet meer dan 39 °/, der hoeveelheid voor die jaarhelft. In laatstgenoemd seizoen is de verdeeling van den neerslag over de verschillende hemelstreken bepaald onregelmatig, een verschijnsel dat gedurende den eigenlijken regentijd verdwijnt en verband houdt met de meerdere be- stendigheid der westelijke winden boven die uit het oosten. De regenpercenten voor het geheele jaar verloopen meer regelmatig en toonen bij NW** luchtstroomen een viermaal zoo groote hoeveelheid aan als bij ZO*e Van de totale jaarlijksche regenmassa valt gedurende het doorstaan van noordelijke winden (NW—N — NO) 47 °/, oostelijke » (NO —0 — ZO) 22 „ zuidelijke » (Z0 —Z —ZW) 31 ,, westelijke » «XZW—W—NW) 45 ,, Evenmin als voor de regenhoeveelheid zijn de kansen op regenbuien of regenwaarschijnlijkheid bij alle winden gelijk. Zij zijn neergelegd in LXVIII 6k, Bu e x Tagen XVII. REGENVAL TE TOMOHON. Regenwaarschijnlijkheid bij elk der acht voornaamste windrichtingen, in percenten. : А NT = E us | Fa eli ы > o | PE = чл -— SS Ep E  50| 70 64 62 63 NO | 53| 54 | 71| 73| 63| 69| 56| 56| 25| 26 | 23) 54 65 | 44 54 О 1683| 53 al 82| 63| 76| 59| 45 36| 30 44 68 70| 47 | 53 ZO | 44| 25| 88|100| 86| 52| 50| 41| 32| 32 29 | 63 55) 38|, |H Z 55 | 58 80 63| 93 | 51| 70| 41 | 31| 25 | 24 | 49 60| 36| 1,89 ZW | 55| 63| 78) 77| 64| 74| 63| 57 | 57 | 29 37 63 68| 52. | oP W | 44| 71 77| 80| 70| 66, 67| 40 47| 57 55 | 59 66 56. 63 NW | 66 | 67 18. 70| 60 | 55 | 65 | 54| 59| 62 | 59| 76 66 64 66 Gedurende het natte jaargetij is de regenkans steeds grooter dan in de andere helft des jaars, onverschillig vanwaar de ` wind komt. Die kansen zelf loopen niet bijster veel uiteen. Grooter variatie treft men in den oostmoesson aan; bij lucht- stroomen uit het Z-ZO daalt de regenwaarschijnlijkheid zelfs tot 38 à 36 °/.. De uit den ,regenhoek" blazende winden, N-NW, brengen in beide moessons ongeveer gelijke regenkansen van 62 à 66 °/; De eigenlijke regenwindroos, uit kolom ,,jaar” dezer tabel, handhaaft die maximale kans voor de noordwesters. Het kompas hetzij met — dan wel tegen zon omloopend, vindt men, van NW uitgaande, regelmatig afnemende waarden; bij ZO-Z is de verwachting nog slechts 41 à 39 °/,. Wenscht men de hoeveelheid regen te weten, gemiddeld per dag neergestort gedurende den tijd van het doorstaan van zekeren wind, dan is daartoe een eenvoudige deeling van tabel XVI door het aantal bij elk getal behoorende dagen voldoende. De resultaten dezer bewerking zijn saam- gebracht in MN сс Tagen XVIII. REGENVAL TE TOMOHON. x at regenhoeveelheid per dag bij elk der voornaamste windrichtingen. in millimeters. —— og Je Se 77 alas l SECH ECH EECH Z p Si 3528. | = I | | | d | | N | 93| 66 63 88 8.1) 7.0107 77 5.3 2.8) 6510.6 7.6) 9.3 8.0 NO | 70| 6.3| 5.2| 7.0| 6.9| 88| 8.9| 7.7] 12| 1.9 3.3 8.7 71 6.1 6.6 О | 82) 5.5| 6.9100 5.5 74 88 5.5| 45 3.3| 4.6133 74 6.5 6.7 ZO | 51| 21 85| 7.5| 6.7 84 4.5| 46 3.0! 5.0, 2.8/10.5! 6.4| 4.7 5.0 Z 80| 7.9) 47 9.810.7| 87 98 5.2, 3.0 2.7 31 56 | вэ 42 4.7 ZW | 6.5/10.7| 746130 6.5 93 94 7.1) 64 46 55125 | 8.7] 7.6 8:1 W | 65} 81 87 93 7.9| 87 5.6 6.8120 70 90 | 7.9| 7.9 7.9 NW | 8.9| 8.1 95 7.9) 7.0) 6.1111.0| 73110 8.9 8.9 10.1 | 7910.1 8.3 Bij oostelijke winden is de besproeiing zwakker en bedraagt iets meer dan de kelft van den dagelijschen regenval gedurende uit het NW blazende luchtstroomen. Eigenaardig is de sprong in de jaarreeks van Z op ZW, geheel beantwoordende aan het overeenkomstige verschijnsel, bij berekening der nephische windroos opgemerkt. Daar de regenwaarschijnlijkheid — tabel XVII — eveneens belangrijk klimt, indien de wind van Z naar ZW draait, moet het aantal dagen met van uit het zuiden komende luchtbeweging aanmerkelijk talrijker zijn dan dat, waarin ZW-winden heer- schen, omdat beide winden blijens tabel XVI nagenoeg gelijke hoeveelheden regenwater aandragen. Inderdaad is dan ook reeds op blz. 42 gevonden, dat luchtstroomingen uit het zuiden bijna dubbel zoo veelvuldig zijn als die uit het ZW. Of de regen bij alle windrichtingen met eenzelfde gemid- delde intensiteit neervalt is insgelijks een vraag, gewichtig genoeg om beantwoord te worden. Nauwkeuriger dan tot de gemiddelde regenhoeveelheid per regendag kan zij met de beschikbare gegevens echter niet worden opgelost. Die intensiteit is te vinden in Tagen XIX. REGENVAL TE TOMOHON. Gemiddelde regenval per regendag bij elk der = voornaamste windrichtingen. 1899 — 1907 acht millimeters. 12.7 9.5 7.5 15.6 16.9 11.6 10.2 10.4 11.7 13.3 10.6 .4 20.9 En 14.5 15.8 11.2 17. 1134 11.9 | Als overal in Ned.-Indië bezit de gemiddelde hoeveelheid regen per regendag een betrekkelijk groote standvastigheid. Laat men de uit een zeer ongelijk aantal waarnemingen berekende afzonderlijke maandwaarden — die daarom dan ook niet op gelijke gewichten kunnen bogen — voor het oogenblik buiten beschouwing, ten einde alleen maar die voor de seizoenen en het geheele jaar te bezigen, zoo ontmoet men weinig schommelende grootheden. Gedurende Mei/October regent het harder dan in den westmoesson, waaraan wel voornamelijk onweérsbuien schuld zullen hebben. Het minst intensief is de regenval bij oos- telijke winden, die tijdens de natte jaarhelft een weinig naar het noorden, en in Mei/Oetober meer naar het zuiden draaien. De geheimzinnige sprongen tusschen Z en ZW, onder invloed van den westmoesson — evenals in de voorgaande tabel — een paar streken oostwaarts verplaatst, is ook hier aanwezig, doch, althans in de jaarserie, minder sterk, hetgeen trouwens in het karakter van den meteorologischen factor, waarover tabel XIX — 85 > handelt, opgesloten ligt. De overige windrichtingen bieden praktisch gelijke regenintensiteiten. Iets zeldzaams voor Tomohon was nog de in 1906 onder een zwaar onweder waargenomen hagelbui, waarbij hagel- steenen vielen ter grootte van kleine doperwten. Nadere bijzonderheden omtrent dien hagelslag, zooals temperatuur etc, werden niet vermeld. Slechts eenmaal gedurende het 12-jarige observatietijdperk werd dit verschijnsel genoteerd. Temperatuur. De resultaten van de bewerking der temperatuurwaarne- mingen zijn in de ondervolgende tabellen bijeengebracht. TEMPERATUUR TE TOMOHON. Maandgemiddelden, voor 6" voormiddag. 1895 — 1907. 60° + Fahrenheit. | 4 ] Nov. | Dec. | Jan. | Feb. | Mrt. April. Mei. | Juni. | Juli. | Aug. | Sept, | Oct. | Gem. мю |46|48|63|62|5.1]32]|63| 6.6 | 53|40|29]| 40] 49 Bis 143|64|70|73|5.2|49| 7.9 | 81 | 6.0 | 5.9 | 60 | 5.5 6.3 Tie | 52170) 67 | 5.4 | 7.3 | 49 | 5.5 | 5.5 | 61| 52 | 46 | 46 | 57 98/00 I 64 63 58171169 160157153755 49 | 17 | Br 99/09 | 5.9 | 53 | 45 | 5.9 | 5.1 | 47 | 55| 53 | 58, 62, 49 | 5.5 | 54 Dia 0| 611601 6.7 | 6:6 | 5.4 | 5.5 | 5.3 5.5 | 48 | 48. | 47 Б.В ie | 5.4 | 6.9 | 7.0 | 6.0 | 6.0 | 5.6 | 5.8 | 5.9 | 5.4 | 5.1 | 3.9 | 5.0 | 56 “la | 3.9 6.9 | 48 | 6.3 | 5.5 | 3.9 | 45 | 6.3 | 5.2 | 54 44 | 34| 5.0 @ 146161149 | 5.9 |45! 59 | 50| 29 47 | 45 |18 | 33| 46 Dis 6 | 61146139145 | 38138163 | 48| 5.0 |41 381471 46 “ы 1371261711 5.8 | 5.8 1617.8 |71 |71 7.3 |66 |601 61 % | 68-1 7.9 | 7.8 (7:3 | 6.6 | 5.6 | 6:3 | 6.8 | 56 | 6.6 5:3 | 641 66 Gem. | 5.1 | 5.9 | 6.0! 61 58 50 | 6.0 | 60 | 5.6 (84 AR 481 5.59: 2 TEMPERATUUR TE TOMOHON. Maandgemiddelden, voor 12" middag. 70° + : Fahrenheit. | — Nov. | Dec. | Jan. | Feb. Mrt. April. Mei. I Juni. Juli. |  84 59 | 82 |84 | вз | 88| 67 9/5 | 6.4 | 44 | 5.0 | 34 | 54 | 78 | 6.3 | 7.7 | 44 57 | 6.3 | 8.3 | 59 Po | 7.0 | 4.1 | 3.6 1 51 | 6.0 | 5.9 5,8 | 6.5 | 54 58 | 53 64] 5.6 io || 5.0 | 54 | 24) 34 | 56 | 5.3 | 7.3 |61 |82 |83 |87 |71] 61 /9| 62 |48 |49 46 | 58 | 71 6.7 | 77 | 6.8 | 7.6 | 6.3 | 7.5 | 63 1900 a 615.5 [98 | 2.6 41 | 55 |64 | 60 | 41 | 52 |84 |60| 54 Die |51155 |4718 | 45 | 59-57 15.8 | 64) 82) 9.7 9 6.0 Hie |85465 |64581 48 | 89 |72 |53 48150: 6.5 | 74| 64 Hin 167154138 40 44 4817166 | 41 | 66 7.6! 6.7 | 57 Me |55 | 40 | 3.7 | 2.7) 54 71 6174 59 7.5 |88180 | 60 05/ 7.6 | 64 | 5.9 7.9 | 8.0 | 8.0 94 7.5 | 8.6 83 | 84 | 7.0 | 78 S | 8.0 | 5.2 144 54 61 7.3  54 | 6.7 | 7.1 | 6.6-| 6.3  Mei. | Juni. | Juli. | Aug. | Sept. | Oct. | Gem. Til |106|103| 9.5| 9.3 10.2] 1L4| 124| 11.4| 12.6 | 113] 114 | 11.6] 11.0 Ze |1L2| 9.8|10.5| 9.5] 10.4| 12.2 | 12.6 | 12.0 | 10.2 | 10.6 | 10.8| 12.1] 11.0 g8 |110 9.7 91 101 10.3 11.4 11.4 11.2 | 10.5 | 10.3 | 10.4| 11.1 | 105 jæ | 10.0 10.7 | 93 9.3) 1304| 11.1 | 12.0 11.5 | 11.2 | 11.3 | 11.2 | 11.5| 10.8 “his | 11.1 | 10.0 | 938 -9.7 | 10.3 | 11.7 | 11.7 | 12.2 | 114| 12.4 | 13.6 | 12.0] 11.2 lm |119|105| 9.0| 9.1| 10.3 | 11.1 | 12.0 11.7 | 10.0 | 10.1 | 11.2 | 10.5| 10.6 oz |104 10.3 104| 7.9 104|109 113 10.9| 9.9 | 10.3 10.9 115| 104 з ||12.2| 106|102 97 9.1) 11.0) 10.9 10.9 10.5| 9.6| 10.4 11.0] 105 w |109 112 97| 95| 92| 97 114 109 9.7 | 10.0| 12.0) 11.3] 105 п/5 |10.5 101 93 861105 110 11.3 | 194 10.5 10.0| 9.8 11.0| 104 oe |113 10.1 | 10.7 114 11.6 | 12.1 | 12.3 | 11.6 | 11.2 | 11.9 | 13.0 | 12.0] 11.6 e |13.2| 11.6 10.7 112 10.9 | 11.8 134 11.6 | 12.1 11.6 | 12.2 | 13.1 || 12.0 | | Gem. | 11.2 10.4| 9.9 96 103 113 119 11.5 | 10.8 10.8 11.2. 11.6] 10.88 | | سد — De gebezigde waarnemingstijden laten een rechtstreeksche afleiding van de algemeen gemiddelde temperatuur niet toe. Daarvoor had men de internationaal gebruikelijke termijnuren 7" v.m, 2" n.m. en 9" n.m. moeten kiezen. De gemiddelden voor die uren wijken bijv. te Batavia —2°43, + 3*.16 en —0°,63 C. van het algemeen gemiddelde af, zoodat dit laatste . daaruit tot op + (3.16 — 2.43 — 0.63)° = 0°.03 C. nauwkeurig wordt gevonden. Thans moet men een anderen weg inslaan. Dr. van DER бток gaf een voor dit geval toepasselijke herleidingsmethode aan, welke hieronder gevolgd is. Uit de sedert ruim 40 jaren voortgezette observatiereeks te Batavia is voor de gemiddelde temperatuur op elk der volgende uren gevonden: u voormiddag 23°.24 C. ч middag 29.05 C. ч namidddag 27°.09 C. terwij de algemeen gemiddelde jaartemperatuur 26°.03 bleek te zijn. Een manier om de drie uurwaarden zoodanig te combineeren, dat daaruit het totaalgemiddelde 269.03 wordt verkregen, is aan m de waarde toe te kennen, die voldoet aan de vergelijking 332.94 + 27*.09 + n X 299.05 = (n + 2) 269.03 waaruit ~ 2» bi c = 0.57, zoodat het ыле is te berekenen шї de formule 6" voorm. + 6" nam. + 0.57 X middag d VW 2.51 Aangenomen nu dat deze formule ook voor Tomohon gangbaar is, vindt men voor de daar heerschende gemiddelde temperatuur 659.52 + en + 0.57 X 76°.28 — 70.00 Fahr. = 21*.11 C. Men zou natuurlijk evengoed op deze wijze voor iederen observatiedag den gemiddelden warmtegraad kunnen berekenen, hetgeen voor het hier beoogde doel echter onnoodig is. Een — 88: — overzicht der langs dezen weg gevonden gemiddelde tempe- ratuur, voor elke maand van het 12-jarig tijdperk afzonderlijk, vinde hier evenwel een plaats. _ Taren XXL ` | TEMPERATUUR TE TOMOHON. Maandgemiddelden uit de drie waarnemingsuren tezamen, herheid volgens den dagelijkschen temperatuurgang te Batavia. 1895 — 1907. 609 + Fahrenheit. 