Historisch album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika
Gedurende de vacature ontstaan door den dood van Ds. Kuys werden de diensten waar- genomen door Ds. R. N. Aling als Consulent. In October 1786 kon de gemeente zich weer verblijdcn in het bezit van een eigen leeraar — - den WelEerw. Meent Borcherds, die in de Kaapstad predikant was, maar bij de aankomst van Dr. H. R. vanLier verzochthadnaarStellen- bosch te worden verplaatst. Den 3den Septem- ber 1762 te Jengum in Oost-Friesland geboren, volbracht de jonge Borcherds zijne studien in de Godgcleerdheid te Groningen op 22 jarigen ouderdom en werd hij tot predikant aan de Ivaap aangesteld. Hij verliet zijn vaderland op den 22sten December 1784, arriveerde hier op den 19 April 1785 en begon zijn dienstwerk in de hoofdstad een maand daarna. Van een zwak en ietwat zenuwachtig gestel werd weldra zijne gezondheid aangedaan — vandaar zijn verzoek om naar Stellenbosch te worden ver- plaatst, daar hij meende dat zijn zwakke borst en uitspraak beter voor een kleiner kerkgebouw geschikt was. Te Stellenbosch arbeidde hij, zoowel als aan de Paarl en te Hottentots Holland (Somerset) bij vacaturen onafgebroken tot den 9den December 1830, toen hij, wegens zwakke gezondheid, Emeritus werd en op pen- sioen aftrad. Hoe het Gouvernement over zijne diensten heeft gedacht blijkt uit de volgende aanhaling uit den brief waarin hij als Emeritus werd verklaard : “ Ik ben door zijne Excellentie gelast, zijn leedwezen te kennen te geven over de omstandigheden, welke u be- wegen om de geestelijke bezigheden op te geven, welke gij zoo lang en zoo getrouw hebt waargenomen ; doch uit aanmerking van uwen gevorderden leeftijd en den droevigen staat van uwe gezondheid, welke gij opgeeft geen vooruitzicht van verbetering te beloven, gevoelt zijne Excellentie zich voldoende gereg- tigd, om u het voorrecht te doen genieten van £300 pensioen per jaar naar het 26 Art. van de Kerkenordonanntie dezer Ivolonie.” Ds. Borcherds’ arbeid te Stellenbosch was rijk gezegend. Dat blijkt o.a. uit een verslag aan de Classis Amsterdam waarin hij rapporteerde “ dat het werk der bediening alhier niet zonder heylsaame uitwerkingen voort te brengen, verrigt wordt ; dat hoewel er reedenen zijn om te wenschen, dat de Heere in ons midden in eene ruymere maate, dan tot nog toe ge- schied is, Synen Geest uitstorte over alle vleesch, het egter daerom in de gemeynte niet ontbreekt aan zulke die vrugten dragen des geloofs en d^r bekeeringe waerdig, en die, heyden met woord en wandel, Godt verheer- lijken enhunne naasten tot stigtingestrekken.” Iemand die Ds. Borcherds van nabij gekend heeft, geeft dit getiiigenis aangaande hem : — “ Als leeraar was hij 111 leer en wandel onbe- rispelijk; geoefend hr de kundigheden tot zijn vak en ambt behoorende, oordeelde en rede- neerde hij met gesond verstand en verwierp alle dweepzucht. Hij was niet gebonden aan 4^ uiterJij kheden, m?iar sehatte den inwendigen Christelijken toestand des menschen, den stillen en verborgen omgang met God, de erkentenis van des Zaligmakers verdiensten, en de nakoming en beoefening der Christelijke en zedekundige plichten, als de gronden waarop het gebouw des Christendoms moest gevestigd worden. Hij was verdraagzaam en wist gesprekswijze de schoonheden van den Chris- telijken Godsdienst zoo voor te stellen, dat daaruit troost zoo in leven als sterven gevonden werd — hij sprak dan beminnelijk en gepast. Een groot bewonderaar der Natuur zijnde, “ La Gratitude,” Stellenbosch. hield de starrenhemel des nachts en de aarde met hare wronderen meermalen zijne aandacht bezig. Gaarne was hij de Leidsman der Jeugcl en voor hen die voorbereid. werden om leeraar te worden de gulle vriend en welmeenende raadgever. Hij deelde bereidwillig met ruime teugen uit de bron zijner wetenschap en was waarlijk gelukkig wanneer hunne pogingen slaagden. Hij bestierde zijn huisgezin zacht- moedig — zuivere Godsdienst gaf de hoofdtoon — de vriend voreenigde zich met den Vader, — gezelligheid bekoorde den vreemdeling en landgenoot, en het geluk scheen aldaar ten minstejdjdelijk haren zetel gekozen tehebben.” Het salaris van predikanten in dagen van Ds. Borcherds was zeer gering. In de eerste 20 jaren van zijn diensttijd te Stellenbosch was zijn tractement siechts £70 5S. per jaar. Dit bedrag werd in 1805 verhoogd tot £75, in 1812 tot £112 ios., 1820 tot £150, en in 1828 tot £300 per jaar. De huisvader bevond dat zijn inkomst niet toereikend was voor zijn gesin en zag zich genoodzaakt een stuk lands aan te koopen. Hij bebouwde den grond in zijne vrye uren en het behaagde God hem daarin zoo te zegenen dat hij een redmiddel vond voor de zijnen. Op een gedeelte van den grond bouwde hij zich een lruis, en noemde het La Gratitudc ten blijke dat hij liet aan de goedlieid Gods te danken had. In den frontgevel plaatste hij een afbeelding van Gods alziend oog. Deze woning met de afbeeldmg bestaat lieden nog en is gelegen in de Dorp Straat. Vurig dankte liij Gocl voor dezen zegen ; meermaJen vertelde liij aan zijne kinderen lioe hij in dit Jand sleclits met één gouden geldstuk ter waarde van 11 shillings was aangekomen en lioe liij verre boveii verwacliting gezegend was. Hij was zeer gastvrij : liet welkom was steeds de groete aan zijne liesoekers. Als geschiedschrijver maakte Ds. Borcherds zicli ook verdienstelijk. Inliet Zuid Afrikaan- sche Tijdschrift van zijn tijd vindt men vele leerzame stukken uit zijne pen over de geschie- denis der Kaap Ivolonie ; vooral van liet district Stellenboscli. Oolc beminde liij de dichtkunde. Verscheidene gedicliten werden door hern in druk gegeven, o.a. een Lierdiclit De Maan waarin veel Godsdienst en gevoel doorstraalde. Hij was een der opricliters van het eerste Z. Afrikaansche Drukpers Genoot- schap in 1800 en van een Maatschappij ter aanmoedigmg van Landbouw, Kunsten en Wetenschappen. In een van de eerste voort- brengselen van de pers van dien tijd vindt men het volgende aangeteekend : — “ Het gedicht ter gelukwensching van het Drukpers Genootschap het werk van den WelEerw. Heer Borcherds, Predikant te Stellenbosch. — Zijn WelEerw. 47 wordt voor dit sierlijk Adres bij deze door den Raad beleefdelijk bedankt.” Als proeve van zijn dicht-talen laten wij hier het volgende gedicht volgen, door hem opgesteld bij het opmaken van een Register zijner familie voor het nageslacht : Gelijk de baren van de zee, zoo rollen jaren en geslachten Het eene voor, het andere na. voorbij en heen, eer wij ’t [verwachten. Het voorgeslacht zonk weg in ’t meer der lieuwigheid. Ons die nu leven is hetzelfde lot bereid. En gij ! mijn lieve nageslacbt ! zult eenmaal, op den vloed [der tijden, Ook naar datzelfde grondloos meer uw levenstroom zien [henen glijden. Maar in den jongsten dag herleven w’ allen weer, Dan is de Tijd voorbij, dan heerscht de Dood niet meer. Och ! mogt ik allen in Gods gunst u in dat tijdstip zien [ ontwaken En tot des Hoogen Regters troon met mij blijmoedig zien [genaken ; Want wijl we allen eens gaan sterven vroeg of spaê Beveel ’k u allen aan en bid om Zijn genaê. In 1824 werd de eerste Synode onzer Kerk gehouden. Van die eerste Algemeene Verga- dering was Ds. Borcherds Scriba. Bij de 2de Synode in 1826 werdhij tot Moderator gekozen. Door zijne gemeente werd hij innig bemind. Ten blijke hiervan dient, dat hem den 22sten October 1826 door den Civielen Commissaris van Stellenbosch, den heer J. van Rijneveld, namens den Kerkeraad en de gemeente een Zilveren Vaas bij gelegenheid van den openbaren eeredienst werd aangebodert, nret het volgende opschrijft “ Opgedragen door de gemeente Stellenbosch aan den zeer waardigenj Leeraar, den WelEerw. heer Meent Borcherds, op den 22sten October 1826, zijnde den dag waarop zijn WelEerw. deszelfs veertig-jarige leerrede daar heeft gedaan— als een blijk van hunne opregte achting en toegenegenheid, voor de diensten welke zijne Wel-Eerwaarde gedurende opgemeld langdurig tijdvak, met zoo veel ijver en getrouwdheid aldaar heeft waargenomen.” Iemand schnjft : — “ Nadat de leerrede gedaan en de plechtigheid was afgeloopen, rees de gemeente op, en voorgegaan door hun Herder, zongen zij het lied der Eendragt, den i33sten Psafm, met eene aandoening die de hartelijke liefde en betrekking bewees ; want door de reeks der jaren waren al de leden meest door hem aangenomen of getrouwd, en de meesten zelven of hunne kinderen gedoopt en hadden kinderlijk gevoel voor hem opgevat.” Ds. Borcherds arbeidde onafgebroken en on- vermoeid te Stellenbosch tot den 9den Decem- ber 1830 toen hij wegens hoogen ouderdom eervoi emeritaat ontving. Lang mocht hij niet op de aarde rust genieten w^ant reeds den28sten Februari 1832 ging hij zijne eeuwige rustin. Hij werd in het kerkhof bij de kerk begraven, in hetzelfde graf met zijne echtgenoote die eenige maanden tevoren plotseling opgeroe- pen werd. Met hem werd gelijktijdig be- graven de echtgenoote van zijn opvolger, den WelEerw. T. J. Herold ; beide lijken werden in de kerk voor de preekgestoelte, dat met zwart behangen was vooraf geplaatst. Eerx groot gedeelte der gemeente was verzameld om de begrafenisplechtigheid bij te wonen. Ds. A. Faure van de Kaapstad hield een treffende Jijkrede “ treffend voor vriend of maag, gepast op den toestand der overledenen, en opwekkend voor hen dieovergebleven waren om de overblij fselen des Grijsaards en eene geliefde echtgenoote na te staren in het somber verblijf der dooden. Het dorp en omliggende buurte scheen in rouw — de aandoening en deel- neming waren blijkbaar.” Kort voor zijn dood had Ds. Borcherds na calculatieve be- rekening bevonden dat hij gedurende zijn diensttijd te Ivaapstad en Stellenbosch had gedaan : 2670 Predicatien ; gehouden 2200 catechisatien ; gedoopt 4559 ; aangenomen 2125 ; getrouwd 879 paren ; voor het werk des Heeren gecollecteerd £6570. Ds. Tobias Johannes Herold. Ds. Herold was reeds eenige maanden in de gemeente werkzaam toen Ds. Borcherds in 1832 overleed. Zijne bevestiging te Steilen- bosch vorxd plaats op den 29sten Mei 1831 en wel door Ds. J. H. von Manger, predikant te Ivaapstad, die de bevestigingsrede uitsprak over Jes. 28 : 16. In den namiddag hield de bevestigde zijn intreerede tot de gemeente naar aanleiding Luk. 5 : 32 : “ Ik ben niet gekomen om te roepen rechtvaardigen maar zondaren tot bekeering.” Ds. Herold in 1788 geboren was de eenige zoon van vrome ouders die in het begin der vorige eeuw zich te Stellenbosch ter w'oon neerzetten en hun zoon tot de Evangeiie-bediening bestemden. Dejonge To- bias ontving zijne voorbereidende studiën onder 48 leiding van Ds. C. Fleck aan de Latijnsche School te Kaapstad tot zijn zestiende jaar toen hij in het begin van 1805 naar Holland vertrok en aJs student aan de Universiteit te Leyden werd ingeschreven. Na volbrachte studie onder de leiding der hoog-leeraren Van der Palm, Van Voorst, en Clarisse, werd hij door Ds. T. J Herold. de Classis van Amsterdam geexamineerd en tot den predikdienst toegelaten. Tot leeraar der Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika geordend zijnde, trad hij kort voor zijne vertrek uit Holland in het huwelijk met Mej. Louisa Hoorn. De oorlog woedde destijds tusschen Frankrijk en Engeland en met niet weinig moeilijkheden ging de overkomst van Holland naar de Kaap gepaard. Hij moest een langen omweg kiezen, bereikte Londen, alwaar hij eenige beurten in de Hollandsche Kerk ver- vulde en werd eindeJijk in 1811 met zijne gade in gezondheid verwelkomd in de ouderlijke woning te Stellenbosch. De jeugdige Ds. Herold werd dadelijk door den Gouverneur Sir John Cradock aangesteld tot leeraar van de toen pas gestichte gemeente George. Daar arbeidde hij tot 1823 toen hij naar de Paarl verplaatst werd. De gemeente Stellenbosch bediende hij 26 jaren. Pas negen maanden in haar midden werkzaam, trof hem een gevoelige slag in den plotselingen dood van zijn geliefde vrouw, wier lijk op denzelfden dag en uur werd bijgezet met dat van zijn grijzen voorganger. Het was voor hem en de zijneri en de gemeente een tijd van droefheid en rouw. Hij huwde later weer en wel met zekere weduwe J. Joubert die hem overleefde. Op Zondag den isten Juni 1856 had Ds. Herold het voorrecht om gedachtenis te vieren aan zijn 25 jarigc dienst in de gemeente. Zijne redevoering bij die gelegenheid was over Rom. 16: 25 — 27. Het was dien dag juist 45 jaren dat hij in Holland tot leeraar was ingezegend. Eenige maanden later op 10 Augustus — zijn geboortedag, maakte eene Deputatie aan wier hoofd zich de WelEd. Heer D. van Rvneveld zich bevond hare opwachting bij den leeraar en bood hem namens de gemeente als een tastbaar blijk van toegenegenheid en liefde ten geschenke aan — een fraai mahonijhonten schrijftafel en stoel, met twee zilveren kande- laren, een inktkoker, een zilveren schenkblad, een grooten Bijbel met zwaren ziiveren beslag, en een zilveren beker. Ds. Herold arbeidde onafgebroken tot Augus- tus 1857, toen een toeval op den preekstoel hem noodzaakte een verandering van lucht ter versterking zijner krachten te beproeven. Het was echter te vergeefs. Tegen den raad zijner vrienden waagde hij het om naar de Kaapstad te komen ter bijwoning van de Synode die in October vergaderde ; doch slechts bij de eerste zittingen kon hij tegenwoordig zijn. Te Stellenbosch ternggekeerd was het doopen van een zijner kleinkinderen de laatste daad welke hij als herder der gemeente verrichtte. Hij ontsliep den ioden December 1857. Eenzijner laatste woorden waren : “ Het is alles wel.” In cle lijkrede die door Dr. S. Heijns van de Kaapstad gehouden werd, werd de overledene beschreven — als leeraar, getrouw in de ver- kondiging van de zuivere leer des Evangelies — als vriend zijner gemeente belangstellende in haar ziele heil — als Christen zelfs te midden van rampen en droeflieid een voorbeeld van gelatenheid en onderwerping aan den wil des Heeren. In de tweede Synode (1826) ageerde Ds. Herold als Scriba, terwijl de volgende Synode (1829) hem tot i\Ioderator koos. 49 Ds. J ohannes Henoch Neethling, H.Zll. — Na het heengaan van Ds. Herold bleef de gemeente niet lang vacant. Reeds op den iSden Juli 1858 mocht zij haar nieuwen leeraar den YVelEerw. Heer J. H. Neethling van Prins Albert in haar midden ontvangen. Het was een dag van groote blijdschap voor Stellenbosch. De bevestigingsrede werd gehouden door Ds. P. Iv. Albertyn naar aanleiding van Col. 1 : 28, terwijl de bevestigde voor zijn intreerede tot tekst koos Matt. 13 : 3, “ Ziet een zaaier ging uit om te zaaien.” Door Gods genade werd Ds. J. H. Neethling. het hem vergund om voor bijna 46 jaren het Woord des levens in de gemeente te zaaien en een groot en werkzaam aandeel te nemen in de uitbreiding van Gods Koninkrijkin Zuid Afrilca totdat de Heere hem op den 2Ósten Februari 1904 tot hoogeren dienst opriep. Wij laten hier een korte levensschets van dezen voortreffe- lijken godsman volgen : — Ds. Neethling wercl tc Stellenbosch geboren op den 4den December 1826, uit eene aanzienlijke Kaapsche familie. Zijn overgrootvader, die in de krijgsdienst der O.I. Compagnie op reis naar Batavia de Kaap had aangedaan, bleef hier wonen, en werd de stamvader van een talrijk kroost. Een zijner zonen was Advokaat Neethling, die geene kinderen hebbende zijnen neef Hendrik Johan- nes drong diens eersten zoon zijnen naam te geven. Op negenjarigenouderdom werddekleine Johannes Henoch naar de Kaapstad gezonden voor zijne opvoeding. Hij nam zijn intrek in het huis van Advokaat Hofmeyr, wiens echtge- noote zijns vaders zuster was, en in wiehij eene tweede moeder voncl. Die omgeving was hoogst gewenscht voor denknaap. Te Kaap- stad bestond toen de zoowelbekende op- voedings-inrichting “Tot Nut van ’t Algemeen,” die misscliien meer voor Zuid Afrika gedaan heeft dan eenige andere school in ’t land. Het oudere geslacht heeft veel te danken aan die inrichting. In die school werd de jonge Stellenbosscher opgenomen. Daar vond hij gelijkgezinde makkers, en onder anderen den jongen Nicolaas Hofmeyr, slechts driemaanden jonger dan hij, met wien hij een vriendschaps- band aanknoopte die altijd heeft bestaan. Op 17 jarigen ouderdom besloot hij naar Europa te gaan, ten einde een bedienaar des Evangelies te worden. Advokaat Neethling, ofschoon niet meer in leven, had daartoe de middelen verschaft. Utrecht was de Hooge- school door Afrikaansche jongelingen bij voorkeur bezocht. In dien tijd — ‘t was het jaar 1846 — bevond er zich een aantal godvree- zende jonge Kapenaren aan die Hoogeschool, en bij dien kring sloot de jonge Neethling zich aan. John en Andrew Murray studeerden toen aldaar ; hun invloed, en die van hunnen kring werkten zeer weldadig op de vorming van den nieuwen aankomeling. ’t Verblijf in Holland gaf gelegenheid tot veelzijdige ont- wikkeling. Omgang met mannen als Prof. Royaards, Di. Merens, van Hoogstraten, van clen Ham, van Oosterzee, Heldring, Beets — om van den Christendichter Da Costa niet te sprelcen — wier liuis en hart voor den jongen Kapenaar opstonden, droeg veel bij tot zijne vorming voor het gewichtig ambt door hem later bekleed. Na volbrachtestudiehadhij gelegenheid eene of meer van de beroemclste universiteiten in Duitschland te bezoeken, en ook eene reis door Oostenrijk, Italie, Zwitserland, Frankrijk, Engeland en Scotlandte ondernemen. Bij zijn 5° terngkeer, in 1850, koos hij uit de twee op hem uitgebrachte beroepen dat naar Prins Albert, wellce standplaats hij in 1858 met Stellenbosch verwisselde. ’t Was het jaar van de opening van het Theologisch Seminarie, zoodat hij zich vereenigd zag met zijne Utrechtsche vrienden John Murray en Nicolaas Hofmeyr. Toen de Transvaal in het j aar 1850 en daarna gevaar liep op de rots van maatschappelijke en kerkelijke verdeeldheid schipbreuk te lijden werd het Ds. Neethling vergund meer dan eens dat land te bezoeken. Tesamen met Di. A. Murray en A. A. Louw deed hij wat in vermogen was om de breuke der Kerk te heelen en haar voor afval te bewaren. Wil men het leven van Ds. Neethling als leeraar in Zuid Afrika, zamenvatten, dan kan men zulks in twee woorden doen : Zending en Opvoeding. Wat de leeraar van Stellenbosch gedaan heeft voor de Zending in ons land is algemeen bekend. Toen de negende verga- dering van de Synode onzer Kerk gehouden werd in het jaar 1858, werd de eerste Zending Commissie benoemd. Di. P. Albertijn, A. Murray, N. Hofmeyr en J. H. Neethling werden alzoo gekozen, en Ds. Neethling nam van den aanvang het Scribaat op zich. Eerst met de aanstelling van een zaakgelastigde werd hij ontheven van de verantwoordelijkheid aan het financieele bestier verbonden. Bijna 35 jaren heeft hij dit liefdewerk met veel zelf-opoffering behartigd. Dat de Opvoeding van de zonen des lands aan Ds. Neethling oneindig veel te danken heeft, is evenzeer een gescheidkundig feit. Trouwe vriend van het Theologisch Seminarie droeg hij die Inrichting op het hart, en toonde hij met woord en daad, hoe de bloei dier Inrichting hem ter harte ging. En dat Stellen- bosch een naam heeft in Zuid Afrika voor zijn opvoedings-inrichtingen is zeker grootendeels aan hem te danken. Het Gymnasium en het Victoria College zijn blijvende getuigen van zijnen ijver en zijn belangstelling. De Bloemhof Meisjesschool dankt evenzeer haar ontstaan en haar ontwikkeling aan hem. Ook als redacteur van “ De Wekker,” mag zijn naam niet verzwegen worden. De Synode van 1890 koos hem als haar Assessor. In de ver- gaderingen onzer Iverk liet Ds. Neethling zich gelden ; en zijne overtuiging sprak hij uit, zonder iemand naar de oogen te zien. Nog in de iaatste Synode door hem in 1903 bijge- woond nam hij een warm aandeel aan de discussies, die gevoerd werden ; en kon hij zijne innige verontwaardiging niet bedwingen, als hij sprak van het lijden van ons volk en onze Kerk ten gevolge van den gruwelijken oorlog en de vreeselijke krijgswet. Voor zijne gemeente, die hem beminde, was hij de trouwe raadsman en vriend. Zijn vricndelijk en innemend voorkomen, zijn oprechtheid en openhartigheid, zijne deelneming zullen niet licht vergeten worden. Nederig in gezind- heid, standvastig in karakter, onverschrokken in handelwijze, liefderijk in geaardheid, toege- wijd aan zijn werk zal zijn naam nog lang in gezegend aandenken blijven. Tegen het einde van 1852 huwde hij met Mej. Maria Murray, oudste dochter van Ds. A. Murray, Sr., van Graaff-Reinet, welk huwelijk met een twaalftal kinderen gczegend werd, 7 zoons en 5 dochters. Ds. Neethling’s opvolger te Stellenbosch, de WelEerw. Heer Daniel Stephanus Botha, werd Vrijdag, den gden December 1904, als herder en leeraar bevestigd. De HoogEerw. Prof. N. J. Hofmeyr, D.D., hield de bevesti- gingsrede naar aanleiding van Joh. 4: 34, ter- wijl de bevestigde op den volgenden Zondag zijn intree-rede tot de gemeente uitsprak over de woorden uit Openb. 1 : 7. De Synode van 1906 koos Ds. Botha als haar Assessor. Met Theologisch Seminairie te Stellenbosch. Reeds in hare eerste Synode, in 1824, kwam cle stichting van een Theologisch Seminarie, in verband met de Ned. Ger. Kerk in Zuid Afrika, ter sprake. Geen besluit kon er genomen en ten uitvoer gebracht worden omdat de Kerk toen nog onder den Staat stond. Zonder diens toestemming mocht zij tot niets besluiten. Twee Commissarissen-politiek hadden zitting in de Synode en hadden het recht van veto in den naarn der regeering. 't Is te begrijpen dat er geen voortgang kon zijn, en dat de.uit- breiding der Kerk op alle mogelijke wijze~werd gestremd. Zoo kwam het dat eerst in 1859 het zoo lang begeerde Seminarie kon worden tot stand gebracht. Klein was het begin. Met twee professoren — Ds. John Murray — toen predikant van Burghersdorp en Nicolaas Jacobus Hofmeyr — toen predikant van Calvinia, en vier studenten moest men beginnen. Drs. Beet en Van den Ham werden uit Nederland geroepen, doch lieten zich de keuze niet welgevallen. Ds. Van der Lingen, predikant aan de Paarl, gaf ook geen gehoor. De hierboven genoemde mannen door de Synode gekozen konden hun werk aanvaarden op 1 November 1859. Bijna twintig jaren lang bleven zij het werk alleen verrichten, totdat in 1877 Ds. Johannes Izaac Marais, predikant te Hanover, als derde pro- fessor bij het onderwijzend personeel werd gevoegd. Bij het overlijden van Prof. Murray in 1882 werd Ds. Pieter Jacobus Gerhardus de Vos van Riversdale als opvolger aangesteld. In Juli 1899 werd Ds. C. F. J. Muller tot vierden professor benoemd. Aan het einde van 190? treedt Prof. Hofmeyr na 48 jarigen arbeid in de Kweekschool af. Ds. A. Moorrees (Paarl) is tot zijn opvolger benoemd. OPENING DER KWEEKSCHOOL. Op den isten November, 1859 werd het Seminarie geopend met de heeren E. Z. J. de Beer, C. S. Morgan, W. Robertson en \V. P. Rousseau als de eerste studenten. Groot was de feestvreugde. Meer dan 1,300 menschen waren in de kerk aanwezig om de feestrede door Prof. Hofmeyr naar aanleiding van 1 Cor. 3 : 9 aan te hooren. Eene schare van 800 verdrong zich buiteii de Iverk. Het oude Drostdij gebouw was met bloemkransen versierd, en “ bogen van groen loofwerk ” zoo schrijft een geest- driftvolle ooggetuige “waren hier en daar opgericht,” terwijl “ het terrein voor de kweek- school in een lust warande was herschapen.” Na de godsdienstoefening in de Kerk ging men in plechtigen optocht naar het Seminarie gebouw. Toen de deur in den naam des Drieëenigen Gods door Ds. Philip Faure (Moderator Synodi) geopend werd stond de talrijke schare met ontbloot hoofd. Toen men binnen trad werd een loflied aangeheven door een zang-koor ondersteund door het plaatselijke muziek-corps. De openingsrede werd uitgesproken door Prof. De Theologische Kweekschool. (De tegenwoordige gebouwen). Het oude Drostdy Gebouw. 52 Murray die tot ondenverp koos : "Destudie der Theologie in Zuid Atrika." In den avond werd het dorp verlicht. Boven de deur van het seminarie flikkerde een sierlijke transparante met de spreuk Soli Dco Gloria (God alleen de eer) met twee daarhoven zwevende engelen, die de letters I.H.S. (Jezus de Zaligmaker der menschen) in handen hielden. Sedert de stichting van de Seminarie zijn er 308 predi- kanten uit de leerschool gegaan. Ettelijken hunner arbeiden op het buitenlandsche zencling- veld ; terwijl het gemiddeld aantal studenten tot 50 geklommen is. De Stellenbossche ge- meente deed bij de oprichting van het Semi- narie een aanbod van de Drostdij gebouwen die naar het doel ingericht, later vergroot en in 1905 naar de nieuwe vereischten des tijds veranderd werden. Wij laten hier volgen een Korte Levensschets van ieder der Hoog. Eerw. Professoren. Prof. N. J. Hofmeyr, D.D. Nicolaas Jacobus Hofmeyr is een afstam- meling van een der broeders Hofmeyr die omtrent de helft der achttiende eeuw zich in de Professor N. J. Hofmeyr, D.D. Kaap Kolonie hebben gevestigd. Hij werd den 8sten Maart 1827 in de Kaapstad geboren. Hij genoot zijne opvoeding aan de destijds bloeiende en uitstekende school genaamd “ Tot Nut van ’t Algemeen.” Later genoot hij het onderwijs in de klassieke talen als private leerling van den uitstekenden onderwijzer Dr. Changuion. In 1847 begaf hij zich naar de Universiteit te Utrecht in Nederland om aldaar tot Leeraar der Kaapsche Hollandsche Kerk te worden voorbereid. Terwijl hij bezig was zich voor 't doctorale examen in de Theologie toe te rusten, kreeg zijne gezondheid zulk een knak, dat hem geraden werd, tot behoud van zijn leven, terstond naar hetwarme Zuid Afrika terug te keeren. Dit deed hij dan ook na op den 22sten Mei 1850, in clen Haag door de “ Haagsche Commissie ” te zijn ge- examineerd en geordend. In Sept. 1851 deed hij zijn intrede in de gemeente Calvinia, die hij echter in 1858 verlaten moest, om in den loop van dat jaar tesamen met John Murray den professoralen arbeid aan 't pas gestichte Theo- logisch Seminarie te beginnen, een arbeid waaraan hij nog met overminderden ijver bezig is. Hij was een der oprichters van ’t Stellen- bosche Gymnasium, en van de Bloemhof Meisjesschool. Prof. J. I. Marais, B.A., D.D. Johannes Izaac Marais werd geboren op den 23sten Augustus 1848 te Kaapstad. Zijn voor- bereidend onderwijs genoot ookhij aan de toen- maal hoog-geroemde schoolínrichting bekend als “Tot Nut van ’t Algemeen.” Later bezocht hij het Zuid Afrikaansche College, waar hij in 18Ó6 de gpuden medaille verwierf. Vandaar ging hij naar het Theologisch Seminarie te Stellenbosch, waar hij vier jaren de lessen volgde, en toen naar Europa ging ten einde de Hoogescholen van Edinburg en Utrecht te bezoeken. Door Prof. Calderwood van de Edinburgsche Universiteit werd hem een pro- fessoraat aan eene Inclische Hoogeschool aan- geboclen die door hem echter van de hand werd gewezen. Naar zijn vaderland teruggekeerd wercl hij in 1873 beroepen naar de gemeente Hanover. Die gemeente was toen in tweën gescheurd van wTege den kerkelijken strijd in verband met Ds. Thomas Burgers, later presi- dent van de Transvaal, wiens opvolger te Hanover Ds. Maniis was. Door zijne be- middeling werden de twee partijen tot ééne gemeente vereenigd. In 1877 werd hij te Stellenbosch aangesteld als Derde Professor aan het Theologisch Seminarie, en nam hij zijn Professor J. I. Marais, D.D. plaats als collega in naast zijn vroegere leer- meesters, de professoren Murray en Hofmeyr. Te Stellenbosch had de nieuwe professor ruime gelegenheid om als bestuurslid van den Raad van het Victoria College en van het Bloemhof Seminarie zich met opvoedingszaken bezig te houden. In 1885 werd liij als Lid van den Raad der Kaapsche Universiteit ; en sedert 1883 is hij president van den Raad van Victoria College. Prof. P. j. G. De Vos. Pieter Jacobus Gerhardus de Vos werd op den apsten October 1842 op eene boerenplaats nabij het dorp Worcester geboren. Zijnevoor- bereidende opleiding genoot hij vooral in de school van den heer A. N. Rowan, die te Worcester eene bloeiende school had en later Inspector van Scholen in de Kaap Kolonie was. Zijne eerste lessen in Latijn en Griéksch ont- ving hij aan de Paarl van den heer Rosen- schweig en daarna bracht hij drie jaren aan het Z. A. Athenaeum in de Kaapstad dooi , waar hij zich tevens voorbereidde voor het Admissie- examen van het Theologisch Seminarie. Na zijn Candidaats-examen is hij naar Edinburg Professor P. J. G. de Vos. gegaan waar hij in “ The New College" de klassen bijwoonde ; en daar de Synode der Vrije Schotsche Kerk hem de jaren aan ’t Seminarie te Stellenbosch doorgebracht toe- rekende, kon hij in 1866 zijn laatste examen aldaar afleggen en als predikant dier Kerk erkend worden. Na ook in Utrecht eenige maanden de klassen bijgewoond te hebben is hij naar zijn vaderland teruggekeerd en werd in 1867 als predikant van Piquetberg ingezegend. Na vier jaren aldaar met zegen gearbeid te hebben, is liij vooral ter wille van zijne gezondheid naar het koeler klimaat en de kleiner gemeente van Caledon verhuisd. Daar was hij de opvolger van den waardigen Ds. P. K. Albertijn, die als emeritus predikant in die gemeente woonachtig was. In het jaar 1880 nam lnj een beroep naar Riversdale aan, waar hij slechts drie jaren mocht doorbrengen, toen hij als Professor in de Theologie te Stellenbosch werd aangesteld 54 Professor C. F. J. Muller, B.A. mentschool, aan de Kerkschool en aan een private Engelsche school. Toen de laatstge- noemde ophield te bestaan, werd hij voor eenige maanden aan ’t Civiele Commissaris Kantoor en toen bij een Procureur en Notaris geplaatst, om in dit vak opgeleid te worden. Daar hij van zijn vroegste jeugd lust tot het leeraars-ambt had, zette hij privaat zijne studiën voort, gebruik makende van zoodanige hulp als toen te bekomen was. In Januari 1865, toen hij als Procureur en Notaris kon toegelaten worden, wist hij zijne ouders te bewegen hem naar ’t Graaff-Reinet College te zenden, alwaar hij zijne voorbereidende studiën onder de Proiï. Gill en Guthrie voortzette. Daar er niemand was, die hem onderwijs in ’t Hebreeuwsch en in ’t Hollandsch geven kon, ging hij voor 3 maanden naar Murraysburg, alwaar lnj de hulp van Ds. J. H. Hofmeyr had. In October 1866 kwam hij met lof door zijn Admissie Examen, en in Januari 1868 behaalde hij “ Het 2de Klas Certifikaat in de Letterkunde en Wetenschap- pen,” destijds uitgereikt door de “ Board of Examiners.” In November 1871 werd hij tot de Evanfíelie-bediening toegelaten en den dag daarop tot hulpprediker in de Kaapstad aange- stelcl. In Juli 1872 werd hij te Swellendam als Wijlen Prof. John Murray, M.A. leeraar dier gemeente geordend. In December 1877 werd hij te George bevestigd. In 1881 bracht hij een bezoek aan Europa, Egvpte en een deel van Palestina. In 1885 doorreisde hij als afgevaardigde der Kaapsche Synode de Transvaal en Natal en bezocht de Zending- staties der Ned. Ger. Kerk. In Maart 1887 werd hij als opvolger van Ds. A. D. Luckhoff in de Kaapstad bevestigd, en in Februari 1891 als leeraar van de toen zelfstandig geworden gemeente “ De Nieuwe Kerk.” In 1896 woonde hij als afgevaardigde der Kaapsche Kerk het Pan-Presbyteriaansche Concilie te Glasgow bij, en bracht ook een bezoek aan de X’ereenigde Staten van Amerika. In 1897 wei'd hij tot Scriba der Synode, en 1899 tot vierden professor aan ’t Theologisch Seminarium gekozen. in de plaats van Prof. John Murray, die kort te voren overleden was. Pkof. C. E. J. Muller, B.A. Christoffel Frederik Jacobus Muller wercl den 22sten December 1845, in de nabijheid van Graaff-Reinet geboren. Van zijn yde tot zijn i^de jaar genoot hij achtereenvolgens onder- richt aan een private school, aan de Gouverne- 55 Dc Gemeente $omei?set ÍXIest DEZE gemeente gesticht in 1819, maakte voor dien tijd een deel uit van de gemeente Stellenbosch. Onder hare stichters kunnen genoemd worden de namen van de heeren M. W. Theunissen, W. D. Morkel, P. H. Morkel en D. J. Morkel. Haar eerste benaming Hottentots Holland werd later veranderd in die van Somerset naar Lord C harles Somerset gedurende Lord Charles Somerset. wiens diensttijd als gouverneur de schichting plaats heeft gevonden. In 1818 kochten de stichters een stuk gronds van de plaats Cloeten- burg behoorende aan den heer Douw Gerbrand Steijn en begonnen daarop een Iverk te bouwen. Het Kerkgebouw werd in 1819 ingewijd waar- schijnlijk door den Wel-Eerw. Meent Bor- cherds van Stellenbosch, die vóór de aanstelling van een vasten leeraar, als consulent, het dienstwerk lieeft verricht. Een orgel werd van den heer E. K. Green, te Kaapstad gekocht. In 1819 werd er door een watervloed groote schade aan de Kerk en Pastorie veroorzaakt. I n het begin was de gemeente zeer klein en arm — zoo zeer dat de heer D. J. van Rijneveld, landdrost te Stellenbosch, die als Commissaris Politiek de Iverkeraads Vergaderingen bij- woonde zich genoodzaakt gevoelde aan den Gouverneur kennis te geven dat men naar zijne meening niet in staat zou wezen om de gewone onkosten te bestrijden. De regeering wou dan ook geen geldelijke ondersteuning geven voor het salarieeren van een predikant, voorlezer of koster voordat als de noodige gebouwen kant en klaar door de gemeente zelve daargesteld waren geworden. Er schijnt heel wat ontevreden- heid geweest te zijn met de wijze waarop de zitplaatsen door de oude Kerkvaders uitgegeven zijn geworden Zoo b.v. klaagde zekereweduwe P. Urie bitterlijk dat de stoelen haar en hare dochters aangewezen zoo zeer naar achteren in de Kerk geplaatst waren geworden ; zij maakte aanspraak op een meer prominente positie daar wijlen haar echtgenoot toch Ritmeester was sedert den 8sten Juli 1795, “ zijnde hij op dien dag ' aangesteld als Ritmeester en Eerste Pikeur bij het Regiment Husaren in Holland- sche dienst, daar hij te voren als eerste Pikeur bij het regiment guarde in dienst van den Prins van Oranje gediend had.” De heer C. D. Wentzel was de eerste Voorlezer der gemeente tegen een salaris van 200 Rds. per jaar; jaren lang moest hij echter het werk zonder eenige betaling doen omdat er geen geld in de kas was omdat hem te betalen ; hierover ontevreden, bedankte hij, waarop deheer J. R. Mostert als zijn opvolger aangesteld werd. Behalve de bovengenoemde stichters der gemeente liebben ook de heeren D. de Villiers, P. Roos, F.zn., W. cle Vos, D. Brink, P. G. Meijburgh, D. Malan, H. Hendrikse, de gemeente in het begin als Kerkeraadsleden gediend. In 1822 ontving de gemeente de blijde tijding dat de Gouverneur DS. JOHANNES SPIJKER, van Swellendam, had aangesteld als leeraar van Somerset. In dat zelfde jaar werd er wederom groote schade door een geweldigen 56 watervloed aan de Kerk pastorie aangebracht. De Kerkeraad gevoelde zich genoodzaakt om bij andere gemeenten aan te kloppen voor hulp om de aangebrachte schade te herstellen. Men ontving ook een leening gelds daartoe van de Regeering. Daar cle reparatie aan de pastorie echter niet zoo spoedig als noodzake- lijk was kon volbracht worden zoo besloot de Iverkeraad in 1823 de plaats van den heer G. van Sittert grenzende aan het dorp, tot eene predikants woning te koopen. Tegen het einde van datzelfde jaar aanvaardde Ds. J. Spijker zijn dienstwerk in de gemeente. De Kerke- schuld bedroeg toen de som van 26,000 rijks- daalders. De leeraar deed wat in zijn ver- mogen was om de schuld te verminderen en dit gelukte hem ook met medewerking van de gemeenten Kaapstad, Paarl en Stellenbosch. Naar de eerste Synode der Kerk die in 1824 gehouden werd, werd de ouderlingD. J. Morkel afgevaardigd om samen met den leeraar de gemeente op die vergadering te vertegenwoor- digen. Ds. Spijker beijverde zich zeer in het belang van de opvoeding van de jeugd. In 1829 nam hij een beroep aan naar de gemeente Zwartland (Malmesbury). [Voor portret van en vollediger bericht omtrent Ds. Spijker zie oncler Kaapstad.] Zending van Ds. George Thom. Na het vertrek van Ds. Spijker bleef de gemeente een jaar lang vacant. Ds. M. Borcherds van Stellenboscli werd door het Gouvernement tot Consulent aangesteld en ontving voor zijne diensten in die betrekking £37- 10 - o per jaar. In 1830 werd Ds. James Edgar destijds predikant te Durban tot vasten leeraar aangesteld. Ds. Edgar was geboortig uit Schotland vanwaar hij op uitnoodiging van Ds. George Tiiom van Caledon naar Zuid Afrika kwam. Ds. Thom was namelijk in 1820 naar Europa afgevaardigd om in Schot- land uit te zien naar predikanten en onder- wijzers voor onze Kerk indit lancl. Hetgelukte hem om in overleg met Graaf Bathurst, indertijd Secretaris van Staat voor de Koloniën een plan te beramen om proponenten van de Kerk van Schotland te bewegen het leeraarsambt bij de Ned. Ger. Kerk in Zuid Afrika te aanvaar- den nadat zij eerst in Holland voor eenigen tijd zich in de Hollandsche taal zouden hebben geoefend. Te Glasgow en Aberdeen werden Commissiën benoemd om in correspondentie te treden met proponenten en zoo zij gewillig waren naar de Kaap te komen met hen de noodige schikkingen te maken. Aan Ds. Thom komt dus de eer toe om bij het dringend Ds. George Thom. gebrek aan predikanten en onderwijzers een plan te hebben uitgedacht en in werking ge- bracht om onze Kerk met een aantal goede leeraars te voorzien. Door de Commissie te Aberdeen werden in 1822 uitgezonden : Ds. Andrew Murray (Graalï-Reinet), en de heer (later Dr.) W. Robertson (Swellendam) ; in 1824 Ds. C. Fraser (Beaufort West) ; in 1825 Ds. G. Morgan (Somerset Oost) ; in 1833 Ds. John Cassie (Caledon) en Ds. Robert Shand. Door de Glasgow Commissie werden uitge- zonden : Ds. Henry Sutherland (Worcester) in 1824, Ds. A. Smith (Uitenhage) in 1822, Ds. J. Edgar in 1828 en Ds. A. Welsh in 1833. De meeste hunner zijn mannen geweest die op onze Kerk een onberekenbaren invloed hebben uitgeoefend. Ds. James Edgar. Ds. Edgar arbeidde te Somerset West ruim 17 jaren, van 1830 tot 1848. Hij was een man van godzaligen en voorbeeldigen levens- wandel. Hij stelde groote belang in het tijdelijk en eeuwig welzijn zijner kudde. Gedurende zijn diensttijd werd een groot gedeelte van de Iverkeschuld, die de gemeente zoo zeer kwelde, afbetaald. Hij ontsliep den 57 22sten Maart 1848. In de eerste Ringsver- gadering na zijn dood gehouden werd in het verslag van den staat van godsdienst in de gemeente het volgende getuigenis door den Kerkeraad aangaande den ontslapen leeraar afgelegd : — “Gelijk wij verzekerd zijn dat Ds. Edgar’s einde volstandig is geweest aan zijn gansch voorbeeldigen wandel en zijne nage- dachtenis bij ons altijd in zegening zal blijven, zoo twijfelen wij niet of zijn gemis als Rings- broeder zal ook betreurd worden.” In het- zelfde verslag wordt ook dit gezegd : — “ Ds. Edgar hacl kort voor zijn dood het genoegen te bespeuren dat de opkomst tot ’s Heeren voor- hoven talrijker wercl waartoe zijn laatste huisbezoeking in de maand December 1847 niet weinig heeft toegebracht gevoegd bij droevige sterfgevallen die vele onnadenkenden met ernst, dood en eeuwigheid voor oogen stelden en het heil hunner onsterfelijke zielen deden behartigen ” Nog lezen wij in hetzelfde rapport : — “ Wij verblijden ons over het voor- uitzicht van een verbeterden staat van die menschen die door overtollige wijnhuizen waar- bij wij vroeger uwe aandacht bepaald hebben afgeleid zijn geworden ter gebruikmaking der genademiddelen doordien het Gouvernement behaagd heeft te gelasten dat de politie een wakend 00 g houde en de ongebondenen in het nieuw vervaardigd gevangenhuis zou opsluiten.” Ds. Johan Frederik Reitz (Phil. Dr.). De vacature ontstaan door het afsterven van Ds. Edgar werd zeer spoedig aangevuld. Zijn opvolger, de WelEerw. Dr. J. F Reitz werd reeds op Zondag den iyden Septernber, 1848 Dr. J. F. Reitz. door den toenmaligen Consulent Ds. T. J. Herold van Stellenbosch bevestigd. De Iver- keraad bestond toen uit de volgende B.B. : — Ouderlingen, H. J. Morkel, D. J. de Villiers ; Het Orgel en Rostrum in de Somerset WestiKerk. Ds. P. J. Pienaar. 58 en diakenen, P. E. Scholtz, T. Roos en H. Hendrikse, terwijl de gemeente 545 zielen en 169 leden telde. Dr. Reitz, een Afrikaander van geboorte, werd tot de evangelie-bediening opgeleid te Heidelberg (Duitschland) en Leyden (Holland) en behaalde in de eerstgenoemde plaats den graad van Doctor in de Philosophie. Een man die zich niet liet gelden als een van de sprekers in onze Kerk was hij nochthans van veelzijdig nut. Zoo heeft hij haar jaren lang gediend als examinator bij het proponents examen in de geschicdenis der leerstellige Godgeleerdheid en philosohe. Hij was zeer stelselmatig in alles wat hij deed ; matig en eenvoudig in levenswijze ; vriendelijk en be- scheiden in zijn omgang. Zijne weldoordachte preeken werden door zijne gemeente gewaar- deerd. Een niet heel sterk en zeer zenuwachtig gestel belette hem echter zich zoo in den omgang aan zijne gemeente te geven als hij zelfsmeermalen verklaard te hebben gewenschte- Toch was hij bij haar zeer geacht en bemind- In 1873 vierde hij gedachtenis aan zijn 25 jarige evangeliebediening in de gemeente die hem bij die gelegenheid een kostbaar geschenk als blijk van de toegenegenheid en liefde schonk. Gedurende zijn diensttijd werd het kerkgebouw aanmerkelijk verbeterd en een aanvang ge- maakt met [godsdienstoefeningen in de wijk Palmiet Rivier. Dr. Reitz arbeidde bijna 42 jaren lang schier afgebroken in de gemeente In 1890 gevoelde hij zich gedwongen wegens klimmende levensjaren en afnemende lichaams- krachten aanzoek te doen om eervol emeritaat dat dadelijk toegestaan werd. Hij bleef te Somerset West wonen en ontsliep daar op Zondag den isten November 1896. Ds. PlETER J OHANNES PlENAAR. Op den 29sten Januari 1891 werd de tegen- woordige leeraar, Ds. P. J. Pienaar, door wijlen Ds. J. H. Neethling tot opvolger van Dr. Reitz bevestigd. Gedurende zijn diensttijd werd de Kerk van een kostbare orgel voorzien en de werkzaamheid der gemeente naar den kant van Palmiet Rivier (waar de heer S. Malan een goed werk doet), Somerset Strand, Sir Lowry’s Pass en Gordons Baai aanmerlcelijk uitgebreid. Ds. Pienaar is een warme zending- vriend. .Als lid en Secretaris der Binnen- landsche Zending Commissie heeft hij onze Kerk kostbare diensten bewezen. In 1903 achtte de Kerkeraad het noodzakelijk om een tweeden leeraar voor de gemeente met specialen werkkring aan ’t Strand, te beroepen. De keuze viel op De Somerset West Kerk. 59 DS. WlLLEM JOHANNES CONRADIE, destijds predikant te Sutherland. Hij nam het beroep aan en werd den ipden April 1904 bevestigd door Ds. J. P. van Heerden van Kaapstad, die de bevestigingsrede hield. Een later voornemen om het Strand, dat jaarlijks door duizenden bezocht wordt, tot eene afzonderlike gemeente te verklaren, werd op- gegeven. Postcriptum. — Hier volgen eenige wetens- waardige bijzonderheden uit de oude kerk- boeken de gemeente : — (a) 1 ste kind gedoopt. Naam : Pieter Gerhard, geb. 15 Maart, ge- doopt 9 April, 1820. Vader': Pieter Gerhard Myburgh. Moeder : Hester Anna Morkel. Getuigen : Pieter Voutelin van der Byl. Isabella van Breda. Pieter Gerhard van der Byl, A.zn. (by_Eerste Huwelijk Voltrokken 11 Juni 1820. Hercules Morkel, Hercules zoon van Cabo de Goede Hoop, Burgher alhier, jongman met Geertruyda Woutrina de Vos van Cabo voornoemd, jongedochter. (c) Eerste lidmaat aangenomen. 14 October 1820 Hendrik Rijk de Vos. (d) Namen van voormalige voorlezers C. D. Wentsel, J. R. Mostert, L. Beil, J. B. J. Kachelhoffer, F. B. de Villiers, G. Barger, W. Voges. 