Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
Aanm, 3. Een n als sluiter voor ^ of r komt nooit voor dan in 't onder (IV) vermelde geval , en van een ng als sluiter vóór een l heeft men slechts een paar voorbeelden; b. v. bungle^ waarnaast èurhy en djingla^ waar naast djiUa, IV. Ieder medeklinker, die sluiter van een woord kan zijn, kan het in een woord van een lettergreep zijn, zoo het uit lettergrepen be- staat, die wat betreft sluiter en beginner gelijk zijn; b. v. — ^ OCX \ -^OCXN, -^X-<., ^•oX\^^"3XN, ÖD^^X^ -5 (D.), *— ocxx**^ ocx\, '«^•3\'«^"B^. 4 60 Woordvorm, { 23. — X \ "ZT -— X \ enz. Hier is echter op de uitspraak van som- mige dier woorden in T. (§ 11 c, § 14 a en § 15) te letten. a, In diergelijke woorden volgt zelfs in D., waar c § 11 in den regel niet plaats heeft, de neusklank wel eens 't geslacht van den beginner; b. v. dendang (D.) = dmgdang (T,); vgl. dinding (Mal.) = dingding, ganggam (Mal.) = gemgem (D.) enz. 6, Soms hebben zij een bij-vorm, waarin de sluiter der eerste lettergreep niet aanwezig is; b. v. ^— x ^^ OC X N = **" OC x\*"OCX\.***w(Mal.)== •77'2ro\*^7'2ro\i^«7«» (Jav.) = gemgem (D.) , gagah (Mal.) = gahgdk (D. , vgl. gegóh en gogS), sdêol (Mal.) = ■2r*^x\'2r*~'X\ enz. Jant. li 't Makassaarsch vertegenwoordigt den sluiter der eer- ste lettergreep door een opgeslokte k, tenzij die een neusklank is, die Vüor een beginnende r, waarvoor een sluitende n geliefd is, n wordt; b. v. hdqbaldq = co •«— \ OO ^^ \, ka-maqma- ^ang =r hoJhol (in salimèólèólony zie § 30 VIII), hqkistq = «79 "ZT O \ '77 "ZT O \ > raqraq = dapdap; maar rinring. = ding^ ding, ronrong =: domdom enz. De if^ en ^ niet als sluiters voor een s geliefd zijnde , zoo vindt men in plaats dezer medeklin- kers slechts den klinker als ware hij gesloten uitgesproken; b. : v. ahsong = songaong (Mal.), lèsereq = Ungeir (Mal.), gasa = gangaa, sha = nksa^ parèsa = pariksa, Adq uit een vroeger siqdq^ %amng = '2rx'2rX9 enzr. Zoo moet bim uit bhikau (Sanscr.) ontstaan zijn. AanL 2. 't Makass. en Bug. hebben gaarne n als sluiter vddr een r {aant. 1). Zulke woorden in 't^aL overgenomen, schui- -^ven een d in; b. v. êondara uit 't Bug. sanra, gandarang uit Bug. ganrang; vgl. onderuê (Jav. en Mal. van Batavia) eigenn. van 't eiland Onrust^ djenderal van 't Engeldche general enz. Attnt, 3. Mal. en Men. vinden ng vóór r en ^ als sluiters on- aangenaam , Tan daar in 't voorhechtsel vut met een sluitenden neusklank geen ng vóór' dien medeklinker zoo als in 't Jav.; pa^ ngèUipur lara is dus (vgl. mUipurkan) uit 't Jav^ Van daar is , ook r^. rumrum (Kawi) niet, zoo als in t Jav. rungrum gewor- ' den. Men. heeft uit tenglong van 't Batav. Mal. (een Jav. dia- lect) telong (zie Wdb.) gemaakt. Aant 4. Ais sluiter vbu een voorgaande lettergreep is in Mal. geliefd een neusklank van 't zdfdo geslacht als de beginner <ler volgende, tenzij deze een a is, waarvoor ng als sluiter gebc- } 24. Woordvorm. 51 sigd wordt (aanm. 1 bl. 49). Een voorgaande lettergr., die met een anderen medeklinker gesloten is, beeft een kleurloozen klin- ker; van daar aamasta (Sanscr. aamaêta), miasma (Sanscr. a^'les" ma), toakiu (Ar. waMu) enz. Zoo men daarin een anderen klinker wil laten booren, wordt de lettergreep in de uitspraak als een afzonderlijk woord aangehouden of een kleurlooze klinker inge-p schoven; b. v. us-man of usaman (^Ulc)> hapië-ta (Sancr.;>a- pUta) of kapiêata. Men. schuift soms een a, n of o na een tril- ler in; b. V. sareèan uit saróan (Perz. sjjm)» taruU (eign.)uit turUy haluMh (eign.) uitspraak (bl. 72 aani. I) van btdkia Mal, Ar. ^mib), iiruga = swarga (Jav.), hurapej =zkarpej (Mal.), karosi uit htrsi (Ar.), Een vaste medeklinker kan ook als sluiter van zoo'n lettergr. k worden; b. v. rdkna (in eigenn.) uit rdtua (vgi. Jav. mmehia uit samMpta), 't Lijdt dus geen twijfel, dat de meeste Sanscr. woorden niet onmiddelijk in 't Bat. uit 't Sanscr. zijn overgenomen , daar 't Bat. in zoo'n lettergr. iederen klinker kan uitspreken (lY bl. 49 en § 27); zoo b. v. is lorna uit 't Jav. of Mal. {werwi)^ daar het barna zoude zijn, zoo het onmiddelijk ware overgenomen; de o is hier dus vertegenwoor- diger van een e (bl. 33 b). Andere voorbeelden zijn djolma of djelma (D.), 'aokti (bl. 49 aanm. 2) enz. Dat Mal. in zoo'n letter- greep een kleurloozen klinker heeft, blijkt vooral uit de vergelij]- king van diergelijke woorden als 'T? «s>5^ \ "■"• (zie Wdb.) met harpej (patroontaach), OD «"Sr \ "zr O Vi^^ barHn enz. Van daar dat zulke woorden als sopaop en aolsol in Mal. sdsap, en sdsal z^n. Van s*c heeft Mén. badu in den eigenn. ai^badu, en van ^|jjkc: dulah (sidulaA) gemaakt. Mak. schuift na een triller een a in (de uitspraak :^e bl. 61 boven).; b. v. harape viikarpei^ ijaraqdeq = ^'drdiky baratjung uit mdrtjun (Mal., zie VIII § 30), borcLseng .=. bdrsin (Mal., bl. 7 aant.), tjarameng mitjdrmifk, kalaqde uit haldej (Mal. uit 't Tamil) enz. Soms ook na een b; b. v. iasaqbe uit tdèUh (Ar. Mal.). $ 24. De trillers mogen in één woord niet te gelijk voorkomen; b. v. rijar -uit Port.-Mal. r^al; sëlawal (D.), sardwar (sub-T.) uit Men. sarawal; vgl. ook harihir met kdlikir (Mal.) enz. Zij verdrijigen elkander niet alleen in een woord, zoo als in de zoo juist aangehaalde voorbeelden, maar ook in op elkander volgende woorden , 't zij ze zamengesteld zijn 4* 52 Woordvorm. § 24. of niet. In op elkander volgende woorden wordt meestal de triller in 'teerste woord aan dien van 't laatste gelijk gemaakt; b. v. ururporang naast ulu-porangy garinggang in plaats van galinggang in de uppama we- gens 't daarna gebezigde garege^ marongatva de andung in plaats van malongas wegens 't daarop volgende marobur, OC *9 OC \ "" "ZT O \ ïiit OC ^^^ OC \ ■"" "ZT O \ (mèlampis D.) omdat het van W- dtr (lippen) gebezigd wordt : oC *5 OC \ — "TT O \ öO O ÖO t^ 0\n5 (<^«« -^i/» ^V«^ lippen); "i-O^T OC OCOK -* -^^^ "o \ = "ZT O ^ OC OC O N — ^ -^ ^^ "o \ • -255^d<?» heeft de eerste triller in 't eerste woord de overhand; b. v. "tt^-^ööt ^^O uit -7- ^^ööts^o. In D. heeft zelfs der van 't voor- hechtsel mef de l van olih (= uit) aan zich gelijk gemaakt (mërorih = tnandi). a. Ook een e^ wordt, hoewel minder vaak, door een r of l, aan een banner gelijk ; b. v. rori (D.) uit rodi (Men. order van 't be- ' stuur uitgaande, waarbij heerediensten worden opgelegd), ^ ^t? ^^ ^^ O \ naast -^ -^ ^7 ss^ o \ , rijor naast (f^'or, haroring naast haroding, si-pali-lohot in plaats van ai-padi-lohot, ULüLu uit Men. biludu, d. In T. is ? als beginner van een lettergreep in plaats van d geliefd, zoo in 't woord een andere lettergreep met l oi e begint; voorbeelden zïe bl. 30 IV, en bl. 89 XIII. jiané., 1. In 't Mal. heeft 't tegendeel van den regel der § plaats (laledor uit Port. iraidor). De l is er geliefd, waar elders een n of d is, vooral zoo de laatste lettergr. op een r eindigt; b. v. malur uit menur (Jav. of Kawi) , lagor (eigenn. van een staat) uit Siam. nakkor, Idsir (Men.) = dosir, èalar = badar, lijur (vol- gens § 25 uit ilvTy Makass. t/oro^) = edur (D. bl. 38 V «.); vgl. voorts balaniara uit toananiara (Kawi Sanscr.), larih (Men.) = narik (D.). jiant 2. Van de aantrekkende kracht van de r in 't Jav. vindt men voorbeelden in zamenstellingen, die als twee woorden wor- den uitgesproken (§ 18); b. v. radja-werdi = ladjuwerdi (Mal. uit 't Perz. ^^J.^JÏ)» resmin-^ing-puri uit lesmi (laksmi) enz. jiani, 3. Men. stelt de trillers als sluiters van een woord ge- lijk, ze beiden als de laatste r in 't Engelsch prefer uitspre- kende; van daar ook in de spelling ^ in plaats van badil^ y - i^ ^1 i,^ „^_ j 7 • ••• j-j, _i^ __ — 1 _ i_ Jy in plaats van tugal, J^Ji* dat als -" 55 y^ ^^ \ is overgenomen, uit patugal (Portugal) enz. Woorden die op een § 25. Woordwrm. 53 triller eiodigen, hebben dikwijls in 't Mal. of Men. een b^'yorm met h als sluiter; b. v. damai (Mal. ólaiuroerp^ïtfea) == anak damar (Men.), tmggek (^^jSis^J) = tinggir^ ka^ik naast katjü^ amhik (Men.) = ambü, § 25. Klankverplaatsing. De trillende beweging van de r en Z veroorzaken regelmatig kUmk* verplaaUingy waarbij 't volgende is op te merken: I. De klinker verandert van lettergreep; b. v. loie = leU) (M. en D.)j godir = gidor blijkens gedër (D., bl. 88 V «.), anduri = amUru bl^kens ënderu (D., bl. 38 V a.), Inruran naast huriran^,9uUp = silup, turisi uit Men. tirusi. II. De beginners van op elkander volgende lettergr. verwisseselen van plaats; b. v. dinggërang (D.) uit een vroeger gindorang (bl. 88 b) bl^kens gandarang (aant, 2 bl. 50), laky a (Men.) = half ja (Mal.), lagi =s gali, lanok = naleng (D.» bl. 38 IX), limang = milang uit hüang (§ 80 VIII), Udah (Jav.) = düah (D), njiruwan (Sund.) = (ha-yinuwan (aanm, 1 bl. 29), palonak =^ pinëlak (D.), langkawas (Bisaj., zie oan^. bl. 16, en bl. 44 a.) = kalaioas^ öaruq (Makass.) = rabuk (Mal.), ^r»- foaja (M.) naast haju-ara, laba = daZa (in «q^o — ), derém naast redém^ talgdng = ianggdl, kënfjur (Jav., naar § 28 II uit een vroeger ketjur) tjakur (Mal.), tereng {aanm, 3 bl. 49) naast S^ -5 \ S*?! ^«^'«^ (Sund.) uit djuèur (bl. 65 d), .^ ^^ 55 x < uit « ^^ 5^ X < enz. III. In een vorm van 't woord is de triller beginner, in een an- der sluiter; b. v. ursa = rusa (Mal.), gaor = garu (bl. 60 IV), gaol (bl. 60 IV) = galu, galuh (D.), rumunan = urmunimt ^^^ël naast adek (D.), arsam = ransam (Men.), saru-tnatuwa en aarUmcAuwa (bl. 48, 2*.) = saur-maiuwa , alpts = lapis , holso = ^oZo«. Dien invloed oefent de f niet alleen uit op een volgend woord , als hij sluiter is van een voorhechtsel, maar ook wanneer hij zich in een volgend woord be- vindt; b. y.parubejott uit^örr + ^v>e + a», parubaon xaipar + huwa + an, hadja-ure naast djaba-ure, gandja-ure naast djangga-ure, Janm. Misschien is chan (M.) = howan door de r van 't voorhechtsel mar (in maróban = marbowan) ontstaan (bl. 16 aanm. 2); altong (wesp) en latong (brandnetel) durf ik hier niet bijbrengen , daar 't eerste woord denkel^k uwcdtong blijkens modltëng (D.) geweest is, en 't tweede mis- schien een verkorting (bl. 43 III). IV. De r die slechts door een o, als vertegenwoordiger van ë, van 64 JFoordocrm, $ 26. een Toorgaanden medeklinker gescheiden is, wordt gaarne voor dezen als slaiter ge^et, en verdringt daar een anderen sluiter, tervr^l de o verloren gaat, en 't woord das eén lettergr. korter wordt; b. v,gordang (Iloco gardêng) uit gandarang (aant, 2 bl. 50), suria uit '2r "o7 ^ 55 X f^ » 'ZT ^^ X \ '77 nit een vroeger sohora (als transcripj^ie van tjakra "een wiel of rad" bl^'kens nhora (bl. 44 in 3), purii uit ;?»- iori (nog in eigenn. ; vgl. 't Mal. piUari) enz. a. M. neemt wel eens den eindklinker vtfór de r waarop 't woord dan uitgaat; b. Y.putir mipvtari van zoo even; vgl. maniir (Daj.) uit mani&ri (Mal.). Over sindor zie aanm. 1 bl. 46. Zelden wordt de o van voor de r voor den hem vuórgaanden medeklinker ge-* zet, en eindigt het woord dan op ar; b. v. '2rx 7^ •^ \ (noord'-M. gokkar) = '2r ^» x \ "^^ (zie hier boven r. 6). uiané. 't Mal. laat een h van geadspireerde medeklinkers gaarne achter de r plaats nemen; b. v. sabatAana mi sabharana, dar'» katM uit dkarana, barhala uit bharala en dit weer naar II uit bhalara (door Friedrich te regt uit biatara verklaard). Over gkara uit garha zie bl. 71 boven in de aarU. §26. Ook de 8 veroorzaakt door zijn geruUch klankverplaatsing , en is ook daarin met de trillers verwant; b. v. -77 "30\ "Sr? {hÜ9u) uit -77 12^\ïr"0 (Sanscr. Mal. kuniji)^ 'S? "77 55 ON = ^^"0*77 55 \ (M.), 2r 'T? TT; N (D.i bl. 88 V «) , ««^» = Hku (Mal.), 90^» (D.), sivbeon (in de andvng: buik) uit «» + ^MfP^ + e» (dus 't met ryst te voorziene voorwerp), euwil := sijtil; masui (maium sub»T.) uit maeiju (bl. 17 r. 8 V. onder), enz. 0. Hiertoe ook te brengen astu (noord-M., Sanscr. derde pers. enkelv. imperat. van as "zjjn") in tnangaetid (van iets zeggen wat het iêy iets begrijpen), en astusan (beteekenie) t=: u*v -3 \ 55 :27\ in OC^'^x 55 *2rO en ^^^"3 \ 5^ ^T "BN- Zoo is ook 't Jav. paetika uit sphatika (Sanscr.). *^ Zou de d van 1^0^ (D) = atoê niet zoo ontstaan z^n, zoodat i-^iatae in pi. van di'otas gekomen is? Aanm. 1. Hoewel de neusklanken wegens hun galm (onder in de aottt op bl. 7) het zouden doen verwachten, zijn zi^j echter in den regel niet de oorzaak van klank verplaatsing; b. r.intuna(D.)=: nituna, nutnangin naast numaing, in welk laatste woord de verande- ring niet aldus behoeft verklaard te worden, omdat het slechts een y § 27. Woordvorm. 55 betrekking aanduidt (oanL 2 § SI). De praepositie ni wordt bij 't derde passief in T. bij stamwoorden» die niet met een klinker be« finnen, inhechtsel (in), terwijl dit in sub-T. slechts geschiedt bij voorden die niet met een d, l of r beginnen; b. v. rinabar =s nira- hor (Sub-T.), dimdang (T.) = nidadang (sub-T.), linangat (T.) = nitangat. Zoodra dit passief als substantief gebezigd wordt, wordt m n} stamwoorden, die met een d beginnen, voorhechtsel (in); b. y. iniahan (7 gekookte bij uitnemendheid d» i. gekookte ry%€) in plaats van nldahan, maar daarentegen pinakan van pahan (zie Wdb.). Hier schijnt de zucht, 't woord een bijzonderen yorm geven, — waarbij x&en niet aan de oorspronkelijke beteekenis van ni denken kan, — in 't spel geweest te z^n; vgl. ook Dairiech K III op bl. 41. Aanm, 2. Nog zeldzamer is de klankverplaatsing bij stompe me- deklinkers, die een overgang tot de ijle z^n (bl. 6 aanm, 7), en daarom ook klinkende genoemd worden; b. v. gubo naast èugo, gahe naast hoge; over chan (M.) = howan zie bl. 53 aanm. — De dieve- taal bestaat in 't willekeurig verplaatsen der lettergr. (b. v« term = maie), en wordt zoo vlug door sommigen gesproken, dat men er geen woord van verstaat. Aant. De h wordt in 't Mal. ook verplaatst buiten den invloed van een r (aant, bl. 54), en denkelijk alleen door zijn geruisch; van daar de spelling ^jü (Men. èeda), waarin men de j ak de Engelsche tA (in they) tracM uit te spreken, om hheda weder te geven. § 27. Be zware lettergreep, I. De zware lettergr., zoo zij de voorlaatste is, wordt vaak door een doorklinker (bl. 6 aanm, 9), die er een anderen sluiter verdringt, geslo- ten; waarby op te merken is, dat de e meestal voor geen anderen mede- klinker dan de t komt; b. v. Aurtut naast huttut (-77 55 \ 'P^ 55 \ § 14 a), bulteng naast od "^yN 53?» lietm naast •«— -30% 52! "3^ \, laatom naast ^^ -^ \ 55 OC X \ , pustop naast puUop, püL- ting = ponting (D.), orgos (M.) = ogoe, har got (M.) == hagot, turbung = tuhung (M. in tvhung4ubung), talka naast jig -7? , pietik naast — •^0\ 55 'PyOXf 9(^ta (§ 19 I) =^a«te(Mal., — ^-©XN 55 komt niet voor), salpun (D.) = eampun (Jav.), enz.; roetaha = rintaka (D.) behoort bij a bl. 44. a. Minder vaak wordt een neusklank als sluiter gevonden; b. 56. JFoorchorm. , § il- r. — ^ -3 o N 5r ^i^parisej (Mal., uit 't Tamil), •-» OC 3< \ — ^r^ \ uit een vroeger — ^ x "" ^T V blijkens ^^u^ (!>.)> — — OC X \ "" 8=5^ \ uit een vroeger popar blijkens pépar (D.). ó. Noord-M. heeft van de door Europeanen ingevoerde Jav^Mal. woorden benteng (Eur. fortje op Sumatra) enpintar(TSi\a, niupraak van H Batav. Mal. pintêr) hesieng en pUtar gemaakt. II. Zoo zij de laatste m, dan gebeurt 't volgende: 1**. Zij wordt gesloten meestal door een t; b. v. sudé m^i sndéi, gahé naast gahét^ nangé naast nangéty ngilul naast nglM^ anggijat uit anggydy tanddp naast tandd, isis uit een vroeger m (vin in), landii uit een vroeger landt (door § 25 II. = *^ ^c^ o in fersondali, de n als sluiter voor de l moetende verloren gaan, zie b). 49 ixLaanm. 3); vgl. ook Idmpej (Mal.) met lempet (Jav.) enz. Aamn,, 1. Zoo moet padidit (zekere ratsoort), dat als substantief de voorlaatste zwaar heeft (§ 19 I aanm,), ontstaan zijn uit 't deuken aan didt-didi Qi geluid didi steeds maken); zoodat 'teigentlijk betee- kent: didi-géluidmaker. Als a»^»;r^-uitroeping vindt men ihi naast ihit, welke laatste vorm ontstaan is door 't lang uithalen van 't woord in den klagenden toon. Janm, 2. Daar substantiven in dén regel den klemtoon op de voorlaatste hebben, zoo kunnen vreemde woorden die op de laatste gesloten lettergreep den klemtoon hebben, hierin den sluiter ver- liezen; b. V, OC "3X \ '2rO nit mantjit (Men.), sdu uit sdlup (Men. uit Holl. sloep)» 2^ De klinker wordt door een 10 of ^ in tweeën gescheiden; b. v. sipe't (§ 20 I) naast sipehet, halos (voorhechtsel ha -f Za«, § 20 I; dus: 't heete voorwerp) naast hdUtwas, halihi uit een vroeger halt (ha -^ li, { 20 I, en dus 't voorwerp dat U als geluid heeft); vgl. bl. 4A 2^ Aanm. I. 't Adjective voornaamw. % (§ 19 II) als bepaling van b^* woorden wordt vaak door een n oïng gesloten; b. v. "3 — . x 5g -sr naphia-ngt naast napotangm en napotangtng , "^ -^7 -3 O \ "sr nakUnt naast nakkimn en nakkimng, Aanm. 2. hapeen i»»«/ krijgen vaak a, an, vigan, nganien nga- nikkon als staart; b. v. Mpé, hapea, hapengan, hapengani en hape- nganikkon (hierover nader beneden). Aanm, 8. wr^ ""^o en öOX/^x of oou^x (zie bl. 17 r. 5 V. onder) hebben als vocativus een bijvorm met a aan 't slot; anggt naast anggijd; bajo is zelfs nooit in gebruik, terwijl bajowd §28. Woordvorm. 57 . {baady bl. 17 r. 5 v. onder) zeer vaak voorkomt; van daar bajd en. havoa (zie Wdb.). A<mt, 't Lijdt geen twijfel, dat 't' Mal. ^^t^ aldus uit ^^tis ontstaan, te meer daar men dit woord als een herhaald ^ te be- schouwen heeft , zoodat oorspronkelijk de klemtoon op de laat- ste lettergr. is geweest (even als in dadd^ zie bl. 20 in I). In 't Tag. heeft men nog Jcokót (met de nagels peüen) van kokó (nagel). Mag men hieruit niet besluiten, dat 't Mal. vroeger de regelen van T. en M. ten opzigte van den klemtoon volgde, zoodat het ook een ligkte lettergreep bezat met een anderen klinker dan den kleurloozen? De verlegging van den klemtoon naar voren kan door § 19 I bewerkt z^n; zoo b. v. gagak uit een vroeger gagik blijjkens gagawak (T., zie bl. 56 in 2^. § 28. De ligtste Ulier greep. I. In de ligUte lettergreep kunnen alle klinkers staan; b. v. gtt* mtr naast gamir en gomir; depé (M.) naast dope (M.) en dapé; bütdng naast hoUdng; luné naast lané; namd (M.) naast noma; lamót naast lU mót; lingó naast longó; iahé naast iehe, twee (M.) en tije (M.,); tahó naast een vroeger tohó (blijkens toko 'va D., en toho in sp-ioho-toJéo), uau" mdn (eigenn.) uit usdman (zie bl. 51 in de aant.) enz. a. Zoo de zware lettergreep o heeft en de ligtste e of omgekeerd, worden die klinkers vaak gelijk gemaakt; van Abbx podó xxiipe + do (bl. 20 r. 2 v. ond.), depeQIL.) uit do + pe (bl. 20 r. 2 v. ond). Aldus moeten ook 6eré en bege, uit vroeger bestaande bijvormen boré tu ^c^^ blijkens bere en bege in Bair. (bl. 37 I) ontstaan zijn; even zoo lekeé oï letae uit lansef (zie aanm, 1 bl. 49). b. 't Voorhechtsel rfö, en zijn plaatsvervanger met l in pi. van d, moet in T. voor eenlettergrepige -stamwoorden zijn klinker ge- lijk maken aan dieh van 'tstamwoord, dat de zware lettergreep wordt (§ 20 I), mits die klinker geen tt is, in welk geval o kan blijven; b. v. mardapdr (mar -I- e?o + par), mdUthing (mar 4- do -I- Aing), maUungüng (mar + do -{- ngung), maar maUobue (mar -f- do + bm)\ vgl. MandaÜingsch bl. 31 r. 4. Aanm. Sommige woorden, die thans als substantief ({ 19 I) de voorlaatste zwaar hebben, moeten vroeger den klemtoon op de laatste lettergreep gehad hebben; zoo moet ome naast e/me uit een vroeger me (vgl. Sund. pa-twe-an), dat met den voorslag o (bl. 43 1") o«»/ geklonken moet hebben, uitgegaan zijn. Op dezelfde wijze moet 58 Ktanküertomelingm. $ 1^9. laU (kiekenditf) zijn a gekregen hebben na eerst lalt, — en dit weder uit lilt van U ('t geluid van dien vogel) — geweest te zijn. Door den invloed van den vocativos (§ 19 III) schijnt 't oorspronkelijkere bu' Ut (M. in ti'btUef) den bijvorm betet (in d-beiei) in T. gekregen te hebben, daar toch dit woord zoo vaak in Haanspreken gebezigd is; vgl. voorts sulembe = kulambei (bl. 46 2^.); vgl. biiis (Men. en T.) = baÜB (Mal.), toiugi en benpi (Jav.), nariH uit nairëii (zie in d bl. 4B), rembe = rem (D., § 30 IX). II. Ook de medeklinkers zijn er als beginners onzeker, en even zoo de sluiting, zoodat men de boven (bl. 44 a, en bl. 46 e) reeds ver- melde gevallen ook hier vindt; op die wijze wordt dejdk of dedk (bl. 16 V) als een bijvorm van 't Mal. banjak (bl. 29 aantn, 1) duidelijk (vgl. embejak in D.). Van daar ook portdng naast botdngt djangan (Men.) = ddngan (Mal.), pomgta naast bongi8, borhd naast boJid^ sënuk (Jav.) uit tdnuk (Mal.), toentis (Jav.) = bëéis (Mal.), kentjur (Jav.) uit een vroe- ger keifjur^ demu (D.) = temu (Jav.), mkarba (Mal. eigenn.) misaparba (Sanscr. suprabha), tjubddak (Men.) = tjampadak (Mal.) enz. III. KLANKVERWISSELINGEN. § 29. De Klinkers, e met a, I. De e in plaats van a door een i in een andere lettergr.; waarbij 't volgende op te merken is: a. Van de e in een zware lettergr. in pi. v. a door een i van de. volgende lettergr. aan te halen mamutuhei in pi. v. mamutuhai (van butuha). Ook in een ligte lettergr* bij zamenstelling door een • in een letteler, van 't volgende woord; b. v. same-^o-dlip uit êama-so'altp (alip moet ^'verêchiUen** blijkens »üip beteekend hebben). b. De e in een ligte lettergr., zoo de voorgaande een i heeft, meestal, wanneer er geen vaste medeklinker tusschen in staat; b. V. tdlinge (D.) = taUnga, haliUage naast haUUnga^ sandihe = | sendika (D.). — Zeer zelden, zoo de voorgaande lettergr. een u heeft; b. v. eudé uit suda (vgl. de aant. 1). ^anm. kidje uit een vroeger kidja (= *t Mal. kidjang^, § 31 1) is niet te bewijzen, daar men gadang (Men.) = gede (Jav.) vindt. r i §27. Klanküermsdingen, 59 AatU. 1. In 't Jav. is ipe uit een vroeger ipa = ipar (Mal.); vgl. ook nipe (D.) = nipa (Kajan). Meestal echter maakt er de i van een volgende letterg. de a eener vooigaande tot e; b. v. bm ±= boH (Batav.), esti uit hasti (Saneer.) enz. Yan een e in plaats van. a in een voorgaande door een u van een volgende let- tergreep zijn aan te balen eatu (waar) = aatu in mangastuwi (a § 26)y entuk naast atUuk enz. In 't D^j. vele sporen van een e in pbiats van a door een i der voorgaande lettergr.; b. v. pire = pira (Jav.), Urne = Uma (Mal. enz.), ine = ma (T.), enz. Die e kan natuurlek in Mal. als slotklank ^' z^'n; b. v. hinef (Mal.) uit U^ (Ar.). jiant 2. Men. van Baö spreekt a» als slotklank en uit; b. v. poken (in M. overgenomen) =: paJtan (Mal., bl. 61 , r. 1) ; 't Mal. pon is er pen; waaruit blijkt, dat het 't zelfde woord is als het in Kawi zoo vaak gebezigde pan, dat uit een vroeger pwaUf waarvan /70» nog een overblijfsel is, moet ontstaan zijn. e met i. II. De e met i in een laatste ligte lettergr., zoo een voorgaaude a heeft; b: v. pane uit phani (Sanscr.); èaume of baunge (§ 30 III) in pi. v. baumi (Sanscr. bkümi); bange uit wangi (Ja v.); haen naast /mm, ham- béng (M.) == hambing enz.; vgl. mate met nudi (Mal.) enz. «. Soms in een laatste lettergr. door een sluitenden keel-me- deklinker of triller, terwijl i der voorgaande dezelfde verandering ondeigaat (vgl. bl. 38 r. 2); b. v. eeer naast mr enz.; vgl. ook eseng met ising (Jav.), Uing en i^ing (D.). b. Soms « in plaats van i in een voorgaande, waar de volgende lettergr. a heeft; b. v. eba-eba = iba-iba (B.); ^ ma in plaats van t ma meestal slechts in de uitdrukking e ma nijdn. Om het een inheemsch voorkomen te geven, is mena uit mina (Sanscr.) veran- derd (vgl. aanm. 3 bl. 61). Aanm, I. Een e uit ai (in tweelettergr.) zelden; b. v. nenga-non uit na'inga-non^ hela in o5 9^ ^7 **" "==" uit haila (van i/a); vgl. ^ met iai (D. ^17 X/^ o)» 6n ««^a» uit eaUan? (de mei slagtan- den voorziene) t nengel uit na-ingol (III). Aanm. 2. Over « in een zware voorlaatste lettergr. in D. = i . elders zie bl. 38 V a. 60 Klankverunaaelinffen, § 29. e met o. IIL De e in een laatste ligte lettergreep uit of naasj; o; b. v, jparu- maen (wAoondochier) in plaats van parumaon (de in 't huis te brengene) ^ hahen of hoen (§ 10 h) = boon (M.), pago (in ^jf o — ""^ X ^/*> "o X \ ) = /?<^tf (D.), *— •77-Sx\ = *">7"S\ (M.), «^oinwa- riho-iho = t^^. ^a»m. 1. o en e in volgende lettergr. schijnen onaangenaam te zijn; van daar zijn woorden als tole zeldzaam, of hebben een b^vorm, waarin beide lettergr. denzelfden klinker hebben, zoo als k(^e (aant^ 2 XIII § 80), dat kepek (zie Wdb.), en aosek dat seset (§ 30 XIII) naast zich heeft (bl. 67 r. 8 v. ond.). Zoo schijnt et^k uit oüfk in pi. v. otik (zie boven in II a.) ontstaan te zijn (vgl. voorts § 28 I a). Janm, 2. Woorden als morot naast merety sorop naast serep enz. schijnen nabootsingen te zijn van een woord, dat in een an- deren tongval in beide lettergr. een e heeft; vgl. ^ ocx\ ""• •77 X \ en '^ OC \ *~ "77 \ met djempek (D.), modom en me- dep (§ 30 VI) met medem (D.), merem (Jav.), enz. Aanm. 3. In zuid-M. vindt men de in pi. v. do^ zoo dit voor i als substantief komt te staan. u met 0. IV. In een laatste lettergreep» meestal zoo zij gesloten is met een keél-medeklinker of triller; behalve de voorbeelden in Daimeh (bl. 37 ■ J II) op te merken gaor in plaats van gaur = garu (§ 26 III), gaol in plaats van gaul = galu (§ 26 III) enz. Aanm. 1. 't Gebrek aan een gesloten u {\ 3) schijnt de aanlei- ding te zijn van 2Bf •77"T-\ naast jS*?^-— X\i 'HT'T^S^S naast -^r "T^ 55 x \ enz. ^AAi^. Men. spreekt na een u en t in een laatste lettergr. , die door een keel-medeklinker gesloten is, een a uit, waardoor die klinkers als to en j (maar vocalischer) klinken; b. v. maewak^ bartoahy eirjahy kambjang, In 't Bat. overgenomen zijn zij drie- lettergrepig (van daar kutjijang, zie aant. Bat. Ib. bl. 146). Zoo een triller de sluiter is, is de a een weinig onduidel^ker, en na- genoeg d; b. V. mandwdr = mandul (bl. 62 aant. 3). De tongval van Barus spreekt in beide gevallen e en o uit (masoky kambeng^ barok, mandoli sireh); vgl. noot op bl. 162 aant» Bat. Ib. .. AaH7n» 2. ^ in D. = o in T. en M. (bl. 33 5). {29. Klankvermsselingeti, 61 Aant Men, van Eao spreekt a oï e elders, als b uit; b. v. bori = bdri; ar in een voorgaande lettergreep wordt er è; b. v. pèljd =parija (zie *"^^x)j tjèmin = tjarmin enz. Men. v. Agam heeft a; b. v. padang = padang, tjatnin = tjarmiH enz. Ma» kassaarsch vertegenwoordigt a door een gesloten a in een opene voorgaande lettergr., zoo de volgende niet met een stompen me- deklinker begint, in welk geval a door q gesloten wordt; b. v. hamiq = kemit (Jav.), takang (zie bl. 7 aani,) = teken y taqgoq = iaguk (Mal.). Janm. 8. Over o in eene zware voorlaatste in D = « elders zie bl. 38 V d. •— In tola en dano (zie Wdb.) is de o in pi. ▼. tf geko- men, om die vreemde woorden een inheemscb voorkomen te geven (vgl, bl. 69 II h)\ soma (Sanscr.) is daarentegen suma geworden. Aanm, 4. De reden van een u in een voorlaatste zware letter- greep in D. en M. = % in T. , zoo als in lumtd = limuty ligt buiten 't Bataksch. Dat limót = lumai (Mal.) is, behoort tot { 28 I. Aanm. 5. Soms o in T., waar D. a heeft, terwijl 't omgekeerde ^ minder vaak plaats heeft; b. v. amhóUng = emhalang (D.); so9ar = sa- 9ar (D.); sorat = sarat (Mal.); gogo^ gegoh (p.)=:gagah (Mal.), gak» gah (D.); gonop (M.), gdnap (Mal.) = ganup (T.) ; aopo = sapo (D.) ; sumpëta (D.) = mpata enz. — In 't Luèusch (of Ulmch) vindt men vaak o waar Men. of Mal. a heeft; misschien hieruit te verklaren, katoèan (daqf) in plaats van hait^n (èuUgemaaMe) van taban; zoo- dat men 't woord een Lubusch voorkomen heeft gegeven om de minachting jegens de Lubus als overwonnelingen gekoesterd regt te doen uitkomen. Aanm. 6. Zelden is de » naast a in een laatste door ng geslotene lettei^reep; b. v. hudjang naast hudjing; loming = Idmang (Mal.), lemëng (Jav.); peuüng (Sund.) = pdtang (Mal.), peteng (Jav.). — In M. heeft men pining == pinang misschien nadat het eerst pineng (naar I d op bl. 58) geweest is.. Aani, In 't Malagasiach is ë in een geslotene lettergr. elders, door % vertegenwoordigd; b. v. voorhechtsel mi = mer (D.), aan- hechtsel ina (a bijna stom) = en (D.), on (T.), tehind (bl. 83) rs teken (Jav.) enz. Aanm, 7. Een o in pi. v. uioa, zoo als in 't Jav. zoo vaak 't geval is, zelden; voorbeelden zijn sora naast emeara (M.), en mora in^igenn. = muwara, — Van o uit au (in twee lettergrepen) ook maar enkele voorbeelden: doeah (D.) uit da en ueofk (Men. = 62 Klankverwisselingen. § 80. djangan); ro, roh (D.) = rauh (Jav.); dcli uit dauli (J 30 X . aanm. 2). $30. De medeklinkers. -77 met -">. I. ü (it in D., zie bl. 34 B.) met g als beginner van een woord dik- to^h; b. y. gurap naast hurap; gulok^tUok in plaats van kulok-kulok (bl. 47 IV fl); ^^««^ (§ 27 I) naast «T^ -^ O \ 5f ; WrZo (§ 27 I) = ^»2of0 (Men.), gÜow (Mal.); A«r^'^ naast gurtik^ enz. Tusschen klin- kers, of na een sluitenden neusklank minder vaak; b. v. bukang (M.) = bugang; 8anggakt=: ^ «77 -77 \ , tagü = ^(iM; vgl. voorts ajuga met <i;oAra (Makass.), tcdaga met ^ds^a^ta (Makass.). d met ^. II. Bij de voorbeelden reeds boven (bl. 80 IV, § 24 a, en bl. 39 XIII) opgegeven , zijn nog te vermelden sidok (in eigenn.) naast süok uit tjiloq (Men., zie aant. onder XII bl. 71), sulu^êulu naast sudu 9uduy st^adap^ari naast d^lap-^ri, sadi naast saU. Ook hier ziet men, dat het jonder den invloed van een 8 geschiedt. a. Waar 't woord niet met een «begint, geschiedt de verwisse- ling meestal in woorden , waarin twee lettergrepen beiden met d of l beginnen, en wel zóó. dat T. gaarne beide lettergrepen met denzelfden medeklinker laat aanvangen, tei^wijl D. en M. woorden voortrekt, waarin een der lettergrepen met een anderen medeklin- ker b^int; van daar duèalang (D. en Men.) = iduhalang^ daUing (D.) s= dadang; vgl. ook lidung, lidi in M. (bl. 30 IV). Van daar ook, dat B. dma heeft = doda. Aanm, % schijnt l genomen te hebben in aUt (in mangaUHdu en mangcÜMhon) = adu (D. en M.) wegens den iiivloed van den neus- klank, daar de l, wegens zijn groote verwantschap met de n (IV . bl. 64) nader aan een neusklank staat (vgl. bl. 77 onder); vgl. hdLi" hman = hadtkonan, en kelong (Makass.) = kidimg (Jay,). De neusklanken, III. Meestal onder den invloed van een i vindt men alle neusklan- ken met elkander verwisseld; vgl. m^or met nyur (Men.), nejur (D.), ngyor (M.) en njijur (Mal.); ng^at = n^ai (D., Ar. Mal.) mangyamun^ in plaats van nutnijamvn; minggor naast mnggor^ domiia uit dvnija (Ar. ^ § 80. KlankveriüisseUngen. 63 Mal.) 9 fiutmis r= maniSy utocmi = wangi (Jav.), uwange oi bange (M.) en hane (zie { 29 II); n^at (D.) = m^at uit Mal. mo/a^ (zie tianL 1 bl. 18, en bl. 16 r. 8 y. onder), aangyang naast sanijangy nejam (D.) = tnajam (V a § 17), naming üdMAinanging (Jav.), tii^na nit mithuna (Sanscr.) enz. a. Onder de voorbeelden, waar de t niet gewerkt heeft, behoo- ren b. ▼. damol uit dangól^ nongdn naast nomdn (M.), neknek = ngokngoky pangoran naast /^amora», «tftar (Mal.) = rn^ar, (Men.), jpomor (Mal.) = pangur (Men.), tigada (zuid-M.) = mada (D.), en nada (noord-M.). 6, Als beginner van een ligtere letterg. natuurlijk dikw^'ls; b. v. mandijang (vóór een eigenn. ons wijlen) uit een vroeger in *t Men. bestaande spreekwijze nan di jong {die b^de Ooden »), samieara uit aanesifara (Sanscr.), amisara uit anuewara (Sanscr.) enz. e. im en um worden als slotklanken dikwijls met in en un even als in 't Men. gelijk gesteld; b. v. raêum naast raiun, maUn naast maUmj djim (ook Jav.) uit Ar. Mal. djinyjatin (Jav.) uit Ar. Mal. jaiim, ruhun (Men. zie bl. 39 aani.) uit rum (Ar. Mal.); vgl. v/^ "S \ "Zr CCOX naet asin (Mal. enz.); belon (Batav. Mal.), ba- lun (Men.) = 3a/»m'(Mal.), enz. Zoo is majam uit maim = main (Mal., zie bL 18 aanL 1). d. Een m en ng worden als sluiters zelden verwisseld, en meestal in een laatste lettergreep, die van a, o of » voorzien is; b. v. «■* "^ \ TT" O^ \ = lan^yng (D.), gotom naast goUmg^ uUom = id- . iong^ UUom = liUong; tuwam = iuwang; vgl. ranijung (Mal.) naast «. De stompe vaste medeklinker die zich na den sluitenden aeusklank bevindt, rigt zich te gelijk naar 't geslaeht van deze in galm (ond. in de aant. bl. 7) de vaste medeklinkers overtreffende klanken; b. v. tunggu-tunggu nsLüsitumbu-tun^j marindo naast ma^ HnggOy tinggir (Msl.), en in marsiHnggir = Undir (Lamp.), enz. Aanm, In mu (aanhechtsel tweede persoon enkelvoud; ook Jav., Mal. enz.), is door de teragwerking van den lipklinker' de n in een lip-neusklank veranderd: ëndu (D.) =: nu (Makass., rie IX) en verder m»; 't geen de ^'Zheid der neusklanken, als geen wederstand biedende klanken, bewast. Aant 't Huwasch kent slechts n in plaats van ng en nj der andere tongvallen van ''t Malagas! , zoodat uranga {garnaal = Jav. urang) en urana {regen = Jav. udan) er niet te onderscheiden zijn. 64 KlankvenoiBselingen, § 30 I en It. IV. De i( en It (bl. 6 aanm, 6 onder) worden dikwijls verwisseld onder den invloed van een neusklank, vooral in woorden waarin een lettergreep door ng gesloten is; b. v. unang -= ulang (D. en M.); tO' nang = iolang; liÓung = nlbung (Mal.); ninggtüa en nanghala (Mak.) uit lönggala (Sanscr.); Janok (naleng ia D., zie VI) = lalai (Mal., VI aanm. 2), laler (Jav., VI aanm. 2); koning koningen (D.) = AuUk'-kuUngan; simdlolong uit simanolong in plaats van simanjolong (M., zie bl. 29 aanm. 1); mahilolong (dat ik voor 't gemak van den leerling onder lO" long in 't Wdb. heb geplaatst) is zoo uit mahinolong {ma en holong met invoegsel in: te beklagen z^n) ontstaan; laung = naung (Mal.), salamo uit sanama (Men.); namuk (D.), njamuk (Mal.) = lamuk (Ja v.). a. Voorbeelden van de verwisseling zonder den invloed van een nensklank z\jn lasyak (spaanache peper) uit na aijak ('t geen heet op de toog ie), nitu (anito Tag.) = litu (Favorl.), lait (zie bl. 26 r. 2 V. onder) == nahity lobajak (M.) = naóajak, lalu (D^ uit nólu (IX), larasëtu (Jav.) = naratcdstu (Mal.), nop = ^ in lolop (M.) ; waaruit blijkt dat 't eigenlijk ingeslapen z^n (nok, zie XII) be- teekent, maar van een pand gezegd vervallen gijn is gaan betee* kenen (vgl. 't gebruik yan pate van een pand, en 't Mal. lalap dat vatt slapen, en van een pand vervaUen zijn beteekent, terwijl 't gelijkluidende Men. woord slapen beteekent); vgl. voorts ItUasaq (Bug.) = lunasdq (M.) eoz. Uit sommige der voorbeelden blijkt de sissec de reden der verwisseling te zgn. è. Als sluiter zelden; voorbeelden zijn hcfjal in plaats van hojan; in mnpul (M.) = salpun (D.) heeft § 25 gewerkt. Aanm. Bij de voorbeelden laeyak, lobajak (zie a), en evenzoo bi|j panasari ==■ palasari kan natuurlijk 't op bl. 48 in 2°. vermelde ook in aanmerking komen. ^ait^. 1. manow (Men.) = emhalno (D.), maüo (T.), nuddo (M.) moet uit een vroeger mahw ontstaan zijn. ' Aant. 2. 't Mak. schijnt van een Z en r als beginner van een stam woord, waarin de tweede lettergreep ook met een der tril- lers begint, een n onder den invloed van 't inhechtsel um te maken; b. v. numalo van lalo^ numera van rera. VerhemeUe- met tand-medeklinkers. V. Dikwijls onder den invloed van een i; behalve de voorbeel- §30. Klanküertoiéselingen, 65 den in Dairüch bl. 85 III en bl. 40 XIV) nog op te merken adji in tnangadji (wigchelboeken lezen) van adhi (Sanscr.), en waar het, even als in 't Jav. in eigennamen van helden (b. v. èiaé^i marimbtdu bon) enz. vord beteekent, uit adki (Sanscr. opper in zamenstell. als adkipa *'opperheer"); vgl. voorts djeksa (Jav.) uit adhjakm (bl. 43 III), per^ tjaja (Jav.) nii pratyaja; mërtja (Jav.) uit wariya (Sanscr.), enz. a. Soms is dj ontstaan uit de praepositie di yóót een met een klinker beginnend woord; zoo b. v. djae en djidu vat di ae in pi. van di hoe (§ 10 b), en di idu, niettegenstaande zij thaus als substantiven in gebruik zijn, door dat men hun ontstaan niet meer weet; immers zij moeten vroeger aan 't hoofd en aan de dij (vgl. hae-hae^ in D. «77 ^C/^) beteekend hebben, door dat men een landstreek als een ligchaam voorstelde, waarvan 'tbovenland- sche als hoofd (ulu) en 't benedeulandsche gedeelte als dy (hae) of voet (Niasch gaé) beschouwd werd. Op dezelfde wijze moet djutna uit di uma ontstaan zijn, 't geen bevestigd wordt door hauma (ha =;= ka in 't Mal. praepositie naar), zoodat beide woorden vroe- ger cp den akker en naar den akker h^hhta beteekend, en eerst naderhand als substantiven in gebruik zijn gekomen. Verdere voorbeelden zi\jn djaku in terdjaku djaku (D.) uit di aku^ djatou (Daj.) uit dia aion,. h. Minder vaak onder den invloed van een u; behalve de boven (bl. 40 XIV onder) aangehaalde voorbeelden, zijn te vermelden pUunang (Men.) =pitjunang (lifakass.), djuwata (Jav.) uit dwoata in plaats van dewata (Sanscr.), tundjttk in djongkal — (M.) naast tunduk, djung ada (M.) == dung ada, idjur = edur (D., zie bl. 88 V a) enz.; vgl. ook djukut (Sund.) = dukutfj), eij 5.5iwi), djuUmr (Sand.) uit dubur (Ar. Mal.), djusta (Batav. Mal.) c= dmta, enz. Be neuaklanken als sluitera met scherpe vaste medeklinkers. VI. Behalve de boven (bl. 38 in IX) aangehaalde woordeiii^ ver- melden hSang (J>).=i.bólék (D0> ^^^^ (P) = halot ^ .aafan (D.)-= êorat, tutum (p.) cc tutup, tarum (D,) = tart^, antm^lB.) s= hanjui (MaL, zie bl. 29 aard,)^ bon = bat y nalëng (D.) = lanok (§ 26 II), ba- ling (D.) = balok, seten (D.) = soroty dèleng (D.) = dolok, nangkeng (D.) =. -g *^7 "T^ X \ « posokg (D., zie bl. 88 V i) = pusok, udun (D.) = udtit. Dat niet altigd in T. diergdigke woorden met een scherpen vasten medeklinker gesloten zijn ziet men uit pidongiQ>L 30 IX a), djóbang = djdbak (Mal.), huring = kurik (Men.), mSbang fabing = ru- 66 KlanktertmseUngen. § 30. hak'taUk (Mal.), kiding in *p^ «— o "^ *"" Ö == ^*^ (Men., zie bl. 72, aant. 1 boven). Naast «a^a» (zie de cumm. hieronder) is geen io- ^a^ in gebruik, maar slechts te yermoeden {aanm, 1). Soms met ver* schil van beteekenis; b. v. modom {slapen) en medep {toegaan van de oogen wegens verblindend licht, of van iemand, die slaap heeft, zie bl. 60 aaam. 2). a. 't Dair. aleng = alap in T. schijnt eene wandeling door 't Men. {oanL XII bl. 71) gemaakt te hebben, en dus uit een dlok ontstaan te zijn. Aanm. 1. Diergelijke woorden, behalve die met k oing gesloten z^n, hebben een middenvorm, die met een stompen vasten medeklin- ker gesloten is. Daar een stompe medeklinker echter geen sluiter mag zijn (} 7 aanm. 1), zoo is de middenvorm in 'tBataksch slechts te vinden iu van een aanhechtsel, dat met een klinker begint, voor- ziene woorden of in een enkeld zamengesteld woord, waarvan 't laatste bestanddeel met een klinker begint; zoo vindt men den middenvorm van hon = M in bodari, van belang = bcHdg in èela* gen {êlaapmatje in D. = lage in T., eigentlijk heó ie spreidene; vgl. pahólakkon in M.), van eagan {=. een vroeger eagat?) in sagadon. Be middenvorm is daarom vaak in een zustertaai te zoeken; van daar tarub (Jav. in tatarub) = tarum en tarup^ earad (Jav.) = «o- fan en saraty seureud (Sand.) = serën en scrot, tütub (in Men. tutuh- ban ••'t vlies waarmede sommige kinderen geboren worden") = tu- tum en tittup y ungkab (Kawi) = ongkam en u^*7^"~'\ (vgl. ' Sund. éngkah met Men. singkap), Aanrn^ 2. De middenvorm van de woorden die met n^ of ^ ge- • sloten zijn, is in 't Jav. met een r en in 't Mal. met een t gesloten; b. V. laler (Jav.), Mai (Mal.), naleng (D.), lanok (T.); pusër (Jav.), pueat (Mal.), posong (D.), pueok (T.) enz. De reden van dit ver- schijnsel kan hier zonder een groote uitweiding over de zastertalen iftetiopgegeven worden. En buitendien wie leest het? Jiant, Uit 't bovenstaande volgt ook de identiteit van tot met ;. \jff x^ "^^ \ (D.), dckt uit een ti^un of tujun (in pi. v. ^-fwof ( 'tuky üe aanm. c»ider 2^ bl. 43) ontstaan. is, en tut in lutut (Mal.) in pi. V. fdu4ut (=: ulu ni to^, daar m in 't Mal. als praepoaitie niet in gebruik is (zie 't Wdb. onder io£); dat er een tut in 't Mal. bestaan moet hebben blijkt uit talut {tut met 't inhechtsel al; de klemtoon op de laatste letteigreep wegens § 20 I bl. 20; vgl. 't Mak. kulantuq in zijn beide beteekenissen). § 30. KLankvervMselingen. 67 Be neufklanken aU beginners van een woord met de scherpe medeklinkers va» htm geslaeM. 