Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
Doch laat ons zien, hoe arsssen zich voor het oogenblik uit de moeijelijkheid achtte te redden.. Den eersten September verscheen hij in de vergadering der Staten- zine verant- Generaal, waar ook de Prins en Graaf wittem LODEWIJK tegenwoordig waren, Nadat "oortins: hem hier de propositie van sorsuse was voorgelezen, verantwoordde hij zich mondeling, en verklaarde zich, des gevorderd, tot nog meer inlichtingen bereid. Ten slotte ver- zocht hij, dat Hun Hoog Mogenden niet zouden willen dulden, dat hem door de lagen zijner vijanden de eer werd benomen, die hij met de goede diensten, door hem in Frankrijk bewezen en geheel de wereld door bekend, rechtmatig verdiend had, Twee dagen later leverde hij, op verzoek, zijne verantwoording schriftelijk in. Doch zij kwam den Staten-Generaal te uitvoerig voor, en hij moest ze bekorten, Het stuk in de gedaante, waarin het eindelijk werd vastgesteld, getuigde van zijne gewone bekwaam- heid, Hij begon met op te halen, hoe hij sedert vijf jaren aan laster ten doel stond, maar dat de Staten-Generaal hem in 1615 zelven gerechtvaardigd hadden, Lijne staal- ! Zie hiervoor, D. III, St. 11, bl. 516. 1618— - 1021. 48 ALGEMEENE GESCHIEDENIS kundige inzichten badden van die der Fransche Regering verschild, maar nooit had hij zich een vijand dier Regering betoond. Kon hem ééne daad worden aangewezen, die de vriendschappelijke verstandhouding tusschen de beide Staten had kunnen verstoren, zoo wilde hij zich alles getroosten. Neen! alles was te wijten aan hen, die gemeend hadden geen fortuin te kunnen maken zonder hem den voet te lichten. — Dater, zoo ging hij tot de eigenlijke. verantwoording over, dadelijk na menparzs dood eene veran- dering in Frankrijks staatkunde had plaats gehad, was niet te loochenen. Op dat tijd- stip was het Koningschap zoo zwak, dat, toen de Kardinaal pv perron in de Verga- dering der Staten beweerd had, dat de Kroon van de geestelijke macht afhankelijk was, de Raad des Konings, uit vrees van den Paus verstoord te maken, zich ontzien had eene ondubbelzinnige verklaring daartegenover te zeiten. Wat de Spaansche huwelijken aanging, zoo had de zucht om die zaak voor hem geheim te houden genoeg bewezen, dat het belang der Republiek daarbij gevaar had geloopen. Had hij berichten over zulke onderwerpen mede te deelen, dan waren zijne brieven zoo onbelangrijk niet, als de Fransche Gezant had doen voorkomen. De Fransche Staatslieden had hij niet be- schuldigd hem die brieven ontfutseld te hebben, maar slechts gezegd, dat men ze uit Holland naar Frankrijk teruggezonden had om hem verdacht te maken en hem alzoo zijnen Gezantschapspost te doen verliezen. Dit feit had oupensanreverr zelf erkend, Dus verklaarde hij, van den Koning, de Koningin en de Staatsdienaren steeds met ver- schuldigden eerbied gesproken te hebben. Zoo hij de remonstrantie, over welke men “zich beklaagde, gehouden had, zij was hem ter zelfverdediging afgeperst; zoo zij in druk verschenen was, dit was buiten zijn weten en toestemming geschied !, — Wat hier thans van de Fransche zaken gezegd werd, was volkomen waar; maar het overige was slechts half waar of gansch valsch. ? Lie hiervoor, D. III, St. II, bl. 626, DES VADERLANDS, 49 eee | dan met verschuldigden eerbied van Zijne Majesteit, van de Koningin of van hunne Raadslieden gesproken had; weshalve zij tevreden waren over zijne gedragingen en goede diensten, gelijk zij vertrouwden, dat Zijne Majesteit tevreden zijn zou over zijne verant- woording.’? Van deze verklaring kennis genomen hebbende, liet sorssrse na eenige aar- zeling: want, zeide hij, Arnssen zou de zaak wel op het schoonst. hebben voorgesteld, zich overhalen de verantwoording te lezen. Hij liet er zich niet over uit, maar vond de verklaring der Staten te algemeen en te onbepaald: hij verlangde van hen eene ruiterljke verklaring, of zij anssen veroordeelden of rechtvaardigden. Den volgenden dag verscheen zorssise voor de Staten om zijn afscheid te nemen. Hij verlangde niet langer getuige te zijn van zijne eigen nederlaag. Dit maal echter was zijne taal volkomen staatkundig. Zijner Majesteit, zeide hij, zou het zeer aangenaam zijn te vernemen, dat men het Land tot eensgezindheid zou kunnen terug brengen. Hij wilde gelooven, dat de toestand zoo gevaarlijk niet was geweest, als aan Zijne Majesteit was aangezegd geworden. Die verontrustende berichten intusschen hadden aan- leiding gegeven tot zijne overkomst, in welke men trouwens, »en dit zeide hij tot be- shaming der benijders en vijanden dezer Landen”, slechts een blijk van zijns Konings hartelijke genegenheid had te zien. Hadden de in hechtenis genomen personen tegen het Land zamengespannen, dan was het billijk, dat zij daarvoor boetten. Slaagde men er thans in, de rust te herstellen, dan waren de genomen maatregelen genoegzaam ge- rechtvaardigd om zijne Majesteit in staat te stellen, zijne gunsten te doen voortduren en den onderstand te blijven verleenen !. Men ziet, dat sorssse thans het doel zijner zending zoo goed als verloochende. Hij begreep, dat hij het vriendschappelijk karakter der betrekking tusschen zijn Land en de Republiek om het gebeurde niet in de waag- schaal mocht stellen. Slechts als bijzonder persoon veroorloofde hij zich de voldoening om zijn hooggaand ongenoegen te toonen. Toen de President en de beide bovenge- noemde Leden der Vergadering hem en zijnen beiden zonen, die hem uit Frankrijk herwaarts vergezeld hadden, gouden kettingen en medailles, ter waarde van eenige duizenden guldens, met vele beleefdheidsbetuigingen kwamen aanbieden, verkoos hij ze niet aan te nemen: eerst, zeide hij, maest zijne Majesteit voldoening hebben door eene bepaalde veroordeeling of rechtvaardiging van arrssen. Zelfs de belofte, dat men deze zaak op nieuw ter hand zou nemen, kon hem niet bewegen. Ja, toen de Commissarissen der Staten ten tweeden male tot hem kwamen met het verzoek, dat hij toch Hun Hoog Mogenden de schande niet zou willen aandoen van het geschenk langer te weigeren, bleef bij hardnekkig, en vertrok, zonder zich te verwaardigen de Heren af te wachten, die in last hadden hem tot Hotlerdam te vergezellen en daar voor zijne verdere reize te zorgen 7, Maar deze houding nam de kracht zijner afscheidsrede niet weg, die } Resol. Stat.-Gen. 4, 5 Sept. 1618. 3 Resol, Slat.-Gen. 31 Aug.; 5, 7 Sept. 1618. HI Deer. 5 Sruk, 7 1618— 1621. Afecheid van BOISSISE. 50 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | 1618 — genoegzaam verried, dat de Fransche Gezanten het zonder openlijke vriendsehapsbreuk SA onmogelijk achtien tegen den stroom op te zeilen. Gelaten moesten zij Prins mavairs de Fransche troepen zien gebruiken om eene omwenteling haar beslag te doen erlangen, die Frankrijk had willen keren. »Zoo groot,” schreef pv maugten naar Parijs, »zoo groot is de ziekte der gemoederen, dat geen engel uit den hemel aan het woord ge- laten zou worden, wanneer bij van eene andere schikking durfde reppen, dan die welke de sterkste partij wil doordrijven 1? Inderdaad, de dam was weggeruimd. Van den man, wiens gezag zoo menigeen in de oogen had gestoken, was men ontheven, en de Contraremonstranten zegevierden over hunne tegenpartij, die, zoo langen tijd onverwonnen, het veld tegen hen gehouden had, Was het wonder, dat men van geene belemmering in de vaart, die de zaken genomen hadden, hooren wilde. Billjkheid was eene onmogelijkheid geworden. De tegenpartij was door de dadeljkheden, die men zich veroorloofd had, reeds veroordeeld, en zou men nu ‘over de zaak gaan wikken en wegen, en zich aan de kans bloot stellen van in het ongelijk gesteld te worden, ja, den overwonueling eerherstel en schadevergoeding aan te moeten bieden. Neen! dit kon niet geschieden. De Remonstranten moesten een kerkelijk doemvonnis tegen zich uitgesproken zien; OLDENBARNEVELT en zijne medestan- ders moesten de slachtoffers worden; al wie hen, hoe zwak ook, gewetenshalve meende te moeten verdedigen, moest ter zijde worden gezet. Dit moesten de Magistraten van die Hollandsche steden ondervinden, welke haren afgevaardigden in de Staten van Holland last gaven, de rechten des Lands niet ten koste der onschuld te laten, vertreden. Deinhechtenis- In de vergadering der Staten-Generaal van den 29*** Augustus werd de inhechtenis- — neming der drie Hollandsche Staatslieden door het volgende besluit goed geheeten: — — »Dewgl,” zoo luidde het, »dewijl er niet aan te twijfelen valt, of Zijne Excellentie en goedgekeurd. de Heren, uit deze Vergadering nevens hem gecommitteerd, hebben in dezen: naar be- hooren gelet op de resolutie en autorisatie van Hun Hoog Mogenden en daarnaar ge- handeld, zoo zal men hen deswegens bedanken." De Staten-Generaal zinspelen hier op een door hunne Vergadering genomen besluit. Intusschen verzekert HOGERBEETS, dal de inhechtenisneming in die Vergadering nooit voorgesteld, veel min het besluit daartoe genomen is 2% Deze verzekering bewijst slechts, dat het besluit in het afzijn der Hollandsche Leden zal genomen zijn. Zeker is het, dat in het Register der secrete Resolutién van Hun Hoog Mogenden het besluit tot gevangenneming der drie Staats- lieden wordt aangetroffen, doch eerst gedagteekend van den 29°", Dus werd het be- sluit eigenlijk genomen om een .reeds bedreven of zoo goed als reeds bedreven stuk te ! ovvaë, p. 287. 2 pmamDT, Hist. der Reform. lI. bl. 841. LA Oe Cm? LN ICO TS CF. ds os ^ T Gee o0 el 21 ry re * tos * i ps Eod. M LJ " EN * Ñ t * 2 ' M * ^. 6 4 1 s ' " ^ H " n " A hd b Hi? * " ' $ e * 2 5 4 sé D * 1 x EE: & PES AE. n4 1 D . 1 PM t.: , .* t at L ` ea ^ z " B ‘ * * d 4 ; 4 5 Di i n * ze * +. os ` . © Ss * we of om: as op N « 2 1 5 i . Tee ~ A Pea at A., i | 1 etd t ` Er, 4 ES J " * — g— l ` ,. . ae ` X ' HE p t " RS Pen [4 on S. . ` 3 d X Qt = 4. a Y 5 » hd » E. . es ` , 1 E à. ND : "E f oo. ' ttd s 4 R ae. - $ P b . E: 1 D : , bap we n ae I pott EY P 3 * t 4 $ ) b eoe be o’ 4. * f e * — B ^ y e Eos A > e" LI r , — ay’ * : . Dh . 4 $. E^ D * ae 5 DNE att LM . $e. 2 C. * a 1 ka g of M è * . v y 1 m ‘ t E à = pe H ^ , bà * . "Ed * " *. * . ct A * -. -3 * i E * ES * 5 1 M " * toe = ‘ H P os < ’ . 5 1 ear og ; m 4 Ds ees rS : luit aa ru . r nm van l —— — d 5E bekend a "ES T » * Li J * ° » D : : ` EU x * ° M ". . , x a a EH $c - D ‘ * [I . ui + oe .. . [| $ * . . . a " g ; A B ad : QUU - Qt - . * > a " * aut © > ~ x 1 3 "E A Yo a oe a oe ifs * tu 1 : HE *. " J va * ` -. " .. . " : 2 - " 1 * a DES VADERLANDS, 6i | dekken f, Ook het biljet, den 29° Augustus onder het volk verspreid, en behelzende, dat de Staten, uit hoofde dat er verscheidene zaken ontdekt waren, strekkende tot groot nadeel van den Staat, en de drie gevangenen voor de voornaamste aanleggers daarvan gehouden werden, besloten hadden ze in hechtenis te nemen; ook dit biljet, hoezeer ongeteekend, was van de Staten-Generaal afkomstig, zoo als genoegzaam blijkt, wanneer men dat stuk vergelijkt met het door die Staten denzelfden dag aan de Leidsche Regering geschreven bericht van het gevangennemen, ook van haren Pensionaris 2, — De uit- drukking in het biljet en in het geheime besluit voorkomende, dat er verscheidene voor den Staat gevaarlijke aanslagen ontdekt waren, was niet juist. Immers werd het gebeurde te Utrecht bedoeld, en daar was niets geschied dan onder ’s Prinsen oog, ja onder onverbloemde mededeeling aan hem. — Toen alzoo de maatregel der inhechte- nisneming in de vergadering der Staten-Generaal werd goedgekeurd, waren er vijf Leden uit Holland tegenwoordig: MATHENESSE, WITSZEN, RUYGHAVER, VAN DER DUSSEN en WITSZ. Van dezen verhief een, voorzeker was het MATHENESSE, zijne stem tegen dit besluit, en uit naam der Staten van Holland zeide hij, dat zij buitengemeen verwonderd waren over de maatregelen, buiten hun weten en met schennis van hunne rechtsmacht, genomen: zij zouden de zaak aan hunnen lastgevers bekend maken om te vernemen, hoe zij het gebeurde zouden opnemen en wat zij begeren zouden daarop te doen. Doch reeds had- den de Staten-Generaal de taak om de Staten van Holland ambtshalve van het voorge- vallene te onderrichten, op zich genomen. Er werden vijf Leden tot die boodschap be- de 1618 — 1621. Dit besluit aan Staten van noemd: REYNTZ, uit Gelderland; irens, uit Zeeland; swantsensunc, uit Friesland; Folland bekend VAN HEMERT, uit Overijssel, en gussum, uit Groningen. In de vergadering der Staten gemaakt. van Holland verschenen, deden zij de volgende verklaring. De inhechtenisneming was geschied ten dienste van het Land, vermits men bevonden had, dat de kerkelijke ge- schillen, cerst gering en onbeduidend, op staatkundig gebied waren overgebracht. De middelen, die men van tijd tot tijd tot herstel had willen aanwenden, waren verworpen, of tegengewerkt. Tot handhaving, zoo het heeten moest, van het openbaar gezag had men waardgelders aangenomen en daarmede het gansche Land: beroerd, zoodat tot her- stel der rust de waardgelders afgedankt hadden moeten worden, ten einde de Synode te beter te bevorderen. Thans kwam in aanmerking wat te Utrecht was voorgevallen. ! Dit besluit is uitgegeven door Mr. m. voLLeNmoven, Broeders gevangenisse, bl. 39, 40. Aldaar vindt men ook (bl. 38, 39) de volmacht daags te voren aan den Prins verstrekt, waarvan gewaagd wordt hiervoor D. lll. St. 11, bl. 855. Men vergelijke voorts m. pe croot, Verantw. Cap. XIII, bl. 135 (Uitg. 1622). 2 Zie KLUIT, aangeh. door VOLLENHOVEN, t. a. pl. bl, 86. Ook zegt een schrijven van EDUARD VERE (bj canteron 1l, p. 207) uitdrakkelijk, dat een geschrift van dien inhoud door de Staten-Generaal gepubliceerd is. 7* 52 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— Hier had men het op het verbreken van den band der Unie aangelegd, Van dat alles TEE waren de drie gevangen genomen personen de hoofdbeleiders. Met zulke faktién nu was het niet mogelijk: het Land te houden, en dit was de reden, waarom dus gehandeld was. Bij het onderzoek, hetwelk ingesteld zou worden, zou men nader rekenschap van al het gebeurde geven. Daartoe derhalve verzocht men handbieding van de Staten van Holland, ten einde recht en gerechtigheid gedaan mocht worden, gelijk voor de dienst Hoe de Staten van het Land beronden zou worden te behooren, — Er was niemand onder de Leden —— van de Staten van Holland, die diep genoeg gevoelde, of bekwaam was in waardige taal te doen gevoelen, welk eene kracht het geleden ongelijk den beleedigde tegenover den beleediger bijzet. Anders zou er zich ten minste één man verheven hebben, die het willekeurige van den geweldigen maatregel, thans door de Generaliteit bekrachtigd, met levendige trekken afgemaald, en niet geschroomd zou hebben het onrecht te tarten, niet een enkelen dergenen te sparen, die, als op de in hechtenis genomene mannen eenige schuld kleefde, even schuldig waren als zij. Maar juist de mannen, wier scherpe redenering en zeggenskracht, wier niels onlzienden moed men vreesde, had men uit de Vergadering gelicht en in den kerker geworpen. Men had het ligchaam van Hol- land van hoofd en arm beroofd, en nu was het niet moeijelyk de weerlooze Staten langzamerhand, zonder verdere aanslagen legen de vrijheid van sommigen, onschadelijk te maken 1, Thans bepaalden zich de Staten van Holland tot bet volgende antwoord. Men was bedroefd en verwonderd geweest, de genomene maatregelen te vernemen, vermils die personen, als zijnde in dienst hunner Vergadering en leden derzelve, niet anders dan door deze Vergadering in rechte betrokken worden konden. Bovendien, zij waren uitdruk- kelijk in hare bescherming genomen, en het woord, hun gegeven, diende gehouden te worden. Bijgevolg, was er tets op hen te zeggen, zoo had men het behooren aan te geven, opdat daarop alhier mocht worden gelet. Daar echter de zaak er toe lag, zoo verzocht men herstel en genoegdoening wegens schennis van de vrijheid en „gerechtigheid van het Land, — Tegelijk met het vaststellen van dit antwoord werd besloten, dat men ook Zijne Excellentie zou verzoeken, in zijne hoedanigheid van Stadhouder Hollands gerechtigheid voor te staan, en te willen bewerken, dat de in hechtenis genomen ambtenaren van het Land en van twee der voornaamste Steden weder op vrije voeten gesteld werden, Doch nog hadden de Gedeputeerden van de zes Steden hunne rol niet uitgespeeld; vandaar dat die besluiten niet doorgingen, zonder dat de vertegenwoordigers dier Steden te kennen gaven, dat die gewichtige zaak niet Molland alleen, maar alle Provinciën en den gehcelen Staat aanging: trouwens zij waren niet genoegzaam gelast, om in dezen — — ! MATHENESSE zeide met zoo vele woorden: »Gij hebt ons het hoofd, de tong en de band ontnomen; dus moet gij van ons slechts stilzwijgen en verbaasdheid wachten’ cARLETON, ll, p. 290. DES VADERLANDS. BS gE een besluit te kunnen nemen, en verlangden, dat de zaak tot nader order in den toe- 1618— stand gelaten werd, waarin zij zich thans bevond. Na den middag toen de Gedepu- Leal: teerden van de Staten van Holland zich bij den Prins vervoegden, bleek alweder de — Fo oude tweespalt. Terwijl zij zich uit naam der Edelen en der meeste Leden vrijmoedig — a, ee beklaagden over het onbegrijpelijk ongelijk het Land van Holland in zijne hoogheid, vrijheid en gerechtigheid aangedaan; en den Prins als Gouverneur en Stadhouder her- stel verzochten, en hem hun begeren te kennen gaven, dat men voor het minst geen stap verder ging, stonden eenige Gedeputeerden der zes Steden daarnevens om deze verklaring, voor zooveel in hen was, krachteloos te maken, Zoo kon de Prins met een ontwijkend antwoord volstaan. Hetgeen geschied was, zeide hij, was niet gedaan op zijn bevel, maar van wege de Staten-Generaal, die geacht moesten worden zulks niet zonder grond gelast te hebben. Wat het recht van Holland aanging, dit wilde hij niet betwisten; maar dit vraagstuk moesten de Heren Staten van Holland met de Staten- Generaal uitmaken. | Het antwoord, voorloopig mondeling gegeven aan de Deputatie der Staten-Generaal, welke hun het bericht der gevangenneming gebracht had, leverden de Staten van Holland, bij wijze van uittreksel uit de aanteekeningen hunner vergadering, bij de Generaliteit schriftelijk in. Dit stuk vermeldde als het gevoelen der meerderheid onder anderen, dat, zoo men den gevangenen al niet toestond, hunne diensten bij de Staten van Holland te hervatten, men hun ten minste hunne eigene huizen tot plaats van verzekering moest geven, en hen niet buiten toegang moest stellen, opdat het Land en hunne Meesters niet van hunne diensten versloken mochten blijven. Doch dit gevoelen was niet eenparig gedeeld. Slechts hierin waren allen het eens, dat er door de Gene- raliteit geene verandering in den staat der zaken zou gemaakt worden, noch verdere maatregelen genomen, tot tijd en wijle die Leden der Staten van Holland, welke hunne lastgevers wilden gaan raadplegen, terug zouden zijn. Alsdan, verlangde men, zou de vraag aangaande de grenzen van de rechtsmacht van Holland en van die der Generaliteit opzettelijk aan de orde gesteld worden. De acte eindigde met de aan- beveling, dat de gevangenen intusschen wel behandeld en van het noodige voorzien mochten worden. Niet alleen de Staten van Holland toonden zich bezorgd voor de gevangenen, maar mekesten van de betrekkingen zij die daartoe de naaste waren, bleven niet achter, In dezelfde vergadering, in welke der gevangenen. die acte van Holland werd ingeleverd, kwamen er verzoekschriften in, het eerste van de huisvrouw en kinderen van OLDERBARNEVELT, dat men, »achtgevende op den hoogen ouderdom en groote zwakheid van zijn persoon,” geliefde toe te staan, dat hj, in plaats van op het Hof, in genoegzaam verzekerde bewaring mocht gesteld worden in zijn eigen huis. De beide andere waren van de huisvrouwen van DE GROOT en HOGERBEETS, die verzochten tot hare mannen te worden toegelaten. De echtgenoot 1618 — 1621. 54 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Pe a | van pe GROOT bood daarbij aan bij haren man in hechtenis te blijven. In weerwil dat deze verzoeken door de Gecommitteerden van Holland werden aangedrongen, viel er geen besluit op !. Dit was de eerste waarschuwing voor het geweten der doortastende Staatslieden van de Generaliteit, Inderdaad, niets was geschikter, dan die aandoenlijke beden, om hen te herinneren, dat men geen staatsgreep doen kan zonder een wreedheid te begaan. Aan hen had het niet gelegen, dat die oude man, voor wien zijn gezin dus tusschen- trad, niet door den schok was verpletterd. Wel was hij door den gang, dien de zaken genomen hadden, ja, door de stem van personen, die goed ingelicht konden zijn, ge- OrpENBARNE. waarschuwd. Nog daags te voren was de Raadsheer peRKEOUT met nog iemand anders VELTS stemming kort vóór zijne bij hem gekomen met de verzekering, dat zijne inhechtenisneming eene uitgemaakte gevangenneming. vaak was; doch deze mededeeling, zonder hem eenigen angst aan te jagen, ontlokte hem slechts de woorden: »het zijn booze menschen," woorden, die getuigden, dat hij niet bezig was met zijn eigen lot, maar dat zijne ziel bedroefd was over de verblinding, waarvan de aanslag, tegen hem beraamd, ging getuigen, en die hem op dit oogenblik als kwaadwilligheid voorkwam. Vluchten wilde en kon hij niet: wat zou bij zijn gaan zoeken, daar hij het doel zijns levens ging verliezen ? — Op den dag van den 29* Augustus o ‚zelven ?, toen het bevel door den Prins gegeven, stond uitgevoerd te worden, kwam UYTENBOGAERT ’s morgens vroeg bij hem, om te verzoeken, dat hij zeker vertoog op het stuk-der Synode aan de Staten wilde overleveren. Hij vond hem, wat anders nooit gebeurde, als lusteloos om te arbeiden, gezeten met den rug tegen de tafel. De predi- kant, die zelf in de laatste jaren zooveel reden tot moedeloosheid gebad had, sprak hem vertroostend toe met het aanhalen van voorbeelden van andere door hun Land ondankbaar bejegende staatsmannen, en daarop gaf hij hem diep geroerd voor het laatst de hand. Een half uur later stapte de Advokaat in zijne koets en reed naar de Staten- Bijzonderheden vergadering. Aan de brug, die van het Buitenhof naar het Binnenhof leidt, kwam van de gevangen- neming. een kamerdienaar van den Prins hem aanzeggen, dat Zijne Excellentie hem verlangde te spreken. In het vertrek, waar de Prins gewoonlijk gehoor gaf, aangekomen, vond hij hem niet; maar vandaar werd hij terstond in een ander vertrek geleid, alwaar een officier van 's Prinsen lijfwacht hem in naam der Staten-Generaal gevangen nam. » Wie? Ik?” zeide hij, en zonder verder iets aan te merken, verzocht hij, den Prins te mogen ! Resol. Stat-Gen. 20, 31 Aug. 1618. Resol. Holl. 29, 30, 31 Aug. 1618. 2 Het was een woensdag. WAGENAAR (X. 253) zegt, dat het een zondag was. Dit is niet zoo. Hij schijnt tot die dwaling verleid te zijn, doordat vvrrwBocAERT (Lev. bl. 189) zegt, dat hij de mare der gevangenneming hoorde na de predikatie. Maar ook op woensdag werd voor den middag gepredikt, ALGEMEENE GESCHIEDENIS dt à i 8* M M n ES a, D L i aes 3 X ^u, F] $ F L i H OT Brill ded 12 nox es nv f? 37O.Y CNY M “Oo VWF $41 7da anal 4 ; d . T) Av TIT eT i ' M Yy "N . E * o’ N yy Y Jaala)? ards oiha te . ‘ah * ta labs ! a4 DES VADERLANDS. 65 ee spreken. Doch dit werd hem geweigerd !, »Hij scheen goeds moeds,” schrijft canteron, » en onderhield zich belangstellend met een der adelborsten, die hem bewaakten.” Zoo men dezen berichtgever gelooven mag, vraagde hij hem bepaaldelijk (natuurlijk later op den dag), wat het volk er wel van zeide. Des avonds werd zijn trouwe knecht, JAN FRANCKEN, by hem toegelaten om hem te bedienen. Op dezelfde wijze werden px GROOT en HoGERBEETSs onder den schijn, of de Prins hen spreken wilde, naar boven geleid, aangehouden en in afzonderlijke vertrekken onder opzicht van een hellebardier gesteld. De amoor, schrijft cAnLETON mede, was zeer ter neêrgeslagen en sprak geen woord; HOGERBEETs verzocht papier en inkt, maar men wilde het hem niet geven 2. Intusschen wandelden de Leden van de Staten van Holland nog op en neder op het Binnenhof, wetende dat de Advokaat en de beide anderen boven waren, maar wachtende totdat zij afkwamen om in de vergaderzaal binnen te gaan. Maar in plaats van hen kwam MATHENESSE, die de zaak in de Generaliteit vernomen had, de Leden ter vergadering roepen en deelde hun het gebeurde mede. Zoo geheimzinnig was alles aangelegd! Terwijl men an- deren van zamenspanning beschuldigde, had men zelf eene werkelijke zamenspanning gesmeed. VAN DER muLe was zelfs op het oogenblik der gevangenneming bij CARLETON en bleek niets te vermoeden 3, — Na den middag begaf zich van pER misLE met OLDENBARNEYELTS zoon, den Heer YAN GROENEVELD, en zijnen anderen schoonzoon, den Heer VAK BREDERODE VAN VEENHUIZEN, naar den Prins en verzochten hem hetzelfde, wat zij twee dagen ook uit naam hunner moeder aan de Staten-Generaal vraagden. De Prins antwoordde in het eerst op vriendelgken toon, en zeide: »Het is het werk van de Staten-Generaal. Uwen vader zal geen leed geschieden, niet meer dan mij zelven.” Maar toen de Heer van vEENHUIZEN, een woord tot verontschuldiging van zijnen schoon- vader in het midden willende brengen, iets van de Kloosterkerk begon te reppen, ver- anderde de Prins plotseling van toon, en zeide: »Die zich tegen de Kloosterkerk wil stellen, zijne voeten zullen hem niet van hier dragen €? Met die zinspeling op de Contraremonstranten was het punt aangeroerd, waarop voor Prins wavnPrs alles scheen aan te komen. Zin verstand bracht alle vraagstukken, die hier in het spel waren, tot dat punt terug, en zijn geweten vond rust bij de bewustheid, dat hij zich immers van zijn woord, aan de Contraremonstranten gegeven, kwijten moest. Zoo openbaarde de Prins op nieuw, wat zijne zwakke zijde was, en van wat kant OLDENBARNEVELTS vijan- 1 saaxpr, ll, bl. 841, 842. uvrensocagat, Lev. Hoofdst. IX, bl, 189. Kerk, Hist. bl. 995. caBLETON , Il, p. 296. i 2 JI, p. 290. 3 uyrensocaentT, Kerk. Hist. t. a. pl. carreton, ll, p. 289. 4 saaxpr, Hist, d. Ref. 11, bl. 842. 1618 — 1621. Bezoek van oL- DENBARNEVELTS zoon en schoon- zonen bij den Prins. 1618—= 1621. 66 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — ——— — ——— d — — nn ee een ee — ————— den steeds vat op hem hebben zouden. Van pam mure vond terecht die doldriftige taal zoo weinig geruststellend, dat hij het raadzaam oordeelde, zich ten spoedigste naar Frankrijk te begeven. Ook vurrensocarat vertrok nog denzelfden avond naar het Buitenland, en een paar weken later zond hem de Kerkeraad eerst eene acte, waarbij hem tijdelijk verlof gegeven werd, en weldra daarna eene andere acte, die hem het ontslag verleende, op hetwelk hij vroeger meer dan eens had aangedrongen 1. Een andere minder bezadigde poging in het belang van OLDENBARNEVELT greep nog denzelfden dag plaats. De Hollandsche Edelen waren in den aanslag tegen de vrijheid van OLDENBARNEVELT in het bijzonder gegriefd: immers was hij in de naaste plaats bun gelastigde, en men kan wel zeggen, dat in de rij der gebeurtenissen, die het aanzien en het gezag van den Hollandschen Adel geknakt hebben, de gebeurtenis van den 29" Augustus 1618 eene gewichtige plaats inneemt. Evenwel het gebeurde vermocht hen niet als één man voor de rechten hunner Corporatie te doen optreden. Een MATHENESSE zelfs zag te goed in, dat de slag ongeneselijk was, en een op zichzelven staande in de opgewondenheid na den maaltijd ondernomen stap was alles wat van de Onbesuisdestap zijde der Edelen geschiedde, De Heer van BOETSELAAR (VAN ASPEREN) en de eerst on- van de Heer van ASPEREN SCHAGEN, on langs ter Ridderschap beschreven 2 Heer van SCHAGEN drongen met groot geracht tot de kamer, waar OLDENBARNEVELT opgesloten was, en vorderden op gebiedenden toon, dat men hem zou loslaten. Op het hooren van dit rumoer verliet de Prins zelf zijne kamer, liet hun de degens afnemen en deed hen voorloopig aanhouden om op deze zaak het goeddunken van de Staten-Generaal te verstaan. Hij voor zich, dus liet hij weten, vond goed, dat men hen met eene ernslige vermaning naar huis zond, Zoo verachtelijk meende hij die Heren te kunnen bejegenen. Het was om OLDENBARNEVELT te doen, en nu men dien in zijne macht had, behoefde wat die Edelen uitgericht hadden, hoe grof de overtreding ook was, slechts als een schooljongensbaldadigheid aangemerkt te worden. Intusschen bleek uit de handelwijze van den Prins in deze zaak, dat hij gevoelde niet op den bodem der strikte orde en der wettigheid te staan, anders bad het in zijnen geest niet kunnen opkomen, zulk een gruwelijk vergrijp tegen de tucht ongestraft te laten, De Staten-Generaal vereenigden zich met het advies van den Prins, en de beide Edellieden werden ontslagen, onder behoorlijke handtasting van weder te komen en te recht te staan, daartoe vermaand zijnde 35, Het behoeft ter naauwernood vermelding, dat de zaak hiermede voor goed afliep. De taak om voor de verzekering der gevangenen le zorgen en »daartoe alle zulke 1 CARLETON, ll, p. 302. vuyrensocazar, Leven enz., bl. 190. 2 Zie hiervoor, D. LI, St. 11, bl. 804. 3 Resol. Stat.-Gen. 20 Aug. 1618. canterox, Il, p. 285, DES VADERLANDS, : 2087 middelen en order te gebruiken, als dienstig zou worden bevonden,” was aan den Prins en nevens hem aan de bewuste Commissie, oorspronkelijk ter afdanking der waardgelders te Utrecht benoemd, door de Staten-Generaal opgedragen 1. Wel werden velerlei maatregelen ten dien einde genomen. Ook werd elke verdachte briefwisseling belet 2. Niettemin schreef OLDENBARNEVELT den 30° een brief aan zijne huisvrouw, 1618 —, 1631. Brief van oL- DENBARNEVELT kinderen en kleinkinderen, waarin hij hen bidt, hunne vertroosting te zoeken in God, san zijne betrek- den Heer Almachtig, en elkander te troosten. »Ik weet voor God (voegt hij er bij) “8*- niet een enkele wettige reden tot dezé zwarigheid gegeven te hebben, en wil met geduld van zijne Goddelijke hand en van mijne wettige Overheid (waarmede hij natuurlijk de Staten van Holland bedoelde) een goede uitkomst verwachten 3,’ Nadat de gevangenen ruim eene week in vertrekken, behoorende tot het verblijf van den - Prins, opgesloten gezeten hadden, was er een kwartier in de nabijheid van de ver- gaderzaal der Staten-Generaal tot eene goed verzekerde gevangenis ingericht. OLDEN- BARNEVELT herkende in zijn kamer de plaats waar in 1600 de Admirant van Arragon gerangen gezeten had 4 Kort na deze verplaatsing schreef hij een brief aan den ! Resol. Stat.-Gen. 29 Aug. 1618. 2 Men zie de bijzonderheden bij vytensocazat, Kerk. Hist. bl. 909, 1000. 3 UITEKBOGAERT ¢ a. pl. bl. 999. 4 »Hij was," schrijft carreton (II. p. 303), »zeer neérslachtig, toen men hem derwaarts bracht : schreïjende riep hij uit: mijne zonden, mijne zonden, mijne zonden! Sedert heeft hij dikwijls gevraagd, of de vijand of het volk zich niet roerde: het ziet er volstrekt niet uit naar het een of het ander. Men heeft hem eens tegen een venster van zijn kamer vinden klimmen, alsof hij wilde ontvluchten; maar hij zeide tot zijne verontschuldiging, dat hij slechts een luchtje wilde scheppen.” Dit zijn even zoo vele onwaarheden, Maar zoo als elke leugen eene waarheid behelst, welke tegen dengenen getuigt, die ze spreekt, zoo bewijzen deze onwaarheden, hoe laaghartig de vjanden van OLDENBARNEVELT door hunne verzinsels poogden hem verachtelijk te maken en de stem van hun geweten te smoren. Van het volk kan OLDERBARKRVELT, evenmin als van den vijand, verlossing gewacht hebben. Hij zal liever niet gered, dan door het volk gered zijn ge- worden: dit zal iedereen toegeven, die zijne beginselen kent. Zijn vertrouwen was op de Staten van Holland en anders op geen mensch gevestigd. Slechts de Staten-Generaal dachten aan de mogelijkheid van een volksoploop, en geen wonder, want zij verkrachtten de rechten van het Land, op welks gebied niemand iets te zeggen had, dan de Staten van Holland, die han gast- vrijheid verleenden: daarom gelastten zij den Prins, drie compagniën, waaronder twee Engelsche, in de stad te laten komen (canteton ll, p. 292). Toch dacht het volk er niet aan om zich voor den Advokaat in beweging te stellen: den Prins liep het na, zoodat hij door een schare volks gevolgd was, toen hij in den avond van den 20%@ carLeToN kwam bezoeken, terwijl zijn broeder nerpmik niet een enkelen had, die hem volgde (carrerox II, p. 291, 293) En wat de twee andere verzinsels aangaat, het is alsof uyTENSOGAEAT, die toch van camLETONS geschrijf niets III Dem. 3 Srvx. 8 68 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— Prins. Hij had, zoo schreef hij hem »uit de kamer der droefheid,” hij had begeerd * kan a, den Prins alleen te spreken. Ware hem dit vergund geweest, zoo zou hij hem in den Prins. bedenking gegeven hebben, of het niet meer overeenkomstig was met het belang van Ret Land en van Zijne Excellentie en van al wie verder in de zaak betrokken was, de misverstanden en den aanstoot, dien zij van weerszijde gaven, door het steeds proefhou- dend middel van amnestie bij te leggen, liever dan door harde maatregelen, uit welke slechts grooter misverstanden ontstaan konden, in het bijzonder in dit geval, wegens de onzekerheid van de vraag, wien hier rechtspraak toekwam. Voorts zou hg Zijne Excel- lentie gesmeekt hebben, zich in dezen staat van zaken niet te laten overhalen om zich | uit den Haag naar andere plaatsen te begeven, vermits bij het op de been komen van ‘ volk, door toedoen van kwaadwilligen als anderzins, daaruit zoo licht voor het Land en zijne Excellentie zelve gevaarlijke voorvallen konden ontstaan. Eindelijk, zou hij ver- zocht hebben, dat het zijner Excellentie behagen mocht, den brief, dien hij hem in April laatstleden geschreven had, nogmaals zonder vooroordeel te lezen. Daaruit zou hij kunnen zien, dat hij was en voor het korte overschot zijns levens begeerde te blij- ven Zijner Excellentie zeer ootmoedige dienaar. Terwijl hij, gelijk hij steeds gedaan had, vol vertrouwen den Prins meester liet om met hem te handelen, zoo als hem goed docht, bad hij den Almachtige, zijne Excellentie in zijne goddelijke bescher- ming te nemen, hem met zijnen heiligen geest te begenadigen en bij zijne gewone _ wijsheid, voorzichtigheid, genadige goedertierenheid en zachtmoedigheid te bewa- ren íi, — Welk een brief! Hoe ver verheven boven alle zwakheid van welken aard ook! Het is de toon van den staatsman, in een kalmen strijd gewikkeld met eenen tegenpartijder, die tot een fellen maatregel is overgegaan, welken hij hem minder in zijn eigen belang, dan in dat van dien tegenparlijder zelven meent te moeten ont- geweten heeft, ze heeft willen logenstraffen. OLDENBARNEVELT zou schreijend uit geroepen hebben mijne zonden! — Mijne zonen, ziedaar wat hij zich wel eens kan hebben laten ontvallen, en wat de een of ander, Engelsch sprekend en licht misverstaan (my sons verschilt niet veel van my sins), aan CARLETON kan overgebracht hebben, Dat zijne gedachten in zulke omstandigheden met zijne zonen vervuld waren, behoefde hij niet te ontveinzen noch zich te schamen. Het is de knecht van den Advokaat geweest, dien de schildwacht in den avond door een ruit van een glas in de kamer van zijn Heer had vinden kijken. Dit was hem toen scherp verboden onder bedreiging, dat men anders het venster met planken geheel toe zou maken (UYTENBOGAERT K. HI. bl. 999, 1000). ! Archiv, de la Maison d'Orange. S. 11. T. Il p. 553. DES VADERLANDS. | 59 el raden. Verre van voorwaarden van verzoening af te smeeken, biedt hij eene voor- waarde aan: hij stelt eene amnestie voor, hetgeen het werk is van dengenen, die de sterkste zal worden bevonden en het recht aan zijne zijde heeft. Het is waar, hij ontraadt den Prins de steden te gaan bereizen en wil daarmede eene gewelddadige verandering der Regering verhoeden, die hem zijnen eenig overgebleven steun moest ontnemen; maar deze raad vindt in het belang van het Land en wederom in dat van den Prins zelven zijnen grond. Tot de beleefde vormen toe zijn in dezen brief bescha- mend voor dengenen, wien zij gelden. En dan eindelijk dat verzoek om zijn schrijven van April laatstleden te herlezen 1! Heeft de Prins dit gedaan, dan heeft hij het mes van den meester juist op de plaats gevoeld, waar hem de wonde zat. Immers doet OLDENBARNEVELT in dien brief, gelijktijdig met zijne Remonstrantie geschreven en be- stemd om voor den Prins te wezen, wat de Remonstrantie voor de Staten en het publiek zijn moest, hem overtuigend gevoelen, hoe weinig hij aanvankelijk bij het handhaven van de Remonstranten had kunnen vermoeden, dat dit met ’s Prinsen gevoelen in strijd kon zijn. Had niet de Prins, dus. herinnerde hij hem, vele jaren nadat UYTENBOGAERT open- lik verklaard had de leer der vijf punten te zijn toegedaan, dezen Predikant blijven hooren, bij hem het Avondmaal blijven houden en hem uit eigen beweging, in 1610 en 1614, te velde medegenomen? En toen de Prins eindelijk voor de Contraremon- stranten partij was beginnen te trekken, had hij slechts op de herhaalde dringende uit- noodiging, hem door den Advokaat gedaan, een oprecht gemeenden voorslag tot bijleg- ging der twisten behoeven te doen, om aan het misverstand een einde te maken. Was dit waar, zoo was de aanleiding tot de oneenigheid gezocht en de breuke met opzet ongeheeld gehouden. Dit alles bracht hem dat schrijven onder het oog. Ware het mogelijk geweest, 's Prinsen gemoed te breken, zijnen geest voor het licht der waarheid te openen, door dien brief van den 24"* April 1618 had het moeten geschieden. Rotterdam, 3. narrans, 1670, bl. 182—146. 8* 1618— 1621. 60 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eT 1618— mensch een slaaf, en als het ware een gevangene van zijne daad! Slechts onoverijlde, 1621. git liefde voor eene goede zaak voortgevloeide daden laten, ja, maken hem eerst vrij, ook in den kerker. Hoe steekt bij otpznsannevetts schrijven de brief af, door pe anoor in dezelfde m a omstandigheden geschreven! Huco pe aroor had niet uitsluitend de zaak lief, die hij aan den Prins. gediend had, maar zijnen roem daarnevens. Daarom verloor hij, toen die zaak de neder- laag leed, eenigermate en gedurende een korten tijd het vertrouwen, en zocht hij zich zelven staande te houden by den val zijner strijdgenooten. Nadat de stad, waar hij pensionaris was, de waardgelders had afgedankt, had hij den Prins een bezoek gebracht, met het doel om het door hem gehouden gedrag in ’s Prinsen oogen zoo schoon mogelijk voor te stellen: wat hij gedaan had, gaf hij te kennen, was hij als stedelijk ambtenaar ver- plicht geweest te doen; had de stad Rotterdam zich tot nog toe dapper geweerd, dit stond na den sedert voorgevallen dood van een der burgemeesters anders te worden: reeds had de stad vrijwillig tot de afdanking der waardgelders besloten en in de Synode, op rede- lijke voorwaarden, bewilligd. — De wijze, waarop de Prins deze verontschuldigingen had opgenomen, was zoodanig geweest, dat pg GRooT zijnen vrede geteekend meende te mogen achten 4, Geen wonder dat hij bij de inhechtenisneming geweldig uit het veld was geslagen. Hij had niet berekend, dat men eensdeels verlangen moest, zijn uitste- kend talent en kunde onschadelijk te maken, en anderdeels hopen kon, dat men hem het een en ander zou kunnen ontlokken, hetwelk tot bezwaring van OLDENBARNEVELT kon strekken. Aanvankelijk mocht men zich vleijen, dat dit doel bereikt zou worden. In zijnen brief den 13%" September uit zijne gevangenis aan den Prins geschreven, maakt hij zich en wat hij verricht heeft zoo klein als eenigzins mogelijk is om maar aan de verantwoordelijkheid te ontsnappen, en er komen de volgende uitdrukkingen in voor: » Het is waar, ik en vele anderen nevens mij hebben der wijsheid van een per- soon veel toevertrouwd; maar die persoon had buiten twijfel lang wel geregeerd en van Uwe Excellentie en anderen veel eer ontvangen. Mijne jaren laten mij niet veel erva- renheid toe. Ik heb altijd eenvoudig gevolgd wat de meerderheid in Hollands Staten- vergadering mij voorschreef; had die meerderheid eene andere uitspraak gedaan, waar het waarschijnlijk eerlang toe zou gekomen zijn, ik had er mij, zooveel mogelijk, in alle gehoorzaamheid naar gevoegd. Profijten heb ik van den Heer Advokaat nooit ge- noten: voordeelige en eervolle commissién zijn op anderen gevallen, dé hatelijkste ? op mij.” Hij geeft toe, dat er in de Unie betwistbare punten zijn; hij uit den wensch, dat de West-Indische Compagnie mocht opgericht worden, en »indien er in het Land 1 x. BRANDT, Leven van H. de Groot, I, bl. 183, vgl. bl. 144, 146. 2 Een weinig vroeger spreekt hij van »kwade en scabreuse? commissién (i. a. pl. bl. 144). DES VADERLANDS. 61 eenige verstandhouding was met den vijand, die ontdekt of gestraft mocht worden.” En dan komt hij tot dit besluit: » Daarom bid ik Uwe Excellentie, genadig alles ver- getende wat ik door last van meerder, beleid van wijzer, onbedachten ijver of vergissing sou gedaan mogen hebben, strekkende tot ondienst van het Land of van Uwe Excellen- tie, mij te bevrijden van alle verdere schandelijke en schadelijke proceduren 1. In dit schrijven wijt hij den Advokaat de ondankbare rol, die hij had moeten spelen; hem geeft hij de schuld dat zijne roemrijke loopbaan zoo treurig is afgebroken, en van den Prins ameekt hij redding van schade en schande, en daartoe ontziet hij zich niet OLDENBARNEVELT en zijne eigene gedragingen te verloochenen *, Neen! dan dacht zijne fiere vrouw MARIA VAN REIGERSBERGH billiker over hem, waar zij hem weldra daarna, als ware het om zalk eene laaghartigheid te logenstraffen, het volgende schrijft: » Ik heb, nooit eenige zwarigheid in uwe noch mijne zaak gemaakt. Ik ken uw gemoed en met wat conscientie gij in deze en andere dingen altijd hebt gewandeld. Hadt gij profijt of eer daarin gezocht, dan zou ik mij de kleinigheid, die ons geschiedt, kun- nen aanlrekken; maar nu houd ik mij verzekerd, dat gij nergens in kunt worden ver- kort” Dus erkent zij niet, evenmin als orpkxsARwEVELT zelf, dat er eenige schande gelegen was in hetgeen haar man moest verduren, en schade vreesde zij niet. » Alles wat ik u wenschen kan," voegt zij er bij, »is dat God u gezondheid verleene; ge- rustheid geeft u uwe goede conscientie,” en dan herinnert zij den gevangene aan sijne eigene woorden, kort voor hun afscheid tot haar gesproken: »dat het dengenen, die best handelen, niet altijd best gaat; maar dat hun dikwijls tegenspoed van noode is, opdat zij hunne harten van de aarde ten hemel mogen heffen 3." Voorwaar dit is eene taal, die getuigt, dat de Advokaat den geest dezer vrouw met de diepste over- tuiging der waarheid en eerlijkheid van zijn stelsel had weten te vervullen. Inderdaad, eenen man als OLDENBARNEVELT kon het ten minste niet aan discipelinnen als mania VAN RRIGERSBERGH, Ontbreken. Nooit verzaakte zij den Advokaat in haar hart, terwijl haar man om maar aan »de schade en schande” van die gevangenschap te ontkomen, ig, snanpr, Leven van H. de Groot, I, bl. 141—148. 2 Ook de schrijversijdelheid van pe croor straalt wederom door, waar hij den Prins doet ge- voelen, dat hij door zijne schriften, die de nakomelingschap lezen zou, zijnen roem eenigermate in zijne hand had: »De affectie, die ik drage tot de wijd beroemde eer en reputatie van Uwe Excellentie heeft zich altijd getoond in al mijne schriften, zoo die gedrukt als die ongedrukt rj. — Allen die mijne schriften gelezen hebben of hier namaals zullen lezen, zullen moeten bekennen, dat ik hierin ongeveinsdelijk spreke.” lets lager heet het: »van mijne genegenheid tot de dienst van het Land kunnen mijne geschriften, die ter eere van het Land in vele plaatsen ge- lezen worden , als ook mijne handelingen getuigen.” 3 Brieven van M. v. Reigersb, door Mr, m. votuensoven en Dr. o. p. J. SCHOTEL, bl. 2, 3. 1618 — 1821. 62 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— - bereid zou geweest zijn, zich in ’s Prinsen huisdienst te begeven, en alzoo zijn roem- 1621. , " rijke loopbaan af te zweren en de dienst van "t Land voor de trouw aan een vorstelgken persoon vaarwel te zeggen !. Immers geeft zijn aanbod, in eenen brief aan den Raadsheer vossercen vervat, om in ’s Prinsen huisdienst over te gaan, duidelijk genoeg te kennen, dat hij ‘geneigd was, voortaan van alle verplichting jegens Stad of Staten ontslagen, den Prins tot zijne bijzondere belangen en oogmerken te dienen. Het blijkt, dat zijne fijnheid begreep, hoe om de oplossing van den knoop mogelijk te maken, de bekwaamste dienaars der Staten van Holland zich slechts hadden weg te cijferen, ten einde den Prins niet langer in den weg te staan, In allen gevalle, zijn aanbod was niets geringers dan verraad aan zijne zaak, en zijne flaauwe houding wettigde de weinig eervolle zinspelingen, waarmede de Prins en anderen niel in gebreke bleven zich over DE GROOTS gemis aan standvastigheid uit te laten, niet bevroedende, dat in hun hatelijke scherts huns ondanks hooge lof op OLDENBARNEVELTS onwrikbaarheid lag opgesloten. 