Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
Op dezen. valsehen grond intusschen stelden de Gedeputeerden, wier advies gevraagd was, voor, det de Staten rechters verkiezen zouden in zulk een overwegend getal, »dat het recht van Holland bewaard bleef’ Alsof zoo Holland haar recht met de andere Provinciën gemeen maakte, de mate waarin zij zelve in. dat. vervreemde recht deelde, iets-tot de zaak afdeed. Op dit advies werd door de meeste stemmen goedge- venden, dat men de judicatuur zou laten aan de Generaliteit, onder beding dat het meerendeel der rechters uit Holland en West-Friesland zijn zou, » opdat alzoo te beter op alles gelet en het recht van het Land en van de gevangenen bewaard mocht worden." Alsof het recht der gevamgenen, die men verried en-uitleverde, met eene huichelachtige :betuiging gered ware. ::Slechts bij meerderheid van stemmen, het is ' Verg. muco DE GROOT, Verantw. bl. 142. . DES VADERLANDS, 119 waar, en miet egpparig, ging dit besluit door. n Eenige leden verstonden dat men 1618— alvorens de adviezen der Hoven behoorde te hoeren. Andere leden der Vergadering MEN begrepen, dat men eerst verlangen moest nader met de beschuldiging bekend gemaakt te worden," en waarlijk dit was redelijk genoeg: immers grendde men het. geheele ber sluit op de beschuldiging, en de punten van beschuldiging waren niet ambishalye ber kend gemaakt, ja, de bijzonderheden werden geheim gehouden, Nog anderen, eindalijk, » zeiden, dat men de rechtspraak niet moest afstaan.” Die dit beweerden, waren de Gedeputeerden van de steden Leiden en Rotterdam, die elk haren pensianaris aan haar recht onttrokken zagen, en bovendien die van Sahbiedam..en van Hoorn. Tegen zulk eene krachtige minderheid dreef men de zaak vooralsnog niet door: »als van groet gewicht” werd aj tot de eerste gelegenheid uitgesteld 1, Twee dagen daarna kwam Holand geeft men tot het besluit om de Generaliteit te doen gevoelen, dat Holland zieh op genade Sea cass m aan haar geweld overgaf, en slechts verlangde te welen, hoever zij in bare reehisver, Generaliteit over. krachting gaan zou. Dit is de zin van de resolutie, zoo als zij in het Register op 25 Januarij 1619 aangeteekend staat: » Nog gelezen een rekest van de betrekkingen van HUGO DE GROOT. Alsnu verstaan de Edelen en nagenoeg alle Leden, dat.de zaak seer bedenkelijk is, te meer daar eenige Leden zich niet ten volle gelast vinden, en van oordeel zijn dat het recht, de hoogheid en de sonvereiniteit van het Land volstrekt dient bewaard te worden. Van den anderen kant beseft men, dat men. zorgen moet met de andere Provinciën niel in onmin te komen. Alzoo zal men door eenige Gede» puteerden aan de Generaliteit doen aanzeggen, dat, naardien- in. deze zaak zoo ver is geprocedeerd, dat men de. judicatuur aan de Generaliteit niet kan onttrekken, en men dus naar geschikte rechters zal dienen. om te zien, men gaarne te voren verslaan zou, in welke mate de Provinciën zouden verlangen de zaak aan zich te trekken, en.hoe veel zij van zins waren aan Holland te laten.” Nogmaals twee dagen later deden*de Gedepur leerden verslag van hetgeen zij van het goedvinden der Staten-Generaal vernomen had- den. De Provinciën, berichtten zij, verslonden allen zes, dat de-.saak niet Holland in het bijzonder aanging. Evenwel zouden Hua Hoog. Mogenden zich niet zelven ale rechtbank constitueren, maar rechters benoemen en aan.dezen hanne-macht-overdragen: Elk der zes Provinciën zou twee zoodanige rechters aanwijzen en; Holland: zou. er vier, zes of zeven benoemen of zoo vele, als waaromtrent men het eena. zou kunnen worden. Hierbij voegden zij de mededeeling, dat de rechters. hoofdelijk zouden. stemmen, en dat ook Utrecht, omdat vepensunas zaak mede voor.deze. vierschaar zou moeten komen, op het benoemen van meer dan twee personen aanspraak maakte. Toen.de zaak zoe Verzoekschrift ter gevotderd was, kwam er een. nieuw verzoekschrift in van de betrekkingen van bl eck: OLDENBARNEVELT, hetwelk de strekking had om aan de personen. van den Heer-van “78: ! Resol. Moll. 22, 23, 24 Jan. 1619. 1618. 1621. 120 ALGEMEENE, GESGHIEDENIS SOMMELIDIJK , MUXR VAN HOLY en.RAAUMER PAUW. de. bevoegdheid, te ontzeggen van in de Zaak van deu Advokaat. mede te stemmen- De certo, zeiden -pij daarin, hed zich sedert eenige jaren herwaarts een doodxijand betoond van hem en zijn huit, em zijnen heat tem Jaatster met gedrukte libellen wereldkundig gemaakt. Mers en pauw, begrepen zij. verder, maeslen neadwendig voor aanklagers: en mitsdien voor. partijen van den ge- vangene , gehouden worden: hunne partijdigheid -haddeu..zij..door. kwade geinigenisap in het openbaar en.in het bijzonder aan den dag gelegd, en daarenboven. wist de ge- heele wereld,. dat. zij. medeaanleggers waren.van zijne inhechtenisneming en van de harde hejegening, waaraan hij sedert ten doel had gestaan. — Toen over dit rekest, dat de waarheid zoo onbewimpeld voordroeg, zou beraadslaagd. worden, verwijderden zich SOMMELSDIJK en MUYS (rauw was. afwezig), en nu werd als. het gevoelen der Vergader ring vastgesteld, dat bij dat verzoek aan die drie Heren ongelijk werd aangedaan, en het alzoo niet in aanmerking zou genomen worden. — Wat hadden zich de betrek- kingen van OLDENBARSEVELT reeds veel malen en onvermoeid bij de Staten, zoo Alge- meene .als Provinciale, aangemeld, maar altijd te vergeefs; zij hadden gesmeekt, sij hadden de.waarheid onverholen gezegd, maar niets baatte, Welk een schat van toorn moest 100 doende. opgegaard worden in het gemaed van: wereldschgezinde. menschen, zoo als de Heren van GROENEVELD en STOUTENBURG, die hunnen zwakken vader zoo tegen alle recht en reden zagen bejegenen, en evenseer hunne gebeden als hunne eischen. in deg wind laan! Waarlijk wie. niet geleerd had het Gode op te geven en in den opschuldig. geleden dood de zege der deugd te-begrgeten, hij maest alles voorbij zien om-het schreeuwend onrecht, eenen vader aangedaan, ten minste op éénen en dan op -den hoogstgeplaatsten t huis te zoeken, Eeuwig betreurensweardig is het dat bet werkelijk. zoo ver gekomen is, en dat de zoons zoo ver ontaardden van de verhevene lijdzaamheid van den vader!. Bg het afslaan van het rekest lieten de Staten van Holland het niet — maar daar het eene scherpe veroerdeeling inhield van al wat tot dusverre op last van de Generaliteit in de taak der gevangenen geschied was, zoo moesten zij hunne volvaar- digheid toonen om elke afkeuring van het bedrijf der. Generaliteit te versmoren. Ter wijl zij het aan het goedvinden van. 1 Resol. Stat. v. Holl. 25, 27, 20, 80 Jan. 1619. azant, Rechispleg. bl. 41—43. <. c BRS VADERLANDS: « :° T ‘Det rekoit tan! or beriskn ive: is: Betreklirigeti was récht' gölclikt öt do tegénwior — 1618— dige leden fuir de Statin vin Hollähd: te doen gevoelen, dat zij hun Fdmaatschap fan — in eene. uit’ ondilljkèn" haat’ voortgesprotén. omwenteling te dánken hadden. . Yerzetteti’ e rich mèl mét dlle kabhi tegen ‘de erkentenis van zulk eené waarleidj; dàn tochten zij Intane ‘pláatseff Wi: wedér: verlaten. Van nu aan derhalve hield alle bezivaar en tik’ zwijgend Bellag tegen deni: eisch der Staten-Generaul ten denen male op. »Naérdien dws: Beslvet sien, dé "Genéraliteit de zaak der gevangenen’ van den danvang aan ter. land t&drgehoiiéh én zoo ver met het verliooren als anderzins was gevorderd; dat men’ hadr de kehitis ‘ei de miedéjudicatuur niet kon onitrekken,, zoo zou men geen hinder- paal tégeti^dé "Bénoeininjg ‘van -de rechtérs in den weg leggen, met dien verstande, ‘dat elke: Provinéie "ét xes: én Hollánd alleen twaalf zou benoemen. : Vond men echter dit getal viit ‘aan’ te groot, dan zou men zich met dat van tieti ja ‘des noods van acht vergenvegen; —-Hollánd-: ‘gaf algoo nog meer toe, dan de Generaliteit ter slótte blijken: zou te ‘begeréd's exe, ‘nameljk, zag er geen bezwaar in, aan Hotland S Vérkfezing' van twailf” Féchtérs" toe te staan: infmers ‘was het gemakkelijk -na ie gáan, dat er in dR Qewest/cWel fWáalf personen "waren te vinden, van wie men voor het gewenschte' doe? stibtgtikin zeker jn kon. Hoe hei zij; de Gedeputeerden van Holland ter Ge- menit 'déongen er: riet‘ het’ aanvoeren van’ eenige ' gronden op ‘aan, dat ‘men hunner’ Provincii -zð “tergunten, twaalf rechtérs te stelen; met moeite slechts, zeiden zj, had men: HoflaRél ‘tet &fvtand' der rechtspraak kunnen overhalen, en door die fnwilliging zou’ mon cebipermatetdegoven aan de slemmen, die zich van den kant van het Buitenland ; van de StodtenGén¥un' de' betrekkingen der gevangenen haddén latén hoorén. ‘Toch: oor- deelde dW' dhdareProvincitn het getal van twaalf nog te groef: negen zou voldoende zijn; creáwel, “wonden de Staten van Holland op het gu van twaalf, zoo fou men toegeven 1, ia Holes" Peet Wy hét ‘getal van iwaolf, en den Bim car & werden "benbemü: Molland be- de wer Meri, -dié Jeden ^ geweest waren ‘van’ de Commissie tot het verlioór der ge- Toni, Ur vanigetith ; el Bane: vin ZWINTEN, ‘Murs, PAUW en BRUININK, voorts nog ' ‘vier leden der 'Stafbe?““Witinakire: | VAN ‘SANTEN, VAN BROBKHOVER en'sCHAGEN, én efndélijk vier leder và Bet: MOP! iran “band: CROMHOUT, ADRIANUS IUNIUS, COUWENSURG VAN BELOTS’ en ‘abend: “288k! Bit moesten’ ‘wneutrate™ rechters keeten. ` Onder hen stonden ‘boven: aan dé aha Van worsen paw, volstrekt tegen het rechtmatig’ verzoek vah öLen- devide DARE GT Bitme was nit Enkhâzén' en voorstander van dé vijande- Ike" houditiig 15065; dere: tid’ steeds ‘tégen OLDENBARNEVELT aàngenbmen. Boor ‘de ons" wenteling ad y Ae zWtErEN in hel Lid ‘der Edclen, ‘smximrés'tot het burgemeester-” schap van Haarlein*eir tôt: het: idinaatechap van' Het GoHtgie der'Gecommitteerde Raden ' ecw ero me m ! Resol. HoB* SO Jan: Resot: Stat-Cen. S1: Jan: 1018. € Cte eee UI Dear, 3 Srux. 16 122 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— gekomen. Ook YAN SANTEN en sROBKHOYEK hadden deze laatste bediening aan dezelfde dum oorzaak te danken, en SCHAGEK was eerst na de verandering van de Regering te Alkmaar uit deze stad ter vergadering der Staten gedeputeerd.. Hadden dese persenen tot OLDENBARNEVELTS vrijspraak medegewerkt, zi zouden tevens hunae verheffing als onrechtmatig hebben veroordeeld. Ook verdient het opmerking, dat yan de vier tot rechters in deze zaak benoemde Raadsheren er twee, namelijk COUWENBURG en ROSA, uit Zeeland waren. Evenwel, begerig naar zulk eenen last konden de benoemden wel niet zijn. Zij zochten zich allen met vele redenen daarvan te verantsshuldigen 1; maar geene redenen mochten gelden: «de staat van zaken,” dit drukte men bun op het hart, vorderde volstrekt, dat zij zich niet aan die taak onttrokken. Denzelfden grond liet het Hof van Holland gelden, toen het een paar dagen later verklaarde, »der ge- meene zaak ten gevalle met de aanwijzing van vier leden uit zijn midden tot het lidmaatschap van de buitengewone rechtbank genoegen te nemen. En toen nu de zaak voldongen was, zorgde men voor het opstellen van eene acte, waarbij Holland zich de rechten voorbehield, waarvan de Staten voor dit maal afstand hadden gedaan 2, Waren de Staten van Holland voorgegaan met het verkiezen van die personen, welke reeds met het verhoor belast geweest waren, de Staten-Generaal waren evenzeer van zins dit te doen; doch het moest den schijn hebben dat zij daartoe op verzoek van de Provincie Holland overgingen. Dus wist murs in dezelfde zitting, waarin hij bericht gaf van de inheohtenisneming van MOERSBERGEN, van de Staten van Holland den last te bekomen om de Generaliteit te verzoeken, dat zij bij de benoeming der rech- ters aan hen de voorkeur zou geven, die zich reeds van de taak gekweten hadden om het verhoor bij te wonen. Tevens zou hij vaa Hollands wege dem wensch te ken- nen geren, dat aan de rechters ook de rechtspraak over moenssraaur «en alles wat verder met de zaak zamenhing” werd opgedragen. Hiermede zou aan de Gedelegeerde Rechters de macht in handen gegeven worden om wie hun verder goed docht, voor hunne vierschaar te dagen: er trad daarmede eene buitengewone Macht op in den Staat, welke de handen kon slaan aan een ieder, die met de.gevallen Regering ééne lijn getrokken had. 1 couwensure voerde bepaaldelijk zijne verwantschap met de eehtgenoot van pE caoot als grond van verontschuldiging aan. Resol. Holl. 5 Febr. 1610. wacenaan, X, bl. 340 (5). Jumws was vooral ongezind om de taak op zich te nemen. Hij moest met dreigementen van zijn post te ver- liezen en bpvendien nog eene groote geldboete te betalen gedwongen worden (agannt, Rechten, bl, 53). 2 Resol. v. Holl. 31 Jan.; 6 Febr. 1619. 3 Resol. Holl, 4 Febr. Resol. Stat,-Gen. 4 Febr. 1649. DES VADERLANDS, 125 CREE ONE EAN Februarij werden, behalve de door Holland benoemden, de Heren: vooor, mMaRMAKBR, — 16018— SCHOLTE; PLOOS, AITSMA elt GOCKINGA, die reeds met het verhoor der gevangenen belast — waren geweest, en bovendien tan maen, uit Gelderland, saumus, uit Utrecht, van BEN saNen, uit Friesland, sost en van mEwERT, uit Overijssel, en scnatron, uit Groningen, tot de rechtspraak gedelegeerd en gecommitteerd ?, Nog lieten de betrek- kingen van orLpENSANNEYELT de zaak er niet bij. Zij wendden zich tot de Staten met het verzoek, dat eemige rechtsgeleerden, liefst door de Hoven van Justitie te benoemen., aan de rochiers wenden. toegevoegd 2. Doch ook dit was te tergoefsch, en den gedele- geerden werd van wege de Generaliteit aangeschreven, sich den 19% February tegen- woordig te bevinden, ten einde den volgenden dag hunne commissie te ontvangen en den etd te doen, Deze aanschrijving ging gepaard met de ernstige vermaning dat zij, » maiende hoe veel er voor de versekerdheid van den Staat van den Lande aangelegen was, dat dit geding niet langer werd uitgesteld,” toch niet in gebreke zouden blijven op den gezetten tijd te verschijnen 3, Toch werden de commissie en het formulier van den eed eerst deh 20° dier maand voor goed vastgesteld 4, In den aanhef der commissie herinneren Commissie der de Staten, dat zij »em gewichtige redenen, ter liefde van de eenigheid on rust der Ver- cem eenigde Nederlanden, en tot behoud van de ware Christelijke Religie, en om te verhoeden dat de Unie verbroken, de Religie veranderd, de krijgsoversten en soldaten van hunnen eed afrallig gemaakt. en bij gevolg vele plaatsen van deze Landen in wanorde gebracht, tot. te- genstand verwekt en in een bloedbad verkeerd werden," de personen der vier gevangenen in ‘hechtenis hadden doen nemen. 3 Resol. Stat-Gen. 8 Febr. 1619. 4 Resol. Stat.-Gen. 9, 11, 13, 20 Febr. 1619. 5 Rechtstreeks of ineidenter, zegt de text. 16* 124 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ENEN EE EEn 1618 — alles zou zij »aanmerken als tegen -baer zelve ‘bedrevan, en het. alzoo meí-hare volle 1631. machi? op den dader te buis zoeken X, —-Zouderlinge tegenswijdigheid tusschen dese belofte en de opsomming dier gruwelen in dem aanhef der commissie! Strekte de taak der rechiers in waarheid om de redding des Lands en der Godsdienst tegen zulke aan- slegen te voldingen, dan kon er immers geenerlei smaad of schande mede worden be- loopen. Toch verlangden de rechters zulk eene:belofte, en op die voorwaarde slechts namen zij den last aan, — alsof eene diergelijke getuigenis iets anders deed dan sa- ven, dat er iets aan het eervolle der handeling haperde. Dit. zagen de rachters on- gelwijfeld zeer goed in, en het was hun er slechts om te doen, om de zedelijke ver- antwoordeljkheid. van hanne daad op de Staten-Generaal te laden.: Maar is het niet juist de. grootste schuld, sich van zijne zedelijke veraniwoordelijkheid ontheven to rekenen en els een anvrij werktuig te laten gebruiken? Hoe het zij, de rechters waren er op gesteld, dat het blijken zou, dat zij weken voor dwang, en buitendien wonnen zij aldus. de zekerheid, dat niemand hun in hua uitwendig bestaan eenig letsel zeou durven aandoen: »met hare volle macht’ zou de Generaliteit _ het,” als haar zelve aangedaan,. wreken! Waarlgk de Staten van Holland hadden grond om te schroomen met de Generaliteit in » verschil, onlust of onmin" te komen: bij tegenstand zouden zij. verpletterd geworden zijn. Heeft dus de acte der Staten-Generaal nataurlgk niet vermochi (wat zij niettemin voorhad) het oordeel der nakomelingechap te ver- smoren, zoo heeft zij ons toch grond gegeven om de rechters, voor zoo velen zij in de bevrediging van hunnen haat geen treurigen troost — meer te beklagen, dan te veroordeelen. © | Toen de commissie hun was e verklaarden de Golden: » dat zij liever van zulk eene taak ontslagen waren geweest, maar, inziende, dat sij. strekte tot dienst, rest en welstand van den Staat van den Lande, alle bedenkingen ter zijde stelden, en ze aannamen,” Hierop deden zij den eed. Ook de drie fiskalen verkregen goedkeurende bekrachtiging van hetgeen zij reeds verricht hadden, en werden tegen schade en oneez gewaarborgd, waarop zij op nieuw eenen eed aflegden, die mede de belofte van volstrekte geheimhouding inhield ?. P a van OtprwsAnsxyxLT hield hen drie dagen achtereen bezig met de gronden ie ontrouwen, en vermes van die hem noopten hun rechterlijk gezag als aangemaligd aan te merken ,. het onraadaame van de handeling, die men zich tegen hem veroorloofde, uit een te zellen, en de roor- naamste geschilpanten in het licht te stellen. Hij was een vrij ingezetene, vassal van de Grefeljkheid van Holland, en ambtenaar van de Staten van dit Gewest, die geen -— 1 Resol, Stat.-Gen. 20 Fehr, 1619. ? Resol. Stat.-Gen. t.a. pl. 2 pu capot, Veranim, bl. 154 DES VABERLANDS. . 128 AE gesag boven :zich. erkenden, dan God Almachtig alleen, en de Overheden , in de eerste plaats de Prius, als Gouverneur en: Vassal van die Staten, waren bij sede verplicht;hem als.zoodanig ‘te: handhaven en ‘te besohermen.: En bepaaldelijk svas:men hem dit schal- dig, dear men hem herhaaldelgk zoo. goed als gedwongen had in’.2ijne bediening te blijven, en niet ‘had overgehaald dan onder de uitdrukkelijkste verzekering van: bescher- ming tegen alle ongelegenheid en gevaar. Eene zeer harde zaak voorwaar zoù het zijn, indien bij na dit alles, na:meer dan veertigjarige dienst, na deer zijne bemocijingen het lend: door-een cervollen vrede voor de voortzetting van een bloedigen en varderfe- hijken oorlog behoed te ‘bebben, op zijn tweeënseventigste jaar voor eene buitengewone reehtlank te recht moest staan, en hoe zou het den goeden naam'in opspraak: brengen ‘van de Vereenigde Nederlanden en van: het Huis van Oranje, zoo: men, na zieh 300 stout tegen den Koning van Spanje verzet te hebben, thans met het aanwenden.-eener. buitengewone rechtspleging hetzelfde deed, wat purus gedaan had en met vrij wat meer schijn van recht had kunnen doen, dan thans de Staten-Generaal. De Unie lad :geene der Provinciën hare bouvereiniteit. doen verbeuren, ook konden de Staten-Generaal geene: besluiten nemen, dan in overeenstemming met den last, aan de Gedeputeerden ter Ge- neraliteit door hunne lastgevers verstrekt: ten. blijke daarvan ken strekken dat meer dan één gewichtig punt der Unie alsnog onuitgevoerd bleef, alleen omdat:enkele Provinciën daartoe ‘niet te brengen waren of geene er op aandrong !. Na dit een em ander te hebben aangetoond, ging de Advokaat over tot eene bondige uiteenzetting: der voor- n&amsie punten ‘van geschil, als het aannemen ‘van krijgsvolk door de Steden, hat recht der Overheid tot het uitvaardigen van kerkeordeningeb, de vrije beschikking van elk der Provinciën. over de godsdienst. Hij bestoot met eene rechtvaardiging van het afsonderlijk met Utrecht in de zaak der waardgelders verhandelde, en van de uitleg- ging, aan den: krijgsmmnseed gegeven; om op al dat gesprokene het ernstig verzoek te gronden, dat tegen hem geene buitengewone rechters zouden werden. gebraikt. Hier- tegen was hij verplicht zich te beroepen op degenen, die de commissie aan de .Rech- ters gegeven. hadden, of anders aan hunne Lastgevers. Ging men: niettemin tot. de rechtspleging over, dan verzocht hij, dat zich ‘ten minste desulken van de . judicatuur zouden onthouden, die zich zijne doodvijanden betoond hadden ?. 16X18-— lan. Deze uit het hoofd in de pen gegeven rede: kon miet anders dan eene onvolkometie Behoorlijke ge- zelfverdediging zijn. Ook hoopte hij, dat men hem vergunnen zou, zijne redenen: be- niet gegund. legenheid tot ver- dediging wordt heettijk op schrift te brengen, en- hem daartoe het hem ‘ontnomen en: steeds onthouden den gevangenen 1 Bepaakdelijk het stuk der gemeene middelen, volgens Art. 5, de opschrijving van al de ingezetenen van .18 tot 60 jaar, volgens Art. 8, en:het bezweren der Unie door de in Art. 24 en 25 genoemde personen en Corporatién. 2. Verhoorem, bl. 188-240. 126 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— _ sohrijfgereedschap terug zou geven en eenen secretaris toevoegen 4. Wel heeft het den TUM Advokaat, door de geheim gebleven of oogluikend toegelaten bestelling van zijnen die- naar, nooit aan papier en inkt ontbroken; maar wat hij dus schreef, was bij genoed- zaakt verborgen te houden: het waren aanteekaningen omtrent de verheoren ten einde zijn geheugen te hulp te komen; kort afgebroken briefjes aan zijne betrekkingen; ont- werpen van brieven aan den Prins, en een onvoltoord gebleven vertoog san de Staten van Holland ?. Doch het opstellen eener verdediging werd hem nimmer veroorloof, Slechts werd aan px vroor na den afloop der verhooren een enkel vel papier en de tijd van vier of vijf uren gegund om zijne beginselen en gedragingen wit een te zetten, Doch dete verklaring leiden de rechters bij zich neer. Over het algemeen werd niets van het door de gevangenen bij de verhooren gesprokene hun nader voorgehouden of er ook iets minder juist in gesteld was ?, Zich onderling of met rechtsgeleerden te be- raden werd hun volstrekt niet vergund 4, Alzoo kan men naar waarheid zeggen, dat zij onverdedigd, ja, hoogst onvolkomen gehoord, veroordeeld zijn 5.. Toch hebben zi zich de onvolkomen middelen, hun ter hummer rechtvaardiging gelaten, zoo veel doen- lijk en voor zoo veel ziekte en zwakte het hun toelieten, ten nulte gemaakt. Zi hebben zich niet in een verachtelijk stilzwijgen gehuld; niet aan de rechters toegeroegd, dat zoo zij hun eer of leven wilden, zij hen dan maar zonder verderen omslag tot bun slachtoffers moesten maken. Neen! zelfs oupansanneveLrT toonde sich boven de kwelling, die men hem aandeed, geenszins verheven; meer dan eens slaagden de rechters er in, hem zekere angstvalligheid aan te jagen. Die onzamenhangende briefjes, welke hij aan de zijnen deed toekomen, om hun, ter’ voorkoming van mogelijke tegenspraak, met _ een woord te kennen te geven, wat hij geantwoord had op deze of gene vraag 5, 1j — bewijzen ons zijne bezorgdheid en hoe hij zijn best deed, dat er toch geen schijn tega — hem bestaan mocht, Ja, hij, en eventeer zijne medegevangenen, hebben de waarheid, — kunnen goeden naam en hun leven voet voor voet en tot het laatste toe verdedigd, met alle mogelijke middelen, slechts niet met de wapenen ven leugen of laagbertigheid. - Bijzonderheden De ondervraging van OLDENBARNEVELT in de tegenwoordigheid der rechters. 4 Ald. bl. 48. 5 Ald. bl. 57, 72. pg Groot, Verantw. bl. 155. 6 Rechtspl. bl. 80, 81, 87—89. ? Verhooren, bl. 210—213. DES VADERLANDS. 127 BT ee ND sche aantijging tegen oLpzSPABNRYRLTA eigene embesprokenbeid.. Intusschen liepen zij lijnrecht in tegen hetgeen de Advokaat, herhalende wat bij daags te voren gezegd had, verklaarde, Assam beriep zich tot staving van hetgeen bij getuigd had op den afge- legden eed, en voegde er de verklering bij, dat bij geen vijendechap ter wereld tagen den Advakeat koesterde 1, Des anderem daags hracht de gevangene de seak zelf nog- maals ter sprake, en deed alsteen de betuiging, dat de griffier asasen, die de saak van zijnen soon tegen hem had opgenomen, en derhalve zijn erkende wederpartijder was, geen vorkrouwen verdiende, en slechis uit wraakzucht iela tegen hem gezocht had. Zijn geluigenimen, woegde hij er bij, betreffen slechis losse woorden en voerslagen, die velgesa zijn eigen zeggen niet waren mitgoveerd, en bijaldien zij gedaan waren, slechts ten bewijs zouden strekken, dat de grier zeer tar kwader trouw reet bem: gehandeld had 3, — Het tweede punt, waarop. men den gevangene onderzocht, beurof de vraag of zijn spreken en handelen niet gestrekt had om den Prins verdacht te maken, dat bij naar de sonveseinitelt stond. Dit was ’s Prinsen groatste grieve, tegen den Advokaat. Maar ant- leedt men die beschuldiging van den Prins, wat zegt zij dan anders. dan dit, dat hot gezag, deor ounansanspvELT in de Republiek bekleed, de strekking had om hem overtollig te maken, in aee verre hij zich niet met de rol van een gewoon krijgsoversie: en ambte- naar der Staten wilde vergenoegen? Dit was. volkomen, waer; maar steekte zulks tot be- zwaring en niet veelmeer tot verhooging vam den roem van den Advokaat? En lag voorts im die grieve van den Prins-miet tevens. de erkentenis, dat hij er aanspraak op maken kon meer den lauter een militair en burgerlijk. ambtenaar in de Republiek te wezen? Dus vloeide die verdenking noodwendig veort uit de omstandigheden, en lag er in haar, althans voor OLDENBARKBVELT, niets misdadigs. Tech. vielen de rechters, die deer hunne betrekking veroonipeld wamen om. de. zol van dem kartzichtige te spelen, hem met een aantal vragen over dit punt lastig & Werkelijk had enngxsansETELT Gen bewijs van wanizouwen tegen den Psins gegeven: het was toen hij de Leidsche Regering in den nacht had laten waarschuwen, dat de Prins het voornemen» soheen te hebben in hunne 1 Verhooren , bh, 231—293. 2 Verhooren, bl. 244. OLDENBARNEVELTS redenering is deze: was de Griffier alleen en niet in zijn gezelschap bij den Prins geweest om Zijne Excellentie van de overgezonden geschenken te spreken , dan was hij onoprecht genoeg geweest om hem dit bezoek te verzwijgen. Hij, OLDENBARNEVELT, toch zou geen voorslag gedaan hebben om: aan vier andere personen mededeeling van het geheim der geschenken te doen, bijaldien hij geweten had, dat de Prins reeds in het geheim was. Dus óf die voorslag was niet gedaan, en axassen loog, of anssen had hem misleid, en was alzoo reeds toen gebleken hem vijandig te zijn. Slechts zeer onduidelijk is deze gedachte in de Verhooren wedergegeven. 3 Verhooren, bl. 213—224. 1618— 1031. 1648 Le: )0di:. tis ALGEMEENE: EESUHIEDENIS A REMEDIUM DNE stat Gnvdrtiouds de "wáatdyeldére to kenker danken 4, on dit neakté dok een punt ven heeiverkeor uit -2 Mag geen! Rad do Probe ode “reeds voer: de’ Contrapemenstranten peri | goloit, -hitgben: inde nom -tervelit -dlsi isd deiige middel -em Oxommlaksavent ten ni té -brengen en:zijo-Hubop con minder: übderiger velt in ‘de: Repabliol::te deen optre- i dery had Yeoren etheunen:: van :toar:aan bad de Pring. det wantrouwen maar al te zeer guveenigd ; "man:qogn^sun:!bpsond. er zamtenspenning tegen de reehten der Hollandsche ‘Vaten qo Hoe manganak ead’ orvermanamvanr, gedwongen zieh togen ‘de aantiiging vn En z2ambnsphnnisip:te: verdedigen, indien hij vlij wit daad: ntogen: sproken „wijnen rechters te gemoet:mesteti vieren, dui, zoo cr:speaho: was-‘van thnsedepunnings ‘dëse in den aan:. vang alleerbestaan: had in het werzet tegen: de eogeridgebeyimelen, dobr henr, in wl- meékté ‘oxervenstentising wel de Unie, roorgemaan.:. Booh:hij widde.tid:‘waarkeid-ont- zien, em siochts: ‘seh stil maal-zeide:hij onbewimpdld,: raar bet ‘op stod, Het-was toen neen: gewaagde vx! hetgeen) men: een protest :van wniebruxk 2 soemde, ten zijnen huire onbrrdmpeiy): emo dbotreng-ideed, vof zeike: particuliers! vetyaderingen. tén sijnen baite — gaon verbodeticóonventikels: en. louter. emisplotten: waren ; : on:of het ‘niet wiet de Unie | en -de.oade, -im dea -Gemeraliteit in acht to nemen, strijdig: wes, dat drio- Provinciën te zamenspaiden cem inet oen.onderling besaumd: protest tegan .de‘andére:Leden opkwamen.” Teme ‘itech: .guf.ihij :ten.-abbwoerd ; dat zulke :vsagen .gansch: niot te pas kwamen: hiet hei: bewuste :óutwerp.een protest in win uniebraak, -~ tegen: de Unie-etrijden deed tet niob: went i-wilde:idecancerdérheid im. maken, over welke het: wict- aad de Generic — te: besthücken. stopd;: bij: overstemming. eene, daat staan den drie Provinciën de wet stellen, oden. -hadden!: de) Gedepustverden : dezer ‘drie Provincide:ten minste het recht om te:werklaren, detviit.met de-Unie stbed S. c7 7 0 o5: oor Naven verhoor, hetwelk den beklaagde de — gaf onr zijne revhiters dos te recht 4e xottem., gingen die rechters over, ~- niet om hom em vijven meédegerangenen de deser vanrden- kerker te ontsheiten, maar- ota sijnen dood te betamen, “Boch alvorens 2ij:'tob de : uitvaardiging: en: de uitvoering vun het vonnis overgingen, moest eest bet kerkelijk igesuhil tegen de partij -aù Otpeksiti nguy: sijn uitgewezen, Voordit wi ziem, dese in: de- Oyaode te..Dortirveht het gewenschte‘ dell berelkt: word,- moeten wij nagaan, op welke wijre- men de. Dat ; zeodva: de omwenteling hase beslag gekregen bad; aan de‘ godsdienstoefeningen der Contraremonstranten geen beletselen meer in den weg gelegd werden, spreek! van zelve:- Te voren waren dle godslienstoeféningen. gevaarlijk: zij waren eene daad | Zie —— D. III, ‚St. MH, bl. 461. . —W Verhooren, bl. 276, 275, 277—280. 3 Zie — D. ul, St. u bl. 39. 4 Ferhooren, bl. 280,.28&,. ‚DES. VADERLANDS: |... 7 | Ha van tegenstand: tegen de Regering en: vonden daarin woerítelen baron. prikkel, -Dach, 1018.4. hans was.de parij der’) Göntreremonstranten de: Regeriagspesty geworden. oemp zoden. 4% om haar 4e keer .te-gean, -kon.or. dus hiot meer. bestaan; ogk zap. dit tol nidis gediend. hebben.. „Bovendien syetide..verandering deri. Vrosdachappen zaten thane in de te:vafen. Remonstranigehgesinde steden weldra Comtraromonstranten op het-kussen? Te Sehaenbopes! De Contrare- en te Rørdam vergunden, de. nieuwe Regenton; 290dra: zij: bunne .bodianing: —— gen te Botter hadden, dea Contreremorisksanten bij beurten: merans-de.Remonsivanten. ande. openba rai der ores. kerken te. prediken 4, . In: Gouda nenest: do Regering, welke ‘part: ook: 'sodegt;denc 150. bero. kerkgebou- Neramber in abr midden den boventoon: maebt hebben, mieitemin: de Remomstranten. — entaiea, em. niet, conded-de-tusschenkomst ‘van sijne Excolientie en: de Geebmmittcerde: Raden, deor do. Cebtrerctnonsisanten:ingereepen, predikien:dezen aldaar den 26": Den cember vody het eerst: ia -de..Gastbuiskerk .?. Maar op het platte land,: waar de Her: genten nog .niek wanen veranderd: en soms ean ambachisheer ‘sich tegen : den nien wan stroom „aartkantte , - hadden..de: Gontraremonsizanten neg de gelegenheid om. zich: als-de:: dolerende . partij. -aan te-stellen:en. bij de: Staten om. rocht. te ‘vragen: Zulke, vorsoeken:. werden in mpnigis ipgeloverd; en daarop:.aan-de Magisiraten , aarbachfsheren ,: schoùten:: en gerpchien gelati, hiet vorlangew der: Coentraremendranten in:to willigen: : Vrrij algo: men werd..dit benel, ale:der Staten ermstige: meening aangedrongen , :dateljk -géhenz-i mamd, .;Dech" paar Goederaedo: on- do Nieuwe Tonge werden twee: stadtebeden , "wires: en mzaxeUr, afgevanndigd, oux »des noods bij autoriteit’ de--anak' naar der ‘Contraro::: monsrantem wil te sehikkén X. Zoe gebiedend hed de vorige Regering. niek derden opted.. Te: voren waa het de-lews der-Gontraremonetranten , dat: de- wereldlijke Gver-- heid geen dergelijk gezag mocht doen gelden: den Renionstrenten'..weed het toteen- blaam aangerekend, dat sij der Overheid gezag toekenden, ~~: en thans oefende de Overheid. eerst recht heersehappij uit. in het kerkelijke. — Dooh: dit was nog slechte een begin. Rrenwel reeds. genoeg om sonneklaar te doen blijken, det de .emrenielimg: ook in dit apzight strekie.am de. regeringsbegineclen van ovnewsanksvary lo.bekranhti- gen Slechte paste. zij. ze aanvankelijk zeo-scherp toe, als nimmer in OLDENBARNEVEVES : brein zou zijn opgekomen. De Gereformeerde Gadsdienst had in haren. n À niet alleen eenen beschermer, maer cen volstrekt meester gevonden. Inmiddels waren overal de Provineiale Symodon bijeengekomen, in welke de Nationale Provincialé Kerkvergadering: xonrbeteid mobst- worden. De Provinciale Synode van Gelderland was $no% van Get- ! Dit geschiedde i Schoonhoven den. gres — te — den 1 Nov. 1618. lie BRANDT His, d, Ref. 11, bl. 881, 882, 883. : * Resol. Holl, 27 Nov. 1618. nano, bl. 883, 996. ! Resol, “Stat. v. Holl. 14 " 1618. EE Jan. 1619. Lie voorts 19, 27 Oct.; ED 16 Nov. 1618, mamor, 4. a. pl. b1.:889. - + P = UI Daer. 3 Srux. = 17 ] 130 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee OOOEEEEGIAAMLLELHLLLELELLOGLOAOLLU 1618— reeds in het eind der maand Junij (1618) vergaderd, Voordat zij daar silting namen, — verzochten de Remonstrantschgezinden van de Classis van Bommel, dat men hen als breeders in cmarsrus wilde erkennen, en hen ter zake der vijf punten niet beswaren, maar hen verdragen zoude totdat de Nationale Synode beslist zou hebben. Hierop kregen zij het machtwoord ten bescheid: dat het der Synode toekwam, wetten te ge- ven, niet die van eene Classis te ontvangen. Dien ten gevolge weigerden de Remon- stranten zitting te nemen. Doch op het beklag van de Synode bevolen hun de Kanse- ler en Raden van het Hof van Gelderland de vergadering bij te wonen. Hoezeer hier zekere tien stellingen, welke de sterkste overdrijving der praedestinatieleer inhielden , bij vernieuwing verworpen werden !, viel de keuze der vier predikanten en twee ouderlingen, die ter Nationale Synode gedeputeerd zouden worden, zoo uit, dat de Remonstranten ze voor partijdig hielden. Ook schorste dezelfde kerkelijke Vergadering verscheidene Remonstrantsche predikanten; anderen zette zij af; ja, zij vaardigde eenige predikanten uit haar midden af om den toestand der Kerken door de gansche Provincie te onderzoeken en waar zij zulks noodig achtte, de predikanten met schorsing of afset- ling te censureren. Ten einde deze geestelijke Commissie van geloofsonderaoek in staat te stellen den onwil en de verontwaardiging doar ontzag voor de Overheid in bedwang te houden, verzocht men den Kanselier en de Raden van het Hof haar met eenige bur- gerljke gemachtigden te versterken, en dit verzoek werd gereedeljk ingewilligd 2. s Uit de Provincie Utrecht, waar de Remonstrantsche predikanten verre de meerder- trecht. heid hadden, souden ongetwijfeld uitsluitend Remonstranten naar de Nationale Synode zijn afgevaardigd geworden, bijaldien hier de Contraremonstrantsche minderheid, even als elders de Remonstranische, genoopt ware geweest in de Provinciale Synode zitting te nemen en zich aan hare besluiten te onderwerpen. Dit voorziende, verzochten eenige Stichtsche Contraremonstrantsche predikanten, en daaronder een tweetal mannen , die vroeger aan de onderlinge verdraagzaamheid eerlijk de hand gehouden hadden, eene afzonderlijke Synode te mogen vormen, en niet alleen stonden de Staten ’s Lands van Utrecht dit verzoek toe, maar ook lieten zij het, bij de uitschrijving, aan ieders vrijheid over, of men, in afwachting van de uitkomst der Nationale Synode, op de Provinciale Synode wilde verschijnen, al of niet. Dus ging voor de Nederlandsche Remonstranten — má — — en ! BAGDAERT, voorzitter der Geldersche Synode, moest zich later bij restus moumtus nog eeniger- mate tegen het verwijt verdedigen en zich verontschuldigen, dat hij de verwerping van‘den gods- lasterlijken onzin, in die tien stellingen vervat, onvoorwaardelijk had toegestaan. Doch de Gelder- sche Contraremonstranten konden zich weldra dekken, want de tien stellingen werden door de Raden van het Hof van Gelderland bij plakkaat als voor goed verworpen afgekondigd (saasor, t. a. pl. bl, 892, 893). * 2 BRANDT, Hist. der Reform. 11, bl. 889—893. DES VADERLANDS. 15! ee ee —— ——————— ———— — — — het rechtmatig voordeel te leor, hetwelk hupme getalsterkte in het Sticht beloofde. 1818- Thans toch benoemde de Contraremonstrantsche Stichtsche Synode, even goed als de l Remenstrantsche, bare afgevaardigden ter' Nationale Kerkvergadering, te weten elk de hei van het volle getal. In Overijssel vermde zich in de Remonstrantschgezinde Classis van Kampen nog Provinciale se ; TEC f Synoden in Over- tijdig vóór de bijeenkomst der Provinciale Synode eene afgezonderde Classis van eenige ijssel, Zeeland, weinige Contraremonstrantsche predikaten, die, door de Provinciale Synode erkend, ae iwee afgevaardigden naar deze Vergadering zond, en dat wel in mindering van het getal der afgevaardigden van de ongedeelde Classis van Kampen. Bij het benoemen van personen, naar Dordrecht te deputeren, ging men daarop de predikanten van Kampen geheel voorbij 1, Zoo werd door de verkondigers der rechtvaardigheid Gods de menscheljke billijkheid begrepen. Doch, daargelaten de macht van godsdienstig roeroordeel, zij stonden onder eenen invloed, aan welken het bezwaarlijk zal geweest zijn zich te onttrekken. Immers was het voorzeker niet zonder voorlichting van bekwame staatslieden in of buiten de Provincie, dat. men overal met zulk een bewonderenswaar- dige behendigheid te werk ging ten einde alles ten nadeele der Remonstranten te keren , en zoo doende den uitslag der Nationale Synode te verzekeren. Toch moest volgens AERSSENS zeggen in het officieele stuk, tot de Fransche Gezanten gericht, die Synode mar behooren vrij en aan geene voorwaarden gebonden heeten ?, In Zeeland was het Contraremonstrantsche gevoelen algemeen. Ook werd aldaar in de Provinciale Synode besloten den Gedeputeerden ter Nationale Kerkvergadering in last te geven, dat zij geene verdraagzaamheid op de vijf punten of eenige andere stukken, van de zide der Remonstranten »ep de baan gebracht”, zouden toestaan. Voor Re- mondrantsche predikanten en hardnekkige lidmaten geene verdraagzaamheid; alleen voor veenrondige wit onwetendheid verleide gemeene lidmaten’ vriendelijke terechtwijzing, dit meest hunne leuze zijn. Strafbare kwaadwilligheid of medelijdenswaardige onkunde, nedar wat de Zesuwsehe predikanten bij allen veronderstelden, die niet dachten, zoo als zij, De afgevaardigden, door de Friesche en de Groningsehe Synoden benoemd waren, het liet zich verwachten, allen contraremenstrantsoh. Onder de Friesche gedeputeerden prjke de naam van zocz&WANX, predikant te Leeuwarden, een man, die met aanzien- lijke staatslieden in betrekking stond en zich als een ijveraar tegen de vorige Regering had lalen kennen, en onder de Groningsche die van zruuenrus 3, thans predikant te Groningen, welken men uit het in 1610 te Alkmaar voorgevallene had leeren kennen €, Maar gewichtiger dan in de andere Provinciën waren de Synoden in Holland zelve. l seaspr, ¢ a. pl. Il, bl. 926—929. 2 Zie hiervoor, bl. 97. * mast, £. a. pl. bl. 930—932. 4 Zie hiervoor, D. UI. St. 11, bl. 488. 17 * 133 ALGEMEENE GESCHIEDENIS GRE RE EE RR 163845 — De:bepaling, velgene welke. daar waan:da Classis in tweeën vérdeeld was, de beide WA deelen elk oem tweetal Gedeputeerden ter Prerinciale Synode zouden zenden 1, lexke, noo klaagden do Rembnstrasten, bepaaldelijk in Suid- Mollesd ,. tot misbruik, Op plaatsen, namelgk, waar de. Remonstranten verre de meerderheid hadden en xieh nog. geene: Con- ttaremoustrantscha Classis: hed afgezonderd, vormden. zich ‘nu : plotseling een afgentheiden Classe, ten cinde: alzoo; eek de. Conirarémonstranten aldaar.de- gelegenheid zouden hebben om: Gedeputeerden af te. vaardigen. Daarentegen werden op emhelo. plaatsen,’ wear af- getonderde. Remenstrantsche. Glasses bestonden, deze bij:de: beschrijving niek: gekend: 2, Boo. konden de Remonstranten er op rekenen, dat.zij: door kunne: tegenpantij overstemd zouden worden. een. wonder, dat -zij zieh ongezind betoonden, opde, Synbdale ver- Provinciale gaderingen te. verschijnen, De Staten van -olland, hiervan onderricht zijnde en bepaald Synode van Zed: hebbendé, dat. de: Synode te Delfs den. 8. en die te Bekkuisen.den: 10% October ren der Remon- sou bijeenkomén, besloten den Remonstranten te gelasten, mede op ‘die Provinciale = te verschij- Synoden: te verachGoem, »alwaar zij in alle zekerheid. zija::zanden.”.: Het :vartoog,: doer hen: laatstelijk ingeleverd ?, zou op. die.Synoden. ter tafel worden gebracht om. aldaar »rjpeljk, zander partijdigheid en hevigheid: of menschelijke hartstochten ovetwogen te worden, ten einde daerop. gedaan mocht worden, zoo als voor :de. diepst van: Land en Keuken, :mitsgaders. tot redelijk. genoegen der Remonsteanten,. pou mogen bevonden worden: te behooren 4,” ‘Wat :na wes de inhoud van..dat vertoog? Het behelsde de .soorwaardem, die-de Remonslranten als tot. eene. onpartijdige ‘beraadslaging «vereischt aan- merkten; voorwaarden van dien sard, dat wie hun: geveelan. niet reeds vooraf sls! ver- ‘eordeeld beschouwde, em mitalien de Symoden. totoen onwaardig: bedrog. wilde ma- kón, .hasr..noedwendig is billgk moest laten :gelden. Zou ever een veripog van „zulk. een. inhoud werkelijk ospartjdig en kalm beraadslaagd worden, dan hadden de Remonstranten. neg..wat te hopen en konden. zij gerust verschijnend. Wel: onnoaael moest degene zijn, die: zon dacht, Immers daor. de. wijze, waarop de Previnciale::-Synoden samengesteld zijn zouden, waren de voorwaarden, die de Remonsimaten gesteld hadden, ‘reeds miskend: hun vertoog was alzoo metterdsad reeds verworpen, en hoe zon er dan nog in emet: over beraadslaagd kunnen. worden? ‘Dit ‘garen de Remonstranten op de aatscherijving der Staten, waarbij hun. gelest was op de Provinciale Synoden te.verschij- men, onbewimpeld te kennen.. 4 Resol. Holl. 20 Sept. 1618, saanpr, bl. 898. DES VADERLANDS, i t53 de —— aangaando de wise, :waarop de. Synode: ingericht-moeet worden, agn' ziek zeuden houden: alsmede dat over lieb vertoog. sou gehandeld wordem, vóórdat: de: Sy» node. tich: nogals zoodanig geconstitueerd: bad; betnigden:.sij: zioh geneigd; zich: met cenige : beraadslagingen: inite: laien: 1, Aan dit verlangen word. niet vohiaan, ja, hat verzveksclwift; waarin chet: was. uitgodrukt, cesst ter tafel gebracht. toon de Provinciale Svinden: reeds geopend. waren. — Op de Zwidisellandsche. Symeds waren bij de opening verscheidene : Remonstrantsche Glasses niet vertegenwoordigd. Dus verzocht do Vergade- ring: bj monde: van den Raadsheer. caougout, van wege de Statenr ter. Synode: pecont- rnitteerd'; dat; Han :Edel ‘Mogsnden. zduden ‘gelieven.aan de. Remenstranische predikanten irs“ do Glasses van: Leiden- en Woerden, wit welke niet- cen enkele, on: aan die: van Gould, Roftendam ‘en den Briel, uit welke slechts weinigen waren vershenen. 3,..te bevelen, “hanne -bedenkingen op de Geloofsbelijdenis en den Cateehismus:aan de Synode kenbaar: te maken, en:tevens rich rond te verklaren aangaande: de artikelen en tegev- wetikelen in de Delftiche:Genferentie gewissehl ?, ten einde ‘het der. Synode niet dan de wmiddelen ontbreken. moekt om den staat der vraagstukken op te-maken en hij: de te houden: Nationale: Synode in te lowewon.: Volgens dit verzoek, hum gedaan van do zijde van:prédilemten, dio. tegen hanne wederpartij de: inmenging: der: Overheid ep het hard- nekkigst gewraakt: hadden, gelastten: de Staten. aan de achtergebleven: Remonstranten , binnen den tijd van: eem tiental dagew alles in te: zenden wat dë Synode verlangde. Bij dete: gelegenheid herinnerden: de Goudsche: Gedeputeerden, dat: hunhe.lastgevers: niet in de bheeurseping :der Synode bewilligd hadden; en. versochten- het nomen van cen besluit almoy wit te’ stellen ¢, » Niet: alleen dat. dit niet baatte, maar ek, toen den 10°? October ‘het wertbog der Remonstrenten, waarbij sij verklaarden niet ter Synode te kunnen-versobjj- neD; eindelijk in de vergadering der Staten gelezen werd, besloten dozen, in plaats:van de rechtmatigheid’ der aungevoerde gronden te etkennen; ‘hen te doen: weten; hos -vér- ‘wondetd men was, dat: zij het. schrijven van den 20% September niet. hadden gehpor- saund, ‘en hun diensvolgens to. gelasten, rich: alsueg hoe eor hee licrer op :de:Synede te isten vinden en aldaar: hunwe: bezwaren mede te deelen zonder verwijd, Hetzelfde word gelest. aan dé Rensonstrantschö. predikanten van de Classis van Allemoar, die. by. 3 Zie hierveor, D. 111. St. 11. bl. 653; 654.. . $ Resol; Heli. 18 Oet. 1618. De Regering te Gouda was nog niet veranderd: eenst den eersten Novemiser werd zij afgezet (Zie hiervoor, bl. 69X 5 Resol, Holl. 19, 25 Oct. 1618. seanpr, M, bl. 923: 1638-— 1621. 154 ALGEMEENE GESCHIEDENIS —————Á——————— Ü— —— Á—— JM Á— AMI RPM RR SAFER 16018— ware gesleept voor hunne rechters om rekenschap te geven van gevoelens, die, sedert — het verbreken van de boeijen der Spaansche Inquisitie, uit den aard der zaak vrij wa- ren en voor vrij gegolden hadden. — Zij weken voor het geweld. Sommigen beluigden zich bereidvaardig om. de verlangde stukken bij de Synoden in te leveren 1; anderen verschenen alsnog aldaar in persoon. Zij waren niet moedig en eenstemmig genoeg ? om het gedrag vol te houden, dat vrrENPOGAraT in het vertoog, den Advokaat op den morgen zijner inhechtenisneming overhandigd, als den eenigen weg had voorgesteld, die hun te volgen stond, » Indien wij,” stond in dit stuk te lezen, »indien wij (om onzes gewetens wil) moeten lijden, zullen wij het lijden, wat het ook zou mogen wezen, tot de uiterste smaadheid, verachting en armoede toe, hopende, dat ons de Heer, dien wij dienen, geven zal het om zijns naams en der gerechtigheid wille te verdragen. 