Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
in 't passief dupabikhon anakna i ièana, door zyn zoon werd h^ zelf om op de schoot te dragen gegeven aan enz. (zijn zoon gaf zich zelf b.v. aan z^n vader op den schoot te dragen , hij zette zich op den schoot z^'ns vaders), 't Werkw., waarvan deze soort is afgeleid, treedt meestal tran- sitief op, maar welken vorm het hebben moet, hangt af van 't gebruik; zoo is b. V. pargahon (iets aan iemand te koop bieden), onmiddelijk van mangargai {op iets een bod doen) afgeleid, en niet, zoo als men uit paruhon van mangaru zoude verwachten, van tnangarga, dat niet voor- komt. Van umbege heeft men patubegehon (iets te hooren geven aan iemand), waarin tu de praepozitie is. De reden; dat hier iu er b^ ge- bezigd wordt, zal wel zijn, om Hopzettel^ke uit te doen komen, daar toch umbegé 't onwillekeurige hooren voorstelt. a. Van paêuduhon (iets aanmjzeu, ioonen) ligt de afleiding niet voor de hand. M. \ieA^patidahon, dat van ida komt, en letterl.: iets ie tien geven aan beteekent. De i moet hier als ingeschoven beschouwd worden, en is moeijelijk te verklaren nit een vroeger i%, zoo als in paiubegehon, want ook D. schuift een medeklinker in (hl. 184, D.). De beteekenis van manudu b heden niet naar iets zien, hoewel het dit wel beteekend kan hebben; heden beteekent het naar iets ioegewend gtfn, en komt vaak in 't passief voor {Onndu ni, faced bg). De oor- spronkeiyke beteekenis van patuduhon sch^nt dos te zQn: iets aan iemand gapen on er zich naar toe te wenden. D. bezigt mënuduhiën , dat in *t passief luduhkhi vertooDt. 4 / / — / - / 184 b. Bq fmmaekta» moei men aan 't yoorhediteel pa niet denken, want het heeft de p gekregen door 't passief, en is onniddemk afgeleid vaa nuuêaêk (U. 94). 't ikcÜef er van is m|j nooit Yoorgekomen , maar sonde wuuêoêkkm moeten s||n. Dit hmkt nit de eonstr actie; b. ?. di^pamaekton tu porlang dmkiaknai, doorhem tperd gijn kind naar de porUng kUmmende gebragi Qi^ klom met i^n kind op de toBSchen de takken groeyende porlang); het onmiddelQke objeet, dat in 't pas- sief snbjeot is, is hier 't kind, en niet de porlang. M. heeft painakon, dat onmiddel^jk van een substantief {ina) is afgeleid, met de beteekenis van paeusuhon ('n kind aan een vrouw ie Moogen ge9en), B. heeft pétjidahkën (bl. 34, IV, c), dat 't aanhechtael ook in 't passief kan verliezen, in plaats ^rva patuduhon. § 72. fan een telwoord afgeleid drukt deze soort van werkwoorden een rangschikkend getal uit, dat zoowel attributief (als adjectief) als ad- verbiaal gebezigd wordt; b. v. padwoahon, ten tweede. Na 't telwoord kan nog een substantief, 't getelde voorwerp voorstellende, voorkomen; b. V. paêappidu sada-borngUton ro ma kUa, op den elfden nacht moget gij komen (ik verzoek U te komen); bodari ni na papitu'èomgitton, op den avond van den zevenden nacht; i ma si^Jalahammu aUtap mppvlu bomgin on; paaappulu sadahon ro ma hami tu hutdm^ dat is wU ge hjj elkander te zoeken hebt gedurende deze tien dagen; op den elfden ztdlen wij in uwe huta komen. D. heeft plêmpaikèn = paopaiiom {hnpat); overi|;ens in T. ; b. v. ku-takil nola mo pèdmwa-ngawankên ena katengku (Ib. bl. 247, r. 10 v. o.)> kom zeide ik bij mij zdven laat ik deze tweede geleding (van de bamboe) kappen. AoMl. De oudere vorm van 't voorh. paizma, dat we nog in 't actief naast pa zien optreden ($ 69 en 70; vgl. motu =ipaiu, 5 86); de p moet ontstaan z^n niet alleen door 't passief, dat zoo veel vaker dan 't actief optreedt, maar ook door de passieve beteekenis, die een intransitief werkw. kan hebben. In 't Mal. ziet men iets diergel^ks plaats hebben; b. v. püu {medegesleept worden door gjjn aandoeningen) nit een vroeger milu (nog in 't Jav. met de beteekenis van mêdegaan); puUh {hersteld gijn in aqn vorigen welstand, weder tot staan ge- ^agt worden, van vlngtende kr^gers b. v.) nit mmlih (Jav. terugkêerm), moUh <B., temgkeeren, maar ook termggebragt zijn, f 62, 2^); pulang {naar hmt gaan, enz.) nit een vroeger mulang, bakens barulang en mangukmgi (vaa ukmg); en piUag (naast pula) met de adverbiale beteekenis van wêder, wederom; vgl. mulak ($ 164). 't Tsg. heeft pasok, dat met 't inhechtsel um masok is, terwijl 't Bat. en Mal. matuk heeft, en 't Sand, asup ($ 30, Vil e). 185 6. Zeêde klasêe der eenvoudig afgddde werkwoorden of werkwoorden met 't ▼oorhechtsel h a. Deze werkwoorden zijn bijna uitgestonren. 't Yoorhechtsel Aa is ^ 73. oorspronkelijk een praepozitie, die nog in 't Malagasy toé aan beteekeut, en in 't Mal. (ka, § 10, a) naar, Z^ worden onmiddel^k afgeleid van een substantief; b. v. haduru, naar den kant yan een akker ^oa» om yr een natuarlijke behoefte te doen; hadarat (M.), naar den wal gaan, b. V. uit het bad. De beteekenis van gaan ligt in de praepozitie opgeslo- ten ($ 36), en dat 't voorhechtsel wel degeliyk als zoodanig moet ver- klaard worden, blijkt uit D., dat deze werkwoorden niet kent, en in plaats van een voorhechtsel een praepozitie bezigt; van daar mi duru (§ 159, 2^. De reden, dat deze werkwoorden bQna uitgestorven zijn, zal wel liggen aan 't gebruik van ha ter vorming van snbstantiven, en een bijzondere soort van 't passief (§ 108). a. Of hiertoe ook te brengea is habuwat ? ]iet beteekent vertrekken van een voorvecliter, ooiXo^-solu, Hiervan z^n afgeleid pakakuwaf{Aon), een voorvech- ter of oorlogt'SQlu ttfeenden, en haAuwaUm{M.), vertrekmatd. Zonde het ook een passief zijn, en dns neemèaar (genomen kunnen worden) heteekenen? Wat karu- ' war betreft, waarvan ook makkaruwarkon, het is denkelQk uit 't Mal. {kalutoar, b1. 52, Amni. 1) overgenomen. ' II. Tweede hoofdklasse der afgeleide werkwoorden of zamengesteld afgeleide werkwoorden, 1. Eerste klasse der zamengesteld afgeleide werkwoorden of werkwoorden ^" met de voorhechtsels ma-h i. Van deze werkwoorden komen niet vele voorbeelden voor. Zoo 't t 74, stamw. met een h begint, valt deze weg (J 10, ó); b. v. mahyandu * van handn^ mahisoramg van sorang. De oorspronkelgke beteekenis, die de twee voorhechtsels aanbrengen , is misschien trachten iets te z^, 't Blijkt namentlijk, dat zij verdrongen zign geworden door de werk- woorden met ma-si y too als bewezen wordt door M. en D. (zie hieronder). De beteekenis dezer werkw. wijkt slechts een weinig' af van die met de voorheditsels ma^si. Zij is echter nog te zien in mah^andu, dat van een handu , dat huisgenoot moet beteekend hebben , afgeleid is. B^ ma- Abusivelijk in 't Wdb. onder hijandu geplaatst. 4* / 136 huorang laat de huidige beteekenis salk een verklaring niet toe, daar toch sorang heden geen substantief is; even 200 is het met mahisoUU (vgl. M. hieronder) gesteld, waarvan 't stamwoord 't zelfde moet betee- kend hebben als êoloi *; zoodat het afgeleide werkw. zich bij iemand versteken oorspronkl^k beteekent. Zoo men deze werkw. transitief wil doen optreden, dan construeert men ze alleen in 't actief met de praepozitie di, terwijl in 't passief 't aanhechtsel i optreedt (zie Wdb. onder êólatt en vgl. § 81). a. Van mahijoppo (of makijeppe) is 't stamw. niet te vinden, maar nit khn- pdn (B.), dat van een^iimpo moet komen, is te vennoeden, dat het Jkoppo ge- weest is, zoodat het oorspronkelgk naar boven gtum beteekend heeft; yan daar dat M. wuMoek (iUwuneu, gaan naar een hnis, dat op palen staat) in dezelfde beteekenis bezigt. M. heeft i in pUats van M (bl. 37, r. 2), en bezigt de werkwoorden met M«-t niet alleen in deze beteekenis, maar ook in die, welke de werkw. met ma^H hebben ($ 75); b. v. maiioiaf = makUoiat; wudkotang = wtanhakmg^ nudpahu = matipaJku, enz. Het heeft ook wudsuru (zie Wdb. onder iuru), maar dit werk- woord heeft een beteekenis, die het hiertoe belet te brengen. D. heeft slechts I» (bl. 41, III, a.), en heeft dit werkw. een veel raimer beteekenis gegeven. Het beteekent: l'. 't zelfde als de werkw. met ntaM en masi in T.; b. v. kutfranff = maM- torang; Hküang = nuuihotang, kiharang {kolen halen voor een smidse, Ih. 241 r. 4) waarvoor T. mangarang en niet masiarang bezigt; kindÜo (ki -\- HdUo, bl. 36, II), == masiandüo, enz. 2^. gereed maken wat 't stamwoord beteekent; b. v. kiroroh, toespijs gereed maken, waarvan ook 't meerv. kirorohi (Ib. bl. 57, r. 16) voorkomt. Deze be- teekenis moet nit de oorspronkelijke eerst later ontstaan zijn, zoodat kiroroh: om. toespijs gaan moet beteekend hebben. 3*. wordt het transitief gebezigd; vgl. kHapah (Ib. bl 97 r. 8 v. o., terwijl bl'. 95 r. 13 V. o. mêngHapah gebezigd wordt); kipangan ïa niet alleen = matii- panganon, maar treedt ook transitief op (vgl. Ib. bl. lY, bl. 84 boven). — In pi. V. mahijandu gebmikt het slechts kandn, en in pi. v. mahijoppo: mHama^ waarvan de afleiding mQ duister is. Jani, 't Tag. heeft als zamengesteld voorh. makt (j 10, a); deze werkw. beteekenen: ^ Vgl. Mal. siÜat en tarsdlai. 137 1°. Van een intranflitief afgeleid mede dat doen, wat 't 9Umv. voorstelt; b. ▼. mukitangis, mede »eenen, makiUnod, mede ziek verheugen, 2t\ vfti) ee« saUtantief afgeleid een ioeitdg of een gedeeUe van *tgeen 't êub- eiai^ef vooreidt verggeken; maüapi^', een vpnig vuur ver zoeken ; mahimama, een aandeel in da efrfeni» vragen. Van daar, dat iian onmiddelQk stamw. dikwijl» een gedeelte Yooiatelti. b, v. moHkdtima \t vijfde gedeelte van een erfenis ver»- zoeten. Zoo a^f na den beginner ?an 't stamw. nog een nensklank aan- nemen, beteekenen x\j .sleehts iets verzoeken; b. v. makimaUtè, naar nieuwe vragen, van belitè (= barita), 2. Tweede klasse der zamengesteld afgeleide werkwoorden of werkwoorden met de voorhechtselé ma^si. ^ / Van deze li:la9se ziJD drie soorten. I. De eersie heeft tot stamwoord een substantief, en beteekent 't § 76* voorwerp, door dot suèatanUrf voorgesteld^ trachte» te krügen^ het halen«5 koopen euz.; b. y^ masikoiang , rotan halen b. v. in een boaoh; masUifn» haho , ü^k gaan koopen; masikoda, paarden halen, naar een ImA paarden. gaan koopen; mmMéon, hhden, iot vleeklwerk geèruikl, gaan plukken, ^ Qet sttbst. kan bij dit werkw. ook op d'een of d'andere wyze bepaald zijn; b. v. masiasarhu, voor m^ (§ 151) een nest gaan halen^ halen 't geen waaruit mijn nest te maken is, masilüi ni bagof, sagueer-poJMlad-rHben gaan halen- Zelfs .twee subatasutivetü kunnen met een oonjunctie ver- bonden aohter de voorhechtsels plaats nemen; b. ?, maskidpi dohot ho- tang, sulpi en rotan kalen, M. zie onder $ 74. -D. zie onder § 74. . II. Be tweede soort wordt a%eleid van den nominalen vorm van $ 76. een transitief werkw., terwijl tevens 't object er achter komt met 'taan- hechtael na (} 151, 3*^). Deze werkwoorden worden van meer dan één subject gebezigd» en beteekenen, dat ieder hunner respecüveügk iets met 't achter aan genoemde voorwerp doet; b. v. mamimmai èodUna, ieder hunner neemt ejjn geweer (mamèuwai); waeipapvwas sowara ni èo- diina, ieder hunner doet z^n geweerschot kUnken {paputoas[hon']); moei- paéadjom raUna, ieder hunner scherpt zjjn hakmes {pata^om\hbn']); masibowa» uhuwna^ ieder neemt z^n gewoonte Tnede, ieder heeft zi^n eigen gewoonte {marèowan, bl. 100, Janm.), In 't Daihsch sub-T. kat men 't voorhechtsel ma ook weg; b. v. sièaheni bodilna nasida saluhutna. / / 138 ieder van hen allen laadde zijn geweer. Zoo 't object onmiddelijk na 't werkwoord verzwegen wordt, bezigt men na dibcma (§ 8), wU hem toehoort of dibana, voor eieh; in welk geval itien tetreas 't hnlp- woord be (} 69) bezigt; b. v. sihaUinff na dibana he ma natida^ ieder hunner tilde hei ss^ (zijn aandeel) 'op. Noemt men het voorwerp nog naderhand, dan moet het met de praepozitié di ingeleid wor- den; b. V. eihatUng dibana be ma noêiêa di het/u êibaenon paUangem t, ieder hunner Hlde gijn aandeel op, *t houêy waaruU de oorlog'-wpo moest gemaakt worden. Naast masUondong dibana heeft men ook wa* eUondong tondongonna, ieder gaat naar H zijne ^ ieder bezoekt wat hy te bezoeken he^, ieder gaat zijn weg. Moet men 't passief gebrniken , dan bezigt men § 76*. 't Htdpwoord be, dat achter 't passief geplaatst wordt; b. v. di-pa- tadjom naeida be ma pieonasida^ door ieder hunner werd zjjn zijdegeweer gescherpt, 't Zelfde woordje bezigt men bij een intranatief werkw.; b. V. modom be ma naeida ^ ieder hunner sliep; las sowada talu be dapé nasida^ nog niet was een hnnner overwonnen, ieder hunner hield zieh nog staande. Ook getallen maakt het distributief; b. v. nunga ganup nasida soda be landjdn e', reeds had ieder hunner één lané^dn; zoo ook nunga ganup sarabanan be nasida ^ ieder hunner had één rabanan, M. besigt mar in plaats van ma (vgl. B. hifltonder); b. ▼. marneffama na iupa di tanganna, ieder hunner houdt zieh bezig met 'tffeen voor zijn hand geschikt is, ieder doet 'tgeen hg gewoon of 't geschiktst is te doen; marsUonUomi losungna, ieder hunner maakte zijn losung zwart (ieder hondt zich bezig met 't maken van buskruid). D. bezigt miir (vgl. M. hierboven, en § 77); b. v. miênibuwat èëdilua; mêrsidmrukH ^intjinna, ieder hunner schoof zijn ring (naar den scheidsregter); ménUèpêt bêkasna of sitgpH bëkasna <zie de vorige bl. r. 2 v. o.), ieder gmg naat zvfn plaats. Zoö 't objeet niet genoemd wordt, heeft men hier 't falilpw. alak, dttt aandeel schQnt te beteekenen; b. v. mërêidfalo alahna mo sint9rim, ieder der menigte ontving zijn aandeel in 't genoemde vleesoh (Ib. bl. 178, midden); m^érsisHuk aiahna, ieder hunner trok *t ztfne aan, nameDtlf)k ieder hnnner trok het voor hem bestemde bnisje aan (Ib. bl. 10 midden). Dit alah wordt ook gtbezigd in plaats vaa een substantief, dat in T. en M. mmde mosten her- haald worden; b. v. maht mobah rosa panganën idi dëHt alah panganén si- deéan, de smaak van die spijze is niet verschillend van die v€in andere spijzen; in wellc voorbeeld door (Oah de herhaling van rasa vermeden is. 189 III. De derde ëowi heeft nog 't aanhechtsel o», dat we reeds boven j 77. ({ 67) hebben aangetroffen als een meerv. van subjecten aanduidende. Ook deze werkwoorden worden van den nominalen vorm afgeleid» en drukken reciproeUeit uit; b. v. maeièodüaH, op elkander ècMeten, elkan- der met schietgeweer beoorlogen (mamodü, op iemand schieten). Z|j kunnen ook een object hebben, dat dan 't voorwerp voorstelt, dat aan ieder der subjecten behoort; b. v. maeilmwaian boru, elkanders dochter nefiten^ onder elkander trouwen van twee famllie's; numpanganan napu- rany dkander^s betel. eten; maeiöalöalan ulu, elkander*ê hoofd sUum^ el- kander op 't hoofd slaan; masiêalüan hepeng^ elkander^ s duiten leenen; maeiundjunan hadatuon^ elhander^s kunde als datu op de prorf stellen, mdsipaiddn (§ 8), elkander zien, moet van ^^n paida(hon) komen, maar dit is mij, niet anders dan in den herhaalden vorm paida-ida^hon) voor- gekomen. Uit de beteekenis ziet men, dat zij van transitief gebezigde woorden worden afgeleid; wil men reciprociteit b|j intrans. werkwoor- den uitdrukken, dan bezigt men sama nasida of sama ibana^ welke uitdrukkingen ook te gelijk met dezen vorm van werkwoorden gebezigd kunnen worden; h.v, i ma na é^umadihon musutta marhada masUappuUui \ ihna ({ 59). M. bezigt mar in plaats van ma (vgl. B. hier onder, en onder i 76); b. v. marsibodUan. D. bezigt mër (vgl. M. hier, en onder $ 76); b. v. minièëdiUn; mërsi dèngiohin êora, naar elkanders stem hooren {mêndêngiohx). 3. Derde klasse der zamengesteld afgeleide foerkwoorden of werkw. met de voorhechtsels mang en si. Van dese kkase komen zeer weinige voorbeelden voor» zoodat het { 78. moeijel^k te bepalen is, of si hier niet 't substantief vormende voor* hechtsel is (§ 152, 2°), zoodat men deze werkwoorden zoude moeten afleiden van een door si gevormd substantief; b. v. manihortang van z^""*^ hortdng^ maar misschien van een vroeger gebezigd si-hortang met de beteekenis van iemand, die zich uitgestrekt heeft; manis^o van syó; nuUsisudu, waarnaast matsusudu (bl. 44, b.), zich warmen bij een vunr» van sudu, dat mijj niet voorgekomen is, maar dat echter een bqvorm van êulu (toorts of ^uk brandhout) moet nin <{ "^O» II), aoodat er een sudu, verwarmd door eea suiu (§ 40), moet bestaan hebben; nuMsuari, waarnaast matsusuwari (bl. 44, b.), zich warmen in de zon, van suari. / / 140 als verbastering van tu ari {naar de zon y d. i. om in de stralen zich te bakeren, bl. 76, VII, a). a. Van man^jamun (van waar ook uan^j€muit(m, zie Wdb. onder hamun) in plaats van mamjtmu» (bl. 48, 2*^ is 't onmiddel^jke stamw. tijamun, zoodat het onder $ 47 behoort. M. bezigt manuiuwari = wtaUuuicari, en martidudu = maUidudu. 4. Vierde klasse der zamengesteld afgdeide werkwoorden of werkw. met het voorhechtsel hu^ waarvoor nog een ander voorhechtsel (ma, mang of mar), } 79. I. De eerste soort, waarvan weinige werkwoorden kunnen bijgebragt worden, worden van een substantief a%eleid, en beteekenen intransi- tief steeds optredende een zich bezig houden met 't bereiden van 't geen dat substantief voorstelt; b. v. mahusaem van saem en mahusalH van saiü, dat als subst. meestal herhaald wordt. Yan mahur^ang, waarvan H stamw. m^' nooit voorgekomen is, en van mahvlae^ waarnaast ook maidaey weet ik niet, hoe z^' hunne beteekenis gekregen hebben. a. Naast 't transitief gebezigde maktuó, dat in 't passief j^aü»»^ vertoont, vindt men mauêoAon en mahttokon, terwQl als meerv. makMSoi gebraikt wordt (vgl. D. hieronder). M. heeft mang in plaats van ma met wegvalling van de k van 't tweede Toorh.; b. V. maaffusofom van sajom (i 17, VI a). Uit pamffust^ang (actief-ver- baal snbst.) mag men een manguse^ang, dat medelijden hebhen beteekent, veron- derstellen. Voorts heeft men hier nog manguUgi, D. heeft pëngësefang = pangust^ang (M., bl. 38, XV), en bezigt mëngknso, dat in 't passief kuio vertoont, = mahusó; het heeft m:ênghuiO»i tot meerv.; b. V. k^hrina i'kusowi dënganna hUa idi, allen werden door hem ondervraagd e0n donpêgenooten, ^ 80. II. De tweede soort heeft nog 't voorhechtsel war. Ook van deze werkwoorden is 't getal niet bijster groot; voorbeelden zijn marhubajOy marhuwale *, markusari, markutali, en nog een paar anderen. Transitief gebezigd vindt men marhusajangy dat in 't passief /?arAM- sajang vertoont, en zich over iemand ontfermen beteekent. / * Een minnehandel hebben; 't substantief huwaie (ook ti-hnwale, zie ^ 152, 2°.), zal wel uit 't werkw. ontstaan zijn door den invloed van 't voorhechtsel mar (^ 52), dat aan een ieis heiben doet denken. 141 M. heeft 't transitiel gebezigde mariuiffa^finff, dat in 't ^taaiet parkudjadfinff vertoont, en van adfinffy ik weet niet hoe, afgeleid schQnt te z^n. — Verder marluiombam kutombom, dat beschouwd kan worden afgeleid te zijn van een substantief Autombom (in plaats van Aaiombom, f 135, I); markuwale beteekent er eensgezind met elkander leven van een getrouwd paar. In plaats van markutaU bezigt het manffuntali (vgl. $ 81). D. Alhier is mij deze vorm nooit voorgekomen. JanL Sommige dezer werkwoorden zoude men kunnen besehouwen als od- middelijk afgeleid te zQn van een passief met 't pronominale voorhechtsel Au (f 103); maAusaem b. v. ken van Au-êoem {door mij zal een saem op den zieko , geapplieeerd worden), als passief van manaem, *n saem op iets aanwenden ($ 49, 1, 1^ onmiddeUjk afgeleid worden. BQ die 't voorhechtsel mar hebben is zulk een passief als onmiddeUjk stamw. niet onwaarschijnlijk ($ 52, I, 6*); zoo b. v. kan marAuale uit hu-ale {door mij zal hg tot vriend gemaaki worden) ontstaan Zflu. Bit ale is eigentlflk = aio (§ 29, III, $ 164). Ben werkw. mangaU (iemand tot ale maken) is mij nooit voorgekomen, maar kan wel nfcar de analogie van. makkela (iemand tot zijn tcAoonzoon maken) bestaan hebben. Zulk een passieve vorm kan namentQk b^j het iets voornemen gebezigd worden , en moeten wij door een futurum wedergeven. 5. Vijfde klasse der zamengesteld afgeleide werkwoorden of werkw. met 't zamengestelde voorhechtsel man gun. /' De werkwoorden dezer klasse hebben tot stamw. een woord b^in- j gl. nende met 9, dj olt, zoodat men mag vermoeden, dat 't zamengestelde voorh. eigentlijk mangu en één is met mangi (vgl. § 82, en M. hier). Zij treden intransitief op, en verschillen niet in beteekenis van de in- transitief gebezigde werkwoorden met 't voorhechtsel mangy die we bo- ven (§ 47, S^.) reeds gehad hebbeu. Dit blijkt voldoende ait men^ lan (D.) = manguéêüat, dat blijkens manüation van süat ^ komt. An- dere voorbeelden van deze werkwoorden zijn mangtUtaktak, mangutsaH' dey mangiUsandar , manguUalmak , mangtddppu, Zij kunnen met een object slechts door middd van een praepozitie in betrekking ge- steld worden , maar in 't passief wordt de praepozitie door 't aanhecht- sel i vervangen (vgl. § 74); b. v. sowada takkingan nidjcHmdm hu-pangut- sandei, het is niet de takkingan van uwe vrouw ^ waarop door mjj geleund wordt (waarop ik leun). ^ Zie MO, VI, waaruit blijkt, dat iilan = sUat is. J 1^2 ff. V(K>r 't wegvaUeD vaa de A in 't lameagetteMe voorhechtsel pleit bartan^- aiat (Men.) ssz mmtiffuUUat; immers een Jkunsiiat is t= éèmgülat ($ ^ ea iO, «)) vgl. M. onder f 79. M. heeft moMguntjono = wuingiUona ($ 82), eik fauguntjombopon (( 134), dat van een maagun^'ombop (van êombop) afgeleid i8. Over manguntali zie on- der f 80. D. heeft tunande = numguitande (miaachien in plaats van tumamde, met de verwisseling van m in » wegens de dentale t, n en d?), 0. Zesde klasse der zamengestéld afgeleide werkwoorden of werkwoorden / met 't zamengestelde voorhechtsel mangu § 82. *t Zamengestelde voorhechtsel dezer werkwoordoD heeft denkelijk ook een h verloren na den sluitenden neaaklank van mang (vgl. M. onder § 79), maar daar dit ni^t vast staat, zoo is het raadzaam deze werkwoorden vooreerst tot een b^'zondere klasse te brengen. Zoo 't stamwoord met een s, 4f of t begint (vgl. { 81), dan wordt 'tzamenge* stelde voorhechtsel met een neusklank gesloten, terwijl bet voor hona in plaats van den neusklank een s heeft *; b. v. mangUsokatt mangU- tubUy mangiMdjippUy maar mangüsona (§ 14). Deze werkwoorden treden intransitief op, en stellen iets voor, dat meer als een handeling dan als een toestai^d te beschouwen is; van daar, dat zij vaak in tegenstel- ling van hun stamwoord meer van personen of bezielde wezens gebe- zigd worden; zoo b. v. mangitaurtd (teruggaan van een geest, die ie- mand bezield heeft) in tegenstelling van surut (zie Wdb.). Op dezelfde wijze bezigt men mangUtuèu (geboren worde») alleen van een mensche- lijk wezen, terw^l ttibu ook van planten {opkomen, groeyen), een gue- rilla (mUtaan), enz. gezegd wordt. Dit maugUltdm wordt zelfs transi- tief gebezigd (een kind verwekken) alsof het 'tactief was van di4ulmkon. Het is echter 't eenigste voorbeeld onder deze werkwoorden , dat ook als transitief werkwoord optreedt, en heeft geen ander passief dan dat van mamdmhon. Andere voorbeelden van deze werkwoorden zijn man^ gUsona (dat naar & 11 mangmsona gespeld wordt), raken van een geest, die iemand een kwaal bezorgt, in tegenstelling van hma; wo' ngint^ippu, waarvan m|j 't stamwoord nooit voorgekomen is; mangitso' hoé, dat naast mafsobot ($ 47, S""), doch minder vaak, in gebruik i»; ^ Dat hier s eigentlgk 't zelfde is als n blijkt uit roilaha = rintaka (D., § 22, III, a). 143 manffièuru (jaloeraek 9jjn)^ WQrdt in 't passief transitief door middel van 't aanhechtsel i» en vertoont alsdan pemgibumi *; mangütdu^ waar- van 't stamwoord mij nooit voorgekomen is. a. Van manginduwan (zie Wdb. onder indmoan) is *t stamwoord dutoa-y 't onmiddeiyke stamwoord kan wel een passive vorm induwan z^n, die als substan- tief den klemtoon verlegd heeft, en ontstaan is uit een ni-duwdn ($ 26, Aanm, 1), als 3de passief van manduwai (dat niet voorkomt, maar: iets va» twee voorzien ^ iets èetweeën zoude kunnen beteekenen); 't tweede passief er van is nog in zwang {Aaduufdn, zie { 112); fnangitêodai van soda, beteekent man tegen man vech- ten (letteriyk een gijn bij iets, een gijn tegenover iemand); 't daarvan afgeleide substantief (j>angitsaddn, zie Wdb.) heeft een eenigzins verschillende beteekenis gekregen. Mangiduwa moet door i 22, 111, a, een n achter 't voorhecht- sel verloren hebben. Aanm. Dat een k weggevallen is van 't voorhechtsel mang, wordt waarschijniyk, zoo men mangibum, vergelekt met 't Mak. kimèuru en 't Men. tjimburu (§ 30 XI). M. heeft mangintqpaè van topak (== mangittubu van tubu)i en mangintjono naast manguntjono (vgl. onder § 81). Over de n vóór de tj in dit woord zie § 33 in de Aant. op bl. 81, terw^I de o in plaats van a door Men. invloed gekomen is; immers aan woorden, die op de godsdienst betrekking hebben, geeft de Batak gaarne een Men. voorkomen (vgl. Bat. Ib. IV b. v. onder baso, barungge). D. heeft mênghitubuh naast mhtgintubuh; mëngëntjuwah , dat m\) alleen met de beteekenis van naar beneden scAieten van de wortels van een plant voorgeko- men is; en mëngiöuwaA, dat = mangabuwal ($ 47 Janm,) is, en ook vergroo- tende srijn (van beweringen) beteekent.' 7. Zevende klasse der zamengesteld afgeleide werhootyrden of werkwoorden met de voorhechtsels mar -si (ook mar-ta). Hiervan zijn drie soorten: I. De eer^ie ioori, die wel eens de r van 'teerste voorhechtsel niet § heeft, bevat meestal intransitief gebezigde werkwoorden, die xoowel ttm toestand, waarin zich 't subject zelf verplaatst, als een handelli^ voorstellen. H Stamwoord is niet altijd gangbaar; voorbeelden zijn: marmadjtfr^ leeren {to learn) van adfar, dat als substantief in gebruik is; marsièuni, sAch veradiuüen van bum; marsiüdjur (§ 8, ^.), spuwen van / Dat 't stamwoord buru is, lijdt geen twijfel; immers in jaloersch zijn ligt het rusteloos najagen van 't beminde voorwerp opgesloten. / 144 idjtér (waarnaast ook tufjur door verkeerde scheiding in gebruik is, bl. 40, XIV); marddjamgójong ^ ziek opriffiat van djongdjmig («^oom); ma- rsitappak van tappdk (zie Wdb.); marndjomfjim^ giek op dkander pakken van een drom, van djondjon^ marngorgor^ opdammen (van een brand- stapel) ?an gorgor; marsitonging van tonging; maraigaiiung, ziek laten hangen (zich aan een tak vasthoudende laten hangen) van gattung; mar- sigulutt met elkander tmsten van gidut; marsiloló ({ 20) ^, zich hehoaam trachten te maken, zich oefenen van lo; masiragu van ragu (zie Wdb.); marsitoppu van toppü; marsiteptep, met de tanden een zacht knarsend geluid maken (van de margom), enz. Een bijvorm is met ta in plaats van ei; b. v. marta^ni naast mareibuni, martamonding (maraimonding / is mij nooit voorgekomen) van monding (onding), Noemt men het object bij deze werkw., om H voorwerp aan te duiden, waaraan , waarom of waarover 't geen 't werkw. voorstelt plaats heeft, dan bezigt men een praepozitie, meestal di*, maar in 't passief, dat hier weder 't verbreedde is, 't aanhechtsel i; b. v. marsigtdut di au, twist met elkander heiben om mij (di-parsigulutt); zoo ook marsigattung di, aan iets zich laten hangen , i^iaar di-parsigaitungi; marsiranggut di, maar holi-hoU pinarsirangguian (§ 132) fff asu, beenderen waarover honden twist met elkander hebben; mar^ silading di, tot iemand tading hof zeggen, van iemand afscheid nemen, maar di-parsitadingi , door hem wordt afscheid genomen van. Van marsi- gora is de passive vorm parsigora, en van marsiaé^ar: parsiadjar ; 't ob- ject is hier Hgeen, dat geleerd joordt, en bij 't eerste werkwoord 'f geen, dat begroet wordt met gora-^eroep (de zwangere vrouw namentlijk, die men bij een akker vei^elijkt, van waar men de r^stdiei^es als 't ware met gord/ heeft weg te jagen). a. '^Sommige werkwoorden, die ook si na 't voorhechtsel mar hebben, kannen hier niet b^gebragt worden, daar zQ onmiddeiyk van een snbstantief a^eid z\jn, dat reeds 't TOorhechtBel n heeft; soo b. v. manipangano» (van n^anganon) dat = maiêipanganon (j 47, 3°.) is, en ook 't meenr. marnpanganom (j 54) heeft; nutrtirotsHon = paturotsiton ($ 184). Ook marnbtngunon en maHpurpuron s\jn onmiddeUjk van een sabstantief, door si gevormd, afgeleid. M. heeft marsiiudu naaat marsidndu (f 78); marsiiampar; tnarsirintak en marnrobut (ook ais adverbiom, Ib. bl. 209 r. 16), enz. / ^ B. V. na marsiloló do au marmaisi, ik oefen mij in 't schrijven (veracht das mijn gebrekkig schrijven niet). 145 D. laat 't eente voorhechtad weg (vgl. ooder f 74); b. v. tjëboni =i marta- buni of mariibnm; iflUnggHi^ dat in T. marnUnggom zonde lyn, zoo niet reeds naïUnggam (f 16) er voor in gebmik was; ifèlendung yan lendnng; tjëijedur (bl. 86, D. III) = marrituffur, In plaats van mariiatffar heeft het mërtë- ^^ radjar, tervr^l het mMimula {een begin maken) bezigt, en in 't daarvan afge- leide substantief, pëtëmuBn, de r van 't voorhechtsel niet heeft. De lettergr. tfë veronderstelt een vroeger H in T. (hl. 35, D. III), dat door { 22, III e zoowel ia als » werd ({ SI, VII). 't Mal. heeft bartamèut^ = marHbum. n. De tweede soort heeft alt^'d 't aanhechtsel t, en wordt intransi- § 84. tief gebezigd. Ook deze soort laat wel eens de r van 't eerste voor- hechtsel weg. Deze werkwoorden drukken een verschil van hoedanig- heid uit in meerdere voorwerpen, zoodat 't aanhechtsel hier weder op ^.>^ een meervoud slaat (bl. 113, J 54); b. v. mammetmeti, in Ueinte ver- schillen^ de een is kleiner dan de andere {metmé^\ marnbdlgai, in om- vang verschillen t de een is grooter dan de andere {halgd)\ marsibakati, in diepte verschillens van wonden, waarvan d'een dieper is dan d'andere (6ahdf)i marsUehali van tehdl^ enz. B. bezigt 't aanhechtsel dikwQls niet; b. v. mêrtipëngie , in iehoonheid ver- tehiUen {iëmpa m daging ngo , aUeen de gedaante der liehaanuleden ver- teUU in êchoonheid, Ib. bl. 71 m,)i mêrainumaik (verseAiUen in voortreffelijk- heid, Ib. bl. 72, m.) naast mêmaik (Ib. bl. 74, o.). III. De derde soort , die slechts weinige voorbeelden oplevert, heeft § 85. nog 't aanhechtsel hon^ dat in 't passief blijft; b. v. marsibauhon (zie Wdb.); marsidomdoppon, iets de aanleiding maken van doffe routoklagten of l^kmuz^k, wegens een doode teekenen van rouw maken door geween, enz.; b. V. parsidomdopponokkon (§ 132) sabtdany tangisan sataon, ge- durende een maand moet m^en er lijkmuzijk om maken, gedurende een jaar het èeweenen. a» Hiertoe brenge men niet marsifutuAon, dat in 't passief ]Mimïf(/» ver- toont, en onmiddeiyk van eitutü is afgeleid. 8. u^chtste klasse der zamengesteld afgeleide werkwoorden of werkwoorden met de voorhechtsels jpa-^w (of ma-itu). De werkwoorden dezer klasse stellen een klank of beweging voor, \ 86 die 't zij van vele voorwerpen uitgaat, 't zij dikwijls of herhaald waar- ^'^ / / 146 genomen wordt; b. v. paiudjakkU, lüoidereH, van een menigte apen (mandjakkU van eea plant); paitmgangong , gmzm van een menigte in- sekten, een zwerm b^en, enz. {iimmgfMgóitig ^ bl. 111, a);/»AM|^oii^o, een lang of gereld brommend gdmd wraken van de bodat-aap of een brom- mend geimd maken van vele bodat-«pen (mÊÜongóng^ bl. 111, 6, en ( 81 1); palukekkeky êchaieren (kekkèk ongebrnikel^k; vgL iekek, en bl. 50 è); paiubeèey wawelen, kleUen, zamken {bèbe nit baba om H teemerige uit te drukken? *); pahUaktak, MetUren van slagtanden (vgl. mataktak en moM' guUaktak); patudjamdjam, regelmatig klinken van een orchest, bestaande uit verschillende instrumenten (mandjamdjam , ter eere van iets muz^k Tnaken); patugorok^ rochelen van een stervende (gumorok in H^gumorok in de andung = ronggur); patugosong van gosong; paiungaor van nga- or; patungejong van ngefong (vgl. mejong, § 80, UI); enz. Som- mige hebben nog 't aanhechtsel on (§ 184), vooral zoo men een onaan- genaam of schrikwekkend geluid op 't oog heeft; b. v. patungoromon naast patungorom^ patungoripon^ paiuroUiton, Een enkel spoor van een ouderen toestand der taal (vgl. M. hieronder) is maiugarang, waar- naast martugarang tugarang ook in gebruik is, terw^'l maar een enkele als substantief optreedt (vgl. Aanm, onder § 64) ; b. v. pcdurambat. M. In plaats van pa bezigt het 't ondere ma {Aami. onder { 72); b. t. ma- tungongong: matuhdkkdk; matubdbel; matudomdom, dof kletteren van een zware regen; matudotdot, bibberen van de ledematen (f 58); matuéyigU; matungaruk; maturijam; mttturamang , enz. Deze tongval gebmikt echter dep, zoo 't aan- hechtsel on (§ 134) er tevens by gebezigd wordt, en zeer natunrl^k, daar dat aan- hechtsel een passieven zin heeft, zoodat 't woord er de gedaante van een substan- tief door kragen moet; b. v. patungaripon = patungoripon. D, Alhier mist men steeds 't eerste voorhechtsel (bl. 41, III a,), en soms ook tu (vgl. bl. 136, 3**.); 1). V. tunglHrëmën; rënijitin (bl. 36, F. n). Dat tu- ber as hier niet b\j hoort, ziet men uit $ 69. 9. Negende klaeee der zamengeeteld afgeleide loerktooorden oi ff eikwoorden met 't inhechtsel ar vergezeld 't zij van een voorhechtsel of een ander inhechtsel. De eersie en tweede soort verschillen slechts in klemtoon, die by de eerste altijd op de laatste lettergreep, maar bij de tweede op de voor- laatste valt. Beide deze soorten hebben 't inhechtsel «m. / Vgl. Aekkek met kakkak, tektek met taktak, en | 34 aanm, 1. 147 De werkwoorden der eertie êoaré treden intransitief op, en worden $ 87. gebeógd van meerdere voorwerpen , waaraan een seUde toestand waar- genomen wordt; b. T. Bwmarimggók ^ luide mikkm van Yelen (vgl. wnggo- kmi)\ é^wnarambé, dumaredéen djumarakkdr. «— — Sommigen beginnen met een r, en hebben de derde lettergreep van achteren door een nensklauk y^ gesloten; b« v. rvmang^adêp^ rumanggink^ rumambifdk, runumgg^ók, ru- manggomt ^ (M.). Deze voorbeelden , met nitzondering der twee eerste, worden hier geplaatst om hnnne beteekenis en hun bijzondeien klem- toon, maar behooren naar den vorm onder § 62, 3°. b; zjj hebben, soo als men ziet, de twee laatste lettergrepen door een half kUnker geschei- den. In plaats van rumanggaddp is in D. gumeradap (zie hier onder) in gebruik, terwijl men in T. ook humadap heeft. Op dezelfde w^ze moet ook rumanggistk uit een vroeger gumarink (vgl. kumariük, § 31, YII) ontstaan z^n. Wat rumanggowüy dat ook met den klemtoon op de voor- laatste wordt uitgesproken, betreft, men kan het ook van moU (Ib. IV, bl. 189) afleiden, zoodat het uit gumarowU of humarowU (( 22, III é) is ontstaan, even als kumerënde (D.) uit mfe^ want nimmer vindt men zulk een werkwoord met een lipklank beginnende, zoodat een uma- tornt een A of ^ als b^inner moest krijgen (vgl. humantik met mar- pwritik, § 89). D. kent den klemtoon niet (bl. 33, II 3), zoodat deze twee soorten er een zijn; van daar gumeradap, rumënggijo, rumémbaung, djumh'angkar , kumërënde (bl. 120, Jant) van ënde. De tweede soort bevat werkwoorden, die meestal met k oi g begin- } 88. nen, terwijl hun stamwoord slechts zelden een gangbaar woord is; voorbeelden z^n kumarepar^ gumarutiar, gumareUong oi gumarettung, kumarimun, humarièük, humarUtik, kumarené^^ hanaraUur, Van ütc- marodjor kan men kodjór als stamwoord beschouwen. Yan gumarekgek is 't stamwoord niet gangbaar, itVR'i^ garekgek als klanknabootsing in gebruik is. hwnarüik moet in verband staan mti puriiik (vgl. a § 61). De meeste dezer werkwoorden zyn klanknabootsend, en schil- deren door de r een knetterend, klapperend, ratelend geluid, dat ver- ^ der is toegepast geworden aan 't geen zich onregelmatig aan 'i^oog voor- doet (vgl. bl. 111, 5°.). ^ Deze vormen zijn voor H gemak van den leerling onder drielettergrepige met r beginnende woorden in 't Wdb. geplaatst. 148 a. Met ttitsondering van Aumarotyar, kumariUk en guwuirekgfik k«i men bij dese werkwoorden oitgua van een eenlettergrepige klanknabootaing, die door een met een klinker beginnenden voorslag werd voorgegaan. De klinker is natnnrlfjk onversckillig, . daar de klemtoon op de laatste viel ($ 28). Be y of >l werd na> tnnriyk gebezigd om de beide eerste lettergrepen van zulk een afgdeid woord niet ieder met een lipUank te doen beginnen (bl. 119, r. 10 v. o.). Sleebts b^ een enkel woord kan men dit nog dnidel^k zien, zoo als b. v. bij kmmarodimg dat van een dong, waaroit mordonf ({ 61, nit een modoitff, ( 27) moet gevormd z^n (vgl. owii op bl. 147). M. heeft ijwHtarorap (waarvan 't stamwoord rora/p nog in gebmik is) in plaats van rumarorap om bet op iffumampar, waarmede bet zoo vaak te gelgk gebesigd wordt, te doen gekken (zie Itmagonimg in bet Wdb. b^v.) § 89.. De derde soort heeft nog 't voorhechtsel tnar, en is reeds boven ($ 62, S"".) besproken. Op te merken is, dat sommige dezer werkwoor- den de a van 't inheclitsel in u hebben veranderd, eoo de twee daarop y^ volgende lettergrepen een gelijken klinker vertoonen; b. v. marpuran- djot vhupondjói; marpuritik^ marpuretek^ marpuroio en marguriding. § 90. De vierde aoort heeft nog 't voorhechtsel mang; voorbeelden £qQ mamritir (vgl. martittr, § 62, 4".); manarieir (marsistr, § 52, 4".); mawharungbung (pungbüng)\ tnanggarege {gege). Van de meesten ia 't stamwoord niet gangbaar (zie b. v. mandarepa), terwijl sommigen, even als de werkwoorden van overeenkomstige beteekeuis (§ 52, 5*.), de twee laatste lettergrepen door een halfklinker scheiden, zoo als b. v. mandjarijur, mandarajap en) wanar^ttr. Sommigen hunner worden tran- sitief gebezigd, zoo als manggarijang ^ mambarvbm en manarungkap {sa- rukkap *). In de beteekenis is nog altijd 't b^ip opgesloten van ^ een onregelmatigheid, die als 't ware een beweging is; b. v. in ma- / narukkapi dat van de beeren gebezigd wordt, die een boomstam open- scheuren , zoodat de bast in flarden hangt (vgl. ook de beteekdbis van tnanggarege, dat in 't Wdb. ouder gege liad moeten geplaatst worden). a. Naast mandart^ap vindt men mangarajap^ terw|jl Men. gumaré^ap (vgl. kmutdêjap in § 62, 3** b, § 17, V) beeft. ^ 't Stamwoord is sukkap, en leeft nog in 't Malagasiscb, waar bet sukatra is, maar vóór 't aanbecbtsel itui in plaats van ir een ƒ heeft (sukdfina, wat gco- pcud xnoet worden; vgl. ook 't Mal. iingkap). 149 10. Tiende klasse der zamengesteld af geleide werkwoorden of werkwoorden met 'tinh. al vergezeld 't zij van een voorh. of een ander inh. De eerste soort heeft te gel^k 't inhechtsel um. De meeste werkw. § 91. dezer soort beginnen ook met een h oig^tn hebben zeer zelden een gangbaar woord tot stamwoord; voorbeelden zijn: gunuUomöap, guma» lutu, Aumalepung, humaletseng {haUtseng is als' substantief in gebruik) en gumatetong. Van humalaput is hapét (= hapu, § 27, TI) en van gu- mdUUsang: gutsang 'tstamw. Uit de beteekenis blijkt, dat z^ 't zij van meer dan een voorwerp gebruikt worden, of wel denkinhoud van 't werkwoord als zich herhalend voordoende voorstellen. Enkelen beginnen niet met een h of g; b. v. djumëlutuh (D.), dJumaUmot, tumateèun. Sommigen hebben een bijvorm met 't voorhechtsel mar; b. v. gumalet' tang of gumeUntang (D.) naast margalettang, gunudapas of gumdapas (D.) naast margalapas, fnargalasa naast gumalasa, Voor zoover ik weet is er maar éen werkwoord van deze soort, dat den klemtoon op de laatste lettei^reep heeft, namentl^k sumaüsi van sisi. De tweede soort heeft 't voorhechtsel mar^ en is reeds boven (( 52, § 92. 5^), en zoo juist (§ 91 onder) besproken; andere voorbeelden zijn mar» halikking^ martalindan, ntarhaUsung, marhalejong {zwervende z^n; b. v. pangalahona, zijn wijze van gaan is zwervende , men weet niet waar hijj zich ophoudt); mardjalomdjam{hon) wordt transitief gebezigd. a. Men vindt ook marialageiiang in plaats van margtUetttmg ; hier moet men dos martagetiang (f 83) met 't inhechtsel al stellen. De derde soort heeft 't voorhechtsel mang^ en is, waar het werkw. § 93. intransit. optreedt, denkelijk uitgegaan van een eenlettergrepige klank- nabootsing; b. V. mandaletes, mandaluius (ook manaluius, § 80, IX), mandakse, dat ook manddlesé uitgesproken wordt. Zondert men 't voor- hechtsel en inhechtsel van dezen vorm af, dan verkrijgt men woorden, die in beide lettergrepen denzelfden klinker vertoonen, en waarin de eerste met een d begint ($ 52, 4®. d, en vgl. Aanm, bl. 122). Een en- kele wordt transitief gebezigd, en heeft nog 't aanhechtsel i; b. v. mak- kalaputi (§ 91). a. Naast mandalese heeft men mandarese, waarin de r misschien ontstaan is door den invloed van 't een of, andere woord, dat er vaak mede gebezigd werd (i 24). 5 150 } 94. De frierde soort heeft nog 't voorhechtsel/Mi, en bevat slechts zeer weinige voorbeelden; b. v. padjaiikci, pedjelengkët (D.)> padjalimot naast djumaUmot (§ 01), patdUndan naast martaUndan (§ 92), enpata- 11. Uffde klasse der zamengeiUld afgeleide werkwoorden of werkwoorden *"^ met 't voorhechtsel ha^ voorafgegaan door een ander voorhechtsel. { 96. De eerste soort heeft 't voorhechtsel vum^^ en te gelijk al naar mate van de beteekenis 't aanh. i oiion. 0. Die 't aanheehsel % hebben, maken een intransitief werkwoord transitief i h. v. makkabüari heeft tot eerste of onmiddelijk object 'tgeea gevreesd wordt, terwijl wiabjjar een praepozitie of als zoodanig optre- dend werkwoord (§ 161) zonde behoeven , om met dat object in betrek- king gesteld te kunnen worden; zoo ook makkaholougi van kóUng^ taak- kas* (( 8) van <Mt, makkali^ van lupa^ makkasijoU van syol^ makkata- Auti van waioAut^ M. bezigt in een pur gevallen kon Uerer; b. 7. numgkdhipahon, manjfka- h^arAon; OTerigena makkagijoH iete hegeeren, naar ieto hunkeren (0at), terw^l kng^t hier als nbstontief (ne Wdb. bijv.) in gebnik is (vgl. HaL mèngaUn- doH, dié in t passief iMMnki, m ktMndak al» sabetmtief veitooni). b. Die \ aanhechtsel hon hebben, stellen ^object voor als de aan- leiding van een beweging of toestand; b. v. makkapodoppon, wegens iets op bed Uggen (T^odom), wegens een ziekte bedlegerig zijn (vgl. § 61, 1**.); makkamahappon, wegens iets verzadigd zyn, ziek aan iets verzadigen (ma^ hap); makkaborkatton, wegens iets optrekken (borhai), b. v. een dag, die giüistig ifl, iU aanlMivg iebèem van 't vertrekken op een expeditie; makkabaluhoH , wegeits iemand weduwe of wedmonaar zijn, van bain (§ 85) ; mnkks^padbtton, wegens hbk& ünrigifiodóf). s^n^ ijvemg mei iets^^ z^; mahkaimkmokkm van. nakmók» en& Yeidei vindt men n^ai km Uk en roka, isegmsi ieis zi^ te meden ^eSen, voor iets daniètum z^fn (van uh ffA roka *). M. Zie onder a; tronwens wegem iets btvreesd zvpt komt op t zdfde neder Bis voor ietst bevreesd zijn. "D. heeft mëngiëlijasië» pënarihin -■= makkaulihon roha; ntëngkiStënanffkën, wegens iets tevreden zijn, enz. ^ S. 7. uh rokana, schoon is zi^ Remeed (hj| is lekker, tevrfeden of dankbaar). 161 Be koiedê uoH heeft 't voorhechtsel mar» cd slechts in 'tacÉief nog § 06. 'taanheehtsel ktm, terwyl in 't passief de m van H voorheohtael in p verandwt. Dqte werkwoorden beteekemen: iets aektm toeA *t iiamtff. voardeU; b. v. ffkiriamaol(k(m), iets duur (mail) aekten, oppri^ MJ^; marhatumihm), iemand gelukldg achten; marhaMti{kan\ iets waar aek^ ieny voor waar hemden. — < Van marhéuifJiop(han) heeft 't stamw. nu een beteekenis, die op 't eerste geeigt niet in overeenstemming is met die Tan 't afgeleide werkw.; in de/KMÜs-taaTbeteekeat het eehter uogfraaé^ mooi (vgl. lomó róhana en «2/ rohama). -^ — Van metrhadJimai(hon) n n^j 't stamwoord niet ak gangbaar woord voorgekomen *. Een voor- beeld met nog 't aanhechtsel % is marhas^oU, dat meer in 't passief, ea als meerv. van makiasifoli (§ 96, a.) gebezigd w^rdt. Naast mar^ haMm{hm) beasigt men marnMaihon). M. heeft markaliUhon (dat in 't passief parkaUUhon vertoont), gi^h met iets amuteeren. \ D. heeft mërk^seiël^iün) met de beteekenis van naar iets hegeerig zij* (Ygl. § 96). Aanm. Oi paAawiat(hon), dat in 't passief /)aAa«u^^ yertoout, tot deze klasse te brengen is, en dos 't voorhechtsel pa heeft, darf ik niet zeggen. De b^son- dere klemtoon yan den passieven vorm zoude ook kunnen verklaard worden door 't denken aan 't nagenoeg 'tzelfde beteekenende j»a«J^ (bl. 21, Jmm. 1). ITI. Eet Substantief, 't Getal werdt bi^ 't substantief niet anders Qitgedmkt dan door 't $ 97. hulpwoord akka ({ 68, S"".). Dit geschiedt slechts zeldes, daar 'tweilcw. 