Vaderlandsch museum voor nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis, uitgegeven door C. P. Serrure. Eerste deel
Siegfried, Chriemhilde en de hunnen nemen de reis aen en voeren den ouden koning Siegmund met zich. Alle werden te Worms met geestdrift ontvangen, de beide vrouwen begroetten elkander hartelyk; gedurende de feestelijkheden bevonden zy zich dikwijls te samen; doch weldra veranderde hunne weder- zijdsche achting in afkeer en hact. Elk hunner wil den voorrang hebben, de eene omdat zy Siegfried als den leenschuldige van Guntheer aenziet, de andere omdat zy met het geheim van de overwinning op Brunehilde bekend is. Ten laetste, in hare cer te kort gedaen,, verwijt Ghriemhilde aen de andere hoe zy door haren echtgenoot, en niet door Guntheer, werd overmeesterd. Brunehilde barst van spijt en neemt het vast besluit, zich te zullen wreken. Hagen, Ort- wijn, Geernoot en Giscleer komen haer troost acnbieden. Hagen zweert hacr hulp en hy raedt Guntheer aen Siegfried te dooden , waerdoor cen groot deel landen in zijn bezit zou komen; maer de koning verwerpt het aenbod, eindelyk toch wanncer Hagen hem de verzekering geeft dat hy Siegfried in het geheim zal ombrengen om op hem de tranen die hy aen Brunchilde heeft doen vergieten, te wreken, stemt hy in alles toe. Op raed van Ilagen verschynen er aen het hof gewaende boden van koning Ludegeer, die aen de Burgondiörs den oorlog komen aenzeggen. Siegfried wil met Guntheer den tocht onder- nemen. Voöör het vertrek gaet Ilagen van Chriemhilde, met wien hy vermaegschapt was, afscheid nemen. Deze drukt hare spijt uit over al wat is gebeurd, en Ilagen doet haer verstaen dal eenec verzoening mogelyk is. Dan beveelt die zwakke vrouw aen llagen haren echtgenoot aen, wiens onstuimige overmocd hacr bekend was, en zy is onvoorzichtig genoeg hem toe te ver- trouwen hve, toen Siegfried zich in het bloed van den drack ER haedde, er hem een blad van eenen lindenboom tusschen de beide schouders viel, waerdoor hy enkel ter dier plaetse kweisbaer was gebleven. Zy smeekt Hagen dat gedeelte van haren mans lichaem zorgvuldig te willen bewaken. Op deze wyze had Chriemhilde zelve dat groot geheim kenbaer gemackt! Hagen raedt heur aen, ten einde hy beter haren echtgenoot tegen de slagen der vyanden zou kunnen beschutten, dat zy ter bedoelde plaets, tusschen de schouders, met zyde een kruis zou teekenen. Zoo was Siegfried verraden ! Andere gewaende boden komen aen Guntheer den vrede aenbieden. De oorlog was dus niet meer noodig; doch de dood van Siegfried was besloten en men stelt hem eene Jachtparty voor. Tegen den wil van Chriemhilde neemt hy het aenbod aen , want zy had eenen verschrikkelyken droom gehad : zy had twee wilde ıwynen haren echtgenoot over de heide zien vervolgen en de bloenien rood geverwd worden. Zy had twee bergen over hem zien neerstorten,, waerdoor hy voor altijd aen haer 00g werd ontrukt. Ter jacht, zoo wel als elders, muntte Siegfried steeds acn het hoofd zyner gezellen uit. Een jager nam eenen speurhond aen het zeel en leidde Siegfried op het spoor van het wild. De held maekt eerst cen everzwijn, dan eenen leeuw en veel andere wilde dieren af. Toen men wilds genoeg had gedood, kwamen de jagers te samen ter plaetse waer men zou cien en cene keuken had ingericht. Guntheer deed den hoorn blazen om aen allen kenbaer te maken dat hy wilde ontbyten. Als Siegfried zich bereidde ter vergaderplaets te komen, sprong er in eens een reusachtige beer uit het bosch op; de held wierp zich op het gruwelyke dier en, zonder het te kwetsen, bond hy het op zyn paerd vast; doch wanneer hy by de andere was gekonen en van zn ros steeg, brak de beer de koorden, waermede hy Yastgehlonden was, los. Het dier wil naer het bosch hecn- — 410 — vluchten,, verscheurt de honden die het willen tegen houden, werpt de ketels waerin het eten bereid was om, doct de koks wegloopen en al ‘de jagers hunne wapenen opvatten; maer Siegfried rukt op den beer acn en doodt hem. Na dat koene feit zettede men zich aen tafel. Het vlecsch werd in overvlocd opge- discht; doch het ontbreekt aen wijn. Siegfried, door de jacht verhit, wordt hierover ongeduldig. Hagen belooft hem in de nabyheid eene bron te wyzen, en stelt hem eene wedding voor wie van hun beiden daer de eerste zou aenkomen. Zy vangen aen te loopen, en koning Guntheer volgde hen. Siegfried was de eerste by de bron; maer wanneer hy zich neerbukt om te drinken, nadert Hagen en stoot hem tusschen de schouderen waer het zyden kruis was geteekend, zynen spiet door het Hijf. De held, alhoewel doodelyk gewond, springt op om zyne wapens te vatten, doch Hagen had ze weggestoken en Siegfried kon alleen met zynen schild zich op den verrader werpen, die dan ook half verpletterd en doodsbleek ter aerde viel. Doch het blocd gudste uit Siegfrieds wonden, en bevochtigde de bloemen : weldra blies hy den lactsten adem uit. | Hagen deed het bebloed lijjk van Siegfried naer Worms voeren en het voor de deur van Chriemhildes nachtvertrek necrleggen, omdat zy het aldaer zou vinden wanneer zy des morgends ter vroegmis ging. Dat gebeurde ook, en de ongelukkige vrouw zag er haren echtgenoot op den grond uitgestrekt. Hare vrouwen zegden haer dat het misschien het lijk van eenen vreemdeling was. « Neen, riep zy uit, het is mijn Siegfried, het is mijn gemael! Brunehilde heeft zyne dood gewild en Ifagen heeft hem vermoord. » Zy zond ecnen bode nacr Siegmund en nacr de zynen die nog slicpen, om hen die droeve mare aen te kondigen. De vader wierp zich op het lijk van zynen zoon. De krygers uit — 1 — het Nevelingenland wilden zich wreken, maer Chriemhilde raedt hun aen een geschikter oogenblik af te wachten. Niemand kon de rampzalige vrouw troosten ! Het lijk van den vromen held werd op eene baer ter hoofdkerk gedragen en toen het nog over aerde lag, hoorde men niets anders dan het gelui der klokken en het treurig gezang der priesters. Ook Guntheer en IHagen kwamen op en wilden hunne euvel- daed afloochenen ; doch Chriemhilde sprak tot hen : « Dat hy die als onplichtig erkend gehouden wil worden, in het byzijn van het volk tot de baer nadere. » En zie, o wonder, toen Hagen bytrad, dan stroomde in eens het bloed uit de wonden van den doode! De koning wilde den verrader verschoonen en zeide dat Siegfried door roovers afgemaekt was. « Die roovers, riep Chriem- hilde, ziin my bekend! Gy Guntheer en Hagen, gy zijt het! » Er werd eene mis over den doode gedaen ; mannen vrou- wen, kinderen, alle snelden ter hoofdkerk. Het lijk werd gekist, in eenen purperen dwacl gewonden, en hct bleef drie dagen en drie nachten over aerde liggen. Daerna werd het begraven; maer vöördat de kist in den grond zonk, decd Chriemlilde ze dagelyks openen, om de gelaetstrekken van haren geliefde te beschouwen. Nadat de uitvaert voor den geduchten held had plaets gehad, wilde Siegmund met Chriemhilde naer zijn land terug keeren. Doch zy weerstaet acn het smeeken van den ouden koning, op het aenraden van haren brocder Giseleer, en blijft te Worms; däcr, by de hoofdkerk , bouwde men haer cene groote wooning, alwaer zy cenzaem en in rouw gedompeld leefde. Drie jaren en half lang sprak zy niet tegen Guntheer en wilde zy Hagen niet zien. Intusschen ried de verrader aen Guntlicer zich met zyne zuster ie verzoenen. « Werd zy bevriend met ons, zei Hagen, dan zou de schat der Nevelingen herwaerts komen; gy zoudt rijk worden. » Giseleer en Geernoot bewerkten de verzoening met Chriem- hilde; zy stemde er eindelyk in toe om den koning te zien; ınaer Hagen mocht niet onder haer o0g verschynen. Zy vergal aen al hare vyanden , &&nen man uitgezonderd. Kort daerna trokken Geernoot en Giseleer, met acht duizend man, ter plaetse waer de schat gedolven lag. De dwerg Alberik bewaekte dien en lict hem wegdragen omdat hy de morgengave van Chriemhilde was geworden. Vier zwaer beladene karren , die drie macl’s dacgs gedurende vier dagen en vier nachten over en weer reden, waren nauwelyks genocg om den schat naer het schip, dat op den Rhijn lag, over te brengen. Ilet was al goud en eilele gesteenten ! Zoodra Chriemhilde dit alles in hare macht had, gaf zy 200 veel aelmoesen, z00 veel geschenken dat iedereen haer bevriend werd. Hagen werd hierdoor bevreesd en hy ried Guntheer aen zich meester te maken van al die rijkdommen. De koning weigert; maer Hagen zelf steelt den schat en werpt hem te Loche in den Rhijn, in de hoop hen later daer uit te halen. Chriemhilde beklacgde zich hierover aen Guntheer ; maer Hagen werd niet gestraft. Na de dood van Siegfried bleef Ghriemhilde dertien Jaren in geween overbrengen. Intusschen was vrouw Helka, gemalin van koning Ettel (Attila) gestorven; hy wilde cene tweede echtgenoote nenıen, en zyne vrienden trokken zyne aendacht op Chriemhilde, de fiere weduwe, die in Burgondiö lecfde. Zy slaet eerst het aenbod al: zy wil haer gelicel leven lang Siegfried blyven betreuren en aen niemand meer toebehooren. Doch eindelyk, na veel tegensprack, stemt zy, christene vrouw, er in toe met den heidenschen koning in huwelyk te treden. Zy had haer immers door den algezant van Ettel, door Rudegeer doen beloven, dat Iıy haer overal zou bystaen en haer het ongelijk, dat zy geleden heeft, zou helpen wreken. BR 2y vertrekt met een gevolg van honderd-en-vier maegden en een aental ridders om hen te beschermen. Zy reisden door Beijeren , waer de bisschop Pelgrim zyne nicht Chriembilde ontmoette ; dan kwamen zy aen in het land van Rudegeer, waer Godelinde, de schoone koningin, hen op de burcht te Bechelaren zeer hartelyk ontving. Des anderen daecgs zetteden zy den tocht voort tot acn Treisenmuer, eene burcht aen Ettel toebehoorende. Voorafgegaen van vier-en-twintig vorsten,, waeronder Ramung, hertog van Walachijen, Ilumboge, Hawart van Denemarken , Iring en anderen ‚ reed Ettel zyne bruid te gemoet. Het onthael Was heerlyk! Van daer trokken zy op naer Weenen, waer de bruiloft gevierd werd. Doch te milden der vreugdebedryven bleef Chriemhilde droefgeestig. Na de feestelykheden namen zy hunnen intrek op het slot Eitelburcht, waer Chriemhilde zeven jaren lang met Eitel in weelde leefle, hem eenen zoon baerde, die gedoopt werd en den nem van Ortlief ontving. Doch de koningin, te midden van al de liefdebewyzen, die haer omriugen, kan haren Siegfried niet vergeten, noch de treurige herinneringen, die haer door het hoofd dryven, niet verbannen. 7y had de gedachte om zich over Hagen te wreken nog niet aten varen en wenschte slechts hem naer Ettelsburcht te kunnen Iokken. Zy bad haren echtgenoot dat hy Guntheer en hare Werige magen, die zy sedert zoo langen tijd niet gezien had, 20u uitnoodigen om nacr het Hunenland te komen. Ettel stemt hier willig in toe. Alvorens echter de boden Wervel en Swenlijn 'ertrekken , roept de koningin ze by haer en beveelt hun aecn dat zy aen het hof te Worms overal zouden aenkondigen dat zy Chriemhilde , sedert lang hare droefheid heeft afgelegd,, aen Siegfried niet meer denkt, hem zells gceheel heeft vergeten. Wanncer de afgezanten van Ettecl aen het hof van Guntheer RR: RER verschynen , dan zou Ilagen willen dat men de uitnoodiging niet aennam ; maer al de overige ridders zijn van een ander gevoclen , en, zoodra hy gewmer wordt dat men zyne aerzeling voor lafheid aenziet, is hy de cerste om zieh voor den tocht te bereiden. Guntheer neemt de reis aen met meer dan duizend leenmannen en negen duizend krygers. Aen den Donau gekomen,, waren er geene schepen om hen over te zetten. In den vloed baedden zich witte vrouwen. Hagen had van eene dezer de kleederen weggestoken; om ze weer te bekomen voorspelde zy hem dat groote eer hun by Eittel wachtte; doch een ander meer- wijf verzekerde dat de cerste hem bedrogen had, dat het hen weldra zou berouwen, de reis naer het Hunenland te hebben on- dernomen ; want dat de tocht voor hen noodlottig zou worden, en dat zy daer alle, behalve 's konings kapellaen, zouden omkomen. Zy wijst hem verder eenen veerman aen; deze echter weigert zynen dienst; maer Hagen houwt hem het hoofd af en brengt zelf de zynen over. Om de voorspelling van de witte vrouw te logenstraffen, stoot hy den kapellaen in den vloed; doch door Gods genade komt deze over, en’ toen begreep Hagen welk lot hem te wachten stond ! Nauwelyks bevinden zy zich aen de overzy van den vloed, of zy hebben de krygers van Gelfraet, den markgraef des lands, te bevechten , die hen aenrandde omdat zy zynen vcerman hadden gedood. Doch Dankwart brengt Gelfraet om het leven en de overigen nemen de vlucht. Aen het hof van Rudegeer worden zy hartelyk ontvangen, zy verblyven er cenige dagen en Giseleer bekomt ”s markgraven schoone dochter. Geernoot ontving een zwaerd ten geschenke en Hagen bekwanı den schild, welke vroeger aen Noeding had toebe- hoord,, die door Wittich was verslagen. Volker, de zanger, nam zyne vedel en zong cen hartelyk afscheidslied. — 415 — De aenkomst der Burgondiörs in het land van Ettel, werd aen den ouden Hildebrand aengekondigd , die zich daerover verontrustte en zynen heer, koning Diederik van Bern, ver- witigde. Deze trok de krygers te gemoet, maer waerschuwde hen tevens dat Chriemhilde nog steeds den held der Nevelingen bleef beweenen. « Zy schreije zoo veel als ze wil, roept llagen uit, Siegfried is dood en zal niet weerom komen, het is de koning der Hunen, dien zy thands moet beminnen! » Hildebrand raedt hun aen op hunne hocde te zijn ; doch Guntheer antwoordt dat zy op Ettels woord betrouwen, die hen uitgenoodigd heeft. « Het lot dat hun te wachten staet, zegt Volker, kunnen zy toch niet ontgaen ! » Zy ırekken ten hove. Aller oog was weldra op Hagen gevestigd : « daer is, riep men, de moordenaer van Siegfried! » Chriemhilde ontving de gasten met geveinsdheid, Giseleer alleen omhelsde zy. Toen Hagen dit zag, bond hy zynen helm vaster op het hoofd. De vreemdelingen worden geherbergd, maer van een geschei- den; dat had de koningin gewild. Zy vraegt of zy den schat der Nevelingen hadden medegebracht; maer Hagen antwoordde dat zy wel wist dat de koning dien in den Rhijn had doen werpen. — De koningin wilde dat men de wapens in de hofzacl zou alleegen; maer Ilagen weigert dit. « Men heeft hen gewaer- schuwd , roept Chriemhilde uit, kende ik den man die zulks gedaen heeft, hy zou er de dood om ondergaen! » Doch koning Diederik, in zijn gemoed gestoord, riep uit : « Zult gy Jan my zonder straf laten? » Ettels gemalin bleef beschaemd en verliet hare vyanden. Koning Diederik en leer Hagen drukten zich elkander de hand. « Die reis naer het Ilunenland zal ongelukkig uitvallen, » sprak Diederik. — « Wy zullen op alles acht nemen ! » antwoordde de donkere Hagen. — 16 — « Wie is, vrocg Ettel, de man, die door Diederik zoo vriende- Iyk ontvangen wordt? » — « Een leenman van Chriemhilde antwoordt : zijn vader hiet Aldriaen. » — « Dien heb ik wel gekend, sprak de koning, want ik heb zynen zoon ridder geslagen, en nu herken ik ook Ilagen, want hy en Walther van Spanje zijn lier als kinderen grootgebracht. » Hagen ging Volker opzocken en met dezen zette hy zieh neder op eene bank, in het voorhof, op eene plaets van waer zy door Chrienhilde konden gezien worden. Dat verbitterde nog heur gemocd en zy weende van spijt. Beide krygers waren in de rijkste kleederen uitgedoscht. De Hunen bleven hen bezien als of het wilde dieren waren. Chriemhilde had zestig koene mannen vergaderd om Hagen en Volker aen te vallen, en zy stelde zich zelve aen het hoofd der bende om aen haren vyand zyne misdaed te kunnen verwyten. Hagen wachtte hen af met het zwaerd van Siegfried in de hand, dat hy ontstolen had. Toen Chriemhilde het zag, borst zy in tranen. Volker legde den overgrooten strijk- stok van zyne vedel naest 'zich op de bank. De mannen door de koningin byeengebracht,, dorsten beide helden niet aenranden. Nadat de twee vrienden Guntheer gewaerschuwd hadden, be- geven zy zich naer binnen in het hof van Ettel. De koning heet hen welkom en de ecrewijn wordt rond geschonken en de spyzen in overvloced opgedischt. Dan zegde Guntheer tegen Ettel dat hy zich ter rust wilde begeven. Toen de nacht was gevallen, bleven Hagen en Volker de wacht houden; gewapende mannen door Chriemhilde uitge- zonden om hen te overvallen, deinsden terug by het zien hunner blinkende helmen en hunner klocke houding. Des anderen daegs morgends gaen de Nevelingen ter mis, maer op Hagens raed hadden zy zich wel gewapend. Daerna heeft een steckspel plaets, waerin Volker, by ongeluk, eenen der Hunen BEER? |, SRRE doodt ; de bloedverwanten van dezen wilden hem wreken; maer Ettel zette zich tusschen de stryders en scheidde ze van cen. Als men ter tafel ging, beklaegde zich Chriemhilde aen Diede- rik van Bern en aen den ouden Hildebrand, en zy riep hunne hulp in om zich te kunnen wreken; maer beide weigerden zulks. Ein- delyk doct zy beloften aen Blodelijn, aen wien zy het land van Noeding en diens schoone weduwe toezegt. Hy laet zich overhalen. Toen men aen het eten zat, deed Chriemhilde Ettels zoon , den jongen Ortlief, in de zacl dragen. Terwijl de koning met trotsch- heid van zijn kind spreekt, spottede IHagen openlyk met het wicht en riep, tot groote ergenis van den vader en alle acn- wezigen, dat het van dan af reeds ter dood bestemd was. Blo- delijn begaf zich met duizend man by Dankwart, die zich met de zynen aen tafel had neergezet. Dankwart hiet Blodelijn welkom; doch deze zei dat hy van hem geen welkom wilde ontvangen, omdat zijn broeder Hagen Siegfried had vermoord. — Dankwart antwoordde dat hy nog een zceer jong kind was toen dit gebeurde, dus dat hy niet wist wat vrouw Chriem- hilde van hem wilde hebben. Hierop sprong Blodelijn van tafel op en trok zijn zwaerd uit de scheede, maer Dankwart gaf hem zulken verschrikkelyken slag dat hem het hoofd van het Ijf rolde. « Zie daer, riep hy uit, de morgengave voor Noe- dings weduwe! » Dan werd het gevecht algemeen. De Bur- gondiörs, die geene wapenen hadden, vatteden de banken en de stoelen om zich te verweeren. Alle nemen deel aen het gevecht en Hagen slaet het hoofd van Ettels zoon, den jongen Ortlief, af. Van buiten willen nieuwe stryders de zael binnen dringen, maer Volker en Dankwart hielden hen tegen. Chriemhilde smeekt Diederik van Bern haer te helpen ; door zijn tocdoen xeraekt hy met haer en met Ettel en Rudegcer uit de zael. Zeven duizend man bleven er verslagen ! Ettel wil zelf den wreeden Hagen acnvallen; maer de zynen houden hem terug, en toen Hagen den koning voor eenen lafaerd uitmackt, beloofde Chriemhilde eenen prijs voor dengenen die hem zou dooden. Irink van Denemarken wil op Hagen aen; doch hy had te stryden niet alleen met dezen, maer toen met Volker en dan met Guntheer, en met Geernoot en met Giseleer ; ten laeste valt Irink afgemat op den grond, maer springt weldra op, herneemt het gevecht met Hagen zonder hem te kunnen overwinnen en wordt eindelyk zelf gedood. Het blocd stroomde overal, en de Burgondiörs doorstaken hunne vyanden. Eindelyk vragen de afgematte krygers om vrede; maer Eittel en Chriemhilde weigeren zulks om de dood huns kinds. Door de beden van Geernoot en Gunther bewogen, eischen zy slechts dat men hun Hagen levere : dan zouden de anderen gespaerd worden ; maer dit aenbod werd verworpen. Hicrop worden de Burgondiörs nacr de zael teruggedreven, die zy gedeeltelyk ver- laten hadden , en Chriemhilde deed ze in brand stecken. De wind blies het vuer aen, dat weldra zich overal verspreidde. Verschrikkelyk werd de nood,, en om hunnen dorst te lesschen konnen zy niets anders doen dan bloed drinken. Het vuer nam al meer en meer toc; de brandende balken vielen op de Bur- gondiörs; maer zy trachtten zich door hunne breede schilden te beschutten. Zoo brachten zy dien akeligen nacht door, want omdat de zacl gewelfd was, waren niet alle omgekomen. Den volgenden morgend bleven er nog zes honderd man over, en Volker en Hagen bewaekten hunne ongelukkige landgenooten. Met deze begon op nicuw de strijd; Chriemhilde vuerde met geschenken hare krygers acn. Diederik van Bern wilde een einde acn die slachting maken, maer daer Etuel onverbiddelyk bleef, was het hem niet mogelyk. Chriemhilde verweet aen Rudegeer dat hy tot hiertoe nog zynen kling niet had getrokken ; zy — 419 — herinnert hem de belofte, die hy haer gedaen heeft. Deze held wil aen Etiel al het goed dat hy van hem genoten heeft terug geven, opdat hy hem van zijn woord zou ontslaen; doch de koning en Chriemhilde weigeren zulks en zy dringt nogmaels by hem aen. — Eindelyk kan hy niet meer weerstaen : hy gaet zyne wapenen opvatten en zyne mannen bycen roepen. De Burgondiers verkeeren eerst in het denkbeeld dat hy hun ter hulpe komt; weldra echter worden zy gewaer dat de forsche kryger als vyand optrekt. Hagen en Volker weigeren tegen hem te vechten , macr Geernoot rukt op Rudegeer aen; beide, door elkanders zwaerden getroffen vallen doodelyk gewond ter aerde necr. De jeugdige Giseleer wreekt zijns broeders dood, zoo dat niet &&n van Rude- geers stryders het ontkwam. Ettel en Chriemhilde weten niet wat er van Rudegeer geworden is, zy verdenken hem van het met hunne vyanden te houden. Volker echter roept hun toe dat hy hun tot zijn laetste oogenblik getrouw was gebleven. Men bracht het lijk van den gesneuvelden. Ettel , op dit zicht, werd diep getroffen, en de lucht weergalmde van zyne klachten als van het gebriesch van eenen leeuw. Ook Chriemhilde beireurde bitter de dood van Rudegeer ! De koning der Amelingen, Diederik van Bern, vernam wat et gebeurd was en, ondanks zynen wil, vatten zyne mannen : de oude Hildebrand, Wolfhart, Helmont, Helperik, Wolfbrand, Helmschrot, hunne wapenen en cischen het lijk van Rude- ger op, om het ten minste op eene heerlyke wyze ter aerde te doen bestellen; Volker verzet zich hier tegen. Dan wordt men °P nieuw handgemeen; Hildebrand tast Hagen aen; maer zy worden door de menigte gescheiden. Het gevecht wordt alge- Meen ; Hildebrand verslaet Volker. De mecste helden komen van beide zyden om. Gunther en Hagen bleven over en met hen Hildebrand; deze, zwacr gewond, begaf zich by Dicderik om hem die drocve mare bekend te maken. Diederik wil zyne mannen byeen brengen, maer er blijfft hem niemand over dan de oude Hildebrand alleen. Hy wapent zich zelven en beklaegt zich bitter- Iyk aen Guntheer, omdat hy het lijk van Rudegeer geweigerd heeft af te staen. Diederik wil dat zy zich overgeven; Hagen slacet dit af. Er ontstaet een krakeel tusschen dezen en Ililde- brand, maer Diederik stelt daer een einde aen, en valt Ha- gen aen; deze wordt gewond en Diederik, die hem niet wil dooden, levert hem gebonden aen Chriemhilde over. Dan vat de koning der Amelingen op nieuw het zwaerd op tegen Guntheer; deze ook blijft overwonnen en wordt voor de koningin gebracht. Diederik bad hacr dat zy hun het leven zoude laten ; zy beloofde dit; zy deed de twee krygers afzonderlyk opsluiten. Toen Diederik zieh verwyderd had, vergat zy hare belofte en ging nacr Hagen toe om zich te wreken. « Zult gy thands, sprak zy, my alles teruggeven wat gy my hebt ontnomen? Op die voorwaerde alleen zult gy levend naer Burgondi@ weder- keeren. » — « Ik heb gezworen, antwoordde Hagen, zoo lang cen myner heeren overblijft, den schat aen niemand te wyzen. » De valsche verrader wist te wel dat Chriemhilde zyne dood besloten had. Dan deed zy haren broeder Guntheer het hoofd afslaen, en zy vatte het zelve by de haren en hield het voor Hagen. « Nu weet niemand, riep Hagen, dan God en ik alleen wacr de schat Iigt; hy zal voor u altijd verborgen blyven! » De koningin trok het zwaerd uit de schee en hieuw zelve het hoofd van haren vyand af. Eitel bleef als verslagen. Woedend sprong Hildebrand op en hy stak Gliriemhilde zynen degen door het hart. De koning en Diederik weenden. Zoo eindigde dat verschrikkelyk wapenspel! —_ı — 1 Het was den 50°” der maend Mei van het jaer 1855, dat ik in het bezit kwam van een blaedjen, dat tot cen handschrift van eenen nederlandschen tekst des Nevelingen-lieds behoord heeft. Ik ontving het van den verdienstelyken, thands nog levenden oud-onderbibliothekaris, den heer F. De Laval, wiens aendacht ik sedert lang op dergelyke overblijfsels van oude parke- menten Codices, vroeger by het inbinden van bocken dikwijls verbruikt, gevestigd had. Het fragment had tot schutblad gediend acn eenen ouden lederen band, die de Animadversiones in V. T. libros onmnes, auct. L. De Dieu. Lugd. Bat. 1648, in-4°, bevat- te. Volgends cene daerop geschrevene acnteckening behoorde dit exemplaer, in 1704, aen de Karmelieten te Leuven; maer het was niet mogelyk te raden wanneer, noch waer, het boek inge- bonden werd. Waerschijnlyk in eene dezer twee steden? Dan zou men dacruit kunnen opmaken dat er nog in 1648, of ten minste in de zeventiende eeuw, het zy te Leiden, het zy te Leuven, en nederlandsch handschrift der Nevelingen geheel, of gedeelte- Iyk voorhanden was. Toen ik dat kosibaer blaedjen bekwam en zag dat het een fragment was van dit zoo heerlyk dichtstuk der middeleeuwen, gaf ik dadelyk kennis van dezen gelukkigen vond aen mynen geöerden Professor en vriend, den heer Mone, met wien ik my dan toc- vallig in onze akademische bibliotheck bevond. Ik kon aen cenen Man, die zieh voor onze oude nederlandsche letterkunde zoo Yerdienstelyk heeft gemackt, niet weigeren myne gelukkige ont- dekking, by middel van zijn geacht tijdsehrift Anzeiger für Kunde der lewischen Vorzeit aen de geleerde wereld bekend te maken. Lit dien hoofde verscheen voor het cerst te Karlsruhe, in 1855 ()), het te Gent teruggevondene fragment van ons Nevelingen-hed. PEN nee mn nn u bi Aare (l) Anzeiger, IVter Jahrgang, bl. 191 --195. 1 — Sedert dien tijd werd het mcermalen herdrukt, zoo als te Berlijn, in 1856, door professor Von der Hagen (1), — te Groningen, in 1858 (2), door den hoogleeraer Meijer, wiens lessen ik, te Leuven, vöör 1850, het genoegen had by te woonen, — te Amsterdam, in 1850, door den heer J. A. Alberdingk Thijm ®), — en eindelyk te Parijs, in 1853, door den heer De Baecker 9. Nadat ik in Duitschland de twee-en-zeventig versen had laten drukken, deelde ık hier te Gent, in den Messager des Sciences et des Arts, van 1858, een fac-simile mede van het oorspronkelyk parkementen blaedjen. De heer De Baccker heeft dit voor zyne Des Nibelungen doen nateckenen. Door cen zonderling, en by uitstek gelukkig tocval, geraekte ik drie jJaren, na myne eerste ontdekking, en wel op den 5°* De- cember 1858, aen eene tweede brok van onze Nevelingen. By het verkoopen, op S. Jorishof alhier, van cene verzameling bocken en handschriften, gedeeltelyk door den stedelyken archi- vist, den heer Karel Parmentier, nagelaten, vestigde ik myne aendacht op cen pak fragmenten van handschriften der XIII, AIV°® en XV° eeuwen, op den catalogus onder N" 818 voorko- mende (®. Daer onder herkende ik dadelyk aen het schrift, een klein vel parkemenits, als ziinde een tweede blacdjen uit den- zelfden Codex der Nevelingen, waervan ik er alreeds een ander bezat. Alhoewel de letterkundige nalatenschap van den heer (1) In de ‚Veues Jahrbuch der Berlinischea Gesellschaft für Deutsche Spracheund Alterthumskunde,, B. I, bl. 359. (2) In de Nalezinger op het Leven van Jezus, enz., bl. 110-114. (3) In zyne Gedichten ontleend aan de Noord- en Zuid-Nederlandsche literatuer der Xlle, XIlle, XIVe, XVe en XVIe ceuw, bl. 10—12. (4) Des Nibelungen, Saga Merovingienne de la Neerlande.. bl. 120. (5) Catalogue d’une belle collection de vieux livres en differentes lanyues el facultts suivie d’une collection de manuscrits, delaisses par M. Charles Parmentier, Gand, Annoot-Braeckman. — Bl. 46, N> 818. Fragmens d’ecriture des Alle, XIVe et AVe siecles, sur parchemin et impressions du A Ve siccle. BER GEB Parmentier talryke liefhebbers en geleerden, waeronder ook Willems, had aengelokt, ontsnapte dat belangrijk stuk acn ieders oog en ik kocht het voor eenen spotprijs. Hoe de heer Parmentier acn dit fragınent gekomen was, heb ik nooit kunnen achterhalen: De Codex, waeruit die twee blaedjens gerukt zijn, was in octavo- formaet en in de tweede helft der dertiende eeuw door eene goede, zeer leesbare hand, geschreven. Elk blad bevatte zes-en- dertig versen aen iedere zyde, en tusschen elken regel is er eene ljn getrokken, even als in het S. Galler handschrift van het duitsche Nibelungen-lied. De strofen zijn niet afgedeeld, ınaer de rust of caesuer van elk vers door eenen punt aengeduid. Ik zegde reeds dat geheel het Nevelingen-lied in negen-en- dertig zangen of avonturen verdeeld is. Mijn eerste fragınent, waerin Siegfrieds beerenvangst besehreven wordt, is een gedeelte van den zestienden zang en beantwoordt aen vers 5786 tot 5866 an het Nibelungen-lied, door Von der Hagen uitgegeven (1) (maer is acht versen korter), of aen strofe 885, v. 2, tot strofe 904 van den druk door Lachmann bezorgd (9. Het tweede fragment, waerin Sieyfrieds witvaert bezongen wordt, behoort tot den zeventienden zang, en beantwoordt aen vers 4161-4245 Yan Von der Hagen of aen strofe 978, tot strofe 999 van Lachmann. Hieruit kan men berekenen dat er wusschen het cen en het ander fragment 288 versen ontbreken. En vermits nıen °P cene volle bladzyde 56 regels telt, volgt hieruit dat er vier blaedjens tusschen de twee overgeblevene invielen. Beide vellen hebben eenigzins door de schaer des bockbinders stleden, zoodanig dat aen de eene zyde ter breedie van cene strecp, (voor het tweede fragment icts meer), de aenvang van N) Breslau ‚18%. Berlijn, 1826. — u — iederen regel is weggesneden. Van alle twee zijn insgelijks de laetste lettieren van eenige versen verdwenen. Daer en boven zijn beide blaedjens door eenen wormsteek een weinig beschadigd , der wyze dat er daer door een woord is weggeraekt. Eindelyk is er nog van het tweede bovenaen anderhalve regel weggevallen, en alzoo zijn er, met de voor- en keerzyde twee heele en twee halve versen verloren. Ik neem hier een en ander fragment op; want alhocwel het eene reeds te Karlsruhe, te Berlijn, te Groningen, te Amster- dam en te Parijs verschenen is, werd het hier te lande nog nooit gedrukt. Het ander ziet voor de eerste mael het licht. By deze uitgave heb ik al wat er door de schaer des bock- binders of door den wormsteek verloren ging, aengevuld. Reeds vroeger had ik in den Anzeiger zulks, voor zoo veel het my mogelyk was, gedaen voor de twec-en-zeventig eerste versen. Sedert dien trachtteden de heeren Von der Hagen en Alberdingk Thijm, de eene en andere plaets, waervoor ik niets had opge- geven te herstellen. Myne vroegere gissingen of die, welke ik hier voor het cerst opgecf, zijn in ceursief gedrukt, terwijl die van den heer Von der Hagen door parenthesis ( ), en die van den heer Alberdingk Thijm door haekjens [| ] aengeduid worden. Al de aenvullingen echter van deze geleerden konden wy niet goedkeuren. Meer dan eens moesten wy deze of gene, als uit te veel letters bestaende, verwerpen. Want, zooals boven reeds gezeid werd, is er van dat eerste fragment, slechts de breedte van eene streep, die drie, vier, of ten hoogste vijf letters kon bevatien, verdwenen. En, aen verkortingen, die in andere hand- schriften soms in overvloede voorkoımen, kan men hier weinig denken; in der dacd, behalve ende, dat elf malen ex geschreven is, en de n die acn het einde van een paer wuorden is weggelaten en door cen streepjen vervangen, heeft het eerste blaedjen er geene, en in het tweede komen er insgelyks zeer weinig voor. Om de opgegevene of andere redenen kunnen de volgende gis- singen van professor Von der Hagen niet aengenomen worden : v.15 hi sprankde, v. 29 brachterdene, noch deze van den heer Alberdingk Thijm : v. 15 hi vande, v. 23 doe beette wel, v. 24 hi yinkene, v. 26 sonder menege. Al wat er aen het twecde fragment ontbreckt vulde ik insge- ljks aen; en voor dit, zoo wel als voor het ecrste, deed ik al wat er op de hlaedjens te lezen is in gewoone letteren drukken, terwijl het cursief voor de herstellingen gebruikt werd. Het blijft dus aen een ieder vry deze of gene van myne gissingen aen ie nemen of te verwerpen. De hierby gevoegde fac-similes van het oorspronkelyk handschrift kunnen over de door my gedane poogingen laten oordeelen. Ik geef den oorspronkelyken tekst met de grootste getrouwheid ierug, en heb my slechts veroorloofd, zoo als men gewoonlyk doet, daer waer het noodig was, de u door eene v, of wederkeerig de v door eene u te vervangen. By de ultgave van het cerste fragment in den Anzeiger, had ik geschreven dat de woorden meistren v. 71, yemeet v. 0, "rlogen v. 0, enz., eenigzins een hoogduitsche bron ver- den. Ik beken zcer geerne dat het juist wel daeruit niet is dat m kan opmaken dat ons Nevelingen-lied slechis als eene verta- Iing te beschouwen zy, al is het dat ik met Willems niet kan 'nstemmen , wanneer hy zegt dat die woorden « by onze beste schryvers gebruikt zijn, » ik ontloud my dit mael van alle Wolgtrekkingen, die men uit deze of gene spraekvormen zou innen maken (I). u u ns tenen. R Reinaert de V’os, Inleiding bl. xvıu. In 1856, toen Wırrens dit schreef, had neh, denk ik, onder anderen het woord gemeet by onze oude schryvers nog PPgemerkt. Eerst werd het uengetroffen in de Borchyravinne van Vergi, die a Sedert dat het nederlandsche Nevelingen-lied door my werd bekend gemaekt, heeft het de aendacht van talryke onzer geleerden opgewekt, en heeft men de vraeg geopperd of ons vaderland op dit epos, even als op den Reinaert, acnspraek mag maken. Wil- lems, ter aengehaclde placts, schreef in 1858 stout weg : « dat hoogst waerschynlyk het lied in de Nederlanden te huis hoort, en tot de twaclfde eeuw mag worden teruggebracht. » De heer Snel- laert trad het al tegewacgd gevoelen van Willems niet geheel by. IHy schreef immers () « het is vermoedelyk dat wy het van de opper- duitschers niet overnamen, maer dat nederlandsche en hoog- duitsche texten beide in de dertiende eeuw naer een rceds bestaende gedicht bewerkt zyn. » In den zelfden zin lezen wy by Alberdingh Thijm 2. « Gomme l’action prineipale du po&cme se passe sur les rives du Bas-Rhin, comme le heros de la premiere partie de cette composition grandiose est le fils du roi de la Neerlande, il est tr&s probable que le texte nderlandais n’est pas une traduction de Y’allemand, comme quelques-uns l'ont cru; mais que l'lauteur ncerlandais de Pan 1200, et son contemporain, le poete allemand, ont travailld sur le meme canevas, quils ont tous les deux suivi un texte Ecrit dans un dialecte thiois anterieur a leur epoque. » Professor Jonckbloet (3) heeft echter tegen de mee- ning der geleerden, die ons Nevelingen-lied als oorspronkelyk be- schouwen, zoo talryke bezwaren ingebracht, dat het my niet mo- gelyk schijnt deze uit den weg te ruimen. Nog onlangs is de heer ten jare 1858 door Bronmaeat in de Qudvlaemsche gedichten verscheen. — Zie JonckBLo&ßT, geschiedenis, 11, bl. 292, in de noot. — Dr Baırr, die in het Archief voor Nederlandsche Taalkunde van De Jager, D. IV, bl. 59, getracht heeft dit woord te verklaren,, haelt het slechts aen uit ons Nevelingen-lied. (1) Schets cener Geschiedenis der Nederlandsche Letterkunde. Tweede uitg. Gent 1850, bl. 12. (2) Nos Histoires Litteraires, bl. 31. (3) Geschiedenis, II, bt. 290. u | fenen 1 hoc van Tabelc- .genvaerlikeröme ver waß een die 1e guurbsert- nerdiehoren ancıyme e_ A enentyoanen bogr- haddt hı oec Auherme E eehuden mern m Ä eig mach naheme: ‚von fparren adervanc me ev die waccherr-al befieden moer 508 vocrde bi cnen hoher al nel ftrAle guet ' an harden (tale gemacct vier giocre vinget ineer v arincre mede geracde dar bIcck Övergeicer edre alle ecnmägere - Zegeurmedic heile icer "er fngemme dor comen dom heldegener _ Thepen tegeniierne- ehonrfingen dve. i 1 cldencoenen bare daceunfmencchvin . ı beezre. van den oate: ‚denberehiontbane _ ____. Ennehondchepen nadenbere cchane ebene woudg ven wondg-dacı Iyıyr werhem ad _ ‘gevren wege: eic al dartyı mad) 1ebere van den tiedon-ducr hecokencran | de vioevanden bene - Me ween menechman 1wap Quer wucge-war dichiöger mac : oralen chi zuılen- die Nıle daer- m echane _ ve (pranc op mer hackten: guutcheer dacıchn. hc. 8 kbrep tiefere: ee v cebogenefi met Cprieren‘ war ann geingen menedy doc. ieden dere volgbden daer-in henen vioc d Acnwaren cuele honde- dar miemen cr nen d we iede eidichende : machen Sur grver ebere ve weilte. ‚warhigeioepen can d ocfeıde dacı-wel mencdy- her uaae een andıredm me mochte merttven: ende weder vaeıı gen eh nnch enc- ei da&ddene vu tacıy Digitized by Google ER, Van Duyse in zyne bekroonde Verhandeling W, hierop terug gekomen en zijn gevoelen stemt hoofdzakelyk met dat van Jonck- bloet overeen. De uitgave van het tweede fragment zal, mijns dunkens, niet bydragen om het pleit ten voordeele van ons vader- land te doen beslissen. Over het metrum, waerin het Nevelingen-lied geschreven is, verdienen vooral geraedpleegd te worden de werken van Jonck- bloet 2) en Van Duyse, waertoe ik zeer geerne verwyze. Ook trek ik ten slotte de aendacht op een paer proeven van letter- Iyke navolging eeniger versen des hoogduitschen tekst, door den le vroeg gestorven Delcourt, waerin deze schryver de oorspron- kelyke versmaet heeft behouden 0). EERSTE FRAGMENT. SIEGFRIEDS BEERENVANGST. I. a. Daer was gereet die spise, vele ende diere genoech. Ay, wat men al wiltbraets ter cokenen wert droech ! Guntheer hiet doe tekenen den iageren uitvercoren , dat hi ontbiten woude. Doe wart lude een horen 3. voer sine tente geblasen : dat was sine orconde,, dat men dien selven conine ter herbergen vonde. = ‚erhandeling over den Nederlandschen Versbouw, bekroond in den jare 1851 D Be klasse van het Koninklijk-Nederlandsche Instituut. ’s Gravenh. 1854, ı,hl 2) Geschiedenie, D. II, bl. 299. — Verhandeling over den Nederlandschen Vers- bouw, bl. 19-98 Ö) In bet Brusselsch tijdschrift de Broederhand, 1843, bl. 362-566. 40. 15. 25. —8 — I Zegevrijts iagere bi tblasen van den horne, ter herbergen sciere; Hi blies met sinen horne Doe sprac die here Zegevrijt : ende hi reet hacstelike. stoerde in sinen wege Het was een starec bere. « Wi selen goct spel hebben ic sie enen bere. Met ons sal die bere soe wine vacn ende binden, Die hont wart ontbonden , ende saen soc reet Zegevrijt; Die bere licp in een brocc. (Hi wa)re voer den iagere (Doe vi)el van sinen perde Hi vloe na wel sere. hine conste niet geloepen. (ane) menege wonde, (alsoe) dat hine conste Doe sat hi op sijn ors saen [4i voJerdene den coninc [omm]e blide te makene Ay, hoe blidelike Groct soc was sijn gere, een diere swert soe had hi die horen was van goude, seide : « Ic hebbe vernomen dat wi souden comen dat doe ic u verstacn. >» ende antwerdde saen. « Wi selen rumen dwout! » Die here coene ende bout een dier gremnicelijc. Doe sprae die conine rije : nu te derre stont; Nu laet den spoerhont. ter herbergen gacn, secgliic u sonder wacn. » die bere voert spranc, hine makct niet lanc. Het mocste alsoe wesen! gerne doe genesen. die selve iagere goct. De bere waes onbehoedt; Hi vinkene metter hant, hine wel vaste bant, comen ter gere wert. ende leide voer hem dien bere. Juer sine overmoet, sine gesellen goet. die coene degen recet! lanc ende daer We breet; gegort ane sine side; dies was hi wel blide. —29 — 3. (Van) betren iagecledren I. 8 4) 4), 50 oe or Enen roc van ziden ende enen hoet van sabele, llet was een die goutboert Ende enen hornen boge ‚met huden overtogen, En constene gespannen en ware met gewerke, Boven alle sine eledre wel gemacect na heme Sint ice u die waerheit soe voerde hi enen koker van harden stale gemacet, wat hiere mede geraccte, Rechte alse cen iagere llet sagenne doe comen Si liepen iegen heme, wel den coenen here : Hi beette van den orse, entie honden liepen - Die bere woude ten woude, Doe vloe uten wege Die bere van den lieden Doe vloe van den bere Hi warp over rucge 60. seotelen ende teilen ; Doe sprane op met hacsten die bere liep doe sere. en hoerde noit man sagen, mochte men hem sien dragen, gewacrliker dinc! daer die horen ane hine! hadde hi oec an heme, alse iageren geteme. anders engeen man, hi en waert selve dan. hadde hi enen roc ane, van swarten cordewane. al besceden moct, al vol strale goct, vier grocte vingre breet; dat bleef doct gercet. Zegevrijt, die helt, reet. des coninx helde gemeet. ende outfingen doe daer was menech vroe. den bere hi ontbant; na den bere te hant. daer hijt voer hem sach. elc al dat hi mach. duer die cokene ran. die coc ende mencch man. wat dat hi dacer vant, die spisen dacrin te hant. Gunthecer, daer hi sat; Hoert, wies hi doc bat, 65. 70. — 50 dat men ontbonde die honde , Die iageren waren blide, Met bogen ende met sprieten die den bere volghden, Daer waren soe vele honde, Die liede ende die honde Die bere vloe wel sere Doe seide daer wel menech : dine mochte meistren , Zegevrijt hi vinckene daer si gebonden lagen. doe si dat gesagen. was daer menech doe, daer hi henen vloc. dat niemen dacr ne scoel. maccten geruchte groet. wat hi geloepen can. « Het ware een crachtech man, ende weder vaen. » ende doeddene wel sacn. TWEEDE FRAGMENT. SIEGFRIEDS UITVAERT. . Si clagede metten geeste, daer en hadde hen niemen doer wat die edel here Doe weende met Crimelden . Si dade smede halen van zelvre ende van goude, ende dademenne spalken Doe was daer wel menech want hen was harde leit, die rechte mare geseit, verloren heft sijn hijf. ınencchs porters wijf. ende werken enen sarc mekel ende starc; met hardden stale goet. die hadde droeven moct. er » " Be TER ern 2. h re A 2 Fr BETT: . ak Din % mM 5 2; ns 7 Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google en. Die nacht was vergangen 40. Doe hiet die edele vrouwe 15. Zegerrite den doeden, Ay, wat men al vrouwen Doe men brachte ter kerken songen alle die papen Dove quam die conine Guntheer ende Hagene quanı met henie, Die conine seide « Suster, dat ie dus hebbe verloren « Du ne Jdoerstene niet clagen, 20. Haddi gewilt, broeder, Soe is mijn welvaren Daer bi sal men die wacrheit Dat es cen groet wonder, daermen den barsculdegen 25. s0e bloedt hi harde sere. 0, 3), dat Hagene wardt besculdecht, ‘lie wonde bloedde doe, Doe mochtemen daer scouwen Doe sprae die conine Guntheer, < Hem versloegene scakeren; Doe antwerdde Crimelt : God latene noch gewreken Guntheer ende Hagene, Die mord seid si hen op, Si docghde in here herte Doc quamen dese twee heren, ende het begonste dagen. in die kerke dragen den here van Nederland. doe daer droeve vand! Zegevrite dien here, uter ınaten sere. daer enlike gevaren dat secgie u te waren. ic mach wel drueve sijn, den lieven swager mijn. » sprac dat edel wijf! hi hadde behouden dlijf! voerwert nıcer gedaen! harde wel verstaen! » doch ecst dicke gesecict, bi den docden sict, Op den selven dach dve hi den here an sach, alsı dede eer. een ongenvege Scer. ic wilt u doen verstaen : hine heves niet gedaen. » « Het es mi wel becant. siere vriende hant! gli hebbet beide gedaen! >» dat doe ic u verstaen. harde groecte noet. daer sine vonden doct, ER. Il.8.Geernoet, haer broeder 4. 45. 60. om Zegevrite weenden, Sı waren beide drueve, Doc begonste men misse Geernoet ende Ghiseleer nu getroest u selven, Wi willen u sijn gehelpech , Here en conste niemen Sijn sare was gereet; men hieffene van der baren, in enen dieren pellen, daer was menech droeve, Oec was harde drueve om Zegevrite, den here, Alsi dat vernamen, ende men offren soude, Ay, wat men al oflranden voer des heren ziele! Crimelt , die vrouwe, « le moct duer sine siele ende wille voer hem deilen oce willie siere zielen Meer dan hondert messen Doe was in die kerke Doe misse was gesongen,, te Zegevrijts vrienden : maer helpen mi wachten In verblide nemmermcer! » ende Ghiseleer, dat kint; den here wel gemint. dat doe ic u verstaen. voer die ziele saen. seiden : « Suster mijn, cdel vrouwe fijn! die wile dat wi leven. » troest genvech gegeven ! doe omtrent middach , daer hi doe op lach dat men den docden want; doe ic u becant. Ute, die edele vrouwe; hadsi grocten rouwec. dat men misse sane wardt dacr groct bedranc. doe ten outare droech Hi hadde eren genoech ! tote ere maget sprac : dogen groet ongemac, dloen mijn roede goud; altoes wesen hout. » men daer dies dacghe sanc. harde groet bedranc. sprac ver Crimelt sacn « Ghine selt niet henen gaen ; den lieven here mijn. sprac die vrouwe fijn. we Syn 65. « Drie dage ende drie nachte selen wi wachten dlijc, ende ic saelt bescouwen elker dagelijec. Hier binnen sal mi comen, ocht God wilt, die doet! Soe waric verledecht van wel groeter noct!» Doe glhingen alle wege die portren van der stat. 