Maleisch-Nederlandsch woordenboek
1 ^ 03 U lopek, naam eener soort van klein, platbodemd roeivaartuig, JLJ> %J> niflffipoh, beuren, bonzen, kloppen, plat kloppen, bv. bamboes; dood slaan, bv. een' os (vgl. jav. p^lcêpoeh erf pöö- poeh, T.). L *^ êJ I., district, afdeeling, IL, nieloêwak) ^beginnen te gebruiken, heginnen te nemen van iets, 7iemen van het eerst beetje van iets; aanbreken, entameeren, in dien zin; belom dilö^wak, er is nog niets van genomen, III., z. onder dj 5 rang. i^ f^ ^ l€èka, wond, kwetsuur; gewond, gekwetst. i^S Jj löêkoe, batav. (jav. w^\^koe),ploeg: melcêkoe, beploegenl — [T.]. (^X êJ lö'^?) mensch; afdeeling van het geheel, waarvan er in 't alg. drie worden aangenomen: hemel, aarde, onderwereld: afdeeling van het heelal, met uitzondering van de onderwereld, waarvan er zeven zijn, de zoog. zeven hemelen; sorga-1. (deze drie allen uit 't skr.), de hemelsche gewesten; naraka 1., de helsche gewesten; indera L, de gewesten der Indera's; b^ranta 1., z. onder anta. \sJS y Iffiwek, van weeke zelfstandigheden : uit eene opening voortdringen, zooals bv. brei uit den mond van een klein kind; melo^wek, uitspuwen met een geluid en gebaren, alsof men braken moet; melct- wekkeUy uit den mond verwijderen, — z. IffiweL ^^ 91 c^!^ {S^ ^ lc&koet, naam eener plaats onder S^langoer. CW %-^ lokat, van dingen, die op iets anders vastgezeten hebben, bv. het deksel van een vaatje boter, de pleister van een' muur er van af, er niet meer op vast; losgelaten hebbend. / jsW è.J I. löêkoes, verb. naam van een' nederl scheepskapitein (Lucas?), die den Sultan 'Alaoe 'iddïn II van Djohor (1S40 — 1559), vóór zijne troonsbeklimming Radja 'Alï, een l^^ vadem lang ijzeren stuk (/—12 ii) (en geschenke gaf, het eerste kanon, dat de vorsten van Djöhor hebben bezeten. Het werd na den gever serï 1. genoemd, en is thans in het bezit van den Sultan van Lingga; z. ook onder lëla. IL, van het hoofd, bergen, hooge eilanden onbegroeid, kaal. ( J^ T '^'^'^* oekir. L»J1J> 4J li^hoep, van holle voorwerpen met een' bodem, zooals kommen, glazen, vaartuigen enz. omgekeerd, met de holle zijde naar beneden, omgekeerd zijn, ^ — \J ^^^^^ (^"'g-)^ uitermate gierig, . . . inhalig^ . . . vrekkig, ry y lokan, naam eener eetbare zout- en zoetwater-schelp, die veelal als lamp gebruikt wordt. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL III. <^0 aJ lökah, soort van pyramidale vischfuik, die met de hand in ondiep .water nedergelegd wordt; Jiielökahj met eene l. vangen; de hoedanigheid eener L vertoonen, d. i. naar voren toe wijd open staan, zooals bv. een kleed, wanneer men de beenen wijd uiteen zet, of wel door de beenen wijd uiteen te zetten en daardoor het kleed, dat men aanheeft te doen openstaan; maïn 1., soort van tooverij, waarbij eene overeind staande 1. door tooverformules en hartstoch- telijke dansen in beweging gebracht wordt, zonder dat hem iemand aanraakt. De toovenaar komt eindelijk in extase en is dan orakel. Ci3 nJ Iwg'a, z. döêga. ^ y lög'am (Tam il, T.), metaal, M J, Icfeloe lahi, van taal en gedrag ow^e- regeld. ^ () ^ lölOj batav. (soend. loloh), voederen, te vreten geven, zich verzadigen. — [B.]. tJ T '®'*' ^^"^^^^^P^g^ ^^ö^ ineengerold katoen, die bij het spinnen in de hand gehouden wordt; luelo&li, kneden met de handen. ^j;^J 4J. ineKfeloet, de huid strijken met een' of meer vingers, ter verwijdering van het vuil (daki), bestrijken met kos- métiks. )^ 98 -ij**^^ J éJ I. Iflêloer, door iets glijden ^ zooals bv. zachte kost door de keel; melöêloer, ongekauwd inslokken. II. (jav., T.), belöèloer, batav., zich het geheele lichaam besmeeren met b^boré wangi. — [H.]. / W4j cJ !• Iftloes, daar eenè opening gaan; 1. djaroem, 1. kelindan. II., w. sum., verzinken: verstuiven; instorten; verdwijnen; ergens bv. door de reten van planken vallen; ontdoen, kleeren uittrekken; inbreken in een huis of kast; uitbarsten, van een splijten, — [N.]. ^C 7^ ^ lölos, Ifttjoet en lötjot, batav., ontglippen, ontslippen; vlot, uit- glijden (uit een' ring of gat).— [B.]. ij y Icèloeng*, huilen, zooals bv. honden, balken. ^ mj 4J I. löloiig, batav. (soend., T.), kippig.— [ï^.l IL, w. suni., een grot of hoL — [N.]. ij y loleng — oorspr. ehin. ? — , papieren lantarens van allerlei kleur en vorm. J 4J, nieloêloem, aflikken, bv. een^ vinger, ^ waar stroop aan zit. • ♦ü hJ> melöèloeii , gestadig inslikken, zooals bv. la^sa. L ü ^ ^ lölok, zich steelsgewijs begeven, steelsgewijs aankomen ; tnelölok , steelsgewijs bij iemand komen; overrompelen; van een' vijand onverhoeds in den rug of de flank vallen. , paarL 25 éJ éJ, nom. unit. van het voorgaande. cXj y löèlah, ro7ide fuik, met één of meer ingangen. <Kj ^ I. loêloli, ontbonden, opgelost; aan stof, aan poeder; 1. lantak, tot stof gestampt; töêlang^ jaiija: löèloh lantak, verbrijzelde beenderen, II., batav. (bal., T.), slijk, modder; gruis. — [B.]. ^2^^ èJ I- Icëmat, fy'n als poeder, aan poeder. 11.^ w. sum., fraai, ivel gemaakt. — [N.]. (j>A»^C ^ loemoet, mos. yO tJ l., meloenioer, besmeeren, bestrijken. II. lóêmoer, batav. (holl.), roemer, glas om uit te drinken. — [T.]. ^ yC èJ lö^ïiier, batav., smelten, vloeien, — [B.]; vloeibaar, van gesmolten vet, gesmolten lood of gesmolten was of bo- ter.— [H.]. ■X- / Jü*iK/0 4J löêmas, batav., overstrijken , besmeeren; 1. d^ngngen kapoer, aanwitten; 1. d^ngng^n amas, veelal s^pcê mas, vergulden. — [B.]. c/*-<y 99 è;^ / k^/O kJ Icêmoes, met morsigheid bedekt, bemorst; toeiigkoe I., wie voor alle moeielijk werk gebruikt wordt ^ wie het moeielijke van eeiie zaak verricht, wie de kastanjes uit het vuur haalt; b^rtoengkoe 1., al hef werk verrichten, ^ i^ (u löêmang, \^. sum., ruimte maken, ruim baan maken; iemand ver stoot en, op zijde duwen, — [N.]. ^ Liis^ êJ löèiwHi, soek., pit met het vleesch, van vruchten, die uit veer pitten ' bestaan, zooals de nangka, doerijan enz. (bat, loemi, T,), korrel van gekookt graan; kruimpje; nasi selOêmik, een korrel gekookte rijst, — z. oelas. * ^ éJ löêwan, z. alöëwan. / mS kJ I- Iffinas, kiel van een vaartuig. II., batav., geheel afbetalen (z. impas); uit één stuk (bv. een vaartuig); de bodem van een vaartuig; de piek, — [B.]. -)(. ii y lönenif, batav. (holl.), leuning, bepaaldelijk de houten aan de kant van een rivier. — [T.]. — de heertjes aan den ingang op een erf; melöneng:, op die beertjes zitten en zien wat er op straat gebeurt; daar den luiaard uithangen. ( ^ JlJ aJ lönak, van vruchten diUvan vleesch; vleezig. Lji 0. éJ löêwoek en Icëboek, naam van een rijk op Celebes, gedeeltelijk nog door heidenen bev^oond. 5 ^ löli, zuchten, steenen, — z. k^loh. 5 4J, inelöêwah, van iets dat men in den mond heeft genomen met walging weder uitspuwen. .jj Iceweh, z. Icêwek. ^i5 4J I- löhor, verb, van Jl^. ^ II., naam eener groente. L , J JA U löhok, door en door (niet alleen van buiten) beschimmeld, zooals bv. brood. / C ^ löja, misselijk ^ neiging tot braken hebbend, rCkj Icêwi, z. al(£wi. \,2^yO (lJ löèjoet, zich naar beneden buigen, zooals bv. eene tak, door de zwaarte der vruchten. ^ 4J löjer — eng. la wij er — , pleitbe- zorger, löjaiig:, metaalmengsel, bestaande uil koper en zink, waarvan klokken en dergelijke gemaakt worden; messing, klok- kenmetaal; soort van ondiepen waschkom daarvan gemaakt. — z. gangsa. 2"., batav., groote vlakke schotel van me- taal, meest vau ko^^ev] groi^t'pf'e^enteer-blad. 100 ^ ^ aJ loj 011^9 in eene schuine richting en zachtjes, uit de lucht naar beneden komen, zooals bv. een' Mad van een' boom, een in de lucht gescholen vogel, die nog kracht genoeg heeft, zijne vlerken uit te spannen; zachtjes omver vallen, zachtjes neder zijg en, c\J I. lali, verb. van <kü)cXa£, II., suffix; verk. van telah. ^ <K^ ^j loejoeli , soek., zeer slaperig uJ -,. ) c ^ ZSV^, huig, >^ ^i. ArfJ en l^!, plur. van Hl^J. ^^S\MJ lahkeii (smtr. van lah akan), conj., aan het begin van een' zin, aangezien, dewijl, vermits, daar, ^X-AiZJj geschenk, dat men iemand, van eene reis terug keerende, voor de zijnen medebrengt; ontbijt, ontnuchtering; wat men vóór het eten gebruikt, L/rJ ) é^ plur. van üLgJ. / c ê.i2J» ^l^ huig betreffend, tXj> 9^g}, fem. van het voorgaande — ; voorts: in de gramm., van eene letter aan de huig gevormd wordend, zooals de ^ en CS\ zoodanige letter. /-^ pluf-.;tati iV- ÜT' j lai, z. h^lai, / -J lïjo, batav., oven, steenbakkerij, — [B.] ; ^J zou een betere spelling zijn (T.). f \V,A.J lëar, ook réal, batav.,: rêjal. — •<^_3 V-aJj welvoegelijkheid , fatsoen, decorum. ■X- Jv-aJ plur. van J.a!. // o oJ, zacht zijn, week^zijn; zachtzinnig, vriendelijk; te zacht zijn; achteloos zijn. yy , koV^ plur. van JaJ. y^^J lëbar, breed, breedte; middellijn (geoni.); 1. tangan, ftreec? van hand, d. i. meer van iets gebruikend, dan men eigenlijk noodig heeft, bv. door dagelijks tien pond rijst te koken, als men met negen doen kan. vAaJ lêbani, naam van een' zoutwater-visch. \ Wk \^^^y\/J lïjat, week, doorweekt; leemachtig, buigzaam, taai; tanah 1., leem; kajoe jang 1., taai hout, \^j^^y\jj lïjoet, van spijzen taai, lederachtig, aaJ lêter, onophoudelijk en tot vervelens toe over hetzelfde onderwerp kijven; .... knorren; , . . grommen; kakelen, snateren; van natie of kleverige dingen over eene vlakte uitgebreid of gesmeerd. J z. p^ * C>^:V 101 ^ cXaJ I- letak, zeer zwak, zooals een zwaar zieke of stervende. II., fiieiiglëtak, batav.,/?/a/ (op den grond) liggen; slapen zonder hoofdkussen, — [M.]. C QjijJ lïtoep, z. lintoep. y^vO, z. aiëdja. 0^^^ (Ks^^XjJ, z. atidjah. -K / -JS^aJ liilji, w. suni., sterk gespierd; tcflaii^nja beloni lïdji, hij is nog zwak.--- [N.]. (^2;^/w-':s;;:v/J lëtjet, van de huid geschramd; wondgeschaafd , geschrijnd, ^IS\.aJ lëtjer, van eene wond nat, waterig, L 0>'Vi:r iJLJ lëtjak, van natten grond slij- kerig, slihherig [door de treden van menschen of dieren, of door opzettelijke bewerking]; doorweekt, doorkneed. — z. l^ttjah en bêtjak. (^_ _a '^^^n jlJ lëtjok, poetsen: glad poetsen, polijsten, ■H- 1 o^^n^t ijlJ lètjèk, batav, (jav.), iiitglippen als een geknoopt touw. L15s.^^aJ lëtjek, iets, dat op den grond ligt met de punt van den voet zijdelings wegschoppen; fijn maken door eene drukkende wrijving, zooals bv. gekookte rijst met een' lepel of een stuk van een' kokosnoot-dop; soort van spel, waarbij eenaantal gandoe- vruchten opgezet worden, naar welke eene andere gan'^doe-vrucht (de al o eng), door eene schielijke draaiing van den er tegen geplaatsten voet, met de punt van den voet geslingerd wordt. ^ >-Si:\.Aj lètjani, z. lèntjam. r - ■, ,.w.S;:v./J lïtjiii, glad; glibberig, slibberig, ^jS^aJ litjaii, glanzend, glanzig, glimmend [van vettigheid]; 1. medja ïtoe k^nna mïnjak, die tafel glimt van de olie die er op is gekomen, < ^>-sza jLj lëtjeh, langs iets afvloeien en blijven kleven, zooals bv. de was langs eene kaars, de stroop langs den mond. (^X/J ïïdJj hoofdrib van een blad (van palmeq, T.); zeker lang, dun en plat gereedschap bij het bloemenweven. ^ C H)C\aJ lèdrèk, batav., papperig als verrotte vruchten (z. lódrók). — [T.]. / wgcX>0 Mas, van den mond en de tong eene bijzondere heete prikkeling gevoelend, zooals bv. na het eten van veel ananas, van de vrouwelijke schede jWcengf. -X / jsjwcX/J lëdes, batav., geschaafd; schamp- wond, — [B.]. CLXaJ lëdaiig, schijnend; zich voordoend; ^ melëdan^, zich vertoonen, om gezien te worden; praatvertooning maken, — z, kandang. ióJ 102 ^n^ 2$lXaJ lidah, tong; uitspraak, tongval; ge- zegde y woord; bij hel samenvoegen van planken uitgesneden gedeelte eener plank ^ dat in de insnijding eener andere plank past; anaV 1., z. onder anak; 1, limbangan, de evenaar eener weegschaal; 1. pandjang, babbelaar; 1. b^rbadjang, zwaluwstaart; 1. api, de puntige vlam van een vuur; ikan L, de bekende tongvisch; 1. boe waj a , de aloë, die gegelen wordl; 1. ajam, naam eener plant — spermacou scaberrina — ; 1. t^doeng, naam eener soort van parasietplanl. ^,^ lëra, trek in eten of drinken eetlust, appetijt (z. s^lëra, T.). y^ I. lïjar, wild, ongéïemd, schuw, IL, w. sum., 1. mati, een vogelsoort. — ^^jj lïjor, speeksel, spog, kwijl, zever; ook: aj^r 1. L *♦ j ^^ lêret, naslepen, zooals bv. een end touw, de sleep van een kleed, een vaartuig dal gesleept wordt; langdradig spreken, C waJ I. Icrang, draag stelling, baar, berrie, ^^ draagbaar, draagberrie, IL, baan van een geweven stolTe; kleed, in dien zin; een half etmaal (alleen van vaartuigen op weg), III., w. sum., een weg langs de helling eens bergs. — [N.]; z. onder saleirang (T.). C t-J lê] lêreny, buitenrand van al wat ^^ platrond is; van een' berg de voet; op den buitenrand voortrollen, zooals bv. eene schijf, een stuk geld, een rad. C^^ *«aJ lërap, munt, inz. de pïtis of pïtjis; de munt, waarmede men een zeker kruis- of munt-spel, genaamd pöësing 1., speelt, waarbij men die op den kant geplaatsten munt op eene vlakte schie- lijk om zich zelve laat draaien en, nog aan het draaien zijnde, er de hand op legt, waarna men ziet wat boven is; piBsing 1, -. dóêwa, hetzelfde spel, met twee munten. / cx U^ , hij is — was niet; is niet; niet. // / j^è^Kj en {j^, levenskracht; dapperheid; botheid; lafhartigheid (zou een inlan- der dit woord begrijpen? T.). / W4saJ lïsoe, kunstmatige plooi, ( W4saJj melesa, sturen bij den voorsteven, door dien rechts of links te doen draaien. / M%^J lïjas, verb. van ;^W). iM/y„^g^ lisoet, verwelkt; verlept; verzwakt, afgeleefd, onontwikkeld, i^^/sm/^aJ lêset, fijn fluiten, zooals bv. het fluitje van den bootsman. <K^^^ lêseh, ziekelijk bleek; pó^teh melêseh, blank van eene ziekelijke bleekheid. é^ 103 vj:„saa1 6^ lijang', opening, gal; nis, ook in een moehammedaansch graf, en alsdan ge- lijkvloers met het graf, waarin het ongekiste lijk geplaatst wordt. — Het in voorts een dassificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal openingen uit- drukt; 1. hïdoeng, neusgat; löêka tiga 1., drie wonden, iLü? lljoeng-^, naam van een' zoutwater- visch. lêngar, van de oogen zich heen en weder bewegen. ( >J4sJtAj lëngoes, met afkeer het gelaat afwenden. ^ 4ljLü Iïn?oilg, w. sum., op zijde zien; C ** lïn^on^ berabej, rechts en links zien. — [N.]. cJüiLaÏ lengah, vgl. teledor, zorgeloos, achteloos, onoplettend, onverschillig , zorgeloos enz., als hoed.; melëngalikeii , verstrooien, zorgeloos enz. behandelen; ver- waarloozen, veronachtzamen; m. dirïnja, eene zorgelooze houding aannemen, zich houden, alsof men geen het minst belang stelt in het rondom gebeurende; pelêngah, verwaarloozer ; tijdkorting , tijdverdrijf. l ,. ft-j > vezelig omhulsel aan den voet der palmbladen, y ^ n_] nom. miit. van hel voorgaande. C Q,/J I, lëpa (skr., T,), pleister hetzij van kalk of andere zelfstandigheden, hv. leem; melêpa, bepleisteren, h\. een* muur een vaartuig. * IL, zich nalatig op den rug, of in een stoel achterover leggen, zooals bv. iemand, die vermoeid is; soek., zich ergens nalatig nederleggen, zonder keuze van plaats, zooals kleine kinderen wel doen. — z. doempoel. iv^ÜaJ lïpat, vouw; gevouwen voorwerp; een chassilicérend woord, vergezel- lende het telwoord, dat een aantal buiken uitdrukt ; söengai meleiigkok lipat kadjang , de rivier kronkelt in vouwen eener kadjang- mal, d. i. in scherpe hoeken; 1. pandan, de vouw^ waarin de pan dan-bladeren, die tot het maken van matwerk gereed zijn, gelegd worden, d. i. in den vorm eener krakeling; sanggoel I. p., haarvvrong van dien vorm, die in den nek hangt; 1. lisoe, kunstmatige vouw; kaïn bcêka lipatan, eene kaïn die voor 't eerst ontplooid wordt, d. i. nog niet gebruik; pelipat löêtoet, de knieholte; melipat, vouwen ,- opvouwen , sa- menvouwen. \*ry^/j9 nielïpoet, omvallen, in zijne ruimte begrijpen, bevatten, behelzen. , kakinja melèpèt lèpötan loem- poer, batav.,: meiöpöt lèpötan enz.-[H.]. ^jAX ^a! 104 */é ^ Jü/Jf melipoer, troosten; vertroosten; peiig^- lïpoer (blijkens de ng met huid en haar uit 't jav. overgenomen; vroeger sprak V. d. W. naar R. v. Eijsinga's Wdb. p^nglï- par uit en ga£ ook een menglïpar, z. zijn Vormveranderingen; ik maakte hem in een brief er op attent, maar in plaats van te erkennen, dat hij dat woord aan een ander had ontleend, hield hij vol, dat men te Riow^ook een lïpar bezigde; naderhand in ^t Bata- viaasch Handelsbl. van 1870 beweerde hij, dat lïpar Maleisch van Borneo was, ï.), trooster, vertrooster, troost (p. lal*a, naam van een lusthof, T.). yd/J leper, plat, vlak, ondiep, zooals bv. borden, schotels, de hand]; lëper-S, lal of plank die boven op de tadjoek's komt; potdeksel. — z. l^pöê. / w^JiaJ lipas, naam van een' kever — kakkerlak; blatta — lastig in huizen en op vaartuigen; bagai 1. kcêdoeng (als een kakkerlak met verminkte poten), d. i. met veel beweging, zonder vooruit te komen; in gejaagdheid, in overijling. "H-L.^^^ lèpèk, batav. (bal. slap neerhan- gende van borsten , de ooren van een europeschen hond, T.), door en door nat, heel nat, van een kleedingstuk, door den regen. — [H.]; druipnat. — [B.]. /*JSj<J lïpan,: alipan; 1. p§ssan-2, eene donkergroene s^rt, bijna een* voet lang en een' duim breeds waarvan de beet doodelijk is; djari lipan, vlechtwerk van repen van kokoshladeren , m den vorm van een' duizendpoot, dat bij de huwelijks- feesten, wanneer bruid en bruidegom gebaad worden, om waterpot en andere badgereed- schappen, als eene soort van toovermiddel gewonden wordt. Er zijn drie soorten: de dj. 1. garam s^böêkoe; de dj. 1. tembösa en de dj. 1. s^rïboe töëroen s^rïboe naïk. cKÜaJ lipoh, in de verkeerde plooien oï vouwen, L J Lu lïjoek, zich in allerlei bochten wrin- gen, zooals bv. de Indische danseressen (z. ^aI*^, T.); melijöki, grijpen met een zijwaarts gebogen lichaam; l.-l^mpai, met meer verscheidenheid of intensiteit, zooals • bv. eene slang, die aan haren staart vast- gehouden wordt; sepelijoek, zooveel als men in eens met een zijwaarts gebogen lichaam gegrepen heeft, of kan grijpen, C,;^ x jU lêka, aanhoudend bij eenig werk, volhardend; zoodanig ingenomen met eene bezigheid, dat men aan niet anders meer denkt; 1. b^rmaïn, tot vergeten toe spelen. \^rySs^/J likat, taai, kleverig, zooals bv. ingedikte stroop. ^ Ss^jJ lèkar (verbastering van cU-j, T.), batav., — twee onder een schuinschen hoek aan elkander verbonden plankjes, waar ^^ 108 ■iC-^ J de kinderen onder het mgngadji de boeken op leggen, (ten leeslessenaar. — [H.]. ^>saJ lêkor, benaming van een gelal boven 20 en beneden 30. / mS^aj likas, bij het weven derde haspel, waarop het garen van de geien- do eng gehaspeld wordt. (sJ^S\^J lëga, op zijn gemak, onbekrompen. \^^^yó'sjJ lïgat, schielijk in de rondte draaien, zooals bv. een tol. J JCJ lêg'ar, ruimte om zich Ie kunnen bewegen of verroeren, Wt -X- Ss,Aj leger — verb. ned. — batav., legger, aam, oxhoofd, — [B.]. ^ ..Ó^^J lïg'an, w. sum., de naam vaneen patroon op de sarongs. — [N.]. Lo, 7iachl. ^ I \/J lila, w. sum., schatje, liefste^ hartje en meer zulke fraaie woordjes die verliefden in den niond hebben. — [N.]. Vjj t. lëla, betrekkelijk lange vuurmond van klein kaliber, die op een' trap draait, draaibas; L madjnöën, naam van een metalen stuk van 8 a 12 'R, dat, onder de regeering van den Sulten 'Alaoe'kldin II van Djóhor (1540 — 1559), dooreen' kanongieter van Palembang, naar het ijzeren kanon, s^rï lóêkoes gemaakt, en wegens zijne lengte lëla genoemd is. Het is in 't bezit van den Sulten van Lingga. Door het bezeten te noemen heeft men willen te kennen geven, dat de kogels als bezetenen onder de vijanden rondvliegen, alsware hel amok makende. II., melëla, theatrale bewegingen maken; zwaaien met de armen, bij het gdL^U] pralen, den Jan uithangen, zwaaien, bv. een zwaard ; 1. s^ml)ah, theatrale bewegingen maken, wanneer men, bij bijzondere gelegenheden, bv. bij het inhuldigen, den vorst nadert, welke bewegingen met eene sembah ein- digen; praeludeeren met eenig wapen of met de handen, bij het vertoonen van schermkunsten, eindigende insgelijks met eene sembah vóór den vx)rst of ander voornaam persoon, die den assaut bijwoont. III., w. sum., gelijken; rcepa lëla bapa- nj a dij a bawa, hij lijkt op zijn vader. — [N.]. ^*^^/v^;0? melilit, omwinden, bewinden, omwoelen, omslingeren, zich winden om iets, zich slingeren om iets; om zich zelven winden; tali berlilit, een louw dat om zich zelven windt; akar b., inz. van lianen, liaan, die zich touwachtig om zich zelven windt; tïjang b., een pilaar, di(». zich, evenals eene liaan, in grootere ot kleinere slagen om zich zelven windt; 1. pagar: 1. öëbi. ^\^^^Xm lèlèt, batav., traag, van een haan, die niet graag vechten wil. /^ 106 r^ herhaaldelijk op de vlucht gaat; ook van een bediende die lang uitblijft om een boodschap. — [H.]. ^AaJ lêler, slordig, jfLAJ<) lelang — port. 1 e i 1 a o — openbare ver- kooping; melelang, verkoopen in het openbaar, — ^ seerat lelang, batav., cou- rant.— [B.]. f, boeg., songkok lĕleng, lage cylin- dervormige pet, van p. m. l^g duim hoogte, die schuin op hei rechter oor ge- dragen wordt; de bruidegom gebruikt zoodanige pet bij de bruiloftsfeesten. ■¥. 1 ftX jJ. kelilipan, batav. (soend.), een on- willekeurig geknip met de oog en, — [B.] ; iets bv. stof, in de oogen krijgen, dikwijls knipoogen; z. m^ngkl^dj^pan en mata k^dcëtan. — [H.]. ^ lXxJaÜLaJ ^ pöhon (pöéhoen, T.) lïlégoen- •• • dé, batav., een boom, welks bladen als medicijn gebruikt worden; op plaatsen waar deze boomen staan, houdt zich een soort van booze geesten (pedja-' djaran) op. — [H.]. ^««^AaJ lïlin, was; waskaars; 1. b^landa, spermaceti- kaars; stearine -kaars; 1. sambang, bijennest, waaruit de bijen door roofvogels verdwenen zijn, en ten gevolge waarvan de honig opgedroogd is; was uit zoodanig nest genomen, dat als geneeskundig rookmiddel (raboen) gebruikt wordt (z. sambang, waaruit men ziet dat de schrij- ver het op ééne plaats had kunnen zetten, T.). cXAaJ, meleleh, zacht vloeien, zacht vlieten, zacht loopen (van vloeistoffen); van een kleed afglijden; melëlehken, doen zacht vloeien enz,, zachtjes aan ruchtbaar maken. ^ / --AaJ lïlij w. sum., eene maat afslrijken. — ■x- / -AaJ l^lc (jav. en soend., clarias puncta- tus), batav., zekere moddervisch. — [B.]. s^ lïma, vijf; getal vijf. — In de betee- ^ kenis van hand is het woord in onbruik geraakt, maar overgebleven in panglima; melima, de vijfde zijn, bv. van kinderen; panglima (de uitspraak pang voor p^ng is eene alleenstaande uitzondering en de ng vóór een / jav. maar niet mal.; vgl. onder lipoer, T.), z. panglima. V-.4la J lima, naam van een' boom. ~ «* ^j^uJ lïmar, soort van zijden buikgordel (Tkat pinggang); soort van veel- kleurige stof die onder het weven geverfd en inz. tot buikgordels gebruikt wordt. %^|i«a19 saboer-lïmoer, z. onder saboer. /WkAA, 107 U / m.jfuysj limas, overblijfsel, inz. pyrami- daal overblijfsel eener schotel rijst, waarvan van alle kanten vs^at genomen is; limasan, wat op een pyramidaal overblijfsel eener schotel rijst gelijkt; atap 1., een dak, ^ dat naar de vier kanten afloopt (schilddak); röëmah 1., een huis met een schilddak, ( jü4^.4jÜ lëmes, batav., glad en zoetsappig van tong, lieftallig, minzaam, welbespraakt. — [B.]. -^>^3^3<-^- r , de letter mim, 24^ van het arabisch en maleisch, en 29^ van het door Marsden veranderde alphabet, hebbende de waarde van de nederlandsche m.; als cijferletter z. abdjad; in geschriften van godsdienstigen aard verk. van Llac^» me, praeflx (z. de spraakk.). moe, z. kamoe. / \^, I. pron. rel. en interrog. (niet van per- sonen), welk; wat. II., niet. S' V/C I. md (en em&) of, minder goed, mak en emak, moeder; aanspreekwoord jegens oude vrouwen; troetelnaam voor kleine meisjes. De mal. noemt, in de wandeling, tot eene zekere niet te bepalen grens, wijder in de vorstelijke familiën, dan bij den geringen man, mh ook iedere vrouw, die een' graad minder, dan deze of diens echtgenoot, van een* gemeen- schappelijken oorsprong verwijderd is. Zeer gebruikelijk is het ook, eene vrouw, inz. van de mindere klasse of in de ge- meenzame taal, aan te spreken of aan te duiden door ma in genitief- verhouding met den naam van haar oudste kind of van een harer kinderen, dat zich van de anderen door het een of ander onder- scheidt; m. lanang, moeder van Lanamj; m. saudara, vaders of moeders zuster, moei; m. töèwa, toëha (z. öêwa), vaders of moeders oudere of oudste zuster; m. möëda (z. öëda), vaders of moeders jongere of jongste zuster; m. boengsoe (z. büësoe), vaders of moeder s jongste zuster; ook: ra. k^tjil (of, gemeenzaam, md tjik of vak tji); m. t^ngngah (of, gemeenzaam, ngah), vaders of moeders middelste zuster van drie broeders en zusters of van drie zusters; ook: m. alang; m. toenggal (z. oenggal), vaders of moeders eenige zuster; m. m^n- löêwa = m^ntöéwa p^r^mpöêwan; m. salah m^ndjadi (moeder, doch verkeerd geboren), moei van moeders kant; m. inang. u 108 ;U z. onder inang; ni. scĕsoe of m. lĕtek, zoogmoeder, zoogster; m. tiri, stiefmoeder; m. b a p 4, moeder en vader, ouders. IL, z. m e k. / '\^, water; sap^ vocht, ^s\/^ maï (vuig.), batav. (port., T.), moer in het scheldwoord poeki ni. — [B.]. ^^^^^^A^OO maboeb (eigenn.), verb. van u-?^^^. •¥c w>\m/0 I. maboer, batav. (jav.), wegvliegen, wegvlokken, als bv. katoen. — [T,]; wegloopen, op slok gaan. — [B.]. ^V/C mabir, z. tabir. L _g l^V./C niabok, bedwelmd, bevangen; dron- ken ; beschonken ; niemabokken , bedwelmend; dronken maken; vergiftig; m. darah, flauw van bloedverlies. t -->V/0 ttiabai, naam van een' boom. i "* j V^ mata, oog; maas, steek; gat; spits, punt; streep op het kompas; hoek (stereom.); knokkel; lemmer; snede (scherpe kant), 't scherp, van een wapen; schijf \Rn eene katrol; einde van een kluwen, streng, rol of hoop van touw- of draadvormige voorwerpen (z. poendjak). Het is voorts ^ een classificerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal edelgesteenten, maanden, p^tai -hoornen, sporten van een' ladder en wellicht nog van andere dingen, uitdrukt; m. hïl;\m, de oogappel; bidji m., de oogbal; m. angin^ windstreek; m. hati, geestelijk oog; vermogen om iets te begrijpen of in te zien, bevattingsvermogen, ^ verstand; m. kepala (oog van het hoofd), lichamelijk oog; m. ikan, steenpuist] es , na de pokken uitkomende; tj^rmen m., bril; aj^r m., tranen; sïpoet mata lemboe, zout water-slak welker opening (tampok), met eene plaat gesloten is, die op het oog van een l^mboe gelijkt; m. b^nda in plaats van b^nda, koopwaar, voorn, bij koop en verkoop, z. f^\ m. kakap, geboord gat in den bodem van een vaartuig, om er het water in of uit te laten; m. aj^r, bron, wel; — * m. böëroeng, goudgewicht te Bandjarmasin == ~j amas. — [B.]; mata ^elap, tijdelijke zinsverbijstering; g^lap m., duizeling; *m. k^randjang, doordrin- ,gende wulpsche oogen. — [B.]; semata, niets anders dan; volstrekt. — ^ w. sum., m. dawa, fig. zeer duidelijk, klaar bewe- zen. —[J^.]. i ** J VjO mati, dood, overleden, gestorven; levenloos ; gevoelloos , onbewegelijk ; van een' medeklinker van geen klinker voorzien, klinkerloos, eene sijllabe sluitend; vast, geklonken; van den prijs van iets naaste, waar niets meer van af ie dingen valt, van een bod laatste; van de zon ondergaan wLo 109 rry (matahari m., '/ westen^ T,); m. angin, de wind, die is gaan liggen; m. daging, niel meer versch (van vleescli visch en dergelijke); baris m., 't teeken ^ waardoor een klinker gedood of een lettergreep gesloten wordt (vgl. jav, patèn v. pati, dood, T,); mematïken, dooden; vastzetten, klinken; kem&tïjan, door den dood bezocht zijn; bestorven zijn (to be bereaved); een sterfgeval hebben; k. angin, door windstilte overvallen; tertawa-3 teniati- matïjan, zich dood lachen; mati-S, ten volle. ^mj\^ mateng^ batav. (jav., T.), rijp, gaar. — [B.]. /♦ö>w^ matan, verb. van ^^. AJi\yO, z. mentah. <XJi*\w^ matoll, bij voortduring naar dezet/de richting gekeerd; bij voortduring naar hetzelfde doel strevend; bij voortduring hetzelfde werk verrichtend. oo I. niadja, naam van een' boom, die ^ eene eetbare vrucht draagt — aegle marmelos— ; de vrucht zelve; m. kani, z. kani; m. keling, gewijz. en meer gebr. mendja keling; m. lawai, bij smtr. mandjalawai, gewijz. en meer gebr. m^n- dj al awai, zijn de. namen van boomen, welker vruchten in de geneeskunde gebruikt worden, madjakaja, z. onder radja. IL, naam van een zout water- schelp, III. (minder gekuischt, mandja), inïlali madjanja, dat is er, d. w. z. dat alleen is er; z. s^madja; m. kaja (bij smtr. m^djakaja, gewijz. en meer gebr. m^n- djikaja) — smtr. van m^radja-kaja — , van houten en andere, doch niet van metalen voorwerpen, die gewoonlijk of veelal uit dee- len samengesteld zijn, uit één stuk; tïjang m. k., mast, zonder steng; sïsik m. k., karetschildpad, waarvan de 15 afzonder- lijke bladen, die de schaal vormen, aaneen gegroeid zijn; zoodanige schaal, waarvoor de chineezen veel geld betalen; m^dja m. k., tafel uit één stuk; röëmah m. k. V.^^V^, men. uitspraak van madjal, maar, gemeenlijk ^U gespeld (T.). ^—\^ madjoe, batav. (jav., T.), voor- ^^ uitgaan. — [B.]. ^^bÉ. \.y^ , spelling van J^ U. ^ ^r^ V.x> madjir, batav. (jav. of soend., T.), van menschen en dieren, onvruchtbaar. y^s^ V »n madjal, bot, stomp. -X ^r^V^ madjoem, batav. (chin.), werk (oakum) om te breeuwen of kal- fateren, oakum (vgl. soend.). — [T.]. ■)(■ o- ,00 madjoeii, men. uitspraak van madjoem. — [T.]. ü s y —-- É.C!:5^ v-^ en -^^^U, Magog; afstammelin- ^ gen van Magog (z, -^^^U»^, T.). h^l 110 'C^ \^ matjaii^^ malaka (volgens Low),: ^mbatjang. — [T.]. vTSj^WO I. matjam (uit 1 Tamil, T.), soort, ^ wijze; monster, staal, proef, IL, w. Slim., zuur; bedorven van spij- zen. — [N.]. * v^ niatjaii, batav. (jav., T.), tijger, — [B.]. ^O-v *is^ X^ matjei en moetjei, w, sum., titel voor l^inders van voorname [N.]. lieden. — l\ a^ V>^. genomen, ont^iomen; ontvangen; m. m in hoe, van wien genomen enz, is, 43V^ I. madoe, wie in dezelfde belrekking van zinnelijke liefde met iemand van de andere kunne staat, als iemand anders van dezeifde kunne, dan wel die betrekking beoogt mede^minnaar of minnares; mede-echt- genoot aan denzelfden man; minnaar van iemands vrouw; minnares van iemands man; m^njamboet m., een* mede-minfiaar (als zoodanig) ontvangen, d. i. opzoeken, om met hem te vechten (bemadoe, koetai vech- ten van groote beesten, t.); m. mantjoeng, samenvoeging van twee planken^ zoodat zij eene punt vormen, zooals bv. aan eene lijst eener schilderij ; in de bouwkunde verstek — ; stereom. kant bv. van een teerling; empat bermadoe de vier, vrouwen van een* man te gader; bermadöêken töêwan péterï, eene prinses tot madoe hebben. II. (wijziging van ^diiio€), samenvoeging. III. (skr. madhoe), honig, m. kara, zijden stof met goud doorweven of gestikt, van een bijzonder patroon, inz. voor kaïn en selendang. ^OC madat (men. madat, Hindust. JJw^, T.), gepraepareerd opium, om te rooken (z. tjandoe). Öc^w<?, voortdurende toeneming; .v/o/* (materie tegenst. van vorm), artikel, alinea, paragraaf. JJ^^V/O madah, wellicht verk. vanmemadah (z. padah), gezegde, inz. in versmaat; gedicht, (in poëzie vooral gebruikt; misschien uitspraak van ^s^. T.). /.lówO plur. van iJjU. j ^^LJ(3v-/^ ^^ 5-i«il^, toren bij de moskeen, van waar den volke de uren des gebeds aangekondigd worden. V^ I. mara, vooruitgaan. II. (skr.), schade, leed; ongeluk; gevaar; m. bahaja, ongeluk; köta m., z. kota. iV^C maroe, soort plaaggeesten; fig. plaaggeest, V/O mari, plaats, waar de spreker zich bevindt; herwaarts komen. j C1>,U 111 * ^y^'*^ U iVx maret, verb. ned.. Maart, C '^ \Vi/0 marak, van een vuur opvlammen: doen opvlammen; stoken. •^ C *j \wO, z. k^marók. 25 y^ I. marah, z. amarah. IL, w. sum., een adelijk titel, veelal iemand die eenig gezag voert en cijnsbaar is. — [N.]; beter »^ (marali). L-^^ \\^ plur. van s-^Ua^ V/O f. masa, z. t^rmasa; memasa, eene uitspanning nemen: zich verlustigen; zich vermaken. II. (skr., T.), tijd; toch niet, toch wel 7iiet, immers niet; m, hamba p^rgi, ik zal toch niet weggaan; m. dj adi, dat zal immers niet gebeuren (vgl. 't jav. mangsa, T.); ook: masakan (smtr. van masa en akan), met sterkere aanwijzing van iets toekomstigs. / j^\^ masoe, soort van zeeëgel, welker stekels zeer veel pijn veroorzaken; naam van een' boom, die alleen voor brand- hout dient. ^ ( j^\^ masi en masiiig*, batav. (z. mü- seh Jav. maksih, T.), nog. — [B.]. ÖcXwL-O plur. van Js/^). ■H- jit^g wO I. masing', z. masi. II., masing-^, ieder op zich zelven; een ieder op zich zelven (oud-jav. asing, al wie, T.). L^ J Lcy L/C masak, gaar; rijp; m.urw; koken. L^ JLuü V/0 masok, ingaan, humen gaan, intreden, inkomen, binnen komen; behoor en tot iels; ra. sjaitan, door een duivel bezeten (z. k^rangsokan, T.). vAA^V^ masam (vgl. asam II), zuur, zuur ^ zijn; kemasaman, in een toestand gebracht, waarin men een zuur gezicht moet zetten. y*^j^\^ masin (z. asam II), zout, zout- achtig, zilt, ziltig. ^^wV/O maseh; bisai; 2". nog (vgl masi). y y <^*Laa^w^, viervoetig dier, voorn, schapen en / kameelen; plur., vee; kudden. c^ / AO w^> gebeurd; voorbij zijnd; over zijnd; wat gebeurd, voorbij of over is; verloopen tijd; in de gramm. prae teritum; de doode, de overledene. pV/O, maiigoe-2, verlaten in droefheid sta- ^ rend (z. ïnga-2). / M^\u< mangas, naam van een' boom. L . a_ C.V/0 mangap, den mond opengespalkl hebben (jav., T.). .)(. ^^^^JL^V/O mapak, batav. (jav. mapag, T.), feestelijk inhalen. — [B.]. d/U 112 J^ (^^3 Lo maki, schelden, uitschelden, met woorden beleedigen, ^^^ys>\^, z. makota. J \/C makar, van vrachten steenachtig. r xjsO v-/^ makas (oud-jav. akas of makas, hard, T.), van spijzen ongaar—; van vruchten hard niet rijp of murvs^ (vgl. onder k^ras, T.). ^\^ makam, z. ^U^. /♦oV^ makan, eten (nuttigen van zijn' maaltijd); van scherpe dingen indrin- gen, snijden; vsai projeclielen indringen; dragen; van visch bijten, aanbijten; van verscheiden andere dingen zich vasthechten, blijven vast zitten; pakken, vatten; van pleisters, omslagen en dergelijke trekken; amfioen inslikken ofrooken, amfioen rooken; nuttigen, genieten; drinken (vuig. en niet aan te bevelen); verteeren, invreten; zich toeëigenen; in het schaak- dam- en andere spelen slaan (nemen een stuk) ; in het kaart- spel nemen; maken; memakan, wordt zelden en niet anders, dan van spijzen gebruikt. Sommige nemen, een' vorm pakan aan, waarvan makan, als verk. van memakan, moet afgeleid worden. En in der daad vindt men daarvan in goede geschriften sporen (vgl. jav. pakan, T.); m. ampoen {ik eet uwe vergiffenis), ik smeek u om uwe vergiffenis, voor hetgeen ik zal zeggen, eene gewone spreekwijze, wanneer een onderdaan den regeerenden vorst, of diens gekozen opvolger, d. i. den T^ngkoe b^sar, den Radja möëda, den Bendahara en den T^mmengoeng, of hunne eerste gemalinnen aanspreekt. De T^ngkoe b^sar enz. bedienen zfch insgelijks van die spreekwijze, en de T^mm^nggoeng ook tegen den Bendahara, den Radja en den Tengkoe besar; m. lawan, bij het pö rok -spel den eersten en tweeden keer misgegooid hebbende, bij den derden keer raken; pdêlau ïtoe dimakan ajer, dat eiland watert; m. diri {zich zelf verteeren) , verliggen (door liggen bederven); m. g a dj i , loon trekken; m. tcëlang, te veel werk van iemand verlangen, zijn werk niet y ^vviohi^w en dat anderen overlaten; m. darah, zijn bloed vreten; m. hati, zich stil ergeren; makanan söërat, geschenk, dat een brief vergezelt (onder vrienden of personen van gelijken rang); semakan pelöêroe, zoover een kogel draagt of nog indringt. /«p V/O makin, bijvoegsel, bijmengsel [bv. zand bij kalk] ; meer gebr. in de beteekenis van zooveel te meer of eerder, des te meer of eerder; zooveel te meer, met een' Compar. — ; des te — , (ook: mang k in); m. lama m. bagoes, hoe langer hoe mooier; m. lama m. baïk, hoe langer /u 113 /JJwUö hoe beter; b^landja kïta pcêtoes, ons geld is op; antwoord: makin, zooveel ie meer (doelende op iets, dat reeds gezegd is) of m. söësali, zooveel te moeielijfcer, ^V./0 makaii, Macao ( por lugesche kolonie in China); böènga m., z. onder Löënga I (bl. 289, links). ^ ^j;;^ v^ (lees c:^iCw3, T.) inag^at, w. sum., zekere adelijke titel. — [N.]. iij) v^ ma^an^, van vruchten overrijp; op het punt van zuur te worden; van gistende zelfstandigheden, zooals bv. tapai op een punt tusschen suikerrfisting en wijngisting. ■H-/ pV/0 wag'el, batav., stokkerig (jav. half gaar).-[T,]. r.^V/C magdoen, vrijstaande kajuit^ of com- pagne; koekoek; kap boven eene kajuit; lantaren; m. angin, de koekoek boven een vertrek beneden deks. / jwO I. Mala (skr., T.), onrein; van geene waarde, gering; euvel, kwaad; kwaal, onheil, ramp; m. pataka, z. petaka (alwaar de betekenis niet juist is opgegeven; mala pataka, is uit ^t oud-jav. en beteekent rfew toestand, waar 171 men ten gevolge van een vloek verkeert, meestal een dierlijke of monsterachtige gedaante, waaruit men door den dood verlost moet worden, T.). IL, geurloos, MAL.-NBBERL. WOORDENBOEK; DEBIi III. \\^ maloe, beschaamd; bescheiden; zedig; ontzag hebbend; schande, hoon, smaad; zich schamen; mengemalöèï, beschaamd zijn voor iets; ontzag hebben voor iels; opzien tegen iets (zoo de vormen meng^malöëï en m^ngetaköëti, die in 'i passif k^malöêï, k^taköëti vertoonen, ook in 't Riowsch bestaan, dan is het zonderling, dat v. d. W. m^ng^dijami, m^ng^loepaï, mQngQma- scêki enz. niet opgeeft, T.). , \\^, have, bezitting, goederen; kapitaal; ' m. samit dan natik, levenlooze en levende goederen. j \./C mali, ook wel malai (Tamil, T.), snoer van bloemen, kralen, edelgesteenten enz. (z. roembai); mali-S, naam van een* boom, die op de bergen groeit en toendjang heeft; m. b^rdcêri, een bijzondere soort; tali-mali (niet ingevuld, doch z. onder tali, T.). J V/^ malar, bij voortduring , gedurig ; steeds; aj^r m. döêwa d^ppa, het water is bij voortduring twee vadem diep. / jgsüV/O malas (batav. mal^s, T.), lui, traag, vadzig, loom, lusteloos, onlus- tig; kajoe m., naam van een' boom, die ])ijzonder goed brandhout levert; pemalas, luiaard. / j^\^ mails, van vocht verschaald; van kleuren verbleekt, 8 ^u 114 H^ iJV/0 I. malang* (oorspv. beteekenis: dwars in den weg gelegen^ dwarshoomende; z. m öë dj oer, T.), tegenspoed, ongelukkige uitkomst; van cene handeling, zooals I)v. een schot, een gooi met (lol)belsleenen, het uitkomen met eene kaart, een gang, eene reis en dergelijke missen van een doel, dan wel de ontmoeting van een ongeluk ol' iets onaange- naam ten gevolge hebbend; tegenvallend, tegenloopend; van een' persoon ongelukkig [zooals hv. een geneesheer, dien vele zieken sterven]; tegenspoed (niet ongeluk, dat iemand overkomt); lebai m., z. kadoek. IL, enkele klip boven water (hij lioog ' water kan zij evenwel even onderloopen), wanneer zij eenigszins lang is. ijoo maloeng', naam van een" zeer grooten zoet- en zoutwater-paling. iJv«/C maling' (zelden) = pentjöêrl (jav., T.); pintoe m., dievepoortje, achlerdeur \oor de vrouwen. t^^^Jv^ malap, van een vuur klein; smeidend; van een werk langzaam vooruitgaand, niet vorderend. L, x LJwO malok, groote soort vliegende kat. Liis-.Jv/0 malik, verb. van C-^Uii^^. LLa-JV^^» bezittend; bezitter, heer; koning; ^ naam van den engel, die over de hel gesteld is; m. ihn éns, naam van den stichter der secte der Malakieten (Malakïj), eener der vier hoofdsecten der sunnieten; CS^\A] de koning bij uitnemendheid, d. i. God; CJ^!U!^Aju:, mannelijke eigenn. ..S^\yO maiig'aii, vrij algemeene verb. van manikam in den eigenn. Djöhor Manikam. /-5ssJV^ maligw (uit 't Tamil, T.) en malïg'ai (de schrijfwijs maha-li- gai of mahalïgai is onzin), vorstelijke woning, paleis; gedeelte van een paleis waar de slaapvertrekken zijn, O Vv^ malam, 7iacht, nacht van den dag, ^ die er op volgt; semalam, een nacht, een nacht geleden, gisteren; m. chamis (nacht van donderdag), van woensdag op donderdag; m. hari, ^snachts, bij nacht; m. tadi, de pas verleden nacht, van nacht; m. semalam, de nacht, voorafgaande den dag van gisteren; m. kemaren, de nacht, voorafgaande den dag van eergisteren; ma- lamken, over nacht laten slaan, hv. melk; semalaman, zoolang als de nacht duurt (duurde), d. i. den ganschen nacht; semalam- malaman, dengeheelen, ganschen nacht, — * batav., m. baïk, goeden avond, goeden nacht; scêrat m. b., testament (beide uit- drukkingen zijn vermakelijke blijken van de Europesche beschaving, T.). — [B.]. ^, maloem, naam van een* zoutwater- isch. ^u 115 i.jU r ÜV/c malim, z. ^^; malim-datan: ^ mafindanau. /♦ J w^ malan, eenigszins bedwelmd; bevangen. ^aJV^ malah, batav. (jav.), malahan, in tegendeel; zooveel ie meer, — [B.], /-JV/0 I. malai, z. mali. II., naam van een' boom, die eene zachte eetbare vrucht draagt, die met zout gegeten wordt. ,V/C mama (en mamak), oom of moei van vaders of van moeders zijde (de vorst bedient zich van dat woord dikwerf tegen oude ombtenaren, ook uit den minderen stand). — * koet., vader (uit een vroeger ama-^, a m a nog in 'i bat. vader betee- kenende.~.[T.]. \^^^y^\^ mamat, verb. van s.^:^^, i^V/C mamang^, onduidelijke gewaarwor- dingen hebbend; verbijsterd, in de war, onrustig, bevreesd, — [N.]. i/Ov./O mamoeii«f, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. ^.^,JL^\^ mamak^ z. mama. L JL ooo mamik, al eenigszins van smaak veranderd, ■X- woV*^ mamam, batav., soort slinger- )S plant. ~ [E.], !>l y >% ^w^, gewond tot op hei hersenvlies; tot op het hersenvlies dringend (van een wonde); voorgegaan, voorn, door den imam in het gebed. c ^<^ A.^V/Cj fem. van ^^U, wond, die tot op het hersenvlies dringt. /.j ft.y^w<? vertrouwd; standvastig, op wien men vertrouwen kan. <K/o\^ mamah, kauwen, ( w-O wC mamai , van ouderdom kindsch.. ..jV/0 mana, onbepaalde plaats; wat; welke, welk; wat voor; hoe; dlmana, ivaar; kemana, werwaarts; m. kata ^adali, wat het gebruik zegt; rtêmah m., tvelk huis? hi^ m., wanneer; ra. boleh, hoe kan het? ^^n% mana, wie, wat; welke enz,; jang mana ditoendjoekk^n, wie [oï w^i) aangewezen wordt; j. m, hendak dibiênoh? welke moet gedood wm^den? dimaiia-^, waar ook; kemana-3, iverwaarts ook; mana-3 pereii- tah, wat ook de bevelen zijn mogen ;miim\iei\ (mana en akan), vraagwoord, waarin een twijfel ligt wat zou het?; m. dapat, hoe is het te verkrijgen? (het is immers niet te verkrijgen); hoe is het mogelijk? (het is immers niet mogelijk). / .jV^ I. mani — verb. ^x^ — , doch zonder bepaling verstaat men er het mannelijke zaad onder; m. gadjah, teelvoeht van den olifant; versteening daarvan, dien men een tijd lang in olie laat staan, welke olie 8* u^ iUo 116 ^ alsdan op het een of ander voorwerp gestreken wordt. Dat voorwerp^ bv. een zakdoek, een kleed, iemand van de andere kunne in handen gespeeld zou liefde verwek- ken voor den persoon die het voorwerp bestreken heeft; m. nianoeslja, mannelijk ieelvockt, — Ingewreven is bet een voortref- felijk middel tegen de kedal; memantjar ni., zaad schieten, II. (skr. mani;vgl manik, T.),niani-3, soort van knoppen, voor sieraad van touwen, waarmede iets, bv, een ligmatje met kussens (portatief bed) dichtgebonden wordt. — ^batav. (jav., T.), kralen. — [B.]. r NJsK>V^ manis, zoet, zacht, minzaam; vriendelijk; liefelijk, bevallig, aan- vallig, innemend, manisan, honig (eene gewijz. verk. in de taal der geneesheeren is nêsan. — ^fbatav,, manisan, confituren.— [B.]; pemanis, wat aanvalUg doet zijn, hy. kuiltjes in de wangen, een kneveltje; wat iets pikant maakt (van taal of spijzen); ivat aan spijzen een^ haut gout geeft, zooals bv. de b^latjan, drooge visch en dergelijke, aan indische spijzen (z. r^ntjah); p. möêka, toovermiddel, waardoor aanvalligheid van het gelaat verkregen wordt; p. hdh'siS^, wat de taal (rede) zoet enz. maakt; taal {rede) tooi. /ww.>V^ maiioesjïja (skr. manoesija), y mensch. c ^\^ , weigerend; verhinderen, verdedigen; met plur. «iil^, hinderpaal, verhin- dering. i^ Ü«>V^ , manoek-2, naam van een' boom. LLX^Vy^O manik (vgl. mani II., T.), koraal (rond l)alletje met een gat er in). ^ manikam, robijn; edelgesteente. ^*o\./C manan, verb. van ^llcJItyjr. ^>V.y<^ manau, naam eene soort van rotting (bat. mallo en maldo, T.). Deze rottingsoort is zeer lang en wordt gebruikt, om daarmede wegen en rivieren af te sluiten, dat is als ga war- 2 te dienen. Van daar ook : al wat over een* weg of rivier gespannen is, om den doorgang te beletten; spannen van eene m. over een' weg of rivier; slaan met een eind m. ^\/C manali, achtenswaardig, vereerens- waardig; in waarde te houden; wat achtenswaardig enz. is, erfstuk, reliquie. Lf y\/C manai, wit van bleekheid, bleeker dan bleek. J> V/0 maoe en, minder goed, malioe, willen (den wil hebben), gelieven; moeten, moeten geschieden, noodzakelijk zijn; willen, willen hebben, verlangen, begeer en, beoogen; betee- kenen; conj., maar dan herhaald hetzij — of (vgl. h^nda\(); ta m. akoe, ik wil niet; m. I^U 117 lS^ h^djan^ het wil regenen; itöêlah maoêiija, dat moet geschieden (is noodzakelijk), dat is zijn hegeeren; niaOêkah barang itoe? wilt gij dat goed hebben? maoe kaja m. mcskin, hetzij rijk, of arm. )^\-/0, z. mawas. \^Uo I. mawar (ar. J^^ U, T.), roos, de bloem zoowel, als de struik; pöhon m., rozestruik, rozeboom; ba3ngf7 m., roos; ajer mawar, rozeivaler; böênga a. m. [rozewater-hloem) , roos, IL, z. tawar II (LI. 336 rechls). ^) S ^v/0 (U en >h^), wat achter of aan geene zijde is, /j^êX^ mawas, ook mawa, soort slin- geraap (men.: de örang cètan; bal. waar ook maos; vgl. majas; ook Abdoellab in zijn levensbeschrijving bl, 85 en Newbold, die beiden op Malaka bekend waren, geeft de- zelfde beteekenis op als het woord in ^t Men. heeft; Riouw is dan ook geen plaats, om zulke dieren te leeren kennen; in 'i hands, van V. d. W. stond ook Pijnappers gissing ^h3 ofschoon hij zelf jJb* opgeeft, T.). Q §\^ I. maoeiig, versch ruikend, zooals ^^ bv. bladeren, gras. IL, maungan, malión<^an, batav. (bal. oöng, padde stoel, T.), beschimmeld. — [B.]. ^ ( 5 ^L^ Maoek, koet., = inabok (zoowel ten gevolge van pinang als van arak).-[T.]. 'S' y cSj^' w y J lS^^ en >^U, verblijfplaats, woning, (_C#)V^, ivaterig, waterrijk, 25V../0 miïlia, naam van een' boom^ welks bladeren als groente gegeten worden; kauwt men die bladeren, dan worden zij bitter. jjV^ malioe, z. maoe. ,^\^, schrander, kundig; memahirken, zich kundigheid verwerven in iets, voorn, door oefening. iAv.^0 malianj, naam van een' boom. C_.a£6V.^ mahap, verb. van uJlI^. . kxbV^ mahal, duur, hoog in prijs, schaar sch; zeldzaam (men. ook: moeijelijk, z. möêrah, T.). ^ >£6\./0 mahim, w. sum., zwaart (?), — [N.]. AxiöV/O, eigenschap natuur, wezen, y /CV^ I. maja (zelden), bedrog; misleiding, begoocheling , schijn, schim (is skr., T.). IL, verstand, zelfbewustzijn (z, soema- ngal). % /CV^ plur. van LU. u 118 .lu ^j^^V^ niajat en niajit, verb. van 0x0. S A> wO> honderd; getal honderd; met plur.i4L>ll«, in het decimaal-stelsel, honderdtal. 25 C\o wC 6ïi ï tU^, ^a/e/, me^ spijzeti, bedekt; spijs, maal (z. mêdjah). ^ >V ,v) major — verb. ned. — , majoor, ^ f KK>H>\^ majas, N. kust Borneo: mawas (orang oetan). — [T.]. y y yo\/^ I» majang, snijden in de lengte aan dun- ne schijven, bv. uien (vlg, lajang, T.). II., aarvormige bhesem van palmen; aar; m. m^ngcërai, z. onder gadjah (en o. ogam, T.). *III., w, sum., moeielijkheden (= scé- sah). — [N.]. jiL>\w/0 majoeiig', naam van een* zeer langen zoutwater-visch. — ^fbatav., ook ma- njoeng. — [H.]. o iuV.^ mdjoeng, U en joeng (het eerste w^oord van zekeren zang), troep dansers en danseressen, die een zekeren dans uitvoeren, oorspronkelijk te huis hehoo- rende in de bovenlanden van K^lanlan en T^rangganoe. t>V.ii> Vi^ majapada (verb. van madhjapada, T.), de aarde (in bik. en poëzie). , )iV/0 I. maïl, verb. van Ja&.<j^). IL, dichtgesoldeerd doosje van zilver of goud, waarin too ver middelen en op de heup gedragen. ■¥r y*ó><Ji)<^/<^ maïlatkan, w. sum., onge- hoorzaam zijn; iets weigeren, — [N.]; m ah i lak, uit den weg gaan; onwillig zijn; mahilakkan, iets ontwijken (T.). v«>wo majam, z. a m as 1« /♦oV/C maïn, spelen; zich vermaken; boer- ten, kortswijlen; iets vertoonen, zich houden voor iets; bv. voor dom; m. bodoh, zich dom houden, niet meenen; spelen met iets, bv. eene pop; spelen (een spel of een instrument); bespelen; m. moêda, va» ongehuwde, inz. jonge lieden van beiderlei kunne ongeoorloofden omgang met elkander hebben; m. gïla, opzettelijk verkeerde dingen doen, iemand voor den gek houden; m. mata, lonken toewerpen (b^rmaïn mata. T.); m. s^ndjata, schermen; pe- main angin, waker (mar.); permainan, vermaking, spel, vermaak; boert, kortswijl, -x^ ^-> v^ manjar, naam van een' vogel (hier staat niet, aan wien dit woord is ontleend; jav., batav. en soend. := t^mpoe- wa, T.). ■K i— > WO manjoeng, z. majoeng -jp^V-A/O, voor iedereen (van eene zaak); ^ onver schlillig (van eene zaak of han- deling); onverschillige zaak of handeling. h>.[io 119 y y!> <Xj5ïfc.\wC*C , — fem. van -^U^^ gemeen goed, waarop ieder recht heeft; zaak zon- der meester (res nuUius); — onverschillige en daarom ongeoorloofde zaken of handelingen; geoorloofde genoegens en vermakelijkheden, e *^ A-/"^V ^^ plur. van ^ll<. Ci^^.C^w^j rfi5/9w/érewrf of discuterend, om naar de waarheid te vorschen. (J>^.^^Va/0 phir. van C^s^x<. 