Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
12. Oelar-ajer K. 15. Oelar-laut K. 14. Oelar-djimor K. 15. Oelar-gadoeng K. (Dendrophis picta). Е 16. Penjoe К. (ol Penjoe-betoel К.) (Chelonia). Komt niet zeldaaa ` di (1) Volgens den Heer Korzewiss komt op de Kangean-eilanden (ten 0. | Madura) eveneens een buitengewoon groot aantal van de vegillige Ой | doeduk (wellicht de op Karimon-djawa algemeene doedak- krawang) voot: — 119 voor in de zee rondom deze eilanden. Van deze soort wordt de beste qualiteit karet (schildpad) voor den handel verkregen. 17. Penjoe-pendok К. (Chelonia). Komt hier thans algemeener voor dan de vorige soort. Het schild heeft echter minder waarde. Met de vorige species wordt deze soms door de tripang- visschers (zie hieronder) met de harpoen gevangen. Vergiftige landslangen worden alleen op de twee grootste eilanden (P. Kar. djawa en P. Kamoedjan) gevonden. De op enkele der andere eilanden (Р. Parang, Р. Genting, enz.) voorkomende soorten, als djimor, gadoeng, enz. zijn geheel onschadelijk. Het behoeft echter wel nauwelijks vermelding , dat de bovenstaande lijst slechts een zeer onvolledig over- zieht der reptielen dezer eilanden bevat. Alleen No. 6, 7, 9 en 15 zijn door mij waargenomen geworden. Пе overige namen zijn mij door de eilanders medegedeeld. IV. Амриівіёх. Een enkele Kodok К. (Rana tigrina , №. 567 Z.) welke slechts op P. Karimon-djawa , P. Kamoedjan, P. Parang, P. Genting en P. Bengkoewang in de rawa’s gevonden wordt, vertegenwoordigt in dezen archipel, naar het schijnt, de ge- heele orde der amphibién. V. Visscuen. Hier moet ik mij bepalen tot een opsomming der belangrijkste soorten, en moet volstaan met de inlandsche namen, daar mij de wetenschappelijke meestal geheel onbe- kend zijn. | 1. Jkan-Djoewi K. In Vrsspe wordt aldus een soort van koppootig weekdier genoemd, terwijl op deze eilanden en op de noordkust van Djapara de naam djoewi algemeen gegeven wordt aan een kleinen visch, die systematisch wellicht tot de Physostomi behoort. en welke vooral op de kandas- strooken dezer eilanden in groote scholen gevonden wordt. Men vangt hem met een fijn werpnet (djala K.) het geheele jaar door, met uitzondering van December. Januari en Februari. Als bron van inkomsten is deze visch voor deze eilanden van veel belang. 120 2. Ikan-tumbak К. Met een bamboehengelstok (pantjin doedoel K.) en met ikan-djoewi of met grila (een soort w kleine zoogenaamde inktvisch , een Octopus?) vangt men dez 5--4 4. М. langen, zeer smakelijken visch. Alleen gedure Januari, Februari en Maart heeft deze visscherij plaats. 5. Ikan-montjong К. Deze visch wordt met een gevangen, waaraan beneden een stuk lood en een koperen haak bevestigd zijn (pantjing-ladoeng K.). Als aas dienen de hals- veeren van kippen of zelden ikan-djoewi. Vooral van Juni LE November wordt deze visscherij uitgeoefend. G Ikan-tongkol Ке. 5. Ikan-banbangan K., 6. Ikan-tambak-waroe К. 7. Ikan-tenggiri K., en x 8. than aloe-aloe K., worden alle met een pantjing gevange | gedurende dezelfde maanden als №. 5. Deze soorten bezille alle een zeer smakelijk vleesch. 2%; Ikan-pare К. (rog) еп B 10. Ikan-tjoetjoek К. (haai) worden beide met een steek- peil (/oembak К.) op de kandasstrook der eilanden veelvuldig gevangen. Deze wijze van visschen is niet aan een bepaalden tijd van het jaar gebonden. 11. fan- hlunale К. en 2 12. Ikan-bandeng К. worden met een soort van schakes (daring K.) gevangen. Natuurlijk kan deze visscherij allen op de kandasstrooken plaats hebben. | 15. Цанев K (Clarias punctatus’). Terwijl al ын reeds opgenoemde visschen in zee gevonden worden, komt de lélé alleen in zoetwater voor, en wel in dezen archipel in él rivier (kalilelé), welke op het hoofdeiland gelegen is. Volgen de eilanders zou dit de eenige zoetwatervisch van de Karimo djawa-eilanden zijn, en zou deze soort een weinig verschille! van de javaansche soort (№. 367 E.). Deze visch wordt met toebak van Karimon-djawa of val Makasser gevangen. г. Ї5 , 121 VI. ANDERE DIERGROEPEN. Terwijl wij bij de beschrijving der gewervelde dieren elke klasse afzonderlijk behandelden, zullen wij ons hier slechts tot de beschouwing van enkele bijzonder nuttige of schadelijke dieren bepalen. Van de geheele groep der geleedpootigen (Arthropoda) zullen wij alleen de schadelijke kewangwoeng К. (Insecta) en koto К. (Crustacea), van de groote groep der weekdieren (Mollusca) de kima K., en van de groep der stekelhuidigen (Echinodermata) de fripang К. nader beschouwen, De overige groepen gaan wij met stilzwijgen voorbij. 1. Kewangwoeng К. Deze naam wordt gegeven aan een neus- hoorntor (Dynastida?), welke in dezen arehipel zeer groote schade veroorzaakt aan de kalapa-aanplantingen. Op den vasten wal van Java, o. a. in Djapara, komt deze tor ook voor, doch schijnt dáár niet zulke groote verwoestingen aan te richten. De kewangwoeng doorboort den jeugdigen top (vegetatie-top) van den kalapaboom, en doodt hierdoor den boom. Zij houden zieh soms in grooten getale in één zoo’n top op. Zoo verza- melde ik tijdens mijn verblijf op deze eilanden uit een en- kelen top een zestal van deze kevers. De larven houden, volgens mededeeling der inlanders, in den grond verblijf. Een aangetaste boom is gemakkelijk aan de verdroogde slap neer- hangende bladeren te herkennen. De boeroeng-gaga (Corvus macrorhynchus) en de boeroeng- enka (С. enca), twee op Java algemeen voorkomende vogels, welke op de Karimon-djawa-eilanden ontbreken, worden als vijanden van deze torren beschouwd. 2. Kolo К. (Brachyura). In Roorva heb ik dit woord niet kunnen vinden. Deze groote strandbewonende krabsoort komt op al de koraal-eilanden algemeen voor: op enkele eilanden, zooals P. Mendjangan-besar en P. Mendjangan-ketjil , zoomede op P. Kembar komen deze dieren in buitengewoon groot aantal voor; en hier is de bodem zoo vol holen van deze diereu, dat men slechts met groote omzichtigheid kan wandelen. De Koto voedt zich gaarne met de jonge kolven van djagoeng , waardoor hij soms voor den landbouw schadelijk wordt. 122 5. Кіта К. (Tridacna gigas’). Dit is het grootste va schelpdieren; soms vindt men schelpen van meer dan twee in middellijn. Dit weekdier, dat uiterlijk veel op een reusacht oester gelijkt en dat algemeen is aan de kusten van Java andere eilanden van den 0. 1. archipel, komt zeer veely in de zee van de Karimon-djawa-eilanden voor. Tamelijk kima wordt van Karimon-djawa naar Java uitgevoerd. Het visschen word echter meestal tegelijk met het tripang-zoeke daan. Daartoe gaan meestal 2 personen te zamen ; de een гоё! duwt de sampan over de kandasstrook zacht voorwaarts, te de ander vooraan zit met een gantol-kima K., dat is een h harpoen, die beneden van een houten knop voorzien is. 200 hij een kima ziet (hetgeen gemakkélijk is, daar het wate prachtig helder is en de grond uit wit koraalzand best | steekt hij den gantol-kima in de geopende schel Onmiddellijk sluit zich deze laatste nu. en wel zoo vast, de visscher het dier kan ophalen zonder gevaar te loo dat het zal loslaten. Om te voorkomen. dat de houten stok bij het ophalen van zeer zware exemplaren (soms een paar centenaar zwaar) breekt, is de houten knop los aan dens bevestigd, en de eerste met een touw verbonden, dat de scher in de hand houdt. Zoodra nu een groot exemplaar gehaald wordt, laat de knop van den steel los door de тууаа en wordt alleen het touw gebruikt. Door den houten knop № de schelp meteen geopend en nu kunnen de beide sluilsp met den gebruikelijken golok (kapmes) doorgesneden worded: Het dier wordt er dan geheel uitgehaald, en de schelp me weggeworpen. Alleen zeer groote schelpen worden soms: waterbekkens gebezigd. Het inwendige nu wordt in de? gedroogd en dan legen 1 gulden de 100 stuks op de! aan Chineezen (er wonen thans 9 Chineezen іп dezen archi} verkocht, welke dit door hen zeer gezochte voedsel onde naam kima in Semarang verkoopen. — Opzettelijk was ik wat uitvoerig, omdat hetgeen Vern in Java deel Г pag. daarover mededeelt. in enkele opzichten afwijkt van he 125 op deze eilanden door mij waargenomen werd. Het is hier wellicht de plaats om aan te teekenen, dat paarlen in dezen archipel wel gevonden worden, doch te zeldzaam, dan dat de _ parelvisscherij hier (zooals op vele andere koraal-eilanden) een middel van bestaan zoude kunnen zijn. ? 4. Tripang К. (Klasse der Holothuroidea en wel o. ш. vooral: Holothuria atra. H. vagabunda. H. impatiens en Stihopus variegatus). Dit dier heeft den vorm van een kom- kommer en wordt daarom in het hollandsch zeekomkommer, in het Engelsch seacucumber genoemd. Tripang is de chineesche benaming. welke in den 0. I. archipel burgerrecht verkregen heeft. Dit dier (verscheiden soorten) komt volgens Dana overal aan de kusten van koraal-eilanden voor. In de zee van den Karimon-djawa-archipel komt de tripang zeer veel- vuldig voor en vormt de tripang-visscherij een belangrijke tak van bestaan voor de bevolking dezer eilanden. Jaarlijks worden groote hoeveelheden naar Java verzonden (zie het Verslag van den Resident van Djapara). — De inlandsche namen der op de Karimon-djawa-eilanden voorkomende soor- ten laat ik hieronder volgen, gerangschikt naar de qualiteit : (ripang-merah, levend roodachtig, en tripang-gosok levend wit gekleurd: verder tripang-nanas met doornachtige uitwassen, Iripang-itam , welke levend geheel zwart is, en fripeng-poeloet, die levend vele wratvormige verhevenheden op de huid vertoont en bij verwonding veel slijm afscheidt (vandaar deze naam). Deze zes soorten worden te zamen, onder den algemeenen naam fripang, іп den handel gebracht. Drie andere soorten, de katjang-goréng, de olor-olor en de djepon hebben minder handelswaarde en worden onder den collectiefnaam olor-olor verkocht. Een picol tripang (bovengenoemde 6 soorten) bevat ongeveer 1000 stuks van de grootere of 1250 stuks van de kleinere soorten, en kost op de negri (Aarimon-djawa) 50 gul- den. De picol olor-olor (de drie genoemde soorten) bevat on- geveer 2000 stuks, en kost op de negri slechts 10 gulden. Het aantal en het gewicht hebben hier natuurlijk betrekking 124 ‚ор gedroogde exemplaren. De vangst geschiedt op deze eiland op eenigszins andere wijze dan dit door Veta voor den га wal van Java beschreven is. Hier toch wordt de tripang | olor-olor) met een tweetandigen steekpijl met ijzeren pun van de sampan uit, gevangen. Dit werktuig heet hier (ron Hoofdzakelijk wordt deze visscherij bij nacht met obors uitg oefend, daar de tripangs dan, volgens mededeeling der inland gewoonlijk niet meer geheel onder het koraalzand vers liggen, zooals des daags meestal het geval is. De heste van het jaar hiervoor is de pantja-roeba , omdat het meestal stille zee is. De naam pantja-roeba komt van ри dat vijf, en roeba, dat vallen, invallen beteekent; Рана nu wil zeggen de tijd, wanneer de »wind” van 5 ka komt, m. а. w. wanneer er veranderlijke winden en met windstillen heerschen. Пе tripang wordt bij de tehuiske onmiddellijk opengesneden, gekookt, daarna in de zon op bam rasters gedroogd, en hierop aan de markt gebracht. ei 5. Koralen. г De rifbouwende koralen dezer eilanden moet ik met stil zwijgen voorbijgaan, omdat mij van geen der vormen | wetenschappelijke namen bekend waren. De door mij medegebrachte exemplaren bleken alle de gew rifkoralen te zijn, die op alle eilanden in de Java-zeé vo komen, nam.: een groot aantal soorten van Madrepora verder eenige verlegenwoordigers van de geslachten Pavol Millepora, Tubipora, Orculina, Stylophora en Astrea. m P m. iM H У. GEOLOGIE. (Collectie G.) De hierbij gevoegde kaart. op schaal van 1: 100.000, ver- kleind naar de zeekaart op 1: 62.000, is door mij geologisch bewerkt naar de op de verschillende eilanden verzamelde gesteentemonsters. Dr. VERBEEK, de Chef der geologische op- neming van Java, had de goedheid die monsters door te zien, en mij de hierbij gaande gesteentelijst toe te zenden. De vindplaatsen van die gesteenten zijn op de kaart met de cijfers | tot 49 der gesteentelijst aangegeven. S 1. Litteratuur over de geologie van de Karimon-djawa- eilanden. Een geologische beschrijving van den Karimon-djawa-archipel bestaat, voor zoover mij bekend is, niet ('). Alleen vinden Wij een paar woorden hieraan gewijd in Уюхенонх Java deel 1 pag. 156 en 157 еп in deel IV pag. 11, en in Mr. J. P. Merman, Tijdschr. van Taal- Land- en Volkenkunde in N. I. 1885 (Verslag van den Resident van Djapara over een dienstreis naar de Karimon-djawa-eilanden). Volledigheidshalve laat ik hier de woorden van Јохєнонх letterlijk volgen. In Java deel I pag. 156 en 157 komt het volgende voor: »Twee verheflingszonen , die over een uitgestrektheid van ruim 25 lengtegraden (de zuide- "like verheffingszone strekt zich uit van de piek van Prinsen- veiland, P. Tanah itam, ten minste tot aan P. Sermata , terwijl de en 6) Het in vax рев Lrra’s Ned, Ind. pag. 103 gezegde heeft niets met de Karimon-djawa-eilanden uit te staan, omdat dáár slechts van de Riouw'sche Karimon-eilanden sprake is. 126 »noordelijke zone van Poeloe Rekata tot den G. Api, — » Wetter, voortloopt) evenwijdig ten opzichte van elkander voort- »loopen, en haar karakter onveranderlijk blijven behouden, 5 »doen zich duidelijk aan het oog voor; ja, het parallelismus, | »dat wij opmerken in de ligging der eilanden Karimon- djawa, | »Loebok en der Saleijer-eilanden, met betrekking tot de lengte- »as van Java, doet de veronderstelling geboren worden, 1 „er nog een derde, meer noordelijk gelegen verheffingslijn „bestaat, welke onder den spiegel der zee ligt.” En in deel IV pag. 11: Naar het schijnt, maakt slechts een enkele „berg, de Goenoeng Moerija op Java, een uitzondering ор „regel: dat niet slechts aan ééne , namelijk aan de zuidzijde , »tiair land vóór de vulkanen i is gelegen , maar dat zulks insgelijks | saan de andere d. i. aan de noordzijde het geval is (!). Deze | »vulkaan toch ligt een en al buiten de rij der overige vum »bergen; daarenboven maakt hij slechts schijnbaar een uitzon- „dering op den algemeenen regel, dewijl de eilanden Karimon | »djawa, welke noordwaarts ervan zijn gelegen, zonder twijfel »uit tertiair land bestaan, еп een derde eruplieve ver heffings | »strook aanduiden, die in oostelijke richting, naar de zijd | »van het m Bawéan ligt, en eine nog met "2 »bedekt is.’ i De hierboven geciteerde woorden van den genialen natuurol derzoeker zijn voor Saleijer door Zo teen (Nat. Tijdschr. v. N. 1. deel XIII 1857 pag. 516 noot 15), voor Bawéan onlang door Dn. VERBEEK (Verslag van het Mijnwezen over het twee kwartaal van 1886, voorkomende in de Java-courant van # Augustus 1886) en voor de Karimon-djawa-eilanden door nu onlangs door mij gevonden jong-eruptieve gesteenten bevest (1) Ter loops wil ik hier aanteekenen, dat onlangs door mij van tot heden aan de wetenschap onbekende tertiair aan den noordelijken ш! van den Moerija (in het bosch Ngarengan in de residentie Парага uitgebreide collectie fossielen met een geologisch schetskaartje, enz Prof. Martın te Leiden is verzonden geworden, die mij beloofde materiaal spoedig te zullen bewerken. 127 of ten minste hoogstwaarschijnlijk gemaakt. Van tertiaire ge- steenten echter heb ik op de Karimon-djawa-eilanden nergens sporen kunnen ontdekken. Verder behooren hier nog genoemd te worden de onderzoe- kingen der mijningenieurs op Bangka, gepubliceerd in het Jaar- boek van het Mijnwezen іп N. I. en van Dr. Poszwırz in het Nat. Tijdschr. van N. I. deel XLIV, pag. 102—108 en pag. 162—174 en deel XLV pag. 152—155. Het is mij toch ge- bleken, dat er een groote overeenkomst bestaat tusschen de geologische gesteldheid van Bangka en enkele der Karimon-djawa eilanden, vooral met het hoofdeiland Karimon-djawa en P. Ka- moedjan, zoodat zich onwillekeurig aan mij de veronderstelling opdringt, dat ook op deze eilanden, en met name wellicht op het hoofdeiland, sporen van tin zullen gevonden worden. Het grootste rivierdal is dat van de Кай Lèlè; ale andere zijn van zeer weinig belang door hunne geringe uitgestrektheid, zoodat eene eventueele ontdekking van tin hier waarschijnlijk meer van wetenschappelijk, dan van praktisch belang zou zijn. § 2. Gesteenten. Kwartsieten ‚ kwartsietconglomeraten , kwartszandsteenen en klei- schiefers, meest met kwartsgangen , schijnen bijna geheel de eilanden Karimon-djawa , Kamoedjan , Goendoel , Batoe en Mritjan samen te stellen. Verder werden deze gesteenten nog aange- troffen aan de zuidpunt van P. Mendjangan-besar en de noordpunt van P. Bengkoewang. Versteeningen werden in deze formatie nergens gevonden. Dezelfde gesteenten zijn bekend van de Wester-afdeeling van Borneo, van Bangka en Billiton en van Sumatra. : Jong-eruptieve gesteenten (bazalt) heb ik aangetroflen op Р. P arang, P. Gembar, P. Njamok, en P. Genting. Op het eerst- en het laatstgenoemde eiland vormen zij heuvelruggen en enkele meer geisoleerde toppen. Kratervorm was hier echter nergens meer te herkennen. Evenmin werden sporen van tegenwoor- dige vulkanische verschijnselen waargenomen. 128 Uit recente gesteenten (koraalkalk en schelpzand) zijn de me я kleinere eilanden opgebouwd. Zoo bestaan hieruit P. Tied Г. Р. Pi Р: Р. Sintok, P. Tengah, Menjawahan , Krakal ketjil , Parang, P. Njamok P. Kembar, djangan besar, en P. Genting voor een zeer grooi deel ue d en P. jongere gesteenten bestaan. * 22 m = LIJST DER VERZAMELDE GESTEENTEN. Vindplaats. 1. Poeloe Beugkoewang. Noordpunt van het eiland, 5 meter boven zee. II. Poeloe Goendoel. Top van het eiland, onge- (Veer 29 meter hoog. Als №. 2. Ш. Poeloe hamoedjan. Nabij de pondok aan den Legon Kamoedjan , boven zee. Nabij N°. 3. iets meer land- waarts, + 5 meter boven zee. Aan het strand van de Oedjoeng Lemoe: de lagen val- len met 65° naar ММО. in. 5 meter Р. Ке, P. Sambangan. Tjemara ketjil, P. Tjemara besar, P. Klejang, P. Boeroeng, P. Kombang, P. Karang. Mendjangan P: Pe P. Krakal bes деи geheel; ы. à P. Bengkoewang, P. Mer Benaming. а Fijn kwartsietconglomê | raat. Verweerde "— — kwartsgang, en een monster kwartsiet. 1 Lichtgrijze kleischiefer 2 | kwartsgangen en verscheiden | | stukken gangkwarts. x Kwartsiet (verweerd) е | kwartsgang. Э | Kwartsiet. Kwarisiet. N. уй 8. © 129 Vindplaats. Oedjoeng Kiowak aan het strand. Nabij N°. 7. IV. Poeloe Karimon-djawa. Op weg van de rustplaats aan den Legon Njamplongan| naar den G. Missigit (G. Kra- mat). Oever van de Kali Pasare- han, zeehoogte ongeveer 155 meter. Top G. Missigit (of Kra- Benaming. Kwartsiet. Kwartsiet. Witte kwarts, afkomstig van een gang. Fijn kwartsietconglome- raat. Fijn kwartsietconglome- mat) bij het graf. Zeehoogte| 161 meter, NW.-helling van den 6. Missigit, tusschen 5 en 50 meter zeehoogte. Pantjoeran ten N. van de negri, zeehoogte + 6 met. QI 15 | Tusschen Legon Moto en Legon Molo, aan het strand. 6. Moto, van 0 tot 374 me- ter zeehoogte. Top van den G. Moto, 374 meter hoog. Oedjoeng Kemloko aan het Strand. Аја №. 17. Ten NW. van Мо. 18, aan het strand. Ten NW. van N°. 19, aan het strand. raat (verweerde kwartsiet). Fijn kwartsietconglome- raat met kwartsgang. Zandsteen (waarschijnlijk verweerde kwartsiet). Kwartsiet met kwartsgang. Kwarts, van gangen af- komstig. Kwartsiet. Kwartsiet met witte glim- merblaadjes. Grijze kleischiefer. Kleischiefer. Zes stuks grijze kleischiefer; twee stuks fijne zandsteen (verweerde kwartsiet.) №. Vindplaats. 91| Ten NW. van №. 20, aan het strand. 99 Ten NW. van №. 21, aan het strand. 95| Als №. 22. 94| Als №. 22. 25 Als №. 22 26 Top G. Mamplong, hoog 209 meter. 27 Тор 6. ша hoog 501 meter. 28 Rug tusschen б. Alang- alang en G. Pasarehan: 540 meter zeehoogte. 29; Top 6. Pasarehan, 592 meter zeehoogte. 50 Rivier Pasarehan, N.-voet van den G. Pasarehan, 130 . [meter boven zee. 51| ZW.-voet van G. Gen- dera, zeehoogte 12 meter. 32, Nabij №. 51, zeehoogte 7 meter. V. Poeloe Batoe. 55 Verschillende monsters, tus- schen 0 еп 10 meter zeehoogte. VL Poeloe Mendjangan-besar. 54| ZO.-punt van het eiland, de z. g. 6. Mendjangan, 5| meter hoven zee. 150 Benaming. Kleischiefer. Bruinijzerertshoudende bret- се, met brokstukken kwarts Recent. Kleihoudende ьш 8 ertskorsten. Recent. 5 Bruinijzerertskorsten 2 klei. Recent. i Bruinijzerertskorsten mel : klei en ingesloten We stukken. Recent. | Kwartsiet. Kwartsiet gangkwarts. en een УК Kswartsconglomeraat. Kwartsiet. Kwartsiet. Kleischiefer. Kwartsiet. Kwartsiet (verweerd). Kwartsiet. са = Wem © 45 = oo = > 151 Vindplaats. VII. Poeloe Parang. ZW.-kust van het eiland, 2 meter hoog. Noordelijk van N°, 55. Oedjoeng Djeroekwangr. Oedjoeng Batoe-itam. Ten zuiden van N°. 58, aan het strand. Ten zuiden van aan het strand. Oedjoeng Bedoedak. УШ. Poeloe Njamok. Rm. o Oedjoeng Molak, zeehoogte 3 meter. | Тор 6. Njamok, 10 meter hoog. IX. Poeloe Genting. Oedjoeng Batoe-lor. Ten zuiden van N°. 44, klippen aan het strand. Top van den heuvelrug, in het zuiden van het eiland, 10 meter hoog. Voet G. Матрое , oostkust van het eiland. Oedjoeng Nampoe, aan het strand. Oedjoeng Batoe Kidoel aan het strand. Benaming. Onkenbaar. Wellicht ver- weerde bazalt. Onkenbaar. | Bazalt. Bazalt. Onkenbaar. Wellicht to- taal verweer- de bazalt. Onkenbaar. Onkenbaar. Onkenbaar. | Wellicht ver- Onkenbaar. | weerde bazalt. Bazalt met groote olivienen. | Bolstukken. Bazalt. kenbaar incon Wellicht ge- : | eel ver- Onkenbaar Mese = verweerd 7 Bazalt. Bazalt. 152 | be bazalten behooren, volgens mikroskopisch DEE: van Dr. Уввеек, alle tot de veldspaatbazalten, de meeste met veel olivien. Leuciet, welk mineraal in de gesteenten van Bawean zoo talrijk voorkomt, werd in de bazalten van P. m- en P. Genting nergens aangetroffen. É | Pari, 10 Januari 1887. : NASCHRIFT. Indien deze bijdrage tot nauwkeuriger kennis van een klein | deel van onzen Indischen Archipel wellicht eenige wetenschap- 3 pelijke waarde heeft, dan ben ik dit hoofdzakelijk verschuldigd | aan de hulp van Dr. Уквввек, Dr. Borek en Dr. Sum, | Aan deze allen zeg ik hier mijn welgemeenden dank. x DE SCHRIJVER. SALATIGA, 2 Mei 1888. VERSLAG VAN DE WERKZAAMHEDEN EN DEN TOESTAND DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË OVER HER JAAR 1887 UITGEBRACHT IN DE ALGEMEENE ME VAN DEN деп FEBRUARI 188 DOOR H. L. JANSSEN VAN RAAY. Voorzitter der Vereeniging. М. H Voor de tweede maal geroepen om nopens de werkzaam- heden en den toestand onzer Vereeniging verslag uit te brengen, heb ik in de eerste plaats met leedwezen te vermelden, dat tij in het laatst van het afgeloopen jaar het verlies te be- treuren had van haren Honorairen Beschermheer , den gewezen Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indie, Mr. Атвевтоз Јасов DuywAER VAN Twist, die op den 5% December op den huize »Nieuwe Rande" bij Diepenveen in Overijsel in den ouder- dom van 78 jaren overleed. 154 Het is hier niet de plaats om het Staatkundig leven van den overleden Honorair-Beschermheer te bespreken. Toch geloof - ik er met een enkel woord op te mogen wijzen, dat van zijne regeering de meer vrijzinnige richting in het bestuur dezer - gewesten dagteekent en tijdens die regeering het tegenwoordige Regeeringsreglement in werking trad, het nieuwe muntstelsel ingevoerd, de bazaarpacht afgeschaft en tot het oprichten van de eerste telegraaflijnen besloten werd. d Onze Vereeniging was veel aan den Heer Duymaer VAN Twist verplicht. Gedurende de vijf jaren dat hij Opperlandvoogd was, voerde hij niet alleen den titel van Beschermheer, maar ver leende hij, zooals de eerste Voorzitter Onzer Vereeniging in de bestuursvergadering van den 14% Mei 1856 zoo terecht deel | uitkomen, haar ook inderdaad eene krachtige bescherming. Bij zijn vertrek uit Nederlandsch-Indië werd hem daarvoor door — eene deputatie van het Bestuur, bestaande uit den Voorzitter P. Brreker en het lid A. W. p. Weıtzer, thans Minister val “Oorlog in het Vaderland, de erkentelijkheid der Vereeniging betuigd en hem tevens het Eere- -Beschermheerschap aangeboden, dat door hem in voor de Vereeniging zeer vleiende Wei werd aangenomen. Het spreekt van zelf dat wij niet hebben nagelaten Mevrowt de Weduwe Duymaer van Twist van onze deelneming in hel overlijden van haar echtgenoot te doen blijken. | Thans tot een aangenamer gedeelte mijner taak overgaand, is het mij een genoegen op den gunstigen toestand, wa onze Vereeniging verkeert, te mogen wijzen. | Was in de voorafgegane jaren het aantal Gewone leden e stadig en belangrijk afgenomen, aan de omstandigheid dal 1 het laatste gedeelte van 1886 zooveel meer nieuwe leden waren toegetreden dan vroeger, meende ik het recht te vgl om in mijn vorig verslag de verwachting uit te spreken” dat het keerpunt gekomen was en de Vereeniging ook. di den vervolge op de belangstelling en den steun der 222 155 dezer gewesten zoude mogen rekenen, die zij gedurende haar, bestaan in zoo ruime mate ondervonden had. Het afgeloopen jaar heeft die verwachting ten volle verwe- zenlijkt. Tegen 47 leden, die der Vereeniging wegens bedanken vertrek of overlijden ontvielen, traden 118 nieuwe leden tot haar toe, zoodat op 51 December 1887 het aantal leden, dat een jaar te voren 295 en niet, zooals toen bij vergissing ge- zegd werd, 288 bedroeg, tot 566. was geklommen. Van de Besturende leden traden de heeren Dn. L. W. G. ре Roo, Dr. M. Твков en А. J. Scuuurnman in 1887 af, de eerste twee wegens vertrek naar Europa, de derde wegens vertrek naar ` Banka. Daarentegen trad de heer J. Herinca weder als bestuurslid ор en werd de heer G. J. P. J. Вогљахр als zoodanig benoemd. Bij het einde des jaars bestond het Bestuur uit 15 leden. In het vorig verslag werd het aantal Correspondeerende leden in Nederland verkeerdelijk opgegeven als 50 te bedragen, terwijl het inderdaad, even als dat der correspondeerende leden in het Buitenland, slechts 29 bedroeg. In het afgeloopen jaar ontviel ons het buitenlandsch corres- pondeerend lid Spencer Furrerton Bamb, Secretaris van the Smithsonian Institution te Washington, die op den 19% Augustus 1887 aldaar overleed. Professor Bap was den 5% Februari 1825 te Reading in den staat Pennsylvanié geboren en bereikte dus den ouderdom van ruim 64 jaren. Hij was een der beroemdste Amerikaansche natuuronderzoekers en openbaarde zijn aanleg daartoe reeds vroeg. Toen hij veertien jaar was begon hij reeds met zijn broeder eene verzameling van de vagels van Cumberland , Pennsyl- vanië, aan te leggen, welke den grondslag tot de groote гааны meling van het Smithsonian Institution heeft gelegd. Op zeventien- jarigen leeftijd promoveerde hij aan het Dickinson College en : 156 3 studeerde daarna in de medicijnen aan het College te New- York. ‚ Hij voleindigde echter deze studiën niet, maar ontving in 1844 van het Medical College te Philadelphia den graad van Doctor in de Medicijnen honoris causa, terwijl hij in 1845 tot Professor | in de Natuurlijke Historie aan het Dickinson College werd benoemd. | In 1850 werd hij tot Assistent-Secretaris en in 1870 tot Secretaris van het Smithsonian Institution gekozen, en i 1871 werd hij tevens door de Regeering tot Commissaris van de visscherijen benoemd, in welke betrekking hij veel tot ver- meerdering van den vischrijkdom van zijn land heeft bijgedragen. Van de vruchten van zijn natuurwetenschappelijk onderzoek ` getuigden bijna 1200 monographién en onderscheidene groote ; werken, terwijl hij bovendien 55 jaar lang de jaarlijksche ver. slagen van het Smithsonian Institution uitgaf. Vorsten en geleerde genootschappen erkenden door onderscheidingen zijne groote verdiensten en meer dan dertig geslachten en soorten zijn naat hem genoemd. Onze Vereeniging benoemde hem in 1881 tot correspondeerend lid. | Nieuw benoemd werden tot Correspondeerende leden in Neder- land Dr. С. А. Pereruarıse, Hoogleeraar in de Algemeene ` Pathologie en Pathologische Anatomie te Utrecht , en in het Bur | tenland ALEXANDER Woeikor, Voorzitter van de geografische Vereeniging te Petersburg, door welke benoemingen het aantal ` correspondeerende leden in Nederland op het bij de Wel bepaalde maximum van 50 gebracht werd, en dat in bel buitenland 29 bleef bedragen. : Ons oudste correspondeerend lid in Nederland Dr. C. H. D. Buys Вашот te Utrecht viel het voorrecht ten deel den 16" ? November van het afgeloopen jaar zijn veertigjarig professoraal ` in de faculteit der Wis- en Natuurkunde te mogen her denken. Van alle kanten mocht de waardige geleerde blijken : van belangstelling ontvangen, en ook wij zijn piet in gebreke ` gebleven den jubilaris onze geluk wenschen ihn te bieden. " : SA 157 delid Dr. С. P. Ѕіллтев, in goeden staat verkeeren, en werd, even als in vorige jaren, zoowel door ten geschenke ontvangen werken, als door werken, welke van de genootschappen, waar- mede de Vereeniging in betrekking staat, in ruil voor ons tijd- schrift werden ontvangen, belangrijk verrijkt. Nieuwe betrekkingen werden aangeknoopt met de volgende vijf wetenschappelijke vereenigingen : The Anthropological Society of Washington, Wagner Free Institute of Science te Philadelphia , Sociedad cientifica Alemana. te Santiago (Chili), Société des naturalistes de la nouvelle Russie te Odessa, en Société royale malacologique de Belgique te Brussel ; terwijl wij ook voor het eerst het Journal of comparative Medicine and Surgery, Editor W. A. Сохкых, New-York, іп ruil voor ons tijdschrift, ontvingen. Verder werd de Bibliotheek vermeerderd met de vervolgen op de tijdschriften en andere werken, waarop de Vereeniging ingeteekend is, doch overigens werden ook geen boeken van eenige beteekenis aangekocht. | Met het inbinden van de boeken werd voortgegaan, zooveel de middelen dit toelieten. 2 Even als vroeger werd ons tijdschrift verzonden en ontvin- gen wij de werken der bevriende genootschappen door tus- schenkomst van het Nederlandsch Wetenschappelijk Centraal- bureau. Zoo wel het eene als het andere geschiedde geregeld. Het Museum breidt zich langzamerhand uit en krijgt door de zorg en de toewijding van ons medelid Dr. С. P. SLUITER allengs een beter aanzien, waardoor het, zooveel de krachten onzer Vereeniging toelaten, nut kan stichten. In mijn vorig verslag deelde ik mede dat de heer SLUITER bezig was met eene verzameling der locaalfauna van de ko- raalriffen en baaien van Java’s Westkust te maken. Met dit werk is de heer Srurrer in het afgeloopen jaar voortgegaan, en hij is tevens begonnen inet het bewerken van een beschrijvenden 158 Catalogus der Verzameling, waarvan het eerste gedeeld; ыг delende over de Echinodermen, Y Holothurioidea , reeds in л tijdschrift opgenomen is. e Een in het Museum aanwezige, meer dan één meler мн dus buitengewoon groote koker van een Dentalium werd aan het Geologisch Rijksmuseum te Leiden ten geschenke angel 239 8 Ons door den heer Srurrer ingericht Zoölogisch Station 23 ging eene groote verbetering en uitbreiding. Moest ik er in mijn vorig verslag op wijzen dat het makea van gemetselde bakken voor de aquariën zeer gewenscht e maar de geldmiddelen der Vereeniging de daarvoor gevorderd: | uitgaven niet toelieten, des te aangenamer is het thans mel erkentelijkheid te mogen vermelden, dat de Regeering, doo het verleenen eener subsidie van / 1500, ons in staat heel gesteld die zoo gewenschte verbetering aan te brengen. In de rechter voorkamer van ons gebouw werden drie ge metselde bakken, elk van een inhoud van ongeveer 5 kubieke | Meter, gemaakt, die in November gereed kwamen en mel zeewater werden gevuld, waarna daarin de tot dus ver il houten kuipen bewaarde zeedieren werden overgebracht. h de wanden der bakken zijn als kijkglazen spiegelruiten 23 | 40 X 70 centimeter aangebracht, terwijl een centrifuge pompje voor de waterverplaatsing wordt gebruikt. A Tot nu toe voldoet de nieuwe inrichting zeer goed en D blijkt dat daarin ook grootere dieren gemakkelijk in het le kunnen gehouden worden. x Het verbruik van zeewater is echter belangrijk grooter ш. vroeger en daardoor zijn de kosten van het station ook i toegenomen. Maar wij mogen thans ook met voldoening € onze inrichting wijzen. Hoe bescheiden zij ook moge zijn. 7" bewijst zij toch groote diensten bij het reeds zoo vrucht wetenschappelijk onderzoek, waaraan Dm Su purem zich ges heeft, en zal zij hem, naar vertrouwd mag worden, in ни stellen om nog vele onopgeloste vraagstukken omtrent hel level ce de шай eenden + 159 der tropische zeefauna tot eene oplossing te brengen; zoodat wij daaromtrent nog vele bijdragen van zijne hand in ons tijdschrift mogen te gemoet zien. Het Gebouw, aan onze Vereeniging en aan de Nederlandsch- Indische Maatschappij van Nijverheid en Landbouw gezamenlijk toebehoorende, verkeert in goeden staat. De in het vorige jaar voorgenomen verbouwing der Oostelijke bijgebouwen tot eene woning kwam in de eerste helft van 1887 gereed, en de woning is daarna door ons medelid Dr. SLUITER, die ze voor vijf jaren gehuurd heeft, betrokken. De bestuursvergaderingen werden ook in het afgeloopen jaar geregeld gehouden. Op sommige vergaderingen mochten wij ons verheugen in de tegenwoordigheid van Professor Dr. C. A. PEKELuARING en van Dr. С. Winkrer, Lector in de Psychiatrie aan de Hoogeschool te Utrecht, die door de Nederlandsche Regeering herwaarts in commissie: waren gezonden om een onderzoek naar de oorzaken der beri-beri en naar de ziekte zelve in te stellen. De eerstgenoemde had bovendien de welwillendheid in de algemeene vergadering van den 25°" Juni, die door een groot aantal leden en andere belangstellenden werd bijgewoond, eene voordracht te houden over: De beteekenis van Bacteriëen voor de gezondheid van den mensch. In onze bestuursvergaderingen werden de volgende voor- drachten gehouden : in de maanden Maart en April door den heer 6. J. Р. J. BoLLAND ` over: Voorzienigheid en Natuurwet , eene hernieuwde bespreking der oude vraag: werkt de Natuur volgens doeleinden ? in de maand November door den heer Dr. G. P. SLUITER over: De nieuwere ideeën omtrent het mechanisme der overer- ving en veranderlijkheid bij levende wezens; | in de maand December door den heer С. J. P. J. Вогљахр over: De wereldbeschouwing der toekomst. 140 Ook in deze vergaderingen waren steeds een. groot а leden en ook enkele dames tegenwoordig. Verder werden in onze bestuursvergaderingen herhaaldelijk meer of minder belangrijke mededeelingen op natuurwelen schappelijk gebied gedaan: De heer Mr. М. С. Prrpers о. a. toonde eenige о voorbeelden van mimicry bij rupsen, wier kop, bij нь gevaar, den vorm van een slangenkop aanneemt. De heer А. G. Уоврепмах vermeldde eene door den her Pasteur, Inspecteur bij den Post- en Telegraafdienst, gedane waarneming dat kapokboomen, die tot steunpunten der tele graafdraden gebezigd worden, sterk door de specht worden aangetast, welke vogel vermoedelijk, door het bekende 2 druisch, dat de telegraafdraden maken, misleid, onder da bast van den boom insecten meent te vinden. | De heer Dr. J. P. van per Srok wees op de gedane. om kleuren te photografeeren en op het in den laatsten LE gelukken der bereiding in grootere hoeveelheid van de zilver verbinding, die de gevoeligheid voor kleuren vertoonde, waal- door het vraagstuk der kleurenphotographie eene ge schrede nader tot zijne oplossing wordt gebracht. Dezelfde deed eenige mededeelingen omtrent eene nieuwe methode om eene onveranderlijke tijdseenheid te verkrijgen. die onlangs door Lippy ANN 1$ aangegeven. De heer G. teekeningen, Westkust nop ens de richting en eenigermate ook omtrent de intensiteit der aardstroomen zijn gehouden, ten einde te zit of deze ook met de werking van n abijgelegen vulkanen in Y band konden slaan, welk verband echter niet is gebleke terwijl verslaggever eene mededeeling deed over het in kortet tijd sterk afnemen der middellijn van de ijzeren schroelp? van het stroomjuk eener brug over Aer Wierah in Menado, Waarschijnlijk ten gevolge van het in het water aanwezig? zwavelzuur. 141 Van het Tijdschrift der Vereeniging verschenen sinds mijn vorig verslag de 4° of laatste aflevering van Deel XLVI en de afleveringen 1, 2 en 5 van Deel XLVII, waarin о. а. opgeno- men zijn de door den heer Вогљахр gehouden voordracht over: Voorzienigheid en Natuurwet; eene verhandeling van denzelfden over: De begrippen Stof en Kracht; eene bijdrage van Dr. Son over: Die Evertebraten aus der Sammlung des Königlichen Naturwissenschaftlichen Vereins in Niederländisch Indien; eene van den heer S. H. Koorpers over den Goenoeng Moerija, enz. enz. Omtrent het geldelijk beheer onzer Vereeniging, waarvoor ons medelid TEN BRUMMELER zoo uitnemend zorg bleef dragen, wordt in de bijlage van dit Verslag een overzicht gegeven. Daaruit blijkt, dat de geldmiddelen der Vereeniging niet onbelangrijk zijn vooruitgegaan. Wel was het batig saldo, dat op 1 Januari 1887 f 5057.14 bedroeg, op 51 December tot / 5429.72 verminderd, maar wanneer men in aanmerking neemt, dat Л 5698 is uitgegeven voor het aandeel der Vereeniging in het inrichten der oostelijke bijgebouwen tot eene woning, die voor Л 90.— 's maands verhuurd is, dan is toch de uitkomst dat het jaar 1887 eene geldelijke bate van bijna 7 2000 heeft opge- leverd. Een heuchelijk verschijnsel, getuigenis afleggende van den steun en de waardeering, die onze Vereeniging bij de ingezetenen van Nederlandsch-Indié mag ondervinden en die ons, lerwijl wij met eenige voldoening een terugblik op het ver- leden onzer Vereeniging mogen werpen, met vertrouwen de toekomst mag doen te gemoet zien! Die toekomst blijve steeds getuigen van eendrachtige samen- Werking van allen aan het doel onzer Vereeniging : bevordering der natuurwetenschappen in den uitgebreidsten zin, en van de "riendschappelijke verstandhouding tusschen de leden van het _ ‘Stuur, waardoor onze Vereeniging zich steeds heeft geken- | merkt, en die де eendrachtige samenwerking in zoo hooge mate bevorderd heeft. ORREENING £M VERANTWOORDING OVER HET JAAR 1887. ONTVANGEN. Januari . 7i. T2559 Saldo op 1 Subsidie van het Gouvernement. a. Gewone jaarlijksche . . . .. b. buitengewone ten behoeve van hel n, a SAS у 2000.—- » 1500.— Gekweekte rente BEL. 2% Aandeel in de м der nds ër Contributién van de leden. . . Du. div Me qi Verkochte gedrukte stukkeen .. ГАТТ f 5157.14 14689.81 UITGEGEVEN. Aardbevingen, Onkosten voor de waarneming van. / 51.55 БОЛЖ та, 00822135 1 70298 30658 Todshril 1: 107155 45. 222.22 MOMS Museum . . VVV Zöologisch station en H „ше. ха MO Secretariaat . » 549.16 lja aandeel in ёл манаа» van een ne op het erf der Vereeniging . » 3698.— 1» aandeel in de jaarl. TIMES tot TORNO] en bewaking der gebou wen 329.63 Oppasser Ж Gap. ee 1 Nederlandseh байан m T... ғ. 46950 Inningskosten . hoe Е соқта 392131 Saldo op Ше. (гараг 1887 . JJ ee 02972 f 14689.81 Baravia, 8 Januari 1888. De Directeur Thesaurier. Tex BRUMMELER. OPMERKING OMTRENT HET SMELTEN VAN VAST KOOLZUUR DOOR Юг. Н. ONNEN. In alle handboeken der natuurkunde vindt men beschreven op welke wijze koolzuur in den vloeibaren en in den vasten toestand verkregen kan worden, en hoe de spierwitte vlokken vast koolzuur slechts langzaam verdampen, terwijl zij eene temperatuur behouden van — 80° C. Bij het aanschouwen der proef wordt echter allicht gevraagd, hoe het komt, dat het vaste koolzuur niet langzamerhand in temperatuur stijgt tot zijn smeltpunt (—58°) en dan vloeibaar wordt, evenals ijs of sneeuw: er is tijd genoeg voor. En al dringt de warmte ten gevolge van het geringe geleidings- vermogen van vast koolzuur ook niet of slechts zeer langzaam tot het binnenste door, dan zou het toch niet meer dan natuur- lijk zijn, dat de vlokken koolzuur aan hare oppervlakte vochtig aanvoelden! In geen der mij bekende handboeken wordt deze Vraag explicite besproken en hierdoor komt men er licht loe om over de kwestie heen te stappen of wel om te denken dat het vaste koolzuur wel smelt, maar dan zóó snel verdampt, dat het in den vloeibaren toestand aan onze waarneming ontsnapt. Deze meening is echter geheel onjuist, daar het koolzuur onder één atmospheer drukking niet in den vloeibaren toestand, bestaan kan. In het algemeen toch is de vloeibare toestand eener stof gebonden aan bepaalde temperatuur-grenzen (het vriespunt en het kookpunt) die ten eerste van den aard der stof en ten tweede van den uitwendigen druk afhangen. Zoo is 144 d bijv. bij eene drukking van één atmospheer water alleen bestaan- | baar tusschen 0° en 100°, bij eene drukking van 92 m.M. slechts ` tusschen 0° en 50°, bij eene drukking van 17 m. M. tusschen | 0° en 20°, enz., waarbij de geringe invloed, dien de drukking ` op het vriespunt uitoefent, buiten aanmerking kan blijven. Bi vermindering der drukking naderen de temperatuur-grenzen | elkander: zij ontmoeten elkaar bij eene drukking van 40 m. M. Een stuk ijs in eene ruimte, waar de drukking ор 4,6 m. M. gehouden wordt, smelt niet, al is de omgeving ` ook nog zoo warm, maar gaat terstond in damp over, Houdt men de drukking op 2 m. M. d. i., de spankracht van ver. zadigden waterdamp bij — 10°, dan zal het ijs niet allem à niet smellen, maar zelfs niet warmer worden dan — 10°: hel 3 kookpunt is nu gedaald beneden het smeltpunt. In zoodanigen | toestand nu verkeert ook het vaste koolzuur, als dit onder geen hoogere drukking staat dan 1 atmospheer; het Коокрш ` is dan — 80°; al de warmte, die het van de omgeving opneemt, j Wordt voor dampvorming gebruikt, zoodat de vaste stof niel : in temperatuur stijgen en dus ook niet smelten kan. Brengt ` men evenwel vast koolzuur in eene afgesloten ruimte, dan ul daarin de drukking door de voortdurende dampvorming toe nemen; de temperatuur van het vaste koolzuur stijgt en wordt 50 eene drukking van 4 atmospheren gelijk aan het smeltpunt ` (—58°). Van dat oogenblik af begint dan het koolzuur № | smelten. 2 ж E Meester-Cornenis , 17 Mei 1888. Be ͤ re 2 OVER EENE KLEINE COLLECTIE VOGELS AFKOMSTIG VAN DEN KARIMON-DJAWA-ARCHIPEL. DOOR А. G. VORDERMAN. STADSGENEESHEER TE BATAVIA. Door tusschenkomst van Dr. €. P. Suen alhier -ontving ik korten tijd geleden een zestal geprepareerde vogelhuiden. Zij maakten deel uit van eene collectie naturalién, die door den heer Koorpers in den Karimon-djawa-archipel bijeen ge- bracht was. Hunne determinatie is als volgt: 1°. ен 2°. Eudynamis orientalis, 1. Van deze soort was een mannelijk exemplaar voorhanden en een wijfje. Het effen zwarte vederkleed van het eerstgenoemde had den staalblauwen weêrschijn, terwijl de vaalzwarte grond- kleur bij het vrouwelijke exemplaar op de bovendeelen door talrijke lichte rosachtige dwarsbandjes was afgebroken. (Zie de beschrijving dier vogels in het ХИР" deel van het Natuurk. Tijdschr. voor Ned.-Indië, pag. 205). Ook op het met dicht bosch begroeide koraal-eilandje Edam, in de haai van Batavia, wordt deze soort veelvuldig aangetroffen. 5°. Carpophaga aenea, BP. Deze groote duif is op Java algemeen bekend onder den inlandschen naam: »Pergum”. (Voor de beschrijving zie: Natuurk. Tijdschr. voor Ned.-Indië, Deel XLIV, pag. 226). 7 4. Calloenas nicobarica, 6. В. GRAY. Eene buitengewoon fraaie duifsoort , die over den indischen archipel verspreid is, en enkel op eilandjes schijnt voor te komen 10 146 Waar geene kleine roofdieren, als musangs, civetkatten, ele. worden aangetroffen. De eilanden, die bekend zijn als woonplaal- sen van dezen vogel, zijn de volgende: Nicobaren- en Andaman- archipel, de eilandjes in Straat Malakka, de Philippijnen, de Sanggir-eilanden, de eilandengroep van Hulmaheira. Ceram, Misool, Salwatti, Nieuw-Guinda, de eilanden in de Geelvink- baai en de kleine eilanden langs Noordelijk-Borneo. Hier- | aan Кап ik toevoegen dat de Calloenas nicobarica ook in den Kangean-archipel huist, aangezien er in 1876, tijdens mijn ver blijf te Soemenep (Madura), herhaaldelijk levende individu's van daar aangevoerd werden. Ook van het eilandje Noordwachle ` in de Javazee werd mij een exemplaar dezer soort aange bracht, terwijl die vogels menigvuldig zijn op enkele kleine eilanden rondom Billiton. Te dier plaatse heet hij »djoenai”. | Het voorkomen van de Nicobarenduif in den Karimon-djawe | archipel is nieuw voor de wetenschap. | Deze duif onderscheidt zich о. a. door de stevige pooten en door den halskraag van verlengde puntig uitloopende vederen. die een sieraad van den vogel uitmaakt. De algemeene kleur is donkergroen met een rooden of gouden metaalgloed. Het door den heer Koorpers geschoten individu was. in hel eerste vederkleed , te oordeelen naar den groenachtig zwarten Staart , die bij den volkomen ontwikkelden vogel wit is. RS Ardetta sinensis, см. | Een kleine reigersoort die algemeen over den Indischen archipel | verspreid is. (Zie Natuurk. Tijdschrift Ned. Indië, Deel XLIV. | pag. 258). | y d 6°. Anous stolidus нъ Kigenlijke meeuwen worden in het westelijk deel van onzel ` Indischen archipel niet aangetroffen. Hunne plaats wordt ingè nomen door een aantal soorten van sternen, die hier en daat ор eenzame eilanden hunne broedplaatsen hebben. Јеврох verdeel! ` ze in 5 natuurlijke groepen t. w. de moerassternen , de rivier : 2 кари 147 sternen, de zeesternen, de oceanische sternen met de noddy’s en eindelijk de schaarbekken. De Anous stolidus nu behoort tot de noddy’s, welbekende oceanische vogels, die enkel in tropische of subtropische zeeën leven. Suxpevarı beweert dat hunne levenswijze meer overeenkomst heeft met die der stormvogels dan met die der overige sternen. Forges trof de onderhavige soort bij duizenden aan op de Cocos- еп Keeling-eilanden , bezuiden Java. Zij schijnt daar te nestelen. | De beschrijving van het door "den heer Коокревѕ gezonden exemplaar is als volgt: De geheele vogel is donker-vaal-bruinachtig van kleur. Deze kleur gaat langs den nek op de kruin van het hoofd geleidelijk in grijs over, dat weder op het voorhoofd lichter van tint wordt. Terzijde is dit grijs scherp afgescheiden van de donkere kleur der aangrenzende teugel- en wangstreek. De slagpennen der 1° orde hebben over hunne uiteinden en buitenvlaggen een donkerder kleur, die naar het zwart trekt. Hetzelfde is het geval met het uiteinde van den staart. Bek еп pooten zwart. De afmetingen zijn de volgende: Lengte der middelste staartpennen. . . 0.144 M. e e,, ß Lengte der mond opening 0.048 Ate "ett, e енот анха ЕШ ЕКОЕ GD Hoogte van den bek aan de basis. . 0.010 » Be ОВЕН я ,,  eee 2/6 Batavia, 1 Mei 1888. OVER DE WENSCHELIJKHEID VAN EEN ONDERZOEK NAAR DE DILUVIALE FAUNA VAN NEDERLANDSE | INDIE, IN HET BIJZONDER VAN SUMATRA. 4 DOOR EUG, DUBOIS, š Officier van gezondheid. Nederlandsch-Indië, dat door zijne. voortbrengselen in. menig opzicht het rijkste land der aarde mag genoemd war | den, is dat ook voor den natuuronderzoeker : bovenal voor hen. 