Maleisch-hollandsch woordenboek
Ua^so këtjiwa , beschaamd uitkomen: djangan diakirat kita berolih k.\ ook in het ge- meene leven: een koopje krijgen, botvangen, dus ongeveer = maloe, doch, volgens het Jav., zou het veeleer zijn: te kort komen, te kort schieten. )^S këda , een soort van zwart verglaasde aarden potjes, die uit China worden aangevoerd (ook een soort van visch, C. = kedar?). VjtXi kadeiaii (het Jav. kadejan, lijfelijk, eigen), eigen bedienden, huisbedienden; lijf- knechten. ëj)c*o këdaoeng , een soort van grooten boom, welks zaden als geneesmiddel gebruikt worden. CL?tX3 këdoet, glad, effen, niet met plooi- jen, van naaiwerk. Zie ook het Aanhangsel. .tbo këdar , een soort van visch. f.ó£ këdërang, een soort van geel verf- hout. Ook tegerang. pjo këdang; mengedangkan tangan, de hand dreigend opheffen bij een gevecht of wapen- dans; m. toembak, de pieken in de hoogte steken. /ujüt^i këdangsa , pompelmoes, C. ^Jiio këdik, I. mengedik, een weinig ach- terover, bijv. zitten. II. er uitzien als een vrouw, van een man, of als een man, van een vrouw. OjSi këdoek, een soort van geneeskrach- tige plant met bladeren als die van de sirih. lj£&i këdëklk , een soort van groenachtig zout tegen tandziekte gebruikt. AóS këdal , melaatschheid: k. andjing , een erger soort daarvan, ook kepoej.ng geheeten. A&£ këdoel , een bal van hout of hoorn, gebruikt bij het djing-spel. Jt^ këdëlei, zie djelei. £Xo±£ kë dombak , een soort van bosch- boom met oneetbare vruchten. ï&JóS këdondong, Jav. = repaU ljd*ó& kë doe doek, een soort van boom, melastoma sp. ^5»iSo*\i' koedldi , een soort van snip. Ook sikoedidi. 80 ^S$ V», '/ ^f&Z këdel , (het Perz. hadah), kraam, winkel, stalletje. <-js£ kadzab, Arab. leugen. S> kar 9 ons kaart. £ koer ook rj£ koerkoer, het geluid dat men maakt om de kippen bij elkaar te roe- pen. Evenzoo zegt men koer soemangat, zie op dit laatste woord. )£ këra, meerkat en, daar deze apen de meest gewone zijn , ook in 't algemeen aap. J\£ këraboe, oorring. J>)£ kërapoe , een soort van visch , serra- nus sp. Yrg. kakap. &S)S kc rakall, ons kraak, een soort van vaartuig in vorige eeuwen. + )£ k ara in = *£ w. m. z. tLo)£ karamah * Arab. heiligheid; heilig graf; orang k., en ook zonder orang , een heilige. 9^S kërawang (ook rawang?), matsgewijs gevlochten vlechtwerk; breiwerk; gebreid beursje. Keraivang berdjaloer, vlechtwerk in den vorm van een djaloer (een soort van van bootjes). (jy£ kërawak, een soort van vliegenden eekhoorn. ujy karab , Arab. ploegen. f£ karbau, karbouw, buffel; karbaoe poenja soesoe, sapi poenja nama: het heet koe- melk, maar het is karbouwenmelk , een Maleisen spreekwoord, de een heeft er den naam, de an- der de eer van. au£ kërat, een afgesneden stuk; een stuk, een deel; herat kajoe, een afgezaagd stuk hout; herat timah, een stuk lood; k. hapoer, een stuk krjjt; djikalau manoesija saherat, andjing sake- rat, sekalipoen, SM. al was hij half mensch, half hond. Mengerat, afsnijden, doorsnijden; doorkna- gen, van muizen; uitsnijden; wegvreten; van speelkaarten: afnemen, couperen; m. kakoe, de nagels knippen; m. oer at, aderlaten. kJL)£ këroet, rimpel, kreukel, frommel, plooi, frons. \JL>j£ kërot, Jav. ^kĕrtak, het knarsetanden. \Z*«ï£ kërëtoet , = keroet. tjaïS kërtas $ het Arab. herlas, papier; h. habar, courant. kërtasari, een soort van = gërtak. moerbeiboom. bloem. fjS+ï kërtak : $£S kërtau, CSjoS kërtlka, Skr. krettikd , het zeven- gesternte. ^S> kërdja, (Skr. kar ja) werk dat men uit te voeren, handeling die men te doen heeft; werk, handeling, daad. Beker dja, werken; die- nen; feest vieren. Mengerdjakan, ook een feest voor iemand aanleggen; iemand uithuwelijken; afmaken, dooden; dienen (ook met bijvoeging van pekerdjaün, bijv. m. pekerdjaün orang, bij iemand in dienst zijn). Mengerdjai, ook de verplichte diensten aan iemand vervullen, bijv. aan een doode. Pekerdjaün, werk dat men te doen heeft; werk, daad; werk, zoo als boekwerk, bouwwerk; gebouw; werktuig, machine; gele- genheidsfeest ; plechtigheden; belangen: mem- bitjarakan pekerdjaün orang, voor iemands be- langen zorgen; barang segala perboeivatannja jang berpatoetan dengan segala pekerdjaün aga- ma Islam, al wat zij doen, dat overeenkomt met de verplichtingen van den Islam; mengerdjakan se- gala pekerdjaün (of ook kerdja) karadjaan; ka- rma pekerdjaün, ter wille van; akan pekerdjaün = akan hal. &£-£ këredjang; emas kerdjang, goud in stukken van verschillende zwaarte, dat in den handel als geld dient en telkens gewogen en ge- toetst wordt. C^e^ kërëtjoet (of kërëdjoet), riet, biezen, M. Jt>^ kërëdll, dwergachtig, in den groei gestuit, voornamelijk van menschen. l/»£ këras, hard, stijf, onbuigzaam; ste- vig, vast, bijv. iets vasthouden; sterkr, ook zoo als wij kras gebruiken, bijv. tjoekei dibenoewa Tjina itoe terlaloe keras de tjoekei is daar zeef kras, d. i. hoog, HT. Boewah keras, de këmiri- noot; keras kapala, koppig; keras hati, zijn eigen zin doen, doen wat men wil; keras lidah, dik van tong, belemmerd in de uitspraak. Ber- keras 2 an, met elkander worstelen, wie de sterkste is. Menger asi, geweld aandoen, dwingen. Menge- LT é 81 raskan, ook vast aan iets houden , naauwgezet in iets zijn, bijv. përkara itoelah jang dikeraskannja. /*«ƒ këris, een welbekend wapen, de kris, een soort van dolk. Kris pandjang , een kris van twee voet lang, die bij de Maleijers op Riouw het meest in gebruik is. Kris sapoekal, zie poekal. iiMJ-> kor sang , zie keroesang. (j*»£ kar sik (ook garsik), grindzand, ri- vierzand. -WO koersi , Arab. zetel, stoel, troon. 9-S kërang, I. schelpdieren, schelpen, zoo als in kërang bëtoel, k. boeroeng, k. boeloe; koe- lit kerang, de schelpen der schelpdieren. Ke~ rang^an en pëkerangan, al wat tot het geslacht der schelpdieren behoort. Zie voorts karang. Ook grof aardewerk. II. kërang-këroep , gouden of zilveren sirih- doos, die door vorsten aan aanzienlijken en aan de leden der vorstelijke familie wordt voorgezet. 9-S kering, droog, uitgedroogd: pasang ke- ring , laag water, toelang kering, scheenbeen; hati kering, inhalig. Kakëringan, opdroogen, van water ; droog loopen , van land ; op het drooge blijven zitten, van schepen. &»±cS këroengsang 9 zie op keroesang. lS£S kërëngga, I. (ook rëngga), een soort van roode mier, die op de boomen leeft. II. kërangga-moenggoe, een soort van spece- rijachtig zaad, dat dikwijls in de kerrie gedaan wordt. j2*i koeringgi, heidensche bewoner van de kust van Koromandel, T. <— y kërap , dichtaaneensluitend , dicht op elkaar. -lïp kërapëti , een zekere ziekte der paarden, M. /wJo kar poes, Port. carapuga, een soort van slaapmuts. Yrg. tarboes. $*£ karpek , Jav. gevlochte doozen van bamboes met hengsels van rotting, voor op reis, tot het bergen van kleederen en kostbaarheden. In het Mal. këpik. Zie ook karpei. JS karpei; k. obat, patroontasch. Zie karpek. (jS kerak, I. aangebrande korst, bijv. van de rijst; naam een er plant, ook k. mëlata, ruel- lia anagallis', k. nasi, ook als naam eener plant, pergularia accedens. II. zie gërak. (jS këroek (ook gëroek); mëngëroek, krab- ben, graven met de handen; menger oekkan niata, de oogen uitkrabben. Zie karoek. ^Sjj karkoen, schrijver, geheimsehrijver. &&S kërkah, het met den mond grijpen. ftl r > kërling, het van ter zijde op iets of naar iets zien, een zjjdelingschen blik werpen. e_ SUS kërlip, glinsteren, vonkelen, van de oogen. èS karama, Arab. verheerlijken: AU, ka- rama Allah tvadjahoe, Ali, Ood verheerlijke zijn aangezicht ! _jX«o këramboedja (Skr. taramboedja), watermeloen. ^JJ^Ji^ji kërampagl, scheermes. sJiscS kërampang , het kruis tusschen de beenen. <j~<S kërmak; daoen kerntak, een soort van geneeskrachtige bladeren , die veel hebben van uijenloof. &X\*>S karamoenting (ook këmoenting), een soort van boom met eetbare rood-zwarte, ronde en zoete vruchten. -*o kërmi, Jav. (en Sanskr.) kleine in- gewandswormen; ook tjermi. Zie ook het Aan- hangsel. {j^^jS kërandjat, ontstellen, plotseling opspringen van schrik, = tërprandjat. &2>üj£ kërandjang, mand, korf. Ziercw- djang. O^iS kërlndjalj de nieren, ook boewah pinggang. -sdy kërandji, een zekere boom met rinsche vruchten en zwaar, bruin hout. P-^f kerontjang; ëmas kerontjang, kla- tergoud , dun bladgoud (aldus genoemd naar het geluid dat het maakt, vrg. gemerintjing, rinkinken). jzsuS kërontjong, ringen om de enkels. Om de armen heeten zij pontoh. Zie liet vorige woord. 11 82 &s\j *y ♦^s XszoS kërëntjih, grijnzen, C. Zie kërising. )ó>y£ këranda, doodkist. ĕ«^iJ' kërandang, zeker heestergewas , carissa carandas, JS koernija, zie ^JM» J-S kërnei; mengernefi, den boel uitel- kaar scheuren of plukken. Ci^^p kërënjit, de wenkbraauwen fronsen. C^^y *j kërënjoet , knarsen met de tanden. C^jj-i këroeboet, een plant, de Raf- fiesia Arnoldi. '&}S këroeboeng, Jav. = keroemoen. ci^*.i kë roe wit; tjatjing k., aarsmaaijen. A^r^ këroesang, op Singapore en Ma- lakka spreekt men uit korsang, op Riouw krong- sang; broche, borstspeld; braadspit. Yrg. kë- rortjang. foS këroewing, een soort van boom, di- pterocarpus sp., die een olie levert, waarmee men vaartuigen teert en , vermengd met harpuis , de naden van vaartuigen bepikt. Het hout is goed voor planken. &Sjj$ këroeping, korstje, roofje. \^^S^S këroekoet = këroet\ ook porse- lein, portulaca. j*-<*S këromong, zie mongmong. -xi»X keroemoen , zamenloopen, in me- nigte op iets toeloopen of vliegen, van menschen, mieren, bijen, enz.: goela itoe dikëroemoen së- moet, takoet dikëroemoen lëbah. %S kërah, het bijeenroepen van een me- nigte menschen; gong pëngërah, het bekken dat daartoe dient. x£ këroeli, I. troebel; vuil, van kleuren. IL een lengtemaat (Perz. kar oh, koer oh , on- geveer 2 Eng. mijlen). Ook pëngëroeh. <_$V kërl, een soort van grasmes; een troffel. \j£ kërija of koer(ja , een soort van koekjes. [jJ korja, Port. een twintigtal, inzonder- heid in den manufactuurhandel. \^^jS kareta, Port. carreta, rijtuig, wa- gen. Ikan kareta, een soort van inktvisch. itZ^JüS këretoet, vergroeid, klein en krom, ook van vruchten, bijv. van komkommers. *Ljf kë reting, kroes, van het haar. (j&fS këridik, een soort van sprinkhaan. (j&]S këredak, vuil, van handen of voe- ten, borden, kopjes en schoteltjes. F^S kërising , grijnzen, C. Zie kërëntjih. t ^+jjS kërisi; ikan kerisi, spiering. (j&fS këripik , een soort van drooge , platte, ronde koekjes van sagomeel met suiker. (j+f kërik, het uitschrappen , afschrappen. v^sJop kërekoet, krom, ineengetrokken, zoo als bijv. bij het liggen slapen. Yrg. këretoet. U&S kërikal , een zeer groot presenteer- blad, ook genaamd toelak bahoe. +jS karim, Arab. luisterrijk; edelmoedig. %*S këriau, schreeuwen, rumoer maken. Op Poeloe Pinang (alleen daar?). t^v^ó kësat, I. ruig, ruw, het tegenover- gestelde van litjin\ kajin kësat, vaatdoek; me- ngësat, met zulk een doek afvegen. Zie ook het Aanhangsel op kësëd. 0*j koesta (Skr. koesta), melaatschheid in 't algemeen; k. limboengan, zie limboengan. ^yj^S kasëtrija, voor ksatrija, waarvoor men zie op tjatrija. ^.ywo kasëtoeri (Skr. kastwri), muskus; boeroeng kastoeri, parkiet, tikoes kastoeri, mus- kusrat. Ook toeri. (JjuUo kastila, Kast il ië; Spaansch. 'iy*j£ kasrah , het klankteeken kesra, in 't Maleisch ook baris di bawah genoemd. £*>$ kësak; mëngësak = mënjësak, ver- dringen, dringen. (JjC*o këskoel (Perz. koesjkoel) etensbakje, drinknapje; knapzak. L.^^.S' koesoemba (Skr. koesoembha), ook k. kling , een plant, bixa orellana, die het orlean, een roode verfstof, levert; ook de wilde saffraan, carthemus tinctorius; k. djawa enk.me- rah geven insgelijks een roode, k. moeroep, een vuurroode verfstof. Zie ook galoega en sewak. j^wji' koesambi, een soort van ijzer- houtboom; stadmia sideroxylon* <CjUam£ kasoewarl, de casuaris. * k*o koesoema 9 (Sanskr. koesoema, bloem) bloem, als figuurlijke benaming voor iets schoons ^s o* 83 en liefelijks, zoo als een edelgesteente, eenschoo- ne vrouw, enz. jj+£ kësan, voetspoor, voetstap, ook kë- san kaki; dikësankan , betreden of vertreden worden. Het wordt verklaard als een verbaste- ring van bëkasan, zie bëkas. U*wJ kësna, verbastering van den eigenn. Krësna. &*o kësah, steenen, kermen. y&v&£ kisjmlsj 9 Perz. , krenten. &xs£ ka 9 bah, Arab. de vierkante tempel in de groote moskee te Mekka. u£ kang; tali kang, zie këkang. (uji£ kangsa, gewoonlijk gangsa , w. m. z. ^sS kongsan, huif, luifel, afdak, val boven een raam. v*».£>S kongsi 9 Chin, maatschappij , ver- eeniging, verbond, genootschap. 9tQ£ kangkaiig, met de beenen wijd uit elkaar, bijv. loopen; k. kojak, dit zóó doen, dat de sarong er van scheurt. Tërkangkang , ook: wijd open, ongegrendeld. Zie engkang. LQS kangkoeng , een soort van kruip- plant, convolvulus reptans, die als groente gege- ten wordt: apa makanan kagëmaran (de lekkernij) orang Malaka? Maka sëmbahnja: Sajoer kangkoeng, Toeivankoe! djangan dikërat 2 , dibëlah sëpandjang 2 nja, SM. Ook een soort van padde. £.£&£ kingkang, antimonium erts, C. ££si£ koengkang = koekang. yQS këngkau, openbaring, ontdekking, en ook — ëngkau, C. la> kafa, (Arab. .Jw) voldoende zijn. X^sS kafslgar, schoenmaker. (jjó kaf al , Arab. dekkleed op een rijdier. sS kafan, Arab. lijkkleed. CU.Uo kaparat (Arab. kaf ar at, meerv. van kafir), ongeloovige! veelal scherlsenderwijs gebruikt. jUS' kapala (Skr. kapala), hoofd, in alle beteekenissen ; bëroetang kapala, met zijn hoofd schuldenaar zijn, d. i. pandeling worden; kapala poelau, het hoogste gedeelte van het eüand; k. përahoe, de kop of het voorste gedeelte van een praauw; k. saroeng , de groote, gebloemde rand van een saroeng, die van voren gedragen wordt; k. djalan, een plaats waar de weg zich verdeelt, een tweesprong; ringan en bërat kapala, licht en zwaar van hoofd, d. i. vlug en traag in het lee- ren. Kapala , ook : eerste kwaliteit , uitstekend , bijv. ënam boewah kapala 2 doerian. Kapala dan fatsal , hoofdstukken en onderdeden. — M e- ngapalakan ra' jat, aan het hoofd staan van het leger; m. gadjah, den olifant, op zijn nek zitten- de, besturen. 4SUS' këpalang, zie alang II. t^lai këpaja, de papaja, zekere vrucht, carica papaja, doorgaans bëtik. £A&i këpajang, een soort van grooten boom met flaauwe doch eetbare vruchten en bit- 4 tere, bedwelmende pitten; in warm water geweekt cvj** zet deze vrucht zich zeer uit en levert, vermengd met suiker en bidji soelasih, een zeer verfrisschenden drank, op Java tjaoe genoemd. Zie ook mangkok. \^s£ këpit, knijpen met den arm, onder den arm dragen, zoo als een boek. Vrg. apit. C^sawJo kapista, goddeloos, slecht (ver- bastering van papista, de superlat. van papa w. m. z.). * JuuJo kipsigau, zie kipsiau. iAwJo kipsiau (ook kipsigau? en op Java kapsau), Chin. een grijs aarden potje met tuit en handvatsel, waarin men meestal koffij kookt. jisó këping, iets plats, zoo als een geld- stuk, een duit, een haarvlok; keping batoe, een lei; het dient ook in zamengestelde telwoorden om zaken, zoo ais papier en stoffen op te tellen, ook bijv. tanah empat keping, vier stukken (effen), grond (om op te bouwen), rotan sëga empat ke- ping , HA. Berkeping 2 , in stukken, bijv. gebro- ken muren of verschansingen; in flarden, van goed; in splinters, van hout; wellicht schuilt in deze laatste beteekenis een ander grondwoord; vrg. ook het Aanhangsel op gèpèng. èJo këpoeng, omringd, omsingeld; më- ngëpoeng nagëri y een stad belegeren. (J.Ü' këpak, vleugel, vlerk; mengëpaW-, klapwieken; met de armen zwaaijen bij het dansen. (jji£ kepik, I. fijn gedeukt, met kleine deuken. Zie këpoek. : j 84 QÜ ^JIS II. een soort van groene, zeer stinkende tor, III. verbastering van kar pek, w. m. z. (j£& këpoek, grove deuk; mengepoekkan , deuken. Zie het voorgaande woord I. (Jju kapal (Tam. kappal) , een groot schip, eig. een vreemd , oorspronkelijk Klingaleesch , han- delsvaartuig , in tegenoverstelling van de inland- sche praauw. (J.aS' këpal, klont, bal, bijv. rijst, me- ngepal, kneden; de handen vouwen of zamen- drukken zonder de vingers te kruisen. Kepai 2 , een soort van koekjes. (JJó kcpil, aaneengevoegd. Berkepil, in aanraking met elkander, van schepen, aan elkaar vast. Mengepilkan, tegen iets aan sturen, meren, aanmeren, bijv. maka olih orang Malaka segala kalangkapan itoe dikepilkan berkambar dengan kota Stak ; m. gadjah, olifanten naar de baleiroeng heenleiden en daar stil laten houden, om er de door de gezanten aangebrachte brief en geschenken af te geven, SM.; van schepen, anderen achterop- zeilen , om die aan te klampen ; achter tegen iets aan zitten, bijv. tegen een deur, een huis. Yrg. kepocl. (JJo këpoel; berkepoel — berkoempoel. lL> ÏsS kapoelaga, kardamom. Ook poewar. StiJÜo kë pin ding 9 ook pinding f = pi- djat, wants. ?t>Jb këpoedang, een soort van wiele- waal, oriohis chinensis. &b Jü këpoeh.ng = kedal andjing. fofé kepoejoeli, ookpoejoeh, Jav.? kwartel. &sö këpah, een soort van platte en breede -mossel. JluO këpijaloe; demam k., heete koorts. aiüo këpitlng, ook piting, een soort van zeekrabbe. JUÜ' kapitan, Port. kapitein. j*s& koepijoer, Jav. inwendig tot pap, van vruchten. ^S*\&£ këplrl; kain &., keper; ook ser- vetgoed, wit damast. («Ju&S' këpinls = pindis I. &ks& koepijali, Chineesche muts. Sri-koe- pijah, de Keizer van China. Het woord is Arab. en uit het Jav. overgenomen. Q& kak 9 verkorting van kakak. ,l£> këkara, een soort van tweejarige plant met witte bloemkroonen en peulvruchten, die als groente gegeten worden. u-jl£i këkapa, zadel, paardentuig. \£*sSS këkat; balik kekat hetzelfde als ajar perbani. ui£i kakatoeir a , kaketoe; nijptang; een soort van pagaai of schepriem. 9iiS këkfong, toom, gebit; tali kekang , leidsel. Mengekangkan , klemmen, bijv. de beenen om iets heen om niet te vallen : pahanja kadoeiva dikekangkannja pada pelepah nijoer itoe. tjiCS këkal, bestendig, duurzaam; eeuwig- durend, onvergankelijk. Mengekalkan , voortzetten, doen voortduren. Sxd kakanda , zie kakak I. >y(S kekoera , zie koenfi. dSS kekah ; mengekah, uit elkander doen , van vuur. ijsxté kokila (Skr. hetz.) de beo , gracula religiosa. <Jo kal I. zekere rijstmaat, = twee koetoek. II. kal , de naam dien men geeft aan de afstammelingen van een bantara-kanan. (^^oio këlabat , een soort van aromatie- ke plant , trigonella sp. , ook alba (zie halbah) genoemd , waarvan de zaden voor den geur in spijzen en in haar olie gedaan en ook als medicijn gebruikt worden. oilS' këlaboe , zie kaboe. t_$\.io këlarel , mat-weefsel op patronen C. Q ót£ këladak , bezinksel. ^Jili këladl 9 een soort van plant met eetbaren wortel , colocasia vera. /Awio këlasa , de bult op den rug van een os , een kameel enz. ^Awili këlasak 9 een soort van groot lang- werpig vierkant schild. -wjïi kalasi, (verb. van het Perz. chalasji) matroos. Yrg. laskar. -£5d këlangar, Jav. ? in zwijm, in onmacht. w-Jiili kelapa , Jav. = njioer. Boenga soesoen kelapa, soort van heestertje met witte bloemen. JS L*tf 85 *% kalam , Arab., woord; redevoering , ge- sprek. .<otS këlamin , zie lamin. ijli këlana , I. orang këlana , zwerver. Zie ook lana. II. een Boegineescho prinsentitel: Tëngkoe Kela- na , titel van den aangewezen opvolger van den Radja-moeda. zï£ koelah (Perz. ?) hooge muts. Jbil^ kalahi (Skr. kalahï , een twister) ; bërkalahi , balikeleijen. Përkalah ijan, een klop- partij. L^ii kalab (Arab. Mè) hond; alkalab, Sirius. ZwjAb këlaboesoeng , een hulsel of om- kleedsel , dat over den rand van iets heen hangt, zooals bijv. bij de djagoengvrucht. Ci^Jj këlat , I. de brassen van een schip; djoeroe këlat , schieman , angin tëgang këlat , een stijve koelte , een wind ., die de brassen spant. II. branderig, warm , van de oogen. III. een soort van boom met hard en rood hout , dat zwaarder is dan zeewater en gebruikt wordt voor huisbouw , doch minder goed is dan ëmbalati. Soorten zijn këlat lapis , k. merah 7 k. poetih , k. rawang. IV. hetzelfde als sëlat , w. m. z. Ou këlit ; bërkëlit', zich hier en daar verbergen. &£&sd£ kaladjëiigkiiig , zie kola III. i^f óté kaldei , ezel. SS këlar , ring of kerf van insecten; më- ngëlar , kerven. /wji^ këlas ; rnëngëlas, stilstaan van het water tusschen eb en vloed. (wJj kclis ; mëngëlis, knippen met de oogen. ^liLJlS' koela sëntana 9 Jav., de onder- danen en familieleden van den Vorst. r *}£ kclaiig = sëlang C. «ia këling (Skr. kaling ga) , de kust Yan Koromandel (eig. tanah Këling) ; wat daar van daan komt. süó këloeng , een soort van langwerpig vierkant en aan den kant omgebogen schild. L^JóS këloengsoeng, schil, dop, zooals van peper. C. •ICftJo këlangkara , zie langkara. A£ivlS këlingklng , de pink ; k. kaki , de kleine teen. ftCaii kalengkeng, naam van een boom, euphorbia lichi , met een ronde ; rinsche vrucht met groote pit. Zie lengkeng. .IX&ii këlanggara 9 zie langkara. l— aii kclip 9 het knippen van de oogen, (zie een voorbeeld op gëli) , glimmen van vuur; këlip api, vuurwerk. Këlïp" ook këlam-këlip, vuurvlieg; flikkeren van een uitgaande kaars. Zie ook het Aanhangsel op Wip. MS këlapir = boeivah pëlir, M. fj}S këlak , aanstonds; eenmaal, in 't ver- volg. JihQS , zie kola III. ^JSlS koelakasir , goed , bagaadjc. a£o kalakijaii, vervolgens, voorts; dik- wijls wordt het onmiddellijk door maka gevolgd. ijXiS' kalalawar , zie kola III. AS këlam , I. donker , duister , van de nacht , de zon , de maan , t. w. van het derde tot het eerste kwartier ; ook van de oogen : orang toeiva mata këlam , sambil merabcT sahadja. Kë- lam-këlip y donker en licht, zie op këlip. Kë- lani-kaboet, volkomen donker, stikdonker. Këla- mari en këlamarin , ook zamengetr. këmarin, gis- teren (wel te verstaan tot zonsondergang , dan volgt samalam , gisteren avond of van nacht); këlamari en këlamarin daoeloe , eergisteren. Yrg. Skr. kaljam , schemering; gisteren; morgen. II. gezonken, verzonken. Zie tënggëlam en sëlam. e jjl v !S' en iCjlvlS' këlamarin en këla- mari , zie op këlam I. j>)»j£ kalamajar , zie kola III. C^sA v u kclambit , een soort van kleine vledermuizen. Yrg. kampret. j\Jté feëlamblr , kokosnoot; k. koetei zie koet ei. jkjté këlamboèr 9 gerimpeld. cHO*^ kalambak , een welriekende soort van hout, gharoe-hout , dat in Kambodja kalam- pjak heet ; rhubarber ; een soort van nacht- vlinder. 86 3& t^ yKj& këlamboe, gordijn, bedgordijn. Zie ook tirei. ^f^xJS këlamboewl , een soort van slak. ^yii kalimat , Arab. een gezegde, spreuk; kalimat sjahadah , de beide zinnen , waaruit de Mohammedaansche geloofsbelijdenis bestaat, t. w. „Er is geen god dan Allah en Mohammed is de gezant van Allah." ii&^Jj këlampang , zekere stinkende plant, sterculia foetida. M*^ këloempoeng , een hoop, een school , bijv. van visschen. (J>sLJL£ këloempock , verzameling , ver- gadering , gezelschap. jLyiS këlëmpei; tërkëlëmpei, ontbloot, van een kris. iSj^JS këlamkari , licht gekleurde, ge- bloemde sits. (jSX^ii këlëmeiidan , een soort van kist- je zonder scharnieren , waarvan het deksel kan worden afgeligt. j*f$& këlëmoemoer , roos op het hoofd. C^vUiS këlintat, clitoris; boenga &., cli- toria ternatea. &H15 këlentang; boenga k., de bloem van de keloer-boom. $4xü£ këliri tl ng ? een soort van speeltuig met schelletjes. Vrg. het volgende woord. sCwli këlontong , Chineesch rammelaar- tje ; Chineesche marskramer. j^Mi këlindjar , pijnlijke trekking of ste- king, bijv. van een steenpuist. js*j!& kclintjir (ook gelintjir), glijden, sullen; tërkëlintjir , uitgegleden. <j£>üJ.S kelfintjoek , waggelen , wankelen. Yrg. tëgëlitjoek. JS^S këlintji, Hol 1 , konijntje. jóiiS kalandar, een soort van Perzische monnikken. )jóJi£ kalandra, zeekaarten, K. ^«ioii këïlndan , I. een afgepaste draad ; het drijf koord op een spinnewiel. H. onbeslist , willen en niet willen. UiK kelen ja , een kleine peesknoop; een groote heet boenga barah. AS kalau , indien; oï"; dat niet soms; ka- lau 2 , zoo soms ; zoo maar niet ; misschien. Yoor djikalaUj w. m. z. •iS këloe , stom : soedah doeiva, belas tahoen lamanja tijada dapat bërkata 2 , mëndjadi këloe. &j& këloeboeng , I. sluijer ; hoofdslui- jer. Mëngëloeboengi , omhullen , bedekken. Op Riouw zegt men sëloeboeng. Datang bërkeloeboeng 2 , aankomen met bedekten hoofde. ^*1> këloebl , zie op asam. 'iLfjyÜ koelawarga (Skr. id.) maagschap, bloedverwanten, familie; een bloedverwant. jj^djT këloedan, alleen in panah këloedan, dat èn door verschietende ster èn door ouder- wetsch soort van kromme handboog verklaard wordt. ëji> këloewang , een groote soort van vledermuis, vespertilio vampyrus, op Java kalong. /uiëjté koelawangsa (Skr. koelaivansa) Jav. = koelawarga. jïjlS këloepoer, in hevige gemoedsbewe- ging zijn, C. /u».5*iS këloepas , zie koepas. (£**& keloepak (ook pëloepak) , hulsel ; kelk van een bloem : boenga pandan jang beha- roe kaloeivar dart para këloepalcnja ; k. djantoeng , zie djantoeng ; k. mata , ooglid. Zie ook het Aanhangsel op këloemping. imSAS këloekoes , een soort van boot. \ mm so^S këloekoep 9 een soort van boom , waarvan de schors veel gebruikt wordt. vj^Lli këloeloet , een soort van vlieg , waarvan de steek een gom achterlaat. Jyi* kaloeli , staal. Xj)£ këloewlh , Jav. = koelóer. <xls këloeh , het zuchten ; mëngëloeh pan- djang , diep zuchten; këloeh kësah, zuchten en stenen. 1$ këll , I. zekere visch , een soort van puitaal , ongeveer als sëmbilang. II. zie gëli. vj^AAJb këlibat , een pagaai met een blad aan ieder einde. Ook pëlibat. jud£ këlitl , pen in de boorden van een schuit, waarin de riemen worden gestoken. ^tSwd^ këledang , een soort van boom , >Jatf &J 87 die goed timmerhout en een aangename vrucht oplevert ; hij schijnt tot de nangka-soorten te behooren. (J&AS kcledlk, een soort van aardvrucht, convólvülus batatas. j.a!S këliroe 9 Jav. misleiding , dwaling : kaliroe setan ananda djagakan. ljmM kelesa 9 lui , onwillig , traag , van iemand wien men iets beveelt. *»**m£ këllsar (ook kelisal) , voetmat , vloer- mat. u.JL^Ji' këlisip , de dunne , buitenste huid van een pisangstaih , die voor touw en bind- garen , tali kelisip , gebruikt wordt. ^U^aI^ kelisal = kelisar. Xdi këllklr 9 I. kransstrop ; k. dajoeng , losse roeistrop. II. batoe kelikir , grind , kiezelzand. Zie ook karsik. Joi£ kalikl 9 carica papaja , M. ; ricinus palma Christi, C. ^^nIaIj këlcloet ; mengeleloetkan lidah 7 den tong uitsteken tegen iemand om hem te hoonen. ftUii kocliling , overal in ; t rond ; rond- om , in het rond. Ditjarinja berkocUUng , hij zocht hem overal. PjaJj klcwang , een soort van sabel, die naar boven breeder uitloopt. iUii këleli 9 het zien , kijken ? (j\>Js këmaroek , vraatzuchtig. j. V këmarau , droog, van het jaargetij de: moesim kemarau , de drooge moeson. Berkema- rau ajar roewang , het water uit een schip hoozen. (j.lp këmarin 9 zie kelam. jjlyj koemala 9 een denkbeeldig, zeer schit- terend gesteente , dat men zich voorstelt in den kop van slangen te vinden te zijn en waaraan men wonderbare geneeskracht toeschrijft, k. oelar of naga , bezoarsteen ; (Skr. kamala , lotus ; ge- neesmiddel). Jlp këmalel 9 heen en weer wiegelen , zooals een teedere stengel : batangnja lemah kemalei , boewangnja lamboeng 2 an. t*^*^ koemba , de bult op het voorhoofd van een olifant (Jav. koembha) ; een soort van wateremmer van kokosbladeren. JU v i këmbali 9 terug , naar huis terug ; terug , weder ; terugkeeren ; zich bekeeren = to- bat ; weder worden, bijv. k. moeda, weder jong worden ; k. karahmatoe'llah , terugkeeren tot Grods barmhartigheid, d. i. sterven; datang këm- bali t'huis komen. Yrg. poelang. fo}xjs këmbaja 9 een soort van doek , af- komstig van Cambay in Engelsch Indië ? yX^i kë lu bar 9 bij elkander behooren van twee of meer zaken , die op elkaar gelijken ; een tweeling ; tali tiga kembar 7 driedraadsch touw. Menghnbari , partij voor iemand zijn , hem staan kunnen ; ook tot één zamenvoegen , bijv. van twee schepen. Dikêpilkan berkembar dengan ko- ta , hij meerde het schip tegen de kota aan. iUp kaïiibaiig (Jav.) > = timboel ; balei kambang , een badhuisje boven het water in tui- nen van vorsten. $kx T b kambing 9 geit ; kambing biri 2 of k. tvolanda , en ook wel zondd' die bijvoeging , schaap , bijv. kambing kebiri , ook hamel , iboe kambing , ooi , anak kambing , lam. <4a v 3 këmbang 9 open , uit elkaar , ont- plooid , ontloken , inz. van bloemen of als een bloem of zonnescherm , bijv. van het uitgespan- nen zijn van den hemel over de aarde. Mengem- bangkan , een zonnescherm openslaan , de zeilen hijschen , uitspreiden , de vleugels uitslaan , het haar overeind doen staan, de ooren opsteken en openzetten. Boenga sakembang, een ontlokene bloem. j*xjs këmboeng 9 opgezet van de buik , opgezwollen van de wangen. Op Riouw ook kem- pang. Këmboeng of kempang , kempis , uitzetten en inkrimpen van buik of wangen , soo als bij oude lieden. Ikan kemboeng , een soort van sma- kelijken zeevisch , die , even als onze haring , op gezette tijden in groote scholen in de Indische zeeën komt. 9ix v £ kimbang ; terkimbang 2 , voor iets heen en weer draaijen , waar men n^et binnen durft te gaan , aarzelen om binnen te treden , zoo als iemand voor een vreemd huis of een rot voor de val. 88 ê^ jv sixji koembang , groote bij , hommel ; ook figuurlijk voor een minnaar; glimmend zwart als zulk een insect ; b'érkilat 2 saperti sajap koembang ; harimau koembang , de zwarte pan- ter. Saperti koembang ntenjerei ; hidjau war- nanja , saperti koembang padang ; kajoe itoe ter- gèrèk olih koembang. fkx^b kombong , grof van korrel , van zout of zand , M. -Ixp këmbëli, kamelot, een soort van wollen stof, baai; wollen doek, wollen deken. (jJ<J* kembok, koperen vingerkom , zoo als de Maleijers bij het eten gebruiken om de vingers nat te maken en af te spoelen ; kembok katja , glazen vingerkom , zoo als de Europeanen gebruiken. Kembokan (ook thnbokan) , dat wat voor kembok dient. Ap këmban, zeker vrouwelijk kleeding- stuk, borstdoek. _*xp kambodja (Skr. id.), plumiera acu- tifolia , een boom met welriekende witte bloe- men , die bloeijen , wanneer de bladen zijn afge- vallen ; hij wordt veel op de graven geplant. Zie het Aanhangsel op sĕmbodja. J^Js/ kimboelan 9 het verdek , C. ^-^.S kambi, een soort van gezaagd hout van een bepaalde afmeting, dikker dan de beroti. g)y£ koembï , bezinksel, grondsap, C. ^Srf^J këmbiri = këbiri, JUxp këmbili , zekere eetbare aardvrucht, waarvan de k. torak en k. kling soorten zijn ; coleus tuberosus ? U^ en li-vS' kinicba en klmchab , Perz., damast. *^S kamar , Perz. , gordel , sjerp. *p këmoer $ berkernoer, den mond spoe- len. &?jj, Óz*>jJ ', &?UjJ këmërtjik , këmërëntjik , këmëritjik, zie retjik. jtVp këmoedlan , zie këmoedi. /w*^i këmas 9 gepakt , ingepakt , van wa- ren of goederen ; fijn , extra , in tegenoverstelling van de minder fraaije goederen, die uitgestald worden; op zijn plaats, bij de hand: mëngemas- kan pendoewa , zjjn dolk te recht schikken (?). ïmission. +«±J> koemsoem , Eng comr jijï këmang 9 zekere geest die de mijnen beschermt ? < sip këitiap , een soort van boom , die timmerhout oplevert. < ftyi këmpa 9 iets waarmee men drukt ; tjap khnpa , het rijkszegel der Maleische vorsten. Kempaan , pers ; oliepers. CL^AyS kampit , een soort van mat; zak van pandan-bladen voor sago. C^jlp këmpit , Jav. = këpit. CuJlp kampret , een soort van groote vledermuizen. Yrg. këlambit en zie ookhetAanh. iuJLJÏ këmpas , een soort van boom , die goed timmerhout oplevert. /ƒ*&*.£ këmpis , ingevallen , van buik en wangen ; moeloetnja kering , përoetnja kempis , van den honger. Zie ook kemboeng en het Aan- hangsel op këmpès. £&„( ka nipoen g , omheind erf, wijk, buurt , kamp ; orang sakampoeng, kamponggenoo- ten. Bêrkampoeng , verzameld zijn , zich verza- melen. Mëngampoengkan = mënghimpoenkan. Abdoellah gebruikt doorgaans , zoo niet altijd , dit grondwoord in plaats van hhnpoen. Ook vind ik bij hem, misschien als schrijffout, dikampoeng = di- kepoeng. Kampoengan, verzamelplaats: ditëngah nagëri kampoengan sëgala bangsa. xsL^ këmpang zie kemboeng. iJJLJÏ kampll , metalen doos voor sirih : orang jang membaiva sirih jang didalam kampil mas dan kampil soeivasa itoe 1 H. Atj. ; kleine ge- vlochten zak (M.), bijv. kat jang satoe kampil. (Ja** kimpal 9 vast , in ééne massa , ge- degen : emas oerei dan emas kimpal. JJip koempal (doorgaans goempal) klomp, klont , zoo als klei , deeg en iedere zamengedruk- te massa , bijv. ineengefrommeld linnen ; ook van steenen , batoe itoe terbangan bergoempoel v , bij het springen van muren. (J>sL,ï koempoel , verzameld , bijeen. Berkoempoel = berhimpoen. Koempoelan , som , verzameling. [ Xj koempani, Compagnie: de Oost- Indische Compagnie. JjS «9 i*A v ^ kamponan , teleurgesteld ver- langen ? &k^£ kampoeli , I. Jav. staatsiekleed. II. verbinden , zamenvoegen , C. Ji v > koempei , een soort van riet. JlA&p kampllan , een soort van kle- wang , inzonderheid in gebruik bij de zeeroovers. \*JLJ* koemkoema , Skr. koengkoema , kurkema, naam eener plant, curcnma , die be- halve de gele , koenjit , ook een karmozijnroode kleurstof levert. Ook wordt de kurkema om het pikante aroma in spijzen gebezigd. Van daar dat het woord koemkoema als kleur met koesoemba , en als aroma met nardus en muskus verbonden voorkomt : toenggalnja koemkoema merah beramas; kam werna koemkoema oengoe; werna koesoemba atau werna koemkoema. (J»yi këmal , rookerig , smookerig. Op Ri- ouw niet bekend. \j>J* kënioel , dekkleed , deken. C^si^ këmëloet 9 snakken , snikken , van een stervende. J^ këmëli 9 = kembeli. +J* këmam ; mëngëmam , mommelen met den mond dicht , bijv. met een pruim in den mond. S\x£ kamanakan , neef of nicht in be- trekking tot oom of tante. Op Riouw niet in ge- bruik. Yrg. het Aanhangsel op kaponakan. £ÏXp këmo enting = karamoenting. ^sa^ këmoentf ak , zie poentjak. tbóXJÏ këmandaloe , Skr. kamandaïoe , een waterkruik zoo als de Brahmaansche geeste- lijken aan een touw om het lijf dragen. jy^Xfi këmëndoer, commandeur. jCj^Jkyi këmëndikei (ook mëndikei), een soort van watermeloen, op Java semangka, cucurbita citrüllus. ju.^ këmënjan (ook mënjan) , benzoë, stijrax benzoin. Er bestaan vier soorten van , k. arab , k. poetih, k. hitam en k. merah, welke laatste ook djërënang genoemd wordt. ^di^ këmoedi , roer van een schip. Kemoedijan , vervolgens ; achter ; na ; kemoedijan dar i pada itoe , daarna; kemoedijan hart , in later dagen ; maka di tijoepnja poela , tërhënti samoe- wanja sekali , tijada jang dahoeloe kemoedijan voor of achter (van paarden die bij het trom- petgeschal stilstaan). Terkemoedijan , achteraan komen. Mëngëmoedijankan , achter , na iemand kom on. iuSjJs kë moekoes , Jav. = lada her ei- koer , staartpeper , kubeben. Ook Umoekoes. J*^ këmoeli , zich inspannen f zich krommen 7 C. ^j^i këmoening , een soort Tan boom , die een geel en hard meubelhout oplevert , dat veel voor krisheften gebruikt wordt, murrayasp, en met fraaije bloemen : póhon këmoening iedoéh- nja sapërti pajoeng. ILjs këmah , urien. j>u^i ka me «Ja , Perz. camisa, hemd. {.S+yJ* këniiri (ook këmüing , een groote boom , aleurites moluccana , uit welks harde no- ten (boewah Jceras) olie geperst wordt. &b^i' këmiling = këmiri. $ këna 9 raak zijn, geraakt; këna pada , iets raken , iets treffen ; van kleedingstukken : passend , van pas , ook tërkena pada toeboeh. Kë- na anting 2 , oorhangers aangekregen hebben , k. demam, loeka enz. de koorts, een wond krijgen, k. denda , beboet worden, k. djaring in het net raken , k. karang , op de klippen stooten , k. kër- dja orang , in dienst zijn bij iemand , k, opah , loon krijgen ; zich laten omkoopen (ook k. emas, zie ëmas) , k. pëndjara = dipëndjarakan , k. se- tan , bezeten zijn; terkena ook = t. tipoe , be- drogen worden. Mengenaï f iemand raken , van wapens ; dooden. Mëngënakan , aandoen ,, bijv. kleederen y wapenen ; aanwenden , applkeeren , bijv. geneesmiddelen , listen ; influenceer en enz. <CjUo kënari , een soort van boom, ca- nar turn , welks vruchten de kan ar i-olie leveren. Kënari wolanda , amandelen. ëui kënanga , (Skr. kanaka) een soort van boom met welriekende bloemen , uvaria sp. .Hljó koenangan •=koendangan ) koendang. t-Jui I. kan apa voor akan apa\ kan apa goenanja = apa goenanja. II. kënapa , verbast. van het Jav. këna ngapa , hoe komt het zoo ? 12 «O £*tf ,l*tf èïuS kënapang : boewah k. = boeivah badatn. \^^JjS këntoet 9 veest : ritaoew- &., apocy- num foetidum; kentoet api , bijnaam van een kanon in de H. Atj. ^JJjS kantëri (of gantëri?), een soort van muziekinstrument. kxtS koenting 9 een soort van praauwen met sehuinseh zeil , lajar tandjah. £ÏiS koentoeng 9 de staart van een Chi- neesch. Ook koetjir, • (JJdS këntal 9 Jav. , dik , niet vloeibaar : daoe n k. , cordia suaveolens. iJJjS koental ; koental kantil , heen en weer schommelen , bi;v. de borsten eener vrouw. Zie ook het Aanhangsel. {JjjS koentoel , een soort van reiger. +xjS koentoem (ook koetoem en koentoen), een bloemknop , die nog niet ontloken is ; boe- nga sakoentoem, een enkele knop. Vrg. kantjoep. iüi koentoen = koentoem. JxXi koentau , een zeker Chineesch spel , boksen? f?dS kan dj a = kandjar. jsJo kandjar (ook kandja, het Perz. chan- djar) een dolk. Berkandjar , een kandjar-dans, cf, in het algemeen, een wapendans uitvoeren. j22j£ koendjoer = koedjoer. £sw kandjang, volharden; blijven: itoe- lah berkandjang sertakoe, dat blijft mij over; berkandjanglah dalam roemah bapanja. »rs\ii koendjoeng ; berkoendjoeng 2 an , elkander bezoeken , EH. ; mengoendjoengi , aan iemand , inz. een eerwaardig man , of iets , bijv. de graven zijner voorouders , een bezoek brengen. Vrg. oendjoenq. -saS' kandji 9 I. rijst als stijfsel gekookt ; stijfsel ; ajar kandji, rijstwater, waarmee men bijv. kleine kinders laaft; boeboer kandji, rijstebrij met specerijen. II. door aanhoudende vrees bevangen blijven. Jav. P III. wulpsch, onkuisch, M. t^lsxii' kantjana (Skr. kantjana) goud (in eigennamen). d^rsuf kent jat ; mengenijat , uitdagende blikken toewerpen : maka dikentjatnja dengan matanja. jS\& këntjir 9 rad , molenrad. è&té kant j ing 9 knoop , grendel ; k. me- rak mengigal , k. nierak melajang , k. scngka retna , k. sahari boelan , k. koepoe 2 , k. majang mengoerei zijn soorten van kantjing • badjoe , b a- djoe-knoopjes , ook boetang geheeten. ii^ai këntjang 9 strak, stijf aangehaald; angin këntjang , een stijve koelte. £sjd£ këntjing , urien ; wateren. $s*x> kintjoeng , zekere plant , waarvan het merg en de vrucht als groente gegeten worden. t^Jn^iS koentjoep 9 zamengevouwen , ge- sloten, zooals een bloemknop:" koentoem 2 terkoen- tjoep dan boenga 2 terkembang , ook van bloemen die zich na open te zijn geweest weer sluiten ; een bloemknop ; betrekken van de lucht , oedara mĕndjadi koentjoep ; zamentrekken , inkrimpen , bijv. de longen : parait 2 mendjadi koentjoep dan sakü. Mengoentjoepkan sajap de vleugels zamen- trekken. lj^j£ kantjoek 9 krom, gebogen: berdja- lan kantjoek 2 , in allerlei bochten gaan ; mengan- tjoekkan dirinja , zich buigen. (J^Aj kantjtl = pelandoek. *s\J& kintjau, schudden 7 van speelkaarten. <X»AS koen tj ah 9 I. maat van drooge wa- ren van een vijfde kojan inhoud. II. troebel , drabbig , van water. ^sói koentji 9 slot; ïboe k. slot, anakk. sleutel ; koentji paha , lies ; temoe koentji , ze- kere specerij. Mengoentjikan, ook, om iets heen sluiten , bijv. van een riem : kadoewa poentja koilit itoe mengoentjikan pinggangnja soepaja djangan djatoeh. k2j>)ój£ këndatl 9 I. = pedati. II. 'voor sakahendak hati , zooals gij wilt I JiSÜ' ka ml ara; mengandaraï, berijden, zoo- wel dieren als wagens ; rondrijden , een toertje maken. KandaraMn , dat waarop of waarin men rijdt. Berkandara&n , rijden op iets , bijv. b. oenfa, op een kameel; tantara berkandaraiïn , ruiterij. Ook fig. marika itoe berkandaralin atas J)*tf U" y 91 sa£aft dan bêbalnja djoega pada barang sasoewa- toe bitjara itoe , HT. lJiAjS ken da la , zie gendala. Ci> )*Xb këndaka , zie gendaga. kjuSjS këndit (ook gëhdtt), een gevloch- ten gordel , soms van gouddraad , een sjerp. j&j£ këndoer, slap, loshangend, niet gespan- nen, bijv. van de teugels; zonder veerkracht, zwak. j&j£ koendir , zeker klein goudgewicht, T. Zie Jcandari. jÓjS koendoer , I. een soort van kalabas, op Java beligoe. II. een soort van reiger. Yrg. Jcoentoel. Ook rok 12 poetih. iC^iTkandari of kandoeri, Chineesch geldgewicht van 1/100 taïl. Vrg. koendir. /y«^Ai kan das 9 aan lager wal komen, stranden. rjMÓsjS këndis , een soort van boom met eetbare vruchten, garcinia sp. £&Xï kandang, groot hok, perk voor al- lerlei groote en kleine dieren , olifanten , buffels, kippen enz. £ó*Xb kandoeng , zak ; alles waarin men iets draagt , of dat iets omvat (zooals bijv. een lijst om iets , het ligchaam als omhulsel van de ziel) of dat den vorm van een zak heeft ; (zooals bijv. een gezwel. Soedara (sa) kandoeng, eigen broe- der of zuster. Mengandoeng , in zich bevatten ; bijv. van een graf: tanah Mendjapahit beloem mengandoeng Si-toewah int ; mengandoeng anak , zwanger zijn ; m. bevat , hoog zwanger zijn ; me- ngandoeng ajar , zwanger van regen , van de wolken. Kandoengan, oo^ zwangerschap en dat waarvan men zwanger gaat. PtXAi koendang , volgeling, een uit iemands gevolg. Koendangan , hetzelfde en ook de naam eener eetbare vrucht y C. (j&Xs ken dak , een vrouw waarmee men minnehandel heeft , bijzit. Vrg. goendik. &\$ kondam , een soort van oorring, M. ^j^SjS kandoeri (Perz. lange tafel; ta- felkleed) j aarlij ksch lijkfecst , waarbij voor de overledenen gebeden wordt; feest in 't algemeen: na'mah kandoeri , EH. Kandoeri akan , een feest geven aan; kandoeri boetang, een soort van boom, die roode pitjes, saga pohon, voortbrengt, adenanthera pavonina. ^SjS këndi , aarden waterkruik met een tuit ; daoen kendi , de nepenthes , ook taboeng be- roek ; laboe kendi , een soort van kalabas. Zie ook gamoh. ^S&>£ koendei 9 I. zeker kapsel , waarbij het haar in een knoop op de kruin van het hoofd gelegd is, gelijk Europesche vrouwen dat dragen. II. =i= poekau. ^fjf&jS kendlri , zie op diri. u-Lo koenarpa, lijk, dood ligchaam (Skr. koenapd). (Jjuwói koensll , Eng. council. iUS kënang , I. zich een gemis voor den geest brengen > denken aan hetgeen men verloren heeft. II. in sommige vormen = kenan , zooals ke- nangan , ingenomenheid ; welgevalligheid ; penge- nangan: tijade berpengenangan ergens niet meê ingenomen , gediend , zijn. &.jS këning, wenkbraauwen : boeloe kening- nja lebat. {JJ& kënal , het uit elkander kennen ; on- der een massa herkennen ; kennis maken. Me- ngenalkan, 'm kennis brengen, introduceeren. Ke~ nalan , bekende , een kennis ; kakenalan , bekend geworden. Kënallah ook wel eens voor katahoe- wilah, HA. 'j& kënan ; berkman behagen in iets scheppen , van iets houden ; aan iemand beval- len : maka ija berkman mendengar kat«nja\ ber- kenanlah kita akan kahendah soedara kita itoe ; tijada berkman kapadanja. {\x£ kan ja (Skr. kanja) maagd. C^vói këiijoet, vertrokken, van den mond of het gelaat ; mengenjoet , terkenjoet , grijnzen. aAA^ kënjang , vol , verzadigd •.i kau = engkan. Ojj)y koewarik, gouden plaatjes ter grootte van een rijksdaalder , die zoo aan een koord over den schouder' en onder den anderen arm door gedragen worden , dat er een op de borst en een ander op den rug komt te hangen. ^y koewasa, macht; volmacht; kracht; w J>/ J^ machtig, gezaghebbend; in staat tot iets; sterk, kraehtlg; staatsie (vrg. parentah) ; gevolmachtigde (== wakil) (Skr. wa'sa , gezag , meester schap). JUS koewala f de monding eener rivier, zoowel iö zee als in een andere rivier; eerste gedeelte van den naam van vele havenplaatsen aan of dicht bij de monding eener rivier gelegen. Zie moetvara en palong. Jy koewall, aarden of ijzeren potten ett pannen. /wjy koebls 9 Eng. cabbage? kool, t. w. de grootere door de Chineezen geteelde soor- ten; aan de andere geeft men den hollandschen naam. K. telor , savoij e-kool. &)S koebang , I. modder , modderpoel ; badak itoe baharoe habis berkoebang. Poetri ber- koebang , een soort van stijf gekookte brij , die als versnapering gegeten wordt. II. de vliegende kat , galeopithecus. Yrg. koebin. QA& koeboek 9 wateremmer , C. jS koebin = koebang , II ? tjatjak koe- bin , een soort van vliegende hagedis , ook koe- was 9 <)ü*i kobah, Perz., keteltrom. *>£ koeboe , verschansing , aarden wal. ->o koebel; daoen koebei , koebei-bla- deren , die als groenten en als geneesmiddel ge- bruikt worden. Cju/ koewat , zie iy. CL>*£ koet» 9 (Skr.) een met palisaden om- geven dorp , versterkte plaats , vesting ; beves- tigde hoofdplaats ; de versterking zelve , vesting- werken , wal , verschansing : diperboeivat koeta- nja berkoeliling poelau itoe; k. tangah , een aar- den wal. Mengoetaï , van versterkingen voor- zien. J*> kotor , vuil ; onreinheid , drek. .wjji kotis ; mengotis , afplukken , afplui- zen, bfjv. de haartjes van zijde, de pluizen van een doek , de kant van papier enz. &j>ft^ kotoiig 9 kort afgesneden , van mou- wen ; badjoe kotong , een baadje met korte mou- wen, Yrg. koedoëng en het Aanhangsel op ko- dong en kocteeng. t_fljy koe tip ; msngoetip , opzamelen , op- rapen van kleine voorwerpen. (jïy koetak , vakje , hokje in een kast , kist of doos ; kotak 2 ook kast met zulke vakjes , bijv. matjam kotak 2 tempat hoeroef , model voor lettervakjes, d. i. voor een letterkast. Sampan kotak , een soort van sampan. ijSy koetoek 9 I. vloek, vervloeking; vervloekt : dikoetoeki Allah dengan koetoek jang- amat sangat ; Si-koetoek itoe , onderscheiden van Si-koetoe , dat van koetoe is afgeleid. II. een soort van rijstmaat , zooveel als twee ling. <JJ*> koetil 9 wrat , wen , vleeschige uitwas. *$•£ koetoem , zie koentoem. J'*S koe tóe 9 luis : k. andjing , vloo , telor koetoe , neet , k. boesoek , wandluis , k. babi en k. domba , teek ; ook als scheldwoord Si-koetoe. Berkoetoe 2 an , elkander luizen , elkander de lui- zen uit het haar zoeken en die opeten , even als de apen : maka ija doedoek dimoeka tangga ber- koetoe 2 an dengan segala dajang 2 ; sambil mengoe- reikan ramboetnja berkoetoe 2 an. J*o koetei; pinang koetei, oudepinangs, die zoo droog zijn , dat ze rammelen (zie goen- tah). Ook van kokosnooten gezegd : maka diloe- tarkannja kelambir koetei, HP. Djala koetei, zie djala. iÏL)S kautz ^ Arab. , schoen , korte laars , wordt in denzelfden zin gebruikt als padoeka, t. w. voor namen van Torsten of daarmee gelijk- gestelde persoonen. Jy kautzar , naam van een rivier van het Paradijs, ook kali kosar ensoengeikalikosar. —£ koedja 9 beker, niet bekend op Ri- ouw , doch wel op Singapore en elders. C^>^i koedjoet $ mengoedjoet , worgen , zooals bijv. een gewone doodstraf voor vrouwen is. Ook poedjoet. j^>-y koedjoer , speer met breede punt om visch te steken ; een soort van lans met bree- de punt en kruisijzer, fe*-<S kodjah 9 verbastering van <fcs-y>- w. m. z. ys>y koetjir, de staart van een Chinees. 6* 93 &f*y koetjing , kat. Koetjingan, zie akar. u- Q^ »S koet joep , kus , zoen ; mengoe- tjoep boemi , de grond kussen 7 = soedjoed. Yrg. (j*>-y kot jak 9 het schudden , scnomme- len , bewegen van vloeistoffen. ^j-^-y koetjik , een soort van kleed ? toe- loeng djihitkan koetjik didalam. ij^-y koetjil , het uitsluiten , buitenslui- ten , buitenstooten. ^>y kotjl 9 Cochin en Cochin-china. óy koeda , paard. Mekoeda , paardje spe- len. Koeda-laoet = oendoek 2 . Koeda 2 , dakspar ; houten kruk om op te zitten ; schraag ; losse op- tred vóór de geta en ook een soort van bignonia. Anak koeda boeloe kasap jonge paarden met nog niet glad haar of hebben nog geen glad haar: een spreekwoord van kooplieden, die zonder kapitaal en op goed geluk beginnen te handelen in aller- lei zaken (waarom niet meer in 't algemeen ?) Naik atas koeda hidjam , de hoogte hebben , eig. van soldaten, die zamen, op groene bankjes met vier divergeerende pooten, voor een tapperijtje gaan zitten den tijd passeeren , HA. /jady koe dis 9 huiduitslag : zie ook toe- kak. 'èdy koedoeng , I. verminkt , zoodat er slechts stompjes van de verloren ledematen over- blijven. Lipas koedoeng , verminkte kakkerlak , die men slechts twee pooten heeft laten overhou- den om daarmee overal rond te loopen ; tangan bagei l. k. handen (zooals van kinderen) die over- al aanzitten. Yrg. kebong. II. ook kekoedoeng , een soort van hoofddek- sel , sluijer. f <— 9óy koedap 2 , snoepen ; boedak koedap 2 , een snoepachtig kind. 0&£ koedoek , de nek. Qüy kodok , padde : kodok poeroe zie kangkoeng. ydyï koe dal , I. bloesemknop ; uit spruit sel. #ie koentoem. II. main koedoe , het Hasan-Hoesimfeest , dat met een flambouwenoptogt door de Klingaleezen gevierd wordt. t^S^y kodi , een snees , een twintigtal. Kodian , zie op pakei. ^dy koedei, een zware gouden sirih- doos , die tot de rijkssieracien behoort. ,y koera , I. opzetting van de onderbuik ; k. demam , koude koorts ; koera 2 kalei , de wreef van de voet : dengan dimikijan tja poen lepaslah kasaberang , koera 2 kakinja tjjada basah , SM. II. koera 2 en kekoera , de schildpad ; sisik koera 2 , het schildpad. Soorten van schildpadden zijn : k. keladi , k. fcoembar , k. padi en k. poetih. *y koe war ; mengoewar 2 kan , bijv. kajoe , met een stok in den blinde rondtasten ? Maka direnggangkannja sedikit pintoe itoe , ditoeloer- kannja kajoe dikoewar 2 kannja. HA. CL? .o Eng. court, raadhuis. O.^ koeroet, zingen, C. ó<y Eng. guard, wacht. cj^jy koeras, een katern papier, gewoon- lijk van 24 bladzijden , in elk formaat. Lj**\y koeris, (ook goeris) streep 7 schrap; pandjang koer is itoe tiga hasta ; meng oer is tanah dengan djarinja ; dikoeriskannja dengan kalam dijatas papan loeh , hij maakt met een kalam streepjes op een schrijftafeltje (t. w. om een kind te ieeren schrijven) HA. Zie ook garis. <j**>y koeroes • mager , smal , tenger , uitgeteerd. 9-.S koerang , te weinig , niet genoeg ; aan iets ontbreken ; gebrek aan iets hebben ; mis- sen ; minder ; verminderen , afnemen (tegenover- gesteld aan tambah). Koerang satoe tiga poeloeh of tiga poeloeh korang asa , negen en twintig ; koerang ingat , onbedacht ; koerang bijasa , oner- varen ; koerang adjar , onbeschaafd , lomp- Koe- rang pariksa , zie parïksa ; koerang 2 . . . lebih of lebih 2 , hoe minder . . . hoe meer. Kakoerangan , tekortkoming , ook in morelen zin ; gebrek heb- ben aan iets. Bérkoerang , verliezen ; berkoer ang 2 - an , steeds minder worden. £ .£ koeroeng 9 opgesloten , ingesloten ; kajuit van een schip , ook k. kapal ; kena koe- roeng , opgesloten worden , in de kast komen (om schulden) ; badjoe koeroeng , een baadje dat 94 V 0f/ van voren toe is ; met een insnede aan den hals, waar het met een knoop gesloten wordt. Koe- roengan , kooi , voor gevogelte; hok ; gevangenis. 