De hoofdpijnen, hare spoedige leniging en volkomene genezing. Een hulpboekje voor allen, die aan aanvallen van hoofdpijn lijden
Uitwendig kan men met een goed gevolg van den spiritus , bij n°. 6 opgegeven , gebruik maken , maar ik verbind denzeiven gaarne nog , voornamelijk, wan- neer het geheele hoofd door de pijn is aangedaan, met eene met het poeder, bij n°. 1 4 opgegeven (36) , doornaaide muts , welke ik dragen laat , en dagelijks eenmaal met den genoemden spiritus laat insprengen. Is het geheele hoofd niet door de pijn aangedaan , maar is zij slechts piaatselijk , zoo maakt men kleine kussens van het middel n®. 14(37), en legt dezelve, vooraf warm gemaakt (want w^armte is hier altijd op de aangedane plaatsen van dienst) , op de pijnlijke § 7. In deze aanhoudende en vastgezette hoofdpijn , die nimmer geheel wegblijft , maar slechts tusschen bei- den gelenigd wordt , kan ik volstrekt niet tot spaan- sche vliegen , fontanellen of andere trekmiddelen raden. (35) Daar, waar men geene apotheek heeft , neemt men eeneii goe- den theelepel vol groene zeep , lost die in een bierglas vol warm regenwater op, voegt eenen lepel vol honig daarbij, en laat dit als lavement toedienen. (36) Enkel vlier en kamillen , ook tijm- en inajoraankruid. (37) De in de vorige aanmerking aanbevolene ingrediënten. 65 liet is waar , dat zij , die in zulke gevallen deze middelen hebben aangewend , voor eenen korten tijd vermindering van pijn ondervonden hebben , doch de- zelve is telkens erger en met meerdere hardnekkig- heid terug gekomen , en eindelijk hebben die mid- delen volstrekt geene werking meer gedaan , en dus geene leniging meer aangebragt. § 8. Van alle olieachtige zalven, zelfs van de vlugste, heb ik ook geene zoo beduidende werking gezien , als van spiritueuse inwrij vingen (38). D. Van de krampachtige hoofdpyn en derzelver genezing. § 1- Hoofdpijn gaat niet zelden met kramp vergezeld. Dik wijls is dezelve zoo sterk , dat zy de hoofdpijn zijwaarts heen- en wedertrekt ; zij heeft invloed en werking op de oogen , ja op de spieren van het gezigt. (38) De azijn, dien men eenige dagen op wijnruit ÄwfÄae) , welke versch gedroogd, en dus niet oud moet zijn, getrokken heeft , toont zich zeer werkzaam te zijn , vooral in verbinding met azijn- aethergeest , b. v. In het voorhoofd Acet. Ruthae. unc. 1. Spir. acetic. aether III. in de slapen en in den nek in te wrijven , en ook dikwijls hieraan te ruiken. 5 66 § 2. Somwijlen bestaat de geheele hoofd pijn slechts in eene pijn in de wang , of in een’ der slapen , of aan de zijde van het oor , soms komt ook eene kramp in het kakebeen er bij. § 3. Deze hoofdpijn is hoofdzakelijk eene kwaal van vrou- wen , die aan gebreken in de baarmoeder lijden , en vraagt men naauwkeurig na , dan ontdekt de arts wel- dra de oorzaak. Eene vrouw^ dient nimmer jegens haren geneesheer terughoudende te zijn , nooit hem iets te verbergen , of eene ontijdige schaamachtigheid te laten blijken. Gezondheid is de eerste en voornaamste zorg , waar- voor de mensch te waken heeft , om overeenkomstig het bepaalde doel het leven te genieten. Voornamelijk echter moesten vrouwen nimmer aan den geneesheer de aanwezigheid van den witten vloed , bijaldien zij daaraan lijden , verhelen. In onze tegen- woordige tijden en betrekkingen is deze ziekte zulk eene onschuldige zaak , dat zich geene dame behoeft te ontzien , wanneer zij eene ziekte bekomt , die maar al te dikwijls aan de opvoeding of aan omstandig- heden , waarin men geplaatst was , is te wijten. ^ 4. Zeer dikwijls is dit de grond van vele hardnekkige hoofdpijnen , en daar dat gebrek uit zwakte ontstaat , zoo verwijs ik den lezer naar mijn grooter werk over dat onderwerp. 67 Ik bepaal mij hier bij hoofdpijn , welke met kramp verbonden is , of wel geheel uit dezelve bestaat. Het draaijend , trekkend gevoel van dezelve zal een ieder, die hier mede geteisterd is, gemakkelijk op- merken. Het heulsap heb ik hier in n”. 15, met kamfer verbonden , als een nuttig medicament voor- geschreven (39). Ook uitwendig heb ik van inwrijvingen met heul- sap (opium) eene gewenschte werking gezien. Men zal bij n®. 16, a, kunnen zien, hoe ik hetzelve laa gebruiken. § 6. Bij kramphoofdpijnen , die door gal ontstaan , heeft mij ook de kamfermelk , n°. 10 , a , goede diensten be- wezen ; bij daarmede verbondene verstoppingen heb ik de pillen, volgens het voorschift van n°. 7, er bij laten gebruiken. Hoofdpijn , door aanwezigheid van wormen oorspron- kelijk , verdwijnt van zelve , zoodra de w ormen afge- dreven zijn , en daar er — wanneer wormen zoo zeer (39) a. Verkiest men toch opium aan te wenden , zoo diene men toe daar , waar het in de apotheek te bekomen is : Spir. Acetico Aether. dr. III. « Camphor gr. V. Laud. liquid, syd. gutt. XX. Alle 2 — 3 uren 16 — 20 druppen op suiker gedruppeld te nemen. ó. Eene betere vermenging is in de lijst der Recepten onder n®. 16 , 6 , bijgevoegd. Het slijm (mucilago) van lijnzaad doet immers de haren aan elkander kleven., 68 de overhand nemen — steeds een verzwakte toestand van het gestel aanwezig is , zoo moet ook volgens dezelfde beginsels gehandeld worden , als bij de ge- nezing daarvan. Ik kan het niet ontkennen , dat ik de sublimaat in de zwakke verbinding met heulsap , volgens het voor- schrift n°. 17 , uiterst werkzaam lot verdelging van wormen gevonden heb (40). § 7- Wanneer echter de hoofdpijnen van zulke oogen- schijnlijke oorzaken ontstaan ^ zoo moet men dezelve als hoofdziekten gadeslaan en behartigen , en dit uit- een te zetten , zoude veel te breedvoerig voor het be- stek en het doel van dit werkje zijn. E. Van de genezing der jichtige hoofdpijn. § 1. Rheumatieke of vloeijende hoofdpijnen zijn diegene , welke het menigvuldigst aangetrolfen worden , en deze hoofdpijnen zijn het, aan welke men de meeste oplet- tendheid schenken moet. Want daar zij steeds een verzwakt gestel , en te- (40) Het is noocHg , tegen dit voorschrift te waarschuwen , althans aan te raden, om hoogst voorzigtig met hetzelve te zijn ; slechts een be- voegd geneesheer diende met dit middel , en wel naar bevind van zaken , te handelen. / 69 vens eene aanmerkelijke verzwakking der deelen van het hoofd , die door de pijn worden aangedaan , Ie ken- nen geven , zoo geven zij tot onderscheidene soorten van aanhoudende of zich vastzettende hoofdpijnen aanleiding. Wanneer er geene zwakte aanwezig is , dan zal de natuur , zoo als zij de verkoudheden en zoo vele aan- vallen van anderen aard verdrijft , ook deze verdrijven. § 2. De vloeijende hoofdpijnen moeten dikwijls tot de eerste soort , tot de onstekingachtige hoofdpijn gerang- schikt worden , en dan wijzen wij dezelve naar hare eigene plaats heen. Of zij moeten onder de koude soort , uit zwakheid ontstaan , gerangschikt worden , en alsdan vereischen dezelve een goed dieet, en het gebruik der middelen tegen hoofdpijn uit zwakte. Doch wij moeten hier tevens doen opmerken , dat deze hoofdpijn , wanneer dezelve zoo gevoelig ten aan- zien der aanraking is , wanneer de patiënt derhalve het wasschen of inwrijven aan de pijnlijke plaatsen niet ver- dragen kan , op eene andere wijze , een uitwendig hulp- middel vereischt. Dit bestaat in damp en rook. Bij zeer hardnekkige rheumatieke hoofdpijnen hebben „dampbaden van vlier en kamillen , somwijlen , en tusschenbeiden ook het be- rooken met barnsteen . uitmuntende diensten bewezen. ïs echter de vloed van dien aard, dat dezelve w'as- schen kan verdragen , dan heb ik met amoniakgeest (Ammonia liquida) , met water verdund , veel meer uitgerigt. 70 Ook heb ik mij bij deze hoofdpijn van zwavelaether bediend, en deze tot 12 druppen afwisselend met de opium -tinctuur ^ volgens n°. 9 , met vrucht laten ge- bruiken. Men zie n°. 18(41). § Ik kan niet voorbij aan te merken , dat men met de in de vorige § vermelde dampbaden zeer omzig- tig te w'erk moet gaan ; dat ik , in den loop mijner geneeskundige ervaringen , slechts zelden goede werkin- gen daarvan gezien heb ; dat ik meermalen heb op- gemerkt , dat zij aandrang van bloed naar het hoofd verwekken , en dikw ijls de hitte en de smart vermeer- derd hebben. Hetzelfde heb ik met de rookmiddelen ondervonden. Wie dus zelf proeven verkiest in het werk te stel- len , die lette wel op , hoe hem dezelve bekomen , en is het gevoel daarvan den eersten en tweeden keer on- aangenaam , zoo houde men daarmede op. Geheel verwerpen kan ik ze echter niet , daar zij somwijlen geholpen hebben , en men bij eene hard- nekkige kwaal, waarvan men den grond niet opsporen (41) Waar eene apotheek in de nabijheid is , kan men zich 1 onc. (medicinaal) geest van Minderer (Acet. Ammon, liq^.) halen laten , en hiervan alle uur een theelepeltje vul , met een kop sterke vlierthee vermengd , innemen ; of ook : 1^ Spirit. Minderer unc. I. nitri dnlc. dr. I. iq. ilor. Sambuc. unc. Vil. Syr. simplic. Alle uur een lepel vol. 71 kan , niet te veel middelen kan hebben , om zich daar- van te trachten te bevrijden. F. Van de geneziny der hoofdpijn , door venerisch gift ontstaan. § 1- Hier is de sublimaat , met opium doelmatig ver- bonden , van alle medicamenten het werkzaamste. § 2- Hevig stekende pijnen , voornamelijk beenderen- pijn , aan plaatsen des hoofds zijn , wanneer vene- rische kwalen zyn voorafgegaan , zeer waarschijnlijk overblijfsels van het venerisch vergift of zelfs voor terug gebleven en vastgezet kwik. x^ien neme de druppen no. 19 , en wassche met het water no. 20. Beide zuilen voorzeker niet eene goede uitwerking missen , en zoo er een middel in staat is te kunnen helpen , dan is het ongetwijfeld dit. Ook heb ik zeer veel nut van de pleister no. 21 gezien, die ik op de plaatsen, welke zeer pijnlijk waren , liet aanleggen. § 3. Bij deze handelwijze der venerische hoofdpijn wordt er verder volstrekt geen diëet vereischt ; want men moet het ligchaam in kracht houden en kracht zoeken bij te brengen , ora te kunnen medewer- ken , dat de kwaal verdreven worde. Het eenigste , 72 waarvoor men zich te hoeden heeft , is varkensvleesch , schaapvleesch , sterke zuren en hevig zamentrekkende spijzen ^ en ook voor het te veel gebruiken van melk , daar deze laatste het medicament in deszelfs werking verzwakt. Yoornamelijk heb ik de opmerking gedaan , dat het zuur des citroensaps , in de vermenging der punch of op sommige spijzen , steeds bij de lijders , die dit overigens zoo heilzaam geneesmiddel gebruiken , de pijnen verergeren. Het heulsap , volgens het voorschrift no. 9 , heeft dit echter steeds weder weggenomen ; doch wie geen opium verdragen kan , die neme het poeder no. 22 (42). G. Van de genezing der bedwelmende hoofdpyn. § 1. Het is natuurlijk , dat men in de eerste plaats al de oorzaken van deze hoofdpijn , die toch gewoonlijk buiten den mensch te zoeken zijn , verwijderen moet , wanneer men zijn’ patiënt van de kwaal genezen wil. (42) Hier herinner ik eens vooral nog aan de vermaning , bij de II Afd. , Hoofdst. VI , $ 17 5 gegeven , om zich hij deze soort van hoofdpijn tijdig aan eenen bekwamen geneesheer te wenden (semper periculum in mora !). De willekeurige aanwending der onder de op- gegevene nommers aangeradeue mercuriale geiieesmiddelen is geenszins algemeen op te volgen. 78 § 2. Yan kagchel-uitwaseming of kolendamp is hier immers niet de rede. Beide zijn oorzaken , welke men buitendien terstond uit den weg ruimt. Waar echter dompige vertrekken daarvan de schuld zijn , daar verwijdere men den patiënt uit dezelve en doe hem in een ander en luchtiger vertrek brengen. Daar , waar bloemen en vooral sterkriekende zich bevinden , voornamelijk , wanneer dit in een slaap- vertrek het geval is , late men , bij den geringsten aanval van pijn in het hoofd , deze door hare uit- wasemingen schadelijke stoHen dadelijk van daar wegruimen ; alsdan geve men acht , of de hoofdpijn niet reeds door dezen maatregel verdwijnt. Is er echter eene andere w el bekende oorzaak voorhanden , dan behoeft men niet zulk eene angstige naauwge- zetheid voor de zich in het vertrek bevindende bloe- men te hebben. § 3. Tot wegneming van bedwelmende hoofdpijn heb ik , in welk geval dan ook , steeds het gebruik van zwavel- aether , 12 — 16 droppen, op een stukje broodsuiker gedroppeld , 3 — 4 malen daags in te nemen , bevonden , als inwendig geneesmiddel goede diensten te doen. Doch ook uitwendig aangew^end , doet het eene goede uitwerking , wanneer het maar niet te hevig gebruikt wordt. Ongeveer eene drachma of een wei- nigje meer , sterk en zeer op het hoofd ingewreven , heeft meest immer binnen weinige oogenblikken een gewenscht gevolg. 74 De mensch komt als ware het oogenblikkelyk we- der tot zieh zelven , en zijne bedwelming is in kalmte en bedaardhe-id herschapen. H. Fan de genezing der hoofdpijn , welke voor een gedeelte het gezigt aanhoudend inneemt , en van daar naar hei hoofd terug werkt. § 1- Ik heb boven van eene smart gesproken , welke somwijlen eenige deelen van het gezigt inneem l , in de wang , in den omtrek van een’ der slapen , naar de zijde van het oor toe , zich bevindt. Vele andere geneesheeren bekennen , dat zij legen deze hardnekkige hoofdpijn geene geneesmiddelen weten op te geven. Zij konden niet op de oorzaak van dezelve komen. § 2. De eerste grondoorzaak van dezelve ligt waarschijn- lijk in eene koude vatting dezer deelen , welke op eenen tijd geschiedde, waarin het ligchaam zich juist in eenen toestand van verzwakking bevond. Velen kunnen zich het begin dezer pijn op eenen tijd herinneren , wanneer zij door eene geweldige koude aan deze plaats&n aangetast waren. Er bleef eene doofheid over, welke daarna in pijn over- Men noemde deze pijn scrophulense scherpte. 75 Zij is niets anders , dan eene neiging der natuur , om deze als ware het gedoode plaats weder in leven en werking te brengen. § 3. Uier moet men derhalve de natuur te hulp ko- men. ïnwrijvingen van geestige vochten, van opium , voornamelijk van aether , doen veel goed. Men zij daarby z»3er oj)lettend op andere zwakten en toeval- len des ligchaams , welke dikwijls invloed daarop hebben , en trachte deze te verdrijven , dan zal het met gene ook gelukken. In deze gevallen zal het gebruik van zwavelaether , zoo wel uit- als inwendig, de beste diensten verrig- ten , en uitwendig verbindt men deze aetherische vloeistof met opium- tinctuur (vinum opii fort.) in gelijke deelen , om in de pijnlijke plaatsen in te wrijven. VIERDE HOOFDSTUK. V an de te gebruikene middelen , wanneer men niet i'n staat is , bepaalde oorzaken van de hoofdpijn op te geven. §1.- Menigmalen drijft de hoofdpijn met de kunst en met 76 elk hulpmiddel den spot. Men mag zich ook nog zoo veel moeite geven , om op den grond der hoofdpijn te komen , men vindt er geen’. Men maakt gissing op eene oorzaak j en elk regelmatig daartegen aange- wend middel m;ist het doel. Menigmalen is bij overigens geheel gezonde ligcha- men de pijn aanwezig , laat zich nu in het geheele hoofd, dan slechts in de eene helft van hetzelve ge- voelen , op een’ anderen keer slechts op eene enkele plaats , en verdwijnt weder , eer men er om denkt , zoo geheel, alsof zij nimmer had bestaan. § 2. Alsdan is eene inwendige onbekende oorzaak voor- handen , welke de ontstane pijn voor den dag brengt ; in dit geval is het de steeds op de gezondheid des menschen werkende inwendige levenskracht van het or- ganisme , welke haar weder verdrijft , en de ontstane wanorde doet eindigen. Yerder strekt zich onze ken- nis daarvan niet uit , en de geneesheer , welke immers ook slechts een zwak mensch is , moet bekennen , dat , om hier zekerheid te erlangen en te geven , men meer dan mensch zyn moet. § 3. » In dit geval is het hem en iederen zieke veroor- loofd , om tot elk middel zijne toevlugt te nemen , wat maar ooit in een dergelijk geval goede diensten be- wezen heeft, wanneer het slechts niet regtstreeks met het gestel of de gezondheid strijdig is. Wanneer het aangewende ihiddel bij het eerste ge- 77 bruik echter in het doel faalt , of zelfs wel eene tegenovergestelde werking heeft , zoo is het ten minste niet raadzaam , zonder vooraf den arts daarom gevraagd te hebben , daarmede voort te varen. § 4. Daarheen behooren allerhande soorten van rookmid- delen , zoo wel enkelvoudige als zamengestelde , hoofd- baden , omslagen , wasschen met koud of warm water , brandewijn , rhum , of aether. § 5. Wijders de onderscheidene trekmiddelen , als spaan- sche vliegen , mostaardpleisters , zuurdeesem , fonta- nellen , enzv. ; voorts de minerale magneet , de elec- triciteit , het galvanismus en koppen, § 6. Het gebruik van den valeriaan-wortel , in den vorm van een aftreksel met kokend water , of als tinctuur met wijngeest bereid (natuurlijk , wat het gebruik betreft , bij kleinere hoeveelheden) , of het poeder van dezen wortel , met andere doelmatige ingrediënten verbonden , in den vorm van pillen , geven onderscheidene genees- heeren als een goed geneesmiddel tegen hoofdpijn op. Ik ontken geenszins de krachten van dit in zoo vele opzigten zoo uitmuntend medicament j doch ik heb bij de menigvuldige klagten over hoofdpijn , die mij voorgekomen zijn , nimmer iemand getroffen , wien het in dit opzigt diensten bewezen heeft. Ook kan men den valeriaan-wortel als poeder gebrui- 78 ken , en rnen begint inel tien greinen daags , eiken dag rnet zoo veel opkiirninende , totdat rnen op twee drachma’s gekomen is (43). S '• Intusschen kan ik niet aanraden , in dezen iets zon- der eenen geneesheer te doen , die het ligchaarn onder- zoeken moet , of ook mogelijk , in andere opzigten , een dezer middelen Toor het ligchaarn nadeelig kan zijn. S 8. Menigvuldig heb ik eene hoofdpijn opgemerkt , die enkel uit eene verzwakking der maag ontstond , waar zich eene oprisping met dezelve paarde , en die , na de het eerst geëindigde grovere spysvertering , on- geveer twee tot drie uren na den maaltijd merk- baar werden. Deze heb ik met de beide geneesmiddelen n°. 23 en 24 dikwijls zeer gelukkig verdreven. Het laatste vooral beveel ik ten sterkste aan bij zwakte der maag over het algemeen , daar dezelve menigvuldig met hoofdpijn vergezeld gaat. (43) Eene drachma heeft 60 greinen en komt volkomen overeen met lood oud gewigt. TOOülSCHRlFTjEM DER MEDICAMENTEN, WELKE IN DIT WERK OP- GEGEVEN EN AANGERADEN WORDEN. N°. 1. ^ Herb. alth. * fumar. Flor. charnom. Y, aa Manipulum unum. Tartar. Emitic. graria octo conc. optime misceantur c. Tart. Emet , divide in duas partes a. e. q. D. S. Eene portie voor een lavement in vrater te koken en alsdan eenen lepel vol olie daarbij te voegen. N°. 2. a. Folior. Sennae Alex unciam semissem Infunde in aq. fervid. uncias duabes cola. adde Sulph. Sodae drachm. quinque Mannae elect. unciarn semissem M. D. S. Op eens laauwwarm in te nemen. 80 Of N°. 2. h. Elect. Senn. c. Fulp. unc. 1, Acid. Tartar. . . dr. semiss. Aq. Cerasor. nigror unc. lY. Syr. Ribium . . unc. semiss. M. S. Welsmakende buikopenende Mixtuur. Alle I uur 2 eetlepels yoI in te nemen , tot- dat er ontlasting volgt. N°. 3. «. Bjd Syrup. Yiolarum uncias quatuor Acid. Sulphur. dil. drachmas tres. M. d. S. Een lepel vol in een bierglas , gekookt in koud geworden regenwater , als een’ gewonen laaf- drank te gebruiken. Of N°. 3. 6. Acid. Tartar. . Scrup. lY. Elaeosach. Citri, fort unc. 11. M. f. pulv. S. Een goed theelepeltje vol, onder een bierglas met regenwater vermengd , en hiervan dikwijls naar goedvinden te drinken. 4. Bp Extr. Saturn, unc. semiss. é Aq. destillat. unc. YllI, M. d. S. Hiermede doeken nat te maken en deze om het hoofd te leggen. 81 5. Aq. Cinnamomi unc. unam et dimid. Tinct. Opii Eccard. (44) drachmas tres. M. d. S. Alle 2 uren 12 druppen te nemen , met langzame opklimming tot 20 toe. N^ 6. Ammon, liquid, unciam unam. Spiritus Anthos uncias duas. Aq. Menlh. pip. spirit, uncias quatuor. M. d. S. Met ongeveer eenen halven lepel vol het hoofd in te wrijven des morgens en des avonds. N°. 7. Extract. Taraxac. drachmas duas. Saponis Tenet, Pulv. Rad. Rhei mund. aa drachmam unam. Gummi Galbani drachmam semiss. Fellis Taurini inspiss. scrupulum unum. M. f, Pilul, pond. gran. duor. adsperge. C. Semine Lycopod. d. S. Telkens des avonds bij het naar bed gaan 10 pillen in te nemen (45). (44) Men zie na , wat hierover gezegd is in noot 24 en 25 ; terwijl men zich hier en vervolgens , in plaats van deze opium tinctuur , van de Vin. Opii Aroraat (specerijachtige opiumwijn) zoude kunnen bedienen. (45) Men kan ook met nut tot ontlasting het navolgende poeder toedienen : Tartr. Potassae. dr. I. Pulv. rad. Rhei opt. gr. XV. Elaeosachar. Foenic. dr. I. M. f. pulv. disv. talis n°. 4. S. Des avonds bij het naar bed gaan een poeder in te nemen. 6 82 ]N°. 8. ^ Tartari Emetici grana IIL Solve in Aq. Cerasor nigr. unciis tribus. Adde : Oiymell, SeilJ. dr. 111. S. Alle kwartier een lepel vol in te nemen , tot dat er braking volgt. JN°. 9. Tinct. Opii Eccard.(4G) drachmas tres. D. S. Vier , zes , tot acht druppen op suiker ge- druppeld in te nemen, N°. 10. Seminis Papav. alb. unciam unam. fiat Emulsio . . . unciarum sex. c. Aqua Flor. Tiliae cola, et in colatura solve: Cainphorae grana decem. Adde : Syrupi Aurantiorum unciam unam. M. d. S. Aile twee uren een tot twee eetlepels vol te gebruiken. Of N°. 10. 6. Camphorae Scrup. ï. Spir. Acetico Aether. dr. IL Tinct. Groei . . dr. I. M. S. Alle twee uren 25 — 30 druppen met me- lisse aftreksel te nemen. (40) Zie de aanmerking bij het voorschrift n°. 5. 83 N°* 11. Ho Aq. (lest. rad. Sassaparill. uncias quinqiie. in hac solve : Merc. Sublimat corrosiv. grana duo. M. d. S. In den neus op te snuiven , ongeveer een theelepeltje vol daags 5 ~6 maal (47). N° 12. Ho ïlerb. Menth, crisp. Menth, pip, — — - Meliss. aa. manipulos duos. Flor. Chamom. Roman. Sambuci aa manipulum unnm. Conc. m. d. S. Als een kruiden bad te gebruiken. N°. 13. ^ Radicis Graminis Taraxaci aa. unciam unam. Herb. Fumariae — Saponariae aa. manipulos quatuor. Flor. Verbasci Chamom. Roman, aa. manipulos duos. Conc. misce. d. S. Hiervan eenen eetlepel vol op een lavement te gebruiken , na vooraf met water en een’ lepel vol tarwezemelen gekookt te zijn. (47) Dit middel is niet algemeen aan te bevelen. In de noot 31 bij B. ^ 1 , Hoofdstuk drie der lilde Afdeeling , is insgelijks een on- scbadelijk en werkzaam snuifwater opgegeven. 6 84 14. Flor. Sambuc. uncias tres. fiat. pulvis d. S. Dit poeder in eene muts te naaijen en het hoofd daarmede te bedekken. N°. 15. ^ Semin. Papaveris albi unciam unam. fiatcum Aq. Flor. Tiliae Emulsio unciarurn octo. Adde et solve: Camphor. grana decem. Tinct. Opii Eccardi(48) drachmam semissem. M. d. S. Alle twee uren een lepel vol , ook wel elk uur. N®. 16. «. Mucilaginis Seminis Lini uncias tres. Ammoniae liquidae unciam semissem. Extr. Opii aquosi drachmas duas. M. d. S. Het hoofd hiermede op de pijnlijk kramp- achtige plaatsen te wasschen. Of N°. 16. b, Ammoniae liquidae unc. /?. Sph'. Anthos unciam L Aceti Rutae dr. Yl. Tinct opii vinos. dr. I. M. S. Gebruik als voren. (48) Zie de aanmerking bij het voorschrift n°. 6. 85 N°. 17. Merc. Sublimat, corros grana duo. Solve in : Aqua dést. Cinnam. unciis duabus. Adde : Tinct. opii Eccardi (49) drachmas tres. M. d. S. Hiervan dagelijks 30 , 40 tot 50 druppen driemaal daags te nemen. N°. 18. 5c Aeth. Sulphuric. drachmas tres. Ü. S. Bij afwisseling met 9 alle uur twaalf druppen te nemen. N^. 19. 'Bjo Merc. sublimat. corros grana quatuor. Solve in : Aqua dést. Cinnam. uncia una et dimid. M. d. S. Dertig druppen met water driemaal daags te nemen. N°. 20. 1^ Merc. sublimat. corros grana octo. Solve in : Aquae dést commun. unciis decem. Adde : Extr. opii aquosi drachmas tres. M. d. S. Hiermede de pijnlijke deelen te wasschen. (49) Zie de aanmerking bij het voorschrift n"^. 5. 80 1N°. 21. Emplastr. Diachyi. c. Gumm. unciam unain. D, S. Op zeemleder gestreken op te leggen. 22. Bp Camphorae grana decem. Sachari albi drachmas duas. Misce opt. divid. in sex partes aequales. D. S. Alle twee uren een poeder te riemen. JNi°. 23. 1^ Ammoniae liquidae unciam unam. Spir. anthos uncias tres. M. d. / Ik heb dezen spiritus tot ruiken «n opsnuiven door den neus bij hoofdpijn, voornamelijk bij uitwaseming der maag, zeer dienstig bevonden. N°. 24. Tinct. Cinnamom. unciam semissem. Aquae Menth, pip. vinosae uncias tres. — Florum Sambuci uncias duas. Syrup Gort. Aurantior. unciam unam. M. d. S. Alle uur een lepel vol. Aan diegenen , welke gaarne zelve een eenvoudig , gemakkelijk te bereiden medicament wcnschcn te ver- vaardigen , en aan de zulkeo , die gaarne mogen weten , welke bestanddeelen de medicijn , die zij gebruiken moeten , beeft , meent de vertaler van vorenstaand w^erk geene ondienst te bewijzen, door de achter hetzelve geplaatste Latijnsche recepten , in het Neder- duitsch overgebragt , hier te laten volgen , waardoor ook een ieder, die een leek in de genees- en artse- nijbereidkunde is, als met één’ oogopslag de afzon- derlijke deelen zoo w^el als het geheel van elk voor- schrift met deszelfs toebereiding zal kunnen zien. TOORSCHRIFTER DER MEDICAMENTEN , WELKE IN DIT WERK OP- GEGEVEN EN AANGERADEN WORDEN. N.° 1. Neem : Althaekruid. Aardrook. Kamillenbloemen , van elk eene hand vol. Braakwijnsteen 8 greinen. De kruiden worden fijn gesneden en alsdan onder- ling en met den braakwijnsteen vermengd , en daarna in twee gelijke deelen verdeeld. d. S. Zie het gebruik hiervan bg het Latijnsche voorschrift. N®. 2 , a. Neem: Alexandrijnsche zenebladen 1 ons(*^). {*) Het zal zelfs voor den leek wel naauwelijks behoeven aange- 89 Trek het met kokend regenwater af , en zijg, nadat het een half uurtje op een klein kooltje getrok- ken (*) heeft , het vocht door eenen lap , zoodat er overblijven 2 oneen. Yoeg hierbij : Zwavelzure soda (wonderzout) 5 drachma’s. Uitgezóchte (pijp) Manna i ons. Vermeng en maak het tot een drankje. S. Zie het gebruik hiervan in het Latijnsche voor- schrift. Of N°. 2, b. Neem: Zamengestelde conserf van Senebladen met mergen 1 ons. Wijnsteenzuur i drachma. Water van zwarte kersen 4 oneen. Siroop van roode Aalbessen i ons. Vermeng het en maak het tot een drankje. d. S. Zie het gebruik in ’t Latijnsche voorschrift. N°. 3, a. Neem : Siroop van violen 4 oneen. Verdund zwavelzuur 3 drachma’s. Vermeng het naauwkeurig. merkt te worden , dat met het ons , in dit en in de volgende voorschrif- ten , geen van het Ned. , maar van het medicinaal gewigt , derhalve van 13 op een medicinaal en 16 op een oud Trooisch pond (2 oude looden) bedoeld wordt. (*) Mag echter volstrekt niet koken. 90 d. S. Zie het gebruik bij het Latijusche voorschiift. Of N°. 3 , b. Neeai: Wijnsteenzuur 4 scrupels. Sterke citroenoliesuiker 2 oneen. .Vermeng het naauvvkeurig tot een poeder. d. S. Zie het gebruik bij ’tLatijnsche voorschrift. N°. 4. Neem: Zamengedrongen loodazijn , (Loodextract) 1 ons. Overgehaald water 8 oneen. Vermeng het naauwkeurig. d. S. Zie het gebruik in het Latijnsche voorschrift. N". 5. Neem : Kaneelwater ons. Opium-tinctuur van Eccard 3 drachma’s. Vermeng het naauwkeurig. d. S, Zie het gebruik in het Latijnsche voorschrift. N°. 6. Keem: Vloeijende ammonia 1 ons. Geest van rozemarijn 2 oneen. Pepermunt water (geestig) 4 oneen. Vermeng het naauw^keurig. 91 d. S. Zie het gebruik in het Latijnsche roorschrift. N°. 7. JNeeiii: Extract von hondstong 2 drachma’s. Venetiaansche zeep. Poeder van beste (heel geschilde) rabarber van elk ï drachma. Moederhars J drachma. Verdikte ossengal 1 scrupel. Vermeng het naauwkeurig tot een deeg en maak daarvan pillen ter zvsaarte van 2 greinen en omkleed en bestrooi dezelve met stuifmeel van Wolfsklaauw (Sem, Lycopod.). S* Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N^ 8. Neem : Braakwijnsteen 3 greinen. Los dit door schudding op in Water van zwarte kersen 3 oneen. V oeg hierbij : Azijnhonig van zeeajuin 3 drachma’s. d. S. Zie het gebruik van dit braakmiddel bij het La- tijnsche voorschrift. N^ 9. Neem : Opium-tinctuur van Eccard 3 drachma’s. d. S. Zie het gebruik in het Latijnsche voorschrift. 92 N°. 10, a. Neem: Wit zaad van papaverbollen 1 ons. Stamp het kunstmatig met water van lindebloesem en maak het tot eene zaadmelk ter hoeveelheid van 6 oneen. Meng hierin af : Kamfer 10 greinen. Voeg hierbij : Siroop van oranjeschellen 1 ons. d. S. Zie het gebruik hiervan in ’tLatijnsche voorschrift. Of N°. 10, b. Neem : Kamfer 1 scrupel. Alcoholische azijnaether 2 drachma’s Tinctuur van salfraan 1 drachma. Vermeng door oplossing de kamfer in de tinctuur, d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 11. Neem; Overgehaald water van Sassaparillawortel 5 oneen. Los hierin op : Bijtend kwik-sublimaat 2 greinen. d. S. Zie het gebruik in het Latijnsche voorschrift. N°. 12. Neem; Kruizemunt. Pepermmntkruid. Citroenkruid (melisse) van eik 2 handen vol. Roomsche kamillen. 93 Ylierbloemen van elk 1 hand vol. De kruiden snijde men goed fijn en vermenge men daarna naauwkeurig met de kamillen en de vlier. d. S. Zie het gebruik in het Latijnsche voorschrift. N°. 13. Neem : Graswortei (kweek). Wortel van hondstong van elk 1 ons. Aardrook. Zeepkruid van elk 4 handen vol. Toortskruid. Roomsche kamillen van elk 2 handen vol. De kruiden snijde men fijn en na onderling ver- mengd te zijn , vermenge men dezelve met de kamillen. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 14. Neem: Ylierbloemen 3 oneen. Na gedroogd te zijn , stampe men dezelve tot poeder. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N^ 15. Neem: Wit papaverzaad 1 ons. Stamp het kunstmatig met lindebloemenwater en maak het tot eene zaadmelk , ter hoeveelheid van 8 oneen. Yoeg hierbij en los in de zaadmelk op : Kamfer 10 greinen. 94 Opium-tinctuur van Eccarrl 1 drachma. Siroop van oranjeschijlen 1 ons. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 16. Neem: Slijm van lijnzaad 3 oneen. Vloeijende ammonia J ons. Wateracluig extract van opium 2 drachma’s. Vermeng het naauw4eurig. d. S. Zie het gebruik hiervan bij het Latijnsche voor« schrift. N°. 17. Neem : Bijtend kwik-sublimaat 2 greinen. Los het op in : Kaneelwater 2 oneen. Voeg er bij : Opium«tinctuur van Eccard 3 drachma’s. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift, N°. 18. Neem: Zwavelaether 3 drachma’s. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 19. Neem : Bytend kwik-sublimaat 4 greinen. Los het op in : 95 Kaneelwater IJ ons. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 20. Neem: Bijtend kwik-siiblimaat 8 greinen. Los het op in Overgehaald water 10 oneen. ^'oeg er bij : Waterachtig extract van opium 3 drachma’s. d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N°. 21. Neem : Zanrengestelde gompleister 1 ons. d. S. Zie het gebruik hiervan bij het Latijnsche voor- schrift. N°. 22. Neem: Kamfer 10 greinen. Witte suiker 2 drachma’s. Vermeng het naauwkeurig en verdeel het in 6 ge- lijke deelen. d. S. Zie het gebruik hiervan bij het Latijnsche voor- schrift. N°. 23. ?Seem: Vloeijende ammonia 1 ^ons. Geest van rosemarijn 3 oneen. Vermeng het naauwkeurig. 96 d. S. Zie het gebruik bij het Latijnsche voorschrift. N^ 24. Neem: Tinctuur van kaneel J ons. Wijnachtig peperinuntwater 3 oneen. Vlierbloemenwater 2 oneen. Siroop van oranjeschillen 1 ons. Vermeng het naauwkeurig tot een drankje. d. S. Zie het gebruik hiervan bij het Latijnsche voor- schrift. VOORSCHRIFTEN , TER BEREIDING VAN EENIGE IN DIT WERK , EN NIET IN DE NEDERLANDSCHE APO- THEEK VOORKOMENDE INGREDIËN- TEN, TEN DIENSTE VOOR ART- SENIJBEREIDERS. Aq. Menth, pip. vinos seu spiritis. Herb. Menth, pip. Spir. Yin. rectif. (55 — 60 proc. A.) aa libr, unam et dimid. Aq. Pluv. q. s. Distiil. libr. sei. Aq. Cerasor Nigrer, Ceras nigr. (cum semin) contus. ben, libr. iij. Aq. pliivial q. s. Destill. libr. viginti qnatuor. Tinei, cinnamom. aeth. Tinct, cinnamom. libr. j. 7 98 Aeth. Sulphuric. unc. ij. m. Spirit. Aether. acetic. Aeth. Acetic. Spir. Vin. rect. (70 proc. A.) ana partes. m. 4 Bals. Vitue lloifm. Bp 01. Lavendul. — Caryophill. — Cinnamom. — Citri — Macis — Majoran. — Ruthae — Nereol (Flor. Aurant.) aa scrup. unam. Bals. Periivian. drachm. iij. Spir. Yin. rect. (70 proc. A.) unc, dccem. Digere per aliquot dies , et cola supr. lint. Door eene onwillekeurige vergissing zijn de noten van bladz. 89 tot en met -48 verkeerd geplaatst; men leze daarvoor ^0 — 25. ' •’ , ■■ ‘:.»f.' /. • X ,. ■ '■,.. ■, ' - - * ..., • V . ■ v . .. K * ^ fnm X ..X -• « 1 "ïV » j--.. ‘ .. .'i7 , * ^ .V ; .. ■fe' '•■4 .V »X .1 • 1 ,••* ■ ■ • ' trt'. . V-- ' «.t < •' '•■Jf / '■ ' ■-/ ,. « .riv ■n.' Kil ïfl?'- Ir *»* Si. Y'.x^V*^ ■ '* r; ' y- . * • * > ■ ., , , . ..k, j; « i^^.v. * , / t. , V ■ . / /% • ••■ ■' *’ .' . X'' -• V 4 • ^ 'l. u y -* '* • . • i. .> • ‘i» -■ 'V i. ■r :■ inïy • •.. < »• '. '»•«X . «• 4»l . éu •''*•’ ta^LlT .•i '. ■ ,- '1'^ , Jii’. '■ -JCS.4' ^;: • > •“ •!";ap ' . V' ,•' ^VN,r ■: r. ■. u *.. % / I K I, <. ■ V ■ ’t' • vv r m 1 / ’ 1 s • .r 1 . . .* K i» S* •W^ 'ii y * X. yj\j^ .1 Bij den Drukker dezes is mede gedrukt : j VERHANDELING OVER DE DnoarKüBrscHiUP EN DERZELVER GEVOLGEN, ; BENEVENS GENEESMIDDELEN VOORBEHOED TEGEi:^ DEZELVE BOOR TWEEDE DRUK M. VAN GEUNS OVER. HET STERKE BRANKEN TOOR BEN TEGENWOORDIGEN *TIJD DOOR. 