veld ssennederland 01
Deze nam een aantal maatregelen; tot de schijnbaar minder belangrijke daarvan behoorde Hitlers opdracht aan zijn chauffeur Julius Schreck, vroeger lid van de ‘Stosstrupp Hitler’, om opnieuw een Stabswache op te richten, tot welk doel Schreck zijn vroegere bentgenoten uit de Münchense kroegen haalde. Ook in andere plaatsen werden soortgelijke groepjes gevormd, al snel onder de naam Schutz-Staffeln (SS).* Het doel, en daar komt het hier op aan, was in de eerste plaats de bescher- ming van partijvergaderingen en partijfunctionarissen, natuurlijk vooral van Hitler, tegen politieke tegenstanders, en indien nodig ook tegen dissidente of rebellerende partijgenoten. Met opzet werden de Schutzstaffeln klein gehouden: per plaats één Zehnerstaffel, tien man, onder een Führer (leider), hoogstens twee van zulke groepen per plaats, te rekruteren uit de meest betrouwbare, meest fana- tieke, Hitler volledig toegewijde partijgenoten.? Eén kleine groep van dergelijke lieden, vertelde Hitler jaren later en dit keer naar waarheid, was hem meer waard dan een menigte twijfelachtige (1) Hans Volz: Daten der Geschichte der NSDAP (se druk), Berlin-Leipzig, z.j. (1935), p. 51; Gunter d’Alquen: Die SS. Geschichte, Aufgabe und Organisation der Schutzstaffeln der NSDAP., Berlin, 1939, p. 6; Andrew Mollo: Uniforms of the SS. Volume ı Allgemeine-SS 1923-1945, London, 1969, foto op p. 3. (2) Ook geschreven Schutzstaffeln; in enkelvoud veelal één lokale groep, soms de hele SS aanduidend. (3) Volz, Daten, p. 51; d’Alquen, SS, p. 7. I2 HET KARAKTER VAN DE SS partijgenoten Hitlers overwegingen hierbij waren van zuiver praktische aard. De idee van de SS als een orde, een militaire, ideologische en raciale elite, was niet voorwaarde voor of grondgedachte bij haar ontstaan, maar een conceptie a posteriori. Hoezeer ook de elite-functie reeds in potentie in het wezen van de vroegere SS gelegen mag hebben, de onontwikkelde straatvechters, die de Schutzstaffeln in de eerste jaren leidden (Schreck, Berchtold, Heiden), waren niet de mannen om dit soort mogelijkheden te realiseren. Hoogstwaar- schijnlijk dachten zij helemaal niet aan zoiets: zij hadden genoeg te doen met ‘marxisten’ uit de nazi-vergaderingen te gooien, dreigend om hun Führer te staan (of te rijden, wanneer deze zich per auto voortbewoog), en hun mannen instructies te geven voor colportage, plakwerk, ledenwinning, bespionnering van politieke opponenten, e.d. Want voor dit soort nederig werk werden de SS-ers gebruikt. De externe en interne Sicherung van de partij bracht met zich mee, zoals wij nog zullen laten zien, dat de SS er toe neigde een partijpolitie te worden, maar voorlopig waren de ‘inlichtingen’, die de SS-mannen rapporteerden, weinig meer dan burengeroddel over tegenstanders, en het zwart maken van onwelgevallige partijgenoten. Het zou jaren en jaren duren, voordat het politiek- politionele werk, dat de SS zich verschafte, enigszins boven dit niveau uitsteeg.? De selectie van de mannen voor de SS geschiedde naar de eisen van het ogenblik. Schreck koos in overeenstemming met zijn persoonlijkheid lieden uit, die behalve natuurlijk overtuigd nationaal- socialist alleen maar blindelings gehoorzamende krachtpatsers hoefden te zijn. De opname-eisen beperkten zich verder tot een leeftijd tussen 25 en 35 jaar, het stellen van twee borgen, en een domi- cilie van vijf jaar in dezelfde plaats. In die beginjaren kon de SS moeilijk pretenties hebben. Kwantitatief en kwalitatief was zij on- betekenend. De NSDAP was de massa, waarmee Hitler de Weimar-republiek belegerde, de storm- ram, waarmee hij tegen de poorten van deze vesting beukte, was de luidruchtige Sturmabteilung. Niet alleen, dat toen in 1926 het verbod van de SA werd opgeheven, de SS geheel in de schaduw daarvan trad, de paar honderd SS-mannen maakten deel uit van de SA, en bleven dat doen tot de gewelddadige dood in 1934 van de SA-chef Röhm door hun handen. Weliswaar was de kleine organisatie tamelijk autonoom, maar de landelijk leider (Reichsführer van de SS) bleef een onder- geschikte van de S4-chef. Indeling en rangen (waarover meer gegevens in de volgende paragraaf) waren gelijk aan die van de SA. De SS-man droeg het SA-uniform met het bruine hemd. Toch, de zwarte in plaats van de bruine ski-pet, das en rijbroek, en natuurlijk het dragen van de doodskop, markeerden al een zeker onderscheid met de SA. Een zeker elite-gevoel was er wel enigszins, in het begin voornamelijk misschien door de wetenschap tot de meest overtuigde en fysiek sterkste nazi’s en trouwste Hitler-volgelingen te behoren. Hitler werkte op dat gevoel. Op de partijdag van 1926 overhandigde hij de nazi-vlag, die bij de mislukte Putsch van drie jaar eerder was rondgedragen, ‘das heiligste Symbol der Bewegung, die Blutfahne des 9. November 1923’ plechtig aan de SS.* Daarmee werd uitgedrukt, dat de mannen met de zwarte pet en de doodskop de trouwsten der trouwen waren, aan wie het relikwie kon worden toevertrouwd. Dit soort symbolische ‘beloningen’, materieel nogal karig, bevorderde een bepaald ethos in de SS: de beloning ligt in de daad zelf. ‘Wir sind nicht überall beliebt, man wird uns nach evtl. getaner Arbeit in die Ecke stellen, wir dürfen keinen Dank erwarten. Unser Führer aber weiss, was er an der SS hat’ (1) H. R. Trevor-Roper (ed.): Hitler's Table Talk 1941-1944, London, 1953, 3-4 jan. 1942, p. 167. (2) Zie ook Heinrich Bennecke: Hitler und die SA, München, 1962, Dokument 4, P. 239-240. (3) Heinz Höhne: Der Orden unter dem Totenkopf. Die Geschichte der SS, Hamburg, 1966, Gütersloh, 1967, p. 28. (4) d’Alquen, SS, p. 7. (5) Himmler na het onderdrukken door de SS van een S4-revolte in 1931 (geciteerd bij Höhne, Orden, p. 67). 13 DE SS IN DUITSLAND Die uitspraak, een paar jaar later gedaan, kwam soms, niet altijd, overeen met de sfeer, die er van het begin af in de SS leefde. De vermaning, dat men slechts veel plichten, hard werk, gevaar, en weinig beloning moest verwachten, moest inderdaad de SS bij tijd en wijle voor bepaalde mensen aantrekkelijk maken. Anderzijds moest dat voortdurende beroep op blinde trouw en opoffering al heel snel de SS-man het gevoel geven, dat hij iets bijzonders was, toch iets beter dan de gewone SA-man.! Maar de SS als poging tot politieke, raciale en geestelijke elite, tot een haast mystieke orde, was grotendeels de schepping van de man, die op 6 januari 1929 door Hitler tot Reichsführer-SS werd benoemd. De nieuwe chef ‘übernahm damit die ganzen, damals 280 Mann zählenden, Schutz-Staffeln mit dem ausdrück- lichen und besonderen Auftrage des Führers, aus dieser Organisation eine in jedem Falle verläss- liche Truppe, eine Elitetruppe der Partei zu formen... Mit diesem Tage beginnt die eigentliche Geschichte der SS so, wie sie heute in all ihren tieferen Wesenszügen fest verankert in der national- sozialistischen Bewegung vor uns steht’, schreef één der intellectuele voormannen der SS een tiental jaren later.? Dat laatste was in hoofdzaak zeker juist; het werd nog later ook door Hitler onderschreven. De naam van de nieuwe landelijke SS-leider is thans synoniem met kille massamoord: Heinrich Himmler“, op een tekening van de Britse cartoonist Low de zwarte engel des doods. Zij, die eens persoonlijk contact met hem hadden, zagen een andere figuur: soms een fanatieke sectariër, soms een onaanzienlijk lijkende ambtenaar, zelfs nu en dan een beminnelijk mens. Stellig was hij, voort- komend uit het verstikkend kleinburgerlijke Duitse onderwijsmilieu van het fin de siècle zelf ook een pedante onderwijzer, alleen zijn Führer als meer-wetend (feitelijk als Alwetend Leraar) erken- nend, zelf constant lessen uitdelend, met een neurotische zin voor het détail, voor methodiek en voor orde - dit laatste in alle betekenissen van het woord — begiftigd. Een ideale ondergeschikte, (1) Höhne, Orden, p. 30, 31, wekt de suggestie alsof de SS reeds voor Himmlers tijd zich een soort partij-adel in de latere zin voelde. Deze suggestie berust op onvoldoende gegevens. (2) d’Alquen, SS, p. 8. (3) Zie Table Talk, p. 167. (4) Hierbij enige gegevens over Himmler, zonder dat wij aanspraak op volledigheid willen maken: Heinrich Himmler, geb. 7 okt. 1900 te München, uit leraarsmilieu. Oorlogsvrijwilliger sinds 1917, in 1918 uit het leger met de rang van vaandrig, in 1919 enige tijd lid van een vrijkorps. Daarna landbouwkundige studie; in 1922 landbouwkundig assistent bij een bedrijf. Via Röhm in contact gekomen met de nazi- beweging, neemt in nov. 1923 deel aan de Hitler-Putsch. Daarna werkeloos, legt zich een tijdlang op kippenteelt toe, sluit zich bij een nazi-groepering onder leiding van Gregor Strasser aan, en wordt pro- pagandist. In 1925 lid van de heropgerichte NSDAP, en secretaris van Strasser. Terwijl deze echter van Hitler vervreemdt en zijn actieterrein naar Noord-Duitsland verlegt, blijft Himmler in het zuiden en wordt een trouw volgeling van Hitler. In 1925 plaatsvervangend Gauleiter van Niederbayern-Oberpfalz, in 1926 van Oberbayern-Schwaben, in hetzelfde jaar plv. propagandaleider voor geheel Duitsland, het jaar daarop plv. Reichsführer van de SS. Sinds 6 jan. 1929 zelf Reichsführer-SS. In maart 1933 Polizeipräsident van München; maakt zich geleidelijk van alle politieke politie-instanties in alle Duitse staten meester, tenslotte ook, in april 1934, van de Gestapo in Pruisen. In 1936 Reichsführer-SS und Chef der Deutschen Polizei, aug. 1943 bovendien minister van binnenlandse zaken, na de aanslag op Hitler in juli 1944 tevens opperbevelhebber van het reserve-leger in Duitsland. In febr. 1945 korte tijd opperbevelhebber van een legergroep aan het front. Op 23 mei 1945 na gevangenname door de Britten zelfmoord (zie voor de litteratuur: Willi Frischauer: Himmler. The evil Genius of the Third Reich, London, 1943; Roger Manvell & Heinrich Fraenkel: Heinrich Himmler, London, 1965; Josef Ackermann: Himmler als Ideologe, Göttingen, 1970). 14 HET KARAKTER VAN DE SS die de hem aangegeven grote lijnen vliegensvlug kon uitwerken, daarbij een gelovige aanhanger van de meest onzinnige dogma's en theorieën, die in de nazi-wereld, en soms daarbuiten, circuleer- den. ‘Er war unheimlich durch den Grad von konzentrierter Subalternität, durch etwas engstirnig Gewissenhaftes, unmenschlich Methodisches mit einem Element von Automatentum’, was de indruk van de Zwitser Carl Burckhardt, in de dertiger jaren hoge commissaris van de Volken- bond in Danzig." Unheimlich was op velen de indruk van zijn strakke, bepaald niet ras-zuiver Germaanse, maar eerder mongoolse gezicht, met, achter een lorgnet of een bril verscholen, ‘ogen, lichter dan water’. Wellicht was dat uiterlijk, dat eerder op voorouders uit de Aziatische steppen dan uit het Teutoburger woud leek te wijzen, juist een van de redenen geweest, dat Himmler met zoveel hartstocht de mythe van het noordse ras beleed. Nu waren er in de nazi-beweging zeker tienduizenden mannetjes te vinden, die een vreemd of onaanzienlijk uiterlijk met bepaalde politieke denkbeelden leken te compenseren, en de pedanterie, de knechtenziel en de Gründlichkeit bezaten, die men in sommige Duitse milieus (en niet alleen de kleine burgerij) wel eens vermocht aan te treffen. Wat Himmler van de meesten van hen onderscheid- de, was een methodische en grote intelligentie, waarmee hij tussen alle details door het spoor van een bepaalde grote politieke lijn in het oog hield. Tevens, bij alle ideologische bekrompenheid, een open oog voor politieke mogelijkheden, of beter gezegd, die heldere blik bezat hij, zolang het te beschouwen terrein binnen de denkwereld van de nazi’s viel; even daarbuiten werd die blik meteen vertroebeld door de dogmatiek, die hij was gaan aanhangen. Van het begin af trachtte hij, en niet zonder succes, de aan hem toevertrouwde SS naar Hitlers opdracht te kneden tot een elite-formatie, en dan volgens de ideeën en normen, die hij zich eigen had gemaakt. De SS moest meer worden dan een horde betrouwbare, gewelddadige slagersknechten. Er moest ‘eine gleichartige, festgefügte und weltanschaulich zusammen verschworene Kampftruppe geschaffen, deren Kämpfer aus bestem arischem Menschentum ausgesucht werden’? De SS-mannen dienden een scherpe positieve selectie te zijn, niet alleen naar betrouwbaarheid, gehoorzaamheid en fysieke conditie, maar ook naar levensbeschouwing en raciale afkomst. Intellectuele capaciteiten behoorden niet tot de selectie-criteria. Weliswaar kwam men op den duur onvermijdelijk tot het inzicht, dat gaven op intellectueel gebied niet helemaal konden worden genegeerd, maar in principe golden die als secundair; de andere eisen, ook en juist de raszuiverheid, waren op zichzelf al conditio sine qua non. De SS-man moest een super-nazi zijn. Voor hem mocht het nationaal-socialisme geen ‘leer’ zijn, die men aanhing, maar een wereldbeschouwing, ja, een zijnswijze. De raciale, ideologische en mentale smetteloze zuiverheid zouden hem doen afsteken tegen het gros van de leden van NSDAP, SA, en andere nazi-formaties. Duidelijk onderscheid tegenover de buitenwereld, maar binnen de groep eenvormigheid : als meer lieden, die het bestaande wensen om te vormen en het in hun geest reeds vervormen, verwachtte Himmler alle heil van de monoliet, de ‘fest gefügte zusammen verschworene Kampftruppe’. Meer dan dat nog: de SS moest een orde zijn, een gesloten gemeenschap met de trekken van een esoterisch genootschap. De leden dienden aan elkaar verbonden te zijn, niet alleen door een hechte organisatie, maar door een gemeenschappelijk gedragspatroon, een gemeenschappelijk ethos, nieuw te vormen tradities. De geschiedenis, zij het gefilterd door Himmlers geest, leverde inspirerende voorbeelden (1) Geciteerd bij Höhne, Orden, p. 33. (2) Zoeen Nederlandse vrouw, die Himmler in 1936 toevallig ontmoette, tegenover de bewerker. (3) Organisationsbuch der NSDAP. Herausgeber: Der Reichsorganisationsleiter der NSDAP., München, 1943. I5 DE SS IN DUITSLAND zoals de Teutoonse ridderorde en de Jezuieten-orde.! Met de hem eigen methodische nauwgezetheid, die geregeld de grenzen van het groteske en bizarre verre overschreed, trachtte de bouwer van de nieuwe orde de fouten te vermijden, waardoor vroegere heersende groepen waren ondergegaan. Wat waren dan die fouten? In de eerste plaats een automatische erfelijkheid. Capabele leiders- figuren lieten hun plaats na aan een nageslacht, dat niet hetzelfde niveau had, maar wel de aanvoer van homines novi, die wel de vereiste capaciteiten hadden, verhinderde of deed stagneren. Hier raakte Himmler, altijd bang voor verstarring en bureaucratisering, ongetwijfeld aan iets, dat een kern van waarheid bevatte. Zonen van SS-mannen zouden derhalve nief automatisch in de SS worden opge- nomen, maar alleen een deel ervan, dat aan steeds strenger wordende selectiebepalingen voldeed? De nieuwe adel zou niet erfelijk zijn, maar zichzelf steeds weer moeten bewijzen (het zou echter niet verhinderen, dat in de betrekkelijk korte tijd van haar bestaan de SS toch een stuk establishment dreigde te worden). De vereiste capaciteiten voor de leden van een heersende kaste, de vereiste leiderspersoonlijkheid, waren uiteraard bepaald door de hoeveelheid Germaans (c.q. ‘noords’) bloed. Rasvermenging was dan ook bijna altijd de hoofdschuldige aan de ondergang van een bepaalde groep. In dit opzicht waren de vrouwen van de SS-mannen dus even belangrijk als de SS-leden zelf, ja, in zekere zin dienden zij ook deel uit te maken van de orde, die geen mannenge- meenschap moest zijn, maar een Sippengemeinschaft, één grote commune van families van over- wegend goed, en in geen geval on-Europees, of joods, bloed. Derhalve vaardigde Himmler op de laatste dag van 1931 de SS-order nr. 65 uit, het bekende Verlobungs- und Heiratsbefehl. Alle leden van de SS, die een huwelijk wensten aan te gaan, moesten de toestemming van de Reichsführer hebben. Die toestemming was afhankelijk van de vraag, of de bruid aan minimale eisen voldeed, waarbij alleen uitgegaan werd van ‘rassischen und erbgesundheitlichen Gesichtspunkten’. De order besloot met de woorden: ‘Die SS ist sich darüber klar, dass sie mit diesem Befehl einen Schritt von grosser Bedeutung getan hat. Spott, Hohn und Missverstehen berühren uns nicht; die Zukunft gehört uns”? En zijn volgelingen accepteerden het. Wij zullen later nog wel zien, hoe vele aspecten, die typerend zijn voor de SS in de eerste perioden van haar bestaan, zich een decennium later zullen herhalen bij de Nederlandsche SS. Ook daar die vrijwillige en totale onderwerping aan een ijzeren gezag. Het Heiratsbefehl is inderdaad een duidelijk voorbeeld van vrijwillig opgeven van de privé-persoonlijk- heid, zelfs waar het de meest intieme relatie betreft, aan een politiek ideaal. Erbij zij meteen gezegd, dat dit niet altijd voor alle SS-leden heeft gegolden; nadat de nazi’s aan de macht gekomen waren, kreeg de SS, zich versmeltend met staatsorganen, een officieel en meer dwangmatig karakter, waarin vaak allerlei categorieën lieden tegen wil en dank terechtkwamen, en nog later bepaalde groepen zelfs onder regelrechte dwang. De animo om alle bevelen van de SS- leiding zonder meer te accepteren, werd toen naar evenredigheid kleiner, het aantal laag- en hoog- (1) Gerichtheid op het verleden mag een algemeen fascistisch en nationaal-socialistisch wezenskenmerk genoemd worden. Typisch voor het nationaal-socialisme is ook de romantische interpretatie van his- torische fenomenen, speciaal van structuren van exclusieve, hiërarchische, esoterische aard; vgl. hetgeen de nazi’s voor ogen stond bij de oprichting van de Nationalpolitische Erziehungsanstalten, waar de toe- komstige heersersgroep gevormd moest worden, op p. 138. De haat tegen de vrijmetselarij is hiermee niet in tegenspraak. (2) Heinrich Himmler: Die Schutzstaffel als antibolschewistische Kampforganisation (Je druk), München, 1941. (3) IMT 2825-PS. 16 HET KARAKTER VAN DE SS geplaatste SS-ers, dat zich geringschattend over de Reichsführer en zijn hersenschimmen uitliet, beduidend groter. Maar in de beginperiode van de SS had de grote stoet van meelopers, ongeïnteres- seerden en onwilligen nog niet zijn intrede gedaan. Het Heiratsbefehl dateerde uit de Kampfzeit, de tijd vóór de machtsaanvaarding door de nationaal-socialisten, toen hun partij, en ook de SS, nog particuliere verenigingen waren zonder de macht van de staat achter zich. Wie er geen zin meer in had, kon eruit weglopen. De lieden, die in deze tijd in de SS traden en erin bleven, vormden ideologisch en mentaal een selectie, die Himmler naar hartelust kon kneden. Uit praktische noodzaak had Hitler een kleine kerngroep doen oprichten; het was Himmler, die deze indertijd onbeduidende formatie een ideologische inhoud en rechtvaardiging gaf en tot de grondslag van een elitaire orde trachtte te maken. Dat in het wezen van een Stabswache, een Stosstrupp, een volledig toegewijde kern, reeds de elite-gedachte aanwezig was, is op zichzelf niets bijzonders. Bewuste kernvorming als middel tegen massificatie en verwatering is geen onbekend verschijnsel in de historie. Bepaalde factoren, die in de eerste plaats in het wezen van het nationaal- socialisme lagen, en voorts van meer incidentele aard waren, gaven evenwel de SS haar eigen specifieke karakter. Hoe vaag, innerlijk vaak tegenstrijdig, en kneedbaar de nationaal-socialistische leer ook was, er zijn evenwel vaste punten in te onderkennen: de ontkenning van de principes der Franse revolutie, het postuleren van de ongelijkheid der mensen, de ras- en elite-gedachte, en de principieel anti- democratische stellingname, zich uitend in het Führer-principe. Het werkelijke novum was het streven naar een staat, waarin deze principes verwerkelijkt zouden worden door middel van een massa-beweging, die de technieken van de marxistische, resp. bolsjewistische tegenstander diende over te nemen en zo mogelijk nog efficiënter en agressiever optrad. ‘In einer Zeit aber, in welcher die eine Seite, ausgerüstet mit allen Waffen einer, wenn auch tausendmal verbrecherischen Weltanschauung! zum Sturm gegen eine bestehende Ordnung antritt, kann die andere ewig nur Widerstand leisten, wenn sich dieser selber in die Formen eines neuen, in unserem Falle politischen Glaubens kleidet und die Parole einer schwächlichen und feigen Verteidigung mit dem Schlachtruf mutigen und brutalen Angriffs vertauscht’, schreef Hitler in zijn onnavolgbare en kenmerkende Duits in Mein Kampf.* De voorhoede van het Duitse volk was de NSDAP, een soort Umwertung van het bolsjewistische partij-principe. De basis van beider ideologieën was totaal verschillend, gestalte en methodiek vertoonden een, door de nazi’s vaak bewust nagestreefde, treffende gelijkenis. Er waren twee essentiële verschillen tussen het wezen van de bolsjewistische partij en van de NSDAP, die de SS tot iets anders en iets meer maakten dan haar pendant in de Sowjet-Unie. Hoe belangrijk de elite-vorming in Lenins conceptie ook was, zij bleef in beginsel een hulpmiddel; hoe onbetwist zijn leiderschap, en later dat van Stalin ook was, in beginsel waren zij de gekozen functio- narissen van een soevereine partij? In de nazi-beweging waren echter elitevorming en leiders- beginsel doeleinden op zichzelf, uiterst belangrijke kernstukken van de leer. (1) Hitler heeft het hier over het marxisme, spec. het communisme. (2) XV. Auflage, München, 1932, p. 414. (3) Zelfs zo zijn de gevolgen catastrofaal geweest. Naar de mening van de bewerker is er een duidelijk verband tussen de ‘excessen’ van de tijd der ‘persoonsverheerlijking’ in de Sowjet-Unie, lees: de mil- lioenenmoord door een leiding zonder verantwoordelijkheid, en de partij-opvatting van Lenin. Dit moge het hier aangeduide verschil tussen het communistische en nationaal-socialistische partijwezen in de praktijk weer relativeren. 17 DE SS EN DUITSLAND De strijd om het bestaan was, evenals de klassenstrijd in de marxistische leer, een grondgegeven in het rechts-radicale denken. Een principieel onderscheid tussen het biologische, politiek-sociale of individuele niveau werd niet gemaakt. De elite was eigenlijk niet alleen of niet zozeer een doel op zichzelf, zij was onvermijdelijk resultaat van de strijd om het bestaan tussen individuen en groepen in de samenleving; het ging er veeleer om bewust een bepaalde elite van een bepaald soort te scheppen.! De essentieel bepalende factor in de geschiedenis was het ras. Alleen het Arische, Indo-Germaanse ras, en dan speciaal de noordse, Germaanse loot daarvan, was tot werkelijk scheppen, tot werkelijke cultuur, in staat. Andere factoren, zoals het milieu, dat zagen de nazi- theoretici uiteraard wel in, speelden zeker een belangrijke rol, maar in wezen werd opkomst of ondergang van een volk, een cultuur, een heersende groep, bepaald door de meerdere of mindere mate van aanwezigheid van het Arische en met name het noordse ofwel Germaanse ras-element. Indien men, bewust en wetenschappelijk, dat goede ras-element in een volk of leidende groep versterkte, en de mindere kwaliteit wist te elimineren of terug te dringen, kon men de opkomst en suprematie van dat volk of die groep stimuleren, of op zijn minst de ondergang afremmen. Het elitaire uitgangspunt ging gepaard met het leidersbeginsel. De NSDAP zou de politieke en raciale elite van het Duitse volk moeten zijn, maar de soevereiniteit, de Hoheit, berustte niet bij de partij, maar bij de Führer. Dit principe werd naar omlaag in alle geledingen van de NSDAP doorge- voerd. De partijfunctionaris, die een bepaald gebied beheerde, was ongeacht de grootte van dat gebied, de drager van de soevereiniteit. Hoheitsträger waren dus de Gauleiter, maar ook regionale leiders van lager orde tot en met de Blockleiter, wiens gebied zich doorgaans slechts tot een stuk van een straat beperkte, toe.? Zij allen waren verantwoording schuldig aan de boven hen geplaatste Hoheitsträger. De opperste Hoheitsträger, de Führer, werd geacht dat te zijn tegenover het Duitse volk, de geschiedenis, of de voorzienigheid, hetgeen weinig praktische consequenties inhield. De partij was, en pretendeerde dat ook te zijn, een verzameling van grotere en kleinere Führer-tjes, geheel in overeenstemming met de gedachte van een naar boven verantwoording verschuldigde elite. Dergelijke denkbeelden verwikkelden de nazi-partij van het begin af in een ernstige tegenspraak. Niet alleen, dat theorie en praktijk elkaar slecht verdroegen: raciaal was de partij stellig geen selec- tie; men weerde joden, maar dat was praktisch ook alles. Dat het elitaire beginsel in evident contrast stond met de realiteit der plebejische nazi-horden, was voor vele nazi’s zelf maar al te pijnlijk duidelijk, maar nog niet doorslaggevend. Wel echter het feit, dat de NSDAP, teneinde de macht te veroveren, zelf een massa-beweging moest worden en dat ook wilde. Deze tegenspraak zou de partij nimmer kunnen oplossen. In principe had de SA wellicht de rol van een elite kunnen spelen. Maar de gedeeltelijke afkomst van deze formatie uit andere organisaties en diverse loyaliteiten tegenover eigen leiders, de vaak dubieuze trouw aan Hitler en zelfs aan de nationaal-socialistische leer van de bruine colonnes, en ook hun snelle en opzienbarende toename in het begin van de jaren dertig maakte de SA voor een dergelijke rol ongeschikt. Het was daarom niet onlogisch, dat de in aantal beperkte Schutzstaffel, waarin slechts de trouwsten van Hitlers getrouwen opgenomen mochten worden, de functie van een elite ging vervullen, al was er een Himmler voor nodig om deze potentie te realiseren. Juist aan de SS kon Hitler bepaalde moeilijke taken toewijzen. In 1931 trad de SS hardhandig op tegen rebellerende SA-mannen onder leiding van de teleurgestelde SA-leider Walter Stennes. Doden vielen er toen niet; dat zou pas in 1934 gebeuren, anderhalf jaar nadat de nazi’s de staatsmacht in handen hadden gekregen, toen bij de veronderstelde Röhm-Putsch de SA-leiding door de SS (1) Zoals bekend werd en wordt er in marxistische milieus op analoge wijze geworsteld met het probleem van de relatie tussen politieke actie en filosofisch determinisme betreffende de klassenstrijd. (2) Org. buch der NSDAP 1943, p. 98, 98a; De leiders voor het gehele Duitse rijk (Reichsleiter) van sub- organisaties zijn dus geen Hoheitsträger, de machtige Reichsführer-SS is derhalve niet bekleed met de Hoheit, die de eenvoudigste Blockleiter wèl heeft. 18 HET KARAKTER VAN DE SS fysiek werd geliquideerd. De Stennes-revolte was nog een interne twist in een particuliere vereniging, die in de sfeer van de kroeg en het vuistgevecht werd beslecht. Of die revolte werd onderdrukt door de SS (die, gênant genoeg, de politie van de Weimar-republiek te hulp moest roepen om de SA uit het Berlijnse partijgebouw te gooien!) dan wel door het persoonlijk optreden van een afwisselend huilende en brullende Hitler, of door andere oorzaken, doet weinig ter zake.! De SS had haar blinde loyaliteit bewezen, die Hitler beloonde met de verlening van de spreuk: “SS-Mann, deine Ehre heisst Treue!’? De elitaire positie drong zich als het ware aan de SS op. Immers, zij die de persoon van de Führer en de partij tegen alle externe en interne aanslagen moesten beveiligen, moesten wel een bijzondere en geprivilegieerde positie in het geheel innemen. De nazi-opvattingen, het historisch verloop — groei van de nazi-beweging, optreden van dissidente en onbetrouwbare partij- en SA-groeperingen — en Himmlers welhaast mystieke opvattingen over een gesloten orde vonden elkaar. De lijfelijke Sicherung van Hitler, partij-vergaderingen en functionarissen verwijdde zich tot een algeheel veilig- stellen van Führer en beweging, en na het overnemen van de macht, tot het veiligstellen van het nationaal-socialistische rijk en zelfs de leer. De pretoriaanse garde was op weg zich te ontwikkelen tot ruggegraat van het Rijk, uitvoerder van de meest delicate opdrachten, en geweten van de partij; tegelijkertijd tot hoeder van de Heilige Graal en tot moordmachine. Dat lag noodzakelijkerwijs besloten in de taak, die de SS op zich genomen had, en die na 1933 de ‘Sicherung des Reiches im Innern’ was gaan inhouden, zoals Himmler het in 1937 in een rede voor Wehrmacht-officieren formuleerde? Vele — niet alle — aspecten van de latere SS zijn af te leiden uit deze ontwikkeling van haar aan- vankelijke karakter. Twee wezenstrekken, die hiermee nauw samenhangen, kan men reeds in de Kampfzeit, de periode vóór de machtsaanvaarding door de nationaal-socialisten, onderscheiden. Allereerst zal het duidelijk zijn, dat de SS in eerste instantie een primaat op politioneel gebied zocht. De groei van de NSDAP, maar ook van de SS zelf, deed de behoefte ontstaan om de activi- teiten van de SS-mannen als verklikkers en roddelaars te centraliseren. Zo ontstond in 1931 de aanvankelijk nogal bescheiden en bovendien nogal amateuristisch werkende inlichtingendienst van de SS, de latere Sicherheitsdienst, berucht onder de afkorting SD. De nationaal-socialisten zagen de komende Machtübernahme als een overnemen van de staat door de partij. Logisch was het, dat de politieke politie van de staat zou toevallen aan de veiligheidsgarde, de politieke partij-politie, dus aan de SS en speciaal aan de SD. Dat in werkelijkheid de ontwikkeling iets anders zou verlopen, zal verderop nog ter sprake komen — de wil en de opzet waren duidelijk aanwezig. De Sicherung van de Führer-staat werd door de SS niet alleen defensief gedacht, zoals een politieke politie in een demo- cratische staat werkt of behoort te werken, maar naar nationaal-socialistische opvatting vooral in agressieve zin. Of beter gezegd, in de totalitaire gedachtengang, met alle paranoïde trekken van dien, was en is de agressie een vorm van defensie. De door de nationaal-socialisten veroverde staat moest beschermd worden tegen alle actuele en mogelijke, reële of gewaande oppositiegroepen: joden, socialisten, monarchisten, Jehova-getuigen, adel, vrijmetselaars, kortom alles wat door zijn bestaan (1) Verschillende versies hiervan in de litteratuur, o.a. bij Alan Bullock: Hitler. A Study in Tyranny, London, 1952, p. 166; Gerald Reitlinger: The SS. Alibi of a Nation 1922-1945, London, 1956, p. 25, 26, die ten onrechte meent, dat Hitler door deze affaire weinig vertrouwen in de SS kreeg; Höhne, Orden, p. 64, 65; Konrad Heiden: Adolf Hitler. Das Zeitalter der Verantwortungslosigkeit. Eine Biographie, Zürich, 1936, p. 276, 277. (2) Der Weg der NSDAP. Entstehung, Kampf und Sieg. Erarbeitung und Ausgabe: SS-Hauptamt, Berlin, z.d., p. 120. De spreuk werd later in iets gewijzigde vorm op het koppelslot van de riem en op de dolk van de SS-man aangebracht (zie Org. buch der NSDAP 1943, Tafel 51; Mollo, Uniforms Alig. SS, p. 58, 59, 62). (3) IMT 1992(A)-PS. 19 DE SS IN DUITSLAND reeds een potentiële aanval op de staat of op de ideologische volkseenheid kon betekenen. Het agressieve karakter van de politie in de nazi-staat, de haar toevertrouwde zorg voor ‘die Sicherung der gesamten Volksordnung und ihr gesamtes Wirkens gegen jede Störung und Zerstörung’*, was in de totalitaire opzet niet van defensie te onderscheiden — een immanent gegeven in iedere totalitaire opzet trouwens. Minstens even belangrijk was het feit, dat de SS, formeel ondergeschikt aan de SA, al in de tijd voor de machtsovername niet het slagvaardig instrument van de partij, maar van de Führer bleek te zijn. De soevereiniteit van de Führer boven de partij bracht met zich mee, dat de SS evenals de partij de staat in zich ging absorberen, maar losgekoppeld van de partij, vastgekoppeld aan de Führer, die boven staat en partij kwam te staan. Daardoor werd de SS geen staatsinstrument, maar bleef ook geen partij-apparaat, doch ontwikkelde zich als Führer-instrument naar wat men een derde macht zou kunnen noemen. De Duitse historicus Buchheim, die dit verschijnsel geanalyseerd heeft, kwam tot de conclusie: ‘Als Führerexekutive das eigentliche, adäquate Werkzeug der Führer- gewalt gewesen zu sein, darin besteht die historische Bedeutung der SS’? Mede door dit aspect van het karakter van de SS vermocht deze Gliederung van de partij een eigen identiteit in structureel, mentaal en zelfs enigszins in ideologisch opzicht te verkrijgen. Wat Hitler op het oog had, was geen sociale revolutie in de geijkte zin des woords. Verstaat men evenwel onder het begrip ‘revolutie’ de vervanging van de heersende groep door een andere, met essentiële wijzigingen in ideologie, doeleinden en mentaliteit van het regime, dan betekende Hitlers Machtübernahme in januari 1933 wel degelijk een revolutie. Hitlers doeleinden: het scheppen van een dynamisch, rücksichtslos expanderend Duitsland, en het scheppen van een daarbij behorend nieuw Duits mensentype, agressief en meedogenloos, zonder enige binding met de waarden van een christelijk of liberaal verleden, maakten een sociale omwenteling eigenlijk irrelevant. “Waarom zouden wij banken en fabrieken socialiseren? Wij socialiseren de mensen!’? - in die kreet van Hitler lag veel (niet alles) van zijn werkelijke streven besloten. Met enig recht kon Hitler zijn revolutie als veel verderstrekkend beschouwen dan de revolutie van het socialistische type. Vernietiging van de oude sociale structuur of de oude heersende klasse was dan ook overbodig; individueel konden de leden van die klasse gespaard blijven en zelfs in de nieuwe heerserskaste worden opgenomen, wan- neer zij zich volkomen aan de nieuwe leer en zijn leider onderwierpen. Deze opvattingen verdroegen zich bovendien bijzonder goed met Hitlers tactiek van de “legale revolutie’, die hij sinds zijn mislukte staatsgreep van 1923 toepaste. De verovering van de staats- macht door het rechtse radicalisme was trouwens in welk land dan ook onmogelijk zonder een alliantie met, of althans neutralisering van, rechtse conservatieve krachten als bijvoorbeeld het leger; niemand die dat beter begreep dan Hitler. Wat er daarna zou gebeuren en wie het tenslotte zou winnen, was weer een ander hoofdstuk. De afloop in Duitsland meende Hitler, terecht, te kunnen voorzien. In de moderne, geürbaniseerde en geïndustrialiseerde Duitse samenleving met een middenklasse en een proletariaat, die door de economische depressie zwaar getroffen waren, bleek (1) Werner Best: Die Deutsche Polizei, Darmstadt, 1941, p. 19, 20. (2) Hans Buchheim: Die SS — Das Herrschaftsinstrument. Befehl und Gehorsam. (Anatomie des SS-Staates Band I), Olten & Freiburg im Breisgau, 1965, p. 30. (3) In de oorspr. Franse uitgave van Hermann Rauschning: Hitler m’a dit. Confidences du Führer sur son plan de conquête du monde, Paris, 1939: “Qu’avons nous besoin de socialiser les banques et les fabri- ques? Nous socialisons les hommes’ (p. 219). 20 HET KARAKTER VAN DE SS het nationaal-socialistische radicalisme veel sterker te zijn dan ‘de reactie’, die zich op een onzalig ogenblik ermee had verbonden. Doel en tactiek van Hitlers revolutie brachten met zich mee, dat zijn partij de bestaande staats- structuur niet vernietigde, maar zich ermee verbond. Al een half jaar voor de Machtübernahme, in de zomer van 1932, had Hitler verklaard, dat het niet ging om formele veranderingen in de staats- structuur, maar om de opvoeding en de Neubildung van het Duitse volk. Dat kon alleen maar van de partij uitgaan; de komende staat zou een neerslag zijn van de zich nu al in de juiste vormen organiserende partij, ‘sie schafft in ihrer Idee und ihrer Organisation den Gehalt und das Wesen des ihr vorschweben- den völkischen Staates’, had Hitler als parool uitgegeven.? Eenmaal aan de macht gekomen, liet de NSDAP zich allerminst door de staat terugdringen tot in de positie van een machteloze club?, maar nestelde zich, het klimaat en het tempo van de op drift geraakte samenleving bepalend, in het staatsgebouw en holde het van binnen uit. Dit karakter van de nationaal-socialistische revolutie werd behalve door de conservatieven ook misverstaan door de SA, waarin na Hitlers machtsaanvaarding een merkwaardige mengeling heerste van vage socialistische voorstellingen, de wens om zich tot een Duits volksleger om te vormen, en teleurstelling over het geringe aandeel in de buit. In 1933 hadden de S.4-mannen vrijelijk de straat kunnen terroriseren en politieke tegenstanders vermoorden of mishandelen. Dit werk, aanvankelijk met veel arbeidsvreugde verricht, bevredigde de ambities tenslotte niet. Begin 1934 leek het er zelfs op, alsof de burgerlijke rechtsstaat terrein herwon.‘ Wanneer zou, vroegen de SA-mannen zich af, Hitler de tweede nazi-revolutie beginnen, waardoor ‘de reactie’ met één klap uit haar zetels werd verdreven? Voor de keus gesteld tussen een dergelijke oplossing en verdere samenwerking met de conservatieve krachten, wier steun nog niet gemist kon worden, koos Hitler in juni 1934 na enige aarzeling voor het laatste en liet Röhm en een aantal andere SA-leiders door SS-eenheden dood- schieten. Als beloning werd de SS van de laatste formele banden met de SA bevrijd, en tot een geheel autonome Gliederung, formatie, van de partij verheven. De onaanzienlijke Reichsführer-SS, die voor die tijd nog steeds formeel de ondergeschikte van Röhm was en die toen door de andere nazi-potentaten op zijn best als een figuur van de tweede rang werd beschouwd, had vanaf het begin het karakter van de nationaal-socialistische omwenteling heel goed begrepen. Het verdroeg zich uitstekend met zijn opvatting van de SS als een orde, die de veilig- heid van het Rijk moest verzekeren, en tevens als een partij-aristocratie van bloed en Weltanschauung de beste krachten (in die opzichten) van het nieuwe Duitsland moest bundelen. Ook Himmler wenste (1) De alliantie tussen rechts radicalisme en ‘de reactie’, product van een zekere (maar beperkte) ideolo- gische overeenstemming en praktisch-politieke noodzaak, is een algemeen verschijnsel. Een land als bijv. Spanje had echter een grotendeels agrarische soctale structuur; de traditionele heersende groep was overeenkomstig sterker, de sociale en politieke, wellicht ook culturele basis van het fascisme zwakker. Daar waren het de generaals, die het fascisme wegvaagden (vgl. het hoofdstuk: “The Phenomenon of Fascism’ van H. R. Trevor-Roper in European Fascism, edited by S. J. Woolf, London, 1968, spec. p. 33-35). (2) Org. buch der NSDAP 1943, p. XXVII. (3) Men vergelijke de positie van de Falange in Spanje. (4) Zie o.a. het streven naar normaliseren en reguleren van arrestaties en de poging aanvaardbare toe- standen in de concentratiekampen te scheppen, bij Broszat in Martin Broszat, Hans-Adolf Jacobsen, Helmut Krausnick: Konzentrationslager. Kommissarbefehl. Judenverfolgung (Anatomie des SS-Staates Band II), Olten & Freiburg im Breisgau, 1965, p. 26 e.v. 21 DE SS IN DUITSLAND allerminst een revolutie van onder-op, maar penetratie in de oude structuur en uitholling daarvan. De doelstellingen van de SS, zoals hij die zag, liepen geheel parallel met de tactiek van zijn meester en met zijn eigen machtsstreven: de SS moest op iedere plaats, op ieder terrein, in iedere sociale laag en beroepsgroep van de Duitse samenleving doordringen. Dit kon in allerlei vormen geschieden, en de SS-man mocht al naar gelang van zijn positie er steeds anders uitzien: als onbewegelijke schildwacht in het zwarte uniform voor de deur van Hitlers rijkskanselarij, als salonfähiger SS-officier in het elegante Ausgehanzug in de Berlijnse society, als plichtsgetrouw politieman, in civiel gekleed als bedrijfsleider, in de witte jas van de wetenschappe- lijke onderzoeker, ‘sel es, dass er im Sattel des Renngaules sitzt, auf dem Sportplatz ficht, sei es, dass er als Beamter dient, sei es, dass er als Arbeiter am Bau Steine trägt, oder sei es, dass er an höchster Staatsstelle regiert, dass er als Soldat dienst tut, sei es, dass er an Werken deutschen Geist unserer Art schafft... .”! altijd diende de SS-man alles ondergeschikt te maken aan het onveranderlijke wezen en doel van de orde. Het was geen irreële gedachte voor hen, die meenden, dat eeuwenlang de Jezuïeten heimelijk de gehele Europese politiek beheerst hadden, en de noodzaak was evident voor lieden, die in alle landen ter wereld de jood in allerlei schijngestalten meenden waar te nemen, en er zeker van waren, dat achter die gestalten zich het eeuwige, onveranderlijke wezen van de wereldvernietiger verborg. Die penetratie in de maatschappij, zoals Himmler zich dat voorstelde, was voorbehouden aan de SS in het algemeen, die immers — afgescheiden van een groeiende bureaucratische bovenlaag — bestond uit mannen in verschillende beroepen, die aan de SS hun vrije tijd gaven. Maar dan, zo was althans het streven, àl hun vrije tijd, en bovendien al hun aandacht en energie; hun werkkring en hun hele leven dienden een verlengstuk te zijn van hun positie als SS-man. Naast deze eigenlijke SS, of Allgemeine SS, zoals die gaandeweg werd genoemd, ontwikkelden zich professionele organisaties. Allereerst, in overeenstemming met wezen en doel van de SS, op het gebied van de politie. In een ander hoofdstuk zal nog uiteengezet worden, hoe de politieke politie van de Weimar-republiek, de gewone geüniformeerde politie, en de Sicherheitsdienst van de SS met elkaar vervlochten werden, en hoe Himmler zowel op organisatorisch als individueel vlak volkomen versmelting nastreefde. Eveneens was het in overeenstemming met de oorspronkelijke taak van de SS om de (werkelijke of vermeende) staatsvijanden onder controle te houden, tot welk doel een reeks van concentratiekampen werd opgericht. Ook hieruit ontwikkelde zich een aparte en zeer uitgebreide organisatie, te meer omdat in de tweede helft van de wereldoorlog de nadruk kwam te liggen op het economisch rendement, dat de gevangenen moesten opleveren. Een andere aparte factor vormde de SS-bureaucratie, die na de Machtübernahme zich ongehinderd — ongehinderd ook in financieel opzicht — kon gaan ontplooien. Zo ontwikkelde de SS zich tot een complex van verschillende gespecialiseerde en zich steeds meer vertakkende sub-organisaties, die elk vaak weer in mindere of meerdere mate samensmolten met staats-instanties. De bovengenoemde sub-structuren van politie en concentratiekampen waren dus uitvloeisel van de oorspronkelijke, zij het later verwijde, doelstelling van de SS. Andere sub- organisaties vonden hun oorsprong evenwel in factoren van meer externe en incidentele aard. In 1933 liet Hitler — behalve Führer nu ook rijkskanselier — weer een Stabswache, een lijfwacht, oprichten. Die Stabswache (een half jaar later Leibstandarte-SS “Adolf Hitler’ genoemd; wij komen in het volgende hoofdstuk gedetailleerder op dit alles terug) bestond weer uit uitgezochte SS- mannen, daar Hitler met reden het leger deze taak niet toevertrouwde. Het leek, alsof de geschiede- (1) Himmler, Schutzstaffel, p. 30. 22 HET KARAKTER VAN DE SS nis der SS zich zou herhalen, maar de expansie-mogelijkheden voor deze lijfwacht waren nu veel beperkter: de nazi’s waren nu aan de macht, de Allgemeine SS en de door de SS gepenetreerde politieke politie ontwikkelden zich reeds tot de veiligheidsgarde in algemene zin. De enige ruimte, waar nog geen nazi-organisatie was doorgedrongen, was het militaire terrein. Daar ging Hitlers gewapende lijfwacht zich ontwikkelen tot een tweede militaire macht, de latere Waffen-SS. Dat was een proces, dat gedeeltelijk zijn oorzaken in de structuur van het nazi-regime had, gedeeltelijk echter ook door min of meer toevallige omstandigheden op gang gebracht werd. Maar ontstaan en groei van een gewapende SS als militaire macht hoorden zeker niet tot de oorspronkelijke doelstellingen van de SS (wèl van de SA) en sproten evenmin noodzakelijk uit haar wezen voort. De SS — zowel de grote sub-structuren: Allgemeine SS, politie en gewapende SS, als de bureau- cratie — zocht steeds weer nieuwe terreinen om zich te voeden en zich uit te breiden. Tekenend is het, dat de sterke tegenkrachten, die dit streven opriep, vooral van de partij uitgingen, nauwelijks of niet van de staat; de lezer zal nog zien, hoezeer dat ook gold voor de Duitse politiek in Nederland. Derhalve ontwikkelde de SS zich deels door realisatie van de immanente mogelijkheden, deels echter onder invloed van externe factoren langs bepaalde wegen en vond andere wegen voor zich afgesloten. De veelvoudige en nogal grillige structuur, die de SS hierdoor kreeg, was evenwel ook een desintegrerende factor. Vele jaren na de Machtübernahme nog gold de SS als een elitetroep, die zich toelegde op zelftucht en persoonlijke offers, op ideologische zuiverheid en sobere levensstijl. Inderdaad was er vaak een duidelijk verschil, of leek er te zijn, met het ruwe proletendom van de SA, en al gauw ook met de omhoog gevallen partijkonzen van de NSDAP. Lieden, die iets in het nieuwe regime zagen, maar juist door die twee laatste categorieën nationaal-socialisten werden afgestoten, meenden in de SS een organisatie van beter gehalte te zien. In dat stadium heeft de Allgemeine SS vermoedelijk wel een aantal idealisten — idealisten van een bepaald soort — aangetrokken. Maar juist de glans van het prestige als keurtroep deed velen van een ander type de adelsbrief zoeken, die de SS-runen met zich mee schenen te brengen, voor zover de opportunisten niet in de snel groeiende SS een goede gelegen- heid voor het maken van een carrière zagen. De door Himmler gewenste penetratie zette zich vaak in het tegendeel om: penetratie in de SS van elementen, voor wie het zwarte uniform een hulpmiddel was in hun politieke of privé-leven, en niet uitdrukking van meest wezenlijke loyaliteit. Himmler was over het algemeen niet karig met het verlenen van honoraire SS-rangen aan lieden van importantie, duidelijk in de hoop hen aan zijn orde en aan zijn politiek te binden. Het effect lijkt ons minimaal geweest te zijn. Wellicht is een enkele partijfunctionaris of industrieel, gevleid door de verlening van het zwarte uniform en een hoge SS-rang, wat toeschietelijker en gewilliger geworden dan hij anders geweest zou zijn, maar het beleid van een Bormann, leider van de partij-organisatie, of een Seyss-Inquart, rijkscommissaris van het bezette Nederland, is er niet zichtbaar door beïnvloed, tenzij men het rondlopen in het SS-uniform, en een heel enkele keer een lippenbekentenis! als zodanig zou willen beschouwen. Wel had het rondstrooien van deze ere-rangen (die er wel degelijk zijn geweest)? een zekere devaluatie van het zwarte uniform tot gevolg? De Allgemeine SS, samengesteld immers uit lieden, die de meest gevariëerde beroepen uitoefenden en zich in de meest verschillende kringen bewogen, zou de belangrijkste deelorganisatie van de SS (1) Zie bijv. nr. 69. Dat Seyss-Inquart Himmlers steun zocht, althans diens ongenoegen trachtte te vermijden, is geen gevolg geweest van zijn honoraire lidmaatschap van de SS. Zie p. 85. (2) Zie p. 28. (3) Zie nr. 71. 23 DE SS IN DUITSLAND moeten zijn, reservoir en ferment. De leden werden geacht bij uitstek Hitlers ‘politische Soldaten’ te blijven, voor de zuiverheid van de nationaal-socialistische leer te waken en de gespecialiseerde SS-organen ‘vor fachlicher Abschliessung und Loslösung von der Gesamtbewegung zu bewahren.’! Dit had weinig concrete betekenis. In feite werd de Allgemeine SS het minst belangrijke onderdeel van het SS-complex, en kwam het accent steeds meer te liggen op de speciale SS-organen, waarin tien- en tenslotte honderdduizenden hun dagelijkse werk vonden: de gewapende SS-onderdelen, de politie, het apparaat der concentratiekampen en SS-bedrijven, de SS-bureaucratie. De geschiede- nis van de SS is niet de geschiedenis van alle SS-mannen, maar de geschiedenis van deze sub- structuren, waarvan tallozen deel uitmaakten, die nimmer lid zijn geweest van het zwarte corps. Maar ook in de professionele sub-structuren, in de diverse politie-organen en de Waffen-SS, vond in zekere zin een omgekeerde penetratie plaats. Al meteen na de Machtübernahme had men juist hier dringend vakmensen nodig. De SS zoog staatsorganen in zich op, maar daarmee ook veel personeel uit de periode van de Weimar-republiek. De Waffen-SS kon niet worden opgebouwd zonder een kern van officieren uit het oude keizerlijke leger of uit de Reichswehr van de republiek. Al deze lieden — uiteraard geen principiële tegenstanders van het nationaal-socialisme, zeer vaak politiek indifferent — ondergingen stellig wel de invloed van de in de SS heersende sfeer, maar drukten ook hun stempel op de organisatie. Lieden als de politie-man Müller, hoofd van de Gestapo, of als de chef van de Duitse politieke politie in Nederland Harster, lieten zich willens en wetens bij de SS inlijven, maar werden nimmer SS-er in de ideologisch-mentale betekenis van het woord. 