VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Op mijne nadering had zij eene fluit trekkende aandoening van vreeze, en drukte haar kind tegen haren boezem. Bedroefd dat ik haar had verrast, groette ik haar met enige verlegenheid, zij beantwoordde mijne groete met eene zwakke en bevende stem, doch wier engelachtige zachtheid mij door het hart ging. Zij hield zich met haar kind onledig, en ik liet mijne oogen over het meer weiden, tot dat wij weer onze wederzijde bezeten waren. Het kind bood mij bloemen aan; ik vatte het bij de hand, en vraagde vergiffen aan de moeder, dat ik door mijn onverhoedsche nadering haar verschrikt had. Ik bad haar in het Hoogduitsch aangeroepen. „Ik meende dat het een Franschman was," gaf zij tot antwoord. De oogen opflaand, zag zij op mijn hoed, welken ik in de hand hield, de driekleurige kokarde. Zij werd van een nieuwen schrik bevangen, zij verbleekte, en rukte met drift het kind uit mijn armen. "Oom, het is van nieuws tegen haar boezem te drukken," Ik bloosde, en vraagde haar met verbaassing, wat haar deerde; zij was niet in staat mij te antwoorden; haar boezem jaagde, en een traan liep over haar wangen, doch zij herstelde zich welhaast, en vraagde naar het oogmerk mijner reis. Ik zeide haar, dat ik den wil had naar Schweitz. "Ach," was haar antwoord, "daar zult gij vele akeligheden vinden; maar God heeft het aldus gewild; Hij weet beter dan wij, wat best is. Voor ons is." Daarna daalden wij tezamen af naar het meer; Zij vraagde mij, wijzend op een schuitje, aan den oever vastgemaakt, en op een nederhuis aan de overzijde van het water, of ik haar wilde vergezellen, er nevens voegende, dat ik aldaar kon uitrusten en mij ververdchen met vruchten of boter, en dat zij mij vervolgens eenen gids zoude bezorgen om mij naar Schweitz te brengen; doch zij merkte aan, dat dit voor mij een vrij groote uitstap zou zijn. Mijn antwoord was, dat ik het gaarne doen zou, indien ik haar van enig dienst kon wezen. "Neen!" hernam zij, "doe het daarom, blijf. Ik kom hier dagelijks met mijn kind, om in deze eenzaamheid. Mijn schutspoetjer berichtte mij, dat deze vrouw, in de Zwitserse Revolutie, haar man en haar vader had verloren. De eerste was in den vlag van Morgarten gesneuveld; de twee anderen, een vlagtoffer van het schrikbewind, kwijnde in de onderaardse gevangenis van Arburg. In den laatsten veldtocht was haar huis geplunderd, en zij had bijna al wat zij bezat verloren. "Maar," vervolgde hij, "zij draagt haar ongeluk met veel gelatenheid; alle avonden, wanneer het weer goed is, komt zij hier met haar kind, bespreken in de eenzaamheid haar dierbare vlagtoffers, en bidt in de kapel van den heremiet." Zij bidt dan voor haar vijanden, voor de verwoesters van haar geluk, voor de vervolgers van haar vader! Heeft zijzelf het mij niet gezegd? Heb ikzelf niet haar schoone ziel in haar oogen gezien? Deze aan doenlijke trek vervulde mijne ziel met de aangenaamste gevoelens; deze heremitage, deze puinen, met klimop, die grond met oude mos bedekt, schenen mij een geheiligden tempel der godheid, die zekerlijk een oog van welgevallen nederzweet op een plaats, die dikmaal wordt bezocht door een wezen, zoo zeer naar haar gelijkende. Ik plukte een handvol mos, besproeid met de tranen van deze bedroefde moeder; ik bewaarde dat als een gewijde herinnering der edelste genl genste, voor welke de menschheid vatbaar is; en als het eenmaal het noodlot zwaar op mij mocht vallen, zal ik daarop soms het oog flanen, om mijne ziel op de luisterrijke hoogte te doen flanen blijven, tot welke ik deze zogenaamde ongelukkige zag verheven. MERKS MERKWAARDIG VOORBEELD VAN HET INSTINCT DER DIEREN: JOf „MERKWAARDIG VOORBEELD VAN HET INSTINCT DER DIEREN.. De klasse der viervoetige dieren levert dikwijks voor de waarnemers bewijzen op van een zonderlijk instinct, die ons moeten overtuigen, dat zij niet altijd werktuigelijk handelen. Indien men niet zó gunstig over de Vogels denkt, de reden daarvan is ongetwijfeld, omdat hunne bewerktuiging en levenswijze hen bestendig ver van ons verwijderd houdende, het onmogelijk is, hen op den duur gade te kunnen slaan, Intussen zal de volgende daadzaak, waarvan wij een ooggetuige tot waarborg hebben, bewijzen, dat zij niet van het instinct ontbloot zijn, hetwelk wij in de andere dieren bewonderen. In de Menagerie van den Kruidtuin te Parijs leeft thans een grote Vogel, door de Natuurkundigen Bengaalfche Ovijevaar geheeten, doch aan de kust van Afrika bij den naam van Marabou bekend. Zijn bek is groot, zeer lang en loopt spits toe; wanneer hij zijn hals uitgestrekt houdt, bereikt zijn hoofd de hoogte van dat van een mensch. Deze Vogel is uit Senegal medegebracht door den Heer van LANTIN, die, op de reis, met alle mogelijke zorgvuldigheid, om hem in het leven te behouden, hem heeft opgepast; een ander persoon heeft hem aan het Museum van Natuurlijke Historie gegeven. De Heer VALANTIN verlangde, bij zijn komst te Parijs, zijn Marabou weer te zien, welken hij in geen twee jaren gezien had. Ten dien einde begaf hij zich, voor weinige weken, naar de Menagerie. Daar binnen komende, vond hij den Vogel van aanstoot werks omringd, die zich evenwel op eenen afstand hield, als zijnde het gevaarlijk nabij hem te komen, waarvan verschillende voorbeelden voorhanden zijn. Hoe groot was dan de verbaasdheid van alle de aanwezigen, toen zij den Heer LANTIN in het hok zelf van den Vogel zagen treden! Terwijl allen zijn onbezonnenheid wraakten, waren zij beducht, dat hij door de verfchrikkelijke schagen met zijn bek zou worden gerefijnid. Niets van dat alles: de Vogel laat toe, dat de Heer VALANTIN hem nadert, streelt en omhelst; hij herkent de zorg, die hem vleit, door een taal der vriendschap en zachtzinnigheid. Merkwaardig en bijkans aandoenlijk was het schouwspel van dit zwaarlijvig tweevoetig schepsel, nu eens in de armen van zijn eigen meester „en diepe zuchten lozende, dan weer om zich zachtjes losmaken, rondom hem draaiende, terwijl bij nederig het hoofd boog, en het vervolgens op zijn rug nederleegde, onder het doen hooren van een klagend geklok. Alle deze verschillende bewegingen maakten een diepen indruk op de aanziende; zij meenden daarin blijken van dankbaarheid op te merken, die door de mensen niet krachtiger kan worden uitgedrukt. Nee, dit voorbeeld van ongebruikelijke hoogouderdom, een man van kunde, een liefhebber van waarheidsverhalen om: de lengte van het menschelijke leven; heeft een lijst gemaakt van personen, ter zijner kennisgekomen, welke gestorven zijn gedurende het jaar 1806, in den ouderdom van honderd jaren en daar boven. Hij heeft er 48 gevonden, en onder diezelfde 19 mannen en 29 vrouwen. Van die wereld wondden, ten tijde van hun overlijden, 40 in Engeland en het land van Wales, 2 in Schotland, 3 in Ierland, 2 op Jamaica, een in Amerika. Tien zijn gestorven in den ouderdom van 100, zes van 101, drie van 102, twee van 103, vijf van 104, vijf van 105, drie van 106, zes van 107, een van 108, een van 112, een van 113, een van 114, een van 120, een van 125, een van 131, en een van 134 jaren. Hoewel het waarschijnlijk is, dat de meesten derzen lieden gehuwd, of gehuwd geweest waren, zijn er echter slechts zestien op de lijst, die als zoodanig vermeld worden. Een daarvan had veertien kinderen, een ander negentien, en een derde vijfenveertig. Eenigen hunner hebben vrouwen gehad, niet minder langlevende dan zijzelf. Er wordt er onder, die zestig jaar gehuwd geweest was, en zijn als weduwe naliet. Een ander liet een weduwe na van honderd twee jaren, een derde had bij zijn overlijden een vrouw van twee-en-negentig, en een vierde van negen-en-negentig jaren. Tien van deze lieden staan vermeld, als hebbende het gebruik van alle hunne zintuigen tot den dood toe behouden, terwijl het tegendeel ten aanzien der overigen niet wordt verzekerd. Daar deze lijst alleen Groot-Brittannie betreft, op enige personen na, mag men onderstellen, dat andere landen hoogbejaarde lieden naar evenredigheid bevatten, en dat het gevolgelijk niet zoo zeldzaam is, dien hoogen ouderdom, te bereiken, als doorgaans wordt geloofd; (gelijk de grijsdard, te Wormer onlangs in den ouderdom van 109 jaren overleden, wat Mosjand aan gaat, daarvan een voorbeeld oplevert.) MENGELDWERK, TOT FRAIJDE LETTEREN, KUNSTEN EN WETEN-SCHAPPEN; BETREKKELIJK REDEVOERING OVER DE NOODZAKELIJKHEID OM GOEDE BEGINSELS VAST TE STELLEN EN EEN VOORZIGTIG LEVENSPLAN TE BEPALEN IN DE JEUGD... en ons gebracht. (Naar het Engelsch van den Eerw. W. ENFIELD.) : Weeg den gang uw voets, en alle uw wegen zullen welgevestigd zijn. - En SALOMO'S Spr. IV: 26. In het menselijk leven is geen belangvollere tijdperk, dan het geen valt tussen de Kindschap en de Volwassen jaren. Gedurende dit tijdperk is het voornamelijk, dat het karakter van de aanstaande Man gevormd wordt, en dat men de zaden van toekomend eer of oneer zaait. Bij den aanvang van 'tzelfde verliezen de kinderspelen en vermaken derzelfde koosruleid; men laat ze varen, als niet langer enige aandacht verdienend. De jeugdige knapen streven voorwaarts, niet zonder enige mate van ongeduld, in het ruime veld van nieuwe najagingen, 't welk zich aan hun oog opdoet. Hij belooft zich genot, ontschuldiging, geluk. Deze drift te stuiten, door het vallen van teleurstellingen en kwellingen van velerlei aard, zou zoo onoordeelkundig als onvriendelijk gehandeld zijn: want, alhoewel vele Jongelingen, die met hoge verwachtingen den levensloop aanvingen, binnen korten tijd voor zichzelf en voor de wereld verloren waren, is dit meestal altogether het gevolg geweest van enige dwaasheid of verkeerd gedrag, of van zichzelf of van hunne vrienden. Waar de grond goed is, en de aankweeking verstandig en vlijtig, mag men, over 't algemeen, een rijken oogst verwachten. Het is, nogtans, in dit levensijdperk volstrekt noodzakelijk, dat Jongelingen zich schikken om ernstig te leven op hunne natuur, verwachtingen en pligten. Eene wereld intredende, in welke zij moeten afgaan op hun eigen oordeel, voorzichtigheid en befluiringsmogelijkheden, veel meer dan op de goedgunstigheid van anderen, om hun geluk te bewerken, en waarin elk besluit afhankt van de wetten oordeel en wel te doen is, het bij hun wijsheid, voor eenmaal geliefde vreugden op te schorten, en hare aandacht af te wenden van de aangename voorwerpen, welke hen omringen, om diezelfde te vestigen op een Levensplan, dat geen zij veilig mogen volgen door hun geheel leven heen, en wat hun geen stuk van zelfverwijt zal nalaten bij het volgen van ’s Levens loopbaan. Wat ook het gedrag der bedachtlozen, die leven als het valt, moge schijnen in te schieten, niets kan vaster gaan dan dat de Mensch niet geboren is om te beuzelen. - Velen schijnen het menschelijk leven te behandelen als een ijdel spel - een rol van zo uiteinde minderheid, dat het geen enkel aanbelang is, of men die wel dan slechts speelt: maar de geestelijkheid van onze aard is zodanig, dat diezelfde ons geen vrijheid zal geven, om onszelf als wezen van geen beduidenis in de Schepping te beschouwen. Wezenlijk geluk, of wezenlijke Bestemming, moet het deel zijn van ieder mensch voor zichzelf, en moet door zijn hand aan anderen worden uitgedeeld. De Aarde is begaafd met lichamelijke zintuigen en zielsvermogens, die onvermijdelijk de bronnen zijn van genot of van lijden, in verschillende gedaanten, gedurende zijn gehele bestaan: en of zij het een of het ander zullen zijn, is een stuk, dat geen iemand, die hierin het minste nadenkt, met een onverschillig oog kan beschouwen. Het kan niemand als een onverwachte zaak voorkomen, of zijn lichaam, tot den ouderdom toe, in eenen gezonden staat zal voortduren, bekwaam tot alle uit-oefeningen en vatbaar voor levensgenot, of dat het door pijn gefolterd en door ziekte vermagerd wordt. Het is onmogelijk voor enig mensch, al den voorraad, welken natuur en kunst weggelegd hebben tot ons ongericht gemak en genoegen, met zulk een wrevelage, met zulk een gemakloosheid te beschouwen, dat hij geheel onvermogend is, of hij zijn levensdagen te midden van overvloed doorbrenget, of een vervelend bestaan, omringd van gebrek en ellende. Zichzelf enkel als een dierlijk wezen beschouwende, moet het leven voor ieder mensch enige waarde bezitten. Maar, indien wij onze aandacht wenden tot onze redelijke natuur, en achtslagen op de uitgebreidheid en verfcheidenheid van onze verstandelijke en tot werkzaamheid geschikte vermogens, wij zullen bemerken dat ons bestaan in waarde toeneemt, en voelen dat wij hoogst aangelegene belangen hebben, afhangende van het onderzoek naar 's menschens gelukzaligheid. Voor een wezen, in staat om waarheid van dwaling te onderscheiden, en om genoegen te scheppen uit het najagen en verkrijgen van kennis, kan het niet nalaten van enig aanbelang te zijn, zich in eenen staat te bevinden, waarin het verlangen naar waarheid en de kracht om haar te volgen, voldoende is versterkt om met succes te streven naar dat doel, en dat doel is de waarheid te kennen, en daarop gevestigd het leven te leiden. vinden, waarin hij zijn naspervingen met voordeel kan achtervolgen; een vurige begeerte naar kennis te bewaren en aan te kweeken, vrij te zijn van den invloed der vooroordelen, welke hem in dwaling kunnen, en van driften, welke zijn naspervingen verhinderen. — Voor een wezen, bezield met een zucht voor hoogachting, en met vele gezellige aandoeningen, die hem noodwendig afhankelijk maken van zijn menselijke gevoelens, ten aanziene van een groot gedeelte zijns geluks moet het een voorwerp wezen, dat wel zijn aandacht bij de wereld, en verachting bij de wereld, Bindend, waar eeuwige waarheid hem in staat stellen, om zijn neigingen van de Godsdienst maken, kan het niet onvergilijk wezen, of hij blijft in zulk een eigen gaam. NOODZAKELIJKHEID VAN GOEDE BEGINSELS van onkunde, welke hem geheel onvatbaar maakt voor godvruchtige bespiegelingen en werkzaamheden; of zijn begrippen wegens de Godheid dusdanig omwolkten zullen wezen door bijgeloof, als strekt om zijn godsdienstige aandoeningen veeleer tot een bron van schrik dan van voldoende genot te maken; of dat hij zodanige bevattingen van de Goddelijke natuur vormt, en zich zulke hebbelijkheden van godsvrucht eigen maakt, als sterkte en verhevenheid schenken aan zijn deugd, en hem een onuitputbare bron van vrede en vertroosting schenken. Wanneer wij de menschelijke natuur uit deze onderstecheiden oogpunten beschouwen, als bekwaam voor dierlijke, verstandige, gezellige, zedelijke en godsdienstige genoegen, moet het bestaan van den Mensch, zelfs gedurende het korte tijdperk des levens, hem op deze wereld verleend, hem als een allerkostbaarste schat voorkomen, welken niet ten meesten voordeele, zoo veel in zijn vermogen is, te gebruiken, een onvergelijklijke dwaasheid zou wezen. Indien het menselijk leven zoo belangrijk is ten aanzien van elk mensch op zichzelf beschouwd, hoe zeer moet die aangelegenheid toenemen, als wij het oog vallen op de veelvuldige betrekkingen en onderlinge afhankelijkheden, welke de natuur tussen de mensen daargeeft. Het staat niet in de macht van eenig mensch, voor zichzelf alleen te leven. Wij komen ter wereld, omringd door de belangrijkste verwantschappen, en ons gedrag moet dadelijk werking hebben op de staat en het karakter van allen, tot welken wij betrekking hebben. Ouders, bloedverwanten, leermeesters en vrienden, tellen het hoogst belang in het opkomend gevlucht, en zij kunnen geen onvervattinge aanwijzers zijn van deszelfs bedrijven. De eerste verschijningen van beeldschone hoedanigheden, in de dagen van kinderlijke eenvoudigheid, wanneer nadenken dezelfde nog niet tot deugden heeft doen rijpen, verschaffen aan deugdlievende Ouders onuitprekelijke genugens; en hun kleine dwaasheden, vóór dat kennis en ontdekking dezelfde tot ondeugd maken, doen hun haar gevoelde genoegen. In een meer gevorderd levenstijdperk let de ouderlijke genegenheid met een zorgvuldig oog op de groei van elke iets goeds belovende plant, of wan ieder schadelijk onkruid. Een Jongeling kan de blijken van een eerlijke, voorzichtige en braaf zieltgevoel niet aan de dag leggen, zonder zijn Ouders - de levendigste gewaarwordingen van voldoening te Schenken; hij kan niet verward geraken in de streken van ondeugd en zedeloosheid, zonder hen met vele smerten te doorteken. - Bij zijn optreden op het grote tooneel des werkzame levens zal de kring van zijn betrekkingen zich uitbreiden, en daarmede tevens de invloed van zijn gedrag. Wanneer bij nieuwe en eigen huiselijke betrekkingen vormt, zal hij, daardoor onvermijdelijk zijn vermogen om geluk over anderen te verspreiden, of hun ellenden aan te doen, uitbreiden. De vooruitzicht van een gezin, het geluk van elk der deelen, waaruit het bestaat, het karakter en de toekomst van de nog ongeborenen, zal waarschijnlijk, in een grote mate, van hem af hangen. De hebbelijkheden, welke hij nu vormt, de levenskoers, welken hij nu volgt, zal onvermijdelijk werken "ten voor- of ten nadeele, tot vermaak of smerte, van allen, waartoe hij in zijn volgende levensdagen betrekking verkrijgt. Het is, derhalve, een overweging, welke van het hoogste gewicht moet zijn bij elkens Jongeling, dat zijn toekomend karakter noodzegend invloed zal hebben op het geluk der maatschappij, tot welke hij behoort. Elke mens, hoe eng van omvang zijn levenstijd mag zijn, brengt zijn aandeel toe tot het vormen van het algemene karakter; rechtstreeks door de deugden, welke hij betracht, en de ondeugden, door hem gepleegd, en radeling door de invloed van zijn voorbeeld op die, welke van hem af hangen, of tot hem in enige betrekking staan. "Dan, buiten dit alles, ligt de band van vereeniging, welke bestaat tussen de leden eenere maatschappij, terwijl dezelve aan elk lid grote voordelen aanbiedt, hem onder de daarbij verplichting, om zijn edelste bekwaamheden ten algemeenen beste aan te wenden. Jonge lieden moeten, overzulks, bij hunne intrede in de wereld, in plaats van alleen met hunne eigen neiging te raadplegen, (gelijk zij doorgaans maar al te gereedelijk doen): onderzoeken, op welke eenere wijze zij het meest zullen kunnen toebrengen tot de goede orde en het voordeel van de maatschappij, tot welke zij behoren. Hunne strevende uitbreidende buiten den engere kring van hunne persoonlijke belangen, en hunne harten vervullende mededeelzame gevoelens ten opzichte van allen, die hen omringen, vormen zij hunne gezellige verbondenheid. Onder eenere sterke werkende overtuiging van hunne verplichting om zoo wel voor anderen als voor zichzelf te leven; met een warme begeerte om zich aangenaam en nuttig te maken in den kring hunner beste kennissen; met een vast bepaald besluit "Om", wanneer de gelegenheid zich aanbiedt, hunne bekwaamheden te gebruiken in den dienst des Vaderlands en der Mensenheden, met één woord, zij dan onder den krachtige invloed van echte Vaderlandse en Menschelijke liefde. Voor een jongeling, die dus zich zet verneukt, sit als éen op zichzelf staand wezen, maar als in verhitting tot een gemeenschap, waarin het groot einde van algemene voorzicht moet bereikt worden door de verenigde pogingen der verschillende leden, en als een behorende tot een rang van wezens, in staat om bestsprekende vorderingen te maken in kennis, deugd en gelijk, hoe kan het onmogelijk, dat zijn stand als lid der maatschappij, en als een menselijk wezen, niet hoogst belangrijk en achtenswaardig voorkomt, -- dat het leven hen geen voorwerp van de hoogste aangelegenheid dunkt. 'Maar de tegenwoordige staat van de Mensch doet zich allergewildst voor, wanneer men dezelfde aanmerkt als niet zijn gehele bestaan, maar als een inleiding tot een toekomend eeuwigdurend leven. De leer der Onsterfelijkheid erkend zijnde op gronden, ontleend uit de gezondheid de menselijke natuur en het gezag der Christelijke Openbaring, neemt de menselijke natuur een graad van waardigheid aan, welke den hoogsten eerbied verdient, en het menselijk leven wordt een toneel van bedrijf van oneindige aangelegenheden, Indiën een schilder van den oudten tijd, die met onvermoeide gedachten en volharding de grootste volmaaktheid aan zijn schilderstukken poogde bij te zetten, het eenige genoegzame verdediging van zijn bedrijf rekende, te zeggen: "Ik schilder voor de Eeuwigheid!" met hoe veel te meer recht mag ieder, die in een toekomstend staat geloopt, de strengste oplettendheid ten aanzien van zijn zedelijk gedrag verdedigen met de woorden: "Ik leef voor de Eeuwigheid". Het menselijk leven, dan, uit elk oogpunt bekomen; van zulk een onschuldbaar groot belang zijnde, vorderen wijsheid en plicht, dat men zich in treedt met bedaclzaamheid en overleg: Zoo ras de zielevermogens tot die waar rijp geworden zijn, dat de Mensch een faad is om door de einddoelen des levens te ordenen, als de over de middelen om diezelfde te bereiken, behoort de jongeling te beginnen te zoeken: te bekomen met alle hem mogelijke naauwkeurigheid, en voor zichzelf enige klare en vaste beelden en regels van gedachtet te bepalen; Een vijfentwintigjarige man, eer hij ziel op reis begeeft, heeft vooraf voor geen reden waarom hij de teisen aanvaarde, draagt vervolgens zorge om zich noodig onderwijs te verlenen; en voorziet zich van alles, om het leven gemakkelijk te doen: Wanneer iemand een Huis zal bouwen, bepaalt hij vooraf naauwkeurig, wat tot het uiteindelijke gemak behoort, vormt een plan, zodat het overeenkomt met zijn oogmerken al mogelijk. tijk is, overrekenen de kosten, en voorziet in het bijstandsgevallen van noodige bouwstoffen. Indien bij een slop en een bijstandsmiddel zulk die voorzorg noodzakelijk zij, hoe veel te meer is dit het geval bij het volgen van het grote plan, om een geacht, nuttig en gelukkig leven te leiden. Komen 'veronderstelde' dat daar de kunde alleën aangeleerd wordt door gelote aanwending en oefening denken, geen werken noodzakelijk zou wezen; om de allergrootste van alle künsten te leren, de kunst onze geestbevordering? De geschiedenis des mensdoms strekt tot een bewijs, dat de werkrijging van wat en hoe belangrijk gevoeld bezwaarlijk is, als hetzelfde begeerlijk is. Ongeleiden vinden zich, in het jagen naar geluk; verleidende gevoelens en verlokkingen. Wegens welke zij zelden naar eis onderricht worden, dat zij noodwendig de uiterste omzichtigheid en waakzaamheid moeten aanwenden. Geen enkele genoegzame ondervinding gehad hebbende van de zwakheid hunnen eigen oordeel, om wantrouwen over hunzelf te koesteren, vallen zij over, om hunne begrippen met overschrijvingen te vormen, en die met een grote mate van zelfvertrouwen aan te kleven. De geestdrift, welke hen zo krachtig aanpoort tot werkzaamheid, maakt het voor hen het een dingen onderzoeken met die geduldige oplettendheid, welke noodig is om hen voor dwaling te hoeden. Uit hoofde van mangel aan een volkomenere kennis van de voorwerpen, welke hen omringen, verbeelden zij zich dat alles is gelijk het schijnt; dit brengt hen in een aanhoudend gevaar om door valsheid te worden bedrogen. Chen schijn bedrogen te worden. Zij vleigen zichzelf, dat, waar zij tegenwoordig genoeg aan treffen, zij ook wezenlijk geluk zullen vinden; en zij zijn tevens te groot om te grijpen naar den opgehangen prijs, dan dat zij Graham verviel naar nauwkeurig zouden wezen om de wezenlijke waarde na te gaan. Tot het doen van die verhaaste en... hoogst gevaarlijke keuze worden zij aangemoedigd door de talrijke voorbeelden van Jongelingen, wier innemend voorkomen zelfs hunne dwaasheden en ondeugden iets het overigs bijzet, terwijl deze van buiten aankomende opwekkingen niet zelden krachtvolle hulpen ontvangen van de bijzondere vorming hunner natuurlijke geaardheid. Aan den eenen kant zijn soms een zacht gekardige en toegevende inborst, zachte schaamte, de vrees van uitgelachen te zullen worden, of een begeerte om anderen te verplichten, gevaarlijker valstrikken, dan zelfs de aanvechtningen van lust en drift. Aan den anderen kant zal een Jongeling van een stoutmoedige en ondernemende geaardheid dikwijks krachtiger tot buitenfporigheden vervoerd worden door de dwaze eerbazucht om door zijn medegenzellen bewonderd en als een held van geest toegejuicht te worden, dan door enige begeerte tot misdadige toegevendheid. Tegen deze valstrikken voor de jeugd kan niets ten veiliger behoeden dan een vast bepaald befluisteren, om, wat er ook gebeurt, een levensplan stipt aan te kleven, met overleg gevormd, en rustende op de beginselen van Rede en Godsdienst. Waarom zien wij zoveel Jongelingen zichzelf aan de buitenfporigheden overgeven, dan om dat zij nimmer deze bedenkingen gemaakt en doorgezet hebben over de natuur en den grondlag van menschelijk geluk, welke hen zouden overtuigd hebben van de gevaarvolle en verderfelijke gevolgen der buitenfporige genoegdoeningen? - dan omdat zij nimmer hunne zin, door de beschouwing van waarheid en wijsheid, hebben opgeheven boven de lage vermaken van voldoende aan dierlijke lusten zinnelijke begeerte? Waarom gebeurt het zoo dikwijls, dat Jongelingen, wier vormelijkheden en verbindtenissen... Henzelf verdedigen van alle schandelijke ongeordendheden, niet te min betwijfelend aan een beuzelachtige en verwilderende geestgesterfensfe, welke hen te eenmaal buiten staat houdt om genot en volslagen doening te vinden in het opdoen van kundigheden, in het aankweken van hun smaak en het volvoeren van enige lofwaardige en nuttige bezigheid, om de kostbaarste jaren van hun leven door te brengen in een onafgebroken opvolging van vermaak, zowel bijzondere als algemene, waarin, schoon oog of oor een volledige doening mag vinden, het hart geen werkelijk vermaak kan aantreffen, en ten laatste; wanneer de droom de dwaasheid over is, en de levensstaand tot ernstige zorgen en plichtsbetrachtingen roept, geheel onbekwaam zijn om het karakter stand te houden en de plichten te vervullen van Echtgenoot, van Vader, van Vriend, van Burger, van Mensch? De ware reden is, dat zij, bij hun intrede in de wereld, nooit hunne vrolijke nachtmaakten staakten, en uit de droom zich afzonderden, om zichzelf af te vragen, van waar zij kwamen, tot welke eenheid zij geschapen werden, en wat de grote bezigheid des levens uitmaakt. Daarenboven, aan welke een oorzaak moet het toegeschreven worden, dat andere Jongelingen, die van een minder vlugge geaardheid zijn, of wier levensstaand hen op leidde om voordeel boven vermaak ten hoofdvoorwerp van hunne aandacht te stellen, soms vroegtijdig niet alleen de voorzichtigheid, maar zelfs de gierigheid van den ouderdom aan den dag leggen, en zich uitgeleerd tonen in alle soort van winstbejag? Ongetwijfeld is dit toe te schrijven aan een schandelijk verzuim, of bij hunzelf of bij hun Ouders, van dat zedelijk onderwijs, waaraan hun vaste beginsels van eerlijkheid en braafheid zouden verleend en vervuld zijn met edelzachte gevoelens. In alle de opgemelde gevallen, en in alle andere, waarin de Jongelingen falen in het verkrijgen van die ware verdienstenis, welke alleen hen achtenswaardig en beminhelijkt kan maken, moet dit mislukken worden toegeschreven aan mangel van vaste beginsels en een bepaald plan van levenswijze. Niet zelden in de wereld aan te zien, om te leren, welk een houding in de aard der zaak wijst "geschikt en recht is voor een mens. Laat hij zijn eigen vermogens en niet-gingen leeren kennen, om te oordeelen, op welke manier hij zijn tijd en bekwaamheden met het meeste effect aanwende. voordeel zal 'aanwenden. Laat hij de verhoogde schuif hoeken van zijn hart doorgronden, om elke zich verbergende neiging tot enige misdadige inwilliging te ontdekken. Laat hij, met de grootste zorgvuldigheid, nastaan, waartoe hij natuurlijk het meeste overhelt. Laat hij waarnemen, welke hebbelijkheden reeds het meeste bij hem hebben plaats gegrepen, ten einde bij te kunnen dekken, aan welke zijde zijne deugd het zwakste is; bij daar de meeste omzichtigheid en waakzaamheid te gebruiken. Laat hij, daarenboven, rechttrekkingen op de onderliggende relaties, waarin zijn staat of de maatschappij en nagaan de voordeelen en gelegenheden, niet alleen zijne natuurlijke of werkregelende taken, zijn staat of invloed hem vervallen, om goed te doen ten einde hij een regelmatig inzicht en gevoel krijgt van de verplichtingen, welke die omstandigheden hem opleggen, om werken zaam te zijn ten dienste des mensenhedoms. Dat op deze wijze elk jongeling, zodra hij de jaren van ondersectie kennis bereikt, zijn intrede in de wereld doet, met gezette overwegingen van het tooneel, het welk voor hem wordt opgeschreven met ernstige denkingen over het aanbelang des menselijke levens; met redelijke begrippen van Zedekunde en Godsdienst, met een voorzichtig en welberaden levensplan, en met een onwrikbaar besluit, om zich vast te houden aan het bewandelen van dat pad, dat geen rede en oordeel hem hebben doen verkiezen, als het veilig en tot Gelukzaligheid opleidend spoor. Hij zal dan zijn levensreizen voortzetten in een bestendig loop van mannelijke deugd, niet afgeleid door de aanlokkelingen, welke hem van de rechter en linker zijde omringen. Tegenover de toejuichingen der wijzen en braven, onder zijn tijdgenoten, omringd door de vruchten zijner vroegtijdige deugden, zal hij zijn levenspad juichend aflopen, met de zalige ervaring dat het pad des Rechtvaardigen is als een schijnend licht, voortgaand en lichtend tot den volle dag. Onder het overbrengen der Redevoering van den Eerw. ENFIELD, die geënet gering gedeelte van zijnen zijde te koste lag aan de Opvoeding van Jonge Heeren, tot welke post hij zoo wel berekend was, dachten wij telkens aan de treffende Dichtregelen van den uitmuntende Zedenaar en Leerdichter Feith, Welke wij niet kunnen nalaten ook hier aan onze Lezers te herinneren: "Bemerk welbevallen Jeugd, een nuttig Manlijk leven, zal aan den Ouderdom de zoete vruchten geven; terwijl verkrachte deugd, aan zingenot gepaard, met veertig jaren reeds den zwakken grijsaard baart. O, woeker met uw Jeugd, waar u de Jeugd nog vleit! Zaai als de zon nog flóóit, gij zaait voor de eeuwigheid! Wat zal de flikkering hier onze oogen moeg verblinden, Slechts op den weg der Deugd is 't waar geluk te vinden, Wie hier het volle licht van zijn bestemming raakt, heeft aan het eind des tochts het meeste heil gemaakt. KARAKTER VAN EEN PAAR VERMAARDE PRUSSISCHE LEGEROFFICIEREN EN STAATSDIENAREN. De Graaf VAN KALKREUTH, Generaal onder de Ritten, is geen man van vernuft, gelijk sommige Schrijvers beweerd hebben; doch het kan niet ontkend worden, dat hij met een zeer verlicht verstand begaafd is. Gedurende den zevenjarigen oorlog was de Graaf VAN KALKREUTH Adjudant-Generaal van Prins Hendrik VAN PRUISSEN. Hij was in de gelegenheid van te bewerkstellen, hetgene, volgens TACITUS, de voorname plicht der aloude Germanen was. Principem defender, tueri, Sua qua que fortia fata gloriae assignare. aan de Vorst te verdedigen en te beschermen, en ook zijn eigen dappere daden aan diens roem toe te schrijven. Indien Prins Hendrik van den Koning, zijn Broeder, de vereerende getuigenis ontving, in het bevel over de legers nooit een misdaad te hebben begaan, daalt deze waardeloos lof gedeeltelijk op de Graaf van Kalkreuth neder, die, in de gevaarlijkste oogenblikken, den Prins geleid had. Deze Generaal was, in den jaar 1792, een der grootste tegenstanders van den oorlog met Frankrijk, en een der eersten, die den Vrede van Bazel beëindigden. Hij behoorde tot de zulken, die zich met de meeste kracht verzetten tegen een krijgsondering, in welke het Kabinet van Zonden dat van Berlijn, in den jaar 1794, zocht mee te delen; het was het zenden van een leger naar Holland om den Hertog van Brabant hetzelfde tegen het Franse leger te helpen verdedigen. Zoals men kunnen geloven, dat, na den Vrede, de Graaf van Kalkreuth den Oorlog wilde met de Franse monarchie? Dit, echter, wordt hem te last gelegd, en hetwelk, in schijn tegenstrijdig, kan. verklaard worden door de bijna onweerstaanbare be- fmetting van dien geest van zinsverbijstering , die thans over alle hoofden waaide, en de De Graaf VAN KALKREUT voerde het bevel over het Corps de Reserve, hetwelk in den vlag van Jena niet werd aangevoerd. De verdediging van Dantzig werd hem opgedragen. Ondanks zijn tweeënzeventigjarigen ouderdom, heeft hij in die moeilijke post zich zoo wel gekweten, dat de Fransen, bevoegde rechters over krijgsmoed, hem de getuigenis hebben gegeven van een uitmuntende verdediging ; zij hebben, onder de een of andere omwegen, nevens gevoegd, dat zij van alle de Pruisische Generaals, welke zij hebben laten kennen, voor den Graaf VAN KALKREUT de meeste iche ting hebben. In naam des Koning van Pruisen heeft hij den Vrede van Tilsit getekend. CHRISTIAAN HENDRIK KAREL, Graaf van Haugwitz, Kabinets - Minister, scheen in 't eerst naar geen anderen roem in de wereld te streven, dan die van een vernuft van den eersten rang, zich verliezende in de gewesten der hooge dichtkunde en eener denkbeeldige wereld. Nog hooger stond hij door zijn briefwisseling met de Lavater, die zich ten zijnen voordele liet voorzien door een treffende gelijkheid, welke hij zelfs in zijn hoofd en dat eens Christus-beeld opmerkte. De Theosofie en de Toverkunde brachten de jonge Graaf in verkeer met FREDERIK WILLEM DEN II. Zeer onzeker is het, of deze Koning aan die verborgene wetenschappen geloofde, dan of hij er zich vlechts meede vermaakte. De Graaf VAN HAUGWITZ werd als Minister Plenipotentiaris naar Wenen gezonden. De Franse Omwenteling had reeds zeer ingewikkelde staatkundige verhoudingsvelden doen ontstaan. Zoo zeer voldeed de Graaf aan zijn Vorst, dat hij hem op een boodschap uitgenodigd om het bewind van de buitenlandse zaken in zijn handen te stellen. Ondanks deze vereerende getuigenissen, will echter onze Karakterschilder volstrekt geen werkelijke talenten in de Heer VAN HAUGWITZ erkennen, en beweert, dat hij zijn gunst alleen had te danken aan de begijnstede graven, de Gravin VAN LICHTENAU, die hem tot haar gemeenzaamste verkering toeliet. De dood van FREDERIK WILLEM DEN II maakte geen verandering. ring in des Graven geluk; de nieuwe Souverain liet hem in het bewind. Dit zoude geen ongunstig vermoeden omtrent zijn verdienste kunnen doen opvatten; anderen, echter, beschouwen dit als een gevolg zijner intriges. Men wil, dat de Graaf van HAUGWITZ het plan in het hoofd had van een Coalitie met Oostenrijk, vóór den slag van Marengo. In den jaar 1804 verzocht deze Staatsdienaar zijn ontslag; men verzekert, dat het niet uiteindelijk beweging was, maar dat zulks het werk van den Kabinets-raad LOMBARD was, die hem deed vervangen door den Baron VAN HARDENBERG, zoo treurig vermaard om zijn woedenden haat tegen Frankrijk. Nogtans werd de Heer VAN HAUGWITZ terug geroepen in den jaar 1805 en aan den Keizer NAPOLEON in Moravie gezonden. Duizend verhalen verzekeren, dat de Pruisse Staatsdienaar, de tijding van den slag bij Austerlitz hoorende, uitriep: ,,God dank! wij hebben overwonnen!” Deze uitroeping alleen openbaarde de geheime taak van het Kabinet van Berlijn. De Heer VAN HAUGWITZ floot thans het verdrag van Wien, en kort daarop een ander, over hetwelk hij in eigen persoon te Parijs in onderhandeling trad. Het oogenblik der hoofdkrisis verscheen, De Graaf VAN HAUGWITZ wordt wel niet beschuldigd, den oorlog tegen Frankrijk gewild te hebben, maar dien niet te hebben kunnen beletten. De Graaf volgde den Koning naar het leger; na den slag van Penaux ongenade vervallen, heeft hij zich naar zijn landgoed Krappitz, in Silezië, begeven, alwaar men zegt dat hij blind is geworden. KAREL AUGUSTUS, Baron van Hardenberg, Kabinets-Minister. In Hannover geboren, was hij genoodzaakt, zijn Vaderland te verlaten, in gevolge van een geschil, welke hij met een Engelsch Prins had, die bij zijn vrouw zijn hof maakte. De Hertog VAN BRUNSWIJK ontving hem minzaam, en prees hem aan bij Koning FREDERIK WILLEM DEN II, die hem aanfelde tot Directeur van de Prinsdommen Anspach en Bareuth. Hij was het, die, na het overlijden van de Graaf van Goltz, de onderhandelingen met Frankrijk voortzette, en de vrede bracht: door den Vrede van Basel, in het jaar 1795. Het blijkt niet, dat hij bij deze geneigdheid de achting van het Engelse Gouvernement heeft gewonnen, hetwelk, tijdens die periode, zijn regelijkheid steeds ge wantrouwd heeft; een vermoeden, door geheel Europa aangenomen en bevestigd. Toen evenwel, in het jaar 1804, de Graaf van Haiden zich naar zijn landgoederen begaf, meende men dat hij niet beter dan door den Heer VAN HARDENBERG onder vervangen kunnen worden. Een geboren Mannenover aan zijne de, en diensvolgens een onderdaan des Konings van Engeland, "Zie hij, in alle omstandigheden, zich in groot ge moede verplicht te rekeneer tot een blind verknochtheid aan de belangen van het Britse Gouvernement. Lieden, die voor wel onderricht worden gehouden, hebben verkloot, dat deze vriendschap nog versterkt werd door een pensioen, welke de Heer pyrr aan den Pruisische Staatsdienaar nauwkeurig deed betalen. Derhalve vers toonde hij de houding niet van FREDERIK WILLEM I, dan om GEORGE DEN II beter te kunnen dienen, aan wien hij Pruisen heeft verkocht, zoodat hij hem geheel Europa zoude hebben willen verkopen. En de overwinning van Austerlitz heeft al zijn plannen, ter werveling van Frankrijk door den Heer VAN HARDENBERG, overhoop geworpen, moest hij de schande ondergaan van zijn verdediging in, uitlugten te zoeken, die de bogtige staarkunde van een Kabinet, hetwelk door den loop der voorvallende Oorlog en gezwaaid werd, in vollen dag platleg en. De opklarende aanrekeningen van het Franse Officiale dagblad ontmaskerden eindelijk volkomen den Baron VAN HARDENBERG. Hij trok, pas en schijn van af te zien van het bewind der zaken in de zomer van het jaar 1805, om al de listens en lagen, welke hij bestuurde, te beter te kunnen nagaan. In 1800 werd hij Kabinets-Raad. In Parijs is, of was, die post van oneindig meer belang dan men denkt. Deze Raden bereidden of beïnvloedden, zoo als het uitviel, den arbeid van den Minister der buitenlandse zaken. De Heer LOMBARD wordt beschuldigd, niet alles gedaan te hebben wat hij konde, om zich tegen de dolle ontwerpen van den Baron VAN HARDENBERG te verzetten. Tot straf van deze zwakheid werd hem opgedragen, van wijd en zijd de spreekwijd een op te zamelen, waaruit hij het beruchte Manifest tegen Frankrijk vervaardigde: een stuk, welk niet vroeger dan te gelijk met de tijding van den vlag van Frankrijk in alle de hoofdsteden van Europa kwam. Anderen schrijven dit Manifest toe aan een ellendigen Schrijver, GENNIA genaamd. Hoe het zij, de Raad LOMBARD, na de nederlaag van het leger door Stettin trekkende, werd op de Dach der Koninginne gevangen genomen, als een zood misdeed, nadat het grauw hem met modder had bevuild. De Koning deed hem in vrijheid stellen. Niet anders is thans de Heer LOMBARD bekend, dan als aanblijvende Geheimsecretair van de Akademie van Berlijn. Men zegt, dat hij een Fransch Treurspel onder handen heeft. LEVENSGESCHICHTE DES DICHTERS TORQUATO TASSO. (Vervolg en fluit van bl. 374.) Niemand de beweegredenen, die Tasso deden befluisteren om naar Ferrara weer te keren, vinden de Schrijvers niet overeen. Eenigen verklaren, dat hij, welhaast moede van in het donker te lezen, en papens LEVENSGESCHIEDENIS VAN TORQUATO TASSO, 309 dig wordend om 's Hertogs genoegen te winnen, uit die beweging befloten had, het op 's Prinsen edelmoedigheid te laten aankomen. Dit gevoelen schijnt, in de daad, ontleend te worden uit Tasso’s eigen woorden, in eenen Brief, door hem aan de Hertog VAN URBINO geschreven, in welken hij verklaart, ,, dat hij gepoogd had den vrede met de Hertog te treffen, en ten dien einde hem menigmaal gesproken had, alsmede aan de Hertogin VAN FERRARA, aan de Hertogin VAN URBINO, en aan de Prinses LEONORA, doch dat hij nimmer enige antwoord ontving dan van de laatstgenoemde, die verzekerde hem van geen dienst te kunnen wezen." Wij zien hieruit, dat Tasso erkent, weer te schrijven van die Prinses ontvangen te hebben; en uit hetgene hij van den inhoud zegt, is het hoogst redelijk te veronderstellen, dat hij zeer omzichtig wilde zijn, om den werkelijken inhoud aan de Hertog van Urbino te openbaren, daar zijn zaken met die Prinses fe geschodden. Deze blekbare voorzorgen, om den aard van zijn briefwisseling met haar te bedekken, schijnt sterkte bij te zetten aan de vroegere veronderstellingen van zijn ongemeene verknoching aan haar; en, alle omstandigheden wel overwogen zijnde, gelooven wij, dat het meer dan waarschijnlijk zal worden, dat hij naar Ferrara weerkeerde op het besluit zonder te schrijven aan LEONORA. De Hertog ontving Tasso schijnbaar met zeer veel genoegen, en gaf hem vernieuwde blijken van hoogachting, doch dit was niet alles, wat Tasso verwachtte. Zeer was hij er op gevoeld, dat zijn schriften, die in de handen van de Hertog waren, hem zouden worden. Wedergegeven; doch dit kon hij op geenerlei wijze verwerven. Zijn vijanden hadden zulk een overheerschen invloed op ALPHONSO bekomen, dat zij hem deden geloven, af voorwenden te geloven dat TASO als Dichter allemaal vuur verloren had, en, in zijn tegenwoordig staat, buiten staat was, iets nieuws ten voorbeeld te brengen, of zijn vroegere dichtwerken te beschaven. De Hertog maande hem steeds aan, om voor het vervolg alleen een gerust en bedrijfloos leven te leiden. TASO was vol kwelling over dien raad, en geloofde, dat ’s Hertogs verwachting alleen was, dat hij zijn Letteroefeningen zou laten varen, en het overige zijner dagen in ledigheid en onberoemdheid slijten. Hij poogde, schrijft hij in een Brief aan den Hertog VAN URBINO, mij een schandelijk verlaat van den Parnassus te maken, en den zehven voor de tuinen van EPICURUS te verwijzen; toegevallen van louter zinnelijk genot te betreden, onbekend aan VIRGILIUS, aan CATULLUS, aan HORATIUS, en zelfs aan LUCRETIUS. TASO herhaalde zijn aanzoeken, wegens de wederopname zijner papieren, doch de Hertog bleef onverbiddelijk, en, om zijn Dichters kwelling te vermeerderen en ten top te voeren, werd alle toegang tot de Prinses hem afgenomen. In 't einde moedeloos van nood, liet hij weer Ferrara achter zich, en nam, gelijk hij zich uitdrukt, de vlucht als een andere BIAS, zijn boeken en geschriften achterlatende. Hij begaf zich naar Mantua, waar hij de Hertog GUGLIELMO in een afgepast ouderdom vond, en weinig geneigd om hem tegen de Hertog van Ferrara te beschutten. De Prins VINCENTIO GONZAGA ontving hem wel met veel toegenegenheid, doch was te jong om hem onder bescherming te nemen. Van daar trok hij naar Padua en Venetië; dan, overal zijn vrees voor de Hertog van Ferrara met zich voerende, nam hij ten laatste zijn toevlucht tot de Hertog VAN URBINO, die hem veel beleefdheid betoonde, doch misschien weinig genegen was, om Tasso’s wil, met zijn Schoonbroer in onmin te geraken. Hij raadde de Dichter aan, dat hij liever naar Ferrara zou terugkeren; hij volgde die raad, en probeerde nogmaals zijn geluk bij de Hertog te beproeven. “Arruonso, misschien verbitterd door Tasso’s vlucht, en voorgevend te geloven, dat de gezette beschriften van Manschvoren ontsteld hadden, en dat een strikte levenswijze noodig was om hem te herstellen, liet hem na zijn opsluiten in het Hospitaal van St. Anna. Tasso probeerde alle middelen om de Hertog te verzoeken en zijn vrijheid te verwerven; dan de Hertog beantwoordde allen, die zich met voorstellen van die aard tot hem vervoegden, met deze of dergelijke woorden: dat, in staan van zich te bemoeien wegens de klachten van een persoon in Tasso’s staat, die zoo weinig wist te beoordeelen wat voor hem best was, zij veeleer hem hadden aan te raden om zich te onderwerpen aan. aan TORQUATO TASSO. Toen Tasso, uitgeput door de dwang van het hofleven, als meer en meer dienstoekomt kwam, stond voor hem noodzakelijk oordeelde, is dit: "Deze opschrijving dompelde Tasso in de wanhopigste gestelensfout: hij gaf zich over aan zijn ongelukkige lot en de handelwijze, omtrent hem gehouden ter genezing van zijn voorgewende zwakhoofdigheid, had hem bijna tot volledige verroering deden verjagen. Zijn verbeelding werd zodanig ongehinderd, dat hij geloofde, dat zijn kwaal niet natuurlijk was; hij verbeeldde zich soms, dat hij geplaagd werd door een Geest, die vijandig zijn boeken en papieren, in de war bracht; en deze vreemde denkbeelden werden misschien versterkt door de partij, welke zijn oppasfeer hem speelde. Terwijl Tasso zich in deze beklagenswaardige toestand bevond, schreef hij deze aandoenlijke regels: "Tu, che ne vai in Pindo, divi pendente mia cetra ad un cipressi; Salutala in mio nome, e dile poi, Ch'io son daglianni e da fortuna oppresso." Deze tweede opschrijving van Tasso duurde veel langer dan de eerste. Hij vervoegde zich te vergeefs tot de Paus, de Keizer, en de Mogendheden van Zuid-Amerika, om zijn vrijheid te herkrijgen; tot dat hij ten laatste, na een zevenjarige gevangenis, de zoo vurig gewenste vrijheid op de volgende wijze verwierf. 