VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De eere hed ik met Therbentyngeest, maar de andere met een geverfd vogt, beproefd. Hier vloeide het vogt, in eene odres atzing, uit den Neus, maar voorwaards geboogen zynde. , Hop ket vit den Mond, doch ik heb het niet uit het toopen. van dit verfchynzel, fchynt in de het vogt te egen, welks hevige vloeijing in de buis tegen den trommel toepeemt, door de naauwe buis, waar door het, door de kragt der Spuit, gedreeven word. e FALKENBERG. 7 - 36 _ NATUURLYRE HISTORIE mmm en a anr | NATUURLYKE HISTORIE DER KEERKRING-VOGELEN. (Volgens den Heer de BUFFON.) ` ` Wy hebben Vogels ge2ien, die van het Noorder na het Zuiden trokken, en, met een vrye vlugt, alie de Lugtfteeeken te land en zee doorvlogen; wy zagen andere aan de Poolgewesten bepaald, en, als laatfte Kine deren der ftervende Natuure, aan de bevroozene ftreeken - bepaald. De Keerkring. Vogel. in tegendeel, fchynt een weezen, aan de Zonnekar gehegt onder de brandende -Lugtítreek , door de Keerkringen bepaald. ’t Is uit deezen hoofde dat LINNzus hem den Dichterlyken naam van Phaëton, geeft. In °t hedendaags Latyn heet hy Lep- turus , by de Engelfchen Tropick Bird. by de Franfchen . Oifeau Tropique of Paille en queue, by de Spanjaarden Rabo di Junco, by de Hollanders Pylſtaart. “Zonder ophouden in die brandende Lugtftreek vliegen- de, zonder ooit buiten de twee uiterften van den Zon- neweg te gaan, kondigt hy den Zeelieden de nadering aan der Keerkringen ; een eigenaartige oorfprong van den naam daar aan gegeeven. Het zien deezes Vogels ftrekt ten ontwyfelbaaren teken , dat men onder de Brandende Lugtftreek komt, °t zy men van °t Noorden of ’t Zui- den nadert; in die Zeeën ontmoet men Aeerkring-Vogel:, Is op de afgelegenfte en diepfte in Zee geplaatfte Ei- landen in den Oceaan der beide "Indien, als? Ajcenfon, St. Helene, Rodrigue, de France en Bourbon, dat deeze Vogels „by voorkeuze, heen vliegen „en hun verblyf hou- den. De groote ruimte der 4tlantifche Zee, ten Noor- den, fchynt hem tot de Bermudes gevoerd te hebben, bykans negen Graaden buiten den Noorder Keerkring , waar CATESBY ze zag komen nestelen, en broeden op de hooge rotzen „ die deeze Eilanden omringen (*); dit is de plaats des Aardkloots, waar zy zich het verfte van den Brandenden Wereldgordel verwyderd hebben: voorts. bewoonen zy,en zweeven heen „door de geheele breedte van dien Wêreldkring, en worden weder gevonden aan - de andere grenspaalen ten Zuiden, waar zy de Eilanden bevolken, door den Scheepsbevelhebber cook ontdekt, op (*) Caressy, Carolin. Append. p- 14. e? A e bk | / > DER KEBRKRING-VOGELEN. 1? op her Paasch-Eiland , de Societeit- en de Vriendlyte Ei. landen. De Heeren COOK cn, FORSTER, hebben ook deeze Vogels aangetroffen op verfcheide pladtzen in volle Zee, omtrent op dezelfde Breedte: want [choon derzelver ver- fchyning aangemerkt wordt als een teken van demaby- heid des Lands, blykt het onlochenbaar, uit de verhaalen der Zeelieden, dat zy zich zomtyds op verbaazende af- ftanden verwyderen „en verfcheide. mylen ver vliegen. „ Wv zagen” {ch ft FEUILLEE , 5, een Acerkring-Vogel op twintig Graaden Noorder Brecdte, en drie honderd zes en dertig Graaden Langte. Ik ftond verfteld , dee- zen Vogel, op zulk een grooten afltand van het Land, „ als wy ons toe bevonden , aan te treffen; onze Capi- an tein, die verfcheide reizen na de Americaanfche Eilan- den gedaan hadt „ myne verwondering bemerkende, „ verzekerde my, dat decze Vogels ’s morgens van de „ Eilanden afvloogen , om hun leevensonderhoud op Zee. „te zocken, en ’s avonds na hunne nesten wederkcer- „den, zo dat zy.zich omtrent vyf honderd mylen van die Eilanden moeten verwyderen (}).” Behalven dat de Keerkring-Vogels zeer fterk en vlug van vust zyn, hebben zy, om zulk een langen weg af te leg- gen, het vermogen, om op het water te rusten; LABAT wil, dat zy er zelf op flaapen, en daar cen fteunpunt te vinden , door middel hunner breede geheel gevliesde Poo- ten, welker vingers gansch aancen verbonden zyn door een vlies, gelyk die der Kormorans, Fregat-Vogelen, met welken de Aeerkring-Voge/ in aart overeenkomt, als me- de in de gewoonte, om op de boomen te roesten ; onder- tusíchen heeft hy meerder overeenkomst met de Zee-Zywa. luwen, dan met cen der gemelde Vogelen; naar dezelve gelykende in de langte der vleugelen , die kruislings over den Staart leggen , wanneer de Keerkring-Vogel zit; ook gelykt hy naar dezelve, in de gedaante van den bek , die, egter, veel fterker, veel dikker, en aan de kanten even getand is. ° De grootte van den Keerkring-Vogel is die van een ge- woone Duif : en ’t helder wit zyner Pluimadie zou genoeg- Zam weezen om hem uit te doen munten; doch zyn in ’t oogloopendst kenmerk is een dubbele lange veder , wel- ke zich vertoont als een Stroohalm, in den Staart geftoo- en y (t) FEUILLEE, Obfervasions, p. 170. . Ul. DEEL. MENGELW. NO. I. B 18 NATUURLYKE HISTORIE ken, ’t geen hem den naam van Paille en queue heeft doen krygen. Heeze dubbele lange “veder beftaat uit twee ftukken, elk gevoegd aan de zyde van een bykans kaale pen, alleen bezet met zeer korte baardjes; deeze zyn verlangingen van de twee middelfte Staartpennen , de Staart is voor het overige kort en bykans geen; deeze dubbele lange veder is twee- of vierentwintig duimen lang., dikwyls is de een langer dan de andere, zomtyds ziet men er flegts één , °t welk van toeval of den ruityd afhangt: want deeze Vogels verliezen als dan die wyd- uitfteekende Staartpennen, °t is als dan, dat de Inwoon- ders van Osaiti, en de daar omftreeks liggende Eilanden , deeze lange pennen opzamelen in de bösfchen , werwaards die Vogels zich ter nachtrust begecven. Die Eilanders vervaardigen "er vederbosfchen van voor hunne Oorlogs- helden ; de (araibes van America ftecken deeze zelfde Staartpenaen door het middenfchot der neuze , om ‘er zich traaijer of verfehriklyker door te maaken. Ligt valt het té begrypen’, dat een Vogel, dic zo hoog, zo vry, zo ver vliegt, zich bezwaarlyk aan een gevangen ftaat kohne gewennen. De Markgraaf DE QUERHOUÜNT , op ¿sie de France zynde, hadt langen tyd een jongen Keerkring-Vogel gehad; doch hy moest, om hem te doen eeten, ichoon reeds groot geworden, met geweld den bek openen, om hem het vleesch, waar mede hy hem voedde, te doen nuttigen; nooit wilde hy uit zich zel- ven eeten, cn fliep bykans den geheelen dag. We korte en agterwaards flaande:Pooten maaken deezen Vogel zo tog en loom van gang op den grond, als ligt en vhug in de lugt. Zomtyds heeft men waargenomen, dat deeze Vogels, afgemat , of door ftorm weggevoerd, het wand der Schepen in Zee ter rustplaats namen, en zich met de hand lieten grypen. - Men onderfcheidt de Keerkring-Vogelen in twee of drie foorten , welke my alleen als Verfcheidenheden voorko- men. De Markgraaf pz QUERHOUËNT. verklaart deeze drie , op het Eiland P/scenfion, by elkander gezien te hebben. Het verfchil is meest in de grootte gelegen; ééne foort of verfcheidenheid heeft de uitfteekeude Staart- pemen roed. Mcergemelde Markgraaf heeft de goedheid. gehad, my het volgende berigt, op Isle de France op- gefteld , mede te deelen: ,, de Keerkring-Vugel, met ruo- s de Pennen, ‘nestelt op dit Eiland zo wel als de ge- a woone Keerkring-Vogel; de laatstgemelden in de holle aa e 33 00- ' DER KEERKRING-VOGELEN >` 19 „ boomen, op het groote Eiland, de eerfte in die op de wm Kleine Eilanden, daar omftreeks. Men ziet een Keer- s, kring-Vogel, met roode Staartpennen, bykans nooit op *t », groote Eiland komen, en buiten den Paartyd verfchynt „er de zewoone Keerkring-Vogel desgelyks zeldzaam: „zy brengen het leeven goor met wyd en zyd te gaan „ visfchen’, en rusten op het kleine Eiland , Coin-de-mize „ geheeten , twee mylen van /s/e de France gelegen. In „ September en October heb ik de nesten der Keerkring- „ Vogelen gevonden , en in ieder derzelven twee Eyeren, „ geelagtig wit, met rosfe plekken : men verzekerde my, H dat er dikwyls flegts één was in het nest van de groot- „fte foort der Keerkring-Vogelen: dus fchynt het getal „ deezer Vogelfoort niet zeer groot te kunnen weezen.” ° ` ' - o ` VERSLAG EENER REIZE VAN DEN HEER MARC THEO-. » DORE BOURRIT, DOOR DE YS-VALEI MONTANVERT, DEN 28 aucustus MDCCLXXXVIL, 6 ` (Fournal de Paris.) hd ag D: Naam des Bergbeklimmers , wiens Reize dit Op- og fchrift aanduidt , is onzen ‘Landgenooten bekend, „ door cen Werkje , eenige jaaren geleden , by den Druk« an ker deeges , YNTEMA, uitgegeeven , behelzende het * s Verhaal eener Reize na de Ysbergen van hee Hertogdom s> Savoye, In ’t zelve fpreckt hy breedvoerig van de Tse an valei Montanyert; doch «werd , op zyn toenmaaligen »» tocht, belet, dezelve geheel doos te gaan. Thans een s» Berigt auntreffende van dien overtocht, welke op zich- an Zelven zeer merkwaardig is, en, tot opheldering van 3, het in dit dubbel leezenswaardig Werkje voorkomende, » Kan dienen, twyfelden wy geen oogenblik, om het der an Vertaalinge , en eene plaats in ons Mengelwerk , waar- „ dig te keuren. Het zal den geenen, die °t gemelde » Reisverhaal geleezen hebben, byzoflder gevallen , in- » dien zy het thans ondervondene daar mede vergelyken, » en waarfchynlyk anderen opwekken , om het keurig s» Verhaal, dier fchaars bezogte Oorden , zich eigen te » maaken.” "Së HH A , , Eene gewigtige ontdekking voor de Liefhebbers van B 2 . Ges go REIZE VAN Mo. TH. BOURRIT Gebergte is die eens doortochts van Chamouné in Pie. mont, door de Ys-valei van Montanvert , door twee Gid- fen van Chameuni dit Jaar gevonden : deeze Gidfen , CACHAT LE GEANT EN ALEXIS TOURNIER , hebben ‘er on- langs den Heer BOURRIT , en diens tweeden Zoon, een Jongeling van veertien Jaaren, doch afgerigt in het Berg- eklimmen , gebragt.. Decze Reisgenooten vertrokken van Chamouni den 27 Aug., om op Montanvert te overnagton , het weer was met Snceuwjagt, en de Thermometer ftondt 2 Graaden boven o. | Den 28 trokken zy, met maanefchyn, voorby de Pon- tets, zeer moeilyk beklimbaare rotzen, voor die ’er nict aan gewoon zyn,en kwamen met het aanbrecken van den dag by ’t:Ys. Ten zeven uuren bereikgen zy den voet van Goyasfe, en begonnen ten acht uuren de hoogte der Ysbedding van Tasul te beklimmen. Zy hadden een lad- der, twaalf voeten lang, mede genomen, om over de fpleeten te komen, waar van zy de noodzaaklykheid wel ras ondervonden; het water in de fpleeten was bevroozen, en de Ysbedding met tusfchen de drie en vier duimen versch gevallen {neeuw bedekt. Ten negen uuren hadden zy veel moeite om voort te geraaken‘, en over de gaapende fplecten te komen: de weg werd verfchriklyk 5 zy bevonden zich op'hoogten , zo vervaarlyk er fteil., „en onder uithoolingen zo fchrikbaarend overhangend , dat zy niet wisten hoe er uit te geraaken: zy -mogsten krui- pen langs randen, omzet met eislyke fteilten, en deeze randen, van welken het gezigt zo ontzettend was, had- den dikwyls ficgts één voct Breedte. De byl, om brok- ken weg te hakken » kwam hun niet min te ftade dan de ladder en het touw, waar van zy zich by gelegenheid be- dienden. Van tien tot één uuren hadden zy acht en der- tig maalen de ladder moeten nederleggen. u Vervolgens kwamen zy op zeer gladde plaatgen , door- fneeden van fpleeten, zo diep, dat men er geen grond van kon zien,-en zo wyd, dat de ladder nauwlyks van den eenen tot def anderen kant kon reiken; in de langte ftrekten zy zich meer dan eene myl uit, en was het daare ‘om ondoenlyk om ze om te logpen. “Omtrent één uur benamen dikke Nevels het gezigt der Bergtoppen , de Wind waaide uit alle hoeken , en de Koude nam toe. Ten twee uuren zagen Zb seen Gezigt- einder: de Yszee , waar op zy liepen, fcheen onbegrensd; ` 2y ss,. ©. DOOR DE YS-VALEI VAN MONTANVERT. EL ty bevonden zich als op het Ys onder de Poolen; de Wolken fcheenen ’er een gedeelte van te maaken: een vertoon , zo grootsch als fchriklyk. De ongerustheid der Reizigers vermeerderde, door de verbaazend groote.fpleeten, door zeer dun {neeuw be- dekt: zv zouden daar in emgekomen weezen , zonder behulp van het touw, waar aan zy zich vastbonden ; de Gids CACHAT viel er in,en zou, Zonder de ladder, dien ‚ hy droeg , er niet uit hebben kunnen komen, zyn hoofd Bak tusichen de fporten door. Ten drie uuren werd hun toeftand allerontrustendst : naardemaal zy dagten den Doortoeht, welken zy zogten, om in Piemont te komen, voorby gegaan te weezen , en zy ftonden gereed, om weder te keeren langs denzelfden weg, fchoon wind en {neeuw de voetftappen half hadden uitgedelgd., De Koude klont tot een ondraaglyken Graad , de Thernfometer ftondt 6 Graaden onder o, hunne hai- ren, en zelfs de randen der fluiers , die zy voor hun aan- sezigt droegen „ om °t zelve voor den aanval des fneeuws te beveiligen , waren Wercierd met randen van ys; de fuier van den jongen Bourr1T hadt dusdanig een rand van een half duim breed. Deeze jonge Heer, die, als *t ware, handen noch voeten voelde, droeg dit leed met moed: toen de Thermometer tot 7 Graaden onder o daal- de bevroozen hunne kleedéren , en het overleer hunner fchoenen. ` De Gidfen , die zich verzekerd hielden, dat zy verder dan den beoogden Doortocht gegaan waren, liepen ronds- em zwerven , even als lieden , die, een fchipbreuk ohtko- men, zich der baaren zoeken te onttrekken, met van rots op rots te klimmen; zy zogten, om ergens een weg te vinden, die hun redde uit deezen hachlyken Trond terwyl de Heer BOURRIT en zyn Zoon, die hem fteeds bybleef , reeds het ontwerp beraamden, om liever den Nast op die plaats door te brengen „dan verder af te dwaan. len; zy overleidden den ladder aan ftukken te breeken , daar van een vuur te ftooken , de beenen te fteeken in de voorraadzakken der Gidfen, en digt by elkander te blyven zitten 3 maar desGidfen, die het onmogelyk oor- deelden , de koude des -nagts en het ongunftig weer uit te ftaan , hadden beflaoten, „hoe veel moeite het hun mogt kogten , dien veegen tocftand te onéworftelen. Middelerwyl nam men 5 Baromcter waar, die oF. 18 Fo. ui- o ` ® ‘39 . * REIZE VAN" Mo TH. BOURRIT Duimen en z linien ftondt. De Thermometer was thane 73 Graad onder o. By vlaagen fcheen het dat de lugt zou opklaaren, naa de veelvuldige (neeuwontlastingen 5 op audere tyden icheen de dikheid der nevelen den nagt te zullen vervroegen» Zodanig was hun hachlyke toeftand, wanneer cen fterke vlaag wind, die de nevels verdreef, hun eenige Berg- toppen ontdekte , en zy onderfcheiden zagen, dat her fneeuwveld , waar op zy zich bevonden, hellende afliep 5 deeze omftandigheid gaf hun weder moed ; door cen twec- de vlaag wind kreegen zy ’t volle gezigt der eerst ont- dekte rotzen, en befpeurden ze ook aan hunne regtera hand. Terftond kondigde een veeugdegeroep dit goede, nieuws aan de verst afgezworvene Gidten : allen floegen, zy dien weg op, en betraden denzelven, en deeze Rot- zen, die den rug uitmaaken van een Berg , welks voetftuk te Piemont is, draagen den naam van Zes RochersSauveurs : of de Rotsen van Behoudenis. Zy waren het met de daad: dewyl zy van daar onder hun oog hadden gchecl Val d Aost, en Cormayeur aan hunne woeten. De zon fcheen ‘er met helderen glans, de toppen van St. Bernard aan den eenen, en die van Parentade aan den anderen kant 3 veele Bergtoppen , met fnecuw en ys bezet, fchitterden y door de zuiverfte zonneftraalen beicheenen. - In deezer voege kwamen zy, uit den verlegenften toe- ftand, fchielyk in den allergewenschten; zy wenschten elkander onderling geluk; en de jonge«Hcer BOURRIT , wien de moed niet ontzonken was, en gedeeld had in al- le de ongerustheden en fmerten der Gidfen, zonder zich nutlooze klagten te laaten ontvallen, ontving de ftrce- lendíte loftuitingen. | | De fchoonheden van deeze Reis evenaarden de ver- fchriklykheden van dezelve; de hecrlyke Botzen van Ge- ant:en van Charmos, die men omging, de Mont Blanc zelve, en de onderfcheide Ys-beddingen, welke er van afloopen, de'Obelisquen en Pyramiden, zo van Ys als van Granit , derzelver grootsch voorkomen, {toute en. fcherpe afknottingen, de Ys-bedding van Tacu/, derzc!- ver wendingen , en fpitzen, tusfchen de drie en vier hor- dert voeten in de langte verhecven, derzelver boogen als in de lugt opgehangen de vervaarlyke diepten daar on- - der, zyn voorwerpena die alle verbeelding, de rykftercn vrugtbaarfte ‚zelfs , te bovch gaan. ‚Onder den weg vernamen zy brokken Granit welke | jun e DOOR DE YS-VALEI VAN MONTANVERT. 23 hun de fchooníte Cryftalfchietingen , zonder eenige breu- ` ‚ ke of fpleet , vertoonden : zy ontmoctten geen Chamois , of Berggeiten ; doch zagen. de voetftappen deezer geruste bewoonderen van het 4/pi/che Gebergte versch in de Geeuw gedrukt. Zy. hebben eene Ysbedding waargeno- men, dic van een der toppen van Mont Blanc afliep: dee- ze Ysbedding fcheen hun toe in ’t opperfte gemeenfchap® te hebben met die van Chamouni: zy hoopten, in een volgend jaar, deeze gemeenfchap nader te onderzoeken , als welke den overgang een goede helft zou verkorten.. By de Rochers Sauveurs lieten zy den ladder blyven , die denzelven droeg hadt ’er zich al eerder van willen ontlasten 3 doch zulks zou zeer onvoorzigtig geweest zyn: dewyl de gevaarlykíte ipleeten » ddor fneeuw overdekt , op de Ysbedding 7acu/ gevonden worden. By de Rochers Sauveurs ontdekten zy eene uitfprmging van de Ysbedding, welke zy overgeloopen hadden ,-en waar van zy waarfchynlyk zouden afgetuimeld weezen, indien de nevels by aanhoudenheid hunnen weg hadden blyven bedekken; de steilte was verfchriklyk, zy gisten dezelve op niet minger dan honderd voeten.. Hun tocht op het Ys duurde twaalf uuren , ‘het afdaa- len na Cormayeur vyf uuren CH zy waren dien dag ze- ventien en een half uur op de been. In het nederklimmen volgden zy de randen van Mont Trutier, welke vergelee- ken mogen worden met die der Naalden van Godtd, by Chamouni: deeze beweeglyke rotzen ontglippen de han- den, en rollen van onder de voeten weg; maar, naa 't geen zy dien dag reeds gedaan hadden, kwam, ’t geen hier te doen ftondt, hun kinderfpel voor, fchoon "er zeer fteile plaatzen waren; ten half tien uurên bereikten zy Cormaseuk y onder de begunftiging van een helderen maa- C. Den negen en twintigtten floegen zy op weg na Cité, de Hoofdftad van Val d dost, waar zy ’s avonds aankwa- men; de Kleeding der Gidfen, hunne lange, met yzer beflaagene „ ftokken, de" bylen, welke zy op fchouder droegen , en hunne lederen zakken, maakten dat zy in °t oog liepen „ en gehouden werden voor Werkers in de Crvffal-mynen. Op den dertigften beklommen zy den grooten St. Bere nerd in zeven uuren, en toogen van daar na ’t Vlek A, Pierre, drie mylen laager dan de Herberg gelegen, waar zy veel fnceuws en *t gezigt van den Winter hadden. 4 . in- - “ van derzelver Inwoonderen ineen gemengd hebben. Staan- | de: 24 REIZE VAN M. TH. BOURRIT, DOOR DE YS-VALEI y NZ. _Eindelyk daalden zy af te Martigni , beklommen den Tri. - an, cn den ingang van Balme., en bereikten Chamouni: dit was een tocht van vyfticn uuren. , Men wagtte aldaar de Reizigers reeds met ongerust- heid, en hun: wederkomst fchonk vreugde aan de Inwoon- „ders. De Heer BOURRIT pryst alle zyne Gidfen, maar eeft den grootften lof aan CACHAT LE GEANT, dien hy en bynaam van Sans Peur gegeeven heeft. Twee dagen laater vertrok hy na Geneve, van deezen gedenk- waardigen Tocht de zonderlingfte afbeeldingen mede brengende, en de eer van in één Dag na Piemont gereisd te. zyn, te midden van duizend gevaaren; doch die te zyner voldoening ftrekten, door de bedenking, van ’t geen de menfchen kunnen doen, wanneer de nieuwsgie- ` righcid tot zo vreemde voorwerpen y en de zugt na roem, hun bezielen, en BREEDVOERIG VERSLAG VAN DE GEBRUIKEN EN ZE- * DEN DER TEGENWOORDIGE INWOONDEREN | VAN SYRIE. > | \yrie isin de Oudheid zo beroemd geweest 5 bovenal in 93 de Heilige Gefchiedenisfen , en vervolgens als de » voornaamfte Zetel des Oorlogs, ten tyde der Kruistog- an ten, dat een Verflag van de Gewoonten en Zeden >» diens Lands, in den tegenwoordigen tyd, niet dan o> welgevallig kan weezen voor dat gedeelte onzer Leeze- 2» ren, en dit és niet gering, die fmaak vinden in Volks- 3, berigten, welke wy hun gaarne, zo ras eene gunftige s gelegenheid zich aanbiedt, mededeelen. Deéze vonden an Wy in *t voortreflyk Werk, van den Heere c. F. voL- as NEY, getytcld, Voyage en Syrie et en Egypte, pendent an les Années MDCCLXXXIIT — MDCCLXXXIV en aa MDCCLXXXV, en dus van zeer laate Jaartekening. >> Meer behoeven wy het tegenwoordig Stukje, °t geen y) voor zich zelven zal fpreeken , niet aan te pryzen.” Bed u Syrie. zo wel als Egypte, heeft, veele Eeuwen gele- den, groote omwentelingen ondergaan, dic de Stammen è } ' e - < GEBRUIKEN EN ZEDEN DER INWOONDEREN VAN SYRIE. es de het verloop van 2500 Jaaren, kunnen wy vyf Invallen tellen, die agtereenvolgend een vreémd Volk in dit Land bragten (*). - De Asfyriers van Ninevah , omtrent den Josee DCCL, vóór de Christelyke Jaartelling, den EZuphraat overgetoogen, bragten in zestig jaaren , bykans, het geheele Land, ten Noorden van Judea, te onder. De Chaldeen van Babylon, dit Ryk, van ’t welk zy afhangelyk geweest waren , verwoest hebbende > Volg- den , als by erfregt, in de bezittingen op, en voltooiden de vermeéstering van Syrie; het Eiland Tyre alleen uit- genomen. — Op de Chaldeen volgden de Perfen van CYRUS, en op deezen de Macedoniers van ALEXANDER. Men zou hier uit verwagt hebben dat Syrie niet afhangelyk zou worden van eene vreemde Mogenheid, en, volgens het natuurlyk Ryk van elk Land, een eigen Ryksbeftuur gehad hebben: maar het Volk, ’t geen in de seleuciden (+) alleen eigendunklyk regeerende Dwingelan- den aantrof, zich genoodzaakt vindende cen juk te draa- en, verkoos het minst knellende, en Syrie werd, door e wapenen vam POMPEJUS, een Wingewest des Komein- fchen Ryks. | | Vyf Eeuwen laater, wanneer de twee Zoonen van Tige opostus hun onmeetelyk Vaderlyk Erfgoed verdeelden, werd Syrie aan het Ryk van Con/tantinopolen gchegt. In °t Jaar DCXXII, namen de Arabische Stammen , onder de banieren van MAHOMETH, bezit van dat Land, en vers anderden °t zelve in ‘een toonecl van verwoesting. ——— Zints dit Tydperk is het van een gcreeten door de Bur- ger Oorlogen der Fashimiten en Omniaden; den Caliphen onttrokken door hunne wederfpannige Plaatsbekleeders 3 de oorlogzugtige Furcomannen ontweldigden het deezen; de Europifche Kruisvaarders betwistten het hun; de Ma. maluken van Egypte hernamen het; TAMRLANE met Zy- ne Tartaaren verwoestten het, en viel het eindelyk in han- . den (9) Syrie, of Surian, is ecn Turksch Landíchao, in Afia, gen Noorden bepaald door Diarbek en Natolia; ten Oosten door Disrbek en de Woestynen van Arabie. die ook met ‘Judea, ten Guiden » °t zelve beperken; ten Westen wordt bet door de sddeiandfche ree belposld, Ct) Nai den dood van ALEXANDER werden aile Landen, door dien Werelddwinger veroverd , verdeeld onder zyne Veldhce- ren; een hunner, SELEUCus, maakte van Svrie ecn onafhange- lyk Koningryk, omtrent 312 jaaren vdur CHRIST: S. Lë . 8 -— $5 - GEBRUIKEN EN ZEDEN den der Turken , die ‘er twee honderd acht en zestig jaa- ren meester van bleeven. IW Uit zó veelvuldige lotwisfelingen , is eene zeer groote verfcheidenheid van Bevolking des Lands ontítaan; in zo verre y dat de Inwoonders niet moeten aangemerkt wor- den als het zelfde Volk; maar als een mengzel van vere fcheide Volken. | In drie hoofdfoorten kunnen ze onderfcheiden worden. I. De Naakomelingen van het Volk, door de Arabieren ovérwonnen, naamlyk de Grieken van het Oosersch Kei- zerryk. ° IL. De Naakomelingfchap der overwinnende Arabieren, UL De Tegenwoordige Meesters van hêt Land, de Ottomcnnifche Turken.. ’t Is noodig, ter oorzaake van eenige volgende onder- fcheidingen , de eerfte en tweede hoofdfoort nader te on- derfcheiden.. Dus moeten de Grieken gefplitst worden in 1. Eigenlyke Grieken, doorgaans Schismatiken ge- hecten, of die verfchillen van de Roomfche Kerkgemeenr fehap. ——— 2. Latynfthe Grieken , met die Kerkgemeen- fchap vereenigd. a, `" Maroniten, of Grieken, van den Aanhang van den Monnik MARON, voorheen omt- hangelyk. van de twee gemelde Kerkgemeenfchappen 5 doch thans met de Latynfche vereenigd. | . De Arabieren {cheiden zich nader in de vier volgend foorten. 1. De Afftammelingen der Overwinnaa- ren, die veele verwandfchappen hebben aangegaan , en het grootfte gedeelte uitmaaken. 2. De Montuae Jen , van de voorgenoemde onderfcheiden , door hunne Godsdienftige Begrippen. . De Drufen „ even zeer afgezonderd door hunne denkbeelden in den Gods- dienst. 4. De Anfarien y desgclyks van de Arabie- ren afftammende. _ By deeze Volken, die de oudfte Inwoonders van Syric, en de Bebouwers des Lands zyn, hebbe men drie andere Stammen te voegen , beftaande uit Schaapherders , die gen zwervend leeven leiden: te weeten, de Zurcomannen, de Kourden , en de Arabifche Beduuinen, ò Dit zyn de Geflachten , verfpreid over het Land, tus- fchen de Zee en de Woestyne ingeſſooten, van Gasa tot Alexanderetta, In decze optelling is het aanmer- kenswaardig, dat het Oude Volk geen zigtbaaren Verte- genwoordiger heeft: deszelfs Character is geheel en al ‘vermengd met dat der Grieken: dics in de daad, zints ` : de — I —ñ— me — > DER INWOONDEREN VAN SYRIE. e? de Sagen van ALEXANDER, in zekeren voege, tyds ge- noeg gehad .hebken, om zich den tytel van Oorfprongly- ke onders toe te eigenen: het Land alleen „en eenige open der Gewoonten en Gebruiken , bewaaren de voete en vroegere Eeuwen. a, Syrie, daar in ongelyk aan Zgypse, heeft niet gewei- gerd vreemde Geflachten aan tc necmen. Alle zyn ze daar , gelykerhand, Landeigen geworden. De Kleur volgt, im dit Land, dezelfde Wetten als in °t Zuiden van Euro» pa, in de- verfchillendheden , uit den aart der Lugtftreeke ontftaande. Dus zyn de Inwoonders der Vlakten in `t Zuiden bruiner den die in *r Noorden, en nog. meer dan de Bergbewoonders. "Op den Jibamon, en in het Land: der Drufen, verfchijt de kleur niet van die der Fran/zhen, in °t midden van dat Ryk. Men heeft hoog opgegecven van de fchoone kleur, en de geregelde weezenstrekken , der Vrouwen te Damascus en te Tripolis, doch ‘dit lantfte moeten wy op goed gcloof.aanncemen: want.de finder, welke zy beftendig drangen, laat niemand toe des alge. meene waarneemfhgen te doen. —— In veele ftreeken deezes Lands zyn de Vrouwen, ten: dien opzigte mp fchroomvallig 5 fchoon niet min kuisch. : In Palestine ($), by voorbeeld , ziet men de Vrouwen met ontbloot gelaad en hals ; doch armoede en zwaare arbeid hebben haar geene perfoonlyke bevalligheden overgelaaten. De oogen alleen zyn over °t algemeen {thoon. De kleeding, welke zy over ’t algemeen draagen, veroorgaakt, dat men de lichaamsgeftalte by elke beweeging kan.zien. 't Ont- zomtyds aan fraaiheid; doch aan geene evenredige heid. Ik herinner. my niet, in Syrie, of zelfs in Egypte, gewaar gebochelde of mismaakte Perfoonen gezien te heb- ben. ‘t Is waar, dat men die ranke g.ftalten, welke in Frankryk zo zeer in den fmaak vallen, hier zelden onte moet: meneheeft Ter in °t Oosten niets mede op. De jonge Dogters volgen haare Moeders, en gebruiken reeds vroeg bygeloovige middelen, om zwaarlyvig te worden. De Syréers zyn over °t geheel middelbaar*van groottes - en, gelyk in alle heete Gewesten, fchraaler dan de In- boorelingen van het Noorden. Niettegenftaande dit, treft men in de Steden "er eenigen aan, wier uitfteekende buis ` ken 0 a w CO" Palestina wordt thans in den s!eemcenen naam van Syrte ingeflooten. | 6 ef ei GEBRUIKEN EN ZEDEN ken toonen, dat de invloed der Leevenswyze, in zekere maate, dien der Lugtftreeke kan opweggen. Het Arabisch is de algemeene Taal in Syrie. De Heer NIEBUHR verhaalt, van hooren en, dat het Syrisch nog gefprooken wordt {a zommige Dorpen, op het ge- bergte ; doch, fchoon ik hier over eenige Monniken, die het Land zeer wel kenden, onderhouden heb, kon ik niets daar van verneemen. Zy berigtten my, *t is waar, dat men in de Steden AZa/oua en Sidnaia, niet verre van Damascus, zulk een bedorven Taaleigen hadt, dat het „zeer bezwaarlyk te verftaan was. Doch deeze bezwaar- lykheid bewyst niets: want in Syrie, even als in alle de Arabifche Gewesten, veranderen de Tongvallen op alle plaatzen. Ten aanziene deezer Streeken jnag het Syrisch als een doode taal worden aangemerkt. De Maroniten , die dezelve in hun Kerkdienst behouden hebben, verftaan nauwlyks iets vap °t geen zy voorleczen. . Ten opzigte van de Grick/che Taal, mag men dezelfde ` aanmerking maaken. Onder de Monniken, ’t zy Schis- matiken of Catholyken, zyn er weinige die dezelve ver- ftaan. Om kennis van die Taal te krygen , zouden zy ’er zich byzonder op moeten toeleggen op de Eilanden, in den Archipel. Daarenboven is het bekend , dat het heden- daagíche Grieksch in zulk eene maate bedorven is, dat het iemand , daar in kundig, zo weinig in ftaat ftelt, om DEMOSTHENES te verftaan , als het /taliaanseh hem cicr- Ro zou doen begyypen. Ä De Turk/che Taal wordt in. Syrie van niemand gefproo- ken dan van de Soldaaten, de Landbeftuurders, en de Turcoman/che Horden. Eenige Inboorelingen leeren de- zelve, om te gemaklyker met de Turken om te gaan, ge- lyk de Turken mede het Arabisch zich eigen maaken. Doch ’er is zo weinig overcenkomsts in de uitfpraak en tongval deezer twee Taalen, dat geen derzakven ooit al- gemeen kan worden. De monden der Turken., gewend aan een brommende uitfpraak, treffen zelden de tcherpe toonen en ftérke blaazingen van de Arabicren. Deeze - taal bedient zich van zo veele Klinkers, en door de kect gevormde Medeklinkers, dat, wanneer men ze voor de eerfte keer hoort , het niet anders gelykt dan het gegorgel in de keel. Deeze eigenfchap maakt dezclve alle Europea ganen lastig: doch zo veel vermag de gewoontes dat, wanneer wy by de Arabieren des klaagen, zy ons be- {chuldigen van mangel aan gehoor, en hetzelfde gebrek aan e \ e o DER INWOONDEREN VAN SYRIE. . 99 aan onze Tongyallen wyten. Aan de Ztaliaan/che Taal ` geeven zy den voorrang; en zy vergelyken , met eenigen nd van reden, de Fran/che by het turksch® en de En- gefche by het Perfiaansch. Tusichen dezelve vindt men bykans dezelfde verfchillendheden. Het Arabisch in Syrie is veel ruwer dan in Egypte: de Uitfpraak der Regtsgeleerden te Cairo wordt ten voor- beeld van vloeibaarheid en fraaiheid bygebragt ; - dan, vol- gens de waarneeming van NIEBUHR „is die der Inwoonderen van Yemen „ en van de Zuidkust, zeer veel aangenaamer , ' en zet aan het Arabisch eene ylocibaarheid by, voor wel- ke men die Taal ongefchikt zou agten. Men heeft het ondernomen „om overeenkomften te vinden, tusfchen de Lugtítreeken en de Taaluitfpraaken : en , by voor- beeld, gezegd, dat de Bewoonders in het Noorden meer met de lippen en tanden fpreeken, dan die van het Zui- _ den. Zulks moge waarheid weezen , ten opzigte van ee- nige gedeelten van ofis Vaste Land; doch, om eene alge- meene toepasfing te maaken, moesten onze waarneemin- gen byzondercr en uitgeftrekter weezen. In alle algemee- ne begrippen, de*Taalen en derzelver aart betreffende, ‚ behoort men veel oplettenheids aan te wenden: want zy redenkavelen beftendig uit onze “eigene, en, bygevolge , met een vooroordeel van hebbelykheid, °t welk zeer veel padeels aan de juistheid der redenkavelingen toebrengt. De Turcomarmen, de Kourden, en de Arabifche Bedoute nen. hier boven vermeld, hebben geen vaste Woonfte- den; doch zwerven fteeds met hunne tenten en kudden in bepaalde Landftreeken , van welken zy zich als Eige- naars aanmerken. De Zwrcomannifche Herderlegers flaan zich, by voorkeuze, neder in de Vlakte van Ansiochie; de Koerden in °t Gebergte , tusfchen Alexanderetta en den Euphraat; en de Arabifche Bedouinen op de grenzen van Syrie , naby hunne Woestynen, en zelfs in de Vlak- ten, dieper landwaards in, als die in Palestina, Beka en Galilea. Laaten wy van elk derzelven een byzondes Wer- flag geeven, en wel eerst van de | TURCOMANNEN.. De Turcomannen behooren tot het aantal dier Tartara Sche Volkplantingen , die, ten tyde der groote Ommewen- telingen van het Ryk der Caliphs, van het Oosten der Caspifche Zee uittoogen, en de groote Vlakten van 4r- | me ‘ ké > ge GEBRUIKEN EN ZEDEN ” mente en Klein Afia overftroomden. Hume taal is dezelf= de met de }urkjche. Hunne Leevenswyze komt overeen met die dër Arabifche -Bedouinen. Gelyk zy , zyn ze Schaapherders , en gevolglyk genoodzaakt uitgeftrekte Landen te doorzwerven, om fpyze te vinden voor hunne talryke kudden. ch er doet zich dit verfchil tusfchen beiden op , dat de Turcomannen ryke weidlanden hebben- de „ eene-grootere menigte Vec kunnen houden, zonder zich zo verre te verftrooijen als de Stammen in de Woes- ` tynen. leder hunner Ordous, of Legerplaatzen, erkent een Opperhoofd , wiens magt niet bepaald wordt door Vastgeitelde Wetten; maar door Gebruiken en Omitandig- heden. Zeldzaam maakt hy ’er misbruik van, de Maat- {chappy niet talryk zynde, en de aart der dingen eene ge- noegzaame gelykheid tusíchen de Leden bewaarende. Elk Map is in ftaat om de wapencn te draagen > en Delt er zyn eer in; dewyl niet alleen zyne veiligheid, maar de agting , op welke hy eisch kan maaken, van zyne per- foonlyke fterkte afhangt. Al hun rykdom beftaat in Vee, als Kameelen, Buffels, Geiten, doch bovenal Schaapen. Hun vocdzel krygen zy van de voortBrengzels der kudde en derzelver vleesch, °t geen zy in grooten overvloed hebben.. Wat zy ten eigen gebruike niet‘ behoeven, ver- koopen zy in de Steden , aan het Volk op ’t platte Land, en is bykans alleen genoegzaam om de Slagters huizen té voorzien. Voor *t zelve koopen zy Wapéns „ Kleederen , Zilver en Koorn. | . i De Vrouwen houden zich onledig met fpinnén , en het vervaardigen van Carpetten, welker gebruik, zints on- heugelyke tyden , in deeze Landen heeft ftand gegreepen: eene byzonderheid, die ten bewyze ftrekt van een Lec- vensftaat zonder verandering. De eenige bezigheid der Mannen is rooken, en het oppasfen van. het Vee. Steeds te paard zittende , met de lans op den fchouder, met een krommen houwer op zyde, en een pistool in den gordel! , zin ge geweldige Ruiters en onvermoeide Krygslieden. , enigvuldige twisten voeren zy met de Turken „ voot welken zy vrecslyk zyn: maar, dewyl zy, in afdeelingen, an Legerplaats tot Legerplaats voorttrekken , verkrygen die overmagt niet, welke hunne kragten, in één Li- c verzameld, zouden té wege brengen. Dertig dui- zend zwervende Turcomannen telt men in de Land{treeken van «Aleppo en Damascus, de eenige ftreeken van Syrie, waar in zy zich onthouden. In den, Zomer bezoekt eer groot. DER INWOONDEREN VAN SYRIE, ei groot gedeelte deezer Stammen Armenie en Garamanie , waar zy de verfche Weidlanden aantreffen: in den Win- ter betrekken zy hunne gewoone Kwartieren. Men noemt dit Volk Mas/ulmannen, van welken zy in “algemeen het voornaamfte Teken , de Befnydenis , draa- gen. Maar zy bekommeren zich over den Godsdienst weinig, en hebben noch de plegtigheden , noch de geest- drift, van een gezeeten Volk. Wat hanne Zeden betreft, °t zou noodig weezen, zich lang onder hun op- gehouden te hebben, om daar over, met nauwkeurigheid , te {preeken. De eenige byzonderheid, welke ik , met zekerheid , kan melden , is , dat zy het character van Roovers niet hebben , gelyk de Arabieren , fchoon zy noch min edelmoedig „noch min gastvry, zyn dan deezen: en, wanneer wy in aanmerking neemen, dat zy een ge- noegzaam deel van de goederen des leevens , hoewel geen overvloed , bezitten, dat zy aan den oerlag gewoon, en , tegen aller leed gehard, zyn, kan men zich gereed vere beelden „ dat decze omftandigheden hun voor het zedebe- - derf der Stadbewoonderen ,en van de verlaaging der Land- lieden , moet bewaaren. Het tweede Volk, ’t geen wy > byzonderder, in overweeging zouden neemen, zyn de | \ | + KOUR DE No. kd. De Kourden vormen een ander Volkslichaam , welks verdeelde Stammen zich, op gelyke wyze als de Turco» mannen, over Neder-Afa verfpreid hebben. Zy befloegen, bovenal, een honderd jaaren geleden, eene groote uitge= ftrektheid Lands. Hun oorfpronglyk Gewest iS die Berg- keten , waar uit de,onderfcheide takken van de Tigris - eutípringen. Deeze keten loppt Zuidwaards , tot de grenzen van een Land, door de hedendaagfche Aardryks- kundigen , onder de benanming van Kourd-eftàn „ befchree- ven. De oudíte Oosteríche Overleveringen en Gefchiede « nisfen gewaagen van dit Land, als het Tooneel van veele Fabelgebeurtenisfen. Zy zyn de eigenfte Kourden , door XENOPHON vermeld, onder den naam van Kardukes, die zich tegen het wederkeeren der Tien Duizend verzetten. Die Gefchiedfchryver tekent op, dat zy, fchoon van alle kanten door het Perfisch Ryk omgeeven, altoos de magt van den Grooten Koning, en wapens van diens Sutrapen , witgetart hebben. Hun "Volkstoeftand is nog bykans 32 GEBRUIKEN EN ZEDEN dezelf e: want, hoewel in fchyn fchattingfchuldig aast de Otlomannen , betoonen zy weinig ontzags voor de bevelen van den Grooten Heer en diens Pachas. Volgens ’t.berigt van NIEBUHR, die deeze ftreeken , in den Jaare MDCCLXIX; bezogt, hebben zy, in °t ebergte, eene foort van Leenregeering , niet ongelyk aan die by de Drufen gevonden wordt. Elk.Dorp heeft zyn Opperhoofd , en het geheele Volk is verdeeld in drie voornaam “en van elkander onafhangelyke Partyen. De seichillen , natuurlyk uit‘ deeze regeeringloosheid ont- ftaande , hebben een groot zantal Stammen en Gezinnen van het Volk afgezonderd, die het zwervend leeven der Zurcomannen en Arabieren aannamen. De Kourden zyn verfpreid in Diarbeck, in de Vlak- tens van Asroum, Erivan, Sivas. Aleppo en Damascus. Alle hunne Volkplantingen vereenigd , worden gefchat op meer dan 140,000 Penten, dat is zo veel gewapende Mannen, te bedraagen. Zy zyn, even als de /urcoman- nen, zwervende Schaapherders , doch van hun in Zeden verfchillende. De Turcomannen geeven hunne Dosters ten Huwelyk met eene Bruidíchat; de. Kourdez verkoo- pen ze tot Wyven voor eene geldfomme. De Turcuman- nen flellen geene waarde op de oudheid van afkomst® met den naam van Adel betyteld ; de Kourden asten dit boven alles. De Turcomannen gooven nooit, de Kour- den worden overal voor Bandetti gehouden; en zyn, on- der dien naam, verfchriklyk in het Land van Aleppo en: Antiochie, waar zy de Gebergten „ ten Oosten van Beilam, bezitten. Hier, en in het Pachafchap van Damas- cus, beloopt hun getal meer dan 20,000 Tenten en Ilut- ten: want zy hebben ook hunne vaste Woonfteden. De Kourden draagen den naam van Musfulmannen , doch zy bemoeijen zich weinig met befpiegelende begrippen en plegtigheden.. Veelen hunner, bnder den naam van Vesdie, dienen den Chaitan of Satan. dat is het Wec- zen Gode vyandig. Dit denkbeeld, voornaamlvk ftand- grypende in Diarbeck en op de grenzen van, Syrie , is een overblyfzel van het oude Stclzel der twee Beginze- len, het een Kwaad en het ander Goed, °t welk, onder vericheide gedaanten, als Perfifche, Food/che, Christlyke en Zurk/che, altoos in deeze Gewesten gcheerscht heeft. Men heeft ZOROASTER aangezien voor den éerften Uit- vinder; doch, langen tyd vóór dien Propheet , kende Egypte , onder de paamen van Ofiris'en Typhon, de W Wee- \ > — DER INWOONDEREN VAN SYRIE. 83 Weezens , Ormuzd en Ahrimanes geheeten. ’t Is desge- -lyks eene, dwaaling, te gelooven, dat: dit Stelzel niet voortgeplant zou weezen, tot den tyd van DARIUS, den Zoon van HYSTASPES: want ZOROASTER , de Leeraar van zelve, leefde in Media gelyktydig met Salomo. De Taal, de voornaamfte aanwyzing van de verwant- fchap der Volken, is onder de Kourden , in drie Uitfpraa- ken, verdeeld. Dezelve heeft noch de blaazingen noch de keelletters van de Arabi/che, en men beweert, dat dezel- ye niet naar de Perfiaan/che gelykt 5 gevolglyk dat het ee- ne oorfpronglyke Taal moet weezen. Indien wy nu de oudheid van het Volk, ’t welk dezelve fpreekt, in aan- merking neemen, en de verbintenisfen , welke het gehad ` hebbe met de Meden, As/yricrs, Perfen . en zelfs met de Parthen, zou men mogen vermoeden , dat de kennis dier Taale eenig licht zou kunnen verfpreiden op de oude Gé- fchiedenis deezes Lands. Ct Vervolg by de eerfte gelegenheid.) — — ne nn LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN DEN DOOR ZYNE REI- ZEN BEROEMDEN JONAS HANWAY, Esq. (Uit she Rewarcable Occurrences of the Life of jonas ~ HANWAY Esg., daar den Heer PUGH.). 