Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
Aan dit mar kan men de beteekenis niet beebten, die 't Mal. har beeft, zooals in hardjvioal (iets plegen ie verkoopen als een koopman) in tegenstelling v^an mandjmodl (iets verkoopen) , want wuargadie beeft in T. ook de beteekenis van manélfuwid. BQ manali kan men stellen, dat vroeger door 't voorheehtsel be- paalde^k gezien werd op de meerrondigbeid van 't objeet, daar toch voorwer- pen, die men in waarde terug geven kan, zoo als r^jst en geld, als bestaande nit korrels, mnntatokken enz. meervoudig zfjn. In den tegen woordigen toestand der taal echter kan men die beteekenis aan 't voorheehtsel niet geven , want in 't passief vertoont marsali niet parsaU maar taU (di^MoU); evenzoo vertoont mar- gadie slechts gadis, 't Werkwoord markara zelfii, hoewel 't objeet bepaaldelQk meervoudig is (zie Wdb.), vertoont in 't passief kara. Wanneer marbotean of ma- rohan op een enkelv. voorwerp doelt, dan vertoont het bowan of (Aan (M.) in 't passief, en parbowan of paroban (M.), zoo dat voorwerp als meervoodig te zijn moet aangeduid worden. Zoo ook zegt men marbubu en niet mambubu, terwQl men markutti naast makkuiü vindt. — Woorden, die met een % be- ginnen, hebben nog een n achter 't voerhechisel; b. v. marmda (iets tien, be- speuren) van ida; mamikot (iets binden); naast mangingoi heeft men marmu- got (giek iets te binnen brengen). Alle deze werkwoorden vertoonen in 't pas- sief 't zuivere stamwoord, zoodat men b. v. dikot, dingot en dida ({ 8), zegt. Waarschijnigk is 't onmiddel\|ke stamwoord van den activen vorm een 3de passief (f 115). > Dit zoude wel overeenkomen met de beteekenis van marnida en 101 marmngoi, die toch een on willekeurige handeling voorstellen, maar op marmkoi is het moeyeiyk toe te passen. n. De tweede êoori heeft als aanhechtsel (§ 20, II) t\ een bij- {50. Venn van de praepozitie di (§ 1S9), die als aanhechtsel echter een ruimer beted^enis heeft, soodat zij ook andere praepozities vertegen- woc^rdigt, en dos H object in betrekking stelt ook door middel van de. praepozities van {van uU, Eng. /rom), langs, randomly voor ,6^, open / (}^j aan, 't Object wordt b^ deze werkwoorden als een plaats voorge- steld, die 'tsul^ect niet door een beweging behoeft te bereiken; zoo is b. V. 't object van manirai (èif of op iets 2^011^ doen) een voorwerp, dat, als plaats, gout (dra) er bij krijgt, door het iets te zijn, waarin of waarop zout gedaan wordt, terwijl het bij mantra (§ 49, 1°.) door zout wordt doortrokken; bij numortori is 't object iets, waarom het dan- sen plaats heeft, en dat in betrekking tot 't subject (de dauser) in rost wordt gedacht. Van de verschillende beteekenissen, die deze soort van werkwoorden hebben kan, kan men zich een begrip maken door 't volgende: 1". Zoo 't werkwoord afgeleid is van een euöêtanütfy dan beteekent het: Mj iets *t door dai euódaniief voorgeitelde voorwerp doen$ b. v. 't zoo even. aangehaalde manirai^ inan ga t iapu r um , aan iemand betel {napuran) geven; manonai, aan iemand een last {tona, woord ^ dai iemand over te brengen he^ geven, aan iemand opdragen woorden over te ^bren- gen; mandongani, aan iemand een makker {dongan) geven, waarb^ 't subject zich zelf als dongan bij 't object voegt (nek bj^ iemand als med- gezel voegen, iemand vergezellen); evenzoo makkalaki van haiak (zie Wdb.); manarungi, aan iets, een wapen, een söhede (sarung) maken, voor een wapen een schede maken; mandaoni, dan iemand geneesmiddel' len (daon) toedienen; mangubaU, in' ieta buskruid (ubaé^Tiog in D. ge-r bruikelijk) doen, een geweer laden. Maar zoo 't substantief iets voor- stelt, dat men by iets niet pleegt te doen^ dan verandert de beteeke* nis van de tot aanhechtsel geworden praepozitie van rigting, en 't werkwoord moet dan juist 't omgekeerde beteekenen, en dus: van of van uit 't object dat voorwerp doem; b. v. mangalakkaH , van iets de scjfdl Qakhd) doen, iets afscMUen; makkutui, van iemand de imeen {hiUu, § 97) doen, iemand ontluizen; mamutukei ({ 39, 1), uit iets, een visch b. V., de darmen {buiuha) doen, ieis otddarmen, > ^^. Zoo 't werkwoord afgeleid is van een intransUief werhcoord, dat 2 / 108 een toestand, beweging of konding voontelt, dan bet«ekent bet: iets 't object maken van *tgeen zolk een werkwoord beteekent, en wel aoo, dat de praepodtie naar mate van de beteekenis van dat werkwoord versebillend is; b. ▼. mmmmaUj wm of Umgê ietSt als b. ▼. een ravfn, dale» (fmoaf); makkmuhdi^ op iets sUiêm {htmdd); m ammd o Mg ij b^ kis daoH {tmdamg), b^ iets Ugemeoatêig j^», om ieta^fM^ sys; mmmga- nakJMi, lamgê ieta nÊOf hoee» gaam (makMt), een hdlend terrein op- gêém: tnamv^mtgi^ aeer ieta ignrtayM {^tumiMnuig-^ stamwoord ümtoy); MMorion, hig ieta of rcmdom iets, b. v. een opgetooiden bnffel, danm» {maMortor t. tartor); mMg^ani^ mi ^ iets npkctiden^ iels èe»<me»y van mtKMi (I 61), wo<mm. 8^. Zoo 't werkwoord afydM '\& wm een irfmniiêf werkwoord^ dao is cgn objeet ieta, dat slecbta door middel van een praepontie *t ob- ject kan zgn van bet werkwoord, waarvan bet «%eleid is; b. v. «aat- bmcoH, van (A uU ieta uemen van wutmbawat (iets mmm), dat dechta door middel van een praepoaitie (tffan) met 't object van wumkaoati kan in betrekking gesteld worden. De rigting van de praepoaitie hangt hier even als bij de werkwoorden onder 1^. van de beteekenia van *i werkwoord af, loodat aq met vaa wU ie vertalen is, soa 't werk- ' woord een hapdeUng vooraldt, die 'tolqect naar 't subject verplaatst, zoo als b$ mambawai (M tkh iets nemea)^ maar met &y , t», of op, zoo die handeling 't objeet van 't subject al verphiatst, zoo als b. v. in «Mmi- bat» O 10» by iets plaaitm); van daar mamiaemt b^ ieta dSM», m ieta plaaUe»; fnaJÜBêmbamgi^ op iets tprMm^ iets, b. v. de vloer, betpnidm. 4^. Ook een meervoud wordt door 't aanhecktsel voorgesteld, maar een meervond, dat zoowel op 't object als op 't subject slaat, en, waat van geen van beiden sprake kan zqn,op den dwxr of het herhaald plaats hebben toegepast wordt; mamaraü b. v. beteekent intransitief gebezigd van één persoon: gedurig eeir^veu, eUeds aam H echrijvm e^, maar eekr^veuy loo van meerdere pononen gesproken wordt, terwijjl het^ transitief gebezigd, op vele dingen eehr^fveu beteekent. Dit laatste is echter zelden 't geval, daar hiervoor 't verbreedde passief in zwang ia, en bq 't actief ook 't getal van 't object onbepaald is (§ 45). Voor- beelden van meervoudige beteeke&is z|jn: mauakkoi^ veel, iets van groote waarde of vele dingen êielen, *t geen liever in 't passief wordt uitgedrukt, daar de active vorm ook steteu van vele personen, of ^ti- rig stelen van éen persoon kan beteekenen; mamuri ($ 8), vele dingen waéscken, en figuurlijk: een ander*» goederen sehoon opmakeu; makka- 108 tai beteekent» intransitief gebezigd, i^treAeH van meer da» een per- soon, van daar met dkcmdêr êprekói^ &beed$ of i^er dan "één ünord of mei zamenhanff spreken van één persoom, tenvt^l het alé tran- sitief i ienaand be^êken^ oner iemand eprekoêy eandnidt; manpUngi zegt men van veJe «iibiieGten =d= miUng ($ 51) vati één, terwijl het transitief: iets beecJi^tm^ op iets mküim beteekent; 'imtn^ognngi zegt mea van de vier perso&en, die q^Mt^-mntiek ttuiBeki (§ 121, 3^)» en eveiuoo makkaaari» Op te merken nog de volgoade inttwtsitief ge- bezigde werkwoorden: mangonai, raken, treffen van een wapen, van hona; mat^arum, koorts verwekken, van arun; manoUqn, bij de oogst vier maal zoo veel opleveren als er gezaaid is, d. i. ^o veel so- U^'e aan r^st opleveren als er èale*8 gezaaid zijn. Deze beteekenis- sen z\jn begrijpel^k uit de onbepaaldheid van 't object, zoodat i«a- ttolufd letterlijk beteekent: aan d'een of d'andere, of iemand eolmps g€9en, en even zoo mangarmi: aan d'ieen ^f d'andere, of iemand de koorts bezorgen, Moe^eliijker is mangonai ^ te verklaren , of het moest zyn 't geraakt z^n {hond) bij iemand of iels veroorzaken. > £en enkele maal wordt deze vorm gebezigd als meervond van den vorm met tol, maar meer in 't passief; zoo b. v. manibaiU, vele dingen op iets leggen als meerv. 2* 104 mand spreken, iemand aanêpreien), maar komt meer in 't passief voor (b. t. di'paiiuUngi). Op een meerv. van oligect doelt het aanheehtsel ook in num- dohiy dat ook 't Terbreedde passief heeft. b. Zoo men twee werkwoorden deser soort, die nagenoeg dez^de heteékeBis hebben, naast elkander plaatst, dan kan 'teerste werkwoord zonder 't aan- heehtsel optreden; b. ▼. na numomhak na manakm, de eerste ontginner van een land (letterlek: dU 't land mn» haseh en wÜdemis heift getmverd). Hier staat manomèaè natunrlQk in plaats van manombaki (iets ontbosseken, 1"., onder). § 51. III. Ook de derde êooH heeft in haar aanheehtsel een ruimere beteekenis, dan er oorspronkel^'k aan toekomt, 't Aanheehtsel han beteekent namentlijk in z^n ooTspronkelijken vorm (ha, §^1, 1, onder in Aant. 8, en aldaar Aant. 2) naar, maar heeft heden die beteekenis slechts als voorhecktsel (§ 73), terwijl het als aanh. ook in den vorm htm nog van sommige woorden praeposities maakt (} 160» 2®). De rig- ting van > deze tot aanheehtsel geworden praepozitie veronderstelt een beweging, die te maken is voor men 't voorwerp bereikt, dat voorge- gesteld wordt door 't substantief, waarmede het in betrekking gesteld wordt, 't Object van deze werkwoorden is daarom verwijderd , 't zij in de werkelijkheid of in de voorstelling; zoo b. v. i^ 't object van mana- ngihon {naar iets hiêterm), iets waarnaar men hoort, 't zy een verwij- derd geluid, 't zij een woord, waarop men 't gehoor rigt, om het in zich op te nemen, terwijl b^ nwhegé (iets hooren) 't geen men hoort iets is, dat .men onwillekeurig door 't gehoor waarneemt. Dezelfde tegen- stelling ziet men in manaüihon (tailt) of manulntkn {tuM)etk mamida ({ 49 ^nm). Zoo het a%eleid is van een werkwoord, dat reeds een be- weging voorstdt, dan stelt 't aanheehtsel 't object voor als mede in die beweging betrokken, of wel daarvan het doel; b. v. makkaèakkon, mei iets wegfUegfn (makkabangi, ovêr iets heen nliegm); manffaloé^okkmy met iets wegloopen, van maUoéIjtmg; numoriorhony met iets dansen (vgl. mauortariy § 60, 2^); 0iaii«2itoi, wegens iets aangieren^ in 't voorbijloo- pen aan gaan, zoodat het even goed: iets in 't voorbijgaan halen als brengen kan beteekenen, van tuli, 't Aanheehtsel hon staat hier in een paar voorbeelden tegenover 't aanheehtsel i even als de praepozitie tu tot di; bij makkabangi en manortori is 't object als 't ware een plaats, waarb^ of waarover de beweging geschiedt, terw^l bk den vorm met hon 't object iets is, waarnaar, waarmede of wegens 'twelk die bewe- 105 ^ng plaats heeft. Daar nu 't aanhocliteel 't object als verwijderd te zijn voorstelt, zoo kan het ook een voorwerp beteekenen, dat van nature ongeschikt is 't object te z^'n , en dus tegen alle verwachting als zooda- nig optreedt; van d^r man ff alakohon, uieUegeniiaande ietsyaan, b. v. in weerwil van een ongunstig voorteeken, dat in den regel den bijge- loovige belet te gaan; zoo kan manuwatkn ({ 12, suwan) ook betee- kenen iets, dat ongeschikt is geplant tè worden, planim; zoodat we het met ioeh pUsnkn hebben te vertalen; b. v. % d%4eon hahami % ma suwathn daman ff ; ffabe eme do inon, wat ook uw oudere broeder u ffeffeven he0, plant het toch tfaSrije, *t zal Hjèt tèorden (er wordt in deze plaats gesproken van de okselharen, die ujn oudere broeder hem uit spot \& planting had gegeven). Uit de beweging, die in 't aanhechtsel op^ gesloten ligt, is ook te verklaren, dat 't object voorgesteld wordt alt verplaatst te wórden; b. v. mangffomakhon^ een handfsol mn iets nemende het verplaatien^ b. v. sp^n van een schaal naar 't bord (zie de aanhaling in 't Wdb. onder ffomak); even zoo béteekent manakkokon ." een zieke kmmd^k wegvoeren om hem aan den invloed van den kwaalvërwekken** den geest te onttrekken , van wanakko. Om dezelfde reden wordt ook 'tobgect voorgesteld als iets, dat door de handeling van 't subject verwyderd wordt; b. v. makkaUkon, hti begraven (een Voorwerp van ziek af gravende naar den grond verplaatsen), terwijl bij makkaU (iets uUgraven) 't object iets is, dat van uit den grond in 't bezit Van het subject komt. 't Volgende is op te 'm^ken omtrent de verschillende beteekenissen, die dit afgeleide wericwobrd heeft: 1®. Zoo het afgeleid is Tan een intFansItief werkwoord , dat eèu toestuid, houding of beweging voorstelt, dan beteeke^t hét^ iets ii» dien toeetitnd verplaateen y of wegetie iets sick in dien ioeHand verplaatêen, die konding aannemen ^ b. v. mandjaé&kon, iets doen worden, in wording brengen; manuMiöni iets tif den ioeetand verplaatêen van geiorm ie wor- den, een kind vefjoe^éh of ter werM Strengen*, mateegakon(\ 47, 3*. a), iets bederven, kapot maken; mamodoppon , wegene iets elapen, bepaaldelijk van een vogel, die op zijn eijeren slaapt, cipeijeren broeden \jf^ § 9^, b)\ mangifamutton (bl: 48, 2^.), naar iemand of iets s^n reekter zijde' toe- keeren^ Jegens iemand ziek van de reckterkand bedienen; mangadoppon, siek met 'tgdaat naar iemand of iets toekeer en, a^. Zoo het afgeleid is van een werkwoord, dat een beweging voor- stelt, dan beteokent het niet alleen met, mwxo^ wegens, inweerwüvan iets die beweging maken; b. v. fnanortorkon (zie boven, ook: naar iets. 106 Huük<m (bl. 104, €Hpi4dr); manff^kkaUm^ noegeiM iets, ab b. v. een 3"*. Zoo bet vaa ejGin aubstanlief a||[;eleid ig, beieeke&t hei: iels als 't vopripiQrp door dat snhstanjlïlef ifooi^estdd op ieta anden U aanwen- diQg breogeu; b. v. mamraktm^, iato aU ^ouê op iei« thm; b. v. mahou iu ikkt^umuna^ worde bet ('t te iroren vermelde aand) door U gebengd ah zout^ op uwe.toe^s; mandaoUoi^^ ieta ai$ gan^imiéid (dam) op iele, ate b. V. op.eea wQnde« appUcerm, 4^ Zoo het van eea, trai»9it< werkw. ia afgeliüd, bet. het: iete besi- gen 014 Qf dat mede te iom» wat dal» werkw. voorstelt; b. v. mamciu- km, iet? ^Ueigen om er mede U elwin; nmnggattarkOH, iete èemgeH om er mfide ie. èetaleu, maswhorhifmi, iete begiget^ om et mêdeée koopen. 't Oomid- del^e of eerete object «ao dit a%QLeid« werkw. iit 't iiaiddel^ke ei tweaëe b$ 't.ivierkv., waarv«a hejk afgeleid.. ie;, V9m momaUk b. n ie.'t eerete-ol^ jeot'.het. te aliwie^ yoorwerp^ e» \ tweede 'tgeoB «waamede geelagen wordt, tenv^l by m^xmohhon 't omgekeerde het geval ia» By dit werkw. woFdt 't middellijke object, door :een praepozitïe, meestal t% (} 1&9), i»g«lleid, terwyl bij 't eerste 't wddeliyke object doori^M wordt «oon- gegaaM; b», v. mamalm iijang dfihtd Mkot^ 'n hond daan met 'n eéoky maar wamaMon MM tu ^«i^, n^ '» êéok elaan, naar een hond; moit- gombf^hhoftsjmdalu tu tanggurung m horho, *n rigeto^telsktmper op den mg oa» 'm ^^ skfaiêi «Aar mangmbah taaggumngniihaéodokatvuiidu. Deze soort van werkw. staat voorts in togefteteUing van de tweede on eerete» en iwel wDp^,i&% % obj^et alleen veiaohilt; soo-is b. v. van mofu?»/» di^ 't otyeet V voonperp^ teaaropot waarin gegeilfn wordt, terwyl het b^ mandupehppon ietsds, waarmedi 't gieten pkmte èe0, en dat dus vefgo^ ten wordti ei^en«oo b$ mand^r^e en mandnn^onf «wayiYtaytCbL 103) en moej^i^jMoii^ f«4i^^^»wK(iiiy ifkovor^^iiA^a», enz. XKesgel^fce werkw, nioeten we d|ae. wedoigefen. define eeii.werkv. met een pnepozitie samen- gesteld» «kiuüi (tf, m, iwr, door^h.^. memdemdemiy^mêgieUn op iete, ingiiitm)^mt^ngilikk(in {niUch^tea)t nmmgardakhoa ^aaijexC^ maniomJlmky km (iete oK^or^kwrai), mmmdsihotn {^f- of witechuiteni^ mêmguUcppon (qf- of nUUatm), Biü nimMMUAof» ia 't^ot!iect de kogel» of 'tgeen als aoodanig^» als b. V. inal, fungeert, terwyl biy nMmoékl 't voonirerp, waarop 't gQ. weer genigi is» 't object is; bij mangnU^ppom is 't p^ije (naika^ 't ob- ject, bij manguliop 'tgeen waarop 't bkasioer (uUop) ie gerigt; beidea kunnen ook 't blaasroer en 't geweer tot object hebben, vooral ssoo 't 107 middel^ke ofa|ect, 'tgeen waaiqi 't geweer af blaasroer gerigt is, niet genoemd wordt; fnamoeSiktmf 't geweer qfMiHmf HMngMoj^on , 't blaas- roer qfiUuien, -^«^.£ii verder kan dit werkw. beteekenem iets opmahm turn 'iffem door 't tfatmooord wordi toorffetMi; b. t. maninMkohOH^ iets om iaèdk {éMakoyopmAken, oiriaèakken; nkintffut^ikon, i£iB,vérdo6belm (djutdi); numirahon (8^.) beteekent ook: iets aan »out opmaken, verMOU" tm; mangiaappott, iets verrookm. Op te merken, dat 't object van 't werkwoord aonder H «mh. odk 't itetfie kan a^n; aoo kaa b. v. van nrn- nmè§0B i^ wuÊÊOttgokom een farii^ 't oli!i«et sijn, maar de tTveade vorm wordt maer gebnüki, Wakmeer men er een Ivaed» of laidd^ijk oliject, de penooa of de pkata, b$ noemt^ef in de gedaehtb heeft, ^oodat het met omviromdm overeenkomt; b^ v. mamai^oi swrat, tet^bfi^zmden, maar manmtffUèoi^ ntraij een brief aan. iemand of eigens naar ioo^zen- dm; Boo ook hti* mmmtécdi iets hmden bv ?« een^ geit* maar mtmamhai' Um: iets bMm tiati een paai b. v.; bijj tulke werkw. kan 'taank ook weggeiaten worden, zoodat men ook manumM hm/ibmg tu mag aeggen. «4 't Ir b^ noemen vaa een middemk ol^el nankt ook, dtt soms Am als aanheehtsel ^bezig4 wordt, eonder éat het behoeft; b. ?. di'4f^ m Êi rJ k 0H wia ükMa di tffufipalam na bidan^, door keu watd U drmgtm geteld (ia èe zon) x^n iAmd op de hreeêe foeidê: waikrin éi^tffmmr genoeg zou geli?eeet z^n. Bv tongntten TefaehUlMi in dit opsigt Uet én daar; zoo hesigt B. ma- tmièim (bl. 87, bi. 40 'K. II), iete ogtfns pkuOêtm, iéto ergODS iikdoen ^. III, bL 9é, r. 1% en 18), terw^l' T. mambaen {S 10 b.) bezigt. In M. zcgl men km-gadU te indtAamj door m^Moi bol MHhsdl^ vonk^M rijit . (om ec rfst mede te kbopea)^ terw^ï T« hê*4mkorhoii beaigt. 8oo Ook.Tinft men in M. di'êonduk tja ma buwdpak «t djfaaég te pkitgknam m atédfifi^ (f^ifiO» 2°.)> . < . WMV is pkats ytt^n idi-iomdak inT. di eoadakioa wozdt gebezigd :(bU 105). Aaüm. Ook Muwj^afaM bevat 'tMnhoditfcclAM, olisriicM thcri^ feim Jls -staanvoovd in»dt opgsfal Het is alf^eid' van fe» aaaar die ideiding wordt in ■T* nwt laeer gevóéld; van daar dat het er evei» good: a«i» iemand ^m alst iets jffgpia aèn iemand (jiü^kofH'itöa tw roefjes i) beteekent. In M. is .'i onleischeid goed bewaard, want het gebruikt manpaèeken (f<29 III) in de laatate beMcénis, mum ld, waarven 'taolief a£et voorkomt^ in de eerste? b^ y^ ^MMm. ifm ma boti i di éffO'^Hartuwa mumota, door Mem werd gemM ijter aam jy. gég9oea, maar OKÊfo ia-iê ht^ i maagaa^ opdat door om gétegde poreêom bagifl^dioorde mei eten. Ook in ïk maakt m«i ee» ondersdieid toasdien wOre {begiftigen c=: mamebè in T.> vaik blir^ii zie Ib. Ill, U. 294, r. 3 v. o.), maaor mërekën, iets pfpm aan. 1Q6 5**. Zeer zelden bete^nt 't aanheobtsei vooTy ten behoeve van; voor- beeiden zijn mangvlahon , voor xemaktïé veldarbeid verrichten ^ mataarikott voor iemand den koei zoeken; b. v. €lo do ho mangtdaho» au^ wiU ge voor vi^ veldarbeid verrichten, indetng tMng matêarihonpanffonon, er is niet iemèmd (§ 14yB» V.) om voor hem eteh U zoeken. Zalke werkwoorden heb- ben 't verbreedde passief. a. Dit teQ behoeve van wordt meettol door de constructie oitgedrukt; men be- zigt dsu namelQk een werkwoord te gel^k met een snbiisntief , dtt *t Toor- werp voorttélk, ten behoeve wssrvan iets geschiedt, en leidt 't snbst. in met de proposities di of m, terwtjl men in plasts rsn m een pronomintal aan- heehtsd bezigt, zoo dst voorwerp slechts door een veornssmwooid is aange- v-doid; b. V. bmodt ma di au^ ivorde bet door U ten behoeoe van mij genomen; 'puhèa ma sopona, worde dcor'U een êopo voor hem begonnen; topa ma raut- tu, worde door ü voor mij een raut gesmeed (lettermk: toorde door U ge- smeed mijn raui); kn-topa pe anggo rauimu, door mij eal voor U een ra ui gesmeed worden; di-iopa radja i ma tutu raut m èerena », door den vorst werd werkd^k een raui voor effn 9usiers*s zoon gesmeed; padjongdjong ban- iUtrta (}&,), worde door U een loods voor ons opgerigt, b. In M. h«eft men nog bahon (znid-M. baon) = baken of baen. Het IQdt dns geen twijfel, dat dit woord 't aanhechtsel hon bevat, niettegenstaande bet beden aki stsmw. even goed als lekon (zie bl. 107 Janm.) moet beschouwd worden. J)\ heeft bahan en bakin, 't «erste in de beteekenis van maken, 't tweede in die van plaatsen (j 119). Het vat echter beide woorden als stamw. op; i vSn daar bakinkën («. onder 4^.), bakini, enz. Belde woorden z^n door B. nit T. overgenomen, maur naar z^n klanksteisd gewfjSigd; bahan is uit baonXhl. 39 X), en bakin nit baken (bl. 37, J. II). D. Hier zjjn meer voorbeelden van de betedEenis ien behoeve van; b. v..- ku-béwaikën pMirohën mo, ik aal voor hen (de twiee pasgeboren kinderen) een stuk vee tot feestmaal nemen (vgl. onder $ 56). Uit dit voorbeeld ziet nwn te- vens, dat hier 't verbreedde passief niet zoo als in T. en M. noodzakdjjk is (( 118)» om 't aanh^ die beteekenis te geven. Ook in dit geval komt deze tong- val meer met 't Javaansch en Mal. overeen. Janm. BQ 't opgeven van stamwoorden heb ik den nominalen vorm geno- men, zonder daarmede te wiHen beweren, dat die vorm altgd de oorsproDkemkste is; sbo b\ V.. is van maméle (met spQze een geest ^«^t^M, offeren aan, tia.)pele als stamwoord te beschonwen, daar het in 't panief optreedt (di-pele, ku-peie, enz.), maar 't echte stamwoord is melé uit een vroeger male (j 28) van Ie, waar- 109 ▼«A ook mauffoieJkom (aamn. onder 4^.). Omgeset in *t pauief werd 9teié niet alleen peU (( 80 Vil), maar ook peie (f 19 I). Bat er een tranaitïef werk- woozd maié geweeit is, is waarsehfnlQk nit de enkele trannÜTe werkwoorden met 't ToorheehtMl «« (( 44 onder), die nUen ook de m in ^ b)j 't pasnef Yeran- deireift. In M. ir de mTonn van pek nog als snkitantief in swang, nammimk poU (f 28) in polê^poU, ipift (in do taal Tan den nedergedaalden geest). Bat mamtele eigentlQk begiftigen beteekent, ^ordt gebaald door *t equivalente mère in B. {Amm, onder 4"".). Op asadfile w^se is 't Jav. mmm^ {beiUmmen, heetij- gen) , dat in 't passief penei vertoont (di-penek ?= Bat di'-panaei), uit uanék (Kawi keeft nog mtmei nit 't Toorkeohtsel. sm -^ nei stamw.) ontstaan, soo als blfkt nit 't Bal. mëmei of nnei van net == Mal. neii. Bat. mek, waarvan in 't Soad. dé nominale vorm iM is. Voorbeelden, die opmerking verdienen, aQn jpukia ($ 49, I); iudfum (B^.) nit 't Ar. Mal. muffmmi^^), ukolopeeke Ut- heli soodat 't Bigakseh aan den verbalen vorm wummdiim de beteekems heeft ge- lieeht van pnfeteretiis Uai (Big.) van 't Ar>-Mal. n^, waamit bet een mmnéU heeft gevormd met de beteekenis va» vooHoopig een beekdi nemen; rèqei (Mal.) 18 thans als stamwoord (van daar eU'raqti) te beschoawen, hoewel de active voim nuÊtagd (Sanaer* mr»k») oorspronkeiyker is. 8. Derde kloêse der eenvoudig afgeleide toerkwoorden^ oi werkwoorden met H voorheehUel mar (§ 6 IV). Van deBe klasse zqn 4 soorten. Be eerste soort heeft slechts in een c 52. enkel geval (f 5S, 1^.) 't aanheohtsel kon^ en verliest dit aliigd in 't paa- sif, de tweede heeft 't aanhechtael »» de derde 't aanheohtsel toi, en de vUrde 't aanheohtsel on. I. Be eerete soortj udraeMïf gebezigd^ heeft de volgende beteekenissen : 1^. Van een substantief a%deid, beteekent zij: a. Het hebben^ gebmiken, aanhebbo» van, 't eUsh hetdg houden mei 'i door 't substantif voorgestelde voorwerp; b. v. mwhakhan^ een üeutfoi elaoen (} 97) houden; marhoda, 'n paard oi paarden houden^ 'n paard ge- bruiken t te paard rjjden; marabUy een kleed aanhebben ^ nch aankleeden; marpabmee (§ 16, e) of marparbuiee, vruchten hebben^ vrucht dragen; marbunga^ bloemen hebbeny btoe^en ab een boom; manapura»^ betd ge- bruiken y betel nuttigen; martaru4aruan^ een weddingêchap (taru4aruan) met elkaar hebben; marpênahan^ vee (jMtahan^ § 116) houden; marpadi- rumatondi, zich bezig houden met een middel^ de tondi in huie te bren- gen van padiruma tondi (§ 120); marhuwa^ met wat? bezig zi^n van huwa (§ 146, a.). / / 110 D. heeft «Ufm^NfrM* (bl. S6 F») in ^atU rui mmmapwMm} «en. hew^t dat fst een ealwtiiitief dpnra» geweest is (zk Wdb, onder iMqvKitui)* troml^men vin streepen uitsweetoidd gom; maUaiefuk§ () 16), ip «« laU^mifarwM ge^m; mwrhultmg^ id hakinggal^ op ém httkmfgoMêd g^kent wmhoftmg'innmgi vp eérnkmU-boarmde komêitd gelijken; mar- ^rm^ ^rlru^ (M., zie BéI. Ib. IV, U. Al). 9^. Yfin deft DoniDilen vorm vaneeD traiMitif wenkiroord a%eleid hebben zij de beteekenis vao: a. fieflexive wetkwoorden; hJt* marhiri, mhdehamdm lèauokeu (muOTfin*, iets wtêêehen); móTiuwap^ giek *i ^gdmt mmehêks maroêtsr, giek iMAeeden {mcmgosoTy een kleed tai éhen).: nmréëgëmf ekk wadkiem, op g^ koeêe^ eijn ; maiqnmgmy giek wtgaderen. è. van eeor eenvoudig passif; b. v. mmitmf doOfbocird gym^ van de ocHren {mamurw^ iets doorèat^; mariokiêt IfiggéktkM^^^t nuuMoê^ ge- terüken ^n; maüóUik (} 16), gev^fid g^n vao de tAndeli; nmrsopU, öemeien s^n* 3^ Zoo zij afgeleid zijn van een w6c)^, dst eea hoedaaiglieMi voor- stelt (§ 42), dan doelen zij op een meervoud van voorwerpen, welke die hoedanigheid aan zich vertoonen; b. v. marbirong^ zwart van iemand's ligchaamsdeelen (pamaiang) ^ van hiróng; martikko, giek rond vertoonen, van een gexeteehap personal, die een kring formeren {iikU); matmok- mok f wd gedêMHt vei «r n^om, b. v.» ven een getal buffels (Ib. I» b). 146 r« 16); marraray rood er mteien van r^pe vniehten (Vb* hh 1), van voel betelspog (bl. 18, r. 1 v. o.). Van een enkelvoudig voorwerp gebeai^d, slaat dit werkwocvd op de grooite; b. v. «MfMa*, uer^ooé gyn van een ficusboom {bolón), mardokdoir geer ewaar g^jm van eon ziekte {dok- ^y .....«» tnam^ng ^ijang kami niei voor) beteekent mtiger g^m^ ook van ééa persoon door aan de pvnudmtg ^ te denken^ 4P. Zoo z$ a%elekk zi^n van e^n uitro^ing„ die een plotaeling en eoishtideod geluid nabootst « dan betedcenen zij: dei geiM geüem^.wmx daar zoBc een woord^ eenlettergrafog ie, moet- ket na *ï voorks^kisel tweeletteigi^ig gemaakt worden (§ HE). Dit geséhiedt ^ Tn 't Wdb. z\jik de woorden ^ dto HgeAamm beterimnen, vericeerd vefklSMd: aan die «oorden hecht 't Batekseh een meervmulig bqpip, loodat s^ beteekc- Ben de kdenuUen te zamen; van daar dat sij met een meervendig werkwoord ge- bezigd worden (4 58 en 145). Ill a. Door herhaUng vaa den beginner en z\|ii klinker; bgv« nutnu^mging 80 1), «lornwf , «MfN^iM^jif , tmri&idy wuutêtudky mawbMrj em. ^v Door voorplaaisii^ van db^ waarran de d vaak ia i ▼eranderd wofdt, soo 't atamwoqrd geoD r inhoudt (§ S4)y ierw^l zijn klinker de boven () 88 6) opgegeven f^raodemg- ondergaai; b. v. maUtmgék (} 16), maüinfikf WMÜaiék, wudM^Ap^ wttdüpik, maUUikj mÊÜUmjféê, mardoréty wtarêÊêdty mMfdtatéê^y mmégUr^ mmhUmy etts« M. heeft in dit in 6 Termelde ge^al steeds do (ygl. D.); b. ▼. wurdokintj. 't Voorhechtsel is hier soms fnang in plaats van mar; b. v. wumiaU = mariatd (T.); evenzoo in t Mal. en Men.; b. ▼. mandangking, waarin ^lUt nog door een neosklank gesloten is; vgl. bardangung, Óardaèur, enz. D. heeft ook (vgï: M.) steeds dê (bl. 37, J. I); b. ▼. mërdëkeng = «Mifc- htng, mêrdjèdjup {jiUffen in 't water) = maÜodjup, mërdëngat = mamgongót. Aani, 't Daj. bezigt vddr zulke eenlettergrepige uitroepingen slechts w^e (dat na zal moeten aitgesproken worden); b, v. «trdtfAs msdap^ eas. Hiecmede atenii 't Mak, overeen; b. v. ma^mig (jbL 61» AmU^ boven), w^of, m e ni n g» mkrmig^ enz. 5^ Dikwijls zijn deze werkwoorden afgeleid van een woord» dat meer dan twee lettergr. heeft, of wel meerlettergrepig geworden is door middel van 't voorh. ka^ of de inhechtsels al (§ 91 en 02) en ar (§ 89); b. v. mardjarvmèufk, margaluMk, marbaUkiaa, marhadjingtffangy enz. Zoo hun stamw. niet op gemelde w^jze drielettergrepig is inmaakt,, dan vertoont het in z\jn laatste lettergrepen twee verschillende klinkers, die in de tongvallen, die een half klinker hebben, door een j of w gescheiden sqn; b. V. marpate^ak, nuirdjaguwa, mardjabt^ui (of mardjabiut^ { 17 VII), n^ardjafnbojong (of mardjamèeong, § 17 V), mardjoige^ marwjiijak .^ tnar- gandejaly marïimibmpiU, Minder vaak zijn die lettergrepen door een triUer gescheiden, of vertoonen z\j den half klinker in de heide eerste lettergrepen; b. v. niargambura, maróffapptUutymaruioi^or^nMrMwoêOê, marumtü. Een enkele is vierlettezgrepig} b. v. mortataiiUDdk (door herhaling der eerste lettergr.), markal^aéong (door jb v ee ihn j lo on t e »ono 't inhechtsel oQ. Deze werkwoorden bootsen een gelnid na, dat een ze- keren dnun heeft, een beweging,, die zich verschillend aa& 't oog voor- doet, en verder een hoedanigheid, die zieh door onregelmatigheid als^ ware als een beweging voordoet, zoo als fnarharukHaU (} 14 a), markare' pui (M.) en markarudjtU (M.), kroezelig zijn van 't haar, mardjambiucang ^ weUg groeigen van onkruid, mardjaJlmpU (zie Wdb.), enz. (vgl. { 88). / 112 Aamn, Hier vinden we das al weèer (^ 88) woorden, die niet nit een een- leUergrepigen grondklank kunnen oi^taia zQn; immen luin kenmerk is de schei- / ding van twee lettergrepen door een ^leo medeklinker; onlaieemt men hon dit kenmerk, dan vervalt kunne oortpronkeifk nabootaende natuur, 't Rnisehende of galmende dier medeklinkers maakt ken msonder geiekikft teri nabootsing ran een gerekt geluid; van daar ook een menigte woorden, die sioh op dezdfde wQze voordoen; loo b. v. benamingen van gdoiden zoowel sis van dieren naar hnn ge- luid, sooals aiiarijas of tar^ai (M.); boHfatt hdbt^ut of baHÊU^ bijahai (D. bl. 84, C.) naar 't nacbtelQk gemiaauw (vgl. Wdb. onder nuffong); hijong, kijung (B.), iijung (Mal.); bijang: it^'ui ($ 10 n); mawai of nu^oi ($ 22, Amm. on- der 2°. op bl. 43); Acj^'am in Ao^amon, howajam (D., bl. 34, C); tarijai pAal.); ajam (Mal.); kukurujuk (Sund. en Mal. van Batavia); kijik (Jav.); btm (M.); houng: pijo; effou; ngijul, pijul, Hjul (Mal.); t^up; utool-uwol, uwÜ-uwil (D.); uwaWhtg (B., $ 25, Janm.); borong-'borong , enz. 6^. Ëiodéligk kannen zij afgeleid worden van iedere Woordsoort, eu beteekenen dan: dat woord bezigen, door het te zeggen of tiit te roepen ; b. y. maryaUt ijale (§ 8)! uitroepen; ntarbó, hol uitroepen; marmate inénfff mate indng! (ik ga dood^ moederf) uitroepen. maradaiuway adatuwa (zie Wdb, onder tuwa I) roepen wordt ook als adatuwa ge- bezigd. «. Op deze wijze denk ik, dat marka^u ontstaan is uit maraku, *Hk" zeggen met de beteekenïs van di ahu i (dat is voor mijn^ rekening, ik neem kef op mij), b. Een by woord van t^d is martogot (morgen , ió morroto); even zoo in 't Men., waar bar = mar is, barisuk van isuk, 't Jav. besuk ïïioti op die wQze uit meêuk (ma -\- isuk) ontstaan zQn , daar 't Kawi ma in plaats van mar bezigt; ^^ vgl. Mal. boUk en baruHk met ' Kawi moUk = maruU in T. en mërarik in D. ($ 24). e. iVat morkumba of markumba (§ 5, IV, e.) betreft, bet is ^en substantief, dat mar gekregen beeft, om het té doen gelgken op morsaba of marsaba (zie Wdb.; vgl. $ 47, l\ a). § 53. ^6 werkwoorden dezer soort, die transittf gebezigd worden^ verande- ren in 't passief de m van 't voorhechtsel mp. Omtrent hen is 't vol* gende op te merken: 1^. Van een substantief afgeleid beteekenen zij : iets hebben tot, behan- delen of beschouwen als 'tgeen dat substantief voorstelt. Zij kunnen H aan- 7 -^--^ 113 hechtsel hon alleen ia 't actief hebben, vooral zoo de nadruk op 't sub- ject is; b. V. i ma na metrhuiakon hukt Padang Maiogn, dU wa$ het, die M hfda had Padang nustogu. Zeer dikwijls echter worden sg zonder genoemd aanhechtsel gebruikt; b. v. margowar sUdjmaha, Ujfonaha toi naam hebben; marpmahain manuh, kippen M vee hebben; marma ho, UM moeder hMen, U als moeder beêchouwen; mardjolma^ iemafid M vromo hebben, als zjjn eigen trouw behandelen, als vrome gebruiken; - — marduwa (iets als twee behandelen, in tweeën deden), heeft ook de al- gemeene beteekenis van: iets* verdeden gekregen, maar komt in 't pas- sief meer voor. a. Hiertoe behoort ook marbagaAon, iets beloven te geven, daar het in 't pas- sief parbaga vertoont, van baga-baga, 'm hdafte, wat belocfd geworden is; martuwahon (sie Wdb.) heeft aUijd in 'taetief hon, 2°. Die, welke van geen substantief afgeleid z^'n, hebben nooit 't aanhechttel hon; b. v. marmdhan, een beest hoeden, laten graten; mar- masak, iets gaar maken (to cook something); marsuwap als transtief /j^/ (bl. 110, 2*.): iets bezigen om er zich 't gelaat mede te wasschen. Zij zijn niet te verwarren met die welke mar hebben met de beteekenis van mang (§ 46 1". en 3"., § 49 Aanm.), want deze veranderen in 't passief de m van 't voor^Bga«l niet vap, zoodat zij daar denzelfden vorm ver- f<< / Ty -/' toonen als de werkwoorden> met 't voorhechtsel mang; marsuwap ver- toont in 't -passief parsuwap, maar margadis slechia gadis ; zoo ook ver- toont marmasak slechts masak in 't passief, zoo het: een middel gereed- maken beteekent, terwijjl bovengemeld in 't actief gelijkluidend werk- woord parmasak vertoont. 'Aanm. *t Stamwoord van wumnahan is geen gangbaar woord, maar moet gevoed worden, gieh voeden, beteekend hebben, en das van pahan komen (vgl. Ml, en 't Mal. maian, eten). II. Be tweede soort heeft 't aanhechtsel i. Zoo zy t»/raii«tï»^ optreden, worden zy toegepast op een meervond van subjecten of stellen den inhoud van 't iirerkwooid voor als dikwijl of gedurig plaats hebbende; b. v. maridi (§ 8), eieh baden van drie per- sonen (Ib. bl. 190 r. 20), en ook steeds baden; mamapuram, betel nuttigen van meer dan een persoon; marbungai, bloeden van vele boomen of plan- ten; marborasi, vruchten dragen van vele boomen, enz.; margotst (j^ 8), mugijk maken van vele personen (Ib. bl. 142, r. 2 v. o.); marharmeani ervond \^L ikwijls U 114 (lb. bl. 87, r. 12 V. o J), feed vieren van vele lieden; merikani (D.), gick beng konden met Ukup^e, visch, vleetch enz.; van mannel^ke pereonen; merdakcuUy tick hegig koudem met fijêt kooken vaii ?roawei^ke peraoaen; mertaêaki (D.), eick hesfig houden met 't gaar maken van vleeeck van vele personen. Deee werkwoorden z^n dus 't meervond van de intransitief gebezigde werkwoorden met 't zelfde voorbechtsel ({ 5S, L). {55. Zoo zq ^rwMt^f optreden, dan vertegenwoordigt 't aanhechtsel een praepozitie, terw\jl zijj in 't passief de m van 't voorhechtael in p ver- andereu; b. V. margogoi, aan iets kraeki geven; mareangapiy aan ie- mand bnUengemeenen voorspoed geven, zegenen; marbutani^ tij iets een verdrag maken (van Intldn); martatai, jegens iemand lacken, over iemand lacken; marekkeli, iemand toe gÜmlagcken, over iemand gUmlagcken;ma' ridi beteekent als transitief: in iets ziek baden. Zoo zij a%eleid zijn van een substantief, dat de benaming is van een ambt, dan beteekenen zij over iets dat ambt toaamemen; b. v. mardatui, over of b^ iets als datu fungeren; marpangtM^ over iets of bij iets als scAeidsreekter fungeren ; marpandei^ over iets of b^ iets als pande (zie Wdh.) fungeren. In dit geval verbreeden zy vaak in 't actief 't aanhecbtsel in ikkon (vg|. bl. 56, onder jiamn, 2); b. v. marpanguiuunkkon. a, In nuartaei (*ii schold gehed afnaken) siet men oog 't meervoud, daar dit soowel een groot aantal eenheden voorstelt, als den inhoad van 't werkwoord self versterkt (bl. 102, 4*".). D. heeft niërdêmuit kei over iets een» zijn; mêrhUaH, vde dingen medene- men, wordt dikwQls als praepozitie gebezigd (f 161). § 56. III. De derde soort, die altijd transitief optreedt, en dus de m van 't voorhechtsel in 't passief inp verandert (§ 63), behoudt altijjd 't aan- hecbtsel kon , dat in de meeste gevallen een praepozitie vertegenwoor- digt overeenkomende met wegens, naar aanleiding van. De werkwoor- den dezer soort zijn onmiddelijk afgeleid van die slechts 't voorhechtsel mar hebben, en intransitief optreden; U v. marp^okon, naar aanleiding M» iets, een maal b. v., 'n inmiatie rondrenden {marpijo)i marbadakon, naar aanleiding van iets tmist kebben (marbada); matidokon^ naar aanlei- ding van iets een tegenpartij kebben (mardU), met de bepaalde betee- kenis van naar aanleiding van een ander^s inzet bij *t spel als tegen^ part^ optreden f dezelfde inzet ala de tegenpartij makui; mareurae- kon^ wegens iets met elkaar twieten (marsurae); mardalaUon, naar aan- leiding van iets reigen {mardalan), b. v. wegens de gunstige voorteekenen 115 b^ 't wichelen waargenomen, €!ien zekereïi dag kiezen om er op te reixen; marèal^aiion^ wepens iets uügaan d. u naar èttiien gaande met zkh iets medenewien bepttaldeli|)k van een kraamvrouw gezegd ^e Wdb.); marsoritton, iets tat aoMèmg keèhen van eikander ttf ie louen(marêmn)i heurteUngs iets gebruiken; b. v. di-paraoriiton naeida ma baru-boru na aasada i, zf gébruiMen die éene tfromo heurteUnga ; mamipikon^ iets tot aanleiding hMen van droomen (marnipi) d. i. opzettel^k de oogen alvUende iets tot aanleng fnaken van H kehben van een droom , want van iets droo- men is mangipi; vgl. ook marhatahon, martudjungkon (M.), icegena iemand een tué^ung ten teeken van rouw aanhebben^ in d^ rouw zyn over iemand; meridókêh (D.), wegena iets een vordering kehben (mèridó), en zoo 't middel^ke object, de persoon van wien men te vorderen beeft, er b^ genoemd wordt, iets op hem verhalen. a. Hiertoe behoort ook ftuurdiongakon, iets hakfertn^ ofschoon de beteekenis verschillend schijnt. Men moet hier een maraiiongd ah werkwoord stellen, dat beteekenen kan: aiiomgé (voor de Adft) geggen (^ 5S, 6^.), soodat mar- Htongakon eigenÜ^k beteekent: naar aanleiding pan iete ''voor de ke^* zeggen. D. bezigt mtrekuikën, waarvan my geen passief is voorgekomen, vooral ab praepozitie (vgl. mangiknüon in T.); b. v. mëreknikin bagaa idi, ie geUjk mei dai kaiês mMagekH wordt er met Mri (4 145) gebeiigd, en beteekent giek im allerlei gedaanten veranderen {y-pMagekën dirina b. v.). Voorts beaigt hel mMrdaka$Ut9n in de beteekenis van ien hehoeee van iemand heoJten; b. v. ha* pungku ngo iërina Jkono ai^nuiagaa ena aaa ku-pMakankèn (IK bl. 99, r. 4)» aUen gij die kier in Hkaia eifi^ g^ mifn meeaiera, daarom w^i gij door mi; ge* maakt de aatdeiding van kooien, daarom heb ik voor n gekookt (vgl. i 51, 5*^). lY. De vierde aoort heeft 't aanhechtsel an, en treedt intransitief § 57. op. De werkwoorden dezeir soort worden gebeaigd van een meervoud van safaóecten, en 8911 a%eleid van een stamwoordelijk werkw., en niet van de kwalificative (§ 42), of van die, welke 't voorhechtsel mar heb^ ben, daar deae reeds een anderen vorm- hebben, om 't meetvond uit te drukken (§ 52, S"", en § 54). Voorbeelden zi$n marhAangan^, vliegen van vele vogels (^abang); maraonggcpan^ eiéient van vele vogels, mjmt- eker {aonggop)i marpajakan (Ib. bl. 142, r. 6 v. o., 143, r. e) van jn- jdki mairuaetm (Ib.. bl. m, r. 4) van uaé; marbnkkasatn van bukkaa. Deze wijze van 't meervoud uit te drukken is in M. en D. op een veel ruimer schaal toeg^aat, denkelilk omdat 'tbulpwoord akka in/ IC. zoo zelden gebezigd wordt , terwijl het in D. geheel ontbreekt. In T. bezigt 116 men akia (} 58) gaarne bij werkwoorden met 't Toorheehtad ma (§ 414). Some wordt met 't holpwoord iets anders beteekend dan met den yorm met 't amnheefatad; mo b. ▼. markembtaigmi^ mtge^^rnd zijm van mat- y ten, maar akkakembtrng^ amüokm «y» van bloemen. Mmi. 0e reden na, dat t of ifjn pla aU f c rv i nger «■ (7^1. ( 108 en 129, onder) nn ecni als praepontie ieli ah plëoiê wtuarim m betrekking stelt, dan we- der op een meenr. doelt, moet dnnkt mQ liggen aan de Toorstelling yan pUats, die ak een minite beslaande van xclCi doet denken aan mtgekradbeid of grootte. j - 't Smid. beiigt in 't actief ook «s in plaats van t (lyiPViMi-mi, op iets ffetijkem = Mal. wtm^'^rwpaf). 't Begrip van getal is te abatraet om anders nitgednikt te worden dan door een pronominaal woord (j 1(2, 8*. ianm.) of door een con- ereet (vgl. Ami, onder f 58). } 58. 'é Eiilpwoord aika. Omtrent 't gebruik er Tan bonde men zicb ^^ aan'tvolgehde: ^ 1*. 't yerdringt het Toorbechtael ma, maar niet 't Toorhecbtsel mar of manff of 't inhecbtael um (of sijn plaatsvervanger », $ 81); b. v. akkadaiu van madaiu; aktabugoHg van mabugang; akkap<mffgol van ma- pomggól; akkaMa van maioia; akkarapping van marapping; aikaiaiamgr = markaóangam ({ 57) van htbang * ; akiamanuriy waarvoor men ook manmti ({ 8 en 54) kan béngen, van manwi (aeh ktmmm, bl. 110, 3^.); akkamié^ van iiif^rsrr (idjuty § 61); oHaauNlsM van aumKimi (fOiiaM, § 81); akkadotdot zegt men van defanM^oN;^ (noot onder bL 110), maar mamdMU van de persoon; van^aüa^a^ heb ik den ettkelv<mdigen vorm nooit aangetroffen (vgl. Wdbu); akkagirgir heeft- men tegenover manggirgvr. M. bengt tmgka dedits zelden, en dan nog aehter 't voqrheditsci im; b. v. m migJ tanm hèk (^ 8) van ménwÊièaJt; wurngkëgoUq^ van wutgoUq^. Het bengt lie- ver den in f 57 besehreven vorm; b. v. marramtm t= Mtaró ($ 20); mêHaka- wffa = akkéitn (( 10, 6.); Morl^ilMii van il#A#, ens. In een passieveB sin ii er wuaéamum in gebmik (tumgmmiogrd tijm van scholden, Ib. bl. 291 r. 10). In pburts van #tf»l9Ai9# bengt het M4ilwfol^/ ( Ook bengt het iMTAAivoor- aan« maar meestal om tevens tooÊ^eld^emsii^andéif nit te drakken; b. v. wutnuhi oio van oioi vaak te gdQk met 't afgeleide werkwoord; b. v. nawt i fcr «uwMm», * Misschien moet men een vroeger ma hé hmtg veronderstellen (vgl. Aant, bl. 94). 117 maradu marmodoma», maradu marmanganan van mangan, Ook bezigt men rap (j^ezameutlijJk); b. v. rap mng ialai (lb. II, bl. 24S, r. 2 ▼. o.), aldus *pra- hen gij gezamenlijk. 