Maleisch-Nederlandsch woordenboek
II. belemmeren, — [C.]. ■^VI>N>^) pnibet (en bet), batav. (uit 't bal., T.) == p^noeh pohon-pohonan (lees: poehoen-poehoenan, T.) begroeid met boomgewas en daardoor niet te passee- ren. — vgl. s^m^k, begroeid met onkruid. — Natar s^m^k s^kali. — [H.]. ) I., mengoemboet, van touw, dat ge- vierd is of nederhangt, en dergelijke: inluilen; ophalen; inpalmen; enz.; peng;- Amboet, wie of wat inhaalt enz.; pe- iig;oeiilbfttaii, inhaling; ophaling; inpalming. II. hart in de kroon van alle palmboomen ; palmiel; n]eng:oemboet , een' boom van zijn hart enz. berooven; den bloesem van pahu- boomen (majang), wanneer hij nog in de scheedc zit uit de scheede nemen; m^ugoem- boet njawa, de ziel uit het lichaam halen y d. i. dooden. III. zacht f lenig y buigzaam in de ledema- ten. — [R.]. IV., oemboet-oemboetan', batav., bol- vruchten in 't algemeen, als gember, cur- cuma enz. — [T.]. y., oemboet-S, naam van een eetbaar zoutwater-vischje. *i;>aa^) imblt, met hel geheele huisgezin ergens naar toe trekken. — [L.]. . jVjESéAa*^ i ar., het aan eene proef onder- werpen; het examineeren; proef; examen. y^ ) I. (ambar) verb. van^^; a. koening of batoe a., barnsteen (z. ^,j^)\ am- bar-)S, lo reukballetje, waarin zich amber bevindt; amberballetje. — 2«, batav., ook*: vrouwensieraad, bestaande uit kleine voor- werpen. — [B.]. II. batav., zich ergens bij voegen. — [B.]. — z. kembar. III (en ham bar), smakeloos: van smaak ^l 90 *j^) of reuk van Kelfslahdighecleii: /lauw; vaii de slem: zwak; inQiiganibar, smakeloos ens. worden; ambar-2, eenigzins smake- loos, Y^) I- (en liamboer), nifn^mboer, zich mei svelheid uilspreideu, zoo als l)v. coii geworpen nel; zich verspreiden; zich Verstrooien; uil elkander vliegen, zoo als bv. geworpen zand; van nienschcn en groole dieren: schielijk een* sprong of sprongen maken, meei* in de verte dan in de hoogte; uil elkander werpen, zoo als bv. een nel, zand of dergelijke; strooien; zaaien; nieani- bO^rl, bestrooien; b^ramb(Bran, mei veeüieid van subj. en naar verscbillende richtingen (hel laatste begrip ligt reeds in den wortel) verstrooid zijn; amboer-2 1® naar alle richtingen; 2^ voorwerpen, bv. geld, die men hij feestelijke gelegenheden onder hel volk te grabbel gooit; ambC^ran, wal gestrooid is of moet wolfden; slrooisel; |ifiig;amboer, wie uil elkander werpt enz,; zaaier; wie doel zich verspreiden enz,; verstrooier; wie heshooil; bestrooier; p^rambftran, sprong afsprongen; p^nS^aiiibAran, strooiing; zaaiing; verstrooi- ing; beslrooiing. II. (en lianiboer), drijven, — [L.]. III. inlerj. van verwondering en be- strading: et; kei; ach. — [L.]. •x- yK^) ombar, jav. en mal., wijd: ruim. — [C.]; 'I jav. amba? fT.]. ) oeiubo^ef) men., voorsfMcdig van groei (bal. imboer). — [T.]. ) eniber, batav., holl., emmer, — [B.]. ) emberak, naam cener soort van zeemeeuw. j^éji^) (en haniboes), nieiig;aniboes, weg- gaan; zijne haardstede^ woonplaats, vaderland o/ iets waartoe men behoort, ver- laten; deserteeren; zich weqpakken; zich weg scheren; de plaat jyoetsen; zijne biezen pakken; peng^amboes, wie weggaat enz,\ desetieur, ( }iHJ</0} (en iiemboes), luchtstroom, door geblaas te weeg gebracht; ine- iigfeniboest van een blaasgereedschap (bv. een' blaasbalg)» den wind of een levend wezen: een' luchtstroom maken; blazen, ster- kerdan tïjop; van denwind tvaaien; blazen; (blazen op of tegen iets bv. tegen een ziek lichaamsdeel): aanblazen; het vuur aan- blazen (doen onlvlammefi); s^^mboesnaïk sQ^mboes tuêroen, een luchtstroom die naar boven, en een die naar binnen gaat, wordt gezegd van iemand, die op sterven ligt; embcÈsaii, geblaas; blaasgereedschap; blaasbalg; peng^emboeS) wie of wal een* luchtstroom maakt enz,; blaasgereedschap; blaasbalg; p^renib«^san , geblaas; p^ng^^ni- bcteaiiy aanblazing (hel blazen tegen iets). U-+* ) 91 (^ ) ( >MJC/^ )» nienffoembas, zich snel en onvet*- wijld van eene plaats verwijderen j zoo als bv. een paard bij een' wedren; peng^oembas, wie of wal de gewoonte heeft y zich snel en onverwijld van eene plaats te verwijderen, hv. een paard; wie of wat doet zich verwijderen enz. / M(*Jk/C) (en himbas), lucht stroom ^ veroor- zaakt door iets in beweging; lucht {reuk) van iets dal voorbij gaal; atmosphecr die iets om zich verspreidt; Imbasan, even- beeld; kwade invloed van een* boozen geest in de nabijheid; Imbas-lSy evenbeeld, ^A/0) I- (en hanibangr), van een vaartuig: in zijne vaart tegengehouden of belem- merd door te veel tuig, lading of andere dingen boven dek; te veelwindvang hebbend; die hoedanigheid; m^ngambang^, iets in zijne beweging of vaart tegenhouden of belemme- ren, zoo als bv. romp en tuig van een stoomvaartuig; van beweging of vaart doen verminderen; p^iijpimbaiig^, wal iets in zijne beweging tegetihoudl enz. U.y in de bouwk.: dorpel {drempel) (boveti- of onder-) van deur of venster; karvielhout; koppelbalk; bindbalk; aangezette boven- of benedenrand van een gordijn (tab ir). — z. si- bar. — a. atas, bovendorpel; kolf; a. bawah, benedendorpel; a. rcêmah, dwarsleggers^die op de uiteinden van de twee sloven komen. III. balav., topzwaar. — [B.] ; van iemand die te veel gedronken beeft. — [M.]. •« mj^} I- amboengf, soort van langwerpige pakmand, gevlochten of van boom- schors, om door middel van ren' band, die over het voorhoofd gaat, er lasten op den rug mede te dragen; amboeug-Zavf vow één man; mengamboeiig, inleen am- boeng op den rug dragen; in een amboeng doen; aan een schoudeiricm dragen, zoo als bv. een geweer; ambo^ngau, amboeng-/a$/ voor één* man. II. heen en weder slingeren; heen en weder geslingerd worden, zoo als door de gol- ven. — [C.]. III., amboeng-^, naam van een' boom, groeiende aan zandige zecstranden, met sponsachlig hout en dik merg: het merg van dien boom; van dat merg, in dunne schijven gesneden, maakt men kunstbloe- men, even als van papier; terwijl het ook voor lampenpitten gebruikt wordt; btënga a., de bloenwn van dien boom; kunstbloemen, die van zijn merg gemaakt zijn. ^ jiLA/C ) I. ambong^, w. sum., de scherpe punt van een mes; hanenspoor enz. — [N.]. *1I., amboiig:-2, grootspreken. — [L.]. « III., amboiig;-)S) w. sum., soort van gras, waarvan zich het zaad, dat zeer. scherp is in de kleedereu vastzet. — [V.]. <^^) 92 •^» C^ O * 5LA/C ) ambing:, balav., rfrajen. — [B.]. — z. ambin. f) I. emboengr, van een kind: eet-sf geboren uit ecu* echi^ hetzij dat de ouders voorkinderen hebben pf niet; eerstgeborene enz. (z. scêloeng). IL, vriendelijke benaming in plaats van gij of jij ; vriend; vriendje, — [II.] ; aniboiig:-^ (en ambok-2), vriendelijk aanspreekwoord jegens slaven. — [L.]; Ook jegens vrije dienaren en geringe inlanders. — [R.]. III., balav., niet willen. — [B.]. JB,A./0) I. oeniban^, eene, inz. imponeeiende , vertooning makend; zich, inz. imponce- rend, voordoend; ontzag verwekkend [veelal van groole voorwerpen op hel water] ; deftig; die eigenschap; nieiig:oeinbaiig:, eene, inz. imponeerende ^ vertooning maken; zich, inz. imponeerend, vertoonen of voordoen; mc- ng^oembang^-S enz. int.; van een vaarluig: op hel water dobberen; pengoembang^, wie of wat eene, inz. imponeerendCy vertooning maakt enz. IL, batav/, ver. — [C.]. III., ocmbangr-anibiiig:, ba tav., s^boet- s^boet nania orang; bijna = makiin, maar mijn bediende verslaat er slingeren onder. — [H.]. IV. w. sum., een koker voor pijlen, pen- nen, hanensporen enz. — [N.]. ^ SLA/O ) ombang^, op het water vast liggen en C' zich bewegen; dobberen. — [L. bew.j z. onder oembang I. ^ >Lv/0) ombing: of tang^grok onibing:, schep- nel. — [L. bew.]. mjyC), liieng^mbailg;, zich in de nabijheid van iets begeven; naderen. jfLyC) (of èbèng:, T.), uiengrembeng:, met eene publieke dansmeid (djöget) danseti, waarvoor men verplicht is haar iets te geven; dansen met eene publieke dansmeid enz.; eene publieke dansmeid beloonen voor haar dansen, al heeft men niet met haar gedansd (vgl. jav. ibing, ngibing. — T.); p^iigembeng, w/c danst enz.; wie de gewoonte heeft hét te doen. ^ V^-üiA^ ), anibok-3, z. onder ^mboeng IL l^^^Jix/0) cmbok, moeder, als aanspreek- woord. — Bal. en balav. . oudere zuster. — [T.]. i_ cLl>oi, meng'oemboek , trachten over te halen tot iets, bv. eene vrouw lot een huwelijk; p^ngoemboek, wie tracht tot iets over te halen; wiens gewoonte het is, dit te doen. — vgl onder oemboeh (T.). ^..JiAi^) ombak, baar; golf [kleiner dan g:e1oinbaiig^]; ö. b^rsaboeng, golven die tegen elkander tiiArom^fi; 5. m^m^ttjah^ brekers; ö. m^mböëuga l^paug, soek., golven, die zich als /é*pan(/-bloesem voor- doen, d. i. golven met witte koppeti; ö. galoer, soek., golven, die naar ééne rich- c^» 9S Ji-I linq gaan; naik 5., hel intreden van den doodstrijd. — [Div.]; berombak, golvende zijnj b. papan Iloe, die plank golft; oiubak-2 enz. plooien^ die naar beneden toe golvend worden; golfachlig behangsel, zoo als bv. aan eene sloepslenl; ronde of puntige stukjes hout aan de uiteinden van een dak; derde gordel van boven in het beneden-rand versiersel eener kaïn batik, bestaande uit eene aaneenschakeling van gelijke golven, bQröinbaV-2-k^»n sQtt^ra, van eefi golvend behangsel van zijde voorzien geworden zijn. — z. hïram-2. i^jSjkxi) anibik (en ^^^\) vuig. wijz. van ambel. C^3s>c^) !•« Jneng^eiiibek , inbuigen, zoo als bv. een vloer; b^rĕmbek, daarmede bezig zijn. II., m^iifembek, blaten, zoo als schapen en geiten [vgl. sund. embè, geit, T.]. Cf>^/^ ) embek , zeil (groote voorhang voor eene opening, bv. in eene open galerij), klep van eene tent; s^'lasar b^r- ëmbekk^n kadjang, eene galerij, van zeilen van kadjang voorzien. Kx/C) ambal, geordende troep inenschen, die zich ergens naar toe begeeft; colonne; pi*ocessie. . Lk/O ) Im nieng^aniboel, terugspringen, zoo als bv. een bal, een stoel niet veeren, een kogel of dergelijke; afstuiten; van iels, dat door de eene of andere kracht onder water gebracht is: weder opduiken — ; van een' foetus: eene kloppende beweging maken, die zichtbaar of voelbaar is; pengraniboel, wat terugspringt ettz,; wat de gewoonte of eigen- schap heeft terug te springen enz.; wat doel terugspringen enz.; p^ngranibü^lan, terug- springing; afstuiting; wederopduiking. II. amboel, balav.^ wederom stuiten; (z. amboel I.) pruttelen. — [B.]; bal. ngam- boel, verdrietig, ongeduldig. [T.]. Va/O) (vgl. ambik), men^ambel, nemen; wegnemen; halen; voor iets houden, tl Is iets verstaan; opvatten; ontleeneti (lig.); aanhalen (citeeren); m^ngambel anak oi a1(an anak, tot kind nemen; tot schoonzoon of schoondochter nemen; m. 'ibarah, eene gelijkenis nemen; tot gelijkenis nemen; m. hati, hel hart winnen; m. dihati, zich iets aantrekken; m. lajar, de zeilen inne- men;, zeil minderen; m. ïkan, visch halen, d. i.: visch tanden; berambel-ambêlan, van twee familiên: van elkander iemand ten huwelijk nemen; b. b^rsöêsoe-soésttjan, van twee zogende vrouwen: elkanders kinderen nemen, om ze te zogen en verder op te voeden; ambêlau, neming; wegneming; opvatting; ontleening; aanhaling; wat genomen wordt of is; aanhaling (citaat); salah a., verlceerde opvatting: misverstand (z, s^mbïlan); pe- iij^ambel, wie neetnl enz.: gereedschap om te iUJi d4 fjAkJi nemen; p. ikan, wie visch haalt {yangi); vigscher: visch gereedschap, Va/C) finbal) van al wat men in de zou of op eenige andere wijze droogt^ inz. van eetwaren: nog vochtig; nog niet geheel droog: (z. i^mbah). ^ . KA/0)f oenibalan, kalav., jmssageloon op een schip, dal bv. door een badji be- taald wordl,omvan Batavia naar Singapore Ie komen. — [H.]; is ook sund.en jav. [T.]. ^ \jkj(iS oenibel, balav., sUjmachtig vocht bij den afgang, (jav. snot) — [T.]. ^ Vk/C} I. ombol, ontlossen. — z. poeng- gah. — [L.]. ^ IL, onibol-3, vleugeltje; vaantje; legevw vaandel. — [L.]; jav. oemboeI-2 [T.]. \j^} I- imbal, van lijnen, vlakken en licbamen: onregelmatig rond of krom; van gedraaid werk: scheef; onregebnatige rondheid of kromheid; scheefheid; m^ng^iiii- baly de genoemde hoed,, aannemen; onregel- matig rond enz. worden, II. volgen; achteraan gaan. — [C.]. III. snot. — [L. bew.]; zie onder oembcl [T.]. -x- wlU^) I* amblar, batav., touw, waar- naar met knikkers van hoorn of elpenbeen, g oen doe, gegooid wordt. Die daar het dichtst voor blijft, heeft het ge- wonnen. — Voorts: de plaats, waar zich de garisan bevindt; de plaatsen in de buurt bij het knikkeren; ook: met zijne knikkers bet dichtst bij of over de streek komen. — [H.]. II. en ombalar) stoutheid; vermetelheid: stout en ongehoorzaam, als de kinderen , die dikwijls kwaad doeti (m^mb^lar). — [L.]: (jav. amb^l^r, actif-verbale vorm van b^l^r, T). -K- / jj4Aa<^) ftinb^les, batav., inzakken; doorzakken, — [B.]. .•^j^^) amban, doek, die onder de armen l)evestigd wordt om de borst te be- dekken; singel van een' zadel. ¥: /«fAX)) amben, batav. (uit 't jav., T.), doek; sluier; riem; gordel, — [B.]. . • ^js^ ) I. ambon , Ambon of Amboina , namen van een eiland en eene stad in Ned.- 1 Indiê. II. kleederkast of kist. — [R.]. III. w. sum., eene wolk. — [N.] ; zal wel 't balaksche omboen of ëmboen zijn [T.]. ^*yj^} I., meiig;ambiii, op den rug dragen, door middel van een* of meer banden, die of om het voorhoofd, of over een* of beide schouders gaan, zoo als bv. eene mand (z. amboenfi^), een* randsel; dreven in iels, dat op die wijze op den rug hangt, zoo als bv. een klein kind in een' doek^ iemand ^ I dö *J^ S op een* draagstoel; in een' doek op de heup drageny bv. een kind; lali a., louw of band, dat dient, om een' last op de beschrevene wijze op den rug te bevestigen: da oen a. boewah (minder gebr. a. dOêkoenganak), naam eener plant — manianiran; phyl. lantus speciosus — welker vruchten onder aan de hoofdrib der bladeren zitten, waar- van de naam. Zij wordt tegen gonorhée en moeielijke waterloozing gebruikt. — Er is een wit (pceteh) en rood (niërah) soort; — Balav. m^nïran (jav. m^ni^niran); — bQrambin loetoet, gehurkt zitlen, de knieën mei een' band, die om den hals gaal, ondersteund y dat alleen oude en zeer ge- leerde mannen doen. Wanneer de geleerde opstaat, draagt hij dien band als een orde- lint over den schouder; ambinau, wat op den rug gedragen enz. wordt, is of moet worden; ambin-/a^^' ransel; pengambin, wie op den rug draagt enz. ran^e/; per&m- binan, wal op den rug gedragen enz. wordt, is of moet worden; ^mhin- last; p^ng^am- biuan, ransel. II., verheven zitplaats met een verhemelte van gekloofde bamboes; verheven zitplaats, zoo als er van de vaste kust van . Indië komen. — [L.]; batav., verheven zitplaats. — "[B.]. — Moet 't jav. ambèn zijn [T.]. /««jc/0) emboen, dauw: sneeuw; q. djantan, mannetjesdauw j d. i.: dauw, die in droppels nedavalt; ^. kdjaugan, A<?me/*vcAe dauw, de naam eener soort van versnapering; T?. barah, strooisel, dat op iets blijft hangen, inz. een strooisel, dat op de volgende wijze bereid en gebruikt wordt. Van het zetmeel van pdëloet wordt een dikke pap gemaakt en die daarna op gladde vlakten, bv. een pisangblad of een bord, in dunne koeken uitgestreken en dan gedroogd. Zoodanige koek wordt dan gepulveriseerd en dat pulver bij het verven van sloffen op de nog natte stof gestrooid, waarop hel blijft hangen en, droog geworden, glimmende slippen vormt. Voorts: strooizand, hetzij van goud, geel glimmer of van welke andere slof ook; tereniboen, aan den dauw blootgesteld ge- worden. .•^j^) (en hoemban), werktuig om te wer- pen; oe. lali, slinger; meng^oemban , werpen; gooien; voort slingeren; weg slingeren [bv. een' steen]. I), maliimbaa, men., = m^mang- gil. - [T,l. 4j^ ) ambaa, klein vlot van licht hout aan weerskanten van een vaartuig, om er meer in te kunnen laden; cene soort van kameel; p^rahoe b^rambauk^n bosloh^ jT een vaartuig, van bamboezen a m b a u voorzien; i kajoe a., anibau-Aow/, d. i.: hout voor of van eene ambau. t^^ d6 AiUo) of amböi, inlerj. van verwondering or verrassing ohl hé!; ineii^aniböï, amböi roepen. ^ mJ 4X^)» aiiiboelön^n , zekere plant. — ^ iXjsyo) — anibah-l3-]iaii schijnl te belee- kenen: gelijketide op iels, doch noch onduidelijk voor hel gezicht wegens den veiren afstand, — [L.] ; batav. doot* verren afstand nauwlijks zichtbaar. — [B.]. •X- ^K/k^) I- (vgl. eniboh, T.) aniboh, batav., willefi; bewilligen, begeeren; toestaan; iusschen komen; peng^amboli, bemiddelaar, — [B. en L.]. II., bamboezen vlerken, buiten aan de vaar- tuigen vast gemaakt, om het omslaan te beletteti. — [R.]. III., batav., uitroep van verwondering. — [B.]. IV., w. sum., hoven; prijzen. — [N.]. y., amboli-lS-haii, te Ri. niet meer bekend, doch voorkomende in de S. M. en schijnende de bet. te hebben van een een' wensch uit- drukkend adv., ongeveer = mögji-Z, moê- dah-mocdahan en dergelijke. ^ijkj^) embob, willen; toestemmen; tfi ^mbob, * iuet willen; wil niet. iKjsyO) I. embeh, Iroetelnaan voor meisjes. II. van mcnschen : uiterlijk voorkomen, inz. van het onderst gedeelte van het gelaat; seem- beh, van hetzelfde uiterlijke voorkomen enz. ^ Ji/^) omboh, ronde plaat of bord onder aan den stok (ba lang) van de mal.* blaasbalgen of pompen. — [L.]. iJ^s/oV oemboeh ombei, w. sum., zoete praatjes: mooie woorden. — [N.] ; een slecht gehoord oemboek; p^ngoemboek, p^ngoembej, opligler, zwendelaar [T.]. Ji/^) imbolif toegift boven de maat, hel gewicht of het getal; men^imboli , door bijvoeging boven de maal, gewicht of getal vetmeerderen, bv. gemeten graan, gewogen suiker, getelde vruchten. . ^/c^ ) I. anibai, soort van groote schepmand, om garnalen en kleine visschen te vangen. Zij wordt aan de sampan bevestigd; meng^ambai, met zoo'n mand scheppen; ambaijan, wat met zoo*n mand geschept wordty is of moet worden; peng^ambai , wie met zoó*n mand schept. IL, ambai-2, naam eener zeer schadelijke woekerplant. , ^jk/0 ) I. oembai, wat los naar benedeti hangt, inz. als versiersel, zoo als bv. snoeren, reepen, strooken; meng^oembai , van touw en dergelijke: los naar beneden hangen; vieren, bv. een touw; b^rOêmbaik^n moe- 1 V \ »• ^ 97 •• .. f f tijara, t;oii snoeren paarlen vdorJsien gewor- den zijn; p^ng^embai , wie of wat viert; werktuig daartoe; pfng^oembajan, viering. ^j^yi^) I. Smat (= sangat), boven male; al te; ongemeen; bijzonder; grootelijks; zeer. — De exc. beleekenis heeft het voorn., wanneer het onraiddelijk op cenadj. volgt. — ; b^sar amat, al Ie groot; j^ug amat b^sar, dat ongemeen groot is; meiijpiipatiy met oplettendheid gadeslaan; met oplettendheid beschouwen; de reduplicatief vorm amat- Amatl) met zijne meer intensieve en voortduring uitdrukkende bet., is de meer gebr. ; pengamat, wie met oplettendheid gadeslaat enz.; peng^&matan, het met op- lettendheid gadeslaan; beschouwing met op* lettendheid. ^ c t IL verb. van vVai^-K / €t^ *III. batav., verbieden. — [B.]. ^^;^A-^) amit, verb. van x<\^. ^j;^/v^ ) f mat (en mat) — pers. cl>U — mat (in het schaakspel); het mat zijn; het mat; m^ng^emat, mat zetten. iJC^) ar., plur., ^), bijeenkomst; menigte; maagschap; familie van den man; volky voorn, van ééne wet, religie of instellingen; natie; volgelingen; aanhangers; sekte. y c ySji/0) ar., het opvolgen; hei den wil van een ander doen; hel gehoorzamen. lUL.-|rBDm, WOORDKITBOBK. OEIL I. dC5CAi^) (mal. amti'ab) plur. van pII^. )vi/«) !• plur. van jl^. c 1 A II. plur. van Jjl«. (mal. amtzilah) plur. van JIjU». y y os oSÓ</^ plur. van j^. / o <3)cXi^) ar., het hulp of bijstand vei*lcenen: hulp; bijstand. )) (verb. ot yO) (verb. . van j^t), mengfimar, bevelen aan iemand. ) ar., gezag uiloefenend;,bevelen gevend; X- z. gezag uitoefenende enz.; bevelhebber. — y ) (mal. amar), liet bevolen; in de gramm.: de imperatief. l ) j>o ) plur. van jlJ\ ) ^^ ) plur. v 'an r- y s 2$ yO) (mal. amirah)^ plur. «^)^t, bevel; opdracht. — plur., regels van te houden gedrag; instructie, in dien zin. / v^^) I- amas (en emas) = ma jam :=^ tali, zeker goudgewicht == Vie hong- kal = 12 saga. Vroeger was 1 amas = 1 djampal = V4 bongkal. * «II. of mas, goud; een gouden penniug; i fJU^ \ 98 ♦/JM-^I a. padoe^ goud, dat uit het gebergte komt en met koper of zilver vermengd is. — [L.]. «III. w. sum.^ a. manah^ opbrengst, door sommige hoofden aan hun vorst te leveren, eene soort van belasting. — [N.]. / M4^ ) beter haniis. / KM^ ) I. emas (en mas), goud; geld; een goudgewicht = Yie bongkal of ta- hil (in die beteekenis ook amas); een titel; een woord van liefkozing; ^. lantaV» goud, in slaven of andere vormen gegoten; ^. t^mpawan, geslagen goud; q. t(Bwa,^//« goud: ^. moêda, goud van een minder ge- halte; q. tjöëtji, zuiver (van onreinheden gezuiverd) goud; q. öêrai, stofgoud; naam eener korrelachtige versnapering van het wit van eieren met suiker; ^. djadi, bewerkt goud of afval van goud bij de bewerking, hier en daar opgedolven; ^. s^pöêloh nKëtoe, goud van 10 mal, = 24 europ, karaat, d. i. louter goud: Q. k^rdjang, goud in stukken van verschillende zwaarte, dat in den handel als geld dient en telkens gewogen en getoetst wordt; §. öêroeng, zwavelijzer; ^. pöeteh (nieuw gevormd woord), wil goud, d. i. plati- na;^. kawin,bij smtr. maskawin, Ai/we- lijksgifl van den tnan aan de vrouw; ïboe ^., gedegen goud; g&lian ^,, goudgroeve; parit ^,, goudwasscherij met waterleidingen; be- naug i;., gouddraad; anak g., het kind eener slavin, in slavernij geboren; kiraugan (karang, koraalbank) i;,, goudlaag: q. k4ra- ugan(karaug, het samenstellen), figuren met goud in de eene of andere stoffe gewerkt: Sj^r ?•> goudschuim; k^nna ^., door goud geraakt (omgekocht) wof*den; jang ampüi- nj§L ^., de schuldeischer; s^^mas ^nnam, « bij winst: éétie ^mas (twee söêkoe) geeft zes soêkoe, d. i.: twee geven drie (vijftig procent); bij verlies of betalingen van zes scëkoe ééne ^mas (twee sóêkoe), d. i. : van drie één (drie-en-dertig en een derde procent); meng^^masi , vergulden: met geld of geldswaarde omkoopen; keeniasan, de eigenschappen van het goud; luister; pracht: verhevenheid; praal; pronk; staatsie (eigen- schappen, die de Maleier zich ook aan an- dere voorwerpen niet zonder goud kan voorstellen); allerhande voorwerpen van goud: kostbaarheden: de gezamenlijke goudsmids- gereedschappen; kor si k., de staatsie-zetel ; peremasan, goederen van waarde; hel totaal beloop van een' inkoop, bv. in een winkel. II. en mas, titel op Java en in sommige mal, landen, waar jav. invloed gewerkt heeft. ^/ )^^^) pmos, verspillefi: doorbrengen; spoedig opmaken, — [R.]. Li5 L\w^ ) ar., het vasthouden: het vatten; — vasthoudendheid; karigheid; gie- righeid. i ^ f- z 99 /. ) y CS j^ w^^ ) ar., de knieschijven door de wrijving ^^ van grove kleeding gewond hebbend; de binnenzijde der dijen door derzelver wrij- ving gewond hebbend; effen; glad; platvoeiig. * 1 \AjL^ ) amsoeii, kleederkast, — [R.]. i^}, menif^aniaii);, dreigen; bedreigen; pe- iig:aiiiaiig^i wie dreigt enz,; dreiger; bedreiger; peramang^an , dreiging; bedrei- ging, C^J^ ) ampoe, wal ondersteund enz. wordt; bezitting; eigendom, — In deze sub- stan tivale beteekenis alleen nog gebr. in arapüênja met een pron. pers., zoo als a. dija, eigendom van hem; zijn eigendom; a. akoe^ eigendom van mij; mijn eigendom. Van lieverlede heeft ^^) (z. a.) de beteeke- nis van een pron. poss. aangenomen; — mQ- ngampoe sOêsoe, de beide borsten met beide « handen ondersteunen of omhoog houden; aiu- pcèwan, ondersteuning; ondersteuning met beide handen; beheering; besturing; waarne- ming; bezorging; wat ondersteund enz. wordt of behoort te worden; titel, die, voorafgegaan door t^ngkoe, aan de eerste vrouw van den bloede van den rcgeerenden vorst gegeven wordt — zooveel als koningin-, sultane; peng^ampoe, wie ondersteunt enz,; voogd; bewindhebber; regent; beheerder; be- stuurder; waaniemer; administrateur; bezor- ger; p. S(êsoe» kleeding stuk om de horsten omhoog te houden; borst rok; keurslijf; pfr- ainpii^wan, en pereiiipc^wau, vroinv, als dienende ondersteund enz. Ie worden; me- iig:ampoe, iels ondersteunen, opdat het niet naar de laagte ga, zoo als bv. de bodem de tafel, de tafel de pendule; op beide handen dragen; met beide handen ondersteunen; onder zijn bewind of voogdij hebben; bvheeren; besturen; waarnemen; bezorgen; meng^ani- poeken, onder bewind of voogdij geven; ojydragen, ^C._Sx) ampi en tampi, wannen. — [L.]. •K-C._iL^ ) empoe, jav., ijzersmid, — [C.]. ^ ^Dui/O ) empangfaa, (vgl. tjinjraiiaii, T.) soek., naam eener soort van sprinkhaan, met een zeer walgelijke wand- luizeu-lucht^ de walang saugit van balav. -X- . jVü/O ) anip^lo^ ^n ambiïloe, balav., gomlak. — [B.]. — z. ^mbalau. ^ 't l*\jLc) z. f^)' *\/Jd/C) anipat, zich bedwingen, — [L.]. 2*yJi<) (en hampoet), meiig:ampoet , 6e- slapen; berampoet, bezig zijn met den coitus; bOêdak diampoet nasi, ge- meene uitdrukking, om aan te duiden, dat een kind veel en gulzig rijst eet: ampool an, 7* 1 100 »t - ) wie beslapen wordt; wie gewoonlijk door iemand beslapen wordt; wie beslapen is of zal worden; peng^ampoet, wie beslaapt ^ beslapeti heeft of zal; wiens gewoonte het is te beslapen; peng^an^iöËtaii, beslaping. ^^^yji^} fmpat, vier; het getal vier; me- ngrempat, de vierde zijn^ bv. van kinderen; ber^mpat, vier in getal zijn; met zijn vieren; p^rempat, vierde deel; .keenipat, vierde; de vier, waarvan ge- sproken is: ten vierde: empat-2, de vier, waarvan gesproken is. voltallig; vier aan vier; keempat-)^, de vier, waarvan gesproken is, allen; alle vier; b^rempatan, bij hoopen van vier; enipat-pcÈlob-harl, veertig-dagen, inz. veertig-dagen na het overlijden van iemand; m^ng^empat-pAlob-hari , ten be- hoeve van iemand gebeden laten doen, gevolgd door eeiC inaaltijd, op den veertig sten dag na zijn overlijden, * VI>nÜX ) pi"pet, balav. (uil 't bal, T.), verstopt; dicht (B.): ^. atinja, zijn gevoel lucht geven (H.). ^\,*iyjD^) empoct, slaan: tegen iets klop- pen. — [C.]. \^^yji/0) (of oepat), nieng^oempat, kwaad van iemand spreken, ofschoon het de waarheid is; achterklappen; met een schoon voorkomen iemand uiihooren vn dan aan- - « • • » • brengen; onder een schoenen schijn iemand nagaan; achter den rug belasteren; kwaad spreken of achterklappen van iemand; ie- mand in zijnen goeden nacm benadeelen; misprijzen; oempatan, volbrachte kwaad- spreking of achterklap; pengoempat of p?- ngöëpal, wie kwaad van iemand spreekt enz.; wiens gewoonte het is dit te doen; kwaadspreker; arhterklapper; peroeihpatan, kwaadspreking ; achlerklapping ; peng^oem- patan of p^ngiBpatan, kwaadspreking; achterklapping; benadeeling van iemand in zijn* goeden naam. ^ {^^^yj^l^) ocmpct, jav. verbergen: geheim houden. — [C.]. ^*y^ji<) (eu heiiipet), nieiig^enipet, zich dicht naar iets toe verplaatsen; op- sluitefi, zoo als bv. eene rij militairen; f daardoor drukken , dringen qf persen; op* nikken (niil.) tegen iets: aandringen op iets; rakelings tegen iets aansluiten: oprukken (niil.) tegen iets; aandringen op iets; mQ- ngempet k^löêwar, zich naar den buiten- Itant verplaatsen, zegl men bv. van de grens van een stuk grond (subj.), die naar buiten toe uitgebreid wordt, of den eigenaar van den grond (subj.), die de grens daarvan uitbreidt. f- / MsicXcï/O) ampedas, de lever. — [C.]. Jixfl^) 101 ^jtèJU) ^ jcXiLo) enipedal (hempedal en pedal), div. , maag van vogels. — z. iD^mp^dal. * êiiX&/C} empedd^ (en h^mpfdc^), div., gal; galblaas. — z. ra^mp^dóê. Jix))* mengrempar, van iets dat op het water eene zekere richting volgt: dwars af- drijven, hetzij door stroom of door wind; pens^empar, waf de hoedanigheid heeft, dwars af te drijven, bv. een vaartuig dat slecht gebouwd is — ; wat doet dwars afdrijven, bv. wind, stroom. ^ Ji/0 ) emper, batav. (uit 't jav., T.), af- dak. — [B.]. / uaJl/0) ampas (en hampas), overblijfsel van iets, nadat dit tot een zeker einde gediend heeft, of van sijne beste deeleti beroofd is; afval; tntkauwsel; bezinksel; drab: dik; moer; a. t^bce, uitgeperst of afgekauwd suikerriet: vol overblijfsels zijn, zoo als bv. koedrek. — z. ^nap. / u^JL/O) I. (en h^mpas) , mf ngrempas, mr/ : geweld tegen den grond smijten: \ nedersmijten ; nedersmakken ;Qmpasantan, den stamper bij herhaling (in den vijzcli i nedersmijten, d. i. aan reeds schoon g(v. maakte rijst deti hoogsten graad van witheid geven; empasan. neder smijting ; neder smak- king; voorts wat nedergesmeten enz. wordi of is; Q. g^Iombang, nedersmijting der golven, d. i. zware branding; breker; ^. da oen, afstammeling in den ievenden graad. *II. zich wringen; worstelen: ook: ^. poelas. — [C.]. ^/ Mji/C} eiupoes, ampoes en apoes, batav., uitwisschen; uitvegen; te niet doeti, afschaffen , nietig verklaren. — [C.]. ^ ( Vt^iJL-ft V batav., ^rnpös pisang, o/irt;/>e pisang rijp maken, of ze rijp doen schijnen, door er met een soempitan rook tegen aan te blazen, djadi matQi^ k^paksa. — [H.]; vruchten rijpen in een gat; hol en blaasbalg. — [B.]. / mjL^} ^mpis, in ^. moensang (de minder gebr. mal. naam voor landoek-pai). -^ / amJI/0 ) impas, batav. (uit 't sund.? T.), het ontbreketule aanvullen; bijpas- sen; afbetalen; vereffeneti; bijgepast: afbe- taald; vereffend. — [B.]. ■X-/ jj^Jix) Inipoes, tuin; hof — [L.]. ^ ( u^JLX) V l^«*^2iv., èmpós boewah, vruch- ten plukken door ze van den steel aftedraaien. — [H.]. — z. k^poes. mjLc) I. anipaug, vuig. wijzig, van ganipuiif. A A 102 .^) *I1., wat op het water drijft. — [C.]. ^ fUi^i arapoeng, ticltl; drijvend (vgl. apocDg, T.). — [G.]. ^ mji/c) ampiii;, damping:, batav., nabij. — er [B.J, mji/Ch mengrenipaiijf, wegen, rivieren en dergelijke versperren; barricadeeren — ; hetgeen zich aan weerszijden van de vei'sper^ ring bevindt, b. v. visch, een vijand en dergelijke afsluiten; tegefihouden; eiupang^n, wat versperd enz. is; perenipans;, een sta- ketsel, cene linie vaartnigen en dergelijke; versperring; batricade; verhak; peu^empan;, wat verspert enz.; versperring; barricade; verhak; perenipang;an, versperring; bani- cadeering; afsluiting; tegenkanting. mJX/^) I- empiiig:, graan, voorn, jonge rijst, die, nog ongebolslerd zijnde, geroost en daarna, wanneer de bolster is begonnen los te springen, gestampt is; mengfempin^, tot ^mping maUcn; ë. b^rantab, ^. waarin nog ongepelde rijst is en die daarom niet gegeten wordt (tijada diniakan), wordt gezegd van iemand, die door ijzer niet gewond wordt (tijad? dimakan b^sï^; enipln^an, u^a/ tot q. moet gemaakt worden; padi ?, padi voor Qmping bestemd; per- eiupingf, vrucht y die de hoed. van e nip ing heeft, d. i. nog niet geheel rijp is; padi p., padi, geschikt of bestemd voor Qm ping. rr «II. gerooste rijst, m^nindjo o/" djeug- kol. — [B.]. — Gerooste ni^nindjo (ri. m^nindjau) of dj^ngkol (ri. dj^ring) sorteert te Ri. onder de k^rêpek. ••• •*• \ ^ ^LtL/C } I. oempang: (= dimpang) , overstap- pen (eene rivier). --^ [L.]. «II. en irnpans;, be^cAo^/en de kanten van eene rivier met bamboezen; bedammen; afschutten. — [L.]. — z. enipans^. mJiyCh ompang:-^ , wat van eene reis mede- gebracht wordt, om tot geschenk te dienen. ¥• ^ijjó} I. onipoiig:, mierenncst. — [L.]. «II. batav. (uit 'i ydy., T.), tandeloos. — [B.]. ^ iiL^ ) empany, batav., vijver. — [B]; èmpau;. — [T.]. ^ i-iL/C ), ikan se-èmpoug, batav., een bos; een bundel. — [H.]. i, oriwi} I., ineiig;euipap , met een zwaar voorwerp van boven naar beneden treffen, hetzij men het zware voorwerp in de hand boude, of late vallen; van een zwaar voorwerp, bv. een inzakkende balk , waaronder iemand^ heengaat treffen. II. op, tegen of in elkander gesloten, zoo als bv. zoutvleesch in een vat, boeken op een rak, een nat kleedingsluk op een' hoop; tegen of in elkander gesloten zijn; Jju) 103 *cLa«) m^ng^mpapk^n taugan k^pada dada, de hand op de borst leggen. ■X- C Q nwi ) ampuk, batav. {suni.), plmlje van zilver voor de schaamdeelen ran kleine meisjes. — [B.]; bij de bal. Mohammedanen ampok'-2 (T.). L^ öo^\ ftnpok, van gekookte aardvruch- len of graan melig; kruimig — ; van gekookt vleesch malsch; zacht — ; van touw, garen en dergelijke licht brekend — ; van hout en dergelijke vergaan; vermolind; brokkelig ;. het melige enz,, als hoed.; het melig enz, zijn; melig heid; kruimig hcid: malschheid; zachtheid; vermolmdheid; brok- keligheid; men^enipok, genoemde hoed. aan- nemefi; melig enz, worden. ^L^jinyO) oempak, tatakan tïjang, jav. en batav., neut; voetstuk. — [B.]. ■H- t^_QQ^ ) oerapik, verleiden: verlokken.— [L.]. ■^C^JitL^) I. iinpok, verminkt; kreupel. — [C.]. *IL, eendrachtig. — [R.]. * LLXÜX ) , ampikin, batav. = k^bat, uit- kloppen een kleed, gewasschen goed, om de kronkels (l^tj^k) er uit te doen verdwijnen, — [H.]. C^^sAXif mengempik, onstuimig en drin» gend verlangen, zoo als h\. een zuigeling, die de borst wil hebben, — een gastheer, die verlangt dat de gasten zullen eten. ^ ^<lS>si/C ) ompik , de vischhakcn aan eene soort van fuik (wear or fishtrap). — [C.]. -^Liisii-^) impak, batav. (= Ijoebit), in • het vel knijpen, maar met meer krachtsinspanning en gepaard met draaien. — [H.]; bal. imp^k. — [T.]. L^ y>JL<ï} anipeg:, batav. (=b^ngèk), moei- lijk ademhalen, — [H.]; uit 't jav. (T.). KiLo V m^iig^empoel , zich op de plaats, of nagenoeg zoo, bewegen, zoo als bv. eeu vaartuig dat tegen stroom en golven worstelt; peng^empoel, wat de hoedanigheid heeft, zich op de plaats enz. te bewegen, bv. een vaartuig, dat slecht gebouwd is — ; wat doet zich op de plaats enz. bewegen, bv. wind, stroom. ^ ViLo ) empol, hdiiay . , palmmerg . — [B.]. — bal. palmkool of palmict [T.]. ^.. KiL^ ). oempoel kaki, groole teen. — [R. (Oemd.)] ; een verkeerd gehoord jav. ^mpol? [T,]. ViLo ) , mengoempil, voortbewegen doormid- del van een* lossen hefboom, bv. eene spaak — ; roeien met eene pagaai, waarbij deze op hel vaartuig rust, de roeier dvn •!ÜU) 104 •JULt hefhoom van lieh afstoot ea hel Wad üia uil ' * JLft/0) Mipeto», rfr nnijiyya — maw ji/eio iiuiica [C]: fMfiflaM, di?., naam bel water ligt. maar in hel water scherp draail en zoo weder naar voi^en bi*engt 3\jflL^) ftDipflfti l>atav.. een bolvormig hard stukje vleesch in de inge* wanden der vogels, — is eetbaar. — [H.J; maag. — [U.]. .» _.ij # / >ifi,\jL"ff} ampf las, naam van een' vtjge- boom — licu$ uhnifolia — ( jav. r^m|)clas, T.); a.l^mboel, naam van een* vijgebooin welks bladeren gebruikt woi*den om er hout mede te polijsten — ficus poliUiria [C.]; fnipflas, div., naam van eenige worlelplanlen (aka r), \\elker scherpe bladeren gebruikl worden, om hout» been, hoorn en dergelijke Ie polijsten; de blade- ren, nis poiystmiddel; elk middel, om hout en dergelijke te polijsten; hout en der- gelijke polijsten. — z. m^mpglas. # >\jWu^iM>T fmpflasari, div. (smtr. vau ^mp^Ias en sari?), naam eener klimplant mei welrickenden bast, dir in de geneeskunde en voor reukwerk ge- bruikl wordl. — z. m^mp^las. # l, iLJLiLo\ empelok, bafav., de pil vau de mangga (jav. p^lok). — [T.]. •H- C öXii^ h oemplek-oemplekin,batav., opstapelen ; ophoopen : l o e m - pl^k, een hoop; een stapel, — vgl. b(?- goempl^k. — [H.]. V vau eea* vruchlboooi — mangifera — (jav. p^l^m, T.). — X. m^mp^lam (en ma- rap^laui, T.). / • iJi/0 1 aMpoen» vergiffenis: vergeving; genade; gratie: mfvgfainpoeii, vergiffenis: enz. schenken aan iemand: vergeven aan iemand: begenadigen (heler m^ngampoeni, T.). /•üï/O) oeinpan,aa^; lokaas: lokspijs: voeder, voorn, voor beeslen, die men onder- houdl; iD^nj^empan, lokken met aas enz.: k^nna oe., door lokspijs verleid zijn: l^Ior oe., ei dal men in hel nest laat. H- x.wÜ/0 J ompon, knoopsgewijs. — [L.]; ompin. — [R.l. ^ ailX ) ampoe, a. langan = iboe taugan; a. kaki = iboe kaki (men., bal. om poe: grootvader of -moeder). — [T.]. ^Ji/C} anipo, z. ampoh I. (T.). •H- Ji/c) empö = fmbok. — [B.]. \ tJiyC) empe&roe, naam van een' vogel. -i^i*'^^ aJL/0 ) ampC&lat, naam van ecu ge- was — triumfetta. — . — [R.]. — z. pcêloel-2. •H- J aü-^ ) enipftloer, div., pil of merg van allerhande gewassen, als hel niet korrelig of mcelachlig is; stronk van zekere vruchten, zoo als de Ij^mp^dak, de naug- ^yUt \w Oii&^) ka, de zuurzak enz.; ^. koempai, de pit van de koeinpai-6ie«, waarvan men lamp- pitjes maakt. — z. mfinpc^Ioer. /^^Öx) ampftnja (bij smir. pftqjfli) — z. ampoe; dlj9 jang a. kĕĕd^, zijn paard (met nadruk op zijn); akoe jang a. milik, mijn eigendom (met nadruk opmijfi); jang a. hcêmah^ degene van wieti hei huis is: de eigenaar des huizes. ^ JCiLo) I. ampoh, batav., swavelkieur; ge- brande aarde die men eet (Dit is 't jav. ampo, T.). — [B.]. — kcöning a., zwa- velkleur, — [L.]. «IL, donker van kleur; a. köêning, don- kergeel. — [R.]. ♦ III., onder water duiken (S. S.) ; met water bedelft slaan; overvloeien; anipohan (kw. ampoehan,T.), watervloed; zondvloed; over- strooming; mf npunpoh , overstroomen. — [L. bew.]. ' •x-<\iLo) ampeh enainpi = ampai-2. [L.]. , ^i/O) I. (in poëzie) wijjig. van sampai; iD^ng^mpal, ergens over heen hangen, zoo als bv. een kleed over een touw, een' zakdoek over den schouder; op die wijze luchten; amp^Jan, gereedschap, waarop iets gehangen enz. wordt; kapstok. II., lang en dun; tenger; slank; tengerheid; slankheid; mfiigranipai, lang en dun enz. worden. — junpai-IS, naam eener soort van zeekwal, met een' zeer kleinen kop en zeer lang en dradigen staart, die, bij aanraking, eene brandende pijn verwekt, waarop zelfs de dood kan volgen; — «2o de naam van zekere plant. — [L. bew.] ; • naam van een kruipend gewas. — [R.]. i^^jiJUiL^) (of pênak), m^ngrenipênak , kinderen met veel zorg opvoeden (groot brengen) — ; iemand goede woorden geven; belezen; püêdjoel^ ^., allerhande goede woorden; allerhande vleilaal; pf ng^mpênak , wie met veel zorg opvoedt enz.; anak ^. of pênak, z. onder anaV op bl. 128 rechts. L^ Q>01. ni^iig;amok, in razernij rondloopen en zonder onderscheid moorden (van beesten ook zonder te moorden) ; een' ret^^oe- den aanval doen: amok maken , loopen of spu- wen; een verwoedenden aanval doen op iemand, woedend aanvallen; in woede vermoorden. C^Ji/0) emak, z. U. ^ o /.|OX) ^^'f ^^l verleenen van macht: het machtig maliën; — mogelijkheid. y . os AjS\^ ) (mal. amkinah ) plur. van JJ^. •H- ]l/0) amal, w. snni.,(/enA:6n; amal ei tong di dal^m, tel bij u zelven. — [N.]; z. cUc en lees ètong [T.]. ■K- y^) amil, batav. (sund.), rfof7?^pn>^/cf\ — [B.]; z. lUU [T.]. 106 *y^ y. €f ^\/0) imla, ar., het dicteeren van een ge- schrift; — met pliir. JU), het dicteeren van een geschrift, zonder behulp van een ander geschrift; recht schrijving. y os LLSjK<) plur. van CA*. y os ( K>^%A^ ) ar., zoel; zacht; gemakkelijk door de keel glijdend, I) I. amaii, vcrb. van ^^^Aa-^jjoc. or II. (verb. van -«ï anian), vertrouwen; gerustheid; rust; veiligheid; vol vertrouwen; gerust; rustig; zonder vrees; veilig; a. sari (liel. der smst. onbek.), soort van versnapering (verb. v. l^maug sari? T.); nieiig:i^ma]ii , geruststellen; bevredigen (tot vrede brengen). *I1I., amaii-^, soort van lijfiwaad. — [L.]. c s • .w/O ) (z aman II.) en ^) , ar., het op iemand vertrouwen; hel zich overgeven aan iemands macht of bescherming; het gerust zijn; het zonder vrees zijn; — ver- trouwen; gerustheid; rust; veiligheid. In 't mal. ook nog: vol vertrouwen; gei^ust; rustig; zonder vrees; veilig; het vol vertrouwen enz. zijn; vertrouwen enz. yA \JL/C) plur. van ^\. y c5. mVa/0) plur. van ^. ^ 4^1 aMoe, w. sum., willen. = ^1^. — [N.]; moet zijn amoeh (T.). ¥■ 4^ ) anio, batav., onsterk; verstikt. — [B.]; jav. amok. (T.). y os Ii;) aX) plu»'- o /» van d y os J)^ ) plur- van JU. y os j$ ) yO ) plur. van U. 4 ^/qS a^M bevelend; gebiedend, enz. ^^i^} amah, kleine maadjes ofwormpjes, die soms in 't aangezicht komen. — [L.]: z. ama I. en II.. -H-iX*^ ) amok, z. y^) amo. ^^i^} zie bij -^h amoeh-S, w. sum., met elkander overleggen, beraadsla- gen. — [N.]. yil L1UW2/C) plur. van ^f. y o .«uL^) ar., het verzwakken; het krachteloos maken; het vernederen. ) (mal. UI l amï) -^ï (mal. ocmmï) en («> wJ 2. \ ar., leek, inz. wie niet kan schrijven; ignoianl; ledig looper. y os .» s y^) ar., plur. )j^), bevelhebber; vorst; ^^** y OIO.» » t aanvoerder; ^JJ;^}^^Ji^» ^o^^^ ^^^' ./^» 107 .o^ geloovigen; *U!) ju)T, bevelhebber van hei water. d. i. bevelhebber der zeemacht; j^] Ji**si), bevelhebber der landmacht; veldmaar- schalk. c^^^ aiuêrikan — verb. eur. — Ame- rika; Amerikaan; amerikaansch. «*i > /M^ ) *• tt»*^ ' en ^^ ' ar., a»i«>n; ^* ^\ JL«), ame/t en nogmaals amen; me- iig;aiiiini, met amen bevestigen; amen zeggen op iets. II. ar., plur. lUÏ, roA/; bestendig; ver- trouwd; zeker; aan wien iets toevertrouwd is; minister; nom. pr. v.; ^jf^^), de vaste enz. bij uitnemendheid, d. i. God, / s <\JL/y/0 ) (mal. aminah) fcm. van het voor- ■• gaande; ook: nom. pr. f. ««) (Hindust., T.) aiia, siugap., Vi6 O eenev sikica roepiji ..A aiioe, ter aanduiding vantW^ onbepaalds of van iets, dal men niet kan oï wit noemen: zeker iets; zeker iemand; N. N. (Dinges; Dingerich; Dingskirchen; thingum; thingu- > mee); aanduidende eeue onbepaalde hoeda- nigheid, of eene hoedanigheid, die men niet kan of wil noemen; voor eene onbepaalde wijze van handelen, of voor eene wijze van handelen, die men niet kan of wil noemen ; wat wilde ik ook zeggen? wat ik zeggen wilde; tfi^wan a., de Heer N, N.; sï a., die iemand; meng^auoe, op een onbepaalde ivijze, of op eene wijze, die men niet kan of wil noemen, handelen; op eene onbepaalde ivijzc enz, behandelen; ke&noewan, allerhande substantiva abslracla en concreta op — ing, — beid, — ij, — dom, — schap of van eenigen anderen vorm; peranoe, wie of ivat op eene onbepaalde wijze handelt of behandelt; peranöËwan, allerbande abstracta, drukkende een' staat of eene verhouding uit, zoo als bv. heerschappij; slavernij; vijand- schap; allerhande nomina instrument!, no- mina loei en collectiva; allerbande nomina actionis van substantiva afgeleide intransi- tieve of transitieve verba; allerhande no- mina actionis, patientis, instrumenti en loei. ..j) I., menjrani, bij het weven, den ketting scheren; pen^inïjaii , schering; aiii-3, ket- ting scheerder, »11., ani-2, mesje, waarmede de padi gesneden wordt, — [L. bew.]; soort van mes, waarmede de rijpe rijst afgesneden wordt; padimes. — [C.j; is jav. [T.]. - ) I. au, affix,, z. de gramm. II., batav., suffix voor den vergrooten- den trap, bv. bagoes, mooi, bagcêsan, mooier, — [B.]; uit 't bal. [T.]. «;] 108 i\ Ui .) ar., vaorzeket*; voorwaar; ^^^i J) voor- tvaar, hel is beter. vj ) ar., pron. pers. 1. sing. inasc. en feni., ik. UI ^ > * «^ ^ yJ o) en Uil ar., voorwaar wij; ^^^\iCJ^^) voorwaar, wij zijn u gehoorzaam; ^ \j) (j^^ii^K ^i '^i^ t'Oortt'oar tin; zijn van {behooren aan) God en voorwaar wij zullen tot hem wederkeeren. y o) ar., plur. ^T (mal. anijah) en ^)^)^ ra^ (alg.); bergplaats. cX>^\j ) an&anda (anakinda, anakanda en anakda), kind, in de eerbiedige or beleefde spreekwijze; a. bagind^, kind van Zijne Gelukzaligheid. Aa^Ij) plur. van Ji»i]. yl /ijavi) plur. van jjLJ]. LnJvi ) plur. van iJuJJ. ^/ MM o) ananas en nanas = nennas, [L. bcw.; (].]; soorten bij C: a. hidjau, de groene ananas — ananassa viri- dis — ; a. koendai — ananassa polycepha- la — ; a. söêra t, de bonte ananas — ananassa scripta — ; a. t^mbaga, de koperkleurige ananas — ananassa rubens — ; a. loem- paug, — andïMssa pyramidalis. \ ^ ^^^ ) ennab (f nab en uab , of f nnap « ^nap en nap), soek., van een troebel vocht stilstaan, waardoor het bezinkt (vgl. ^ndap en jav. ^n^b, T.). / c^ ScXa>) (n^al- airbidzab) plur. van ^jjj. ryo) anta (skr. anta) op zich zelven niet gebr.; a. koescëma en antakoesö3m<). nette kleeding van verschillende levendige kleuren (in bik. en poëzie. — nm. van een buis, waarmee men vliegen kan, T.); soorl van versnapering; a. p^rman^ (in \^\k. en poëzie), naam van een' fabelachligen berg: b^ranta, einde, natuur, schoonheid enz. hebben; gcênoeng bgranta kïl^, naam van een' berg (misschien ontslaan uit Indrakiki. T.); b. s^rï, eenc zachte schoonheid of natuur hebbende zijn, zoo als bv. de maan, som- mige bloemen, sommige menschen; i). ind^r^, eene goddelijke, d. i. schitterendr. schoonheid of natuur hebbende zijn, zoo als bv. de zon, sommige bloemen, sommige menschen; b. 15 ka, eene menschelijke, d. i. ondergeschikte, schoonheid of natuur heb- bende zijn, in tegenstelling van b. ind^ra. ZOO als bv. de morgenster in vergelijk in^ir met de zon. y os ar., pron. pers. 2. smg. masc, gij. •^ OO ) (vgl- antah II, T.) anta, batav. (uit 't sund., T.), brak; zoutachtig. — [C.]. \ V 6« i) 109 CS _^^ ) ar., pron. pers. 2. sing. fein. gij. **y^\ (Hindust., T.) oiita, kameel. ^^yO) intl, geraspte kokosnoot in suiker ge- kookt, dienende als vulsel in;2[ebak,ol als toespijs bij gekookte pöêloct (vgl. oenté). j Ui\ aiitara — skr. antara tusschen- ruimte; tusschentijd ; wal zich tusschen twee voorwerpen bevindt; tusscheti; otider (parmi); pad^ a.^ onder (parnii), bv. pada a. nianoesïJ9y onderde menschen; op^ bv. pad^ a. djalan, op weg; a. d(£W9 tgng- ugah tiga, tusschen twee en twee en een half, d. i. van een' zieke: tusschen leven en dood; m^ngrantara, tusschen beide komen; als bemiddelaar optreden: peraiitam, wie tusschen beide gesteld geworden is; bemid- delaar; scheidsman; goeman; peng^ntara, wie tusschen beide komt enz.; vrijwillige bemiddelaar of scheidsman; p^rantaraan, bemiddeling; perautilraan en, gewijz. en meer gebr., ^Uud» pelaütarau, tusschen- plaats boven den grond; breede gang boven den grond tusschen twee plaatsen; houten brug over eene slodt of beek; stelling; steiger. — De mal. van lalcren tijd, voor wien de ware oorsprong van p^laiiiaran was ver- loren gegaan, heeft gemeend dit te moeten afleiden van een eigenlijk niet bestaand grondwoord p^^lantar, dat echter van lie- verlede in zwang is gekomen , met dezelfde beleekenis, als zijne vermeende afleiding ('t kan echter evengoed van Ju2b hantar met weglating v. de A. afgeleid worden, vgl. m JjüSj uit Juüy ; overigens zal de beteekenis van tusscbenplaats wel toe te schrijven zijn aan de vermeende afleiding van antara; vgl. 't Ngadjoe-Daj. parantaran, T.); semen- tara, eiipb. voor s^antar^ (onmidd. uit 't kw. samantara, T.), in den tusschentijd; terwijl; zoo lang als. ^^y\!Jo} autab (en antap), vast ineengedrongen; compact; zwaar ^ in vergelijking met den omvang, of de gewone zwaarte van iets, sjwcifiek zwaar (vgl. ant^b, T.); a. rokó ïtoe, die sigaren zijn zwaar, d. i. zwaarder, dan gewoonlijk de sigaren zijn. * {,^^^ysjo} anteb, z. ant^p. ^{^^^yJo} antat (en hantat), bieden; aan- bieden; aanbrengen; pfog^tat, aan- brenger; borg, waarvoor in de dagelijksche taal pengrantar; p^njpintatan , aanbieding: aanbod: — [L.], -^e^^yOoV antoetan, honigdauw; brand in U koren. — [L. bew.]. ^^yOo) I. oentóe t, waterzuchtige zweUing van het onderbeen — oedema crusis —. «II. ba tav. — oen toet in, oppeuzelen; ver- teeren, bv. geld; langzamerhand alles er door brengen. — [H.]; zeer weinig van iets I 110 y^6 eten; iets tusschen de landen houden tmi het te proeven; dus van 'l jav. oeiiloe, tand, even als gigit van gigi?-— [T.]. ^ VI>^ ' ^' *"**^ (^" bintlt), iels achler de hand verl)ergen, lenvijl een ander iels weglegl; versteken; verstoppen, — [L.]. ♦ II. balav., naasl intip — [B.]. ¥t {^^^ysjOh l>alav., niQUgènlól^ eene vrouw tot den bijslaap trachten over te halen, — [T.].. Jioj I- z- hanlar. « II., antar-niitürflii, eene zekere gererli- ligheid of belasting. — [L.] ; vgl. onder ^nlar. III., antar-lS, rijststamper, laadstok — [L. I»cw.]; balav., heiblok; aanzetter, — [C: B.]. ^ Jo), meiigantcr, balav. (uit 't jav. al(;r. k^rtas beroentoesan — kaja ui^nèr di pégang — ruw. — [H.]. i^ ^LujLjL^ 1 ar., het zijn^ naam hebben van iets; hel genoemd zijn; het zijn oorsprong van iels afleiden. / /. / c j ^ yO T.), geschenken zenden, — [B.]. -X- yo ) I- cntar, gezotiden; verzonden; overge- zonden; overgebracht; zenden; overzen- den; entarken, zenden enz.; entar-ii-ran , geschenk; hel geschonkene; geschenk van den bruidegom aan zijn* schoonvader., — [C.]. » II. versj)reid liggen. — [C.]; een slecht gehoord hanlar in t^rhanlar? (T.). •* -H- y Jo) entergar, div., — port. enlre- gar — in handen geven; vertrouwen, ■¥r , uwo) balav., oentoesan — badannja beroentoesan, vol uitslag, bv. van iemand, die aan de tampQk lijdt; / / y o ar., hel behagen in iets scheppen: het in vleeschelijken lust ontstoken zijn. r Vló^>\ intldlam, ar., hel in goede orde zijn; het goed georganiseerd zijn — ; orde: goede orde; goede organisatie, jiijo ) I- antansf, soort van mand van boom- schors; nieng'aiitan;, in zoo^n mand dragen. ♦ II. stamper, — [C.]; antenif, rijststam- per,--^ [L. bew.]; z. antan. ! -x- iJLi) ftn^fw?» balav. [uil 't bal. of jav., T.], zoet, als spelende kinderen. — [B.]. iX^), iiieng;aiitiiig:, naar beneden hangen; ba toe a'ntiug, steen, die aan den klauw van een malcisch anker liangt, om dit naar beneden te trekken; iels zwaars, bv. een kogel, die iels slaps, bv. eene gordijn, naar beneden trekt; oeutang^-antiiig:, naar alle richtingen slingeren afrollen; aiitiiig:-^, nederhangend oorver sielsel; oorhanger; a. laugê, oorhangers f die den vorm van taugë (gekiemde katjang) /ie6&en; koentang^-kan- ting: — smlr. van keoentang^-keautiiig: = teroentaiig;-antii];, gedwongen geworden zijn, naar alle richtingen te slingeren of te rollen. ^ j» 111 e" ) mjiJ} eiitaoj^, vuig. voor t^ntang. iX-J) oeutoeiig, /o/: noodlot: kans; fortuin; geluk; haat; voordeel; winst (in uit'l jav. 