VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Want dan kan men elk misdryf voor °t Geweeten vergoe- lyken; alle middelen van wederhouding, die, tot hier toe werkten , zyn weggenomen. Hy , die in den beginne van zyn zondigen leevensloop zich ftreelde met het denkbeeld , dat hy niemand kwaad deed, vindt zich nu door noodzaaklykheid gedrongen, om die behoeften, waarin zyne kostbaare lee- venswyze hem gedompeld heeft , aan te vullen, en hy flaat, zonder knaaging te gevoelen, over tot bedrog en onderdrukking. - De liefhebber des vermaaks wordt nu hard en wreed, fchendt de goede trouw, verraadt zyn Vriend, wordt een man des bedrogs, of een man des bloeds ; zich zelven voldoende of tragtende te voldoen > l. oor +t OVER DEN VOORTGANG. DER ONDEUGD, LC? door de bedenking, dat de omftandigheden hem verfchoo- Ben; en dat hy, door het voldoen van de driften, welke de Natuur hem gegeeven heeft, niets anders doet dan de Nae tuur volgen, Elendig, deerlyk bedroogen, Mensch! welk eene kunst- greep neemt gy eindelyk te baat? Wend gy voor , de Natuur te volgen, terwyl gy de Wetten van den cop der Natuure veragt? Terwyl gy de (tem. die, binnen in u, tegen uwe misdryven fchreeuwt , den mond ftopt ? Terwyl gy bet bes- te gedeelte uwer Natuure fchendt, door de vooríchriften van Regtvaardigheid en. Het eerfte „en alles in °t oog loopende middel , om. zo veel miskwaam , als uit de verkeering met Slegten volgt, te voors komen, is, zich te onttrekken aan den ommegang met lic- den van losfe beginzelen , en een ongeregeld gedrag. Ik heb getoond , tot welk een uitkomst zulke gevaarlyke verbintes nisfen den Mensch ín ’t einde brengen. Niets is, derhal- ven, van meer aanbelangs voor de Jeugd, dan behoedzaam- heid te gebruiken in de keuze hunner Medgezellen. Deeze keuze wordt veelal gedaan zonder veel bedenkens, of be- paald door een toevalligen zamenloop ‚en nogthans hangt het heele lot huns volgenden leevens daarvan af, De omftan- igheden , die fterkst werken om de vriendfchap onder jon- ge Lieden te vormen , zyn leevendigheid, gulheid en innee« mendheid ; hoedanigheden , ik beken het, beminnelyk in zich zelven, en, wel geplaatst di en pryswaardig. Maar ik, 3 ) Q VERHANDELING bid u te bedenken, dat deeze niet alle de hoedanigheden vereischt om een Boezemvriend te vormen. Men moet na iets meerder zien ; een gezond verftand , en beftendigen aart , een vaste verknogtheid aan beginzels, aan deugd en eer. Gelyk vaste lichaamen alleen gefchikt zyn om wel gepolyst te worden, zo is het op den vasten grond van deeze manly- ke begaafdheden alleen, dat de andere beminnelyke koeda- nigheden haar eigen luister kunnen ontvangen.’ Ontbloot van deeze weezenlyke vereischten, fchitteren zy alleen door een dunnen bovenop liggenden glans. Zy mogen , voor eene wyl, in den kring der beuzelagtigen en weinig denkenden glooren , die fchinftering misleidt het oordeel des Gemeens niet. Zeldzaam oordeelt de Wereld ‚ in ’t algemeen, na eene korte proeve, verkeerd over de characters der Men- fchen. Gy moogt u verzekerd houden, dat dezelve over uw character zal vonnisfen naar het Gezelfchap waarmede verkeert; en hoe aangenaam zy u moge toefchynen , zul- en zy, wanneer men niets by hun aantreft dan oppervlak- kige en uitwendige’ bekwaamheden, wel ras geteld worden onder de nietsbeduidenden, en misfchien onder de veragtiy- ken; en gy, gy wordt, in de denkbeelden des Gemeens, by hun gerangfchikt. Staa my toe, u te waarfchuwen, dat de vrolykften en meestbehaagenden , dikwyls , de verleidelykfte en gevaarlykfte Medgezellen zyn ; deeze waarfchuwing betreft beide de Se- xen. Dikwyls vervoegen zy zich tot u, door belang aan- gefpoord ; en indien "er eenige vlek of vermoeden van kwaad op hun character ligt, zoeken zy befchutting voor zich zel- ven onder uwen rang , uwe middelen , of uw goeden naam. Zie, derhalven, met bedagtzaamheid rond. Weeg de cha- raters wel, eer gy u aan iemand , die uw gezelfchap zoekt, te naauw verbindt. Om dit kwaad voor te komen, zal het verder noodig weezen , dat gy zekere Beginzels van Gedrag voor u zel- ven bepaalt, en befluit om ’er nooit van af te -wyken. De bedenking van Godsdienst en Deugd ter zyde gefteld zyn- de, en alleen lettende op belang en agting , zal men be- vinden, dat hy, die een werkzaam leeven aanvangt, zon- der een geregeld plan gevormd te hebben, naar *t welk hy zyne bedryven zal inrigten , ongelukkig zal flaagen in alle zyne volgende onderneemingen. Maar, wanneer wy het gedrag uit een Zedelyk en Godsdien(tig oogpunt befchoue wen, zal het uitwerkzel van gecne vaste Beginzels des gedrags te hebben, als nog veel heilloozer in °t oog yal- en. OVER DEN VOORTGANG DER ONDEUGD. 58 Jen. Van hier is het dat de jongen en onbedagtzaamen het vergif van kwaade zamenipraaken zo gretig inzwele gen, en een prooi werden van elken verleider. Zy hebben geen inwendigen leidsman, dien zy gewoon zyn te vol- gen en te gehoorzaamen; niets, in zich zelven, ’t welk vastheid aag, hun gedrag byzet. Zy worden, diensvol- ns, de flägtoffers van oogenbliklyke neiging of grillige Beid; Godsdienftig en Goed vlaagen , wanneer , geduu- rende het afweezen der verzoeking en der verleideren , de deugdzaame Beginzels opwellen , maar nooit langen tyd aan een en dezelfde; veranderende en weifelende naar ge- lange de drift klimt,of de aanfpooring der zodanigen , aan welken zy zich verbonden hebben, werkt. Zy zeilen op eene gevaarlyke zee vol rotzen, zonder kompas om hun- nen koers naar in te-rigten, zonder roer om den gang te beftuuren. Terwyl zy, naar een zeker ftelzel handelende, en door hun gedrag toonende, dat zy beflooten hadden zich door zekere Beginzelen te beftuuren, niet alleen on- telbaare gevaaren* zouden ontgaan; maar den losbandigen zelfs ontzag inboezemen. Snoodaarts zouden aflaaten om ftrikken te fpannen voor iemand, dien zy zagen , dat , bo- ven hun, in hooger kring , naar een vaster loopftreek bewoog. , Als een ander behoedmiddel, raad ik u allen aan , ernftig te bedenken wat weezenlyk genot en geluk uitmaakt. Uwe dagen kunt Ey niet geheel en al in gezelfchap én vermaak flyten. Hoe digt gy u ook moogt omzet vinden met flegt gezelfchap, Ter moeten tusfchenpoozen komen, waarin gy aan u zelven wordt overgelaaten: wanneer, naa dat al de verwildering des vermaaks voorby is, uwe ziel een ernítiger en denkender plooi aanneemt, Deeze zyn voor u dierbaare tusfchenpoozen, indien gy derzelver waarde kent. Neemt dat bedaard uur van afzondering en ftilte waar , viert bot aan de overleggingen , welke als dan in uwen geest opko= men. Ziet te rugge op ’t geen in uw leeven gebeurd is, ziet voorwaards op °t geen waarfchynlyk te volgen ftaat, Denkt welk eene rol gy nu fpeelt , en wat er nog gedaan, en misfchien geleeden , zal moeten worden „eer gy fterft. Dit is het tydftip om uwe plans van geluk te vormen , niet alleen voor den volgenden dag; maar voor den doorgaanden loop uwsleevens. van een werkzaam , deugdlyk , leeven. Vergelykt deeze twee foorten van Menfchen met elkander, en vraagt uwe eigene harten , tot welke gy zoudt verkiezen te behooren, Indien, in een gelukkig oogenblik , het licht der waarheid zich aan uw oog opdoct, weigert dan het inbreeken van dien ftraal geen ingang. Indien uwe harten u een heimlyk verwyt doen over uwe gedaane flegte keuze, bedenkt dan dat het kwaad niet onheritelbaar is. Nog is ’er tyd tot bekeering, tot tes rugtred 5 en tot de wysheid weder te keeren is altoos lof. waardig. Gaf men aich dikwyls aan dusdanige bedenkingen over, de kwaade inboezemingen der flegten zouden "er voor Wya ken: de kragt van derzelver vergif zou vervliegen, en de Wereld in uwe oogen eene andere gedaante beginnen aan. te neemen. Verfmaadt, in deeze eenzaame uuren, niet, te = ovetleggen wat de wysfte Mannen gezegd en gefchreeven hebben over het Menfchelyk geluk , en de ydelheid der Wereld, Behandelt hunne-gevoclens niet als de uitboeze-. ‚mingen van grommigheid en te leurftelling; maar merkt ze aan, gelyk ze waarlyk zyn, als de uitfpraaken van langduurige ondervinding, en doorkneede Wereld-kennis, Bedenkt , dat de vaag der Jeugd fchielyk voorby (melt, % Is hoog tyd voor u, om maatregels te neemen, te uwer vestiging in dit leeven 5 ja, het zou wysheid in u zyn, vooruit te zien, op een aangenaam genot van den ouden Dag. Dit is een leevenstydperk , °t welk gy wenscht te zien; maar hoe jammerzalig , wanneer het komt, als het u niets verfchaft , dan den droesfem des leevens, en u niets overlaat , dan de herziening op een bedagtloozen en ontöerden jeugdigen leeftyd ! Vergunt my, u, nogmaals , aan te raaden, om, zomtyds, verder dan den ouden dag, om op de toekomende Wereld , te zien, Laat, wanneer, de Zondaars u aanlokken, Sr Ke OVER DEN VOORTGANG DER ONDEUGD. © ` Se Geloof en uw Character, als Christenen , daar tegen op- komen. Denkt aan den Heiligen Naam,- in welken gy ge- doopt zyt. Denkt aan den cop, welke uwe Vaders arden en dienden; aan den Godsdienst, in welken zy u opbrag- ten; aan de eerwaardige Plegtigheden, waarin zy. u deeden deel neemen. — Ilunne Ouderlyke zorg heeft nu afge- daan. Zy hebben hun loop op Aarde afgelegd. De tyd nadert , op welken gy hun zult volgen. Gy weet, dat gy hier niet altoos zult leeven; en gy gelooft zeker niet, dat uw beftaan met dit leeven een einde neemt, — In welk eene Wereld zult gy dan overtreeden? Wien zult gy daar ontmoeten? Voor wiens Regtbank zult gy dan verfchynen ? Welk eene rekenfchap zult gy in ftaat zyn te geeven, van uw tegenwoordig beuzelend en ongeregeld gedrag , aan Hem , die u gemaakt heeft? — Zodanige overleggin= gen mogen, als ontydige indringingen , behandeld wor- den. Zy zullen zich zomtyds, of ze u welkom zyn, dan niet, voor uwen geest opdoen. Best, derhalven , ze gun- fig te ontvangen , wanneer zy komen , en in opregtheid te bedenken, waartoe zy ons opleiden. Gy hebt zommi- gen zien fterven , ten minften gehoord van uwe Vrienden, die u door den Dood ontvielen. . De Vreest SÉ VERHANDELING OVER DEN VOORTCANG DER ONDEUG De Vreest den HEERE, en wykt af van het kwaade. De weg des leevens voert den verflandigen na boven, en hy, die het Gebod bewaart, bewaart zyne Ziel. demm VERVOLG DER AANMERKINGEN, WAARNEEMINGEN EN GENEESWYZE , VAN EEN BYZONDER SOORT VAN KINDERZIEKTE (*). Door * * *, Med. Dr. , T de Maand Juny van het jongst verloopen Jaar, fcheen het my toe, van nut te kunnen zyn , om eenige Aan- merkingen bekend te maaken, wegens dat foort van Kin- derziekte, hetwelk zich van anderen, byzonder daarin, onderfcheid , dat "er weinig, of wel geheel geene, Etter- ftoffe, in de Puisjes of Pokjes, te voorfchyn komt ; by die gelegenheid a heb ik teffens het groote gevaar aange- toond, in °t welk de Lyders, die door deeze Ziekte aan- getast zyn, geftort worden. En daar my de ondervinding geleerd heeft, dat het wel byzonder dit foort van Kinder- ziekte is, waardoor een groot aantal Menfchen , van tyd tot tyd, in ons Vaderland, om het leven komen: en het my toefchynt , dat almede daardoor onder de Negerflaa- ven, in de Oost- en WesteIndiën , zomtyds zulk een groote flagting gemaakt word; zo oordeelde ik het niet overbo- dig te zyn, om, uit een aantal van myne, zedert dien tyd, in opzigt deezer Ziekte, gedaane Waarneemingen, ééne bekend te maaken , waaruit het voordeel, het welk men, met reden, van de opgegeevene Geneeswyze te verwagten heeft, ten duidelykften zal blyken. Zekere Juffrouw, in de dertig Jaaren oud, was, zedert eenigen tyd, door fcherpte in de Vogten gekweld, doch, voor het overige, zeer gezond. In de voorleede Maand Augustus , wierd zy, door de Kinderziekte , welke ter dier tyd, in deeze Stad, vry fterk te voorfchyn kwam , op het onverwagtst aangetast , terwyl zy vermoedde , in haare kindfche Jaaren , deeze Ziekte reeds doorgeftaan te hebben. Zy was, by toeval, in een Huis geweest , alwaar can der, Kinderen aan deeze Ziekte krank lag, en ook over- eed. Eenige dagen, vóór dat de Pokjes te voorífchyn kwa- meng (*) Zie N. Alg. Vad. Letz, MENG. bl. 319. Ve Deel. VAN EEN BYZONDER SOORT VAN KINDERZIEKTE. 39 men, befpeurde zy, behalven de gewoone verfchynzelen , eene geweldige zwaarte in het Hoofd, en drukking op de Herzenen , vergezeld van eene ontlasting van fcherpe zinkingigtige Stoffe , uit den Neus en Oogen, waarmede gepaard gingen eene groote zwaarmoedigheid en droef- geestigheid, welke echter , en niet zonder reden, aan de veele omaangenaame omftandigheden, waarin de Lyderesíe zich bevond, toegefchreeven wierden. Daags vóór de uitborting , wierd haare Huid zeer droog, en zo geweldig heet, dat haare Vriendinnen, alleen door haar een kusch gegeeven te hebben , eenige uuren lang, eene zeer onaangenaame prikkeling aan de lippen ge- woelden. Zy gebruikte dien avond een Tafel-lepel vol Spir. Min- dereri met wat Wyn, in hoope , van daardoor aan het zweeten te zullen geraaken, Op den volgenden dag daarby geroepen zynde, vond ik ` haar nog in denzelfden ftaat, de Pols was klein en fnel , uit de zeer ontftooke Oogen vloeide, even gelyk ook uit den Neus, eene fcherpe dunne ftoffe; de Lyderes klaagde over groote mattigheid , en was ongemeen neerflagtig ; ik fchreef een verkoelenden zweetbevorderenden drank voor , benevens "een laauw voetbad, en een koelen leefregel. Met den avond vertoonden zich eenige roode vlakken, welke op den volgenden dag fterk vermeerderden , de overige om{tan- digheden bleeven dezelfde , zo als ook het gebruik der Mid- delen. Op den derden en vierden dag der uitbotting , was genoegzaam de geheele Huid, even als opgeheven, en met roode Puisten bedekt, hier en daar tusíchen beide eenige bleek-witte vlakken open laatende; de Oogen wierden ge- flooten, fchoon zich nog by aanhoudendheid een fcherp vogt uit dezelve bleef ontlasten: ik liet het Voetbad cone tinueeren , en Amandelmelk drinken. Op den volgenden dag vond ik de Pols zeer flaauw , en weinig of geen Koorts, op de Handen vertoonden zich paarfche vlakken , de Pokken waren plat, ingedrukt en zamengevloeid, ik oordeelde het toen hoogstnodig , om met het drinken van Kalfsnat een begin te maaken, waarvan ik de Lyderes, alle twee uuren, een Koffy-kop vol voorfchreef , waarmede ik vier à vyf dagen voortvoer; zynde intusfchen de Pokken geheel hoog opgezwollen van de Etter, die ik drie à vier reizen liet doorfteeken 5; wordende dezelve telkens weder met eene Zeer wel gekookte Etter gevuld; wanneer ik, vervolgens , tot het gebruiken van een afkookzel van de Cort. Peruv., overle Go VAN KEN BYZONDER SOORT VAN KINDERZIEKTE. overging, en tot het einde der Ziekte , welke zeer lang- duurend was, daarmede aanhield, In het beloop derzelve , deed zich eene geweldige falivatie op , aanhoudende fprouw en doorloop; de zwelling van het Hoofd , Handen en Voeten , was fterk , en het getal der Náápokken zeer groot 5 eindelyk , vertoonden zich noch de verfchynzelen van eene naderende zwarte Staar (.Amaurofis); doch ook deeze wierden , door gepaste Middelen, weggenoomen , en de Lyderes herftelde ten vollen, na eene byna drie Maan- den geduurd hebbende Ziekte. Ik zoude hier (zo de plaats my zulks toeliet) nog zeer veel by te voegen hebben , wegens het nut van Vleesch- nat, ter verkryging van eene goede Etter, by dit foo van Kinderziekte te gebruiken: dach zo iemand daarom. trent nog eenigen twyffel mogt voeden „ dien zal ik alleen wyzen, na de uitmuntende Verhandeling van de Etter wor- ding, door j. GRASHUIS , wiens befchryving van de Etter, &c. my de eerfte aznleiding, tot de gemelde Geneeswyze „ gegeeven heeft, LEVENSBESCHRYVING VAN WYLEN MAXIMILIAAN STOLL e Raad van Zyne K. K. Majefteit , gewoon Genees- ` heer van het Gasthuis de H. Drieëenheid , en Eerfte Hoogleeraar der beoeffenende Geneeskun- de, te Weenen, Uit het Latyn van den Heer TL EYEREL vertaald, door Dr. J- RÔBOL. Mieren STOLL wierd den raden October, van het Jaar 1742, gebooren , te Erzingen , een Dorp onder het gebied van Cleggoven, behoorende aan den Prins yan Schwarzenberg; zyn Vader was een niet onvermaard Heelmeester van die plaats. Toen hy zeven Jaaren oud was, wierd hy onder het beftier van een zyner Nabeftaan- den, een Priester ván het gemelde Dorp, gefteld. Na verloop van twee Jaaren, mam zyn Vader hem opder zyn eigen opzigt, zynde reeds lang voorneemens geweest hem tot de Heelkunde op te brengen. De Zoon gehoorzaamde met tegenzin, dewyl hy reeds dikwerf , hoewel vrugteloos y zyn Vader vryheid werzogt had, om zig geheel aan de Studien toe te wyden. Als hy nu, omtrend anderhalf Jaar , de beginzelen der Heelkunde geleerd had , gebeurde het, dat een Boer, bezig zynde , met een Byl, eenige takken van Boomen af te houwen, zich, ongelukkig, teffens den e Eis LEVENSBESCHRYVING VAN-MAXIMILIAAN STOLI. 6I kerhand afkapte; sToLL wierd door dit bloedig fchouwfpel zodanig getroffen, dat hy een volkomen afkeer van de Heelkunde kreeg. Eindelyk ftond de Vader de begeerte van zyn Zoon toe, en gaf hem aan den Pastoor van het Dorp over , van wien hy, geduurende vier Jaaren, gelyk toen plaats had , de eerfte beginzelen der Latyníche Taal leerde, Uit hoofde zyner groote vorderingen in deeze Taal, en van zyne byzondere naarftigheid, wierd hy naar het Gym- nafium van Rotweil, onder het beftier der Jeluiten , gezon- den. Na voorafgegaane onderzoek, wierd hy op het vyfde School, het welk zy der Letterkunde noemen , toegelaaten. Hier had hy tot leermeester Pater Merz, een groot vyand der Ketteren , welke daarna geheel Duitschland beroerd heeft. Gantsch tegen de verwagting zyns Vaders, die hem alleen ` naar het Gymnafium had gezonden , opdat hy, in de lettere kundige Weeteníchapper onderweezen, eens, met den tyd, een beroemd en geleerd Heelmeester zoude worden , wierd onze STOLL , hoewel tegen den zin zyns Vaders , door de listige verfchalking der Vaders Jefuiten, in hun Genootíchap aangenomen. De drie Jaaren van zyn Novitiaat verftreeken zynde, in het Jaar 1766, wierd hy naar Hala, in het Prinsdom van Tyrol, verzonden , om aldaar de Kinderen, van de eerfte en tweede School , in de Letteren te onderwyzen. Doch , ver- mits de leerwyze van STOLL , van die der Vaderen, hemelse breedte verfchilde, en de Kinderen , op een korter en aange- naamer wyze , tot de Studien der Latyníche en Griek{che Taalen wierden opgeleid, was dit niet naar den fmaak zyner Overften , ja, hy haalde zig hierdoor hunnen onverzoenes lyken haat op den hals. Aan zyne waarde Leerlingen ont- rukt, wierd hy naar Ingolftad, en kort daarop naar Kichftad , gezonden. Eindelyk, deeze kwellingen moede, verliet hy bet Genootfchap , in het Jaar 1767, toen Ricci over het Jefuitiesch Ryk den Scepter zwaaide, In zyn Vaderland terug gekeerd, hield hy zich daar maar ` weinige weeken op, en ging naar Straatsburg , om zyne Geneeskundige Studien te beginnen; dan, na verloop van een Jaar, kwam hy te Weenen, om by het Ziekbed, onder het opzigt van DE HAEN, de Geneeskunde ‘te leeren. In het Jaar 1772, wierd hy, te Weenen „tot Leeraar in de Geneeskunde bevorderd (*). Na verloop van eenige Maan- ens ‚(*) Na verdedigd te hebben Thefes naugurales Medice, Deeze, als ook zyne Aantekeningen ter befchryving van de Hongari- , che 62 LEVENSBESCHRYVING den, wierd hy, in Hongaryen , tot Hof-Doctor , gelyk mem het noemt, aangefteld, ‚Wanneer sTOLL zig nu in Hosngaryen , ter beoeffening der Geneeskunde, had neêrgezet, lag hy zig byzonder , met alle zyne geest-vermogens, toe, om de Volk-Ziekten waar te neemen, en te bepaalen; gelyk uit zyne Aantekeningen „ wegens de Hongaarfche Koorts , uit zyn fraaijen Briet aan Dr. Grant, en uit het Dagboek zyner Waarneemingen, in het vierde Deel zijner Geneeswyze te vinden , duidelyk blykt. Byna reeds wanhoopende , om een vasten grondflag in de Geneeskunde te vinden, had hy beflooten, het Heiligdom van Æfculaap te verlaaten , en zig op eene andere Weeten= fchap , minder op gisfingen fteunende , en meer door de on- dervinding bevestigd , toe te leggen; dan, eene aanhouden- de en oplettende befchouwing der Waarneemingen , door den onfterfelyken sYDENHAM , over de Koortzen , gefchree- ven, hebben STOLL, tot heil der Zieken , en tot opbou- wing onzer Weetenfchap, behouden. Ruim twee Jaaren heeft hy de Geneeskunde, in Hongar yen, beoeffend; doch zyn Ligchaam , door veel Arbeids en zwaa- re Ziekten, zeer verzwakt zynde, vond hy zig , tot herftel zyner gezondheid ‚genoodzaakt naar Weenen terug te keeren. DE HAEN lag toen op het uiterfte. Eerst vervolgde hy de Voorleezingen van DE HAEN „en „na deszelfs Dood , wierd hem dien Post, door den beroemden Vryheer VAN STÖRK , opgedraagen. Den 13den Mey 1776, begon hy zyne Lesfen over de be- oeffenende Geneeskunde ; in deszelis onderwys > maakte STOLL zig zo beroemd, dat een menigte jonge Geneeshee- ren van alöm tzamen vloeide, om de Voorfchriften der Geneeskunde, niet van den Leerftoel, maar by het Ziek- bed , uit den mond der getrouwfte Leermecsteresfe , na- mentlyk de altoos waarheid fpreekende Natuur , aan te leeren. De Geneeskunde zelve beoeffende hy met Zo veel wys- heid, en zo gelukkig, dat hy zelfs by de Vorften geliefd, en onder de fatfoenlykfte Burgeren in hoogachting, was. Onder hen , welker gezondheid aan STOLL was toevers trouwd , munten uit, de Groote KAUNITS , die Atlas , welke met zo veel beleid de Oostenryk{che Monarchy on- er- fche Koorts , zyn Brief aan Dr. w. GRANT, en zyne Verhandeling over de beste wyze om de Griekfche Taal aan te leeren, en te onderwyzen; Zyn, in het vierde Deel zyner Ratio Medendi , na zynen Dood door J. EYEREL uitgegeven, te vinden, V. VAN MAXTMILIAAN Stot, 64 derfchraagt , de Vorst CZARTORINSKYy, en de groote Hele den, HADDIK e LAUDON. Hy heeft er verfcheiden uit de kaaken des Doods gered, welk geluk, onder anderen, aan den zoetvloeijenden (Duitfchen) Dichter , BLUMAYER, is te beurt gevallen. Door een hevigen Waterzugt aangetast, is hy, door STOLL, in gezondheid herfteld, De geneezene Zieke betuigde, door een aangenaam Gedigt, zyne dank- baarheid aan zyn Geneesheer. SToLL lag zig met alle zyne vermogens toe, om de oor- zaaken , de tekenen, en de geneeswyze der Ziekten naauwkeurig te doorgronden; door geen arbeid of weerzin afgefchrikt, befteedde hy zyn gantfchen leeftyd tot genee- zing der Zieken ; wel weetende, dat de Geneeskunde, ges lyk QUINCTILIANUS , wegens de welfpreekendheid betoogt, r veel Arbeids , door aanhoudende Studien , door menig- vuldige Beoeffening , door herhaalde Proefneemingen met groote voorzigtigheid, en door een vast befluit, haar be- an heeft. Voor het overige , heeft sroLL zyn eigen Beeldtenis , naar het leven, uitgedrukt, wanneer hy een waar Genees- heer fchetíte (Aphor. 854): a Tot de geneezing der Ziek- „s ten, word een Man vereischt, van een gezond oordeel, ` an zeer naarftig , ten uiterfte oplettend, ftandvastig, niet s» roekeloos voortgaande, alleen op vaste aanwyzingen en ` an eenvoudige Middelen bouwende, die, noch door hoop, » noch door vrees, noch door eigenzinnigheid, noch doqr an zelfsvertrouwen , of wat het ook zy, ook niet door zucht an tot nieuwigheid , zig van den regten weg laat afleiden.” Hy was een groot voorftander der Inënting. Alle Jaren, in de Zomermaanden , huurde hy een Tuin, of in een na- bygelegen Dorp, of in de Voorffad, opdat de Inënting der Kinderpokjes , met meer vrucht, en met een foort van aans genaamheid , zoude kunnen gefchieden. Geen zyner inge- Enten zyn geftorven. SroLL was zeer ervaaren in de Griekfche Taal, blykens zyn Academifche Redenvoering „de preftantia lingua Grece, en uit eene andere Verhandeling , de optima discendi docendi- que Jermonis Greci ratione, Kort na zyn wederkomst uit Hongaryen begaf hy zig in den Echt, waaruit twee Kinderen, een Zoon en een Doch- ter, zyn voortgefproten. Weinige maanden vóór zyn dood , liep "er een oud wyfs praatje door de Stad, dat sTOLL, in het Gasthuis , het lig- m van een Vrouwsperfoon „aan een befmettelyke Koorts gee € 64 ' LEVENSBESCHRYVING geftorven, ontleed had; dat het Vergif eerst de daarby te- enwoordig zynde jonge Geneesheeren, daarna het gcheele Volk, had aangetast. Doch zie hier den aart deezer ziekte: in dien tyd heerschte "er eene Febris Rheumatico-Inflammato- ria , onder het masker van een Rotkoorts fchuilende 5 want, en de gewaande zwakheid, en de wezenloosheid, en de Blutskoortfige uitflag , hadden de Geneesheeren ligtelyk mis- leid, om de niet rottige Koorts (Synochus imputris) voor een Rotkoorts aan te ziens doch de rottingweerende Ge- neeswyze was fchadelyk, en de ontfteeking tegengaande alleen heilzaam. Onder andere diergelyke Zieken, bevond zig in het Gasthuis een Vrouw , door een Peripneumonig Rheumatico- Inflammatoria aangetast; haar Borst was reeds lang aangedaan geweest; de Ziekte ging tot verettering over ; men vond in het Lyk een menigte Etter in een Zak beflo- ten. Al vóór deezen dag dat het Lyk ontleed wierd, hade den veele Studenten in de Geneeskunde, zo in de Stad als in de Voorfteden, de heerfchende Koorts reeds op het lyf; en van dien dag af wierden "er verfcheiden door de heer- fchende Ziekte aangetast, zelfs die by de opening van het ligchaam niet tegenwoordig geweest waren. STOLL kreeg zelve, na eenige dagen, een Febris Rheuma» tica , waarvan hy echter, kort daarna, herftelde, Keizer joserH H bezogt den Zieken, om, uit den mond vån den altoos waarheid fpreekenden Man, den aart, en het bee loop, deezer Ziekte, te verftaan. Zie daar de Gefchiedenis van het Vergif. Doch, men verwondere zich niet, daar reeds de welëer vermaarde Rector deezer Hooge-School , de Sorbait , de oorzaak deezer vreesfelyke befinetting uitlegt met een oud fpreekwoord: Oostenryk is, of winde- rig , of vergiftig. Kort hier na, ontftonden ‘er nieuwe beroerten door de Jigt-ftoffen , welke verfcheiden Jaaren in groote hoeveelheid, in een Ligchaam, door veele en zwaare Ziekten , ingefpan- nen Studien tot laat in den Nagt voortgezet, lastigen Ar- beid , en byzondere Rampfpoeden afgefloofd , opgehoopt waren. Den 22ften Mey, °s Nagts, fris thuis gekomen zyn- de, wierd hy, onverhoeds , door een zeer hevige Koorts overvallen, en eene fchielyke verplaatfing der Jigt-ftoffen , naar de Herfenen , maakte, niettegenftaande alle aangewende Middelen, een einde van zyn heilzaam leven, den esften Mey, "e Avonds ten zeven Ouren, LYST VAN MAXIMILIAAN STOLL: Ge gmt LYST DER SCHRIFTEN, DOOR DEN HEER STOLL UITGEGREVEN. 1. Ratio medendi in Nofocomio praäico Viudobone > II, III. 8yo. "h Pars I, a, A. DE HAEN, Operum Posthumorum, Vol. I. 8yo, Collegit Edi- dięque MAXIMIL. STOLLIUS. De twee overige Deelen van dit Werk, zullen binnen kort volgen. a, MougeNHE'M , Wienerifche Beiträge zur Praktifchen A e kunde. I. Th. 8vo. TaB rzney In dit Deel vindt men de Waarneemingen van STOLT. het Loodkolyk. ` » Over 4. GER. L. B. VAN SWIETEN , Conflitutiones Epidemice. CS morbi potisfimum L. B. obfervati, Ex ejusdem adverfariis edidit MAXIMIL. STOLL. Fol. II. 8yo. g. Rede über die vorzüge der Griechifchen Sprache, 8vo. 6. Aphorismi de cognoscendis & curandis Febribus. Edidit watt, STOLL. 870, Na zyn Doed uitgegeëven. 3. M. STOLL, Preleiones in diverfos Morbos Chrenicos, post ejus obitum edidit EÈ prefatus est j. EYEREL, Jl. Vol. 8yo. a, M. STOLL, Briefe an die Frau V. über die Pflicht der Mütter, ihre Kinder zu ftillen; herausgegeben, und mit einigen An- merkungen vermehrt, von J. EYEREL. 8vo. a M. sroLL, über die errichtung öffentlicher Krankhäufer ; heraus, gegeben von ADALBERT VON BECEEN , K. K. Hofrach. Bvo. 4. J. Evenen, Commentaria in 'M, STOLL Aphorismos de cognos. cendis Së curandis Febribus. T.I, II, II. 8yo. Uit de Schriften van STOLL opgemaakt. e Disfertationes medice in univerfitate Vindobonenft habite , ad morbos chronicos pertinentes, & ex MAXIMIL. STOLLII, Pré: leBionibus potisfimum confcripta, Edidit D prefatus est j. ETR” REL. JI. Hol, 8yo. : 6. Maxmar. STOLL, rationis medendi pars IV, V, eaque uima. Post ejus obitum edidit Je EYEREL. 8yo. i MENG, 1791. NO. 2. E 66 -DE OORZAAKEN DE OORZAAKEN VAN DE OVERVLOEIJINGEN DES NYLS4 NATUURKUNDIG NAGEBSPOORD EN ONTVOUD , MET ' AANMERKINGEN OVER DEN LOOP DER REGENS, IN DE HEETE GEWESTENe ` (Ontleend uit de Travels to difcover the Source of the Nile, by JAMES BRUCE of Kinnard, Efq. F, R. S.) ap ebben wy , laatst (*), onze Leezers , aan den 39 Oorfprong des Wyls gebragt, zo als de Heer ss BRUCE denzelven oordeelde ontdekt te hebben , wy an Zullen hun thans de aanleidende oorzaaken van de over- ss Vloeijing dier Riviere, op zyn geleide, ontvouwen.” Welke ook de gisfingen van, Droomers der Oudheid mogen geweest zyn, wegens de Overftrooming van den Nyl, hedendaagfche Reizigers en Wysgeeren, zonder (el, zelliefde of vooroordeel, befchryvende, wat hunne oogen zagen , hebben bevonden, dat de Overftrooming van Egyp- te te wege gebragt wordt door natuurlyke middelen , volkomen eenftemmig met de gewoone regelen der Voora zienigheid, en de wetten in de beftuuring van het overige des Heeläls,. ——- Zy hebben bevonden, dat de overvloe- dige val van Keerkring-regens, elk Jaar, ten zelfden tyde voortgebragt door de werking van heeten Zonnefchyn , een- ig en zonder wonderwerk , de oorzaak ís, van de hari s geregelde Overftrooming van ZEgypteland. anneer de Zon eenige dagen als {fil ftaat aan den Keerkring van Capricornus, wordt de Lugt aldaar zo zeer verdund, dat de fterker Winden, met waterdeelen belaa- den, daar heen waaijen, uit den Atlantifchen Oceaan van %x Westen, en uit den JIndifchen Oceaan van ’t Oosten. De Zuide-wind, daarenboven, belaaden met veel dampen, verdikt in die hooge bergketen, niet verre ten Zuiden van de Linie, welke een rug vormt na het Schier-Eiland van Africa, en met de twee andere Noorwaards loopende , een middel oplevert, om het evenwigt te herftellen. De Zon dus zulk eene hoeveelheid van Dampen, als ’t ware, in een punt verzameld hebbende, brengt ze nu in beweeging , en trekt ze {chielyk met zich Noordwaards, op den zevenden van January: twee Jaaren agter cen e een Ç") Zie boven, H, Ae, VAN DR OVERVLOEIJINGEN DES Netz, Oh fcheen zy haare kragt uitgeftrekt te hebben tot den Damp- kring van Gondar, toen daar, voor de eerfte keer, in de Lugt, zich witte en dunne Wolken vertoonden; de Zon toen 34° van het Zenith zynde , zonder dat men eenige Maanden te vooren eenige Wolk of donkere plek gezien hadt. Met toeneemende {nelheid de Linie naderende, en breeder kreits befchryvende, brengt de Zon eenige weinige Regendroppen , op den eerften van Maart, te Gondar, als dan EN van het Zenith afltaande ; deeze worden door den dorftenden grond greetig ingedronken , en dit fchynt de wydfte uitgeltrektheid te zyn van den invloed der Zonne om Regen te veroorzaaken, die als dan in groote druppen nedervalt , en maar eenige weinige Minuuten aauhoudts de Regentyd begint, egter, met ernst, als de Zon in ’t Zenith van elke plaats komt, en deeze Regens duuren beftendig, en neemen toe, naa dat de Zon door ’t Zenith gegaan is, Noordwaards trekkende. Vóór dien tyd ziet men takken en bladen dryven in de Rivier Bahar el Abiad, die uitwyzen, dat op de Breedte, waar deeze ontfpringt, de Regen reeds overvloedig viel. Deeze ligt, zo veel ik uit de my medegedeelde berigten kan opmaaken, omtrent 58° van de Linie, | In April worden alle de Rivieren in Amhara, Begemder en Late, eerst wankleurig , en dan beginnende te zwel- len , vereenigen zy zich met den Wyl, in de verfcheide ftreeken van diens loop, daar digtst by. In ’t begin van Mey ontlasten zich honderden van Stroomen uit Gojam, Dameot, Maitsha en Dembea, in het Meir Tzana, "rt welk laag geworden is door de fterke uitwaafeming ; doch al- lengskens voller wordt , en eene groote hoeveelneid Wa- ters aan den Wyl verfchaft , vóór het in den Waterval van Alata fort, In *t begin van Juny, de Zon thans geheel Abysfinie doorgetrokken zynde, zyn daar alle de Rivieren vol, en alsdan valt "er de meeste Regengin Abysfinie, dewyl de Zon, als °t ware, eenige dagen, zich aan den Keerkring van Cancer ophoudt. Deeze Regens worden verzameld door de vier groote Rivieren in Abysfinie, de Mareb$ de Bowiha, de Tacazzé en den Ayl, Alle deeze Hoofdrivieren, en de Stroomen, die Water aan dezelve verfchaffen , zouden verzwolgen worden, en niet in {taat zyn om door de brandende Woese Genen heen te dringen, of den weg na Egypte te baanen, ware het niet , dat de Witte Rivier, die in een Gewest, waar het bykans beftendig regent, ontffaat, daar een on- 2 op- 68 DE CORZAAKEN ophoudelyken toevoer van waterftroem byvoegde, aan den Nyl zelve gelyk. ` In de eerfte dagen van Mey ftaat de Zon, in derzelver joop na den Noorder Keerkring, toppuntig , boven het Dorp Gerri , de Eindpaâl van de Keerkring-Regens. Al de in- vloed der Zonne, die reeds door het Zenith is heen ge- gaan, en voor eenige dagen, als °t ware, ftilgeftaan heeft , binnen weinig Graaden van ’t zelve over Syene, in den Keer- kring van Cancer, kan dezelve geen duim verder Noorde waards brengen; ook valt ’er geen Daauw, zo als men met reden zou verwagten , uit de menigte versch en uitdampend Water, ’t welk dan in den Aal ftroomt, fchoon dezelve digt by dat Dorp heen loopt, en naderhand door dat wild en woest Gewest. De zaak is zeker, doch gewis zeldzaam, de porzaak misfchien onbekend, fchoon men "er na moge elen, 8 Ik begryp, dat de Bergen noodig zyn, om, of Regen of Daauw te veroorzaaken, door het tegenhouden en opftop- - pen van de groote menigte Dampen, welke hier Zuidwaards aangedreeven worden. Van Syene gaat de Zon over de Woestyn heen, en komt te Gerri: hier vindt het tegenovergeftelde plaats van de uit- werkzels die haar mvloed baarde ‚toen dezelve Noordwaards trok; want, terwyl zy, in den geheelen loop van de Noorse der Declinatie ə van de Linie tot Gerri, Regen aanbragt, op alle plaatzen waar zy toppuntig fcheen, zo doet zy, nu ee» VAN DE OVERVLOEIJINGEN DES NYS: 65 deeze Regens ophouden , op het oogenblik haarer weder- komst in het Zenith van elk deezer Plaatzen; gaande over Abysfinie Zuidwaards, tot zy aan de Linie komt, in de Herfstnagtevening, en haare invloed ophoudt aan de zyde van Abysfinie, en zich in °t Zuiderhalfrond verfpreidt. En zo naauwkeurig is dege verbaazende werking berekend „ aat, op den 25ften van September, flegts drie dagen naa de Nagtevening , de Nyl te Cairo, doorgaans op ’t hoogst be- vonden wordt , en vervolgens , van dag tot dag, verlaagt. Zo verre wegens den Oorfprang en voortgang van den Nyi in ons Noerder halfrond: maar zo veel lichts en bes vestigings kan men ontleenen uit onze overweeging van het geen de Zon verrigt, als zy haar loop verder Zuidwaards volbrengt, dat ik my verzekerd houde, dank, by mynen Wysgeerigen en onderzoeklievenden Leezer, te zullen be- haalen, door dien loop derwaards te volgen, Onmiddelyk naa dat de Zon over de Linie gegaan is, vangt de Regentyd Zuidwaards aan , wanneer dezelve aan ’t Zenith van eenige plaats komt; maar de gelegenheid en de nood- wendigheden van dit Land anders zynde, verandert ook de wyze, om daar de Overftrooming te bevorderen. Een hooge Keten van Bergen loopt , van omtrent 6° Zuider Breedte, Jangs het midden van het vaste Land, na de Kaap de Goede Hoop , en Scheidt het Zuidlyk deel van dat Schier-Eiland , bykans op dezelfde wyze als de Wy} het Noordlyk deel. fterke Wind uit het Zuiden , den voortgang er over- dekte Dampen ftuitende , dryft dezelve tegen de koude top- pen van de Bergen deezer Keten, en vormt veele Rivieren , die Oost- of Westwaards afvloeijen, naa dat het waterpas zich aanbiedt. Loopt deeze na tr Westen , zy ftroomen van de zyden van ’t Gebergte neder in de Atlantifche Zee, loopt dezelve na "rt Oosten, dan in den Jndifchen Oceaan, Nu zouden deeze alle voor het Menschdom nutloos zyn, indien de jaarlyks wederkeerende Winden , gelyk iemand ligt denkt dat het geval zal weezen , overeenkomftig werkten, met het geen in Egypte ebeurt; ja, indien één Wind de overhand had, zouden deeze Rivieren, opgezwollen van Regen , niet bevaarbaar weezen 5 doch, op eene andere wyze , is de Voorzienigheid hier sichen beiden gekomen. De Wolken , getrokken door de geweldige werking der Zonne , worden verdikt, vervolgens gebrooken , en vallen, in Regen , op den top deezer hoage Bergketen, ’t welk alle Rivieren doet zwellen, terwyl een Wind uit den Oceaan , uit het Oosten, gelyk een P gar wind a op elk deezer Stroo- 3 men Se ~ DE OORZAAKEN men aanwaait, in eene tegenovèrgeftelde rigting van derzeb ver Stroom, geduurende den geheelen tyd der Overftroo- mifig, en dit (elt de Vaartuigen in Taart om tot de West- lyke deeïer van Sofala te komen ‚tot het binnenfte des Lands, en de Bergen, waar het Goud is, door te dringen, De- zelfde uitwerking wordt, door dezelfde oorzaak te wege gebragt, aan den Westkant na de Artlantifche Zee ; de hooge ergketen, geplaatst zynde tusfchen de Landen ten Oosten en ten Westen gelegen , is teffens de bron van derzelver rykdommen , en van die Rivieren , welke loopen na de fchat- ten , die anderzints ontoeganglyk zouden weezen, in de Oostlyke gedeelten van Benin, Congo en Angola. Drie zeer opmerklyke Vertooningen vergezellen de Over- ftrooming van den Nyl. Elke Morgenftond in Abysfinie ìs helder, en de Zon Gi nt. Omtrent negen Ouren vertoont zich in °t Oosten een kleine Wolk, op ’t oog niet breedet dan vier voeten , deeze draait, als op een fpil, geweldig rond, maar, in °t Zenith gekomen, neemt de beweeging eerst af, en de Wolk breidt zich zeer uit, en fchynt de Dampen van alle kanten aan te trekken. Deeze Wolken - bykans dezelfde hoogte beklommen hebbende, ftorten met oot geweld tegen elkander, en‘herinnerden my altoos den ropheet ELIA , op den Berg Carmel Regen voorfpellende Lé De Lugt, voortgeftuuwd door de zwaarfte laage, of (nelfte lusrftroom , pakt famen, en is met Wolken gcheel bedekt 3 de geweldigfte Donder, dien men zich kan verbeelden , barst terftond los, met Regen vergezeld; naa ° verloop van eenige vuren, klaart de lugt weder op, met een Noorden Wind „ altoos met eene onaangenaame koude gepaard, wanneer de Thermometer beneden de 63° Daat, ‘ De twecde opmerkenswaardige byzonderheid is de verane dering van den Thermometer; wanneer de Zon in den Zuis der Keerkring zich bevindt, 46° afftaande van het Zenith van Gondar, ftaat dezelve, zeldzaam, laager dan 72°; doch dezelve daalt tot 60° en 59°, wanneer de Zon uit het top- punt fchynt; zo gelukkig maatist de nadering des Regens de hette van het anderzins verfchroeiende Zonnevuur. De derde byzonderheid is die zeldzaame ftuiting van den Regen Noordwaards , wanneer de Zon , die de Dampen van de Linie heeft aangevoerd , en nu , meer dan ooit, dezelve onder haare heerfchappy zou fchynen te hebben, fchielyk daarvan ontzet wordt, tot dat zy, weder tot het Zee (*) 1 Kon. XVIIL 43° VAN DE OVERVLOEIJINGEN DES NYLS. zt Menith van Gerri keerende, het bevel over den Regen We- der aanneemt, en denzelven weder na de Linie voert om Zuidwaards watervloeijingen te veroorzaaken. , Ik kan niet nalaaten hier de byzondere fchikking wan dit Schiereiland in „Africa in opmerking te neemen, Veronder- ftel , een Middaglyn getrokken over de Kaap de Goads Hoop tot aan de Middellandfche Zee, waar dezelve aan Egypte grenst, en dat die Middaglyn eene breedte heeft, dat dezelve*geheel Abysfinie, Nubie en Egypte daar beneden bevat, dan zal dit gedeelte des Vastenlands, van het Noor- den tot het Zuiden, 64° bevatten, door den Equator in twee gelyke deelen verdeeld; zodanig, dat, van de Linie tot den Zuidiykften Uithoek van AfMca, 32° is, en Noorde waards tot aan den kant van de Middelland/che Zee , desgee Iyks 32°: indien men nu van ieder zyde 22 afneeme , deeze de grenspaalen der veranderlyke Winden, en wy hebben dan 30° ten Zuiden en 30° ten Noorden , bin- nen welke ruimte, aan wederzyden, de Pasfaatwinden be- paald zyn; neemt weder 16° van de 32, dat is, brengt op de helft den afltand tusfchen de Kaap de Goede Hoo en de Linie, en 160 tusfchen de Linie en de Middelland- Jehe Zee, en gy krygt de grenspaalen van de Keerkring» regens 16° aan elke zyde van den Equator: neemt weder- om de helft van 16° dat is 8°, en voegt dezelve by de grenspaalen van de Keerkring-regens, dat is by 16°, en gy krygt 24°, °t welk de ligging is der Keerkringen. — In deeze fchikking is zeker iets zeer opmerkenswaardigs, BERIGT EENER REIZE NA MONT-ROSE, Door den Hoogleeraar DE SAUSSURE. (Wervolg van bl. 609 des voorigen Jaars.) Reis na Pie Blanc: gedaante en ligging van Mont: Rofe. D: regen, die, bykans zonder ophouden, viel, geduu- : rende ons verblyf te Macugnaga, hinderde ons zeag® in het volvoeren van ons plan: wy bedienden ons, on- dertusfchen , van eene tusfchenpoos ichoon weêr, tot het doen van een tocht, waarvan ik nu verflag zal geeven. De hooge toppen van Mont- Rofe zyn, van den kant van Macugnaga, fcherp en ontoeganglyk; maar men kan een der Biddelhoogten beklimmen, ten zuiden van dat Dorp 4 i ge- 12 BERIGT RENER REIZE gelegen. Men ziet, ze niet van Macugnaga zelve, ten miníten van Peretto, de laatfte hut van de Parochie ten westen den befneeuwden top diens Bergs Pizzi Bianco, of Pie Blanc, geheeten. Een Jager» Je B. JACHELI ge- naamd , bogdt zich aan, om onze Gids te weezen, en wy hadden alle reden wegens hem zeer voldaan te zyn. Wy vertrokken van Macugnaga den goften van July, en floegen ons neder in de Velden boven de Alpe di Pe, driolo (*). Deeze zyn drie uuren van Mecugnaga: twee van dezelve kan men op muilëzels afleggen : doch te voet moet men gaan over eenige ruwe afhellingen en een ys- veld, ruim een vierde myl breed, Wy kwamen hier vroeg- tydig, en befteedden het overige van den dag tot het af- meeten van een bafis, om de hoogte te meeten der twee toppen van Mont- Kale, die ons de hoogfte voorkwa- men, en welke onze Gids ons verzekerde de h te weesen, °t Was ons onmogelyk een grooter bafis dan van 7S1 voeten te vinden; doch deeze was welgelegen, en naby genoeg aan Mont- Rofe om deszelfs top te zien, onder een hoek van 2°. As 3093 een hoek, die met onze Inftrumenten geen misflag grooter dan eenige weinige Roes den kon baaren. Van de twee Bergtoppen , door ons gemee ten, was de hoogfte 1343 Roeden boven het midden van de bafis, en de andere 1312. Nu is, volgens de waar- neeming des Barometers , berekend, gelyk ik boven gezegd heb, de gemiddelde hoogte van onze bafis 1087 Roeden oven de Zee, ’t welk 2430 Roeden voor den hoogften, en 2398 Roeden voor die van den tweeden, geeft (+). 