Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Dan toch kunnen wij het aantal en de hoegrootheid van elke slingering beoordeelen en bovendien de grootste snelheid en den grootsten graad van versnelling in de beweging van den aard bodem berekenen, — een element van het grootste belang, wanneer het er op aankomt om het verwoestend vermogen der aardbeving te bepalen, wetende, dat in een onveerkrachtig en ` vast gefundeerd gebouw de kracht tot afscheuring langs de - basis gelijk is aan het product van de versnelling met de massa en dat het moment, dat de omstorling tracht te veroorzaken, ~ gelijk is aan dit product , vermenigvuldigd met de hoogte van het zwaartepunt boven de basis. De zaak is verschillend en lang 200 eenvoudig niet, wanneer het gebouw zoo veerkrachtig is, ` dat de periode van zijne eigene vrije schuddingen met de pe- riode der aardbevingsschuddingen vergelijkbaar is. In elk bruikbaar instrument wordt het vaste punt ver- kregen door een gewicht te verbinden aan eene draaibare as, waarvan de steunpunten met de aarde vast verbonden zijn, en . wel zoo, dat de evenwichtstoestand bijna onverschillig is ten ` 1 — van de as of van het punt van ophanging. Is het oppervlak der aarde in schudding geraakt in eene richting, waarin het gewicht zich vrij kan bewegen , dan zal het voetstuk met de steunpunten in die beweging deelen , maar het ` zoogenaamde middelpunt van botsing (centrum van percussie) | van het draaibaar gedeelte zal ten naastenbij in rust blijven E een punt van vergelijking opleveren, ten opzichte waarvan de beweging van de aarde zichtbaar kan worden ge- ` maakt. _ Wanneer wij in staat waren alle wrijving weg lé nemen en wanneer het niet ondoelmatig was om den even- - * 298 honderd vijftig geheele slingeringen geteld. De schudding begon zwak, nam spoedig toe tot een maximum, ging toen onregelmatig ` — op en neer en stierf zeer gelijkmatig weg. De grootste uitwijking bedroeg nog geen derde millimeter. Zoo wel de amplitude als de ` "periode der opvolgende golvingen was verre van gelijk. Omtrent ` . de grootste snelheid en de grootste versnelling werd echter ten ruwste eene voorstelling verkregen, door de grootste uitwijking als eene enkele geluidstrilling te beschouwen met eene periode van 0,6 seconde. Dit gaf 1,6 mM. voor de grootste snelheid en 16,4 mM. per seconde voor de grootste versnelling , waaruit volgt, dat elk met de aarde vast verbonden lichaam eene horizon- tale kracht te weerstaan had, nagenoeg gelijk aan -p van zijn eigen gewicht. Bij drie van de vijf aardbevingen bleef de grootste uitwijking beneden 0,2 mM. Bij allen waren vele trillingen onderling ongelijk , maar bij geen enkele kwam er eene voor, die overwegend ` — . grooter was dan de overigen. Latere waarnemingen hebben aan ` getoond, dat deze eerste diagrammen het beeld opleverden van . een zeer groot gedeelte der aardbevingen, die in de vlakte van ` Yeddo zoo veelvuldig voorkomen. Aardbevingen als deze doen ` aan gebouwen geene schade, maar zijn toch sterk genoeg om zich kenbaar en voelbaar te maken door schudding en kraking van huizen en zelfs bij nacht door het wakker schudden van slapenden. Lampen en andere opgehangen voorwerpen worden er veelal door in beweging gebracht , zoowel door de aanhoudend- ` heid der schudding, als om reden dat de opvolgende slinge- ringen van den grond nagenoeg regelmatig en van gelijke periode als die van het opgehangen voorw erp zijn. De schudding duurt zelden korter dan 1, maar somtijds ook 10 minuten. In sommige gevallen echter is de amplitude der schudding belangrijk grooter; somtijds bereikt zij 5 en zelfs 7 mM. ` Met eene dergelijke üitwijking en met de gewone menigvuldig- - heid der golvingen verkrijgt zoodanige aardbeving min of meer een vernielend karakter: muren ve rkr i ijgen scheuren, schoor- _ steenen worden omgeworpen, enz. 299 Volgens de gedane waarnemingen kunnen ы, in de alluviale vlakte van Tokio reeds verontrustend en zeer schadelijk zijn, wanneer de horizontale beweging nog geen enkelen cM. bedraagt: Bij de aardbevingen te Yeddo is de verticale beweging gewoon- lijk geringer dan de horizontale en maakt zij in den regel een zeer - een deel van de onrust uit. _ Veelal is de beweging eene in horizontale richting zeer ver- anderlijke, zoodat het diagram, ook wanneer het uit twee afzonderlijke diagrammen , als componenten , wordt ER den vorm van een strik of knoop vertoont. Uit de verkregen diagrammen blijkt gewoonlijk, dat de be- weging in den aanvang uit snelle trillingen met eene korte periode en geringe amplitude bestaat, die onmiddellijk worden opgevolgd door langere minder menigvuldige schuddingen. Somtijds gelijken de eerste op eene kabbeling van kleine golvingen., overdekt door grootere. Maar in alle gevallen , waarin de korte golvingen merk- baar zijn, sterven deze spoedig uit en bestaat het laatste gedeelte - der aardbeving alleen uit golven van lange periode. Diagram- men van deze soort geven den indruk alsof de beweging is begonnen met eene reeks normaalgolvingen (dat zijn golvingen van samendrukking en uitrekking), die de- snelle trilling ` ` (tremor) teweegbrengen , gevolgd door eene reeks dwarsgolvingen (4. z. golvingen van wringing) en dat deze e a и de Voorname beweging van de aardbeving is. In werkelijkheid is het zeer moeilijk om de snelle verande- ringen der phase van de twee componenten, of m. a. w. het = kromlijnige karakter, dat de beweging van bijna alle, zoo niet. van alle, aardbevingen kenmerkt, anders te verklaren, dan door de onderstelling, dat de voorname beweging uit dwars- golvingen bestaat, gelegen in een vlak , dat slechts weinig helling ` . ten opzichte van den horizon heeft; deze onderstelling wordt Ondersteund door het geringe bedrag der verticale hewegingen. Het woord »schok", hoe juist het ook den indruk weergeeft , dien men persoonlijk van eene aardbeving verkrijgt, is іп deze ` — 300 gevallen een zeer onjuist woori voor hetgeen eene astatische seismograaf van de ware beweging te zien geeft. Eene enkele observatie stelt ons in staat den aard der bewe- ging van den bodem nauwkeurig genoeg te leeren kennen; maar dit leert ons nog niets omtrent de snelheid en de richting van voortplanting , — bijzonderheden, die alleen bekend kunnen worden door vereenigde gelijktijdige waarnemingen op verschil- lende stations, die over een tamelijk groot gebied, onderling telegraphisch verbonden, verspreid zijn. Wanneer toch gedu- rende het verloop eener aardbeving al de met denzelfden spoed wentelende diagramschijven gelijktijdige tijdmerken ontvangen, zoo zal het mogelijk zijn, om uit de tijdstippen van registratie het verschil in tijd te leeren kennen van de aankomst eener zelfde phase van eene zelfde golf op de verschillende stations. Als dit bekend is en de stations talrijk genoeg zijn, dan zal de snelheid en de richting van voortplanting en zelfs het punt van oorsprong der beroering gemakkelijk genoeg, met meer of minder nauwkeurigheid, te vinden zijn. Maar dit alles hangt er van af, of men werkelijk in staat zal zijn om op de diagrammen der ver- — schillende stations met volkomen zekerheid eene zelfde golving te herkennen. Vooral met het oog op den kromlijnigen aard der be- weging schijnt het gewaagd, om zonder geslaagde proeven te verklaren, dat zoodanig resultaat ooit verkregen zal worden. Tot zooverre de beschouwingen van professor Ewtwe. Het belangrijke verschil tusschen de inzichten van pr Ross! еп Ewie, waarop ik de aandacht wensch te vestigen, is dat omtrent inrichting en lengte der slingers van de seismometrische instrumenten. Terwijl ре Rossr voorschrijft, dat voor de gevoelig- heid van het instrument gevorderd wordt, dat de slingertijd ` van het instrument zoo na mogelijk overeenkomt met dien der ` aardbevingsgolven en derhalve van eene reeks van instrumenten _ met verschillende slingerlengten moet worden gebruik gemaakt om alle golvingen te kunnen waarnemen, is Ewrxe van oordeel — — dat de tijd van schommeling van den slinger voor alle gevallen 501 belangrijk grooter moet zijn dan de periode van de aardbevings- golvingen. Ten einde het bezwaar te ontgaan, dat aan het gebruik van zeer lange slingers verbonden is, maakt hij zijne slingers asta- - tisch, en door die onverschilligheid voor de aantrekkingskracht der aarde zoo groot te maken als de practijk slechts eenigszins toelaat, maakt hij feitelijk gebruik van slingers, die met die van buitengewone lengte gelijk staan. Onzes inziens plaatst zich prof. Ewiwe op het juiste stand- punt. Hetgeen toch met het gebruik van den slinger beoogd wordt, is het verkrijgen van een onbewegelijk punt ten opzichte ` van alle andere punten , die met den schuddenden aardbodem vast verbonden zijn. Zal hieraan voldaan worden, dan moet juist gezorgd worden dat er geene samentreffing kan plaats hebben tusschen de perioden der aardbeving en die der slingerschommeling. Immers, zooals door Ewine terecht is opgemerkt, alsdan hoopen zich de im- ‚pulsies, die aan den slinger worden medegedeeld, daarin op, en worden zelfs door aardgolvingen voor korte perioden en geringe amplitude aan opgehangen voorwerpen, mits de reeks impulsies groot genoeg zij , belangrijke slingeringen medegedeeld. Het vaste punt, dat verlangd werd, wordt dus in geval van synchronisme dier beide soorten van golvingen niet behouden. Nog wensch ik als een nader argument voor het vertrouwen , dat ik in 'twerk van prof. Ewine stel, uit Nature 1884, 6 November, een gedeelte te vertalen uit zijn brief , voorkomende onder de rubriek »Letters to the editor." : Dit gedeelte, tot opschrift dragende » Earthquake Measurement” , is van den yolgenden inhoud: >In een artikel over aardbevingen in het laatste nommer van Nature (p. 608) maakt Dr. H. J, Jounston Lavis bemerkingen op de door mij gepubliceerde diagrammen van aardbevingen , en verklaart hij, op grond dat zij te ingewikkeld zijn, de vlakte van Yeddo niet geschikt voor rhe e a apa et CPUS 509 » Dit nu schijnt mij eene zeer vreemde wijze te zijn, om het onderwerp te behandelen. Wij kunnen alleen daar aardbevingen meten, waar zij voorkomen en ik veronderstel, dat de eerste ` voorwaarde bij het kiezen van een observatie-post is, dat men er eene menigte aardbevingen aantreft. »Aan dit vereischte nu beantwoordt de vlakte van Yeddo in hooge mate; en zoo ook de onrust, die er in den bodem heerscht, van een veel ingewikkelder karakter moge zijn dan onze vooropgestelde kennis omtrent aardbevingen ons mocht doen verwachten, zoo is de schuld daarvan zeker niet te wijten ` aan de vlakte van Yeddo. e »Ik stem volkomen toe, dat de uitkomsten der waarnemin- gen in een rotsachtig terrein zullen verschillen van die , welke ik in eene alluviale vlakte verkregen heb, maar de instrumenten en de gevolgde methode, die in het eene geval doelmatig zijn bevonden, zijn van gelijke toepassing op het andere geval. De seismometers , die in Japan gediend hebben , zullen met denzelfden ` graad van nauwkeurigheid geschikt zijn voor aardbevingen van overeenkomstige vernielingskracht elders, welke ook de geaard- heid van den bodem moge zijn. De meeste der reeds gebruikte typen vereischenj niets meer dan eene wijziging in den maatstaf hunner constructie om ook bruikbaar te zijn voor zulke geweldige beroeringen, als de aardbeving van Ischia, waarnaar de correspondent verwijst. A » Sprekende over het gebruik van den gewonen slinger als ` 'seismometer , zegt Dr. Jounston Lavis, dat men met den korten slinger aardbevingen van korte periode kan meten en dat het _ gebruik van een langen slinger noodig is voor langzame bewe- gingen van den bodem. Nagenoeg het omgekeerde is juist. _ »Een korte slinger verkrijgt door bodembewegingen met korte = periode een zwaai, die niet onderscheiden kan worden van de : . bewegingen, die wij wenschen te meten, eu waarvan het . bedrag afhangt van het toevallig samentreffen van de periode van deze met die van gene; daarentegen kan een korte slinger : gebruikt worden, om langzame aardgolvingen te registreer en, Mm EEN * abito baeo не ae 303 omdat hij ten opzichte van deze zoo goed als ongevoelig voor de ophooping der impulsies is. De lange slinger is zoowel geschikt voor de meting van slingeringen met korte als met lange perioden; voor het laatste geval bezit hij boven den korten slinger het voordeel van meerdere gevoeligheid. »De constructie van den seismograaf is een vraagstuk der toegepaste dynamica, waarvoor in de laatste jaren verschillende bevredigende oplossingen zijn gevonden. Aan instrumenten, die geschikt zijn om elke aardbevingsheweging in eene absolute maat en met redelijke nauwkeurigheid kenbaar te maken, bestaat tegenwoordig geen gebrek; en het zou jammer zijn, wanneer hunne toepassing in wijder kring vertraagd werd door de publicatie, op de autoriteit van Dn. Јонхѕтох Lavis, van opmerkingen, die — het zij onbewimpeld gezegd — buiten het gebied liggen der practische seismologie ” Op grond van de kennis, ontleend aan de hier behandelde geschriften van erkende seismologen, heb ik dan ook aan het Bestuur der Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in over- weging gegeven, om voor de keus der voor Nederl. Indié geschikte waarneiningsinstrumenten bij Prof. Ewiwe te rade te gaan. Batavia, Februari 1885. BIJDRAGE TOT DE KENNIS DER AVIFAUNA VAN DEN BERG SALAK (WEST JAVA) DOOR A. €. VORDERMAN. Toeu ik in October 1882 tot herstel van gezondheid eene maand doorbracht op den Passir Patjar in een kleinen koffietuin langs eene der oostelijke hellingen van den Salak, maakte ik mij dien tijd ten nutte door een onderzoek in te stellen naar. de avifauna van dien berg. In dat onderzoek werd ik krachtdadig ondersteund door de mij vergezellende heeren W. en J. SronrENbEKER benevens den heer Н. Gorpman. Bovendien stond mij een inlandsche jager tevens preparateur ten dienste. Een jaar later jaagde de Heer GOLDMAN nog eenige weken te Passir Patjar terwijl ik onlangs nog eenige vogels ontving, die de Heer C. J. Ameroon te Singkoer tusschen den Perbaktie en den Salak geschoten had. Omtrent de topographie der door ons geéxploreerde streek deel — ik het volgende mede. | Zij beslaat eenige oostelijke en zuid-oostelijke bergribben ` van den Salak en strekt zich uit van de Tjitjoeroegsche hoog- ` ` vlakte (dus gemiddeld 1500 voet boven de zee) tot аап den top; ` ` die eene hoogte van 6760 voet bereikt. De hoogste zonen werden slechts enkele malen door de leden van het gezelschap afgejaagd , maar dan ook overtrof de uitkomst de verwachtingen. Dit had o. a. plaats op den 10 October, toen bovengenoemde heeren, vergezeld van de noodige gidsen | en koelies een tocht hadden gemaakt naarjden top. Bij die — 505 gelegenheid brachten zij mede de zeldzame javaansche woudsnip Scolopax saturata , die slechts door twee exemplaren in het Leidsch museum vertegenwoordigd is; benevens Psaltria exilis, Aethopyga eximia, Garrulax rufifrons en een aantal fraaie rosékleurige jufferduiven Ptilopus porphyreus. De oostelijke hellingen van den Salak grenzen aan de weste- lijke van den Gédé. Beide bergen zijn, zooals bekend is, vulkanische kegels. Eene der bergribben (Passim, Soend.) van den Salak gaat bij het grensdorp Bénda op + 1600 voet boven de zee geleidelijk over in eene der tegenovergestelde ribben van den Gédé en zoo vormen beide een waterscheidenden bergzadel, die tevens de grens aangeeft tusschen de residentiën Batavia en de Preanger. Benoorden die bergrib, welke Passir-Patjar heet , ontspringen neventakjes van de Tjidanie; bezuiden, dus op Preanger- gebied, treft men de Tjitjati en Tjiboentoe aan. De hoogst gelegen dessa op den Passir-Patjar heet Doeren Gédé. Een pilaar van de trigonometrische opname, daar ter plaatse opgericht, wijst op eene hoogte van 749 meters. Men geniet van daar een prachtig gezicht op den tegenoverliggenden Gédé en de Tjitjoeroegsche vlakte, alwaar met het bloote oog de theetuinen van Téndjoe-ajoe duidelijk te observeeren zijn; terwijl in weste- lijke richting zich naast den Salak de Perbakti en Endoet verheffen. De bergribben, die in zuidelijke richting naast den Passir Patjar worden aangetroffen, heeten Passir Tjiboentoe en Passir Tangkil ` Het is op het hoogste gedeelte van deze laatste, ook wel Passır ` Tendjolaja genoemd, dat volgens overleveringen der inlan- ders ter hoogte van ongeveer 5000 voet, de heer Diam» de — eerste theetuinen op Java aanlegde. Thans bestaat daar ter plaatse geen spoor meer van die cultuur, maar zijn er eenige uvernements-koffietuinen in de plaats gekomen. Waar het terrein er zich toe eigende, heeft de Soendaneesche bevolking nabij hare kampongs, tusschen de bergribben in, lerrasgewijze sawahs aangelegd, en werden de aangrenzende hoogten met bergrijst, katjang tanah of suikerriet beplant. 506 Het suikerriet groeit hier ter hoogte van 2000 voet zeer welig, - maar heeft ongeveer 14 maanden noodig, voor het den vollen wasdom bereikt. Het product der riettuinen wordt. soms verkocht aan de benedenliggende suikerfabriek :Srogol , of wel op de plaats, waar het groeit, ор hoogst primitieve wijze verma- ` len en het sap tot inlandsche suikerkoekjes verwerkt. Tot. op eene hoogte van 5000 voet zijn de hellingen van den Salak op de plaats, die door ons onderzocht werd , bebouwd en heeft de cultuur reeds een groot deel van den bamboegordel verdrongen; daarboven is alles tot aan den top met oorspron- — kelijk bosch dicht begroeid. De reusachtige rasamalaboomen, die daar aan de PE vroeger veelvuldig voorkwamen , worden langzamerhand schaar- scher sedert het Gouvernement die bosschen tot houtaankap exploiteert. Zouuincer beschreef in het 1° deel van het Natuur- en Gai kundig archief voor Ned. Indië een tocht naar den Salak, die zich tot de noordelijke en westelijke gedeelten bepaalde. Hij noemt daar, op grond van de ter plaatse opgedane ondervinding , de zone, die boven de 5000 voet begint , de streek der watervallen. Веле benaming voor die streek is ook toepasselijk op het door ` ens geéxploreerde terrein, want de Tjitjati, die tusschen Passir Patjar en Passir Tangkil loopt, vormt daar eene serie van e - watervallen, de eene al schooner dan de andere. Hei bezoeken ` 5 van de lagere gedeelten van het Urwald wordt eenigszius ` ` vergemakkelijkt door de paden, die de houthakkers en rottan- — zoekers daar gemaakt hebben. SS Tijdens ons verblijf stond er langs de grens der residentiën Preanger en Batavia tusschen den Salak en den Gédé een ` “stevige bamboezen pagger (de veepestpagger), die wel bewaakt 4 werd, еп waardoor niet alleen het vervoer van vee , maar ook alle As | communicatie belet was ` Enkel bij Bénda bestonden er twee — ` openingen in dien pagger: ééne voor den grooten militairen weg» 3 | de andere voor de spoorweglijn Buitenzorg-Soekaboemi. E. Wanneer men nu resumeert wat er over het terrein gezegd a | X 507 is, dan vinden wij eene naar het oosten en zuid-oosten afhel- lende bebouwde streek , die tot op 1600 voet boven den zeespiegel daalt en waarvan de hoogste grens ligt op 5000 voet. In die bebouwde streek liggen tusschen sawahs, koffie- en riettuinen of tegalans de kampongs onder geboomte verscholen , terwijl enkele vroeger bebouwde, maar thans verlaten plekken in alang- alang- of glagahwildernis zijn vervormd. Boven die cultuur- streek begint met eene vrij scherpe grens het oorspronkelijke bosch, dat zich tot aan den top van den Salak uitstrekt. Van de zoogdieren, die daar in wilden staat voorkomen, noem ik in de eerste plaats de wilde varkens, hier evenals overal elders eene plaag voor den landbouw. Wanneer zij in riet- tuinen geschoten zijn, is aan hun vleesch een zoete smaak niet te ontkennen. Ook tijgers komen er voor. Zoo maakte tijdens ons verblijf een tijger te Doeren Gedé nachtelijke rooftochtjes. In bijzonder groote hoeveelheid worden boven Doeren Gedé in den boschrand en de ravijnen wilde honden, adjag, Canis rutilans, aangetroffen. Zij schroomden zelfs niet op klaarlich- ten dag te Doeren Gedé de geiten der kampongbewoners, te attaqueeren. Het is geene zeldzaamheid tegen de berghellingen holen van stekelvarkens (Hystrix javanica) te vinden. Ik woonde tens eene vermakelijke jacht op een dergelijk dier bij. Door inlanders in het nauw gebracht, was het in zijn hol gevlucht, dat in de bruinachtige klei tegen een steilen heuvelwand was aangelegd. Eensdeels door het weggraven van een gedeelte der omringende aarde, en anderdeels door het inblazen van rook - in het hol werd het dier gedwongen zich weder naar buiten lé wagen. Daar gekomen maakte het vertoornde beest zich onge- naakbaar door het oprichten der stekels. De practische Soenda- neezen hadden echter daarop gerekend, want een hunner sloeg `` . het met een voor dat doel medegebrachten pisangstaın , met het gevolg, dat de opgerichte pennen diep in den zachten stam dron- gen en het stekelvarken dus opgeprikt onder luid gejubel een TENA buit werd. SCH 308 Ook de haas, Lepus nigricollis , die in oude tijden ver moedelijk 5 van uit Ceilon te Batavia ingevoerd werd, heeft zijn verblijf tot de oostelijke hellingen van den Salak uitgebreid. Kleine roofdieren, zooals tijgerkatten , loewaks , ranggarangans , "moesangs en eivelkatten schuilen in buitengewoon groot aantal _ in de bebouwde streek. Andere zoogdieren, die de aandacht trekken, zijn de Soerili 5 3 Semnopithecus mitratus, groote slankapeu, die in het Urwald — hunne aanwezigheid verraden door hunne langgerekte toonen. Hun vleesch smaakt uitmuntend. Nog verdient vermelding het voorkomen van den beruchten Ségoeng, Mydaus meliceps, een kleine stinkdas, niet grooter dan 1!/, voet, die zich met aardwormen voedt. Toen wij kort voor — 3 onzen terugtocht eenige dagen in een verlaten buis te Galoedra doorbrachten, mochten wij het ondervinden , dat de verhalen , die HorsrieLp in de Zoological Researches doet omtrent den onaange- namen reuk, dien dit dier verspreiden kan, niet overdreven zijn. Wij zaten juist aan het middagmaal, toen eenigen van het gezel- — — schap. hunne attentie wijdden aan een plotseling opkomenden- stank, die het midden hield tusschen eene lucht van djengkolen peté. Natuurlijk gaf dit er aanleiding toe, dat onzen inlaudschen bedienden het gebruik van die toespijzen verweten werd, hetgeen hunnerzijds beantwoord werd door een eed daaraan ten — eenemale onschuldig te zijn. De stank werd echter hoe langer — -hoe intenser en ging over in een reuk van rottend knoflook , vermengd met eene lucht van zieke honden. Hij bleek met ` den wind van buiten aangevoerd te worden en moest volgens — de inlanders afkomstig zijn van een Ségoeng. Het was ` ten laatste niet meer uit te houden; ’t is niet te verwonderen, A dal vrouwen er flauw van vallen. Toen die stank op. het. hevigst was, moesten wij op onze slaapplaatsen met den. neus ‚in de kussens gaan liggen. Na tien minuten nam hij af en drie kwartier later kwamen eenige inlanders ons het dier brengen, dat een hunner op een half uur afstands met een _stokslag gedood had 4 ae, Ses ur D Bae TUR DV. 509 Opmerkelijk genoeg was de lucht van het gedoode dier, hoewel nu juist. niet aangenaam, toch geheel anders dan de stank, die ons zoo vreeselijk had aangedaan. Wat nu betreft de avifauna der gecultiveerde streek , zoo is het mij opgevallen, dat er wel verschil bestaat tusschen deze en die der Bataviasche kampongs en tuinen , maar dat dit verschil niet zeer groot is. Bernstein gaf door zijne zoölogische bijdragen over javasche vogels tevens een overzicht van de vogels, die in de omstreken van Gadok (een terrein, dat overeenkomt met het laagste gedeelte van het door ons geëxploreerde) voorkomen. Hoewel verre van volledig, zijn toch de meest voorkomende - daarin opgenomen. Daarentegen verschilt de avifauna van het oorspronkelijke bergwoud ten eenemale van die, welke bekend is van de restanten van oorspronkelijke kustbosschen nabij Batavia, zooals het bosch bij Papangan en dat van Tjingkarang. Men overschatte echter niet deze observatie, daar er tusschen de laatstgenoemde restanten van bosschen en de onderste grens van het oorspronke- lijke woud van den Salak eene langzaam oprijzende alluviale _ vlakte en een heuvelland liggen van 50 paal hemelsbreedte , wat eene landstreek vormt, die sedert overoude tijden ontwoud. en in cultuur is gebracht, waardoor de boschvogels, die de nabijheid van menschen schuwen, zich teruggetrokken hebben. Hierdoor is de grens der verspreiding in perpendiculaire richting van de soorten der eigenlijke hoschvogels onmogelijk in het _Bataviasche te stellen. Een beter overzicht te dien opzichte zoude voor West-Java verkregen kunnen worden, wanneer de uitgestrekte oor- spronkelijke bosschen der Krawangsche laaglanden grondig onderzocht werden, daar o. a. de streek , die van den top van den . Boekit Toenggoel op ruim 6000 voet naar beneden afdaalt, tot aan het zeestrand bij Pamanoekan slechts op enkele pate door gecultiveerde “streken onderbroken is. Wij laten thans volgen een overzicht der door ons vclit vogels en teekenen hierbij aan, dat Dr. О, Finsen te Bremen ` * 510 de welwillendheid gehad heeft om eenige soorten, tot wier CS determinatie mij de hulpmiddelen ontbraken , te diagnostiseeren ; welke arbeid, na zijn vertrek naar Australië, door den Custos- bij het K. K. Zoölogisch Museum te Weenen, den ook op Java ` gunstig bekenden Professor A. von PerzeLn voortgezet werd. 1. KETUPA JAVAENSIS, (SCHLEG.) SokspANEEsci; Miengkiek. Beschreven onder het synoniem Ketupa javanensis. Natuurkundig Tijdschrift voor Nederlandsch-Indie Deel XLIII pag. 89. Galoedra. 2. SCOPS LEMPIJI, (HORSF). Sor». Boeët. Zie Nat. Tijds. N. I. DI. XLH. pag. 192. Passir Patjar. 3. AQUILA MALAYENSIS, (G. В. GRAIJ.) Ô Bovenvermelde soort is de eenige ruigpoot-arend uit den Indischen archipel. Volgens Scheer werd zij aangetroffen op Celebes, Ternate, — het vaste land van Indië tot Malakka, zeer menig vuldig in de 3 . Lampongs op Sumatra en zelden op Java. Mijn jager bracht mij op 20 September j. l. een DECH individu in overgangskleed, dat op eene hoogte van 5500 voet ` : boven de kali-kloof van de Tjitjati in het oorspronkelijk bosch. = geschoten was. x De vogel heeft in volkomen vederkleed effen zwarte vederen ` en een achttal grijsachtige met zwart gemarmerde dwarsban- E den over de staartvederen. 5 In ScuLecer’s »Vogels van Nederlandsch Indië” (Valkvogels) | komen op plaat 5 sub 1 en 2 twee goed gelukte teekeningen _ van dezen arend voor en wel in volkomen en in jeugdig kleed. ` 511 De mij gebrachte arend was sainpdschiten, doordat een der vleugelbeenderen geraakt was, en lag ieder, die hem naderde, met open bek aan te staren, waarbij de vederen van den kop, hoewel niet verlengd, tot eene kuif werden opgezet. " Deze vederen loopen puntig uit, zijn donker vanDijckbruin gekleurd en bezitten witachtige uiteinden. De wangen en keel zijn isabellageel; de kinvederen eveneens , doch met zwarte schaften: De vederen van den nek, de zijden van den hals en van den krop zijn isabellageel met smalle zwarte schacht- strepen en breede bruinzwarte boorden. Die van de borst, den buik, de flanken en schenen okergeel met zwartachtige “schachtstreepfes en dito vlekjes, de laatste vooral zichtbaar bij de achterbuik- en flankvederen. De onderste staartdek- vederen zijn als de buikvederen gekleurd; echter bezitten sommige zwartgetinte breede dwarsbanden aan de buiten- vlag. De tarsi zijn tot aan het voetgewricht bevederd; de vedertjes zijn daar kort en harig , terwijl zich enkele zwarte over- langsche schaftstreepjes vertoonen. De okselvederen en kleine ‚binnenste vleugeldekvederen komen in kleur overeen met die van den buik; de grootere zijn echter zwartachtig met witte dwarsbanden. ar Geheel hiervan verschillend doen zich de bovenste bekleed- selen voor. De vederen van den mantel en de schouders, de itoito. kleine vleugeldekvederen en dè slagpennen der 3° orde zijn _Fosachtig-zwart met witte vlekjes aan hare uiteinden. Die van den rug en de stuit zijn lichter gekleurd en hebben breede okergele uiteinden , terwijl de bovenste staartdekvederen we- der eene andere teekening vertoonen. Zij zijn namelijk sepia- _ kleurig, bezitten ook witte uiteinden en breede, witte dwars- banden over hare buitenvlag. De eerste zes slagpennen zijn voor een deel erer nes 3 ingesueden en versmald: de eerste en tweede alleen duidelijk aan de binnenvlag; de drie volgende zoowel aan binnen- als он; en de zesde alleen merkbaar- aan de woeren H 512 De 5% slagpen is de langste. De staart is nog al lang en - eindigt recht; zijne pennen loopen in witachtige eindzoomen uit Zoowel de slag- als staartpennen zijn zwart gekleurd en vertoonen daarbij donkergrijze dwarsbanden, waarvan het mid- delste stel staartpennen er alleen 8 bezit over de gansche breedte van de veder. Voor de buitenvlaggen der overige pennen zijn zij nauwelijks geprononceerd: voor de binnenvlaggen daarentegen sterker, zoodat er zelfs bij de buitenste paren witte spikkels hij- komen. Uitgezonderd de witte uiteinden, zijn de slagpennen der 1° en 2° orde evenals de zijdelingsche stuurpennen geteekend. De bek is loodkleurig en gaat bij de punt in zwart over. De washuid en basis der onderkaak, zoomede de mondhoeken zijn geel. Het spaarzaam behaarde gedeelte voor het oog en de naakte wenkbrauwboog zijn loodblauw. Iris: vanDijck- bruin. De pooten kenmerken zich door bijzonder lange, weinig ge- kromde scherpe nagels. De laatste zijn van onderen vlak en bezitten daar scherpe randen. De buitentoon en nagel zijn buitengewoon klein. De kleur der toonen, die van boven geschuhd zijn, is flauwgeel; die der nagels zwart. De maag hield in restanten van eene rat. Totale lengte . . ee мл waarvan de staart. . „05408 „Het uiteinde der end BARS reikt juist tot aan het uiteinde van den staart. , Vlucht .... e Carth f 4 " . 1620 + Vleugellengte . e ; " " e — (BBS Longte van den bek . ьс 0049 0 Culmen rostri . ; . 10.0628 23 Afstand tusschen de kun van “е к. в en het on begin der washuid ; ; +0080 ж Hoogte bij het begin pod ыша e . :4,019:0* 9 Wijdte van den bek. — Spec l0 0i Tarsus. deed penile sles: cb x. л. 515 Lengte van den binnentoon и. . 0.044 M. Idem met nagel. ; . 0.081 » Lengte van den middeltoon. : i f . 0.048 » Idem met nagel. i . 0.075 » Lengte van den buitentoon. ? А ic 07 008138 Idem met nagel. i E і А . 0.047 » Lengte van den achtertoon. : : . 0.035 »- Idem met nagel. : { : х 3 . 0.071 » 4. ASTUR TRIVIRGATUS, (TEMM.) O Ѕоехр. Alap-alap. Den 26en September werd mij een vrouwelijk exemplaar in overgangskleed gebracht, dat geschoten was boven Чр (Z. O. helling van den Salak). Alle bovendeelen zijn grijsachtig- sepiakleurig : de boviilkop donkersepia , de mantelvederen met rosachtige en de bovenste staartdekvederen met witte harige hoordsels. De achterhoofdsvederen zijn tot eene puntige kuif verlengd. Wangen en zijden van den hals rosachtig-sepia met donkere lengtestrepen. grondkleur van alle onderdeelen is wit. In het midden van den hals en langs de mondhoeken komen enkele zwarte vederen voor, die als vlekken zich benedenwaarts voortzetten. = De krop- en borstvederen vertoonen sepiakleurige groote droppel- Vlekken, die met rosachtig-wit omgrensd zijn. De vlekken op de flankvederen zijn veel grooter; zij worden daar tevens breeder en hare kleur gaat daar geleidelijk in vanDijekbruin ` Over. Op den buik nemen de vlekken den vorm aan van. Sepiakleurige dwarsbanden. | . ре onderste staartdekvederen zijn verlengd en eindigen harig: enkele bezitten eene flauw- -sepiakleurige dwarsvlek. De tarsi zijn nabij het hielgewricht bevederd. De vederen — der schenen zijn wit met zwartachtige dwarsbandjes, die dichter op elkander staan dan die van de buikbekleedselen. ` d Binnenste vleugeldekvederen rosachtig-wit met sepia droppel- — 314 vlekken aan de uiteinden. De kleine flauw-bisterkleurig met rosachtig-witte zoompjes. : De slag- en staartpennen bezitten dezelfde grondkleur als de bovenste bekleedselen. Op den uitgespreiden vleugel zijn, voor zooverre zij niet door de buitenste dekvederen verborgen zijn, vier donkere dwarsbanden op te merken ; op den staart eveneens. De ondervlakte van dit laatste deel is echter grijsachtig , terwijl de binnenvlakte der vleugels zich wit voordoet , omdat de binnen- vlaggen der slagpennen aan haren rand die kleur vertoonen. ti iF D ча, AE Bovendien zijn op deze binnenvlakte vijf evenwijdige rijen ` ` donkere driehoekige vlekken waar te nemen, welke corres- `. pondeeren met de donkere dwarsbanden van buiten. Bek donkerblauw-zwart. Washuid groengeel. Ooglidranden ` en mondhoeken citroengeel. Wenkbrauwhoog chromaatgroen. Iris: citroengeel. Pooten goudgeel; nagels zwart. De maag was ledig. Totale lengte . . 0.590. M. waarvan de staart. "7. 0.166 2 Afstand tusschen het ‘uiteinde doe MANI SZ vleugelpunten en dat van den staart . ? . 0.090. » Vlucht ` ; ; i : ; oer 0800 789 DUCE tn bengie, van. den hek. tn о Ое Culmen rostri . 0.025 » - Afstand tusschen de pun van d SE en het begin der washuid . . 0015 * | Hoogte van den bek bij het pegin dst Satoi. 0.015 » Wijdte van den bek. ; : .. 0.083 2 i Tarsus RE , 0,064, » <= Mächtegen EE aer 3 ldem met nagel. : ; ; . 0.046 » E Achtertoon. : i | à d - . 0,021 b xs Idem met nagel. scout rc , or Kae: id E aru 315 5. ELANUS HYPOLEUCUS, (GOULD.) SOEND Zie Nat. Tijdschr. N. I. Dl. XLI pag. 218. Passir Patjar, 6. PELARGOPSIS LEUCOCEPHALA, (GM.) SoEND Zie Nat. Tijdschr. N. I. DL XLII pag. 42. onder Alcedo leucoeephala.. Pasawahan. 7. SAUROPATIS CHLORIS. SOEND Zie Nat. Tijdsch. N. I. Dl. XLII pag. 45. onder. Dacelo Chloris. Tjiboentoe. 8. RHYTIDOCEROS OBSCURUS, (GM.) $ | Sors». Djoelang. Uitgenomen kop, hals en staart is de geheele vogel effen- zwart bevederd met een weinig ontwikkelden blauwgroenen metaalgloed. De staartvederen zijn effenwit. De zijden vau het voorhoofd en van het gelaat zijn met witte ` . vederen bedekt: evenzoo de zijden en de voorvlakte van den hals, Maar de vederen staan hier meer uiteen en laten de blauwgroene naakte huid doorschemeren. 7 Achterhoofd en nek fraai donker kastanjebruin , dat zieh uit het midden van de kruin naar voren tot op het voorhoofd uitstrekt. De voorste groep der vedertjes, die de neusgaten bedekken , is eveneens donkerbruin gekleurd. De naakte huid om het ` ` oog is wijnrood en sterk gerimpeld; de groote oogharen zijn zwart en de iris is in tegenstelling met die van Buceros lunatus - helder-roodbruin. De naakte huid, die het achterdeel van de onderkaak bedekt, en de naakte keelzak zijn chromaatgeel s» 516 de kleur van dezen laatsten gaat naar achteren ongemerkt in ^. olijfgroen over, dat van het geel door zwartachtige dwarsbanden ` gescheiden is. De bek is bruinachtig aan de basis en overigens wit: de randen der kaken zijn vooral in het midden sterk gehak- keld. Op het achterste gedeelte van den snavelrug vertoonen zich 6 — beenachtige V-vormige ringen, die wit van kleur zijn, uitge- — | zonderd de jongst gevormde of achterste, die breeder en naar — achteren bruin gekleurd is. Deze kleur bezit ook eene ruit- E vormige naakte plek tusschen het achterste uiteinde van den snavelrug en het begin der voorhoofdsvederen. Pooten еп nagels zwart. Maaginhoud: vijgvruchten. Totale lengte. ; : ; : : . 1.040 Staart . ` : ; : ; i . 0.510 Afstand en het uiteinde der samengevoegde vleugelpunten en dat van staart. . : . 0,190 Vlucht ` . . NO : ; | . 1.560 Vleugellengte : : ; : d Ў . 0.470 - Lengte der mondopening ; ; : : 0.226 _ Culmen tot begin der ribben . : 2.703437 Idem tot 'teinde . : i 220.827 Breedte van de achterste vib : : | . 0.047 Hoogte aan de basis г i pet . 0:075 Wijdte van den bek : : . 0.058 Diameter van de naakte huid om ie oog i . 0.056 _ Wijdte van de i ipsun : . 0.015 — Tarsus. ie cia à . 0.065 Middeltoon — . : з à BN ‚bii 0065 e e M oc Idem met nagel Seege Folge nor eer dins iD oss CONUS Мий cnet web эр 15 toe et goon gos к 2 9. BUCEROS LUNATUS, (TEMM.) Soen, Rangkong ` Individu à geschoten hoven de grens van het Urwald " 4 3500 voet hoogte. “e 5 u 3 ` i dei 3 S B d ч R ELLO DV E RII Sn Sn oe Шаман TEE EE E EE ТА УЙДЕ ae a SEM (PED d is ad + i t БАЗЫ SPI EE sh em 5; Ё d Fe MS y t GE SE d NA E EE S 317 Het geheele vederkleed is zwart, uilgezonderd het achterste gedeelte van den buik en de schenen, die vuil-geelachtig-wit zijn. Ook de bovenste staartdekvederen zijn in haar uiterste gedeelte wit. De staartpennen zijn wit met geelachtige tint; een 10 centimeter breede dwarsband nabij het uiteinde is zwart. Naakte huid om het oog wijnrood. De oogleden bezitten stevige zwarte oogharen. Iris wit. De groote bek is geelwit. Het achterste gedeelte van den snavel en de helm zijn oranjerood, dat naar achteren geleidelijk in donkerder rood overgaat. Het achterste deel van den helm en van de boven- en onderkaak is zwart. Pooten loodkleurig. Nagels wit. , Totale lengte van het opgezette dier. i Le Staart : : ; : : : ; . 0.585, » Vleugel . : : ; ; ee URS Lengte der ао: ; RE Culmen rostri . . 0.281. » Hoogte van de heren: wide den De . 0.037 » _ Mem met den helm. х í . 0.099 » . Hoogte der onderkaak aan Ж Mis ; e . 0.020.» Idem in het midden. - : . 0.056 » Lengte van den EH van T hen, ; QI Tarsus ` . j v qc . 0.078 » Middeltoon met Sek : . ; : . 0.088 » Achtertoon met idem. : a ; . 0.085 » 10. PALAEORNIS JAVANICUS, (ONB.) A Sogzx». Еккен. Lie Nat. Tijdschr. N. 1. DI. XLII pag. 198. Bénda. _ M. LORICULUS PUSILLUS, (6. R. GRAY.) 6 en Q Soren. Sörlendiet. ` Ges individu , Te e nabij Galoedra. 318 Het geheele kleed is fraai heldergroen, iets donkerder van boven, en van onderen, vooral naar achteren, met eene gele tint bedeeld. Achterrug en stuit benevens de borar staart- И dekvederen ponceaurood. Slagpennen en groote buitenste vleugeldekvederen zwart met grasgroene buitenvlag en aan den binnenkant groenachtig-blauw. Staartpennen donkergroen; van onderen als de binnenkant der ` vleugels. Eene okergele vlek aan den krop. De bek, waarvan de boven- ` kaak zeer bewegelijk is, heeft evenals de pooten eene oranjekleur. Iris wit. .. Maaginhoud: restanten van vruchten. Totale lengte . ' : : : ; . 0.119 M. Staart . 0.029 » Afstand байр het недь der ee vleugelpunten en dat van den staart . ; . 0:000 » == ViIeugellengte . : ; : OPRL | OUI Vlucht : ; ; SE . 0.245 » Lengte der mondopening : - : . 0.006 » ` Culmen rostri . ; DORE Hoogte van den bek aan de basis ; . 0.0010 а Mondwijdte : i : : ; : 0005 Tarsus І : ; z 000 * 3 Middeltoon met Wei ; ; : . 0018.» 3 Grootste achtertoon met id. eyes : . 0.014 E 12. DENDROTYPES ANALIS , (HORSF.) Sors», Tjaladi. _ De Nat. Tijdschr. N. I. DI. XLI pag. 51 onder Picus e Passir Patjar. SoEND......-- #66" а S Zie Nat. Tijdschr. N. L DI. хш pag. 200 onder piou sis. Passir Patjar. 319 14. TIGA JAVANENSIS , (LJUNGH. Zie Nat. Tijdschr. N. I. DI. XLI pag. 48 onder Tiga tridactyla. Tjiboentoe. 15. MEGALAIMA ARMILLARIS, (TEMM.) 2 SOEND Maunelijk individu , geschoten op 4000 voet hoogte in het bosch nabij de kalie Tjitjati (7. О. helling v. d. Salak) op 21 Sept. Alle vederen der bovendeelen donkergrasgroen met iets lichtere zoompjes. Wangvederen van dezelfde kleur, doch zonder zoompjes. Eene streep boven, en ééne onder het oog lichter groen. Van dezelfde lichter groene kleur zijn alle onderdeelen des vogels. Voorhoofd tot op het midden van de kruin glanzend oranje- kleurig: evenzoo een smalle gordel, die dwars over den krop loopt. Van het midden der kruin tot aan het achterhoofd zijn de vederen hemelsblauw. Dit blauw wordt aan weerskan- ten begrensd door eene overgangskleur tusschen oranje en groen, als voortzetting van de oranje voorhoofdsvederen. Teugels en naakte huid om de oogen koolzwart. Achter aan de zijde van den nek wordt eene kleine oranjekleurige vlek aangetroffen, die in het verlengde van den oranjekleurigen $ kropgordel ligt, doch daarvan door eenige groene vedertjes gescheiden is. l . De slagpennen hebben grasgroene buitenylaggen, zwarte schach- ten en dito binnenvlaggen. De buitenvlaggen der vier buitenste slagpennen zijn ingesneden en versmald en voor dit gedeelte . geelgroen gebiesd. De binnenrand der slagpennen is licht- _ geelgrijs, dat het duidelijkst waar te nemen is aan de S binnenvlakte van den ee Binnenste vleugeldekvederen : allwgroen. — Staartpennen van boven grasgroen met zwarte: schachten; van onderen groenachtig-blauw. Bek zwart, aan de basis ood nri: Iris doner manch | . eene blauwe tint. 320 bruin. Pooten loodkleurig met okergele tint. Nagels zwart. Maaginhoud: kleine vruchten van eene ficussoort. Totale lengte . : : : : i . 0.209 M. waarvan de staart de . 0.064 » Afstand tusschen het uiteinde des iui dieere qii vleugelpunten en dat van den staart . : . 0.000 3 4 Nhu un, ee c7. ee Vleugellengte . ; : s ; г . 0,095; 9» ш Lengte van den bek. e ‘ х . 0:058 a Culmen rostri . е : S г . 0.020 » Hoogte aan de basis. : : ; : < 0.013173 Wijdte van den bek. z ; r à . 0.018 » Tarsus. . ; : А : ‹ . 0.025 » Middeltoon met паде! Selene . 0,025 » Grootste achtertoon met Sek : . 0.021 » 16. CHOTOREA CORVINA, (REINW.) © БОЕХР........... Vrouwelijk individu, geschoten op 21 Sept. in een ficusboom ` ` boven de kali Tjitjati op 4000 voet hoogte (Z. О. helling ` ` |. v. d. Salak). Bovenste bekleedselen, inclusief de vleugeldekvederen , donker- - grasgroen, min of meer harig eindigend en met lichtere zoompjes geteekend. Vederen van den kop en nek donker-van- | Dijckbruin; alleen die van het voorhoofd bezitten okergele glimmende boorden en loopen puntiger uit; die van den nek 2 zijn met goudgele boordsels omzoomd. Wangen, kin en hals — sepiakleurig. Onderdeelen en flanken helder-papegaaigroen; х daar waar dit aan het bruin van den hals grenst, ontstaat = Slagpennen zwart met grasgroene buitenvlaggen en wit- achtige binnenranden. Binnenvlakte van de vleugels grijs; ` de dekvederen aldaar zijn bruinachtig met grasgroene tint. ` Staartpennen van boven grasgroen met zwarte schachten, 321 van onderen groenachtig-blauw. De stevige hek is zwart doch loodkleurig aan de basis. Naakte huid om het oog vrij uit- gestrekt en zwart gekleurd. Iris vanDijckbruin. | Pooten loodkleurig met okergele tint. Nagels donkerhoorn- kleurig. Maaginhoud: раагѕсһе vruchten. Totale lengte. . : : ' : | .. 0.294 M. waarvan de staart. . . 0.088 » Alstand tusschen het uiteinde ne ыйы л vleugelpunten en dat van den staart ` . 0.070 » Vlucht. +. A ; i : ; 0483 ne Vleugellengte. . : e ; ‚0125 » Lengte van den bek . .. . e LIT Culmen rostri . ; à e . 0.041 » Hoogte aan de basis . ; à ; : . 0.018 » Wijdte van den bek . : : : : . 0.027 » Langste vibrissae. . ; А ; ec Мә, Tarsus... | : ў . 0.027 > Middeltoon met SCH? : ‘ à . 0.055 » Grootste achtertoon met oll Ў ; : . 0.028 » 17. CHOTOREA VIRIDIS, (B0DD.) SOEND ая Zie Nat. Tijschr. N. I. DI. XLII pag. 202 onder Megalaima viridis. | Doeren gédé. 18. APALHARPACTES REINWARDTI, (TEMM.) © SoEND DUNS de vele javaansche vogels wier afbeelding een plaats . Vindt in. Tremminck’s prachtwerk, Nouveau receuil de planches colorites d'oiseaux, behooren de beide Trogons van Java. Темміхск vermeldt alleen het voorkomen op dit eiland, pde > 2 Sexe а eo ie g Е groen. Mantel en rug eveneens doch meer donkergroen еп mel _ ееп sterk uitgedrukten melaalgloed, terwijl ор den kop en nek | die. daarentegen een smal wit randje aan de buitenviag Г hebben. Kleine buitenste vleugeldekvederen zeegroen met sterk — . uitgedrukten metaalglans, die zich verbreidt over de groote ` : buitenste vleugeldekvederen der 2? orde, benevens dat gedeelte _ het daglicht is blootgesteld, en een donker-smaragdgroene . .. grondkleur heeft. Het groen dezer laatste deelen wordt ae: 539 ic WaLLAcE voor een hunner een bepaalde plaats, den Mega- mendoeng, aanwijst, waar bij dezen fraaien vogel schoot. Plaat 124 van bovengenoemd werk stelt hem voor als Apal- harpactes reinwardti. Toch is de pas geschoten vogel oneindig veel fraaier, doordien op de plaat de kleuren der vederen te flauw getint zijn, die van bek, pooten en iris foutief zijn en het fraaiste sieraad van den vogel, de kobaltblauwe en ` emeraldgroene kleur van de nog al uitgebreide kale streek om het oog; geheel ontbreekt. De oorzaak ligt in de omstan- digheid dat de heer Prèrre, één der gunstig bekende teekenaars der Planches, een gedroogd opgezet individu tot model heeft gehad, waarvan de kleuren verschoten waren en de kale huid om het oog onherkenbaar geworden was. Het was mij vroeger, toen ik in 1882 een maand op den Salak doorbracht, niet mogelijk geweest een Trogon meester te worden. Eerst in Juli 1885 gelukte mij dit en werd mij een mannelijk individu aangebracht dat te Singkoer op een der bergribben tusschen den Salak « en den Perbaktie | geschoten was. De beschrijving is als volgt. Kop, nek, zijden van den hals en krop grauw-donker-olijf- slechts een flauwe gloed wordt waargenomen. Kin, keel, borst, buik, onderste staartdekvederen en het voorste gedeelte der flanken fraai-helder-zwavelgeel, op het f achterste deel dezer laatsten geleidelijk in oranjegeel overgaande. Slagpennen zwart, met witte basis op de 5 eerste ua. ARTE EUN t x (uc NS En: hlc E o E der slagpennen der 2° orde, hetwelk in loegevouwen staal aan 525 hroken door talrijke rijen smalle zigzag dwarsbandjes, die een lichtgele kleur bezitten. Binnenste vleugeldekvederen grijsachtig, hier en daar met olijfgroene tinten. Staartpennen aan weerszijden met metaalglans, van Ke donker-groenachtig-blauw , van onderen groenachtig-grijs. Allen hebben een witten buitenrand en een scherp afgesneden wit uiteinde. - Iris donker-vanDijekbruin. Naakte huid om het oog helder- kobaltblauw. Idem van de teugels en het voorste gedeelte der wangen licht-smaragdgroen, dat een sterk contrast geeft met den donkerrooden bek en een waar sieraad van den vogel uitmaakt. 