VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wanneer nu de myt omtrent veertien dagen gebrand heeft en de rook verminderd; zoo trekt men ze om verre, en bluscht de kolen; op dat dezelve niet op nieuws mogten ontítéeken, en tot asch verbranden, Uit zulk eene Myte vere We REIZEN DOOR ZWEEDEN. . 867 werkrygt men alhier dikwils zestig tot tachentig Rys/ar kolen, het Rys/ar tot zestig korven gerekent ”. . Met zulke en dergelyke aanmerkenswaardige zaaken iš dit geheele Werk opgevuld; wegens de bepaaldheid van ons beftek hebben wy 'er maar eenige weinigen van kun- nen opgeeven. Schoon deeze Vertaaling wat laat in ’t licht koomt, en veele byzonderheden van het Werk in de Ver- handelingen van de Zweedfche en andere Akademién , ook in het Samenftel der Natuure van den Schryver , en in andere Schriften overgebragt zyn, zal men ze hier, in de ontmoeting en waarneeming zelve, met genoegen leezen , en een groot deel onderwerpen zal voor onze Vaderland- {che Lezers nieuw zyn, en hen naar de Vertaaling van de overige Deelen van het Werk doen verlangen. De Vertaa- ling is naar een Hoogduitfche Overzetting.verrigt, doch wordt gezegd met alle naauwkeurigheid gemaakt te wezen. Berigt wegens de Byvoeg fels en Verbeteringen, in de eerfte itgaave der Vaderlandfche Historie , door JAN wacg- ` NAAR. ' Een Werk , vooral van enig aenbelang , zag waerfchyn- -lyk ooit het licht , of de Autheur zelve bemerkte van achteren hier of daer enige misítellingen of misflagen , die, by nadere overziening , ene verbeterende hand zouden eilchen, Van daer is °t ook zeer gemeen , by ene herhaelde ' uitgave , of tweeden druk , op het tytelblad te lezen, door den Autbeur zelven van verfcheiden misftellingen of misflagen ezuiverd , vermeerderd, verbeterd enz. Zelfs maekt men er wel eens misbruik van, om een tweeden druk boven den eerften aen te pryzen, en deszelfs vertier, ware "t moge» łyk, te bevorderen 5 fchoon de veranderingen naeuwlyks noemenswaerdig zyn ¿en voor al den naem van verbeterin- gen niet mogen dragen. — Het eerfte heeft de Vader- landfícbe Historie van den Heer Wagenaer natuurlyk gemeen met de zelfs allerdoorwerktfte Geíchriften ; maer °t laetfte , als een middel ter betere vertieringe , was hier niet noodig in "tr werk gefteld; ook zou de Autheur het ten uiterften onbillyk geacht hebben, de eerí(le uitgave aldus door een tweeden Druk te onderdrukken. Dit heeft hem, toen 'er een tweede Druk ‘vereischt wierd , en hy enige vermeerde- ringen of verbeteringen noodig oordeelde, een edeler weg doen inílaens met naemlyk die veranderipgen, welken in a2 en 968 ' NIEUWE UITGAVE den tweeden Druk ftand grepen, te gelyk op.zodanig ene manier afzonderlyk te doen drukken, dat ze gefchiktlvk in ieder Deel van den vroeger Druk , by wyze van een Erra- tablad gelyk men 't noemt, geplaetst konnen worden.. In gevolge hier van zien deze Verbeteringen en Byooeg fels op zich zelven het licht, ten gevalle van hun die den eerften Druk reeds bezitten; des dezelve door deze herhaelde uit- gave niet bezwaerd worde. , De Heer BALTHASAR HUYDECOPER , Oud- Schepen dezer Stad, en vermaard kenner en opbouwer der Neder- duitfche Taale en Oudheden, heeft my bevestigd in myne twyfeling , en doen befluiten, om het weinige, welk de zogenaamde Klaas Kolyn byzonders heeft, geheel agter wege te laaten , en alt overige, welk met aanhaalingen uit hem gefterkt was, met aanhaalingen uit andere Schry- vers, te bewyzen : zo dat deeze Kronyk, die veel te la geagt geweest is, de plaats, die zy in myne Historie geh hadt, heeft moeten ruimer, Ondertusfchen , zien de Lief- hebbers der Vaderlandíche Oudheden , en de hoogfchatters van Huydecopers naam, met verlangen uit, naar zyne keur- lyke uitgaave der Rymkronyke van MELIS STOKE , waar by men verwagt de onegtheid van Kolyns Krenyke, volko: menlyk, beweezen te zullen vinden. ’t Heeft my , door byzondere gunst van den gemelden Heere, mogen gebeu- ren, verre het grootíle gedeelte van zynen Melis Stokt, | ę DER VADERLANDSCHE HISTORIE; 369 die genoegzaam afgedrukt is, te leezen en te ‘herleezen ; en ik heb ‘er, onder anderen, in gezien, dat ik, hier en daar, in eenige byzonderheden der oude Graaflyke Histo- rie, gemist hadt: 't welk , in de nieuwe witgaave , verbe- terd is". . | Deze verandering zal hun, die °t gemoeid heeft, dat de Heer Wagenaar nog zo veel werks van den zogenoemden Kolyn fcheen te maken , ongemeen behagen; en ondertus- fchen konnen de Voorftanders dier Cbronyke zich troosten met het denkbeeld, dat echter het voornaemfte van dat Gefchrift, in den eerften Druk dezer Gefchiedenisfen , op zyne plaets te pasfe gebragt is. Wat voorts de uitvoering van,dezen Druk aengaet, dezelve is niet mindér.net en maauwkeurig dan de voorgaande; en de Liefhebbers van goede Plaetdrukken zullen zich , inzonderheid ten aenzien der Portraitten , beter voldaen vinden, dan ze vermoede- lyk verwachtende waren, — Ook heeft men de Verkor« te Historie, om het Stukje te: meerder aenvallig voor de Jeugd te maken, nog met twaelf nieuwe Prentverbeeldin- gen vermeerderd , die insgelyks afzonderlyk afgegeven worden. X. BE RIG T wegens een Prentwerk , volgens de Nieuwe Uitvinding van den Heer ` CORNELIS PLOOS van AMSTEL , Jac. Corn. Ze MededireBeur van de Teken- Academie der Stad nm Ber dom: van bet Zeeuwfcbe Genootfchap der Weetenfchappen te Vlis. ` ` fingen en Lid van de Hollandfche Maat[cbappye der Wee- tenfcbappen te Haarlem, Aardien wy vertrouwen veelen onzer Leezeren gée« nen ondienst gedaan te hebben met de Berigten , aans gaande de Prentkonst. van den Heere Ploos wan Amftel, van tyd tot tyd den Liefhebberen medetedeelen; zo zullen wy hier wederom laaten volgen de Befchryving eener Prent onlangs door zyn Ed. uitgegeeven ; en gevolgd naar een Tee kening van | ' | HENDRIK GOLTZIUS, met rood en zwart kryt gerekend , verbeeldende, gelyk a3 wy NO. AERRIGT WEGENS EEN PRENTWERK. wy agter op de Tekening, door 's.Mans eigen hand , met zwart kryt geíchreven vinden | 1612 MARIA TESSELSCHADE. HK Roemer Visfchers Ætat. 18. Dogter. Zy word vertoond, zittende op een Stoel, met het aange- zigt genoegzaam gekeerd naar de regter zyde, van waar het licht komende , een aangenaame tint op de linkerwang vers oorzaakt. De Oogen zyn een weinig nederwaards gewend naar eem? Tafel die voor haar ftaat, en waaröp zy met de linker hand een boek laat rusten, Verder is haar hulfel en kleeding ‘naar de gewoonte van dien tyd, , Een ieder die een weinig beleezen is in de fchriften van HOOFT en VONDEL , weet dat deeze Vrouw „om haare beval- ligheid , fchranderheid en andere begaafdheden by die groo- te vernuften en andere aanzienlyke Lieden van dien tyd , in zonderlinge agting em waarde is geweest. Men vind en haar eenige byzonderheden aangetekend in des Heeren WAGENAARS Befchbryuing van Amfterdam , 8vo, XI. Stuk dz. 222 , onder de vermaarde Perfonaadjen. Wy meenen dat de Liefhebbers, tot eer van den Uitgee- ver, uit deeze naarvolging zullen kunnen oordeelen , hoe meesterlyk tevens en uitvoerig Goltzius in het tekenen met rood en zwart kryt geweest zy. De edele famenfmelting van tinten en halve tinten; de zuiverheid der artfeeringen, naar den eisch fiks door elkander heenen ge(lagen , of in een gedommeld, en met een ongemeene dunheid en te- - derheid behandeld , doen ’er alles met eene waare natuur- Iykheid , zo van Licht en Schaduw , als van Reflexien in voorkomen.: De befchouwing van °t welk ons vervullen moet met een hooge agting en eerbied voor de verdien(ten dezes grooten Mans, die, wegens zyne bekwaamheid in de Schilderkonst en de behandeling van ’t graveer-yzer ,by zyn leven, zelf door zyn vyanden, gefteld is geweest bo- ven Albert Durer en Lucas van Leiden, in een eeuw waar- in de fmaak voor de Prentkonst, door de Werken van deee ze twee Meesters , tot een zeer hoogen trap van zuiver- heid gebragt was. | . Het Origineel van deeze Prent berust in de Verzameling van den Heer Ploos van Amftel zelven. | NB, Dit Prentwerk is te bekoomen by Mattbeus, Woorts man , Kunstverkooper op de Angeliersgragt , en by de Drukkers deezes Yntema en Tieboel. By wien het van de Liefhebberen kan worden gezien, doch wordt niet in Com- misfie gegeeven. Fry- PARRHASANA LOENIAMA, 871 V Frymoedige Bedenkingen ter verbetering van de menfcbelyke za- … suenleeving , door den Heere van LOEN, Koninghyken Pruisfifchen ` ` Gebeimraad , en Prefldent van bet Graaffcbap Lingen en Teken denburg ` vertaald volgens den derden verbeterden Druk. Te Alkmaar by J. Maagh 1770. - [n gr, 8vo 580 blads. rfcheidenheid van onderwerpen , op een levendigen trant, beknopt met oordeel behandeld, maekt deze verzameling ge- vallig voor verfchillende foorten van Lezers, 't zy Godgeleerden, Zedekundigen of Staetslieden, enz. Ieder vind in deze Vrymoedi- ge Bedenkingen iets, dat in (aer is om. zyne aendacht te vesti- gen, en hem, íchoon hy de denkwyze van den Heer van Loen niet alleszins konne toevallen, aenleiding geeft om zyne gedagten, op Leen of °t ander, dier onderwerpen , met bepaelder opletten- heid te doen werken. Een voorafgaende Rrief van een Utopianer meld enigermate de hoofdonderwerpen , die in etlyke volgende bedenkingen boven al in overweging komen. Onder de- zen bekleed de eerfte plaets het Misbruik der Eertytelen, ep hier op volgt des Authenrs overweging , rakende de van zig. zelve ge- tuigende vereniging van den Christelyken Godsdieħste Verder laet hy zich uit over verfcheiden Staetkundige onderwerpen; betreffen- de de af te fchaffen wydloopigheid der Regtsgedingen, de onregt- vaerdigheid ener abfolute Magt , derzelver nadeel voor den Vorst zelven , en de wyze op welke Vrankryks overwegende Magt in. een Evenwigt, met de andere Europeïfche Staten , gebragt zou konnen worden; waer by nog komen enige Staetslesfen voor een jong Vorst, mitsgaders een voorflag ter uitvindinge van ene zeke- re fchatting in buitengewoone gevallen, Voorts deelt de Autheur ook mede zyne bedenkingen over etlyke Burger - misbruiken; zyn Ontwerp over 't bouwen ener Stad , zo wel naer de Regels der Kunst, als tot gemak en gezondheid der Inwoonders; zyne aen- merkingen over het character der Franfchen , de univerfele Monar- chie, de beste Weteld, het verkiezen der waerdigíte Regenten in een Gemenebest, den Heldenmoed , en de Gastvryheid. Wyders ontmoet ons een Vertoog , ten bewyze dat Vrankryk , door zyne groote Magt, zig zelven het meeste nadeel toebrengt; ene Befchou- wing van 't geen dienftig zou konnen zyn, ter betere regelinge van de Dienstboden; en ene Verhandeling over het bederf dat de Tweedragt in een ftaet te wege brengt. Hier benevens verledigt zich onze Autheur, om te toonen wat een verftandig Mensch met het Geld behoort te doen; en dit geeft hem aenleiding om te han- delen over het voordeel en de inrigting ener Bibliotheek , als me- de over de inrigting van een Kabinet van Prenten : en eindelyk word deze Verzameling beflooten met een Brief over de Maskera- den; ftrekkende om te toonen , dat de Maskeraden, zo men zig Aa 4 voor 878 PARRHASIANA LOENIANA; voor buitenfpoorigheden hoede , niet als zondig te veroordeelesf zyn; en dat het gemaskerd gedrag van een Veinsaerd ongelyk haet- Iyker befchouwd behoort te worden. —— Om uit deze menigte van onderwerpen nog iets tot een ífael by te brengen , zullen wy des Autheurs berispende aenmerkingen over een algemeen Burger- misbruik by Gezelfchappen en Gastmalen in dezen overneemen. » Het Misbruik , zegt hy , by Gezelfchappen en Gastmaalen is in onze dagen zeer toegenoomen. Alle Gemeenzaamheid en Vriend- fchap fchynt daar by vernietigd te wezen, "t Ie waar, de fchau- delyke Ondeugd van Dronkenfchap , waar over de vroome Oudér- dom zulke billyke klagten voerde, is nu taamelyk uit de Mode gekomen: men zoude °t voor iets lomps en boersch houden, wan- neer zig iemand by zulk eene delicaare Levenswys wilde dronken zuipen, of "er zyne Gasten toe noodzaaken: dit onredelyk Gedrag is alleen nog onder het Gemeen te vinden : onze doorzagte Spy- Zen, warme Drank en bedorve Maagen hebben ons tot eere Ondeugd onbekwaam gemaakt, welke de Rede anderzins alleen be- 2waarelyk buiten de Mode zoude gebragt hebben. Alleen, in plaats van deze gedwonge Maatigheid in °t drinken , heerscht in tegendeel de groot(te Verkwisting in de manier van Tafel te hou- den , en allerhande Spyzen op te disíchen. Alles heeft zig hier: in een kunftig Mengzel van zeldzaame Geregten veranderd. De Gasten worden meer tot Getuigen van eene verkwistende Pragt, als tot genot van eenige finaakelyke Spyzen genoodigd. Die kunst, waar van ik anders veel houde, word hier zo kwalyk befteed, dat ze byna onze Gezondheid, ons Lyf en Leven doet verliezen. Se- neca zeide reeds ten zynen tyde, dat de menigvuldige Spyzen ook menigerley Ziektens veroorzaakten” OC) » De Gevolgen daar van waren niet minder ongelukkig voor den Staat: deze wierd mede ziek. De magtige Romeinen, deze: grootmoedige Waereldbedwingers , wierden zo dra niet door hun- ne Wellusten verwyfd , of deze Verwyfdheid maakte hun ook weekhartig , befchroomd en laag van Geest: zy wierden van hun. ne Keizeren, en deze wederom van Barbaarfche Volken verteerd, Wy hebben voor dezen hurne Deugden nagevolgd; welken Uitílag ‘kunnen wy ons belooven, daar wy nu hunne Ondeugden volgen ?" » Hoe onfchuldig, hoe vergenoegd kwamen eertyds goede Vrien- den te zaamen ? niemand ftoorde den anderen deswegens in zyne Bezigheden; zag iemand, dat een ander wat te doen had, zo ging hy weêr weg: men nam het malkanderen niet ligt kwalyk op; men at met malkanderen, 4 Ja fortune du jeu, zo als het de Franfchen noemen: dit gefchiedde zonder Complimenten , zonder een groo- ten Omflag, met weinig Kosten, zonder Overvloed, geene Vrouw trok aa (*) Innumerabiles morbos esfe miraris , coquos numera ; multos morbes multa fercula fecerunt, Senec, epist, 95."' E: PARRHASIANA LOENIANA. 373 «rok “er ligt een zuur Gezigt over, wanneer ‘er, ten eenigen Ty. de, een Gast by geval kwam. De’ Banden der menfchelyke Za- Juenleeving wierden door zulke Gemeenzaambeid nog immer fter- ker, en, terwyl men dus zonder Dwang en Ongemak. by elkander &on wezen, zo wierd men ook dat Genoegen gewaar, dat het ge- zellige Leven fchenkt, en dat ons vour tegenwoordig byna onbe- kend is. Alle onze Gezelfchappen en Byeenkomften zyn afge- meeten.”. » Men maakt 'er veele dagen vooraf de Toeftellen toe : men verfchrikt , wanneer iemand ongemeld in huys treed ; men kweld zig over een ftofje dat de Bezem heeft verfchooud , of over cen Plekje , dat niemand ziet. Men bid zeer om Verfchooning , dat men niet ten vollen aangekleed en geftifeerd is ; niet andefs , als of men 'er eene Misdaad ‘mede beging , dat men niet beter voor ‘den dag kwam , als iemands Staet , Geluk en Natuur medebrag- ten” » Maar, 't is Tyd, dat men zig in het Gezelfchap vertoont. Welke Dwang! alle Woorden, alle Minen, alle Gebaarden, alles is- hier afgemeeten: men zet zig in "t rond, men beziet malkanderen van "t Hoofd tot de Voeten: het. anderzins praatagtig Volk onder- houdt zig zo lang met eenige Relletjes, tot dat het Spel eenen aanvang neemt, Wanneer dit geëindigd is, fcheid men met even zo veele Complimenten weêr van malkanderen, als men zaamen is gekomen.” . , Eens vielen my, in zodanig eene Byeenkomst , een paar, ou- de Damen te deel : zy fpeelden fcherp , en zagen my voor enkel baar Geld aan ; ik had 'er my gaarne met een paar Ducaaten van ontflagen, maar het gelukte my toen niet. De Vertrekken waren ongemeen warm geítookt; alle Venfters en Deuren wel geflooten $ jk zogt te vergeefsch na verfche Lugt: met één Woord, ik wierd regt warm gehouden. Verloor ééne van myne Damen een fpel; dan had ik niet wel gefpeeld; ik moest "er het Gevolg van haaren Toorn over gewaar worden, en my over de fcherpzinnigheid haa- rer Oordeelen verwonderen , maar te gelyk om Vergiffenis bidden. Dic was nog niet genoeg : ééne van deze verltandige Speelfters be- diende zig geduurig van eenen Verrekyker , en , terwyl zy deed, als of zy 'er elders mede hecnen wilde zien, drukte zy het ééne Oog toe, en ‚zond het andere va: te befpieden, Het kwaadfte var dat het Spel geen Einde wilde n het hiterlyke aanzien, nog het e heid haarer Jaaren nog fcheen dryf ! dagt ik by my zelven, 2 * het Gezelfchap , dan wil ik ert me my eenen Eigenzinnigen , eenen ftuurfchen Man, eenen Vy- and van Menfchen ; men doet-my geen Ongelyk aan: ik vind de Menfchen zot: wat kan my onverfchilliger wezen, dan wat ze van MM e ny 374 MERCIER my denken , daar ik zo weinig van hun hoüde. Zo fprak, zo oordeelde ik toenmaals by my zelven, wanneer my myne Hovlyk. heid zo veel tydsen zo veel Gedulds kostte ‚om de Eer te hebben, met een paar oude voornaame Damen te fpeelen," | „ Deze Tegenzin nogtans duurde by my niet lang. Ik kwam by andere aartige Lieden, en wierd weêr gezellig. Ik zag , dst men een klein {pel wel mede kon doen , zonder daar by een zo groot Geduld van nooden te hebben. Maar, onze geheele Ver keering in een enkeld Spel te ‘veranderen, is een fegt ‘Vermaak voor Menfchen , die geen Gebrek aan Gefprekken en Ondervir- ding hebben.” Mondor en Charideme of onderlinge trek der eenflemmige Zielen. ` En de Huicbelaars , of de geveinsde en waare Deugd. Zedelyke Vertellingen. Uit bet Fransch van den Heer merciem. Ze Dee venter by L. Leemhorst 1770. Bebalven de Voorreden 212 blad zyden in Osvo. Wee Vertellingen ingericht ter ernftige aenpryzinge van ene op- rechte betrachting der Deugd ; waer van ons de eerfte de be- minnelykheid der Vriendfchap op Deugd gegrond ten nadruklykíte ontvouwt 5 en de tweede het haetlyke der Geveinsdheid ten leven- digíle afmaelt. Men ontmoet hier den deugdzamen , doch ongelukkigen Charideme; die van zyne eigen Familie verftooten , in den menschlievenden Mon- dor enen Vriend vind ; welke hem niet flechts uit zynen verlegen toeftand red, maer ook daedlyk in zyne Vriendfchap aenneemt; niet alleen om hem op ene verftandige wyze in zyn lichaemlyk geluk te doen deelen; maer tevens om hem ter volmaekter Deugd op te leiden „en derzelver aengenaeme vruchten beftendig te doen genieten ; waer aen ook Charideme van zyne zyde beantwoord ; het welk hem de heuchlyke gevolgen hier van alleszins doet ondervinden. ; 'Er vertoonen zich dus in dit verhael twee Deugdzame Vrienden , die, met den tederften Vriendfchapsband den een verbonden , ons de Vriendfchap in hare kracht, en de Deugd in haren luister vooroogen Dellen: 't welk op ene zo bevallige wyze gefchied, dat het enen ieder, die niet geheel ontaert is , op ene aengename wyze, moete treffen. Zo aengenaem als deze fchildering is, zo haetlyk vertoont zich ten grooten deele het Tafereel , dat ons in de volgende Vertelling niet min natuurlyk gemaeld word; het welk men by het voorgaende ge- voegd heeft, om door de affchuwlykheid dezer Tegenprent het voor- treflyke der Hoofdfchilderye te meer te doen affteken,. Hier komen , ons als Hoofdperfoonaedien voor twee Broeders ; waer van de een, Clima! geheten , een geflagen Deugniet is , die, onder den fchyn van een Godsdienftig leven te leiden , de grootfte fchelmeryen pleegt: terwyl de ander, Bonceur genaemd , afgefchetst word als een Per- foon ; . oZEDELYZE VERTELLINGEN. : 375 „otd, Wiens kart ‘wel goed is, maer die, door érie:onberedeneerde ,involging zyner driften , -dikwils overflaet tot openbare wanbedryvens ` -waer toe hem. Clima/ niet zelden aenteiding geeft , en waer van de- £e zich dan bedient ter benadeelinge van Boncveur. Langs dien weg treffen Boncoeur ook rampen op rampen, die hem ten laetften in °t .hoogíle verdriet dompelen , daer Climal alleszins gelukkig naer de "Waereld leeft; doch eindelyk werden Clima/s fielteryen ontdekt, en diy ontvlucht ter naeuwernood des Rechters handen ; terwyl Boncoeur, tot inkeer gebragt, ter Deugd geneigd , in een gewenschten geluk- ftaet gevestigd word. De uitvoering dezer Gefchiedenisfe, {choon min gevallig dan die der voorgaende , beantwoord, in Tt ont- vouwen der rollen, die de Huichelary fpeelt, zeer wel aen ’t hoofd- oogmerk, om de Geveinsdheid , in haer eigen , in een affchuwlyk daglicht te ftelten. Doch wy konnen niet nalaten den Lezer te waer- fchouwen, dat'er, naer ons inzien, wat te flerk gepleit word voor Boncoeur , op de veronderflelling van zyn goed hart, in °t midden zyner ongeregeldheden. Een goed hart pleit fterk ter ie- mands veríchooninge in cen geval van overyling , in een vuurigen drift ; maer die kracht verzwakt op ene aentüerklyke wyze , als ene heer- — fchende hebbelykheid ten kwade zich begint te openbaren; en men mag zich, zo men der Deugd dienst wil doen, van dat denkbeeld niet bedienen, ter verfchooninge van een algemeen en aenhoudend ongeregeld gedrag; nadien 't zo min beftaenbaer is met ene waerlyk loflyke zielsgefteldheid, als de Huichelary ; over welker invloed by de menigte, wy de volgende aenmerking uit dit Stukje nog zullen voordragen. ,, De agting van den Huichelaar by eene domme menigte is een onaffcheidbaar gevolg zyner vermomming en fchyndeugd. In alle landen en tyden hadt en heeft de domme menigte, (en hoe veele zo. genaamde Grooten behoren niet onder deze Clasfe! ) een’ blinden eerbied voor een uitwendige Godsdienttigheid , waar door zy fterk getroffen worden, en verkiezen dezelve altoos boven eene verheve- ner deugd, maar die hun minder in de oogen flikkert. Veelen, door dezen waan verblind , leggen zig met goeder harte op zulk eene uitwendige en fchitterende Godsvrugt toe, en meenen zelfs het Op- perweezen meer te verpligten, en hunne vergelding grooter te maa- ken, naar maate die uitwendige vertooningen lastiger; hunne onthou- dingeu moeijelyker; hunne kleeding ongemaklyker ; hunne fpys gro- wer; hunne vasten of geesfelingen geftrenger zyn. Deze zyn ver doolde Schaapen, die men met medelyden moet befchouwen , en, zo moogelyk, op den regten weg tragten te brengen , met hun een beter gezigt van Deugd en Godsdienst te geeven." ,, Maar daar zyn anderen , die zonder beginzels van eenigen Gods- dienst, van deze gefteldheid der menfchen , van deze hunne agting voor eene uitwendig flikkerende Godsdienftigheid , gebruik maaken, em hunne bedriegelyke oogmerken te bereiken , en het getal van de- . zen "a 376 MERCIER ZEDELYKE VERTELLINGEN. zen is geenzins klein ; mem vindt ze insgelyks wedér in alle Gods. dienften en in alle landen. Het zyn Wolven onder Schaapenvagten, die de onnozelen bedriegen en verfcheuren. . Daar is geene moge- lykheid om dezen te verbeteren ; zy zyn ongevoelig voor alle be. weegredenen van Godsdienst of verpligting; onvatbaar voor alle aan- ' doeningen van menfchelykheid , en worden door fnoode eigenbast, ja door vermaak in de guitery zelve , geheel en al gedreven. Dar is geen andere party met hun te kiezen, dan hen te ontvlugten. tls zelfs gevaarlyk eener begoogelde menigte de oogen ten hunne op- zigte te willen openen. Derzelver groove ziel. wordt fteeds fterker door de grimatfen dier Huichelaaren , gan door de overtuigendfle bewyzen eener verftandige Redeneerkunde getroffen. De wereld, zegt het fpreekwoord te regt , wil bedroogen worden; de menigte wierookte in alle tyden, die zy had moeten ftraffen, en lekte dikwils de handen van hun, die hun bet moorddaadig (taal in den boezem drukten.” $M PPS Patat T TM TM TEE EE - N DDUW £ ^ COVWDERLANDSCHE ` LETTER-OEFENINGEN. Oordeelkundige Byhelverklaaring van bet Oude en Nieuwe Verbond. Door TH. CH, LILIENTHAL. Dr. Tb. en Hoog- ` leeraar op dé. Akademie te Koningsbergen. Met eenige Aans - merkingen vermeerderd. Negende Deel. Te Amflerdam, vy ` " J. Loveringh 1770. Bebalven bet Voorbericht 48C bladz, in groot gin, , rog B het beantwoorden van de algemene tegenwerpingen der: Vrygeesten, ten aenzien der Wonderwerken, in 'c achtíte „ kolt in dic negende Deel, nog ene nadere over- weging van de bedenklykbeden en zwarigheden, die men weet aen te dringen, tegen énige byzondere wonderwere ken, die in de Eybelbladeren vermeld worden, of wel tegen enige onderfcheiden om igheden, die deswe daer iti woorkomen. Deze foort van zwarigheden betreft zo wel de-wótnddrwerken in de Schriften des Nieuwen als i die deg Ouden Verbonds aetngetekend; dan de ruimte . det ftoffentheeft den Autheur genoodzaekt zich in dit Deel tot de eerften te bepalen, en de laetst aengedulden nog tet een volgend Dee uit te ftelléry Uit dien hoofde neemt dit Stuk een eehvang’ met de béfchouwing der Scheppinge uit hiets, En vervolgt met het nagaen van 't wonderdadige in de Boeken gn Mofes en 9ófüa gemeld, daer 't Ongeloof ene oorzaek van verachting of tof. van befchimping meene te vinden. —— In 't behandelen dezer Onde werpen houd de Hoogleerser gemeentyk die leidimg , dat hy eerst hec pefchie ig: verhael beknoptlyk voordraegt ; vervolgens bedenketykheden der Vrygeesten onderfcheidenlyk op: geeft; en:srydérs doet zien, dat die zwarigheden de mo- gelykheië dutt Wonderwerk, mitsgaders deszelfs geloof; waerdigheid „ fiet verzwakken; als tnede hoe men velen dier Wonderdadige: Gebeurtenisfen ap zodanig ehe wyze kan verklaren, dát het Ongeloof alte gelegenheid ter fmadelyke bedenkinge worden afgefneden.: Zyn Hoog -Eerwaerde , die deze onderwerpen, niet tegenftaende het lastige, ter oorzacke van vele vittetven , met alle oplettendheid onte ‚vouwt 3 heeft zich ook wel byzonder bevlytigd, om, zo veel doenlyk: was ‚-na te fpooren van welke middelen de 2 1V. DEEL. N. LETT. NO. 9. Bb God- 378 TH. CH LIETERT RAL Godlyke Wave zieh zpp betken Roger befieridh, om die wonder dige Ge wege te brengen ; als mede reke Ho: erken gich in en get rte nisfen- VE heeft: dat hler en ne E? zekere, ten minften ter w weinig kan toebrengen; eur ver. is. Koni: jj en dc r Wonc izyn; trvateh vluchtte. — Betreffenc Jeeraer ene byzondere bedenking, die de Kerwaerde Aer tekenaer enigermate onderfteunt waerom. wy. deze] ve „ab der opmerkinge waerdig, in dezen te eerder gullen over pemen. EO: De groote zwarigheld van "ongeloof: met o dege'geícbiedenis taekt , gelyk men fpreekt ‚het oeps ly&es dat Jona.in den buik van den visch in: Lesen, Konnen blyven, ademhaalen, zyn verftand; behouden „ God bidden, en hoope van behoudenis kanpee hebben. Dis heeft zeer veel aenleiding gegeven tat gedwargea, en zelfs gedroabtlyke uitleggingen,. die de Hoogleeraes:korelyk to- gen gaec ; terwyl hy tevens toont , dat man op grond, met afzicht van allo.sipnebeeldige.ati vergezochte "ewen heeft te beweren, dat Joga daedlyk geweest js, nlet alleen ia de kaken, maer gelfs.in deg-buik yan een wezenlyken visch. Als gece det het daat’ tegen gebrach, te van zo veel gewicht niet is, dat het ans nogdzake, om van dat denkbeeld af te zien , of de gefchiedenis els onge« lodvelyk te verwerpen; daer het toch4-allos.we], ingezien, en ‘tgeen men weet natuurlyk plaets ve hebben, in scht omen zynde , zo vreemd niet ken voorkomens dat Gods magt Jena, zonder dat "er jeta onmogelyks ef enige te genftrydigheid verzonnen worde, in dien (tand levendig en gezond beware, drie dagen en drie-nachten „ of mogelyk van den avond van den eerften tot den mergen ven dg derden dag. Na de ontvouwing bier van vervolgt zyn Hoog:Eerwaerde aldus , mer-ene-byzendere- opmerking deer wegens nog mede te deelen. Do "n »» Schoon nu Jona, gelyk. aangetoond is, door een wom derwerk in den buik van den visch in % leven heeft kon- nen blyven, en gevolglyk ook £yn hart, in dcn gabcde iot "M" n REK. xD a Fa A nus tA A RYNELCEREEARINOI C ` Hy God verheffeng evenwel is het zeër waarfchynlyk, dat hy eerst, in de zée geworpen zynde, daar in verdronken is, e en vervolgens door den visch ingeflokt > eindelyk. in des+ 00 » Ek ken tiet. gen hebbende, vervolgt wyderd indezetvoege. s Ek erkemne zeer gastne, dat deeze overweegingen geen recht- reeks en ftellig bewys voor ons gevoelen uitleveren ; maar de tepen- Overítaarde brean bag is aan het zelve Em ónderhevig. Aen weers- limen moet iet onderfteld worden, Wair uit bewyst mën dot Fonas levendig, is geworpen op het drooge? Het komt my voor dat de: wearfebyolykkeid aan onze zyde is. Befpiépelingen van dietgelyke onderwerpen konnen zelden tot een hooger trap van Zekeiheid ge- Bragt worden. Het is veel matuurlyher te begrypen, dat Jonas in den buik des visfches dengzaamerhaud geftorven is „dan dat hy daar in drie dagen en drie nachten geleefd hebbe. : doen zich echter eenige bedenklykheden op, welke onde epvatting , in den eerften op(lag, feliynen te betradeelen; dan welke haast verdwynen , als men de orde der omftandighederf des verhaafs belroorlyk fchikt en In "e oog houd. „ De zwaarigheid wordt onteerd uit Cap. IL 1, En Jona had ett des oisfcber IMUEWAND. va, $, Ut DEN sot pes orars CWS) (*) fbhreide ik vs. s, De wateren bébben ny omgeéven TOT DW SLE TOE (zy hebber my gebragt $n. doodsgevaar.) , Doch men felle daar tegen Over zyne betuiginge van verk, finge en verhooring, nevens zyne erkentenis van dankbaarheid voot die beweezen weldaadigheid , waar mede zyn klaagbede doorwéevert is, By voorbeeld, Zk riep wit myne benauwdbeid tot den Heere, £N HY ANTWOORDDE MY. GY HOORDET MYNE STEMME, vs. 2. GY HEBE MYN LEVEN UIT DEN VERDEHVE OPGEVOERD, VS, 6, /k zal 8 of- feren MET DE STEMME DER DANKZEGGINGE. En men sal duidelylt zien (€) s» Betekent den Baar des doods.of der dooden i in i't gereen, Zie FRAN" ever de Geinofsleus. Árt, Nenin ns ter helte”. ba 380 - TH. CH. LILIENTHAL deszelfs buik door God wederom opgewekt, en onmidde* lyk daarna op bet drooge uitgeworpen zal zyn geworden. zien, dat de verfcheiden uitboezemingen , welke den inhoud van dit gebed uitmaaken , niet zyn gedaan in een en het zelfde tydítip , noch in dezelfde ge(teldheden , maar wyslyk ingericht naar de verícheiden- heid der omftandigheden des bidders ; fommige flaande op den toe- ftand zyner benauwdheid, andere op zyne verlosfinge. . Het fchyat my toe , dat een gedeelte van dit gebed gedaan is, doen hy gewot- pen is in het harte der zee, de ftroom hem omving, doen alle baa- ren en golven over hem heen gingen , en hem op en neder wierpen s voor dat de afgrond hem omving , en hy daadlyk door den visch werd ingeflokt , dat hy nog eenigen tyd dus hebbe konnen leven, ook doen hy was in deszelfs buik of ingewanden, waar in hy eindes lyk zyn dood en graf vond,. » Trouwens het is niet wel te denken, dat Jonas in dien aller- naarften toeftand , waar in geen fterveling hem ooit gelyk was, in Daat geweest zy zo een welgeregeld en aan een gefchakeld gebed toe te ftellen, Het is genoeg, dat hy, na zeng vertosfinge , de zaaklyk-. heden welke daar van den wezenlyken inflag hebben uitgemaakt in eene goede orde heeft opgemaakt, en befchréeven voor bet nakomer lingíchap.. Hy kon immers in dat zelve tydpunt, wear in by sU ayne benauwdheid riep tot den Heere; waar in by fchreide uit den buik des grafs; waar in by klaagde dat by was geworpen in de diepte der zeen, waar in de. haaren en golven over bem been gis- gen. niet in waarheid zeggen, gy antwoordde my , gy boordet myne. flemme , gy bebt myn leven uit den verderve opgevoerd, ik zal u offeren met de lemme der dankzegginge, ===. Het beyl is des Heeren. ` ` „ Het beloop en voordrag van Jonas gebed, geeven duidelyk te kennen, dat hy het opftel van zyne Godvruchtige werkzaamheden „ en belydenis van zyne verpligting tot dankbaarheid gemaakt hebbe, na dat hy was geworpen op het drooge. De uitdrukkingen, waar van verfcheide flaan op den voorleden tyd , bevestigen zulks ; de betuigin- gen van verhooring, verlosfing en dankbaarheid, konnen niet Spo: deeld worden gepast gedaan en in die orde en zaamenvoeging ter nedergefteld te zyn , als hy nog was in den buik des vis(ches; maar na dat de visch op Gods bevel hem wel, frisch en gezond had uitge worpen op het drooge. | , Op die wyze zyn, myns bedunkens, verfcheide Pfalmen van David in orde gefchikt, waar in hy, verlost zynde uit groote gevaar ren, verhaalt hoe hy daar onder was werkzaam geweest met biddin- geu en fmeekingen, onder oprechte betuigingen van eene diepe er- kentenis , welke hy deswegen aan zypen Almagtigen en Goedertieren Verlosfer beleed fchuldig te zyn. Zie zulks klaar onder anderen door(teeken, in Ps. LIV, CXX. a 2L » Men kan nog tene andere bedenking , doch van minder gewigte BYBELVERKLARING. 381 Het wonder word daar door niet verminderd, naardien ime „mers de opwekkiug van eenep-dooden met recht onder de groetfte wonderen gerekend wordt. Maar de bedenklyk- heden , die men tegen de mogelykheid van dit wonderwerk zou konnen maaken, zyn op deeze wyze dies te beter. te beantwoorden. Meent men 't opbegrypelyk te zyn, dat éen mensch in den buik van een.viscli zou hebben konnen lees ven, en zyne gedachten, op eene gefchikte wyze , zot God verheffen; dan is het juist niet noodig, daar op te blyven Haan, dat zulks omtrent Fona gefchied zy. Zgn optzield lighaam werdt door den visch eensklaps, en zonder hem te ` kwetfen ipgeflokt. Dit kan men niet zeggen opmogelyk tẹ- gyn, even za. Pd 486 | CFR RARDIN De Buangelifebe Leeraar ,'voepcattende verfcbeidene Leerre: ` dehen Oan JEAN FRED "NARDIN:, Bedienaar des iH. ` Euangelivms en Leeraar der Lutberfche Kerké ve’ Blamont. Uit bet Fransch vertaald. Twee Deelen. ` Të Amflórdam ` ` Dy P. J. Entrop en A. v. Goor, Bebalven- bel Weorwerk , vaar onder eene beknòpte. Lévensbefchryoing des Autbeurs , 912. bladzyden in groot Ravo. , VM: Geleerdheid , Welfprekenheid of iets vab die nátuur , dat meñ: veelal min of meer in Leerredenen begeert ; en zekerlyk niet te wraken is, $vanheer-een Leeraer 'er zich op ene rechtmatige wyze «an bedient, heeft men in deze Leerredenen niet te zoek ken De Eérwaerde Nardin heeft zich in. den loop zy- her Studien niet zeer däer op toegelegd, ‘en "er zi woor al niet toe gefchikt in,'t opftellen zyher' Leerrede men; die meer ingericht zyn om op het Gemoed dan op het Verítand te werken , ‘waet in die'Leeraer, naer zy- ne denkwyze, niet ongelukkig geflaagd ie Het hoofddoelwit zyner Preditatiëen is, het Menschdom ge- woelig te doen bezeffen, den cleridigen toeftand des Zon- daers 5 de noodzaeklykheid'der Godlyke Genade om uit dien {taet gered te worden; de grootheid der Liefde van God en J. Christus degens het Menschdom ; aüénboudend- heid der Godlyke Genade om door den Heiligen Geest Zondaers te bewerken tot Geloovigen en Bekeerden, gerechtvaerdigd zynde, te verfterken en te bevestigen in Heiligmaking ; om hen, die in ootmoedigheid , met Een “dankbaar hart, Ónder de leiding des'Geestes, daer aen beantwoorden , óp te leiden ter beërvinge «ener eeu. wige vólmaekte Gelukzaligheid. ‘Deze onderwerpen, op ene gemoedlyke wyze voorgelteld, worden alleszins ern» [tig sengedrongen "rt '"aenfporinge in enen deugdzamen wandel; welks heilzame vruchtgevolgen in tyd en ee, wigheid de Eerwaerde Wardin, op ene ftichtende en op- wekkende manier, ontvouwt, —— Men kan uit dit bee zicht genoegzaem afleiden, van hoedapigen aert deze Leemedenen, en voor welke foort van Lézeren zy best chikt ayn, . Laet er ong echte, ter nadere yoordrach- te, nog ene pasfage byvoegen., die ons 's Mans begri van deh hoofd -inhoud der Euangelieleere kortlyk meld. By gelegenheid der..voorítellinge van den- Goalykes iseh,-om te doen, wat rechts, Micha. V], &, drukt aya terwaerde zich aldus uit, u: aa Daar r SUGERBRREDBEZAAR 7- O D Bi bech ‘von $ dat is te zeggen , dat ze zig e deg vaù den Duivel R hebben aes inciden KT kromme ba a. van de Godlyke we- gen afwykend ensch is. dan uitgevallen wan de ehe, waar in nm as gefchapen; in zyn verdorven te CD DMUSU)lykg stander A hy niet in (kaat, e . recht. is.,.."p..18. gelfs onmooglyk , dat by het Qogan kap. - dat wanneer Qed van. den mensch afgische, te doen. wat recht is, zoo wil hy hem te kennen goe ven, dat hy Kin oorfpropkiyke rechtheid moet wer Ka dat, ge Godlyke natuur , of het beeld van ER in PN He gewoar Sa midd » ven QW erge dol de g ijde, ‚hy. Ae. RH araaken. e e elende en. 'erlosfer en Bel dër de. kracht WANG, erg Së. Zë SS zyn Woorden en 3 Hers, De van het H öpdbe God niet: onti 1 beide nders d Singel ‚niel (prniten al n zy anders den Sr yn.van de volmaskaite Heiligheid en Deugd; en ver wan dezelve;goed te kepreg, zoo veroordeeld ge die; A: pekea van. geveinsdbeid , die verfoeilyk is voor Gode De grond van het geheele Christendom beftaat rip het hebben. van een nieuw Hert , gewsefen in loed van Jezus, en in alle dingen oprecht en ger Gë: zs hand len, onder het geleide van ounen Geest, ik „de. de grond van het geheele Christendom, die dien grand niet beeft, zal nimmer doen wat Bb 4 ` He. Seebi is. 354 HEDENDAAGSCHE HOTÓRIR. Heêdendaag Ehe Historie ;befcbreven: door’ een Gezelfcbop oan Gelderde Mannén in Enkelind. Uitbbt Enjelschbvertaald IV Deel Ifte Stuk, © Te Leidin by P. v. ä.' Eyk , en te Amfterdam by G de Groot en Zon, ep P, Schouten 1769. An groot: quarto 388 bladzyden. ` | pps eSchryvers vandit Wetk , hier mede ' een aenvang makende vam de Hetlehdaagfche Histos rie van 't zo zeer beroemde: Frankryk', begitmén met: een beknopt verflag der géfchiedenisfe- van: Klodoveuf , -omtrent het jaer 4805 waer mede zy de latere Historie op ene woeglyke wyze aen de vroegere Gefetiiedenisfe hechten, Voorts levert ons dit Stuk: eén ondérfelieidenberiche- der Jotgevállėn van dat Ryk-, onder deafftammelingen van KTé- doveus , of de Vórften van den Merovitigifében vak , torop het jaer 250; en later onder die van den Ëarlooingifcben tak, welke ten aenzien der Regeeringt eéti einde nam met dën dood van Lodewyk den V, bygendemd den Loggen, ii >t jáer 9875 wanneer Hugo Capet het Ryksbeftier aanvaerde de; met welk tydftip het volgende Stuk'een aenvang ftaet te temeh. -—— Dit’Stuk behelst dus een tydbeftek van ruym Soo jaren, geduutende het ‘welke de Pranfche: Natie ziehs inzonderheid door de herhaelde verdeeling des Ryks , onder de Vorstlyke Kinderen; meerendeels aen inwendige onlusten blootgefteld vond: 't welk ten gevolge had , dät het Ryk, fchoon nd en dan in bloei ti&r(teld ,, en wyder uitgebreid , dikwerfte jammerlyk verzwakte; zo dat het niet dan na veelvuldige tegenftribbelingen tot een beften- dig Ryk te brengen ware. - Een Vorst: als Chotarius de Ik mag in den jare 614 het verdeelde Ryk alleen’ bemagtigen, en met roem in vrede heeríchen ; °t is van geen duurs op den dood zyns Opvolgers ziet men het gebied al weder gé» deeld ; en eerlang Jaen de Pratifche Vorften ihdiervoége onder het beftier der Majors van het Paleis, dat ze geert het minfte gezag hebben, ep flechts' den 'Blóoten tytel van Koning dragen; tot dat Jé Merovingi/cbe tak ook dien ver- lieze, en'Pepin de korte zich op den Fhroonvestige. One der dezen Vorst, 'c is waer, ziet men 's Frankryks luister weder herleven, en dezelve bereikt een volle glans, ome trent het jaer 800, onder de Regeering van deszelfs opvol« ger Karel den Grooten , Koning van Frankryk en Keizer van het Westen. wird zieh, hå den dood ván dezeii Vorst , door. ene nieus we en verdere herhaelde verdeeting, onder’ deszelfs nage« flaclits' weder‘ in onlustet gédoinpeld ; die het Ryk: vere gwakken; dn, met anderébykoniende omftandigheden „acú heersclizuchtige Grooten gelegenheid geven, om hut gei zag te doen klimmen, ep dat der Voríten bykans tot: niet te brengen: waer door de Carlovingi/cbe tak. insgelyks het ‘bewidd moet overlaten aen efen Hugo Capst , die her vers vallën Ryk loflyk begint te herftellen. —— -Alle dezeom. mmintelingen , met de deer by voorkomende omftandighe. den, worden hier ontvouwd, en naer gelegenlieid met oor. deelkuidige aenimerkingén voorgedragen , welken’ dienen, om deze eri gene-byzondérhéden in een duidelyker licht cé — Feller, én de oorzaken' te doen zien, dié toornaemlyk de groorfte veranderingen te wegen bragten. Met ene aenmer- ing Van diei) aert fluit ook dit gedeelte , welke wy in ‘dek zen zullen overnemen , als endet 't oog brengebde, waet gen men de laetstgemelde omwenteling, of den vat van't - R yk vati Charlemagne, die boven al opmetking verdient, heeft toe- te ARC UU 2 emi 0.7 Ms vg " ` ` "os, WI vihden, (zegBen deze Schryvers,?) in. Mezeray 'eetíe op Hing van de oorzaken, welken het trapsgewyze wervel ;"en eindélyk dé géhele'uitfluiting van den tak van je te mees bragten, en dewyl dezen door den Graaf van Boulanvillters zyn góedeekeurd, €n overgefchre- ven , Katrhet niet kwalyk geoordeeld worden, dat wy ze den letër mededelen. Zy zyn dezen (1) de verdeeling van het ryk im verfcheiden Konidkryken , ‘het Reen noodzaak- Iyk door wänorde en burgerlyke oorlogen onder de broe- deren gevolgd werdt. -(a}De-onredelyke genegenheid van Lodewyk den Goedaartigen: vootezyben gunftélitig Karel den Aalen, Q De zwakheid van het grootfte: gedeelte dezer Vorken, want "er waren taär wier of vyf endet een groot ' | ,.dié vérftand en: dapperhéid:famen'épatrd bezaten. (4) De-ptonderingen der Normannen , die daor Frankryk tia jaarenragter een ee plonderen , de Edeten geleget- d gavén om 21g ofiëftfankelyk te maken. (s) De veel? vúldige'nätuurlyke kinderen van Charlemagne, wier nako- mengen daar uit gelegenheid namen, om de ftaten, hua tot hurroriderhoud ‘gegeven , ‘in zo vele Vorftendommen te weranderen. (6) De Beiligfebennisfen door deze Voríten bedreven; indién wy de kerk]yken geloven mogen, in bet belonen hunner Hovelisgen en Veldoverften met de bezit- tingen der kerke. (7) eze, boom , gene goede vrügren ;. dra- age BADEKDAAGICHR HEGER, ‚-bebapgde hat Gode, gege deze Historjefabry, ver, bem uit te roejen, om voor pepe andere. plaats te map ken, die oneindig fragier en vrugtbaarder zyp zou, en in vesloop van tyden , zig toc later eeuwen. zou uitbreiden, en haaren roem verbreiden tot aan de einden der aarde Dit is een gantsch {toute trek voor een Schryver, die alle vleiery by alle gelegenheden afkeurt. Doch mogen wy'er nies wol byvoegen, dat de voornaamite en ogvermydelye ke oorzaak van den val van dis huis be(tondt in s al te grote uitgellrektheid van. dat ryk ; verheyen door de deugd en dapperheid. van Karel den Groten, — "E ls waar, dachy hee beue en .voorzigtig(te ontwerp pake, dat by: mogelyke kon worden uitgedagt, ter.hewaringe van gyne heer- fchappyen voor zyn gekachte; deor. verfchillende Koning- ryken op te rigten , en het volk het genot van 288 eigen „metten en gebruiken te laten; doch, de. voorzienigheid. vere “sydelde dit gedurende zyn leven ten groten dele, ande last te zwaar bevonden zynde voor. de. (chouderen: vag zypen zoon , werds: deze voor een-zwak wensch gehouslen, niet zo zeer door zyn eigen gebrek aan bekwaamheden, alsam dat by niet gelyk ftondt met Charlemagne. De regerings wyse, welkeby invoerde, fchoon in zig zelvg Ager Wu £D, voorzigtig s cn o niet de eenige, tea minftende peste, welke voor zo uitgeltrekte heerfchappyen kon-worden gedagt, baande egter dep weg.aap alle. die enge vage beden „ die daar uit voortíprotep. De zetregel.ven Keizer, om eene welberade keuze te doen, en vervolgens gene verandering te makem in de aatsdienaseg a waar van hy zig bediende , gaf de bewindslieden der wingewesten gelegenheid , om. familiebelaggen, in dezelven te,zoeken , sulke verbintenisfen te maken, op zodanige veregnigingen ean te gaans als zyne-opsolggrs buiten (taat waren te veg- pnietigen, en, uis hoofde: der, gm(tandigheden hünner za ken, dikwils-Ban.belapg,pordeelden te bevorderén. op ene dergelyke wyze als ze in 't eeríte ' o tot op het jaer 1464 ‚ achtervolgd tot op het Kopie? vàn het jaer 1671 ; met aentekeningen van het merk waerd ME in dién tyd voorgevallen, Onze Autheur ftelt-dit.eya Gefthiedkundig verhael alleszins voor, als ene uitvoerige €hronyk, met tusfcherkomende’ -aenmerkingen ; overde gewichtige gebeurtenisfen ' ftaende dat aenmerkelyk tyd. lóop; geduurende het welke zeer groote veranderingen, en in het Durgeilyke en in het Godsdienftige, (hand: ere g die de Heer van Hattum vry onpartydig eh sfomíime fet befcheidenheid ontvouwt. Dit, gepaerd met vettfóie «ven op 's Mans oprechtheid en ‘geloofwaerdigheid , wan. meer. hy zich: beroept op ongedrukte ftakken, waer van bns op gdeden grond genoegzame verzekering gegeven-ie, in&àekt des Autheurs gefchiedkundiget arbeid c prystyker; en'tmoopt de Liefhebbers onzer Vaderlandfche Gefctfiede- nisfén-te fterker ; om dit gefchrift re doorbladeren; ‘En zulks heeft te meer plaets, fadien' het door de mahier der , Uitvoetinge ," gefchikt is, om niet flechts het voorgevalle- B ir en om Zwolle te ontvöuwen 5 maer wel byzonder om téveris der Overysfelfche Gefchiedenisfe hier ‘en daërbenig licht by te zetten: waer toe verfcheiden omftandigliedbn Ph welken het gedrag der Zwollenaers geen gering aen had, den Autheur meermaels, aenleiding geven. —=' een voorbeeld hicr van diene , het volgend verhael der overe dtachte van Ovwerysfel, aen Keizer Carel den: V , die in Lands Geféhiedenis aenmerking verdient, als behooren. de onder die otftatdigheden , welken het aenzjen en de magt van dien Vorst in de Nederlanden hand ovef hand deeden coépemen. | n ` Omtrent het jaer 15^0 wáren "er reeds hevige onlusten ` tusfchen de Zwollenaers en Kampenaers ontítaen ; ter Goor, gake van een tol £P. den Ysfel , welken die vanKámpeook tot op het Zwart’ water wilden uieftrekken. Geduurende die onlusten, welken noch door den Bisfchop , noch door de Staten van Gerecht, noch door den Keizer „ tengenoes - gen s.: `. ` Se Lg: pt, en van die van Zwol, froen beflist te kunnen werden , Lais de Zwollenaers , in "t jaer: 1521 , hunnen Lands hese, Pbilip van Bourgondie, Bisíchop wan Utrecht, open- dyk de gehoorzaemheid op te,zeggen , en. Carel van Êg- » Hertog van Gelderland, niet als Landsheer, maer als Befchermer aen te nemen. ‘Doch toen Carel eerlangde Ridderfchap , benevens de groote en kleine Steden, van Overysfel, geheel wist, op zyne zyde te trekken, en om der.zyne befcherming te nemen, met een zeer voordeelig verdrag voor zich en zyne Onderdaanen met de Staten te fluiten; bemerkte men wel. dra, dat Carel zich begon to gedragen, als of hy bereids Erfheer van Overysfel ware; n duidelyk toonde ,. dat by niets anders beoogde, dan ge- weldige Heer van Overysfel te worden; befloot men E % jaer 1594, om zich weder met Utrecht. te verzoenen en op nieuw aen den Bisfchop te onderwerpen. Di had bei des ten gevolge dat het Land , door gelfadige onlus- "© “erschgezinden, en herhaelde poogingen vaa jandhavinge van zyn, gewaend P EH "t welk den nieuw opgevolgden ander, : van Beijeren , wanhoopende.den Heri vrede t& beweegen , in "t jaer.3 527 d me onderhandeling met Keizer Carel den de Staten van Overysfel , om zich over reeken; en het Land van die onlydelyke losfen, zeer fpoedig béwilligden,. 