VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
;, telyk te ftreeven, naar alle die voortgang in kennis en „y beleeving, welke, naar de genade cops, kan opleider zor ss meeste verheerlyking van onzen Maaker — ter bekoming 3s van de hoogfle rust der Ziele — en ter gegronde ver- „ wagting van die vi Aliat en Gelukzaligheid, wel sy ke alleen door het Euangelium , op de vo/komenfie en ss voldoendfie wyze, is aan het licht gebragt” Leerredenen ovér ’t Geloof, tot bevordering van Kennis en Godzaligheid, door S. VAN EMDRE, Predikant te Wa- geningen, Lid van de Zeeuwfche Maatfchappy der We- tenfchappen , Ed angen Lid van `t God eleerd Genootfchap in 's Hage, enz. Te Utrecht, by W. van VYzerworst, 1796. Za gr. 8yo. 179 bl angemoedigd door het verlangen des Drukkers, gegrond De het erk debiet van ee voorgaande Ee: denen , na de uitgave van nog meer Leerredenen , ge- paard met het aanzoek van anderen, befloot de Eerw, VAN EMDRE tot het waereldkundig maaken van dit Werkje. Het behelst zes Leerredenen; zie hier daar van de Opfchriften en Texten: „ NAAMANs Melaatsheid, è En de fchadelykheid van zyn Ongeloof aan den Pro- » pheet ELIZA, 2 Kon, V: 1—12. NAAMANs Geloof; „ €n de daarop volgende geneezing, mitsgaders zyn Ver- » bintenis aan den dienst van den waaren God. a Kon. s» V: 13 -19'. Het geloof in jesus CHRISTUS, waar , door men °t eeuwige leven verkrygt. Joh. I: 14, 15. » De beloften des H. Geests ot Heering van ’t Za- ss ligmakend Geloof onder Jooden en Heidenen. Fez ob XH: 15. Het Woord Gods, als ’t middel, dat „ de H. Geest gebruikt, om °t Geloof te werken. Hand. » VII: 26—35. De vrugten des Geloofs in jesus CHRIS- s» TUS, als een blyk van deszelfs opregtheid, en tot vers » zekering der Zaligheid. 2 Perr. l: 5-7.” Met de ci- gen woorden des Leeraars, in zyne Voorrede, zullen wy gevoeglykst van zyne bedoelingen, en den hoofdzaakly- ken ‘inhoud der Leerredenen , eenig denkbeeld. geeven. » In de eerfle Leerreden (dus fchryft hy) ziet men, » door de gefchiedenis van NAAMAN , hoe fchadelyk °t s» is, wanneer men ’t getuigenis van een Godsgezant ver- > werpt , om dat °t zelve met onze. begrippen en ver- „ keerde vooroordeelen niet overeenkomt; in de ard 2 € U S. VAN ÉMDRE,OVÉR °T GELOOF. ‘899 » hoe voordeelig, als men nog in tyds tot inkeer komt, » en ’t onderwys, van Gods wege aan ons gelchied, op- a volgt; in de derde, waar in ’t Zaligmakend Geloof in a, JESUS CHRISTUS, Waar door men benouden wordt, be- » ftaat, en hoe eenv‚uwdig zulk eén geloof is, met weg- ə» neeming van verfcheiden bedenkingen ; in de vierde, » hoe God zelve den Geest des geloofs en der bekee. ss ring heeft toegezegd, en wel onder den dag des Nieu » wen Verbonds, aan allerlei Volkeren, onder welke °t » Euangelie der Zaligheid wordt gepredikt, om ‚welken s» Geest wy God ootmoedig mogen vragen, in vértrou- ` » wen, dat Hy ons denzelven naar zyne belofte miet zal ss onthouden; in de yyfde, hoe men ten duurften ver- » pligt is Gods Woord te lezen, te onderzoeken, en te » hooren prediken, zonder welk God °t zaligmakend ge- » loof en de bekeering niet werkt; en eindelyk in de » zesde, hoe °t opregt geloof in JESUS CHRISTUS moet. » blyken uit deszelfs vrugten, waarom men zich behoor- » de te benaarftigen, om în de pligtén des Christer- doms overvloedig te worden; zynde dit de beste weg „om °t befluit op te maken, dat men door ’s Heeren » Woord en Geest veranderd is in de vernieuwing des » gemoeds, en dus °t opregt geloof, waar door men be- » houden wordt, in waarheid bezit, en den eenigen troost » deelachtig wordt in leven en fterven.” De Texten worden door den arbeidzaamen VAN EM- DRE niet langwylig en letterlyk, maar zaaklyk en oor- deelkundig, verklaard, met tusfchenvoeging van de noo- dige aanmerkingen, welke over de voorgeleezene afdee- lingen der Schriftuure veel lichts verfpreiden, Bekend zyn de gefchillen over NAAMANs verzoek aan ELIZA, 2 Kon. V: 18, Zn deze zaak vergeve de HEER uwen knegt, wanneer myn heer int huis Rimmons gaan zal, om zich daer neder te buigen, en hy op myng hand leunen zal, en ik my in °t huis Rimmons nederbuigen zal; als ik my alzo nederbuigen zal in °t huis Rinmons, de HEER vergs- ye doch uwen knegt in deze zaak. ’s Mans verklaaring Over deeze woorden , en verdediging van NAAMANS gC- drag, naa zyne bekeering, zullen wy hier, tot cêne prac- ve, overfchryven. | » Door °t huis Rimmons moet men den afgodstempe! s der Syriërs te Damaskus verftaan, daar zeker beeldtenis a Onder den naam van Rimnon als eenen Godheid geëerd za En gediend wierd, Het volk , dat in dien tempel en , 2 DOOS 400 5. VAN EMDRE „ boog, en knielde voor dat afgodsbeeld. In dezen tent: » pel kwam op zyn tyd ook de Koning; en om den „ luister van zyne Majefteit te vertoonen , had hy zyn a voornaamfte Krygsoverfte by zich, op wiens hand hy, „ by ’t nederknielen, leunde, dan moest ook de Krygs- „ overfte min of meer nederbukken, zo lang als de Ko- „ ning geknield lag, leunende op de hand van dezen zynen „‚ dienaar. Van dezen dienst aan den Koning was NAA- ‚ MAN eenigen tyd ontflagen geweest wegens zyne me- „ laatsheid; doch nu gezond zynde, zou deze dienst aan a, den Koning wederom van hem. gevorderd worden. „„Over deze bede van NAAMAN zyn, van vroeger en later „ tyd, veelerly bedenkingen geweest. — Men vraagt, „» ZOU NAAMAN, door met den Koning in Riminons huis „in te gaan, niet mede deel neemen in de afgodery der „> Syriërs? Zommige denken, dat hy geenzins van afgo- „ dery ware vry te pleiten geweest, indien hy zulks „ ded; doch vertalen de woorden anders, te weten ín „ den voorleden tyd, op die wys: Zn deze zaak vergeve „ de HEER aan uwen knegt, wanneer myn heer in’t huis a» Rimmons gegaan is, om zich daar neder te buigen, en „Ay op myne hand geleund heeft; en ik my in °t huis Rim- » mons nedergebogen heb; enz. Doch, behalven dat die „ Vertaling zo en niet is, is die uitlegging niet waar- „ fchynlyk. Indien NAAMAN zyne verige zonden beleed, ` a behoefde hy niet zo zeer te fpreeken van die reizen, „als hy den Vorst ten dienst moest ftaan in den tempel: „ maar voórnaamlyk van die tyden, op welke hy zelve „, buiten vene A tot zyn ambt de afgodery gepleegd „> had. NAAMAN bedoelt hier dan den toekomenden tyd, „ by zou in °t vervolg geen deel hebben in de afgode- de y» fchoon hy in den tempel ambtshalve ging, zo min » als een Christen deel neemt in den Godsdienst der Tur- „ ken, indien hy een of andermaal in eene Mohammedaan- „» fche Moské ging. —— Men vraagt, maakte de Veld- » Overfte evenwel geen vertvoning voor andere, dat h s mede dat beeld. aanbad, en zo ja, dan droeg hy zieh s» immers geveinsd? Wy antwoorden, in den Godedienst » mag geen geveinsdheid plaats hebben, en deze wilde 5% NAA OVER 'T GELOOF, 4ot s» NAAMAN niet oefenen; want hy zeide ten aanhoore van s» zyn geheele heir, dat hy den Jenova alleen wilde die- » nen, dus wist men de gevoelens van zyn hart, —— j Eindelyk kan men vragen , zou ’t niet veel beter zyn 5» geweest, dat hy zyn Krygsbedienin had neergelegd , » en zich met ’er woon naar ‘t Joofyche land had begeven 2 s, Wy antwoorden, was °t wel zeker, dat dit nuttiger voor » ‘talgemeen welzyn zou adje zyn? Kon hy, in, Da- s» Mmaskus blyvende, door den invloed, dien hy had, aan s den Koning, aan ’t hof en de inwooners, niet tragten > nuttig te zyn, en langzamerhand met alle voorzichtig- s heid tot de kennis van den eenigen waaren God poogen » te brengen? ErizA woonde in °t Koningryk Z/raëlss » welks Koning zeer afgodisch was, deze kon ook wel » naar Judea zyn vertrokken , alwaar de waare. Gods- s dienst meer plaats had; doch hy -verkoos dit niet, om s» dat hy ter plaatze zyner wooning poogde nuttig te zyn, 4 Wierd NAAMAN vervolgd of verdreeven wegens zyn s» Godsdienst, dan was ’t tyds genoeg om zich naar ’t 3» Joodfche land te vervoegen, en had , om die reden » waarfchynlyk, een ftuk lands gevraagd, om zich daar ss met de zynen neer te zetten.” | | | ~ Uit de Leerrede, getiteld: Over de Vrugten des Gelooft, zullen wy nog iets overneemen, ter proeve van des Pre- dikers maniere van toepasfen. Uit de woorden des Apos- tels Petrus, 2 Br. I: 5—7, zaaklyk verklaard, leidt de Eerw. VAN EMDRE eenige gevolgen af; allen uitwy- zende, hoe zeer het praktikaale Christendom hem ter harte gaa. Een dier gevolgen luidt aldus: „ Men vind s ook onder °t Christendom menfchen; die voorgeven » gelovigen te zyn, doch in de daad fchyngelovigen: , menfchen., die niet zo ge zyn, die veel kunnen a fpreeken van ontdekking, geloof en bevindingen, doch » alleen om by hunne medemenfchen in achting te zyn, s» of eenige tydlyke voordeelen te genieten; waarom men » doorgaans ziet, dat.de meeste huichelaars of fchynheis ə ligen gevonden: worden in zulke plaatfen , in welke de ə» waare Godvruchtigen in veel achting zyn, en meu zal » die minder of niet vinden daar , waar de opregte Vroomen in weinig achting zyn, en men om de be- Leg van JESUS CHRISTUS onderdrukt en vervolgd ə» wordt. / » Zulke menfchen (gaat hy voort) hebben dikwyls, » ia ’t uiterlyk voorkomen, vooral by zulken, die hen aao ss niet - got $. VAN BMDRE , OVER °T GELOOF, niet van faby Kennen, veel gelykheid met de waare, , Godzaligen. En wat is 'er de oorzaak van? Zulke „ menfchen hebben doorgaans een of ander boekje gele- „ zen over de bekeering, zy hebben in gezelfchappen 3 van Godvrugtigen *t een en ander gehoord. en fpree- „‚ ken dat by andere na, als of zy zelve dit by onder- s» Vinding kennen. Denkt niet Geliefden ! dat ik deze „ aanmerking make, om dat ik vooronderftel, dat in deze Gemeente veele gevonden worden, die zich uit- „ geeven voor Godvrugtigen en nogthans geveinsden zynt „ik zoek veel liever de les van jesus in acht te ne- s men in zekere gelykenis van *t onkruid (Mat. XUL 24-30); maar om u te waarfchouwen, wanneer gy .„ menfchen ontmoet, die gy niet van naby kent, die ;, zomtyds van andere plaatíen hier komen, niet te veel 4, mede op hebt; boven anderen, die gy voor natuurlyke s menfchen houdt, begunftigd, met weldaaden overlaat, a waar by de inwooners van de plaats, die in de daad gebrek hebben, fchaade lyden. Ook heb ik zulks tot … dat einde voor, op dat tog ieder zig wagte van gee s Veinsdheid, en denken mooge: de Heere ziet niet aan „ dat voor oogen is, maar Hy ziet ’t harte aan; een ie- a» gelyk, die den naam van Christus noemt, flaa af van > ongeregtigheid. Hier en daar zou ook de Leeraar zynen ftyl beter hebben kunnen befchaaven. r | $3 33 Ca Here TH. BRUNSVELD DE BLAU; LEERREDE, 408 Herftelde Predikdienst van Groningens Oudften Predikant na een tusfthentyd van byna zeven jaar, of Leerrede by die gelegenheid over II Korinth. Vl: i, a, uitge- JProken te Groningen den 15 Maart 1795, door THEOD. BRUNSVELD DE BLAU , Oudflen en Herftelden Predi= kant aldaar. Te Groningen. Ten Voordele der Gère- Jormeerde Armen aldaar, en te bekomen by den Diakeg Dooije Reinders, 1795. Jn gr. 8vo. 44 bl. S. Ni flegts op zyne Standplaats- Groningen , maar ook elders, is de Leeraar BRUNSVELD DE BELAU met lof bekend, om zyn perfoneel karakter en gefchiktheid woor den Predikftoel. ` Het eerfte bleek inzonderheid, toen hem, in den jaare 1787, het waarneemen van zynen Dienst wierdt verboden. Veelen betreurden dat verlies, als ten gevolge hebbende het misfen van het nut en de ftigting, welke zy gewoonlyk uit ’s Mans Leerredenen wegdroegen. Geen wonder, dat zeer veelen hun verlan- gen aankondigden, dat de geagte Leeraar de Redevoe- ring, met welke hy, naa zyne herftelling, van nieuws zynen Dienst aanvaardde, door den Druk wilde gemeen maaken. De BLAU voldoet hier aan die begeerte, Op eene tamelyk uitvoerige Textverklaaring, laat hy volgen de ontvouwing van eenige ftellingen of nutte lee- ringen, uit 's Apostels woorden afgeleid. De Uitlegging draagt blyken van gezond verftand en oordeelkunde 5 terwyl de zedelyke gevolgen den Leeraar aankondigen, doordrongen van de aangelegenheid zyner bedieninge, en van de waarheden, welke hy verkondigt. Aan het flot zyner Rede doet de Eerw. pr -BLAU een kort verflag van zyne Ontzetting van zyn Ampt, en van de wyze en inrigting zyns gedrags, geduurende den ftilftand; en ein- digt met gepaste t ar Met ied twyfe- len wy geenzins, zal het Opftel door veelen geleezen worden, 494 — NATUURL: fT. VAN DE BUFFON. De Algemeene en Byzondere Natuurlyke Historie, Aans _ hangzel tot de Historie van den Mensch, Door den Hee-. re Graf DE BUFFON. Jntendant van des Konings _ Twin der Planten; Lid van de Franfche en andere Aca- demien; enz. enz. AVlllde Deel, Met Plaaten. Te … Dordrecht, by A. Blusfé en Zoon. In gr. 440. 340 bl, U it het Voorbericht van den tegenwoordigen Vertaa- ler, den Heer PpasreuR, welke den Heer c. VAN ENGELEN, in deezen» is opgevolgd, blykt, dat dit XVII Deel der vertaalde Werken van den waarlyk grooten DE BUFFON, welke Vertaaling zedert de uitgaaf van het XVII Deel, 1785, heeft ftil geftaan, de Eerfteling is van de nog volgende Deelen van deeze Werken, door deezen wederom doorkundigen Vertaaler bewerkt. De Lief hebbers eener zoo nuttige en vermaakelyke Weeten- fchap, als de Natuurlyke Historie, zullen, hoopen wy, niet in gebreke blyven, de Onderneemers van dit kost- baar Werk, door eene ruime deelneeming, aan te moe- digen. De=Bezitters der voorige Deelen kunnen althans, dit Deel niet ontbeeren ; dewy? het Aanhangzelen, Ver- beteringen en Byvoegzelen, tot de voorgegaane Deelen be- vat. De Vertaaler heeft verfcheidene verbeterende Aan- merkingef‘’er bygevoegd; maar BLUMENBACH in het Voorbericht vergeeten. | | Uit de bygevoegde. Academifche Redevoeringen kun- nen de Leezers leeren, hoe de Franfche Geleerden, vóór de Regeering van het Sans-Culottismus, elkanderen be- „complimenteerden, | Natuur. en Huishoudkundige Historie der Honden, of On- derwys hoe men Honden opvoeden, oppasfèn, gewennen, derzelver innerlyke en uiterlyke Ziekten geneezen, en hen na believen klein houden, sA in wasdom yerhinderen kan; als ook van het gebruik derzelven in de Geneeskunde ; benevens eenige Middelen tegen den Beet van Dolle Hoin- den. Door W. T. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te rif aande by A. Blusféen Zoon, 1796. In gr. 8yo 94 Oh Re lang verwagtte en wenschte Recenfent, dat de à een of ander des kundige eene Natuurlyke Histor i re NAT. EN Wist, HIST. DER HONDEN. 403 tie van het zoo nuttig en dikwerf noodzaakelyk Dier , den Hond, zoude fchryven. Hy nam dus dit Werk met veel kde a ter hand, en vond zich —— deer lyk bedrogen. Wy herhaalen, dat eene welgefchreevene Natuur- lyke Historie van onzen natuurlvken geallieerden, den Hond, gewis een verdienftelyk Werk zoude zyn: dan verre van ons zy ook dan partydigheid! LETT. 1796, NO. 10, Ff Vite 406 VADERLANDSCHE en A nete ind waderlandfche Historie, vervattende de Geftchiedenisfen der Vereenigde Nederlanden, zints den aanvang der Noord- Americaanfche Onlusten en den daar uit gevolgden Oorlog tusfchen Engeland en deezen Staat, tot den tegenwoordi- gen tyd. Uit de geloofwaardigfte Schryvers, en egte Gedenkflukken, zamengefteld. Met Plaaten. Ten Vervolge yan WAGENAAR's Vaderland/che Historie. XIVde Deel, Te Amfterdam, by J. Allart. ‘Zn gr. 8yo. 422 bl. H“ thans voor ons t8 end Deel deezes Werks vangt aan met het XXXVIII Boek. Hetzelve is beftemd om, naa de Opgave van °t geen, in den Jaare 1786, in de Zeven ee rg Lee Gewesten voorviel, in het laatst voorgaand Boek beflooten, te vermelden, wat in het Landfchap Drenthe en de Generaliteits- Landen ge- beurde „ ten opzigte van de groote zaaken toen in til. — Voorts is dit Boek beftemd om verflag te geeven van eenige zaaken, den Koophandel , de Zeemagt en de Volkplantingen van den Staat betreffende, welke te voo- ren geene welvoeglyke plaats konden vinden, en tot dee- zen Jaarkring behooren. Nièt weinig zeer belangryks vervat dit Boek, uitwy- zens den Inhoud. Ons oog viel, in °t byzonder, op °t geen van ’sLands Zeemagt, ten dien Jaare, vermeld ftondt. De Gefchiedboeker tekent op; » ’s Lands Zeemagt was al- s lengskens verfterkt, en door een beter Beftuur werden , p ten deer Nes geene onaanzienlyke Vlootdeelen, in » de Noord Zee, en de Middelandfche Zee, als mede in „ de Oost- en West- Indiën, ter befcherminge van de „ Koopvaardye in Zee gezonden en gehouden (*).” pens (*) „ Medegedeelde Berigten van de Bevelen deswegen ge- „„ geeven,die van het vlytbetoon der Beftuurderen van ’s Landg „ Zeeweezen getuigenis dragen, en daadlyk uitgevoerd zyn, „s te omftandig om hier plaats te vinden. Dan kunnen wy niec »„» voorby, uit zekere Lyst, ons toegefchikt, op te geeven, hoe „ veel Schepen by de onderfcheidene Admiraliteiten thans werk- „ lyk gevonden werden. Als 9 Schepen van 74 Stukken. E dena MME a ee Ij ~~ -s j4 mmn HISTOREE, A6 Leezenswaardig, in den geest van opgeklaarde denkbeele den aangaande ‘s Lands Zeemagt en de noodige Verbe- teringen daar aan toe te voegen, is een Verzoekfchrift van een groot aantal Kooplieden, Asfuradeurs, en Rees ders in Schepen, der Steden Dordrecht, Rotterdam en Schiedam. — — Breedvoerig handelt de Schryver over het ten dien Jaare voorgevallene, wegens de O. I. Maat- fchappye, toen tot een bystere hoogte loopende; als mede wat ‘er omtrent de West-Indifche Volkplantingen voor- viel. Stukken, die duidelyk uitwyzen, hoe verfchillen- de Provintiaale Belangen het Algemeen Welzyn te- genwerkten. Dan wy kunnen ons ter ophaalinge hier van niet inlaaten. | Met het XXXIX Boek treedt de Gefchiedfchryver het Jaar 1787, alleszins zo’ gedenkwaardig, in. Overneemens. waardig is de aanhef, en teffens de vermelding van het plan, ‘t geen hy zich voorftelt. … Hoe zeer ook,” dus vangt hy aan, … veele van de Gebeurtenisfen , welke s Wy» in de laatst verftreeken jaaren, en bovenal in ə, het jongst afgeloopene, boekten, aanduidden, en elk, die eenige Wereld - Staat- en Merischkunde bezat, deedt fpellen, dat de Verdeeldheden, de Vereenigde Gewesten fchokkende , niet ter grootfte hoogte gedreeven wa- ren; maar dat een Burgerkryg, vol hachlyken kans, „> En allen anderen Oorlog, hoe verderfiyk ook , in gruwzaamheid verre overtreffende , daarom , met zo veel regts, aller jammeren jammer geheeten, in ge » Lans 1 Schip van 44 Stukken, 8 Schepen — 40 12 mn ZÓ —— Menn Naad Ama Io Kotters —— 16 —- I Jo =. 6 Brikken —— 16 ———— 6 I2 =m 6 Hoekers en kleine Vaartui- gen van 16 tot ma === 2 Kanoneer- Booten. », Nog Stonden ‘er op Stapel, én Schip wan 76, drie van 64, s» wee van 36, en drie van 24, ea 2 408 VADERLANDSCHE » Landen zou doen gebooren worden — een Burger- » kryg, gefchikt om de Banden van Bondgenootfchap: s lyke Vereeniging, welke zulk een lange reeks van jaas » ren de Gewesten op het naamwst zamenbonden, te » verbreeken, en de Eendragt, die derzelver Magt uit- » maakt, te vernietigen ; zag men dit Montfter niet ak » leen het fchriklyk hoofd opiteeken, en verderf in zy- » nen trein omvoeren; maar ook, °t geen zommigen wel » gewagt en gevreesd, doch anderen wyd en verre ver- » worpen, En, als niet te duchten, belacht hadden, eene ə» buitenlandfche Mogenheid tusfchen beiden treeden ; om, » door Geweld van Wapenen, het binnenlandsch Gefchil » te beflisfen, en eene Omwenteling te wege te bren- » gen, die een allergedenkwaardigst T'ydttip maakt in » ’s Lands Gefchiedenisfen: eene Omwenteling van dee- » zen gevreesd, van geenen gehoopt, van deezen ge- ə» laakt, van geenen gepreezen, van deezen- betreurd, » van geenen toegejuichd. » Wy vangen met dit Boek de Befchryving van ’t » een en ander aan. Doch moeten, eer wy daar toe » treeden, den Leezer eenige oogenblikken toeven, om » hem de Lotgevallen des Lands, met het oog van heu- ə» {che onpartydigheid, te doen befchouwen, en te waar- s, fchuwen tegen oordeelvellingen , waarin Drift den ə» meester fpeelt, en die te deezer oorzaake van de waar- ə» heid afwyken. Bee „ In den loop van ’s Lands Gefchiedenisfen , door ons te s» boek geflaagen, ondervonden wy te meermaalen, welk een ə» Zwaare taak wy op ons genomen hadden met een Tyd- ə» vak te befchryven ’t geen wy beleefden; een bezwaar, » van ’t welk wy niet onkundig waren , toen wy dit Werk +» aanvingen; doch ’t geen wy gaarne willen bekennen, dat ə» op de proeve veel grooter bleek te zyn, dan wy het » ons hadden voorgefteld, — Wel verre dat die moeilyk- „> heid altoos even groot ware; niet zelden mogten wy s » zonder ze merkbaar te voelen, de Voorvallen te ne- ə» derftellen , en des noodig met voldingende Getuigenisfen » ftaaven 5 doch wy befpeurden dezelve in drukkende » zwaarte, by het aangroeijen der Partyfchappen en daar » uit voortvloeiende bedryven. Hoe meer deeze toena- » men hoe ftrydiger de Befcheiden wierden, en hoe be- „> zwaarlyker tusfehen het vergrootende en verkleinende, s ZO van den eenen als den anderen kant, het -midden » €n de waarheid te treffen ; om deeze laatfte was het s ONS HISTORIE. 408 „ ons te doen, en blykt dit ons doel nu wy den Afloop s naderen van zo veel Gefchils, Tweedragts, Oproers „> en Gewelds, » De aanleidende Oorzaaken tot het zoeken eener s» Grondwettige Herftellinge, gelyk men dezelve noemde, » de naaste bron der thans hoogloopende Verdeeldheden, » hebben wy reeds opgegeeven , en de Bedryven, om » dezelve daar te ftellen, vervolgens in ’t breede ver- » meld, als mede de poogingen om die tegen te werken » en te verydelen, —- Te midden van dit alles blaakte. » het reeds ontvlamde en fteeds aangeftookte vuur van » deerlyke Partyfchappen TO en hooger op, en dreig- » de een-algemeenen brand. Men fchree? ‚ wederzyds, el- » kander de haatlykfte, fnoodfte en landverderflykfte, » Oogmerken en Gedraagingen toe. Geen Naamen fchee- » nen te leelyk om ’er elkander mede te beftempelen 5 » geen Middelen te fchandlyk om over en weder ge- » bruikt te worden, tot zwartmaaking van Party. es- » halven het ligt valle voor den Partykiezenden , om » uit de voorhanden zynde Schriften , van dien tvd,: » deeze of geene Party afzigtig te doen voorkomen (*). » Dan heeft het by deezen en geenen der Partyen niet » ontbrooken aan Lieden, wier Oogmerken en Bedryven » verdienen gelaakt te worden 5 het ontbrak by beiden » ook niet aan de zodanigen, wier Bedoelingen en Werk- » zaamheden eenigen lof zullen wegdraagen, wanneer al- » les in de fchaale der Onpartydigheid worde opge- s woogen.. > In het erkennen, dat ’er Gebreken, om Herftelling » roepende, fchoon door deezen grooter en menigvuldi- 39 Cr C¥Y „ De Party, die in 't einde het onderfpit heeft moeten _ delven, met zwarte verwen af te fchilderen , is niet onge- woon of vreemd, en zouden wy eene Lyst van Werken, uit de pen van bekende Schryvers gevloeid, om van andere niet te fpreeken , hier kunnen ophangen, waarin men die kleuren ryklyk bezigde: wy zouden ‘er tegen over kunnen plaatzen eene Lyst van Schriften, die de bovendryvende Party even zeer bezwalkt; dan wy laaten dit agter wege, om dat ze în veeler handen en in Boekbeoordeelingen van dien „ tyd deels ontleend zyn,” Hier aan hegt de Schryver in deeze Aantekening eene daar mede zamenftemmende plaats uit de IV. Nederl. Jaarb. die zeker niet tot door hem Nieuwe Staatse gezinden genoemden behoorde, f 3 410 VADERLANDSCHE » ger dan door anderen voorgefteld, in ons Staatsbeftuur „ plaats hadden, was men van wederzyden ééns; doch „ men verfchilde hemelsbreedte in de Opgave van de , Oorzaaken, waar uit ze ontftonden, en gevolglyk ook „ in de voordragt en bewerkftelling der Middelen, om „ Ze te weeren. Hier werkte een onderfcheiden Inzigt, „en een daar op gegrond verfchillend Oordeel, Welk ss een en ander, behoudens de beste en Vaderlandlie- » vendite bedoelingen, kan plaats grypen. — - Dan, wie, s» der Menfchen aart en de kragt der dikwerf aangee » vuurde Hartstogten kennende, zal zich verwonderen, s dat men, in de volvoering, het pad der Bedaardheid , s in gereezene Volksgefchillen zo moeilyk, om niet te zeggen onmogelyk „te houden, bezyden tradt, en zo van den eenen als den anderen kant afdwaalde, s Wy ftellen deeze bedenkingen, die breeder uit te werken de aart van ons Getchiedkundig Werk ver- » biedt, ter neder, als algemeene Waarheden , welker s» herinnering vaak te {tade zal komen, onder het leezen » onzer Vaderlandfche Historie, en welker toepasfing op s byzondere Gevallen en Perfoonen wy best overlaaten 2» aan hun, die, in onzen arbeid, eer een Verhaal, dan s eene Beoordeeling, van het gebeurde zoeken. voldaan hebbe, kan, onder andere, blyken uit het Ge- {chryf van den Ex-Hoogleeraar KLUIT, in diens {ects over den Engelfchen Oorlog met de Republiek, en over Nederlands Koophandel , deszelfs Bloei en Middelen van Herflel C°). ‚En twyfelen wy niet, of zyne pen zal, naa de Tegenomwenteling , een vryer loop neemen. Veel was het reeds, dat hy, in de dagen der Vryheids- | vere » bk (*) Zie onze Beoordeeliug van dit Werk in onze Algem, Vaderl, Letteroeff, voor 1795, bl. 296. HISTORIE, | 41r verdrukking, zo durfde fchryven als hy fchreef; doch, welbeweezene zaaken aanvoerende, heeft men hem , fchoon gelyk wy in °t zekere weeten, met wederzin, ongemoeid gelaaten. Wy mogen onze Leezers niet ononderrigt laaten van het Plan, °t welk de Gefchiedfchryver zich voorftelt in het vervaardigen van dit zeker moeilyk gedeelte zyns arbeids. „ẹ Eigenaartig,” fchryft hy, », zullen wy eerst » het oog vestigen op zodanige Byzonderheden, die ge- » zegd mogen worden van eenen meer algemeenen aart » te zyn, en op den Staat, in ’t groot befchouwd, te » werken; om vervolgens af te daalen tot elk Gewest „> niet alleen, maar tot enkele Steden en Plaatzen in de- „ zelve. Immers was de secre h der zaaken zodanig, ə» dat, zonder eene zo gedeeltlyke befchryving, het ge- „‚ heel zeer gebrekkig en onvolkomen zou weezen, Ver- „ oorzaakt zulks eene Khen on ri en de herhaal- » de voorftelling van foortgelyke Tafereelen, wy zullen » ONS, ZO veel mogelyk, voor eigenlyk gezegde Lang- „> wyligheid wagten; terwyl wy in de Tafereelen, die » foortgelyk mogen heeten, verfcheidenheids genoeg 4 zullen ontmoeten, afhangende van de Plaats, die ten » tooneele ftrekt; waar op onderíchéidene Perfoonen , » van zeer verfchillende Chara&ters, die zich in dusda- j mp omftandigheden meer en meer ontwikkelen, hunne » rollen fpeelen.” In beantwoording aan dit Plan, ftrekt het Boek, waar. van het gemelde ter opening dient, om aan te toonen eensdeels de verwydering der Partyen, en de Middelen van onderfcheiden aart aangewend om dezelve tot een te brengen , zo binnen- als buitenlandíche, met derzelver _vrugtloozen afloop. Men kan dit Boek niet leezen, zon- der gevoelige aandoening wegens de behandelingen Ho% land aangedaan; hoe men den last der Betaalingen goed- deels , wat het Zeeweezen betrof, op Holland liet aanko- men: terwyl men Staatsregels, ten aanziene der Betaalinge , omhelsde, van een allerverderflykften aart, Wy kunnen niet nalaaten op bl. 167 te wyzen, Het XL Boek, het laatfte in dit Deel, opent. het Tooneel des Burgerkrygs. Met vermelding van ’t Be- vel aan den Generaal VAN RYssrL gegeeven wegens het trekken op Utrechts Grondgebied , en de gevolgen daar van op het Krygsweezen van den Staat; het verloopen van het Hollandsch Cordon; het overloopen na Gelder- Ff 4 land, 412 VADERLANDSCHE HISTORIE, land. Twist tusfchen de Algemeene Staaten en Staaten van Holland, tot gedreigde fcheuring voortgezet. De Wape- ning van Holland, en byzonder van de Wapenhandelen. de Genootfchappen aldaar. De Aanftelling van de Com misfie te Woerden; en de veelvuldige tegenwerkingen, welke dezelve ontmoette. Wat deeze Commisfie, ondanks die hindernisfen, zo te Land als te Water, deedt. — Men kan dit Boek niet leezen zonder den Patriottifchen Tver der Ingezetenen van Holland te bewonderen, en teffens te bejammeren, dat die drift, by mangel van eene ge- noegzaame regeling, en bovenal van volhardende onder- fteuning van hooger hand, toen het op ’t nypen aan- kwam, geen ph gevolgen hadt — gevolgen die ons Land zouden behoed hebben voor eene Omwente- ling, die de bron mag heeten van de ons nog gevoelig drukkende Landsonheiten. —- Dan genoeg. — W fchryven Boekbeoordeelingen, en weerhouden onze pen in het te nederzetten van daar op indringende aanmerkingen, Historie van het Verbond en de Smeekfchriften der Nee derlandfche Edelen, ter verkryginge van Vryheid in den Godsdienst en Burgerftaat, in de Jaaren 1565—1567. Uit veele oorfpronglyke Gedenkflekken zamengefteld, door JONA WILLEM TE WATER, Hoogleeraar in de Godge- teerdheid en Kerkelyke Gefchiedenisfen te Leyden, Historie fèhryver van Zeeland, Vierde Stuk. Te Middelburg, by P. Gillisfen, 1796. Zn gr. Bva. 488 bl Wenne betuigden wy het Vierde of Slotdeel des opgegeeven Werks te gemoete te zien (*), en daar mede ten einde gebragt een Werk, waaraan zo veel ar- beids befteed was; waarin zo veele voor den Liefheb- ber der Vaderlandfche Gefchiedenisfen belangryke zaa- ken gevonden worden , elders geheel te vergeefsch ge- zogt, of zeer gebrekkig gevonden. °t Zelve in handen gekreegen hebbende, verwylden wy niet onzer Nieuws ed de en Weetgraagte voldoening te verfchaffen , door eene oogenbliklyk daar op volgende leezing ; en wil- len wy ook niet agterlyk weezen met onzen Leezeren des verflag te doen. | Ans (*) Zie bier boven, bl. 67. J.W.TE WATER, RET VERB, DER NED. EDELEN. 413 ` Andermaal geeft de Schryver de redenen op van de vertraagde Uitgave eens Werks, waar aan hy, omtrent dertig jaaren geleden, de hand floeg, en vóór twintig jaa- ren het Eertte Deel uitgaf: en byzonder wegens het lang achterblyven der beide laatfte Stukken. — - Ook vindt hy zich verpligt eenige verfchooning te vraagen, dat deeze Historie, tegen zyn eertte beftek, zo breed uitliep. ' In- dien hier eenige aanmerking op vallen mogt, verzoekt hy dat het. gefteld worde op rekening van de Heeren, … die de vriendlykheid hadden, hem een grooten voorraad © van rj en Gedenkftukken , dit aanmerkelyk: edeelte onzer Vaderlandfche Gefchiedenisfen betreffen- e€, op de verpligtendtte wyze toe te fchikken. Hune ner gedenkt hy met onderfcheiding van bl. 408-420 van dit Stuk , daar ten flot fchryvende : „ Door de optel-- » ling van alle deeze hulpmiddelen kan, aan den eenen » kant, de verwondering van zommigen verminderen , s dat ik zoo veele byzonderheden omtrent de Geflach- » ten en bedryven der meeste verbonden Edelen onder s» t oog van myne Leezers brengen konde ; maar, aan » de andere zyde, moet hunne dankerkentenis vermeer- » derd worden, dat zo veele Heeren my de hand ge- » booden hebben, ter oprichtinge van een gedenkteken ój Ne de edele Grondleggers der Nederlandfche Vry- heid.” | | | ji Edelaartig is de betuiging des Schryvers. … Hoewel » niet onverfchillig over de goedkeuringe, waar mede ə» kundigen dit Werk ontvingen, betuige ik egter, by » herhaalinge, dat de verbeterende aanmerkingen, $n me- 9 Een toegezonden, my aangenaamer waren dan hunne „> loffpraaken : de laatfte zyn blyken van Vriendfchap; ‚ de eerfte verfpreiden licht over ’s Lands Gefchiede- s nisfen; het eene ftreelt de eerzucht; het andere vol- » doet aan een leergierig gemoed. — - Welk gebruik » van alle en een aanmerkingen door my gemaakt Zy, tot verbeterifig van myne misflagen, zal best bly- ken uit de Byvoegzelen aan het einde van het derde en vierde Stuk te vinden. — Zo gereed ik was myhe feilen te erkennen, en, op voorlichting van anderen, te verbeteren, even zeer zou eene ongegronde verden- king van Partydigheid my onaangenaam zyn; volko- menlyk overtuigd zynde, dat de Waarheid de Ziel ‘o der Gefchiedenisfe zy, en Onzydigheid een Hoofdver- » eischte van een Historiefchryver.” | f 5 Geen. > 53 39 414 pW TE WATER Geenzins ontglipt den Hoogleeraar e&n gereed te mag- kene aanmerking op veelvuldige kleinheden, of kleinighe- den, in dit Werk te vinden, ten áanziene van zommige Geflachten, Perloonen, Kasteelen, enz. Hy erkent, dat ze zonder moeite hadden kunnen achtergelaaten worden; doch merkt op, en wy fchryven deeze aanmerking gaar- ne af, als eene dikmaals vergeete doch hoognoodige les in de Gefchiedkunde , ook niet zelden met eene neus- wyze viezigheid gewraakt, door lieden, die onbevoegd zich tot Regters opwierpen. s, In °t Gefchiedkundige is „ het niet zelden bezwaarlyk te bepaalen, wat men voor a kleinheden te houden hebbe, indien men niet vooraf „, alle omftandighgden van. tyden en plaatzen, perfoonen „‚ en gebeurtenisten, door en door weet, en met alle op- e, lettenheid onderzogt heeft, Om my, hier, niet te be- „ roepen op de Heilige Gefchiedfchryvers, of op oude a» Grick(che en Ramein/che Historiefchryvers, die veele „ byzonderheden verhaalen, welke, in °t afgetrokkene, van » klein belang konden fchynen, en echter van groot ge- „ Wigt zyn, indien wy op de varen > in haar „, geheel befchouwd, noodige acht flaan; men weet hoe „ groote Mannen, en die in de Historiekunde grooten „ lof hadden, hier over gedacht hebben (*). —— Voor- »ẹ waar kleinheden hebben fomtyds gevolgen van gewigt „ uitgeleverd; doen ons ’s Volks gezindheid meer van na- „ by kennen ; waren dikwyls, inzonderheid in burger- „ lyke beroerten, van grooten invloed op den ftaat der ə» Reveeringe; zyn veeltyds belangryk om ons het waare „ Character van menfchen te leeren opmaaken; en heb- „ ben, ls derd haare eenvoudigheid en onbetwistbaare zekerheid, hiet zelden grootere kracht op °t mensch- „ lyk gemoed dan veel gewigtere zaaken, die min Ze- ‚ ker zyn. Daarenboven, wat den eenen als een beuze- ‚ ling voorkomt, rekent een ander ten hoogten merk- >, waardig, en (ommige geringe byzonderheden , welke in ’de eene Provincie of Stad naauwlyks opmerkinge fchy- s nen (* Hier beroept zich Te warer op de Getuigenisfen van HOOFT, BRANDT , WAGENAAR En VAN LIMBORCH , verzameld en aangedrongen door den Heer VAN DER CAPELLEN tof de Marsch en Lathmer , in de Voorreden , geplaatst voor het Tweede Deel der Gedenkfchriften van Jt. N. Verbond der Edelen in ’t Jaar 1565 in ’t Fransch wit LE PETIT, en in't Nederduitsch uit BOR, en een MS. — Vyf onderfcheiden en uit MSS. ontleende Naamlysten der Verbonden Edelen —— Hun Smeekfchrift aan de Land- voogdes den 5 April 1566, in °t Fransch volgens de cerfte vitgaye in dat Jaar Privilegie der Landvoogdesfe tot het drukken van het Smeekfchrift der Edelen maas Brief der Hertoginne aan Prins WILLEM DEN Í. —— Vertoog aan Koning puiLies op °t Request by de Edelen aan de Hertoginne overgeleverd — Brief van Koning PHILIPS aan °t Hof van Friesland — Drie Brieven van % Hof van Holland aan die van Tsfelflein Befluit der Bondgenooten te St. Truijen Naamen der Ver- bonden en die het Smeekfchrift aan den Koning, waar by dertig Tonnen Gouds aangeboden worden, onder- tekend hebben — Brief der Hertoginne aan N. spie. RINCK — Brief van H. VAN BREDERODE aan de Land- voogdesfe Haar antwoord op denzelven Nader Smeekfchrift der Bondgenooten aan de Landvongdesfe — Smeekfchrift der Hervormden aan de Verbonden Edelen — Verbintenis van eenige Edelen ter opbrenginge van Geld Fot voortzeitinge van den Oorlog Indeagingen der Graayen L. VAN NASSAU, W. VAN DEN BERG» FL. VAN PALLANDT, € H. VAN BREDERODE —- Verdrag tuse fchen eenige Edelen om den Spaanfthen Vyand tegenfland te bieden —— Dagregister loopende van 1564 tot 1567 — Befthryving van een Gedenkfluk, belangende de Neder- fandfche Gefchiedenisfen 1560—1566. iu ` tu Ta Stukken betreffende de Geflachten, in Alphabetíifche orde gerangíchikt. ANDRINGA — VAN DEN BONGARD of BOOMGAARD ——= VAN BRAKEL ——= VAN BREDE” RODE — VAN DER CAPELLEN — VAN DER DOES — VAN DUVENVOORDE EN WASSENAER — VAN LEEF- DAEL —— VAN LIERE —— VAN DER MARCK — VAN MARNIX — VAN MERODE — PRAET VAN MOERKERKEN —— VAN ZUYLEN VAN NYEVELT. Niet zonder aandoeninge lazen wy de Verbintenis van Negen Edelen, U. DE BREDERODE , ADOLF VAN DER AA, CHRISTOFFEL VAN LEEFDAEL , ALBRECHT VAN HUCHTENBROUCH» DIEDERICK VAN HAEFTEN, DIEDE- RICK VAN SONOY, WILLEM VAN ZEUEBERCH, CRISPINUS VAN ALBRUCX €En A. DOMBERCH , om twaalf duizend Carolus Guldens tot het voeren van den kryg op te bren- gen. —— Hoe zeer ook aangevuurd om vergelykingen te maaken, willen wy ze niet ter neder fchryven; doch konden het vermelden der Naamen van Mannen, die za- menfpanningen, uit het diepst der beurze gehaald , by- bragten. niet ter penne inhouden; en daar by te voegen, hoe, in onze dagen, die beloofde, maar nimmer gegee- yeng, Naamlysten der Tekenaaren in eene vrywillige Gifte aan den Lande, veel, zeer veel, zouden gedaan hebben om deezen te befchaamen, geenen op te wakkeren. — Mis» fchien waren de Nagimen niet van den fmaak — mise fchien ontbraken ‘er, die men gaarne met groote lettes ren gefpeld zag — - misfchien . .. doch waarom vrugte looze izisfchienen opeengehoopt. .... Al het zonderlinge, Bie voorkomende, aan te ftippen; zou een ons onvergbaaren arbeid weezen. Met genoegen zagen wy hier bewaard het Opfchrift der Grafnaalde, ter eere van het Geflacht van VAN DER Dors, byzons derlyk van JANUS pousA, inde Kerk: te Noordpyk aan den Rhyn den 3 OG. 1792 opgerigt; als mede het Lofdicht van BONAVENTURA VULCANIUS, Profestor te Leyden, op de Annales Batavia, door JANUS DOUSA , den Vaderen den Zoon, gefchreeven; uit het oorfprong- lyke% berustende in de Bibliotheek van ’s Lands Unis verfiteit te Leyden. Wy fchryven het af, In Jani Doufe P. & Yani Doufe F, Annales Batavie, Hiftorici non est pro Vero obtrudere fucum, Qui Verum, ille Animam fubftrahit Hiftoria. i | Hoe HET VERBOND DER NEDERL; EDÈLEN, 417 Hoc fecere alii, Hiftoricorum haud nomine digni ; Qui phaleras populo & fomnia vendere amant, Dovsa Pater \atusque, foli gemina altra Batavi, Sublatam Hiftoriæ reitituere animam, Et Verum terfe ac breviter dum fcribit uterque, “Par rauto Batavus, ‚par tibi cuispe cluit, Pulchrum est Hiftoricos, povsis, fuperasfe Batavos ,` Pulchrius Hiftoricis Romulidum esfe pares. | Debita quippe fuit genti fors ita Batavum, Romani focios quos habuere fibi, Ut, virtute pares Ìllis & fortibus armis; Hiftoricos babeant arte fideque pares. Wy flaan het blad om, en vinden daar de Befchrpyin yan een aanmerkelyk Gedenkftuk, betreffende de Nederland- fehe Gefthiedenisfen, in de Jaaren 1560—1566, (gemeld in het III Stuk deezer Historie, bl. 519.) medegedeeld door den Heere H. G. VAN BREUGELSs Predikant te Dordrecht ; deeze willen wy onzen Leezeren mededeelen; algemeener zal dezelve fmaaken, dan het Latynsch Lofdicht, °t geen egter zyne goedgunners ook gewis zal gevonden hebben. De Befchryving luidt: „ Het is een dunne zilvere plaat, in de gedaante van een hart, kunftig en keurig van weerszyden befneeden, dragende alle tekens van oudheid, en zynde, blyk- s baar uit deszelfs oogje aan ’t boven einde, voormaals „» op de borst gedragen. `, [ñ °t algemeen ftaan daar op afgebeeld de Nederl. Beroertens van Ao. 1560—1566, gelyk het eerfte jaar- tal De de eene, €n ’t andere op de andere zyde boven s aan ftaat. 8 „ Elke zyde fchynt my toe in 4 coupletjes verdeeld te zyn. 7 „ Op de voorzyde vertoont zich in het 9 ifte gedeelte de Cardinaal VAN GRANVELLE in den Raad van zes Bisfchoppen, terwyl aan zyne voeten een gekroonde Kat (Orange) met een Muisje in den bek heen loopt. Lager Granvel. Spiritus fili. In het „ 2de daar onder ftaande deel, ziet men ’er een in het veld, op een verheven plaats, ftaan prediken , uit wiens mond over eene groote fchaat °t woord Veritas s gaat. In het s 3de wordt MARGRIET VAN OOSTENRYK (al de onder- »» fchrapte woorden ftaan uitgedrukt,) het Smeekf{chrift p» aangeboden door den Heer VAN BREDERODE , ten ` 39 OVver- 59 29 A18 j. W. TE WATER s overftaan van d’Edelen van Holland. Onder Libertas >, Patrie. In het „ 4de eenige lieden, die een Heer met veel onder- „, danigheid zoeken te fpreeken, maar die hun in allen 2» yl ontwykt, en de trappen opklimt: in de punt onder „aan L V. T. R. zynde waarfchynlyk de Naamletters > van den Graveerder. s Op het Ruggeftuk vindt men, boven aan, 1566, en „ uitvoerig aan de flinke zyde verbeeld den Beeldenftorm „en alle deszelfs omttandigheden : terwyl men aan de „ rechte zyde boven aan een biddend Beeldtje ziet, dra: s gende het Holl. Wapen op zyne dye, boven ’t welk » Germania inferior, en waar aan door eem hand uit de „ wolken een hart wordt toegeftooken, met de woorden a Cor Regis in manu Dei. Deeze bidder heeft voor zich » eene Moeder , welke haaren Zuigeling, en andere by- s ftaande Kinderen, met veel tederbeid tragt te bedekken, . €n te befchermen. En tusfchen die twee Beeldtjes leest s men, Mifericordta, » Terwyl dit gefchied, zit Madame de Parma daar „» Onder te visfchen in een vyver van bloed; doch haalt 2» Zagtkens haar vischnet na zich, ten teken van haar » voorneemen om het Gouvernantfchap neer te leggen. s Voorts ziet men in ’t beneden deel eenige aan gal- nn gen en boomen opgehangene Lyken, welke van drie „ ftaande Heeren (de Graven van EGMOND, HOORN €n „ Pr. VAN ORANGE ) met verbaasdheid worden befchouwd; ` „ maar van agteren belaagd worden door twee gewapende s» en brandende fakkels dragende Lieden. | > Onder den Beeldenftorm leest men Vive Dieu, la ẹ Jante du Roy, la Profperite des Geus. En in de punt a» van de plaat, aan den voet van gem. Graven en Prins, » vindt men de Afbeelding van een Wapen of van een » Penning, in wiens midden een geboogen Tak is met s» de Letteren N. V. D. drukkende, zo °t my voorkomt, » in °t kort uit °t geen daar om heen ftaat, Niet voor » Deugd, en waar mede die Prins en diè Graven my » toefchynen te willen te kennen geeven hun afkeer van » den Beeldenftorm, openlyk betuigende, dat deeze lie- » den, wier lyken zy met droefheid befchouwen, siet om s» hun Deugd, maar ondeugd, aan een zo droevig einde „> waren geraakt.” Naa deeze befchryving der Penningplaat, naar °t berigt van den Zender VAN BREUGEL, zo keurig en zinryk. be- | nec. HET VERBOND DÈR NEDERL. EDELEN, åt fneeden als ’er een in de Cabinetten te vinden is, brengt de Berigtgeever zyne welgegronde gisfingen by, wegens den Draager van dezelve in de Nederland/che Beroerten; en dat het moet geweest zyn, AREND VAN DORP, den Z. Zeefther Gouverneur, of van deszelfs Broeder euries, eenigen Zoon van FREDERIK VAN DORP , die Gouverneur van Tholen was, en het inneemen van den Briel, in ’t Jaar 1572, heeft bygewoond 5 althans dezelve was hem aangekomen van MARIA VAN DORP, wier Dogter gehuwd geweest was met des Befchryvers Vrouws Moeder, uit wier Boedel, en dus uit de zesde hand, dit ttuk Çt welk im den Jaare 1724, in eene openbaare Verkooping in ’s Haage, voor f 255-: is ingehouden) in des Schryvers bezitting gekomen is, Veel voldoenings hebben wy ontvangen uit de Letter- kundige Berigten, belangende de Gefchiedfchryvers der Nederlandfche Beroerten, in de XVIde Eeuwe. Niet de bekende, die dezelve, of algemeen, of, meer bepaald, ` tot een of ander der Gewesten of Steden, befchreeven ‘hebben , die meerendeels elk weet ; maar van anderen , van wier arbeid hy zich in het vervaardigen deezes Werks bediend heeft. y neemen de eerfte, welke hier voor- komt, ten voorbeelde over. > MICHAELIS AITSINGER de Leone Belgico ejusque toe » Pographica atque historica defcriptione Liber. Dit Werk 9 kabels de voomaamíte Nederlandfche Gefchiedenisfen , s» federt den Jaare 1559 tot het Jaar 1583, wanneer het » te Keulen uitgegeeven werdt. Naderhand volgde nog s» een Appendix tot dit Werk, beginnende met 1583, en »» cindigende met 1587, in welk Jaar dit Aanhangzel ook s» te Keulen te voorfchyn kwam. De titel van een ande- s ren druk of uitgave, ten Jaare 1588, wordt geheel ge- » meld door den Hoogleeraar saxius Onom. Lit. Part. V. 