Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
IV. Et fé marinaro metterli il patron della nave , o del navilio in al- cun piato , finz.a giufia caufa , lui è tenuto a quel patrone , con chi lui fi farà accordato y che lui haueffe meffb in alcun piato , refiituire ^ C^ di dar tutti gli danni , cr fconci ,. che lui ne port affé .^ ò ne haueffe havuto : "^ O^ tutto ciò 5 che lui ingfiufi amente haura finto patire il detto patrone , O^ fatto confumare il fuo 'y ZJ^ fé lui non haueffe .^ di eh 3 il p off a pagare ^ refiituire^ 0^ dare , lui ne deue effer pigliato , C^ effer portato , (Cr mejfo in poter della I Tar hene] C at al. profilar ^ millorar (voorfpoedlg zijn.) . * P^rp (weshalven. ) * E aqjieìU munera aytal es mcinera de avol boni ( en deefe fodanlge gewoonte Is de gewoonte van een quaad menfch.) • 2 Et tutto wj Lc Perciò^ C a T A l. per cc (om dat.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 175 de krijgen 5 encgter diegeene, die by hem waren, en ongenegen om verder te gaan, wilde dwingen. Maar als hy dereys byeenig toeval qiiam te veranderen, of om belet van den Heer, dat hy niet raadfaam vond fig te begeeven ter gedellineerder plaatfe , alwaar hy de bevragters belooft had de laading tefullenbreeken, infodaanig een geval is het Bootsvolk fchuldigmeêtegaan: des fai de Schipper gehouden zijn het loon der Matroof en te verhoogen , in dier voegen, en na proportie, dat fijn vragtgelden , om defe verandering , fullsn verhoogt zijn. III. En om de boven gemelde rede hebben de Oude Luyden , die Redenen eertijts de weereld doorreyil hebben, defe verbetering gemaakt: "^^^^-^ffi want het ten hoogde fchaadelijk 5 endenadeelig fonde zijn, dat de z^^. Bootsgefellen , ten allen tijden, en op alle plaatfen. Jaar het Schip' aankomt, om wat rede dat het ook mogt aan gekomen zijn, den Schipper, daar fymeê vaaren, fonder regtmaatige oorfaak fouden konnen in regten betrekken y alfo der fomtijts Bootsgefellen zijn die 'tweynig fou fcheelen dat de Schipper eens om fijn geheele Schip BeBooti- raakte , als fy haar moet maar mogten koelen , en haar luft eens vol- Z^f^^^^^ doen , dat fou haar grootfle vermaak zijn. Want men vind "^^ti^foratTts quaadaardige menfchen , die mifmoedig , en neêrflagtig zijn , als fy haar schlp- nen dat een * ander voorfpoedig is , en dat het hem wel gaaty '^{enp^^ «^'^^ dienvolgende) ^ gelijk fy verdrietig, en ongeduldig zijn, fouden fy ""^^^^^^^^^^ wel willen , dat alle anderen meê lo waren , ^ {en dit is regt dege%voome van een quaadaardig menfih,) Ook wil een qtiaataardig menfch in geen- derley wijfe jemant kennen , die beter is als hy. En daarom hebben onfe aloude Vooronders de redenen, en gevallen, verklaart, enuyt- gedrukt , in welke de Schipper gehouden fai zijn de voorfz. Matroo- fen , die tegen gemelde Schipper fullen procedeeren , de koft te gee- ven 5 op dat van nu voortaan geen quaataardig menfcheen ander fou- konnen om 't fijne helpen. En om de boven gemelde rede is dit Ka- pittel gemaakt. Ee;2 Boofs^ IV. Enfo een Schipgefel den Schipper proces aandoet, fonder ^<^/, die regtvaardige rede , is hy gehouden den Schipper, die hem heeft ^^if^fii'^ aangenomen , en à\t hy proces heeft aangedaan , alle koften en fcha- u^Xm^. de 5 die defelve daar door fai hebben gehad , of geleeden , op te leg- dìgUjk pro^ gen, en te betaalcn 5 ^om dathy gemelde Schipper , fonder rede cedeert, fd heeft gedaan procedeeren , en het fijne verfpillen. En als hy niet in ^^■■'l^f^ ftaatisomxebetaalen, endekoften enfchaade te vergoeden, xv^oo-r. fchapiden by gevat worden , en gebragt in handen van Juftitie , en daar blijven, en onkojien 176 IL CONSOLATO DEL MARE. della (Tiufiitia^ <Cr ^are pr inftm che habhia fat'psfatto quei danari^ i quali quel patron di quella nave , ò di quel navilio , con ilquale lui farà accor- dato , hauejfe havuto per colpa di lui , poiché come non doveua , rhaura meffb in piato , Cr in danno. Perche ognun fi debba guardar di far alcun danno ad altri fenz.a ragione^ accioche fopra fé medefmo non li pofa tornare quel danno , che lui pen faua fare ad altri , fenx.agiufia ragione , perciò è giujla cofa , che fopra di fé mede fimo torni, GAP. CXLII. Delle vettovaglie , che deue dar il patrone à i marinari. IL patron della nave^ ò navilio^ che fujfe coperto , debba dare da man* giare a tutti li maf inori tre giorni della fettimana carme , cioè la dome'* nica^ il martedì^ Cr giovedì > Cr nelli altri giorni della fettimana mine- lira 5 C^ ogni * notte di ogni giorno il companaggio. Ancora tre volte per orni mattina^ O^ tre volte per ogni fera li debba far dar vino ; Cr il com- panaggio debba ejfer tale ^ come fegiiita', cioè -^ f ormalo ^ ò cipolle^ òfarde- iefalatcj ò altro pefie ficco : ancora il patrone è tenuto dar vino per in fino che il vino vaglia quattro ducati d"* oro la botta : ancora fé fi trova ^fichore^ lui ne debba fare vino, €rfe non trova fichore , * che e ofi affino a più precioy il patron della naue , ò del navilio non è tenuto di dare vino : ancora più , è tenuto il detto patrone di radoppiare la ratione alU marinari ogni fefta principale : ancora debba hauer fervitori , che acconcino da mangiare a i marinari, 1 ì>lotte C AT AL, vefpre (avond.) 2 Fichore C at al. atxebil? o figues (het welk daar op de kant verklaart is ,) cofa terfer vi (goed om wijn van te maaken.) * O (of.) GAP. GXLIIL Patrone non è tenuto dar mangiare à marinaro , che non dorma in nave. Patron di nave , è di navilio non è tenuto di dar da mangiare alli ma- rinari-^ poiché non dormono nella nave^ ò navilio. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 177 tot dat hy voldaan fai hebben de fchaade , dewelke de Schipper, daar liy mee geakkordeert was , door fijn fchuld fai hebben geleeden 5 al- fo hy den felve op een onbehoorlijke wijs in proces en fchaade fai heb- ben betrokken. Dierhalvcn moet een yder fig wagten van een ander fonder rede te befchadigen , op dat hy niet felfs vervalle in die fchaa- de, diehy eenander op een onregtvaardige wijs dagt aan te doen, ja het is redehjk dat fodaanig een felfs daar in vervalle. KAP. CXLII. Van de koft j die de Schipper aan H Volk moet fchajfen, E En Schippervan een Schip, of Vaartuyg dat overdekt is, moet 3. dagen in de week aan al het Volk vlets fchaffenj teweeten Sondags, Dingsdaags, en Donderdaags; en de overige dagen in dev/eekpottagej en alle ' avonden toelpijs: ook moet hy haar drie- maal voor^ en driemaal na de middag Wijngeeven. En detoefpijs moet bellaan in 'c navolgende: teweeten, Kaas, Ajuyn, gefoute Sardijn , of ander drooge Vis. Voorts is de Schipper gehouden Wijn te geeven, tot dat de Wijn 4. goude Ducaaten het Vat koft : en fo hy cenig ^ Gewas van Vijgen vind , moethy daar Wijn van maaken , en als hy geen Gewas van Vijgen vind, *(o/) dat het felve te duur was, is de Schipper niet gehouden Wijn te geeven. Daarinboven moet de Schipper alle HoofJtijden voor het Volk dubbeld fchafFen, ^11 Knegts houden, die voor 't Volk dekoft gereet maaken. K A P. CXLin. T>e Schipper is niet gehouden een Matroos j, die buyten het Schip Jlaapt j de koft te geeven, DE Sch ipper is niet gehouden aan 't Boots volk de koft te geeven, als fy buyten 't Schip flaapen. KAP. i7« IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CXLIV. Marinaro non è tenuto d'andare in loco perico- lofo. PAtron di nave non dehhe mandar mannaro in loco pericoloso ^ fé il marinaro non ci vuole andare 5 pero il detto patrone non lo puòforzjire, GAP. CXLV. Di preftar mannaro ad altra naue. PAtron di nave non può prefiar marinaro ad altra naue fenzA volontà del marinaro 3 faluo che il patron della naue hauejfe dihiCogno di un n7aefiro ^ od' un marinaro^ che fapejfe far cofa^ che fujfe dihifogno alla naucj fé quelli non lo fapejfino fare , i quali in quella naue faranno , e quel mari" naro ci dehhe andare j imperò non in terra ^ [e non fuJfe al (dio) fervitio di quella naue , nellaqual luifujfe^*y dice faluo , che quel marinaro non ^ fa- ehinajfe^ ne che portafe fafcio nejfuno^ ne alcun carico , né niente , che lui far non douejfe. I lachimjfe] Catal. hafiaixfts à voce Grasca ^cc?-x^» porto ^ bajulo. GAP. GXLVI. Quel , c'hauerà il patron da i mercanti , per fcaricare. PAtron di nave è tenuto al marinaro , che quel patto , che f ara con il mercante , ^ dehha fcaricare in alcun loco y in quel modo^ che hamra d(C mercanti^ dehha dare a i marinari. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 17^ K AP, CXLIV. T)e Matroos is niet gehouden na een onveylige plaats te gaan. DE Schipper moet een Bootsgefel nietftuuren na eenonveylige plaats 5 als een Bootsgefel niet gaan wil, want de Schipper kan hem niet dwingen. KA P. CXLV. Van een Bootsgefel over te doen aan een ander Schif, DE Schipper kan een Bootsgefel aan een ander Schip niet over doen, fonder dat een Bootsgefel daar toe genegen is j uytgeno- men in gevalle, dat een Schipper een Meefter, of Bootsgefel van noden had , die bequaam was om te doen , het geen in fodaanig een Schip mogt te doen zijn , en h et welk die geene , die daar op vaaren, niet konden doen > in fodaanig een geval is een Bootsgefel gehouden over te gaan , maar niet , als defelve aan land fai zijn , ten waare dat hy nog indienfl was van dat Schip, daar hy op geweefl had > be- houdens nogthans , dat fodaanig een Bootsgefel geen * Sjouwers werk moet doen , of eenige laden , of pakken draagen , of jets an- ders, daar hy niet toe gehouden is. K A P. CXLVI. Van het geen de Schipper van de Koopluyden geniet voor het ontlaaden. ALs de Schipper met de Koopluyden elders akkordeert voor het ontlaaden, moethy op defelve wijfe akkordeeren metdeMa- troofen , en haar in dier voegen betaalen , als hy van de Koopluyden betaalt fai zijn. KAP, i8o IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CXLVIL Fatto il viaggio , il marinaro è libero. SE patron di nane figlia altro viaggio , doue la naue hauera [caricato. y C^ /'/ marinaro non ci vorrà, andare , // patron non lo può forz^a- re, faluo^ ^^^fyT^ ^'^ ^^^^ 5 ^^^ trovale marinari j e?" [e non trovale marinari^ é tenuto crefcere al viaggio in quel modo^ che fark conofciuto per il nochiero ^ O^ per lo ferivano di crefcere , che la perfona guada- onera più in quello <y che in altro. Imperoche il patrone non può difmi- nuire a neffuno del fuo falario-y Cr fé un'huomo valeffe piti , che il pa- trone non credeua , il debbe migliorare 5 perche molti huomini da bene fi vogliono ufcire d'una terra , perei oche non ci farà conofciuto , C^ a fine ^ chepojja ufcire^ fark gran mercato difua perfona. C A P. CXLVIIL Quando la naue fi venderà in terra de Chriftiani. SE patron di nane venderk la naue , ò altro {che la potep vender) ad alcuno 5 che non ci hauefe parte , tutto il faUrio fi debbe pagare a i marinari^ O^ fono liberi: C?^ fé li marinari fono in loco , che non voleffìno navicare^ lo patrone^ ò qttel^ che la naue hauerk venduta ^ à tenuto di far le fiefe a i marinari 5 infimo , che fieno tornati in quel loco^ doue fi partirono. GAP. GXLIX. Oliando la naue fi venderà in terra d'Infideli. SE nave , ò navilio fi venderk in terra d'infedeli , il patron del navilio debba dar navilio , e?^ vettovaglia a i marinari infino , che ftano in terra de i Chrifiianiy doue poffino hauere ricapito* GAP, HET CONSULAiiT VANDE ZEE, igi. K A P. CXLVII.. 2)^ reys gedaan zijnde ^ is de Schïpgefel ontjlaagen. A Ls de Schipper op die plaats 5 daar het Schip ontlaaden is, een andere reys aanneemt 5 en de Bootsgefellen ongenegen zijn om mee te gaan , kan de Schipper haar niet dwingen : behoudens dat hy zy aan een plaats 5 daar Scheepsvolk te bekomen is j en fo der geen Scheepsvolk te bekomen fai zijn, is hy gehouden voor die reys op- flag te geeven, in dier voegen als de Stuurman, en Schrijver Tul- len verffaan dat hy behoord opflag te geeven, en dat een man op die togt meer behoort te winnen als op een andere j dog de Schipper moet voor al niemantsloon verminderen : en fo jemant meer iiil ver- dienen als de Schipper gedagt had , moet hy hem opüag gceven > want meenig braaf man fai een land verlaaten, om dat hy daar niet be- kent is , , en om 'er uyt te komen , fai hy .fijn perfoon voor een kkyn loon verhuuren. KA P, CXLVm. Als het Schip verkoft is in Chriji en -Landen. ALs de Schipper , of een ander (die bevoegt is om het te verkoo- pen) het Schip verkoop taan jemant, die der geen portie in heefty. moeten de Schipgefellen haar volkome huur hebben , en zijn defel- ven ontilaagen 5 en als de Schipgefellen elders zijn, daar fy geen dienft willen neemen, moet de Schipper, ofdiegeene, die 't Schip verkoft fai hebben, aan 'tBootsvolk dereys-kollen betaalen, om. weder te keeren ter plaatfe daar fy van daan gekomen zijn, KAP. CXLIX. Als het Schip verkoft is in de Landen der Turken: ALs het Schip verkoft fai zijn in de Landen der Turken , moet de Schipper aan 't Volk een Schip, en Levensmiddelen verfchaf- fen, om weer te keeren in Chriften-Landen, daar fy vey lig kon nen zijn. Z3 KAP. m IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CL. Di marinaro , che hauefle paura. per ventura fark accordato marinaro in forma di cartolario ^ che di^ fé nell'accordo , che cifnffe fatto alcun patto , fecondo che il patron ^ cejfe nell'accordo , che cifnjjè fatto alcun patto , Jecondo che ti patron della naue (ò) hai^efe fatto fcriver con volontà, del marinaro , che ^ fé lui fitjfe timido in alcun loco , Cr che il detto marinaro dubitafe d'andarci , il patron debba dare la metk del fuo falario ^ ^y^ li debba dar vetto-vaglia in- fino , che fi a in loco ficuro. Imperò fé far a accordato fenz.a tal patto , il marinaro è tenuto d'andare in quel loco , doue il patrone è tenuto d'andare con i mercanti. GAP. CLJ. ÏI marinaro , dopo che s'è accordato , a che è obligato. « T^ Ipoi che ft è accordato , è obligato a ogni fegno , come fé gli haueffe 3^ fatto carta ver man di Notar o -, €^ da quel dì , che s'accordò col jpa- isrone , ^ tenuto in ogni loco , che vorrà andar , chieder licemìa a quello 'y er '^s'egli ander k fuor a della terra , doue ftara: * // terz,o dì ^ debba hauer raunata la fua robba ., ^ O" la nane è in frano paefi. Et è obligato di giura- re ejfer fidele al patrone^ fi come è fritto nel capitolo^ Che i mercanti al patrone domandano. 1 e A T A L. Lo mariner es tengut al fenyor de natt o de leny , que pufym fera ac- cordai ab lo fenyor , e donava palmada^ esmefier , qttell mariner vaia ab eli axi be^ com jm havia feta carta de Notari. ( Een Bootsgefel is gehouden aan de Schipper , dat als hy geakkordeerd fai zijn, en de hand gegeeven hebben , dat fodaanig een Boors- gefel moet mee gaan , niet anders als of het van een Notaris befchreeven was. ) * Den lo marmer demanar p^raula al/enyor (moet een Bootsgefel verlof vraagen aan de Schipper.) * Ë (en.) i Ef] L.fe (indien.) GAP. s HET CONSULAAT VANDE ZEE. 183 KA P. CL. Van een Bootsgefel ^ die bevreeft is, O by geval het akkoord van een Bootsgefel in'tScheeps-boek gefchreven was , en bevonden wierd datter bedongen , en dooi- de Schipper, ten gevalle van die Bootsgefel 5 was gedaan fchrij ven, dat 5 fo de Bootsgefel bevreeft was voor feekere plaats , en fwaarig*- heyd maakte omderwaarts te gaan, fon de Schipper hem fchnldig .zijn, de halve huur tegeeven, en mont-koft om te komen opeen veylige plaats > maar fo hygeakkordeert was fonder fodaanig ver- ding, moet een Bootsgefel gaan, alwaar de Schipper gehouden rs met de Koopluyden te gaan. K A P. CLL Waar in een Schipgefel gehouden is ^ na dat hy geak-* kordeert is, » A Ls een Bootsgefel geakkordeert is {en am de Schipper de l\hand gegeeven heeft) is hy in alle maniere verbonden , als of het door een Notaris befchreeven was 5 en van die tijd aan,, dat hy geakkordeert fai zijn , kan hy £\g nergens heen begee- ven , fonder kennis van de Schipper 5 en als hy fig begeeven wil buyten de plaats van fijn verblijf, ^ {moet hy den Schipper ver- lof vraagen:) ""{en) ^ als het Schip buyten 's Lands is, moet hy fijn goed op de derde dag by malkander hebben. En hy moet fweeren dat hy de Schipper getrouw fai zijn, in dier voegen als in 't Kapittel gefchreeven is, Dm de Koopluj/dm aan de Schip^ - per vraagen. KAP. ;ï84 il consolato DEL MARE/ GAP. CLII. A che è ibligato il marinaro. IN que fio è ohligato , che non fi f nò fartire della nane per nijfuna cofa^ [e non pr tre: (una dellequali) per ejfer patron ài nane ^ o piloto^ ""per conventione. Et fé muore il patrone , ò con chi lui hauerk fatto patto y i beni 5 quali faranno fopra la nane , ò altro le^no , i patroni di quelli fono ehligati a pagare i marinari al tempo conveneuole la lor mercede. Et di piu^ è ohligato il marinaro a tutte le cofe^ che fon necejfarie alla naue j verbi gra- tia andare al hofco , ajfegare legne^ a ^ far forte -^ aiutare a ^barchiar^ ari' porre , C^" levare la robba , andar fempre per acqua , quando lo comandare il nochiero , C^ menare da naue tutte le compagnie de^ mercanti , a dare ^jaja alla naue , C^ finalmente a tutti gli eprcitii , in utilità della naue^ fono obligati' * o (of.) I Far fortej L. far farle ( touwen klaar maaken. ) Vetrarc, Rott" Arbore ^ fané. De C A T A L. fegt./èr ÉXfinta. z ^Sarchiar'] eft cjuafì barcheggiare, 3 Darejaja (het Schip bdl^en) izta \s afkomftlg van het Latijns woord Glarea (een foort van grof fand ) daar de Italiaanen Giaja. , Gliaia 3 Chiara , en jaja van gemaakt hebben , betekenende niet anders als fand. C A P. CLIII. Terche caufa il marinaro fi può partir della naue dopo che fi è accordato col patrone. IL marinara y che hauera fatto patio col patron della naue^ 0 altro legno'y O" farà fcntto 5 €^ hauera dato palmata al patrone , ò allo ferivano ^ non fi può fcufar£ di non andar in viaggio , fé non per quefie caufe , per pi- gliar moglie 5 per andar in peregrinaggio , (ò) fé ha fatto il voto avanti che lui fi accordajfe 'y fé è marinaro di prua ver ejfere * penefi , 0 pilotto , *^per ejfer patron di naue ' con quefio , che niente fi faccia per fi aude , ma leal' mente. GAP. Ï Pene fa'] C a t ax. Panes ^ hetwelk daar op de kant verklaart is Conceller de popa, (een Officier van de Cajuyt, of van het agterfte gedeelte van 't Schip) cuju&oppo- fitum eft proer oi rnariner de proa, een Matroos die in 't voorfte gedeelte van 't Schip is. .Vide au A dim ad CaP, lop. %.i. n.i* •* O (of.; HET CONSULAAT VANDE ZEE. i8j KAP. CUI. Waar in een Schïpgefel gehmden is. HY is hier in gehouden , dat hy het Schip om geen andere re- denen kan verlaaten als om drie, fo hy felfs Schipper wierdj fo hy Stuurman wierd > door akkoord', of conventie. En als de Schipper , of die geene , daar hy meê geakkordeert is , komt tefterven, zijn de goederen, die hy in 't Schip had, ofdePoflef- feurs der felven gehouden het loon der Matroofen op fijn tijd tebe- taalen. Voorts moet een Bootsgefel al doen wat tot het Schip van noden is , als by voorbeeld , in 't Bofch gaan, hout faagen , ^ touwen klaar maaken, *in de Boot gaan , het goed laaden en ontlaaden , t'elkens als de Stuurman hem kommandeert te water gaan, hetge- felfchap van de Koopman aan boord draagen , ^ het Schip ballaften , en eyndelijk al doen wat tot Scheepsdienft vereyfl word. KAP. CLIII. Omwatoorfaaken een Schipge fel het Schip kan verlaaten, na dat hy met de Schipper geakkordeert is. E En Schipgefel met den Schipper ofSchrij ver geakkordeert zijn- de , 't zy in gefchrift , of alleen by handtafting , kan üg van de reys niet verfchoonen , ten waare om deiè redenen , dat hy een Vrouw quam te trouwen, of in pelegrinagie ging , hebbende de gelofte gedaan voor dat hy aangenomen was, of fo hy vaart voor ilegt Matroos , dat hy een 'Officier, of Schipper, *(of) Stuur- man wierd j des dat het niet argliftelijk, maar ter goeder trx)utv^ gedaan zy. Aa. KAP. jS6 il consolato del mare, GAP. CLIV. Del marinaro che fuggirà. SE accafca che il marinaro fi fugga dopo V accordo , O^ haurk giurato di fervirs^ è obligato a pagare un'altro mannaro fimile a lui , ancora^ che quello fi accordi con maggiore foldo. GAP. GLVI. Della emendatione del precedente. Q / c:me e dettj nel ^fipra detto , quel marinaro, che fuggirà , dapoi M fatto raccordo 5 è obiigato, ieiaràprefo, ^Tatisfar quello, che farà in fuo luogo flato prefo , per il danno , che haurà ricevuto ilpa- trone, intendefi^ quando che il mi^rinaro fi fuggirà nel mede fino luogo ^ doue s'0cccrdò: ma ncn parla il fpra detto ^ che^ quand''^ un marinaro" fi frigge^ a quel , che glie :bligato ^ *pero gli antichi , che fur^n'i per il m'ndo , V hanno volut-: dichiarare , C^ aggiugmre , perche non ne nafci quefìicne 3 in primo^ qualunque marinaro , che fuggire , m qualche paeje incognito , s'^eglì è trcvato^ ^ lo f 'jfa pigliare ^ <C^ è cbligato a tutti danni ^ che per la fua partita hauerk ricevuto la naue , cr fta il patrone creduto per fua femplice parola j Cr fé quel marinaro non haue^e il modo della fatpsfattione , fa dato in mano deUa giufittia-y O^ lui tanto flia^ che intieramente habbia fatisfatto» '*' Capitol (Kapittel.) I Sai ì sfar- quello ^c,'] C a t AL. e co fin mes ^ qud /ènyor de la nau no dava a aquelly. ^ue li es teng'.tt de yetre e de donar tot p , qm cofiara mes que eli no havia , a aquell Jenyor daquella nau 0 de aquell leny , ab qui eli fé r acordat (en defelve meer bedongen had, ab de Schipper aan hem fou gegeeven hebben, is hy (chuldig goed te doen en te betaalen aan de Schipper, daar hy mede geakkordeert was, al wat diegeene meer fai 'hebben bedongen.) * Sera accordai en alguna naii o. en algunr leny ^ eia naü o lo leny ferapariit ab los mariiiers enfemps da'^ugll loch , on los acorda , e fera en algtm loch altre eftrany , fi al- gun mariner y (op een Schip dienli: genomen fai hebben, en het Schip met al het volk vertrokken fai zijn van de plaats daar zy ingenomen zijn, en elders buyten 's Land i ial leggen, fo een Bootsgefel.) ^ * E perp que en lo Capitol defufdit nou efclarelx (en vermits het bovenftaande Ka- pittel fulks niet verklaart.^ 2 Lo pojfa pigliare^ Q hT hl., fi es n ccnfeguh o trohm (fo hy gevangen of agterhaalt fai worden.) CAP, HET CONSULAAT VANDE ZEE. 187 KAP. CLIV. Van een Boot sge fel die wegloopt. SO het gebeurt , dat een Bootsgefcl wegloopt na dat hy aangeno- menis, en den eedgedaan heeft, moet hy een ander Bootsgefel , dievandefelve bequaamheydis, alshy, betaalen, al was 't fchoon dat die hooger huur bedongen had. K A P. CLV. Verbetering van het bovenftaande, 't ^r^ Een het bovenilaande '^ {Kapittel) fegt , dat een Bootsgefel^ \Jtìf/(f, na dat hy verhuurt is ^ wegloopt^ -gehouden fai zjjn ^ fo hy gevat wcrdj dìegecne^ die in fijn f laats aangenomen is ^ ^ te betaalen , al had de Schipper aanfcdaanig een meer loon m^^etengeeven , is te verflaan , als een Bootsgefel wegloopt op defelve plaats daar hy fig verhuurt hadj maar het bovenftaande Kapittel fegt niet , waar in een Bootsgefei gehouden is , '*' {die fig verhuurt ,) en wegloopt "" {na dat het Schip met. éil het VoUijvan de plaats , daar hy fig verhuurt had , vertrokken , en aan een vremde plaats gekcmen is -y ^ en vermits het hovenjlaande Kapittel fulkj niet verklaart) hebben deOudeLuyden, die eértijts geweeft zijn, het feiven willen verklaaren 5 en omalleverfchil daar in voor t° ko- men, hier hy voegen > dat alIeBootsgefellen, die opeen vremde plaats hej: Schip verlaaten , fo fy elders Cullen agterhaalt , * of gevat worden, fchuldig fullen zijn alle fchaade, die het Schip door haar wegloopen geleden heeft, te vergoeden en te betaalen > en de Schip- per fai alleen op fijn woord gelooft worden j en als fodaanig een Bootsgefel niet in Haat is om te betaalen, falhy gebragt worden \n handen van Juftitie, en daar blijven, tòt dat hy volkomentlijk fai hebben betaalt. Aa 1 KAP. iS8 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CLVL Di ^ ^ rimucchiare altra naue. MArinaro è tenuto , che vadi a trarre nave , ò navillo per entrar iw p^rtoj fi il nocchiero lo comanda \ filUo che mn fuffcro Uro nimici',. 1 Rimorchiare^ (een Schip voorrflcepen) a voce Latina ^ rcmulcus; , Ifidormlib,. ly, cap./^. remulcusj funis eft ^ quo ddiguta navis vice remi trahitur: unds t^algha. Hic mea me longo fuccedens prora remulco Lastancem gratis fìftit in hofpitils. C A P. CLVir. Di robba trovata in mare. * MArinaro ^ tenuto ^^ che {e trovale alcma cofa , poiché farà ohligato- nella naue , che la naue ne hahbia tre parti j €^i marinari una , fia^ no affai marinari <y ò pochi -y Cr fé fono nel mare ^ C^ vedendo alcuna cofà^ chefujfe mercantia , à altra cofd fenx^a mercantia^ loro ci debbono andare^ fi il patrone della naue il comanda^ Cr debbano hauere la parte , come di" fopra è detto -, e il p atrofie piglia le tre parti , perche loro mangiano , O^ fi anno a fuo falario. Et fi alcuno patrone di navilio appigiona ffl il fuo navi' Ho ad altrij quello^ che ha appigionato il navilio , C^fa laj^eja^ debba hauere. le tre parti 'y C^ fi quello morirà avanti al termine , che f uff nel navilio^ le cofeft debbono pagare a quello. Ancora è tenuto il marinaro alla naue fi ander a a ragione di miglio ^ che la debba figuire per infino incapo del mondo : C^" fi per ventura la naue faffi tornata in qvielMuoco , dove fi partij fatto viaggio , O^chc non. ci tor^ nera con quelle m&rcantie^ Cr che habbia fiaricato in altra parte ^ none tC' nulo : imperoche fi la naue non havesfi fiaricato , il marinaro è tenuto an- dar per mtdio. Et perciò fu fatto quefio capitolo , che molti patroni di na- ve ^ ò di navilii fono in debiti , <C^ hanno vergogna di tornare nella pa- tria^ C^ perciò ^ che hauranno paura , che mn incantino lanmcy '^in quefio modo teneriano fempre li marinari. '^ E de mariner qui va Per milles (en van een Matroos die by de mljl vaart.). _ *£(en.) CAP. BET eONSULx^AT VANDE ZEE. i%^ K AP. CLVI. J^an een Schïp ^tejleepen. E En Bootsgefel moet op bevel van de Stuurman een Schip helpen binnen fleepen , maar niet fö der van fijn vyanden zijn. C A P. CLVKi VanXeevonden ''(enBootsgefellen die by de mijl vaaren.) ALs de Bootsgefellen jets vinden , na dat fy in Scheeps dienft zijn, moethet Schip 3,, parten daar van hebben, en fy felfs een behou- den, het zy datter veel Bootsgefellen zijn, of weynig. En als fy in Zee zijn, en eenig goed verneemen, het zy Koopman fchap, of ander goed, het welk geen Koopmanfcliap is ^ moeten fy derwaarts gaan, als de Schipper fulks gebied, en moeten een gedeelte daar vanheb- ben, gelijk boven gefegt is, en de Schipper fai 3,deelen hebben, om datfy indelTelfs koft enloon zijn^ en als de Schipper fijn Schip aan een ander verhuurt, moet die geene , die het Schip gehuurt heeft, endeonkoftendoet, de drie parten hebben, en fo die fterft, voor hetuytgaan van de huur, moet het aan hem worden gegeeven. Voorts is een Bootsgefel, die by^ de mijl vaart , gehouden het Schip te volgen tot aan'teynd van de weereld 5 maar als hetSchip^ nagedaane reys weder komt ter plaatfe daar het afgevaaren is, en niet weer komt met defelve Koopmanfchappen , maar elders beeft weefenloflen, ishy niet verder.gehouden: maar ais het Schip nietge- loll heeft , is een Bootsgefel gehouden by de mijl voort te vaaren. En daarom is dit Kapittel gemaakt, om dat veel Schippers metfchulden beflommert zijn, en niet derven weder keeren na het Vaderland , vreefende dat het Schip mogt verkoft worden > * {en^ op die wijs; Ibudén fy altoos het Bootsvolk kennen in dienft houden.. Aa 1. KAF,, ïpo IL CONSOLATO ÖEL MARE. GAP. CLVIIL Coflumi del patrone à marinaro. IL marinaro è tenuto 9 che fé andark in viaggio , che non dehha art*' dare [e non in quello loco^ doue il patrone gli haura fatto intendere al principio del viaggio. Et fé il patrone vende fft la nane , è tenuto dare '*' al marinaro^ con che fi pojfa t'ornare a fare gli juoi bi fogni. Et fé piglierk viaggio , come fark andato in quello loco , doue doueua anda- re , O^' lui haurk fcaricato , ò deforrato , Ct il patrone della naue haurk pi- gliato viaggio , è partito , cr fark in loco , che potrk hauere marinari , il marinaro non glie tenuto , C?" il patrone 'della naue non lo può sfor- TLare '^ cr fé la nme non fark in loco , che popi hauer marinari , lo debbono feguire , Cr che fi ano pagati , come V altro viaggio , C^ per ra- gione dell'altro^ moltiplicando quanto può portare , C7^ quanto fu V al- tro. Quefio capitulo fu fatto , perche la naue perderia fuo viaggio , Cr perciò naue , -non può perdere il fuo viaggio per marinari. * Perche fé il patrone della nave , 0 navilio metterk altro huomo fopra di fé ^ lo accordo non è tenuto da marinaro a patrone di naue^ poiché lui fi f ark ufcito della ftgnoria. * Nau (een S-chlp.) I Verche Q hi h-L. musp ( maar indien. ) GAP. CLIX. Marinaro come è tenuto fare lo comandamento del fignore. Ih marinaro è tenuto fare tutto comandamento di patrone di naue 5 à di navilio , 0 del nochiero , con che non fusfi * infervitio d'altra naue^ ne d'altro navilio: imparò tutto fervitio^ che partenga alla naue^ è te^ nuto di fare. I /»] Catal. ^. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. ipi K A P. CLVIIT. Van H. gedrag des Schippers omtreM de Schipge feilen. E En Schlpgefel op reys gaande, moet fig nergens heen begeeven, als daar de Schipper hem in 't begin van de reys bekent gemaakt heeft. En als de Schipper het Schip verkoopt , moet hy het Scheeps- volk "^ (een Schip) tot haar verdoen geeven om daar mee tekonnen weerom vaaren. En als de Schipper een nieuwe reys aanneemt, na dat hy gekomen is ter gedeftineerder plaatfe , ende aldaar gelofl: ,- of iljn ballali: iiytgewurpen heeft 5 en hyfig verhuurt , of op nieuv/s een reys aanneemt , en op een plaats is , daar hy Scheepsvolk kan krij- gen , is een Bootsgefel niet gehouden , en de Schipper kan hein niet dwingen j maar fo het Schip niet is aan een plaats daar Scheepsr- volk te krijgen is 5 moeten fy volgen , en betaalt worden na propor- tie van de cerile reys, de tweede op de voet van de cerile gerekent zijnde, en na dat de tweede fai zijn, of-iiiet. Dit Kapittel is ge- maakt om dat het Schip anderiints van het voordcel van een reys ibii verileeken worden, en ten eynde dat het Schip, omderSchipge- fellen willen , van het voordeel van een reys niet fou konnen verilee- ken worden. ^ Maar als de Schipper eenander boven hemilelt, is een Schipgefel uyt hoofde van het contraól aan de Schipper niet meer gehouden, om.dathyvan'tSchipperfchapafis. KAP. CLIX. Hoe een Schipgefel Jchuldig is des Schippers beveekn. te gehoor faamen, E En Bootsgefel moet den Schipper , of Stuurman in alles gehoor- faamen 5 maar niet , als het ' ten dienile van een ander Schip lou. zijn ; maar al wat op fijn Schip te doen i^ , moet hy doen. KAP. ipA IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CLX. Di marinaro , che farà rifla contra il fuo patrone. IL marinaro^ che farà riffa contra il fuo f atrofie di flave ^ ò fiaviUo^ debba perdere la meta, del fuo falario , O^'ia rohba che ham fi nella naue\ c^ debba effeì'e cavato della nane \ C^ fé plglierk arme contra il fuo patrone^ tutti marinari lo debbano pigliare^ Cr Itgare^ O^ met' tere in carcere , C^ portarlo alla giuflitia 3 <Cr quelli , che pigliare non lo vorranno , debbano perdere la robba ^ O" ti falario , che haurarmo , ò hamre doneranno j?er quello viaggio, C A P. CLXI. Dì marinaro , che tocherà iratamente il fuo patrone. IL marinaro , che tocherà a ira il fuo patrone , è pergiuro 9 C^ disleale:^ C^ debba ejfer pigliato in.perfona , Cr perdere quanto hauesfi, C A P. CLXIl. Di marinaro , come debbe comportare il fuo patrone. IL marinaro e tenuto comportare il fuo patrone di naue ^ fé li dice vilania^ O^ fé gli correrà difopra , il marinaro il debba fuggire inftno prua , C^ debbafi mettere da iato della catena , C^" fé il patrone vi paffa , lui il deh" ha fuggire daW altra parte , O^ fé il patrone il feguita dalf altra parte , it marrinarofi può difendere^ pigliando teftimonii come il patroììe Ibafeguita^ U^ perche il patrone non può paffar^ la * catena. I Ci^thenii] Mr. Clairac vertaalt dit woord Chatne y fo als het fel ve doorgaans 'm gebruyk is. Les Us ^ Coutum. de la Mer p.48. maar ik fou geen fwaarigheyd maa- ken om het eeny op fijnZeemans'te vertaaien (Firevau) dac is (het Braatjpit) het geen mogelijk hier war meer cygenfchap heeft. CAP. HET CONSULAAT VANDE ZËE. ic>5 KAP. CLX. Van een Boötsgefel , die woorden maakt tegen Jij n Schipper. EEnBootsgefel, die woorden tegen fijn Schipper maakt, moet fijn halve gagie verbeuren, en de helft van 't goed, dat hy in 't Schip heeft , en uyt het Schip gefet worden : en fo hy geweer opvat tegen de Schipper, moet al het Bootsvolk hem vatten, en met boe- jens vail leggen , en overleev eren in handen van het Geregt 5 en alle de geene die onwillig 2.ijh omhem te vatten, moeten haar goed , en gagie verbeuren , het wetk fy voor die reys fullen of moeten hebben. KAP. CLXI. Van een Boots ge fd j die fijn Schipper in haajligheyd Jlaat. En Bootsgefelyndie fijn Schipper inhaaftigheyd flaat, is trou- weloos , en meyneedig , en moet in gevankenis gebragt worden, en alles verbeuren wat hy heeft. E K A P. CLXII. VaJt een Bootsgefel j hoe ver hy den Schipper moet ver- E En Bootsgefel moet fijn Schipper verdraagen, fo hy hem qua- lijk bejegent, offcheldj en fohy hem naloopt, moet de Boots- gefel vlugten tot op het Voorfleven , en fig Hellen aan de zy van 't Braatfpit, en als de Schipper daar komt, moet hy de andere kant omloopen , en als de Schipper hem ook aan de andere kant vervolgt, mag de Bootsgefel fig teweer ftellen> mitsneemende een verklaa- ring hoe dat de Schipper hem vervolgt heeft : want de Schipper mag niet voorby » het Braacfpit komen. Bb KAP. ic^4 IL CONSOLATO DEL MAR E. GAP. CLXIIL Del marinaro , che fcendcrà in terra. SEuTLa ef^reffa licemia del filotto ^ ò del ferivano ^ quando che non ci HI patrone , // marinaro non può difcenàere in terra. GAP. GLXÏV. Di marinarlo che ruberà. MArtnaro ^ che ruberà rohba y o exarcia^ ò mercantia ^ che fuffe nella- nane j debba perder il fuo [alarlo^ O^larobba^ che haue^e nella nane -^ a^ il patrone 'il può pigliare^ Cr metter in un ceppo , e tenerlo tutto quello viaggio impregionato , c?^ dopo [e lo vorrà, mettere in potere della cort? , lo può fare, GAP. GLXV. Marinaro che getterà vettovagHa accordatamente. SE il marinaro getterà vettovaglia ^ ò vino accordatamente , debbe perdere il [alar io ^ & la robba che hauejfe nella naue^ C^ fi are a mercede del pa- tron della nane. GAP. CLXVI. Della pena del marinaro , che fcenderà in terra fenza li- centia. SI come è dato detto il marinAro rton può fcendere in tetra fem^ Ucentia'y ma accio non ne nafci contentloni , {tendendone , i nofiri antecejfori han- no voluto dichiarare il ^opr adetto ^ <& porgli la pena , qud [ara, , che lui habbiaa fat i< far e tutto il danno , che per la fuafcefa, , la naue haura patito j C^ non hauendo il modo ^ fi a pre jo , cp^ poflo nelle mani della giufiitia^ per infino , che non haura fatto f atto ti tutto "" ^ di chi è ti legno. Et fi per forte il marinaro far A fcefo di quivi ^ douQ che è il patrone 3 ^er ricevere il fuo '*\^ ^2^^// (aan die geen.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. i^^ KAP. CLXIIL Van een Boot sge fel j die aan hand treed» E En Bootsgefel mag niet aan land treeden , fonder expres confent van de Stuurman , of Schrijver , fo de Schipper niet tegenwoor- dig is. • KAP. CLXIV. Van een Bootsgefelj die fl eelt, E En Bootsgefel die eenig goed, het zy gereetfchap , of Koopman- fchap, uythetSchipfteeit, moet fijn gagie, en al het goed, dat hy in 't Schip heeft, verbeuren, en de Schipper mag hem vatten, en aan een blok leggen , en geduurende de reys in hegtenis houden , en 't ftaat aan (Ijn believen , of hy denfelve naderhand wil over gee- ven in handen van Juilitie. K A P. CLXV. Van een Bootsgefelj die moetwiUiglijk de viBalie weg werft, ALs een Bootsgefel moetwiUiglijk de Wijn , of Viétalie weg werpt, moet hy fijn gagie, en goed, dat hy in 't Schip heeft 5 verbeuren , en Haan ter correótie van de Schipper. K A P. CLXVÏ. Van de ftraffe eenes Bootsge/èls ., die finder confent àan Land gaat, GElijk gefegt is , mag een Bootsgefel fonder confent niet aan land gaan : maar op datter geen difput mogt ontflaan over dat aanlandgaan, hebben onfe Voorvaderen, het geen gefegt is, willen verklaaven , en een ftraf daar op ftellen , die hier in beftaan fai 5 na- mcntlijk dat defelve alle fchaade, die het Schip door fijn vertrek ge- leeden heeft, fai hebben te vergoeden 5 en als hy fo veel niet en heeft, fai hy gevat worden , en over gelevert in handen van Juftitie , totter tijd, dat hy * {die geene) die het Schip aan ga.^t, volkomentlijk fai hebben betaalt. En als een Bootsgefel daar uyt gaat, ter plaatfé daar Bb z de ,9^ IL CONSOLATO DEL MARE. fuo nolo 5 0 per noleggiar la fra naue , o altra caufa , che fia , il patron ef fendo in terra , & fi per quella fcefr , che haurk fatto , fenz^a licentia del patrone^ ò del fuo L-wco tenente ^ haur a ricevuto danno il detto patrone^ co- lui è ohligato a pagar ti tutto 5 Cr non hauendo il modo , come fi è detto , hauranno da effere puniti ^ <Cr caligati. * Qtteflo *fu fatto , perche fono alcuni marinari , limali troppo fi prejumeno , cr pare loro d'efer da più del pa^ trone^ 0 d' altro primato ^ e quello ,- che f anno , fi penfano fia ben fatto \ & accio tutti 5 ft guardino , fu ordinato que fio , Cr chi f ara, f allo , fark fopra di lui : si che tutti cercaranno fempre d'hauer buona licentia 5 perche pofft ognun vivere in pace 5 e?" in carità. * E (en.) ? Caditoi (Kapittel.) GAP. CLXVII. Di marinaro , che fi fpoglierà. AIVcora il marinaro non fi debba Jfogliare , fé non in porto fopr aft andò r inverno : C^ fé iVfark ,. per ciafcuna volta debba efere furto in mare con una f una per tre volte , O^ da tre volte , in fu ^ debba perdere il fiala- rio ^ O^ la robba 5 che hauesfi nella nane. GAP. GLXVIII. Come il marinaro non fi debba partire , quando la naue comincia a caricare. A Ne or a è obligato il marinaro^ che quando il legno cominciare caricare^ a fiare quivi , e non (t fanire j ó^ ftando in luoco pericolofo il legno ^ fenz,a licentia del patrone^ ò del pilotto , non fi può partire ^ O" partendo fi tutti i danni ^ che patira, la naue^ è obligato a fatisfare. GAP. GLXIX. Del marinaro , che vende le fiie armi. IL marinaro non può vender le fue armi per in fino a tanto 5 che la nme non hauera fornito il fro viaggio , O^ vedendole , la pena ftk nel arbitrio del patrone* GAP. 