VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
het vette en breede penceel van Metzu, of ter Buig, of Steen , na, dan ziet men de veegägtige penceels- п, die beflisfende toetfen , die fiksheid уап omtrek, die helderheid van coloriet en reflexien, welke die groote Meesters de verwondering van Kenners en Liefhebbers maaken. Dit alles deed hy met die gemaklyke onge= dwongenheid, die hem eigen was, en waar door, in hem , Naarvolger van den fchroomächtigen Naarbootzer ondericheiden word. En hoe juist zyne Tekeningen ook naar de origimeele Stukken gevolgd waren, altoos was, by de uitvoerigften, de fiksheid het voornaame ken- merk; en nimmer befpeurde men daar by eenigen zweem van pyulyke arbeidzaamheid, of werktuiglyke netheid ; maar dezelve fchynen eerder als uit een vryen geest over het papier heen geblaazen , dan met moeite en ftudie gemaakt te weezen; altoos bleef er SCHOUMAN de groo- зе meester in, en de origineelen wierden wenschlyk om de bevalligheid der Соруеп ; of hadden de onderlinge d heid tot elkander, welke Ovidius, zo aartig, in de chters van Doris befchryft „ en geleeken zo op el- kander , dat, alhoewel verfchillend van weezen en hou- ding, men eehter klaar befpeuren kon, dat zy Gezusters waren. Zyn meesterlyke behandeling, in # copieeren, vere hefte den luister zyner Origineelen, en, even gelyk een deftig Afgezant eener Mogendheid, door zone eigen waar- digheid , de waardigheid van zyn meester ophoud , zo deedt ook SCHOUMAN zyn eigen verdienfte kennen, door het waardig overbrengen van de verdienften der Stukken, die hy naarvolgde. Hy openbaarde de verhevenfte fchoonheid der fchilderkuu- dige welfpreekenheid , in ieders byzondere Taal; zyn pencedt had, ot zo te fpreeken, door een beftendige beoefening , een vrymotdigen nadruk, en zodanigen klem, verkreegen , dat ket tot ееп aigemeenen tolk van alle gedaanten voor alie de volkeren der aarde kon verffrekken, —— fcheen gebooren, niet alleen om een Naarvolger van zy= ne beroemde Voorgangers, en tevens een vermenigvuldie ger van het aanblik hunner weergâlooze werken té туп; maer hy was gefchikt om zyn vryen geest, in de Teken- en Schilderkunst, bot te vieren; inzonderheid, wanneer hy zich, boven en op de aarde, naar de gevleugelde zy- de van 't gefchapene keerde, en hy z het gaan, evet ч Pluimgedierte , en haar fchoon gekleurde Vederen! Wie was hem , zinte cen Reie en een Hondehoeier ie : i ge VAN AART SCHOUMAN,. 439 ftorven waren, daar in gelyk geworden? — Wie wiet, oor meesterlyke trekken en toetien, de hartstogten en ge- moedsneigingen der Vogelen, na hen, zo leevend uit te drukken, als onze groote SCHOUMAN, die, in de daad, onder de laatere Vogelfchilders, zo uitmuntend te achten is, als de Phenix, volgens de overleveringen der oudheid , ender de Vogelen gehouden werd, SCHOUMAN fchilderde niet alleen met Oly- en Watervere wen , in kleuren , allerlei foorten van Onderwerpen ‚ Beelden, Historien , Landfchappen , Watergezichten , Vrugten ea Veldgewasfen , allen om het fchoonst; maar ‘ook dong hy gaar den prys van den grooten Jacob de Wit, in °t naarbootfen van °t half verheeven Beeldwerk , of Basrelief , en het gelukte hem daar zo wel in te flaagen, dat һу meenig Kunftenaar zelve, daar mede , zodanig misleid heeft, даг zy het werk van Zyn nceel voor dat van den beitel aanzagen: — tot getuigen hier van, bezit ik een Stukje in ’t graauw , door zyne hand gemaald, welk my nog dit jaar, tot een Gedenk(tuk дег beftendige Vriendíchap van туп hart, gefchonken із; ea geplaatst boven den ingang myner Binnenkamer, ieders vere wondering, шег verrasfing ; trekt. Gevoelig voor een Vriendfchap , welke ik het geluk heb gehad veele jaaren met dien grooten Kunftenaar te onderhouden, oordeelde ik my verplicht, in deeze flaau- we fchets, zyn Kkunstmaatig Karakter eenigermaate` te doen kennen, ten einde, naar myn vermogen ‚ de Kunst- lievenden aan te zetten, om ’s mans Werken meerder en meerder te befchouwen. Voorts zo by гупе Discipe- len (*), als mede by andere Kunstoefenaaren , den lust op te wekken, om, naar zyn Voorbeeld, іп de Kunst te vorde- ren; my verzekerd houdende , dat eene kunstmaatige be- fchouwing van die Werken, welke hun eigen roem mede- brengen ‚ de beste Lofreden is die ?ег van gemaakt kaa worden , en niet kan nalaaten om andere Kuaftenaars aan te moedigen , en dus ten voordeele der Kunst ce gedyen. HET (*) Van deeze zyn, zo verre my bekend is, nog in leeven; de Heeren F. Muys te Rotterdam, F. Perkots te Middelburg, ep AM, Schoumas , Neef van den overledenen, te Dordrecht, Gg з 449 НЕТ ERAN H ` Ыы и" A + ` - HE т GR АР. CZodelyke Bofchouwingen.) М astuurgenooten! befchouwt met my onze Oe rustplaats „ па dit afgeloopene leeven, did plaats, daar elk onzer, wat rang hier ook bekleed, ééns zyn (tofyk deal te rug moet. geeveù , en — laat het behoorlyk aandenken daarvan u in ftaat ftellen, ọm ‘ééns, wanneer hier uwe dagen zullen eëindigd zyn, теє een герс Christelyk geweeten, dit zorg. k leeven vaarwel te zeggen, qm — aan de andere zyde van het Graf, de Zegepaim, de Еегекгорп der onfterfelykheid „ weg te draagen. ! GRAP, bewaarplaats der dooden, koud verblyf der afge- ftorvenen, waar toe wy elken flap nader treeden, by u vere zinkt alle vreugde , verdwynt alle etende , in uwe wooning \kent.niemand haat of vriendfchap. Ja, daar is de veragtfte Staaf gelyk aan zynen Vorst. Ное veel verfcheidenheid heerscht in uw gebied, welk een zegen verwerft deeze van uwe hand, daar gy geene een knaagend verderf berokkent. Q! orar, vol van verfchrikkiogen , het aandenken aan u doet ons hart van vreeze fidderen, daar, by Tt naderen уай ong einde , eene Конде rilling ans aangrypt , еп — befchouwen wy bet overfchot van ops, `t welk uw afgryslyk kerkenhol Бе. waart, dan moeten wy, met aandoeningen der Ziele, uitroe- ра. wat is de mensch! O! verdroogd rammelend gebeente, oe overheerlyk , hoe lufstertyk, "waart gy eertyds, toen u het overfchaone bekteedfel verfierde , тоеп uwe fere kruin met golvende heirvlegten pronkte , en gy nog , met vleesch en beenderen famengevoegd , het pronkftuk van Gods groote Wer- ken vertoonde, wat zyt gy. nu geworden! tot ftof rer gy wedergekeerd, en uwe fchaonheid, roem en eer, is vep gaan als een bloeme des velds, | О! сал, gy die met liefde en tederheden Фос, gy fcheurt vaneen welgepaarde Echtgenootens Ouders van Kinderen; Kine - deren van hunne Ouders. Gy hoort na geene klagten, —: gy ziet na geene traanen onaandoenelyk voor het vee driet der ftervelingen , daar gy hunne dierbaarfte panden in uwen kuil gevangen hebt. — = Hoe beweent de Jongeling зуп Beminde, daar gy hen aan elkaar antwrongt. Ja zelfs, bet fchaldloos Wichtje ziet, naauwlyks, de eerfte vonk van `t | leve leevensticht, of gy doet het, met de fascfte тап, in дупе oogies biggelende, grafwaards zinken, Laat vry de £rotfche Troonmonarch alles voor hem doen bukken, en —— beeven , de Waereid door гуп Йаа des Wer vourfchryven » u - D RET GRAR 441 duizenden ter neder vellen, zich als eene Godheid doen зап. bidden; hy moet toch eindelyk eens, "tr zy vroeg of laat, uit gyne Vorftelyke Гаеп, vol gewoel, in het (е Graf neder- n. Laat vry de Gierigaard; іп zyn Goud, zyn Gad en wellust winden. О! GRAF, gy wenkt hem, en wat kan hem nu zyn gond en zilver baaten, daar hy, voar gantfche Bergen opeengeltapeld Muntmertaal, geen enkel punt des tyds koopen. kan; zyn leevenslamp gaat uit. mmm Hy is niet meer , en h daalt, їп de donkere waoning, by zyne afgeftarvene Vaderen, Ziet daar Stervelingen uw lot, het einde van alle vleesch, =—— het einde van al het genot, dat u het leeven op deeze onbeftendige aarde fchenkt, Dan, Ô! kuil des Grafs, gy zult ons niet еерміс БеПоогеп houden, hoe groot uwe magt ook „ту, —— hae gy uwe wreede heerfchappy ons doet gevoe- Jen, — ééne wenk van Gods Almagt bedaart uwe woestheid = bepaalt uwe woelingen ; ја, hoe onbeperkt het heerfchen van uwen arm moge zyn hier beneden, ééns gepaakt die dag op welken gy uwen CN zult wedergeeven ‚ wanneer de fchprre Ponder þromt door ’t barftend grafgewelf , dan zub den allen, die in de graven zyn, de femme van den Zoon yas God hooren, en zullen uit het zelve opflaan , deezen ten Lee- ven, — geenen ter Verdoemenisfe. Bedenkt dit allen, gy Godvergeetenen , gy, die Ongodsdienftig ten aanzien van uwen God ——— onregtvaardig ten aanzien van uwen naasten en onmagtig ten aanzien van u zelven, hebt geleefd; hoe zult gy daar, uit den шопа van Jefus, het Godlyk vonnis hooren kunnen ; doch, hebt gy hier op dit ‘ondermaanfche, in uwen kring , volgens uwe vermogens, altoos getragt, een oner- gerlyk geweten te bezitten voor uwen God, en de menfchen, waarlyk deugdzaam voorbeeldelyk gewandeld, hoe aangenaam zal dan eens in uwe ooren klinken, faat ор, gy Dooden! om, op dien grooten dag, uw heil te zien volmaaken; dan zult gy ber Graf, en туп wreed vermogen, belachen; dan zult gy, van alle aardsch verdriet en tegenfpoed entheven , overge- voerd worden іп zaliger gewesten , waar niets dan vreugde en wellust leeft, en Dood en Graf zal te niete gedaan wor- den: ja, dan fluit het Graf zynen hollen mond , dan vere dwynt zyne magt, dan zullen wy, in het gezelfchap van Hem, die Dood en Graf verwon, by onzen God , volmaakt ongeftoord eeuwig ——— leeven, іп die ontzachelyke eeuwigheid, daar wy, doar't Godlyk Alvermogen, toe gefchike туп, daar tyd en flerflykheid verzinken , еп wy, by `t juichend geestendom, Gods roem Liefde en Magt, zulien witgalmen, — zonder einde. TD. ү GE? ZE- up ZEDELYKE BEDENKINGEN. eegene на ы ы | ZEDELYKE BEDENKINGEN, eele menfchen zyn van oordeel, dat alles wat Мег о aarde niet орепиук gotat, of uitdruklyk door eene we verboden word, gevorlofd is; dan wie weet niet, dat "ег one eindig veel zedelyk kwaad із, waar geene nitdrukkelyke But- gerwetten tegen bepaald zyn, — Ook vind men menfchen, die dikwils , door eene verkeerde yver gedreven, zomiyds de grootfte en gruwelykfte (hoodheden bedryven, terwyl zy waa- nen Ged dienst te doen met het geen zy hebben uitgevoerd, en dat zy nog dagelyks pleegen, — Zulk eene handelwyze heeft dikwils plaats іп Vervolgiagen, еп by weelagtige. by on- rustige, menfchen. — De groote Paulus was aan deze boot, heid fchuldig door de Vervolging , welke hy tegen de Kris- teven hielp aanregten. Hy maakte "er zich inzonderheid fchuldig aan by den dood van den eerften gemartelden Kris- ten. Alle Vervolging is een gruwel in de oogen van den Regtvaardigen God: want alle Vervolging verwoest en Gode lyke еп burgerfyke Wetten, — Daarom, Ô mensch! laat de voorzigtigheid altoos alle uwe daaden beftieren; want eenmaal komt die gedugte dag , waarop gy van alle uwe bedryven, tot een toe, rekenfchap zult moeten geeven. Het gebeurt niet zelden, dat de goeden, dat de braven, het meest te lyden hebben. Het is niet altoos een bewys, dat men het regt,‚niet aan zyne zyde heeft, om dat men in deze Wereld veel lyden moet, — By Jefus omwane deling op aarde, moest het grootte regt zwygen voor de gruwelykfte ongeregtigheden. De waarheid , zegt men, moet eenmaal zegevieren. Dat is zo. Dan hier, in deze bene- deu gewesten, is de ware vergeldinge des loons niet. —= De grootfte onregtvaardigheden gelukken zomtyds veel beter, dan zulke bedryven , welke naar de ftrengfte regels van regt en billykheid ingerigt worden, Is dan de Voorzienigheid niet goed? ——— Is God dan niet regtvaardig? a gewis- felyk: God is en goed, en regtvaardig. ——— Om dat de ftraf der godloozen dikwils vertraagt , zal ze des te gewisfer en heviger treffen , terwyl de heilzon der verdrukten eerst be- gint te dagen aan de overzyde van de doods jordaan. — Daar zal men in vollen vadruk zien , dat God een onleegbre bron is van oneindige goedbeid en regtvaardigheid , om dat dan de tyd eerst geboren is tot de ware vergeldinge des loons. Als dan zullen Ryken en Armen, Aanzienlyken en Ver- agten, Jongen en Ouden, Godloozen en Rechtvaardigen, Ver- volgers en die vervolgd zyn, Woelgeesten, en zy die een vre: dig leeven geleid hebben, == zy die de Мааисһарру ont ZEBELYKE ИЁЮЕЙКЇНОЕН. 44? rasten En nadeel toebrengen, en die, welke ftille leden van dezelve zyn; deze allen zullen ор dien grooten Oordeelsdag ecne regtvaardige cn- eeuwige vergelding ontvangen var ahe Hunne werken. | Alles wat is, wat immer was, of ooit wezen zal, H туй Oorfprong alleen dan God verfchuldigd; die is de oorzaak van alles , wat geworden is. — — Wanneer IK den Hemel аав. fchouwt; wanneer ik let ор al het geftarnte , welke alie We. telden zyn van eene ontzachelyke grootte, — Wanneer myne gedegrten de lage aarde doortoopen ; dan moet ìk met ver baasdheid uitroepen: „ hoe groot zyn uwe Werken, A Heeret Gy hebt ze alle met wysheid gemaakt?" Almagtig Opperheer! waar over moet ik my het meest verbazen, over uwé Almagt, of over uwe Wysheid ! Het is eene diepte, die niet te door- grondeft, een afgrond, die niet te pellen is. Alles roept „ de Heere is groot. — Eeuwig onbegrypelyk'” Al wie ` goede beginzelen , gelukkige gronden, gelegd heeft, kan tich op deze Wereld veele aangename dagen, van verdriet devryd, voorftellen. " Is waar, hèt is zomwylen de fchuld niet van den mensch , dat hem het ongeluk verzeit op alle zyne wegen. Dan de meestén loopen het verderf in den mond, en zy van hun ongeluk аПеет de oorzaak, ter- wyl ееп wys man, іп tegenheden , zelfs zonder verdriet kan lee- уеп. — Eene overweeging, dat men in atles zyn pligt be- tragt — eene orderwerpelyke infchikkelykheid aan de beftiee ting der sanbiddelyke Voorzienigheid; zie daar de ware bronnen van ’s menfthen geluk, zie daar de vrugtbare bronnen van vergenoeging . die de mensch verkwikken kun- пеп, alfchoon hy ook van alle kanten door tegenheden word dangevallen. — Daarom, d wie goede gronden gelegd heeft, kan zich waariyk op deze Wereld een gelukkig leeven, veele aane name, en gehoegelyke dagen, voorftellen. bevryd van verdriet, vryd van knegend jammer, mabetouw, en drukkend hartzeer, Gevaren , rampei en wederwaardigheden doen den mensch ber best aan zynen pligt gedenken. Zy, die in het School van tegenheden en wederwaardigheden zyn opgetrokken еп onderwezen , zyn veelal de gezetfte pligtbetragters. Zy die van hunnen hemelfchen Vader gekastyd. worden, zyn dikwils тупе liete Kinders; daar echter zulken, waaraan veel te ver- beteren valt, om dat zy anders, indien ze niet door kastydin- gen en tegenbeden binnen den kring van hunnen pligt gehou. n wierden, veelligt tot afwykingen en buitenfpoorigheden Zöuden vervallen. — — Ligt dwaalt de mensch van '{ герге oor, еп laat zich doorgaans niet dan met moeite binnen den Ve van zyne verpligting houden, — Dan men redeneert derhalven zeer Mefdeloos , en beftuit verkeerd, indien men waant, dat hy, die met tegenheden en rampen bezogt word, dloozee еп ondeugener mensch is dan zynen naasten, die voerfpoed leeft. Gy 444 ZEDELÈAE BEDENKINGEN. Gy handele dwasslyk , gy bandelt verkeerd éti .бвубеггій, tig, ô mensch! indien gy eene daad, welke gy heden verpligs ту: uit te oefenen, tot morgen uitftelt. Kunt gy over. den dag van morgen Бе(сһіккев , daar het oogenblik van heden nauwlyks іп uwe magt is? Heden туг gy; maar morgen niet шеб. ———'К Heden blozit de bloem uwer jeugd; еп morgen ligt ze verflensd op de derde. Het oogenblik , waar im wy nog waarlyk zyn, is alleen het onze, het volgende is geheel onzeker, —— Ieder oogenblik is het zelfde, ieder oogenblik is even onzeker. Laat ons derhalven niet zo dwaas zyn, dat wy op een onzeker iets vertrouwen, ‘t geen buiten her bereik onzer eigeu befchikking is; maar laat ons, integendeel, vlytig gebruik maken van die oogenblikken ; welke ons ge- fchonken worden ;.dan zullen wy verflandig handelen — daar wy anders dè groote, de uitzinnigfte, déien zyn. Wat is een mensch, die niets om handen heeft, of een laiaard ; die den morgen aan den avond knoopt, zonder iets gedaan, zonder iets uitgevoerd, te hebben, dan flegts gegeeten en gedronken , het een пиг aan het ander gegeeuwd en gee gapt tè hebben? —— Wat is hy anders dau een ballast der ereld, een tast voor zich zelven , en voor anderen. Kwelling en verdriet zyn, zyne onafícheidbare gezellinnen. —— Ну gaat henen, Йегіс, en laat geene gedagtenis agter. Een opgeblazen mensch is een walg ia ieders oogen. Vol jedelheid behaagt by aan niemand, dan alleen aan zich zel ven ——— met vingers word һу nagewezen, en men zegt: mogt de man zich zelven eens met zo een ontydig oog befchou- wen, als һу, door al de Wereld , befchouwd word, gewis zyn hoogmoed zou dalen; want hy zou weldra begrypen,, dat hy niets boven zynen evenmensch bezit, zo hy niet veeleer ‚ фу veelen te kort fchiet. | Het is oneindig beter ongelyk te lyden, dan het een ad- der aan te doen veel beter verwoest te worden, dan te verwoesten ——— Vervolgd te worden, dan te vervol- gen. Wee u; gy beledigers, gy, die uwen naass gen ongelyk aandoet — die onwettig hem beledigt! —= Wee u, ру verwoesters, die vernielt het geen niet uws, maak uwes naastens , İs! —— die Godlyke еп menfchelyke Wetten vertrapt, en de banden der zamenleving baldadig verfcheur ! — — Wee u, gy Vervolger , die uwen broeder vervolgt, die hem geene Plaatze noch ruste laten wit! —— Wee п! want gy zult éénmaal vervolgd worden , als die jongfte aller dagen verfchynen zal - dan zult gy rusteloos vervolgd worden daar ееп worm, die niet бег, die eeuwig knagen zal, daar de getergde wraak des Hemels, u zal vervolgef, rusteloos zal vervolgen, en dat (ô hoe ontzachelyk!) eeuwig! С. ve D, Go А + * nnn nn mn | MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN , BETREKKELYK. KEURIG VERSLAG VAN DE THEOSOPHISTEN EN ROSA- CRUSIAANEN. | | (Ontleend uit Tho History of Philofophy from the earlist times, to the beginning of the prefent Century, drawn up from srucger’s, Historia Critica Philofophie. By | WILLIAM ENFIELD, L. L. D.) INL cruciaanen veelligt onder de zeer wel ontbeere wn baare kundigheden kynnen rangíchikken, en deeze an Dwaalgeesten van vroegere Eeuwe laaten, voor ° geen э» Zy geweest zyn: dewyl wy, in onze dagen, te Geer ‚> hebben van Meníchen, die even als zy met het ge- ө» zond verffand overhoop leggen: dan het Кап der weete ə gierigheid niet onverfchillig weezen, hoe ’er, ook ten as dien opzigte , niets nieuws із onder de Zonne, en dat ə de buitenfpoorigfte Voorwendzels, door Bedriegers van ээ Grooten en Kleinen, in de meeste Landen van Europa , an thans geen geringen opgang mraakende, als de Iilumi- РА Me zou de kennis gan de Theo/ophisten en Rofa- 8 э naten, de te werk(tellers van het Dierlyk Magnetismus, | an enz. enz. їп voorige dagen, even zo de rol fpeelden, » Dit bewoog ons ter Vertaalinge van het Hoofdítuk , s» handelende over dit zeldzaam flag van Lieden, uit э ENFIELD's History of Rhilofophy ; een Werk in dea э voorleden Jaare te Londen uitgekomen , waarin die a Schryver zyn fmaak en oordeel зап den dag legt, тес э» tene verkorting te geeven van BRUCKERS omflagtig э» Werk, ‘over dit onderwerp ; eene verkorting , die het an niet tot een bloot geraamte maakt, gelyk BRUCKRR’S p» Eigen Kort Begrip; maar veel overtolligs voor de ээ meeste Leezers wegneemt, en hun ber weezenlyke laat a behouden.” , | Ф г & #4 # De TFheofophisten , niet te vrede met het Natuur! Licht der Rede, noch met de eenvoudige Leeringes-der MENG. 1798, No, 11. H h Sch, r 446 RPURIG VERSLAG VAN DE THEOSOPHISTEN- - Schgiftuure in eenen letterl ken zin verftaan , neemen de toevlugt tot een inwendig vennatuurlyk Licht, verre boven alle andere verlichtingen verheeven ‚ waar door zy voorgaven tot kennisfe te komen van eene geheimzinnige еп Godlyke Wysbegeerte, alleen geopenbaard aan de uit- gekoozene Gunftelingen des Hemels, Zy pochen , dat Zy, doer middel van die Hemelsch Licht, niet alleen toe- gelaaten worden ‚ tot de innerlyke kennis van cop en van alle Godlyke Waarheid ; maar ook toegang krygen tot de diepfte Geheimenisfen der Natuure. Weien van dee zen Tempel hebben geen algemeen Stelzelz maar elk volgt de aandrift zyner eigene Inbeel dinge , еп vervaardigt een Gebouw van Geestdryvery voor zichzelven. De éénige zaak, waar in zy zamene ftemmen, beftaat daar in, dat zy de Menschlyke Rede werzaaken , еп ôp Godlyke Verlichting roemen. — De Leezer begrypt gereediyk , dat her eene moeilyke taak zou weezen de Stelgels van zulke Wysgeeren te ontcy- Seren; еп hy zal zich miet te leur gefteld vinden, als wy onbekwaam zyn om dit Ryk van duisternis op te Ka: ren. Overéenkomftig met ons plan, zullen wy eenigen der voornaamfte Theofophisten optellen , en het voornaam- е, hur betreffende , aantekenen, Veelvuldige trekken van den geest der Theoföphistery doen zich ор, in de geheele ‘Gefchiedenis дег Wysbe- geerte, in welke niets gemeener is dan geestdryvende en geveinsde woorwendzels van eene Godlyke Openbss- Ол. evering tot de Naako=” d ` EN АОЗАСАОСТААМЕН; Af Onder de laateren, ís de .ёетйе, die zich, in deezen rang van Wysgeeren met onderfcheiding voordoet, PRIL. AURR- LUS THEOPHRASTUS PARACELSUS , Gen Man van eene zone derlinge en wonderbaare Geestvelleltenisfe. H kwam, in den Jaare МССССХСШ te Einfidlen , by Zurich, ter Wereld. 2упе Familie-naam, BUMBASTÓS, vetanderde hy ` naderhand, naar de gewoonte van die dagen, in dien van PARACELSUS, Zyn Vader, die de Geneeskunde beoes fende , onderwees hem іп de Taalen еп іп de Genees-. kunde, Hy begeerde met zo veel drifts in de Geheime- nisfen der Natuure іп te dringen, dat hy, de Boeken vaaren laatende, lange en gevaarlyke Reizen ondernam, door Duitschland, Italie, Spanje. Deenemarken , Hunga» ryen, Moscovien, en waarfchyniyk door verfcheide dee, ten van Afia en Africa. Niet alleen bezogt hy kundige en eleerde Mannen , maar ging in de werkplaatzen der Kun- епаагеп, en daalde în de Мупећ neder; geene plaats dagt hem te gering of те gevaarlyk, kon dezelve hem gele- genheid verfchaffen om zyne kennis der Natture te vere meerderen. Hy raadpleegde allen, die voorgaven eenige geheime kunst te bezitten, en bovenal die іп де. Delt, ftofkunde bedreeven waren. Langs deezen weg een Wysgeer en Geneesheer op zyn eigen hand geworden synde , verfmaadde hy de Geneeskundige Schriften det Ouden, en roemde dat de geheele omflag zyner Boekery п zes Folianten zou beflaan. | к ' De langwylige wyze der Schoole van GALENUS vera werpende, nam hy de оем: tot heimlyke Geneesmide delen , uit Metaalagtige Zelfitardigheden zamengefteld , door behulp der Stookkunde. Zyne ftoute kwakzalvery hadt, in veele gévallen , een zo wonder gelukkigen uieflag, dat hy ten hoogften toppunte van vermaardheid onder het Volk opklom, en zelfs in de Stad Bazel een Hoogleeraars= plaats in de. Geneeskunde verwierf. Onder andere Nose trums, diende hy een Geneesmiddel toe, waar aan hy den naam gaf van Azoth, ’t welk hy uitventte als. de Steen der Philofophen, als een Panacea, en "tr geen zyne Leerlingen ophemelen als de Balzem des Leevens, door de Godtyke gunfte, іп deeze laatfte dagen, aan de Menfchen gefchonken. Zyn ongeregelde Geneeswyze , en de bite terheid , met ‘welke hy op de onkunde en traagheid der andêre Geneesheeren fchrolde, verwekten hem eene me- nigte van vyanden. De belooningen, welke hy voor zy- ne Genelzingen ontving, gj voor en in geenen deca н A +448 KEURIG VERSLAG VAN DE ТНЕОЗОРНІЗТЕМ aan de verwagtiugen zyner trotsheid en eerzugt. Nas het ontmoeten van veele te leurftellingen en kwelliagen, ge- beurde ’er iets, ’t welk hem deedt befluiten , Bazel te verlaaten. Een ryk Geestlyke van Lichfield , te Bazel krank wordende, boodt PARACELSUS honderd Florynen „ als hy hem kon geneezen. PARACELSUS bewerkte deeze geneezing fchielyk шег drie Pillen van zyn Laudanum , een zyner kragtigst werkende Geneesmiddelen. 2, 1c- EN -ROSACRUCIA ANEN. . 449. dmiegeryen zyns Leermeesters te ontdekken. Меп wil dat hy niet alleen onkundig was van de Griek/che Taal;. maar ih het Latyn go onbedreeven, dat hy geen woord Látyn in tegenwoordigheid van Geleerden durfde fpree- ken. Zelfs beweert шеп, dat by zyne Moedertaal zo. verftoadt , dat hy zyne in 'т Hoogduitsch gefchree- vene Opftellen door een ander moest laaten overzien. Zyne Vyanden leggen hem ook de wraakbaarfte trots- heid, de laagfte fpotterny, de verregaandíte onmaatigheid еп verfoeilykíte Godloosheid , ten laste. —— De waarheid, fchynt te zyn, dat de verdienfte van PARACELSUS , УООГ-. naamlyk, beftondt in het verbeteren van de Chymie, in, bet uitvinden of аап den dag brengen van verfcheide Ge- neegmiddelen daar door vervaardig ‚ welke, tot deezen. dag toe, hunne plaats in de harmasopaas behouden. Zonder geleerdheid, of befchaafdheid, of zelfs voegelyke heid van zeden, verwierf hy, louter door zyne Natuur- en Scheidkunde, een. grooten naam іп de Geneeskunde , en, om invloed. by de onkundige menigte te verkrygen, of ftaande te houden, wendde hy voor, gemeen{chap met: onzigtbaare Geesten te hebben , еп Godlyke verlichtingen te ontvangen. ParaceELsus fchreef , of liever gaf aan zyn Handlanger: op om ze te fchryven „veele Verhandelingen ; doch ze zyn zo geheel еп al van fraaïheid ontbloot, zo zonder eeni- е огде, en duister, opgefteld, dat men weelligt geloof zou (aan aan het zeggen van орроміџѕ, die hem іп de Stookkunde hielp , dat PARACELSUS de ‘meeste zyner Werken їп den nagt deedt fchryven , als hy dronken. was. еее Werken loopen over eene oneindige vere Scheidenheid van onderwerpen, Genees- Tover. en Nae tuurkundige. Zyne Philofophia Sagax of Schrandere Wys-. begeerte is een allerduisterite, еп verwardfte, Verhandeling: over de Starrewichelaary , Waarzeggery , Handkykery , Gelaatfchouwkunde, еп andere voorfpellende Kunften; tot geen ander einde ingerigt, dan om het Bygeloof des Ge- meens voedzel te verfchaffen. Verfcheide zyner Stukken handelen over zogenaamde Wysgeerige Onderwerpen, als de voortbrenging en vrugt van de vier Elementen; de Ge- heimen der Natuure „ derzelver Oorfprong ‚ CharaCter en Ei enfchappen >» еп meer andere; doch ze beftaan uit zulk een dooreen gehaspelden mengelklomp van woorden, dat het een oneindige arbeid, zou weezen ‘er iets uit 06 A _ е 459 ктоо VERSLAG VAN BE TEBOSOPHISTEN kaaien, " welk eenigzins іп °t minfte geleek maar een met ` zichzelven beftaanbgar wysgeerig Stelzel. De Chymistifche of Paracelfijche School bragt verfcheide uitmuntende Mannen voort; doch wier Gefchiedenis meer tot die der Geneeskunde dan der Wysbegeerte behoort. Veeken van deezen gaven zich oneindige. moeite om de niets zamenhangende Leeringen huns Meesters tot een egeld Zamenftel te brengen. Кеп. kort begrip van zeng er treft men aan in de Voorreden voor de Bafi- lica Chymiea van CROLLIU33 doch dezelve is, met dat atles, niets meer dan wartaal, waar mede het moodloos is den Leezer op te houden (*). "tr Geen PARACELSUS in de zestiende Eeuw was, poog- de ROBERT FLUDD , een Engelsch Geneesheer , in de ze- ventiende te worden. Ну was, mt Jaar MDLXXIV , ‘te Milgate in Kent gebooren , en kwam als Student op де Sé . С*) De пеат zelfs, welken deeze CAymisten, of Puurwysseeren, aannamen , te weeten dien van Ro/acrufaanen , of Breederen van het Roozenkruis, welke hun eenige agting byzette, dewyt dezelve ontleend fcheen van LUTHER's Wapen, 't welk een Kruis was op een Roes liggende , was ven de Weetenfchap der. Слутіе ontleend, en zy alleen, die in de byzondere taal der Chymisten bedreeven zyn, kunnen derzelver waare beteken sis en nadruk verftaan. Ну is niet zamengefteld, gelyk vece len zich verbeelden, uit de twee woorden Rofa en Crux, be- tekenende Roos en Kruis, maar uit het laatfte van deeze twee woorden en het woord Ros, ’t welk Dauw betekent. Van alle watuuriyke lichaamen is de Deuw het kragtigst ontbindmiddel van Goud. Het Kruis betekent, іп de Taal der С#утйгел, zo veel als Licht, om dat de gedaante van het Kruis A ten zelf- den tyde de drie Letters vertoont, waar uit bet woord. Lux s dat із Licht, zamengefteld is. Lux wordt van deezen Aanhang geraamd het Zaad, of Menfiruum, van den Rooden Draak , of, {п andere woorden, dat grof en lichaamlyk Licht, het welk „ naar behooren bereid en gezuiverd zynde, Goud voortbrengt. Uit dit alles volgt, dat een Wysgeer van het Roozenkruis ie- mand is, die, door tusfchenkomst en met behulp van Dauw, Licht zoekt, of, in andere woorden, de 'zelfltandigheid, de Steen der IWysgeeren geheeren. Alle andere Verktasringen van deezen naam zyn valsch en hersfenbeeldig. — Deze Aanwerkin hebben wy 'er bygevoegd uit mosnem’s Korkhyke Gefch. VIIE Deel, Ы. 118. Waar breeder over dir Onderwerp geban- deld worde, өп werwaards wy onze Leezess eegen, - ИМ ROSACRUCIAANEN, at Oxfordfche Hooge Sehool, in ’t Jaar MDXCL Naa zyne Kal, en volbragt te hebben , befteedde Hy Ze ten rot reizen „ bm waar te neemen еп te verzamelen wat zeldzaam was in de Natuur, verborgen in de Kufre ften, en diep in de Weetenfchap. In Engeland weder- gekeerd , werd hy toegelaaten іп het Collegie der Gee neesheerèn te Londen, waar hy grootlyks bewonderd werd, uit hoofde van гупе byzondere Godsdienttigheid , en de diepte гупег Scheidkundige , Wysgeerige en Gode geleerde, ‘kennis. Na een lange en uitgebreide Praktyk in de Geneeskunde , overleedt hy in ’t jaar MDCXXXVII, - Zo zeldzaam wis de geaartheid deezes Wysgeers, dat oude ‘of ‘lastere tyden niets konden verfchaffen met den: naam van verbotgene Wysheid beftempeld , of hy zamele« de het greetig byeen in zyn pakhuis van Geleerdheid,. Alle de onbegrypelyke droomen vol verborgenheden жаі Cakalisten , en Paracelfiaanen, bragt hy zamen om ’er ech nieuwe hoop van oegerymdheden uit te vervaardigen, In verwagting van der Genees- en Scheidkunde voordeel toe te brengen, bedagt hy een nieuw Stelzel van Natuur- kunde, ‘overlaaden met de vreemdfte weronderftellingen en geheimziunigfte verzinzelen. ` He ftelde twee Alpe meene Beginzels, het Noorder of het verdfkkende, еп Zuider of verdunnende, Vermogen. Over deeze plaatfte hy ontelbaare verftandige Weezens, en riep geheele bene den van Geesten uit alle vier de Winden zamen, aan welke hy de zorg over de Ziekten aanbeval. Ну gebruikte deezen Thermometer, om de overeenkomst tusfctien de Mâcrocosm ` en de Microcosm , of de Wereld der Natuure en van den Mensch te ontdekken : hy voerde veele wonderbaare bee dekzelen in , in de Natuur. en Geneeskunde. Hy poogde de Mozaifche Wereldwording te verklaaren in een Werk, getyteld: Philofophia Mo/aica; waarin hy {preekt van drie eerfte Beginzels , Duisternis ‚ als de eerfte ftoffe; Water als de tweede ое; en het Godiyk Licht, als het mida denpuntigst Weezen, fcheppende, vormende en het lee- ven geevende aan alle dingen; van tweede Beginzels , twee werkende , Koude en Hette , еп twee lydende , Vogt en Droogte ; en befchryft de geheele verborgenheid, van voortbrenging en bederf, van wedergeboorte еп opftan= ding, met zulke verwilderde begrippen en duistere bewoore dingen, dat hy het geheele Önderwerp in een ondoor- dringbaare' donkerheid omwonden laat. =- Eenige zyner denkbeelden , zo als zy dan ook zyn mogen ‚ fchynen Hh 4 опе (ën KEURIG VERSLAG -VAN DE. TERDIOPHISTEN 7 mmh Platenisten: oordeelen , welk foort t de Sien kel ко-, eze Wysgeer de ` eftraaling der Engelen, ten tytel: Utriusque. iofophie & Alchymia ; eide Schryvers lden inzonderhejd KEPLER ig vervaardigde FLUDD ееп zinnebeeldig Stukje, genaamd: De Twist van Wys- heid met Dwaasheid. Mersennus, het gefchil niet lan- ger willende voortzetten, baalde GASSENDI over om hem оог te ftryken in zyn Examen Philofiphia Fluddiane, Een Werk, dat geleezen moet worden van allen, die zich беп naauwkeuriger begrip verlangen te vormen van FLUDD еп andere Tie histen , of Roozenkruis- Broederen.. SA der zeldzaamfte Starren in кз Starrcbeeld der fophisten was JAGOB BOEHMEN, of BÖHM, een berugt Deer in Duitschland , gebooren by Gorlitz in den Wei oz, in °t Jaar MDLXXV, van handwerk een Schoenmaaker; op zyn twintigfte jaar trouwde hy eene Vleeschhouwers Dogter, met welke hy dertig jaaren ge- WW leefde. Schoon hy nimmer het ‘gemelde handwerk geheel liet vaaren, voerde hem гупе aonderli geest- efteltenis ultra crepidam, — buiten zyn leest.” De Godge- rde Gefchillen, welke zich, ten dien. dage, door Duitschland verfpreidden , vonden ingang by lieden van den laagften burgerftand, en вӧнм, zeer ontrust in zyn emoed over veele Geloofsftukken, fineekte ernftig om dlyke verlichting. Нег gevolg was, volgens zyn ег. gen verhaal, dat hy , zeven dagen agter den anderen buie ten zichzelven geraakt, eene heilige Sabbatifche (е ge- noot, еп toegelaaten wierd tot een aanfchouwelyk gezigt van God. Koit daarop hadt hy eene tweede verrukking , waar in hy, gelyk һу berigt, terwyl hy de ftraalen waarnam, die afkwamen van een glad tinnen vat, zich pp *t onverwagtst omringd vondt door hemelfche be» Jtraalingen; zyn geest werd in °t Ыпперйе van de We- reld der Natuure overgevoerd, en in ftaat gefteld, om, Wan de uitwendige gedaante, trekken, en kleuren der lichaámen, door te zingen іп het binnenfte van derzel- Мег weezen. In eene derde verrukking van denzelfden kart, т er ъз sp - + EN ROSACRUCIAANRN. ~- - - Gë Aart, werden andere, nog veel verheevenef, Verborgen- heden аап hem geopenbaard, wegens den oorfprong дег. Natuure en de formeering aller dingen, en zelfs betref. fende de Godlyke Beginzels en verftandige Natyuren, _ Deeze wonderbaare ontdekkingen ftelde BÖHM, in ’t jaar- MDCXII in gefchrifte , en zyne eerfte Verhandeling , Aurora getyteld , verfcheen in het licht; dan de begin- els, de denkbeelden, en woorden, zyn zo nieyw en gee eimzinnig , dat wy het geheel ondoenlyk vinden, ‘er een. wittrekzel van te geeven. In de daad, de Schryver zelve. verklaart , dat deeze Verborgenheden on lyk zya,_ voor vleesch en bloed ; en zegt, dat, fchoon de woorden geleezen worden, derzélver meening bedekt zal blyven, tot dat de Leezer door gebeden verlichting ontvangen’ hebbe van dien hemelfchen Geest, die in God is, en in de geheele Natuure , en van welken alle dingen woorte komen. De Aurora van вӧнм in handen komende van ееп Leeraar te Gorlitz, ftreek deeze den Schryver lustig door van den Kanfel ; hy wist van den Stads-Raad een bevel, ‘ge verkrygen om het Werk te verbieden, en вӧнм werd tevens aangezegd, dat hy niet verder hadt: voort te vaa- ren met de Wereld door zyn fchryven te verdichten, Вбим gehoorzaamde zo опіегуегріук ` зап dit bevel, °t geen zo oardeelloos als onderdrukkend was, dat by zeven Dären lang het fchryven ftaakte. Zyn ontworpen Werk werd egter, іп den jaare МОСХІХ, те Amfterdam gedrukt. Dir- moedigde den Schryver aan om de pen weder op te vat- ten, ев leverde dezelve vervolgens verfcheide Gefchriften.: Men verhaalt, doch het fteunt op geen voldingend be- ` wys, dat BÖHM gedaagd wierd voor het hooge Kerke- lyke Geregtshof te Dresden, en daar het onderzoek eener Vergadering van Godgeleerden doorftondt, waar hy zyne zaak zo d kkig bepleitte , dat hy ‘er zonder Kerklyke ftraffe afkwam. Вӧнм ftierf in de Lutherfche Kerkge= teenfchap, in den jaare MDCXXIV, … Men ziet duidelyk uit de opgetekende byzonderheden, dat, in JACOB BÖHM, eene verhitte verbeeldingskragt , ge- paard met eene droefgeestige gefteltenisfe en niet bee urd doot gezond oordeel, die foort van geestdryvery te wege bragt, welke, in haare vervoeringen, de natuur- lyke verftands bekwaamheden in de war helpt, en eene onnatuurlyke beweeging in het Zenuwgeftel veroorzaakt ; geduureade welke ongefteldheid de Ziel vervuld wordt A met 484 KEURIG VERSLAG VAN DE THEOSOPMISTEN met verwilderde еп wonderbaare bevattingen , die dan voor Gezigten en Openbaringen doorgaan. у moeten, іп alle opregtheid, bekennen geheel bui ten ftaat te weezen, om eenig kort ip van вӧнм”$ Stelzel op te geeven. Deeze Myftiek maakt сор tot het Weezen der Weezens , en veronderftelt , даг een lange teeks van Geestlyke Natuuren, en ook de Stoffe zelve, voortgevloeid is uit de fontein der Godlyke Natuure, Zyne taal, over deeze onderwerpen, heeft veel overeen- komsts met die van de Foodfche Cabala. De geheele Godlyke Dricëenheid, zegt hy, lichaamlyke Gedaanten voortbrengende , levert een beeld van zichzelve ор, yelut quendam parvum, of als een God in °t Mein. Indien iemand de Hemelen, de Aarde, of de Starren, de Ele- menten ‚ en wat beneden of boven de Hemelen is, noemt, noemt Һу daarin de geheele Godheid , Wie door eene ки ROSACROCIAANEN. `` ep eene kregt van zichzelve uitgaande, dus haar eigen wee- zen lichaamlyk maakt. De Beginzels van Bönm’s Theefophie kan men-vindenin zy- пе Aurora, еп їп zyne Verhandeling de йш divine esfintia rigcipils, of over de drie Beginzels des Godiyken Weezens. Dat улсов вбнм veele Naavol, gehad hebbe, behoeft niemand te verwonderen , die immer ршен heeft de algemeene: geneigdheid van’ zwakke. en е Gees- ten, om genoegen te fcheppen in alles wat geheimzinnig en wonderbaar. 18, bovenal wanneer hy het bekleed vi in eene duistere en zinnebeeldige taal (*). , D In eene Aantekening op мознкым'з Aerkijke Gifch. IK D, bl. 114. vinden wy vermeld, "с geen wy niet ongepast oordeelen hier by te voegen. Van deezen wonderbaaren Man, door тупе Hoogagters vereerd met den grootsch klinkendem naam van THEOSOPHUS GERMANICUS, of den Duifchen Godkus. digen, het voornaamfte aange © "Ir" 7 7 ennoodig de Schryvers te noe om den ftroom van вбнм'з G ken van deezen Geestdryver 2 ken, gefchreeven met oogmi noeg bekend, en overal ќе vi zyner verdeediging, is bygebr door GODFR. ARNOLD, Фе, іп der zulken, die met veragtin met de meeste welfpreekenh: (luidt het bygevoegde’ van ‹ ` geluk, van, in onze dagen, ееп yverig Voorflander еп onveta moeiden Leerling. te vinden, in wylen деп welmeenenden, dach te gelyk bysterzinnigen en Geestdryvenden, Heer wir LIAM LAW, die verfcheide jaaren bezig was met het vervaar- digen eener nieuwe Uitgave en (Engelfche) Vertaalinge van вбнм°з Werken, welke hy naaliet, bekwaam om ter Drukpersfe gegeeven te worden, en die ook, met de daad, naa zyn over- Iydef, in ’ licht gekomen is, in twee Deelen іп 4to. \ (Het Vervolg en Slot hier na.). ` з 056 OVER DE ONZEKERNEID OVER DE ONZEKERHEID DER TEKENEN VAN DOODSLAG 9 Ш HET GEVAL VAN ONEGTE KINDEREN. Door wylen WILLIAM HUNTER , М. р. Е. R. 5. Bui- sengewoon Geneesheer der Koningin ‚ en Lid van de Koninglyke Academie der Weetenfchappen te . Parys. Voorgeleezen den 14 July 1783. —— (ervolg en Slot van Ы. 419.) п de meeste van gemelde gevallen , kunnen wy ligt te vroeg ` Eep" vooroor opvatten ; en wanneer wy zeer dui- delyk. het voorneemen ontdekken, om de geboorte vaar een Kind te verbergen , daar uit befluiten , dat men een had, om het Kind te willen vermoorden : en vole gens deeze onderftelling, geeven wy dan rede van elke. omftandigheid, en zeggen, hoe komt het anders, dat zy Zoo еп 200 handelt ? en waarom handelde zy niet liever zoo en zoo? Zulke vraagen zouden wel ter {neede ko- men, en men zoude er vaste gevolgtrekkingen uit kune nen ‘opmaaken , indien шеп konde vaoronderftellen , dat de Vrouwen op dien tyd door een bedaard en onbelemmerd oordeel beftierd wierden ; maar indien w bedenken , dat, in zulke oogenblikken , haar geest, door verfchillende hartstochten еп íchrikken, in eene geweldige beweeging is, zal ons haare onverítandige handelwyze zeer natuur» Јук voorkomen. , _ l Vergunt my deeze waarheid door een voorbeeld op te nelderen. Eene Dame, welke, God dank, nu zedert vere fcheidene jaaren volkomen Һегйеја is, ging, in de laatíte maanden van haare Zwangerheid, op eenen fchoonen Zo- merfchen avond, gevolgd door haaren knegt, een weinig диве fcheppen op een fchoon nieuw plaveife] aan haare eigene deur, in eene van onze gelykfte, breedfte en (til fte, Straaten. Zagtjens tot aan het einde van de Straat gewandeld zynde, waar eene zeer gelyke plaats, om over te Пеекет, was, wilde zy, om eene kleine verandering te hebben, overgaan, en langs de andere zyde van de Straat na huis keeren. Vermoeid zynde, еп om haaren toe- {Папа denkende, ftapte zy zeer langzaam en voorzigtig » uit vrees van eenig toeval te krygen. Toen zy eenige weinige {tappen in het overfteeken van de Straat gevor- d was, kwam er een man ор een harden draf in cene ак ( DER TSKENEN VAN DOORSLAG, ENZ. 437 Kar aanryden, die ееп fterk ratelend is maakte. H was ver genoeg af om haar met veel bedaardheid geheel te laaten overgaan of weerom te keeren, en zy zoude, indien zy (til had blyven (аап, volmaakt behouden ge- weest zyn. Maar zy wierd van eene ydele vrees bevan- en, verloor baar verftand en zinnen, en in de benauwde heid door haare verlegenheid of zy voort zoude gaan,. De meeste van deeze Aanmerkingen moeten natuurlyk elken onbevooroordeelden perfoon overtuigend voorkomen, en, derhalven , by gelegenheid van een Regtsgedin in di Land; waar wy het geluk hebben, van onder de befchere ming te ftaan van zodanige Rechters, welke, dpor hunne opvoeding , ftudien en gewoonten, boven de vooroordeee len van het gemeen verheven zyn , еп het tot eenen ree el van hun gedrag maaken, om te vooronderftellen, dat e aangekl onfchuldig is, tot dat zyne fchuld duide- јук beweezen wordt. Onder zulke Rechters , zeg ik, zal ‘er weinig gevaar zyn, dat eene onfchuldige Vrouw door valfche redeneeringen zoude veroordeeld worden. Maar ‚ іп de gevallen, van welke пи fpreeken , zoude ’er ge- vaar kunnen ontftaan door de berigten en meeningen in- geleverd door Geneesheeren, welke geraadpleegd worden, om Ki 458 OVER DE ONSEKERHEID om vraagen, hunne weetenfchap betreffende, op te los- fen , welke men onderftelt , dat de Rechters en lieden van de Jury niet naauwkeurig genoeg weeten. Veelen van ens beroep hebben niet zoo veel kunde , als de Wae- veld wel denkt; en (ommigen van ons zyn wel eens ge- neigd, om, by eén openbaar onderzoek, zig eene zekere achtbaarheid aan té maatigen, door een kort en beflisfend antwoord te geeven daar, waar het gelve twyfelachtig behoorde geweest te zyn: en dit is een charafter daar een ieder zig voor moest zoeken te.wagten , die, in zyn beroep, elken dag in het geval Кап komen , om Vraa- п van zulk een aanbelang te moeten beantwoorden , Saar het Іееуёп van eenen Lyder geheel van kan afhangen. Om een gegrond oordeel over de geboorte van een pas ter Waereld gekomen Kind te vormen uit het onderzoek van deszelfs lichaam, moet ееп man van de Kunst veele pas geboorene Kinderen gezien hebben, zoo wel die eerst pas gebooren' zyn, als die hunne geboorte alleen maar voor eenen korten tyd overleefd hebben : еп hy moet lichaamen іп de verfchillende tydpérken van den voorte g der verrotting of zelfs ontleed hebben, of ten min- беп by hunne ontleeding tegenwoordig geweest zyn. Ik heb dikwyls verfcheide gewoone en natuurlyke zoo wel in-, als uitwendige verfchynzels, ten onregte, zien houden voor tekens van eenen geweldigen dood. Ik herinner my een Kind gezien te hebben, ° welk zamengedrukt, en in eene klootfche gedaante gevonden wierd, en g k ver- hard deeg alle de holle indrukfels- behouden had, о plaàtzen daar eenig gedeelte van de huid en het vleesc iwigedrukt geweest ware. De Púry-was іп de gedagte gekomen , dat het vleesch zoo niet had kunnen gevormd worden , indien het Kind niet, geduurende zyn leėven , zoo was б zamengeperst geworden. Myn veelvuldige Anato- - mifche arbeid (telde my in Daat, met daaden, айе hunne twyfelingen op te losten. Ik bood hun aan de proef hiervan , in hunne tegenwoordigheid ‚ indien zy wilden, te neemen; men moest het Kind in warm water leggen, tot dat zyn vleesch zagt en buigbaar wierd, als dat van een geftorven lichaam ; dan moest men het zamendrukken , en zoo laaten liggen, tot dat het koud was, еп zy zou- den dan het zelfde uitwerkfel zien. Zy waren, zonder de proef te neemen, voldaan. `. Ош in veele gevallen over den dood van een Kind te oor М. weinige dagen leeft. Dit ve DER TEKENRN VAN DOODSLAG, ERZ. -$99 eorderlen, zal het noodzaakelyk zyn wel te letten ор den graad van zamen » die ‘er is tusfchen de huid en ор- uid; en bet nog noodiger zyn, wel te weeten, het bloed, dat zig op de uitwendige lichaamsdeelen vertoont, еп door alle de inwendige deelen vloeit, "er uit- ziet in evenredigheid van den tyd, dat het lichaam dood geweest is, en van den graad van warmte, in welke men het zelve gehouden heeft. "Er zyn verfcheidene andere omftandigheden , welke men door eene uitgebreide ondervinding іп de Ontleed- en ' Vroedkunde leert, dan welke ik, uit vrees van deeze Ver- handeling te lang, en dus minder nuttig , te maaken , overe flaan zal, om tot de Hoofdvraag te komen, пат: hoé ver kunnen wy „іп gevallen , daar vermoedens plaats hebben , in- dien de longen op het water dryven, daar uit befluiten , dat het Kind leevendig gebooren, еп waarfchynlyk doot zyne Moeder vermoord 18? | Wy kunnen , vooreerst , verzekerd zyn ‚ dat lugt bevatten. Wy moeten naderhand zien uit te vorfchen of die lugt ook door verrotting ontwikkeld is. Ten tweeden, дт deeze Vraag te bepaalen, moeten wy de andere inwendige deelen onderzoeken , om te zien of ‘er luchtgezwellen in dezelve zyn, en zy dus lucht be- vatten : en wy moeten met eene byzondere oplertenheid nagaan, hoe "er de luchtbellen іп de longen uitzien. In- dien de lucht , welke zy bevatten , uit de ademhaaling voort- gekomen is, zullen de luchtblaazen voor een ongewa- pend oog naauwlyks zigtbaar zyn ; maar indien deeze uchtblaazen groot zyn, of in linien langs de fpleeten tus- fchen de lobuli, uit welke de longen zamengefteld zyn, voortloopen , із de lucht zeker emphy/emateus , en geen lacht, die door de ademhaaling na binnen gekomen is- en ` Aën ` OVER DE ONZEKERNEID Ten derden, indien men vindt dat de lucht in de née tuurlyke luchtblaasjes bevat is, еп het voorkomen heeft van lucht, die in dezelve door de ademhaaling gekomen is, laat ons dan onderzoeken, of niet mis(chien deeze lucht , na den dood van het Kind , іп de longen geblaazen is. 