Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
About Google Book Search Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through I lie lull lexl of 1 1 us book on I lie web al |_-.:. :.-.-:: / / books . qooqle . com/| Google Dil isccn digilale kopie vim een boek dal al general ics lang op bibliolhcckplankcn hccfl gciaau. maar iili /oigvuklig is gcscaiid door Google. Dal docn weomdat we alle boeken ler wereld online beschikbaar willcn maken. Dit bock is zo oud dat het auteursrechi crop is vcrlopcn. zodat hct bock nu deel uitmaakt van hct publickc domcin. Ecn bock dat tot hct publickc domcin behoorl. is ccn bock dat nook onder hct auteursrechi isgevallen. ol'waarvan dc wcllclijkc auleursrechllemiijn is vcrlopcn. Hct kan per land vcrschillcn ol'ccn bock tot hct publickc domcin bchoort. Bockcn in hct publickc domcin zijn ccn stem uit het verleden. Zc vormen ccn bron van gcschicdcnis.cultuuren kermis die anders mocilijk le verkrijgen zou zijn. Aanlekeningen. opmcrkingen en andere kanllekeningen die in het origineel slonden. worden weergegeven in dil besland. als hcrinncring aan dc langc rcis die hct bock heel't gemaakl van uilgever naar bibliotheek. en uiteindclijk naar u. Richtlijnen voor gebriiik Google werkt samen met bibliotheken oni materiaal uit het publickc domcin te digitaliseren. zodat het voor iedereen beschikbaar wordl. Bockcn uit hct publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze allccn. Dit is cchlcr ccn kostbaar proees. Om deze dienst te kunncn blijven levcrcn. hebben we maalregelen genomen om misbruik door commcrciclc parlijen le voorkomen. zoals het plaalsen van lechnische beperkingen op aulomalisch zoeken. Vcrdcr vragen wc u hct volgcndc: + Gebriiik de be.standen aiieen voor niet-conuiiercie/e doeieinden We hebben Zoeken naar bockcn met Cioogle ontworpen voor gcbruik door individuen. We vragen u deze beslanden allccn te gebruiken voor persoonlijke en niel-eommerciele doeleindcn. + Voer geen geautonuttiseenle zoekopdruchten uit Sluur geen geaulomaliseerde zoekopdrachlen naar het sysleem van Ciixigle. Als u ondcrzock doct naarcompulerverlalingen. oplische lekenherkemiing ol'andere welenschapsgebieden waarbij u loegang nodig heel'l lot grole hocvcclhc- den tckst. kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervixir materiaal uit het publieke domein le gebruiken. en kunncn u misschicn hicrmcc van dienst zijn. + Laat de eigtuidomsYurklariiig staan Oct "walermerk : ' van Google dat u ondcr aan elk besland ziel. dicnt om mensen informatic over hct project te geven. en ze te helper] extra materiaal te vinden met Zoeken naar bockcn met G<x>gle. Verwijder dit watermerk niel. + Houd u aan de wet Wat u ook doct. houd er rekening nice dat u er zelf veranlwoordelijk voor bent dat allcs wat u doct legaal is. U kunt cr nict van uilgaan dat wanneer ecu werk beschikbaar lijkl tc zijn voor het publieke domein in de Verenigde Stalen. het ook publiek domcin is voor gcbruikers in andere lurid en. Of er nog auleursrecht op een kick rust, vcrschilt per land. Wc kunncn u nict verlellen wat u in uw gcval met ccn bcpaald bock mag doen. Neeni nict zornaar aan dal u een bock overal ter wereld op allerlei maniereri kunl gebruiken. wannccr hct cenmaal in Zoeken naar bockcn met Cioogle slaat. De wcllclijkc aansprakelijkheid voor auleursrechlen is behoorlijk strcng. I nf or ma tie over Zoeken naar boeken met Google Hctdoel van GiM)gle is om alle inrormalie wercldwijd loegankelijk en bruikbaar le maken. Zoeken naar boeken met Gix>gle helpl lezers bockcn uit allerlei larrden le onlJekkeii. en lielpl aLikuirs en ui lgevers om een nieuw leespubliek le bereiken. U kunl de volledige leksl van dil boek doorzoeken op hct web via |http: //books .google .com| vs fcofl BIJDRAGEN »• TAAL , LAND- EN YOLKKlt KURDS T*« NEDERLANDSCH INDIE. ITTGKGKVEN HET KONINKUJK INST1TUUT TlWl »S TAAL* LAND- EN VOLKENKVXDE VAN NEDEKLASD6CU LNDIK JflETWE VoLGftEEK« VIJFDB DHL AMSTERDAM. FKKDKK1K Ml LLER. 1882. NIEUW GUINEA, ETHNOGRAPIIISCII EN NATIIliRKlINDIG ONDERZOCIIT EN BESCHREVEN in 1868 DOOR BEN NEDERLANDSCH 1NDISCIIR COMMISSIR. Vet B(|l*c«a. 18 Plates •■ Atlas wet t I««rlti. (ITGEGBVEN |HK>R HKT KONINKLIJK INSTITUUT voo* TAAL- LAND KN VOLKENKUNDE VAN NEDERLANDSCH INDIE AMSTERDAM. FRKDKRIK MirU.KR. 1882. OcdnU bg JOH. KX9CHXDB ■* ZOVBN . t« Hurtn*. OIMJ AVE V %N l»l MARTEN EN TEEKENINGEN, RFHOORKNOF. H!J HKT K\FI*OKT IH'.K rnmiI*Sft. V<M*R Ml l'W-«;i |\K\. • L*. B. Kaart tan «!»» \Vnanlriiburi;«j:rorp. A*li m Kara-fa. r. OpprnlttkkLrr »rh«-tA drr Karorfa rivii-r. 9 (f. Fijninitivr «rhrt« van hrt OoM"Iijk«- p-iln-lv «l«-r K am rat* haai (Arprnni I1.1.11}. * (i 1 Srbrt* drr Zuid-we»tku*t tan Ni(*tiw*<itnn*a tan <ii- hoirt van Kaiinani tot a.m t\r Triton *baai (Sprrlmaii*ba.ih. * II. Ranrt iaii dr Imirt tan Raiiuaui. 1>D. Kaart van Trlokh-l^-ntjoc of dr Iluiub<»Mt«tiAjii. * DlV I>f llumholdobajii. o»*mi hi ht*t Zuidm half ink* . na-ir lri**iu£ op on 1 mijl af«tnnd ( Land vrrkrn mug). * K. Srh»t« %an d«- hinnrntiaai in dr hutft van Lakahia <K'.- nalia.11 ). tifi. (ff'/lrf op dr Hllllil>"Mt*tjaAI a \o\ i|'ot«i*:tu. IV (irziirt in dr Ktnabaai. • » L a . • TT. Ethnologische voorwerpen van de Zuidwestkust van Nieuw- Guinca. N°. 1. Een lans met casuari-beenen punt. " 2. Een elger. >/ 3. Een boog. » 4. Een pijl. " 5, 6, 7. Pijlpunteu, vergroot. * 8. Een knods, bij spelen gebezigd. a 9. Een roeispaan. » 10. Een tifa. » 11. Bamboezen deksel van het mannelijk schaam- deel. // 12. Deksel van sagoboomvezelen voor het vrou- welijk schaamdeel. a 13. Bamboezen hoofdkrabber. ' 14. Een bamboezen kam. a 15. Een houten hoofdkussen. // 16. Een houten afgodsbeeldje. ♦ // UU. Ethnologische voorwerpen van Doreh. N°. 1. Een lans van palmhout. " 2. Vierpuntige pijl voor de vischvangst. * 3, 4, 5, 6. Pijlen , vergroot. " 7. Een pijl. " 8. Een boog. 9. Een tweepuntige elger. " 10. Een mes. f 11. Een klewang. * 12. Een houten gevest van een klewang. ' 13. Een houten schild, bij spiegelgevechten ge- bezigd. " 14. Een houten schijf , bij spelen gebezigd. lA- VV. Kthnologiiche voorwerpcn van Doreh. X°. 1. Instrument tot hewcrking van sago. » £. Een kooklepel. 3. Een tifa. 4. Een manncnhocd (van bovcu gczien). 5. Een idem (van ter Eijde gczien). 6. Een baarkam. 7. Een gevlochten armring. 8. Een oorring. 9. Een gevlochten schoudrrband (een godcrltr daarvan in natuurlijke grootte). * 10. Een roeispaan. * WW. Ethnologische voonrcrpen van I)orrh. N°. 1. Een mannclijkc konraar. * 2. Een vrouwelijke idem. XX. Ethnologische voor«eq>en uit do Hunibolduhaat. N». 1. Eeu dolk van nirnsrhcnbccn. 2. Een lans van ebbenhout. 3. Een t'lger met houten pun ten. 4. Ken boog. 5. Een pijl. 6. 7, S f 9. l'ijlpunten. 10. Een beenen met. ora kokosnotcn tcschillm YY. Ethnologi*chc voormeqirn uit de Uuinboldttbaai. N°. 1. Een roeispaan. ' t. Een tifa. 3. Een steenrn bijl u*t houtru hand vat. 4. Een instrument tot bet bewerkrti tan «ago 5. Een kalabas, om kalk te brrgen. t>. Eeu bambocju-ii koktr, om tabak trbraap n 7. Een hoofdkuvwu. *. Een bamboexen fluit uit mi trmprl. rn Id PraauarnverMrrwelrn nan drn •••■%m • • VI Als gevolg van het verhandelde, verschijnt bier dit verslag met de bijlagen. In het verslag zelf zijn slechts een paar punten wegge- laten, die niet tot de Taal-, Land- en Volkenkunde van Nederlandsch Indie behooren; van de bijlagen zijn eenige weggelaten, welke sche- nen van geen overwegend belang te zijn voor het doel van het Instituut. Delft, Julij 1862. S. K. I N H U D. HET VERSLAG VAN DB COMMISSIE , BELAST MET EEN WETENSCHAPPE- LIJK ONDERZOEK VAN NIEUW GUINEA Biz. 1 — 106. BIJLAGE , LETTER A. — KORTE BE8CHRIJVING VAN HET EILAND ADIE EN VAN DESZELFS BEWONERS . . . . „ 107 — 116. BIJLAGE, LETTER K. — BERIGTEN OMTRENT DEBEVOL- KING IN DE BOGT VAN KAIMANI OP NIEUW GUINEA^ ZUIDWESTKUST „ 117 — 130. BIJLAGE, LETTERM. — OPPERVLAKKIGE GEOGNOSTISCHE SCHETSDER BEZOCHTE PUNTEN OP DE ZUIDWE8T- EN NOORD-KU8TEN VAN NIEUW GUINEA „ 131 — 143. BIJLAGE . LETTER M 2 — INVENTARIS DER MINERALEN , VERZAMELD OP DE ZUIDWE8T-, DE NOORD- EN OOST- KUSTEN VAN NIEUW-GUINEA , DOOR D r . J. H. CROO- CKEWIT HZN „ 144. BIJLAGE, LETTER T. BERIGTEN OMTRENT DOREH , HARE BEWONERS EN DIE DER OMSTREKEN . . . . „ 145 — 167- BIJLAGE, LETTERS CC. — A ANTEEKENINGEN NOPENS DE HUMBOLDTSBAAI EN HARE BEWONERS . . . . „ 168 — 184. BIJLAGE , LETTERS HH. — LUST VAN VERSCHILLENDB HOUTSOORTEN, VOOR HUIS- EN SCHEEPSBOUW BRUIK- BAAR , WAARVAN DE BOOMEN TE DOREH EN DESZELFS OMSTREKEN GEVONDEN WORDEN „ 185. VIII BIJLAGE, LETTER II. -- BE8CHOUWINGEN NOPBN8 DEN STAATKUNDIGKN TOE8TAND DER ONDER8CHE1DENK DEELEN VAN NIEUW-GUINEA , ZOO MET BETREKK1NG TOT DEN REOERINGSVORM , ALS TEN AANZIEN VAN DE VERHOUDING ONDERLING TOT DE MOLUKSCHK VORSTEN EN TOT HET NEDERLANDSCH 1ND18CH GOU- VERNEMENT Biz. 186-200. BIJLAGE, LETTERS KK. — WOORDENLIJST DER TR DOREH v EN OM8TREKEN GESPROKRN WORDENDE MYFOOR8CHE TAAL , VERVAARDIGD DOOR DEN ZBNDELING OTTOW. IN HET HOLLANDSCH OVERGEBRAGT EN GERANG- SCHIKT DOOR D r . J. 11. CROOCKEWIT HZN „ 201 — 233. Aan Zyn Excellentie den Gouverneur- Generaal van Nederlandsch Indie. Amboina, den 24^* Augustus 1858. Op den 20 8ten Maart des morgens ten 8 ure verlieten wij met Zijner Majesteits stoomschip Etna , onder bevel van den Luitenant ter zee der l e klasse, G. Roijer, tevens lid der bij artikel 1 van het Gouvernements besluit dd. 8 December 1857, N°. 2, be- noemde Commissie tot het doen van een wetenschappelijk en des- kundig onderzoek naar de meest geschikte punten eener vestiging van het Nederlandsch gezag op de Noord- en Zuid-Westkusten van Nieuw-Guinea, de reede van Amboina. Dit vertrek, zoo veel later dan aangegeven is in hetitineraire, voorkomende in de aan den eerst ondergeteekende kopielijk toe- gezonden missive van het Marine departement dd. 19 Mei 1855, N°. 1100, en welk itineraire, volgens artikel 1 der bij het op- gemeld besluit gevoegde instructie zoo veel noodig en mogelijk tot leiddraad dienen moet voor de ten uitvoerlegging onzer zen- ding , — is veroorzaakt , ten deele door de afireis eerst in February 11. van Java van het vierde lid onzer Commissie , D r . J. H. Crooc- kewit, Hzn., en diens aankomst, te gelijker tijd met den eersten ondergeteekende, te Amboina op den 3 den Maartdaaraanvolgende, ten deele door de velehinderpalen, welke het vertrek van Amboina naar Nieuw-Guinea in den weg hebben gestaan , waaronder geen der minste waren, dat Zijner Majesteits stoomschip Etna geene genoegzame ruimte aanbood, om het bij artikel 4 van opgemeld besluit ter onzer beschikking gestelde detachement der landmagt, sterk 1 officier en 50 inlandsche onderofficieren en manschappen, op eene zoo lange reis, als de onderwerpelijke , zonder gevaar voor de gezondheid dier soldaten, in te schepen en nog daaren- boven een 30tal koelies over te brengen, wier indienststelling niet te ontberen was. Een en ander is meer omstandig beschreven in onze missive 1 aan Uwe Excellence van den 15 den Maartll. N°. 10; en, hoezeer door de welwillende medewerking van den Gouverneur der Mo- luksche Eilanden, de voorzegde en nog andere bezwaren, zoo veel zulks doenlijk was , zijn opgeheven , ofsclioon niet dan onder onze verantwoordelijkheid voor de daaruit voort te vloeijen geldelijke uitgaven, mogen wij evenwel niet nalaten liier te vermelden, dat ons vertrek van Amboina ook nog daardoor eene vertraging heeft ondervonden, en de ten uitvoerlegging onzer zending zeer be- zwaard en uiterst moeijelijk gemaakt is wegens het niet ontvangen, voor onze afreis, van de ter Algemeene Secretarie berustende bescheiden, handelende over Nieuw Guinea, waarvan de toezen- ding bij artikel 7 van het meergemeld besluit van 8 December 11. N°. 2 , is toegezegd. Te meer moeten wij het gemis dier stukken betreuren, omdat ook in het archief te Amboina volstrekt geene documenten voor- handen zijn , over Nieuw Guinea en zijne bevolking eenig licht verspreidende. De eenige stukken , welke ons tot inlicliting hebben kunnen dienen , zijn geweest een extract uit het rapport van den Gou- vernements Commissaris voor de in bezit name van Nieuw Guinea in 1828, den heer A. J. van Delden, en een afschrift van het //Kort overzigt 11 der op het eiland Mansinama, v66r de haven van Doreh op Nieuw Guinea's Noordkust gevestigde zendelingen Ottow en Geisler, omtrent //het land en volk op de Noordoost- kust van Nieuw Guinea ," welke beide stukken ons door eene vriendelijke hand te Amboina zijn verstrekt. Yoorts heeft de eerste ondergeteekende nog ter onzer beschik- king gesteld //Kolffs reizen door den weinig bekenden Zuidelijken //Molukschen Archiper en het door het Koninklijk Instituut voor taal-, land- en volkenkunde van Nedcrlandsch Indie uitgegeven werk van D r . Salomon Muller //Bijdragen tot de kennis van //Nieuw Guinea;" terwijl eindelijk de derde ondergeteekende ins- gelijks ter onzer dispositie heeft gesteld //de Bruijn Kops, Bij- /ydragen tot de kennis der Noord- en Oostkusten van Nieuw //Guinea ," voorkomende in den eersten jaargang , aflevering III en IV van het Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch Indie. Met deze geringe hulpbronnen eene zoo belangrijke reis hcb- bende moeten ondernemen, mag wijders hier niet onvermeld blijven , dat de tweede ondergeteekende , van het Marine depar- tement hoegcnaamd geene kaarten der kusten van en der vaar- waters om Nieuw Guinea heeft ontvangen, en dat dus het stoo- men , ook zelfs door de reeds bezochte streken , onder deze om- standigheden , hoogst moeijelijk en zorgwekkend is geweest. Ook het gemis aan tolken voor het Zuidwestelijke gedeelte van Nieuw Guinea heeft zich, gedurende de reis langs die kust, zeei dikwijls doen gevoelen. — Wei waren van Ternate Tidoresche hoofden en tolken afgehaald , maar deze konden in katstgemelde hoedanigheid alleen voor de Noordkust van Nieuw Guinea dienen , doeh voor de andere gedeelten van dat eiland bezaten wij in hen geene lieden, die met de taal aldaar bekend zijn. Daartoe hadden personen van Oost-Ceram of de daarom liggende eilanden, wier bewoners met Nieuw Guinea's Zuidwestknst eenen tamelijk uit- gebreiden handel drijven, moeten worden afgehaald en ter onzer beschikking zijn gesteld, gelijk vroegere naar dit gedeelte van Papoea vertrokken oorlogschepen en commissien steeds van daar tolken hebben bekomen. Het verstrekken daarvan was evenwel den Gouverneur der Moluksche eilanden, noch den eersten ondergeteekende in zijne hoedanigheid van Eesident van Banda opgedragen, en toenZijner Majesteits stoomschip Etna op den boven omschreven datum van Amboina vertrok, zou het bij den reeds ten einde spoedenden westmousson een te groot tijdverlies te weeg hebben gebragt, om uit negorijen van Ceram's Oostkust of de daarom liggende eilanden personen, met het taaleigen der bewoners van Nieuw Guinea's Zuidwestkust goed bekend, te rekwireren. Wij hebben gemeend de vorenstaande bezwaren hier te moeten vermelden, ten einde, voor het mogelijke geval eener latere zen- ding naar Nieuw Guinea , de daartoe te committeren personen en schepen, niet dezelfdehinderpalen, welke wij hebben ondervonden, zouden ontmoeten, en vervolgen thans ons verslag met de mede- deeling , dat zich aan boord van Zijner Majesteits stoomschip Etna te Amboina hadden ingescheept de leden onzer Commissie , H. D. A. van der Goes , Eesident van Banda , aan wien de leiding der zending bij 's Gouvernements besluit van den ^9 sten Julij 1857, N°. 1 , is opgedragen en D r . J. H. Croockewit Hzn., benevens den Tidoreschen Prins Amir met eenige zijner volgelingen , die naar aanleiding van artikel 6 van het eerst hierboven vermelde besluit , op verzoek van den Gouvcrneur der Moluksche Eilanden , van Tidore afgehaald en door Zijne Hoogheid den Sultan van dat ■ rijk aan de opgemelde Commissie wastoegevoegd, als bekend met Nieuw Guinea, werwaarts hij, behalve andere togten, ook in 1850 den Gouvernements Commissaris Gronovius was gevolgd. 1* 4 Het derde lid onzer Commissie , de kapitein der infanterie, F. G. Beckman, had, ondanks de daartegeningebragtevertoogen, verkozen de reis te doen met het voor het transport van het ter beachikking onzer Commissie gestelde detachement der landmagt en de op Amboina, op ons verzoek, door den Gouverneur der Moluksche Eilanden geengageerde koelies, ingehuurde bai'kschip Atie Atul Barie , en was bereids met dat vaartuig den 16 den Maart van Amboina vertrokken : bevindende zich ook daar aan boord de 2 e luitenant der infanterie, Tissot van Patot, kommandant van het opgemeld detachement en de heer C. B. H. C. von fio- zenberg, bij artikel 2 van het besluit van 8 December 1857, N D . 2, aan onze Commissie als teekenaar toegevoegd; terwijl ein- delijk de klerk onzer Commissie, A. B. Pietersz, aan boord van Zijner Majesteits stoomschip Etna was ingescheept. Aan den gezagvoerder van voormeld barkschip was in last ge- geven , om naar het eiland Adie , gelegen aan de Westzijde van de Kamrao baai te stevenen , aan de Noordzijde van dat eiland te ankeren en aldaar te vertoeven tot aan de komst van Zijner Ma- jesteits stoomschip Etna. Deze regeling was daarom aldus gemaakt, omdat Piins Amir te kennen had gegeven, van den door den Sultan van Tidore aangestelden radja van het eiland Adie tolken en gidsen voor het in de Kamrao baai in te stellen onderzoek te kunnen bekomen, en omdat in het boven geciteerde itineraiie van het Marine de- partement de Kamrao baai als eerste punt van onderzoek was op- gegeven. Tegen den middag van den 22 8tcn Maart kwam Zijner Majes- teits stoomschip Etna in het gezigt der ankerplaats van het bark- schip Atie Atul Barie op de Noordkust van het eiland Adie, en liet in den namiddag van dienzelfden dag omstreeks 6 ure nabij die bark het anker vallen. De Heer Beckman , die bereids in den avond van den 20 rten Maart met vooizegd schip v<56r het eiland Adie ten anker was gekomen , kwam dadelijk aan boord van de Etna en verhaalde in substantie, dat de radja van Adie, sedert eenigen tijd naar het tot zijn gebied behoorend eiland Karras, ten Noorden van Tan- djong Baik op Nieuw-Guinea's Westkust, was vertrokken, en dat het tijdstip zijner terugkomst onzeker was ; dat de mindere hoof- den van Adie, die met eenige bewoners reeds verscheidene ina- len aan boord van het barkschip waren geweest, in den aanvang zich bcvreesd hadden getoond , doch op het vernemen der komst 5 v.in nog een .*ehip, wnarop zieh Prim* Amir bevond, meerdere genwtheid nan den dag Widen gelegd , nuiar de>niettemin alien , op het zien naderen van het voor hen vreemde whouirepel van «n zonder zeilen voortgestuwd whip, de Iwrk verlaten en de vlugt naar het binnenland van Adie genomen hadden. Te gelijk met den heer Ileekman vervoegde zieh aan boord van de Ktna een handelaar van de Ceranwehe negorij Kiloe, die met zijne djonk voor Adie lag, en met eenen mahomedaan*'hen priesder, inngelijk? van Kiloe, die aan boord van het bark*ehip tot tolk gediend Wl voor den oingnng met de bewoner* van Adie. ()p het daartoe door on* aan lieide deze pen«onen getlaan ver- wiek , werd , in overleg met Priiw Amir la^loten , hen , verge- st'kl van den Tidoresehen luitenant Hoemn, nog dezen avond naar den wal temir te zenden, om de bewonew van Adie van onze vriend*chapj)elijke bedoelingen kennis te geven en hen uit te iioodigen, den volgenden morgen aan boord van de Etna tekornen- Dew* zending had de gewon««ehte uit working, en in den oeh- trnd van den 23** 11 Maart kwnm tie Ceranwhe praauw, vemenl met vole vlaggen , ter zijde van de Etna, In dezolve Ix-vonden «irh , behalve de beide oj»gemelde (Jerammen* en ilen Tirodesohen luitenant Hoesvin , de kapitein laut en de kapitein van Adie,be- neven* eenige inlander* van dat eiland. Toen de l>eide voorzetrde hoofden van Adie Prin* Amir, door wien zij eenige jaren geleden in naam van den Sultan van Tidore met hunne tegenwoordige rangen wareit bekleed , op het halfdek der Etna genadenl waren en hem erkend hadden, knioldon zij voor dien Prim* ter neder, omhetalen zijne knuvn , ku*ten zijne voeti*n en utonden eerst na ernig tijdjnrerloop weder op. Zoo groot i» in deze ver van Tidore venrijderde ««treken de whrik voor de magt van dat rijk , tot miens leen ook het eiland Adie behoort , en het boven om«rhreven huldel>otnon !«tik zerr af bij de eenvoudige grorte, welke de voorzegde hoofden toebragton aan cms, die zij in hunne wijze van l>e?*chouwen , aN ifevofnmit- teenlen van liet Xederland«M*h Indigene (louveroenvuit , z«*ker niet zoo zevr vree?«don aN den in Priii* Amir veitfgen«oonligd«*ii Sultan van Tidore. I>e meer gemeldo kapitein? van Adie waren gekleed in lanir** don kerk leu rigr ehitsen kahcuiijen en gekleunle katoenm brook rn. Over de kakiaijen droegen zij em kort zwart katoriion buN of ves«t , met rood katorn aan de binnrnzijde dor U>r>t trovoord : tor- wijl beiden mitte dooken om het hoofd gewonden Widen. 6 Zij , even als hunne volgelingen , die alien geheel naakt waren met eene bedekking der schaamdeelen , waren ongewapend en, hoewel in den aanvang een weinig vreesachtig , keerde hunne ge- rustheid weldra terug op liet ontvangen van eenige kleine ge- schenken. In een daarop gehouden onderhoud met de voorzegde hoofden van Adie aan boord der Etna, waarbij Prins Amir tegenwoordig was, deelden eerstgemelden mede, dat tusschen de bewoners van Karoefa in de Kamrao baai en die van Patimoeni ten oosten van het eiland Karas* nabij Tandjong Baik, een oorlog was uitge- broken , uithoofde van den roof eener vrouw van Patimoeni door die van Karoefa , ten gevolge waarvan de eersten daarna vijf en twintig personen van laatstgemelden geroofd en twee vrouwen vermoord hadden. Ter oorzake van dien oorlog waren de bewoners van Adie be- vreesd, zich van hun eiland en naar de Kamrao baai te begeven; daar het hun bekend was geworden , dat die van Karoefa hen , ofschoon ten onregte , beschuldigden , voor de bevolking van Pa- timoeni partij te kiezen. Voorts verliaalden de hoofden van Adie, dat de bewoners van Karoefa en van eenige in en nabij de rivier van dien naam ge- legen kampongs alien hunne woningen verlaten en de wijk naar het gebergte genomen hadden , om zich tegen plotselinge of on- verwachte overvallen van de bevolking van Patimoeni te vrij- warcn. Eindelijk gaven zij nog te kennen, in de gegeven omstandig- heden niet tot tolken of gidsen in de Kamraobaai te kunnen dienen ; blijkende het wijdcrs in den loop van het gesprek , dat zij omtrcnt de kustlanden en bewoners van de gezegde baai of de in dezelve gelegen Karoefa-rivier , geene inlichtingen konden , althans niet wilden , mededeelen. Het hoofddoel , waarom het eiland Adie was aangedaan , was mitsdien mislukt, en er moest dus worden omgezien naar andere middelen, om gidsen en tolken voor het volbrengen onzer zending in de Kamrao baai te bekomen. Alvorcns daartoc over te gaan , besloten wij , dat de heeren van der Goes, Beckman en Cioockewit, vergezeld van Prins Amir, zich den volgenden dag (2t Maart) aan den wal zouden bogcven, om eenige kennis van dat eiland en zijne bewoners op te doen , zullende iiuniddels , onder toezigt van den heer Roijer met het doen van hydrographische opnemingen der riilcu , aan de noonlzijdo van f?eze#d eiland , waarmede n*a\» heden eon aan- vanif was «?cmaakt , wonlon voortpetfluiii. I)e beidc hoofden van Adie, van oppemeld voornemen onder- rifrt , verzekenlen , dat alio bezoeken* door de bewonera vnn Re- mold eiland met belanfr*tellinK zouden wonlon ontvangen, en verlieten claama mot roni^o ^TOchenkon Zijner MajeateiU atoom- achip Ktna in de me<*t oj)£eruimde Ptemminjr. In hot daarop frevolifde onderhoud , waaraan ook Prins Amir deel nam, wen! overecnpekomen om den 25*** Maart, mrt de lieide aehepen naar hot eiland Xamototte, gelegen ton westen van do Tritonsbaai, to vertrekken, ton oinde van don aldaar U*tu- rrnden rudja, dio oon proot dool dor kustlanden van do Kamrao **iai ondor zijn i&TRg hooft , inliohtingen , tolkon on fridi»on voor 1*0 rris in dio baai to t)okomen on, daarvan voorzien, meen/e- inoldo Ixiai to onderzooken. Ondor do mlonon, wolko dat bonluit noodzakolijk maakton , wrw niot do minyte , dat do to Amboina aan boon! genomon voor- raad steenkolcn, voor niot moor dan nojfon Moom-etmalrn !*tn*k- kon kon on or million , om do havon I)oroh op do Xoonlkitxt van Xieuw (2 uinoa to kunnon ben*iken , jnvne onzekere ondor- «ookiniron of n*izen mot pezegd Mooimehip op do Zuid-\Vo3«tk'i>t London wonlon gedaan ; voorta dat do voonraad wator aan boon I , vooral van do Etna, voor liot vorlaton dor Ztiid-Wcstkitet van X«euw Guinea oono aanvullinp vereurhte, on or mifedien naar eon** zekere on pesohikte pelejjenheid daartoe, op die ku.«t, moot wonlon oinjfezien ; en eindelijk (Lit or onder do van Tidorr mode jrrmtnion jjenonen peeiie waa, dio mot hot taal-cipon dor bewo- nera van do Zuid-\Ve$tku$t bokond wa,«, zoodat daartoe tolkon uit doze fttroken pezocht mo«*ten wonlon. Den volfjenden moiyon (2t> Maart) boiraven de drie opiremelde Ilerrcn, vrrgoaoold van Print* Amir, zieh naar hot eiland Adie, waar zij door do aldaar aanwozijre inlanders on derzelver hoofden in do eeniffo op Adie aanwoziire knmjmm: wonlon ontv.intren. Van wolk bezoek on van de zeden on pehruiken dor liewoner* van m«*er ^remold ciland oono korto be*rhrijvinp al* bijlajre I,et- tor A hiernevena w ifovoegd. Xa erne wandelinp van ecnure uron floor hot binnonland in vemrhillende rurtinjren, waarbij ovonwol woinii? der vonnrldiiiir waardij? wen! waarjfenomen , keenlen do o|Hfnnelde Hern'ii nur do whepen toru|f: van do bewonera van Adie vririxlx haj^lijk a&cheid iioitHtido, dio in don latin nauiid«Lif? \an hiiiuie wel- 8 willendheid deden blijken door het zenden van eenige vruchten , welke aangenomen , doch met kleine tegengeschenken beantwoord werden. Volgens het boven vermelde plan zou nu den volgenden ochtend de reis naar Namototte worden ondernomen, doch alvorens de drie opgemelde heeren met Prins Amir het eiland Adie verlieten, had laatstgemelde berigt bekomen , dat gedurende de wandeling de zoon van het hoofd der negorij of kampong Karoefa , op de vaste kust van Nieuw Guinea, in de Kamrao baai, op Adie was gearriveerd , om een onderzoek in te stellen of de veronderstel- ling in laatstgemeld dorp juist was , dat die van Adie in de twis- ten van Karoefa met de negorij Patimoeni de zijde der laatst- gemelde wilden kiezen. Vennits echter het tegendeel was gebleken, had de bewoner van Karoefa de inlanders van Adie te kennen gegeven, dat zij, even als voorheen, onbevreesd te zijnent en op andere plaatsen van de Kamrao baai konden komen : naar aanleiding waarvan de hoofden van Adie aan Prins Amir, nog v66r dat hij naar de Etna terugkeerde , verklaard hadden , alsnu gezind te wezen dat stoomschip naar de Kamrao baai tot gids en tolk te willen dienen. Prins Amir had gemeend van deze gunstige gelegenheid te moeten gebruik maken , om de hoofden van Adie , benevens den zoon van het hoofd van Karoefa en den mahomedaanschen priester van Kiloe (Ceram) , welke laatste door vele reizen in deze streken , hier en daar, bekend was, uittenoodigen dien zelfden namiddag aan boord van het stoomschip te komen, waaraan zij omstreeks vijf nre voldeden, bevestigende het verhaal van Prins Amir; terwijl voorts de opgemelde mahomedaansche priester zich bereid verklaarde , om de beide schepen , tot v66r de monding van de Karoefa rivier, tot loods te strekken. Ons medelid, de heer Roijer, met betrekking tot den onder zijne bevelen staanden bodem tegen dit voorstel geene bedenkin- gen hebbende, werd het omhelsd, als verre verkieslijk boven het vroegere , bij gemis van beter , beraamde plan , om naar het meer verwijderde eiland Namototte te stevenen. Prins Amir gaf voorts in overweging, om inmiddels boden naar Namototte af te zenden , ten einde den radja aldaar uittenoodi- gen , zich voor de Karoefa rivier aan boord van het stoomschip te vervoegen ; voorts ten zelfden einde gelijke boden naar den radja van Aidoema af te zenden , omdat beide deze regenten over de kustlanden van Tandjong Boeroe af tot aan de negorij Kam- rao, in do haai van dim naam hot pezag voeren on van lion ze- kor vole wetenjoraanli^e bijzonderheden noj>en.« die landen on derzelver bewoners zouden zijn to vorkrijiron. Hiorniodo ingentemd zijnde, wonlon door Prins Amir do voor- zepde bodon affn-zonden on vertrok do Etna, don 2.V*" 1 Maart, don morgan* ten 6 ure, hot koopvaanlijj«chip Atio Atul Bario op aloeptouw modonomondo , naar do Kan>efa rivior, gole^on aan do weatzijde van do Kamraohoai ; alwaar do boido j«chepen in don namiddap van dion zelfden diur ton ankor kwamen. Dadelijk na onzo aankom?t won! do bnvoniptncldc soon van hot hoofd van Karoofa, die mot hot utoomsvhip was nutlo^oroi?*il, naar don wal pezondon , om tie l>ewonen* uittenoodifren , zioh aan boonl to vervoegen, ton wolkon einde, zoomede om vertnmwen in to boozemen , hij van eeniire kloino freschenken wonl voorzien. lit hoofdo van hot overlijden van hot bosturond hoofd van karoofa , had Prina Amir innnddel* diens l>ovenfromelden zoon , grnaamd Matooa tot Sintradji verheven, on hoin ilaarmede liot groatr van zijnon vailor in handon ^retold. Gezoffde Matooa koordo nojr in don loop van don avond tenitr, to konnon fjevende, dat hij oonifron dor bevolkimr hail uitfrenoo- died, dcu volgenden morjren aan boonl to komon; on werkelijk kwam do* morpons van don 26*** Maart oono kloino praatiw mot twoo inlandors on oono vrouw op zijde van do Etna , dio zi< h in don aanvanj? vree?*aehti£ betoonden, dooh *poodijr« door eeniiro kloino gonohonkon i*eru*t peloid, zirh vortrouwolijk voonlodon. Hot polukto eehter niot do zioh daarbij bevindende vmnw, of- arhoon reeds eonifformate bojaard , ovor to halon , do praanw to vrrlaton on aan boonl to komon , nietteireiuitaande zij do haar aanirobodon prsK-honkon aannam. I nt u wch on wonl dion zolfdon oohtonil oono wloop van boord gozonden, om oon ondorzook in to .«tellen naardrinkwater, waar- bij zich do hooron van dor (Joe* on Crooekewit vnegdm . tevens om oono opnamo to doen van tlo to l>ezoeken land«trrelL Er wonl erhtor peon drinkwator jrevonden on, na omtront 8/4 uur do rivior to zijn oj*revan*n , wonl do tojrt aan do me*tzijdo dor Kamefo rivior voorttrezot lanir* oonon arm, wolko na eon klotn uur n>eijens in do zee uitliop en mitxlirn dat gedeolte der kiu»t tot eon eiland vormt. Ite torujrrob* naar boonl ovor zoo toon plaat* hebliendo, mair hior niot onvonnold bhjven , dat in do nabijhoid van den ojiro- molden in^evairn riviorarm , even al» aan deazelfc* tiyeiioverjre- 10 stelde zijde, insgelijks nabij eenen oostelijken arm der rivier, zich de plaatsen bevinden, waar, in den aanvang van 1853, de ekwipaadje van Zijner Majesteits fregat Prins Hendrik der Ne- derlanden twee kampongs heeft verbrand, tot tuchtiging voor eenen nabij de Karoefa rivier weinig tijds daar te voren gepleeg- den moord, door de bevolking op eenige opvarenden van hettoen in de Argoeni baai ten handel liggend Nederlandsch Indisch koopvaardijschip Sophia, gezagvoerder John de Bathe van Ma- kassar. In den loop van den ^l^ 11 Maart kwamen er nog twee kleine praauwen op zijde der Etna, waarin zich vier mannen, drie vrou- wen en twee kinderen bevonden, die wel hunne eerste schroom- valligheid na het ontvangen van eenige kleine geschenken afleg- den, doch na hun vertrek, evenmin als de vroeger gekomenen, terug keerden, terwijl ook geene inlanders zich aan de stranden of op de rivier lieten zien : een en ander , gelijk wij later verna- men , een gevolg , niet van de komst der beide schepen v66r de rivier, maar van het terugtrekken der bevolking van de stranden naar het gebergte, om zich aan de moordzucht der Patimoeniers te onttrekken. Ook van deze beide laatstgemelde praauwen wa- ren de vrouwen niet te bewegen aan boord te komen. Eene dier vrouwen had het hoofd bedekt met eenen aan de zij- den en naar achter nederhangenden doek, en mitsdien alleen het aangezigt vrij; als reden waarvan ons medegedeeld werd, dat zulks een teeken van rouw is over den dood van haren echtge- noot , hetwelk zij gedurende een jaar niet mag afleggen. Overigens zijn de zeden en gewoonten der inlanders van deze streken, gelijk ons nader gebleken is, genoegzaam geheel gelijk aan die uit de bogt van Kaimani, weshalve ten dien aanzien tot de omtrent deze laatsten in de bij dit verslag gevoegde bijlage Letter K wordt verwezen. Intusschen wordt hier vermeld , dat de inlanders , die zich aan de oevers der Karoefa rivier en aan de stranden in de nabijheid ophouden, den naam dragen van dezen stroom; zij die op het gebergte wonen hecten Alfoeren of bewoners van Sopokoor ; ter- wijl eindelijk het zeestrand zelf aan de monden der Karoefa rivier den naam voert van Tangiri. — Deze drie namen worden ech- ter zoodanig door elkander vermengd , dat het zonder zelf ter plaatse te zijn, moeijelijk is, daarin het onderscheid te begrijpen; integendeel , zou men , uit de verhalen van inlanders van elders , veeleer op hot vermoeden inoeten komcn , dat op dit gcdeclte der 11 kust , drie negorijen of kampongs van verschillende volken Tan- giri , Karoefa en Sopokoor , gevestigd zijn. Met der daad vindt men er evenwel geene enkele kampong, in den waren zin des woords , daar de bewoners dezer landen , even als elders op de Zuid-Westkust , nomaden zijn. Vermits wij voor de meer genoemde rivier de komst van de radja's van Namototte en Aidoema moesten aiwachten, die beide niet voor den 29 sten Maart aan. boord der Etna konden arriveren, werd er besloten om een onderzoek te doen , de Karoeferivier op- waarts , om zoo mogelijk den oorsprong van dezen breeden stroom op te sporen, mitsgaders om te beproeven, zoo mogelijk nopens dat gedeelte van het binnenland der Kamrao-baai eenige narigten te verkrijgeiL De heeren van der Goes en Croockewit , met den heer Wolter- beek Muller, luitenant ter zee der 2^ klasse, mitsgaders de bo- vengemelde mahomedaansche priester van Kiloe, als tolk en de Singadji Matoea als gids , benevens de Tidoresche luitenant Hoes- sin en de zoon van Prins Amir ondcmamen deze reis in den vroegen morgen van den 28 sten Maart in drie sloepen , waaraan ook de heer von Eozenberg deel nam, wordende de heer Beckman door ongesteldheid genoodzaakt af te zien van zijn voornemen om den togt mede te maken; terwijl de heer Roijer gedurende dien tijd , de onder zijne leiding bereids aangevangen opnamen en peilingen van de reede v66r en de kusten om de Karoefa ri- vier zou doen voortzetten. Trotsch is de aanblik van deze rivier , wanneer men voor dezel- ve ten anker ligt. Besloten tusschen oevers , welke aan de monding ongeveer 800 Nederlandsche el van elkander verwijderd zijn, is hare uitwatering in de zee gelegen op 3° 48' zuider breedte en 133° 28' oosterlengte van Greenwich aan de Zuid-Westzijde der Kamrao-baai. Zoodra men door de monding de rivier eenigzins meer landwaarts in opgevaren is , verbreedt zij zich meer en meer en bereikt daar, waar de hierboven vermelde kampongs in 1853 verwoest zijn, ruim 1200 el aistand tusschen de beide oevers. Een weinig verder neemt de breedte echter langzamerhand af en vermindert tot op omstreeks 500 el, welke breedte alsdan eenige urcn stroom opwaarts behouden blijft. Het land aan beide zijden der rivier is overal een digt bijna ondoordringbaar bosch van risophoren, waaronder de in de Mo- lukkos onder den naam van mangie mangie bekende soort, eene vooniame plaats bckleedt. 12 Waar het oog van de oevers af door het geboomte binnen- waarts kan dringen , is het land laag en drassig ; bi j den vloed onder water staande en dus niets dan eene groote watervlaktc aan- biedende, waaruit het geboomte welig, sommige stammen zelfe krachtvol , oprijzen. In vele bogten en kronkelingen voortstroomendc, doorsneden met ontelbare kreekcn, welke hunne wateren in den breeden stTOom ontlasten, loopt de rivier grootendeels in eene noordweste- lijke en westnoordwestelijke rigting opwaarts, naar den voet van het gebergte, welks uiterste westelijke toppen, als het voorgcbergte van Kaap van den Bosch, de Kamraobaai ten westen begrenzen. Van de bovenvermelde kampongs af tot omtrent vier uren verder, vertoonen de oevers nergens eenig spoor van bewoning, waartoe trouwens de boven omschrevene moerassige gesteldheid van den bodem geene gelegenheid aanbiedt. Op gezegden afstand echter vonden de voorzegde heeren op een eenigzins hooger liggend terrein, waaraan de inlanders den naam van // koem koem" geven , eene kleine kampong , nit zeven hutten bestaande. Deze woningen waren op palen, omtrent twee voetcn boven den grond, gebouwd, met wanden en bevloering van boomschors , gcdekt met bladen van den nipa palm en aan de eene zijde geheel open. De inwendige ruimte van elk dezer hutten beliep niet meer dan hoogstens 50 vierkante Bijnland- sche voeten. Blijkbaar was deze kampong korten tijd te voren verlaten, want de daarom aangelegde aanplantingen bestaande uit een wei- nig laboc, kladdie, pisang en spaansche peper, benevens eene in een dcr hutten achtergebleven zak met wilde muskaatnoten leverden daarvoor het bewijs, en de Singadji Matoea stelde de vlugt der bewoners , als ander daags geschied , en uithoofde van den oorlog met de inlanders van Patimoeni. Van dit punt der rivier ontmoet men liier en daar op den lin- ker oever eenige steil uit het water oprijzende zandsteenrotsen ter hoogte van 30 tot 60 voet; terwijl de breedte vandenstroom alsdan langzamerhand begint af te nemen , ofschoon zij tot nog ruim 5 uren verder stroom opwaarts, 250 & 200 Nederlandsche el bedraagi Tot daartoe behoudt de landstreek voortdurend, bij dezelfde vegetatie als aan de monding der rivier, dezelfde moerasachtige gesteldheid ; en, hoe schoon liet bevaren van dezen breeden stroom is , deze eentoonigheid maakt het in het einde minder aangenaam. 13 Dc diepte van de rivier , welkc van de monding af tot aan dc zoo even gemelde kaui]>oug meest overal 2\ a 3 vadem bevat, w verder zeer ongelijkmatig en wisselt tuaschen 1 en 5 vadotn af , tot ze aan het einde in voeten afneemt. Het afstroomend water word overal brak bevoiiden en nergens leverde de rivier eenig 8jxx>r van vLschrijkheid op. Even arm zijn ook, tot aan lict laatat gemelde punt en mita- dien 9 uren varen stroom opwaarts, de ocvera aan vogelen. Sleehta acliaara ontwaart men liter of daar eeno enkele witte of zwarte kakatoea , woudduif of ander minder bekend gevo- gelte , hetgeen , bij gemis van ineiiatrhen , eene dootlache atilte te w«v brengt, slechta zeldzaam door het gekraa van eenen voor- bij vliegeiiden vogel afgebroken. I* mm echter den strooin ruim \) uren ojjgevareii , dan veran- dert liet aanzien ata door eenen tooverslag. I)e rivier neemt dan in oiibeiielirijfelijk vele kronkelingen eene bijiia voo,tdurende West Nixml \Y<*telijke rigtingen zijnebreed- te veimindert snel tot 100, SO, 00 en eindelijk 20 el. Ixxidregte rotten van zamktmi rijzen aan wederzijden steil uit den vloed ; op enkele plaat*en een weinig glooijend en al*dan met de kraehtvohtte vegrtatie bedekt. Sommige dier rotaen heb- brn eene hoogte van 130 Rijnhimbehe voeten. Ontzettende »tammen verheflen hunne kruinen boven op deze roUen en op het daarachter liggende immer rij2ende terrein; bloeijende hee»- trrgrwaasen vertoonen zieh hier en daar tusschen het lagere geboomte aan de oevera , daar waar de rotten minder hoog zijn ; praehtige vareukmiden bedekken de glooijende rotawanden, en zelfa de Ixxnnvareii worth hier aangetrofTen op 50 & 60 voet bo- vrn het riviervlak. (>nden»eheidene .«oorten van lianen jdingeren zieh in honderdvoudige bogten om de reuaaehtige- atammen , wier netlcrhangende takken zieh .«piegelen irt den *troom, welke hier, bij merrdrre hejderheid , goed drinkbaar water oplevert. Xog drie uren verder werd de togt nvier opwaart* voortgezet. Daar eehtrr xtuitten groote blokken zan«b*teen , overal in <lra tftroum liggrnde, de verdere opvaart en liet die alleen toe voor kleine prautiwtje* , ruimte voor ern of twee jiemmen bevat- tende, en daardoor gemakkelijk over de stoenkJomf>en te dragen zijnde. (teen zoodanige niedegt'voerd hebl>ende, moe»t de togt, na tie rivier 12 un*n ver te zijn oj>gevarrn, wordeti tfrNtaakt, nadat eeh- ter vuoraf nog door de ojigeiueldr heeren , zooveel het bijiu on- 14 doordringbarc bosch zulks toeliet, het terrein landwaarts in was onderzocht. Hetzelve is bergachtig, naar het Noordwesten .meer en meer rijzende, en alles duidde aan de heuvelreijen , aansluitende aan hetgebergte, dat Kaap van den Bosch tot westelijke grens heeft, en mitsdien vennoedelijk niet verre van het oord , waar de inlan- ders van het eiland Adie , om zich te begeven naar het eiland Kar- ras, gelegen aan de andere zijde van Tandjong Baik, na de Kar roefa rivier te zijn opgevaren, hunne praauwtjes over eene korte strook land dragen , om aldus het strand te bereiken der zee , welke laatstgenoemd eiland bespoelt. Was overigens het verschU van deze oorden groot met de lager gelegen landen, niet minder was znlks ten aanzien der ge- vleugelde bewoners dezer hooger gelegen streken. Eene groote menigte vogelen , waaronder verscheidene prachtig gevederden, de trotsche kroonduif en witte en zwarte kakatoea's deden zich al- lerwege zien en hooren , en wisselde de doodsche stilte , meer be- nedenwaarts geheerscht liebbende , hier aangenaam af. Viervoetige dieren, waaraan geheel Nieuw Guinea zoo arm is, werden niet waargenomen en evenmin vertoonden zich kruipende dieren aan de blikken der bezoekers. In de nabijlieid van dat hoogere land , op het daaraan grenzen- de gebcrgte, wordt de wilde notenmuskaatboom in groote hoe- veelheid gevonden , immers volgens de verzekering van den Sing- adji Matoea, terwijl het hoogere gebergte vrij taJrijk door de Alfoeren van Sopokoor wordt bewoond, die de wilde noten en masooi bast, in den tijd dat de Ceramsche handelaren zich te Karoefa of te Adie ophoudcn , af brengen , om ze tegen voorwer- pen voor hunne behoeften te veriiiilen. Na den nacht in de sloepen te hebben doorgebragt, terplaatse waar men genoodzaakt was geworden , het verder opvaren te sta- ken, werd den volgenden morgen (29 Maart) tot den terugtogt besloten en, na den vloed te hebben afgewacht, ten einde op dit gedeelte der rivier, waar eb en vloed nog hunnen invloed uit- oefenen, eenen voor de sloepen noodigen watcrstand te bekomen, keerde het reisgezelschap aan boord der schepen tcrug, alwaar men omstrecks 9 ure des avonds aankwam. Dienzelfden dag (29 Maart) had de heer Beckman zich ten nutte gemaakt, om onder zijn toezigt op eene plaats, niet vervan liet strand , vodr hetwelk de bcidc schepen ten anker lagen , eene put te doen graven en had hij op 8 voet diepte zoet water bekomen, 15 waarmede vervolgens het waterruiin van de Atie Atul Barie writ! aangevuld. I>it witter rooest editor ter reede Kaimani worden weggeworpen, <lanr hot toen hleek, uiet van genoegzaine goede luxHlanigheid te fcijn. YoorU waren in den mimiddag van laaUtgotneldon d;ig (29 Maart) de naar Namototte en Aidoeina gezondene boden terug- gekecrd, mede brengrndc cenen jongeren bnieder van den radja van eerstgcmeld eiland en het berigt, dat die regent, evrn akdie van Aidoema , naar Argoeni Luurksa , > insgelijks in de Ramrao- baai, vertrokken wan*n v om van de op de gebergtcn aldaar ver- apreid wunende A 1 (Wren wilde notenmu*kaat en nuusooibant in te kcx>|ien voor den liandel met de van Oram op getnelde rilanden aangekomen koopliedcn. Kr werd mit*dieit besloten den vooraegden jongeren breeder van dt*n radja van Namototte te zenden naar Argoeni, met den last , de beide voorzegde rodja's nit te noodige n tot on* te kotnen naar kaimani , eene veilige ankerplaat^ nut goed drinkwater aan den wal, aan de Oostzijde van de kaiuraoliaai , ten Zuiden der bstai van Aruneni. Tot be|xdtng van het vertrek derwaarti* had geleid de over- weging, dat de opnamen der k listen, aan de Xoordzijde der Ka- roeia, mitagader* de lierigten noj>enx de ge*teldheid van het Xoordelijk gedwlte der Kamraobaoi, de zekerheid opleverden, dat aldaar allerwege nieta dan laag, moeraa*ig land he*taat. Bovendien wa* daar geen drink water te vinden , en loodaen of gidvn voor die atreken waren eveumin te bekomen, al* voor de baai van Argoeni, van welke laatate nog verzekerd werd, tlat het vaarwater derwaart* , vol klippen en droogten ,- voor arhe|**n van eenigen diepgang niet bevaarhaar is. Dien ten gevolge vertrok in den ochtend van den 3 <)••*• Maart bet bark<M*hip derwaarta en wenl de* midtlag* van den volgeuden dag door Zijner Maje*teiU stoonuehip Etna gevolird. Van de opnamen door de ofticieren van getndd »tooai*rhip tier ktu'ten om de Karoefa-nvier en van die rivier zelve, word en dc kaarten al* hijlagen I^etter B en C hierliij overgelrgd. Twee ofticieren van laatetgemelden bodem ondernamen vooraf nog de» morgens van den .'$()**■ eenen togt op den linkeroever der Karoefarivier , ten einde te onderxocken of de niftim/ teiren- 1 Arg-.43»i iMurimm , in ttgOMtelltng ran Argucai Umtt<ni . wrikluUtrkrt uitrr- •tr tu%&mrtrU)Vr pnde^ltc i* dcr Mac (1uwrr»ti«AJ op Vi«vi» (ittmca'* WevtkuU , m 4r ma ccorr grooir but in bet Nuurduuitrijjk jnlrrltr ilrr 16 over de op den 2,6**** Maart ingevaren arm van opgemelde rivier aan derzelver oostzijde in de zee eene uitwateringhad; welketogt de lieer Croockewit medemaakte, dock niet de veronderstelde uit- komst opleverde. De zekerheid werd intusschen verkregen, dat deze rivierarm een uur opwaarts in noordoostelijke en noordwestelijke rigtingen zoet water afvoert en, allengs naanwer en naauwer wordende, mitsdien in niet ver verwijderde hooger liggende gedeelten des lands zijnen oorsprong neemt. Wijders had, op zijn daartoe strekkend verzoek, de meerge- noemde Singadji Matoea het stoomschip in den namiddag van den 30 aten Maart, met eenige geschenken voor zijn gezin, verla- ten, onder beloi'te den volgenden morgen met eenige bewoners des lands aan boord te zullen terugkeeren. Werkelijk kwam hij in den ochtend van den 31 8ten Maart , oinstreeks 8 ure, met zeven praauwen op zijde der Etna. In deze vaartuigen was een 50tal inlanders, mannen en vrou- wen, gezeten. Zij bragten eenige vruchten ten geschenke mede en de mannen kwamen alien onbevreesd aan boord. Spoedig waren zij door een weinig tabak en arak en misschien ook door de mededeelingen van Matoea, z66 vertrouwelijk , dat zij het geheele stoomschip doorliepen en niet zonder opmerk- zaamlieid het een en ander gadesloegen. 