Reis door Noord Amerika
w% 0=» I Library of the University of Toronto o J \ y \ * i- ^ * i # V. - , s 1 r V 'O' » / t J /; i . „ \ s • */ / • \ "i \ r / - ■\ /: . * . ■ > ■ ■. I V ■ - ■ ' i ■ s. v JM1 ' ■« \ f ■ N tf t ^ r Digitized by the Internet Archive in 2019 with funding trom University of Toronto \ DOOR NOORD M E R I K EERSTE DEEL. G. 'P/ucif3S, J<zcobsz. irrr. afc/. etfec.ijyz sz. irrr. aei . ec^cc .ijjz. - rUé UTRECHT 6y J.~v. Sclioonhoven & Coinp. G. v. de Brink Jz. I R E I S DOOR N O O R D AMERIKA, G E D A A N DOOR DEN HEER PIETER KALM, Profefïor in de Huishoudingskonft op de Hoge School te Aobo , en Medelid der Koninglyke Zweedfche Maatfchappy der Wetenfchappen. Vercierd met koperen Platen, EERSTE DEEL. Te U T R E C H T. By J. van SCHOONHOVEN' en Comp. E N- G. VAN DEN BRINK J A N Z. JV1 D C C L X X I L * * Al A A 1 si er o a ri * . i rr J I - O O' A / -T..J 'Y fi ** «V*. n .t »V ! \ . -X C3L -i O v.. V. K Cl ,0 r: - ^ AL w t. n vr 'J'. v *. - ' .. 1 i : . ■ ’.li r O ' ' ? . ; i ". r \ •: ' ,v ■' .rr ; *■. il'j ,( I _ • ' . • qq I ü.’ixp; v V ' \ r\ . •" e * 1 > i V V. Vl V \ .V f ‘ å .. ” ' ■ > V‘7 v l i /. ; ‘ y . ’>. ' V ■■ l .As f ’ r T - . * . . , 1 l v; AAN DEN WEL EDELEN H E E R . i J Ji i l » i r- - • - v. 2 r — -» -*• * PIETER GRAMER, . K O 0 ,E,M A N i TE AMSTERDAM, DIRECTEUR VA N HET 2 EU &j SCHE GENOOTSCHAP DER WETENSCHAPPEN TE , : ) : ; ( ! VL1SSINGEN, » BEMINNAAR VAN KONSTEN en WETENSCHAPPEN, V r ' ' ' (' . w 7 j j . . % /**!../.' - * x '.j v> j - i WORDT 1 ‘V, v W.f.i i f * > » V . • i * ■-.> . ’ '.il » »..< > i» HL . I DE NEDER DUITSCHE VERTALING DEZES W E R K S, * j TEN TEN HYK E /. V A N E R K E N T E ft 1 £! r~f r vil , r rr HOOG AGTING, • ' () t n t i *1 / ; — v. OP GE DR AG E N 1 % / wi -J i' rj : > ?> j • / 'ï '| <7 / } I ' \ 'J 'F ’.r T V "/ DOOR . • ;a a d >3 r z z i J v 2 P WH E ÖE L E N S' , • • ; ■ -J ■ r 7 - ;r 7/7 •;? •! ■ £ y (■> ■)? ZEER OOTMOEDIGE DIENAREN, v rr rr o ‘tt 7. ' 1 y.1. U JOANNES van SCHOONHOVEN en Comp ; ■ I » t y. . v K ’M 3 3 ï I j G E 3 Ct 3 ïï 3 Cl n v »T f t / VOORREDEN ; ' > \ • , - VA N D E N V E R T A L E R. et was de Baron Bïelke, Vice prefident van het Hof* gerigt van Finland , die den eerften voorflag deed aan de Koninglyke Maatfchappy der JVetenfc happen te Stokholm , om enen man van bekwaamheid naar Siberie , Tsland , en andere geweften, dieopdezel* ve breedte met Zweden leggen , te zenden, ten einde daar zodanige waarnemingen te doen , en zulke verzamelgen van in zaden en planten te maken , als dienftig zouden kun¬ nen zyn om den landbouw , de handwerken , de konden en wetenfchappen in Zweden te volmaken* De Ridder Lin- iweus keurde den voorflag goed, dog oordeelde dat ene Reis door Noord Amerika van nog uitgebreider nut wezen zoude, dewyl de Amerikaanfche gewaden in dien tyd weinig bekend' en niet volgens de konft befchreven waren, en om verfcheiden redenen fcheen het zeer waarfchynlyk te zyn , dat de Noord Amerikaanfche planten zeer wel de winters in Zweden zouden kunnen uitftaan; dus dat zeer velen van die gewaden van een zeer groot gebruik fchenen te zullen zyn voor den land¬ bouw en de geneeskonft* Tot VOORREDEN» Tot das verre was die Reis niet meer dan een ontwerp,, dat egter op nieuws op het tapyt gebragt werd by gelegen¬ heid dat de Kapitein Triewald , een Man in Engeland van wegens zyne bekwaamheden wel bekend, zyne waarne¬ mingen omtrent de zydeteelt uitgaf, en daarin gewag maakte van een foort van Moerbeziebomen , door den Heer Linnä- us ontdekt, die de geRrengheden van de lugt in Zweden zo wel konden doorftaan als een Iparreboom. En de Graaf Tes~ «in, een Heer van ene alomme bekende verdienRe zo wel in de Raatkundige als geleerde wereld, Voorzitter van de Ko* ninglyke Maatfchappy geworden zynde , bragt te wege dat men eenpariglyk befloot den Heer Pieter Kalm, Erofejfor in de Huishoud 'ingskonji te Hobo , en Medelid van de Konïnglyke rLweedJcbe Maatfchappy der JV et enfc happen , naar Noord Am e~ nka te zenden. De kollen , die op zulk ene reis lopen zou¬ den , waren in ’t eerlt een grote hinderpaal ; dog de Koninglyke Maatfchappy fchreef aan de drie Hoge Scholen in het Ryk om onderiland tot ene zo grote en nuttige onderneming. Aobo zond ene geringe fomme , Limd kon niets geven , maar Vpfala maak¬ te dk gebrek goed door ene ryke gift. De Graaf Piper werd verzogt ene fomme gelds , die uit zyn geflagt jaarlyks aan de Hoge School van Vpfala gemaakt was , tot onderiland van deze onderneming ten behoeven van den Heer Kalm te bellemmen. De Graaf Rond het verzoek gere- delyk toe. Dog de Maatfchappy van de Hoge School van Vp - fala nog ene jaarlykfche fomme gelds , door het geflagt van Helms- field aan dezelve gemaakt, ten behoeven van den Heer Kalm verkregen hebbende , weigerde de Graaf Piper zyne belofte ge- Rand te doen, als zynde het Rrydig met de wetten der Hoge School , en zonder enig voorbeeld , dat een de zelve perfoon twee jaargelden genieten zoude. De laatR overleden Koning van Zweden , toen Kroonprins en Kanfelier der Hoge School, fchreef over deze zaak , en verklaarde te wenfchen dat uit de SchatkiR der Hoge School ter bevordering van zo nuttige on¬ derneming duizend T laten , dat is omtrent zeRienhonderd gul¬ dens x VOORRÉDEN. dens Hollandfch geld , gefchikt werden. Het verzoekvan den Prins werd door de Hoge School ingewilligd , en het geld der Koninglyke Maatlchappy ter hand gedeld. Het Komptoir der Handwerken gaf driehonderd T laten , of om¬ trent vierhonderd entagdg guldens. De Heer Kalm verteerde op zyne Reis zyne onderftandgelden , behalven nog wel vyfdui- zend daalders koperen munt, dat is ruim dertienhonderd gul¬ dens , uit zyn eigen zak , zo dat hy op zyne terugkom!!: zyne huishouding op enen zeer bekrompenen voet moed inrigten* De overige koden moed: de Maatfchappy uit hare eigene fchat- kid goed maken. Zie daar in korte woorden een uittrekfèl uit de breedvoerige Voorreden van den Heer Kalm zelven , waaruit men zien kan , met welken yver voor het gemene belang men in een land is aangedaan geweed daar het geld zo fchaarfch is, en welk ene loffelyke drift voor de bevordering der wetenfchappen in ’t algemeen , en voor de Natuurlyke Hidorie en de Huishouding in ’t byzonder , de Hoge Scholen in Zweden , en zelfs by* zondere perfonen in dat Ryk bezield heeft, zo dat zy hun¬ ne eigene inkom den liever hebben willen verteren , dan zulk een nuttig ontwerp optegeven. Diergelyk een voorbeeld heb¬ ben wy gezien omtrent den Heer Hasselquist, die, met een ziekelyk en teringagtig lichaam naar Klein Afïa, Egypte en *Paleftïna reisde, en zulke Ichatten van nieuwe planten en dieren verzamelde, dat hzt Zamenftelvnxi den HeerLiNNiEus noit zo vele foorten zou bevat hebben , indien die grote Natuurkundige deze rykdommen niet tot zyn gebruik had kunnen aanwenden , welken de Koningin van Z weden zeer milddadiglyk gekoft heeft door het betalen van de nagelaten’ fchulden van den Heer Hassel¬ quist, die overleed in ’t midden zyner nuttige navorfchingen. De Heer Osbeck heeft ook op zyne Reis naar China zeer vele nutti¬ ge navorfchingen op zyn’ eigen’ koden gedaan , en die wereld¬ kundig gemaakt op koden van zyn Kerfpel. De Heer Toreen ftierf op de Reis, en heeft zyne brieven, in het werk van den * * Heer .VOORREDEN, Heer Osbeck , tot bewyzen van zyn uitmuntend vernuft en zyne pryswaardige begeerte ter bevordering van nuttige weten- Ichappen , nagelaten* In dit Land ziet men op het verfpillen van ene matige iomme gekjs als op niets , dog zo is het niet in Zweden * Zo dat men deze pogingen moet befchouwen als zeer roemrugtig voor het Zweedfche Volk en den groten Lin- n.eus , die in alles wat opzigt heeft op de Natuurlyke Hiftorie de eerfte dryfveer is in dat Ryk. * * r • r- • . %f f i • . v r **• . fy v f V f * T' l'; , De Heer Kalm, verlof van den Koning verworven hebbende om voor enigen tyd ontflagen te zyn van het waarnemen van zyn ampt als Hoogleraar, en paspoorten, nevens brieven van voorfchryving aan verfcheiden’ Staatsdienaars van wegen Zweden aan de Hoven van Londen , Parys , Madrid, en in den Haag , gekregen hebbende, vertrok van Vffala den 1 6. O&ober 1747* Den ii* December ging hy onder zeil van Gothenburg , dog wierd door enen geweldigen ftorm gedwongen te Gromfrad in Noorwegenmtdo^gn , van waarhy den 8. Februari 1748* onderzeil ging, en den 17* van die maand te Londen aankwam.. Hy bleef in ingeland tot den 15* Auguftus , doende ondertuiïchen een reis¬ je naar ! Food ford in Efex , en naar Little G ad des den in Hert - fordshïre , de verblyfplaats van William Ellis, enen Man zeer bekend door zyne uitgegeven’ werken over den Landbouw, dog wiens werkdadige Huishouding de Heer Kalm niet vond te' be¬ antwoorden aan zyne leerflellingen daaromtrent in zyne wer¬ ken. Ook bezogt hy Ivïnghoe in Buckïnghamshire , Eaton , en verfcheiden andere plaatfen , en befchouwde alle de zeldzaamhe¬ den en de tuinen in en omtrent Londen * Eindelykging hynaar Phïladelphïa , waar hy den 26. September aankwam* Het ove¬ rige van dat jaar befteedde hy tot het verzamelen van zaden , en het doen van verfcheiden fpringtogtjes rondom Philadelphia . Den winter bragt hy onder de Zweden door , die te Rakoon in New Jerfey woonagtig waren. Het jaar 1749. reisde hy door New Jerfey en New Tork , langs de Rivier Hudfon naar Albany , en van daar naar Montreal en §)uebec in Kanada , toen in de magt der Fran - VOORREDEN. Jchen . Tegens den winter van dat zelve jaar keerde hy we¬ der terug naar : Bhiladelfth'ia , en zond ene nieuwe lading van zaden , planten , en andere zeldzaamheden naar Zweden ♦ In \ jaar 1750, bezogt hy de weftelyke delen van Benfylvanie en de kiift van New Jerfey . Zyn Reisgezel Lars Jungstrom bleef den gehelen zomer over in het eerft genoemde Land- fchap om zaden te vergaderen, tervvyl de Heer Kalm zelf door New Tork en over de Blauwe Bergen heen naar Albany toog , en van daar , langs de Rivier de Mohawk , naar het Land der Iroquoizen of der vyf Volken , waar hy kennis maakte met de Mohawks , de Oneïdas , de Tuskaroras , de Onandagas en de Kayugaws . Hy bezogt en bevoer toen het grote Meer Onta - rio, en zag den beroemden IVaterval van Niagara. Op zyne terugreis trok hy de Blauwe Berden op ene andere plaats op nieuws over, en bereikte Bhiladelphia weder in de maand van October. In het jaar 1751. den 13 Februari begaf onze Reiziger zig te Ne wc aft le aan boord , en landde , naar enen zeer gevaarlyken togt van wegens allergeweldigfte dormwinden. den 29. Maart te Londen aan. Den 5 Mal ging hy op reis naar G ot hen burg % be¬ reikte die plaats den 16. van die zelve maand , en den 13 Juni Stokholm , na op dezen waarlyk nuttigen togt drie jaren en agt maanden te hebben toegebragt. Hy keerde van daar weder naar Aobo , waar hy in zynen eigenen tuin enige honderden van Amerikaanfche planten aankweekt , dewyl ’er nog in die plaats geen openbare tuin is ten diende der Hoge School Hy gaf het verhaal van zyne Reis by tuffchenpozingen uit, ter oorzake van de koüen , die te hoog lopen zouden indien hy het gehe¬ le werk op eens gemeen maakte, in een Land daar men Oegts weinig Boekverkopers vindt , en daar de Schryver zelf dik- wyls het werk van den Boekverkoper doen en merkelyke fom- men fchieten moet. De Reis van den Heer Kalm kwam oorfpronglyk in het Zweedjch in ’t ligt. De Voorreden van zyn eerde Deel was ge- # ^ 2 te- VOORREDEN* tckend te Aobo den i$. Juli 1753* T wee Broeders, MuRRAYge^ noemd , zetteden het Werk in het Hoog 'Duitfch over,. in drie Delen in groot OBavo, waarvan het eerfte tn’t jaar 1754. het twede in 1757. en het derde in 1764* te Göttingen het ligt zagen. De Heren Murray zyn Zweden , en een van hun is Leerling geweeft van den Ridder Linmeus 3 zo dat men op hune overzetting zo wei als op het oorfpronglyke kan Raat maken* In Engeland vond deze fraye Reisbefchryving enen uitmuntenden Vertaler , in den perfoon van den Heer John Reinhold FoRSTER,enen Man wiens kundigheden, byzonderlyk in de Natuurlyke Hiftorie, en alle de Wetenfchappen daartoe betrekkelyk, uit meer dan een van zyne Werken bekend zyn. Deze gaf deze Reisbefchryving insgelyk in drie Delen in groot Oftavo in het jaar 2.770* en 177 1, uit, voorzien met verfcheiden fraye en geleerde aante¬ keningen , en met agterlating van vele zaken , die den Engel - fchen Lezer niet zeer aangenaam of nuttig zouden geweeft zyn. De Heer Kalm geeft in zyn Eerfte T)eel ene zo breed¬ voerige befchryving van den Landbouw en de Huishoudings- konft in Engeland , dat de Reis naar Koord Amerika, eigenlyk niet dan op Bladzyde 112. van het Twede Heel der Hoog Duitfche Overzetting begint. Dit was van veel nut voor zy¬ ne Landsgenoten de Zweden , dog zou van gering voordeel: voor den Engelfchen Lezer geweeft zyn. Ook is de Heer Kalm vry wydlopig in het befchryven van zyne overvaart uit Engeland naar Amerika , tekenende , ten gevallen, zyner Lands¬ lieden , tot de minRe omftandigheden der Reis aan , welken hun,, die deze togten zelden doen, nieuwen van belang kon¬ den wezen , dog die in Engeland vervelend zouden geweeft zyn. De Heer Forster heeft om die reden alle die byzonder- heden raken åz Engeland > en verfcheiden* anderen , aangaande den overtogt over den Atlantijchen Oceaan , agtergelaten. Van de aankomft des Reizigers te Thiladelphia af heeft hyden Schry- ver flipt gevolgd , alleen in enige weinige byzonderheden uitge¬ nomen , die van zeer weinig belang waren , als , by voorbeeld , de manier vanoefters te eten, van appelen in te leggen, en dier- gelyken* Wy VOORREDEN. Wy hebben ons van beide de Uitgaven , de Hoog 'Dnitfche en de Engeljche , naarftiglyk bediend , de ene met de andere zo nauwkeurig vergelykende als het ons mogelyk was. De rede¬ nen, waarom de Engeljche Vertaler het Werk omtrent een der¬ de bekort heeft, zo wel van kragt ten opzigte van den Neder \ Duitfchen als van den Engeljchen Lezer zynde, zyn wy daarin voor ’t grootfte gedeelte het voorbeeld van den Heer Forster gevolgd , en hebben onzen Lezer het verdriet willen fparen van breedvoerig de befchryvingen te moeten lezen van het maakfel van enen ploeg of ene egge in Engeland , en diergelyke dingen meer. Wy hebben maar een kort berigt gegeven van des Schryvers Reis van cüpjala tot Londen ♦ Zynen overtogt uit Engeland naar Tenfylvanie hebben wy ook verkort , dog egter enigfins breedvoeriger dan de Heer Forster doet gelaten. Maar federt de aankomit van den Reiziger te Thiladelphïa hebben wy niets overgeflagen , of het moeft de ene of andere byzon- derheid wezen die ons van geen belang ter wereld toefcheen» of die de Schryver by herhaling zynen Lezer geeft , gelyk ette- lyke reizen gebeurt, en waartoe zyne wyze van fchry ven by een Dagverhaal aanleiding gegeven heeft* De Heer Kalm ontfchuldigt zrg in zyne Voorreden aangaan¬ de de geringe fierlykheid van zynen ftyl. „Deze toont,” zegt hy, „op- vele plaatfen de afgematheid aan met de welke ik „ dikwyls zeer laat des avonds de pen gevoerd hebbe.” Het af¬ breken van ’t verhaal , dat noodwendig door op lederen dag het aangemerkce te gewagen moeft veroorzaakt worden , en de herhalingen die daaruit ontdaan moeiten, dienen voorzeker niet om den ftyl enen aangenamen zwier by te zetten. Wy heb¬ ben egter hierin gene verandering willen maken , alleenlyk héb¬ ben wy het melden van den dag op zulke plaatfen agtergelaten , waar het van genen dienft tot verftand des verhaals was den juiften dag te weten waarop elke zaak is aangetekend. De Heer Kalm heeft zig by het meten bediend van vademen , ellen , en den Zweedfchen voet , die tot den Engeljchen voet * # 3 ftaat VOORREDEN. daat als 1134. tot 1350. en de Engelfche •voet daat tot den Rhein- landje beu als 11264. tot 11599. Tot het doen zyner Waarnemingen aangaande het Weder, welken wy aan ’t einde van ons Twede ‘ Deel by malkander ge- plaatd hebben , gebruikte hy den Thermometer van Celsius, van den welken men zig in Zweden gemeenlyk bedient, en de zyne was door den Heer Celsius zelven gemaakt» De tuflehenruim- te op den zelven tuflehen het punt van vord en dat van ko¬ kend water is in ioo. gelyke delen verdeeld. Op het voetfpoor van den Engelfchen Overzetter hebben wy in ’t noemen der Planten ons van de namen bediend die men in het Specimen ‘Plant arum en ’t Sy ftema Natur# van den beroem¬ den Linreus vindt. Wy hebben niet dan by de allerbekend- de Planten de Neder ‘ Duitjche namen gebruikt, eensdeels om dat de namen van Linneus by de Kruidkundigen , voor wie voornamelyk dit gedeelte des Werks van belang is, het bed be¬ kend zyn , en dat de Planten , by hare gemene namen genoemd, evenwel den meeden anderen daarom niet beter bekend zouden wezen , en anderdeels om dat de kondnamen , fèdert het al¬ gemene aannemen van het zamendel van Linneus , by de mee- de Kruidkundigen ook de algemene namen geworden zyn, daar de gemene namen der gewaden dikwyls niet dan op ene zekere plaats verdaan worden. , r ' * • • • ’ f ' I 1 \ * j’ *1 1 f . * - * ; De befchry vingen , die de Heer Kalm van Dieren , Planten en DelfdofFen geeft, fchoon vry breedvoerig, dog egter, in ’t oog van zulk enen Natuurkundigen ais hy is , niet zo uitge- brdd zynde als hy ze oordeelt te moeten wezen , verontfchul- digt hy zig daar omtrent , met den Lezer naar een Latynfch Werk te wyzen, waarin hy dat gebrek belooft opzettelyk te ver¬ goeden. Wy hebben gedagt den Verzamelaars van Reisbefchry vin¬ gen vermaak aan te doen met dit Werk in groot Quarto uit* te- VOORREDEN tegeven , vermits de meefte Reisbefchryvingen in het Neder ‘ Duitfih in dat formaat gedrukt zyn. In de Hoog \ Duitjche Uitgave ontbreekt ene Landkaart, een hoog nodig vereifchte om ene Reisbefchryving wel te ver- llaan. De Heer Forster heeft ene grote en uitmuntende Landkaart in zyne Overzetting ingevoegd, welke men nagefne- den en vertaald aan ’t hoofd van onze Uitgave vinden zal. Ook heeft men in ons Werk verfcheiden’ Platen geplaatft , die insge- lyks, alleen de Waterval van Kohoes uitgenomen , in de Hoog *Duitfche Uitgave gemift. worden , en uit de Engelfche overge* nomen zyn* Wat de aantekeningen onder aan de Bladzyden aangaat, de¬ zen zyn meeft allen van den Heer Förster, alleen enige wei¬ nigen uitgenomen. Onderfcheidshalven hebben wy die welken van dien Heer zyn met een F. getekend. . • • r*» rA f 'V 1*1 ' fï Dit Eerjie T)eel (laat binnen kort van het Twede gevolgd te worden , het welk reeds geheel vertaald , en voor een gedeelte afgedrukt, is. .-iel.* * « i o f ( r t r > BERIGX B E R I G T . • . v' / . . ; A A N D E N B 1 N D E R. : .* i ... % • , f ) * / ► * J . . ' \ \ * j 0 * ** ' • * • • ' - * v - ' » i . L ^ .J * - De Kaart moet gcplaatft worden tegen over Bladz ,i. van ’t Eerfte Deel. Plaat I. tegen over . . • Bladz. 140. Plaat II. tegen ovei . . . Bladz. 204. Plaat III. tegen over . . . Bladz. 206. • ■ ^ é. 1 REIS UTRECHT -8$ceÅren£ooj>i J. . SCHOONHOVEN ACdfiay ■ &s*5£ v Jersjei 'SUs/lOttJF), bwnecticitf, > /}/n 'wöc oyt/ua Po KALM. irryr,A ■ (7)fi-irjlÄm r Me er Crown ro. ii CEhondtre. " jeftiys Banl' Jiicsne* tyn/u 'u. •«liriildLur^ faart <är-.i rune/u&u/c* ^(pJuToÜ^,/ A ^ , a V ; .V' . ttoli > f A f / Pag. ? ' DOOR ■ ■ •'** '•••* “■'i -- ■ - - *• i.< ■ <. J • - sf»i f.jji.'iO1/ *,■ * lil iSSSS2SS§SSS§8§SS • - •'••. . ■-■'• ••- •• yj ,..V . .. t. ; ' IK vertrok den 1 6. O&ober 1747 van Upfal , met my nemende den Vertrek Tuinier Lars Jungstrom , enen man die zig in -de kennis van Up* der bomen en planten zeer geoeffend had, en daarenboven de .te- /a^ kenkonft en de werktuigkunde verftond. Ook geloof ik niet dat oit ie- mant hem in onvermoeidheid op de reis en in trouw overtreffen kan. Wy fpoedden ons van Upfal naar Gothenburg. Hier hield ons een aan¬ houdende tegenwind tot den 1 1 . December, op. . Dien dag gingen wy onder zeil; dog een gevaarlyke ftorm dwong ons te Grom/lad in Noor- r wegen in tel open, van waar ik een togtje naar Chrijlianfand deed, Den 8. Februari gingen wv weder onder zeil naar Engeland. en be¬ reikten Londen den 17. derzelver maand. Dog w.y konden gene ge¬ legenheid vinden om naar Amerika op reis te gaan voor de maand Auguftus. Den tyd van ons verblyf in Engeland beftecdden wy oin eni¬ ge delen van dat Ryk te bezien. Eindelyk gingen wy den 5. Aiiguftus aan boord van de M ar y G a l l y , Kapitein Lawson, beftemd naar Philadelphia in Noord Amerika. Om zes uren na den middag ligtten wy het anker van voor Gravefend , en zeilden een goed eind de. Theems af eer wy het anker vallen lieten. Wy bereikten den 6. na enige uren zeilens den mond der Theems, Vertrek wendden naar het Kanaal , houdende geftadig de kuil van Kent in ’t ge- uit Enge- zigt, die wy fomtyds onder ’t laveren zeer naby kwamen. Zy beftaat ^and' uit hoge en genoegzaam loodregt lleile krytbergen , waarin men vele bedden van vuurftenen ontdekken kan. Op deze bergen leggen voor- treffelyke akkers, meeft van weit, dewelke reeds begon ryp te worden. Om zes uren des avonds kwamen wy voor Deal ten anker, ene klei- Deal. A ne ft3 ,j;fj REIS NAAR NOORD AMERIKA. ne Stad of 'een vlek, gelegen aan het ipkomen enerBai, welke, voor de zuiden en oollen winden openleggende , gene zeer goéde Haven maakt. De Schepen voorzien zig hier gemeenlyk van voorraad. Deze handel, de viflchery, en de kapery in det| laatften oorlog, hebben de inwoonders merkelyk verrykt. De Schepen die naar Londen willen nemen hier Ipptfen in. /nr ^ . .. j ö». Den volgenden dag zflg.ik ene menigte van Vifichers , by ebbende zee , wvrms. naar fommige ^ondiepe plaatfen varen , waar men een fyri zand op den bodem vindt, pm een loort van Zeewormen (*) te vangen, die onder *t zand hun verblyf hebben, fomtyds agttien duimen diep, en welken de Vifichers uit het zand graven met ene kleine drietandige yzcren vork. Deze wormen , hie* Logworms geheten , gebruikt men tot een aas voor de viflchen. Het Ka- Den 8. Augufius , ’s morgens om drie uren, volgden wy den ftroom naai het Kanaal in , voeren voorby Dover , en zagen duidelyk de gedagte van den vermaarden Camden in zyn Britannia beveiligd, dat op die plaats Engeland voorheen door ene landengte aan Frankryk en Vlaan¬ deren vaft geweeft is. Beide de kullen maken hier tegen overmalkander twee üitftekehde punten ; beiden befiaan uit het zelve foorc van krytber- • gen, die/ dezelve gedaante hebben, zo dat men de Engel fche kult ken¬ nende , en naderhand de Franfche naderende , zonder te weten waar men was., dezelven voor de Engel fche kult nemen zou. ff) jOung- Van den 9. tot den 12. Augufius dreven wy voor ftroom en zeil- ncsj\ enz. den by beurten door het Kanaal voorby Dungnesf , Fairlight , het Eiland JVigbt , Portsmouth , Portland , en Boltbead. De Bai Den 13. geraakten wy buiten ’t Kanaal > en kwamen in. de Bal Bt‘- -van Biskaye. Zware Den 14. hadden wy tegenwind, het welk het ftampen van ’t Schip Golven, vermeerderde, want men merkt in *t algemeen aan, dat in de Bai van Biskaye de zwaarfte en breedfte baren gaan , van gelyke grootte als in de zee tuflehen Europa en Amerika ; zy zyn dikwyls ene halve Mngeljcbe myl breed en hoog naar evenredigheid. De Ooft eh Noord Zee integendeel hebben korte en gebroken golven. Wanneer ’er een beeft aan boord geftagt wordt, hangt het boots¬ volk * 'v!,f ' . A . „ , . ' ' - £ . , _ v 7 * ~ v ' T * (*) Lumbrici. De Ridder Linn^us heeft dezen Worm bcfchrevcn in zyne Wejlgotbifcbc Reisbejcbryving BI. 109. en in zyne Fauna Suecica No. J279. afgebeeld. (f t ) Deze gedagt® heeft eok de Heer Buffon beveiligd in zyn e Hiftom Naturelle. H E T K A N m A ^ & volk enige varfche Hukken enigen tyd in zee-., het welk het vlcefch, zegt men, goed houdt. Den 15. begonnen de golven wat zagter te gaan, en een fchuim. Kleinder dat zig ’er op vertoonde , wierd gehouden by Hil weder een voorbo- Golven de te zyn, dat zy enige dagen agtermalkanderen in den zelven toe* iland blyven zullen. Omtrent den middag ilak een noordooHen koeltje op , \ welk nadenmiddag aanwakkerde , en ons ene fraije vertoning gaf, dewyl de zware golven het water naar ene llreek dreven , en de noordooflen wind de baren in ene geheel andere rigting boog. Door het ge¬ weldig flaan van de ene tegens de andere baar , konden wy merken dat wy door enen Herken flroom voeren , welks llreek de Kapitein niet bepalen kon. Van den 16. tot den 21* bleef dezelve gunllige koelte aanhouden Aanmer- tot ons groot genoegen en onze verwondering, want de Kapitein king. merkte aan , dat het iets zeer ongewoons is , enen oollen of noord* ooHcn wind tuiïchen Europa en de Azores , welken het Scheepsvolk de PV efter Eilanden noemt, langer den twee dagen aan een te ont¬ moeten , dewyl de gewone wind hier de wellen is. Dog aan gene zyde der Azores waijen allerhande winden , vooral om dit jaargetyde, ook houden daar dc wellen winden niet lang aan; waarom de Zee¬ lieden rekenen , dat als zy de Azores voorby zyn , zy de helft van den weg tuiïchen Europa en Amerika hebben afgedaan, fchoon het inderdaad nog maar een derde van den weg is. Men krygt deze Ei¬ landen zelden in ’t gezigc , want men houdt ’er van af ter oorzaak van de gevaarlyke verbórgen klippen , die ’cr rondom heen leggen. Den 22. AuguHus verzekerde ons de Kapitein omtrent den mid- Tekens dag, dat wy binnen v;«s»ntnr»n»ig x\r*n enen zuidweHen wind heb- aangaan- ben zouden. Ik vroeg hem de reden van deze voorzegging, en hy de. deu wees op zekere wolken in ’t zuidweHen , welker fpitfen zig naar \ wind‘ noordweden keerden , en zeide my dat zy veroorzaakt wierden door enen wind komenden uit de overgeltelde llreek. Ik hoorde dat wy thans omtrent half weg van Penfylvanie waren. Den 23. omtrent ’s morgens ten zeven uren ontflond de verwagte zuidweHen wind, en verfoeide onze vaart zo zeer, datwy omtrent agt Engelfcbc mylen wegs in een uur afleiden. Dog den volgenden dag ging de wind leggen en was ons tegen , zo dat wy nauwlyks iets vorderden. Men voorzei ons een flormpje, dewyl de hovende wolken zeer dun en als in Hrepen verdeeld waren , gelyk uitgekamde wol of garen , hec welk men altyd voor een teken Van Horm houdt. De Hrekking van deze wolken was noordooH en zuidwell , volgens de Hreek van den wind dien wy hadden. Tegen den nagt ging de wind leggen , en wy hadden A 2 ene Waarne¬ mingen, I - r -j. il ' • \ i 4 DE ZEE TUSSCHEN EUROPA EN AMERIKA. ene volmaakte ftilce , het welk een teken is van ene aanftaande verande* ring van wind. Den 25. en 26. ontdond de wellen wind en wierd hoe langer hoe fterker, zo dat de Zee op ons dek doeg. Den morgen van den 27. kre¬ gen wy énen beteren wind , die verfcheiden llreken doorliep’, en tegen den avond enen dorni gaf uit het noordooden. .. De: Kapitein deelde my ene waarneming mede , die op ene langdurige on- - dervinding gegrond was. Namelyk, dat, fchoon de winden in den At- Jantifcben Oceaan dikwyls veranderen , vooral des zomers, egter de ge¬ meende wind de wellen is ; en dit is de reden dat de overtogt uit Ame¬ rika naar Europa gemeenlyk in korter tyd gefchiedt r dan. van Europa naar Amerika. Behalven dat zyn de winden in den Atianti fchen Oce¬ aan gedurende den Zomer zeer aan fommige oorden bepaald, - zo dat liet op de ene plaats kan Iformen en op den afïlatid van enige mylen geheel flil zyil ’s Winters zyn de winden veel llandvalliger , ftrekken zig ver¬ der uit, en zyn heviger ; zo dat dan dezelve wind langen tyd over den gehelen Oceaan regeert, en zwaarder golven doet gaan dan des. Zomers.- Den 30. Augullus , den nagt te voren enige zware weerligten gezien* dog geen donder gehoord hebbende, vroeg ik den Kapitein, ofhy my daar enige reden van geven konde. Hy zeide my y dat dit verfchynfek zeer gemeen en een gevolg van ene voorgaande bette iri de liigo was; maar dat, wanneer men het in den winter zag weerligten^. voorzigdge Zeelieden gewoon waren zeil te minderen; dewyl zy binnen* weinig uren enen geweldigen ftorm verwagten. Even zo is het ook als in deze wateren om dit Jaargetyde zig een- wolk in ’t noordweden komt opdoen , want de ondervinding doet hen dan ook enen gewiilèn dorm te gemoet zien. ' ' ’ : Oen t Suptemher UaUJcnwy tegei-xwiiaü 5 Uèu a. nep de wind noordelyk , vips, ons den 3. weder tegen-, en den 4. en 5. was hy goed. ' Wy be¬ vonden ons den 5. op 40. graden 3. minuten Noorderbreedte en tus- fchen 53 en 54 graden IVeft van Londen. Behalven de golven die met den wind voortgingen , ontmoetten» wy ’er den 4. en 5. die uit het- zuidweden -kwamen, het welk de Kapi¬ tein aanmerkte als een teken van enen voorbyzynden florm-, naar den zuidwëller hoek in de nabuurfchap. ' ' '■? . : Den 8. September waren wy op -de hoogte van 38. 'gr. 24. min. N. en omtrent 65. gr. IV. van Landen. Wy ontmoetten met tame-- lyken wind de zwaarfte golven die wy op den gantfehen togt hadden , waaruit de Kapitein opmaakte, dat hier de fcheiding wezen moed tus- fchen 'den Oceaan en de Amerikaanfche Zeeboezems , en kort daaraan* kregen wy kleine baren, fchoon de wind even fterk bleef. i./''' ’ ' . J • ' f ■ , V D;m. DE ZEE TUSSCHEN EUROPA EN AMERIKA. 1748. 5 Den 9. wierden wy gewaar dat op fommige plaatfen de kleur van ’t Kleur water, dat tot nog toe van een donker blauw geweeft was,, wat bleker ’t wierd. Somtyds troffen wy lange dog fmalle ftrepen aan, omtrent van ^ewa" twaalf of veertien vademen in de breedte, waar het water helder groen , 1 en daardoor van het overige geheel onderfcheiden was. Men fchryfc dit toe aan her zand der zee of aan een. zeker wier. Den i 2. ontdekten wy met ftilte een zeil , dat wy voor enen Spaanjchen Vrybuiter hielden, dus wy niet weinig in angft waren; dog wy zagen, het zelve Schip enige dagen na ons te Philadelphia aankomen, hebbende het Scheepsvolk van hetzelve de zelve vrees voor ons als wy voor hun gehad. Kapitein Lawson , die den meefien tyd van de reis het bed om. Het ziekte had moeten houden, zeide ons dat wy niet ver van Amerika Schip' konden wezen 5 dog de Stuurman was van. ene andere mening , en ^°ot. men vernam den volgenden dag des avonds nog geen Land van de - grote maft ; ook vond men geen grond op de diepte van verfcheidenr vademen. • Dus moeft het de Kapitein opgeven. Wy vervolgden dan des nagts langzaam onze reis. Om drie uren des morgens beval de. Kapitein, het lood uittewerpen , en de matroos riep ten- eerften tien vadem, waarop een geweldig gefclireuw aan boord ontftond. De Stuurman peilde zelf, dan tien dan veertien vadem, maar hoe hy ge¬ meten heeft weet ik niet, want een ogenblik nadat hy veertien va¬ dem geroepen had ftiet het Schip , en daarop kreeg het agtermalkander. nog vier zeer hevige ftoten. De onfteltenis was onbefchryfly-k. Het. was nu V morgens oin half vyf, ’t was nog donker, fchoon de maan een. weinig ligt gaf. Daar waren meer dan tagtig menfehen aan boord , en wy hadden maar enen boot. Gelukkiglyk geraakten wy weder los. Wy wendden, en oiKkwauitn Uns het gevam-. Toen het dag wierd zagen wy het vafte Land van Amerika voor ons. De kuft ziet ’er witagtig uit, is laag, en wat hoger op met dennebomen bedekt. Wy wierden. gewaar dat de bank-, waarop wy gefloten hadden, vlak over Arkadie in Maryïand lag, op 37. gr. 50,. min. N. omtrent ene kleine Zweed* fche myl van de kuft. -Wy volgden de kuft van Maryïand , die wy. fteeds- in- ’t . gezigt Aan¬ hielden; dog Kaap Hinlopen dien avond niet kunnende bereiken, daar kom ft in wy enen loots dagten intenemen, kmiftenvwy den gantfehen nagt Ameri- voor de Bai van Dellaware. Wy verwagtten. regen, om dat het &a-* zo donker was, maar na den ondergang der Zon viel ’er alleen een. zware dauw, zo dat onze klederen, zo wel als enige boeken, die ’t Scheepsvolk op ’t dek had laten leggen , zo nat wierden als of ’er water.- op gegoten, was. De Engelfchen voorfpellen hieruit in Enge- v‘ A 3 land. / B A I DELLAWARE. Dc Kuf^c Scheeps¬ timmer¬ hout. De Del- ware. Ncxca- jllc. Voor¬ gaande bezitters. 6 fond ene zware hitte voor den volgenden dag, en dit, zeide de Kapi¬ tein, had ook plaats in Amerika. Den i 4. zetteden wy met eenen gunrtigen wind onze reis voort ; wy hadden aan bakboord altyd land. De Kuft was laag en bedekt met een fyn wit zand. Dieper landwaards in was het vol van denne- bomen. Om half agt des morgens kwam de loots aan boord , die van zelven van Kaap Hinlopen gekomen was. Dit is een uitftek lands ten weften der Bai van Dellaware, waarop een Dorp legt. Het land behoort hier geheel tot Pensylvanie , dog het geen ten oorten de Bai is tot New Jersey. Van Kaap Hinlopen tot Phi - ladelphia rekent men honderd en vyftig Engelfche mylen , dog van den mond der Dellaware af maar negentig. Wy rtaken de Bai over, hebbende nu vier en dan elf vadem waters. Hier leggen verfcheiden banken, waarop menig Schip verongelukt is. De Oever was landwaards in met fchone Bomen bedekt , en de Loots zo wel als de Stuurman , die te Philadelphia geboren was , ver¬ zekerden, dat het land hierom heen vol is van het fchoonrte Scheeps¬ timmerhout. De Engelfchen , vooral de Kooplieden , laten in deze Volkplantingen zeer veel Schepen bouwen. Dit gefchiedt gemeenlyk des Winters , zo dat de Schepen met het Voorjaar in Zee kunnen gaan. Een weinig na den middag kwamen wy aan den mond der Dclla - ware , daar wel drie mylen breed, dog die hoe langer hoe fmaller wordt, zo dat zy voor Philadelphia nauwlyks ene Engelfche myl breed¬ te heeft. Zy ontfpringc veel hoger landwaards in. Het land was laag, en op den Oever met zware Eiken en andere Bomen bedekt. TufTchen de Boflchen vertoonden zig Akkers, Landhoeven, en Wei¬ den voorzien van vee. Hier cn daar ftondcn Holbergen. De wind voerde ons van het ftrand enen aangenamen reuk toe , ontftaan uit het gemaide gras en andere kruiden. Wy zeilden vry diep in den nagt de Rivier op, en voeren by het vallen van den avond voorby Newcaflle , ene kleine Stad, op den wertelyken Oever der Dellaware Zy is de oudfte Stad van het ge¬ hele Land, en is door de PJollanders aangelegd. Zy heeft minder handel dan Philadelphia , fchoon zy boven die plaats vele voorde¬ len heeft , waar onder dit geen van de minden is , dat de Rivier voor haar zelden toevrieft , daar zig voor Philadelphia eiken Win¬ ter het Ys vartzet , zo dat ’er de Scheepvaart voor enige weken door afgebroken wordt. Maar rondom Philadelphia is het Land zeer fterk bebouwd , en de meerte waren vlieten daar te zamen. De Hollanders drongen zig hier uit nyd in, ten tyde dat het Land Zweden nog toekwam. Het gelukte hen den Zweden allengskens den voec 7 DE DELLAWARE. 1748. voet te ligten. Het kwam zelfs tot enen openlyken kryg , waarin de Hollanders den zegen behaalden. Dog hunne vreugd was van korten duur ; want enige jaren daaraan namen hun de Engelfcben het Land weer af. Wy wierpen het anker een weinig later. Den i 5. Sept. voeren wy al hoger den droom op. Het Land was Cbejler, aan beide de Oevers byna overal bewoond, dog de Landhoeven la¬ gen tamelyk wyd van malkander. Om agt uren des morgens zeilden wy voorby Cbejler , ene kleine Stad op den weftelyken Oever der Rivier. De Stuurman wees ons al de plaatfèn aan waar nog Zwe¬ den woonden. Eindelyk kwamen wy om tien uren te Philadelphia , na tuflehen Pb Had d- Gravefend en deze plaats nog niet een en veertig volle dagen onder- pbia. weg geweeft te zyn. Onze reis werd voor zeer gelukkig gehouden, want men brengt anders in den Winter dikwyls veertien , ja negen¬ tien en meer weken , in den overtogt door. Wy hadden weinig flor- men en veel fchoon weder gehad. Kapitein Lawfon verklaarde het noit zo gezien te hebben. De Zee floeg nok over de kajuit heen , en de venfters bleven altyd open. Verfcheiden Duitfcbers, die aan boord waren , fiiepen op het dek. En Kapitein Lawfon' s vriende- lykhcid , die hy niet groter aan enen bloedvriend had kunnen beto¬ nen, vermeerderde my zeer het aangename van de reis. Wy hadden op reis verfcheiden aanmerkingen gemaakt rakende de Natuur. Natuurlyke Hiftorie. (*) Wy zagen den 16. en 17. Aug. een foort kundige van Zeewier , Fucus by L 1 n n ze u s , dat veel geleek naar ene rift uyens, zo dik als een vuift, en wit van kleur. Digt by Amerika en in de dmerikaanjche Golf ontmoetten wy den 11, Sept. nog ver¬ fcheiden foorten van wier, een van welke foorten het Scheepsvolk Rockivecd noemde. Een ander zag ‘er uit als een (hoer parelen, en een ander was wit, omtrent een voet lang, fmal, overal even breed en regt. Van den 24. Aug. tot den 11. Sept. zagen wy geen ander wier, dan het geen gemeenlyk Golf wier genoemd wordt, (**) om dat men veronderftelt dat het uit de Golf van Florida komt. Anderen noe¬ men het Sargazo9 en Linn^eus Fucus natans. De fteel is zeer teder, rondagtig hoekig, van een donker groen; het heeft verfcheiden takken , en ieder tak heeft vele bladeren kaande op ene ry , zeer dun, getand, en ene of anderhalve lyn breed, zo dat zy veel gelyken naar de bladen van het Tslandfcb mos ; de kleur is geelagtig groen. D^ (*) In de Heegduitfcbe Uitgaaf vindt men die aanmerkingen hier cn daar verfpreid. Wy hebben, op het voetfpoor van den Engelfcben Vertaalcfer, hit gevoeglyker gedagt, dezelve hier by 'malkander te geven. (*•) Gulfweed, I * DE ZEE TÜSSCHEN EUROPA en AMERIKA De vrugt heeft veel gelykenis naar de onrype Jeneverbes ., is rond-, groenagcig geel, glad van buiten, en wad; onder de bladen op korte Heekjes van twee of drie Iynen lengte ; onder ieder blad zyn van een tot drie beffen; ik zag ’ernoit meer aan. Sommige beffen waren klein, en doorgefheden zynde geheel hol, en beflonden alleen uit ene dunne fchil. Dit fcheen de plant des te bekwamer te maken om op ’t water te dryven. De bladeren worden aan ’t einde der takken al fmaller en fmaller. De hovende zyde is glad , de beneden zyde heeft ribben ; ff) en hier vindt men dunne worteltjes , twee , drie of vier lynen lang* Men zeide my dat dit Golfwier, gedroogd en tot poeder gefloten , ba¬ rende Vrouwen gegeven wierd. Ook bediende men ’er zig van in koortfen ; dog waarom en op welke wyze , kon ik niet te weten ko¬ men. Wat meer zuidwaards is de Zee op fommige plaatfen vele mylen ver geheel van dit Zeegras bedekt. Veel kleine gepunte hoorns en Hoomwier vindt men op dit gewas; en zelden ontmoet men ’er ene rift van waarin niet enige kleine garnaal of een klein krabje , by Lin- njeus Cancer mïnutus , gevonden wonde. Ik vergaderde ’er agt van de laatflen en drie van de eerflen , en zettede ze in een glas met water. De garnaaltjes bewogen zig zo gauw als alen , rondom in ’t glas, maar fomtyds langzaam en hielden zig flil op den grond of aan den kant van ’t glas. Wanneer ’er een der kleine krabjes by kwam, namen zy het by de voorlle pootjes, doodden het, en aten ’t op. De¬ zen vermydden daarom hunne vyanden. De krabjes geleken veel naar *de garnalen; zy zwommen altyd .op ene zyde, de zyden en de Haart zig beurtelings bewegende. Zy konden hunne voorpoten in den mond Heken ; de fprieten waren in gedurige beweging, ’s Morgens daaraan vond ik alle de krabben opgegeten van de garnalen. Als deze laatöen op den grond van ’t glaswaren, kwamen zy dikwyls, met ene bewe¬ ging gelyk die van ene Waterluis of d sPodura van Linn^eus , in een ogenblik boven op het water. LHubkrs. . Wy vonden drie foorten van de Mcdufce van Linn/eus, by de . Jïngel* (0 Nervi longitudinale s» DE ZEE TUSSCHEN EUROPA en AMERIKA. i;48. 9 Engelfchen Blubbers genaamd. De eerfte is de Medufa Aurita ; zy is rond , purperagtig, opent zig gelyk een zak, waar, als ware het, drie witte kringen binnen in zyn ; hare grootte verfchilt van een tot zes duimen middellyns. Zy hebben die ftekende en brandende eigenfchap niet die de andere Medufa- bezitten , gelyk by voorbeeld die welken men op de Kult van Noorwegen en in den Oceaan vindt. Dezen von¬ den wy voomamelyk in het Kanaal en de Bai van Biskaye. Na meer dan de helft van den Oceaan te zyn doorgelopen ont¬ moetten wy een ander foort van Blubbers , bekend onder t Zeevolk by den naam van het Spactnfche of Portugeefche Oorlogfchip. Zy zien ’er uit als ene grote blaas, of als de longen van een Beeft, plat op bei¬ de de zyden, omtrent zes duim over ’t kruis, fchoon purperrood van kleur ; en wanneer men ze met de blote hand aanraakt veroorzaken zy ene groter branding dan enige andere Medufa. Zy worden dikwyls van de golven het onderlte boven gekeerd , dog regten zig in een ogenblik weer op , met het fpitfe eind naar boven. In de Amerikaanfche Golf zagen wy behalven dit nog een ander foort , het welk het Zeevolk genen anderen naam gaf dan dien van Blubber. Het was van de grootte van een tinnen bord , bruin in ’t mid¬ den. De rand was ligter van kleur, en in ene gedurige beweging. Den 30. Aug. zag ik in den Oceaan een ftuk houts dryven geheel De Gan- bedekt met de Ganzemojfel , de Lepas anatifera van Linn^us ze mos¬ in ’t Kanaal zag ik in ’t gezigt van ’t Eiland fVight verfcheiden witte c * Kapellen, zeer gelyk aan de Koolkapel, de Papilio brajfjica van Lin- NiEUs. Zy gingen noit zitten , en wy verwonderden ons dat zy zig zo ver van land waagden. Sommige gemene Vliegen bleven in onze kajuit de gehele reis over Vliegen, in ’t leven; en gevolglyk kan men niet bellillèn of dit foort ook oor- fpronglyk aan Amerika eigen , dan door de Europeanen derwaards medegebragt is. 