VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
die rampen zelf; 3, de verlosfing daaruit, In een Heldendicht ’ moet NEDERLAND VERLOST. - 213 moet de hoofdperfoon, of hoofdgebeurtenis, het doorgaand doof donderwerp zijn, en al het overige daaraan ondergefchikc, en daarin als ingeweven worden, Hier is dat hoofdonderwerp ‚Neêrlends verlosfing. Dat daarbij ook aan Neêrlands rampen (aan. derzelver oorfprong behoefde, dunkt ons, niet, dan met weinigen) gedacht werd, is natuurlijk, noodzakelijk zelfs, om het heil der veslosfing regt te doen uitkomen. Maar het tafereel daarvan moest niet op zich zelf (taan, en niet even uitvoerig gefchilderd worden, als dat der verlosfing zelve. Men heeft nu, in plaats van één, drie tafereelen. Het is waar, zij {taan in onderling verband, en de Heer ZUBLI heeft ze ook, als zoodanig, voorgefteld; maar dit zegt niet meer, dau dat kij de drie fchilderijen aan één lint heeft op- gehangen, en het moest flechts ééne fchilderij zijn. — Dit zij genoeg, wat het (tuk, als één geheel uitmakende , betreft. Wat nu de Bijzondere deelen aangaat: in den eerften zang wordt de Staatsomwenteling in Frankrijk, waaraan men Neêr- tands rampen wijt, in het algemeen befchreven. Ons dunkt, wan haar moest alleen zijn gewaagd, voor zoo veel zij, als oorzaak van, of liever aanleiding tot, Neêérlands rampen bee fchouwd moest worden. Dit zou zeer veel hebben afgelne- den, en den Dichter juist in fiaat gefteld hebben, om haar zóó in het veefchiet te plaatfen, dat zij, aan hetgeen op den voorgrond ftaan moest, geen nadeel doen kon. En in zulk een verfchiet bad zij, naar ons oordeel, ook des te noodza- kelijker moeten komen, omdat zij eene zoo verwijderde bron onzer rampen geweest is, die toch uit latere gebeurtenisfen, welke ja wel, gevolgen, maar geene noodzakelijke gevolgen, * der gezegde omwenteling geweest zijn, voornamelijk zijn voortgevloeid, Wilde de Dichter tot de eerfle fource opklin- men, den had bij nog hooger dienen te gaan : en, daar hij ny tot de gemelde omwenteling heeft willen opklimmen, had "hif, dunkt ons, op het einde van zijnen zang, ook in het bijzonder moeten: gewagen van het vertrek des Stadhouders in 1795, vooral. dáárom, dat hij, in zijnen derden zang, zulk een voornaam deel der juichensftof ontleent van de komst onzes tegenwoordigen Konings, welke hij als eene terwgkorst voorftelt,- en welke. nu buiten alle verband is met het vorige, Op den tweeden zang hebben wij bijzonderlijk san te mer- ken, dat, daar de Heer zuBLI in denzelven in zoo vele bij- zonderheden’ getreden is, bij, naar ons inzien, ‘in nog meer- aroan le- 214 "A. Je ZUBLT 4 deren had dienen te komen. Een Dichter moet ‘zekerlijk niet verhalen zoo als een Gefchiedfchrijver; maar hij moet toch geene al te groote fprongen dòen, en geene hoofdpunter on aangeftipt laten. Dit meenen wij, dar hier gefchiedt, .Vau NAPOLEON?’s opkomst’ tot aan zijn’ eerften ondergang wordt een tafereel gefchetst; maar daarin met niet één woord-ge- waagd van zijn herhaald ftrijden met Pruisfen, Oostenrijk, Rusland enz., eer het tot den krijg kwam, die met de groo- te kataflrophe eindigde; indien men nag zeggen kan, dat dit ales is begrepen in de algemeene befchrijving zijner ver- woesting van Duitschland, op bl. 26. Ook van den altoosdu- renden kamp met Engeland, waarvan zoo. menige oorlog, en ‚ vooral de verovering en het ongeluk van Nederland, de ns- feep was, wordt niet gerept. Nu wordt de vlugt der Franfchen, en de blijdfchap darr- over, befchreven, en de Dichter vervolgt daama : Maar, Eedlen! welk een vreugd mij ook in °t oor moog klinker, °k Zie, onder al ’t gejuich, den traan-der droefheid blinker. Nog daagt ’s lands Vorst niet op. Hij fort hierover zijne klagt, in’ dertig tegelen, uit, 60 be er E ? NEDERLAND VERLOST, ais befluit die met eene bede aan den Prins, om toch fpoedig te komen. Dan befchrijft ‘hij den aantogt der Rusfifche. en Pruisfifche benden in zesenveertig regels, en op ‘het flot komt weder de uitroep: Ach! dat ’s volks Redder kwam! Dit alles verwekt nu, onder het lezen, een denkbeeld, hetwelk: wij verzekerd zijn, dat volftrekt met ge bedoeling van den Heer zuBLI ftrijdt, alsof 's Lands Redder, opzettelijk, lang ge- fanmeld had, huiverig geweest wás, eu eerst wel verzekerd had willen zijn, dat hij, zonder gevaar, komen’ kon. ‚Eese andere aanmerking is deze: Op bi. 44 en 45 heet het, wegens de Franfchén, bij hunnen aftogt: sij vlugten wijd en sd, — Gods Engel zweept hen voort, verjaagt hen flad bij ad (jaagt hen van, of uit, ftad bij ftad) — Aan vlugt ds algemeen s — en een enkel onverlaat moog hier en daar nog raait van Gorkums wal en toren, en dat hij nog in Naar- en, aan den IJsfel, in het Sticht, te Texel, aan de Hel- der, in de Betuw, op de Veluw, in den Briel enz. genes- teld is. Daarna wekt de Dichter de aanrukkende Rusfen op, om naar Utrecht enz. te fnellen, om ‘hem te verjagen, fpooft de burgerijen der nog bezette fteden gan tot moed en het afwerpen van het juk, verhaalt, nu eerst, den aftogt van morirôr uit Utrecht, en voorfpelt eerlang algemeene be- vrijding. Hoe ftrookt dit nu met het eerfte: zijn vlugt is al- gemeen, — een enkel onverlaat enz.? — Voorts dunkt ons de eigenlijke verlosfing van Nederland, het hoofdonderwerp van het geheele dichcftuk, in dezen derden Zang, nu zoo veel te kort, als de bron van °s lands rampen en die rampen zelf, in de vorige-zangen, te breed befchreven; doch dit was on- vermijdelijk, daar, over de rampen zoo breed zijnde uitge. weid, dé verlosfing nu, indien men in geene herhalingen wil- de vallen, wel kort bezongen moest worden, De òpwek- king, ondertusfchen, om te juichen, die van bl. 52 tot 59 doorloopt , is, in ons oog, in evenredigheid weder te lang en al te veèl gebijzonderd, hoe fchoon ook meestal de verzen mogen zijn. Om daarvan een proefje te geven, waaruit men tevens over de gegrondheid of „ongegronde onzer aanmer king kan oordeelen, kiezen wij het volgende van bl, 55 en 56: Eras Hierop volgt op bl. 46, dae de Franfche kaan nog Juicht, Weldelingen ! juicht, gij, die in Ceres dreven Haar gouden korenhalm doet voor uw fikkel beven, , R anst a6 AJ. ZUBLI Danst vrij om elke fchoof , om iedre granenvracht , Al ziogende in triumf de bergfchuur ingebragt! Juicht vrolijk, nijvre Drom. van wakkre Landgezellen , Die d'uijers van uw vee, door °t malfche kruid, ziet zwellen Van ’t boterbarend vocht, dat uit zijn fpenen fpat, - En, door uw vlijt geremd, de vette kaas bevat ! _ Deelt mede in hunne vreugd „ gij» die, langs ftruik en heiden, Ld Maar wat gij. ook bezingt, vergeet uw Schepper niet? Verheug u, dartle Rei, die in Pomona’s ftreken, “Uw kudde, in wol gedost, tot aan den buik laat weiden: Kweelt op uw herdersfuit °¢ aloud, Oranje - lied è Waar zij Vertumnus toeft, de koẹle vrucht moogt kweeken 5 - Gij, die ons hart verrukt, de zinnen Greelt en vleit , Als ge ons, in Flora's hof, door duizend geuren ieids , ‚De trotfche Tulp ons toont, als Koning van de bloemen „ De Roos, als Koningin, waarop haar tuin mag roemen 5 Of in Diana's woud, ontbladerd en verdord, Den fchuwen Haas vervolgt, of uit zijn leger port, vœ En ’t fchichtig Wild alom, ontfprongen aan zijn kuilen, Op °t dondren van uw fchot bezwijken doet of huilen. enz, EN Nu ook iets in den verhevener heldentoon, Op bl. 25-en 26 roept de Dichter volken en Vorften op, om van de on- ‘regtvaardigheid, de heerschzucht, met één woord, van-de gruwelen ven BONAPARTE te getuigen. Hiertoe behoort op bl, 26: En. Wij nemen de vrijheid , hier na nog de volgende kleinighe- den bij te voegen: Op bL 4. wordt Nederland een gezegend Plekje gronds gee noemd , i i door de Almagt uitverkoren, Om aan des aardrijks trans met zonneglang te gloren, chan weinig lager wordt gezegd, dat dat plekje, 'in de ‘Diadeem der volken, als pronkjuweel mogt pralen. Wij twi- ' felen, of dit algemeen behagen zal, |. Op bI. 25 lezen wij, wegens den Pans en NAPOLEOR: | Getuig het, hoe hij dwong, in fpijt van alle wetten, De keizerlijke kroon zich op het hoofd te zetten. Die zal zekerlijk moeten zijn: Getuig, hoe hij u dwong «a hem op het hoofd te zetten. Op bl. 33 noopt de Dichter ‘zijne Zangfter eene wijl te rusten, en zegt:. Uw fnren zijn doorweekt van ’t edel ziltig nat, E Geborreld uit uw hart, ten oogen uitgefpat. Maar dat ontfiert u niet. Sieren echter deze regels den zang wel? Op bl. 47. De gouden Adelaar treedt nog, met fcherpen bek, - w vlogt aan Texels reé en Helder op den nek, , BOEEBESCH. 1818. NO. 5. P Dat 358 a. Je EUBUIs WIDEBLAND VERLOST. Das, met den. hek treden. van, oon” ganden arend, op den we vay, eene vloak:s. wilden, wij, we} Gens gezien hebhen, Op bl. 49. „ Doesburg , trots( ch) op hooggetopte boomen, thans neêrgeveld!"" Hier zal men zekerlijk, in gedachten, wef- eek bij. erotsch: moeten inwullén, ° an Wij zijn te bang voor Rusfifche fperen, die in °t bloed Plasf? Na ED VOOR Kozakkenfpiefen, Sohern gepunt, die diep in `t harte gaan, om er mede te kortswijlen, en leggen dus de pen neder. HENRICI COLLOT D'ESCURY van Heinenoord, Carminum Fasciculps. Hag. apud Fratres vas Cleef. 1817. 88» | sede eng XIT — Gedichten, 14g. Rh fl: Wrs He is binnen- en buitenlands genoeg bekend, hoezeer onze voarouders. in, het vak dèr: Latijnfgbe dibhtkundé hebben uit- gemunt. JANUS SECUNDUS, de DOUSA's, de HEINSIUSe SEN, BROUEHUIZEN, ÈRANGIOS, dẹ BURMANNEN, SCHRADER en meer. andtre. naen: pronken. mat: luister. 22n dien dichtkundigen hemel. En hoezeer het voor geruimen tijd gefchspen fchòenm, dap wij didm room. voortaan sau. andere volken zouden moeten afftaan, zijn er- toch akifi menner gevonden, die krachts genoeg bezaten om zich boven den geest der. eeuwe. te: warkeflka. : De Hooglecmar v. wWTTTEN- Bacu, aan wien ons letterkundig vaderland ovfterfeljke. wet- daden verfchuldigd is, heeft, zonder dat hij zulks bedoeld of gewild heeft, vèel toêgebragt om ‘dien geest: dêr’ eëuwe te vormen, Indien een WYTTENBACH zag, dat jonge He den al hunnen tijd verfpilden aan het maken van dikwijfs mid delmatige of flechte verzen, en, zoo zij eens proza moestes Schrijven, op eene manier fchreven, welke de kieschheid van - jeder befchaafd mensch, ik laat (taan van eenen wYTTEN- BACH, kwetften, dan konde het wel niet anders „ of hij moest zijne ftem laten hooren tegen zulk een toenemend bederf dë goeden (maaks. Kleine geesten, van grootfche gedachten ovef zich zelven, hoorden die ftem, en zagen van harte gaarne niet H. COLLOT D'ESCORY, CARMINOM FASCICULUS. 719 minschting op iets neér, tot ketwelk zij Zich niet konden verheffen. WyrtreNnsgacu kad het gezegd. Doch ‘deze zelfs de groote man hed ook gezegd, hoe men de Griekfehe en Romeinfche tecterkùhde, en voormsurelifk door voorbeeld en lesfen getoond, hoe men den Latijnfchen ftiji der gouden ewe moest beoefenen. Of die zelfde geesten die lesfen ge- volgd zijn, daarvan weet de geïeerde wereld niets: want zij zwijgen, en willen liever, immers in hunne oogen, wijsgee- ren bijven. Want het kan niet anders, of zulke voorbeelden van zulke mannen moeten veel invloeds hebben op de verdere herleving en bloei dier wetenfchap. Neen! HOEUFFT, VAN LENNEP » BOSSCHA EN DESCURY zullen de ukimwi Batavorum in dit vak niet zijn, — De inhoud der gedichten onderfcheide zich door de fpaakvolle keuze der onderwerpen, (gelegen- heidsverzen heeft D'ESCURY buiten daze verzameling gello- ten) zoo als ANTONIUS HAMBROEK, KENAU HASSE- LAAR aan de Haarlemfche vrouwen, LUQRETIA aan CoL- LATINUS, SOPHONISBA a28 MASINISSA, HELIANI RA aan GUSTAAF WASA, GUSTAAF ADOLPH 220 EBBA BRANE, EN EBBA AAD ADOLPH, de Graaf VAN EGMOND san zijne vrouw, ANNA BOLEYN aan HENDRIK DEN VIII, enz, De Heer p'escurYy houdt veel van brieven in den fmask der Heroides van ovipius. Dit is ook eene manier, welke, goed gebezigd, gelijk hier overal het geval is, eene zeer aan- gename en verfchillende ftof aan de hand geeft. Bijzonder ' beviel ons de briefwisfeling van ADOLPH en EBBA, eene Zweedíche maagd van zeer edele, doch niet koninklijke, af% komst. ADOLPH, Koning van Zweden, beminde haar vurig, en zoude haar ook tot deelgenoote van zijn bed en rijk ge- maakt hebben, indien zijne moeder zich niet met list en ge- weld tegen de wenfchen, van het minnend paar verzet had, D'gscurvy berigt ons in de net gefchrevene voorrede , dat bij de Akademie te Aboe nog vijf brieven van ADOLPH aan EBBA voorhanden zijn, zeer waarfchijnlijk door den Koning ‘zelven gefchreven. Indien het hier de plaats ware, zouden wij, naar aanleiding van deze briefwisfeling, eenige aanmer- kingen maken, welke ons den Latijnfchen Dichter tot zijn lof en voordeel konden leeren kennen; nu moeten wij ons vergenoegen met -de opregte verklaring, dat D'ESCUR Y eene ronde én vloeijeftde verfificatie , een’ fikfchen en regt poëtifchen ftijl, eene vrije en edele navolging der ouden, en fchoone outwikkeling zijher eigene denkbeelden vercenigt., Eu zie daar al- » (ani CARMINUM FASCICULUS. 221 a die deugden, welke eenen Latijnfchen Dichter van onzen dd ten fterkfte aanbevelen. Wij hopen, dat ‘den Heere D'’rs- CURY van zijne ambtsbezigheden genoegzame tijd moge overfchieten, om de lier verder te hanteren, en hij ons in het vervolg op eenen tweeden bundel zijner poëzij moge enthalen. ne eee Dr - Cefchiedenis van den Ambtsraad Goedman. Door hemzelven befchreven, Uitgegeven door den Baron ADOLF KNIGGE Naar den derden Hoogduitfchen druk vertaald. . Met Platen. Te Dordrecht, bij A. Blusfé en Zoon. Jn gr. 87o, 282 Bl. f 2 2.18-; j Eere zeer verftandige” asnmeriiing tegen het lezen van ro- mans, én eene regt voelbare aanwijzing, hoe dit eene goede vrouw en lieve moeder Voor hare huisfelijke betrekkingen be- derven kan, is waarlijk vreemd ineen gêfchrift, dat zelve éen roman is; maar, behalve dit, is hier Vrij wac, dat wij in eenen. roman niet zouden zoeken, maar waardoor dic werk ` zich'zan het gezond verftand en den vriend van ware tevre=' denheid (in de- wereld zoo als die is) en naauwgezette pligts- betrachting bij uitftek aanbeveelt, waarvan wij een en ander ftaal ten bewijze willen aanvoeren. De plaats van: den teeraar, Goediman's waardigen vriend, » werd vervuld door eenen kleinen, zoetfappigen proponent, die tot de klasfe dier veel pratende en weinig wetende fchepfe- len behoorde, welke van alle wetEnfchappen het fchuim fchep- pen, van alles medepraten, över alles eehe beflisfende uit- fprask willen doen — eene foort van menfchen, die in de Jaatfte tijden zoo zeer vermenigvuldigd is, dat deze vrijbuie ters, indien men níet geftadig:. mes -het zwaar gefchut eener gegronde kritiek onder hen vuurt, weldra, ‘even ats Pharao's fprinkbanen, de vruchtbaarfte ‘velden der wetenfchappen in Woestijnen herfcheppen zouden. Hij bragt modewoorden in omloop, die men tot hiertoe in ons-arm dorpje maar zelden gehoord had, Zonder ophouden fprak hij van inwendige ge- waarwordingen , fympathie , ziehwerrukking, teeder gevoel, le. Yensgenot , menfchenkennis, heillooze driften, filozofie des levens, wete dweeperij, Jcherpe blik, veredeling , verlichting der land- P 3. lies P Sti Ae KNIGGE, lieden, en wat dies meer zij. Zijne predikatiën zelfs waren met dergelijke bloempjes zoo zeer opgevuld, en hij wist die met eene zoo liefelijke fem en op, eenen zoo fmeltenden toon te uiten, dat de vrouwtjes, bij welke het, in eene preek, grootendeels meer op den toon, waarin iets voorge- fteld wordt, dan’ op den inhoud aankomt, zelden de kerk verlieten, zonder hare trdanbuizen geledigd te hebben, in- Zonderheid wanneer hij daarbij zijne zwarte oogjes begon te verdraaien. Hij had BASsSEDOW’s Elementarwerk, dat zoe even in het licht gekomen was, medegebragt, en wilde de dorpíchool in een philantropijn herfcheppen, en den armen cantor nog in zijne oude dagen de nieuwe leermethode in- prenten, Hij deed insgelijks voorflagen tot een rozenfeest „” enz. Elders zegt Goedman: „ Ik begon, zoo als gewoon- fijk, mijne (akademifche) loopbaan met de befpiegelende wijsgeerte, die. mij evenwel bijkans eenen volflagenen Io genzin in het ftuderen had doen krijgen. Ja, nog tot op dt oogenblik zelfs kan ik mij niet weêrhouden te gelooven, dat de gaofche kraam van metapbyfiek en fpecylative wijsbeid geen duit waardig is, Welke nieuwe waarheid toch hebbes wij, langs dezen weg, immer opgefpoord? Wat weten wij - meer van het wezen der ziel en bare werkingen; van de wije ze, boe dat, hetwelk wij geest noemen, op de zigtbare we feld werkt; van onzen voormaligen en toekomenden ftsat; van het oneindig en onbegrijpelijk wezen der Godheid; van de hoedanigheid der kracht, die alles bezielt, doet wasfen en toenemen? Wat weten wij thans meer van dit alles, dan het- geen men reeds voor drieduizend jareg daarvan geweten heeft t Wie heeft het zelfs flechts doorgrond, hoe het komt, dat ik mijnen arm, mijnen voet verroeren kan, wanneer ik wil? Wat anders heeft ons het ganfche heerleger van fpecutativé filozofen door alle tijden heen opgedischt, dan oude grillen, droomen en vermoedens, in een ander gewaad gedost, en it eene nieuw uitgevoudene terminologie gewikkeld, om dur gendmaal gezegde dingen nog eens te kunnen voor den dag brengen; woordvitterijen, vol in het oog loopende tegenftrij- digheden; onzin, zwemmende in eene geleerde, drabbige we terfoep,” enz, „ Slechts a posteriori, alleen op den weg der ondervite ding, enkel door eene naauwkeurige, opmerking van het zigt bare, kunnen wij allengs meer licht over die voorwerpen vet: Spree GESCHIEDENIS VAN DEN AMBTSRAAD GOEDMAN,. 23} fpreiden. Het beftuderen der natuur in al derzelver rijken, phyûca, chemie, aswonomie en al de onderfcheidene gedeel- ten der mathefis — dit zijn de wetenfchappen,, door behulp van welke wij eenen vasten en zekeren blik in de heerlijke ceconoritie van den. lijkheid "en zijn tempetament.” Deze proeven mogen genbeg zijn ten‘bewijze, hoe wij în dit werkje, toevallig, maar onverdiend, bij ons verfchoven geraakt, waarlijk veel meer dan roman vinden; en in het bif- Zonder durven wij bet zeventiende hoofdftuk: Fragmenten over deugd, zedelijk grondbeginfel, zelfliefde , Egoïsmus , enz, ter lezing en herlezing aanbevelen, hoezeer de: Schrijver het foumige legers verzoekt madr over:te flaan, en dit ook velen P 4 wel $24 A. KN IGE, GESCHIEDENIS VAN DEN AMBTSRAAD GÔEDMAN. wel doen zullen, die’ hét enkel t doen is omeen ‘vertelfelt- je. Menig lezer ‘behoudt voorzeker nog wel eenige Bedenke- Sijkheid, maar: viudt toch menig woord van waarheid en ge- gond vertand; en wij vertrouwen, dat deze teregtwijziug dezen en genen, die tegen iedere Toort van zoogenoemd ego- sme met de woorden eener nieuwere, dikwijls zoo kwalijk begrepene, zedelijke wijsgeerte te veld trekt, en menigeenen, die bij alle deze zijne wijsgeerte het toch maar niet regt in de menfchenwereld vinden kan, niet geheel onnnt zal zijn, Maar wij meten niet vergeten, dat wij het werk eok aan Boodanige lezers aanmelden, ‘voor welken hes vertelling je toch vooral ook belangrijk is. Wij zeggen van goeder harte: deze toman is zeer onderhoudend; alles boezemt belang in, en heeft de juiste ftrekking tot pligtsbetrachting en wezenlijke tevredenheid. De familie Goedman is eene achtingwaardige, beminnelijke familie; hoewel de menfchen juist geene enge- len zijn, maar wel degelijk hunne gebreken hebben. Goedmaz zelf is een uitmuntend man, een werkzaam mensch, een op- tegt vriend, een verftandig en tevens teeder echtgenoot en vader. Hij handelt naar vaste, goede beginfelen, en is inder- dead een voorbeeld, dat men kan en behoort na te volgen; zijne -lotgevallen zijn interesfant: genoeg, het Verhaal viets droog, æn aanhoudend door tusfchentooneeltjes yerleven- digd; het werkje eindigt met gelukkige huwelijken en verder uitzigt daarop, en huisfelijke welvaart, tevredenheid en ge- luk. Ouders} gij kunt dezen roman gerust uwen kiüderen in handen geven: Echtgenooten! gij moogt dien. zelve wel le- . zen; dit kan ù in meer: dan één bpzigt nuttig Zijn. Yao ( De Ridders der zeven Bergen; een Ridderverhaal uit de 13 Eeuw, door Jon, NIC3. STEVEN DE BOCK. Uit ket “Fransch. II Deelen, Te Amfiler ‘dam, bij de Wed. H. vat Kesteren en Zoon. In gr. Bro. Te zamen 703 BL f 6-: | De Riddérs der zeven. Bergen -maken een verbond aan det Rijn uit, ter fnuiking' van de rooverijen,' waarsan een andet gedeelte vanaden Ridderfland zich fchuldig nraakte; ter be ' fcherming dus. van de (teden, den koophandel enz, tegen de zelve, Natugrlijk waren dus de Roofridders zeer vijandig te e. ge 1o | annen Md kN, STEVEN DE.BOCK ; DERIDDERS DER ZEVEN BERGEN. 208, gen de Ridders der zeven Bergen; en een oorlog, tegen de- zelve gevoerd, onder aanvoering van Graaf HARTMANN VAN EBRACH, maakt den voornamen inhoud dezer gefchie- denis uit, welke oorlog echter in nsauw verband ftaat met hijzoodere familie- en liefdesgevallen. HENDRIK VAN FELDEK is ondankbaar behandeld door den Roomfchen Koning KoeNRAAD, die de belangen van zijnen vader, Keizer PREDRRIR II, en zijne eigene, ftrij= dend moest verdedigen tegen WILLEM VAN HOLLAND, die de Keizerskroan, hem door een klein getal ontevredene Vorlten aangeboden, had aangenomen, HeNDpeRigK bad voor KOENRAAD gevochten; maar de toegezegde beloouing was xhterwege gebleven. — Na den flag vindt HENDRIK den ‚ halfdooden orTo VAN DRACHENFELS, verbindt hem, en fluit met hem naauwe vriendfchap. OrrTe’s vader, WELFs pis- een van de ouden van het verbond der zeven Bergen, en door hem komt nendang op Drachenfels, en wordt lid van, %' verbond, nadat beiden, te Aken in hunne ‘herberg aan ’c. venfter aande, in eene andere, daartegen Over; ELIZABETH VAN EBRACH met haren vader HARTMANN gezien hadden, op welke OTTO reeds verliefd. was, en HENDRIK het werd. Maar OTTO ftaat haar naderhand groormoedig Aal HEN-, DRIK Af. ,. Deze HENDRIK, ondertusfchèn, njet beter wetende of hif was de zoon van eenen armen boer, is eigenlij: de zoon van HARTMANN VAN EBRACH uit een eerst huwelijk, op aau- , drang van eene tweede vrouw, moeder van ELIZABETH, verwijderd , en zijnde dusin handen van dien boer gekomen. Het plan van den Graaf was eerst geweest om HENDRIK te laten vermoorden; maar ten Mathe had de wapendrager vrij- beid gekregen, hem in leven te laten, mits dat hij hem aan ltaliaanfthe kooplieden zqude overgeven, die hem mede uit Duitschland zouden nemen, Zij nu, die er van weten, dat de- Z? HENDRIK de zoon van HARTMANN is, doen ook door allerlei, kunstgrepen hun best, om hem uit Duitschland te krijgen, hetwelk echter niet gelukken wil, Bij deze gele= genheid komen er nog al akelige fitwaties voor, OTTO en HENDRIK komen nu en dan op Ebrach, waar Graaf HARTMANN eene zuster, GRIMHILDE genaamd, bij zich heeft wonen, Deze GRIMHILDE is een affchuwe- lijk karakter, die den Maarfchalk met hare liefde zoo wat , aan 226 DEN STEVEN DE BOCK san def prae hotd:, om hem tot allerlei fhoode ontwerpen té gebruiken. Maar cRIMHFLDE had Kefst een” van die jon- gelingen, en, dit nfet gefukkendé, heeft eLIZAaABeETH her er van tante juist niet gemekkelifker om. HARTMANN VAN EBRACH doet de zeven Bergen ders oorlog ann. Hier ontbreekt het mr miet aan fehurkerijen, mar dte mistukken ; hij wordt in zijnen burg‘ befegerd eu tot vre- de gedwongen, dien hij zoodta mogelijk weder denkt te bre- ken, Hiermede eindigt het eerfte deel. ` GRIMHILDE raadt en leidt haren broeder, ten sanzierz van ket verbond der zeven Bergen, zoo, dat het gevolg voor haar zoude zijn, dat zij or To tenman Freeg. HARTMANN moet zich in fchijn met het verbond vereenigen, zijne doch- têr am eenen van Hetzelve.uichuwetijken, en zij biedt hete zelve uit zijnen naam de helft zijner krijgslieden aan. Eur ZABETH wil in ’% klooster, finds HENDRIK als haar broe- der is bekend geworden; dus oek oTTo kan hare liefde niet gewinnen. HARTMANN geeft op Ebrach een feest, ter eere van den vrede. Op hetzelve weet GRIMHILDE Her zoo san te leggen, dat zij orro aan zich als redfter van zijn leven verpligt, maar meteen eenen lastigen vertrouweling van kant „krijgt. En oTTo — ware bijna in den knip geweest, Al verder komen: er twee burgers van Dortmund fprekende optreden. Zij willem over de geweldenartjen der geheime regtbanken klagen. Zij doen dit tegen orro, die ook niec mankeert Buu regt te beloven, Eene aandvenlijke alteenfpraak van oTTO finit dit tooneel, — In ’t algemeen: breken de jam- merklagten van dezen Ridder, daarover, det ELIZABETH volftrekt in 't klooster wil, w het: hart. Het zijme wil hij nu door eene groote daad verzadigen, HeNprik wordt: door KOENRAAD, die hem voor vroe- gere ondankbaarheid — voor zoo ver zijn koninklijk fatfoen dat toelaat — ZOO wat door de derde hand excus laat vre- gen, tot opperhoofd bij zijn leger tegen wILLEN, die weer opkomt, aangefteld. — Een vrome Abt vindt in zijn kloos- ter een parkement, behelzende testament van oro’ moe- der, waarbij bepaald wordt, dat de goederen, door haar aan ’t klooster gemaakt, tot orrTo zuilen terugkeeren, zoo deze — GRIMHILDE Wil trouwen, — GERO VAN WALD® BURG, Vriend van HARTMANN, wordt een der ouden van het "(an DB RIDDERS. DER ZEVRD BERGEN, "ep het verbond, en fpeele in den volgenden. sodap tegen ws i- LE den verrader. Ook BARTMANN pino, gelijk te den- ken is, allerlei; maso die oorlog loopt toch goed af, —. GRIMHLLDE, haren zin: mat or To niet kwanende. keijg én, zoekt vergoeding in de verwoestiag van ket geluk oek. van: ' dere gelieven, Het groote plan ven oPTo was, om de misbruiken der heimelijke gerigten. aan. dea dag te brengen, Dic gelukt, — ÂDELGONDA VAN STANLECRE is lang in ftii op oTT® ‚verliefd geweest. Nu deze toch BLIZAaBETIH -niec krijgen hao, en ADELGONDA eene edelmoedige daad te- zijner rede | ing gedaan heeft, refolveert hij dan maar haer te nemem, Álle. fchefmltukken komen voor KOENRAAD?s troon, en vangon verdiende ftraf, Het komt uit, dat ELIZABETE JBRACH’S dochter niet, dus HENDRIK’s zuster ook niet f: en zoo is dan ook dit in orde. KorNRaan fchenkt ARTMANN, om zijns edelen zoons wil, genade, mits hij dezer» de helft zijner: goederen op ’t: oogenblik afte. Ca rm HILDE neemt den, fluijer aan, dien E LDZ A BETH- voor zioh- zelve geweven had. — Bij de huwelijken is da Koning. te- genwoordig; en de fchoote woorden van HENDRIK: „O mijne ELIZABETH! o. mijne vrienden, mijo.anro, wjp BAINAU! wie is gelukkiger dan ik?” eindigen dezen ramane Rec.. weet niet, of hij daarin dwaalts, maar ’t is hem aitijd voorgekomen, dat, de Ridderromans vuor onze taal en ons land niet zijn. Duitschland fchijnt daarvoor meer het land, als zijnde meer de zetel der krijgshafte. Ridderfchap gewbest. Behalve dit, worden, ons ook allerlei maakfela in handen, ge. ftopt, onder den naam van dezen of genen, in dat vak. gae liefkaosden, Schrijvers, (VEIT WEBER b» V.) waaraan, deze geen deel heeft. In De Ridders der zeven. Bergan heerscht , wat de, uitdrukking, aanbelangt, weinig. natur., De perfor nen Spreken het fijnfte moderne. Hollandsch, op allen fpras ken, zonder onderfcheid van karakter, in denzelfden ftij).. Wij vinden vergelijking. tusfchen. den God des Krijgs in da Grieks fche legers voor Iljums.en de. Ridders. Deze Ridders uit de 13de Eeuw praten van. Griek/cbe antieken, die.zij. in Zalig gezien hebben — een zonderling Ridder in de 13de. Eeuw, die de Griekfche antieken in Italië beltndeert! — van Gordir ganfchen knoop, van Genius, van Zoon van Venus, enz. dat een’ aard heeft. De Vertaler had het oorfpronkelijke ` uif- \ 229. N.STEVEN DE BOCK, DE RIDDERS DER ZEVEN BERGEN. Duitfche niet bij de hand, eh nam dus maar de Franfche ver- taling. Of wij nu deze fraaijigheden aan den Framschman te danken hebben? Wij zouden °t haast denken; en raden dus den Vertaler, voortaan bij foortgelijke gelegenheid ten minfte liever het ooffpronkelijke Hoogduitfche te nemen, — Het ge- heel ftaat er toe, alsof de Schrijver eerst ter loops eens everlegd: had , wat er in eenen Ridderroman zoo al bekoor- de, en vervolgens, gelijk de kinderen, die fpelen: Ae jon- gens! nu moest er dat en dat ook in — hem hadde zaamgefteid. Voorts, onnatuurlijke daargelaten, is dit boek verma- kelijk om te lezen voor iedereen ‚ die den eigenaardigen Rid- derromantoou niet kent, niet weet, dar Ridders anders pras. ken dan moderne vrijers en cayaliers, en dat boerenzonen miet zoo koaphandig tot Ridders geflagen werden als ue r- PRIK hier Mangenaam Onderwijs voor Kinderen, door J.HAZEU, C.Z OON. Nieuwe Uitgave, met Platen, Te Groningen, bij Js Oom- «5 kens. 1817. In kl, 8yo. 48 BI. f :-6-: De voorbeelden, waardoor dit gefchriftje op de kinderen zoekt te werken, zijn wat droog voorgefteld, wat te veel predikatie, en de kinderkarakters in derzelver onderfcheidene wijzigingen wat uitfporig. Na een verhaal van eenen jonge- jing, die niets geleerd had, en op ’t fchavot geftorven was, volgt dat van Sopkron, die in zijn twaalfde jaar de Franíche en Latijnfche talen bij zijne moedertaal fchreef en fprak, en daarop dat van eenen vogelmoordenaar, door wiens toedoen alle vogelen uit de geheele freek verdwenen, Ook in de versjes hadden wij gaarne wat kinderlijker toon. In de leer- zame vragen en, aûtwoorden, die eene tweede afdeeling van Bit boekje ditmaken, zijn de definities inde antwoorden groo- tendeels voor kinderen te hoog, maar ook fommige gansch let juist. 'De gebeden, die hierop volgen, zijn, in hunne > foort, vrij goed, fchoon wij ze ook liefst wat kinderlijker eu de dogmatiek er buiten gefloten’ zagen. — Voorts kunnen wij dit boekjk, als'eenen welmednenden toon van ‘vroomheid voerende, Zter wet aanbevelen, « Dt | | BOEKBESCHOUWING. Disfertatìo inauguralis de Bileamo ejus histori et va- ticiniis, quam — pro gradu doctoratus — publica examini fubmittit B. R. DE GE ER, Rheno -Trajec». NUS a ’ -~ (Txeede Verflag.) D e derde afdzeling , welke de waarheid van Bileam’s gchiedenis betoogt, beftaat uit negen hoofdftukken, badz. 130—190. I. Bileam’s gefchiedenis is door Mozes nics , erdicht ; dit itrijdt met de algemeen erkende, door daad- zaken geftaafde , geloofwaardigheid van Mozes ; fpoedig zóude ook, tot groot nadeel yan zijn gezag , dit bedrog zijn ontdekt, daar de Moabieten zeer nabij de Israëlies ten gelegerd waren; er kan ook geene waar/chij nlij ka reden tot zulk een verdichtfel gegeven warden; zoudg het zijn, om Israël gaet-haat tegen de Moabicten te bos zielen? Mozes zelf had bevolen hen te fparen , Deut. U: 9.. Of om Jehova's en Israëls ‘roem en des Heeren gunst voor zijn volk te verheffen? Dezelve was allerwee gen genoeg verheerlijkt. Indien Mozes ook dit bedoeld had, zoude het einde der gefchiedenis : dat Israël aan de verleiding der Moabieten gehoor geeft, en de gunst zijns Befchermgods verliest , met dit doel ten eenemalg _Îrijdig geweest zijn. Eindelijk hebben-ook Bileam’s Gody - Ipraken veel eigendommelijks, hetwelk dezelve van Moe zes wijze van uitdrukking onderfcheidt. IL, Bilcam’s gefchiedenis is in lateren tijd niet verdicht; zij kamt ges ‘heel overeen met de zeden „ gewoonten , bijgeloovige pleg, bigheden en begrippen van die dagen; zij is met de vroege gere en latere gebeurtenisfen onder en met Israël naauw verbonden; Mozes (preekt, daarna, van deze ge/chie- denis, als van eene aan zijn, volk bekende gebeurtenis ; zijne wet , eindelijk „om Moab. tot Israëls gemeen/chap en burgerflaat niet toe te laten, is een gevolg van deze ge- Deurtenis. II. Bileam’s gefchiedenis is door de Moabiee BOEKDESCH. 1818. NO. 6. Q ~ ben { 230 7S. R, DE GEER OE e*n kracht võorgefteld , aan het lofwaardige oogmerk deses Schrijvers hulde gêdgan, doeh zijne meening bondig en met kennis van zaken wederfproken. Dit betoog loopt hoofdzakelijk dus af: Bileam had geene reden om zulk eene gefchiedenis te verdichten: zijn roem als zie: ner of profeet was reeds gevestigd, en kon er niet door vermeerderd , maar wel verduisterd worden „ dewijl er ook zaken in voorkomen , (de Befrafing door den Engel ends ezelinne) welke niet vereerende voor hem zijn; hij kon | Ook den Israëlieten zoo gunflig niet wezen, om hen hj Berhaling en altijd te zegenen, noch zoo afkeerig van de Moableten, om hun verderf en hunner vijanden vore Spoed te vermelden; Hever zoude hij van alle voorseg- ging zich onthouden, of ‚naar de gewoonte der wigche- laars en waarzeggers, dubbelzinnige orakels gefproken hebben ; al zijne voorzeggingen zijn ook door de uitkomst Bevestigd: dat hij een bedrieger en waarzegger was, gee Tijk JERUSALEM tot ftaving van zijn, gevaelen zegt, wordt wel erkend; doch tevens aangetoond, met vere wijzing naar de 1íte afd., hoofdft, 3, dat dit zeer bee ftaanbaar is met het hem door Jehova verleende vermo- gen, om in dit ééne bijzondere geval als profeet des Heeren op te treden en met Jehova’s geest bezield te worden ; het verfchil van ftijl in deze met de anderedoor Mozes te boek geftelde gefchiedenisfen bewijst niets: Want veilig kan men aannemen , dat Moges niet zelf dezt gefchiedenis gefchreven , maar van elders dezelve overge nomen heeft (*). Eindelijk , oe ook JER U Sa £Ł BM het it | (*) Indien verfchil van ftijl de waarheid en geloof weardie ‘held der Bijbelfche gefchiedenis verdacht maakte, hoe vel Weshalen zouden dan wegvallen t- Oe Us oan De. Je DISSERTATIO DE BILBAMO, st Jesfchen cens verdichtfels trachte te verdediger, het krenkt en beleedigt altijd de eer en de achtbaarheid van Mozes , indien hj, Aer bedrog kenhênide, echter dìt verdichtfel ds waarheid vermeld hed. V, Het gevoelen der genen, welke Bileam’s gefshiedenis uit onzekere volksverhalen en overleveringen vorfpronkelijk wanen. VATER’s med- hing opgegeven en wederiegd. VaTER vindt aangaande &ze gefehiedenis verfchillende en uiteenloopende verhan lm èn zegenflrijdigheden, die hem doen befluiten , dat tr onderfcheidene overleveringen ten grondflag liggen, en het een verhaal of verdichtfel is, gretig door de Tor âElieters aangenomen, ter verheffing hunner grootheid én der magt van hunnen God. tweeledfg gevoelen; het eerfle, dat Bileam’s gefchieden nis een op zich zelf faan fak uitmaakt, van de oven rige verhalen geheel afgezonderd; s en het andere, dat deze gefchiedenis een dichtfak is, hetwelk mjthifche zerdichtfelen van verfchillende foort in zich bevat. Kora telijk, maar allezins voldoende, wordt de eerflc meea ning wederfproken , maar de laarfte breedvoeriger bee treden. De weTTE meent, dat de ftijl en rede dicht. matig ìs; hetwelk, behalve im Bileam’s Godfpraken , Boor den Schrijver wordt ontkend , aantoonende , dat eeni- , (5 Kritik der hral. Gefhiohse. Van dit werk, en deg zijvers poging. ter mythifche verklazing van den Pesta- feuchus, handelt, ouder anderen, de geleerde PAREAU, in zijne bekroonde Prijsverhandeling over de mythifche Schaift- verklaring, Dl, 7 en-18. ` Q a ' 23 © Be RODE GEËR ‚eenige verhevene gezegden en uitdrukkingen dit verhaas? toe geen dichtfluk maken, zoo min dergelijke uitdruk- ‘kingen het gefchrift van-L1vius tot een dicht{tuk vere heffen. De wer Te beroept zich, als bewijs, dat dig verhaal, in lateren tijd, verdicht is, op de daarin vera melde later voorgevallene gebeurtenisfen ; doch vergeet s gelijk te regt wordt aangemerkt , dat Bileam profetisch Ípreekt: zoodat DE WETTE aanneemt , gelijk velen zij- ner landgenooten , hetwelk bewezen moet worden: dag er in de H. Boeken geene voorzeggingen worden ge» vonden, Zonderling is daarenboven zijne redenering. n Indien, zegt hij, de God/praken verdicht zijn, is de gaenfche gefchiedenis verdicht; het eerfie is waar, dus ook het tweede,’ eene redenering, voorzeker „die gee- ne de minfte opmerking verdient, daar zij aanneemt, wat bewezen moet warden, (petitio principii.) Meer Zullen wij van DE WETTE ’s gevoelen , en van deszelfs wederlegging door den Heer DE CEER, niet opgeven. Men moet zich verwonderen en bedroeven over den moedwil en de vermetelheid, met welke de booze Bije belbeftrijder de gewijde verhalen aantast; maar zich tevens verheugen, dat de fchrandere wederlegging zije per drogredenen het nietige van dezelve in het helderfte Jicht (telt. VII. Mozes is de fchrijver dezer gefchieden nis, en hij is geloofwaardig. Hem was deze gefchiedes gis bekend; (zie het ade hoofdft, dezer afd.) derzelver bekendheid in dien tijd blijkt ook daaruit, dat Jofua es op doelt, H. XIII: aa, en er duidelijker van gewaagt, H. XXIV: 9, 105 zij ftaat met de voorafgaande en vol- gende gebeurtenisfen én verband; en zij was , eindelijk , een waardig gedenkfluk voor Israël, belangvol en Jeer- rijk voor deze natie, en, meer dan eenige andere ge- beurtenis, getuigende van Jehova's magt eu befcher-. ming. Hoe Mozes deze gefchiedenis heeft leeren ken nen en zoo naauwkeurig kon befchrijven, wordt hierop aangewezen. Men behoeft niet tot eene Goddelijke. in geving de toevlugt te‘nemen: Bileam zelf heeft deze gebeurtenis befchreven , ter ‘redding van zijne achting | eN als = nent? Ven O OOl asf DISSEITAŤIO DE BILNAMO. 33$ els ziener en profeet onder zijne volksgenootefi, opdat elk weten zoude, waarom al zijne voorzeggingen zog gunftig voor de vijanden van zijn volk geweest warem en hadden moeten zijn. Mozes vond dit gedenkfchrife bp zijnen togt tegen de Midianieten, en voegde het in Zijne gefchiedenìs in: vandaar dan ook het verfchil tñ fiji en rede; het was niet een eigen gefchrift van Moa zes, maar van Bileam. VIII. Over hetgeen in Bileam’! gefchiedenis meest wondervol is, en de wijze van hetzele ve te verklaren. Tot het wondervolle behoort, behala | ve Fehova's verfchijningen aan Bileam, en de Gode , Spraken dezes mans, over welke de Schrijver reeds heeft ‚gehandeld, meer bijzonder, de verfchijning des Engeli | aan Bileam op den weg, en Bileam’s gef/prek met de eztlin. De gevoelens hierover verdeelen zich in drie Joorter.1. Sommigen verklaren‘dit gedeelte van Bileam’s gefchiedehis zinnebeeldig en oneigenlijk, gelijk LESS y JUSTI, HEZEL, BAUER, die nog verder gaat en er eene mythe van maakt, en DITMAR, die het met de fabel van Amphion en Orpheus gelijk ftelt, en dit zonderlinge heeft, dat hij door den Jehova, welken. Bileam raadpleegt , zekeren Staatsraad (Staatsrath} verftaat, die in des Heeren naam handelde; en van ‘welken Staatsraad Balak, door middel van Bileam, het Israëlietisch volk wilde afvallig maken, om hetzelve ; als beroofd van zijn hoofd en beftuurder, zoo veel te gemakkelijker te kunnen overwinnen!! Alle welke gee voelens , na eenige algemeene aanmerkingen, ftukswija ze wederlegd en in derzelver nietigheid voorgefteld worden; ten flotte aanwijzende, dat dengelijke meea Dingen, honende voor de eerwaardij en het gezag der H. Schrift, geenen anderen grond hebben, dan de- zen, dat men de Israëlietifche gefchiedenis gelijkftelt met de gefchiedenis van andere volken, in welke fábel en verdichtfel zich met waarheid en gefchiedkundige zekerheid vermengen. 2. Anderen befchouwen het ge- melde gedeelte dezer gefchiedenis als een gesigt, droom f zinsverrukking, en alzoo, geheel of gedeeltelijk , | ` Q3 niet LI „e Re DE GEBR ----a niet. wezenlijk gebeurd, gelijk MAIMONIDES; -D-Ag THE, HESS, die echter de verfchijning en de redeness des Engels voor eene waarlijk voorgevallene gebeurtenis « maar Bileam’s samenfpraak met de ezelin voor een gezigk boudt ; in welk gevoelen ook Mic nHaërrsftaat; tere Wijl JAHN en HERDER weder het geheel voor een gee sigt of zinsverrukking verklaren, hoewel do lastite te voren hetzelve als eene ware gebeurtenis heeft voorge= fteld, (Brscfe das Studium der Theologie beereffend P. L Pe 26—32.) Ook dit, gevoelen , hoe aanlokkend em ter opheffing van vele zwarigheden zeer gefchikt, vindt tegenfpraak bij den Schrijver, die, 3. derzulker ver- klaring , welke ook de zijne is , voordraagt , door welke git verhaal voor eene ware gebeurtenis en een wezenlijk wonder erkend wordt. De redenen , tegen dit gevoelen ingebragt, zijn grootendeels dezelfde, welke, ter. we- derlegging eener zinnebeeldige en mythifche verklaring dezer gefchiedenis, zijn aangevoerd. In éénen geest en ep denzelfden toon gaar het ganfche verhaal voort; op welken grond zal man het eene gedeelte voor een gesigt , en het ander voor ware gebeurtenis houden? waar ġe- gint, waar eindigt het gesigt en de verrukking ? want hierover verfchillen deze Uitleggers. Was het alleen Bileam, die droomde en deze ainsverrukking had, of pok zijne twee medgezellen, van welken, zeker ter bes vestiging der waarheid, melding wordt gemaakt? Ook zijn de zwarigheden tegen eene eigenlijke verklaring zóó gewigtig niet. Dat de ezelin en niet Bileam in den be- ginne den Engel zag , kan daaruit ontftaan zijn, dat Bie leam in diepe gedachten was verzonken, en het aan de halsftarrigheid der ezelin toefchreef „ dat zij niet voeorte ging. Het openen van Bileam s oogen door Jehova kan gevoegelijk te kennen geven, dat Bileam , eindelijk op- merkzaam wordende, den Engel zag. Dat hij zich over het fpreken der ezelin niet verwonderde en verbaasde , ig welligt een gevolg geweest van zijn toarn en hevige grain/chap, die hem voor alle andere aandoeningen, on- vatbaar. maakte. Migfchien ook is bij wcl verwonderg E en Ld r DISSERTATIO DE. SILEAMO, 238 en Verlchrikt geweest, zonder dat Mozes, òf liever Bikam zelf, suiks te melden noodig vomi, Het fpreken der eschin is zeker het moeijelijkfte te verklaren. Doch de Uitleggers zelve, welke dit gebeurde als gen profe tish gesigte aannemen, erkennen, dat Jet verfehijnfel eener fprekende ezelin aan Bileam , in flap en verwuk- ding weggevoerd , als van God, (divénieus) ès Voorgre feld, Waarom kan dit dan vok niet met den wakenden Bikam gebeurd zijn? Zulk cene verklaring vordert het umviudige des verhaalss em het oogmerk van God in dze gefchiedenis regrvasrdigt het beflmen van een waar , € wezenlijk wonderwerk. Dit betoog levert het laatíte of IXde hoofdftuk: over het doel en oogmerkvan Ged in Bileam’: gefchiedenis. Behalve de beftrijders van den oddelkjken oorfprong en het gezag der Openbaring, hebben ook zij, die dit trkennen, echter in Bileam’s gefchiedenis veel gevonden, hetwelk hen hinderde; en -erf zijn er ‚dre deze gebeurtenis, indien zij if haar geheel voor waarlijk voorgevallen moet gehouden worden., onbe- dtaanbaar achten met de eerder H. Sthrift en met de God- delijke wijsheid. Aanffooselijk is hun bovenal het vere fchtjn!el eener fprekende ezelin. Hierover handelende, herinnert Onze Schrijver te regt, dat men deze gefchië= denis niet beoordeelen moet naar onze tijden en naar datgeen , hetwelk ons Gode waardig fehijnt en is ; maat dat wij ons in dien alouden kindfehen leeftijd verplaat- fen, en het gebeurde ult een Israëlietisch T heokratisch oogpunt befchouwen moeten, Alles, nameliĳk, wat Jehova ten behoeve van Israël deed , was tér betooning, det Hij de magtige Befchermgod dezes volks was. aan Balak’s noodiging voldoe, opdat het blijke, dat hij ‘van Israëls God afhangt; daarna, voorwaardelijk ver- __guuning ontvangen hebbende, doch voornemens zijnde -om Balak’s wenschte vervullen , wordt Bileam daare over beftraft op eene wijze, die hem geen twijfel overe Jiet, hoe hij te handelen had, namelijk door de vera Schijriing cens Engels en door het (preken derezelin. De “verfchijning eens Engels zal niemand ergeren „die daate. van zoo vele voorbeelden in de H. Schrift opmerkt en ‘gelooft; en dat de Engel, door middel der ezelin, op ‚ Bileam werkte, zal niemand ongerijmd voorkomen , die Onder het oog houdt, dat wigchelaars, en alzoo ook Bileam , gewoon waren, in hunne wigchelarijen , op de dieren acht te geven. Daar Bileam echter onopmerka zaam bleef, gebruikt God een krachtiger middel: Aeg fpreken der ezelin, die hem zijne hardheid verwijt; ge=" -noegzaam voor Bileam, om hem te doen gevoelen, -dat zijn. voornemen, om ftrijdig met Gods wil te ban- ‚delen, God miskaagde. Dit uitwerkfel had het ook bij hem: hij wilde terugkeeren; doch krijgt vergunning ‘om naar Balak te gaan, maar met herhaald bevel, om naar Jehova’s wil te handelen. Daarna deed hĳ-wel „weder pogingen om des Heeren bevel te verijdelen ; echter op eene wijze, die duidelijk aantoont, dat hij ‘zich niet tegen Hem durfde verzetten, maar alles aan- „wendde , om, door offerande , Jehova te behagen , en al- ‚zoo te verkrijgen , wat hem ontzegd was. Hoe het won- „der: dat de ezelin gefbroken heeft , gewrocht zij, durft -de Schrijver niet bepalen; hij merkt alleen aan , dat men -het niet zóó- opvatten moet, alsof God aan dit rede- looze dier , voor een? tijd, het vermagen om redelijk en verftandig te [preken (ratiacinandi facultas) gefchon- ken hebbe: dit zoude met de Goddelijke wijsheid ftrij- dig zijn. Doch, hoe het dan gefchied zij, weet de Schrijver niet, (en wie weet dit ook ?) en hij waagt ér + gee- DISSERTATIO DE BILEAMO. 437 geene gisfing over. Zijn Leermeester, de voortreffelijke PAREAU, zegt, in zijne boven aangehaalde Prijsver- handeling: „ At hoc unum tantum notetur, non opus p esfe profecto, ut ipfum animal fermone , nedum rae- » tione, ad tempus inftructum fuisfe opinemur. Proa » latus enim [ermo esfe potuit per Angelum , illius quaa „ft nomine loquentem, ut afina ipfa Bileamo loqui vin a deretur , a Dà Numine impulfd.” (pag. 114.) « Dit alleen wil ik nog aanmerken, dat het volftrekt niet » noodig is te vooronderftellen , dat het dier zelf, voor » €en’ tijd, het vermogen der fprake, en veel minder „dan nog het vermogen der rede, ontvangen heeft. ~ „De woorden toch kunnen voortgebragt zijn door den » Engel, als in naam van het dier fprekende ; zoodat ‚» het aan Bileam toefcheen, dat de ezelin zelve, door » Goddelijken invloed aangeblazen , gefproken heeft.” (*) - Ziet daar van deze akademifche verhandeli ing eene breedvoerige , welligt te breedvoerige opgave, die ech« ter verfchooning vinde in het belangrijke van den in- houd dezer verhandeling en hare zeer fchoone en geleer- de bewerking! — De Schrijver , die door dezelve allen zijnen Leermeesteren , en bijzonder den beroemden ` P A= REAU,tOt fieraad verftrekt , en den roem van-Utrechts ‘Hoogefchool heeft gehandhaafd, geniete de fchoonfte zelfvoldoening van welbefteden tijd, en verfpreide, in zijnen werkkring, die ook den aanzienlijktten tot eer kan verftrekken „licht en wijsheid , geloof en deugd, en al die reine vertroosting, welke Gods heilige Open- | baring allen, die haar eerbiedig aanneïinen en harer voorfchriften waardig leven, zoo mildelijk fchenkt ! (*) Deze overzetting verfchilt eenigermate van de uitgeges vene Nederdeitfche vertaling, welke ons, over het algemeen „ siet zeer gelukkig Cchijnc. 