Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
eenige Fransche officieren, met den kapitein veaweum aan het hoofd, den koetsier van D'ESPESSES aan, en over deze beleediging was deze, Gezant zoo verstoord, dat hij de ‘oproeping der daders naar Frankrijk bewerkte, waar zij te recht zouden staan. Doch dit zou eene verkorting geweest zijn van het recht, dat den Staten en den Prins als opperbevelhebber des legers toekwam om van zulke vergrijpen tegen de openbare tucht en orde kennis te nemen. Vandaar aarzeling van onze zijde om hen, die zich aan die balddadigheid schuldig gemaakt hadden, uit te leveren, en deswegens hoog beklag van, den in zijnen bediende beleedigden Ambassadeur. Bij weigering, zeide hij, van ’s Ko- nings verzoek om uitlevering zou hij wel de laatste Fransche Gezant zijn, die te °з Hage resideerde, en zou men geene betaling van het subsidie mogen verwachten. Deze be- dreigingen troffen haar doel niet. Integendeel de Staten lieten de zaak in het leger op hun gezag vervolgen, en behielden zich voor, de beschuldigden, zoo zij zulks verdien- den, door Zijne Excellentie te laten ontzetten. Later droegen zij het gerechtelijk onder- zoek aan den Raad van State op; doch dit achtte de Prins minder vereerend voor zich en voor degenen, die nevens hem aanvankelijk met die taak belast waren geweest. Dus nam hij de gelegenheid waar om zijnen wensch te kennen te geven, dat aan de zaak een einde gemaakt werd: met het doel, zerde hij, om den Koning van Frankrijk genoegen te geven, verlangde hij den kapitein үвамгеп, met zijne medeplichtigen voorloopig in hunne _1 Zie hiervoor, bl. 155. 2 Resol. Stat.-Gen. 22, 25, 26, 30 Mei; 5 Junij, 1626. з Vergel. hiervoor, bl. 30 en 156. 4 Resol. Stat.-Gen. 6, 8 Junij, 1626. Ф DES VADERLANDS. 207 den Haag komende, nader raad zou schaffen. Hiermede vereenigden zich de Staten. De bewuste officieren werden geschorst en vertrokken naar Frankrijk. Thans had p’rs- pesses reden om te betreuren, dat het rechtsgeding niet voor den Raad van State was gebracht, en al toonde hij zich sedert inschikkelijker op het stuk der door hem ver- duurde beleediging, de grieve, dat in deze zaak geen recht was gepleegd, bleef een der voorwendeels, waarop men zich aan de Fransche zijde beriep, om het uitstel der betaling van het subsidie te verontschuldigen 1. Tegelijkertijd was er een andere zaak, wier vervolging de Staten zich niet verlangden | te zien onttrekken. De luitenant kolonel p'resrraux, van het regiment van den Hertog DE CANDALE, had den zoon van den Generaal Markies ре couRTAUMER in ееп tweege- vecht omgebracht. Nu verlangde de vader van den verslagene zich door een nieuw tweegevecht ор p'esriaux te wreken. Deze ergernis wenschten de Staten te voorkomen: »zoodanige enormiteiten en goddelooze acliën, zoo verklaarden zij, verkozen zij hier te lande niet te laten inkruipen,’’ te meer daar het duelleren in Frankrijk zelf verboden was. Tevens besloten zij p’estraux af te zetten еп hem ор de voorpoort te °з Hage op te sluiten ten einde hem voor den Raad van State te recht te doen staan. Ook zij, die bij het duel als seconden gediend hadden, zouden worden afgezet. Evenwel kreeg men te °з Hage de gelegenheid niet om aan den Luitenant-Kolonel de-handen te slaan. Hij bleef in het leger, waar de Prins de vervolging der zaak had aangevangen. Maar wel- dra deed zich voor den Markies een machtig beschermer op in den persoon van den Kardinaal pe micuerrev. Desniettegenstaande besloten de Staten, dat het recht zijnen voortgang zou hebben. Doch thans verscheen p’sspesses, vergezeld van een opzettelijk om deze zaak overgekomen Franschen edelman, voor de Staten-Generaal, met het verzoek uit naam des Konings, dat aan п”кзтиох vergiffenis geschonken en hij in zijne betrek- king hersteld mocht worden. De Prins om zijn advies gevraagd, was van gevoelen, dat, aangezien de zaak nog zoo versch was, het niet geraden was den beklaagde vergiffenis te schenken. Dus wilde hij hem die gunst wel verleend hebben: alleenlijk moest er nog slechts wat tijd over verloopen. De Slaten beseffende, dat de zaak wegens de tus- schenkomst van den Koning en den Kardinaal met groote kieschheid moest behandeld worden, liet ze geheel aan den Prins over om daarin naar zijn goedvinden te beschik- ken. Maar de vader van den verslagene bleef voldoening eischen. Evenwel bij dezelfde gelegenheid, dat hij recht tegen den moordenaar van zijnen zoon vraagde, had de mar- kies betaling verzocht van zijne jaarwedde over een tijdperk van drie jaren, dat hij af- wezig was geweest. Dus hadden de Staten een middel in handen om hem ter neder te 1 Resol. Stat.-Gen. 31 Aug; 2, 4, 7, 10, 21 Sept; 8, 10, 22, 28, 31 Oct. 1626. 7 Jan; 1 April, 1627. 1625— 1627. 208 ALGEMEENE GESCHIEDENIS тейеп. Werkelijk kwam men hem eenigermate in zijn verzoek te gemoet. Ook ver- oorloofden de Staten hunnen Gezant te Parijs geenszins hunnen naam te gebruiken bij hetgeen hij ten laste van p'rsriaux meende te moeten verrichten 1. Nog andere onaangenaamheden tusschen de Staten en de hier te lande in eenige bediening geplaatste Franschen waren er hangende 2, toen het Ministerie van Lonkwisk ХШ inzag, dat men zich moest getroosten bij de Republiek een eersten stap te doen, ten einde te verhoeden, dat zij bij de tusschen Frankrijk en Engeland uitgebroken vijan- delijkheden geheel onder den invloed van dit laatste Rijk geraakte. Een dringende brief, in September, 1626, door SOMMELSDIJK aan RICHELIEU geschreven 3, zal zeker het zijne hebben toegebracht om den Kardinaal de noodwendigheid eener toenadering te doen beseffen. Dat er eene poging zou gedaan worden om zich met Frankrijk in de groote zaak te verstaan, bleek het eerst uit een besluit van de Staten-generaal den 10den December (1626) genomen, waarbij 24, overwegende dat het traktaat van Compiègne met het loopende jaar (1626) ten einde spoedde, Gecommitteerden benoemden, uit elke Provin- cie éénen, om met den Prins in overleg te treden, wat dien ten gevolge te doen. Dit besluit werd spoedig gevolgd door een verzoek van den Franschen Ambassadeur, daar- toe strekkende, dat eenige leden der Staten gecommitteerd gouden worden om met hem 1 Resol. Stat.-Gen. 11, 18, 24, 27 Aug.; 14 Sept.; 8, 10, 15, 21 Oct.; 3, 18, 27 Nov; 1 Dec. 1626. 19 Febr.; 22, 29 Mei, 1627. Laxcenak was niet onpartijdig in de zaak. Immers had hij gaarne den Markies pe cLERMOxT in p'ESriaux plaats aangesteld gezien (Resol. Stat—Gen. 27 Aug. 1626), en deze creamoxr zal met hem іп naauwe betrekking gestaan hebben. Ten minste was hij in tweeden echt gehuwd met eene CLERMONT D’AMBOISE. 2 Eenige Fransche Officieren, met den Kapitein vrrexvaL aan het hoofd, hadden zich niet ont- zien den President der Staten-Generaal onbeschoft te bejegenen, omdat het han niet was toege- staan eenige paarden vrij van convooi naar Frankrijk te zenden. Tegelijk had de » geweldige” STAKENBEEK zich over de bedienden van den Franschen Ambassadeur te beklagen, die hem schade toegebracht en hem ligchamelijk mishandeld hadden (Resol. Stat.-Gen. 26 Кот.; 3 Dec., 1626. 9 Febr. 1627). Bovendien vielen er hooge woorden tusschen de Staten еп р?ЕЅРЕЅЅЕЅ over de ver- valling van de opengevallen plaatg van een Franschen officier, die bedrog gepleegd had door zich voor meer manschappen te laten betalen, dan hij onder de wapenen had, maar dcor den Koning en zijnen Gezant beschermd werd. De Ambassadeur betwistte thans het recht dat men | gehad had om hem af te zetten, zonder den Koning in de zaak te kennen (Resol. Holl. 16, 22 Julij, 1626. Resol. Stat.-Gen. 7, 23, 31 Dec. 1626). Toen later de Koning in de afzetting scheen te bewilligen en eenen anderen Franschen edelman in zijne plaats aanbeval, trof het dat het juist een dergenen was, die den koetsier van den Gezant hadden belecdigd: vandaar strijd van belangen tusschen den Koning en zijnen Gezant (Resol. Stat.-Gen. 4, 5, 6, 13 Jan; 10 Febr. 1627). 3 Archiv. де la Mais. Ф Ог. Ser. П, Т. ШІ, p. 9—11. DES VADERLANDS, | 209 gen van twee nieuwe artikelen , bij het traktaat van Compiègne te voegen. Om deze met zijne Excellentie en зоммкізиок te onderzoeken, werden er alsnu eenigen gecom- mitteerd, en deze Heren zouden tevens overleggen, of het dienstig was met den Gezant in onderhandeling te komen. Het kwam niet tot eene benoeming van personen, уап Staatswege belast om met о"Езрвззз te onderhandelen; maar juist daardoor ontstond het vermoeden, dat er wonder veel in het geheim met Frankrijk beraamd werd. Dus oordeelde men, dat het raadzaam was tot een besluit te komen en den Koning kort en goed de verlenging van het traktaat van Compiègne te vragen. De Engelsche partij, die voor eene overeenkomst van meer gewicht beducht was geweest, kon daar moeijelijk tegen opkomen, Alsnu beijverde zich sommerspisk om den Kardinaal de nicuetrev te doen gevoelen, dat Frankrijk, zoo het dezen Staat niet geheel aan Engeland wilde prijs geven, het aanbod der verlenging van het genoemde traktaat gretig moest aan- nemen, en de toezending van het subsidie hervatten, zonder er op aan te dringen, dat wij ons daartegen uitdrukkelijk verbonden, den Koning hetzij tegen de Hugenoten, hetzij tegen de Engelschen bij te staan: zulke eischen zouden de gansche zaak in duigen werpen en te weeg brengen, dat wij niet eens. onzijdig zouden kunnen blijven, maar {ot vijandelijkheden tegen Frankrijk medegesleept zouden worden. Tevens stelde SOMMELSDIJK, ten einde aan velen hier te lande alle voorwendsel te benemen om zich tegen de vernieuwing van: het bondgenootschap met Frankrijk te verklaren, zichzelven borg, dat het subsidie spoedig weder zou toegezonden worden, en zorgde hij, dat men zich tegenover Frankrijk warsch betuigde van alle verdrag met den vijand}, Zoo kwam de Kardinaal dan thans tot het besluit om het oude bondgenootschap met onzen Slaat te vernieuwen. Maar, begeerde men hier te lande, ten einde opspraak en tegen- werking te verhoeden, de zaak zonder groot gerucht af te doen, втснвлео wilde onzen Staat door de openbaarheid der handeling te vaster verbinden en tevens klaar aan Engeland doen blijken, dat hare pogingen om de Vereenigde Provinciën aan zich te ketenen, mislukt waren. Dus liet hij van wege den Koning van Frankrijk het verzoek tot de Staten richten, dat er iemand van hier mocht overkomen om een nieuw trak- taat op den voet van dat van Compiègne te sluiten en mede de geschillen tusschen Frankrijk en Engeland te bemiddelen. ПІ Deer. 4 Sruk. l | 97 1625 1627. Pogingen tot een nieaw verdrag met Frankrijk. 210 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Fn) 1625—- begeven. Die uitnoodiging van Koning LopEwiJK trof juist op den tijd dat sommerspuxs 1627. hoog bejaarde ouders overleden waren. Reeds om deze reden kon die Staatsman niet geneigd zijn де taak op zich te nemen. Maar ook micuzrreu begreep weldra, dat het niet raadzaam was te veel te vergen. Derhalve nadat hij de Staten had laten vermanen, het buitengewone Gezantschap te bespoedigen, zoo men het geschikte oogenblik niet wilde laten voorbijgaan, en nadat dien ten gevolge de instructie reeds was ontworpen, kreeg р?ЕѕРЕЅЅЕЗ in het begin der maand Mei (1627) den last om te verklaren, dat de gelegenheid voorbij was, en de Koning niet meer ор de komst van een buitenge- wonen Gezant aandrong. Niettemin zou zijne Majesteit op de overgezonden artikelen nopens een nieuw traktaat besluit verwachten. Dit besluit evenwel kwam niet spoedig tot stand, daar de Staten ongezind waren om zich, gelijk de Koning verlangde, te verbinden, niet zonder de toestemming van zijne Majesteit met den vijand te onderhan- delen: te beloven het niet zonder kennisgeving aan zijne Majesteit noch zonder zijne tusschenkomst te doen, was het uiterste waartoe zij konden komen. Dus bleef de zaak zoo lang slepende, dat LanarRaxk schreef, dat men zich deswegens in Frankrijk ver- wonderde. De Staten wierpen de schuld op р”езреѕѕез, Ше, zeiden zij, gedurig om ongesteldheid verhinderd was. Thans evenwel besloten zij het ontwerp onder handen le nemen, en het met hunne aanmerkingen naar Frankrijk op te zenden, met de verkla- ring, dat zij ор geen anderen voet, dan uit die aanmerkingen bleek, eenig verdrag zouden kunnen sluiten. Voordat het gewijzigd ontwerp verzonden werd, verkreeg men van DESPESSES de verklaring, dat de Koning niet op het woord toestemming zou aan- dringen. Evenwel eerst na eene aanspofing van den Prins, dat er aan de zaak een einde moest komen, en na eene nieuwe aanmaning uit Frankrijk, werd het con- сері van alliantie nog vóór het midden van Julij (1627) naar Parijs gezonden |. Het komt tot Nu duurde het niet lang, of de zaak kreeg voorloopig haar beslag. Den 28 stand, doch vordt Augustus werd te Parijs een verdrag gesloten. De bekrachtiging echter door de niet bekrachtigd. Staten bleef achterwege. Ook was menig punt onuitgemaakt gebleven, noch in dier- voege beslist als de Staten begeerd hadden. Het tweede artikel behelsde, dat in de negen jaren, gedurende welke de Staten een millioen jaarlijks van den Koning zouden ontvangen, geen. vredehandeling met den vijand zou aangevangen worden dan met medeweten 3 van zijne Majesteit. Maar in een der bij het traktaat gevoegde geheime artikelen was daaraan nog het woord toestemming 3 toegevoegd. Hiermede nu oordeelden de Staten, dat zij zich van den Koning te zeer afhankelijk zouden maken. Іп het derde artikel, waarin gevorderd werd, dat de Staten den Koning met geld of wel met 1 Archiv. de la Mais. d'Or. t. а. pl. р. 14, 15, 18—20. Resol. Stat.-Gen. 6, 7, 10 April; 5 Mei; 4, 9, 12, 14, 18, 19, 22, 29 Junij; 2, 7, 9 Julij, 1627. Resol. Ной. 4, 7, 17 Mei; 13 Julij, 1627. - 2 Su et avis. 3 Адгеайоп. DES VADERLANDS. 211 manschappen of schepen zouden bijstaan tegen elk en een tegelijk, was де bepaling: met uitzondering van der Staten vrienden en bondgenooten weggelaten. Wel is waar ont- sloeg de Koning bij het tweede der geheime artikelen de Staten van de verplichting om hem ditmaal tegen de Engelschen bij te staan; maar zij vreesden, dat zij dan ten minste later verplicht zouden kunnen worden om zulks te doen. De omstandigheden nu verbo- den om slechts aan de mogelijkheid daarvan te denken. In hetzelfde artikel waren de woorden ingelascht: als Zijne Majesteit in zijne Staten door den oorlog wordt aange- rand. Dit zag op bijstand tegen de Hugenoten te verstrekken, en was dus even onaan- nemelgk. Het vierde artikel stond den Koning des benoodigd toe, alhier 15 schepen te laten koopen of huren. Doch het derde geheime artikel bracht dit getal op vijf en twintig, genoegzaam met uitdrukkelijke aanduiding, dat zulks op de Engelschen gemunt was. Eindelijk sprak hetzelfde artikel van vloten van °з Konings bondgenooten, die, als 2) іп deze wateren kwamen, door de onzen niet aangerand zouden mogen worden. Door die bondgenooten schenen de Spanjaarden verstaan te moeten worden. Alzoo achtle men dien eisch hoogst gevaarlijk. Dat de Koning beloofde, die bondge- noolen te zullen beletten ons eenige schade toe te brengen, scheen een zwakke waar- borg, of hadden wij niet reeds thans te klagen dat de Duinkerkers in de havens van Calais en Boulogne een onschendbaar toevluchtsoord vonden? 1 Om deze en andere rede- nen was er grond genoeg om het traktaat niet te bekrachtigen % De vrienden van Frankrijk ten onzent begrepen, dat als men te zeer op de voltooijing van het werk aandrong, men slechts den tegenstand tegen het bondgenootschap met Frankrijk zou wakker maken, Niettemin en juist door deze matiging waren zij in staat om te weeg te brengen, dat de vriendschap tusschen de beide Staten ongekrenkt bleef 8, 1 Resol. Stat.-Gen..6, 10, 25 Aug. 1626. 2 Resol. Holl. 15 Oct. 1627. arrseua, I, р. 971—973. 3 Vergel. arrsewa, р. 741. “а 27 * 1625— 1627. 212 ALGEMEENE GESCHIEDENIS DERDE HOOFDSTUK. VOORTGAANDE WEIFELING DER REPUBLIEK TUSSCHEN ENGELAND EN FRANKRIJK. VOORSLAGEN VAN DEN VIJAND ТОТ .VREDE. ZIJN INVAL IN DE VELUWE. MEER AFDOEND VERDRAG МЕТ FRANKRIJK, (1627-1626). 1627— De afloop der onderhandeling met Frankrijk bewees, dat men, ja, dit Rijk de stand den par- vriendschap niet meende te moeten opzeggen; maar dat men Engeland te zeer onlzag tijen hiertelande. om een krachtig verbond van onderlinge verdediging met Frankrijk aan te gaan. Engeland was vooral sterk door den invloed, dien het op zoo velen onzer landgenooten uitoefende. ‘Wel was ’s Prinsen oor geopend voor de redenen van SOMMELSDIJK, еп dezen kon het niet moeijelijk vallen, den Prins te overtuigen, dat er bij de verwezen- lijking van Engelands plannen eer noch voordeel, noch zelfs eene dragelijke betrekking voor hem overschieten zou; maar al wie onder de ingezetenen geenen geest had, fier genoeg om aan burgervrijheid en zelfstandigheid te gelooven, noch geduldig genoeg om onze onaf hankelijkheid door het bewaren van het evenwicht tusschen de beide Mogendheden, wier invloed hier om den voorrang dong, gehandhaafd te willen zien, al dezulken moesten er naar haken om door aansluiting aan een machtig Vorst, met name aan den Protestantschen Koning van Groot-Britannië, den staatkundigen toestand tot eene oplossing te leiden. Dezelfde partij streefde er naar om door zamenwerking met de Gereformeerden in het buitenland de Nederlandsche Kerk tot roem en eer te verheffen. Al was in Holland de eene zoowel als de andere partij door de krachtigste karakters en de werkdadigste elementen verlegenwoordigd, in deze Provincie had de geest van zelfstandigheid steeds den boventoon, Maar in menige andere Provincie heerschte of onverschilligheid, of eene slapheid, die het gevolg was, deels van vertrouwen op de eene of andere uitkomst, welke de handelingen van het Buitenland mochten opleveren, deels van wantrouwen ор de staatkunde, die in Holland voorzat. ` DES VADERLANDS. | 215 Bepaaldelijk Zeeland bleef een traag lid der Unie 1. Toen het jaar 1627 verschenen 10627-- 1630. Slapheid van achtte, tegen het einde van de maand Februarij, de Raad van State het noodig, eene Zeeland. was, en deze Provincie hare consenten over het jaar 1626 nog niet had ingebracht, Deputatie derwaarts te zenden, ten einde op de nakoming harer verplichtingen aan te dringen. Ranpwisk en SOMMELSDIJK werden met deze taak belast: namen, welke verraden, dat het bezwaar vooral van staatkundigen aard geacht werd. De benoemde Heren verontschuldigden zich, en de Staten-Generaal zouden hunne redenen hebben laten gelden; doch de Staten van Holland achtten de zaak gewichtig genoeg om door eenige buitengewone Gedeputeerden ter Generaliteit te laten verklaren, dat de verontschuldi- gingen niet behoorden aangenomen te worden. Dus verlrokken de beide Heren. Vóór het eind van Maart waren zij terug, zonder dat hunne reize veel had uitgewerkt: immers brachten zij de boodschap mede, dat de Staten van Zeeland alsnog Gecommit- teerden zenden zouden »om hunne gelegenheid te openen,” dat is, om den staat hunner geldmiddelen open te leggen en daaruit het onvermogen der Provincie te bewijzen om op den ouden voet tot de lasten der Unie bij te dragen. Daartoe verscheen dan tegen het midden van Mei eene buitengewone Deputatie uit Zeeland, bestaande uit de Heren WILLEM BROUWER, Burgemeester van Middelburg; Mr. GERARD своммом, Secretaris van Goes, еп Mr. зонам zonen, Pensionaris der Provincie, Op grond van den achteruit- gang van haren handel, en van de tegenspoeden, die de visscherij zoo goed als te niet gedaan hadden, strekte hun aanzoek tot vermindering van Zeelands quote, » opdat door ` onmacht en gebrek van onderlinge correspondentie eerst het Land van Zeeland, еп daarna de andere leden der Unie niet mochten vervallen in een onherstelbaar ongemak , maar bij redres van de quote in billijkheid alle leden van de Unie te zamen blijven geconserveerd.” Uit zulke woorden bleek, dat Zeeland van de vermindering harer lasten het behoud van de Unie, immers van hare bondgenootschappelijke betrekking tol dezelve, afhankelijk stelde. De Heren bewezen, dat in hunne Provincie niet alleen al de gemeene middelen, bij de acte van Unie voorgeschreven, ten behoeve der Gene- raliteit geheven werden; maar dat nog andere belastingen bovendien tot hetzelfde einde waren ingevoerd. De opbrengst der domeinen kon de Provincie niet, zoo als anders plicht ware geweest, mede tot den oorlog bestemmen, aangezien de administratie meer schuldig was, dan zij ontving. De geestelijke goederen (behalve de tienden) waren reeds in de eerste jaren van den oorlog verkocht. 1627— 1630. Verdeeldheid tusschen de stad Groningen en de Ommelanden, 214 ALGEMEENE GESCHIEDENIS zwaarder, alsdan speenden de ingezetenen zich van het gebruik, en de opbrengst was geringer 1, In weerwil van al zulke vertoogen betoonden de andere Provinciën geen medelijden met hare zuster, noch gezindheid om haar verzoek gehoor te geven. Toen de Zeeuwsche Gedeputeerden nog den 29sten Junij (1627) verzochten, dat er Gecom- mitteerden zouden benoemd worden, ten einde over hunne zaak te handelen, ant- woordden de andere Provinciën, dat zij onnoodig achtten om daarover te spreken, aangezien het aan niet eene uit haar midden aan grond ontbrak om te klagen, dat zij te hoog belast was. Holland bepaaldelijk weigerde tot het benoemen van Gecommit- teerden over te gaan, tenzij eerst eene Commissie belast werd met de taak om kennis te nemen van hare bezwaren, »die zoo groot waren, dat zij er onder bezweek.” En dit verklaarde Holland op een Ша, dat zij met de daad toonde niet voor de uiterste aanwending van haar trouwens nog ongeschokt krediet terug te deinzen. Juist den volgenden dag klaagde de Ontvanger-Generaal der Unie, dat hij, ter betaling van de ongerepartieerde Compagnién soldaten, op naam der Staten-Generaal geen geld kon krij- gen, al stijfde Holland Hun Hoog Mogenden ook met haar krediet. Dus schoot er niets over, dan dat Holland het geld door hare eigen Ontvangers liet opnemen. En hiertoe was de Provincie gereed. Hoe het zij, Zeeland bleef op het benoemen van Gecommit- teerden aandringen, en Holland herhaalde de voorwaarde, op welke alleen zij zulks kon toestaan. Er vielen felle woorden, en het ontbrak niet aan stemmen, die er op wezen, hoe gevaarlijk het was, dat in dezen tijd zulk een strijd in ’s Lands vergadering gestre- den werd. Eindelijk. namen die van Zeeland aan, het verzoek, dat men zich де ge- wone quote nog voor deze reize zou laten welgevallen, tot hunne principalen over te brengen. Zij deden het onder де betuiging, dat dezen het vreemd vinden zouden, dat er niet eens Gecommitleerden gesteld waren om hun te woord te staan 2. Hoe sommige Provinciën meer bezig gehouden werden door twisten over rang of recht in eigen boezem, dan door den tocleg om eendrachtig de lasten der Unie te torschen, daarvan leverden in dit jaar ( 1627) Groningen en Ommelanden weder een treffend voorbeeld op. De Stad Groningen, namelijk, beweerde met haar grondgebied (de zoo- genaamde Stads tafel) en hare Heerlijkheden, de, beide Oldampten en het Gorecht, eene afzonderlijke Soevereiniteit uit te maken, waarover de Ommelanden niet mede te zeggen hadden. Dit docht den Ommelanden te strijden tegen de uitspraak der Staten- Generaal van 1597, volgens welke er slechts ééne Provincie was, uit Stad en Omme- landen bestaande. De Stadhouder en de Gedeputeerde Staten hadden bijeenkomsten be- legd om tot eene minnelijke schikking te komen; doch die van de Ommelanden hadden 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Jan.; 20, 23, 26, 27 Febr.; 1, 2, 25 Maart; 15, 19 Ме, 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 29, 30 Junij; 1 Julij, 1627. DES VADERLANDS. | 215 ЕСЕ daar geene ooren naar еп zonden (in de eerste maand van het jaar 1627) liever eene Bezending naar de Staten-Generaal om hun recht te bepleiten. Zij gaven daarbij hoog op van de gevolgen, die de verongelijking, welke zij leden, hebben ken: er zou uit kunnen voortvloeien, zeiden zij, dat „де Ommelanden zich in ’s vijands contributie begaven.” Lang duurde het niet, of de Stad zond eene tegenbezending naar °з Graven- hage, met de klacht, dat als de Stad iets voorstelde tot bevordering van de Consenten, de Ommelanden zulks afsloegen onder voorwendsel dat zij eerst hunne grieven, louter beuzelingen beweerde de Stad, opgeheven wilden zien. Het scheen wel, zeide haar woordvoerder, dat de Ommelanden daarmede bedoelden, de lasten der Unie alleen te laten aankomen ор de Stad, wier trouwen ijver voor het gemeene beste zij kenden. Zoo was, een kleine twee maanden geleden, de Landdag bijeengeroepen om op de petitie van oorlog voor 1627 te besluiten, en over de bescherming van het platte land tegen de strooperijen van den vijand, over de vernieuwing van de plakaten tegen het aannemen van sauvegarden en het opbrengen van contributiën aan den vijand, en over maatregelen tegen andere misbruiken te beraadslagen; maar alle vruchtbare besluiten en nuttige verordeningen waren door de Ommelanden gekeerd. Op al deze klachten grondde de Stad het verzoek, dat de Staten-Generaal de Bezending van de Ommelanden zouden verwijzen naar de Provincie met last om de zaak van de consenten en van ’sLands verdediging te behartigen. Eene zending van Gecommitteerden uit de vergade- nng van Hun Hoog Mogenden was niet aan te raden, aangezien de Stad zich nimmer zou laten welgevallen als beklaagde tegenover de Ommelanden te recht te staan. Bij zulke geschillen kwam de rechtspraak toe aan den Raad der Stad, Deze had ook hare grieven: zij vergat ze uit liefde voor het gemeene beste en om den gang der zaken niet te slremmen; maar, miskende men haar recht, zoo zou zij die grieven weten te gedenken. — Het antwoord der Staten-Generaal luidde, dat de uitspraken, in 1597 en 1599 door Hun Hoog Mogenden bij de geschillen tusschen Stad en Landen gedaan, volkomen in hare waarde bleven: wat voorts een punt van twist uitmaakte, moest in de Provincie zelve ten overslaan van den Stadhouder, vóór den 1sten Mei aanstaande, bij minnelijke schikking worden bijgelegd. Gelukte dit niet, zoo moesten de partijen hare zaak door afgevaardigden aan de beslissing van de Staten-Generaal onderwerpen, zonder intusschen den gang der zaken deswegens te stremmen. — Deze aanmaning echter baatte aanvankelijk niet veel. Die van de Ommelanden bleven sommige maatregelen beletten, welke tot het aannemen van de noodigste consenten vereischt waren. Maar, voerde hun Gedeputeerde ter Generaliteit, BROERSEMA, den Heer scuarrer, Gedeputeerde der Stad ter zelfder vergadering, te gemoet: hield de Stad zich slechts aan de uitspraken van 1597 еп 99, зро zouden alle misverstanden uit den weg geruimd zijn. — In het voorjaar echter begonnen de Ommelanden iets toe le geven: de consenten werden ge- dragen, en men trad ten overslaan van den Stadhouder in onderhandeling ter bijlegging 1621-- 1630. 1627— 1630. Houding en behandeling der Remonstranten. 216 ALGEMEENE GESCHIEDENIS der geschillen. Doch zonder gelukkig gevolg. Tegen het eind der maand Mei ver- schenen er weder Afgevaardigden van de Ommelanden te ’s Hage met verzoek, dat de Staten-Generaal de zaak alsnu ter hand wilden nemen. Lang liet de Stad Groningen, die als onwillig tot schikking was voorgesteld, den op haar gelegden blaam niet op zich rusten. Ook zij zond weder afgevaardigden, en thans benoemden Hun Hoog Mogenden Gecommitteerden om de zaak te schikken. Daar echter de leden dezer Commissie wel- dra als Gedeputeerden te velde naar het leger trokken, zoo bleef de zaak onafgedaan, en met de vernieuwde vermaning, dat de gewone loop der zaken, 200 als de afgevaar- digden zelven van nabij hadden kunnen waarnemen, geene vertraging lijden kon, werden de partijen verzocht tegen het midden van November op nieuw vertegenwoor- digers te zenden om alsdan de zaak af te maken 1. Maar vooral de wijze, op welke men zich ten aanzien van de Remonstranten gedroeg, kan een maatstaf geven ter beoordeeling van de betrekkelijke sterkte der partijen, die in Holland hare krachten tegen elkander beproefden. De partij der zelfstandigheid en der instandhouding van het bondgenootschap met Frankrijk kon niet anders dan op de hand zijn der Remonstranten, voor zoo verre dezen niet met het denkbeeld van een her- eenigd Nederland dweepten; de partij, daarentegen, der aansluiting aan Engeland had de vurige Contra-Remonstranten , welke voorbijzagen, dat de Engelsche staatkunde ten slotte tot verdrag met den vijand strekte, in haar gevolg. — Genoeg was er sedert de veroordee- ling der Remonstranten gebeurd en uitgelekt om de meening te vestigen , dat de staatslie- den, die het slachtoffer der uitgebarsten godsdienstgeschillen geweest waren, gansch niet strafbaar waren geweest. Zoo moest dan de Contra-Remonstrantsche kerkleer eenig еп al- leen op hare waarachtigheid steunen. Gesteld nu ook dat aan de Dortsche Synode alsnog zooveel gezags werd toegeschreven, dat men hare uitspraak als ontwijfelbare waarheid liet gelden, toch moest men zich ontzien, de Remonstranten van nu aan alleen ter zake der verschillende opvatting van een leerstuk te vervolgen. Kortom de vereischte stoutheid begon te ontbreken om aan de plakaten tegen de Remonstranten gestreng de hand te houden. Bovendien, door den dood van Prins mavunits еп de ambtsaanvaarding van Prins нкмовик aangemoedigd, begonnen de vroeger vervolgden -in sommige steden telkens openliker te vergaderen, bepaaldelijk te Gouda, te Rotterdam, іп den Briel en te Woerden. In de eerste dezer steden stelde het volk eenen gevangen predikant met geweld in vrijheid, Daar en elders hoorde men de Remonstranten vaorspellen, dat hun haan nu haast koning zou kraaijen, en bidden voor den triomf hunner zaak tol wraak van de vermoorde slachtoffers. Vroedschapsleden in dèn Briel wegens hunne Remonstrantsche gevoelens ontslagen, wisten de Staten tot de verklaring te brengen, dat 1 Resol. Stat.-Gen. 23, 26 Jan.; 8 Febr.; 201 23 Maart; 3 Apr.; 20 Mei; 3, 4, 8 Junij; 8, 10 Julij, 1627, DES VADERLANDS. 217 zij deswegens niet uit de Regering geweerd behoorden te worden. Zelfs te Amsterdam waagden de Remonstranten bijeen te komen. Doch hoedanig in deze stad ook de heerschende gezindheid der Vroedschap mocht zijn, de geest der invloedrijkste predikanten was er nog van denzelfden stempel als vóór 1618. Geen wonder derhalve dat het volk die vrijmoedigheid der Remonstranten niet duldde, еп den 1542 April, zijnde den tweeden Paaschdag, hunne vergadering verstoorde, Het gemeen sloeg aan het plunderen van het huis der bijeen- komst; maar deze balddadigheid werd krachtig onderdrukt door eenige stadssoldaten onder den Majoor masseLaar , die zich niet ontzagen met scherp te schieten. Twee oproermakers sneuvelden op de plaats, eenige anderen werden later terechtgesteld. Hierna verbood de Wethouderschap niet alleen op nieuw zulke vergaderingen te houden, maar ook ze met geweld te verstoren 1, — Weldra waren de Staten van Holland genoodzaakt, zich met het godsdienstige vraagstuk te bemoeijen, doordien niet alleen de Regering van Gouda zich wegens dat gewelddadig verzet tegen het Gerecht bij hen beklaagde; maar ook de Synoden van Noord- en Zuidholland de handhaving der plakaten van hen vor- derden 2, De zaak nogmaals aan de beslissing der Kerk over te laten, kwam in niemands gedachte op, en toen de genoemde Synoden zich in Junij (1626) tot de Staten-Generaal wendden met het verzoek om machtiging tot het bijeenroepen eener Nationale Synode, stelde de Vergadering haar antwoord uit 9, zonder voornemen om er immer op terug te komen. Doch ten voordeele der Remonstranten te beslissen, dit vermochten de Staten van Holland niet. De regeringsleden, met de omwenteling van 1618 op het kussen ge- komen, waren niet geneigd af te treden, of misschien wel ter verantwoording geroepen te worden. Daarbij kwam de invloed, door Engeland uitgeoefend, en de noodzakelijk- heid om tegenover deze Mogendheid den schijn te mijden, alsof men gansch afvallig werd van de beginselen vroeger gehuldigd, op welke zij zoo veel verwachtingen gebouwd had. Alleen Rotterdam wenschte voor het minst oogluiking voor de vergaderingen der Remonstranten: in deze stad toch was hun aantal zoo aanzienlijk, dat men hun niet zonder gevaar van een bloedblad te keer scheen te kunnen gaan. Maar de overige Ste- den, ten minste de meerderheid in de Vergadering van Holland, verklaarden zich gezind de bewuste plakaten, die zij voor eeuwige edikten hielden, te handhaven. Rotterdam ver- ijdelde de uitwerking van dit besluit, daar zij wist door te drijven, dat men alvorens verder te gaan met den Prins zou raadplegen “. Zooveel werd hierdoor verkregen, dat de zaak tot het volgende jaar slepende bleef. 3 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij, 1626. . á Resol. Holl. 3, 8, Julij, 1626. ІП рак. 4 Sruk. | 28 1627-- 1630. 1627— 1680. 218 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | bedreigden. Echter besloten de Staten in overleg ше деп Prins, die steeds tot zachtheid ried, niet om de plakaten te vernieuwen, maar om aan de Steden eenen brief te schrijven, wiens uitdrukkingen op °з Prinsen raad nog aanmerkelijk werden verzacht, en die daartoe strekte, dat men de plakaten niet als afgeschaft mocht beschouwen. Leiden ging zoo ver, dat zij bleef weigeren te bewilligen in de voorgestelde vernieuwing der verponding !, zoo de godsdienst niet krachtiger werd gehandhaafd en ook de Vroedschap van Rotterdam zich niet gezind betoonde om in hare stad den bewusten brief te publiceren. Men voerde Leiden te gemoet, dat als het land door gebrek aan geldmiddelen te gronde ging, de Religie mede verloren was. Doch eindelijk verklaarde Rotterdam de uitgebannen predi- kanten, eenen GREVINCHOVEN , LANSBERGEN en anderen, die daar vrijelijk over straat gingen, te willen weren 2, Dit was echter niet veel gezegd, еп van hunnen kant vonden de Staten geenen grond om last te geven tot inhechtenisneming van predikanten, behalve dezulken, die, zoo als urrgNBoGAERT en diegenen, wier namen in den aanslag tegen Prins MAURITS genoemd waren, een vonnis wegens staalsmisdrijf ten hunnen laste hadden 3. Ја zelfs leenden Hun Edelmogenden hun gezag tot een maatregel van de zijde der Kerk, die de strekking had om de aanhangers der veroordeelde 5 Artikelen weder in de ge- meente op te nemen < Ook een besluit, waartoe men in October (1627) overging, en dat bijzonder dreigend scheen, werd dadelijk ontzenuwd. Toen, namelijk, kreeg het Hof van Holland last om dezulken, die verboden vergaderingen bezochten, wanneer de Wethouders der Steden niet bij machte waren zulks te beletten, in den Haag te beschrij- ven. Maar ten slotte werd op aandrang van Rotterdam begrepen, dat het Hof die macht slechts ten verzoeke der plaatselijke Wethouderschappen zou mogen uitoefenen 5. — De mannen van doorzicht en invloed helden al meer en meer over tot die staatkunde, welke aan de burgerregering zelfstandigheid verzekerde 6, en had de Amsterdamsche Vroedschap 1 Bij deze gelegenheid maakten de Edelen aanspraak op het recht om het platte Land te ver- tegenwoordigen, en kwamen op tegen de bepaling dat Commissarissen, in deze zaak door de Ste- den benoemd, over het platte Land hunne bemoeijingen zouden uitstrekken. 3 Resol. Holl. 9, 10, 19, 20 Maart; 1, 3, 30 April; 4, 7, 8, 18, 19, 20, 21 Mei; 17, 18, 22, 25, 29, 30 Junij; 2, 30 Julij; 7 Aug.; 3 Oct., 1627. Arrsmua, І, Ы. 666, 667. van pen CAPELLEN, I, bl. 424, 425. з Безді. Holl. 5 Mei, 1627. 4 Resol. Holl. 12, 14 Mei, 1627. 5 Resol. Holl. 6 Oct., 1627. In de Provincie Utrecht was het Hof eene toevlucht voor de Re- monstranten, die wegens verboden vergadering door de Wethouderschap der Hoofdstad veroordeeld, zich op dat Collegie, zoowel als op de Gedeputeerde Staten ?в Lands beriepen. De Staten-Generaal rieden de Stad geen appel van hare vonnissen te gedogen, aangezien er geen hooger beroep was van plakaten, door Han Hoog Mogenden uitgevaardigd (Resol. Stat.-Gen. 4, 6 Febr. 1627). 6 Te vergeefs beijverden zich echter pe своотз betrekkingen om hem de vergunning te doen erlangen om іп het land terug te keren (Resol. Holl. 4 Maart, 1627). Ook urrensocagats ver- DES VADERLANDS. 219 in 1618 de verwijten der Calvinisten voorkomen en oproer verhoed door tegen oLpEN- BARNRVELT partij te kiezen, thans gevoelde zij zich sterk genoeg om weldra de stoute taal van sommige Contra-Remonstrantsche drijvers met ballingschap te straffen, en den Remonstranten de hand boven het hoofd te houden. Bij zoodafiigen binnenlandschen toestand was het reeds veel, dat degenen, wien het beleid der zaken toevertrouwd was, het roer niet uit de handen lieten glippen. Om niet overstelpt te worden, kwam het er op aan, zelfstandigheid, goeden moed, kracht tot volharding te toonen. Wat de Duitsche zaken aangaat, wel was het niet mogelijk de wapenen des Keizers en der Katholieke Ligue te sluiten, maar niettemin moest men den tegenstand levendig houden, waar hij nog niet geheel was opgegeven; men moest too- nen, dat men de eenmaal gekozen partij niet verzaakte en het ingenomen standpunt wenschte te handhaven. Bovendien, waar die belangen, van. wier stoutmoedige behar- Uging de kracht van Holland en mitsdien van de Republiek afhing, door de oorlog, in Duitschland еп in het Noorden gevoerd, bedreigd werden, daar moesten de Staten hunne stem wel laten hooren, ten einde zich voor onherstelbare schade te vrijwaren. Tegen het einde van het jaar 1626 ondervond de Hollandsche handel in de Oostzee een gevaarlijke belemmering ten gevolge van den oorlog tusschen Polen en Zweden. — Dadelijk па de alliantie, in December 1695 te ’s Hage met Engeland en Denemarken gesloten, was de Heer camerarius belast met de taak om den Koning van Zweden uit te noodigen tot het doel des bondgenootschaps mede te werken !. In het daarop volgende voorjaar had die Vorst eenen inval in Koerland gedaan; doch op de uitnoodiging om tot de alliantie toe te treden, antwoordde hij ontwijkend: hij zou zich eerst nader kun- nen verklaren, als er iemand met volkomen last tot hem zou gezonden zijn 2. Evenwel den 15den Augustus van dat jaar berichtte camerantus, als opvolger van wijlen den Lweedschen resident RUTGERS optredend, aan de Staten-Generaal, dat zijn Koning, tegen Polen oorlog voerend, in Pruisen was gekomen, om tot hulpbieding van onze vrienden in Duitschland nader bij de hand te zijn. Eene maand later kregen de Staten een brief ТАП GUSTAAF ADOLF, nog vóór de nederlaag bi Lutter, uit Dirschau 3 geschreven, met het verzoek, dat Hun Hoog Mogenden hem met raad en daad zouden bijstaan, aange- zien zijne krijgsbedrijven in die oorden strekten om de taak dergenen, die in Duitsch- zoek om ontheven te worden van het tegen hem gevelde vonnis, of zich ten minste vergund te zien, zich voor het Hof te komen rechtvaardigen, werd afgeslagen (Resol. Stat.-Gen. 9 Jan., 1627). Deze mannen hadden al te zeer gelijk gehad: һоп terugkeer zou voor hen een triomf en voor hunne tegenpartij eene niet te verduwen beschaming geweest zijn. Toch kwam vrrensocasaT in het voorjaar van 1627, doch zeer ter sluiks, in het land (Resol. Holl. 5 Mei, 1627). ! Resol. Stat.-Gen. 17 Dec. 1625. 2 Resol. Stat.-Gen. 15 April; 10 Junij, 1626. Aan de Weichsel, nier ver ‘van den mond der rivier en derhalve van Dantzig. 28 * 1627— 1680. Ы Belemmering van den handel in de Oostzee, 1627-- 1630. to 20 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = land tegen den Keizer streden, te verlichten 1, Voorzeker was de Koning van Zweden er op uit, ingeval curistraan IV voorspoedig was, zich de gelegenheid ten nutte te maken ten einde Polen tot de verlangde offers te dwingen, of zoo die Vorst niet slagen mocht, zich de baan te bereiden om zelf in Duitschland op te treden. Dus was het voor onzen Slaat raadzaam hem aan te moedigen, en men besloot hem eenen zaakge- lastigde ter zijde te stellen. De aandacht viel op KAREL VAN CRACAU, die, vroeger Agent in Spanje 3, па het overlijden van pieren rsaäcs, Nederlandschen Commissaris in de Sont, in deze laatste betrekking was aangesteld 3. Doch het scheen bedenkelijk, GRACAU, al was het ook slechts tijdelijk, van zijne standplaats in Denemarken te ver- wijderen, om eene zending bij eenen Vorst te vervullen, die den Koning van Dene- marken steeds een voorwerp van naijver was. Intusschen, voordat men het met zich- zelven eens was, welken persoon te kiezen, was de aard der zending aanmerkelijk ver- anderd. Koning CHRISTIAAN was geslagen. Dus was het wenschelijk, dat GusTaAAF ADOLF zijnen strijd tegen Polen zoo spoedig mogelijk staakte, ten einde de onderliggende partij in Duitschland hij te springen. Bovendien was de belemmering, die de handel op Dantzig leed, zoo belangrijk geworden, dat alleen reeds deswegens vurig naar eene ver- zoening verlangd werd. Daar evenwel des winters de scheepvaart toch stil stond, meende men іп het najaar (ғап 1626) nog tijd te hebben om zich te bedenken * Dit duurde totdat de Staten-Generaal in November door hun medelid den Heer mareumr, die we- gens eene rechtzaak eene reis naar Polen ondernomen had 5, nader bericht kregen, en door cAMERARIUS verzocht werden te willen bewerken, dat Dantzig zich in den strijd onzijdig mocht houden. Op Gusraar apoLrs met wapengeweld aangedrongen eisch, dat zij den tol van alle in- en uitgaande goederen voortaan niet aan den Koning van Polen, maar aan hem zou betalen, had deze Stad, die niets liever dan onzijdig bleef en zich inderdaad tot dusverre onzijdig gehouden had, maar ongezind was om eed en plicht jegens den Koning van Polen te verzaken, alle vergunning tot uit- en invoer ten eenen- male opgeheven, liever ziende, dat er ganschelijk geen tol werd betaald, dan dat de 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Aug.; 19 Sept. 1626. ? Zie hiervoor, ПІ D., ІП St., bl. 4 еп 5. 3 Resol. Stat.-Gen. 16, 30 Oct.; 1, 12 Nov. 1625. Met cracav hadden naar de betrekking gedongen 1saac Luz, Agent te Venetië, en de Admiraal wiLLEKENS. | 4 Resol. Stat.-Gen. 10 Oct. 1626. Resol. Holl. 6, 7, 8 Oct. 1626. 5 Resol. Stat.-Gen. 2 Julij, 1626. In den brief van aanbeveling, dien mATELIEF aan den Ko- ning van Polen medekreeg, gaven de Staten dezen Vorst den titel van Koning van Zweden: anders zou hij geweigerd hebben hem aan te nemen. Men rechtvaardigde zulks door de herin- nering dat men den Koning dien titel, onder protest van non-prejudicie ten aanzien van GUSTAAF ADOLF, mede gegund had, toen laatstelijk de Poolsche Gezant zenonski te ° Hage geweest was. (Zie hiervoor, D. ПІ, St. ІІ, bl. 619). 6 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov. 1626. r t9 21 “DES VADERLANDS. “=== opbrengst Polens vijand ten nutle kwam 1. ри nu was ееп staat van zaken, Шеп onze Hollandsche handelaars niet konden verduren. Men mat het in de vergadering der Staten van Holland breed uit, wat het wezen zou; zoo men geen koren uit Polen ontving en geene Nederlandsche waren derwaarts gevoerd werden, en klaagde, dat Danizig aldus met den Keizer ‘en den Koning van Spanje zamenspande. Op deze mededeeling volgde het besluit, dat men den Staten-Generaal zou voorslaan, brieven te schrijven aan de Koningen van Zweden en van Polen en aan de Stad Dantzig, dat zij deze voor de gansche Christenheid zoo schadelijke oorlog zouden staken, en toch vooral de handel niet langer versperd mocht worden. Doch de Staten-Generaal trokken zich de zaak van Holland niet zoo sterk aan, en vonden den toon in de ontworpen brieven te stout. Zij vonden, dat Holland alles te zeer met geweld wilde drijven. Door het sluiten van de licenten voor onzijdige Mogendheden waren reeds de Koningen van Zweden en Polen zelfs persoonlijk ontrijfd, daar zij hun gewonen toevoer van wijn niet uit onze havens konden bekomen, en hoe zouden dan die Vorsten een verzoek om vrijdom van handel opnemen, dien men hun van onze zijde ontzegde? Dus achtten Hun Hoog Mogenden beter, vermits in die brieven mede de komst van een Gezantschap ter bemiddeling van den vrede werd aangekondigd, zich in de te verzenden missieve tot de vraag te bepalen, of zulk een Gezantschap aangenaam zou zijn. Holland echter verlangde de brieven af te laten gaan, zóó als zij waren, en de Staten-Generaal dit niet kunnende keren, namen het beginsel aan, dat er een Gezantschap naar het Noorden zou vertrekken, maar bepaalden, dat de brieven niet eerder zouden afgaan, dan de Instructie voor de Ambassadeurs vast- gesteld zou zijn, en dat men met het stellen der Instructie op nadere berichten uit die kwartieren zou wachten. Dit liet Holland zich niet welgevallen. M aatregelen daartegen. Gezanten tot GUSTAAF ADOLF en den Koning van in deze taal zouden moeten gevoerd worden. Gekozen werden ROCHUS VAN DEN HONERT , Polen benoemd. lid van den Hoogen Raad, Anprres sicker, Burgemeester van Amsterdam, SIMON VAN 1 arrsrua, I, bl. 553. 