VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
.Dewyl deeze Dienst maagd niet voorkomt als ziek of krank, maar als een gezond en verftandig Mensch, deweike hai- ren Heeren gewin toebragt door den Waarzeggendm Gust ^n zj hadt , en vroegen hem wie deeze Waarzqggende Geest was? > Hoe deeze Dicnstmaagd wist idsiF PAif- Lus en TiMOTH£us.Dienstknegten des AUerhoogfleo Gods waren ? — — > Sn tegen wien faulus zcide , JR gMede ti, sfi den nam. van jbsus curistus, dat gy van hoar yitgaat P Naa voofaf aanpemerkt te hebben ^ dat lucas ate oor- en ooggetiUgCin dit geval berchryft ; dat die Gefchied- boeker een gebocren ^Jood geweest zy ; dat jbsus en de Apostelen zich niet alcoos inlieten om Volksdvvaalingeir en Vooroordeelcn te wederlcggen ; als mcde dat men in ^e Verklaarfpg van;, eene S>:hfiftuurplaats , of GebeurtO' niSy niet zo zeer en eigehlyk te lettcn bebbe op eenige geleerde rQtz in het (faydperk ^ F. C. C. RUnC, MANUSCRIPT. MS Vertaaling dan wel op den Grondtexc, ^aat hy voort om de verlchillendc Leezingcn van den oori'prongiyken Text, wegeus 'c geen door onze Vertaalers een Waarzeggendfti Geest wordt overgezet, op te geeven« '\ Ten antwoord op de ecrlle vraag, wie de Waarzeg" JBfnde Geest was? treedt de Ecrw, rutz in dc ontleeding flier vier volgendc Vraagftukken. — „ u Welk begrip of welk denkbeeld hcbbch de Macedmiers of de Phi^penfin mbondin , met de woordeii Pneuma Pythonos of Pji/w- na^ waarvan de H» lucas gebruik maakt? Met an^ere woorden. VVaarvoor hebben de Pliilippenfen den Geest Pytken of den Geest van Python werklyk gehouden ? ea waarvandaan heefc deeze Geest zynen Naam ontvaii- fpn ? ^. — Behelst dit begrip , dit denkbeelS, waarheid in ach? Alet andere woorden. Is 'er waarlyk en in de daa4 cen Geest Python of een Geest van Pythtm in de Natuur nnweezig , en in de Dienstniaagd werkzaam of wcrkende geweest. 3. Hebben paulus txx lucas juist hetzelfde denkbeeld verbonden met de uitdrukkingen , Geest Python dT Geest van Python , als dc Philippeufen daar iian gehegt hebben? En hebben beide, paulls en lucas, gelyk de Uaeedmiers , deezcn Geest voor cen Wee/en , 'i welk ia de Natuur werkelyk een beiban heefc, te boek gcfteld, en zo ueen. 4. trefifen en nitdrukken willen ? " Wegeos de ontvouwing van dit alles , waarin de Eerw. RUTZ zyne bekende beieezenheid betoont , rooetea wy dea Leezer tot hcii Manufcript verzenden. Alleen tekenen wy 'er uit op, hoe, volgens het beredenccrde van zyn £erw«, lucas aau het bellaan van den Geest van Py 1km geen geloof geOaagen heeft. — Laat die woorden en itttdrukkingen , die hy geboekt heeft, zoo paradox, zoo zeld* xaam, zoo (lerk kluiken, als zy maar willen , dat doet niets tot de zaaki Want hy boekt als Historiker *t geen hy zelfs werkelyk gehoord heeft, Een Gefchiedfchryver , die den Man van een getrouw Historiker verdicnen wil , moct dc Gebeurteoisfen , die hy verhaalt , zo veel mogelyk, met iMtte oqrfpronglyke kleuren fchilderefi , en de woorden , di* hy fcy die gelegenheid gehoord heeft , zoo boeken als hy 26 guioord heeft , zonder over de Gebeunenis en de Woor- te philofophecren , en de gewoone Volkstaal met die Q 3 12^ *• G. G. RUTZ ^er zuiver w/5f eerige en gefchiedkundig waare taa) tt ^isfelen. Het laatfte kan en durft, of liefst, Uehoeft eeq gctrauw en eerlyk Gefchicdfchryvcr als Gefciiicdfchryver ][iigc doen; maar moet dit oyerlaaten aan den veritan« digen en oordeelkundigen Leezer, die kan, mag en moer^ wanneer liy het verbaal lecst om het te verklaarcii, del| jf^olksdiaject^ zo dra hy bewyzen kan dat dczclve icgea de redef en het gezond vcrlicht Menfchen-verllandji of te^en de geopenbaarde Waarbeden , aandruisclu , met de DiakSt der ff^aarheid yerwisfelcn, indien hy 'er toe f\aatis."' ' Overecnkomllig hier mede antwoord hy op de vierde bovcQ opgegeeven vraag; dat de Geest van Python^ eea ^ iouter yvlksdialeSt is , dat men de woorden van PAULua en Lug AS voor gewoone I^olkstaal te houden hebbe. £n dat hy dit antwoord geevende , „ de waarheid , hog «eer V zagtjtedcr eo flauw uitdrukt; dewyl calvyn met ronde en dmdelyke woorden fchryft. Lug as verltaali hier tet plofltze eene f^olksdwrnlingj"* Merkt men aan dat paulus , zeggende. Ik gebUd u , 172 den naam van j^ivs ciiristus, dac hy van haar uit- gaat , raare en finguliere taal fprcekt. Dan antwoord zyn Eerw. Mjn Tydwinst^ d$or jan hendkik van dorgen. Derd$ en laatfie Deel. Te Amjl. by VVcsling en van der Hey , 1791. Behalven de Foarredeny 247 bl. in o&avo. rr\)en wy dc twee Eerfle Deeltjes van deeze Tydwinst X aankondigden hebben wy ons moeten te vre- de houden, met, ten aanzicne van den overleden Schry- ver, te melden , dat by bicek een agtenswaardig , docli oogelukkig , Jongeling geweest te zyn. . Thans llelt 00s de Hooggeleerde y. van hamflsvcld , de Verzame- Ittr en Uitgeever van de nog overgebleevene Scbrifien diens woegtydig geftorvenen , in (laat om 'er iers mecr van tc >%g^» Jan HENDRiK VAN DONGRN hadc tot Vader Ja- cob VAN DONGEN , in levcn Thefauriet der Stad Dord- rechi^ en werd den % Sept. MDCCLVI geboorcn; zy- ne Idoeder verloor hy in zyne tedere Kiiidsciibeid. £ene iarde behandeling zyns Vaders maakce hetn uithnizi'g, bragc bem in verkeerd Gezellchap , en deed hem , in 't tinde, bet befluit neemen om Dordrecht en bet Vaderlyk Huis, in Juny AIDCCLXXXVII, |ehcel tc verlnateu. Om- trent twee Jaaren leefde hy in die verwydering , tot hy deiwaaids wederkeerde^ in de ftreelende hoope, dat eene opregtc bevrediging en minzaame vergelyking , zyne ram* {€0 zou eindigen, en hem de vreugde aes leveus fchen*- eo« Doch weimg dagen naa zyne wederkomst , werd by door eene zwaare ziekte aangeiast , en op den oever des doods gebragt; het geweld deezer ziekte fcheen cgter geweeken, en de verloorene kragten byna herwon* oen te zyn , zo dat de hoop eener (pocdigc herdelling rich blymoedig opdeedi , wanoeer deeze hoop geheel on- lerwagt, door een herhaalden aanval van zwaare Koort- ten, den laatiten leevensdag, vergeteld met onafgebroo- kene ftuipen ^ week ^ en door zyn overlyden op den la Ju-^ ty MDCCLXXXIX, in den Ouderdom van twce-eu-twii>- ^ Jaaren en ruim negen Maanden, geheel vftrd afge- fiiee* (*) N.Jlgewu FaderU Leiteto$f. Vde D. ifie St. bl. 34!. Q 4 J. H. VAN DCNGtar fiiceden. Alleraandr.enlykst zyn rie gcdeelten uit cci Dricf by zyn wegi^aan ten V'ailerlykeH Huizc gehuten, door den Heer hamil^^velo opgegeeven , oin dat ftrenge Va- ders daar uit kunnen leeren , weike de gevol^en zyn vaa pene meer Despotieke dan Vaderlyke OpvoeJing. — Gelyk zo veele Jongiilingen van onzew bedorvcu tyd, waaraan^ behalveu de verkcerd ingerigce Opvoeding , ook niet zelden de wyze van Godsdienst - voordragt zo veel fchuld heeft , was de jeugdige van oongen bdinet met de rampzalige loshedcQ van een valschlyk zo genaamde Vrydenkcry — doch hiervan kwam hy te mgge door de gelprekken met zy- nen Boezcmvricnd vaw hameLsveld. De Stukjes, in die Deeltje voorkomende, zyn van den- zelfden aart , en op denzelfden aanpryzcnswaardigea voct behandcld als wy omtrent die in de twee voor- gaande Deeltjes ^ ter aangeduide plaat/.e , vermeld lieb« ben. De Gefchiedenis van den Misdaadiger uit Eer^ loosheid , door den Heer van hamel»veld 'er in gc- votgd , en uit de Thalia van schillfr overgenomen , nm dit Deeltje eene gelykvonnigheid met de voorgaande te doen hebben , is van denzelfden Stempel : de invul- ligen van dien Heer , in een en ander Stukje , op dit de Lcezer geen cnkele Brokjtukken zou hebben , zya op den leest van van oongen gelchoeid. Dan hoe veel is 'cT in , 't welk wy in een ander VVerk van dicn Hoog- icernar Icezen? Hoe treffend , om iets uit deeze Tydwinst op te gefc- ven 9 is het Slot des eerften Vertoogs , de Schepping gety* tela : „.Is het geeo wy over de Schepping gezegd neb* ben , gegrond , is het oogmcrk der Gotthcid , waar toe , het beweegnuddel waarom Hy aties Ichiep , de Gelukzalig* heid zyner ichepfelen , ondergefchikt aan de eer van zyoe HeerJykheid. ~ Kent dan , gy , die rusteioos weitc , om het heil van uwe medemenfchen te ftooren, gy bloed* dordigen , die den naam van Hild en Groot , ten koste van rampen en elende van miilioeiiisn van uwe medemen- fchen koopty gyVorften,. die, door heerschzugt en ydelen waan misleid^ om een niet, om eene beuzeling, verwoes- teude ooriogeu aanvangt ; en Weduwen en VVeezen , door het vermoorden der ongelukkige llachtoirers van uvfe heerschzugt , rampzalig maakt , wier gefchrei deswegens tot Gnd in den Hemei om wraak rocpt. — Gy onregt- vaardigcn!' gy ondcrdrukkars ! keat en bdfchQUwt, hoe gy MTN TYDWINST. fjji verztt tegen de goede, de liefderyke , oogmerken , van dclTVader van alien! Hy fchept, gy vernielt! Ily maakt fcevend , gy moordt ! My fprciclt alomme de rykfte ea weldaadigfte zcgeningen , gy vervvoesting , elcnde cn jam- mcren ! Hy maakt zyne Ichepzeien gelukkig , die zyne Hcerlykheid vry en bly vermelden ; gy maakt hen , die uwe noogheid en onregtvaardigheden in den weg Iban , nmpcalig, en hen, die uwe heerlykheid vleijend en krui- peiid hulde doen , tot vuige flaaven , Qverweegt dit en bccft ! Zeker , de Schepper.zal u eens over dc misdaad van zyne gckwetfte Majeileit te regiftellen , u als wfttorers van de rust en het vvelzyn in zyn ryk ge- ducht ftraffen , wanncer hy het geroep der ellendigtn ver- hooren, en zyne aanbiddcrs voltnaaken zal." Wy vocgen 'erby, het einde van de yerhandelin^ oyer 4tn wtderzydfchen Invloed van GQdsdienst , Regemng en Ziden der f^olken , op elkanderen , cm ten lhal le dienen , Iwe VAN DONGEN , eertyds in de ftrikken van vrygeestcry vcrward, in laateren tyde over den Godsdienst van jesus 9f Wanneer het Menschdom , door waan cn onkunde vcrblind , zich God voorftelt , als eenen Despoot , ecnen willekcurigen Opperheer , die aan zyne willekeurige beve* Meneene biinde onderwerping vordert , wanneer het dur den Godsdienst misvormt , en op dit zo hoQg en gedugc Wcczen niet durft vertrouwen ; maar daar voor alleen vttcst en fchrikt , dan verliest de mensch , noodwenJig , alle denkbcclden van zyne waarde, en van zyne verhceveac beftemming; dit Bygeloof , deeze valfche Godsdienst ^ boe- zemt den menfchen eenen laagen en flaafTchen gcest in , en drukt denzclven gehcel tcr aarde ; hy is nu een ge- maklykc roof voor het bygeloof , de Pricstcrheerschzugt kao hem kneeden naar haaren wil , en , Wanneer de StaaN , 2ugt zich van de geesclykheid wtl bedienen , is zy in ftaat, om den mensch als een flaaf aan h^are willekeur •nd^werpen. — Maar ook een zodanig bedorven Godsdienst llelt den mensch geheel buiten (laat , om ^Qige waare en edele deugd te betragten. Hy fchrikt ea vreest voor God, en merkt dien aan ais een ftuursch Wee- ^« 5 welligt geeft hy de hoop op , van Hem te bwedi^ ^1 of, al zyne hoop bepaalt zich tot bygeloovige plech- ^Wcn , de verzekeringen van zynen Friestcr , en den yycr voor de rechtzinnighrid , en , deeze hooploosheid yjcrt hem den teugel , tot het involgen van zyne lusten ; ieeft geheel naar zyne begeerten en goedvinden voort , Q 5 zon- \ t JCI J. H.. TAN BOKGIH lender xich ain ieu te bekreuoeo. Zifllykheid is zf% eeaigfte vcrmaak, weelde zyne behoefce, HyJieefc geen« waarde voor zich zelven en in zyne oogen , hoe zal daq ^yn medemensch by hem geagt weezen ! Eeq QaafTch^ ziei beeft geene denkbeeldeo van waare Vryheid, van Va« derlandsliefde , of van Edelmoedigbeid, Stellen wy daar tegen over, den waaren Godsdiensc* dien jesus gepredikt heeft , maar die zo weinig bekend en ee^cht is onder de menfchen, Deeze Godsdienst ftdt God voor in een beminnelyk licht, den Vader van alles in het aangezi^ van zynen Zoon , als verbeerlykc in lie£» de, ea de opuitputlyke Broa van Barmhartigheden. Hyis verzoend met bet Menschdom , door den dood van jfi^Ws en laat liefde , vrede, heil en ztligheid, verkoudigen, De voorfchriften van deezen Godsdienst zyn geene wiUekeii* rige bevelen ; maar gegrond in de natuur van God , en van de redelyke Schepzelen , zelve. Zy beveclen liefde , meiifchenmin, de beoefening van vredelievenheid en recht* Zy gebieden ons , dat wy elkander zuUen aanmerken , ate Kindercn van denzelfden Vader , en als elkanders Broede^ ren ; dat wy dus elkanders heU zuUen uicwerken , en de een den ander iiitmuntender achten » dan zich zelven. Do Leerdukken van deezen Godsdienst doen den mensch xy« nen Uemelfcben oorfprong kennep , beuren bem uit hex (lof op, en, daar zy hem zyne beftemming tot onvtrderf- lykheid en bet leeven aanwyzen , verhefl'en zy bem om«% hoog , — tot voor den troon van God. — ^Eeu l^ensghy die de Leerftukken van den Godsdienst van den gezeg^nden jasus gelooft, en zyne Voorfchriften betracbt^ IS in de daad gen vtrk , h^t edelst werk , van Go4 I — — - £ene M^tfchappy van zulke menfchen zou zaligbeid » zelfs op aarde, bezitten. 4^i9liUing tot tent onverjiandige Opvoedkig dir Kinttoren^ im c. G. SALTZMANN. Folgins dcu tweeden Hoogd. Druk vnrgtzit. Te Amjterdam by Kuyper en vanVliet, 1791, Bemviu bet f^oorwerk 239 bladz. in oSavo. Gemeenlyk dienen de Schriften over de .Opvoeding der Kinderen , om hun aan wien dat gewigtige werk i& lanbevoolen , raadgeevingen en beftierregels m^e te dee> die hen opleiden , om het welzya der Kinderen te ^^deren , en 't geen denzelven nadeelig kan zyn , za vcdQogelyk is, af te wenden en tegen te gaan. In dien fQtsk heeft 00k de lieer saltzmann voorbeen dit ftuk be- haodeld; maar 't heeft bem goed gedagt, zyne overden-^ VPf^n deswegens eens 'm een a^idercA worn te gietcn; en eeuo I Sja C. O. SlLTZMANir eene Asnleiding tot eene onmftanMgi Opvoiding derKindi* rtn te Ibbry ven ; orn dtti Leezcren onder 't oog te bran* gen 9 wat hun te doen ftaat , indien zy hunne Kinderen wilkn bederven , en ongelukkig niaaken ; 't geen vccli Ouders , door hunne wyxe van opvoedin|; y als men de- zelve in de gevolgen , die 'cr natuurlyk uit voort moetes vlocien , nagaat , fchynen te bedoelen. ^-^^ De Authenr heeft dit op eene geestige wyze uitgevoerd : onder hec voorfcbryven van middelen , waar door men de Jeugd vroegtydig eene flegte Zielsgefteldheid kan eigen muzkeai hun een haatiyk flordig charaktcr doen verkr>'gen; en te wcge brengen , dat ze , zo al niet in den anders natuurly* ken bloci hunnes leevens (lerven , door bun geheele lee* ven , een zwak en zieklyk Licbaamagedel omdraageii. Hy bedienc zig in die Werk doorgaans van eene (chertzencte fchryfwyze , waar inede de maar ai te gewoone |;abreken der Opvoedinge , oordeelkundig , ten fchefplle gegispt wor- den ; 't welk mogelyk eenigen nuttigen invloed kan heb- ben , op zodanigen , die , terwyl ernlligc en bedaarde re* deneeringcn voor hun als verfpild worden , nog yatbaar zyn voor hct min of meer grappige , waardoor hun > ge* drag als belachlyk ten toon gedeid wordr. — ^ De merkzaame saltzmann is gemeenlyk hierin zeer wd fe< flaagd , en zyne boertende voordragt geeft meermaals aaa- {eiding tot emftige overdenking. Tot eene proeve hierfiB ilaa men bet oog op zyne twee aangepreezen mid^loi, ^ om in Kinderf n een tegenzin in menlchea van e^ne dcre Religie le verwckken." I. Afoot kin diets , dat G$d alle de zulken hoot , welh van hun Gehof niet zyn. Vrouw EUZABETH was den Luther fchen Godsdicosr icci tocgedaan , wenschte daarom , dat ook deze GodsdieflS^ yver op haare Kinderen mogte ovcrSrven. Dit oogmeiii geloofde zy niet beter te kunnen bereiken , dan wan- neer ze den lie ven God ' gefladig als een eigeqzinnigeil voorflelde , die onder aUe menrchen niemand konde lyoeo dan de Lutherfchen. „ Dit was de rede, dat zy, haare Kinderen in den Gods- dicnst onderwyzende , bet niet goed vond, om hen , nan Jei'us voorbecld , God als een Vader aller menfchen bc- leenc ONVEHSTiNDIdK OPVOIDING. 133 isind te maaken ; roaar tragtte ze te overreeden, dat die 11^ een Vader der Luther/clan was , en gaf alien , die de Luther/che geloofsbelydenis nlet aannamen , aan den Didvel over, op dat die hen voor eeuw^ pynigde. la het be^in befpeurde zy by baare Kuiueren , toe haaro jroote droef hcid , veele hardigheid des harte. VVxlhbl* mifA , haare oudlle Dochter , wierp haar eens tegeu : zy kende zo veele goede en braave menfchen onder de Ge- f^armeirden ^ Remnltrantin , Ihopsgezindtn ^ Romschge^ mim , Hemnlmtters , ja zelfs onder de Jooden , weike lODdom haar wooiiden ; hoe het dus mogclyk ware , dat alk die regtfchape menfchen , welke , hoe verfchiilende 00k in Godsdienstgevoelcns , nogthans deugdzaam leefden , fao God ver()pemd konden worden. Maar de Moeder wist haar met verfcheide SchriftQurplaatzen te bewyzen , dU bet Luther/cln geloof alleen het waare was ; dat alle OMnfcben , zo ze flegts wilden , Lutliersch konden worden » en zy daarom geeue reden hadden van te klaagen , dac God ben dcswegens verdoemde, wanneer zy van deze viyheid geen gebruik maakcen. — — Haar Zoon 9 frans , ms selfe eens zo yermetel , haar in haar aangezigt tc zeg- 1015 evenwel, uit Mattlu XXV ^ ware op te maaken, dat Jefus , ten dage des oordeels , niet zal vraagv^p , of kmand Lutliersch , Gereformeerd , Remonjtrantsch , hoops^ ffOundyRoomschgezind^ Herrenhutsch ^ ja zdk ^Foodsch ^ ge- weest zy, maar, of hy zynea evenmenscb Ueme en barm* baurti^bdd beweezen hebbe Maar wigens deze laatdun- kendbdd kreeg hy 00k een heldere oorvyg , welke die wcjking deed , dat by haar , vervolgens , met dergelyke t^eawerpingen niet meer lastig viel. y Om bun Geweeten nog beter onder haar bedvvang te houden , lag zy zig toe om een Onderwyzer te krygen. la het begin wierd haar een zeer liefderyk , gefchikt, man. loomflagen, welke reeds twee jaaren, in een zeker huis^ de iGnderen op de beste wyze opgekweekt, en ze in ver* icbeide weete:iirchappen zeer verre gebragt had. Zy was 00k weiklyk genegen, om dien baare Kindefen toe te be« vamtn , als zy , toe. haar groot geluk , naar zy zig ver« beddde j vernam , wat bet voor een flag van een mensch — i- te weete^ dat hy in de Gtrefornuerde Kerk SUf. Zy dankte den lieven Cod hartlyk , in haar avond- Sebed , dat Hy het groot ongeluk gewcerd hadde , het Wdk boven de hoofden haarer arme Kinderen bad gehan- pQ. ~« Den Yolgenden dag ftelde zy den Heer marcol* PHUs tot dpkweeker en Leermeester haarer Kindereh ftiti In zyne zeden is die wel wac.onbeArbaafU , in zyne hou ding lomp , es veel rerftand bezic by mede niet , — -* maar wat is 'er aan verbcurd j by is evenwel regtzinnif Luthersch^ en haar Gewecten is tog, nopens het welzyi van de zielen baarer Kinderen ^ gerusc gcdeld^ Eenl^gl Nieuwlmgcn hebben liaar wel willcn beptaaten , dat he heil der ziele bellond in een goed verftand en de opre|t heid des harte ; maar zy hecft zig , door dergelvke fpitf* vondigbeden , van den regten iveg niet laaten brengen ^ dat het welz^^n der ziele eigenlyk befhat in het Lutherjihi geloof. „ Zy ondcrvindt de groote Vretlgde , uit haar geloof onp fhande , dat haare poogin^en geze^end zyn. Haare ISkt deren haaten ailes , wat met egt Luthnsch is j en ^ toen de Gerefomuerden ^ in het voOrgaatule jaar ^ by de Mn- giftraat de vryheid tragtten te bewerken , om in eene Lih therfche Kerk bet Avondmaai te mogen houden , zo waa haar Zoon die geen , weikc znlks inzonderheid belettede^ Daar voor zegende zy hem ook op haar doodbed:, ziendc het gelukkig oogenblik te gemoet , dat zy a!Ie haar riM Lutmfchi Buuren zien zal^ in den pod ^ die brandt^Wd vuur en fulfer* ft. G4a uwin Kindenrij in dit opzigt^ met em go$d Mof^ beeld vqor. j» Heer van ooedbero kwam te ftcrven ^ en lief Ifeii geld , maar geene Kinderen j na. Op dat dit geld nu wel mogfi gibruikt worden , zo had by allerleie fcbiRkingen genraakt. nder auderen had by belast , dat de jaarlykfche uiti«stM van 60000 guldens bedeed zouden worden , tot onderilktt'^ ning van znlke perfoonen , die] button bun' toedoen ' eitit waren geworden : maar beging daar by de fout ^ dat hy niet bepaalde , welke Chrlstenen van onderTcheidfcn Gte- zindten , eigenlyk , dien onderftand mogten trekken. B<M feluk was net , dat de verdeeling d'ezer wetdaaden 4ett- [eer krabbelkop wierd toebetrouvvc!' ; welke zeer mailt* zsam was , dat niemand ^ dan cgre Gerrformeerden , tffdU gen onderftand zoude trekken. Menigmaal kwatben by hem Vrouwen, die liunrre Mannen verlooren , en van hetf nlets dan Kinderen gccrfd hadrfen , Voojden van vad<*- en moederlooze Wcezcn , of Huisvaders., welke doof cm* eNVBftstAHD;6i opvoibifie* t^ji fi^eo uit hun Goed geraakt waren ; maar wierden ^ om dJT ze niet van den Gereformeerden Godsdiensc wacea , i^eweezen , onder het voonvendzel , dac 'er thaos geen fdki voorhanden was. Verzogt daarentegen cen ondeugend fiouwmeiisch , of eea agceloos hnishouder, die zyne goe- deren bad doorgebragt , 6ni onderfland , dan kreegen zy dezen zonder eenige weigerisg^ zo ze maar Ginformardm mitn* M Dit nugefcbiedde altoos in het byzyn zyner Kinderen^ iqpken hy ook , gemeenlyk, de reden pla^t te zeggen ^ waarom men niemaud dan Genfmnarden lief moest heb* beo« ^ Dit fraai voorbeeid bad de gewenschte gevol- gem De Kindcrs beoordeelden dcs menfchen Waarde niet few zyne naarfligheid , zyn verfbnd , en zyne TegtTcha- , peobeid , maar — naar zyne verkleefdbcid aan den Gert^ pmurdm Godadienst* 0 L0VISJE9 zyne oudfteDocbcer, hadcenVryer^ weflte bv alien bekend was ^ als de gezondfle , fraaifte , verftan- i^fle , werkzaamfte 9 opregtfte Man. 2y bemiiide hem ^ to dra als zy hem zag : haar hart wenschte geen anderen Icbtgenoot, dan den Hear braaf« Maar, om dat by Uuhtrsch was , en niet konde befluiten van Godsdieust t^ verlnderen , zo bezat zy moedsi genoeg , om hem haare bind te weigeren , en die te geeven aan een uitgemerget* den Girtformeerden Wellustigen 9 Welke haar , m de eerfte ivedLcnnaa het trouwen, eene ziekte aanzettede, die haar het Leem kostte. Het eerfte Deel Tan de letters A tot G, en het twaedit van H tot Q loopande, beyat9 tefte Al|>bftbetircb0 or* J* BIRNSTSIN, BEELKUNDIG WOORDEKI^OEIC; orde ttl hct gcen, dat 'cr hoofdzaaklyk in de HeelkuBdete weeten , cn te verrichtcn noodig is. De litynfche Konstwoorden worden door ecne Fraii»i fche, Hoog- en Nederduilfche, Vcrtaaling gevolgd , en het onderwcrp naar de nieawfte en beste ontdekkingcn ver- klaard en befchreeven; doorgajns met aanwyzing der vooiw naamftcHeclkundigc Schryvers, uit welke het ariikel oveiw genomen of wel breedvoerig verhanddd is , cn by wien de beste Aftekeningen : der Werktuigen , enz. te vinden zyn. De Hoogduitfche Autheur had hier toe roornaamelyk zulken gebezigd, die in zyne Landtaal gerchreeven of overgezet waren; dan, de Veitaaler heef'c, wee bet zelfdcf recht,tot nut zynerTaalgenooten , de aaiihaalingen , uit dit in onze Moedertaale gevonden vvorden , aangeweezcn, Dat dit VVerk inzondcrhcid voor ecrst beginoenden in de HeeUfunde, cn voor hun, die eene aanwyzing behoeven^ waar zy eene uitvocriger behandeling der zaakcn vinden kunncn , opgcfteid is , laat zig lictelyk begrypen , cn aaa dit oogmerk beantwoord het Werk zi^er wel ; ook is dm Venaalmg vbeijende , en met de vcreiscbte .natuwkai> righeid gefchied. Metvcel genocgen , hebben wy, by het doorbladcren^ op het woord Hernia (Breuk,) alles wat tot dc kennis eo behandeling dier maar al te dikwyls voorkomende , ta Diet minder menigwerf kwalyk behandeM wordende, on- gcmakken behoort, zeer juist en duidelyk befcbriseven gci? vondcn ; zo, ook op het woord Luxatio (OntwrigtiiMjL Waarom wy .geen opgenbiik in twyfel (laan , om be^MI aankweekelingen in de Heelkunde,als een zeer nuttig Hand- bock, ten fterkften aan te pryzen. De Levens ran doorluchtige Griiken en Romeinen, owMiM ver^ikehn , dm plutarchus. Uit het oar/prtngtlyl Gneksch geheel op nieuw yertaald , en met zHr vdfle Aantekeningen opgehelderd. Tweede. Deel. Met Pkaten. Te Amjterdam by J. Allan, 1791. In gr. 8vo. 44(J bU Niet te vrcede zyn de onbekende Vertaalers deczes Wcrks over het gros der Nedethndfche Leezeren en hct gros .der Nei/srmdfche DagioekSchryversi doch if bt LEVIUS VAH PLUTAftCBt)!! ^7 (rteMen in eenetl adem ^ dat de eerstgemelder) eigenhk ^UDoe Leezers, en de loutstgenoemden hunne Beoordeelaar5| Isiet kunnea syn. — ^ In hoe verre de bygevoegde Aan* jerking , dac elk Journal zeker eenen of meer waarien ,1 Geleerden en Taaikundigen aan de hand behoorde te si hebben ^ die grondige Recenfien van foortgdyk^ Stut 9t ken geeven kon op ons pasfe » laaten wy aan 't oor» jAeel onzer Leezeren , die de moeite neemen , om on^e iUnkondiging des Eerflen Deeis op te zoeken en te het« leexen En bevoegd of onbevoegd gekeurd , lulleit wy op die wyze ^ als wy best en pligtmautig agten , voori- gaan om het onze van dit Tweede Deei te zeggeti , zdn<« dcr de pen in den honig der vleijerye , of de gal der bc^ tifpinge^ te doopen* Het tegenwoordig i)eel , *t geen wy met genoegen ohk* Vingen, dair het lange tydsverlbop ons deedt vendoederii of dit Werk ^ door gebrek aan aftrek , wel 2ou WON den voortgezet » be vat het jLeV^n. van solon , en i litta^t diea beroemden Wetgeever ^ is het Leeven van VALBRiu^ poPLicoLA geplaatst) met eene daarop volgeiide Vergely-^ king , tusfchen die twee groote Mannen ; het Leeven vart TUSMISTOCLES wofdt door dat van camillus gevol^d i en ^ daar de Vergelyking door PLutARCHus -zelvc ^ ta$- fchen deezen Griek Romtini verleoren geraakt ia^ Iblldft de Niierduitjchi Venaalers hunne Leezers eenigermaat^ fchaddoos ^ dooi* de Vergelyking viiti den f'ranfchefi V^h taalet over te neemen* - Vcelvuldig zyn de Asntekeningeti i door itd Neierduii^ feh$ Vcrtaalers gemaakt., of uit de Franfch^ Veftialirig Dvefgcliotaert , tot ophelderirtg aan den vo^t des blads ge^ vocgd s tt alle even hoodig ell bfelahgryk te keureil ^ zoil tneer zvn ^ dan de aart van zodanige Aahtekenidgeli toe^ laat Over \ geheel draagen zy doorflaande t)lyken vaii belee^enheld I en kunnen ter handleiding dienen^ om t>ttj« tAaciiua. beter te verfias^n 4 of op de ftukken^ daar aange* rapt) I^epHi^er te denken^ en de aangeweezene Schryverd te nuulpkegen, of zich tot anderen te verVoegen^ die over dceae odderwerpen gefchreeveri hebben. By voorbeeld , over de Wetten Van ^oLdw fpfctkeade^ 4 ftajft pLUTAROHtJS i )j Onder de Verdere W^ttefi ¥art W «e M Alg. Pad. Lett. V* fii M. aSS. 10* 238 BE LBVIMS VAN PtUTAAGHItt* SOLON, is die inzonderheid zeldzaam en ftrydi; net de g&t^ woone begrlppen, welke deo geenen voor eerloos verklaait^ die, in tyden van burgeriyke tweedracbr, geeoe pany kiesr Hct oogmcrk van deczc Wet is waarfchynlyk , om ttf niaaken,dat niemand zonder aandoening of gevoeligheid zy, omtrent het gemeen belang; noch denke, dat het voldoe^ indien hy llechts, zyne byzonctere zaaken in veiligheid g^ fteld hcbbende , wei op zyn fchik toone te zyn , zonier zich over de ranpen-^ of het gevaar, des Vaderlands veil te bekommeren. Solon wMe daarom , dat elk zich vn ftonden aan voegen moest by hun, die de beste en techf* vaardigde zaak voor hadden Q) , ten einde de gevaarta met bun te deelen , of ook bun bebulpzaam te zyn , Se* ver dan in veiligheid af te wachten , weike pvty bovetf dryven zoudc." Dity'met de onderftaande Aaamerkingen , geleezen heb* bende , voelden wy ons opgewekt , om na te flaan woe de Heer h. van alphen, in zyn Antwoord op bet voor* ftel van teyler's Godgel^rd Genootfchap (|} , om ilif yoortriflykhrid dn Burgeriyke IFetgeeving van uoses, h^yen (^) Meermaalen naakte plot* van deeze Wee gewfg. ZL II D. bl. 550 c. 813. F. 965* D. Verg. Cic. ad An. JL & 1 br. Ceii. II B. 13. H. Meurs Them. Att. 19. Petit ad legm Att. p. 670. H^ytenb. ad Plat, de Scr. N* V. p. 26. Het oor^ deel over deeze vreemd luidende Wet bangt grootendeels af van eene duidelyke en oaauwkeurige bepaaling , van bee Ge- ral en de Omdandigheden ; welke men misfchien hadt dpar gedeld gezieni, iDdien zeker geweezen Hoogleeraar zyne vooi- genomene openbtare RedeovoeriDg, pver deeze Wet van soLONt iadc geboudeo en uicgegeeveo. ' (t) Dit is altyd niet biykbaar. Dikwyls is, ook !o JBnigerfy- ke Twisten, bet fpreekwoord waarachtig, dar, daar twee kyven, beide fchuld hebben ; en zon dan de Wyze , dagdyii bcft onrecbt en geweldig woelen van wederzyde gacMfaHUioes zon hy , ziebde met hoe weinig kiescbheld men evitffveel welke Middelen, om Pany te ftyven» by de hand neemt: dtmcisctt- lyke Dwaasbefd en fiedorvenheid niet h] (liite mogen betitv- ren, en dat bejaagen van eigen voordeel^ waarby bet Vadcfland zelf vergeeten wordt , zonder 'er deel aan te aeemen » mofii verfoeijeri? (4.) Zie de Verhaad^ingen van dat Genootfchap , IX Ol M L&VlMt VAN PLDTAUtBtTSl, if van LYCURGus en solon te hetoogvn » des gtztgd b2dCj en fchiepcn daar mccrder lichts: iinmcrs deeze Hecir luc zicli dus hoorcn: ,^ Solon's Wet , dat , in V'olksBe- weegingen , elk verpligc was party te kiezen , en dat hy s die zyne veiligheid in dc onpartydighcid zogt ^ infaaiil iras ) is 2eer door plutarciius afgekeurd , maat doot mdcren gepreezeii (♦> — Zondcr my, egtcr, in *t hr€6'^ ie over deeze Wet uit te laaten , diinkt my , dat dtzdvt ten gcvolg is van cene voKlrckte Volksregeeringk Wtiit toeh elk op dc ni;^meene Vergadcringen llemmen 9noei\ over de zaaken al)aar voorgedraageu , kan niemaiid zicli Mftrekken , zyne ' gedagten te zeggen over hcerrchcndt^ Mftiscen 9 of oproerige beweegingen ^ zonder zich alif syne verpltchting als Burger te onttrekkeiu Uit dit bog* vmt berchouwd , ilrookt deeze Wet met den Ath^^ii&ire^ Kweeringsvorm , maar past nict op anderen (f)". , , Plotarohus van de Verdecling der Biirgeren 111 Vief Brtngen ) die alien deel hailden aan het beleid der geitae^« ae zasdtcn, door het bywoonen der Volksvei|gaderingen ^ ert de citcing in dc Rechtbanken , gefprooken hebbende^ VOegt W byk De Verordening ^ by welke soLdN aan all6 tytit Kbdeburgers ^ zo veel mogelyk ^ aandeel gat' in de beli^ ling van net algemeen belang , draagt by zeif , en van zictk selveti fpreekende. in deezer voege voor i fSt oWf cieze!ve BODiw ^ de re puVlicd Lib, VSt. p* y6o% AIeurs Ttcm. Att. Lib. !• c. I2. Pztit Cotmint. in L. L» Act. hk VIII. Tic. 4. Waar men ook zien za! , dac de Oucl6 SchryvefY vcrfcbillen in dc bepaaling van de ftraf op deeze mii- daad« Vcig. ook taylor Led. Lyf. c. XI. p. 718. tqkatur pufnabittirqu^. Ik kaU.egter nier nalaaien, hier by, id Voefen eene aanmerking van een Fransch Schrjrver; Hy zegt: Cet^ H m parmt dfitii par les vues d*tm profbnde politique ; elle flfm Ml mgrntntes la coufiiilon; en la rendant tmiverfelie; rVyf d^ 0 ^tmi dt cefPt cwfufim , que dl>it nnttrt Cordre. Elk fifif tmri i"tattp , file trie une autoriti n$uveUe , loi^fqni ta fremkre rfra yrfat impuisfanPi. Des corps politiq. Lib. VIIs fJH. 7* ' Ert fji^ ker, to dra in m Volksregearipg (!lk itoity kieit , blykt Wt ain welke zyde het overwigt der meerderfteH Is. of loidii za Verrc gedagt hecft # soude ik nlet ^\n^^ ftalWi' ' ■ • 4 140 2)1 LEVEN8 VAN PLUTAtCHOS. ,j 'k Heb zo veel macht aan *t Volk gcgeeven , J, Als naar myn oorded juist genoeg was en voldeedCi 's Volks aanzien is gelyk gebleeven: ^, Ik wilde 'c niet vergro6t; noch dac hec hinder leedu Ook zy, wierRykdom en Vcrmoogen 9, Uitblonken, hebben geen verned'ring ondergaan. Aan beiden heb ik aangetoos;en ^ J, Een fchild , om elk zyn recbt kloekhartig voor te fiaant Niet om elkander t'overheeren ! Daar droeg ik als 't betaamt, rechtrchaapen zorge voor. Ten opzigte van deezen Volksiavloed , maakt dt Heer van alphen deeze gepaste Aanmerkingen. Dit , regt van ftemmen in de Volksvergaderingen was , fcboon ' het in 't begin van weinig aanbelang fcheen, efftr by ver« volg van bet grootfte gewigt. Daar tog elk zich mogt be- rocpen van bet vonnis der Rcgeering en derRegtercn op het Volk, werden de gewigtigfte zaaken voor het Volk verhan- deld. De oorzaak van deeze iniichting was , op dat aan den eenen kant de aanzienlykflen en rykden tot de Amp- ten zouden bevorderd worden ; zonder daarom de gerin* gen aan de verdrukking van die bloo| te ftellen, of dezel- vt geheel en al buiteu het beflier te fluiten. Het is .daarom, dat aristotelbs fchreef, dat solon, om aan tilt de Bursers eene evenredige en billyke vryheid te bezor^- gen , de Democratie , met de Ariilocratie en OUgarchie vermengd hadt. Solon's Regeeringsvorm was, derhalven,in den grood Democratisch , zelfs was het, volgens plutarchus, eene halsmisdaad, naar de Alleenheerrching te ftaan (tj% Ge- PoKtic, Lib* IL c. is. Zie ook marsham CMmi CSrom. Sec. XVIII. p. 649. PoTTZtt ArciaoL Gr. Lib. I. c. IV. (f) Vergelyk petit. Lib. IIL t. 2. p. 229. On dit ftuk egter wel te begrypen , moet men weecen , wat de Onde Staac* kundigt Schryven al ooder Demcrafie verdondea : zotider dh tog kan men, wanaeer men louter het woord Detiiocratie hoon^ zich geen |alic deokbeeld matken van deezen vonn van Regee- ring. AfiisTOTEUs'' noemt vyf foonen op Lib. IV. c. 4 , ult wclke alien itu hi dien van goLON is overgebnigt, bet welk dt fede if, dat^soLbM*s Regeeringsvorm by isocratss eene Dem' rniTiV, by »LATo e^e jiriftocratie ^ en, by aristotelbs eeoe ' MepMifk geaaamd wbrdt. De vyf foortbn van DempcratU , by iiU5TOTsu9 zyoy i) waarUi alie J3urgers voiibektia alies g^tyk \ *yo. DB LBVENS VAN PLUTARCHUS* t^t . Gclyk in deeze gevallen, zouden de Vertaalers , in eere XBeoigte gevallen , uit deeze keurlyke Verhandeling des Hecren van alphen , nict weinig , ter beterc en volledi- ger ophelderinge , hebben kunnen ontleenen. Het heefc 005 vreemd gedaan , dat dezelve nergens , nocl\ ook het Antwoord eens ongenoemden Schry vers , in dat zelfde Deei voorkomende, aangetoogen gevonden te hebben, I, Elk Regent , dien het om waare en gezonde Staat- y» kunde te doen is , behoorde zeker gelyk de Voorre* denaar aanmerkt , een Werk als cTit , (mits richtig uitge- J, vocrd} niet te kunnen en te willen misfen." Wy wen- Kheo , dat veelen het zich aanfchaffen 9 en zich niet ver- genoegen met de Franfche Vertaaling van den Heer da- ctr: en, dat de beuzeiagtige tegenwerping» dat de Ver- taalers onbekend zyn , geen beletzel aan het vertier toe*, brcoge van ,een Werk 9 't geen zo zeer de Leezinge ver- dient , en waaraan de Nederduitfche Vertaalers zo veei moeite befteed hebben. Mjn f fl) waarin eenig onderfcheid plaats heef^ , nit hoofde van bezirdngen , en daar uit voorcfpruitend regt tot de Regeering , 5) waarin alle Burgers regt hebben tot het algemeen Bedier ; doch verantwoordelyk , en waarin dc Wetten dus het hoogfte fexag voeren , 4) waar alle Burgers dadclyk dee! aan de Re- fecring hebben , insgelyks ondet het Oppergezag der Wetten , ^S) waw het Volk boven de Wetten is. Men zie hier over ook YOUNG , in zyn onlangs uitgekomen Werk , ihe Hifiorj $f Athim^ B. I. ch. V. Not. 34. Tafireel van halie^ door j. w. van archenholtz. Qui Kafitein in dienst van zyne Majejleit , den Koning van Pridsfen. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te Rotterdam VjD. Vis, 1 79 1. Ir^gr. 8vo. 270 hladz. r Zo gunftig, de zcdert weinige jaaren beroemde archeiv- H0LTZ9 over de Engelfche Natie gedacht en gefcbre- Ven heeft , zo ongunftig is zyne bercbryving van de Ita« Uttnen, in het Tafereel dat hy van hunLand heeft opgc- tangoi. De rcdenen, die hy daar van geeft 9 zyn jage- en anderen zo onvoldoende voorgekomen , dat zy hem, na alle zyne verdeediginsen , nog voor partydig te oodt ftcllen. In het kone Voorbericht, voor deeze Vertaa«» geplaatst , zegt hy ten deezen opzicbte : ^ Men fcan a 3 9ix3x •li^ )• VAN ARCBtKHOLTIt j^j^h met wcfifhouden ^ deeze fchoone Landflreeken fif'mg teoQrdeeUn^ wanneornnen bedenkt wot ze gewwt zyn^ en wat ze konden zyn^ £ene algemecDc lusccloosheid heen ^ev de plaats vervangen van eene nyvere werkzaamheid ; de wiilpsheid heerscht 'er in plaatee van die wakkerheid^ weike zoo veele heldhaftige bedryven voortbragt« Mm yAct 'er eene gewillige flaveruy , in (lede van die opgfeii>> gen zuclu voor de Vrj'hcid , welke eeuwen hng de nirtea Oi^uvlamde der bewooneren van dit Land , door de natunr en hct lot even zeer begunlUgd. • De voct betreed 'ier op leder Rap eenen Claslifchen grond , welke geftadig dea )(,eiziger lierinnert , dat by zich bevind in hec Vaderimd eenen v^^cili us , van eenen uoratius , van eenaa Q^CERO , en van de scipio's $ dat c^sar , de grootftc der Stervelingen , 'er het Icven ontving; dac, naar een Bar* ^baarsch tydvak van duizend jaarcn, de I'choope kuoften 'er i]ic hunnen asch herbooren wierden , en dat men , in de laarboeken van het Nieuwe Italie ^ de altoos vermaarde ]^aameD lec^ van eenen iiAPiiAet, van eenen buonarotti^ van eenen ariosta , en van eenen columbus.** — — Auh meifkclyk is bet, dat des Schryvers Tafereel van Engtkmd^ vopr ecnige jaaren , en dat vtn Italien mede , A®. 17QI ^ het Engelsch vertaald zynde , by laatstgemelde Nacie gcene goedkeuiing heeft kunnen verwerven ; v^Slende de bc3te haarei: oordcelkiindigen, dat deEugeirche Nadc Rl te^ ;^ee^ in het .j^erfte gept^ezeu, en de Italiaaurche te veel ia het Uaide vcracht warcn. Mogelyk heeft de Heer archenholtz minder rchuld tail deeze in 'c oog lopeude partydigheid, dan het Contrast dit by in de Zeden- en Denkwyze deezer twee zo zeer yecfirlullende Natien heeft aangetroiTen. Een Duitrcher, zyn Land verlaatende, meet noodzaaklyk , in ItalUn^ zo veelia Surgerlyke en Godsdienftige Vryheid verliezen, als hy , in Mmgiland^xtn opzichte van beiden 9 kan winnen: en uit die oogpunr befchouwd 9 kan men bem op zyn woord geloo* Fcn, dat by de zaaken niet anders beeft befcbreeven, dan iy die befchouwde ; namelyk , in Engeland te gunftig , en in Balitn te on^ftig , nadien de toeftand der Duitfche Natie regt tusfcben beiden ligt. Twaalf Hootdftukken bevatten alles , wat de Scbryver in dit Tafereel van Jtalien zegt. Na eenige algemeene aan- merkingen , over dat Land en deszelfs bewooners 9 mede- nriedd te hebben , bepaalt hy zich in 't byzonder tot f^mtien , Padua 9 MUaan , Parma , Plafentia 9 Ferrare , ^bgne , Jlncona 9 Lorttto , Florence , Pi/a 9 Sienna « Lt« momo^ Genua , Lucca 9 Oud eu Nieuw Rome en Napels. Zyne berichten van Rome beloopen alleen 171 bladz. . zo dat die van de overige plaatzen zeer kort zyn ; doch de onderhoudende ftyl munt in alien uit ; wordende alles door verfcheidene verhaalen en byzonderheden verleven* digd. Wy zullen 'er eenige bewyzen van aanvoeren. ^ Te Padua (zegt de Scbryver 9 bladz. 55 ^) even alt in eenige andere Steden van Lombardyij heeft een zonder- liag februik plaats. Wanneer een burger buiten (laat is zyne fchulden te betaalen , en by in zyne armoede niet bovtn de vyf Livres aan waarde bezit , ats dan gaat hy den Recfater verllag geeven van den droevigcn (laat zyner Finaiicien, en daar door bevryd by zich van de vervolging jyner fichuldeisfcheren. Maar dceze verklaaring is ver- knoct aan eene kleine plechtigheid , die iets zo onaangenaams Jieen , dat men zeldzaam zyn toevlucht tot dit gebruik aeemt. Defchuldenaaris verplicht9zich op zyn naakteagter- Rt neder te zetten op een Steen , ten dien einde voor het Stadbuis geplaat&t, en een uur lang, in deeze vemederde Chlte 9 zich voor het gemeen ^tn toon te (lellen 9 onder de fcherming van eene wacht vfnSUrres^ of Gerecbtsdienaa- letu Daar by nu, die deezf vernederuig ondergaat, even- R 4 eens / , W. VAN ARQHEKBOtn fcens gefchandvlekt gerekend wordt, als zy^ die in Duitsfh ^nd gegeesfcld en gebraudmerkc worden zo volgt , ds ^eeze klugt, die in eene zo arme Scad, zls Padua ^ dagelyk (bheen te moeten voorvallen , en geen fchande te moete 9gterlaaten , nochtans zeer zeldeu vertooud wordt.** — \vy herinneren ons , dat ook een Toortgelyk gebruik | i ^ehige Steden onzes Vaderlands heeft plaats gehad; en ludien de Schryver immer door Leyden gereisd ware , zo meu hem daar nog den Stcen , drie a vier trapjes bove den grond verheven , en met een yzeren Leaning omring synde, naast den doorgang van hec Stadhuis hebben kui kien aanwyzen : fchoon dc zeldzaamheid van dat gebruik in deeze £euw , den Ingezetcnen zelve meestal den ooi tptong heetc doen vergeeten, waarom die Steen daar geftel geworden , of 'er lieden gevonden )vordt. Daar men zedert eenigen tyd , ook in ons Vaderland ^n vooral in Zetland^ de gefchiedenisfen der Redentykers t)f Rhetorykers wenscht opgehelderd te zieB ; zal het nu pngepast geronden worden , dat wy hier de befchryvic inedcdeelen, welke de Heer archbnholtz van de tegei ^voordige Italiaanl'che Redenrykers , of Improyifateurs 9 geefi fei^ einde deeze met de verhaalen, wegens onze verdwe Redenrykers , te kunnen vcrgelyken. II ^ Is gemeenlyk op de plaats van Tirmini te Jimi t^X de Redenrykers zimen komen , om hunne gaven \ooueiL Ik fpreek hier enkel van hun , die van Stad.ti Stad gaan $ want daar z)*n anderen , die alleeu redenryk( i;^ gezelfchappen , en zonder daar voor eenig iooa te tre licn. Deeze redenryken gemeenlyk zingende , en laat< Zi(;hi verzelleo door een Viool : zeer veele Vinuofen he' ben dat fpeeltuig noodig , ter aanvuuring van hunnen Die i^^lyken Geest. • , ^, De fchooijende Redenrykers zyn gedwoDgen Iiaiii Vostwinning te oeffenen , het zy al zingende of al fpre< jk^nde, zo tls men het gocdvind, naar een cegeeven uks Ite rykheid.der Dichterlyke taal van de Italiaanen, dc ta *yke vryh^den , welke zy zig veroorloven , dit alles g Vo^gd by het muficaal gehoor , 't welk hen natuurJyk 1 |C1K is^ vermindert zeer het mpeilyke van dit ambagt. 9, Daar de Redenrykers gemeenlyk onkundige feyai «ou men meenen hen ten uiterfte verlegen te too "^^U njisjcen, met een onderwerp op te geeven, we tea ttu^n eeoige tp^^lezeuh^id' Vordert ; dan zy ti^hi t^AMMtt VAN ITALtft* titoo6 de onberchaamdheid het ftuk te onderneemen , en faunne wanaal en onkunde te vermommeu onder het Ida* tef|oud der rymklanken. Zy haalen uic de Romeinfche fdcbiedeuis byna alle hunne onderwerpeO) om dat zy die timelyk wel kennen. Alle de groote gebeurtenisfen , als de togt van hannIbal in Italie , de dood van Ci£SAR » inz. zyn Stukken die zy voor de vuist beredenryken , zo in men hen de kei^ van 't onderwerp liat ; zo dat een Vrccmdeling , die voor 'i ecrst eene dergelyke vcrtoo* Bing by woont , zich over hen verwondert , en zelfs ver- tukt (hat, als roaar hunne wyze van opzeggen tamelyk gocd zy, \^ Ik heb eene vertooning van dat foort bygewoond nn een Venetiaan, het welk in (laat was den (lerkften indnik te maaken. Verbeel u een plein in Rme , om* iiogd van vervallen overblyfTels , welke u op de trefiend« He wyze voor den geest brengen , de gedachtenis dier belden, die eertyds binnen die Stad woonden. Verbeel 11 vervolgens een geval of onderwerp : Het affchHd vah Reptlui van zyn Huisgezin en f^aderland ; eene vloeijea* de en welfpreekende wyze van opzeggen , ter plaatze Mve daar deeze heldhaftige daad, twee dulzend Jaaren Seleden, voorvieU De Redenryker, die d^n der bekwaam- s en kundigde was , wist zich volmaakt wel van alle omlfamdisheden te bedienen : hy hield de oogen droevig {^vesdgd op de puinen , die hem omringden ; doch altoog inei een kloekmoedig gelaat: vervolgens nam hy aflcheid van zync bloedverwanten en vrienden » van *t Romein- iche Volk, van de Tcmpels, van de Altaaren^ van de Coden 9 van 't Vaderland , en , eindelyk de oogen naar ^et Capitool wendende , nam by insgelyks aflfcbeid van 'lietzelve. Dit ganfche tooneel , het welk volmaakt wel ^erd uitgevoerd , om dat onze man metastasio van mitn kende , was zeer gefchikt om aandoening te ver- ^ekken, en den geest te behaagen. 