VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
vallen , nademaal nooit de wateren in beflootene Canale zo. fterk door de winden geagiteerd worden, dan in de rime ope | | datg van Meeren of Zeeboezems. Te. meer nog daar de. oorde winden dwars over het Canaal zouden waeijen ;. em Noordweste winden het water langs het Canaal van. de. Slarie zen af dryven. Zo dat 'er- nog ten tyde van flilten, nog, ten: tyde van opzettende winden en ftormen „ veel zeekesheid ge- geeven kan worden, van merkelyke ftoffen te zuilen kunnen. aftappen; zonder welke wegfpoeling van flofen althans geen, atdieping van bet Ye. te wagzen is. n 2- Pd OF RHYNLANDS BOEZEMWATER. 228 3, Ìk onrtkén riet dat erby ordinaire tyën , door de afcappint van die Sluizen , een verlaging der Oppervlakte van de Wyker Meer zoude kanrren worden veroorzaakt : ik ontken ook niet dat die, zonder eenige wegvoering van floffen , uit het a van de Wyker Meer gefchieden zoude. Marar zonde dam dmt verval agter in het Yé geen vertraaging in den afiòop der Eb. ben naar Amfterdam te wege brengen? En zouden dan niet veele ftoffen, die na nog uit het midden en voorfte gedeelte van het Ye, met de tegenwoordige Ebben maar Zee te rugge gevoert worden , in het Ye blyven zitter? ent wie durft ver. zeekeren , dat die ftoffen minder zullen zyn; dan die door de Stuizen naar.de Noordzee gevaert zullen worden? Dic is ten minften zeeker, dat naar maate der aftapping vaw de Stuizerr, de te ruggezang der Ebben verby Amfterdant verzwakt zonde worden: zulke , ten tyde van de Ebben, het midden van het Ye een genoegzaam ftilftaand water zoude Worden, T de vloedert, en wel voornaamelyk de voorvloeden y on zelfde reden zouden worden verfterkt: nademaal de (hrisgars. gen ter halver tyd af daar omtrent van het opkomen der vloek den deuren zouden :weshalven de voorvloeden met zo veel te faeer {nelheid Zouden invallen, en misfchien de agtergelatens ftoffen der Ebben wederom in beweeging brengen, die ver» volgens door de generale vloeden gedeeltetyk ovér het geheele Ye verfpreid , dog meest naar het agterfte gedeelte van her zele ve gevoert worden, Wie zal zig nu durven voorftellerr, dat ten verfterking der vloeden, gepzart met eene verzwakking der Ebben, den tegenwoordigen ftaat van het Ye verbeeteren zal ? Vooral zó men ftellen moet dat al de ftoffen door dé vloeden uir Zee in ’t Ye gebragt zyn; en wy in het voorig gezien hebben, dat de Ebben alleen de oorzaak geweest zyn van de gunftigfte omftartdigheden , daar het Ye zig ooit: id bevonden heeft ? „Zo men eindelyk van de Sluizen van Wyk op Zee de groot. fte uitwerking onderftelt , die ze by mogelykheit hebben kutie nen; dat is van een diepe geule te houden in de kontfte ftretá king van de Wyk naar Amfterdam , zal zulks de warterlozjne gen voor Rhynland kunnen bevorderen? Zal het de aanflik. king voor Spaarendam op halfwegen minder maaken, dan die thans is? Voor Halfwegen is thans alles reeds digt en bezetg terwyl 'er nog een kleine ondiepe geul van dè Holle Sloot s gaar Spaarendam langs het vaarwater open is, langs welke dë Ebben en Vloeden nu nog heen en weer trekken, en hunne’ fchuuring oeffenen : zal men dan die zwakke geule, daar thans bet eenig{te heil van: Ebyalands waterlozing in Reekt Pns ? 2 / 176 AANMERKINGEN OP. RHYNLANDS BOEZRMWATEN » kunnen open houden? Zal niet het water der fluisgangen „ ‚ dat nu nog altemaal „de Ebben volgende, langs dat vaarwater naar de Holle Sloot loopt, als dan voor een gedeelte naar de Sluizen van de Wyk gedirigeert worden ? Wanneer h:t tegen- woordige vaarwater noodzaaklyk moet opflyken , zonder dat die fluisgangen vermogen genoeg hebben kunnen, van aldaar een nieuwe geule of vaarwater te kunnen maaken. Welk vaar- water boven dien tusfchen Amfterdam, de Zaan en Spaaren- dam allermeest gerequireert wort Ik oordeele dit genoeg te zyn, en niet noodig te hebben door wiskundige Reekenin- gen , volgens de Grondregelen der Hydrometry, het onvere mogen der waterlozing by Wyk op Zee „tot verbeeteriag van Ye, nader aan te toonen ”. De Schryver deezer Aanmerkingen begrypt zeer wel, dat het niet genoeg is de gebreken en derzelver oorzaaken aan te toonen 5; maar dat het, zal men recht nuttig zyn, daar benes vens voornaamlyk aankomt, op het aan de hand geeven van middelen, ter afwendinge of flukinge der nadeelige oorzaa= ken, en weeringe der gebreken. Uit dien hoofde , is °t hem ook klaar, dat ‘er, by de thans gegeeven Drie Afdeelingen „ nog eene Vierde’ vereischt wordt ; en dat het opgeeven. dez rechte middelen van redres, hier zekerlyk van de meeste nut- tigheid zou zyn. Het komt hem, daar benevens, voor, dat men andere middelen van redres behoort te empleéteeren , dan er tot nog toe voorgcflaagen zyn: „ maar ik héb, zegt bys niet kunner goedvinden myne gedachten daar over hier by te voegen, om dat ze niet alleen op deeze maar op meer andere bedenkingen over den aart der Waterloopkunde , en eeríte eorzaak des gebrekkigen waterftaats van Rhysiand berusten; die by anderen (in ons Land} niet fehynen iv aanmerking te komen , en daarom, myns bedunkens, behooren gediscutieerd te worden p eer men de middelen zelven zal gaan beoordeelen”. Historifche Levensbefebryving van PETRUS PAULUS RUBBENS, R/dder y Heere van den Steen enz. Te Amfi. by Je Smit 1774 Behalvern bet Hoorberigt 410 bladz. in groot odavo. En ieder, die de fraaie Schilderkunst hoogsgt, weet, dat de beroemde Rubbens boven veelen anderen , hier in een uitnee- enden lof verworven heeftsen °t kam denzuiken derhalven niet an- ders dan aangendam zyn, în deeze Leevenshefchryving een nauwe Keurig verflag te vinden van 's Mans opkomst en vordering in de Schil. derkunst , onder eene nevensgaande melding van zyne verdere vertigy togen, die hem niet minder cer eere ftrekken. n ` e P. P, RUBBENS LEVENSBESCHRYVING, 177 De Opfteller deezer Leevensbefchryvinge, niet onervaaren fn de Schilderkunst, optettend om alles by een te verzamelen wat hy van deezen Man kon ontdekken, heeft met oordeel gebruik gemaakt van dies wat dienen kan, om den grooten Rudben. tot een luisterryk voorbeeld van navolging voor te tellen, ten einde jonge Schilders am te moedigen, om hem nate volgen: en heeft tevens niet ver- vuimd hem in zyn gedrag als Hoveling en Staatsman den verdienden lof te geeven, ` Men zal deeze Leevensbefchryving met te meer genoegen en nut doorbladeren , ter oorzeake dat de Autbeur ’t ‘er alleszins op toege- deid heeft, om een volledig en oordeelkundig berigt te geeven van alle de Werken van deezen beroemden Schilder, niet alleen in de Kerken en openbaare Gebouwen in ons Nederland , maar ook in de Paleizen der Koningen en Prinfen van Europa; met eene daar by gevoegdeverklaaring van alles , wat bovenal opmerking verdient 5 ook ten opzigte der Prenten , die naar dezelven gegraveerd zyn. Voorts vindt men , aan *t einde van dit Gefehrift , nog eene zeer wel akgevoerde Vergelyking der Schilderwerken van de beroemdfte ita» #sanfche Schilders, met die van Rubbens; welke ons duidelyk toont, dat men hem , onbetwistbaar , in den rang der eerfte Meesteren mag &ellens des men het onzen Schryver niet kwaalyk zulle neemen, als hy ‚ten flor, alles byeenpaarende, zig in deezer voegen uitdrukt. » Wy zuilen ons dan niet te verre heen begeeven, wanneer wy gelooven en sanneemen, dat de Ridder RumBens door de vrucht baarheid zyner natuuriyke en verkreegene denkbeelden, door zya Werkzaamen yver, en door zyn diepe letterkennis, in ftaat was zo veele fchoonheden en verfchillende bevalligheden in zyne ordonnant tiën voort te brengen; terwyl dat zyn gemakkelyke, inneemende en yroiyke inborst medewerkte , om alle Historifche gebeurtenisfen , die men hem voorfloeg ‚te kunnen onderneemen , en ter uitvoer te bren- gen, en alle de byzondere bevalligheden daar in uit te ftorten , waar mede de grootfte Schilders zich vermaard gemaakt hebben. »„ Laat ons dan van gant(Sher harten bekennen, dat deze Staatse mn, Hoveling, en onvergelykelyke Schilder, meerder vereenigde Volmaaktheden in zyne Schitderyen heeft weeten te brengen, dan eenig Sâhilder, zo wel aloude als hedendaagfche, en dat zyne wyd: uitgeftrekte gaaven zynen ngam veel krachtiger als onze loftuitingen - zullen vereeuwigen ”, Ledelyke Uitfpanningen , beflaande in vier Geftbiedenisfen. Met Kon tplaaten. Derde Deel. Te Amfterdam by F. de Krayff 1774. Bebalven de Voorreden 464 bladz. in groot oBavo. En ontmoet in dit derde Deel, waar mede de Autheur zig voorftelt deeze zyne mine Uitfpanningen te fluiten , vier | 3 niet 478 > BRDEINGE UIESPAADAGEN.. plet min leemmsame Gefshiedenisfen , dan de vyf voorgeanden, wel kee in de twee vroegere Deelen vervat zyn; eh de beroemde Gras werrdes Vinkeles beeft dezelven mer vier keurige uitgevoerde Piaateg gesciesd , die den Liefhebperen kunnen behaagen. ‚ De alhier ontvouwde Gelchiedenisfen ftrekken , even als de voo- zigen, om de Deugd in has eigen bevallig licht, te planden, en de Ondeugd in hawe nacuurlyke sampzelige gevolgen ten duidelykile ten toon te ftellen, Elk Verhaal is ten dien einde, op dezelfde wy- zp als de Autheur dit Werk aangevangen heeft, Reeds doorvlogten met Jeerzaame eanmerkingen en overweegingswaardige zedelyke voot fchriften ; die ons opleiden zor eene ernlige betregting. der Deugd, sn tropen hoe de Mensch zynen wandel behoort in te rigten, wil . hy, onder het volmaakt goede, en alwyze balier der Godijke Voorzienigheid, en in voor- en in gegenfpoed gelukkig leven. Dic eeft opze Schrywer, met het ontvouwen der lotgevallen vaa vere cheiden Perloonen, ja verfchillende omltendighaden, in. ale zyne Gefchiedvasbaalen , van ondorlcheiden gyden atig em duidelyk asu- getoond ;en by verfteskt hies alle zyne deswegens voorgeftelde denke hekelden, boven al gp eene gepaste Wyze, door die Stuk se doen giudigen mer de negende of lahte Gefzhiedenis, die ans het waor- geraden van Athens en Clemens melds. Dir Slotverhsel Belt ons hee grace heofdhedeelde, en den voornamen inhoud ven sile de ma degedeelde Zedelseringen , nadruklyk voor ; deer de Godsrugtige Liemens den losbandigen Arbes pp't klaarfle vaar den geest brengt, hee deszelfs buikenfpoorige deakwyse, op geen waste beginfels feu gende, ten witerfte veragselyk is, en nogit kan (trekken, om iemsad weezenlyk gelukkig te masken. Ea hem tevens ten ovestuigelykûte toons, dar her wear geluk van het sedelyk Schepfel, den Mensch, slieen te arlengen is, daor welgegrande lafwaesdige poogingeu tot eur Reeds rvacneemende geakleeving san, en oprechte vordering ia Deugdehensguing, — De groote hoofdzaak „het gaheele Werk door aangedrongen, ie, det het 'sr vooral op aeskonit, om getrouw te weezen aan bes wel onderigk geweeteg, doer desselfs infpraak ten sasnwkerrigfte op te volgen; dat nooit nailsart den Mensch eene saagenaame kalmte in't gemaed te geeven , en hem vrolyk tae te juichen, in de ontwyfelhaare overmiging, des Ged een welgevallen heeft in zulk een. gedrag; 't welk aan zodanig een Megseh een on. wankelbaaren grondflag van een altoos beftendig weesenlyk geluk verleent, — Men hoore , met betrekking hier toe , het Herders- Lied, dat OE Autheur Ta Herder Philotheos in den mond legt, welks Muzyk voor de Liefhebbers-der Zangkunde hier neveng geste Her Liede zelve lmidt aldus ¢ rn e mn = a. Le = E Pd z í waer ihh \iu liiy | TE it Sal B TES. ii \S.8 ak See S NUN AU oa 3 PS AKI sidi * b NS -A z J WN zn dn LI Wh ik k d SHNS ALe I) Bun noot LEPENS | 0 T P, belchutierv;No F w Gn UT ap Ea A LD 3 Îr il Hier ligge ik, zonder pook of vwaerd Of benden, die hee Iyf befdtutren ; Noch &erdersiot noch herdersthurven Berrien ters, dut ichirtag bum, Hier tigge ik vellig , en -vetgeeren. Myn Godfpraak i» èen rein gewèeren 3 t Wil -fpreeken, als Ik vrewpen wil, En cramfe ik niler, din £Wyge het fil Het voedt ‘en taaft me ‘uit :teinér bron, Dan zy, die van 'verrovsttag reppen. Het kan vor my ech’ hemul heppen ,- En fetynt zo zuiver: áls ðe ou, x Is waan en veinzety tw hoven. 'k Zal u-0 mvm geweeren „100000, En roemen twe ‘oprechte Nige, - Om Bat -ge ven vriend der waarheid Bye. De ziel, aan- uwe ‘ftem :gebóeld , Wordt van: geen razemyen dronken : Geen lust, geen drift kan bass ontfonken , Dan iyus en drift, die u. omgioek. Getuigt, getuigt ô groenê daten, Waar liefie én eendragt adomiresien , Q Beek en berg getuigt bier vant Zegt, of het amders woren, ken! Daar rolt nu, met gebsoeges borst, De velditroom fange den akkor beeren ; Wat welftst zou hy: my verleenen, Zo u myn giel ohtwyken dorst? Wat fchonken hear de zutore beëken, Zo ze uwe leiding were ontwdekan. € Dan loutre nooddraft? doeh” deurby Geen: hertverheugehd artfetry. _ Geftadig zón myn ziel een wie In ’t dacht weblae: der 'thuspen: boerens - % Gezang der vogien zou hiar fouten; : Haar pysbank was nye tegesttte. Zy zou „-Gshandig In wergiferpen , Van dooëtengftó: en van weeën krimpen; Als eer’ sroubtocte in wiens gamoed De wroegltig , vaversoenbaar, weed: M 4 Maar $39 ZEDELYEE UIFSPANNINOEN, Maar nu is siles vrede en last En wellust, wat de zinnen drinken, Een konings lot mag fchooner blinken Dan ‘t myne, maar °t ontbeert myn rust eh lot is zorgljk , =— * myn is zeker. y drinkt wel uit een’ gouden beker; Maar 't geen ik drinke, drinkt hy nier, My laaft genengte en hem verdriet. Met eèn gerust en bly gemoed Heb ik het morgevlicht ontfangen; Natuur, met traapen op haar wangen, Myn fchsapskooje en al `t veld gegroet; Toen heb ik, vry en onbedwongen,. Den morgen in het woud gezongen. Al ’t zingende, al ’t gepluimde vée Lang met me, en al het woud zong met, Ik zag een! gryzen adelaar, Verre in de lucht, myn vee beloeren; Hy poogde my een lam t° ontvoeren , Maar ik verwon dien plunderaar. , Alzo verwint ook myn geweeten Al ’t geen wy zielsverzoeking heeten , ` Wanneer, wat lust aok `t bart genaak’, Het zelve zynen post bewaak’. De blyde zon, in lopter goud En vuur en vuurgloed weg gezonken, Stroit nu geen ligte en losfe vonken ` Maar volle ftraalen over 't woude 't Is middag, en de vogels rusten En rusten uit van morgenlusten, ” Ook rusten beek en waterval. Myn fchaapen blgeten om den ftal, Onnozle dieren, zacht en mak, Onrduikt, ontduikt de middagftraglen{ Ontwykt het gloeiend adembaalen En volgt wy ouder 't rieten dak! ef herder witgewolde fchaapen, ‚ na den maaltyd, met u flaapen, ' En, na dien flaap, op dezen grond U heedep, io den svandftond, $y ZEDELYEB UITSCANNENGEN, Sr. A ` Ænogy; & boud gy u toch kloek , Houd u, ô myn geweeren , wakker! Verlaat — bezoek met my den akker, Gla al, wat ik bedryf, te boek, Wy zullen °t een en ander leezen, Hoe zalig zal die avond wezen! De blyde Hoop, myn zielsvriendin , Haal: hem reeds op den middag int Wat fmaakt hy el verborgen lust, Die, in het groene gras gezeten, Een’ rechter vindt in zyn geweeten, ' En dien, als vriend en minnaar, kust! > Hem knaagen geen verholen zorgen, Zo de avond is, is hem de morgen, En, als by ’t leeven eens ontvliedt , Verlaat hy , maar verliest het niet. OS R oe. | Boocnara, in XII Boeken. Door bet Kunstgenootfchap x Prodesfe ganendo. Te Rotterdam by Bennet en Hake 1773. Bebalven; bet Voorwerk 403 bladz. in quarto, » Aar de manier van vitvoering, mag dit Werk eenigermaate den naam draagen, van eene foort van Zionebeeldig Heldendicht , of Zinnebeeldige Leevensbefthryving der Schilder- Koninginne Zoos grafii; welker geboorte, opvoeding, minnaary, huwelyk en ver- dere fteeds zegenprasiende verrigtingen, in XII Boeken, in Helden, vaarzen opgezongen worden. Het behelst, anders gezegd, een Lof- dicht ter eere van de Schilderkonst, welker opkomst en voortgang, Onder 't mededeelen van Schilderlesfen , in XII Boeken, op Maat- klank Zinnebeeldig verhaald wordt. Dit Gefchrift is, uit hoofde der zonderlingheid van opftel, zynde mogelyk het eenigíte ia die foon, merkwaardig; doch de uitvoering is langwylig, de fyl ongelyk , veel al of zwellende of kruipende, en de Verfificatie y of de fchikking van s Maacklankige , niet zelden gedwongen, óf! ftyf. — Om den Leezer eenig: nader denkbeeld van dit Stuk te geeven, zullen wy ons bepaalen-tot het voosftellen van den inhoud: van bet eer(te Boek, her welk genoeg. zal zyn ; om hem den sart der Schryfwyze, in dit Gefchrift gehouden; te ontdekken. — De Dichter meldt ons, met den aanvang, hoe de Dichtkunst, meermaals gewoon een blaakend Zangvuer in zyn boezem te doen ‚ Op nieuws dat Vuur sanblaazeude , hem geboofen heeft, den lof van haare Zuster, de Prinfes Zoografië te zingen. Ei pier op is ’e dat hy, weetende de bekende Spreuk, de een Dichter word gemaakt ! Een Dichter word gebooren è M 3 | het 1e, "BOOORAFIA. het leizee! volgt, waar mede de Dichtkunst) eene haf aan weini- gen gefchonken, de: zinnen leide, om door. haar keive te zingen 3 en haare Zuster Zoegrafië goo te tweffen , Dat zy, zoover men kend de Nedêrtandftbe taal, Uithlinken moog , met een verbeven glorypraal’, Ter gewenschter uisvoeringe hier van zendt hy. egter vooraf zyne fmeekingen ten Hemel, op dat de wysie Meester der ervaarentte pilooten hem ter haven uit, en, na ’t voltrekken der reize , We- der ter haven in, lootze. Op deeze Inleiding volgt eene befchryving der wraakzugte van den bedervenden Apaliön , den Vorst deg Afgraads , die en in hem alle Meníchen, deed ontaarten, Begeerig aynde , om, op- ayn’ Schepper, aich te weeken 5 Ontfutzelde by bem, door fhooden vogevondt ; Dat vliekloos „Meesterfiuk, daar °t in zyn reobtheis' hond, En deed al `t menschdem , In syn” eerflen Vader, vallen , Door eerst bet flot van zyn geboorzaambeid’ te ontwallen, En `t te doen prikkelen met een boogverboden lust. Verder melde hyde' rampzalige gevolgen hier van; en peert‘ofs wal byzonder te-kennen, dat het fnood verbasterde Menschdom, eene walfche rust zoekende , daar ‘door tot ledigheid gebragt is, hetwelk hen geheel ea al bloot gefteld heeft voor de kragt der verleidinge ¿ È Want ` Dat ledig zyn boud juist bet barskasteel ont floten “Voor *t Hoofdt der duivelen en zyne vlockgenooten. En: die doet bem het: geluk der zodanigen roemen, welken ' Den toom niet vierende aan de Tedinbeid, die pest, Welke alles meefleept in baar zielverwoestend nest; ` Maar altoos bezig zynde en nooit nief ingefpannen , Steers baten al wat „Poogd de nedrigbeid (*) ze bannen. Veellig: denkt iemand wao doer die alles tot Zougrafië ? Nieres: zee! Maer de Dichter heeft vermoedelyk , om niet te Ruits tot de hoofdzaak over te gaan, deeze befpisgeling alseen Dichekundig reiini gelyk men zeg, willen gebruiken; iakhans hy komt langs deeztn weg, daar hy weesen wil,te weeten, tot eene daar asn ver- kmugse befchryving van de: valel der verflandige Ruts, en de Stad blad halen. S je ; (*) Iess nsarf?i heid, annetd tene druid Jn'de eere beesing verm wy leus van dien eart in den voorigen: regel , mans by nadere infpanning begreepen wy dat “e ap (chryfe seost nice ing/pane Ey aiaa voor nimmer ee a re A dat wy hier mora t om onze misvatting e d - ZOAGRAF Aa «33 die tot.een grondant bad, Dat al mie deui was, werd gebannen wit de Sigd, Dus leidt de Dichter ons ter geboorteplastze van Zoografiä, wel. Ker afkomst hy voorts befchryft. In deeze Stad naamlyk, van wel. ke men zeggen kon, 5 Arbeiders waren er, maar toch geleerden meest, Woonde de fchrandere Anchinoys. Deeze niet zonder reden alim beroemd osor een’ verflandig’ mant , Des yder hem feeds met vele achting’ bad bejegend, was gehuwd met de diepdenkende Isfebennož , die hem gimmer tde, . Bhs Dy ingefpannen sat, ` dn „denkende , sene zook met syn breinmeotfnsor . wap, ° > : Hil ser zelfs van kemayu gedachten te beletten , Hed se eon vermaak daar kracht en aandrang by te zetten. ` Es coen dit wekte: ook-ayno aandachs meerder op. ge Bit deftige paar bragt ter waereid den’ geestigen Rhinofeurus, die i : Jehaass kende park of pales . ` dn 't fyn befchaafd vernuft , on overäl geñebt E fi Een kroon verfirekte voor Anchinous. geflacht. Ten zelfden tyde was.ook aldaar woonggtig de kugstryke Techn rus, wiens huis d> el was rontom net, en, daar aan feeds befleed, Al wat de Kunst vermogt. Tor op den'top der daken, Van uit den grond’ was niets in orde of maaf te wraken, Es by waar’ dwaas geweest , die bietabad kunnen zien? Dat bier de Kunst den geest. bezielde an mags gebiën., Hy had ter Vrouwe de feherpzigtige ÓkJudpe , die bew-altoos. tot. vermaak, Fa zelfs tot leiding’ bad verffrekt , in zynen bandel, Zy was van opfpraak’ vry in allen baren wandel’, En bad zeer dikwils aan baar Mann’ bet oog verftreke Waar door by bonderden van dingen bad ontdekt, ` ~ Die anders onbekend bom zouden zyn gebleven. o, Uit deeze voortreffelyke Egtgehooten kwam hervoort de fchooné Maagd, de nevalgandtige Mimafs oe zoofëberp van oog , als luistrende van ooren, En zooöpletsende , op al 't geen zy boorde en zag ; Dat ze alles afleerde, en in genen beldren dag ` Jes vaosfchge bragt, zo ogh als waar ’i baar imgefchapen. , + 3% ZOOGRAFIA, f Het wedérzydfche Kroost, uit deeze twee Huwelyken gefproo» ten, vereenigde zig vervolgens door den Egt, en Rhínofeutus vere kreeg by Mimefss, twee in laater tyd zeer beroemde ‘…gters, de dichtlievende Poiëfs , en de fchilderminnende Zoografsä , welke Jaate het hoofdonderwerp van dit Dicht(tuk is, waarom de Dichter ook zegt: Deze is dezelve Vrouw, die, zonder wederzal, Haar glory beef? verfpreid, door alle weereldtranfen, Zy is de Koningin , die, feeds gehuld met glansfen, Een’ hoogen troon beklom, waar voit eenèenig volk Der dombeid’ op bet bart dorst zetten zynen dolk. Zy Js dezeloe, voor wie wy de fnaren fpannen. Dus een berigt gegeeven hebbende van de af komst en geboorte der Schijder- Koninginne, befchryft hy voorts, na eene korte uitwei- ding tegen de Kunsttirannen, de werkzaamhetd van Zoografd in haate kindsheid. Toen reeds hield zy zig des morgens vroeg, in den Hof,gemeenlyk bezig met frasie (treepjes in't zand te trekken; wier keurigheid Grootmoeder Ok/uöpe en Moeder Mimefis ieis groorg te gemoet deeden zien , van dit teder Wigtje , dat wel dra ieders op- merking, agting en genegenheid verwierf. Zy werd eerlang van vee- jen bezogt, en meest van dezulken ; l die bet minst vesffand en kunflen wraakten, Wier onder was boven al de waarheidlievende Priùfes Aletheia , weke ke haar fteeds vergezelde. Die floeg byzonder baar nag kindfche treedje, gab, En leide veeltyds baar, aan eenen gouden leiband, ` By deeze tedere zorg der Prinfesfe „Aletbela, voegde zig de on- vermoeide pplettendheid van `t geheele Geflscht; ieder hunner wende de zyne poogingen aan, om haare Geestvermogens beftendig wẹ goen toeneemen. R Schaars klom bet zonlicht , of Mevrouw Ifehennoë Doorzultte baar de ziel met zeerverbepen lesfen. Hagr woorden fchosen èn `t jong denkbeeldt zulke bresfens Dat baare denkkracht groeide en eenen fiyl verkreeg. De oude Heer Anchineus benaarftigde zig niet minder, om haag het rechte gebruik des Verftands ig te fcherpen; Op dat zy rustig fleeds °t vermogen zeu gebruiken, Dat baar gefchonken was , en, zonder rebn , niet duiken, Waar zy fand bouden moest , noch draven erùflig door , Als zy genoodzaakt was, te wyken uit bet fpoor, Hier benevens wos Vader Rhingfeutws geftadig werkzaam, om dan Jaare gedagten geest en leeven by te zeren, a | l | Sn o ZOOGRANIA. ‘sé Ln lesfen tooiden baar verftandt , met zulke Bloemen, Da: ze eenen naan verkreeg „om wien baar elk moest roemen, Imusichen verzuumde Grootvader Techaerus niet, baar een liefde ook în te fcherpen Tot zulke Kunften , die men geenfins mag verwerpen, Maar die fieraudjes zyn van ‘t menfchelyk beflaans Ook was zyne Gemaalin Ok/uäpe niet nalaaig om hair vermogen it” ‘werk te Rin, | Geen fcherpaiende arendt ziet de Reile lucht gezwinder, Dun wel Okfuöpe de feilen in de kunst. Zy delle baar dit mede , uit eene booge gunst’, En maakte rasch , door baar gezicht, naar eisch „te bouwen , Haar oog zoofcherp, als zy zelf was , in °t kanstbefchauwen, En cindelyk voltooide Mimefis deeze aankweeking der volmaakte heden van Zoografsà, toen zy De volglust in baar wekte, en door de fcherpziende oogen Van een leergierig en feeds denkryk geestoermogen, Zo leerde vestigen op alles wat zy zag, Dat niet ooit voor baar hond als in een’ beldren dag’, En zy bekwaam werd in bet allerdiepst der dingen , Mes een verflandig oog, zoo grondig in te dringen, Dat de edelmoedigbeidt de volglust flraks ontftak. De Prinfes Zoografiä maakte middelerwyl geftadige vorderingen mer het trekken in 't zand, en wist de losheid van de fchommelende bladeren der boomen kunftig na te volgen; dan °t bleef hier niet bys By oatdekte eerlang het Kryt, waar mie zy vry wat febooner fm En net trok, op bet bout, dan in bet zandt voor dezen.» Dit deed haar roem klimmen; dan zy was ‘nog niet voldaan. *'t Kryt flak wel af op ’t bout maar't zwart zou fchooner laan, . Zoo zy begreep, op wit : dus zocht ze een kunst te ontdekken, , Om, op een’ zwarten grond’ se levren witte trekken. «Gelok diende haar, ze trok gevallig met Kryt op een berookten wand; bemerkende dat zulks , hoewel niet genoeg, eenigzins afftak „ beredeneerde zy vernuftig 5 ak Zoo rook die kleur reeds geeft , wat geeft de boutskool dan ? Dat is het uitgewerkte , en dit daar de oorzaak van. | De proef beantwoordde aan haare verwagting; 2y maakte deg wand zware met houtskool, en trok mer Kryt op denzelven ;dat haar boven Dexe voldeed; te meer, daar Zy 246 » dat, man 186: ZOOGRAN Mu dat., door: bet glansryk araderkantzen | Der gouden zons’, haar werk meer of min glanf:’ entfing. Zulk eene nieuwe vordering its de kanst moedigde heer sen, om “er zo yverig in voert te vaasen , dat 2y wel baast ; naar. diet tyd Prachtig y Haars Vaders buis. gebee) verfierde mot baar kumt. Hier door nent baar roemt giftadig toe ; Men kwam van verre zelfs, om met nieuwsgierige oogen Te wanden … in den bof’ van-dit baar kunstvermogen , Ieder een voorfpelde dat zy Een wonder wezen zou voor al bet weereldrond. en de Ouders. wasen: bovenmate verheugd z. vooraiende : dat baar Kamst tef wolken. in zal oaren, En geven eenen klank, waar ooit befobaafdbeidt woond! Een vooraitsigt, dat, geïsiede- Dicher in’: (lot van die Boek bernigt , door de uitkomst ten voile beantwoord is geworden „ des men moge zeggen ; i Zoografiä , (wie ey naar waarde nodis volvormen’) De Uitvindfler eener Konst’, die, in ber glorybof, Zoo ver bet zonkcht pronkt , verdiend den booefden bofs Met deeze uitvoering van het eerfte Boek , is die der overigen in fchikking en vaal eenftemmig, des mer uk deere ftaakjes vry wel over *t geheel kunne oordeelen, mms Uit de Voorreden, voor di Werk gevoegd , ziet men dat het Kunstgencotichap zig veriease heeft, met hec zelve gemeen te maaken; des wy vermiocden det ’at geen tyd geweest zal zya, om- het- nader te belchaaven, en dat men %x egter noodig geoordeeld heeft, het zelve af te geeven, Wat hier van Zy ‚wy er bi vervolgens op beter en befchaafder ftukken , van dit Rotterdamfche Kunstgenootfchap ; dat zich voorftelt eén Poč- tisch Mengelwerk , gedeeïrelyk van Lauynfelte em gedeekelyk vau- Ne- derduitfche verzen, of artderzine een werkt over de zuivere Neder- duitfche Taal te vervaardigen, en in Koc Heht.to brengen; waer van de nene bepaaling , met de afgifte van dit Werk, nog gemaakt zou worden. Het Kunsigenootfchap fchynt nog ia alles niet naar behooren geregeld te zyn, maar zig te benaarftigen om de vereischte fchikkingen. te- maaken; van welker voltooijing wy nog al een ge- wenschten uitflag verwagten , op het nagaat van de Naamlyst der Gewoone , Buitengewöorie en Honoraire Leden , indie de be- kwaaraften onder dezelven den bebootelyken invloed, op de sam” kweeking ven ’c. Kuostgenaotchap , hebben. En dus kumen wy niet vermoeden , dat men met.de Uitgsave van deezer Eerfieiing, gehandeld hebbe , volgens het bekende Spreekwoerd s det beste been- beentje veer: want, dat zeu men Mongar: baren ; ten miisfia deeze Eerfielisg ziet ‘es al heci misseiyk wie, — Hoe hes zy, dè Afgiee van dit Stuk blyft. by ons als nog: cer Raadze). pn 7 8 3 ; d J 3 i Brief van eenen Heer aan zynen Vriend , over bet uitgekomen „Werk , genaamd zoockaria. Te Amfi. by Ironicus Beavus. Ja groot quarto 15 bladzyden. 2 Na luid van dezen Brief is het Werk ‚genaamd Zoografia ‚van “welke wy- gaven, als op- den mam van bet Roxterdamfche aen dr de zinfpreuk, Prodesfe canendo, geheel famengeftetd door dem Adarinittrereur Fax Kegendaal, En deze heeft bet zelve, zonder eenige voorsfgeunde critiques van het- Komergeneorfehep , fpaedig ver Perle gebragt; mits- gaders de proeven gecorrigeerd enz. zonder het Kunstgenootfchs diar in eemigzins të kennen. — Dit zo zynde heeft men dat zek. zame Dicitftuk, met alle deszelfs wanflaiigheden, niet toe te: eigde nen- san het Kunssgenooefchep , sis hadde het zelve -de uitgave goet. gekeurd ; maar alles op rekening te-flellen van den gemelden Admis pifrsteur ; die, volgens deezen Beiefichryver, oek alleen de Opttefter der Voorsfiprake is. ——-- Men moet derhetre uit de: Zooerafis van den Adminittetenr niet oordeelen , over het Kumstgeneorfchap $ en hert gemelde in-de Voorsffprualk niet aanmeermen als een beefpr ; dvor hes Kumsgenootfchep zelve gogecven: Wanneer men de, en r geen ons verder in dezen Brief, ralsende de handeteryze en het character van den Ad:müriffrateur voorkomt, als geloofwaardig mag tanveemen, (daer de- Opfteller verzekert nietr te (chryven dme 't geen echt en waaragtig is, en °t welk door verféheiden Heeren-re Rotterdam bevestigd kan worden, ) heeft men niet te verwagten , dat het Kunstgenootfchap onder die Adminiftratie opgang zal maaken, Aanmerkingen over de laatffe Bankroeten in Engeland en Phl- land , en bet gedrag van bet Engelsch Ministerie, Na de Copy van Londen vertaald, en alomme te bekomen. In groot o8aa 83 dladsyden. dit Gefchrift wordt ons’ onder °t oog gebragt, hoe men de on; langs voorgevalten Bankroeten ín-Engeland en Holtand grootlykt te wyten hebbe, san het heerschzugtig en k(valyk geregeld gedrag der Heeren Directeuren van de Engelfche Bank, Verder toont oni tas _ AANMERKINGEN OVER DE BANEROETEN, de Schryver deezer Aanúierkingen, hoe dit gedrag te nadeeliger gel yolgen gehad hebbe , doordien het Engelfche Ministerie en het Parlemeut, hoewel met de beste inzigten, dezelfde valfche grond beginzels der Heeren. Direfteuren van de Bank aangenomen hebben- de, daar door het Credit en de Circulatie vernietigd heeft; En eim elyk Bepaalt zig de Autheur om nog koriyk op te geeven „wer men, ter afwendinge van dit gevaar , in °t werk had kunnen ftellen, over- eenkomftig met de genomen maatregelen in het jaar 1763. — voorgeftelde Aanmerkingen zyn niet geheel ongegrond; doch mee dit alles bijft het egtér waarheid „dat nien den A&iehandel te onvoor: gigrig gedreeven heeft ;’t welk de Autheur ook nist ontként ;{choon hy de Bankroeten meer toefchryve aan van buiten komende óorzea. ken, dan aaa Atiefpel. a Vriendiyke Verdeediging van bet Genootfchap van Fefus. Uit bet Lasyn vertaald, volgens den Berlynfcben en Breslaufchen Druk, Alomme te bekomen. In groot o&avo 45 bladzyden. En tragt in dit Stukje het Breve van den Paus, ter vernietigiuge van de Orde der Jefuïten , te wederleggen ; met aan te toonen g dat de Paus de paalen van zyn gezag te buiten gegaan is; en dat de zeden , die de Paus, vwor de noodzaaklykheid der aflchaffinge dee- zer Orde, bygebragt heeft , niet gewigtig genoeg zyn voor zulk een gebruik van zyn gezag. Alles vertoont ons een yverig Voorftander der Jefuiten, die hunne zaak aen de (choonfte zyde weet voor te draagen ‚en zyne bedenkingen ten hunnen beste fchrander aan te drin- gen: dan ‘er zou veel werks san vast zyn, om de paslen, binnen welken hy het gezag der Paufen beperkt, over een te brengen met de Leer der Jefuiten; eu men ontdekt, dat hy de Jefuiten, met op- zigt tot de befchuldigingen , die ten hunnen laste komen , eer werfchoont, dan vryípreekts „Samenfpraak op den Stamboom der Fefuiten , of de Saryrique Prenvoerbeelding ontangs uitgekoomen te Roomse. Alomme te be: komen. In groo o&avo 16 bladzyden. - l | [De laffe berymde Samenfpraak, waar in men al wat haatlyk is —4 tegen de Jefuïten by een verzameld, en op eene plompe wyze voorgefteld heeft. De verdeediging der Jefuïten op zig te neemen; is onzes oordeels niet raadzaam ; maar ‘er (eekt ook geen nuig- heid in, dat mea hen op eene pasquilleerende wyze behandelt HEDENDAAGSCHE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. SCIPIONIS GENTILIS Purisconfulti et Anteêesforis Norici in Divi PAULI Apostoli ad PHILEMONEM Epistolam Commen- tarius. Traj. ad Rbenum apud J. v. Schoonhoven et Soca 1774. Absque Dedic, Ec. 204 pp. in quarto. Sn het hoofdonderwerp des Briefs van Paulus aan Phia lemon flechts een burgerlyk geval zy, ftrekkende om Phie lemon over te halen, tot het gunítig wederaennemen van zy- nen gevluchten flaef Onezimus , met hem deszelfs beganen diefftal te vergeven; is dat Gefchrift echter, ten aenzien der uitvoeringe „in vele opzichten merkwaerd®y ; van waer ook vere Scheiden Witleggers der Heilige Schriften zich tot het ophelderen van deszelfs inhoud bevlytigd hebben, Kundige beoordeelaers van die foort van Schriften hebben, onder °t gewag maken van zodanige Uitleggingen , altoos met achting gefproken van de Verklaring welke Scipio Gentilis, in °t begin der voorgaens de Eeuwe „ van dezen Brief gegeven heeft; en die. thans op nieuw het licht ziet, door de bezorging van den Eerw, Poane nes Henricus de Ruiter, Bedienaer des Gadlyken Woords inTwaal en Hondswyk. — Zyn Eerw. dit Gefchrift hebben. de leeren kennen, deszelfs uitmuntenheid bezeffende, en tee vens bemerkende , dat het naeuwlyks afzonderlyk te bekos men ware , (zynde de byzondere uitgave van ’t jaer 1618 zeer zeldzaem en bykans onbekend geworden ,) is daer door aengemoedigd, tot het bevorderen ener nieuwe uitgave , om dus een gefchrift van die nuttigheid algemener te maken, — Hy heeft , by die gelegenheid, ene voorafgaende beknopte levensbefchryving van den Autheur medegedeeld ; en aen °t hoofd van °t Werk geplaetst ene uitbreidende Verklaring van dezen Brief, door hem zelven opgefteld. Daer benevens heeft hy nog gevoegd, de Uitbreiding dezes Briefs, en de: daer uit afgeleide Godgeleerde Stellingen , gefchreven door den Hoog Eerw. Eilbardus Lubinus , in zyn leven Dr, en Prof. der Godgeleerdheid te Rostok. En eindelyk heeft hy , in °t Werk zelve, hier en daer enige andere opmerkingen in- gevlochten , mitsgaders zommige ophelderende aentekerfin= gen, over deze en gene byzonderheden, voorgedragen.. UL DEEL. H. LETT. NO. 5e N Kies 190 J» GENTILIS Hier doer ziet dit Gefchrift op zodanig ene wyze het licht, dat velen reden zullen vinden , om den Eerw. De Ruiter voor zynen. arbeid dank te zeggen, In de Verklaring van den geach:en Scipio, ontdekt men een Rechtsgeleerden , die te gelyk een Tael- en Oudheidkundig Godgeleerde was; welke zyne ervarenis in deze onderfcheidene Wetenfchappen rechte matig aengeleid heeft, tot het ophelderen van de byzonder- heden in dezen Brief. En men zal, in ’t doorbladeren „ vere fcheiden waernemingen ontmoeten, die tevens van ene uitge- breider nuttigheid zyn 5 alzo de Autheur, alleenlyk over dit gedeelte van ’s Apostels Schriften fchryvende, hier alles by een verzameld heeft, wat hy over de fchryfwyze enz. van Paulus had aen te merken. Uit dien hoofde is hy nu en dan wel eens wat wydloopiger, dan men, bepaeldlyk over dezen Brief, noodig zou oordeelen; doch s Mans kundige oplet« tendheid maekt deze wydloopigheid niet verdrietig; en zyne uitweidingen behelzen meerendeels lezenswaerdige opmerkin= gen. Voorts is de ®evensgaende moeite van den Eerwaere den de Ruiter, in °t verryken dezer uitgave, met het bo- vengemelde , van een wezenlyken dienst, als behelzende vere fcheiden oordeelkundige bedenkingen, welken in ftaet zyn, om licht by te zetten, aen fommige byzonderheden van dezen Brief, of aen zulken, die daer toe betrekking hebben. — … Zie hier wat zyn Eerw., onder overweging van de verfchil tende gevoelens, wegens den fchryftyd dezes Briefs , als het waerfchynlykfte, vastftelt. Dat Paulus dezen Brief gefchreven heeft uit zyne gevan- genis te Rome is, uit deszelfs inhoud, ten klaerfte af te leiden : en ’s Apostels tael vs. aa, Bereydt my ook te gely- ke een berberge: want ick bope dat jek door uwe gebeden us lieden fal ef bonken worden, toont genoegzaem , dat men hier te denken hebbe, op de eerfte gevangenis van Paulus, uit welke hy , overeenkomftig met deze zyne hoope, verlost is'geworden. De brief aen Philemon behoort dus tot het zelf- de tydbeftek , als de brieven aen die van Philippis, Colosfe en Ephefe; welken de Apostel insgelyks, geduurende zyne eerfte gevangenis, gefchreven heeft. Zulks lydt thans geen verfchil by hen, die onderfcheid maken tusfchen des Apostels eerfte en tweede gevangenis te Rome; welk onderfcheid de Eerwaerde de Ruiter zo volledig door anderen, en wel by- ZOite bi (*) Zie momem , Verklaaring over Timotheus IL D. II Su . 9—34. IN EP, PAULI-AD PEILEMONEM, 29t gonder door den Hoogleeraer Bfosbeim betoogd acht, dat hy zich daer mede niet verder ophoude. Dan dit vastftaende blyft de vraeg nog overig: in welk ene volgorde heeft de Apostel deze vier gemelde brieven afgegeven ? Naer ’t gemeenst gevoelen der Uitleggeren zyn de brieven een die van Colosíe en Ephefe, met den brief aen Philemon , om zo te fpreken , gelyktydig gefchreven ; maer de brief aen die van Philippis een weinig later. Dan ’er zyn echter, zo onder de oude als latere Uitieggers , nog al enigen, die van gedachten zyn, dat de brief aen Philemon wat vroeger Pora is , dan die aen de Colosfers. De Eerwaerde de iter voegt zich hier aen de zyde der laetften ten fchoon hy alle de bewyzen , waer van men zich bediend heeft , niet voor bondig houde, is ‘er nochtans, zyns oordeels, één bewys, * welk het gevoelen, dat zy op verfchillende tyden gefchre- ven zyn, buiten alle redelyke tegenfpraek, ftelt, — Toen Paulus, zegt hy, aen die van Colosfe fchreef, was dristapa chus zyn medegevangen, Col IV: ro; doch in den brief aen Philemon komt niet Aristarchus, maer Bpapbras onder die benaming voor, Phil. vs, 23. Dit onderfcheid noodzackt ons echter niet om te denken, dat deze twee brieven zeer lang na elkander , en in verfchillende gevangenisfen opge- fteld zyn : waer tegen ftryd , dat de Apostel in beide de brieven van dezelfde perfoonen , als van zyne medgezellen ge maekt , *t zyn Timotheus, Aristarchus , Marcus, Epapras s Demas en Lucas. Maer °t duidt ons aen; dat beide de brieven , fchoon in de eerfte tweejarige gevangenis van Paulus gefchreven, echter niet op den zelfden tyd, maer de . ten wat vroeger en de ander wat later, in dat tweejarig tydbeftek , opgefteld zyn. Dan, en dan alleen, vinden wy ene voldoende rede , hoe ’t bykome , dat Paulus , die im beide de brieven Aristarchus en Epapbras onder zyne mede gezellen opgeeft, in den enen Aristarchus ‚en in den anderen Epapbras , zynen medegevangen noeme. Eerwaerde de Ruiter, dit nader geftaefd hebbende, door °t beantwoorden der tegenbedenkingen van den beroem» den Benfon, ftelt hier mede buiten twyfel, dat deze twee brieven niet gelyktydig gefchreven zyn; ’t komt ‘er derhalve nu nog maer op aen, om nader te bepalen, welke de ecríte, en welke de laetfte van de vier gemelde Brieven zy. Met fommigen te denken , dat de brief aen de Philippers eerst goe fchreven is, komt niet aenneemlyk voor, als men gade flaer, dat Epapbroditas, by inkorting papbras genaemd, zich nog by den Apostel bevond , toen dezelve zyn brief aen Phile- ; s mon , mon, en Aen de Colosfers fchreef ; en dat deze Zpaprodh tus, met den brief aen de Philippers, naer Philippis vertrok- ken is. Phil. I: 25—50. Voeger by dat dit denkbeeld niet wel overeenkomt, met geen de Apostel fchryft, Phil, IIs 19, rakende het zenden van Timotheus, die in t hoofd der brie- ven aen Philemon en de Colosfers voorkomt, als toen by Paw lus tegenwoordig. De brief aen de Philippers heeft men der- halve, ter dier oorzake, niet aen te merken , als voor, maer als na de anderen gefchreven: en zo ea als dit is, even zo klaer fchynt het den Eerwaerden de Ruiter, dat de brief aen Philemon gefchreven zy , voor de gelyktydige brieven aen die van Colosfe en Ephefe; des zy elkander in deze orde volgen: eerst de brief aen Philemon, dan de gelyktydige aen de Colosfers en Epheferss; en ten laetfte die aen de Philip» pers. De rede, die hem beweegt, om den brief aen Philemon de eerfte plaets te geven ,: ís deze. — - Paulus pryst Onezi= mus, Col. IV: 9. den Colosferen aen, als een getrouwen en geliefden broeder; dat niet wel gefchieden kon, indien h nog niet verzoend ware met zynen Here Philemon; ’t we vooronderftelt, dat deze verzoening, en dus ook die brief, aen Philemon voorafgegaen zy. —— Men zou hier met den geachten 7'ijlemont mogen gisfen , dat Onezimus, met Phile- mon verzoend zynde , wedergekeerd is tot Paulus, en vervole gens, benevens Tychicus, naer Colosfe gezonden werd , met des Apostels brief aen de Colosfers. Ernftige en welmeenende waarfchouwing tegen bet misbruik - van Gods Naam. Te Hoorn, by T. Tjallingius 1774. Bee balven bet Voorbericht 39 bladz. in groot octavo, Iet tegenftaende het uitdruklyk gebod des Allerhoogtten s Gy zult den naem des HEEREN uwes Gods niet ydelik gebruiken; gefterkt met de bedreiging, want de HEER zal niet onfchuldie bouden , die zynen naem ydelik gebruikt: niet tegenftaende aller erkentenis, dat ’er in deze Wet. behalven vloeken, zweren en lasteren van God, ook verboden word , een gemeenzaem Ah of onnoodig gebruik van Gods heiligen naem; is dit laetfte echter zeer gebruikelyk in de dagelykíche verkeering. De Heer Scholten opgemerkt hebbende, dat zulks plaets heeft, niet alleen by onverftandige losbollen , ligtmisfen en diergelyken , maer ook by menfchen van een beter charac- ter, die voor * overige toonen , dat zy eerbied voor God hebe ben; dat de zodanigen nochtans zich zomtyds aengewend heb- ben, Gods heiligen naem, als een ftopwoord, in hunne gee meenzame gefprekken te gebruiken, heeft het der moeite wel waerdig geoordeeld , dit heerfchend gebrek , door ene opzetlyke Verhandeling, tegen te gacn; of het ook zommigen tot meere der opmerkzaemheid mogte bewegen. Velen kunnen, naer ’t fchynt, zich niet vergenoegen , met io hunne dagelyk{che gefprekkeu te zeggen, wat is dit? Dat weet ik niet; enz. maer hebben de gewoonte van telkens uit te roepen ; Myn God! wat is "er? Och God! dat weet ik niet! Myn Cbristus! dat boop ik niet! enz. De bron hier van nae fpoorende, leid onze Schryver zulks ‘af , uit ene loshcid en onbedachtzaemheid in ’t fpreken , of voornaemlyk uit ene kwade gewoonte, die men veelal in de kindsheid van anderen overneemt, En ’t is hem voorgekomen , dat ieder redelyk mensch dit misbruik als kwaed veroordeelt; doch dat men ‘er zich in toegeeft, en niet tegen wapent, om dat men deszelfs zake SON 3 hacte 1 Í94 ERNSTIGE WAARSCHUWING, ’ haetlykheid niet recht gade flaet. Men houdt, zest hy, dfe ydel gebruiken van Gods naem „, voor ene ligte zonde; een ebrek , ontftaande uit de menfchelyke zwakheid en onvole maaktheid; dat ook de beste en deugdzaamfte Christenen aan- kleeven kan”. — Dit denkbeeld aenziende als de hoofdoor- zaek der aenhoudendheid van dit kwaed, zo legt hy ‘t ‘er im deze Verhandeling op toe, om de valschheid van. dat denke beeld te doen opmerken, door aen te toonen; ,, dat deeze zonde zoo ligt nict is als dezulken wel denken , en dat het onbeftaanbaer is met het ware Christendom , onoplettend in °t bedryven dier zonde te leeven , of zodanig eene zondige gee woonte aan de hand te houden.” — Des Autheuts redeneere trant is zeer wel gefchikt, om een ieder, die zyne aendacht op dit onderwerp wil vestigen ‚ te overtuigen, dat men de Rede verzaken, de Heilige Schrift tegenfpreken , en van alle Geestlyk gevoel ontbloot moet zyn; indien men, na ene lettende overweging van de redenen , die ons de haetlykheid dee zer zonde ontdekken , het gemeenzaem ydel gebruiken van Gods naem nog onder de ligt verfchoonlyke zwakheden der Menfchen telle, Het is gevolglyk te wenfchen , dat deze Vere handeling door velen gelezen worde, en diene om dit heers fchend gebrek, ten minfte by zulken, die nog betuigen eere bied voor God te hebben , krachtig te keer te gaen. Kerkrede van j. CUPERUS, oudflen Leeraar der Doopsgezinde Gemeente te Utrecht. Te Utrecht, by G. v. d. Veer, en te Amfterdam , by de Erven van F. Houttuyn 1773. Bebalven bet Voorwerk 35 bladz. in quarto. r° Leerreden van C. DE VRIES, jana Leeraar der el Gemeente te Utrecht. Te Amfterdam by Yntema en ‘Tieboel 1773. Bebalven de Voorrede 39 bladz, in guarto. B- deze Redenvoeringen van de twee Utrechtfche Doops- gezinde Leeraren zyn uitgefproken ,op den 7den Novem- ber 1773 5 ten‘ welken dage zy een aenvang mackten van de oefening van den openbaren Godsdienst , in ene op nieuw gebouwde Kerk, voor die Gezindheid. De eerfte des morgens gepredikt, by gelegenheid van de inzegening der Kerke , beantwoord de Vrage. , Zyn wy volftrekt verpligt tot den openbaren Godsdienst, of kunner wy in een aanhoudend moedwillig verzuim van denzelven le- yen, et echter goede Kristenen syn en bîyven”—i— Dee u tweee KERKREDENEN VAN J. CUPERUS,TEN C. DE VRIES. 108 tweede ; des avonds der Gemeente voorgedragen , heeft tot eert doelwit, te toonen; „‚ dat de verdraagzaame begrippen der Doopsgezinden niet onbeftaanbaar zyn, met hunne aanhous dende afzondering van de overige Kristenheid”. In de Kerke rede van den Eerwaerden Cuperus , komt ons ene wel inges richte aenpryzende verdeediging van den openbaren Gods. dienst voor. En de Leerreden van den Eerwaerden de ries verleent ons ene beknopte ontvouwing van de Godgeleerde denkbeelden der Doopsgezinden , onder ene duidelyke äcntoo. ning dat zy in hunne gevoelens te veel verichillen , van de overige Kristenheid , om zich met deze of gene Gezindheid te verenigen. zn Eerwaerde ftelt dit , ten opzichte van de voornaemfte Gezindheden in ons Vaderland , onderfcheidenlyk voor; met ene nevensgaende redenering over de uitgeftrekte heid der Verdraeggaemheid , die de Doopsgezinden leeren en oefenen ; welke, zyns oordeels , zo verre gaet ‚dat ’er by hun geen onchristelyke verwydering maer flechts -ene fchynbare afzondering plaets heeft; terwyl ene algemene vereniging van alie Gezindheden hem, als nog , niet mogelyk en ook niet nuttig voorkomt. — Het een en ander onderwerp dezer twee Leerredenen is met oordeel behandeld , en ernftig ter betrache tinge aengedrongen. Uitlegkundige Vermaakelykbeden, bevat in verfcheiden Brieven over veele Bybelplaatfen , en eenige lukken over de Kerke Gefchiedenis , door P. NIEUWLAND , Leeraan der Hervormde Gemeente in `s Gravenbage „en Lid van de Zeeuwfche Maata fchappy der Weetenfchbappen. In ’s Gravenhage, by J. Thier- ry 1773. Bebaloven bet Voorwerk Gog bladz. in groot octave, Y die de Oudbeid- en Letterkundige Verlustigingen van den Eerwaerden Nieuwland doorbladerd hebben, kene nen hem als een Man van ene uitgebreide Lecture; die zich bevlytigd heeft, om vrucht te doen met zyne groote belezen. 