Overzigtstabellen voor de Ornithologie van den Indischen Archipel
Bij tien daarvan bestonden die minerale stoffen bijna geheel uit zand en koolzuren kalk; bij de zes overige (nos. 3, 9, 13, 18, 33 en 34) was 40 tot 50 pCt. daarvan hoofdzakelijk een mengsel van aluinaarde en ijzeroxyde, dat aan de klei kan ontleend zijn. Daar echter de nos. 3, 13 en 18 zeer weinig minerale stoffen bevatten, komen deze twee stoffen daar naauwelijks in aanmerking. Anders is het bij nos. 9, 33 en 34, die van 0,51 pCt. tot 0,69 pCt. van die stoffen inhouden. In 7 monsters eindelijk, de nos. 5, 6, 11, 20, 23, 28 en32, be- staan de minerale deelen voor minder dan i/4 (5 pCt. tot 24 pCt.) uit koolzuren kalk. Alleen in drie daarvan , nos. 5 , 6 en 28 , zijn 40 pCt. tot 50 pCt. der minerale deelen hoofdzakelijk uit aluinaarde en ijzeroxyde zamengesteld , maar onder deze heeft alleen no. 28 en tamelijk lioog asch-gehalte , dat bij 5 en 6 veel geringer is. Het voornaamste verschil in de zamenstelling dezer minerale bestand- deelen der suiker no. 18, bovengenoemd , bestaat derhalve daarin , dat de verhouding tusschen zand en koolzuren kalk zeer afwisselt. In sommige, zooals in nos. 7, 14, 20, 25 en 32, was <0 toe 90 pCt. dier deelen enkel zand en kiezelaarde, en bevatte alleen de laatste (Poerwodadi) een hoog (en wel het hoogst bedrag van alien , 0,80 pCt.) aan minerale deelen. Aan deze fabriek was dus zeker veel minerale onzuiverheid gansch ncodeloos toegevoegd. 15 Ik zal mij onthouden deze vergelijking ook op de nos. 16 door te voeren, te meer omdat, bij al de afvvijkingen in mineraal gehalte tus- schen deze en de nos 18, het gemiddelde , namelijk 0,33 pCt., zoo wei- nig van dat der laatste , 0,28 pCt. versehilt. Dat het in de nos. 16 nu eens boven , dan eens beneden de nos. 18 is, aeht ik zeer begrijpelijk doordat niet alle kooksels aan dezelfde fabriek even zuiver uitvallen. In den regel zou men een merkelijk hooger bedrag in de nos. 16 mogen venvachten, en daarom schijnt het, dat bij v. in de fabrieken 0, 10, 26, 31, 34 en 35 zoodanig verschil in kooksel niet tot de zeldzaamhedenbehoort. Groot is almede de speling tusschen het waterge- halte der nos. 18, daar wij als minimum 0,1 8 pCt., als maximum 3,18 pCt. bekomen. Daar het is aan te nemen , dat de gezondene monsters , ras na het droogen , in de stopflesschen gedaan werden , moet voor deze verschillen of op het klimaat of op het stroopgehalte worden gelet. Immers de meest stroophoudende suiker is het moeijelijkste te droogen en droog te houden. Ik zal tot bepaling der gedachten , de monsters van dezelfde fabrieken met derzelver gehalte aan stroop en water, onder elkander stellen, ten einde daarin welligt verband te vinden. 16 Fabrieken. Water °/c Stroopsuiker. Fabrieken. Water % Stroopsuiker. Kemanglen. N°. 18. 0,63 Watoetoelies. 1,43 3,69 Willem II. 0,18 1,00 Gorenggareng. 1,90 3,61 Krian. 0,26 0,82 Gempolkrep. (1) 1,94 4,28 Kremboong. 0,29 0,67 Sariredjo. 2,12 1,94 Waroe. 0,30 0,98 Poerwodadi. 3,18 4,76 Ketanen. Kloeralian. Goedo. Dankbaarheid. 0,31 0,38 0,43 0,43 1,19 1,08 1,32 1,94 Kremboong. N°. 16 0,35 0,89 Wonopringo. 0,45 1,13 Krian. 0,41 0,74 Hoop. 0,45 1,30 Sentanenlor. 0,50 1,33 Wangoonredjo. 0,47 1,53 Djombang. 0,53 1,79 Tangolangin. 0,47 1,26 Doekoewringin. 0,61 0,63 Ardiredjo. 0,48 1,94 Waroe. 0,75 1,21 Seroeni. 0,53 2,26 Kloeralian. 0,81 2,24 Sentanenlor. 0,53 1,22 Dankbaarheid. 0,90 4,31 Djakatra-oost. 0,54 1,97 Wonopringo. 0,89 3,05 Ketegan. 0,56 1,51 Yossowilangon. 0,94 2,92 Tjandi. 0,62 1,28 Bekassioost. 1,07 3,63 Eoedoeran. 0,64 1,12 Onderneming. 1,10 2,33 Ardjosari. 0,71 1,65 Kawisredjo. 1,20 3,21 Bekassi-oost. 0,71 ? Sariredjo. 1,33 4,48 Djombang. 0,73 2,53 Wangoonredjo. 1,49 3,58 Balongbendo. 0,75 2,53 Hoop. 1,60 3,05 Doekoewringin. 0,75 0,95 Kemanglen. 1,76 4,49 Yossowilangon. 0,75 ? Porrong. 2,21 5,58 Onderneming. 0,78 ? Goedo. 2,62 6,95 Kawisredjo. 0,81 2,65 Gorenggareng. 3,30 7,27 1,29 In beide tabellen zijn de suikermonsters gerangscliikt naar de toe- name der vochtigheid , en ofscboon zekerlijk in de kolom er naast, liet glnkose-gehalte voorstellende , niet dezelfde geregelde opklimming bestaat, is toch vooral bij de nos. 16 het hoogste bedrag aan glukose , ook in de vochtigste suikermonsters aanwezig. Gaan wij bij de nos. 18 uit van 2 pCt. of daaromstreeks , aan glukose als minimum, en bij de nos. 16 van 3 pCt. dan vinden wij voor die monsters gemiddeld aan water en stroopgehalte : (1) De flesch, waarin dit monster ontvangen werd, was gebroken. 17 Suikersoorten. Water. Glukose. 12 van n°. 18. 1,29 % 2,84 % 12 van n°. 16. 1,61 ,, 4,40 „ Wij kunnen het geheel zelfs onderdeelen in eenige kategorien, en vinden nog verband tnsscken beide bestanddeelen , bijv. N°. 18. N°. 16. Verhouding van Glukose. Water. Glukose. Verhouding vanGlukose. Water. ' Glukose. 5 Beneden l°/0 0,47 0,80 6 Beneden 1 1°/0 0,53 1,10 12 1% tot 11% 0,49 1,25 5 H % tot 3% 1,07 2,72 9 11% tot 2>-% 0,54 2,03 6 3% tot 4 \° / 0 1,29 3,95 5 boven 2|0/o 1,95 3,80 3 boven 4^% 2,71 6,60 Dewijl en de glukose en de aanhangende stroop zeer gretig vocht aantrekken, was het te voorzien, dat met de toename der laatste, de suiker minder droog zoude zijn. Een gedeelte vocht, te grooter naarmate de suiker meer stroophoudende is, kan er bij de zonnehitte niet worden uitgedreven , en dit, gevoegd bij den niet gelijken tijd, tusschen het droogen en het in de flesschen doen der verschillende mons- ters verloopen, moet de oorzaak zijn, van de ongelijke verhouding, die in de afzonderlijke kategorien tusschen water- en stroopgehalte bestaan. Vergelijken wij het gemiddelde der medegedeelde water- en asch- gehalten met die, in 1851 te Utrecht gevonden, dan zijn de tegen- woordige uitkomsten ongunstiger, in het watergehalte. De toenmalige waren : 18 Gemiddeld van nos. 19 water 0,25 o/0 ascii 0,10 o/0 If If If 17 If 0,44 « If 0,53 n if // If 15 If 0,56 n If 0,33 a Tenvijl alhier werd gevonden : Gemiddeld van nos. 18 water 0,82 o/0 ascii 0,28 o/0 If // If 16 it 1,22 -/ If 0,33 a Bepalen wij , door aftrekking, hoeveel eigenlijke, zuivere suiker van 100 deelen van elk der onderzochte monsters overblijft, waarnaar men alleen de waarde kan schatten, dan bekomen wij als volgt: N°. Fabrieken. N°. 18. N°. Fabrieken. N°. 18. 1 s. 1 Ivreniboong. 98,92 2 Krian. 98,73 3 Kemanglen. 98,68 4 Willem II. 98,63 5 Waroe. 98,51 6 Ivloerahan. 98,39 7 Tangolangin. 98,18 8 Ketanen. 98,10 9 Boedoeran. 98,08 10 Sentanenlor. 97,97 11 Goede. 97,92 12 Wangoonredjo. 97,89 13 Doekoewringin. 97,83 14 Ketegan. 97,74 15 Wonopringo. 97,73 16 Ardjosari. 97,52 17 Dankbaarheid. 97,51 13 Tjiandi. 97,36 19 Djakatra-oost. 97,30 20 Ardiredjo. 97,23 21 Seroeni. 97,00 22 Djoembang. 96,52 23 Balongbendo. 96,48 24 IIoop. 96,34 25 Sariredjo. 95,81 26 Kawisredjo. 95,39 27 Watoetoelis. 94,67 28 Gorenggareng. S4,00 29 Gernpcikrep. 93,45 30 Poerwodadi. 91,28 Gemiddeld. 97,04 1 2 3 4 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ]0 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 No. 17. Seroeni. 96,82 Goede. 93,36 Kemanglen. 93,25 Idem ander monster. 92,50 Gemiddeld. 93,98 No. 16. Krian. 98,65 Doekoewringin. 98,46 Sentanenlor. 97,92 Waroe. 97,67 Kremboong. 97,59 Djoembang. 97,21 Kloerahan. 97,10 Onderneming. 96.27 Yossowilangon. 95,58 Kawisredjo. 95,34 Hoop. 95,07 Bekassi-oost. 95,00 Wagoonredjo. 94,84 Wonopringo. 94,77 Dankbaarheid. 94,57 Sariredjo. 94,45 Kemanglen. 95,30 Parrong. 91,75 Goedo. 90,03 Gorenggareng. 89,07 Doekce-wringin. 86,72 Gemiddeld. 94,83 19 Deze cijfers toonen aan, dat in de genoemde monsters, de suiker- waarde der nos. 16 bijna zoo hoog ldimt, als van de nos. 18; maar dat zij lager dalen in dit opzigt, zoodat liet gemiddelde ruim 2 pCt. minder bedroeg. Ten tweede kan men er uit afleiden , dat de twee nos. van dezelfde fabriek, soms zeer verschilden in suikenvaarde , bijvd. Kemanglen, nadeelig verschil van nos. 16 5,38. Goedo, do. do 7,92. Doekoewringin 11,11. Gorenggareng. , * 4,93. Van andere fabrieken waren zij genoegzaam volkomen gelijk , bijvd : Krian verschil 0,08. Sentanenlor 0,05. Kawisredjo 0,05. Terwijl bij eene fabriek, Djoembang, bet no. 16 0,69 hooger waarde bad, dan het no. 18. Nog meer uiteenloopende uitkomsten verkrijgen wij , door de nos. 16 van eenige fabrieken met de nos. 18 van andere te vergelijken , bijvd. het voordeelig verschil van het no. 16 boven no. 18 was: O No. 16. N°. 18. Krian. Djoembang. 2,13. 33 Balongbendo. 2,17. 33 Hoop. 2,31. 33 Sariredjo. 2,84. 33 Kawisredjo. 3,26. 33 "VVatoetoelis. 3,98. 31 Gorenggareng. 4,65. 33 Gempolkrep. 4,20. 33 Poewodadi. 7,39. Er heerscht in dit opzigt dus niterst weinig regelmatigheid ; en ofschoon het waar zij, dat niet elk no. 16 aan de markt even hoog wordt betaald , twijfel ik zeer, of men op het oog, de wezenlijke waarde kan schatten. Een droogproef en een onderzoek met den 20 polarisatie-toestel zouden daartoe ontbeerlijk , maar ook voldoende zijn, omdat hoofdoorzaken van die verschillen in waarde gelegen zijn in het voclit- en stroop-gehalte. Dewijl de koperproef juister uitkomsten geeft , dan die der polarisatie , en spoedig kan afloopen , zoude dit middel nog beter zijn. Door aanwending van deze beide proeven zou men veel juister, dan op de thans gevolgde wijze, de suiker der fabrieken kunnen keuren, en het zou, geloof ik , de moeite en kosten wel beloonen , indien daartoe op Java , althans voor een gedeelte van het jaar, een deskundige wierd aaugesteld. Een derde punt, in hoe verre de bereidingswijze , door stoom of wel op opene vuren , met of zonder beenzwartfilters , op de bovenge- noemde waarde der suiker invloed lieeft gehad , kan ik niet beoor- deelen, omdat ik niet genoeg ben ingelicht, hoe men thans in al die fabrieken werkt. Voor het tegenwoordige wensch ik mij van verdere beschouwingen te orthouden, en mij te bepalen tot het resume: 1°. Dat door zware kalking , de suiker no. 18, regtstreeks eene nadee- lige verandering ondergaat in tint, wegens de chemische verbinding tusschen kalk en suiker, terwijl in zekere mate daartoe ook het stroopgehalte kan bijdragen, namelijk wanneer dit hoog is. Voor de nos. 1G is dit niet het geval, omdat de aanhangende gekleurde stroop hier doorgaans den meesten invloed lieeft. Zoo die zware kalking inderdaad noodig is, voor een voldoend produkt van suiker, dan getuigt zulks tegen de hoedanigheid van het sap , en in vele gevallen tegen den grond , waarop het riet gekweekt is. 2°. Dat in den regel , als gemiddelde over een zeker aantal monsters , de suiker des te vochtiger is; en zeer zeker nog verder wordt, naarmate het stroopgehalte hooger klimt. 3°. Dat er zeer weinig verband bestaat tusschen de kleur der suiker en de keuring op Java, met de wezenlijke suikerwaarde , die zij voor den raffinadeur moet hebben. De wijze van keuring is ongeschikt, en ook de keurwijze aan de europesche markt onzeker. Buitenzorg , 8 November 1857. <i tiU .J UNIVERSITY OF ILLINOIS-URBANA 598 2991 R720 C001 3 0112 010232434. 