Esopet
bl. 280 v]g. De d in tpiedett is later ingevoegd, ereualfl in geteiieden, vlieden, wyden, katlijdm, deiyden, btUjdea, betr^dai) 61, 28; ook Ferguut 1892, ISSti; WaUv. 1469, 6240. Spitten, Eiliaen geefb alleen op: fodere, agrtm ptuitnare ,- ierram per/odere, duB graven en aUoo miaschien begraven; doch eerson ik willen denken aon eenen biJTOnu van tpelm, aan het apit ateken (Kiliaen heeft : ipeien het vlretek , figere carnes verubus) 10, 6 op weike plaata men bij BomuluB leeat: ..ubiimmolatur, ezta primum ego guato," Spronc, in de uitdrnkking: op nnen tprime tign, in den bloei van zijne jeugd sijn, 16, 12; 31, 2; soo ook conun op karen epronc , Nat. Bl. IV 888, en If karat eenien ipronghe, Nat. Bl. Ill 2694. Vgl. in MMW* eertfen eprone , in mijnt: prille jeugd , Lane. n 21428. Staphana, dadelijk, teratond (Kiliaen geeft op ttapkand*, loodat er miaacbien het woord hand in ecbuilt, doch Kelfa de h ont- breekt aonis, terwijl dan de p vcrdubbeld wordt. Zie ook Clignett, B^dr. bl. 260 vlg.) 20, !6; 47, 11; 67, 9;61,57; ook WaletB. 8981, 907S, 9881, 9666, 9779, 10182, 10842, 11122. Steken, atooten (zie Hujd. op 8loie I bl. 120; Clignett, Bydr. bl. 271 vlg.; Dr. Molteer, Dratn. Pottie bl. 466) 36, 19; 44, 7; 60, 6; ook Nat. Bl. HI 2878; part, genleken voor ge»toke», 60, 16. Stede, plaata, 2, 8; 9, 10; 69, 1; ook Nat. Bl. I 820, 880, 407 II 772, 981, 2887. Stonde, ^d, in de uitdrukkingen : ts eorten lionde, apoedig, 4,19; ter teker tlimi, terielfder tijd, 13, 21; tere tlont, eene, 16, 1, 17, 1; M «r« tionden, 53, 1; op ene itont, 23, 1. Stoep, kruik (sie Clignett, Bijdr. bl. 190; Dr. Jonckbloet, fFaUw. n bl. 222) 36, 20; ook *'o&». 1087, 1187. Strec, Btrii, in 't mnl. van 't onEijd. gealacht (zie Huyd. op Stoke, II bl. 228) 18, 12; ook Nat. Bl. U 440, 688, 1807,111647. Stuken, ttooten (nog eeggen wij cff-j^ntim van lichaamadeeten) 36, 19. Swaer, in de uitdrukking: *waer gaen met, zwanger gaan van, 9, 1. SwareD, intrana. pijn lijden, ptjniijk zijn (tegenw. tneren in engere beteekenia, sie Clignett, Bijdr. bl. 94) 31, 6; ook ghetwaert, pijnlijk, gekweld, 16, 2. Dig,l,z.cbyG0O(^IC T. Tavoruier, Kerbergier (van taverne,lat. ta&enta. Zie CUgaett, Bydr. bl. 20) 3, 15. Telger, tak, 49, 10; ook Lme. Ill 8367. Tellen, spreken, verhalen (eng. to teU) i, 26; 14, 4; ook Nat Bl. Ill 2771. Terden, tredea (met metatheBiB der r, vaarover Clignett, B^tir bl. 98—104) 16, 9; ook lF,iUu>. 7322; Nat BL II 2460. Tea, totdat, 13, 6; 44, 10; 48, 20. Tyrant, oorapr. zonder t (gr. zipimei), maar van eene t voorEien in navolging van Iruwaut, gygant, eiefaai, eas. Tan overweldiger , onvitilig vortt ging do beteekenis van 't woord over tot die van geieeldenaar , en vervolgenB van onrechtvaardig man, die niets ootziet, 53, 1. Toevloecken met den dativ. 3, 9. 't la dd&r de vertaling van tnaledieere, en eou dus Bynoniem mogen heeten ran maiedien, dat heaadgpreien en vervolgens vloeken beteekentr Wij mogen bet, dunkt me, bier overbreugen met: tegtn itmand met teoorden te keer gaan, iemand afunauaen. Dat vloekm de beteekenis kon hebben van v^andig tckrtemeem, blijkt uit de uitdrukking: „deze beide kleuren Dheken tegen elkaar", waarvoot men ook lekreevKen ECU kunnen Eeggen. De onjuisiheid der verklaring vanLutofe, Handboek bl. 401 met heeten liegen , en de ongerijmdheid der dadr geopperde gisaing, dat vheken met loochtnen tou samen- h&ngen, beboeft niet meer opEettelijk te worden aangewezen. Tog hen, oh. iSgian, oorBpr. voor oogfin brengen; vandaar tootien, doen zien, 21, 3; ook Nat. BL III 2608, 8460, IV, 3, 199. Toren, verdriet, leed (zie Huyd op Stoke III bl. 266 vig. Clignett, Biidr. bi. 16) 2, 14; ook Nat. Bl III 3063. Torment, pijniging, 10, 10; 34, 16; ook N»t. BL II 22, 1196. Tornoy, steekepel, waarin men troepsgewijze kamplfe (zie 6^. rorec.) 44, 21. Treke, Hat, loose atreek (eie Clignett, Bijdr. bl. 309) 56, 9; ook Stoke I 1144, IV 94, V 892. Trouwe, ona trotiw, maar in uitgebreider beteekenis. Troume doen =r getrouw zijn, 62, 16. Bi miere trouiee := op mijne eer, fr. par ma foi, 40, 10. Twi, tcaarom (eig. te lei of utie , inBtrumentalis van bet voornw. wie., Bie aldaar en op 6edi.) 2, 14; 10, 10; 12, 20; 17, 9; 33, 9; 37, 18; 44, 8, 9; 63, 9; 61, 84; ook Nat. BL I 78, II 188, 166, 1970, 2X54, VIII 210. Twint, een zeer klein tvrijntje, een draadje, een ploiaje: miei ten Dig,l,z.cbyG0O(^IC 104 imiitt =L nietB, geen sier (sie oven dergelijke v«rsterkte ont- kenDingeii, die io seer grooten gotftle in bet mnl. voorbonien, Dr. A. de Jager, Latere Vertekeidenhrden , bl. 57— 154, en over lwi»l ID t biEonder Vertcheidenhtdeit bl. 249—260) 12,26; 30, 18; 63, 2; ook ^at SI. I 462, II 1162, 2045, 2560, 8182, 8487, 111 8267, IV 676. r. Use, friesche vorm ran bet pron. poss. otae 1,00k oa. wta, ags. iW, door de. in 't nederduitsch seer gewone, uitetooting der « ontataan) 13 , 9 ; ook ^ke IX 679. Uutoomen, buiten komen, 27, 12; ook JViii. Bl. VlII 194. Uutgaen, opkomen, opscbieten (van taad geeegd) Prol. 26; 24, 6, U. Uwertijc, elk van u (gevormd als^<i«'/tf'c),68, 18(Tolgenagia8iDg), ook Mori* ettde Bl 3608. V. Yaen, imperf. vine, part, gheeaeit (cie 01. iforiaen).. De beteekenia ia wat ruimer dan tegenw , namelijk m t^ne maehi kriigen, 20, 6, 28; 31, 9; 17, 13; 63, 80; 51, 87; 56, 14; ook Nal. Bl. n 402, 1166, 1187, 1874, 1449, 1659, 1728, 2160, 2189. Vaer, nreet (raudaar nog vervaard) 12, 16; 21, 10; 29, 4, 7; 32, 2; 51, 4; 64, 28; ook Nat. Bl. II 1886, 1614, 2180, 8160, in 2550, 8094. Taert, eig. tochl, rei* van varen = gaan; maar seer gewoou in de uitdrukking ter vaert = terstond, 18. 8, 14; waarnaaat in deeelfde beteekenia tneller vaert, 50, 9; ook Nal. Bl. II 1052, 1419, 1470. Tanden, ietoeien, Tooral ook van tieien gesegd (Eie Clignett , Stri^. bL 187 — 140, gewoonlijk trana., dooh ook wel intrana. met den genit. Zie Taal en Letterbode IV bl. 57) 23, 8. Varen in de oude beteekenia van gaan, 19, 8, 7; 20, 14, 67, 1; ook Nat. Bl. n 162, 8854, HI 88, 819, 1906, 2290, IV 579; Underwaert varen = achteruitgaan , in 't ongeluk komen, S6, 12; bet varen = verder komen, 20, 81. Veode, doodelyie vijandiehap , ondere vorm van ona eeete (ook aga. faehdho, faehdie, van deuEetfden atam als veent, ter dood ver- oordeeling, en oeeg, ten doode gedoemd. Zie Dr. Kem, Taal en Letterbode I bl. 64) 30, li ook Nat. Bl. Y 726. Dig,l,z.cbyG0O(^IC 105 Venisoen, wildbrsad, fr. venaitoit, 64, 32 (folgens giasing). Verbelgen, intrani. ww. boos worden, sich belgen, imperf. ter- balek, p&rt. looala tegenw. nog verholgeH, 44, 3. Terbiten, dood bijten, verscheuren (sie Clignett, Bijdr. b]. 289) 23, 6; 38, 5; 35, 9; 62, 88: 56, 6; ook NoL Bl. II 1966, 2090, 2162, 3464, 2758, 2906. Verblasen, beginnen te blMon, 43, 9, wmu- vtrblie* hetselfde beteekent als 42, 4: beffontit ilaten. Het roorvoegsel oer toch geeft meermslen bet begin eener gewaarwording of bandeling te kennen. Zie Ha^d. op Stoke II bl. 108—106 en 01. Toree op eeriiem. Verbornen, tmiB. ww. verbrande», 7, 14. Yerburen, verbeuFen , 37, 16; ook verboerl = misdaan, 2, 18. Verkeren, trsna. ww. vermderm, 33, Q; ook Nat. Bl. H. 1898. Vercopen, traoB. ww. prigtgevm (nog zeggea wij met £t of dot , br. met den dood iett beioopek) 4, 21. Verde, door metatheeiB voor vrede, 38, 14j ook Nat. SI. 1112622, Terdoeft, verdwoasd, rerbijaterd (B^noniem van verrieit, verdvU, eerdoert, ontmeget) 49, 16 (volgens giBBing ran Dr. De YFiea); ook Nat. Bl. II 98, 464, UI 8496. Verdrach, iei verdragen, ^deaamheid (tie Ql. Mklp.) 61, 29. Verdwinen, minder worden, Terloren gaan, 66, 16. Verfieren, fier, trotach worden, 38, 6 (volgena gisaing). Yergeren, in den letterlijken sin van prijtgeven, br. in de uit- drnkking : ,io Tergeef di minen evelen moet", d. i. ik geef mijne gramachap, die ik ten gevolge van uwe handelwijie koeater, aan u priJB, 34, ]8i ook Wap. Mart. UI 872. Zoo seide men in 't mnl. ook enen line ande, itHen iat, tiiugramheit vergecen sie Dr. De Yries Mnt. Wdh. op ai^de) Yerholenhede, gebeime, particuliere saken (Bjno&iem van hnia- liehtde en, erenals dat woord, dikwijls gebniikt van degeheime, eigenaardige laken der vrouw. Clignett, .^ir'tfr. bl. 166 verklaart hare verholeniede doen te onrechte met tieh verbtrgeti) 3S, 14. Yerlieaen, imperf. vtrloet , 31, 7. Yermoeden, intrana. moede, afgemat worden, 67, 11. Yeroo7, verdriei, Ued (rorm met rer. waarover men lie Taal «w Lellerbode Y bl. 808; fi-. Mimy van 't lat. in odk) 39, 22;64, 86; ook Nat Bl. II 1960, Be«lu 286; te vemope = in eenen trenrigen toeatand, 39, 21; ook Heelw, 1659, 7989. Yerno^en, verdrieten, onaangenaam lijn , 33, 14; ook Nat. Bl. Prol. 86, III 118, 1885, 2879, IV 687. Verreohten, fcerecbtbrengen , 63, 6; ook iem verreeilem =^ rijn recht handhaven, lich verdedtgoD (lie Clignett, B^dr, hi. 95&) 30, 84; ook Nat. Bl. Ill 860. Dig,l,z.cbyG0O(^IC 106 Terrieat, verdwasHd, rerbijaterd (van rist , dwaaa, dat het ww. verrieuH, dwsM worden, Sioke I 766, opleverde) 49, 16 (vol- gens giBBuig van Dr. Terdam). Tersien, beginneji te sien, opmerken {tie Hnjd. op Stoke II bl. 108—106) 16, 4; 20, 16- Versprekeii, beriapen, lasteren (eie Clifcnett, B^dr. bl. 261 — 268 ea Dr. De VrieH, N. W. d. M. d. Ned. Lett. VI bl. 157 vlg.) 49, 4. VerBtaen, bemet-ken, begrijpen, 24, 2; 41, 17; 62, 19; ook Nat. Bl. II 1086, 1460, 2180, 2466; imperf. vertioet, 43, 6; 52, 21 i maar ook verttont, 48, 18. VerBteien, afttehn (rie Clignett, Bigdr. bl. 844 vlg.) 61, 61. Vervegen, te swaar wegea, beswaren (sie Clignett, Bijdr.h\. Z72 Tig.) 66, 4; ook Nal. Bl II 1261; imperf. vennoeci, 66, 9; ook EeelH 6726. Yerirerken, door sijne werken iemanda gunat verbeuren (sie Ol. D. Doctr.), part. vermrocM, 19, 11. Verwoet, nuend, vooral door liefde, en vandaar: biEonder harte- tocbtelijk, geil, 61, 59; ook Nat. Bl. II 878, 677, 1B83 vlg. waftr van een „luxurioefl" dier gezegd wordt: ..Want al8t die wille wee doet, Ghebaertet oft vaer verieoel." Verwoyt, 't HS. heeft, 63, 1, nermoyt; Cligaett, Bv^. bl. 861 vgl, , wil vemtnft, dat dan heteelfde ale vernoyert eou moeten tijn, doch geen woord past bier beter dan vervmyt, dat, ale bijvorm van veneoel , ook ratemd en vandaar onkandetiaar hetee- kent, en ook voorkomt Hul. v. Trot/en 6892, 6966, vraar celfe vs. 6666 volgenB 't HS. Vermont heeft, dat door Dr. Terdam aldaar in verwojft is verbeterd. Vite, levBsBwijze, 64, 25, 84; ook Nat. Bl. Ill 8601. Tlies, schapenvacht (nog epreekt men van bet gvldeH vHei) 4, 21. Tloet is, als gewoonlijk in 't mnl. (eie Ollgnett, B^dr. bl. 19) van bet vronwelijk geslacht (evenals in 't.got. docb in 't OB. en ofrank. is 't mannelijk) 3, 6; ook Sioke VIII 102. Tloge, vlwit (tegenw. nog vleug, maar in gevrijzigde beteekenis) 14, 11; ook Nat. Bl. lU 2667. ToeBpore; Clignett, Bydr. bl. 142 vlg. wil noettpore, 23,18,maar de ossimilatie van d of I met volgende t is seer gewoon in 't mnl., vgl. bv. voettere voor toedttere, vroeteap voor vroedaeap, blueap voor blijdieap, otuoerteepe voor ontoertteepe , en vormen ale mom/u voor moeltlu, 36, 14; twolfi voor ineol/t, 48, 6; terwijl een roorbeeld van aBsimilatie der < na « is: tlerx voor sterx/, 6, 10. Dig,l,z.cbyG0O(^IC Yorboeoh, borttrUm; volgena Pluitijii „borstgelnjch der pfterden", 44, 20. In den regel vaB dit gedeelte tmi bet paordetuig sierlijk en schitterend. In deu Corel atde El. 855 v]gg. leaen wij : „Ende ooc an dat vorbotok £b te prisene ghenoech. Daer banghen aen hondert schellen groet , Die alle aijn voa goude root." Ook leeen wij in den Tlorii mde Bl. 1626 vlgg. : „Die vorboeeh, die daer toe behorde, Waa ene rikelike gontborde, Binnen gevoedert van corduwaue; Menigeronde bellekine hinger sue". Vorder, meer xuuu* voren, voorst (tie Clignett, Bijdr, bl. 116 vlg.) 17, 21. Yoren. in de nitdrnkking: te vorm legghen = foortetten, 13) 8. Vorspreken, voorieggen, 48, 41- Yrede, in de uitdrukking: eitem clenen vrede then ^ iemuid weinig roBt gunnen, of, sterker: iemand leer verontrusten (de Cli- gnett, B^dr. bl. 104) 16, 18. Vroescap, geaesimileerd ¥oor vroedteap, wijeheid , kennie, Prol.27, 84; 1, 14. Vroet, wiJB, verstandig, Prol. 27, 80; 7, 5; 8, 12; 11, 10; 38, 15; 38, 17; as. 19; 61, 17, 27; 54, 82; 66 , 8 ; ook Jtfo/. «. Prol. 92, II 1889, 1478, 1782. 8427, III 1877, 1480; le vroder t^n, te verstaDdiger sijii, 33, 11; eroet iHn van ul», of met den genit. =^ weten van, bekend zijn met, 38, 4; 59. 21. Vrome, voordeel (eie Clignetf, Byiir. bl. 90 vlg.) 14, 28; ook Nat. Bl. lU 2086. Yrouwe, meestereB (naast ieer, tegenover k^, dat naaat wair stond in den ein van iemand van bet vrouw. geslacht) 68, 1. Waert, ieer dei ivuei en *andaar pailheer , 13, 9, IS; 17, 17; 37, 12. Wach, heluB, 16, 11. Wachten, iatenBief van Kaken (evenala aoic&le» van {be)ai>i}ken , tmaeiteit van tmaken, keeklen van heffett, ilachten van ilagen, slaax) intrana. = teaken, 58, 21; 64, 8; trans, beteaien, 36, 6; 61, 9; ook Na(. Bl. II 685, 1764, 2504; hem toaekttn = Eich wachten, oppaBsen, 34, 19; 60,- 21, met den genit. =: voor itU, 31, 17; 48, 41 ; ook NiU. SI. II 1198. 3vGoo(^lc Wauderen, w&ndelen, gaan, 33, 6; B2, 10; ook Nat. £1.11 1514. Wanen, meenen, deuken (met den rolgnnden inf. londer te) 13, 4; 19, 2; 22, 5, 7; 31, 9; 40, Si; 41, IS; 48, 16; 54, 88; 56, 14; 61, 48. Wanen, vanieaar (naast uaar, evensls danen naaat daar, inteti naast kier. 't Zijn woorden , die eeneo ouden ablatiefuitgaug bewaard htjbben, welke ook nog voorkomt in Ootttn, Wetttn, Noordm, Ziuden. Zie Dr. Kern, Taali. BijdT. I bl. 182) 53, 26; ook Nat. Jt I 486, XII 15. Warde, bewaring, hoede (van tearm =: bewaren, hoeden; in 't fr. werd bet met gewoneu overgang ran w tot ji onder den vorm fforde overgenomen. Tgl. ook Ctignott, B^dr. bl. 149 vlg.) 26, 7, Waee, slijk, 43, 8; ook Nal. Bl. U 861. Weder, ram (eng. wether, hd, widder^ zie Clignett, Bijdr. bl. 269) 50, 2, 15, 24; ook S^mb. 5206. Weder, tege», ook als Bubat. opgevat (erenals tegen bij odb in de nitdrukking: „bet voor en tegen") en vandaar in den genit. wedert = onaaogcnaamB , 11, 6. WaderBeggbeu, tegen*preken , en *andaar weigtren (zie Clignett, Bijdr. bl. 186 vtg.) 35, 7; eoo oob wederiegen, 35, IS; waar- naast ook tegen voor teggen in den Stopd vaak TOorkomt. Weec, aeak en vandaar arm, tooala Clignett, BijdT. bl 84 eegt en m. i. terecht. Het is tegenstelling ran rije, dat oorepr. woe/i'^ beteekent maar later vermogend; 13, 24; ook B^mi. 1268. Lulofs, Eandboek bl. 402 wil het echter liever in de oorspr. beteekenis van iwai hebben opgevat, en wordt daarin geateund door bet 01. Lip. Ygt. evenwel tceeien. Weeken, achteruitgaan (wat het geldelijke botreft. Zie Clignett, Bydr. bt. 180—182) 34, 11. Weelde, vermaak, genot (eie Ql. Itp.) 17, 6. Weeldicb, gelukkig, 35, 12. ' Weldaet, deugd (het mnl. dogiel daarentegen heeft somB de betee- keniB Tan ons leeldaad) 54, 6; ook Nat. Bl. I 269. Wclp, ran 't one. gealtusht, Jong (van een dier) (zie Clignett , ^^- bl. 56 vlg.) 9, 1; ook Nat. Bl. II 720, 764; ook wi^ (genit. plnr. toelpenen) 9, S. Werdiohede, eer, eerbewijs, 52, 20; «um werdieiede driven, z^ne voortreffelijkheid does gelden , zicb beroemen (ete Clignett , B^dr. bl. 875) 66, 12; enen werdichede doen ^ iemand eeren, in waarde bonden, 61, 28; ook If aloe. 11168. Wert, vaard, in de nitdrukking; uerl hebben =: liefbebben, 17) S; ook ITalrtc. 10006 ; Nat. .Bl. II 1664. 3vGoo^^lc Wesel, vftn het onsijd. geslocht, 41, 8. Maerlant noemt het dier Wet, mft&tscb&ppelijke (Algemeen bekende) Utfregtl, voonl in gun- etigen lin gebruikt van godtdiaut en ffoeJe udem; v&ndaar sjnoniem met godtdieiut en geloof (soodst het vaab in 't (r. met /oi kon vertoald vrorden); maar ook atetdeugd, maaUehap- peiyte orde, reeht (vgl. U^al van ^ in den eih van racbtraardig, onbaatEuchtig) 20, 82; ook Nat. Si. 11 ISS, III 212. Vie, oorapr 'i lelfde woord als Aoe, en in deselfde beteekenii in gebruik. (Dat ioe en vie beide ontataan lijn uit den Jnetrum. itoiu van 't pron. tet« eie men 0^. Jforta«M)9, 12 (volgena giasing). Wighe, Btrijd, 9, 15; ook No/-. Bl. 1 1»8, II 1878, 1876, 1676, 111 8594. Wijf, orouw, 1"** en 4fl* nv. meerv. k^ {rie op dine, Jone, leaep khmtO, 60. 26, 29; 61, 64; opk Nat. SI. 1 281, 282, 843, 866, 86S, II 1681. Wilen, leeleer (verbogen vorm van wile, tijd, dus in dtr t^d) 19,1. U, 1; 16, 1; 21, I; 30, 1; 33, 1; ook Nai. SI. II 988, 1061, 2660, III 2614, IV 504, 629. mie* woi ia te rertalen met: er teat eent. Wileneer, ondere vorm vanm!feer,2, 12i60,27;ook JVot. £;.I464. Wioden, Jntrane. ww. =^ sich winden , eich kronkelen (in 't bisonder van slangen geeegd. Zie 61. Lip.) imperf. vani, 10, 7. Winuen, in de uitdruhking: ieta ergena an winneii = ieta ergena met winnen, 7, 22; 40, 10: dtu wummi m, voor dal winnen eIj, ataat, bebalve 40, 10, ook 8, 19 en lUimaert I 2420, waar Dr. Verdam {T^dteliri/l voor Ned. laal at Lett. 1 bl. 26) een objeut bij itimien verlangt en alaoo diu in dit wil Teranderen, doch m. i. te onrecht. Kinder tetMnen = kinderen teleu, 7, 10; eoo seide men ook lant teinnen TOor: 't land be- bouwen (eie &l. D. Doetr. op lanltoinnii^he en 01. Lip.) 63, 8. Wonder, iets verwonderlijkB, ieta, waarover men sicb verwondert, 8, 16. Woert, in den I*'™ en 44™ nv. meerv. onveranderd tevenala dine, jone, icaep, to^f, sie aldaar). Frol. 20; 4, 16; 9, 18; &4, 18; 60, 8; ook Nat. Bl I 100, IV 14. Wreken van, ;= wreken over, eertijda Bterk vervoegd, imperf. •woe, part, gemoken (die Clignett , B^dr. bl. 97 vlg.) 16, 7; ook iFaletB. 10679, 10691. Wroeghen, aanklagm (zie Clignett, Bijdr. bl. 156—167) 27, 10; ook S^«,b. 19488, 21897, 21960, 26297, 26841,27187,84180. Wuwe, wouw, kiekendief, 3, 10; 4, 18; 14, 6, 11, 20; 19, 1| 26. 1, 10, 14; ook Nat. Bl. Ill 2011, 2686, 2546.  