Maleisch-Nederlandsch woordenboek
-J^^^Co) aiiteh (en ganteh), spinnen, \)^mélii\ garen. — [L. bew.J. — Batav. — [B.] ; bal. gantih [T.]. <^) I. entah, adv. van onzekerheid in de kennis van iels, in 'de meeste gevallen te vertalen dpor ik weel niet; ik kan niet zeggen, en dergelijke, of eenige wijziging daarvan in persoon of tijd, naar gelang van den zin; soêdah-kah belajar? is hij al gezeild? ^ntah, ik kan *t niet zeggen; ^. k^mana p^rgïnja, wie weel waar hij naar toe is; ^, sijap4i-2. God weet, wie; ^. manoesijakah ^. djinkab, ik kan niet zeggen, waren het ménschen, of waren het geesten; ë. babi atau rcêsa, ik weet niet, was het een varken of een hert; eUtahken — smtr. van ë. en akan — ik weet niet enz* met betrekking tot; entah-2, bij be- rekeningen tiende gedeelte eewer aboes, welke weder het tiende gedeelte eener tïmah of kepeng is; afstammeling in den zesden graad. *II., ^ntah-^, naam eener zoutwater- schelp (Aawn-Zioorw/ye). — [B]. ^<Jüo) 6iitoli, soek., gaar, <JCG) fiiteh (®teh en Iteh), gemeenzame verkorting van poeteh als nom. pr. fem. y c Vj2X> ) ar., het ten einde komen; het ge- y y eindigd zijn; einde; slot, — Men gebruikt het veelal als slot van een' brief. >Jo ) z. uiyit. / -X> ) I. (en lioentai), mengoentai, los . neder hang en ; beieren (z. dj o e n t a i). * IL, men., een streng van een halve toekal (vgl. Jav. oentje, T.) —een balssieraad. — (N.). — beroentajaii, in strengen ergens afhangen. — [T.]. •^ / — X> ) oenté, balav., kokosnoolen met suiker gekookt, 3Ien legt ze in de koewé dadar. — [H.]. — vgl. inti. A yJsi ) yntêro — porL inteiro — gansch; geheel; het gansche enz, (z. l^n- tëro). ^^jo ) I. andja (zelden), tJa/(mar.); a. pajoeng, ^-^ de schuif van een zonne- of regenscherm (vgl. onder indja). * IL, andja-2, w. sum., toegeven; over het hoofd zien, — [N.]. ^^oj ) üïdja, alleen in lo sawan in dj a , stuipen ^^ bij kleine kinderen, waarbij het hoofd gloeit, — - * 2^ eene ziekte, waarbij het lichaam met kleine puistjes bezet is. — [L.]. — bal iodja, zekere uitslag op 't lis ^' hoofd by kinderen, waardoor *t haar niet opkomt [T.]; i n dj a pajoeng, soort van kruidje-roer-rae-niet. — (R.); vgl. onder andja. / c5 ^VrSiXJ ) plur. van ^ , ^^jysSSi^) (vgl. njoet), iiieng*endJoet, door een zochten ruk in beweging bren- gen, zoo als bv. een visch de vischlijn; eventjes oplichten, zoo als bv. het lood bij het looden (mar.); zich ineendringen en weder uilslrekken, zoo als men wel, op een' schommel staande, doet; de hiel op- lichten en weder nederzetten, terwijl de teenen op den grond blijven; pen^endjoet, wie door een zacht en ruk in beweging brengt; wie de gewoonte heeft hel te doen; wie de gewoonte heeft zich ineen te dringen en weder uit ie strekken. ^ ^^^y^SStlXn ?ndjot, (sund.) batav., wippen, — [B.]r '^iJ>vSfc\>) indjat, stooten; wrijven, — [L. bevv.]; batav,, stooten tegen iets; legen elkander staan (intr.). — [C.]. jJS^O) I. andjar, ar. (pers. JTJ)) anker. * II., batav.^ bewegen; van plaats veran- deren. — [B.]. ^^■KTL^) I., mengandjoer, frmï^ iets uitko- men; uitsteken^ zoo als bv. een huis uit de rij , waarin het staat; zich vóór anderen bevinden o f bewegen; vooruitgaan; voorop gaan; de voorhoede maken; m^ngandjoerk^n sa- lam, den heilgroet uitsteken, d. i. den heil- groet, dien men ter overbrenging ontvangen heeft, aanbieden; meng^niiotvi^ uitkomen bui- ten iets; uitsteken uit iets bv. uit eene rij; zich bevinden of bewegen vóór anderen) iets vooruit gaan\ iets voorop gaan; peiigan* dj oer, wie of wat buiten iets uitkomt enz.; hoofd van een* stoet; voorhoede; spits; bin tang p., de Venus, als morgenster; teraudjoer, niet gebr., waarvoor t(?lan- dj oer; terandjcĕran, niel gebr,, waarvoor t^lahdjöêran, *II., andjoerin, batav. (uit 't bal, T.), = galakin, aanmoedigen tot het gevecht ^ hanen die men laat vechten (jang d i ad o e). Van menschen gebruikt men in denzelfden zin alók alokkin. — [H.]. ^ ^S^) andjor, ontschieten; ontvallen. — '[L.]. ^IS\>) andjir en andjir — pers. — , vijg. ^SiO) (en hoendjoer, of loendjoer), uit- gestrekt (niel gebogen), zoo als bv. een been ; uitgestrekt zijn; meng^oendjoerkf n, uitstrekken. 8* *X*S^J) 116 tf^ Si^ ) I. andjaiig* (gemeenzaam, van perso- •^25 <JS^) ondjarah, geheel open en loe- gaan, — [L.]; andjerah, versprei- den; verspreid zijn, — [C.]; is jav. (kawi: arigdjrah) en wordt vooral van geur en bloemen gezegd [T.]. nen) wijz. van pandjang; lö a., lange groolpapa. IL, andJaii<^-2, naam van een' eetbaren zoutwater-visch ; k^ttam a., naam eener soort van zoutwater-krab. i.£Si;:v>) andjoeng, soort van opkamer, opzij van een buis, over de gebeele diepte, . met een' vloer ^ 1 «a 2 voet booger dan bet hoofdgebouw; nieiig*andJoeii«:, in de hoogte houden^ zoo als bv. een signaal, of een' vlieger, dien men wil oplaten; opbeuren; bemoedigen; ophemelen; aiidjcjêngaii of an- djoeng'-;^ (= dj em poe- 2), uilbouwsel op den aehter steven van sommige vaartuigen, dienende tot zitplaats van den gezagvoerder. c=?~ )) andjing, hond; a. tanab^ naam van een ipsect; a. rimba of a bcê- tan, de wilde hond] jakhals; a. perbfèrd*- an, jachthond; * — a. aj^r, div., soort van otter. — z. bQrang-2. — k(ï3toe a., vloo. — saudara a., benaming der betrek- king van de voorkinderen v^n een weduwe- naar en weduwe, die zamen gehuwd zijn. — [P.]. — andjiiig-;^, fatsoenlijke uit- drukking voor p öêk i a n dj ing of nam nam. ijSiV.>V (minder gebr. wijz. van roen- djang), men^oeiidjan^, ruw en wild steken naar. iets, inz. van boven naar beneden; beslapen (vuig.). ij::Si:v>), meng'oendjoeng, iemand (meerde- ren of gelijken) verheffen, door hem met belangstelling en uit hoffelijkheid te. bezoeken, hetzy bij eene blijde of droevige gebeurtenis (z. lawat). C,_JilSi^>) indjap, trechtervormige ingang in eene fuik, gevormd door elas- tiekc staafjes, die zich openen, wanneer de viscb door de nauwe opening dringt, en zich sluiten, wanneer bij er door is. ( o^^'i^nN^. meng\a]idjak, van zijne plaats wijken, L-Jijs;:v>) (vgl. c>^^^, T.), mengendjak, neder trappen; vertreden; vert rap- pen; — z, pïdjak en tïdjak. c Q^^g^TL^V mengoendjoek, aangeven; aan- reiken ; overreiken ; overhandigen ; aanlangen; toereiken (met deze beteek enissen gewoonlijk: S^a:^sL<, T.). t_ nrs;r\>\ indjak, z. intjak. Vjs^)) I., menjaiidjal, van elastische voor- werpen, waarop een druk uitgeoefend is terugspringen in den vorigen toestand — ; van een' foetus: kloppen. *II., en oudjal, opsluiten, — [L.]. ^ J»i) 117 iX»j| *III., div., rond; voL — [Div.]. ^. KrS^) aiidjol, knikken; b^randjol-2 kapala^ mei het hoofd knikken; als iemand die slaap heeft. — [L. bew.]. KlSA>V nieng-eiidjal, met kracht in iets steken, horen, douwen, zoo als bv. een* dolk in een lichaam^ ecne kurk in eene flesch. / -Xsi\5 ) endjelai (heiidjelai en kedelai), = 't betere dj el ai. wjs^) plur. van >^i. >is;:v>), nieiigoendjani, van lange, puntiger voorwerpen, bv. een' staak, loodrecht en met eene vaart in den grond steken; met lange, puntige vooriverpen van boven naar beneden naar iets steken of s t ooien. ■¥r .yf'<ü^z\\\ andjaii, singap., naam vaneen' boom met slecht hout. /♦i*Si;\>) (en lioeiidjoeii), men^oeudjoeu, met geweld rukken aan iets, bv. aan een zwaar louw, den arm van iemand. •^/♦wTSü^) indjiii, de as van een wiel, — [L. bew ] ; — port. engenho (?) — wagen-as. — [C.]; batav., eng. engine, nia- chinerieën. — [B.]. ^ (Xl^^ ) oeiidjah, balav., het stijgeren, zoo als bv. een paard (door verkeerde scheiding van b^roendjah^ jav. ngroen- (Ijah, ï.). cJüSiX) ) iiidjeli, eerbiedig pron. pers. 2, inz. door jongeren jegens ouden. ¥r / ^JSi^d ) oiidjé — batav. — pohon (lees: poehoen) ö., een gewas op de langkoewas gelijkende, als zuring in de sajoer gebruikt. — (H.) — sutid. hondje, elettaria in pi. van laniarinde in gebruik [T.j. c^ ,/JS^ ) ai'.- plur. JjkrwUf, evangelie. cr^^v^^^ ^ jJ^AlS^> ,>) andjïmaii, gewoonlijk kapal andjïman, — eng. india- m a n — ooslindiëvaarder ; schip van helgrootste charter. ) iiidjëolar — port. dj oei har — knielen. ¥: f^) aiitjoe, soort van vlot. — [L. bew.]; ^^ denkelijk uit een spelling j:5Ót, z. antjak, ontstaan (T.). ^^) iMtja, klaar helder weder. — [L.]. i^2^£S^), meii^oeiitjit, afgebroken (niet gestadig, bij interruptie) aan iets werken; oentjang'-oentjit, in drukte nu du dan dat verrichten; in drukte heen en weder loopen; peiigoentjit, wie afgebroken enz. aan iets werkt; wie geen zitvleesch heeft. (^^^^^rt\\ (vgl. entjot, T.) intjoet, van vorm of gestalte scheef; kreupel; mank; van de uitspraak verkeerd, ver- schillend van gebrekkig; mei een vreemden m #iJl i» 118 j^^ tongval; scheefheid; kreupelheid; mankheid; van de uitspraak: verkeerdheid; vreemde tongval; ï. röêmah ïtoe, dat huis is scheef; i. lafa(jlnja, böêkan têlor, hij heeft een* vreemde j maar geene gebrekkige uitspraak; nieBg^lntJoet, scheef enz. worden; scheef, kreupel of mank gaan; de woorden ver- keerd uitspreken; iiit)aiig-iiit|cret, van vorm of gestalte scheef; kreupel; mank; van de uitspraak verkeerd, verschillend van gebrekkig [alles op verschillende wijze]; van iets, dat op pooten staat, bv. eene stoel, op ongelijk lange pooten staan; scheeflieid van vorm of gestalte; kreupelheid; mankheid; verkeerdheid van uitspraak [alles op. ver- schillende wijze] ; het op ongelijk lange pooten staan; mengintjaiig-iigintjoét, scheef enz. worden; scheef of mank gaan; woorden ver- keerd enz, uitspreken [alles op verschillende wijze]; meiigintjclti, Woorden verkeerd enz. uitspreken. ^ ^X^JSi^ ) (vgl. intjoet, T), ent|ot, batav., hinken. — [B.]. ^ij^SiU) Intjit, div., interj., wegl van hierl — wegjagen; verjagen; uit- jagen; verdrijven; uitdrijven; verbannen; verstooten (z. hintjit). IC.]. J) aiitfar, jstv., de oêpas-boom van J^ ) ) I. iiitjar) drilboor, om gaten in Java — anticaris toxicaria —. metaal, steen of andere harde zelf- standighedcn te boren, waarbij de bewe- gende kracht op en neder gaat; nien^intjar, meteene i n tja r fteiter/cew/peiigintjar, wie of wat met eene i n tja r bewerkt; de drilboor zelf ; peiigmt)aran, bewerking met eene intjar. *II. mikken; doelen. — ; [R.]. ^ ^r^feiX) ) cntjer, baiav., van vloeistoffen en brijachtige zellslatidigheden : dun. — [B.] ; sund. h è n tj è r ; bal. è n tj è h [T ]. ilS^) (vgl. kentjing, T,) antjing-, als pis riekend; als p^tai of dj er ing riekend; pislucht; p ^ t a {-Imhl : dj e r i u^-lucht; nien^antjin^, naar pis riekend enz. worden. ^kssySh ïneiigentjaiig, met geweld trappen op iets; vertrappen. mJSM) I- oentjaiig, reiszak; reisfasch; né- cessaire (vgl. ^^), ï.) — z. bok tja. II. alleen in oentjang-oentjit. ilSA) ) iötjang', alleen in intjaug-intjoet, ( Q'''<w\% 1 I. antjak, kleine vierkante horde, met lage. of ook zonder boorden, vroeger dienende tot borden' of schotels, thans, om eene kleine offerande aan hoo- gere machten te ontvangen, waarmede zij ergens opgehangen wordt; roosterwerk op staken, om er borden, schotels en andere dingen optedroogen. — *Batav., offer aan hooze geesten of verscheurende dieren, hetzij aan een' boom gehangen of met lichtjes aan den stroom overgelaten. — [B]. — pinggan a., schotel met gaten waarop visch voorgediend wordt; m^mbcêwang a., met eene a n tja k een offer brengen, * II. een ficussoort, die te batav. ook kajoe bodi heet [Rigg.]; 't skr. bodhi verklaard met antjak. [T.]. i^ o>%^r\\) (minder gemeen dan ampoet, doch gemeener dan ajoek), ine- ng^antjoek, den coitiis uitoefenen; den coïtus ' uitoefenen op iemand; beslapen, * L-Ji-S;^ ) entjok , batav. , doodsteken ; doorsteken, — [C.]. ^ L--A!S:\> ) intjak (of indjak), met de voeten treden ; uittreden ; uittrappen ; m et de voeten stampen, — [L.]; vgl. ? n dj a k [T.]. ^C QrsrT^\ entjok, batav. (uit 't jav., T.), mank gaan; rheumatiek, — [C.]; p^g^l, en m^hëwang, loom; stijf van leden, — [B.]. -^ LlSss^ ) z. onder ^<^). ■J^- . KSfc^vJ ) antjol, batav., kaap; voorge- bergte; uitstekende punt van het land, — [B.]. •)f . Lsi^V) ) entjol, batav. (uit 't bal.^ T.), in de weer zijn, — [B.]. •H" ƒ j-^^sn^ 1. ont^aI-;ij, rijg snoer van bloe- men, — [L.]. V«i/ V 119 *^1 ^ >i-ISxJ ) antjam, dreigen; anttjami, ^ bedreigen (ie Batav. m^ngan- tjamin, T.); peng^antjaman, bedreiging, — /C 4£S;:o ) oentjoewi — oorspr. chin. — , chinesche tabakspijp. ^ ^Xsi^S) aiitjah, w. sum., misdoen; over- treden; anta terantjah ba (lees: xxi) en b, T.) menjabong, als men slechts iets misdoet, is het als bij het hanenvechten (volgt de straf onmiddelijk). — [N.]. / >'sr^s\ aiit)ai, totaal bedorven; ontredderd; ontramponeerd ; totaal bederf; me- iig;an tjalk en, totaal bederven; ontredderen; ontramponeeren, ) entjè (en, minder gebr. enl|lk), titel voor Maleiers uit den fatsoen* lijken stand van beiderlei kunne, ongeveer gelijk staande met ons: mijnheer; jufvrouw; mevrouw; ^,. djantan, inz. door of tegen- over bedienden de heer des huizes; ?. b^tïna, als het voorgaande de' vrouw des huizes; ^, oenggal, als het voorgaande het eenig kind des huizes; ^. ^ngkoe, titel der afstammelingen van den radja mösda; ^. v^an, titel der afstammelingen van den b(?ndahani enden t^mm^nggoeng.^ — een verkorting is J^. — ^en^jĕ (intjê, en iiit)i)> batav., heer; jufvrouw. Van daar waar- cr^ 120 JJÓ) schijnlijk entjek voor chinees. («) — [B.]. (») Waarschijnlijk van het clün. t s ik, oom, jongere broeder van den vader. \jSSS<^ ) plur. van ^su. C ^) Y^hX) ) ar., het veranderd worden; het y c J ) jSiX> ) afgewend worden; het omver geworpen worden; het zich afwenden; het regis of links afwijken; het zich verwijderen. (^^is^) z. jysu. (^) anda, alleen in a. moensang, de twee klier zakken van de civet kat; a se- tcêri, soort van versnapering. i}S) óeiidi, lot; kans; böëvvah (Jê., dobbel- steen; memböBwang cè., het lot gooien (jav. oendi, T.). i}S) I. oiida (gemeenzaam) wijz. van bon da. * IL, jav., ladder. — [C] ; deze uitspraak is een onmogelijkheid; dus moet het anda of anda zijn [T.]. -^^cAjV indoe (jav. indoeng), moeder. — [C.]; zoude Dajaksch kunnen zijn, maar is denkelijk een brabbel-uitspraak van indoek [T.]; indoe djari, de duim. — [L.]. -K-^JjcX)) andala, naam van een* boom. — [C.]. ULPlX^) (en endoed) — verb, van ó^ d^d^) — troetelnaam van kinderen van het mannelijk geslacht. ticX> ) ©ndoed, z. endoet. "^ \CX> ) I- andar, praten; verhalen; vertel- len. — [R.]. IL, w. sum., wederk. voornaamw. = sendiri. — [N.]. ^ ^cX> ) andir (en andirï), akademie voor Braminen; open gebouw, waar de leerlingen bij den onderwijzer komen. — z. mandarsah. — [L.]. •^ \CX>) ï- oendar (soek.), 6o()r, om ge weer- loopen of andere roeren uit te boren; met eene oendar bewerken (z. g^rin- djam); is jav. (T.). *IL, oendar-andir (z. moendar-man- dir), batav., zich kronkelen; slingeren; heen en weer gaan; omwegen maken; eene rivier en landstreek in de residentie Bantam. — [B.]. \CX> ) !•> menyoendoer, achteruitgaan-, terug- gaan ; aftrekken ; heengaan ; deinzen ; wijken; van iets afgaan, bv. van een voornemen; zich van iets verwijderen; pas gedaan hebben met iels (het fransche venir de); 03. boen toet, achteruitgaan, den rug achterwaarts gekeerd. * II. de mierenleeuw, een insect — mir- mileo — . — [II.]; denkelijk 't bal. of jav. oendoer-2, zeker klein vliegend insect dat vaak in de oogen vliegt (T.). ^J^) 121 ^f^jóJ) ^ \cX>) ender, soorl van groente. — [R.]. ) \cA> ) intlera — skr. indra — naam cener klasse van bovennaluurlijke w^ezens, die den aether bewonen; vorst: ï. boengsoe, titel van een' m^nt^ri, die inrangopden temm^nggoeng volgt, eigenlijk: jongste vorst, omdat hij de minste ambtenaar uit vorstelijk geslacht is; i. rdêpa, naam eener plant, die eene soort van katoen voortbrengt, waarvan echter geen gebruik gemaakt wordl; i. p dra, Indrapoera, naam eener plaats op de westkust van Sumatra; bijnaam van het rijk Siak; i. gïri, Indragiri, naam van een rijk op de oostkust van Sumatra; i. laksana, naam van een' hees- ter, die eene soort boonen draagt, welker schil, wanneer zij nog groen is, eene taaie gom beval , die zeer goed als lijm ge- bruikt wordt; — meiqfliidera , zich als indera voordoen (wordt soms bij titels gebezigd); keïuderaaii, inderadom; verblijf der indera's (soms in pi. v. kendaraan). ^ jsjg \cX> ) onderos, Onrust, eilandje bij Batavia. •^Ö'sCA); indarang', op eene zijde lig- gen; ï. k a kanan, op de rechter zijde liggen, niet geheel vlak, maar een w^einig schuins op den rug leunende. — [L.]. ■X- A \cX> ) «"daram, terdege: lustig. — [L.]. ^ / ^ iCX>) aiidirï, z. andir. / U4 lX> ) (^w Iiandas), mciigaiidas, op eene onderlaag leggen, om er ecnige kracht op uit te oefenen, zoo als bv. het hoofd van iemand op een blok, om het al te houwen (z. landas en kandas). / js^cX>) (g» heudas), nieiigeiidas, van het hoofd van iemand op iets hards, bv. eene tafel, sfooten. ^ f M>cX) ) f ndoes, batav., snuffelen: snuiven: ruiken. — [B.]. / KhiOsih iMcngiiidas, naderen, zoo als bv. een vaartuig een ander, inz. met een vijandig oogmerk; op het lijf rukken, ClX>) Ï- andaiig', toorts, om er iets mede ^ in brand te steken; brand fakkel. ^11., batav., verhinderen; doen ophouden; aiidano^an^ hindernis; beletsel. — [C.]. * III. een geprikte streep op hel lichaam. — [L. bew.]; andang-andang is jav., en niet » geprikte streep op het lichaam", maar moesjes, kleine moedervlekken op de huid. — [K.]; in alle geval andong -andong [T.]. ^IV., berandangau, onvoorziens; onver- wacht s. — [R.]. V., aiidaiig-3, ra; b^randang-^-k^n b^sï, van ijzeren raas voorzien geworden zijn. lój^ in pjil CCX>) ï- andoeng, naam eener soorl van ^^ iiiboeng — colodracon jacquinu? — met zeer korte geledingen eii zeer taai liou(> veelal gebruikt tot schaften van pieken. * IL, batav. (uit 't sund.. T.), ^ö/yc — [C.]. ^ÖcX^) andong, naam van een' heester, ^^ die men veel nabij graven planl. — [L. bew.] ; batav., eene plantensoort, rood van blad. — [B.] : Jav., naam van een' hees- ter— dracaena rubens — ; a. mërah, soorl daarvan. — [C.]. Op Bali heet de poeding der Mal. andong (T.). CCX>V niengeiidoeng, in de laai der kleine ^^ kinderen zich beklagen hij iemand over iemand of iels, CCXiiI- (zelden), nifng'oendaiig:, roepen; ^^ ontbieden. II. wettelijke bepaling: eene wet; bevel van honger hand; oendan<^'-^, wei ten; bevelen van hooger hand; verzameling van wetten enz.; reglement; raam voor een venster of eene deur; hekwerk, bv, van eene balus- trade; 03. tingkap, raam van een venster, inz. een, dat aan weerskanten van nee met snijwerk versierde plank voorzien is (de mal. vensters zijn horizontaal lang en laag). C<J\>V infögindang, horizontaal heen en ^^ weder schudden, zoo als bv. graan in eene wan, waardoor het ongebolsterde van het gebolsterde gescheiden wordt. C cX> ) indoeng, lichamelijke moeder. C.cX>), mengindinj, stil op iets wachten, ^-^ bv. op eene aalmoes, op eene uit: noodiging om mede te eten en dergelijke; loeren op iets dat men denkt van een ander te ontvangen , zoo als bv. een hond op een' beet van zijn' heer; stil naar iets luisteren, wat men niet mag hooren. ^ CCX> )» indoiig-3, heen en weder schudderr, ^^ van kleederen: wel gevouwen weg- leggen. — [L.]. ■^ CCXJ ) èndaiig, eene vrouwelijke boeteling of non, *t jav. endaug. — [T.]. ^ CCX> h balav. uit 't sund., mengèndöng, bui- c ten huis slapen, van iemand die bij eene ronggeng op de passar blijft. — [T.]. •H- WQC\> V ondoilg-3 = ondop-2, hoofd en ^ aange^fiht dekken, zoo als de vrou- wen , om niet gezien te worden ; wat daartoe dient. — [L.]; w. sum., een doek, slenda'ng of huif, die door de vrouwen over hvA hoofd gedragen wordt, om zich legen de zon te beschutten. Te paard binden zij die onder de kin vast, en te voet nemen zij soms twee punten in de handen en laten zoo den doek boven het hoofd waaien , hetgeen , zij djalan berondong noemen. — [N.]. C ^\ A^ V nif^Bg^iidap , zich bukken, om zich aan het gezicht te onttrekken; J^) 123 iJjI van eene vlam kleiner worden; van een* hartstocht tot bedaren komen: van troebel vocht bezinken (beter m^ndak); van iets dat gerezen is, bv. deeg nederzakken; nederslaan; van eene huidziekte naar binnen slaan. •^L-3*cX>V ondop-^ z. ondong.2. ^ ij;/^Jv3cX> ) » koewé andapita, batav., eene soort van gebak van rijstmeel en suiker enz.; ook: koewé gandapita. — [H.]. C ii^i} I., uieng'andak, inkorten, bv. een zeil van indische vaartuigen, door het iets neder te laten en van onderen o^) te rollen, zijne uitgaven en dergelijke; reven (mar). IL wijz. van pandak. (w3cX> i> meiigaiidoeli, door een band on- dersteunen; bv. de borsten door een* doek, een gebroken arm door een* band, dus ook: in een band dragen. C^cX>) ?ndok, vertrouwelijk aanspreek- woord tusschen vriendinnen, of van den man tegen zijne vrouw (vgL sund. ^nok en nok, T.); men^endokken , met het woord ^ndok aanspreken; kleine kin- deren met het woord ^ndok sussen, L«5cX> ) (en hoendak), iiieng:oendak, van een vaartuig niet van de plaats ko- men^ .ofschoi>n in beweging; niet vorderen; dobberen; peiig:oeiidak , vaariuig, dal bij de minste zee of tegenwind niet vooruit wil — ; wat doet niet van de plaats komen enz., bv. zware zee. L *i(J6} Indoek, lichamelijke moeder (vgl. indoeng, T.). — Dit woord is alleen gebr. in eenige smstn. en de afl. perïndi^an (^^t>jjy enz. zijn niet gebr.) , al wat van êène moeder is y bv. van hoenders: broeisel, ook: huisgezin; familie. — Eene weinig gebruikelijke smtr. is pQrindoen. — ï. semang, trouw, die voor lichte vrouwen zorgt (op de west-kust van Sumatra patroon, iemand die ons met voorschot of kapitaal ondersteunt, T.). L *!?lX> >> meilgindik, nederhurken en onmid* delijk weder opslaan; een voorwerp waarop men staat door eene wippende be- weging neder dr ukken. '^C*JJCX>) endak, jav. (.?), zeldzaam; kost- baar ; bewonderenswaardig. — [C]. (w3cX> ) I> oendoek-2, naam eener soort van zeepaardje, dat in de genees- kunde gebruikt wordt. IL, oendoek-andiil , in groote drukte en beweging door veel, verschillend en snel op elkander volgend werk, )cX> ) L andal) z. onder oendoel^ IL. J^) 124 ^|*üÓt II. of handal [zelden], geloof; vertroU' wen; andalan, geloofwaardig, verfrouwd per- soon; pand; borgstelling. — jav. and^l [T.] ; andelan, balav., eigenzinnig; andelin, ver- trouwen; zijn zin geven, -^[ti.]. JcX> h nieng'fndal, indouwen; zoo^als l)v. gras in eene mand, kleederen in een^ koller; instoppen. / jÓo) eudel, soort van pas lüj het dansen, waarbij de voet' eene boogvormige beweging van binnen naar buiten maakt; m^mböëwang ë., zich van dien pas bedienen, hetgeen inz. de maleischc vrouwen op eene zeer l)evallige wijze doen, wanneer zij bij iemand in een' boog voorbij gaan, aan wien zij eerbied verschuldigd zijn ol voor wien zij zich schamen. / W^JcXi) p»delas, naam eener zeer on- schuldige slang, waarmede men naar welgevallen kan spelen. ^cX> ) — pers., regel; voorschrift — juiste of nette samenvoeging; evenredigheid; mendandani, juist of net samenvoegen; in evenredigheid brengen; in orde brengen; ordenen; opmaken; opschikken; optooien; het haar kappen; m^ugandam mïsai, rfe Arwe- vels opzetten; mangan dam s(êrai, het haar opmaken; de korte haartjes aan het voorhoofd echcr bruid gedeeltelijk afscheren (de on- derste) en gedeeltelijk afknippen (de bovenste): zich het voorhoofd laten scheren; aiidanian, ivat net en juist samengevoegd enz. is; a. raïnboet, kapsel; peng'andam, wie met juistheid samenvoegt enz.; p. ramboet, kapper. r c\>) andoni, btijr en waar men ver- o' kiest. — [L.]. .tCX> ) ï- men^oendan, zich lang met iets bezig houden^ bv. lang baden, lang eten; voor eenige verrichting veel tijd gebruiken; zich lang ophouden; beróêndan deagngan nasi, zijne rijst langzaam opeten, zoo als kinderen soms doen; b^roêndan dengngan örang 'alïm, zich lang met een geleerd man bezig houden^, d. i. van zijne lessen profiteeren. II. naam eener soort van wilde gans, met een' lepelbek en krop — pelicanus onoc- rotalus —. ^cX>) cndau, naam eener plaats onder Pahang. -H- aCX> ) and&, w. sum., leunen. — [N.]. HÓo)* Miengandoeh, zwevend houden of dragen, zoo als bv;, een over den schouder geslagen doek, een' zieken arm, of de stroppen van eene sloep, de sloep; tali a., touw, waarmede de stokken, die langscbeeps over het matten dak van enn indisch vaartuig worden gelegd, om het ^ïsi] 125 ^ó3] opcnwaaien te belellen, onderling en legen l)üord worden hevesligd; aiidöêliaii, werktuig om zwevend enz-, te houden; band, waarin iels zwevend gehouden of gedragen wordt; draag- hand, bv. voor een^ zieken arm; a. sQkötji, de stroppen, waarin eene sloep hangt. "^TSÓój I. ondeh, uitroep van verwon- dering. — [L. bew.]. II., oiideli-2, balletjes van meel en suiker (soort van versnapering). — vgl. ondè [T.]. -K- 2$cX> ) ïndeli, hij voorbeeld, z. andai.— [R-]- tScX>) eiidah, fraai; mooi; schoon; heerlijk; kostbaar; uitstekend; het fraaie enz., als hoed; fraaiigheid; mooiigheid: schoonheid: heerlijkheid; kostbaarheid: ui ts f ekenheid; — cndah (niet anders dan met akan oi kepada), fraai enz, achten; voor fraai enz, houden; geven om iets; belang stellen in iets; zich intcresseeren voor iets; ajahkoe tijada ë. akan hamba, mijn vader geeft niets om mij; nien^endahken, fraai enz, achten; voor fraai enz. houden; geven om iets. f C,cX>) (^n handai), gebeurlijkheid; moge- lijkheid; mogelijk geval; ondersteld geval; andainja, het ondersteld geval daarvan, d. i. ondersteld, dat...; bij geval; andai-2-nja, helzelfde, demin., d. i.: met mindere kans van gebeuren; menyandaiken, als mogelijk stellen; veronderstellen. ^(^ÓoS (uit 't Tamil, T.) ondè, batav., balletjes met staker. — [B.]; koewè ondè, zeker bal vorm ig gebakje met vloei- bare bruine suiker van binnen, en groen van buiten uitziende, vgl. jav. ronde. — [T.]; on- da i- 2, 6a7/e//e5 van meel en suiker, ter grootte van een peperkorrel. [L.]. — z. ondeh-2. LliocX) ) I- andïka (in hik. en poëzie), jav., nom. pr. 2. p. zoo veel als: mijnheer, *\l. jav., spreken; bevelen. — [C.]. ^ J ) anor, soort van slede, waarmede het graan van het veld gehaald wordt. — [C.]. jSjn plur. van Jji. Jl> \\) ar., het zaad schieten; zaadschief ing. S' /J^ ) ^J-i voegzamer; aangenamer: het voegzamere enz. CS ( u^) (mal. oenoes), ar., het maatschap- pelijk leven; vertrouwelijke omgang; gemeenzaamheid, o / kkéS) (mal. insa), ar., coll., menschen; menschelijk geslacht, [ ^\wwi ) plur. van ^^,.^,^^. y o O \^) ar., plur. ^^f. mensch. ^j^^^A,^ ) ensoet, z. cng'soet. f w^y^Wi) ) ) inseteroeksi — verb. ned. — instructie. •*M->! 126 Luoi) J^ ) ansoer, z. ang^soer. ^ CS >Ui iir van •M«j. ii^ ) insang (en, minder goed, iugsang), kieuw van eeri visch; óërat i., balein; i. pari, de kieuwen van een* rog; roem- poet i. p., naam eener eetbare plant. , Jumo ) cnsel z. eng^sel. ^/ js^^kJ^wJ) insenso, — port. incenso — tvierook. / c \Ji^ ) h ar., indien hij gewild heeft; <)dl) ?UJ> of <)d!) UJ), zoo God wiL — Dit is een zeer gebr. gezegde bij een voornemen, eene belofte, een' wensch. II., ar., het voortbrengen; het scheppen; — voortbrenging; schepping. /-«.>v^Ajio) (nial. insjaïï) ar., het voort- brengen enz,, betreffend; strekkend , om voort te brengen enz. x- • c c c^ ^W3) ) plttï*» van^U; .UaiU), de helpen- den bij uitnemendheid f A. i. de men- schen van Medina, die Moe^ammad, toeft hij uit Mekka vlugtte, ondersteunden en hem in 't vervolg in al zijne onderne- mingen bijstonden. ^ o (^sU^) I. plur. van IL, ar., het billijk handelen; het billijk beslissen; billijkheid. Vaa^ ) plur. van v,— ^^x^. / CS Ax/uü) ) (mal. ansibah) plur. van ^-'vuJ. r ViisAJjl)) antalas, verb. van fjJia). ^ f j m2>) entol, bant., titel voor aanzien- nen. / c lijke, doch niet adellijke perso- LR.]. rV.,X> ) ai*M gunst; weldaad. P c s ^J^ ) plui* van iuA). 8 ) ananj^ (troeleltaal) — wijz. van 5 na k — als aanspreekwoord: kindlief ^ ii ) aningj w. sum., eenzaam. — [N.]; eigenlijk ^ (T.). ij ) ening (beier hening en, zelden, ning, ook wel bening), klaar; helder; doorschij- nend; klaarheid; helderheid; doorschijnend- heid; m^ng^ning, klaar enz. worden. / CS /U4\JlS) plur. van j^. jViJ ) plur. van jli. / c SXSb) ai*., het geopend zijn; het zich ope- y / tien. iJ*^Ai) 127 lH i) y CS / Mjb) ar., kostbaarder;' kostbaarst, ; j^hh ) plur. van ^J^. ^C d«5 ) eimap, z. ^nnab. L^ ^ ) m^ikf kifid; jong van dieren enplanten; onderdeel van een geheel; een klein van dezelfde soort; lid; gedeelte; inboorling; interest, — De Mal. noemt, in de wandeling, lot eene niet te bepalen grens, wijder in vorstelijke faniiliën dan bij den gemeenen man, anak ook iedereen, die een graad verder, dan een ander of diens eebtgenoot, van een' gemeenschappelijken oorsprong verwij- derd is; a. laki-2, zoon; kind of jong van het mannelijk geslacht; a. dj a n tan, kind of jong van het mannelijk geslacht; a. pe- rani pöê wan, dochter; kind of jong van het vrouwelijk geslacht; a. b^tïna, kind of jong van het vrouwelijk geslacht; a. angkat, aan- genomen kind; a. pijara, pleegkind; a. tïri, stiefkind; a. saudargi, kind van broeder of zuster; a. ^lalal, wettig kind; a. ^«ii'aiïi, onwettig kind; a. laki orang, iemands man; a. bïni orang, iemands vrouw ; a. aj^r k^n- tjing, onwettig kind (alleen als scheldwoord); a. soendal, hoerekind; a. gampang, het- zelfde; a. orang, iemands kind ^ inz. dochter; a. orang, noemt men ook de kinderen van den regeerenden vorst, zoolang zij nog jong zijn, wanneer men van ben spreekt; tot hen sprekende, mogen alléén de radja mdêda, de l)endahar«7 en de t^mm^ngoeng hen zoo noemen; a. ^mas, z. onder ^raas; a. n^grï, inboorling-, inlander; a. b^nöê- wa, hetzelfde; a. panah, pijl; a. ta- ngan, leerling, die den meester reeds behulpzaam is; knecht van een baas; handlanger; a. kóêda, veulen; a. a jam, kuiken; a. IxBwah, onderhoorige ; a. p^- rahoe; opvarende van een vaartuig; sche- peling; a. lidah, de huig; a. dj^bbah, de kleine doosjes en- schaaltjes, behoor ende tot eene sirehdoos; a. ramboet, de fijne haar- tjes, die niet in den haarwrong kunnen op- genomen ivorden; a. g^nta, klepel van eene bel; a. koentji, sleutel; a. söêngai, spruit cener hoofdrivier; riviertje; kreek; beek; a. p^rïgi, kleine verdieping in den bodem van een' put, waarin zich, bij langdurige droogte het water verzamelt; a. bóëlan, rfe nieuwe maan, zoodra zij zichtbaar wordt; afnemende maan van 20 — 29; maanziekte; a. tangga, sport van eene ladder; trede eener trap; bij het weven: de treden; a. dj^nt^ra, spaak van een wiel; a. niĕdj^, lade in eene tafel; a. roepïjah, stuk van Vs gulden; a. söêkoe, stuk van Y4 gulden; a. sangkalan, krom en van onderen bol- vormig stukje hout, waarmede men op een plankje, genoemd sangkalan, spaanschc peper, zout en allerhande andere kruiderijen c^^ 128 ■<^) fijn drukt of wrijft; pasaiig a., tij, dal onmiddelijk op dood tij volgt; 7iieuw getij, — beranak, een kind of kinderen hebben; barende zijn (inir.); bevallende zijn; gebaard hebben^ bevallen zijn; van een kapitaal rendeeren; interest geven; dcïiwa b. , een der ouders met een kind; tïga 1).^ de twee ouders met een kind, of één dei^ ouders met twee kinderen ; nien^aiiakkeii , toL kind aan- nemen; als kind voortbrengen; tot kind hebbend; met het woord anak behandelen, d, i. met of van iemand sprekende, hem anak noemen; iiiemperanak, baren (tr).; diper- anak, geboren worden; teperanak, ge- boren geworden zijn; kunnende — worden; beranakken radja, een radja tot kind heMen; — anak-beraiiak^cfe ouders, of een der ouders, met hunne {zijne, hare) ki?ideren; van vader tot zoon; aiiakaii, wat op een kind gelijkt; pop; beeldje; eenig voorwerp in 't klein; interest; peranakan, baring; geboorte; kroost; afstammeling ^ gew. van een' vreem- den vader en eene inlandsche moeder, zooge- naamd inlandseh kind; baarmoeder', p. tjïna, kind van een' Chinees bij eene in- landsche vrouw; anak-l^, wat op een kind gelijkt; pop, beeldje; bij verb. en meer gebr. kanak-2, kleine kinderen; anak -2 a sak, uitgestapte pop; anak-anakan, wat op een kind gelijkt; pop; beeldje; wajang a., bij verk. ook wajang anal^, poppenspel; anak-peuak,.mê^ zorg opgevoed en onderwe- zen kind (pênak is hier alleen versterkend). — ^anak-daroe, w. ^wm,, de bruid, — Men zegt dit zoowel van een die voor het eerst huwt, als van eene weduwe die her- trouwt. — [N.]; lees: anak dara of anak daro [T.]. ■X-l, Q> ) enek, batav. (uit 't jav., T,), mis- selijk, — [B.]. cXib ) anakda, kind van een vorstelijk of voornaam persoon. (^VaÜJ ) ar., het geleid worden; — geh koor- y y zaamheid; onderwerping. y c ^Q>) ar., het niet weten; het niet erkennen : het weigeren; het zeggen; dat men iets niet weet; het verwerpen; het afkeuren; het met tegenzin iets dulden; — ontkenning, loochening; verwerping; afkeuring; z. ook engkar. JvJsXj) anakanda, = *5Jü). "^ ó y<n z- ^>^- 2J J>o ) anoegeraha (en noeger&ha) — skr. anoegraha — gunst; gunstbewijs; ge- schenk uit gunst; begiftiging; toegenegenheid; m^nganoegeréhaken, iets als gunstbewijs geven; vereeren in dien zin; nienganoeg:e- rdhaï, begunstigen met iets; beschenken] begiftigen. J y&i <f ^:».*'-^ ■H- \ 4>o ) Z. anggoer III. ^ ^>JLa5C> ) ing'ênijo, mol — port engen- jSi ) z. ai h o, machine — windas; hef- boom; dommekracht. — [R.]. jo ) ?nal (en nal), prop op eene lading, ^ vi ) anam, batav. (uit ^t jav., T.), = ^ a lij a m. — [B.]. 3 ) anom {zdAen) , jong en schoon; de jonge 129 ^J) ^ ,,J) anoen = anoc — (C.) VjJ ) en U) ar., voorwaar wij, ^ cX>o ) ananda, = *Xflj). f enz,; het jong en schoon zijn; jeugdige schoonheid, — jav. [T.]. jj ) enuani, zes; het getal j^e^; niengennam, ^ de zesde zijn, bv. van kinderen; beren- uani, zes in getal zijn; met zijn zessen; perennam, zesde deel; keennam, zesde; ten zesde; de zes, waarvan gesproken is; ennam-^, zes aan zes; de zes, waarvan gesproken is, voltallig; keennam-3, de zes, waarvan gesproken is, allen; alle zes; beennamau, bij hoopen van zes, i '* J^A^^ ) (spr. ammoelat) plur. van iUj). itJl-iJ^ (spr. ammoelat, mal. anmoelaU enz.; de ) en ^ kunnen met ieder der drie klinkers geschreven worden, waardoor negen verschillende schrijfwijzen ontstaan), ar., plur. ^^lj^'Uj) en lX^U), het vleezige en van boven door den nagel bedekte uiteinde van den vinger, MAt.-N£D£RL. WOORDENBOEK. DEEL I. ^ ) euaii (nau, kaboeng en pf^löêloel^), naam ecner soort van palm — arenga saccharifera (H. Bog.), saguerus — welker, uit den bloemkülf getapt, zoet sap (nirgi), ongegist of gegist (palmwijn), gedronken, of ongegist tot suiker gekookt wordt. y CS ur. van ,U. II. plur. van .ƒ y os oy ^ r) O ) anona, de anqna- of nona-vrucht — y QS annofia. — (J\.). van cJ. ) ) 4.) ) plur. van JU. /c J r^\y\ plur. van ^y. Pos /^> ) plur. van ^l^. /-i) L, anai-l3, witte mier; termiet. * IL, anai-2, weigerend, — (R.). cT^i» ISO Xfü) /CLo ) aiijaja (en anijaja, of iijaja),~skr. anjaja — onrechimaiige handelwijs; onrecht; onderdrukking: geweld; mishande- ling; menganjajaj onrechtmatig behandelen; onderdrukken; geweld aandoen aan iemand; mishandelen i-AAJ ) euiboeng (en mbo(ïng'), naam eener soort van palmboom — areca nibung; caryota urcns — met een zeer hard spint, dienende voor palen ^ latten, pieken enz. dCo ) (mal. anijah) plur. van Ut. i^iSs^S ) anika — skr. a nek a — veelsoortig; allerhande; allerlei (z. nika). .•%5vA> ) infkeii — srast. van ini en akan — ten opzichte van dit; wat dit be- treft. ^ . Jv«A>\ ook ^W annjalel, w. sum., wordt gebruikt om den zin te sluiten, even als adanja. — Soms staat het gelijk met dieja of ie ja. — Alah bangon dang toewankoe laloelah doe- doekh annjalei, toen stond de gebieder op en ging zitten, — Laloelah toeroen annjalei, vervolgens klom hij af, — [N.]; slecht gehoord; het is L^i^h en de beteekenis vrij moeijelijk vast te stellen (T.). l,,^ iui 1« mengennjak, door druk of sloot vaster ineenper sen; aanstampen^ bv. grond. cSoo\ eiiiijah, z. ^) (T.). •X- <\a> ) iiinjah, babbelen: snappen, — [L.]. ^) I. (en hawa) verb. van )^, *II. (vgl. oewa IIL, T.) balav., tante, ^ A au, ho! heiho! — [C.]. ^ A ) au? w. sum., veelal bij de pers. voor- naamwoorden geplaatst, l)v. b^rdoe- doekhlah au, alleen zitten. — z. Mjt [N.]. 4^ ) I. oêwa (gemeenzaam) — verk.van toewa — bij benamingen van familiebetrekkingen en titels: oud; ouder; oudst, •'^ IL, êewa-3, naam eener soort van apen — hylobcttes luciscus van Horsfield — [C.]: is jav. (T.). * IIL (en oewak) , ouder broeder of zuster van vader of moeder; oom; moei, — [L. bew.] ; batav. (uit "'t jav. of bal, T.), oom, ) ^ ) oewd (en wd, minder gebr. oewak en wak), vader, gemeenzaam, inz. van kin- deren; oewfmja, zijn (^s kinds) vader, CTs > ) ^ ) ar.^ terugkomend; van zijne dwalingen tot God terugkomend: terugkomende enz. ur. van ï.s-T. j)^) plur. van ^j) ^^ '^jl- y s (^ \Vj) (mal. awari), plur. van ^j\, /'S Is/wu)^) plur. van kl^). /J / -3 )^ ) plur. van i^^, /'i (jSy Pliii'- van J^f. /^t) * ) — pers. — koninklijk hof of paleis; open galerij; rechterlijk vonnis. ) ^ ) plur. van U|. AJVj ) plur. van J^f, ^^) I. ffiba, naam van een* boom. II. vat, waarin men de sagohoudende pap laai bezinken. ^ i ,J f\ Cèboe, leelijk. — [R.]. j ) oebi, algem. benaming der planlen, die meelachlige aard vruchten dragen, inz. van het geslacht dioscorea; soorten: €ê. padi, de kleine óèbi, in vergelijking metdogroole; oê. pcëteh; öè. mêrah; öê. na- si, of öê. k^lïhang; (ê. kajoe, of cè. b^ng- gala, (fe maniok; öê. k^mbïli; öe. k^^ling; óè. djaw^; öè. torak; cè. dj as, eene sma- kelijke wilde soort, die veel van de voor- gaande heeft; cd. k §15 na, eene wilde soort, groot en plat, eetbaar doch draderig; ïkan öê.. »ï naam van een* eetbaren «ontwater- visch; lïlit cè., overhandsche naad. UJ >j) z. oewap. ycs \^A plur. van bj, i o k) verb. van ^^ (z- u;^^^ T.). ij>N> A ) (en höbat) middel, om iets f e weeg te brengen; geneesmiddel; toovermid- del; tegenmiddel; tegengif (bal. oebad, sund. oebar, T.). — Men gebruikt de geadspireerde schrijfwijs gew, voor toover- middel; lueng^öbat, met obat behandelen; o. bedil, ook wel eenvoudig o., buskruid; 5. laki- 2, middel ter opwekking of ver* hooging van de geslachtsdrift bij mannen; o. p^r^ihpöèwan, hetzelfde bij vrouwen; ó. göèn^, toovermiddel; middel om liefde te verwekken. — *o. radja of kajoe tjïna, naam van een' heester — smilax zeylanica. — [C.]; óbatan, geneesmiddelen; peiis;öbat, wie met obat behandelt; geneesheer; toovenaar. ^^) L, mengoêbar, opgerolde dingen, bv. een zeil, los* of openrollen. * II-. naam van een' boom, met welks hout netten, zeilen en dergelijke rood geverwd worden. — [R.; C.]. ) oeber, batav., jagen; vervolgen: te- rugdrijven. — [C.]. — jav. ~ [T.], r *^.-? ¥f,^^ 132 ^ w^ a1 I. obor, jav., fakkel; toorts; flam- bouw, — [L.j. *IL, öbor-3 (verouderd), w. sum., beteekende vroeger: een scheepsanker; an- keragegeld; eene belasting om zich ergens te vestigen, — [N]. wj JS I> cêboer-S, soort van zeekwal; pajoeiig (è,, vorstelijk staatsie-zonne- scherm, dat door een afhangenden rand van linnen den vorm en, bij het gaan, ook de beweging van een kwal heeft. Het gebruik daarvan v^ordt door den vorst ook wel bij de begrafenis van aanzienlijke of verdienste- lijke personen toegestaan. *IL^ cĕboer-l^, batav., zekere witaclitige polypsoort of kv^al? z. I. (jav. woew^oer). — [T.]. ^ (j %ty^ r-? ' öberiffasijön — port. obrigazao — verplichting; . obligatie, — [B.]. ^ / j w^ ^)» ngoh^VislïyhdiidiX., zwetsen; snoe- ven; veel praten; babbelen. — [B.j. ), meng^oêban^, een onbebouwen stuk hout van afstand tot afstand inkepen, om daarna het overvloedige in groote stuk- ken af te kappen; beslam; een' boom, die geveld moet worden inkepen aan twee tegenovergestelde zijden, aan de zijde, waar hij naar toe moet vallen, iets lager, dan mn de andere zijde. Ö^ •^ io * ) cèbeng;, jav., omtrek, omloop; kring; rondte; in de rondte draaien; om- loopen. — [C.]. ii) ^ ) (en licêboeMg) aaneenhechting; aaneen- knooping; samenhechting ; samenknoo- ping; splitsing; verlenging door aanvoeging [d. i. waar iels aaneengehccht enz. is]; nien^Oêboen»', aaneenhechten ; aaneenknoo- pen; samenhechten ; samenknoopen; splitsen; verlengen door aanvoeging, ^ ^ 9 ' öbang. jap.,ya/?fif/«5(?Aeg'oi/rf<?« munt = 10 oude gouden küêpang. — [R.]. ■^ i) ^ ) öbong, ]di\,, branden, — [C.]. . k> A ) öbel, vleesch, zoo lang gestoofd, tot dat alle vocht, waarin het oorspron- kelijk gekookt werd, opgedroogd is, mJo A V doeren di oblang, balav.^ men doet er kokosmelk en suiker op, voor dat zij gekookt worden, — z. kin tja. — [H.]. /♦o#v) (en höban) van het hoofdhaar gfnj^; grijsheid van het haar; grijs haar, .,o A ) öbin, vloersteen (batav. batoe oebin, vgl. jav. djobin, T.); vloertegel; plavei. -X- ♦o^b <)ĕban-3, vrouwen, die penitentie doen. — [L.]; moet zijn oebon-2 en is kawi (T.). / ♦ ^) ifj ; > cèboen-3 , voor hoofd fontanel ; ook CBboen-oeboenan (vgl, boenboe- nan, T.). Jüjl 135 ^tJ»^ fX>A), meng^obali, anders worden; anders makefi; veranderen; wijzigen; verkee- ren; jonge padi-planten van het zaaibed op dö sawah overplanten. ^ i *vj ^ V belon awat-awatnja, balav., nog niet in 't gezicht zijn, van iets dat komen moet, dat verwacht wordt. — [H.]; 't bal. rawat? (T.). L ** J A ) a wit, betrekkelijk lang durend d. i. niet spoedig op door verbruik, in vergelijking met iets anders, zoo als bv. katjang-olie, in vergelijking met kokos- olie; duurzaam; duurzaamheid (z. awèt). ^ i *VJ A 1 awet, batav. (uit 'tjav. of bal.,.T.), lang goed blijven; aarden; awet * moeda, lang jong blijven. — [B.]; z. a wit. ) oetoc, balav., gaaf; ongeschonden (jav. woetoeh). — [T.]. ) öto (ook otoh), borstlap; slab (vgl. óeteh II., T.). — [R.]; batav. (jav.), een borstlap bij kinderen, en reiken- de tot de schaamdeelen f die onbedekt blijven (sund. otoh). — [T.]. \U ^ ) plur. van J^ en Jj. k .et ) I. ©tar — verb. van .U^t — pezen; snaren; koorden, — [R.]. II., cM:ar-3, soort van klein rond schild, veelal van koper of buffelhuid. 'J 'J *J^ ^ j ) ly A ) «tizal, heng., soort van lijnwaad op de vaste kust van Indië. ^— [R.]; kon even goed Jv^) gespeld zijn (T.)- / mJ A ) !• ö&tas, kunst, eenig uit* (e oefenen handwerk; orang <]ê., hand-p iverksman; ambachtsman, - II., snoer; lijn; /roorrf [waar langs iets op de eene of de andere wijze bevestigd is].^ — Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal voorwerpen uitdrukt, waarbij eene öêtas te pas komt (z. p^ltas); tjintjin öë., ring met kleine steenen omzet, alsof die aan eene snoer geregen waren. [ J^ ^f' menjö^toes, een gezantschap of een gezant zenden; als gezant zen- den; als gezant afvaardigen; cëtd^san, afgezant; afgevaardigde; gezant; gezant- schap. is ê^) (en hüêtang), wat men schuldig is; schuld (heeft soms bare h ter ver- sterking na zich); mengoetang, crediet geven aan iemand; (ê. kap ala, schuld, waarvoor men mei zijn hoofd instaat ^ d. i. zich bij den geldschieter als pandeling stelt, waardoor deze voor een' bepaalden of onbe- paalden tijd over den arbeid van den pandeling kan beschikken; cb. pijöêtang, schulden en inschuld^n; debet en credit; e^ ) 154 ^MSj) seprai oê., schuldbewijs; schuldbekentenis; schuldbrief; obligatie; orang cetangan, pandeling; ptjOêtaiig) schuldvordeting ; in- schuld; pij€étaiig;aii, de gezamenlijke schuld* vorderingen, mliA otèng, z. oetin II. (T.). L^ qJ^ #, ) ötak, de hersenen; het brein; fig.: verstand; o. gïgi, het merg der tanden; o. öêdaiig, beetje bloed, dat met persing ontlast wordt; ötak-lS, soort van vlecschspijs van het Ojn gemaakte vleesch der ïkan parai]g-2. i^^y^ A ) öÈtik, naam van een* eetbaren zout- waler-visch — arius speciosus —. ^rj^lj^' otèl-otèl, batav. (= ogèl-ogèl of gojang-gojang), zich heen en weder bewegen, bv. van de tanden onder het eten, als zij loszitten. — [H.]. •¥: ^i m) fi^tenia, béng., soort van lijnwaad op ^ de vaste kust van Indië. — [R.]. ^.O a) (en hoetan), boseh; woud; ivildernis; fttan-dtanan, wat op een woud gelijkt. •)f ,.o ^) I. cj&tln, in Matan en M^mpawah (wr. Borneo), tilel der vrouwelijke afstammelingen van het vorstenhuis.. * IL, lieveheersbeestje — coccinella ■^—; öê. ^mas, goudhaantje — crisomela — [R.]; lees: ètèng even als in *t jav. (T.), ^ J^ ) OtO| z. ^j). ^<^^) OtOh, Z. LÏJjh <X3 J) I- ®teh z. enteht *II. — wellicht oorspr. chin. -— soort van slabbelje voor kleine kinderen, dat zonder andere kleeding gedragen wordt. — [C.]; z. cl;^» (oto). van ij^r E- .a) (en hóêdja), niengöèdja, twee vechtha- nen tegen elkander aanhitsen door hen elkander ie laten bekijken en beurtelings pikken, waarbij de hanen echter vastgehou- den worden; overdrachtelijk ook van twee partijen. ^ ), mengcÈdji, toetsen; batoe ce., toetssteen. ^^^s^ r\ I. (en höèdjat), wenyoedjat, tus- schen tw^ee personen klappen en daardoor kwaad stoken; twee personen door geklap aan weerskanten tegen elkander opstoken. *II. tel., listig; kundig; ervaren; kunst^ greep; verzinsel. — [C.j. •5^- \^^''**^ 5 ) (^w odjod), batav., klimop; wild hout; slingerplant, — [B.]; een slecht gehoord jav. ojod (T.). cVv f^) (Bdjoed, verb. van J^^^. 158 te.j) <^La£^ a) (^.v:>^t en iXjJ^tj verb, van ^^^^^ ) c&djar en niengoèdjar, ^T^reAcw; ^^g^- ^ew [deftig, bv, van profeten en an- dere vereerenswaaï^Sige personen]. •M- v^^ r ) öêdjoer, batav. uitspraak^ L van .Ac.- [B.]. beid te zijn; naam van een' niet eetbaren zoutwater-visch; €ê. ba toe, hagel; hari pon (ë, en het weder ivas regen; het regende; niengfédjani, beregenen; peiijTC^- djan, wat regent, bv. möBsira p., regen- mousson. <^Ü:^#) ö&djah, verb. van h^^, proef; bewijs; meng*€êdjah , door bewijzen * ^^s^ ^ ) (en nijd^joeiig)i inteinüe; punt; spits; \ (^ • -^ ^ i overtuigen. tê. tanah/ uiteinde van het land;^. • ^^ r ' (en hcjedjoeng), laYemrfe; jotm^; .9pj7^; | raata, buitenhoek van het oog; öê. b^ras, rfe /c/eme rijstdeeltjes, die bij het. door stampen, schoonmaken der rijst van de punten afvallen, ■je iib*. A ) ödJon<j, batav., naam eener vrucht van de komkommer soort. — [B.]. .^), men»*oetjaïii, batav., o/? iemand aanhitsen, bv. een' hond. — [T.]. jp^^Vöêtjoe (gemeenzaam) wijz. van boeug- E- soe. ^LJi^^^W^yok» Htav., achterna loo- -^,^^^-^^) oetjoes, batav. (jav. oesoes; pen. — [B.]; bal. odjog, ngo djog> naar iets toegaan [T,]. kC^^) öbdjoel, naam eener kruipende plant, die als bindsel gebruikt wordt. j ) (Btjat, onwelroegelijk; onge- past. — [C.]. ) oetj( darmen. — [T.]. •^ n,,j:>B A ) cêtjang:, specerij- en medicament- doos. — [L.]; doos; doosje, bus. — [R.]; vlg. oentjang L [T.]. ) (en hö&djan), regen; het hgent; ^^^J)^^ meiig^öêtjap, spreken; zeggen;oi> men^cêdjan , met iets beregenen, d. i. ee7ie menigte (als w^are het een regen) van voorwerpen y b v. kogels, pijlen, steenen, op iemand of iets schieten of werpen; cê. r^nnjai, öè. bcènoet of óê. aboe, motregen; stofregen; oê. rintik, regen in schaar sche droppels; öë. panas, regen bij zonneschijn, wordende geacht nadeelig voor de gezond- ^^eggen gebeden en dergelijke inz. van de moeham. geloofsbelijdenis; of alleen van de eerste helft daarvan; peng^C&tjap, wie spreekt enz.; spraak (vermogen te spreken). ^.^^jLi*.^) (meer gekuischt önjok), m^n^o- tjok, toedouwen enz.; ik k^ta- höèan otjoknj^, zijne pogingen of stappen zijn onzeker. ^^,) 136 CL>Jj) 'ï^/kciih.A) (fetjoel, jav., los (niet vast); ongebonden; in vrijheid gesteld; ontslagen. — [C.]. •5f ' ^'^ r ' oetjie, w. suiii., benaming voor de dochters der voorname lie- den.— [N.]; denkelijk ^?-^U een andere uitspraak van ,?tjiq (T.). ^ /^^s^ fA Otjé (jav. ötjèü), batav., kakelen; piepen; klappen van vogels.— [T.]. 43 a) I. ®da (gemeenzaam) — verk. van möêda — bij benamingen van familie- ' betrekkingen en titels jong; jonger; de jonge; jongere; p d öë., vaders of moeders , jongere broeder; m4 oè., vaders of moeders jongere zuster; t^ngkoe öê., litel voor mannelijke of vrouwelijke afstammelingen van de regeerende sultans ^van Djohor, thans Lingga; nachoda (&., titel voor gezaghebbers van vaartuigen. *U., ffida nag^ara, openbare wetten; in- stellingen. — [C.]. 43^) ftdl, opvolging in tijd (te abstract om v\raar te 'zijn; 't komt overeen met 't jav. woeri, T.); diöêdi, o/> een later tijdstip; later; achteraan (in tijd): ^j^Sa^ kemcfedï- Jan — euph. voor het ongebr. k ^ eed ia n (zeer te betwijfelen, T.) — in opvolging gesteld geworden zijn; later; wat later is; mrvolg; na; daarna; naderhand; vervolgens (mm. koedijan, T.). i ♦vJlS^V meng:o&doet, tabak of amfioen rooken; smooken; amfioen schuiven (z. makan en ïsap); peii$(£doet, wie tabak of amfioen rookt enz.; tabakrooker; amfioen rooker ; amfioensch uiver ; t a bakspijp ; amfioenpijp. ^JO^ ) I. (en hC&dar), vasthoudeny over- halen; ophalen (S. S.). — [L.]. *II. (ook adar), op jaren komend; be- ginnende oud te worden; over de vijftig; oud; bejaard. — [L. bew.]. Cc3 ^ 1 (en höèdaiig*), garnaal; s^pit öé., ^ schaar eener garnaal; lis. — soorten: CB. lobok, de gewone zout- en zoet- water-garnaal ; óë. s (B ng a i , kleine ri- viergarnaal; ^Oĕ. döëri, kleine soort van zoutwater-garnalen, die gedroogd worden; öë. galah, groote soort van zoutwater- garnaal (van de scharen maakt men naaldenkokers); cê. karah, soort van zout- water-garnaal; (ê. soendoeng, soort van zout- en zoetwater-garnaal; cê. dj^rïjat, soort van zoutwater-garnaal, die met eene dj^rïjat (zeker toestel) gevangen wordt; öè. kïpas, soort van zoutwater-garnaal; èë. gantoeng, kleine soort van zout- en zoet- water-garnaal; cë. g^tta^:, soort van eetbare zoutwater-garnaal; soort van verbodene zout- water-garnaal; OP. peppai, kleine soort van zoutwater-garnaal, waarvan b^latjan ^Jjj1 137 ui^Jjt en tjintjalok gemaakt wordt; * — cê satang, batav., = mal. «. galah (jav oerang watang). — óê.m^ngkara, garnaal soort, die zoo groot is als een kreeft. — [T,] ^ L^ö ^ M- c^dak, batav., soort van pan dan, met weiriekenden bloesem (poedak? T.). •»^11., batav., meng^oedak, naloopen; na- zetten (om te grijpen) (jav. b^dag; sund. oedag). - [T.]. ^ C,^ i L.S JS > nasi oedoek, batav., zeker gerecht. Men strooit kokosmelk, erwten enz. over de rijst. "^— [H.]; jav. woedoek, — [T.]. ¥r L^^Jl^ ^ 1 (en boêdok), de ergste graad der lepra. — [L.] ; 't kaw. woe- doeg (T.). 