VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hunne afkeer van doode lichaamen is zo groot , dat zy van woonplaats veranderen, als er iemand іп hunne. gabuur- fchap fterft. Verder hebben zy ook eenige gebruiken met de andere Indiaanen gemeen: maar de Geestlyken , die hun anderwyzen , kunnen, met weinig moeite, hun ef brengen — van die bygeloovigheden. Onze Schryver, de Orineque verlaatende „treedt tot debe- _ fchryving van de Landen omftreeks de Rivier Meta, welke zich іп de gemelde groote Rivier ontlast. De eerfte Vo ken, die hier voorkomen, зуп de Guoyvaanen еп de Chi- ricoaanen, dwaalende en heromzwervende Volken „ die ge- duurig met elkander in aarlog zyn; dewyl zy de gevange- pen verkoopen, Zy gebruiken ’t vleesch van Leeuwen , uipaarden , Tygers en andere wilde verfeheurende Die- ren, die zy zonder onderfcheid asnvallen, tat fpyze. Zy onthouden zich maar zeer korten tyd op dezelfde plaats , en doordien ze in geduurige vrees leeven van verrast te zullen worden, Паареп zy пой ter ftede waar zy geëeten ` - hebben; zy ontfteeken , eer zy vertrekken , groote vuuren , en maaken een vreeslyk geweld om dus de andere JIndiaa- nen te misleiden, en de wilde dieren af te Schrikken. Op- trekkende gaan zy een voor een agter elkander; dit fchynt in °t eerst vreemd; maar ’t heeft zyn rede. De gewasfen in de landen rondsom de Rivier Meta zyn zeer hoog enfcherp- fnydende: dus zouden "er veelen zich te gelyk bezeeren, wanneer ze in gelederen gingen , daar nu flegqts een te gelyk de fcherpte der kruiden verbreekt, en den weg baant voor _ alle de volgende , die „afgemat zynde, ter zyde treedt, ев rus tende wagt tot dat de geheele menigte voorby is; op dee. ze voortreeders , waartoe de jangelingen gebruikt worden, volgen de getrouwde Mannen, draagende hunne wapens en kinders ; agter deeze komen de Vrouwen „ ‘gekromd ouder den last van voorraad en lyfsbehoeften ‚ terwyl de fterkften deezer Wilden de verminkten in groote manden draagen ; de optogt wordt befloaten door eene groote ше піссе altoos ten ftryde gereed. Krygt eene Vrouw op weg — nnn. - WEGENS DE RIVIER: ORINOQUE, 832 ten kindje, зу doet het іа een Шапб}е, ёз wascht sich met den jonggeboorenen in het eerke water dat zy ontmoe- ten, haaren weg als voorheen vervólgehde, De Zendelin- gen hebben eene enkelde reis deeze Volken. gevolgd; zel- den werden zy mishandeld; maar wanneer zy dagten ‘er eenigen overgehaald te hebben, vertrokken zy ongemerkt, en lieten de arme Geestlyken in °t midden wan ееп woesr tyn ten prooije der wilde Dieren. 2 Vader GUMIELA vermeldt in ’t breede de Dieten en Plana ten , welke in dit deel der Wess-Indiën voorkomen , doch wy zuljen hem hier in niet volgen , en alleen optekenen , dat ’er in de Orinogue ‚en de andere Rivieren daar omftreeks, еспе onverbeeldlyk groote menigte visch gevonden wordt 5 die op de visch-vangst gaán hebben bykans niet anders té doen, dan met de riemen in't water te flaan „ wanneer de visichen van alle kanten fpringes om den flag te ontwyken , en sich geteed laaten vatten. De Schildpadden zen er zeer „gamen; en zommige zo. groot, dat twitig perfoonen drie dagen genoeg aan dën deezer (ahepselen hebben. De wilde Вуеп verfchaffen hun overvloed van goeden honig: | Lang haude onze Schryver. zich: op- met dé fabelagtige vertelzeltjes vaa het Landíckap Mfenea del Dorado te. weder- leggen. Hy gelooft dat de groot menigte. van Goud-en Zilver-myner, die men vindt e Mariquita, ге Mufo, te ‚Negen, te Ansioguia; te Алјеғта у te Gocho. en се Barba- соаг, gelegenheid gegeeven hebben;tót allé de buitenfpoorige vertellimgen die de Reizigers deswegen opleveren, "rb waat det de grond in de Ий» in zynen Schoot onneemly+ ke chatten van Goud , Zilver en Edelgeftetnte heeft : doch 2y , die °t eerst de Stad Manea del. Dorade ontdekten , уоп» den, in еде van. bergen uit louter Goud beftaande , eene valei waar in veel ftofgoud. was, en den Volk reegen een Godsdienst handhaafde , °t welk anders onder de. Indieenen niet geraeert is. Het zwaarfte werk voor de Zendelingen is buitén twy- fel, zegt Vader GUMILLA, de onderfcheidene taaten det dndlaanen te leeren; deezen fpreeken enkel met de keel, anderen meest door de neus, geenen fchynen de woorden nit de longen te haalen , noch anderen (preeken zo onvere beeldiyk ras dat zy eeu woord van negen of. tiem lettere Aa 4 grec- - 338 VOORNAAMSTE BYZONDERHEDEN greepen, in minder tyd voortbrengen dan wy een woord уап drie of vier letteren. Ondertusfchen zyn de Zendelin- en verpligt zich de uitfpraak eigen te maaken , zullen de Vilden hun -verftaan… ~ Vervolgens onderzoekt onze Schryver waarom de Orinoe que van cen zo groot aantal volken bewoond is, en deeze ikwyls uit zo weinig perfoonen beftaan „terwyl ze op eene elendige en armlyke wyze leeven. Te dier gelegenheid ver- haalt hy, dat wanneer hy by de Guayquiriers kwam, de Cacique tot hem. naderde тег vyftig рсгіоопеп die zyn ges heele volk uitmaakten. Hy ging іп de hut des Opperhoofds, ie met geen ander huisraad ‘voorzien was, dan een droe- vig Перг. net om in: te flaapen „еп eenige houten zitbanken. Nauwlyks waren zy gezeten of-de Cacique {prak den Zen- deling op deeze wyze aan. „Vader, indien gy mondkost „у medegebragt hebt, zullen. wy gezamenlyk eeten: want » noch ik, noch gen myner: Onderdaanen , hebben iets om э» den buik te vullen ”. Vader .cuMILLA liet hém een man- de met Schildpad-eijeren geeven. ` Als zy er уап ресегеп hadden vroeg hy den Cacique, hoe het bykwam , dat hy zo weinig Onderdaanen hadt? De Indiaan antwoordde. „, Ons ae: getal, Vader, is niet grooter, en °t kleine hoopje ’t welk os Wy nu Witmaaken, is °t overfchot, °t geen de Caribers an van al ons volkin jr leeven gelaaten hebben”. De Caribers hadden, met de daad, ’t geheele volk verdelgd , en het leeven gefchonken aan vyftig onderdaanen van den Cacique om het kwaadaartig vermaak te hebben van hun te berooven , herwaards еп derwaards te jaagen , en van hon- er te. doen fterven. Alle de andere Jndiaanfcbe Volken eeven ook met clkander mp geduurigen kryg; waar toe de onmenschlyke gewoonte om de gevangenen , die de Indiase nen bekomen; tot flaaven te: verkoopen, niet weinig toe- brengt.’ Indien de gierigheid еп heblust deeze barbaarfche menfehenhandel niet hadt uitgedagt, zouden de Americas- nen met elkander vry vreedzaam léeven. De wyze ор welke zy hunne Caciques verkiezen ‚ en bo- ven al de proeven die zy moeten doorftaan eer zy die waar- digheid verkrygen , verdient onze opmerking. Hy, die deeze bediening zal aanvaarden, wordt geheel naakt op °t пійдеп eener groote vlakte gebragt, waar andere Caciques en voornaame Jndiaanen vergaderd zyn , zy geeven hem allen zo veel flagen met een roede als zy kunnen, en ’t is hem niet geoorlofd eenigen fchreeuw te laaten. hooren. Je Anderendaags wordt. Ну іп een Hamac dat іѕ een hing бо уез» е WEGENS DE RIVIER ORINOQUE. 339 bed sichen twee boomen vast gemaakt, nedergelegd, еп elk werpt op hem een handvol groote mieren , die zo fterk іп hunne prooi byten dat ze niet aflaaten , of men moet ze door midden trekken. De derde proeve is die des vuurs „ de aanftaande Cacique wordt aan een boom gehangen , waar. onder de andere Caciques takkenbotfen ftooken, dit vuur wordt egter langs hoe minder gemaakt, als men denkt dat һу er door zou bezwyken. Indien hy, geduurende deeze drie beproevingen , de minfte klagte laat hooren, wordt hy onwaardig gekeurd mmer als с hoofd des volks voor te treeden. Voorts doen de Mannen іп de West-dadien niets aan den landbouw. Graanen te zaaijen, zuikerriet te planten, еп vrugten in te-zamelen is het werk der Vrouwen. · De In- diagnen hebben voor een {preekwoord, dat de Vrouwen, daar zy zelve vrugtbaar zyn , ook alles wat zy aanroeren , orugtbaar maaken, > l ` De Volken omftreeks de Orinnque zyn zeer beangst we gens de maantaaningen , zy: huilen , fchreeuwen , (аап еп krabben zich іп het aangezigt , blusfen het vuur uit tot de maan zich weder vertoone, en draagen wel zorg om geduurende dien tyd niet te trouwen. ` BRIEF VAN DEN BARON DE BIELFELD AAN M. DE P*** Staats Mi- 7 nister te Berlyn, , l N deezen Brief, gedagiekend Londen то Mey , geeft de Baron DE BIELFELD cenige aanmerkingen over de Regeeringsform der Engelfchen , en cenige дег voornaamfte trekken van het character diens Volks. - ` Die т Geld heeft, heeft ook de magt in handen. Deeze ftelregel Кһуос my toe in alle opzigten waar te weezen. In alle Regeerings- formen, doch boven al in de Gemeenebesten , berust de weezenlyke Oppermagt altoos in dat lichaam, °t welk de beftuuring en befchik- king van de geldmiddelen in handen heeft. Dewyl ‚in dit Koningryk» het Laager-buis alleen dit voorregt bezit, dunkt het my bykans ver- keerd dat men daar aan den naam van є Huis der Gemeentens geeft, oft moest weezen ой dat "er niets gemeender in de wereld is dan een groot getal Heeren te zien, vercierd met grootfche tytels, die zich eene uitfteekenheid boven de rest des Menschdoms.aanmaatigen en des allerlei blyken geeven , en geen penning hebben om die waardig- heid op te houden. Het Mooger-buis is hier bekleed met alle pragt van Мей, zonder, het minfte weezenlyk gezag te bezitten. Юе соч Да $ Wb Pairs мо ` | BA ts gp Pairs van ’t Ryk ,de geëmlyke en wereldiyke Lords , die °t zelve uit- maaken ; zyn omhangen met roodícharlakenfche tablparden , gevoerd met hermelein, De Koning zit voor іп huone V і Waar neer deeze twee Huizen iets met elkander te verhandelen hebben, Ontvangt dat der Pairs eene bezending van dat der Gemeentens, san % inkomen van de zaal, en ор deeze plaats voert de Spreeker zyne reden voor den Koning. Het Hooger-buis ftaaft de wetten; maar ftelt geene nieuwe voór, ей, het (uk їв ° rechte licht befchouwd _ zynde , zo is het Laagerbuis de ziel van den Swat, dewy! het den Zenuw , Der geld, Бегіс, By groote en plegtige vergaderingen , wan- neer de Koning het Parlement met тупе tegenwoordigheid vereert, % zy van het te openen of te fluiten „of от zyne toeftemming te ven am de Ийе; of ВИК, hem ter hand gefteld, is het H й Im vollen luister; maat ° із een luister gelyk aen die der hemelkhe licbaamen , die duister van zich zelve 2упде, al kan Mister van de zon ontvangen, Het Volk in Engeland is zeer оттто en fchrander geweest in het vastftellén der Regeeringswyze. Door met den Koning de Oppermagt te deelen, heeft het miet alleen voor zich behouden het vastftellen der werten , еп het befaur over de Geldmid- delen , maar ook het middel gevonden om tusfchen zich en den chroon een eerwaardig lichaam te plaaten, beftaande uit de Pairs van't Ryk, waar aan "rt geene andere magt gegeeven heeft dan die van bun te befchenmen. | Naardemaal, in het Laagerbuis , de gewigtigfte zaaken verhandeld worden, en het ook den Vreemdelingen vry ftaat daar te komen „en de gedingen by te woonen , ben ik dikwyis derwaards gegaan „omde welfpreekende redenvoeringen van сепіре Leden over de zaaken, die toen verhandeld wierden , aan te hooren. Меп moet woeftemmen, dat er in die Vergadering welfpreekende Redenaars zyn. De sg, de PELHAMs en veele anderen zyn de DEMOSTHENESSEN van Gros- Br‚tranje, maar de Ridder ковект waLroLe is, myns oordeels, de CICERO}; ' verveelt my niet hem te hooren , fchoon zyne zanfprasken ` zomtyds wat lang duuren. Deeze 2упе bekwaamheid is oorzaak dat de Koning hem niet tot Lord of Pair уап? Ryk verheft, want dm zou hy zitting krygen їп het Hovgerbuis, en zyne Majefteit beroofd worden van den invloed diehy door deezes Mans welfpreekenheid m t Laagerbuis heeft. | Vootts vraagt uw Exceltemtie myn gevoelen over het Charaôer det ` Engelfchen. Ik gevoel myn onvermogen om op die vraag een gt woord te geeven , °t welk voldoet aan uwe verwagting. Nets valt bezwaarfyker dan het Character van een Natie te fchilderen. Het bekoort tot myn taak niet de natuurkundige rede te onderzoeken; жег? is zeker, hier ben ik ooggetuige. van geweest, dat een ge- zond Engelschman , бе buis van een nauwkeurig gemaakte Thermo- meter in de hand neemende еп houdende „de kwik twee of drie grae- den hooger doet klimmen dan ееп Franebmen , een Лейсан, cen Deitfcher of iemand van eenigen anderen Landaart. Меп zou dus in verzoeking komen om te gelooven dat dit vlugtige en heete bloed der Bagelfchen , die groote werkzaamheid, in alle kunne bedryven , byzet „en gelyk hy daar door te meermaalen dezelfde daaden herhaak , worde die werkzaamheid, op haar beurt, hes beginzel van zyne han- dsheid , vlugheid en uitmuntende bekwaamheden, De derde hoedanigh eech voorkomen , `t geen firyde met hunne inwendige gevoelens , of door opgefinukte complimenten , die laage vermuften zo zeerftreë- len, en veel al valfche munt zyn, waar aan wy den (сһоовеп naam van Politesfe geeven. Меп moet zich ondertusfchen niet verbeelden dat de Onbefchaafdheid in Engeland heerscht , boven al niet onder ben , die uit hoofde van hun rang of middelen het voordeel eener befchaafde Opvoeding gehad hebben ; noeh ook dat de Ёле сет, in ‘talgemeen , gekken aan JAQUES ROSTREEF, ӨП ZO lomp van zeden , zo \ SA 77 ГОЮ КТЕР -zo ruw van taal zyn. -In tegendeel heb’ ik in dit Land zeer veel was- -re befchaafdheid ontmoet, waar door zy iemand voorkomen , en ееп - groot vermaak fcheppen in anderen plaifier te doen, De Engel · fechen worden befchuldigd , dat ze beleefd, verpligtend, omgangiyk -en op vermaaken gefteld zyn zo lang zy in vreemde Landen rei- ‚zen, om zich daar Vrienden te maaken еп van hun beleefdheden te «ontvangen; maar dat zy, thuis gekomen-, die zelfde Vrienden ver- -geeten , koel ontvangen, еп zich zeer onverfchillig omtrent Vreem- „delingen gedraagen: doch men bedenkt , deeze befchuldiging afgee- : yende , niet, dat de meeste Vreemdelingen hun verblyf in Engeland -tot de Stad Londen Беразіеп, еп dat de Heeren in Engeland te Lon: „den veel al zo groote vreemdelingen zyn als de Franfchen , de lta- -Huanen , of de Duitfchers, dat weinige Heeren aldaar hun vast ver- "biet houden , maar zulks ор °t Land hebben , err zich niet in de Hoofd- -ftad bevinden dan от Staatszaaken ‚ en in het Parlement zitting te -neemen , of hunne eigene dingen te verrigten. Dit verfthaft hun ee- «ne groote drukte ‚еп niet wel in ftaat zynde om hun ‚уап wien ze buitens ‘lands veel vriendfchap genoosen, anders te onthaalen ‚ geeven zy hun ‚ plaats aan de tafel in de herberg, waar ze zich onthouden, brengen ‚ле па den Schouwburg , en Jooren hun de voornaamfte byzonderhe- den zien. == Maar trek door het Koningryk, gaa hun bezoeken “op hunne Landgoederen , ‘waar zy zich doorgaans onthouden , zy zullen u op de beleefdfte en hardykfte wyze ontvangen , и mer be- ‘leefdheden en wetdaaden als overlaaden , en brieven van voorfchry- ving geeven aan hunne Vrienden door geheel Engeland; die u weder- ‘om op den zelfden voet ontvangen en aan nieuwe Kennisfen aanbe- veelen , derwyze dat een Vreemdeling , indien hy eenigzins een aan- -valtig Charaâer hebbe, en bekend аат dat hy geen gelukzoeker is, -met het groatfte genoegen, door Engeland kanne reizen ‚еп als еей ‘fpeelbal van den eenen Vriend tot den anderen voortrollen. Londer -krielt een geheel jaar door van Vreemdelingen van allerlei flag , en onder deezen zyn "er veelen die met regt verdagt gehouden worden, „of voor ondeugend bekend ftagn, zo dat men: zen. De Liefdaadigheid maakt ook een gedeeke van het Character det Engelfchen uit; doch die deugd vertoont zich hier onder eene ge- heel andere gedaante dan in Frankryk. Меп ziet hier, in de hos- pitaalen, geene Hertoginnen. ор de knien liggende voor de bedden der kranken om hun verfnaaperingen voor te dienen en aan te bie- ‘den. Dit werk wordt overgelaaten aan bedienden , die deswegen van den Staat rykiyk loon ontvangen , еп dat werk beter verftaan, en wier tegenwoordigheid ook minder aandoenlyk is voor de arme t. zie- VAN DEN BARON DE BIELFELD,. 243. zieken. De Liefdaadigheid maakt hier geen zo groot ееп uiterlyk vertoon , de Engel/cbhe Kerk is niet voor het leerftuk van de verdien- ftelykheid der goede werken. De Liefdaadigheid der Engelfchen mag eer Pbilofopbisch dan Theologisch genaamd worden , zy ftreke zich niet uit dan tot de zodanigen die onbekwaam zyn om te wer-: ken, en koestert de luiheid in geenen deele. Alle de Godsdienftige Geftigten zyn voor Kinderen, Oudelieden , Zieken of Verminkten, Een fterke en gezonde Bedelaar fpeclt in Engeland eene ongelukkige rol; men ontflaat zich van hem met een Malf-penny of een Farding. œ geeven ‚ kleine ftukjes kopergeld , waar van hy er 1008 moet verzamelen eer hy een Guinje heeft. De Engelfchen doen verder hun- ne Liefdaadigheid beftaan in dienst te doen, in onderftand te verlee- пеп aan ongelukkigen , die hunne poogingen aanwenden om ‘er wé- der boven op te komen , en in heimelyk uit hun zak de Vreemdeline gen , die zich onder hun in ongelegenheid bevinden , by te (зал, Eindelyk ftrekken zy hun medelyden uit tot de Gevangenen , en hou- den het voor onmenfchelyk hun te laaten vergaan in donkere en in ongezonde kotten, De Gevangenhuizen in Londen zyn ruim en lug- üg, van binnen voorzien met wandelplaatfen en koffyhuizen , waar de gevangenen zamenkomen om de Nieuwspâpieren te leezen en ее- nige verfrisfingen te neemen. - "t Geen ik in ’t algemeen Character der Engelfchen "r laakenswaarà digst en Пее vond, dewyl er tog ор deeze wereld niets volmaakt kan zyn, is eene zekere hardheid, die in t gemeene Volk tot wreed- heid overflaat, en hier doorftraalt in de vermaaken zelve. Perforsfe ate», Stieren gevegten еп die van andere Dieren ,Wedloopen , waar in Alentchen en Paarden bezwyken, bloedige Катруертеп tusfthen Burgers, en wat van dien aart meer zy. De Engelfchen aanfchou- wen deeze barbaarschheden niet alleen zonder ontroerenisfe , maar geeven zelfs geld voor’t vermaak °t geen ze er uitfcheppen. Ik denk dat de lugt, het voedzel, ° hardvogtig leeven der zeelieden, de gewoonte van oude tyden , een verdorven opvoeding , en ver- fcheide- andere zo natuuriyke als, zedelyke oorzaaken deeze hard- heid van aart aan de Engelfchen geeven; doch dat dje niet іп hun hart huisvest. Dit zyn eenige ruwe wekken van ’t algemeen Volks-Chara&er der Engelfchen , die voor een bekwaamer hand dan де myne kunnen dienen om ‘er eene volkomene fchildery van te maaken. Ik bid uwe Excellentie om dit weinige aan te zien als eene pooging van mynen kant om aan haare bevelen te gehoorzaamen, en daar uit op te maaken hoe zeer ik begeer от, te aller gelegenheid, myn yverte toonen , еп te doen zien , met welk eene hoogagting , ik de eer heb my te tekenen &c. BE- А pe degen E E EN pe ааа | ne аана TË - BERIG Te BER IG Т. Op den 24 May 1768 zyn by de Hollandíche Maatfchappy дег Weetenfchappen , opgericht te Haarlem, aangefteld Tot Direéteuren , De Hoog Ed. Geb. Geftr. Heer Jonan DANIEL D’ABLAING, Vrybeer van Giesfenburg , Gedeputeerde wegens Utrecht ter Wergaderinge van de Hoog Mog. Heeren Staaten Generaal Enz. ENA. еп De Wel Ed. Geftr. Heer Mr. Francors Facer , Grifer van bunne Hoog Mogende, En tot Leden | De Heeren Joannes NETTIS, Med, Doftor te Middelburg, ep ` | О Conneris PLOOS VAN AMSTEL, JACOB CORNELISZ., Di- rien van de Academie der Tekenkonst der Stad Amfier Ook is aan dezelve Maatfchappye „ federt denzelfden aaften May gebleeken, dat de Heer ALEXANDER PETRUS Nanuvys, Med, Door te Hoorn , de Schryver is van het Antwoord , onder de Zinfpreuke: [п magnis voluisfe Jæ est; weshalven ook dien Heer de zilveren Medaille , die den Schryver van dit Antwoord was toegeweezen ‚ over gegeeven 15. H e Nog fterker drong hy deeze zwaarigheid aan met aan MENGELWERK, TOT FKAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHARPEN BETREKKELYK, | VERHANDELING. van den Eerwâardigen Heere BENSON 5 WAARIN GETOOND WORDT , DAT HET CHRISTELYK GELOOF GEENE ENKELE WERKZAAMHEID DES VER- STANDS 15, MAAR OOK VAN DEN WIL. Aan de Heeren Schryveren der Nieuwe Vaderlandfche ` Letter - Oefeningen, MYNE HEEREN! ag E durf my onder dat getal van Leezeren uws Maand- werks rekenen , die meer uit het zelve zoeken te trek- ken dan een enkel uurtje tydverdryfs , en verzadiging eener altoos greetig blyvende Nieuwsgierigheid. Dit doet my het eens geleezene wel weder herleezen, ja zomtyds gaa ik te гирде tot vry vroege ftukjes. Dus heb ik deezer dagen met verdubbeld genoegen geleezen, de Verhandeling van den Heer VAN EFFEN, over de onmogelykbeid , от, zonder onderzoek „ ers genoegzaam hegrip van zaaken te gelooven , ep de daar uit fpruitende billykbeid, om allen men/cben , altoos een ory onderzoek van den Godsdienst toe te flaan (*) , hier toe vond ik my opgewekt , door dien ik den voorgaanden avond ineen Gezelfchap geweest was, waar een Heer, die der Openbaaringe niet zeer genegen fcheen , als eene tegen- werping , van vry veel klems „aanvoerde ‚ dat ‚іп de Schrif. ten van het Nieuwe Testament, het Geloof in CHRISTUS allerwegen als een Pligt wordt voorgefteld , еп wel als ееп Pligt van welks betragting of verzuim, de eeuwige zalig- heid of rampzaligheid der geenen, die het Euangelie heb- - ben hooren verkondigen , afhangt. — Іп een daad des verftands , dat vermogen waar over de Mensch zyn eigen Meester niet is , den grond der behoudenisfe of der veroor- deelinge te ftellen , kwam hem ongerymd voor, en ftrydig met de eerfte , eenvoudigfte en duidlykfte beginzelen der gezonde Rede, die de dwaaling in ’t verftand ftrafloos agt. te CH Zie Vaderl, Letteroefen. IV, D. П. St. Ы. 367. бе. П. DEEL. MENGELW, NO. 8, Bb 4 i Së BENSON te merken, dat volgens de Schriftuur bet Geloof eene cons is. Ten flot beriep hy zich op de bovengemelde Ger. handeling des Heeren van ЕЕРЕМ. Ik betuigde , onder het over еп wederfpreeken , wegens dit ЙЫК, vast te meenen dat hy,zeer ten onregte , den Heer VAN EFFEN aanhaalde, en heb tot myn genoegen zulks waarheid bevonden: im- mers fchryft die Heer. Jk erken dat de wil op eene zekere «уе invloed bebbe op de "ein ing» еп dat dezelve zeer veel toebr om ons eene goede of kwaade overtuiging te peeven, Het isde wil die de zi Jcbikt en bereidt voor de оен, Het is deeze die baar kan trekken uit de duisternisfen der vwt. oordeelen „ en bevryden van 'ї gewoel der driften; Het is de- ze, die de aandagt kan opwe › vermeerderen , bepaalen ; maar °t is bier toe ook alleen dat baare magt zich uitfirekt: Z bereidt bet verftand de middelen ter Overtuiging , zy oer faf die middelen aan bet zelve, maar °t is dan de post van bet ver- fiand от ‘er zich van te bedienen; en ° is bet verftand alleen, wordt in dit Stukje vervolgens breeder uitgehaald; doch ik ontmoete er ертег geene rechtftreek{che wederlegging і van de zwaarigheid door dien Heer tegen het Christyke Geloof ingebragt”. ` „» Op dit ftuk peinzende fchoot my te binnen daar over jets treffelyks geleezen te hebben in Bensons Reafonable- nesfe of tbe Cbriftian Religion, Ik zogt het na, en vond het der Vertaalinge waardig , ік deel het hier grooten deels mede, in de verwagting van het te zullen geplaatst zien, terwyl zulks my тіѕ(сһіеп zal aanzetten om over dat ge- deelte der Tegenwerping , dat bet Geloof eene gave Gods is. t welk kan onderzoeken, gelooven , overtuigd worden. Dit alles by eene nadere gelegenheid eenige aanmerkingen , UL. toe te zenden. Ik blyf met alle hoogagting ”. i Myne Heeren . Uw Dw. Diemar, Het woord Geloof wordt in de H. Schrift in verfchillen- ‚de betekenisfen gebruikt. Nu betekent het eene toeftem- ming op het gezigt van iets, of het geloofwaardige getut genis van anderen; dan duidt het aan eene erkentenis van ` de beginzelen des Natuurlyken Godsdiensts , als het bee Даап van сор en der Voorzienigheid des Allerhoogften ` over al de wereld, door de Rede uit de zigtbaare werken ` der Scheppinge , en de befchouwinge der Godlyke voor- ui , . ZO: ` OVER °T ÇHRIŞTELYK GELOOF. 547 zorge afgeleid; op andere plaatfen betekent het niets meer dan, te gelooven dat JESUS CHRISTUS , of de Apostels, de magt hadden. om wonderwerken te verrigten. In eenige weinige Texten komt het voor als een der wonderdaadige gaaven ‚ zynde alsdan , eene fterke overtuiging des gemoeds , ontftaande uit eene aandrift des geests , hun bekwaam maa- kende om eenig wonder te volvoeren, in eeúe vaste verze- kerdheid van den Godlyken byftand. Zeer dikwyls heeft men het Geloof te neemen voor ’t Gelooven , dat Jesus de CHRISTUS is. In verfcheide Texten wordt Geloof gebezigd voor ’t geheele Euangelie of het omhelzen der Euangelie- leere, en dan wordt, volgens eene zeer gebruiklyke wyze van fpreeken , een gedeelte voor het geheel genomen. Ook gebruiken de H.Schryvers dat woord om de vaste aankleee ving aan de Leere van CHRISTUS te kennen te geeven, als mede om onze opregtheid „ getrouwheid jegens en onze ehoorzaamheid aan сор of CHRISTUS te befchryven. — eene verwarring in °t minfte ontftaat er uit deeze vere fchillende betekenisfen van het woord Geloof: want wie met eenige aandagt en oplettenheid , de onderfcheidene plaatfen nagaat, zal gereed begrypen in welke van deeze betekenisfen , het in ieder moet worden opgevat. Het Geloof ; waar over ik thans zal handelen „is dat Ge- loof , °t welk van de zodanigen „ die het Euangelie met genoegzaame baarblyklykheid was bekend gemaakt , werd afgeëischt. Dit Geloof is altoos eene Deugd, en gevolglyk eene enkele werking des Verftands of eene bloote toe- mming der geziene baarblyklykheid ; maar’t is gedeeltlyk cene toellemming des Verftands , gedeelttyk het werk van n Wil. | Daar zyn eenige daaden dic de toeftemming des Vere ftands voorgaan , andere die dezelve volgen, еп alle vervat worden in het Schriftuurlyk ‘denkbeeld des Geloofs. De daaden die de toeftemming des Verftands voorgaan , zyn deeze , het ter zyde ftellen van Vooroordeelen ‚ het aankweeken van Waarheidsliefde , eene gereedheid des har- ten om aandagt te verleenen, en zulke waarheden te on- derzoeken „als ons Zedelyk en Godsdienftig gedrag betref» ‚fen. Dat gedeelte van het misdryf des Ongeloofs , ° welk ‚hier tegen over ftaat, is gebrek aan gepaste oplettenheid ten aauziene van de redelyke blykbaarheid der dingen, of ‚ееп afkeer van onderzoek. Apostel рА0І 08 , wel verre van den menfchen een ingewikkeld geloof, ontbloot van allen redelyken grond, aan te ртугеп, moedigt деп geest van ` l І үгу | 348 BENSON vry onderzoek зап, de geloovigen vermaanende , alle din- gen te beproeven en 't geen goed is te bebouden (a), met welk zeggen hy wil, dat zy niet alleen vryheid hadden, om, indien het hun behaagde, de waarheid der grondflagen van den Godsdienst te onderzoeken ‚ maar dat dit weezenl een pligt was hun als menfchen opgelegd, welks verzuim voor een onvergeeflyk misdryf moest gehouden worden, dat zy het nimmer voor cop of zich zelven konden vere antwoorden , iemands Leerlingen te zyn, zonder de Rede, die hun gefchonken was om waarheid en valschheid te on- derkennen ‚te gebruiken , met één woord dat het een nood- zaaklyk vereischte was , dat zy altoos gereed moesten weezen, om , naar °t woord van Apostel PETRUS, met zagtmoedig- beid en vreeze verantwoordinge te doen aan een iegelyk, die rekenfchap eischte van de boope , of den grond des Geloofs, die іп bun was (b). —— Overeenkomftig met de taale dier twee Apostelen, heeft LUKAS de Jooden te Berea edelaarti- рег genoemd dan die van Tbes/alonika: dewyl zy dagelyks de Schriften onderzogten en nafpeurden , op welke gronden de Leer der eerfte Afgezanten des Heeren ftéunde (с). Eene andere voorafgaande daad ishet. zich eigen maaken van zulk eene opregtheid en ontvangbaarheid des harten, waar door men gereed de Waarheid aanneemt op zodanig eene ` baarblyklykheid als de zaak voor vatbaar is. Dit noemt ` onze Zaligmaaker bet Euangelie aanneemen als een Kinde- ken (d), dat is niet zonder Rede of Verftand te gebruiken; maar met ееп eerlyk en onbevooroordeeld harte , vry van alle hinderlyke kwaade hoedanigheden , zonder neiging tot de verkeerde denkbeelden der Opvoedinge , zonder het zelf bedrog van een Philofooph met zyne eens gemaakte ftellingen geheel en al ingenomen, zonder dien afkeer van de waarheid , welke zich zo dikmaal vertoont in {noode en wereldsgezinde menfchen. Alle waarheden zyn niet vatbaar voor dezelfde foort van ` bewyzen ‚еп ‘tis eene dwaasheid en verkeerdheid des bar- ten in eenig geval eene baarblyklykheid te vorderen, die de zaak zelve niet toelaat. Eenige waarheden blyken van zelve , іп den eerfte opflage — zommige afgetrokkene waarheden Кап men volftrekt betoogen , maar gebeurde zas- ken kunnen niet anders geweeten worden, dan door mid- del onzer eigene zintuigen of het getuigenis van anders. n (а) 1Tesf. У: ar, (5) 1 Per, ІП. 15. (с) Handel. ХҮП, 13, (d) Mark. X, 15. Luk. ХУШ, 17. OVER °T CHRISTELYK: GELOOF, $49 En het getuigenis van geloofwaardige perfoonen heeft door, alle eeuwen, niet flegts by het Gemeen , maar ook by Man- nen van het fcherpzinnigst oordeel „en de grootfte geleerd- heid, gegolden. Zeker fteekt ‘er eenige Deugd in eene gefchiktheid des gemoeds te bezitten, opregt geneigd om е natuur en blykbaarheid van zedelyke еп Godsdienftige waarheden te onderzoeken. Het gaat vast, dat zommigen niet oordeelen volgens de baarblyklykheid , maar, zonder onderzoek , tot die zyde overflaan werwaards hunne nei- ging overhelt. Verkeerde denkbeelden niet alleen, maar ook de fnoode hebbelykheden neigen veeler gemoederen op eene zeldzaame wyze : zy vreezen dat de gekende waar- _ heid hun gedrag zou veroordeelen , die vrees baart afkeer. Dit wordt , іп den fchriftuurlyken ftyl, geheeten ‚ de oogen Лице. de ooren floppen , bet bart oer bar den, zo dat zy met de niet zien, met de oeren niet booren, en met bet barte niet verflaan; en іп zodanig een geval wordt bun onverftandig bart met regt verduisterd genoemd (a). Menfchen van dien [tempel zien de reeds gegeevene blykbaarheden over ’t hoofd, zoeken uitwegen, en vorderen nieuwe bewyzen of eene andere foort van baarblyklykheid ; zy neemen greetig ` ieder fchynfchoon tegenbewys en zwaarigheid аап, om zich langs dien weg gerust te ftellen in de verwerping van zo aangeleegene waarheden, zy fchroomen de zaaken in den grond te onderzoeken , dugtende dat zy daar door ver- oordeeld zullen worden. Hier aan fchryft de Heiland het gebrek aan Geloof іп Hem en het Euangelie toe: want de gelukkige gevolgen van het Geloof, еп de rampzalige uit- werkzels des Ongeloofs voorgefteld hebbende, zegt һу; Dit is bet oordeel ‚of de veroordeeling (der zodanigen , naam- lyk die in °t Ongeloove verblyven , wanneer hun het Euan- lie met behoorelyke baarblyklykheid verkondigd 15, ) daf licht in de Wereld gekomen is, en de menfchen bebben de duisternis liever gebad dan bet licht: want hunne werken was ren boos ; want een iegelyk die kwaad doet baat bet licht , en komt tot bet licht niet , op dat zyne werken niet beftraft wor- den; maar die de waarbeid doet komt tot bet licht , op dat zyne werken openbaar worden datze in GODE gedaan zyn (b). De Jooden , die hem zogten te dooden fpreekt hy dus aan , gy wilt tot my niet komen , ор dat ру bet leeven moogt bebben, en voegt "er deeze rede nevens, maar ik ken u dat gy de liefde GODS in u zelven niet bebt , verder vraagende , boe kunt ру ge (а) Кот. Lat, (5) Joan, Ш. ug, ` 6 | a 556 : BENSON 2-0 gelooven, gy die eere van elkander neemt , en de pére , die їй GOD alleen is niet zoekt (a). Hier uit kunnen wy duidelyk de rede zien van hét zeggen onzes Heeren , dat. Behalven deeze vereischtens , zyn er nog twee die hum nen zetel іп den Wil hebben, van fr Geloof niet kunnen afgefcheiden worden , en grootlyks ftrekken om ’t zelve tot eene Deugd te maaken , vereischtens , die de innerlyke toeftemming van welke wy dus verre fpraaken , volgen. Het cerfte is, dat wy de Waarheid openlyk erkennen en belyden , wanneer wy die zien of ier van overtuigd wor- den , (ж) Joan. V. до. 42. 44. (Р) Job, ХУІ, 9 OVER °Т CHRISTELEK ‘GELOOF. 451 den, zelf dan , wanneer die: belydenis ons blootftelt aan еп moeilykheden op den hals haale, —— Het eelte dès misdryfs van °t Ongeloof dat hier tegens over e is dat de meufchen zich der Waarheid fchaamen, of kunne gevoelens van den Godsdienst verbergen , {choon ze in’t harte daar van overtuigd zyn, of ten minften derzels ver waarheid vermoeden. Меп vindt menfchen die, op zommige plaatfen , en in zekere gezelfchappen , vreezen eenig zweemzel van Godsdienst te vertoonen ‚of їп °t ver- denken te komen van iets des aangaande te geloovén ; fchoon zy niet kunnen nalaatet in hun hart 'er eene heim- lyke eerbied voor te hebben. Zy moeten naar de Mode weezen ; zy dugten voor de berisping hunner kennisfen ; zy kunnen het lachen eener onbefchaamde geestigheid, noch van eene laage boertery, miet uitftaan; of anders willen zy zich doen kennen als lieden van een verheven’ vernuft en overvliegende Ichranderheid, die het zich eene oneere en enafwischbaare fchande rekenen op de gewoone- wyze te denken , of even als het gemeene Volk te Gelooven. De zo- danigen zouden de бе еп weezen, in de Belydenis van den Godsdienst , wanfieer dit de gewoonte der eeuwe was of hun agting byzette by grooten en geringen; máar in tyden van vervolging , of zelf wanneer de Belydenis уап den Godsdienst den mensch bloot (elt aan veragting en befpot- ting, dan hebben zy noch moeds noch eerlykheids gerioeg om voor hunne zaak uit te komen. Een gedrag waar aan ееп braaf en eerlyk man zich zou fchaamen fchuldig te wee- zen! Het verraaden van het Geloof, het verzaaken van een goed Gewesten! En ’t was de misdaad van blochartige en wereldsgezinde тепісһеп veeltyds еп op veele plaatfen. Dit wordt door den Euangelist Joannes als eene oorzaak egeeven , waarom vericheiden der voornaamften еп aan- zienlykften onder de Fooden geene belydenis deeden van jesus naam. Veelen, fchryft hy , wit de Overflen geloofden oek zelfs in Hem, maar om der Pbarifeeuwen wills beleden zy bet niet, op dat zy wit de Synagoge niet zouden geworpen wor- den: want zy badden de eer der men/tben Jef meer dan de eer van сор (a). De Kruisgezant PaurLus berigt ons met ronde woorden , dat de Belydenis des monds , zo noodzaaklyk is ter zaligbeid als bet Gelooven met bet barte (b). En onze Zaligmaaker om zyne naavolgers te beweegen, «dat zy de men/chen , die alleen bet lichaam kunnen dooden; maar de Ziel niek (а) Job. XIL дә. 43. (b) Rom. X. 9. 104 d A 35% Kb BENSON — siet ттеп dooden , niet zo zeer zouden orsezen:als сох, dè beide Ziel en lichaam kan verderven in de belle, verklaart nit- druklyk , dat zo wie zich zyns of zyner woorden (te weeten de Leer van het Euangelie) zouden /сБаатеп in een boos en overfpeelig geflachte , by, de Zoon des menfchen , zich ook diens zal fchaamen „wanneer by komt in de beerlykheid zyns Vaders, met zyne beilige Engelen (а). De mensch, die deeze liefde tot de Waarheid derft, of die opregtheid en ftandvastig- beid in de belydenisfe mist, zal als dan met het hoog regt en de grootite billykheid veroordeeld worden. By de eerfte verkondiging der Christlyke Leere beloofde noch verleende onze Heer eenige wereldlyke eer of voor- deel om de meníchen te beweegen tot het ааппеешеп van den Godsdienst dien hy verkondigde. In tegendeel voor- fpelde hy den omhelzeren daar van veele zwaarigheden en tegenkantingen. Ook was er geen pracht of uiterlyk ge- laat, gefchikt om der menfchen oogen te doen fchemeren en hun te verlokken: neen , °t was есп eenvoudige , onop= gefmukte , geestlyke Godsdienst. Мер genoot geen ftree- lende aanloklykheden van zinlyke vermaaken „ als den dienst van Venus, Bachus en andere Heidenfcbe Goden vergezel- den: verre van daar ,alles van dien aart werd op °t ftrengst verboden. —— Behalven dit hadden de eerfte Geloovigen veele vooroordeelen der Opvoedinge te overwinnen , eer zy de baarblyklykheden „die het Euangelie met zich droeg, konden zien, en het Christlyke Geloof omhelzen; en Be- Iyders van jesus naam geworden zynde, ftelde де Belyde- pis des Geloofs hun bloot aan veelerhande hindernisfen en zwaarigheden , die hun niet alleen aangedaan wierden door vreemden en ууапаеп ; maar die bekentenis der Waarheid veroorzaakte dikwyl, dat men vyanden onder zyne eigene buisgenooten badt (b). De Christenen maakten eenen aanbang uit die overal wederfprooken werd (с). Dit verborg cumis- Tus , noch de Apostelfchaar , op dat de mentchen niet zouden afgefchrikt worden. Neen, zy betuigden openlyk, даг, in- dien een man zyne bezittingen, zyne waardfte vrienden, en het leeven zelf , als hy daar toe geroepen wierd , nies. ver- zaakte; by geen Discipel van CHRISTUS kou zyn (4). Zy verklaarden , zonder iets agter te houden, dat men door verdrukkingen moest ingaan іп bet Koningryk van cop, en dat allen , die Godzalig wilden leeven in JESUS CHRISTUS, | сег. Gei Matth. X. 28 enz. Mark. УП. 38. (b) Matth. X, 36. Ge) Handel, ZX VILL. oa, (4) Luk. XIV. 33-:. | OVER °Т GHRISTELYK:CELOOF. 359% gerooid zouden worden; want dit was de Overwinning , met welke zy de wereld overwonnen , паєтіуќ bun. Geloof (a). — Enniettegenftaande deeze duistere vooruitzigten , ten aanziene van het geen de wereld fchenkt , moesten zy niet ЬедекЧук de Leer van curisTus omhelzen; maar dezelve openlyk belyden, de onwankelbaare belydenis der boope vast bouden ; de beroovinge bunner. goederen met blydfchap-aanzies „ weetende dat zy in zich zelve een beter en blyvend goed in de bemelen badden, en ten bloede toe firyden (b). Ja, wel verre van daar door afgefchrikt en te nedergeflaagen te. worden, moesten zy zich verblyden en verheugen; del bun loon groot zou zyn іт de bemelen, naar maate van hun, lyden voor de zaak der waarheid hier op aarde С In dee» zer voege hadt men de Propheeten ey de braaftte Mannen. behandeld „dit was het lot geweest van den welbeminden, Zoon des Allerhoogften , die onder de zwaarfte verdruk= kingen de waarheid niet verraadde, maar ze verdeedigde in эт vooruitzigt van den wreedften en fchandlyk(ten dood. In zulk een tydsgewricht , in zodanige omftandigheden , was het omhelzen van den Christlyken Godsdienst eene Deugd , en het орепјук belyden een betoon: van helden- moed! еп, over °t algemeen genomen, zyn de menfchen ten allen гуде еп op alle plaatfen , door de openbaare be- lydenisfe der waarheid en eene ftandvaste aankleeving aan dezelve , blootgefteld aan eenige moeilykheden. со; Het tweede vereischte ‚ dat tot het Geloove behoort , de inwendige Toeftemming moet volgen , en de openbaare belydenis vergezellen, beftaat daar іп, dat wy zorge draa- en, dat ons Geloof, of de Belydenis der Euangelieleere „ ons een beginzel van Godsvrugt zy. Overcenkomltig hier mede leezen wy op veelvuldige plaatfen der Schrif- шиге уай de Gebourzaambeid des Geloofs, van den Geloove ` geboorzaam zjn. Gelooven wordt dus als een wisfelwoord gebruikt , om de Gehoorzaamheid aan de Euangelieleere. aan te duiden. Dus leezen wy van menfchen die hunne barten gereinigd bebben door bet Geloove, van een Geloof door de Liefie werkende. "Ia derhalven niet te bevreemden dat іл de Schriftuure menigmaalen gefprooken wordt van de vegtvaardigbeid des Geloofs,en van door het Geloove geregt- saardigd te туп. In welke gevallen het Geloof aangemerkt wordt als een beginzel vaneen Zedelyk Godvrugtig-gedrag. у a) Handel. XIV. 22. 2 Tim. ПІ. 12. 1 Joan. У. A b) Hebr. X. 23,24. XIL 4. B Matth. У. 13.3 Thesf. L 6) } 5 SS RENSON © à Zy die hurinen wandel uiet inrigten ; volgens де voorfchrife ten des Christlyken Geloofs , mogen gezegd worden, de Waarbeid in ongersptigbeid te onder te bouden, Ten einde nu het Geloof een kragtig beginzel zy van een Godvrugtig 1ееуеп , zal iemand , die eene goede gemoedsgefteltenis bee zit, dikmaal de grÔnden, waar op zyn Geloof rust, overe weegen en nagaan , ор dat het zelve hem te beftendiger aanzette tot een wandel, daar aan beantwoordeùnde. Wyders is het blykbaar , dat, in de Schriftuur , door het Geloof meer moet verftaan worden, dan eene bloote toe- ftemming aan de Waarheid van den Christlyken Godsdienst; dewyl er veele plaatfen zyn, die te kennen geeven; dat zodanig eene toeftemming , op zich zelven aangemerkt , niets betekent. Wapneer ‘er derhalven aan het Geloove beloften gedaan worden, is het altoos op dien ртопайае, dat het den mensch opleidt om den wil van сор te боеп, en zyne geboden te gehoorzaamen : anderzins zullen 2 nimmer het Koningryk der Hemelen beërven ‚fchoon zy zelfs niet alleen in CHRISTUS geloofd, maar ook їп тулеп naume gepropbeteerd en duivels uitgeworpen badden ` want CHR 1s- Tus zal het Geloof niet aanneemen van menfchen die fnood geleefd hebben, en werkers der ongeregtigheid ge weest zyn. Wy hebben eene uitdruklyke verklaaring , dat jemand, die den naam van Jesus belydt, en zynen pligt verzuimt, het Geloove verloochent beeft en erger dan een one gehovige geworden is (a). En dit ftuk wordt buiten allen gefchil gefteld door eenen Apostel, die met opzet over dit onderwerp fchryft : want wanneer zommigen der eerfte Christenen de Leer van den Н. pAuLUS, wegens de Regt- vaardiging zonder de werken der чоёт, kwalyk verftaan of misdatd hadden : die Apostel verftondt daar alleen door: dat zy geregtvaardigd moesten worden , volgens de wyze van Regtvaardiging in het Euangelie bekend gemaakt, en niet door де wet van Moses; doch zy verklaarden dit als of eene enkele toeftemming aan het Christlyk geloove, zon- der het onderhouden van de geboden des Euangelies en de wetten des Geloofs, of ‘eene bloote Geloovige aannee- ming genoegzaam was. — Om eeng zo droeve misvat- ting te weeren , fchreef Apostel уАковиз een gedeelte van zynen Brief, waar in hy ons leert , dat wy ons Geloof , doer onze Werken, moeten toonen — dat bet Geloof, zonder de erken , dood is — dat bet Geloof van ABRAHAM "mine | t Ce) 1 Timoth, V. 8. Sek % CHIUSTELYR Oto азу beeft met тупе Werkén,, еп dat daar door zyn Geloof dolinaakt geworden was, Waar uit hy dit gevólg afleidt „des de mensch Geregtvaardigd wordt door de Werken en-hiet door bat Gelee alleen , en eindelyk даг, gelyk bet lichaam -zonder den Geert dood is, ook zo bet Geloof , zonder de Werken ; dood is (a). ` Om dit alles zamen te trekken en het befluit van ° рех zegde op.te maaken , zo blykt, dat het Geloof eene zameni geftelde zaak is, gedeeltlyk een werk des Verftands, ge- deeltlyk een werk van den Wil. ` Voor- zo verre het enkel verftandig is, of de toeftemming op de geziene baarblyke Iykheid , hangt het niet van ons af en Кап geen Deugd hees ten; maar zo ver ‘het-den Wil betreft, krygt het al zyne aarde van de Deugdzaame gefteltenis des harten, еп i$ ` een Мук van opregtheid , van liefde tot de waarheid en een beginzel van Deugd en Godsvrugt. — Ongeloof, aan den anderen kant, is geen enkele twyfeling of wederhouding van de toeftemming , wanneer "er zich geene baarblyklyk- heid opdoet; maar het is eene Ondeugd, gelegen in het botvieren van laakbaare vooroordeelen , in eenen afkeer van de waarheid, in weigering van onderzoek , uit vreeze dat de ontdekte waarheid de verkeerde en zondige leevenss ze zal wraaken , of beftaande in eene. weigering уап het belyden dier waarheden , en eene wederbarftigheid om Ter zich door te laaten beftuuren, wanneer ze reeds bekend zyn. - ба Is dit derhalven het geval, (gelyk ik meen middagklaar getoond en beweezen te hebben ,) dan mag het Geloof, ор eenen redelyken grond , den men{íchen bevolen, en zy we- gens Ongeloof bedreigd worden; dan is het zeggen van on: zen Zaligmaaker, die niet gelooft zal verdoemd worden-(b)s ten hoogften redelyk. 