Beschryving van's Graven-hage
J 20 BESCHRYVING Verkla- ringe. dat de kanun- nik , die de kerlv van Ei- kendui- nemsX bedie- neii , te Hove geen maaltyd lal heb- ben. Hoe vcrrc het kerkgc- bieJ flrekte. Dekerk was oud tydszeer ver- tnaart. „ lingcn , foe hebl^en \vi defen brief open befegek med onfen zegele, „ Gcgcven in die Ilage des anderdages na jairs dage in \ jacr om „ Hceren duiftnt drie iiondert fes en twmticli. Per Bombium Comitem , Ahhattm de MhldeJbiirch , Jo- bainiem de Polaiien 6- Eiigelbertum. Hierin bewilligde de voorn. Abe, engaf dienvolgendedaarvanaan den Graaf dcze navolgcnde verklaringe ; „ Wi NiCLAYS bi dcr genaden Goeds Abt van onfer Vrcuwcn Cloifter van Middelburg van der Oerdcn van Premonftreyc maken „ condt alien ludcn, wane onfe lieve Hcer Grave Willem ^an Henc- „ imuiven &cc. omme Golds willc en l^i onfen verfoeken ons en onfe Cloefter voerfz. van Middelburg te gratie gedaen hevet en ghege* yen ewelicke te bliven line Capelle te Eyclvenduiien , om ecn paro- chiekerke dair of te maken in dier maniercn dat v ife na Heeren Florens doit of vryer relignatie diefe nu beiiget , fallen docn vcr- dienen en berechten med eenen onfer Canonnike , alfoe als ons Hee- ren des Graven opene Ijrieve daer op fpreken die hi ons gegeven hevet , foe verlyen wy en verbinden voir ons en voer onfen Cloe- fter voerfz., dat zoe wie die Capelle van Eykendunen voiriz. of die Prochiekerke aldaer als 't eene Parochie ( kerke j gemacckt es van onfen Canoniken verdienen en verwaren lal , gheen recht ey- fciien noch hcbben en fal van der provende in die Haghe te haelen of te Hove t'eeten, als onfe Heer die Grave of onfe Vrouwe die Gravinne dair wefen fuUen, en dair of fcelden wivoir ons en voir onfen Cloefter voiriz. en voir den gheenen die ze bezingen fal on- fen Heer den Grave quite med onfen brieve bezegelt mit onln ze- i^ele , Gegeven te Dordrecht op den dertien avont in ''t jaer ons iieeren duyfendt drie hondert lbs en twintich. Deze kapel dan in diervoege by gifte van den voorn: Graaf tot een kerke verheven zynde , wierd vervolgeas bedient door een kanunnik uit de evengem. Abdye van den Prenionftreiten orden, en zyn kerk- cjebied ftrekte na inhoud van den zelven brief, v^n de moerfloet en dsn Stoeldam ivejiwaarts tot Loesdiine lane en ivoort alzoo venr alze Hagc-ambocht gnat. Of nu de eerfte kapel is afgelDroken en in def- zelfs plaatze een kerk is geftelt geworden , is onzeker, maar dat de laatfte van eenen redelyk hogen toorcn voorzien isgeweeft,daarvanis het bcwys niet ver te zoeken. De kerk met het kerkhof begreep in den omtrek de grootte van een hond en vyf roeden , volgens de mee- ting in den jaare 1556 , waar van het kaartie heden nog in \ve- zen is. Deze kerk was oud-tyds zeer vei-maard , invoegen dat de menfchen uit alie oordcii in groote menigte na Eikenduinen pleegdcn te reizen, om 'er hunne eerbiedigheid aan 't zoo genaamde H. Kruis des Zalig- makcrs te bewyzen. Die ter bcdcvaart quamen , waren gewoon ee- nig geld te offeren ; uit welk geld, zegt de bovengemelde Schryver, weleer een kapel ter eere yaii de H. Maagd is getimmcrt , 't welk nogtans niet te vermoeden is , dewy] dezelve Maagd reets patronelfe van dc kerk was, ten ware hy daar mede  6. <^ Isna- dcrhand af-f^e- keurt, VAN s'GRA VE N-IIAGE. IT.Hooftst. at 'er in of aan de kerk noi^ eeii afzonderlyk kapelletie tcr haarer ecre geftigc zoude zyn. Ook was 'er een broederl'chap van ""t H. Kruis , en ook PI. Geeltmecftcrs toe bczorginge van de armen. Na Jiet invoeren van den gezuiverden godsdienft Jiier te Lande, wierd deze kerk, om de nabyiieid van de noofckerk van den Hage , als onnodig afgekeurc en op l^evcl van de Statcn van Holland verkogt engeoV om afgebroken te werden, volgens derzelver refolutie van den xSep* '^°"" tember 15-80. Is voorts verfiaan dat by advys van de Magijlraat 'van te bre-^ den Hage de kerke tot Eykeuduincn gedemolieert zai iverden , a /zoo de kt-n. Staten verjlaan dat die kerke tot Eykeudiiinen onnodig is , en daaromme niet gercpareert zal wei'den. Wat nioeiten de Iverk-meelkrs , buuren en inwoonders van Eykenduinen by de Staten aanwendden tot l>e- houding van hunne kerk en tooren, zelfs met aanbiedinge van te wil- len voldoen en opleggen de 180 guld. , waar voor de kerk was ver- kogt, zoo hebl^en zy egter niets konnen verwerven, blyvende de Staten by hunne eens genomen refolutie , zoo als uit de volgende regiilratien te zien is: Ben 13. December 15-80. „ De Staten van Holland heliben geordonneert , dat , niet tegen- ftaande het verzoek van Kerkmeelters , buyren en inwoonders van Eykenduynen , dat de Capelle aldaar zoude mogen l^ly ven ongede- molieert, mits betalende de penningen daar voor belooft , dezelve Capelle zai worden gedemolieert , voor Kersmis toekomende , op poiiie van 5-0 ponden van xl grooten , achtervolgcnde de condicien daar van gemaakt , mids dat de predikftoel en banken gelevert zul- Icn worden agtervolgende dezelve conditien , binnen de kerke van Loosduj'nen. 35 35 53 35 35 55 Den 14. December 15-80, ), Op ""t verzoek van de gemeene buuren en inwoonders van Ey- >, kenduyncn, om h;iar kerke en thooren te mogen liouden ftaande , „ mits opieggende de 180 guldens, daar voor defelve is verkogt, is „ geappolliliecrt als liier na volgt. , 5, De Staten van HoUant verklaren, dat met de demolitie en af- 5, brekinge van de kerke en toorn in dezcn gcroert , geprocedeert fal „ worden voor Kersmis toecomende, agtervolgende het contraft „ dat met de koopers diesaengacnde is gemaekt, en liebden de Sta- tcn voorn- voorts geordonneert en ordonneerenby defen, dat ag- tervolgende 't zelve contraft de prediklloel en anderc geitoeltens , Lacryne en Cat-banken5wercnde binnen de voorfz. kerke, gelevert fullen worden in handen van de kerkjiieefters van Loosduynen,om „ in de kerke aldaar geaccommodeert te mogen worden als na be- Jiooren. Den 4. Junii 158 r. 3> „ De Staten heljl)en mede als noch bclaft en geordonneert, datde 5, kerke tot Eykenduynen fal worden afge1)roken en gedemolieert, C 3 ^•. entle 55 Hetver- foek van de iu- woon- ders van Eiken- diiiiien om hun- ne kerk en too- ren te mogen behoii- dcn, af- j^efla- gen. Nader bevel om de kerk te demo- liercn. 31 BESCHRYVING Gclyk ook ge- (chiede in den jare ij8i. Cool- wyk aenge- fteltals faperin- tendanc van de goede- rcn van dekerke &c. van Eyken- duinei). Dwang- midde- lente gebrni- ken tot overle- veringe derzclve goede- ren. 35 35 35 35 33 endc ten eynde Iiet zelve metdeneerftenmagwerdeni^eeffeflueept, „ hebben de Staccn voorn. geautherifcert en gelaft , lallen en audio- rifeeren by defen den Bailliu en Gerechtc van den Hage met der daedt te doen procedeeren tot demolitie en afbreekinge van defel- ve kerke ; ende hebben voorts de Staten geordonneert den Remon- flrant alliier by gyzelinge te innen en tc executeren aan de kerk« meefters van Eykenduynen de boete van vyftigponden van xl. grn. j5 't pond in defen geroert , en dc penningen daaraf te bekeiiren ten J, belioeve van het arme Weeshuis binnen den Hage. Hierop wierd de kerk in den jaare ifSi afgebroken , en de kerk- goederen, die 'er al redelyk veel waren , ten behoeve van 't gemee- ne Land by de Staten aangeilagcn , en tot Superintendant deraelve aangeiklt Comelis van Coolwyk , ontfanger gcneraal der geeftelyke gocderen over geheel Holland J volgens Refolutie van den 13 Maart '5'79-5 waar van de inhoude deze is: „ De Staten van Holland hebben gecommltteert en committeeren „ by dezen Cornells van Coolwyk ontfanger als fuperincendant van 35 de goederen en inkomlten van de kerke , Cruys-gilde en H. Geeft „ van Eyckenduynen , mitsgaders tot den ontfang en adininiftratie „ van dien, mits daar af verantwoordende met de andere penningen 5, van zynen ontfang , en zal voorts den voornoemden Ontfanger ,5 doen voorzien op de vorderinge van de inkomften van dien, ziUcx hy bevinden zal te behooren. Dog met wat moeielykheden en tegenftribbcljngen hy van de Kerk , H. Kruisgilde , en H. Geeft -Meeftcrs wierde bcjegent , en wat middelen van dwang hy tegens dczelve moell: gebruiken tot het overleveren van de gemelde goederen, kan uit de volgende Refolutie blyken: Ben 19. Augujli 1580. „ De Staten van Holland verftaan hebbende , dat den Ontfanger 55 Cornelis van Coolwyk in 't volkomen en agtervolgen van fynen „ lafl en commiifie van den 23 Maert 1579- en den 7. Juny laetftle- jj den, aengaende den ontfang van de goederen van de kerke totEy- „ kendluynen en de Cruysgilden aldaer by de Kerkmeefters, Cruys- „ meefteren en H. Geeftmeefteren van Eyckenduynen groote obftacle 5, en onwilligheden worden gedaen en bewefen, zulx dat dezelvehen 55 ook niet ontzien by verfcheide aften te protefteren van opprelfien, gewelden en atroce injuricn, hen te verfetten tegens d'infinuatien , 35 fommatien en gyfelingen 5 die by den ontfanger voorn: gebruykt 3, moeten worden , omme ce konien tot kennilfe en ontfang der zelve 35 goederen en daarenboven dezelve gyfeling te violeren tot groote 3, verachtinge van de Staten, hebben als nog den voorn. Ontfanger 3, exprelfelyk belaft en geordonneert by de voorn. wegen en midde- 55 len, ook van appreiicnfie, is het nood, te procederen ter tyd toe 33 defclve ontfanger h\ hebben gerecou\reert alfulke Regifteren en 3, blaffaerden , brieven en andere munimenten daer toe dienende , als „ de voorn. Kcrkmeefters en Kruysmeefteren ofte haere gecommit- „ teerde Rentmeeflers eenigzints onder hen fullen mogen hebben, of 55 fallen 35 VAN 'sGRAVEN-HAGE II. Hooftst. i^ 3) fiillen weten te bekomen, als ergeiis by haere kcnhifle verborcjen 5, zynde : en ingevalle de voorn: Kerkmeeftei*s en Cruysmeefters lien 5, by eecie fouden willen purgeren , 'c gunc voorfz. is niet te kunnen 5, effechierenj faJ den Ontfangcr voomoemt henlieden mogeh con- „ ftrJngeren , om van nieuws te drefTeren behoorlyke QuoJiieren van 3B 't voornoemde inkomen met verklaringe onder den behoorlyken 3, eed 1 dat by haere kennifre tot de voornoemde kerke en Kruysgil- 35 de niet meer goederen behoorcn 3 dan in de voorfz. Quohieren )3 fullen zyn verklaert. De buuren van Eikenduinen dan van hunne kerk ontbloot zynde , De buu- wierdenin den jaare 1580. met die van Loosduinen vereenigt en onder if"/'^" ccne Parochie gebragt, en tot hun gemceh gebruik gegeven de kerk van duincn de Abdye te Loosduinen, met magt om dezeJve te nerlliellen uit zo- met die danige middelen als Jien by de Heeren Statcn van Holland wierden ][^" aangCM-ezen, volgens Refolutie van di^nln onder Dcil 7. yitny 15-80. eenePa- rochie 3, Op 't verfoek van de gemeene buyren van Eykendu3rnen en f n'de^' ' 5, Loosduynen'twoorddes Heeren beminnende enakhans hoorende in kerkvati 5, eenkleyneonbequameplaetfe binnenLoosduynen; is geappoftilleert. Loos- „ De Staten van Holland aanmerkende den goeden y ver en devo- hen ten 5, tie van de gemeene buuren en ingezetenen van Loosduynen en gebruike 3, Eykenduynen voornoemt tot vorderinge van den dienfl; Gods en Segeven. 33 vermeerdering van fyn Heylig \voord3 en om daer in te voorfien 3, dat defelvemach vermeerdert worden ter eere Gods, en dat daer 33 toe dezelve buyren en ingefeetenen een bequame plaets tot haer 33 kerke wcderom mogen optimmeren en onderhouden , mitsgaders 3, een bequame woonplaetfe voor haer Predikant 3 omme te vervallen 3, de onkolten van dien ) hel^ben gegunt en geaccordeert , dat de 3, voorfz. Supplianten de vervallen kerke van denConventeeertytstot 3, Loosduynen, heel open liggende, gelyk dezelve met muyren en 3, gragten zyn afgedeelt en omgetrokken, grootdefelvegeheeleplaet- 35 fe ontrent agt margen landts, geldende jaarlyks 11. a iz. guldens, 3, zullen mogen laeten gebruyken en d'inkomften van dien employ e- 3, ren tot reparatie , timmeringe excertie en onderhout foo van de 3, voorfz. kerke alsde woonplaats van den Predikant, den tyd van 10. 3, jaaren eerftkomende en daer toe nocli vorder te mogen doen ge- „ bruyken , verftrecken en employeren de fteen van de vervallen 3, muyren , eensdeels ftreckende om de voorfz. Boomgaart en lan- 3, den, en voorts verkoopen eenige boomen daer in ftaende, die 3, mede vergaen, om met de penningen daar af komende te befteden 3, de timmerage en vervallen de eerlte penningen van de felve bellee- 3, ding, mids dat het felve eerftdaegs fal worden gedaen, en dat de „ fupplianten geliouden fullen fyn van hiu'en handel en adminiflratie 3, dies aangaende te houden deugdelyk Regifter,en rekening te doen 3, ten believen van de Staten , waertoe dc voorfz. inkomllen en mate- 33 rialen fullen worden geemployeert , fonder dat de Staten gehouderi 3, fullen fyn daer toe vorder van wegen 't gemeene Lant te doen con- „ tribueeren. Welverftaande dat binnen de voorfz. kerke van Loos- 35 duynen des Heeren woord verkondigt, geprcdikt en den dienft Godcs 24 BESCHRYVlNGt Midde- Icii tot reparatie en ver- der on- derhoud vande 2eh'e by deSta- ten van Holland aange- wezen. ?> 3> 55 5J 3> 3J 55 W 3J y? 3> 3J 3J 55 35 35 35 33 35 Gods gedaan zal wordenszoo wel tot behoef van de gemeene buy- ren van Eykenduynen als Loosduynen, agtervolgende 't ver- foek van de gemeene buyren van EyKenduynen voorfz. , overmids de groote onkoften die tot Eykenduynen met kleync vruchten in 't repareeren van de kerke aldaargedragen foudenmoeten werdcn? ende bequame gelegentheyt van de plaetle en kerke tot Loosduy- nen voornoemt en dat den Predikant aldaer over fyn jaerlycx on- derhoudt als andere Predikanren ten platten landen van wegen dc Staten by haren ontfanger betaelt fal worden , behoudelyk dat d'inkomften van de kerke tot Eykenduynen mitsgaders het kruys- gilden akUiar geftelt fullen worden ende blyven in handen van den ontf.inger Coolwyk, cm by liem als fupehntcndant aan^eflagen en geadniiniltreert 5 en daar af verantwoort te worden 5 aciitervolgcn- de de voorgaande brieven van Commiffie by de Staten voorhoemt den ^3. Maart iS79- ^laar toe verlecntjblyvende de goederen van den H. Geeft: tot Eykenduynen tot behoef van de armen aldaar, ordonneerende en bevelende daaromme de Kerkmeefteren van Ey- kenduynen en alle andere, des nodig fynde, henhier nae te regu- leeren. Maar wanneer uit deze middelen de kerk en Predikants woonitig niet bequaamelyk konden herllelt en in 't vervolg onderJiouden wer- den 5 en dat 00k het opzigt over de kerk , armen en diergelyke zaken voor als nog aldaar weinig was , zoo ordonneerden de Staten van Holland by Refolutie van den 15. February des jaars is'SS, dat de inwoonders van Loosduinen 5 die voor de veranderinge van den Godsdienft gewoon waren hunne dooden tcr aarde te brengen deels te Monfter , waar onder zy ten opzigte van 't kerkelyke behoorden , deels in den Hage of Eikenduinen, nu voortaan dezelve zouden be- graven binnen of buiten hunne kerk en daar voor betalen zcker regt, 't welk voor toekomende zoude moeten werden gebruykt tot repara- tie van de kerk ; Itcllende verders zodanige ordre en toezigt over de zelve en 't bezorgen der armen 5 als de volgendc ordonnantie mede- brengt: „ Alfoo ten tydc van 't Pausdom de buyren van Loosduynen plagen teParocluen ende hare dooden tebegraven, eensdeelsin de kerke tot Monfter ende eensdeels in de kerke van den Hage en Eykenduynen, fonder dat de dooden plagen begraven te worden in den Convente van Loosduynen, tot haerl. groot ongerief, overmids de groote dif- y, tantievan de plaatfe,ende want mits de ruineringe , demolitie , ende -,, uytrodinge van dc geheele timmerage van den Convente van Loos- •s, duinen,met de fondamenten van dien,gedaen in de jaren 73. 74. en 7f. (uytgenomcn alleen de kerk) op 't verfoek van de buyren al- daer, gedaen aen de Staten van Holland, dezelve kerk eensdeels uit 5, de vrugten van de agt mcrgen lands van 't begri-p van 't voorfz. 35 Convent wedcrom gerepareert en bequaam is gemaakt, omme daer ,5 in voor de gemeente en buyren aldaar Godes II. woord te prediken 5, en daar binnen en buiten de dooden te mogen begraven, en datde- 5, zelve reparatie met de optinimeringh van des Predikants huys veel „ gekoft heeft, daar van als noch eenige achterheyt is , als by de 5, rekeningh by de wcduwe van Kris Cornelifz gedaen macli blyken, 3, dat mede dezelve kerk ende huylingc noch veel koften fal) om in 35 33 33 33  voor alsnog weinig toefigc is over dezelve kerk , met den aankleven van dien , Zoo isxjdac de Staten van Holland 5 hier van nader onderregt zynde, en om al- daer een goede ordre te doen ftellen , met advis van die van de Rekeninge in Holland gellatueert en geordonneert Jiebben , ftatue- ren en ordonneren by defen de poinften hierna volgende. „ Eerft dat geen geftorven inwoonder van de Buurte van Loos* duinen,wonende in Haegh-Ambacht of Monfter-Ambacht , in de kerk voorfz. begraven fullen worden voor en al eer zy betaelt of fekerlieyt van 't recht van 't openen van 't graf dezelve kerk ge- daen fullen hebben , gelyk men betaelt in de kerk van Monfter, ende dat de penningen zullen verftreckt worden tot reparatie van de kerk van Loosduynen* „ Dat die geene, die haar dooden laten begraven op *t kerkhof, het felve zullen mogen doen fonder yet te geven , midts alleenlyk betalende den Grafmeefter fyn gewoonlyk regt, gelyk tot Monfter betaelt word , alles onvermindert een yegelycx ge- regtigheyt. „ Dat niemandt aldaer noch binnen noch buyten de kerk fal mo- gen dooden l^egraven, dan die geene die daer toe geftek fal wor- den, „ Dat de Schoolmeefter gehouden fal fyn voor fyn wedden , we- fende 6o. ponden van xl. grooten 's jaers , die hy treckt van den Rentmeefter van Loosduinen, de klok te luyden ter predicatie, en alle maend de kerk doen vegen na behooren. „ De vlucht van de duyven aan den thoorn fal in 't openbaer verpagt , ende dc penningen van dien komende , sullen mede ver- ftreckt worden tot reparatie van de kerk en thoorn ; des fal in 't verpachten geftipuleert worden , dat de huyrman de duyven fal houden uyt de kerk , omme defelve niet te ver\ Uylen. ,j Voorts foo fullen de Diaconen of Ommegangers in de predicatie voor den armen terftondt na de eyndiginge van defelve predikatie bekcnt maken het gunt ter felver tyd ingekomen is, daer van , en- de van de uytdeelinge derfelve ende van 't geene den armen aldaer volgt van de rantfoenen van de vcrpachtinge van de gemeene mid- delen, en van andere armen penningen aldaer , by den Predikanc gehouden fal worden goet Regifter en rekcning, waer na een ygQ^ lyk hem gehouden fil wefen te reguleren. DaarenI)Oven vergundcn de Staten van Holland by refolutie van den i8. September 15^87. dat die van Loosduinen in de tooren van hunne kerk zouden mogen ftellen een bequame klock met een uur- werk en wyzer, en dat, vermits het onvermogen der irtwoonders, de koften daer van zouden werden voldaan uit de inkomften van des Convents goederen aldaar. De ade, welke de buuren daer toe er- langden , luid in dezer voege. „ De Staten van Holland gezien hebbende ""t ernftig verfoek van 5, Kerkmeefteren , Diakonen en gemeene buuren van Loosduinen en „ daer op het advys van den ontfanger Jooft vanLeeuwen, hebben, tot gerief van den geenen die tot Loosduinen palTeren , ende van de inwoonderen van dien , ende ten eynde fonderlinge tot der 55 predikatie en den dienft Godes, en  accor- decrc een klok, nur- wcfk en wyzer in de tooren tc mo- gen ma- ken uit de in- komn«n van't Kon- venta!'; daar. ii^ BESCHRYVING Jegen- woordi- ge ftaac vande kerk van Eiken- duinen. LooS- DUI- NEN. Ver- maart door deszelfs Abdye. Redenen waar- om het klooder alhier niet ver- der bc- fchreven werd. 3J 35 J) 3J> 3J 5> JJ 5> 5> 55 55 55 Hetdorp isgele- genon- dertwee bequamer uure geluyt mag werden ; goedgevonden en geconfen- teert , dat den toorcn aldaer van cen bequame klocke, uurwerk en wyfer voorfien fal werden, ende dat de onkoflen daer af, over- mids Jiet onvermogen van de inwoonderen aldaar , gedragen fullen werden uic de inkomften van des Convents goederen van Loos- duinen; en ten eynde 't felve gefchieden mach ten minften quetfe van den Lande , ordonncren de Staten voornoemt den voomoem- den Ontfanger van Leeuwen, de onkoften daer af te betalen , on- der recognitie van de fupplianten , dat fyluiden van 't gund voorfz. is gedienc ende behoorlyke acquke van den geenen die de klocke, uurwerk en wyzer fullen liebben gemaekt en gelevert, waerop 't felve in rekeninge geleden en gepalfeert fal werden. Sclioon van de kerk te Eikenduinen niets is overgebleven dan een fluk muur van den tooren en eenige fondamenten van de kerk , zoo ko- men 'er die van de omleggende dorpen nog ten huidigen dage dikwyls een bedevaert doen , om de H. Maagd te eeren en aan te roepen, kruipende op handen en knien rondom en langs deze puinhoopen ; ja deze plaatze is by de Roomfcli-katholykcn nog in zulken hoogag;. ting, dat de meefte burgers van die gezincheid in den Hage en daar- omheen dit kerkhof boven alle andere tot hunne begraafphats ver- kiezen , zulks dat 'er van dezulke aldaar meer dan in de kerken van den Hage ter aarde beftelt werden. LOOSDUINEN, gelegen aan het eihde van den zelven Straat- weg} ontrent €en half uur van Eikenduinen, zoo als wy hier vooren hel^en gezegtjiseen zeer oud entamelyk aanzienlyk dorp, vermaard door de ftigcing van de evengemelde Abdye , welke zeer beroemt is in de gefchied - boeken onzes Vaderlands door de verzierde kinder- geboorte uit Margareta , Gravinne van Heniieberg,dogter van Vrouw Machteld, egtgenoot en namaals weduwe van Graaf Floris den vier- den , waar van het verhaal met veele en grove beuzelingen door de Monniken te zamen gelapt zynde, aan latere Schryvers veel moeite en arbeid heeft gekoft, om het waare van het valfche te fchiften, en alzoo eindelyk de zekerheid en nette kennilTe dier gefchiedenilTe aan den dag te brengen. Wy zullen ons voor 't iegenwoordige niet in- laaten om deze zaake verder op te halen , of zelfs van dit klooftereen befchryving op te geven, eensdeels, om dat dit gefligt, ( 't geen in den Spaanfchen oorlog eerft door den moetwil der foldatcn zeer mis- handelt, daama in den jaare 1^79 zo verre is afgebroken, dat 'er tans geen blyken, buiten de kerk, meer van overig zyn,) geplaatft is ge- weeftbuitenHaag-ambacht, binncn welkers omtrek wy ons zelven hebben bepaalt. En ten anderen, om dat die Abdye reets door ver- fcheide voorname kenners en liefhebbers onzer Nederlandfche Hifto- rien wydloopig is verhandelt, en nu onlangs in de Befchryvinge van Delfland zeer nauwkcuriglyk uit de oudhedcn is opgeheldert gewor- den , alwaar men 00k met eenen vind een nette befchryvinge van den eerften opkomft , benaminge , enz. van Loosduinen ; en derhalven zullen wy 'er nopende het dorp alleen dit maar byvoegen, dat het zelve onder twee verlcheide jurisdidien gelegen is , behoorende het weftelyke gedeelte, waar in het bovengemelde klobfter heeft gellaan, onder het ambagt van Monller en gevolgelyk onder de nalatenfchap " ^ van Jiaiiie .an Ae Xcrfc ^an XlKZI?^ DUIKER- in den jaare 3iCc?:?cxix. ■5i Aoitet i^xcud Cu.m vfirxvzieg. van' 'sGRAVEN-H AGE 11. Hooftst. ^7 ■Trin wyle zyne koninglyke Majefteit van Groot-Brittannie , WilJeni '^den derde?! , hoogl. ztd. , en het ooftelyke gedeelte onder Ilaag-am- 'bagt. En vermits Iiet laatftc niets aanmerkelyks in zig bevat , zoo zuilen wy 'er korcelyk van affcheiden, en ons liever fpoeden naSche- velinge, welke plaats ons meerder ftoffe aan de hand geefc, om daar van breder te konnen fprekcn. SCHEVELINGE of, zoo men eertyds fchreef ji'd'fyfw'/w^f (o)jis ecn Zeedorp ontrent een half uur ten noorden van den Hage , gelegen aan het einde van eenen cierlyken, ruimcn en net beplanten ftraat- weg, die in den jaare 1666. met overgrooce koften en moeiten door de duincn is gelegt en gegraven geworden, en dagelyks door me- nigte menfehen, d\z zig aan het ftrand eens viilen verluftigen, ve- gens deszeJfs vermakelykhcid werd betreden, waarom 00k de lieei" Simonides dcfe Straat aldus fprekende invoert; ' 'k "Was eertyds fand eh duin, nu leg ik vaft in ftecu. Van wandelaars bezocht , van duizenden betreen , Voetknechten , ruiteren , die s'avonds , voor het dalen Der Son, na hunnen luft , gaan een Zeeluchjen haleri. De Heer Conftantyn Huigens , Ileere van Zuilichem , hecft deze Zeejlraat in rym zoo geeflig en plaizierig befchreven , dat wy ons ligtelyk konnen ontdoen, om 'er hier breder van te meldcn. Schevelinge was in vroege tyden een tamelyk goed en aanzienlyk Dorp, in verfcheide llraaten (p ) verdeek, ja, zoo zommige willtn , grootcr en ouder als de Hage zelf, waar van ons egter tot nog toe geen bewys ter werreld is ontmoet, en derhalven zuUen wy dit voor zeggen alleen aahnemcn tot nader ontdekking, maar 't isdoordewoe- dende en vcrbolge zeegolven van tyd tot tyd Zodanig aangetaft en geteiftert, dat het zyne voorige gedaante t'eenemaal Jiceft verloren. De kerk , welke eerft in 't midden van het Dorp ilond, wierd vol- geris getuigenilfe van Adr. Junius, {q) ontrent deh jaare 1470.cn ge- volgelyk nu ontrent x 5-8.) aarengeleden, met haaren tooren door dezee verflondcn, by welk onweer de zee zoo veel lands verzwolg, dat de gemelde kerk ontrent looo. palTen in zee en van het ftrand bedolven geraakte ( r ). Die van Schevelinge waren hier door in ecn zeer beclroefdcn en ellendigen ftaat gckomen, hebbende niet alleen meer dan de helfte van hunne huizen in die ftorm en watervloed verloren , maar het getal hunner iriwoonderen was, zoo by vangtnilfc als by ongeluk van de zee, zodanig vermindert, dat het zelve in den jare ' D X . 1483 (0) Zommige fchryven 00k i'fZ'frmw^f; zic Huygens, ^«r«-Wof»/f» />iJg. 174. Blciswxk, ^e/f/;r. -van Delft p. 7^0. Hooft, Nederl. Hijl. p. n^.en ciders. Erf- giaaffclykc Bedicninge in Holland, pag. 13^. welke fpelding ons cgter in geen authcntick ftuk is voorgekomcn. (/)) De namen van de Straaten, die ons in oude biievcn te voorcn zvn gcko- men, waren, ds: Wageftraat ^ 14. Aug. 15^6. de Koefiraat 13. decemb. i5fo. >^e. NohelJIraat 13. decemb. if6z. de tf-^cjlflraat. 14. decemb. 156^. At Heer van fFaJtenaars-flraat 13. decemb. 1^-62. de Kcyzcrs-ftraat f. Junii 1565. [q) Jn't tiende Hooftftuk van zyn Batavien. Cluver. Batav. eudh. i. deel.pag. -yf: {r) ZiePars, KaWykfche oudhcden p. 104. verfchei- de Jurif- didien. Sche- velin- ge. Deszelft Sti'aat; ■vvcg-; " sb til OuHheid engroq- tevaii " het ' • Dorp. De ecr- (tekerk in den jaare 1470. doorde zee ver- flondcn. Geraakt daar door in ecn el- lendigen Ikat. x8 BESCHRYVING Gefchil tuffchen die vaa den Ha- ge en 6che-vc- linge , hoe ver- re de laatfle gehou- den wa- ren te betalen in dege- mecne lallen &c.i en de uit- fpraak daar op gevolgt. 1483 llegts bellond uit hondert negentig perfoonen , waar van *er veertig aim dc deurcn en huizen dagelyks hun l)rood om Gods wille moeften gaan bcdclen, en van de relterenrle hondert veertig moeften 'er hondert tcr zee en anderzints van dag tot dag de koft voor de ove- rige veertig winnen, zoo als zy in ecn oud geding voor den Hove in den gemelden jaare te kennen gavcn ; wek geding met de daarop gevolgde uitfprake wy niet ondienftig hebhcn geagt , alliier uit te fchry ven 5 omme daar uit met eenen aan te tooncn niet alleen den waaren , dan teffeos erl>ermelyken toeftand van 't gemelde Dorp , maar 00k Jioe de Hage zelf op die tyd beftond. De woorden zyn dcze, 5, Ge2ien by den Hove van Hollant , dat proces vuytftaande en 55 hangende tuirchen die gemeene l^uyeren en inwoonende van den ,5 dorpe van Sceveninge eyffchers an die eene zyde , en den Bail- 55 liu 5 Scout 5 en Scepencn van dcr Hage vcrweerers an d'andere , 55 zeggende ende proponerende die voirfz. eylfchers, hoe dat die dor- 55 pen van den Hage , Sceveningen en Eyckendiiynen Jionden en war en 5, gemeen onder een Bailliufcip en Scependom, ende dat alle laften die 55 den voirlz. drie dorpcn gegeven en gefct \v aren by mynen gena- 55 den Heeren of deze zyncn Landcn van Hollant , die bueren en 55 inwoendere van den vooriz. dorpen daarinne gemeen en gelyk be- 55 laft worden fonder eenige fcheydinge d'cen van d'andere te doen ; 55 Ende al was foe dat navolgende dien alle die b-uyren en inwoende- 55 ren van de voorfz. drie dorpen en plaatfe fchuldich en gehouden wa- ren de voorfz. laften mit malcanderen gemeen te dragen elc na die froote en waerde van hoeren goeden londer mcer belaft te wor- en. Defen nyet iegenftaende hadden nochtans in voirige tyden belieft gehad den Bailliu5 Scout en Scepenen van den Hage in den tyt wefende den vooriz. EyITchers een ze^eren portie ende ta- xe te geven van de voorfz. laften 5 te wetcn mit die van Eycken- duynen een derdendeel , en overmits dat die voorfz. Eylfchers doen ten tyden waeren in groote menichte van huyfen en haerfte- 35 den ftaende in redelyke neeringe en wehaeren, foe waren die zel- 55 ve Eylfchers obedierende die voorfz. fettinge en te vreden in de 5, contribute en gedinge van dien ; Mii ivas zvaer dat binnen zekeren 35 corten jaren harivaerts V "joorfz. dorp van Sceveninge by grote 5, Jloorm en hoge vloeden vieer dan die he/fte afgevloyt was , en dat de voorfz. Eyllchers groot en on\ erw indclicic verlies van volcke en goeden tcr zee gehadt en geleden hadden alfoe wel by vangenilfe als oic l)y fortune van de zee, ;«/'/j 'z:;£'/^ V t'owy^. do?'p van Sce- 55 veningen die he/fte van huyzen , volck en goeden niet en hadde, V 35 we/k. zy hadde ten tyde en lange dairna , dat den zelven dorpe die 35 voorfz. portie gegeven hadde gew eeft , feggende mart die voorfz, 55 Eylfchers , dat op defen tyd die zelve Eylfchers niet meer in get ale en waren dan ontrent hondert en tncgentich hoefden •> dair van die vyfticb mit hoeren kinderen dagelycx gingen voer die huyfen en doeren van de anderen brood om Gods wille bidden en van de anderen hondert en veertich die hondert van dien hocr broet van dage te dage an den 35 andei'cn veertich ter zee en anders moejien winnen : Ende hoewel de 55 voorfz. Eyllchers hoeren armoedc den voorn. Verweerders onder 35 wyens regiment zy waren  II. Hooftst. i^ -55 hadcTert 5 verfouckende dat {y hunlieden verdragen wouden van „ de vooi-fz. fettinge en ontfangcn mitten voorlz. bueren ende in- 5, woonderen van aen Hage te ponden penninck pennincks gelyk j, en mit hlinl. te mogen contribueren elck na advenant van zyne 3, goeden. Defen nochtans niet tegenltaende de voorfz. verweerrers, 55 en hadden dair toe niet vvillen \erftaen5 maar hadden omme de 55 voorfz. Eyirch.ers foe lange foe meer te belaften en te bedwingen 55 die vooi-fz. Jiceren fettinge te geven doen gyfelen in den Hage 55 voorfz. zeventien perfoonen van den rykften van henl. dewelke 55 hangende c]e(^e litifpendentie omme meerder fcade te fchouwen, in 55 handen van de voorfz. Verweerrers genamptifeerc Jiadden voor die 55 betalingen en termynen die dezelve Verweerrers henl. eyfchende 55 waren. Welke onbehoirlike fettinge en exactie die voorfz. 55 Eyifchers en zeyden , dat by fententie diffinityf van den voorfz. 55 Hove die felve Eyifchers alfoe v el ter caufe van de penningen die 55 henl. by den voorfz. Eyflciiers nu geeyfcht en in hueren Jianden J5 genamptifeert waren, als in die laften die hunl. tTamen opgeleyt 55 en getaxeert worden te geven ontfangen fouden wefen mitten bue- 55 ren en inwoonders van den Hage te ponden penninck pennincx ge- 55 lyk en dairinne te contribueren en te gelden elc nae advenant van 35 van zyne goeden, en dat dezelve Verweerrers gecondemneert fou- 55 den zyn henl. te refticueren 't guendt dat zy zedert der litifpen- 55 dentie van defen in Jianden van de voorfz. Verweerrers meer had- 5, den moeten namptiferen dan huere pondinge bedragen foude , 35 mitsgaders in de coften van defen inftantie. 55 Daar tegens dat die voorfz. Verweerrers deden antvvoirden en 55 feggen, hoe dat hier voirtyts te wetert over tfeftich jaren en meer 5, een raeminge gemaed hadde geweeft by die van den Hage an de 55 eene zyde en die van Sceveninge en van Eykenduynen an d'ande- 55 re , in wat manyeren dat elc van dien gelden en contribueren fou- 55 den in de beden en fubventien myns genaden Heeren of andere 55 ongelden; achtervolgende welke raeminge die van Sceveninge mit 55 die van Eykenduynen hadden altyt getaxeert en gezet geweeft van 5, foo lange dat geen memorie \ an menfchen ter contrarie en was , op 55 fulcken taux en grootheyt als zy nu gezet 5 zonder dat zy hoger 55 getaxeert waren , dan van outs gewoonlick was. Te w^eten , die 5, van den Hage op die tweedeelen en die voorfz. van Sceveningen en ,5 Eykenduynen dat derdendeel, mit welke fettinge de voorfz. Eyf- 55 fchers en Jioere voorfaeten te vreden geweeft en hoeren portie en 55 andeel altyt gegeven en betaek hadden 5 en dat tot een teyken van D 3 dien 30 B E S C H R Y V I N G 5, dien die voorfz. van Eyckenduynen bleven akyts betalende hdere 3, portie dair zy op gefet en mit die van Sceveninge voomoemt over- 3, gecomen waren. Seggende en antwoirdendc voort de voorfe. Ver- 5, w eerrers , dat bmnen den dorpe en bedryve van den Hage elk na den 3, zyne meer arnie luyden ivaren dan tot Sceveningen , die in de voorfz. 3, ongelden niet en gaven , maer waren levende van den Heyligen Geeji en 5, aelniiffen .fivant men ivel bevinden foude datteraleer de oorloge en wa- 3, peneii van Utrecht onjlonden niet in den Hage en waren boven thien, „ hondert perfoonen levende van de H. Gceji en aelmijjen , dan datter 33 nil wel iva7-en •> overmits der oorloge :, lajl van de rent en en diieren „ tyt boven twee en twintich hondert perfoonen., die al te famen hier toe 3, niet en gaven , en dat ook we/ twee hondert waren dier toe contri- 3, biieerden , de we/ken niet eene grote boven alien fchiilden en hadden j „ feggen voirt , dat die van den Hage voirfz. allbe veel fcade gele- 3, den hadden als die voorfz. Eyllchers binnen twaelfjaercn liarwarts, „ ter caufe van hoere draperie mitten vuytganck van den volders , 3, mitten ruyters en anders meer dan zeflien hondert pondt groten 3 53 dair van dat zy nochtans niet en begeren verlicht te wefen van den 5, voorfz. Eylfchers 5 en dat dezelve Eyllchers de fcade dair zyl. op 35 beclagende waren alleen niet gehad en Jiadden , maer mede die vaii 5, den Briele, Delf, Leyden, en oick eenige van die van den Hage, 3, die met hunl. ter zee reeden, en dat de voorfz. Eylfclicrs dair te- 3, gens groote neeringe ter zee gefcepen waren te Jiebben , gemerd -,, de .... van Vrankryk en dat zy groote proufFytehcken teelderi 53 gehadt hadden van harinck, nochtans en waren zy niet belaft ge- 3, weeft boven hoeren taxatie voirn. , maar die van den Hage waren 3, ter contrarie in Jiilcken fchyn verarmt , dair dat acht hondert per- 35 foonen om broot gingcn 5 waren nii wel twee en twintich hondert om- 35 megaende en meer., Ende dat al waft zoo, dat zekere Jiiiyfen ofge- 33 vloyt waren op die kant van de zee ftaende , 200 feyden nochtans -35 die voorfz. Verweerrers in fado, dat die hiiyfen getymmert tot Sce- 35 veningen van V Ga/ihiiys ziiytwert binnen xx jaeren harwaerts .35 zonder alle die andere huyfen , wel beter waren dan V geheele 35 dorp doen ter tyden was-, ende dat mitten voern. 3, Verweerrers tot die fynete doen verdagvaerden , Ende waeren 55 dueroinme de voorlz. ^''erwcexTS^ concluderende j d;ic by fcntentie van VAN 'sGRAVEN-HAGE. ILHooftst. 31 i, van den voorfz. Hove fylieden fchuldich fouden wefen te volftaan „ mitter fettinge en taxatie, dair die van Sceveninge op gefet en ge- 5, taxeerc waren te gelden in alle ongelden gelyk zyl. van ouden J, haercomen gedaen hadden, mit die voorfz. van den Hage , navol- 5, gende die voorfz. raeminge tuffchen henlieden op andere tyden „ gemaid, en dac zy mits dien geabfolveert fouden wefen van den 5, eyfch en impecicie van de voorlz. Eyffchers , en dat die penningen 55 by den zelven EyfTchers genamptifeert biyven fouden, dan die wa- jj ren , als wel en deuclidelyk betaalt, ende voort den voorn. Eyf- 55 fcherste condempneren in de collen die de voorfz. Verweerrers tot 55 defen inftantie gedaan hadden. ,5 Tegens welke antwoorde de voorfz- EylTchers repliceerden 5 ont- 55 kennende mitten voorn. Verweerrers eenige raeminge aangegaan te 55 hebben, dair mede zy hunl. geobligeert ofte verlbonden hadden 55 tot eeuwigen dagen te onderiiouden ofte nu die voorfz. pondinge 55 niet te eyfchen , feggende dat die betaelinge die zyl. fekere lange 55 jaeren by taxatie en fettinge van de voorfz. Verweerrers gedaan 5, hadden geJiadt , in defer faeke tot hoere afterdeele geen prelcriptie 55 voor den zelven verwrs. maken ende nochtegemaect, dat zyl. ge- 55 fondeert waeren in rechte en redenen , te weten tot alien tyden als '55 zyl. met die voorlz. van den Hage lafteii cregen en hunl. gemeen 55 opgeleyt worde 5 dat als dan zyl. die zelve laften fchuldich waren '55 mit malkanderen te dragen elc na zyne macJit en waarde van zyne ■55 goedens 't welk niet gefchien en mochte de voorfz. pondinge dair 55 Dy die waerde van een yegelycx goeden gevonden 5 en elk zyn 55 portie gegeven wordt en mofte voor alle werk gefchien 5 welke ^5 pondinge zyl. fchuldich waren te foucken an den voorfz. Ver- 55 weerrers en an nyemant anders5 ende waren de voorfz. EylTchers 55 prefenterende hoere rykdom en armoede by die voirfz. van den „ Hage te bringen en mits welken die rykfle den anderen te bate co- 55 men mochte , zoo dat mits dien de fcade en armoede by den 55 voorfz. Verweerrers geallegeert hunl. niet en releveerde tegens die „ begeerte en conclufie van de voorn. Eyffchers; Ende dat aengaen- ,5 de die van der Heyde en van Monfter 5 dat den zelven EyfTchers 55 niet an en ginck en waren henl. dies gedragende an die waerheyt S5 en perfeverende voort by hueren eyfch en die condufie aldair 55 genomen. 55 Tegens welke replyck de voorfz. Verweerders dupliceerden , per- 55 fevererende by hoere voorfz. antwoorde en conclulie aldaer geno- 55 men mit meer allegatien l^y beyde de voorfz. partyen gepropo- 55.neert5 ende daerop dat zy geappoinfteert waren met die a6ten ge- 55 maid! van heurl. playdoye en dyndale te vougen al fulx advertille- 5, menten en articulen als zy pmme de verificatie van huere verme- ^ ten doen en overgeven fouden willen en dat te famen overbringen, j^ en al gellen ""t zelve Hof foude wyfen dat recht ware. - 55 Gezien voort by den voorfz. Hove alfulcke advertifrementen5 ac- j5 ten 5 exploiden 5 brieven , minumenten en anders als clcx van den 55 voorfz. partien doen en overgeven hebben willen, en dair up dat 55 zy verfochten te hebben recht en henl. op huyden dach beteykenc 55 was om recht te horen. 55 't Voirfeyde Hof mit rype deJiberatie van Raide overgewegen alle 3^ BESCHRYVING 55 55 55 „ aJIe 't gunt dat tot defe materic dienende was in den name en van 5, wegcn myns gen. Heeren t'sHertogen van Ooftenryk en van Bour- „ goingie Sec. gelcy t en verklaert heeft , zey t en verclaerc voor recht , 5, ciat die voirlz. Eyirdiers ontfiingen zuUen wefen mit den voorlT,. „ Verweerders en den Bujren en inwoonders van den Hage te pon- 5, den penninck pennincx gclyk, omme navolgende dien mit maJcan- dercn in alien beden, fufjventien, ruytergeldt en andere ongelden te contribueren en te betalen elcx na advenant van zyne goeden. Vcrclaerende voort dat 't voorfz. Hof van wegen myns gen. Hee- 5, ren ordonneren en committeren flil twee perfoonen, dair by de 3, voorfz. van den Hage en die voorfz. van Sccveninge elck twee van 5, hoeren voughen fullen en gefamcntlicken die voorfz. pondinge en 3, fcttinge te maecken, foe dat behoeren ilil tc gefchien ; cnde han- 5, gende dien tyt en tot dat die voirfz- pondinge en fetcinge in d n ,5 manierc voorfz. gefchiet fal wefen, zoe zuUen die voorfz. eyllcliers 55 onvermindert en fonder prejuditie van een ygelyks recht met d n 5, voorfz. Verweerrers in den laften voirfz. by maniere van n imptile- 35 mente oplcggen en gelden als zy tot haer toe gedaen hebbcn. 53 Compenferende die collen van defen inftantie omme fonderlinge re- 35 denen denfelven Hove dair toe porrende. Adum xij dach in Au- 33 gufto. A°. MccccLxxxiii. Prefentib. Zevenbergen, Affendelfc, 35 Kuyfch3 Werve, Almonde, Jonge5 Schoonhoven. Naver- Enlioewel die van Schevelinge zig wel weder eenigermaten had- loop van (jen gedekt met het maken en oplioogen vande duinenaandenzeelvanc ^arerf^ Icggende, ZOO wicrden zy egter na verloop van weinige jaaren \ve- wedcr- derom bloot geftelt en gedreigt om t'eeneiiiaal door de zeegolven cm in verllonclen te werden5 vermits de duinen door de winden en ftor- ^evaar, ^ telkens vergintren en we^ftoven : en wel inzonderheid in den derheid jaare 1530. ( ^)5 wanneer op den s- November 's morgens ten age in den uuren zecr fchielyk een zwaare ftorm uit den noortweften ontftond, ^^^l^ w aar door het water zeer hoog vloeiende alles in korten ftonde weg- ^^•'°* rukte5en Schevelinge met eenen algemeenen ondergang dreigde. Om dit gevaar voor te komen en met eenen te \erhoeden5 dat niet alleen Ordre dit dorp maar ook ganfch Deliland niet en wierde overftroomt 5 or- omdaar donnccrdc het Hof van Holland in den jaare 153 «• Jiet Hoog-heeni- tegente rajidfchap van Delfland5 om daar tegens te voorzien5 met het maken. Ilea' bepooten en l^eplanten van de voorfz. duinen voor Schevelinge, daar toe den Dykgrdaf en Hoog-heemraden audoriferende , om een omllag van vyf penningen Hollands op elke morgen te doen over gc- hecl Deltland ende dertien Ambagten van dien , uitwyzens devolgen- deaCtei 53 Alfoe (s) DcZamcnftellcrvandcHollandfcheChronykofGoudhocven/)^^. fpi. bc- fchryft deze watervloed in dezer voegc: „ In 't jaer if 50. op den vyfden NoJ „ vember, 's morgens ten age uuren is fcer haeftelyc een grooten ftorm opgercfen >, uyttcn Noortweften, alfoo dat het water zeer hooge vlocyde, den dyk by Dix- „ muyden in Holland brack inne, en dacr vcrdcrf uyter maten feer vecl goedts in „ kelders, en daer bleven ook Ibmmige Rynfchepcn binnen den Landc, daar veic „ vclks in verdronk. Ook verdramk veel vokx tot ScheveHfige by den Hage, ende „ ooc t'Yflelmont, maar bovcn al gcfchiede in Zedant groot jamnnier en fchade, „ want daar veelDorpen in licpen en een groot ftuk vanCortgeen en daar verdronk „ feer vecl volcx. 