VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
incusfchen, daartoe betrekkelijk, is in de noordelijke provine cien van het rijk tot dus verre niet naar verdienften bekend, | daar de Redacteurs der onderfcheidene letterkundige Tijd- Schriften, aldaar in het licht verfchijnende, zich tot hiertoe weinig bekommereu, om de belangrijke voortbrengfelen vaa geleerden, in de zuidelijke provincien woonachtig, ter ken ‘nisfe van hunne lezeren te brengen, Om dit verzuim, age zijn oordeel. weinig gefchikt, om den band vau broed vereeniging tusíchen de bewoners der verfchillende gedechg van ons Koningrijk nauwer toe te halen, zoo veel is keg is, alchans eenigermate te hesftellen, is-de (chrijver ‘vas dat aankondiging te rade geworden, door middel van dit Mand werk, ket boven vermeide gefchrift van den Heer pa zat pan zijne medeingezetenen der Noord-MNederlandfche gewes ken, in deszelfs waarde, bekend te maken, en daarbij een verlag te voegen van eene verzameling van: Meditarien op den lijdenden en flervenden Jefus, eenige jaren vroeger doot denzelfden Schrijver in het licht gegeven, welke, zoo wer gens haren inhoud, als inzonderheid om hare be\sngrijkheid voor de, kennis der tegenwoordige Vlaamfche. taal, hoogs merkwaardig zijn. -0 :. War dan in de eerfte plaats bet boven aangekondigde wek betreft, hetzelve moet „ blijkéns den titel, ten vervolge Qre& ken op een vroeger werk van denzelfden Schrijver, getiteld; Recueil d' Antiquités Gauloifes et Romaines dans la Rand: proprement dite; van welk werk in den-jare 1808 eene tese- de, merkelijk vermeerderde uitgave in het licht verfcheen. — | Na eene Opdragt aan zijne Majesteit den Koning der Neder- landen, in welke eene zeer hoog getemde lof{praak van taf- LIPS, VAN BOURGONDIE, onder den bijnaam van Jen Goeden bekend, opmerkelijk is, volgt eene Inleiding, waasa de Schrijver het doel van zijn werk ontvouwt. Hij met de opmerking, dat, bij gebrek aan eenigzins valdouiëe befcheiden, van den oorfprong der Celten , Germspês 8 Galliers niets zekers te zeggen valt. Het is echter SWP fchijnlijk, dat de genoemde volkeren een’ gemeenen Q Sproug hebben en hunne taal in den grond dezelfde is. hd SUR LA LANGUE CELTIQUE, GAULOISE ET TUDESQUE, 397 itte, en te gelijk de gemeenfchap der Viaamfche of Ne- derlandfche taal met die der Celten, Germanen en Galliers, historisch te betoogen, is het voorname doel, ’t. welk de Schrijver zegt zich in dit werk: voor te ellen, Van de ta» len dezer drie. … Het werk zelve, waartoe wij thans overgaan, is in ondere &cheidene hoofdflukken verdeeld, waarvan elk een bijzonder opfchrift heeft. Het eerfte, ten titel voerende: De Ceken, &e Germanen , de Galliers, bevat onder{cheidene getuigenisfen der ouden ten bewijze , dat zij den naam van Celten aan de Galliers en die van Celtica aan Gallie gegeven hebben, en dat velen dezen neam ook tot de Germanen en een groot deel van Europa hebben uitgerekt, — In het tweede wordt mede door getuigenisfen der ouden bewezen, dat de Brite ten, althans die, welke de kusten, cegenover Gallie gelegen, bewoonden, dezelfde taal met de Galliers fpraken en in alles groote overeenkomst met hen hadden, Zelfs ontmoet men in Britenuie de namen van Belgen, Atrebaten en Parijzenaars. ei Het derde bevat het bewijs, dat, fchoon de Galliers ook in verfcheiden (taten. verdeeld waren, zij echter, ten tijde van JULIUS CAESAR, Eene gemeene taal hadden; welk bewijs uit de algemeene zemenkomften, onder hen in gebruik, wig de gewoonte der Druiden, die te gelijk priesters en reg- ters 598 Je DÈ BAET ters waren, om eens in ’t jaar zich op eene bepaalde plsees ‘te vereenigen, tea einde over bijzondere pctfonen, die hes van alie oorden kwamen raadplegen, regt te fpreken , uiz den gelijken uitvang eindelijk van vele eigennamen van verfchik dende Koningen en Heeren van het land wordt afgeleid. en Hierop volgt, ten vierde, eene aanwijzing, dat de overblijf. felen dier algemeene taal bewaard (chinen te zijn in Arme rica of Neder- Bretagne eù in de Graaffcbappen Wallis es | Cornwallis in Engeland. — In de vijfde plaats wedertegt de Schrijver het gevoelen derzulken, die, op grond van eem plaats van CAESAR, waar bij meldt, dat in de legerpiit der ‘Helvetiers tafelen, met GrieMfthe letteren befchreutp gevonden worden, de Griekfche taal voor de algemeere sif der Galliers houden; doeh dit bewijst, volgeus. de juiste se merking van den Heer pe nast, aleen, dat het Griekfche letterfchrift bij hen in gebruik’ was, — Hierop wordt, ten zesde, op onderfehéidene en allezins voldoende gronden se getoond, ‘dat de oud-Gallifche taal in de grond dezelfde was met de Duitfche. — Een Glosfarium van de Bretoufche ‘taal van Engeland en die van Frankrijk moet, in de zevende plaats, ter bevestiging van het laatst beweerde (trekken. Hes- “zelve is getrokken uit de groote woordenboeken der Celti- _ fche en Bretonfíche taal van ROSTRENEN @M LE PRLLD TIER, en bevat een vrij aanzienlijk aante? woorden, welke de genoemde talen met het Hoogduitsch en het Viaamsdh ‘of Hollandsch gemeen hebben. Bij het Bretonfche wam m 'eok het Nederlandfche mem kunnen opgeteekend worden, ® welk in Vriesland vooral zeer dikwijls gehoord worde, =» ‘Vervolgens worden de oorzaken zeer goed ontwikkeld, welk uit zoo vele verickillende tongwallen in de Cekifche, Gie maanfche en Gallifche taal ont@taan zijn, en oid en ‘ftaan moesten; waarop ‘dé gemeenfchap der Cettifthe,: af ‘Gatlifche, en Duitfche taal betoogd wordt, door èt awvet- Ting van een aantal oude Gallifche woorden, die, het sẹ Wij ‘eenig oud Latijnsch:fchrijver, het zij bij lateren, met ol” Latijnfchen uitgang voorkomen, als zijnde de eenige out: blijffeten der Celtifche taal, welke tot onze tijden zijn de waard gebleven. Van dien aard zijn de woorden ambacti, bannus, bannum en vele andere, welke doer: $ Schrijver, met aanvoering der plaatfen, waar zij gev ` worden, en bijvoeging der noodige verklaringen, warden nà ge i SUR LA LANGUE CELTIQUE, GAULOISE ET TUDESQUE. ‘369 gebragt. Opmerkelijk bovenal is het woord Ifarnodarum, ’t welk bij een ongenoemd fchrijver van het leven van den H., ŁU GENDUS uit de zesde eeuw voorkomt, waar hij van de» zen verhaalt, dat hij geboren werd niet verre van een dorp, gwaarsan het oude Heidendom, om de vermaardheid en fterke Buiting van eenen tempel; door het bijgeloof ten hoogte vereerd, den naam van Zfarnodurum, d. i. dat de taal van het Tauritche Cherfonefus (het tegeunwoom dige Schiereiland van klein Tartarije) insgelijks weinig vag de Vipamfche of Nederlandíche taal verfchilt. Het tweede Deel wordt geopend met eene historisch- wijp geerige fchets van de invoering der Latijnfche taal io Gab Jie, vooral federt den tijd van JULIUS CAESAR. _ De kade taal werd echter door dezelve niet. geheel verdrongen, mast bleef , inzonderheid op het platte land, nag vrij algemeen ia gebruik; gelijk eene plaats uit het Romeinfche wetboek, onder den naam van Digesta bekend, ten aanzien der derde eeuw althans, duidelijk leert, — Het langst hield zij, zoo als in de tweede plésts opzettelijk wordt aangewezen, onder de Belgen ftand, wegens derzelver afgelegenheid en mindere | gemeenfchap met de Romeinen.. Vooral heeft in het noof. delijk gedeelte van Belgie, aan’ Germanie grenzende, de Le tijnfche taal mindere voortgaugen gemaakt. ‚Behalve de oe buurfchap der Germanen en andere redenen, heeft tot i flandhouding der Néderlandfche taal in deze gewesten aok grootelijks medegewerkt de overbrenging nast dezeive wl een groot deel der Saxers, in het begin der negende eest, op bevel van KAREL DEN GROOTEN, gefchied. — Hieng houdt de Schrijver zich bezig met het betoog, der, erwi onder de Franken, met de Galliers vermengd, de gemeent Romanfche taal, uit eene verbastering van het Iai ge fproten, meer en meer veld won, de. Duicfche caa. de balk taal bleef bij de Koningen van Frankrijk vit hect eerfte Gelijk huis, en in ’t- bijzonder met de ontvouwing der loffelijke ier moeijingen Van KARLL DEN GROOTEN, Zoo ter yY ding der letteren en wetentchappen in ’t aigemeen, sis 88 zonderheid ter befchaving en verbetering der Duitíche qha. Op deze ontvouwiu:, Igat de Schriver een aantal belang aanmerkingen, rakende den oorfprong en de verfpreiding #F | ke SUR LA LANGUE CELTIQUE; GAUDOIsE ET TODESQUE. er »_Womenfthe wart” of het zoogendamid boërsch Laëfn, volgen. …_ Be" Rorheinen namelijk’, mebsters vát Gallie geworden, ftêls’ ‚ den de inwoners’ onder de verpligring:, oi: bunhe taal te lees: . reay Du: deze wertoor: onder dé Galliers’ weldte hire zuivere’ heid, zoordeot de’ inmenging van: vele uicheemfche woorden , - sis door de verwuarloozing van hare grammaticale vormetil- Hieruit: omfbórsd eene nieuwe taal, de Romanfehe of ook wet. : de boersth-Latijnfetre. geheeten, welke order de oude be»! woners: van Gallie meer en meer veripreid raakte, en ook: | door: dè: Franken, na hunne overmeestering vai dat land, ten gevolge van: huope menigvuldige verbiudteuisfen met deszelfd’ vroegerp ingezetenen, die hen zoo in aantal als in mate van - befchaving. merkelijk overtroffen , van lieverlede zoo algemeen werd sangenomen, det zij ten laatfte de Duictfche taat in Frankrijk geheel verdrong. Van daar, dat met het begin van het :derde koninklijke ftamhuis, of met het laatst der tiepde: eeuw, van deze laatfte geen gewag meer gemaakt wordt. De Romanfche taal daarentegen, waaruit later de tegenwoordige FPranfche raal gevormd werd, was niet fleches de taal van hee hof, gelijk van het volk, maar werd ook gefproken in alle” oorden van Europa, waar de Franfchen met hurme wapenen: doordrongen, WILLEM DE VEROVERAAR voerde het gee bruik daarvan in de elfde eeuw in Engeland in, waar zij de taal van het hof en der regtbanken was. Het Koningrijk van Napels ontving dezelve van ROBERT GUISCARD en andere ` Normandifche Heeren, die, na de verdrijving der Sarrace- nen, zich aldaar vestigden, Het genoemde wordt, nevens ` vele andere bijzonderheden, welker opgave ons te lang zou” bezig bouden, door den Schrijver met zijne gewone naauw= keurigheid in het bijbrengen der gefchiedkundige getuigenis. fen, ter bevestiging van zijn gezegde dienende, Gordeelkune dig voorgefteld en ontwikkeld. — Hierop deelt de Schrijver zijnen lezeren de vermaarde eeden mede, met welke KAREN, DE KALE, Koning vah Frankrijk, en zijn broeder L oD ere wij K, Koning van Germanie, zich in den jare 842, te Straatss ` bürg, in. tegenwoordigheid hunner wederzijdfche legeren, ` plegtig aan elkanderen verbonden, en welker inhoud ons bei- de in de Romanfche en oud-Duitfche raal door de gefchieds Schrijvers bewaard Is. Deze mèdedeeling gaat niet flechts Tan eene Latijufche en Fraufehe. vertaling der beide ftukken , mear ook yan gepaste ophelderiagen der enkele woerden en BOEKBESCH. 1818. NO. 9» Dd uite 4 o -~ Je DE BAST uitdrukkingen vergezeld. Hetzelfde geldt omtrent den eed? der Franfche en Germaanfche Heeren, onderdanen van za- REL CN LODEWIJK, waarvan de inhoud insgelijks in beide talen wordt. opgegeven. — Daarm maakt de’ Schrijver van het werk van KERO, een monnik van de Abdij van St. Gal „ die in de achtíte eeuw gebloeid. beeft, gewag, en brengt hec- begin van een zijner (chriften, zijnde eene vertaling van den regel des H. BENEDICTUS, tot proeve bij, — De merk- - waardige omfcbrijving der vier Evangelien. in oud-Duitíche dichtmaat, door oTFRIDUS, een’ monnik van het klooster Weisfenburg in den Elzas, in de negende eeuw vervaardigd, waarvan de geleerde oudheidkenner Mr, u. van wijn, is zijne Histarifche Avondflonden, 1 B. bl, 208—216, ons eene proeve heeft medegedeeld, de overzetting der Palmen door NOTKERUS, de omfchrijving van het Hooglied door wik- LER4AMUS en meer andre ftukken, in de bekende verzame- ling van Duilfche oudheden (Thefaurus antiquitatum Tents- nicarum) door sCHILTER voorkomende, worden vervolgens met een enkel woord vermeld. — Hierop deelt de Schrijver uit de groote verzameling van Noordfche oudheden, door HICKESIUS in het licht gegeven, het begie eener oud- Duitfche Harmonie der Evangelien met eene Vlaamíche en Franfche vertaling mede, en jaat daarop het hoogst merk- waardig Zegelied van een ougenoemd Duitsch dichter volgen ter eere van de overwinning, door Koning LODEWIJK, in den jare 883, op de Normannen bevochten; welk lied dea Noord-Nederlanderen mede reeds uit ket bovengenoemde werk van den Heer van wijn (1 B. bl. (Het vervolg en fot hierna.) Mnemofyne. Wade Stuk. Te Dordrecht, bij A, Biusfé en Zoon > 1818. Zn gr. 8yo. f 3-10-: , De bekende letterkundige onderneming’ van de Heeren TIJ- DEMAN EN VAN KAMPEN verdient bij voortduring onzen dank en onze toejuiching. Schoon deze Heeren voor een groot gedeelte flechts de verzamelaars zijn, en niet de fchep- pers van de bouwftof voor de Mnemofyne, moet men echter niet denken, dat dit werk aan iedereen ‘even goed zou zijn „toevertrouwd geweest, Zulke verzamelaars moeten, dunkt ons, noodzakelijk drie vereischten bezitten, om zich tot zulk een werk te kwalificéren, Vooreerst moeten het mannen zijn met oogen in het hoofd, die zich geene knollen voor ci- troenen laten verkoopen. Nu, voor zulk eene miskifking zijn, gelijk men weet, onze uitgevers nog al tamelijk bevei- ligd, Ten tweede behooren het mannen van activiteit te zijn: dat is te zeggen, zij moeten niet, gelijk eene fpin in haar web, of gelijk de inwoners van Luilekkerland, maar Âilletjes blijven zitten, tot dat hunne prooi hun in den mond Vliegt; maar zij moeten er zelve voor deg en dauw op uit ouiven, vermanende een iegelijken menfche, en niet rusten- de voor aac zij hunnen buit bejaagd hebben, Ook dit vere eischte bezitten de Heeren TIĲJDEMAN En YAN KAMPEN in Eene hooge mate. Nooit wordt de Mnemofyne bij hen Zuvngoobvn! Waar zij weten, dat eene goede verhandeling fchuilt, daar gaan zij op loss en het moet al iemand van fla vast zijn, wien zij niet weten zijn opftel uit de handen te tooveren, Tertio behoort er tot dergelijke ondernemingen courage, om aan iemand, die zijn naam ook eens gedrukt wil zien, en een onbruikbaar (tuk aanbiedt, wèl beleefdelijk, maar toch ia fubftantie te zeggen, dat zijn verzoek wordt gedeclineerd. Dd 2 en 368 -o ukekorr® B: ef ftiin Yan dë bind. Dhthêt dök mi dit yesek bij deze tleéréh met mdrigelt, Zio ithañá daar var wert, IR Wiet ér vydh 1 fprekäd, Een dichttukje y dat wij nog al moai vonden (want wij had- _ den het zelf gemaakt), wilden wij ten offér brengen op dea altaar van Mnemojyne, Maar mis was het, Nu bromden wij … „wel ten beetje, maar moesten toch ons zelven bekennen, ` dat de Godin Mnemofyne zulke, en geene andere, priesters moest hebben; en, de zaak van achtefen befchoüwd zijnde, betuigen wij aan de Heeren onzen dank voor hunne we gefing. Omdat er rijm en voetmaat beftaân kan zonder poëzij, zoó volgt, dat er ook poëzij beftsan kan zonder rijm en voetmaat. Neerit dat volgt nog niet. Rijm, dit temmen wij toe, is geen noodzakelijk vereischte der dichtkunst; maar deze onze toéftemmig berust op andere gronden, dan op de premisfed van den Heer KLRYN, Maar wat de voetmaat betreit, wi komen er voor uit, dat wij ons, zonder deze, geen dicht- fiuk verbeelden kunnen. De Heer KLEYN, van cen tegen. overgefteld gevoelen zijnde, tracht herzelve te flaven doot het voorbeeld van den dichter uIRSCHPELD, die in onge bonden ftijl, en echter regt dichterlijk, ons de wederkomst der lente fchildeftt. En toch moeten wij. mec alte zedtgheit van den ‘waardigen man verfchillen. Het blijkt uit deze ichil- MNEMOSYNE, 455 fchijdering, dit erkennen wij, dat ujRSCHPELD wigrachtig dichter was; maar daaruit volgt nog niet, dat deze fehildering een dichtftuk moet genoemd worden. Áls eene gefchiedenis, ngar het voorfchrift van CICERO, De Orat. IL. cap. 12—15, zóó gefchreven wordt, dat daaruit blijke, dat de fchrijver te- vens Redenaar zij, dan wordt zijn gefchrift daarom nog geene Redevoering, Alle de beftanddeelen van HIRSCHFELD's fchil: derij, dat is te zeggen, alle denkbeelden, die hij heeft ultge- rukt, zijn inderdaad dichterlijk ; maar, om het eas tot een dichtftuk te maken, ontbreekt er voetmaat pan. fen aggregdat van ruikers maakt nog geen blbemtuin uit, Een dichter `s zan. ger, en een dichttak moet gezongen kunnen worden, Maar laten nu eens eenige zangers zich verenigen, om dit zooges naamde počme van HIRSCHFELD te zingen, wij zullen ber Cchaamd faan , 200 zij niet harmoniéfen zullen als ` Befeheurde klokken, en zòo niet bet geheele concert het voorkomen Z ‚ hebben van eene Jodenkerk of een’ Poolfchen Rijksdäg: ” Ei waarom ? Ómdat de maat ontbreekt, Hierin moeten wij’ duš van den voortreffelijken, KLEYN verfchillen. Dar hermaphro” ditisch ding, dat men gewoon is poëtisch - -proza te noemen „ is geen poëzij: en gedankt zij Apollo, dat hij liet 'niet lan: ger. hooren will — De Heer KLEYN, zijne taak vervol: gende, merkt te regt aan, dat het Herdersdicht úit deszelfs aard, tot de oudfte foort der oëzij behoort. Vergelijk ook KANTELAAR, Verhand. ‘over’ het Herdersd. bl, 1-30. 218 V. v. en WOOD, Original. -genie vom Homer, Duitiche Over. zett. 203 V. V. Vervolgens over het wezen van ‘den berders= zang iets gezegd hebbende, helåert hij het een ‘en andet met uitmuntende voorbeelden op. Hij toont aan, dat het niet altijd de zachte gewaarwordingen van een gelukig deven. zijn, die de Idylle bezingt — dat ook het lachverwekkende, mits het niet laag burlesg zij in den herderszang plaats vin- ‘de — dat niet altijd de /choone, bekoorlijke nathi" hes too: neel ‘der Idylle behoore te zijn — dát de herdergzaùg niets anders zij, dan, zoo als MENDELSSOUN denzelven bee hrijft, de meest zinnelijke uitdrukking der ‘Boogstmogelijk veredelde hartstogten en gewaarwordingen ‘van sulke meifthen, die bij horden , of in kleinere maatfchappijen, leven, “Bn de- ze befchrijving is nu de tekst, waarover de Heer xLevn verder contmentárieert, Ons ‘beftek verbiedt ` ohs- Kém kte volgen; wij dinken de uitgevers de Mnewio/ne, -dat zif. i Dd3 -> e+ Tiu - « OS » hd 46 MNEMOSYNE. ons in het bezit gefteld hebben van deze voortreffelijke bif- drage tér regte kennis en beoordeeling eener foort van poëzij , waarover (om de phrafiologie van een zeker’ predikant ce ge- bruiken, als hij over eenen moeijelijken tekst muet prediken) ` zoo veel gegist, getwist en gemist is, De Verhandeling van den Heer KLEYN mag met regt geplaatst worden naast die van den Heer KANTELAAR, wiens gefchrift over het Hera dersdicht eene hooge plaats beflaat onder de voortbrengfels der Hollandfche letterkunde, Op deze Verhandeling volgen, zeer gepast, twee Verhan- ‚delingen over sALOMON GESSNER, door wijlen Mr. z. CARP. Zeer gepast, zeggen wij, dewijl de verdienfter vas GESSNER omtrent de gemelde foort van poëzij algemes erkend zijn, Gelijk bij den naam van KLEYN, zoo ook bj dien van carp fchrijven wij ongaarne en met Smart het woord wijlen. Moeten wij fpreken zoo als wij, wij mer fchen, die van gisteren zijn, oordeelen, dan is de Heer CARE, niet minder din de Heer KLEYN, te vroeg aan de letteren zoo wel, als aan zijne betrekkingen, ontrukr. Wij hebben den Heer cARP niet gekend; maar beide dese Ver- handelingen hebben ons eene hooge achiing zoo wel voor zijn bart als voor zijn hoofd ingeboezemd. Gessner, den dichter der natuur, tot het onderwerp eener dubbele voor- lezing te kiezen, dit toont reeds den man, die den oorlog verklaard heeft aan zoo vele hekfpringers en partijgangers ia de poëzij, op wier verzen men de woorden van VONDEL ja den Lurifer kan toepasfen: ” h blikfem wat men Ziet, al wat men hoort it donder: e. E.. U ` Lieve, jeugdige dichters! gij moest dat toch isten, Wat hebt gij er aan? Zop vele menfchen zijn zoo bang voor het ~ onweér, en krijgen. bet.danig op de zenuwen: terwijl ande- en bij uwe donderflagen en blikfemfitfen hetzelfde gevoelen, dat wij eens gevoelden in een {pel op de Leidfche kermis, waar de ftad Koppenbage mer voetzoekers gebombardeerd werd, , Maas laat ons tot den Heer CAR p terugkeeren. ‚ In de’ eexfte Verhandeling wordt GESSNER befchouwd als Dichter. ‚Hij werd in.den jare 1730 te Zurich in Zwitferisud geboren, waar zijn vader boekhandelaar en raadsheer wat. zie ” O MNEMOSYNE. ' 407 Zijne kindfche jaren duidden niets aan van die voortreffelijke geestvermogens, die men naderhand in hem ontdekte; waar- bij nog het ongeluk kwam, dat hij verviel in de handen vaa een’ ongefchikten leermeester. Ook de beroemde BODMER, aan wievs onderwijs hij naderhand werd toevertrouwd, zond zijnen Jeerling aan deszelfs ouders terug, met de verzeke. ting, dat hij zich nooit boven het peil der alledaagschheid zou verheffen, Maar niet lang na deze ongunftige verklaring vertoonde zich de booge aanleg des jongelings. Een Gees- telijke, in de nabuurfchap van Zurich, en aan het geflacht van GESSNER vermaagfchapt, nam hem onder zijn opzigt. Hier werd zijne ziel geopend voor de indrukfelen der fchoo- ne Natuur in Zwitferland, Hier leerde hij HOMERUS, THE- OCRITUS, VIRGILIUS kennen en verftaan, [lier werd hij dichter. Verbazend was de ophef, waarmede de vruchten van zijnen geest, niet alleen door zijne landgenooten, maar ook door vreemden, ontvangen werden; gelijk de menigvule dige vertalingen zijner werken, tot in het Hebreeuwsch toe, kunnen getuigen. — In de nadere befchonwing van ces se NER's Idyllen kunnen wij, uit plaatsgebrek, den Heer carg niet volgen: ook zijn zij genoeg bekend. Wij vetgenoegen ons dus met in het algemeen te zeggen, dat, volgens der Heer carr, de fchríften van CESSNER' zich voornamelijk onder(chciden door klaarheid, natuurlijkheid , en bevallisheid, En deze drie deugden van GESSNER's gezangen worden door det waardigen Verhandelaar met warmte, door gepasté voorbeelden, en in eenen Klaren, natuurlijken en bevalligen MJ, ontwikkeld, opgehelderd en bewezen. In de tweede Verhandeling befchouwt de Heer'carp GESSNER als Zeekenaar en Schilder, in welke hoedanigheid GESsNER minder bekend is, Dertig jaren was bij reeds oud, eer er zich eenige zweem opdeed, dat hij ook in de teekenkunst eenmaal zou uitmunten. Maar op dezen leeftijd maakte hij kennis met een liefhebber der kunst, verkreeg vrijen toegang tot deszelfs kabinet, en het befluit, om zich geheel aan de beoefening der Schilderkunst toe te wijden, was genomen. WATERLOO, BERGHEM, WOUWERMAN en anderen werden zijne modellen. Groot warèn de zwarig- heden, waarmede hij in dèn beginne had te kampen; maar’ zijne nog grooterë vlijt en infpanning deed hem deze moei- delijkheden overwinnen, en hij was niet alleen de dichter, Dd 4 maar 48 MNEMOSYNE, maar werd ook de fchilder der natuur, = Ten flotte woarde GESSNER als Mensch gefcherst. Zacht vap inborst; gulhar- tig, open, bêfcheiden, gedienftig; fchoon. uit dep aard Zwaar- geestig, echter in den omgang aangenaam „ vriendelijk en ge- poegelijk; een vertand, meer doordringend dan vlug; geen eigenlijk geleerde, maar tach bekend met alle befchaafde we- tenfchappen ; nederig en kleingevoelig van zich zelven; een gelukkig echtgenoot en gelukkig vader; het middelpunt , wasr- op alles, wat kunde en {maak bezat, zich vereenigde; vereerd daor grooten en kleinen, door vreemden en landgpnooten, tof dat de dood hem de oogen floot, in den jare 1781, nog geen 58 jaren bereikt hebbende; — ziet daar de voorname trekkes uit het karakter en het huisfelijk leven van GESSNER. . Ongaarne zagen wij ons genoodzaakt, in de ontleding de- zer uitmuntende Verhandelingen, de menigvûldige rekken yan fijn oordeel, menfchenkennis en braafheid des harten met flilzwijgen voorbij te gaan, waarmede de Heer CARR zijne opftellen doorvlochten en. verfierd heeft. Niet alleen VOOr GESSNER, maar ook voor zich zelven, heeft bĳ een monument opgerigt; en het jammert ons, dat wij den mau misfen. De Parnasfus krijgt hoe langs hoe meer het vaorko- men van een vuorfpuwenden berg. Wat zijn thans de zachte tooneelen der natuur, bij hect geloei der onderaardíche koal- ken? Wat is de Hippocréne, bij een lavaftroom? Nu, bet is bitter, dat is het! Onze hope blijft, gevestigd op mannen, san CARP gelijk, die den hedendaagfchen zwijmelgeest vaa bombast en bombario het hoofd durven bieden, CARP rusie in vrede, en hoore op zijne legerftede dat dichteren-gegons piet! Wij voor ans vereeren zijne nagedachtenis, en onder fchrijven met al ons hart de hulde, hem door gen opg voortreffelijk(te dichters toegebragt (*). (Het vervolg bij eene andere gelegenheid.). _(”) Deze dichter is ADAM SIMONS, in zijne Wank van den Megsch, bl. 39. Niemgnd belge zich, dat wij helf cen onzer voortreffelijkfte dichters noemen, fchoon wij ox: ‘langs (wij weten nies, in welke Recenfie) zijnen napm ouds de dichters van den sweeden rang gefpeld zagen. Nu, dy Gaat hij toch vrij boog; maar vergeleken bij dig genen, $ A. VAN HALMAEL JRs, GERARD VAN VELZEN. 409 Gerard van Velsen, Treurfpels door Mr. A. VAN HALMAEL) Jr. Te Amfitrdam, bij S. Delachaux. 1317. In ki. 899; Fi-ia-: Wij hebben dit Treurfpel met genoegen gelezen, en de Heer VAN ĦALMAEL verdient, naar ons inzien, alte taik moediging, om dit kunstvak verder te. beoefenen, Hij vere dient dit te meer, wanneer men in ganmerking neeint, dat het, inderdaad, geene geringe zaak is, een goed Treurfpel te vervaardigen, en dat dit ftuk een eerfteling is. Wanneer wij zeggen bet ftuk met genoegen gelezen te ebben, moeten wij tevens erkennen, dat dit genoegen ftil en bedaard was, en dat wij niet zijn geroerd en gefchokt geworden. Wij gelooven daarom niet, dat dit Treurfpel, teg tooneele gevoerd, de algemeene goedkeuring zal wegdragen. De oorzaken hiervan meenen wij, voornamelijk, te moeten zoeken in het onderwerp zelve eu in deszelfs behandeling, Het is waar, het onderwerp is genomen uit de vaderlandfche gefchiedenis, en de vaderlandfche dichter kan uit geene edeler ~ bron fcheppen: maar het tijdvak is te ver verwijderd, en de gefchiedenis onzer Grafelijke Regering ligt te zeer in het duise tere, om van het publiek eenige belangtftelling te verwachten, Neemt nu de Tooneeldichter zijne toffe uit zoodanig tijd- vak (hetwelk. wij geeuszins afkeuren), dan moet zijn dich- terlijk genie door fictie, epifoden, levendige voorftelling , Schikking en bewerking der (toffe het min treffende, het min belangrijke van het onderwerp vergoeden, En welk een ruim | veld door den Recenfent in den eerflen rang geplaatst werden, ftond hij niet hoog genoeg. De verzen van siMmons zijn te zoetvloeljend, en hij wil, zoo het fchijnt, volftrekt nieg meê donderen; daarom heeft de Recenfent hem misfchien maar den tweeden rang gedonaderd.. Het zij 300! wij ver- Sechülen zeer van dên Recenfent, wien wij voor het overige hteo. De Waarde van den Mensch en de Alexander zijn, in ons oog, klasieke dichcftukken, waarop onze natie roem msg. dragen; De komelingichep ‘zei oordeelen- eúsfchen PINONG én e= anderen. 3 0’ 410 ` Â VAN HALMAEL, JR: veld lag hier niet open voor den Heer VAN HALMARL! Jumers had bij- niet te vreezen voor befchuldigingen van te veel dichcerlijke vrijheid gebruikt, of de waarheid der ge- fchiedenis verwrongen te hebben, daar de gefchiedeais zelve zoo onzeker is. „Wat nu de behandeling aangaat, de gang van het ftuk is, naar “ons oordeel, te regelmatig. Het eerfte bedrijf loopt zeer goed af: maar reeds in het tweede wordt het flot Are nenburg overgegeven. Er moeten, evenwel, nog drie be- drijven gevuld worden, Doch van nu af verzwakt, allengs | kens, de belangftelling, in ftede dat dezelve moest aangroei. . jen en levendiger worden. Van nu af is de held van he ftuk in eenen toeftand gebragt, dat hij niets meer kan ui voeren, geen ontzag meer, maar alleen nog medelijder is- boezemt. Van nu af doet hij piets meer dan fprekes —« Wordt nog wel gehandeld, doch flechts van ééne zijde, Ook de ontknooping is ons niet bevallen. De voorflag van GERARD VAN VELZEN, om zich zelven op te offeren, ten einde zij- ne’ vrienden te behouden, is, inderdaad, edel, en doet eene treffende werking. Maar moesten zijne vrienden de git voering van dit ontwerp gedoogd bebben? en is het niet sanftoote- lijk, kwetst' het niet het gevoel van den aanfchouwer, wan neer hij ziet, dat twee Edelen zich, geheel ongewapend, ter prooije geven aan eene bende bloeddorftige vijanden, om door dezelve vermoord te worden? ‘Indien b. v. het flot miet zoo lafhartig ware overgegeven; indien vooraf nog een aan: val ware afgeflagen; indien het vervolgens met ftorm wat ingenomen; indien Graaf DIRK GERARD VAN VELZEN ^8 de zijnen had gevangen genomen, en hun lijfsbehoud toege zegd; indien deze belofte door LOEF VAN CLEEF wart gò fchonden geworden; indien, eindelijk, VAN VELZEN, me eenige dapperen, eerie poging had gedaan, om zich gewapen- derhand door zijne ‘vijanden'heen te flaan, en in die pogiog ware: bezweken, — dan zoude, naar onze meening, bet gè heel eene betere houding hebben gehad; terwijl ook de Dicke ter door eene of andere treffende epifode (b. v. eene liefe desintrigue tusfchen eene vrouw op het flot en eenen Riddet onder de belegeraars) de aandacht niet weinig zoude hebbe kunnen verlevendigen, Zie daar ous gevoelen! De verdienftelijke Dichter, die dost dezen eerfteling getoond heeft eenen goeden aanleg te bel, “GERARD VAN VELZEN. 4It ben, houde ons deze vrijmoedige, doch befcheidene, aan- merkingen ten goede; Hij tate zich vooral niet, noch door de niet-vertooning van zijn ftuk op den Amfterdamfchen Schouwburg, noch door onze kritiek, affchrixken van vere deren arbeid in dit fchoone, doch moeifelijke kunstvak, Hij levere ons eerlang een ander voortbrengfel, en wij dur- ven hem, op den duur, zelfvoldoening en eere beloven, Om nn De Albigenzen, of de Kluizenaar in het Bosch van Caillavel. Een Gefchiedkundige Roman, getrokken uit de Aanteekenin- … gen van de Xlllde Eeuw, Gevolgd naar eene Franfche Ver- … Saling van het Engelfche Handfchrift van ANNA RAD | CLirre. J Deelen, Te Amflerdam, bij de Wed.-H. van Kesteren en Zoon. 1817. Zn gr. 8v0. 518 Bl.f 4-8-: Zie hier een Roman, voorafgegaan door een gefchiedkundig verhaal van den burgeroorlog tegen de Albigenzen, in het be- gin der dertiende eeuw in het zoiden van Frankrijk plaate gehad hebbende, maar echter voltrekt een Roman, vol ride dertrouw en ridderliefde, Vol oorlog en maagdenroof, vol fpoken en wonderen, de laarfte echter eindelijk natuurlijk ope gelost. Het zou jammer zijn, indien het noodzaak ware, op die wijze de wereldgefchiedenis, ten minfte eenigermate, be~ kend te doen blijven bij het thans levend en veel lezend publiek; zoo echter een of ander lezeresje enkel Romanlec. tuur verlangt, worde zij maar niet afgefchrikt door het voor. afgaand gefchiedkundig verhaal; niet alleen is het flechte kort, maar zij kan het fchadeloos overflasn; en, alhoewel het de gebeurtenisfen van het.tijdvak aanftipt waarin het ver- dichtfel geteld wordt, zouden wij echter niet gaarne zien, dat men uit hetzelve alleen de Albigenzen beoordeelde , hier ds altijd toch gevaarlijke ketters befchouwd, hoewel tevens kend wordt, dat de oorlog minder gevoerd werd om die ketters te verdelgen, dan wel uit ftaatkunde en naijver. In het werk zelve bindt zich de Dichteres niet naauwgezet aan de gefchiedenis, maar láat haar vindingrijk vernuft en leven. dige verbeelding werken, Dus levert zij een verdichtfel, mee goeden fmaak en fierlijk gekleurd, hetwelk den lust van ie- deren Romanlezes kan voldoen, geheel in den geest van dien vrot- 413 A. RADCLIFFE, DE ALBIGENZEN, ` vroegeren tijd, en te dien aanzien dan ook leerzaam; terwijl er niets bijkomt, dat de goede zeden kwetfen kan. | Wij outmoeten hier ganftonds Arembert, den Baron van St, Felix, in zijn flot door hevige wroegingen gemarteld , en door fpoken vervaard gemaakt. Geen wonder! hij bad zich piet alleen met gewone gruwelen bezoedeld, maar was moort . denagr van zijnen vader, {choonzuster en broeder enz., gelijk — zich dat in het vervolg ontwikkelt. De vermoorde broeder meerde nóg, woónde als een geheimzfimige kluizenaar in def omtrek; en deze was het, die, alleen met de geheime om deraardíche gangen des kasteels bekend, hem als fpook kwam ontrustén. Arembers had, hoewel onwetend, eenen Zoon Şån dén zoo hij meende dooden Broeder opgevoed. Dere, Várt edele inborst, en min: of meer door den kluizenaar ge- leid ,- komt in de aanzienlijkfte en edelfte betrekkingen, ver- lieft op de jange en fchoone dochter van. den Graaf van Tou- loufe, en in den loop der gebeurtenisfen geraakt hij in vers band met Edelen, mede op zeer fchaone eff kuifche halve Vorstinnen verliefd; ook vindt hij zijnen broeder. Voeg bij dit alles het gewoel van den oorlog, den Roomfchen dwang en vervolging, bet aanhoudend, gefpook, eindelijk de fcha- king van allé deze Schoonen, en de ontknoopisg bij het ein- delijk optreden van den vermeenden doode, en gij voelt, bezer! er is ftof genoeg voor verwarring en ontwikkeling, fpanning en ontfpanniog enz. enz., tot dat alles uitloopt op gelukkige huwelijken, Ten flotté hebben wij de gefchiedenis -van den kluizenaar, ef vermoorden broeder van Arembert; waardoor zich iedere nog overgeblevene donkerheid, en geheel het gefpook , zeer natuurlijk ontwikkelt, | N ABE RIGT. N. de ellendige uitvlugt, op welke onze AÆnticriticus ia den Recenfent ook der Recenfenten zijn wederantwoord bouwt, dat de fteller der Recenfie van BILDERDIJEK’s Nieuwe Uit fpruitfels en de verdediger derzelve twee verfchiltedde per. fonen zouden zijn, waarvan deze genen zeer verre overtreft, zullen wij geen enkel woord meer aan zulk eenen mensch verfpilleu; en verblijden wij ons tevens, om den wille om zer Lezéren, deze en de overige Antikritiek vah zoodarigen dard te hebben gevonden, dat wij daarop gerustelijk moge Rilrwijgen, en, na het bevorens gezegde, het oordeel den deskundigen eu onpactijdigen overlaten, BOEKBESCHOUWING. De daatfle Tooneelen vóór de Wederkomst van Jezus, volgens de Openbaring van Johannes. Een Boek voor denkende, maar aangeleerde Bijbelchristenen, Door j. 1. EwaArLD. Uit het Hoogduitsch, door wW. GOEDE. Te Groningen, bij W. van Boekeren. 3817. In gr. 8yo. s23 Dl. f3-3-: W; durven deze uitlegging van het moetjelijk boek gerust ieder huisgezin aanprijzeif, en verzekeren den zoodanigen, wien het gevoel ende toon van E W AL D’S vele godsdienftige, en altijd verftandig gemoedelijke, Schriften fteeds bijzonder behaagden, dat zij ook dit zijn werk niet onvoldaan uit de handen leggen. Al wa- re ook de Openbaring van Joannes flechts een dichte ftuk , dan nog verdiende dezelve, om den opwekken- den en vertroostenden inhoud en het meníigvaldig roe- rend fchoon, opmerking en behartiging. Maar de Openbaring is meer. Zij hangt duidelijk met van elders bekende waarheden zamen, en de treffende brieven-aan de 7 Gemeenten ftaan met de hier vervolgens geoe pende uitzigten in verband, Het doet ook veel altijd af, dat Zij zalig genoemd wordt, die deze voorzeggine gen hoort, leest, den zin verftaat en behartigt. Bij al de verfchillende uitlegging ftemt ook ieder daarin overeen, dat aan het eind de laatfte en eindelijke toea komst des Heeren kennelijk bedoeld wordt; en dit altijd belangrijk gefchrift wordt dan natuurlijk , hoe meer die toekomst nadert; ook nog meer belangrijk. Op deze wijze fprak er wALD, toen hij in 1794 dit boek in hee licht gaf. Nu eerst levert de Eerw. GOEDE ONS dee ze vertaling. Hij vond deze verklaring der Openbaring van Joannes niet alleen de meest voldoende van alle, die hij kent; maar ook geheel de behandeling voor ver- ftand en hart regt nuttig gewijzigd, Hij raadpleegde bij BOÉKBESCH. 1818, NO, 10, Ee des 414 | Je L. fchiedenis der Kerk zoeken wil. De voorzeggingen kunnen ook geenszins op de verwoesting van Jeruzalem worden te huis gebragt, om verfcheidene redenen, waaronder vooral gok de veel duidelijker voorfpelling Matt. XXIV en Luk. XXI. Geheel het boek is in dich terlijke beelden gefchreven; maar men moet onder{chei den. de beelden, die den Dichter getoond werden, en die hij zelf gaf, of met welke hij den indruk befchrijft, welken de gezigten bij hem verwekten. Het haastefijd hetwelk omtrent deze voorfpellingen bij herhaling ver zekerd wordt, zou tegen de hier gègevene uitlegging wel de voornaamfte zwarigheid zijn, zoo men dit nis evenzeer, ja wel zoo goed, door /ne/ vertolken kosg ook waren in Jeruzatems verwoesting, en in de gave van den H. Geest, al dadelijk de onderpanden vas áa hier gegevene bedreigingen en beloften ; en had de Heg, goede redenen, ‘om, gelijk overal, zoo ook. hier , zijns. . toekomst meer nabij te doen hopen; dit was bij de vrome En LAATSTE TOONEELEN VÓÓR JEZUS WEDERKOMST. 418 gere voorfpellingen van dezelve ook het geval, hoezeer er tevens genoegzame wenken voorhanden waren, dat dezelve langer, dan men dacht, zou achterblijven. „ Zoo veel fchijnt zeker,” zegt EWALD, „ dat vrees en hoop der toekomst van Jezus fterk op de gemoede- ren werken; dat men derhalve a/tijd en ten allen tijde onzeker zijn moet, warmeer Hij zal komen. Zeker weer fléchts de Christen , gat Christus komt, Aoe Hij komt, en #04 welk oogmerk Hij komt. Even zoo zeker zijn de zgeekenen, die de nabijheid zijner toekomst zula len aanduiden. Teeken en onderpand der vervulde be- dreigingen was Jerusalems verwoesting ; teeken en on- derpand der vervulde belofte de uitflorting van den H, Geest. — Zoo lang er nog geen uitzigt op eene alge- meene bekeering der Foden, niet tot het Theismus 4 maar tot het Christendom is, (Rom. XI.) Zoo tang Jee rusalem nog in de magt van andere volken is, (Luk, XXF:24-.) Zoo lang tr nog geen mensch der zonde is ten voorfchijn getreden, die zich in Gods tempel plaatst, als een God, en zich zelven uitgeeft voor eenen God, (a Thesf. Il:3 en 4.) Zoo lang is de wederkomst van Jezus niet geheel nabij. Zekerlijk echter kan en zal dit alles onverwacht, fnel komen , gelijk Jezus en de Apos- telen zulks dikwijls gezegd hebben, … De meeste że- genwerpingen, die men tegen het boek zelf maakt, zijn ook tegenwerpingen tegen den Bijbel,” enz. De in het boek opgegevene getallen en tijden neemt EWALD voor gewone getallen“en tijden; en alzoo is de vervul- ling dier voorzeggingen nog toekomende. De verkla- ring van EWALD wordt alzoo voor het minst door geene moeijelijke toepasfing op reeds voorbij.zijnde gee beurtenisfen gedrukt. Het werk wordt nog voorgegaan door eene aanwije zing van het kanonieke gezag des boeks, cene korre verklaring der voornaamfte beelden uit de Profeten , en de opgave van den Hoofdinhoud. Deze opgave komt hierop neder: „ Een monarch zal naar eene algemeene alleenheerfching ftreven , en dezelve zeer nabij. komen be a zon. zonder eenigen oorlog. Dit maakt de laatfte tijden ken- baar. Daarop volgt oorlog , duurte , honger en doodelijke plagen. — Martelaars , die:naar verlosúng haken, werden nog voor eenen korten tijd ter ryste verwezen; — dan volgt aardbeving en een tijd van verfchrikking,, die voor allen de Jaatfie fchijnt. Velen uit Joden en Hejs denen worden uitgezonderd, en nu komen er over land, zee en rivieren groote plagen, hagel, vuur, vergiftiging der waters, verduistering der hemelligcha- men. Verharde meníchen-worden door infekten en op andere wijzen gepijnigd en gedood. Drie em een half jaar werken twee profeten, gelijk MOZES en ELIAS zoo lang wordt ook. nog Jeruzalem door Heidenen ver- ' treden. Doch deza beide profeten worden door zeke ren monarch gedood, doch weder opgewekt en in den femel opgenomen. De inwoners van Jeruzalem wot- den door aardbevingen tot zich zelven gebragt. Geda- rende de drie en een half jaar worden de geloovigen der Israëlieten: in eene woestenij befchermd. De magtige goddelooze monarch vervolgt drie eneen half jaar de heiligen Gods, en wordt door zijnen voornaamften too- venaar onderfteund. Zonder diens monarchsteeken te dragen, heeft niemand burgerlijke vrijheid; — velen fterven intusichen — aarde, zee, rivieren em zon pls gen de afgodifche vereerders van dezen monarch. Eene groote en bijzondere plaag komt over. zijnen troon; de Eufraat draogt wit, ten einde Oosterfche vorften den weg te banen; menigerhande booze inboezemingen werken mede, om alles toe te bereiden tot den grooten dag Gods. — Vreêsfelijke aardbeving, verfchrikkeläke hagel gaat den ondergang der ftad op zeven heuvclen vooraf, Tien koningen vereenigen zich met dien moe narch, om de verleidelijke ftad, welke zich zoo zet ` verrijkt heeft, te onder te brengen. Honger, dood et vuur vernielen dezelye. Nu komt de Heer „en makt- een einde aan den booswicht, De monarch en zijn voot naamfte toovenaar ontvangen hunne ftraf. De overigen fterven, , Satans magt wordt Berend; j alle heiligen | ~ Gods * LAATSTE TOONEELEN VÓÓR JEZUS WEDERKOMST. 417 Gods worden als "op nieuw bezield, en tot medere- geerders van den Mesfias verheven. I. (2—8) De bekende zeven, brieven, (uitmuntend en roerend bewerkt.) II en II. (9) Ontdekking der eerfte voorbereidfelen tot den laatften oordeelsdag. Hoofdft, IV—VI1I. C10) Zesvoudig oordeel over de „ongeloovis ger, tot eêne proefneming van hunne verbetering. VIII en IX. (11) Voorbereiding en zinnebeeld in het klein ; en Jaatfte tooneelen vóór de toekomst van Jezus. X eń XI: 1—14. (12) Tafereel der lotgevallen van het goede en den waren Godsdienst. XI: 15.—XIV: 5, (13) De laatfte waarfchuwende ftrafoordeelen vóór den grooten oordeelsdag. XIV: 6-XVI (14) Babels val. XVII — XIX: 4. (15) De laatlte zegepraal van het goede over het booze. XIX: 5 tot XX: 1—3 En 7—10. (16) Rege- ring van Christus'en der Christenen, XX: 4—6 (17) Waaftoe wekt ons de blik op de fchoone, nieuwe, door Christus beheerschte , aarde op? XXI en XXII, Moeten wij nu bok ons gevoelen zeggen over de uit- legging wan EWALD, zoo erkennen wij gaarne, dat de Schrijver ons weglleept, en het eenvoudige, ongekun.- flelde ons bekoort. Doorgaans zijn de ophelderingen , welke bij geeft, duidelijk en treffende, en wij voelen ons zeer genegen, om, met den Schrijver, de ontwik- keling der voorfpellende beelden eerst aan den afloop der eeuwen te wachten, De opheldering van het ge- tal 666 komt ons zeer eenvoudig voor, en beveiligt, meer dan eenige andere, tegen moeiielijke en gevaarlijke ‘berekening, waardoor reeds zoo menigeen werd te leur gefteld : „ En dit teeken des diers , waarover zoo veel gefproe Ee 3 ken, $ N ò ken , gefi chreven, geftreden i is, dat op duizenderlei wij- zen is verklaard en opgevat, wat was het dan? Wi willen de woorden nemen gelijk zij hier flaan: „ Jie verfland heeft, merke op het getal des diers. Hee és een menfchelijk' getal; het is zeshonderd en zes en zes- tig. ” Hoe veel er. ook over getwist is, mij dunkt de zin is klaar, voor zoo ver dezelve thans klaar zijn kan. In: de 'Griekfche taal, in welke Johannes fchreef, even gelijk in andere talen, had men voor getallen geene bj- zondere teekens, maar letters. Het getal zeshonderd zes en Zestig bevat drie letters, welker beide uicerfte, de eerfte en laatfte, wezenlijke letters uit den naam van Christus zijn, en welker middelfte het beeld der flang, van den. draak is gç. Dus uitwendig Chris- tus , inwendig flang , zoo als het dier zelf , dat horens had gelijk het lam en fprak als de draak. Ook als getal genomen , komt deze zin ons ftraks van zelve voor den geest. Het fchijnt zich zeer goed te laten oplosfen , en laat zich evenwel niet oplosfen 5 het fchijnt eenen regten wortel te hebben, en heeft tach geenen regten wortel. Het is een fchijngetal, dat belooft en niet volbrengt; zoo geheel anders, dan die zeven, twaalf, honderd, vier en veertig duizend, die meer volbrengen dan zij beloven; gelijk juist de Antichrist befchreven wordt, die was en is, komt en is niet meer, in tegen- overftelling van Christus, die was en is en zijn zal. Even zoo drukken, in het Hebreeuwsch „de letters, die 666 uitmaken, datgene uit, hetwelk, twee hoofdftuk. ken verder, op het voorhoofd der vrouw ftaat: geAeis/ En gelijk Paulus den Antichrist noemt: afval. Ik zou denken, dat alles duidelijk genoeg verklaard is voor hen; die een vatbaar verftand bezitten. Maar het zal zeker nog oneindig duidelijker zijn, wanneer al het at- dere vervuld is. Ook kan dit getal eenen naam bevat ten. RABBAN SIMEON, die gedurende de verwoes- „ting van Jeruzalem zoo velen misleidde, bevat het were kelijk, en was ook een zinnebeeld van den verleider en Antichrist, Als nu eenmaal gen verleider onbegrijpe- LAATSTE TOONEELEN VÓÓR JEZUS WEDERKOMST. â1ò lijke daden doet; als hij door fchijn van vroomheid ` zoekt te misleiden tot goddeloosheid; als hj op het einde alles aan zich onderwerpt, en iedereen zijnen naam tot teeken moet dragen, zoodra hij in de maat- fchappij geduld wil worden: hoe veel opmerking zal het baren, als hij eenen naam voert, die juist dit getal weder in zich bevat; die hem, zonder-dat hij het weet, kenfchetst als dat, wat hij is! Hoe zal dit het laatfte zegel der zekerheid drukken op deze voorfpele ling, die den vereerder van Jezus dan van zulk eene _Onfchatbare waarde moet zijn; gelijk het het laatfte ze» „gelder zekerheid op de voorfpelling drukte, toen men; na den dood van Gods Zoen, las: Hij ès geflerven als. 