Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Toen zij onbedeesd, zonder de blikken neer te slaan, genaderd was en zag dat niets meer voor haar overschoot, zeide zij lachend tot den Bodhisatwa: »Prins! wat heb ik u misdaan, dat gij mij minacht?” — »Ik minacht u volstrekt niet,« hernam Siddhârtha, »maar gij zijt te laat gekomen.» Met deze woorden stroopte hij zich een kostbaren ring van de vinger en reikte haar den. »Prins,« zeide zij, »verdien ik denzen van u te ontvangen?« — »Ja, alle deze mijne sieraden moogt gij ontvangen.« — »Neen,« hernam zij, »wij willen den prins niet van zijn sieraden beroven; integendeel, wij zouden hem liever een sieraad meer toewensen.« Zo ontwikkelde zich een gesprek; en rustte het oog van den prins een poos met welgevallen op de schoone Gopa. De koning door zijn geheime agenten hiervan verwittigd liet nu bij Dandapâni aanvraag doen om de hand van diens dochter. Dandapâni, een telg van een hoog adellijk riddergeslacht, maakte bezwaar, omdat hij volgens voorvaderlijk gebruik in zijn geslacht zijn dochter niet geven kon aan iemand zoo verwijfd opgevoed en zoo onbedreven in de kunsten des oorlogs en des vredes als de prins. Door dit antwoord was Çuddhodana zeer uit het veld geslagen, doch de Bodhisatwa stelde hem gerust en verklaarde dat hij bereid was den kamp op te nemen tegen allen die gezind mochten zijn het tegen hem te bewijzen. Onmiddellijk daarop liet de koning bij klinkende schel in geheel Kapilavastu afkondigen dat de prins iedere die wilde uitnoodigde om over een week eenen wedstrijd met hem, prins Siddhârtha, aan te gaan. Op den bepaalden dag nam de wedstrijd, waarvoor zich vijfhonderd Câkya's hadden aangemeld, een aanvang. Ook de schoone Gopa was tegenwoordig, met den wimpel, welke den overwinnaar in het tornooi zou sieren, in de hand. Siddharta legt ongelooflijke proeven van zijn be- drevenheid in wapen- en lichaamsoefeningen af en overwint alle tegen- standers. En niet alleen in alle ridderlijke oefeningen toonde hij volledig te zijn, maar ook in alle kundigheden en kunsten van den geleerde legde hij een even verwonderlijk meesterschap aan den dag. Van toen af maakte zich wrok en nijd meester van 't booze hart van Siddhâtha's eigen neef, Dewadatta, Amrtodana's zoon, die later zulk een verraderlijke rol jegens den Meester spelen zoude. Maar Dandapâni schonk gaarne, na zulke schitterende proeven van hetgeen de Bodhisatva vermocht gezien te hebben, de hand zijner dochter aan den overwinnaar. Gopa werd met den prins in den echt verbonden en tot diens voornaamste gemalin gekroond. Met haar en nog 84000 andere vrouwen leefde Siddhâtha in weelde en genoegen. Een ander verhaal omtrent het huwelijk luidt, dat Cuddhodana bij Suprabuddha, koning van Koli, aanvraag deed om de hand van diens dochter Yacodhara voor zijn zoon Siddhartha, maar een weigerend antwoord ontving omdat Suprabuddha niet genegen was zijn dochter te geven aan iemand die eenmaal monnik zou worden. Doch het meisje zelf verklaarde aan niemand anders dan Siddhartha te willen toebehooren, zelfs indien hij op den dag na de huwelijksplechtigheid monnik verkoos te worden. Verder tegenstreven kon Suprabuddha niets baten, te minder dewijl Cuddhodana als hoofd der Câkyas de macht had om dwangmaatregelen aan te wenden. Zoo werd dan Yacodhara door haar vader, zijns ondanks, afgestaan en door Cuddhodana medegenomen naar Kapilavastu, waar zij met den Bodhisatva in den echt werd verbonden en tot diens voornaamste gemalin gekroond. De overige leden van de prinsen vrouwen-timmer waren dochters van de aanzienlijkste Câkyas en Kolyas. De Zuidelijke Buddhisten noemen hem een zoon van Suprabuddha en een broeder van Yacodhara; zijn moeder heette Godhi, volgens Culula-Wagga 7, 3; doch bij Schiefner 237 Dewadatta. Uit de wijze waarop in Lalitawastu 270 van Yagowati, anders gezegd: Yacodhara, gesproken wordt, blijkt dat zij en Gopa voor een en dezelfde persoon gehouden worden. Zulks wordt ook uitdrukkelijk gezegd bij Schiefner 236. Overgenomen uit Hardy M. of B. 152. Suprabuddha is bij de N. Buddhisten de vader van Mâyâ, dus de grootvader van den lateren Buddha; zijn vrouw was Lumbinî, naar wie het bekende Lumbini-bosch genoemd werd. Naar de Zuidelijke overlevering is onze Suprabuddha een broer van Dandapani; Hardy M. of B. 187. In de taal der mythologie betekent ‘broeder’ iets van denzelfden aard, of een andere fase van dezelfde verschijning; wij zeggen 'twee zusjes en broertjes', van twee dingen die zoo op elkaar lijken dat het een voor het andere zou kunnen doorgaan. Terwijl de prins zich in genoegens baadde, ging er op zekeren dag een gemor op in den kring zijner verwanten en magen: »Siddhartha geeft zich geheel aan het vermaak over, zonder enige kunst te leeren. Als er oorlog komt, wat zal hij dan doen?” De koning hiet den Bodhisatva roepen en deelde hem mede wat de familie al zoo zeide. »Sire! antwoordde deze, »laat in de stad met trommelslag bekend maken dat ik van dag over een week aan mijn verwanten mijn bedrevenheid zal tonen.” De koning deed zulks en op den bepaalden dag gaf Siddhartha zulke schitterende blijken van ongewone bedrevenheid in 42 kunsten, dat de verwanten over hem tevreden waren. Het gebeurde op zekeren dag dat de Bodhisatva lust gevoelde om naar het wandelpark te gaan en zijn wagenmenner last gaf het rijtuig in te spannen. Chanda, de trouwe wagenmenner, kweet zich van den hem opgedragen last: de wagen werd allerprachtigst versierd en met vier schimmels van volbloed Sindhusch ras bespannen. De Bodhisatva besteeg den wagen en reed den weg naar het park op. Toen was het dat de goden, wetende dat de tijd naderde waarop de Bodhisattva de hoogste kennis zou deelachtig worden, besloten de verschijningen die op zijn levensloop zulk eenen beslissenden invloed zouden uitoefenen in ’t leven te roepen. Zij lieten eenen engel de gedaante aannemen van Alle publieke bekendmakingen geschieden bij de N. Buddhisten bij klinkende schel, bij de Zuidelijke met trommelslag. Dit verhaal is klaarblijkelijk slechts een variatie van den wedstrijd voor ’t huwelijk. In ’t oude Indië nam de wagenmenner nagenoeg denzelfden rang in als in onze Middel-eeuwen de schildknaap. Hij is de trouwe makker van zijn heer en moet daarom een ontwikkeld man zijn, vooral in de dichtkunst. Vandaar dat hij schildknaap en meester te gelijk is. Volgens den Lalitav, doen de goden nog meer: in scharen komen zij tot den prins om hem er aan te herinneren dat de tijd waarop hij de wereld zal verzaken nadert en hem te manen aan zijn taak der Verlossing. En niet alleen de goden deden zulks; scharen van vrouwen, bezield door de Buddhas der verschillende windstreken, zingen liederen om hem op te wekken, hem herinnerende aan hetgeen hij in zijn vroegere levensopenbaringen nagestreefd en verricht heeft. — Het is wellicht niet overbodig op te merken dat de windstreken zelf bij de Indiërs steeds als meisjes worden voorgesteld. Van een stokoude man, schier tandeloos, grijs van haar, gekromd en voorovergebogen, welke met een stok in de hand al waggelend moeilijk voortstrompelde. Beiden, de prins en de wagenmenner, krijgen de schijngestalte te gelijkertijd in het oog. De eerste vraagt: "Wat is dat toch voor een man, wiens hoofdhaar zoo geheel anders lijkt dan dat van andere mensen?" — "Hoogheid!" antwoordde Chanda, "het is een grijsaard, die, onder de last van ouderdom gekromd en van kracht en levenslust beroofd, niet meer in staat is om te werken en op deze wijze zijn treurig bestaan voortsleept..." De prins hernam: "Als dit een eigen aardigheid van zijn geslacht of is het lot van ieder mensch om zóó te worden?" en het antwoord luidde: "Ieder mensch, Hoogheid, wordt door de ouderdom in die staat gebracht" — "Wee, o wee dan, dat men geboren wordt, indien een ieder zulk een ouderdom te wachten staat!" riep de prins uit en met ontroering in het hart, keerde hij huiswaarts. De koning, verwonderd dat zijn zoon zoo spoedig weer thuis gekomen was, trachtte de oorzaak daarvan uit te vorschen en als hij nu hoorde dat Siddhartha eenen grijsaard gezien had, riep hij uit: "Dan zal hij mij ongelukkig maken! Verschaf hem toch verstrooiing opdat hij in 't genot der weelde alle gedachten om monnik te worden uit zijn geest verbanen!" Na aldus gesproken te hebben, zorgde hij dat de wachten verdubbeld werden en liet ze in alle richtingen op een half uur afstand post vatten. Op eenen anderen dag, toen Siddhartha wederom den weg naar het park gereden was, ontmoette zijn blik eenen zieke. Door den wagenmenner op dezelfde wijze als bij de vorige gelegenheid ingelicht, keerde hij met ontroering in het hart naar het paleis terug, en Koning Suddhodana, vernemende wat er geschied was, nam nog grootere voorzorgen en vermeerderde op nieuw de wachten, zoodat deze op een afstand van drie kwartier stonden. Bij Hardy en ook in Lalitaw. wordt de afschuwelijkheid der ziekte in alle uitvoerigheid afgeschilderd, maar ten opzichte van den aard der kwaal wijken beide beschrijvingen geheel van elkaar af. Na een poos ging de prins weerom uit naar het park en zag toen onderweg de door de goden bewerkte verschijning van een lijk. Bij dit afzichtelijk schouwspel wendde hij zich tot Chanda om een verklaring. De gevolgen waren dezelfde als bij de twee vorige gelegenheden en de bezorgde vader strekte nu de wachtposten over een geheel uur uit. Als de prins een vierde maal zich op weg naar het park bevond, ontdekte zijn oog eenen anderen, door de goden in 't leven geroepen. Het was een monnik, stemmig gekleed, die met zedigen blik en een gelaat waarop zielerust te lezen stond, kalm zijn weg voortwandelde. »Vriend!’’ sprak Siddhârtha tot den wagenmenner, »wat is dat voor een man!’ Nu kende de aangesprokene eigenlijk geen monniken, noch hunne eigenschappen, want de Buddha was als zoodanig nog niet opgetreden, maar door bovennatuurlijke ingeving wist hij toch te zeggen dat die persoon een monnik was en beschreef hij de eigenschappen van een monnik. è Aanstonds voelde de prins zich zeer aangetrokken tot dien heiligen staat en zette vergenoegd zijn rid voort naar het park waar hij den ganschen dag bleef. Na zich door een bad in den lotusvijver ver- frischt te hebben, ging hij na zonsondergang op de marmeren bank neder- zitten en liet zich feestelijk opschikken. Zijne bedienden stonden met 1 De Singhaleesche bron van Hardy weet te vertellen dat de verschijningen door een tijds- verloop van 4 maanden van elkaar gescheiden waren; daarentegen laten de uitleggers van den Digha Nikâya alles op één dag geschieden. Naar Lalitav. Ziet hij een lijkstoet; eene schare van verwanten en vrienden schreiende, weeklagende en met de handen op de borst slaande, volgt een lijk, dat in een lijkwade gehuld op de baar vooruit gedragen wordt. Na van Chapda de verklaring van dit verschijnsel vernomen te hebben, roept de prins uit: "Armzalige jeugd die door den ouderdom wordt verdrongen! Armzalige gezondheid, die door allerlei ziekten wordt verjaagd! Wee het leven, dat zoo kortstondig is! Ach, hoe kan een verstandig mensch aan de genietingen der wereld hechten? Zelfs zou zonder ouderdom, ziekte en dood het leven een last zijn, hoe veel te meer nu het al die drie rampen in zijn gevolg heeft! Welaan, laat ik terugkeren en nadenken hoe men zich daarvan kan bevrijden!" Deze rationalistische opmerking ontbreekt in de overlevering der N. Buddhisten en is klaarblijkelijk een toevoegsel van de schrijver der voorrede op ’t Jâtaka of van een zijner voorgangers. De man was op ’t oogenblik vergeten dat hij een paar bladzijden vroeger verhaald had hoe Kaundinya en zijn 4 gezellen jaren lang vóór ’t optreden van de Buddha monnik geworden waren. DE BUDDHA. Terwijl dit op aarde plaats had, voelde de hemelkoning, Indra, dat de plek waarop hij zat warm werd. Dien ten gevolge bevroedende dat er iemand zou komen die hem eenmaal van zienen zetel zou stooten, en ontwarende dat men bezig was met de Bodhisatva op te schikken, riep hij Wigwakarman, de kunstenaar der goden. "Wigwakarman!" zei hij, "Prins Siddhartha zal heden te middernacht zijn huis verlaten en de wereld verzaken; dit is zijn laatste pronk. Ga naar het wandelpark en tooi de grote man met hemelse tooit." Wigwakarman gehoorzaamde en kwam, dankzij zijn goddelijke macht, ogenblikkelijk ter plaatse. Hij verscheen in de gedaante van een kapper en nam zoodoende de kapper des prinsen de tulband uit de hand en begon het hoofd te omwikkelen van de Bodhisatva, die terstond bij de aanraking merkte dat het de hand van een god, niet van een mens was. Zoodra het hoofd omwikkeld was, leek het door de spiegeling van 't kruinhelm alsof elke lap van den tulband uit duizend lappen van verschillend-gekleurde stof bestond, en daar er tien lappen waren, leek het alsof het geheel uit tienduizend lapjes samengesteld was. Men verwonderde zich niet hoe er zóóveel lapjes doek zich konden vertonen aan iets van zo geringens omvang als een hoofd is. Immers de allergrootste onder die lapjes was zoo groot als de bloesem der Sarsaparilla, terwijl de overige niet grooter waren dan een koriander. Het hoofd van de Bodhisatva leek een grote waterroos met een netwerk van vezeltjes. Nadat de Bodhisatva volledig uitgedost was, begonnen allerlei dansers en kunstenmakers hun kunsten te vertonen, brahmanen hun zegenvolledheid te doen hooren en lofzangers hun feest- en lofliederen aan te zingen, en 'midden daarvan besteeg de prins zijn prachtige wagen. De dier stond al, schonk Yacodhara aan eenen zoon het levenslicht. De Indiërs noemen de zon „het juweel des hemels.” Het gewone getal van richtingen is tien: de acht windstreken, het zenith en het nadir. Nauwelijks had Koning Çuddodhana dit vernomen, of hij zond eenen bode af om zijn zoon deze blijde tijding over te brengen. Bij de ontvangst van het bericht zeide de Bodhisatva niets anders dan: »de geboorte van Râhula is slechts een knoop te meer.» Toen deze uiting weer aan Çuddodana was overgebracht sprak hij: »van nu af aan zal mijn kleine zoon den naam dragen van Prins Râhula.« Onderwijl had de Bodhisatva den wagen bestegen en hield hij in alle staatsie en met grooten luister en praal zijn intocht in de stad. Bij die gelegenheid was het, dat een meisje van vorstelijk geslacht, smalle Gautami geheeten, op de bovenverdieping van haar burcht staande, de schitterende schoonheid van den Bodhisatva aanschouwde, terwijl hij met zijn stoet om de stad heen trok. Medegesleept door een gevoel van innig welbehagen, gaf zij aan haar verrukking lucht in de volgende uitboezeming: „Zalig is, voorwaar, die moeder! Zalig is, voorwaar, die vader! Zalig is, voorwaar, de gade Die een' man bezit als dezen!” De Bodhisatva hoorde die woorden en dacht bij zichzelf: »Ja, het hart van vader en moeder is zalig, wanneer zij zulk een kind aanschouwen. Het hart der gade is zalig in ’t bezit van zulk eenen echtgenoot. Maar hoe zal zijn eigen hart zaligheid vinden? En, daar zijn geest zich reeds begon te verheffen boven de plagen der hartstochten, dacht hij verder: “Uitdooving van ’t vuur der hartstochten, dat is zaligheid; uitdooving van ’t vuur der zonde en der verblinding, dat is zaligheid; uitdooving van trots, waan en alle soortgelijke plagen en kwalen, dat is zaligheid. Zij heeft mij een goede les gegeven, want ik zal heengaan en naar uitdooving (nirwana) streven. Van heden af zal ik mij losrukken van ’t huiselijk leven, weggaan, monnik worden en ’t Nirwana zoeken. Laat dit haar leerloon wezen.” En met deze laatste woorden ontdeed hij zich van zijn kostbaar parelsnoer en zond het ten geschenke aan smalle Gautami, en deze was er recht gelukkig mee, want zij waande, het arme kind, dat Prins Siddhartha haar dat cadeau gezonden had omdat hij op haar verliefd was geworden. DE BUDDHA. Toen de prins met grooten luister zijn paleis bereikt had, wierp hij zich, de rust zoekende, op zijn praalbed neder. Aanstonds begonnen prachtig gekleede schoone vrouwen, wier talenten die der hemelsche nimfen evenaarden, om zijn zinnen te streelen een ballet uit te voeren met snarenspel en zang. Doch de Bodhisatwa, wiens hart zich reeds afgewend had van de zondige begeerten der wereld, schepte geen behagen in dans, gezang en snarenspel, en viel weldra in slaap. En de vrouwen, merkend dat hij, voor wien zij speelden, in slaap gezonken was, vonden het nu doelloos zich verder te vermoeien, legden het snareninstrument uit de hand en vlijden zich ter ruste. Alleen de talloze lampen met geurige olie flikkerden helder op. Daar wordt de Bodhisatwa wakker. Hij gaat met gekruiste beenen op het rustbed zitten en ziet daar nu die vrouwen, met het speeltuig naast zich, in slaap gezeten: sommige liggen terwijl de zeewater haar uit de mond langs het lichaam afvloeit, andere knarsetandend, sommige ijlend, andere met gapenden mond, weer andere onbetamelijk bloot en naakt voor 't gezicht. Als hij zag hoe het schoon dier vrouwen in leelijkheid verkeerd was, werd hij in nog hoogere mate afkeerig van de genietingen der zinnen. Die weidsche zaal, zoo schoon en prachtig als Indra’s hemelhof, scheen hem nu een kerkhof toe, vervuld van overal in 't rond liggende rottende lijken. Te leven in 't rijk der zinnelijke genietingen, dat was voor hem nu niets anders dan een korte droom van enkele maanden, een weldoordachte illusie, vergeefs de pijn die het hart te lijden heeft. 2 Naar de overlevering in Lalitaw. neemt de koning bij de thuiskomst zijns zoons alle mogelijke voorzorgen om te verhinderen dat hij ontsnapt en verordent hij ’t ballet, opdat Siddhârtha in den roes des vermaaks de manende stem in zijn binnenste niet zal hooren. AA DE BUDDHA. begeerten, zoowel als in de ideale en de aetherische * wereld, was, in zijn oog, niet beter dan te leven in een brandend huis. »Hoe jammerlijk l”? riep hij uit, »hoe ellendig!’ en een onweêrstaanbare neiging om den geestelijken stand te omhelzen, maakte zich hoe langer zoo meer van zijnen geest meester. »Nu, of nooit, moet ik van hier den grooten ? zwerftocht aannemen,” zeide hij, en mèt stond hij op, trad naar de deur toe en riep: »wie houdt er wacht?” »Ik ben het, jonker,” klonk de stem van Chanda. »Ik heb het voornemen opgevat om van hier te gaan en den grooten zwerftocht te ondernemen; breng mijn paard in gereed- heid” Chanda gehoorzaamde en begaf zich naar den stal om Kanthaka, dat puik der rossen, gereed te maken. Terwijl hij hiermede bezig was, begreep het schrandere dier dat het niet voor een gewonen rid uitgerust werd, zooals bijvoorbeeld naar °t park, maar dat zijn meester op dien dag het huis zou ontvlieden om den grooten tocht aan te nemen; en het paard gaf zijne vreugde te kennen door een gehinnik, zóó luid, dat het zeker door de geheele stad zou weêrklonken hebben, indien de goden het geluid niet gedempt hadden, zoodat niemand het kon hooren. Terwijl Chanda afwezig was, kwam bij den Bodhisatta de neiging op om zijn jonggeboren zoon eens te gaan zien. Hij rees derhalve op van zijn rustbed en richtte zijn schreden naar het slaapvertrek van Râhula's moeder. Hij opende de deur. Bij het schijnsel der lamp zag hij nu dat de jonge moeder sliep met haar hand op het hoofd van het kind. De Bodhisatta bleef op den drempel stilstaan en dacht: vals ik het kind wil opnemen moet ik de hand der prinses verwijderen en dan zal zij wakker worden, en zulks zou een hinderpaal worden voor mijn vertrek. Daarom zal ik liever later, als ik eenmaal een Buddha geworden ben, terugkomen om mijn zoon te zien. Met die gedachte daalde hij van de bovenverdieping van het paleis weer naar de benedenzaal af. Sommige beweren dat de prins Râhula toen een week oud was, maar zulks komt in een andere bron, die meer geloof verdient, niet voor. Over deze drie vormen van bestaan zal later gesproken worden. DE BUDDHA. 45 Er is een verhaal, hetwelk zegt dat de Bodhisattva, alvorens uit te trekken, tot zijn vader ging om diens toestemming te vragen. Toen de nacht bedaard was, kwam hij van zijn paleis af en stond in één keer op de top van Cuddhodana’s burcht. Nauwelijks stond hij daar, of de hele burcht werd door zijn glans verlicht. Toen werd de koning wakker en zag die glans, waarop hij ijlings tot den kamerling de vraag richtte: „Zeg kamerling! is de zon opgegaan dat er zich zulk een glans verbreidt?” De kamerling zeide: „Sire, de vorige nacht is nog niet voorbij, of boomen en muren werpen ten gevolge des zonneschijns hun schaduw en de stralen koesteren door de warmte die van hen uitgaat het lichaam. Zwanen, pauwen, papegaaien, koekoeks, talingen verheffen in den ochtendstond hun blij schaal. Deze glans, o Koning! is aangenaam, liefelijk, verkwikkend, heilzaam, zonder overmatigen gloed. Er is geen twijfel aan, de Gunadhara is gekomen, bestralend muren en boomen.” De koning kijkt in alle richtingen en ziet voor hem het in vlekkeloze reinheid stralende wezen; hij wil van zijn nachtleger opstaan, maar verzucht: „Al zou ik duizend jaar leven, ik ben niet meer in staat om deze pracht te bewonderen.” Dan wendt hij zich tot den kamerling en zegt: „Ga, kamerling, mijn zadel en mijn troon halen en bind de luizen er aan.” Toen de kamerling dit hoorde, zeide hij: „Sire, nu het zadel en de troon gebonden zijn, kunnen zij niet meer worden gebruikt.” De koning antwoordde: „Ga, kamerling, dan bind ik er de gordel aan.” „Sire, nu de gordel gebonden is, kunt u die niet meer om doen.” „Wel dan bind ik er het laken aan.” „Sire, nu het laken gebonden is, wordt het bed niet meer te gebruiken.” Dan zeide de koning met een glimlach: „Ga, kamerling, dan bind jij ze zelf om mijn schouders.” De kamerling zeide: „Sire, nu ik ze om heb gebonden, dan kan ik u niet meer bewonderen.” De koning antwoordde: „Ga, kamerling, dan bind jij ze om de hals van mijn zoon.” De kamerling zeide: „Sire, nu mijn zoon het draagt, wordt hij een heilige, wordt hij een Buddha.” Dit moet de overlevering zeer oud zijn, dateren uit een tijdperk toen men nog wist dat de Buddha een begrip was, samengesteld uit een held als opperleeraar en uit de zonnegod als hoogste verlichter en verlosser van de wereld uit de duisternis. Wel is waar, heeft men dit in Indië nooit geheel vergeten, maar bij het algemeen moet de herinnering eraan reeds vroeg verloren zijn gegaan. Koning Aoka in de 3e eeuw vóór Chr. had er klaarblijkelijk niet het minste besef meer van. Indien nu een overlevering, niettegenstaande ze niet meer in haar context past, toch wordt medegedeeld, moet ze al bijzonder heilig geweest zijn. Opzettelijk hebben wij pragmata zo vertaald omdat anders de zoo straks volgende dubbelzinnigheid in de woorden des kamerheers niet genoeg zou uitkomen. Dit woord is onvertaalbaar, omdat het zowel "bezitter der eigenschappen" als "bezitter van goede eigenschappen" uitdrukt. Het is een synoniem van gunegala, heer der eigenschappen, en dit is een der attributen van de als hoogste wezen gedachten zonnegod; zo heet het in de Gopala Upanishad 6, 14, vgg.: "vaalas ontleent glans aan zijn glans; Ajja is een feniks in ’t midden van dit heelal; hij is de maker van alles, de alziener, de bron van alles, de maker van de tijd, de heer der eigenschappen", enz. Het is aardig te zien hoe degenen welke aan de oorspronkelijke taal van ’t gedicht. mag het niet: zoo’n indruk maakt de macht van de luisterrijke Wijze op zijn vader. Toen spreekt de zoon, vóór den oude koning staande, dezen toe en verzoekt dat de koning, gelijk ook diens lieden en onderdanen, hem verlof geve om ‘t vaderlijke huis te mogen verlaten. Met tranen in de oogen tracht Cuddhodana hem terug te houden en belooft hem alles te schenken wat hij verlangen mocht. Daarop herneemt de Bodhisatva met vriendelijke stem: “Ik verlang, Sire! vier geschenken. Zoo gij in staat zijt mij die te geven, zal ik hier blijven, nu en altoos. Ik verlang, Sire, dat de ouderdom zich niet van mij meester maakt, opdat ik steeds jong en schoon blijve. Ik verlang ongestoorde gezondheid en vrijdom van ziekte. Ik verlang eeuwig te leven en nooit te sterven. Ik verlang dat mijn voorspoed nimmer afgewisseld wordt door tegenspoed.” De koning, deze woorden hoorende, werd diep bedroefd: ”Te vergeefs eist, gij zulks van mij, Prins! tot dat alles heb ik niet de macht," Toen hernam de zoon: ”Indien gij, Sire! die vier wensen mij niet kunt schenken, verleen mij dan een enkel voorrecht: voor goed ontheven te zijn van de noodzakelijkheid telkens weer op nieuw geboren te moeten worden.” Bij ’t hooren dezer woorden bedwong de vader zijn liefde, rukte hij de genegenheid voor zijn zoon uit het hart, en, zich vermannende, sprak hij: ”Mijn zoon! het werk der verlossing dat gij de wereld ten heil op u gaat nemen verdient geloofd te worden. Ga, moge uw voornemen volvoerd, uw wens vervuld worden!” — Daarop keerde de Bodhisatva naar zijn eigen paleis terug en zette zich op zijn leger, zonder dat iemand van zijn gaan of komen bewust werd. een tintje van Sanskrit hebben willen geven, zich soms deerlijk vergissen. Daar in de taal van Magadha - niet te verwarren met Pali - elke r door een Z vervangen wordt, zodat locana, oog, en rocana, glans, niet meer te onderscheiden zijn, hebben de omwerkers locana in hun onmogelijk Sanskrit laten staan, hoewel rocana bedoeld is. Tot hun verontschuldiging strekt dat in het klassieke Sanskrit rocana, in de zin van glans, verouderd was. Bij de Indiërs is de grote Verlosser der wereld de Zonnesgod, Hij is de overwinnaar van het rijk der Duisternis, hij is de wdeopende poort der Verlossing, hij is het lichtende voorbeeld voor het menschdom om alle duisternis, onreinheid en vuil, ook des geestes en des gemoeds, te verwijderen. Want licht, wijsheid, zedelijk goed en blanke onschuld zijn voor de Arier één, gelijk duisternis, waan, zedelijk vuil en zwarte boosheid het zijn. Volgens het andere verhaal hetwelk ons beschrijft welke gedachten de Bodhisatwa vervulden toen hij op den drempel stond van het vertrek waarin Râhula's moeder met haar kind sluimerde, keerde hij van daar naar de benedenverdieping van het paleis terug. Hij begaf zich onmiddellijk naar buiten, naar de plaats waar zijn ros Kanthaka gereed stond. "Kanthaka!" - zoo sprak hij het dier toe - "voor deze éénen nacht moet gij mij redden; want daarvan hangt het af of ik een Buddha zal worden, die goden en mensen zal redden." Hiermede sprong hij op den rug van het paard. Het dier was van den hals tot aan den staart 18 voet lang en naar evenredigheid hoog; het was zeer sterk, vlug en spierwit. Als het brieste of trappelede zou het geluid zich door de gehele stad verbreiden, en daarom dempten de goden door hunne macht het geluid, opdat niemand het zou kunnen horen. Terwijl de Bodhisatva zelf boven op dat uitmuntende ros zat, liet hij Chanda zich aan den staart vasthouden en zo bereikten zij in de middernachtstonde de grote poort. Nu had de koning, duchtende dat zijn zoon te een of ander tijd uit de stadspoort zou trachten te ontsnappen, gezorgd dat geen der twee vleugels door minder dan duizend man kon opengedaan worden. De Bodhisatva was evenwel zóó sterk dat hij de kracht bezat van tienduizend miljoen olifanten of van honderduizend miljoen menschen. Hij overlegde bij zichzelf: "pals de poort niet open gaat, zal ik Kanthaka met de knieën noodzetten en met Chanda aan den staart: van dat ros de 18 voet hoge stadsmuur overspringen." En Chanda dacht: "als de poort niet opengaat, dan zal ik den jongen op den rug nemen, Kanthaka met de rechterhand om het lijf vatten, en, het dier zoo onder den arm houdende, de stadsmuur overspringen." Het ros, van zijnen kant, dacht: "vals de poort niet opengaat, dan zal ik met mijnen meester op den rug en met Chanda aan mijn staart." In het onzuivere Sanskrit der N. Buddhisten Kantaka of Kanthaka. Dat kan echter niet de eigenlijke Sanskritvorm geweest zijn; die kan krandaka "de briescher" geweest zijn; inderdaad zijn Frang, kanikrada, kanikradat "luid brieschende" welbekende predicaat van het hemelse ros. Waaruit wij mogen opmaken dat Chanda van een reusachtige gestalte moet geweest zijn, op zijn minst 50 voet hoog. DE BUDDHA. staart over den muur heen springen.” Zonder twijfel zouden alle drie hun voornemen volvoerd hebben, zoo de poort niet geopend ware geworden; maar het was nu niet noodig, want een engel, die aan de poort verblijf hield, maakte ze open. Te dier stonde was het dat Mara de Booze toesnelde om den Bodhi- satwa tot terugkeer te bewegen en in het luchtruim staande hem toeriep: „Heer! verlaat uw huis toch niet om als monnik rond te loopen. Heden over eene week zal u de heerschappij geworden over de gansche aarde met hare vier werelddeelen en 2000 eilanden. Keer terug, Heer!’ — »Wie zijt gij,’ vraagde de prins. — »Ik ben de Wacawartin,”’ * klonk het antwoord. »Verzoeker!’ hernam de Bodhisatwa, »ik weet dat de wereldsche heerschappij voor mij is weggelegd, maar ik taal niet naar die heerschappij: ik wil onder de toejuiching van °t schepselenheir een Buddha worden.” Daarop sprak de Duivel: »van stonden af aan zal ik telkens wanneer gij aan mij denkt de denkbeelden van zinnelijken lust, van haat en wreedheid bij u opwekken,’ en sinds dat oogenblik, loerende op de geschikte gelegenheid, 2 volgde hij den Bodhisatwa als diens scha- duw. * En de Bodhisatwa, de wereldsche heerschappij versmadende en van 1 Dit woord beteekent in ’t Sanskrit zonderdanig”; naar de etymologie zou men er ook de bedoeling in kunnen leggen van „met macht bestierende”. Welke opvatting de oudste vorm der sage bedoeld heeft, is moeielijk te bepalen. Bij de Buddhisten is wagawarfin, Pali wasawatti, een gewone bijnaam geworden van den Satan en tegelijkertijd de naam van een seraf of aartsengel, dien wij later zullen ontmoeten. Men vergelijke de noot 3 hieronder. 2 Het woord ofdro in den tekst is door zijn dubbelzinnigheid veel duidelijker dan het Hollandse, want het beteekent zoowel occasus, (zons)ondergang, als occasie, gelegenheid. 3 In den Lalitavistara is het niet Mâra, maar de trouwe Chanda, die zijn meester tracht te doen terugkeeren. Hij houdt hem voor, dat volgens de profetie de wereldheerschappij hem uit ontgaan kan, maakt de genietingen eens vorsten in de schoonste kleuren en geeft te kennen dat de tijd om van de wereld afstand te doen eerst dan zal gekomen zijn, als de ouderdom beide tot genieting onvatbaar zal gemaakt hebben. Alles te vergeefs; de prins is onverzettelijk en herhaalt zijn bevel om ’t ros in gereedheid te brengen. — Het kan den opmerkzamen lezer niet ontgaan zijn dat Chanda, die achter aan den staart van ’t ros zich vasthoudt, niets anders is dan het achterschijnsel, de schaduw. In feite betekent chanda „schijn”, alsook lust, wil”, juist hetzelfde, in de laatste betekenis als waga. Derhalve is Mâra, die om later te ontvouwen redenen, de Lust” heet, eigenlijk een met Chanda, en daarom met Wagawartin oorspronkelijk bedoeld eenvoudig wonderdame dienaar, de volgzame, pluimstrijker, vleier”. Indien in het bovenstaande tweegesprek de Duivel, op de vraag van zich afwerpende als een fluim, verliet de stad met groote staatsie. Zulks geschiedde op vollemaansdag der maand Áshâdha (thans Juni—Juli), terwijl de maan in ’t sterrebeeld Uttara Ashâdhâ stond. Na een poos geërderd te hebben voelde de prins den wenschen in zich levendig worden om eenen laatsten blik terug te werpen op zijn vaderstad. Nauwelijks was deze gedachte bij hem opgerezen of de aarde voorkwam zijnen wenschen, draaide zich als een pottebakkerswiel in de rondte en verschafte hem zoodoende, zonder dat hij zich had om te keeren, den blik op de stad. Zoo dan kon de Bodhisatva zijn blikken werpen op de stad die daar nu voor hem lag. Hij wees de plek waar hij stond aan als de plaats waar later het heiligdom ter commemoratie van Kanthaka's terugkeer zou opgericht worden, bracht toen het ros wederom in de richting die het te nemen had om den tocht verder voort te zetten en trok met grote staatsie en in buitengewoon luister en praal voorwaarts. Voor hem uit droegen goden en engelen 60000 vlammette fakkels en evenzo veel van achteren, aan de rechter- en aan de linkerhand. Andere hielden er ontelbare fakkels aan alle zijden van den horizon, terwijl weer andere hem ter ere hemelse parfums, kransen, poeders en reukwerken strooiden en het gehele luchtruim met paradijs-rozen bedekt was, als waren het neer vallende druppels in den regentijd. Hemelse harmonieën lieten zich hooren en het geschal van duizenden en duizenden van instrumenten was zoo luid, dat men zou hebben het geraas van den donder te horen in de kloven van het Yugandhara-gebergte of het gejoel der baren in de ingewanden des Oceaans. "Zijt gij?" antwoordt: "uw gehoorzaame dienaar", krijgt het geheel een geestiger tint en past het volgende vervolmester of verzoeker onvergelijklijk beter. 1 Ook deze toevoeging "met groote staatsie" of "onder groote eerbewijzen", welke volstrekt niet op haar plaats schijnt, is een bewijs te meer hoe nauwgezet de schrijvers de trekken der sage, ook indien zij die niet begrepen, bewaard hebben. 3 Dit strookt niet best met wat er volgt, wel met den Lalitavistara, want daar stijgt de prins na 6 uur gereden te hebben, tegen ’t aanbreken van den dag, af, bedankt de godenscharen voor hun geleide, ontdoet zich van zijne lijfsieraden, stelt die Chandaka ter hand en laat hem met het ros naar de stad terugkeeren. Op de plek waar dit gebeurd is, werd later een heiligdom gesticht ter herinnering aan Chanda’s terugkeer. 3 In Ashada begint het in noordelijk Indië te regenen. 50 DE BUDDHA. Met al die weidsche praal trok de Bodhisatva in één nacht drie koninkrijken door en legde een afstand af van dertig uren, toen hij den oever eener rivier die Anawama (d. i. niet laagste, verhevene) genaamd werd, bereikte. Men zou kunnen vragen of het ros dan geen grooter afstand in denzelfden tijd kon afleggen, en dan luidt het antwoord: zeer stellig kon hij dat, want hij zou van een einde des horizons tot aan ’t andere kunnen lopen gedurende niet langer tijd dan er verloopt tusschen ontbijt en avondmaal. Maar op den bewusten tocht had het dier zich heen te worstelen door den kniehoog reikenden stapel van bloemen en kransen, die door de goden en engelen uit de lucht gestrooid waren en daarom legde het ros slechts 30 uren af. Aan den oever der rivier stond de Bodhisattva stil en vroeg aan Chanda: "Wat is dit voor een rivier!" "De Anawamā, Hoogheid!" was het antwoord. "Welnu, ook mijn besluit om de wereld te verlaten zal Anawama (verheven) heeten", en met deze woorden noopte hij zijn ros, zodat het den breeden stroom oversprong. De Bodhisattva steeg nu af en terwijl hij op het zilverblanke oeverzand stond richtte hij aldus het woord tot zijn gezel: "Vriend Chanda! neem deze sieraden, alsook de henvoor mede, en vertrek; ik ga geestelijke worden." Als zijn trouwe volger den wenschte te kennen gaf om ook geestelijke te worden, wees de Buddha hem af, zeggend: "neen, dat is uw roeping niet; ga!' Tot driemaal toe herhaalde hij dit, en na zijn sieraden en het ros aan Chanda’s zorg te hebben toevertrouwd, dacht hij: "deze weelderige lokken passen een monnik niet, en evenmin zou het voegen dat de Bodhisattva zich door een ander de haren liet afsnijden; daarom zal ik ze zelf met mijn zwaard afsnijden." Daarop greep hij het zwaard met de rechterhand en zijn haarbos met de linker, en aldus sneed hij zich de haren zo kort af, dat ze niet meer dan twee duim lang, naar rechts krullende, het hoofd bedekten. Levenslang heeft zijn haar die maat behouden en de knevel naar evenredigheid. Nooit heeft hij zijn hoofd- of baardharen meer behoeven te knippen. De Bodhisattva naamde de haarkuif, met het kruinjuweel, en wierp ze hoog in de lucht op met de gedachte: »indien ik bestemd ben een Buddha te worden, blijve de kuif in ’t luchtruim hangen; zoo niet, dan moge zij ter aarde vallen!« De kuif ging een uur hoog de lucht in en bleef daar hangen. Indra, de hemelkoning, die dat bespeurde, ving de kuif in een gouden juweelkistje op en stichtte in zijn paradijs het Heiligdom van het Kruinjuweel. Hierop doelt het liedje: De van welriekende zalf geurige haarbos Sneed het verhevenste wezen af en wierp dien in de lucht, Waar de duizendoogige Indra dien eerbiedig opving In een gouden juweelkistje. Voorts dacht de Bodhisattva: »deze gewaden van fijn Benares-neteldoek passen eenen monnik niet.« Intussen had hij niets anders om zich te kleeden. Dit begreep een oud makker van hem uit de dagen van den Buddha Kasyapa. Hij heette de Aartsengel Ghatikara en gevoelde voor zijn gewenste makker een vriendschap welke in de vele duizenden van jaren, die er tusschen de verschijning van den eenen Buddha en den anderen verlopen, niet had kunnen slijten. Ziende dat zijn makker huis en goed verlaten had om geestelijk te worden, besloot hij tot hem te gaan en te brengen alwat een monnik behoeft: Drie kleedingstukken en een nap, Een mes, een naald, een gordel, Alsmede een doorzijger — dit zijn de acht Benoodigdheden voor een bedelmonnik. Deze acht voorwerpen nu, die de gansche uitrusting van een monnik uitmaken, bracht de Aartsengel aan den Bodhisatwa. * Deze trok het 1 Korter en eenigszins anders in Talitaw.: -De Bodhisatwa bescffende dat weelderig haar en °t monnikschap niet bij elkaar passen, sneed met zijn zwaard de haarkuif af ep wierp die in de lucht op. Ten blijke van eerbied werd ze door de goden opgevangen en tot op dezen dag gedenken zij die gebeurtenis met ecn feest. Op diezelfde plaats werd ook een heiligdom opgericht, dat tot heden toe bekend staat als Haarbosvang.” 2 Wederom eenigszins afwijkend in Lalitaw.: „Voorts besefte de Bodhisatwa dat het monnik- schap en fijne gewaden van Benares-neteldoek niet bij elkander passen, en dat het goed zou AS 52 DE BUDDHA. geestelijk gewaad aan en beval toen Chanda heen te gaan met de woorden: "Chanda! breng uit mijn naam de heilsgroet aan mijn vader en moeder over." Chanda boog zich nederig voor de Bodhisattva en vertrok. Het ros Kanthaka, dat gehoord had welke woorden zijn meester met Chanda wisselde, verwijderde zich met trage stappen, want het was overtuigd dat het zijnen meester nimmer zoude wederzien. Het dier kon zijn verdriet niet verkroppen: zijn hart brak en het stierf. Na zijn dood in het paradijs opgenomen, werd het wedergeboren als een engel, Kanthaka genaamd. Door de dood van het ros werd het verdriet van Chanda over de scheiding van zijn meester verdubbeld, en van smart overstelpt keerde hij bitter weenend naar de stad. Er is een andere overlevering, volgens welke Chanda met Kanthaka en de lijfsieraden van de prins in Kapilavastu terugkwam. Daar heerste grote droefheid over het verdwijnen van de prins. Men vroeg Chanda of het misschien nog mogelijk was de Bodhisattva terug te halen, doch hij zei op stellige toon: "neen, geen poging daartoe zal baten; de prins is te sterk." De lijfsieraden welke Chanda weer medegebracht had. vielen ten langen leste den Câkyaprinsen Bhadrika, Mahânâman en Aniruddha, ? die verwanten van Siddhârtha waren, ten deel. Doch die sieraden waren bestemd voor iemand wiens lichaam de volledige uitrusting van Nârâyana dragen kon, en de geheele uitrusting van Nârâyana konden Bhadrika en de twee andere op zich zelven niet dragen. Toen nu niemand die sieraden kon dragen, dacht de matrone Gautamì: »zoolang ik deze sieraden zie, zal ik in mijn hart den gloed der smart gevoelen; daarom zal ik ze in den vijver werpen.” Zij volvoerde haar plan en nog heden ten dage wordt die plek »de vijver der sieraden” genoemd. Tot de be- droefde vrouwenschaar, inzonderheid tot Gopà, spreekt Chanda uit naam wezen indien hij grove bruine kleedingstukken zich aanschafte. De goden, begrijpende waaraan hij behoefte had, zonden eenen engel af in de gedaante van eenen jager in grove saai gekleed. Terstond bood de prins den jager zijne eigene kleêren in ruil aan. De ruil geschiedde en wel op dezelfde plaats waar thans nog het heiligdom staat van de » Ontvangst der grove gewaden”. 1 In Lalitaw. 282. 3 Elders, gelijk steeds bij de Z. Buddhisten, Anuruddha geheeten. DE BUDDHA. 53 van den Bodhisatwa troostvolle woorden. ‘Ook het ros Kanthaka bemoedigt hij en verzekert, dat het ten gevolge van zijne goede werken eenmaal in het paradijs onder de nimfen des hemels zich zal vermeien. ! Volgens de overlevering was de Bodhisatwa 29 jaar oud toen hij van ` Kapilawastu uittoog. 8. ZWERVEND MONNIKSLEVEN. De Bodhisatwa had dan nu het geestelijk gewaad aangetrokken. Recht gelukkig in zijn nieuwen staat, verwijlde hij eene week lang in het mangoboschje Anupiyà bij het vlek Anupiyâ? in ’t land der Malla’s. Daarna trok hij verder en bereikte, na op één dag 30 uur te voet te hebben afgelegd, Räjagrha, de hoofdstad van Magadha. Bij zijn verschijning aldaar, om van huis tot huis te bedelen, raakte de geheele stad in rep en roer, als ware de god des rijkdoms en hoeder van het Noorderkwartier Räjagrha, of de vorst der Titanen? in de hemel binnengetrokken. De dienders verwittigden de koning, Bimbisära genaamd, van hetgeen zij gezien hadden en zeiden: "Majesteit! een wezen dat zoo en zooo er uitziet loopt in de stad rond om te bedelen, maar of het een mensch is dan wel een onderaardsch wezen of een genius of iets anders, weten wij niet." De koning, die van de bovenverdieping zijner hofburcht de Grote Man komt met het verhaal der Zuidelijke overlevering, in zooverre het paard gezegd wordt na zijn terugkomst in de stad, bij het hooren van het gejammer der vrouwen, van hartzeer gestorven te zijn. Hieraan schijnt Anupama bij Schiefner 242 te beantwoorden. Bij de Z. Buddhisten wordt gewoonlijk daaronder verstaan Rahu, de verpersoonlijkte eclips. Het overeenkomstige verhaal in den Lalitaw. 297 heeft: vorst der goden, Indra (Cakra). Het schijnbaar vreemde van de Z. overlevering pleit voor de grootere oorsprongelijkheid ervan. Werkelijk wordt in den Lalitaw. zelf 299 ook Rahu, behalve andere, daaronder Indra, genoemd. Mahapurusha, is een onvertaalbare uitdrukking, daar purusha, persoon, individu, een man, ook van de geest, en de hoogste geest, gezegd wordt. Een der meest gewone namen van Nârâya-Vishnu is Purushottama, verhevenste der purushas. 54 DE BUDDHA. 