Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
(Opschrift.) Dem Wolgepornnen Herrnn Herren Adolfem, Grauenn zu Neuwenar, Mórsz vnnd Lympurgh, Statthalter vnnd Capitainn generali des Furstenthumbs Geller, Graffschaft Zutphen vnd Landtz von vberjssell, etc. Meinen gnedigem Herrnn. XXX. Gestrenger Edeler vnd Erenuester heer Oberster wijr kunnen nijcht vnderlassenn E. G. zu aduerteren wie dasz wijr dena prouois von Capitin Wilhelm durch den schriber von Capito Guillame habenn hymlych thon fragen, wilcher offentlijch be kent datt der Lutenampt von Grauen von Solms jmen ange- soicht hatt tot diuerssche Reissenn dat die prouois wolde mede trecken nach den hauss Buixmer, wilche er abgeschlagen batt, vnd der Lutenampt jss gisteren abent auss der statt gegen sonder emans von seynnen beuelthaber zu sperchenn vnd nod zur zeytt nitt widder komen yss, wijr besorgen dass ess ni vil guitz aussbrengen sall weren derohalbenn vnsser frandtlijche pitt vnd begerren dass E. L. morgen frois wolte alhier kome vmb die sachenn widerss jnzosehenn, jss auch gisteren mor gen bey dem adelborst auff den hauss lijnthorst gewest, we er aber mitt den geratschlagt hatt kann jch nitt wissenn wij sehem dair gewest vnd hab die knecht so dairauff ligenn ab- gebraicht vnd von meynne soldatenn 6 mitt eynnen adelbors 49 darauff gelecht. Datum Eilanss Herenberg die 21 Augustij stilo Antiquo. E. Gestrenge |. berittwilliger Broder vnd vrundt (geteekend) Dederijch Mohrenn. Der prouoiss von Grauen jss auch durch gegann woldet nijtt lossen vnd kome morgen frois. (Opschrift) Dem Gestreng. Edelenn vnd Erenuesten Wil- helm von Dorp oberstenn meynnen jusunderen gunstig gutten vrundt. Cito citissime. | XXXI. Wailgeborrener Graiff Gnediger herr E. G. sey meyn vn- derthenighenn vnd schultpflichtigenn dienst zuuorann beritt G. Herr, E. G. schribenns denn 18 Augustij stilo Antiquo hab jch denn 19 vnfangenn darauss verstandenn, dass jch E. G. alle gelegenheytt der Amonitien vnd montkostenn solte zu schribenn wilches jch dan gethann hab, vnd schickenn noch- mailss E. G. den furraidt zu, so alheir zum bergenn ijss, vnd E. Gnadenn werdeun ahnn die herren Raidt von Statenn geleuen es bestenn zu thonn damitt jch alheir verholffenn maich werdenn, E. G. werdenn ahnn zweiffels gistels vertreck wail verstanden habenn. Iss auff Duitticum gezogen vnd also noch Deuenter, widerss Gnediger habe jch die gebrechenn ahn diesser statt E. G. mitt sampt Itzunder nochmailss den herren Raidt von Statenn zu geschrebenn, vnd so fernn E. G. nitt darynn versehenn wijrdt yss zubesorgen dass verreyttey vor- handenn ijss, dann dwil E. G. denn fenrijch von ehre G. vonn Solms hatt loss erkant vnd er auch, bijnnen Herrenberg widder begebenn, jss der Lutenampt verzaigt wordenn, vnd sijch absenteirtt vnd nemans von seynnen beuelchaber ange- sproichen noch much jnssgelichen , vnd also seh hijmlijch dairaon gemaicht. Nun bijnn jeh jnn erfarinck komen dass er mitt den Ritmijster Capitin Gwillame prouosein solt zu Em- (Codex, 2de Serie, 2de Deel, 24 Afd.) 4 50 merijch communicatien gehaltenn habenn, warauff Capita Wilhelm vnd jch den schreiber von Capitin Wilhem wucher jnnen zu gast bijnnen Emmerich gepethenn hatt, vnd zuz lest vonn sijch selbs verklartt dass der Lutenampt jmen gepre- senteirtt hatte gode Conditienn so fernn er wolte mijtt noch Buixmer zehenn, vnd dass zu diuerse Reissen , warauff jch anstundt den Oberstenn Dorppenn vnbottenn vnd er anstunc: komen yss, vmb alle saichenn besser Inzusehen , dan er w! sijch, wie er schrib, wir E. G. vnd den Rechtenn gegenn «en fenrijch verdedigenn , wanneyr eynner mitt Hecht sijch wj verdedigen der sall sijch nitt absenteren, der prouois jss ju: gelichenn aussgerijsseheun, die knechten klagen seyr vbhe den Lutenampt dass er alle controbutien geburtt hatt ve} jmen nijchs gegeben, E. G. wolde die versehunck thon des datt fendelenn von heir kome, meynne knechtenn soltenn d furnehmen balt geleyrtt habenn. E. G. wollenn much anstuad wissenn lassen wie jch much heirjnnen haltenn sall, vnd E. G. zusag haltenn damitt jch gode bezalinck alheir maich be- koemen, vnd jun keynnen vngenaidt von meynnen G. F. md herren gerade, dann jch nitt gedenck gegenn ehre FG zuthon ader mijch jn vngenaidt zu maichen exemplen am meynnen vetterenn Wambaich Stuper vnd anderen meher, dana die Furstenn vnd herren drijncken erhe zwyst vnd currelle mitt ennen drunck weynss ab, die thener moissenn den tag ebres lebens entgeltenn mur nitt G. here, dair jch sunst E. C. vnd diessen landen mitt lieb vnd Goidt kundt dijnst erzigen wolt es vonn herzen gernn thon vnd thon hirmitt E. G. d: Almechtigen beuellen. Datum Herrenberg Eilanss den 3l Augusty stilo Antiquo a, 85. E. G. vndertheniger thener (geteekend) Dederijck Mobrenn. (Opschrift.) Mon Seigieur Mon Seigieur le Conte du Murss Capitin Generall du pais de Geller et Offereissell a Vtrecht. Diss 61 XXXII. ist der Furraidt Bijnnen Herren Bergen mir Hopman Dederich Mohren vberliffert durch den Commissaris Storck. It. zum Eirsten 12 tonnen salsz 8 fierttel. It. ............... Ein thon Olij. It. ............... 5 thonnen piecks. It. ............... 9 tonnen tarr. It. noch ......... 70 bontt lonten. It. 7 tonnen mit poluer. It.  — 18. ' die 3 haldende 259 8&8 t — 23. die 4 haldende 262 Ep t — 25. die 6 haldende 251 £8 t — 322. die 6 haldende 262 $8 t — 26. die 7 haldende 282 £8 t — 31. Ein ton auffgewest halt vngefehrlich 120 pont puluer. sechs kleyne halbe kennekens mit Muesskette kogelens. 78 kogelen kleyn vnnd groiss fur grobe stuicken. noch 179 Malder Roggen, Ein scheppel khein Malsz, stockfisch, noch kiess, noch andere prouiandt alhier beuonden. XXXIII. Copia. Johaun Philips Frieherr zu hohensaxenn etc. Heer zu Sax vnnd Vorsteck etc. Obrister etc. Erentuester vnnd Manhaffter besunders lieber haubtmann , die onterthanenn deren herlicheitenn Arszenn vnnd Walbeck gebenn huiszes vnsz zuerkennen wie das ir zui prouiandirongh des Arszen ein mirckliche ahnzal korns, deszgelichenn auch sunstenn allerhand ongewontlicher dinstenn jonen abfur- dert, vnnd onterstehet zu aufferlegenn , vnsz bittende solche 4* 58 derenn Herlicheitenn Arszenn vnnd Walbeck zugeschrebenn vnd van euch begertt jr wolt dieselbige mit fernerenn beswärdenn onahngefochtenn laszenn, ahngesehen sie ohn das mit Lenon- gen dinstenn vnnd anderenn extraordinari vmbrostenn genu- samb vnnd vber jr vermuegen grauiert wurdenn, auch vann der Obrikeit deszer landenn vnsz zugeordnett, vnnd mit ewe- renn garnisoinn nichtz zu schaffen. Darauff wir vnsz woll versehen hettenn, jr wurdet zum geringstenn vns euer wider- antwortt gewirdigett, vnnd vns bericht habenn , ob jr van dem herrenn Statholder, odir eniger anderer hohenn obrikeit vnnd dergestalt vnsere contribution zuuerderbenn , Instruction vnnd bevelen habt dewil aber sulchs nit gescheenn (da wir doch woll vann groszerenn herrenn widerantwortt erlangtt) als ge- sinnenn wir nochmailenn gunstiglich, jr wollet euch so vill terdemutigenn, vnnd onbesweret erzeigen, waferne euch sulchs gelegenn vnnd ahn Ewer Reputation nit verkleinert ist, vnnd schrifftlich widerumb verstendigen was es himitt vor ein ge- legentheitt habe, vnnd aus was beuelhe jr so stilswigendtt , vnsz onersucht, ermelte onterthanenn, zu vergeblichenn kos- tenn, vnnd onnutzen auffbowungh des huiszes Arszenn, so vnsers erweszens der Lanttschafft mehr nachteilich als furder- lich, eucht onterstehet jm erzwingen Darnach wir vnsz ferner reguliren mugen. Datum Wachtendonck den 24 Augusti a’. 1585 stilo veteri. Ew. Guder frundtt (geteekend) Johann Philips frieheer zu hohensax etc. (Opschrift). Demm Erentuestenn vnnd Manhafttenn vnserenn besunderenn liebenn vnd guthenn frundtt Henrich Sfee, be- stalter hopman in der besatzongh Venloe etc. XXXV. Copia. Johann Philips Frieherr zu hohenn Saxen, hern zui Sax vnnd Vorsteck etc. Obrister etc. 54 Erbare liebe besundere, demnach das garnisouin vf Arze:: ligendtt sich onterstehet, euch ongewonlicherweis , zu besta- lichenn dinstenn, deszgelichen auch liebrung einer gr ahnzall korns zu erzwingen, vnnd gelichwols wir nit erac konnen, das ermeltes garnisoun enige commission odir he leth hab euch sulche beswerdenn , vber ewer vermoigen zu tringen als beuelhenn wir euch himitt gansz ernstlich, preismachongh vnnd verlois pferdt karrenn vnnd des ko willett zu keinenn dinstenn, auff das huisz Arszenn erscl noch vill weniger enigh korn dahin liberen, gedenckenn v: jmmittels abndenn herrenn Statholder deszes Furstend:z:. mit allenn flies zu schribenn, vad S. L. deser sachenn — legentheit ahm bestenn zur vermelden, zwifels ohn dies werdenn der von Arszcnn vorhabenn onuerzoglich abzesch;. wiszenn. Hirmitt siet Gott beuolhen. Datum Wachtende: den 24 Augusti stilo solito a". 1585. (geteckend) Johann Philips Friberr zu Hohensaxenn ec. (Opschrift). Denn Erbarenn vnsenn liebenn besundere:3 Scheffenn vnnd gesworenn derenn herlicheiten Arszenn m:! Walbeek, sampt vnnd sunders. XXXVI. Copia dcro Magistrat schribens. Edeler Erentuester vande manhaffter jesunders ganstis:: Capitein vnnd genatter. Es hebbenn enige gesantenn w der vntegehorigenn zui Arszenn vnnd Veldenn sampt eiu vnserenn mit burgerenn geerffdenn aldair vnsz claglich vnnd zu erkennen gegeuen wilcher gestalt Ew. Edh. Jane? abgesonnen, zwei hondertt malder Roggenn vp das huisz Aes- zenn tott Prouisie deszelbigenn huiszes zu brengen mit verb! kein karrenn ausz der herlicheit to sullenn verfhuirenn, di: taxis vorss. sie bcuoir aldair gelieuertt; darinne si sich aus: nafolgendenn hoglich beswerenn, als nemlich, so der frieherr z hohensaxen, als ingelichenn Bentinck zu Stralenn jnnenn be 55 dreigenn, das sie geliche quantiteit, vif Gelre vnnd Straalenn Respectiue verschaffenn soltenn. Vnnd wann sie binnen Venlo dasz gantze jairlanck auff ditt gegenwerdige gewasz vill ge- lehnt vnd geborgt, vmb darmitt die Lenongen zubezalenn , so wehr vhr flieszigh bitt, derhalbenn furderlich voir sie zu willenn schribenn, zudem ende, damitt sie jhre karrenn bin- nenn Venlo brengen vnnd jre creditorenn dauonn bezalenn muchtenn vnnd voirtt das onsze geerffdenn , sich, weib, vnnd kinder, mit alsodanigen jrem gewasche onterhaldenn muchten. Edoch das Ew. Edh. tenn wenigstenn damitt supersediren vand vffhaldenn woltenn, auch die ahngehaltene Gerichtzluide geliaen wolle mitterwil zu verlaszenn, ter zeit zu das sij der- wegen vnsenn gnedigenn heern Statholder datt wolden in aller ijl sal gescheen, in onterthenickeit ersecht sullenn hebbenn , als ist demnach vnsz fruntlich wnnd gudtlich begerenn Ew. Edh. wollenn vnszenn benachtpartenn vnnd gerffdenn hirinne allenn sunderlichenn hulff beweiszenn, vnnd warzui gedachte supplianten sich verlaszenn sullenn, begerenu wir ein zuuer- leszige widerbeschreuene antwortt van derselb E. L der wir himit in schutz des almechtigen beuelhen. Datum Venlo a°. 1585 vnter vnser Statt Secreet Segell den 26 Augusti stilo veteri. Burgermr. Scheffenn vnnd Rhaitt der Statt Venlo. (Opschrifft). Demm Edelenu Erentuestenn vnnd manhaftenn Henrich Sfee jm Aldenhaue hopman etc. vnsenn jesunders vilgunstigen gudenn frundt vnd genatter. XXXVII. Claude von Berlaymont Herrn zu Haultepenne, Kermpt, Anghies et Co. Matt. zu Hispanien etc. verordente Stadtholder vnnd Capitein generael dess Furstenthumbs Gelre vnnd Graeff- schafft Zutphen etc. Ehrentfeste vnnd fursichtige besundere gute freunden. Wihr em zweiuelen nicht dasz E. Ers. albereitz sal erkundich sein dass der stadt von Antwerpen nach hoere langhe belegeronghe 56 vnnd grosze geledene armoede ten leisten sein gedwonghen zu jonen vnnd dem vmbliggende quartiren vnverwinliche schade vand verderffenisze oetmoedelijk zu versuechen vmb sich we derumb jnde gehoirsamheyt von seine Matt. zu begeben. Sc dan dem gehele leger vnnd artilerye von dan werdt verrucken vnnd dieser oirten werdt marchiren vmb die plaetzen vm steden auff deszer zijde soe mit gewalt alsz mit gutheyt m reduciren vnter hunnen Naturlichen herrn vnnd Princen. So: wihr dan lieuer saghen daszmen mit aller miltigkeit vnnd bequame reconsiliation die vnterthanen von seine Matt. zu ge hoirsamheit gebracht werden, dan alsz mit bloetstortinghe nad ruyne von E. Ers. stadt vnnd vmbliggende landen, twekh E. Ers. ohne zweyffel isz aenstehende jmfall E. Ers. jn 1€ sich nicht bedencken eher dasz gewalt E. Ers. vberkomme. Derhalben haben wihr nicht konnen vmbgehen alsz ein ver- ordente Stadtholder wegen, seine Mats. dieszes Furstenthumb: Gelre etc. gestalt, vmb E. Ers. die gute affection zuerzeiges, begerende vmb die aenstaende Huyne vnnd miserie for m kommen, jn zeit wilt spreken auff dasz E. Ers. die mittaa von ein goede reconsiliation zuuerkrighen nicht en wordt be nhomen vnnd wol zu sieht mit kein mehrder garnisoen beswart werdet. Aengemerckt vnnd jn Regardt nemende wat mitteln ahn E. Ers. zijder oder beider Staten jsz cinighe steden be- legert seinde zu succurriren, weil sie die gewaldige stad Antwerpen dar jnnen soe vill wasz ahngelegen, nicht en heb ben konnen ontsetten, daeromme soe begeren wibr das È Ers. diesze vnsz schriftlich willen beantwurden , versekerende soe E. Ers. zu einen guten accorde sich willen juwilligen dar jnne wihr vnsz alsoe sullen employeren alz einer die,E. Ex. vnnd dieselbige Burgerie ein gute gemut vnnd affection js todragende, dem wihr hirmede den Almechtighen jn seine gnadentreichen schutz thun empfehlen. Actum Nijmeghen aha 292 Augusti 1585. D. Ers. gutgunstigen (geteekend) Claude de Berlaymont. 57 (Opschrift). Am Ebrentachtbaren vnnd fursichtighen Bur- gemeistren Schepenen vnnd Raedt sampt gemeinss vnd hop- leuten der stadt Arnhem vnszern besunderen gute Freunden. XXXVIII. Onse fruntlicke vnd naburlicke erbiedonge mit wunschungh alles gueden to beuoeren, Erentfeste Ersame wijse ende voir- sichtige jnsonders voilgunstige naburen end guede vrunden. Wij moegen vth naburlicker affection V. Ers. hirmit gueder meynonge niet bergen, alsz dat onsz in sonderlinger froude die articulen dess Tractaetz tusschen die Hoicheit des princen tho Parma etc. in name end van wegen Co. Mats. tho His- panien etc., onsers allergen. heren, eens, end die stadt van Antwerpen anderdeels opgericht, in druck to gestelt zin, dairbij onss die mildtrijcke end angebarene Clementie zijner Co. Mats. dermaten voirgestelt end apenbaret wordt, dat wij noedich geachtet V. Ers. dieselue, indien die sulex begerende wair, in. dieselue drucke gerne to tfuegen. End dairbij hir- mit in aller guetherticheit antomelden, dat wij in gewisser erfaringh gecomen, end schriftlicken aduertiert zin, dat Hoichst- beroemter Co. Mats. leger opgebraicken, end opten antoch van herwartz zij, vermoetlicken dattet zijnen wech so na V. Ers. alss andere onse benaburte steden, sal nemen willen, twelcke dan niet alleine V. Ers. end derseluer omliggende naburen en dorperen in eenen onuerwinlicken schaeden brengen, maer dese Stadtt end onse benaburte huisluyden oick nootsaickelicken dermaten versuecken sall, dat wij ouss des ten allen zijden niet en sullen hebben tbedancken. Derhaluen wij V. Ers. deser onser allen verderffenissen willen tho gemuet gefuert vnd tott gueden naburlicker waernongh, hirmit gebeden hebben , dseluen willen sich hertelicken bedenckende, hierop mitter seluer alinge Gemeinte, resoluieren, die verhailte Genade zijner Co. Mats. impetrierende , bij tijtz wairnemen , end sich selffs in gein peri- cul widers verfueren laten, gedenckende wo sachte ende ge- 59 bahne gethriebenn; wann nhu vnsz langer solchsz zu fulnziehnn vnmuegelich , ob wir desz bettelbrötz gerne hinfuro alhie bei denn Burgern wolten gewertigh seinn dann wir heller ob pfenn. habenn, damit wir vnez vnterhalten sollen komenn , angesiehn wir mit nichte vernhemen, dasz inn dem ainighe fliesz ange- wandt wirdt, damit wir ietz zur vnser vnderhaltungh bekom- men, vad wir furwahr vnsz nicht zu ruehmenn, vnder ainen Gräffenn alsz auffwarther geriedtenn zu habenn, wanneh wir uitt beszer sollen vnderhalten werdenn. Dero weghenn wir itzo heutiges tages notthrenglich verursacht, endtlich vnd ein- hilliglich zuslieszenn jmpfall E. G. keine bessere ricbtigkeitt ob rädt zum gelde wissenn, semptlich alhie ausz zuruchenn , vod durchausz nicht mitt wordenn langer auffhaltenn vnd ohne richtigkeitt herumb feuren laszen. Dan vnsz (wiewoll vngerne) nach dem stüffte Vtrecht zubegeben furhabens, vmb alda alle richtigkeitt ab zuwarthenn. Denn wérdten mehren- theill die pferdte, so noch vbrich, im stiche laszende, da wir aber, vber alle höffentliche zuuersicht, mit vnsre lange treuwe geleiste dienste keine beszere richtigkeit verdienett het- tenn: jsz hiemitt zu E. G. vnser semptlich vnderthienstlich bitt vnd begherr die selbe wolle vnsz semptlichenn vnsernn gnedigenn abscheitt, vnd wesz sich sunst nebenn gebuirlicher abdanchungh gepuiren will, verliehnenn, damit ainn jder alsz- dann seiner gelegentheit zum bestenn wiethersz nachtrachtenn mueghe. Wasz nhu E. G. sich diesenn gnedichlich will gefallenn laszenn vnd wir vnsz zu tröbstenn habenn. Begernn wir E. selber zuuerlüszighe andtwurdt, vnsz danach zurichten. E. G. hiemitt dem Allmuegendenn zu langhwiliger heilsamer regerungh empfelende. Ilich Arnhem denn 30 Augusti Anno 85 stilo veteri. Ewer G. allezeit dienstwillige semptliche vnderhabenden Reuthernn. (Opschrifü, Dem Wollgebörnenn Hernn, Hernn Adolphenn Graffenn zu Neuwenhar, Muersz vnd hohen Lymburgh , Hernn 60 zu Alpenn, Bedbhur, Wérdt, Hackenbruch vnd Altena, Col- nischer Churfurstlicher Vbrister, Leuthenampt, Stadthaltern vod Capiteinen generall dero landenn vonn Gelrenn vnd Vber- eisell vnsern gnedigen Hernn. XL. Welgeboerner Graeff, Genediger Heere. Te hebbe vwer Ge. scrinendt ontf., waer bij verstaen dat uwe Ge. seer verwondert es van mijne onachtsaemheyt, ouer- midts dat jck geen beuelhebber met etlijke van mijne soldaten opden huyse Bronckhorst gesonden hebbe, ten eynde daer beter discipline soude mogen geholden werden, jek wil V. Ge. nyet verswigen, dat tselue oner lange ware geschiet, jndien sulex sonder geuaer ofte pericule van Duetinchem te verliesen hadde mogen geschieden, want die burgerye alhier jn tame- lüeken getael es, ende die vendelen swack, als V. Ge. wel sullen spueren vuyten Monter Rollen, ende Rapport vanden Commissaris Mauritz Storck. Ende also aende stadt Duetin- chem nyet weynich aen gelegen es, hebbe deselue voor al ge- socht te versorgen, op dat jek duer tverlies der seluer nyet en soude geraken om mijn eere, glimp, name ende fame. Dat uwe Ge. scrijft dat jek mijn vendel stercken sonde, tselue es nyct practicabel, gemerct geene soldaten haer jn dit quar- tier willen begeuen ouermidts die quade bethalinge , ende jn- dien bijden heeren Raiden van State daer nyet beter jnre versien werdt ben jek gescapen meer andere soldaten (die jck tot nu toe met schone woorden ende beloften opgehouden op verhopinge vau beter bethalinge) te verliesen. So veele aen- langt het malder coor van elck viercleyn morgen, es seer qualijcken jnt werck te stellen aengesicn die huysluyden ouer- mits Ruytergelt ende anderen jmpositien veel verlopen. Hebbe pyetemin alle debuoir gedaen omme met enige dorpen ouer hunluyder taux van coorn te accorderen, twelcken je den an- deren Cap» jn Lochem, ’sHereberge, ende Dorth mede 61 eernstl. belast hebbe, Voorts beroeren die Baseringe van thuys Vrewolde hebbe jck goede ordre gestelt, dat sulcx sonder vertreck ghescieden sall, Angaende die gelegentheyt van "a Herenberge es seer sober ende sorchelijk, so uwe Ge. wel beuinden sal bij den jnnegelechten missiue van Capze Moor, jnsgelijex bij trapport vanden bringer deszes, dien V. G. ge- lieuen sall jn alles credit te geuen. Hiermede V. G. beuelende jn schutz ende scherm des Alderhoochsten. Actum jn Duetin- chem den 302 Augusti stilo nouo. V. G. onderdanigher dienaer (geteekend) Willem van Dorp. Ick reyse op staende voet metten Commissaris naer sHeren- berge omme mij op alles te jnformeren ende ordre stellen , twelcke gedaen zijnde sall V. G. bij eenen expressen van alles onderrichten. (Opschrift). Den welgebooren Heere Heeren Adolf Graeff van Nuwenaer Moers ende Limborch Churf. Coelsche generael Ouerste Lieutenant stadtholder ende cap? generael des Furs- tendoms Gelre ende Graefscaps Zutphen ende Lande van Ouerijeele tot Vtrecht. XLI. Wolgeborner freundlicher lieber Vetter. Zeiger dises Jacob van Eisleben hat sich ein zeitlang onder meinen Obersten fendel als adelborsz vntergestelt jn hofnung einige verbesze- rung zuerlangen, daruf jch auch jnen vertrostet. Sintemal er mir fur einen versuchten kriegsman geruhmet worden, wie seine habende pasporten auszweisen. Dieweil aber noch zur zeit nichts furgefallen , vnd er von E. L. vorhabender niewer werbung gehoert, hat er mich vmb disz vorschrieben an die selbige gebetten. Welches jch jnen nitt verweigeren khunnen. Freundlich biddent E. L. wollen jne deszen so fern sie darzu gelegenheit haben, genieszen laszen. E. L. die mich zu allen muglichen diensten mehr dan willich haben, hiermit dem 63 van wij V. G. Copie hier inne versloeten zijn tho schickende. Vnd soe dan idt Casteel alhier dermathen woe inder seluer missiue verhaelt, beseth, vnd mit vijftich soldaten versyen worde, bedachten wij ganszelick, dat onss daer durch gene cleine inconuenient soude kommen moegen te enstaen , gemerckt idt casteel mit prouande vnd victualien geheell niet versorcht is, ende wij dan emmers wael bedencken kunnen die soldaten moeten leuen, het zij dan van tgene onss offt anderen ont- nomen warde, vnd dwijle die platte landen omher bedoruen , vnd daer van sunst gaer weinich te haelen is, twijuelen wij niet , wij warden den eersten vnd meesten last gewaer warden, vnd idt onsse voert geheell verliesen vnd quytwarden, the meher oick, dwijle dem alhier inliggend garnisoin gene beta- linge geschiet soe beuresen wij oick dat tuschen den Engel- schen, vnd den gene die den casteel vertraut wordt ennich mangel mochte verrjsen, om wille dat idt casteell den eenen niet soe waell, als den andere thogeloifft zij. Then lesten, dwijle wij in grote haet vnd indignatie buiten onsse schult, vnd verdienste, bijden Engelschen gefallen bin- nen, woe wij V. G. hier beuorens genochsam geremonatreert hebben. Bidden wij demnae V. G. ganss dienstlich vnd onderdanich- lick dat V. G. gelieuen wilde die genadige handt daer aen te halden, dat wij in plactse van die compagnie Engelsche, mit een ander Duytsch offte Hollandts vehenlen knechten versyen mochte warden. Offt dat V. G. in alle dese saecken alsoe gelieuen wilde te remedieren als V G. tot dienste der landen, vnd onssere wolfart beuinden sullen idt beste te zijn. Biddende dem Alrehoichsten V. G. tot wolfart der landen te willen bewaeren in goede gesontheit geluckzalige rigirunge vnd prosperiteit. Geg. dem 16° Septemb. 1585 sti". antiquo. V. G. Dienstwilligen Burgermeistren Schepen vnd Raith der stadt Wageningen. 64 (Opschrift. Den wolgebaren Heeren, Heeren Adolf Gr: tho Nuwenaer Moers vnd Limpurgh etc. Heere tho Bedbur , Alphen Werdt vnd Altena etc. des Furstendombs Gelre , Ge" schaps Zutphen vnd des landtz Ouerissell stadtholder vnd C» pitein generaill onse genadigen Heeren. XL. Copia. Philips, Graue van Hobenloe etc. Lutenant generail etc. Edle frome lieue besundere. Wij hebben aenden generael Monsieur de Norwitz Eeer then einde zijn L. eene compaigie Engelschen binnen W:z- ningen soude willen zeinden , waer van wij v bier mede * hebben willen verwittigen, begeren dat zoe haest die == compaignie Engelschen aldaer sall wesen angecommen , die wilt terstont ontfangen vnd in die plaetse van Ca] Circourt (die als dan mit sijne patente naer Worekum ss vertrecken) accommoderen. Doch wij begeren vuer all dat Casteell aldaer mit vijftich soldaten van Capitein Glaude a: wacll bewaert zij, ende dat die daer niet van en Wei: sonder onsse handt ofte beuebell te zyen. End hier m: zijt Godt beuchelen. Datum tot Delft den 20 Septemb. 12:5 Vnd was ondersereuen v goede frundt Philips Graif va: Hohenloe. Post datum stondt aldus. Alzoe vwe rutheren daer Mr Wageningen gene repartitie hebben omme bach te wards: sult ghij dselue ua Geertrudenberge morgen doen vertreei-2. daer to wij v patente sullen auerzeinden. Wilt oick Ca Glaude aenseggen dat hij goede ordre onder sijne soldaten te houden. Wilt v oick voirts reguleren mitten bouwe gel v die Auerste Schenck sall anseggen. Dopschritfte was dese. Edelen open onssen lienen b- sunderen den Rithmr. Elderborn zijnde tot Wageningen. XLV. Wolgepornerr Graff gnadigerr Herr. Nach vnser vndertha- niger Erpietungh, sollen whir E. G. nit pergen, dasz die Prouiandt albie schier gar vff ist. Vnnd sonderlich, weill ausz den Niderlandt nichtz folgen khan, haben die Merca- denster nichts van Saltz, Kheess, Butterr, Heringh, Stock- fisch, etc. dasz sie dem Gemeinen khunnen verlaszen. Dern- halben zwee vnser Mithburgers, mith nhamen Jacob Wetzels, vnad Henrich Joachims, sich fargenhomen, vif Hollandt zu reisen, vnd allerley diszerr statt vnnd dero Gemeinden zum besten ein zukhauffen, vand so fern moghlich heruff zu prengen. Vond dweill, das ohn Consent vnnd verwilligungh E. G. vand derr heren generall Stadten, nith geschehen khan, ha- ben sie wnsz ersucht vnnd gepetten, dernhalben abn E. G. ein vorschrieben zugelangen. Nhun ist E. G. vnser arme gelegenheig in dieserr beschwerlicher zeith woll bekhant, also, dasz whirr daruber nith vill wortt bey E. G. durffen geprau- chen, vand langht dernhalben ahn E. G. vnser vnderthanige Pitt, sey wollen fur sich selbst vnd in nhamen derr Generall Statten, diese vnserr Mitburger gnedighlich befurderen , dasz sie nach ihrer gelegenheit mogen einkauffen, vnd vff den zollen pasziren, vnnd mit Lijeent oder sunst nith zu hoch beschwert werden, darahn erzeigen E. G. vnnd die Heren Generall Staten vnsz armen Burgeren vnd dieser vnser Mit- burgeren vill Gnaden, vnd whir alle seint schuldigh, ver- pficht vnd willigh, das vmb E. G. vnd die Hern generall Staten, vnderthanighlich vnd dhienstlich , zuuerschulden. Da- tum Moirsz vnder vnseren jnsiegelen den 29» Septembris Anno 1585. E. G. vnderthenige gehorsamer vnd dhienst- wilige Burgr vnd vnderthanen, Scholtis, Burgermeisterr, Scheffen, vnd Rhaeth der stadt Moirsz. (Opeehrift. Dem Wolgeborn Heren, Herren Adolffen, (Codex , 2 Serie, 2de Decl, Me Afd.). 5 Grofen zu Nuenhar, Moire vad Limpurgh Heren zu Beds::, Alpen, Wirdt, Althena, Hackenbruich vnd Helpenstein, C..- nischen Churfurstlichen bestalter Obristen , Stathelterer C:;. tayn generall, des Furstendhumbs Geldre Graffschafft Ze ` vnd des Landis von Ouerijssell, vnsern Gnedigen Heren. VERBALEN VAN A. VAN GRIJSPERE enpe J. VAN LENT, COMMISSARISSEN IN DE TROUBLES DE ANNIS 1567 er 1568 (2). MEDEGEDEELD DOOR Jhr. G. L. F. VAN KINSCHOT. Het handschrift, hetwelk hier wordt medegedeeld, schijnt te zijn de minute van het rapport, hetwelk door de commissarissen Anthonis van Grijspere en Jan van Lent aan den Raad van beroerte is inge- diend; ten minste zal het zeer vermoedelijk dasraan ten grondslag (1) Hunne commissie was gedagteekend 29 Augustus 1567 en eerst den 9 September werd het hof van Utrecht aangezegd, om den hertog van Alva te erkennen als gouverneur en kapitein generaal over de Nederlander bij missive van den koning, gedagteekend Madrid 19 Maart. Mrs. Johan van Lent en Antbony van Grijspere , beiden raden in bet hof van Utrecht, werden door den hertog van Alva benoemd tot commissarissen in het onderzoek der troubelen. Reeds vroeger, te weten 26 Mei 1587, werd Johan van Lent, met den commissaris de Beuf door de hertogin van Parma, gouvernante, gecommitteerd; om van de ingetetenen van Vianen den nieuwen eed van getrouw- heid af te nemen. Tevens werd de eerstgenoemde met van Grijs- pere mede als commissaris gebruikt op de 19 arlikalen, waarop zich de regering der stad Utrecht bj den hertog moest verant- woorden. Vervolgens verliezen wij Jan van Lent uit het oog, doch Anth. van Grgepere en Gerrit van Ratingen, gewesene raden van LN 68 hebben gelegd, zooals blijkt uit de oorspronkelijke stukken, gevoegd achter het 1e deel van P. Bor's Nederlandsche Historien, fol. 1255 en fol. 1298. De aanteekeningen zijn gemaakt op losse vellen schrijfpapier, die naderhand echter met weinig orde tot eenen bundel vereenigd, ia een boekdeel zijn ingenaaid en tot opschrift drageu: Verbalen van Grijspere ende Lent, commissarissen in de troubles de annis 1567 et 1568. Te oordeelen naar den vorm van het schrift sijn verscheidene personen bezig geweest, om die aanteekeningen te maken. Dikwijle sijn ze veranderd, alvorens uit te drukken wat men daarin wilde gelezen hebben; dit bewijzen de menigruldige op elke bladzijde zich herhalende doorhalingen, kantteekeningen en bijschrijvingen , waar- van de laatsten thans in dit afschrift ter hunner bestemde plaats 155 gesteld. Dit handschrift in folio formaat behoorde vroeger tot de bekende verzameling manuscripten en autographen van den heer Mr. P. Musschenbrock , waaruit het ie aangekocht voor het archief van het rijk. Wij hebben achter dit verhaal laten volgen al wat over de jaren 1565— 1569 in de Buurspraakboeken van Utrecht, betreffende de ge- schiedenis der Hervorming, aangetroffen wordt, waarvan sommige stukken opgenomen zijn door den geschiedschrijver Bor en door den hoogleersar H. J. Royaards, in zijne Geschiedenis der Hervorming is de stad en provincie Utrecht, te vinden in het 6% en Bir deel van het Nederlandsch Archief voor kerkelijke Geschiedenis; alsmede eenige criminiele sententien, te vinden in de sententien boeken, berustende op het archief van het provinciale hof van Utrecht, ten einde alzoo een volledig geheel van bronnen, betreffende deze belangrijke ge- beurtenis, voor soo ver zij Utrecht betreft, den geschiedvorscher aan te bieden, welk geheel ten vervolge strekt van de Bescheiden, welke omtrent het eerste tijdvak dier geschiedenis door Jhr. Mr. A. H. C. van Asch van Wijck is gegeven in het 2de stuk van het 4de deel der Berigten, bl. 109—174. het hof van Utrecht, waren in 1580 te Emmerik woonachtig, en zoch- ten in dat jaar de stad Holten in handen van den Spaanschen ko- ning te brengen, waarvoor zij niets anders dan vergiffenis en onder- houd voor hen en de hunnen bedongen hadden. Tot groot geluk mislukte de aanslag. (Zie Bor, xv boek). Van hier dat zj sedert de ommekeer van zaken in ongenade gevallen en gevlugt zijn, waar- toe hunne vroegere betrekking gereede aanleiding had gegeven. 69 Verbalen gehouden van zaeken, gevallen int besoigneren van onse commissie op de troubles. Naer wij onderscreuen commissarissen, jnden houe van Utrecht residerende, ontfangen hadden opten derden Septembris xvelxvij zekere openen bezegelden brieuen van commissie, gedateert den xxix Augusti Ixvij, daar bij ons beuoelen ende geordonneert werdt van te nemen informatie vanden troubelen ende opruerten ge- uallen jnt voors. jaer van lxvj, ende voorts te procederen jegens den delinquanten ende den gheenen, die daer van cul- pabel moegen beuonden wordden jnden lande van Vtrecht, bij apprehensie van huerl. persoonen ende annotatien van huerl. goederen, ende bij zekere voorgaende letteren aenden houe van Vtrecht gescreuen bijden hoocheyt, verzouckende nominatie van commissarissen, die jnden selue zake zouden moegen procederen , verhaalt stont van zekere jnstructie, die men den commissarissen ouerseynden soude, ende wij bijden brieuen van commissie gheen particuliere jnstructie en hebben gevonden, so hebben wij omme jn dese zaecke te procederen aen mijn heeren vanden secrete rade opten v Septembris, omme die selue jnstructie thebben ofte anderssins geaduerteert te werdden, waer nae dat wij ons souden hebben te reguleren, daer van wij verwachtende zijn rescriptie mitten eersten. En omme jn dese zaecke pertinentelicke te procederen, nadat wij hiervan zeker communicatien gehadt hadden, hebben goet gevonden, dat alsoe eenige jnformatien genoemen waeren van dese zaecke, zoe wel vanden houe van Vtrecht als oeck van den scholt der stadt Vtrecht, van hemluyden verzoucken zoude thebben de selue jnformatie preparatoir genoemen, omme … … derselue als oock tot breder ondertastinge der zaecke; ende naer wij tgunt voors. js aengegeuen hadden …. vanden houe voors., hebben zij verclaert inde. maendt Septembris bereit te zijn, die zelue informatien ouer te leueren, als sy oeck gedaen hebben, ende nyet wetende off van gelijcken .... soude de schout de stadt Vtrecht, hebben (wij bevolen den) deurwerder van dese 70 houe voor ons opden ix Septembris tzelue aen te geven ende daer van te ......, ende dit al tot dien eynde, dat wij beducht waeren, dat die gheenen, die eens in deze zaecke gedeposeert hadden, groete zwaricheyt zouden maken omme andermael te deposeren jn zoe zware zaecken als dese, sonder recollectie van huerl. voorgaende depositien; daerop de voors. schout verzocht hem te moegen beraden tot sanderen daecx te vij vren, twelck wij hem veraccordeert hebben; ende sanderen daecx comparerende ter voorzeyde vre, heeft die voors. schok verclacrt te vreden te zijn, om commissarissen te hantrevkea zijn informatien, ende dit sonder prejudicie vanden gerech- ticheyt van zijn officie, zo van confiscatie als anderssins, ende priuilegie van die vande stadt van Vtrecht. Hier van alzoe tonser kennisse gecomen was, dat een Neel Spaens (1), huysvrouwe van Gielis Spaens, fugityff, wesende een vanden hoofden vanden beeldestormers ende commotie, die hier binnen der stadt Vtrecht gecomen was, hebben wij tselue te kennen gegeuen den scholt dezer stadt Vtrecht, omme de selue verzekert te wesen, als hij oock dienvolgende haer geap- prehendeert heeft, ende dewelcke wij ook geexamineert hebbea opden xxvij Septembris Ixvij. Ende na wij volgende de voors. commissie ons zekere dac- gen gejnformeert hadden ende bij informatie beuonden, dat vande alteratie, die in desen landen van Vtrecht gebuert is, culpabel waren zekere personen, hebben wij bij ons doen comen den substituyt vanden procureur generael, mit- gaders den onderschoudt deser stadt Vtrecht, hemluyden las- tende ende beuelende, dat zij met zekere assistentie (die wij van te voorns zoo vuyt het vendel van Bernt van Cleef, (1) De sententie bij Marcus is gedagteekend te Brussel 10 Januar; 1568. De ondervraging is geschied 37 September, en daarna is Nee! Spaens, die op Lichtenberg gevangen zat, tegen den avond den cipier ontloopen en gevlugt naar Kleef, waar ook haar maa Gielis was. Zij had binnen twee dagen moeten gehangen worden, daar hare sententie door den raad van beroerte reeds was opgemaakt en binnen Utrech gesonden. Zie Buurspraakboek in de Bijlagen. 71 oversie vanden graue van Megen, als vande guarde van Vrè- denburch bi} voorgaende aduyse vanden capiteyn aldaer, ende den voors. Bernt van Cleeff met Joost van Hartewelt geprepa- reert hadden) apprehenderen zouden heere Gerrit van Renesse, ritter ende raet van desen houe, Adriaen de Wael van Vrone- steyn, edelman, geseten ten platten lande (*), Jan van Diest (2), procureur, Gerrit Frans ende Dierk Weyman (3), burgers, ende Anna van Brouchuysen, burgeresse deser stadt Vtrecht (5); (1) Gerrit van Renesse, ridder, en Adriaen de Wael van Vrone- steyn deed den drossart crimineel R. Speet, uit bevel van den hertog den 25 Augusti 1868 voor Vredenburg onthoofden. Hunne ligchamen bleven oenen geraimen tijd op het schavot liggen, daar de drossart crimineel bij den raad van beroerte die niet wilde lateu begraven, al- vorens hij daartoe met geld was overhaald. Deze R. Speet is nader- hand, wegens verscheidene misdaden, op last van Alba te Vilvorden opgehangen. Hierbij vindt men aangeteckend , dat soe kaost als hom die stroppe om den hals gedaen was, ende aleer hij vun de ladder gestoten worde, zijn aengeszichte ende sijnen borst, die geheel geel was, soo peck swart geworden is, dat hij scheen die duvel vander hellen te wesen. Zie hunne sententie bij Marcus, bl. 323, 334. Geerit van Renesse werd den 6 Jolj, op Vredenburg gevangen sittende, nog op bevel van Alva gepijnigd. Bij de gevangenneming, 16 September, van Renesse en Adriaan de Wael van Vronensteyn, die dos nachts van sijne hofstede te Jut- faas gehaald was, waren eene menigte personen , min of meer deel hebbende aan den beeldstorm , gevlogt. Johan van Renesse van Wulven is op den 3 Julij 1568 onthoofd, en begraven in de Minrebroeders kerk. Zie Marens, bl. 107, 317. Vooris Tijdschrift wan Utrecht, 1845, en over al deze gevlugte personen, en nog verscheidene anderen, waarvan hier geene melding gemaakt is, ibidem bl. 109, 111, 113, 113, 117, 256, 273, 340. Hierbij meet in het oog gehonden worden, dat er groot verschil in de ne» men bestaat. (2) Jan van Driest, procureur, had geweigerd den eed te doen, de Roomsche Katholijke religie te handhaven, Gerard Franss. had zijn paard en wagen geleend tot opbouw van eene nieuwe kerk, sij waren gevlugt en werden beiden gebannen. (3) Dirk Weyman, een vermaard glasschilder, werd op den 22 Decem- ber voor Vredenburg onthoofd en in de Baurkerk begraven. Marcus 350. (4) Anna van Broekhuisen, waardin in het Gulden Kalf, had ge= zegd, dat onse voorzaten van den duivel bezeten waren; zij werd voor Vredenburg onthoofd en hegraven in Ze Buurkerk. Zie hare sententie bij Marcus, bi. 334. 72 als oeck dienvolgende die voors. subsistuyt ende onderschoekt gedaen hebben angaende de personen vanden voors. Res, ` Wael, Brouchuysen, die gevanckelijken op den huyse m Vredenburch gebracht zijn, ende die voors. Weyman op Hr zenberch gevanckenisse deser stadt Vtrecht. Ende angsendk de personen van Gerrit Fransz. ende Jan van Diest heeft de voors. substituyt ons gerelateert, dat hij wel geïnformeert ww ` vanden seluen Gerrit bij huys te zijne, ende dat hij zittende ter tafelen lichtelicken te apprehenderen was met vijff afte ses assistenten, verhopende zonder vorder assistentie den sche well verzekert te zijne; ende dat hij bij aencloppinghe coment in den huyse vanden voors. Gerrit, jn meninge zijnde, rg exploit te doen, den seluen nyet en heeft kunnen become; ende ziende dat hij gefailgeert hadde, gevraecht zijnde nyt wat zaecken hij aldaer quam, geantwoort hadde, dat to zijnre kennisse gecomen was, dat men aldaer predicte, bem alzoe veynsende, dat hij Gerrit Fransz. nyet gesocht en bad. Ende aengaende de personen van Jan van Driest heeft o gerelateert de voors. substituyt, dat hij, omme verzekert te wesen off hij bij huys was ofte nyet, hem geboden heeft ta huyse vanden voors. van Diest (omme onder t dexsel, dat bj mede wesende procureur postulerende. voor desen houe, ois seluen Diest, oeck wesende procureur, veele loopende zaccka hadden) te verstoen off hij bij huys was, ende heeft ons ge- relateert, vuyten clerck vanden voors. Diest gehoort te hebber, dat zijn mr. all van thien vren off gereyst was nae Amersfoat, ende zoe wij hem zeyden verstaen te hebben, dat hij als noch binnen Vtrecht was, als gezien wesende opder wachte van Vre denburch, hebben wij goet gevonden, dat hij metter oeh supersederen zoude tot sanderen daechs, hem veynsende of bi naden voors. Diest nyet getaelt en hadde. Hebben wij voorts tot conseruatie vander mats. gerechticbert doen stellen in handen van zijne mat. bij den procureur gent- rael alhier die goederen vanden voors. Renesse, Wael, Brouc- huysen, Gerrit Fransz, ende Dierck Weyman, committerend: 18 totte inuentorisatie van huerluyden goederen de deurwarders ende panders van desen houe. Ende hebben dienvolgende jn handen van ons commissarissen geleuert d inventarissen vande voors. persoonen goederen , alsse: inden jersten een jnuentaris van Gerrit van Renes muebele ' goederen, genoemen ende gemaeckt bijden pander shooffs van Vtrecht, Jan van Blaecx, opten xvj Septembre 67, jn presentie van substituyt vanden procureur generael, die welcke zijn geestimert bijden geswooren erffhuysmeesteren van Vtrecht ter somme ve 91 $8, ter presentie als bouen, es bij ons tgebruyck van dien toegelaeten geweest den kynderen vanden voors. Renes bij prouisie ende ter tijt toe anders geordonneerdt zoude zijn, ende dit al onder cautie. Ende vande muebele goederen van Adriaen de Wael van Vro- nesteyn, woenende in Jutfaes buyten Vtrecht es d jnuentaris gemaeckt bij Heynrick van Wyntershoeue, pander inden voors. hove, opden voors. xvj Septembris, die bewaert zijn geweest bij dienaers van justitie totter vij Octobris daeraen volgende, ten welcke tijde de goederen geestimeert zijn geweest in pre- sentio vanden procureur generael bij tgerechte van Jutfaes, ter somme van ixel, ende zijn die dienaers van justitie gelicht geweest op de cautie van Willem de Wael, bij hem gedaen opten voors. vij Octobris. Ende beruerende d jnuentorisatie van Gerrit Fransz. goederen , zijn die gedaen duer ons beuel bijden procureur generael opten voors. xvj dach Septembris, vermoegende zeker jnuentaris daer van bijden voors. procureur ons geleuert den xxviij Septembris, ende dit naer den xxvij Septembris cautie gestelt was voor de geestimeerde goederen ter somme van vier duysent een hondert g., zij st., hebben wij insgelicx tgebruyck van dien gelaten de weduwe vander voors. Gerrit Fransz. daer op eerst mondelinge den pastoor op haer religie, die hij ons ver- claert heeft catholicq te zijn, verhoert hebben. Ende soe veel alst ruert d’inuentorisatie vande goederen van eenen Dierck Weyman, hebben wij die doen jnventoriseren bij 74 Jan Vuyten Ham, pander inden voors. boue, opten xxij Semtembris Ixvij, ende nyet jegenstaende een dach ofte twee van te vooren ten versoucke vanden schout van Vtrecht , die geinventoriseert ende geestimeert waren ter somme van hondert iij g., xv st, bij zekere gecommitteerden vanden gerechte van Vtrecht, ter oorzaecke hij de schout sustineren wilde (dat nyet jegenstaende wij hem dapprehensie vanden voors. Heyman gecommitteert hadden) hij als officier die selue goederen toequame , hebben den selue andermael doen recollationeren ende estimeren , ende opten viij Aprilis 68, ende zijn die onder de huysffrouwe van- den voors. Weyman gebleuen, bij cautie ten voors. dage gestelt. Ende aengaende de goederen van Jan van Diest , alsoe wij be- vonden ende apparentelicken ons lieten duncken, dat hij absent geseyt zijnde, weder koomen zoude, soe wij verstonden , dat hij als procureur portulerende voor den houe van Vtrecht buyten consent vanden presiderende yerste raede gereyst was, hebben wij gesupersedeert van d jnventorizatie van zijnen goederen, ver- hoopende zijnen persoone bij die verzekert te wordden, achter latende d jnuentorizatie van zijnen goederen. En alsoe wij com- missarissen geduerende zijn absentie ten houe geroupen ende ons geordonneert wordden, dat wij, voer zoeveel alst den re- bellen ende culpabel aengynck, ons gebesogneerde in zulcke staet alst was laeten zouden, opten xij October 67, soe en heb- ben wij vande apprehensie ende imuentorizatie van zijnen goe- deren gesupersedeert. Soo veel als ruert de goederen van Anna van Broeckhuysen, zijn die geinuentorizeert geweest bij Willem van Viana, duer- werder vanden houe van Vtrecht, opten xvj Septembris voors., ende totten xxi der selue maent bewaert ter tijt toe, dat die zelue goederen geestimeert zijn bijden erfhnysmeesters der stadt Vtrecht, ter somme toe van ijexxxv g., xiiij st., behalve de xv g., die daer in goede gelde beuondem waeren, ende is t gebruyck van dien de kynderen vande voors. Anna gelaeten, ende cautie als voren, 75 Item alsoo wij bij informatie beuonden hebben diuersche personen, eensdeels fugityff ende oeck eensdeels absent, we- sende culpabel van dese alteratien, ende geen apparentie en was, dat zijluyden weder comen zouden, zoe eenige van hem- luyden bij citatie publyoque vanden schoudt geroupen zijnde, nyet en compareerden, ende die voors. schoudt tot annota- tie ende inuentorisatie van huerluyden goederen nyet gepro- cedeert en hadden; soe hebben wij vuyt crachte van onse commissie, bij dewelcke ons geordonneert werdt die goederen van de culpabelen jn handen des conincx te doen stellen, ge- ordonneert den procureur generael te doen jnuentoriseren ende bewaren tot zijne mats. prouffijte de goederen vanden navol- gende personen: In den eersten vanden heere van Wilp, Corn. van Nyenrode , Mr. Cornelis, organist, Gelis Spaens, Jan Berntsz., snijder, Carel de snijder, Harman Claess., brouwer, Adriaen van Oos- trum, Willem Jacob Cozijns, Jan Pijll, Adolff van Zuylen, Floer de scheymaker, Jan, de soon van Anna van Broeck- huysen, Dirc Cater, Jan van Ameronghen, Jacob ia de Bijl, Marcus de goutemyt, Herman jut wapen van Hattum. De goederen van Willem van Nyevelt van Aersbergen. Ende zijn des voors. van Wilps goederen, die hem van Vtrecht absenterde ende bij schout in persoon verdachueert was, sonder nochtans sijn goederen doen inuentorisen te hebben, duer onse commissie geinuentoriseert geweest bij den procureur generael, geassisteert myt Lucas van Belem opten ze Septembris Ire ende bewaert geweest totten xxix der zelue maent, ten welcke tijde die zelue goederen geestimeert zijn bijden erfhuysmeesters ter somme toe van viij honderd negen en vertich gl, te presentie vanden proc. gen., ende onder behoerlicke cautie tgebruyck gelaeten de huysvrouw ende kynderen vanden voors. heer van Walp. Ende es beruereüde geweest dat Cornelis van Nyenrode, die hem oeck absenteerde, bij schout in persoon verdachueert was, gheen meublen goederen binnen Vtrecht gehadt heeft in sijn 16 huyzinge, dewelcke hij mitter woen vertreckende van Virecht, verhuert hadde eenen Amsterdamsche, zoe dat daer van gheen inuentorisatie gedaen es geweest, dan hebben wy goetgeuonden tinformeren op sijn immeuble goederen, om die in sijnre mats. handen te stellen, als wij oeck hiermede gedaen hebben. Soe veel alst ruert vanden goeden van eenen mr. Comes dorganist, die ouerleden was ende hem merklick voer s ouerluden met de vermelde troublen ende kerkbrekinge bij infor- matie beuonden wert, hem gemoyt te hebben, hebben wij om missarissen beuonden, dat de schout met de selfde gedaen nit gefaelt en hadde, ende die mede doen inventoriseren op den voors. 