Reis door Noord Amerika
Het zwarte zand legt altyd het bovenfte en beftaat uit zeer fyne icorrels. Met een vergi-ootglas befchouwd zynde vindt men ze don- kerblauw -of yzerkleurig. Enigen zyn rond, dog de meeften hoekig en glanzig. In de zon glinlteren zy fterk. Zy worden allen door den Zeilfteen aangetrokken. Onder dezen vindt men enige granaat- kleurige korrels , vnn den zelven aard als het daar onder leggend rode zand. Dit rode zand is ook zeer fyn, dog zo niet als het zwar- te. De korrels hebben niet alleen de kleur van granaten , maar zyn inderdaad niets anders dan gebroken granaten. Enigen zyn rond , anderen wat hoekig, dog zy blinken allen en zyn half doorfchynend. De Zeilfteen heeft 'er niet het minfte vermogen op. Ook glinfteren zy niet fterk in de xon. Dit gTanaatzand kn,'gt men zelden zuiver, dog het is gemeenlyk met het daaronder leggende witte kwartszand vermengii Deze twee foorten van zand , te weten het zwarte en het rode , vindt men niet overal, maar alleen op zekere plaatfen aan den oever, en dan aityd in de zelve order. Boven op legt het zwarte zand ongevaar het •vierde van een duim dik. Als men dit voorzigtig wegdoet , wordt her ondcrgelegene hoe langer hoe roder , tot dat het eindelyk volkomen de kleur van granaat heeft. Dit zand legt gemeenlyk een weinig dikker dan 'het zwarte. Wanneer men dit voorzigtig weggeftreken heeft komt het witte kwartszand te voorfchyn, het welk boven op zeer met het rode vermengd is, dog wat lager geheel wit wordt. Dit legt ruim vier duim diep , en heeft ronde korrels , zodat het volmaakt naar parelzand gelykt. Onder het zelve is nog een ligtgi-auw hoekig kwartszand verborgen. Op fommige plaatfen legt het granaatzand boven op , en vlak daaronder het iigtgrauwe hoekige , zonder dat men 'er ene enkelde konrel van het zwarte ■of van het parelzand onder vinden kan. Wat de oorfprong van dit zwarte of donkerblauwe zand zy kan ik niet neggen , want men weet niet dat hier in de nabuurfchap yzererts te vinden is. Egter dunkt het my waarfchynlyk te 2yn dat 'er yzerens is^ dewyl het op vele plaatfen van Kanada vry gemeen is, en dit zwarte 2and op meert alle de oevers der Meren en Rivieren in Kanada^ fchoon niet overvloedig, gevonden wordt. Het granaatzand heeft zyncn oor- fprong hieromftreeks; want, hoewel de rotfen by Fort St. Frederic gten granaatkorrels bevatten, vindt men egter op de oevers groter of klein- ,der ilenen verfchillende van dat foorc 't geen op de bergen en klippen FORT St, F R E D E R I C. 1749. 8? .gevonden wordt, de welken aan ftukken gefloten en by het granaatzand ge- legd zynde daar niet van to ondcrfcheiden zyn. En verder noordvvaards ^ in Kanada, beneden ^uebec, bevatten de bergen veel granaat. Ook is dit rode zand zeer gemeen aan de Rivier St. Laurence. Dit werk is niet gefchikt om liler de overige aanmerkingen intevoegen die ik gemaakt heb over verfcheiden delffloflen , dewyl weinig lezers 'er fniaak in vin- den zouden. Hst Jpocynam anrirofcemifolium (*) Waft overvloedig op de hoog- /ipocy- •tens in de boiïchen , en had thans bloeifems. De Franfchen noemen het ^™^^^^r^ Herbe a lapuce.[-\) Als men in den fteel fnydt of 'er een (luk afplukt , zo looP": ƒ Ji^4m!*' 'er een wit melkagtig fap uit. De Franfchen fchreven dezer plant alle de eigenfchappen toe welken ik van den Vergift boom boven (§) gemeld heb , namelyk dat dit fap voor foramigen vergiftig , voor an- deren fchadeloos is. Sommigen kunnen niet omtrent den boom komen of zy raken vol van blazen. Ik zag enen Soldaat de hand vol blazen worden , alleen omdat hy de plant uittrok om ze my te tonen. Ook zwellen by vele menlchen het aangezigt en de handen alleen van de uit- waallèmingen dezer plant. Allen Hemden hierin overeen dat als men het fap op de hand krygt, de hand niet alleen dik wordt, maar dat ook de huid 'er als van weg gevreten wordt, ten minften oordeelde men dat "er maar weinige menfchen waren waaraan men die uitwerkingen niet be- Ipeurde. Dog ik heb er nimmer ongemak van gehad, fchoon ik meer dan eens , en in tegenwoordig van vele lieden , die 'er verwonderd over waren, en my 'er allerhande ongemakken uit voorfpelden, niet alleen de gehele plant aangetafl:, maar zelfs de beide handen met het fap be- üreken heb, zo dat zy geheel wit waren. Zelfs heb ik de plant zo lang in de hand gewreven tot dat zy geheel aan Hukken ware. Nogthans heb ik 'er geen het minfte leed van gekregen. Het vee eet van deze plant jiiet. C**) Het Kliffenkruid (W) wies op verfcheiden' plaatfen rondom de Veiling. KlifTen. De Kommandant zeide dat men in 't voorjaar de tedere fcheutjcs van dit gewas als radys eet , na 'er de fchil te hebben af getrokken. Het Sifon Canadenfe wad tame'yk veel in de boffchen door ge- Sifon, heel Noord Amerika. De Franfchen noemden het fFilde Kervel, en eten het in 't voorjaar als kervel. Men prees het zeer, en hield het voor een der belle mocskruiden die men hier in de lente had. De van de Franfchen zogenaamde Katoenplant, (§5) groeide hiep Katoen- veel plani, O) Hondendood met eironde bladen, (f) Floikniid. (§) I. -Deel bl. 36. (**) Ook wil men dat zy een dodelyk vergift voor honden, wolvenen ander vee is ; waarom zy ook Hondendood genoemd wordt. Zie den nieu- wen druk van Chomel Huish. Woord, op het woord Apocymm. (ft) yirctium Lappa, C§S) Afclepias Syriaca Lkmn. Le Cotonier. ' //. DeeL M 5d KANADA. veel op de kanten der heuvels, en zo wel in flegte als in goede aar- de. Als men den fteel kwetfl: komt 'er een melkagcig lap uit te voor- fchyn , waarom men de plant voor vergiftig houdt. Des niettemin ver- gaderen de Franfchin in 't voorjaar de tedere ftelen , als zy eerft uit- komen , en maken die als afpersjes klaar, zonder dat hun dit voed- fel kwaad doet , dewyl de ftelen zo \Toeg nog niet vergiftig zyn. De bloemen geven enen aangenamen geur, zo dat zy in dien tyd, vooral des avonds, het reizen in de boiïchen zeer aangenaam maken. De Franfchtn maken fuiker uit de bloemen. Ten dien einde plukt men ze des morgens vroeg , als zy nog met dauw bedekt zyn; den dauw drukt men uit, en kookt 'er fuiker uit, die bruin dog zeer- goed is. Als de fcheuten volkomen ryp zyn zit 'er om het zaad een; foort van wol, die de katoen zeer gelyk is, van de welke de plant haren Franjehen naam gekregen heeft. De arme lieden vergaderden ze . en vulden 'er hunne bedden mede in plaats van veeren. Voor- al gebruikt men ze voor kinderbedden. In Kanada bloeit de plant in 't einde van Juni en 't begin van Juli, en het zaad wordt in 't midden: van September N. S. ryp. De paarden eten 'er noit van. ,, ^. Den 1 6. Juli des morgens begaf ik my op reis over het Meer Cham- («rbet t^<^iff n^i^ het hoge gebergte, dat op den weftelyken oever van het zel- Mecr ve legt, om te zien wat zeldzame gewaden en andere merkwaardigheden 'Cham- diar ie vinden waren. Als men op enigen afftand van het Fort op de ]>lam. rotfen ftaat ziet men ene ry hoge bergen ten weften het Meer, die van het zuiden naar het noorden lopen. En als men zig naar het ooften keert, zo komt 'er ene andere fchakel van bergen in 't gezigt, die zig ook van "t zuiden naar het noorden ftrekken. Dog die laatften zyn wel tien of twaalf £»?. mylen van het Meer af. Het land tuflchen beiden is laag en geheel met hout bewaflèn; De bergen zyn ook meeft overal vol van zwaar hout , uitgenomen op fommige plaatfen daar het door 't vuur verteerd is. Zy zyn op fommige plaatfen fteil , op anderen niet. Wy voe- ren het Meer over in ene kleine Kano , die maar drie perfonen dragen kende , en aan land gekomen zynde wandelden wy naar 't gebergte. De kanten waren tamelyk fteil, en met aarde bedekt; dog hier en daar lagen zware ftenen. Alles was met hout bewaflen. Maar op fommige plek- ken was het verbrand. Na veel moeite geraakten wy eindelyk op den top van enen berg, die boven op met ene lugtige aarde bedekt \ras. Dog deze berg was niet een van de hoogften ; wat verder lagen 'er die veel hoger waren , dog Wj hadden genen tyd om 'er naar toe te gaan , de- Vfyl de wind begon optefteken , en wy maar een zo klein vaartuig had- den. Wy troffen hier niets zeldzaams aan. Op den oever teruggekeerd vonden wj' den wind zo fterk dat wy roet «nze likäoo niet verder op het water duifden komen. Ik liet dan enen man FORT ^r. F R E D E R I C 1749. 91 man terug om de Kano naar huis te brengen wanneer de wind wat zou gaan leggen, en wandelde met Jungfiróm het water om naar 't Fort, dat een weg was van oraa'ent zeven Eng. mylen. Wy volgden den oe- ver, waar noit een weg geweeft was, en kwamen dan over fteile bergen, dan over fcherpe rotfen, dan door dikke boflchen, dan door diepe moe- raiTen. De oord had den naam van een verblyf te zyn voor duizenden van Ratelflangen. Dog gelukkig. wierden wy 'er gene gewaar. De oe- ver was fomtyds vol (lenen, waaronder verfcheiden' vry zware hoekige rotfen, Somwylen waren zy rond en glad geflepen. Ook vonden wy op enige plaatfen zand , ten dele van het boven befchrevene granaatzand , ten dele grauw zand. Hierendaar vond men ook zwart yzerzand. Op de bergen vond men ftenen van enen fynen roden glimfteen. Op fom- mige plaatfen ftonden Jer bomen tuflchen den oever en de bergen ; dog op andere was de oever moerasfig. Versteende Ammonshoorns lagen "er veel op enige plaatfen tulTchen <3e ftenen en rotfen. De rotfen beftonden uit enen grauwen kalkfteen, zynden flegts ene verfcheidenheid van den zwanen. Zy leggen in bed- dingen. Sommigen waren vol van verfteningen , met of zonder fchalen. Op ene plaats zagen wy verbazend grote Ammonshoomen , die meer dan ene Ziueedfche el breed waren. Het water had hierendaar den fteen van boven afgeflepen, dog had die uitwerking op de verfteningen niec kunnen maken. Zy lagen boven op de rots , als of zy 'er op gelymd waren. De hergen op den oever waren ontzaglyk hoog en groot. Zy be- ftonden alleen uit enen harden grauwen rotsileen, die niet in beddingen, gelyk de kalkfteen , lag. Een grauwe kwarts en een donicere glimfteen maakten 'er eigenlyk het voofnaamfte van uit. Daar zy aan den oever lagen kwam de rots tot aan het water, dog daar zy een weinig van denzclven verwyderd lagen kwamen de grauwe of zwarte kalkfteens- beddingen het digft aan 't Meer. Maar ik vond nergens dat grote grau- we rotfen deze bergen van kalkfteen bedekten. De Zizania aquatica wies in de modder der beken, en ftond io vollen bloei. De ziektens, die het meeft onder de Wtlden heerfchen , zyn rhumatis- Ziektens mifche pynen en borftontftekingen. Dezen worden vooral veroorzaakt der Wü- door dien zy dikwyls gedwongen zjTi des nagts in de bolTchen en op vog- dm. tige plaatfen op den grond te flapen , en ook door de fchielyke overgan- gen van het weder van hette in koude , waaraan de lugt hier zeer onder- worpen is ; ten dele daardoor dat zy zig dikwyls aan brandewyn bezuipen en zig dan nakend in de open lugt, zelfs in den winter in flegt weer te flapen leggen. De Franfchen zyn ook zeer aan deze ongemakken on- derhevig, byzonder aan borftontftekingen. De Kommandanc verhaalde ' M 2 dat c,2 KANADA. dac hy eens aan dit ongemak zeer flegc geweeft , dog door den Heer Sar-^ rafin op de volgende -vr^^ 'er van genezen was. Hy begon met hem zweetdryvende middelen te geven , en liet hem een uur agt of tien zwe- ten. Daarop opende hy hem enen ader, en liet hem op nieuws zweten* Daarna fchreef hy hem ene nieuwe aderlating voor. Doctor Sarrapn was Koninglyke Geneesheer te Ouebec en Korrespondent der Kon. Maat- fchappy der Wetenfchappen te Parys. Hy had grote inzigten zo wel in de oeftening der Geneeskunde, als in de Ontleedkunde en andere We.- tenfchappcn. Ook was hy zeer aangenaam in den omgang. Hy ffierf te ^uebec aan ene kwaadaardige koorts, die daar door een fchip was overgebragt, en van de welke hy befmet wierd by 't bezoeken der Kran- ken in 't Hospitaal. Hy liet enen zoon na, die ook de GeneeskonO: beoefFende , en naar Frankryk gegaan was om 'er verder in te vorderen ; dog hy overleed daar^ Venus- Afgaande koortfen regeren hier ook fomtyds. Ook heeft zig de Ve- kwalen. nitsziekte hier te lande gevefHgd. De Wilden zelven zyn 'er van befmet geraakt , zo dat 'er velen zyn die ze hebben. Zy weten ze egter ook in den grond te genezen. Men heeft verfcheiden' voorbeelden dat lier den , zo wel Franfchen als Amerikanen , welken deze ziekte tot in 't gebeente was doorgedrongen , door de Wtlden^ binnen den tyd van vyf of zes weken ^ volkomen 'er van zyn genezen- geworden. Dog ds Franfchen hebben niet kunnen uitvinden wat een middel zy gebruiken. Dit wift men dat zy geen kwikzilver, op enigerhande wj's toebereid^ gebruikten , en dat het voomaamfte middel in wortelen-: beik)nd. Dog welke wortelen het waren konde men niet zeggen. Naderhand heb ik het ontdekt , en 'er breedvoerig aan de Kon. Zweedfcbe Maatfchappy , in' hare Verhandelingen van het jaar 1750. verflag van gedaan. (*) Lint. De ongemakken die de Lintworm (f) veroorzaakt zyn in Europa woimeu. wel bekend. In- de Engelfche Volkplantingen in Noord Amerika was hy niet gemeen; dog hier in- Kanada wierden 'er enige menfchen van gekweld. Men wifl: dezen worm hier zo wel te befchry ven als of mea de Verhandelingen der Kon. Zweedfcbe Maatfchappy gelezen had. Somtyds raken de menfchen 'er kwyt die enige vademen lang zyn. Men kende gene byzondere middelen tegen dit ongemak , nog wifl: 'er de oorzaak van aantewyzen , dog men gifte dat het van het gebruik van fommig<? vrugten kwam. Fort St. Fort St. Frederic is ene Vefting aan het zuider eind van 't Meer Frede- Champlain gelegen. Het ftaat op ene uitftekende landtong , geforr ^^'^' meerd door het Meer en de Rivier, welke ontftaat uit de vereniging der (*) Zie daar bl. 284. De Stillingiafylvatica, zegt de Heer Fors ter, js waarfchynlyk een van deze wortekn. tt) Tcenia, FORT St. FRED E R I C. 1749. >.3 der Tfoodcrcek en het INIeer 5'?. Sacrement. Deze Rmer is hier enen goeden musketfchoot wyd. De Engelfchen noemen deze Vefting Crstüw- point. Den Franfchen naam draagt zy ntiar den Franfcben SekretariS' van flaac Frederic Maurepåis , die toen zy werd aangelegd het voornaam- Ite opzigt over de zeezaken in Frankryk had ; en daar de meefle plaat- fen in Kanada naar Heiligen genoemd worden , zo heeft de gewoonte een Saint voor den naam Frederic gevoegd. De Veiling legt op ene klip, beftaande, gelyk gezegd is, uit zwarten kalkfteen of lei. Zy i* een vierkant, heeft hoge en dikke muren, gemaakt van den gemeldea fteen, twee of drie fnaphaanfchoten van de plaats af gehouwen. Aan de oofterzyde in de Vefting is een hoge toren , die veilig is voor de bom- ben , hebbende zware muren , en zynde rondom van boven tot onder met ge- fchut voorzien. Op dezen toren woont de Kommandant. In het FoiX is een klein kerkje,, en aan de andere zyde vindt men de woningen der Officieren en Soldaten. Naar den landlcant leggen fcherpe klippen , mee? dan enen kanonlchoot ver van 'c Fort. Dog enigen, die weinig wy- ken voor de hoogte der muren ^ leggen digt by de plaats. Herland hieromftreeks is goed; en voor den laatften oorlog hadden zig hier vele Franfche huisgezinnen, vooral van ontflagene Soldaten, nederge- zet. Dog de kryg dwong hen of dieper in Kanada te v/yiien, of zig digt onder de Vefting neertezetten , en daar des nagts te gaati flapen. Thans kwamen 'er velen van terug, en men meende dat 'er Mcr zig met den. herfft nog. veertig of vyftig huisgezinnen zouden koracsi nederflaan, welken men landeryen zoude aanwyzcn. Watvan de Ves- ting af, ooftwaards, ftaat een windmolen, die van fteen gebouwd en van dikke muren voorzien is, waar men het raeefte meel dat in de- plaats gebruikt wordt maalt. INI ?. Den 94 KANADA. ^"crttek. DrA' 1 9. Juli waren w^ , na enige dagen naar het Jagt, dat den gehelen zomer over tufichen Fort St. Jean en Fort St, Frederic heen en we- der vaart , en na deszelfs aankomfl: op goeden wind gewagt te hebben , tot ons vertrek van hier gereed. Gedurende ons verblyf had ons de Heer Lufignan met allerhande beleefdheden als overladen. Ik had de eer al 'dien rj^d aan zyne tafel te fpyzen. Myn Bediende at met den zynen. Wy iiaddcn buiten dat onze kamer en bed, en werden bediend. By ons vertrek voorzag ons die Heer met rykelyken voorraad tot aan het Fort St. Jean. In een woord, onze eigene Landslieden hadden ons gene grotere beleefdheden kunnen bewyzen dan die Heer en de overige Offi- cieren gedaan hebben, liet Voor den middag om elf uur gingen wy op reis. De wind was goed. ^Teer Aan beide de zyden van het Meer lagen hoge bergen, die als ene fcha- 'Clxim-\^Q[ uitmaakten, dog met dit onderfcheid, gelyk ik al aangemerkt heb, ;p am. ^^^ j,^^ ^^ ooftzyde tufichen het Meeren 't gebergte een laag van met hout bewalTèn land gelegen is, ter langte van tufichen de twaalf of agttien £»^. mylen. Agter dit gebergte behoort het land tot Nieuw Engeland. Dus maakten deze bergen ene grensfcheiding uit. Aan de weftzyde (lieten de bergen vlak tegens het Meer. Het was in 't eerfl: maar een uur breed , dog wierd daarna hoe langer hoe breder. Tot op een uur gaans van het Fort St. Frederic was het land aan de ooftzyde bewoond, dog ver- der louter bofch. Omtrent tien Franfche mylen van de Vefling werd het Meer vier mylen breed> Hier en daar zag men Eilanden, en de Kapitein van 't Jagt zeide dateer in dit Meer zedig Eilanden lagen , waar- onder 'er enigen zeer groot waren. Ook verzekerde hy dat het zo diep was , dat men op de meefte plaatfen met ene lyn van honderd vademen genen grond peilen kon ; en digt aan land, voomamelyk waar dwarslo- pende bergen leggen, vindt men dikwyls ruim tagtig vadem waters, zo dat 'er geen middel is om te ankeren. Veertien Franfche mylen van het Fort lagen vier grote Eilanden in het Meer , dat daar zes mylen breed is. Den gantfchen dag was het droevig weer, en de wolken, die zeer laag hingen, fchenen tegens 't gebergte aanteftoten, en het als met enen ne- vel te hullen. Van verfcheiden bergen fteeg de nevel als een rook ia de hoogte. Hier en daar wierp zig ene kleine Rivier in 't Meer. Ag- ter het gebergte aan de weftzyde was het land, gelyk men vcaj berigtte, •enige mylen ver gantfch vlak en met hout bedekt, van veleftromen, beken, moeraflèn en kleine meren doorfneden, en zeer bekwaam om bewoond te worden. De oever was fomtyds kUpagtig, en beftond fom- tyds uit zand. Tegens den avond begonnen de bergen allengskens afte- nemen. Het water was zeer helder, en wy bemerkten gene klippen of ondieptens. Des avonds laat ging de wind leggen , en wy wierpen het anker onder 't land. Den 20. voeren wy des morgens raet enen gunffi- gen HET MEER C H A I^I P L A I N. 1749. 05 gen wind voort. De plants daar wy ovemagtten was ten halvenwege fdrt St. J art, van waar tot Fort St. Freäeric men eenenveertig /-r' mylen te water rekent. Het gebergte was ons nu uit het gezigt , en het land was laag en bofchryk. De oever beftond uit zand. Byna overal fcheen het Meer een Z-weedfche myl breed, dog het was inderdaad bre- der, en de Eilanden deden hetfmaller fchynen. Hier en daar zag men aan den oever JVilden in fchuitenvanbaft. Dog geen van hun woonde aan het Meer, en zy waren hier alleen om Steu- ren te vangen , waar\'an 'er hier veel zyn. Wy zagen ze fomwylcn hoog uit het water fpringen. Deze Amerikanen leiden ene byzondere levenj- wys. Een gedeelte van het jaar leven zy voomamelyk van hunnen klei- nen voorraad van Mais, bonen en kawoerden; om dezen tyd beftaan zy van vifch zonder brood of iets anders; op enen anderen tyd wederom eten zy niets als wild. Desniettemin worden zy oud, zyn gezond, en kunnen meerder ongemakken uitftaan dan anderen. Zy zyn altyd vrolyk' en vergenoegd; zingen en dansfen geduriglyk: zo dat zy hunne levenswys voor die welke in Europa als de befte geagt wordt niet zouden wil- len ruilen. Omtrent tien Fr. mylen eer wy aan Fort St. Jean kwamen, ont- dekten -wy huizen op den weftelyken oever van het Meer, die kort voor den laatften oorlog door de Franfchen bewoond geweefi: waren. Thans waren zy fterk bezig met dezelven weder te gaan betreklccn. Dit waren. de eerfte huizen die wy zagen fcdert wy die by Fort St, Frederic verla- ten hadden.. Voor dezen was 'er ene houten Vefting op den ooftelyken oever van ITinitciï het Meer geweeft , waarvan men ons de legplaats aanwees. Zy was nu Foit. met hout bewaflèn. Zy had den Franfchen tegens de invallen der IVil- den gediend. Men verzekerde ons dat vele Franfchen in dezen oord door dezelven waren omgebragt. Ook verhaalde men ons dat men hier vier vrouwen tegens enen man onder de Franfchen rekent , nadien alle jaren vele mans op hunne reizen , die zy ondernemen om met de Wilden han^ del te dryven , van dezelven vermoord worden. Wy zagen enen (tenen windmolen op een uitflek lands aan den oofte» lyken oever liaan. Dé oord v^^1S voor den kryg van Franfchen be- woond geweeft, die nog niet teruggekomen waren. Wy waren nog; agt Fr. mylen van Fort St. Jean. De Engelfchen en hunne Amtri- kanen hadden hier de meefte huizen verbrand. Het Jagt dat ons voerde was het eerfte dat men hier gebouwd had;- Voor dezen bediende men zig maar van grote zogenaamde Batcaux om voorrraad te vervoeren. De Kapitein, die hier in 't land geboren w.is, had het zelf gebouwd , de eerfte den weg voor het Meer gevonden , en de yó 'KANADA. cVe diepccns gemeten om mee het zelve tuflchen Fort St. Frederic £n Fort St. Jean te varen. Hier , over den molen , heeft men drie vadem waters. Dog naderhand, tot Fort St. Jean, wordt het wat ondieper. Hier en daar zagen wy huizen op den oever. De Kapitein had Otter- vallen in de kajuit hangen, die volkomen naar de Europifchen geleken. Van deze Otters zoude men 'er v£len in Kanada vinden. De vellen van Zeehonden worden hier veel gebruikt om koffers te over- trekken. De mantelzakken waren 'er ook veel van gemaakt. Ook had 'er de gemene man tabaksbeurzen van. Van gedaante waren zy even gelyk aan die men in Noorwegen en Ziaeden vindt. Het gemene volk was hier gewoon op reis te roken , dog ik merkte niet dat hier iemant de gewoonte had van tabak te kauwen. Men vindt veel van deze Zee- honden in den Zeeboezem beneden ^uebec , die , even als de Zweed- fchen^ met grauwe en zwarte vlakken gefpikkeld zyn. Zy gaan de Rivier &t. Laurence zo hoog op als het water zout is. Men heeft ze op geen fier grote iNIeren hier in Kanada tefpeurd. De Franfchen noemen ze Zeewolven. (*^ •Ongods- De Franfchen zyn in hunne Volkplanteryen veel gezetter op den dienliig- uiterlyken Godsdienfl dan å& Engelfchen en Hollanders. Op de Jag- lieid der jg^ ^g^ j^gg hstX^ genoemde volken had men de gewoonte niet van 's ii^m 'eii "torgens of 's avonds bedeftonden te houden. Zelden of noit bad men ' Rollan- over tafel. Dog op dit Franfche Jagt wierd 's morgens en 's avonds ,dL'rs_, gebeden , en des zondags meer dan naar gewoonte. Voor en na den maakyd maakten zy het kruis en deden een kort gebed. De Kapi- icein deed alle ogtenden zyn gebed op de knien leggende. In Fort ,St. Frederic kwam ook de gantCche Bezetting 's morgens en 's avonds .tot het gebed. Dog het was jammer dat de gebeden in 't Latyn gedaan werden, het geen weinigen verftonden. Zodra wy den molen vooxby waren wierd het Meer zo fmal dat het niet veel boven een musketfchoot breed was. Dus geleek het •veel eer naar ene rivier. Het land was aan weerskanten laag en met bomen bewaüèn die hun blad 's winters laten vallen. Hier en daar zagen wy ene hut op den oever , anders was het land onbewoond. Men had hier niet boven de zes of tien voet diepte; en hier en daar vertoonde zig een Eilandtje. Gedurende onze gehele reis lag het Meer altyd zuidzuidweil en noordnoordooft. Oi' fommige plaatfcn van Kanada zyn grote flreken lands die by- zondere. perfonen toekomen. Wanneer dan iemant ^de vryheid krygc van een ftuk van het zelve te bebouwen, dat gemeenlyk veertig ar- pents lang,, en drie breed is, is hy verpligt, wanneer hy enigfins in ilaat is., den eigenaar ene zekei-e fom (f.) jaarlyks te betalen. Hex X*) Loups mqfins. (f) Zes Francs, F o R T St. J E A N. 1749. 97 Het Meer wierd nu zo ondiep dat men genoodzaakt was van met tak- ken den weg voor 't Jagt te peilen. Op fommige plaatlcn egcer had men twee vadem waters. Des avonds by het ondergaan der zonne kwamen wy by Fort St.Jeau aan. Fort St. Jean is ene fterkte van hout, door de Franfchen in het Fort Sc, jaar 1743. aan de wed zyde van den mond van hetMeer C hamplai»d\gt "^ean. aan 't water gebouwd , met inzigt om het omleggende land , dat men bevolken wilde , te dekken, en om tot een magazyn te dienen voor den voorraad en de krygsgereedfchappen , die jaarlyksvan/V/ow/J'fai/ naar Fort St. Frederic gezonden worden , welken men van hier ge- makkelyk naar de laatft genoemde plaats zenden kan , het welk men meer naar om laag niet doen kan, dewyl een paar fnaphaanfchoten lager als dit Fort ene ondiepte is vol met ftenen , waar men niet dan met zo genaam- de Bateaux over komen kan. Voorheen was het Fort Cbamblan , dac vier Fr. mylen lager legt , een magazyn. Dog men moeft van daar het goed met fchuiten naar de Jagten op de plaats diar nu dit Fort Haat voe- ren , behalven dat de weg van Montreal naar Fort Cbamblan over land , en langer was. Fort St. Jean legt laag, op enen zandigen en rond- om vlakken grond, meeft met hout bewaflèn. De Veiling is een vier- kant en beflaat een arpent gronds. Beneden tegens het Meer ftaat een hoog houten gebouw op eiken hoek , van vier verdiepingen , hebbende enen grondflag van fteen ter hoogte van anderhalven vadem. In deze gebouwen, die veelhoekig zyn, ziet men fchietgaten. Op de twee an- dere hoeken aan de landzyde ftaan twee kleine houten huizen van twee verdiepingen hoog. Zy dienen tot woningen voor de 5'oldaten en tot verfterking der plaats. TufTchen deze gebouwen ftaan paliilades, ge- maakt van 't hout der Thuya , het welk hier gehouden wordt der verrot- ting in de aarde langer te wederftaan dan het dennenhout. Wat meer be- neden ftaan dubbelde paliftades. Agter de paliflades heeft men voor de Soldaten ene borftwering gemaakt, waarvan zy dezelven verdedigen kon- ncn. Op het einde van den oorlog in het voorleden jaar lagen hier twee- honderd mannen in bezetting. Dog nu zyn 'er maar een Kommandant , een Kommies , een Bakker en zes Soldaten. De Kommandant was de - Ridder De Gannes , een aangenaam man , en zwager van den Heer Lu- fignan. Het land rondom de Vefting was vet en vrugtbaar, dog niet bebouwd. Men zogt menfcben om zig hier neder te zetten. De Franfchen in Kanada geven den naam van Marengoins aan de Maren- Muggen , enen naam die men wil dat van de Wilden ontleend is. Van gQins. dit ongediene waren de boftchen rondom het Fort zo vol , dat men het met regt het Fort der Marengoins zou hebben mogen noemen. De moe- "raflèn en lage bofchryke landen zyn haar vaderland. Als het hout ge- II' Deel. N kapt 98 KANADA. kapt en het water afgeleid werd , zouden zy hier zo wel als op andere- plaatfen verminderen. j^Mcl- De Ratelflang is, volgens het eenparig berigt der Franfchen , hier, nog ilangcn. verder noordwaards , by Ouebec of Montreal, niet te vinden, en het gebergte om Fort St. Frederic is hare uiterfi:e grenspaal aan dezen l^ant. Ook zegt men , dat 'er meer noordwaards aan gene Slangen zyn wier ver- gift den menfchen fchadelyk zyn konne ; ook vlugten zy op het gezigt van een menfch. Myne overige aanmerldngen over de Ratelflangen kan men vinden in de Ferbandelingen der Kon» Ziaeedfche Maatfchappy der Wetenfchappen voor het jaar 1752. Den 22. Juli kwamen hier paarden aan van Pf<?;Vie om ons aftehalen,, welken de Kommandant op myn verzoek had doen komen, dewyl'erhier - geen te vinden waren , \vant de plaats was nog maar een jaar aangelegd geweeft. De menfchen die de paarden bragten hadden brieven aan den Kommandant by zig , zo wel van den Gouverneur Generaal van Kanada , den Marquis La Gaüjfoniére, gefchreven te ^ebec ^t\\ 15. Juli, als van den Vice Gouverneur te Aiontreal, den Baron De Longue uil, van den 21. van die maand; waarin gemeld vwerd, dat ik hun byzondcrlyk van het Franfche Hof was aanbevolen , en dat men my van alle noodwen- digheden voorzien en ten ipoedigflen myne reis bevorderen moefl:. Twee ankers wyns en enige andere diiigen, welke men dagt dat ik rm doen hebben zoude , wierden den Kommandant toegefchikr. Des avonds dronken vvy onder 't loffèn van het gefchut de gezondheden der Koningen van Frankryk en van Zweden, zo wel als van den Gouverneur en anderen. Yeitrek. ^en 23 des morgens gingen wy op reis naar Praire, om verders ' naar Mentreal te komen. Men rekende van hier tot aan Prairie zes Fr.. mylen te land , en van daar tot Montreal langs de Rivier St. Laurence derde halfuur. Wy hielden ons in 't begin aan den oever, hebbende ter regterhand de Rivier 5^ Jean. Dus noemt men den mond van het Meer Champlain , dat in de Rivier St. Laurence valt , fchoon dievan fommigen ook de Cbamplain Rivier gthettn'fjoxdit. Na ene /r. myl ver gereden te heb- ben verlieten wy de Rivier, en floegen links af. Het land was hier over- al laag, met hout bewaflèn, en viy nat, zo dat wy langzaam voort kwa- men. Men moet aanmerken dat Fort St. Jean in den verleden' zomer eerll gebouwd en toen deze weg gebaand is. Tweehonderdenzeftig man , die elk daags dertig Sols kregen , werkten 'er toen op 's Konings kollen aan; en men zeide dat de arbeid dezen hei-fll verder voortgezet zou wor- den. De laagheid van het land bragt vele Muggen en Vliegen voort. Na dat wy drie Fr. mylen gereden hadden wierd het land vry van hout. Het fcheen voorheen een moeras geweell te zyn, dat nu opgedroogd was. Het gezigt was hier aan alle kanten vrj' ruim. Aan de regterhand zagen wy van verre twee hoge bergen, die zig de een voor den ander vertoon- den. PRAIRIE. 1749. 99 den, en niet ver van Fort Champlain aflagen. Ook kon men den ho- gen berg, die vlak by Montreal legt ontdekken. De weg liep byna lynregt. Wy kwamen weder op een laag draflig land, daarna in een bofch , beftaande voomamelyk uit Pynbomtn met van onder verzilver- de bladen. (*) Het land daar wy door trokken was vet , en kan met den tyd zeer vrugtbaar worden. Rotfen zag men niet, en zelfs by- na gene (lenen langs den weg. Verder, ongevaar vier Fr. myleti van Fort St. Jean, bekwam het land een ander aanzien. Het was hier overal bewoond. Wy zagen byna niets dan fraye wyd uitgeftrekte akkers , ftaande met de fchoonfte weit ; hier en daar ftonden ook erwten en haver. Ander graan verna- men wy niet. De Landlweven ftonden op zig zelven. De huizen waren klein en van hout. In plaats van mos, die men hier niet vond, maakte men de reten digt met klei. De daken waren fpits en mee ftro gedekt. De oord tot aan de Rivier St. Laurence toe was in myn oog een van de fchoonfte die ik in Nourd u^merika gezien heb. Omtrent den middag kwamen wy te Prairie aan , leggende op Prairie. ene hoogte aan de Rivier St. Laurence. Wy bleven hier dezen dag, vermits ik begerig was het land rondom te bezigrigen. Prairie de la Magdelene is een klein vlek , gelegen aan den ooftelyken oever der Rivier St. Laurence , derdehalve Fr. myl van Man' ireal., dat men hier duidelyk noordweftwaards aan de overzyde der Ri- vier zien kon. Het land rondom Prairie is vlak. Van alle kanten ziet men gi'ote akkers en weilanden. De St. Laurence is hier ruim an- derhalve fr. myl breed. De huizen zyn hier meeft van hout , met fpitfe houten daken , en de voegen in de wanden zyn met klei aan- gevuld. In 'c midden van het vlek ftaat een frai ftenen kerkje, met enen toren en ene klok. Voor de kerkdeur is een houten kruis, met alle de werktuigen die men denkt dat tot het lyden van den Zaligmaker gediend hebben. Het vlek was met paliflades omringd, voorheen te- gens de ftroperyen der ïVtlden daar gefteld. Buiten de paliflades zyn verlcheiden moes- en andere tuinen , dog weinig vrugtbomen daar in. De oevers waren hier niet zeer hoog. Hier onthield zig een Priefter en een Kapitein , dien men Kommandant noemde. De koomlanden waren groot , dog men zag 'er gene rog , gerft of mais. In de St. Laurence is zuidweftwaards van hier een zware waterval, welken men hier geraakkelyk kan horen. Als in 't voorjaar het ys los gaat lopen dikwyls verfcheiden' landeryen onder. En , in plaats dat de Nyl door syne overftromingen het land vrugtbaar maakt , doen hier deze over- N a ftro- (*) Mies ftliis fubttis ar genteis. ioo KANADA. ftromingen niets dan fchade ; want zy brengen allerhande gewafièn op' het land , welker zaden het vol van onkruid maken. Op dien tj'd' moet het vee ver weg gedreven worden. Dog het water blyft maar twee of drie dagen Haan, Deze overftromingen ontftaan voomoraelyk door het veriloppen der Rivier door 't ys. De Zizania aq^uatica waft veel in een beekje , dat een weinig be- neden Prairie loopt. Voort- Den 24. Juli flapten wy in een- hateau om langs de St. Laurence reis. i-jaar Montreal te varen. Wy lieten ons met den droom dwars over naar beneden dryven. Het water flroomde llerk , dog het is hier niet diep, zo dat de Jagten niet hoger dan tot Montreal komen kunnen, uitgenomen in 't voorjaar, wanneer zy dikwyls tot boven Prairie kun- nen opvaren» Van Prairie af ziet men de Stad Montreal zeer dui- delyk leggen. By onze aankomft aldaar zagen wy veel volks aan de- poort liaan , welk nieuwsgierig was Zweden te zien , een volk daar zy van te voren niets van gehoord , dog die zy nu verftaan hadden dat verwagt wierden. Ook waren wy de eei-fte Zweden die men wift dat oit te Montreal zig vertoond hadden. Zodra wy aan land. traden kwam my een Officier verzoeken aan het huis van den Gouver,- neur te komen. De Baron De Longue uil was nog Vice- Gouverneur, dog hy wagtte dagelyks zyne verdere aanflelling uit Frankryk. Hy ontving my met de grootfte beleefdheid, en toonde my brieven van den Gouverneur Generaal , waarin hy berigtte laft te hebben my in alles, vry te houden , en op kollen des Konings van Frankryk hier te lande te doen reizen. In een woord, ik ontving hier nu, en na myne terug- komft van Quebec , grotere gunftbewyzen dan ik zou hebben kunnen verwagten. Levens- De levenswys der Franfchen in Amerika is van die der En- wys. gelfchen in dat werelddeel even zo zeer verfchillend als zy in Europa is. De vrouwen waren hier zeer wel gemaakt. Zy waren wel opge- bragt, en betoonden ene grote onfchddige vryheid. Des zondags waren zy zeer opgefchikt , byna gelyk onze Zweedfche vrou- wen, dog in de week niet zo zeer. IVIaar zy wai-en 'er altyd zeer opgezet van wel gekapt te zyn. In de week dragen zy een aardig net jakje , en enen korten rok , die halfwegen de benen komt , als wilden zy daarin de Amerikaanfche vrouwlieden navolgen. De hakken der fchoenen waren zo hoog en fmal , dat men zig verwonderen moet dat 5 zy 'er mede gaan kunnen. In de huishouding overtroffen zy verre de Engelfche vrouwen , die , om de waarheid te zeggen , het zo ver ge- bragt hadden van al den laft van 't huishouden op de mans te werpen , en den gantfcheo dag met de handen over malkander ledig doorbren- gen.. M o N T R E A L. 1749. ^■°^' gen. (*) Dog de Kanadafche vrouwen fteken de handen becer uit de mouw, vooral de gemenen, die zig overal op de akkei's, in de flallen, en elders laten zien daar te werken valt. Dog zy fchynen niet al te zin- delyk op het huisraad en de vertrekken. De vloer werd hier dikwyls niet eens in een geheel jaar fchoon gemaakt. Dus kwam het zulken' die onlangs onder de Engeljchen en Hollanders verkeerd hadden, by de welken het Ichrobben en waflchen een (tuk is van geen minder ge- wigt dan de Godsdienfl: zelf, hier vry morsfig voor. Om egter het Hui- ven te beletten begoot men den vloer met water zo dikwyls als de ftof begon te vliegen. Ik zag hier met genoegen dat de dogtcrs zelfs van de eerfte lieden , die van den Gouverneur niet uitgenomen , zig eenvouwdig' kleedden , en overal ter bezorging van het huishouden door het huis , byna- als meiden, liepen. Het gedurig groeten op de llraten, en het we- dergeven van bezoeken, was ene laftige gewoonte, die hier aange- nomen was. Enigen , die met de Wilden , welken omtrent vyftig Fr. mylen van' de Hudfoiishay afwonen, op de Beverjagt geweell: waren, verhaalden my, dat de dieren, om wier huid het inzonderheid te doen is, en die- men daar menigvuldig vindt, zyn. Bevers, wilde Katten of Lynxen, en-' Marters. Men houdt de vellen der dieren voor des te beter hoe noor- delyker zy gevangen worden, dewyl die digter hair hebben dan zulken die men meer naar 't zuiden vindt. Een foort vogels, die men 's winters in grote menigte digt by de HiiJ- ^y;tt» fmsbay vindt , worden van de Franfchen Witte Patryzen ge- Patry- noemd. Zonder twyffel is dit de zelve Vogel dien men in Z-weden Sneuiv- zen. boenders {^)h&ei. Hoe kouder het is en 'er meer fneuw valt des te over- vloediger zyn ze. Men befchreef ze als hebbende ruige witte poten, zynde geheel wit, behalven drie of vier zwarte ftaartvederen. Hetvleefch zou wel fmakend zyn. Uit Edward's Natuurlyke Hijiorie der Vogels (§) blykt het dat de Sneuwhoenders aan de Hudjensbay zeer gemeen zyn. Aan de Hudfonsbay zyn ook vele Hazen. Men vindt 'er ook veel h.,2Cp in Kanada , waar ik ze dikwyls zelf gezien heb. Zy zyn volkomen als de onzen. Des zomers zyn zy grauwbruin, en 's winters fneuwwit ge- lyk als in Zweden, N 3 Met C*) Hier tekent de Heer Forster het volgende aan. „Het fchynt dat voor ,, het toekomende de fchone fex in de Engelfcbe Volkplantingen in Nuord Ame- „ rika de verwytingen , die de Heer Kalm doet, niet zal verdienen , dewyl 5, men beriat dat de Dames federt malkander zoeken de loef afredeken in het. „ vervaardigen van het nodige voor hare huishoudingen , en dat in 'c alge- „ meen een geeft van nyverlieid onder haar de overhand begint te nemen.,, i,t) Tetrao Logapus. C§) i-'-ig- 72- ■I02 K A N A D A. Xondci!. IMet de konllen, als Bouwkond, Ticclielbakkerycn , SchrjTiwerkers- en Drayerskonit, en diergelyken , is men hier nog zover niet gekomen als wel behoorde. De Engelfchen zyn hierin den Franfchen veel voor. Waarfchynlyk komt dit daarvan daan dat in Kanada de meefte Werklie- den maar afgedankte Soldaten zyn , die niet veel gelegenheid gehad heb- ben te leren , dog door de noodzakelykheid of by toeval alleen tot hun ambagt gebragt zyn. Enigen waren 'er egter aantetreffen die tamelyk kundig waren. Ik zag 'er enen die vry goede .uurwyzers maakte , en die konfl: zig zelven geleerd had. Vliegen, ^^en heeft my verhaald dat de gemene Huisvliegen voor honderdvyf- tig jaren hier niet bekend geweeft zyn. De Wilden beveftigden het zel- ve , en zyn van gedagte dat de Huisvliegen met de fchepen die geftrand zyn hier zyn gekomen. Ik wil dit niet ontkennen ; dog dit weet ilc dat v/y tuffchen Saratoga en Crownpoint in de wildemifTenaltyd ene menig- te van die vliegen om ons hadden , als wy gingen zitten om uitteruften of te eten ; en dit maakt het wat twj-ffelagtig of zy hier niet al veel vroe- ger geweeft en of zy wel uit Europa hier eerft gebragt zyn. 'T is waar, men zou kunnen zeggen dat die Vliegen federt den tyd dat het Fort An- ne hier ftond in die woeftenyen zyn overgebleven, toen de Engelfchen zig daar ophielden , en dat verfcheiden Reizigers door den reuk van hun- nen medegevoerden voorraad de vliegen hebben kunnen met zig naar de wildemilTèn lokken. l:VMJe Wild Rundvee treft men oven'loedig in de zuiderdelen van Kanada, Kocycn. aan , en het heeft zig daar reeds van aloude tyden opgehouden. In het Land der lllinoizen , leggende omtrent op de zelve breedte als Phila- delphia, is 'er 'zeer veel van. Verder noordwaards vindt men 'er weinig. Ik zag ene huid van dit vee. Zy was zo groot als die van enen onzer zwaarfte OlTen , dog hairiger. De hairen waren donkerbruin, omtrent als die van enen bruinen Beer. Dog die welken het digfl: aan 't vel za- ten waren zo fyn als wol. Dit vel was niet zeer dik, en zou in Frank- ryk niet zo hoog als een Berenvel gefchat worden. Onder anderen ge- bruikt men deze vellen om des winters de voeten in te warmen. Velen van deze wilde Kocyen hebben ene fyne wol, welke voorde Schapenwol niet wykt, zo zy die niet overtreft. Men heeft 'er kouffen, klede- ren , handfchoenen en andere dingen van gemaakt, zo goed als of zy van de befte wol waren. De Wilden malcen 'er voor zig allerhan- de dingen van. Het vleefch wykt niet voor dat der befte OlTen. De huid kan dienen tot alles waar men in Europa de oflènhuiden toe gebruikt. Men wil dat deze wilde beeften zwaarder zyn dan de Europifchen. Hun- ne hoornen zyn wel kort, dog dik aan den wortel. Enigen hebben al getragt om deze beeften mak te maken , uit hoofde van verlcheiden over- eeixkomften die ze met hec tanvne vee hebben, vooral om dat zy zoveel fier- M O N T R E A L. 1749. loj fferRer zyn, en dus zeer nuttig voor den landbouw zouden kunnen we- zen. Zy hadden ten dien einde van deze wilde kalveren onder het tam- me vee laten lopen en groot worden. Dezen hebben een jaar of drie geleefd , dog zyn eindelyk geflorven. Ook zyn zy altyd enigfins wild gebleven. Zodat men de konlt van ze regt tam te maken niet gevonden heeft. 