VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
2>'Na beneden deze zaak word, (*) daor de Schryvers k (2), (Vá beneden deze kaak word. Dit ls éne zeldzame uitdruk king, veeligt komt ertene drakfotit by; ên ria Beneden word deze zaik wil mogelyk zeggen, hef laate gedeelte dezer gefchiedenigfe word. ] 372 HBDENDAAGSCHE HISTORIS van De Ja Crois gebruikt, eenigzins anders verhaald, Zy zeggen ons, dat Fesghiz Khán cen gezant met de Karaamier kooplieden zond „welke verzeld waren door honderd en vyftig Mogulfche kooplieden; vier van welke het voornaam- fte hewind over den bandel hadden; dat hy ook beval, dat alle hunne vrouwen, en grote heeren eenigen hunner bee dienden met de kooplieden zouden zenden , om.het fraeifte, % welk ze in de landen, daar ze door reisden,’ vonden, te kopen; dat de meeste van dit grote gezelfchap Mobammedse sen waren; en dat, tot meerder veiligbeid, de wagten op de wegen, welke al reeds in zyn gebied waren aangeiteld, vere. entente Historie van Groenland, bebelgende eene nauwkeurige beftbry- ving van ’s Lands ligging , gefleldbeid , en natuurlyke zelde zaambeden, den aart, zeden en gewoonten, der Inwoorieren aan de Westzyde by de Straate Davis ; `s Lands aloude en nieus we Gefchiedenisfèn ; en in °t byzonder de Verrichtingen der Misfionarisfen van de Broeder Kerk, door welken twee Gee meenten van bekeerde Heidenen, aldaar gefticht zyn; alles in: eigen Perfoon onderzocht en opgefteld , dôor DAVID CRANZ. TH Deelen, in groot O8avo, met Plaaten. Te Haarlem, by C. H. Boha en te Amf. by H. de Wit, 1767. PJ RSDRAAGER, ANDERSON , ER EGEDE , Zyn als Befchrya ` vers vän de noordlykfte deelen des A ardkloots be- roemd, en in elks handen: hier doet zich de Heer CRANZ op, om het zyne toe te brengen tot volmaaking der befchry- vingen, die wy reeds van de gemelde gewesten hebben: hy erkent de verdienften zyoer- Voorgangeren, en merkt, wek R 824 … A ELAR r g Natuurlyke Historie betreft, Zyn werk den dis een ver. ing en aanvulling van de Befchryving door den Eer- waarden EGEDE in °t licht gegeeven. De Historie; welke wy thans voor dns bebben , is io vyf Hoofd- Afdee» n onderfcheiden.. De Ite bevat de Ligging en geftelds beid des Laríds. De handelt van de Dieren en Planten, De Iide befchryfe de Groenlaadfche Natie, in rare leevense ze n , gewoonten, godsdienttige ippen, dev den én ondeugden ; De [V de ftelt dns voor dogen de Golchi denisfe des Lands. Hier heeft de Heer cran z alle moeiten aangëwend om alle de berigten, dic by, dien aangaande ; hadt opgefpoord, naa zyne te rugkouifte, uit de fonteinen zelve, te fcheppen ; het een met het ander te vergelyken ; t Verloren Groenland uit TORE 41 Grwendendia antigua, en uit de berigten, die de ngen der Broederfchappen, in de tien laatfte jkaren , nopens de Uostzyde , vérkreegen had. den, als ook de afkomst der tegenwoordige Wildan, en het uitfterven der voormaalige Noorweegfche Inwooneren , vol- gens de waarfchynlykfte vermoedingen , op te maaken en te befchryven. De hiedenis der eerfte Vo laútinge en be- zendinge naa dit land, tot op het jaar 1736, is een gittreke zel „uit bet Verbaal van bet begin en den voörtgang det zendingt na » &itgegeeöen door deh Heer geene. Deeze vier Boeken maaken het eerfte Deel ult.: De Vde en laatfte Hoofd- afdeeling , die de twee volgende Deelen beflaat, is de Gee fchiedenisie van de zendinge der Broederen na Groertland 4 opgemaakt uit de dagverhaalen, en eenige brieven der Zen- delingen 3 dit Verhaal begint van het jaar 1733 en loopt tot het jaar 1962. Hier 2an zyn twee byvoegzels gehegt, be- helzende het eene uittrekzels van btieven door bekeerde en gefchreeven , en het ander het leèven van dèn Misfanaris FREDERIK BOHNISCH. it is de hoofdzasklyke inhotid veti het Werk, waar uit wy nu het ven en ander , tot een itaaltje van °s Mans fchryf- wyze , zullen mede deelen, — Wegens het Dryfbout geeft de Heer CRANZ oùs deeze aanmerkingen. „ De Stich- ter der natuur aan dit koud en fteehschtij latid, den groei des houts ontzeid hebbende, heeft hy zorg gedraagenì, da de ftroom der zee ten deele zonder „ten deele „en wel meest met het ys te gelyk „veel hout met zich brengt , en tusfche de Vlanden zitten laat. Ware dit zo niet, hadden wy geen hout oti te branden , en de arme Groenlanders, die wel geel hout; maar fpek gebruiken om te brafiden , hadden dan geen hout , ófa hunne huizen-te dekken ; hunhe tentei op t tieil. HISTORIE VÁN GROENLAND? 2495 richten „hunne booten te bouwen , of hunne pyten te vers vaardigen, waar mede zy zich voedzel , dekzel, en fpek om te lichten, te warmen en te kooken bezorgen moeten. Het zyn ten deele groote met den wortel uigerukye boomen „die door een veeljaarig omdryven, en aan het ys ftooten en Wrye ven , zo wel van takken als fchortfen geheel ontbloot, eg door groote houtwurmen doorvreeten zyb. Weinige van die Dryfhout zyn wilgen-elzen en berken-{truiken , die uit de Siorden, in het zuiden kermen; insgelyks groote ftammen van abeelen-hout, die wel verder van daan moeten komen, Het grootfte gedeelte echter is greene-en denne-hout. Men vindt ook veel hout met zeer fyne aderen en weinig takken, ’t geen ik voor Lorken-hout houde, dat gemeenelyk op hoos e fteenachtige bergen groeit; als ook een digt roodachtig Bout van aangenaamer geur, dan het gemeene denne- hout, met kenbaare dwars-aderen , welke ik van één zoort houde met het op de hoogfte Puntnèzbergen wasfende , fchoone en naar den Ceder ruikende Zirbel- bout, waar mede de kamers bekleed worden. „ Dus kan men wel nagaan , dat dit hout uit een wel vruchtbaar , doch tevens koud en bergagtig gewest zynen oorfprong hebben moet. Maar waar dit gewest zy valt be- zwaarelyk te bepaalen, Uit het nabuurig America, by voors beeld van Terra Labrador, kan het niet komen, door dien het gemeenelyk met het ys komt, ’twelk met den ftroom niet daar. van daan, maar derwaards beenen dryft. Wilde men zeggen dat het uit Canada kome, eu met den ftrooma toord oostwaard dryve, tot het valle in den ftroom , die van Spitsbergen afdaalt , en herwaards gedreeven worde: zo moest *er toch eenig hout van dien landaart „als eiken, onder gewone den worden ; dag, buigen eenige planken van verongelukte fcheepen, zich hier in °t geheel niet zien laat. EX3, die het ook in Hud/ons bay gevonden heeft, verhaalt, pag. 132, dat Zommigen bet uit Noorwegen afleiden ; nogthans gelooft hy, dat de fterke noord.westlyke winden deezer ftreeken hat zouden beletten herwaards te komen ; zo als de hevige ftroos men, die uit de Straate Davis en Hudfons-bay zuidwaards. gaan, het zelve in den weg moesten Zyn, wanneer het van de Americaanfche kust zoude afzakken. Hy leidt bet dan zelfs uit het zuidelyke gedeelte van Groenland af, en grond zyn gevoelen op een misgevat naricht van den eerwaardigen eere Egede. Deeze fpreekt wel van Berken en Elzen, die een fchenkel dik zyn; maar het Dryfhout beftaat uit pyn- boomen , diergelyken hier in `t geheel niet waslen en dikwils zo groot zyn als een mast- boum, p Ik 476 B CRANZ 7 „ Ik wil toch deeze zonderlinge zagke een weiñig verdét pafpooren; Dat het met den ftroom en het ys komt is eed vastgeltelde zaak. Dit ys komt uit het Oosten. Waar dé grootte meenigte van Dryf hout gevonden wordt „daar moet het ook van daan komen, en hoe verder men het befpeurt ; hoe verder men deszelfs oorfprong hebbe ep te zoeken. Nu wordt het by Ysland meer dan wel hier ter plaatfe gevonden, en zo veel ik uit eenen ouden Holfandfchen Zee- fplegel zieu kan, zo vindt men ook ten zuideri van San-mayen yland, in den 7sften graad , twee houtbogtert , daar insgelyks met het ys zo veel hout in gedreeven wordt, dat men ’er een fchip mede. bevrachten kan. Men moet derhalven deszelfs oor- Sprong nog verder of tegen de Pool of tegen het Oosten zoeken. Schoon ’er nu onder de Pool al land ware, zo kon: de het hout daar ter plaatfe zo min wasfen als in Groenland. Het moet gevolglyk uit Siberien of het Afiatisch Tartaryen komen ; waar het door de wilde bergwateren , opgeżwol- Jen van den regen, die geheele plekken, zo van het fand als van de rotfen, met de boomen wegfpoelen , van de bergen afgefcheurd, in de grooter rivieret nedergeftort, en ter zee ingevoerd wordt, Van hier wordt het te gelyk met het dryfe ys door den Oostlyken ftroom naar de Pool gedreeven, en dan met den ftroom „die , Spitsbergen voor by, uit het Noor- den vloeit, tusfchen Ís en Groenland oostelyk heenen Stage senboek om, in de Straate Davis, tot-op den 6stten graad, gevoerd. Door dien nu deze ftroom aldaar-afneemt „zo dringt het niet verder naar het noorden , waarom men het zelve by en over Disco niet meer vindt, en de weinige overblyfzels van dit hout worden door eenen tegenftroom westwaard naar America gedreeven. a Ik heb ook in Gmelins reize, door Sibetien , het een en ander aangaande dit Dryf-hout gevonden. Het Rusfsch vaat: tuig, dat in den jaare 1735, ter ontdekkinge eener noord: oostlyke doorvaart, op hoog bevel, uit de rivier Lena naaf Kamtfchatka vaaren zou, trof in zyne winterhaven eene me nigte groot Dryf-hout aan , waar van zich het manfchap huizen bouwde. De Schryver voegt er deeze aanmerking by (*). , Men vindt aan de ys-zee, op twee honderd Wer _ften (f) verre van den oever , geene bosfehen , en nochthans de zee by de oevers met hout bedekt, °t welk van elders zoe danig aangedreeven wordt, dat op veele plaatfen „ als het wa (*) Tom. II. p. 418. Ct) 7 of 8 maaken eene duitfche myk, - HISTORIE VÄN. GROENLAND: ` 377 ware, hoage bergen van Dryfhout, opgeftapeld ftaan. Het beftaat geheel uit Lorken-boomen en dennen’, Naat luid det narichten van dien Schryver vindt men tusíchen den Ob- en Fenifei - troom gan den zZeesoever , ook groote hout-hoopen van cederen en dennen., Het fris{che hout ligt digt aan den oever. en verder landwaard ip vindt men verdordé en vër- rotte ftammen, „By de rivier Tura, die zich in den Ob onte last, en op meer plaatfen van Siberieo , ls ook op het Ri- pbaifche gebergte, dat Siberien van Rusland fcheidt „ groeit wel geen eiken en beuken, evenwel eene menigte Pynboo- men -hout, en in ’t byzonder de. zogenaamde Siberifche Cee der, die, volgens de befchryving , met den bovengemelden Zierbel- boom over èen komt. Zou ‘er nu „volgens opgave van dezelfde narichten, tus{chen de Penifzi-en Lena-ftroom, aad den zee-oever geen Dryfhout gevonden worden , er oost» waard af van den Lena, alwdar het toch by groote hooper ligt, niet uit het land kunnen komen, door middel vån de rivieren , die tot by Kolyma flechts klein en ondiep zyn : zo moest men een;groot gedeelte ‚van dit Dryfhout nog verdet heen opfpooren. Nu vindt men dit Dryfhout ook op de ‘kust van Kamtféhaska, daar nochthans geene dennen wasfen, maar volgens het verhaal der inwoonêren door eenen oosten wind, en dus vérmoedelyk uit.het tegén oyer liggend Amo- rica, aarigedreeven worden. (*) Door dien nu de beweegin- ge der zee, en gevolglyk ook de meeste en fterkfte ftroomefs van het oosten, nar het westen gaan, konde men ligt op de gedachten vallen , dat een gedeelte van dit hout door den Ob uit Siberien , maar ook een gedeelte uit de westzydé van America, om Kamtfchatka heenen , tot dan den Lena kofne, van waar zich dan, een. party nader naar de Pool heen; vaa daar naar Spitsbergen „en vervolgens naar Groenland wendt ”; Indeezervoege , fchoon in allen deele zo breedvoerig niet, behandelt onze Schryver de Natuurlyke Historie van Groen- land. „Zyne.befchryving van de Groenlandfche Natie laat zich met plaifier Jeezen „en komt ons zeer nauwkeurig voor, Van de Weetenfchappèn der Groenlanderen zullen wy iets4 ten voorbeelde, overnegmen. , ee __ By de Groenlanderen vindt men , (fchoon dit anders by veele woeste volkén , die dok niets kunnen aántekenen, g- E a k i. ftaanden,en hem die bewyzen kan, met eenen ‘welgegoedeh Groenlander , hoe verre ook vermáagfchapt te zyn, ‘zal hiet ten tyde van afmoede,aan geen onderhoud ontbreeken, Hier by heb ik nog aan te merken, dat de Groenlandefs' hét vér- mogen en de bekwaamheid tot den arrebérd voor de'éenige, ten minften voor, de voornaamfte deugd , ja vóór’ húnhéti adel houden, ook ftellen zy, dat deeze aart: of hèbbelfktieid van den Vader op den Zoon erve. ON s» De fchryfkunst bezitten zy in ’t geheel niét, In wóör- gaande tyden waren zy zelfs bêfchroónid, om een ‘briëf „dien men aan dezen of geenen gericht hadt ,'thiëde te tieemén, of eenig boek aan te raaken, in dat vermoerlen, dat hét toyerye Zy, dat iemand uit een weinig Zwart op wit ‘de gedachteń van eenen anderen weeten of raaden kan:'ook madkten zy zich de verbeelding, dat de Priester, die hun de Góddelyke geboden voorlas , uit het boek eene. temme “Gèriëemen moest.. ‘Thans echter zyn zy grerne overbrengérs van bric- ven , niet alleen om het loon „dat ze ’er tyklyk voór óńtvan- ‘gen, maar ook door dien zy ’t zich eene eere rekenen, de ftemme van eenen Heere door het land te draageén, :Zóimi- gen der Groenlanderen hebben zelfs eifchen en’ Obfigatien den kooplieden in gefchrift reeds gezonden, tekettende , het geene zy begeerden, door middel eêner uitgebrande: koole op een {tuk vel, en het getal dèr dagen , wanneer zy betaalen zouden, aanwyzende door zo veele ftreêpen. Zy hielden ook het gegeeven woord ftiptlyk „ en fcheenen flechts vérwote derd te zyn, dat een wys en Íchrander Europëer han fchil- deren, niet zo wel, als zyn eigen krabbelfchrift , begrypen of. verftaan kon. -> ea =», 9 HISTORIË VAN GROENLANB: Jg kofnttie deseerfked Zendelings, en eenige? daar ha gevolgde bekende Europeaanen, als ook van het aanleggen deezet of geener volkplantinge , zekere tydperken te rekenen begons acn, Waar door zy nu in ftaat zyn om te verltaan te geeven, die werdt by de aaakomtte of ‘t heen gaan van dien geboo+ ren, toen men eijeren verzamelde en zee-honden ving : want door dedze uitdrukkinge: men verzamelt eijeren of men vangt meevhonden verdeelen zy het jaar. Te weeten zy rekenen van ket Solfithem byemale of den kortíten dag des winters, dien zy dóor de ftraalén der Zonne aan de klippen, op eenige dagen na, zedelyk wel bepaalen kunnen, drie volle maanen tor-op de lente; maar den tyd van het Zguinoium of ware neer digen nacht even lang is, weeten zy niet te bemerken; Ten desen tyde na verkiezen Zy voor hunne winterwoow ningen de tenten. Wanneer zy de maane viermaal hebben wol gezien (in April naamelyk) weeten zy, dat zich de klei- né vogels vertoonen , en de raaven eieren leggen, De maane ( maale vof. roeid geweest zynde, komt de tyd, dat de sfugmarfèt en de zee-honden, vergezeld van hunne jonget ;te voorfchyn komen. Wanneer de maane ten zesden maste volkomen is, btoeit de Eiderevogel zyne eieren. Doot dieù de Groenlanders echter, in de klaare zomernachten ‚de maese siet meer in aanmerkidge kunnen neemen, zouden zy zeker in hunne tydrekeninge verwarren , ten ware zy zich vaor een gedeelte naar het toeneemen der Eider- voges len en der zee- honden in grootte en gedaante, en gedeeltlyk nam het fchynen. der zonné vp de bergen'en klippen regels den y wadr door z in {taat gefteld worden , om, met gos noegzae bepaalinge van tyd, te zeggen, wanneer de Zeg» honden, visfchen en vogels, hier of heen trekken zul- len, en wanneer de tyd vorderen zal, om hunné winterwooe ningdn Van geteeden fchade te herftellen, welke wooningen … et tel en „kort na den agiten September of St. Mic Chiel betrekken.:. : 3 en s. À : ` e $80 . < 'D'’CRANZ ? Den Hemel plaatfen zy op eénen hoogen fpitfen berg iù hei noorden , op den welken zy vastftellen dat hy zich rond ~ draaiie, - a De Hemelfíche ligchaamen zy ; naar hunne wanbegrip: ben, Groenlanders ot dieren , die, in Voorgaande.tyden ges eefd hebbende, door zekere nadeelige noodlottigheden der- waard heenen gevaaren zyn, en , naar het onderfcheid der fpyze , eene witte of roode glinfteringe van zich af geeven e Planeeten , die zich in hun loop ontmoeten , gelooven zy dat twee vrouwen zyn; die elkander bezoeken of met mal- kaêr twisten. De losfe of verfchietende ftarren zien zy voor zodanige zielen aan; die uit den hemel nu en dan tge helle- vaart heenen gain. De ftarren onderfcheiden Zy d jyzon dere naamen: zo noemen zy, by voorbeeld den Urfa major of grooten Beer Zukto, het Rendier z; het Zevengefternte;, Kellukturfet , dat is een hoop honden, die eenen beer vervol: en, èn naar dit gefternte regelen zy de nacht -tyden de emini of tweelingen Killab Kustuk „des hemels borsteenen5 _ den gordel van Orion , Siektut , de verwilderden , of afge» dwaalden ə om dat zy, ter zeehonden vangfte uit.zynde, en unne wooningen niet weder kunnende vinden , derwaards opgenomen en onder de ftarren geplaatst zyn. === Zon en Maan houden zy voor natuurlyke zuster en broeder. — Het Noorderlicht houden zy voor de. zielen der afgeftorve. nen, die itt den hemel met den bal fpeelen ,'en ten dans gaan. Wanneer het blikemt „gelooven zy , dat twee vrouwen een zeehondenvel, dat gedroogd is, uitrekken, door wiens wappering.de donder zou veroorzaakt worden. ‘De regen zeggen zy is, het overloopend water uit dei hemelfchen vy- ver; en zo de dyken doorbraaken , zou de-hemel , dus den- -ken zy; invallen”. ‚ Van vry algemeenen fmaak zal ’t geen, in het eerfte Deel, voorkomt, weezen 3 doch de twee andere Deelen zullen,op _ verre na, zo algemeen niet behaagen. Zy alleen, die de begrippen der Broedérkerke toegedaan zyn, zullen ze met 'yermaak leezen. ‘Dan wie ze ook leest zal zich moeten vere ‘wonderen over den'arbeid door de-Zendelingen aangewend en de moeilykheden van. hun ondergaan, om den Groenlam deren hunne begrippen ‘van den Christlyken Godsdienst mee de te deelen. Wy zullen hier alleen melden , hoe veele Groenlanders ; zedert het jaar 1739 tot tegen den herfst 1762 ; door hun gedoopt zyn: dit geeft de Heer CRANZ, ut ‘het Kerk-hoek der Broederen in deezer voege op. | ss Het getal te Nieuw Herrnhut beloopt een weinig moet | e c- ~p. MIST ORIE -VAN: ÓROEËNLAND;' | sar fe goo, zonder de'zalken te rékenen , die zy den voormae gen Misfionaris Drachart hebben hêlperi doopèn „:of-die ze , by het afzyn van den Deenfchen Misfionaris, verzogt gynde, op de volkplanting gedoopt hebben ; en die ’er fe … Lichtenfeh nog by gekomen zyn. Van deezen zyrt nt reeds ‘aso by den Heere; en de Gemeente te Nieuw Herrnhut be- ftaat tans, ng in den beginne ettèlyken naar- Lichtenfels te hebben laaten gaan, uit 421 gedoopten, onder welken zig 174 Avondmaals-leden beyinden. ` Behalven deezen zyn ’er. nog 39 Leerlingen, en 11 onlangs eerst aangekomenen, Zo dat het getal aller inwoneren 471 bedraagt.. | an ens de Koor-verdelingen zyn ’er tans 122 getrouwe de lieh; 3 weduwnaaren, 62 weduwen, vin welken 46 reeds in ’t héidehdom weduwen geworden Zyn, en als zulke met haare kinderen haren toevlugt tot de Broeders genomen hebben į- het getal der ongetrouwde Broedereù , begevens zulke jongelingen, die reeds ‘in de fchgol gaan, en in den Kajak leeren vaâren, beloopt ror, én dat der ongehuwde Zusteren met dë fchioolimeisjes 116.. Het getal der kleine jongens maakt 31 uit, en dat der kleine meisjes 25, dus te zamen 460 zielen. » Te Lichtenfels bevonden zig, vólgens een in den zomer 1762 ontvangen berigt, roo gedoopten , van welken 63 aldaar gedoopt zyn ‚doch de overigen zyn van Nieuw Herrns but derwaards getrokken. Behalven deezen waren ‘er nog 38 Leerlingen en:30, dia eerst in dit jaar aldaar gekomen Zyn, dus te zamen 168. ’Er bevinden zich 18 gedagpte huisgezinnen „die in twee groote huizen woonen, onder dees zen zyn niet begreepen, de ongehuwde vrouwsperfoonen en wedawen, die haare eigene huizen hebben, echter onder de ‘huisgezinnen-verdeeld zyn, om te dienen en daar door haar beftaan te vinden”. ter In het Ifte Boek hadt de Heer CRANZ eene uitrekening medegedeeld, volgens welke het getal der Inwoonderen van Groenland nauwlyks 10000 zielen . bedragen ‘mig; en dan is het getal der Bekeerelingen vry groot, te meer als men in aanmerkinge neemt hunne vere ftrooide leevenswyze, die het Bekeeringswerk der Broede- ' ren zeer rkoeilyk' en langwylig maakt. - - Ten befluite van dit Berigt zullen wy nog iets uit het eerfte Byvoegzel opgèeven, * geen duidelyk toont hoe de Groenlanders de taal der Broederen wel geleerd hebben. In de Uittrekzels uit brieven van getrouwde. Mannen komt ons onder anderen voor. Niets dan zyn bloed maakt ons zalig en vergenoegd Ik bid hem derhalven, dat hy myn hart, als. | Dd 3 ‚ER gls =. U BIEEKRA een vaatje onder zyn Kruis gelieve aan te morken en veele d Aen van Zyn bloed te vullen. Nant.. i iR bd vn te gevoelen is toch iet dat alles overtreft; en dikwerf is het ‚ my, als of zyne gyde tans eerst doorftooken wierdt. Hie r wordt myn hart levendig gemaakt en verblyd, En dit Jigt my ook het naast, waar ik my immer bevinde, het gyt huis, op het land, of op de zee ”, enz. ee Een ande fchryft „ Ik verberg my dagelyks in ’s Heilands geopende zy- de, gelyk een vogeltje in de kloven der freenrotien , en zyn „bloed verkwikt my als een klein kind, Schoon ik in °t licha melyke dikwerf gebrek heb, myn hart heeft egter altoos zy} „deel, en dit maakt, dat ik fteeds vergenoegd, blyve ”. enz Eene Weduw drukt zich dus uit. Ik geyoel in der daad, dat ik de flegtíte ben onder myne Zusters, en dat wil ik ook gaarn-zyn: want wanneer ik my zo arm en elendig gevoes. dan vertroost my de Heiland door zyne nabyheid. : En dewyl hy my zo lief heeft, zo ben ik zeer befchaamd en myne ziel ‚js met tedere gevoelens van nederigheid voor hem vervulden dankt hem voor zyn lyden en alle zyne wonden”, .. ` Spy Vennen ' Verhandeling over de Natuur, Oorzaaken en Geneezing der. Ze- : pnuwziektens, Hypochondrie en Vrysterziektó' et, Door R. WHYT, Uit het Engelsch vertaald en vermeerderd met en Vertoog over de Oorzaaken welken de Zenuwstektens in ons Land zo gemeen, en thans zo veel gemeenerdan voorbeen - maaken; daor LAMBERTUS BIKKER M, D, en Lid van de -_Hollandfche Maatfchappye der Wetenfchappen.. Y hebben van het Werk van den Heer wavr een uit …_VV voerig berigt gegeeven. C7), doch wegens de bepaald heid van ons beftek , op denzelfden tyd, niet-van het byge voegde Vertoog van den Heer BIKKER können gewaagen, 't welk wy nu. by deeze gelegenheid zullen poogen, te vervallen, -Dat de Zenuwziekten in ons Land gemeen , en. tegenwoor dig gemgener zyn dan in vroeger tyden, meent de Schryve -dat een iegelyk door eige opmerking ligt kan ontdekken ‚zon: der dat het ander bewys nodig hebbe, De. vraag, is: derhalve: „welke-de oorzaaken zyn, die de Genuwziekten in ens Land u „gemeen, en thans zo veel gemeener dan voorheen maaken! De „Oplosfing van deeze vraage, of de Verhandeling zelve beftaat ‚Of kan bekwaamelyk verdeeld worden in twee Deelen ; in he ' z cerite 6% Zie Nieuwe Vaderl, Leiteroef. 1 De bla46. —… —— _-— a —— ze OVER DE ZENUWZIEKIJN. 383 eerfte. wordt anderzogt welks de oorzaaken niet zyn, in het daad zyn, Dus tWeede welken ze inderdaad zyn, ` omt eerst voor de’ byzondere gelegenheid van ons Land, en de eigenaartige ge» eid van onze lugt, welke hoe algemeen van uithéttifthe dryksebefchryveis en van onze eigen Tuandsgenooten, als aanleidelyk tot Melancholie aangemerkt, de ootzaak niet kin: wezen; om dat hier in geene veranderinge gekoomen zynde, zelve geene oorzaak kan zyn van de verandering, dat is te zeggen , vermenigvuldiging van Zenuwziekten. De Heer sike, KER merkt hier by aan, dat men niet altyd het zelfde denk. beeld aan het woord Melancholie heeft gehegt , en van de Ze- nuwzigkten , nu zo by ons genoemd, heeft onderfcheiden; en {choon wel dikwils het èen het ander voortbrengt, en zy beiden gepaard gaan, echter ook wel afzonderlyk voorko» men. Het gebrek van deze onderftheiding wel op te met» ken, meent Hy, heeft gemaakt, dat men hét gene op dedze, kon gepast worden ook tot gene heeft overgebragt ; en 't ge~ ne eenigzins aanleiding kon geeven tót het eetite, ook voor'de algemeene oorzaak aangezien van het laatíte. Hierop gaat nu de Schryver over tot het onderzoek van andere oarzaaken, welken van veelen gehouden worden de Zenuwziekten in ong Land, zo menigvuldig voort te brengen. | rt De eerfte is het Valks-karakter, De Schryver wil wel toe? ftaan, dat het Chimaat veel invloed heeft op onze gefteldheid, wyze van denken en zeden, zo wel als op den ftaat en ziekten van ons lichaam; en wy door het onze wat meer peinsagtig, ernftig en minder vrolyk dan andere volken zyn; doch tiet ; dat hier in de eerfte oorfprong van onze Melancholie en Ze- nuwziekte is te zoeken. Ons nationaal karakter, meent Hy, wordt dikwils te ver uitgeftrekt en te algemeen gemaakt. Men’ vindt in eenig ander Câmaat, by voorbeeld , onder de Frane fchen, de Melancholie niet minder dan by ons. SE Volgt onze Lugt, of de invloed derzelve op de gefteldheig van onslichaúm; dezelve is, volgens het eenpaarig oordeel der Natuurkundigen, m ons Land over °t algemeen, Zwaar y koud en vogtig. Dewyl nu de drukking van den Dampkrín op onze lichaamen , naar maate van zyne zwaarte, de déele van het zelve vaster famendrukt, harder en fterker maakt; kan deeze geen oorzaak van menigvuldige Zenuwziekten wezen ; om dat deeze uit verzwakking en teergevoeligheid van het Zenuwgeftel ont{taan. Bn men kan hier niet tegen inbrengen, dat onze Lugt veele veranderingen onderhevig ts ; om dat de veranderingen doorgaans voordeelig zyn voor onze natuùr, ent nutter dan een geltadige evengelyk eid, Van de koude onzer o if Aiha i: d en: no … Lugt , ` >» g84 | OU BIKKER © ’ Lugt, welke over `t algemeen , niet meer dan gemaatigd is, © e à - «. - e od moet men het zelfde zeggen âls van de Zwaarte en drukking; datze Onze deelen niet verilapt maar’ hard maakt. n zo we ’er al eenigzins doör verflapt worden, miaaktze ons eer log en ongevoelig dan teergevoelig of ligt geraakt. © ` - De Geneeskundige befchryvingen der verfcheiden Landen leeren ons, zegt de Heer BIkgER, dar de Zenuwziekten ner- gens gêmeener, of in hooger trap ‘zyn, dan by de Volkeren van heete-en drooge Gewesten, onder de verzengde’ Lugt: eeken, En dat de Zenuwziekten hjer te Lande noit eigen’, en maar. federt weinig tyd'Zo gemeen otidet ons geworden zyn; beweert Hy, oin dat in de Werken van BOERHAVE „aan wiens deordringend oog naauwlyks iet ontvlugttê, fchier geen ge- wag gevonden wordt van die Zenuwkwaalèn, welker uit een te grootte gevoeligheid en ligtgeraaktheid der vaste deelen , ontítaan.. Hier by.kan nog gevoegd wordén dat dé irfwoorters van ons Land, van alle tyden, voor ruwe en Harde menfchen, en dus niet zo teergevoelig zyn bekend geweest: Rindelyk yoegt de Schryver hier nog by, dat.fChoon de Zenuwziekten vry algemeen onder ons hee chen „Zy echter niet zo algèmeen zyn „dat ‘er allerlei foort van menfchen in óns Land, vroeg of g laat ‚van aan etast worden ; t welk zo moeten zyn, indien menze voor Landzigkten kon doen doorgaän. => *”- n …, Hier op vol en Du-de wezénlyke Oorzaaken , waarom de meergemêlde Ziekten in ons Lagd zo gemeen én genreèfier zyn dan in vroeger tydeù. De eerftè is Eén weeklyke Opvoeding. Door te groote broeijing en koestering van dè kinderen zo dra ze gebooren zyn;. vervolgens door te dikke en zwaare kleeding, en te veel opflüiting in watme kamers; door te veel magtige en voor nog teèdere maageri onverteerbaare fpyzen; fen- werkloos leven: en te ‘Weinig lichdäms beweging „ ‘of te vroegtydige opgelegde Letferoefening,*wordt ‘Het lichaam, belet zich te ver arden, blyft zwak en teer, en wordt tot Ze- muwziekten voorgefchikt. ‘Daar nu zulk èene opvoeding in ens Land is doorgedrongen , zeer verfchillende van die onze ` -s '. ` - x. a , 005 $ — OVER DE ZENUWIJENEEN. sz: Woorouderen , îs het nief te verwondereft datide Zenuwziek rën nu -menigvuldiger-zyn dan-itt vroeger- tyden, en in' onzé: Steden nog meer dan ten platten Lande , waar de opvoeding nog fijet zo'bedurven ië, “en meer naar de natuur gefchike.:. > — IL Een tweede Oorzaak fs een Algemeene Overdaad-in Spy: zen, , Vin de eenvoudige en vòedzaanie-fpyzen onzer: Véorbus ders afgeweeken!, heeft mési de’ Overdaad in-de maaltyden , ia laats doeft koomen. De mhenijfvuldige foorten van Geregren} … yipyzer en Nágeregten, waar by fterk gekruide Saufen get voegd worden, rfoopen de danzitterfden Om hunne Maag ong maatig’ op te vullen „en een ongefeliikt mengelmoes van ftrys ge Bozen ef dranken „ welker men‘ tusfchen beiden. gez bruikt "door te zwelgen. En wat káh’dit' anders uitwerken Aan ‘het gemelde Ingewand verderftyk: bezwaaren , : geweldig bitpzertert en verlammen , deszelfb -zenuwen onaangenaanr kkelen en ontfYellen , de fcheivogten eeh: nadeelige gisting ` doen‘onidergeten en ontaarten; ‘en.dus.de' verteeringskragten. - onherflelbaar verzwákken ; de Gpyskooking t’ eehemaal. bedera verr'en de‘gêzondheid gevaarlyk ondernhynen ; dat is, met éém - woord’, den grondflag leggen van' allerhande Zenuwziekten 4 vooral zo hier by-koomt, gelyk dôofgaans. gefchiedt , nagtw braákef y ronkenfthap en andere gezondheids: krenkende Ony geldheden. “4 tst ASO PS gn A Ul. Hest eeten van menigvuldige vette magtige Spyzen, van Mauren én Zoetigbeden. Dat zodanigen op de tafelen van wee- Hpe menfëhen, in ons Land, daaglyks opgedischt wordem, Zak niet ligt iemant; die de hedendaagfche levenswyze, in ana ze Steden; maár eenigzins heeft befchouwd, in twyfel trek» ken. Dàt nu vette et magtige Spyzen de meeste menfchen kwialyk bekoomen,:ŻZodé, Kolykpynen, geweldige: Braakin< yenen verzwakkende 'Buikleopen ‘verwekken , worden de fterkfte 1itenfchen zelfs dikwils gewaar. ` Zy zyn derhalven-in {taat de Maig en Darmen .kragteloos te maaken. BVS Een omoaarig gebruik van Vrugien en zelf oan Mats ` IV. Zen onwaatig van Vrugten en zelfs van ; kruiden, Dat het veel ceten der eerften fehaadelyk kan wor- den, zullen veelen wel willen toeftaan ; maar aangaande de Groenten zal het by elk een zo gemaklyk piet inwillen. Ver {che Vrugten zyn voo voor menfchen die tot hitte en isting van het bloed overhellen, en ligt Ziekten van. Onte feeking krygen: maar in magere en koude geftellen, en in werkelooze lieden zynze nadeelig. Alle Vrugten en Groen ten, inzonderheid die van ons Land, zyn zeer waterig en win drig. En uit hoofde wan beide deeze hoedanigheden: wanneer ze Onmaatig gebruikt worden , verweeken ‘en rver{lappen zy e > en geeven dus aanleiding tot Zenuwkawnalen t de Plantagien, Tuinen , Moeslanden , Kweekergen en Broeijingen in onzen tyd, grooter overvloed van Ooft en Aarde vrugten opleevert, dan by onze. Voorouders, zal ligt begry pen dat de aanlolzelen tot ovmaatigheid hier in nu grooter zyn dan voor heen, en zo veel meer aanleiding tot We mekten geeven. Ek | , a V. Het onmaatig drinken van Thee en Kofy. Dat dit thang eene gewoonte is ander ons veel gemeener dan in vroe ger tyden, en maar federt ruim 6o jaaren zo algemeen is ev worden, behoeft geen bewys ; en de fchaadelykheíd van het zelve voor de gezondheid is reeds zo veelmaalen en zo duide» lyk getoond, dat het byna overtollig fchyne ‘er meer van te zeggen. Immers moet het laauw of warm water, in- menigte gedronken „ noodzaaklyk de Mag en Darmen verflappen, de heivogten derzelven te veel verdunnen, de natuurlyke (lym welke hen befchermt , affpoelen „en dus de Zenuwen ontbloo- ten, de Spysverteering bederven 5 vervolgens het ganfche lie chaam doorweeken en verzwakken. En zo men hier byvoegt, zegt de Schryver, de fchaadelyke hoedanigheden, welken de ‘Thee en Koffy op zich zelve bezitten , het famentrekkend zuur dat de eerfte, en de olíeagtige fcherpte die de laate aam het water mededeelt, waar door zy de Zenuwen der Ingewan- den zekerlyk nadeelig prikkelen, en niet zelden Kramp-Koly. ken veroorzaaken ; en eindelyk de verzwakkende zweeting wel- ken zy beiden verwekken, heeft men geen meer bewys nodig, dat het overbodig drinken van Thee en Koffy allerleie wegen - E “voer. ~ OVER, DR #PNUWZIEATEN. 3% voor „Asauwaiskten, opent, dezelven met. verdubbelde krapsen onderhoudt, en gevolglyk Biet, rece ander de voorgaame oons zaaken van de edengaastcho menigvwidigherd dier kwaales, priaatst, WOI Ns | e ‚VI. Ben overbodig, aydig u workered gehruik ugn Medicye SER- mitsgaders oen fagpe en enge pe Dat veelen door omn vege ger van Medicynen „il een voorgegaane ziekae s in Lenysvkwanlen. gevallen zyas datydegzen door hete baalde Aderlamkingen ‚Braakingen en Buikauiveringen vesergt zen 3 ja door sen geliadig gehruik van alleshande. Geneesmid- delen „ waar toe genuwzieke.perfoonen. pietdan al te zeer ger ucigd ayn, geftadig verzwoard worden, Kap niemand in twye teskken, die bedenkt hoe de eerstgemelde. dingen vet- … €B de, anderen, de natuur geftadig ontftellen en œ _ ontroering boude: voor al wanneer nu.het een; dan het ander, en niet zelden ftrydige:dingen. door Genees heeren worden en , en. gegepven.: En by ‘deeze eid merkt de Heer BIKKER te regt aan „dat het cen zeer kwaade gewaonte is, zo ligt aderlagtingen-te doen in, gevallen van Schrik of ontfteltenis, vooral wanneér men, gelyk doors gaans zwakke Ouderwerpen voorelt mer aandoenlykheid ter door vergroot mordi: Hen flappe en frenge J.eefregel „bes fraande’in zich veel te broeijen en, uit de huge te houden, liste fpyzen te gebruiken, en veel te bed te liggen, is insgelyks zeer aanleidhyk om het.gefkel teddr bn- vatbaar te maaken, en oorzaak; te worden van Zenuwziekten „ef zo ze ’er reeds zyar, dezelven te verzwaaren. Odd d ra a VIL Een soerklans, gemakkeik en wellustig Leden; Dat-oné ze Landgenoten ‚ inganderheid: de Rykeg en de Vrouwen zich veelal van lichaamelyken arbeid ontflaan , de Kooplieden hup. meesten ‚tyd zittende op de kantoosen doorbrengen , wine keliers en zittende handwerkslieden , waar van onze Steden ayveral val zyn, ook weinig lichaams beweging hebben, doet hen zeer:week en teder-worden; daar hunne Vaorvaders heg land, bearbeidende:fterke en harde men{chen waren, En hoe meer hier van ontaart. hoe meer aan Hypochoudrie en Zenuwe ziekten onderworpen, | p - VIIL Zen te vroegtydige of ongeregolde Minnehandel „ en Onans zonde. Daar zyn zekerlyk, zegt de Schryver, meer dan te veel redenen omte geleoven, dat aok deeze ongeregeldheden thans veel gemeener zyn dan voorheen > en of fchoon ‘en die niet waren, zyn ‘er echter meer dan genoeg om dezelven, als medewerkende. op zo eene magtige wyze voörtbrengt als deeze. Dit wordt woorts door verfcheide voorbeelden overtuiglyk beweezen. IX. Een te fterke Kermoei ing en den rn Hier onder wordt begreepen allerleie infpan g van gedagten, welke den st afniat; en dus žo wel het te fterk blokken van onze ooplieden , als het te veel ftudéerèn vän onze Geleerden. En go iemant mogt denken dat het getal van Letteroeferiaaren on- der ons thans niet zo veel grooter is dan in vorige tyden, de Heer BIKKER antwoordt, het kan zyn met betrekking tot de Studien van Taalkunde, Oudsheidskunde en Gefckiigtkunde: maar ten opzichte van de Wysbegeerte, de Zedekunde, de Natuurkunde én andere nutte weeténfchappen kan hy dit niet toeftaan; het grooter getal van Boeken welken daagelyks uit: koomen , het aanhotdend en ‘groot vertier derzelven, de al- gemeener leeslgst, en moogelyk ook zyne' eige geneigdheid voor deeze weeten{chappen „doen hem het tegendeel gelooven. Dat nu zulk eene verthoeijing alsze te ver gaat, meer vermoeit dan de arbeid des lichaams, worde by de ganfche geleerde we- reld‘toegeftaan, ende ondervinding bevestigt het. Hien door kunnen dan niet minder dan doot andere ‘oorzaaken ; alle de dierlyke en levenswerkingen benadeeld en verzwakt, en dus de grond’ gelegd worden tot de vermenigvuldiging der Zenuw: giekten’ in: ons Land. - Oe « "De X, en haatfte oorzaak hier opgenoemd, word gefteld in Serenge en zwaarmöedige Gevoelens van Godsdienst. Deeze oor- zaak wordt wel niet geteld onder de zuikeu, welken “thans fterket en algemeener heerfchen dan voorheen, nademaal een redelyke Godsdienst, ‘geholpen door een gezonde Wysbegeers te het onzinnige én redenlooze, in-onze dagen, ‘er merkelyk van befnoeid en ingekort heeft. Doch het ftrenge en zwar- moedige welk ook nu'by fornrhigen beerscht, meent de Schry- ver nog eén voornaame plaats te bekleedên onder de oórzaa- ken, welken tot de hedendaagfche menigvuldigheid :der Ze nuwkwaalen medewerken. Dat ziekten van het lichaam uit zekere. gefteldheden of werkingew vaa. de ziele konnen ont: ftaan en in tegendeel, is uit menigvuldige gevallen baarblyke byk. Voorts wordt tot. bewys bygebragt, dat ‘men menfchen van een afzonderlyk en ingetogen leven‘, doorgdans zwaklyk:; zieklyk, ligt aandoenlyk , droefgeestig , met één woord, on derhevig aan allerhande Zenuwkwaalen vindt. Dit wordt uit de onderlinge betrekking van ziele ën lichaam, en de tandoe- ning van de eene op het ander nog eenigzins verklaard, en hier mede deeze Verhandeling befloöten. Dn " De dingen welke hier als Oorzaaken van da tegenwoordige ) > i ~o WA _ OVER DE ZENUWZIEKTEN. sig _ Wênsgvuldigheid der Zenuwziekten voorgefteld worden zyn geen ingebeelde nfaar Wezenlyke oorzaaken. Konden onze Landsgenooteri, of veele van hun, dezelven vermyden,zy zouden - gieh van menigvuldige toevallen bevryden, en de Zenuwziek. ten zouden wederom minder algemeen worden. Wy raaden alle Hypochondrifche Mannen en Vrysterzieké Vrouwspere foonen', ja ook onze nog gezonde Vaderlanders van beiderleig kunne, dit Vertoog haarftig te leezen, en ’er zich , zo veel mogelyk, naar te gedräagen. De aangenaame beredeneering van elke oorzaak, de bondige overtuiging, en een gloeijende er en ernst. waar mede alles wordt aangedrongen; maakt de Lezing gevallig en vermaaklyk. OO, £ a ` mion 2- Widerleg ing van bes Kort Berigt, op de Befthryving van tene doodelyke Watervrèes „door den Heere Ja W. MEYNICHUS Stads Med. Doétor te Gouda, Jz de Boekzaal van de Maand Au: gustus 1767. gegladtst: gevolgt van ecne Broederlyke Raads gebing aar den Schryver van de ónlangs ditgekomene Apole-” gie &c. Door J. verkaC Med. Doctor të Gouda, o) l Val Vestrum Fervens dificili bile tumet jecur. ‚ Honarrus, Ye Coüda, Gysb. en Willem de Vry, 1767. in srest Oz. 58 haalen. | > T797. mgro HE is niet nieuw dat twee Doctoren , by een zelfden A A Zieken geroepen, niet van eenerlei gevoelen zyn aan- gaande de Kwaale, welke zy voor zich hebben. Dit is ook ier het geval geweest. Dr. VEIRAC werdt gehaald by eenen Lyder die van een hond gelikt was, welke hond te vore van ‘een andere hond gebeeten , en eenige teekenen van hondsdol- heid geevende hädt ten „uit vreeze voor meer kwaad, den zel- ven doen verdrinken. Deeze omftanidigheid gevoegd by ånde- re teekenen, waar onder ook de Watervreeze zelve, hadden ‘gemelden Doétor den Lyder doen aänmerken en behandelen als eeheñ door eén dollen hond befmet. Dr. MEYNICHUS ook by deezen Zieken gehaald , was vah oordeel dát de kwaal geene honds dolligheid was, maar de toevallen moesten aan- ` gemerkt worden ontftaan te zyn van een fchrik, welke de Ly- der, kort voor zyn toeval, was aangedaan, Dr. VEIRAC , zogt hema doer een onderling gefprek van zyn gevoelen af te bren- gen, pd ? syo HEELKUNDIGE OEFENINGEN, gen, ' | On n ’t openbeat te toonen dat hy goede-redenen hadt gehad | on den zieken „ als door eén hha hord: pofmet en dé-Waten | yi beride aan te merken ep te behaudelen , t eene Befchryviag van de Ziekte in de Bodkzaal van de maand Juny 1767. Dr. MEYNICHUS hier in gemeld, en hier over gemaakt, geëft ten Berigt op deeze Befchryving , in de Boekza kzal vande | maand Augustus des zelfden jaars; waar in hyde teekenen, gelden Lyder opgegeeven; zo wel @ls. van _bonda dolheid ia den verdrenkenen honds ten andete vorklanring Wegt te gee ven, en te beweeren dat alles aah den gezegden 4 pik -moet toegefchreeven worden. Hierop (laat nu deezè Verdediging, waar în Dr. venac zyn ópgegeeven teekenen van Watervree. ze, door befimetting in den Lyder, an van honds dolheid in den verdronkenen hond, op nieuw Wndringt en Traaït, Vah weerzyden, is, gelyk het iù zodanige twistfchtiften gêtrebn. Iyk gaat, niet Zondêr invloetjing van onvrienderyieteter pe fchreeven. Behalve de rechtvaardiging van Dr, verh ÂC, Aen wy tiet dat zyn gefchrift van eenig mrerklyk mrt voos her Gee meen kan Zyn. Oe o hind Li b to 4 Pea epaste Hul rpiddolen . en Ge- noodfchap. ‘Eetfte Srukja Te Mida; T, 5 Engiik Sas 1767. in gr. Otavo. 55 bladz. zonder de Opdrajr én Paùrred. (Q7 renden het genoot vn deze vir Chitra hanne byeenkomften tnet yver tè veeg; doc a Zi zy zich verder onderwinden iet zulke geringe Gefthriften, s dit hun Eerfteling is, in *t openbaar te verfthynen; waat in niets voorkomt °t gene nier ‘menigvuldige maaten „én op een betere wyze gefchreeven is. Hier by toonen deze Schry- wers geen behoorlyke kennisfe van hunn’ eige ‘Mmoectertaale tè ‘hebben; terwyl zy de Latyníche woorden , welken hier a daar invloeijen, ook wel wat rabraaken. On | Ne NATUURKONDIGE VERVANBBLINGEN, zor age Oer „a ` . . Ad ' M K meen neben at D OO N gemenen Natuurkundige Verbandelingen of Verzameling van Stukken de Natuurkunde , Geneeskunde en Nasuurkyke Historie betrefe fende 3 Gesrakken uit de geachte Werken van Engelfche. ranfche en Hoogdaitfche Schryvers; en tot een nut oplei - ‘ding -in gemelde WW crenfchappen” tes dienst van onge Vaders landers vertaald, No.a. Te Amflerdam, by de Wed, K. ‘van Tongerlo en Zoon. 1767. ` | ‘hebben onze Leezérs, aangaande den toeleg , het Y. oogmerk en de nuttighê&id van dit Werkje onderliou, den,en eenig berigt gegeeven van deszelfsinhoud, vervat aa in het eerfte „waar op nu dit tweedeStukje volgt. Men vindt ‘in dit tegenwoordige ook een vry gtóot: geral van zeer weke tensiwaardige Zaaken, welken dér optmerkinge onzer Vader- ` landfche Liefhebbers vah natuurlyke dingen verdienen. De Zaaken of Verhandelingen welken hier in voorkoomén , zyn de valgende,. > - > |. > De Steên in de Blaas en Nieten dér Rotten ontdekt; en ter opheldering väin dat Zelfde Ongemak, inde Men- Schen, befchouwd. Uit een Brief van den Heer MORAND, etsbeer , Lid van de Kon. Akad. der Weetenfibappen ens. raan den Graaf de Los. » Proeven aangaande de Vermeerdering ván Gewigt in fommige Stoffen, als dezelven tot Kalk verbrand worden. „os. Vermeerdering van Gewigt van de Olie van Vitriool, wanneer dezelve aán de Lugt blootgefteld wordt. Door w. GOULD, Lid ban bet Collegie Wadham te Ozford. ss Penige-Deelen van het Menschlyk lichaam , tegenna: tuurlyk verplaatst. » Een Vogt met Zout=en Metaaledeelen bezwangerd be- vriest niet. Door J. M. HOFFMAN, Geneesheer van den Keuryorst van Brandenburg. » Van Linnen ’t welk by nagt licht J. M CAMERARIUS Profufir te Tubingen. De Historie der Mieren. Door den Heer FRANÇOIS CARRE. - l »»_ Nadere Ophelderingen van eenige Byzonderheden fn. het Berigt van den Heer CARRE, wegens de Historie der Mieren. Door den Heer DE LA SONINËRE, Lid van de Academie der fracije Letteren te Angers. va . p Van (©) N. Vaderl, Leitersofen, 1 Deel, blads, 308. van zich gaf. Doer, ger - -` NATUURKUNDIGE … g Van eenige Verfehynzelen met opzicht op de Zwaarté van de Lugt,en de Oorzaak welke de Kwik iri- de Barometer “doet ryzen en daalen. Door J. C. BRÜNNER ; Geneesheer van °- den Keurvorst van de Paltz. ooo = | ec a Van de Toevallen op de Beet van een Adder, en der: "zelver Geneezinge, ni … * „ De Uitwerkingefi vari eeú Brándglas „door Verbreëking -der Zonnéftraalen. > . o Oe ZeldZaame Uitwerkingen van. Sciteutbuikt , voorgevallen te Par Ss, in het jaar 1699. Door den Heer vouPART, , < Historie van den berg Vefuvius , en ‘verflag van de Ver: - “fchynzelen , welken men daar aan heeft waârgenonten, Door t den E. Vader Joanna Maria della Torre, Reguliere Clerk van ` de order. det Sotriasqiues , Hoogleeraar der Nötuarkurde in bet Aarts - Bisfchoplyk Collegie te Napels , en Correspondent van de ‚ Koninglyke Akademie der Weetenfkbappen te Parys. 5 N "Renteekenen van een beflootën Waferžýgt: Dor den “Heer DÙ VERNEY den jongen. - ‚… Voorzeggingen aangaande de Waterzugt; welken mën ‘kan opmaaken na de Doorfteeking. Door den Heer Du ver- NEE a nemin Klopping der Aderen, gelijk ad "o Wadrneeming yan eene Klopping der Aderen , gelyk aan de Klopping der Slagáderer. Door den Heer HOnibeRD: „» Dat de Planten inderdaad Yzer inftouden ; en dit Metaál noodzaaklyk is tot derzelver natuurlyke Samenftelling. Door den Heer LEMERY , den Zoon. EE: E » Over drie Hoender-Eijeren in een ouden Muùr:ges vonden. l ' „ Historie der Kevers, Door M. RoËsei®, `- Zie daar ftoffen voor’ Nieuwsgierigen en Leergierigen: „Wy zullen hier nog alleen op laaten volgen de byzondete Waarneeming van de Verptaatfing der Deélen in het Mer fchelyk lichaam ; oordéelehde dart genoeg gedaan te hebben yin dit Werkje onze Vaderland{che Lezers bekend te ma ‘ken en aan te pryzeri, oon ‚De perfoon welke het onderwerp maakte vah de Oftleding; was geftotven, 72 jäaren oud’ zynde. Men vondt een alge- meene verplaatfing van alle de deelen in, de Borst en den Buik, „ Het Hert lag dwers in de Botst; zyf ftómp gedeelte ‘naaf de linker zyde gekeerd, lag net in ’t midden, zyn gee heel lichaam em zyn’ pint naar de regter zyde uitgeftrekt. 