Nederlandsch kruidkundig archief.
D Epigeios Roth. Vale berg: V 6, 2.2, 42. 1902, Stei- chen; den Haag P 3, 32, 43; N 3, 45, 4.3; 54, 14, 3.2 en 4.1; 5.5, 11; 63, 42. v. Bree Psamma arenaria H.S. Genooische bergen \ Venlo 1901, R i e- ter; Zandheuvels Harscamp 1902, Wachter en Jansen. Milium scabrum Merlet. den Haag, N 3, 45, 3.1; 5.4, 23 en 33. v. Breemen; duinen Katwijk, Exc. 1902. Koeleria cristata P. den Haag N 3, 54, 41 en 23. V- Breemen; Texel J 4, 5.3, 11. 1902, Dyt, G. en Jongm.; (var. albescens) Harscamp 1902, Wachter en Jansen. Aira caespitosa L. den Haag N 3, 5.4, 4.3; 5.5, 21; 6.4, 2.1 KE E STE Beat? SE Ee er WE A 995 en 41, v. Breemen; Veenslooten ten Noorden van Gouda 1902, Wachteren Jansen Aira flexuosa L. Harscamp 1902, Wachteren Jansen; Emsbroek 1902, G. en Jongm Corynephorus canescens P.B. Harscamp en Otterloo 1902, Wachter en Jansen; den Haag N 3, 54, 14. v. Breemen. Holcus lanatus L. den Haag N 3, 5.4, 41, 3.2, 42, 4.3 en 2.3. v. Breemen D mollis L. Harscamp 1902, Wachter en Jansen; den Haag N 3, 5.4, 3.2; 6.3, 4.2. v. Breemen. Arrhenatherum elatius M.et K. den Haag N 3,4.6,31; 54, 43, 4.1 en 14; 6.2,1.3; 63, 4.2; 65, 22. v. Breemen; langs de Zijl 1902, G., Jong m. en V. (var. biaristata); Burcht te Wedde 1902, Schipper. Avena sativa L. Spoorwegterrein langs de Maas bij de Oude Plantage P 3, 4.7, 2.4. 1902, Wachter en Jansen. " pubescens L. den Haag N 3, 54, 41, 3.4 en 23. v. Breemen. D flavescens L. den Haag N 3, 45, 3.3; 5.4. 41; 64, 1.4 en 41. v. Breemen. D caryophyllea Wigg. den Haag N 3, 5.5, 1.2 en 6.4, 1.3. v. Breemen. D praecox P.B. Legerplaats Harscamp 1%2, Wachter en Jansen. Triodea deeumbens P.B. den Haag N 3, 5.4, 3.4; P 3, 3.2, 43; 41, 24; 42, 12. v. Breemen; Harscamp 1902, Wachter en Jansen; bij de Koog op Texel, Ex c. 1902. Briza media L. den Haag N 3, 5.4, 41. v. Breemen; Venlo 1900, Rieter; Platte weg Gouda 1902, Wachter en nsen Poa annua L. Harscamp 1902, Wachter en Jansen. " serotina Ehrh. ee Rotterdam P 3, 4.7, 4.1. 1901, Wachteren Ja „ nemoralis L. Keesen Tos be; den Haag N 3, 5.4, 42; 55, 22. v. Breemen. " fertilis Host. Houtloodsen kanaal Middelburg, Un. 1902; (var. serotina) den Haag N 3, 54, 41; 64, 13 : en 2.4; 6.5, 2.1. v. Breemen. Ned. Kruidk. Archief. 3e Serie. II. 4e Stuk. 63 996 Poa trivialis L den Haag N 3, 54, 41, 14, 43 en 23; 5.5, D ; 6.4, m. 1.2, 2.4 en 1.4; 6.5, 22. v. Breemen "apogr N 3, 54, 4.1, 43 en 2.3; 5.5, 4.3; 64, ia eerd) en 41; 65, 22. v, Breemen; Glanerbeek en Dinkel 1902, G. en Jongm à compressa L. den N 3, 5.4, 42. v. Breemen. Glyceria spectabilis M. et K. den Haag N 3, 5.4, 1.4 en + Catabrosa aquatica P.B. 41. v. Breemen. fluitans R.Br. moeras Zeepe 1902, G.; den Haag N 3, 54, 43, v. Breemen. E: distans Wahlb. Oosteinde duinen Walcheren (vrouwe- polder) Un. 1902; houtloodsen kanaal Middelburg, Un. - 1902; Schorren bij Woensdrecht 1902, G.; nabij de Zijl onder Leiderdorp 1902, G. Jongm. en V. : maritima M. et K. Oude Schild DEES G. en Jongm. en Haag N 3, 64, 1.2 en 24 - 3, 13, 13, v. Breemen. 5 Molinia coerulea Mnch. den Haag N 3, 6.3, 22. v. Bree- men; Harscamp, Ede, Otterloo 1902, Wachter en Jansen. Dactylus glomerata L. den Haag N 3, 5.4, 41 en 43. v. Breemen. Cynosurus cristatus L. den Haag N 3, 5.4, 43 en 41. v. eeme n. Festuca Myurus Ehrh. Waalre 1902, P. Sloots.. L4 L4 ovina L. den Haag N 3, 5.4, 41. v. Breemen rubra L. den Haag N 3, 54, 23, 43 en 41. v. Bree men; Texel bij Oude Schild 1902, G. en Jongm.; dui- nen bij de Mok op Texel 1902, G., Jong m. en D yt. gigantea Vil. den Haag N 3, 5.5, 43; 64, 14. v. Breemen; Willemsdorp 1902, V.; de Lutte 1902, G. en Jongm. arundinacea Schreb. den Haag N 3, 45, 3.1; 6.3, 23; 64, 12 en 24; 65, 22; P 3, 13, 12; 32, 43; 41, 24; 42, 22. v. Breemen. elatior L. den Haag N 3, 5.4, 43, 41 en 14; 5.5, 21, 41, 11 en 13; 6.3, 42; 64, 14, 1.2, 41, 21; 65, 21e 22; P 3, 13, 12. v. Breemen; Gorssel N 6, 2.6, 2.3 en 24. 1902, G. en Jong m. elatior L.X Lolium perenne L. Kolenaschweg ` Rozenburg bij Rotterdam (tusschen de stamouders, ook de 997 var. cristata) P 3, 3.7, 44. 1901, Wachter en Jansen. Festuca loliacea Huds. IJseloever N 6, 2.6, 2.3 en 2.4. 1902, G. en Jongm. Brachypodium silvaticum R.et S. Domburg, Un. 1902. D pinnatum P. B, bij den Hermiet onder Valkenberg 1902, G. en Jong m. Bromus commutatus Schrad. Korenlanden Haastrecht 1902, Waehter en Jansen. ; unioloides B. W. et K. Meelfabriek Middelburg, Un. 1902. - » mollis L. den Haag N 3, 54, 4.3, 4.1 en 23. v. Breemen. " arvensis L. Valkenberg V 6, 2.2, 43; 1.2, 34. 1902, Steichen. " asper Murr. Ruigte bij de Eest van v. Waveren bij Leiden 1902, G., Jong m. en ” inermis Lm IJseloever bij 't Pothoofd bij Deventer „u tectorum L. den Haag N3, 54, 4.1 en 43. v. Breemen. Triticum junceum Z. Strand ten Noorden van Koog J 4, 2.3, 1.4. 1902, v. Iterson; den Haag N 3, 44, 44; 5.4, 33, 1.4 en 31. v. Breemen. " pungens P. Spuikanaal Scheveningen 1902, Wachter en Jansen. " repens IL. Woensdrecht 1902, G.; Veere, Un. 1902. " caninum Schreb. bij den Hermiet onder Yalbinberg 1902, Jong m Arriano arin Host. Dekkersduin 1897, v. Breemen. Secale Cereale L. Meelfabriek Deventer 1902, G. en Jong m. Hordeum murinum L den Haag N 3, 54, 41 en 43. v. Breemen. " seealinum Schreb. den Haag N 3, 6.4, 2.1 en 41. P 3, 42, 22, v. Breemen; legerplaats Harscamp 1902, Wachter en Jansen; Woensdrecht 1902, G. Lolium perenne L. den Haag N 3, 5.4, 43, 41, 23 en 14. v. Breemen; buitenplaats Rozenburg bij Rotterdam P 3, 3.7, 44. 1901, Wachter en Jansen; Gorssel N 6, 2.6, 2.3 en 2.4. 1902, G. en Jong m (var. viviparum) Gorssel N 6, 2.6, 4.3. 1902, G. en Jongm.; Willemsdorp 1902, V 998 (var. cristatum) Charlois P 3, 4.7, 4.1. 1901, W ach- teren Jansen; eg a. bij Rotterdam P 3, 3.7, 4.4. 1901, Wachter (var. spica ramosa) VA ACA Deventer M 6, 1.6, 2.3. 1902, G. en Jong m.; kolenaschweg Rozenburg bij Rot- terdam P 3, 3.7, 3.7, 4.4. 1901, Wachteren Jansen. Lolium multiflorum Lam. den Haag N 3, 64, 4.1 en 2.1; P 3, 1.3, 24. v. Breemen; bosch te Rhoon P 3, 5.6, 441. 1902 en legerplaats Harscamp 1902, Wachter en Jansen. Lepturus filiformis Trin. Vrouwenpolder, Gapinge en Dis- hoek, Un. 1902. Nardus stricta L. Bulteveen Venlo 1901, Ri dde Harscamp en Otterloo 1901, Wachter en Jan Equisetum Telmateya Ehrh. Geulle im : er 1.2. 1902, G. en Jongm.; (bloeiend) 1902, Ri » Silvaticum L. bij de Ser nob te Venlo 1902, Jongm. " hiemale L. den Haag N 3, 6.3, 2.2. 1902, v. Bree- men; Hoevenbelt bij Deventer 1902 en Glanerbrug 1902, G. en Jongm. Pilularia globulifera L. Emsbroek N 6, 2.8, 41. 1902, G. en Jongm. Lycopodium clavatum L. Station Ede N 5, 6.8, 3.3. 1902, G., Jongm. en Janse; Weijerswold bij Coevorden L 7, 2.6, 2.2. 1902, G. en Jong m. Botrychium Lunaria Sw. duin Noordwijk aan Zee, v. V10- ten; Texel J 4, 42, 24. 1902, Dyt, G. en Jongm-; Polder Nederlanden bij de Koog op Texel 1900, D. V i isse r Smits. Ophioglossum vulgatum L. Zuid-Limburg T 6, 5.4, 13. 1902, G. en Jong m.; V 6,43, 44. Ex c. 1902; duinen Oost-Voorne 1902, G., Jong m. en Jan Phegopteris polypodioides Fée. geht 1902 en Gla- nerbeek 1902, G. en Jongm » Dryopteris Fée. tusschen Valkenberg en Geulhem 1902 en dre side N 6, 2.7, 3.2. 1902, G. en Jong m.; Ben: urin e ü o zi ertianum A. Br. a Valkenberg en Geulhem 1902, G. en Jon gm. 999 Polystichum Filix Mas Rth. Valkenberg V 6, 1.2, 3.4. 1902, Steichen. „ ` cristatum Rth. Haasdal bij Schimmert 1902, G. en Jongm. " spinulosum D.C. Texel, Exc. 1902; den Haag N 3, 6.3, 42. v. Breemen; Haasdal bij Schimmert 1902, G. en Jongm. Cystopteris fragilis Bernh. Valkenberg V 6, 1.2, 2.1. 1902, Steichen; Ter pese 1902, G. en Jansen. Salvinia natans All. zijgedeelte der Linge en qs haven Leerdam, tusschen houtvlotten 1899, en langs de eoever tusschen kalmoes enz., waarschijnlijk met duitsch gendi ingevoerd P 4, 4.7, 4.4 en 5.7 2.2. 1902, J. v. Wijngen. Azolla caroliniana Lam. Zwolle 1902, L. Slechts enkele der belangrijkste soorten heb ik hier mede- gebracht, enkele dier soorten op spiritus, omdat men hierdoor de habitus eener plant beter kan leeren kennen, vooral echter om langzamerhand de collectie onzer inlandsche planten ook op spiritus bijeen te krijgen. Zoo wensch ik U ter be- zichtiging te stellen Centunculus minimus, Sagina subulata, Juncus capitatus, Scirpus seta- ceus, Scirpus Duvalii, Ruppia maritima en Thesium humifusum. Van gedroogd materiaal wil ik U o. a. toonen Carex verna en Carex extensa, vooral om te doen zien hoe het systematisch onderzoek onzer flora er toe leidt, om op verschillende plaatsen planten te vinden, die men er niet zou vermoeden; Carex verna is daarvoor wel het beste bewijs. Scirpus Duvalii werd door mij dit jaar nogmaals verzameld op de bekende plaats bij Willemsdorp, waarbij ik kan opmerken dat deze soort weldra uit onze flora zal verdwijnen. Behalve dat de Bies- bosch meer en meer genormaliseerd wordt en door aanslibbing weder veel land wordt ingepolderd, worden de nog over- blijvende ondiepten geexploiteerd door aanplanting van Seirpus lacustris en Phragmites; al de andere biezensoorten worden als minderwaardig materiaal uitgeroeid, 1000 zoodat bijv. groepen van Scirpus Duvalii, triqueter en maritimus worden vernield en daarvoor in de plaats worden gepoot Scirpus lacustris. De kosten van zulk een plant werden op 3 cent berekend, waarbij nog dient ver- meld dat de jonge exemplaren bij een buurman worden gestolen. Onder de nieuwe indigenen wil ik in de eerste plaats be- spreken Thesium humifusum D. C., een wortelpara- siet, die het eerst werd gevonden door Prof. Janse en Dr. Goethart op een vrij uitgestrekt gebied in de nabijheid van de Katwijksche waterleiding. Met bizonder genoegen vermeld ik deze plant, omdat ik meen hierin een echte indi- geen te mogen zien, een plant wier verspreidingsgebied zich ook over ons land uitstrekt, terwijl haar voorkomen in onze duinen het kenmerk draagt, dat zij er niet sinds gisteren voorkomt. Het is dan ook verwonderlijk dat zij er niet eerder werd geconstateerd, wat misschien daaraan moet worden toe- geschreven, dat zij alleen in een later levenstijdperk door haar geelbruine kleur meer opvalt; misschien ook dat deze streek, niettegenstaande in de onmiddellijke nabijheid van Leiden gelegen, in dien tijd van het jaar minder druk be- zocht wordt. Alweer het kaartjessysteem heeft waarschijnlijk geleid tot een meer grondig onderzoek dier duinstreek in den nazomer. Opmerkelijk is het dat zij reeds vroeger ont- dekt was; de Heer v. Breemen toch had in de nabijheid van den Haag een plant gevonden, die hij als indeterminabel in zijn herbarium had geinsereerd. Het zien der Katwijksche plant herinnerde hem weder aan zijn indeterminaat en wer- kelijk bleek dit ook Thesium te zijn, zoodat deze parasiet reeds vroeger in het Haagsche duin gevonden was. Het geslacht Thesium, behoorende tot de Santalaceae, kenmerkt zich door de volgende eigenschappen: bloemen tweeslachtig; bloemdek blijvend, met het vruchtbeginsel ver- groeid, naar boven toe zich verwijdend tot een trechtervormi- gen zoom met 4—5 samenneigende slippen, die zich na den bloei geheel naar binnen buigen. Schijf ontbreekt. Meeldraden 1001 5, aan de slippen van het bloemdek tegenovergesteld ; helm- draden elsvormig, kaal of meestal met haarbundels voorzien; helmknoppen tweehokkig. Stijl draadvormig, stempel knop- vormig. Eenzadige, droge, niet openspringende vrucht met kruidachtig omhulsel, gekroond door de min of meer samenge- rolde slippen van het bloemdek. Alle soorten leven parasitisch. De soort wordt aldus beschreven: Bloemen in enkelvoudige, smalle trossen aan de toppen van den stengel en de takken, met korte en loodrecht uit- staande eenbloemige vertakkingen, die eenigszins ruw zijn op de kanten; schutblaadjes getand, even groot als of de mid- delste iets grooter dan de vrucht; as van de bloeiwijze een weinig zig-zagsgewijze gebogen. Vrucht bijna bolvormig of eivormig, bijna zittend, met vooruitspringende zijden, 1—2 maal langer dan het bloemdek. Bladen lijnvormig, spits, een- nervig. Stengels talrijk, zwak en draadvormig, uitgespreid in een cirkel over den grond, van uit het midden herhaaldelijk vertakt. Ondergrondsche stengel dun, wortel klein, vertakt, vezelig. 2. Bloeit in Juni en Juli. Bij het nazien der oudere collecties vond ik nog een in- landsch exemplaar van Corydalis glauca Pursh. (Capnoi- des sempervirens Borck) dat ofschoon zeker geen goede in- digeen; toch als zoovele andere vluchtelingen hier een korte beschrijving moge vinden. Kaal, blauwgroen, opgericht of opstijgend. Onderste bladen kort gesteeld, de bovenste bijna zittend, vinvormig samengesteld, de eerste insnijdingen ver afstaand, de laatste eivormig of wigvormig, getand of gaaf, stomp, vaak met stekelpuntje; bloemen talrijk, in pluimen, die in cymeuse hoopjes aan de toppen der takken bijeenstaan, bruin met een gele top; spoor ‘afgerond; vruchten smal lijnvormig, opgericht, bij rijpheid knoopig; zaden glimmend, een weinig netvormig geaderd. Groeit op rotsige plaatsen, van Nieuw Schotland tot de Canada’sche Rocky Mountains en Minnesota, tot op een hoogte van 4500 voet. Bloeit April tot September. | 1002 Onothera laciniata Hill. Liggend of opstijgend, onvertakt of somtijds vertakt, glad of spaarzaam zacht behaard. ` Bladen zittend of de lagere gesteeld, ovaal-lancetvormig of lancetvormig, scherp of een weinig afgestompt aan den top, bochtig-getand of vaker vinvormig ingesneden. Bloemen oksel- standig (of bij kleine planten somtijds alleenstaand en eindstan- dig); kelkslippen lijn-lancetvormig, teruggeslagen, veel korter dan de smalle buis; vrucht lijnvormig, min of meer behaard, recht of iets gekromd; zaden zeer sterk van putjes voorzien. Op drogen, zandigen bodem, van Zuid Nieuw-Jersey tot Pennsylvanie, Illinois en Kansas, zuidelijk tot Florida, Texas en Mexico, zich verder zelfs tot Zuid Amerika verbreidend. Bloeit van Mei—Juni. De plant, die reeds door den Heer Heukels met eenigen twijfel als eene Anogra was ingezonden, werd later door den Heer Struykenkamp op het voormalige buitengoed Groenhoven bij Leiden weergevonden, waarschijnlijk daar aan- gebracht met kippenvoer. Silene muscipula Z. was een der planten welke mij reeds vroeger door de Heeren Wachter en Jansen ter determinatie was toegezonden; nu gemelde Heeren een exem- plaar voor ons herbarium hebben ingezonden wilik ook tevens de diagnose laten volgen. Glad, naar boven toe zeer klierig, stengel stevig roedevormig dichotomisch vertakt, met aangedrukte takken ; onderste bladen langwerpig spatelvormig, de stengelbladen lijn-lancetvormig, de bloeibladen lijn-elsvormig, vaak de kelk in lengte even- arend; bloemen oksel- en eindstandig, zeer kort gesteeld; kelk langwerpig-cilindervormig, bleekgroen met driehoekige spitse tanden, met witte randen; bloembladen met kleine wigvormige, tweelobbige slippen, keelschubben een weinig verlengd, spits, tweedeelig. Zaaddoos elliptisch-langwerpig, 1% tot 2 maal langer dan de vruchtdrager; zaden met vlakke zijden en eenigs- zins uitgerande rug, met kleine wratjes voorzien. ©). Bewoner van Zuid Europa en Noord Afrika. Zij werd bij ons te lande 1003 gevonden op een kolenaschweg op de buitenplaats Rozenburg bij Rotterdam, alwaar gemelde Heeren ook vonden: Stachys cretica Sibth. Overblijvende plant ; aangedrukt wit-viltig of bleek groen; takken opgericht, meestal onvertakt; schijnkransen veelbloemig en van elkaar verwijderd; bladen een weinig bobbelig, gekarteld, stomp, de onderste langwerpig of lijn-lancetvormig, gesteeld, aan den voet versmald; de bloei- bladen langwerpig-driehoekig of kort lancetvormig langer dan de onderste schijnkransen; tanden der iets scheeve wollige kelk driehoekig-lancetvormig, kort stekelpuntig, ongeveer drie- maal korter dan de buis, buis der rose bloemkroon ingesloten, bovenlip rechtuitstaand, wollig. 2}. De plant bewoont heuvels en rotsachtige plaatsen van de onderste bergstreken en der zuidelijke subalpine streek. Zij gelijkt zeer veel op Stachys germanica, waarvan zij zich echter onderscheidt door meer aangedrukte, minder wol- lige beharing, door verder afstaande schijnkransen en de vorm der bladen, die bij St. germanica, althans de onderste, eivormig-hartvormig zijn, terwijl bij deze soort de bloeibladen lancetvormig zijn, slechts iets langer dan de onderste schijn- kransen. Bij St germanica wordt de kelk als viltig beschreven, de slippen driehoekig-eivormig, tweemaal korter dan de buis, terwijl de kroon purper is, niet zoo geheel ingesloten en de bovenlip behaard is. Whitlavia grandiflora Harvey (— Phacelia Whitlavia Gray) behoort tot de Hydrophyllaceae, waarvan reeds een verte- genwoordiger in onze Flora bekend is. Gemelde soort kenmerkt zich als volgt: los vertakt, behaard of klierig; bladen eivor- mig of deltavormig, ingesneden getand; kroon met cilinder- vormige buikvormig opgeblazen buis meestal een duim lang, driemaal zoo lang als de lobben; helmdraden met harige aan- hangsels. Zuid California, doch overal als een eenjarige sier- plant gekweekt. Phytolacca decandra L. Bloemen in enkelvoudige trossen, deze zijn 10—15 c.M. lang en aan de bladen tegen- 1004 overgesteld, gedragen door zeer lange sterk gevoorde stelen. Bloemstelen 6—8 m.M. lang, aan den voet met elsvormige schutblaadjes. Kelk bloemkroonachtig, geelachtig of purper met 5 eivormige, stompe, aan den top naar binnen gebogen slippen. Meeldraden 10, even lang als of iets langer dan de kelk. Stijlen 10, zeer kort. Vruchten bestaande uit 10—12 vruchtbladen die vergroeid zijn tot een zwart-blauwachtige kogelvormige, samengedrukte bes, met zijden die beantwoorden aan de 10—12 hokjes, welke ieder een niervormig, aan een centrale as bevestigd zaad dragen. Bladen 12—15 c.M. lang bij 5—6 breed, enkelvoudig, afwisselend, ovaal, spits, zeer gaaf of gegolfd langs den rand, eindigend in een hoornachtige punt; bladsteel zeer kort (5—8 m.M.). Stengel 1—2 M. hoog, zeer glad, gevoord, gewoonlijk purperachtig, naar boven toe in dichotome takken verdeeld. Deze plant, af komstig van Noord-Amerika, is thans genatu- raliseerd in bijna geheel Frankrijk en voornamelijk in de Basses-Pyreneeön en in alle Zuidelijke streken van Europa. t. Bloeitijd Augustus—September.. Plantago aristata Mchz. Donker groene viltige of bijna kale plant, met stevige, opgerichte bloeistengels die langer zijn dan de bladen. Deze lijnvormig, toegespitst aan den top gaaf, tot smalle bladstelen samengetrokken, somtijds sterk uit- springend 3-ribbig. Bloeiaren zeer dicht, cilindrisch, behaard, doch niet wollig, schutbladen zachtharig, lijnvormig, lang, de onderste dikwijls 10 maal langer dan de bloemen; bloemen veel gelijkend op die van Plantago Purshii; vruchten 2-zadig; zaden hol op de zijden. Op droge vlakten en weiden van Illinois tot Louisiana en Texas, westelijk tot Britsch Columbia en Nieuw Mexico, doch ook verspreid als adventiefplant in het Oosten van Amerika. Bloeitijd van Mei tot October. Amarantus albus ZL. (A. graecizans LA Onbehaard, lichtgroen, stengel opgericht, vertakt, witachtig, met dunne opstijgende takken. 1005 Bladen langwerpig, spatelvormig of omgekeerd eivormig, smal gesteeld en met papillen voorzien; middennerf buiten de schijf uitstekend. Bloemen polygamisch, vele bijeen in kleine okselstandige hoopjes, die korter zijn dan de bladen, meestal zelfs niet langer dan de bladstelen; steunblaadjes elsvormig, stekelig toegespitst, uitstaand, veel langer dan de 3 vliezige kelkbladen; meeldraden 3, vruchtjes gerimpeld met deksel zich openend en langer dan de kelkbladen. Op onbebouwden en bebouwden bodem door geheel Noord- Amerika, ofschoon oorspronkelijk in tropisch Amerika inheemsch. De bladen vallen in den herfst af en op de vlakte van het Westen wordt de aldus bladerlooze plant met wortel en al door den wind voortgestuwd, vandaar de volksnaam »Tumbleweed.” Corispermum hyssopifolium Z. var. leptopte- rum onderscheidt zich van de andere bij ons ingeburgerde Corispermum’s door het bezit van bloemdekbladen. Voorts zijn bij deze soort de bladen eennervig, stekelpuntig, de bo- venste, welke als schutbladen der bloem optreden, ovaal met een vliezigen rand, die half zoo lang is als de breedte van het kruidachtig gedeelte; vrucht kaal, rond-eivormig, gevleu- geld, vleugel slechts aan den rand smal doorschijnend, aan den top gaafrandig en met twee stekelpuntjes. De var. lep- topterum heeft dunnere vleugels aan de vrucht. Deze in Zuid- en Zuid-Oost-Eropa, Azië en Noord-Amerika verbreide plant werd het eerst door Ruhmer bij het station Schöneberg waargenomen in 1876, doch heeft zich sedert zoodanig ver- spreid dat zij thans in Brandenburg een burger der flora is geworden. Gymnadenia odoratissima Rich. onderscheidt zich van G. conopsea L. door smalle spitse bladen, welke stijf opgericht zijn. De bloemen zijn kleiner, met een reuk naar benzoë, purpur; spoor nauwelijks zoo lang of tot 6 maal korter dan het vruchtbeginsel; gedeelde klieren bij de polliniën ellip- tisch. Bloeit Juni—Juli. Corralliorhiza innata R. Br. (C. Coralliorhiza Karst.) 1006 volgens de Berlijnsche systematici) behoort als geslacht tot de Malaxideae en is het naast verwant met Liparis, waarmede het het naar voren gekromde zuiltje gemeen heeft, echter verschilt door het ongevleugelde zuiltje; de stuifmeel- massa's zonder vliezig aanhangsel, maar vooral door het gemis van gewone bladen en een koraalvormig vertakte stengelvoet. De soort wordt aldus onderscheiden: bloeistengel slank, met meestal 3 eenigszins gezwollen scheedevormige bladen, die ongeveer tot het midden reiken; schutblaadjes veel korter dan het vruchtbeginsel; bloemdekbladen samenneigend of de buiten- ste afstaand; lip lang, aan den voet wigvormig, met twee overlangsche lijsten, meestal ondiep 3-lobbig, de middellob uitgerand of 3-tandig, in het midden wit met roode puntjes. De geheele plant is geelachtig groen, de toppen der binnenste dekslippen bruinachtig rood. Het is een saprophyt, die in vochtige bosschen vooral tus- schen jonge boomen op onbegraasden bodem in het afgevallen loof of ook in veenmoerassen tusschen elzen op mospolsters groeit, gaarne in gezelschap met Pirola uniflora. De meening, die ik reeds elders openbaarde, dat vele dezer in de duinen gevonden Orchideeën, die niet tot onze eigen- lijke flora behooren, door zaden met den wind uit Engeland tot ons zouden gevoerd worden en in de duinen gedijen, waarschijnlijk omdat ze daar veilig hunne eerste ontwikkelings- stadien kunnen doorloopen, vindt ook door deze beide soorten bevestiging. Beide planten toch, ofschoon nergens algemeen, komen ook in Engeland voor; de kalkhoudendheid der duinen zal tevens een noodzakelijke voorwaarde voor hun groei zijn. Phalaris minor Retzen Phalaris paradoxa L. vertoonen in habitus veel gelijkenis met Phleum pra- tense; zij hebben echter de echte Phalaris-kenmerken, de eerste onderscheidt zich echter door een getande vleugel op de kelkkafjes, de laatste door de 6 onontwikkelde bloem- pakjes rondom het tweeslachtige. De planten werden ook elders reeds herhaaldelijk ingevoerd. 1007 Hiermede meen ik voldaan te hebben aan mijn taak om U een overzicht te geven van de aanwinsten onzer inlandsche planten en van de nieuw ingevoerden, die wel geen stand zullen houden, doch wier tijdelijk voorkomen voor de geschie- denis der plantenverspreiding van belang kunnen zijn. Mocht een volgend verslag weder over even belangrijke vondsten kunnen melding maken, dan zou dit mij ten zeerste ver- heugen. De rij der wetenschappelijke mededeelingen werd geopend door den Heer Goethart, die door de omstandigheid, dat hij bezig is met de monographische bewerking van de familie der Vellosiaceae, thans een vrij volledig materiaal te zijner beschikking heeft, van deze in Europeesche Herbaria slechts uiterst spaarzaam vertegenwoordigde plantengroep. Met het oog op de zeldzaamheid van het materiaal, meende spreker den leden de gelegenheid te moeten geven met de hoofdtypen der beide geslachten Vellosia en Barbacenia kennis te maken. Tot dit doel waren een aantal herbarium specimina, eenig spiritusmateriaal en een geheele plant die in den Leid- schen Hortus was afgestorven, tentoongesteld. Spreker gaf een kort overzicht van de kenmerken der wel het naast met de Amaryllidaceae verwante familie en be- schreef kortelijk de belangrijkste typen, om dan het een en ander mede te deelen over den bouw van de soorten van het ge- slacht Vellosia. Hij demonstreerde de dikke stammen, die blijken te bestaan uit een zeer dunne stengel, die omgeven is met een vele malen dikkere laag van langs dien stengel naar beneden groeiende adventiefwortels, welke de dicht opeen staande zeer lang aan de plant blijvende en meestal zeer harde scheeden doorboren. Spreker stond dan eenige oogenblikken stil bij de levens- omstandigheden waaronder het meerendeel dezer planten leven, die voorkomen in de heete luchstreken van Zuid-Amerika en Afrika en wel in de droge gebieden, of op hooge bergen. Dien- 1008 tengevolge vertoonen zij xerophilen bouw. Bij het geheele geslacht Vellosia, minder bij Barbacenia, zijn de eigen- aardigheden die daardoor in den anatomischen bouw der bladen optreden, zeer opmerkenswaardig, niet alleen door de van soort tot soort wisselende bijzonderheden, maar vooral ook, doordien men die eigenaardigheden bij de verschillende soor- ten als het ware in hunne ontwikkeling vervolgen kan. Spreker demonstreerde dit aan eene reeks van schematische afbeeldingen van bladdwarsdoorsneden en vestigde daarbij vooral de aandacht op de groeven die bij verreweg de meeste soorten aan de bladonderzijde tusschen ieder nervenpaar aan- wezig zijn en bij vele soorten bijna tot aan den bovenkant doorloopen. In deze groeven staan tal van huidmondjes, maar ook buiten de groeven komen deze voor en zijn dan meestal van afwijkenden bouw. Wellicht dat beide soorten van huid- mondjes onder verschillende omstandigheden zich openen, wat met het oog op de buitengewone wisselingen in temperatuur en vochtigheid, waaraan de planten zijn blootgesteld, voor deze = van groot belang zou zijn. - Hoewel de huidmondjes in de groeven reeds door hunneligging zeer beschut zijn, komen er nog tal van bijzondere beschermings- inrichtingen voor, waarvan eenige nader beschreven werden. Ook het optreden van waterweefsels in de bladeren, werd nog kort geschetst en aangetoond hoe ook hier de verschil- ` lende stadia van het ontwikkelingsproces bij de verschillende — ` soorten nog bewaard zijn. Spreker moest met deze korte aanduidingen volstaan, omdat het onderzoek op verre na niet is afgeloopen en noodigde nu de leden uit, de tentoongestelde voorwerpen te bezichtigen. De Heer Heinsius verkreeg nu het woord en vertoonde : 4 een appel (goudromein) met donkerroode schil zooals die aam — ` deze varieteit eigen is, maar met een scherp begrensde sector van + Ys van den omtrek die geel gekleurd is. Deze sector correspondeert met een der kelkslippen en nader onderzoek ` A & EP QU GRUT d PER | * N Ar 7 De a Pe irr AA NIET CN " F " : AER C TRAE CS QD EEE EEN ÉCRIT: ROMAE uM DIE € 1009 leerde, dat dit gedeelte juist overeen kwam met öön der car- pellen. Zoo iets komt voor bij sinaasappels, waar sommige sectoren de eigenschappen van een citroen vertoonen. Daar is het een erfelijke eigenschap. Een dergelijk geval bij appels vond spreker slechts op ééne plaats in de literatuur vermeld. In dit geval stonden twee boomen met verschillend gekleurde appels naast elkaar en sommige appels van één der boomen vertoonden sectoren van de kleur der appels van den anderen. Ook hier kwamen deze sectoren met carpellen overeen en de waarnemer zag hierin een geval van hybridisatie. De door den Heer Heinsius gevonden appel was af kom- stig uit een mand appelen in Nieuwveen gekocht. Het zal dus zeer moeilijk zijn den boom terug te vinden waaraan deze appel gegroeid is. Wegens het interessante van het geval meende spreker, dat het de moeite zou loonen pogingen te. doen dezen of dergelijken boom op te sporen. Om daartoe te geraken deelde hij aan de leden photographieën van den appel uit en verzocht hun met behulp daarvan bij kweekers en kooplieden nasporingen te doen. Met het oog op het gevorderde uur wenschte hij eene mededeeling over een door hem met den Heer Koning verricht onderzoek over Anthocyaan-vorming voorloopig uit te stellen. De Heer Lotsy had eene uitgebreide verzameling photo's en eenige levende planten tentoongesteld. Aan de hand van deze voorwerpen deed hij tal van mededeelingen over zeld- zame planten, belangrijke fossielen uit het Britsch Museum en tal van biologische en morphologische bizonderheden, mee- rendeels naar aanleiding van door hem in den botanischen tuin te Kew opgenomen photographien. Ten slotte stond hij uitvoeriger stil bij eene. belangrijke afwijking bij een exemplaar van Fagus silvatica var. asplenifolia uit den Leidschen Hortus, bij welke plant 1010 aan een en dezelfde tak, ja dikwijls zelf in een blad de ken- merken der soort en die van de var. asplenifolia en de var. linifolia dooreen voorkwamen. Na afloop van deze voordracht zoo rijk aan feiten, besteed- den de aanwezigen nog eenigen tijd aan het bezichtigen van de fraaie collectie photo’s en voorwerpen. Daar de tijd het nog toeliet verkreeg de Heer Heinsius nog het woord voor bovengemelde onderzoekingen met den Heer Koning verricht, over de beteekenis van de Antho- cyaanvorming. Ook deze mededeeling werd verduidelijkt door een groot aantal photo's en keurige waterverfteekeningen. (Zie bijlage tot deze vergadering.) Eindelijk werd door den Heer Goethart nog de geheele bewerking van een blad van de staf kaart (Texel) ten dienste der Nederlandsche plantenkaartjes gedemonstreerd, naar aan- leiding van welke mededeeling door den Heer Lotsy de wenschelijkheid betoogd werd om juist van die methode eene uitvoerige beschrijving, in een der wereldtalen, in het Archief te plaatsen, daar dit onderwerp thans in verschillende landen in bewerking is. Bij de slotrondvraag bevestigde de Heer Lotsy, onder bijvalsbetuiging der Vergadering dat deze bijeenkomst zooveel stof voor publicatie in ons Tijdschrift had geleverd, dat daar- mede reeds een goed deel gevuld zou kunnen worden. Niets meer aan de orde zijnde, dankte de Voorzitter de leden voor hunne aanwezigheid en sloot te bijna zes ure deze zeer geslaagde Vergadering. Na afloop vereenigden de meeste leden zich aan een gezel- ligen maaltijd. De waarn. Secretaris J. W. C. GOETHART. Bijlage tot de 73ste Vergadering der Ned. Bot. Vereeniging, 1 Februari 1903 DE BETEEKENIS EN HET ONTSTAAN VAN HET ANTHOCYAAN IN BLADEREN. DOOR C. J. KONING en Dr. H. W. HEINSIUS. (Voorloopige mededeeling.) un Zeer algemeen komt bij planten een in het celvocht opgeloste roode kleurstof voor, wèl te onderscheiden van de aan kleurstof-lichamen gebondene; zij wordt aangetroffen in bloemen, vruchten, bladeren, stengels, zelfs in wortels. Men bestempelt haar gewoonlijk met den naam van anthocyaan of ook wel erythrophyl. Omtrent haar scheikundige samen- stelling is nog weinig bekend; uit spectroscopische onderzoekin- gen van N. J. C. Müller ') schijnt te blijken, dat er zeer veel verschillende vormen van bestaan. Volgens Wiegand *) bevat zij een chromogeen, dat met looistoffen verwant is; in over- eenstemming hiermede vond C. J. Koning °) dat in roodge- kleurde cellen van Azolla looistof voorkomt, in groene niet. Zeer in ’t oogloopend treedt de anthocyaanvorming op bij bladeren, in het voor- en najaar. Wij hebben getracht, eenig nieuw licht te verspreiden over de biologische beteekenis hiervan. In de literatuur ontmoet men hieromtrent twee theorieën : a. de lichtscherm-theorie en 5. de theorie, dat het anthocyaan ') Speetralanalyse der Blüthenfarben. Pringsheim's Jahrb. XX 1889, p. 718—105. *) Rothe und blaue Som von Laub und Frucht. *) De verandering der Chromatophoren en és kleurstoffen door Enzymen. Pharmaceutisch . Week lad 1900, 21. Ned. Kruidk. Archief. 3e Serie. II. 4e Stuk. 64 1012 dienst zou doen als warmte absorbeerende stof. In beide ge- vallen moet het lichtstralen absorbeeren ; daartoe is het trouwens zeer geschikt, daar het zelf tegen de ontledende werking van het licht zeer bestand is. Een anthocyaanoplossing, bewaard in een tijdens het koken der vloeistof dichtgesmolten buis en voor een venster op het Zuiden geplaatst, had nog na ruim een jaar een donkerroode kleur. a. Reeds Pick D heeft er op gewezen, dat juist die stralen, welke voornamelijk de v disi mn Een bewerken, door het anthocyaan niet worden geal 1.N iger metingen hieromtrent, met hetzeltde resultaat, zijn wij verschuldigd aan Engelmann ?); zooals deze laatste opmerkt, groeien dan ook roode planten (Fagus enz.) niet merkbaar minder sterk dan groene van dezelfde soort. In zijn bovengenoemde publicatie heeft Pick de stelling verdedigd, »dat de roode kleurstof een middel is om het zetmeeltransport in de bladeren te bevorderen zonder de assimilatie aanmerkelijk te hinderen.” Hiervoor pleit inderdaad het dikwijls voorkomen van antho- cyaan in plantendeelen, waarin een levendig stoftransport plaats ` heeft: jonge loten van vele boomen en kruiden, herfstrood, blad- en vruchtstelen. Wij kunnen hier nog aan toevoegen: plaatsen, waar bladluizen zitten op bladeren van Ribes e.a; bij zwakke verkleuring zijn juist de bladnerven rood. Pick meent verder, dat juist het roode licht, dat wordt doorgelaten, de enzymwerking op de zetmeelkorrels zou bevor- deren; hiervoor ontbreekt echter ten eenenmale het bewijs. Ook Kerner neemt de lichtscherm-theorie aan, " schoon niet uitsluitend. Hij nam proeven in zijn alpenproeftuin in Tirol, ') Ueber die Bedeutung des roten Farbstoffs bei den Phanerogamen und die Beziehungen desselben zur Stärkewanderung. Bot. Centralbl. 4883, Bd. XVI, p. 281 vlg. *) Die Farben bunter Laubblätter und ihre Bedeutung für die Zerlegung der Kohlensäure im Lichte. Bot. Ztg. 1887, p. 393 vlg: *) Pflanzenleben 2: Aufl. 1896, 1: Band p. 469. LU ru n a a RE ae 7 O7 Bik ABER 1013 . 2195 M. boven den zeespiegel 1), waar de intensiteit van het licht natuurlijk veel grooter is dan in de laagvlakten. Van de planten, uit het lage land afkomstig, die hier werden uitge- zaaid, groeiden alleen die goed, welke onder den invloed van het sterke licht een roode kleur aannamen; volgens Kerner was dit een gevolg van de vernietiging van ’t chlorophyl door het licht bij de planten zonder anthocyaan. Stahl °) voert hiertegen aan, dat het bewijs niet geleverd is: de nachtelijke uitstraling kan even goed de reden zijn. Van belang is hier ook nog een proef van Kny °); deze vond, dat een alcoholische chlorophyloplossing langzamer verkleurde achter een anthocyaanoplossing dan echter een laag kleurlooze vloeistof van gelijke dikte. b. De theorie der warmte-absorptie wordt vooral verdedigd door Stahl (Lc), terwijl ook Kerner die in sommige gevallen aanneemt *). Stahl meent den uitslag van Kerner's proeven in Tirol ook hierdoor te kunnen verklaren, dat de anthocyaan- houdende planten meer zonnestralen konden absorbeeren en dus meer arbeidsvermogen verzamelen. Ook het voorkomen van anthocyaan in organen met een sterk stoftransport pleit wel voor deze theorie. Inderdaad vond Stahl langs thermo- ëlectrischen weg temperatuurverschillen tot 1°,9 toe tusschen roode en groene deelen van hetzelfde blad. Een dergelijk resultaat gaven smeltproeven met cacaoboter. Ook Kny (l.e.) vond de temperatuur van een aan de zonnestralen blootgesteld vat met water, waarin bladeren van bruine beuk, hazelaar, enz. gebracht waren, 4° hooger dan van een dergelijk vat met groene bladeren. Het optreden van anthecyaan in de koudere jaargetijden en in de Alpen is eveneens in overeenstemming met deze theorie. Eindelijk nam Stahl ook nog proeven in Pontresina, hoog boven de zee; na koude nachten bleek daar I. e$ p ; *) Annales du javais ech de EE ZUL wech p- 137 vlg. *) Estratto degli A 1892, p. 5 vgl. Y Le p 906 1014 Satureja hortensis, die anthocyaan bezit, geen zetmeel meer te bevatten in de bladeren, Linum usitatissimum, zonder anthocyaan, daarentegen nog vol te zitten: de eerstgenoemde had dus haar arbeid volbracht, de laatste niet. Een bezwaar tegen de theorie is wel, dat alleen de het meest door het licht getroffen deelen rood worden; Stahl’s tegenwerping, dat juist die 's nachts ook de meeste warmte uitstralen, lijkt ons niet geheel juist: de uitstraling naar het Noorden is toch niet minder dan naar andere richtingen. Op één punt schijnt de aandacht van vroegere onderzoe- kers nog niet gevallen te zijn. Volgens Brown en Mor- ris?) neemt de hoeveelheid diastase in de blade- ren af na een periode van helle verlichting en zijn het vooral de violette en ultraviolette stralen, die de ontleding daarvan bewerken. Kan nu wellicht het anthocyaan een rol spelen om deze vernietiging van de diastase tegen te gaan? Wij hebben, om dit na te gaan, getracht, de volgende vra- gen te beantwoorden: a. Worden ook de ultraviolette stralen door het anthocyaan geabsorbeerd ? b. Welke stralen bevorderen de anthocyaanvorming? c. Is het diastasegehalte in roode bladeren grooter dan in groene ? Voor het onderzoek werden roode of bruine herfstbladeren ge- bruikt van Quercus rubra, Q. palustris en Ampelop- sis-soorten, en, ter vergelijking, groene van dezelfde planten. a. De bladeren werden, in levenden toestand, op pyroxy- linepapier gelegd en aan direkt zonlicht blootgesteld, bedekt door een glazen plaat om ze aan te drukken. Achter de roode bladeren bleef het papier zelfs na vele minuten wit, achter de groene werd het in korten tijd bruin. Deze proef werd D A contribution to the chemistry and physiology of foliage leaves. Journ. Chem. Soc. Transact. 1893, p. 604 vlg. 1015 tal van keeren herhaald, ook met gedeeltelijk rood gekleurde bladeren, en steeds met hetzelfde resultaat. Glazen bakjes met een waterige oplossing van anthocyaan werden op stukjes pyroxylinepapier, in direkt zonlicht gezet. Zelfs een dunne laag van de oplossing beschermde het papier langen tijd tegen verkleuring, meer nog dan een verzadigde oplossing van zwavelzure chinine, die alleen de ultraviolette stralen absorbeert, maar de zichtbare alle doorlaat. Hiermee is dus aangetoond, dat inderdaad het antho- cyaan de z.g. chemische stralen, die ook de dia- stase ontleden, absorbeert. b. Om na te gaan, welke lichtstralen de anthocyaanvor- ming bevorderen, werden in den herfst bebladerde takjes van Quercus rubra en Q. palustris, nog aan de plant ver- bonden, gebracht in dubbelwandige glazen buizen, waarvan de tusschenruimte gevuld was met: anthocyaanoplossing (in water); 2. zwavelzure-chinine-oplossing (in verd. zwavelzuur); verdund zwavelzuur; koperoxydammoniakoplossing. Achter 1 en 2 bleven de bladeren groen, achter 3 werden ze rood, en ook, schoon zwakker, achter 4. Dezelfde proeven werden genomen in het voorjaar met ont- luikende knoppen van Quercus rubra D en in den zomer met Drosera rotundifolia. Het resultaat was steeds hetzelfde. Hieruit blijkt dus, dat dezelfde stralen die door het anthocyaan geabsorbeerd worden, het ontstaan daarvan bevorderen. €. Om het diastasegehalte van bladeren na te gaan, werd gebruik gemaakt van de auxanographische methode van Beije- led 1) Het anthocyaan bevindt zich hier in het celvocht van ster- haren, die later afvallen. Dergelijke sterharen bezaten ook Q u erc u s- soorten uit de oligocene periode, daar ze in barnsteen gevonden zijn. 1016 rinck en Wijsman. Er werden platen gegoten van 5% gelatine met een weinig gekookt zetmeel, door iodium blauw gekleurd. Vóór het stollen werden hierin roode en groene bladstukjes, zooveel mogelijk van denzelfden vorm en hetzelfde gewicht, gebracht. Door het iodium werden deze weldra gedood, zoodat de diastase in de gelatine kon diffundeeren, waardoor al spoedig een kleurlooze zone in de blauwe plaat ontstond; bij de roode bladstukjes was deze in denzelfden tijd breeder dan bij de groene: de eerstgenoemde bevat- ten dus ook meer diastase )). Uit dit alles meenen wij de gevolgtrekking te mogen ma- ken, dat het anthocyaan ook dienst kan doen tot bescherming van de diastase tegen ontleding door het licht en dat wellicht hierin zijn biologische be- teekenis, althans bij herfstbladeren, moet gezocht worden. Vooral in den herfst, als de temperatuur ’s nachts zeer laag ` ` kan zijn, moet de aanwezigheid van suiker in het celvocht, als middel tegen bevriezen, voor de plant voordeelig wezen. Ook het door Koning (l. c.) medegedeelde feit, dat, in Sep- tember, de wortelharen en worteltjes van groene Azolla zet- meel bevatten, die van roode niet, is in overeenstemming met onze gevolgtrekking. Eindelijk kan het boven medegedeelde resultaat van Stahl’s proeven te Pontresina even goed ver- klaard worden door onze onderstelling als door, zooals hij, aan te nemen, dat warmte-absorptie er de oorzaak van was. Trouwens, het eene behoeft het andere niet uit te sluiten. Opmerking verdient nog het feit, dat juist de Quercus- soorten, die in den herfst anthocyaan vormen (Q. rubra en Q. palustris), hun bladeren zooveel eerder laten vallen dan Q. pedunculata en Q. sessiliflora; het is, alsof ze af vroeger klaar zijn met het transport der voedingsstoffen uit ` de bladeren naar de houtige deelen. '" Wegens het invallen van den winter moesten deze proeven gestaakt worden; we hopen ze later nog voort te zetten en uit te ` breiden. 1017 Ten slotte hebben wij nog trachten na te gaan, welke de prikkel is, die aanleiding geeft tot anthocyaanvorming in den herfst. Reeds herhaaldelijk hadden wij opgemerkt, dat, bij toevallige verwondingen, de roodkleuring boven de wond vroeger optrad dan gewoonlijk. Wij hebben dit toen kunst- matig trachten op te wekken, en steeds met gunstig resul- taat: maakt men, in Augustus, een ringwond om een tak van Q. rubra of een andere soort, dan worden de bladeren daar- boven reeds in het laatst dezer maand rood, wat anders eerst tegen einde September plaats heeft. Hetzelfde geschiedt, als men den tak in den zomer stijf met ijzerdraad omwindt, zoodat, tengevolge van den diktegroei, de schors wordt sa- mengedrukt, of ook als men hem eenvoudig knakt. Partieele ringwonden hebben alleen invloed op de bladeren, die er recht boven staan; die aan de andere zijde blijven groen. Bladeren, waarvan een groote nerf is doorgesneden, worden boven die wond rood, maar blijven daaronder groen. Hieruit blijkt, dat ophooping van assimilatiepro- ducten door verhindering van denafvoer daarvan aanleiding geeft tot de vorming van anthocyaan, althans in den nazomer en in het begin van den herfst. Bij herhaling van de proeven in het laatst van October gaven zij geen resultaat meer; wellicht ‘waren de assimilatieproducten toen reeds grootendeels uit de bladeren verdwenen. Ook dit punt moet nog nader onderzocht worden. Is het nu mogelijk, dat ook in normale omstandigheden, zonder verwonding, dezelfde oorzaak de anthocyaanvorming te voorschijn roept? Volgens onderzoekingen van Sachs!) wordt het zetmeel- transport in koude nachten vertraagd of zelfs verhinderd. Of de daardoor ontstaande ophooping van assimilatieproducten voldoende is om de anthocyaanvorming te doen optreden, is moeilijk uit te maken; onmogelijk is dit o. i. niet. D Arb d. bot. Inst. Würzburg Bd. III. Heft 1, 1884. 1018 Volgens een opgaaf van E. Dubois 1) heeft Huber ge- " vonden, dat het anthocyaan deel neemt aan de suikervorming in bladeren. A priori kwam ons dit van een in het celvocht opgeloste kleurstof niet zeer waarschijnlijk voor; nu echter wordt het begrijpelijk, hoe Huber tot deze meening is kun- nen komen: het anthocyaan vormt wel niet zelf suiker, maar beschermt het enzym, dat zulks doet, tegen ontleding. Door aanwezigheid van de roode kleurstof wordt dus de suikervor- ming begunstigd. 1) Die Klimate der geologischen Vergangenheit, 1893, p.84. Trots veel moeite, is het ons niet mogen gelukken, een publicatie hier- omtrent van Huber zelf te vinden. " Lisst van de boeken en tijdschriften voor de Bibliotheek der Nederlandsche Bo- tanische Vereeniging ontvangen gedurende het jaar 1902. z Van het Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid: 1. Verslag over den landbouw in Nederland over 1899, Stuk 1, 3; 1900, Stuk 2. 1901, 1902. 8°. Van de Hollandsche Maatschappij van Weten- schappen te Haarlem: 2. Archives Néerlandaises, T. VII, Livr. 1—5. 1902. 8°. 3. Herdenking van het honderdvijftigjarig bestaan van de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, 1902. 8°. Van s Lands Plantentuin te Buitenzorg: Annales. Vol. XVIII (2° Ser. Vol, III). 2° Partie. 1902. 8°. Bulletin de l'Institut Botanique de Buitenzorg. N°. 9, 10, 11, 14, 15. 1901, 1902. 8°. Verslag over 1901. Batavia 1902. 8°. Mededeelingen, Batavia 1902. 8°. . No. 53. Breda de Haan, Dr. J. van, Een Aaltjes-ziekte der Rijst »Omo Mentek” of Omo Bambang. TANTI rapport. 8. No. 54. Koningsberger, Dr. J. C., De Zoogdieren van Java. No. 55. Hissink, Dr. J. C., dae van de op Deli met betrekking tot de Tabakscultuur genomen Bemestings- proeven op próefvelden in 't jaar 1900. Deel I. No. 56. Mohr, Dr. E. C. J., Over het oogsten van Deli- Tabak op verschillende tijden van den dag. 11. No. 57. Kramers, Dr. J. G., Verslag omtrent Grondana- lyses van Koffietuinen. SCH e ~J je IA f 12. No. 58. Bie, H. C. H. de, De Landbouw der inlandsche bevolking op Java. 2° Gedeelte. Van het Proefstation Oost-Java: 13. Mededeelingen, Ser. 3, No. 35, 37, 38, 40, 41, 42. Van het Provinciaal Utrechtsch Genootschap voor Kunsten en Wetenschappen 14. Verslag van het verhandelde in de algemeene vergade- ringen gehouden 22 Juni 1901 en 10 Juni 1902. Utrecht 1901, 1902. 8°. . Aanteekeningen van het verhandelde in de Sectievergade- Fee gehouden 21 Juni 1901 en 10 Juni 1902. Utrecht 1901, e Van het nn Genootschap der Weten- schappen: 16. Archief. Deel 8, Stuk 4. Middelburg 1901. 8°. Van het Koloniaal Museum te Haarlem: 17. Rumphius gedenkboek 1702— 1902. Haarlem 1902. fol. Van ’s Rijks Landbouwschool: 18. Landbouwkundig Tijdschrift 1902. Groningen 1902. 8°. Van den Secretaris: EA Qt 19. Nederlandsch pp Archief. Ser. 3. Deel 2, Stuk3. — Nijmegen 1902. Van de Rod te 20. Vuyck, Dr. L., Flora Batava. Afl. 337—350. Haarlem 1902. 4. 21. De Levende Natuur. Deel 6. Afl. 11 en 12. Deel 7. Afl. 1—9. Amsterdam 1902. 4°, Van de Schrijvers: 22. Hunger, Dr. F. W. T., Ueber die reducierenden Körper der Oxydase- und Peroxydase Reactionen. (Ber. d. D. B. G.) 23. Idem. Het optreden der oxydasereactie in verband met de localisatie der glucose in het suikerriet. (Arch. voor Java-Suikerindustrie.) 24. Idem. Die Oxydasen und Peroxydasen in der Cocosmilch: (Bullet. de l'Inst. Bot. de Buitenzorg, No. VHI) anc i din LE CR ET et d'Arc RH . © M Eu wo E béi 1021 . Kobus, J. D., Die chemische Selektion des Zuckerrohrs. (Ann. d. Jard. Bot. de Buitenzorg. Sér. 2. Vol. 3, p. 17—81.) . Koning, C.J., De strijd des levens. (de Natuur 1900. Afl. 9 en 10.) . Idem. Het drogen van bloemen in natuurlijke kleuren (de Natuur). Idem. De werking van Primula obconica op de huid (de Natuur). ; Idem. Gooiland. Een geognostische biologische studie (de Natuur). . Koorders, Dr. S. H., Notiz über die dysphotische Flora eines Süsswassersees in Java. (Nat. Tijdschr. voor Ned. Ind. Deel 61.) . Idem. Notiz über Symbiose einer Cladophora mit Ephe- datia fluviatilis in einem Gebirgssee in Java. (Ann. d. Jard. Bot. de Buitenzorg. Sér. 2. Vol. IH, p. 8—16.) . Idem. Eenige aanvullingen en verbeteringen van mijn Verslag eener botanische dienstreis door de Minahasa (N.-O. Celebes). (Nat. Tijdschr. voor Ned. Ind. Deel 61.) . Oudemans, Prof. Dr. C. A. J. A. et C. J. Koning, Pro- drome d’une flore mycologique obtenue par la culture sur gélatine préparée de la terre humeuse du Spanderswoud, près de Bussum. (Arch. Néerland.) . Oudemans, Prof. Dr. C. A. J. A., Rectifications systéma- tiques, rédigées en ordre alphabétique. (Revue Mycolo- gique, Juillet 1902.) Idem. Contributions à la flore mycologique des Pays-Bas XVIII. (Ned. Kruidk. Arch. Ser. 3, Deel 2, Stuk 3.) . Idem. Beiträge zur Pilzflora der Niederlande (Beiblatt z. Botan. Centralbl. 1902). . Verschaffelt, E., Over het blauwzuur in de uitloopende knoppen bij Prunus. (Verslagen Kon. Akad. van Weten- schappen). Vuyck, Dr. L., Iets over bescherming van de natuurlijke - 1022 groeiplaatsen onzer inlandsche planten (Ned. Kruidk. Ar- chief. Ser. 3, Deel 2, Stuk 3 Van Prof. Dr. C. A. J. A. Oudemans: 39. Verslagen der Ned. Bot. Vereeniging 1846 —1867. 40. Verslag der vijfde Algemeene bijeenkomst der Vereeniging voor de Nederlandsche Flora. Van l'Institut Botanique de L'Université de Liège: 41. Archives, Vol. II, III. Bruxelles 1900, 1901. 8°. Van le Muséum d’histoire Naturelle de Paris: 42. Bulletin, Ann. 1901, No. 7, 8. 1902, No. 1, 2, 4, 5, 6. Van la Société Linnéenne de Bordeaux: 43. Actes, Vol. 56 (Ser. 6, T. 6). Bordeaux 1901. 8°. Van la Société d’Etude des Sciences natu- relles de Böziers: 44. Bulletin. Vol. 22 (1899), Böziers 1900. 8°. Van la Société Botanique de Lyon: 45. Annales. T. 25, 26, 1er trimestre. Lyon 1900, 1901. 8”. Van de Redactie: 46. Feuille des Jeunes Naturalistes. No. 376—386. Paris 1902. 8°. Van die Bayerische Botanische Gesellschaft: 47. Berichte, Bd. 8, Abt. 1. Munchen 1902. 8°, Van der Botanische Verein der Provinz Bran- denburg 48. Verhandlungen. Jahrg. 43 (1901). Berlin 1902. 8°. Van die Genossenschaft Flora zu Dresden: 49. Sitzungsberichte und Abhandlungen, Neue Folge, Jahrg. 5 (1900—1901). Dresden 1901. 8°. Van die Königl. Sächsische Gesellschaft der en zu Leipzig (math. physik. Class 50. Berichte, Bd. 53, Ne Iv, V, VI, VII; Bd. 54, No. LI. Leipzig 1901, 1902. 8°. Van die naturhistorische Gesellschaft in Nürnberg: d 1023 51. Jahresbericht, 1900. Nürnberg 1901. 8°. 52. Abhandlungen, Bd. 14 und Jahresbericht fur 1901. Nürn- berg 1902. 8°. Van der naturhistorische Verein derpreussi- schen Rheinlande, Westfalens und des Regieringsbezirkes Osnabrück: 53. get Jahrg. 58, Jahrg. 59. 1e Hälfte. Bonn 1901, 1902. 8°. Van der naturwissenschaftliche Verein zu Bremen: 54, Abhandlungen, Bd. 17, Heft 1. Bremen 1901. 8°. Van der naturwissenschaftliche Verein zu Hamburg: 55. Verhandlungen, 3te Folge, IX. Hamburg 1902. 8°. Van der naturwissenschaftliche Verein Pol lichia zu Dürkheim: 56. Mittheilungen, Jahrg. 59. No. 15, 16, 17. Dürkheim 1902. 8°. Van die niederrheinische en für Natur- und Heilkunde zu Bonn: 57. Sitzungsberichte, 1901, 1902. 1e Hälfte. Bonn. 1902. 8°. Van die Physik.-Oekon. Gesellschaft zu Kó- nigsberg in Preussen: 58. Schriften, Jahrg. 42. Königsberg 1901. 4°. Van die Schlesische Gesellschaft für Vater- ländische Cultur: 59. Jahresbericht, 79ter für 1901. Breslau 1902. 8°. Van der Verein für Naturkunde zu Cassel: 60. Abhandlungen und Bericht über das 66te Vereinsjahr 1901— 1902. Cassel 1902. 8° Van die Oberhessische Gesellschaft für Na- tur- und Heilkunde: 61. Bericht, 33ter. Giessen 1899—1902. 8°. Van der Thüringische Botanische Verein: 62. Mittheilungen, Neue Folge. Heft XV, XVI. Van Societas historico-naturalis Croatica: 1024 63. Glasnik Hrvatskoga Naravoslovnaga Drustva, Godina XIII. Braj. 1—6. Van die naturforschende Gesellschaft in Bazel: 64. Verhandlungen, Bd. 13. Heft 3. 