Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Veroorzaker van den greep! Nu zijt gij ontdekt, Geen huis zult gij meer bouwen, Al uw ribben zijn gebroken; De dekkende spits heeft losgelaten; De geest is los geworden; De gulzigheid heeft een einde genomen. 12. MEESTERSCHAP. DE ZEVEN WEKEN. BESLUIT OM ALS PREDIKER OP TE TREDEN. Nadat de Heer zijn ontboezeming geuit had, dacht hij: "gedurende onnoemelijk veel wereldtijdperken heb ik naar deze zetel gestreefd; in al die tijd heb ik om wille van deze zelfde zetel mijn hoofd van de romp gesneden, mijn ogen en vlees van mijn hart uitgerukt ten behoeve van anderen; heb ik mijn zonen, dochters en gemalinnetjes aan vreemden in slavernij overgegeven. Deze zetel is mijn triomfzetel; hierop gezeten nederlaag van Mâra plaats bij gelegenheid van een maaneklips op vollemaansdag van Waikha. Op datzelfde tijdstip werd te Kapilavastu Râhula, de Maaneklipsje, uit Gopa geboren, en kreeg ook de vrouw van Cuddhodana's broeder, Amrtodana, een zoon, Ânanda. Dat bij de Z. Buddhisten Râhula op de nacht van de ontvlucht, bij de Noordelijke om de tijd des zegepraal geboren wordt, is een gevolg van de in de mythologie telkens terugkeerende verwarring tusschen de zonnestilstanden en jaaraanvangen. Râhula wordt natuurlijk te recht de zoon (d. i. het product) genoemd van de Buddha en Yagodhara, van de Zon en de Aarde. De vertaling van dit woord schijnt onzeker, omdat gałka, Sanskrit grała, evenzeer eklips, verdonkering, als bezetenheid door den duivel is. Dank de zooeven vermelde Noordelijke overlevering is de zaak volkomen klaar: in bedekte termen wordt het einde van de eklips (graha) beschreven. Het vreemde eraan is slechts dit, dat de zon hier over het einde van een maaneklips schijnt te juichen. Pāli citia is zowel het Sanskriet citram, iets vreemds, wonder, als cittam, geest. Bijna elke term bevat een woordspeling, die in onze taal verloren gaat. Zo uitgedrukt, omdat bij een eklips zon of maan „opgeslokt wordt (grasyate). Deze heldenfeiten heeft de Buddha in zijn vorige bestaan verricht. Voel ik mijn idealen vervuld en ik zal er vooralsjeblieft niet van opstaan. Dus bleef hij een week lang zitten, gedurende welke hij ettelijke miljoenen trappen van bespiegeling doorliep. In betrekking hierop heet het in eenen tekst: „En toen bleef de Heer een week op denzelfden zetel zitten in het zalige bewustzijn van zijn vrijwording. Nu kregen sommige goden een aanvechting van twijfel, en zij dachten: „Zeker heeft Siddhārtha zijn doel nog niet bereikt, want hij verlaat zijn plaats niet. De Meester, die hunne gedachten doorgrondde, verrichtte, om hun twijfel weg te nemen een wonder door toverij en verhief zich in de lucht. Na dit gedaan te hebben ging hij aan de noordzijde, iets oostelijk, van de zetel staan en blikte een hele week lang, zonder de oogen te luiken, naar de plaats waar hij eindelijk de vrucht geplukt had van zoovele deugdzame handelingen. Op die plek is later gebouwd het Animisha-heiligdom. Daarop bracht hij een week door met een juweelentrap (ratna-cankrama), tusschen de zetel en de plaats waar hij stond van oost naar west aangelegd, af te wandelen. Dat is later geworden het Ratna-cankrama-heiligdom. In de vierde week maakten de goden ten noordwesten van den Bodhi-boom het Juweelen huis. Daar op een rustbank gezeten, bracht hij een week door met het overpeinzen van de metaphysische afdeeling der heilige schrift (Abhidharmapitaka) en inzonderheid van de hoofdstukken Anantanaya (redeneering over het oneindige) en het gansche Prasthâna (over de uitgangspunten). Sedert die tijd is die plaats een heiligdom geworden, met name het heiligdom van het Juweelen huis. Na aldus bij den Bodhi-boom vier weken doorgebracht te hebben ging hij van daar naar den Geitenhoeders-banjaan en gaf zich daar over aan gemijmer over den Dharma (d. i. Orde, Wet, Deugd) en aan ‘t zalige bewustzijn der vrijwording. Uit het heilige boek Mahâvagga I, 1, 1. De animatie is niet de oogen toeknippende, ongelooflijke en ook het sterrenbeeld de Visschen. DE BUDDHA. In de heilige schrift echter wordt gezegd dat de Heer na zijn ontwaking een week onder den Bodhi-boom aan den oever der Nairafijanâ doorbracht; dat hij de tweede week onder den Geitenhoeders-banaan verwiilde; de derde onder den Mucalinda; de vierde onder den Râjâyatana, waar de ontmoeting plaats had met de twee kooplieden Trapusha en Bhallika, waarover wij later spreken zullen; de vijfde weerom onder den Geitenhoeders-banaan. Wederom anders luidt het verhaal volgens een derde overlevering. In de eerste week bleef de Heer onder den boom der Kennisse verwijlen; in de 2e maakte hij een lange wandeling die de hele hemelsfer omspande; in de 3e bleef hij met ongeloken oog op den zetel der Kennisse staren; in de 4e maakte hij een kleine wandeling, die zich van den oostelijke oceaan tot den westelijke uitstrekte; toen had de aanslag van Mâra tegen hem plaats, welke in onze hoofdbron verteld wordt als volgt. Mâra, de (booze) engel, die den Grooten Man al den tijd nageslopen was om hem den ondergang te berokkenen, zag in, dat de Buddha aan zijne macht ontsnapt was. Mistroostig en somber zette hij zich op den grooten weg en trok, als maakte hij een som, 16 strepen in het zand. Ik heb de volkomenheid der mildheid niet bereikt, gelijk hij; daarom sta ik niet met hem gelijk, dacht hij, en trok één streep; daarop achter elkaar 9 strepen. omdat hij wist te kort te zijn geschoten in zedelijk gedrag, verzaking, vroedheid, geestkracht, geduld, waarachtigheid, vastberadenheid, vriendelijkheid en gelijkmoedigheid. Dewijl hij zichzelf bewust was dat hij te kort was geschoten in de 10 Volkomenheden die noodig zijn ter bereiking van de kennis van ’t bovenzinnelijke, van geestelijke 1 Mahâvagga 1. Deze alinea is door ons toegevoegd omdat een overlevering uit de gewijde boeken niet mag ontbreken en tevens om enig denkbeeld te geven van de veelvormigheid der sage. Meer weken worden niet afzonderlijk vermeld. Het schijnt alsof sommige de 3 nachtweken van de wijnacht, nandimukha in de Lalitavistara, als evenzoo veel weken hebben geteld. Doet men dit, dan krijgt men de vijf weken in de Mahavagga, + 2 = 7. Lalitav. 488. Wat de Lalitavistara zelf daarvan heeft, daarover straks nader. DE BUDDHA. praedispositie en de gevolgen, van de wijze waarop men zich verheft tot de hoogste graad der barmhartigheid, van de wijze waarop men mirakelen voortbrengt, alsook van de geheel onbelemmerde kennis, en eindelijk in de Volkomenheid der alwetendheid — dewijl hij zich van dit alles bewust was, trok hij nog 6 strepen. Terwijl de Geest der Duisternis daar zoo somber nederzat, zagen zijn dochters Trishna, Arati en Raga, die een poos naar hem gezocht hadden, hem in droef gepeins verzonken, strepen trekken in het zand. Zij naderden hem en vroegen naar de oorzaak van zijn treurigheid. "Meisjes lief!", sprak hij, "de Groote Monnik is uit mijn rijk en mijn macht ontkomen, en hoe lang ik ook hem achterna gegaan ben en geloerd heb op zijn ondergang, ik heb de gunstige gelegenheid niet kunnen ontdekken. Ziet daar, waarom ik zoo ongelukkig en droef te moede ben." "Als het niet anders is", zeiden de meisjes - "maak u dan geen zorg: wij zullen hem in onze macht brengen en hem in uwe tegenwoordigheid voeren." Hij hernam: "nie-mands, lieve kinderen! kan die man ten onder brengen: hij staat onwankelbaar vast in de Orde." Doch zij antwoordden: "Vader lief! wij zijn vrouwen, weet dat wel. Straks zullen wij hem in minnekluisters slaan en zoo tot u voeren; maak u niet bezorgd; met deze woorden gingen zij tot den Heer en zeiden: "wij omvangen uwe voeten, Heer monnik." Doch de Heer lette niet op wat zij zeiden, keek ze niet aan en bleef voortgaan in zijn zalig gemijmer, terwijl zijn bevrijde geest zich verhief tot in de hoogste sfeer. De dochters van den engel der Duisternis, wetende dat de smaken verschilden, dat sommige mannen behagen vinden in jonge meisjes, andere in volwassen schoonen, andere in vrouwen van middelbaren leeftijd, weer andere in bejaarde dames, besloten hem op verschillende manieren te verlokken en namen onderscheidene gedaanten aan, nu eens van jonge meisjes, dan weer van volwassen schoonen die nog nooit moeder geweest zijn, of wel van vrouwen die eens of tweemaal gebaard hebben, van vrouwen van middelbaren leeftijd en van oude dames. Zoo naderden zij. EVEN als wij spreken de Indiërs van „zwangere wolken, van bezwangering der wolken enz. DE BUDDHA. den Heer onder ’t uitspreken van dezelfde nederige woorden als vroeger, doch zonder beteren uitslag. Nu beweren sommige leeraars dat de Heer, de nimfen in de gedaante van oude vrouwen ziende naderen, bepaalde dat zij altogether tandeloos en grijsharig zouden blijven. Maar dat is niet aan te nemen, omdat de Meester zoo iets niet kan bepalen. Neen, hij zeide slechts: »gaat heen! met welk doel slooft gij uzelf zoo af? Zo iets kunt gij in tegenwoordigheid van zinnelijke mensen beproeven, maar een Tathâgata! heeft hartstocht afgeschud, zonde afgeschud, verblinding afgeschud, en naar aanleiding zijner vlekkeloze reinheid zeide hij, bij wijze van moralisatie, de twee volgende koepletten, welke men aantreft in het boek Dhammapada, in het stuk handelende over de Buddha: „Hem wiens rijk niet overweldigd wordt Kan niemand in de wereld overwinnen, Hoe wilt gij dien Buddha wiens gebied oneindig is, Hem den grondlozen, door zijn spoor te volgen, vangen?” „Hem dien geen betoovering, geen klem, Geen gulzig verlangen ergens vangen kan, Hoe wilt gij dien Buddha wiens gebied oneindig is, Hem den grondlozen, door zijn spoor te volgen, vangen?” Toen zeiden de nimfen: »Vader heeft de waarheid gesproken; de hoog-waarde, goede Meester is niet door hartstocht te vangen” en gingen naar haar vader terug. Eene andere overlevering verhaalt dat Mara de Booze in de 4e week. Tathagata is klaarblijkelijk een synoniem van Sugata; tathat betekent hier, gelijk in tathya, yathathat, witatha, "zooals behoort, niet falend", en su "goed". Beide drukken zoowel "knap" als "braaf, deugdelijk" uit, zodat men Tathagata en Sugata eenigszils zou kunnen weergeven met "de onfeilbare, nooit falende". Een soortgelijke uitdrukking, die desnoods ook van de nooit falende, eeuwig wandelende zon geldt, is vijvacaraṇasampanna viṃdu rijk in kennis en deugd. In een Pali woordenboek wordt tathagata ook gezegd te betekenen als "leen levend wezen", doch dit zal wel op verwarring berusten tussen satta, Sanskriet satva, een levend wezen, en satta, Sanskriet gakta, machtig, kundig. In een der edicten van Ashoka wordt de Buddha satta (d. i. satta) genoemd; de natuurlijkste vertaling daarvan is "Meester". "Grondeloos, zonder vasten voet" of "spoorloos", ligt opgesloten in het woord apada; en tevens "voetloos"; dit laatste een gewone bijnaam van de zon. Ook hier zijn de gekozen termen dubbelzinnig en als zoodanig onvertaalbaar. Ook reactie, genegenheid, en eigenlijk "kleuring, bezoedeling". de Meester van goeden wandel naderde en zei: »Doe geheel uit, Heer! Doe geheel uit, Tathâgata!« Doch de Tathâgata antwoordde: Ik zal niet geheel uitdooven alvorens ik priesters heb die mijne leer verkondigen; alvorens ik vier afdeelingen onder mijne volgelingen heb, alvorens ik een gemeente gesticht heb die de Orde (Dharma) van den Buddha volgt. De Boze gaat terzijde, treurig, wrokkend, en uit het veld geslagen en trekt met een hout strepen op den grond. In die toestand vinden hem zijn drie dochters Trshnâ, Rati en Aan, Wat er volgt komt in hoofdzaak met het boven medegedeelde overeen. Nadat de nimfen in oude vrouwen veranderd zijn, gaan zij op raad van haar eigen vader den Tathâgata om vergiffenis smeeken na hare zonde bij hem gebiecht te hebben. Daarom is het goed dat iemand die gezondigd en gebiecht heeft het kwaad schuwt en zich voor het vervolg in acht neemt. In de heilige schrift wordt gezegd dat Mâra tweemaal den Heer met hatelijke woorden toesprak, eens te Uruvilvâ, een andermaal iets later. Hij sprak in verzen ongeveer aldus: »Gij zijt gebonden met alle banden, hemelsche en aardsche; gij zijt in den grooten band gebonden; gij zult mij niet ontsnappen, monnik!« Doch de Buddha antwoordde, ook in verzen, dat hij van alle banden vrij, en Mâra verslagen was. Mâra merkte nu dat de Meester hem kende en verdween. Na een week onder den Geitenhoeders-banaan vertoefd te hebben, ging de Heer naar Mucalinda. Terwijl hij daar een week doorbracht werd het aanhoudend regenweer. Om hem tegen koude en nat te beschermen, omgaf hem Mucalinda, de koning der Nikkers, zevenmaal met zijn schild. Namen van een berg, een boom, een meer en van de daarom wonnende nikkers (Naga's) hebben een slangengestalte. In Lalitapuri luidt de naam Mucilinda; de derde week wordt daar door de Buddha doorgebracht. Volgens Mahawagga 1, 8 is het de derde week, maar als men de drie nachten als weken telt, de vijfde. Wereld anders bij Hardy M. of B. 182. De dochters van Mara waren dus maar voorbijgaande, fantastisch gevormde en gaandeweg, als van ouderdom, verkwijnende wolken geweest. DE BUDDHA. Zijnen kronkelingen en breidde zijn kuif over hem uit, zodat hij ongehinderd als in een salong zich kon bewegen en op de koningstroon gezeten het zalige bewustzijn smaken van zijn vrijwording. Hiermede waren de 7 weken om. Gedurende al die tijd had de Buddha noch zijn toilet gemaakt, noch iets genuttigd, doch toen besloot hij weer zijn gezicht te wassen. Indra, de hemelkoning, reikte hem daarbij ziektewerend ointment, hetwelke de Meester als cosmetiek voor het lichaam dan, ook gebruikte. Vervolgens gaf dezelfde Indra hem een takje van de betelplant tot tandenreiniger en water om den mond te wassen. De Buddha maakte er gebruik van, spoelde den mond (of: wieschte het gelaat) met water uit het meer Anawatapta en bleef zitten onder den Râjâyatana-boom. Op die stonden trokken twee kooplieden, de gebroeders Trapusha en Ballika, met 500 wagens van Orissa naar het Middelland. Een engel van hun eigen verwantschap stuitte toen in eens de wagens, zodat ze niet verder konden, en spoorde hen aan om den Meester voedsel aan te bieden. De gebroeders gaven aan die aanmaning gehoor en gingen met een meelkoek en honing naar de Meester, wien zij de eerbewijzing aanboden met de woorden: "Heer! bewijst ons de genade deze spijs van ons aan te nemen." De Buddha, wiens nap op den gedenkwaardigen dag waarop hij de melkspijs van Sujata ontvangen had, verdwenen was, dacht bij zichzelf: "De Tathagata's nemen niets met de handen aan; waarin zal ik dan nu" De optelling geeft 6 weken. De Mahawagga laat de Buddha na 't verblijf onder Mucalinda een week vertoeven onder den Rajayatana (d.i. koningsplaats) en aldaar de ontmoeting met de twee kooplieden — waarover we straks te spreken hebben — geschieden. De Lalitav. verdeelt den tijd aldus: 5de week verblijf bij Mucalinda; 6de bij den Geitenhoedersbanian; 7de onder den boom Tarayana, waar de ontmoeting gebeurt met de twee kooplieden. Volgens de Noordelijke overlevering bevat, komt deze meer overeen met de Zuidelijke Mahawagga, dan de inleiding op het Jataka doet. In Pali Tapussa. Het Jataka heeft Tapussa en Bhalluka, waarschijnlijk bij vergissing, want de Mahawagga heeft Tapussa en Bhallika, en daarmee komen de verbasterde vormen in de Burmeesche levensbeschrijving, namelijk Tapusa en Palekat, overeen. Volgens Lalitav. zijn de twee uit het Noordland en keeren zij uit Dekkhaan daarheen terug. Hij heet in den Lalitav. Cikhandin, vroeger een brahmaan, thans in den hoogsten hemel wedergeboren. DE BUDDHA. 't aangebodene aanvaarden?” Nauwelijks bevroedden de vier bestuurders der 4 windstreken wat er in zijn gemoed omging, of zij boden hem vier saflieren schalen aan. De Heer weigerde ze. Daarop boden zij hem vier boonkleurige edelsteenen schalen aan, welke hij aannam en uit mededogen voor de gevers, om geen hunner te krenken, zóó in elkaar zette dat er maar ééne schaal scheen te wezen. Uit die kostbare schaal nu nam de Heer het maal, en na gegeten te hebben, dankte hij de gebroeders voor hun gul onthaal. Deze legden toen belijdenis af van hun geloof in den Buddha en in de Wet (Dharma) en werden leekelidmaten. Daarna zeiden zij: »geef ons, Heer! iets dat wij kunnen vereeren, «. Nu trok de Buddha met de rechterhand eenige tot relieken bestemde haren uit zijn hoofd en schonk hun die, en de twee kooplieden hebben later, toen ze in hun stad teruggekeerd waren, die relieken bijgezet en daarboven een heiligdom opgericht. Trapusha en Bhallika zijn derhalve de twee eerste leekelidmaten in de wereld geweest, die belijdenis aflegden van hun geloof in den Buddha en de Wet, niet tevens in de Congregatie, die trouwens toen nog niet gesticht was. De volmaakte wijze begaf zich daarna weer naar de Geitenhoeders-banana. Zodra hij daaronder was gaan zitten besefte hij hoe moeilijk de Wet was tot wier kennis hij was doorgedrongen en daarom werd hij huiverig om die Wet, welke door de vroegere Buddha's betracht en nu door hemzelf weer-ontdekt was, aan andere te verkondigen. Nu dacht de grootmachtige god Brahma: "O wee, o wee, de wereld zal niet gaan" en onmiddellijk begaf hij zich, vergezeld van de overige machtige beheerschers der natuur: Indra, Surya, Santushita, Sunirmita en Vasavartin den Aartsengel naar de Meester om dezen te bidden dat hij toch de Wet zoude verkondigen. En de Heer beloofde het te zullen doen. Terwijl hij bij zichzelf overlegde aan wien hij de Wet het eerst zou verkondigen, viel zijn keuze op Arjala Kalama de sophist, omdat deze de Wet zich spoedig zou eigen maken. Door een ingeving werd hij evenwel gewaar dat de sophist al vóór een week overleden was. De Meester vond het wel jammer, doch er was niets aan te doen. Nu schoot hem Udraka Ramas zoon voor de geest, doch door een ingeving kwam hij tot de overtuiging dat ook deze den avond van te voren gestorven was. Verder dacht hij aan de vijf geestelijke Broeders, welke hem zoveel diensten bewezen hadden, en zodra hij in zijn geest had uitgevorscht dat zij zich toen bij Benares in 't Hertenpark (Mrgadava) ophielden, was zijn besluit genomen om daarheen te trekken en "het rijk der Wet uit te breiden". Eerste Prediking. Na nog enige dagen in den omtrek van den zetel der Kennisse onder den vijgeboom vertoefd en van aalmoezen geleefd te hebben, nam hij zich voor te Benares te zijn op volle maansdag der maand Ashadha (Juni—Juli). Op den 24den rees hij bij ’t eerste morgenkrieken op, nam zijn laken en kleederen, en legde een weg af van 18 uur, zodat hij nog op denzelfden dag tegen den avond te Rshipatana aan kwam. De uitdrukking Dharma-cakram pravartayati wordt door de Tibetanen opgevat als srad des Geloofs (der Wet) draaien. Dat is niet volstrekt onjuist, maar slechts half waar; cakram is hier „kring, gebied, rijk”; pravartayati is hier „voort doen loopen, beginnen”. Dat de term aan de politiek of het rechtswezen ontleend is, was den ouderen Buddhisten wel bekend; bijvoorbeeld in den Lalitavastu staat: raja zal een koning zijn, een heerscher die het bewind der orde handhaaft, en voorzien is van alle bevoegdheden. Nochtans wordt hier een toespeling gemaakt op de etymologisch mogelijke, doch historisch latere en mythologisch-rhetorische betekenis van het rad der Orde bestieren, want de Zonnegod, de hoogste Buddha, is bedoeld. Elders, staat: raja zal naar Benares gaan om de trom van de onsterfelijkheid te roeren, ik zal naar Benares gaan om den in ’t heelal ongestuurde loop der Orde (der dingen, der natuur) te doen plaats hebben (of: voort te doen gaan). Ook hier had men de Zon in de gedachte. Daarom heet het dharma-cakra, het rijk der orde, en tevens overdrachtelijk: de loop der orde; dhammacakram, twaalfvormig, van twaalfderlei wijze, in Lalitavastu 183 en 542, wegens de 12 maanden des jaars, en tegelijkertijd tridharma-pravartana, drie keerig, drievoudig. Beide termen komen ook voor in Mahavagga 1, 6. In 't oorspronkelijke yojana, dat evenals ons uur als eenheid van afstandsmaat gebezigd wordt. Even groot als ons uur zal de yojana hier bedoeld wel niet wezen, want met de sage is klaarblijkelijk gemeend dat de Zon op den langsten dag eenen weg van 18 yojana op den dag aflegt, 18 uur aan den hemel staat. Daar de dag in 30 uur bij de Indiërs pleegt te worden verdeeld, moet de sage waarschijnlijk in den bekenden vorm ontstaan zijn op een breede waar de langste dag 2 van een etmaal duurt, op 4 330, in de Panjâb of Kashmir misschien. Hij arriveerde op de bestemde plaats en vond het hele landschap bedekt met goud. Alvorens te bestemde plaats aan te komen had hij onderweg een ontmoeting met zekeren Upaka, eenen monnik van de Ajivika-orde. De ontmoeting had plaats halfweg tusschen Gayà en den boom der Kennisse. Upaka, getroffen door de aanblik van de Heer, sprak: "Wat zijn uw zinnen blijde, Gautama! en uw tint zuiver, helder en geelafschijnend! Gezien de herfstmaand helder, onbewolkt en glimmend is, zo ook uw rond gelaat! Bij welken meester is de Heer Gautama in de leer geweest?" De Heer antwoordde: "Ik heb geen leermeester: mijns gelijke bestaat er niet; ik ben de eenige volmaakte wijze, kalme, vlekkeloze." "Gij verklaart dus, dat gij grootmeester zijt", hernam Upaka. "Ja, ik alleen ben meester (en: gebieder, aanwijzer) in deze wereld; ik ben de Allerhoogste; onder goden, demonen en geesten is niemand mijn wedergade." Als Upaka verder vroeg: "gij verklaart dus een Jina! te zijn", volgde het antwoord: "Ja, ik ben de oneindige Jina, en zij, die even als ik de onreinheid te niet doen zijn ook Jina’s. Ik wil naar Benares om de trom te roeren, die de wereld moet opwekken ten eeuwigen leven; om daar de loop der Orde voort te doen gaan (en: het rijk der Wet in gang te brengen)." Hierop nam Upaka afscheid en de Heer zette zinen tocht voort. Sommigen willen, dat toen hij de oever van de Ganges bereikte, de rivier zeer hoog stond. Hij ging dus naar de veer om zich te laten overzetten. "De veerman sprak: "betaal eerst het veergeld, Gautama!" "Dat bezit ik niet, waarde heer," zeide de Tathâgata en met vloog hij door de lucht naar de andere oever. De veerman gevoelde berouw dat hij zulk een eerzaam persoon niet overgezet had en viel jammerend en bewusteloos neer. 23 Deze ontmoeting, die in °t Jâtaka in een paar woorden vermeld wordt, is hoofdzakelijk beschreven naar den Lalitawistara, waarvan de heilige schrift der Zuidelijke Buddhisten, Mahâwagga 1, 6, slechts in kleine bijzonderheden afwijkt. Ook uit de werken van Hardy en Bigandet blijkt dat de Zuidelijke overlevering in dit geval niet noemenswaardig van de Noordelijke verschilt.. 3 Lalitaw. 528. * Aan het woord dakshiniya heeft men hier zooals uit den samenhang blijkt het bijdenkbeeld DE BUDDHA, 83 ter aarde. Een kameraad van den schipper bracht bericht aan Koning Bimbisâra van hetgeen er voorgevallen was, zeggende: »Een monnik, Sire! een Gautama, heeft, toen veergeld van hem gevorderd werd, verklaard het niet te kunnen betalen en is daarop door de lucht heen op den anderen oever gekomen.” De koning, dit hoorende, verleende van dien tijd af kwijtschelding aan alle monniken van ’t betalen van veergeld. Tegen de avond bereikte hij, de Tathāgata, Rshipātana. Als de vijven hem in de verte zagen aankomen, riepen zij uit: »Daar komt de ware asceet Gautama aan, die zeker van zijn overdreven strengen leefregel is teruggekomen, want hij ziet er welgedaan, bloeiend en blinkend als goud! uit.” Zij maakten daarop een onderlinge afspraak, de gewone plichtplegingen, als groeten en anderszins, met hem niet te wisselen, en hem alleen te verzoeken plaats te nemen; minder kon men niet doen, want hij was toch altijd een fatsoenlijk mens kind en had dus op dat weinigje beleefdheid aanspraak. De Heer, die met zijn alomvattende kennis hun geheimste gedachten peilde, maakte dat een gevoel van vriendelijkheid zich, huns ondanks, van hen meester maakte, ten gevolge waarvan zij zich niet aan de afspraak hielden. Zij begroetten hem, stonden van hunne zitplaatsen op om hem te gemoed te gaan, lieten het, in één woord, niet aan de gebruikelijke plichtplegingen ontbreken; maar nog niet wetend dat hij een volmaakte Buddha was, spraken zij hem alleen aan bij den naam en met den titel van »waarde heer’, zooals men tegen zijns gelijken of minderen doet. Toen zeide de Heer: »Monniken! gij behoort mij niet bij den naam te noemen, noch met den titel van »waarde heer” aan te spreken! Ik ben een Tathāgata, die de volmaakte wijsheid bereikt heeft.” Na hen aldus met zijn Buddhaschap bekend gemaakt te hebben, plaatste hij zich op den aangeboden verheven Buddhazetel, en de gehechte van dakshina, knap, want wat Gautama deed, was een knap stuk. Niet zonder opzet is ook de term Tathāgata in den tekst gekozen, omdat daarin beide begrippen van knap en braaf, goed, liggen. Met andere woorden dakshināya en tathāgata zijn oudtijds synoniem geweest. 84 VAN BUDDHA. Dáár, ten tijde van volle maan in de maand Âshâdha, omringd van 180 miljard hoogere wezens, predikte hij voor de vijven het sermoen bekend als dat »der eerste verkondiging der Wet.” ! In die rede vermaande hij zijn hoorders de twee uitersten te vermijden en den middelweg te bewandelen. Het een uiterste is: verslaafd te zijn aan zinnelijke genietingen, hetgeen gemeen, dorperlijk, alledaagsch, eenen edelen en wijzen onwaardig is en bedenkelijke gevolgen na zich sleept. Het andere uiterste is: heil te zoeken in zelfkwel, hetgeen lastig is, eenen edelen en wijzen onwaardig, en bedenkelijke gevolgen kan hebben. De middelweg nu, welke licht en kennis brengt, en tot volle wijsheid en verlossing leidt, is vervat in acht deelen, te weten: goed inzicht; goede gedachten; goede rede; goede bezigheid; goed middel van bestaan; goede oefening; goede bedachtzaamheid en goed nadenken. Deze weg is het praktische middel om bevrijd te raken van lichamelijk en geestelijk lijden en valt dus samen met de laatste der 4 hoofdwaarheden, die bij de eerste preek verkondigd werden. Daarvan had de Buddha onder den boom der Kennisse (en: der Ontwaking) een ruim en helder inzicht gekregen. Onder de toehoorders was Kaundinya de eerste die tegelijk met een zeer groot aantal hoogere wezens den weg des heils aanvaardde en in 't genot gesteld werd van den eersten graad van heiligmaking. Van dien tijd af droeg Kaundinya de bijnaam van Âjñâta, omdat de Heer tot hem zeide: »gij hebt het begrepen (aññàsi), Kauņdinya!” Den volgenden dag werd de eerbare vader Wâspaa bekeerd, en op de drie volgende dagen achtereenvolgens Bhadrika, Mahânâman en Açwajit. Nadat de Meester alle vijf als aanvangers op den weg der heiligmaking bevestigd en op den 5e dag der tweede maandhelft bij elkaar had geroepen, hield hij een tweede preek, na afloop waarvan de Vijven de waardigheid van Arhant (hoogwaardigen, Magisters) verwierven. In den tekst de uitdrukking Dhammacakka-pavattana, die slechts ten halve vertaalbaar is. Mahâwagga 1, 6. De term attakilamatha is nog rekbarder dan het Hollandsche woord; eigenlijk is het „zelfafmatting”. Zie hierboven bl. 72. DE BUDDHA. 85 14. AANWERVING VAN DISCIPELEN. BEKEERING VAN BIMBISARA. Niet lang daarna gebeurde het dat de Meester zekeren Yacas, eenen jongeling van goeden huize te Benares, ’s nachts in walging van de wereld het huis zag verlaten om zich aan den geestelijken stand te wijden. De Heer ontdekte in hem eenen veelbelovenden aanleg, riep hem tot zich, onderrichtte hem. Dadelijk was Yacas bereid om den weg des heils te bewandelen en een volgenden dag werd hij Arhant. Zijne bekeering had ook die van zijnen vader, eenen rijken koopman, ten gevolge. Hij was de eerste leekelidmaat die belijdenis aflegde van zijn geloof in den Buddha, de Wet en de Congregatie. Ook de moeder en de gewezen vrouw van Yacas traden tot de leer toe. Zij waren de eerste vrouwelijke leekelidmaten. Weldra volgden A makkers van Yacas: Wimala, Subâhu, Pûrnajit en Gavâmpati, het voorbeeld van hunnen vriend; ook nog andere lieten zich in de orde opnemen, zodat binnen korten tijd de Meester 60 hoogwaardige Jongeren om zich heen zag. Gedurende den regentijd bleef de Heer bij Benares. Na 't einde van het seizoen zond hij zijn 60 discipelen uit in alle richtingen om hun geestelijke zwerftocht aan te nemen, terwijl hij zelf naar Uruvilwa toog. De aanleiding waarom Yagas zijn huis ontvloog is dezelfde als die waarom de Bodhisatta het paleis verliet. De geschiedenis is een beknopte herhaling van Siddhartha's ontvluchting. Zoo althans in de Mahawagga 1, 7. Afwijkend in bijzonderheden is de lezing der N. Buddhisten, die bij Schiefner 247 voorkomt. Trapusha en Bhallika hadden slechts de twee eerste artikelen des geloofs aangenomen en kunnen aannemen. Zie boven bl. 80. De regentijd, die gerekend wordt te duren van vollemaansdag in Ashada tot vollemaan in Karttika (ongeveer 21 Juni tot 21 Oktober) is in zeker opzicht voor de Buddhistische monniken de vacantietijd, omdat zij zoolang in 't klooster doorbrengen en niet mogen rondreizen. Maar het is tevens dat gedeelte van 't jaar waarin zij het volk in de leer moeten bevestigen door preeken en anderszins. Dat er omtrent de duur der vacantie verwarring heerscht, zal later blijken. De Buddha moet volgens de onveranderlijke Wet van de natuur op dit punt opgaan 6 maanden nadat hij daar in de lente zich bevond, dus naar onze rekening op 21 September. De vacantie kan dus slechts drie maanden geduurd hebben. Wij komen later hierop terug. Uruvilwa schijnt het oostpunt te zijn niet alleen op 21 Maart of 21 September, maar in "algemeen het punt waar de zon de dagelijksche loop begint. Onderweg begaf hij zich terzijde in een boschje en ging aan den voet van een boom zitten. Juist te die stonde doolden daar 30 gezellen, de Bhadrawargiya’s (d.i. die van de gezegende schare), rond. Negen en twintig onder hen hadden een vrouw, maar de dertigste niet; daarom hadden zij te zijnen behoeve een hoer gehaald. Nu was die hoer, terwijl men zorgeloos was, met hun eigendom op den loop gegaan. Ter wille van hun makker zochten de gezellen het slechte vrouwmensch op te sporen en kwamen zo in het boschje, waar zij den Buddha zagen en vraagden of hij soms ook een vrouw gezien had. “Wat wilt gij, jongelingen! met die vrouw,” vraagde op zijn beurt de Heer. De gezellen verhaalden hem het geval. En de Buddha richtte op nieuw het woord tot hen, zeggende: “wat is beter dat gij die vrouw of dat gij uzelf zoekt?” Toen zij antwoordden: “het laatste”, verzocht hij hen te gaan zitten, onderwees hen met stichtelijke verhalen en slaagde er in hen tot zijn leer over te halen, waarna hij ze, evenals de vorige discipels, in alle richtingen uitzond. Te Uruwilvàâ leefden drie gebroeders Kâgyapa, die men ter onderscheiding Kâcyapa van Uruwilvâ, van de Rivier, en van Gayâ noemde. Het waren vrome en wijze brahmanen, kluizenaars van die soort welke kronkelige vlechten dragen, en vereerders zijn van den vuurgod Agni. De eerstgenoemde der broeders stond aan ’t hoofd van 500 kluizenaars; de tweede had er 300, en de laatste 200 onder zich. Deze geleerde mannen werden door den Buddha, nadat hij te Uruwilvâ aangekomen was en vierdehalf duizend wonderen 3 gewrocht had, uitgenoodigd om zich onder zijn discipelen te laten opnemen. Dank der gebleken wondermacht slaagde hij in deze zijn poging. Het voorbeeld der Kâcyapa's werd gevolgd door Nog voor deze gebeurtenis kwam Mâra tweemaal bij de Heer om hem hoonende woorden toe te voegen; wij hebben daarvan melding gemaakt op bl. 77, vg. De vijf eerste wonderen vindt men uitvoerig verhaald in Mahâvagga 1, 15, vgg. en bij Schiefner 250. Hoe belangrijk ze ook zijn voor de vergelijkende mythologie der Arische oudheid, moeten wij om ons bestek niet te overschrijven ons vergenoegen met te verwijzen naar bovenvermelde bronnen, alsmede naar Hardy M. & B. 189. De Buddha. Hij sprak ongeveer aldus: "Alles in de wereld, monniken, staat in lichter of gloed. En waarom staat alles in gloed? Omdat, monniken, het oog in gloed staat; de waarneembare voorwerpen in gloed staan; het onderscheidingsvermogen des oogs in gloed staat; de aanraking van het gezicht met de voorwerpen in gloed staat, en al wat ten gevolge dier aanraking gevoeld wordt als aangenaam of onaangenaam of geen van beide, ook in gloed staat. Waardoor staat het in gloed? Door het vuur der genegenheid, des haats en der verblindende; door geboorte, ouderdom, dood, verdriet, jammer, smart, neerslachtigheid, mismoedigheid, staat het in gloed, zeg ik. Gelijk het met het oog is, zoo ook met het gehoor, met het reukorgaan, met de tong, met het lichaam, met den inwendigen zin en al wat daarmee samenhangt en uit dien samenhang voortvloeit." "Wie deze dingen begrijpt, monniken, als een leerzame leerling der edele en wijze meesters, heeft geenen lust meer in het oog, in de waarneembare voorwerpen, in het onderscheidingsvermogen des oogs, enz.; evenmin in het gehoor, enz.; in het reukorgaan, enz. enz. Heeft men eenmaal geen lust meer in dezelfde, dan wordt men er afgeleid van; ten gevolge hiervan wordt men er los van, en men beseft dat men er van los is en daarna bevroedt men dat het geboren zijn heeft een einde; dat de oefeningstijd voor een geestelijk leven volbracht is; dat gedaan is wat ge moet worden, dat er niets meer voor het leven hier op aarde overblijft." Dit kan kwalijk de bedoeling zijn, maar zo wordt het algemeen door de Buddhisten opgevat. Wij voor ons twijfelen niet er aan, of de eigenlijke bedoeling van deze oogenschijnlijk vóór-buddhistische zin is eene andere; vgl. Mundaka-Upanishad 3, 1, 5. De vertaling door Burnouf Lotus de la bonne Loi 480 gegeven: "il n'y a plus lieu à revenir ici-bas", voegt iets toe wat er niet staat. — Wat de Burmeesche levensbeschrijver zegt. Nadat de Buddha deze rede gehouden had, welke op zijn hoorders een diepen indruk maakte, vertrok hij met de duizend, die hij in de waardigheid van Magister bevestigd had, naar Rājagraha, ten einde de belofte die hij indertijd aan Koning Bimbisāra had afgelegd, te vervullen. In de nabijheid van de hoofdstad gekomen nam hij tot verblijfplaats het heiligdom Supratistha in het park Yashtivana (d. i. Stakenbosch). Nauwelijks had de koning bericht ontvangen dat de Meester aangekomen was, of hij begaf zich met eenen talrijken stoet van brahmanen en burgers naar het park en in tegenwoordigheid van de Buddha gekomen, wierp hij zich nederig ter aarde en hield zich daarna met zijn gevolg op eerbiedigen afstand. In de daar vergaderde menigte waren er sommige bij wie enige twijfel oprees, of de Grote Monnik in de leer was bij Kâcyapa, bijgenaamd van Uruvilvâ, dan wel of het omgekeerd het geval was. De Heer, hunne geheime gedachten bevroedende, richtte, om die lieden uit den waan te helpen, het woord tot Kâcyapa en sprak in vers: "Wat heeft u bewogen, o bewoner van Uruvilvâ! Het vuur te laten varen, terwijl gij u zwak noemde? Ik vraag u dat, Kâcyapa, hoe kwam het, Dat gij uw vuuroffer hebt opgegeven?" Kâcyapa, die de bedoeling van den Heer begreep, antwoordde eveneens in vers: "In vorm, in klank of wel in smaak Begroeten minnaressen iets reins en heiligs; Doch ik weet dat de onderlagen onrein zijn; Daarom word ik niet aangedaan bij 't kleine of groote offer." (Bigandet, 1, 149) geeft draagt het karakter van een parapauze. Het boven medegedeeld is aan de heilige schrift zelf ontleend. Pali: Supatittha. Hieruit en uit de Tibetaanse vertolking is de Sanskritische vorm opgemaakt. Kasyapa, Pali Kassapa, is de verpersoonlijking van de vroegschemering, de grauwe voortijd, en wordt als slang voorgesteld. Hij is de stamvader der slangen, zodat Kasyapa, d. i. telg van Kasyapa, ook slang beteekent. Het eerste van de wonderen waarvan wij boven bl. 86 gewag maakten, bestaat daarin dat de Buddha de giftige slang in Kasyapa’s huis door zijn eigen grotere glans overstelpt; d. i. in het sterrebeeld der slangen, Hydra, kwam de zon + 3 maanden na 21 Maart; verder in het jaar werd het na zonsondergang in het Westen zichtbaar, scheen den Buddha te volgen. Het raadselversje schijnt te betekenen: „Wat heeft gemaakt dat gij uw eigen vuur (licht) opgaf en bekend dat gij de zwakkere zijt," d. i. voor mijn groter licht te zwichten. Een aantal woorden van dit raadsel zijn onzeker. DE BUDDHA. 89 Na deze woorden uitgesproken te hebben, wierp hij zich ter aarde voor den Tathâgata om te toonen dat hij diens gehoorzame leerling was, en zijn hoofd boven op diens voeten houdende, riep hij uit: "Gij, Heer! zijt de Meester; ik ben uw leerling. Daarop verhief hij zich tot zevenmaal toe hoog in de lucht, daalde neder, boog zich voor den Tathâgata en ging op eerbiedigen afstand zitten. Bij het aanschouwen van dat wonder riep de menigte: "Wat zijn de Buddha toch machtig, dat de Tathâgata iemand van zoo diepgewortelde overtuiging als Kâcyapa, die zichzelf een grootmeester waande, den blinddoek van de oogen kan rukken en hem bedwingen," en zij verheerlijkten den Meester. En de Heer sprak: "Het is niet voor den eersten keer dat ik Kâcyapa bedwongen heb, maar ook in 't verleden heb ik hetzelfde gedaan" en daarop vertelde hij het Jâtaka van Mahânârada-Kâcyapa, waaraan hij de verklaring der A hoofdwaarheden vastknoopte. De koning van Magadha, alsmede elf myriaden in de schare, werd bekeerd en in 't genot gesteld van den eersten graad van heiligmaking, terwijl een tienduizendtal belijdenis des geloofs aflegde als leeken. Toen was het dat de koning zich bij den Meester nederzette en dezen verklaren dat de vijf blijde verwachtingen, welke hij eenmaal als prins gekoesterd had, nu volkomen vervuld waren. Zijne eerste blijde hoop was het, tot koning gekroond te worden; de 2de dat de volmaakte Buddha zijn rijk zoude bezoeken; de 3de dat hij den Heer zijn opwakking zou mogen maken; de 4de dat de Heer hem in de Dharma zou onderrichten; de 5de dat hij den Dharma des Heeren zou aannemen. Hierna legde Bimbisāra belijdenis des geloofs af met driemaal de formule te herhalen: »ik zoek mijn toeverlaat in den Buddha; ik zoek mijn toeverlaat in den Dharma (Wet, Orde); ik zoek mijn toeverlaat in de Gemeenschap der heiligen.« Hij noodigde verder den Meester voor den volgenden dag ter maaltijd en vertrok na eerbiedigen groet. Op den volgenden dag stroomden de ingezetenen der hoofdstad in de vroegen ochtend naar buiten, de weg op naar ’t lustbosch Yashtiwana om den Tathagata te zien. Weldra was het geheele bosch en een groot deel van de weg opgevuld met menschen, die zich verdrongen om den heerlijken aanblik te genieten van den grootmachtigen Meester, waaraan zij zich niet konden verzadigen. Het liet zich aanzien alsof ten gevolge van die opeenhooping van menschen de Buddha de stad, door al dat gedrang heen, niet zou kunnen bereiken en zodoende dien dag zijn maaltijd missen. Indra, de hemelkoning, had hiervan een voorgevoel doordien hij voelde dat de plaats waarop hij zat warm werd, en als hij nu door gepeins tot de zekerheid gekomen was dat bewust gevaar inderdaad bestond, besloot hij het te voorkomen. Fluks veranderde hij zich in de gedaante van een jong student, en onder ’t uiten van lofdichten op den Buddha, de Wet en de Congregatie, verscheen hij in tegenwoordigheid van den grootmachtigen Meester en maakte ruim baan onder de menigte, die hem hoorde zeggen: „De zachtzinnige is met de zachtzinnigen, Gewezen vlechtendragers, de verlosten, De goudkleurige gehoornde Is Râjagrha binnengetrokken.” 2 De jonge student herhaalde tweemaal deze regels met deze wijziging dat in plaats van »de zachtzinnige met de zachtzinnigen’ gezegd werd: »de vrijgewordene met de vrijgewordenen” en »de overgestokene (uit het 1 Om dit te begrijpen moet men in ’t oog houden dat voor den Indiër Indra de god is zoowel van den helderen hemel als van den regen. Dit is schijnbaar een tegenstrijdigheid, doch in werkelijkheid niet, omdat de regen kan gezegd worden de wolken uit te putten, te verdrijven en dus den hemel weder helder maakt. 