VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
handeling nu het licht zier, — Vooraf gaat een Brief van zijnen Vader , den beroemden Hoogleeraar VAN HBUSDE, ' die hem daarin niet flechts met de behaalde eer gelukwenscht, BOEKBESCH. 1836. no. 6. S 262 . Je A Cs VAN HEUSDE maar hem ook aanfpoort, om dit zijn werk, met gebruik van de daarop gemaakte aanmerkingen, verder te volmaken , te befchaven, en dan uit te geven; (*) niet om daarmede nog zekeren meerderen roem te bejagen, mfaar om misfchien andere jonge lieden tot vlijtige beoefening der Vaderlandfche Gefchiedenis aat te fporen, en zelfs om Mannen, die in dit vak zeer bedreven zijn, tot mededeeling van de vruchten huns arbeids op te wekken; waartoe vooral aanmoedigen moet, dat de tegenwoordige tijd tot zulk eene bearbeiding der Gefchiedenis onzes Vaderlands uitnemend gefchikt is, daor het wijken van de vorige partijzucht , door de wijsgee- rige beoefening der Gefchiedenis in het algemeen, en door de herleving van Vaderland en Vaderlandsliefde , waarvan de jongfte tijden zoo heerlijke bewijzen hebben iin ‘ige , dar jonge lieden zich door dit een en ander ten fterkfte moeten opgewekt gevoelen, om het heil en den roem van hun -Va- derland met al hufine magt te bevorderen, Dat dit alles in eenen fchoonen ftijl gefchreven is, behoeft Referent voor de kenners der werken van Prof, VAN HEUSDE wel niet te verzekeren; maar hij werd onder het lezen weggefleept , om den hoofdzakelijken inhoud van dezen Brief wat breeder mede te deelen, opdat hij daardoor anderen, en bijzonder jonge lieden, tot deszelfs lezing mogt uitlokken , en hun denzelf den vaderlandfchen zin inboezemen, Wat nu de Verhandeling van den jongen vAN HEUSDE aangaat, nadat zij niet alleen de loffelijke getuigenis van de Akademifche Beoordeelaars verkregen heeft, maar ook, na herziening, onder het oog van den ter beoordeeling niet min- der wel bevoegden Vader in het licht gekomen is, zou het wel bijna overtollig kunnen fchijnen, iets tot haren lof te zeggen: wij mogen er nogtans gerust bijvoegen, dat zij die eer bijzonder waardig is, en zoo naar ftijl, als naar behan- deling van zaken, mèt genoegen zal gelezen worden, mits men in aanmerking neme, dat men het werk niet van den Hoogleeraar, maar van den Student VAN nEUSDE voor zich heeft. (*) Men zou misfchien kunnen vragen, of het beleefd en nederig „is, dat een Student hetgene , dat zijne Akademifche Beordeelnan voor: de volle bekrooning niet voldoende ge- acht hebben, zelf uitgeeft; maar er fchijnt in dit geval eenig medeweten en medewerken van dezelve plaats gehad te hebben, _ DIATRIBE. 263 Na, in eene toefpraak aan de Facuiceit, de voornaamtte bronnen, waaruit hij zijne befchrijving geput heeft, opge- geven, en in eene inleiding den lof der Voorvaderen, bij- zonder van WILLEM I en MAURITS, (*) kortelijk ver- meld te hebben, fplitst vaN HEUSDE zijne Verhandeling, naar de vraag, natuurlijk in drie deelen: I. het leven en de daden, If. het karakter, III, de verdienften van WILLEM LODEWIJK van Nasfau, ten opzigte van den Staat der ver- eenigde Nederlanden. — Het eerfle en verre het grootte deel heeft hij wederom gepast in drie tijdvakken verdeeld: l. °s Mans kindschheid en jongelingsjaren, van 1560—1585; 2. deszelfs bedrijven, als Stadhouder van Friesland, van 1585—1594; 3. deszelfs bedrijven, nadat hij tevens tot Stad- houder van Groningen en Drenthe aangefteld was, tot aan zijnen dood, van 1594—1620. In opgave van verdere bij- zonderheden kunnen wij hem hier niet volgen, — Over het geheel is dit gedeelte dér Verhandeling Rec. wèl bewerkt en vrij volledig voorgekomen. Misfchien had „de bijzondere „ waakzaamheid en gematigdheid van WILLEM LODEWIJK, „ waardoor de oneenigheden in Friesland gelukkig bijgelegd » Zijn,” zoo als p. 114 met een enkel woord gezegd wordt, wat breedere vermelding verdiend; zoo ook het verrigte in de zaak der Leeuwardenfche onlusten, p. 137, en nog een of twee andere punten, waarover ftraks nader, Ter goede voorftelling van het karakter en de zeden van WILLEM LODEWIJK, in het tweede deel, geeft van HEUSDE deze orde op, dat hij vooreerst deszelfs vader- landsliefde uit de uitvoering van oorlogszaken, en ten andere deszelfs regtvaardigheid uit de befturing der hem toever- trouwde Provinciën zal aantoonen; waarna fen derde nog volgt een overzigt van deszelfs godsvrucht en overige deug- den. Daar de twee eerstgenoemdé toch ook onder de deug- den zullen moeten gerengfchikt worden, had de manier van behandeling hier eenigzins anders kunnen zijn; doch dit nu (*) In den lof van MAURITS, p. 6: „ Talem profecto „MAURITIUS fe probavit, qui Patri GUILIELMO cete- „ ris virtutibus par , fupere, vit eum fortitudinis laude men- „ tisque alacritate’, zou Rec. vorderd kan worden; maar hij had nogtans uit het te voren verhaalde het een en ander kunnen aanvoeren , waaruit des Graven vaderlandsliefde bijzonder gebleken is: wat hij nu aanvoert, een paar ftalen uit deszelfs redevoeringen tot de Staten, fchijnt meer tot deszelfs wijs beleid en fcherpzinnig- heid (ingenii acumen, ZOO als VAN HEUSDE zelf het noemt, p. 145) te behooren, — Voor het tweede punt brengt hij eenige proeven van deszelfs regtvaardig beftuur en ftaatsbe- ‘leid bij, waartoe men echter de gefchiedenis van deszelfs oneenigheid met Roorpa liever niet betrekken zou, die nu vrij breed verhaald wordt, zonder nogtans de gebreken van zijnen Held hierin geheel te verontfchuldigen , hetwelk ook"naar billijkheid waarlijk niet gefchieden kan. — Bij het derde punt handelt hij onder anderen over de gematigdheid van Graaf WILLEM in zijne vriendfchappelijke betrekking met Prins MAURITS, bijzonder in de zaak van ou De N- BARNEVELD, waarin de Schrijver met regt de handelwijze van den Graaf prijst, die zijnen Neef tot zachte maatrege- len, hoewel vruchteloos, trachtte te raden; raad echter, die, blijkens den brief van WILLEM aan MAURITS, achteraan medegedeeld, meer uit politiek, dan uit toegene- genheid voor de zaak van OLDENBARNEVELD, ons fchijnt voortgekomen te zijn. In het derde deel der Verhandeling houdt van HEUSDE deze goede orde, dat hij des Graven verdienften voorftelt ten opzigte l. der politieke en kerkelijke , 2, der krijgskun- dige zaken, en 3, der kunften en werenfchappen. — Moeije- lijk was het voorzeker, hier niet in herhalingen te vallen van hetgene, dat reeds te voren verhaald was; maar nog- tans eene daaruit opgemaakte recapitulatie en flotfom , waar- uit ’s Mans verdienften duidelijk blijken konden, ware niet onmogelijk geweest, — Ten aanzien der politieke zaken vin- den wij hier weinig, behalve het verhaal van eene nog niet ‘vermelde daadzaak uit win Lem’s beftuur der Provincie Fries- land. Was er hier misfchien ook iets meer te zeggen geweest over de hulp, diè hij aan maurIiTs bewezen heeft in het be. leid van ftaatszaken, en bijzonder gedurende die tien maanden, dat hij zich bij hem in Holland opgehouden heeft, waarvan te voren, p. 138, flechts met een enkel woord gerept was, en dat hier, p. 200, ook maar even aangeroerd wordt? "s Mans be- DIATRIBE. 265 moeijingen daarentegen met de kerkelijke zaken, bijzonder ter * gunfte van de Contraremontftranten , en in den geest Jan s o- GERMAN, die alles bij hem gold, waarvan te voren, p. 135, 136, flechts even gefproken was, worden hier een wei. nig breeder, hoewel misfchien niet volledig “genoeg ont- wikkeld, waarin de Schrijver de zwakke zijde van zijnen Held, offchoon hem zoo veel mogelijk fparende, niet ge- heel wil verbergen. — Over deszelfs krijgskundige verdien- ften, op grond van het vorige, wordt hier insgelijks niets - gevonden; “maar wat hij gedaan heeft tot het beftuderen en in praktijk brengen der Taktiek, inzonderheid volgens de fchriften der Ouden, wordt hier kort, maar goed in het ‚ licht gefteld, — Van deszelfs zucht voor kunften en weten. fchappen wordt ook het een en ander, vooral de omgang, welken hij met Geleerden zocht, ten bewijze aangevoerd „en voornamelijk melding gemaakt van zijne oprigting eener Hoo- gefchool te Franeker: van die te: Groningen fchijnt de Schrij- ver hem ook voor den Medeftichter te houden; doch waar- voor de aangevoerde bewijzen Rec. vrij zwak en twijfelach: tig fchijnen, daar zij meest in algemeene en onbepaalde be- woordingen van lofredenaars vervat zijn. — Met eenige. lof- felijke getuigenisfen van buitenlanders omtrent hem, (die van land- en tiĳdgenooten na deszelfs dood leveren weinig op) en met eene korte vergelijking van hem, die naast MAURITS, met deszelfs Oom L oD xr wijk, die naast WIL- LEM I ftond, eindigt het geheele ftuk: en gelijk de Schrij- ver hetzelve, in de noten, fteeds met aanwijzing van zijne bronnen vergezeld heeft, zoo laat hij er achter nog eenige , ` mede van elders overgenomene, (behalve twee onuitgege- vene) brieven en andere ftukken ter opheldering volgen. Rec. meent genoeg gezegd te hebben, om te bewijzen, dat hij gaarne zijn zegel hecht aan het loffelijk Akademisch getuigfchrift, den Student van HEUuSDE verleend; endat, al is dan ook alles in dit (tuk niet even volledig en grondig behandeld, hetzelve der uitgave, die ook typographisch wél uitgevoerd en met een afbeeldfel en: fac-fimile van den Held verfierd is, geenszins onwaardig geacht mag worden, en alzoo ftrekken moge ter aanmoediging des Schrijvers , en ter opwekking ook van anderen, om onze Vaderlandfche Gefchiedenis grondig en peis te beoefenen en voor het Publiek te bearbeiden. 266 CG. DEWAL o [— Inleiding tot de Wetenfchap van het Europefche Voikenregt. Een nagelaten Werk van Prof. Ge DE WAL; uitgegeven door Ce STAR NUMAN, Hoogleeraar in de Regtsgeleerd- heid aan de Groninger Hoogefchool, enz. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1835. Zn gr. Svo. 304 bl; f 2-80. Verhaal van eene met list overlegde, en toch, gelijk gebleken ` ds, zeer ligt uitvoerbare ontduiking van den duidelijken geest eens artikels van het Burgerlijk Wetboek , onder den fchijn zelven van aan de letter der wet te voldoen; op zijne verantwoordelijkheid voor de waarheid der daadzaken, ter kennisfe van het publiek gebragt door G5 RAMAKERS. Te Breda, bij Broefe en Comp. 1835. Zn gr. 8yo. 67 bl.f:-60. Het nagelaten werk van Prof. GABINUS DE WAL, be- helzende eene Anleiding tot de Wetenfchap van het Europefche Volkenregt , verdiende wel volkomen de uitgaaf, waartoe de Hoogleeraar NUMAN befloten heeft. Ook dáár, waar men eerigzins anders over deze of gene onderwerpen, ja zelfs over de grondbeginfelen, waarvan uitgegdan wordt, denken mogt, hetgeen in zulk eene grootendeels wijsgeerige weten- fchap al ligt kan gefchieden; ook dáár moet men de kracht van redekaveling , de helderheid van inzigt en het veelomvat- tende der kennis van wijlen den hooggeleerden Schrijver be- wonderen, Men zal dus altijd, deels tot ftellige leering , deels tot opfcherping van eigen oordeel en nadere toetfing van eigene begrippen, dit werk met vrucht beftuderen, Wij wenfchen het derhalve eene plaats in alle regtsgeleerde boek- verzamelingen, Meer betrekkelijk tot de dagelijkfche beoefeniag van het Regt, en wel tot die van bét Burgerlijke Regt in het bij- zonder , doch der aandacht van regtsgeleerden en vooral van wetgevende vergaderingen niet onwaardig, iè het Verhaal van den Heer G. RAMAKERS. Zeker heeft men, zoo de medegedeelde daadzaken waarheid zijn, (iets, waaraan bijna niet kan worden getwijfeld) de bepalingen van Art. 395 van het Burg. Wetboek, door gehoorzaamheid aan de letter der wet, listig weten te ontduiken; doch die gehoorzaamheid ís INLEIDING , ENZ. 267 flechts (zhijnbaar. Fr is in waarheid aan het voorgefchre- vene bij dat artikel nief voldaan, Het verwondert ons wel, dat de Heer RAMAKERS geen gelukkiger gevolg op zijne pogingen gehad heeft; doch dit ligt grootendeels buiten de fchuld der zoodanigen, waar hij zich toe gewend had. De Minister van Justitie, b. v., kan op eigen gezag niet ver- klaren, dat deze of gene vergadering, onder voorzitting van eenig Vrederegter en onder den titel van familieraad, met uiterlijke inachtneming der formen gehouden, geen ware fae milieraad is; noch ook, dat de Vrederegter, omdat het wet- tig domicilie van eene minderjarige elders te zoeken was , als incompetent moet worden befchouwd. Het is dus te bejam- meren, dat de Schrijver van het Verhaal niet begonnen is met datgene, waar hij thans meê zal eindigen, namelijk met het doen houden van den competenten familieraad; terwijl wij hopen, dat die familieraad de hertrouwde moeder alsdan in de voogdij nief zal handhaven, uit hoofde van opzettelijk pligtverzuim , ten nadeele der wees, en onder fchijn van ge- trouwe naleving der wet. Doch waarom liet de toeziende. De Mensch, zoo als hij voorkomt op den bekenden Aardbol, befchreven door M. STUART, afgebeeld door j. KUYPER. Ife Deel. Tweede verbeterde Druk. Te Zaltbommel, bij J. Noman en Zoon. 1835. Zn gr. 8vo. 161 b/f 3-: De derde aflevering van bovenftaande Grondbeginfelen is niet alleen weder belangrijk en leerzaam van inhoud, maar men heeft aan de vertaling van dat oorfpronkelijk Franfche werk van den Hoogleeraar DUMÉRIL ook meerdere oplettendheid en naauwkeurigheid befteed, en zich op meerdere zuiverheid van taal bevlijtigd, In die opzigten worden de beide vorige afleveringen door deze derde verre overtroffen, en op den omflag wordt beloofd, dat zulks in het vervolg zoo blijven 258 GRONDBEGINSELEN DER NAT. WETENSCH. ENZ. zal, doch dat nu de uitgaaf minder fpoedig zal worden voortgezet. Daar de inhoud te belangrijk is, dan dat over- haasting de waarde van zulk een voortreffelijk boek zou mo- gen verminderen, berusten wij gaarne in die onmisbate ver- traging. | Met uitnemend genoegen en niet zonder nut heeft Refe- rent ook het eerfte deel, naar den tweeden verbeterden druk, van het andere hier aangekondigde werk gelezen. Op fom- mige platen zou welligt het eene en andere kunnen worden aangemerkt; maar wie zal den tekst niet ten uiterfte voldaan uit de hand leggen, al ware het, dat hij hier of daar van den Schrijver in meening mogt verfchillen? Niet ongelukkig is onder anderen het betoog van de volftrekte eenheid des menfchengeflachts, niettegenftaande de verfcheidenhbeid der foorten , die tegenwoordig worden waargenomen ; en de Schrij- ver bewijst voor ieder’ onpartijdige, op natuurkundige gron- den, de mogelijkheid; op die natuurkundige gronden, met gefchiedkundige berigten vergeleken, de waarfchijnlijkheid; - en voor zoodanigen, die het gezag des Bijbels in dezen er- kennen , de zekerheid der afftamming aller menfchen van een enkel paar, Het werk begint, gelijk men weet, met de- Zuidzee-Eilanders, In volgende deelen zullen voorkomen de Auftraliërs, de Amerikanen, de Afrikanen, de Aziaten, en eindelijk de Europeërs, ten einde alzoo bij opklimming over te gaan van den mensch, zoo als hij door zijnen oorfpron- kelijken aanleg is, tot den mensch, zoo als hij door befcha- ving worden kan, Wij verlangen naar de voortzetting van de tweede uitgave van dit oorfpronkelijk Nederlandfche werk, hopende, dat men’ zich meer en meer zal bevlijtigen op naarftig gebruik van latere berigten, dan die bij de eerfte kovden worden geraadpleegd, en dat men verder fteeds ftre- ven zal, om die hoogte te bereiken, waartoe thans de na- tuurkundige wetenfchappen gevorderd zijn, | Vrouwelijk Schoon. Door Mr. u. A. SPANDAW. Te Gro- ningen, bij J. Oomkens. 1835, Zn gr. 8yo. 27 bl. f :- 40. He fchenkt verademing voor den geest, wanneer men de niet altijd zuivere toonen van den jeugdigen kunftenaar hoort vervangen door het keurig fnarenfpel van den geoefen- le A. SPANDAW, VROUWELIJK SCHOON. 269 den meester in de kunst. Die meester was voor ons de voor- treffelijke sPANDAw, wiens dichtftukje wij ter hand namen, na zeker dichtbundeltje doorlezen te hebben, waarvan wij in een volgend No. hopen verflag te doen. Na eene proza - in- leiding tot verdediging van het voordragen zijns onderwerps in het Genootfchap ter bevordering der Natuurkundige We- tenfchappen te Groningen, grijpt de Dichter de lier, en zijn, eerfte greep is die van eenen door kunst en jaren volmaakten Zanger. Men hoore: i Wie dartelt ginds in feestgewaad Den heuvel op en neder, Zoo frisch gelijk de dageraad , Als Cynthia zoo teeder, En fchoon als Paphos rijksvorstin? Zij heeft een groefjen in de kin, En, lacht ze, kuiltjes in de wangen ; Een’ blanken hals, met golvend haar: Zij leeft reeds in der dichtren zangen , En telt maar even achttien jaar. Haar tooi is landelijke trant: De kleur als °t groen boschaadje ; Van koralijn de halskarkant 3 Het hoedjen met pluimaadje, En ftrikjes naar den fmaak er bij; Haar keurs, van glinftrend. witte zij’, Met roode fnoeren toegeregen, Bedekt wel veel voor °t glurend oog; Maar fomtijds bloost ze en raakt verlegen, enz. Dit is keurig fchilderen met de taal, weelderighejd met kieschheid- vereenigd; en, na dat beeld uitgewerkt en daar- voor onze levendigfte belangftelling gewekt te hebben „7 ftelt hij tegen het zinnelijke fchoon het zedelijke fchoon der vrouw over: Dat hooger fchoon, van heilgen gloed, Waar Plato reeds van droomde,.... Dat naauw verwant is met den hemel, En uit den hemel neêrgedaald ;...... Welks beeld voltooid aanwezig was In de edle borst van Phidias, | 270 H. A SPANDAW, VROUWELIJK SCHOON. Als hij den dooden fteen bezielde, Waaruit een God te voorfchijn trad , Voor wien de ftervling nederknielde, > En in den God het fchoone aanbad, En het gevolg is en kan niet anders zijn , dan dat wij de reinheid van ziel verre boven allen fchijn der zinnen fteilen „ en dat geene gevoelige vrouw niet met geheel haar hart de toepasfing van den keurigen Dichter toejuicht en daarmede ‚ volkomen inftemt, Dit heee beheerfchen van het gemoed door de taal, zich den geest der Ouden ten nutte maken , en’ dien geest verheffen, veredelen, door Christelijke zede- kunde en hemelfche liefde! Dit voert den Dichter op vleuge- len der poëzij tot de onfterfelijkheid ; want zijne zangen wor- den genoten, het geheugen, onwillekeurig zelfs, ingeprent , bij gepaste gelegenheid herhaaid , omdat ze treffen, roeren , en hoorder of lezer tot medegevoei opvoeren, ja onweder- ftandelijk wegflepen! Ook wij, Lezers! leggen getroffen de pen neder, en raden u aan, voor weinig geld veel genot te koopen, door u dit dichtftuk eigen te maken, waarvan wij al de fchoonheden bij lange na niet hebben vermeld. Licht en bruin in het huifelijk Leven der Schotten. Uit het Engelsch. Te Groningen, bij W. van Boekeren, 1835. Zn gr. 8yo. 360 bl. f 3- 30, Jh negentien korte Verhalen worden ons , in dit leerzaam en onderhoudend boek, doorgaans edele, of zwakke maar niet bedorvene menfchen, in onderfcheidene ftanden en betrekkin- gen des levens, afgefchilderd, Een echt liefderijke , zuiver Evangelifche toon ligt over het geheel verfpreid ; de wijze van voorftelling bezit eene treffende natuurlijkheid en een- voudigheid ; fommige dezer. tafereelen , vooral het veertien- de, de Familiedag getiteld, herinneren aan GotLDSMITH’s naïven verhaaltrant; terwijl bijna alle ons doen denken aan de beste van sTIiLLING'’s zoo geliefde Verhalen, daar zij, even als deze, het vertrouwen op de zorg der Voorzienigheid verfterken , maar zonder, gelijk daar foms het geval is, tot dweeperij over te hellen. Wel fpelen ziekte en dood in dit boek bij herhaling eene rol; maar de fombere gewaarwor- cingen, daardoor bij den lezer opgewekt, worden bijna al- Ld LICHT EN BRUIN. 271 tjd verzacht, door hem op den troost te wijzen, die den Christen in lijden en fterven fchraagt. Alleen het vijfde Ver- haal, Aet ondergaan en opgaan der Zon, is wel aandoenlijk, maar zonder veel leering. De Hutbewoners van Mofs-fide, de Predikants-weduwe, de Tweelingbroeders en andere zullen, ook om het fchilderachtige der voorftelling ,-met genoegen gelezen worden; terwijl Ket ondergefchoven Testament en Simon Gray menschkundige en waarfchuwende lesfen ople- veren, daar het eerfte ons de vreefelijke gevolgen der heb- zucht, her andere die van het toegeven aan dronkenfchap , als verdoovend middel tegen de fmart aangewend, in fikfche wekken doet kennen. In één woord, de geheele verzame- ling verdient gekocht, gelezen en herlezen te worden. De namen van Schrijver noch Vertaler zijn genoemd; uit inhoud en bewerking blijkt genoeg, dat beide niet van den alledaagfchen ftempel zijn, Het Titelvignet is keurig ; maar uit een’ zoo rijken voorraad van treffende en bevallige too- neelen had de keuze meer onderfcheidend kunnen zijn, mee en ee a et o ve en De Echefcheiding en de Violist’ van Genua. Twee Verhalen. Uit het Hoogduitsch. Te Amflerdam, bij Je C, van Kes- teren, 1835. In gr. 8yo. 287 bl, f 2-73. s | I wee Verhalen, die waarfchijnlijk niet van dezelfde hand , althans zeker niet van gelijk alooi zijn, Het eerte, de Echtfcheiding betiteld, (waarvoor echter een anders gewij- zigde naam, b. v. de Scheiding of de Verwijdering , gepaster zou geweest zijn) is een leerzaam en onderhoudend tafereel van de gevaren echer huwelijksvereeniging tusfchen jonge- + lieden, wier hoofddoel en ftreven het vroeger was, in de groote wereld te fchitteren, zonder zich die bezigheden en gevoelens te hebben eigen gemaakt, welke de eenige beften- dige bronnen van huifelijke welvaart, rust en tevredenheid opleveren. „Arbeid, nuttige bezigheid,” dus wordt hier naar waarheid geleerd, „heet de Engel, die ons langs gapen- de afgronden en over bloemrijke velden veilig geleidt, ous tot borstwering ftrekt bij naderende rampen, en ons in kom- merlooze dagen voor de zoo gevaarlijke verveling bewaart,” Het jonge paar, dat ons hier gefchetst wordt, miste de overtuiging dezer waarheid; de eene dwaling volgde de an- dere op; „het eene misverfland ontftond uit het andere; 272 DE ECHTSCHEIDING ENZ. het oordeel was niet meer vrij; de vervreemde gemoederen verwijderden zich meer en meer, en daar hun noch onder- vinding noch ftandvastigheid op het pad der deugd ter zijde ftond, verloor het zich. op bijwegen, van welke het altijd moeijelijk, dikwijls onmogelijk is, terug te keeren,” De verftandige oom des jeugdigen echtgenoots , die deze uit- komst voorfpeld had, was van oordeel,"dat „ hetgeen over- maat van wereldfche goederen en onbeperkte vrijheid bedor- ven hadden, alleen door bittere ervaring, ongeluk , ontbe- ring en afhankelijkheid weder goedgemaakt kon worden ;” — zulks werd beproefd, door eene tijdelijke fcheiding der ech- ta door hen beide, in eene ondergefchikte betrekking, - aan Werkzaamheid te gewennen , en hun het huifeiijk geluk van anderen van nabij te doen kennen,’ De proef viel boven verwachting goed uit, en na een verrasfend wederzien wor- den zij regt gelukkig. Het Verhaal is belangwekkend, on- derhoudend afgewisfeld, doormengd met leerzame en mensch- kundige opmerkingen en wenken, en, indien al niet uit de pen van den geachten zedekundigen Schrijver F. JACOBS gevloeid, dan toch in zijne manier bewerkt. De Violist van Genua heeft geene fchadelijke ftrekking , maar bevat toch weinig leerzaams, Wie zich gaarne met het’ verhaal van Napolitaanfche zamenzweringen, wraaknemingen en fluipmoorden bezig houdt, moge er genoegen in vinden, De Vertaling laat zich goed lezen, ‘In een oorfpronkelijk werk zou men mogelijk geen Blond lokkenhoofd, geene palen der welffaanlijkheid, geene Dames, die opgebroken (voor uit- eengegaan) waren, en dergelijke, vinden, Rec, ftemt toe, dat dit, althans in een boek van dezen aard , kleinigheden zijn; ' maar de bastaardwoorden en verkeerde woordfchikkingen flui- pen, dus doende, onze taal in, en zijn er foms moeijelijk weder uit te krijgen, Daarom, avis aux Traducteurs, MAGDALENA MOONS, of het Beleg van Leyden, een oorfpronkelijk Historisch-Romantisch Tafereel wit den tach- tigjarigen Oorlog ; door A.D. VAN BUREN SCHELE. Te Amfterdam, bij G. hanin 1835. In gre 8yo. 283 bl, f 2-10. O fchoon welligt van al de epifoden uit den onvergetelijken A. D.VAN BUREN SCHELE, MAGDALENA MOONS, 273 vrijheldsoorlog onzer Voorvaderen geene meer algemeen be- kend is dan het beleg en ontzet van Leyden, zoo is zulks echter veel minder het geval met die bijzonderheden dezer gefchiedenis, welke tot Jonkvrouwe MAGDALENA MOONS betrekking hebben, op wier bede de Bevelhebber over het Spaanfche krijgsvolk, dat het beleg voor die ftad floeg , baar minnaar, de Veldoverfte vaLDez, befloten had geen ftorm te zullen loopen, zich overtuigd houdende , dat de fel benare de plaats hem buitendien van zelf wel in handen zou vallen. Zoo wel het minder omftandig bekende der- aanleiding tot dit oponthoud, dat in de gevolgen middellijk zooveel tot de uitredding toebragt, en zelfs door WAGENAAR en anderen onzer meest gelezene Gefchiedfchrijvers met flilzwijgen wordt voorbijgegaan, als het belangrijke der hoofdgebeurtenis, die voor een Gefchiedkundig Tafereel zoo talrijke treffende par- tijen oplevert, billijkt het befluit des Schrijvers van het voor ons liggende boek, om het Nederlandsch Publiek een tafe- reel onder dezen titel te leveren. Daar reeds deze keuze vaderlandlievende gevoelens aan den dag legt, en het overigens blijkt, dat de Schrijver ten doel gehad heeft, de echte godsvrucht, onbezweken helden- moed, zucht voor huifelijkheid, en andere deugden onzer Voorzaten, in een beminnelijk daglicht te ftelien en ter nae volging aan te prijzen, zou het Recenfent niet voegen, hem over de uitvoering zijner taak hard te vallen, of zijnen ar» beid eenige aanprijzing en hem eenige aanmoediging te ont- houden. Gaarne wil hij liever erkennen, dat dit boek zich even zoo goed in een uur van verpoozing lezen laat, als vele andere foortgelijke tafereelen van vreemden oorfprong ; dat het tot aankweeking van vaderlandsliefde en vertrouwen op de Voorzienigheid kan ftrekken, en dat de Schrijver. zich welligt in dit vak ééns gunftig zal onderfcheiden. Dan, juist de wensch, dat dit het geval moge worden, verpligt Rec. tevens, hetgene hem als de zwakke zijde van dezen letterarbeid toefchijnt, niet onopgemerkt te laten voor- bijgaan. In foortgelijke historifche tafereelen mag de ge- fchiedkundige waarheid niet verder worden opgeofferd, dan de dichterlijke inkleeding zulks vereischt; zij moeten de kleur dragen van het tijdvak, waarin ze ons willen vêrplaatfen , en zich, behoudens de bevalligheid, door eene zekere deftig- heid en waardigheid van ftiji en uitdrukkingen onderfcheiden, Hier nu is een- en andermaal! tegen den eerften dezer rege- E 274 O A.D VAN BUREN SCHELE len gezondigd. Om iets te noemen: de heldin der gefchie- denis wordt als een jeugdig meisje voorgefteld; terwijl de Historiefchrijvers ons leeren, dat zij, tijdens het aanknoo- pen harer verkeering met vALDEZ, ongeveer dertig jaren telde. En die Veldoverfte heeft, na de eerfte van voor de ontzette ftad gevlugt te wezen, nog tot den 29 November , offchoon door zijn muitend krijgsvolk naauw bewaakt, in den Haag doorgebragt; terwijl de Schrijver hem, kort na het ontzet, na van plaats tot plaats vervoerd te zijn, te. Utrecht doet belanden (bl. 230) en van daar aan MARGA- RETHA fchrijven, die hij vermoedelijk in eerstgemelde ptaats meermalen zal gezien en gefproken hebben. Minder nog is de «tweede der genoemde regelen op het oog gehouden. Te vergeefs toch, naar het oms voorkomt , tracht de Schrijver de fentimentele liefde, als die de roman- helden uit het derde vierde der achttiende, niet de historifche perfonen uit dat der zestiende eeuw kenmerkte, en welke in al de daden, gefprekken en brieven van VALDEZ en MAG- DALENA doorftraalt, in zijne Voorrede met het vurige Spaanfche karakter van den eerften en de hevigheid der lief- de van de laatfte te verontfdhuldigen; daar wij niet inzien „ waarom de hartelijke taal eener brave Hollandfche maagd eenen deftigen Spanjaard geene plegtige belofte, ten voor- deele van hare benaauwde landgenooten en betrekkingen „ zou kunnen afperfen, zonder dat beide, van den aanvang hunner verkeering af, tot na de fluiting van hun huwe- lijk, zoo zoetvoerig fpreken en fchrijven, als hier het ge- val is, Ook in de voorftelling van de handelingen der Leydfche Regenten en Bevelhebbers, gelijk in die van den Prins, bij diens komst in de bevrijde vest, misten wij veel- tijds die oud- vaderlandfche ernsthaftigheid, welke de Ge- fchiedrollen ons als kenmerkende trekken dier tijden, en van perfonen van dien rang, fchetfen, ’t Is waar, wij hebben geen treurfpel in den klasfieken vorm, maar een tafereel voot ons; doch, om dit natuurlijk te maken, behoefde de toe- vlugt niet genomen te zijn tot zulke waterachtige verhalen , als wij hier telkens, maar in niet één historisch boek vit die dagen aantreffen, Wij kunnen bezwaarlijk gelooven, dat in zulke bange ftonden, als Leydens burgers toen doorleef- den, zoo wijdloopige redeneringen zullen gehouden zijn, als bier (taan opgeteekend. De gedurige uitftapjes van var- Dez, om zijne beminde in 's Hage te bezoeken, terwijl zijne MAGDALENA MOONS. 275 cegenwoordigheid onder de belegeraars zoozeer vereischt werd, en de bijzonderheden van het prachtige feest, door hem ter harer eere aldaar aangelegd, komen ook geenszins gefaifonneerd voor. Kleine anachronismen, zoo als het dan- fen van eenen Auppelwals, (bl. 118) het gluren van Bovy- zor door eenen verrekijker (bl. 187) en foortgelijke, wa- ren ook, bij wat beter herinnering of onderzoek, ligtelijk te vermijden geweest. _ Wij vinden ons verder verpligt, het een en ander van den ftijl te zeggen, die ons al te afwisfelend, te veel met over- tollige fpraakwendingen, en nu eens te zwellend, dan weder te plat is voorgekomen. fchen vaderlandsliefde en dwingelandij te aanfchouwen (bl, 137); de ziel van Mevrouw VAN DER WERFF, door de fem van haren echtgenoot als uit de Elyfefche velden te- ruggeroepen (bl. [56), en wat van dezen aard meer zou zijn aan te flippen, bevielen ons, in het verband, evenmin, als het beetje voedfel (bl. 195), de arme wurmen, In het gebed op bl. 211, het er zich doorhaspelen der verlegene we- duwe (bl. 221) enz, Van meer gewigt echter, omdat het geene woorden maar zaken betreft, is ons oordeel over Me- VOUW AMALIA VAN BRONKENHORST, de vooronder- ftelde vriendin van MAGDALENA., Deze Dame; door den Schrijver gedurig met de bijnaampjes van het vrouwtje, het dartelende (denkelijk voor dartele) vrouwtje, de jollende (?) AMALIA enz. beftempeld, fpeelt, bij het aanknoopen van den liefdehandel tusfchen VALDEZ eN MAGDALENA, eene - rol, die, op het zachtst gefptoken, zeer onberaden is; en . hare bemoediging der laatfte, (bl. 50) waar zij verklaart, dat de openbaring van hare liefde aan den man, dien zij reeds lang in ftilte (maar tegen den zin harer naaste betrek. kingen) beminde, geene zwakheid ís, maar alleen het be- wijs, dat zij een aandoenlijk en voor de liefde vatbaar hart bezit, behoort tot die foort van moraal, welke wij vooral in een oorfpronkelijk Nederlandsch boek liever niet zouden aantreffen , want: „ Alwat van zelve wast, behoeft men niet te zaaijen.” en ook de hoofdperfone der Gefchiedenis » zoo al® zij hier althans voorkomt, zou meer behoefte gehad hebben aan eene ha 276 A.D. VAN BUREN SCHELE, MAGDALENA MOONS., vriendin, die haar wat meer terúghouding leerde, dan aan eene, die hare vurige verliefdheid vergoelijkte en aanwakkerde. Nog eens, de Auteur (die welligt nog jong is) worde door deze openhartige aanmerkingen niet ontmoedigd. Een volgend Tafereel van zijne hand zal dan welligt het tegen- woordige in kracht en waardigheid overtreffen; terwijl de ongenoemde beroemde Schrijver, wiens raad, blijkens de Voorrede, ‘ditmaal de keuze des onderwerps bepaald heeft, zich dan mogelijk wel zal willen verledigen tot het ophoogen der zwakke tinten , welke zijn gcoefend oog nog hier en daar mogt aantreffen, Vergeet mij niet. Belangrijke Verhalen van A. VON TROM- LITZ., Uit het Hoogduitsch, door N. y. B. B. Te Kam- pen, bij W. J. Tibout. Zn gr. 8yo. 347 Bl. f 3-75, Homerus maakte van den Trojaanfchen krijg een’ ftrijd ` van Goden en menfchen, en TROMLITZ, indien het ge- oorloofd is kleine zaken met groote te vergelijken, nam de bekende legende van den wilden Jager te baat, om daartus- fchen de gruwelen te vlechten, die de bloedgierige bevel- hebbers van LODE wijk XIV in den Palts bedréven, en knoop- te daaraan tevens een romantisch verhaal vast, dat hij het Meisje van Esflingen noemde. De Vader der poëzij wandelde bedaard, koel, kinderlijk-, maar niet minder ftout zijnen weg, alles in goud herfcheppende, wat hij aanroert; terwijl TR oM- LITZ ons fchreeuwend en gierend en loeijend in het gebied van het fantastifche, romantifche en akelige omvoert, om ons eindelijk getroffen, offchoon niet volkomen voldaan, los te laten. Zijne verbeelding ftaat, wel is waar, tot die van zijnen voorganger in dezelfde verhouding, als de fpoken der Middeleeuwen tot den rijken Griekfchen Godenhemel, maar toch fteilen wij in die fpookfels belang, en de gewone ro- ‚ manlezers zijn ook minder vatbaar, om de fijnheden van het Griekfche fchoon te vatten of te genieten. Vraagt men, wat er dan na. BOEKBESCHOU WING. Nieuwe Leerredenen, door w. A. VAN HENGEL. Illde of laatfie Deel. Te Amftlerdam, bij J. van der Hey en Zoon. 1834. In gr. 8yo. VIII en 326 bl. f 3-60. | Ma dezen bundel, voor welks late aankondiging , aan verfchillende omftandigheden te wijten, Recenfent ver- fchooning vraagt , wordt de reeks der Nieuwe Leerrede- nen van den waardigen en ijverig werkzamen VAN HENe GEL befloten. ’sMans prediktrant is te algemeen be- kend , dan dat het thans nog noodig kan geacht worden dâaromtrent in bijzonderheden te treden. Wij vergenoegen ons met de opmerking, dat dit deel niet flechts in geen ' opzigt bij de twee vorigen achterftaat , maar dat zelfs de befcheidene aanmerkingen, welke wij ons bij de aan- kondiging der beide eerfte bundels hebben veroorloofd , hier grootendeels wegvallen. Ten gevalle van hen, die met dezen bundel nog niet bekend zijn, laten wij een kort verflag van den belang rijken inhoud volgen.. I; De keuze van Salomo als >s menfchen beste keuze, naar I Kon, IH: 5—14. Eerst wordt onderzocht, waar- in, naar Salomo’s voorbeeld, ’s menfchen beste keuze befta; daarna, waarom wij die voor ’s menfchen beste keuze te houden hebben. Het laatfte wordt dus ontwik- keld: a. die keuze is Gode welgevallig; b. zij wordt werkelijk verkregen; c. zij levert allerlei zegen op. — „Zoo wij ééne aanmerking moesten maken, het zou op den eerften volzin zijn na den gelezen tekst, bl. 5: „ Het verhaal, hetwelk ik u, M. H. ! daar heb voor- „ gelezen, en hetwelk ons ook hoofdzakelijk in het n tweede boek der Kronijken befchreven ftaat, zult gij „ mij buiten twijfel eenparig toeftemmen, dat eene groote BOEKBESCH. 1836. No. 7. T 278 W. A. VAN HENGEL „ waarde bezit.” Is deze woordvoeging — wij vragen niet keurig , maar — goed ? II. De belofte van florelooze rust „ welke den Chris- ten in de toekomende wereld wacht , naar Hebr. IV: 9. De Hoogleeraar fchetst hier }, den inhoud, 2. de heer- lijkheid, 3. de zekerheid, en 4, het doel dier belofte. Belangrijk „ onderhoudend en treffend ! UI. Gods aanbiddelijk befluur over de zonde, naar Gen. L: 15—21. Hier wordt eerst nagegaan , hoe de tekst ons Gods aanbiddelijk beftuur over de zonde aari- fchouwelijk maakt; dan , wat wij daaruit nopens dit be- ftuur te onzen nutte behooren af te leiden. IV. De kloekmoedige optogt van Jezus naar Jeru- zalem, naar Marc X: 32—34, Vonden wij ons ge- drongen „ bij de aankondiging van den eerften bundel de. zer Nieuwe Leerredenen, te verklaren y dat, hetgeen de Hoogleeraar over zijnen tekst en deszelfs zamenhang zegt, gewoonlijk wat al te kort is, ja hier en daar fchraal mag genoemd worden; ten aanzien der meeste preken ə in dit deel voorkomende, geldt deze aanmerking _ niet. Hier inzonderheid is de tekstverklaring in het eer- fe deel, naar VAN DER PALM’s les en voorbeeld , recta , fimplex , concinna, dives, elegans atque ornata, (Cf. je H. VAN DER PALM, Orat, Inaug. de Orą- tore Sacro, Literarum Divinarum interprete.) Het tweede deel bevat eenige gevolgtrekkingen, welke wij te onzen nutte uit dit verhaal moeten afleiden. Zij betref- fen de Goddelijkheid van het Evangelie, de waarde van ’s Heilands lijden en fterven, en de heerlijkheid van Renn zelfs (zijn) voorbeeld, V. De nabijheid aan God, naar Pfalm LXXII: 28». Belangrijk en fchoon is de ‘behandeling van dit onder- werp, waarbij eerst wordt nagegaan, wat wij door de nabijheid aan God te verltaan hebben; ten tweede, aan- getoond, waarom dezelve goed zij (de nabijheid aan God geeft ons rust des gewetens, verwekt ons een’ fchât van zegeningen, en maakt ons zeker van de toekomst) ; NIEUWE LEERREDENEN. 279 en eindelijk , het voorregt derzulken gefchetst, die haar goed voor zichzelven mogen noemen, VL. De Aemelfohe zin als het vereischte tot het ge- loof aan de Goddelijkheid van het Evangelie, naar Joann. VI: 16, 17. Munt vAN HENGEL dikwerf uit in zijne wvooraffpraken , doorgaans uit de tijdsgelegenheid ontleend , waarvan de tweede, achtfle en negende preek in dezen bundel, om geene anderen te noemen , nieuwe bewijzen leveren, het komt ons voor, dat de vooraf- fpraak , waarmeê deze Leerrede geopend wordt, in dien lof geenszins deelen kan. Men oordeele: „De zomer „is dan voorbijgegaan, M. H.! De herfst is aange- „komen. De vroege avondfchemering, welke wij rond- „om ons ontwaren, voorfpelt ons de nadering van den „winter, Geen treffender beeld van de vergankelijkheid „aller dingen geeft de natuur ons immer, dan in dit „faizoen, Doch niet min aanfchouwelijk maakt zij ons » de vergankelijkheid van ons eigen leven. Te regt heeft „men van ouden tijd af de menfchengeflachten vergele- » ken met boombladeren, die weldra verwelken en af- » Vallen, om weêr door ardere vervangen te worden. „ Te regt noemt de Bijbel alle heerlijkheid des menfchen n Eene veldbloem, die des morgens bloeit en des avonds „Afgelneden en verdord ligt. Gelukkig, dat hij ons „ook zegt, en wij hem tot onze bemoediging mogen „nazeggen: Het woord van God blijft in eeuwigheid ! » En dit is het woord des Evangelies, tot welks ver- „» kondiging ik op nieuw onder u verfchenen, ben. Maar » hoe komt het nu toch, dat hier op de wereld de ge- » voelens omtrent dit Evangelie zoo hemelsbreed ver- » chillen? Van waar, dat de een er zich aan vast- » houdt, als aan eene onbedriegelijke Godfpraak , en de „ander zich jegens hetzelve gedraagt, alsof het een » Verdichtfel van menfchen ware? Ziet daar eene be- „langrijke vrage, met welker beantwoording gij het niet » misbillijken zult, dat ik u heden avond voorga.”” Nie- Mand zal ligt deze vooraffpraak ongezocht, noch den Overgang zacht en geleidelijk noemen. — Voorts duidt z 9 aal 280 W. A. VAN HENGEL reeds het.opgegeven onderwerp aan, in welken zin de Hoogleeraar dit belangrijk gezegde `des Heilands opvat. Het wordt doorgaans verkeerd verftaan en toegepast. Er ftaat niet: zoo iemand Gods wil doet, maar: zoo iemand win deszelfs wil doen. „ Dit is (zegt vAN HENGEL, bl. 124) eene veelomvattende uitdruk- „ king. Zij teekent ons eene vurige geneigdheid voor al „ wat Goddelijk is. Geloof en vertrouwen liggen er „ zoowel in opgefloten, als lust tot de beoefening van „ godvrucht en deugd. Wil men dezelve met korte „ woorden verklaren ; men kan het niet beter doen, dan „door van een’ Aemelfchen zin te fpreken.” Eerst wordt nagegaan, wat Jezus nopens den hemelfchen zin als een vereischte tot het geloof aan de Goddelijkheid van het Evangelie gezegd heeft; ten tweede, aangewee zen, dat zulk een hemelfche zin, ook te dezer dagen y daartoe inderdaad een vereischte is; eindelijk, op de ge- volgtrekkingen gelet, welke wij daaruit te onzen nutte maken moeten, l | VII. De waarde van eene vroegtijdige Godyrucht , naar Pred, XII: l. Naar aanleiding van den tekst wordt aangetoond, l. hoe gezegend eene vroegtijdige gods- vrucht in zichzelve is; 2. welk een heil zij den mensch in den ouderdom aanbrengt; 3. wat de befchouwing van derzelver begeerlijkheid bij ons in het: bijzonder moet uitwerken. | VIII. Gods hooge doel bij de toezending van de ram- pen dezes levens, naar Hebr. XII: 10°, Naar Recen- fents gevoelen eene der fchoonfte preken in dezen bun- del, De leer van den tekst wordt eerst in het regte Jicht gefteld, daarna hare heilzaamheid aangewezen: a. zij neemt vele bedenkingen omtrent de Voorzienigheid weg , b. maakt de rampen dezes levens dragelijk, c. ver- zekert ons van het doel onzer beftemming. IX. ’s Zeilands zedelijke volkomenhcid bij deszelfs deelgenootfchap aan de verzoekingen der menfchen , naar Hebr. IV: 15. Eerst wordt Jezus in deze zijne vol- komenheitt voorgefteld; dan aangewezen, wat Hij dien NIEUWE LEERREDENEN. 281 ten gevolge voor ons menfchen zij: het voorwerp van onzen eerbied, van ons geloof en van onze navolging. X. De keuze tusfchen Jezus en Bar-abbas, naar Matth. XXVII: 15—23. „ Letten wij op deze keuze, » Zoo als die eerst ligtvaardig voorgelegd, daarna ge- » wetenloos beftuurd, eindelijk blindelings gedaan wordt ! » Verregaande zwakheid, booze verleiding, zinnelooze » woede wisfelen hier elkander af. Slechts op den ach- ` „tergrónd zien wij Jezus, het flagtoffer van drift en » hartstogt. En God verfchijne al eens voor een oogen- „ blik, om het kwaad te ftuiten; Hij verbergt zich » echter weldra weêr achter den digten fluijer , waar- „ door Hij zijne wegen aan het oog van ftervelingen » onttrekt.” XI. De plegtige herftelling van Petrus in zijne waar- digheid als Apostel van Jezus, naar Joann. XXI: 15— 17. Deze preek, waarin het gefchiedverhaal eenvoudig wordt verklaard en toegepast , heeft ons het minst be- vallen , misfchien wel om de uitlegging van ’s. Heilands vraag aan Petrus: hebt gij mij liever, dan deze? die door vAN HENGEL, met anderen, dus wordt opgevat: hebt gij. mij liever dan hetgeen hier voorhan- den is; vischtuig en visfcherswerk ? Wij gunnen aan elk zijne Overtuiging; maar voor ons gevoel gaat al het treffende en aandoenlijke van dit verhaal bij deze uitleg- ging verloren, die dan ook in het laatst uitgekomen ftuk der Godgeleerde Bijdragen , en reeds vroeger door v AN wILLES in het Mengelwerk dezer Vaderlandfche Let- teroefeningen voor 1835. No. XIV , bl. 653 env., zoo wij meenen zegevierend is weêrlegd. XII. De onverzoenlijke firijd tusfchen goed en kwaad hier op aarde , naar Gen, III: 15. Eerst wordt de aan- kondiging van den ftrijd tusfchen goed en kwaad over- wogen 5 vervolgens onderzocht, hoe deze ftrijd zich wer- kelijk hebbe toegedragen ; en eindelijk nagegaan, op welk eene wijze wij in dien ftrijd verkeeren moeten. De Hoog- leeraar merkt te regt aan, dat het woord , in den tekst - door vermorzelen vertaald, beter door verwonden wordt ' 282 W. A. VAN HENGEL overgezet. „ Er wordt dan van tweederlei verwonding „ gefproken: de eene aan den kop der (lange ; de eenige » plaats, waar men dit dier met gelukkig gevolg tref- » fen kan; de andere aan dat deel van het menfchelijk „ ligchaam, hetwelk zich gemakkelijk en fpoedig heelen » laat. Deze taal teekent ons dus den ftrijd, dien het » flangengeflacht en het menfchengeflacht fteeds onder- ‘_» ling voeren zullen, Van weêrszijde zullen zij op elkan- » ders verderf uitgaan. Van weêrszijde zullen zij dan „ ook wonden toebrengen. Doch de wonden van Eva „ met haar kroost zullen flechts ligte kwetfuren zijn ; „ maar doodelijke flagen zullen hare tegenpartij treffen.” (Bl. 263 , 264). XI Gods 0 nn als eene flof van alge- meene blijdfchap, naar Pfalm XCVII: l. „ Volgen „ wij den Dichter, door het licht van het Evangelie „ geleid! Wij zullen ons vooreerst Gods wereldbeftuur » duidelijk trachten voor te ftellen ; ten tweede nagaan , » welk eene ftof van blijdfchap hetzelve werkelijk óp- „ levere; ten derde onderzoeken, waarom die blijdfchap „ niet algemeener hier op aarde zij en eindelijk lee- » ren inzien, hoe wij bijzonder in deze blijdfchap moe- „ten deelen.” XIV. Christus als de Vredeflichter op aarde, naar Eph. II. 14“. Vier bijzonderheden worden hier ontwik- keld: t. wat het inhebbe, als wij Christus den Vre- deftichter op aarde noemen; 2. op welke gronden het ruste , dat wij Hem dezen eernaam toekennen: hier wordt gelet a. op de ftrekking van zijn Koningrijk , b. op de leer van het Evangelie, c. op de getuigenis der er- varing; 3. van welk eene waarde Hij in die betrekking voor ons menfíchen zij: dit valt in het oog, als wij a. op den {taat der maatfchappij, &. op de verkeerdheid van ons hart, en c. op den loop der gebeurtenisfen de aandacht vestigen; 4. waartoe wij door Hem als den zoodanige geroepen worden: namelijk, om ons aan Hem alleen te houden, ons geheel aan Hem te verbinden , en fteeds in zijnen Geest tc wandelen, „ Kan men wel NIEUWE LEERREDENEN, 283 „ééne fchrede van Christus afwijken, of die leidt te- „vens van den weg des vredes af? Waarlijk! om op „dien weg te blijven, moeten wij ons alleen aan Hem „houden. En dit doen wij, als wij niets meer en niets „ minder gelooven, dan Hij ons in het Evangelie zegt. » Dit doen wij, als wij alle menfchelijke meeningen en » uitfpraken aan dat Evangelie, als den toetsfteen der waar- „ beid, onderwerpen. Welaan dan, gij allen , leden van „ verfchillende huisgezinnen, burgers van denzelfden „ftaat, broeders en zusters van dezelfde gemeente ! » wilt gij vrede voor uzelven hebben, en vrede onder » Anderen ftichten; houdt u alleen aan Christus! Houdt „u alleen aan Hem, wie er ook herwaarts of derwaarts » van Hem afwijke! Blijft ook dan daarin volharden „ „als deze of gene, u aan Hem poogt te onttrekken ! » En maakt er vastelijk ftaat op, tot uwen dood toe zal „dit u niet berouwen!’ …— [Wie ooren heeft om te hooren, die hoore! Wie nog een oor heeft, dat voor de waarheid openftaat, die denke hierover na ! memmen aen ze Broederlijke Brief aan de Gemeente des Heeren, na de in hep licht verfchijning eener Herderlijke Brief der Leeraren in de Gereformeerde Gemeente te Amfiler- dan, Door Z. H. VAN DER FEEN, Med. Doct. Alle en vatten dit Woord niet, maar dien het gegeven is. Die [dit] vatten kan, vatte (het). MATTH. XIX: 11, 12. Te Amflerdam , bij J- H. den Ouden. 1886. In gr. Byo. 16 bl. f:-10. ddres ingediend aan Z. M. den Koning, en Opwekking der Gemeente tot de heiliging van cenen algemeenen ' Dank- Vast- en Bededag , door de Synode der Chris- telijke Gereformeerde Kerk onder het kruis in Ne- derland. Te Amferdam, bij H. Höveker, enz. 1836. In gr. Bvo. 46 bl. f :- 40. 