VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Indien het aanwyzen . van Stedea en Plaatzen, als op een Postwagen zittende , de geheele gefteldheid des Vaderlands kan leeren kennen , zo ten opziclae van hit nurkwaariige in de Steden , als op het platte Land , als met hetrekking tot de Regeeringsvorm , Burger- en Kerk- Stoat , Zeden^ (rewoonten^ Handel^ Foortbrengzehi Fahrjktn m meer aar^elegenheden van elke.Stad en Provintie ; (het zyn woorden uit het Voorbericht,) dan zal de Leezer zich voldaan moeten bouden , met het Plan door dea Schryv^r verkozen. Dit Plan wordt, bl. f in deazelft geheelen omvang kortelyk dus voorgedraagen. De Schry* ver zegt daar, tegen zynen Zoon: ,, Wel nu, myn Zoon! breng hier de Landkaart , ik zal , in onze verbeeiding , met u een reisjen doen , en 'er u wat by verteUmJ*'' Dit reisjen echter komt op eeuige avunden t*huis blyven uit, en de Schryver vertelt in dezelve zo beknopt, dat men 'er 655 bladz. mede heeft kunnen vuUen. Wy noemen dit beknopt, en niemand zal zich over die uii- drukking , in vergelyking met het getal der bladz. , ver- wonderen , wanneer men weet, dat de Fereinigie Provintiin in dat vertelzel befchreven wordcn : en bet- zelve bovendien met vry wat oude verfleeten rympjes^ eenige lappen uit beiedbro, en verfcheidene fprookj^s^ ver* vuld is. Men zie, by voorb. bl. 141, dit ftaaltje: 1 taET VADEHLikllD. kZf Hier Ugt in 't graft Eifi }utd manhafty U(rf Lamherty Htindrihzwn ^ Die in %yn tyd. Tot Spanjaarti fpyt^ Hoar trots haft 't noofd gthoSn*. Maart uventien^ In *t Jaar zestien Honierd en twintig vyf^ Gertut eerbaar^ Ende daar naar In 't graf gelegt liet lyf. • Eh dit Stukje heet echter door den Schryver nog Verkort le zyn, en wordt door een ander Graflchrift van obrard iRAND op KORT£NAAR , zonder ecoige noodzaaklykheid» gevolgd. De in verbe^ding ontworpen Reize neefnt, waarfchyn* hk te Felzenj of in de Biverwykj een aanvang; want vadcr en Zoon zakken <op de Kaart namelykj het T af saar Amfttriam ; en vaaren voorby den Dam van het Spoom en dien der Zane. Ook zyn 'er omtrend 20 bU allccn met de befchryving van de Bevirwyk gevuld, ter« S[l de beRrhryving van Amjterdam, Naarden^ Muiden^ asp J met de Dorpen in Amfielland en het Gooilandp te ninen niet roeer dan 70 bl« beflaan: ten blykc dac venellen , op de plaatfe waar men de voorwerpea het best wil vlotten; zynde de befchryving van de Snerwjk in dit boek wezenlyk de beste die *er in is , CD die 'er denkelyk ooit van gemaakt is. In 't voorby jaaiii moeten wy aanmerken, dat men het maaken van 2ogenaamde Leydfche Kaas^ naby de Beverwyk^ zeer goed kan keuren; doch dat men die met het Leydfche Wapen f&erkt , is zeker niet te pryi^en : ais wordende daardoor lets voor een Leydsch produSt uitgevent, dat het wezen« lyk niet is. Als men de befchryving van de Beverwyk uitzonderdf ^ de fchetzing der meeste plaatzen zeer gebrekkelyk , en <ao dus nimmer dat nut te wege brengen, dat men in - ^ een Werk wrenscht te vinden. Nu eens weidt de Schryver te veel in kleinigheden en Historierjes van den <^uden tyd uit, die genoeg bekend, of niet bclangjyk ge- ^ocg, zyn. Dus zegt hy, by voorb. bl. 6, dat in 1488 ^ arbeidtman ^ voor 5 a 6 duitcn, een geheelen dag uit wer« I werken ging. BU 33. dat men, by <Jc IPkag op de Bo- Urmarkt tc Amfterdam^ het Klokkefpel van den Munt* tooren kan hoortn. Op andere plaatzen is hj te kunflig^ cn onderllelt meer wetenlichap in zyne Leezers , dan hy zelv wezenlyk kan hebben. Dus eischt hy, bl. 4. de platte Grondteheniug van Amjierdamj en ziet daarin ho« vcel Schcpen van onderfchciden maakzcl , van alle oor* den der aarde , fommigen over Pampus geligt , voor de Stad zyn komen liggen. Dit is wezenlyk noch fcherp* zichtiger dan lynce us zyn I Dan weir vertoont hy cca Kykkast, in welken men regts en links gewezcn wordt, om de Voorwerpen te zien ; zo als , by voorb. te Am^ fterdam bL 34. „ Wat is 'er niet al te bekomen op dea Nieuwendykj omtrent den Dam, en in dt Kalyerfiraat^ ^, en aan de oude zyde in de H^armoesjtraat , in en om* trent de Net en tioogftrM I \ Rakin , Dmrak en den HaarUmmerdyk kan men daar by voegen/* Zo 00k t# Leyden , enkel by het doorwandelen der Stad van de fVitte of Haagfche Poort af , tot aan de Marepoort toe , bU Sd5« 99 20uden de HaafUmmerltriM inziende^ ook „ de Walfclie of Franfche Ktrk ontdekken; ook de Morsch^ of Galgpoortfdt Beestenmarkt , het eenige geregelde Plein deezer groote Stad, driekant; de uitmuntende Rynsburg^ ^jfch0 Poort ^ by welkc men* het welgelegen Pesthuis on^ „ moet, de Lakenhal^ de Marekirk^ en eindelyk deLan* gegragt en Marepoort zien." Op andere plaatzen komen beuzelingen voor , welke geheei geen belang beb* ben voor iemand die zyn Vaderland uit dit BoeK wil leeren kennen. Men zie, onder anderen bl. Byzonder is het , dat de Schryver , op veele plaatzen ^ «elf gevoeld heeft , dat I hy zich te ver , in zyne vcrtel- zels, van het waare oogpunt verwydcrde; zonder dat hy zulks daarom heeft nagelaateu. Hy zegt zelv' hi. 55, aan zynen Zoon, en dus ook aan zyne Leezers: Wat hebt I, gy aan zo veele optelUngcn?" Bl. 90 wordt gemcldt dat ze in verbeelding een reisje tot nut en vermtak 5, doen , niet om zich met Regeering of Regeeringzaaken „ te bemoeijcn." (Het Voorhericht y als mede de aart Van zulk een Work* toont toch anders!) En */. 79 boud by zich een gcruimen tyd op , met costerus verhaal over het recht van Wottdtn-y Muiien^ Naarden tn Wmpi otA HET VADERLANO. Gedcputecrden in de Vcrgader'mgen van Holland te zen- den. Is dit recht dan geenc zuak van Regeering V Dan , de Schryver is , in vcele opzichten , maar zelden zich zel- vcn gelyk: nu verteli hy veel , dan weinig, naar maate hem zulks in het hoofd komt. De Regeering van Dordrecht Wordt door hem omllandig, die van Geertruidenberg in 't geheel niet, befchreven. £n wanncer men iets byzonders denkt te verneemen 9 dan is de Wagen reeds voor de deur, en dan is het: voort daar medel ' Wyzeiden, dat zulk ecn Befcliryver, of Kamer-reiziger, ^toos de beste en nieuwfte berichten moest raadplecgcn, teo oinde zyne Leezers den waaren (laat der zaaken te kun* nen voorftellen. Dan wy vinden die vereischten , in die *^oek , geheel niet opgevolgd. Om maar van Amlttrdam te fpreeken , van welke Stad de Schryver zo veei in de P'aite grond konde ontdekken , en over welke wy voomac •enlyk kunnen oordeelen; zo blykt ten voUen, dat de Au- rteur, op verre na, de laatfte berichten van die Stad niet gevolgd, noch die Stad zeive in eenige jaaren opzettelyk b^rchouwd hecift; dat anders zulk cen groot werk niet is, J^nncer men het Y wil afzakken, en voorby den Dam vaa net Spaarne , en dien der Zane , vaaren, Hierom zegt hy, ^9* ij 'Er is cen Kerk der Bisfchoplyke Engelfchen^ h Op de Oudezyds Jchterburgwal^ omtrent de Barndefteegn Intusfchcn zo is deeze Kerk reeds verfcheidene Jaa** ^^^^ in het Staalhof^ op den Groemn Burgwal. Bl. 26. 9i in de korte Koningsdwarsflraat is eene Kerk van Arrne^ w nt/che Christenen/^ Dit is mede een misdag , want de uirnenifche^ of zogenaamde Perfiaanfche s Kerk was, ei| }f -P^S? op Dwarsbomjloot. Het Willige Rasphuis^ bU 35. '^^'chrcveii , is , federt eenige jaaren , in cen Kwiekfcnool de Zeevaart hervormd ; en het SpinhuiSy of oud St. ^K/ulenklooster ^ bl. 31 te vinden, wordt, federt het Nieu^ ff^erUmis voltooid is, niet meer tot tuclitiging gcbruikt; ftrekt, zints A^. 1787 , ten verblyfplaatl'e voor eeti •f^^elte van het Guamifoen dcezer Stede. Alle fchikkin- Van welken de Schryver niets fchynt te weeten , doch hy , om het oogmerk van zyn boek te bereikcn, nood- fen wccten moest. — — Daar zuike misflagen reedt ^P^^^^^^ van Amfterdam plaats hebben , durven wy ijT Vryheid niet neemen om hem in de andere StedcD , ea S minder in de andere Provintien, te volgen. 1^ vJit het gcgeeven bericht heeft men reeds kunnen opmer* > dat dit Boek in gefprekkeu tusfchen eea Vader en zy« nea RET VkttKLhVii nen Z6on vertfceld is. Vraagen en AntWoorden hebb« daarby, op de gewoonc wyze, plaats: doch*er komen dik- maals meer fnaakfche invallen, dan vraagen, in voor. Dus vcrwondert zich de Zoon , dat de Joodcn Kerk te Rettef" dam juisc naast het Oost-Indifche Huis (laat, bl. 133, en ^ bL verder onderdelc hy niet minder fatyrick , dat een Dolhuis daar zeker niet te misfen is. Soorcgelyke trek* ken vervrolyken een Werk ; doch neemen 'er de misflageii niet van weg. Niets vindt men in dit Boek zo naauwkeurig befchreven 9 als de Toorens der byzondere Stedcn en Dorpen: zeker- lyk , op dat men , des nachts verdwaald geraakt zynde ^ des morgens altoos aan dezelve kan zien waar men is. Dus is de Tooren van Alphen kenbaar aan een fpitsjen op haar langwerpig kruisdak. Die van Weest eindigt in een Appel , en IVarkum heeft een zwaaren (loolpen Tooren. Dit Werk verdient dus, om een en andejereden, cerder eene naauwkeurige befchryving der f^hderlandfche Toorens ^ dan eene naauwkeurige befchryving van het Faderland te heeten. Bebalven de Kaarten der byzondere Provintien , zyn ook de afbeeldzels , van de Eergraven van dk ruiter « de GROOT en boerhave; der Standbeelden van brasmtjs ea KOSTER ; der Begraafpiaatze van capellb ; en die vaa eeni^ Dragten, in ons Vaderland in gebruik, in dit Werk te vmden. Godenge/prekketij gehouden boven ht Peld von JIfarx) in gevondin in de Nationale Fergaderinfu te Paryst naar het Hbogduitsch van wieland. Te Utrecht by G. T. van Paddenburg, en te Rotterdam by J. Meyer ^ 1791. 104 bL in gr. 8vo. De groote dag voor Frankr^k , de dag van de vast- (lelling der Conditucie, is door veele Gefchiedboe* kers 9 van meer en min aanziens , befchreeven ; door vee« le Staatkundigeu beoordeeid , hemelhoog gepreezea^ ot heldiep gelaakt* — Dit alles is menfchen werk. Hicr komt ons deeze Dag, deeze groote Gebeurtenis, te vcToren^ als befchouwd en beoordeeid door de Goden; doch Goden die zcer menschlyk fpreekcn; Goden die op eene vreemde wyze by den anderen komen ; Goden van ouden tyd » •a en die zeer onlangs de Vergoding moeten ondergaaa hebben. Immers in het eerfle Godengefprek komt ons jupiter met zyn lieve juno vOor: deeze laatfte als grootlle BefcheN meres der Throonen, de eerfte als meer der Fblkszydi toegedaan , en gereed om zich te ondervi^erpcn aan bet Kyk van nemesis thans gekomen ^ overeenkomflig met cen overoud, door Goden en Menfchen lang vergeeteo, OrakeU dat thj^mis gaf, toen zy nog in bezic van dea Dtlphifdien grond was , 't welk jupiter zich in deeze di« gen weder hcrlnnerde. ,^ Wanneer," dus luidt het Ora* kd, na eene iange omwenteling van eeuwen, *cr een 91 Ryk op de Aarde zyn zal , waarin de tyrannye der Ko« 91 ningen , de Hoogmoed der Grooten , en de Onderdruk* 9» king des Volks , met de belchaaving van alle de be* kwaamheden der Menschheid 66utn tred houden , cA 31 ^eide eindelyk hun hoogfte toppunt zo naby komeUt )) dat in een oogenblik dc oogen van alle Onderdrukten » zich openen, en alle armen ter wraake zich ophefien; ^1 dan cal de onverbiddelyke maar deeds regtvaardige II NEMESIS met haar diamantcn toom in de eene, en heut )> Tcherp mcetende maat in de andere , hand , op den )> throon van den olvmpus nederdaalen, om de trotfchea jf tc verncderen , de onderdrukten te verhefFen , en een 'I geflreng Rcgt van wedervergelding aan ieder booswicht, 'I die de Regten der Menschheid met voetentradt, en, ia de bedwelming zyns Hooemoeds, geene andere Wettea Wilde kennen , dan de uitipattende begeerte zyner harts- tcgten en lusten , den teugel te vieren ; te vrede met h Otnder haar te regeeren zal dan jupiter zelvc verdei^ »» ^iets zyn dan dc uitvoerer der Vvetten , welke zy den " \/olken des Aardbodems zal geeven ; een gouden tyd^ '> ^Is die van saturnos, zal zich dan over de ontelbaare ^^eflachten van betere Mcnl'chen verbreiden ; algemeene ^ .^imrmonie zal een enkel Huisgezin uit hun alien maa- ^en , en de Sterflykheid alleen zal het onderfcheid tus« *chen het geluk van de Bewooners der Aarde, en vati ^n OLYMPUS, zyn.*' Juno is geenzins zo bcreidvaardig ^^J^ tc gelooven aan deezen zocten Dichtersdroom , €n hui »^^rag daarvolgens te regelen, als haar Echtgenoot , _X^ie m het twecdc Godengefprek zich bezig noudc inet LOUIS , welke de zaak met clkander redelyk wel kun- vindcn. Undertusfchen houdt jupiter , olympus , mbblcuur, NUMA P0S1P1L1US , ST. LOUIS , HBNDRiK de IV, cen be« langryk gefprck, waar by zich in 't einde lodewyk de XIV voegt. Hendrik de IV oordeclt dat men te verre gegaati is ^ 'c geen jupxtbr oplosc. Numa houdt bet aangevangen werk voor een zeer hachiyk ftuk, en vindt *er niet weinig in te bcrispen. Lodevvyk de XIV is ia Been goede luira, maakt een llegt figuur onder de Go- den, en moet agter blyven, terwyl hendrik A IV, ne- vfens NUMA, met jupiter na den Olympus venrckt. Het vicrde Godengefprek valt voor tusfchen juno, se- MiRAMES , ASPASiA , LiviA , en ELIZABETH van Ef^eldnd. Juno vangt het zelve, als een Godin tot wier De- Eartement de Koningen cn de Adel alt)^d behoord heb- en , in deezer voege aan, Gy weet reeds, myup Vriendinnen! waarom ik u tot deeze geheime byeenkomst lieb laaten noodigen. De Mbnorchien^ welker Belchermftcr ik ben , zyn van gevaaren omgeeven , die met ieder dag ^orglyker worden. Zy zyn in haare grondvesten gefcbud , en eenige van haar dreigen in te llorten , wanneer 'er geen middelen gevonden worden, om ze nog in tyds te on- derftuttcn. Het ergfte is» dat myn Gemaal, die over het Rchecl, fints een jjeruiraen tyd, zeer veranderde , kort- •liiig een groote Mcralist geworden zy de democra- 4ifche tanmaatigingen fcbynt te begunftigen , en mynen yver voor de goede zaak, ten minden in de keuze der middelen, paalen llelt , die ik niet durf waageo te over- fcfareeden. In deeze omftandigheden heb ik het noodig geafft , met de wysfte en ervaarenfte onder de Bewoonc- resfen van den Olympus te raadpleegen. -r-» Vier zulke Raadgeefllers doen my een byftand verwagten, die myne t>oogingen noodwendig met de gelukkigfte uitkcMDSt moet bekroonen. Ze^ my derbalven uwe gedagten zonder ag- terbbntting, welke middelen en wegen zouden 'er kunnen ingeflaa|en worden om den ganfcben val der ^og ftaande Monarchwn te verhoeden , het verlooren vertrouwen der Volktn it htrwinnen, en de icbakken, gclyk die, van * w«l- NAAR WIELAND% Vrelle wy ooggetuigen gewecst zyn, in het toekomcnde ou- mogelyk te maaken. Semiramis yvert ten fterkfte voor Koninglyk Gezag, en geeft als het beste middel op , de Volksverlichting to ftuiten. Waaromtrent zy cen magtige tcgenipraak vaa ASP ASIA ontmoet, die de geest des Volks, daar dezelve verlichc is, veelviildige , van het Staatsbertuur afwcn- rfende, bezigheid wil verlchafc hebben. Zy is van gevotP len , dat men de Regcnten bchoorde te waarfchuwen^ dac ay zich niet door kortzigcige raadgeeveren mogtea laacen verleiden, om de grootc omwenteliug, die begon- Jtten hecft in 't menschlyk verlland plaats te grypcn, to zullen tegengaan ; in plaats dat het oneindig roemryket zckercr voor hun zyn zou , met de rede in goede verflandhouduig te leeven , baar heuren eigen weg te laa- ten gaan, en over het gehecl gerustlyk aan te zien, <ht icdUtr denkt zo als by gevoelt, fpreekt zo als hy denkc^ elooft het geen hy wenscht, en doet wat hy niet laaten — Zoudt gy by deeze vriendlyke waarfchouwing I'eenen goeden raad wiilen gevoegd hebben , dcezo zoix de myne zyn: dat men die geenen, die geen redetl )i^l:>ben om te vertrouwen , dat zy bekwaam zyn om do Ja^rboeken huns tyds met prysvvaardige daaden te vullenj dat zy niet te min nog altyd icts roemwaardigs docit kooden — wannecr zy maakten, dat de gefcUiedeniS piets, in *t geheel niets, van hun te verhaalen hadt." X-,iviA ftelt de Regcering van Augustus ten voorbeeld der Vorften , en wil dat allc Vorften , hoe groot of kleia l^uni^e werkkring zyn moge , deeze ten modil neemen* 9% Ik weet wel," befluit zy , „ hoe veel ik daar mcdc van deeze Heexen vordere; maar myn oogmerk is ook niets min* der dan myn hof daar door te maaken. VVie het waagen wil te regecren, zonder zich der Talenten, die daartoo vercischt worden , bewust te zyn ; die ecnigcn arbcid en moeite Ichuwt, welke daar mede vcrbondcn is, en nice het volftrektlyk voomeemcn hceft, om zich door alle^mo* gclyke verdienftcn, en het geluk zyns Volks, den cerftcn post in den Staat waardig te vertoonen; voor dien heb ik geenen anderen raad, dan dat hy zich van een lastt dien hy niet draagen kan of wil , hoe cer hoe liever tragi te ontllaan. ZcUs een erflyke Kroon is gtufurpeerd^ wtn- neer ze niet verdund wordt." — — Op het zeggen van j.iviA meritt JUNO aan, dat zy ook zf> ftreng is, als aspa* siA. in baare vorderingen omurent de KoxusgeQ, Daa QODCKGISFltBmN 9 LiviA geeft haar ten antwoord : vergeef my, Godin f ik vorder niet meer van hun, dan de jongens van mjm tyd in Rome van hunne Speelkoningen , die liet 't best tnaa^ ken, riepen ze, zal Kofdng zynl Eindelyk treedt de beroemde Elizabeth van Engikmd te voorfchyn, en door juno na het beste redmiddel ge» vraagd, geeft zy te verftaan. De reden waarom zo ' veele kranken met kunnen geneczen , is niet zo zeer in het gebrek aan werkzaame heelmiddelen , als wel daar in gelegen , dat de lyder zich de kure niet wil onderwer- pen, of dat hy de middelen niel in de regte orde g^ bruikt. Dit zal misfchien , zo ik vrees, ook het gevat by veele dcr Koningen zyn, welke gy, groote Befcher- meres der troonen ! uit hunne verlegenheid zoudt willen geholpen bebben. Naar myne gedagten is V in de daad een onfeilbaar middel, waar door alles, tusfchen de Vol^ ken en hunne Regenten , in behoorelyk evenwigt kan ge- Held worden : maar daar het even zo enltel als onfiulbair is, en van de zyde van uwe Clienten een qfer vofden^ waartoe welligt niemand van bun vrywUlig zal befluiten ; moet ik vooraf bekennen , dat ik niet veel meer betrouwn in het uitwerkzel van onze beraadflaadng ftelle , dan aspa« siA, en byna verzekerd ben, dat de hoodwendigheid at* leen deeze verblinden eindelyk tot die (lappen zal moe- ten dwingen, tot welke ^y, om ze uit eigen beweeging te doen, zo ik vrees, noch biUyk noch wys genoeg 2yn/* — Naa eenige aanmerkingen over de onbeQaan* ^ baarheid der Dwinglandy, onder welk een bekleedzel ook vermomd , met de Volksverlichting vborgefteld te. beb- ben, betuigt ELIZABETH: „ Onbetwistbaar zeide sxirr- RAMis eene groote waarheid , toen zy beweerde , dat bet kwaad, tegen 't welke wy de werkzaamfte middeleo zou- den beraamen, door Palliativen niet verholpen kon wor« den. Zy (lelt de Politicke Coquetterii , met weike zy zelve voorheen 9 om de goedkeuring en liefde haarer grillige Natie, vrydde, en daar in niet ongelukkig flaagde, in dee- ze dagen van verlichting met de andere Falliativin gelyk. — — > Juno wordt ongeduldig om het raiddel 20 tenig , ea olvermogend ^ te verueemen. Niet dan fchoorvoetende komt iLiZAB£TH tot de op^ave van 't zelve; naa betuigd te hebben hoe zy gelootde de regeerende Heeren, van den eerften der Koningen , tot den Burgemeester van het kleiofte aller jlbderinn-nestin in de wereld, veel te goed te kennen , om te verwagten , dat zy door de enkele be« Weeggronden der reden bewoogen zouden worden , om 'er de band toe te bieden , en dat de yzercn noodwendigheid bun daartoe zal moeten dwingcn. Het middel llelt zy in deezer voege voor : „ Het is Aceds algemeen erkend , dat de voljtrektjte Monarch Plig* ^ctk , en zelfs^het dienstbaarjte van alle Volhn Regten , heeft : ^aax waar in deeze Regten en Piigten eigenlyk bellaan, hoe vcrre zy zich uitftrekken , binnen welke grenzen zy •^flooten zyn , welke inrichtingen 'er moeten geuiaakt wor- ^^ra om het Volk het voile genot zyner Regten ver^ fih^^en , en de Regenten tot vervulJing hunner Piigten **0 te houden; daar over heeft men zich fteeds met ver- ^^^^Jrde en zwakke voorllelUn beholpen; daar over is zclfs ]?P^eitelyk met voordagt alle mogelyke duisterheid ver- ipj'^id geworden. Eindelyk heeft, in deeze dagen, het nc*c>dlot eener grootc Natie , — die zich, haare ftaats* tieldheid uitgezonderd , in alle andere opzichten, voor ecrfte in de VVaercld kon houden, maar die door lang* d^Urigc mishandelingen van allerlei aart in 't verderf gc- ftort, en, tot de uiterfte wanhoop gebragt , zich liever aan elenden der Anarchie verkoos bloot te ftellen , dan de ^^rgruizcndc drukking van hot Monarchale en Arijtocrati^ S^iii Despotismus langer te willen vcrdraagen eindo» iyk, zcg ik, heeft het leerryke en vreeslyke lot dier Na- tie alien overigcn de oogen gcopend ; en de overtuiging is thans algemeen, dat niets dan eene Conjlitutie^ waar in de regten van alle klasfen der Burgeren klaar en bepaald uitgedrukt , en door behoorelyke voorzorgen t'egen alle wil- Ickeurige inbreuken verzekerd zyn 9 alle ander« Staaten voor dergelyke tooneclen zeker kan ftellen. En dit. Go- din ! is & legenwoordige gefteldheid der zaaken. De be- guiqhelirigen , waar mede men tot hier^ toe anderen en zich zelyeQ bedroog » kao men alleen in ecu nevel fp^e- X3 l*ns G0DENGSSPREKK1SN, NAAR WJELANDJ IcD , welke de rede eindelyk verftrooid hceft , cn ge^clUgi^ middilen , behalven dac zy even zo onbillyk als haatlyk xyn , helpen wel voor ecn oogenblik , maar verhaastea flechts de vreeslyke antknooping , welke men daar door wil voorkomen. Ooglfchyfllyk is 'er dus niets over, din dat men , hoe eer hoe liever , befluit ora te doen het %ttn Tecds voor langen tyd hadt moeten gedaan worden. dmidacht'Hek voor Vrouwen. Door f. g. maresoll, UU hit ' Hoogduitsch^ Jfte D. ude Stnk. In ' s Grayenhaage by I. van Cleef, 1791. hi gr. octavo^ 280 bladz. Op de overweeging der voomaamfle deugderty en waarfchou* wing voor de meest heerfchtnde gebreken des vrouwlyken feflachts , in 't eerfte Scuk voorgedraagen , volgen in die twee- e Stuk» zcer gepasc, oefeoingen over eenige y^jonmame hiH' derpaalen , en middelen ter bevordeiing van de Vrouwlyke Deugd. Dc Heer makesoll flelt ons dezelven voor als aandtg- tige be(l)iegelingen eener verftandige en emftige Vrouwe, die deeze hinderpaalen ovcrwecgi, en te gelyk nagaat, hoe xe de middelen daar tegea best in 't werk zai ftellen. Haare befchouwing gaat in dcezen over de volgcnde onderwcrpen: de Vleiery, de Veinskunsi, het onderfcheid tus- fchca dc oogebrcidelde nciging tot betweecen, en de waare leer. y« iW IfASESOLL, TQOI TIOUWKN. S9f le^TZUmbeid van bet vrouwlyk geflacht, — dt kundigheden die vooT het vrouwlyk gcflachc oiionibeerlyk zyn, de gefleidheid van den goeden fmaak, en deszeifs invloed op de deugd» — de vrouwlyke neiging toi dweepcry, — — dm oorzaaken , waarom het vroawlyk geflacbc zo gering van zyno begemming denkt, de nacuurlyke , voor de detigd by uitAek gundige gefchiktheden van hec vrouwlyk geOdcbt , ■ 4en invioed der nacuurvreugden op bet vrouwlyk geflacbc, — <- In boe verre bet voor *t vrouwlyk geflacbc gefiorloofd zy, zig nttr de Mode te fcbikken, — de tydverfpilluig , de gierigi ht\d en zuinigbeid, — — • en einddyk, de vrouwiyke gezellig* heid. Over ieder deezer onderwerpen levert de Heer MABEsoLL eeoe reeks van leerryke en pligtmaatige bedenkin- gen, die wel inzonderbeid coc bet vrouwlyk geflacbc betreklyk gemaakt worden, maar ook in veele opzigten bet manlyk ge- fiachc te flade komen. Van dien nart zyn onder anderen *s Maof opmerkingen » wegens bet onderfcbeid tusfcben gierigbeid enr zuioigbeid , en derzelver gevolgen ; waaruit wy een byzon- deren trek , ten aanzien van bet buishoudlyke , zullen over- »9 JDe gierigbeid fcbuwt alle kosten, ook die, welken bee Wi/Jc en de welvoeglijkhcid dec buisgenooten vereischt; de ^u/nigbeid bat ons zoo gewillig voor bet best van ons Huis« £^2ia zorgen , als zij ons van pracbt en darcelbeid te rug boudt. ^oe^ treurig ziet bet 'er niet u.t in een buii, in bet welk de jp^is^eid heerscht! Welke laage, onedele denkwijze bebeerscht alien , die door deze ondeugd befmet zijn , of ook die f u"^ onder lijden moetenl Hoe greciig zoeken deze dikwijlt icaT^^a[elQ08 te ftellen , wanneer bun de gelegenheid daartoe zicb swnl^iedt! Waar de buismocder aan de gierigbeid overgegeven daar ftraalen morfigbeid en wanorde allerwege in bet huis» hoLicien door ; daar vergunt deze aan niemand den lijd, die tot bewaring van orde en zindelijkheid gevorderd wordt. Waar hui$moeder aan de gierigbeid overgegeven is, daac wordt de opvoeding op alle wijzen veronacbczaamd; daar fcbijnt baar , ook het flechtfte, dat de minfte kosten vcroorzaakt , {ocd genoeg te zi;n; daar moeten de kinderen niet, bet geea nottig en onontbeerlijk, maar alleen dat voordeelig is, leeren. In zoodanig buis gaan de voortreflijkfte aanilagen en vatbaar* be^en eener jonge ziel verloren , en blijven onbefcbaafd eft cfDontwikkeld* In zoodanig biiis leert niemand zicb ligt bovea bet alledaagfcbe en gewoone verbefien. Hier, waar de geese irerdikt, htrc verflaad enkel met laage bandelwerken bezig ge- bouden , en de gaatfcbe denkwijze tot zelfbelang en eigen< btat geleid wordt , bier beerfchen" reeds alle die onedele izienschhaacende geziodheden in de barten der kinderen , die, 0Ct den voortgang der jaarea, in werklijke grov* gierigbeid X4 ooi^ jeo r. O. llAIEfOLL, AANDACRTBOEK VOOft TIOUtTEV/ onuarcien. }a , wat goeds zou zelfs het besce onderwijf hi* eeu huis (llchten, daar hec voorbceJd der flechtdenkende mot* der, die zicb gcene ongeoorlofde luiddelen^ om rijk te vvorden^ fchaamc , alios wederlegc en oDtzeouwt , wat Rede en God^ dienst aanp.i.zen? Hoe is die gene in (laac, om anderen it befchaaveu , die zelve onbefchaafd en aan de gierigheid over- fegeven is? De zuinige incegendeel kent geene beiaif« lijke zorgen, dan cm nuuig te worden. Zij arbeidt voor m luaren. Zij lege op , om dac te kunnen zijn en ce kuonen doen, wat zij behoort te zijn en te doen. Zi) baat alle over- vloedige pracht en dartelheid. Zij verkwist niet , waar zij met een goed geweeten befpaaren kan. Zij fclniwt alle onnodige Itosten, die enkel glinfteten, maar geen nut doen kunneo. Z\) onthoudt zich voorzichtig van alle plaatzen en perfoonen » ivaar en onder welken zij tot onnodige verkwistiog verleid kan worden. Maar in baar huisgezin vertoont zich geen /poor van gebrek en kaarige behoefdgbeid. Zo geene pracht bet oog verblindt» dan wordt dit toch overal door hec voorkemen van zfndelijkheid en orde vergoed. Scboon do zuinige moeder baare kinderen niet tot lediggaog en veri^ijfdheid opvoedt^ echter laat zij denzclven niccs onrbreken , wat tot eene goede t>efchaaving van hart en verdand vereischt wordt. Tot die oogmerk beeft zij gefpaard en opgelegd. Misfchien zou si) dikwijls grooter kosten gemaakt, en meer uitfpanningen bijge- woond hebben , indien zij geen acht gedagen badt op de op* Yoeding haarer kinderea. In zoodanig huis bieden geDot «n maatigheid , overvloed en bepaaJing, elkanderen de hand. In zoodanig huis wisfelen arb^id en rust, vlijt en verkwikkiBg^ op de redelijkde en doelmaatigQe wijze onderiing af,'* Briefxvisfeling imfchen Jcademie-Fricndcn ^ door j. m. villcr. Naar de tweede verbeterde Hoogduitfche uitgavc. Eerfle DeeL Te Utrecht en Amflerdam by G. T. van Paddenburg ea Zoon en M. Schalckamp, 1791. In octavo^ :-2o bladz. Eene zeer Icerzaame Brlefwisfeling voor Studenten» eo jonge Predikanten , die bun onder het oog brcngt wat zv te vermyden, en waarop zy zig bovenal toe te leggen bebben. De lesfen, hun medegedeeld, komcn voor, als gegeeven, by bet verhaalen van deezc en geene voorvallen ; en de Heer mil. XZK fcbikt zyne fchryfwyze > op zodanlg eene manier, dac. by *er ook andere voorvallen , die daarroe juist geene bepiulde betrekking, maar echter altoos een zedelyk bedoelde bebbeo^ Invlegte. Zulk een fchryftrant is recht gefchikt om aan allet •ettc leevendigheid by te zetten, die door de verfcheidenbeld )• 9. MXLLIll, BRUFWItS. TUSSCHBN ICADIMIE- VRlIlf»Sir. 30I ^ka Leezer uidokc, en hem bet leezen der Zedelcsfen niei verveeleod maakc, waar door ze te gereeder ingang kunnen vioden. Voor *t overige is do .ganfche inhoud deezer Sriefwisfelioge van dien aarc, dac, ichoon dezelve, gelyk we boven aaiduidden, byzondcr becrekkelyk zy, toe Studenten en jonge Predikanten, ze nogthanS) tevens, een uitgebreider nut lebbe; zo dac ook Menfchen van allerleien Hand *er met vnigc februik van kunnen maaken. Tot een voorbeeld hlervan diene dt volgende bartlyke waarfchouwing , tegen bet aanhouden ea jovolgen van verleidend kwaad gezelfchap , dat zo menig cea ten val gebragt beeft. Gevaar bier van liep do Stu» dent DORNER, en dit noopte den jongen Predikant friedeberg^ Kyaen Academie-Vriend , wiens welzyn by emflig ter harce bleef neemen, deswegens te fchryven. Dorner naamlyk had hem, in een voorigen Brief^ gemeld, boe bet gezelfchap van twee zyner Mededudenten > jager en brunnem^kn , hem by nbftek geviel; des by zig wonderlyk met bun vermaakte. On. dertosfchen was bet flegc zedelyk charader dier genoemde Perfoonen aan friedeberg overbekend ; en niec minder ivu bem btwust dac zyn Vriend dorner zeer ligc te verleidea ivare. In bee bczef hiervan kon frIedibejio zig niec weder- bouden van hem bun gevaarlyk cHaradtcr te fchetzen, en hem ce laaden, om daar tegen op zyne hoede te zyn: welken raad by* na hem de Perfoonen, daar by zo veel mede op had, ce bebbcn leeren kennen, in deezer voege voordraagc: Dedenk nu eens, lieve broeder! welk gezelfchap dit ill om niec te fpreeken , van de minagting# die gij u daardoor moodwendig bij aile brave Profcsforcn en Studenten op den bals moet halen. £n wat zai 'er dan ook eindelijk eens zelft van u worden? Gij kent den invloed, dien bet voorbeeld op iemand heefc, maar kent gij dien niet, zoo zult gij bet, toe iiw eigen nadeel , maar al te vroeg ondervinden. f Jet is niec 2noge]ijk, als gij dagelijks niets dan kwaad ziet en hoort, dac iiw hart beflendig rein kan blijven , dat gij *er nice langzamer- band aan zoudt geweunen, en ongemerkt van de voorwerpen, €lie Fondom u zijn, geen foort van vergift zoudt ovcrhouden« Dac u van daag iu *t oog loopt , en u afTchuuwcli^k voor* Jtomc, zal morgen voor u reeds minder onnatuurlijk cn verag- tenswaardig zijn. Als gij bet roeermalen ziet, zult gij *er zelft om lagcben , en *er ten laatften zelfs de hand mede aan leenen. O mijn lieve Vriend I ons hart bedriegt zich in zulke dingea snaar al te gaame. Als bet maar eens tot ligtzinnigbeid it overgebaald , dan heeft de ondeugd reeds velds genoeg ge« wonnen ; dan wordelt bet tegen zich zelven ; noemc zyne voorige grondregels geflreng; ziec vervolgens de wetcen van eerbaarheid en Godsdienst voor ketenen aan, die een vrij man Sipec afwerpeo. Eindelijk wordc men in eenen poel van las- X 5 ter 50f J. r. IIILLKI9 BBXKFWiSf. TUSSCflBV ACADKMIff* TBIEHBW. ter gewlkkeld , zonder te weten , hoe men *er toe gekomeiT is ; eveD sis iemand , die bij nigt op een moddcrigen we|( Tervalc ; bij zit reedt la een moerts , terwiil hij nog waaat op het drooge te wezeti. Ik beb te dikwijis d^e gevalleft op de Academie [en zo 00k in de Waereld In *t algemeen] leeren kennen , dan dac ik bij uwe omdandigheid onverfchillif jrou blijvea kunnen. Gi} kefit uiven efgen aanleg , tot zinno- njkheid ; meennaalea hcbt gij 'c mij bekent , dat gij veet met 11 zelven te doen bade, cm tegen de wellust ce kampen. Alf gij nn zoo digc rondom bee VQor loopc , hoe zulc gij 'er dan €>obcrchadigd van blijvenf 'T is nu nog tijd, mijn Broe. der ! de kefinis i^ nog oieaw ; het gezelfchap kan nu nog ge^ TOegelijk afgebroken worden. Binnen korten tijd zoudc gfj a tteer aan ban vefbinden. Dag voor dag komen zij u met nieu-^ we vennaaken aan boord. Uic een foorc van valfche eergierig* lieid zult gij de voorgelkgene Plaifierpanij niec durven wefge- ren. Die mee doet, noemc men een eerlijke croanre karel» die iThiifs blijfc, een dweeper en bondsvod. Altoos wil men meer venoonen, Jan men waarlyk is, en dat loopc zefden goed af, ■» ■ ■■ Daarom, bii aldien onze viiendfchap, uw eigen rust, en uwe ziel, u lief is, zoo fcheur u nu nog los, ecr de band vas- ter geklonken is. Denk aan uwe pligted omtrenc uw Vader- land, omtrent uwe Moeder, omirent u zelven, omtrenc de Re- Bgie en God! Luister cog naar de (lem van uwen vriend, ter- wijl gij no^ maar aan den rand des verderfs ftaac, eer gij 'er fteheel inzinKt, als geen vriend u redden kan, als hij u niets zal Irnnnen coebrengen, dan zijn medelijden, 'c geen u cog niets helpen kan. Gij kunc bi] mij geene inzigcen vermoeden. lie liandel zonder eenig eigenbelang, enkel uic die vriendfcbap, die 19) , geduurende drie jaaren , genoeg op de proef hebt kunnen fldlcn , en . zoo als ik hoop , zuivcr, en cnvervalschc, be- vonden bebc. Laac u raden , mijn waarde ; en verJos mij ^jocdig uit de ongeruscheid , waarin ik mij om uwent wilie bevinde,*' De gevaarm van den Laster , in eem Briefuisfeitng tusfchen JMi^r FAxNNY SPRINGLEK. • en haore Vriendin ^ dwr e. .^ek. liZK , Wed. h. wouFF. In UCraven/tsage by L van Cleef, 179:. In gf. 8y^. 322 bL Wanneer eene Juffirouw wolff, aan wie wy de Faderlandr fche Romaijs 9 sar\ burgeriiart en willem leevekp arerfchuldigd zyn, liaare pen Icenc om ce vercaalen of na to ¥of;;en, mogen wy ons, by voorraad, bykans verzelcerd hou- dcn dat zy eene keyuze haarer waardig gedaan zal bebben. In dee* tfBKKER, WED. A. WOLf F, GEVAARFN VAN DEN LASTEE. 303 deeze verzekering vonden wy ons by het leezen deezes Ko* mans , tot welke zy haar onderwerp aan Mevrouw beccam ontleende, niec bedrbogen; doch alzins bewaarheid, *c geen zy in het Voorberigt aan den Leezer fchryft ; de taal haarer Voor- gangfter fpreekende. „ De Verzameling van Brieven , die ik tbans in hei lichc gccf, heeft geenzins het voordeel van zulke gefchriften, waar in de verbeelding. naar baar goeddunken, de gri](ig(le voor- vtUen, alierleie (lerk in *t oog fchitcerende omAandigheden » ea overvliegende deugden plaatst » daar men dies ce meerder over voldaan is, oin dat men die, niec in bee dagelykfche leeven Ironnende uicoefenen, ook niet verpligc is, dezelven Ba te vol- gen; door deezc foon van vindingen en vercierfelen is het dac •nze hedendaa^cbe diepdoordenkende fVysbegeerte zig bet recht geefc om de Deiigd aan te zien voor de Dogcer des Iloog- noediy en die zich alleen bezig boudc in het ryk dcr harfen- fchimmeD. 99 De Deugd rayner fanny is voor alle jonge licden na te volgcn; zy is iets weezenlyks, en men kan die beoefencn in ^elkea ftaai men zich geplaatst vinde; haare ziel is begiftigd de aandoenlykfte gefchenken der Naiuur, zedig, eenvoH* ^^S* gevoelig, onbefmet; zy is geduldig, moedig, onderwor. i*^; de befcheidenheid ftaat hier op eene harde proef ; meft ^ott des, als men haar gedrag leest, geroerd worden over de 'Ts uraar op zy zig met zo veele omzigtigheid ftaande houdt. , Wat men ook ze^'ge van dien ligczinnigen geest, die chans p^fsclii, ej de mocice die veelen neemeii om over de Deugd belachlyks te fpreeken, men eerbiedigi haar tog in 't al- g^J^^etn, vooral, in haare uitwerkzeis ; en ik voor my viad *>^ci^gen in to gelooven , dat 'er maar zeer weinige menfchen , hoe verre ook verdooid op de wegen die na geluk lei- ^^^,welken, in den grond buns harten, niet liever zoiiden ?^^»ifciien, een flagtoffer dcr ondeu^jd dan de verdrukker der I^^Ugd te zyn: het rust op dit myn gevoekn, dac ik deeze *^^tteren uitgeef: want bet onderwerp heert my verpligt de P^Ugd hier onbcloond , en de ondeugd ongeftraft te laaten ; ^^^nwel , zo ais men in het beocfencn der Deugd eene ftille v^troosting vindc, zo is het ook zeker , dat een fnood ge- onvermydelyk razerny en wanhoop moet voordbrcngen : wcl heefc j. j. rousseau gezegd: „ Alle de voordeelen 9* der Ondeugd trefFen de oogen van anderen ; maar de Zon- daar allien weet hoe vd^l hem zyne fnoodhe^n kosteai*' dit is zo duidlyk, en bcweezen, dat men 'er niets heeft by te ▼oegen ; de ondervinding laat niemand danr van onzeker. w Myn voornaam oogmerk is echter niet zo zeer een be- Jnlnnelyk Charafler te laaien werken, dan wel de Gevaaren van den Laster aaa te toonen ^ ik vlel my niet dteze Ondeugd uit I. BSXKUt, WED. A. WOLF? 1UC hec bedorvcn hare , 'c welk zig daar van by gclegenheld bedienc, uic te roejen; die ware verwaaiidbeid; ik fchryf vooi onbedagczaamen I die aan eea aardg woord, aan eene vro* lyke gedacbceo » den goeden naam van anderen ten prooie geefc, die een vermecel gefprek na vercelt» zonder ce denken «an de ysfelyke gevolgen, die zulks kan bebben voor u, die lioewel goed, en in uwen aart menschlievend , by gebrek via nadenken, bet verachtlyk werktuig in de handen des Lascera wordt, en des eene zo laage, als verfoeijelyke, rol fpeelt; leest, CO (idden over de rampen , die gy kunt veroorzaakeo ; de kwaad* aarcigbeid der Ondeugenden zoude dikwyls gebeel kragdoas Uy ven , indien de ligczinnigbeid en de onbedagtbeid die niec be* kiiipzaam waren ; indien g/ door bet leezen van die Boekjen een weinig voorzigtiger en redelyker mogc wordea, boe grooc 20U tnyne belooning zyn i Voor bee overige igeef ik die Werk« jen gebeel en al over aan bee oordeel van jeder die meenc teche ee bebben om daarover ee vonnisfen ; weike gebreken liien daar in ook moge aanwyzen, zo is *er eog geene geJyk* heid , immers naar myn inziea » eusfcben bee geluk van nue- llg , en bee geringe vermaak van alleenlyk aaugeoaaoi , te fcbryven. Hee gebeele Seukjen is wae in een fomber licbt! *e is zo> naar kan nen ook de Gevaaren van den Laster mee roozen- kleurcn, zache, rood, veel wie, en blyde dagingen afmaalent die is zeer zeker , de ondervinding der Wereld zai niees bey rispen kunnen omcrenc bee natuurljke ! zo leefe, zo bandeic sen in die Wereld , waarin die eooneel voorvid! Gaame bad ik bee Seuk anders doen eindigc^n ; maar dan was hee boofd* oegmerk verzwake, en dae alleen oin eenige meer goedbariige dap wet doordenkeode jonge Lieden (de cigenaareige Leezert en Leezeresfen deezer Schrifcen,) eenige eraanen ee fpaaren! neen; weene, weeae eenige oogenblikken over hee deerlyk lot deezer lieve Misf fanny; maar denke dae gy dan eene fcbac* cing becaale die de Deugd dierbaar is , en u in de oogea der Natuur zelve verhefe; doch u geenzins zo ver-ftntimeiUeiU^ dae gy daar door u coe alles wae bedaarde ph'ge van u eifchea kan, doodlyk onmageig, gevolgiyk onnue voor de Maaefcbappy, en oagelukkig voor u zelven, niaake.'* Wy zullen , naa deeze aanduiding des Scbry filers, genoeg* 2aam om den aanleg en ftrekking deezes Romans te doea kennen, geen beloop van den Inhoud opgeeven; maar onzea Loezer een dien opzigee onverzaad laaeen , op dae by in bet Werkje zelve zyn weeeluse voldoe. Bovenal beviel ons dae de haaelyke Ondeugd , det Laseer, hee middenpunt van alles uicmaake, en eene zo bepaalde Hrekking meer zedelyk nuts kan ee wege brengen, dan wanneer de geese, van hec eene eoe bee andere voorwerp geleid , niee wece wae bee boofdbeeld is in de Ze.- MVAARXN VAV Stiff LAITEtT. 30$ lefclilldery , hem voor oogen gehtngeu. Mogten de aftigilge rrekken dier belfche Ondeugd veelen afTchrikken van op eeni» .gerlei wyze deel le neeincn in de rust verpestende rolle , welke zy in 10 veelerlei gedaancen fpeelt! In het Voorberigt trcffen wy eenige Gedagten aan over de Ceeytig vercierde Ferhaalen , die men ah de Miniatuureh der Romans kan aanmerken. Mejuffrouw wolfp oordeelde niei ongepasc dezelve niede te deelen ; dewyl men , zo veel haar bekend is, in onze Vaderlandfche fpraak nog geen Voorfcbrifi hebbe om een Rman ce maaken. — ^ Mec genoegen zou- den wy deeze Gedagten affchryv'cn; doch ons beHek duldt zo veel plaatsrnimte niec. Geheel egter willen \v>' ons zelven abcia oozen Leezeren dit geooegen ontzeggen. ,9 De Roman ^ dus vangt zy aan , heeft met zo een gees/ig Verhaal dit gelyk , dat beiden vernuftige vercieringcn zyn, ea dat de gevallen , die men daar in plaacst , uitgedacht en ook uitgewerkc moeten worden op eene wys , dac de Leezer be* lang neemt in de voomaamde Perfoonei , en misnoegd wordc op elk die hem kwelt en verongelykc ; dat men met verlangeti cn ongeduld hoopt» dat alles tog ten besten zal afloopen, en de braave iieden gelukkig zullen worden ; dit moet men zo wel In zulk een Ferkaai als in eenen goeden Roman vereenigd aan^ creffea; hun onderfcbeid beftaat alleen in de verfchillende nirge* breidbeid; een yerhaal moet zo veele in- en by-komende ▼oorvailen niet hebben als een Roman. Het geen alleen ler tydkortinge gefcbreeven wordt, moet zeer nuuwkeurig by de waarfchynlykheid bepaald blyven: eene verciering moet het geloof des Leezers niet op eene al te ftren- ge proef ftellen. Het vaare is de grondflag der Hiscorien , het waarfcbyn* Jyke is voor een Roman en een Vercierd Ferhaal genoegzaam: in dien opzigte heeft de Romanfchryver de handen ruim: hj is niet bedwongen door de waarheid der zaake ; maar op deeze Uip hebben echter zeer veele Schryvers gedooten; men be- koibbelt ben niet over de bronnta, waar uit zy een fchitterend voorval hebben wecten te fcheppea ; dit is zeker ; niemand kan het ontkennen ; manr ten welken pryze hebben zy die vryheid? de Leezer eischc, dat men hem, in betaalingc, eene. binding levere, die noch laag, noch gedrongen, is. „ Oe Leezer eischt dat niecs Hap , kruipend en geestloos ia ket Werk zelve zy; dat eene eenigzins verhicce inbeelding eeoe siel geeven aan de geheele daad ; dat die ziel de Leez^s be* werke en niet verflaauwe, geduurende den geheelen voordgang TOi het Werk: een langwylig, droomig, eentoonig verhaal ver- ▼eelt alien. »« De Y pifodes moeten onderfcheiden zyn , dit omfltNt een broB van geduurig aangenaame nleuwigheden , maar zy moeten wcl j|C6 B. BEKEEIy WED. A« WOLFF, GBVAWV VAN AEN LAITElT wel in verband (laiin , en natuurlyk overeenftemmeo met htk onderwerp. Bene Geographifche Kaarc der cederheid komt byscer flechc pas in een. onderwerp genomen uU de Romein* fchc llistorie. „ Men moec eene keuze doen omtrent bee Volk, dat nea ten cooneele wi) voeren ; maar als men de keus gcdaan hcefc » moec men die ook huuden 9 en hec Nationaal dtaraiter moet 00k even zo zorgvuldig bewaard worden als hec eigen byzo^i der Charafter. „ Het is tamelyk ouverfchiliig of hec onderwerp emfb'g^ , (laacigy dan of hec grappig en vrolyk zy; doch de Schryver moec mec. de waakzaamde omzigcigheid age gecven om zelfi geeoc fchemeragcige onbecaamelykheid op den cwecden achtet* Srond ce plaaczen ; hier moec fyne en geoefende fmaak oor« eel Hrykcn ; cn by zeker zal goedkeuren het geen Gods- diensc, Zeden, Deugd , gegrond Oordeel mec wdgevailen be- (cbouweq. . ,y Menfchen, die zich niec door woordcn laaten bedriegen^ en niec in een heilige woede en lluipcrekkingen vallen op dea klank der woorden Roman ^ Comedie^ Gees fig flgfhaalf hebbea altoos gcmeend dat deeze Schrifcen zeer reel ter bevorderlnge der goede zcden, en de befchaafde zamenleeving » konnen toe« ]»rengen ; maar kan men zich mec zo eene uickomst llreelen^ als men aan een leezcnd Ledigganger niets voorhoudc dan ecit nestig zamenweefzel van pik.doukere, onwaarfchynlyke, elkan- der geduurig kruisfende, gevallen — ougemeene ,voor>'ailen en onU^noopingen , di« hec hare tot op deszelfs wonel van c6n fchcuren? als men niets te verhaalen hebbe » dan Historietjes uit het Serrail\ ontmoetingen van Minnaars in Barbaryen ge« vangen \ misdaadige fchaakingen ; grillige Reizen door inge* beelde Gewesten » eindigende zo Hrydig tegeu de rede tis ce« gen dc waarheid? Hec base niec of de Schryver veele ulencen hebbe; men is knorrig om dac hy die dus misbrulkc, en men heefc gelyk ; zoude men des de omfchryving van een goeden Roman niec met deeze woorden mogen geeven? Een gaedc Rom vtan is de af bedding van het metischlyke leeven; het hoofiioog^ tnerk vioet zjn de Ondcugden te doen vervolgen^ en belMchiykht^ den te berispen^ Mejuflfrouw wolff laat aan onparcydige Leezers dt beQts* fing over , in hoe verre de Vaderlandfche Romans sajia Bua- GERUi^RT en wiLLEM LEEVENo aan deeze bcpaaling voldaan keb- bben. Wy hebben by de uicgave deezer Romans hec onze daar van gezegd: en wenfchen dac zy ce Trev$ux in Dombe$^ waar zy die Voorberigc den i April 1791 dagcekende , lust zo wel als cyd vinde om haare Landi^enoocen nog lang op de vrugtea van baaren geese eu pen ce onchialea* Groni- 0. VAU DJIft VMIT • Ml VSCHKUHDE. j<^7 ^ ". 