Reintje de Vos
‘Het ging hun gelijk een hoop honden, die eens voor eenen keuken omliepen. Zij wachtten of ook aan hun iets zoude worden aangeboden. Zij zagen eenen hond aankomen, die een groot ftuk gekookt vleesch aan den kok had ontnomen. Hij - had het duur betaald, want de kok wierp hem met kokend water op zijn achterfte, en verbran- de ftaart en billen. Hij behield echter wat : hij genomen had. Zoodra hij bij de andere hon- Ee a - den C 436 ) Gefoden flfh ein gröt ftukke ; Dog wat it öme to ungelukke : De kök begót öm fyn agterpart, Unde forbrande öm mid heteme water den flart. Dog behêld he, wat he dâr nam. Do he mank de anderen kwam, Do fpröken fan öme alle de hunde: Set, desse hävt den kök to frunde! Set! welk ein ftukke dat he öme gav! Do fprak he wedder: ji weten där nigt av! Ji prifen mi för, dat ik ju bchage, ‘ Där ik ein ftukke flöfhes drage: Sit mi Erft agter up den ftêrt , Unde prifet mi dänne, eft ik des bin werd? Do fe ön do agter befegen, Wo he dâr was forbrand todigen,, Syn här ging öme fufte ût, Ome was forbrand unde forfhroicd de hûd: Ön gruwede därför bede jung unde Ôlde; Nen fan ön in de köken wolde, Se lepan wäg, unde leten öm allene. Here , hyrmede ik de girigen mene : Wan fe komen by gewold , Ein islik fe dänne to frunde hold; Men entfüt fe fere alle ftunde , Wente fe drägen dat flêfh in deme munde. Ein ider mot fpräken. dat he wil horen „ Edder he werd befhat unde bef horen. Men mot fe loven , wol fint fe kwäd: Sus werd geftärked öre böfe däd. Ja, al de dit dön int gemèn, Wo weinig fe na deme ende fün! Dog C 437 ) ‚den kwam, zeiden deze: Ziet! deze heeft de kok te vriend; zie welk een ftuk hij bekomen heeft. Toen hernam hij: gij kent de zaak niet. Gij ziet mij van voren, en dat ik een ftuk vleesch in dem mond heb , maar bezie mij eerst van achteren , en oordeel dan, of ik mag benijd worden: Toen zij zagen, dat hij aldaar erg ver- brand was, zoodat de haren waren uitgevallen en de huid verfchroeid was, werd hij beklaagd; niemand wilde. in'de keuken gaan en allen ver- lieten hem, Heer Koning! ‘zoo is het met de gierigen; wanneer ze in het bezit van goed ‘en magt: ko- men, dan wil een ieder hen ten vriende hebben; men ontziet hen overal, omdat ze. het vleesch in den mend hebben; een ieder fpreekt zoo zij het willen hooren, of men ondervindt moeite en af- keuring; men moet ze prijzen , om dat ze anders kwaad worden „ zoo worden zij gefterkt in hun- nen boozen aard. Elk die zoo handelt, denkt weinig aan de uitkomst. Bekomen zij eindelijk de welverdiende ftraf , en verliezen zij de magt, dan mag men hen niet meer lijden; dan vallen de harén aan beide zijden af; dit zijn hunne vrienden, groot en klein, die hen ook afvallen ‘en hen alleen laten ftaan, gelijk de honden de- den, toen zij hunnen kameraad zoo van achteren naakt en geblakerd zagen. Heer Koning! ver fta mij wel. Dit zal nooit alzoo van Rrinrje Kunnen gezegd worden. Ik zal de zaken alzoo ten beste fchikken, dat mine vrienden zich mijner niet zullen fchamen. Ik zal uw belang | | Ee 3 mes ( 433 ) Dog krigen fodane faken ftraf, Ör regimente flait draden av. Toläften mag men fe nigt liden , Sus falt ön dat här ût to beden fiden; Dat fint öre frunde gröt unde klên , De fallen dänne av int gemen , Unde laten ön fus allene ftän,' Gelyk fo desse hunde hävven gedân, Do fe fegen ören kumpän forbrand , Unde agter fus blôt unde gef hand. Here, forftät mine wôrde regt: Nigt fhal fan Reinken fus werden gefägd. Ik wil alfo des bäften ramen, - - Mine frunde fbolen: fik miner nigt fhamen. Ik danke juwer gnaden mid alleme flyt. Wutte ik juwen willen , ik dede’n alletyd. De koning fprak : wat helpen fele wörd? Ik hävve’t alle wol gehörd, Ik hävve juwen fin ök wol forftân, Ik wil ju wedder fätten an In minen räd alfe ein eddelen barôn , Darumme fmt ji dit fhuldig to dôn „ Unde wil, dat ji fro unde fpade Komen to mineme hemeliken rade. Ik fätte ju wedder in al juwe magt. Ser, dat ji ju för misfedâd wagt! Helpet alle fake tom bäften keren. [3 ( 439 ) met allen vlijt behartigen , en.ken ik uwen wil ; dan zal ik dezen ten allen tijde helpen volbrengen.’ REINTJE wordt verheven, tot Kanzelier des Rijks. De Koning fprak: „ Waartoe zouden vele woorden dienen. Ik heb alles wel gehoord en heb uwe redenen wel begrepen. Ik wil u als een edelen Baron wederom in mijnen Raad zet» ten. Ik begeer dat gij vroeg en laat toegang zult hebben tot mijnen geheimen raad, en gij zijt ver- pligt, dit aan te nemen, Ik herftel u in uwe vorige magt. Zie toe, dat gij u voor misdaden hoedt, en help alle zaken ten beste fchikken. Het Hof kan uwen raad niet ontberen , en wan- ncer gij uwe wijsheid ten goede aanwendt, dan Ee 4 iS ' Sal ( 40 ) De Ilov en kan juwe nigt ontbären. _ Wan ji juwe wysheid fättet tor döged , So is hyr nemand boven ju forhöged Fan fharpeme rade, fan nouweu funden. Ik wil fórdmêr to allen ftunden Nigt mer horen, de over ju klagen : Ji {holt for mi fpräken unde dagen. Ok [hole ji fyn Kan/selêr desses rikes; Myn fegel befäle ik ju des gelikes. Wat ji beftellen, wat ji fhriven, Dat fhal befteld unde gefhreven bliven. Alfus is nu Remke in der forften hove De allergrotfte worden fan love. Wat he flut. efte wat he rader, It is al eins, it frome, efte fhadet. Reineke dankede deme koning fere, He fprak: ik danke ju, eddele here, Dat ji mi fus fele ere dôt, Ik denke des wedder, bin ik fröd. Dit was Reinken al wol mede; He makede mid finen frunden reden, Unde fhedede alfo ût deme’ hove Mid homode unde mid groteme love. De koning fande mid öm gelede, Do he alfus fan öme fhede. - IIe fprak: Reinke, komet draden wedder! Reinke knyede fik för öme nedder, He fprak: ik danke ju mid allen finnen , Darto miner frouwen , der koninginnen , Darto juweme rade, alle den heren! God fpare ju lange to juwen eren ! Ik wil dön, wat ji begêrt; C aar ) is hier niemand, die u in fcherpheid van oor- deel en uitvinding van redmiddelen te boven gaat. Ik wil voortaan geene klagten hooren, welke tegen u worden ingebragt. Gij zult in mijnen naam de perfonen voor het regt roepen en uit- fpraak doen. Gij zult Kan/elier van het Rijk en tevens Grootzegelbewaarder zijn, en wat gij zult beftellen , dat zal ik geftand doen en wat gü fchrijft, zal gefchreven blijven.” Aldus werd RerNAArRT de grootfte in aanzien in des Vorften Hof. Wat hij befluit of raadt, wordt opgevolgd, het 'moge voor— of nadeelig zijn. Reinrje boog zich voor den Koning en zeide: „ Edel Heer! ik bedank u voor dit bewijs van eere en zal het erkennen in wijsheid.” Hij was over dit alles zeer verheugd, en maak- te vervolgens affpraak, met zijne vrienden. Hij wilde nu het Hof verlaten, zich verheflende op den grooten lof. De Koning gaf hem een ge- leide mede, en zeide nog tot affcheid: „ Rein- TjE, kom fpoedig terug.” Deze knielde voor hem neder en fprak: „ Ik dank U van ganfcher harte, Heer Koning! ook U, Mevrouw de Ko- ningin, en U, Mijne Heeren van den Raad! Ik wensch ‘dat uwe dagen in eere mogen ge- fpaard worden. Ik wil doen, wat gi) van mij verlangt, en heb u liefs. gij ziit het waardig. Ik wilde nu gaarne naar mijne vrouw en kinde- Ee 5 ren C 442 ) . Ik hävve ju l&v, ji fin des wärd. Ik wil reifen to wyv unde kinder , De miner hävven groten hinder, Here , is it, dat it ju behaget. De koning fprak: ja wäfet unforzaged ! Reifet hen ane alle fare ! Alfus fhedede Reinke fan dare Mid fhonen wörden unde groter gunft. Alfus ging Reinke na fineme hûs Mid finen frunden to Malepertus. Reinke dankede ön allen fere Der groten gunft, der groten ere, Dat fe öme byftunden in der nöd. Sinen dènft he öne wedder bôd. Islik fhede unde ging to den finen. Reinke ging binnen to frouw’ Armelinen , De öm fêr frundlik wilkomen hêt, Se fragede öm umme fyn fordrêt, Wo he df were Ôtgekomen ? Reinke fprak wedder: al mid fromen ! Jk bin gröt in des koninges gnade ; He fatte mi wedder to fineme rade , In finen hov, boven alle de heren, Al unfeme flägte to groten eren. He makede mi to känzelör des rikes, Unde beföl mi {yn ingefegel des gelikes. Wat Reinke dait unde wat Reinke fhrivt , Dat fulve wol gedän unde gef hreven blivt. Ik hävve underwifed in dessen dagen | : "Den \ A + € 443 ) ren gaan, die naar mij verlangen, indien het TJ Heer Koning behaggt.” De Koning fprak: „ Gij kunt vrij en onbekome merd gaan en zonder gevaar reizen.” Alzoo fcheidde ' Reintje uit het Hof met fchoone woorden en in groote gunst. Vertrek naar en aankomst te Malapertus. Hij vertrok met zijne vrienden, naar Mala- pertus, en bedankte hen allen voor de groote gunst en eere, en dat ze hem hadden biige- ftaan in den nood, en hierop, fcheidden zij van hem en elk ging naar de zijnen. REINAART ging naar binnen en kwam bij Vrouw ERMELIJNE „ die hem vriendelijk welkom heette s zij vroeg hem, near het doorgeworfteld: leed, en hoe hij het ontkomen was. Hij antwoordde: „ In alles met voordeel. Ik fta hoog in ’s Konings gunst. Hij plaatfte mij wederom in zijnen Raad, boven: alle andere Hee- ren, tot groote eere van ons geflacht. Hij be- noemde mij tot Kan/clier en Zegelbewaarder van het rijk, en heeft het befluit uitgevaardigd : Wat Reınere zal doen, en Reineke zal fchrijven , 't Is alles welgedaan, en ’t zal gefchreven blijven. Ik heb verder aan den wolf in deze dagen zulk ecne les gegeven, dat hij niet mcer klagen zah Ik N C 44 ) Den wulv, dat he nigt-mer werd klagen 3. Ik hävve öm Ôk halv geblended, Darto fyn hele flägte f händed 5 Ik hävve öm gelubbed ja alfo. fer, Der werlde werd he nên nutte mer. | Wi flogen einen kamp , ik hêld öm under Werd he gefund, dat dait mi wunder ; Dat hope ik nigt; dog ‘ligt dâr nigt an: Ik bin geworden fyn overman , Darto ôk aller finer gefellen De des mid öm hälden unde byfellen. Desses was de fosfinne fere fro, Unde fine twe kinder ök alfo, Dat ör fader {us was forhäven. Se fpröken: ja, nu wil wi leven In groten ere ane forge, Unde maken faft unfe borge ! Sus is nu Reinke hôggeéred, So hyrmid korte is gelered. De lerer , de desse hiftorien [hräv, Shrivt forder, wör Ifegrim blêv. He lag in deme kreite für ovel gefaren. Sine frunde gingen to öme by paren, Syn wyv unde Hinze, Ôk Brün, de bare, Sine kinder, fyn gefinde, fine frunde weren dare. Se drogen öm ût deme kreite mid klagen , Uude hävven öm up einer bare gedragen Mid hoie, dâr he warm inne lag. Tohand men fine wunden befag, C 445 ) Ik heb hem half blind gemaakt, zijn geheel ge. flacht tot fchande gebragt, en hem zoodanig getroffen, dat hij voor de wereld. niets meer van nut is. Wij hebben eenen kamp geftreden. Ik hield hem onder; wordt hij ooit wederom ge- zond; dit zal mij verwonderen. Ik denk het niet, en daaraan ligt mij ook weinig gelegen. „Ik ben nu boven hem gefteld, en ook boven, die van zijn gevolg , die het met hem hielden en hem bijftonden, Ä Over: dit- allês was vrouw ERMELIJNE zeer verheugd 5 zijne twee zonen niet minder, en wel daarover, dat zij hunnen vader zoo verhoogd za- gen. Zij fpraken: „ Nu willen wij in groote eere en zonder zorg leven en ons kafteel vast maken.” REinTjE werd alzoo hoogelijk vereerd, gelijk kortelijk hiermede is geleerd en aangewezen. : BEsSLUIT. De Dichter, die deze gefchiedenis gaf, melde verder aangaande IZEGRIM. Dat deze in den deerlijkften toeftand in de kreits bleef liggen. Zijne vrienden kwamen, bij paren, tot hem ; zijne vrouw ging met Hınze en BRUIN 5 verder volgden zijne kinderen, die van zijn ge- zin en zine vrienden. Zij droegen hem uit het ftrijdperk met groote klagten, en legden hem toen op eene draagbaar met hooi, waarin hij warm beftopt werd, Men bezag en telde zijne won C 446 J Der weren twintig unde fesfe, Där kwemen fele mäfters fan Krummesfe, Se forbunden fine wunde unde geven öm drank „ He was in allen leden krank. Se wreven öme krûd in {yn eine Ör, Ja do prüftede he agter unde för. De mäfters fpröken : öme fhal nigt fhaden, Wi willen öm fmêren unde baden. Hyrmid tröfteden fe fine frunde', Unde läden öm to bedde tor fulven ftunde ; He wärd flapende , dog nigt fer lange. Aldermeift was öme darumme bange To finem teken an finen broderen. He hadde’t gelöfed mid al finen goderen, De he fine dage hadde forworven , Dat he dâr fo nigt were fordorven. Befunderen fyn wyv, frouw Giremöd, De by öme fere drovig ftôd. Ore drovenisfe was mannigerhande. Reinke dede ör fhande up f hande; He hadde Ifegrime fine brodere gerukked, Unde hadde öm darby alfo geplukked , Un dat he ’t nigt konde forwinnen , So dat he rafede in al finen finnen. Ja! de fus nu kan Reinkens kunft, Sint wol gehored unde lêvgerald By den förften unde heren overal, Is it geiftlik efte werldlik ftât: An Reinken flut nu meift de räd. Reinkens flägte is gröt by magt, Unde wasfet alletyd, ja dag unde nagt De C 447 ) wonden ; het getal was zes en twintig. Daa? kwamen verfcheidene meesters uit Krormesfe; zij verbonden zijne wonden ‘en gaven hem drank* jes in. Hij was ziek in alle deelen. Men wreef hem eenige’ kruiden in het oor, en hiervan niesde hij van achteren en van voren. De doc- tors zeiden: dit zal hem geen nadeel doen, wij zullen hem fmeeren en betten, en hiermede troostten zij de vrienden. Zij lagen hem vervol. gens op een bed, maar hij (liep niet lang. Hij beklaagde zich het ergst over zijn verlies , hetwelk hij gaarne met alle zijne goederen had afgekocht. Dit trof ook vrouw GIEREMoED niet minder , die toen. treurig bij hem ftond. Zij fchreide , was bedroefd over verfcheidene zaken, en ook dat hij dit nooit zoude te boven komen. Hij raasde en ijlde in alle zijne zinnen. Zij die ReınTtje’s kunst alzoo geleerd hebe ben, zijn wel gezien en bemind bij de Vorften en Heeren , zoo wel van den geestelijken als we- reldlijken ftand. Het geflacht der REınTje’s is groot en magtig, en van hunnen raad. hangen de befluiten af; hunne magt rüst t° elken dage. Die Reixrje’s kunst niet hebben geleerd, | zul« C 448 ) De Reinkens kunft nigt hävt gelêrd. De is tor werlde nigt fele werd; Syn wörd werd ôk nigt drade gehôrd , Men mid Reinkens kunft kumt mannig förd. Där fint fele Reinken nu in der wärde, Wol hävven fe nigt al rode bärde,, Is it in des pawes efte kaifers hov: Se maken’t ein dêl nu jo to grov. Simon unde Gevert holden dat feld, Men kent to hove nigt bät dan geld. Dat geld flüt alderwägen boven, De geld hävt, krigt ôk wol eine proven. De Reinkens lift nu bruken kan, De werd ök draden ein upperman. Hyrfan werd nu nigt mer gefägd. Men wo. Reinke ging mid fineme flägt, Dir wol fertig was in deme talle , Desse weren forfrouwed alle. Se fhededen ût deme hove mid groter ere. Reinke ging för öm alfe ein here, Unde he was fer wolgemeid , Dat öm fyn ftert was fo breid, Unde dat he hadde des koninges gnade, Unde dat he wedder was in fineme rade. He dagte: hyr fhal nên fhade av komen; Wime ik nu wil, däme mag ik from:n, Unde mag minen frunden alletyd fyn hold. Nog prife ik de wysheid boven dat gold! Ein islik [hal fik tor wysheid keren, ‚Dat kwade to miden, unde dögede leren. € 449 ) zullen het niet ver in de wereld brengen , es men let weinig op, hunne waorden, maar met zijne kunst kan men zeer ver komen. Daar zijn vele Reıntjss, al dragen ze ook gees ne roode baarden, thans in aanzien zoo wel ig des Paufen als in de Keizers: Hof; . zlj- maken het fomtijds in ‘velen te erg. De Heeren SIMON en VAN GIFTEN. hebben het reeds vermelde; veld behouden , en niets is aan die Hoven, als nog van meer gewigt dan het geld. Het geld drijft allem wege boven , en die geld heeft, krijgt ambten en prebenden. Wie Reinrjes list hierbij gebruiken kan , die wordt weldra hoog verheven. Hiervan zij thans niets meer gezegd. Alleen dient nog misfchien vermeld te worden „ hoe het ReinTje en zijn geflacht ging. Zij die bekwaam waren, werden alle verhoogd en verheugd. Zi gingen uit het Hof in groote eere; ReFNAART ging hen voor als een Hecr, en hij verhief zich, dat hij zijn ftaart zoo breed konde’ doen waaijen, en vooral , dat hij in ’s Konings gunst zoo goed bee vestigd ftond en in den Raad zat. Hij dacht, , dat hem hierin geen rampfpoed wedervaren kon- de; „ wien ik wil, zeide hij: mag ik bevoordee- len en ik moet mijne vrienden genegen zijn!” Echter prees hij de wijsheid boven het geld, Een ieder moet leeren wijs te zijn, het kwade te. mijden en de deugd te oefenen. Te dien Ff cin C 450 ) Darumme is dit bk gedigt:, Die is de fin: unde anders nigt. Fabelen unde fodaner byfproke mete, Werden gefät to unfer lere, * Up dat wi undöged fholen miden, Unde leren wijsheid t to ällen tiden. | Di bôk is fr ‘gûdto deme kôp ;” Hyr (lait faft in der werlde iöp. ' Wultu weten der werlde ftât, So kóp dit bök, dat is râd. ; | ( 45t ) einde is dit boek gedicht, en aan hetzelve mag gecn andere zin worden toegefchreven. Zulke fabelen en fpreuken werden tot onze leering ingefteld, opdat ‘wij de ondeugd zouden vermijden en de wijsheid aankleven. - p . v ‚ 0) v Ll x . m a „ ms a ns srl Dit boek wordt ook hierom als nuttig en dien- flig te koop geboden , omdat hetzelve den gehee- len loop des werelds bevat. Ne Te ers Wilt gij kennen ’s werelds ftaat, Koopt dit boek, ’t geeft goeden zaad ! ‚” 5 e \ A t , N ‘ Ff a AAN AANTEEKENINGEN. N 1. bl. 14. In den druk van 1497, is bj de eerfte benoeming van elk dier, de afbeelding in eene ruwe houtfnede gegeven. In den druk van ızıı.zijn alleen twee van die afbeeldingen medegedeeld, t. w.: die van den Zeeuw en van den Vos. De eerfte is afgebeeld met den regterpoot in de hoogte „ en met het onderfchrift : „ Dyt is dat bijlde des Lauwen, eer he Ko- nynck wart; wo he do uphelden mofte , un fwe- ren, myt eyneme fwaren ede, deme ryke truwe un holt to wefen un allen deren.” (Dit is het beeld van den Leeuw, eer hij Ko- ping werd, wanneer hij (zijn voorpoot) moest opheffen, en met een zwaren 3ed zweren aan het rijk en alle dieren, houw en getrouw te zullen zijn.). 2. Bl. 38. Dit verhaal is langer dan andere in het « Ca ) het geheugen gebleven, door: de fpreuk, tet waarfchuwing voor de fijnen en fchijnheiligen : Als de Vos de pasfie preckt , Boeren , wacht uw’ ganzen! 3. Bl. 6o. Bitte. Mij kwamen op eenige. _ plaatfen woorden voor, welke de Dichter om het rijm, in eenen anderen zin heeft gebruikt, dan hij, ware hij hieraan niet gebonden ge» weest, zoude gedaan hebben. ‘Met geen woord kwam mij dit meer ftellig zekér voor, dan met dit woord : bütte , hetwelk kennelijk: doos betee- kent, zoo als het nog te Hinloperi- eh elders in gebruik is, elders: Boite, Budget Enz, Von GöTueE en SoLTAU, hebben het woord onver- taald gelaten , maar GoTSCHEDE heeft het met het woord: Geiste overgezet, en BREDow in zijn Glosfarium ‘insgelijks: met: Gelte, Fasf. In de oude houtfneden en ook door van EVERDINGEN wordt aan TAarLere een melkvatje in han- den gegeven. Niet befeffende , hoe een beer met. een doos of een vaije zoude kunnen geflagen worden, heb ik" liever het woord: bezemfeel ' hier voor in plaats gefteld.. _ __Bladz. ro2.- Elemar. Ik heb dit woord’ over genomen, zoo als ik het in de uitgaven van ScHELLER en van Brepow en in de vertaling heb gevonden. In die van SorLTAu, GoTT- SCHEDE en in de vertaling van von GÖTHE, vond ik dit woord Alkmar en Alkmaar gefpeld. In : Ff 3 de Ca) deroude Allerduitfche, dyukken’ is oek: Blomar alsmede in den "oudfte Engelfche. In de laters Nederduitfche uitgaven is geen bepaalde plaats ge- noemd. Hier heet de ftad: te kwaad beflier. 6. Bladz. 223. De bilijdfichap der vijanden van REINTjE over de meuwe klagten tegen .de- 20 , is: gu9 meesterlijk door vAN EVERDINGEN in.de. geëtfte plaat „ pirgedrukt, dat..dezelve on- der alle zijne teekeniagen uitfteekt, zoo zelfs, dat. ux misfchien geen voorbeeld-is dat het ka- yakter in ge. afbeeldingen van dieren beter is vertoond. ; Onwillekeyrig. moet men lagchen, ever ‚den heer en’ den wolf, die beide dronken zijn: van yreugdes. Ik konde daze prent niet voor. het vignet. kiezen , om. dat. de held van. het Ruk hierbij niet voorkomt. : " vel. 254. Ik heb die : : I der Joyen gehou dens »eo--als ik. het bij SCHELLER vond, en . daama dvergezet. Bij anderen is: «rn, de Logica of se Leuven, Ek gis det het: Te Leuven zijn moet, als; flaande die Academie, destijds met die van Erfurt'in eene gelijken naam wegens da duisternis. , . 8,.Bl.2a74. MAARTEN. Voorheen moeten deze en de andere namen in den Roman aan de die- sen, gegeven, algemeen bakend; zijn … geweest cn in het dagelijkfche leven zijn agngenomen. Opwerkelijk vond ik zulks bevestigd aangaan: de den paam:- MAARTEN, aan den sap gegeven: In « 4 . r [er C 455 ). ‚ In de Dicttonaire des. :Monogrammes, Chiffrtss Lettres. iniatiales „ Logogryphes , Rebus etc. fous les quels les, plus celèhres Puintres , Graveurd et Destinateurs ont deguisé keurs. Noms, de Mr. CurisT. Paris. 1754 8°. , zijn: twee bewijzen ons der de ZLogogryphen of Rebus. Op bl. 309. ftaar het merkteeken van MARTIN DE Vos, zijnde een aap. en.een vos. met een D tusfchen „beiden, eh op bh 310, dat van MAARTEN. VANICHEVE, tu Wes een aap, met een fchild voor. de borst, waarop ‘de letters: vc. Ta Deze ondervinding verfchafte mij oph eldering van een gedeelte van. het. wapenfchild; door den. Admiraal Tromp , den. vader, gevoerd, voor dat hij door den Koning van Frankrijk met bri& ven van adeldom en ‘een rijk verfierd wapen- {child ,. was begiftigd. | es Ik zag hetzelve voor eenige jaren op de zerk in de groote kerk te Rotterdam , welke op het ‘graf ligt van zine eerfte. en tweede vrouw ANNEGIE ARKENBOUT JACORSZ., en DINA DE Haas de laatfte overleden 1632,- Aldaar wordt hij genoemd: M. H. VAN DER Tromp, fchip- per. Dit wapenfchild bevat: een aap, een harp en een #romp, (mondtromp) en :nu moest men men daaruit lezen : MAARTEN HarPerTs Tromp, Dit heette een fprekend wapen. - De ‚naam van HARMEN de Bok, zullen zich velen met mij herinneren uit den tijd der kinder- fpelen. : F f EE, Dat C 456 ) Dat de naam van: Boupewijn voorheen aan den egel. werd. gegeven, helderde mij het done kere op, hetwelk -ik eens in een onzer oude blij- {pelen vond, Aldaar wordt iemand met het woords BouDEWijN uitgefcholden , en deze was daarover zeer vertoornd 53. wanneer men nu weet, dat dit/woord'.toen..met dat van gaef gelijk ftond, dan houd de: werwondering op. Over den naan van ReNARD en REINTje, aan den Vos gegeven, zal ik hiets ‘behoeven te zeggen , als zijnde dit overbekend. De- naam van Reintje pe Vos is bij ons voornamelijk bekend gebleven, door het fprookje - of liedje door VoNpeL vervaardigd, bij het afnemen van het gezag van den Burgemeester ‚ Reiner Paauw. 9, Bl, 279. Simon In. betrekking tot Sim #ie, hetwelk de naam was, welke aan den hım del in kerkelijke zaken gegeven werd. Deze was destijds te:Rome zeer algemoen, Van Paus ALEXANDER VI zeide men: Vendit Alexander claves, altaria, Christum, Emerat ille prius, vendere jure potest, 10, Bl, 334. Beril. = De algemeene naam van het christal; ons waord Ari: + gezigts-glas, is hiervan afkomftig, Tr, Bl, 450, Naer mijn oordeel is van dit Sraaije verhaal, ons fpreekwaordı Aap! wat hebt “gj mooije jongen af te leiden. EN oo. Bijv BW LAG E Lijst der bekende: uitgaven van de … REINTJE DE Vos van HENDRIK VAN “ ALKMAAR, en. der: veralingen van dit Dichtftuk ). In he Nederfakfisch. N°, 1. 1498. Te Lubek 4. Gothifche letter, 241 zijden met ruwe houtfneden. - In het voortreffelijke werk van EsERT, AL gemeines Bibliographifches Lexicon II. 4. 603 is eene zeer naauwkenrige befchrijving aangaande ‚ het uiterlijke van het-eenige egenipläar in de Bi- - bliotheek te Woifenbuttel, Ne. a. 1515. Te Rostock 49, ‚Deze druk is alleen bij MARCHANT vermeld, N?, ‚3 © Deze lijst is bifeengebrage ule de ‘sangehualde wer-, ken van vom HACKMAN, GoTTsCHEDE, FröceL, TJADEN en Jönpens, en uiet het in het nafchrift van het ia. letdend vertoog vermelde werk van SCHELLER. De ule- gaven door mij gezien, zijn mer een ” gereekend. FE 5 ( 458 ) N°. 3. 1517. Te Rostock, kl. 49 met betere houtfneden. Titel: van REYNEKEN DEM VOSSE unde des fid ik: gvuldsgen, vijst-met ange- hengedem fi she Dude veler duden lere. Eyn Houesch m lich lefent. Bij dezen druk wordt. de naam van HENDRIK VAN ALKMAAR in de voorrede gevonden. Het eenigfte bekende exemplaar is in ‚de Ko- ginklijke: Bibliorkeck: te Dresden. : : ‚NS. 4, 1522. : Ee, Roetogk 4? blj. Lupwich Dierz, . Dere druk. is. door N., BAUMAN be- zorgd, en het dichtltuk ‚ig toen voor. het eerst met eene meer breedvöerige voorrede en mora- lifatien uitgekomen. ROLLENHAGE heeft een exemplaar gezien; thans is deze -druk onbekend. N°. 5. 1536. Te Frankfurt am Main, f°, bij MARCHANT vermeld, anders onbekend. N°. 6. 1539. Te Rostock. ‚4°. ‘bij Lupwich BETZ, - ..., Ä N°. 7. 1543. Te Rossck 4°. bij Lupwich DIETZ. | tn a * N°, 8. 1548 ‚of. 1549. 4°. bij, Lupwica Dierz, met nieuwe houtfneden Ce ‚…De titel: Reynke de } of „den Olden, nijge ge- an ' “a drukt „ Pl ©”) Van deze voortreffelijke uitgaaf is een fraai exemplaar voorhanden in de Korinklifke Bibliotheek ih ’sGravenhage, alsmede van N°, 13, 17, an, en 12, Hoogduitfche vertaling N°, 5, en der Latijufche 6 Le Fon Va, - E 459 3 drukt „ mik. fhdlighervorflando und. fonen. deuren erluchtet unde vor betert. Op den titel: is een kream afgäbeeld, . met vos- feftaarten enz. , alwaar perfonen. van alle. (tanden ter markt komen. 3 ‚ Behalve :de moralifstieg zijner Dog vele kant- teekeningen ter: leeringe bij; en, oek in deze a vple ‚zeer. :fraaije: houtfnede. , Algemeen wordt deze druk , "ls de best vis gevoerde. alle: deelen keichpuwds ‚de exempia- ren zin uiterst, aeklaaam.. ;- ‚NP. 9. 1549... De beck n% bĳ Saca vermeld, Ni var it. ‚N°. 10. 153% (FE. Frankfugih oM. 4°. bi Crriacus JAcopı zum Bart. Titel: Reyneke Vosfe ‚dem Older ure. We YDaze- ruk, ike in velen af van. die van 1498, it. ı ;N®. Iz. 1553 4°. Te Rostack,. N°. 19. .1556. fP.. Te, ‚Frankfurth. bij Secam, LIUS. a .* NO, 13. 1568. 49. Te Frankfurt bi SE- PRELIUS, … , je N°, 14. 1572. Te Frankfurth bij. Joan \ Worr. - N®. 15, 1575, 8%. Te 7 rankfurth bi dens. zelven. . af N°. 16. 1592. 40. Te Rostock bij STEPRAr NUS MOLLEMAN. Deze druk is veel minder dan de vroegere Ros- tocker uitgaven. * N®, 17. 1604. 8°. Te Hamburg bij PAur LANGE. Titel: REYNKE DE Vos, dat is: ain -.1Y7 Schon C 260 ) fehon und nutte gedichte. voll wijszheit „ gütther lehren und lustiger Exempelen. N°. 18. 1606. 8°.‘ Te’ Hamburg bij Fro- BENIUS ; misfehien is dit ’dezelfde druk met eenen nieuwen titel. N°. 19. 1660. 8°. Te Hamburg bi: Dosen m. h. Titel: de Olde Reynke Vos/ u. z. w Een fraaije druk , waarbij melding is van N. BAUMAN. N°. 20. 1666. ‘Te Hamburg bij Dosen. * N°. ar. ızıı. Te Wolfenbuttel 4°. bij Frevrac. De titel is: ‘Reineke Vos mit dem koker , uitgegeven door F. H. von Harman. Over deze druk is gefproken in het inkeidend: yerboog. "= N°. a2. 1752. kl. f©, Te Leipzich en Am- fierdam,, bij BRErTKoPF en P. ScHENcK. Deze druk is gevolgd naar die van 1549, en volgt achter de Hoogduitfche ùitgave van Gorr- SCHEDE. | * N°. 23. 1798. 8°. Te Eutin bi Srruvs met eene Vertaling der Sakfifche woorden , uitge- geven door G. G. BrEpow. * N°. 24. 1825. 8°. Te Brunswijk. Titel: HEINREKS FAN ALKMER , REINKE DE Fos, door Dr. K. F. A. SCHELLER, na den druk van 1498. VED- C 46 ) VERTALINGEN. Zu Het is cenigzins moeijelijk om: uit de groote menigte van overzettingen alleen naar den titel te beflisfen , welke van deze naar de oude uitgave in het Nederfakfisch-, of naar die in het Nederduitsch „ of naar den Franfchen Roman van JAQUEMAR DE GIELEE zijn vervaardigd. Tusfchen de beide eer- ften is het kenmerk , of de Haan: HENNING of KANTEKLEER heet. | Om de onzekerheid in dezen maak ik geene melding van. de vertalingen in het Engelsch, Fransch , Spaansch, ltaliaansch „ Poolsch en Hun- gaarsch ,„ welke er zouden beftaan. “_ Van de opvatting van fommigen, dat er eene vertaling in het Hebreeuwsch zoude zijn, is het tegendeel gebleken. De beroemde Mozes MEN- DELSSOHN heeft het aangewezen, dat het werk Parabola Vulpium , 1555 te Mantua uitgekomen, tot onzen Roman niet in betrekking ftaat. Hoogduitfche. Ne. 1. 1544. fol. Te Frankforth bij Cyrıa cus Jacosr zum BART, door M. BEUTRER, in Duitfche rijmen. Titel: Reynke de Fuchs. — Das ander Theil des Buchs: [chimpff und ernst. ’ Van deze vertaling zijn latere drukken van 1545, 1563, 1574, 1590, 1608 en 1617 , in 4° en 8°. .. N®, (46 ) N°. 2. 1579: 89, Te, Frankfursr ‚door Nrc. BassaEus in rijm 3. beter bewerkt. ..Van deze vertaling. zijn, latere drukken van 1590, 1602, 1608 en 1617. N®. 3. 1650. 8°. Te Rostock, bij Joachıs WıLsen. Deze vertaling is met zeer vele bij vocgfels vermeerderd. _ Eene nadruk beftaat er van 1662. -"*# N°. 4. Tusfchen 17oo en 171o. Der lis tige Reineke Fuchs, ein Volkshuch. Uit dit Volksboek is. het. boekje ontleend, het- welk in Duitschland, gelijk de Reınaarr bij ons, op de kermisfen wordt verkocht. Het is mij gebleken, dat niet alleen uit het- zelve is weggelaten, wat tot de kerkelijke za- ken in betrekking ftaat, maar dat het ook in vele andere opzigten nog meer verminderd en verminkt is, dan de zoogenoemde kleine Kenn of het Volksboekje bij ons. * NO, 5. 1752. kl. fol. Te Leipzich en te Am- Rlerdam bij Breitkopr en P. ScHENCK. — Deze is de vertaling van GOTTSCHEDE met de prenten van VAN EVERDINGEN, waarover in het snleidend vertoog gefproken is. . * N° 6. 1794. 8° te Berlijn. De vertaling i in hexameters door J. W. von Görue. Van deze vertaling beftaan, verfcheidene uitge- ven. N®, 7, 18o2, 8° te Berlijn. De vertaling van D. W. SoLTau in viervoetige rijmen. In 1823 verfcheen eene verbeterde druk. -* N°. 8. 1817 lang 8°. Te Tubingen bij Ozıan- DER, C 463 J DER , ein Volksbuch; met eenige platen naar die van VAN EVERDINGEN gevolgd. * N°. 9. 1822. Heilbron. 24°. REYNEKE Fucuns, gefavbert und abdgekurst von Fr. Ras- MANN in der Etuibiblotheek.- 2e auflage. .a N Eatinfeher' " - -- * N°, r. 1567. Te Frankfort op kosten van- 8. FEIJERABENT 'en:S. HurE door HARTMAN | Scopskruß, met eenen zeer langen en weidfchen ‘titel, beginnende: Opus BPodicum de admirabili fallacid et astutid Vulpeculue Reinekes etc. Met houtfneden, waaronder zeer fraaie met het merk VS. (VirerLrus SoLıs.) De latere drukken van deze vertaling van 1574, 1579, 1580, 1584 en 1595 zijn in 12° en met eenen min omflagtigen titel: t. w. Speculum vitae aulicae. De admirabili fallacia et astutid vulpe- culae Reynekes. Loricnius zeide van deze verzen: SCOPPERUS nitidas dum carmine fsrgit in auras; Naso fere par est, five, TiBULLE tibi. Deenfthe. N°. 1. 1555. Te Lubek 4°. vertaald, door HERMAN WEIGERE, bij JURGEN RıcHoLrFrF. N°, 2. 1656. 4°. Te Koppenhage bij P. Hake. a » Zweed- C 464 > Zweed/che. N® r. 1621. 8%. Te Stokboim.. Engelfche. Ten minften eene 1706 8°. London — naar het Latijn van ScoprErus. Bima bij alle volken zijn navolgingen of gite fpruitfels van de REYNEKE verfchenen De op- gaaf der titels zoude te veel ruimte. nemen. KOR» BLADWIJZER. Innemen Be Tooc: . . . Bl. xıv. en Voorrcde van HENDRIK VAN ALKMAAR. a. % EERSTE DEEL. De eerfte Hofdag en de aanklagte. . ‚14 De ecerfte dagvaarding door Brumn, den beer. “ ‚ “ . . AA Tweede dagvaarding door. Hinzr, den ka- ZET. a EK . ° . 79% Gg Dere ( 466 ) Derde dagvaarding door GRIMBAARD, der das. . \. @ . .. Reis naar het Hof en de eerfte biecht. . . 98. Verfchijning ten Hove voor het Geregt, en de veroordecling. . .. Begin der uitvoering van het vonnis, en de biecht van REINTJE op den ladder van de gelig. . . . .. Verdere gefprekken van REINTJE over den fchat. . . . .. Geheime gefprekken van den Koning en de Koningin met REINTJE , en het pardon. Wraak over IZEGRIM en BRUIN, en toe- rusiingen tot de pefgränaadie van REIN- TjE naar Rome. . .. Reintje komt en blijft te Malapertus. — » Nieuwe misdaden tegen Lampe „ den haas en BELLIJN , den bok. .. “BELLIJN, verraden, komt aan het Hof. De Koning wordt vertoornd, IZEGKIM en BRurN worden verlost, ,. « > ” 118. 142. 160. 176. 190. ( 467 ) . >. TWEEDE DEET. 4 Voorrede. .. .. ee Bl. 221. Tweede Hofdag ; nieuwe Hagten over REın-. „ Tje door hei Konijn: en den Kraai. Beflwit van den Koning tot de belegering van Malepertus... … … - » Oe ee EN Getrowwheid van GRIMBAARD jezens REIN- 223, TIE 3 waar fchuwing om zich naar den Koning te begeven. . . .. Fhreede - reis ‘van GrIMmAARD en REINTJE naar het Hof; tweede biecht en belang- rijke gefprekken. * . …. .. Bemoediging van REINTJE ;. door MARTEN - de aap. a. ee ee. Tweede xerfehjmng van RRINTJE. aan het. Hof „en zijne verdediging. De Koning vertoornd. .. . . ee De Koning wordt bevredigd door de vroirw van den Aap. Heb procos van- den man met den flang. . . . .. Verhoor van Reintje. Hij tracht zich to redden door het vertellag der fprookjes yan den ring, de kam, en den fpiegel. « … GE 3 ( 468 ) REINTIE gaat woort om den Koning , door het verhalen van fprookjes in een goeden Juim te brengen. * .. °. *. Bl. 351. REINTJE flaazt in zijne wenfchen, en de Koning fchenkt hem genade. 359: L.EGRIM treedf op nièuw als klaker voor, en wel over drie misdaden van REInTjE. . 371 Izecrım, Act klagen moede, werpt aan Reintje den handfchoen toe, en eischt hem in het kampgevechk, . > 0.40% Het kampgevecht. . ee 0.» 4l.% REInTjE wordt verheven, tot. Kanselier des ’ Rijks. ® . . . …e * . * . 439. Vertrek naar en aankomst te Malepertus. 44%. Befluit. ee er .. . 445.  