De Joodisch-ritueele voorschriften omtrent het slachten en het daarbij behoorend onderzoek
§ 1, Indien een long door gebrek aan behoorlijke ont wikke- ling zoodanig zamengegroeid is, dat de kwabben niet van elkan- der gescheiden zijn, maar allen te zamen één stuk vormen (אופתא) dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Indien echter deze zamenvoeging slechts gedeeltelijk of slechts schijnbaar is en er dus een kenteeken (הכר) van eenige zelfstan- dige aanwezigheid der enkele kwabben zichtbaar is, dan is het dier geoorloofd (כשר). § 2. Dit kenteeken bestaat hoofdzakelijk in spleten of gleu- ven, die op de long zichtbaar zijn ter plaatse, waar bij volkomene ontwikkeling de kwabben van elkander gescheiden zouden zijn. Indien voor elke kwabbe een zoodanige gleuf geheel of maar gedeeltelijk te bemerken is ( הכר ‎ סדק ), dan is het dier geoor- loofd (כשר). § 3. Indien niet de geheele long maar twee of meer kwab- ben op zoodanige wijze zijn zamengegroeid, dan moet ook zoo- danig kenteeken (הכר) van zelfstandige aanwezigheid der afzon- derlijke kwabben zichtbaar zijn. Is er geen kenteeken (הכר) te vinden, dan wordt het geheele stuk als één kwabbe beschouwd» de andere ontbreken dus en het dier is ongeoorloofd (טרפה). (Zie hoofdstuk IV § 1). Ziet men echter wel zoodanig kenteeken, dan worden de zamen- gegroeide kwabben als op zich zelf staande beschouwd en het dier is geoorloofd (כשר). § 4. De kenteekenen, die bij twee of meer zamengegroeide kwabben het dier dus geoorloofd maken, zijn : 41 ( הכר ‎ סדק ). Eene gleuf of spleet ter plaatse, waar de af- scheiding der kwabben moet zijn, ook al is de spleet maar voor een gedeelte zichtbaar. ( הכר ‎ ארוך ). Indien het zamengegroeide stuk duidelijk zichtbaar den vorm van ieder der beide kwabben naast elkander heeft. In dien bijvoorbeeld de lang- en dikvormige kwab met de groote kwab is zamengegroeid, maar de groote kwab heeft bovenaan een overtollig stuk, dat lang- en dikvormig is, dan is de ontbrekende kwab eigenlijk aanwezig. (Zie Hoofdst. IV, § 3 1. c.) ( הכר ‎ נמוך ). Indien ter rechterzijde eene kwabbe ontbreekt, maar daarentegen is de rechter- groote kwabbe ( אומה ‎ הומנית ) • * grooter dan de linker, groote kwabbe ( 1 (השמאלית ) ; of ook indien de bovenrand der rechter- groote kwab lager naar het hart gericht is dan de bovenrand ter linkerzijde, dan ontbreekt de lang- en dikvormige kwab niet, maar is met de groote (אומה) zamengegroeid. Indien de luchtpijptakken , ook die van de ontbrekende kwabbe, ter behoorliiker plaatse aanwezig zijn (zie hoofd- stuk IV § 3 1. b.). In al deze gevallen is het dier geoorloofd (כשר). § 5. Bij bokken of lammeren, die den ouderdom van dertig dagen nog niet bereikt hebben is eene geheel ineengegroeide long, ook zonder eenig teeken van kwabben-afscheiding, zonder gevaar. Zij zijn geoorloofd (כשר). — Vindt men echter aan ééne zijde volkomene ontwikkeling, dan moet aan de andere zijde ten minste een kenteeken (הכר) zichtbaar zijn. HOOFDSTUK X. Vliesachtige aan wassingen (פרכות). § 1. De vliesachtige aanwassingen (פרכות) vormen een zeer gewichtig punt van beschouwing bij het onderzoek der long. Vooreerst, omdat zij zeer veelvuldig en vervolgens, omdat zij op zoo velerlei wijzen voorkomen. Soms zijn zij onschadelijk, soms levensgevaarlijk. Is het laatste het geval, dan is het dier onge- oorloofd. Het hangt natuurlijk af van de wijze, waarop de aan- 1) •Immers in gezonden staat is de linker- groote kwabbe (אומה ־י ‎ % השמאלית) ‎ de grootste van beiden, daar aan haar zijde nog maar twee kleine * T • * kwabben zitten, terwijl ter rechterzijde drie zijn. 6 42 wassing voorkomt. En daartoe wordt een nauwkeurig onderzoek vereischt. § 2. De aanwassingen zijn vliezen of vellen, die vastzitten aan de long. Zij ontstaan soms door sterke uitwaseming der long, waarbij zich de uitgewasemde vochtdeelen tot een vlies ver- dikken ; maar vooral ontstaan zij indien er een opening in de long is, doordien het daaruit dringend vocht zich op de plaats zelf, al aanwassend, tot een vlies of vel vormt. § 3. Elke aan wassing dus is een wettige grond tot het ver- moeden, dat de long een opening heeft, en dus doodelijk aange- daan is. Zoolang nu de aanwassing de opening voldoende be- dekt en beschermt is het niet levensgevaarlijk. Maar als er, om welke reden ook, gevaar aanwezig is voor scheuring der aanwas - sing, dan is de bescherming weg, de ziekte is levensgevaarlijk en het dier is ongeoorloofd. Aan den anderen kant spreekt het van zelf, dat die zachte vliezen, waarvan men zeker weet, dat zij alleen door uitwaseming der long ontstaan, zonder dat er eenige opening in de long is, onschadelijk zijn. Dit zijn dan ook geene eigenlijke aanwas- singen (פרכות) maar losse slijmvliezen ([רירי). Tot die losse slijmvliezen behooren in de eerste plaats de zoo- genaamde aanwassingen van één dag ( פרכות ‎ בת ‎ יומא ), die reeds bij de eerste zachte en voorzichtige betasting, waarmede de hand des onderzoekers er over heen gaat, van zelf loslaten en geheel afvallen (הבודק t פרכות ‎ *הנפסקות ‎ בהכנסת‎ ). Al is de long vol van zoodanige vliezen, zoodra zij bij eene zeer zachte aanraking van zelf geheel wegvallen , zijn zij onschadelijk. 1) Men neme even- wel alsdan de long uit de borstholte, en zie na of de losgelaten vliezen ook aan de ribben of een ander deel der borstholte zijn blijven vastzitten. Is dit het geval dan zijn het wezenlijke aan- wassingen en de long moet nader onderzocht worden. 2) Yindt men echter niets van dien aard, dan is het dier dadelijk geoor- 100 fd ( 3 .(כשר ‎ בלא ‎ בליקה ) Het kan echter gebeuren, dat eene aanwassing die bij de zeer lachte aanraking niet losgaat en die het dier ongeoorloofd zou doen verklaren, bij nauwkeurig onderzoek blijken zou toch niets 1) Om zoo weinig mogelijk aanwassingen te doen voorkomen wordt de raad gegeven, het dier kort voor het slachten behoorlijk te laten drinken. De losse slijmvliezen vallen dan van zelf af, en er is minder onderzoek noodig. 2) Namelijk met het onderzoek omschreren in hoofdstuk XI § 2 alin. 2. 3) Eene uitzondering echter hierop vormen lammeren en bokjes beneden 30 dagen oud. 43 anders te zijn dan een sterk verdikt slijmvlies (ריר), door uit- waseming ontstaan, maar geen eigenlijke aanwassing. Vandaar nu, dat op vele plaatsen het gebruik is aangenomen, om in ver- scheidene gevallen, waar eene aanwassing aanwezig is, die het dier ongeoorloofd zou doen zijn, deze door afwrijving of afvliezing ( 1 (מעוך ) nader te behandelen, om te weten, of het enkel een slijmvlies (ריר) of een wezenlijke aanwassing ( פרכה ‎ גמורה ) is. Aan deze behandeling en de gevallen, waarin zij geoorloofd is, zoomede aan het er bij behoorend onderzoek of de long nu ge- zond is, zal een afzonderlijk hoofdstuk (hoofdstuk XI) worden gewijd. § 4־ De aanwassingen laten zich in zes rubrieken verdeden: a. loshangende aan wassingen ( סרכיות ‎ תלויות ) b. regelmatige !! (IT!? כרכות ‎ 1 2־ ) c. onregelmatige פרכות ‎ שלא ‎ כסדרן) ‎ ״ ) d. dubbele ,, ( פרכות ‎ כפולות ) e. aanwassingen op een en de- zelfde kwab ( ס־כוה ‎ ממקום ‎ למקום ) of ( ט־כזת ‎ מיניה ‎ וביה ) f. aanwassingen aan de Warda ( פרכות ‎ בוורדא ). § 5. Loshangende aanwassingen ( פרכות ‎ תלויות ). Dit zijn zoodanige aanwassingen, die uit een plaats der long ontstaan, alleen daar vastzitten, maar met het andere einde aan geen andere plaats zijn aangewassen en dus loshangen. Vindt men eene zoodanige loshangende aanwassing, dan heeft men op drie punten te letten : 1°. Men blaze de long op, en zie toe of bij het opblazen de hangende aanwassing ook eenigszins oprijst en met lucht gevuld wordt ( עולה ‎ נקנה ). Is dit het geval, dan is er op deze plaats eene opening in de long en het dier is ongeoorloofd (טרפה). 2°. Men onderzoeke of ongeveer tegenover de plaats, waar de aanwassing afhangt op de ribben ook een wond of breuk of iets dergelijks gevonden wordt. Is dit het geval, dan is het dier ongeoorloofd. 2) 3°. Indien aan het einde der aanwassing zich een knopje be- vindt, dat betrekkelijk groot en dik is als een ettergezwel 1) Bij Port. Isr. mag het onderzoek van afwrijven of afvliezen (מיעוך) volstrekt niet toegepast worden. 2) Omtrent zwarte vlekken op de ribben, zonder teeken van wonde of breuk, raadplege men de geestelijkheid. 44 en met etter of bloed is gevuld ( 53 £תיור ‎ מלא ‎ מוגלא ), dan is het dier ongeoorloofd . 1) Wanneer geen dezer drie bezwarende omstandigheden aanwezig zijn, dan is het dier dadelijk geoorloofd. 2) § 6. Regelmatige aan wassingen ( פרכות ‎ כפךרן ). Wanneer twee deelen van de long die onmiddellijk naast elkander en tegen elkander aan liggen , in kun gewone ligging aan elkander zijn aangewassen, zoodanig , dat ook bij de op en neergaande beweging der long de aanwassing niet scheurt — dan is dit eene regelmatige aanwassing ( רכה ‎ כסדרן ?) en het dier is dadelijk geoorloofd. Tot deze regelmatige en on schadelijke aan wassingen be- hooren de volgende gevallen : a. Als twee opeenvolgende kwabben, hetzij twee kleine of eene groote met eene kleine — met hunne naar elkander gekeerde zijden (חתוך) van den stam af en verder , zelfs tot aan de punt, zonder eenige ojoene tusschenruimte (חלון) zijn aangewassen. — [Indien echter juist op die plaats der aanwassing aan de binnenzijde (התוך) van een der kwabben zich een ettergezwel bevindt, zoodat de aanslui- ting der kwabben gestoord wordt, dan is het dier onge- oorloof d. (Dit is ook in het volgend geval van toepassing)]. b. Wanneer de aanwassing slechts gedeeltelijk is, maar niet verder gaat dan tot op de eerste kelft der kwabbe (מחציה 3 (ולמטה‎ ) al zijn zij dicht aan den stam niet verbonden. * Ook wanneer er één of meer tussckenruimten (חלונות) in de aanwassing zijn, zoo zij slechts beperkt blijven binnen de eerste helft, is het eene regelmatige en onsekadelijke aanwassing. c. Wranneer de bovenste rechterkwab ( אונה ‎ העליונה ‎ בצר ‎ ימין ) die met haar boveneinde in de nauwe borstholte rondom de luchtpijp (גרגרת) ligt — geheel en al van den stam 1) In twijfelaclitige gevallen raadplege men de geestelijkheid. 2) Met ״ dadelijk geoorloofd’’’ bedoelen wij : zonder dat verder onderzoek, noodig is. Duidelijkheidshalve hebben wij dit woord ״ dadelijk ” hier en daar bijgevoegd. Waar het echter van zelf uit den zamenhang blijkt, is het weg- gelaten. Waar ״ dadelijk ongeoorloofd ״ staat, beteekent het dat geen verder onderzoek mag plaats hebben. 3) ״De eerste helft” is: van den stam aan de luchtpijp tot op de helft der breedte; ״de tweede helft’ מחציה ‎ ולמעלה) ‎ י ) is dus van daar tot aan T X ~ : T : V ״• het eindpunt der kwabbe. — Immers daar de kwabben dicht bij den stam aan elkander liggen, maar bij het spits tqeloopen zich van elkaar verwijderen is de aanwassing op de eerste helft niet gevaarlijk, op de tweede helft wel. — Zie § 7 geval 1. 45 af, zonder opene tusschenruimte (חלק) aan de luchtpijp is aangewassen 1). [Indien echter eenige opene tusschen- ruimte de aanwassing af breekt is het dier dadelijk onge ״ oorloof d 2)]. d. Wanneer de geheele rij der kleine kwabben of een der groote kwabben geheel en al, zonder opene tusschenmimtc van achteren aan de vet pijp, die langs de ruggegraat loopt , is aangewassen ( אומה ‎ הדבוקה ‎ מעיקרה ‎ לסופה ‎ לסמפיון ‎ שמן הדבוקה ‎ בשדרה ‎ כשר‎ ). [In dien echter de aanwassing door eenige opene ruimte wordt afgebroken is het dier dade- lijk ongeoorloofd־]. e. Indien eene overtollige kwab, die noch naar voren noch naar achteren neigt, maar in de rij der kwabben staat ( יתרת ‎ בדרי ‎ דאוני ) regelmatig aan de naastliggende is aan־ gewassen. In al deze gevallen is het dier dadelijk geoorloofd 3). r * י*‘־ ‎ ״״׳ § 7. Onregelmatige aan wassin gen ( סרכות ‎ שלא Indien twee deelen der long, die — hetzij veel of weinig — van elkander verwijderd liggen, aan elkander aangewassen zijn, dan is dit eene onregelmatige en levensgevaarlijke aanwassing en het dier is ongeoorloofd 4). Tot deze onregelmatige aamwassingen ( סלכות ‎ שלא ‎ כסדרן ) behooren de volgende gevallen : a. Wanneer twee naast elkander liggende kwabben wel met de naar elkander gekeerde zijden, maar — hetzij bij één of bij beiden — op de tweede helft naar de spits toe ( מחציה ‎ ולמעלה ) aan elkander zijn aangewassen. b. Wanneer de aanwassing wel twee naast elkander liggende kwabben verbindt, maar met de van elkander afgekeerde zijden , zoodat bijvoorbeeld de voorzijde of de binnenzijde , of de scherpe kant van de ééne kwabbe verbonden is aan de achterzijde der andere ( מקמא ‎ לגבה׳ ‎ מחתוך ‎ לגבה ‎ מהוד ‎ לגבה ). 1) Deze aanwassing is regelmatig, omdat zij met de natuurlijke ligging dezer kwabbe overeenkomt, en daarom zonder gevaar is ( שכן ‎ רביתייהו ). 2) Eene opene ruimte is in zulke gevallen levensgevaarlijk , want bij de adem- haling en de longbeweging opent zich de ruimte verder en scheuring ontstaat 3) Natuurlijk behalve in de gevallen, tusschen haakjes bijgevoegd in ge- val c en d. 4) Immers eene onregelmatige aanwassing moet bij de longbeweging scheuren, en de ongesteldheid is dus levensgevaarlijk. Aan den anderen kant echter is op deze aanwassingen het onderzoek toepasselijk, bedoeld in $ 3 en nader behandeld in Hoofdstuk XI. \ 46 c. Wanneer twee niet naast elkander liggende kwabben aan elkander aangewassen zijn, bij voorbeeld : de eerste met de derde , de groote kwabbe met de middelste. d. Wanneer het uiterste gedeelte der groote kwabbbe (עקץ האומה) ‎ dat juist aan liet middenrif grenst, is aangewassen aan de ruggegraat 1). e. Eene enkele kwabbe aan het hartvet ( שמן ‎ הל‎ ב ) of aan het vet der luchtpijp ( שימן ‎ הגךגרת ) aangewassen 2). f. Indien de long aan de ribben is aangewassen. [Hierbij moet echter de volgende onderscheiding in het oog gehouden worden. Is de aan wassing aan de twee kleine ribben, die het naast aan.de hals zitten, dan is het dier dadelijk ongeoorloofd ( טרפה ‎ ולא ‎ מועיל 3 (בתקה‎ ). Bij eene aanwassing aan de overige ribben, mag het onderzoek, in hoofdstuk XI omschreven, toe- gepast worden. — Zijn echter twee op elkander vol- gende kwabben van achteren zoodanig aan de ribben, onverschillig waar, aangewassen ( מגבן ‎ לצלעות ) dat de uiteinden dier twee aanwassingen op de ribben samen- loopen , dan is het dier dadelijk ongeoorloofd ]. g . Indien de long aan het middenrif ( חצר ‎ הכבל ) aangewas- sen is 4). In al deze gevallen is het dier ongeoorloofd , doch mag het onderzoek, in hoofdstuk XI beschreven, hierbij wor- den toegepast 5) §8. Dubbele aanwassing ( פרכה ‎ כפולה ). Wanneer uit eene regelmatige aanwassing (zie § 6) eene tweede hangende aanwassing (zie § 5) ontstaat, dan heet dit eene dub- hele aanwassing ( סךכה ‎ כפולה ). [Bijvoorbeeld : indien twee kwabben regelmatig op hun eerste helft aan elkander zijn aangewassen en uit die aan- wassing hangt een tweede.] In dit geval lette men er in de eerste plaats op, of 1) Zie § 6 geval 4. 2) Zie § 6 geval 4. 3) Want door de gedurige beweging der hals kan op die plaats zelfs een niet zeer harde aanwassing scheuring veroorzaken, en is dus levensgevaarlijk. 4) Indien Jiet middenrif aan de ribben aangewassen is, zonder dat de aanwassing de long raakt, is het dier dadelijk geoorloofd. 0) Natuurlijk behoudens het tusschen haakjes bijgevoegde in geval /. 411 een der drie bezwarende omstandigheden, die zich bij elke hangende aanwassing kunnen voordoen (zooals in § 5 omschreven is), hier aanwezig zijn. Is dit niet het geval, dan is het dier dadelijk geoor- loofd. Wanneer echter die tweede aan wassing niet geheel loshangt, maar zich ook met het ander uiteinde aan eenige plaats vastge- hecht heeft (al is het ook aan dezelfde kwabbe waaraan de hoofd- aanwassing zit) is het dier dadelijk ongeoorloofd ( טרפה ‎ ולא ‎ מועיל בדיקה).‎ * § 9. Aanwassingen op een en dezelfde kwabbe ( סרבה ‎ ממקום ‎ למקום of פרכה ‎ מיניה ‎ וביה‎ ). Indien twee plaatsen ééner kwabbe - groote of kleine — aan elkander zijn aangewassen, dan blaast men de long op. Indien het dan blijkt, dat het vlak der long tusschen de beide einden der aanwassing glad en effen blijft, dan is het dier dadelijk geoorloofd. Trekt zich echter bij het opblazen de long op deze plaats te zamen in rimpels of plooien ( מקמט ‎ קמטים ) dan is het dier dadelijkkeoorloofd '* 0 § 10. Aanwassingen aan de War da ( כרכות ‎ בוודדא ). Eene aanwassing van de War da naar eenige andere plaats is altijd een onregelmatige aanwassing en valt dus onder de bepaling van § 7. Zelfs al is zij schijnbaar regelmatig aan het naastliggend deel der groote of kleine (lang- en dikvormige) kwabbe aangewassen, is het toch inderdaad onregelmatig en het dier is ongeoorloofd 2). Immers, de beweging der War da bij de ademhaling wordt door elke aanwassing belemmerd, zoodat dit levens- gevaarlijk is. Evenzoo, indien de War da aan de haar omhullende zak is aangewassen, of indien twee Warda' s , die uit één stam komen 8) aan elkander zijn aangewassen, is het dier on- geoorloofd. Daarentegen indien de Warda aan haar eigen stam is aangewassen en het daaronder gelegen vlak der long blijft glad en effen (zie § 9), dan is het dier dadelijk geoor - loofd, omdat deze aanwassing regelmatig en daarom zonder gevaar is ( שכן ‎ רביתייהו ). 1) Immers dan is blijkbaar de aanwassing korter dan het tusschen gele- gen vlak der long, en er moet scheuring ontstaan. 2) Omtrent de vraag of bij aanwassingen der Warda nader onderzoek mag plaats hebben, zie Hoofdstuk XI. b geval 11 en noot aldaar. :4) Zie Hoofdstuk 8 § 7. 48 § 11. Bij aanwassingen die de long zelf niet raken, bijvoor- beeld indien het vlies der luchtpijp, of de enkele zak der Warda aan een plaats buiten de long is aangewassen, is het dier ge - oorloof d. Overigens echter moet bij vreemdsoortige en twijfelachtige ge- vallen de geestelijkheid geraadpleegd worden. § 12. Er kunnen gevallen voorkomen, dat eene op zich zelf niet gevaarlijke aan wassing verbonden is met eene andere onge- steldheid der long, op diezelfde plaats, zoodat het dier toch ongeoorloofd moet worden verklaard ( תרתי ‎ לריעותא ). Aan dit punt is een afzonderlijk hoofdstuk (hoofdstuk XIX) gewijd. t HOOEDSTUK XI. Afwrijving of afvliezing (מיעוןי). § 1. In het vorige hoofdstuk § 3 is reeds uiteengezet, dat een slijmvlies, alleen door uitwaseming ontstaan, zonder opening in de long, meestal onschadelijk is. Wanneer dus eene aanwas- sing zoodanig is, dat zij het dier ongeoorloofd zou doen zijn, is het van belang te onderzoeken, of deze aan wassing misschien niets anders is dan een verdikt slijmvlies, zonder eenige opening in de long . Immers, indien dit het geval is, is het dier geoor - loofd. Dit nader onderzoek nu bestaat in het ״af wrijven*’ of !,afvlie- zeri’ en in het daarbij behoorend onderzoek tijdens de opblazing. In de meeste plaatsen is het gebruikelijk geworden, bij gewone onregelmatige aanwassingen ( פרכות ‎ שלא ‎ כסדרן ) en in eenige andere gevallen (zie overigens afdeeling c van hoofdstuk XI) dit nader onderzoek toe te passen. In eenige gemeenten daarentegen past men dit nader onderzoek niet toe 1). Waar het dus mogelijk is, dit onderzoek geheel te vermijden, blijft men liever in de ongeoorloofdverklaring van het dier berusten. § 2. Het ״afivrijven” geschiedt aldus : De Sjochet neemt de long uit het lichaam en als hij zich overtuigd heeft, dat geen andere ongesteldheden of bezwarende omstandigheden aan de long te vinden zijn, dan neemt hij de aanwassing geheel dicht aan " de long tusschen vinger en duim. Hij wrijft dan de aanwassing aanhoudend tusschen de vingers, 1) Zie Hoofdstuk X, noot op 49 langzaam en voorzichtig er op lettend, dat hij niets met zijn nagels scheurt. Indien nu de aan wassing na een poos van zachte wrijving geheel of gedeeltelijk hard blijft en niet begint los te gaan, dan is het eene wezenlijke aanwassing ( פרכה ‎ גמורה ) en het dier is ongeoorloofd. Helpt het wrijven wel, dan doet hij dit zoolang tot de aanwassing, al dunner en dunner wordend, eindelijk zich geheel van de long loslaat, zoodat niets van de aanwassing op deze plaats der long meer zit. Vervolgens legt hij (of houdt hij) een weinig lauw water juist op die plaats der long, waar de aanwassing zat ; en dan wordt de long opgeblazen. Nu geve de onderzoeker acht 1). Indien bij het opblazen het water opborrelt (מבצבץ) dan is er een ope- ning in de long en het dier is ongeoorloofd (טרפה). In dien echter het water niet opborrelt ( אינו ‎ מבצבץ ) dan is de long on- beschadigd en het dier is geoorloofd (כשר). § 3. In zeker opzicht zou reeds nagenoeg uit al het vroegere blijken, in welke gevallen dit onderzoek noodig is en mag toege- past worden. Toch zullen wij hier eene duidelijke opgave laten volgen, a. van die onschadelijke aan wassin gen, waarbij dit nader onderzoek niet eens noodig is, b. van die gevaarlijke aan wassingen, waarin het onderzoek niet mag toe gepast worden en niet baat, c. van die, waarbij het onderzoek wel toe- gepast wordt. Eensdeels is deze herhaling nuttig voor den lezer als resumé van al het besprokene in hoofdstuk X, anderdeels geeft het ge- legenheid tot het bijvoegen van enkele nieuwe opmerkingen. A. Aanwassingen, die onschadelijk zijn en waarbij het dier dadel ij k geoor- 1 o o f d is ( כשר ‎ בלא ‎ בדיקה ). 1. Twee naastliggende kwabben, regelmatig van den stam tot aan de spits, aan elkander verbonden. 2. Twee naastliggende kwabben, binnen de eerste helft met elkander verbonden, zelfs al heeft de aanwassing dan eene tus- 1) De onderzoeker lette wel op, dat hij zijn waarneming doet op het oogenblik dat de opblazer de lucht inblaast, en niet op een oogenblik, waarop deze de lucht inhoudt. In het laatste geval heteekent het onderzoek niets. 7 schenruirate. [In deze beide gevallen, ook wanneer een der kwab- ben eene groote kwabbe is.] 3. De bovenste rechterkwab geheel aan de luchtpijp aange- wassen. 4. De geheele long, geheel aan de ruggegraat aangewassen. 5. Eene overtollige kwab, regelmatig in de kwabbenrij staande, ook regelmatig aan de aangrenzende kwabbe aangewassen. [Zie voor deze 5 gevallen hoofdstuk X § 6.] 6. Eene hangende aanwassing, waarbij geen der drie bezwa- rende omstandigheden voorkomen. [Zie hoofdstuk X § 5 en § 8]. 7. Eene aanwassing van twee plaatsen op dezelfde kwabbe, waarbij bij opblazing het tusschenliggende glad blijft en niet zamentrekt. [Zie hoofdstuk X § 9.] 8. Eene hangende aanwassing, voortkomende uit een verhard gezwel ( 1 (טנרא ). 9. Het middenrif ( חצר ‎ הכבר ) aan de ribben aangewassen. 10. De luchtpijp (גרגרת) aan een plaats buiten de long aan- gewassen. 11. De zak der War da aan een plaats buiten de long ver- bonden. 12. De War da aan haar stam aangewassen (zie hoofdstuk X § 10). 13. Hangende longvezelen ( זילחלי ‎ ריאה ) en losse van zelf af- vallende vliezen (ריין) (zie hoofdstuk X § 3). B. Aanwassingen, waarbij het dier dadelijk ongeoorloofd is, zoodat de »afwrijving" niet helpt en dus wegblijven moet ( טרפה ‎ ולא ‎ מיתגיל ‎ בךילןה ). 1. Eene hangende aanwassing, die bij het opblazen zich met lucht vult ; of die in een met etter gevulden knop eindigt ; of die zich bevindt tegenover een wond of breuk aan de ribben. [Zie hoofdstuk X § 5]. 2. Elke aanwassing, voortkomende uit een ettergezwel (בו^ה). [Zie hoofdstuk X § 12]. 3. Een aanwassing, die uit een verhard gezwel (טנךא) voort- komt en zich dan aan eene andere plaats der long vasthecht. 4. Elke aanwassing uit eene verstopping in de long (אטום) voortkomende. 5. Elke aanwassing uit een ingevallen en rimpelende plaats der long (קמט) voortkomende. *■ 1) Ofschoon hiervan nog niet gesprok|n is, mocht dit geval toch in deze opgave niet ontbreken. (Zie Hoofdstuk XII § 12). 6. Een overtollige kwab aan de voorzijde der long ( יתרת ‎ מ?ןמא ), aan de long, aan het hartvet, aan de zak der Warda of aan eene andere plaats aangewassen. 7. In het algemeen elke aan wassing op een plaats waar de long reeds bovendien eene eenigszins ernstige ongesteldheid heeft. [Zie omtrent de gevallen van 2 — 7 hoofdstuk X § 11]. 8. Eene aanwassing van twee plaatsen eener kwabbe, korter dan het tusschenliggend vlak, zoodat dit laatste bij het opblazen samengetrokken wordt. [Zie hoofdstuk X § 9]. 9. Twee naast elkander liggende kwabben gezamenlijk met de rugzijde aan de ribben aangewassen. [Zie hoofdstuk X § 7 letter ƒ]. 10. Eene kwabbe aangewassen aan de twee kleine ribben, die stam doch aan elkander aange- het naast aan den hals grenzen. 11. Twee Warda9 s uit één wassen. [Zie hoofdstuk YIIX § 7.] 12. De Warda aangewassen aan haar zak (כים) of aan eenige andere plaats 1). 13. Alle onregelmatige aan wassingen der long bij kalveren, bokken of lammeren, beneden 12 maanden oud. C. Aanwassingen, waarbij het «af wrij ven” met het daarbij behoorend onderzoek der long wordt toegepast ( שצריכה ‎ בד;קה ). 1. Twee naast elkander liggende kwabben op de tweede helft aan elkander verbonden. 2. Twee naast elkander liggende kwabben met de van elkander afgekeerde zijden aan elkamder aangewassen. 3. Twee niet naast elkander liggende kwabben aan elkander verbonden. 4. De long aan het middenrif aangewassen. [Yoor deze 4 gevallen zie hoofdstuk X § 7.] 5. Eene regelmatige aanwassing maar met één of meer tus- schenruimten (חלונות). 6. Eene kwabbe aan de ribben (behalve de twee kleine aan den hals) of aan het hartvet of aan het vet der luchtpijp aan- gewasssen [zie hoofdstuk X § 7 letter e.] 7. De long niet geheel maar met tusschenruimten aan de luchtpijp, of aan de vetpijp of aan den rnggegraat aan- gewassen. [Zie hoofdstuk X § 6 letter c en d.] ^ f * r 1) In sommige plaatsen heeft men ook het gebruik de aanwassingen der Warda ״ af te wrijven”. Dit mag ook (]aar niet anders geschieden dan bij bepaalde noodzakelijkheid. In het algemeen echter behoort men bij Warda■״ aanwassingen de » afwrijving ” niet te. ,doen plaats hebben, 52 8. Eene regelmatige aan wassing, maar die bij het opblazen naar buiten valt. 9. De geheele long aan de ribben aangewassen. v\ HOOFDSTUK XII. Gezwellen ( בועיות ‎ ומגרות ). § 1. Gezwellen op de long komen dikwijls voor en in ver- schillenden vorm. Zij worden verdeeld in 2 soorten: 1. Etter of voehtgezwelhn ( 2 .(בועות . Drooge י harde gezwellen (מנרות). Bij etter of vochtgezwellen bevindt zich het vocht in een vlies- achtig zakje ( 1 (כים ). § 2. Een enkel ettergezwel op het vlak van een kwab is op zich zelf zonder gevaar en het dier is gooorloofd (כשר). Doch kan door de plaats, waar een ettergezwel staat, of door andere bijkomende omstandigheden de ongesteldheden gevaarlijk en het dier ongeoorloofd (טרפה), worden. Zoodanige gevallen zijn vooral de volgende : a. Een etterge zw el op den zoom een er kwabbe ( בתנה ‎ בשיפולי ‎ הךיאה ). b. Een ettergezwel door de kwabbe heen, aan de voprzijdeenachterzijdederkwab zichtbaar ( מעה ‎ הנכרת ‎ מעבר ‎ לעבר ). c. Twee ettergezwellen vlak naast elkan- d e r ( שתי ‎ בועות ‎ סמוכות ). 1) Verreweg de meeste vochtgezwellen ziju ettergezwellen, zoodat dan ook stilzwijgend onder het woord 00\ ‎ 3ועה‎ cht gezwel) wordt verstaan ettergezivel ( בועה ‎ במוגלא ). Indien ook niet bepaald etter (מוגלא) maar onzuiver of t : : 1*r r : stinkend of zout water in het gezwel wordt gevonden (□ או ‎ עבורי □VTHD מים)‎ blijft het hetzelfde. Er zijn echter ook gezwellen met zuiver water (בועה T וכמים ‎ זכים‎ . In de meeste plaatsen worden deze ritueel gelijk gesteld met ettergezwellen. In sommige plaatsen echter neemt men aan, dat deze zuiver-water gezwellen onschadelijk zijn en ritueel met harde gezwellen (מנרות) °P ©én lijn mogen geplaatst worden, zoodat in de gevallen van §3, 5, 7, — ja, volgens enkelen ook in het geval van § 4 — het dier altijd geoorloofd is. Anderen zijn geheel of gedeeltelijk daartegen. In dringende omstandigheden ( בשעת ‎ הרתק ) raadplege men dus de geestelijkheid. Wil men een water-gezwel onderzoeken, of het namelijk onzuiver of zuiver water bevat, dan opene men het met een houten stift, of met een stroohalm of doorn, maar niet met metaal, want dit maakt het water dadelijk zoutachtig. Bloedgezwellen zijn gelijk aan ettergezwellen. Gezwellen met lacht gevuld staan gelijk met zuiver-water gezwellen. d. Eén ettergezwel als twee uitzien de (njTD .(אחת ‎ ונראה ‎ כשתים)‎ e. Een ettergezwel tegenover een hard ge- zwel ( טנרא ‎ נגד ‎ הבו^ה ). f. Een ettergezwel aan de Warda ( כחגה ‎ כווךדא ). g . Andere bijzondere omstandigheden. Deze verschillende gevallen worden in de volgende para- grafen nader uiteengezet. § 3. ( ב1עה ‎ בשפולי ‎ הריאה ). Wanneer zich op den dun toe- loopenden zoom 1) eener kwabbe een ettergezwel bevindt, dan is het gevaarlijk 2). Indien het gezwel nu toch nog op het vlak der kwabbe ligt, zoodanig dat nog een draadbreedte longvleesch tusschen het ge- zwel en de uiterste rand (חידוד) zichtbaar is ( חוט ‎ בשר ‎ מקיף ) dan is het dier geoorloofd (כשר). Al is het niet dadelijk zichtbaar, maar eerst na het behoorlijk opblazen, is het dier ook geoorloofd. Komt echter geen draadbreedte vleesch te zien, en bedekt dus het gezwel den geheelen uitersten rand van een zoom der kwabbe, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 4. ( במגה ‎ הנכרת ‎ מ#בר ‎ ל;נבר ). Indien zich een gezwel be- vindt op de voorzijde der kwabbe (מקמא) en ook juist daartegen- over op de achterzijde, (מגבה) dan is er gevaar dat het gezwel door de kwabbe heenloopt en de luchtpijptak verrot is. Om dit te onderzoeken opent men het gezwel aan één zijde. Loopt nu uit die opening al het vocht, ook dat van het gezwel der andere zijde, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Het is één doorloopend gezwel. — Is dit niet het geval, maar blijft het gezwel aan de andere zijde zijn vocht behouden, dan is het dier geoorloofd (כשר). Het zijn dan twee gezwellen en er bestaat geen grond, om aan verrotting van den luchtpijptak te denken. Daar nu de luchtpijptak zich niet uitstrekt tot aan den spits der kwabbe, maar ophoudt bij kleinvee op twee vingerbreedten, bij groot vee op vier vingerbreedten afstand van de spits, zoo is deze paragraaf niet van toepassing op dat gedeelte -der kwabbe 1) Dit ia dus niet van toepassing op het breede deel van den achterzoom der gr 00 te kwabben ( גג ‎ האומה )• Daar is het niet gevaarlijk, omdat daar TT- meer dan een draad longvleesch het gezwel omringt. Daarentegen is de achterzoom der kleine kwabben die aan den ruggegraat ook smal toeloopen, ivel daaronder begrepen. 2) Vooral omdat er gevaar is voor openbneken van het gezwel, en daar- door voor beschadiging der long. aan de spits, waar de luchtpijptak zich niet uitstrekt. Indien daar een doorloopend gezwel gevonden wordt, is het dier qeoor- loofd ( 1 (כשר ). § 5. שתי ‎ בועות ‎ הסמוכות‎ ). Indien twee ettergezwellen vlak naast elkander staan, is het gevaarlijk 2). Men onderzoekt dan of zij inderdaad vlak naast elkander staan. Zijn zij, na het opblazen van elkaar gescheiden door een stroohalmbreedte gezond longvleesch ( הפרש ‎ בקש ) met gezonde longkleur ( מראה ‎ ריאה ) dan is het dier geoorloofd (כשר). Is dit niet het geval, dan is het dier onge- oorloof d (טרפה). § 6. ( בוע״ה ‎ אחת ‎ ןנראת ‎ כשתים ) Indien een gezwel zoodanig uit- ziet dat er twijfel bestaat of het één is of twee zijn, dan onder- zoekt men dit. Men opent namelijk één zijde van het gezwel en laat het vocht uitloopen. Blijft nu in de andere zijde van het gezwel het vocht nog zitten of in dien er twee etterzakjes zijn, dan zijn het twee gezwellen vlak naast elkander ( שתי ‎ בועיות ‎ הסמוכות ) en het dier is ongeoorloofd (טלפה). Loopt echter uit die eene opening al het vocht uit, en ziet men tevens, dat slechts één etterzakje (כיס) in het geheel aanwezig is, dan is het dier geoor ־ loofd (כשר). Het is dan slechts één gezwel. § 7. ( טנךא ‎ נגד ‎ בו^ה ). Indien tusschen kwabben in op de binnenkant der ééne kwabbe zich een vochtgezwel (בועה) bevindt en daartegenover op den binnenkant der andere een hard gezwel (טנרא) staat, dan is het dier ongeoorloofd . Het hard gezwel stoot tegen het vochtgezwel, doet het open breken en vandaar ontstaal beschadiging der long. Indien twee ettergz zwellen op deze wijze tegenover elkander staan ( שתי ‎ בועיות ‎ זיו ‎ נגד ‎ זיו ), is het dier geoorloofd . Beiden zijn zacht en stooten elkaar das niet stuk. Evenmin is dit het geval, indien twee harde gezwellen (טנלות) zoo tegenover elkander staan, ook zij beschadigen elkander niet en het dier is dan ook geoor - loofd ( 3 (כשר ). 1) Volgens sommigen is deze maat kleiner en wel bij kleinvee op één vingerbreedte, bij groot vee op twee vingerbreedten afstands van den spits. Men zij dus voorzichtig de bovengenoemde maat niet ruim te nemen. Eigen־- lijk loopen ook nog kleinere luchtpijpsvertakkingen door al de cellen der long tot aan de׳ spits. Doch deze zijn niet zoo gewichtig, dat hun beschadi- ing levensgevaar veroorzaakt. 2) Er bestaat dan eene inwendige beschadiging der long, die op één plaats wee ettergezwellen voortbrengende, voor gevaarlijk moet worden gehouden. 3) Men moet dan echter vooral goed onderzoeken, of het wel harde ge- ^wellen zijn (zie § 11 in dit hoofdstuk). 05 § 8. ( בועה ‎ בווךדא ). Een ettergezwel op de Warda staat over het algemeen gelijk met een op eene andere kwabhe. Toch is in eenige hizondere gevallen belangrijk verschil. Er is dus bij een ettergezwel op de Warda het volgende in acht te nemen : Bij de andere kwabben namelijk loopt de luchtpijptak (סמפון) door het dikke deel ( מקום ‎ העב ) en dus is een doorloopend gezwel ♦ ( בועה ‎ מעבר ‎ ל#כר ) daar alleen op dit dikke gedeelte gevaarlijk. Bij de Warda echter is op de geheele onderste helft (aan den stam) ook op het dun gedeelte naar den rand toe ( מקיום ‎ הדק בשפולי) ‎ gevaar voor verrotting van den luchtpijptak. Als dus een doorloopend gezwel op de onderste helft der Warda staat, ook al is het dicht bij den raud, is het dier ongeoorloofd (טרפה). Daarentegen indien zulk een doorloopend gezwel op de bovenste, naar de borst toegekeerde helft staat (waar de groote luchtpijptak niet loopt), dan wordt het beschouwd als een ettergezwel op den rand ( במגה ‎ בשיפולי ) (zie § 8). Indien er minstens een draad- breedte gezond longvleesch om heen is, dan is het dier qeoor- loofd (כשר). Indien zich onder de Warda een doorloopend ettergezwel be- vindt, zoodat de Warda daarop ligt, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה), want ook daar is gevaar voor verrotting van den lucht- pijptak. Indien een ettergezwel op de gleuf (חלק) der Warda staat, is het dier ongeoorloofd (סלפה). (Zie volgende par. lett. b). § 9. Nog eenige gevallen, waarin een ettergezwel gevaarlijk is, zijn : a. Een ettergezwel op het bovendeel der bovenste rechter- of getakte kwabbe ( בלעה ‎ בחצי ‎ העליונה ‎ של ‎ אונה ‎ המתפצלה ). De wrijving tegen de luchtpijp veroorzaakt openbreking van het gezwel en beschadiging der long. b. Een, ettergezwel op de gleuf der bovenste rechterkwabbe ( בועה ‎ בחליץ ‎ של ‎ אונה ‎ העליונה ) en in het algemeen elk etter gezioel op een gleuf ( 1 (חריץ ), omdat zij als twee vlak naast elkander staande ettergezwellen ( ב' ‎ בועיות ‎ הסמוכות ) te beschouwen zijn. c. Een ettergezwel op een rimpel of rimpelige plaats (קמט). (zie hoofdstuk X § 9). Het is gevaarlijk en maakt het dier ongeoorloofd. Door de beweging op die plaats en de 1) Onverschillig of de gleuf op <^e plaats behoort te zijn, of niet. 56 onvastheid van den bodem van het gezwel is er gevaar voor 10 slatin g of openbreking van het gezwel. d. Een ettergezwel op een plaats, waar verstopping aanwezig is (אטום, zie hoofdstuk XIII § I) of op een bultige plaats (גבשושית, zie hoofdstuk V § 11). e. Een ettergezwel, dat bij het opblazen eenig geluid doet hooren ( משמ^ת ‎ קול ). De lucht die dit geluid voortbrengt, bewijst beschadiging der long. ƒ. Een ettergezwel met uitslag of puistjes (שחין) bezet. In al deze gevallen is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 10. Blazen (of blaren) (מורסא) zijn een soort gezwellen, die niet op de oppervlakte der long liggen, maar zich tusschen het huidvlies en het vleesch der long bevinden. Zij zijn indien de daarboven liggende huid gezonde tongekleur heeft, zonder gevaar. Waar zij zich dus bevinden, het dier is altijd geoorloofd (כשר). Wanneer dus in de gevallen, in de vorige paragrafen beschreven, het ettergezwel bij het opblazen blijkt te zitten onder de huid der long, en die huid heeft een gezonde longUeur ( מראה ‎ ליאה ), dan is het dier geoorloofd (כשר). § 11. Drooge harde gezwellen (טנרות) zijn zulke, die geheel zonder eenig vocht steenachtig van inhoud zijn. Zij zijn zonder gevaar. Hetzij er een op het vlak der long of aan den zoom (בשפולי) staat, of ook als twee vlak naast elkander staan (טנרוה O הסמוכות), ‎ of in de andere boven bij ettergezwellen genoemde ge- vallen — het dier is altijd geoorloofd (כשר). Men moet echter wel onderzoeken, of zij inderdaad hard en droog zijn. Indien er ook de minste vochtigheid in bespeurd kan worden, dan is het geen hard en droog gezwel (טנרא), maar moet als ettergezwel (בועה) worden beschouwd. § 12. Indien uit een ettergezwel een aanwassing voortkomt ( פרכה ‎ מתוך ‎ הבו^ה־ ) (zie hoofdstuk XI afdeeling B 2) hetzij een hangende ( סרכה ‎ תלדה ) of een andere aanwassing, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Indien uit een droog of hard gezwel of uit een blaas een aan- wassing voortkomt, is het een hangende aanwassing ( סךכה ‎ תלדה מתוך ‎ טנרא ‎ of פרכה ‎ תלויה ‎ מתוך ‎ מורסא‎ ) dan is het dier geoorloofd (כשר). Hecht zich échter de aanwassing aan een andere plaats vast, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). 57 HOOFDSTUK XIII. Verstopping (אטום). § 1. Wanneer men bij de betasting der long voelt, dat een kwabbe of een gedeelte eener kwabbe eenigszins stijf of bard is, doch overigens de gezonde longkleur ( מו״אה ‎ ריאה ) heeft, dan moet de long opgeblazen worden. Blijkt het nu, dat dit stijve ge- deelte bij het opblazen onbewegelijk blijft , niet stijgt en zich niet uit zet ( אינו ‎ עולה ‎ מפיחה ), dan moet een nader onderzoek plaats hebben. Immers er is te vreezen voor eene sterke verstopping op deze plaats, die, indien dit het geval is, het dier ongeoorloofd zou doen worden. Is de verstopping echter van voorbijgaanden aard, of is de onbewegelijkheid van dit gedeelte veroorzaakt door etter of slijm , dat zich op die plaats onder de huid heeft neergezet, dan is het dier geoorloofd. § 2. Het nader onderzoek moet dan op de volgende wijze geschieden: Men betast de plaats met de hand, strijkt er eenige malen over heen en ziet dan of de plaats zich laat opblazen. Blijft zij nog onbewegelijk, dan legt men de long eenige oogen- blikken in lauw water en giet tevens lauw water in de luchtpijp, schudt vervolgens de long goed door, laat dan het water weer uitloopen en blaast' dan de long weder op. Indien de plaats dan bh het opblazen mede beweegt en zich uitzet, is het dier qeoor- loofd ( 1 (כשר ). Blijft zij echter ook dan nog onbewegelijk, dan make men zeer voorzichtig eene opening in het huid vlies der long op die plaats, doch zorge er voor, dat men geen opening in het vleesch der long make 2) ; men overtuige zich dan, of ook op die plaats onder de huid etter of slijm zich heeft vastgezet. Is dit in- derdaad het geval, dan is het dier geoorloofd (כשר). De onbe- wegelijkheid ontstond dan door dit vocht. Vindt men echter ook geen etter of slijm, waaraan de onbe- wegelijkheid zou zijn toe te schrijven, dan beproeve men het volgende : Men neme een weinig water of een veer, legge het water of de veer op de plaats waar het huidvlies geopend is en blaze nu de long weder op. Indien dan door het opblazen het water 1) Het lauwe water kan de tijdelijke verstopping verdunnen of oplossen. 2) Indien dit laatste geschied is, dan is het middel van opblazen niet meer mogelijk, en ofschoon men dan etter of slijm onder de huid ziet, is het dier ongeoorloofd (טרפה)• 8 58 opborrelt (מבצבץ) of de veer zich opheft, dan is het dier geoor - 100 fd (כשל); zoo niet, dan is het ongeoorloofd ( 1 (טרפה ). § 3. Indien men ziet, dat over de eenigzins harde of stijve plaats roode streepen loopen, dan is het gevaarlijker. Wanneer dan bij het eerste opblazen de plaats onbewegelijk blijft, is het dier dadelijk ongeoorloofd ( 2 (טרפה ). § 4. Indien eene aanwassing uit zulk eene plaats van ver- stopping voortkomt ( פרכה ‎ מתוך ‎ אטום ), ook al is het slechts eene hangende aanwassing ( פרכה ‎ תלויה ), dan is het dier dadelijk onge- oorloof d (טרפה). Er mag geen verder onderzoek plaati hebben. HOOFDSTUK XIV. Eenige gevallen van inwendig bederf der long. ( ריאה ‎ שנשפכה ‎ כקיתון ‎ / שנפוחה ‎ כמו ‎ בחייה, ‎ שנפלה ‎ חתיכות ‎ חתיכות ‎ וגר ) Ï • " ־־: ‎ T : T V T V- : J T 5 V I I 5 ״ T : : ‘ V T •• § 1. Indien een long uitwendig , dat wil zeggen : wat het huidvlies betreft, nog in zijn geheel is, maar inwendig (namelijk het longvleesch) geheel of gedeeltelijk tot vocht vergaa,n is (ריאה שנשפכה ‎ כקיתון‎ ), dan moet onderzocht worden of ook de luchtpijp ־ takken (סמפונות) mede vergaan zijn of niet. Zijn de luchtpijp - takken geheel of gedeeltelijk vergaan, dan is het dier ongeoorloofd .(טרפה)‎ § 2. Dit onderzoek heeft aldus plaats. Men legt de long in een gladden pot van metaal of aardewerk, maakt een opening in de long ter plaatse van het bederf en laat het vocht uitloopen. Indien nu het vocht helder en niet stinkend is, en indien er geene witte vezeltjes in zijn, dan is het dier geoorloofd (כשר). Zijn echter in het vocht witte vezeltjes 3), of indien het troebel of stinkend is 4) dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 3. Indien eene long na den dood van het dier stijf , in 1) Immers, als het water opborrelt, of de veer zich opheft, dan is er geene geheele verstopping. Geschiedt dit echter niet, en blijft alles onbewe- gelijk, dan heeft; er geheele verstopping plaats. 2) Men raadplege, zoo noodig, in dit geval nog de geestelijkheid. Even- zoo, indien witte strepen zichtbaar zijn, raadplege men de geestelijkheid. 3) Deze witte ׳vezeltjes zijn de overblijfsels van vergane luchtpijptakken. 4) Troebel of stinkend vocht is een bewijs voor een ziekelijken toestand, die verder onderzoek onnoodig doet zijn en het dier ongeoorloofd maakt. opgeblazen staat in liet lichaam gevonden wordt ( ריאה ‎ שנפוחה כמו ‎ בחייה‎ ), dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 4. Indien eene long wel in het dier ongeschonden en schijn- baar gezond gevonden wordt, maar nadat men haar er uitgenomen en opgehangen heeft, in stukken valt ( ריאה ‎ שנפלה ‎ חתיכות ‎ חתיכות ), dan is zij inwendig ongezond en het dier is ongeoorloofd (טרפה). § 5. Indien eene long hard als hout is (XV? יתיז), ‎ of ook indien de huid stijf, houtachtig op het gevoel is ( משמושה ‎ כעץ ), dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 6. Indien eene long, ofschoon zij van nature zeer licht is, evenwel bijna alle gewicht verloren heeft (ongeveer zoo licht als hout dat inwendig geheel vergaan is) ( קלה ‎ כעץ ) dan is hel dier ongeoorloofd ( 1 (טרפה ). HOOFDSTUK XV. Verwelking (צמקה) en verdrooging (יבש) der long. § 1. De long is in hare natuurlijke gesteldheid vol, zacht, veerkrachtig, zooals bijvoorbeeld een druif. Indien zij nu geheel of gedeeltelijk deze natuurlijke gesteldheid niet heeft, dan is dit een ziekteverschijnsel. De lichtere graad van deze ziekte is verwelking (צמקה) ; een zwaardere graad is verdrooging (יבש). § 2. //Verwelking” (צמקה) bestaat daarin, dat de long rimpelig zamengetrokken is als een vrucht, die door lang liggen verdroogd, verwelkt, verflensd is. Wordt dit slechts op een klein gedeelte eener Jcwabbe waarge- nomen, dan is het dier dadelijk geoorloofd (כשר). Indien echter het grootste gedeelte der long in dien staat ver״ keert, dan legt men haar 24 uur in water, dat een weinig lauw is 2). Krijgt de long na die 24 uren den gewonen vollen vorm weer terug, dan is het dier geoorloofd (כשר). De long zelf echter blijft ongeoorloofd voor het gebruik. 1) In al deze gevallen, bij eenige meerdere of mindere verandering, ia het raadzaam, de geestelijkheid te raadplegen. 2) Des zomers in gewoon koud water, des winters in eenigszins lauw water, ,dat dan gedurende die 2! uren lauw gehouden wordt. 60 Indien echter de long ook na die 24 uren in den staat van verwelking verkeert, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 3. De oorzaak van deze ziekte van verwelking wordt door onze geleerden toegeschreven aan schrik. Deze schrik kan ont- staan door een natuurverschijnsel , zooals donder , storm of iets dergelijks (□ צמקה ‎ בירי ‎ קמי ). De ziekte zal dan van meer voor- bijgaanden aard zijn; door het 24 uur in water liggen zal het verschijnsel der long verdwijnen. Gevaarlijker is het, indien de schrik door eene menschelijke handeling wordt te weeg gebracht ( צמקה ‎ בידי ‎ אדם ), zooals het slachten van een ander dier voor zijne oogen, een plotseling zwaar geschreeuw of iets dergelijks Dan is de ziekte meer blij- vend, ook na 24 uren in water liggen blijft de long !,verwelkt” en het dier is ongeoorloofd (טרפה). § 4. In twee gevallen van verwelking moet men de geeste- lijkheid raadplegen : le. indien ééne geheele kwabbe (of het grootste deel eener j kwabbe) aan verwelking lijdt. 2e. indien men zeker weet , dat de schrik door eene men- schelijke handeling heeft plaats gehad. § 5. Verdrooging (יבש) bestaat daarin, dat de plaats op de long wel glad, doch geheel verdroogd, zonder veerkracht is. , Ook al wordt dit op een klein gedeelte eener kwabbe, op een enkel plekje waargenomen, is het dier toch ongeoorloofd ('("יאה שיבשה ‎ מקצתה ‎ טרפה‎ ). Alleen moet men onderzoeken of er inder- daad verdrooging plaats heeft, en dit geschiedt aldus : Na opblazing drukt men met het scherpe van den nagel des duims op de verdroogde plaats Indien het daardoor verkregen gleufje 11a eenigen tijd van zelf weer verdwijnt, dan is het geen. wezenlijke verdrooging en liet dier is geoorloofd (בשר). Blijft ■ echter de gleuf zichtbaar, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 6. Indien in het geval van verdrooging bij het opblazen 1) de huid op de verdroogde plaats open springt, dan is het dier dadelijk ongeoorloofd (טרפה). 1) Men blaze de long dan ook op de gewone wijze op, niet overmatig sterk. HOOFDSTUK XVI. Onregelmatige kleur der long ( מךאות ‎ הריאה ). $ 1. De natuurlijke kleur der long bij een dier is rosé. Elke indere’ kleur is een teeken van niet-gezonden toestand. Deze mdere kleuren die de long hebben kan, zijn te verdeelen m ;wee soorten: ' ... Ie. Ongeoorloofde Meuren , die levensgevaar aanduiden en waarbij het dier ongeoorloofd (טרפה) is ( ל(מךאות ‎ פסולות en &e. Geoorloofde kleuren , die niet gevaarlijk zijn en waarbij het dier geoorloofd (בשב) is ( מראות ‎ כשרות ). § 2. De ongeoorloofde kleuren ( מראות ‎ פסולות ) zijn : a Geel (מוייקא) in al de verschillende nuancen of graden van geelheid 1).. b. Vleeschkleur (בשיא) de gewone kleur van rauw vleesch. C. Zwart (שחור) als inkt of als pik. d Wit (4לב) in al de verschillende nuancen van witheid 2). 