Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
binnen de eerste twaalf dagen na deze komende, dat zij noch te baten hebben, om dat die staat van Vrelingen geerne mite meester beswaar voort gaat, en zij wie van de ballingen voor. niet en komen binnen de eerste twaalf dagen voor. en ofschoon, overde en loften deed na der staat gebruikt, die zij niet-anno ofschoon mogen doen, als voerzegd is, maar die zal overeind blijven brief begrijpen, dat zij binnen twee mijlen na de staat van Vrelingen niet komen en zullen, gelijk als dat op een mijl na gestaan heeft, uitgenomen Jacob van Loohorst, Johan vanden Spiegel, Alphert van der A, Ysbrant van der A, Derk van Zulen, Gerit van Damasch, Johan van Damasch, Wilhelm Herboert, Gerit vanden Spui, Splinter Loefssoon, Reynier van der Eem, Hendrik van der Eem, Wolter van Loenen, en Johan Potte, Johannes Roden zoort die brieftapger, waar dat zaak, dat deze voor. personen en geen overde, loften en ofschoon en doen binnen de volgende twaalf dagen, dat gij daar maar kwam en overde, loften en ofschoon doen wouden, als voor. is, zullen hierover overde brief ingehouden, dat zij nog hierzullen zien, die niet geestelijk en zijn, binnen vijf mijlen na ons staat niet komen en zullen binnen zes jaar na dit hooren overdeed, loften en ofschoon voord. Copia van een brief, die de staat van Vrelingen heeft gezonden, aan de staat van Arnhem om instructie en verbetering van ons ballingen voord., etc. Eerste goede vrienden. Wij hebben een brief en andere werken den hoogheden fursten onzen genedigen heer van Gulik en van Gelre cadele v oik aange schreven en te kennen gegeven vanden geschiedenis, dat die ballingen, Jacob van Lochorst, Johan vanden Spiegel, Isebraut vander A, Geryt van Damasch metten anderen horen medewerkers voor onser staat gedaan hebben des dages na Alresidenie te laten zien, ons onze borgers en vrienden af doodgeslagen, en hoe daarna horen vrienden en medewerkers Bertout die Wilde, onsen burger tot Woudenborg, zijn bouwinge afgebrand en zijn pechteren inden brande zeer mishandelt en beschreven hebben, dat ons en den onze al geschiet is uit den land van Gelre en daar weer van den doden mogen en vrijenden en van Bertout onsen burger en zijn pechteren langend en ducht af veracht zijn om betere en recht te hebben uit den dood en schaden voorzover, alsof wij met onsen raden hadden waren voor en na en apenbaar tot onser klokken wiede gekund hebben, of juist vanden onsen vanden voorde ballingen of van horen medewerkers beschreven geworden aan leven of aan goede dat, zodan beter en recht zoude aan alle der ballingen goede. Hierom, lieve vrienden, laten wij dit weten, om op enige vanden ballingen of van horen medewerkers in uwer staat te burgeren of te ondersaten hebt, dat gij hem dit te kennen moet geven, en wij willen de ballingen voorzover te liegen noch te geven, dat zij zelf ten minsten dat zij mogen binnen 11 dagen na het komende der doden mogen Bertout onsen burger en zijn pechteren beteren, rechten en volgen. Dit doen vanden nederslagen ende schade vors., oft goede vrienden, wij moeten den legeren vors. die beteringen doen geschieden van onderlingen goede vors., want uwe bescheidenheid wel proeven macht, dat men diegenen die gehavend en gescheurd is, daarvan mogelijke rechten en verbeteringen doen, en wij ook des niet voor bij gaan en zouden mogen, na den rechte en rechtvaardigere reden en onze overdrachten vors. God zij met u. Gegeven de xiiij dagen in den maand van Meerte anno xiij? en xvij. De stat van Utrecht. En alle deze voorafgaande overdrachten en lasten heeft die stat van Utrecht op onze ballingen vors. gelegen, en over clocken uitgekondigd gebaarde rechten en gewoente des gestichts en der stat van Utrecht, want dat binnen vors. gestichte in voortijden niet gevecht noch gezien en is; en om des willens dat zij onredelijke overdeed en onstall van ons hebben wilde na inboedel der edelen hier na bescribe dat onthoud voortijts niet geschied en is. Copia. . Ich h. doe contende kennelijk allen laden ende bekenne nicht desen apenen brief, dat ich gelass ende gesichert habe, glauben Ende sicher bij meinen strengsten, ende heb meinen hand op desen brief gelegt ende leiblich ten heiligen gesworen mit gerichteten fingern Ende mit vollzogen eden, mit meinen freien wille, dat ich also lange als ich lebe sal off gehen sachen will doen off doen doen en sal bij mir off bij yement anders tegen des erweerdigen vader in Gade ende heer, heren Frederik van Blanckenhem, bisschop tot Utrecht, noch tegen sijn nachkommen, bisschoppen tot Utrecht, noch tegen sijn gestichte, noch tegen der staat van Utrecht, tegen hoeren raad, tegen hoeren burgersen Ende ondersaten, die de staat vors. in hunnen hebben en daarin zijn, mannen ofte vrouwen, aan hoeren leven ofte aan hoeren goed met raad noch met daad, hemelijk noch openbaar, en dat ich meinen heer, der staat ende hoeren burgersen Ende ondersaten vors. hoer quaeste waarvan sal, daarin ich dat weet of vernemen kan, en ich en sal binnen der tijd, die mij is toegekend, binnen der voorseidende staat noch binnen een mijl na der staat vors. niet komen, mede geloof ik seker ende zweer, dat ik die ballingen der staat van Utrecht ofte enige van hem, als heren Herman van Lochorst, Jacob van Lochorst, Johan vanden Spiegel, Gerrit van Damasch, Alfert van der A, Ysbrant van der A mit allen hoeren medewerkeren, hoe die genoemd zijn, die uit der staat zijn of daarmee nog verdreven mogen worden, nooit meer voorstaan en sal mit raad noch mit daad, hemelijk noch openbaar, tegen mijn heer van Utrecht, noch tegen der staat van Utrecht, hoeren raden, burgersen Ende ondersaten vors., die dezelfde staat in hunnen hebben, noch tegen enige van hem allen. En heb gedaan en doe mit desen brief bij mijn rechteren en bij mijn ede vanden ballingen vors. en van enen gelijk van hem enen vrijen openbaren afstel; en weert saken dat ik enig van desen punten verbrek, die vors. sijn, ende niet en hield, als voorzien, dat God verbieden moet, zodat ik mijzelf trouweloos, eerloos en meiningich en daar toe verzoen van alle mijn goeden rechte, uitgesproken alle argelist. In kennis der waarheid etc. Gebrek onser heren der staat van Utrecht en van Amersfoort. Hier aan eischt onser heer en die staat van Utrecht en van Amersfoort richting na vreeds recht van de heren van Beieren en van Gelre. I. In den eerste dat uit de steden Harderwijk en Enghausen die zeerouers van de kerk tot Genemuiden met geweld gehaald zijn boven dat zij daar op bewacht en behuist waren om daar recht over te doen en diegene die dit gedaan hebben, die hebben voorzien zeerouers tot Harderwijk gebracht en zijn wederom tot Enghausen gevaard. II. Item heeft Jan van Wye onser heer van Utrecht binnen den eerste vrede vier zijn re ondersaten van Renen of gevangen. III. Item heeft Jan van Wye binnen desen laatsten vrede Johan van Renen Otten zoon en den Beginen drie morgen haualeren met geweld ontfouert. IV. Item zo is Jacob van Clarenborch binnen desen vrede tot desen dag toe gevangen gehouden boven dat alle ander gevangen van alle zijde op de vrede dag hebben. V. Item zo is Wessel Splinter van Eweringen, burggraaf tot Utrecht, te Tiel gevangen en gewoon binnen desen laatsten vrede. VI. Item zijn de cliënten van Utrecht tot Barnetel geschaakt van hoorde goeden, dat zij tot Arnhem vertrotten hadden. VII. Item worden de burgers van Utrecht verreckt in alle tolle in Holland en in Zeeland. VIII. Item zo is een onser hulpert tot Neerden dood geslagen binnen desen vrede, geheten Adriaan van den Gheel, van Broek. IX. Item zo is Claes Meijer soen tot Kedinchem in den land van Arkel binnen desen vrede gewent en gevangen op Lyenberch. X. Item zo is Gheryt vender Beedze oirvede afgenomen binnen vrede tot Neërden. XI. Item alle andere gebreken, die wij laatste beschreven overgaan. XII. Item dat die van Amersfort onrechtelijke tollen genomen worden tot Ackersloot boven dat zij geen tollen geven en zouden, zo dat van oudere gewoonte heer gekomen en is. XIII. Item dat die joncker van Gaasbeek met Wouter van Doernick, heer Otten zoen, ons burger, zijn goed, gelegen bij Ghevliet in Poertegaal, boven dat een igelijk besluit is op zijn leen en eigendom. Aan de kantzijde staat: Johan van Grolle, XIV. Item ons burger die tot Barthelema hebt gewonnen en getucht zul, dat men die quittescheld, want zij binnen vrede gegeven zijn, XV. Item nog eens schet die stad van Amersfoort richtingen van den zeven pearden, en een henxt die Hertger heeft, XVI. Item is ons binnen desen vrede ter Goude of getucht Geryt van Lyesvelt ons onderslag en onderbocht genomen daar hij nog onder staat nadat de vrede te recht te komen, boven dat hij zijn onschuld boeten te doen emen, geheten Diric van Lyesvelt, die daar had doen tien en voor den recht aanspraak, dat boven de vrede was, want hij vrij en onbelet verder kon gaan en keren zoude, hiertoe is diezelfde Geryt van Lyesvelt Geryt ons onderslag voor. terstond van den recht buiten der Goude gemachtigd en geholpen daar mee een kus opgesteld, die kus ontving, en daarvoor heeft Diric Geryt voor met een mes in zijn been gewonden en met desse wonden is Diric tot Oudewater gevoerd en daar van meester Willem verbonden, hier aan heeft Diric den vrede te breken, dit geschiede is des woensdages na Sint-Pieters dag ad Vincula. XIX. Item hebben die stede van Dordrecht ons stad van Vtrecht of gevangen en gesloten binnen deselben laatste vrede Simon Jacopszoon ons onderslag, die hulper geweest is in onze zaak en ons te verantwoorden geboren. XX. Item des woensdagen na Sint Jacobsdagen laatstleden soe is een hoop van volk gewapend en gereden, daar een groot deel ondersaten des hertog van Gulik en van Gelede waren, die men wel benoemen zal, gekomen viel graafschap van Sutphen, en hebben in sticht in den landen van Sallant bij Den Haag gerooid, gebrant en gevangen en zijn weder in landen van Zutphen gereden, daar Hendrik van Wisse, ambachtsman, midden zijn op hield en sterkte die. XXI. Item zo moeten die hertogen van Gulik en van Gelede hun ambtslieden bevelen hebben, dat op alle einden in hun land, daar zij de burgers van Swolle goed en hebben betreden kunnen, dat zij die goed en hebben bevolken en moeten tot hun behoefte, en moeten ook hebben doen gebieden dat niemand aan hun ondersaten tegen de voorstelde burgers noch koop noch verkoop kan. XXII. Item heeft Jan van den Bier en een burger van Utrecht tot Arnhem beset binnen deselben vrede, geheten Hendrik Lambertszoon. Ontwerp vanden zoen tusschen Jan van Beyeren aan de ene, en de bisschop van Utrecht en het sticht aan de andere zijde. In de eerste zullen mijnheer van Utrecht en zijn nakomelingen bisschoppen van Utrecht, des lands van Hagestein vreedzaam en rustig gebruiken zonder hem of de gestichte daar enige sloten of vestingen in te maken ten der tijt toe, dat mijnheer van Beyeren hem daar met recht uitgewonnen heeft, en mijnheer van Beyeren zal dat mogen aanspreken alsof hij te handen een erfheer van Holland weer. Item, volgens Jacob van Lochorst, Jan van Spiegel en voor allen die ballingen die met hem en om hooren willen uit de stad van Utrecht geset zijn, te weten a, b, c, d. Etc., een zoen te hebben en op hoer goed voorzichtig komen en daarvoor aan rustig te gebruiken, doch also dat zij binnen de stad van Utrecht noch binnen een mijl na de zelfde stad niet komen en zullen, en horen op zullen zij hoeren achtbrief, die zij gewonnen hebben, overgenomen en geen nieuwe achtbrief weer terug geven noch te doen krijgen, indien zij indien soeven willen, en daarvoor zullen mijnheer en de stad van Utrecht de ballingen voorstelle goede wijngaarden doen met hoeren sealen en briefjes, dat zij nog niemand van hoeren wegen de ballingen voorstel crimen noch hinder doen en zullen aan hoeren goede indelingen stichten gelegen, en de heren en zullen ook niet gehangen, dat mijnheer van Utrecht of de stad van Utrecht hoeren burger of ondersteuners, of de gemeenschap met hem gehad hebben, enige last, gebrek of hinder in de hoeren of daar zij bewiend hebben van iemand van de voorstel gebeurd zal, want de briefjes doch daarvan bij de heren en bij beide partijen overgegeven zijn. Voorts zullen de ballingen voorstel afstallen en voorzede doen van alle voorleden zaken, die niet te wreken, maar behandelend de heeren van toekomstige zaken te doen, als goede ondersteuners hoeren heer schuldig zijn te doen. Item, so sullen alle anderen, zijn zij burgeren ofte genen, die inden heren diensten geweest zijn ofte komen op alle hoere burger- schappen en rechten vrij bezoeken zijn, en in der steden en landen, daar zij te voeren waren, veel moegen komen wonen en zijn, en hoere burger- schappen rechten en koorens rustig gebrukken, als zij voor die veten waren, gescheiden die ballingen van Amersfoort, dat zij niet weer binnen der stad van Amersfoort in kunnen en zullen. Item zullen mijnheer van Utrecht en die kerk van Utrecht hoere pachters binnen heren land en daar zij bewonen hebben rustig en vreedelijk gebruiken, als voor der veten gewoonlijk was, en van de Rijder en Lange Wegen naar de ouder gewoente, naar wetjegvinge der pachterbrieven, die daar af zijn. Item van den heemlijk gerichte clair opt, en een gelijk op zijn gewone tolle veelzijdig vaarwater, daarvan des anderen land, steden en stromen en daar hij beweent heeft, en daarzij veelzijdig mogen blijven en verkeren, zonder argument. Item dat alle brief van vrijschappen verdedigt tusschen hertogen Jan van Beieren en den hertog van Gelre en der stad van Utrecht en van Amersfoort in hoere macht zijn en blijven zullen. Item zullen alle hulpertes en hulpertjes van alle zijden vrij gesond zijn elk op den zijne, geestelijk ofwel lichamelijk, het zij leen of eigen, en op hoere brief, die zij daar af hebben, gelijk mak als voor de wetten was en eer ziemal zijnen leen opgespreid had, dat van desse wetten roert, raad tegens raad, brandt tegen brand, dood tegens dood, naam tegens naam, alle gevangenen quitt, en ook alle onbetaald geld, alwaar ook wijst, betaald of onbetaald. Item dat die van Gaesbeeck metgevoerd zal zijn zal gelijk aan anderen hulpers voorzien, op alle zijn goede en heerlijk den leen en eigendom, als hier voor der vaten was en mijnheer van Utrecht hem bezonder een brief gegeven zal daar in hier hem verdragen en verlaten zal alle bruggen, die hier tegen hem misdaan kunnen hebben tot desen dag toe, en desen brief zal die stad van Utrecht en van Amerfoort metgevoerd, maar had die van Gaesbeeck gegeven of genomen enige brief mijnheer van Utrecht opgesteld tegen dringende, dat die van geen recht weerden waren en zullen in die punten de opgestelde tegen dringende. Item, so zullen alle rechtvaardigingen, die binnen der vaten gebeurt zijn, hoe, waar of in wat schijn die gebeurt zijn, clairlijk dood en kwietschap zijn. Voorzien, waarbij de zaak dat iemand zich genomen word of enige schade gebeurt aan enigen zijden boven deser soort, voorzien, zo zal diegene van den heten ofte van de steden, die den zijnen schade gebeurt waar, daar om schrijven en die schade openen en grooter den anderen van heren ofte steden daar in de zijnen of in de hoeren of daar hier bewind heeft, gebeurt waar, en die te dag daar afschrijven binnen een maand dan daar na volgende tot sulker steden, als dat overdragen is, dat is te weten etc. Ende so selle die gene, die den schade geleden heeft, op den daag en stede komen daar dat geboren zal en daar zijn gehout doen en zijn schade grooten met zijven edel en met vier goede onbesproken mannen, die daar aan winnen noch verliesen en zullen, die dat mee met hem ten heiligen zweeren en den schade grooten zullen, somder argelist, en deze eed zullen en mogen zij doen voor der heren of steden raad, die dan daar komen zullen op den daag en stede voorzien, en der gehoutz en grooting van den schade voorzien zullen die raad voorzien, die dan op den daag gekomen zijn, en mee die konden dergenen, die dat gehout mee doen zullen, also dat zij witagtige onbesproken namen zijn, als raad hoorde besegelde brieven geven aan degenen, die geschadigd is, tot een bewijs van zijn schaats en des gehouts daarop gedaan, als voorzien. En so wanneer diegenen, die zijn goeden genomen ofte geschadigd waren, zijn gehout met hem vierden daarop gedaan heeft, als voorzien is, dan zal diegene van de heren of steden, die die schade in de zijnen geschikt was, of daar hij bewijst had, den schade ofte naam gelden en betalen na zijn inhoud zijn bewijst en grooting zijn schaats voorzien, binnen een maand dan daar naest volgende degenen, die den schade geleden en gehouden had, als voorzien is, zonder meer vertrek of verzaaking daarom te doen, en de betaling en richting zal geschieden, als voorzien is, en alle der heren en der steden raad, die daar te komen zullen, zullen geleden en geheel vervreken hebben af en aan te rijden en te komen, zonder argelist. Einde alle déze voorstellen en elk besonder selde mijne heren van Utrecht, van Gelre, van Bieren, die stad van Utrecht en van Amersfoort en anders die heren steden en daar zij bewijzen hebben, voor hem en voor der hoven geloof, te weten, die vorsten bij hoere vorstelijke waardigheid, en die steden bij hoere trouw en eerbied, en dat ook te bevestigen te houden, en die zullen ook een deel die raad aan allen zijden met geloof in goede trouwen te houden, zo was hem daar aangedragen en dat met te bevestigen. Item die Oeverijsschen steden gesond te zijn met de Hollandschen steden. Memoriaal: te gedenken dat geleid vanden steden van Oeverijssel. Item vander zegeling van heren Gerhard van Heemskerk en der zegeling der stad van Dordrecht en van dat punt van mijnen joncher van Gaasbeek, dat mag anders niet zijn dan voorbesprochen is vander zegeling en genoteerd is vanden joncher van Gaasbeek, maar die doemproef zal in die stad niet vallen, daar nae zal schicken wat hier daar af verwerven en... Item sullen Jacob van Lochorst ende Jan vanden Spiegell ende vort alle die ballinge, die mit hem ende om hoeren wille vyt verdreuen worden, te weten a. b. c. d. etc, 2) een soene hebben ende op hoer gude veylich comen ende daer vortaen rustelic gebruycken, doch also dat sij bynnen der stad van Vtrecht noch bynnen eenre mijlen nae der seluer stad nyet komen en sullen, ende hirop sullen sij haer achtbrieue, die sij geworuen hebben, oeuergheuen ende gheene nye achtbrieue weder weruen indien sij anders den heren wonende blijuen, ende dair voir sul- len mijnen heer ende die stad van Vtricht den ballingen voirs. gude wijsheid doin ende oich brieue ende segelen geuen , dat | sij noch nyemant van hoirre wegen denseluen ballingen, croet noch hynder doin en sullen aen hoeren guden inden stichte ge- legen, ende die heren en sullen oich nyet geheugen dat mijnen heer van Vtrecht off der stad van Vtrecht hoeren ondersaiten, off die gemeentscap mit hem gehadt hebben, enige last, gebreck off hynder inden hoeren off dair sij bewynt hebben van yemant vanden achten voirs. geschien sall var allen voirleden stucken 3), 1) Onderhaald in het handschrift: 2) Aan de kantzijde: Hier sal men sij alle mit namen ende toenamen noemen. 3) Doorgehaald. 446 want die brieue doch dair van hijden heren ende bijden bey- den parthyen ouergegeuen sijn. Vort sullen die ballinge voirs. aan het eind van de dood al leven voor allen te horen zeggen, die nieuwe wreken, maar behoelden de heeren van toekomstige zaken te doen als goede onderzoekers hooren schuldig zijn te doen, Item moeten alle die andere, zij zijn burgers af geen, weer binnen komen op alle hier goede burgerschap, rechten en koorenhuizen vrij zijn en in de steden en landen, daar zij te voeren waren, veilig mogen komen wonen en zijn, en hun burgerschap, rechten en koorenhuizen rustig gebruiken, ongehinderd van alle zaken voor de komende gescheur, en dat zij en zonderlinge die jonge heren van Gaasbeek en heer Frank van Borssell niet met gelden zullen hebben van enige gelding, die de stad en sticht van Vlirecht om de komende zaken te doen zullen, Item zullen mijnheer van Utrecht en de stad van Utrecht die doemprostitueert en die prelaten hun jurisdictie in het herenland gebruiken, als voor de veden gewoon was en naar de ouder ordonnanties, Item zullen mijnheer en de kerk van Utrecht hun pacht voorstellen in het herenland rustig en gebruiken, als voor de veden gewoon was, en van de Regeren en Langer weven naar de ouder gewoente na twijfelingsbriefjes die daar zijn, behoudelijk zoals dit noordatum van deze zaken verschenen is, dat dat onbetalte blijven zal. Item mitten heimelijk gericht zal men doen, als dat geboren. Item als die soene gegangen is, so sal makkelijk op zijn gewoenen tolle verloven door des anderes land, steden en stromen, en daar hij bewijst heeft, en daarom in mogen blijven en verkeren, zonder argument, en dat zullen die heren van Gelre, van Beieren van Utrecht en die steden van Utrecht en van Amersfoort voor hun en voor die hunnen geloof te weten, die heren bij hoeren vorstelijker eren, en die steden bij hoeren trouw en eren, en dat als besegeld, en dit zoude ook eensdeel die raad en steden aan alle zijden met geloof in goede trouwen te houden, zo was hem daar aan te trekken. Item of ten den der soenen eeuwig gebrek van enige zijde geloven, dat God verhuisde, zo zal die genen, die in gebreuk waren, de andere die dat gedaan had of in des lands of daar hij hier beweent had, dat geschied was, daarom doet beschrijven, en die zal dan daarom te dagelijks schicken twee zijn vrienden, die inden saiken meestal geestelijkste gevoel hadden, op de steden, die men eens woord zou zeggen, bij twintig dagen na den eerste versoeke, en die vier zullen dan die gebreken daarom zich te dagelijks gekomen waren, nederleggen en slechten middelen en gevoegen, en of die vier des anderes middelen niet eens worden, zo zal die genen, des inden gebreuk waren, zijn aanklacht berekend maken en die beschrijven en belegd overhandigen aan de genen, daar hij hier die aanklachten aan gedaan had binnen een maand na den dag die vier daarvoor, worden en die zal dan zijn antwoord daarop maken, en die ook beschreven en beveiligd ook voort met de beveiligde aanklachten, die hem komen waren, overhandigen aan de gelijkwaardige overmag, die men daar toe zou kiezen zal, ook binnen een maand na den dag als die aanklachten aan hem komen waren, en die gelijkwaardige overmacht zal dan op die beveiligde aanklachten en antwoorden, die hem als voorzien. 448 Item op de schade geschieden, zo zal diegene, aan wien de schade is geschieden, dien schade grooten voor de genen, die toe dagelijks komen met zijn edel ende met twee gewiftige onbesprokenen mannen aan elk hand een, die daar boete winnende of verlies aan en hebben, die dat als gelijk hen henzelf heiligen zweren zullen. Item zullen alle hulpen en hulpers hulpers aan alle zijden besoent zijn elk op den zijnen, het zij leen of eigen, gelijk veel voor de veden was, rood tegen rood, brand tegen brand, die gevangen quitt, en elke al ombetaald geld, al was voorzien bewijs. Item zal die jongeheer van Gaesbeke besoent zijn op alle zijn goede, heilige dingen en rechten, zo zijn ouders en voorvaderen voor en hier na dat bezit hebben, het zij leen of eigen, en was voor deze tijd van den voorzien jongeheer of van zijn den bisschop, der stad of den gestichten van Utrecht voor datum van deze soenen geschieden is, dat zal doen zijn en daar en zal hier tot geen reactie antwoord staan, des zal die jongeheer van Gaesbeke weder hebben zijn brief, die hier de bisschop van Utrecht gegeven heeft, en des gelijks zal hij de jongeheer weder hebben die tienden van de kerk van Sint Marien etc., en de jongeheer hieraf een sonderlingen brief te geven van de kerk en der stad van Utrecht. Nadere wijzigingen op het voorgaande ontwerp. In dusdanige manieren is geraken opte verbeteren der heren raad aan alle zijden. In den eerste van den landen van Haagsteyn, daar zal de heer van Utrecht en zijn nakomelingen in rustelijk en vredelijk bezit hebben, ten hen of zijn nakomelingen daaruit met recht gewonnen zullen worden. Item vander achten daer sollen die ballinghe, die mit Jan vanden Spiegel voer ende nae mit Gheryt van Damasch wt zijn, een soen off hebben ende hoer guden rusteliken ende vredeliken gebruiken, ende daer op hoer brieue ouergheuen vander achten, ende oft dat sake weer dalgij dat niet doen en wouden, so sollen dien heren daar spraek voer doen ende wisheit, dat die van Virecht ende die van Amersfoorte vander achten geen gebreke off aan-spraak hebben en zullen in den hueren!). Item vanden ghenen, die vander heren wegen off um hoeren willen wt sein, die zullen een jaar nae der soenen wt blijven over de stat um vreden willem, ende mete besoent zin ende hoer goede rustelijc ende vredelijc ghebruken. Item, voor de komende handelingen en dat vast en zet en blijft en onverbroken, zodanig dat van de partijen aan beide zijden zeggen, als aan die ene zijde mijn heer van Beieren en zijn stede, land en leden en mijn heer van Gelre en zijn stede, land en leden, en de andere zijde, mijn heer van Utrecht, de stad van Utrecht en Amerfoort en voor die steden, land en leden van het gebied van Utrecht en hoeraal alle hulpers aan beide zijden, rustelijk elk van het andere land en water mogen gebruiken en hooren oude gewoenteeltollen en recht, en dit zullen die aan beide zijden loven bij voorstellen eed en brief, en die steden bij hoere trouwen en eren, vier steden uit het land van Gelre en twee steden uit Holland en twee steden uit Zeeland van de hoofdsteden, elk met hoere heeren; en wachtzaak, dat enige van beide zijden boven deze punten gebroken viel, zo zou diegene, die van de heren dat gebrek gevallen weer, daar de andere om te schrijven het richten en met de schade in brieven te groeten, binnen drie weken na datum van dit brieff, en gegrimeerd dan daar en binnen geen richten den genen, die daar om geschreven had, zo zou die zelf van de heren daar anderwaar om schrijven den raad ten dage te komen bijden zijn binnen acht dagen volgende na datum des brieffs en al daar en boven dat te verrichten, en werden zij aan beide zijden der verrichtingen uit eens binnen een maand, of en kwam niet tot dage, zo zullen die raad en quorum sinds niet te dage zitten, dus zullen die raad. (Codex, 2. Serie, 3. Deel, 1. Afd.) 29 450 aan beide zijden elke mogelijken rijden thuis, en zodoende mogen die genen, die aan den gebrek zijn, binnen acht dagen daar na volgende panden aan desgenen land, lude en hebben, daar die gehoek onder gezet zijn, zonder misdoen. En deze panden of desgenen gebrek, die daar van komen, die zal hem die ander van de heren niet onderwijzen, en desgelijks zodoende mijn heer van Utrecht noch die stad van Utrecht ook des andere niet onderwijzen; en voert zal die stad van Utrecht panden en diensten in alle vormen en manieren. Item en zal twee jaar duuren, en die raad van welke ... en gehelen hebben afgesteld en aan te rijden en te komen. Item oft sake weer dat die heer van Gelre gebreken hebben aan den Gestichtschen, zo zouden die Gestichtschen komen, als vorig is ...... En oft sake weer, dat daar enig gebrek viel van de Gelresschen, zo zouden die Gelresschen tot Rielen komen. En desgelijks viel ...... gebrek, zo zullen die Stichtschen komen tot Weesp, en viel den Stichtschen gebrek van de Hollander, zo zouden die Hollander komen tot Vreeland, als vorig is. Item mijn heer van Utrecht zal zijn jurisdictie rustig gebruiken in alle landen vorige na de aldergewoente. Item richten heer van Utrecht en de kerk hooren pacht te gebruiken van de Rugher en Langer weide en anders in dat land alle vorige na de aldergewoente. Item vandaan het meest recht. Nota. Item elk op den sinen hulp en hulp hulp. Item voert al andere gebreken (te verliezen) zo zouden als die andere raad bij een komen. Item als die tijd der panden om komen is, zo zal men daar en teinden weer te dag komen op dezelfde manieren als vorige. Is, ende vroeg voort die landen in vrede te houden oft daar enig gebrek in viel. Item noch van de segeheerden des heren land van Egmond, van Arkel, en heren Floris van Bosel. Item van Gaasbeek zullen hebben en hun goed voert rustig en vreedzaam gebruiken. Item van de achten, daar zullen die ballingen van Utrecht die voort met Jan van den Spieghel en na met Gerhard van Damesch uit zullen en een mijl van Utrecht blijven en binnen Utrecht niet komen en hun acht brieven overgeven en geen nieuw acht brieven weer verkrijgen en over die doen. Item als zij die acht brieven niet overgeven en wilden, als voorgesteld is, zouden zij zich aan deze soenen blijven en die heren zouden daar voor geloof en waarheid doen, dat mijn heer van Utrecht noch niemand uit et sticht van Utrecht of van Amersfoort of uit den Gesticht ofte die daar gemeenschap gehad heeft in hun land, of daar zij bewezen hebben, geschiedingswerken, of daar geen gebrek af zal vallen en zal. Item ... verder onleesbaar. Nadere bedenkingen op het ontwerp van den vrede vanwege die van Gelderland. Ook als sommige punten inder zoenen tusschen mijn genedige heren en de sticht van Utrecht gedacht zijn, darin dat sommigen mijn heren ridderschap en zijn vier hoofdsteden denkt, dat mijn genedige heren wat bedacht zullen zijn, zo dat die zoen brief doorgegaan en besneden in alle sulken sommige punten dat zij meinen hoepel en dunkt dat men billijk zal doen zal mogen die besegelde, gelijkt men dat hier na verklaard en beschreven vindt. Ten eerste, so staat een punt in de zoenen aldus: Als sommige punten inder zoenen tusschen mijn genedige heren en de sticht van Utrecht gedacht zijn, darin dat sommigen mijn heren ridderschap en zijn vier hoofdsteden denken, dat mijn genedige heren wat bedacht zullen zijn, zo dat die zoen brief doorgegaan en besneden in alle sulken sommige punten dat zij meinen hoepel en dunkt dat men billijk zal doen zal mogen die besegelde, gelijkt men dat hier na verklaard en beschreven vindt. Voert so sullen des hertogen onderdanen en des gestichten onderdanen onder elkaar in des anderen steden en landen met liefde en met goud, ter water en ter land, in en daar veel en beschermpt varen, komen en gaan, hooren commandement en andere zaken in redelijke manier te handelen op hooren rechten gewone tollen." Op dat voorstel. punt sijns genadigen heer vrienden overkomen, want dat zowel weer te bescheiden om des bannen wil, dat men den bannen bezoeken, verklaren en op die zaken ervaren zal in deze zending: "dat mijn genadige heer zijn wijze doktoren en meesters van rechten en andere zijn vrienden en steden, die der zaken geen partij en dragen, bij eenmaal zal doen komen tot Arnhem, en zal daar voor doen komen bischops Zweder of zijn treffen vrienden, die zijn mechtige zullen zijn, met zijn rechten en den abt van Sint Marienwerde met zijn brief en hooren aanvragen richten aan die een zijde, en den postulaat of zijn vrienden met des stichten treffende vrienden, die hooren mechtige zullen zijn, met hooren rechten en antwoorden aan die andere zijde, en daar zal mijn genadige heer mitten meesteren en met zijn wijzen vrienden die zaken gehoord en verklaren, en vindt zich dan also, dat die Stichtings met rechts buiten bannen zullen zijn, zo zal men ze laten wandelen en varen, als gedacht is, en er vindt zich zo met recht dat zij binnen bannen zullen zijn, zo zal men ze daar veel houden, en dat en zal niet hindern aan des voorstel inders zoenen bedoeld den zoenen, en of bischops Zweder niet daar bij komen en wilde, noch zijn vrienden schicken, zo zouden mijn genadigen heer gelijk wel met zijn meesteren en wijzen vrienden tot het uiterste doen versuchen, zo werd die Stichtings benich waren of niet, en als dat verscheiden geacht zal zijn, zo zullen die Stichtings voor den verscheiden genaamden heer zijn gelt verwissend en die zwanen volgen. Item soete steet na inder zoenen die punt. »Item dat alle achtestedige renten ende jaargulden, die in deze veden aan beyden zijden voor Sint-Petersdag: aan de Kathedralis gelezen 458 onbetaald waren, zullen quite worden. Item zullen aan bey- den zijden quite worden alle tienden, die men ons van den Stichtschen oft iemand binnen ons land van Gelre ene Gesticht van Triënt schuldig gebleven makelijk zijn binnen deze veden. Daar volgt terstond na dit punt. Maar wilden iemand den anderen daar om met geestelijk recht, dat macht hij doen, en wij hertog van Gelre noch onze nieuwe die postulaten en zullen niemand enig werelds recht daar over beginnen of geschied laten in ons land, zonder argumenten ende dat zal gelijk blijven en buiten blijven, opdat men geen geestelijk recht vorder in dit land en laat komen dan men gewoonlijk is. Voert so inder zoenen eyn pünct steet dat angeet. » Ende omme ommer rust ende vrede in beyden onser heren landen etc.” in wilken punct begrepen is »of enich schade vten lande van Gelre geschieden of darynne of dair doir yn dat ge sticht, so solden die Stichschen seluer mogen penden an den Gelreschen den schade, die hoen geschiet weer ende of die vier hoiftstede die zoene mit bezegelden, so en soldmen die pandinge an hoen niet doin, mar in dat veerdel, daer die schade vyt geschiet weer etc." Dat punct dunct mijns lieuen heren vrienden lestich sijn, ende hebben dat alsus besneden ind be- dedinct , als hyr na bescreuen steet : » Ende omme ommer rust en vrede in beyden onser heren landen, elx vur den anderen te behalden ende te verhneden te beiden sijden, dat egeen roeff, brande, name ende gevencke- nisse, of enige gewalt vyt des eyns lande dar doir of ynne en des anderen landen meer en geschien, so hebben wij her- togh vurs. gelaeft ende gelauen vur ons ind onse nacomelinge mit desen brieue ende onse ritterschap ende hoefstede hyr na bescreuen auer ons getuecht, dat te verhueden na alle onser machten; ende of dat dan dairenbauen geschieden in. enigen der puncten vurs. yn, vyt of doir onse lande, dat wij.df onse nacomelingen, dat onsen neuen den postulait ende den ge 1) Op de kant zijde staat: «Dit punct sal buten bliuen." 454 sticht richten sullen bynnen xij weken dan dar neistkomende, na dat dat geschiet weer; ende of dat onsen neuen den pos. "Deelsticht geschieden weert, zo sal onze nieuwe of die bescheid weer ons hertog of onze nacomelingen dat verkondigen en te dagelijks te bedrijven binnen de eerste twaalf weken op te steden nabeschreven, als die Stichtsche, daar Utrecht staat, tot Reenen, en die Overstichtsche, daar Deventer en Campen stand, aan den Rijn, of tot Deventer op het water, en gerust daar richting, daar een iedere vleugel en geleidt wesen zal aan en af te komen; en op die dag zal die bescheidde zijn behouden doen en zijn schaden grooten met zijn edelen, en als dan zullen wij hertog of onze nacomelingen den schaden richtten, als voorzien. Is of dan deze richting aldus niet gebeurd binnen der tijd den gescheiden, zo zullen wij hertog voorzien of onze nacomelingen na invragen ons nieuwe des postulaat of zijn nacomelingen der staat, steden, en landen van Utrecht binnen acht dagen in te zenden binnen der staat Utrecht, of die schade aan die zijde, daar Utrecht staat, gebeurd weer, of binnen der staat van Deventer, of die schade aan geen zijde der Iselen gebeurd weer, ons ambachtsman van die ons land, daar in en daar uit of daar door die schade gebeurd weer, met zijn mannen en veel paarden of zijn ander goede mannen vele paarden met vele paarden in recht leiding in eenere eerbare herbergen, diegenen den onze voorzien daar naam te noemen zal, aldaar te leiden na goede juiste zeden, hoe zelf te winnen en te quiten tegen de wereld en het nummermeer leistens op te houden, die gebreken en schade eens weer verbeterd, gericht en betaald tegen hen die in den schaden of gebrek weer. Voorzien zo en zullen wij hertog nog onze nacomelingen van deze tijd voor geen ambachtslieden zetten of onze ambten laten vervullen, zo zullen ze eerst geloven hoor onderpenning en hoor onder ambachtslieden aan de heilige doen zweren, dat alles gesticht van Utrecht te beschermen en te behouden na alle hoorlijke macht, gelijk ons zelf landen, en alle zonder argument." Voert zo is die punt hibernus bescreven inder zoenen niet begrepen vór geweest, maar mijne genadige heren vrienden hebben bedreigd vór beyde die landen, en beyden heren zullen maar elkaar versegelen en verbrieven in die beste vorm so sich dat geboren zal. Of enige ondersaten ons heren en neuen des hertogen van Gelre waren, die recht en redeelike anspraken hebben of krijgen mogen tot ons postulaten en macomeligen, tot ons staat, steden of gestichts ondersaten, die zullen onsen heren en neven den hertogen voorzien. Daar omme versuchen en der zal hi mechtig zijn ten eren en ten rechten, en men zal ons of onse nacomelingen der staat van Vtrecht of der staat van Deventer daar, na dat zich dat geboren mocht, verkondigen die tucht en die aanspraken; en als dat geschiedt is, zo zal men binnen zestig weken nader verkondigen, des eenen gelijken dag aan geboortelijken steden, en op diezelfde dagen zal men den genen, die in die gebreken waren, ondersaten onzer heren en neven, door, des men hem van eren en van rechten wegen schuldig werde te doen bij onsen heren en neuen en bij zijn raad en bij ons of onser nacomelingen en bij zijn raad; en of hem niet wedertand mocht van ons postulaten of van onser nacomelingen van ons staat, steden en Stichtingen en hier dan arg om onkerende worden, daar zal onsen liefhebber en nieuwe en zijn land dan on- verbonden voor zijn; en of mijn genadige heer deze punten na inhoud van deze cedelen met zijn ridderschap in hofsteden doorbrengen kan te zegelen, zo zullen hem die Stichtingen voor die verklaring van de bannen zijn geloof verwissen en die zoenen houden en volgen. De navolgende memoires zijn vermoedelijk in handen der raden van Utrecht en Holland gesteld op een der dagvaarten ter zaak der vredesonderhandelingen. Memoriale. Op punt dat geruikt staat in den verontschuldigingstukje tussen mijne heer van Beyeren en den van Gaasbeek, dat mijn genade heer van Utrecht op geloof in Wijk gekomen zoude zijn en dat die van Gaasbeek mijnheer van Utrecht geven moest den verontschuldigingstukje, den heer van hem heeft, eer hij uit zijn sloten ruimen wilde, dat punt is midden onwaarheid geruikt en is ook niet geschied, want dat is kenbaar en openbaar dat heer Johan van Brederode, selaager gedacht, mijnheer stat van Utrecht, Wijk, die die van Gaasbeek bezit in bevelingen ambten gewezen, met machten gewonnen had, en die dat mijnheer van Utrecht vernam, die toen met machten en wanneer zijn stat weer binnen, en vecht heer Johan voors met veel der zijnen, en bleef daar toen een tijdje liggen, en richtte over sommige, die hem zijn stat zo af ge wonnen hadden. En want die van Gaasbeek dan nogtans klein en jong was, zo werd gedacht bij mijnheer van Holland, hertog Willem, selaager gedacht, bij den heer van Lingen en bij andere mijnheer raad van Holland, en bij vrienden des van Gaasbeek, dat mijnheer van Utrecht, den van Gaasbeek beschermen en een genadig heer zijn sollte en daarop gaf hij den brief, die mijnheer van Utrecht daar af heeft, dat die van Gaasbeek wel mogelijker en redelijker was te doen, want hij en heeft geen sloten verbonden, zij en waren den sticht verbonden, want men heeft zich alle weg van den sticht gehouden. Memoriaal. In de eerste zin hebben die van Zutphen geschreven aan de staat van Kampen en odburgers en compagnie veilig en onbeschadigd de staat verschenen en vijf bij onze staat opgewaard en nederwaart gevaren, muchten, om des toetasts wilde die Stichtsche ballingen op de Zuidzee gedaan hebben, daar hebben die van Kampen die van Zutphen weer op het antwoord geschreven, als men ziet in onze brief. Item zo is Splinter Loefssoen, die des toetast met geholpen heeft, geen burger van Zutphen en hij heeft ook niet kost gehouden binnen Zutphen, ook zo is Splinter voorbij binnen Zutphen niet geweest, zodat ons kundig is. Voorts doen wij vernemen dat die Stichtsche ballingen des toetast gedaan hadden, daar deden wij die Stichtsche ballingen die in onze stad woonden, voor ons komen, die dit aan den heiligen bewaarden, dat zij des toetasten, raads en daads onschuldig waren; zij zwoegen zij ten heiligen dat zij die Stichtsche niet veden noch schrijden en zouden, zodat zij hem met ons behulp willen noch binnen drie maanden daar na, dat zij van ons mettertijd mogen vluchten. Verdeling van dorpen in het sticht door hertog Jan van Beieren. Item zo heeft mijn heer van Beieren verdeling gemaakt in het sticht van Utrecht, die gene die hier na bescreven staan: Item die van Breukelen, Breukelenveen en Maersenveen samen om vijf schelden. Item dat daarvan Lopik vier schelden. Item Eemnesse om twintig schelden. Item (Loes)drecht om tien schelden. Item al deze verdeling voortduurt, al de veeft. Dit zijn de genen die hier na bescreuen staan, daar die heren van de Dom (Utrecht meelijenden des bannen legioenen verkiezen en procederen van wegen des heiligs spoels van Rome. Item Johan van Rossem to Rossem, amtmann in Nederbetuwe, Willem Hoyck, amtmann in Overbetuwe, Sweer van Augeren tot Arnhem, Sweer en Evert van Rinchoven, gebroeders, Willem van Cuienborch, to Rijswijk, Alart Jansz. bastardsz. van Buren to Buren, Wijchart then Hoen, Aert die Ruter in Nederbetuwe, Gherit van Eck to Maurits, Willem Doorgehaald. Dit zijn de ballingen van Amersfoort, onthouden zij in den land van Gelre. Item Willem van Daetselaar, Lambert van Lienlaer, Wouter van Hagenouw, Lambert Hommesoon, Goesen Marcelis, Wolfer van Bullaar, Gherit Nagel, Ernst van den Wijver, Volken Sierbert, Gherit Bierdrancker, Jhan de Coninck, Pelgrym van Hollis, Godeken Coninck, Gerit Hoeft, Derick Geme, Peter van Lewen, Jelis Coppens, Jelis zijn zoon, Ghijsken van den Camp, Evert Claes Ribbens, Maes Hensebuet, William Boorns, Goede Bosch, Maes Noet, Derick van den Hove, Evert Stier, Goede van Lienlaer, Jhan Scrasser, Hendrik Brouwer, Gerit Brouwer, Zweder Nagel, Evert van Brilhaar enz., samen 48 personen. Opgaven betreffende de door de 5 kapittelen van Utrecht geleden schade aan hunne goederen in Gelderland. Kapittel van den Dom. De tienden te Andel en Herzelten hadden in pacht William Hoyck en Heinrich die Ruter om 75 oude schilden, die zij nimmer betaalden. Voorts werden die tienden verpacht aan jonker Jan van Hoemoet, die hetgeen hij hen nog schuldig was, niet betaalde, overmits geboden des hertogs. De tienden van de provestrie van Elst hebben Gijsbert van Lochorst en meester Jan Colenier te onbruik gemaakt. St. Oudemunster. 