VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚ Mosuaerm merkt te recht op, dat ‚indien "ег eenig vonk- van weezenlyke Godsvrugt overbleef geduurende den tyd der һеегісһарруе van Paapfche Bygeloovigheid , "tr zel ve gevonden wierd by de Му/ кел, de, de Geleerdheid der Schoolen en de plegtigheden van uiterlyken Eer- dienst verzaakende, hunne Naavolgers aanmaaaden om ak Jeen te ftreeven na inwendige Heiligheid des Harten en Gemeenfchap met con, het middelpunt en de bron van Heiligheid en Volataaktheid, Van hier werden de My ftikeg bemind en geagt door Perloonen, die een ernlhg bezef уап den Godsdienst hadden; doch, voegt hy "et nevens, zy mengden veel DBygeloofs by hunne Mymerir gen (*). | 4 Ор zommigen hadden deeze begrippen ееп zeer ongun- ftig uitwerkzel. In de Dertiende eeuwe, vormde zich een Aanhang, die den naam droeg van Вгогдетеп ев Zusteren уап den Vrijen Geest, door de Ditfchers met деп паїв van Beghards of Beguards beltempeld;een naam doorgaans den geenen toegevoegd, die belydenis седеп van zich op eene buitengewoone maate van Godsdienftigheid toe te leggen, In Frankryk noemde men ze Beghines. Zy giu- gen van plaats tot plaats, hun brood bedelende, zonder eenigen arbeid te verrigten, als hinderlyk aan hunne God- lyke Defpiegeling. Zy beweerden, dat een ieder, doot Kragt van overdenking, еп zyne Ziel van de zigtbaare. dingen af te trekken, op eene onuitfpreeklyke wyze, met de Godheid kon veréénigd worden, zo dat hy een gedeel- te van de Godheid wierd, їп dien zelfden zin in welken CHRISTUS zulks was, еп zy daar door ontflaagen van alle verpligting -aan menschlyke en Godlyke Wetten. In E volge hiervan behandelden zy alle de bevelen van het Eu- ‘angelie met verlmaading, als van geen dienst voor de Volmaakten. Eenigen deezer elendig bedroogenen werden door het Inguifitie- vuur verbrand, andere leeden andere hitterheden der vervolginge (1). Wy vinden zelfs dat zommigen hun begrip, wegens de Aftrekking der Ziele van het Lichaam zo verre bragten, dat, huns bedunkens, de Ziel, wanneer zy tot eene zeke- ze hoogte van Volmaaktheid door Befpiegeling was op- SES (*) Mosuzim Vol. НІ. р. 302.. (1) mew Vol. IIL р. 124. ‚ werd, fchreef eene breedvoerige ver WEGENS DE ZEDELYKE DEUGD , ENZ, 661 klommen, door geen bedryf, waarin het Lichaam al- eeu deel hadt, kon aangedaan worden; zo dat zy zich in allerlei, Zinnelyke Geneugten mogten bot vieren, zon- der де Ziel in °t minfte te befmetten. De gevolgen van zulk een gevoelen konden niet anders dan hoogst zedebe- ‚ dervend weezen. Eenigen der Geestlyke Broederen in Wiaandtren, (die; lyk моѕвегм zegt, onderfteund werden door verfcheiden бет Hervormde Kerke,) hielden ftaande, dat сор de eenige werkende oorzaak. was іп de Ziel der Menfchen, еп de onmiddelyke bewerker van alle menschlyke bedry= ven: еп, gevolglyk , dat de onderfcheiding , tusfchen Zede- lyk Goed en Kwaad, ongegrond was, dat de Godsdienst beftondt in de vereeniging der Ziele met сор, verkree= gen door Befpiegeling en Verheffing der Ziele, еп dat, deeze verworven zynde, alle toegeeving aan lusten en neigingen geheel onfchuldig was (*). MARGARE- THA PORETTA, die onder de Begharden als een eerst licht uitblonk, en te Parys, in den jaars 1310, verbrand ndeling , om te ber wyzen, dat de Ziel, als ze verzwolgen was іп de Licf- de tot сор, ontflaagen is мап allen bedwang der Wet, en vrylyk alle haare natuurlyke neigingen mag opvolgen , zonder eenige Zondefmet te krygen (+). ‚ Deeze losbandige grondheginzelen · werden door de Fe- fuiten, doch, waarfchynlyk ongegrond, toegefchreeven aan de QUIËTISTEN іп °С algemeen, een Aanhang, die іп de Jaare 1606 ontftondt, еп ten Hove van Kome grooten onlust verwekte. De Inquifitie zette veelen van dcezen Aanhang in hegtenis en onder deezen MmoLiNos, een der Hoofden; hy werd gepynigd om hem de ontdekking ży- ner Medepligtigen af te perfen. Men fchreef Brieven aan alle de Bisfchoppen in Italie, hun aanmaanende om de Qriiëtistery in hunne Bisdommen’ geen wortel te laaten íchieten. Doch, desniettegenftaande, maakte ‘die Aan- hang, binnen Копёп tyd, zulk een opgang, door de uit- wendige tekens van Zelfsdooding, Godsvrugt, Defpiege- line, Opgetoogenheid van Ziel, en voorgewende innerlye ke gemeenfchap met con, dat veele Lieden van aanzien, en zelfs eenige Cardinaalen, in hunne. begrippen traden, Hier tegen verzetten zich de Pausfen en de Je/uisen О. 20 € ч ' (*) Моѕнегм Vol. IV. р. 103. (0) —— Vol. UL p. 202. Уу з 662 _ _ GESCHIEDKUNDIG VERSLAG zo (еш, dat моглмов, ор eehe algemeene Vergaiering der Inquifitie, tat eene eeuwigduurende. Gevangenis en het verzaaken zyner gevoelens, veroordeeld wierd (*). Ondanks alle tegenkanting, nam deeze Aanhang in Лай zeer toe. De Godvrugtige PENELON , Aartsbisíchop van Kameryk, gaf zich aan dat harsfenfchimmig Stelzel over; zyne Nederigheid en Braafheid van gefteltenisfe vertogn- den zich, te gelyk met zyne Zwakheid en bygeloovige verkleefdheid aan de Kerk van Rome, in zyn gereedheid om zyne eigene Schriften te herroepen en te veroordee len, Goen de Paus ze afkeurde, ` Madame воовісмом ftak uit door haare eh an dit Stelzel. Zy beweerde, dat de Christlyke юп noch in Kennen, noch іп. Doen beftondt; maar in eta zeker Inwendig Gevoel, of ееп Godlyke Aandrift, welke onmiddelyk uit de gemeenfchap met cop voortkwam (|). Jet gelyks mer de beginzelen der Quiëtisten, hebben die der Kwaakers in Engeland, die, fchoon zy verre zyn van jets in plaats van Deugd re (ellen, nogthans eene boven- natuurlyke Inlichting en Dyftand verwagten, om hua Verftand op te klaaren „ еп ter- Deugd te vormen. Zy hóuden Îtaande, dat °ег, іп de Zielen van alle Menfchen , . eene zekere maate van hetzelfde Licht ef dezelfde Wysheid huisvest, welke in het Opperweezen beftaat, en vonrtge- . bragt wordt, door eigen befpiegeling. Dit Godlyk Licht noemen zy doorgaans het Inwendig Woord, of de cumusrus binnen in ons, - Doch veelen der hedendaagfche Ksaakers maaken van dit Inwendig Beginzel niets anders dan het Geweeten, of de Rede: hoewel zy hier in zeker afwyken van de gronden hunner Voorvaderen еп der Stichteren van hunnen Aanhang. De eerfte Kwaakers… (gelyk nog de ffrengften ander hun 3 geeven voor te fpreeken еп te hande- Jen door dezelfde foort van aanblaazing, als de Apostelen bezielde, en (tellen daarom niets meer in dé Schriften der Apostelen, of in de Heilige Sehriften in °t algemeen, dan їп de inboezemingen van hun eigen harte ` Als eene laatfte en uiterfte proeve van Menschlvke fchran- derheid en bedorvenheid,.zal ik een kort verflag geeven уап de bedrieglyke geweentensgeval behandeling der Fefaiten. Eene Orde, die, naa de Hervorming ontftondt, èn, is WW что 2 a} ve (*) Histoire des Papes. Vol. У. р. 381. C+) Мозным Vol, V. р. 65. WEGENS DE ZEDELYKE DEUGD ; ENZ. 663 wroegeren tyde -gehouden werd voor -het fterkfte flcunzel van den Pauslyken Zetel; doch thans , daar dezelve by de Mogenheden in verdenking kwam , gelukkig vernietigd. De Fefuiten {telden al de kragt hunner fyn uitgeploozene onderfcheidingen te werk om de grondflagen der Zedelyk- heid te ondermynen, геп elinde zy zich daar door fchik- ten naar de Vorften en Grooten, die hunné Biegtvaders weelal uit deeze Orde Коогеп; en zy openden, in ver- volg van tyd, eene deur voor alle foorten van Ongebon- denheden. Onder anderen hielden zy het eene onverfchil- . lige zaak, welke) beweegredenen de daaden der Menfchen bepaalden; еп leeraarden dat "er geene zonde fteekt іп het overtreeden уап eene Godlyke Wet, welke iemand, niet ten vollen bekend із, of welker waare meening hy niet geheelenal verftaat , of hem niet voor den geest zweeft ten tyde des bedryfs. Zy beweerden desgelyks, dat een Gevoelen, of een Gebod, тег een goed Geweeten kan gevolgd worden, indien het geleerd ‘of voorgefchree- ven is door eenen Leeraar van groot aânzien , zelfs fchoon «het губе met het Oordeel des geenen die dit begrip volgt, en zelfs van hem die het aaupryst. Dit поешаеп zy de Leer der Probabilitest. a Zy hadden ook de (Leer der Philofnphifche Zonde, ge- lyk ze dezelve. noemden, volgens welke eene daad, ftrydig met de voorfchriften der Rede, niet beledigend’ voor de Godheid kon" zyn. Zy hielden het daar voor, dat {noo- de daaden onfchuldig konden gepleegd worden, indien de Pleegers, in hun eigen gemoed, oen goed einde daar aan konden hegten, of, zo als zy het uitdrekten, een recht- matig oogmerk bedoelen. vereenkomítig hiermede kon een Mensch , de zynen Naasten, in een twecgevegt , dood- de, уап die misdaad gevryd werden, indien hy, op dien tyd, zyne:gedagten van het. beginzel.der Wraakzugt af- gewend,en op dat der Lere gevestigd hadt. Diensvolgens kon ook iemand een Eed: doen, met ftilzwygende byvoeg- zelen en agterhoudingen. Dit, egter, ftrookt niet met de befchuldiging den Pefuiten ten laste gelegd, dat zy geen agt gaven op de beweeggronden uit welke de daaden .hervaartkwamen; doch het komt volmaakt overeen met hunve ftelling, dat de Sacramenten derzelver uitwerk- zel voortbragten, door haar eigen vermogen, en onmid- delyke werking, of, tr geen zy noemen, Opus Opera- tum. Doch men kan niet veronderftellen, dat alle deeze - Tra, grond- 664 . GESCHIEDKUNDIG VERSLAG: grondregels by allen eenpaarig omhelsd en gevolgd wier. den ° 7 ` De dwaasheid en fnoodheid deezer grondregelen werden, op eenen meesterlyken trant, ten toone gefteld доог den beroemden Pascal, іп тупе Lettres Provinciales; die ge. heel Europa, om derzelver voortreflykheid en verftandigen inhoud met de grootfte greetigheid las,en met haare goed. keuring vereerde: deeze bragten te wege , dat de Leeritellin. gen der Pefuiten in °t algemeen gewraakt, en van allen met affchuwen befchouwd wierden. Indedaad, derzelwer verre- ` gaande haatlykheid deed niet weinig tot den val dier Orde. Het is eene gevaarlyke- grondregel, niet van de Уел alleen, maar der Godgeleerden van de Room/che Kerk in ’ algemeen, onderfcheid te maaken tusfchen Comtritie, of Perbryzeling ‚ еп Attritie of Ver nheid; groote verdienften toefchryvende aan de laatfte, ichoon dezelve flegis beftaa in eenige droefheid over de Zonde, 2} rees deeze uit de-fchade of fchande daar door veroorzaakt, zonder eenig opzet van niet meer te zondigen. Zulk ee- ne Verflzagenheid maakt het Bondteken der Boete kragtig. Dit werd ор de Kerkvergadering te Trente vastgefteld, fchoon de Proteflanten beweeren, dat zulks allen Gods- dienst en Deugd met tak en wortel uitrooit (t). Maar het aller іп ° oogloopendst blyk van Zedeloosheid “ welk men de Kerk van Rome ten laste legt,is de Leer, dat men den Ketteren geen woord moet houden. Volgens dit beginzel handelde de Kerkvergadering van Conftans, wanneer het vrygeleide , door Keizer зсвмомчроѕ aan jo- HAN Hus verleend, voor kragtloos verklaard werd , als ge- geeven aan een Ketter: waarop zyne gevangenneeming, veroordeeling, en verbranding volgden. Zints dien tyd, was het gevoelen van veelen in de Room/che Kerk, dat ecn Belofte, eenen Ketter gedaan, eene verbindende kragt ebbe. Paus ЕОСЕМ10Ѕ volmagtigde urADIsSLAUS, Koning van Hongaryen om het plegtige Verdrag, met den Turk/chen Kei- zer АМО4АТН aangegaan, te verbreeken ; doch dit hadt een gevolg als te wenfchen is „ dat zulke verbondbreuken altoos moeten hebben. De Turk/che Keizer nam een Affchrift van "LC Verdrag mede na het Slagveld, en ° zelve, іп deg aanvang des Slags, ontrollende, verklaarde hy шет luider еш- (*) Мознвтм, Pol. 111. р. 468. Pol. IV. р. 355. enz. Ct) BURNET өп che Articles. -p. 348. WEGENS DE ZEDELYKE DEUGD, ENZ. 665 (бетте. … Zie, б jezus! deeze zyn de Verdragspunten , a, welke uwe Christenen, zweerende іп uwen naame , met a» ту hebben aangegaan. Indien gy dan сор zyt, wreek en deeze beledigingen ту еп u aangedaan, ор den kop dee- p, zer trouwloozen!” "tr Gevolg was, dat de Turken, grootlyks verbitterd, de Christenen verfloegen, en de Jaatstgemelden op de ‘vlugt gedreeven wierden. De Koning en de Cardinaal, die: hem den Vredebreyk hadt aangeraae den, en nevens hem te veld getoogen was, fneuvelden op het Slagveld. - ба | Ik heb geene openbaare of algemeene: verklaaring gevone den betrekkelyk het ontwerp, от geen woord aan de Ketters tè honden, dan die van CLEMENS DEN IX, dié, іп рупе Alta, te Rome, in den Jaare 1704 gedrukt, uitdruklyk be- tuigt, dat alle Beloften en Bepaatingen, ten voordeele der Proteftanten’ gemaakt, vån geenet waarde of Kragt zyn, ats dezelve ten nadeele ftrekken van het Catholyk Geloof , de behoudehis der Zielen, of van eenige Regren der Kerke : zelfs, fchoon Zulke Verbintenisfen dikwyls bekragtigd en by eede bevestigd zyn. Nogthans twyfel ik niet of de Roomschgezinden zullen thans deeze Leer met zo veel afgryzen verwerpen als de Proteftanten ; en. In de daad, was het by hun geen algemeen gevoelen geweest, dat Eeden en Ondertekeningen, door de Proteflanten voorgefchreeven, van eene verbindende kragt waren, dan kan er geen reden gegeeven worden, waarom zy de Feden niet zwoeren, in Engeland vastgefteld om hur van ’t genot der voordeelen, welke andere Ingezetenen gee nieten, te ontzetten; men Кап, in al dien tyd, dat de Regeering van dat Ryk Proréftantsch geweest is, geen voor- beeld hiervan bybrengen. De Catholyken hebben zich at, ` gemeen onderworpen aan de uitfluiting van alle aanzienlyke еп voordeelige Medieningen, het betaalen van dubbele Las- ten enz enz, zonder ooit te tragten om er zich van te ont- Qaan door eene Verklaaring of Eed, welken de Proreftanten zeggen, dat zy niét voor verbindend zouden aanzien, en van welks verbreeking zy altháns zeker kwytíchelding te Rome zouden verwerven: doch zelfs daar, is het zeer waat- fchynlyk, dat zulk eene kwytfchelding thans niet zou ver- leend worden. ° | | Het is zeer te hoopen, dat Rooms:h Catholyken, in veele andere opzigten, dezelfde kragt niet Dellen, als-men verze- kert dat zy voortyds deeden in dingen geheel vreemd van weezenlyke Deugd; dat is van ecne braâvé gefteltenis des Yy4 Har- 666 VERSL. WEGENS DE ZE, DEUGD. \ Harten, еп een Gedrag daar mede overeeukomftig. Het is zeer te bejammeren, dat veele Proteftanten verre zyn van vry te weezen van allen Bygeloof ten deezen аапгіепе. — Doch dewyl, heden ten dage, de gemoederen der Menfchen zo wel open fchynen te (аап om Godsdienftige Waarheden in ’t algemeen te erkennen, kunnen Dwaalingen, zo zeer de grondlagen van allen Godsdienst betreffende , bezwaarlyk ngen tyd onverbeterd blyven. Gelukkig, hoogstgelukkig, zal het weezen, indien de Hervorming der Christenen Gee loofs- en Zedeleer, gevolgd werde van eene Daadlyke Her- vorming in Wandel, mn | RAADGEEVINGEN VOOR DE BEWOONERS DER OVERSTROOM- DE LANDEN, EN VOOR ANDERE 'LANDLIEDEN, OM HEN TEGEN DE VOOR- EN NAJAARS- ZIEKTEN, ROT- EN GALKOORTZEN EN ROODENLOOP ТЕ BEHOEDEN , ЫЧ , ER ZIG VAN TE СЕМЕЕ2ЕМ. DOOR L. BIKKER, М. D. Р" de droevige Ondervinding ons meermaalen heeft doen zien, dat, naa zulke zwaare overftroomingen, als In, deczen Winter, 1784 „іп de Landen van de Opper- edef. Betuwe , enz. hebben plaats gehad, gewoonlyk , doorgaande en gevaarlyke Ziekten, onder de Op- en Inge- zetenen der ovêrftroomde Landen, ontftaan, en niet zel- den de grootte verwoestingen aanrichten ; en daar deeze nadeelige uitwerkingen natuurlyk heviger moeten Zyn; om dat men op die plaatfen veelal gebrek heeft aan Kun.lige Geneesheeren , die , door hunne heilzaame raad- geevingen ‚` deezen ongelukkigen, den noodigen byftand zouden kunnen aanbieden; zo is het oogmerk van den bernemden Genecsheer, L. mrcken , allerpryswaardigst , эт ‚ door het uitgceven van deeze zyne raadgeevingen , dit gebr k te ‘vergoeden. — y vinden dezelve zo algemreed nuttig, zo bevattctyk voorgedraagen, en zo juist ingericht naar de byzondere omftandigheden „ dat wk “niet hebben kunnen afzien ; daarvan een zaakelyk uictrekzel In ons Me gelw: k mede te deelen, 1, De ziekten, na overftropmingen ontftaande, zyn СЕР ^ e RAADGEEVINGEN. . 667 $chillende naar het ondeifcheiden jaargety , in het welke z zich opdoen. In het voorjaar zyn het gemvenlvk Verkoudheden , Hoesten, Zydeween, Longouutteekingen „ gevolglyke Teeringen, Zinkingskoortfen en Rheumatike Py- пеп; en, in den zomer en het najaar, tusfchenpoozende en aflaatende Koortfen, Gal- Rot- еп kwaaaartige Koort- fen, Buikloop, Bort en Koodeloop, enz. De Voorjaars - Ziekten zyn uit haaren aart Ontfteekings Ziekten, en die van het Najaar zyn Rot - Ziekten. П. De уоогпаатіїе oorzaaken van de Voorjaars- Ziekten zyn de geleden koude , ongemakken , en armoede , het zwaar werken, het verdriet en hartzeer, en de koude vochtige uitwaasfemingen van het overltroomde water en de vochtige heid der wooningen'; door alle welke de ongevoelige uit- waasfeming geltremd , het bloed tot ont{teeking gefchikt , en vooral de langen ontitoken worden., - i lit. Tot bet voortbrengen der Najaars- Ziekten werken de gemelde omftaudigheden mede, als voorgaande en voor- fchikkende oorzaaken, maar de voornaamite uitwerkende oorzaaken er van zyn de uitdampingen van alle rottende zelltandigheden , en vooral de vochtige ер rottige uitwaas= femingen der bovenkomende Landen ‚еп het drinken van Ье. dorven water. l - IV. De teekenen , waar door zy weeten kunnen , dat zy door de Voorjaars- Ziekten gedreigd en aangetast worden, zyn, als zy, in de maanden April, Mey, en zelfs Juny, beginnen zich niet wel te bevinden, zich loom, zwaar in armen en beenen, ligt vermoeid, machteloos en huiverig gevoelen , een tegenzin in het eeten , еп een beflagen droo- gen tong krygen , vervolgens zeer dorftig , heet еп koortfig worden, pynen in de kedemaaten, plaatfelyke pynen, en hoofdpvn , gewaar worden , of beginnen geduurig en zwaar te hoesten , руп op de borst, pynelyke (секер in de zy, en eene bezwaarde of pynelyke ademhaaling krygen, in welke “gevallen de pols doorgaans ook vol, hard, gefpannen en rad is. V. En dat zy door de Najaars - Ziekten, Art. I. byzon- der door Rot-en Galkoortfen , gedreigd en aangetast wor- den, kunnen zy weeten, wanneer zy, in de maanden July , Augustus , en zelfs September, zich ongefteld gevoelen, husteloos , machteloos , zwaar in het hoofd, еп pynelvk in de lendenen en knien worden , vervolgens een vuil beflagen tong, leelyken of bitteren fmaak in den mond, weinig of geen eetlust, een ongerusten Паар, geduurige huiverivgen , y5 oor 668 RAADGEEVINGEN. door ongewoone hitte vervangen, еп zwaare hoofdpyn , en cindelyk Tusfchenpoozende of aflaatende Koortfen krygen, gepaard met oprispingen, benaauwdheid voor het han, walgingen en braakingen van galftoffen „en (tinkende , tot- tige, gistige afgangen, en gemeenlyk met eene kleine, zwakke, radde pols. Doch de befmettelyke Roodeloop doet zich onderkennen , door geduurigen afgang van danne, flyinige, ftinkende, gistende en eindelyk bloedige ftoffen , met geweldige krimpingen en pynen in den buik, en hevige perfingen op den afgang en het water, voorafgegaan van en gepaard met walging, braakingen, groote opblaazing van maag en darmen, geweldige benaauwdheden, koude rillingen , руп in de lenden en een groot verlies van krachten, "NL De voorbehoedmiddelen zyn algemeene en byzondere. · Het eerfte algemeene foorbehoedmiddel is, volgens Art. П. en III, , de fpoedige ontlasting van het water. VII. Het tweede algemeen behoedmiddel is, dat de ar- me bewooners der overflrroomde Landen, terftond en zoo veel mogelyk is, verzorgd worden van vuur, kleederen, voedfel en andere noodige behoeften, en dat hunne geleden verliezen, zoo veel en zoo dra doenlyk is, vergoed wors den, ten einde hen dus te behoeden tegen de íchadelyke aandoeningen van koude, vochtigheid en ongemakken , en tegen de verderfelyke uitwerkingen van armoede, droef- geestigheid en wanhoop. УШ. Het derde algemeene behoedmiddel beftaat in de zorge en orders der Regeeringen van de byzondere Ріаасеп en Diftricten , die door de ftrengfte bevelen, en het naauw- keuriglte toeverzicht, moeten zorgen, dat men de йук en modder van de wegen en ftraaten wegruime, ten fpoedigfte de kelders uitpompe, de huizen en fchuuren reinige en doorluchten, en vuuren te branden, wel drooge , de Iyken еп krengen terftond en diep begraave, en de graven van Kerken en Kerkhoven wel nazien сп verzorgen.. Maar vooral zal het in de heete zomermaanden, noodig zyn, dat zy ordonneeren alle rottende planten ‚ broejende һоореп en bergen van graangewasfent, hooy en ftroo, en dlle ftmkende vuilnis- еп mesthoopen weg te ruimen , de modderpoelen, gooten еп fecreeten te zuiveren, het wa, ter in tochten en flooten door het in- en uitlaaten van versch water еп: door het maalen der molens іп beweeziag te houden, de Ingezetenen van goed water om te drinken te voorzien, de dampige en bedorven lucht uit de Gehuch- сеп, Wooningen , Schuuren , enz. doostuchten , en door het ' . ran- RAADGEEVINGEN, 669 branden van groote vuuren te yerdryven , en zoo min als het“zyn kan de boomen te fnoeijen ‚en het gras en andere gewasíen af te maaijen; vermits de nieuwe ontdekkingen geleerd hebben, dat alle groeijende boomen en plantgewass fen een verwonderlyk vermogen bezitten, om de lucht of dampkring van fchadelyke en ‘rottige dampen te zuiveren , en voor het leeven van menfchen en dieren gezond en heil zaam te maaken. IX. De byzondere voorbehoedmiddelen zyn de zulke,. welke ieder Ingezeten voor zich еп де zyne behoort in het werk te Dellen, om de gemelde Ziekten te voorkomen. Tot dit einde dienen zy ieder in het byzonder zorg te draagen , dat zy geene belette uitwaasfeming kry- п, welke eene van de gemeentte aanleidende oorzaaken is van de Herfst- of Najaarsziekten 5 en hier om moeten zy door dek, kleeding en vuur, zich tegen vochtigheid en- konde befchermen, geen natte kleederen. aanhouden, ор geene vochtige gronden of plaatzen zich te flaapen leg- gen, zich dikwyls reinigen en verfchoonen , de koude ochtend- еп avondlucht vermyden, niet te fterk noch te aanhoudend werken , verhit of bezweet zynde vooral zich ` voor koude wagten, en als dan ook geene koude dranken gebruiken, maatig eeten en drinken, en zich van alle on- ‚ geregeldheden onthouden. - X., De verdere behoed- en geweesmiddelen, zyn min of meer onderfcheiden , naar den verfchillenden aart der Voor- en Najaarsziekten. Art. L К. К. Zy die in de Lente en het begin van den Zomer de teekenen van Art. IV. in zich gewaar worden, en vooral wanneer zy zwaar en aanhoudend hoesten, pyn op de borst, of eene pynelyke fteek in de zy, eene bezwaarde ademhaaling, of hevige рупеп in byzondere ‘deelen, of in het hoofd , krygen, behooren: . ~ , I. Zich terftond eene ruime adeslaeting te baren doen, van 6 tot 10 oneen bloeds, naar gelang vm den ouder- dom, krachten en volbloedigheid; en het bloed ontftoken ` zynde, еп па de aderlaating geene genoegzaame еп aanw houdende verligting van den hoest, pyn, enz. verkrygen- de, dezelwe tot twee-drie- ja viermaalen te herhaalen. a. Een goed en verkoelend buikzuiverend middel in te ‚ Beemen, als een Once (dat is twee loot) Engelsch Zout, of Glauber’s Zout, of Crem:r Tartari, — of drie dragmen (dat is drie vierendeel loots) Senebladen getrokken als Dee: of twee ойсей Tamarindo of Menna met twee drag- men d 67a RAADGEEVINGEN, men Senebladen, gekookt of getrokken op een halve piat water, daarna doorgegooten , en één of twee dragmen 4s- eis Zout, of Cremor Tartari er by gedaan, en met wat uiker of Stroop zoet gemaakt; еп ‘er alle uuren ееп Thee- kop van gedronken; of één dragme Poeder van Rhabar- ber, in eens ingenomen; hoewel ik de voorkeur aan de eerstgemelde purgeermiddelen geeve. i ren moet men kleener giften geeven. . 3. Zich voor eenigen tyd te onthouden van alle dier lyke fpyzen, van fpek , vleesch en visch, foupe, kaas en - eijeren , gelyk ook van fpeceryen; en meest kaarnemelk, ryst , grutten , groentens, en vruchten te eeten. 4 Geen fterke dranken, wyn, nog oud bier te drinken, maar liever kaarnemelk met warm water en zuiker, of zoete wey, of warm water met een lepel aen en wat zuiker op ieder ріш; of gerfte water met citroen- fap en zuikers of wel een Drank uit een handvol Vlierbloemen , getrokken ор twee pinten kootend water, en daar by gedaan twee oncen Honig en anderhalve on- cen goeden Azyn, die in dit geval zeer heilzaam is; en waar by men ook met nut een of twee dragmen Salpeter doen kan. 5. Een Spaanífche Vlieg op de borst, туйе, of andere “plaatfen te leggen, daar de pyn zich bepaalt, wanneer 2y, in weerwil van de aderlaatingen, enz. Ьу aan- houden. , 6. Des avonds of tweemaal daags een half uur met de beenen in warm water mèt zout te zitten, en twee oncen Conferf vaa Vlier іп te neemen. 7. Voor eenige dagen, of tot zoo lang men zich wel bevindt, van den arbeid af te ftaan, rust en gemak te neemen, èn zich voor koude en natte lucht te wagten. 8. Eindelyk herfteid zynde,. niet te fpoedig zwaar te werken, niet terftond zwaare fpyzen of veel te еегеп, of fterke dranken enz., te drinken, ёп de avond- en och, tend-lacht voor eerst te vermyden, „en voorts alle de voorzorgen van Art, ІХ. in acht te neemen. Е ХЕ. Om tegen de Najaars Ziekten. Art. L zich te be- hoeden, moeten zy, welke іп de maanden July еп Augus- tus nog gezond zyn. Ж ИН : I< Zich gedraagen maar alle de vonrzorgen Art IX. aame gewezen. , ‚2. Niet veel vleesek, noch ivisch of andere rotbaare ípyzen, en vooral geene bedurven, of befchimmelde kost en А ec- RAADGEREVINGENe . 67% Eeten, rioch,kwaad water drinken , maar meest groenten , туре vruchten, grutten, ryst, geerst,. kaarnemelk, goed bier, en allerley zuuren eeten en drinken, Tot een Voorbehoedmiddel dagelyks gebruiken één of twee romers bittere Genever „ —- of twee of drie ey- erlepels met koud ‘water of witte wyn, van één once Tinetuur van Kina, met twee dragmen van het Elixir Vi- mio: —-: of twee romers van Kina en andere bittere Kruiden ор witten wyn getrokken. ` ‚© 4 Nu en dan uit voorzorg een van de verkoelende Pur- geermiddelen Art, X. No. 2. in te neemen. ‚ХИ. Doch zy, die, Ip het laatst van den Zomer of het: begin van den Herfst, reeds eenige waarfchuwende teekenen Art, V., van de Najaarsziekten, byzonder van de tusfchenpoozende „ aflaatende, ей vooral van de Са en ‘Rotkoortfen ,- iu zieh. befpeuren, of aanvanklyk ’er van aangetast worden, en zoodra zy walgingen en braakingen krygen, moeten, , . . О. e . te Terftond een braakmiddel inneemen, uit. cen of twee fcrupels Braakworsel. (Radix Ypecacuanhe) gemengd met koud water; —— of uit twee dragmen grof Poeder van denzelfden wortel getrokken als thee, en "er alle uuren een theekopje vol van. gedronken; — of uit één grein „Braakwynfteen (Tartarus Emeticus) gefmolten in een bier- glas koud water, en zoo eene gift alle half uuren gebrui» ken, tot men genoegzaam braakt; —- en onder het braa- ken veel laauw water, of thee van Kamillebloemen, din, ҝел; — doch, па dat het braaken ophoudt, koud enkel water, of Gerftewater met Citroenfap of Azyn; of kaar- nemelk, wey; ligt bier en mol; en deze moeten ook de gewoone dranken zyn, б. А e 2.. Daarna een, van de Purgeermiddelen Art. X. No. 2. ` inneemen; en dit twee, drie, vier enz. dagen na den апе deren of met tusfchenpooazirfgen doen, naar gelang- de krachten en omftandigheden het toelaaten : — doch men moet met het braaken niet te fchielyk, te geweldig te werk gaan, vooral niet ір de Rotkaortfen, om dat in de- ze de leevenskrachten dikwyls geweldig verzwakt en als uitgedoofd zyn, ‚ОЎ l i … 3. Na deze ontlastmiddelen genoeg gebruikt te hebben, dat is, wanneer de walgingen en braakingen ophouden, de afgangen niet meer zoo rottig en ftinkend zyn, de tong vochtig en fchoon wordt, of zoo dra men bemerkt, dat de koorts te hevig en de lyder te zwak word, of kwaad- . aar- 678 RAADGERVINGEN, aartige en gevaarlyke toevallen krygt, wezegloosheid , hoofdigteid,. hit, of ftuiptrekkingen , dan terftond Ze aan tot het gebruik van de Kina, met e alle uurenee alf dra in poeder van in te neemen; of er anderhalf once van іп een pint water te verkooken , ож op ееп halve pint, en ‘er dan by te doen eenige druppels Geest van Vuzriool (Spiritus Virioli) en wat zuiker of ftroop; en er alle uuren een theekop vol koud van te ge- bruiken. Het is best de Kina in te деееп in Je tus{chenpoozingen of tusfchen de verheffingen van de Koorts; maar als de toevallen dringende zyn , moet men ze daor de gantfche Koorts heen gebruiken. Dy gebrek van ze te kunnen idneemen, is het nuttig еп noo- ig het afkookzel Ier van by wyze van een Klyfteer toe te dienen. Men bemerkt dat zy goede uitwerking doet, als de Koorts en toevallen verminderen , еп de tong vochtig word en begint te fcheiden; en als dan moet men ‘er onafgebroken mede voortgaan ten einde toe, 4. Een of meer Spaanfche- Vliegen їп den nek en aan de beenen leggen, wanneer de gevaarlyke toevallen , No. 3e gemeld, hevig en aanhoudende zyn. 5. Voorts alle de raadgeevingen in acht neemen, Art. X. No. 3, 4, 6, 7; 8. aangewezen; zoo om fpoedig te herftellen , als om niet op nieuw weder in dezelfde ziek- ten te ftorten; het gene ligtelyk gebeurt, zoo men zich te fchielyk in zwaare vleesch- of vischfpyzen, of in te veel op eenemaal te eeten,te buiten gaat;terwyl men oa de wederinftorting te ontgaan wel zal doen met nog еса tyd lang de Kina voort te gebruiken. ХІН. Tegen den Roadenloop, zoo wel als tegen den Buikloop en het Bort, behoedt men zich : . Door dezelfde raadgeevingen van Art, XL ор te WO gen. ` ~- 2. Door hen, welke van deze ziekte aangetast zyn, wam- neer men er niet by noodig heeft, en ales wat van dezet ve komt, zorgvuldig te fchuwen,. $. Door zich en de zieken, wanneer men dezelve oppas- fen en "er mede omgaan moct, dikwyls te verfchoonen e rein te houden, met water en azyn te wasfen en den mond te fpoclen, derzelver adem en uitwaasfemingen zoo veel mogelyk is te ontwyken, en hunne bedden en vertrekken geduurig te luchten en met azyn te fprengen, ° welk beter is dan het rooken met azyn. 4. Deor by de excrementen, terftod , zoodra zy ontlast zyn, \ RAADCEEVINGEN. 675 zyn, veel azyn te gieten, dat ook goed is in de Secreeten:, en vervolgens dezelve íchielyk en verre weg te doen. XIV. Edoch zy, welke uit de teekenen Art. У. befpeu- теп, dat sy door den Roodenloop gedreigd of aangetast worden , moeten : г. Byaldien zy een volle of ook een ingetrokken pols hebben, en over zwaare рупеп іп het hoofd , buik en len- den klaagen, zieh terftond eene ruime aderlaating laaren doen, en het bloed ontftoken zynde , en die toevallen aan» houdende, dezelve, naar gelang der krachten ‚ berhaalen ; ‚ want, fchoon deze ziekte , vooral wanneer zy eenige dazen geduurd heeft, eene wezenlyke Rotziekte is, gaat zy niet zelden іо hèt begin gepaard met ontfteeking'in de ingewan- den: gelyk ook fomtyds de Gal- en Rotkoortzen in bet bè gin van ontfteeking in het bloed vergezeld zyu; wanneér eene aderlaating ‘er оок nuttig in is. о. Na de aderlaating, of zoo deeze niet noodig is, tere Попа braakmiddelen inneemen, op dezelfde wyze als in Art. XI. No. 1. is aangewezen. 3. Daarna, of wel den volgenden dag, ееп van de ver- koelende Purgeermiddelen van Art, X. N. 2, en dit alle dagen of om den anderen dag herhaalèn, tot de afgangen verbeteren en de toevallen verminderen. —— Veele gebrui- ken hier toe terftond de RA:darber; doch, om redenen te breed hicr te melden, raade ik ‘deze diever іп het vervolg, of wel op het laatst der ziekte, en dan-in poeder of afge» trokken met een weinig potasch of wynfteen- zout, (Sal Tartari) in gemeen water, met bydvening van kaneelwater en Syrups Diacodi'. ' ‚ Men moet уап deze geneeswyze N. І, 2 en 3 zich bee dienen , of fchoon de.ziekte alreeds eenige dagen oud ware: - 4. Geduurende het Purgeeren, veel drinken Gerfte of Rystwater, Wey, Amandelmelk met Arabifche Сот, en dun Moendernat met Ryst gekookts en niet eetén als Brood ‚ еп Поетрарреп, of dunne Ryst met wat Wyn ; doch geen Me'kípys hoe genaamd. d 6. Als de perfingen tot afgang zeer groot en pymelvk zyn ,' dikwyls een klyfteer laaten zetten , uit een: Afkook zel van Zemeten, of van Lynzaad, of van Arabifche Gom, of van Alchea, Malva en Kamille-Dioemen, met bydoening van een weinig /.audgni.m liqaidum sSNDENHAMI. 7. Wanneer de ziekte 8, ro of ra dagen geduurd heeft у de ingewanden gezuiverd en de afgangen verbeterd zyn, cn ` echter de buikpynen Ыуүед aanhouden, "e avonds een pen- . 1e "e e "Sa " = Ka 674 RAADGERE VINGEN, ftillend middel inneemen, van 20 tot 30 of до Drnppels van het Laudanum liquidum SYDENHAMI, of een once Sy. up. ` Paver. Abt, of Syrup. Dracodis. Edoch in hee begin en de hevigheid der ziekte raade ik geene pynitiikw de noch ftoppende of famentrekkende middelen , zoo min als fterke purgeermiddeien тое te dieneng ver nits zv "et even zoo verderfelyk in zyn, als verre de meuste Kwak ak verachtige middelen, die onkundigen gewoonlyk tegen de- ze ziekte aanprvzen. o Van alle de nier en voorens opgegeeven middelen , moet de gift in kinderen, naar geraden den ouderdom, vermin derd worden. 8. Voorts alle de Raadgeevingen van Art. X. No. 3, 4, 6, 7 еп 8 opvolgen, en na de hertelling , tot verfterking der ingewanden, eenigen tyd lang de Kina gebruiken, ор die wvze als Art ХП. No. 3. is aangewezen, of getrokken op Rhynfchen of Witten Wyn. De Buikioop en Bor wor- den genoegzaam door dezelfde middelen geneezen. XV. Eindelyk , hyaldien men in de gemelde ziekten door de aangewezene middelen niet naar wensch (laagt, zoo de ziekte onder het gebruik derzelve erger word ‚ zou er vreem- de toevallen bykomen, waarvan men de behandeling zich piet toevertrouwt; en zelfs zonder dit en in alle gevallen , waar ш de ziekte zorgelyk en gevaarlyk zich opdoet, is het raadzaamst , wanneer men eenigzins іп de mogelykheid is, dat men een bekwaamen Geneesheer of Heelmeester by zich laat roepen. Daar zyn ‘er, vertrouwe Ж, geene, die, zoo het hun doenlyk is, niet gaarne eu zelfs zonder belooning, eenigen tyd en moeite zullen willen befteeden om bonne evenmenfchen uit gevaar te redden en in het leeven te behouden. Maar, zulks doende , moet men zich met een volkomen vertrouwen en geheel aan des- zelfs raad en behandeling overgeeven, zonder eenigzins wy- ger te willen zyn, en zelfs met ter zyde (telling van alls wat ik hier heb aangerzaden; hoewel ik my verbeel te, dat "er geen kundig en ervaren Geneesheer is, wiens voorfchrif. ten en: behandeling van de aangewezene іл wezen zullen verfchillen; maár daar kunnen in de ziekte toevallen zich opdoen, of omftandigheden in famenlonpen, welke eene verfchillende handelwyze en andere geneesmiddelen vorde- ren, waar van шеп de redenen den lyder of de omftanders dikwyls niet kan doen begrypen. | Ф ZEDELYKE, BEDENKINGEN. … 2 б 77 77 7 77 ZEDELYKE BEDENKINGEN. Alle Vervolging loopt niet alleen: tegens een gêzonde Gaart, kundeaan : maar die geen, welke Ze gebied, benadeelt zich- zelven. Daarenboven kunnen °5 menfchen begrippen wel geleld, maar willen niet gedwongen, worden, ——— Wat Zyn alle pogingen, omtrent onzen Evenmensch , indien zy деѕ2е]15 geluk niet bedoelen? Dan, wie beet оой gehoord, dat dwang ie- mands geluk kan uitbreiden, of dat eene gedwonge beloofsbe- Iydenis oprechte menfchen maakt, Het zou een bewys van dwaasheid zyn alles te willen ontken- пеп, waarvan. men de grondoorzaken niet duidelyk weet. Want het verfchil is groot , de grondoorzaák van iets niet te zien met het beftaan daar van onmogelyk te ftellen. Het oog van den Mensch, fchoon een der kleinfte leden van het Lighaam, is nochtans van zo eenen edelen aart, en door den Almagtigen hand des Groten Scheppers aller kun- ftigst gevormd „еп zotoegerigt, dat het grote en kleine zaken, duizend en duizend dingen, van malkanderen kan onderfchei= den, zonder die onderëen te vermengen. Voorwaar een ‘groot еп edel vermogen, dat de kenmerken draagt van enen neindigen, Almagtigen en A!wyzen Werkmeester. Dan welk ecn Volmaakt, welk een Oneindig Wezen moet dat zyn, het welk door eene enkele ‘daad allen de gelchapen Wezens te gelyk doorziet, onderfcheid en bewerkt. | Wat zou men voegelyker kunnen antwoorden, als een Сочіосћепааг vroeg: ,, Waarom gelooft gy dat er een God Zy, dien gy erkent, en eerbiedigt als den Almagtigen Schep- per van Hemel en van Aarde’ От dat al wat ik in de Wae- reld ontdek, zodanig bevinde te beftaan, dat het niet volftrekt . noodzakelyk îs, dat het op eene adere wyze kan, en geheel zou kunnen niet, beftaan: —— ten anderen om dat het Won- dergebouw bet Geheelal, het groot, het kunftig Waereldge- йе! niet van zichzelven Кап zyn, maar ene Oneindige, Al- тарифе, en Alwyze Oorzaak tot zynen Formeerder moet heb- ‚ben, naardemaal de onbepaalde Magt, en Oneindige Wysheid ` мап. den Alvermogenden Bouwheer, allerwegen klaar en hel- der fchitterend uitblinkt. { gepaste vrymoedigheid , in де verkering en gefprekken, is eene goede wellevenheid. Maar ongepast vrymoedig, maakt iemand onbelchoft. ` Oe De ‘Dood is aller stervelingen lot, het einde aller dingen, — de beflisfter van alle zaken, =— Gelukkig Hy, voor wien de Dodd is de Overbrenger in een altyd Zalig Leven. i | С, V.D Ge VL DEEL. MENGELW. NO, 15. Yy LUCHTS. D Thden KEE LUCHTSGESTELDHEID rz AMSTERDAM, DECEMBER, гуф. - Ber: ` Te. К] kt enne. Duubas er 1275 пай. 40. 33e 15'заум. 80.29. 24'snam, 4м. 3, FHI i oe hetdie zw. nes іо. поі о. keld. ——o. „bape Е S ` BLADWYZER DER VOORNAAMSTE BYZONDERHEDEN, In de Tweede Stukken des Vyfden en Zesden Deels. (У en VI dienen tér aanduiding van het Vde en Vide Deel.) A. van den) te werk gegaan zyn „enbidding ор een fchoonén тег`де Maanjaaren, V. 388 Zomer Avond, V. 377 реп, (Hoogte der) en omlig- міап[рғааќ des Markgraaven van gende Plaatzen. VI. 209 ‚ Badena Durlaah, by het af- AusaLgn, Gefchiedenis van dien . fchaffen van eenige Slgafiche deugdzaamen » gelukkigen s ‚ Denften ёп Вріаѕтіпсев ің zyn еп in ongenade vervallen Ho- Markgraafíchap, VI. 254. veling, VL . 313 aardbesvingen (Verflag van de иіп, (Nut van den) in lang- Lugtsgefteldheden , die gwaa- duurige е Colykpynen, Ү. 145 ‚ те). doorgaans VOOrgaan GD zz het middel op ftinkend . volgen 635. Water ras drinkbaar en aan- ж (Gefchicdkundig. verag genaam te maaken, У. 440 · van de voornadihfte) op Sici- =———=maaktdat flappe en finken: lie, V. 304. deVisch gezonderwordt, V.44t Aarde, (Aanmerkingen Over de === inwendig met zeer veel Gemeenfchap der) Det den baat gebruikt, in verfcheide ` ‚ Dampkring, VL ‚ 305 gova en, V. Ad. чёлеие: (De “Baligefdhooren) VI, America , boogte: der Bergen in dat Werelddeel, VI. 205 Menus. Dei, welk eene урак ean (Welk Sehilderfchrift de vige kragt daar aan toege-: JIndiaanen in Noord-) gebrui- fchreeven, VI. - 614: Ken, VI. 603 feider , (Gelukkige uitwerking Asptenaaren , (Hooge en laage) - van den) te Doesburg, У. 389 elk in hunnen. kring ` Afzetting tener Vrouwe Borst; fchouwd, V. 65 о berigt hier van, VJ. - 100 Amjerdam ` (Aanterkingen over aficyan der ouden ‚ dezelfde het getal der Inwoonderen te) · als dnae Tage: ML 332 V, 62. Min gezond dan Alcyóhici , welke Dagen dus Haarlem, 64. Reden, waat- geheeten ; VI. 331—833 am de ongezonde dampen igol e (Verlag van еей op- daar а! het nadeel niet doen, merkenswaardig vesfchynzel ’t welk men van dezelve ‚ їп Де. vaste Star) VI. 156 fchynt te moeten wagten , Op, “шло Ног. de Verbeteraars Nadere aanmeskingen over ’t EN Уу з Koe ` f` “BLAD WY ZER ` getal der Inwaonderen; over van de ongezonde Lugt op) de gezondheid dier Stad, met У. 69 , 247 betrekking tot andere Ste- Bedenkingen , (Zedelyke) V. 42, den, en de Herfstziekten al- 272, 519, 652 daar. 335 VI. 145, 229, 559, AmuraTH , Turksch Keizer ; zyn 657,674 gedrag omtrent ULADISLAUS , Beenderen (Onverbrande) wot: L > den ’er van verbrande Lyken Aneurisma fpurium ; zie Siag- gevonden, VI. 214 ader-breuk. Beer, (De) Aap en Big. Een Anna (Het Tydperk der Regee- Fabel, V. 375 ringe van Koningin) by de En- Beghards of Beguards. Zie Be gelfchen alsde Eeuw van AU- ghines.. ` ` GUsTUS, ten opzigte van de Beghines , hunne dwaaze be- Geleerden aangemerkt, У. ргірреп, VL 660 93. Schets van dit Tydperk , Bekken (Over de pauwheid van Ald. het) in zommige Vrouwen; Annamoke , verrigtingen van hoe in. die gevallen te ban- cook, op dit Eiland, VI. 593 delen, VI. 472 Aras. (Natuurlyke Historie van Bergen , (Vergelykende Tafel de) Derzelver woonplaats , van de voornaamfte) in de V, 10. Soorten en kenmer- oude en nieuwe Wereld, VL ut 205. In America, ald. In ken. = =— (Roode) Grootte, Pluima- Frankryk, 206. Der Alpen, die, У. rr. Leêvenswyze, 209. Waarneemingen daar 12. Nesten en Voortteeling, over. _ 211 14. Zonderlinge wyze der BERTRAM, (Jour) befchryving Wilden om ze te vangen, 15. - van het Charaêer , de Hais- Aan de vallendeziekte onder- houdingen de Leevenswyze, worpen. 16 уап dien Americaanfchen Kruid- = (Вегірс wegens de Bisau- kundigen en Wysgeer , V. we, Groene en Zwarte) V. 262 , 309 16, 17 Befpiegeling, іп fede van Ze- Atritie, of Verflagenheid; en _delykeDeugd gefteld, Vi. 617 Contritie , of Verbryzeling ; Blixem , welke Boomen теп evoelens der Коотісһе Ker- agt dat door denzelven niet e daar over, VL. 664 getroffen worden, Vl. 300 Avondmaal , hoe onbehoorlyk Нес tegendeel hier van aan- veel door de Christenen daar „geweezen, 301. Lichaamen, ingefteld, VI. 612 door den Blixem getroffen , . niet vry уап bederving. Jd. Beden- Durlach , (Aanfpraak Bloedzuiger, hoe dit Dier in des Markgraafs van)terge- de Heilige Bladeren inkomt. legenheid van het affchaffen У. 570 eeniger Slaaflche Dienten en Bloemen, middel от dezelve Belastingen in dit Markgraaf- langen Ce te bewaaren, V.155 (сһар, VI. 254 (Over den Smaak in `t Batavia , (Over den oorfprong aankweeken van) V. 24% А - , у BL AD WY ZE В. Bigkbaarheden vanhet Euange- C. lie. Zie Euangelië. achelotten , (Brief over één- Bohon Орах , een Vergif-boom ~ en dertig) ор de kust van op ’t Eiland Java, zo gehee- Neder-Bretagne op ’t trand ten. Weinig bekendheid van geworpen, VL 339 denzelven, УІ. 286. Verhaal Champher , goede uitwerking van de wyze op welke het van dezelve, in een verou- Vergift uit deeze Boom ge- derden Rheumatismus,V. 104 haald wordt, 288. Proeven Cantate , ter viering van Cech met de Gom van den Bohon, lia, VI. 07 Upas genomen. 293 Capiteinfchap op de Oorlog{che-. BoLiNGBRoKE, zyn Character, pen , hóe bezwaarlyk een als Gefchiedfcbryver , opge- post, УІ. 136 maakt, en met dat van HU- Caro omhelst de begrippen def ME vergeleeken, V. 504 Stoicynen, van welk een uit- Boter, (Over de gezond- of werking op zyn Character, ongezondheid van) VI. 625 Vi. 442 Borst, (Berigt wegens de Af- CELAMON. Een Vertelsel, У. 220 zetting vaneenVrouwe)VI.100 CharaBers der Volken , Proeve Braafheid ,edelmoedig beloond, over derzelver veranderingen, V. 426 еп de oorzaaken waar uit ze Braaknooten. Zie Nux Vemica. ontftaan, V. _ 84 Braak-wyafteen , (Proeven. en China, (De Volkrykheid van) Waarneemingen omtrent de) doorgaans veel te groot op- Bereiding van denzelven, VI. gegeeven, V. 17. Vergelee- 419. Verbeterende aanmer. ken met die onzer Gewes- ‚ kingen ор deeze bereiding.s75 ten, 19. Met die van Frank- Breuken , (Arm- en Been-) berigt ryk en Duitschland. 20 van ееп Man die verfcheide =——— (Verflag van de Fooden deezer agtereenvolgende on- іп) gevonden, V. 93 derging, VL 154 Chokolade, aanmerkingen over Brihuega , (Mevrouw nE mu- het gebruik van deezen Drake ctx, oorzaak. van het ipnee- VL 62 men van) VI. боз Christen. (Gedagten van е Broeders en Lusters: van den ftervenden) Dichtflukje ‚V.17 Vryen Geest, hunne dwee- Christendom, welke voordeelen pende begrippen, VL 66o het Europa aanbrengt, У. 409 Brood op zichtelven geen ligt- — (De beginzels van het verteerbaar voedzel, VL. 628 waare) moeten іп de Н. 