VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
yn gelaat was bevallig, en de openhartigheid, het beeld der on- “fchuld , ftond'er op gefchilderd. Zyn onderhoud was nátuurlyk, en zyn gedrag verpligtend; alleszins, met één woord, fcheen roueg evormd om te behangen en te vermaakco. E LuciLia, als een Landmêisje Free? ‚geleek eene der Bevallig: heden, en hadt de frisheid van de Roos, die (og op haar’ boe- zem ftak. Haare fchoone oogen vertoonden zich nooit verruk- kender , dan wanneer ze op JuLrus gevestigd waren, nimmer be: toonde zy meer viugbeids, dap" als zy met bem de onfchuldigfte kindervermaaken nam. Ds | ` PALEMON aanfchouwde met genoegen de aangreeiende Liedde- drift zyner Dogter en diens vreemden Jongelings. Op zekeren dag verklaarde hy LuciLra. Gy bemint juLIus, ik zie het met vera maak. Met geluk is hem niet gunftig geweest. Hy ís niet ryk: doch zyne goede hoedanigheden zyn in zich zelven een fchat- Nimmer, myne Dogter, zal ik het {poor volgen dier Barbaaren, die het geluk hunner Kinderen opofferen aan de laagfte inzigten vn van belang. Het voprbeeld van de ongelukkige juLra is te tref- » fender om my niet te bevestigen in deeze beginzelen. — Neen „ » myn Kid, nooit wil ik u in den ellendigen ‘ftaat brengen, om » het Huwvelyk,en de gevolgen daar van, te heklaagen,te verfoei » jen. Wees bedagtzaam, en vaar voort met juLIus te beminnen. Hy verdient uwe Liefde. Ik bemin u beiden, en. gy zult myne Kinderen weezen. — O, myne Dogter, ik wensch niets anders dan uw gelak, en myn vuurigst verlangen is u vereenigd te zien met juuLrus.” | Lucita bedankte haaren Vader, en zich tot haaren Minnaar fpoedende, voerde zy hem te gemoet. » Ja juLius! PALEMON 2 AA TE A 8 3 -Y wë 9 19 DE GELUKKIGE scHieintdr. „ bemint ons. — Die goede Vader, boe fchreït hy van tederheid, wanneer hy van u (preekt! Hy lieft u of gy zyn eigen Zoon waart. Hy heeft medelyden met den toeftand uwer Ouderen. Gaarne zou hy u allen gelukkig zien. Hoe verrukkend is het, myn Vriend, zulk een Man te ontmoeten, gereed om iemand in „… tegenfpoed te troosten.” —— Jurtus antwoord ie. Acht Luci- » LIA, wist gy weik een eerbied myne Ouders my inboezemen vn voor uwen uitmuntenden Vader! Op het oogenblik dat myre „ Moeder hem ziet anze Hut naderen, z:gt zy, Zoon, zie onzes , Weldeender, bid de Hemel eenen zegen over hem af. Als hy intreedt, vlieg ik hem te gemoet, en hy omhelst my tederlyk ! myne „waarde LUCILIA, hoe aangenaam is het zo dikwyls zynen vw Weldoender te aan{chouwen.” In deezer voege finaakten Tom en LUCILIA een onderling genoegen, eù, in hunne anfchuldige vervoeringen, omhelsden zy elkander; zy herhaaldeu nienigwert deeze vertederzude ge{prekken. Scaoon de Minnaar en zyne Minnaresfe thans gls onaf{cheidelyk byeen waren, baarde zulks den Ouderen geen kommer; want on fchuld hiclde de wagt over elk woord, over ieder daad. Vriend- {cnap veel eer dan Liefde bragt hun byeen, nu eens in een lom- merryk woud, dan eens aan den bebloemden zoom eener beeke, zo:ntyds aan den zee-oever. De wildzang der Vogelen, het ge- ruisch des waters fturten le door een rotzig kanaal , of het ontzag- lyk rollend geluid der Zeegolven , waren de voorwerpen, ie hunne aand igt trokken, en verfchaften ftoffe tot vermaak. {ntus(chen beweende jukta, verre van haaren Vader verwyderd, en gepraand door het drukkend gewist van zynen haat, be vlugt en roekloozen mishag. Dorivar zogt haar te troos- ten met deeze redenen: „ Juura, myne dierbaare JULIA, ween » hiet meer. „De Hemel, getuige van uwe boezemimerte, heeft » U reeds vergiffenis gefchonken. Uw Vader, door baatzugt en » ftrengheid van zyne Dogter beroofd, betreurt u, buiten twy- an fel, reeds. Ja, hy vraagt u weder van elk voorwerp, "Ten hem omringt. Hy verwyt zichzelven zyne geftrengheid, en a heeft medelyden met ons.” Hierop antwoordde Jukta: ,, Waar » de Egtzenoot, ftaa my tnae dractenis te hebben over eenen Va » der, die my altoos zou bemind hebben, hadt die noodlottige Liefdedrift my niet vervoerd. Helaas! misfchien is be niet meer, Jk heb hem ten g:uve doen daalen. ô, Myn Vader, » indien gy nog leeft, indien myn zwakke Gem uwe ooren kan e bereiken, hoor de weeklagten die de wroeging my inboezemt. » Vergeef eene fnoode Dogter, die deeze vergiffenis, op haare knieën voor u nedergeboogen, wenschte, af te bidden, en dan met fchgamte overdekt te fterven.” Op dit oogenblik treedt PALEMON binnen, „ Ziet, bervatte JULIA, deezen eerwaardigen Man; indien myn Vader nog leeft, se moet hy omtrent die jaaren bereikt hebben.” Deeze woorden Uitende, 213 Zy PALEMON op bet tederst aan, «=-=. zy zugtto. | um Oe 39 9? 29 3? 2 a ? 2 DE ÓPEUEKIGE scHIPBREOK. 403 A, Myne Kindereri,” voerde ru rwén Rufi te gemoet. …„ Ik ben een boodíchapper van blyde tyding; leef Tou, en wees getroost.” „ Welke blyde tyding? zeide juLra, hebt gy eenig bewys van myn Vader? leeft hy: nog?” „ Hee LAAS, myne waarde juLra, of hy leeft dán dood is, weet ik niet; maar dit is een der gelukkigfte dagen myns leevens. Ik breng een blyde boodfchap. ’t Geluk heeft, eindelyk, myne vuurigfte; wenfchen bekroond. Eene groote erfenis, welke ik a Piet verwaptre, en waar om ik, zonder u, niet zou gewenscht wn hebben, is my ten deele gevallen, door den dood eens Bloed- vw verwants, dien ik nauwlyks kende. Ik ontving dir verflag in sn Eenen brief, my overgeleverd door een Perfoon, die zo even an uit eén geftrand fchip is ontkomen. —- Deelt met my in de an goedertierenheden der Voorzienigheid. Ik zal ten eenigen dage "wn myne Dogter aan jutrus ten Vrouwe fchenken. Voorraan ‘ss Zullen wy maar één Gezin uitmaaken. Maar hoe, ju- an LIA, gy weent, wat mag er aan uw geluk ontbreeken ?” Het kort doch zaaklyk antweord was: — — „ Myn Vade: !’ “Zy hadt dit nauwlyks uirgeboezemd , of mots komt, ten cine "de adem binnen loopen. LuciLra volgde hem, beevende. „ O o myn Moeder!" riep hy uit, —— „ wat is er myn Zoon? > fpreek.” — » Ík bevond my aan ftrand mct LuCILIA, en >» wy hoorden, op het onverwagtst, het droevigfte geluid, 't welk » uit een nabuurig boschje fcheen te komen. —— Wy luisterden. — — Een ongelukkig Man wenschte om den dood. Ik » trad nader. — — Maar ach! welk cen gezigt, ik aag een » oud Man, 20 eerwaardig als rALPMON, op den grond uitge- » ftrekt , kragtloos, bleek als een doode, en half dood. Ik fprong » van fchrik te rugge. Lucka verfchool zich agter my. Hy vn riep dat ik zou naderen, (trekte zyne hand uit, en verklaarde vn op de hartroerendfte wyze: Geef my, indien het mogelyk is, "o Eenigen blond, op dat ik, eenige oogenblikken, den fchriklyken dood, die my dreigt, af weere.” OO „ Een ongelukkig Mensch,” fprak PALEMON, , haaten wy ons „ haasten tot zyne hulpe.” Juria hadt, onder dit verhaal, de oọ- gen onwrikbaar op den grond geflagen gehouden; zy borst uit: vn Een oud Man, mogelyk is het myn Vader, ik bezwyk onder ‚‚ den last van onheilen !” ` Zy verlaaten de hut, zy komen ter plaatze waar de Schipbreu- keling zich bevondt. De oude Man (meekte den Hemel om zyne Dogter. „ Jurra,-verzugtte hy, indien uwe hand myne oogen a mogt luiken; indien gy mogt weeten, dat ik ftervende het u An Vergeeve, ik zou wel te vrede fterven!” — — „ Zy ìs uwe- a dergegeeven, Vader !” „ JurrA,myne Dogter! en DORI- sn VAL, Ô Jongeling!-hun Zoon en ook de myne! Myne Kinde- vn ren, omhelst uwen Vader. Hy leeft nog, om u vergiffenis te p» fchenken.” , PALEMON, die dit aandoenlyi tooneel aaníchoywde, nam wee- 3 nen- 2 d TD an p n p 39 494 DE GELUKKIGE SCHI2BREUK. pende de hand van ruciuiA'in de , en dankte den Hems voor dit heil. Hy beurde den Vader en diens Kinderen cp. „ Komt,” fprak by, „ komt in myn Huis; Geluk za! ‘er ohs „» vergezellen” —_ ,„ Edelmoedige Man, antwoordde war „ STEIN, welk een veilige haven biedt gy my aan, naa dat ik vn (om en fchipbreuk ben ontkomen! De zugt tot Rykdom „ hadt myn Hart ongevoelig gemaakt, en heeft alle de onge- „ lukken, waarin ik my. met myne Kinderen yond ingewikkeld, A berokkend. De Geldgierigheid heeft my vervoerd, om myne „ ge-eele bezitting op den ongefkuimen aan te waagen. Ik „ heb alles verloren! wat zeg ik? Ik beb alles weder. p» gevonden; dewyl ik thans myne Kinderen kan omhelzen. —= e Uitmuntende Man! Ik ontvang hun uit uwe banden, ea gy » zult bun Vader zyn! Hoe zal ik my van zulk eene e Verpligting ontflain? — door welke geloften, door welke ‚ » Vuurige wenfchen zal ik deeze Goedheid vergelden?” » Uw geluk, en dat van uw Geflacht, antwoordde pPaLEMOS, » zal my de aangenaamfte vergelding weezeo.” WaIsTEIN, Onderfteund door juLrA en BORIVAL, En PALE- MON JULIUS En LUCILIA geleidende, kwamen nu aan de Hur. DorrvaL, eerst intreedende, ontving zyn Vader, onder deeze hartlyke Eiter ZE a Welkom, Vader, in de wykplaats » uwer Kinderen. Negen Joaren hebben zy hier reeds hun » misdryf beweend. Gy hebt het hun vergeeven. Deeze woon- » ede des verdriets zal voortaan die van vreugde weezen.” De twee Gezinnen, die, van dit oogenblik af, maar één maakten, leefden te zamen in de ftilfte rust. —— Twee jaaren laater bekroonde de Liefde de Deugden van JULIUS ER LUCILIA, met den grootften zegen hunne gewenschte Egtverbine- pis. Zy trouwden onder 't oog bunner eerwaardige Ouderen, die hun den ouderlyken zegen gaven, en nog, eer zy Gier, het geluk hadden, de lieve Afttammelingen van deeze, voor € kander gebooren, Egtelingen te omhelzen. in DE PHYSIOGNOMIEKUNDE, Natuur gaf aan myn Fillis Het voorhoofd van Minerve, Het edel oog van Juno, Den opflag van Diana En Venus lachend mondje. Zou ik uit-deze trekken Nu Fillis ziel niet leezen ? BE PHYSIOGROMIEKUNDE. — DE LÉDIGHEID-SCHUWERDE. 498 De wysheid van Minerve, De Majefteit van Juno, De kuisheid van Diana, De aanminnigheid van Venus, Dit al zyn juiste trekken , Die, in de Ziel van Fillis, Zich op het naauwst verëenen. En, zou ik zulk een Meisje, Met zulk een Ziel niet minnen? Je DE LEDIGHEID-SCHUWENDE, ’k He vaak gehoord, en hou 't ook voor gewis, Dat yder ledig mensch des Duivels kusfen is: Wat zal ik nu dan best beginnen, Op dat ik ledigheid vermy’? ` Zagt! daar valt my juist iets te binnen.... Welaan! aan 't werk, op dat ’k my zelven nuttig zy. Kom, Ledig-gangers !-die °k voorby myn oog zie zweeven, Gy, die den fchoonen tyd In vadfigheid verflyt, En noemt de minfte bezigheid eens Wysgeers leeven: Daar zoo veel nuttigheids ‘er fteeds uit is te raapen. Kom! fpiegel U aan my: verlaat het ftraatgewoel: Dus (prak Archipiger, en nam gezwind een Stoel: Hy ging terftond iets doen; dat is: wat zitten flaapen. J. D. K. Pb. z, LUCHTH 1 LUCHTSGESTELDHEID Te AMSTERDAM, AUGUSTI, 178}; jo's morg. 6! u. 65. sav. Iri u. 72, yi'’smid. 14u. 788 eo, 7 u. 76. 32's morg. du op, ‘sav. riu. 73. ai mid. 14 u. 784. "zi MOI. 6 U. 63. 81u. 29, 9 nam. 3E U, 838 e ae, tr} u, 66. Bar: Th: Wind. Bar: Th: Wind. , 29. O-317E w 2 ` TT j 32 29: SCD i WNW 3 EE 17 (28. Ke vi IZW 6 jdoni. b — edit NW 2 zeer betre At Wi WtZ 8 |wolkiz — 0-8 67: 2 - Dd ZW 3 |omr- balk a KE | —11-6'61 — 1-4 72 4 wolk. œ he 184 — 11-6l748 2 Iessen (— 21:69 | N 3 omt helder EA 67 WO 20 jm (— 2-864 INW 3 — 9-4166t NO œ jem 34 — 3-5'793 [NNW 3 gl oan O a (det nn 4-2 Gr N WM emmen ZO 2 DBREL L EN . 6-6163 5 |7 wolkig (— 4-9 63i |= 2 |welkig ZW 2 OI 4{--* 5-1 67fiN:0 2 fietsRkezwjwe mi s- k 64 INW na [Re corie (— 4-9 63E [IN 4 Ob volk. — o. 68 ie lo |R sn — 4-5 6 O a |donk.iets R. 9-560 |SWiNeang zw. R s< — 3- 6, zo |NO 4 Zwei EM: RB, ot — II-CiÓI NW to Wonks — 2-2:58Ì 120 o [z betr. 29. O-6|67 [NNW 8 jz b. in = f— leg Dez a [emp zeb. ebe ve ‚6{— 2-073 | O 2 omt, helder 33) 2-761} | —— 2 jome helt — 1-9 66i No 2 — 3-2 68 INNW 2 jz beu — 1-067 L, wa Lw-R-2wuw., — age | WZW 2 — TC 0-7172 JZW a |E betr. 23 — I-4,6T ZW 2 donker TL os 6 | z a peRbaw. `| o-7|73 | W a wok el em 0-5 62 Län & donk. R. — 0-0;63Ë|N VW 3 donker 83 — 0-5 65 e |K 28.11-0l64 1220 rr [PE ber. — 0-5 63E Ï Z as |Z-b-R-buiën — zorg Izo a (ët: ber , f— 0-9, eet ZZW o |omt. helder t 9-0'64 "ZO ı [omt ke TC var | 2 3 kd o:66F ZZW gàro jwolk. H BEZ 1-367 [NEW ır 254 — B-Ol7Oh/WZW to zeer Ht f{— 1-567 |Zo. ZW r|helder — 9Q-2}66E| W 3 [donker teg — 1-683 —'f O1 out. helder — 10-663! WNW 6 |R ZIS zs J-§ 74 O 1 betr. WL 269 29. o-0|70 WEN 4 Z. bet. — I.6 665 IZZO o [naan.n.n (— o-4;64}, w 4 tonic ZS >. Re zebe f - Wid — 1-0 778 |ZWo N oR. beer. 28. 11-4165 !'Z7W As Re ben — 1872 | N er zeerzw.w.Wl 27 ZET en 2.0 |omt- ieda , 69 |ZO o [helder — GT 7IE WNW o Lët | B2 — T 3 Si — o f — 9-6j69 € Wo a [nete — ro74 | © o |o.held.WlenNi. 234 — 9 Det ZZW 2 [hetrohier (ag 11- o 71 |ZW 3 msbbber, - , g-0j65 | IZW 4 (DA äab Kä: — 1-8 774 WZW 3 ber, — 8- 299 — 8.12 |7. betr. ti | 3 wt. 299 — 970 on le — 11-3 60 WtN 3 Lt, helder Lr 5 63 WZW g jome. hef RA — ] 1-6 76% 3 |wolkig 29. 1-064 |. 4 CH pjzw 2 on, rRe Jä E s74 —— : — 9-1. 67 ZZW 4 Les R L— I- 2166} OtZ 4 l helder dë g-o 71 W O3 mm (— o-0.66 1020 a |— — 9-0. 62 |ZZW 3 wolkig 314 28. e Z 3 a LN 9-2 63 |ZtW 5 lomt. helder Log oo 0'68 Ip 2 lo heldef z6 <s — 9-572 ZZW 6 |donker R. 2911881677 4 Den gët I= 4 ‘wolkig '’ d d 75 Jr I “i's mid. rau, denk 8048r. vn van Juli ‚The 18 a mid. 68. moet zyn 23 ’s av. S$ mm emmen | D H LEE pe nennen Es? mmm MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTERFN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. / AANMERKINGEN OVER DE AFGODERY DER BESCHAAFDE EN VERLICHTE VOLKEN, ` W hebben onlangs getragt te toonen ,hoe het heeft kune nen gebeuren, dat, fchoon de allervrocgfte menfchen één éénig Opperwezen als den Schepper en Regeerder der Wereld gekend en gediend hebben, by verloop van tyd, die kennis heeft kunnen verloren gaan, en plaats maaken, voor afgodery en bygeloof. Wy vonden toen de reden van dit verfchyníel in de onkunde der menfchen , ontftaan uit hunne ruuwe en arbeidzaame leevenswyze. Zeker, een ge- ilagt van landbouwers, veehoeders en jaagers kon onmoog-. lyk de weetenfchappen beoeffenen; en allengskens moest ` het.menschdom in eene algemeene onkunde vervallen. Dan, door den tyd, moesten "er, by het uitbreiden der ftemmen , en het toeneemen der bevolking , grootere ftaaten geformeerd , en, de leevenswyze veranderd wordende , handen voor den noodzaaklyken arbeid beginnen overtefchieten , waar door dan de denkende vernuften gelegenheid kreegen, om hun verftand te oeffenen , en zig op weetenfchappen en konften. toeteleggen. En hoe konden, mag men wel vraagen, in dezen ftaat, by eenen merklyken trap van befchaafdheid en verlichting - die oude dwaalingen blyven ftand houden? Hoe kon het, als de moeder der konften en weectenfchappen „ beroemde Egypte; hoe kon het met zo veel regts nog be- wonderde Griekenland; hoe kon het verlichte Rome; hoe konden die volken, welken wy, voor °t overige, nog als onze leermeesters en modellen befchouwen en navolgen , zo dwaas wezen, van die dwaalingen , in den fchoot der woest- heid geformeerd en gekoesterd, te blyven aankleeven ? De zwaarigheid, nopens dit onderwerp, ontftaat eigenlyk hier uit; dat wy van de jeugd af aan gewoon zyn, de ééne heid van God als het beginfel van allen Godsdienst te be $chouwen; en het veelgodendom voor het toppunt en van godloosheid en ongerymdheid te houden. Onderwezer iu de reine leer van ’t Christendom , en door de uit het zelve HL DEEL. MENGELW. NQ, 12. Nm veort= 498 `. AANMERKINGEN voortgebragte zuivere wysgeerte verlicht , fchynt ons alles te leeren, dat "er maar één éénige God is. Dan waren ‚wy opgevoed geweest in de Schoolen van ’t Heidendom; hadden wy geen beter onderwys gehad dan een Socra- tes, een Plato, een Cicero, een Seneca , wy zouden, mooglyk met hun wel één éénig allerhoogst Opperwezen gelooven, maar nogthans eene meerderheid van mindere ` Godheden toeftaan. Het redeneerend bewys van Gods één- heid is, zelfs naar ’t oordeel van fchrandere hedendaag- fche wysgeeren, wel voldoende ter overtuiging van °t ver- ftand; doch het heeft geene volflagene wiskonftige zeker- heid van betooging. (*) Een nadenkend vernuft kan, ze- kerlyk , uit de vooronderftelling van eene meerderheid van verhevener wezens , geleid worden, om éénen éénigen op- perften Geest te ftellen. De opklimming van geesten , welke men in de wereld gewaar wordt, welke in het veelgoden- dom wordt toegeftaan, en van het welk zy als de grondflag is, kan onmooglyk verder gaan dan tot de hoogfte vol- maaktheid. Het gemeene denkbeeld, dat wy van geesten hebben, doet hun wezen beftaan in kennis en magt. Nu, daar kan geene grootere kennis wezen dan die van al het mooglyke , en geene grootere magt dah die over alles gaat, en alles doen kan wat het verftand goed vindt. naar den raad van zyren ecuwigen wil, door eene Openbaa= ring , welker Godlykheid op onwrikbaare en ontwyffelbaare gronden fteunde en in ’t oog viel, het menschdom desaan- gaande onderrigcte. Ook heeft, in weerwil van alle dè verlichting, welke de wereld genoot, de afgodery ftand ge- houden, tot den tyd toe, dat de Christlyke Godsdienst gezegenpraald heeft. Ondertusfchen , evenwel , hebben de Wysgeeren, welken in de tyden van ’t Heidendom leefden, veel betere begrip- pen van hunne Goden gehad dan het gemeen. Zy hebben van de leer van het Veelgodendom alle die ongerymdheden afgezonderd, welke gedeeltelyk de domheid des volks , en edeeltelyk de dartele vinding der Dichteren , den Goden toe. Fiert: Men behoeft SENECA maar te leezen , om te zien; hoe zeer hy alle die fabelen af keurde, welke men van dè Goden verhaalde, en uit welker ongerymdheid men byne zeggen zoude, dat de Dichters en de verftandigfte lieden aan de Goden nict geloofden. Wic, immers, die het be- ftaan der Goden en hunnen invloed en regeering toeftond 3, zoude zig verftouten durven, hun dwaasheden en fchelme ftukken aantetichten, welken men den geringften uit dé menfchen niet zoude durven verwyten? ` ` Het komt my zeer waarfchynlyk voor, dat veelen uit de verftandige Heidenen met de Goden gelpot en of hun be- Qaan, of ten minfte hunnen invloed in de beftiering det wereld, in twyffel getrokken, zo niet volftrckt ontkend, hebben. Maar zo mogten eenigen denken: het Volk , gee woon aan zyne Goden, en derzelver eerdienst 5 verflaafd aan zyne Priesteren; bleef by het oude geloof; terwyl de Wysgeeren, die in andere gevoelens waren, hunne gedag- ten veelal niet dorften openbaaren, te minder, daar zy, die het waagden te zeggen wat zy meenden, als Godert. loochenaars aangezien , verfoeid en vervolgd wierden. Voegt hier by, dat weinige menfchen cene fterkte vań geest hebben , die groot genoeg is,om volftrekt doortegaan , m 2 op zoo AANMERKINGEN op het geen hun waarfchynlyk voorkomt, wanneer de van de jeugd af aan ingezogene vooroordeelen , en de ge- voelens der menigte, geheel iets anders leeren. In zulk een geval is de menschlyke geest meer geneigd, om die vooroordeelen en gevoelens met het geen hem , buiten dezel- ven , waarfchynlyk voorkomt, overeentebrengen, en het een naar het ander zo te plooijen, dat daar uit een byzonder zamenftel geboren worde. En dit fchynt het geval van de meesten der oude \Wysgeerem geweest te zyn. De heerfchende overtuiging van ’t beftaan eener menigte wan Goden aan den eenen kant,en aan den anderen het ge- loof aan dénen opperften God, fchynt het zamenftel der Oosterfche Wysgeeren van de godlyke uitvloeijinge te heb- ben voortgebragt; het welk mooglyk de grond is van den afgodendienst der Heidenen in Indostan; en dit zamenftel fchynt my toe, ook veele Wysgeeren in de ftelling van het Veelgodendom bevestigd te hebben. De opklimming der geesten leidt den Wysgeer liguyk, gelyk wy boven aanmerkten , tot het geloof aan één opperst hoogst volmaakt Wezen. Die geesten nu, moesten , even als de geheele wereld , eenen oorfprong hebben. De oude overleveringen fpraken van eene voortbrenging der wereld, en de reden leerde het zelfde: gevolglyk moest de wereld, met alles. wat daar in is, niet van zig zelve zynde, haa- ren oorfprong hebben van het hoogst volmaakt Wezen, Maar dan viel de vraag, hoe heeft dat Wezen de wereld voortgebragt. Eene fchepping uit Niet is een denkbeeld, dat nimmer in het verftand van eenigen Wysgeer opkwam; en zeker geen menschlyk vernuft kan zig eene fchepping uit Niet voorftellen. Men dagt dan, dat alles uit God was voortgevloeid, Waarfchynlyk had men nog geene begrip- en van Gods onftoflykheid en onverdeelbaarheid : want het js misfchien even moeilyk, zig eene uitvloeijing uit een eenvoudig onftoflyk Wezen, als eene fchepping uit Niet, woorteftellen. Evenwel, dit begrip, °t welk, fyn uitgefpon- nen zynde, tot het Pantheismus leidt, in weerwil van alle zyne zwaarigheden, was het heerfchende in de fchoolen der Oosterfche Wysgeeren. De uitvloeifelen nu uit de God- heid verfchilden in trappen van volmaaktheid; naar dat zy onmiddelbaar uit de eerfte bronwel waren voortgekomen. Het eerfte en volmaaktfte uitvloeifel was dat, uit het welk alle de overigen waren uitgevloeid , Gods Reden , het Woord, waar door alle dingen, by veelen der Heidenfche Wysgee- ` ren zelfs, gemaakt waren, Uit dit Wezen waren anderen B ‘ voort- OVER DE AFGODERY. | sor voortgekomen, en uit die wederom anderen, allen in vol- maaktheid afdaalende , naar maate van hunnea afftand van het Opperfte Wezen , tot aan de laagfte wezens, de leeven< looze ftof, toe. Dit was het ftelfel der Oosterlingen. Pra- To's Denkbeelden in de Godheid, zyn Logos , fchynen even den zelfden grond gehad te hebben: en wie weet, hoe veel van die begrippen nog in onze hedendaagfche Godgeleerd- heid is overgebleven? Onder die Wysgeeren , welken het Christendom omhelsden , zyn ‘er ongetwyffeld ook geweest „ die uit de Schoolen hunner Leeraars deze begrippen mede bragten; welken zy wonder wel met het geen in de heili Schrift van Vader, Zoon en Heiligen Geest geleerd werd „ meenden te kunnen overeen brengen (*). Deze leer, nu, der uitvloeifelen ftrookte volmaakt wel met die van ’t Veelgodendom. Zulk een verheven Aioon , (dit was de naam waarmede de Grieken die Wezens be- noemden, een naam, welke ook eene eeuw betekent 3 was een God, verhevener, magtiger, heiliger, naar maate hy nader was aan den oorfprong aller dingen. In dit ftelfel waanden veelen , "tr geen het zelve niet wei- nig begunftigden , ook cene oplosfing te vinden van de moci- lyke vraag, hoe ‘er, daar het Opperwezen goed en wys is, zo veel kwaads in de wereld heeft kunnen komen? De laa- geze geesten hadden zo veel minder trappen van volmaakt- heid als zy van het Opperwezen af waren 5 het kwaad kwam dan voort van de laagere wezens, en onder deze behoorde ook de mensch. Het gemaklyke dier eplosfinge van dit duister voorftel „ in de Wysgeerte , maakte deze ftelling des te aanneemely= ker; en °t is dus niet vreemd , dat Heidenfche Wysgeeren dezelve, ter begunftiginge van °t Veelgodendom, des te greetiger omhelsden. 0. O. ' (*) Dit wordt breedvoerig beredeneerd in het Platonisme de voilé, où EfJai touchant le Verbe Platonicien. Col. 1700. Boa WAARNEEMING WEGENS BET UITDRYVEN PEO N gekunt nt ev org die fr er D SNG a E WAARNEEMING , WEGENS DE GOEDE UITWERKING VAN DE Calomel, EN DE Tinctura Jalappe, IN HRT UITDRY- VEN DER SPOELWORMEN (LUMPBRICI), Door AN- DREW :DUNCAN. M. D. | (Medical Cafes and Obfervations, pag. 319.) — A —, een Jongetje van 3 Jaaren, wierd , den ro Juny 1777, in het Hospitaal gebragt; hy had, zedert eenigen tyd, dikwils Spoelwormen geloosd, ter lengte van agt tot tien duimen. Hy klaagde over pyn in den Buik en Borst , die hem, by korte tusfchenpoozingen, met groote hevigheid aanvielen : hy plukte beftendig aan den Neus, was dikwils geplaagd met perzinge tot afgang, en voelde geftadig aan- drang tot wateren, zonder dat hy echter iets loosde. Des nagts fliep hy tamelyk wel, maar klaagde beftendig over grooten dorst: de cetlust was zeer ongelyk : de Stoel- gang was, over het geheel genoomen , geregeld; maar met de perzingen loosde hy een (lymagtige ftoffe. Aan de Urin konde men niets tegennatuurlyks ontdekken. Met deeze ongemakken was hy reeds, zedert drie we- ken , gekweld. De moeder wist geene oorzaak daarvan op- tegeeven , en men had het Kind geene Geneesmiddelen , be- halven nu en dan wat Rhabarber , laaten gebruiken. Ik fchreef diensvolgens de volgende middelen voor , B. Calomelanos granorum unum, Conferva Rofarum quantum fufficit , fiat bolus, des avonds, naar Bed gaande, te neemen, N ye Tincture Jalappe femiunciam ` ` Syrupi fimplicis uncias duas. M. des morgens vroeg een halve lepel vol te gebruiken, en daarmede alle uur aan te houden, tot dat ‘er afgang volgt. ik bezogt hem den 13 Juny. Hy had de voorgefchree- ven brok wel kunnen verdraagen 5 de purgatie had zeer {terk gewerkt s en hy had twee groote wormen geloosd , ieder ter engte van omtrent 10 duimen. liet hem de voorgefchreeven middelen voortgebruiken, . eh: . er gh DER SPOELWORMEN 503 Den 17 Juny. De Geneesmiddelen had hy niet behoorlyk ingenoomen. Men had niet ontdekt , dat hy, zedert „ Wor- men had geloosd, en hy bleef, by aanhoudendheid , over pyn in den Buik klaagen. Ik verzogť'de geneesmiddelen be- hoorlyk integeeven. rn R Den 20 Juny , bezogt ik hem weder, en. vernam, dat, zo wel de Bolus, als het Purgeermiddel, waren ingenoomen , welk laatfte zeer fterke Stoelgangen verwekt had , waarby het Kind een langen Worm was kwyt geraakt. Een tweeden Worm’ had men voor een gedeelte. ontdekt 3 maar was wederom in den darm terug getrokken.. Ik raadde met het gebruik der middelen, tweemaalen in de week, aan te houden. OO Den 1 July. Het Kind had, zedert twee reizen, de Ge- neesmiddelen ingenoomen ; van de eerfte purgatie. had hy vyf, en van de laatfte zes Wormen geloosd: ieder derzel. ven was omtrent agt duimen lang. Hy klaagde niet. meer over krimpingen in het lyf; echter befpeurde men nog zom- -wylen het plukken in den neus - cp het knarsfen-met de tan- den, geduurende den flaap. Het was, om deeze reden, dat ik het voortgebruik der Geneesmiddelen noodig oordeelde, ee Den rr July. Hy had tweemaal ingenoomen;-op de eer- fte purgatie waren twee Wormen gevolgd , maar de laatfte had niet gewerkt. B EE De middelen wierden , als veren, voortgebruikt. Den 29 July. Het Kind had., by ieder van de faatfte pur- gatie, 3 Wormen geloosd , waarvan de eene byna elf duimen lang was. Zedert agt dagen had hy niets meer ingeno- men, en was ook geen Wormen kwyt geraakt: hy klaagde nu niet meer over eenige pynen in het lyf, en de andere toevallen waren ook merkelyk minder. . Ik liet nog cenigen tyd met het gebruik der Geneesmiddelen aanhouden. Wan- neer hy in °t vervolg geen Wormen meer loosde „en ’er ook geene van de genoemde toevallen wederkeerden, hiet ik hem in volmaakten welftand uit het Hospitaal gaan. Mm4 ` TT" "RA So NATUURLYKE HISTORIE - mmm - NATUURLYKE HISTORIE VAN DEN WITTEN KWIKSTAART. (Volgens den Heer og BUFFON.)} De Witte Kwikftaart, in °t Latyn Motacilla, in °t Ita- | liaansch Balldrina, in °t Portugeesch Aveloa, m 't Engelsch White water wagtail , in ’t Hoogduitsch Wyfe wafer. teltz, in °t Zweedsch Aerla, in *t Poolsch Pliska, in °t Fransch Layandiere geheeten, is wat grooter dan een Koolmzes; doch zyn lange (aart fchynt zyn Lichaam te Vergrooten , en geeft hem in ’t geheel de langte van zeven duimen: de (aart zelve maakt daar van drie en eð half duim. De Vogel fpreidt dien uit, en heft denzelven am hoog, als hy vliegt; hy fteunt op dien breeden riem als hy In de lugt tuimelt, en dartelende zich onwendt ; en wan- neer hy zit, is dit deel in eene geftadige beweeging op en ‘neder ; by-fchuddingen vyf of zes maal herhaald. Vlug, met kleine zeer verhaaste fehreden, loopen de “Kwikftaarten langs den oever der rivieren 3 zomtyds tree- den zy er in, ter diepte van eenige linien: veelal onthou- ‘den zy zich by molens, fluizen, en ter plaatze waar 't Linnen gewasfchen wordt; zich by de Vrouwen zeer gemeen- “zaam vervoegende , om de kruimpjes, welke zy hun voor- werpeti, úp te zamelen: en dewyl de beweeging van hun {taart zeer veel overeenkomsts heeft met die der wastchende Vrouwen ‚draagen zy in Frenkryk den naam van Lavandiere. Wit en zwatt by plekkén-verdeelen de Pluimadte van den “‚Kwikftaart. De Buik is wit, de Staart zamengefteld uit twaalf pennen, welker tien middelfle zwart, en de twee aan de zyden wit zyn; de digtgeflaage Vleugels loopen niet werder dan tot een derde der langte des Vogels: de Vleu- gelpennen zyn zwart en bleek grys geboord. BELON heeft ‘in de Vleugelen van den Kwikftaart iet opgemerkt, °t welk ‘dit Vogeltje aan °t geflacht der Watervogelen doet naderen. Het bovenfte van den Kop is gedekt met cen zwart kapje, ’t welk boven by den hals afdaalt: cen half masker, °t welk wit is, bedekt het voorhoofd, omringt het oog, ern aan de zyden van den Hals nederhangende, loopt het tot het zwart van den Gorgel, voorzien met een breede zwarte plek, op de borst.afgerond. Het zwarte trekt in eenigen na ` het bruine: en het verfchil der Pluimadie tusfchen het Man- netje en Wyfje is hier in gelegen , dat by het laatstgemelde het bovenfte van den Kop bruin, en by het eerstgenoem- de zwart is. | D Ki e e VAN DEN WITTEN KWIKSTAART. E 505 De Kwikflaarten komen op °t einde van Maart in Franka ryk. Zy maaken hun nest op den grond, onder eenige ruiken op de groente of braakliggende landen: doch mees» ten tyds aan den waterkant, aan een uitgekolkten oever of in paalwerk. Dit nest beftaat uit drooge kruiden, hairwor- teltjes, zomtyds met mosch gemengd , alles vry los in een gewerkt, en van binnen met vederen of hair voorzien. In % zelve vindt men doorgaans vier of vyf witte, en met bruine ftippeltjes gevlekte Eitjes :- meestentyds broeden zy maar ééns, ten minften, „wanneer het eerfte broedzel niet weggenomen of geftoord is, voor het uitkomen en op- voeden der Jongen. De Vader en Moeder verdeedigen het kroost, wanneer men °t zoekt te naderen, met moed. Zy voorkomen, als °t ware, den vyand, rondfom vliegende, ten einde hem te verbysteren: en als men het broedzel weg- neemt, vervolgen zy den roover, vliegen boven zyn hoofd zich onophoudelyk omwendende , terwyl zy op een’ klaagen- den toon hunne Jongen roepen. Zy bezorgen ze met zo veel vlyts als zindelykheids, en zuiveren het nest van alle onreinheden: deeze werpen zy niet alleen buiten; maar brengen ze op cen zekeren afftand weg. Wannger de Jon- gen in ftaat zyn om te vliegen, worden ze door den Vader en Moeder geleid, die hun dan nog drie wecken of dën maand voeden. Zy flingeren , met eene ongemeene grectig- heid, de InfeCten en Miereneijeren in. Men heeft opge- merkt, dat de Kwikftaarten altoos hunne fpys met eene zon- derlinge fchielykheid neemen , en zich geen tyd fchynen te gunnen om dezelve door te zwelgen. gúi gúit, gúi` FOI SOT, dit es de ftem van ’t vernog- gen: die beneden zyn, beantwoorden ze: maar die zelfde toon klimt hooger, en wordt dikmaaler herhaald, als zy de klauwen eens roofvogels ontkomen zyn: zy vreezen geene andere Dieren, noch ook den Mensch: als men op hun {chiet , vliegen zy niet verre, en zetten zich weêr neder op ecn kleinen afftand van den Jager, In den Herfst, vertoonen zy zich, talrykst , in onze vel- ` Mm e den. 506 NATUURL. MISTORIE VAN DEN WITTEN KWIKSTAART. den. Dit Jaargetyde , °t welk hun te zamenbrengt, fchynt hun vrolykheid in te ftorten: zy vermenigvuldigen hunne fpelen , heffen zich in de lugt, ftryken op den grond ne- der ‚ loopen elkander na, en gaan, in grooten getale , zit- ten op de molendaken, en de huizen, digt by °t water: daar fchynen zy met elkander te praaten , met korte en here hadlde toonen: hun hoorende, zou men gelooven , dat ze, voor eenigen tyd, vraagen voorftelden en antwoorden in- bragten: tot dat een algemeen geroep van de geheele verga- dering het teken geeft van de toeftemming om elders heen te trekken. Ten dien tyde laaten zy ook een zagten en laagen wildzang hooren, die onderftems en bykans niet meer is dan een zagt gemurmer: te deezer oorzaak geeft BELON hun misfchien den naam van Su/yrada. Die zagte toon wordt hun ingeboezemd door de fchoonheid van ?t Saifoen, en ’t vermaak der gezelligheid , waar voor deeze “Vogeltjes zeer aandoenlyk fchynen. _ Op ‘t einde van den Herfst verzamelen zich de Kwik- ftaarten in veel grooter benden. ’s Avonds ftryken zy ne- der op het riet aan den oeyer der rivieren , waar zy de voor- “bygaanden roepen ;en „tot de nagt valt, zamen fpeelen. Op “heldere morgens , in de maand Oétober, hoort men ze, in de lügt ,zomtyds zeer hoog , vliegen , zonder ophouden fchreeu- wende; zy vertrekken als dan: want, met het aannaderen van den Winter, verlaaten zy ons, en zoeken andere lugt- ftreeken. De Heer DE MAILLET fchryft, dat, omtrent dien tyd, in Egypte zulk eene menigte van Kwikftaarten komt, dat het volk ze in zand droogt, om ze te bewaaren, en vervolgens te eeten. De Heer ADANSON vermeldt , dat men ze des Winters aan de Rivier Senegal ziet, met de Zwalu- wenen Kwartels, die er zich niet dan op dien tyd teffens bevinden. De Kwikftaart is gemeen in geheel Europa tot in Zweeden toe, en wordt, gelyk wy gezien hebben, in Africa en Afi evonden. Die de Heer sONNERAT ons van de Philippyn- Sche Eilanden bragt, is dezelfde als de Europifche , en cen ander, door den Heer COMMERSON van de Kaap der Goede Hoope aangevoerd, verfchilde "er weinig van. Doch zou OLINA zich niet vergisfen , als hy fchryft dat de Kwikflaars alleen in den: Herfst en in den Winter in Italie voorkomt? Kan men gelooven, dat dit Vogeltje den Winter doorbrengt in die Lugtftreeken , daar het zulke verre tochten doet na veel heeter Gewesten ? ] ) GE- OVER DE ONTBRANDING DER GEWASSEN. 507 en a H hi ` hd H. GEDAGTEN OVER DE ONTBRANDING DER GEWASSEN, EN BOVENAL VAN OP-EEN GEHOOPT HOOI, WAAR IN MEN MOGELYK HET RECHTE KENMERK ZAL VINDEN, OM DE DRIE SOORTEN VAN GISTING TE ON- DERSCHEIDEN. Door JEAN SENEBIER Bibliothecarius van °t Gemeenebest Ge- neve, en Lid van de Hollandfche Maatfchappy te Haarlem. (Overgenomen uit het Fournel Phyfique.) et verfchynzel, dat Gewasfen in eene groote hoeveel- heid, eer zy droog zyn, op-een gehoopt, als van zelve in brand vliegen, is verbaazend. BoERHAVE fpreeke "er van in zyne Chimie, als hy over het voedzel des vuurs handelt. MOUssCHENBROEK roert het in zyne Natuurkunde even aan; maar noch de een noch de ander heeft "er op gedagt om de oorzaak op te fpeuren van een verfchyazel , zo gefchikt om de aandagt eens Natuurkundigen te vesti- en , door °t verwonderlyke , °t geen zich opdoet in de om- Randigheden, en de fchadelyke uitwerkzels daar door zoms wylen veroorzaakt. Het vuur komt voort uit den fchoot der vogtigheid: de verflindende vlam verteert het Lichaam y "rt welk dezelve voortbragt , en dreigt alles, wat er om heen is, in ’t verderf in te wikkelen, Welk is de oorzaak van dien Brand? —— Welke zyn de hulpmiddelen daar tegen? — Ik onderneem het niet deeze vraagen te beantwoorden: het is bykans onmogelyk be- flisfende Proeven op dit ftuk te doen. Ik zal er alleen eenis ge. gedagten, die misfchien zeer aanneemelyk zullen weg, zen, daar over opgeeven. —- Wanneer men eene Proeve voorftelt , welke tot heil der Menfchen kan ftrekken , door hun te behoeden tegen een verfchriklyken brand, mag men toegeevenheid verwagten; het berispen zelfs braveeren, em van zyne eigenliefde eene offerande doen aan de zugt tot het algemeene welzyn. Het droogst ingezameld Hooi ondergaat in de Hooibergen eene gisting, welke zich ontdekt door eene hevige hitte, een fterke reuk, eene zeer inerkbaare vogtigheid , en eene uitwaasfeming van vaste Lugt, veelal voortgebragt door den eerften trap van gisting. De ondervinding wyst ten se ` min- gas i OVER DE ONTBRANDING minften uit, dat men dan, met de bloote hand , altoos de inwendige hette van een Hooihoop niet kan veelen; dat men last in °t hoofd krygt, wanneer men dan lang in de ftallen blyft; dat men veel moeilyker ademhaalt , dan in de vrye lugt; dat een brandend vuur met het bloed door de aderen loopt; dat men ras overdekt is van een overvloedig zweet; en dat men, eindelyk , bykans alle de uitwerkzels voelt, die fmeulende doove koolen veroorzaaken by lieden aan derzelver uitdamping blootgefteld , als men door een . ‘voorzigtig weggaan zulks niet voorkomt. Maar, indien de Gewasfen in eene groote menigte opeen- ehoopt worden, eer zy droog zyn, wordt men zeer ras Ze voorbeíchreevene uitwerkzels gewaar: dan vervolgens vermeerdert de hette; een wateragtige en phlogistique damp verheft zich, vergezeld van ftank , cn, naar dat de omftan- . digheden zyn, barst er een geweldige vlam uit, die deeze overblyfze!s der verrottinge fchynt te ontvlugten. De gisting is de oorzaak van de ontbinding der Gewas. fen; doch de deelen, waar uit ze beftaan, “zich ontbin- dende, vormen welhaast nieuwe zamengeftelde Lichaamen. In het begin der gistinge is de ontbinding niet volkomen, "er vliegt eene vlugge damp uit de vaste lugt, die een zout uitwadsfemend gedeelte is: maar het Phlogisten blyft nog veréénigd met een groot gedeelte van de toffe der Gewas- fen: deeze hoopt zich op een, en is Ter, zonder: dezelve te verlaaten, min vast aan gehegt. De vaste Lugt wordt het kenmerk van de geestagtige gisting; het Phlogiston blyft in het mengzel „en brengt een weinig warmte voort. — Indien de ontbinding der deelen in de Gewasfen toeneemt, vere meerdert de hette, het Phlogiston wordt eenigzins losfer 5 bet ontvliegt, en befmet de lugt waar het doorgaat, ver- mindert dezelve op eene aanmerkelyke wyze , en doet een Phlogistiqne lugt-gebooren worden, dit is het kenmerk van de zuure gisting. — Eindelyk ontdekt zich de rottende gisting, die alle de verbintenisfen der hoofdftoffen ver- breekt, en in vryheid ftelt, om zich op zulk eene wyze, als het haar behaagt, te vereenigen, doot eene zeer groote hette, het Ehlogiston breekt in groeten overvloed uit, het voegt zich by de zuuren en zouten, die uitdampen, en vormt de ontbrandbaare Lugt, of eene Lugt, zeer met Phlogiston opgevuld, °t welk het einde is van de rottende isting. — Zulks moet op de volgende wyze toegaan. — fn de geestagtige gisting paart zich het Phlogiston, voor het grootte gedeelte, met de gemengde. ftoffe; het uits Ô | waas- bh DER GEWASSEN. LS ‘waasfemend gedeelte moet gevolglyk weinig Phlogiston in hebben, gelyk de vaste Lugt, — In de zuure gisting, fcheidt het Phlogiston, zich verbergende om het zuur te. maaken, van de deelen, waar mede het vereenigd was als dan dampt ’er eene zekere hoeveelheid uit, die de Phlo- istique Lugt vormt. — Eindelyk , wanneer alle Phlogiston os raakt „heeft men een met Phlogiston opgevulde Lugt, de -ontbrandbaare Lugt, en met deeze de verrotting. Indien men de Gewasfen aan het vuur blootftelt , de Lugs ten Ter uitkomende ontvangt, en het vuur allengskens aan- ftookt, krygt men eerst vaste Lugt, vervolgens gephlogis- teerde Lugt, en eindelyk de ontbrandbaare Lugt + dit bewyst dat de natuur deezer Lugten betrekking hebbe, tot de maat van de ontbinding der Gewasfen , die dezelve opleveren. Men begrypt ligt de oorzaak van de hette, welke men gevoelt, als men vogtige Gewaslen, eenigen tyd geleden, opeengehoopt, aanraakt. De ondervinding leeraart, dat de verceniging der zuuren met het Phlogiston altoos eene warmte verwekt, welker fterkte geëvenredigd is aan de zuiverheid en hoeveelheid der zuuren en van het Phlogis- ton, die zich vereenigen. Men ziet ook dat de hette toe- neemt in de gistende Gewasfen, met de ontbinding hunner deelen, die, hunne eigene hoedanigheden aanneemende , de- gelve brengt in den ftaat, waarin wy ze bevinden in onze ftookhuizen , en dezelfde: uitwerkzels doet voortbrengen. De ontvlamming der Gewasfen kan, in deeze omftan- digheden , of van zelve of by toeval ontftaan. — Zoumen dit, in het eerfte geval, niet kunnen ophelderen , door de vereeniging der zuuren, met de olien, ’t zy ligter of ` zwaarder, gelyk gebeurt, wauneer men Geest van Vitriool met eenige Olie vermengt? Zou ‘er zich geene foort van Pyrophore of Phosphorus, of liever een Salpeter, indien geen zwavelagtige ftoffe , vormen , die by eene maatige warm- te in den brand vliegt, of zelfs, gelyk eenige dier mengze- len, door het aanraaken der lugt? De Gewasfen verfghaffen de ftoffen van deeze onderfcheide mengzels. In alge- meene vlugtigwording van alle hunne declen , begrypt men de mogelykheid van de zamenftelling der opgenoemde ftof- fen, en bygevolge die van ’t uitwerkzel, ’t geen ik tragt op te losfen. Wanneer wy de Lichaamen, die de gisting ondergaan hebben, onderzoeken, zien wy dat ze van kleur, geur en zelfftandigheid veranderd zyn, dat derzelver zwaarte veel ís afgenomen, en als er eene volkomene, rotting plaats ge, ad 510 OVER DE ONTBRANDING had hebbe, zyn de overblyfzels dier Lichaamen niet meer vatbaar voor de verbranding, zy vormen eene foor van kalk die de grondilag der groeijing, en misfchien het werk der groeijing zelve, is. Zy, die vogtig Hooi opfluiten, weeten dat het zwart wordt, een leelyken ftank en flegten fimaak krygt, als mede dat de Beesten het weigeren te eeten. 