Beschrijving der beenderen van het menschelijk ligchaam
fv35SS8 s OVER DE BEENDEREN VAN HET MENSCHELIJK LIGCHAAM. %■ I-- ;■ /r ■ s' fc' *t • ^ ^ £ V M, .* i» ft ’ i. ih U ^ r J i'l ) -i 3-^ ' *'. *' i •s /■ i ■■ *‘< •. i C ■' -* /» 4 ^ *"*,'> 1 * I IV . v> » S' V' V • V iTv-jf** ^ < iv •!■ «•- y Xv H-* > « * ♦■ •* t* »,*- ^ lV'V« ^ .;^-? ■ r '^ .** W.1 ■ I f 0 1 BESCHRIJVING DRR BEENDEREN VAN HET MENSCHELIJK LIGCHAAM KAAR AAIUEIDING VAK BLUSERBACB. UITGEGEVEN DOOR W.TROlilK, Med, Doct. en Peop. te Amsterdam. • o’ — •. ■■Ey AMSTERDAM, J. MULLER ^ COMP. 1834. GEDRTJKT BIJ C. A. SPIS VOORBERIGT. Door de uitgave van dit osteologisch Handboek wensch ik eene hehoefte te vervullen , welke er he— stoat, sedert het bekende werk van blumenbagh : Geschichte und Beschreibung: der Knochen, niet meer verkrijgbaar is. Zonder mij slaafs aan dit werk te houden , heh ik het tot leiddraad gekozen lij de vervaardiging van dit geschrift , en hied hierhij den Nederlandschen heoefenaar der weten- schap eene vertaling van hetzelve aan, met alle die hijvoegselen en veranderingen , welke de tegenwoor- dige stand der wetenschap mij toeschijnt noodzake- lijk te maken. Hieruit vloeit voort, dat mijn arheid gedeeltelijk een oorspronkelijk werk, gedeeltelijk slechts eene vertaling is. De menigvuldige aanteekeningen ^ waarmede blu- MENBACH zijn Hondhoek als overladen heeft, heh ik gemeend {Jioezeer derzelver waarde gaarne erkennen- de) te moeten achterwege laten , omdat zij naar mijn inzien, of te veel of te weinig: hevatten. Te veel 5 zoo men alleen de kennis van het mensche- VI VOORBERIGT. lijk geraamte zich ten doel stelt ; te weinig , zoo men daarmede vergelijkende osteologie wil verhinden. Bo- vendien komen uitgehreide aanteekeningen in een Handboekf in een’ algemeenen zin, mij minder gepast voor. Dezelfde overtiiiging heeft mij genoopt, slechts de hoofdpunten der \Joetenschap aan te stippen , zon- der in eenige ontwikkeling te treden , daar ik deze tot de osteologische lessen bespare. Ook heb ik ge- oordeeld , de Hoofdstukken over de gehoorwerktuigen en over het tongbeen te moeten uitlaten ^ omdat beide , als niet tot het geraamte behoorende , geene plaats in een osteologisch Handboek mogen beslaan , en ook in de beenkundige lessen nooit behandeld worden. Dit zij ter voorafsprake genoeg gezegd. Mogt mijn arbeid niet geheel ondoelmatig gerekend worden y zoo zal ik mij voor denzelven rijkelijk be- loond achten. INHOUD DER HOOFDSTUKKEN. 1. II. III. IV. V. VL vn. VIII. IX. I. II. III. IV. V. VI. VII. vin. IX. X. XI. XII. XIII. XIV. XV. XVI. XVII. XVIII. XIX. XX. XXI. XXII. XXIII. I EERSTE GEDEELTE. Bladz. Over de beenderen in het algemeeu i Over bet beenvlies. 4 Oyer bet beenmerg 6 Over bet kraakbeen 7 Over bet gewricbtsvlies to Over de verbinding der beenderen,... it Over de vorming en ontwikkeliug des beenstelsels. . . . i3 Over de veranderingen van de beenderen na de geboorte. i6 Over de tegennatuurlijke beeuwording 19 TWEEDE GEDEELTE. Over den scbedel in bet algeraeen Over bet voorboofdsbeen Over de wand- of kruinbeenderen. Over bet acbterboofdsbeen Over bet slaapbeen Over bet wiggebeen Over bet zeefbeen.. Over de naden Over den scbedel en zijne grondvlakte in bet algemeen. Over de gelaatsbeenderen In bet algemeen Over de bovenkaakbeenderen Over de verbemellebecnderen Over de jukbeenderen. Over de neusbeenderen Over de traanbecntjes Over de onderste sponsbeenderen. Over het ploegbeen Over de oogbolten Over de neusbolten Over de uitwendige openingen aan den scbedel Over bet onderkaakbeen Over de lauden Over dc riiggegraal in bet algemeen 23 26 33 36 43 5i 59 65 69 73 74 80 84 85 88 90 92 94 9^5 99 101 io5 112 vm 1 N 11 O D D. Bladz. XXIV. Over den eerstcn halswervel n8 XXV. Over den tweeden halswervel 121 XXVI. Over de overige halswervelen 128 XXVII. Over de borst- of rugwervelen. 126 XXVJII. Over de lendenwervelen 128 XXIX. Over het heiligbeen i3o XXX. Over het slaartbeen i3^ XXXI. Over de heup of ongenaamde beendereu l35 XXXII. Over het bekken in het algemeen 1^2 XXXIII. Over de ribben in het algemeen 149 XXXIV. Over het bovenste ribbenpaar 182 XXXV. Over de overige ware ribben i53 XXXVI. Over de vaUche ribben..... i55 XXXVII. Over het borslbeen i56 XXXVIII. Over de borslholte in het algemeen 160 XXXIX. Over de bovenste ledematen 162 XL. Over het sleutelbeen j63 XLI. Over het schouderblad i65 XLII. Over het opperarmbeen 169 XLIII. Over de ellepijp ij2 XLIV. Over het spaakbeen i^5 XLV. Over de band in bet algemeen 1^6 XLVI. Over den handwortel I’j’j XLVII. Over de voorhand 182 XL VIII. Over den duim en de overige vingeren in het algemeen. i85 XLIX. Over den duim in het bijzonder 186 L. Over de vingeren in het bijzonder 187 LI. Overzigt der bovenste ledematen 188 Lll. Over de onderste ledematen in het algemeen 198 LIII. Over het dijbeen 198 LIV. Over de knieschijf 197 LV. Over het scheenbeen 199 LVI. Over het kuilbeen 201 LVII. Over den voetwortel, )•••• 204 LVIII. Over het koolbeen 2o5 LIX, Over het hielheen 207 LX. Over de overige beenderen van den voetwortel 210 LXI. Over, den voorvoet 2i3 LXII. Over de teenen van den voet 216 LXIII. Over de zaadbeentjes 218 LXIV. Overzigt der onderste ledematen 220 EERSTE GEDEELTE ALGEMEENE BEPALINGEN. EERSTE HOOFDSTUK. OVER DE BEENDEREN IN HET ALGEMEEN. § *• De beenderen zijn harde j brosse deelen, bijna alle ondoorschijnend, witachtig-geel van kleur, ongevoe- lig, van al de deelen des ligcbaams bet langst de rot- ting wederstaande , en bij bet verdroogen ua den dood volkomen bunne gedaante beboudende. Terwijl zij de spieren tot punten van aanbecbling , en de weeke dee- len tot steun en bescberming dienen , bepalen zij in bet algemeen de gedaante en bewegelijkbeid des ligcbaams. § 2. Deze eigenscbappen zijn zij aan bun zamenstel verscbuldigd. Zij bestaan namelijk nit eene dierlijke, doorscbijnende , met talrijke bleed vaten doortrokkene, geleiacbtig-kraakbeenige stof en nit kalkaarde, met pbospbor- en koolzuur vereenigd. Deze dierlijke stof en dit aardachtig bestanddeel zijn ecbter niet clieraisch, raaar slechts mechaniscb met elkander verbonden. § 3. De aardachlige bestanddeelen geven aan de beenderen de hardheid , brosbeid , ondoorscbijnendbcid , de wil- I 2 geelachtige kleur en de weinige vatbaarheid voor rol- ling. Een’ beperkten graad van elasticiteit , de vorm- baarheid en bun eigenaardig leven zijn zij aan de dierlijke stof verschuldigd. § 4- Men kan de onderscheidene beenderen van het ge- raamte het voegzaamst tot drie hoofdvormen brengen. I Platte , breede of vlakke beenderen {ossa plana , lata el ampla. 2°. Pijp- of lange beenderen {ossa cylindrica, longa). 3°. Gemengde beenderen {ossa mixta), S 5. Onder den naam van platte beenderen verstaat men degene, welke bij uitgebreiden omvaug eene slechls geringe dikte voegen, die echter steeds aan de ran- den aanmerkelijker is dan in het midden. Zij worden door twee beenplaten gevormd, waarvan de eene eene bolle, de andere eene holle oppervlakte heeft. Tus- schen dezelve in , zit een celachtig weefsel , den naam van diploe voerende. Zij voegen zich tot holten za- men, bestemd ter bevatting van weeke deelen. 5 6. De pijpbeenderen zijn degene, bij welke de lengle de breedte en dikte overtreft. In het midden van eene eenigzins kokervormige maar tevens rcgeliualig ge* wrongene gedaante, verbreeden zij zich aanmerkelijk aan de uiteinden , en vormen aldaar gewrichtshoofden, door middel van welke zij in onderling verband staau. Alle zijn hefboomen door spieren in beweging gebragt W'ordende, tot wier aanhechting zich scherpe kanten en verhevenheden op hunne oppervlakte bevinden. . 3 De ledematen grootendeels zaraenstellende , Terminde- ren zij benedenwaarts allcDgs meer en meer in lengte. Hun maaksel is inwendig celachtig, vooral aan de uiteinden; uitwendig vast, ineengedrongen en als eene beenschors, welke in bet midden van bet been dik- ker is dan aan de uiteinden. Hun middeist gedeelte is hoi en met beenmerg gevuld. § 7- Tot de gemengde beenderen worden degene gebragt, welke meer dik dan lang en breed of ook wel rond- achtig zijnde, nocb tot de lange, noch tot de platte beenderen behooren. Een sponsacbtig , netgewijs in- eengedrongen weefsel, door eene zeer dunne been— sobers bedekt, kenraerkt dezelve. Zij zijn klein, maar menigvuldig en vereenigen hierdoor in hunne zamen- voeging bewegelijkheid met stevigbeid. § 8. In sommige beenderen ecbter zijn de kenmerken derwijze gemengd, dat zij door inwendig maaksel tot de eene, door gedaante tot de andere klasse be- booren. § 9- Alle deze beenderen bebben dit eigenaardige , dat zij nit tweederlei zelfstandigbeid bestaan , namelijk uit een los, sponsachtig {substantia spongiosa'j en uit een vast, ineengedrongen weefsel {substantia compacta), Het laatste naar buiten geplaatst, vormt de beenschors j bet eerste is het inwendig, sponsacbtig weefsel der beenderen. Beide ecbter zijn van een en hetzelfde maaksel, daar de cellen, welke in bet binnenste van het been losse mazen vormen, allengs naar de buitenste oppervlakte 1 4 lich te zaiiien pakkeu , en xicli alzoo lot eene vastere schors ine^nYoegen (i). § lo. Wanneer wij de beenderen in hunne onderlinge za- nienToeging tot vorming van bet geraamle, als ook met de vi^eeke deelen in verband beschouwen, zienwij dat zij alle met beenvlies bedekt zijn ; dat zij veelal in- wendig beenmerg bevatten ; dat zij daar , waar zij zich geleden, met kraakbcen omkorst, of ook wel door kraak- beenige verlengsels met elkander verbonden zijn, of ve- zelachtig-kraakbeenige platen tusscben zich hebben j eindelijk dat zij aan hunne gewrichlsuiteinden door een gewrichtsvlies orageven zijn, waarin het lidvocht (syno- ria) wordt afgezet. TWEEDE HOOFDSTUK. OVER HET BEENVLIES {jperiosteum^. § II* Het beenvlies {^periosteum') is een vezeldradig vlies {membrana fibrosa) , hetwelk de beenderen van rond- om tot aan de kraakbeenige oppervlakte orageeft^ of waar deze ontbreekt, van het eene been tot het an- der overgaat. Aan de gewrichten smelt het gedeel- telijk met het vlies der kraakbeenderen {perichondrium), gedeeltelijk met den kapselband ineen. § i^* Deszelfs binnenste vast ineengedrongen gladde op- (i) Men is deze voorstelling aan scarpa vcrscbuldigd. Zie deszelfs de Anatomc et Pathologia ossivm Commentarii. Ticini 1827. / 5 pervlakle is ten naauwsle, vooral in volwassen leef- tijd, met de oppervlakte der beenderen verbonden j de builenste is losser, rawer, vlokkiger en slaat met on- derscheidene weeke deelen in yerband. § i3. Hetzelve ontvangt een groot aantal bloedvaten , welke zoowel tot deszelfs voeding dienen , als door hetzelve been, in de beenderen dringen. De slagaders, tot bet been behoorende, kunnen in drie soorten ver- deeld worden: 1°. Slagaders voor bet mergkanaal, alleen in de pijpbeenderen aanwezig. 2°. Slagaders voor bet sponsachtig weefsel , het- welk de uiteinden der pijp~ en bet geheel der plalle en gemengde beenderen uitmaakt. 3°, Slagaders voor de beensehors. De aders vergezellen de slagaders niel; zij koraen daarom ook door bijzondere openingen te voorschijn , en zijn in bijzondere beenige kanalen ingevat , in welke sleelits de binnenste rok dezer vaten zich voortzet. Watervaten laten zich zeer duidelijk in bet been- vlies aanwijzen ; bovendien wordt derzelver aanwe- zigbeid door de verscbijnsels van vorming en voeding in de beenderen genoegzaam bewezen. Zenuwen bezit hetzelve nietj vandaar deszelFs on- gevoelighcid. § i4. Uit bet voorafgaande kan men bet nut van bet beenvlies gcraakkelijk opmaken. Het bevestigt en be- paalt den loop dcr bloedvaten, lot voeding dcs beens dicnendej bet verbindt de aanzclsels met bet boofsdluk 6 des beens; houdt de beenderen in onderling verband, en geeft hierdoor nieerdere slevigheid aan bet geheele beenslelsel. Als bijkomende nulligheid verdient op- gegexen te worden , dat bet tot aanbechting der pe- zen, peesplalen en banden dient. DERDE HOOFDSTUK. ovjER HET BEENMERG (nieduUa ossium). § i5. De inwendige ledige ruimte der beenzelfstandigbeid is met een olieacbtig vet {beenmerg) gevuld. Dit wordt door uitwasemende vaten in een bijzonder vlies, uit eelwijsweefsel bestaande, afgezet, betwelk den naam van mergvlies draagt, of ook wel minder juist inwen- dig beenvlies genoemd wordt. § Het is gedurende bet geheele leven niet van de— zelfde gesteldheid, noch ook in dezelfde hoeveelheid aanwezig. Evenzeer verschilt het, naar gelang van de diersoorten, van de individu’s en van de ziekten des ligchaams. § I?* Deszelfs nut , waarover vroeger zoo veel is getwist, komt eenvoudig daarop neder , dat het de holten vult , welke in de heenderen vereischt worden, om een’ be- hoorlijken omvang met ligtheid en stevigheid te vcr- eenigen. Voorls vormt het eene vellaag rondom de 7 vaten, door welke deze tegen wrijving en belecdiging beschermd worden. VIERDE HOOFDSTUK. OVER HET KRAAKBEEN (cartUago). § i8. Men kan drieerlei soorten van kraakbeen aanneraen: i“. Zuiver kraakbeen, zonder bijmenging van eeni- ge audere stof , gelijk bet aan de orakorsting der ge- wricbtsuiteinden van de beenderen voorkomt. 2°. Met peesvezels vereenigd en als tusschen de- zelve ingeslrooid, bet zoogenaamd vezelachiig kraakbeen (^fibro-cartilago). 3°. Met aardacbtige bestanddeelen vereenigd, ge- lijk bet zicb als oorspronkelijke grondlaag der been- deren vertoont. § 19- 1°. Tot bet zuiver kraakbeen, betwelk in den ge- zonden toestand niet in beenstof overgaat, en daarora ook den naam van blijvend kraakbeen (cartilago per-^ manens) voert, worden de kraakbeenige omkorstingen der gewricblsuiteinden , de kraakbeenderen der rib- ben en verscbillende kraakbeenige platen gebragt , welke niet tot bet geraamte bebooren, raaar tot on- dersteuning van de weeke deelen des ligcbaams dienen. § 20. Deze alien bebben een dun, doorscbijnend , tame- lijk vast bekleedsel [perichondrium) , met bet beenvlies 8 overeenkomende. De Ideur is meestal blaauwachlig of roodaclilig wit, somtijds geel, in enkele melkwit. Het maaksel bestaat in sommige uit rezelen , welke regldoor van de eene oppervlakte naar de andere gaan. Het chemiseh zamenstel houdt | water en |- vaste dierlijke slof, welke volgens hatchett en davy, uit gestremd eiwit en phosphorzuren kalk bestaat. § 21. Zij bezitten slagaders en aders , welke ecliter op de kraakbeenige orakorsting der gewriclitsuiteinden nooit duidelijk aangetoond zijn. Of er opslorpende vaten in bestaan , is nog niet uitgemaakt. Zenuwen bezitten zij stellig niet. § 22. De physische eigenschappen van het blijvend kraak- been zijn elasticiteit , geringe buigzaaniheid en bros- heid (met eene gave , gladde breuk) ; deszelfs leven is gering; vandaar het volslagen gemis van gevoeligheid , de weinige vorrabaarheid en het zwak herstellingsver- mogen. Aan de rotting wederstaat het wel is waar, lang, inaar door water wordt het eindelijk toch opge- lost. In den Papiniaanschen ketel gaat het geheel lot gelei over. Het droogt spoedig en gemakkelijk. § 23. Deszelfs nut verschilt naar gelang van de deelen. De kraakbeenige orakorsting der gewriehten vermin- dert den schok en de wrijving der oppervlakten , en vermeerdert de uitgestreklheid der beweging. De kraakbeenderen der weeke deelen ondersteunen dczel- ve niet alleen, maar hebben ook op derzelver werk- zaamheid cen’ grooten invloed. De kraakbeenderen 9 cler ribbeii oefenen een gewigtig vermogen bij de adem- haling enz. § 24. 11°. Het vezeldradig kmakbeen {Jihro-cariilago) uit peesvezelen en kraakbeen zamengesteld , krijgt hierdoor geheel andere eigenscbappen. Het is Tan meerdere bloedvaten Toorzien , echler van zenuwen ontbloot. Het perichondrium orageeft hetzelve niet. § ^5. Door de ingemengde peesvezelen krijgt het meer- dere taaiheid en bnigzaamlieid, maar laat zich daar- om 00k niet even als het kraakbeen verbreken. Des- zelfs elasticiteit is aanmerkelijk. Het herstellingsver- mogen is veel grooter dan van het kraakbeen. § 26. De vezeldradige kraakbeenderen zijnoftusschenbeen- deren geplaatst, welke, hoewel bewegelijk, echter niet over elkander heenglijden , of zij zijn losse schijven in de gewricbten , of zij dienen als steunpunten voor gewTiclilshoofden. § 27- 111°. De derde soort van kraakbeen is datgene, hetwelk slechts in de eerste tijdperken der ontwikkeling be- staande , naderhand gedeeltelijk opgeslorpt wordt , ge- deeltelijk met de daarin afgezelte beenstof zich ver- bindt. Dit niet blijvende kraakbeen draagt den naam van tijdelijk of verheenend kraakbeen {cartilago tempo- raria, sive ossescens). Over hetzelve nader bij de been- wording (^Osteogenesis). VIJFDE HOOFDSTUK. OVER UET GEWRicuxsvLiEs (membt'ana synovialis). S 28. Rondom de kraakbeenige omkorsting der geledingen vindt men een weivlies (jgewrichtsvlies^ , helwelk ter eener zijde de gewrichtsoppervlakten bekleedt , ter an- dere met den kapselband. der gewrichten zamengroeit, en even als alle overige weivliezen , een’ gesloten’ zak voorstell, in welken bet lidvocht {synovia), door uil- wasemende vaten afgezet wordl. § 29. Het lidvocht {synovia) , is een halfdoorscbijnend , kleverig en draderig vocht, hetwelk zich stremmende in gel ei over gaat, en ligt in water oplosbaaris. Het gaat spoedig in rotting over, en sluit eene dierlijke zelfstan- digheid in zich, welke met eiwit OTereenkomt. Groo- tendeels uit deze stof en uit water bestaande , bevat het, volgens eassaigne en boissee, ook nog yet, on- slrembare dierlijke stof, chlorkalium en chlornatrium. § 3o. Het lidvocht heeft ten doel, de gewrichtsoppervlakten glad en glibberig te houden , ten einde derzelver bewe- ging te bevorderen en de ineengroeijing le voorkomen. § 3i. Bovendien vindt men in de gewrichten ophoopiii- gen van vet en celwijsweefsel , welke de wrijving ver- minderende , hicrdoor de beweging bevorderen. Zij voeren den ongepaslcn naam van klicrca van uavers {glandulae havebsii). ZESDE HOOFDSTUK OVER DE TEBBINDINGEN DEB BEENDEBEN. § 3a. Men kan de wijze, waarop de beenderen des lig- chaams zich onderling vereenigen , tot twee klasseu brengen, tot eene bewegelijke en onbewegelijke , en el- ke weder, gelijk nit bet hieronder geplaatst overzigt blijkt, in de uavolgende afdeelingen splitsen: VJERBINDING DER BEENDEREN. le. Orde. in meet dan dene rigting. le. Klasse. BEWEGELIJKE geleding, gewrichu 1°. met elkander rakende ea vrije oppervlakten. Enar- ihrosis. 2°. met elkander rakende en ineengedrongen oppervlak- ten. Arthrodia. 3°. met zamenhangende opper- vlakten. Amphiarthrosis. 2B. Orde. slechts in edne rigting. i“. met ongelijke oppervlak- ten. Ginglymus angularis. 2°. met gelijk vormige opper- vlakten. Ginglymus late- ralis. 26 Klasse. ONBEWEGELIJKE zamen- of invoeging. 1°. met aanliggende randen. Ilarmonia. 2°. met in elkander grijpende randen. Sutura, 3°. in elkander geplant, Gomphosis. § 33. Geleding is die vereeniging der beenderen , door wel- ke slechts derzelver kraakbeenig omkorsle uiteindcn in bewegelijke aanraking gebragt worden. 1 1 § 34. Enarthrosis of diepe geleding is: dat twee kraakbee- nige oppervlakten der beenderen door een bol boofd aan den eenen en eene meer of min diepe kom aan den anderen kant, elkander raken en vrijelijk zich op elkander bewegen. ^ enteling en rondvoering kun- nen door dezelve geoefend worden. § 35. Arthrodia of ondiepe geleding is : dat bet kogelvor- mig gewrichtshoofd van bet eene been in eene on— diepe en kleine bolte van bet andere, vrije speling beeft, en als bet ware over dezelve beenglijdt. Min- der beperkte , maar ook veel minder stevige rondvoe- ring dan in de Enarthrosis, is de bew'eging, aan dit gewricbt eigen. S 36. In de Amphiarthrosis of twijfelachlige geleding, zit- ten de gelijkvormige gewricbtsoppervlakten stijf op el- kander en oefenen slecbts eene geringe beweging. .§ 37- Ginglymus angularis of hoekscharniergewricht draagt zijnen naam , doordien bij betzelve twee ongelijke vlakten derwijze in elkander valten , dat even als in een gewoon scharnier , slecbts regtstreekscbe bulging en uilstrekking mogelijk zijn. § 38. Bij bet zijdelingsch scharniergewricht [Ginglymus latera- lis) , zijn de beide oppervlakten gelijkvormig , en be- paall zicb do beweging tot ronddraaijing in een’ bal- vcii cirkel , daar bet eene been even als om eene spil , zicb rondoin bet ander wentell. i3 § 39. Bij de onbewegelijke vereeniging raken de beenderen «lkander uiet met hunne oppervlakten , maar vatten met hunne randen in elkander , of bedekken zich met dezelve onderling, of zijn 00k wel in bijzondere hol- ten ingeplant. § 4o- Harmonia beet zulk een verband , bij hetwelk de beenderen met hunne ruwe en ongelijke oppervlak- ten aan elkander liggen , zonder tandsgewijs in el- kander te grijpen. § 4i- Naad of sutiira draagt liaren naam naar de zaagswLjs gekarlelde randen , waarmede bij dezelve de beende- ren in elkander vatten. In enkele sluiten de verdun- de randen, even als de leijen der daken op elkander. Men heet dit schubnaad {sutura squamosdj. § 4^. Bij de Gomphosis zijn de beenderen in bijzondere liolten ingeplant, even als nagels in de gaten, welke men voor dezelve geboord heeft. Strikt genomen be- hoort deze vereeniging niet lot het beenstelsel ; want de tanden, de eenige deelen, bij welke dit plaats heeft, kunnen eigenlijk niet tot helzelve gebragt worden. ZEVENDE HOOFDSTUK. OVER DE VORMING EN ONTWIKKELING DES BEENSTELSELS {Osteogenesis). De oorspronkclijke grondlaag van het geraamte be- 1 4 slaat uit kraakbeen, betwelk alle deszelfs grondvor- men reeds verloont. In helzelve wordt beenstof afge- zet , welke meet en meer uitgroeijende , eindelijk gioo- tendeels de plaats van het oorspronkelijk kraakbeen vervangt. § 44‘ Het eerste iijdperh der beenwording bestaat in ont- wikkeling van het slagaderlijk vaatstelsel, uit welks bleed de kalkaarde afgezet wordt , die zich met het kraakbeen verbindende , het beenstelsel vormt. Van- daar de groote invloed , welken de slagaders door ha- re rigting en aantal, op de beenwording hebben. (i) 5 45. De veranderingen , welke daarbij in het oorspron- kelijk kraakbeen plaats grijpen , zijn : dat er door op- slorping kanalen in ontstaan, welke daar, waar de verbeening begint, een rood aanzien krijgen en meer en meer in aantal toenemende, aan het kraakbeen het sponsachtig aanzien geven , hetwelk later aan de been- deren eigen is. S 46. Door {ifzetting van kalkaarde verandert nu het uitwendig aanzien des kraakbeens, en wordt het graauw en ondoorschijnend. Dit geschiedt echter aanvaiikelijk slechts op bepaalde plaatsen, aan welke men den naam van verbeening spunien {puncta ossificationis) geeft. Met (0 Vergelijk, behalve de ITandboeken van soemmerirg en bui- merbach , hetgccn de Hoogleeraar sebastian in de Lissertalie van p. B. MiDDENDORP , ten titel voerende : Diss. anat. patholog. inaug. exhihens osteogencsin, sanam ac morhosam. Grouing. i83a. daaroiu* Irent bekcnd gemaakt licefti i5 derzelver oorsprong begint bet tweede tijdperh der been- wordinq. § 47- Deze verbeeningspuntcn , welke naar gelang der beendereii van verschillende gedaante zijn ^ ontslaan met eenige weinige uitzonderingen , bet eerst in bet midden van bet kraakbeen , nit welk middelpunt de beengroei zicb voorlzet. Enkele beenderen ont- staan slecbts uit ceii punt 5 de meeste uit meer dan eeri. § 48. Deze vermenigvuldiging der beenpunten beeft tot doel , den beengroei gemakkelijker te maken ; bet kind eene mindere ruimle in bet moederlijk ligcbaam te doen beslaan , en deszelfs doortogt door bet bekken bij de geboorte te bevorderen. Voorts beeft dezelve bet uitstekend nut , om de beenderen welke bestemd zijn, ora andere deelen in zicb le bevatten, op de eenvou- digste wijze, naar derzelver voortgaanden oravang, te voegen. Vandaar dat de gescbeiden beenstukken niet eerder tot een gebeel zaraensraelten , voordat de deelen , welke in dezelve bevat zijn , bun vollen was- dom bereikt bebben. § 49- De beenpunten, tot vorraing der bijzondere been- deren bestemd , ontstaan of gelijktijdig en gaan elkan- der op eene gelijke wijze te gemoetj of er is oor- spronkelijk in bet midden van bet been , slecbts eene beenkern (diaphysis), bij welke zicb naderband, aan de uiteinden van bet oorspronkelijk kraakbeen, ande- re voegen (epiphyses) , die gelijkmatig voortgroeijen- de , eindclijk de middelstc beenkern bereiken , maar i6 met dezelve nict v66r den vollen wasdora des ligcliaams ineensmellen. ACHTSTE HOOFDSTUK. VEBANDERINGEN VAN DE BEENDEREN NA DE GEBOORTE. § 5o. Bij de geboorte zijn nog inaar weinige beenderen Voltooid j de meeste vertoonen beenkernen in meer of min volmaakten toestand ; enkele bestaan nog maar uit de kraakbeenige grondlaag. § 5i. Na de geboorte nemen de beenderen verder in groot- te toe, en ontwikkelen zij zich zoowel uit- als inwen- dig, tot dat zij van bet vijftiende tot aan bet tvvin- tigste levensjaar, bunne meeste volkomenbeid bereiken. § 52. Gewigtig zijn de veranderingen , welke de schedel- beenderen daarbij ondergaan. Bij de geboorte zijn de- ze sponsachtig, buigzaam, door geene naden in elkan- der grijpende, maar veeleer tusschenruimten overla— tende , welke door de nog niet verbeende kraak- beenige grondlaag gevormd worden en fontanellen bee- ten. Men onderscheidt er drieerlei : i°. groote fonta- nel ^ 1°. kleine of zijdelingsche fontanellen ; 3“. achter- sie fontanel. Wanneer de beenderen naderhand meer en meer uitgroeijen, zoo worden deze tusschenruimten al kleiner en kleiner, tot dat zij eindelijk, op een’ klei- nen kraakbeenigen rand na , verdwijnen en de been- deren tandsgewijs in elkander grijpende, de zoogcnaam- de naden vormcn. § 53. Terwijl dit geschiedt, groeijen de aangezigtsbeende- ren , zoowel wat het kraakbeenig als bet beenachtig gedeelte aangaat, meer en meer uit. Tevens ontwik- kelen zicb de holten, welke onder den naam van slijmboezems, met het reukwerktuig in verband staan , en smelten de beide stukken, waaruit de onderkaak bestaat; ineen. § 54. In de pijpbeenderen vergroot zicb het middelstuk {diaphy sis') y meer in de lengte dan in de breedte. De eindslukken (ep/p Ay ses) groeijen nu uit, maar behou- den echter , tot aan den volkomen’ wasdom toe , tusschen zicb en het middelstuk, eene kraakbeenige plaat, als overblijfsel van het oorspronkelijk kraak- beeii. Zijn zijn dan even als door eenen naad met het middelstuk verbonden , en zoo men het kraakbsen ver- nietigt, schijnen zij zich met eene holle oppervlakte tegen de bolle en ruwe oppervlakte van het middelstuk aan te sluiten. Dit is echter slechts een kunstmatig voortgebragt gezigtsbedrog , daar alien in oorspronke- lijke grondlaag Hn geheel uitmaken, in hetwelk zich onderscheidene beenpunten zoodanig ontwikkelen , dat zij eindelijk elkander raken en bij volslagen' wasdom , echter naar gelang der beenderen , op verschillende tij- den, ineengroeijen. § 55. De eindslukken {epiphyses), op deze wijze met het middelstuk zamengesmolten zijnde, veranderen in apo- physes 0? uilsteeksels , welke men onware heet, om ze van degene te onderscheiden , welke , zonder afzondcr- 2 i8 lijke bcenkernen te vormen, uit het oorspronkelijke kraakheen uilgegroeid zqn , en den naam van tcare uitsteehsels voeren. § 56. Nu neemt de lengte dezer beenderen niet meertoe; maar zij kunnen zich echter in omvang nitzetten. Naar gelang de spieren zich meer ontwikkelen, wor- den ook de uitsteeksels sterker, en de oppervlakten en verhevene lijnen tot derzelver inplanting, ruwer en scherper. Even zoo hollen zich de groeven en kuilen meet uit, naar mate de omvang der weeke deelen toeneemt , tot welker bevatting zij bestemd zijn. § 57- Men wachte zich echter, een en ander aan een’ bloot werktuigelijken invloed toe te schrijven. De nit- steeksels , ruwe oppervlakten , scherpe lijnen , de kui- len en sleuven der beenderen zijn wel gevolg, maar geenszins een eenvoudig uitwerksel der ontwikkeling van de weeke deelen. Het valt intusschen niet te ontkennen, dat mechanische oorzaken den vorm der- beenderen kunnen veranderen (i). § 58. Van het vijf-en-twintigste lot het veertigste of vijf- tigste levensjaar veranderen de beenderen op geene zeer merkbare wijze. De voorhoofdsboezems all een nemen in omvang toe; de tanden slijpen zich meer en meer af ; de beenderen worden kantiger en ruwer. Zij blijven echter zeer vormbaar, gelijk door menig ziektek undig bewijs zoude kunnen gestaafd worden. (i) Zie soemmerihg: Ueber die Wirkungen dcr Schnurbruste. Berlin, 1793. 19 § 5g. In hoogen ouderdom wordt ook liet beeuslelsel even als zoo vele andere deelen alien gs gesloopt. De ver- sleten tanden vallen uitj de tandkassen verdwijnen ; de onderkaak verliest hare vroegere hoogte, verlengt zich schijnbaar , en steekt hierdoor naar voren uit. De naden verdwijnen, de heenderen verdunnen zich en verliezen hunne vaste , ivoorachtige zelfstandigheid , zoodat zij aardachtig en hros worden. Het heenmerg vermeerdert zich en wordt donkerder van kleur. Op sommige plaatsen vergroeijen de gewrichten en ver— beenen de kraakbeenderen. NEGENDE HOOFDSTUK. OVER DE TEGENNATEUBLIJKE BEENWORDING. § 6o. Hierloe behoort in de eerste plaats de herstelling der beenzelfstandigheid , na beenbreuken of de vorming van heenweer (callus), Dezelve doorloopt nagenoeg dezelfde tijdperken , als de beenwording in de eerste tijden der ontwikkeling. § 6i. Verhoogd leven des slagaderlijken slelsels in den omtrek van de beenbreuk is het eerste verschijnsel, hetwelk bij dezelve opgemerkt wordt. Uitzweeting van plastische lympha het tweede. Deze gaat daarna in kraakbeen over, in hetwelk zich hloedvaten ont- wikkelen, die zich door inmonding met die der ge— brokene uiteinden verbinden. In dit kraakbeen vor- 2 20 men xich kanalen en cellen , vrelke xich met die Tan de gebroken uileinden vereenigen. § 62. % Het kraakbeen op dezo wijzo voorbereid zijnde , Avordt er beenstof in hetzelve afgezet; eerst aan de l)innen- en buitenoppervlakte des gebroken beens , en later tusschen deze 'beide in. Dit heenweer krijgt al- lengs in alles den aard van been , maar is racer zaam> gepakt en vaster dan gezonde beenzelfstandigheid. — Rondom herstelt zich het beenvlies , voor 200 verre dit bij de breulc is verloren gegaan, en door een en an- der vormen allengs de beide einden van het gebroken been een vast geheel met de nieuw gevormde stof. Door ziekelijke oorzaken , verkeerd aangeweude raid- delen , te verre onderlingen afstand van de gebroken’ einden, voorbijschuiving van dezelve, zamengestelde beenbreuken , enz, wordt het heenweer in eene zoo groote hoeveelheid afgezet, dat hierdoor aanzienlijke gezwellen ontslaan. Men bestempelt dit met den zeer ongepasten naain van woekerend heenweer (callus luxu— rians) (1). § 63. Aan hetzelfde herstellingsvermogen is de vorming dier beenzelfstandigheid haren oorsprong verschuldigd , welke in do plaats treedt van beenstukken door ver- zwering en beenversterving , of ook wel door uitwen- dige oorzaken vernield. ( I ) Z, Bokr Diss. de callo in Descr. Thes. ossium morbosorum Uoviani Anastelod. 1788. J. vah Heekeken Specini. med. inaugur. de^ osteoffenesi praeternaturali Lugd. Bat. ,1797. Middehdobp in J)iss. clt Door liekelijke oorzaak vorint lich somtijds do bcenstof in to grooto hoeveelheid , waardoor of alge- meene of plaatselijke verdikking des beens te weeg ge- bragt wordl. Zoo dezo in het laatste geval zich over den geheelen omvang uilstrekt, heel zlj exostosis ; loo zij zich tot het een of ander punt beperkt , hyperos- tosis. Elk dezer gebreken is aan verschillende wijzi- gingen onderhevig. Ook kan zich het sponsachtig weefsel des beens, zonder ophooping Tan beenstof, uit- breiden , en hierdoor het been doen opzwellen. Spina ventosa. Exostosis cavernosa. § 65. In tegenoverslelling wordt somtijds de kalkaardo of oorspronkelijk in te geringe hoeveelheid afgezet , en blijft hierdoor het geheele beenstelsel in een’ ver week- ten toestand : aangeboren heenverweeking {osteo-mala- cia congenita.^ Of wordt zij na de geboorte, ja zelfs in volwassen leeftijd , aan de beenderen onlnoraen : verkregen heenverweeking {psteo -malacia Qcquisita.) Dit geschiedt vooral bij vrouwen , die snel achlereen gebaard hebben(i). Zoo bij de verweeking zich uit- zetting der beenderen, vooral aan de gewrichtsuit- einden voegt , beet zij rachitis. § 66. De beenderen zijn aan eene eigenaardige verzwering {paries') onderhevig, welke meestal van eene algemeen ff) Verg. hierover bovenal de ultstckende Vcrbandeling van H. F. Kiuaw : Beitragg zu einer genaueren Kenntniss der nUgit- *neincn Knochenerwcichung der Frauen uni three Einflusses auf ius Beckvn. Bonn i8aij. 22 op het ligchaam werkende xiekteoorzaak afhangt, en naar derielver verschillenden aard een onderscheiden karakter aanneemt; weshalve men caries syphilitica j scorbutica , scrophulosaj caet, , onderscheidt. § 67. Tot de afwijkingen in de beenrorming behooren 00k alle die Teranderingen , welke de gedaante der beenderen ondergaat door de ontaarding der deelen,. die met hen in verband staan. § 68. Eindelijk moeten tot de tegennatuurlijke beenwor- ding de Terbeening en kalkachtige omkorsling van weeke deelen gebragt worden, betzij deze van eene ziekelijke oorzaak , hetzij van ouderdom af hangen. De wijze intusschen waarop dit gescbiedt , verschilt in vele opzigten van de natuurlijke beenvorming. TWEEDE GEDEELTE. BESCHRIJVING DER BEENDEREN. EERSTE HOOFDSTUK. OVER DEN SCHEDEL IN HET ALGEMEEN. S 69. Men verdeelt het geraamte in den schedel , den romp on de ledcmaten , van welke de eerste wederom de bekkeneels- en aangezigtsheenderen tot onderdeelen heeft. § 70- Het bekkeneel is de groole holte , waarin de herse- nen bewaard liggen j de aangezigtsheenderen strekken zich van den neusw^ortel zijdwaarts nit tot aan de veangen en beneden tot aan de kin. S 7*- Met uilzondering van de onderkaak en de gehoor- beentjes, zijn alle overige beenderen aan den schedel door naden of invoeging onbewegelijk met elkander verbonden. § 72- De menschelijke schedel is voornamelijk in twee- derlei opzigt van dien aller overige dieren onderschei- den ; ten eerste , door den ongemeen grooten omvang zijner hersenholte in verhouding tot het aangezigt j ten tweede door zijn meer loodregt profil. 24 5 73^ Dcxa Terhouding van de hersenliolle tot het aan- gezigl wijxigt zich wel is waar, naar den verschil- lenden ouderdora en naar de ondersclieidene menschen- rasscn , maar is toch altijd aanraertelijk grooter , dan bij eenig ander dier, hoezeer hetzelve ook lot de ge- daante van den mensch moge naderen. § 74. Kiel alle menschenschedels echter zijn elkander ge- lijk. Dit verscliil hangt af van leeflijd, kunne en volksaard. Hoe groot helzelve ook zijn moge , en hoe- veel sommige schedels ook lot den dierlijken vorra naderen : er blijft echter tusschen den mensch en die dieren welke het meest met hem in gedaante over— eenkomen , eene groote klove , die zoowel door het gemis van gescheiden tusschenkaaksbeen (i) , als door het vooruitsteken der kin , maar vooi’al door het min- der uitpuilen van het aangezigt en deszelfs betrekke- lijk mindere ontwikkeling wordt voortgebragt. S 75- Tot de veranderingen , door leeftijd in de gedaante van den schedel voortgebragt, behoort, behalve hel- geen wij er hierboven reeds van gezegd hebben , in de eerste plaats , dat , na de tandenwisseling , de voor- heen bijna cirkelvormige boog van den aan beidezij- den geplaalsten tandkassenrand in eene meer ellip- tische gedaante verandert, om de talrijke blijvende tanden des te beler te kunnen bevatten, waardoor dan (i) Gelijk wi] later zullen zien , ontbreekt het tussclicnkaaks- been niet bi] den menscli , maar is bctzelve geJeeilclijk met bovenkaaksbcenderen ineengesmoUen. 25 ook do tcezenslijn alles gelijk zignde in dezelfde male Tan deszelfs vroegere loodregte rigting, meet afwijken; ten Iweede, dat de hoek der onderkaak, welke v66r het te Toorschijn komen der tanden stomp is, allengs tot den regthoek begint te naderen (i). § 76- Het sexueel onderscheid laat zich tot de Tolgende hoofdpunten terug_brengen. In de vrouw is de ge- daaute Tan het hoofd kogelrormig; de omTang Tan de hersenholte in Terhouding tot het aangezigt, grooter; de Toorhoofdshoezems minder ruim; de opperylakte Tan het Toorhoofdsbeen gladder, met minder uilpui- lende wenkbraauwbogen; de gaten tot doortogt der zenuwen geringerj de aangezigts-beenderen dun- nerj de uitwendige neusopening naauwerj de tand- kassen-rand meer elliptischj de tanden kleiner; de mondholte korter en naauwer; alle uitsteeksels min- der uitgewerkt en hierdoor de beenderen gladder (2), § 77- Tot beoordeeling Tan het nationaal Terschil moet men zijne aandacht Testigen op de meerdere of rain- dere grootte Tan den hoek, welken de tcezenslijn {li- nea facialis) door camper uitgedacht , met den horizont maakt 3) ; op den oraTang Tan de kruinoppervlakte der schedels (4)j op de diepte en lengte der fossa ia- (1) Verg. j. G. EBMERiNs: Diss. med. inautj. de raiione inter for- vium ossium aliarumque partium corporis humani. Lugd. Bat. 1824. (2) Yerg, hierover vooral s. th. sommebinc: ^om B auc des mcHschl. harpers, i Th. Knochenlehre. Frantf. a. M. i7gr. (d) p. camper; Verh, over het natuurl, versch. der wezenstrek- hen. Utrecht 1791. (4) r. BLUMEKBACH : dc gencvis humani varietals natiia. Fd. tert. GocUing. 1795. p. ao3. Tab. I. 26 silaris (i); op het uitpuilen van den jukbeensboog; op de lengte van het verhemelle , de plaatsing van het achterhoofdsgat , den onderlingen afstand der oogkas- sen , de dikte en de hierdoor voortgebragte xwaarte der beenderen , enz. § 78- Behalve deze bestaan er nog tegennatuurlijke af- wijkingen in de gedaante des schedels; onder deze, welke in het oneindige verschillen , en niet wel tot bepaalde hoofdpunten van onderscheid kunnen gebragt worden , munten vooral diegene uit , welke van eene hetrekkelijk te lange of te korte onderkaak afhangen. § 79- Het bekkeneel is uit de volgende acht beenderen le zamen gesteld: 1. het voorhoofdsbeen, 2. 3. de beide wand- of kruinbeenderen. 4. het achterhoofdsheen. 5. 6. de slaapheenderen, 7. het wiggebeen. 8. het zeefbeen. TWEEDE HOOFDSTUK. OVEB HET VOOBHOOFDSBEEN. § 80. Het voorhoofdsbeen (os frontis) (bij de Arabieren het kroonbeen , os coronale, genoemd) , is het grootste (i) Dec. tort. cran. p. 8. 27 vail alle schedelbeenderen en wat deszelfs gedaante betreft, niet ongelijk aan eene drinkschaal of mossel- schelp. § 8i. Het staat met 1 2 naburige beenderen in verband j namelijk : 1,2, met de wandbeenderen ; 3 , het wigge- been ; 4 > zeefbeen j 5, 6 , de bovenkaaksbeenderen j 7, 8, de jukbeenderenj 9, 10, de neusbeenderen en II, 12, de traanbeentjes. § 82. Bij de vrncht bestaat dit been uit twee gelijke stuk- ken (i) , welke in de eerste levensjaren door eenen naad met elkander verbonden zijn , gewoonlijk echter naderband te zamen groeijen. Niet zelden blijft deze voorhoofdsnaad (^sutura frontalis^ bestaan, en wel bij breede voorhoofden menigvuldiger dan bij smalle (2), bij mannen echter zoowel als bij vrouwen. Dikwijls althans blijft er een spoor van dezen naad aan den neuswortel. §83. Het geheele been helpt drie holten vormen, de hersen- oog- en neusholte. Hierdoor kan het geschikt in drieen verdeeld worden: 1°. het voorhoofdsgedeelte ; 2°. het oogholtegedeelte ; 3°. het neusgedeelte. S 84- I. Het voorhoofdsgedeelte [pars frontalis) is het groot- ste der drie , van buiten gewelfd , van binnen uit- gehold. (1) ALBiTu: Icon. OSS. foetus. Tab. II. .flg. 3, &• (2) Zoo als vESAUus ons verzekert: Exam, phserv. Fallop. p. 35. ed. JESsEMi. 28 Do Toorslo oppervlakle der buitenzijdo (i) is nieesl- al glad en als afgeslepen, Gewoonlijk zijn er in hel midden , boven de oogen , aan beide zijden een paar knobbels (iubera frontaliaj, op de plaats namelijk, waar bij de vrucbt de verbeening eenen aanvang heeft genomen. Meer naar onderen, bij den neusworlel , liggen een paar kleinere Yerhevenheden: wenkbraauwbogen {arcus superciliares'j , die echter eerst na het einde Tan bet eerste levensjaar beginnen op te zellen. Zij zijn door eene driehoekige plaat {glabella') Tan elkander geschei- den , en dragen eTcn als het gansche Toorhoofd , Teel bij lot de karakteristieke gedaanle Tan het gezigt. (2) Het Toorhoofdsgedeelte grenst Tan weerszijden aan t de oogholtengedeelten , door middel Tan den hoogTor- migen rand der oogholten , die Tan binnen iets dieper dan de glabella begint, en Tan buiten in een getand nitsteeksel {processus orbitalis externus s. malaris) eindigl. Achter helzelTe ligt de fossa temporalis , en Tan hetzelTe af rijst een oneffene rand achterwaarls in do hoogte , welke de gladde oppervlakle Tan het Toor- hoofdsbeen Tan de ruwere zijTlakte Tan het bekkeneel {planum semicirculare) afscheidt. § 85. II. Het gedeelte Tan hel Toorhoofdsbeen , dat het Terwulfsel der oogholten Tormt {pars orbitalis) , is (1) VESAL. de c. h. fahrita. L. I , cap 6 , fig. 3 en cap. 9, fig. T, KUSTACH. tab. anat. XLVI , fig. I. (2) Vcrg. LAVATEas Fragmente op hondcrde plaatscn , voorna- meli^k eclilcr in IV. Vers. 1. 219 enr. ^9 uitgeholcl en loopl van den genoemden boogvormigen rand naar achteren (i). Naar voren toe xiet men gewoonlijk de bewijzen van twee merkwaardige deelen van liet oog. Aan de bin- nenzijde namelijk raeest een’groefje, of een stoinpo doren (spina irochlearis'j , waaraan de zoogenaamde katrol van de bovenste schuinsche oogspier vastzit. Aan de builenzijde naar het jukbeensuilsteeksel toe, eene eenigzins ruwe plaats, op welke de traanklier ligl. § 86. III. Eindelijk blijft nog het deel over, dat met den neus in verband slaat, (pars nasalis). Het begint onder de glabella met eene diep uitge— holde groeve , uit welker midden een getande doom [spina nasalis') voortkomt , die even als de groeve tot bevestiging der neusbeenderen , maar ook tot aanhech- ting van het middelschot van den neus dient. Aan weersijden loopen een paar van voren breede, van achteren smallere met cellen voorziene randen , achterwaarts ; op welke de cellen van het zeefbeen passen. Aan den voorkant, waar deze randen het breedst zijn , voeren een paar groote, meest onregelmatige (;) Hoe (lit ooglioUegedeelte bij bet waterhoofd in hoogen graad naar beneden gedrukt en voortgedreven wordt , en de daardoor bewerkte uilpuiling van den oogappel een tevens pa- ihognomisch kenteeken dezer ziekte is , blijkt uit de Mcdicinische Bibliotheh, HI Bd. St. 635 enz. Hoe soms bij de Caraiben door gewelddadig nederdrukken van het voorhoofd in de kinderjaren eene geliike misvorming der oogbolten ontslaat, bewijst een merk" waardige schedel van dit volk , uit de verzameling van blumeh- BACH. Zie deszelfs Decaa, cran. I, lab. X. 3o openingen naar de voorhoofdshoezems (^sinus frontales), welke in het middelste en onderste gedeelte van dit been als ingegraven zijn. lioewel derzelver begin- sels , volgens aibintjs, reeds in eene menscbelijke vrucht van 9 maanden aanwezig zijn , beginnen zij echter eerst tegen het einde van het eerste levensjaar zich eenigzins uit te breiden (i). § 87. Zij zijn meestal door een doorbroken middelschot van elkander gescheiden, hetwelk, wanneer de voor- hoofdsnaad in wezen gebleven is , gewoonlijk door den- zelven als in twee platen gesplitst wordt , zoodat elke helft van bet been eene plaat vormt , die met eene ruwe oppervlakte tegen die der andere zijde aansluit. Dikwijls is elke dezer holten als in meer vakken ver- deeld, die gedeeltelijk zelve nog bijzondere celletjes vormen^ in ’t algemeen echter wijken zij dikwijls (2) in gedaante, omvang en wijze van zaraenvoeging met de cellen van het zeefbeen af, Hunne grootste opening loopt eindelijk in een trechtervormig kanaal nit, het- welk door het traanbeentje , het neusuitsteeksel der bo- venkaak en het zeefbeen gevormd wordt , in den neus afdaalt, en van voren in het middelste neuskanaal {meatus nariuni medius) met eene schuinsche opening eindigt. Beide de holten en hare gangen zijn met een tee- (1) ALBiNTis: Icon. OSS. foetus. Tab. IV et V. Slechls door zie- Iceliike oorzaak wordt derzelver vormiug verhinderd, voornanieliik door het inwendig waterhoofd, soms 00k door de engelscbe ziekte. Maar 00k reeds gevorrode voorhoofdsboezems kunnen door becn- zweer, b. v. in de venusziekte enz. vernietigd worden. (2) sahdifout: Ohserv. anat, pathol. L. Ill, p. 122. 3i tier , zeer vaatrijk vezeldradig slijmvlies (memhrana fibro- so-mucosa) bekleed, welks ontelbare slagaderen een dun slijmaclilig vocht afzelten. 5 88. Aan de inwendige oppervlakte van bet voorhoofds- been, langs den voorhoofdsnaad , wordt het voorhoofds- gedeelte (i) door de aanbechting van het seisvor- mig verlengsel van bet harde hersenvlies in twee helften gedeeld. Tot deze aanbechting dient midden op het been eene lange sleuf (sulcus frontalis) die naar boven toe vlak- ker en onduidelijker wordt, welker randen echter be- \ nedenwaarts te zamen komen, in eenen gewelfden rand met een’ scherpen kam (crista frontalis) uitloopende (2). Op de overige groote vlakte vertoonen zicb nog ver- scheidene soorten van groeven en sleuven, over wier oor- sprong vroeger reeds gehandeld is, en die zicb voor bet overige 00k op de inwendige vlakte der overige schedelbeenderen bevinden. Hiertoe behooren de takkige sleuven van de arteria meningea anterior ; verder de vingervormige indruk- sels en hersenheuvels (impressiones digitatae etjuga ce- rehralia) , die zicb naar de sleuven en kronkels van de (i) vESAiiTJS. I Vol. cap. 6, fig. 7. ETJSTACH. tab. XLVI, fig. 4. (a) Eene, naar miin wetenvoorbeelcleloozeverscheidcnheid vertoont zicb in een’ schedel van eentwintigjarigmeisje, bi] welken de bin- nenste platte vlakte van bet voorhoofdsbeen , in plaats van een’ zwakken kam, een lang en wel 4bjnen breed seisvormig blad tot grondshg des processus falciformis vormt; even als in den sche- del van het Vogelbekdier {Ornithorynchtis paradoxus') dien ik in het IV Dcel der M6m. de la Soc. mddicale, p. 3ao enz. bcschre- ven heb. blumeubach. 32 hersenen voegen j eomtljds beslaan er ook groeven voor de Pacchionische kliercn van het harde hersenvlies (i). § 89. Do indrukken en verhevenheden zijn aan het oog* holtegedeelte het duidelijkst, waar de voorste hersen- kwabben liggen. Grootendeels behooren zij ook tot het neusgedeelle , daar zij het deksel voor de voorhoofdsboezems en ge- deeltelijk ook voor de cellen van het zeefbeen vor- men. Hier zijn zij door de groote zeefbeens-insnijding {incisura eihmoidea) als uitgesneden , in welke de zeef- plaat met den hanenkara komt te liggen , en aan welker voorslen rand, naar de crista frontalis ioe , gemeenlijk een paar groeven , ter bevalling der kleine vleugels van den hanenkam , te vinden zijn, S 90- Nog zijn de gaten van het voorhoofdsbeen te ver- melden. Eerstelijk, het foramen supraorbitale aan den rand der ' oogholte bij de glabella , tot doortogt der voor- hoofdszenuwen van den eerslen tak van het vijfde paar en van eenige bloedaderen. Soms is in plaats van dit aan de eene zijde eene kleine groef. Vervolgens twee of drio foramina orbitalia interiora s. ethmoidea aan den bin- nensten rand van het oogholtegedeelte. Het voorste is raeest een foramen proprium , dat namelijk de been- deren zelve doorboort , en tot doorgang der neuszenu- wen van den genoemden tak van het vijfde paar dient. De achterste zijn nicest foramina communia (die name- lyk eerst door de verbinding van twee aan elkander (i) V. HALLER; do c. h. fahr. et functionih. T. VJII , p. 178. scq. 33 stootende beenderen gevorrad worden) en zijn voor de zeefbeens-slagaderen bestcmd. Eindelgk bevindt zicb a an de binnenvlakte Tan bet been, onder den voorhoofdskam, hel zoogenaamde blinde gat {foramen coecum'j , hetwelk soras een foramen pro- prium is , en soms als een commune met behulp van den daaraan stootende hanekam gevorrad wordt. Het is ook niet altoos gesloten , maar meermalen open, gaat dan in de VQorhoofdsboezems over , en verleent aldus doortogt aan bet celwijsweefsel en de kleine bloedvaten , wel- ke van het alhier bevestigd uiteinde van het sikkel- vorraig verlengsel van het harde hersenvlies afkomeu. DERDE HOOFDSTUK. OVER DE WAND- OF KRUINBEENDEBEN. De xoand- of krutnbeenderen {ossa verticis , sincipitis , parietalia, site bregmatis) zijn een paar eenvoudige schaalvormige beenderen, die voor een groot gedeelte het gewelf van het bekkeneel uitmaken. § 9^ Zij liggen naast elkander , en zijn borendien met 5 andere beenderen verbonden , iiamelijk : i , met het voorhoofdsbeen; 2, het achterhoofdsbeenj 3, 4> de slaap- beenderen; en 5, het wiggebeen, Deze hunne verbindin- gen zijn te raerkwaardiger , aangezien door dezelve drie ware naden benevens de schubnaad gevormd worden, § 93- Zij zijn de eenigste der acht schedelbeenderen , 3 34 Welko zich ult een eenig vcrbccningspunt vormen , terwijl ieder derzelvo bij de vrucht naar eene platle schub gelijkt (i) , wier afgeronde hoeken, ter plaatse waar zij met de nabijliggende beenderen verbonden zijn , de zoogenaamde fontanellen tusschen zich laten (2) , die zieh gedeeltelijk eerst in het tweede jaar, of nog later (3) slniten. Ook ontstaan somtijds in den niter- sten omvang dezer beenderen , de driehoekige been- tjes {ossicula W ormiand) , welke wij nader zullen vermelden. § 94- Elk dezer beide beenderen heeft eene bijna vierhoe- kige gedaante, en laat zich daarom zeer gevoegelijk in Tier hoeken en even zoo vele randen verdeelen. 