Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Weinige van deze dieren zijn uitsluitend eigen aan de Steppen : de meesten vindt men ook in andere streken der aarde en de levenswijze van deze is derhalve genoeg be- kend. Maar het leven van ieder dier komt onder iedere he- melstreek in andere betrekkingen en is aan andere voorwaar- den onderworpen. De levensverrigtingen van het dier worden daardoor telkens gewijzigd , en hoewel de natuur der dieren zich niet zoo gemakkelijk als die van den mensch , aan alle veranderingen kan gewennen , en wellte daardoor ook meer verscheidenheden aanbiedt, zoo ver- schilt evenwel de levenswijze van een en hetzelfde dier op bergen en in vlakten , evenzeer als in boschrijke en kale streken. Wij zullen nu eenige onzer opmerkingen , over de levens- wijze van de dieren in de Steppen mededeelen , belangrijk door het eigendommelijke van de Steppen zelven ; voorts hoe 4' 52 die dieren limine levenswijze in deze uitgestrekte grasvlak- ten inrigten, en wij hopen de liefhebbers van tie jagt d&arbij veel belangrijks aan te bieden. ZOOGD1EREBT. Zoodra men den Dnieper bij de stad Krementclioug over- gestoken en aan gene zijde door de granietblokken in de hoog liggende , kale en vlakke Steppen gekomen is , ziet men overal langs en zelfs op den weg een klein dier in het gras kruipen , door de Russen Soeslik , door de Duit- sche kolonisten aardhaasje , en door de natuurkundigen Cytillus vulgaris genoemd. Dit kleine , schoone en vlugge knaagdiertje schijnt bepaald aan deze streken eigen te zijn , want in de boschachtige grenslanden der Steppen ziet men het zeer zelden. Door de droogheid en zachtheid van den grond der Steppen , en door de menigte tot de voeding van dit dier- tje geschikte bolgewassen en grassoorten , vermenigvuldigt het hier zeer sterk. Het heeft in zijn voorkomen en zijne pot- sierlijke bewegingen zeer veel overeenkomst met de mar- motten en eekhoorns , en staat in zeker opzigt tusschen beiden in. Men zou de marmot aanmerkelijk kleiner en slanker moeten maken , en aan het cekhoorntje den staart verkor- ten en zijne huid bespikkelen , om uit beiden een' Soeslik te vormen. De naam van »eekhoorntje van den vlakken Steppengrond" zou vrij goed aan den Soeslik passcn. Hij gelijkt ook veel op een jong haasje , wanneer men aan het laatste de lepels afsnijdt en in plaats van het pluimpje een langeren staart geeft. De holen , die de Soeslik in den grond maakt , gaan eerst schuins naar beneden en dan weder naar boven, tot 55 in het nest ; zij hebben twee uitgangen en , behalve het nest, is er nog eene voorraadkamer aanwezig. Men drijft de diertjes gemakkelijk uit die holen , door bet ingieten van water in dezelve , om ze op die wijze te vangen , want zij kunnen volstrekt niet tegen het water ; zoodat zij in drooge jaren buitengemeen vermenigvuldigen en in vochtige jaren bun aantal sterk vermindert. Het liefst houden zij zich op aan de glooijing van een dal , waar het water bij regen snel wegloopt. Evenwel zijn zij ook in de vlak- ke gedeelten der Steppen nog zoo menigvuldig , dat, al reist men mijlen ver , zich ieder oogenblik een Soeslik in bet gras vertoont; nu eens terwijl bij in zijn nest sluipt, dan terwijl bij voor zijn hoi zit , nieuwsgierig rondziende , dan als bij zich gretig aan bet gras te goed doet. In de diepe dalen ecbter, waar de padden in menigte rondkruipen , ziet men nooit een Soeslik. De Soesliks scbijnen dikwerf allerlei vrolijke luimen te hebben, die met bun vlug en aardig uiterlijk overeenstem- men. Zij scbertsen en spelen met elkaar even als de mar- motten ; zij bijten en rennen door het gras gelijk de wezels. Zij zijn zeer nieuwsgierig. Wanneer een menscb of iets anders , dat bun vreemd is , hen nadert , rigten zij zich eerst een weinig in bet gras op; komt men nu digter bij , dan heffen zij zich bij iedere schrede al meer en meer in de hoogte , tot dat zij eindelijk volkomen regt en ongeloofelijk lang uitgerekt in het gras staan , over alle halmen en bloemen heenziende en het kopje , even als een vogel , dan naar de eene , dan naar de andere zijde draai- jende. Dit verheffen gescbiedt langzamerhand en als het ware met rukken. Het is even als of het diertje van bin- nen, gelijk een verrekijker, uit in elkander geschovene dee- len zamengesteld is , welke het een na het ander door sterke veeren worden uitgeschoven. Wanneer men nu nog 54 digter bij hen komt , verandert hunne nieuwsgierigheid spoc- dig in ongerustheid ; zij zakken op dezelfde wijze ineen , worden angslig, en springen tot aan den ingang van het hoi , waar zij gaan zitten , rondzien en de grootte van het gevaar berekenen. Zoodra men zich verwijdert , toont hij zich weer en komt op zijn gemak. Ingeval men hem nu nog meer nadert , overvallen hem schrik en angst , en hij verbergt zich ijlings in zijn nest. De Soesliks brengen een zeer treurig geluid voort. Men kan het vergelijken met het gezang der krekels , behalve dat het scherper en meer uitgerekt is , en op het einde een halve toon hoo- ger wordt. Het is een klagentl en aandoenlijk geluid , a!s van een1 zieltogende , en levert daardoor een sterk contrast op met de levendigheid van het dierlje. Hunne vreugde onder elkaar en hun lust tot gezelligheid duidt wel aan , dat er aan de Soesliks niets zwaarmoedigs is, dan alleen het geluid (even als alle geluiden in de Steppen). Op de plaatsen , waar men Soesliks vindt , zijn ze allijd in groote troepen aanwezig ; er zijn zelfs enkele streken , waar de grond mijlen ver ondermijnd is , en waar , in alle rigtingen , het eene hoi op het aadere volgt. Zij eten zoo wel het gras als de zilverzaadjes , bollen en wortels , waardoor zij ook schadelijk zijn voor de akkers , hoewel minder dan de muizen , omdat zij zich niet even als de laalstgenoemden , in den weeken akkergrond of op de zolders nestelen , maar liever vrij in de woeste Steppen wonen en de al te weeke akkers alleen wegens het gemak- kelijke indringen van den regen schuwen. Zij zijn even- wel voor eene soort van cultuur zeer schadelijk , na- melijk , voor de meloenen en vruchttuinen in het zuide- lijke Rusland. Zij beminnen de zoete pit van deze vruch- ten buitengemeen en krabben dezelve uit den grond op ; de bewoners van Kleiu-Rusland en de Bulgaren omriugen dan ook in den zaaitijd hunne tuinen met vallen, waarin menige gulzige Soeslik zijn dood vindt. Hunne huiden wor- den door hen , die ze in groote menigte vangen , bewaard , en de vrouwen gebruiken ze om er hare kleederen mede te boorden. Somtijds maakt men geheele pelzen en slaap- rokken daarvan. De Soeslik is de meest algemeen verspreide soort van zoogdieren van de Steppen. Hij kan dus aan de meeste andere dieren der Steppen tot voedsel verstrekken. De wolf , de vos , de arend , de havik , in een woord , alien , die meer kracht hebben dan de Soeslik , maken jagt op hem. Voornamelijk is dit bet geval met eenige soorten van roofvogels: want men ziet deze gedurig boven de Step- pen zweven en opde voor hunne holen spelende aardhaasjes nederschieten. Het grootste gedeelte der honden , die in de Steppen leven , voeden zich alleen met den Soeslik. Er zijn in de Steppen , behalve de Soeslik , nog andere dieren , die in holen wonen , want daar moet alles , zelfs de mensch troglodyt worden. Onder alle die dieren is er geen , die met den mensch in nadere aanraking komt , dan de muis, die zich dikwijls in de koornmagazijnen der Step- pen in ongeloofelijke menigte vermenigvuldigt. De sprook- jes van rijstenbrijbergen hebben zich hier voor de jonge muisjes verwezenlijkt ; want de wallen der groote koorn- hoopen (Skirten) , waarin zij zich gangen en nesten maken , bestaan geheel uit koorn, hetgeen voor hen de plaats van rijst en suiker vervult. In de oude koornhoopen , die somtijds jaren lang blijven staan , vermenigvuldigen zrj zich natuurlijk op eene ongehoorde wijze , en laten dikwerf naauwelijks de helft van het graan over. De Scytische landman gaat daarom niet zelden tot den huishoudelij- ken maatregel over , om geheele koornmagazijnen in den brand te steken, ten einde alle de muizen mede te vcr- 56 branden. Na vochtige jaren , meent men , dat zij zich altijd in grooter aantal vertoonen dan in drooge jaren ; de oorzaak hiervan zal wel minder in den meer overvloedi- gen regen, dan in den meer gezegenden oogst der vochtige jaren gelegen zijn. Men beweert , dat de wolf, die in de Steppen leeft , minder hoog en daarbij langer is , dan de wolf, die de bosschen bewoont. Merkwaardig is het , dat ook liij in de Steppen een holbewoner geworden is. Ja zelfs, hij huist niet in door de natuur voorbereide holen , gelijk elders mogelijk ware , maar even als de vos , graaft hij zich zelven groote gaten, niet slechts langs de ruwe kanten der door den regen ontstane valleijen en meeroevers , maar ook midden in de vlakke Steppen , wel eene roede diep in den grond. Uit de omstreken van Odessa zijn de wolven, ler oorzake van de meerdere bebouwing van den grond, aanmerkelijk teruggetrokken , en in het algemeen kan men aannemen , dat zij van het noordelijk Klein-Rusland af, tot aan de Zwarte Zee al minder en minder voorkomen. Want de dorre Steppen staan hun niet zoo aan , als de boschrijke velden van Ukraine en Klein-Rusland. Ik geloof, dat de wolf in geen deel van Rusland en ook van de geheele wereld zoo menigvuldig is , als in deze noordelijke grens- landen der Steppen. Daar is hun eigenlijk vaderland; want terwijl de veeteelt even menigvuldig is als in de Step- pen , is het echter meer boschachtig ; daarenboven hebben de bosschen minder hoog bout , maar meer struiken dan in Polen , hetgeen de wolf bijzonder bemint ; en eindelijk is de nalatigheid en traagheid van de menschen ten op- zigte van de uitroeijing der wolven grooter , dan overal elders. In Ukraine en Klein-Rusland is iedere woning en iedere werf tot eene vestiug ingerigt voor de wolven ; alles is daar met 12 tot 14voeten hooge heiningen, uit doornen 57 gevlochten, omringd. Ik sprak eens met ecnige vrouwen uit Oeman , een stadje van den graaf Potocki , in Rlet- oschen, over de menigte van wolven in liaar land. »0 ja," antwoordden zij , » er zijn er zeer velen bij ons ; zij komen in het dorp , loopen even als de honden rond , en balen de kinderen uit hunne wiegen weg." De bond is bun ergste vijand, en bet groote aantal der wolven in de Steppen en in bet bijzonder in de grenslanden der Steppen, beantwoordt aan de menigte van deze bunne voornaamste vervolgers , die de Scbepper , te oordeelen naar de groote overeenkomst in bunne natuur, tot bunne broederen bestemde, maar die den mensch van ben verwij- derde en tot hunne onverzoenlijkste vijanden maakte. — Op den gebeelen aardbodem is, geloof ik, geen hondach- tiger scbepsel te vinden, dan de steppenbond der Kozakken en Tartaren. Veel is hiervan te zeggen , het land en de bewoners kenscbetsend ; ik geloof dus , dat het leven van den bond in het Zuidelijke Rusland eene bijzondere be- schrijving waardig is , die zoo ver ik weet , nog door nie- mand is gegeven. Het hondenras van de Steppen van het Zuidelijke Rus- land is zeker het meest normale en deugdelijkste van alle hondenrassen op aarde. Men moet hierbij niet denken aan onze trouwe Phijlaxen , onze kracbtige dubbelneuzige foloed- honden , onze levendige keezen en moppen. Deze geslach- ten zijn in de Semlanken en Chaten der Steppen niet aanwe- zig, en hunne goedige en beschaafde physionomien , die een gevolg zijn van duizendjarige menschelijke verpleging en veredeling , zoekt men te vergeefs in de wilde ruigha- rige honden der Steppen. Door geheel Zuidelijk Rusland , van Ukraine tot aan de grenzen van Turkije , en nog tot in bet binnenste van Bulgarije en Thracie, heeft de hond dat zelfde wilde uilerlijke. Het is overal een groot lang- 58 harig dier , met langen snuit , pooten en staart , dat on- der zijne voorouders meer wolven dan honden schijnt te tellen , en met zoo weinig soortverscheidenheden , dat zelfs naauwelijks een verschil van kleur bij hen plaats vindt. De heerschende kleur is vuil grijsbruin. Zij kunnen in het Turksche rijk niet meer verwilderd en in grooter aan- tal zijn , dan in deze voormalige grensprovincien van Turkije. Want ofschoon de bewoners van Klein-Rusland den bond niet liefhebben en hem geene aandacht waardig rekenen , hem zelfs overal uit hunne woning verdrijven en nooit met hunnen hond in dezelfde kamer zouden eten , niettegenstaande zij hunne katten en hanen altijd bij slecht weder zorgvuldig in hunne eigene kamer opnemen en hun de beste plaats aan den haard inruimen , zoo omringen zij zich echter altijd met eene menigte van deze wakers , ge- deeltelijk tegen de wolven , gedeeltelijk door dat zij te achteloos zijn om de vermeerdering der honden tegen te gaan. Bij iedere Chaie in de Steppen springeu een half dozijn ruigharige blaifers de vreemden te gemoet. Men vindt zelfs niet zelden tien tot twaalf groote honden , niet op eene groote werf , in eene uitgebreide huishouding , maar bij de armzaligste aardenhut , waar men moeijelijk iets te bewaken zou vinden. Zij voeden de honden niet ; deze moeten hun voedsel uit de Steppen gaan rooven; zij leeren hen niets , zij geven hun geene andere namen dan scheld- woorden. Zij laten hen paren en voorttelen naar welgeval- len, en nooit vvorden hunne talrijke jongen gedood. In het voorjaar , wanneer alles , wat in de Steppen is , in eene soort van wildheid verkeert , en alles naar de vrije Steppen hunkert , de paarden in de Taboenen , de ossen in Tscheredas zelfs niet uitgesloten , worden ook de honden niet zelden wild. De teven gaan dan naar de hooggelegene Steppen , graven zich een hoi , en werpen , even als de wol- 59 vinnen , ver van de menschelijke woningen. Deze in de Steppen geborene jonge honden zijn in den zomer volslagen wild , schuwen de menschen en laten zich niet vangen. In den winter echter, wanneer alles door de jagtsneeuw tarn wordt en zelfs de wilde dieren door den honger en de koude mak zijn ; wanneer de wolven in de dorpen ko- men , — even als in het voorjaar met zijnen overvloed , zelfs de tamme dieren wild worden en de honden naar de wolven gaan, — in den kouden winter der Steppen , zeg ik , herinneren zich de wilde honden eerst weder hunne oude meesters en keeren tot hunne voormalige woningen terug. In den zomer maken zij jagt op de muizen , ratten en Soes- liks , ledigen de eijeren uit de vogelnesten en leeren zelfs jonge vogels in den loop grijpen. Maar des winters komen zij in de dorpen , en daarop verder in de steden , waar men dan overal schuwe , uitgehongerde , aan niemand toebe- hoorende honden met hangenden staart ziet rondzwerven- Zij vullen dan voomamelijk die plaatsen buiten de steden , waarop de inwoners de uitwerpsels en vuilnis bijeenwerpen , en zij doorloopen de regenkloven , waarin men het gestor- vene vee nederwerpt. Hier ziet men ze dikwijls met nog grooleren ijver dan de wormen , aan de bevrorene spieren van een kreng , bij dozijnen met knagen bezig. De policie over de honden is natuurlijk , even als vele andere zaken in de Steppen , nog in hare kindschheid. Er gaan , wel is waar, in eenige steden , zoo als in Odessa , beamblen rond , die steeds een bloedbad aanrigten onder de honden , die geene meesters hebben. Dat helpt echter weinig, daar men de bron van het kwaad in de dorpen en in de Steppen niet kan aantasten. In een zeker opzigt oefenen echter de honden zelven eene soort van weldadige gezondheidspolicie uit , even als in Turkije. Want even als daar , verslinden zij alle doode en rottende dierlijke zelfstandigheden , die op 60 de stralen geworpen worden , en veranderen daardoor h«t rolte in levend vleesch , waardoor de nadeelige uitwerk- selen worden voorgekomen. Men kan de honden in de Steppen, wegens hun groot aantal , eerder eene landplaag , dan eene weldaad noe- men. Alie menschen zijn zij tot last , de tuinlieden niet uitgezonderd. Want zij zijn aartsliefhebbers van vruchten , en zwerven gedurig door de boomgaarden rond om drui- ven te eten. Zij beklimmen zelfs de boomen, even als de beeren , om pruimen en peeren te snoepen. Hoe meer vleesch zij gevreten hebben, des te meer vruchten eten zij naderhand ; volgens de inwoners dient dit tot verminde- ring van de door het gebruik van vleesch te weeg gebragte verhitling. Zeer gevaarlijk zijn ze ook bij vee-besmetlingen , want eensdeels verspreiden zij de smetstof in de huizen en stallen; anderdeels breekt meestal na eene groote sterfte van vee , de hondsdolheid in den hevigsten graad uit. Eenige jaren geleden was er aan den Dniester eene groote sterfte onder het vee , en in het volgende voorjaar ver- toonde zich de watervrees onder de honden van die land- streek , in zulk eenen graad , dat de troepen paarden zich niet in de Steppen durfden wagen, en dat de postboden al- tijd met twee of drie gewapende mannen vergezeld waren , om zich des te beter tcgen de vreeselijke aanvallen der honden te kunnen verdedigen. De honden maken zich holen in de Steppen , gelijk de wolven ; deze holen zijn geene kleine en ondiepe gaten , maar wijde diepe ruimten, met eenen naauwen uitgang, waarin zij zich bij hitte verkoelen, en in de winterkoude verwarmen. De bond vermengt zich met den wolf; in de halve wildheid van den eerstgenoemden zal wel de oorzaak daarvan gezocht mocten worden. Dat deze vermenging plaats grijpt , wordt in de Steppen en in Ukraine als eene uii- 61 gemaakte zaak beschouwd. Het volgende wordt daarvan verhaald : De bond veraiengt zich nooit zoodanig met den wolf, dat hij als het ware een burger onder ben wordt en met hen leeft ; dit verbindert de nog veel wilder aard der wolven. De wolven zijn zoo ijverzuchtig op de zuiverbeid van hunne soort , dat eene wolvin hare jongcn na de ge- boorte naar bet water brengt, ze laat drinken , en diegenen op de plaats zelve verscbeurt , welke op de wijze der bon- den het water met de tong naar boven slabben , in plaats van , even als de wolf , met den gebeelen bek in het water te happen. Het wolvenras blijft dus in de Steppen en in de bossehen steeds zuiver. Soms gebeurt bet ecbter dat eene wolvin, welke of door de andere wolven verjaagd of door eene jagt van hen afge- scheiden is , ver van haren geboortegrond verwijderd wordt , en zoo in streken van de Steppen komt , waar geene wolven zijn. Indien zij nu bier eenen of anderen eenloopenden bond aantreft , gebeuit bet soms dat zij met elkaar paren , waaruit dan een hondacbtig wolvengeslacbt voortkomt. De Duitscbers noemen de op deze wijze door de wolvin ter wereld gebragte jongen Wolfsbonden. Die wolfshonden blij- ven nu wel is waar bij de moeder , zoolang zij met haren hondachtigen ecbtgenoot leeft ; maar wanneer zij dezen vreedzamen eebtgenoot weder met eenen wolf verruilt , neemt zij de jongen niet met zich , en deze sluiten zich dan bij de honden aan. Deze wolfshonden komen , wat hunnen dikken kop , pun- tige ooren , sterk gebit en hairen betreft , grootelijks met den wolf overeen. Hunne buid wordt bijna tot denzelfden prijs betaald als die van eenen ecbten wolf. Hoewel zij niet zoo veel blaffen en minder bijten dan de honden , legt men ze toch aan de ketting, omdat menigmalen de bloedige nei- 62 gingen van hunne moeder weder boven komen, Sommige menschen geven voor , dat tot in het derde geslacht de spo- ren van de moeder-wolvin overblijven , en dat ze eerst ge- heel verdwijnen bij den achterkleinzoon , die dus weder een zuivere bond is. De wolfshond wordt beweerd de erg- ste vijand van den wolf te zijn en bem met nog grootere woede dan de bond te vervolgen ; wegens deze hoogge- schatte eigenschap wordt de wolfshond dan ook allijd opge- voed , en ora bet voordeel van zijne buid , niet dan voor dat bij oud geworden is , gedood. VOGELS. Wanneer de reiziger voornamelijk in het voorjaar de Steppen bezoekt , zullen de vogels het meest zijne opmerk- zaamheid trekken. De weinig talrijke land-zoogdieren zijn troglodyten , even als de Steppenbewoners , en komen op weinige uitzonderingen na , slecbts zelden te voorschijn ; wat de insekten en andere lagere dieren betreft , deze zijn te klein , om door den voorttrekkenden reiziger als stoffe- ring van bet landschap aangezien te kunnen worden , en de in het water levende dieren verbergen zich zoo goed , dat de reiziger deze nooit in het oog krijgt. Het zijn dus de vogels , die zich het meest vertoonen , en door hunnen vorm , kleur en grootte , overal de aandacbt trekken. Soms is het een duivenpaartje , dat u de gedachte aan liefde en vriendschap te binnen brengt ; dan is bet een schoongeve- derde valk , die in sierlijke kringen boven het gras zweeft , en een onscbuldig aardhaasje voor zijn leven doet vreezen. Hier zijn het troepen van kievitten, die spelende en schreeu- wende door de lucht trekken ; daar zijn het kraanvogels , die in geregelde phalanx reizende , aan verre landen doen denken. Elders is het een arend , die zijne jongen met 63 moederliefde verzorgende , buit meesleept , terwijl d« onge- lukkige moeder van Iiet weggevoerde lam te vergeefs blaat. Voor den wagen des reizigers uit loopt steeds de kleine witgevlekte Podrosnik , en achter hem vliegen steeds de spreeuwen , in de mist der paarden hun voedsel zoekende. Het gebeurt ook wel , dat men eene vlugt groote trapganzen in het veld ziet weiden, en hier en daar voeren de beval- lige Numidische Juffers op de grasvelden hare gezellige dansen uit. En hc-og in de lucht , ver boven het geiier en de beweging van al die vogels , zweeft onophoudelijk al zingende het leeuwrikje der Steppen , met zijnen zang , vreugde en dood , liefde en moord begeleidende. Men moet echter niet denken , dat wij hier in het kort , eene bonte schilderij ophingen , en in dat kort bestek terug gaven , wat zich daar aan ons in grootsche trekken vertoonde. Neen , bijna bij iedere schrede wisselen de voorstellingen af, en voortdurend betreden nieuwe vogel-aeteurs in nieuwe toestanden en nieuwe groepen het tooneel. Maar bijzonder rijk aan vogels zijn de noordelijke Steppen; voorts dw plaatsen, waar de boschachtige Steppenlanden weinig bosch bezitten, en daar, waar in de volstrekt kale Steppen breede rietbosschen langs de rivieren zich uitstrekken. In genoemde boschjes hoort men steeds het kirren der duiven , het krassen der uilen , het tjilpen der muschachtige vogels en het fluiten van andere gevleugelde boschbewoners , welke hier , zelden door menschen verstoord wordende , neste- len , broeijen en vermenigvuldigen , naarmate het hunne eigene vriend- en vijandschappen toelaten. In genoemde rietbosschen wemelen en paren eenden , ganzen en pelika- nen in ongeloofelijke groote menigte. Wanneer wij nu , op goed geluk af , eene vogelsoort tot beschouwing uitkiezen , zoo is het al aanstonds de trapgans , een der door den jager meest gezochte Steppenvogels. De Rus- <H sen noemen hem Drachwa. Het is een eclite Steppenvogel , die zich niet in de riet- en doornbosschen verschuilt , maar sleehls op de hooge en kale Steppen leeft en altijd op de dorste grasveldennestelt , alwaar hij overal voorkomt. Zijn vorm , grootle en yoedsel is hier even als elders , doeh hij schijnt meer gras in de Steppen dan elders te eten , daar men hem bestendig ziet weiden. De trapganzen zijn er in veel grooter aantal dan in Duitschland , en men maakt zel- den eene wandeling hoe klein ook , zonder dat men eenige van hen te zien krijgt. In het zuiden zijn zij echter me- nigvuldiger dan in het noorden , en in Klein Rusland en Ukraine worden zij aanmerkelijk zeldzamer. Uit deze land- streken trekken zij in den winter voor eenigen tijd weg, van half November tot Maart namelijk, maar aan den zuide- lijken Dniester en Dnieper rondom Odessa , blijven zij den geheelen winter. Gewoonlijk ziet men ze in vlugten van twaalf tot twintig. In den winter echter, wanneer zij zich meer vereenigen , ziet men ook wel troepen van tachtig tot honderd bij elkaar , waarschijnlijk omdat dan hun voedsel slechts op enkele plaatsen te vinden is. Want hunne tal- rijke verzamelingen schijnen geene andere bijzondere oor- zaak te hebben , dan alleen dat zij op eene en dezelfde plaals hun gemeenschappelijk voedsel vinden. Wanneer men deze groote troepen van tachtig tot honderd stuks opjaagt , verdeelen zij zich spoedig in drie of vier kleine troepjes van twintig tot dertig , welke in verschillende rigtingen uiteen vliegen , en waarvan ieder troepje uit diegenen beslaat , welke ongeveer in dezelfde streek huizen. Zij wonen voor het overige slechts bij paren en zeer verstrooid. Indien men nu die kleine troep van twintig of dertig vogels vervolgt , ziet men ook deze niet bij elkander blijven , maar zich weldra in geheel op zich zelven staande familien verdeelen. Bij deze geringe neiging tot gezelligheid doen zij weinig 63 vijandelijke gevoelens blijken , en nooit ziet men ze gelijk de korhanen , ooijevaars en andere vogels onder elkaar vechten. De mannetjes zelfs strijden niet om de wijfjes , met welke zij altijd in strenge monogamie leven. Even als bij de menschen , nemen ook bij de trapganzen de mannetjes boofdzakelijk de zorg voor de bescherming der jongen op zich. Wanneer men in Junij en Julij de ouden met hunne jongen ziet eten (want eerst in Augustus en September scheiden zij zich van elkaar af) ziet men den haan , ter- wijl zich zijn wijfje en kinderen zorgeloos voeden , gedurig in alle riglingen opkijken en rondzien , en bij naderend ge- vaar het teeken tot den aftogt geven. Het is ongeloofelijk moeijelijk hen nabij te komen , daar de haan met de grool- ste opmerkzaamheid de wacht houdt en zeer goed weet , hoe ver het jagtgeweer draagt , hetwelk hij altijd ter reg- ter tijd ontvliegl. Het gelukt evenwel den mensch toch op verschillende wijzen , om hen door list meester le wor- den. Gedeellelijk bekruipen de steppenjagers, dekozakken, hen even als de slangen door het hooge gras , en zenden bun, die ruslig bezig zijn met weiden , korrels toe, die zij nimmer kunnen verteren ; gedeeltelijk lokken zij het mannetje , door het geluid van het wijfje volmaakt gelijkend op een instrument na te bootsen , hetwelk uit de strot van een os gemaakt is. Soms naderen de jagers met een vreed- zaam ossenspan , als of zij onschadelijke landlieden waren , geknield liggende op een met raderen voorzien voetstuk , dat zij benevens zich zelven met hooi bedekken , en schuiven dan dezen wandelenden kooiberg al digter en digter lot bij den niets kwaad vermoedenden vogel , die dan op eene vreeselijke wijze met kruid en lood begroet wordt. De belangrijkste jagt op de trapganzen heeft in de zui- delijke Steppen in den winter plaats. Vele van deze vogels verschuilen zich dan in groote menigte in de Burianvelden TWEEftE JJLARGANG. 5 M en in doornbossclien , waarin zij zicli ten minste eenig- zins legen de ruwheid van het jaargetijde kunnen be- schutten. Hier overkomt hun soms iets zeer eigenaardigs , te we- ten : dat hunne vleugels bij felle vorst zoo zeer met ijzel bedekt worden , dat zij niet meer in staat zijn te vliegen. Het geschiedt op de volgende wijze : zoolang de vogel in het bosch zit , is hij tamelijk veilig , maar wanneer bij zeer felle vorst zijne vcderen neergedrukt worden, door de zwaarte van de sneeuw , dan moeten de arnie trapganzen opene plaatsen opzoeken, waar zij zich dapper tegen den nederval- lenden ijzel in de weer stellen, en gedurig de vederen door hunnen bek halen. Gewoonlijk blijven zij dan vlug. Houdt echter de nevelachtige vorst een geheelen dag of den daar- opvolgenden nacht aan , dan worden zij afgcmat , en het noodlottige kristal overdekt hunne vleugels en vervult de tusschenruimten van hunne veeren. In dezen toestand wor- den zij een gemakkelijke buit der vossen , wolven en men- schen en van alles , wat jagt op hen maakt. De jagers wachten vooral zulke ongelukkige oogenblikken af. Op scherpbeslagene paarden rennen twee of drie kozakken naar de doornbossclien , over den met ijzel bedekten grond der Steppen , met eene lange zweep als eenig wapen. De sehuehtere vogels , hunne vijanden reeds van verre ziende aankomen , loopen met lamme en laag neerliangende vleu- gels in het rond , sehreeuwende en te vergeefs beproe- vende om hunne vleugels , die hun geen dienst meer kunnen doen, op te ligten. De jagers verspreiden zich dan midden onder hen , slaan den een met eenen krachligen slag tegen den grond, werpen een ander den noodlotligen slangaclitigen lederen strik om den hals , en worgen hem , door hem in de snelste rea van het paard mee te slepen. Wanneer de jagers hunnen tijd en de felle nachtvor- 67 sten goed vveten te kiezen , dan levert deze jagt , door de groote menigte troepen , waarin de trapganzen bij elkander zitten , ongeloofelijk veel op. Er zijn lieden in de Steppen , die hunneii welstand aan een paar van die gunstige jagten op trapganzen te danken hebben. Ik beb een boer gekend , die in een' morgen met zijne zweep bonderd vijftig trap- ganzen doodsloeg , waarvan bij in Odessa meer dan vijf bonderd roebels maakte. In Odessa is gewoonlijk een trapgans drie roebels waard. Men laat daar de in bet laatst van den herfst geschotenen bevriezen en bevvaart ze voor de booge winterprijzen. Het is opmerkenswaardig , dat bijna bij geen anderen vo- gel dit ijzelen der vleugels plaats vindt. Misschien is er de oorzaak van te zoeken bij dezen vogel , in het gemis van de door klieren afgescbeidene olieacbtige stof, die zich bij sonmiige watervogels over de vederen verspreidt. De eenden zijn de eenigen , waarbij iets dergelijks gevonden wordt. Wan- neer zij namelijk door de vorst uit de laatste nog open zijnde ■waterplassen zijn verdreven , en op bet ijs zelf gaan zit- ten , vriezen bunne pooten en buikvederen des nacbts aan bet ijs , waarop zij dan met stokken en zweepen , even als de trapganzen , doodgeslagen worden. Opmerkelijk is bet , dat bet kor- of berkhoen in de Step- pen voorkomt. Deze vogel , welke zich in het noorden al- leen met de sierlijke berken voedt , en die van deze boo- men zijnen naam ontleend heeft , welke - nergens in de Steppen te vinden zijn , vertoont zich midden in de Steppen en voegt zich naar derzelver voortbrengselen. Deze opmer- king is nog van verdere toepassing , en men kan in het algemeen aannemen, dat vele vogels de Steppen ontwijken, omdat de aard barer oppervlakte , hare vegetatie enz. hen niet aanstaat ; dat velen de Steppen bij voorkeur opzoeken , uithoofde dezelve ben bijzonder passen , dat daarentegen an- 5* 68 deren de Stcppen om zoo te zeggen voor lief nemea , bunne levenswijze naar derzelver natuur inrigten en daardoor hier eene geheele andere voeren , op eene andere wijze hunne nesten bouwen, zich anders voeden enz. , als wanneer zij in andere slreken waren geplaatst , waar bun de keus van bet voor ben passende gelaten is. Wanneer men slechis bedenkt , boe zelden een vogel in de bronnenlooze Steppen drinken kan , aan boeveel hitte en koude bij zicb gewennen moet , boe vele insekten en ander voedsel hem bier ont- breken , zoo blijkt reeds hieruit voldoende , boezeer aard en levenswijze van alle vogels bier anders moeten zijn , als in andere landen, en wel in veel sterker verbouding als met de bier uit vreemde landen geacclimateerde menschen bet geval is ; daar deze tocb nog altijd door kunst bet zoo ver weten te brengen , dat zij bunne oude gewoonten gedeel- telijk weder kunnen aannemen. Arenden zijn in de Steppen ongetwijfeld in even groote boeveelheid aanwezig, als op de Alpen. Zij zoeken ook bier de rotsen, die zij in de meeste dalen vinden , daar de rivieren gedeelten van het onderste kalksteen en granietla- gen ontblooten en vaneen rijten. Op deze plaatsen nestelen zij en voeren beerscbappij over de hooge Steppen, welke zij onder elkaar in even zoo vele distrikten verdeelen, als zij in de dalen nesten gemaakt hebben. Ik geloof, dat er geen gedeelte in de Steppen te vinden is , dat niet tot het gebied van eenen of anderen arend beboort. Want men ziet ze bijna altijd en overal in alle streken rondzwerven , terwijl zij op hazen, lammeren, trap- ganzen en zelfs op vossen , jagt maken ; deze laatsten vallen zij evenwel nooit alleen aan. Zij dulden in het grondge- bied , waar zij heer en meester zijn , geenen anderen arend ; valken , bavikken , van krengen levende gieren en eene rae- nigte andere kleine roofvogels , vinden ecbter in dat gebied weer hunne kleinere afdeelingen. Krengen ziju er overal in de Sleppen. Op alle wegen blijven er lijken genoeg liggen , welke door de , jaar in jaar uit , rondzwervende kudden achtergelaten worden. Overal is hier dus voor de gieren , hunne walgelijken disch aangeregt. Zij vertoonen zich voor- namelijk in de Steppen van Bess-Arabie in groote vlugten. flier vechten zij met de vossen, wolven en halfwilde hon- den , om het doode vee, dat hun bij vele gelegenheden op zulk eene ruime schaal en in zulk eene menigte aangeboden wordt , als zelden in andere landen plaats heeft ; bijv. wanneer honderden paarden door stormen in de moerassen en rivieren gejaagd worden , of wanneer geheele schapen- of ossenkudden in regenkloven omkomen. De groote veekudden lokken niet slechts door hare lij- ken eene menigte van zich met krengen voedende vogels , maar reeds bij haar leven voeden zij vele andere vogels met de larven en poppen der horzels , waarmede hare huid bedekt is , zonder welke omstandigheid zij zelven bijna het voedsel dezer dieren zouden worden. In het voorjaar wor- den hier de runderen vooral door de horzels zeer sterk ge- kweld , welke overal door hunne huid heenboren en hunne eijeren dan onder dezelve leggen. Wanneer het ei van den horzel uitgekomen is, en de larve grooter is geworden, begint de huid wel op honderd plaatsen op te zwellen ; de larve doorboort eindelijk de huid , leeft als pop nog een tijd lang in de hairen van het dier en vliegt daarna als vol- komen insect weg. De huid van het vee der Steppen is ter oorzake van deze talrijke gaatjes in het voorjaar niets waard. In den zomer groeijen zij alien toe , en in den herfst is de huid weer in den besten staat. Trocpen van hoppen , kerkkouwen en spreeuwen vervolgen en vliegen zonder ophouden boven de kudden vee ; om deze larven en poppen magtig te worden , zetten zij zich op 70 hunnen rug neder en timmeren met hunnen bek op dezelve, even als de spcchten op de boomslammen. De paarden zijn te ongeduldig, ora deze weldadige vogels te verdragen; an- dere vogels , zooals de zwaluvven , volgen ook de Taboenen na, om op de muggen jagt te maken , waarvan geheele zvvermen om het vee heen gonzen. Er zijn verscheidene soorten van spreeuwen in de Steppen , die ten deele zeer schoon gevederd zijn en zich met allerlei voedsel generen ; zoo heeft men er , de bontgekleurde spreeuw, de goudspreeuw , de rozenspreeuw. De laatstgenoemde wijdt zich voornamelijk aan de sprinkhanen toe , welke hij ruste- loos vervolgt. Men kan begrijpen hoe hoog hij daarom geschat wordt door de inwoners van het land , en hoe dringend deze God bidden om zijne verschijning. Doch lalen wij deze dieren daar en keeren wij ons hever tot de vlugge , slechts de fijnste tarwe pikkende Juffer van Numidie (Grus Virgo) , welke het sieraad en de trots der Steppen is. Men ziet dit sierlijke dier dikwijls in de Steppen wandelen , met twee vederkuiven achter de ooren voorzien, zooals bij haar steeds eene overoude onveranderlijke mode is geweest , met fijne , liefelijk gekleurde en zacht geschaduwde vederen, met eenen slanken zwanenhals , terwijl zij met hooge en voorziglige stappen voorttreden. Deze vogel is zeer geliefd bij de in- woners, en gewent zich gemakkelijk aan den mensch; men vindt hem dan ook dikwijls in gevangenschap , waar hij al- tijd vreedzaam met de tamme vogels van de werf leeft. De Juffer van Numidie is eene liefhebster van dansen , even als alle meisjes en denkt ook : de philosophic mag iets zijn , maar de dans gaat daar boven. Men zegt , dat zij in de Steppen in groote troepen te zamen komen en vroliike dansen uitvoeren , vooral des nachts bij het heldere maan- licht. De muzijk , die hare dansen begeleidt, zal helaas , zeer slecht zijn , indien zij geene anderc als hare eigene 7t keel daartoe gebruiken, want haar geluid is evenzeer in strijd met haar uiterlijk , als de stem van den paauw met zijn veel- kleurigen staart. Er zijn echter tocli oogenblikken , waarin men aan de Numidische Juffer haar onaangenaam geluid gaarne vergeefi en het zelf's liefelijk vindt , en dat is, wanneer zij tot hare dierbare zusteren roept , als zij, uit hare gevan- genis, haar in de vrije lucht zwevende , ziet overtrekken. Deze Numidische maagden dansen sedert onheuchelijke jaren in de Sleppen, even als de gieren reeds het vee ver- slonden der Hunuen , Gothen , Mongolen , Petschenegers en Tartaren. De kievitten , valken , kerkkouwen en andere vogels zullen ook wel oude bewoners der Steppen zijn. Er zijn echter nu eene menigte vogels in de Steppen , die er zich eerst met den sedert vijftig jaren geleden ingevoerden tuinbosch- en akkerbouw zijn begonnen te verspreiden. De spechten zijn ook eerst omstreeks vijftig jaren gele- den in de omstreken van Odessa gekomen. Alle zaadetende vogels, musschen enz. zijn na dien tijd zeer in aantal toegenomen of hebben er zich eerst ge- vestigd. Ook nu nog zija echter de roof vogels de meest heerschenden. Men vinit van dezelve zeer schoone soorten , vooral de blaauvve kuikendief (Circus cyaneus) , die een ware wolf in schaapskleeren is, want zijn uiterlijk gelijkt volko- men naar dat van het onschuldigste duifje , terwijl zijne in- borst ten hoogste bloeddorslig is ; verder den bruincn kuiken- dief (Circus rufus) , die in Rusland alleen aan de Steppen- landen eigen is. Op zijne vederen ziet men alle kleurscha- keringen van bruin en ros glinsteren , en hij vermaakt zich steeds om deze kleurenpracht voor den beschouwer ten toon te spreiden. Wanneer men bij geval in de nabijheid van zijn nest in het gras gaat zitten , begint hij een spel van Aeronauten-kunsten , dat deszelfs wederga met heeft ; ver- heft zich en daalt dan weder , schiet met een sierlijk ge- n kromden boog op den bezoeker neer, als wilde hij hem verschrikken , werpt zich weder om en beschrijft kleine en groote cirkels , gelijk een meetkundige , stijgt loodregt in de hoogte , als wilde hij van de aarde vlieden , daalt kort daarop pijlsnel neer , alsof hem plotseling groote angst voor zijne jongen bekroop. De valken en havikken nestelen voornamelijk in kleine ga- ten aan de rotsachtige kanten van de zeekust en in de re- genkloven. Bij deze roofvogels komen ook nog de uilen in aanmerking. Want zelfs het helle licht der Steppen heeft dezen vogel niet kunnen verhinderen , zich ook onder het vrolijke gezel- schap der overige vogels te mengen. Zij moeten zich den korten nacht sneller ten nutte maken dan onze uilen , daar hen hier bij dag nergens de duisternis van het woud te hulp konit , en zij in het algemeen genomen in de heldere seha- duwlooze Steppen meer lijden dan bij ons. De kleine bos- schen van de noordelijk gelegene Steppen , lagchen hun des te meer toe. Er zijn daar dan ook allerlei uilensoorten in menigte , en zij bedienen zich hiervan als hun rustpunt , van waar zij hunne nachtelijke slrooperijeri in de vlakten begin- nen. Men ziet geheele troepen krijschende uilen in de wou- den ; hun droefgeestig gezucht en dat van de padden zijn er des nachts de eenige heerschende toonen. — De Steppenwereld is overigens arm aan klanken. Want de eenige ware zang- vogel , die hier voorkomt, is de leeuwerik (Alauda calandra)f die overal zingt en kweelt, en wiens gezang in het voorjaar over de geheele groene Steppen tot in het rijk der Mongo- len klinkt. Men zegt , dat in de rietbosschen aan den Dnie- per sedert overoude tijden ook nachtegalen , doch door wolfs- ooren beluisterd, hebben gezongen. Nu pas beginnen zij zich ook in de tuinen van Odessa en in de omstreken der Duitsche kolonicn te vcrspreiden. Van de zwanen 73 van de pelikanen , waarvan men er twee soorten vindt en van de lepelaars , die alle in de rietbosschen van den Dnies- ter en Dnieper voorkomen, is niets anders der vermelding waardig , als dat de Pelikanen soms in troepen van twee tot drie honderd zich vertoonen, dat de noordsche zwaan daar te lande niet blijft, maar het in het voorjaar slechts bezoekt, in gezelschap van andere trekvogels , die alle over de onher- bergzame Steppen , als over eene voortzetting van de zee trekkende , hunnen koers ncmen naar de noordelijk gelegene wouden. De meeste van deze trekvogels reizen van Kon- stantinopel langs de kusten der Zwarte Zee. Midden over de Zwarte zee , waar deze het naauwste is , heeft een tweede groote trek plaats , tusschen de Krira en Klein-Azie. Over lie t kunstmalig aanfokken van Visschen. In eenige dagbladen en tijdschriften zijn , sedert eenige weken , rain of meer uitgebreide mededeelingen omtrent dit onderwerp opgenomen ; derhalve zal het niet ongepast zijn , in een tijdschrift aan de belangen der Jagt en Visscherij gewijd , ook deze aangelegenheid ter sprake te brengen. Ofschoon het denkbeeld om de kuit der visschen kunst- matig te bevruchten niet nieuw en reeds door eenige Na- tuuronderzoekers in de vorige eeuw met goed gevolg be- proefd is , zijn wij evenwel het denkbeeld om deze han- dehvijze in het groot en ten algemeenen nutte toe te passen , aan twee eenvoudige Fransche visschers , Gehin en Remu uit het departement der Vogesen , verschuldigd. — Door de Regering ondersteund , hebben zij limine pogingen reeds met den besten uitslag bekroond gezien ; terwijl tevens ook in de nabijlieid van Huningen , sedert het laatsle gedeelte van het vorige jaar , eene inrigling op eene zeer uitgebreide schaal is daargesteld , van welke men op goede gronden den besten uitslag mag te gemoet zien. Doch vermils de gemelde inrigtingen zich vooreerst tot de voorlbrenging van zalm en forellen beperken, willen wij onze lezers daaromtrent liever aan het stukje van den Hoogleeraar Harting , in den eersten jaargang van het Al- bum der Natuur , verwijzen en ons hier bepalen tot de 75 wijze waarop , naar ons inzien , door grondeigenaars en liefbebbers der Visscherij , welke [vijvcrs bezitten , op de eenvoudigste wijze voorloopig ecnige proeven zouden kun- nen genomen worden , ten opzigte van eenige visch-soorten, die overal bij de band zijn , in vijvers spoedig groeijen en een goed voedsel opleveren. De snoek is , ons inziens , een der visscben , welke in deze het minste in aanmerking kan komen. Wat de vos voor bet jaglveld is , is bij voor de viscbwateren , en zijne verregaande roofzucbt is genoegzaam bekend. — Zij , die evenwel ook bet stelsel op deze soort zouden willen toe- passen , dienen daartoe eeuen afzonderiijken vijver te be- stemmen ; maar men beboort steeds in bet oog te bouden , dat men haar altijd ten kosten der , ten aanzien van an- dere soorten , verkregen uitkomslen zal moeten voeden. Bijna betzelfde geval bestaat ten opzigte van den baars , evenwel voedt zich deze ook met andere voorwerpen , als : wormen , insekten , maskers van walernymfen , waterslakken enz. en bij verslindt op verre na zooveel visch niet als de snoek. Maar vermits bij zicb liefst met zeer kleine viscbjes voedt, is bij bet vischbroed boogst scbadelijk , en in alle ge- val zoude dus ook deze soort , in eenen afzonderiijken vij- ver bebooren te worden aangekweekt. Anders is bet gesteld met die soorten van bet groote Cij~ prf/iMs-geslaebt , welke wij bet meest gesebikt oordeelen om bet onderwerp van aanvankelijke proeven uit te maken. Het zijn : de karper , de brasem , de steenkarper of steen- kroes , de zeelt en de blanke voorn. Allen leven van de- zelfde soorten van voedsel en groeijen en tieren zeer goed in afgeslotene wateren op gemengden grond ; tervvijl de steenkarper de zeldzame eigenschap bezit van, zelfs op den modderacbtigsten bodem . geen zoogenaamden grondigeu smaak aan te ncmen en zeer spoedig groeit. 