Herbarium amboinense ?plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres & aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod & insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, & duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, & in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [?sexta].
TENA eie fimilis frutex, eft longa emittens, rotunda , lenta, ac pollicem craffa flagella, quibus arbores adícendit. piis 3 "Cujus HERBARII AMBOINENSIS . mende. Liber VL cap. VI. VL HOOFDSTUK. De Strand-Peul. E gemeene benaming Parran van deze gewaffen, D beeft my bet gemeene gevoelen doen volgen, de voorgaande Parranam rubram en dezen Lobum litoralem onder de Parrans te reekenen, waar van xy nochtans veel verfchillen, en veel meer onder de Cacara pruritus of Maagdekruyd beboren , bet welk een zoort van boonen is. Lobus litoralis is een kleene fwarte Parran, verdeeld in twee veranderingen , enkeld-fwarte en ge/pikkelde. Het is een lang en flingerend zeel, op Jirand onder bet lage geboomte kruypende, met geen dikken of veeljarigen ftam, gelyk dezes Boeks planten behoren te bebben , maa met een ranke touw, fcbaars een vinger dik. De bladeren (laan 3. en 3. by malkanderen , naar der boonen manier , «vat langwerpig , omtrent een band lang, 3 en 4. vingers breed, geel-proen aan de eene, en gras-groen aan de andere zoorte, glad en dun, droog geworden zynde , pik-fwart. Het bloeyzel is als aan de voorgaande Parrana rubra, doch kleender „ mede uyt den witten groenachtig , en een Horfel gelyk , alleenlyk bet bovenfte omgebogen, en in tween geklovene blaadje, ic nan buyten fwartachtig, gelyk ook zyn de eynden van de 2. blaadjes aan de wangen, en ider bloem is drie duymen lang. De vruchten bangen veele by malkanderen , zynde plat. te en vierkante bouwen, gelyk den Lobus cartilagineus by Cluf. libr. 3. Exotic. cap. 9 en 10. befcbreven , die tk voor bet zelfde boude met deze Lobo litorali. Ider bouwe is 4. 5 en 6 duymen lang , meer dan 2. breed, aan wederzyden met een breeden rug, daar aan eem dubbelde kam ftaat, van de fheel tot de fpits toe gaande, van buyten gant/ch fart of aardverwig , met fbyve , fy- ne „en roffe baayrtjes ydel bezet, tegens de fcbaal aanleg» gende , en een kleen jeuken veroorzakende als zy iemand op de buyd komen, Spes Ss De kanten zyn dunne doch ftyve velletjes, gekruld , en met bogtjes, en tuffcben dezelve is een fyne naad rondom gaande, langs dewelke men de bouwen openen kan, gelyk een pafteyken, zynde de buytenfte fchelle bros, of gelyk: Clufius zegt , kraakebeenachtig , binnen leggen 3. d ten boogften 4. boonen, zoo veel bulten van buiten te zien zjn, t zamen in een byzonder zakje van een wit em dun velletje gemaakt, — ` De boonen zyn ten maaften by rond , wat grooter dan een Hollandfch dubbeltje , of als een kleine Dambord- Jchyve, in de midden wat uytpuylende , en fcbier rondom aan de kanten met een voore of geute omgeven, daar in de zenuwe gelegen beeft , waar mede zy aan de houwen vajt waren. : Zy zyn van tweederley fatzoen, want zommige zyn geheel fwart, oer, leververwig , op den grond met Jwarte plekken en Charatteren , welke egter meer zyn dan de grond, binnen met een bard, wit, en droog merg uytgevuld,als men naauw oplet, zal men bevinden , dat de gebeele [warte zoort grooter en donker groender bla. deren beeft dan de gefchilderde , gelyk de gefchilderde boonen ook dunder en platter zyn „doch veele van dezelve worden metter tyd ook Goart, ; Naam. In't Latyn Lobus litoralis, by Clufius Lo- bus cartilagineus. Op Maleyts en Amboinfch Parran Kitsjil en Parran Mette: beter noemd men ze Mahoa Pantey , of Strand-Maagdekruyd. Plaats. Het waft op Brand onder de lage ruygte , ook de boomen at en! als bet dezelve vind. Na beden van Clufius loco citato. zoude bet ook op "t Eyland Mauritius waffen. e == Gebruik. Tot noch toe is van deze vruchten geen ge- bruyk bekend. Clufius boud zynen Lobus cartilagineus wel voor eetbaar , doch niemand van deze Inlanders wit bem zulks nadoen, want men boud albier voor een ge- meene waarfchouwing, dat men geenderley boonen-zoor- ten op ftrand «va(fende , ligt tot de koft gebruyken moet , om dat zy gemeenlyk of den buyk of bet boofd beroeren, welke nu daar van eetbaar zyn, zullen wy op zyn plaats aanwyzen. : Parrana miniata is een diergelyk gewas ‚met ronde, duym-dikke, lange, en taaye ranken de boomen opklim- ‘Blade-. Zab.VI. Lag. 22. TEE VII Bock VII Hooff. Cujus folia ac flores cum illis priorum conveniunt, hujus vero paulo majora funt, glabra, & ex nigro vi- yentia, ternata quoque, longisque petiolis infidentia, & ample diftantia. - Flores , uti dictum eft , quoad formam cum illis precedentium conveniunt , funt autem late rubri feu minii coloris , decem autem ipforum ftamina alba funt cum antheris nigris ; caliculus, cui flos infidet , virefcit, & inftar ferici fplendet. Ejus fructus nondum vidi, quum hic frutex raro obcurrat , atque unicum tantum ` obfervavi in Hitoea circa fluvium Wackabuli. Lobus hic litoralis in Hort. Malab. part. 8. fig. 36. defcribitur nomine Kaku Valli. Portugallice Faba Co- feira. Belgice groot Maagdekruyd. Amboinenfis vero planta non ita pilofa eft , ejusque virtutes Medicinales vide in H, Malab. |, e. Tabula Sexta Ramum exhibet plante, que: Lobus. Litoralis Rumphio dis citur, ac vera Phafeoli fpecies eft. OBSERVATIO. Hec eft Phafeolus Indicus, filiqua cartilaginea, rugofa, . füfca, duplici crifta finuofa donatus Cat. H. Amft. p.276. & Plukn. Almag. Bot. p.292. & Phafeolus Indicus filiqua majore pungente Commel, in notisvad H. Malab. & Fl. Malab. p. 53. ubi vide reliqua ; uti & in The/. Zeyl. p. 191. ubi vocatur Phafeolus Indicus lobis villofis , pruritum’ , excicantibus. Muf. Zeyl. 60. eg CAP U-T-SEP-T IMU M. Fimis Gnemoniformis. Tai Gnemon. SN Ali. Gnemon filveftris quoque funis eft , tltra pedem vel crus craflus , cujus. inferior € lon- iffmus ftipes terre incumbens fepe magnis gyris ferpentis in modum , paucisque porro flagellis arbores adfcendit, que in ampla diftinéta funt geni- cula,undique protuberantia ut? in Gnemone arbore. Interftitia autem ex rotundo parum. compreffa funt, atque in plana parte fulco quoque notata. “runci cortex craffus eft, glaber, ficcus, viridis, & mufcofus , flagellorum fufcus. Folia in articulis bi- na fibi funt obpofita , rara & vaga, illis Gnemonis arboris fimilia, fed majora, craffa, glabra, ex nigro virentia, & fplendentia, illis Tapanawe fimilia , junio- rum octo & novem, vetuftorum fruticum fex & fep- tem pollices longa, binos & binos cum dimidio lata, fuperius latiffima, in obtufum apicem definentia , ip- forum vene transverfales fubtiles funt & arétx,uti in Caryophyllis , cunéteque in finum excurrunt , quicum oris paralelus eft. Fructus magis cum illis Gnemonñis conveniunt, quam reliquz hujus plante partes, funt autem plerumque majores, forma majorum glandium, fed cupula de- ftituuntur, tres digitos transverfales longi, tenuique obduéti carne, quz facile decidit , quum fit ficcus ac fragilis; tumque reftans fructus oblonga nux eft ejus- dem longitudinis, ultra digitum crafla, ab utraque acuminata parte , externe duro & fulcato putamine obdutta, in quo quatuordecim acuti fulci adparent per totum decurrentes fructum, atque inter tales bi- nos fülcos alii minores obfervantur , fed non eo usque excurrentes , coloris hepatici. . Sub hoc lignofo putamine oblongus locatur nucleus in rotundos definens fines, externé glaber & gilvus; interne albus, ficcus, & durus inftar Gnemonis, nu- ces hz carne fia obduéte raro confpiciuntur, quunt funes hi altiffimas adfcendant arbores , ubi tam diu de- pendent, donec exterior caro computruetit , tumque fulcati decidunt fructus, inque fupremo apice in bi- nas dehifcunt partes , ubi longus provenit furculus feu germen, quod in novam excrefcit arborem. Tom. 7. Ejus AMBOINSCH KRUYDBOEK. it Bladeren en bloemen zyn van maakzel als de voor- gaande , de bladeren zyn wel zoo groot , glad, en fwart- groen, 3. by malkanderen, op lange fleelen aan dezelve wyd van malkander ftaande. . De bloemen zyn, als gezegt , van maakzel als de vorige, ligt fcbarlaken of menie-rood , maar de 10. binnenfte draden zyn wit met [warte noppen. Het kelkje „daar de bloem in Haat, is groenachtig ‚en glimd als zatyn. De vruchten beb ik daar aan nog nooit gezien, want den ftok word weinig gevonden , en ik bebbe maar cen aange- troffen op Hitoe, omtrent de Rivier Wackahuli. Deze Lobus litoralis werd befchreven in Hort. Mas lab. part. 8. fig. 36. onder den naam van Kaku Vallis Op Portugeefch Faba Cofeira. In "t Neerduyts groot Maagdekruyd, doch de Amboinfche beeft zoo veel niet van de baayrtjes, en de Medicinale krachten daar van ziet loc, citi De zesde Plaat Vertoont een Tak van een Plant, welke de Strand-Peul van Rumpbius genaemt wert, en een regte zoort van Boonen ise AANMERKING. Dit is de Indifche Pbafeolus ofte Boon met een kraakbee- nige houwe, die ruyg, ros, en met een dubbelde bogtige kam omgeven is, in de Catal. van de Amflerd. tuyn p. 276. en van P/ukn. Almag. Botan. p. 292. En de Indifehe Boon met een groote ftekeride houwe van Commelin in de aan- tekening op de H. Malab. en de 77. Malab. p. 53. alwaar het overige ziet, als mede in de Tbefaur. Zeylan. p. 191. alwaar ze genaamt wert Zndifche Boon met ruyge houwen; die jeuken verwekken van het Muf. Zeyl, p. 60. — VH- HOOFDSTUK. De Gnemon-vormige Touwe-Struyk. Ali'Gnemon ir mede een woefte touw, ruym een been of dye dik werdende , met den onderfien en zeer aen ftam op de aarde leggende , dikwils met groote bogten als een Slang , en voorts met weinige rans ken de bomen oplopende; xy zyn in wyde leden werdeëld, die rondom uytbuylen , gelyk aan de Gnemon-boom. De tuffchen-plaatzen zyn uyt den ronden wat gedrukt, en aan de gedrukte zyde met een vlakke geute of voore. De fcbor[fe des flams is dik, effen , droog, groen, en mofchachtig , aan de ranken bruynachtig. De bladeren fiaan aan de leden 2. en 2. tegen malkanderen „met wei- nige en ydele paren, die van den boom Gnemon gelyk, doch grooter , dik, glad, [wart-groen ‚en glimmende, die van lapanawa gelyk , aan de jonge 8. en 9. aan de oude 6. en 7. duymen lang, 2. en 23 breed ‚na voren toe breed, met een [Lompe [pits , bare dwers-aderen zyn fyn en digt, gelyk aan de Nagelbladeren „eyndigen baar ook alle t za- men in een foompje y bet welk mes de randen paraleel loopt, De vruchten gelyken meer na de Gnemon, dan de andere delen van deze plante ; doch zyn doorgaans grooter, in gedaante van groote Eekelen, doch zonder buysjes , 3. dwersvingers lang , met cen dun vleefch bekleed, bet welk ligt afvald , om dat bet droog en bryzelig is, endan blyft de refterende vrucht een lankwerpige note in dezelf- de lengte „en ruym een vinger dik, agter en voren toege- Jpitft , buyten met een barde en géribde fchale bedekt , waar aan men 14. fcherpen ribbe ziet, van bet eene eynd tot "t ander gaande , en tufJchen beyde noch enige kleen- dere, die met doorgaan , leververwig van coleur. Onder deze houtachtige fcbale leyd een langwerpige Korl met ronde boofden , van buyten effen en vaal, van binnen wit, droog „en bard gelyk Gnemon , deze nooten met baar vleefch omgeeven ziet men,zelden , om dat baare touwen bouge boomen oplopen, daar zy zoo lange bangens tot dat bet buyten[le uleefcb afgerodt is, als dan wallen de geribde vruchten om leeg, berften aan ’t voorfte eyn- de in tween, waar uyt een lange fcheute komt, die tot een nieuwen boom word. Ba Het 12 HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. VII. Ejus lignum internum eft fpongiofum , vagisque ex poris conftat, atque,ex trunco fuccum emittit tenuem, vifcofum , ac lete rubentem , ex flagellis autem, fi diffecentur, lympida exftillat lympha. A 3 Nomen. Latine Funis Gnemoniformis. Malaice Tali Gnemon. Amboinice in Hitoea Walifoa, in Leytimora Bas erronee Soa wale, & Soa abbal , que nomi- na fequenti competunt plante. Macaflarice Culang befaar. | RE Locus. In altis crefcit montibus, atque ibi in filvis defertis fed non copiofe , fructus ejus huc & illuc pro- je&i inveniuntur, quum magnam Hitoes viam perme- amus, quidam etiam in litus per flumina deferuntur. Ujus. Penuria tempore decidui conliguntur fru- &us, qui füb cineribus calidis torrentur, donec ex- terius dehifcat putamen, ac depurati nuclei inftar Gnemonum eduntur, funt autem lenti, nec grati fa- poris. Ejus flagella, non ultra digitum craffa , adhi- bentur inftar illorum funis quadrifidi, ex quibus res- tes formantur , quibus nafle in mare demittuntur. Tenera flagella, que nondum folia produxerunt , in tenuia finduntur loramenta , atque in fumo confer- vantur, quibus hamos cum reftibus neétunt & adli- gant. Quum fructus in terram prolapfus putrefcat, at- que germen emittat , exterius putamen femi decidit, internusque nucleus integer remanet, in fumma parte progerminans, tumque optime glandem refert Euro- paorum. , Tabula Septima Ramum exhibet Funis Gnemoniformis cum ejus fructu in- tegro a carne obduéto, & ab eadenudato 7, in quo puta- men firiatum feu fulcatum & acuminatum confpicitur. Het bout is «an binnen fpongieus, «vyd gegaat, em geeft uyt den flam een dun kleverig en lichtrood zap, maar uyt de ranken een weinig klaar water, als men ze doorkapt. Naam. In*t Latyn Funis Gnemoniformis. Op Ma- leyts Tali Gnemon. Amboinfch op Hitoe Walifoa , op Leytimor Warifga, qualyk Soa Wale en Soa abbal, m namen de volgende toekomen. Maccaffaars Culang befaar. Plaats. Het waft in "t booge gebergte in’t wilde Wout, en aldaar ook niet veel. De Vruchten vind men bier en daar verfmeten, als men de groote landweg van Hitoe overgaat , zommige ook op firand door de rivieren uitge- dreven. Gebruyk. By hongersnood vergaderd men de afge- wallene vruchten , braadze in de beete a[fcbe , tot dat de buytenfte fcbaale berft de fchoongemaakte korls eet men als Gnemon , maar zy zyn taay en flegt van fmaak. De ranken , die niet boven een vinger dik zyn , werden gebruykt als bet voorgaande Funis Quadrifidus om zee- en daar van te maaken, waar mede men de Vi/cb-fuy- ken of bobbers in de zee laat zinken. De jonge ranken, die noch geen bladeren voortgebracht bebben , fplyt men in dunne riemen, en verwaardze in den rook , em de vis- boeken en bate lynen daar mede aan malkander te binden. Als de vrucht op de aarde rot , en uyt wil fcbieten , zoo vald de buytenjte fcbaal half af, en de binnenfte korl blyft beel, aan ’t voorfte eynd uytfpruytende , als dan gelyken ze beel wel na een Vaderlandfche eekel. De zevende Plaat Vertoont een Tak van de Gnemon-vormige touwe-ftruyk, met deszelfs geheele vrugt e, zo als die nog met het Vlies bekleedt is, en 5 dezelve ontbloot ; en met de ge- ftreepte ofte gevormde en fpitfe fchaal bedekt, * CAPUT OCTAVUM Gnemon funicularis. Gnemon Tali. Nemon.tali eft frutex prorepens , cujus funis haud G ultra brachium craffus eft, quique, quum parum proferpfit, longe lateque in plurimos fefe divi- dit ramos; qui iteruni in articulos feu genicula divi- duntur inftar reliquarum Gnemonis fpecierum , pre- fertim vero ejus minimi ramuli, quibus folia incre- fcunt , omnes enim hujus funis partes melius cum il- lis veri Gnemonis , libro primo cap. 58 & 59 defcripti, conveniunt illis praecedentis. : Ejus folia bina fibi funt obpofita, quinque & fex pollices longa, binos & binos cum dimidio lata, fir- ma & fuperne glabra, inferne paucis & finuofis ad- modum coftis donata. : Flores funt virides & nodofi juli uti in Gnemone ma- re, plurimi fimul in racemo congefti, qui minimum pi q longus eft, & culmum craflus, ex cujus arti- culis feu verticillis fructus excrefcunt eodem modo uti in Gnemone femina. ; ui ex magnis nempe dependent racemis plares fi- mul, oblong! inftar femi perfecti Gnemonis fructus, forma ovi, primo virides, dein aurantii , ac tandem minii coloris. Ipforum bacce binis gaudent cortici- bus, quorum exterior mollis eft & carnofus , intérior durior, ex firmis quafi pilis conftans inftar apiculo- rum fqamarum Oryzz , qui apices ingratum cauffant pruritum , quum cutim tangant. Maturi nuclei ama. ricant, unde crudi inedules funt, qui Decembri & Ja- nuario obfervantur. - : Nomen. Latini Gnemon funicularis. Malaice Gnemon Tali. Macaflarice Culan. Amboinice Soa Wali, & Soa Wari, feu Zog Abbal. Locus. ‘In umbrofis crefcit vallibus & ad montium edes, non autem in denfis filvis uti precedens. In eytimora obcurrit poft Caftellum Victoriam in valle fluvii Waytombo, & circa Batu Medji. Ufus. Fruêtus ejus maturi aque incoquuntur, inSole exficcantur, ac parum füpra ignem torrentur, donec exterius dehifcat putamen, quod facile fit, quum fit tenue , VIH, HOOFDSTUK De Touwachtige Gnemon-ffruyk. Nemon tali is een kruypende beefler , wiens touw niet boven een arm dik is , en naar een weinig kruy- Pen, zig wyd en zyd in veele takken verdeeld, en dezelve in knien of leden gelyk alle zoorten van Gnemon, inzonderheid baare takjes, daar de bladeren aan ftaan, want alle delen van dit touw komen nader overeen met de regte Gnemon , in °t eerfte Boek, cap. 58 en 59. be- Jcbreven , dan de voorgaande. A De bladeren ftaan 2. en 2. tegen malkanderen, 5 en 6. duymen lang, 2. en 2% breed, fiyf, en boven glad, béneden met weinige en zeer bochtige ribben. Het bloeyzel zyn groene en geknoopte fleertjes , gelyk aan Gnemon bet Mannetje, veele by malkander aan een trosje , een pink lang , een flroobalm dik 3 uit de werwels aan deze fleerten groeyen de vruchten, op dezelfde ma» nier als; Gnemon bet Wyfken. De vruchten bangen EE troffen , veele by mal- kander , lankwerpig als een balf-ava(Jen Gnemon vrucht, in gedaante van cen Vogel-ey , eerft groen „daar na Oranje, en dan Menie-rood. De befién bebben 2. fcborffen., de buytenfle week en vleesachtig , de binnenfte harder, van fiyve baayren gemaakt als de [pitze van Padi-ayren, welke fpitzen een moeyelyk jeuken veroorzaken, als ze op de buyd komen. De rype korls zyn bitteracbtig van fmaak, en daarom onbequaam raauw te sten, De rype vruchten vind men in December en Fanuary. Naam. In ’t Latyn Gnemon funicularis, Maleyts Gnemon tali. Op Macaffars Culan. . Amboinfeb Soa Wali, of Soa Wari, en Soa abbal. Plaats. Het waft in fcbaduwachtige Valleyen „aan *t bangen der Ss maar in geen dikke bo[Jcben gelyk de voorgaande. Op Leytimor beeft men bet agter bet Ca- fleel Vittoria, in de Valleye van de Waytombo, en om- trent Batu Medji. : Gebruyk. De vruchten ryp zynde , werden in water opgekookt , in de Sonne gedroogd, en een weinig op bet vuur geroofl , tot dat de buytenfle Schaal affpringt, uu , avelk ` Lag. 12. Tab. vur.| Zed. VL: Lag 23 - VII Bock. IX Hooff. tenue , tumque nucleus internus edulis eft , & grati fa- poris inftar Gnemonis domeftici. Juniorum trunco- rum corticem fumunt Macaflarenfes , in fila fcindunt, & in retes contorquent, tenera folia in olus feu Sajor quoque coquunt inftar illorum Gnemonis. Ula Bramin. Oulaffo vel Macuda Gangoli. Portu- gallice Fruita Pemacbo. Belgice Harlaar fupra defcrip- tus Gnemon Tali eric Hort. Malab. part. 7. fig. 22. defcriptus. "Tabula Otlava Ramum exhibet Guemonis funicularis. AMBOINSCH KRUYDBOEK. 13 welk ligt gefcbied ,om dat ze dunis , als danis de binnenfte korl eetbaar en fmakelyk als tamme Gnemon. De fcbor[fe van de jonge takken nemen de Maccaffaren, [nydenze in draden, en draayen daar bun Vifch-lynen af. De jonge bladeren worden ook gekookt tot Sajor , als die van Gne- mon. Ula Braminees Oulaffo vel Macuda Gangoli. Por- tugeefch Fruita Pemacho. Op °t Duitfcb Harlaar , wil "t bovenftaande Gnemon tali zyn, Hort. Malab. part, 7. fig. 22. befcbreven. De achtfte Plaat Vertoont een Tak van de touwachtige Gnemon-firuyk. CAPUT NON DM. Funis urens. ‘Tali Api. TE Api funis eft non ingens, attamen lignofa & tenuia emittit flagella , dividiturcue in binas fpe- : cies, primo in afperam feu vulgarem , fecundo in glabram. Afpera feu rugofa Tali Api rotunda & recta gerit fila, digitum circiter craffa, quorum craffiffima bra- chium circiter crafla funt, atque in laterales quosdam fefe dividunt ramos, quibus folia infident, quique in longas & nudas definunt claviculas. Folia vero rugofa funt, & ad tactum fcabra , præ- fertim circa ipforum extremitates, ita ut facile tan- gentem ledant vel pretereuntem , fi inprovifo illa nuda cute tangat , vel furfum fricet. Inftar cultri fcindunt, non quidem profunde, fed tamen fatis do- lorifice, acfi quis fefe ufferit , craffiores vero & infi- mi rami glabri funt, & equali cortice obdu&i, Folia quodammodo cruciata funt, non autem di- recte. obpofita, brevibus in petiolis, triaque ac qua- tuor paria una in rachide , vulgaris forme inftar illorum Cerafi, fed brevioray quatuor & quinque polli- ces longa, binos lata, dura, ficca, rugofa, ad oras acute ferrata, multisque parallelis coftis donata, per .quas rugofa func, hirtisque ac vix vifibilibus pilis ob- effa in fuprema parte, inferius enim tantum rugofa ‘funt, dentes vero ad oras, plurimi circa apicem ob- .fervantur in fpinulas definentes breves, qui inferius potiffimum deciderunt. Mi hzc fpecies in ventofis , faxofis, & fterilibus „erefcat locis „ac am a furculis feu flagellis defrau- detur, humilis eft frutex, in plurimos {efe dividens ramos, qui longos emittunt racemos, quique in fine foliofarum. rachidum excrefcunt, atque capitula ge- runt vaga, viridia, & rugofa, que fefe primo ape- riunt in quatuor petala , inftar calicis extenfa , hisce infidet alter acutior & durior conus, paulo major gra- no Oryzz gluma fua contento, hic in binas finditur partes, feu duo fegmenta dura, atque in fundo fafci- a exhibet ftaminum minii coloris, in triangulo pofitorum, & penicillum referentium ,quz inferius con- nexa funt, aliudque ambiunt fufcum ac fplendens ranulum ,. magnitudine viridis feminis Catjang , quod Soren eft, & interne repletum medulla alba, in qua vis feminalis latet. Crafi & perfecti funes diffe@i magnam lympha emittunt portionem inftar arundinis Rottang , quz de- feétu alterius potabilis eft. Longa & afpera flagella majora. & molliora gerunt folia, vaga quoque , atque ex hisce vulneratis pallidum exftillat lac, fed pauca copias Rugofa folia ad lignum poliendum adhiberi -poffunt, quibus & Macaffarenfes telorum vaginas læ- vigant. .. ; Clabra fpecies flagella ac folia gerit priori fimilia, fed non ferrata , nec ita rugofa , utrimque acuminata, fubtiliores & pauciores habentia coftas , unde nec ita fcabra funt. Ipfius flagella inftar longarum chorda- rum proximas complectuntur arbores & herbas, qui- bus firmiffime fefe cireumvolvunt,' ac profunde has etiam penetrant, atque ab altifimis ramis perpendi- cularia demittunt flagella, que. terram tangentia ra- dices iterum agunt, ac latius prorepunt, Sau- IX HOOFDSTUK, De brandende Touwe-ftruyk. di: api is geen groot touw , niet te min met bout- achtige en dunne ranken, verdeeld in 2. zoorten. 1. Het fcherpe of gemeene, 2. "t gladde. Het fcherpe of raauwe Tali Api heeft ronde rechte touwen, omtrent een vinger dik, en de dikfle als een dunne arm , die zich bier en daar inzyde-takken verdeelen, daar aan de bladeren ftaan, en daar buyten met lange en bloote ranken voortlopen. ' Deze zyn rouwen fcberp in ’t aantaften , inzonderbeid omtrent bare eynden, zodanig dat zy iemand ligt verzee- ren die onverboeds voorby gaat, en met de bloote huyd de- zelve aanraakt of na voren flrykt. Zy fnyden als een mes, wel niet diep, egter redelyk /mertende, als of men zig verbrand badde, maar de dikkere en agterfte takken zyn effen, en glad van fchorfJe. De bladeren ftaan eenigfints in 'tkruys ‚doch niet regt tegen malkander , en aan korte ryskens, met 3 4 4. pa- ren van gemeene fatzoen als Ker[Je-blader&n , dog. korter , 4. en 5. duymen lang, 2. breed, bard, droog, ruyg, aan de kanten fcherp gezaagd , met veele paraleele ribben, die ze rimpelig maken , met freekelige en pas zienlyke baayr- tjes bezet aan de bovenfte zyde , want van onderen zyn ze flegts rimpelig „de tanden aan de randen ziet men meeft omtrent de fpitze met korte dorentjes uytflekende „en naar agteren zjn ze meeft vergaan. Als deze zoorte aan luchtige , fleenachtige, en magere plaatzen fiaat, en dikwils van zyn jonge Jcheuten be- rooft werd, zoo blyft bet een laage beefter „zich in veele takken verdeelende , die lange irn voortbrengt. Deze trofJen zyn aan "t eynde van de geblade ryskens behangen met ydele groove en ruyge knopjes, die bun openen voor eerft in 4. blaadjes , dewelke uytgebreid flaan als een voetje, Hier in ziet men een ander fpitzen en barden kegel, wat grooter dan een ryskorl in zyn bolfter, deze Jplyt.in 2. er Jcbalen , en vertoond van binnen een bosje vermiliven-roode draadjes, in een triangel, in ge- daante van eeh quasje, dewelke beneeden aan malkander vaft zyn, en omgeven met een ander bruyn en blinkend korltje , in de grootte van een groene Catjang, bard „en van binnen uytgevuld met een wit merg „daar in de zaad- kragt ficekt. De dikke en volwaffene touwen doorgekapt „geven veel waters uyt, gelyk.Rottangs, dat men ter nood drinken kan. De lange en fcberpe ranken bebben grooter en wee- ker bladeren, die ook ydel ftaan, en uyt deze gequetfte ranken komt een bleeke melk, doch fcbaars. De ruyge bladeren kan men tot bet fcburen van * bout gebruyken. De Maceaffaren fcburen baare kriffcheeden daar meede. De gladde zoorte beeft.ranken en bladeren gelyk de voorgaande, doch ongezaagd , en zoo ruig met, agter en voren gelyk toegefpitft , met fynder en «veiniger ribben, dierbalven zo rimpelig niet, Haareranken lopen als lange koorden door bet naafte geboomte en ruigte „daar zy haar zeer vaft omflingeren , diep iu dezelve infnydende , en dan wan de boog fte takken regte ronken na beneden Jchieten- de, en als zy de aarde raaken , weder inwortelen „en dan verder lopen, B 3 De 14 HERBARII AMBOINENSIS Sauciati funes ferofum effundunt lac, atque flagella rugofa parum funt, attamen nec urunt nec ita vulne- rant quam precedentis , qui mas habetur, atque hzc ultima fpecies femina cenfetur. J : . Nomen. Latine Funis urens. Malaice Tali & Daun Api. Baleyice Boén Api. Amboinice Ha[Jat. Terna- tice Gumi uccu. Macaffarice Ampellas , quod nomen etiam gerit Folium Politorium. _ i ; Locus. Ubique crefcit ad fluminum ripas , atque in vallibus ventofis & faxofis, fi vero nimis vento ex- ponatur, nulla emittit flagella, fruticemque refert qui Haffat Cote} vocatur. p " Ufus. Cunéti hi funes non ultra minimum digitum craffi ab Amboinenfibus quotidie adhibentur ad colli- gendas ferias, naflas, aliaque ligacula „quam lentiffi- mi enim fünt , alii illos conligant , atque poft tres dies fupra ignem parum exficcant , unde mitefcunt , tum- que apti funt ad reftes naffarum, alasque navigio- rium connettendas.. Hujus funis maxime nociva pars funt tenuia & fe- mi nuda flagella, quibus rara infident’ folia, queque denfe obfita funt firmis & vix vifibilibus uncis, qui retroflexi funt, cutimque ledunt , fi furfum fricen- ‘tur, vulnera ejus tamen non magni funt momenti, ac fponte exficcantur & curantur. Tabula Nona Ramum exhibet Funis urentis cum ejus corymbo forifero A feparato. * Liber VIL cap. X. De gequetfle touwen geven een weinig weyachtige melk van baar, de ranken zyn mede wat ruyg, echter branden noch verzeeren zy niet als de voorige, het welk men voor bet mannetje boud, en dit voor bet wyfken. — Naam. In "t Latyn Funis urens. Op Maleyts Taki en Daun Api. Baleyts Boén Api. Amboinfch Haflat. Ternaats Gumi uccu. Maccaffaars Ampellas , gemeen met bet Folium Politorium.. laats. Het waft overal aan de kanten van de Rivie- ren, en in de Valleyen, daar bet luchtig is y en fteenig, maar al te luchtig ftaande, fchiet bet geene ranken, en gelykt een feruyk , ^t welk men Haflat: Cotel noemd. — Gebruyk. Alle deze touwen niet boven een pink dik zynde, werden by de Amboinezen dagelyks gebruykt tot bet binden van de Serien, bobbers, en alle andere bind- werken, want zy zyn uyttermaaten taay ; andere rollen- ze t'zamen , en naar drie dagen boudenze die wat over 't vuur, waar door zy leenig worden, als dan zynze be- quaam tot de towen van bobbers ‚en de vlerken van Corre Corren daar mede te binden, Het zorgelykfte dat van dit touw is, zyn de dunne en meeft kaale ranken „daar aan nog weinige bladeren flaan , want zy zyn digt bezet met flyve en pas fienelyke baakjes, dewelke naar agteren zien, en de buyd verzeeren als men xe ma voren firykt. De quetzuren bebben egter niet te beduyden, en men laatfte van zelfs opdrogen. De negende Plaat Vertoont een Tak van de brandende Touwe-firuyk , met des- zelfs afzonderlyke Z/geme-zros A. CAPUT DECIMU M. © Funis Papius. Papi Apepe. -y Yle funis;adfinis videtur Tali Gnemoni capite fep- I | timo defcripto » uti & ab incolis cum hoc con- e funditur, unumque gerit nomen, malui autem hic illum tanquam peculiarem defcribere fruticem. , Papi ingens eft funis filveftris , dividiturque in latie folium & anguftifolium, Primo Papi latifolius ingens "eft funis filveftris crus circitur craflus, rotundus, & glaber, multis longis gyris per folum prorepens ,ar- boresque itidem adteenders » tenuiora flagella polli- ‘cem crafla funt, fufca, vere rotunda, & glabro ob- duéta cortice, in multos articulos divifa ,qui ad pe- ‘ dis vel ulnz fpatium diftant, ac diftin&i funt verticil- ‘lis protuberantibus , acfi funiculi ibi effent circum- ¿voluti , ex diffectis nullum exftillac lac, fed pauca ]ympida aqua. Ex verticillis iftis ramuli laterales transverfi oriuntur, plerumque autem ex quolibet tantum unicus, rotundus quoque, ac viridi cortice “obduétus, per quos magnum obcupat locum, inque ‘his lateralibus ramulis folia locantur, per quinqpe {ex -& feptem paria direéte fibi obpofita, ac quodammodo “cruciata, ` 3 Folia hec quodammodo cum illis Lanfii conve- niunt, fed craffiora & glabriora , a quinque ad feptem m M longa, binos lata, nervus medius ac latera- es vene plerumque paralele decurrentes parum protuberant ab utraque parte, fuperne nempe & infer- ne, inferius tamen magis acute, inque finus ad oras concurrunt, Flores ignoti funt. Fructus peculiarem habent formam, funt enim in- ftar facci acuti anguftati, in obtufum apicem excur- rentes, inferius vix digitum craffi, ac quinque pol- Jices longi, externe virentes & glabri, ac feraper bi- ni fibi funt obpofiti , atque inferiore parte adeo adu- nati, ut unicum perpetuum referant fructum ‚in an- teriore parte dorfum decurrit leve , juxta quod ma turi dehifcunt. Fru&us ipfe ex craffo conftat & herbaceo putamine feu cortice , qui apertus alium exhibet conum , qui in binas findi poteft partes , atque externe obducitur multis , magnis , fufcis , & longiusculis fquamis , quz omnes ad inferiorem coadunantur partem , inque fu» periore parte, fub priore latitante, oblongum & an- guftum confpicitur penicillum. ‘Atque * LH OOF D'S 7 UK. De breedbladige Papie-touw. It touw febynd wyt de maag {chap té zyn van Tal Gnemon, in * 7: Cap. bejchreeven, gelyk bet ook by de Inlanders met bet zelve: vermengt «vert, en een naam draagt, doch ik beb bet liever albier voor een byzonder gewas willen befchryven. ` Papi is een groote Woutzeel , verdeeld in groot en kleen- bladig. 1. Papi bet grootbladige, is een groot Woutzeel omtrent een dye dik, rond, en effen, met veele flange- “bochten langs de grond kruypende , en dan de boomen op- lopende: De dundere ranken zyn een duym dik, bruyn, regt rondt , en effen van [chor[Je , in veele leeden verdeeld, dewelke een voet of een elle van malkander ftaan, en on- derfcheyden met uytfteckende wervels, als of "er touwtjes om gebonden waren. Uyt den doorgekapten komt geen melk, maar een weinig klaar water. Uyt de voornoem- de wervels komen de zyde-takken regt dwars doch ge- meenlyk uyt ider wervel maar een, meer rond en gras- roen van fcbor[fe , waar door bet een groote plaats be- faat „en aan deze zyde-takken ftaan de bladeren met vyf, zessen zeven paren regt tegen malkander , en eenighnts in ^t kruys. : : Deze zyn eenigfints de Lance-bladeren: wat gelyk, doch dikker en gladder, van 5. tot 7. duymen lank , 3. breed. De middel-zenuwe en zyde adertjes, die meeft pa- ralleel lopen, buylen ter wederzyden uyt, te weeten on- der en boven ‚doch van onderen /cherper , en fluyten baar by de randen met bogen, Het bloeyzel is onbekend. ' De vruchten hebben een zeldzaam fatzoen , want zy bebben de gedaante van een {pits faxken met een flompe Spits, achter [chaars een duym dik ‚en vyf duymen lang, groen en glad van buyten, en ftaan altyd twee tegen malkander , met de billen zoo d'et aan malkander , dat bet een doorgaande vrucht fcbynd : Aan de voorfte zyde nr = SR rugge , langs dewelke zy openberften in e rypbeid.. De vrucht beflaat uyt een dikke kruydacbtige bolfler, dewelke geopent zynde vertoond een anderen keegel , die zig mede in tween laat fplyten, en van buyten bezet is met veele Zroote , bruyne , en langachtige fchubben, al te zamen naar agteren geftapelt , en aan ’s voorfte eynd ,’t welk onder de anderen fchuylt , bezet met een lang en fmal Penceeltje. CS Deze aó.zx. i EE VII. Boek. X. Hooff. ` Atque hæ plume fuperius concurrunt, ibidemque acutum formant conum , inftar albi'ferici fplenden- tem, quum vero ifte fquame parum modo tracten- . tur, mox feparantur & decidunt. In toto autem fru- &u nullum obfervatur lac. Trunci lignum eft porofum, ftratisque fibi incumbit, atque per ramenta feparari poteft, fed admodum len- tum eft. Ejus cortex ex tribus conftat partibus, ex- terno enim rugofo feu fufco cortice abrafo viridis confpicitur, atque fub hoc albus locatur liber , qui in tenuia findi poteft filamenta inftar Lini , unicaque pars eft, que ex hoc defideratur fune, faporis amari- cantis, non tamen ingrati, fere inftar Pulafarii, cui hi funes adfines funt. ; Nomen. Latine Funis Papius, juxta Amboinenfe vel Hitoenfe Papi, in Leytimora ApipelDaun Befaar, feu Apapa. In Celebes ora orientali vocatur Gambir. Locus. In altis crefcit filvis. Secundo Apepe parvifolius , funis eft rotundus , polli- cem circiter craffus , externe cinereus, ac plerum- que multis punétulis ndtatus , nullum gerens lac vel quendam notabilem liquorem , quam lentiffimus & flexilis,non ita protuberantia gerit verticilla, nifi ubi in laterales dividitur ramos, annuli obfcuri notantur. Laterales hi ramuli multo magis multiplicantur & di- viduntur quam in priore fpecie, quam intricatiffimi & inregulares. Rachides culmum circiter craffz funt, feptemque ac novem gerunt foliorum paria, directe fibi obpofita, que glaberrima funt & firma, quatuor ollices longa, binosque digitos lata, fuperne glabra, inferne fubtiles quasdam & paucas gerunt venulas, faporis ex dulci & amaro mixti inftar illius fere Pu- laffarii. É Flores in parvis ac vagis pfogerminant racemis ; ui primo. parva funt capitula avenacea, in flofculos efe aperientia albicantes ac vix vifibiles. Fructus funt bina Cornua recta feu facculi uti in precedenti s fed multo minorco 9 treo ncmpe pullices longi, femi digitum lati, & ad oras binis acutis dor- fis feparati , quorum bini femper fibi ita junéti fune latiffima parte, acfi unicus effet fructus, externe vi- rentes , interne fquamas & penicilla gerentes, inftar precedentis, hujus vero fquame funt minores & ra- tiores, fed penicilla multo longiora funt. Ejus cor- tex multo magis fragilior eft quam prioris , unde non aptus eft ad fila findenda, fed praparari oportet , uti infra indicabitur. e Nomen. Latine Funis Papius parvifolius, Amboinice Papi, & Apepe Daun Kitsjil. Fee Ufus. Latifolie fpeciei flagella non ultra pollicem craffa, magno in ufu funt ad fubtilia fila ex illis præ- paranda , ipforum enim internodia diffecta fumuntur , ipforumque cortex exterior abraditur, donec interna alba conípiciatur pellicula , que etiam abraditur cum cultro ex Bambu arundine confeéto, quam tenuis re- quiratur , tumque in fila finditur inftar Lini fubtilia , atque hzc fila «primo fubtiliter conneétuntur , tum- que, quatuor , quinque ; vel fex fimul contorquentur, ' ita ut vulgare conquiratur fllum , ex quo retia for- mantur projectilia & excipula, in quorum parte in- feriore femper craffiffima funt fila; Chordulz feu fubtiles funes ex illa itidem neétuntur, praefertim in talibus retibus, quibus annuli plumbei adpenduntur. Sevi montium incole chordas etiam ar- cuum ex illa fabricant, hec enim fila in craffitiem formari poffunt, que defideratur, que vero ex ra- dice Varinge parvifolie fiunt , fortiora funt. : Parvifolius Papius hunc in finem non conducit; uum ejus cortex , uti dictum fuit, nimis fit fragilis , de- e&u tamen majoris fpeciei aliquando adhibetur , tum- que ejus frufta primum aque incoquuntur , ac dein raduntur ac finduntur , uti fupra fuit dictum. Ejus tenuia flagella in filvis conducunt ad lignum pro foco conligandum , ad naffas autem non adhibetur, ex interna ejus pellicula chorda quoque contorquen- tur, quibus corallia adligantur. " Alia hujus porro obcurrit fpecies, quz rügofior & craffior eft funis, punctulisque magis notatus, nulla habens verticilla , cujus fuperiora flagella pennam craffa funt, cinerea quoque , & in ramulos inregulares divifa. Quibus folia bina quoque fibi obpofita funt, ac quodammodo cruciata , & bafi fere connexa; fex feptemque paria una in rachide, Sunt AMBOINSCH KRUYDBOEK, 13 Deze penceeltjes lopen aan *t.voorfte eynd t’zamen 4 en formeeren een fpitzen keegel, glimmende als witte zyde,. Het bout des flams is poreus, en leydt met rollen bo- ven malkander , laat zig ook met fplinteren van malkan- der trekken , doch zeer taay. De fchorJe is wel van 3. deelen gemaakt , want bet buytenfte graauw of bruyne afgefchrapt zynde , komt men op een groen, en daar ons der leyt een witte baft , dewelke zig in dunne draden laat Jplyten als vlas, en bet eenigfbe dat men aan deze touw zoekt, van fmaak bitteracbtig , doch niet onaangenaam , Jchier als Palufari , van wiens maag [chap deze touwen zjn. Naam. In ’t Latyn Funis Papius , na "t Amboinjcbe of Hitoëze Papi, op Leytimor Apepe Daun Bezaar , of Apapa. Op Celebes Ooft-kuft biet bet Gambit. Plaats, Het waft in "t booge Wout. 5. Apepe bet kleenbladige , beftaat mede uyt een rons den touw , omtrent een duymdik, afch-graauw van buy- ten, en doorgaans met veele puntjes bezet, zonder melk of merkelyke vocbtigbeyt , zeer taay en buyg faam. Het beeft zulke uytfbeekende wervels niet, bebalven daar bet zich in zyde-takken verdeelt , ziet men donkere kringen: De zyde takken verdeelen zich veel meer dan aan "t voor- gaande, zeer verwert en onordentlyk. De ryskens zyn omtrent een ftroo balm dik, bezet met 7. tot 9. paar bla- deren, ook regt tegen malkander , dezelve zyn zeer glad en ftyf, 4. duymen lang „en 2. vingers breed, aan de bo- ven zyde glad, van onderen heeft bet weinige en fubtiele ribbekens , van fmaak uyt den zoet en bitteren gemengd y en die van Pulafary naby komende, Het bloeyzel komt woort aan ydele en kleene trosjes , bezet met groene knopen, als fpelde-boofden, die zich in kleene en vuyl-witte bloempjes openen „dewelke men effen bekennen kan. De vruchten zyn 2. regte hoornen of faxkens , gelyk dan bet voorgaande > doch woel kleender a to "woctorp y doder drie duymen lang „een balve vinger breed , en aan de kans ten met 2. [cberpe ruggens bezet, mede twee regt met de billen tegen malkander , als of bet eene vrucht was; van buyten groen, van. binnen met /chubben en penceeltjes ges vuld, gelyk bet voorgaande, doch de fcbubben zyn klein- der en weiniger , maar de penceeltjes veel langer. De Jebor/Je is veel breekzamer dan ’t voorgaande , en dierbal- ven niet bequaam om raauw tot draden te fplyten , maar moet geprepareerd worden, als bier na volgt. _ Naam. In ’t Latyn Funis Papius parvifolius. Am- borg Papi,en Apepe Daun Kitsjil. ebruyk. De ranken, die niet boven een duyin dik zyn, van het grootbladige , zyn in groot gebruyk, omfyn ga- ren daar uyt te maken, want men neemt de ftukken van lidt tot lidt gekapt Ts de buytenfte fcbor[fe af, tot dat men bet binnenfte witte velleken bekomt , bet welk men dan nogmaals febraapt met een mes van Bamboes ge- maakt , zoo dun men wil, en dan werd bet gefpleeten tot draden , zo fyn als vlas. Deze draden werden eerft fub- tiel aan malkanderen geknoopt, en dan met 4. 5. of 6. boven malkander gedraayd, dat "er een gedwernt gaaren van wert; bier van maakt men werpnetten en fcbepnete ten, altyd de dikfte draaden onderneemende. Chordulen en dunne touwtjes worden "er ook van gee maakt ,inzonderbeid aan de nette , daar men de loode rine gen aanbangt. De wilde bergwoonders maaken ook pee- zen daar van tot baare bogen, want men kan deze draden zoo dik maaken als men wil, doch die van de wortel van Varinga parvifolia gemaakt werden, zyn flerker. Het kleenbladig Apepe, raauw gebruykt , dient bier toe niet „om dat „als gezegt ,xyn fcbor[fe breekfaam (reg: ter by piri van "t grootbladige werd bet zomtyds geno- men , als dan werden de flukken eerft in water opgekookt, en daar na ge/chraapt , en gefpleeten als boven. Zyne Cbor- dulen of dunne ranken werden gebruykt , om brandbout in "t bofeb te binden, maar tot babet: gebruyken zy bet niet. Item uyt bet binnenfte velleken werden fnoeren gedraayd, daar aan men alderbande Coralen rygt. „Noch een andere zoorte bier van heeft een ruiger en dikker touw, te weeten , digter met puntjes bezet, en zonder wervels; de voorfte ranken een fchaft dik, zyn meede graauw en onordentlyk in zyde-ryskens verdeelt : De bladeren fiaan meede 2. en 2. tegens malkander , en eenighnts in "t kruys y ook met baare voeties na malkan der gedraayd, 6. en 7. paar aan een ryske, Zy 16 Sunt autem hzc folia firmiffima & glabra, nullis- que notabilibus venis pertexta, nervus vero medius traque protuberat parte. i KEE hic ane vifcolo refertus eft lacte, inftar Pu- lafarii amaricante, cum cujus foliis hzc etiam Con: veniunt, ita ut hi bini ultimi funes ad fpurium Pula- farium referri poffent , uti & in Cerama hos promifcue & intricate vidi crefcentes, ac proinde vix diftingui poffint , quum nulla in illis inveniantur folia , nifi quum altas adfcenderint arbores. ER d Fru&us in rachidum extremo provenit folitarius „ oblongo rotundus, tres pollices longus, in obtufum definens apicem , externe viridis ac parum flavefcens. Sub craffo fed non duro cortice ficca reconditur caro, in multas partes divifa , coloris aurantii , atque cuivis parti durum adpendet officulum fabaceum, per lon- gitudinem fulco notatus eft hic fructus, glaber, ac maturus niger & fplendens, interne ficcus, albus, & turgidus ; abrupta folia paucum quoque exftillant lac. Cortex hujus funis potiffimum ad fundas adhibetur, uti fupra notatam eft. 'Tabula Decima Ramum exhibet Funis Papii latifolii. Tabula Undecima Ramum exhibet Funis Papii parvifolir. OB SE RY fb tO. He bine fpecies vere Periploce fpecies funt , uti ex ipfarum partibus fructificationis ac defcriptione facile patet. CAPUT UNDECIMUM. Funis Cratium. "Tali Racu Ceru. Ic funis eft tenuis, non ultra minimum digitum H craflus , fed longo flagello tam juxta folum pro- repens , quam arbores adfcendens, ac depen- dentibus fibrillis fefe utrisque infigens , ubi & rugofus eft, fubfequentes vero ejus partes fenfim magis maa gisque glabriores funt , fed tribus quatuorque obfcu- ris fulcis longitudinalibus diftinétus eft. Genicula per palme fpatium diftant , que verticilla mentiuntur, atque ex his laterales ramuli feu rachides binz fibi obpofite excrefcunt , quibus folia infident per quin- que & fex paria fibi obpofita. Folia vulgaris funt forme, inferius rotunda, fupe- rius acuminata , tres quatuorque pollices longa, bi- nos digitos lata, integra, glabra, & firma, fubtilibus incurvisque venulis notata , inferius parum protuberan- tibus, Ex abruptis petiolis paucum exftillat album lac. In rachidum extremo flores excrefcunt , minimis ex corymbis , qui minimi funt, & fordide albicantes, ex quinque incurvis petalis conftantes , in quorum cen- tro cavitas vacua reperitur. Fructus bina funt cornua, uti in Nummularia la. étea, minimum digitum longa , pennam craffa, fe- cundum longitudinem binis acutis dorfis notata, per que quodammodo- plarta fant, coloris nigri, quum ma- turefcant , ab interiore parte dehifcunt , inque iis quinque vel feptem tenuia confpiciuntur penicilla, infertus ftriata, officulo inftar feminis Coriandri no-. tata, quod femen eft. Superior ejus pars ‚fi parum traêtetur, feparatur in- ftar plume albe, feu flocci fericei. Trunci lignum viret, fubtile eft, porisque notatum ,uti Arundines, - MNT Latine Funis Cratium. Malaice Tali Racu TU.. Locus. Circa litus obcurrit, & in minoribus filvis. Ufus. Funis hic tenuis & quafi junceus magno in ufu eft, ad retes & naffas conneêtendas, eft enim non modo lentiffimus, fed etiam in aqua marina du- rabilior Rottanga. Hujus HERBARII AMBOINENSIS Liber VIL cap. XI Zy zyn zeer fiyf en glad, zonder merkelyke ribbekens, doch de middel-zenuwe buylt ter weder-zyde meer uyt, Het gebeele touw is vol kleeverige melk, en bitter als Pulafary , waar na de bladeren ook gelyken , zoo dat men deze twee laat[le touwen voor baftard Pulafary zoude mo. gen bouden, gelyk ik ze op Ceram door malkander bebbe zien groeyen , en dierbalven qual te onderfcheiden zyn, vermits men geene bladeren daar aam vind, als aan ’t geene de hooge boomen opgelopen is. De vrucht komt voort aan ’t eynde van de ryskens y enkeld , langwerpig-rond, 3. duymen lang , in een ftom- pe fpits eindigende , van buyten groen, wat na den gee- len trekkende. Onder een dikke doch niet harde fchaal, vind men een droog vleefch in veele klonteren verdeelt , oranjegeel, en aan ieder klontje bangt een barde korrel, als een boone, in de lengte met een doorgaande geut, en in zyn fwartigbeid glimmende, van binnen droog, wit, en uyigevuld , de afgebrookene bladeren geven ook een weinig melk van zich. Den baft daar van werd meede tot werpnetten gebruykt, als böven [laat. De tiende Plaat Vertoont een Tak van de breedbladige Papie-Touw. De elfde Plat Vertoont een Tak van de Aleynbladige Papie-Touw. AANMERKING. Deze twee zoorten zyn waare zoorten van de Periploca, zoo als uyt derzelver vrucht-deelen , en befchryving, ligt afte nemen is. AL HOOFDSTUK. Het Touwgewas Cratium. 