Historisch album van de Nederduitsche Gereformeerde Kerk in Zuid Afrika
Koloniale Weeskamer en Trust Maatschappij Kantoren : No. 4, KERK PLEIN, KAAPSTAD. Postbus 142. Telefoon 160. Telegram en Kabeladres “ FIDELITY.” OPGERICHT 31 MAART, 1856. Kapitaal £20,000. Reserve Fonds .... £145.328. Kapitaal onder Administratie = > = £3,039,477, PA.UL DE VILLIERS, Soliciteur, Voorzitter. "ir^,E MAATSCHAPPIJ onderneemt het beredderen van Boedels en I Eigendcmmen als Executeuren, Administrateurs, Voogden, Curatoren, Trustees van Insolvente Boedels en Huwelijks Contracten, Inspekteurs Geassigneerdejn, Ontvangers, Agenten vo'or Aanwezigen en Afwezigen, Liquida- teuren van Maatschappijen en Firmas. Geeft Geld op eerste Verband van Vaste Eigendom en op securiteit van Eerste Verbanden, belegt Kapitaal, koopt en verkoopt Land en ander Eigendommen. Invordering van Verbanden, Wissels en andere Schulden. Collecteert Huis Huur, rente op Verbanáen en andere Securiteiten, en doet alle soorten van “ Trust " en Agentschap bezigheid. Eerlijkheids Waarborg Tak. De Maatschappij geeft ook Polissen uit als Waarborg voor de Eerlijkheid en Getrouwheid van Trustees, Liquidateuren en Administrateurs, Executeuren en Voogden Datief, Curatoren, Onder Baljuwen, Landmeters, Bestuurders, Secre- tarissen, Klerken en andere Ambtenaren in dienst van Banken, Loges, Assurantie en andere Publieke Maatschappijen ; Municipale en Afdeelingsraden, School Raden, Corporaties en Firmas, op voordeelige termen. Deze Polissen worden ook aangenomen door de Imperiale, Koloniale, Trans- vaal, Oranje Rivier Kolonie Gouvernementen en alle employeerders in Zuid Afrika. Vormen van Voorstellen en eenige andere inlichtingen op aanvrage verkrijg- baar bij G. W. STEYTLER, Secretaris. Hoe een Goed Kop Thee 1 i—— Gezet worden moet. .. \ v/T / LIPTON, LIMITED, zijn theeplanters, en de thee die wij aan \Y«)\ / u verkoopen komt dus rechtstreeks van onze plantages. Wij zijn derhalve V*i Vi in staat u van de besté kwaliteit thee te vo'orzien tegen de laagst mogelijke prijzen. Om u Lipton’s Thee werkelijW te doen genieten, drukken wij dit blaadje, dat alle noodige voorschriften bevat voor het maken van tliee. Wij bevelen Iiet gebruik van een aarden of porseleinen theepot aan. Hoewel Lijiton Thee een aangename drank geeft, als het in een metalen theepot gezet wordt, toch is het niet geheel en al zoo volmaakt en aangenaam van smaak, als het behoort te zijn. Voor men de thee zet, moet de theepot goed verwannd worden, door die of voor het vuur te zetten of met heet water uit te spoelen. Doe dan de noodige hoeveelheid thee in de theepot. De behoorlijke hoeveelheid is een theelepel vol per persoon. Het is bepaald noodig kokend water te gebruiken en men moet eerst zeker zijn dat het water kookt voor men het op de thee giet. Water, dat eens gekookt is, moet niet weêr gekookt worden, en men moet ook niet water gebruiken, dat al een langen tijd aan de kook geweest is. Nadat men nu de theepot verwarmcl en de thee er in gedaan heeft, giet men het kokend water er op, en zet het deksel weêr op de pot ; laat dan de thee zes minuten lang trekken, maar zet de theepot niet nabij het vuur terwijl de thee trekt. Schenk de thee, na die zes minuten, in cle kopjes, en het is klaar voor gebruik. Doe er suiker en melk bij naar ieder ’s smaak. Laat de thee niet langer dan zes minuten trekken, want het is dan op zijn best, en als men het langer laat trekken, Verliest het zijn heerlijke geur. Is er niet genoeg thee gemaakt, werp dan de gebruikte theeblaren weg, en begin op nieuw volgens dit voorschrift. Om een goed kop thee te maken kan men zien dat het alleen noodig is de volgende vijf regels in aclit te nemen 1. Gebruik een aarden of porseleinen theepot. 2. Verwarm de theepot degelijk. 3. Gebruik LIPTON’S Thee. 4. Zie dat het water kookt. 5. Laat de thee zes minuten trekken. Deze vijf regels zijn niet moeilijk te onthouden, en gemakkelijk om in toepassing te brengen. Als men thee volgens deze voorschriften zet, zal men bevinden dat het zoowel een gezonde als aangename drank is, die men dagelijks zal willen gebruiken, en waarvan een steeds toenemend genot heeft. LIPTON LIMITED, THEE PLANTERS EN THEE HANDELAARS. Het “ Commercial Instltute,” STELLENBOSCH. g AX deze School of ook DOOR DE ROS'l', wordt ondciwvijs gegeven in vakken die eenc praktiese vvaarde hebben voor |í| elk een — voor Boer of Handelaar, Predikant of Advokaat — in enig ambt of vak. Men denke toch eraan dat het Schoól of Kollege ondervvijs behoort aangevuld te vvorden. Voorbereiding in de vakken vereisbht in verscheidebe Eksamina, o a., hct Kaapse “ Chamber of Commerce” — (voor ’t Handels Certilikaat). Voor LOGIES (Meisjes en Jongen^ apart) kan gezorgd vvorden. Men sohrijve om biezon- derheden aangaande Logiks of Oxdkrwus aan DE PRINCIPAAL, Het “ Commcrcial Institute,” STELLENBOSCH. SPECI ALITEIT. Lessen door de Post in BOEKHOUDEN en SNELSCHRIFT. 5 VaKKcn : BocKhomlcn. Bricíschrijvcn, (Hoilands en Engels). Bczighcids Rckcnkundc. machinc-Schrijvcn, (Typcvvrmng). Snclschrifl. Handschrifl. Spcllcn. Hnndds IDdhodcn. cnz., cnz. Wilgenhof erc ConeoFdia Yereenigd, STELLENBOSCH. KOSTHUIS VOOR JONGENS. EZE INRICHTING maakt vonrziening in een lang gevoelde behoefte. Studkxtex kx Schooljoxckxs worden gerieHijk en aangenaam gehuistvest tegen betaling van £to per kwartaal en £3 intree-geld. Dk Liggixg is gezond, en vlak tegenover College, School en Speelplaats. Bkhoorlijk Toezicht wordt gehouden over de voorbereiding der lessen thuis. Dk Huisvadkr wordt bijgestaan door de heeren Paul lCoos, B.A., Gkorge Hokmkvr, B.A., J. Hauptfleisch. COMMISSIE : Prof. J. I, MARAIS, de Heeren C. L. MARAIS, J. D. KRIGE, CHAS. NEETHLING, H J BERGH en W. H . HOFMEYR ( Rektor). Mett doe aanzoek bij den Huisvader, J. W. LUCKHOFF. vw wv N/N/N/' wv ‘WV HARMONIE, Kosthuis voor Jonqe Dames, Stellenbosch. BESTUUR : — H.Eerw. Prof. ]. I. Marais, D.D.,Voorzitter, Mnr. Christian Marais, Mev. Prof. M uller, Mej. Katie Neethling (sekretaresse) : — Het Doel van deze Inrichting is een Christelijk Tehuis te verschatfen aan Jonge Dames, die de lessen aan het Victoria College bijwonen, of die verder onderricht ontvangen in speciale vakken als : Mnziek, Tekenen, Moderne Talen (Engels, Hollands, Frans, Duits), Snelschrift, Machineschrift, enz. Speciaal onderricht gegeven in Kooken, Maken van Kleren, Naaiwerk, enz. Dez.e lessen kunnen ook worden bijgewoond door Dames, die elders in Stellenbosch vvonen. De nieuwe Gebouwen zijn schoon gelegen op het Terras, langs de Jonkershoek-weg, en op een zeer kleine afstand van College en Conservatorium. Men doe aanzoek bij de Principale, Mej. NELLIE HAUPTFLEISCH, of bij Mej. KATIE NEETHLING, Vredelust, Stellenbosch. Kost en Inwoning : £10 per Kwartaal, vooruit detaalbaar, en £3 intreegelden. /WN AAA AAA /\/W AAA BLOEMHOF SEMINARIE, STELLEN BOSCH. OPCERICHT 19 NOVEMBER, 1875. EERLINGEN worden voorbereid voor de verschillende examens van het Departe- ment van Onderwijs, de Universiteit en den Taalbond. Bijzondere zorg wordt gewijd aan de Opleiding van Onderwijzeressen. Degelijk onderricht wordt gegeven in de MUZIEK, het TEEKENEN en het SCHILDEREN. Alsook in Koken, Maken van Kleeren ( Dressmaking), Opmaken van Hoeden (Millinery) door een zeer bekwame Onderwijzeres. DE KOSTINRICHTING staat onder de toezicht van de Principale. BILLIJK E VOORWA ARDEN. Verdere inlichting te bekomen bij DE PRINCIPALE. w. HESSE, M.S.D.A., ARCHITECT. JE\’KEH/F zich aan bij Wel-Eerw. Heeren Predikanten, Kerkeraads- leden en Schoolkommissies voor het maken van Bouw- plannen, Teekeningen, enz., benodigd voor den bouw van Kerken, Pastorieen, Scholen en andere gebouwen, en belast zich met het houden van toezicht gedurende den bouw. Verschillende Kerken, Pastorieen en Scholen zijn door mij geboutúd en heden zijn in aanbouW de Kerken te PorterVille en Kaapstad en de geboutsúen Voor de ‘Bíoemhof Meisjesschool, Jongens HogereSchool teStellenbosch en anderen, Ten alle tijde ben ik bereid alle mogelijke inlichtingen te geVen Vooral met het oog op bouWen Van Scholen, daar ik bekend ben met de eischen die gesteld Worden door het OpVoedings Departement en het Publieke Werken Departe = ment. Van ALLE door mij uitgevoerde werken zijn de beste inlichtingen te bekomen over de wijze, waarop die uitgevoerd zijn. I )oe aatizoek, en kosteloos zullen u alle mógelijke inlichtingen gegeven worden door ARCHITECT. KanTOOR : 16-17, Hugenoten Gebouw, Queen Victoria Straat, Kaapstad. Uys Bros., STELLENBOSCH Stevel Handelaars en Tuigenmakers. Goede Werk Gewaarborg. Waarschuwing ! {V AAK hct ínij ter kennis is f»ekomen dat een /cker minder soort menfjsel verkocht wordt als vertegenwoor- digende mijn preparaat, bekend als NEURaLGINE, wensch ik het publiek te waarschuwen dat het eenige echte artikel verkrijgbaar is in mijn estahlisement in ROELAXD STRAAT. en dat iedere hottel mijn naam draagt — W. FICK, Hpotheker en Drogïst, ROELAND STRHAT. NEURaLGlNE, Vooi' Neuralgia, Tandpijn, of Aangezichts pijn. Prijs Is. 6d., met post Is. lOd. W. Jlí. Cnthbert S Co., gcpt. De Zuid Afrihaansche — Stevel Handelaars. — Lennon GeDouwen, Stellenbosch. Takken in iedere Stad van Belang in Zuid Afrika. HIER ZO ! Waar gaat U, elk uur van de dag, Lichte Verversingen, Vruchten, enz., tegen geringe prijs met nette bediening krijgen ? NATUURLIJK IN HET ALOMBEKENDE GOEDÍ HOOP CAFE VAN J. COSTAS, PLEIN STRAAT, STELLENBOSCH, De Zuid Afrikaansche Associatie VOOR I)E ADMINISTRATIE EN REGELING VAN BOEDELS. OI'GERICHT OVER ZEVEXTIG JAAR GELEDEN. Edele Alfred Ebden, President. Fondsen onder Administratie meer dan £3,000,000. G0THER MAMIV, aigemeene Bestuurder en Secretarís. H0OFDKAIVTO0R s ÏVo. 6, KERK PLEIIV, KHHPSTHD. Kaap de Goede Hoop Spaarbank Genootschap. OPGERICHT 1831. I NCELIJFT DOOR AKTE VAN PARLEM ENT NO. 24 VAN 1894. t — ^ l DIRECTEUREN. 1 Voor/.ittf.r - - WelEd. Heer J. B. LANGERMAN. WelEd Heer WelEd Heer H. C. van Breda. WelEd Heer P. Maskew. „ A. J. van Reenen. ,. A. J. Chiappinj. „ M. Versfei.d. „ C. H. Brand. „ J. H. Hablitzel. „ J. C. de Kokte, VI i) 117, ST. GEORGE’S STRAAT, KAAPSTAD. Reserve of Beschermings Fonds, £117,000. Dcpositas van zes pence en meer worden dagelijks ontvangen van 9 v.m. tot 3 n.m. en ’s Zaterdags van 9 tot 1 2 in den voormiddag en van 6 tot 8 in den avond, dragende rente voor ’t tegenwoordige tegen 4 pcr cent. per jaar op sommen niet hooger dan (tenzij speciaal overeengekomen) £ 1 0O van private personen en £300 van Liefdadige Inrichtingen en Genootschappen, behalve op opgeloopte rent. DE BANK IS BEREID GELD VOOR TE SCHIETEN OP EERSTE KLAS SECURITEIT. C. GOHL, Secretaris, JAS. WYLLIE & ZONEN, 62, STRAND STRAAT, KAAPSTAD. Voor Baden, Waschplaatsen en Sanitaire Benoodigdheden van alle soorten. Kachels, “ Hollow-ware ” en Alum- inium Kook Gereedschap. Tuin Gereedschap, Tuin Water- slangen en alle Benoodigdheden. Borstels, Huishoud IJzerwaren, enz. Makers van Wyllie’s Ronde Watertanken in alle grootten. Gegalvaniseerd “ Ridging,” Riool- pijpen, Pijpen en Gegalvanizeerde Goederen van iedere soort. Eenige Agenten voor Hobbies Bepkt. Verheven Beeldwerk Materialen. Jas. Price & Zoon. — Eerste klas Bad en Versieringstegels. Merk het eenig Adres : JAS. WYLLIE & ZONEN, IJzerwaren Handelaars en Manufacturiers, 62, STRAND STRAAT, KAAPSTAD. E. BURMESTER, JUWELIER, HORLOGIEMAKER EN GEZICHTSKUNOIGE. Nikel of Geoxydeerde Horlogie, 12/6. Do- do. (“Lever” beweging), 20/-. Houden goed tijd. VRAAG OM PRIJSCOURANT. over 1,000 lllustraties. OPGERICHT 1864. E. BURMESTER, 86, Hdderley Straat, Kaapstad. ESTABLISHED 1 84 t ■ THOS. COOK & SON, TOURIST & STEAMSHIP AGENTS, BANKERS, ETC. ESIDENTS OF SOUTH AFRICA who intencl making a trip to Europe should write to THOS. COOK & SON for their Sailing List, giving full particulars of Sailings and Fares by all Lines from South African Ports to Europe by West and East Coast Routes. Tours arranged in Europe to suit individual requirements. Itineraries prepared and advice given free of charge. COOK’S REPRESENTATI VES meet and assist Passengers at Cape Town, Durban, Southampton, London, Egypt, Naples, and all the principal Ports of the World. BAGGAGE taken charge of and seen through Customs, etc. How to carry Money when on Travel. I he safest and best way is to be providecl with Cook’s Circular Notes or Letter of Credit, which can be cashed in any part of tlie World. Apply for fnll particulars to THOS. COOK & SON. Head Office for Scuth Africa : Natal Branch : Corner of STRAND and ST. GEORGE’S STREETS, MUTUAL BUILDINGS, SMITH STREET P.O. Box 12), CAPE TOWN. (P.O. Box 33), DURBAN. CHIKI' Ol'KiCK : I.UDGATE CIRCUS, I.OXDOX. BRANCHES THROUGHOUT THE WORLD HISTORISCH ALBUM Van de nederduitsche GEREFORMEERDE KERIv * IN ZUID AFRIKA. * * DOOR EERW. A. DREYER, KAAPSTAD. MET EEN AANBEVELEND WOORD VAN DEN HOOG-EERW. J. I. MARAIS, D.D., Professor te Stellenbosch. No. 1. DE RING VAN KAAPSTAD. Kaapstad : U ITGEGEVEN DOOR C.APE TlMES BEPERKT. 1907. VOORWOORD E lezer ontvangt in clit Historisch Album een kort geschiedkundig overzicht van de Necl. Ger. Gemeenten die tot den oudsten Ring cler Kerk, den Ring van Kaapstad, behooren. Aan den onclernemings geest van de Uitgevers is het te danken dat de uitgave met zooveel kostbare platen versiercl is. Naar ik geloof wordt er behoefte gevoelcl aan publicaties van clezen aarcl. Immers, er bestaat veelal bij de leden der Ned. Ger. Iverk een groote onbekendheid nret de schoone en hoogst belangwekkende geschiedenis dier Kerk. Ik vertrouw claarom dat cleze uitgave er toe bijdragen zal om meer belangstelling bij onze leden op te wekken in hun eigen kerkgeschiedenis, en dat het Kerkelijk leven erdoor aangewakkerd zal worden. Het opkomend geslacht mag niet onbekend blijven met wat cle H eere cloor onze Vaderen voor onze Kerk gedann heeft. Mijn informatie heb ik vooral geput uit de oorspronkelijke notulen boeken der onderscheidene gemeenten ; overigens heb ik veel hulp gekregen uit geschriften van clen Hoog Eerw. Prof. Marais, Ds. C. Spoelstra, Dr. G. Theal — allen mannen die veel gedaan hebben voor de geschiedenis onzer Iverk. Ik breng hiermede mijn hartelijken dank toe aan allen die mij op eenige wijze, hetzij door het verschaffen van informatie of het leenen van portretten behulpzaam zijn geweest. Het plan bestaat om, inclien cleze uitgave slaagt, al cle Ringen op dezelfde wijze te behandelen. Nommer 2 van de Serië, echter, zal handelen over “ De Christelijke Werkzaamheid ’’ der Ned. Ger. Kerk en zal de geschiedenis bevatten van de oudere en cle tegenwoordige zending en al cle inrichtingen der Kerk. Het zal, even als cleze uitgave, ten volle geiliustreerd zijn. Blijde en dankbaar jegens den Heere zou ik wezen indien, gelijk ik bicl en vertrouw, dit werkje eenig nut sticht. Geschiedt dit dan zal ik mijn arbeid aan hetzelve besteed, ruimschoots beloond achten. A. DREYER. Kaapstad, 19 Juni, 1907. AANBEVELING EN goecl boek behoort zijn eigen aanbeveling te zijn ; en toch kan een woord van waardeering soms bijdragen om zulk boek in ruimeren kring te verspreiden. Daarom waagt het de ondergeteekende — daartoe gevraagd zijnde — het “ Historisch Album ” inteleiden in huisgezinnen van ons land, die' belangstellen in de Nederduitsche Gereformeerdc Kerk. ’t Was eene gelukkige gedachte van den Schrijver de lotgevallen van enkele der oudste gemeenten in het land te beschrijven ; ’t was eene even gelukkige gedachte van den Uiigever om zoowel door letter als door beeltenis de geschiedenis dier gemeenten te laten spreken. Moge deze eerste poging zoo slagen, dat eene tweede ondernomen en het Historisch Album een onzer meest gewilde huisboeken wordt in Zuid Afrika ! De Schrijver heeft zich veel moeite getroost om zijn werk aantrekkelijk te maken. 't Was voor hem in den volsten zin des woords een arbeid der liefde. Wordt hij aangemoedigd door leeraars en leden der Kerk, door onderwijzers der jeugd, die gezonde lectuur in de Hollandsche taal op prijs stellen en verspreiden willen, dan zal het hem een prikkel zijn op den ingeslagen weg voorttegaan, en zijn werk met vrucht voort te zetten. Zal het hem aan zulke aanmoediging ontbreken ? Het boek is aantrekkelijk ; de taal is eenvoudig en ongekunsteld, de stijl helder, de inhoud belangrijk, de uitvoering sierlijk. Met de grootste vrijmoedigheid beveelt de ondergeteekende dit “ Historisch Album ” aan, in de hoop en de verwachting, dat beide schrijver en uitgever door een ruim debiet vreugde zullen hebben van deze onderneming. J. I. MARAIS. Theologisch Seminarie, Stellenbosch, Juni, 1907. INHOUD. KêXj. De Gemeente Kaapstad De Eerste Synode der Kerk - De Gemeente Stellenbosch - Het Theologiscli Seminarie Opening der Kweekschool - De Gemeente Somerset West De Gemeente Durbanville De Gemeente Wynberg De Gemeente Simonsstad De Gemeente St. Stephen’s, Kaapstad De Gemeente Philadelphia De Gemeente Drie Anker Baai De Gemeente “ De Nieuwe Kerk,” Kaapstad De Gemeente Rondebosch De Gemeente Kuils Rivier De Gemeente Kalk Baai Blad/. i 35 39 51 52 56 61 67 73 76 83 88 92 98 101 103 De Gemeente Kaapstad E Necl. Geref. Kerk van Zuid Afrika kan gerekend worden gesticht te zijn met de stichting der Kolonie zelve, te weten, in April, 1Ó52, toen de eerste Hollandsche Kolonisten aan de Kaap landden onder bestuur van Comraan- deur Johan Anthonie van Riebeek. Commandeur Johan van Riebeek. Geboren in 1618. Overleden 18 Januari 1677. Het doel van hun komst was om in naam van de Nederlandsche Oost Indische Com- pagnie van onzen Zuid Afrikaanschen uithoek bezit te nemen en aan de Kaap eene ver verschingsplaats op den weg naar Indië op te richten. Het was op den óden April 1652, dat gemelde van Riebeek hier aan wal stapte. De kleine Hollanasche volkplanting telde toen geen honderd personen, van welke de soldaten (Duitschers) de Luthersche en de overigen de Gereformeerde leer beleden. De Compagnie was geenszins overschiliig met betrekking tot de verzorging van de geestelijke belangen der emigranten. Ook werd de uitbreiding van het godsrijk onder de aan de Kaap wonende heidenen beoogd. Dit blijkt o.a. uit het gebed door van Riebeek bij het aanvaarden van zijne werkzaamheden Maria de Querelleri (or Querellerius). Echtgenoote van Commandeur van Riebeelt. opgezonden. Daarin komen deze merk- waardige woorden voor : “ Mogt Uwe ware Christelijke Gereformeerde Leere onder deze wilde brutale (d.i. woeste), menschen voort- geplant en verspreid worden.” In het begin moesteri de Kolonisten zich tevreden stellen met de diensten van een godsdienst — onderwijzer (ook ziekentrooster genaamd). Zijn naam was Willem Barentsz Wijlant. Door hem werden er geregeld gods- dicnst-oefeningen gehouden in 't fort dat in de nabijheid van de tegenwoordige Parade was opgeworpen. Aan hem was ook het onderwijs geven aan de jeugd toevertrouwd, terwijl hij zelfs eenige heidensche inboorlingen tot het Christendom bracht. Als ziekentrooster moest hij “ dagelijks de zieken bezoeken, zoo menigmaa' de gelegenheid het vereischte, tot hunne vermamng, vertroosting en onderwijzing ter zaligheid." Daar de ziekentrooster, echter, geen geordende leeraar was, moesten de bond- zegelen van doop en avondmaal van tijd tot tijd worden bediend door leeraren die op reis naar Oost-Indie de Kaap aandeden. Abraham, zoon van Gouverneur van Riebeek. Geboren aan de Kaap, 18 October, 1653. predicatie gedaen ende het Heylige Avond- mael des Heeren uthgedeilt ; heeft ock mijn soontien gedoopt, out sijnde jaer en tin weken, genaemt Bernert Willemsz Wijlant, en ís die eerste geboren Christen, die in dese voortresse geboren is.” Het Kasteel de “ Goede Hoop.” Waarin de diensten gehouden werden, 1672. De eerste Avondmaalsviering had den T2den Mei, 1652, plaats in het toen nog ongedekte stuk van het huis in het plein van het onge- maakte Fortje staande. I)e prediker bij die gelegenheid was Ds. JOHANNES Backerus, die met de Olipluint op de reis naai Indië hier aangekomen was. Deze was tevens de eerste leeraar om een geregelde predicatie aan de Kaap te doen. De eerste Doopsbediening vond plaats op den ^^sten Augustus, 1653. Hieromtrent rap- porteerde de ziekentrooster Wijlant als volgt aan de Classis Amsterdam : “ Den 17 Augusti int jaer 33 is hver gekomen, mit schip die Fcnicx, domine Frontiín uthgevaren van die camei Amstelredam ; heeft hyer den 24 een Behalve Wijlant, die hier tot 10 Maart, 1656, arbeidde, hebben drie andere ziekentroosters, vóór de aankomst van een gevestigden leeraar, de diensten van tijd tot tijd waargenomen. Hunne namen zijn : Pieter van der Staej., Ernestus Back en Jan Joris Graaff. Wij laten hier eenige bijzonderheden omtrent ieder hunner volgen : (1) Pieter VAN DER Staei. was een zwager van Commandeur van Riebeek. Hij kwam in 1656 als opvolger van Wijlant liier aan. Hij stond aan het hoofd van een door hem gestichte school voor slaven, en zoo goed wist hij zich van zijne taak te kwijten, dat hem door de directeuren een salaris van 445 per jaar werd toegekend. (2) ERNESTUS BaCK kwam op den ^osten November, 1663, :i:in de Kaap aan, maar werd reeds in Februari 1665 naar Batavia ver- DE GROOTE KERK VAN DE ACHTTIENDE EEUW. Ingewijd 6 Januari, 17O4. De toren staat noe gehecht aan de Kerk van thans De Groote Kerk ( inwendig) van 1704. Aan de muren ziet men de wapenborden van voorname personen die in de Kerk begraven liggen. Bij de verg'rooting van de Kerk in 1783 werden deze wapenborden afgenomen. phiatst. Hij maakte zich schuldig aan dronk- enschap, vandaar dat men zoo spoedig van hem ontslagen werd. Zijn ontslag werd ver- haast door dat de Commandeur en zijn Raad meenden dat de verschijning van een komeet aan den hemeltrans in verhand gebracht moest worden met het schandelijk gedrag des ziekefi- troosters. In de depeche van de Kaapsche Regeering aan den Gouverneur-Generaal, Joan Maetsuijker, van Indië, heette het : “ omdat ons Godt alreede meb Zijn rechtvaerdige strafif over onze vuijll eh sondich bedrijff nu wel twee maanden alle nachten achtereen door een ijzelicken steert sterre aen den hemel ís comen te díreijgen, weswegen dan oock hooch noodich geacht hebben ons de gemelde onwaerdige íeeraar quijt te maken en dezelve nevens sijn familie per dit jacht mede na Batavia vertrecken te laten.V (3) JAX JORIS Graaf kwam in 1(365 aau. Hij scheen een man van innige godsvrucht te zijn geweest. SJechts weinige maanden mocht hij alhier werkzaam zijn, daar hij reeds in Juni deszelfden jaars overleed. Dc Ecnste Pt?edikant. Intusschen zag de kleihe gemeente aan de Kaap reikhalzend uit naar de aanstelling en aankomst van een gevestigden leeraar. Het valt licht te bégrijpen dat de gemeénte niet dan op gebrekkige wijze door de door- reizende predikanten kon worden bearbeid. I n het jaar 1665 behaagde het den heeren Majores in Nederland, eindelijk, den eersten vasten predikant voor de Kaapsche volk- planting aan te stellen. Zijn naam was I. J ohaxnes VAX Arckel. Op den iiSdcn Augustus van dat jaar landde hij met I)c Xicuu'c Middclbiirg in de Tafelbaai. Dat hij met harteli jkhcicl en blijdschap door allen ontvangen werd is clenkbaar. I)s. van Arckel maakte daclelijk een aan- vang met zijne werkzaamheden. Op ZoncIa<f, den 23sten Augustus, hielcl hij zijn intree- preek en aanvaardde hij zijn dienstwerk. In den namiddag doopte hij negen uit Neder- landsche ouders geboren kinderen. Een kerke- raacl werd er aangesteld, de namen althans van een ouderling en een diaken worden in het kerkboek vermeld, teweten, Abraham Schitt en J OHANNES DE Wiener ; doch de macht van cleze kerkedienaren was zeer be- perkt. Alle gemaakte bepalingen waren onder- worpen aan de goed- of afkeuring van clen zoogenaamden commissaris politiek, clie, van vxxnft. n(-, (XcYKei V. % AC Facsimile der naarateekeningen van Kaapstadsche Predikanten tusschen 1665 en 1800. 1 egeeringswege aangesteld zijnde, ook zitting ui stem in alle kerkelijke vergaderingen had. De ouderlingen werclen door de gewezen en nog in dienst zijnde kerkdienaren gekozen, d°ch konden geene plichten waarnemen, \ 001 dat de keuze door het gouvernement bekrachtigd was, en de diakenen werden jaar- l’jks door de regering gekozen uit eene dubbele 4 naamlijst door de afgetreden en dienstdoende dienaren aangeboden. De kerkeraad had in de eerste instantie toezicht op zaken in ver- band met godsdienst en onderwijs, doch zijne besluiten, al waren dezelve met mede- weten van clen commissaris politiek genomen, waren nog aan de goedkeuring van den politieken Raad, die uit den kommandeur en de voornaamste beambten van het station bestond, onclerworpen. Zoo als reeds gezegd, werden de gods- dienstoefeningen gehouden in een der ver- trekken van het fort dat ten noorden van de tegenwoordige parade stond. Doch eenige maanden na de aankomst van Ds. Arckel, werd liet bij het aangroeien van de gemeente noodig geoordeeld, een houten gebouw dat buiten op het plein van de fortresse stond, tot eene kerk te gebruiken. Tot dat einde had men dat gebouw in December, 1665, met een steenen gevel laten voorzien, en ook een steenen vloer daarin doen leggen. Later in 1672 toen het tegenwoordige Kasteel met zijn vijf hoeken naar het prinsen huis Oranje Nassau genoemd gebouwd werd, verga- derde men aldaar des Zondags in een groote zaal in de “ Kat,” of hooger deel van de vesting die ook als Raadszaal diende, om het Woord des Heeren te hooren verkondigen. In 1678 reeds had men het fondament voor een kerk in den ouden tuin van Gouverneur van Riebeek gelegd, doch daarbij bleef het. In den tijdvan Gouver- neur Willem Adriaan van der Stel was er een predikant alhier, Ds. Petrus Kalden, die bij den Gouverneur aandrong om een Kerk te doen bouwen, die meer aan de behoeften van de wassende gemeente zou beantwoorden, met gevolg dat de Gouverneur op 28 December, 1700, den hoeksteen legde, op dezelfde plaats waar het fondament in 1678 reeds begonnen was. De kerk kostte 30,000 guldens, of £2,200 en werd in 1704 voltooid, in welk jaar Ds. Petrus Kalden haar inwijdde op den óden januari. Ds. van Arckel schijnt een man van ernst en getrouwheid te zijn geweest, en heeft goed werk gedaan. Maar het werd hem niet vergund hier lang te arbeiden. Op den 3clen Januari, 1666, werd hij schielijk ziek, en reeds negen dagen daarna ontsliep hij. Op den aclen Januari had hij nog aan de hoeksteen-legging van’t kasteel, De Goede Hoop, deelgenomen. Zijne í.agedachtenis was tot zegen, want in een besluit den 5den Maart, 1666, genomen, mocht de Kaapsche regeering van hem getuigen als van “ den goedcn leeraar, den rechten voorganger der gemeente en leider tot alle Christelijke deugden, die zich gedurende zijn vijf-maandige dienst bij dezelve zeer bemind gemaakt hacl.” Den i3den Januari, tegen den avond, werd zijn stoffelijk overschot met een groot uitgeleide naar zijne grafstede gebracht, welke de Gouverneur, Zacharias Wagenaar voor liet eerst hacl laten begrijpen in het kerkgebouw waarin cle overledene van tijd tot tijcl het Woorcl cles levens verkondigcl had. Sedert den dood van Ds. van Arckel in 1666, zijn er 50 predikanten in de moeder- gemeente werkzaam geweest. Wij laten de volgorde hier volgen met vermelcling cler datums van het verblijf der predikanten en aanstipping van wetenswaardige bijzonderheden aangaande sommigen hunner of van gebeurte- nissen welke in hun diensttijcl hebben plaats gevonden. 2. Ds. JOHANNES DE VOOGHT. Van 26 Feb- ruari tot 23 November, 1666. Ds. cle Vooght werd slechts tijdelijk aangesteld. Op Zondag den 2isten Maart voncl er, na afloop van een predikatie door Z. Eerw. gehouden, een zonderling voorval plaats. Eene slavin trad voorwaarts en bood haar kind ten doope aan. Juist toen Ds. de Vooght op het punt was het kmd te doopen, stond zekere tegenwoordig zijnde predikant, Ds. Baldeus, Kapelaan van cle Vencnburg, in de Tafeíbaai voor anker liggende, op, en objecteerde tegen de doops- bediening. De Commandeur Zacharias Wagenaar, die mede tegenwoordig was, bleef stilzwijgen. Ds. cle Vooght moest toegeven. Het kincl wercl echter clen daarop volgenden Zondag gedoopt, haddende de Raad intusschen besloten dat alle slavenkinderen in het vervolg mochten gecloopt worden. Op den 23sten November vertrok Ds. de Vooght naar Batavia. 3. Ds. J OHANNES PETRUS WACHTENDORP. — November ióóó tot Februari 1667. — Den 7den Januari, 1667, besloot de kerkeraad het H. Avondmaal viermaal ’s jaars te liouden, de eerste viering op Paaschdag ; de tweede drie maanden later ; de derde weder drie maanden later, en de vierde op Kerstmis. Ds. Wachtendorp stierf den ijden Februari, 1667. 5 4. Ds. Adriaax de Vooght. — 1667 tot 1674. Aangaande Ds. A. de Vooght wordt vermeld dat liij “ op den 25sten Decemher, 1669, na gedane belijdenisse gedoopt heeft twee bejaarde personen, te voren Joden geweest zijnde, waarvan de eene genoemd wiert David, ouwt 22, de andere Satmicl, ouwt 20,” en dat “ hij den kerkeraad in 1669 bewoog wees- kinderen van Hottentotten te besteden onder voorwaarde dat voor hunne Christelijke op- voeding worde gezorgd.” 5. Ds. Rudolphus Meerlaxd. — -1674 — 1675. 6. Ds. Petrus Hulsenaar. — 1675 — 1677. Ds. Hulsenaar s'telde groot belang in de Geestelijke behoeften der Hottentotten. Het ging hem ter harte dat zij zoo zeer verwaar- loosd werden : 10 dagen na zijn dood besloten de ouderlingen “ weer de overheid te verzoeken daar de zaak in verval was geraakt, dat ook de slaven en slavinnen der Compagnie een schoolmeester zouden krijgen, om van jongs-af lezen, schrijven en de beginselen der Christelijke religie te leeren.” Ds. Hulsenaar stierf den i5den December 1677 en werd begraven op de plaats waar later eene kerk zou gebouwd wcrden. Van hem staat aan- geteekend dat “hij een leeraar was, aan wien de Kaapsche gemeente zeer veel heeft komen te verliezen.” 7. Ds. Johan Frederick Stumphius.— Alleen in Mei 1678. Op den 9den April 1678 werd het fondament voor eene kerk in de Tafelbaai gelegd, doch het werk werd gestaakt. 8. Ds. Johannes Overney. — i8de October, 1678 — 5 Mei 1687. Daar Ds. Stumphius niet langer kon aanblijven werd Ds. J. Overney tot predikant aangesteld. Deze leeraar was niet eigenlijk voor de Kaap bestemd ; maar toen hij op zijne reis naar Indië de Kaap aan- deed, verzocht men hem zeer dringend hier te blijven daar de gemeente herderloos was. Hij willigde in en was zeer ingenomen met de plaats en zijn werk. Dit is wat hij o.a. hieromtrent aan de Classis Amsterdam rappor- teerde : “ De E. Achtb. Raad heeft mij de eere gedaen ende versogt hier te blyven, t'welck van mij ooc met een gewillige gene- gentheid is aengenomen, verhopende dat de opperherder j. Chr. mij met zijn kragt en gaeven sal aendoen, om deselve als een onberispelvck voorbeelt voor te gaen en Hem veele sielen toe te brengen. Ick dancke mijn Godt dat Hy my hier gebragt heeft, also ick ten hooghsten vergenoeght ben ; want hier een tamelycke gemeente, en burgerlyck volck, en hier is een fraei man die het opperhooftschap bekleedt en een zeer ordentelycke regeeringe, en kan alsnog niet anders vermercken — sonder roem gesproken — als een goet genoegen. Preekstoel in de Groote Kerk. Ingewijd 22 November, 1789. 9. Ds. JOHANNES VAN ANDEL. — 4 Jimi, 1687 — Jan. 1689. 10. Ds. LeonardusTerwold.— 1689 — 1695. 11. Ds. Hercules van Loon. — 1695 — 1697. 12. Ds. Petrus Kalden. — 1697 — 1707. Gedurende zijn diensttijd, op den 28sten December, 1700, werd de hoeksteen van het tegenwoordig kerkgebouw door den Gouver- neur W. A. van der Stel gelegd. Ds. Kalden verrichtte den eersten dienst in het kerkgebouw dat in 1703, op den toren na, voltooid werd. De inwijding vond den óden Januari 1704 plaats. Het volgende extract uit een verslag van Ds. Ivalden, gedateerd 2 April, 1706, geeft ons eenigszins een inzicht van den toestand der 6 gemeente ongeveer 50 jaren na hare stich- ting : — “ De gemeente aan de Caab neemt onder Gods goedhijd nog alle jaren merkelijk toe, so in ledematen als hijdenen, die door den doop Christi gemeenschap worden ingelijft, waaronder selven Chinesen, die den gecruvsten Christus omarmen, gevonden worden. Wij hebben, om de teere jeugt nog meerder aanlyding te geven, en de gronden van de goddelyke waarheden in te lyden, behalve de private een publieke Catechizatie, clat noyt voor desen hier gedaan is, ingestelt, moetende de school meesters alle Woensdagen hare school kinderen, onder ’t luyden van de kerkklok zelfs in de kerk iijden ; alwaar dan een gebed gedaan, gesongen en de beginselen van de leer der waarheid haar ingeboesemt en daar in onderwesen worden, twelk onder Gods goedhijd zoodanig toeneemt, dat aldaar niet alleen over de 120 kinderen toevioijen maar ook bejaarde comen aanhooren waaruit wij, onder Gods goedheid, nog een Catechisatie voor Bejaarde formeren sullen. Tot soulaas van de sieken, die alhier, so uyt ’t vaderland als India aancomen, hebbe besorgt dat alle Sondagen. voor de middag een predicatie int Hospitaal door den krankbesoeker gelesen word ; dat noyt voorheen ook geschiet is. In de schole der slaven van de E. Compagnie wort ins- gelijx alle avond een gebed gedaan, en daarna ondervraagt en geoeffent in de beginselen van ’t Christenclom. Daar manqueert maar een hulp en medearbijder in so grote oest en wijngaart waarin mij afslove. Dog tmeest dat hier nog ontbreekt is dat deze hijdense Natie of Hottentotten nog sitten in so een duystere oncunde, buyten kennis van den waren God en vreemdelingen van de ver- bonden der genade. Hebbe mijn vlijt tsedert mijn aanwesen al aangewent om haar taal mij ijgen te maken, en so ver geavanceert in woorden, dat indien een jaar of anderhalf mogt afsonderen, om deselve tot meerder volmaakthijd te brengen soude mij durven sterk maken, om deze Afi icanen daarin dienst te doen. Dit is cortelijk wat de staat van mijn kerk in dit uyterste gedeelte van Africa betreft.” Ds. Kalden werd in April 1707 door de Kamer van Zeventien van zijn post afgezet omdat hij zijn dienstwerk niet naar behooren verrichtte. Hij schijnt een boezemvriend van den Gouverneur W. A. van der Stell geweest te zijn, tegen wien ook ernstige klachten werden ingezonden en die ook mede van zijn betrekking vervallen verklaard werd. “ De klachten tegen Ds. Kalden,” schrijft Advokaat de Wet, “ bestonden hoofdzakelijk hierin, dat hij de openbare godsdienst niet getrouw waar- nam, maar veeltijds uit de stad zijn vermaak nam, wanneer hij had behooren te prediken. Tevens, dat zoo dikwijls Van der Stell zich op zijn landgoed “ Vergelegen,” te Hottentots Holland bevond, Kalden ook op zijne in die nabijheicl gelegen plaats, “ Zandvliet,” tusschen Stellenbosch en Valschbaai, den tijd door- bracht. Alsmede, dat hij eigendunkelijk, en zonder genoegzame reden, het bevestigen van huwelijken, waartoe dag en uur bepaald waren, tot zoodanigen tijd verschoof, als hem goed dacht. Verder, dat hij in stede van huisbezoek naar behooren te verrichten, de ledematen tot het bijwonen van het Avond- maal door den koster liet uitnoodigen. Ook dat hij zich in het algemeen met zaken, zijn ambt niet passende, teveel bezig hield, en, dat ofschoon de Gouverneur van dit alles genoegzaam kennis droeg, hij zich daaraan niet gelegen liet liggen.” Deze klachten werden door de Kamer van Zeventien in overweging genomen, met welk gevolg hebben wij reeds gezegd. 13. Ds. Engelbertus Francisus le Boucg — 1707 — 1708. Ds. le Boucq werd tot op- volger van Ds. Kalden benoemd. Hij koos / De Groote Kerk Adderley Straat, Kaapstad. Het tegen woordige gebouw.) De Groote Kerk (inwendig) van thans. partij voor de ontevredene burgers, die klachten hadden ingézonden tegen Ds. Kalden, Gouverneur v. d. Stell en andere leden der Regeering. Zijn gedrag gaf aanstoot. In den morgen van Zondag, den 28sten Augustus, 1707 , werd de gemeente van de Kaapstad door Ds. le Boucq met eene preek verrast, die veel op- spraak verwekte. Hij had tot tekst gekozen het iste vers van Spreuken 29, en had vooraf de twee laatste verzen uit Psalm 149 laten einde der dienst van hunne betrekkingen vervallen verklaard. De opschudding daar- door veroorzaakt was /,eer groot. Eene vrouw was onder de dienst flamv gevallen, en werd uit de kerk naar het hospitaal vervoerd. De leden van den Raad vergaderden terstond, en richtten, na beraad, een verzoek tot le Boucq om geene dienst in den namiddag te houden. Den volgende morgen werd door den pre- dikant een brief naar den Raad gezonden De Ronde Kerk, Zee Punt. zingen. De verklaring van den tekst werd toegepast ten gunste van de burgers, die niet lang geleden voor vrijheid gestreden hadden, doch was tegen den Gouverneur, die zijn nek zou verhard hebben. De onlangs ge- kozene ouderling Abrahaui Ponlle, die in de dienst der Regeering was en de burger Jau Obeiholster, der Regeering gunstig gezind, tot diaken verkoren, werden door hem, bij het waarin hij beweerde, als leeraar het recht te hebben ouderiingen en diakenen af te zetten, zonder opgave van redenen terwijl hij tegen de bemoeiingen der regeering in geestelijke zaken protesteerde. Na nog een brief ge- schreven te hebben, volgens welken hij weigerde te prediken, totdat de Raad hem gelijk gegeven zal hebben, werd hij geschorst en van zijn salaris beroofd. 9 (14.) Ds. J ohannes Godofredus D’Aily, 1708-1726. — Ds. D’Aily kwam den 25sten Jannari 1708, beliouden aan de Kaap aan na een voorspoedige doch lange zeereis die acht maanden en vijf dagen geduurd had. Hii maakte dadelijk een aanvang met cle werk- zaamheden en bevond tot zijn leedwezen dat de gemeente in twee partijen verdeeld was over de Le Boucq zaak. Die verdeeldheid werkte zeer schadelijk voor de gemeente ; daar waren er die partij kozen voor Le Boucq. Zelfs was er sprake dat ouderling Abraham Poulle naar Oost Indië zou gaan in zake zijn geding met den gesuspendeerden predikant. Daar de Gouverneur echter gemelden ouderling later eenige satisfactie gaf voor zijn geleden hoon, en temeer nog daar Le Boucq de Kaap voor goed had verlaten, werd deze voorge- nomen reis opgegeven “ in hoope en vertouwen, dat die moyelijke onlusten door de predicant Le Boucq in deese Colonie gereesen, nu ten meerengedeelte sal geeijncligt, de gemeente tot stilstand en onze Kerkenraad in goede tranc- quiliteit mitsgaders sijn voorige ruste, liefde en vreede gebracht zijn.” Gedurende den cliensttijd van Ds. D’Aily werd het gebruik ingevoerd om geregeld eens in de maand Kerkeraadsvergadering te houden, “ niet alleen om de kerkehjke zaken te behan- delen, maar ook om verzoekers en klagers te hooren.” Ook werd een reeks van artikelen vastgesteld ter regeling van kerkelijke verga- deringen. In het Dagverhaal van 1710 lezen wij : — “ Bij een subit overval onze Eerw. Predikant Johannes Godefroy D’Aily deze morgen over komen, zoo is de Eerw. Preclikant Marens, die juist bij geval in de kerk was, ter kansel getre- den, en heeft deze voormiddag een heerlijke predikatie uit 1 Tim. 3 : 16 gedaan : na den micldag zijn Eerw. den predikdienst ook weder waargenomen en voor de gemeente gepreekt.” Ds. D’Aily overleed in 1726. (15.) Ds. Lambertus Slichf.r, 1723-1725. — Ds. Slicher was van 1706-1713 predikant te Lillo in Indie, waar hij echter zoodanig werd tegengewerkt dat hij zijn arbeid daar opgaf. In 1718 kwam hij aan de Kaap aan en werd aangesteld om onder den naam van Rector het opzicht over de Scholen te hebben. In 1723 werd hij aangesteld tot tweeden predikant van Kaapstad naast Ds. D’Aily, voor wien het werk te zwaar was geworden. In 1725 werd Ds. Slicher naar Drakensteijn verplaatst. Na den dood van Ds. D’Aily in 1726 werd (16.) Ds. Hendrik Becic (1726-1731) van Stellenbosch naar de Kaapstad verplaatst. Hij arbeidde hier tot 1731 toen hij Emeritus werd. Het Hugenoten Gedenkteeken te Kaapstad. Hoeksteen gelegd 1839, door Sir Henry de Villiers. Ingewijd October 1903, door Prof. N. Hofmeyr. (17.) Ds. Francois Le Sueur, 1729-1746. — Daar Ds. Beck reeds oucl en afgeleefd was en het werk niet meer naar behooren kon ver- richten, werd Ds. Le Sueur in 1729 met open armen en genegen harten ontvangen. Hij arbeidde met grooten zegen in de gemeente tot 1746. In een verslag aan de Classis Amster- dam in 1731 rapporteerde hij als volgt : “ De gemeinte aan deese plaats is nog in goeden 10 I)E NEDERDUITSCHE G E R E FORMEERD E KERK TE PAPENDORP, (Woodstock). Een geschenk van wijlen den heer J. C. Hofmeyr. Ingewijd ioden Maart, 1899 door den Hoog- Eerw. Prof. N. [. Hofmeyr, De Kerk van Buiten. De Kerk van Binnen. welstand ; veele naarstige en godvrugtige Iverkgangeren worden er gevonden ; ze bestaat thans uyt bij de drie honderd leedemaaten, en neemt dagelijx sodanig toe, dat ze binnen korten, dit getal verre zal te boven gaan ; be- halven een groot getal uvt de broederen Lutteraenen en andere gezintheeden die niet nalaaten Gods huys naarstig by te woonen.” Het was vooral aan de bemoeiingen van Ds. Le Sueur te danken dat de gemeenten Waveren (Tnlbagh) en Zwartland (Malmesbury) in 1745 gesticht werden. De geheele Europeesche be- volkink telde toen ongeveer 4,000 Ivolonisten en zoowat 1,500 bedienden der Compagnie, met hunne familiën. In 1746 werd Ds. Le Sueur door het koopen van de plaats van zijn over- leden schoonvader krachtens eene wet die den clienstdoenden predikant eigendomsrecht ont- zeide, genoodzaakt om zijn eervol ontslag te nemen. “ Hebbe ” zoo schrijft hij in 1747, “ met veel teederheid en ontroering van weerzijde van mijne clierbare gemeinte afscheid genomen op den nden September 1746 met de woorden uit Ephes. 3 : 14-16.” Ds. Le Sueur was echter niet een man om stil te zitten en niets te doen. Gedurende vacaturen nam hij dikwijls de preekbeurten met de grootste bereidwilligheid waar, “ niet konnende naelae- ten Jesus Kerkbruyd te clienen.” Ook diende hij den Iverkeraad en de gecombineerde verga- deringen der Kerken die van tijd tot tijd gehouden werden als Scriba. (18.) Ds. Henricus Cock, 1732-1743. — Ds. Cock wercl in 1732 als tweede leeraar naast Ds. Le Sueur aangesteld. In 1739 was hij, wegens de jarenlange ziekte zijner vrouw verplicht zijn ontslag te vragen. In 1743 keerde hij naar Holland terug. Ds. Euardus van Kloppenburgh, 1746- 1748. — Deze preclikant was zonder eenige aan- beveling in 1746 aan de Kaap aangekomen en al dadelijk door den Gouverneur tot leeraar in de Kaapstad aangesteld. Den 7den Augustus van dat jaar deed hij zijne intrede voor de gcmeente over Zach. 8 : 13. Een geruimen tijd scheen hij zonder eenige grieve tegen zijn gedrag zijn dienstwerk te hebben verricht. Doch eindelijk moest hij beschuldigd staanvan onmatigheid en mishandeling zijner vrouw. De kerkeraad voor wien de zaak hadfgediend, rapporteerde aan de regeering dat de aange- klaagde schuldig was bevonden en geschorst moest worden. Daar hij zich echter veronge- lijkt gevoelde, en het vooral tegen zijn ambts- broeders Le Sueur en V an der Spuy had, werd goedgevonden eene buitengewone gecombineer- de vergadering (Synode) bijeen te roepen, die hem evenzeer schuldig achtte, terwijl het gedrag van de predikanten Le Sueur en Van der Spuy gebillijkt en goedgekeurd werd. A1 de stukken op de zaak betrekking hebbende werden toen naar de classis (ring) van Amster- dam gezonden, terwijl Ds. Kloppenburgh zelf naar Holland vertrok om aldaar zijne zaak te bepleiten. Doch ook daar werd hij in het ongelijk gesteld. Kloppenburgh rustte echter niet, en wilde zijne zaak in appêl brengen voor den Raad van Justitie te Batavia. Veel scheen er echter van de zaak niet geworden te zijn. Ook in den vreemde vond men hem schuldig aan dronkenschap, zoodat het vonnis bekrachtigd moest worden.” De moeilijkheden met dezen onwaardigen predikant gaven aan den Kerkeraad aanleiding om in 1748 een brief van den volgenden inhoud aan de Amsterdamsche Classis te richten : “ VVij verzoeken op het kragtigste dat UWelEw. gelieven zorge te dragen dat ons geen onbe- quaeme leeraar of van een ergerlijk leven worde toegezonden : wij verbeelden ons dat er thans proponenten van goede studie en goed gedrag genoeg te vinden zijn, die zeer gaerne eene standplaats aan dezen Llythoek zouden willen hebben : sonder genoodsaekt te zyn on- kundige vossen te gebruyken die de wyngaard des Heeren bederven, gelijk er zich thans te veel opdoen, en van ter zyde weeten in te dringen, niettegenstaande de Christelijke Synoden daer tegens waeken, op dat de zoo- daenige mogten geweert worden. Och of het Gode behaegde. . . .ons zoodaenige mannen toe te zenden, nae zyn herte, vervult met den Geest der wysheid en der lievde.” DS. H. H. VAN DER VEEN. Met nog een andere predikant had men in dezen tijd last. Zekere Ds. H. H. van der Veen was met het schip “ Slooten ” aan de Ivaap aangekomen en had twee-maal met medewcten van Ds. Van der Spuy gepreekt. De gemeente echter klaagde over “ zijne enorme uij tdruckingen en onhebbelijk pre- diken.” Ook had hij " aan zijn huijs veel- maalen sluijp-vergaderingen gehouden.” Zich later in ’t Zwartland bevindende terwille van zijne gezondheid “ om boerekost te eeten,” wilde hij aldaar in de afwezigheid van den Pastor loci, Ds. Voltelen prediken en dat wel in tegenspraak met de usantie en een besluit der Algem. Kerkvergadering. Van der Veen beklaagcle zich eerst bij den Ivaapschen Kerke- raad en daarna bij de Regeering die hem gelastte zich naar Batavia in te schepen. Toen vergaderinge verschijde seditieuse woorden ; die aanstootelyke reedenen, in een daarop doende gebed, verscheyde malen herhaalende, waarop hij eindelijk, onder het geleyde van zijn com- plot in het bijzijn van den gemelden officier, na het strand vertrocken ; en, na aldaar weederom seer oproerige woorden gesprooken hebbende, met de Schuyt na zijn schip.” (20.) Ds. Petrus van der Spuy, 1746- 1752. — Ds. van der Spuy was de eerste ge- boren Afrikaander die predikant is geworden. In het jaar 1722 te Constantia aan den Wijnberg geboren, werd de jonge van der De Kerk te Maitland. Ingewijd 1904, door Prof. J. I. Marais, D.D. Van der Veen weigerde, werd lhj door den Officier van Justitie aan boord gebracht. A1 schellende verliet hij den Afrikaanschen bodem. “ Vrienden ” zoo riep hij luidkeels uit “ Ik neem uw altemaal voor God tot getuygen, dat het niet uyt mijn eygen is, dat ik uw verlaat, maar dat ik met geweld van hier verdreeven word om de getuygenisse der waarheyd,” de bijeenvergaderde menschen “ verder vermanen- de steets in hun geloof volstandig te blijven en zich daarvan door geen verdruckinge of geweld, gelijk nu aan hem gepleegt werd te laten aftrecken. Voerende verders tegens zijne Spuv op jeugdigen ouderdom naar Europa gezonden om in de medicijnen te studeeren. 