VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚ €*) Pionniers, | ' VAN PREDERIK DEN IT. 93 hunnen voorfpoed hadden weeten gebruik te maaken , in- dien zy deeze moedelooze benden vervolgd hadden, ware het met de Pruisfifchen gedaan geweest (*). Maar zy gaven den Koning tyd, om zyn geleden verlies te herftellen. Des anderendaags was het Leger achttienduizend man ftérk; en weinige dagen daarna beliep het getal achténtwintigduizend koppen. Men haalde gefchut uit de vestingen, men deed het volk, dat tot nog toe de Zweeden aan den wever der Peene had opgehouden, tot zich komen. Bykans alle Gene raals waren gekwetst, of hadden kneuzingen bekomen; met één woord, het zoude van de vyanden-alleen hebben afse- hangen , den oorlog ten einde te brengen; zy behoefden flcchts den ‘genadeftag te geéven. “Naar zy hielden zich ftil, en in plaatze van met kracht te werken, gelyk de gelegen- heid vorderde, juichten zy over'hunnen voorfpoed , en zee genden hun goed geluk (+). "Met één woord, de Koning ' Konde weder adem haalen , en men lièt hem tyd om te voorzien in de meest dringende behoeften van zyn “Lever, Evenwel, om niet onrechtvaardig te zyn in onze beflisfin- gem, achten wy ons verplicht te verhaalen, wat de Heet ‚ . vi (*) Hoe de Roning zelve te moede:geweest ғу. blyft daarnie, Ваг hy. die езі zekeren Паж óp de-overwiüning gemaakt ‚еп $enboden met de tyding daarvan van hot (gerld Һай. ареал. digd, des avonds па den flag, ор xen rug van een’ Officier, by ge brek: van eene tafel, san een zyner Staatsdiensaren een briefje Schrcef van deezen inhoud: ,, Alles. je verloren ; breng het Ко» » hinglyRke Geflacht {п veiligheid; Vaarwel voor ecawig." Vert, (t) De Graaf vaN новрт, die een of twee dagen na deo (liq in het Leger kwam, zegt, ín туле Сейт) Укен , Deel Il, ais, 28, p De verflagenheid was zo algemeen, dit, wanter de vyand » zig van zyne overwinning had weeten te bedienen, het zeer p Waarfchynlyk js, dat zy den, Koning In de harde noodzaaklyke э, ‘heid zouden hebben kunnen brengen, "van de wetten te moeten p Aanneemen, wefke inen hem zoude hebben willen voorfcttryven. En dit was ook het begrip van den Generaal Laudon; hy becht my zelve naderhand vertaald, дас hy alte tnogelyke pooginge” had aangewend, om de Rusfen dan te zetten, om hunne voore deelen te vervolgen; maar zy waren 20 dronken van blydfchap » van de overwinning op den Koning behaald te hebben, dap » 2y nist te bewvegen wareh geweest om die zege door te - » Zetten.” Deeze Schryver, dit' zelve eenige dagen laatet krygse geva.gen werd, en m bet Rusfifche Leger den Oosténrylfchen Generaal ontrioette, “geeft ook , blad2 5, Pen uivguatend ?Cs tuigenis van deszelfs bedaardheid en zedijneid.: Fa, `" 4 SES м NAGELATEN WERKEN , van Soltikow bybragt , om zynes werkeloosheid eene kleur te eeven, Wanneer de Maarichalk Daun hem drong om zyne rygsverrichtingen met nadruk door te zetten, antwoordde hy: ,, Ik hebbe voor dit jaar genoeg gedaan , Myn Heer; ik ә» hebbe twee veldflagen gewonnen , welke Rusland zevenënn э» twintigduizend man kosten: eer ік my op nieuw aau het s, werk begeeve, zal ik wachten, tot dat gy. op uwe beurt ээ ook twee: overwinningen zult behaald hebben, Het is ss niet billyk, dat het krygsvolk myner Vorltinne alleen эз» het werk verrichte (*)."' De Oosteurykfchen verwiervea Siet dan met moeite van hem, dat hy te Frankfort den Oder overtrok , en dit gefchiedde nog onder voorwaarde, dat de Heer хап Haddick in zynen post by Mulrofe zoude blyven. Deeze beweeging der Rusten deed den koning van ftand veranderen; hy trok eerst na Madelitz; en vervolgens па Furftenwalde , alwaar hy meester was van den overtocht over de Spree. Dit was, in de tegenwoordige omftandige heden, eene zaak van gewicht. De Kreitstroepen hadden ` Torgau en Wittenberg ingenomen; men had te vreezen, dar zy. eene onderneeming op Derlyn zouden beproeven, en men duchtte hetzelfde van den Heere van Haddick. "Deeze behoefde flechts de Spree langs te trekken, welke hem tot dekking vau zynen tocht konde dienen , terwyl de Heer van Soltikow des Konings Leger in bedwang konde houden door voor warde te trekken; еп hetzelve te naderen: De zaakea der: Pruisfifoben ftonden zo wanboopig , dat men, in het geval, waarin men zich bevond, wel verlegen zoude ge: west zyn , am eene verftandige , en met de regels det kunst flrookende , party te kiezen. Bveriwel, daar тең gereed moest zyn tegen alle gebeurtenisfen , ^ftelde de Ко ning, die vast befloten had liever den laatíten man op. С (*) Меп wect, en dit zelfde Werk getuigt het op verfchel« < dene plaszen, dat de Koning zyne neiging om met zyne rank den den fpot te dryven, en hen met kleinachtinge te behande: Jen, met ауа genoeg wist te bedwingen. Maar indien de Heer ban So'tikow inderdaad den Maarfchalk Daun zulk een befcheid 7 " Mieze wel kunnen ‘antwoorden, dat hy in en by Hochkirchen „, den Koning dg “eer de Rusfen denzelven pog eens ge“ eezen zelfs hunre tegenwoordige overs of -liever geheel, aan den Heere tu; "e benden, welke by by zieh bad, ` VAN FREDERIK DEN IT. ag offeren, dan te. gedoogen, dat de vyand zich ‘ongeftraft van Berlyn meester maakte, zich voor, den eerten, die daar пау zoude komen , op het lyf te vallen „ als willende liever met де марепѕ іп de vuist iteryen, dan met een klein vunr verbrand worden, De veđėégenheid, in welke de Koning zich bevond , werd nog vermeerderd door de aannadering van den Maarfchalk Daun. IR dit Stukje heeft de Eerwaarde Martinet het hoofde vereischte -van eeg Kort Begrip, beknopfheid en volle- digheid , zeer wel in agt genomen ; het weezenlyke vân zyn yivocriger, Gefchrift is hier, alleszins bewaard , еп іл :ееп kort beftek zo onder het, оор gebragt, dag het der Jeugd pe moeilyk valle, het hoofdzaaklyke zich eigen te maaken. ‘ot een voorbeeld hiervan ftrekke het geen hy bybrengt, wegeas:her aangaan der Lesen Unie, en de afzwee- pine van Graaf Philips, ngemerke hebbende dat het Ver- nd, door Artois, Henegouwen. en Douai geflooten , uit eigen aart der algemeene .zaake zo nadeelig, door de God- lyke beiliering ten goede gekeerd, werd , vervolgt hy het gefprek in dezer voege: : st. _, » VRAAGs Moe бап, , «5; ,- Antw, WiLLEM de I oordeelde best een п ander verbond te ftellen tot een tegenwi elyk "er dan een zodanig eflootean werdt: sichen / Holland., Zeeland , Friesland en n reci , Waartoe.ook daarna drie amdere Gewesten деїгее+ A ZYD, «ree . | : V. Waar ea, wanner: werd gat verboud geílooten ? | 5$ H < e T J. ғ. MARTINET A. Te Utrecht, en daarom wordt het сеһер, de Unte yan Utrecht , den оз January 1579 , welks oorfpronglyk fuk, dat lang .verlooren gehouden werdt , onlangs 29 % Haage is weer gevonden. | V. Hoedanig was de inhoud? s . А. Hetzelve beftondt uit zes en twintig Artikelen, en werdt altoos geacht als eene Grondwet des Vaderlands en een Bolwerk onzer Vryheid, onder anderen bepaalende , dat elke Provintie zou blyven by haare byzondere regeering 4 voorvegten en Godsdienst , doch het ftuk van-Oorlog en Vrede werdt overgelaaten aan de ALGEMEENE STAATEN, V. Wat volgde daarop ? | . A.: Hiérop: volgde eene fcheuring tusfthen de XVII zo lang verbonden gehleeven. -Nedesland/che Landfchappen : went zeven bleeven ouder het beftier der vrye STAATEN „ en tien. deedén hulde aam PHILIPS , waarvan zy daarna berouws genoeg hadden 5 doch het geen tot heden toe 20 gebleeven is. | À V. Eu dat was genoeg ter voortzettinge van den oorlog? ‚ А. Zekerlyk: want die fcheuring :maakte eene, verzoe- ping еппо yk, waarom PARNESB los ging op Maaftricht , at vermeesterde , en er eenen grouwzamhen moord aan- rigtte: doch kort daarna beproefde men te Keulen den vrede. te maákén, dat vruatloos afliep. ZEE mE №. Wat vertoonde утам de I. by de gelegenheid? ‚ «A. Door het а аап der voordeeligfte aanbiedingen, ver- toonde hy eene edelmoedigheid van ziel, grooter mogelyk дап men-ooit in hem ‘gezien hadt. Jo d Wé Maar was de Graaf van RENNENBERG hem daarin el NW 5 A.-Zeer ongelyk: want deezb troúwlaoze viel af tot PHILIPS Zyde, en deedt Groningen omftdan , bet Sen eeneg inlandfchen kryg van vier Paren gaf, 7-7 ) ` V. Wat deedt де аве вні.їрз tot redditig zyner zàaken? - A..Hy.dagt, door eene nieuwe sanítelling van MARGAS REET tot Landvoogdes , de zaaken van aanzien te doed veranderen, en wILLEM den I. van kant té helpen, deor Vyf en twintig düiZend ‘gouden kroonen te belooven aan hem , die denzelven van ’t levem zou berooven. | ‚ V^AVatbefloot-deeze niéuw aangeftelde Landvoogdes? ` "A. MARGAREET , de hooggaande onlusten hièr- ziende ; bedankte en vertrok ; maar de sTAATEN der Vercenigde Provintien Zwoeren Patries operlyk af, op den 27 July | d es D D / БЕТ VEGRENYOD NEDERLAND VERKORT, d des fairs 158r, het geen cone zonderlinge proef van moed en gronnad W38, en hun niet weinig anùzien іл ЕЧ. ROPA a ` (d | V. Wat ‘bepaalden -dẹ STAATEN ten sánziene van den . Godsdienst 9 А. Zy maakten dek in dat jaar veele kerklyke fchikkin- En; en beflooten den Gereformeerden Godsdienst, als den ríchemden, te zulen handhaven, maar ook andere Ge- Vindheden té dukken, V. Welke redenen gaven zy van die afzweering ? А. Zeven voornsamen , waaronder Бугопденук geteld werdt, het vertreeden der Privilegien door Koning PHILIPS. V, Wa bleek uit deeze groote Gebeurtenis ? , A. Dat alle Staatkundige verdrukkingen , door geweld op den hals van vrye Volken geworpen, en gehandhaafd , ei by hunne geboorte, het zaad van eigen vroege of laate verwoesting met zich voeren, waaraan PHILIPS niet fchecn gedacht te hebben. ` A Dat geene heerfchappy kan d dan di ! erichappy иштеп ‚ dan die op regt- vaardigheid gegrond is, en dat alle gezag, "t welk. niet doqr edele weldazdigheid en liefde tot het Volk getemperd is, (Рога verniettgd wordt. - | noU V. En eimdelyk. .? | E А. Dat alle aanflagen, door dwang gefteund, zwak eh onbeffendig zyn, waarom zy fpoedig door een tegenítrydig geweld om verre gefmakt worden , gélyk de Koning toefì х0 dufdelyk ondervondt, maar niet kon tegengaan? Rekening en Verantwoording der Liefdegiften , ten behoeve der Noodlydenden, door de Over[iroomingen van "s Lands Rivieren {п heb jaar 1784. Te Amfterdam by P. den Hengst, 179a. In Polio. | | ` ГУ Stuk, *t welk ter nagedagtenisfe ftrekt , van cene der uitgebréídfte overftroomingen in onze Gewesten ,' en te gelyk een gedenktekén fticht, zo van de liefdaadige me- dedeelzZamhetd onzer Landgenooten , als van de verftarf- dive inrigringen en den onvermoeiden arbeid dier lofwaarde Heeren , welken zig wel hebben willem belasten , met de uitdeling det verzamelde penningen, behelst ecn volledig verflag van alles wat tot dit ontterwerp betrekking heeft. — Het Voorberigt ontvouwt ons het jammerlyke ongeval, dat - vecle et. REKENING EN VERANKWOORDENG: veele Iagezetenen in zeer behoeftige. omftandigheden dome pelde; en meldt ons, hoe "t, medelyden, zo in, 't opbrengen als inzamelen en uitdeelen der Liefdegaven, werkzaam. gez ;Weest zy , om die glende te gemoet te котел, еп 't lot der ongelukkigen, naar de toedragt der zaaken, te verzagten., en, zo veel mogelyk was, draaglyk te maaken, Behalven het algemeene nut van 't aangevoerde, met betrekking tot „dit voorval, kan het zelve ook vervolgens. zyne nuttigheid ebben , ten aanzien van foortgelyke gevallen ; dewyl de Heeren van de Conrmisfie een naauwkeurig berigt geeven "van hunne genomene maatregelen, en-de wyze, waarop ze dezclven ter uievoeringe gebragt hebben: ’ welk anderen, dien in laater tyd zodanig een post mogt worden aanbevo- den, ter leerzaamer handjeidinge kan dienen. h meerendeels gelukkig herítelde gë- er onder 't oog brengt. — Men *gts еепе verantwoordende Rekening tende Liefdegaven , maar ook eene n een voorval, dat ip meer dan één dig is. А Ves. " - WERZAMELING VAN STUKKEN ` t9 Verzameling van Stukken, raakende de. Procedures., voor den Hove van Gelderland, geventileerd y: en tegen Fonk- keer G. W. ZUYLEN VAN NIEVELDT. Be/chreven in de - Ridderfchap des Quartiers van Veluwe, enz. enz, Te Am- Jierdam by J. Aart, 1790. Behalven eene uitvoerige Voortede , 191 Шайх. dn gr. omg, T deeze Verzameling zyn byeengebragt alle de Stukken ,, behoorende tot de Procedures en het daar op gevelde, Vonnis vant Hof van Gelderland op en tegen Jonkheer С. W. Zuilen van Nieveldt , wegens eene Misfive ‚ door hem en.andere Ridders ondertekend > den 9 September 1786, gefchreeven aan H. Ed. Gr. Mog. de Heeren Staa- ten van Molland en Westvriesland. Zyn Ed. heeft zig aan dat vonnis onderworpen , en befchouwt alles als eene in de menschlyke vierfchaar afgedaane zaak, waarover geen verdere regtsdwang kan of mag gaan. Dan, begry- , pende, dat, des niettegenítaande, de overweeging vau 't inwendige natuurregt , raakende pligt en deugd , haare kragt blyft behouden, zo oordeelt hy dat- het hem opte-. genzeglyk vry ftaat, en hy geregtigd is, om zyne zaak van іе zyde openlyk te behandelen. Hier toe fchikt zyn Ed. , eene Voorreden voor deeze Verzameling geplaatst, in welke hy, als iemand, die, fchoon by menschlyke vier- fchaaren gedoemd, naa herhaalde gemoedlyke overpeinzin- беп, zig verzekerd houdt, іп. дас veroordeelde gedrag, niets gedaan te hebben, dan 't geen pligt en deugd, naar omftandigheden van zaaken , van hem vereischten , zyne verdeediging op een manlyken toon voordraagt. De Hollandfche Wysgeer in Braband. Ba meer dan een Roman.] Door G. paare. Vier Deelen. Те Dordrecht by de Leeuw en Krap, 1790. dn gr. O&avo. , | Order het verhaal der ontmoetingen van inzonderheid twee uitgeweeken Nederlandfche Patriotten , van eene zeer verfchillende geestgefteldheid , voerende de een een bedaard Wysgeerig character, terwyl de ander de onbe. dachtzaame wispeltuurigheid zelve is, fchetst men hier, by den aanvang van dit Gefchrift, het character der Bra- bandíche Natie. Vervolgens maalt men ons af het Patrio- Ce LI de ©. РАЛЕ DE HOLLANDSE Wistkrke tismus der Brabanders ep der Visemingén , met aanwyzi van het onderfcheid; zynde dat der laatíten veel ger? der. dan dat der eeríten ; uit welken hoefde dat der Vlaa- mingen ook meer overeenkomst, zou hebben met hee Fran: fehe Patriotismue, det hier insgelyks befchreeven: wordt, by gelegenheid dat deeze Nederlandfehe Vlugtelingert naar Pransch-Vlaanderen getrokken waren. Het een en ’t ander levert verfcheiden wetuitgevoerde trekken, diè ons de zeden en dehkwyze der inwoonderen van Oostenrylischs Braband- en- Vlaanderen zeer juist voor den geest brengen 3 еп zulks gefchiedt veelal met inmenging van voorvallen, die de ontwikkeling daarvan op eene gepaste wyze gevallig doet voorkomen. zo verre is de Heer Paape vry wel in de uirvoeringe gelaagd; en fchoon men rede mogte hebben, om hem hier en daar, ter zaake van noodelooze uitweidin- gen en nutlooze plaatsbefchryvingen , van gerektheid it zyn opftel te uldigen, -zou men dit egter om reden nog al gereedlyk over 't hoofd zien. Maar men kah niet wel zo gunftig oordeelen, over zyne invlegting van een al te fterk Romanesk verhaal , van een door wraskzugt ge dwarsboomden тіппеһапае!; dat een qanmerkelyk gedeelté van dit Gefchrift beflaat. Buiten dit ftuk , heeft hy fteeds de waarfchynlykheid in 't oog gehouden, en de vérhaalde ontmoetingen komen gemeen! К wel ter пее ; ook zou een weluitgevoerd Minverhaal, ter loops bygebtagt, in zyne fch ze niet ongepast geweest zyn. Maar hier heeft hy zyne verbeelding den losfen teugel gevierd , om een wraakzugtigen ten fterkíle af te maalens dit heeft hem, herhaalde keeren , omftaudigheden doen verzinnen , die met verfchynzelen en uitwerkingen gepaard gaan, welken tegen alle waarfchynlykheid aanloopen; ep het Getchrift is, zander dat bet verhaal iets ter zaake doet of naams heid byzet › te byster uitgerekt. —— Ook doet het ong vreemd , dat die zo by uitftek hòoggaande wraakzugtige rog befehouwd kan worden, ,, meer als een verbijsterde ээ en zinneleoze, dan wel als zulk een godvergeeten boos« э, Wigt , gelijk zijne’ bedrijven a bij den eeríten. орав s » hem kenmerken moeten. | - 1 t. BAHRDT HANDBOER VOOR DEN DURCERSTAAT, ap D Eedekundig Handboek voor den Burgerftaat , van Dr. c. pre BAHRDT. Uit hit Hoogduitsch veriaald $ door B. voL» KERSZ. Leeraar der Gemeente toegedaan de onveranderde Augsburgfche Geloofsbelijdenisfe te Dordrecht, Te Dore drecht by Н. de Haas, 1790. Behalven het Voorwerk 432 blads. Їз gr. ойауо, n het ontvouwen der Zedekunde, bepaaldlyk met betreke king tot Lieden van den Bürgerftund , heeft de Heet Bahrdt zich voorgefteld, ,, veels een volkomen en gerust- e tellend onderwijs te geeven, hoe een burger in zijnen » Папа een regt elukkig en wel te vreden mensch kan » worden; de enzulken in 't bijzonder te leeren, hoe » zij deeze hunne gelukzaligheid, in alle hunne burgeri jke ag betrekkingen , verbintenisíén, bezigheden en o ig- „ beden geduurig ten oogmerk moeten hebben; wat zij im » ieder geval van hun burgerlijk leeven doen moeten, om э» dezelve te verkrijgen, en welke neigingen, hebbelijkhe- » den, dwaalingen en misflagen zij te vermijden hebben, » om ze niet roekloos te verwaarloozen." Overeenkom» ftig met dat bedoelde is dit Werk tweeledig. Het deríta Lid behelst den algemeenen grond/lag der gelukzaligheid var een Burger, en de Autheur handelt in het zelve, na eenige voorafgaande aanmerkingen , betreffende het nut der bye ‚ zondere onderwyzingen van den Burgerítand , mitsgaders deszelfs natuur en waarde, over de gelukzaligheid als het doel van °t Burgerlyke leeven , еп toont vervolgens аап, waar men ’t ор tee te leggen hebbe, om zich voor °t genot deezer gelukzaligheid vatbaar te maaken, ~=- Hier toe wordt, gelyk hy doet zien, in de eerfte plaatze vereischt , dat het Verítand van den Bnrger opgeklaard worde , en dat hy gevolglyk die wegen inflaa, (welken hier aangen weezen worden ,) langs welken hy tot de waarheid komen, en van dezelve eene gerustftellende overtuiging verkrygen kan. te leeren, hoe hy zyne daaden in het Burgerlyke leeven ` zo hebbe in te rigten , dat de waare gelukzaligheid er niet door verhinderd, maar’ veeleer bevorderd worde. Ten. dien einde doorloopt hy de betrekkingen , in welken de Burger Zich bevindt , en deelt hem leerzaame gédragsles- fen mede, die een weezenlyken invloed ор гупе gelukaa- ligheid kunnen hebben. Met dit oogmerk handelt hy over de Godsdienstoefeningen van den Burger, deszelfs gedrag omtrent den»Staat, en betrekkingen tusfchen den Burger. en de Overheid van de plaats zyner wooninge. Verder over de huishouding van den Burger, het burgerlyke be- тоер, de burgerlyke regten, en de burgerlyke verkeering , beneffens de voorzigtigheid jegens vyanden, en door hunne gebreken lastige Medeburgers. "Wyders nog over de bur- gerlyke vermaaken, den Huwelyken Daat van den Burger , en eindelyk de burgerlyke opvoeding. — Het eene en E andere gedeelte van dit Gefchrift is met zo veel oordeels witgevoerd , dat het alle aarpryzing verdiene : als behel- zende een ip zyne foort volledig Zamenftelzel van Zedes kunde voor den Burgerftand , zo duidelyk ontvouwd: en nadruklyk aangedrongen , dat het niet wel misfen kunne van een heilzaamen invloed te hebben , op de burgerlyke. denk- en handelwyze , indien het voorgeltelde maar met eenige gewillige opmerkzaamheid nagegdan worde, — Ons beftek laat niet toe een uitgewerkt voorbeeld hier van by te brengen. Men vergenoege zig dan met zyne les, ever het vry begordeelen van onzen Naasten , welke ip de Burgerlyke verkeering in agt genomen behoort te worden, v . a Uy HANDBOEK VOOR DEN BURGERSTAAT. `, 33 — we Gij kunt, zegt hy, over de daaden, zeden en onvol- xnaaktheden uwer medemenfchen yrij oordeelen , onder de volgende voorwaarden , maar die dan ook te zamen moeten aanweczig zyn. (1.) Dat alles zeker waar , en bij-gevolg te vooren naauwkeurig getoetst en onderzogt zij, waarover gij oordeelt. (2.) Dat gij uwe oordeelvelling den geenen , dien het aangaat , zelven zegt, of ten minften zo luid, dat hij bet hooren en zig verdeedigen kan. (3.) Dat gij het met befcheidenheid, cn niet op eene hoonende, hevige en onbe- leefde wijze zegt. (4.) Dat gij bij nadcelige beoordeelingen van anderen hunne goede zijde niet verbergt , maar, hunne waarde, welke zij in een ander opzigt hebben, regt laat wcdervaaren: en, ("t geen de hoofdzaak 1s! ) dat ай einde- lijk (5.) het nogtans nooit doet, zonder een betaamiijk oog- werk daarbij te hebben, en te voorzien, dat gij het zelve waarfchijnlijk zult bereiken: —— om, of den geenen, dien het aangaat, tot eene nuttige zelfskennis te brengen, of an- deren voor groote fchade te bewaaren , welke zij zouden kunnen lijden , indien gij uwe beoordeeling terug hieldt; of óm и 2elven daardoor tégen àgterklap te verdecdigen. an Derhalven is het een tegenovergefteld zondig misbruik van uw regt, om vrij over anderen te oordeelen, (1.) wan- neer gij elke nadeelige beoordeeling, die in uwe gedagten opkonit , zonder’ dezelve naauwkeurtg onderzogt te hebben, Eemer! uitzegt; (е.) zonder cen betaamlijk en waarfchijn- lijk bereikbaar oogmerk; en wanneer gij tevens (3.) deeze nadeelige beoordeeling (til, agter den rug van den anderen, verfpretdt, en zelfs nog bovendien (4.) fpotagtige gebaar- den, hoenende mienen en uitdrukkingen daarbij voegt, en (5.) zonder zijue goede hoedanigheden, nevens zijne kwaa- de, te ftellen , en hem regt te doen wedervaaren. , Ор deeze wijze, moet niemand uwer, Geliefde Medea burgers ! zig veroorlooven , om nadeelig over anderen te oordeelen , zelfs niet in het gezelfchap der vertrouwdfte vrienden: want het is op zig zelf onregtvaardig, naar de uitfpraak van jesus : 't geen gij niet wilt dat ode lieden doen , enz. en wat meer is — de verraader flaapt ook niet: de veroordeelde komt het te weeten, en daaruit ont- ftaan kwaade,gevolgen. Want niets in de weereld verbittert meer, dan het kwaadfpreeken agter den rug, wanneer men zig niet verdeedigen kan. Door deeze zondige gewoonte maakt gij u derhalven een vijand van alle menfchen, die u duizend verdrietlijkheden in het-geheim en openlijk Kunnen aandoen, EN .- LETT. 1791. NO. I. C |o t, Voegt d 44 С. BAHRDT HANDBOEK VOOR DEN PURGÉRETAAT. D Voegt bij deezen raad nog deezen regel, die ‘er bij be- hoort. Wanneer gij hoort, dat in een gezelfchap anderer van uwe medemeníchen kwaad fpreeken, zo neemt deel in hun gefprek, Want wanneer gu ‘er deel іп neemt en ook uw oordeel velt, haat hij, die beoordeeld is , zo dra hij bet hoort, ook u. Zoekt veeleer, indien gij kunt, die na- deelige beoordeeling tegen te fpreeken , en den geenen, die valschlijk beoordeeld wordt, met befcheidenheid te verdee- digen, Daardoor zult gij agting bij alle menfchen verwer- ven, en, die dus van u verdeedigd is, zal zekerlijk liefde voor u krijgen.” ` En hierop toont de Heer Báhrdt verder , hoe men, in plaatze van die flegte gewoonte , om de gebreken en onvol- maaktheden onzer medemenfchen gade te (laan, en "er over te fpreeken, zig liever behoort te gewennen, om het goe- de hetwelk zy bezitten, hunne gaven, hunne bekwaam- beden , de beste zyde van hum character, hunne braave daas den op te zoeken, en hen door openlyke loflpraak te уеѓее- ren ; waarvan hy het pligtmaatige , nutte en aangenaame , indrukbaar voorftelt. | Proeve eener Theorie der Nederduit се Poëzy , door o. С. Е. HOFFHAM. Te Amfterdam Бу P. J. Uijlenbroek , 1798. ‚ In gr. octavo, 215 bladz. "Г ARIOSTO zynen raazenües Roeland vervaardigd, еп denzelven аап 2ekeren Kardinaal ter leezinge gegee- ven had, vraagde deeze aan hem: 4,waar drommel hebt gy an toch alle die zotheden vandaan gehaald ?" —— Dezelfde ] zou zeer gepast аап den Schryver deezer Proeve her- haald kunnen worden, als hebbende hy zich voornamentyk toegelegt, om zodanige gezegden, het zy in ernst of boert , van eenige Dichters aan te haalen; die dan, Buiten hum verband befchouwd, сеп byzonder Meng/el van vernuft en gekheden opleveren , tot welks zamehvoeging wy BROEK- HUIZEN , ANTONIDES, noch OVERBRKE, in ftaat zouden geacht hebben , fchoon ze , volgens deeze Proeye , bladz. 205, zelfs gepredestineerde Apotheekers waten. ' . De inhoud deezer Theorie БеЌаат in de volgende 99. $$. — $. 1. Het profa is de taal aller Menfchen. $. 2. De роху 35 de taal.der Goden. $. 3. De poëzy is proja іп vaerzen. $. 4. aren zyn kun[lig geordende woordryen. $ Es GeT- zen zyn regels die gezongen kunnen worden, $. 6. Hen, де | ` ӯ а det Popp, ОКУВ ҮРЕ тихое. ap Baseren maaken, mom men Dichters. 6. 7. Ни уштен. masken is cone byzondere kanst. S. 8. Het vaerzenmaaken if i i d d E š : drukking. $. хо. De dichifieffa. ` У pr 3 iis abfirathe Ié Zi Ke a 1. kan есп hond $. 2г. На . $. за. De varzn deel aa, Tra dichter montiuit boven. den profaist „ gelyk de trompette boven den. omroeper. $. 59. De vaarzenmaaker Йаа: эте oven des 55 2i Oe C. Y. HOFFHAM М goed geheugen vereischt. 6. 55. Tot het vaerzenmaaken moet men bezield zyn. $. 56. De muziek is den vaerzenmaaker on- Ööntbeerlyk. $. 57. Het vaerzenmaaken vereischt postifche . 62. De vaerzenmaaker fchryft op Herkules pylaaren. $. 63. Yon puikdichier is een EN t 5. 71. Dic г. Voerzenmaaken en тупит, heeft eenerles bete- _ dichter. $. 73. Pader VONDEL was etn groot rm, $. 74. alles: uit аул n te vormen, $. 81. Нер тут bezit tooverkrag- ziel sn een vaers b , $. 86. Tus/chen fommige rymwoor- den heerscht waart трае. $. 87. Hoe minder. analogie enoot/chappen ontftaan. A. 95. Twonecljpelvertaalingrymers Gehoeven de oorfpronklyke taal ZA ге уегудап. 6. ou, De symverachters.zyn botterikken, $. 95. De dusvelsdrek is zeer nadeelig voor de rymende genie. d 96, De- poëzy en. taalkunde gaan hand aan hand. A 9р. et vaerzenmaaken dient, ter opbouw onzer taal. $. 98. Het rym en de maat.zyn de beste gidzen ter taalkunde. $. 99. Het vaerzenmaaken geeft gele- genheid om nieuwe woorden te fmeedep. — — En, om het . getal even te maaken , had de Schryver er kunnen yvoegen: $. хоо. Het: vaerzenmaaken houd. de gekk in a . e 04 А 4 РАОКҮЕ ERNER: TEEORIEes 37 Doláti: bezig. Waartoe hem dan het volgend vaers, door gek gemaakt ; en door vaN gFFEN medegedeeld (*) , jenst had kunnen zyn. ' Ней op, heis neêr in ч knekelhuis 7 Dasr Lysbet vloeis den deken , cen van Ма hem'len отоп, en gedruis | d . Gelyk 't ons is gebleken. S. "NO Den een valt op den ander aen EN _ Zy volgen op malkander; | | De winden met hom Decle gaan feier, Alexander. Deeze geheele Proeve eener Theorie der Nederduitfche Poëzy fchynt niets meerder dan eene "Theorie pour rire, zo als de Franfchen hunne Dramas , of kluchten , om te lagchen , noemen. Befpottende op veele plaatzen aartig de voelens van zódanige Lieden , welke meenen, dat de ichtkunst enkel in гут en maat beftast. Intusfchen zou men de woorden, om ie осип, mogelyk , met goed gé volg op den tytel geplaatst ebben, nadien wy li heb- ben aangetroffen , die eenige zaaken uit deeze Proeve, als in ernst voorgefteld , verdeedigden: denkelyk, om das de overgang van boert tot ernst hen, in des Autheurs Пу], niet duidelyk genoeg was; of, om dat eene [тоте van zo veele bladzyden, eindelyk , verveelend en onwaarfchynlyk wordt. Dus hebben wy, by voorb., het volgend. gedeelte der 440е $. , zo wel OC als ironisch hooren. opvatten , dom wy dan, zo als n, enkel koele aanfchouwers 29 Men vind alóm voorbeelden , dat poëeten van ziche zelven, zeer ootmoedig en nederig fpreeken. Aldus zegt DE DECKER, in zyn Lof der Geldzucht г bladz. 119, Daar is onlangs gelefn een Decker opgedaan, Een dichterken van Dort , 't чос ech wel derf beffaan In зуп Nelrduitfchen туп ons zo wat aftetouwen. Dek bloeiken , qns. ‚ . » Zo noemt FOCKENBAOCH zichzelven, in zyne Dicht. werken, Deel. IL bladz. 382, degen In СӘ Hol, Sekat, D. L bi ran A — — єз C б. С. Е, НОРЕВАН; 7 Een Beie Аи een смеје l In het Steedje | у | Ат het. Т. , ^. » Dus legt JACOBUS, RossEAU zynen zingenden Kraamer , Krispyn, in den mend, bl. 69, MEN Dok heb ik de ontmantelde Apotheker Аюб zonder kuit, | Ook Aran en Titus, boertig Lerymd door Rosfeau, dat gekke Родаўе, » Zo laat VAN DER MORVEN, aynen Dokter. Windmolen zeggen, in het Koffyhuis, ade Tooneel, > … о Je dagh-met Willem van der Hoeven; Die faas de kop-smel dwars op fchropven: ` Шу qi] end гутам, goeije wm! Maar och! de bloed weet тёрт San '99 Zo JastiNOMSZ гупе ANiemant zeggen, in Iemarit em Viemant „Ме. Bedr. біс Toon. О,. Dat ds. ет rymalaars зуп werk js mol gebrékim; Och! als de jonge Det? zel Niema ven hom тейит,. әз Somtyds echter is de, nederigheid der Poéeten niet ter goeder trouwe, en füorkeude verwaandheid onder huane zelf befchimpingen verborgen; want mpn weet, hoe zy zich belgen , als het. publiek , of een, ligchaam kntieken hunne ronde taal naar den letter opneemt. Пе zo even aange- haalde oormoedige NOMSZ , dien zeker. de geestigheid zyner sangebragte zelf befchimping kittelde ; hoe gevoelig beledi vond by zich niet, van de Schryvers der 77, л4/ Letteroefeningen , door hunne beöordeeling van zymen Amo- · fis! En echter hadden die Schtyvers, op verre na , іе van hem gezegd : , Nomsz' is een rymelaor: Syn Werk is vel gereken} Och! als de jonge flerft zal niemans van hem:fpreèken.” ` "Welk eene ‘Theorie ‘deeze Proeve derhalven belooft, kam mer uit het aangevoerde, vergeleken тпег Чеп opgegeeven ikhoud, genoegzaam opmaaken, Had de Schryver zich enkel bezig gehouden, шет ‘eenen ionifthen -zin ‘te mé 3 PROEVE SENER THEORIE. © о den, wat de wezeniyke Poëzy siet їг; dan had men 'er het tegengeftelde voor gehouden, en daaman mogelyk. gegist, wat de waare Dichtkunst is. Had be geen ernst en boert door malkaar gemengd: beide giet dikmaals op ееп zelfden toon voorgedraagen , dan zou de Deezer ‘er iets mit hebben kunnen leeren. ‘Maar-wat;moet-men nu uit-din Werk op- maaken? «— Moet mien gelooven, dat het werktuigiyke an de Dichtkunst, als, de maat de: trant, het rym, enz. g- heel nutteloos zye, еп tot die kunst niet behooren: zoals men uit.het:ironisch птудел van die hebbelykheden moet be- fluiten? Of moet men het poëtisch voor het waare we- zen der Dichtkunst houden, zo zyne ironifche verache ting van hetzelve zal te kennen geeven? — Deeze en ver- Ytheideme sndere:zsaken blyven onbeflist , door de onbe- flendige redeneérwyze van den Schryver. ' ` Op zommige різашев zou-de Uitgeever den Autheur nog eenige voor en hebben kunnen zangeeven, die wy;nu iu deere Proeve niet ontmoeten. By voorbeeld , onder de Тоо- neelftukken , die in °t oorfpronglyk enkel $ro/a, marr in de vettaaling Vaerzen zyn geworden , zeuden ook behooren: Wilhemina van a en Fanfa се Klaar „beide ven den Heer UYLENBROSK., зең whre.de Jaapie met den lof niet епа -ware „ welke een ander Dichter:by deeze gelegen- id ontvangt, aunanlyk:-,, Ваатосн°з Elfride 4s nieu dan een Jap prola; maar KASTELEYN'S Ejfride 15 een:keprlyk Treurfpel." — Schoon wy niet gelooven, dat iemand; hui- ten den Schryver, mag TUGH'S fride, voor een dap. TRAE wel voor scu geheel afgeweeven web profs zal-bpuden; kan men tath ingo verme тес еа julteremen , dat KASTELRIN'S Eifnide een kenrlyk (wel Seen Гак is , welkers. bery- ming driemaal meer waarde heeft dan het.zamenftellen van een Waldbsim e Df atidere-foertgel yke Tooneclfaskken ; wier verfcheiden ‘Koongelen, uitde Homans afgefchreven, em hier -en - daar miet, eene kleine verapdezing in, den vorm, die het Tooneelfpel vereischt, voorgedragen worden. Het be- symen van adtentende. T'oonecifpellen ‘voor өрке, Sehouw- burgen verdieet veel meer aanmeediging den het. samoar ftelien van zulke, zo ‘0vigónzolag,. Wil men bet дуда echter ait zodanige (takken *erbannen ‚у hebhen Ter niets zegen , 51109, теп de Dichters of-Berymers, of hee meon ze ook begeert ге noemen, айе evtniaspartydig бербее. — De Heer. nosrnas verhaalt ‚hoe acker Kranken, gekweld Werd met de derdendaagfche koarts dée , met iden. derden paroxismus: en varvalgens „ дп Span. uitbnak, 19 C 4 t о O. €. F..HOFFHAM , PR^EVE EENER THEORIE,. dat. de Lyder, geduurende elke koorts, een vlóed van juist gerymde Vaerzen uitbraakte; welke rymkoorts de Heer ABILGAARD te Koppenhage volgens: de Gedenkfchriften der Deenfche Ge undige Maatichappy „ genas door Asfa бда cn ammoniak, Onzen Geneeskundigen , wel- en zodanige Patienten mogten ontmoeten, raaden wy en- kel. in te туп, aan het middel Ao. Dat Hy wil уп Wet voldingen, Die geen mensch toch kan voldoen ? Neen, 0 neen! dien treunven Heer, Sthiep de mensch zoo tet syn eer, | Det hy kon zyn God behaagen, " En ook doen, 't geen Hy mogt vraagen, — 5 "` Ф фф | 1 ch! de mensch van God. peweeken, . С» Heeft zich, т zyn Nageflact, ^: | Door des duivels helfche Zeen, 7 ` En зуп fchuld ten val gebragt. — ` MEE Mietwil, ongehogrzaamheid, 2. С, ., Hebben hem het pad bereidt, `" E Waarüp hy zich zelf beroofde, . "al Ven d "t gem bm Сой bein, >! ~- uoo w t * | - Wil dan God bet overtreden, ©. .* * Schoon het recht Hem wraak тенсе; . Afval, ongehoorzaamheden, - аза In ons laaten ongeftraft? —— , Neen, — God geefs ons fchrikkelyk, — Van syn teornigheid een bat, +` Е Over де Erf. en andere zonden, "e Die den mensch hes hars doorwonden. De Leezer oordeele nu zelf, of dit Dichtkusst, of Rym- kunst, mag heéten. ^ | — E lets уап HENRIK ANTONI TOLLÉ, Predikant te Pere. ТЭ | Pren bY С. М. зап de Graaf, 1790. In groot oClayo, 9 ә .• . А A D: Eerwaarde ToLLé geeft dit Jets in zyn 61ifte Jaar uit; АУ niet om (zo hy zegt) daar mede te pronken : want daar is het niet fraai genoeg voor; máar om een welmeenend gedenkteken.op te rigten, 1.) voor eenige allervoorttefie- ^ - y ч lykíte, zo reeds overledene, als nog levende Mannen, die aan het Vaderland en-de: Kerk van veel nut geweest zyn „ en nog Zyn. 2.) Om aan.andete Vrienden. еп zyne twee overledene Echtgenopten, туле liefde te verzegelen; en eindelyk ten 5.) om den Leezet eenige byzonderheden me- de te deelen, raakende de Rederykkamet der Stad Camp- yere, Het laatfte, hoe: Wort, is zeker -het beste gelukt, blykende uit dezelve, dat "Fr nog. kederi een Rederykka- mer te Vere plaats- heeft 5; voerende, ten. Spreuke : In reijn- der Fonften groeijende., hebbende tevens een A. В. C. Вогоје in haar fchild , wordende de Broederfchap genoemd, de Misfende Scholiarens: wid: gatat тоо: boven:de 35, ей nooit onder de 17 gewenst: is, synde uedem- pog 21. De Opperprins van deeze Peerfche Red r is thans : de Heer JOHANNES DE VRIEND, Oud - Burgermeester van Vere; en de Oud-Opperprins is de Heer fOHAN MARINUS CHALMERS , Oud- Raadpenfionaris van Zeelánd. — Dat de Eerw. TOLLÉ ook Lid.3s, bewyst de uitgave van dit Boeksken. С e t t QN TOC Als een werk vam Redenrykere uit de; XVde en XVIde Eeuw, en wel van zulken die als d В. C. kinderen en snisfende willen aangemerkt worden: Kunnen zommigen dee- zer rympjes ‘er nog deng, › Indusbëhen ZütKlen wy de volgende Vwraagen:, оре eind deg XVM Eeuw, zo min als hunne beäntwoarding, verwagt hebben, VRXac én” Foar 1788; 6 Broederen! soils sey zwekonden, … Waar word in 's Bybelavoord % gebruik tan хир gevonden ? ANTWOORD. Gebruik der terr dy klaar te vinden, Dit zeg. ik сап myn Kamervrinden; "` = In ^t споје, A zt Oude Feftamens, ve До 't dafe Boek geer woel Ый, c Ba % derde Bei, in 'e pande del, _. Dus is myn antwoord in "t. geheel, | / Waise in " Faar 1799. 6 Broederen ! spils en erhale, …— | : Fit hei in gen en Aën alle de Чоо. ..- -~q | 009 4 VAN HENRIK АТОМІ DOLLE, . P ro ` s e ANTWOORDE ^C EM эр Vind in yenovas Naam jats dr de осет; : Det kan ik w Heer Prins en Broedeven verhaalen, е Dan was met dezen naam bedoe voord, heg ik wild" De omfehryoing is te гук, myn vetr te swakke rit. ойе. AN TWOOR D, 77 Jh yenova’s gootin- Vaas. n - Klinkon ze ole vyf bekwaam . m ` En in din van ozsvaaa, . , 2 ` Find mma alle by Mie, ^ ' зЧе ANTWOORD: © HrtsooasALUs dit бозун we y verkaaleng ` ` Bees in wyn ogen mom Juli dh do: Sean ` ‚4de ANTW ов р., ` Aeren heeft fuir fr -Nacaleny tame e In терип rang Str, dit amen we a zehn: ` ` Wy befhsiten uit deeze е Бени, TOLLE, „ dat de Le noch bedryvig of werkzaam 2 E cd peu, ‚2 ts men gelooven niet, dat zy ringen in de Dichtkunst zul gelyk al zo nut ‘zyn, dat zi „Паш, naast n va een ( weten te Plaatfen liver | waren: of zo zy d. om de den, moesten werken’; dat zy vruehten niet: verder lieter Were, om aan: henne werpli met Нег beste lart, dwaashe tox fioode . erken. 2 п als de pi be afbeeldzel van den Scehryve еп de derde Proef der Ets- en Graseeftuns van jacon SCHWARTZENBACH , Schilder te Vere, Б, doet Өт mees goedheid en eenvoudigheid, dan wel Leit. jn ° mane ег voorönderftellen, aen die eenvoudigheid fchryven Wy de uitgave van deeg rymen toe, vooräfgegaan door ve vers chei m 44 IETS. VAN: НЕМА ANTONI TOLLÉ. fcheidene Lofvaerzen ; naar den ouwerwetíchen trant: doch ‚ ууу raaden zyn Eerwaarde geen vervolg van Loortgelyke ftukken aan; al riepen alle de dânkomende Prinfen der derykkamer ќе Vere, met den Heer PIETER ANGOISSE : Сз zo voort ! en doe nog meer, Om de misfende Scholieren, Door uw swsanen[chacht te fieren, 'k Dank э; И < Eerwarrdig Heer! Proeve van Oordeelkunde ,: betrekkelyk de Poëzy. Те Utrecht , by de Wed. 1. van Terveen en 2000 1790.: dn gr..8U0. 24 blads. eermaalen hebben wy den Heer sett Au als Dichter, en den M Heer ALA, als Oordeelkundigen, den vereischten lof ge. geeven. In dit ftukje heeft men cenige gezegden van deri laatiten , als toetsfteenen voor bet Dichtítuk het Onweder, van den eerften aangevoerd; en uit dezelve bewezen, dat dit ftukje van BELLAMY waarlyk fchoón is. Deeze Proeve fchynt van een aankomeling ; en, indien dit zo is; dan verdient (че wezenlyk aanmoediging. Intusíchen gelooven wy; dät роот, die ook het Onweder bezongen. beeft, niet‘wel met BELLAMY vergeleeken mag worden. Hunne geniën ftaan te ver van elkander, Poor munt uit in таре íchilfe- ringen; BRLLAMY іп grootfche en боше beslden. En welk eem tyd is 'er tusíchen. hun beiden ! ee, De Academie der Vrouwen of Magaxyn der Verlicfden.: Geier de . Zinfpreuk : Hony foit qui mal y penfe. Twee Deelen. Te , Cyprus, by de Erven Amoureus. In oavo , 412 blads. X7rouwen, welke haaren lust in de ftudie fellen, zullen uit N den tytel van dit Boek kunnen opmaaken, dat zy in deeze Academie meer wellustig dan geleerd kunnen worden. Alles wat, wy “ег in gelezen. hebben, zelfs het voorgeplaatst Betoog, heeft ons een ongu denkbeeld ingeboezemd wegens het hart: van дее2ё en foortgelyke Schryvers, die zich enkel toeleggen om de {е d te verpesten; de onkuischheid ten troon te. voeren, en деп van het' Huwalyk, die. gewenschte band van wettige. za» menleving, in:een haatelyk daglicht te pisatzen. Een reeks van Ligtekooijen, uitvasgíels van het menschdom , verfchynen, in dit Boek, op het Tooneel; verhaalen , zo onbefchaamd als bunne godlooze levenswyze past, haare onkuisfche voorvallen; en zeg- п zelfs: „Laten wy het dragen van flaaffche ketenen’ (namene yk die van het Huwelyk) aan den gemeenen man over, die der Min zyn alleen bekwaam ons zamen te binden." De minfte ftue die in dit Boek zou van de Vrouw, of Maagd, die zulks deede, Waarlyk geen voordeelig getuigenis geeven. ` - - ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, Uitlegkundig Woordenboek , ter Opheldering van de Schriften des Nieuwen Verbonds, door G. HESSELINK, A. L. M. Phil. Рой. Hoogleeraar in de Godgeleerdheid en Wysbe- geerte, by de Doopsgezinden te Am/terdam. Te Amjt. by J- Yntema en de Erven P. Meyer en G, Warnars , 1790» Behalven de V'oorreden, 332. b'adz. in gr. Svo. Сооп het den Nederlanderen niet konne gezegd wot, den aan Woordenboeken in ’t algemeen, en althans aan geenc, tot de Verklaaring der Heilige Schriften be- hoorende, te ontbreeken: en het dus een overtollige arbeid fchyne die te vermeerderen, gelooven wy dit fchynbaar regunaatig vonnis te moeten wraaken, ten opzigte van het Schriftuurlyk JPoordenboek , thans voorhanden. —— De byuaam Virlegkundig wekt teritond aandagt, als bee paalende den aart des Werks: zo dat men daarin, met agterlaating van °t geen tot de Aardrykskunde, Tydreke- ning „enz. behoort, verwagt aan te treffen , de verklaaring van de eigenlyke betekenis der Woorden en Spreekwyzert in de Oorfpronglyke Taal der Heilige Schryveren, met nevensgaande Ophelderingen der daartoe behoorende Schrif- tuurplaatzen. - Indedaad , mogen wy, met den Hoogleeraar in zyne Уоог» reden, zeggen: ,, Van hoe groot belang het zij, ten ein- de de waare meening van eenig Schrijver wel te verilaan, het gebruik der Woorden en de hun bijzondere Spreck- » Wijzen, zo veel mogelijk, uit zijne eigene Schriften, en of uit dezulke, die, wegens taal en daarin verfpreide an gevoelens , met dezelve groote overeenkomst hebben , op an te fpooren, is deskundigen bekend. Een Werk, der- ээ halven, waarin de voornaamfte Woorden уап de Schrif- an ten des Nieuwen Verbonds , met aanwijzing der plaatzen, » alwaar zij voorkomen, opgegeeven, derzelver verfchil- an lend gebruik nagefpoord, en de Woorden zelve onder эз zekere klasfen verdeeld worden, om aldus derzelver сеч ss bruik, als met een opflag, over te zien, kan voor de LETT. 1791. NO. 2. p "TERI BI 4 46 C. HESSELINK, … Uitlegkunde der Heilige Schriften nuttig, en een zeer „› gefchikt Handboek zijn voor allen, die de Heilige Schrij- ,, vers met oordeel wenfchen te leezen."' Zodanig een Hulp- en Handboek fchonk w. A. TELLER , vóór veele Jaaren, aan Duitschland , en gaf de Eerw. c. H. LANG, daar te Lande, een Werkje tot bevordering van het nuttig gebruik deezes Woordenboeks. Van beide deezen, behalven andere, heeft de Heer HESSELINK zich bediend , en zyn Werk op dergelyk een leest gefchoeid; fchoon het zo veel daarvan in eenige opzigten verfchille, dat het geene Vertaalifige , zelfs geene Naavolging , moge heeten, maar als Oorfpronglyk te voorfchyn treede. Voor eigenlyke Geleerden betuigt de Schryver het niet opge- fteld te hebben. Dan veelen , die den naam van Geleerden draa- | gen, en het, beroepshalven, behoorden te weezen, zullen er niet weinig in aantreffen , "t geen zy in zwaare Boekdee- len van Uitleggeren , vergeefsch , zouden zoeken. — De kort- heid, op welke de Autheur zich toegelegd heeft, en aan den aart des Werks voegde, is oorzaak , dat veele zaaken flegts aangeftipt,en niet uitgewerkt zyn ,dat’er meestal alleen wen- ken voor denkende Gebruikers gegeeven worden; — en voor Denkenden alleen is het berekend, Immers in de Voorreden leezen wy, ,, het Boek heeft geen aanleg voor zulken, die > niet, dan in een verlegen пиг, gewoon zijn , enkel uit tijd- a, verdrijf, eenig Boek in de hand te пестеп, en afzien van > alles , "t geen eenig navorfchen vereischt. Tot u allen , is dit Boek ingerigt, die begeerte hebt, om in de kennis an der waarheid, die naar de Godzaligheid is, te vorderen;. 