Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Hoogte 1893. boven zee in Residentie. Afdeeling. Meters. Tjilaket . 950 Soerabaja. Modjokerto. Patjet ^... 650 » » Djati Djedjer E a » Dampak Banjon. 600 d » Proefstat. O. Java . 5 Pasoeroean. Pasoeroean. Prigen 580 4 Bangil. Kasrie 198 ź E Gem mpol . 10 5 ” Petong-Omboh : ? i Malang. Soemb. Mang. Kidoel. 550 4 ^ Wonomerto I ? » ni Banjoe Poeti. 42 Probolinggo. Loemadjang. genit 25. t 32 B ” Soembermangis . 700 " : Widodaren.. . 450 Bezoeki. Djember. Pakoeda . 698 ' : Banjoewangi. Kali Padang 1650 Pasoeroean. D li Baroe A 350 Bezoeki. 2 Taman Gloegoe. 600 à E Tangarang 250 3 5 Loedjadjar P n E Angkrek. 1070 ^ Panaroekan. Kajoemas 1000 1 E Taman Aroem 1025 1 » Poeloe Bras. Aan zee. . Gvt. Atjeh. Loeboe Raija 2000 en 2000 Dad. Benedenlanden. Priaman Gadoeng Batoe 1000 Pad. Bovenlanden. Kota. Batang Baros 1400 S : Simpang Tiga ? Oostkust Sumatra. Deli ni 8 m ” M I — 245 — GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UUR z G Sels SE S | © E E O | See 212 = E = < = = 14 LO |A 95 | 153 63 72 35 70 0 | 15) Ai 31 | 69 | 66 62 96 76 43 39 DIS 1 0 | 47 | 138 45 45 25 61 57 52 0| 29) ? Pa + ? P P 16 66 125 11 81111 BI 1-58 [28 43 27 60 54 47 0 0 0 0 | 29 | 36 94 47 62 36 | 129 018018 01.94. |. 84 147 30 28 21 56 6 | 141.181 9.021. 9 29 39 30 46 32 0 71-Di 01.941 12 ? 40 70 67 42 9 | 55 | 59 ?| 64| 53 68 79 31 49 95 6 | 86 | 74 | 27 | 66 | 31 ? P P ? 38 TIBET? ? |122 | 75 45 19 84 92 27 0 | 45 | 191 811 27-1. 6 51 60 32 56 58 0 | 38 | 37 | 25 | 40 | 127 47 30 58 | 102 | 137 | 32 |170 |107 | 66 | 40 | 68 98 72 | 135 30 60 3 | 15 | 46 | 48 |131 | 68 53 | 106 33 24 10. |: 87}: 891 80.1.5 | 59.1. Hoogte 1893. boven zee in Residentie. Afdeeling. Meters. Mabar Estate P Oostkust Sumatra. Deli. Lingga 4 P ; Boven Langkat. Lingga B P A | Rimboen A ? $ » Rimboen B . p s ^ Roemah Ma pa. ? | i Tanah Pri 200 ' | Palembang. Moesi-oeloe. au wy 3 Djeboes. 20 | Bangka en Djeboes. | Blin 8 | > 5 Blinjoe. Bean Li 12 | à S Soengei Liat. - Marawang . 6 | A à Marawang. | Soengei Slan. 5 | : e Soengei Slan.. Lobo Ali: 5 | IA Tobo Ali. | BRR E 5 Bangka en O. oba. | Pangkal Pinang I . | 12 » Pangkal Pinang. Pangkal Pinang II. | 12 : s e | Dobo. ot a ? Riouw en O. Lingga. Kota. > 3 È 5 | A waija ? Amboina. Eiland Ceram. | Karoa di s 300 Menado, Amoerang. Ajer Madidi. °°; | 250 » ^ oijong . . ‘+ ? po ; Benkajang Aan zee. | Westerafd. Borneo. Montrado. gabang EE » andak. | | — 247 — GROOTSTE HOEVEELHEID REGEN IN 24 UUR. S T m n = E E E = Pr = d S = 2 E S 2 © wes eo c. E = < = Ekman toe LA 55 19 13 35 24 66 15 | 53 | 24 | 80 | 69 | 19 61 27 | 106 78 86 75 | 48 | 60 | 73 | 43 | 119 | 94 ? 2 91 | 105 92 71 58 | 91.190 | 71 |B ? ? ? 88 9 48 95 | 40 | 75 | 95 | 73 | M5 | P rae 2 85 60 88 57 14118155 21126 | P EP > les | Bo | od | 60] Be | 80 | sei HO lage | © 62 83 94 81 48 36 74 | 51 | 45 | 39 | 79 | 64 | 156 23 38 48 44 25 | 87 | 46 | 401 74 | 08.1108 123 12 73 87 71 43.1 43 | 361 9921701 8117 - 109 10 118 65 18 pa 40 | 46 | 99 | 78 | 49 | 100 | | 148 34 95 64 16 45 | 94 | 48 | 36 | 35 | 35 | 67 E 59 30 69 77 48 33 | 32 60 | 61: 90.| 53 | 40 41 32 44 59 ag |105 | 59 |150 | 58 |126 | 83 | 44 45 19 32 | 200 47 27 68 | 42: 1.81 1 23 | 38 | 45 27 40 39 86 37 27 "7 1:47 | 40040] 28 | 94 33 38 39 63 32 24 so | 44 | 33. — 248 — REGENWAARNEMINGEN TE TJISALAK. Grootste hoeveel- ża Hoeveelheid regen. | Aantal regendagen. | Lad per dag, 1890. | 1891. | 1892. | 1890. | 1891. | 1892. | 1890. | 1891. 1892 m.M. | m.M. | m.M. m.M. | m.M. | mi Januari . ? 268. | 345 ? 15 19 p | 102 | 83 Februari ? 196 | 315 ? 18 | 19 | ? | 6 Maart. . P | 467 | 192 ? 28 | 15:1 8 Jee 38 April . ? 170 | 392 ? 14 | 21 | ? | 428 Mei 8i 1.293 ? 8 | 441.97 18 | 86 Juni » | 100 | 136 | ? s || ? | 36 | 2. Je r: ? EECH Su 1]? 5 | 58 Augustus . . ? 0 211 ? 0 19 | ? 0 3 September. 149 | 30 | 197 | 14 | z | 16 |36 | 11 56 October . 878 | 219 | 392 | 19 | 12 | a | 61 | 70 5 November. . . | 288 | 272 | 309 | 20 | 19 | 19 | 46 | 42 n December. . 386 | 899 | 984 | 105%) 1t | 14147 BE 0 Jar. . . .| ? |2108 |8228 | ? |144 (119 | ? | 102 | 56 AE EE — 249 — REGENWAARNEMINGEN OP DE ONDERNEMING TANAH PRIOK. Palembang, Afdeeling Tebingtinggi. 3° 12’ Z. B. en 102° 56’ O. L. Greenwich. Hoeveelheid Aantal [Gr ere eia a R ase regen. regendagen. per dag. 1891. | 1892. | 1891. | 1892. | 1891. | 1892, m.M. | m.M. m.M. m.M. ei. o? 385 | P W |? 49 Februari . | 817 560 16 17 | 81 121 a | 378 | 224 | 28 12 | 65 52 EN .. an | s 15 20 | 106 59 mo i 165 16 12 |: 6 42 wen 27 935 7 10 1 19 59 po TI = 6 | 127 37 Anita eee | | 165 119 13 6 37 37 September. . . . | 237 128 11 D | 13 38 a — — i8 210 13 101 58 116 November. . . .| 300 280 20 19 | 50 53 December. . . .| 438 | 354 20 6.1 98 47 ] Ee 2 3128 ? 164 | ? 121 Seren In de tabel voor Tj 7 Voor Windrichtin 4 jepogo 1889—1893 blz. 9, 7 u. v.m. Voor Windrienüng Bag pated in de E December en in t jaar, te lezen (ZZW —31) ER | E NOTULEN VAN DE VERGADERINGEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIE, gedurende het eerste halfjaar van 1895, Bestuursvergadering van 10 Januari 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren: Dr. VAN DER STOK, Voorzitter, SCHEFFER, EYKEN, Dr. Kroos, BERMAN en Dr. FIGEE, Secretaris. Na opening der vergadering worden de notulen der vorige Vergadering na lezing goedgekeurd en geteekend. I. Wordt voorgelezen een schrijven van Dr. TREUB, waarbij deze dank betuigt voor zijn herkiezing als Onder-voorzitter en verklaart die benoeming te aanvaarden. II. Van de Ledenlijst worden afgevoerd de Heeren Dr. J. C. C. W. van Nooren, D. van AALST, J. H. op DE COUL, J. J. R. Raat, H. F. C. Bakuvis, B. BERKHOVT en D. J. W. A. G. Coops. III. Wordt voorgelezen een missive dd. 11 December 1894 van H.H. Curatoren der Rijks Universiteit te Utrecht, behelzende een dankbetuiging voor de aan het Geologisch Kabinet der Universiteit ten geschenke gezonden verzameling gesteenten en mineralen. 4 | | — 251 — IV. Wordt voorgelezen een schrijven van den Heer Dosay Laszror, Professor in de Zoölogie te Budapest, waarin deze aan de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging een voorstel doet tot ruiling van Coleoptera en Lepidoptera. Wordt besloten den Heer Laszror te antwoorden, dat de Vereeniging zelve geen verzamelingen bezit, doch zijn wensch zal mededeelen aan de Leden der Vereeniging. V. Wordt voorgelezen het verslag van de Commissie, welke op 2 December 1894 aan Professor P. J. VETH namens oud- leerlingen en vrienden bij gelegenheid van zijn tachtigsten verjaardag een „Feestbundel” heeft aangeboden, met de toespra- ken van de Heeren KERN en Kan, bij die gelegenheid gehouden. VI. Goedgekeurd wordt dat ten behoeve der Bibliotheek. wordt ingeteekend op: le. -De Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië, uitgegeven onder de hoofd-redaktie van Mr. P. A. VAN DER Lrru en A. J. SPAAN. 2e, K. MARTIN, Reisen in den Molukken, in Ambon etc. en 3. B. Meier, Jahrbuch der Chemie. VII. Wordt voorgelezen een circulaire inhoudende het voor- stel tot het brengen van een eerbewijs aan Prof. GUIDO Cora, op den 20% December 1894. Aangenomen voor kennisgeving. De Bibliothecaris doet een voorstel tot het druk- ken van een supplement-catalogus, bevattende de vermeerdering der boekwerken in de Bibliotheek over de laatste tien jaar. Het manuscript daarvan is reeds gereed. De Voorzitter verzoekt den Heer EYKEN met den Secretaris in een volgende vergadering verslag te willen uitbrengen omtrent den omvang en de kosten van deze uitgave. De Voorzitter geeft hierop het woord aan den Penning- meester, den Heer BERMAN, om verslag uit te brengen over den financieelen toestand in het afgeloopen jaar. Daaruit blijkt dat de inkomsten in 1894 merkbaar verminderd zijn door het afnemen van het aantal leden en door de vermindering der huurpenningen. — 252 — Een groot gedeelte van deze laatste werden geabsorbeerd door uitgaven voor verbouwing. De Voorzitter benoemt de Heeren EYKEN en SCHEFFER in Commissie tot nazien der rekening en verantwoording van den Penningmeester, met verzoek om in de volgende vergadering verslag van hun bevinding te willen uitbrengen. X. Wordt voorgelezen een schrijven van de firma BorELHOo & Co. te Padang, waarin wordt kennis gegeven van de toezending van een hok met een aap (levend). Wordt besloten deze bezending door te zenden aan Dr. KOHLBRUGGE te Tosari. XI. De Secretaris deelt mede dat hij van den Heer KOHLBRUGGE een photogram (unicum) ontvangen heeft van de twee laatst overgebleven Tengereesche berghonden. Hij wordt gemachtigd daarvan voorloopig een zestal kopijen te laten vervaardigen. Algemeene Vergadering, gehouden op Vrijdag 15 Februari 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren Dr. VAN DER STOK, Dr. Kroos, SCHEFFER, EYKEN, POLAK en Dr. FIGEE. at de Voorzitter heeft medegedeeld dat de Rekening en Verantwoording van den Penningmeester, door de Commissie van verificatie goedgekeurd, ter visie van de Leden ligt, gaat hij over tot de voorlezing van zijn verslag nopens den toestand der Vereeniging over het afgeloopen jaar 1894, welk verslag op de gewone wijze in de eerste aflevering van het volgende Deel zal worden opgenomen. Daar niemand verder iets in het midden wenscht te brengen, sluit de Voorzitter de Algemeene Vergadering. Bestuursvergadering van 15 Februari 1895. Aanwezig zijn de Heeren Dr. VAN DER STOK, Voorzitter, Dr. Kroos, SCHEFFER, EYKEN, POLAK, en Dr. FIGEE, Secretaris, met kennisgeving afwezig de Heer BERMAN. 4 A ay EEE Ee EN en o RCM — 253 — De notulen der vorige Vergadering worden na lezing goed- gekeurd en geteekend. I. Van de Ledenlijst worden afgevoerd de Heeren S. Everts en Dr. H. B. van Buuren. II. Wordt voorgelezen een schrijven van Prof. P. J. VETH tot dankbetuiging voor de medewerking aan den Feestbundel, hem aangeboden op zijn 80% verjaardag. III. Wordt ter tafel gebracht een schrijven van den eersten Gouvernements-Secretaris, No. 2562 dd. Februari 1895, ter be- geleiding van een door de Regeering aangeboden exemplaar van Prof. Dr. K. MARTIN'S „Reisen in den Molukken”. IV. Wordt voorgelezen een schrijven dd. 19 December 1894 van den Onderdirecteur van ’s Rijks Herbarium te Leiden, waarbij toezending wordt verzocht van eenige deelen van het Natuurkundig Tijdschrift, en wel van deel 23 tot 30 en van deel 33 en 34, welke aan de overigens volledige serie in de Bibliotheek van ’s Rijks Herbarium ontbreken. Den Bibliothecaris wordt verzocht om aan dit verzoek te voldoen. IV. De Bibliothecaris deelt mede dat de firma Kolff € C°. bereid is om 750 exemplaren van den Supplement-catalogus met omslag te drukken voor f 190.— Hij wordt gemachtigd hier- toe over te gaan. V. Komt ter tafel een schrijven van het Bestuur der N.I. Maatschappij van Nijverheid en Landbouw, waarin wordt voor- gesteld, om met het oog op den bouw valligen toestand, waarin de vroeger door den Heer BEck geoccupeerde localen ver- keeren, deze te doen sloopen, en den afbraak te verkoopen. De Vergadering is volkomen bereid met dit voorstel mede te gaan. Daar echter, volgens mededeeling van den Secretaris, bedoelde pendoppo voor enkele maanden verhuurd is tot berging van eenige meubelen, wordt besloten aan de Mi. voornoemd te verzoeken, eerst na dien tijd tot den voorgestelden maatregel over te gaan. VI. Wordt voorgelezen een schrijven van Dr. R. KOEHLER, Professeur de Zoölogie à la Faculté des Sciences de Lyon, — 254 — waarin deze verzoekt eenige Echinodermen van de Fransche zeekust te ruilen tegen eenige van de Javasche. Wordt besloten te antwoorden dat Dr. SLUITER vroeger wel dergelijke ruilingen deed, maar dat de Nat. Vereeniging zelve geen verzameling bezit en dat ook op het oogenblik niemand ter plaatse aanwezig is, die aan het genoemde ver- zoek zou kunnen voldoen. Bestuursvergadering van 14 Maart 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren Dr. VAN DER STOK, Voorzitter, Dr. Kroos, VORDERMAN, EYKEN en Dr. FIGEE, Secretaris. De notulen der Algemeene Vergadering en der Bestuurs- vergadering, in de vorige maand gehouden, worden na lezing goedgekeurd en geteekend. I. Van de Ledenlijst worden afgevoerd Z. E. de Luitenant- Generaal J. A. VETTER, de Heeren W.C. S. JANSEN en Q. VAN BEUNINGEN VAN HELSDINGEN, terwijl tot Lid benoemd wordt de Heer F. A. LEHWALD te Soerabaja. II. Wordt ter tafel gebracht een schrijven van het Corres- pondeerend Lid, Prof. WICHMANN te Utrecht, waarin deze met dankbetuiging de ontvangst erkent van de asch, afkomstig van den Galoengoeng. Deze is in zoover interessant als zij een andesitiesch karakter draagt, in tegenstelling van de gesteenten, waaruit de berg is opgebouwd, die n.l. tot de bazalten behooren. De Heer WicHMANN houdt zich aanbevolen voor de toezending van eventueele andere produkten, zooals slakken en bommen. De Heer Frere deelt mede dat hieromtrent nog niets bekend is, daar de Natuurkundige Vereeniging de rapporten, op de uitbarsting van den Galoengoeng betrekking hebbende, nog niet heeft ontvangen. ' Wordt besloten aan den Directeur van O. E. en N. te ver- zoeken om de bovenbedoelde rapporten te willen doen toe- komen aan de Vereeniging. Wordt voorgelezen een schrijven van het Lid Dr. J. H. F. KouLBRUGGk, betrekking hebbende op een aan hem Ec toegezonden photographische copie van twee Tengereesche berghonden. Daar het photogram niet erg duidelijk is, wilde de Heer K. haar een weinig laten retoucheeren. De Vergadering is echter van meening dat een retouche van photogrammen, waaraan een wetenschappelijke waarde wordt toe- gekend niet geoorlootd is, tenzij die met de uiterste omzichtig- heid verricht worde. Daarom wordt besloten het cliché van het photogram ter beschikking van den Heer KOHLBRUGGE te stel- len, die dan zelf de gewenschte retouche zal kunnen aanbrengen. Verder geeft de Heer KOHLBRUGGE nog kennis van de toezending van eenige bijdragen voor het Tijdschrift, te weten een opstel over de Zoogdieren van Z. 0. Borneo en een opstel getiteld , Action du climat des tropiques et du climat d altitude sur le sang de Vhomme. Wordt besloten den Heer K. mede te deelen dat beide opstellen gaarne in het Tijdschrift zullen worden opgenomen. - Komt ter tafel een schrijven van het Lid der Veree- niging, den Heer S. J. Meiser te Tagog Apoe, waarbij deze mededeeling verzoekt of de Vereeniging prijs stelt op het bezit van een levenden mieren-eter in zwangeren toestand. Wordt besloten te antwoorden dat op het bezit van dit dier op het oogenblik geen prijs wordt gesteld. Wordt voorgelezen een schrijven van den Chet der Firma H. M. van Dore & Co., alhier, aan den Redakteur van het Tijdschrift der K. N. V. waarbij deze Firma zich beklaagt, dat de door de Natuurkundige Vereeniging over- gedrukte Serie artikelen „Indische Huisdieren” in de Java Bode verschenen, thans afzonderlijk in het Nieuwsblad van den Boekhandel te koop wordt aangeboden, als overgedrukt uit het Natuurkundig Tijdschrift. Als antwoord hierop is door den Secretaris aan den Redakteur der Java-Bode medegedeeld, dat aan den Auteur, Dr. VAN BEMMELEN, een 100 tal exemplaren gratis is verstrekt ter rond- deeling op de gebruikelijke wijze aan familieleden of kennissen. Van een er overdruk is aan het Bestuur der Vereeniging niets beken — 256 — Bestuursvergadering van 11 April 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren Dr. VAN DER STOK, Voorzitter, Dr. Kroos, SCHEFFER, BERMAN en Dr. FIGEE, Secretaris. De notulen der vorige Vergadering worden gelezen en goedgekeurd. I. Tot Lid worden benoemd de Heeren L. RESNER, Generaal Majoor der Genie, M. SEGov, Generaal-Majoor der Infanterie en Dr. W. J. VAN STOCKUM, Arts, allen te Batavia. II. Komen ter tafel missives van den Heer Dr. J. H. F. KOHLBRUGGE, waarin deze verzoekt om een 25 tal photogram- men van de beide laatste Tengereesche berghonden bij de af- drukken zijner verhandeling, die op die dieren betrekking heeft, te mogen ontvangen, benevens het negatief, om dit naderhand mede te nemen naar Europa. Wordt besloten dit verzoek in te willigen. De tweede missive van den Heer KOHLBRUGGE heeft betrek- king op zijn, in September van dit jaar te voleindigen, Mono- graphie der Semnopithecen, ongeveer 200 pagina’s groot, die hij gaarne in het Tijdschrift zou geplaatst zien. Wordt besloten den Heer KOHLBRUGGE te antwoorden, dat zijn verhandeling in het volgende Deel zal kunnen worden opgenomen. omt ter tafel een briefkaart van den Secretaris der Naturforschenden Gesellschaft te St. PETERSBURG, den Heer JASCHTEAKS, waarbij wederzijdsche ruiling van publicatién wordt voorgesteld. Wordt besloten om aan genoemde Vereeniging de publicatién der K. N. V. te zenden, te beginnen met Deel LI. Bestuursvergadering van 9 Mei 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren Dot, AR, Waarnemend Voorzitter, EYKEN, BERMAN, Dr. Kroos, en Dr. FIGEE, Secretaris. r de Voorzitter verhinderd is de vergadering bij te wonen, neemt het oudste Bestuurslid het Praesidium op zich. De notulen der vorige Vergadering worden na lezing goedge- keurd en geteekend. — 257 — I. Van de Ledenlijst worden afgevoerd Z. E. de Luite- nant-Generaal A. R. W. Gry van Pırrıvs, de Heeren B. H. MERGHARDT, J. W. TH. van Scuaik, J. W. F. J. VAN EECKE en W. J. HUBERS VAN ASSENRAAD. II. Tot Lid wordt benoemd Jhr. OTTO VAN DER Wisck, Waarnemend Directeur van Onderwijs, Eeredienst en Niiverheid. III. Wordt besloten, naar aanleiding van het overlijden van het Bestuurslid, den Heer J. W. F. J. van EECKE, een schrijven van rouwbeklag aan zijn weduwe te doen toekomen. De Voorzitter brengt onder de aandacht der Verga- dering het overlijden van het Correspondeerend Lid der Ver- eeniging Prof. P. J. Verm, wiens naam dus van de lijst der Correspondeerende Leden zal moeten worden afgevoerd. Komt ter tafel een schrijven van den Heer Dr. H. ONNEN, waarin deze zijn voornemen te kennen geeft, om na voleindi- ging van den loopenden Jaargang, als Redakteur van het Tijd- schrift te willen aftreden. Wordt besloten dit schrijven te beantwoorden met een dank- betuiging voor de vele diensten, door Dr. ONNEN gedurende een groot aantal jaren als Redakteur aan de Vereeniging bewezen. Wijders wordt besloten den Heer G. J. D J. BOLLAND te verzoeken om als Redakteur van het Tijdschrift te willen optreden, onder mededeeling van hetgeen het Reglement der Vereeniging omtrent de wijze van uitgaaf en omtrent de opneming van stukken in het Tijdschrift voorschrijft (zie Artikel 15 en 18 van het Reglement). VI. De Heer EykEN brengt een verzoek ter tafel van het Be- stuur der Amateur-Photographen-Vereeniging alhier, om een of meer kamers in’ het hoofdgebouw te mogen inhuren, ten einde deze dienst te laten doen als Laboratorium en Vergaderlokaal tegen betaling van een bedrag van f 25.— s' maands. Met het oog op dit gering bedrag en den overlast, dien de bewoners der paviljoens waarschijnlijk zouden ondervinden, wordt besloten dit verzoek niet in te willigen. VII. Komt ter tafel een schrijven van den Waarnemenden Directeur van O. E. en N., waarbij, als antwoord op schrijven — 258 — dezerzijds worden aangeboden berichten, betrekking hebbende op de uitbarsting van den Galoengoeng in October 1894, benevens een afdruk van een kort bericht, door den Hoofd- Ingenieur bij den Dienst van het Mijnwezen FENNEMA hierom- trent samengesteld. Wordt gesteld in handen van de Aardbevings-Commissie. VII. De Secretaris leest een gedeelte voor van een door hem ontvangen schrijven van den Heer WICHMANN te Utrecht, luidende: ,de waarnemingen omtrent de verplaatsing van de triangulatie pilaren tengevolge van de aardbeving van 17 Mei 1892 op Sumatra zijn van zeer groot belang. Een dergelijk feit is inderdaad voor de eerste maal geconstateerd. Maar om tot bepaald wetenschappelijke resultaten te komen, zou eene hermeting van al de pilaren noodzakelijk zijn. Hen onderzoek, dat eenig in zijn soort zou genoemd mogen worden, maar voor de vervulling van dien wensch zal wel helaas geen voor- uitzicht bestaan.” Naar aanleiding van dit laatste wordt besloten een schrijven te richten tot den Chef van den Topographischen Dienst alhier, met verzoek om te willen mededeelen of er eenige mogelijkheid zoude bestaan om aan den hierboven uitgedrukten wensch van den Heer WICHMANN gevolg te kunnen geven. Bestuursvergadering van 13 Juni 1895. Tegenwoordig zijn de Heeren Porak, Waarnemend Voorzitter, Dr. VAN DEVENTER, SCHEFFER, EYKEN, BERMAN en Dr. FIGEE, Secretaris. Daar de Voorzitter verhinderd is de vergadering bij te wonen, neemt de Heer PoLAK de leiding der Vergadering op zich. De notulen der vorige Vergadering worden na lezing goed- gekeurd en geteekend. Wegens vertrek naar Europa worden van de Ledenlijst afgevoerd de Heeren Dr. C. GUTTELING (tevens Bestuurslid) W. P. GROENEVELDT en F. J. VISSER II. Tot Lid worden benoemd de Heeren J. Z. van Dyck, — 259 — Leeraar H. B. S. te Soerabaja en J. Haak, Directeur van de Fabriek der Opiumregie te Mr. Cornelis. III. Wordt voorgelezen een kennisgeving namens de familie van het overlijden van Dr. P. J. Vern, Correspondeerend Lid der Vereeniging. Wordt besloten deze kennisgeving met een schrijven van rouwbeklag te beantwoorden. IV. Op voorstel van den Voorzitter wordt besloten, met algemeene stemmen, om den Heer Mr. M. C. PIEPERS, oud- Bestuurslid der Vereeniging tot Correspondeerend Lid te benoemen. V. Wordt voorgelezen een schrijven van den Heer G. J. P. J. BOLLAND, waarbij deze te kennen geeft de betrekking van Redakteur niet te kunnen aannemen. Hierop wordt tot Redakteur gekozen Dr. J. G. van DEVENTER, die, ter vergadering aanwezig, verklaart deze benoeming te aanvaarden. VI. De Secretaris deelt mede dat door hem, in overleg met den Bibliothecaris, voor de Vereeniging is aangekocht, op de vendutie van Dr. van NOOTEN te Soerabaja de dertig eerste deelen van het Tijdschrift, benevens nog eenige latere deelen. Wordt goedgekeurd. VI. Komt ter tafel een missive houdende kennisgeving van het overlijden van den Heer MANUEL PINHEIRO CHAGAS, Lid van de Kon. Akademie van Wetenschappen te Lissabon. Aangenomen voor kennisgeving. VIII. Komt ter tafel missive No. 2311, dato 13 Mei 1895, van den Directeur van B. B. ter begeleiding van het Kina-verslag over 1894, aangeboden tot opneming in het Tijdschrift. Wordt gesteld in handen van den Redakteur met verzoek om 50 afzonderlijke afdrukken van dit verslag voor den Directeur van B. B. bestemd, te laten vervaardigen. IX. De Secretaris deelt mede dat volgens zijn berekening + f 600 zal moeten worden uitbetaald aan de Auteurs van oorspronkelijke bijdragen, opgenomen in den thans voleindigden jaargang 1894 (deel LIV). — 260 — De Penningmeester wordt gemachtigd om deze uitbetalingen te doen. Deze maakt de opmerking dat de kas dergelijke uitgaven niet lang zal kunnen dragen vanwege het sterk verminderend aantal Leden. Hij stelt daarom voor om deze toelage, hetzij te verminderen, hetzij geheel te staken. Op voorstel van den Voorzitter wordt besloten deze aange- legenheid tot een volgende vergadering aan te houden. X. De Heer Eyken, Bibliothecaris, oppert het denkbeeld om de Boekerijen van de groote Vereenigingen, als daar zijn: Het Bataviaasch Genootschap, Kon. Natuurkundige Vereeniging, Maatschappij van Nijverheid en Landbouw enz. in één gebouw samen te brengen en te stellen onder de zorgen van één persoon, aan wien men dan misschien gezamenlijk een zoo- danig salaris zou kunnen toekennen, dat hij zijne zorgen uitsluitend aan die boekerijen zoude kunnen wijden. De Heer EYKEN meent dat het op de bestaande wijze onmogelijk is een Bibliotheek, met name die van de K. N. V. goed in orde te houden. | De Vergadering meent dat het wel moeielijk zal zijn steeds een persoon als den bedoelden te vinden, en is verder van oor- deel dat, hoewel ook de Bibliotheek der K. N. V. evenmin als eenige andere op volmaaktheid zal kunnen bogen, men tevreden kan wezen met het Beheer tot dusver, in ’t bijzonder onder den huidigen Bibliothecaris, daarover gevoerd. XI. Wordt voorgelezen een schrijven van den Heer Dr. KOHLBRUGGE, waarbij deze een bijdrage toezegt van een ver- handeling getiteld: Immunité phtisique dans les hautes régions et sa cause. De Heer KOHLBRUGGE is echter bereid dit stuk tegelijk met het reeds vroeger gezonden , Action du climat des tropiques et du climat d'altitude sur le sang de l'homme", hetwelk als ’t ware een pendant vormt van het eerste, te plaatsen in het Geneeskundig Tijdschrift, indien het Bestuur van oordeel is dat het daar meer te huis behoort. Wordt besloten beide stukken in handen te stellen van den Heer SCHEFFER, met verzoek om in deze zijn oordeel te wil- len uitbrengen. BIJDRAGEN TOT DE NATUURLIJKE GESCHIEDENIS VAN MENSCHEN EN DIEREN DOOR J. H. F. KOHLBRUGGE. ZOOGDIEREN VAN DEN TENGGER. Het gebergte, genaamd „Tengger”, ligt in Oost-Java, noord- waarts van Java's hoogsten berg, den Semeroe. Het bestaat uit een groot aantal ribben, die van een ge- meenschappelijk centrum (den krater) geleidelijk naar alle hemelsrichtingen afdalen. Het is meer dan alle andere bergdistrikten onder kultuur gebracht, zoodat de aardappel- en groentevelden, de aanplan- tingen van koffie en mais zich tot op 7500 voet uitstrekken. Hierdoor zijn de bosschen en alang-alang velden en met hen de wilde dieren verdwenen; een verzamelaar voelt zich hier dus zeer teleurgesteld, want van den rijkdom aan dieren, waarvoor de groote Maleische Eilanden bekend zijn, bespeurt men hier weinig; zoodat ik gedurende een verblijf van bijna drie jaren ‘hier niet meer soorten verzamelde dan gedurende veertien dagen in Z, 0. Borneo. Toch meen ik dat het niet onbelangrijk is te weten, wat ik verzameld heb, niet alleen ter vermeerdering onzer kennis van de verspreiding der dieren, maar ook en veel meer, omdat ik van eenige diersoorten vele exemplaren kon bijeenbrengen, waardoor mij òf nieuwe variëteiten Wegen? Wen ie) eg Z00- genaamde kenmerken eener species mij ni Ik laat hier eerst eene lijst volgen der. verzamelde dieren met vermelding der Inlandsche namen en der hoogten, in voeten, tot welke zij opklimmen, om daarna van eenige dezer dieren bijzon- derheden te beschrijven. LV. 18k — 262 — PRIMATES. Semnopithecus maurus. F.Cuvier. — Boedeng. (*) 7500. Semnopithecus pyrrhus. HORSFIELD. Loetoeng. 00. Bedes. (T) |Kótók. (J) 4000. Cercocebus cynamolgos. SCHREBER. CARNIVORA. Felis tigris. LINNE. R AE 2500. 5 oreng. Felis pardus. LINNE. Matjan toetoel. 7500. Felis minuta. TEMMINCK. R ae Koewoek. (J) E i Andjing hoetan.(M) Canis rutilans. F. Cuvier. Hasoo bajak: (J) 7500. Raj be à Andjing. (M) eed io LiNNÉ. Asoe (N) 1000. ome Segawon. (K) me ; Toeloepan. (T) Helict lis. P elictis orientalis HORSFIELD Slèntik. (J) 6600 Herpestes ichneumon. _ GEOFFROY. Gerangan. 6600. Mydaus meliceps. F. CuvrER. Dune 5 1500. Paradoxurus musanga. GRAY. Loeak. 7500. Linsang gracilis. HARDWICKE. Reder eend 2000. zeldzaam). ARTIODACTYLA. Babi hoetan. Sus vittatus. S. MULLER. lg C9 8000. Kedalon. (K. T) Handapan. (K) () Al de hoogte-cijfers hebben natuurlijk slechts eene betrekkelijke waarde, want zij wijzen slechts die hoogten aan, waar ik of mijne jagers de dieren hebben aangetroffen — 263 — Kidang. (N) Cervulus muntjac. ZIMMERMANN. |Sangsam. (K) 7500. Kidjang. (M) EDENTATA, Manis javanica DESMAREST. Trenggiling. 6000, RODENTIA. Pteromys nitidus DESMAREST. Walang Kopo.(T) 7000. Sciurus bicolor SPARRMANN. Djelarang. (J) 3000. Badjing. (J) S j o curus notatus BODDAERT. | Toepai. (M) 6000. Mus alexandrinus GEOFFROY. — Tikoes. 7000- Hystrix javanica F. Cuvier. | Trichys fasciculata SHAW. , Landak. 6000. INSECTIVORA. Pachyura indica GEOFFROY. Tjeloeroet. 6600. à : Badjing (J.) 5500 Tupaya javanica HORSFIELD. Tespai (M). CHIROPTERA. Pteropus edulis GEOFFROY. Kalong. 3000. Andere, kleine nog niet gedetmrd. Läwä. (J) 7000. Ter verklaring der Inlandsche namen moet ik er op wijzen, dat eenige dieren zooals Manis javanica in de Maleische taal en in de Javaansche talen denzelfden naam dragen; andere, zooals Felis minuta worden door de Maleiers op Java door een ander woord aangeduid dan door de Javanen. Weer andere en het zijn de meest bekende, zooals de ge- . wone huishond, dragen een anderen naam, al naar gelang men — 264 — hoog of laag Javaansch spreekt, en eindelijk zijn er, die in het Tenggersche dialect weer een anderen naam hebben dan in het Javaansch. Al deze verschillende talen zijn in de lijst met de volgende letters aangeduid : M = Maleisch. J == Javaansch (tevens Tenggersch). N — Ngoko of laag Javaansch (tevens laag Tenggersch). K = Kromo of hoog Javaansch (tevens hoog Tenggersch). T = Tenggersche dialect (afwijkende van Javaansch). K T = Tenggersch-Kromo of hoog Tenggersch. Waar slechts één naam genoemd werd zonder meer, is mi slechts dit eene woord in al de genoemde talen of dialecten bekend. Semnopithecus maurus. CUVIER. Semnopithecus pyrrhus. HORSFIELD. „In exhibiting our animal with a peculiar name, and thus proposing an addition to the Systematic Catalogue, I shall not oppose my judgment to those Naturalists who, after instituting a careful eomparison, may be disposed to consider it merely as a variety of the Semnopithecus maurus.” Met deze woorden erkende HoRSsFIELD, dat het nog alles behalve zeker was of S. pyrrhus wel verdiende een eigen naam te dragen. ScHLEGEL en MüLLER en later Gray betwijfelden dit ook en noemden hem eene bruin-gele variéteit van S. maurus. Later kwam SCHLEGEL (*) op zijn oordeel terug, op grond der hem door DE VRIESE verstrekte inlichtingen; deze waren van den volgenden aard: a. B. pyrrhus leeft afzonderlijk en paart nooit met S. maurus, volgens verklaring der Javanen van Batoe. b. Hij wordt slechts in Oost-Java gevonden. (*) SCHLEGEL. Monographie des Singes. Bldz. 57. — 265 — c. „Parce qu'il garde, pendant toute son existance, la teinte d'un roux rouge propre au très jeune âge, teinte qui change dans le S. maurus, de très bonne heure, au noir; puis qu'il a les ongles d'un jaune blanchâtre et non pas brun.” Evenwel, SCHLEGEL zelf was toch nog niet volkomen over- tuigd, en belangrijk is de volgende opmerking van hem: »Ajoutons, cependant, que le S. pyrrhus, quoique rappelant le S. maurus sous tous les rapports, toujours à l'exception des teintes de son pelage, montre des ongles d’un jaune blanchä- tre au lieu de brun, ce qui pourra bien faire penser à une espèce d’albinisme (*), perpétuel dans l'espéce." HonsrrELD (**) had reeds de volgende eigenaardigheden ver- meld, welke S. pyrrhus tot een bijzondere species zouden kenmerken: 1°. de onveranderlijkheid der kleur; 2°. het feit, dat Inlanders dit dier met den afzonderlijken naam Loetoeng noemen ; 3°. zijn karakter, dat eenige verschillen toont met dat van S. maurus; S. pyrrhus is een lieveling der Inlanders, terwijl S. maurus door hen geminacht wordt. Zij trachten den eersten tot een huisdier te maken, wat met den anderen niet gelukt, zoodat HORSFIELD hem dan ook nooit in de huizen van Inlanders heeft aangetroffen. Al deze bewijzen zijn echter van geringere waarde dan die, welke door JENTINK (***) aangebracht werden. Hij bewees, dat de schedels van beide soorten belangrijke verschillen vertoonen, die wij straks zullen vermelden. Daar mijne woonplaats gelegen is in eene streek waar S. maurus en S. pyrrhus beide zeer talrijk zijn (****) en ik dus C) Ik eursiveer, (") HoRSFIELD. Zoological Researches in Java. London (7) JENTINK. On Semmopithecus pyrrhus Horsfield. Së from the Leyden Museum. Vol. XIV. Note XX ("") Zeer vele ziet men in de SÉ SE die hier tot 4000 voet opklim- men, enkele (S. maurus) zag ik nog op meer dan 7000 voet hooge bergtoppen, — 266 — dikwijls in de gelegenheid was deze dieren te zien en te schieten, zoo heb ik veel over het al of niet bestaan van ver- wantschap nagedacht en zal ik hier meedeelen, wat ik gezien en gehoord heb, en daaraan de door anderen te berde gebrachte bewijzen nader toetsen. Laten we eerst de waarde nagaan van DE VRIESE’s en van HorsFIELD's observatién alsmede van de door Inlanders gegeven inlichtingen. Dat de Inlanders den S. maurus ,Boedeng" noemen en den S. pyrrhus ,Loetoeng”, bewijst niets, want zij hebben ook een bijzonderen naam voor de zwarte variëteit van Felis pardus, en voor meer andere werkelijke of vermeende variëteiten. Over het verschil van karakter kan ik niet oordeelen ; dat beide soorten echter, zoo zij nog vrij zijn, zich verschillend gedragen, heb ik nimmer opgemerkt. De bewoners van den Tengger en van Lawang hebben ook geen bepaalde genegenheid voor S. pyrrhus; zij beweren boven- dien dat beide soorten in gevangenschap spoedig sterven, waarom zij ze ook niet trachten te vangen. Beschouwen we evenwel ` deze opvatting der bevolking van Pasoeroean als tot haar beperkt, dan heeft HoRSFIELD toch nog geen recht om te beweren, dat de Javanen den Boedeng minachten, want in Bagelen (het land der echte Javanen) is de Boedeng in zeer vele huizen te vinden. Nog slechter staat het met de door DE V RIESE verkregen inlich- tingen; zij doen eens goed uitkomen hoe gemakkelijk men, e: zonder het te willen, alles in de Javanen, ,hineinexaminiren” kan, vooral zoo men nog vreemdeling genoeg is om hun „saja” en „inggeh” als eene bevestiging te beschouwen, met ons „ja” overeenstemmende. Ik heb niet noodig gehad te vragen of S. pyrrhus van S. maurus gescheiden leeft of niet, want ik kon er mij herhaal- delijk van overtuigen, dat S. pyrrhus nagenoeg nooit alleen gezien wordt, maar steeds in gezelschap van S. maurus; men ziet toch op de hellingen van den Tengger, van Poespo tot „Lawang, steeds groote troepen van zwarte apen en onder deze bijna — 267 — altijd een of twee roode; dit is niet alleen mijne ondervinding, maar ook die van den Heer SCHROK, die jaren lang Controleur van Lawang was en bij het inspecteeren der Koffietuinen bijna dagelijks gelegenheid had deze dieren te observeeren. Hoe moeten wij dit uitleggen? Is het waarschijnlijk, dat twee verschillende soorten geregeld te samen leven? Is het denkbaar, dat zij dan met opzet zich steeds zoo vermengen, dat er ongeveer steeds een of twee der roode soort te samen leven met tien der zwarte? Waarom vermeerderen de roode zich zoo langzaam, dat die verhouding steeds dezelfde blijft? Mij dunkt, er is slechts ééne verklaring mogelijk, namelijk deze, dat S. pyrrhus eene variëteit, een soort albino is van S. maurus; een albinisme, dat ongeveer 10 °/, der individuen treft. at de paring betreft, zoo was ik niet in de gelegenheid deze te observeeren, maar tegenover de Inlanders, die DE VRIESE ingelicht hebben, stel ik de verklaringen der bewoners van den Tengger dat S. maurus en S. pyrrhus steeds paren ; verklaringen, niet verkregen door eigen navraag, maar door mijnen djoeroe toe- lis te doen navragen bij den kleinen man en wie Java kent, weet dat men op deze wijze meer betrouwbare gegevens verkrijgt. Maar ik kan over betere gegevens beschikken ; eens zag ik een S. pyrrhus met een zwart jong, hetgeen bewijst òf dat S. pyrrhus en S. maurus wèl paren en uit deze paring zwarte individuen kunnen ontstaan, òf dat de roode apen, onderling parende, zwarte jongen kunnen verwekken. In het eerste geval heeft de bewering van DE VRIESE alle waarde verloren, in het andere is hierdoor bewezen, dat S. pyrrhus en S. maurus varietiéten zijn van één soort. Eene derde mogelijkheid blijft nog over en wel deze, dat het door mij geobserveerde roode wijfje het jong zoogde van eene zwarte, overleden moeder ; maar dit is niet waarschijn- lijk, daar deze apen nooit vervolgd werden behalve door mij, en toen ik bedoeld wijfje zag, was ik met de jacht nog niet begonnen. Evenwel is de mogelijkheid, dat de veronderstelde zwarte moeder door andere oorzaken overleden kan zijn, niet uit te sluiten; maar dan moeten we ook wel veronderstellen, dat het j Jong van het roode wijfje ter zelfder tijd overleden was. — 268 — Dat S. pyrrhus tot Oost-Java beperkt is, is zeker vreemd maar bewijst niets. Laten wij nu de waarde der kleuren nader beschouwen. De nagels van S. pyrrhus zijn geel-wit en niet bruin als die van S. maurus; dit verschil laat zich, zooals SCHLEGEL terecht aanmerkt, zeer goed als „une espèce d'albinisme" verklaren. Volgens alle natuuronderzoekers verandert S. pyrrhus niet van kleur; deze bewering kan ik tegenspreken, de jonge S. pyrrhus is veel lichter, meer vaal geel-bruin en de haren zijn effen van kleur, de volwassen dieren zijn vooral op den rug meer rood-bruin en de toppen der haren worden dikwijls op vele plaatsen grijs of wit, evenals bij S. maurus, waardoor dus eene eigenaardige overeenstemming van beide soorten verkregen wordt. Het merkwaardigste echter is dat, terwijl de niet behaarde deelen bij de meeste exemplaren wit of grijs-geel-wit zijn, andere (*) een donkeren zwartachtigen tint van het gelaat vertoonen evenals S. maurus en dat de huid der binnen- of ondervlakte van handen en voeten wit en zwart gevlekt kan zijn van de polsen of enkels af tot aan de toppen der vingers of teenen toe ; daarbij zijn de roode haren op de rugzijde der handen en voeten met vele zwarte haren gemengd en wel zoo dat de zwarte haren distaalwaarts toenemen en boven de hoofdjes der middenhand- beenderen meer zwarte dan roode haren gevonden worden. Eindelijk zijn bij zulke exemplaren ook de nagels donker gekleurd evenals bij S. maurus. Bij een ander dier waren de huid der hand- en die der voetpalmen alsmede de nagels geel- wit en alle haren roodachtig, maar het gezicht en de ooren vertoonden zwarte vlekken. Doen deze gevlekte exemplaren niet aan partieel albinisme denken? Immers door paring kunnen die vlekken niet goed verklaard worden, want wie heeft ooit een gevlekt kind geboren zien worden uit de paring van blanke met zwarte of bruine menschen? — Zijn de kinderen onzer negersoldaten en maleische vrouwen soms gevlekt? ©) Het hier beschreven vel is afkomstig van een zeer groot, oud mannetje. Lengte zonder staart: 63 cM. — 269 — Het is hier wellicht niet misplaatst eenige aanteekeningen te laten volgen over het veranderen der kleur bij S. maurus. Hierover berichtte HoRSFIELD: „Immediately after birth, our : animal has a fulvous or reddish-yellow colour; as it advances in age the colour gradually changes. A gray discolouration first shews itself on the hands, the forehead, and the tip of the tail; from these parts it gradually extends to the neck, the shoulders and the flanks and assumes from time to time a darker hue, until the coat of the animal is yet black above, and gray underneath.” SCHLEGEL schreef in zijne , Monographie des Singes”: ,le pelage de leurs petits offre un roux-rouge, changeant de très bonne heure” en op eene andere plaats: ,au très jeune age, tout le pelage est d'un roux rougeätre ; cette teinte, cependant, change de bonne heure au noir, et bien de la sorte que cette dernière couleur commence par envahir les poils par leur pointe, pour s'étendre successivement jusqu'à leur racine". CHLEGEL en HORSFIELD stemmen dus daarin overeen, dat de haren der jonge dieren over het geheele lichaam roode en gele, wellicht ook bruinachtig roode (fulvous) tinten vertoonen. Eenigszins anders oordeelde MULLER: „Bij de geboorte is de kleur der haren goudgeel en slechts die van den achterrug, de bovenzijde van den staart en vooral deszelfs kwast, nemen aan de punten eenen zwartachtigen tint aan”. Volgens MÜLLER is dus reeds menging met zwarte tinten direct na de geboorte voorhanden. Ik kan verzekeren dat deze ook door mij steeds werden gezien; evenwel is de beoordeeling van kleuren volgens beschrijving zeer moeilijk en men kan zeer vele tinten onder de woorden roux-rouge en roux-rougeatre samenvatten; SCHLEGEL heeft echter de beoordeeling gemak- keljker gemaakt door van S. pyrrhus het volgende meé te deelen: „Nous répétons qu'il ne se distingue du S. maurus que parce qu'il garde, pendant toute son existence la teinte d'un roux-rouge propre au trés jeune áge, teinte, qui change dans le S. maurus, de trés bonne heure au noir". Dus volgens SCHLEGEL zijn de haren van den jongen S. maurus — 270 — geheel gelijk aan die van den jongen en volwassen S. pyrrhus; daar ik nu eenige huiden van S. pyrrhus voor mij heb liggen, zoo weet ik dus wat SCHLEGEL met „roux-rouge” zeggen wilde.” In de eerste plaats moet ik dan echter opmerken, dat de huiden niet alle onderling gelijk zijn ; evenwel op alle kan men de woorden rood-geel, goud-geel, rossig, rossig-rood in toepassing brengen; het is zulk eene vermenging van gele en roode tinten, dat het niet gemakkelijk is die onder woorden te brengen. In de tweede plaats moet ik verklaren, dat HORSFIELD en ScHLEGEL ten eenenmale ongelijk hebben, zoo zij beweren, dat de jonge S. maurus ook dergelijke tinten vertoont. Nooit, noch als foe- tus, noch als neonatus, is deze gelijk aan S. pyrrhus; de rood-geele tinten ontbreken ten eenenmale, geel-bruine of geel-grijze nemen hare plaats in, en verder is er altijd veel zwart onder gemengd, wat bij S. pyrrhus niet het geval is. De verschillen zijn zoo groot, dat ik waarlijk niet begrijp hoe SCHLEGEL heeft kunnen beweren, dat de jonge S. maurus dezelfde kleuren vertoont als S. pyrrhus ; het zijn niet dezelfde, ja nauwelijks gelijksoortige tinten. Ook weet ik niet welke waarde de woorden ,immediately after birth” bezitten. Zou HORSFIELD werkelijk deze apen hebben zien geboren worden of bedoelde hij slechts de kleinste exem- plaren, die hij gezien had. Ik heb namelijk goede redenen om te vermoeden, dat S. maurus twee maal van kleur verandert, want het foetus is bijna even donker als het volwassen dier. Daar wij nu bij den mensch zien, dat kinderen dikwijls met donkere haren geboren worden, die spoedig blond en op lateren leeftijd weer donker worden, zoo meen ik per analogiam de gevolgtrek- king te mogen maken, dat de donkere kleur van het foetus niet in utero verdwijut, maar eerst na de geboorte door een geel-bruine vervangen wordt, die dan later weer voor de zwarte moet wijken. Bij een bijna rijp foetus (lengte 28 eM.) dat meer zwart dan geel-bruin was, waren die kleuren als volgt verdeeld. Geheel zwart zijn: staart, beenen (behalve de buitenkant der dijen), armen (behalve de schouder), handen en voeten, wenk- rauwen en voorhoofd. Enkel geel-bruin zijn kin, hals en hoofd, behalve achter- en voorhoofd. De haren zijn geel met — 271 — zwarte toppen aan den buitenkant der dijen, aan schouders, achterhoofd, rug en buik, daarbij is de rug meer zwart dan geel en de buik meer geel dan zwart. Ook daar, waar bijna alle haren zwart zijn, zooals aan den staart enz., ziet men nog enkele gele haren of gele haren met zwarte toppen. Bij een nog zeer jong dier (lengte 32 cM.) was de kleur voornamelijk geel- ruin. Zwart was slechts de punt van den staart; verder waren er vele donkere haren met de lichte gemengd langi den geheelen staart en het onderste gedeelte van den rug. Ook hadden aan handen en wenkbrauwen de geel-bruine haren zwarte toppen. Ik geloof dat dit dier, dat het meest overeenkomt met de neonati van MüLLER de donkere kleur der nestharen tegen de geel-bruine had geruild, echter zoo, dat nog eenige donkere nestharen zicht- baar bleven, die wellicht nooit geheel verdwijnen. Veel minder waarschijnlijk zou ik het achten dat dit dier geheelen al geel- bruin was geweest en weer zwart begon te worden. Immers, er is hier geen grijze verkleuring, zooals HORSFIELD beschrijft, maar eene zwarte kleuring van eenige haren als bij het foetus. Ik had gehoopt dit dier te kunnen blijven observeeren, daar ik het gevangen had; het stierf helaas reeds na eenige dagen. Evenwel zal de beschrijving van het volgende vel ons gedeeltelijk schadeloos kunnen stellen. Dit is afkomstig van een 35 cM. lang exemplaar. De grijze verkleuring, door HORSFIELD genoemd, is hier zeer duidelijk; al de geel-bruine tinten van het eerste vel hebben plaats gemaakt voor grijs-gele. Geheel zwart zijn: staartkwast, handen en voeten, buig-(binnen) zijde van onder- arm en dijen. Geel-grijs zijn: het bovenste gedeelte van den staart, de buigzijde der bovenarmen en onderbeenen, de strek- zijden van armen en beenen, rug en achterhoofd en een ring om het midden van borst en buik. Meer zwart dan geel zijn : hals, bovenste gedeelte borst en onderste gedeelte buik; de haren op het voorhoofd en rondom het gezicht zijn geel en zwart. De kleuren van dit dier gelijken dus weer meer op die van het foetus. Het zijn meestal, bij alle veranderingen, dezelfde deelen van het lichaam, die de donkerste haren dragen ; deze werden reeds door HORSFIELD aangewezen. — 272 — Ik geloof dus niet dat de jonge S. maurus ooit geheel gelijk is aan S. pyrrhus en zoo SCHLEGEL twee huiden uit de ver- zameling van ’s Rijks Museum noemt (No. 14 en 15) ,au pelage roux-rougeätre”, zoo wil ik natuurlijk niet betwijfelen, dat dit huiden zijn van dieren, geboren uit eene zwarte moeder; maar ik geloof dat deze nooit hun kleur veranderd zouden hebben, al waren zij blijven voortleven. In volwassen staat gevangen, hadde men hen S. pyrrhus genoemd. Keeren wij nu terug tot de kenmerken van S. pyrrhus, zoo rest nog de beschouwing der feiten, door JENTINK te berde gebracht om S. pyrrhus als zelfstandige soort te handhaven. Deze feiten zouden van groote waarde zijn, zoo ze bleken bij alle exemplaren standvastig voor te komen ; maar mijne verzameling van schedels leert, dat JENTINK door individueele verschillen bij de hem ter beschikking staande exemplaren werd misleid. 