Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
Heer op ‘tHoff, ende hyeten zyn genade (door die mont van Valentyn van der Voert, secretaris, die zy daerom medegenomen hadden) dienstelicken willecome. Ende dancten syn genede zeer hoech- licken dat zyn genede zich veroytmoedicht hadde | L Вовк. п. Ter. 1. Derr. 408 behaechden, uitgezondert een punt, van dat men alle Rekeningen van den jaer van elven afgedaen ofte verhoert woude hebben by den gescicten van den Gilden etc.; bedoch zyn Genade goet, dat de ander Staten tot de Rekeningen die hem aengsen mede by den anderen scicken souden. Ende aen- gaende + punt van dat die Heeren van den Gods- huysen zys geven zouden boven hoer taxie, deden zyn Genade zeggen, dat hy sulcx by hem selven nyet overgeven en conde, dan woude Capittel doen leggen ende verhoepten dat hij ‘t dair wel toe bren- gen zoude, begeerende datse wyselicken sonder droncken drincken voertgaen en goede mannen tot enen nyen Raet kyesen wouden, daer Stat en Lant in ruste ende vreden by bliven mochten.” Deze en soortgelyke voorbeelden en byzonderhe- den, welker aantal door hem, die toegang heeft tot de Stedelyke Registers, merkelyk zouden kun- nen worden vermeerderd, toonen aan dat men zo geheel den Bisschop niet gehouden heeft buiten het Stedelyk of Politiek bewind, als men in latere tyden wel heeft willen voorgeven, maar dat men, (geheel oproerige tyden of openbare vyandelykheden buiten gesloten zynde) den Heer van den Lande erkend, en met communicatie en consent van hem ook de byzondere Stedelyke belangens behandeld hebbe. Hy was tog zeker niet alleen een geestelyk Vorst, maar werd wel degelyk door den Roomschen Kei- zer beleend met de wereldiyke regalien, van het Keizerryk af hangende. Geen wonder dan ook dat de oude formulieren van Burgerëeden ook in zig bevatteden de trouw en gehoorzaamheid aan den Landsheer. Ten minste in een oud M. S., inhoudende Cos- tuymen der Stad Wyck, vindt men een formulier van den eed, die elk burger te Wyck schuldig is te doen, van dezen inhoud: „Iek N. zweer dat ick wezen zal een getrouw by hem in zyn geneden Stadt te komen. Ende! Borger en Poorter der Stadt Wyck, mynen gen. gaven zyn genede ootmoedelicken te kennen, datse | Heere ende Burgemeister onderdanich ende ge- om te onderhouden rust ende vrede en voirder verloop te vermyden, geconcipieert hadden sekere punten ende articulen, die zy zyn genede aldaer toenden ende lesen deden, hier nabescr. Ende die al gelesen zynde baden zy zyn Genede die hant daermede aan te willen houden, ende hem daer inne te styven ende te stercken; zy toonden wederom als goede gehoorsamige ondersaten lyf ende goet by syn F. Genede optesetten.” „Waer ор doe myn gened. Heer met zynre ge- ned. Raide, alse Jacob van Amstel ende Van Myn- den, Hoefmeyster, Aryaen van Rede, Frederich Zeldeneck, Ghysbert van Herdenbroeck, Rentmeys- ter, etc. beraet namen, ende zich een weynich verto- gen van de grote zael boven in een ander kamer, ende wedercomende deden zyn Genade ter antwoirde geven by monde Jacob van Mynden, Hoefmeyster voirsz., dat zyn Genade die vongratulatie by hem verhaelt, in grooten dancke namen, ende dat zyn Genade den gemeynen Gilden hoichlichen dankten datse alsoo wyselicken hem gerait en voortgegaan hadden. Ende dat zyn Genade die punten alle wel hoersaem, dat ick een vryman ben, nyemant eygen noch coirmedich, mynen gen. Heeren en der Stadt van Муск quaetste te waernen en beste te doen, mynen medeburger onrecht helpen straffen nae mynen macht, gheyn goet op onser Stadt vryheyt van tollen the voren dan myn eygen goet, en myn medeborger goet, indien sy my mede geven hoer tollbrief. So help my God ende all syn heylighen.” Het was derhalven geene nieuwigheid wanneer Keyzer Karel dit navolgende formulier in train bracht: „Dat zweer ic, dat іск wesen zall een getrou ende onderdanich Borger ende Poorter dezer Stadt van Wyck, en onser genaedichste Heer Prince etc. Con. Mat. mitsgaders Borgemeysters en Gerechte obe- dient ende gehoorsaam wesen sal, en die selve syne Ма}, die Borgemeyster en Regeerders van der Stadt het quaetste te waeren en hem dat beste te doen, myne medeborger onrecht te helpen straf- fen na unsre macht. Dat ic een vryman ben en nyemants eygen, ende dat ic gheen goet op onser Stad vryheit van tolle. verby voeren en zall dan myn eigen goet en mynen medeborger goet, ge- * Dus in een tyd, waarop Bisschop Henrick van Beijeren by de Stad van Utrecht zeer gezien was, па het algemeen ge- voelen, en niet toen һу door menigvuldige twisten en verlegenheid genoodzaakt werd vreemde hulp interoepen en zig daar door gehaat te maken, 404 lyk vry wesende, indien sy my medegeven hoeren tollbrief. Zoo waerlic helpe my Godt ende alle syne heyligen” Overeenkomstig welken oudsten eed, ook die burger eed, welke nog tot heden toe in de gemelde Stad in gebruik is, is ingesteld in dezer voegen: „Ik belove en sweere, dat ik myne Heeren de Staten van den Lande van Utrecht, Stadhouder ende Heeren van de Magistraat deser Stad, als myne Overheid, gehouw en getrouw wezen zal. Dat ik my niet zal begeven te raad ofte daad daar ietwes tegens de Heeren Staten, Stadhouder ofte Magistraat zal worden beraadslaagd, verhandelt, ofte iets voorgenomen, maar dat ik zulks verstaande, 't zelve terstond aan voorn. Magistraat zal te ken- nen geven en openbaren, en dat ik zodanige be- raadslagingen, handelingen en voornemen, na myn vermogen, zal keeren en weeren; dat ik ben een vryman, niemands eigen nog keurmoedig. En de Heeren Staten van den Lande van Utrecht, Stad- houder, mitsgaders de Stad van Wyck by Duur- stede en die Regeerders van dien het kwaadt te weeren, en het beste te doen, en myn medeburgers in het onrecht te helpen straffen na myn magt, dat ik ook geen goed op onzer Stads Vryheid en tollen zal voeren, nog doen voeren, dan myn eygen goed, en myn medeburgers goed, indien zy my geven hun Schippers tolbrief.” Heeren Gecommitteerden hebben deze formu- lieren, ontleend uit oude en nieuwe papieren, hier ingelascht, omdat daar uit alleen bykans de ge- pretendeerde Souverainiteit van de Stad Wyck by Duurstede, en de onafhankelykheid van deszelfs Burgers van de Н. Н. Staten dezer Provincie kan beslist worden. Op wat wyze de Burger eed binnen de andere Steden dezer Provincie geschiedde in de Bisschop- lyke tyden, is aan Heeren Gecommitteerden tot fier toe niet gebleken, maar uit van DE Water” blykt het, dat in het formulier van eed, door den Raad van Staten in den jaare 1590 opgesteld voor de Utrechtsche Burgery, wel degelyk melding ge- maakt wordt van de Heeren Staten dezer Provincie. En ofschoon in latere tyden in dat formulier ver- andering gemaakt is, heeft daar door de betrekking tusschen de Burgers dezer Stad en de Staten niet opgehouden, maar moet veel meer geöordeeld wor- den stilawygend, in de belofte van gehoorzaamheid aan de Magistraten, als Provinciale Staatsleden, opgesloten te zyn. Dan Heeren Gecommitteerden vinden zig in staat om het stuk van den Burger eed, met opzigt tot de Stad Utrecht, noch verder te elucideeren, en hebben de eer dienvolgens aan UEdele Mogende voortedragen : „Dat die van de Stad Utrecht op den 28. Sep- tember 1566 hadden geconcipieerd zekeren nieuwen eed, te weten doen zweren de Coninklyke Majesteit getrouwigheid, de Regeerders van de Stad in de naam van dezelve Majesteit gehoorzaamheid, defen- sie van het oude Catholyke geloof en van de In- gezetenen van de Stad van denzelven gelove, die by den geheelen Raad williglyk gedaan is, uitge- * 1 Utr. Placaat. D, Ш. bl, 274. 2 Zie Вов, Ned. Oorl. V. B, Ы, 805, gege VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT sondert eenen Philips van Renesse; is ook gedaan by alle Officiers en dienaers van de Stad en de meeste Edelen en Borgers.” * Na de afzweeringe des Konings van Spanje vindt men in den generalen eed tegen de Spanjaarden geene melding gemaakt van de Heeren Staten, maar wel in het formulier van den jaare 1590, zo als straks is opgemerkt. En in den jaare 1610 vindt men op den laatsten May het navolgende in de Resolutien van den Raad der Stad Utrecht: „Leverde de Heere Burgemeester Rysenburch noch over zeker Concept ofte ontwerp van den eedt, innegestelt by de Е. Gecommitteerde Heeren Raiden van de Staten, en op gisteren door den Secretaris Huygens gelevert in de Vergaderinge van de Staten van Utrecht, die men, soo wel met den opgesetenen ten platten Lande, als burgers en in- woonders binnen der Steden, in den Gestichte van Utrecht, soude mogen doen.” „Dat sweer ick, dat ick myne Heeren de Staten van den Lande van Utrecht, ende de Magistraat deser Stadt, als myne wettige Overicheyt, gebouw ende getrouw wesen sal; dat ick my niet en sal begeven in raedt ofte daet, daer yets tegens de Heeren Staten ofte Magistrnet sal worden beraet- slaegt, gehandelt ofte voorgenomen, maar dat ick sulcx verstaende ‘tselve terstond aan den voorn, Magistraet sal te kennen geven en openbaren, en dat ick sulcke beraetslagingen, handelingen, en voornemen nae myn vermogen sal keeren еп wee- ren, en derselver Heeren beste sal bewaren en schade sal schutten. Soo moet my God helpen!” „Belangende de Schutterye, sal deselve desen eedt mede besweeren boven d'Ordonnantie der Schut- terven.” ЮГЕ regard van die Officiers, die de Magistraet niet subject syn, sal den naem van den Magistraet niet gebruikt worden, en voorts mutatis mutan- dis etc.” Wordende daar nog in een ander oud formulier bygevoegd : „Dat ick ook de vrydom, die de burgers van Utrecht op eenige tollen syn hebbende, niet en sal misbruycken, ofte onder dexel van dien eenige goederen voorby de voorsz. tollen voeren, doen voeren, dan my selfs ofte myne medeburgers toebehorende.” En in den jaare 1618 schreef de Raad der Stad Utrecht, blykens deszelfs resolutien van den 2. November 1618, eene missive aan zyue Furstelyke Doorluchtigheid, by gelegenheid van zekere diffe renten nopens de verbetering der Schutteryen, waar in onder anderen gezegd word: „Sommige meynen dat het tot meerder conten- tement van de burgers zoude strecken, dat men alle den schutters van haer schutterseedt (by de- welke sy onder anderen die Staten van den Lande van Utrecht mede verplicht en verbonden syn) ont- slagen, en die name van schutterye voorts gees tingueert zoude worden, en dat weder acht Ven- delen van de gequalificeertste burgeren opgerecht souden worden, welcke alleen die Magistraet der Stadt Utrecht met eede verplicht souden syn. De 'SLANDS VAN UTRECHT. redenen van deze opinie is, dat alrede eenighe personen, tot die schutterye versocht zynde, refu- seeren den voorsz. schutters eedt te doen. * Andere meynen dat het beter soude syn, dat in den eedt geen veranderinghe gemaeckt soude worden, also doch alle burgheren en ingesetenen in ‘t gemeyn de hooghe Overicheyd ofte Staten van den Lande, als representerende die Souverainiteit, met eede ende oock van nature weghen, verplicht syn ge- houw ende getrouw te syn.” Blykende uit deze missive tevens, dat men in de burger en schutters eeden, ofschoon niet uit- drukkelyk melding van de Н, H. Staten in dezelve gemaakt werdt, egter zulks daar onder begreep als eene stilzwygende conditie. Derhalven overgaande tot andere byzonderheden, neemen Heeren Gecommitteerden de vryheid aan U Ed. Mogende te herinneren dat zo het Echt | reglement van den jaare 1584, ook met opzigt tot de Steden, zekere bepalingen maakt, welken men in den eersten opslag zoude kunnen vermoeden tot de Stedelyke Politie te moeten brengen; terwyl andere pointen algemeen bepaald, doch de byzon- | dere uitvoering daar van aan de Stedelyke Magi- straten worden overgelaten. * Dat ook de Staten per rescriptum Principis eenen Gerard Кпуѓ, geboren van Utrecht, en aldaar in onecht geboren, hebben gelegitimeerd. * Dat mede de Н. Н. Staten dezer Provincie te- gens het onnuttelyk schulden maken van jonge luyden, by Placaat van den 23, Maart 1619 voor- zien en daartoe geordonneerd hebben „dat niemand, van wat neeringe ofte handelinge hy zy, eenige jonge ongehoude personen, alhier binnen Utrecht ofte Vryheid van dien woonachtig, staande noch onder het gebied van hare Ouders ofte Mombaers, ende noch geen vier en twintig jaaren oud wesende, Ver of dezelve in eenige goederen zyn bestorven, of niet, zonder expres consent haars Ouders of Mombaers, indien zy eenige hebben, anders buiten consent van de Burgemeesters dezer Stadt, yetwes zal mogen afkopen enz” * Even als Hun Edele Mogende op den 24. July 1700, ten verzoeke van Hun Hoog Mogende, den nieuwen styl, in plaatze van den ouden, geïntro- E * Dit ziet denkelyk op het geen men leest in de Resolutien L Вовк. п. Тит, i Deen. 405 duceerd, als ook деп tyd van Vasten avond, Palm, Pinxter en andere Paarden Markten, bepaald heb- ben, zo als mede alles wat de Notarissen betreft, derzelver getal, zo in Utrecht als de andere Steden, de verordeningen nopens de adjunctien en resi- gnatien, de successien ab intestato en ex testamento, het verleenen van octroyen, het bepalen van dé mondige jaaren eu soortgelyke arrangementen, by hoogstdezelve gemaakt en vastgesteld zyn. * Na dat de Stad van Utrecht in den jaare 1634 eene illustre school had opgerecht, en dezelve in bloei toenam, heeft de Vroedschap zig geadresseerd aan de Heeren Staten dezer Provincie, ten fine dezelve in eene Academie mogt worden veranderd, en hebben toen Hun Edele Mogende, op verzoek der Stad, de gemelde illustre school tot eene Aca- demie verhoogd, en aan dezelve gelyke Voorregten als andere Academien waren genietende geschon- ken. Zynde het octroi daartoe verleend op den 16. February 1636. “Tis zo, de Schryvers van het Grote Sfadsrecht van Utrecht beweeren dat de Stad van Utrecht het regt heeft om zelf eene Academie opterechten, en beroepen zig tot fundeering van dit hun sustenue alleen op eene passage uit Stads notulen, van het begin der XV. Eeuwe, door Burman aangehaald. ' Maar uit deze aanhalinge blykt wel dat er toen ter tyd eene commissie van den Raad is gedecer- neerd, om Le besien en le spreken, metten ghenen die daartoe dienen, dat men alhyer eene Universi- teyt brengen mochte, dan verder niets. — Of deze woorden nu bewyzen, dat de Stad van Utrecht dadelyk het Jus Academias erigendi bezitte, willen Heeren Gecommitteerden gaarne aan het oordeel van U Ed. Mogende zelf overlaten. * Met opzigt tot de Jaarmarkt erkennen de Re- geerders der Stad Utrecht, by hun Placaat in dato 27 Augustus 1616, daf het die Edele Mog. Heeren Staten o Lands van Utrecht by haere Edele Mogende Octroye belieft heeft deze Stad te beneficeeren met een nieuwe Jaarmarkt, omtrend Magdalene in elken jaare.” Zo hebben ook de Staten in den jaare 1614, 1643 en 1660, op verzoek van de Stad, de Laurens en Michiels Paardenmarkten en de Pontiaens markt verzet;” zeggende in het Octroy van de Vroedschap der Stad Utrecht: „Lune den 10, Augusti 1618. De Raetsheer Medenblik, over acht dagen gecommitteert tot een vierde hooftman van de Schntterye, ende daer op all eed gedaen hebbende, verhnelde denselven eedt nnergedacht te wesen, ende sich daer by wat te vynden beswæert, menende deselve sich al wyder als het behoorde te extendeeren, ende hoewel daerop verscheide solutien by den Heere Pensionaris waeren gedaen, ende зуп Ed. evenwel daer mede hem noch nyet єп vond gerust, so is goed- gevonden den voorsz. Heere Pensionaris den voorsz, eedt, als oock den ouden eedt der burgher hopluyden ten handen ge- steldt te worden, deselve te confereren, ende daer uyt sulck een te formeeren, als men meenen sal te behoren.” * Ное tog zouden zonder deze ondergeschiktheid de Staten hebben kunnen beloven, gelyk zy egter gedaan hebben by de satisfactie Art. 5, dat zy syn Excellentie, commende binnen die Stadt, Steden ende Landen van Utrecht, souden geven tot defensie van syn persoon ende die van syn familie, een hondert ofte meer notabele borgeren, soo veel ayn Excellentie ge- lieven sal, Z. van pe Waren, Utr. Placaath, D. L Ы. 48. * Utr. Placaats, D. І. bl. 436, * Ald, bl 443, * Ald. bl, 444, , * Ald. bl, 457, 458, 459, 469, 403, 468, 469 en 470, | Dr, Јаогђ. D, NL Ы. 5. * Dat de Steden geregtigd zvn, om illustre scholen opterigten, mids zy de kosten daar van dragen is een uitgemaakte zsak, en zelfs in judicio contradictorio met opzigt tot Amsterdam verstaan; zo ver ging ook de Stad Utrecht maar. Dan om die illustre Schole tot eene Universiteit ofte Academie te verheffen, ende Doctores met het vereischte effect te creëren, remde ту zig aan den Souverain der Provincie, en erkende dus in deze deszelfs Oppermagt. Z. Utr, Placaatd, D. Ш. 486. * Utr, Placaats. D. Ш. Ы. 679. ” Ald, Ы. 848, Vsavoze Ота, Рів, 1. 102 | 1! d 406 van den jaare 1614, ontvangen te hebben de suppli- сайа van kunne gefrouwe en welbeminde Schout, Burgemeesteren, Schepenen en Raden der Stad Urecht — en om redenen daar breder verhaald, het verzoek van de supplianten te accorderen uit zonderlinge gratie, rechter wetenkeyt, auctoriteit ende volle macht. Hier omme vindt men ook in de seten en Com- missien ` het volgende stuk: „Resolutie van de vrye Jaermerckt der Stede Wyck, mitsgaders appointement van approbatie op deselve. „De Borgermeysteren ende Regeerders, ouden ende nieuwen Raedt der Stad Wyck by Duurstede, bevindende dat de Paerdenmerckt ofte vrye Jaer- merckt van den vierden dach voor St. Johan Bap- tisten, haer gegost by David van Bourgogne, Bis- schop t Utrecht, teenemaal is comen te vervallen, ende by verloop van tyt is getransporteert tot Beusichem, tot merckelyke schade, niet alleen van dese Stadt ende Ingesetenen, maer oock tot groot nadeel van de middelen ende impositien van dese Provincie, ende alsulex noodich dat het selve ver- val niet alleen opgeheven, maer oock den dach, om den tyt ende gelegentheyt van de Beusecom- mer merckt, diende verandert te werden, hebbende daeromme geresolveert de voorsz. merckt, die placht te wesen vier dagen voor St. Jan Baptisten, te veranderen ende te stellen op den 16. Juny, ende dit op approbatie van de Edele Mogende Heeren Staten ‘в Lands van Utrecht, die op dese sal wor- den verzocht. Actum den 17. May 1652. (onder- stond) Ter Ordonnantie van deselve, (getekent) G. Schagen. (in margine was geappoincteert) De Staten van den Lande van Utrecht hebben naar iterative deliberatie, om redenen als in desen, goetgevonden te consenteren dat de Paerdemarckt ofte vrye Jaermarckt daer by verhaeld, die binnen der Stede Wyck plach te wesen vier dagen voor St. Johan Baptista, veranderd ende gesteld zal worden op den 16. Juny. Gedaen t Utrecht den 1. Jany 1652. (onderstond) Ter Ordonnantie als voren. (ge- teekent) Ant. van Hilten.” En gelyk Wyck erkende deze markt van Bis- schop David van Bourgonje ontvangen-te hebben, zo verklaarde Johan, Bisschop van Utrecht, in den јзаге 1331, dat hy gegeven had en gaf „onzen lieven ende getrouwen Stat van Amersforde noch twee marcdage jaerlicx te leggen totter eenre die zy hebben van onsen Voorvaderen, Bisschoppen t Utrecht, by rade ende consente Heeren Arnds van Ysselsteyne, ons Ambachtman aldaer. Ende geven goet geleyde ende vast alten Coopluyden, ons land doere die Marcten te soecken, utegenomen vredelosen luden of die ute onsen lande verdreven syn van quade feyten”* En met opzigt tot de Rivieren, o Heeren Wegen en Straten, Dyken, ook voor zoo verre dezelve binnen de Vryheden der Steden gelegen of lopende zyn, hebben de H. H. Staten veele arrangementen t D. XXVI. fol 57. * Var BEMMEL, Beschr. van Anert D. IT, bl 858, * Z. Uir. Placaath, D. L bl. 484. VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT ende beschikkingen gemaakt, welke te veel zyn om in byzonderheden optenoemen, maar genoeg- zaam bekend of in het tweede Boek van Utrechts Placaatboek, voornamelyk in de zestien eerste Ti- tuls gemaklyk te vinden zyn. In den jaare 1674, na de Fransche invasie, hebben de H. H. Staten, mede met opzigt tot de Steden, deze en geene politieke schikkingen ge- maskt, als by voorbeeld „dat in den taux, by den Intendant Robert van de Borgers en Inwoonders der Stad Utrecht gevorderd en geëxecuteerd over de Maanden November en December van den jaare 1672, de eigenaar d'eene helfte, en de huurder, dewelke in de Stad gebleven is, de ander helfte zal moeten dragen ende lasten; — dat alle huur- ders van eenige huizingen in de Stad en Steden, aldaar gebleven en inquartieringe gehad hebbende, in consideratie dat door dezelve veele moeielykhe- den, schade en onkosten zyn geleden en gesup- porteerd, zullen mogen volstaan met de betalinge van de helfte van haar uitgeloofde huurpenningen, te korten van de huure al bereids betaald, of noch verschuldigd sedert November 1672 tot November 1673; — dat alle uitgewekene Borgers en Inwoon- ders van de Stad en Steden, eenige huizen in huure gepossideerd hebbende, alleenlyk zullen gehouden zyn in de helft van de huishuure, te reekenen sedert de invasie van de Franschen in deze Pro- vincie totter tyd zy dezelve weder hebben geëva- cueerd en verlaten, schoon genomen dezelve hare huishuuren ten vollen mogten hebben betaalt, in welken gevalle hetzelve op de volgende huure zul- len mogen korten of ren; auctoriserende daarenboven de Н. Н. Staten zelfs de Heeren van de Gerechten van de Stad en Steden, in regard van de landeryen onder haare respective jurisdictien ressorterende, omme de differenten tusschen zoda- danige Bruikers en Pachters van Landeryen, welke zich over hunne Pachtpenningen en derzelver kor- tingen niet konden verstaan, met de eigenaars de plano en buiten alle kosten van partyen, na inge- nomen informatien en kennisse van saecken te deci- deren en af te doen, sonder dat daervan eenig appel of verdere provocatie zal worden toegestaan.” * Hoedanige extraurdinaire arrangementen in bui- tengewone gevallen en in præjudicie van wettig aangegane contracten, Heeren Gecommitteerden vermeenen alleen te kunnen geschieden er plenitu- dine potestatis, en dus deze plena potestas van de Н. Н. Staten dezer Provincie, ook met opzigt tot de Steden en de Burgers en Inwoonders van dien, te veronderstellen, terwyl dit teffens aanduidt dat zodanig eene magt den Stedelyken Magistraten niet competeert; anders toch is er geene reden uitte- denken, waarom deze arrangementen te dier tyd niet door de Stedelyke Magistraten maar door den Heer van den Lande gemaakt zyn. Ende om hier nu nog eenige byzonderheden, de administratie der Justitie betreffende, bytevoe- gen, zo blykt het uit de Staats-Registers van de Ed. Mog. Heeren Staten, in dato 22 Maart 1591, dat als toen genomen is deze Resolutie: 'SLANDS VAN UTRECHT. „De Staten van den Lande van Utrecht, gehoord het aangeven hemluyden gedaan in den naam ende van wegen Pieter van Zanthen, Procureur in den Hove van Utrecht, ten einde deselve Staten zouden gelieven te casseeren ende te niete doen alsulcke sententie interlocutoir, als by den Gerechte der Stad Utrecht op den 13. Maart anno 1588 in зупеп reguarde gepronuncieert is, met die Ordon- pantien ende beveelen hem daar inne gedaan, zo van uit de Stad nyet te ontwyken op ропе van drye honderd gouden Engelotten, als van de be- loften onder handtastinge, die hy sub ропа convicti in kracht van die heeft moeten doen, met al het geen daer uyt ende naegevolcht is — soude mogen uyt ofte naervolgen, ende gezien die voorsz. sen- tentie, hebben deselve met het gevolch van dien ende te nyet gedaen, casseeren ende doen te niet mits desen met alle het geene daer van eenigzins , ende ontslaende voorn. Zanthen van alle beloften ende handtastingen, die hy eenigzins in kracht van de voorsz. sententie ge- daen heeft, ende van de plicht ende obligatie daer inne by door d'voorsz. sententie eenichzins verbon- den is geweest; ontslaen insgelyks zyne borgen van de borchtochte, daer inne zy haer, volgende de voorsz. sententie, gestelt hebben, ende genera- liek houden hem vry en quyt van alle \ geene daer inne hy eenigzins ter cause van de voorsz. sententie aan die van den Gerechte van Utrecht gehouden is geweest. Ordonnerende dese acte ter registre gesteld te worden, neffens die sententie, omme hem Zanthen ’tzynder onschult te mogen dienen Vallen tyden ende plaetze daer hem gelieven zal die te gebruycken. Aldus gedaen t'Utrecht den 22. dach Aprilis 1591.” De ‘sententie nu, waar van in deze Resolutie wordt melding gemaakt, was van dezen navolgen- den inhoud: „ T Gerecht gehoort de confessie van Pieter van Zanthen, ende gesien seeckere andere munimenten, heeft denselven by provisie ontslagen buyten de- tensie, mits betalende de costen derzelver ende mise van Justitie, ende hem voorts geconfineert in dezer Stad, hem ordonneerende daer uyt nyet te vertrekken sonder consent van den Gerechte, op peyne van drye hondert goude Angelotten, die twee deelen tot prouffyte van den armen, ende het derdendeel tot behouff van den Officier ende den aanbrenger half ende half te verbeuren, mits doende beloftenisse ende handtastinge van tot allen tyde, des vermaent zynde, weder ‘tinne te comen L Bork. п. Тут. т. Deer. 407 ofte propoosten houden sall, strydende tegen d'auc- toriteit van syn Excellentie, welstant ende ruste van de tegenwoordige Regieringe ende Regierders van de Stadt ende Lande van Utrecht, ende sao hy eenige propoosten, daer toe streckende, quame te hooren, of anderzins vername van eenige saecke, die tegens dese Stadt, Landen ofte Inwoonders van dien souden worden voorgenomen, onder wat dex- sel het oock wesen mogt, deselve die Magistraet terstond sall te kennen geven, all op pecunieele репе voorsz. ende lyflstraffinge; уап welcke pæne, mitsgaders voort gewysde van desen Gerechte te voldoen, hy gehouden wordt te stellen suffisante cautie. Aldus gedaen ende gepronuntieert (Utrecht den 14. Maert 1588, Welcke handtastinge de voorsz. van Zanthen terstond heeft aan den Schout. (was ondertekent) H. van de Poll” Op denzelfden 22. En vermits toen ter tyd de Stad Utrecht zig be- vreesd maakte of een dergelyke handelwyze mogt strekken ter harer præjudicie, en wel met opzigt tot het wyzen by arrest їл criminalibus, hebben Haar Ed. Mogende verklaard : „Dat de voorsz. toestemminge altoos zal blyven buyten alle consequentie, ende dat daerdoor voor het toekomende geene de minste præjudicie off na- deel sal worden geleyt, gegeven noch genomen aen het Voorrecht ende Privilegie der Stadt Utrecht, van by arreste te wyzen in alle crimineele sae- cken, van alle oude ende immemoriale tyden com- peterende.” Dan waar omtrent men zeer grondig kan reflec- teeren dat het wyzen by arresf en het surcheren ex plenitudine potestatis van een sententie, door de Hoge Overheid in extraordinaire gevallen, uit zon- derlinge consideratie, reden en motiven, geene stry- digheid involveert, en dus het laatste, uit den aart der zake, tot geen præjudicie van het eerste immer kan getrokken worden; blykende daar uit alleen de ende ‘tgewysde by desen Gerechte te voldoen, sub | plenitudo potestatis, aan de Hoge Overheid compe- репа convicti, ende dat hy middelretydt tot dat de saecke ten principael sall geslicht zyn, alle brieven die hy, ofte die van syn weghe ontfangen sullen, de Staet van desen Lande, terende, en zonder dewelke eene zodanige surche- ance ipso jure nul zoude zyn, het geen door de Stad huysgesinne van synent- | Utrecht te dier tyd egter niet werd gesustineert. Uit dien hoofde heeft ook op den 7. Augustus ofte die Regeeringe van deese Stad ende Provin- | 1782 „Martinus de Bruyn, woonende binnen de cie, ofte eenige nieuwe tydingen betreffende, aen- | Stad Utrecht, als Vader en Voogd van zyne Doch- stonds den Magistraet sall vertoonen, sonder yeman- | ter Neeltje de Bruyn, en dezelve Neeltje de Bruyn, den anders deselve te communiceeren, off oock die | zig geadresseerd aan de Ed. Mog. Heeren Staten, te versteecken, te scheuren of verbrahden; dat hy ќе kennen gevende, dat gemelde zyne Dochter, by van gelycken met nyemanden eenige communicatie | crimineele sententie van den Ed. Achtb. Geregte * Men moet hier by, ter meerder bevestiging van het regt van H. Ed. Mog., aanmerken dat de Stad Utrecht op de gemelde Staatsvergadering is present geweest en deselve cassatie niet gecontradiceert, maar waarschynlyk mede geresolveert 408 dezer Stad, in dato November 1780, was gecon- demneerd om voor den tyd van drie jaren in het Tuchthuis te worden geconfineerd; dat om rede- nen, breder als by den gemelde Requeste, de Supplianten zig addresseerden san Hun Ed. Mog., verzoekende dat het Hun Ed. Mog. gunstig behagen mogte, haar Suppliante van derzelver voorder con- finement te ontheffen, еп daar uit te ontslaan” — Op welke Requeste vervolgens bericht van Schout en Geregte gevraagd en favorabel ingekomen zynde, het verzoek is geaccordeerd. Zo hebben de Heeren Staten op den Requeste van Willem Liebrechts, in dato 2 Augustus 1783, tenderende tot ontslag van de twee jaren detentie, in welke hy by den Ed. Achtb. Geregte der Stad Utrecht was gecondemneerd, Heeren Ordinaris Gedeputeer- den geauctoriseerd om na ingekomen favorabel ad- vis van Schout en Geregte dienaangaande te dis- poneeren. VAN DE REGERING EN HET GOUVERNEMENT ende ondersaten, geestelick ende weerlick, edele ende onedele onser Stat Utrecht, en den gheenen die bynnen derselver onse Stat daer aen ende over zyn geweest als de commotien geboert zyn, doet ende te nyet wesen ende bliven sullen. Alsoo dat om oirsaecke die een den anderen aen lyf noch an goet beroert, noch zynre eeren ende famen ge- krenckt ende alle voerhandelinge wt deser orsaicken verresen wesende, vergeven ende vergeten sullen wesen. „Ende dat des niemants van ons ofte onse Stat Utrecht, tot geenen daagen, soe wel die minste als die meeste, met eenige ongenade, ongunst ofte straffinge bedacht ofte aengekeert sal werdén. „ Теп anderen sullen onse borgeren en gemeen on- dersaten onser Stat van Utrecht hoeren Burgemees- teren en gemeene Rait, die nu es, ofte hier namaels wesen sal, gehoirsaem ende onderdanich syn, als goede borgers ende ondersaten schuldich zyn te Zo zyn ook op den 15. July 1785 door de | doen, ende van olts gewoenlicke’ is, sonder yet Heeren Staten dezer Provincie de geëntameerde | nyes in toecomenden tyden tegens hem voer te procedures tegen P. P. J. Ondaatje gesurcheerd, | nemen dan behoerlicken is. Ende van nu voertan niettegenstaande Heeren Geëligeerde Raden van gedachten waren, dat geene surcheance behoorde te worden verleend; zynde daarenboven toen ter | tyd, by de gemelde Н. Н. Staten, onverminderd het overnemen van eene missive en bylage van den Ed. Achtb. Gerechte der Stad Utrecht, eene commissie gedecerneerd, ten einde te examineren of in dezen door het officie alles was gedaan wat hadde kunnen gedaan worden, met auctorisatie om ` van den Hoofd-Officier der Stad zodanige nadere informatien te vorderen, als zy Heeren Gecommit- mitteerden nodig zouden oordeelen, en voords in overleg te nemen en Hun Ed. Mog. te dienen van consideratien, op welke meest gepaste еп effica- cieuse wyze de administratie van eene onzydige Justitie, waarop der Burgeren vryheid en veilig- heid voornamenlyk gegrond is, kon worden ge- handhaafd. Zo hebben al mede de Н. Н. Staten in de jaaren 1601, 1674, 1676, by onderscheiden Placaten voorzien tegen de affixie vau zekere seditieuse Pasquillen, aan de Kerkdeuren binnen Amersfoort aangeplakt, ofte op andere reizen binnen de Steden gedivulgeerd, injungerende zelfs, in het Placaat van den jaare 1601, den Officier der Stad Amersfoort, daarop ten sterksten te inquireeren, en bevelende dat een iegelyk, by den Officier daartoe verzocht ` zynde, op gelyke poene als tegens de overtreders gestatueerd was, zig by eede zoude purgeereu geene kennisse te hebben van 't maken, schryven of affigeeren van de voorschreve Pasquillen en 'tgunt daar van дерепдеегде. ' En wat het verleenen van Amnestie aangaat, In den jaare 1525 deed Bisschop Henrick van Beye- ren uitsprake over zekere differentiale pointen, ingevolge van een compromis daartoe op hem ge- passeerd by Oudermans en gemeen gilden der Stad van Utrecht, en leest men in het Charter daar van voorbanden: „In den eersten zeggen wy, dat alle twysten, scelingen en onwille voirsz. tusschen onsen luyden * Utr. Placaatb. D. L bl. 734 en 735, by sich selfs geen morgenspraick ofte vergaderinge maicken, sonder wil, weeten ende consent van horen Borgermeesteren, Oversten, ende gansen Raet, als dat behoerlicken ende van olts gewoen- licken is te geschien. Ende wairt saicke, dat enich van den ghilden mergenspraick begeerden, sal sulcx geschieden ор behoerlicken plaetsen, ende by volle weten ende consente als boven.” Zo zeggen ook de Bisschoppen Zweder en Ru- dolph van Diepholt, by twee brieven, in de jaren 1425 en 1449 aan de Stad van Amersfoort gege- ven, „dat zy quytgeschonden ende gegeven hebben alle broeeken, die deselve onse Stadt of hoer borgers of ondersaten tegen der Heerlykheyt ge- broeckt mogen hebben tot desen dagen toe, ende schelden si daer af vry ende quyt mit desen onsen tegenwoirdigen brieve, voir ons ende onse Naco- melingen, Bisschoppen tot Utrecht. Behoudelick ons ende onsen gestichte onse Rechte ende Heer- lyckheyt in geestelyck ende in waerlick”" Op denzelfden grond is van wegens Hun Ed Mog. de Staten dezer Provincie, op den 6. April 1610, door Graaf Henrick van Nassau in den Raad van Staten verklaard „dat alle het geene sedert den 21. January St. vet. 'S LANDS VAN UTRECHT. syden, by woorden of geschriften injurieuselyk is uytgeworpen.” ' Gelyk dan ook in den jaare 1703 door de Heeren Staten eene generale amnestie is gepubliceerd, zo voor de Burgerye der Stad Amersfoort, als voor die vañ Rhenen, (met uitzondering egter van eenige personen) en wel op verzoek van Borgermeesteren en Vroedschappen der gemelde Steden, voor hare Burgeren еп Ingezetenen intercederende. ' Zo hebben zig Huibert van Ee en Willem Ver- тешеп, Burgers der Stad Utrecht, als ook Willem Karel van Wyk, ingezeten van Breukelen, gead- dresseerd op den 2. Maart 1785 aan de Н. Н. Staten, met verzoek dat Hun Ed. Mog., als der Supplianten wettigen Souverain, geliefden te adpro- beeren hunne vrywillige onderwerping aan de ju- dicature en parate executie van de Ed. Mog. Hee- ren Raden van State. Welke adprobatie ook ver- leend is onder deze voorwaarde, dat, wanneer het geval mochte exteeren dit verleende appointe- ment, des noods en onverhoopt, zoude moeten werken en de Supplianten zig alsdan onder de jurisdictie der Stad Utrecht of van eene der andere Steden dezer Provincie mogten bevinden, alvorens de executie zal worden ter band genomen, daartoe attache van den Geregte der gemelde Stad of Steden moeste worden verzogt, om na genomene kennis van zaken te kunnen worden verleend; ofte indien een of meer der Supplianten elders buiten de Stad of Steden en derzelver vryheid zyn of hun domici- lium had, of getransporteerd hadden, dat als dan de attache zoude moeten worden verzogt by den Hove Provinciaal alhier, of by zodanig ander Ge- regt als waar onder dezelven in deze Provincie gezeten mogten zyn. Uit welke en soortgelyke gevallen, niet eene enkele reize, maar sedert de oprigting van ons Gemeenebest af van tyd tot tyd gebeurd, ten aller- duidelyksten blykt dat de Steden dezer Provincie, met opzigt tot de administratie der Justitie, in geenen deele onafhankelyk zvn. Alvorens Heeren Gecommitteerden nu voortgaan tot het opgeven van meer byzondere en uit het te voren gededuceerde bepalingen, moeten dezelve | de attentie van U Edele Mogende nog enige oogenblikken bezig houden met de beschouwing en ontwikkeling van een argument, het welk men | voor de Souverainiteit of onafhankelykheid der Ste- den gewoon is aan te voeren, en hetwelk door het tot hier toe gedemonstreerde mogelyk geöordeeld zoude | kunnen worden niet genoegzaam gerefuteerd te zyn. Men zegt namelyk: de Steden (in het algemeen gesproken, ofschoon de eene Stad meer en de andere minder zig beroept op dit argument, en ook dadelyk niet in gelyke mate van het zelve gebruik kan maken) hebben niet alleen Oorlogen aangegaan en Vrede gemaakt, Verbonden gesloten, maar zelfs stedelyke Wetten gemaakt, en dezelve met penale bedreigingen, tot de doodstraf toe, gestaafd — ja ook in deze en geene gevallen grafie verleend. Dit zyn, voegt men er by, bewyzen voor derzelver stedelyke Souverainiteit, welke on- | betwistbaar en beslissend zyn, en waar uit derzelver | * Utr, Placaath, Dl. 1. Ы. 787 en 738. * Ald. Ы. 740 en 741. Vrpeoto Uru. Pus. L 1. Boek. п. Тут, L Deer. 409 Stedelyke onafhanklykheid van den Landsheer, zon- der eenige bedenking, bewezen wordt; terwyl ook ` tevens deze stedelyke onafhankelykheid geenzins strydig of onbestaanbaar is met eene ondergeschikt- heid aan den Heere van den Lande, in hoedanig- heid namelyk als een lid des Gestigts, en in zaken, niet het stedelyk bestier of belang in het byzon- der, maar de administratie en het interest van het geheele Gewest betreffende; zo dat, al was het dat men aan de туйе der Steden avoueerde dat, en de eigentlyke Magistraatsbestelling, en de ad- ministratie der Justitie, originaliter geschiedde uit naam en van wegens den Heere van den Lande, dezelve egter, in diervoegen zy door de Steden wordt uitgeoefend, zodanig gemodificeerd zy, dat men dezelve niet te min als Souverainen in den bare beschouwen kan. Ten einde dit stuk in het behoorlyk daglicht te plaatzen, moeten Heeren Gecommitteerden vooraf aanmerken dat het aangaan van Oorlogen, het sluiten van Vrede, het maken van Verbonden, aan byzondere Steden, ja aan Dorpen, aan Ridderen en Knapen enz, vóór de tyden van Keizer Karel zo eigen was, en uit den aart der Leenregering zelfs voortvloeide, dat men dit alles meer als by- zondere handelingen, twisten, vriendschappen be- schouwde, dan als bedryven van een oppermagtig gezag; gelyk elk, dien de oude Vaderlandsche Ge- schiedenissen en Charters, als ook het leenroerige in de constitutie niet onbekend zyn, zeer dikwyls, by het lezen en doorbladeren van dezelve, zal ge- bleken zyn. Het geen ook tot zyn gevolg hebben moet, dat het leenroerige der Constitutie zynde afgeschaft, ook teffens alle de gevolgen, welke oudtyds uit dien boofde plaats hadden, van zelfs evanesceren. Dan wie erkent niet dat het leenroerige in de Constitutie thans ophoudt, en ook dadelyk met de tegenwoordige Coustitutie onbestaanbaar is? Maar wat de stedelyke wetten met poenale be- dreigingen, tot doodstraffen toe, aangaat, alsmede het verleenen van gratie door de Steden, — om dit stuk regt te beschouwen moet men de verschillende soor- ten van jurisdictien wel van elkander onderscheiden. Men had namelyk in deze Provincie 1.) het Land- recht van den Bisschop; 2) de Geestelyke juris- dictie, welke door de Provisoren of Landdeekens werd uitgeoefend en waartoe al zeer veel gebragt werd; 3.) de ordinaris of wereldlyke Justitie, welke in de Steden door Schout en Schepenen, en ten platten Lande door de Maarschalken werd gead- ministreerd, en welke administratie geschiedde door ambtenaren van den Bisschop en uit deszelfs naam, en emdelyk 4) de stedelyke Judicature, dat is die welke geschiedde door den Raad, met opzigt tot de stedelyke en andere transgressien. De twee eerste kunnen Heeren Gecommitteerden voorbygaan, als geen relatie hebbende tot het point het welk allier te elucideeren is. Maar met opzigt tot de twee laatsten moet men wel in acht nemen dat men dezelve niet met elkander vermenge, of van de eene tot de andere besluite. De ordinaris Justitie beöordeelde, uit naam van 105 410 VAN DE REGERING EN den Landsheer, elk onder zijn ressort, die misdaden “welke men in jure criminali universali vindt opgeteld. Maar de stedelyke judicature geschiedde door den Raad, dat is de stedelyke Volk Vertegenwoordigers. Wanneer men derhalven zegt of aangetekend vindt dat de Stad Utrecht in het byzonder, ten tyde van de Bisschoppen, het regt heeft gehad ош stedelyke wetten te maken, dezelve met penale bedreigingen, Docdstraffen zelfs daar onder begre- pen, kragt bytezetten, en van deze straffen gratie te verleenen — dan komt het Heeren Gecommit- teerden waarschynlyk voor, dat dit regt, zo als het in de eerste tyden, na den aanwas van de magt der Steden en derzelver politieke Magistraten, door dezelve is uitgeöefend, (hoe zeer het waar moge zyn, dat het zelve wel eens, vooral in de 15. en 16. eeuw, door den Raad der Stad Utrecht verder is geëxtendeerd geworden) niet geweest zy een onbepaalde magt om die misdaden, welke tot de ordinaris Justitie behoorden, zo verre aan zig te trekken dat zy daar omtrend wetten emaneerden, de ordinaire lyfstraffen pro lubifu vermeerderden of verminderden, en wanneer zy zulks nodig oordeel- den, zelfs gratie verleenden, maar dat men dit zo bepalen moet, 1) dat de Raad, behalven de lyf- straffelyke wetten, en de regelmaat waar na zig de ordinaris Justitie moest rigten, over zodanige handelingen hunner Burgeren ofte Ingezetenen, welke in haren byzonderen aart strydig waren tegen de stedelyken welvaart en een goede Politie in 't algemeen, of tegen de byzondere gesteldheid van de Stad op zulk een tyd en by zulk eene gele- genheid, beschikking maakte, en zelfs in zo verre dat zy niet alleen mindere straffen, maar zelf lyf- en doodstraffen infligeerde, en dat zy ook uit dien hoofde, dat zy ze zelfs had gestatueerd, in deze en geene gevallen gratie verleende; 2) dat men egter in later tyden, dat is in de 15. eeuw en het begin der zestiende, ook dit vermogen al verder en verder heeft geëxtendeerd tot andere en ordi- naire delicten, en dus ook tot het corrigeeren, altereeren, mitigeeren van sententien, door den ordinaris Regter gewezen, ofte om met en benevens denzelven crimineele Vonnissen te slaan. Zo toch leest men in het dagelyks Boek van den Raad der Stad Utrecht: | „Woensdag na Sacramenti. A. 1441. Sleten Scepenen, Raet ende Oudermans, dat men Dirk Claess., anders geheten Walenborch, om des wille dat hi tot Brugge den luden groten goede gestolen heeft, па synre beliinge [id est confessione] rechten sal mitten lyn an syn lyf” Dit is waarschynlyk dezelfde Dirk Claaszoon daar de Heer Borman ` van spreekt, en aan welken toen gratie verleend is. De Raad van Amersfoort heeft zig althans geen minder magt aangematigd, gelyk uit de volgende voorbeelden, getrokken uit de Registers dier Stad, blyken kan: „AS 1444. Want Willem Goedensz, in onser vryen merkten tegenwoordig, boven dat hy hondert jaer uyt onser Stadt geluydt is, Wou- | ter Herzeler van den lyve ter dood gebragt heeft binnen onser Vryheyd, daer hy zyn lyf aen verbeurt heeft, daerom is die Raidt Van onser Stad, out, * Jaarb. D IL bi. 2. HET GOUVERNEMENT nye, ende Gemeente overdragen, ende willen dat rechten metten zweerde aan zyn lyf, en daer sal 't tusschen alle onschuldige maeghen aen beyden zyden mede gesoent wesen. — A. 1564, Want Gylis Lambertsen, die alhier tegenwoordig staat, van dieverye gelyet [id est confessus est} heeft, ende ook van twee moorden, die hy selve mede gedaan heeft, hierom soe sal men dat richten mit- ten zweerde aan zyn lyf” Ja zelfs na de Trans- latie der temporaliteit, vóór den jaare 1544, vindt men nog soortgelyke voorbeelden; als in den jaare 1536 tegens zekeren Willem de Molenaar en Tho- nis Slotemakers, wier Vrouw en Kinderen op ver- beurte van hun lyf ten eeuwigen dage gebannen wierden by den Raad, oud, nye, en Gemeente, om dat de voornoemde personen de Stad verraderlyk aan de Gelderschen hadden willen overleveren, — zo ook tegen twee anderen, om dat zy van het verraad wisten. En in den jaare 1529 tegens zekeren Claas Gerritsen, die oneerlyk van ҰН. Sacrament gesproken, ende schandelyke woorden van onse Lieve Vrouw gebruikt had. Deze werd door den Raad „geneygt wesende de justitie met barwhertigheyt te laten geschien, omme syn goidts vrienden wil, veroordeeld tot een bannissement van 3 jaaren еп beevaerd tot onser L. V. te Emzyll, op t verbeuren van syn lyf” Maar dat men egter de zaak op de bovengemelde жугше beschouwen moet komt aan Heeren Gecom- mitteerden klaarblykelyk voor, om deze redenen: Voor eerst, kan шеп wel de facto, maar nooit de jure een onmiddelyk conflict vaststellen tusschen den Raad en de Schepenbank binnen de Steden van dit Gewest, gelyk men noodzakelyk doen moet, wanneer men aan den Raad de magt toekent om over alle soort van misdaden crimineele wetten te maken en van dezelve gratie te verleenen. — Daar toch de Schout en Schepenen geen Mandatarii Ur- bis maar Mandatarii Principis zyn, gelyk voorheen convincant bewezen is, zo kunnen aan dezelven door den Raad van eene Stad geene criminele wetten voorgeschreven worden, contrarieerende die naar welken zy nomine Principis gehouden zyn regt te doen; even zo min als ook hunne vonnissen politice vernietigd kunnen worden. А En derhalven kan deze aanmatiging дег Magi- straten niet anders dan een gevolg geweest zyn van de afwezigheid, slapheid of onmagt der Lands- heeren, welke met stedelyke delicten begonnen, zig vervolgens tegens de analogie der Regeering aan heeft uitgebreid tot een soort van oppergesg of* superintendentie over де ordinaris crimineele ‚Justitie. Maar hoe groot deze magt zich ook hebbe uit- | gestrekt, men vindt egter ten tweede in de hande- lingen van den Raad der Stad Utrecht veele spoo- ren, dat dezelve tusschen deze en geene delicten onderscheid gemaakt heeft. ; Men weet dat de Vyven præcedente informatie namen, gevangenen, їл flagranti delicto opgevat, voor den Raad stelden. Maar nu, wanneer de Raa ‚uit deze præcedente inforruatien, en andere omstan- digheden, opmaakte dat het delict niet stedelyk of politiek, maar een gemeen delict was, als dan - en en —- nr ae —e 'SLANDS VAN UTRECHT. de Raad zulk eenen gevangen gefroent als een dief, of dergelyken, over aan de Schepenen, ten einde door den Schout tegen hem geprocedeerd te wor- den, gelyk daar van verscheide voorbeelden in de Resolutien van den Raad der Stad Utrecht van de XV. eeuw voorhanden zyn. En dit is het ook dat van Bewwez in de war heeft gebragt, wanneer hy sustineert dat de Schout der Stad Amersfoort in 't geheel geen gevangenen te regt stelde, maar dat zulks altoos en zonder onderscheid geschiedde door de Vyven voor den Raad, zonder onderscheid te maken tusschen ste- delyke en gemeene delicten. 