VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
— Tot de Gefchiedenis behoort niet flegts het gee pleegde en uitgevoerde, maar ook, de raadflagen en voor- Mertens der voornaamfte Perfoonen, die in: de Gefchiee denis hunne rol fpeelen. - : De menigvuldige en verfcheide Characters der Perfooe e nadien , welke in een Wercrerde Gefchiedenis voorkomen , ` moeten cen hoofdvaorwerp zyn van der Leezeren: Oplet- tenheid. Door de Characters der Perfoonen verftaát- men derzelver verfchillende Zedelyke Gefteldheid , naar welke me ‘overleggingen, gefprekken „ onderneemingen en handelingen zeer van elkander onderfcheiden zyn als ket onderfcheid van weezen, trekken , geftalte ep bou- ding onder duizenden van -Menfchen, elk eenen van alle de anderen duidelyk doet onderkennen: en welke niet Aleen worden zamengefteld uit. ehkel zedelyk goede of hoedanigheden 5 maar waar onder ook verfchillens ' de natuurlyke eigenfchappen gemengd- worden „het zy dezelve der ziele oorfpronglyk zyn aangebooren, het -zy ze door opvoedinge, verkeeringe, en hebbelykheid om oelig worden asheewend. Een deugdzaam Character is ‘niet altoos ecnerlei, maar verfchillende in verfcheide Perfoonen, naar maate de een van een leevendiger en. vlugger, de ander wan een doffer en. zwaarmoediger., gen Rel is; naar meate de hartstogten ín den eenen feller en öpftuivender „ in den ander bezadigder en aan een klaar verftand -meer onderworpen zyn-; naar maate neiginge , beroep , . leevenswyze, en gelegenheden eene onderfcheie dene Deugdsbetragting , én de ocfeninge van deeze en eene byzondere Pligten, medebrengen. En deeze ver- eheidenheid geldt insgelyks niet alleen in zodanige Chas tacters, waar in de. Ondeugd bovendryft; maas deez , l an G5 + "VAN ROMANS, BNZw i 9 fos wrtneningen Lit, waarin men zich met dem grootíten ímaak kan verlustigen. Zym de Procfneemingen van zeet geck nuts in de Natuurkunde , om.ons den aart-en de cie geafchappen der Lichaamlyke. Wereld wel.te leeren ke,. tez, en van die kennis, tot voordeel des Menschlyken lees y een voorzigtig gebruik te maaken; in deeze Schik ken, waar sn ons de: ondervinding' der” Zedelyke Wereld wordt opgegedven „syn als zo vecle Proeven omt trent "a Menfíchen: Gatst em: Gemoed genomen, welker nette aantekeninge en befchouwinge niet min heilzaam is ter regelinge van ouze eigene Gemoedsgelteldheid , en van onze verkeeringe in de ‘sanienleevinge. Ondertus{chen is ket. dan biykbaar., dat. deeze kleinigheden deeze fyne ttekkem , deze keurlyke:en door elkander dilewwyis s gemeng- de kentekdns, wel. eeno aahdagtige: oplettenheid vere fecken „ om dezelve wel en: naauwkeurig te vatten? en dap, re niet te beuzelagtig en van te geringe waarde zyn ; om „by verftandige. en cordeetkundige Leezers , dezelve te ienen. ' ' d . Zodanige Leezers zullen ook de: Zedalyke Genegdas of Spreuken, ‘menigvuldig in Werken van deezen aart weskomende, met zien van der Menfchen pene en hande over "e algemeen p en ja "e-byZo shebbda willen voorftellen en vertoonen 3 en wat zy ons, met die vertoumingen „ten dane zien van daze Zeden en Handelingen , hebben willen lee» sen. Dit Zedelyk Oogmerk der Schryveren moet wet om derfcheiden worden van het oogmerk der Perfoonen , web- ke zy, fpreekende of werkende , invoesen. - Wat ket gebruik betreft, ’ı welk men van Zedelwaalige Romans naa dezelve behoorelyk gelcezen en overwogen tl hebben , maaken kaw, en, naar alle reden , maaken moet, % zelve is drievoudig. Vooreerst heeft men van de Characters, welke daar in voorkomen , het gedrag der Perfoonen, die als tem tooneele treeden , zich te bedienen , om, gelyk men zegt, de Wereld te leeren kennen, en, zo veel mogelyk, den att, hoedanigheden en inzigten zyuer Medemenichen te: door- elec. " YAN KOMANS , ENZ. é so ` 309 toe dienen rechtitreeks de Zedelyke maatregels , Aanmer~ kingen en Lesfen, in Werken van dien ftempel overvloedig réid 5-deeze hebbe men diep in zyn geheugen te prenten, en zich eigen te maaken, als regels, gefchikt voor onze eigene overleggingen en handelingen. De ver. ` maningen en aanfpooringen ten goede, de waarfchouwin- pen en afmaaningen van feilen en zonder:,.behoort de zer aan:te merken, als hem betreffende , en dp zyn eir gen hart tè laaten gelden. Men keere dan deezen (piegel van goed en kwaad zichzelven toe, en ‘tragtte „ door het regt gebruik daar van, zyn eigene gedaante naauwkeu- rig te leeren kennen, zyne wangeftalten te verbeteren , ‘en zich aan rechtfchapene Deugden gewennen. Valt het dikwyls moeilyk de inwendige fchuilboeken van onze harten zelve door te kyken , het oplettend befchouwen der Characters, de verg van derzelver gefpfekken en bedryven , met hunne innerlyke gedagten en gemoeds- beweegingen , moet ons ook aanleiding geeven om te letten op onze redenen en daaden, en om, volgens dee- zen leiddraad , te bevroeden , wat binnen in ons verborgen ligt. . , Een derde gebruik is, dat wy er gelegenheid uit ontlee- nen om Zeche verder te denken, en onze overleggingen , over de voorkomende zaaken, uit te breiden. Veele ge- wigtige lesfen, fpreuken, en gedagten, vinden wy, in die Werken , flegts met. weinig woorden , kort en beknopt, voorgefteld. Deeze gaan zwanger met genen ryken over- v van waardige gedagten, welke, als men ze behoo- relyk koestert, daar uit voor den dag gehaald , wyd en breed kunnen uitgebreid worden. Gelyk een klein zaad korreltje , in eenen vrugtbaaren grond , zyne tedere deelen allengskens ontwindende, tot een groote plant uitdydt, e bladen, fterke ftengen uitfchiet,. en eene vrugt voortbrengt van veel grooter omtrek dan het eerst be- inzel van dit alles; zo is het ook het werk van eenen zaamen geest om tot in. het. hart van: dusdanige. Spreuken en korte gezegden in te dringen, daarin werk- | zaam te zyn, de ryke (toffe, daarin opgeflooten, aan al» - le kanten Autre zetten, en veele andere gelykaartige eg heilzaame bedenkingen vrugtbaar daaruit voort te teelen. Deeze oefening is, by uitngemenheid gefchikt, om ons Verftand uit te breiden, ons Vernuft te verleevendigen , ons . Oordeel te fcherpen. Wanneer wy alleen berusten by ber geleezene, is het voornaamlyk ons Geheugen, dat wy . i op. AANMERKINGEN: OVER DE INBEELDING, ENZ. tC geweest van den Invloed der inbeelding van de moeders heur vrucht. …, Eene zwaugere vrouw, zegt hy, die eene dolle trek heeft tot het eeten van aarde en koo- len, en zoo zy deezen vreemden lust kan voldoen, z een kind ter waerelt brengen dat aan het hoofd de te- kens draagt van deeze zelfttandigheden: Pragnantibus fs serra aut carbones in cibum expotantum, cague edant, in pass it abi in lucem editus fuerit, horym fignum ap- t. ée N Ongetwyfelt zoude het zeer moeijelyk zyn, om, met volle zekerheid, de oorzaaken te kunnen aanwyzen wel» ken den grond tot dit gevaelen gelegt hebben. Alles wat men dus ten deezen opzichte, met ce meeste wairfchy- nelykheid , van dit gevoelen kan zeggen, is, dat "er van alle tyden vrouwen zyn geweest, welken heur belang daar ingefteld hebben, om die geenen, welke heur om- ringden > te bedriegen. Dus om heur buitenſporigheden te bedekken ‚en zich van de gelykheid te ontíchuldigen , die hunne kinderen hadden met zekere perzoonen, mis- {chien zelf om een fluijer te fpreiden over den oörfprong van wanftaltige of gebrekkelyke voortbrengzels, (+) zul- len zy wellicht doortrapt en listig genoeg zyn geweest om volftrekt ftaande te houden, als dat deeze véort- brengzels hun beftaan hadden aan ongefchikte begeert tens, aan wonderlyke aandoeningen, aan hevige fchrik- ken, of fchrikbaarlyke ontroeringen. Die heufche vers. zeekering , welke zoo natuurlyk uit den mond der vrou- wen voortvloeit, en het vermogen dat zy op de ligtger loovigheid en toegeevenheid der. mannen hebben, heeft veel g om dit gevoelen onder het volk te yer- fpreiden. Het „gemeen, dat ,. over het algemeen, toch al toos dom is, dat het wonderbaare bemind, en dat zich zonder erg verbeeld iets verwonderlyks te: vinden, 3 ER, die eene lyst heeft gegeeven van de Verhandelingen yan HIP- POCRATES ,‘ heeft geen de minfte melding gemaakt van die over. de '(*) Lib. de Superfoebatione , Cap. 6. edit. HALLER. an ($) Mon zal niet behoeven te twyfelen, dat ‘er weeds dy de Oudheid weemde vermengingen plaaks hadden. Het fchyst des dit gé het welk den mensch ontluisterd, F ander yA Foden- dom heeft plaats gehad „ naardien MOZES CG. codfiref hee fek tegen den geenen die vie aan d * ZEN wan ſciuldię maakte, Leviticus Cap. 20: 15 en 16. Í | \ OVER PB INBBRLDINS , ENZ. gag ben vel. zdon.blaek enzo fchoon als Lelien en. Roozen ? En waarom ontdoen zy, zich als dan- ook niet van haar onde hud Kee de Slang, om zich wederam te ver- cieren. met alle de bevalligheden en aanlokzelen van de pa men ook niet insgelyks vraagen, waarom decze in- beelding van de. Moeders byna: nooit anders vobrtbrengt dan vreemde en fchadelyke.amken ? Ook zoude men zeg- gen, det het heur,ook even, gemakkelyk moest zyn, om. zo wel zeer ſehoonę als - gebrekkelyke. kinderen te .kry- gen; zoo wel gen -Zoon. als een Dogter, en eindes - lyk, dat het heur maar. weinig. heeft te kosten, om aan het kind alle de voordeelen te. geeven van lichaam en van geest. en . Eindelyk+ dene laatfte . rede die: ontegenzeggelyk bes wyst, dat. de Moeder geen indrukzel kan maaken van eenige meskbaare tekenen van allerley zinnelykheden, is dit, dar men alle dagen, door capricieuze of zotte Moe- ders, Kinderen ter- waereld ziet- brengen, die geen de minfte tekenen van deeze. vlekken op heur lichaam draa- gen, welke: men zo-oncigentlyk den naam van luster toe- eigent., Maar, zal men: zeggen, van waar komen, dat die vlekken 5 welken men op de. huid van zekere per: zoonen. viid ?, Om daar van de wezeñlyke oorzádken te. ontdekken , zal het genoegzaam zyn, van, Zich te binnen te brengen ¢ det de Vrucht aan. cen aantal van Ziekten is onderworpen, geduurende den Ge, dat die in. den fchoot der moeder is ppgellooten. _ weekheid der decken, ik ' zoude by na zeggen de vloeibaarheid , waarin het fchepzel zich. bevindt , inzonderheid geduurende de eerfte dagen die na de ontvengenis volgen, maaken het volftrekt onderge- (chikt aan eene menigte van vreemde modificatien , die , zeer Hgt, het werk van de Natunr. kunnen veranderen , en dair- door gelegenheid geeven tot dig uitwerkzelen die zoo vreem fchynen „en welke men dwaglingen, van de Natuur, noemt. . Derwyze is het dat wy; zomtyds by de Kinderen Huidskoleuren , Vlekken ; buitengemeene forinatién „en in fchyn gebrokene of wel. vernietigde Ledemaaten aantref- ten, welken het damme Gemeen. aan de inbeelding: var de Moeder toefchryft, en in ‘welken het eene ¿deale of denkbeeldige, gelykenis meent te vinden, het zy met vruchten , met dieren, of wel met andere onderwerpen. De Natuurkundigen zullen in deeze verfcheidene ver- Ri felen , niets vinden dan Zuiver natuurlyké ujtwerk- ` ‘ „ERE An DEEL. MENGELW. No: 3 *H rr > "Spe OVER DE INBEELDING , ENZe 115 de inbeelding van deeze planten kunnen aandoen. Waar. om dan zal men adn de inbeelding dezelfde gebreken van organifatie toctigenen , welke: men zomtyds, hoewel zeer zeldraam , by de dieren aantreft? Het kind ftaat in een en denzelfden rang met de laagkruipende Heester , gely- kijk blootgefteld aan zoo veele toevallen, aan zoo veele rícheiden ziekten in den {choot van zyne moeder, dat wy. ons wel geluk mogen wenfchen, dat, van zoo een uitgebreid getal van kinderen die ter waereld komen, zelf in de allerongunftigfte omftandigheden , ’er noch 200 weinigen zyn gefchonden of verminkt. 1 REISTOCHT OP MONT-RLANC 3 DOOR DEN HOOGLEERAAR ` DE SAUSSURE 5 IN EENEN BRIEVE VAN HEM , AAN DE SCHRYVERS VAN HET Journal de Paris, , erent Geneve, 19 ‘Augustus, 1787. MYN HE ! G weet, buiten twyfel, myne Heeren , dat in Augus- tus des laatstverftreeken jaars, twee Inwoonders van Chamouni , de Heer raccako, Doctor in de Medity- nen, en de Gids JAQUES BALMAT, den top van Mont= Blanc, tot nog toe als onbeklimbaar aangezien, beklom- men (*), _ , , —X ‘er ’s anderen daags de weet van, en vertrok, terftond om hunne voetítappen te volgen; doch èr vie zo veel regen en fneeuw, dat ik my genoodzaakt yond. "er voor dat Saifoen van af te zien. Ik fprak met J. BAL-. MAT af om den Berg in ’t begin van Juni te bezoekén y en my te berigten van het tydperk , wanneer het {melten, der (neeuw den Berg beklimbaar maakte. - In deng tús- fchen tyd ging ik op ’t land, aan den oever van het Meir, roeven neemen, die tot vergelyking moeste - .(9 Het berigt hier van, Briefswyze gegeeven door den Heer soutrrf , hebben onze Leezers , met een fchrikbaarend genve- gen, geleezen, in het [Ide Deel ride Stuk onzer Mieuwe ah gemeene Vader. Letterosfeningen, bl. 635. Wy twyfelden geen eogenblik om de nadere Beklimming van dien hoogften Bergtop in Europa, door den onvermveiden Waarneemer , DE..SAUSSURR , hier mede. re deelen, _ Ha dte 2 . «bh . REISTOCHT- OP MONT-BLANC. 117 men am; waar over men dikwyls niet heen kan komen, dan over fneeuwbruggen, welke zomtyds zeer dun zyn, en over onpeilbaare diepten hangen. Een myner Gidfen liet "er bykans het leeven. Hy was in den avond, met twee anderen, uitgegaan om den weg te onderzoeken. Gelukkig hadden zy de voorzorge gebruikt om met een touw aan elkander vast te gaan; de fneeuw zonk weg van onter zyne voeten, op.’t midden van een breede en diepe fpleet, en hy bleef tusfchen zyne twee makkers hangen. Wy trokken digt by de opening heen, die zich onder hem gevormd had, en ik beefde op °t gezigt des gevaars ’t welk hy geloopen hadt. Het overtrekken van eeze Ysbedding is zo bezwaarlyk, en gaat toe met zo veele bogten en wendingen, dat drie uuren noodig hadden om van de hoogte:op de zyde tot de rotsketen te komen, fchoon dezelve, in een rechte lyn, nauwlyks meer dan een vierde myls. daar van af ligt. , | Naa deeze rotzen bereikt te hebben, klimt men langs een flingerenden weg op in eene Valei, met fneeuw ver- vuld, die van 't Noorden na *t Zuiden loopt, tot aan den voet van den hoogften Bergtop. Deeze fneeuwhoopen zyn, van afítand tot afftand , afgefneeden door verbaazen- de en grootíche fpleeten. De nette afinydingen vertoo. nen de fneeuw ‘in horizontaale beddingen gefchikt ,-en elk dee beddingen beantwoordt aan een jaar. Hoe groot ook de breedte deczer Sneeuwlaagen weczen moge » men kan nergens den grond ontdekken. , Myne, Gidfen wilden dat wy den nagt zouden. door- brengen agter een der rotzen, welke men op dien weg ontdekt; maar, dewyl de hoogite nog tusfchen de 6 en 700 Roeden laager zyn dan de Bergtop, begeerde ik hoo- ‚ger te klimmen. Ten dien einde moet men in ’t midden van de fgeeuw zyn verblyf neemen , en ik had veel werks om myne Reisgenooten hier toe over te haalen. Zy ver- beeldden zich , dat, geduurende den nagt , op dee- ze fneeuwhoogten eene volftrekt ondraagelyke koude heerschte „ en vreesden , met de daad ,-daar hun leevense einde te zullen vinden. Eindelyk verklaarde ik hun vol- ‘uit, dat ik bellooten had daar heen te gaan, met de ze- danigen hunner op welken ik my verlaaten kon: dat wy diep in de fneeuw zouden delven, dit hol met het dek- Kleed van de tent bedekken, te gader daar in gaan, ons opíluiten , en dat wy dan geen koude, hoe ftreng ze ook H 3. mogt REISTOCHT OP MONT-BLANG, 119 in deeze hooge gewesten. Men ziet er geen leevend fchepzel, geen het minfte blyk van groeibaarheid ', het is °t verblyf van koude en ftilte. Wanneer ik my Doctor PACCARD EN JAQUES BALMAT verbeeldde , de ‘cere > by het vallen-van den avond, in deeze woeste plaats zich bevindende, zonder befchutzel, zonder hulp , zonder te weeten waar zy den nagt zouden doorbrengen , zonder zelfs zekerheid te hebben of "er Menfchen konden leeven op de plaats werwaards zy heen gingen, en nog- thans onverfchrokken hunnen weg vervolgende , kan niet nalaaten grootlyks hunne fterkte van geest en moed te bewonderen. o Myne Gidfen , altoos vooringenomen met vreeze voor de koude, flooten fteeds de Tent zo digt, dat ik veel one gemaks leed van de hette „en de door onze uitwaasfeming bedorven lugt. Ik moest in den nagt er buiten gaan om adem te fcheppen. De Maan {cheen, met den grooten glans. De fteilte is groot , op zommige plaatzen van 39 Graaden : overal zyn* er uithoeken , en de oppervlakte van «e fneeuw was zo Bard, dat de vooruitgdanden hunne fchrce den niet vast konden zetten , zonder het met een byl vooraf te vermorlelen. Wy befteedden twee uuren ja ’t beklimmen van deeze fchuinte , omtrent 250 Roeden l H 4 hoog., REISTOCHT OP MONT BLANC; ~ 121 én énkele opflag van het oog nam-twyfelihgen weg, die: jaaren arbeids.niet zouden hebben kunnen opklaaren. Terwyl myn oog over dit alles weidde, floegen myne: Gidfen myn “Fent ap, en ftelden "er eene: kleine tafel in ,. op welke ik myne proeven van ber kooken des waters’ zou doen. Maar-toen ik aanving met myne werktuigem te ftellen en waar te neemen, vond ik-my alle oogenblik keu genoodzaakt myn arbeid af te breeken, om: my alleen met ademhaalen bezig te honden. ` Wanneer men in aans merking neemt, dat. de Barometer op 16 Duimen en r Lyn ftondt, en dus de Lugt nauwlyks iet. meer dan de Vë van haare gewoone zwaarte hadt , begrypt men digt , dat ik die gebrek van digtheid, door de veelvuldigheid ` der ademhaalingen , moest vergoeden. Deeze veelvuldig- heid der ademhaalingen verínelde de ‘beweeging des bloeds zo veel te meer‘, daar de aderen van buiten niet ‚gedrukt werden door de gewoone drukking; wy hadden N allen, derhalven , de koorts. Wanneer ik my volmaakt ftil hield, leed ik niets, of althans ik voelde niets meer dan een geringe ongemaklyk- heid en Rate ongsfteltenisfe aan ’t hart. Maar, wanneer ik eenige moeite nam , of myne aandagt eenige oogenblik» ken agtereen infpande, bovenal wanneer ik bukkeride: de borst drukte , moest ik uitrusten „en twee of drie minuu- ten lang adem haalen. Myne Gidftn beproefden foortge- lyke aandoeningen. Zy hadden geen honger; en, waar- lyk, onze medegenomene fpyzen , onder weg alle be~ vroozen , waren: niet gefchikt om dezelven op te zetten 5 zy lusten zelfs geen wyn of brandewyn, als die de on- gefteltenis vermeerderde , door den omloop des bloeds nog te verfnellen. Twee hunner konden het op den Berg- top niet houden, en moesten afdaalen. ’Er was: niets an fris water, % welk ons finaakte en goed deedt, en ‘er was tyd en moeite -noodig om eur te maaken, en {neeuw te fimelten , zonder ’t welke wy die verkwikking niet konden bekomen. GE d. Nogthans bleef ik op den. Bergtop tot ‘half vier wuren 3 _ en, fchoon ik geen oogenblik „’t-geen kon gebruiken, onnut liet voorbyglippen > kon ik if. den tyd van vier en een half uur de Proeven niet neemen , welke ik, in minder dan drie uuren , aan den oever des Meirs gee nomen had. Egter deed ik de voorwaamfte met alle behoe dzaamheid.. Het nederdaalen ging. gemaklyker toe.dan ik had durven ; y bog. N REISTOCHT OP MONT-RLANO. ver Een nader verlag myner Wasrneemingea op den hoogen Bergtop in Zuropa, in een volgenden. ' Ik blyf, enz. gm BRIEF VAN DEN HEER BENJAMIN FRANKLIN, AAN DEN HEERE DAVID LE ROY; BEHELZENDE VER- SCHEIDE WAARNEEMINGEN, TOT DE SCHEEPS- VAART BEHOORENDE, | ‚Journal Phyfique. MYN HEER! v Uv geleerde Schriften, over de Scheepsvaart der Ou- den, welke een groot aantal zeer gewigtige Kundig- heden bevatten, en vernuftig uitgedagte middelen om de Tuigadie der Schepen te verbeteren , waar van ik de - gelukkig geflaagde Proeven op de Rivier de Seine met zo veel genoegen gezien heb, bewoogen my om eenige gedagten, over dit, en eenige daar aan grenzende, Of» | derwerpen , u mede te deelen: en voor ee Over. de Zeilen der Schepen. (*) De Wiskundigen » die gezogt hebben de Snelheid of Welbezeildheid der Schepen te vermeerderen, poogden dit te vinden door de berekening van de gedaante, wele ke den minften wederftand boodt; dan zy fchynen een Schip aangemerkt te hebben als een Lichaam, ’t welk Zich alleen in °t water bewoog , of alleen door eene en- kele vloeiftoffe ging; zy hebben, diensvolgens , weinig agt gelangen op de uitwerkzelen ontftaande uit de bee weeging door de Lugt, eene andere vloeiftoffe waarin het zich beweegt. ’t Is waar, dat een Schip voor den Wi (*) Wy hebben de vryheid gebruikt, om, tot meerder klaar- heid, deeze afdeelingen te maaken in den Brief, door den Heer FRANKLIN, aan Boorti van den Paketboot gefchreeven » en geleezen in de Amrricaanfche Philnfophifche Societeit te Phila- delphia; gedrukt onder de Verhandelingen dier Maatfchappye. a mg -m-- OYBR-DE SOMBRPVAART. 195 snderftellen , dat de Wind leggen. gaande , het Schip zich in ftilte bevindt, en bewoogen wordt in dezelfde rigting, en wet dezelfde fnelheid, alleen door roeijen, als dan zullen de Zeilen, in een tegenovergeftelden ftand uitge- Spannen , de kromme lyn 55655 vormen. Als dan ont- t men terftend. den wederftand, welke zy bieden, en elk bedreeven Zeeman zal last geeven dezelve in te haalen. = " Maar, is er eenig middel om dien wederftand te vere minderen , en teffens dezelfde hoeveelheid van Doek’ aai de werking des Winds. bloot te ftellen, op cene wyzé dat men er altoos dezelfde uitwerking van hebbe? Ik hel zeer over om te gelooven, en denk dat mien ’er toe zou kunnen komen, doer de Zeilen te verdeelen ‘i | — en deeze gedeelten agter elkander te plaatzen: dus z men, in tede van één Zeil, zich uitftrekkende van C.tot D, als in Fig. a,’er vier hebben, dezelfde hoeveelheid van Doek bevattende „ gefchikt als in Fig. 3. Elk deezer Zeilen , de vierde der, breedte hebbende van het groote Zeil, en een- vierde, van de Oppervlakte aan den Wind" blootitellende , zal een. vierde van de kragt behouden : der- wyze dat de kragt, door de werking des Winds verktee- gen, dezelfde zy, fchoon de. wederftand van. de Lugt vermindert, en gebragt is tot de ruimte a, c, by het Voorzeil; WWW r Misfchien zal men: twyfelen of de wederftand der Lugt in die evenredigheid verminderd warde, dewyl het Zieh lant aanzien als of de kleine Zeilen,ieder den lugtftroom yoor zich hebbende, die weggeweerd moet worden, de wederftand dezelfde zou biyven. er yu :. Dit, een onderwerp zynde, ’t welk de Ondervinding moet. beflisfen , herinner ik my eene Proeve „ langen tyd geleden , met. een goeden uitflag genomen; en zal ik ee- ne andere voorítellen. in " klein gemaklyk na te doen. Indien deeze- lgatfte gelukt, zou bet nuttig weezen die in 't groot te neemen, op. een Vaartuig, [choon dit al genige kosten mogt baaren: de tyd, en de volmaakin welke deeze met zich brengt, zou. het met vrugt te werk kunnen fellen op groote Schepen. Er was ia den Schoorfteen. myner Keuken een groot fond -gat vaw acht duimen over " kruis, door *t zelve ging een gedaugige Lugtftroom welke af- of toenam haar gelange van het geftookte vuur. Ik werd bedagt myn braadipit indiervonge te plaatzen,, dat het dien lugt- + oom OVER. DE SCHEEPVAART. 229 » Rromde fpelden in; aan deeze twee baken fpanne men, evenwydig met den zweepkoord , den draad, die de ftukken gefneeden en de heelgelaatene kaart draagt. Dee- zen draad , doorgefneeden zynde, zullen zy ten zelfden oogenblikke vallen ; komen ze gelyktydig op den vloer, dan is beweezen, dat de wederftand der Lugt in beide de gevallen gelyk is; indien, daar en tegen, de geheele kaart meer tyds tot vallen behoeft, zal zulks uitwyzen, dat de fom des wederftands van de deelen der doorgefnee» de kaart niet gelyk is aan die van de geheele (*). Dit beginzel, door deeze Proeve bevestigd zynde, zon ik overgaan tot een veel grooter, met een Sloep ,' wele ke ik op de volgende wyze wilde toetakelen, ‚ Fig. },zyeen Raa waar aan ik zeven fokken, A, B,C, Dy, E, G, ophys:aan elk derzelve geeve men het zeven- de gedeelte van de geheele langte, en zo veel ’er boven dien noodig is, om, wanneer de fokken op de fchuinte van vyf- en veértig Graaden ftaan, de ganſche ruimte te vullen. Hier’ door zullen zy een weinig over elkander komen, als men voor den wind zeilt, en meer winds vat» ten als men ruimfchoots afgaat. `": Deeze Sloep , dus toegetakeld , zal men, met voor den wind, de roede dwars fcheeps haalen, door behulp der Schooten, C. D. en alle de fokken byzetten.. Men be- grypt ligt dat de ftand van de Raa en der Zeilen moet veranderen , naar de ftreek van den wind; maar wanneer het Zydwind is, of wanneer men door den wind wil draai- jen, zal men de Raa langs het Schip haalen , en de Zel- en fchikken naar den wind en den koers dien men het Schip wil doen neemen. y dunkt, dat een Sloep, op deeze wyze getuigd, van zeer veel dienst „en gemaklyk te beftuuren , zal wee- zen; want de Zeilen kunnen afzonderlyk opgeheezen en geftreeken worden, en men kan ’er, naar welgevallen , meer of minder byzetten. Deeze Sloep nu, door dit mid- del, zo veel Zeils aan den wind blootgefteld hebbende, als of het flegts één Zeil ware, en de ‘wederftand der (tille lugt aan den voorkant der Zeilen verminderd zynde, NN den 14 Ch De beweeging van de Paketboot, een hinderpaal zynde Om deeze Proeve, onmiddelyk naa dit vonrfchrift te neemen , heb ik, aan land korhende,dezelve terftond te werk gefteld, en sy Qsgie even zeer als die van het Braadípic, OVER DÉ SCHEEPVAART. 09 Schip wederftaan , of het Ankertouw. brecken. Doch men zal vraagen waarom breekt het in de Kluizen?. Laten wy een Kabeltouw veronderftellen van drie dui- men over 't kruis, en dit verbeeld agten in Fig. 7,” Indien dit Kabeltouw zich moet buigen op den rand van de Kluis A, is het blykbaar , dat, of de deelen des Driehoeks , begyeepen tusfchen de Letters a, 4, c zich zeer zullen intrekken, of dat de deelen tusfchgn def, zamengedrukt zullen worden, of, eindelyk, dat, gelyk waarfehynlyk is y het een en ander zal plaats grypen. In dit geval, zal de benedenhelft van het Kabeltouw, *t welk niet uitgeftrekt is, geene kragt altoos oefenen om den fchok te wederftaan; waar uit volgt dat de boven- helft alles zal moeten lyden; de draaden van het boven- fte gedeelte, meest gerekt zynde, zullen eerst, en ver- volgens de andere, breeken ; want in dien geboogen ftand des Kabejtouws kan het geheel niet te gelyk werken, noch elk deel in ’t byzonder het. zyne toebrengen , gelyk zy doen wanneer het Kabeltouw uitftaat.. Om dit ongemak te voorkomen, zou het zeer goed zyn,voor de Kluizen uit, eene foort van roi of fchyf te plaatzen , van: twee. voeten over ’t kruis, waar over het Kabeltouw liep : want allengskens daar om geboogen „en overzulks meer gelykerhand uitgeftrekt zynde , zou het meer in ftaat weezen om de {chokken en flingeringen te verdraa- en; 't welk: het Anker zou kunnen behouden „en „door t middel , op. den loop der Reize, het geheele Schip. De Broeder van den Heer 1e Rov, die de Franfche Vertaaling van deezen Brief. bezorgde. … desgelyks er waarneemingen gedaan hebbende op dit laatfie fuk, dopr FRANKLIN behandeld, welke. hy aan den Uitgeever van, het - Journal Phyfique mededeelde „zullen wy dezelve hier nes vens voegen. | .. on o> Alles wa de Heer FRANKLIN zegt, wegens de voore » deelen, welke men zou kurnnen trekken van rollen of en fchyven op de kanten der Kluizen „om. het breeken der a Kabeltouwen by ’t ligten van het Anker te voorkomen s » is zeer. regtmaatig; doch deeze rollen of fchyven zoy- » den niet alleen dat voordeel aanbrengen , maar ook het en Ankerwinden gemaklyker maaken, de fchuuring-ver- y minderen, en dus ook het flyten der Kabels. Men » heeft ook, ziuts Jang, dit tragten te beproeven, » gelyk ik te Brest vernam’, toen ik’, in den jaare » VIDCCLXXXIV derwaards vertrokken was, om > « DEEL. MENGRLW. NO. 3» 5 OR ? OVER DE SCHEPPVAART: 13i >> Ik ftem toe, dat het zo gemaklyk niet valt, als mes „ in den eerften opflag wel zou gelooven: want, cm aat ə deeze Rollen of Schyven alle noodige ftevigheid te ag geeven » meesten ze vervaardigd worden te’ gelyk mer x het Voorfchip, waar toe zy behoorden ; en de zwaere >» werking, waar aan dat gedeelte der Schepen is blaat- os Gefteld , vordert dat er veel houts ingebragt , en niets - „ aan toegevoegd worde, ’t welk de vastheid van *t ver- wn band des geheels eenigermaate vermindert. Daarenbo- „ ven moeten die Rollen of Schyven zich fchikken naar „ alle de beweegingen van het Schip , wanneer ’t zelve „ voor Anker ligt $en niet beletten, dat men, by hoog- 29 gaande zee, de Kluizen kan (oppen, Doch, fchoon ag bet my niet gemaklyk voorkwam, alle deeze zwaari a heden te overwinnen, begaf ik my, overtuigd van en nuttigheden, welke die Rollen, wel aangelegd zynde, s, zouden kunnen aanbrengen, by den Graaf D'necTORs a, Commandant te Brest, die, door zyne kunde in de aa Zeezaaken, en zyn onvermoeiden vlyt, aan alles in die ss Haven ziel en leeven byzet. Hy vondt myne redenen 2 wel gegrond, en wilde gaarne bekwaame Scheepstim- an merlieden aanmoedigen, om te beproeven wat zy tem an deezen opzigte zouden kungen doen. (Overgenomen uit sen geagt Nieuwspapier.) ` 3s olgens een eerwaardig getuigenis gaf de gryze SEN- WW jayan FRANKLIN, aan wien America Zo veel wer- »» fchuldigd is, onmiddelyk voor dat hy de voorgeftelde sp vicuwe Conffirytic tekende > aan zynen beroemdes o ' 2 an VI AAN DEN GENERAAL WASHINGTON. 133 erlamgeri mogten’, in ftrat zou eene betere Conttitutie te maaken; want wannger Ge een aantal Menfchen verza- melt, om het voordeel hunner vereenigde ‘{chranderheid te genieten , vergadert {Ge met die Menichen ook al hun- ne vooroordeelen , hunne verdoolde meeningen , hunne laatfelyke belangen, hunne zelfzoekende oogmerken. an ‘er uit zulk eene Vergadering een volmaakt Werk verwagt worden? Het verwondert my, derhalven, Myn Heer, dit Syftema zo zeér aan de volkomenheid te zien naderen. als het doet. Het zal ook, denk ik, onze Vy- anden verbaazen, die jn vertrouwen verwagten te hoo- ren, dat onze Raads-Vergaderingen even zo verward zyn als die der Babelbouwers; gn dat onze ‚Statuten op het unt zyn van losbreeken, enkel om vervolgens weder by Sen anderen te komen, met:het oogmerk, om onderling den ftrot te doórkerven. Ik geef dan, Myn Heer, myne toeftemming tot deze Conftitutie, om dat ik niet zeker ben, dat ze niet de beste zy. Een groot deel der fterkte en kragtdaadigheid van eenigerlei Regeering , in het verfchaffen en verzekeren van "e Volkspgeluk , hangt af van het gevoelen , van het algemeen gevoelen , over de goedheid van zodanige Regec- ring, zo wel als van de wysheid en oprechtheid van der- zelver Regeerders. Ik hoop, derhalven , dat*wy., om ons zelfswille als cen deel des Volks, en om de wille van ons Nageflacht, hartelyk en eenftemmiglyk handelen zullen om deze Conftitutie te recómmandeeren, wfar onze ine vloed zig vitítrckke, en anze toekomende denkbeelden en poogingen wenden tot de middelen om dezelve wel beftuurd te hebben. | ` Over het geheel, Myn Heer, kan ik niet nalaaten ce- nen wensch uit te boezemen, dat elk Lid der Conventie, die er nog zwaarigheden tegen mogte hebben, met my een weinig aan zyn cigene onfeilbaarheid wil twyffelen , en, om onze famenftemming te doen blyken, zynen naam. onder dit Stuk gelieve te ftellen. o I 3 o BRELD- — 1 em —- DER INWOONDEREN. VAN. SERIE. 238 gemeenfte foorten van voedzel in, als ‘Springhaanen , Rat- ten , Hagedisfen- en Slangen op doornen gebraaden. .——~ Door mood gedrongen , worden zy plunderaars der bee bouwde Landítreeken en Roovers op den weg. Uit dee- Ze fchaarschbeid van voedzel, volgt de tederheid hunner gefteltenisfe , de kleinheid en magerheid hunner lichaas men, die eer vlugheid dan fterkte hebben. ’t Is opteke- nenswaardig , dat hunne ontlastingen van allerlei foort , tot de doorwaasfeming toe, zeer gering zyn; hun bloed is zo weinig van weiagtig vogt voorzien , dat niets , dan. een fterke hette „de vloeibaarheid kan bewaaren. Doch dit bee let niet, dat zy, in andere opzigten, zeer gezond zyn; minder ziekten treft men by hun aan, dan onder de Ins. woonders van het bebouwde Land. Uit het gezegde mogten wy niet befluiten , dat de fpaar- zaamheid der Bedovinen , in “t neemen van voedzel, enkel. eene daad van Verkiezing, of zelfs van de Lugtsgeftelte- nisfe is. De groote Hette , waar in zy leeven ,-maakt ọn- getwyfeld hunne Spysonthoyding gemaklyker, .door die werkzaamheid , welke de konde aan de maag byzet, weg te neemen. Zy, gewoon zynde aan zulk eene fchraale levenswyze , komen daag door de uitzetting der Maage voor, en ftelt zulks hun in ftaat tot eene zo verre gaande Spysonthouding : dan, het ecríte en voornaamfte drang- middel tot het verkrygen deezer hebbelykheid, is by hun, gelyk by ’t-geheel Menschdom, de noodzaaklykheid, in welke zy zich gefteld vinden , of uit den aart der gronds gefteltpnisfe , te vooren vermeld of uit den ftaat der ga- menleevinge , waar in zy verkeeren „ en door ons nu Bauwkeuriger moet worden .naagegaan. Reeds heb ik gezegd, dat de Bedouin/che Arabieren. vere deeld zyn in Stammen, welke zo veele onderfcheide Vole ken uitleveren. Elk deezer Stammen eigent zich, een treek lands toe, welke zyn grondgebied uitmaakt; en ter verfchillen zy niet van befchaafde Volken , dan alleen daar in, dat hun grondgebied een grooter uitgeftrekthcid moet hebben, tot het verfchaffen van voedzel aan hun vee „een geheel jaar door. Ieder deezer Stammen is verza- meld in een of meer kampen , over dt land verfpreid, en die °t geheel doortrekken , naar gelange het door de kud- den wordt afgeëcten. Te deezer oorzaake zyn, in eene groote uitgeftrektheid, alleen cenige weinige plekken be- woond, ’t welk van dag tot dag verandert; maar, dewyl de geheele uitgeftrektheid vereischt wordt tot het jaarlyks PT, . 4 On- BER INWOONDEREN VAN SYRIE. 137 Zoen over, en houden nooit op dan met het uitfterven: van een der Gezinnen; ‘of zy moeten overeenkomen om den fchuldigen op te offeren , of het bloed te koopen voor een vastgeftelden prys in Geld of in Vee. Buiten deeze voldoening , is er noch vrede , noch beftand , noch’ verbintenisfe tusfchen hun, en dikwyls niet tusíchen ge- beele Stammen. Daar is Bloed tusfchen ons, zeggen Zy, by elke voorkomende gelegenheid, "en dit zeggen is eene onwegweerbaare hinderpaa tegen alle vriendlyke verbinte-. nis. Dusdanige toevallen noodwendig veelvuldig zynde ‚in een lang tydverloop, heeft het grootfte gedeelte der Stammen: oude gefchillen , en leeven zy in een geduurigen ftat van kryg. Deeze, gevoegd by Kunne doorgaande Leevenswyze, vormt de Bedouinen tot een Krygsvolk, fchoon zy, in den Oorlog, als eene kunst aangemerkt, geene groote vorderingen gemaakt hebben. “De Kampen der Sedouinen vormen een ongeregelden king, beftaande uit een enkele ry Tenten, met grooter of kleinder tusfchenrùimten. Deeze Tenten, van Geiten of Kameelshair gemaakt, zyn zwart of bruin, waar in zy verfchillen van die der Turcomannen , die zich wit vertoo- nen: zy rusten op drie of vier ftaaken , niet meer dan of zes voeten lang, 't welke er een zeer plat voorkomen aan geeft. Zodanig een Kamp doet zich van verre op als eene menigte zwarte plekken; doch het fcherpziend oog der Bedouinen wordt er niet door misleid. Jeder Tent is bewoond door eene Familie, en. door een gordyn verdeeld. in twee vertrekken, een derzelven is voor de Vrouwen gefchikt. De tusfchenruimte in den grooteh kring: dient, om alle avonden het derwaards gedrecven Vee te bergen. ‚ Zy hebben geene verfchansfingen; en de eenige buiten- sten zyn honden. Hunne paarden houden zy geza- eld, gereed om by ’t eerfte alarmteken op te zitten: maar, dewyl "er noch orde, noch regel, is in deeze kam- pen, kunnen ze altoos gemaklyk everrompeld worden,en, aangevallen „ geen wederftand bieden. : Die aanvallen ge- beuren menigvuldig, en daaglyks wordt er vee wegge- voerd. In deege foort van ftroopenden Kryg zyn de Ar bieren zeer afgerigt. Ä De Stammen, in de Nabuurfchap der Turken , zyn nòg meer gewoon ontrust en ovéfvallen te worden: want dee- ze Vreemdelingen , zich , volgens het regt der Ovenneeste- ring, den eigendom des geheelen lands aanmaatigende , behandelen de Arabieren ‘ wederfpannige Onderdaanen , 15 ot 0 x | DER INWOGNDEREN VAN SYRIE. an deezen voegt hy byzondere Afhangelingen, die hy aan zich verbinct door het verzorgen van alle hunne noodwenn dighede - Een aantal kleine Gezinnen, daarenboven, die cherming en verbintenis nopdig hebben, laaten zich onder de banieren vau dit Opperhoofd aanfchryven, Zulk eene vereeniging wordt Kubila, of Stam, gebecten, Dee- ze Stammen. zyn van elkander onderfcheiden , door den zaam van elks Opperheeren , of door.dien van de regae= rende Familie; en, wanneer zy {preeken van de byzondere Leden eens Stams, noemen zy hun Kinderen van zulk een Opperhoofd , fchoon ze allen niet van zynen bloede zyn, en hy zelve voorlang geftorven is. Dus zeggen zy, gend Tenin (lad Tai, de Kinderen van Temin en van Tai, Deeze wyze van uitdrukking wordt ook overdragtlyk ger bezigd om Landen te benoemen: de gewoone wyze, pm de Inwoonders aan te duiden, is hun Kinderen van sulk een Land te heeten. Zo zyn de Arabieren gewoon, door . Oulad Maj/r de Egyptenaars, door Oulad sham de ër, * ners,te betekenen ; zy zouden ook door Oulad Franfa, ey Oulad Moskou, ons de Franfchen en Rusfen befchryven, Deeze Reine aanmerking is in de beoefening der Gelchies _ denisfe van aangelegenheid. (Het Vervolg hierna.) GEDAGTEN OVER DE OPSTANDING VAN DEN HRERE JESUS CHRISTUS.. Tre! — de Banden des verderfs, de Keetenen der duisternisfe zijn verbrooken! — de Vorst der Helle geboeid! — zyn Macht t’-ondergebragt! — de Dood overwonnen! en het Eeuwige leeven te weege ge- bragt! —— door Hem, die de Koning der overwinninge is! — de Heer van leeven en dood! — de Vorst der heijren des Hemels! — de’ Alleenheerfcher der Aarde! de Opftanding en het Leeven! verrijst uit den Ker- ker der verderffenisfe! Graf nog Dood kunnen Hem niet in haere Macht houden! Neen! Hij verbreekt haer ge- weld |, — en Zcegepraeld over zijne, en zijns Volks , vij- anden ! , | , , Gij zuijvere Seraphijnen , die deezen uwen Koning op de vlekke ooste wijze dient! aenfchouwers zijner opftan- ing nn en — — — OVER DE OPSTANDING VAN J. C. 141 field , eh, door uwe te weeg gebragte geregtigheid, een rechtvaerdig vertoornd Rechter verzoend ! 6 Bwaelend Jodendom, offchoon gij, Hem, die naer den vleefche uw broeder was, Hem die uw God en Rech- ter, Hem. die de Bondgod uwer vaderen was, fmadelijk behandelde „ befpotte en verachtte , en zelfs door ulieder fchuld, tot in den dood vervolgd is, fchoon gijlieden de voorzegging door den mond der waerheid zelve, aengaen- de zijne eigene Opftanding , wildet kragteloos maeken , Hij verrijst luisterrijk, zo dat de wagt door uwe verkeerde zorg bij het graf gefteld, van fchrik als dooden ter aerde word geflaegen. Ja, Hij is waerlijk opgeftaen, He- melíche en Aerdíche getuigen bevestigen zulks op onwe- derfpreekelijke gronden , — ja Hij is ook opgeltaen om ulieder wil, die uit het ongelukkig nakroost van Abray ham, eens tot Hun God, en David hunnen Koning, be» keert zullen worden, Hier bezwijkt het Ongeloof „en moet befchaemd te rugge deinzen, nu de waerheid van Jefus Opftanding onweder- Rlijk bevestigd word, —— en gij Deist, — gij die Godheid van den Verlosfer lochend, hier ziet gij u overwonnen , hiér zwigten alle uwe geleerde zamenftelfels , en verdwijnen als rook voor de eenvoudige leere des Ey- angeliums, nu de groote Infteller van dezelve ‘daer aen - de allerfterkite kragt bijzet. | | En eenmaal zal de Leere des Christendoms, de Leere der Opftanding , nog meer bevestigd. geftaene en verheerlijkte Heiland! breid uw Ko- mingrijk uit! werk door uwen Geest onder het gantfche menschdom! ter bevestiging uwer leere, en roem uwer eeuwig heerlijke verdienften, en tot Heerlijkheid uwes , om daer “door van uw waere Volk de roem, eer en heerlijkheid toegebragt te worden, tot in alle Eeuwige el P. ) ! ` dk BEDELTKE BEDENKINCEN 143 ene 20 min past ber ook alles te verwerpen, wat men maar, déor eene dwaze opgeblazenheid ; oordeelt beneden de verhe. venheid van zynen geest te Zyn. —— Hy, die niets gelooft, is niet minder dwaas dan hy, die ligt gelooft. Hy, die de baar-Iykelykfte waarheid tegenfpreekt, heeft geen minder lage en kruipende ziel dan hy, die alles »anneemt, die alles gelooft. "Er word een zeker flag van menfchen in de zamenleving ge- vonden, voor welke nimmer iets goeds, iets degelyks, kan vere rigt wórden; die, of alles tegenfpreken, of op alles wat te be. dillen hebben; die altóos hervormen; die altoos nieuwe plaris hebben; die altoos lets beters weten voort te brengen, dan van de béroemidften , van de veritandigften, gefchied is; die hunne |‘ tigeh bedryven , als ze iets uitvoerden, en het konden verge. ten, zelfs zouden afkeuren en berispen; — ja die hunne el. gen gevoelens en fleilingen tegenípreken , Zo dra zy dezelve maar uit het geheugen kwyt zyn. —— Dan, ik heb duizend- milien t, dat deze gebrekén doorgaans vallen in Iuj- den, die ballasten aun de Maatfchappy zyn; in zulken, die peeh ander nut san de zamenleving toebrengen , dan alleen dat derzelver aantal van leden vermeerderen, — Die volftekt wiets doen dan léven; of, laat ik liever zeggen, die niets meer dan Machinen, welke dagelyks worden opgewonden, om altoos het zelve te verrigreh; die zelfs hunne eigen zaken, hoe pemakkelyk ook waar te nemen , door anderen laten bedienen. daar het karakter der lastige bedillers, dte nooit iets gocd Wat vertoont ong ‘de wereld niet eene menigte van voor- werpen, welken by velen voor Zo fraai gehouden, by velen zo boog gefchat worden , dat ze door hun eveneens’ gehouden worden, als of zy *er altoos by moesten blyven, ten minften dezelve ooit wenschten te verlaten? —— Wat ontmoeten, wat zien tog, in deze fraaije wereld, al vele onderíchei. den en “verichillenda toneelen. Men ziet "er vrolyke en treuri- ge, aanzename en akelige, belaggelyke én bejammerenswanrdi- ge rollen (elen, Dan , de laate van alle de rollen, welke de meñsch hier op aarde fpeelt, heeft, by mangel van een deugdzaam hart, een treurig einde: — nadien ze gefpeeld word, als de dood op het toneel verfchynt. | Het is ontwyfelbaar zeker, dat voorbeelden oneindig mede invloed: hebben op “s meníchen gemoed, dan de allerheilzaam- fie voorfehriften, dan de flerkfte wetten. Kwade voor- beelden vinden aanftonds ieverige navolgers: en de geltrengíte wetten worden veelal in die gevallen kragteloos bevonden, om de meníchen by hunnen pligt te houden. — Dan, de lof- felyke voorbeelden hebben dezelfde gevolgen; zy worden op- gevolgd , zonder dat "er gefirenge wetten noodig zyn, om de. 