Het Museum-Boijmans te Rotterdam
Voor Boijmans werd gekocht een middelmatig land- schap met vee, van Dirck van Berghen (1640 — 1690), dat thans wel niet veel meer zou opbrengen dan de som van /S30, die er toen voor gegeven werd, en ’t Gezicht op de Groote Markt te Rotterdam, door H. M. Sorgh in 1654 geschilderd, dat thans zeker meer zou kosten dan de X577.50, die er voor betaald werd. Het Muséum besteedde dus even / ï 100 \ Gelukkig kwam de roijale Burgemeester Joost van Vollenhoven Boijmans te hulp. Op de veiling was een fraai landschap met Boas en Ruth, door G. van den Eeckhout geschilderd in 1635, dat verkocht werd voor De heer Van Vollenhoven, die zelf 232 geen kunst verzamelde, schonk dit aan het Muséum. Nog een woord over het schilderij van den Delftschen Vermeer. Toen de erven van den heer Six van Vromade in 1907 den Staat 39 schilderij en van Oud-Hollandsche Meesters aanboden voor /y 50.000, door de bijdrage der Vereeniging Rembrandt teruggebracht tôt y 5 50.000, en deze zaak in de Tweede Kamer werd behandeld, verklaarden eenige leden dat het stuk van Vermeer alieen die som waard was. Dit was wellicht wat over- dreven, want Het Melkmeisje overtreft Het Lezend Vrouwtje niet, dat reeds was in het bezit van het Rijksmuseum, maar het getuigt van beter kennis en meer kunstzin dan Rotterdam’s Gemeenteraad nog geen veertig jaren vroeger aan den dag legde, toen hij De Kantwerkster liet gaan voor y 3 150. Uitzicht, dat het Museum-Boijmans ooit een werk van Vermeer zal verwerven, is er niet. Is het wonder dat de Directeur van dit Muséum in 1907 het ergerlijk feit van 1869 met droefenis herdacht? Als een parodie op de aankoopen in de veiling Vis Blokhuyzen klinkt het bericht van den Directeur dd. October 1869, dat hij y 100 had besteed voor drie — zegge drie — binnenhuizen van een Nicolaas Muys, waarvan twee werden opgehangen, en dat in November 1869 y 1744 werd besteed op de veiling van wijlen den ') Nieuwe Rotterd. Ct. 20 Dec. 1907. 233 heer Hendrik Rochussen voor een portret van Jan van Oldenbarneveld, dat een copie was ; voor een kop van een Oosterling, toegeschreven aan den graveur J. J. van Vliet; voor een graflegging van Adriaan van der Werff; een portretje van C. Tromp door D. van der Plaes; een Italiaansch landschap, in 1817 geschilderd door den onbeduidenden J. A. Knip; het Eerste kind, in i'8i8 gemaakt door Hendrik Scheffer, en een landschap met vee door Jan van Gool, voldoende getuigend hoe deze schilder behoorde tôt den vervaltijd der Hollandsche kunst. Bovendien werd nog gekocht een schilderij van den in October 1866 overleden schilder Antoine Waldorp, dat op eene veiling van den heer Lamme op 15 Maart 1866 was verkocht voor 7^5 83. Het is ’t gezicht op de Merwede, met de schuit, waarin Hugo de Groot vluchtte uit het Slot Loevestein, en de meid met vroolijk wapperenden zakdoek den bewakers van het Slot kennis geeft van de welgeslaagde vlucht. Ailes kunst van den tweeden rang, die ons doet zuchten : had de Commissie ’t hieraan besteedde geld gebruikt voor de schilderij enveilin g van Vis Blokhuyzen ! Daarom toch zou het Muséum niet ont- gaan zijn De Kraamkamer van Cornelis Troost, door den heer Hugo Rochussen aangeboden namens den overleden heer Hendrik Rochussen. De belangrijkste gebeurtenis van het jaar 1870 was het 234 Vertrek van den Directeur A. J. Lamme. Van 1847 af was hij werkzaam geweest voor het Muséum. Eerst als assistent van zijn vader bij de taxatie en schifting der verzamelingen van den heer Boijmans, daarna als de man, die de verzamelingen in het Muséum plaatste en de katalogussen schreef. Op den 8sten September 1852 werd hij benoemd tôt Directeur. Die benoeming was hem stellig welkom, daar zij hem een qualiteit schonk, 00k voor zijn kunsthandel niet zonder beteekenis. Salaris werd hem niet toegekend, en werd door hem niet begeerd. Voor bijzondere werk- zaamheden ontving hij echter een behoorlijke belooning. De eerste installatie van het Muséum verrichtte hij voor ^4500, de tweede, na den brand, voor ^4000. Moesten schilderijen opgeknapt worden, dan ontving hij 00k hiervoor betaling. Bij koop en verkoop be- rekende hij gewoonlijk 10 percent provisie, en als hij voor het Muséum veilingen buiten Rotterdam bezocht, dan werden reis- en verblijfkosten hem vergoed. Dat reizen en trekken kostte tijd, maar hij deed het tevens voor zijn eigen zaak: ’t ging in éénen door. Zoo zeide hij, toen ik omstreeks 1885 hem een bezoek bracht. En toen ik hem mijn compliment maakte over eenige stukken, die hij aan het Muséum had geschonken, ant- woordde hij glimlachend : Dat kon er best af. Inderdaad was hij een vermogend man geworden, niet alleen door 235 zijn koopmanstalent, ook door zijn ijver en kennis. Of het Directeurschap hem niet had belemmerd in zijn kunsthandel? Zoo luidde mijn tweede vraag, en ’t ant- woord was: Volstrekt niet; ik moest toezien dat ailes in orde was, en daarnaar ging ik dan ook zoo om de drie maanden eens kijken. Toen de reïnstallatie van het Muséum in 1867 vol- tooid, en de Beschrijvihg der Schilderijenverzameling en de Catalogus der Teekeningen — zooals wij gezien hebben, zeer beknopte, weinig tijdroovende schrifturen — gedrukt waren, de laatste in 1869, begreep de heer Lamme, dat de werkzaamheden van den Directeur niet meer zijn voortdurende tegenwoordigheid zouden ver- eischen. In September 1869 kocht hij het landgoed Dalhof, te Berg en Dal bij Nijmegen, en schreef in Februari 1870 aan de Commissie, dat hij voornemens was Rotterdam voor een groot deel van ’t jaar te verlaten, meteen in overweging gevend of zijn zoon, de heer Dirk A. Lamme, niet gedurende zijne afwezig- heid de luttele werkzaamheden in ’t Muséum kon waarnemen. Dien zoon had hij reeds in 1866 en 1867 genoemd als zijn medewerker bij de reïnstallatie van het Muséum, en in de Voorrede van de in ’t laatst- genoemde jaar verschenen Beschrijving der Schilderijen had hij gemeld, dat hij haar en de inrichting van het Muséum had volbracht „bijgestaan door zijn zoon, den „heer D. A. Lamme, thans ook in andere betrek- „kingen” — zijn kunsthandel — „met hem werkzaam.” Op deze introductie van zijn zoon volgde ’t vermelde voorstel. De Commissie behandelde het op 23 Febmari en besloot te antwoorden, dat zij het niet wenschelijk achtte voor het Muséum en hierom hem voorstelde „zijn eervol ontslag aan te vragen en zijn zoon in zij ne „plaats aan te bevelen.” De heer Lamme deed wat hem werd voorgesteld. In de vergadering der Commissie op 21 April werd medegedeeld: „De Directeur wenscht „niet verder in aanmerking te komen voor Directeur, „op grond van zijn wonen in Gelderland, zijn zoon „Dirk A. Lamme in zijn plaats aanbevelend.” En hierop volgt: „De Directeur, die ter vergadering komt, „wordt door den Voorzitter aangesproken, en over en „weer worden dank- en leedwezen-betuigingen geuit.” Dadelijk gaf de Commissie B. en W. kennis van een en ander, en de Gemeenteraad besloot in de vergadering van 28 April het gevraagd eervol ontslag te verleenen en den heer A. J. Lamme, als hulde voor zij ne ver- diensten, aan te bieden den titel van Directeur-honorair van het Muséum. Tevens werd het voorstel van de Commissie aangenomen, om den heer Dirk A. Lamme te benoemen tôt Directeur. Op 29 April werd door B. en W. een en ander medegedeeld aan de Commissie en aan de beide heeren Lamme. De heer Dirk A. Lamme werd door de Commissie geïnstalleerd in haar vergadering op 13 Mei 1870. Het Muséum onder D. A. Lamme, 1870 — 1878. Wij hebben vermeld de geschenken, in 1870 aan- geboden door de erfgenamen van den heer Vis Blok- huyzen en door Burgemeester Joost van Vollenhoven. Daarbij kwamen er nog twee. In Februari schonk de heer J. S. Ulrich Sr. een zeer groot schilderij van Jan van Bijlert, die in de zeventiende eeuw te Utrecht leefde en een navolger was van Michel Angelo Cara- vaggio. Op den isten December werd ontvangen van den in Maastricht wonenden heer A. Philips Neven, een curieus schilderstuk. Te Dordrecht leefde in de zeventiende eeuw een notaris Gérard de Jager, die zijn vrijen tijd besteedde aan het schilderen van zeegezichten. De schilderij van zijn hand, door den heer Philips Neven geschonken, is echter geen zee- gezicht, maar een, 1665 gedateerd, gezicht op de stad Algiers. Voor zoover wij weten> maakte de kunst- b Portretten van A. J. Lamme : door J. E. J. van den Berg, te Rotterdam geschilderd 1834/35, in ’t Gemeente-Museum, ’s-Gravenhage ; omstreeks 1852, in de verzameling van Mr. S. van Gijn, Dordrecht, Dordracum Illustratum^ N°. 3435- 238 lievende notaris zulke verre reizen niet, en ’t stuk zelf doet vermoeden dat hij Algiers slechts kende door prenten. Dit geschenk werd in de notulen der Com- missie van 8 Maart 187 i vermeld, daar na den i3den Mei in 1870 geen vergadering werd gehouden. Ook bij de in 1870 gekochte werken moet er nog één vermeld worden. Toen de 70ste verjaardag van den destijds geliefden dichter Tollens naderde, kregen de heeren E. L. Jacobson en C. G. Schutze van Houten, niet zonder herhaalden aandrang, zijn toestemming, dat de destijds aan de Rotterdamsche Academie ver- bonden beeldhouwer J. Th. Stracké zijn borstbeeld in marmer mocht vereeuwigen ^). Dit borstbeeld werd aan het Muséum geschonken, waar het in een der benedenzalen werd geplaatst en op gemelden verjaardag, 24 September 1850, door iedereen kosteloos kon be- zichtigd worden. Bij den brand van 1864 ging dit beeld verloren, maar vier jaren te voren was reeds door denzelfden beeldhouwer het standbeeld van Tollens gemaakt, dat men in het Park, gedurende de zomer- maanden, kan aanschouwen. Voor vereerders van Tollens als de heer J. van der Hoop Az., was dat echter niet genoeg. Op den 2 3sten Februari 1870 gaf hij aan de Commissie voor het Muséum in overweging weder een marmeren borstbeeld van den populairen dichter te laten maken door denzelfden, nu te Amsterdam ge- Schotel. Tollens en zijn tijd, bl. 832. 239 vestigden beeldhouwer. Met algemeene stemmen werd zijn voorstel aangenomen, zoodat men in Boijmans dit marmeren portret kan bewonderen in aile jaargetijden. Met eenige verwondering zal men wellicht gelezen hebben, dat de Commissie na 13 Mei in iSyonietmeer bijeen kwam. Gewoonlijk hield zij vier vergaderingen in het jaar, wanneer geen bijzondere omstandigheden, zooals de reïnstallatie van het Muséum, haar noopten meer bijeen te komen. Sedert 1870 werd geruimen tijd ééne vergadering per jaar bijna regel. De heer Charles Rochussen, op 29 October i86g tôt lid en den 2 2sten November daaropvolgend benoemd tôt Secretaris der Commissie, achtte uitvoerige jaar- verslagen zooals Vis Blokhuyzen maakte, overbodig. Misschien is hieraan toe te schrijven een andere vorm van de mededeeling der aanvaarde geschenken. Vroeger werden zij ontvangen door de Commissie en verzocht deze B. en W. machtiging ter aanvaarding. Sedert 1870 lezen wij : „B. en W. geven kennis dd van de „navolgende aanvaarde geschenken.” Werd de Com- missie, bijgestaan door den „deskundigen” Directeur, niet meer gehoord v66r de aanvaarding, of is hier een omissie van den beknoptheidlievenden Secretaris in ’t spel? Het behoeft niet gezegd te worden, dat de heer Rochussen van October 1869 af ettelijke jaren autori- teit, eigenlijk de gezagvoerder over het Muséum bleef. De tweede Directeur, de heer D. A. Lamme, bekleedde 240 zijne betrekking slechts ongeveer acht jaren. De voor- naamste gebeurtenissen uit die jaren, de gedurende dien tijd ontvangen geschenken, aankoopen enz. volgen. In 1871 werd het Muséum eenigen tijd gesloten, omdat de concierge de pokken kreeg, en in ■873 wegens herstellingen aan den achtervvand der groote zaal. In dit jaar werd het Muséum door onge- veer 2000 personen minder bezocht dan in 1872. De Commissie verklaart dit in haar Jaarverslag als gevolg van „het alleszins gunstige resultaat van de „in 1873 gehouden tentoonstelling (der Academie), „waarvan het bezoek eene niet onnatuurlijke afleiding „gaf.” In onze onnoozelheid dachten wij, dat zoo’n schitterende tentoonstelling door ’t drukke bezoek uit den vreemde aan het Muséum veel meer dan ’t gewone aantal bezoekers zou hebben bezorgd. In 1874 werd uitgevoerd een plan, door den Directeur A. J. Lamme voorgesteld bij zijn afscheid op 21 April 1870. Het lokaal op de benedenverdieping, rechts van het voor- portaal, werd bestemd voor een portret-verzameling. Volgens het Jaarverslag: „eene portrait-galerij van „ personen die meer bepaaldelijk tôt handelingen „en gebeurtenissen der stad in betrekking gestaan „ hebben, zich in wetenschap en kunst aldaar beroemd „en bekend hebben gemaakt, of wier nagedachtenis „om eenige andere reden belangrijk genoeg mogt wezen, „om hier een herinneringsplaats te erlangen.” Men zou 241 tegen zoo’n portretten-lokaal kunnen inbrengen, dat het wat eentonig moest worden en minder aantrekkelijk voor de bezoekers, tenzij er beeltenissen van wereld- beroemde personen waren, en hoeveel dergelijke per- sonen meldt Rotterdam’s geschiedenis ? Natuurlijk moes- ten zij geschilderd zijn door vermaarde kunstenaars, en hoe zou ’t arme Muséum die kunnen koopen? Het bleek dan ook spoedig, dat slechts gedacht werd aan portretten, niet uit de lô^e en de 17^6 eeuw, maar van den allerlaatsten tijd, zoodat de spraakmakende gemeente nog twintig jaren later deze portret-galerij noemde de Burgemeesterskamer, om de portretten der Gemeente-hoofden. Later zullen wij zien, welke por- tretten dat waren. In 1874 was er in die kamer nog wat anders te zien. Koning Willem III had den eersten steen gelegd van de Willemsbrug, en bij schrijven van den 24sten Mei gaven B. en W. aan de Commissie den wensch te kennen, dat in een der Museumlokalen tentoongesteld zouden worden de verschillende materialen door Z. M. bij die steenlegging gebruikt: „de gouden en zilveren „truffel, kalkbak, hamer en de met de koningskroon „en adelaarsschacht versierde pen, vervaardigd in de „werkplaatsen van den heer hofleverancier H. W. van „Loon alhier, met het duplicaat van het door den heer „H. Velthuizen gecalligrapheerde en door den heer „Ch. Rochussen allegorîsch geteekende procès- verbaal. ” Dit ailes werd eenigen tijd tegen eene contributie 16 242 tentoongesteld, waarvan het resultaat was dat „83 be- „zoekers tegen eene contributie van y'0.25, en 825 „bezoekers tegen eene contributie van f 0.05 op- „kwamen.” Een buitenkansje van f ^2. — voordekas! Nog een derde bijzonderheid uit dit gedenkwaardig jaar: op den 3den juP 20U het Muséum 25 jaren oud worden. Den lyden Juni overwoog de Commissie of dit feestelijk zou worden herdacht, b.v. door gratis- openstelling voor het publiek. Doch ’t besluit was, dat dit niet ging, en ’t best zou zijn „de dagbladen te laten spreken”. De dagbladen spraken dan 00k over ’t heugelijk feit, maar zeer beknopt. De Nieuwe Rotterdamsche Courant schreef, dat het zijn nut kon hebben op het vijf en twintig-jarig bestaan de aandacht te vestigen. „Wellicht kan het iets bij- „dragen, om de belangstelling in deze stichting, wier „uitmuntende verzameling van schilderijen, teekeningen „en etsen zich in den besten toestand bevindt, te ver- „hoogen. Misschien 00k is ’t niet genoeg bekend, dat „het Muséum in den laatsten tijd met aanzienlijke „kunstwerken verrijkt is geworden.” Ziedaar ailes — en nog te veel, want een verzameling etsen bezat het Muséum niet! Naar aanleiding van een schrijven der Commissie van Plaatselijke Werken, gaf de Directeur in 1875 in overweging parquetvloeren te doen leggen in de zalen. Deze waren echter de Commissie te duur. 243 en de vurenhouten planken kregen een nieuw sausje. Schrok dit Eugène Fromentin af? Of vond liij het Muséum te onbelangrijk voor zijn studies Les maîtres d’ autrefois ? In 1875 reisde hij rond door België en Holland, — Rotterdam sloeg hij over. Het Rotterdamsch Muséum werd evenwel niet ver- geten door de heeren te Amsterdam, die in 1876 een geschiedkundige tentoonstelling van hun stad inrichtten. Op hun verzoek werden afgestaan: De Oude Beurs van Amsterdam, door Hiob Berck-Heijde; het Oude Stadhuis aldaar, door Abraham Beerstraten; het Gezicht op de Eenhoornsluis en de Westerkerk, van J. van Kessel; het Gezicht op het Damrak, van Jacob van Ruisdael, en het portret van Burge- meester Joost Buijck. Hiermeê zijn de bijzondere voorvallen van 1870 tôt 1878 herdacht. Wij zullen nu vermelden de belang- rijkste geschenken en legaten, uit die acht jaren. In Januari 1871 werd ontvangen het levensgroot portret van Keizer Napoléon I. Het was een van de talrijke portretten,* die hij bestemde voor zijn stede- houders in de door hem bij Frankrijk ingelijfde Staten, enz. Dit exemplaar had hij gezonden aan Ch. Fr. Lebrun, Hertog van Plaisance, zijn Luitenant-Generaal over ’t in 1810 ingelijfde koninkrijk Holland. Tvvee jaren later vluchtte de Hertog uit ons land, en liet toen het portret achter bij I. J. A. Gogel, die onder koning Lodewijk Napoléon Minister van Financiën was ge- 244 weest. Ruim een halve eeuw bleef het in Gogel’s familie, tôt het, door bemiddeling van den heer B. van de Laar, in het Museum-Boijmans kwam. Daar bleef het tôt 1891, toen ’t wenschelijk werd geoordeeld het af te staan aan de historische verzameling van het Stedelijk Archief. Grooter tegenstelling is moeilijk te vinden dan tus- schen dit portret en een op 20 October van hetzelfde jaar door B. en W. aanvaard van den schilder R. van Eijsden. Napoléon levensgroot, in kronings- gewaad, staande voor zijn troon, met een gouden lauwerkrans op ’t hoofd en een langen gouden staf in de hand, uitgedost in een witsatijnen tunica en een roodfluweelen mantel, bezaaid met gouden bijen en gevoerd met hermelijn. Het geschenk van den heer Van Eijsden: een klein borstbeeld van den kerk- hervormer Joannes Calvijn, met een zwartfluweelen baret op ’t hoofd en gekleed in een bruine toga. Pronk tegenover eenvoud. En van de twee wint het laatste ’t ver van ’t eerste in kunstwaarde. Eerst aangezien voor werk van een Hollandschen schilder, werd het later toegekend aan een Franschen schilder uit Calvijn’s tijd. Over de op 5 Januari 1872 aanvaardde voorstelling van Erasmus in zijn studeervertrek, door Simon O pz O O mer omstreeks 1849 geschilderd, is zwijgen het best. Twee maanden later volgde nog een kunst- product van dezelfde hand : De gebroeders De Witt op de Gevangenpoort; o, zoo zoetelijk en slap geschilderd, 245 vloekend tegen het dramatisch moment. Beter legaat van den heer J. van Dam van Noordeloos was de som van /'5000, bestemd „om daarvan schilderijen te koopen, „hetzij in eens, hetzij van de rente.” In 1872 was de heer Joost van Vollenhoven zes jaren Hoofd der Gemeente. Hij was bijzonder populair en men waardeerde terecht den ijver, waarmeê hij de belangen der stad behartigde. In de zitting van den Gemeenteraad op 6 Juni deelde hij mede zijn her- benoeming tôt Burgemeester, en verklaarde hij, met aile kracht te zullen nakomen de belofte, in 1866 gegeven, om te bevorderen het algemeen belang van Rotterdam, den bloei en de welvaart der Gemeente. Of het alleen vreugde over zijn aanblijven was, of dat 00k in ’t spel was blijdschap over ’t heugelijk feit, dat luttel maanden te voren een stoomschip in zee was gegaan langs den Nieuwen Waterweg, waarvoor Vollenhoven krachtig had geijverd — de Gemeenteraad had besloten zijn portret te laten maken en in het Muséum te plaatsen, in afwijking van den regel, dat zoo iets gebeurt na ^aftreding der Burgemeesters. De heer J. van der Hoop Jz., vertegenwoordiger der kunst in den Raad, béant woordde Van Vollenhoven’s mededeeling, met een speech, waarin hij vertelde, wat de Raad had gedaan, met goedvinden van den Burgemeester. Zoo kwam dit portret in het Muséum. Jammer, dat het geen kunstwerk was. In strijd met den aard van J. van Vollenhoven geeft het hem te zien. 246 een en al deftigheid, zonder de prettige uitdrukking, eigen aan zijn gelaat. ’t Was dan 00k opgedragen aan Jan Wendel Gerstenhauer Zimmerman, een middelmatig schilder, die zich te Rotterdam had gevestigd. Portretten kwamen er nog genoeg. B. en W. deelden op den gden Augustus mede, dat de heer D. van der Pot er een had geschonken van kapitein Hendrick Hartman, die, uit Antwerpen gekomen, te Rotterdam een huis kocht in 1603 en er trouwde in 1604. Hij was een van de vier Hollandsche zee- kapiteins, die zeven rijkgeladen Spaansche galeien in 1602 veroverden bij Grevelingen. Het stuk, waarop 00k zijn schip staat, is gedateerd 1605; en wordt ver- meld in den Inventaris van zijn nalatenschap, op 23 Januari 1632 geschreven door den notaris J. van Aller Andriesz. De heer Van der Pot schonk tevens de portretten van Willem van der Pot en diens vrouw Sara Bosch, in 1733 geschilderd door den Rotterdammer Dionys van Nymegen. W. van der Pot was dichter; achter hem staat dan 00k, naar den smaak van zijn tijd, een lier met een olijftak. Ook zijn kleeding toont dat het de pruikentijd was. Hij bezong zijn landgoed Endeldijk, maakte „lierzangen” en tal van gelegenheidsgedichten. Ailes bij een vormend een boek- deel, dat hij in 1768 drukken liet. Zijn dichtroem duurde echter kort. Witsen Geysbeek reeds vond dat het Hofdicht „een stijve houding” had, en niet haalde 247 bij de Hofdichten van J. de Marre, en oordeelde dat Van der Pot „ver te kort schoot in dichtvermogen bij D. Smits.” Dat was in 1824. Wie thans zijn bundel opent, kan geen kwartier geven aan het bombastig poëzieloos gerijmel. Zoo dichter, zoo schilder: W. van der Pot en D. Smits bezongen de kunst van D. van Nymegen ! Van mevrouw de ' weduwe P. J. van Wageninge, geboren Jochem, werd door B. en W. op 22 Augustus een geschenk ontvangen, dat meer beteekende: De keisnijder, uit de school van Frans Hais, waarvan Adriaan Verdoel (1620 — 1680?) een copie schilderde, dat in ’t Muséum te Leipzig hangt. Een kwakzalvers- tafreel, zooals 00k A. Brouwer schilderde. Het jaar 1873 bracht niets van beteekenis. Van mevrouw C. Marjolin werd in 1874 aanvaard een uitstekende schets in olieverf, het borstbeeld van een herder, die omhoog ziet naar een stormachtige lucht, geschilderd door haar in 1852 overleden vader Arie Scheffer. Reeds werd vermeld, dat in 1874 een begin werd gemaakt met het , inrichten van een lokaal op de benedenverdieping tôt een „portretgalerij”. Daar werden nu opgehangen de portretten van Mr. G. K. graaf van Hogendorp, door C. Gels; van Burgemeester J. F. Hoffmann, door R. van Eijsden; van keizer Napoléon I; van Burgemeester J. van Vollenho\en, — aile ontvangen van 1865 tôt 1872. In 1876 werden verscheidene geschenken aanvaard. 248 Het kerkbestuur der Oud-Katholieke gemeente te Rotterdam, gaf een voorstelling van St. Hieronimus, dat gekatalogiseerd werd als een werk van een onbe- kend meester. Mevrouw de weduwe J. A. Voorn Boers, eene dochter van den te Rotterdam in 1850 overleden schilder Jean Augustin Daiwaille, die ’t meest lithographieën en ’t best pastel-portretten maakte, schonk een portret van haar vader, in pastel, en een, door J. V. van Gel der in 1844 gemaakt borstbeeld in pleister van den schilder B. C. Koekkoek, echt- genoot van haar zuster en leermeester van haar broe- der A. J. Daiwaille. Op eene veiling te Rotterdam, op 2 Maart 1867, kocht de heer A. Martinius een schilderij, voorstellende „Bileam en de Engel”, ten- gevolge van een valsche handteekening, toegekend aan Gerbrand van den Eeckhout. Bien naam droeg het stuk nog, toen de heer Martinius het in 1876 vermaakte aan het Muséum. Later zag de heer F. D. O. Obreen dat de handteekening onecht was, maar durfde de toeschrijving aan Gerrit Claesz. Bleecker, door Dr. W. Bode geopperd, nog niet overnemen, zooals later ge- beurde. Dr. Valentiner schreef over dit stuk: Bleecker was, evenals Rembrandt, bij Eastman in de leer, en wellicht terzelfder tijd, daar de eerste berichten over hem als zelfstandig schilder zijn van 1625. De Profeet Bileam van Rembrandt, ongeveer 1626 geschilderd in de kleurscala van Eastman, zal door Bleecker gebruikt zijn, verbeterd in den opbouw en met rijker licht- 249 nuanceering, terwijl de gelijkmatig van links naar rechts loopende stoffeering van den achtergrond de ruimte duidelijker verdiept en ailes netter en zorgvuldiger in de uitvoering is, — toch is deze kunst zielloos naast de temperamentvolle uiting van den genialen groot- meester. Op de veiling der verzameling van wijlen Ed. L. Jacobson, in April 1Ô76 te Parijs, was een schilderij van den Franschen schilder Joseph Billardet met een voorstelling van Petrus Venerabilis, abt van Cluny in de jaren 1118 tôt 1156. De heer Joseph Jacobson kocht dit voor het Muséum. Billardet (1818 tôt 1862) was leerling van Paul Delaroche en Arie SchefFer, en volgde, zooals 00k dit stuk getuigt, de Romantische schooL Hoewel hij woonde te Gray, in het Departement Haute-Saône, zond hij, vermoedelijk op SchefFer’s aan- sporing, schilderijen naar de tentoonstellingen te Rotter- dam. Arie SchefFer was te Rotterdam nog niet vergeten. Met genoegen werd op 20 April 1877 van den Directeur- Honorair A. J. Lamme aanvaard een borstbeeld van den schilder, in 1849 door zijn dochter, mevrouw C. Marjolin, in pleister geboetseerd. Tenslotte zij ver- meld eene door den heer J. van der Hoop Jacz. in Januari 1878 geschonken aquarel van Pieter van der Velden, die te Rotterdam geboren was op 5 Mei 1837. Thans moeten wij mededeelen welke kunstwerken in dit achtjarig tijdvak voor het Muséum werden gekocht. 250 Op den 2 5sten April 1871 verkreeg het Muséum het zeer intéressante boomrijk landschap, in 1665 geschil- derd door Jacob van R uij sdael, den zoon van den grooten Salomon van Ruijsdael, voor y'370. In October van hetzelfde jaar verkocht de heer D. A. Lamme de laatste schilderijen, nagelaten door den heer D. Vis Blokhuyzen, met de verzarneling van den heer J. J. H. Antheunis. Toen werden gekocht uit laatstgenoemde verzarneling N". 21, De zeven Werken van Barrn- hartigheid, geteekend met een huismerk en het jaar 1580, van een onbekenden schilder uit de Haarlemsche school, en N"". 26, Boerenerf met vee, van den zeldzamen schilder Jacob Koninck, die te Amsterdam geboren werd omstreeks 1616, te Dordrecht woonde in 1633, vervoîgens naar Rotterdam verhuisde, waar hij ruim tien jaar bleef en zijn meer bekenden broeder Philips Koninck anderhalf jaar huisvestte, vervoîgens naar Den Haag trok en eindelijk verdween naar Denemarken. Boijmans mag er op bogen, dat het van zijn zeldzame werken een der fraaiste bezit. Zonderling klinkt het, dat de Commissie, die behagen schiep in deze werken 00k een vroeg teekeningetje van D. Blés kocht, een stadsgezichtje van J. G. Smits, met een beter land- schap, geteekend door P. Stortenbeker. Ongeveer een maand na de ontvangst dery5ooo, gelegateerd door den heer J. van Dam van Noordeloos, werd te Amsterdam verkocht de verzarneling Roëll- Hodshon. Een uitgezochte gelegenheid om het legaat 251 te besteden. De schilderijen van E. Murant en Pieter Jansz. Saenredam, die in het Muséum ieders aan- dacht trekken, werden er gekocht voor ^29 15 en f\ 150. De Commissie had nog een goede som beschikbaar; de heer D. A. Lamme hield in October een veiling, gedeeltelijk bestaande uit de schilderijen, nagelaten door mevrouw de weduwe J. H. van der Kuhlen van Zwijn- drecht. Daar werden gekocht: ’t guitig stukje van R. Brakenburg, „’t Is geen spekje voor je bekje”, y 8 80 ; de Boerenbruiloft met handjeplak, toegeschreven aan C. de Man, wien 00k werd toegekend een werk van dezelfde hand met gelijksoortige voorstelling, voor het Prins Mauritshuis drie jaren later gekocht, dat duidelijk geteekend is J. de Man. Voor ’t stuk in Boijmans werd betaald ^517. Bovendien kreeg de Com- missie de twee paneeltjes, door Dirck Dircksz. van Santvoort in 1632 geschilderd, voor /Ô38. In deze bedragen zijn meegeteld de 10 percent provisie van den auctionaris-Directeur. De heer D, A. Lamme veilde 31 Mei tôt 2 Juni 1875 de verzameling Van. Vollenhoven-Plemp. Daar werden gekocht het schilderij, Saul op den weg naar Damascus, van G. CL Bleecker, over wien wij reeds gesproken hebben, voor y 360, en een intressant stuk van Nicolaas van Gel der, een Hollandsch stillevenschilder, die deze voorstelling van doode vogels in 1672 op doek bracht, dat 00k slechts y 3 60 eischte. Daarentegen werd y 440 besteed voor een zwak gezicht op een 252 Hollandsche haven bij winter, van Abraham Store k, in ’t Muséum reeds vertegenwoordigd door een Italiaan- sche haven uit het legaat-Boijmans. Ongelukkig was de Commissie meestal, waar zij werk van later schilders kocht en zij zich leiden liet, niet door het kunstgehalte der werken, maar door andere overwegingen. Den 6den Januari 1862 was in Den Haag verkocht de boedel van J. E. J. van den Berg, te Rotterdam geboren in 1802, schilder van beroep, tôt zijn dood in 1861 leeraar aan de Teekenacademie in Den Haag. Tôt dien boedel behoorden de portretten van zijn vader en moeder, dien den jeugdigen Jacobus Everardus Jozephus op haar schoot houdt. Deze portretten waren geschilderd door zijn vader Gijsbertus Johannes van den Berg, die te Rotterdam had geleefd van 1769 tôt 1817. De Rijksad viseurs voor Monumenten van Geschiedenis en Kunst hadden die twee stukken gekocht voor y'1374, en voor dien kolossalen prijs werden de stukken over- genomen door het Muséum omdat ... de schilder een Rotterdammer was! Daar zij meer in een verzameling betreffende Rotterdam’s geschiedenis dan in een kunst- museum thuis behooren, verhuisden zij later uit het Muséum naar de Verzameling van het stadsarchief. Hetzelfde lot deelde een bloemstuk van zekeren A. Steenbergen die te Hoogeveen geboren was in 1814. Het werd voor _/47o op de veiling van 31 Mei 1875 gekocht, waarschijnlijk omdat de schilder ver- want was met een Rotterdamsche famille. Toen beter 253 werken ruimte eischten, moest ook dit verdwijnen. De Commissie voelde dat deze aankoopen geen aan- winsten voor het Muséum waren. Zij had nog altijd — als er geen legaten werden geschonken, en dit gebeurde zelden — slechts y'iooo in ’t jaar tôt haar beschikking, welke aan ’t eind van het jaar moesten worden terug- geven, als zij niet gebruikt waren. Terecht schreef zij in het Verslag over liet jaar, waarin de laatstgemelde stukken waren gekocht, dat het hoe langer hoe moei- lijker werd, eene verzameling als de Rotterdamsche „uit te breiden en te verrijken met kunstschatten uit „den bloeitijd der Nederlandsche school,” omdat zij schaars werden en omdat „de sommen in den strijd „om het bezit ervan gaarne en terecht besteed, het „voor ons ondenkbaar maken, het langs dien weg „meester te worden.” Aan de voor de hand liggende middelen ter verbetering, het veranderen van het jaar- lijksche bedrag in een fonds en het verhoogen van dat jaarlijksch bedrag, durfde de Commissie niet denken. Zij zocht haar troost in een overweging, die reeds voor 1847 verscheiden prullen in het Muséum bracht. Ook nu weêr was de leus: „uitbreiding op historisch „terrein”. Daardoor — schreef de Commissie tamelijk naïef — kon het Muséum „meer en meer den kunst- ^^vorscher worden aanbevolen.” Hem kon zij wijzen „op merkwaardige voortbrengselen van kunst uit een „tijdvak, niet ten onregte de période van verval ge- „noemd, die het bewijs leveren hoe het toch immer 254 „aan enkelen door vlijt en studie” — aanleg wordt niet genoemd — „gelukt is een schakel te vormen „tot de kunst-herleving, die wij thans mogen aan- „schouwen en waarderen.” In die richting — zoo ver- klaarde de Commissie — was zij „dan ook dit jaar „weder door den aankoop van eenige zeldzame en in „dat opzigt belangrijke kunstproducten vooruitgegaan.” De bloemen van Steenbergen en de portretten van G. J. van den Berg kunnen moeilijk onder deze kunstproducten gerangschikt worden. In plaats van „ eenige” was er één schilderij, dat terecht zoo ge- noemd werd: het landschap met vee, van den Am- sterdamschen schilder-etser Wouter Johannes van Troostwijk (1782 — 1810). Bijzonder begaafd, ge- bruikte hij zijn vrijen tijd — hij bekleedde een ambt aan het Stadhuis — voor studie der natuur en der wer- ken van Dujardin, A. van de Velde en Paulus Potter. Den invloed dezer meesters is zelfs — gelijk J. Ph. van der Kellen deed opmerken in Le Peintre-graveur — te herkennen in de wijze waarop hij licht en schaduw schikte. In 1875 werden zijn nagelaten schil- derij en te Amsterdam verkocht: het Rijksmuseum kocht er twee Geldersche landschappen, het Museum-Boijmans een Hollandsch landschap met vee. In 1874, den 3isten Maart, werd op de veiling Rodrigo Nunes te Amsterdam door de Commissie gekocht een schilderij tje, door haar medelid en Secretaris Charles Rochussen in 1866 geschilderd. Het stelt de manoeu- 255 vres der rijdende artillerie in het kamp te Millingen voor, en kostte y 1140. Professer Dr. W. Vogelsang schreef luttel jaren geleden van die Rijdende Artillerie terecht, dat bij Rochussen het picturaal bijzakelijke hoofdzaak is. Hij geeft hier een zeer gewoon, niet literair geval, schijnbaar enkel om de beweging der paarden en om de kleur van blauw-gouden uniformen ; maar wie dien officier op zijn schimmel daar met getrokken sabel ziet staan op den heuveltop zal zich niet kunnen vrijmaken van de gedachte dat dit de kleine held van een militaire romanpassage is, of althans, dat de schilder hier allerlei bijgedachten heeft willen uitdrükken. Waar wijst hij heen? wat volgt men hem zoo haastig? welk een geheimzinnige, fascineerende kracht gaat er van dien jeugdigen bevelhebber uit? Is de vijand achter dien heuvel, zullen zijn kogels heden deze mannen bereiken, of is de victorie met hen ? . . . Zoolang als men wil kan men doorgaan. Ailes past er min of meer op, maar niets van dit ailes heeft iets 7net de picturale eigenschappen van het werk te maken. Zal het daarnaar gewogen worden, dan bevinden we het meedoogenloos te licht. Er is iets gemaakts in dat glazige waas, waarachter die figuurtjes zoo nevel- achtig verschijnen, geen beweging is overtuigd gelukt, geen brokje vol- doende gedocumenteerd, geen stof zoo uitgedrukt, dat er geen twijfel meer aan bestaat. Het is in den grond romantiek en staat in logisch verband met Rochussen’s overige werk en de richting van zijn tijd. Het is geen wonder, dat juist Rochussen, die historié schilderde minder uit paedagogische, dichterlijke of wetenschappelijke oogmerken, dan wel om de gelegenheid met bonté zijde en fluweel te werken, en zoo reeds bij oppervlakkige behandeling •— Rochussen was trotsch al zijn uitvoerigheid oppervlakkig — een sterk effect te maken; het is geen wonder zeggen wij, d t juist Rochussen, wanneer hij er dan al eens een enkelen keer toe besloot de geschiedenisboeken of de historische romans dicht te laten, juist naar soldaten keek. Hier was tenminste ook in het moderne leven nog kleur. Bovendien volgde hij een bepaalde traditie. 256 Voor de uitbreiding van het Muséum op historisch terrein, door de Commissie nogmaals in haar Verslag van 1875 op den voorgrond geplaatst, stelde zij zich, helaas, niet tevreden met werken van schilders als Troostwijk. Eer schijnt, dat zij ieder Rotterdammer, die een penseel had gehanteerd, voor de vergetelheid, waartoe hij ge- doemd was, althans in dit Muséum wilde behoeden. En Ch. Rochussen vooral was hierop uit. Hij berichtte in ’t begin van 1876 dat er gelegenheid was om te koopen De echtscheiding, van Tollens, zoo week en zoet, in 1846 geschilderd door den geheel vergeten, in 1874 gestorven J. H. van de Laar, die leeraar was geweest aan de Rotterdamsche Academie. Voor dat prul werd op den i2den April 1876 weggesmeten ^900! Eerst twee jaren daarna kon weer wat worden gekocht. Op de veiling der verzameling van den heer J. D. W. Koch, te Amsterdam, werd 22 Januari 1878 de som van ^3420 besteed voor een tweede schiîderij van het Commissielid Charles Rochussen, dat hij één jaar na het vorige had gemaakt. ’t Stelt voor den Slag bij Malplaquet. Over de picturale waarde van dit stuk behoeven wij niet te spreken: zij is aan die van het vorige gelijk. Hier is de houding van Prins Jan Willem Eriso, bloothoofds staande met een vaandel op een verschansing, even gemaakt en romanachtig, als de bevelhebber op ’t ander stuk. De Directeur D. A. Lamme was, toen dit stuk ge- kocht werd, reeds geruimen tijd lijdende. Een onge- 257 neeslijke kwaal sloopte zijn forsch lichaam en belette hem meer en meer zijne betrekking behoorlijk waar te nemen. Tech kon hij van haar niet scheiden. Zelfs niet toen hij Rotterdam verlaten en de, sedert afge- broken, buitenplaats De Engelenburg bij Berg en Dal betrokken had. Hierop werd aanmerking gemaakt in de dagbladen, en er werd geklaagd, dat het Muséum daaronder leed. Eindelijk, den igden September 1878, werd in den Gemeenteraad zijn verzoek om ontslag ingediend. Het werd hem eervol verleend, onder dank- betuiging voor bewezen diensten. Nog geen half jaar later, op 1 1 Februari i87g,bezweek deheerD. A. Lamme l Na zijn ontslag bleef het Muséum ruim vijf maanden zonder Directeur. In dien tijd werden zeer gewichtige veranderingen beraamd, zoo belangrijk, dat zij een afzonderlijke paragraaf verdienen. Hier boeken wij slechts een bewijs, hoe noodig een Directeur was voor de Commissie. Aan deze ontging, naar het schijnt, het verschil tusschen een Muséum van Beeldende Kunst en een Muséum van Oudheden. Zij toch kocht in December 1878 op een veiling te Rot- terdam een wapentiord van het Zakkendragersgilde uit de achttiende eeuw. Het was een kolossaal doek, ruim drie meter breed en bijna twee meter hoog. Een onbekende hand had er zeer gebrekkig op geverfd een gezicht op de kolk ; daarboven zweefden de wapen- schilden van Commissaris en Hoofdlieden. 17 258 Wijziging der Verordening betreffende het Muséum en Vaststelling van een Instructie voor den Directeur. Nauwelijks had de Commissie voor het Muséum bericht, dat de heer D. A. Lamme ontslagen was, of zij wilde voor een opvolger zorgen. Daarbij handelde zij overeenkomstig de Verordening, zooals zij ook bij de benoeming van den heer D. A. Lamme had gedaan. Den zôsten September 1878 besloot zij den kunstschilder P. A. Schipperus voor te dragen en die voordracht in te zenden bij den Gemeenteraad. Spoedig meldde zich evenwel bij haar aan de heer Fr. D. O. Obreen, Adjunct Bibliothekaris-Archivaris der gemeente, op kunstgebied bekend door zij ne mededeelingen betreffende Rotterdam’s kunstgeschiedenis in de Rotterdamsche Historiehladen en de, in 1877 door hem ondernomen uitgaaf van het Archief voor Nederlandsche Kunstge- schiedenis. De Commissie besloot echter niet terug te komen op haar besluit en zond aan den Raad de voordracht van den heer Schipperus. Dit stuk werd meegedeeld in de Gemeenteraads- zitting van 17 October, en het besluit erover werd uitgesteld tôt een volgende vergadering. De sollicitatie van den heer Obreen bleef geen geheim en op denzelfden 17^611 October behelsde de Nieuwe Rotterdamsche Courant een opstel der redactie over vacaturen. Daarin werden aanbevolen eene herziening 259 der Verordening en de candidatuur van den heer Obreen. Wat het eerste betreft, achtte zij het verkeerd „den «Directeur geen bezoldiging toe te kennen en hem in «plaats daarvan eenige percenten toe te leggen van «den prijs, waarvoor schilderijen, natuurlijk onder zijne „medewerking, worden aangekocht.” Zij vond dit eigen- lijk eene premie op duur koopen, Bovendien moest, naar haar oordeel, de' omschrijving der verplichtingen van den Directeur herzien worden. De Directeur „be- «hoort, zonder voorweten der Commissie van toezicht, «zich niet uit de stad te verwijderen, zoodat het niet „meer gebeuren kan, dat hij tevergeefs wordt gezocht, «wanneer het Hoofd der gemeente met een doorluchtig «vreemdeling het Muséum bezoekt. Het moet ook «onmogelijk zijn, dat de Directeur feitelijk elders woont, «al behield hij ook hier ter stede zijn domicilie. Eindelijk «is het wenschelijk, dat op een of andere wijze gezorgd «wordt, dat de Directeur althans op zekere uren kan «worden aangetroffen op het Muséum.” „Hoe goed de instructie van den Directeur ook «gemaakt worde, tqch” — zoo schreef het blad — „zal «het wel ’t meest aankomen op zijn persoon. En in «dit opzicht heeft het verleden ons eenige dingen «geleerd, waarmede wij voor de toekomst winst kunnen «do n. Zoo kort mogelijk samengevat, komt het hierop «neder: tôt Directeur worde geen schilder aangesteld. «Men kiest geen letterkundige tôt bibliothecaris, omdat «hij in den regel de boekenkennis mist, die voor dit 2Ô0 „ambt een vereischte is, en omdat zijn geestesrichting- „niet strookt met de werkzaamheden aan dat ambt „verbonden. Is het anders gesteld met den schilder „die aangesteld wordt tôt directeur van een Muséum? „Wat moet de Directeur van ons Muséum doen? „Hij moet den catalogus in orde brengen. Daartoe „moet hij kennis hebben van de geschiedenis der „schilderkunst als een schilder zelden heeft, daar deze „meer achter den ezel, dan in boeken of Musea zit.” Bij een schilder-Directeur is gevaar voor plaatsing der schilderijen naar de relatieve waarde, welke zij, in verband met het genre, met de school van den schilder-directeur, in diens oog hebben. Is de aanstelling van een schilder wenschelijk met het oog op het aan- koopen van kunstwerken? Dit noemde het blad in zekeren zin een ondergeschikt punt, daar de geld- middelen slechts zelden het aankoopen van een stuk toelaten. De acquisities, welke het Muséum krijgt bij gelegenheid van de tentoonstellingen, konden onver- meld blijven „daar deze meer de aanmoediging van die „ tentoonstellingen, dan de verrijking van het Muséum „ten doel hebben.” Doch, rnoge zelden een stuk worden aangekocht, nu en dan geschiedt dit toch, en — vraagt het blad — is het daarbij niet van belang, dat de directeur schilder zij? „Wij ontkennen het ten stelligste” — luidt het antwoord. — „Een schilder oordeelt al „licht minder objectief, juist omdat hij schilder is. Zijn „ genre, zijn school hebben natuurlijk het meest zijn 2ÔI „ sympathie. Ook in de kunstwereld doen antipathieën „zich gelden. Onbevangener is het oordeel van hem „die niet schildert, maar toch de schilderkunst begrijpt, „verstaat; die niet het penseel hanteert, maar goede „producten van het penseel beoordeelen kan. Boven- „dien is er op aankoopen plan, kan men dan niet het „advies inwinnen van anderen?” Herinnerd wordt aan de kritiek, door Lord Ronald Gower in 1875 geoefend op de behandeling en het katalogiseeren der schilde- rijen in het Museum-Boijmans; aan de kritiek van Maxime du Camp en van W. Burger. In de toelichting werd gezegd, dat de bepaling der Verordening, tengevolge waarvan de Directeur zijne betrekking uit belangstelling onbezoldigd waarneemt, geen genoegzaam waarborg geeft voor het onafgebroken en nauvvlettend toezicht, dat eene zoo kostbare kunst- verzameling vereischt. Immers indien de Commissie in het vervolg vermindering van belangstelling of verslapping van toezicht bij den Directeur mocht meenen op te merken, dan zou zij zich allicht van het maken van aan- of opmerkingen laten weerhouden door de overweging dat de onbezoldigde Directeur gratis dien- sten aan de gemeente bewijst. Derhalve was de toe- kenning van eene belooning aan den Directeur wen- schelijk en in verband daarmede het vaststellen van een instructie voor den Directeur. „Met het oog op de kostbaarheid der verzameling- „en het gewicht der betrekking was het wenschelijk „den Gemeenteraad een grooter aandeel dan thans in „de benoeming van den Directeur toe te kennen. „Vandaar het voorstel om de voordracht uit te breiden.” Zoo luidt het opschrift van het zilverpapiertje, waarin gewikkeld werd de pii voor de Commissie, die niet langer de benoeming van den Directeur in handen 2^3 zou hebben door ’t recht om slechts één persoon voor te dragen. En om dat zilveren werd nog een gouden papiertje gedaan, met het naïef complimentje : „Het is „ondenkbaar, dat de Commissie voor die betrekking „een vreemdeling in de beeldende kunst zou voor- „stellen, en schijnt dus de hepaling, dat de Directeur ^,een deskundige daarin moet zÿn, ats overbodig te y^kunnen vervatlen'' Do zes Raadsleden dachten aan geen andere wijzi- gingen der Verordening. De Commissie voor het Muséum bleef die zij was. De Nieuwe Rotterdamsche Courant had gesproken van eene commissie van Toezicht. Zij bleef een Commissie van Bestuur. Op den yden November werd het voorstel van het zestal in den Gemeeneraad behandeld. De heer J. v a n der Hoop Jacz. had twee amendementen. Hij wilde dat het eerste punt zou luiden : de voordracht zal moeten bestaan zoo mogelijk uit twee of drie personen. Dit amendement werd verworpen met 33 tegen 4 stem- men. Hij wenschte dat het tweede punt facultatief werd gemaakt. De Directeur ka7t worden bezoldigd. Dit amendement werd verdedigd door Mr. J. van Gennep. Is het een eerepost — zoo redeneerde deze spreker — dan zal bezoldiging waarschijnlijk over- bodig zijn; wil men de eer laten vervallen, dan zal men met een zeer klein traktement niet kunnen volstaan. Er kan iemand zijn die de eer wil en niet het geld. Voor een ander kan de eer niet genoeg wezen. Daarom 264 is ’t wenschelijker het toekennen van traktement facul- tatief te laten. De heer R. P. Thooftkon echter niet toegeven, dat de betrekking, bezoldigd wordend, geen eerepost zou blijven. Het tweede amendement werd verworpen met 29 stemmen tegen 8, en het geheele voorstel aangenomen met 34 stemmen tegen 3 : de heeren Van der Hoop, Wolvekamp en Burgemeester Van Vollenhoven. Aan de Commissie voor het Muséum werd nu ver- zocht een nieuwe voordracht op te maken en eene instructie op te stellen. Met het eerste kwam zij gereed op 28 Januari 1879. Zij besloot den Raad aan te bevelen de heeren P. A. Schipperus, Fr. D. O. Obreen en J. van der Kellen, kunsthandelaar en leeraar in het handteekenen aan de Hoogere Burgerschool met drie- jarigen cursus. Met de Instructie kwam zij niet zoo spoedig klaar. De heer Van Gennep werkte haar ontwerp om. 