Beschryving van's Graven-hage
verfo Ibiatj „ Dagvaarc in den Hagc ter prclentic van m)'n Hccr den Sudhouder, „ den Graaf van Hoochllracten en Gecommitteerde van den Keyzcr den 17. No- „ vcmber i fij. in de oude Raedcamer, en waren preientcn £cc. En uit ceti andef „ Rcgiftcr van de zaeken 's Lands van Holland , gciioudcn by Mr. JdriaeH -van- „ der Goes, Advocaac van 't zelve Land zedert den f. Februarii i <)j\^.Jl!!o Curia:^ „ uitgaande in Julio i5f4, alwaar pag. i,'). insgclyks gevonden wcrd , „ Dae- ,i vaart gehoudcn in den Hagc in de Raedcamer den f . Augufti 1 f4j-. ter prei'cn- „ tie van den Hecre van Praac, Stadhonder, &c. Wanneer de Staten van Hol- land en de Edclcn van den zelven Lande in den jaare 1553 volmagt pafleerden , op eenige uit hen tot het „ affifteren en bewilligen in de ceflie, tranfport en over- „ dragt die de Keizerlyke Majcfteit gclieven zoude te doen van zyne Landen en „ Graaflchappe van Holland en Weftvriesland , tot behoef van zynen Zoon Phi- ,i lips , Kouing van Ehgeland, &c. en voorts tot het ontiangen van den behoor- „ iyken eed, dicn zyne Kon. Majefteit den voorfz Lande zoude doen , z-etfch'ce- „ nen dczehe in de Judientie en Pleytkamer van den Hove van Holland. Zie hcc volgcnde Rcgifter van den zelven Advocaat pag, 50. En tot meerder bevcftiging zullcn wy alhier nog byvoegen eenen brief, waarby Hertog Philips van Bonrgondie in den jaare 1456 die van HilflFerfchem, die nevens de Welgebooren Luidcn en Huisluiden van GoylanJ ter dagvaart in den Hage ontboden en niet gecomparecrc zynde, nader injiingeert gemagtigden te zenden, op pcenc van lyfcngoed, en ten exempel van anderen geftraft tc vverden. - ^, PHILIPS 6cc. lacen u weten onfen Bailju vanGoylant Splinter van Nyen- ,-, rode , alloc wyuonlancxmit onfeopene brieve . . . gefcrevenenbevolcnhebbcn ,-, te trecken of te fenden ovcral in onfen Dorpe in uwen bedryve, en van onfen „ wegen te gebieden alle de Wailgeboren Luyden en Huysluyden , dat zy by ons „ quamen of van hoire wegen fenden gemachticht in den Hage tc ivefcn op en „ woensdag Icflleden , oramit onfe Edelen, Baenridzen, Riddcren , Knapenenan- ,, ders onze goedc Stedcn en onderzaeten van onfen Lande van Hollant , ons te ant- „ woirden op onze bcgceren en ons te gonnen en confenteren, dat onfe voirfzRid- „ derfcip , Steden en onderzaeten , elc na hoiren beloepe en ftate gonnen en con- „ fentercn foude, des fyndic meeftcdeel van onfe voirfz onderfaetcn wt Goylant „ alhier geweeil , mer want die buyren van Hilfferfchem ten voirfz dage mitten „ anderen niet gcweeft en hebben en onfe gebode overhorich gewceft zyn , foo „ ontbieden wy u en bevclen mit fonderlingc crnfte, dat ghy noch die felve buyren „ van onjer wegen gebiedt op hoire lyve en goedc , dat fy op en vrydagh naejicomende „■ comen of van hoiren wegen volcomelic gemachticht fenden by ons in den Hage ^ orn ons „ te antivoirden op dcfe zaekc en eic op tie ovcrhoerigheyt , die fy boven andere onfe „ onderfaetcn acn ons bewyft hebben, daer wy niet te vreden ynne en fyn op hoir. ^ Dit en laet in gheenrevvys , foo lieve als u om onfe hulde is , want wairt dat „ z y andcrwerf onfer gebode overhoerich werden , wy wouden dat an hun foo j, doen corrigercn , datter andere tot ceuwigen dage exempel an nemen zou- „ den. In oiiconde &c. Datum in den Hage xvj. dagcn in Aprille dcsMahcn- „ dagcs. t^6 B E S C H R Y V I N G k'lule, alle v.crei[l.chcude prompie; rcmcdis -> en andei-e diergelyke be- handclingcn , haddcn de Staaten een vei-trek of vergadcrplaats in- 't Dominikancr klooilex alhier, Maar wanneer iia de Qinkecring varv "stands beltier, de rcgcrin^ t'eenenaaal g. komcn was aan de btaten ^eli", vemadcvden zy dan hicr dan daar naar huii helieven en wct^e- vallcn , tiog vvel meeil geduurcnde de tvouhel- tyden tc Delft , zon- der eenige vaile vergadcrplaats te hebben. Eindelyk in den jaare if/j van voornemen zynde om zig weder in den Ilagc te begeven, en aldaar hunnen zetel te vciligen, liadden daar toe in "t oog de Ke- •vciiier^ dat is liet vefeBoriim of eet-vertrek van "t Sint \ incents-klooller> 200 als wy hierna in de befchryving van 't lelve kloolkr breeder zuUcn aantoonert ; maar bevindcnde , dat de kollen , om deze plaats tot h€t houden van hiinne vcrgaderingen , bequaara te maken , al te hoog zouden loopen , zagen de Staten daar van af , en ordonneerden by Kefolutie van den xx. 06tob. 1583 , dat een kruys-kazyn met gla- zen by KrynCoenfzgemaekt zoude worden van nvegenbet gemeene Laud hi den n'ieuwe Doeknhuys (y) in den Hage , alzoodezel've naderband tot de ver- gadcringder Statengehraikt zonde werden. Naderhand vvierden zy te rade eene kamer te verkiezen op het Binnenhof naaft het quartier van den Stadhouder. Maar als dit gebouwjna verloopvan eenige jaaren, door den tyd zeer oud en bouwvallig was gcworden , flelden den 26. Septem- ber 165-1 eenige Leden van haar £d. Gr, Mog. voor , „ of met de 35 Heeren van de Rekeninge dicnen te werden verzogt , de vergade- 3j ringe van haar Ed. Gr. Mogende te voorzien van bequamer en 3, aanzienlyker plaatze als wel dc jegenwoorcUge , en of daar toe niet 35 en diende geapproprieert te werden de gelegentheid by den Stad- 35 houder tot nog toe gebruikt. Dog atvooi-en tot befluit te komen, wierd het zelve de Heeren Edelen voorgehouden 5 en by refolutie van den z Oftober d^zv^znYo\§^QndiQ goedgevonden "isaelgetnelte Heeren Edelen te verfoeken , gelyk. d-ezelve verzogt iverden by dezen , hen op morgen dien aangaande nader te '■joillen verklaren. 55 De Heeren van Hdland en Weftvriesland , zegt Aitzema in zyn Herl'telde Leeuw op 't jaar iss^ ( z) ^:y haddenal zedert eencn ge- 55 ruymen tyd van jaairen geoordeelt en bevonden, dat de pkatze 55 van hare vergadering in den. Plage zeer incommodieus en onaan^ 55 zienelyk was.: en aenmerckende dat door 't verllerf van den Heer ,5 Prins van Oranje , als Stadhouder , het meeftendcel van de bo- ss vengemakken van 't Graeffelyk (lot of hof ledig ilonden > hebben 55 tot het difpicieren van bequamer plaetzen den 3 CiSobfr gecoqi- 35 mitteert den Heev van S^hageu uit de oi'dre van de JJeeren Ede-. ,0 l^rn 5 mitsgaders d^ Heeren van Dordrecht , Amftev^arti , Schie-< 35 dam 5 Alkmaev en Hoorn. Wel verftaende nogtans 5 dat met het 35 prepareren van de gemelte plaetfen zoo veel tyds zomle worden 35 doorgebragt , dat voor de voorfz,. Vergadering op de nieuwe 55 plaets het rouwjaer van 't huis van Oranje mogt wezen geexpi^ 35 rqert. De Q) Dit was de St. Joris Doele , t]ic toen pas herftelt, eo ecnigZiiiats vcrnicuwt was i zic bier na on4cr het Hopftfluk ?at> ic Deokm. {z) Pag. f44. VAN 's GRA YEN-H AGE. IV. Hooftst. \s7 De gemelde Heeren dcz-e hunne cooinaiirie \Eolbragt hebbeiidc (^), heelt de Uecr Peiiiionaris, </,? Wit dea 19 Eecembei; daajfaen vol- gendc de Vergad-eaiog, gerapporteert , 't guiit by Coiwriifliirilien van haer Ed. Groot Aiog. is gebefoigneert op \ veranderen en ac- 3> coramodcren van ^en anderc pla^etze tot derz^ilver vergaderinge en ten lelveu eyndc eenige aitekcn;ngen ofte modellen overg^le- ver 1 5 tenderende ommc langs den yy\Qx van den grooten toorn af tot, zffker uitilek toe ecnnkuw werk gcmaekt ende uitjtet wa- ter opgehaelt te werdcn; ],\ndc is na deliberatie verftaan , dat de 5:, vooriz CoiBmiirarilTen haer nader fuUcn ijifoi'meren op de begroo- tinge van de koften , die hier toe iullen vvorden vereyfcht , mits- gaders mette Heeren van. de Rekeninge over "t geheele fluk , be- vord^ringe en voltirekkingie van dien, Iullen communiceren , als med^ op den inkoop vani c€nig-enaatehalen,die voor eerft in voor- raet fiillen diencn bei^elt ende van aUe 't zelvc ten eerflen rapport doen J om eintelyk dezen aangaende gerefolveent te mogen wor- dea Hierop is met het timmerea van dit nicuw werk het yol- gende jaar een aanvang g^nomen. 't Gebouw , 't geen ter zch^cr plaatze ftand , Was door ouderdom zoo bouwvaliig geworden dat het fcheen te zuUen inftorten , z.oo als de Heer en Mr. Vvillem van Veld- n in zeker gedigt , genaamti Mof- Tapyt tot Cleraat van de. N'eitwe gewejfde Staat - Zaal van 't Frye Baiavia^ door hem in den jaare 1(^5- §( io 't ligt gegevea? 't zelve be- Ichry ven4e „ zig in dezer voege la^t hooren : 35 5> 33! V- a> 3tl( Hi .>5 y> 33 33i 35 55 » 5> 3(3 - 35 33 „, Gy die alhier o«n Rec^^t of om Vermaek g-ekomen^: U gang neemt auder \ lof van fehadu-ryke bomeii Op 't fcliocm gebevp;Ee ih) , \ welk is opgeworpea wift. De diepte , die dit Hof aJs. met twe armea lluit, ' Wat ziet gy na. hie.t dak , tea zioadea opgerezen \ Ter plaette daer we,l eer cen oud bouvallig wez-en Zich toonde ; dat daer ftond en fchudde ginfch en w^er : En dreigde met een llag van zelfs te vallen neer. „ Gy vraegt my w^t het i^r ftaet flil, gy ^ult het hoQt:eB': U.at oud Wiis werd v^'er' iftievk'- 2.©«> is met Jang te vofe-a De HoofCcbe Tejapel ( c y weer gereaejn nit haer afc|i. Die in den braadi zonk met haer toren,, doe, ads wafch j^ Pe klokken fmol.ten; en,, dioor ua^nigte van bandcn, De vlam noch.> twlsiphffa vier verbcven hoge wanden ^Nlet y ver w ierd gpdcmpt : op dat het qiaaedy gefmoord , De lichte vorrkea met ejj zowjdca lipfyen voort. , Dit nieu is een gebou,, daerin dat w^rd helloten 's Lands Heilige gelieim': by Ridjderfchap cb Grotcn Der Stedea valfc geftelt. D^iicr is 't geHoclte, daev V J Refolu- tie tot het op- iiemen van de beg roo- ting der kollen en bouw fioffen van het nieuw getiin- merte. Voor- heen flontal- daar eefi oudge- bouW. De (a ) Dit zyn de. cigc woorden vaa dc Refoltotic by, haac Ed^ Gr. Mog. genomen op Dingsdag den i y Decein.b.ei: i6<;i- {h) De Digtcr veribat hi/er medc den V jvcrbcrg , die g^qlegcntheid gecft om den Wandefeai- te ondrrhouden. (c) Dat is dc Hof-kapd-, ou dc FranfcheKerlc, welfcc in den jaare 1641. voor \ grootlle gedeeke afbrandc. 1^8 BESCHRYVING 5, De wysheid fpreekt , het gunt moet werdcn openbaer. „ Waer door een kleine macht tot groter wart , en ondef 33 »5 33 33 33 33 Corn- mi ffie tot het difpicie- reii van bequaa- lueplaat- 2en tot hethou- dei) van devcrga- deringen geduu- rendt de nieuwe timme- ragic. Refolu. tie toi liet pre- parcren van de aange- wezene plaatien tot de ^'erga- d eringcn zoo van haar Ed. Gr.Mog" tnderiel. \i;rGt- coinmit- tccrde Kaitii Het goed belcid een hand vol volks werd tot een wonder. De Heeren Staten van Holland en Weft-Vriesland , „ by de Ge- committeerde Raden aangedient zynde , dat de Rentmecftcr Ge- neraal van Kooit-HoUand;, van wegen de Heeren van de Kekcnin- ge , het CoUcgie hadde bckent gemaakt , dat allerhande materia- '„ len ingekogt en gereet waren , en verders alles gcprepareert was , om de nieuwe timmeragie , by haar Ed. Gr. Mog. tot commodi- teit van derzelver Vergaderinge geordonneert , te mogen begin- nen , en dat vermits de geheele zyde na de Vyver tot den tooren toe zoude moeten afgcbroken A^^rden , en overzulks haar Ed. Groot Mog. middeleityd van een andere bequame plaatze tot der- zelver ^'ergaderinge zoude moeten wezen voorzien , de Heeren Gecommitteerde Kaden dienvolgende daarop verdagt zouden ge- lieven te wezen , of daar van kennille geven aan haar Ed. Groot '„ Mog.; Zoo hebben de Staaten by refolutie van den 7 Mei 16 ^z „ gecommitteert de Heeren Gecommitteerde van dcze Vergadcrin- 5, ge, die voor dezen op de voorfz. zaake hebben gebefoigneert , „ mitsgaders twee of drie Heeren uit het CoUegie te committeren , 3, om gezamentlyk de gelegentheid van 't Hof te infpecleren en zo- „ danige plaatzen en gemakken te difpicieren, welke tot het hou- „ den van de Staetswyze Vergaderinge en aankleven zuUen konnen „ dienftig wezen > ende nog geduurende deze vergaderinge daar van J, by rapport en advys te dienen. Waarop dan zynde gehoort het 35 rapport en advis van de Heeren CommillariiTen uitte Vergaderin- „ ge van haer Ed. Groot Mog. ende uit het CoUegie van de Gecom- mitteerde Raden gedeputeert , welke tot voldoeninge van de Commillbriale Refolutie van den 7 dezer geinfpefteert hebben de gelegenheid van 't Hof, ende gedifpicieert zodanige plaatzen , en gemakken als tot het houden van haar Ed. Groot Mog. Staatsge- wyze ^"el■gaderinge ende aankleven van dien provifionelyk en ge- duerende de nieuwe Timmeragie zouden konnen dienen. 5, Is naer deliberatie conform het advys van de voorfz. CommltTa- rilTen by refolutie van den 14 Afei 16 f%. verflaan ende gerefol- „ veert , dat aan de zyde van het Buiten-hof boven d'eerlle verdie-  Gecommitteerde Raden ende d'andere bo- 5, vendcn inganckvan het Hof en het Corps deGuardes, mettet uit- „ breeken \ an den middelmuur aan den anderen zullen werden ge- „ bragt, ende zulx daar van gemaakt een gemak van ontrent 5^ „ voeten lang en -ia voeten breed , ende dat 't zehe zal worden 3, geapproprieert , omme daarinne by provifie de A^ergaderinge van 3, haar Ed. Groot Mog. te werden gchouden , ende wyders tot de 35 ^^ergaderinge van de Heeren Gecommitterde Raden , gcduurcn- 35 de den tyd als boven 5 zal werden geaccommodcert het gemak 55 nevcns de voorfz. gedeftineerde Staatsgewyze\'ergaderplaatze ten 3, Zuit-oollcn gelegen, lang ontrent II en breet i8 voeten, ende „, dat de verdcrc gemakken? aan de Weftzyde van dczelve Verga- der-- VAN 's G R A V E N-H AGE. IV. Hooftst. ^r? derplaatze, fh-ekkende na de Vyver tot de vertrek-kamer van haar Ed. Or. IMog. ende het houden van particuliere befoignes ZLillen werden geblfuikt en daar toe bequaam gemaakt ; en naer- dien door de nieuwe timmeragie de tegenwoordige Secretarie van Jiaar Ed. Gr. Mog. atgcbrokenzal werden ; Is op 't rapport' en ad- vys van de vooiiz Commillarillen, die daar op alvoorens gehobrt hebben de conlideratien van den Ileer Secretaris Beaumont , me- de verftaan en gerefolveert , dat in plaatze van dicn tot de vooriz Secretarie mcde zal werden geapproprieert ende gebruikt het ein- dcllle vcrtrck beneden , ende gelyks de aarde , ftaande aan de voorfz zuitooll-zyde van 't Ilof , alwaar voordezen de Secretarie van ha^r Ed. Gr. Mog. gehouden is gewcell , zynde lang ontrent „ 17 ende breed zo voeten, gelyk al 't zelve op.de Caerte figurative „ ofte grondtekeninge de voorgemelte Heeren Gedcputecrdcn in , Jiandengeftek, aangeteikent is, ende zal deze Refolutie , ■ nevens de vooriz .grondteykeninge de Ilceren Raden en Meeilersvan de Rekeningcn van Jiaar Ed. Gr. Mog. I^omeinen voorts werden toe- gezonden , met aanmaninge om de voorgeroerde vcrgaderplaatzen en gemakken in manieren voorfz ten fpoedigiten te appropriercn ende te voorzien van alle 't geene bevonden zal werden dacr toe nodig en dienffig te wczen ; En zyn de Heeren Gccommit- teerde Kaden mede verzogt te helpen bezorgen, dat voor de we- der byeenkomften van haar Ed. Gr. Mog. Vergaderinge 't guht voorfz is,naer behooren mag werden geeit'echieert , en inordre^ge- bragt. ' ' 55 V »5 55 55 55 3) 55 55 55 35 35 35 Deze boven-befchrevene kamers wierden nadcrhand ' weder tot liaare voorige gedaante gebragt, en, wanneer de iDcroemde IFillem de III. van dien naam , i^rinfe van Oranje , in den jaare 1671 tot Kapitein-i^iCncraal en Stadhouder van deze en andere Provintien wici d vcrheven , ten zynen aienfte en gel^ruik ingcruimt , als zyjidc dit weitclyke gedeeke van 't Hof al van oude tydcn geweelt het quar- tier of reiidentie-plaats der voorige Stadhoudercn. " A an dezelve weltzyde ten zuyden de grote tooren, en zulks ondcr de eerftgcmeldc kamcr , is dc FhiantU 'van Ho! land , beliaandc uit drie vertrekken , het eerlle voor de Klerken alleen ; het tweedc , voorheen geweeft de vergaderplaats van haar Ed. Mog. de Heeren Gecommitteerde Raden , zoo als uit de evengem. Naaft daar aan is des Stadboiiders-poort , zynde een der drie poor- ten, die het Binnenhof aflluiten en bevryden , hebbende deze den naam van des Stadhouders-poort in laatere tyden bekomen , niet al- leen om dat de vertrekken en apartementen van de Stadhouders in der tyd daar boven komen , maar 00k wel voornamcntlyk om dat deze poort by dezelve gebruikt wierd in't op en afiyden van't Binnen- hof, voor welke en niemand anders , buiten de op en aftrekkende Wagt en Juftitie , zy geopcnt werd. Deze poort voorbygaandc , ontmoet men onder dezelve galdcrye cerft den ingangtotdeCor/xv de (gardes van het voetvolk alhicr in den Hagc als tot het hou- den van deSecrp.- tarie. Dezelve wierden nader- handwe- dtr ten dienfte van den Stadhou- dcr::;gc- ruimt. Fmantie ■Vim llol- land. Stadhou- den- poort ; waarom 200 pe- noelTit- Corps de garde voor 't garni- •ioenvan 'c voet- volk. DeHooft ■ wagt. Secreta- rie I'ati HdUud. Drukke- rye van denStaat 'tHuis van den gewezen Poonier. Oudtyds verfchei- de Poor- tiers , waarvan deOver- ftealhier fvoonde. i6o B E S C 11 R Y V I N G Hatre ^arniioen Jioudendc , omme ten alien tyden , daar de dienft en nood Van den Lande vefeiicht , geemploieert te konnen werden; en daar ncvcns aan het vertrek voor de Officieren van 't zelve gar- nizoen, de hooftwagt aldaar hebbende. Baar aan volgt het Komp- toor van den cxpedicrenden Klerk van de lleeren Gecommitteerde Raden ; en \^■at verder ten 7,uiden is de Secretarie van Holland-, be- ftaande tans in i\ve:Q vertrekken , het kleinfte voor de Premier-klerk en het groote voor de andere Klerken. Zy hadden voorheen hun komptoor t'einde de Franfche kerk , niet verre van de Veigader- kamer van haar Ed. Gr. Mog. ,zoo als uit de volgende Refolutie van (Jen %z. ^pril 15-88 te xien is : „ De Gecommitteerde Raden van de Staten van Holland aanmer- „ kende , dat zedert de aankomlle van den Grave van Leyceftei* 5, l^innen dezen Lande van Holland , het Comptoir van de Klerken „ van de Staten voornt. , in der nood getranlporteert heeft moeten „ werden in het logys van Jacob Sproncx, Bode van de Staten, „ ende dat dezelve tot no Ji toe aldaar , by gebreeke van andere 3, plaatze, Jieeft moeten werden gecontenteert , ende verltaan heb- „ de , dat jegenwoordelyk zekeie bequame piaetfe refponderende „ feynde de kerke op het Hof alh'ier in den Hage , daer toe geappro- „ prieert en geaccommodeert zoude mogen werden tot vorde: inge 35 van des Lands dienlle , en goede bewaarnilfe van des gemeene 35 Lands ftucken ; hebhen geordonneert 5 en o.donneren by defen, 35 dat Jiet Comptoir van de Klerken van de Staten in de voorfz 55 piaetfe zal worden getranfporteert , en dat dezelve piaetfe , over- 35 mits de goede gelegentheyt van dien , d ler toe fal bly ven ^edeiU- ,3 neert, ende dat overzuks die van de Kamer van Rekeninges- de 35 de voorfz plaetze daer toe zuUen laten openen en gebruyken 5 tot 3, dat anders daerinne by de Staten voornt. fal wefen voorfien en ge- 35 ordonneert. By de nieuwe timmeragie van de Staten-kamer , is de Secretarie 5 van daar alhier overgebragt en ten tweedemaal ge- plaatft geworden '' d). De zuidzyde, die in oude tyden, en zelfs nog tot den jaare 1^60, als blykt uit het Kaartie van Guicciardyn, llegts met een muur was omvangen, is tans met woonhuizen bezet 5 onder weLe llaat de Dnikkerye zoo van haar Ed. Gr. Mog. de Heeren Staten van Holland en Weftvriesland als van haar Hoog Mog. de Heeren Staten Gene- raal der V^ereenigde Nedsrianden ; en naall daar aan ten ooften bet has van den gewezen Poortier van den Hove. In voorige tyd.n wa- ren^er verfcheide Poortiers , en byna 700 veel als 'er poorten aan het Hof waren5 die alle van den Graaf hunne commiirie ontfingen. ten was 'er van de Voorpoorte 5 nu gemeenly.< genaamt de Gevangen- poort ; een van de uicerile poorte 5 flaande tudchen de Cingel en de Hof-ftraat ; een van de agterfte poort 5 nu de ooflpoort , by den Hogen Rade ; een van de binnenlle poort , tans de Stadhouders- poort ; en dan nog eindelyk een overfte poortier , die ongetwyilelc deze zal zyn geweeft: 5 die alhier zyne wopnplaats hadde 3 gelyk ee- nigzints af te nemen is uit de volgende CommilHe : '> JO- (J) Zie Refolutie van den 7. Mel i5f a hier vooren gedrukt. VAN 's GR AvEN-HAGE. IV. HooFTST. i^i 3) 35 JOIiAN, &c. cloen cont alien luden, dat wy om fonderlinge 55 diinl>elike dienft wille die onfe lieve gcm'mdc Reiiibraiii ^reiitszoe/i, 55 onfen lieven geminden oemlienogJa/i'va/iBejeren fair, redagtenis 55 gcdaen heeft, en ons of Code \\il5namaels doen macli-.den ielven 55 Kembrant gegeven hebben en ..even mit defen brieve fyn leven langh 55 onfeh Overlte Poirtier binnen onfen Hove van den Hage die te 55 hebben, te houden en te bewarcn mit alien renten, nutfchappen, 5, profyten5 vervallen en toebehoeren als daer toe ftaen en geliker- 55 wys en in aller manieren als Pellegrim Vv'yertszoen die te bewa- reri5 en in voertide daer of te hebben plach ; Cntbieden dairom tn b'eveelen onfen Rentmr. vain Noirthollant die nu is of namaels wefen fal , dat hi den voern. Rembrant dair af van onfen wegen wtreyke en betale die renten 5 wedden en nutfchappen voerfz 5 fonder meer beveels van ons dair of te hebben , want wy dat gedaen willen hebben. In oirconde, &;c. Gegeven in den Hage op ten achtften dag in 't jaar ons Heeren M. CCCC. vier- entwintich na den lope van onfen Hove. 55 33 35 Het zelve huis werd jegenwoordig by de Graaffelykheids Reken- kamer verhuurt , en de geene die het Poortierfchap bekleed ( e) , geniet nog jaarlyks zyn aandeel in de onkoften , vallende op het ver- heifen der Leenen (/'). Nog is aan dezelve zyde , als men verder treed om na den Hogen Raad te gaan , de Rtjad en Rekeiika?ner der Domeinen van den Huize van Oranje 5 laatft bezeten en met'er dood nagclaten by wylen zyne Koninklyke Majerteit van Groot-Brittannie ffillem den Itl. Prinle van Oranje, vveike eerll te Breda zynde ge- weell, in 't laatft def zeftiende eeuw van daar herwaarts is gebragt geworden. Ilet gebouw is van buicen van geen aanzien, zynde voor- heen gevveeft een woorlhuis van palticulieren , van wien het zelve tans nog gehuurt werd ; dog is van binnen voorzien met verfcheide bequaame vertrekken tot het verrigten vanzaaken aan den gemelden Raad hoorende ; onder dezelve is wet het voornaamfte de Raadka- mer. Deze Raad bellaat tans uit vier Raden, waar van 'er twee te gelyk Auditeurs zyn, een Griffier, een Treforier en een Commis; werdende de Treforie gehouden in en naall de zuid-tooren van Jiet Hof , niet verre van de trappen van de Zaal. Hen weinig verder aan dezelve zyde van den Raad , vind men het Goiid en Ziherfinits Keiir- biiis van den Hage , eh naalt daar aan in den Jioek ten wcllen van den Hogen Rade , de Generaliteits Muntkamer ^ A^elke verlbekt tot de vergaderplaats van de Raden en Meefters-Gcncraal van de Munte der vereenigde Nederlanden , en derzelver Eflaieur , wanneer zy by den anderen komen over zaaken de Munte betreffende , dewy! aan hen is toevertrouwt het toezigt en de zoi'ge over de Munte met den gevolge en aankleve van dien door de ganfchc geunieerdc Provin;- tien , als mcde de zaaken rakende den handel der Juweliers en Zil- \V ver- (^) De Poorticr werd tans by de Gecommitteerde Raden aangeftcit ; zie By- Idge M. (/) Zic Bore van d^ Leenen-, 6. deel,^ kap. 4. pag. 518. Coni- miflie voor Rem- brant ^rentfZy alsOver- (le Poor- tier van dtii Ho- ve. Dc Raad en Re- kcnkamer, van zyne Kon. Majt. &c. Uit wai: •Leden die be- Itaat. Getiern- Inetts Munt- kamcr. Wie daar in ritten , en wac onder hun toe- zigt be- hoord i6x B E S C H R Y V I N G verfmeden , ElTaieurs, Rafineurs, WiHclaars en diergelyke ; en ne- men tlerlialvcn ook agt op de ondeihoudinge van dePlaccaaten,Keu- ren , Inftruftien en Reglementcn op 't Ituk van de Munte , (Sec; doende dc ovcrtreders calangeren en de beledigden vergoeding gc- nieten. Jn cas van difputen over de alloy, eliay, gevvigt en wat des meer is , decidcert dit CoUegic I jy arrcfl. Het zelve beilaat uit drie Raden en Meclters-Generaal van de Munte, een Eiiaieur-Gencraal en een Secretaris. Dit is 't geen \vy gemeent Jiebben beknoptelyk wegcns de kamers en vertrekken tot het ganfche gebouw van 't liof beiioorende , de curieusheid van 't gemeen niet geheel onwaaidig te zyn , zonder ons met omftandigheden of vertrekken van minder g^wigt en gebruik op te houden. BlNNEN- HOF. Zwaare yzere fpil al- daar. Onge- twyf'clt uit e^ii Blyde. HET B I N N E N-H OF.. Binnen den omtrek van dit gebouw is een groot vierkant open plein , 't welk men het Bimien-Hof noemt , alomme met klinkerts beftraat , en aan de zuitzyde en voor een gedeelte aan de weltzyde met een ry zwaare regt opgaande linde-boomen beplant. Aan de eerftgemelde zyde regt voor 't huis , 't gecn tans tot een koffyhuis werd gebruikt, legt een zwaare yzere fpil in den grond vaftgehegt, vvaar van het gemeen uit onkunde beuzelachtige vertellingen heeft voortgebragt , dog de eenvoudigheid der zaaken beilaat alleen daar in, dat dezelve fpil uit een machine, by onze voorouders genaamt een Blyde ^ en by de Romeinen Ealijia , waar van de aftekeninge by Vitruvius (^) te vinden is, welke men ouwelings voor belegerin- gen van fteden , kafteelen of andere fterktens pleeg te gebruiken , om daar mede , even als nu met de mortieren , Tleenen over de muuren te werpen , en alzoo de bezectelingen tot oyergave te dwin- gen. Zodanigen Blyde ^ zegt Matth. van der Houve ("/)) in zyn Hantv. Chronyk , gebriiikte Hertog IJ^iUem van Beyeren , ivamieer by in den jar e 135-0 het huis te Rofenbuirh belegerde^ en 'can zodanige Blyde ^ vervolgt hy verders, ii nog een groot e dicke fwaare yfere fpil^ by de verjiandigen genaenit de BIynagel , te zien in ''s Gravcnhagc op het Biiytenbof, die zoojivaer is, daize niemand {zoo te zeggen ) op- heffen kan : en daarom aen beide einden -va/lgemaakt p op dat hem nie- mand en zoude verfieren. Het weJk mor dezen door al te groot e ver- metelheid ig ) Dc Jrchite&ura lib. X. cap. 1 6 .. en ook by Mutth . vander Houve, Chart e- Chron. 2. hoek^ kdp. 6. pag. iip. als mede by Goiidhoeven, pag.'it. befie nf laatfte druk. [h) Ter aangehaalde plnatzc. Wat eigendyk een Blyde zy, zieLipfius, Po- horceticun lib. 3. Dial. 3. Kilianus op 't wooid Blyc. Van die oorlogs-inftru- mcnt vind men mcermaals gewag by Mclis Stoke, en wel inzondeiheid pag. 1x4. alwaar hy de deelen van eenBlj'de eenigzints befchryvende , meld van zoo groote, dat ze fteenen wierpcn van 500 pondcn gewigts. Ende Goudfche Kronyk pag. 102. tekcnt aan,datGiaaf /^/7/fw dc vierde Utrecht bclegerende,met agt zuike Blyden de ftad beuktc i en pag. no. dat Wcnog ^albert -van Beyeren drie zodanige ge- briiikte in zync belegering van Delft. J. van Vondel gebruikt ook het woord van Blyde, om die:gclykcn ilormtuig tc bctckenen , in zyncn yirgilius in rym., het IX. bcek van Eneas ., pag. :^-^f. zeggendcj „ Gelyk een blixemftrael uit cene Blyde fnort. II Van ^sGRAVEN-tl AGL IV. Hooftst. 1^3 33 3> 55 55 35 35 3) 33 35 9fietelhe!(f ivel gcfchtet is. Hier uit zoude men rhoeten befluiten , dat deze fpil voorKeen hebbende gelegen op 't Buitenhof , naderhand gebr^gt is geworden op 't Binnenhof , ten ware de gemelde Schry- ver zig in de benaminge van de ]ilaats Vergille. Deze en diergelyke oorlogs-inibumcnten Vierden alhier op 't Hof bewaart, daarze van daan gehaalt wierden, als de Graaven het een oft ander Hot , kalteel of fterkte wilden beftormcn , gelyk te zien is uit veiicheide extratlen uit een oude rekeningc , by den Rentmr. Gencraal van Noortholland in der tyd gchouden we::ens on\oll:en gevallcn in 't l:elcg van Rofenbitrcb , Binchorji en Polaiien , welke dczelve Schryver ons in zyn evengemclde bock ( / ) mededeelt, al- waar onder anderen ftaat : „ Item wtgegcven omme desmen behouf- de ten coit-behouf in de bouye mitten gefchelfchipvan binnen den Hove ende van den beeftcn dicre toebehooren , en overmits An- fem en andere drie myns Heeren backers die in den coft waren 5, vij. vvekcn, doc fy daer 't broit boccken (dat men at in 't heir van Toofenburch , Einchorft ende Polanen ) ende overmits den Madders ende den Iloyers , den Wagenaers , den Vorekelaers en- de den Lc;:gcrs, die myn Heeren hoy mayden , hoyden , menne- den, vorckclden en hemelden , ende overmits den Waghenaers 3) die den liof-turf ten Hove menneden ende die hemelden, ende 't gemiene Ambocht dk den Eveiihooge itten Haga 'voerden voor Pola- nen , van Polanen in Haga , jioch iiten Haga ter IVaddinge , &c. En in een inder Extraii uit dezelve Rekeninge : „. Item wtgegeven 5, by Jannes Wten Landier ^van eenen Evenbooge , die men timmerde 55 in den Hage op V Hof, om Polanen mede te ftormen. Ann dezfen fpil wil men, dat in voorige tyden zoude zyn vaftge- maakt geweeft de HoF-BEfeR, dat is een maxinekens verken, die alle jaarcn op zekeren prccifen dag by die van Utrecht aan den Hove \"an Holland, als een homagie en tot een teken van onderdanigheid , jnoeft werdcn gegevcn. De oorfprong dezcr zaake vind men by geenen Schryver vermeld , of in eenige onzer jaarboeken aangetekent, en is derhalven voor ons t'eenemaal dudter. ligter vvillen zommige bevveeren , dat de oorzaak daar van nergens anders is tMiuis te bren- gen , dan tot de in\"afie en plonderinge van den Hage in den jaare ifiB, door de G elder fchen onder Manrten van RojJ'iim gedaan; en dat vermits het zelve wel meell was gefchied door toedoen van die VanXFtrecht (k^-> Keizer Karel-, wanneer hy het volgende jaar de flad Utrecht by verralVmg innam , en namaals de temporaliteit , of werreldlyke en Princelyke fouverainiteit daar Aan 00k by verdrag be- quam5en dezelve alzoo aan zyne tytels hegte (/), hen tot een ftraffe en een eeuwige gedagtenille van zoo ftout bellaane daad zoude op- gelegt hebl^en het leveren van eenen Beer jaarlyks aan den Hove van Holland. Hoe 't zy , dit is zeker , dat de Magiflraat van Utrecht ver- W % pligt (/) 2. boekf kap. 6. pag. 151. en i\t. Als mede Goudhoevefi in tyne byvoeg- zclen, /)i2^. 81. hejle druk. (k) Slichtcnhorft, Geld. GefchiedeniJfen^XI.bnck^ pag. 400. §. zio. (/) Zie hicr van Goudhoeven, pag. fSp. fpo. en fpi. En inzonderheid Slich- tcnhorft, ter aangehaalde plaatze^ pag. ^of. en. ^11. Wanr toe de- reive eertyds heeft. Aan de- zen fpil, wil men j datvoor- heen wicrd vaftgc- maaktd^ Hof-beer. Oor- fpronk dezer zaake zcer dui* Her. Die van Utrecht verpligt lodani- gen Beer ofZwynl janrlvks aan den Hove td leveren* 164 BESCHRYVING Wierd cenige dagen ten toon geftelt 1 en ver- volgens geflagc. Verdee- linge van den zelven. De Beer in den jaarc I rto^ge- zonden , wierd ^«"g bevQD- dcn. pligt was alle jaaren op ■z.ekeren gezetten dag aan den Hove op te Ijiengen zodanigen Beer of Zwyn , die als dan aan een paal , en niet aan de meergemelde fpil , zoo als by vervolg zal blyken , ftaande op het Binnen-hof , eenige dagen ten toon wierde geflelt , vervolgens gellagt en verdeelt. Welke verdeelinge in den jaare 16043 uitwy- zens hct volgende Extracl: , op deze wyze gefchiedde : „ Zyne Kxcellentie myn Heere Grave Mauritius i:aii „ Naffauy als Stadhoudcr van Holland, ""t hooft. R A D E N. Mr. Fredvrik Verhorfi. x ftukken. Mr. Frmifois de Koiiinck. Mr. Nicolaas. Crombolt. Mr. Adi'iaan de Jong. Mr. Pieter Couwenbttrg van Belois. Ml-, Henrick Rofa. Mr. Mmilius Rodendaal Mr. Johan Buys. Mr. Floris Schoterhos. Mr. IVilkm 'van Zeveiiter. < elk i flak; De Weduwe van den Raadsheer Mr. Leonard „ Cafeiibroot. Den Gn'Siet ^ntonis Diiyck. Den Procureur-Generael. Den Advocaet van Oldenharne'oeJt De fes SecretarifTen van den Hove.  van der Kamere van Rekeninge in „ cfen Hage dezen ix. November 1604. Onderftont my tegenwoor- 33 dig. Ondercekenc , D. VAN SANTEN. Wanneer die van Utrecht in den gemelden jaare 1604 wederom na gewoonte eenen beer hadden gczonden , en dat dezelve gellagt zynde , gortig wierd bevonden , fchreef de Raad aan de Regeering van Utrecht daax over den volgenden brief: Aen Scbout, Burgemeefters en Raiden dei: Stad Utrecht. I i3rie£vaa deft Ht)- veaandc Regee- ring van Utrecht daat ov«r Zdekj TPyfe, rooifteiiige^feer difcrete Heeren en goede Vrienden. OP denxxj clefer maendt voornoen is alhier op 'tHof gelevert den beer , die uwe E. naer ouder gewoonte en de contrac- „ ten onderliRge gemaeckt y gewoon en fchuldig fya op dien dag „ hier te levercn , dan mdien den felven beer by den Rentmeefter „ dcr Efpargne was doen flagten , is den zelven gortig en vuyl be- 5} vonden, 53 3> II V A N 'sG R A V E N-II A GE. IV. Hooftst. i6f 35 15 55 -15 53 5) vonden j als uyt de ingeflbten ade te fien is., en want aJlen ireden vereyfc, dat iulken erkenteni^e in goet en oprecht goed werden gefonden , hebben wy niet konnen nalaten U£ daer af te verwit- tigen , ten. eynde met den eerftjcn een anderea beer gefonden mag werden , die goet en ganfcli is y en voor 't toekomende Iulken toe- figt gedaen , dat geen ongaeve beer mecr gefonden werden. Hier niede Edcle &c. willen wy Godt Almagtig bidden , Uwer E. in lange voorfpoet te willen Ipaeren- In den llage defen zz Novem- ber 1604. OnderjlomU 35 „ UE. goede Vrienden en nabuyren de Raiden over Holland ,, ,5 Zeeland en Vriesland , en die van de Uekeninge vaa ciefelve „ Land en. Hart viel het die van Utrecht dczc zaake te moetcn ondcrgaan , 't geen hen derlialven by vervolg van tyd menigmaal Itoftb tot klagten heeft verfchaft. Onder anderen fchreven v.y in den jaare i6ii ee- nen brief aan 's Lands Advoeaat den Heer Johan ■van Oldenbmrne-celt-y waar in zy tern hooglrem klaagdem , dat men liunnen beer aan eene kaak leide , en dat de jongcns daar mcdc tot hunner fchimp en fpot veele infolcntien en baldadigheden bcdreven ; verzoekendc dcrhal- ven vriendelyk >dat daarinne mogte werden voorzien. Dog het ant- woord , dat zy daar op bequamen y beitond allcen daar in , dat zy raocfteii weten , dat de Beer volgens oudc gew^oonte ( more imijor- 7^um ) aan eeaen paal op 't Hof moet leggen , maar dat men in 't toe- komende de ring en 't yzer van den paal wel wildc afilaan, op dat dezelve geene kaak zoude gelykenen (;«). Die van Utrecht liier- medc niet voldaan of vergenoegt zynde , vernie«wdcn na. vcrloopi twee jaaren andermaal iiunne i:)ege€rte door den mond van een hunner Burgemeefteren J zeer ernjftelyk verzoekende, dat de Ecer, ziondcf aan den paal ten toon te ilaan , direct uit de fchuit na den llagter mogte werden gebragt. Waar op het llof, na gchoudc deKberatic, op den 10. Noyemb. 16 14 aan den Kentmeefter-Clencraal van Noort- hoUant Fkter Chrifiiaenfz Bor , die wegens de gemelde Afagiitraat de voorfz, propofitie hadde gedaan , antwoordde , dat het aan hen niet i\ond om, daar over te konnen difponercn , als rakendc het regt van den Souverain , maar dat zy wel mogten lyden, dat de Beer Uiegts voor eenen korten tyd, al was 't maar v^n een half unr , aan den paal wierdc gek^t (7/). Eindelyk heeft de Magiiib-aat van Utrecht, na veele aangewende moeiten , in den jaare 1615- \my de Statcn van Holland verworven volkomen remillle en q.uytfchelding'C van dca meergemelden Beer , waar voor by provifie , volgens Kefolutie van den 16. en 17- Julii dcs zelven jaars, aan iedcr Lid van den ^laad wierd toegelegc wcekelyks een koppel konynen , te vinden. uit het komptoor van de cxploicten (0), ; en isnaderhand het zcKc vcrai^ W 3 deft (m) RegilHier van Notulen cu Refohitieu. van den Have gehouden ten. tyde van den Gri&ev j^. BimJi , gequattcit B. fol: 162. (») Ibid./o/. 10;. en 104. (a), IhiJ. /e/. in. Klaptc vail U» tregtover dehar- digheid vandezc 7aak. Ant- woord daarcip. Dezelve klagte aiider- maalver- nicuwt. Die van Utrcgt verkry- gcn in den iaare xSifre- miilic daarvan- i66 BESCIIRYVING Waar van na- dcrhand . re-^etd zynen naamijc- kregen heefc. HuiTEN- Hor. 2. Loge- nienten tier lUd Leiden, vande Gravin- iie van NoyelUs. Dc groftd atnde Graatfe- Jykheid tocbe- liooren- dcwierd vcrgunt aandie lufthad- dedien tetim- niercn. dcrt in geld (/>) » 't geen men Beere-geJd noemt , en tans nog jaaf- ly.ss uit het komptoor van de Rcntmeelter van K'oorthoUant betaalt veid , penictende de Prelident daar van dertig gulden , en ieder Kaad, mitsuaders de Griftier en Procureur-Generaai vyftien gulden, als mede ieder Secretaris een gelyke fomme. HET B U I T E N-H O F. Ten weflen 7,00 als men de Stadhouders poort uitkomt , heeft meri nog een twecde plcin aan 't Ilof behoorende , \ geen eertyds het Voor^Neder, dog nu het Buiten-Hof genoemt werd,2ynde veel groo- ter en van verdere uitgellrektheid als het eerligemelde 't geen wy 200 even hcbben befchrevcn. Het zelve is 7.00 ten zuiden , wellcn , als ten noorden tans met aanzienelyke huizen verciert , dewelke door een ry lindeboomen , die langs dezelve geplant zyn , des win- ters tegens dc llormen en barre winden bedekt , en des zomcrs te- gens de hitte der zonne aangcnaam bel'chaduwt werden. Onder de- ze gebouwen munten wel inzonderheid uit aan de zuidzyde de twee aanzienelyke huizen oi logementen der Ji ad Leiden ■, naall den anderen ftaande, waar van het eene is tendienfte en tot verblyf van de Hee- ren , die wegens de gemelde ftad op de dagvaarden van haar hd. Groot Mog. verfchyncn, en 't ander ten weften bewoont werd by den Heer , die in der tyd in 't CoUegie van de Ed. Mog. Heeren Gecommitteerde Raden zitting heeft , beide pronkende in den voor- gevel met Ikds wapen ; En aan de noortzyde op den hoek van 't gemelde Buitenhof het voortreffelyk bitis , toebehoorende de Gra-. vinne Douariere van Noyelles. L'it de kaarte van Guicciardyn , die ontrentden jaare 1^60 fchreef, is te zien, dat de zuitzyde van dit Neder of Buiten-Hof als toen nog meeft onbetimmert was , en uit andere befcheiden zoude zulks bree- der konnen blyken , indien de zaake wigtig genoeg was zig daar mede op te houden. Maar zulks niet zynde, zullen we alleen kor- telyk aanmerken, dat die grond te dien tyde nog behootde aan de Graaffelykheid , en dat de Rekenkamer dezelve vergunde aan die geene, die lull hadden dezelve te betimmeren , 't geen met kleine woninkjes gefchiedde , gelyk af te nemen is uit de ledige erven die agter dezelve open bleven , en die zedert , wanneer de gebouwde huisjes zyn gekomen aan luiden van meerder vermogen 5 door dezel- ve van de Graatfelykheid of van de bezitters afzonderlyk zyn gekoft, en alzoo aan hunne erven gehegt zyn geworden ; gelyk de eigen- doms-befcheiden daarvan de bewyzen uitleveren. De eerfte aanleg- gers dier w^ooningen fchynen Bedienden van de Staten , van den Hove, (/>) Het fchynt uit de aantekeningc wclke men vind in 't Rcgiftcr van dc No- tulen en Refoluticn van den Hove, gehouden ten tyde van den Griffier J. Du'tk , gequotccrt A. ful. ifj. , dat 'er al van tc vooren , in plaats van een Beer , nu en dan geld is gegeven , dewyl het Hof by Refolutie van den 13. Jan. i6o(S ordon- neerde, dat de 300 gl. voor Konynen-gcld, en 40 gl. voor Becre-gcld, zoude wer- den verdeek over de p Raden en den Griffier, ieder / ji-if-4 , latende het ovcr- fchot nog onder den Griffier tot nader ordre, en dat de Rentmeefter van dc Ef- pargne uit 't Beere-geld nict zoudc trekl^en. "j! -«■-'"■ ''^" VAN 'sG R A V E N-H A G E. IV. Hooftst. 167 Hove, of 00k van den Stadhouder te zyn geweelt (</). Ter plaat- ze daar nu Itaat het aanzienlyk huis bcwoont by den Beere Gecom- mitteerden Raad der Itad Leiden , llond voor een gedeelte het hnis- jc gebouvvt by eenen L,illis ... wiens zoon iieter CjiUisz Kiggelaar, na dac het in andere handcn geweelt was , het zehe weder koft in den jaare 1578 ( deze was Schryiiiverker ^oan den Hove:, en naderhand ook Coiitrerolleur volgens commillie by de Kamer van Jvekeninge in den jaare i6zi verleent) en had ten ooilen het huis ( blyk dat het ook al bebouwt was ) van D'/rk Haiinemmi Secretaris en Contrerol- leitr van den Hove. Ten welten had het zelve huis den Dief/ieeu van den Hage , gelyk 't zyner plaatze aangewezen zal worden , en daar beneven ten weflen was al in den jaare i f 94 bekent de StaUinge , welke in 1601. wierd gezegt te wezen de Jtalle van de koetspaarden van zyne Exeelkntie , te weten Prinfe Maurits van Oranje. Van welke op 't jaar \6j^. e;efproken werd , als zynde d^t Jial van de koetspaarden van haare Hoogheid^, w aar door verftaan moet werden Princelie ^/z/^-//^, Gemalinne van Prinfe Frederik- Henrik. '/.edert dien tyd is dezelve ftallinge gebruikt , gelyk nog gefchied , tot het Corps de giiarde van de Kuiterye, de wagt houdcnde voor den Rove. Of nu deze dezelve ftallinge zy , dan of er een andere ergens op 't Buiten-hof geftaan heeft , waaruit in den. jaare 1479. de Kabeljauw- fchen in eenen oploop des Stadhouders , Heere Wolfert van der Veere^ hengften haalden, is onzeker, en de duillerheid en 't gering gewigt der zaaken laat niet toe verder onderzoek daar van te doen. Aan de A\eftzyde ten zuiden is 'er nog een tweede ftallinge met een koetshuis van veel grooter begrip , welke in de voorgaande eeuw ten dienfte van de Prinfen van Oranje , als Stadhouders is ge- bouvvt, dog in den jaare 1715' nevens andere Graaffelykheids goede- ren en domeinen aan particulieren verkogt geworden. Op het Buiten- of Neder-bofj dog aan wat zyde Qr) is onzeker , ftond Deeerne aanleg- gers wa- ren Be- dienden van de Stacen , enz. Dieffleen StaUinge. Tans ge- bfuikt tot het Corps de Guarde. Tweede Stalling^ iq) Dat 'er eenigc van deze bedienden alin den jaavc if 16 hebben gewoont , bl^'kt khiar uit het Oftrooi , 't geen Kcizer Kard in den gcnielden jaare gaf aan die van den Hage , nopende het hcffcn en verhoogen van de cxcys op wyn en bier, ahvaar onder anderen gezegt werd , dat van de gecne die in 't Nederhof refidc- ren , allecnlyk daar van vry zullcn zvn onze Officiercn , als den HoufJJager , den Smit , den Zimmerman , den Leydckker , den Controlcur van de iverken en diergelyke. 