VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dr. KipPis heeft ze in tydorde opgeteld ; eene omftandigheid door Mr. orron in zyne breedvoerige Memorien gade geflaa- сеп. Wy moeten, nogthans, optekenen, dat hy eene Leerre- den uitgaf by eene zeer droeve еп aandoenlyke gelegenheid e 2 et 480 d LEEVENSBERICT De Uniserfiteit van Aberdeen droeg, in den jarre МОССХХХУІ , aan Мг. DopDRIDGE ‚ de Waardigheid van Door in de Godgeleerdheid op. Te welker gelegen- heid гупе Kweckelingen het ееп ftuk van welvoegelyk- heid oordeelden hem gezamenlyk geļuk te wentchen, Ну was wel voldaan over dit blyk van genegenheid еп ag- Чё; doch gef hun te verftaan, ,, dat hunne Geleerd- a heid , Godsvrugt en Yver hem duizendmaal meer eere am zouden geeven, hem duizendmaal meer genoegen (сһеп- э, ken, dan de hem opgedraagene Waardigheid, of eenig ‚ Teken van openbaare hoogagting.” = In °t zelfde заг ontving шеп van zyne hand, Ten Sermons өп the Po- wer and Grace of Christ , and the Evidences of his glo- ricus Gospel (*). De drie laatfie, over de Evidences of the Gospel , werden naderhand afzonderlyk gedrukt, op het byzonder verzoek van een der aanzienlyktte Perfoonen der Kerke van Engeland. Zy behelzen.een zeer oor- deelkundige optelling van verfcheide der voornaamfte be- wyzen ten fteun van de Christlyke Openbaaring , en in- zonderheid van die de Egtheid еп Geloofwaardigheid der Euangelifche Gefchiedenisfe {taaven. De Schryver fmaakte het genoegen, dat deeze Redenvoeringen ten mid- del verftrekten om twee Heeren van uitfteekende be- kwaamheden, die іп twyfel gehangen hadden omtrent dit Stuk, tot het Geloof in onzen heiligen Godsdienst over te haalen, Een hunner, die voortyds zyn best gedaan hadt om anderen tegen de Blykbaarheden en den Inhoud van het Euangelie voorin te neemen , werd een yverig Prediker van den Christlyken Godsdienst, en een fchit= terend cieraad voor denzelven, door zyn Leeven en Zee en. Het eerfte Deel. van Mr. роррвтрсе°ѕ groote Werk, The Family Ezxpofitor ; or a Paraphrafe and тп of the New Testament ; with critical Notes , and a Praâi- cal Improvement of each Seton ‚ verfcheen in ’t jaar En MDPCCXXXLX het verlies van zyne опе Dogter, een Kind van groote koo- ре, flegts vyf jaaren опа. 'Dezelve is getyteld: Anbmirëcng re vine Providence on the Death of Children , recommended, Wei- nig voorbeelden van hartroerende welfpreekenheid , dit Stukje ‘overtreffende, zyn "er in ’t Engelsch voorhanden. (*) Men 1з шег in gebreke gebleeven, om dit Werk den We- derlandfchen Leezer, успамі, aan te bieden. VAN PH. DODDRIDGE, 484 MDCCXXXEX (*). Dit Deel behelsde het eerfte Gedeelte van de Gefchiedenis onzes Heeren jesus CHRISTUS, naar -het verhaal der vier Euangelisten, in de ordé van eene Overeenftemming gebragt. Нег Tweede Deel, de Euan- | gelifche Gefchiedenis befluitende, verfcheen іп den jaare DCCXL Korten tyd daarnaa gaf hy in °t licht: The Scripture Dorine of Salvation by Grace , through Faith, illujtrated and improved їп two Sermons. Dit werd welhaast gee volgd door PraCtical Discourfes-on Regeneration , welke Leerredenen hy Zondags avonds gedaan. hadt, en die met zeer veel toeloops werden bygewoond door lieden van onderfcheidene Begrippen; voor zommigen waren zy hoogst nuttig. „De aanpryzing daarvan gegeeven door een buitenlandsch Godgeteerden ‚ voor de Aedegduitfche Vertaaling , de Eerw. w. PEIFFERS, Bedienaar Euan- geliums te Amfterdam, luidt: ‚‚ Hier heerscht Regtzin- э, nigheid gepaard, met Gemaatigdheid; Ernsthaftigheid met ээ Zagtmoedigheid 5 diepverborgen Wysheid met zeldzaa- a me Klaarheid: hier ftraalt door, Eenvoudigheid van ftyl э» zonder lafheid; Zuiverheid zonder Opgefmuktheid ; Ver- ээ hevenheid zonder Opgeblaazenheid 5 hief wordt men э» Even zeer’ verrukt door Redelykheid-zonder Pelagiane- an Tye , en door Geestlykheid zonder Geêst .” Dr. DODDRIDGE gaf, in ’t jaar МОССХІЛИ, ееп Ant woord. op het Gefchrift, getyteld: Christianity not foun- ded on Argument, °t welk, onder den {Снуп van’ veer voor de Regtzinnigheid, met de daad een aanval op on- zen heiligen Godsdienst behelsde. Dit Antweord was begreepen in drie Brieven , zeer rondborftig , maar te- vens zeer beleefd, gefchreeven; hy verwierf daar voor den dank van eenige Heeren, uitfteekende in rang en ver- dienften. De laatfte Brief, inzonderheid, wordt gehouden voor de redelykfte en volkomenfte- verdeedigîrig des In- wloeds van den Geest op ’t Menschlyk hart, tot dus lang te voorfchyn gebragt. | 2, In ’t zelfde jaar ontving men ‘van enzen Sehryver : The Principles of the Christian Religion , expres/ed' in рай er s Ia e (*) Dit uitmuntend Werk is in с Nederduitsch, venagid, en by alle Bybelminnaaren bekend, ` ` ' (1) Van beide deeze Werken bezitten wy desgelyks севе Nederduitfche Overzetting in Gi Boekdegl, ` ` `, 3 482 г LERVENSBRRICH and гају Geh, for the Ufe of Children and Youth, In dit Werkje is gemaklykheid, eenvoudigheid еп fraaiheid , gelukkig vereenigd; doch het zou van eene uitgeltrekrer nutheid geweest zyn, was er geene Leerftelling van tenen betwistbaaren aart in gebragt (*). In ’t zelfde Jaar, werd Dr. popprIDGE Lid van een Wysgeerig Сепооисћер te Northampton. Ву де zamen- komften van ° zelve , leverde hy, in den Jaare MDCCXLIV, een Vertoog in, over de Leer der Slingers „ еп een ander over de Wetten van de mededeeling der Beweeging , zo jn veerkragtige , als in onveerkragtige , Liichaamen. De aangelegenfte voorftellen , tot beide betrekkelyk , wore den in deeze Vertodgen zeer eenvoudig verklaard. Ну deelde ook aan de Koningiyke Societeit drie Verhande- dingen mede, die tem blyke (trekken van de buitengemee- ne arbeidzaamheid, hem eigen. | The Rife and Progresf of Religion їв the Soul kwam, іп MDCCXLV , in "e licht. De Oorfprong en Voortgang der Godsvrugt in "e Meníchen Ziel , werd opgehelderd іп een reeks ernftige Vertoogen , gefchikt voor Perfoonen van al- Jeslei chara en omftandigheden , met eene Godsdienfti- е overweeging of gebed by elk Hoofdftuk. Dit was een дег nuttigfte , en voor het Volk gefcbikt(te , Werken die hy ait ontving groote toejuiching „ niet alleen van de Disfenters; maar van verfcheide Geleerden en God- vruchtigen der Engel/che Kerk. Een Heer van uitfteekene de Geleerdheid en Braafheid droeg het altoos by zich , verklaarende dat het alles behelsde , wat. noodig. was ten opzigte van ernftige en daadlyke Godsvrugt (+). | . , а 33 "Ес is eenige grond om te gelooven, dat men van dit Werkje gebruik maakte in de Opvoeding van 's Konings Kin- deren. Zie Letters te and from the Rey, PHILIP 'DODDRIDGE - ‚ D. pag. 89. (1) Men heeft op dr Stukje eenige aanmerkingen gemaakt, die opmerking verdienen, id een Brief aan Dr. DODDRIDGE ge- (chreeven doar een zyner beste Vrienden, en geplgatst in Dr. КІРРБ Life, р. 91-95. —— Van dit Werk, heeft men ons mede еспе Newerduiöfche Vertaaling gefchonken. VAR ФИ. боордон, 423 4 In ^r Jar MDCCXLVII zagen var Dr. роровірск het licht, Some Remarkable PaJages in tke Life of the Hon, Col. JAMES GARDINER. Zyu oogmerk was, om niet al- Jeen eene fchatting van Dankêrkentenis toe te brengen , aan de Naagedagtenis van eenen onfchatbaaren Vriend 5 maar van verpligting aan сор еп zyne Medemenfchen : dewyl by de ‘ftreelende hoope koesterde , dat het Vem. haal , onder den Godlyken Zegen -een middel zou wec- zen , om ееп wat en leevendig gevoel van Godsvrugt te verfpreiden (*). | , К. He , et (*) Onder des Doâors Vrienden, mes wien by Briefwisfes ling hieldt , die dit tuk op hoogen prys ftelden , was de ge- leerde WARBURTON , dic гупе goedkeuring op deeze wyze te verftaan gaf. s, Ву den brief, met welken. ge my verberde , a vaegde gy Colonel GARDINER's Life; met het grootfte genoe- vm gen heb ik deeze Leevensgefchiedenis doorgeleezen, Niets » kaa oordeelkuudiger weezen , dan befchryviag. Veele э, bedenkingen maaken het onderwerp van t belang én e Dutheid, De roem van waardige Mannen, die zich opôffer. s, den aan den dienst huns Lands; de fcharuúng beraald aan be, » 2000еге Vriendfchap; ber voorbeeld jn "є byzonder voor de vm Krygslieden , van zo veel Deugd ер Gadsvrugt, ‘za wal als э Van Moed- ер Vaderlandsliefde ; de dier gedaan aan de „ Ooverblyvenden der Familie, zyn zulke gewigtige bedenkingen , э» dat ze even zeer den Schryver als het Gemeen betreffert, e Ik heb duizend dingen aan te merken, die my een zender- ep ling genoegen gaven ; doch Мег eg plaats voor wee of э, drie. De ondesfcheiding , welke ву maakt cus{ghen Gedsvruge э ta Geestdryvery, р 78, із zeer juist, belangryk , ep ahere sı oodzaaklykst ten deezen dage, pu de Мепісһеп go gerecd e in uicerften loopen, Niet min voldoepings vond ik in vee p» aanmerkingen , over de Misvormde gedaante des Chyistendoms, » Pe 130. Wy zien "ег de deerlyke uitwerkzels уза. *t Zelfde e vermaak verfchaften шу р. 162 en 163. Uwe Lofzangen э» Ademen. waars Godsvrugt, ед. zyn recht dichterlyk. De Aan- ээ tekening op bl. 176 is zeer keurig. Ik (за volkomen јд uy э» begrip. n aantiope van de buitengewooge ao aadigheld „ van $ braayen, Марз Bekeeriog, Met één woord, het Doe ‚aal u tot eere rekken, of, " geen u beer aanftast, zal ps CCN тереп VOOF п Zyn, dooreen werktuig te wezen or Ье. э, vordering van ° algemeene Nut?’ ` ° De voosaagmlig aanmérking, welke Mr. ORTON op het Wetk зраақге, із, ,, фы de Schryver het genoegen had: van eenige ap voorbeelden. te vorneeipen , waarin ber besmtwoord badit aan e y2 wensch en hoope ; fehoon уеёіеп , en misfchien te regt, | 4 е aa Oe A Le 434 Lëtetvgastfoieg Het Derde Deel van Dr. Gonp porte Family: Brpoftor kwam, met den Jare MDCCXLVUI, te voorfchyn. Нег „ oordeelden , dat һу te veel bot gevierd bat зап de beweer a gingen van byzoudere vriend{chap , onder het opftellen,” mm e A de waarheid deezer bedenking zegt. Dr. get, — Rem » ík ten vollen toe. Colonel GARDINER was, in de daad, een „ Man van een uitfteekend Character , maar dat Charaâer hade „ееп inmengzel van Geestdryvery en Gods ig Bygeloof. an Ik herinner my zeer wel, dat zyn voorkomen de agtbaar- vn heid zelve was; maar die agtbaarheid ging vergezeld van eene „ ftugheid en ftyfheid, geenzins inneemend voor de Kweekelin-e „» gen der Academie te Northampton. De genegenheid van дер e Oudften Zoon tot den Vader was, dit weet ik, met meer vree- ›› Ze gepaard, dan men doorgaans verlangt in een Kind omtrent ›„ zynen Vader. Dr. DODDRIDGE gaat ongetwyfeld te verre, wan- „ neer hy, in тупе Lykreden over Cotone! GARDINER, voluit verklaart , dat hem moeilyk viel te zeggen waar, dan in het » Woord van сор, de Cotonel zyn voorbeeld vondt, of waar > һу sgr gelijken hadt agtergelaaten. De Do&or zelve ging » hem te boven in Charaâer, Doch men hebbe te beden- „ Кеп, dat, indien onze Schryver foms wat verre uitweidt іа an den tof van zynen Vriend , hy niets zeide , dan van welks э Waarheid by ten volle overtuigd was.. » °t Is myn oogmerk niet” vaart Dr. KIPPIS voort, ,, om diep э, te treeden in de Gefchiedenis der Bekeeringe van Colonel » GARDINER, alleszins zo zonderling. Dat de indruk op zyne » Ziel gemaakt in een Droom gefchiedde , is het genoegzaam ve Aangeduidde gevoelen van Dr. DODDRIDGE , fchoon de Colo- „ nel zelve het voor een wonderdaadig gezigt hieldt. Ре `» voorfchikkende omftandigheden pleiten ‘er genoegzaam voor, Lu Om het op eene zeer beredeneerde wyze voor een „ te houden. Hy hadt een ftrenge Godsdienftige opvoeding » Ontvangen; nooit de beginzels van den Godsdienst verzaakt , „ fchoon in zyn gedrag daar van afwykende ; dikwyls voelde se by kmaaging over zyne Leevenswyze; hy bevondt zich alleen » in de (Не van den парт; hy (оер een Godsdienftig Boek „ opèn ; het fchriklyk misdryf , ° welk hy gereed (опа te s pleegen , werd op °t fterkst gewraskt door zyn geweetes. » іп deezen twesftryd ‘viel hy in flaap ; een Droom , overeen- » komftig met zyne denkbeelden , waskende gekoesterd , volg- en de, En was hy, uit dien hoofde, niet min verfchuldigd aam е, de Goedheid der Godiyke Voorzienigheid, voor de gelukkige » En kragtige verandering , welke dezelve te wege bragt in у» Ke? genegenkeden en ‘gedrag, De gebeurtenisfen , кеше з, oHtltaan uit eene opvolging van tustchen beide: komende oor- ` : n Zaa D ` 1 8 D LU VAN PH, DODDRIDGE. 485 behelsde de Handelingen der Apostelen , met bygevoegde Aantekeningen op de Overeenftemming der Euangelisten , en Two Disfertations. 1. Ga Doreen? Ke of Harmony. 2. On ration , of the New Te ni, ——— Dit Deel maakt een zeer aangelegen gedeelte uit van Юг. DODDRIDGE's groot Werk. In de Verhan- deling.over Sir ISAAC NEWTON'S Stelfel , om de verfchei- de Gefchiedenisfen , by de Euangelisten voorkomende, tot derzelver eigen plaats te brengen, beftrydt Dr. DODDRIDGE , met veel voordeels , Sir rsaac’s veronderftelling ; maar geeft hem , intusíchen , den grooten lof. kende in het doen vaa шег vooraf ovestegde Gebeden , was , gelyk hier uit bleek, niet afkeerig wan vooraf eden, by voeglyke gelegenheden, (Waervolg en Slot in ’ volgend Stukje.) DE BESTRAFTE ЕМ VERSETESDE CALIPH, еп tyde van den Celiph иликлм, een der Moorfche Vorften in Spanje, bezat eene arme Vrouwe ееп Stuk Lands, gren- gende aan de Tuiten van den Caliph, die, daar een Lustprieef wenfchende te bouwen, het wilde koopen; doch geen aanbad wss groot genoeg, ont haar te beweegen tot апа eens gronds, welke zy van bere Voorouderen geërfd hadt. Of HAKKAM On- денең: wierd van haare welgering, bangt in twyfel; dan "e Vosften Staatsdienaars maakten ‘er zich meester van, en het Goe bouw werd vervaordigd. De beledigde Vrouw vervoegde zich by den Cadi, of Regter, wiens naam was BECHIR, die, de segimaatigheid haarer zaake іце ziende , haar beloofde uit al zyn vermogen te zullen helpen, Wanneer, op zekeren dag, de Caliph zich verlustigde op dee- ze nieuw verkreegene plek gronds, kwam BECHIR tot hem $ ziuttende op een Ezel met een ledigen zak in de hand. „‚ Vader » der Geloovigen-,” fprak hy, ,, ік nader u met het nederig „ verzoek , dat gy my wilt verguonen , deezen zak te vullen „ met Aarde van den grond, op welken gy treedt?” — Hasan gaf hier toe vryheid, en de Cadi den zak gevuld hebe bende, verzogt den Catiph , dat by, om de mante zyner goede goaftigheid vol te meeten, hem de hand zou leenen om "er den Ezel mede te belaaden. —— De Vorst lachte om het vreemde verzoek, doch poogde, met gulhartigheid , daar san te voldoen, en den zak op te ligten ; doch welhaast Пес hy dien vallen $ klaagende over de verbaazende zwaarte. …- ,, 't Is, nogthans,” voerde де Cadi hem te фешоесе, ‚‚ flegts opn klein gedeelte van dien Grond, welken gy van een uwer Onderdganen hebt afge a nomen; hoe zùlt gy dán de zwarte des geheelen Gronds kune „ hen draagen, wanneer gy, met den last dier ongerechtigheid en belaaden , voor den grooten Richter vesfshynt.” Harran , getroffen door dé kragte van dit vermaan, omkelede den Cadi, bedankte deezen wegens de Beftrafing , еп gaf her Suk Lands nier alleen de Eigenaresfe weder, maar ook het Gebouw daar geflicht, met alles was ° in was, ZE- SEL BRDEBKINGRE, 47 memmen nnn nn, e ZEDELYKR BEDENKINGEN, Ke u zelven, із ееп Les van eenen der zeven Wyzen van Griekenland. Het is eene Spreuk of Les van het uiterst aanbelang , zo voor zich zelven, als voor anderen, met welke һу moet verkeeren, — Van veel. aanbelang voor de Maat, fchappy , waarvan hy een Lid is. = Dan Hy, integendeel, welke zich zelven vlytig betragt, Zal nagaan welke vermogens һу van zynen oneindigen Maker ontvangen heeft, — Hy zal ze zo dra niet opgemerkt hebben, af dezelve dra aanleggen ten nutte van zich zelven en ‘Anderen, —— Zich zelven betragtende , moet hy veele behoef. ten io zich ontdekken , ‘welke hy niet vervuld kan krygen, dan van anderen, —= Zo vind hy by anderen ook behoef- ten, van welke ‘er veele door hem vervuld kunnen worden. Hier uit entftaan de onderlinge Verpligtingen. Hier uit ont- Жаап onderlinge Verbintenisfen , volftrekt noodzakelyk in dic Leven. Dan zich zelven regt betragtende, zal hy ook daaren boven in zich eene menigte behoeften ontdekken, welke hy noch door zich zelven , noch door anderen, vervuld kan krygen, maar die van een oneindige Magt — van zynen Almagtigen Schepper, alleen afhangen. — Dit, zal hem zyne vol, komene afhangelykheid van zynen Maker leeren, en langs dien weg hem het gefchiktst opleiden tot God, die alle de begeere теп, die alle onze behoeften, vervullen kan, Dus is deszelfs kennis volftrekt noodzakelyk om dat ze ons leert de pligten, welke wy san God, ons zelven en onzen Evenmeusch, verfchuldigd zyn, om dat ze ons het allerbest leert onze beftemming kennen, en de groote einden, om welke wy gefchapen zyn. Zyn het niet de Wyzen, welke zich zelven altyd gelyk bly- ven? En\zyn het niet de Dwazen, die geduurig veranderen, by welke geen grond van beftendigheid is? Zyn het niet de Dwingelanden , die alles naar hunne wenken willen beftierd hebben? — Die begeeren dat men alles zal doen naar hun zin, en alles verfoejen en afkeuren, wat ze maar kunnen be- tekenen dat niet inftemt met hunne gevoelens , terwyl ze zich dikwils veel erger vergryped , dan ту, welke van hen BC: att ZEDRLYKE BEDENKINGEN, gehaat, gelasterd en verfoeid, worden ? — Die daaden be. dryven, welke ze in anderen afkeuren, en niet verdraagen kun- пеп? ——— Maar gy, 6 mensch! die ц daar aan fchuldig maakt em keer tot u zelven in, (еек uw hand in uwen boezem , en gie of ze ‘er niet melaarsch uitkome, —— Ge naar uwen eigen Tain, en р zult daar een menigte onkruid zien groe. jen. — - Wied dat eerst uit, en komt dan, za zal de fchan- de en de fchald , die u aaders bedekken moeten , verre van a af vlieden. |. Het berouw veronderftelt eene voorafgegane misdaad, en wanbedryf, het geen den berouwhebbendén mensch mishaagr, —— Dan hy, die te voren wel wikt en weegt, wat hy doen of fpreken zal, loopt zelden gevaar, om zich wegens daden, handelingen of gefprekken, te moeten fchamen, еп zelden zal het hem berouwen , dit of dat gedaan te hebben , of dat by zich in het fpreken heeft te buiten gegaan. Hoe nood. zokelyk is bet dierhalven nooit iets uit te voeren , voor men eerst de zaak, die men wil uitvoeren , van alle kanten regt bekeken heeft. Op dezelfde wyze behoort men ook omtrent zyn fpreken te werk te gaan. —m Hy, die te voren eerst overdenkt, wat hy (preken zal , fpreekt doorgaans zeer wel, daar, integendeel, de man, die onbedagt {preekt , meestal een groote Babbelaar js , ep, "Indien hy blazen kan, vaak reden heeft om fchaamrood te worden, -—— Меп vind, vlugge menfchen , die, op (taande voet, over zaken kunnen oordee- ko: maar de minten zyn met zulke voorregten begaafd, daarom behoorden de meesten zich ten dezen opzichte te wantrou» wen, en het nooit op hunne vlugheid te laten aankomen. en Niemand gelukkig voor zynen dood,” was de guide fpreuk vau eenen der zeven Wyzen. Maar al wie een juist Vonnis wil vellen over het Leven van den mensch , moet daar mede wagten tot dat hy hee aflegge. Men moet, op het einde letten. Het einde moet het werk Кгоопеп, wanneer dit niet goed is, den worden alle vorige bedryvea bedorven , de fchooníte daden“ bevlekt, en worden als niets gerekend. — Hoe veele voorbeelden zyn "er vaa zulke niet voorhanden , welke groote daden hadden verrigt, doch wek ke zy, іп ° eind van hun leeven, met wanbedryven hebben bezwalkt. Hevige fmarten duuren zelden lang ,.dit is ook de rede, dat "ег veele worden doorgeftaan , het geen niet gefchieden zou, indien ze van langen duur moesten zyn. Zo zyn ook hevige vervolgingen, deze duuren ook miet zo lang als zulken, die bedekt en geftadig zyn. Hevige ftormen, ge- weldige plasregens, duuren veelal maar eenige oogenblikken, — Maar een geftadige drup kan den. (ееп verteeren, ——— Dan in alles wat den mensch overkomt , behoort hy zich, Iydzaam te gedragen , want hy, die geleerd heeft geduldig ге lyden, mag men met waarheid zeggen, dat maar half lyd. ` | С. у. р. С. Dn MENGELWERK, ТОТ FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN , BETREKKELYK. ` KEURIG VERSLAG VAN DE TAEOSOPHISTEN EN ROSA- ' CRUSIAANRN. COntleend uit Tho History of PhiloJophy from the earlist Ger, to the beginning of the prefent Century, drawn ep from BRUCKER’s, Historia Critica Philofophi. By WILLIAM ENFIELD, L. L. D.) (Vervolg en Slot van H. 455.) ka geleerder Theofopkist , dan jacos вбнм г ontmoeten Wy in JOANNES BAPTISTA VAN HELMONT ; een be- roemd Geneesheer te Brusfel , iu den Jaare MDLXXVIL, gebooren. Hy maakte vroegtydig zo. groote vorderingen in de Studien , tot de Weetenfchap, door hem ombelsd „ behoorende, dat hy in zyn zeventiende Jaar, op de Leo, venfche Hoogelchool, tot Lector ін. de Heelkunde bee noemd wierd. Dan hy ontdekte welhaast, dat hy, onbe» dagt deezen. post op zich genomen, en zich onderftaam hadt, anderen te n, in ’% geen ру zelve niet vere ftondt. Hy bevondt, dat , {choom hy veele Boeken geleen gen «en veele uittrekzels gemaakt hadt, her hem aan wes zenlyke kundigheden ontbrak; en klaagde, dat de ligtgee loovige en eenvoudige Jeugd zo -dikwyis bedroogen werd, door vermetel voorgeeven van zich wys dunkende Ноор» leeraaren. Met onvermoeiden viet, lag hy zich toe ор de Wis- Stel- Redeneer- en Starrekunde. Maar, zelfs in deea ge takken van Weetenfchap , trof hy de verlangde vole doening niet aan. Steeds klagten- over zyne onkunde uite ftortende, weigerde hy den Eertytel van Meester der Kun- Деп , met betuiging , dat hy nog geene enkele Kunst, іа de daad , maar alleen in fchyn, geleerd hadt. Onder dit voorkomen van nederigheid , bedekte van HELMONT eene Ímaadende veragting van alle kundighee Чеп , behalven van zyne eigene, en zelfs van- alie Се» leerdheid , welke dus lang in de Wereld geweest was 4 en maakte hy zich diets, dat by van сор verwekt wass _ MENG. 1792. МО, 12 - 1, om t 490 BRURIO VERLAG VAN DR THEQIOPHTSTEN om alle voorgaande Stelzele van Wysbegeerte om verte зе werpen, on eene geheel nieuwe Wysbegeerte іп te voeren. Opgewekt , gelyk hy fchryft , door de Godvrug-e tige Schriften van THOMAS A KEMPIS, op GOD te bid- den , dat Hy hem wilde in (аас ftellen , om de waarheid te beminnen еп te zoeken; werd hy іп een Droom ver, ‚maand , om afftand te doen van alle Heidenfche Wysbe= rte, en wel inzonderheid van de Stoëcyn/che „ tot „wel Ée hy overhelde', еп op Godiyke Inlichtingen te wagten. Niet voldaan met de kennis уап den aart en de krag- ren der Planten „ welke hy ontleende uit de Schriften van MATTHIOLUS еп DIOSCORIDES „ en over de beginzelen der Geneeskunde „ die by vondt by GALENUS ОЁ AVICENNA , befloot hy, dat de kennis der Geneeskunde niet te ver- krygen was uit menschlyke Schriften , noch door mensch- lyk vlytbetoom. Hy nam. weder de toevlugt tot het Ge- bed , en werd op nieuw in eenen Droom vermaand, zich ете? te geeven aan het zoeken van Gadlyke Wysheid. . Omtrent deezen tyd , leerde hy, van eenen ongeleerder Chymist, de werkdaadige behandeling der Chymie ‚ en gaf zich met onvermoeiden viyt over aan die kunstbewerking; vol e dat hy, ід het Srookhuis, „е kennis zou vine ёв. W ‘te verg in de en gezogt hadt, Ae er Weetenfchap , welke hy, door dit mide ‚ Opdeedt , befbecdde: hy geheel ten dienfte der armen. Verfcheide jaaren decide hy Geneesmiddelen uit , zender daar тоог eenig geld te neemen, ен verwierf groote agtin zo van wegen zyne Menschlievenheid , als uit hoofde van вупе bedroevenbeid. іп de Geneeskunde, . Eene koude , welke hy vatte., in by: nagt een L te, bezoeken ; maakte eem cinde тап zyn teeven , in zeven-en-zestige fte тупе ouderdoms. . | AN MELMONT bezat weegeniyk Talenten , hadt veel geleezen , еп, door bet doen van Proeven , verbeteringen gemaakt іп de Chymie en Geneeskunde ; doeh zyn waan vervoerde hem tot Kwakzalvery. Hy roemde op het bezit van cen Vogt, °t welk hy A ‚ of zuiver Zout, поете de, °t welk het eerfte ftofiyk beginzel in de Natuur was , in Daat om in de lichaamen iu te dringen, en eene geheele Scheiding en verandering, van derzelver beftamddeelen te wege te brengen. Doch dit wonderbaar Vogt werd nooit вап iemand vertoond, zelfs niet aan zyn Zoon , die. mede de Chymie beoefende. De veragting- diens Wysgeers van Ше vresgere Wysgeerige Stelzels deedt hem een ci- | gen 7 EN АОЗДОВОМААМЫН; ` 40 gen Brelzel ontwerpen, Бейаапде uit een vreemd tengzel Van Godgeleerde , Geneeskundige en Wysgeerige ‚ Wonder- fpreuken ; waar in de Theofophissijche Mystikery zich paart met Scholastike zifteryen, Schoon hy voorgeeft, et gebouw zyns ftelzels , op den grondflag van Proefnee- mingen, op te haalen, is * zelve niets meer, dan een gee vaarte van allen ‘grondflag ontbloot; beftaande in droe, men en verrukkingen van eene weelderige en verwilderde verbeelding. Ор nieuwigheid gefteld , vormde VAN HEL MONT afgetrokke. denkbeelden ; die geen beftaan hadden dan in gyne ‘eigene beroerde harfenen, en, naa deeze ine gebeelde weezens barbaarfche паашеп gegeeven:te heb. ben , roemde hy “er op als op alle verwondering’ verdies nende vindingen, Zyne Schriften, indien wy eenige wei піве zaaken uitsonderen іп de Chymie en oefenende Gee neeskunde , zyn , in de daad , geheel ontbloot van die foort van onderrigting , die een redelyk onderzoeker deg waarheid , of naauwkeurigen naavorfcher der Natuure A kan voldoen. | Г ‚ De мое аррегі deezes Wysgeers werden zeer 2огёуш!» dig gedrukt doór zyn Zoon FRANCISCUS VAN HELMONT , die den voorraad van Wysgeerige Verzinzelen , van zynen Vader geërfd, met zeer. veel vlyts vermeerderde , door Ze де droomen Van de Fvod/che Cabbala by te voegen. De Disfertationes , van hem in °с licht gegeeven, behelzen eene zamenflanzing: van Wysgeerige , Geneeskundige en God. geleerde, Wonderfpreuken ‚ waarvan men zeer bezwaarlyk eene‘ wedergade in de Lettergefchiederris zal aautreffen, De keurigfte en Wysgeerigfte van alle Theo/öphisten Was- PETRUS POIRET, іп den Jaare MIDCXLVI, te Мах, booren , en -aen de Hoogefchool te ‚Bazel opgevoede Boor ongezondheid belet от de.Lesten vv te woonen , - befteedde hy langen tyd in het beoefenen: ter Carthefiaana Jehe Wysbegeerte.. In °t Jaar MDCLXVII[, gaf hy zich te Heidelberg over aan de Godgeleerdheid ‚ om een Kerk- lyk beroep te aanvaarden ; en verfcheen als zodanig, in den Jaare MDCLXXII, te Tweebrugge. Hier fchreef hy, паа eene langduurige ziekte , zyne Copitationes Rationales de Deo, Anima, @ Malo, of Redelyke Bedenkingen over God, de Ziel, en het Kwaad; waarin hy meest de begins zels van DESCARTES volgde ееп Werk, ’t welk de апп». dagt der Wysgeeren fterk trok, ёп °t geen hy naderhand tegen de aanmerkingen van BAYLE verdeedigde, Staatsoniusten noodzaakten. hem zyn Standplaats y ZS a а wa ` 492 KEURIG VERSLAG VAN DE THBOSOPHISTEN verlaaten, en hy vertrok na Hollart, vervolgens па Ham- burg , waar hy de beroemde Fran/che Mystike Dame BOURIGNON aantrof , en zo zeer ingenomen werd met haare denkbeelden , dat zy geen vol-yveriger Leerling hadt. Van een Carthefiaansch | leerde veranderd , befloot һу, voortaan , die verlichting „ welke hy niet kon verkrygen door het te werkftellen vag zyn redelyk vermogen, te verwerven door Godlyke bee fpiegelivg en het gebed. Zints dien tyd, werd PORET een geflagen vyand van de Carthefiaan/che Wys ‚ en wendde alle moeite aan, om er gebreken еп dwaalin- gen in te vinden. Ten zelfden tyde verwierp hy, geheel ingenomen met de Mystike denkbeelden van Madame a BOURIGNON , het licht der Rede als nutloos en , | pevaariyk, en voer heftig uit tegen alle Wysbegeerte , die het gevolg niet was van Godlyke Inlichtingen, == Рогат zette zich, in ’t laatfte zyns leevens , te Rhyasburg , in Holland, neder, en befteedde het overige zyner in het fchryven van Mystike Boeken. Hy overleedt in ’t Jaar MDCCXIX. Zyne Verhandelingen : De Oeconemia Divi- na — over de Godlyke Huishouding , еп De Eruditione Triplici — over de Drievoudige Geleerdheid, сп de Jaatite Uitgave van zyne Cogitatienes Rationales , fchoon voor een groot gedeelte vry van die duisterheid , welke de Schriften der reeds gemelde Theofophisten kentekent , sangichikken hem zeker onder de Mystiken. Eenige zy- ner Mystike denkbeelden , zo als wy ze byeen v d vinden , in eene voorloopige Verhandeling voor zyne Werken , komen hier op neder. Het heeft сор behaagd, om een leevend еп genoegiyk genot te erlangen, uit de befchouwing van zich zelven, uiten dat eenzaame , ’t welk tot het Godlyk Weezen bee hoort , uitwendige Weezens te (сһерреп , waarin hy een Beeld van zich zelven kon voortbrengen. Het weezen van "e Meníchen Ziel is de Gedagte, bekwaam еп verilan- gende па licht en genoeglyk genot; eigenfchappen , waarin dezelve eene gelykvormigheid heeft met het Gode Јук Weezen. Niets is inwendiger of weezenlyker voor e Ziel, dan deeze begeerte, welke dezelve altoos tot het waare еп onëindige goed opleidt, Om dit verlan te voldoen , is de verlichting des Geloofs noodzaaklyk ; waardoor de Ziel p bewust van haare zwakheid en ons vermogen, alle verzinzelen der Menfchelyke Rede vere werpt , en zich tot cop wendt, met еспе опширгеек- у in een Mystiek Godge= EN ROSACRUSIAANEN. — 493 Лук vuurige drift, tot zy, door de ftille befpiegeling van Hem, vervuld worde ’ met een gerustítellend licht en genoeglyke voldoening ; fchoon zy, nog gedrukt door den last deezes (lerflyken lichaams , zyn ongedekt aza- igt niet konne eanfchouwen. Uit deeze Godlyke ver- lichting volgt de vreedzaamfte Helderheid van Geest, de vuurigtte Liefde tot Сой, en de innerlykfte Vereeniging met Hem. Kan ’er eenige twyfel overblyven aan de gepastheid „ om POIRET te plaatzen by de Geestdryvers „- onder de Schryvers , die het licht der Rede verlmaaden , еп айе Wysheid еп Geluk zoeken їп de Ziel met ítilheid ёп bedaardheid тё onderwerpen зап de indrukken der Gode lyke verlichting? : Tot де Theofophisten , heeft men doorgaans gebragt den geheelen Aanhang der Ro/acrufiaanen , die, іп den aane ~, vang der Zeventiende Eeuwe, zo veel gerugts in de Kerk- ЗуКе en geleerde Wereld maakte. De Gefchiedenis dee- zes Aanhangs is met eenige duisterheid omgeeven ; doch fchynt hier op neder te komen. Пе oorfprong bren men tot zekeren Duit/cher , ROSENCREUZ geheeten GË die, in de Veertiende Eeuwe , het Heilig Graf bezogt, еп, door Afia en Africa reizende , zich verfcheide Oosterfche eheimen eigen maakte; en, naa zyne thuiskomst , eene eine B rfchap oprigtte, aan welke hy de Verbore nheden door hem ontdekt, onder een Eed van on-. hendbaare geheimhouding, mededeelde. Deeze Broeders `· fchap bleef onbekend ; tot het begin der Zeventiende Eeu- we, wanneer er twee Boeken uitkwamen : het eene ge- ‘tyteld : Fama Fraternitatis laudabilis Ordinis Ro/acrucis - of de Roem van de Loflyke Broederfchap der Rofacrufiza< nen; het andere Confesfio Fraternitatis „ of Belydenis der Broeder fchappe. , | In deeze Boeken werd de Wereld onderrigt , dat deeze Broederfchap , door Godlyke Openbaaring , in (аас gefteld was, om de gewigtigfte Geheimenisfen van Natuur еп Geng, de uit te leggen; dat zy beftemd waren òm de dwaalingen der geleerde wereld te regt te brengen, bovenal in de ës (*) Wy hebben hier boven Ы. 455, in cene Aantekening, uit MOSHEIM's Kerkelyke Gefchiedenis ontleend , een anderen oor- {prong van de Benaaming Rofacrufiaanen, of Broederen van het Roozenäruis „sangeweezen, VERT. Ll 3 $94 KEURIG VERSLAG VAN DE TEEOSOPHISTEN Wysbegeerte en de Geneeskunde; dat zy den Philofophi fchen Steen bezaten, еп de kunst verftonden om de Metase Jen te veranderen, en het Menschlyk leeven te verlengen, en dus, door dit behulp, de Gouden Eeuw, onder de Kine deren der Menfchen, zou wederkeeren, - Zo ras deeze groote Geheimenisfen openbaar werden , vervoegde zich de geheele bende van Paracelfisten „ fophisten , en Chymisten , onder den ftandaard der Rofae crufiaanes , en alle nieuwe en ongehoorde verborgenheid werd tot deeze Broederfchap gebragt, ’t Is. onmogelyk te vermelden , hoe veel gerugts deeze wonderhaare Ont- dekking maakte , of welke onderfcheidene gevoelens men deswegen vormde. En, met dit alles , (сһооп de Wetten en Inrigtingen дег Broederfchappe aan ’t licht gebragt waren , kon niemand zeggen waar men de Broederfchap zelve vondt, of wie ‘ег met de daad toe behoorden, Eenige fchrandere Waarneemers verbeeldden zich, dat "ep eene gewigtige betekenis verborgen lag, onder de Gee fchiedenis der Broederen van het Roazenkruis , hoewel zy in 'т geheel niet konden zeggen, welke dezelve was Zommigen gisten , dat er een Chymifche verborgenhei {chool agter de Zinnebeeldige voorftelling ; anderen verons derftelden , dat dezelve eene groote Omwenteling іп de Kerk voorfpelde. Eindelyk hadt MICHAËL BRELER , in het Jaar MDCXX, moeds genoeg om openlyk te verklaaren, wet volkomene gekerheid te weeten, dat de geheele Gefchiedenis werzons pen was door fchrandere koppen , die zich met de ligte eloovigheid des Gemeens wilden vermaaken, Deeze vere. aaring veroorzaakte een algemeen verdenken van de ge- heele Gefchiedenis; еп, daar niemand het aich.onderwond dezelve te wederfpreeken , verdween deeze wondere Aan- hang allengskens, en de gerugten , deswegen wyd еп гуд verfpreid, hielden op. Het geheel beftondt , waarfchynlyk {п een vond , om de Voorwenders van heimlyke Wysheid en Wonder- vermogen, bovenal de Chymisten , die ftoften dat zy. den Steen der. Philofophen; bezaten , іп een be- Jachtyk licht te zetten, Меп heeft gegist, dat de fcherte gende toon in zyne Schriften, en verfcheide bepaalde plaat- gen іп zyne Werken , de gisfing begunftigen „ dat dit Гре! uitgevonden , en voor een gedeelte ten minften volvoerd Was , door JOANNES VALENTINUS ANDREA, ееп Godge- jJeerde van Wurtenberg. | Het bygebragte is genoegzaam , om te toonen in welk een EN АОЗАСАОНПААНЕН. 405 een licht de А der . Theofophisten moet befchouwrd worden. Schoon de buitenfpoorigheden van dien Aanhang te veelvuldig zyn, om ze tot een geregeld Stelzel te bren- gen ‚:kunpen zy alle thuis gebragt worden tot één alge- meenen eorfprong; de verzaaking van de menschlyke Rede of het Gezond Verftand. Deeze Wysgeeren laaten het geheel aankomen op inwendige Verlichting, waari жу , terwyl het Verftand іп rust, en lydlyk, blyft, im heilige (tilte en, bedaardheid van Ziel, op Godlyke In» lichtingen wachten; en wat, geduurende deeze diepe mymeringen , door eene verhitte verbeeldingskragt, zich aan hunnen geest opdeet, ontvangen zy als een Godiyk Onderwys. ——— Openlyk verwerpen zy het gezag van de Schriften der Godlyke Openbaaring niet; maar zy ver- werpen derzelver natuurlyke betekenis, en weeten , doot behulp der kinderagtigite verbloemde betekenisfen , dé woorden der Heilige Schrift eenen zin te geeven , wel- ke hun goeddunkt, Met geen anderen gids, in het zoeken der waarheid, dan hunne eigene ontftelde verbeeldings kragt:, omhelzen zy de verwilderdfte droomen als heilige waarheden , en dringen ze der wereld op met eene оп“ draaglyke trotsheid, als onwederleglyke Godsfpraaken. Deeze Geestdryvers fchynen overeen te Котеп in té erkennen, dat alle dingen uit cop voortvloeijen, en tot hem zullen wederkeeren ; bovenal dat dit het geval fe van ’s Menfchen Ziel, die haare honglte gelukzaligheid moet ontleenen yit de Befpiegeling van сор; en dat men Godlyke Verlichting alleen kan verwagten in dien onderwerplyken (ааг der Ziele, wanneer zy, van alle werkzaamheid ontbloot, in ftilte ontvangbaar blyft voor Сойіуке indrukzelen, === Zy bebben zich ddarenbo= ven diets gemaakt, dat cop niet alleen zyn Beeld den Mensch , maar ook alle zigtbâare voorwerpen, ingedrukt hebbe ` en dat dit Beeld van aop , door zekere tekenen ontdekt zynde , de verborgene natuur der dingen , de invloed der boven- op deeze beneden- Wes reld , kan verftaan , еп hier door wonderbaare nuit- werkzels veroorzaakt worden, —= Zy hebben zich verbeeld, door behulp der Starrewichelaary en Chymie „ de Verborgenheden der Natuure zo verre te kunnen vera klaaren, dat тев een algemeen Geneesmiddel tegen alle Kwaalen , de wyze van mindere Metaalen in Goud te veranderen , of den Philofophifchen Steen, kon antdekken. _ Niet veel arbeids is "er noodig, om te bewyzen , dat bet Stelzel der Theofophisten op bedrog gegrond is, en 4 да» t 496 KEURIG VERSLAG VAN DE THEOSOPHISTEN , ENZ. nadeel зап Wysbegeerte en Godsdienst toebrengt. Die vermeende Verlichtingen zyn, of aan Geestdryvery, of aan Bedrog, toe te fchryven. · De Lag ing, waar mede deeze Voorwenders van Godi Wysheid de zo- danigen behandeld hebben, die zich te vrede houden met de eenvoudige Voorfchriften des Gezonden Ver- ftands, en de Leer der Schriftuure te volgen, heeft on- gewyfeld veel toegebragt om het, ] oovige Gemeen te bedriegen, en eene onverfchilligheid omtrent redelyk onderzoek te wege gebragt, zo zeer hinderlyk aan den voortgang van -waare Kennisfe. Hun voorbeeld heeft anderen aangezet, om de Wi еп de Godgeleerd. heid in °t algemeen te verfmaaden , door dezelve af te maalen als op geen beter gronden fteunende, dan Geest- dryvery en Ongerymdheid. эс Is, naar den aart der liefde, te denken , dat deeze bedroogene Geestdryvers zelve niet bedagt hebben, welk een nadeel zy toebragten aan de belangen van Weetenfchap en Godsdienst. Niet te min is het hoogst се bejammeren, om hun eigen wil, en om den wil der groote menigte, door hun misleid, dat, terwyl zy zich verbeelden een helder en beftendig: dicht te volgen, zy fteeds door dwaallichten van den weg. zyn afgebragt. AANMERKINGEN, OF IETS, OVER ERF- OF AANGEBOOREN ZIEKTEN EN СЕВВЕКЕМ, | DOOR ` - JACOB van per HAAR. M“? noemt Erf- of liever aangebooren Ziekten of Gebreken , welke Kinderen , uit den fchoot der Moeder , op een zigt-'of onzigtbaare wyze, mede ter. waereld brengen. db. Van de zigtbaare, als: Waterhoofden, Waterbuiken, Splyting der ruggegraat , Haazemonden , Horlvoeten , Breu- ken, Mankgaan , еп vericheiden foort van gezwellen , huidvlakken , enz. konnen eenigen door de hand eens Heelmeesters, geheel of ten deele, verbeterd, doch by de meeste geen wezenlyk goeds gedaan, worden. - Sommige ontftaan, ontwyfelbaar, uit een zagte, aan- houdend drukkende , oorzaak binnen of buiten ор de are a 4 AANMERKINGEN OVER DE ERF-ZIEKTEN. 497 baarmoeder ; althans de meeste Horlvoeten ziet men by Jongens , minder by Meisjes, en wel by zulke kinderen, die, by hunne geboorte, vry kloek, en са duimen lang, zyn (*). Andere fchynen volftrekt af te hangen van een eigenaartig geftel der vaste deelen of vaten van den Va- der of van de Moeder, of wel van beiden tevens, aan dè Vrugt medegedeeld : onder veele andere zal ik daarvan flegts maar een paar bewyzen opgeeven. i | kenne ееп mankgaande er, die zeven kinderen Jongens en Meisjes, heeft; waar van er vyf, in wee- zenstrekken , naar de Moeder gelyken ; en ook. tevens alle vyf, min en meer, mankgaan: de twee andere kin- (°) Met onzen Hoogleeraar у. вом, heb ik ееп welgemaakte Vrouw gekend, die veele welgemaakte kinderen had, en, by de laatfte bezwangering, een fterken Vloed kreeg, en, eenige maanden dasr na, van een Dogtertje, 't welk de darmen buiten’ den buik hingen, verloste. Fenigen tyd daar па merkten wy, dat zy een Mydrops Oyarii had, gelyk wy ook, na den dood, zagen : de drukkinge daafvan is chynlyk de oorzaak des bloed- · vloeds, en van de uitftorting van des kinds ingewanden , geweest. Gemelde Hoogleeraar , myn byna so jaarige Vriend! heeft, Onder meer anderen, een Гаги: van een duim lang, welks ache terhoofd tusfchen twee knobbelen in de placenta bekneepen zit, ep een allerleelykften , dubbelen , Haazemond heeft. —— Begeert iemand de juiste aanleidende oorzaak daarvan te weeten , men behoort ze te vraagen aan zulke Mannen, die van alle natuuriyke, ja bovennatuuriyke, Verfchbynfelten redenen weeten te geeven. Om evenwel te betoogen , dat ееп te naauwe of gedrongen plaats, Zomwyl, veel wanordes (zonder van de Planten te fpree- ken) in de Dierlyke vorming verwekt, heb ik herhaald gezien dat een door een Haan bevrugt hoender-ei, ’t welk 7 lood of meer gewigt had, twee Doyers, of twee volkomen Eiëren, be, watte: deeze, bebroed zynde, vormen twee Kiekens, die. door de naauwte der plaats, in elkander groeijen, maar niet uit den dop konnen voortkomen. Ik heb twee zulke Kiekens gezien, waarvan "rt een în het lichaam van ’t andere als verzwolgen fcheen, en vier pooten bad , waarvan ‘er twee met de teenen maar den kop, ende twee anderen naar den (Gaart, ftonden. De groote CAMPER, die een Werk over de Monfters gefchreeven heeft, "tr welk nog niet is uitgegeeven, en waarvan hy my de Plasten reeds voor veele jaaren vereerd heeft, toonde шу, over deeze еа foortgelyke Waarneemingen , zyn genoegen. Lis - - en ша ай AANMERKINGEN 40% deren, wier oogen en aangezigt naar den Vader gel zyn van het mankgaau bevryd gebleeven, · стука, Бев ‚ die, van zyne geboorte af, en Darmbreuk þad, verwekte vyf kinderen , waar уап twee jangens eg Meisje, die naag deu Vader geleeken, alle drie breu- badden: één Jongen en één Meisje, die iu oogen, en aangezigt, enz, de Moeder geleken, waren daare vryd. 