Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
Genoegdoening door Holland ver- dan eindelijk de kapiteins vertrekken, voorzien van een brief van de Staten van Hol- leend, land, waarbij zij aan 's Konings goedertierenheid werden aanbevolen, Maar nu werd ALBERTSEN zoo ziek, dat hij de reis niet kon aannemen. Dit was eene nieuwe reden van uitstel. Eindelijk werd turer alleen gezonden, en daar ALBERTSEN kwam te sterven, moest JACOBUS zich met de komst van dien eenen kapitein tevreden stellen. Hij 30 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en Sn en ll ee A mn en eee ee en ee ee een ee ee ee nn ae M om ontving genade, en de aangehouden Hollandsche koopvaardijsohepen werden in vrijheid gesteld !, ;. Doch hiermede was de indruk van de stoute bejegening, welke de Hollandsche ha- ringvisschers zich op de Schotsche kust veroorloofden, nog geenszins uitgewischt. Nieuwe grieven CARLETON had van deze nieuwe grieve het onderwerp van een nieuw voorstel in de van Engeland. Staten-Generaal gemaakt. De Schotsche schippers, had hij gezegd, moesten, door het - gewapend geweld der Hollanders gedwongen, ver van hunne eigene kusten in de Deen- sche wateren gaan visschen en beliepen daardoor het ongenoegen der Denen. Nu ver- zochten zij, dat den Hollanders gelast werd, even als dit vroeger de gewoonte was, buiten het gezicht der Schotsche kust te blijven. Weldra daarna kwam er een brief van canon, bij welken hij meldde, dat de Koning hem » wonder toornig bejegend had wegens de handelwijze der onzen in de Schotsche wateren: dagelijks, zeide de Koning, deden zij zijnen onderdanen meer gewelddadigheden aan met smijten en slaan en af- nemen van netten, zoodat het hun onmogelijk was hun brood te winnen.” Dus diende er iets tot bevrediging van Zijne Majesteit te geschieden. Wat men deed, bestond in de uitvaardiging van een plakaat op de haringvisscherij onder Schotland, waarbij zulke buitensporigheden verboden werden. Op dit plakaat wijzende, betuigden de Staten in hun antwoord op carrerons voorstel hun leedwezen over het voorgevallene, maar te- vens hunne hoop, dat hunne onderzaten in hun recht om over de geheele zee te vis- schen niet zouden belemmerd worden, in welks bezit zij sints onheugelijke tijden wa- ren, en hetwelk bevestigd was door verscheidene traktaten met name door dat van 1551, tusschen upvanp VI en Keizer xang V. — Na deze verklaring ontvangen te hebben vertrok canLETON in de beste stemming tot een uitstapje naar Engeland 3. Terwijl alzoo het bondgenootschap met Engeland in zoo verre gehandhaafd bleef, dat er ten minste geen openlijke vredebreuk meer te duchten was, kwam de Republiek in dit zelfde jaar (1618) in nader betrekking tot eenen Vorst, die, even als de Koning van Groot-Britannië, tot dus ver op twee gedachten gehinkt had, en hoezeer hij aan de zijde van de Protestantsche Staten stond, toeh in Duitschland eene staatkundige 1 Resol. Stat. Gen. 6, 7 Sept.; 7, 19, 26 Oct.; 1, 14, 27 Dec. 1617, 29 Jan.; 10, 13 Apr.; 22, 23 Mei, 1618. Resol. v. Holl. 19 Dec. 1617. 23 Jan.; 20 Maart, 1618. carterox, II. p. 7—15, 25—27, 34, 37, 40—43, 51—55, 58, 61, 76—80, 90—94, 103, 108, 112, 145, 153, 161—164, 174, 181, 199, 201, 210, 228, 237, 238, 240, 250. cameron noemt Kapitein TLIRP overál CLIFF. 2 Resol. Stat.-Gen. 10 April; 22 Mei; 5, 6 Junij, 1618. Resol. v. Holl. 17, 22 Mei, 1618. Het geschenk , hetwelk carreton bij zijn afscheid tot tijdelijke afwezigheid verkreeg, aanvaardde hij slechts in deposito: eerst wilde hij Zijner Majesteits believen daarop vernemen. Resol. Stat Gen. 8 Junij, 1618. DES VADERLANDS. 91 EEE partij voorstond, die uit verkeerd begrepen eigenbelang de eendracht tusschen de Evan- gelischen in den weg stond, Het was de Koning van Denemarken. . Dan eerst, wan- neer deze Vorst met de Vereenigde Provinciën ééne lijn trok, was er een krachtig op- treden van het Hanseverbond te wachten, en kon de Republiek bij een mogelijken ver- nieuwden aanvang van den oorlog onbelemmerd haar verdedigingsmiddelen op breede schaal aanwenden. De toenadering werd het eerst te weeg gebracht door de omstan- digheid, dat Koning cuxisriaan de belangen van zijn Huis in het Bisdom Bremen slechts met behulp van het gezag der Vereenigde Provinciën meende te kunnen doen 1618 — 1621. ` Brieven van en Koning van i ; : je d zegevieren. Tegen het eind der maand Februarij ontvingen de Staten-Generaal van den Denemarken. Koning van Denemarken drie brieven. In den eersten gaf hij bericht van de pogingen, van wege den Paus aangewend, om het Aartsstift Bremen weder aan de Katholieke Kerk te brengen, pogingen, die door niet weinig groote Heren en Mogendheden ondersteund werden, Dit kon hij niet onverschillig aanzien: eenen Pausgezinden Staat tot nabuur te hebben begeerde hij niet, daargelaten dat door zulk eene omwenteling de belangen verkort zouden worden van zijnen tweeden zoon, Hertog raEDEBIK (toen een acht- of negenjarige knaap), die lid was van het Kapittel en kans had eenmaal bij vrije keuze tot Bisschop aangesteld te worden, Den regerenden Aartsbisschop, geboren Vorst van HOLSTEIN, trachtte men tegen hem, den Koning, in te nemen, In dezen stand van zaken wenschte hij te welen, of de Staten genegen zijn zouden, zijne bedoelingen ten aanzien van het Aartsstift in de hand te werken. — Wel had de Koning reden deze vraag tot de Staten te richten; want wilde hij te eeniger tijd de aanspraak van zijnen zoon met de wapenen ondersteunen, dan zou de stad Bremen tegen dat geweld, vol- gens het Verdrag met de Hansesteden door de Nederlanden aangegaan, de hulp der Republiek kunnen inroepen, en de tocht naar Brunswijk had getoond, hoe de Staten de Duitsche Steden tegen de Vorsten, die haar bedreigden, wisten te verdedigen, FREDERIK HENDRIK zou gaarne een tocht naar Bremen, zoo als toen naar Brunswijk, ondernomen hebben 1. — De tweede brief behelsde klachten wegens listige praktijken, door onze zeevaarders gebezigd om den Sundtol gedeeltelijk te ontduiken, en stelde een middel daartegen voor. De derde brief, eindelijk, meldde, dat eenigen van 's Konings onder- danen voornemens waren eene Oost-Indische Compagnie op te richten. Bij dit plan bevolen zij zich aan de goedwilligheid der Nederlanders aan, hopende met gelijke vriend- schap bejegend te worden, als de Nederlandsche kooplieden en zeevaarders van de Denen ontvingen, — In de maand Maart kwam Dr. sonas aHAmIsIus, die eene zending naar Engeland voor den Koning van Denemarken volbracht had, te ’s Gravenhage, om De Staten be sluiten, een Ge- antwoord op die brieven te ontvangen. Dit was de aanleiding, dat bij de Staten het sente — Denemarken te plan tot rijpheid kwam om den Koning door middel van een Gezantschap te beant- zenden. 1 Carretos, ll. p. 227. 52 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE 1618— woorden. De meeste der vragen, door hem geopperd, waren minder vatbaar voor eene mes schriftelijke beantwoording, en die stap van toenadering, door den Deenschen Vorst ge- daan, zou, bijaldien hij door de Staten zoo eervol bejegend werd, misschien tot een naauwer vereeniging van de beide Regeringen leiden. Dus kondigden de Staten, bij eenen brief van den 9% April, den Koning in vlejende bewoordingen de komst van een plechtig Gezantschap aan. Holland was zoo sterk voor de zending van dit Gezant- schap gestemd, dat het des noods de kosten alleen zou hebben willen dragen. Gaarne zou cHaRIsivs reeds dadelijk der Staten besluit aangaande de vraag betreffende de ont- worpen Deensche Oost-Indische Compagnie vernomen hebben: er was haast bij, zeide hij, want de schepen, tot de vaart naar de Oost bestemd, werden reeds uitgerust. Dz ` GROOT en MAGNUS werden aangewezen om over die zaak te spreken, maar slechts voor- loopig: de zaak was te gewichtig, en de Gezanten zouden de meening van Hun Hoog- mogenden volledig overbrengen. Van wege de Provincie Holland werd voorgesteld , dat men aan het Bewind van den Koning van Groot-Dritannie zou aanbieden zich bij het Gezantschap te laten vertegenwoordigen; doch sacosus verontschuldigde zich, en hij bepaalde zich er toe, den Gezanten eenen brief aan den Koning van Denemarken mede te geven, waarby hij zich zelven den lof toezwaait, dat door zijne bemoeijingen | de eensgezindheid tusschen Denemarken en de Vereenigde Provincién zoo groot was, dat er thans een Gezantschap van hier derwaarts ging. — Tot hoofd der Legatie wil- den die van Holland Graaf eanst casrwm van NAssAU, die door zijne echtgenoot met den Koning van Denemarken verwant was, benoemd hebben: doch de Prins van Oranje kon daartoe zijne toestemming niet verleenen. Hij wilde in de bestaande omstandighe- den zijnen neef liever bij zich houden. Dus liet de Graaf ongesteldheid als ver- ontschuldiging gelden, en rroris Graaf van Kuilenburg, baron van PaLLANDT, dien de Prins niet ongaarne moest zien vertrekken, werd tot die hooge waardigheid voorgeslagen en beneemd. Van wege Holland namen deel aan het Gezantschap de pensionarissen BERCK van Dordrecht en patw van Amsterdam, van wege Zeeland soacuimt en van De Gezanten Wege Friesland Burmana., De Gezanten deden de reize overland (twaalf rijtuigen wer- bezoeken Duit- sche Vorsten en Steden. zij bespeurden niet, dat er op zijn gebied buitengewone lichtingen van krijgsvolk plaats hadden. De Graaf van Oldenburg verontschuldigde zich bij hen wegens het krijgsvolk, dat bij wegens de geruchten van wervingen, door zijne buren verordend, genoodzaakt ge- weest was te lichten; maar, beloofde hij, van zijne zijde zou hij geene dadelijkheden aan- vangen, noch iets bestaan tegen de acte van neutraliteit, hem verleend, Te Bremen ver- t a ` à à r. a + » ` ^ `. - -. - 5 . so - at. FF CU Herre Mn yug — — — wt DE 7 - bezoe sche Stede EE ETT a i MULT furi torr — fim LETTI jini Hiit : f af ret bid egies eee dered Of at} MINH Er DAL Ot Pent IET TRITT: EATLTITTRT id 4 | HEEM I HEP ER DR LET! F | f BEPPES dy THTITI SPEL RE EN AHH AT HH LT TH TIT PERDE ELT EN Idar | tH | ed PET ee T j "HE TECTA TEE] [| Hilt "M RW Rey Say HH TEE 000 r HIT | | | | ij jr PH PETI cll HOHEM A ; m m DES VADERLANDS. 33 namen de Gezanten, dat de Magistraat en de burgerij het niet eens waren omtrent dengenen, die den Aartsbisschop zou moeten opvolgen. De Aartsbisschop beklaagde zich over den dwang, die hem van de zijde van den Koning van Denemarken werd aangedaan: er 1618 — 1621. Grieven van den Aartsbis- schop van Bre- was voor hem geen uitzicht op vrede met dien Vorst, zoo hij niet het Aartsstift ten be- men. hoeve van 's Konings zoon uit zijn eigen Huis vervreemden en zijn broederszoon, broe- der van den regerenden Hertog van BoLsTEIN, voorbijgaan wilde. Om een voorwendsel te hebben verweet hem de Koning van Denemarken, behalve andere nietige grieven 1, dat hij in den laatsten oorlog tusschen Denemarken en Zweden op de hand dezer laatste Mogendheid geweest was, hetgeen toch het geval niet was. Ook lag hij over- hoop met den Graaf van oupErBumG: hij had namelijk gestaan naar de hand van eene Vorslin uit zijn geslacht, en daardoor hoopte deze Graaf het Aartsstift in zijn Huis te brengen. Zoo trachtten de Duitsche Vorsten en bovenal crnrstraan van Denemarken Staatkunde van zich de Bisdommen en geestelijke goederen ten voordeele van hunne geslachten toe te eigenen. Niet alleen in het Aartsbisdom van Bremen, maar ook in de Bisdommen van aanzien Noord - Duitech- den Koning van Denemarken ten van Schwerin 2 en Osnabrück hoopte deze Vorst zijnen zoon in te dringen. Geen wonder lend. derhalve, dat de burgers der Hansesteden met zekere achterdocht het Gezantschap der Staten naar Koppenhagen zagen vertrekken: kon, zoo dachten zij, CHRISTIAAN ten zijnen voordeele op den invloed der Staten-Generaal rekenen, dan zou hij in al zijne heersch- zuchtige plannen op Noord-Duitschland slagen, en deze landstreek kwam licht van kwaad tot erger. Maar de Staten waren niet geneigd den Koning al te veel voet te geven, en toonden zich op nieuw wijzer, dan de kortzichtige sacorus van Groot- Britannië, die niets anders dreef, dan den zoon van canrsrraanr tot Coadjutor in het Aartsstift Bremen benoemd te krijgen 3. Te Hamburg, en bij hunne terugkomst ook te Lubek, bracht de komst der Nederlandsche Gezanten eene ongeloofelijke menigte volks op de: been, In de eerste dezer steden vernamen zij, dat de Koning van Denemarken zeer verstoord was, omdat in den laatsten Brunswijkschen oorlog zijne Gezanten door krijgs- volk van de Hansesteden waren aangehouden; deswegens had hij van de Steden Lubek, Hamburg en Brunswijk voldoening geeischt, en een keizerlijk mandaat tegen haar uit- gelokt. De gevolgen van al zulke botsingen verklaarden de Gezanten naar hun beste vermogen door hunne tusschenkomst te willen verhoeden, en tevens vermaanden zij de 1 Zoo was de Koning zeer verbolgen, omdat de Aartsbisschop eens een glas, op de gezondheid van Zijne Majesteit geledigd, over zijn hoofd had stuk gesmeten. Toch was hiermede niets ver- achtelijks bedoeld; maar het was alleen »bij allégresse toegekomen.” Zie Rapport van het Gezantschap op het Rijksarchief. 3 In weêrwil van het collatierecht, dat aan het Huis Mecklenburg toekwam, 3 Resol. Stat.-Gen. 22 Mei; 2 Junij, 1618. Cameron 1L, p. 218, 220. OI Dees, 3 Srur. b 94 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ————————————————————————amnnÜ" 1618— Steden al weder tot onderlinge eendracht en vermeerdering van hare verdedigingsmiddelen xa tegen alle gevaar, Den 18% Junij kwamen zij te Koppenhagen aan, zonder ergens van wege de Regering begroet te zijn, terwijl toch de Bisschop van Osnabrück omtrent 14 dagen te voren op zijne reis derwaarts alom statig ontvangen, op de koninklijke lustsloten, zoo in Holstein als in Denemarken, onthaald, en buiten Koppenhagen door den Koning zelven ver- welkomd was 1, Eerst een uur na hunne aankomst in deze stad werden zij door den Stadhouder van Koppenhagen, casus nantsov en Dr. cmamisms in naam des Konings begroet met uitnoodiging om bij hem te Elseneur op het kasteel Kroonenburg hunne opwachting te komen maken. Hier nu ontbrak het den Gezanten niet aan de noodige eerbewijzen, op welke zij zich dan ook »ter eere van Hun Hoog Mogenden, wien naast de koningen boven alle vorstelijke personen rang en aanzitting toekwam ," naijverig Onderhande- genoeg betoonden. De rede door hen bij het gehoor, hetwelk Zijne Majesteit hun ver- — ed leende, uitgesproken, strekte om den Koning de toetreding tot het Verbond der Evan- d van gelische Vorsten en Staten aan te bevelen. Deed hij dit, dan zouden de aanslagen der Papistische Ligue, die niets minders beoogde, dan de uitroeijing der ware Evangelische Religie, verijdeld zijn, en zijne Majesteit kon overal waar de Pausgezinden weder op Evangelisch gebied poogden voet te vatten, en bijgevolg ook in de zaak der opvol- ging in het Aartsstift Bremen, op den vaardigen bijstand der Staten rekenen, Het laat zich denken, dat deze voordracht niet behaagde. Den Koning was het te doen om het bijzonder belang van zijn Huis, en zonder zich tot het algemeene Evangelische belang te verbinden, wilde hij slechts ondersteuning van de Staten ter bereiking zijner doeleinden aanvankelijk op dat ééne punt : de Aartsbisschoppelijke waardigheid van Bremen “voor zijnen zoon. Dit bleek dadelijk uit de conferenties, die onze Gezanten met den Kanselier, den eersten Rijksraad steno BRAHE en Dr. cnanisivs hadden. DES VADERLANDS, 35 tot haar beslag te brengen; daarentegen verklaarden zij zich op deze opening niet gelast om iets aan te vangen, waardeer in Bremen de vrijheid der bisschopskeuze, op welke cuas- TIAAN in allen gevalle sterken invloed wilde uitoefenen, kon te kort gedaan worden. Slechts waren zij geneigd te trachten, de misverstanden tusschen den Koning en den Aartsbisschop, zoo geschikt om in de tegenwoordige omstandigheden de Pausgezinden tot hun doel te brengen, in der minne bij te leggen. Bij eene der volgende conferenties verklaarden de Deensche Staatslieden, dat Zijne Majesteit gezind was om afstand te doen van alle verdragen, die hij kon hebben aangegaan, zoo zij eenigermate ten nadeele van de Staten-Generaal konden worden uitgelegd. Dit aanbod was niets anders dan een middel om de Staten tot eene dergelijke verbindtenis te nopen, en hen alzoo over te halen om hun verbond met de Hansesteden te verloochenen, hetwelk alleszins ten na- deele van Zijne Majesteit kon uitgelegd worden, hoezeer de Gezanten volgens hunne Instructie moesten beweren, dat dit verbond, op de oude traktaten berustend, niemands nadeel, veel min dat van zijne Majesteit medebracht. De Gezanten vielen niet in den valstrik, en verklaarden kortaf, dat Hun Hoog Mogenden geene bestaande verbonden verloochenen konden, en toen de Gecommitteerden van den Koning de onderhandelingen op het terrein van dadelijke tusschenkomst in de zaak van Bremen gebracht en te kennen gegeven hadden, hoe groot een aantal krijgslieden Denemarken ter verdediging der Evangelische Stiften tegen pauselijke aanslagen beschikbaar zou willen stellen, mits de Staten-Generaal een gelijke krijgsmacht leverden en zorg droegen, dat zijne belangen in het Aartsstift Bremen niet werden gedwarsboomd, bleven de Nederlanders op ’s Konings toetreding tot de algemeene Alliantie aandringen, die de verdediging der Stiften van zelve insloot. Over geen bepaald Stift wilden zij met den Koning in onderhandeling 1618 1621. treden, tenzij hij zich verbond ook de andere Suften te verdedigen: deze moesten in. de te sluiten overeenkomst gekend en begrepen worden, Dus hadden de Gezanten de onbekrompen en eerlijke staatkunde der Republiek genoegzaam gehandhaafd, en de . Denen zagen de ijdelheid van verdere pogingen in. Na waren derhalve de twee andere onderwerpen der onderhandeling aan de beurt, Het punt van den Sundtol werd aldus afgedaan, dat de Koning beloofde, het door hem ontworpen reglement op de heffing, door de Nederlanders onuitvoerbaar geacht, niet te zullen invoeren, Maar tot de verdediging van hunne staatkunde, die alle andere naliën in de Oost-Indiën uitsloot, hadden de Nederlanders al hunne bekwaamheid noodig, en een bepaalde verklaring was te meer noodzakelijk, omdat van het besluit ten aanzien van Denemarken te nemen als van zelve ook de houding der Staten tegenover Frank- rijk zou afhangen, waar men er insgelijks nog altijd op bedacht was van de voordee- len, die de Indische vaart opleverde, mede genot te hebben 1. Trouwéns de Gezanten 1 Resol. Stat.-Gen. 12 Jan. 1618. Canrxrow II, p. 140. Onderhande- lingen over den Sandtol en eene Deensche Oost- Indische Com- pagnie. 96 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1618— waren op dit punt van eene met veel bekwaamheid gestelde Instructie voorzien. — Ver- — langde men, zoo moesten de Gezanten spreken, vriendschappelijke bejegening der Deen- sche Oostindievaarders door de onzen, altijd en overal waren de Nederlanders gewoon Zijner Majesteits onderdanen vriendschappelijk te behandelen. Doch Zijne Majesteit was het niet onbekend, dat de Spanjaarden van den aanvang aan, onverzadelijk hebzuchtig, alle andere Europesche volken uit Oost en West hadden uitgesloten. Dit had, toen Spanjes havens voor ons gesloten waren, de onzen er toe gebracht om, in weerwil det ongeloofelijke kosten en gevaren, tochten naar Oost-Indië te ondernemen. Tot dat doel was onder het gezag van Hun Hoog Mogenden de Oost-Indische Compagnie opgericht. Deze had, op last der Staten, verscheidene verdragen gesloten met vrije koningen en volken in de Oost-Indién, die door de Spanjaarden onderdrukt werden. Tegen de be- scherming, door ons hun verleend, hadden zij zich verbonden ons hunne specerijen te leveren. Ten gevolge van deze contrakten waren in Indië verscheidene forten gebouwd, soldaten en bezettingen derwaarls gezonden, belegeringen en gevechten geleverd, alles met behulp van groote geldsommen, door de Staten-Generaal aan de Compagnie ver- strekt. Ook moesten daar vloten onderhouden en gestadig oorlog gevoerd worden. Hoe nu kon men een zoo ontzaggelijk kostbaren staat van zaken volhouden, als de Oost- Indische Compagnie geheel of gedeeltelijk van hare voordeelen verstoken raakte. Bo- vendien Hun Hoog Mogenden waren verplicht, het verleende octrooi te handhaven. Zoo dus de Koning van Denemarken niet geneigd kon geacht worden om de Nederlandsche Compagnie te ondermijnen door zijne onderdanen in hare baten te willen doen deelen ; nog veel minder kon men vermoeden, dat hij met de Spanjaarden en Portugezen in Oost-Indie tegen ons gemeene zaak zou willen maken. Immers, werd de Nederlandsche Compagnie te gronde gericht, zoo zouden de Spanjaarden zich weder van de Oost meester maken met uitsluiting van andere natiën, ook van de Denen ‚ ten einde de baten van dien handel dienstbaar te maken aan de verwezenlijking van hun denkbeeld van algemeene monarchie !, — Dat alles zoo zijnde, wilden Hun Hoog Mogenden ge- looven, dat Zijne Majesteit die zeetochten wilde laten ondernemen om nog onontdekte landen op te sporen. Dit zou hem tot hoogen lof verstrekken, en reeds hadden zij hunnen onderzaten geboden, de onderdanen van Zijne Majesteit in zulk een loffeljk voornemen op alle wijzen te ondersteunen. — Dus gewapend konden de Gezanten den 1 Dat de Deensche Regering in de schatting der Nederlanders niet geheel vrij was van de ver- denking, dat zij met de Spanjaarden heulde, blijkt uit dat Artikel van de Instructie der Gezanten naar Denemarken, waarin hun gelast wordt, te onderzoeken, wat bij de vorige Gezantschappen , die van wege den Koning van Spanje en de Aartshertogen naar Denemarken gezonden waren, met zijne Majesteit gehandeld was, en waartoe die, welke nog aldaar van denzelfden kant verwacht werden, waren aangeleid, DES VADERLANDS. ! 57 aandrang wederstaan van den Deenschen Koning, die aan het voorbeeld der Nederlan- ders bemerkt hebbende, welk eene onuitputtelijke bron de Oost-Indische handel ople- verde, eens beproeven wilde, of hij met een even zeer zeevarend en even talrijk volk zich diezelfde voordeelen niet zou kunnen eigen maken, Alsof zulke triomfen, als de Nederlanders behaald hadden, voor een ieder veil waren! — Zeer bescheiden begonnen de Deensche onderhandelaars. De Oost-Indiën, zeiden zij, waren zoo groot, en ’s Konings volk, dat tot de zeevaart evenzeer als de Hollanders geroepen scheen, kon mede zijn deel hebben aan de voordeelen, die zij opleverden. Daartoe hadden de Nederlanders slechts te veroorlooven, dat hij voor eene enkele reize Hollanders ge- bruikte op de schepen, naar Oost-Indién bestemd. Dit zouden de Staten niet wei- geren, daar toch wederkerig zoo vele Denen op Nederlandsche schepen dienden. — Hadden, dus dacht de Koning, zijne zeelieden eenmaal den weg leeren vinden, dan zouden zij verder de Hollanders niet noodig hebben. Welk eene onwillekeurige bekentenis van zwakheid! Had Zijne Majesteit Hollanders noodig om den Hollanders hun voordeel af te winnen? Wie dan had den Hollanders den weg naar de Oost gewezen? Dat ’sKonings onderdanen zich dien weg in gunstiger omstandigheden niet konden banen, was grond genoeg om aan de oprichting eener Deensche Oost-Indi- sche Compagnie niet te denken. — Het verzoek om vergunning aan Hollanders te ver- leenen om op Deensche schepen te dienen, beantwoordden de Gezanten met te wijzen op de bestaande plakaten, die aan Nederlanders verboden in vreemde dienst naar Oost- Indie te varen: door die plakaten waren hun Hoog Mogenden zelven gebonden. Later toen de Gezanten weder naar Koppenhagen teruggekeerd waren, knoopten de Deensche Staatslieden de onderhandelingen op dit punt weder aan, en kwamen aan met het ver- zoek, dat de Gezanten eene acle zouden opstellen, waarbij de Deensche schepen, naar Oost-Indiën varende, voor onheusche bejegeningen van de zijde der onzen gevrijwaard werden. Dit wilden de Nederlanders gaarne, als de Denen slechts naar de Oost voeren om landen aan te doen, door geene Nederlandsche vestigingen bezet, en zonder Nederland- sche schippers aan boord. 1618— 1621. Vertrek der Gezanten uit De- nemarken. 38 ALGEMEENE GESCHIEDENIS zi den Gecommilteerden te gemoet, dat immers de Koning op zijne beurt eene uit- sluitende handelspolitiek volgde: of verbood hij anderen natién den handel op Groen- land niet, en had ook hij zijnen onderzaten niet bij een plakaat, twee jaren geleden uitgevaardigd, verboden bij andere Mogendheden in dienst te gaan? Het tweede middel bestond hierin, dat zij van tijd tot tijd en als ongezocht onder het gesprek melding van de Wesi-Indión maakten, ten einde de zinnen der Denen van de Oost-Indiën af le wenden door hun den handel op de West smakelijk te maken. Zelfs gingen zij zoo ver, dat zij hun een ontwerp ter oprichting eener Deensche West-Indische Com- pagnie ter hand stelden. — Dit denkbeeld was ongetwijfeld door oLpENBABNEVELT ge- opperd, die de oprichting eener Nederlandsche West-Indische maatschappij wilde keren , omdat hij begreep, dat de Republiek zich zelve perken moest stellen en het bezworen Bestand, waarbij het reeds zooveel in gehad had, de Oostindievaart te handhaven, be- hoorde te eerbiedigen. Gaarne echter moest de Advokaat zien, dat de Denen hunne krach- ten beproefden aan eene taak, die hen met de Spanjaarden in onmin en op de zijde der Republiek moest brengen. Maar hoe kwamen de Gezanten, meestendeels tegenstanders van OLDENBARNEVELT, tot het opwerpen van zulk een denkbeeld, dat niet uitdrukkelijk in hunne Instructie stond? Dit is zoo moejelijk niet te verklaren. Immers was het " niet waarschijnlijk, dat de Denen, die de vaart naar de Oost-Indiën slechts dan durfden ondernemen, wanneer zij daarbij onze hulp konden ondervinden, het wagen zouden zich zonder onzen voorgang naar het Westen te begeven, waar hen misschien nog grooter gevaren wachtten. Volgens hunne op de reize gedane belofte deden de Gezanten ook eene poging om tot eene verzoening van den Koning van Denemarken met den Aartsbisschop van Bremen en de Hansesteden het hunne bij te dragen. Doch, zooals wel van de nu genoegzaam gebleken gezindheid des Konings te wachten was, ver brachten zij het hiermede geens- zins. Het eenige wat de Koning beloofde, was, dat hij, staande het leven van den Aartsbisschop, het Aartsstift niet zou laten bezetten, en wegens zijne bijzondere grieven de gemeene rust ook ten aanzien der Hansesteden niet zou verstoren. Op naderen aan- drang der Gezanten verklaarde men wel te wenschen, dat het geschil met de Hanse door eene schuldbekentenis en eerherstel van hare zijde bijgelegd werd: wilden de Gezanten daartoe hunne dienst leenen, zoo zou dit niet ongevallig zijn. En daarmede scheen van beide zijden op alle punten het laatste woord gesproken. De Geranten vertrokken naar Koppenhagen, en hier lieten de Edelen, die hun te Elseneur en te Frederiksburg ten dienst gestaan hadden, hen verder aan zich zelven over, Alleenlijk hadden zij nog bij den Koning, die te Koppenhagen gekomen was, een afscheidsmaal, waar ook de Graaf van Oldenburg tegenwoordig was. Den 24e Julij verlieten zij Koppenhagen. Bunmanta aanvaardde de reize naar Rostock geheel te water. Toen derhalve de Kanselier en Dr. cmAnisrus de overige Gezanten DES VADERLANDS, 99 onder weg aankwamen met het bezwaar, dat de reeders van het naar de Oost uit te rusten schip met de verleende acte niet tevreden waren, en zij zelven die acte niet aan den Koning durfden vertoonen, konden de Nederlandsche Heren zich wegens BURMADIAS afwezigheid verontschuldigen. Evenwel namen zij twee ontwerpen eener gewijzigde acte uit de handen der Gecommitieerden aan, om daarop te Rostock een besluit te ne- men. Dit besluit viel dus uit, dat zij de beide ontwerpen te veel verschillend van de oorspronkelijke acte achtien, om een van beide over te nemen, Toch verleenden zij eene andere acte, die eene aanbeveling inhield van het naar de Oost-Indiën bestemde Deensche schip Oresunt, daartoe strekkende dat de bemanning door alle Nederlanders aldaar heusch bejegend mocht worden, Ook in deze nieuwe acte echter was alles ver- meden, wat in strijd kon zijn met de plakaten, die aan de Nederlanders verboden op vreemde schepen naar de Oost te varen, en stond uitdrukkelijk te lezen, dat het Deen- sche schip slechts op onzijdige plaatsen handel mocht drijven. Op hunne terugreize door Duitschland beijverden de Gezanten zich al diegenen ge- rust te stellen, welke gevreesd hadden, dat de Gezanten te veel aan Denemarkens heerschzucht zouden toegeven. Bovendien vernomen hebbende, dat het Gezantschap, door de Aartshertogen in het vorige jaar tot de Hertogen van Mecklenburg gezonden, gestrekt had. om deze Vorsten van de Republiek der Vereenigde Nederlanden te ver- vreemden, zoo begrepen zij hun een bezoek te moeten gaan brengen, Den 9% July 1618 — 1631. Bezoek der Gezanten bij de bezochten zij te Güsírow den jongsten Vorst mans ALsnxcHT, Coadjutor van het Suft Hertogen van Ratzeburg, en onlangs gehuwd met de dochter van den Landgraaf van Hessen !; den dag daaraan brachten zij te Schwerin den oudsten broeder avoir rarpenikK een bezoek, Beide Vorsten betoonden zich zan de noodzakelijkheid der Evangelische Unie overtuigd. Traden echter de Hertogen (dit merkte de Kanselier te Schwerin aan) tot deze Unie toe, dan moesten de Steden Rostock en Wismar, als behoorende aan de Landvorstelijke Hoogheid Mecklenburg, daarin mede worden opgenomen: geene bijzondere » ligue” met Hun Hoog Mogenden behoorden deze Steden aan te gaan, zooals toch door de Unie der Staten met de Hanse reeds geschied was. Uit deze aanmerking kan men zien, hoe ongunstig zelfs anders gunstig gestemde Duitsche Landsvorsten dachten over de vrijheid, welke de Hansesteden zich hadden aangematigd door met de Vereenigde Nederlanden een verbond te sluiten, zonder hen daarin te kennen. Mecklenburg. Van Schwerin namen zij de reize over Luneburg en Brunswijk. Den 20* Julij Bj den Bis- hadden zij gehoor te Celle bij cuarsrraan, Bisschop van Minden, Hertog van Brunswijk en Luneburg. Deze Vorst, bezorgd over den toeleg van den Aartsbisschop van Keulen om in zijn Bisdom een Roomschgezinden Coadjutor in te dringen, verlangde niels liever, dan tot de Evangelische Unie toe te treden: dit haperde nog slechts aan een 1 De gewezen bruid van Prins FREDERIK HENDRIK, schop van Min- 40 ALGEMEENE GESCHIEDENIS n —— 1618— verzuim, aan hetwelk men zich te ’s Hage scheen schuldig gemaakt te hebben !. 159. Jammer maar, dat Hertog cuRIsTIAAN met zijne eigene onderdanen te Minden over hoop lag. Wegens een verschil over de rechismacht tusschen hem en de Magistraat, had hij Bij den Hertog eene vijandige houding tegen deze Stad aangenomen. — Hertog FREDERIK ULRICH ont- — ving de Gezanten echt ridderlijk op de vesting Calenberg. Hij en zijne Edelen en officieren bewaarden een volkomen stilzwijgen over de rol, door de Staten in 1615 te zijnen nadeele in zijn land gespeeld, De nog voortdurende oneenigheden tusschen hem en zijne Stad Brunswijk trachtten de Gezanten eener minnelijke schikking nader te brengen. Op de Munstersche grenzen werden de Nederlandsche Heren ontvangen door een groole schare ingezetenen, wel driehonderd in getal, met vaandels, fluiten en trommelen, terwijl eereschoten werden gelost, Ja binnen de stad kwamen de Stadhouder en de Maar- schalk van Munster hen begroeten, hoezeer, zeiden zij, de Aartsbisschop van Keulen geen kennis van hunne aankomst had kunnen hebben. Na voorts te Weert, toebe- hoorende aan den Graaf van Kuilenburg, alsmede te Kuilenburg zelve door het hoofd — van hun Gezantschap feestelijk onthaald te zijn, kwamen de Gezanten te ’s Hage aan, alwaar zij den 7%, 8** en 9** Augustus in de Vergadering der Staten-Generaal ver- slag van hunne zending deden 2. Zoo liep dit Gezantschap ten einde. Het verdiende den roem van met wijsheid en eerlijkheid aangelegd en met bekwaambeid uitgevoerd te wezen. In weerwil dat de Graaf van Kuilenburg in de Staten-Generaal de andere leden tot tegenstanders gehad had, werkten allen hier zamen; ja OLDENBARNEVELTS persoonlijke bestrijders zien wij hier met eene klaarheid en overtuiging, die allergunstigst voor de beschaving en de geestkracht van dien tijd getuigt, OLDENBARNEVELTS staatkundige in- zichten dienen. Zoo was deze Legatie, bij zóó veel dat binnenslands bekommering wekte, een gunstig voorteeken, dat OLDENBARNEVELTS werk, ook met betrekking tot de buiten- landsche staatkunde, OLDENBARNEVELT zelven zou kunnen overleven. Weldra na den afloop dezer zending zouden de Gezanten der vreemde Mogendheden te 's Hage, allen zonder onderscheid met diep ontzag voor OLDENBARNEVELTS wijsheid, 1 Aan tafel bij den Hertog ontmoetten de Gezanten eenen Poolschen Gezant, JACOBUS GODELMAK , kamersecretaris van den Koning van Polen, eertijds Syndicus van Riga. Deze persoon behandelde hen zeer vriendelijk. Hij betuigde ’s Konings genegenheid voor den Staat der Nederlanden: alleen bejammerde hij de alliantie tusschen deze Republiek en Zweden. 2 Resol. Stat.-Gen. 19 Julij, 1617. 21 Febr.; 13 Maart; 5, 6, 7, 8, 11, 12, 24, 25, 26, 28 April; 2, 8, 7, 12, 15, 21, 22 Mei; 14 Junij; 7, 14 Julij; 7, 8, 9 Aug. 1618. Resol. Holl. 20, 28 Maart; 5, 10 April; 9, 11 August. 1618. Cameron, Il, p. 140, 207, 208, 221—227, 232—235, 241, 251, 255—259. Eindelijk is de voornaamste bron voor de verrichtingen van dit Gezantschap het reeds aangehaald Rapport der Gezanten, berustende op het Rijksarchief. DES VADERLANDS, 41 e rn doorzicht en kracht vervuld, het bericht van zijne inhechtenisneming ontvangen, het- welk hun ambtshalve van wege de Staten-Generaal gebracht zou worden. Hoe zeer die gebeurtenis bepaaldelijk de Gezanten van Frankrijk moest verrasschen, blijkt uit hetgeen DU MAURIER een paar dagen later naar Parijs schreef: »Zoo ons van den staat van zaken alhier mededeeling gedaan ware, zou er wel een middel geweest zijn om datgene af le wenden, wat ons slechts kwaad doet voorzien; — maar waar is het, dat men van den cersten dag aan tot dit oogenblik toe ons niets medegedeeld heeft 1.” Den 29** Augustus, op den dag van die inhechtenisneming zelven, verzocht sorssıse gehoor bij de Staten-Generaal. Hierop besloot deze Vergadering, dat zij zich »voor dezen tijd zou verontschuldigen om eenige gewichtige zaken, die haar overgekomen en voorgevallen waren." Men verlangde geene bemoeijing van vreemden met ’s Lands zaken, voor en aleer de Vergadering het met zich zelve eens was, of en hoe men de Gezanten der vreemde Mogendheden in het voorgevallene kennen zoude, Weldra werd bepaald, dat er eenige leden belast zouden worden met de taak om de Gezanlen van Frankrijk, 1618 — 1621. De inhechte- neming der . * ae A en nis van Groot-Britanmé, en van Zweden, en den Resident van Venetië van OLDRNBARNEVELTS drie Staatslieden inhechtenisneming te onderrichten. Tot de Gezanten van Frankrijk werden gezonden aan de vreemde Gezanten medc- de Heren MANMAKER, uit Zeeland, en scHAFFER, uit Groningen; tot den Engelschen gedecld, Gezant, de Heren van sorrszLAAR, uit Gelderland, en nuxmaxia, uil Friesland; dezen hadden tevens in last, om canLeTon wegens zijne gelukkige terugkomst na zijn uitstap gelak te wenschen; tot den Ambassadeur van Zweden werden afgevaardigd de Heren vooor, uit Gelderland, en cocxinca, uit Groningen; eindelijk de Heren macnus, uit Zeeland, en Arrexma , uit Friesland, tot den Resident van Venetië. — Na den middag kwam de Vergadering weder bijeen om deze afgevaardigden verslag van hun weervaren by de Gezanten te hooren geven. De Gezant, van wien vooral of alleen verwacht kon worden, dat hij zich ontstemd, ja geërgerd zou toonen, was sorssusz: immers was deze opzettelijk uit Frankrijk overgekomen met het stoute voornemen om OLDENBARNBVELTS vijanden terecht te zetten, en nu werden zijne bemoeijingen dys beantwoord: dit mocht waarlijk eene beleediging heeten, den Koning van Frankrijk aangedaan. Ware de minister dadelijk vertrokken, het zou van zijne zijde geen onverklaarbare stap geweest zijn. Maar van den anderen kant was het den Franschen Gezanten zedelijk onmogelijk, zich geërgerd te toonen. Wat toch gebeurde thans in de Nederlanden anders, dan het- geen hun eigen Koning tegen coxné bestaan had? Al ware OLDENBARNEVELT op hoog gezag vermoord geworden, zoo zou de schim van den Maarschalk pancere den vertegen- woordigers van Frankrijks Koning den mond gestopt hebben. Dus kan het niet be- vreemden, zoo sosise op de mededeeling verklaarde, »dat hij niet twijfelde, of wat plaats bad gehad, was met wijzen en voorzichtigen rade tot dienst en welstand van het ! oué, p. 285. UI Deer. 5 Srux. 6 1618 — 1621. 42 ALGEMEENE GESCHIEDENIS De land geschied, en dat, dit alzoo zijnde, Zijne Majesteit, gelijk ook hij roer sijn persoon, altijd goed zou vinden wat daartoe strekte’ Do waunrem kon zich zelven minder beheerschen, hij, de vriend en hoogschatter van OLDENsARNEYELT, wien het onmo- gelijk was eenige schuld bi hem te vermoeden. Duidelijk was zijne aandoening in de verandering van zijn gelaat te lezen, en, hoe dabbelzinnig zijne taal dan ook luidde, het moest hem bitter vallen, le zeggen, »dat, dewijl bij gelooven wilde, dat hetgeen er was geschied, tot dienst van het Land gedaan was, het hem aangenaam was.” Zijn waar gevoelen drukten de woorden beter uit, die hij in het boven aange- haalde bericht aan den Franschen minister schreef: »God, die het roer der wereld in zijne hand houdt, weet waarom hij deze dingen toelaat. Hij zou siet toelaten, dat dit kwaad gebeurde, zoo hij niet machtig was het in goed te verkeren 1." CARLETON, dit laat zich denken, was in allen deele voldaan. Hij hield zich, zeide hij, verzekerd, »dat in deze zaak niets geschied was, dan met en na zeer goed en wije overleg en beraad voor de dienst en verzekerdheid van dem Staat dezer Landen, en in deren zin zou hij Zijne Majesteit van het gebeurde kennis geven.” De Gezant van Zweden wenschte in het voorgevallene het middel te zien om een eind aan de geschillen te maken, die, vreesde hij, de Republiek op den duur belemmeren mochten in hare buitenlandsche staatkunde, welke Zweden zoo gaarne krachtig zag, en hi antwoordde: »dat Zijne Majesteit zeer bedroefd was over de oneenigheden en niets meer wenschte dan dat zij in der minne mochten worden bijgelegd, en daar hij niet twijfelde of wat er gebeurd was, had met rijp overleg tot dat doel plaats gevonden, zoo zou bij des- wegens bericht geven, hopende, dat Zijne Majesteit daarmede geneegem zou nemen." Suaiano, eindelijk, verklaarde, vastelijk te gelooven, »dat hier niels verricht was, dan met voorafgegaan rijp beraad en om groote oorzaken, weshalve hij niet m gebreke zou blijven de Doorluchtige Seigneurie daarvan bericht te geven.” — Dus verklaarden eigen- lijk al de Gezanten, ten einde eene veegzame houding te bewaren, OMDENBARNEYELT voor eenen landverrader, tegen wiens gevaarlijke aanslagen eene Commissie belast met de zorg voor »de verzekerdheid van den Staat van den Lande," had moeten waken. Tot deze lafhartigheid noopte hen de maatregel van den Prins, het.hoofd der Commissie Mededeeling tot afdanking der Waardgelders door de Generaliteit benoemd ?, De Venetiaansche vn Pontis." Resident maakte het, niet lang daarna, nog erger. Den 22°" October verscheen hij voor van Venetië. de Staten-Generaal met de volgende verklaring: »alzoo Hun Hoog Mogenden hem in het bijzonder hadden laten mededeelen wat alhier was voorgevallen met betrekking tot de inhechtenisneming, die Hun Hoog Mogenden verordend hadden tet rust en vrede van den Staat van den Lande, welken de bewuste personen hadden getracht te verstoren, zoo had de Doorluchtige Republick van Venetië hem ter beantwoording dier dienst 1 caaceton, ll, p. 286. ovvak, t. a. pl. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Aug. 1618. DES VADERLANDS. 45. LA a NS belast met de taak om Hun Hoog Mogenden mededeeling te doen van het verraad, 3618— dat tot omverwerping van den Siant van Venetië was gesmeed.” En daarna ging hij 1621. over tot de vermelding van de gruwelijke moorden, brandstichting en aanslagen in ver- bond met den vijand, welke de zamensweerders hadden bedoeld 3. Er ontbrak nog slechts aan, dat hij met zooveel woorden te kennen gaf, te verwachten, dat de Neder- landsche misdadigers, wat reeds eenige vam de Venetiaansche, volgens het schrijven van onzen Consul ovwEmm, hadden moeten verduren 2, met den koorde gestraft zouden worden. Inderdaad zeide hij niets anders, Hij zou, dus besloot hij, «van het succes van Hun Hoog Mogenden zijnen Meesters van tijd tot tijd bericht geven, opdat Hun Hoog Mogenden beter ep hunne zaken en vastigheid van hunnen Staat machten letten 3.” Er is geen twijfel aan, of deze taal was hem ingegeven door personen, die OLDENBAR- mevELT tot elken prijs om het leven gebracht wilden zien. Toen hij eenmaal een tijd- lang gevangen gezeten had, kwam bij menigeen berouw en medelijden op. Deswegens moest de haat aangewakkerd en de moordkreet herhaald worden. Ook de laaghartige Gulden Legende van den nieuwen Sint Jan 4, de kroon op de schotschriften Levendig Discours en Provisionele Opening, kwam in het licht, toen oLpENBARNEVELT reeds eeni- gen tijd gevangen had gezelen. — Sumramos mededeeling bleef onbeantwoord, De Staten zouden zich tot overmaat van schande de gelijkstelling der gebeurtenissen in de beide Staten hebben moeten laten aanleunen, of als de verdedigers van de op hunnen last gevangen personen hebben moeten optreden. Het gehoor, door sors:se tegen den 29** Augustus gevraagd, doch toen niet ver- kregen, werd hem, vergezeld van pu wavarsn, den 30° verleend, in tegenwoordigheid van den Prins van Oranje en Graaf wittem zoouwijk. Hij had een brief van zijnen Koning mede te deelen, en de wijze, op welke hij het verzoek, in dien brief vervat, aandrong, verried eensdeels, hoe ontstemd hij was door het gebeurde, en anderdeels, dat hij de thans zegepralende partij in geenen deele gezind was te ontsien, ja, in hare vernedering wenschte te triomferen. De brief des Koning was gedagteekend den 18% Boissisz treedt Julij en behelsde eene klacht over de remonstrantie, den 350° Mei door raancoms — p ARRsSEN in de Staten-Generaal gehouden5. In dat «libel, zoo schreef de Koning, | had de gewezen Gezabt de Regering van Zijne Majesteit schandelijk belasterd. Zin billijken toorn over zulk een feit had hij niet langer kunnen bedwingen. Dus verzocht hij, dat men hem rekenschap en genoegdoening verschafte door AgRssEw wegens zijn leugen en laster te straffen en te kastijden. Dit verwachtte Zijne Majesteit van Hunmer Hoog Megenden rechtvaardigheid en genegenheid te hemwaarts. Na het lezen van deze 1 Resol. Stat.-Gen. 22 Oct. 1618. . 2 Resol. Stat.-Gen. 11 Junij, 1618. 3 Resol. Siat.-Gen. 22 Oct. 1618. 4 Bibl. v. Pamft. No. 1555—1567. 5 Zie hiervoor D. kil, St. 11, bl. 796, 797. 1618— 1621. 44 ALGEMEENE GESCHIEDENIS letteren nam sorssise het woord. Hij had, zeide hij, zulk eenen dunk van der Staten gezond oordeel en van den eerbied en de genegenheid, die zij Zijner Majesteit schuldig waren, dat hij niet twijfelde, of zij waren even verontwaardigd als de Koning, over het lasterschrift, dat AgassEr zoo vermetel geweest was in hunne vergadering, die ’s Lands Souvereiniteit vertegenwoordigde, voor te dragen. Die persoon had zijne bijzon- dere veeten wel kunnen bot vieren en zijn moed wel op zijne vijanden kunnen koelen, zonder het recht der gastvrijheid te schenden, gegrond op een zoo veeljarig verblijf in Frankrijk; sonder zulk eene groote lafharligheid te begaan tegen hen, die hem ge- durende den tijd van zijn Gezantschap met volkomen vertrouwen tot hun gemeenzaam verkeer hadden toegelaten, en zonder zich ondankbaar te toonen tegen wijlen den Ko- ning, zijnen weldoener, en tegen den tegenwoordigen Koning, die hem zoo mild had onthaald. Hij had het willen doen voorkomen, alsof de Raadslieden des Konings na den dood van raxpaik IV de meening hadden voorgestaan, dat de Koning van Frank- rijk een vassal van den Paus was, terwijl toch alle machten en overheden in Frankrijk verkondigden, ja, de Paus zelf erkende, dat de Koning van Frankrijk niets boven zich had dan God alleen, van wien hij de kroon erkende verkregen te hebben. Met de verspreiding van die leugen kon agassen geen ander doel gehad hebben, dan ’s Konings Ministerie in Duitschland en Engeland en bij Hun Hoog Mogenden in verden- king te brengen, en alzoo zich zelven, als den best in Frankrijks zaken ingewijden, onmisbaar te maken. Ook had hij willen doen gelooven, dat de verzaking van het bondgenootschap tusschen Frankrijk en dezen Staat tot de voorwaarden van de Spaan- sche huwelijken behoord had. Zou men, voerde sorssme hiertegen aan, zou men zulk een laster dulden, terwijl men sedert die huwelijken van ’s Konings milde hand een millioen gouds ontvangen had; terwijl der Staten Ambassadeur in Frankrijk op de eer- volste wijze bejegend werd, en de tegenwoordige zending van hem, zorssrsu zelven, 's Konings voortdurende belangstelling in hun behoud verkondigde? Wat was dan de strekking van agnssens bedrijf? Wat anders dan de verbreking van het bondgenootschap en de bevrediging van den wensch vau Spanje, tegen welk land hij voor zoo vijandig wilde doorgaan. 