VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dit fchynt dierhalven plaats te hebben in de Grotta Del- Cane by Napels, in de Perouls by Montpellier, aan de Pon- tyníche moerasfen,in Putten en Kelders, welke in langen tyd aan de frisfche Lucht. niet. zyn blootgefteld , -in Zie- ken- en: Gasthuizen , op onze Oorlogfchepen , in digtge- flotene Kamers. en Vertrekken, daar veel Menfchen zyn, daar kaarsfen , of brandende koolen:„de gemeenfchap van de buitenlucht noodzgakelyk: maaken „— en zelfs in onze Ker- ken; en daarom is op alle die plaatzen de Lucht fchadelyk. De ftank is geen teken van de fchadelykheid der Lucht, Stinkende Lucht kan zeer gefchikt voor.de adem- haaling zyn 5 dit ‘leeren ons de Proeven van de Heeren DEIMAN EH PAATS VAN TROOSTWYK (i). Deze proefnee. mingen nu krygen zo veel te meer krachts, zo men den loop der Herfstziekten te Amfterdam nagaat, het verband dat zy met den Dank der burgwallen hebben , onderzoekt, en ze, met die in andere plaatzen waargenomen worden, daar de Lucht minder phiogiston heeft, vergelykt. Te Amfterdam immers zyn de Herfstkoortzen niet kwaad- ` aartig, niet hardnekkig; wy hebben, zedert het jaar 1727, geene kwaadaartige epidemie gehad: de grootte van de Stad maakt dat de gewoone epidemiën altyd meer Menfchen aan- tasten:dog de dooden zyn altyd minder, in evenredigheid „ naar die van andere Steden KA Daarenboven is er geen verband tusfchen den Stank der burgwallen,en de Herfstziekten, In het Voorjaar, en dat wel in de maand May, fterven hier de meeste Menfchen(}). In den Zomer , wanneer "er de ergíte ftank is van de burgwal- len, zyn hier de minfte Zieken (m). In het Najaar , daar- entegen , wanneer ‘er geen of minder ftank is, wanneer de ftormen en regens het allermeest plaats hebben , e de ucht ` (i) Zie Dr, DEIMAN en PAATS VAN TROOSTWYK, Le p. 15. In de Aant. £k) Zie VAN DEN BOSCH, l. c. p. 288, Uitgez. Verhand. Ao. 1759—1765. (4) Zie den Heer LE FR. VAN BERKHEY, Nat. Hist. van Hol- land, IlIde D. p. 1758. l _ (œ) Zie de Lysten van den Heer xersszsoom, l. c. p. 1758. Pps 542 ONDERZOEK OVER DE VERMEENDE SCHADELYKHEID Lucht dus meer bewogen en gezuiverd ‘wordt, vindt men veel meer Zjekten, dan in den Zomer; — en dàt wel Ziekten , welke ons geheele Land door waargenomen wor- den: kwamen zy van den {tank der burgwallen, zy zouden eene min of meer verfchilienden aart-hebben. De drooge bitte, die, of bag aanhoudende is, of, -op fterke regen- vlaagen , volgt, en: anderc te voorengemelde: oorzaaken , z dus hier ook de oorfptong der Herfstkoortzen,. gedurige regens en. (open hebben ons in dit jaar, zó wel van die droogė hitte; als “van haare uitwerkzelen , de Herfstziekten nainelyk, vry doen blyven. De burg- wallen hebben egter, ín” Oâober, tegens gewoonte, fte gettonken ; +—- en het heugt de oudfte Geneesheeren niet, van zo weinige Ziekten , in die maand:, hier te Amfterdam te hebben waargenomen. —— De kundige vAN-DÈR HAAR bekent, dat hy evenmin. Ziekten in Ta Hertogenbosch , als je Amfterdam , van die moerasfige ftinkende dampen heeft waargenomen (n). Een: beroemd Gerieestteer dezer Stad heeft my medegedeeld , dat "er, by den aanleg van een Sluis, ep de Nieuwemarkt, zodanig een ftânk veroorzaakt wierdt, : dat men ze naauwlyks verdraagen konde. Hy bad ‘er egter niet alleen geene Ziekten omtrent waargenomen , maar zelfs van vyftig Menfchen, zo Inboorlingen als Vreem- delingen, welke "er dagelyks , gedurende twee maanden, aan werkten, is er geep een zo als hem door onderzoekt gebleken is, ziek. gewotden, > dÉ Eindelyk zo zyn de Herfstziekten niet minder gemeen Qp audere plaatzen daar de Lucht mider phlogiston heeft. -———- Inde Beverwyk beflaat het Zilver nooit, en de Herfstziekten zyn "er gemeerner en haräriekkiger, dan te Amfterdam; —— Dr. VERVEER , en Dr, VAN DEN BOSCH (0) zyn myne getuigen. Te Delft, alwaar de Dampkring gezonder geacht wordt, de Wateren’ nooit rotten of ftilftaan , en de Lucht de vrye doorftraaling heeft, neemt men de Herfstziekten zo wel waar als op andere plaatzen (p). In Gelderland, en wel in Nyme- gen, die men voor de gezondfte Stad der zeven Provinci- en houdt, zyn de Ziekten in het Najaar van eenen meer rotachtigen aart, en dus kwaadaartiger dan hier. (q). A (n) Zie VAN DEN BOSCH,'l. C. p. 140, 141. (o) Zie (p) Zie ml c. p. 495-500. (q) Lie mmm p. 144, 145. me l, C , DER. DAMPEN VAN ROTTEND WATER... , 648 , Amfterdam is don zeker een der gezond(te Steden. van ons Laud, —- De Heer Kerssenoom berekende immers reeds in zyn tyd, dat "er hier mcer. Mentchen gebooreg wierden dan "er ftierven Vi En er is geene reden, waar; om dit ou noch geen plaats zou vinden; — cn oder, Delt eens voor een ogenblik, het was nu zo niert meer s. Z— zp kon mien die meerdere [terfte. nergens anders dan aan de vermeerdering der weelde en, wellust toefchryven, Want de gefteldheid der Stad. is zedert vyftig jaar ren niet merkelyk veranderd.’ —— Dog, fchoon ‘er, mise fchien nu- meer Meníchen fterven., zo-wgrden "er ook meet gebooren, het getal immers der Inwoonderen is, zints vy tig jaaren, merkclyk vermeerderd ss en de huwlyken zyn Ier ook menigvuldiger dan elders : miet alieen in ons Land, maar zelfssmeer in getal dan te, Parys (s). De Meníchen bereiken hier , daarenboven, een hoogeren ouderdom CA - Het welk alles de gezondheid der Stad onweder- - fpreekbaar betoogt. ad Te Ilaarlem zyn de huwlyken veel zeldzaamer (u} en het getal der dooden was „reeds ten-tyde van KERSSEBOGM, grooter dan dat der geboorene (y)e Hoe veel te meer oet dit nu plaats hebben, daar de Herfstziekten je je Jaarlyks eene zo groote verwoesting aanrechten. —— Ja gelis daar er noch onlangs aan de Zinking-Koorts , in ‘het Voorjaar, zo veele Meníchen omgekomen zyn. Amfterdam is dus omden ftinkenden damp van haare Burge wallen niet ongezond; — in ber tegendeel , de dampkring dier Stad is heilzaam voor de gezondheid haarcr Inwaoon- deren, dewyl deze altyd gefchikt ie, om het phlogiston , dat zich uit het dierlyk ligchaam ontwikkelt, aan te nees men en op te florpen. En hier toe zal de Lucht zo lang gechi t zyn,als zy met den geheelen dampkring ge- meenfchap heeft; zo lang het water door de grachten ` ' VIOCIË 9 we (r) Zie sgrkweY, l. e Ide D p. riso. Vergel. met p. 1772. en de Lysten van den Heer KERSSEBOOM. (s) Zie zuszwircH, I. Th. Ic. p. 137 ' (t) Zie BerKnev, Iide D. p. 1778. verg. met de Dooden- Iysten van het jaar 178r, in de Geneesk. Jaarboeken opge- geeven. — En. (u) Zie ZUSZMILCH, LO (y) Zie BERKHEY , Le S44 ONDERZOEK OVER DE VERMEENDE SCHADELYKHEID wioeit, en haare boorden met Boomen omcingeld zyn 5 zo Jang geene Bosichen de vrye doorftraaling der Lucht hin- deren, noch andere befchutfels den dampkring zullen ftil doen (taan. Wy hebben dus het eerfte Lid der Vraage zo duidelyk mogelyk beantwoord; — - wat aangaat het tweede Lid, of men namelyk zodanige Lucht, als een voorbehoedend middel tegen alle kwaadaartige Koortzen , zoude moeten houden? daar zullen wy maar alleen op aanmerken; dat ‘zodanige Lucht waarlyk heilzaam is, in fommige Ziekten, als Borstkwaalen b. v, van een Teeringachtigen of Asthmatic- guen aart. ` - Hierom vindt men te Amfterdam de Teeringen a Asthmata, enz. veel zeldzaamer dan in den Haag en in Rotterdam Gr): hierom zyn zy in Zeeland ook minder in getal (x). ©- isticque Lucht is voor zodanige Lyders eene balfem. y koomt na genoeg overeen met de Uitwaasfemingen van brandbaare Gommen en Harsten , welke men Teeringachti- gen aangeraaden heeft , — zy doet dezelfde uitwerkzelen op ons ligchaam , als de Lucht in de Beesten-ftallen , waar van de Heer READ zeer goede uitwerkzelen op Teeringachtigen ezien heeft (y). Het fchynt dat diergelyke Lyders Ze groote hoeveelheid vaste Lucht , welke er in een meer gedephlogisticeerden dampkring , op hoogere plaatzen is , niet verdraagen kunnen{z). Een gevoelige Lyder, aan een Borst- kwaal fukkelende , kreeg, zo dikwerf hy van Amfterdam te Loenen kwam, een aanval van het Asthma , het beterde niet, voor dat hy de Amfterdamfíche Lucht ademde. Dan is die phlogisticque Lucht het behoedmiddel van alle kwaadaartige Koortzen? — Ik geloof niet, dat iemand dit ooit beweerd heeft, of beweeren zal;die de oneindige oor- zàaken dier Koortzen , zo wel binnen als buiten ons ligchaam, nagaat. Dan dit is zeker, dat men te Amíterdam, daar zodanige Lucht is, weinige Rotziekten , Roode Loop, - of andere befmettelyke. kwaalen waarneemt. Terwyl zy egter in Gelderland , en Overysfel, alwaar de Lucht min- der pblogiston heeft, gedurig heerfchen, Dit is ze- ker dat men reeds voor lang eene zodanige Lucht gebruike eeft, (w) Zie VAN DEN BOSCH, p. 28, 29,186, 188. in een Aant. (x) Ibid. p. 130. verg. p. 340.. Cy) Sur les effets falutaires du fejour des etables dans la phehifse. (s) Verg. HaLLERS Aanmerking, p. 537 aangehaald. DER DAMPEN VAN ROTTEND WATER. 548 heeft, om de pest af te weeren, en het gif van de plaats, daar het zich ophield „te verwyderen , met een goed gevolg. Men brandde immers groote Vuuren, waardoor de Lucht met phlogiston bezwangerd wierdt. Dan of men hier uit tot de voorbehoedende kracht van de phlogisticque Lucht tegen kwaadaartige Koortzen befluiten mag, zal ik niet beflisfen, — ik laat het aan uw wys oordeel over; ter- wyl ik de eer heb van my, met ‘hoogachting, te noemen, Wel Edele zeer Geleerde Heer , UWelEd. zeer Gel. onder: , daanige Dienaar, Amfterdam, den 8 Noy. Je Pe MICHELL. 1782. ege en H WYSGEERIGE TWYFELINGEN AAN DE GELEERDEN VOORGE- STELD. Door den Heer DE LA COUDRENIERE. C Journal de Phyfique. Juin. 1782.) ndien het waar is, gelyk DESCARTES, reeds ten zyner tyde , beweerde , dat een rechtfchaapen Natuurkundige niets moest vastftellen, en leeren aan alles te twyfelen , mo- gen zeggen, dat deeze Geestgefteltenis bovenal nood- zaaklyk mag gekeurd worden , om zich te hoeden tegen eenige valfche beginzelen, in de Hedendaagfche Natuur- kunde ingefloopen. | Men heeft gefchreeven , en men herhaalt het alle dagen, dat Groot en Klein niets volftrekts hebben, dat een Lichaam niet klein of groot moet Beat worden , dan in vergelyking met een ander Lichaam, Volgens dit beginzel hebben be- roemde Natuurkundigen beweerd, dat de Voortteeling niets anders is dan eene Ontwikkeling, dat wil zeggen, dat de eerfte Mensch, het eerfte Paard , de eerfte Muis, ieder, al- le de Menfchen , Paarden en Muizen in zich bevatte, die tot het einde der wereld zullen gebooren worden, en dat alle deeze op zichzelven {taande weezens alleen zich ag- tereenvolgende ontwikkelen, alle reeds de een in den ander gevormd zynde, in de evenredigheid van een volwasfen Dier tot de Vrugt in het zaad opgeflooten; op dezelfde wyze ` zyn alle Gewasfen by de Schepping gevormd : de cerite Eir Cü- $46 > WYSGRERIGE TWYFELINGEN kenbaom: behelsde in zich alle de Erkenboomen , die ert. volgens groeyen, in de evenredigheid van een Eikenboom en een Like, | ‚ Dir Stelzel, thans bykans geheel verlaaten , zou ik hier _ geene plaats gegeeven hebben, indien een ander Stelzel, niet min ongeloulvk, desgelyks niet beweerd geworden was door Natuurkundigen van grooten naam, en die op het zelfde heginzel bouwen. Over de Wonderen des Heel- ais handelende , hebben deeze Gefchied(chryvers der Na- tuure gezegd, dat de Mficrosconp-Viertjes , ten opzigte van idergn ; veel kleinder zyn; gelyk als een Olyphant „ten op- zigte van een Ziertje; en dat deeze tot andere nog veel kleinder in dezelfde evenredigheid (taan ; deeze weder tot andere, al kleinder en kteinder tot in het oneindige. Maar, dat wy, zonder ons in te baren tot het nagaan van alle evolgen , welke men uit dergelyk eene veronderftelling zou konnen trekken , alleen de ondervinding raadpleegen „ de Na: tuur: vraagen ten aanzien van de orde en overeenftemming, welke zy in °t Heelal heeft vastgefteld. 7 De Viervoetige Dieren leeven doorgaande veel langer dan de Kruipende, deeze langer dan de Infe&en , en de laatfte langer dan de Microscoop -Diertjes. Dit zelfde neemen wy waar in het groeyend Ryk: Boamen duuren langer dan Heesters, deeze langer dan Kruiden, en de laatfte lan- ger dan Eendagplanten. De Leevensduur is, derhalven , over °t algemeen , geëvenredigd aan de kragt en grootheid van elk Schepzel. Ik weet er zyn uitzonderingen op dees zen regel, De Mensch, by voorbeeld , leeft langer dan een Paard of een Koe: maar dit bewyst niets tegen de alge- meene orde van den Leevensduur in clk geffacht. Dit beem, zel, op waarnecming gegrond zynde, dunkt het my, dat, indien er Diertjes waren, Klein genoeg „om „ten opzigte van de Mlicroscoop- Diertjes, even ’t zelve te zyn als een Ziertje tot een OZyphan:, derzelver beftaan niet meer dan één oo- genblik zou weezen: en dat eindelyk de veronderftelde nog veel kleinder Diertjes geen tyd altoos zouden hebben om te beftaan. Wanneer de Verbeeldingskragt der Wysgeeren eens ver- hit is, gaat zy zo verre dat de bedaarde Reden haar niet kan volgen. en heeft de vermetelheid gehad, om te be- weeren „dat elk ondeelbaar deeltje ( Atome) een Heelal kon bevatten, ‘waarin Zonnen, Planceten, en Inwoonders be- ftonden , in dezelfde evenredigheid als die Weezens beftaan in het zigtbaar Heelal, waarvan wy een gedeelte uitmaa- en, —— Hoe veele andere, even onredelyke, verborgen ge AAN DE.GELEERDEN VOORGESTELD. - 341 heden heeft men uitgevent, en door den druk gemeen emaakt? Indien de byzondere uitgeftrektheid van elk Pickaam geen volftrekte grootheid ig betrekkelýk tot-die van °t Heelal, waarom zegt men dan nog, dat het geheel evenredig is aan zyne deelen? In deezer voege zouden vee» le onzer Axiomas , of eerfte waarheden , tegen elkander ftry-. den, als men zich de moeite. gaf om ze met elkander te vergelyken: en zou men dan de algemeene twyfeling der Sceptic kunnen wraaken! D . Ik wil liever. gelooven , dat het Maakzel des Heela!s niets wilds, niets onbepaalds , hebbe. Alles in de Natuur je za. men verknogt, en volgt uit elkander: alles is eindig, met betrekking tot het geheel, gelyk het betrekking heeft rot de deelen. De eenvoudige en kragtdaadig werkende Na- tuur volgt een plan, een algemeen ftelzel , waar van orde en overeenftemming den grondflag uitmaaken, De uitgeftrektheid en duurzaamheid van alle Weezens op zichzelven Zyn be- paald , zo in °t groot als mt kleinzen'in de dtie Ryken zyn paalen van grootte , welke de kragten der Natuure niet kun- nen overfchreeden, …Veronderfteld zynde, dat een Dier van eene overmaatige moñlterâgtige grootte zich kon vormen , men mag vry gelooven, dat het zou omkomen eer het zy- nen waschdom verkreegen hadt „en. zyne foort niet zou kun- gen voortzetten. —— In deezer voêgé zu alle Weezens op zichzelven betrekkelyk tot de plaats , welke zy in t Heel- al beflaan, en men kan dit Heelal aanmerken ‘als een Wee- zen op.zichzelven, °t welk eene menigte van andere Wee- zens bevat ; wier uitgeftrektheid en duurzaamheid noodzaak- lyk bepaald zyn naar rede’van de algemeene zamenftem.- ming. e Deeze denkbeelden, die my eenvoudige en baarblyklyk voorkomen, zullen zeker allen niet (maaken: want, naa bee weerd te hebben, dat Groot en Klein op zichzelven vol- {trekt niets zegt, heeft men fchitterende Stelzels gebouwd die men noode zal verlaaten. Terwyl ik , nogthans „ denk, dat. waare. Geleerden de Waarheid boven Stelzels agten, bid ik hun deeze Zwaarigheden, welke ik hun mededeel , . op te losfen en myne Twyfelingen te verdryven ; ` zulks _ zal my kunnen verftouten om hun nieuwe, over Andere ftukken der Hedendaagfche Natuurkunde, voor Ge draa- gen. 548 DE VRAAG, WAT IS EEN AMERICAAN? nj eege? ‚DE VRAAG; WAT IS EEN AMERICAAN? DÔOR EEN AME- RICAAN BEANTWOORD« , (Uit het Engelsch.) TE wenschte wel te weeten, welke denkbeelden het Vere ftand , welke aandoeningen het Hart, vervullen van ee- nen kundigen Engeischman, wanneer hy eerst den voet in „America aan land zet. Hy moet zich grootlyks verblyden, dat hy een tyd beleeft, waar in dit Lchoone Land ontdekt ent bevolkt is, hy moet noodwendig zyne Volks-hoogmoed evoelen, als hy die keten, van Vastigheden ziet, welke deeze uitgeftrekte kusten vercieren. Wanneer hy tot zichzel- ven zegt, dit is het werk myner Landgenooten , die , toen zy . door Partyfcliappen gedreeven , door veelvuldige elenden en behoeften aangetast wierden , rustloes en onverduldig , bet, waards de toevlugt namen. Zy bragten met zicht hunnen Volksaart, aan welken zy voormuamlyk verfchuldigd zyn de Vryheid , die zy genieten , de Goederen welke zy bezitten. Hier ziet hy de vlyt zyns Geboortelands op ee- ne nieuwe wyze ten toon gefpreid, en ontdekt, in het werk der Ingezetenen, de eerfte vrugtbeginzels var alle Kunften , Weetenfchappen en Bevlytiging, die in Europa bloeijen. Hier befchouwt zyn oog fchoone Steden , groote Dorpen , uitgeftrekte Velden „en een ongemeeten Land, bezet met ge- Íchikte Wooningen, voorzien van goede Wegen, vrugt- baare Boomgaarder, vetre Weidlanden, gemaklyke Brug- gen , ter plaatze waar, een honderd jaaren geleden, alies wild , woest en onbebouwd lag. Welk eene aaneenfchakeling van aangenaame denkbeelden moet zulk een fchoon Tooneel in hem verwekken: ’r levert een verfchiet op, °t welk een braaf Burger niet kan nalaaten met het hartftreelendst genoegen te vervullen. De eenige zwaarigheid is elegen in de wyze, om zulk een wyd Veld over te zien. Hy heeft den voet gezet op een nieuw Vast- land $ eene hedendaagfche Maatfchappy biedt zich zyner be- fchouwing aan, verfchillende van ’ geen hy tot nog gezien heeft. Dezelve beftaat niet „als in Europa, uit groote Hee- ren, die alles bezitten; en eene menigte Volks, die niets heeft. Hier zyn geen Aanzienlyke Familien , geen Hoven, een Koningen, geen Bisfchoppens hier is geen Kerklyke eerfchappy, geen onzigthaare Magt, die aan weinige ee- pe zigtbaare byzet; hier vindt men geen groote Manufac- tu- t DOOR EEN AMERICAAN BEANTWOORD, 549 turiers die duizenden werk verfchaffen , geen verregaande ver- fyningen der Weelde. ‚De Ryken en Armen zyn zo verre niet van elkander ondêrfcheiden en afgezonderd , als in Europa. Eenige weinige Steden uitgezonderd, zyn wy al- Je Landbouwers, van Nieuw-Sechotland af tot West-Flo:ida toe, Laydbouwers verfpreid over een ongemeeten Land- Streek , met elkander gemeen{chap houdende , door welaane gelegde wegen en vaarbaare rivieren , vereenigd door de zag- te banden van een minzaam Staatsbeftuur, allen de Wetten gerbiedende , zonder voor derzelver magt te vreezen: de- wyl ze de billykheid zelve zen, Wy voelen ons allen be- zield met een geest van vlytigheid, die onbedwongen en onbepaald is: vermids ieder voor zichzelven werkt. Indien hy reist door onze boerfche Landftreek ontdekt hy geen vy- andlyk Kasteel, geen trotsch Heerenhuis, °t welk affteekt by de laage en elendige Hut, waar Mensch en Vee gebrek- dyk, morsűg en behoeftig zamen woonen: Eene bevallige eenpaarigheid , waar in elk blykbaar zyn befcheiden deel ge- niet, belpeurt men in onze Wooningen. ilet geringfte on- zer Huizen is een droog en voeglyk verblyf. Regter of Koopman zyn de grootfte tytels-in onze Steden. ‘Er zal eenige tyd verloopen, ger by kan te regt raaken met ons Woordenboek , zo Íchaars in woorden van Waardigheid en Ecrtytels. Op Zondag ontmoet hy eene menigte van braa- ve Boeren met hunne hupfehe Vrouwen , allen gekleed in cigen gereed gewaad, te paarde zittende of rydende in hun- ne eenvoudige wagentjes. ‘Onder hun is geen Schildknaap, uitgezonderd de ongeletterde Overheidsperfoon. Hy ziet een Leeraar zo eenvoudig als zyne Gemeente, cen Land. man , die niet leeft van anderer arbeid. Wy hebben geen Prinfen, voor welken wy werken, hongeren, en {terven : en leveren de volmaaktfte Maetfchappy in de wereld op. Hier is de Mensch vry , gelyk hy behoort te sweezen, Gn deeze bevallige gelykheid is zo voorbygaande niet als vee- le andere, ’t Verloop van-verfcheide eeuwen zal de oe- vers onzer groote Meiren niet vervuld zien met Inlande- - ren, noch de onbekende grenzen van Noord. America gee heel bevolkt.. Wie kan zeggen hoe verre zy zich uitftrek- ken? Wie de millioenen van Menfchen bepaalen, welke het kan bevatten en voeden? want geen Europifche voet . heeft tot nog de halve uitgeftrektheid van dit magtig ‚ groote Vaste land betreeden. Een daar op volgende wensch van deegen Reiziger zal weezen te mogeu weeten van waar al dit Volk kwam? IV. DEEL, MENGELW, NO. I3. Qq Het LE DE VRAAG, WAT IS EEN AMERICAAR ? Het beftaat uit een mengzel van Engelfchen e Schotten , Ier ren , Franfchen , Hollanders , Duitfchers en Zweeien. Uit deeze vermengde geflachten heeft het Volk, thans Ameri- caanen geheeten, den oorfprong genomen. De Oostlyke Landfchappen moeten hier van worden uitgezonderd als onverinengde Afftammelingen van de Engelfchen. Ik heb veelen hooren wenfchen, dat zy ook meer vermengd mog- ten weezen: doch, naar myn eenvoudig begrip, is het beter zo als het tegenwoordig is, Zy maaken een aller- uitfteekendst figuur in deeze groote en veelkleurige fchildee ry : zy hebben ook een groot deel in het aangenaam voor- pitzigt, ’t welk zich voor deeze Dertien Staaten opent. k weet, men is gewoon hun fchamper te bejege- nen: maar ik draag ze agting toe om °t geen zy gedaan hebben, om de ftiptheid en wysheid met welke zy zich vestigden; om de befchaafdheid hunnef zeden; om hunne ‘vroege zugt tot de Leuerens om hun Oud Collegie, het eerfte in dit Halfrond; «:n hun vlyt, welke by my, die flegts een Landman ben, als het beste kenmerk van alles voorkomt. -Nooit was er een Volk, dat, in omftandighe- den, gelyk aan die, waar in zy zich bevonden, op zuk een onvrugtbaaren grond, in zulk een korten tyd ‚meer vit- voerden, dau zy. Zouden de Vorstlyke hulpmiddelen , die in andere Staarsbeftuuren meer vermogen , hun van alle vui- Je vlekken gezuiverd hebben? De Gefchiedenisfen getuigen hèt tegendeel, DO l In deeze groote Americaanfche Vryplaats, zyn de Armen van Europa , uit verfcheide oorzaaken , eenigermaate zamen- ekomen, en waarom zouden zy elkander vraagen, wek een Landsman zyt gy? Helaas ! twee derden hunner hadden geen Vaderland. Kan een elendige omzwerver, die naauw van 't eene brood aan °t ander kan komen, wiens leeven gene aanecEnfchakeling ís van nypende armoede en gebrek, Engeland of eenig ander Land, zyn Vaderland noemen ? Een ' Land, `t welk geen brood voor hem heeft, welks Velden ` voor hem geen Oogst opleveren , waar hy niets ontmoet dan den gefronften wenkbraanw des Ryken, dan de ftrengheid der Wetten, met Gevangenisfen en Straffen; waar hy geen enkelen voet gronds, op de uitgeftrekte oppervlakte deezer Janeet, zyn eigen kon noemen? Neen. Genoopt door. nnderfcheide beweegredenen, kwamen zy herwaards. Ak les wrogt mede tot hunne hervorming; niguwe Wetten, scaa nieuwe Leevenswyze , een nieuw ftelzel van Maat chappyc, Hier zyn at Menfchen geworden; in Ewe, ( DOOR EEN AMERICAAN BEANTWOORD.. AAT wetn zy als zo veele overtollige planten , dien °t aan goe- den grond en befproeijing ontbrak; zy verwelkten; gebrek, honger en oorlog teerden ze uit, maar nu hebben zy , door verplanting , wortel gefchooten en bloeijen. Voorheen wer- den zy op geen Burgerlyst huns Lands , dan alleen zommi- gen, op die der Armen aangefchreeven: hier worden zy onder de Burgers opgetekend. , Door welk eene onzigtbaare kragt is deeze verbaazende gedaanteverwisfeling volvoerd? Door die der Wetten en door die van hunne vlyt. De Wetten, de zagte Wetten befchermen hun, by hunne aankomst op hun het teken ` der aanneeming drukkende : zy ontvangen ryklyke belooning voor hunnen arbeid : voor deeze koopen zy land , dit land verfchaft hun den tytel van Vryman, en aan deezen tvtel is allen voordeel gehegt, °t welk een Mensch kan wenfchen, Deeze groote werking wordt dagelyks volvoerd door opze Wetten. Van waar zyn deceze Wetten herkomftig ? Uit ons Staatsbeftuur. Van waar dit Staatsbeftuur? Uit het oorfpronglyk vernuft en de begeerte des Volks, door de Kreon bekragtigd en verfterkt. Dit is de groote keten, die ons allen zamenhegt, dit de Schildery, welke ieder Ge- west oplevert. Nieuw-Schotland uitgezonderd, Daar heeft de Kroon alles gedaan, ’t Zy ’er geen Volk was dat ver- ftand bezat, of dat men er geen agt op floeg: het gevolg is,dat dit Landichap in de daad zeer fchaars bevolkt wierd 3 de magt der Kroone heeft de Menichen belet zich daar ne- der te zetten. Eenige ftreeken bloeiden, nogthans, voor zekeren tyd, en er woonde een goed fchadeloos foort van, Volk: doch om den misflag van eenige weinige Opperhoof- den, werden zy allen gebannen. De grootfte ftaatkundige dooling, ooit door de Kroon in America begaan, beftondt in Mentchen uit een Land te dryven ,’t welk niets dan Men- fchen noodig hadt! Welk eene verkleefdheid kan een arm Verlaater van Fu- ropa hebben, aan een Land, waar hy niets bezat? De kennis der Taale, de liefde van eenige weinige DBloedver- wanten, waren als hy zelve, waren de eenige banden, welke hem bonden, America geeft hem Land, Brond, Befcherming, en Aanzien. De Americaanen zyn de Westerfche Pelgrims , die de Kunften, Weetenfchappen, en Bevlytiging , zints lang in % Oosten begonnen , met zich omvoeren, en zy zullen dien grooten kring voltrekken. De Americaanen waren, ten eenigen dage, over geheel Europa verfpreid, hier zyn ze ingelyfd in een der fchoonfte ftelzels van Bevolking, welke ooit beftonden , en in laater tyde zal nitmumten door de kragt der onderfcheide Lugtftreeken , welke zy bewoonen. De Americaan moet, derhalven , dit Land veel meer be- minnen , dan dat , waarin hy, of zyne Voorvaders , het lee- vensticht eerst aanfchouwden. Hier volgen de belooningen zyuer Nyverheid , met eenpaarige fchreeden , den voortgang ezyns werks ; zyn arbeid rust op den natuurlykften grondtlag, Zelfbelang : kan "er iets fterker weezen? Vrouw en Kinde- ren , die voorheen hem te vergeefsch om eene beete Broods vroegen, helpen , nu vet en vrolyk , den Vader in het bear- beiden der Landen, die hun allen voedzel en dekzel gee- ven: zonder dat een eigendunkelyk Vorst, een ryke Abt, of magtig Heer, Ter een gedeelte van eischt. — — De Godsdienst vordert ere weinig van hem; eene kleine vry- willige gift aan den Leeraar, en dankbaarheid aan cop, kan hy deeze weigeren? — De Americaan is een nieuw Mensch, die uit nieuwe beginzelen handelt; hy moet, der- halven, nieuwe denkbeelden, nieuwe gevoelens, vormen. Uit ongewillige ledigheid, flaaffche afhanglykheid , armoe- de en vrugtloozen arbeid „is hy overgegaan tot werkzaamhe- den van onderfcheiden aart, ===. Dit is eén AMERI SAAN, BER BERIGTEN WEGENS DEN GENERAAL ELLIOT. 583 BERIGTEN WEGENS DEN GENERAAL ELLIOT. | Aan de Heeren Schryveren der Algem. Vaderl. Lesteroef. MYNE HEEREN! bs Hee wel uw Mengelwerk, zelfs te midden van zo veel Ab Staatkundige Gelchriften, als thans de Drukpersfen doe 3, zweeten; weinig van dien aart bevat, en daarom te aange- an naamer is voor Leezers, wier aandagt zich gaarne eens op e andere voorwerpen vestigt; hebt GI., nogthans, van tyd tot ze tyds een en ander ftukje van dien aart geplagtst. Dit vry- a moedigt my de hevensgaande Berigten, wegens den Generaal 3 ELLIOT, Ul: uit het Engelsch vertaald, toe te fehikken. — ‚‚ Dat hy Generaal is in dienst vah onzen Vyand, zal hem ze geen plaats in uw Maandfchrift; zo ik hoop, ontzeggen. ze Hy, die eeng Zo aanmerkelyke rolle fpeelt ; hy, van wien ze dagelvks gefprooken wordt; hy, dien de vyanden de eer ad van Dapperheid toekennen; hy, dier bien hier te Lande „ ‘uit den mond vañ oog- en oorgetuigeri heeft hooren pryzen Ae als braaf en fmenschticvend , En van wien men zo veele An bewonderens- en agtenswaardige trekken in de Nieuwspa- vn Pieren leest, verdient nader gekend te Worden; te meer Ae daar zyne Leevehsgefchiedenis, zo verre deeze Engelfche sn berigten loopen, met genoegen Zal gelezen worden, var 3, den Menfchenvriend, en den Waardeerder van Verdienften , wn die alleen den Heer ELLIOT uit eenen laagen Staat, tot Ae dientrap van Aanzien , hebben opgebeurd. —— Met het plaat- j» zen zult gy hem verpligten, die de eer heeft , enz.”. d LTILTITTTIT o; De bekwiame en dappere Generaal Stot maakt eene uit- zondering op den ftelregel der Wysgeeren, dat Geboorte er aanzienlyke Bloedverwantfchap geheel niets beduiden in ’t vormen van een groot Charafter: ’t welk te eenemaal moet ‘fteunen op de perfoonlyke verdienten van hem, die na ’t zel- vedingt. Etuor's bewustheid, dat hy van aanzienlyken Bloe- de was, deedt hem een Held worden. Hy werd gebooren uit Ouders, aan welken de Voorzaaten ‘niets hadden naagelaaten dan de gedagtenis eener reeks van Voorouders, uitGeekend door Krygsverrigtingen, en die in ’t Leger zeer gewigtige posten bekleedden. Zyn Vader en Moe „der „waren Schotten van geboorte, en in dat Land zag hy ook het eerfte leevenslicht. Zy waren beide van zeer oude en „aanzienlyke Familien, en vermaagfchapt aan zommige van den geren Adel diens "in e: doch ongelukkig vanden, zy q3 - 554 © BERIĠTER zich in zo laage leevensomftandigheden, dat Zy, met hoe veel wederzins ook , eenige hunner Kinderen op een handwerk moesten doen: onder deezen bevondt zich de tegenwoordige Verdeediger van Gibralter , wiens lot het in zyne vroegfte jeugd was, by een Kleermaker befteld te worden. Dikmaals hadt hy zyne Ouders hooren (preeken van Perfoo- nen uit hunne wederzydíche Familien, die Legers aangevoerd en dapper geftreeden hadden: *t veelvuldig ophaalen hunner Heldendaaden vervulde den jongen SLtLtor met eene drift ont hunne voetftappen te volpen, en na roem te ftreevên. Het zal, derhalven, niemand verwonderen, dat hy met verfmaading ne- derzag op een handwerk, waar toe de nood, niet de neiging zyner Ouderen, hem gefchikt hadt. Voor een Jongeling van zynen eerzugtigen en moedigen aart , wiens begeerte zich fierk tot de wapenen uitftrekte, was de Snydersbank , letterlyk zo wel als figuurlyk, een Hel (*), hy nam, daarom, even als zyn Landgenvot, die de Schiele! wegfmeet, en thans een aanzicnlyk Regtsgeleerde is, het befluit om, voor altoos , eene bezigheid, die hem te laag was, vaarwel te zeggen. Dit befluit te werk flellende, verliet hy Schotland, en Dat over na Duitschland, waar hy, als Vrywilliger , in dienst mac, Zyne bekwaamheden,en ongemeene oplettenheid op zyn pligt, ware -zyne beste :Vrienden, en eenige aanpryzers; doch hy kon "er geen beter hebben: want binnen kort vondt hy zich vereerd met een Vaandel. In deezen verhoogden ftaat betoon- de hy, in verfcheide (chermutzelingen, zo veel dapperheids, dat hy fchielyk tot Luitenant bevorderd wierd:en, drie of vier jaaren laater, tot Luitenant-Colonel. De fchielv«heid zvner bevorderingen gaf geen aanftoot by zyne Mede-officieren : want deeze bevorderingen liepen zyne verdienften niet vooruit, maar gingen daar mede in gelyken tred: hy klom van den eenen rang tot den anderen, fteeds ingevolge van eenig krvgshedryf, ’t welk hem zulks waardig maakte. Deezen rang van Luite- nant-Colonel bekleedde hy, op ’t Vaste land; toen hy met den aanvang des jongstleden Oorlogs zyn dienst by zyn eigen Vorst aanboodt, onder voorwaarde , dat hy,in ’t Britfche Leger deg, zelfden rang zou bekleeden als hy in Duitschland hadt. De toenmaalige Minister der Krygszaaken nam deeze aanbie- ding en voorwaarde gaarne aan, en gaf dus zyn Land een Officier te rugge van veel ervaarenis en kunde În zyn beroep: die op ’t Vaste land bekend ftondt, als een dapper Held, voorzien met alle Deugden die een Mensch en Krygsman pas- en. ` In den Engelfchen-dienst betoonde hy zich een ftrikt waar- nee- (*) Dit woord fchynt, by de Eagelfchen, gebruiklyk voor ecn Sayders tee fal: by ons wordt, gelyk bekend is, het Auf daar onder, de He gehen le WEGENS DEN GENERAÁL-ELLIOT. EES neet van de Krygstugt, zonder des veel gerugts te friaakerfs Maatigheid en Zindelykheid waren de twee ftukken waar op hy zich voornaamlyk gefteld toonde; en als Ey eene afwyking van een derzelven ontdekte ,firafte hy den Overtreeder op ee- ne wyze, meer gefchikt om het wedervervalle tot denzelfden mhisflag te voorkomen, dan den Overtreeder te verbitteren : zy- rie ftraffen fcheenen veeleer die eens Vaders dan eens Legerhoofds, He merkte zichzelven aan als de Vader van zyn Regiment, en als gefchikt om voor de Zeden en het tydiyk geluk zy- ner Soldaaten zo wel te zorgen, als om hun den Krygsdienst- te leeren. Ingevolge hier van was hy geagt en bemind by zy- ne Bende : een houding van afkeuring van den Colonel ELLIOT betekende by zyn Volk meer dan by veele anderen zwaars &rygsftraffen. Niet lang in Engelfchen-dienst geweest zynde, vertoonde h aan den Secretaris van Oorlog, de naodzaaklykheid van eeni- ge- Ligte Ruitery om in Duitschland re dienen : dewyl men be- vondt dat de zwaar gewapende Engelfche en Perfche Ruitery, ` ìn deeze landftreeke , zeer gebrekkig de krygsverrigtingen vol- voerde, en ‘niet ih flaat was de ftrooperyen der Husfaaren.en Ligte Ruiterbenden der Franfchen en Oostenrykeren, wier vlug- heid het naazetten der zwaarc Ruiteren, dikmaals, te leur,ftelde 4 te weeren. Men tradt welhaast in zyne maatregelen…geu ‘cr werd last gegeeven om verfcheide Regimenten Ligte Ruiters in Engeland cn derland op te regten. De Luitenant-Colonel EL- Lior kreeg bevel ’er een te werven, en werd benoemd om ber over te gebieden met den rang van Colonel. Welhaast vervoegde hy zich nia Londen; de goede naam van zyne menschlievendheid, en tedere bezorgdheid voor zyn Volk, bragt te wege dat zyn Regiment fchielyk vol was. ’t Is op- _ merkelyk, dat een groot gedeelte zyner Maníchap uit Kleder- maakers gasten beftondt, — Dit herinhert ons een geestig zeggen aan Koningin ELIZABETH toegefchreeven. Die Koningin hadt een Regiment Ligte Ruiters laaten werven ‚om in de Ne- derlanden te dienen. De Officier, belast met het werven, vondt goed, om rede durf ik niet zeggen, dit Regiment Merryen te geeven: de Manfchap beftondt grootendeels uit Snyers. De eheele Bende werd in een gevegt tegen de Spanjaarden van et groote Leger afgefneeden en krygsgevangen gemaakt. Wan- neer de Koningin dit hoorde, voegde zy ‚zich niet verzet wil- lende toonen over dit ongeluk, den Graaf van LEICESTER te emoet. , De Spanjaarden hebben geen reden om hier over » Zich te verheffen: want, fchoon zy trotslyk zullen (norken, p, een Engelsch Regiment afgelfneeden te hebben, kan ik met en waarheid zeggen, te deezer gelegenheid, geen Man of Paard ‚ verlooren te hebben.” | Een berigt té geeven van de daaden door den Colonel zL- Lior uitgevoerd met zyne, Ligte Ruiterbende, terwyl hy in Qq 4 Duitsch- 856 Stier? Duitschland diende, ‘t welk duurde tot het eindigen deë isat- ften Oorlogs, zou een kort berigt van den Oorlog zelve wed. zen: nauwlyks viel "er in vyf jaaren iets van aanbelang voor, of hy hadt ’er deel in, en meest altoos gelukkig. De Colonel guor klom op, tot den rang van Luitenant- Generaal, en werd , ter belooning van zyne goede dienflen, taande het Luitenantíchap van Lord HarcoumT over Ierland; tot Hoofdbevelhebber van het Leger, in Jerland , benoemd, erf was de eerfte, die, zints den dood des Graaven erg koruss, met dien post vereerd werd. In Ierland was hy, om zo te fpree: ken, de Afgod des Legers, en zeer gezien by de Inwoonders der Steden „ waar een gedeelte der Krygsbende gewoon!yk de : nooit klaagden zy by hem over het maaken var fchulden, door zyne Officieren of Soldaaten, zonder fpoedig regt en geld te krygen. Op een morgen buiten Dublin ry- dende, om zich te verlustigen, ontmoette hy, by zyne terug- komst, twee Regimenten de Stad uittrekkende; het Smaldee! digtst by hem, deedt hy ftil ftaan, en vroeg of zy de (chul- den in de Stad betaald hadden? Zy gaven een ontkennend ant- woord: en verfchoonden zich met in te brengen, dat zy bet geld, oon vooruit te geeven als het Leger uittrok, niet ont vange der. Dit verftaande, belastte hy hun te rug te kee, ren, en de Betaalslieden ontbooden hebbende , beftrafte hy hus heftig, met bevel om de gewoone (am op de hand te betaalen. Onderwusfchen waren de Schuldeifchers byeen geroepen, alle fchulden werden afgedaan, en de arme Soldaaten hielden nog jets over om zich onder den weg goed te doen: zy trokken uit „ biddende voor hunnen braaven Generaal: terwyl. een hoop toe- kykers hem drie keeren hartlyk toejuichten. __Dech, tot groot leodweezen des lerfchen Legers, lag hy welhaast het bevel daar over neder: dewyl hy oordeelde, met eere voor zichzelven, in dien past niet te kunnen blyven. Hy be- greep e dat de befchikking over ’t Leger hem als hoofdbevelheb- er toekwam, of dat ten minften, geene bedieningen, buiten Sun weeten, behoorden begeeven te worden; doch Colonel BLa- QURE, eerfte Secretaris van Lord HARCOURT, dagt hier anders over, en befchikte, zander den raad van den Generaal ELLIOT in te neenien , over alle Krygsbevorderingen : hier aan verkoos hy zich niet te onderwerpen : en bevindende, dat hy geen meester kon worden van ’t geen hy oordeelde, hem, van regtswege, als eigen aan Zyne waardigheid toe te komen, deedt hy aflland van Beezen post, waarin Sir JOHN iRWIN hem opvolgde. Kort daar op viel het Gouvernement van Gibralter open , door den dood van den Generaal CORNWALLIS, en de braave ELLIOT „wierd benoemd om diens plaats te vervullen : de geheelc Natie keurde met eenpaarige femmen deeze fchikking goed : de moed „ ‚de koenheid, de Kamdvastigheid, de yver en kunde deezes Ge- neraals , geduusende een reeds „driejarig beleg, hebben geheel WEGENS DEN GENERAAL PLLIOT, ee Zurepa overtuigd, dat het Britfche Ministerie geen beter keu- ge kon gedaan hebben. 't Is de wensch van elk Engelschman, dat deeze held bewaard moge blyven voorhet hartzeer der overgave van eene Sterkte, zo lang, en zo dapper, door hem verdeedigd , —— doch de overgave van Gibralter, in de tegenwoordige omftandigheden, zal den roem deezes bekwaamen Verdeedigers niet doen taa- nen: want geheel Europa zal de toepasfing van HECTORS woor- den tot ENzas op hem billyken.. - Si Pergama dextra Defendi pesfent, etiam hac defenfa fuisfent. CD MORAÑ. Ecne vertelling voor het Gemeen. Men verbeelde zig een perfoon, van laage maar deugdzaame , Ouders herkomftig; die den ouderdom van omtrent 26 jaa- ren bereikt heeft, en nu fints een jaar, door den dood zyner Moeder, in het bezit van eene ryke goudkist, (de vrugt eens zo voorfpoedigen als geringen koophandels,) is gefteld gewor. den; welke, wel aangelegd, hem jaarlyks een goed beftaan werfchaffen kan. Zulk een is Moran , die, batten dee- ge erfenis zyner Ouders , niets dan verwaandheid en ordraa- gely ken hoogmoed bezit. mmm Daar nu Moran, met deeze gefteldheid , niets minder dan aanzien by de groote Waereld geniet; daar hy niets vuuriger wenscht dan dit; felt hy elle poogingen in bet werk, welke hem hiertoe .dienftig fchyneu. -= Hy draagt een vergulde vest, fraaien degen, en cene ryke (nuifdoos. Hy waant, dusdoende , verdienften, rang, verfland, opvoeding, enz. in zyn perfoon te vereenigen: mm dog, terwyl hy, uitgedoscht, daaglyks de aanzienelykfte ftrag- ten zyner geboorteftad doorwandelt; den agtend in het Koffy- huis vernielt ; Bals, Operas, Asfemblees, Concerts en Kerken bezoekt ; terwyl hy overal en altyd fchitteren, "en zig aanzie- gelyk maaken wil by het edelfte deel der Maatíchappy, vet- eeuwigt hy veel eer zyne Zotheid, doer aan de boertende tongen der Grooten’ geftadig nieuwe doffe te verleenen. =y- Word "er elders van Moran gerept ;monftert men zynen weid- fchen tooi, enz. het flot der zaake is dit; dat flegte Waar op- fmukking nodig hebbe. Ontmoet men hem in gezelfchap- ‘pen, de ftyfheid zyner houding, de ruwheid zyner zeden, de onbelcefdheid, die in alle zyne daaden doorftraalt, zyn zigt- baar genoeg om hem verägtelyk te maaken, zelfs in het oug der alleraandoenelykfte fchoonheid. Moran heeft gevolgelyk tot dus verre nog niet bereikt, wat hy zocht ; en, ’t is meer dan waarfchynelyk , dat hy zulks nooit bereiken zal. —_ De bewustheid hier van hecft zints eenigen tyd eene omwenteling in zyn plan veroorzaakt. Moran wi Fei hi MORAN ` il gezien zyn ; en kan hy dit by de Grooten niet verwerven, hy heeft beloten om zig eenen naam te maaken, by dat decl der Maatfchappy, ’t welk men het Gemeen noemt; en hier in flaagt hy een weinig beter. Deeze lieden tog laaten zig be- toveren door het uitwendig fraai, of bewonderen iemand, om dat hy hunne keelen balfemt , dog niet langer ‘dan de Man in -hun gezicht is. — Zo gaat het met Moran ; want, ter- wyl zyn Kapper hem met pligtpleegingen in de oogen ftuivt, terwyl de Keukenmeid van den Heer D. zyne beenen roemt, terwyl Schoen- en Kleermaker zyne fchoone Lighaamsleest en rfoonlyke verdienften opvyzelen , verbeeldt zig Moran een leine Vorst te zyn, en flonkert in zyne denkbeelden, van glorie, — Die arme Man! begreep hy dat deeze lofrede- pen de vrugt zyn van eenige vuile tongen, die, ten koste vañ Zyne goudbeurs , hem verdelen, en, na zyn vertrek , ín fte van freelende pluimen, vaak de kleinmendíte geesfels van gynen goeden naam worden; wist hy, dat zyne grootfte be- wonderaars agter Zynen rug zyne befpotters zyn ; hoe weitig zou dit foort van eerdienst by hem gelden | l Met dit alles, weet Moran zig eenig ontza by deeze men- ‘fchen te verwerven, door de blaffende grootfpraaken , waarvan hy zig bedient, in bet verhaalen van zyne dapperheid , en gemeenzaamen omgang met de kling. Wanneer hy van gyne Tweegevegten, en herhaalde overwinningen (preekt, be- kleedt hy een aantal logens met vloekertde bevestigingen, en een grimmig gelaat. Op het ftuk van eer is hy, zo hy zegt, allertederst, en de eerte, die hem eeniger wyze beledigt, moet verwagten, dat Moran zyne ontglansde king in zyne dye fchuuren zal. Wannecr by diergelyke ge- fprekken voert by het domme Gemeen, dan ftaat eerbied en ontzag op aller gelaat te leczen, en hunne roemende tong word los gemaakt door de laavenis, die Moran's Goudbeurs aan dezelve op dit pas toebrengt. ` ı Hy, met Zen Spaê gewapend, ging . De dieven in -hun oogmerk ftooren 3 Dien, op °t gerugt van volk, de fchrik weldra beving $ Des zy het haazenpad verkooren. Heer Bernard , reeds te bed, doch in zyn flaap geftoord ,* | Hadt alles beevende aangehoord; - | En dagt; ‚‚ Ô braave man! de Hemel zal hem loonen 1 an Terwyl ik zelf ook, by geval, » Hem niet ongunftig wezen zal, wn Indien myn hulp of raad tot zyn geluk kan ftrekken,” - Fileet, gewoon vroeg op te ftaan, Was, zonder nader zig te ontdekken, Reeds weder naar zyn’ Hutje en op zyn bed gegaan. Maar hoe verfchoot de man, toen hy des nagts ontdekte, Dat een verdikte ‘damp hem, door benauwdheid, wekte; En hoe veel meer , toen deze damp , Veroorzaakt door het druppen van zyn lamp, Op ligtontvlammend riet, hoe dapper by zig weerde, . Geheel in vlam verkeerde ; Die, in het kort, van al zyn Schat, Niets dan den grond en de asch hem nagelaaten hadt. Nu is’t, Heer Bernard, tyd, zo gemolt een blyk wilt geeven Dat dankbaarheid uw hart bewoont. Door hem behieldt ge uw goed , ja zelfs misfchien uw leven, Welaan, welaan, yw gunst betoond, , 1 > Maar volgen wy Filget !— Hv, ’t brandend Hutje ontloopen, Klopte aanftonds by Heer Bernard aan, Geen wonder, hier was hulp te hoopen — Hy riep; ‚ach goede Heer! ik bidde u doe my open? , °k Zal hier van felle kou’ vergaan ! ‚ Ik ben het die zo ftraks uw dieven dorst verjaagen. ‚ Alte onbedagt deed ik, door drift, myn lamp niet ult. e Na is myn Hutje in brand geflaagen. ...! ’ Naakt... arm... D Heer Bemard riep , „komt gy by nagt hier aagen!. e Gy moct, dewyl ik nooit zo laat myn deur ontfluit, sa Nu eens vaorby gaan ; maar kom morgen om een duit.® . W. B vu LUCHTS, N LUCHTSGESTELDHEID Te AMSTERDAM, OCTOBER, r782: Bar: Th: Wind, œ Se. Zk Wis sf 28. 11-7}475 NW a wolkig R- 29. 5-3 Së WZW 2 LZx 3< 29. 0-B1ss | N 2. Rb, wong: gn 33 33 NtW ií o.helder ({) — I-3ļl47 INW 2 donker Rb. — M sla6 Ww . betr ZtW zo e Re. "e 3J ° a 28. eo Wé Z ja |ew-l.donkerg8g — SAS 10 {donker -2 3-7)504 |— 6 |lonker Re a a gé —_ > R. h 20e apa ` — 3-9|sot P jz berg, ` : donker zwa, 3< — 6-1j61f] N Daf pps 19 — ee gi Wt N Bi zw wolk. R.H, -n 9-252 m ? e , . l A w Ar ZW. R. H. -— 10-646 (Rf 1o jë betr. a gel — e 30 NWL4NNW e Ven R. H. 44 — 10-5 55} were o kee Re ` len HAAS WNW. 8 «donker R.H. NO " Lee Re — 8-8:40 WZW 4 — 9-1483 2 ÍR. douker — 8-6'5ọ |z yw 4 jfofr z ket, $ wg 9-9 52 a R. éi Aen 9-6: su 4 twolkis — 10-0 49% INNW 6 8 elen 8.10 R. — 8-8474 [NNW , nes band 8.575 8 ` laonterz. — 8-051 je 9 [Re . 829 q 9-84, R. 