Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Eine discale Binde, bestehend aus zwei schwarzen Grenzlinien mit dunkler Bestäubung des Zwischenraumes; am innern, basalen Rande dieser Binde liegen die von zwei sehr feinen, schwarzen Linien eingefassten Discocellularäste. Die vierte Binde besitzt ebenfalls zwei schwarze Grenzlinien, deren Zwi- schenraum jedoch die Grundfarbe ohne schwarze Bestiubung zeigt; die äufsere Grenzlinie ist undeutlicher und hie und da unterbrochen; auf der Höhe des 3. Medianastes biegt sich diese Binde in stumpfem Winkel nach einwärts. Die gewöhnliche, breite, submarginale Binde, welche aber ungefähr in ihrer Mitte völlig abgebrochen erscheint, so dass der 3. Medianast nur auf der Grundfarbe verlaufend den Aussenrand erreicht; die dadurch enstehenden Hälften der submarginalen Binde sind eine obere und untere, erstere besteht aus drei kettenför- migen Theilen, verbreitert sich gegen die Costa und nimmt eine basale Richtung an, die letztere besteht ebenfalls aus nur drei Theilen und neigt id der vierten Binde zu. Am Aus- senrande zwei feine, marginale, schwarze Linien, deren Zwischenraum schwarz bestüubt ist. Alle Längsbänder ver- schmälern sich auf dem Hinterflügel gegen den Abdominalrand, wie das schon oben bei der subbasalen Binde angegeben ist. Die diseale 3. Binde zeigt auch auf dem Hinterflügel an ihrem inneren Rande zwei feine, schwarze Linien, welche die Discocellularäste so umgeben, dass die äussere Begrenzungs- linie der Discocellularäste mit dem innern Rande der Binde zusammenfällt; am Abdominalrande angelangt, schlägt diese Dinde nach aufwärts um und umgibt das strichförmige EA. ak Ende der subbasalen Binde. Die submarginale Binde enthält die bei Chersonesia gewöhnliche, den Gliedern einer Kette nicht unähnliche Zeichnung und zählt man acht dieser Glieder; die beiden untersten, am Analwinkel gelegenen haben sich von den anderen abgetrennt. Die Unterseite beider Flügel ist viel blüsser als die Oberseite, zeigt aber die gleichen Längsbänder, nur ist die schwarze Bestäubung zwischen den schwarzen Linien weniger deutlich. Auf dem Hinterfiügel verdickt sich die innere, marginale Linie gerade über dem Analwinkel zu einem schwarzen Fleck, der letzten Andeutung der bei Cyrestis und auch verschiedenen Chersonesia-Arten anwesenden, spatelfórmigen Verlängerung des Hinterfliigels. Diese neue Art steht der ebenfalls auf Swmatra, Java und auch auf der Malayischen Halbinsel vorkommenden Chersonesia peraka, DisrANT, am nächsten, mit welcher sie den vóllig abgerundeten Hinterflügel ohne Sehwünzchen und spatelfórmige Verlängerung gemein hat; beide Arten haben auch die Zwi- schenriume zwischen den Doppellinien der Längsbänder schwarz bestäubt. Chersonesia nicevillei ist aber viel grósser, besitzt eine dunklere, reichere Grundfarbe und unterscheidet sich vor Allem dureh die constant in ihrer Mitte vüllig gebrochene submarginale Binde des Vorderflügels auch von allen anderen bekannten Arten des Genus. Beschrieben naeh zahlreichen 6 4 in meiner Sammlung, ge- fangen im Januar, Juli, August und September in der centralen Bergkette des nordöstlichen Swmatra's im Gebiete der Karo- battaks und Gayoes. Benennung zu Ehren meines Freundes L. DE NICEVILLE, dem ich für seine unschätzbare Unterstützung in Erforschung der Rhopalocera fauna meines Aufenthaltsortes zu stetem Danke verpflichtet bin. Flügelspannung: 33 — 35 mm. Lünge des Vorderflügels: 20 mm. Aus dem Gesagten ergibt sich, dass das von Distant geschaffene Genus Chersonesia bereits die stattliche Zahl von sechs Arten aufweisen kann, zu deren leichterer Bestimmung die folgende Uebersicht von Dienst sein móge: ux `" ca A. am Hinterftiigel über dem Apex des 3. Medianastes ein Schwänzchen und spatelförmige Verlängerung des Analwinkels mit bläulichen Schüppchen auf derselben, 4. Längsband einfach strichförmig, a. hellgelb, violette Färbung und weissliche Dreiecke in und an der submarginalen Binde, Chersonesia risa, Sikkim, Assam, Burma, Tenaperim, Java (?), Dunkelgelb, eine schwarze Linie in der submar- ginalen Binde, 2. Chersonesia cyauee, Burma, Sumatra. B. am Hinterfliigel über dem Apex des 3. Medianastes nur eine kleine, zahnförmige Hervorragung, keine spatel- formige Verlängerung, 4. Längsband basalwärts scharf begrenzt, nach aussen von einem dunklen Hof umgeben, a. Zwischenräume zwischen den Längsbändern in Grundfarbe, 3. Chersonesia rahria. Malayische Halbinsel, Nias, Sumatra, Java, Borneo, b. Zwischenräume zwischen den Längsbändern dunkel bestäubt, 4, Chersonesia intermedia, Sumatra. C. am Hinterfliigel weder Schwänzchen noch spatelförmige Verlingerung des Analwinkels, vüllig abgerundete Form des Hinterfliigels, 4. Längsband zwei deutliche Grenz- linien besitzend, a. gross dunkelgelb, Zwischenraum des 4. Längsbandes in Grundfarbe, 5. Chersonesia nicevillei, Sumatra, b. klein, hellgelb, alle Zwischeuräume der Längsbänder dunkel bestüubt, 6. Chersonesia peraka, Malayische Halbinsel, Sumatra, DEE H > ava, 6. Limenitis albo marginata, WEIMER, Y. Von dieser zuerst von WEIJMER beschriebenen Art, welcher dieselbe einer im sicheren Europa käuflich erworbenen Samm- e HE um lung eines auf eigene Rechnung in Sumatra geweilt habenden Laien entnehmen durfte — bei weitem die leichteste und billigste Art der Entdeckung einer nova Species — ist bis jetzt das ? unbe- kannt geblieben, obwohl später Z des gleichen Thieres vom Nestor der Deutschen Entomologie, Dr. O. STAUDINGER in Dresden, als , hageni” einer zweiten Beschreibung und Benennung unterzo- gen wurde. Ich erhalte fast das ganze Jahr hindurch stattliche Serien von 6 3 dieser im Aeusseren der Indischen Limeritis Danava, Moore, so verwandten Art, so dass die Erwartung nahe lag, in dem noch unbekannten ? wie bei Danavu ein vom 6 total verschiedenes Thier vorfinden zu dürten. Diese Erwartung erwies sich als eine wohlbegründete, als ich endlieh am 2. August 1893 das so sehnlieh gewünschte $ aus den Battak-Bergen erhielt. Da es bis jetzt trotz ohne Unterlass eintreffender, zahlreicher ó ó und trotz besonderer Ermahnung der eingeborenen Fünger bei diesem einen 9 geblieben ist, so muss man annehmen, dass dieses 9 sich auf ganz ausserordentlich geschickte Art oder dureh ganz eigene Einrichtung seiner Lebensweise seinen Verfolgern zu entziehen vermag. Es folgt die Beschreibung des seltenen Falters: 9 Vorderflügel an Basis der Oberseite braungrün mit bronze- glanz, in der Mitte der Zelle zwei nach innen concave, schwarze Linien, Disscocellularäste in ihrem ganzen Verlaufe innen und aussen von feinen, zwarzen Linien umgrenzt, innerhalb welcher die braungrüne Fürbung sich etwas aufhellt. Vom Costalrande zum inneren Rande ein reinweisses, breites Dand, welches zwi- schen Costal und Subcostalader aus einem feinen weissen Strich, zwischen Subeostalader und oberer Radiale, oberer und unterer Radiale, und unterer Radiale und 3. Medianast aus drei nach innen convexen Halbmonden besteht. Vom 3. Medianaste gegen den innern Rand wird das weisse Band sehr breit, so dass in der Zelle zwischen 3. und 2. Medianast nur eben im Theilungswinkel noch ein kleines Dreieck der Basalfarbe stehen geblieben ist. Auf das breite, weisse Band folgt eine Zickzacklinie in der Basalfarbe, welche an der Costa breit und dunkel beginnt, sich in der Mitte aufhellt und hellgrüngrau wird, um unterhalb des 1. Medianastes BR E wieder stärker und dunkler, fast schwarz zu werden. Auf diese Linie folgt eine Reihe von sechs weissen, nach innen convexen Halbmonden, vom Apex gegen den Innenrand an Grösse und Deutlichkeit zunehmend. Aussenrand graubraun, nach aussen hin dunkler werdend mit einer etwas helleren in Zickzack verlaufenden submarginalen und geraden marginalen Linie, Hinterflügel von gleicher Farbe und Zeichnung, jedoch besitzt nur der untere Discocellularast die Umsäumung mit feinen, schwar- zen Linien; das weisse Band beginnt breit an der Costa, um an Breite zunehmend an cer Submedianader zu endigen; auch die folgende Zickzacklinie ist breiter wie auf dem Vorderfliigel und fast schwarz; sie wird nach aussen begrenzt von sieben weissen Halbmondflecken, welche nach innen convex sind und gegen den Analrand an Stirke und Deutlichkeit abnehmen. Wie aut dem Vorderflügel eine submarginale, und marginale hellere Linie, erstere deutlicher als auf dem Vorderfliigel in Zickzack verlaufend. Abdominalrand nach innen von der Sub- medianader einfach grau. Unterseite beider Flügel besitzt die gleiche Zeichnung wie die Oberseite, nur ist hier Alles, was auf der Oberseite grünbraun ist, zart rosalila, welche Farbe gegen das weisse Band hin eine warme, braungelbe Abgrenzung besitzt. Flügelspannung: 67 mm. Länge des Vorderflügels: 40 mm. 7. Lampides margarita, Mint, nov. Spec. & Oberseite beider Flügel hell azurblau, welche Farbe bei seitlicher Beleuchtung einen zarten Seidenglanz annimmt und gegen die Costa und den Apex des Vorderflügels sowie gegen LV. 5x EE den Aussenrand beider Flügel hin sichtlich gesättigter, tiefer erscheint. Absolut keine schwarze Randfärbung, nur die Cilien sind schwärzlich. Auf dem Hinterflügel eine sehr feine, schwarze Marginallinie, über welcher vom Analwinkel bis zum 2. Median- aste eine gleiche, submarginale Linie verläuft. Die weisse Zeichnung der Unterseite des Hinterflügels scheint undeutlich auf der Oberseite durch. Schwänzchen in Fortsetzung des 1. Medianastes schwarz mit weisser Spitze. Unterseite beider Flügel kieselgrau; die für das Genus Lampides charakteris- tischen, weissen Streifen des Vorderflügels befinden sich in der von DE NICEVILLE (Journal Bombay Natural History Society, 1891, pag. 365.) für Gruppe II des Genus beschriebenen Anordnung, d. h. Streifen 1 und 2 sind sehr kurz und er- strecken sich nur von der Subcostalader bis zum 3. Medianaste, Streifen 3 und 4 sind lang — von Subcostal- bis Submedian- ader —, vielfach gebrochen und dislocirt, Letzteres vor allem abwärts vom 2. Medianaste und zwar so stark nach der Basis zu, dass die untere Hälfte von Streifen 3 wie die Fortsetzung von Streifen 1 erscheint und die untere Hälfte von Streifen 4 mit Strei- fen 2 und oberer Hälfte von Streifen 3 ein Y bildet. Die Streifen im Allgemeinen, auch auf den Hinterflügeln, sind sehr dünn und fein, ungefähr wie bei Lampides boschides, DE NICEVILLE. Auf dem Hinterfliigel von der Basis ab gerechnet zuerst die gewöhnlichen, fünf, stark gebrochenen und dislocirten, weissen Linien; die 6. und 7. Linie aber besteht aus weissen, einander mit der Concavität zugekehrten Halbm onden, welche eine Reihe von fünf schwarzen, runden Flecken einschliessen ; der oberste, costale Fleck erscheint am intensivsten schwarz. In der Zelle zwischen 1. und 2. Medianaste ein tiefschwarzer, nach oben breit und auf den Seiten schmal von Orange umgebener Analfleck mit einigen metallisch glänzenden, blauen Schiippchen zu beiden Seiten. Das den Analfleck umgebende Orange setzt sich sowohl gegen die Costa hin als auch gegen den Analrand hin fort und erscheint in ersterer Richtung, theilweise die runden, schwarzen Flecken überdeckend, noch auf dem 3. Medianaste und der Radiale. Eine marginale 8. weisse Linie und eine sis i feine, schwarze, anteeiliäre Linie, nahe dem Analwinkel noch ein kleines Kliimpchen von metallisch glänzenden, blauen Schuppen. ? Oberseite der Vorderfliigel matt hellblau ohne Seidenglanz, Apex und Aussenrand breit schwarz; auf dem Hinterfliigel scheinen die schwarzen, runden Flecken der Unterseite durch, dann ein Reihe von sechs schwarzen, weiss umzogenen Flecken, eine feine, schwarze Marginallinie uud graue Cilien. Unterseite beider Flügel wie beim 6, nur erscheint die vom Analfleck ausgehende Orange-fürbung in noch grósserer Ausdehnung. Thorax und Abdomen oben blau, besonders beim Z sehr ausgesprochen und glünzend, unten weisslich, Abdomen weiss geringelt, Fühler schwarz mit weissen Ringen. Lampides margarita ist in Folge der runden, schwarzen Flecken auf der Unterseite des Hinterflügels und des vülligen Mangels von schwarzer Randzeichnung auf dem Vorderflügel des & eine sehr distincte Art und dürfte am nächsten Lampides philatus, SNELLEN, aus Celebes und Lampides subdita, MOORE, aus Sumatra und von den Mergui-Inseln stehen. Diese beiden Arten besitzen ebenfalls tiefschwarze Färbung zwischen der 6. und 7. Linie der Unterseite des Hinterfliigels; da aber bei beiden diese Linien in abgerundetem Zickzack verlaufen, so entstehen keilférmige, schwarze Flecken, während bei margarita diese Flecken rund sind. Beschrieben nach zahlreichen Exemplaren beiderlei Ge- schlechtes, gefangen im Februar und März in der centralen Berg- kette des nordöstlichen Sumatra’s im Gebiete der Karobatiaks Flügelspannung & 37 mm. 9 36 mm. M den Vorderflügels Z 20 mm. 9 18 mm. 8. WC SCH dato, MIHI, nov. Spec. & Oberseite beider: Flügel tiefblau mit metallischem Glanze. Der Apex und der Aussenrand des Vorderflügels sind schmal schwarz umsäumt, welche Umsäumung gegen der hinteren Winkel hin abnimmt, um an der Submedianader ganz zu ver- GW SCH schwinden. Auf dem Hinterflügel ebenfalls am Apex und ober- halb der Subcostalader eine schwarze Umrandung, welche noch etwas in die Gabelung der Subcostalader hinneinragt, gegen den Analwinkel zu immer schmäler wird und schon vom Apex des 2. Medianastes ab nur mehr eine schwarz, anteciliäre Linie genannt werden kann. Im Zwischenriume zwischen 1. und 2. Medianaste ein kleiner, submarginaler, schwarzer Fleck und ein ebensolcher, gekrönt mit einigen silberblauen und orangefar- benen Schiippchen auf dem Anallappen, zwischen beiden eine feine, submarginale, weissblaue Linie. Ein kurzes äusseres Schwänzchen über dem 1. Medianast, ein doppelt so langes, inneres über der Submedianader, beide besitzen eine schwarze, centrale Linie mit weisser Umrandung und weisser Spitze. Die Cilien, welche auf dem Vorderfliigel grau sind, sind auf dem Hin- terfliigel reinweiss. Abdominalrand breit schwarz-grau mit dichter, farbiger Behaarung. Unterseite beider Flügel mit ihrer grésseren, basalen Hälfte reinweiss, welche Farbe nach aussen von einem breiten, graubraunen Bande begrenzt wird. Auf dem Vorder- flügel ist dieses Band nur deutlich bis zum 1. Medianaste und besitzt dasselbe nach aussen eine fein gewellte, weisse aus fiinf Portionen bestehende Grenzlinie, auf welche eine hellere, graue Zone folgt, wihrend der Aussenrand wieder dunkler, graubraun gefärbt ist. Unterhalb des 1. Medianastes wird jene hellere graue Zone bräunlich und dafür der Aussenrand weissgrau. Eine feine anteciliäre braune Linie. Auf dem Hinterflügel, dessen basale, weisse Zone grösser ist als jene des Vorderflügels, endigt das graubraune Band am 2. Medianaste und setzt sich gegen den Abdominalrand in drei, unterbrochenen, schwarzbraunen, strichförmigen Portionen fort, welche ungefähr so — \/ — geformt sind. Nach aussen von dem graubraunen Bande tritt die weisse Grundfarbe wieder zu Tage mit schwachen Andeu- tungen einer submarginalen, graubraunen Binde in derselben. Im Zwischenraume zwischen 2. und 1. Medianaste ein tiefschwar- zer Fleck mit breiter, orangefarbener Krone nach oben. Auf dem Anallappen ebenfalls ein schwarzer Fleck mit silberblauer Krone, zwischen beiden Flecken eine Verbindung von silber- blauer Schöppchen. Eine feine anteciliäre Linie, am Apex braun beginnend, wird gegen den Analwinkel hin tiefschwarz. Thorax und Abdomen oben schwarz mit dichter grauer Behaar- ung, unten weiss; Beine weiss, Fühler schwarz. Beschrieben nach zahlreichen 4 4, gefangen im April und Mai 1894 im Urwalde an den Ufern des durch das Sultanat Langkat strimenden Wampoe-Flusses in der Nähe des Kampong Selesseh im flachen Alluvialland; niemals habe ich Exemplare aus den Vorbergen oder der centralen Bergkette erhalten. Das noch ausstehende © dürfte ein schmuckloseres, auf der Ober- seite einfach braunes Thier sein. Es sind bis jetzt erst zwei Arten des von DE NICEVILLE begriindeten Genus Charana be- schrieben: Charana mandarinus, Hewitson, aus Sikkim, Bhutan und Assam und Charana cepheis, DE NICEVILLE, ebenfalls aus Assam. Während mandarinus sowohl in den Vorbergen (Terrai) als auch gleich dato auf niedrigem Lande vorkommt, ist ce- phies in einer Höhe von 3640” gefangen. Von beiden, conti- nentalen Arten ist dato weit verschieden, vor Allem durch die tiefblaue Färbung fast der ganzen Oberseite beider Flügel, welche bei den anderen Arten nur eine sehr beschränkte ist, ferner nicht minder durch die weisse Unterseite; beide con- tinentalen Arten sind auf der Unterseite gelb. Fliigelspannung: 33 mm. Länge des Vorderflügels : 18 mm. 9. Zeltus amabilis, MIHI, nov. Spec. Das ebenfalls von DE NICEVILLE in seinem ausgezeichneten Werke, The Butterflies of India Burmah and Ceylon. Vol. III. pag. 399, begründete Genus Zeltus, welches er mit gutem Rechte von Hypolycaena getrennt hat, war bis jetzt ein mono- typisches. Verschiedene, sehr ähnliche Thiere, wie z. b. Chliaria merguia, DOHERTY, wurden als zu anderen Gattungen gehörig erkannt und so blieb es bei etolus, FABRICIUS, dem ich heute eine sehr distinete und liebliche, neue Art zur Seite stellen kann. & Oberseite beider Flügel tief himmelblau, etwas heller auf dem Hinterflügel. Costa, Apex und Aussenrand des Vorder- gr flügels besitzen eine schwarze Umrandung, welche an der Costa bis zur Subcostalader reicht, am Apex ihre grösste Breite besitzt und gegen den hinteren Winkel hin schmäler wird. Auf dem Hinterfliigel besteht diese Umrandung nur am Cos- talrande und wird bereits am Apex zu einer feinen, schwarzen, anteciliären Linie. Der Uebergang von Blau zu Schwarz ist, besonders auf dem Vorderfliigel, kein plótzlicher, sondern ein allmäliger. Auf dem Anallappen ein schwarzer Fleck, über welehem das Blau der Grundfarbe in Weiss übergeht, um sowohl eine reinweisse, submarginale Linie zu bilden, als auch um entlang dem Aussenrande bis zum 3. Medianaste durch feinen Anflug von weissen Schüppchen das Blau zu erhellen. Ueber dem 1. Medianaste ein kurzes Schwänzchen und über der Submedianader ein mehr als doppelt so langes; diese Sehwünzehen haben eine feine schwarze Centrallinie und weisse Ründer und Spitze und sind sehr zarte, gebrechliche Gebilde. Auf der inneren Hälfte des Hinterflügels stehen weisse Milch- haare (,Fluffy"), welehe die blaue Grundfarbe besonders bei Beleuchtung von oben etwas abschwächen. Abdominalrand dieht über dem Analappen reinweiss, dann weissgrau. Cilien, welehe auf dem Vorderflügel grau sind, reinweiss und breit. Unterseite beider Flügel sehr ähnlich der von Zeltus etolus und Chliaria merguia, im Allgemeinen jedoch heller wie die beiden genannten Arten, Grundfarbe der basalen Hälfte grau mit gelb- lichen Glanze. Auf dem Vorderflügel eine feine, doppelte Litura über dem Zellverschluss; nach aussen davon ein von der Costa bis zur Submedianader reichendes, schmales, gelbes Band mit feiner, schwarzer und darauffolgender, weisser lineärer Begren” zung. Ausserhalb dieses Bandes geht die graue Grundfarbe allmählig in ein rauchiges Gelb über, welches am Apex des Flügels am dunkelsten erscheint und in dem ein undeutliches, schwärzliches, submarginales Band verläuft. Der Hinterflügel zeigt nahe der Costa einen länglich ovalen, gelben Fleck, eine sehr feine, einfach schwarze, doppelte Litura am Ende der Zelle, darauf von der Costa bis zum Abdominalrande ein schmales, gelbes d mit feiner, erst schwarzer, dann weisser Begrenzungslinie- — Pf ilm Dieses Band erscheint in seiner unteren, gegen den Abdominal- rand nach innen gebeugten Hälfte gebrochen, unregelmässig und am Ende selbst verdoppelt. Von Apex, welcher noch einige rauchig gelbe Farbung besitzt, bis zum 2. Medianaste ein unregelmässiges, schwarzes Band, von dem da, wo das erste, gelbe Band sich ver- doppelt, ungeführ nahe der Submedianader, noch ein kleiner, isolirter Rest wieder sichtbar wird. Dieses zweite Band bildet die Grenze der grauen Basalfarbe und ist der Flügel nach aussen von ihm reinweiss gefürbt. Auf dem weissen Gebiete eine Reihe von sechs schwarzen submarginalen Flecken, deren grósster, der fünfte, zwischen 2. und 1. Medianaste liegt, wührend der sechste dreieckige, sich auf dem Anallappen befindet. Eine feine, anteciliäre schwarze Linie. Thorax und Abdomen oben glünzend blau, unten weiss, Fühler und Beine sehwarz und weiss geringelt. 9 Oberseite beider Flügel einfach braun mit etwas róthlichem Schimmer an der Basis der Vorderflügel. Hinterflügel am Ab- dominalrande grauschwarz, entlang dem Aussenrande vom Anal- winkel bis zum 3. Medianaste eine weisse Binde, in welcher eine submarginale, aus 3—4 zusammenhüngenden schwarzen Por- tionen bestehende Fleckenreihe verläuft ; eine feine weisse Mar- ginallinie und noch feinere, schwarze, anteciliäre Linie. Cilien des Vorderflügels schwarzbraun, des Hinterflügels weiss. Unter- seite beider Flügel wie beim 5, nur sind alle Farben viel heller, so dass die dort grauen und rauchig gelben Flüchen hier fast weiss und hellgelb erscheinen. Thorax und Abdomen oben mit den Flügeln gleichfarbig, braun, unten wie beim Z weiss. Beschrieben nach 5 & Z und 1 9, gefangen im Juni, Juli und August, 1894, sowohl in den Vorbergen als auch in der Alluvial- ebene des Sultanates Langkat an der Nordostküste Swmatra's. Flügelspannung ó 22—27 mm. > 220 mm.. Länge des Vorderflügels 5 12—13 mm. 9 12 mm. n (Fortsetzung folgt). VERSLAG OMTRENT DE GOUVERNEMENTS KINA- ONDERNEMING IN DE PREANGER- REGENTSCHAPPEN OVER HET JAAR 1894. DOOR P. Van LEERSUM, Waarnemend Directeur der Gouvernements Kina-onderneming. I WEERSGESTELDHEID. Kenmerkten de jaren 1892 en 1893 zich door een zeer natten oostmoesson, in het afgeloopen jaar kon, met uitzondering van enkele regenbuien, van af de 2° helft van de maand Juni tot begin September eene aanhoudende droogte geconstateerd worden. Die laatste maand was echter buitengewoon regenachtig. Uit het bij dit verslag gevoegd overzicht (Bijlage A) der regen- waarnemingen op de etablissementen Lembang, Tjinjiroean en Kawah-Tjiwidei blijkt, dat te Lembang en Tjinjiroean, ofschoon het aantal regendagen vrij wel gelijk bleef, de regenval in het jaar 1894 belangrijk grooter was, dan in het jaar te voren. Op het etablissement Kawah-Tjiwidei, waar gewoonlijk de regenval het grootst is, was zulks in 1894 niet het geval en bleef deze belangrijk onder het gemiddelde van vorige jaren en o.a. veel lager dan die te Tÿinjiroean. In de maand October wisselden regen en droogte elkander vrij wel af, terwijl de maanden November en December tot de zeer regenachtige behoorden. In de eerste dagen van Januari en in de laatste helft van Maart heerschten er hevige winden, waardoor aan de plant- soenen, ten gevolge van het afscheuren van takken, nog al schade werd berokkend. LAS ES ię "RETE: KIE ie In het bijzonder was dit het geval met Nagrak, op het Tangkoeban-Prahoe gebergte, door een storm uit het Zuid- Westen, welke in de eerste helft van Januari woedde. Nachtvorsten werden slechts één enkele maal waarnomen, en wel te Kawah-Tjiwidei. Schade werd hierdoor echter niet veroorzaakt. Over het algemeen genomen was de weersgesteldheid niet ongunstig voor de ontwikkeling der plantsoenen. II VERMENIGVULDIGING. Met ult. December 1894 (zie bijlage B) bedroeg het aantal in den vollen grond staande planten 2933200, zoodat deze in den loop van het jaar met 28000 zijn toegenomen. Deze vermeerdering is voor een groot deel toe te schrijven aan de beplanting van de reeds in 1890 gekapte, binnen de grenzen der perceelen en tusschen reeds beplante tuinen liggende terreinen te Tirtasari, Tjibeureum en Tjibitoeng. Voor dezen aanplant werden gebezigd enten van hoog kinine- gehalte, o.a. „Mengsel Rioeng-Goenoeng” en de hybride N°. 233, benevens zaailingen, afkomstig van zaad van onderzochte boo- men, van „Mengsel Rioeng-Goenoeng,’ N°. 23 en N°, 89X 73 X 23 X 38. Dat het aantal C. Ledgeriana’s in den vollen grond te Tir- tasari verminderde met 34000 planten, is geen gevolg van oogsten of afsterven, doch alléén van het verenten (met de hybride N°. 233) der hybride — zaailingen van slecht type, staande in de ravijnen. Deze werden n.l. afgeschreven en aangezien het aantal geslaagde enten nog niet kon worden opgenomen, gaf dit schijnbaar eene vermindering. In de kweekerijen bevonden zich naar schatting nog 597300 planten; waarvan 252300 C. Ledgeriana’s en 345000 C. Suc- cirubra’s. Het grootste gedeelte dezer laatste zal moeten dii tot beo. met C. Offieinalis, C. Ledgeriana en de hybride Onder de 252300 C. Ledgeriana’s zijn begrepen 17300 enten, geschikt, om in het eerste kwartaal 1895 in den vollen grond te worden gebracht. Daar bij wijze van contrôle, proefmonsters zaad, op de Gouvernements zaad-venduties verkocht, ter kieming uitgelegd waren, deze alle zonder uitzondering zeer gunstige resultaten gaven, klachten omtrent inferieur zaad niet ingediend werden en er geen behoefte bestond aan deze planten, werd een groot gedeelte afgeschreven en moet daaraan dan ook hoofzakelijk de reductie worden toegeschreven van het aantal Succirubra- planten op de kweekerijen. Zooals boven reeds is medegedeeld, werden de ravijnen te Tirtasari, vroeger beplant met hybridezaailingen, verent met de hoog-procentige N°. 233. Hiertoe werd om de volgende redenen overgegaan: 1° was het kinine- gehalte dezer boomen zóó laag (de stambast bij een stamdikte van minstens 25 c.M. omtrek bevatte in door- sneé bij boomen op 5-7 jarigen leeftijd, slechts 3,50 °/, kinine) dat, met het oog op de lage kinabast— prijzen, deze niet met voordeel tot fabrieksbast te verwerken waren; en 2° waren zij, door de verkeerde samenstelling der alcaloïden, ongeschikt tot pharmaceutisch doeleinde. Daarbij kwam nog, dat vele begonnen te bloeien en dus de ze- kerheid bestond, dat zij de in de nabijheid staande, tot zaadwinning bestemde Ledgeriana’s van hoog gehalte, zouden doen verbasteren. Van deze slaagden + 95 °/,. Evenzoo werden de C. Succirubra-aanplantingen van verschei- dene ravijnen te Tjibeureum en Tjibitoeng, welker grond min- der geschikt bleek te zijn voor de kultuur dezer soort boomen, insgelijks verent met de hybride No. 233, Het aantal in den vollen grond staande C. Succirubra-plan- ten te Kawah-Tjiwidei verminderde door verenting met C. Officinalis, terwijl daarentegen het aantal C. Officinalis-enten evenveel toenam. De groei van de C. Officinalis met Succirubra-onderstam is buitengewoon krachtig. te eeen SSS ee EE cc en -—— O a Door de bizonder natte weersgesteldheid in het jaar 1893 konden geen C. Ledgeriana-zaad veilingen gehouden worden; wel een paar (in de maanden Maart en September) van C. Succirubra-zaad en brachten deze respectievelijk f 420.50 en f 325.— op. Onder de eerstgenoemde som is echter begrepen een bedrag van f 150.— aan verkochte enten. Aan ’s Lands-Plantentuin werden op aanvraag twee wardsche kisten met C. Ledgeriana- en C. Succirubra-planten verstrekt, als mede 2 balen versche kinabast. Aan de musea te Turijn en Rijssel werden monsterkistjes met verschillende soorten kinabast verzonden. Door kruidkundigen en vertegenwoordigers van wetenschap- pelijke instellingen of buitenlandsche Gouvernementen werden geene kinazaden aangevraagd; evenmin door houtvesters in Nederlandsch-Indié. Alhoewel de aanhoudende droogte in de maanden Juli en Augustus een rijken bloei der C. Ledgeriana-plantsoenen beloofde, zoo werd deze verwachting door de vele regens der maand September geheel vernietigd. De bloei is dan ook vrij onbelangrijk, en dus kan nog niet met zekerheid gezegd worden, of in 1895 aan de vele aanvra- gen om Ledgeriana-zaad zal kunnen worden voldaan. III ONTGINNING EN ONDERHOUD. Het is volstrekt noodzakelijk, dat aan de verhooging van het humusgehalte van lichten, zoowel als van zwaren grond, meer worde geschonken, zonder de hooge waarde van de minerale bemesting over 't pee te zien. Het belangrijkste middel om het halte van den grond te verhoogen, bestaat in de groene bemesting. (De stikstofvoe- ding der ewassen, door D, R. en U, J. Mansholt). Nieuwe terreinen buiten de reeds bestaande grenzen werden niet ontgonnen. x ES Te Tirtasari (zie bijlage M) werden + 15 bouws, reeds vroeger gekapt terrein en gelegen binnen de grenzen, tusschen andere aanplantingen in, beplant. Te Tjinjiroean, Tjibeureum en Tjibitoeng werden evenzoo + 53 bouws plantklaar gemaakt en gedeeltelijk beplant; de bij het einde van het afgeloopen jaar nog niet volgeplante terreinstukken zullen in het eerste kwartaal van 1895 worden volgezet. Te Tjinjiroean werd het, door rooiing van + 10 bouws oude C. Succirubra-tuinen open gekomen terrein in orde gebracht en volgeplant. Zooals in het vorig verslag is medegedeeld, was de rooiing dezer plantsoenen noodzakelijk, niet alléén omdat zij, tengevolge der in vroegere jaren toegepaste Mac-Ivor-methode, slechts een ziekelijk bestaan voortsleepten, doch ook, omdat zij geheel door C. Ledgeriana-tuinen waren geënclaveerd. Dezelfde wijze van grondbewerking, waarmede in 1892 begon- nen werd, is ook in 1894 op alle tuinen toegepast, n.l. het op zijn tijd omwerken (patjoelen) en het slaan van kleine greppels tusschen de boomen, om daarin het onkruid en de afgevallen bladmassa, bij wijze van groene bemesting, te kunnen begraven. En dat deze grondbewerking van zeer groot nut was, zoowel voor den bodem als voor de plantsoenen, bleek niet alléén daar- uit, dat het kwaadaardig onkruid vrij spoedig door een minder schadelijk soort vervangen werd, doch ook, bij het openen van greppels der vorige jaren, dat zich daarin een uitgebreid haar- wortelnet gevormd had, hetgeen dus den groei der boomen zeer ten goede moet zijn gekomen. Dit laatste bleek dan ook door het frisch en gezond voor- komen van bijna alle plantsoenen op de verschillende onder- nemingen. In het bizonder viel dit waar te nemen in de oude C. Sucei- rubra-tuinen te Rioeng-Goenoeng. Stonden deze in vorige jaren steeds geel van blad en vrij schraal, nu daarentegen hebben de boomen niet alleen meer blad, doch is dit ook intens groen van kleur. SEN | MM Dat hierdoor bij een eventueelen oogst de gemaakte meerdere onkosten ruim vergoed zullen worden, is zonder twijfel, want de oogst aan pijpbast zal veel grooter zijn dan voorheen, daar het gebleken is, dat thans de bast veel beter van het houtge- deelte loslaat, het geen vroeger veel te wenschen overliet, toen menig stuk als onoogstbaar moest weggeworpen worden. Het onder de aanplantingen meestal voorkomende onkruid, joekoe pahit (Paspalum conjugatum) is zoo goed als verdwenen en heeft plaats gemaakt voor het minder nadeelige Sientrong (Erechtitis valerianae folia). Door met deze grondbewerking te wachten, tot de zware regens hadden opgehouden, werd beoogd en verkregen, dat de as omgewerkte grond niet weder door aanslibbing van fijne aarddeelen toegespoeld en de toetreding van lucht daardoor belet werd. In vroegere jaarverslagen vindt men onder het hoofdstuk „Ontginning en Onderhoud” medegedeeld, dat gedurende den regentijd het onkruid alleen maar kort gehouden (babad) en om de boompjes zelven het onkruid met de hand verwijderd (bobokor) werd. Dit kort houden geschiedde met de parang, een inlandsch gereedschap, hetwelk liefst zoo min mogelijk bij het schoon- maken der kina-tuinen gebruikt moet worden. Het was hierom dan ook, dat in dezen westmoesson tot eene andere wijze van schoonmaken der tuinen werd overgegaan. Reeds in het jaarverslag over het jaar 1892 werd door rappor- teur medegedeeld, dat op plaatsen, waar alang-alang en lalampoe- jangan anvoorkwamen, de grond ná eene flinke bewerking met allerlei afval van plantaardigen aard werd bedekt, om het spoedig opschieten van dit schadelijk onkruid zooveel mogelijk te beletten. Behalve dat de bedoelde bedekking het snel opschieten van onkruid voorkwam, werd zoowel de physische als chemische gesteldheid van den bodem er merkbaar door verbeterd. In plaats van nu in den regentijd de tuinen met de parang te babadden, werd met de patjoel de bodem oppervlakkig los gemaakt, waardoor het onkruid niet alleen bij den wortel wordt EE oo afgesneden, doch tegelijker tijd gelijkmatig over den bodem wordt verspreid. Het best voldoet deze bewerking—en men ziet er dan ook het meeste succes van—in tuinen, welke gedurende langen tijd niet zijn schoongemaakt en waar dus het onkruid welig is opgeschoten. Hoe meer onkruid, des te beter voldoet het aan de gestelde eischen van eene goede bedekking. Het groote voordeel van deze bewerking boven babad is: 1°. Dat niet, even als nà babad, een slechter, doch steeds een beter soort onkruid opschiet. 2°. Dat door het bedekken van den bodem met een laag onkruid minder water in den grond dringt, wijl een groot gedeelte van het regenwater door de bedekking geabsorbeerd en dus gelegenheid gegeven wordt, om te verdampen; en 3°. dat de bodem onder het laagje onkruid steeds poreus blijft en niet door het regenwater aangeslibd en dus hard gemaakt wordt. Boven beschreven grondbewerking, bekend onder den naam van „mapassen” werd het eerst met succes toegepast op de Er kina-onderneming Pasir-Malang en men zag daar 0. a. op de wegen langs de tuinen, waar jaren lang allerlei grassoorten en alang-alang groeiden, na eene herhaalde bewer- king, dit onkruid geheel verdwijnen, en het zoo goedaardige en gewilde bala katjioet (Wollastonia Zollingeriana) daarvoor in de plaats treden. r moet echter met nadruk op gewezen worden dat deze grondbewerking slechts toegepast mag worden in den regentijd ; in den oostmoesson is het begraven van het onkruid in kleine greppels en het patjoelen der tuinen een hoofdversischte tot goed onderhoud. De kosten per bouw zijn, al naar omstandigheden, verschil- lend, doch gemiddeld bedragen ze niet meer dan 3 à 4 gulden. Aan bemesting van verschillende gedeelten van tuinen, waar de aanplant, meest 2° of 3°, minder gunstig stond, werd even- eens veel zorg besteed; en daar er geen mest te bekomen was, moest dit geschieden met mest, afkomstig van eigen vee. "PEPE = OO EEE EEE. a aa ONNNNPA —-— E Waar dan ook weidegronden beschikbaar waren, zooals o. a. te Lembang, Nagrak, Tjinjiroean, Tjibeureum en Tirtasari, werden zooveel mogelijk veestapels aangehouden, waardoor de mest aan die etablissementen ten goede kwam. Bepaalde bemestingsproeven, met het oog op het alcaloid- gehalte, werden alléén op het etablissement Tjinjiroean genomen. De schade, door insecten aangericht, was in het afge- loopen jaar zeer onbeduidend. De Helopelthis Antonii vertoonde zich slechts sporadisch in de jonge tuinen te Tirtasari, Tjibeureum en Tjibitoeng. Te Lembang was de rups Attacus Atlas geheel verdwenen; nagenoeg even zoo de rups Euproctis Millerie (hileud mèrang) op de etablissementen Nagrak, Tirtasari, Tjinjiroean en Tji- beureum. Schade, aangericht door wilde varkens, viel alleen te consta- teeren op de etablissementen Tirtasari en Tjmjiroean; op het etablissement Nagrak had men er in het geheel geen last meer van nà de vergiftigingsproeven met sublimaat. Op de beide eerstgenoemde etablissementen kon de proef niet afdoend genoeg genomen worden, omdat de vergiftigde aard- vruchten in de onmiddellijke nabijheid der koffie-tuinen zouden gelegd moeten worden, on hierdoor te groot gevaar voor de daar werkzame bevolking zoude ontstaan zijn. Wat plantenziekten betreft, zoo kwam stam- en takkanker in het begin en tegen het einde van het afgeloopen jaar alleen in een paar enten-plantsoenen te Tirtasari op smalle bergruggen gelegen voor. In de andere tuinen evenwel niet. Zooveel mogelijk werden de aangetaste deelen weggenomen, geoogst en het hout verbrand, om verdere verspreiding te voorkomen. Te Nagrak kwam in de enten-tuinen weinig of in het geheel geen wortelziekte voor, wel daarentegen in de zaailingen- plantsoenen, Op de dagen van 18 en 19 October viel er op de etablissementen Tirtasari, Tjinjiroean, Tjibereum en Tjibitoeng een vrij zware aschregen. a | 2 De schade, daardoor aangericht, was vrij onbeduidend, daar zij alleen bestond in het noodzakelijke van eene herhaalde grond- bewerking en van een geforceerden oogst van 7267 halve kilo- grammen drogen bast, veroorzaakt door het afscheuren van tak- ken, welke onder de zwaarte der daarop verzamelde asch bezwe- ken waren. Met het oog op de chemische samenstelling is het niet onwaar- schijnlijk dat de voordeelen, qua meststof, de vrij geringe nadeelen zullen overtreffen. Een quantitatief onderzoek alleen zal hierin uitspraak kunnen doen en de resultaten daarvan worden afgewacht, waartoe de welwillende hulp van Professor WEFERS BETTINK te Utrecht is ingeroepen. IV. Ooast van KINA. De oogst van 1894 bedroeg 590214 halve kilogrammen, waarvan 587206 bestemd werden voor verkoop in Europa en 3008 voor gebruik bij den geneeskundigen dienst in Indië. In 1893 daarentegen werden verzameld 559957 halve kilo- grammen bast, zoodat de productie met 30257 halve kilo- grammen is toegenomen. De oogst had grooter kunnen zijn, indien niet door de lage kina- bast-prijzen veel bast als waardeloos — in de tegenwoordige tijds- omstandigheden—in de tuinen had achter gelaten moeten worden. En dat dit laatste juist is, kan blijken uit het hooger gemiddeld gehalte aan zwavelzure kinine der fabrieksbasten van den oogst over het jaar 1894. Bedroeg dit van het Ledgeriana-product in het jaar te voren 5.43 °/,, voor 1894 was dit 6.55 °/o. Het hoogste gehalte werd verkregen uit een enten- plantsoen, bekend onder den naam van „Mengsel Rioeng Goenoeng" zijnde enten van door Moens en rapporteur onder- zochte boomen, waarvan het product een gehalte had van 13.05 °/, zwavelzure kinine. Met uitzondering van slechts eene enkele partij, groot 3055 halve kilogrammen, welke een gehalte had van 3.55 °/, was het laagste gehalte der verzonden partijen + 5 °/, zwavelzure kinine. n RES Het gemiddeld gehalte van het C. Officinalis product bedroeg 5.12 ai De oogst van 1894 bestond uit: AANTAL. Netto gewicht KINA-SOORT. in halve Balen. | Kisten. | kilogrammen. C. Ledgeriana. 2358 — 522051 C. Succirubra. 59 193 36591 C. Officinalis. 109 3 24540 C. C. Schuhkraft. — 29 4024 Total... 2526 225 581206 Productie-cijfers der verschillende etablissementen zijn te vinden in bijlage C. Het Ledgeriana-produet, groot 522051 halve kilogrammen, bestond uitsluitend uit bast, waarvan de oogst niet uitgesteld kon worden, n.l. van zieke en onderdrukte boomen en van onderdrukte takken, welke nagenoeg geen functie meer uitoefenden en door welker wegneming, aan den hoofdstam gelegenheid werd gege- ven zich verder te kunnen ontwikkelen en een kruin van bladeren te vormen. Wat niet hoogst noodzakelijk was, werd niet geoogst, het- geen dan ook blijt uit de productie, welke, in verhouding tot het beplant aantal bouws, vrij gering is te noemen. De vernieuwde Ledgeriana-bast, verkregen van de in 1891 geschraapte takken, waarvan de meesten slechts een kwijnend: ` bestaan voorsleepten, en welke insgelijks werden weggenomen om de boomen langzamerhand een bladerkroon te doen vormen, had nog in lang niet zijn oorspronkelijk gehalte aan kinine- sulphaat terug gekregen. Uit den hierbij als Bijlage E. gevoegden staat van analyses blijkt, dat een tijdperk van drie jaren nog lang niet voldoende is, om den vernieuwden bast tot zijn DESS kinine- gehalte terug te voeren. LV. 6k HE ` MN Zoo werden in 1891 door schrapen aan oorspronkelijken bast (schilfers) 195558 1/, Ko. met een gemiddeld gehalte van 9,51 °/° kininesulphaat verkregen; en uit dezelfde tuinen in 1892 aan vernieuwden bast: 105559 1/, Ko. met een gemiddeld gehalte van 5,98 9/,; in 1893: 71449 !/, Ko. met een gemiddeld gehalte van 5,66 °/,; 55453 1/, Ke. met een gemiddeld gehalte van 7,04 o/o. Moens daarentegen beweert, dat een tijdperk van 3 jaar wèl voldoende is; doch of nu bovenstaande ongunstige resul- taten moeten worden toegeschreven aan het schrapen van takken en niet van boomen, waarop (n. L op het schrapen van boomen) de veronderstelling van Moens berust, of op de wijze van schrapen, moet nog door nadere proeven uitgemaakt worden; maar dat door de wijze van schrapen, in 1821 toe- gepast, eene enorme kurkafzetting op de takken heeft plaats gehad, is vroeger reeds medegedeeld; dat bedroeg zelfs van 26—50 of. Het Succirubra-product werd verkregen door rooiing van een paar tuinen te 77injiroean, welke plantsoenen in een ziekelijken toestand verkeerden. Door het in der tijd gevolgde systeem van niet-snoeien dezer tuinen kon er echter weinig waardevol product, n. 1. pijpen van !/, —1 Meter lengte verkregen worden; het meeste product bestond uit korte en gebroken pijpen. Het mooiste product, n. 1. pijpen van 1 Meter, (welke in deze voor de kina zóó kommervolle tijden zelfs prijzen behaal- den van f 1.50 per half kilogram) werd verkregen van boomen uit een tuin, geplant in + 1870, welke in hun jeugd wèl behoorlijk waren opgekapt. Zelfs konden daardoor van één boom 10 stuks gave pijpen van 1 Meter (behalve nog de pijpen van 50 en 75 cM.) ge- sneden worden. Overigens liet door den ziekelijken toestand der gerooide M plantsoenen de bast moeielijk van het hout los, hetgeen insge- lijks oorzaak was, dat er weinig pijpbast kon verkregen worden. Even als in het vorige jaar werd al het Succirubra-product, ook gebroken stukken, in kisten verpakt, Het Officinalis-product werd verkregen door ontgraving van het restant Officinalis-boomen te Tjibitoeng, welke, als staande op een zeer schralen steenachtigen bodem, voor het grootste deel een kwijnend bestaan leidden; en voor een ander deel door de Succirubra’s, welke in vorige jaren daartusschen geplant waren, geheel overschaduwd en onderdrukt werden, zoodat bij niet tijdig oogsten dezer boomen de zekerheid be- stond, dat zij binnen betrekkelijk korten tijd toch zouden afsterven. Zoo konden slechts 3 kisten pijpbast van de 24540 halve kilogrammen bast van dezen oogst verkregen worden; de rest bestond uit gebroken pijpen. Wel een bewijs, dat de boomen ziekelijk waren, waardoor de bast zeer moeielijk van het hout- gedeelte losliet. Het kleine partijtje C. C. Schuhkraft, groot 4024 halve kilogrammen, is afkomstig van Tjinjiroean, welke boomen gerooid werden, omdat zij hier en daar verspreid stonden, en daardoor veel aan onderhoud kostten. Uit het oorspronkelijk Ledgeriana plantsoen te Tjinjiroean, oud ruim 25 jaar, werden behalve de zieke takken, nog 38 zieke boomen geoogst. Het product, uit dien tuin verkregen, bestond uit: 1879 halve kilo's gruis, houdende 3,49 o/o kinine 540 > » gebroken pijpen, » y 940 » » vernieuwd (stambast), » 575 »..» 934 » » wortelbast , » 5,00 » » Totaal 8463 halve kilo's, houdende gemiddeld 4,74 ofo kinine, * gevende 6,38 » sulphaat. In 1890 werden verkregen 4627 halve kilo's, met gemiddeld 5,36 > kinine. » 18M » 430 + > 9 » My » » 1892 » » 4053: » > 3 » 5,47 » 9 ». 1898 » » 907 + * 9 » 550 » 9 » 1894 > » SMS > .». $ » 474 » > Sr Dh a De verkregen hoeveelheid wortelbast is wederom zeer gering, hetwelk te wijten is aan de omstandigheid, dat het grootste gedeelte der wortels was afgestorven, zoodat de bast niet oogstbaar was. Uitvoerige opgaven omtrent de in elke veiling verkochte soorten en behaalde prijzen vindt men in Bijlage J. Daaruit blijkt, dat de algemeene middelprijs voor de in veilingverkochte basten beliep f 0.2372 per half kilogram, tegen f 0.215° in het jaar te voren; en de gemiddeldde unit- prijs (per half kilogram bast en per procent kinine sulphaat) f 0.0399 tegen 0.0405 in 1893. Bedroegen de middelprijzen in 1893 voor het Ledgeriana- en Officinalis-product f 0.2158 en f 0.2037, deze prijzen waren in 1894 respectievelijk f 0.2245 en f 0.2261 (zie bijlage J.) Voor Succirubra was in 1893 de middelprijs f 0.2180, in 1894 f 0.3113, | | De middelprjs van de op alle veilingen ter verkoop aan- geboden kina-soorten rees in 1894 met f 0.0222. ‘De totale bruto-opbrengst was f 134200.67 (zie bijlage J.) V. PERSONEEL EN GELDMIDDELEN. Onder het Europeesch personeel, het vorig jaar bestaande uit een waarnemend Directeur, 8 opzieners en één élève-opziener, kwamen de volgende mutatiën voor. De betrekking van Directeur bleef onvervuld en met de waarneming daarvan tijdelijk belast de Adjunct-Directeur der Gouvernements Kina-onderneming in de Residentie Preanger Regentschappen. Bij Gouvernements Besluit dd”. 25 October n°. 38 werd den opziener bij de Gouvernements Kina-onderneming te Rioeng Goenoeng, A. VAN HONK, een eervol ontslag uit ’s Lands dienst verleend. Bij Besluit van den Resident der Preanger-Regentschappen, dde. 3 November 1894 n°. 8795/81, werd de opziener van het etablissement Lembang, B. A. COURANT, overgeplaatst naar het etablissement Rioeng-Goenoeng en daarbij tevens bepaald, dat - wm IR MET: SEH de werkzaamheden op het etablissement Lembang voortaan tegelijk met zijn eigen betrekking zullen worden waargenomen door den opziener van het etablissement Nagrak. Door dezen bezuinigingsmaatregel bestond alzoo op ult, December 1894 het ondergeschikte Europeesch personeel uit 7 opzieners en één élève- opziener. Bij besluiten van den Directeur van Binnenlandsch-Bestuur dd”. 30 Augustus en 22 November 1894 ns. 290 en 375 werd aan de opzieners A. van Kempen en W. HarkENsCHEID de derde, aan den opziener A. VACQUIER de tweede en aan de opzieners A. SCHRIJN en B. A. COURANT de eerste drie-jaarlijk- sche tractements-verhooging van f 25.— ’s maands toegekend. Het vaste inlandsch personeel bestond op ult, December 1894 uit: 5 timmerlieden, 3 pakhuismandoers, 20 mandoers, 264 boedjangs en 1 bediende bij het chemisch laboratorium. Ten gevolge der benoodigde krachten voor sawah-bewerking en koffie-oogst was, als gewoonlijk in de maanden April tot Juli, de opkomst van het werkvolk, op de etablissementen ten zuiden van Bandoeng gelegen, betrekkelijk gering; op de etablissementen Lembang en Nagrak, ten Noorden van Bandoeng, was de opkomst echter buitengewoon slecht, In de maanden Augustus en September verbeterde dit echter in zulke mate, dat ten slotte de werkzaamheden er niet onder te lijden hadden. Door gebrek aan volk voor het transport van het product uit den oogst van 1894 van het établissement Rioeng-Goenoeng naar Tjikalong moesten de laatste balen kinabast, gereed tot verzending, ruim 2 maanden langer op bovengenoemd etablis- sement blijven liggen, en konden eindelijk tegen verhoogde betaling afgevoerd worden. De uitgaven ten dienste der onderneming (zie bijlage L.) bedroegen in 1894 aan: D RPA Tractement Wad, Directeur en verder Europeesch personeel. ...... ken eee EE E J 25415.— eis- en verblijfkosten . 00600 00 04000  ey 80 aoe » 180.— Uitgaven voor vernieuwing, reparatie en materialen van gebouwen en droog- 2: eh NICE ENS I C EIE f 8936445 Id. voor aanplant, inzameling, vervoer van het product (tot Bandoeng en Tjimahi), benevens inlading enz. enz......... » 43959.305 Totaal... f 79050.45 52195.45 x Bij de begrooting over 1894 was toegestaan: 1 Tractement Europeesch Personeel, ..,..........,. J- 35655.— Hels- en verblijfkosten …,.. es. es eee cos © es » 1200— sechrijfbehoeften. 2.42 ACE Hu MU ORO KKA » 360.— Aanplant, inzameling, vervoer van het product (tot Ban- doeng en Tjimahi), gebouwen enz. enz. ..........., » 70000.— Totaal. .. / 107915.— En ofschoon bij de begrooting van 1894 reeds f 10000.— minder was opgebracht en aangevraagd voor aanplant, inzame- ling van product, enz. enz. dan bij die van 1893, zoo bedroegen de uitgaven, niettegenstaande eene grootere productie, nog f 28164.55 minder, dan waarop bij de begrooting gerekend en ook toegestaan was. Bij deze uitgaven dienen echter nog gevoegd te worden de kosten van het vervoer van de spoorwegstations te Bandoeng en Tjimahi naar Tandjong Priok ad f 1802.36 — niet onder de aangevraagde en toegestane fondsen ad f 107215.— begrepen — zoodat de gezamenlijke uitgaven in Indië met inbegrip van laatstbedoeld vervoer hebben bedragen f 86852.81. Worden alle uitgaven in Indië omgeslagen over het geleverd product, dan er dat deze per half ar hebben bedragen : in 1890 . . i f 0.22% CH. 1 AS a ION IMS. .. . o en TEE. © 0 GTŻ | gg RM # | . * aa MM ME EM s MERE E EES CN enen BO RA De gezamenlijke kosten over 1893 bedragen, met inbegrip van het transport van het product naar Tandjong Priok . . . . f 91270.88° De kosten van ear naar en gekoop B rong: +4 ee ee Ach „BMABDAŚ Totaal INE MODE Het bruto provenu der veilingen over 1893, in 1894 te Amsterdam gehouden, bedroeg f 134200.67, zoodat uit den oogst van 1893 een winst is behaald van f 18449.34% (zie bijlage G), ongerekend eene som van f 745.50, welke de ver- koop van zaden en enten opbracht. De gezamenlijke uitgaven, berekend per half kilogram bast, met inbegrip van het vervoer naar Tandjong Priok, bedroegen in 1893 . . f 0.16% die van het vervoer naar Europa, benevens die van verkoop van het product. . s . . , 0.04% Total. V 7 p ue De bruto opbrengst per half kilogram was gemiddeld f 0.23%, zoodat het netto provenu per half kilogram bast f 0.03% was. Een gespecificeerde opgave van de uitgaven in Indi? over het jaar 1894 vindt men in bijlage L. Daaruit blijkt dat het onderhoud der tuinen f 10.85 per bouw heeft bedragen, met inbegrip der uitgaven voor het van- gen van schadelijke insecten; en alle onkosten op den oogst, inclusief spoorvracht en inlading te Tandjong Priok f 0.04 per half kilogram. VI. SCHEIKUNDIGE ÜNDERZOEKINGEN. In den hierbij gevoegden staat (zie bijlage F) worden de uitkomsten opgegeven van de alealoid-bepalingen, welke vooral uit een agronomisch oogpunt van belang zijn. N°. 1-30 zijn onderzoekingen, welke geschiedden om na te gaan, of kunstmatige droging al dan niet een nadeeligen in- vloed uitoefent op het alcaloïd-gehalte van C. Succirubra- of Pharmaceutischen bast. Ten behoeve van dit onderzoek werd een + 15-jarige C. iuc s Succirubra-boom geveld en op verschillende plaatsen stukken bast ter breedte van den geheelen stamomtrek weggenomen. Deze strooken bast, gemerkt A, B, C, enz, werden over haar lengte as in drie deelen verdeeld, en deze laatste stukken gemerkt 1, 2 en 3. De aldus verkregen drie serién werden nu behandeld als volgt : 1°. Die der serie A,, B,, C,, enz. werden uitsluitend in de zon gedroogd; zonder toepassing dus van kunstmatige warmte. 2°, Die der serie A,, B,, C,, enz. werden eerst eenigen tijd in de zon gedroogd, tot i verreweg het grootste deel van hun watergehalte verloren hadden, en pas daarna kunstmatig ge- droogd bij een maximum temperatuur van + 200° F; dus gedeeltelijke toepassing van kunstmatige warmte; en 3°. die der serie A}, B}, C,, enz. werden onmiddelijk in de Sirocco gebracht en getooid bi een maximum-temperatuur van 200° F Zoo als uit de resultaten blijkt, oefent aanwending van kunst- matige warmte, tot een maximum temperataur van 2009 F, noch bij de C. Succirubra-basten, noch bij de C. Ledgeriana- basten (zooals vroeger ook reeds werd geconstateerd) eenigen nadeeligen invloed uit op het alealoid-gehalte. 