Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Toen Ajatashatru, de Grote Kansap, te Rajagriha zag, dacht hij aan den Heer en viel van zijn olifant af, maar de kerkvader ving hem wonderdadiglijk op en vermaande hem, zóó iets niet weer te doen. Op de vraag des konings waar hij van plan was heen te gaan, antwoordde hij dat hij zich naar de Bhagavangrot in het Widehaka-gebergte wilde begeven. Tegen volle maan, de middelste maand van den stillen tijd, was door de zorg van Ajatashatru alles wat noodig was in de Baniaangrot in orde gebracht. Onderwijl ging Kâcyapa te rade met Aniruddha en vraagde hem welke leeraars er onder de monniken waren. Aniruddha verklaarde dat, zijns inziens, Ananda de enige was. De patriarch, wel begrijpende dat hij Ananda slechts door harde woorden zou kunnen dwingen, zeide tot deze: "Ananda, dewijl ik het hoofd der vergadering ben en wij niet gezamenlijk kunnen raad houden, beveel ik u van hier te vertrekken." Ananda ontstelde zeer en riep uit: "Waarom? o Kâcyapa; ik heb gewandeld overeenkomstig de instellingen, lessen en gebruiken; heb de Congregatie nooit leed toegevoegd: wees goedertieren jegens mij." De patriarch hernam: "Wat wonder, dat gij, die de satelliet des Heeren waart en hem overal vergezeldet, de instellingen, enz. niet overtreden hebt? Maar tegen de Congregatie hebt gij gezondigd; dat zal ik u bewijzen. Ga een plaatje (of lei) halen." Terwijl Ananda oprees, beefde de aarde en de goden riepen weeklagend uit: Helaas! Kâcyapa heeft gelijk en Ananda zal een streng berisping ontvangen. De patriarch begon nu zijn grieven op te sommen. "Uw overtredingen, Ananda, zijn de volgende", zeide hij. 4. Gij hebt aan de vrouwen de leer voorgehouden. 3 De schemering (Kagyupa) en de Maan, Ananda, kunnen malkaar niet verdragen. Het is moeilijk de mythische trekken niet te herkennen in de Zuidelijke overlevering bij Bigandet II, 108: de vergadering (waar Schemer voorzat) was reeds begonnen; ieder zat op zijn plaats, behalve Ananda. Doch zie, een poos later verschijnt hij plots in de vergadering; "the appearance of his face resembled a ripe palmfruit. It was beautiful as the moon at its full emerging from the bosom of a cloud". Over het veelzijdige karakter van Ananda's karakter is reeds vroeger gesproken; in elk geval is hij een lichtbol, die zich bij zijn uitdooving in twee helften splitst, d. i. die bij zijn ondergang in het Westen door de horizon in tweeën gesneden wordt. De Indiërs plegen namelijk van de zon of de maan, wanneer die (schijnbaar) aan de horizon staan, te spreken van half-op en half-onder. 240 KERKGESCHIEDENIS. dragen en bewerkt dat zij in de Orde werden opgenomen; 2. Gij hebt nagelaten den Heer te smeeken zijn Nirvana nog wat uit te stellen; 3. Gij hebt den Meester een ontwijkend antwoord gegeven; 4. Gij hebt op een tip van zijn kleed getreden; 5. Gij hebt troebel water gegeven; 6. Gij hebt verzuimd te vragen naar de finesses der voorschriften; 7. Gij hebt aan een echtpaar verborgenheden geopenbaard; 8. Gij hebt aan een vrouw van geel (of bleek?) voorkomen de leer voorgedragen. Ananda smeekte om vergiffenis, doch Kācyapa wilde niets van zijn woorden intrekken en zei: „Ananda, gij hebt nog hartstocht, en ik ben er vrij van; wij kunnen niet bij elkaar blijven. Ga dus heen.” Ananda herhaalde zijn bede: „Kācyapa, heb deernis. Toen de Heer henenging, sprak hij: Ananda, verdwijn niet uit het rijk der levenden; ik vertrouw u aan Kācyapa toe. Handel dus naar het woord des Meesters, en ik sta u borg voor de toekomst.” Ween niet’, hernam de patriarch, „pen vertrek. Ik straf u, om u in de gelegenheid te zetten uwen ijver voor de religie te tonen.” Toen mengde zich Aniruddha in het gesprek met de vraag: „Hoe kunnen wij buiten Ananda den Dharma verkondigen?” Kācyapa antwoordde: „Hoeveel goede eigenschappen Ananda ook bezit, hij kan, zolang hij hartstocht heeft, niet met ons samenwonen.” Zich vervolgens tot Ananda wendend, voegde hij hem toe: „Ga, en kom terug zodra gij een Arhat geworden zijt.” Met tranen in de oogen en weemoedige herinnering aan den Meester vertrok Ananda naar het land der Wijen. Weldra werd hij een Arhat en keerde toen naar de Banjaangrot terug. Daar werd hij door Kācyapa den Grooten, Kaundinya, Aniruddha, Upāli, Cunda, Dabala-Kācyapa (al. Vāśpa), de 500 Arhats met de 16 Sthaviras aan het hoofd, welkom geheten en op den troon geplaatst om de leer te verkondigen. Door den voorzitter uitgenoodigd droeg hij, na om zich heen geblikken te hebben, het eerste Sutra voor: „Zoo heb ik gehoord; in der tijd vertoefde de Heer in het rijk van Benares in het Hertenpark”. Bij het hooren dezer woorden werden goden en mensen van droefheid vervuld, denkende aan den Heer. Nadat Ânanda het geheele Sûtra voorgedragen had, verklaarde Kaundinya aan den voorzitter, dat hij ten gevolge van die voordracht geloovig was geworden. De patriarch zelf, om niet door den dood verrast te worden, vertrouwde de volledige verzameling der Sûtra's aan Ânanda toe, die beloofde de opdracht te zullen vervullen. Nadat van alle Sûtra’s de tekst was vastgesteld, verklaarde Ânanda dat er geen Sûtra’s meer waren en daalde van het spreekgestoelte af. De voorzitter besteeg nu zelf voor een oogenblik den zetel om aan Upâli de verzameling van den Vinaya op te dragen. Upâli beklom dan den zetel. Intussen besloot de voorzitter zelf zich met de verzameling der Mâtrkâ’s te belasten, en na het spreekgestoelte bestegen te hebben, verzamelde hij de Mâtrkâ’s, welke dienen om ’t Sûtra- en Vinaya-Pitaka ongeschonden te bewaren. Gawâlpati (al. Gopa), die reeds dood was, maar na een paar maanden weer levend moet geworden zijn, Pilindavatsa, Kâślika, Çaraņa, Bhadra, Vakkula, Nâgamudra of Nâgasena, Ajita en nog een paar andere, wier namen onzeker zijn; Lebensbil 322. In theorie hadden alle Sûtra’s dus al bij ’t leven des Buddha’s den kanonieken vorm. Dewijl alle Sûtra’s beginnen met denzelfden aanhef: „zoo heb ik gehoord, sîrutam, (of geleerd) enz", kan geen enkel door leerlingen van den Meester, noch bij diens leven, noch na diens dood zijn opgesteld, want die zouden zeggen: „Ik heb bijgewoond”, of "Ik herinner mij" of iets dgl. De formule met sîrutam zal trouwens wel geen andere strekking hebben dan om de Sûtra’s (een vergissing voor Sûkta’s) te stempelen tot Ga, d. i. overgeleverde gewijde tekst. Kaundinya was de eerste van de Vijven die in die tijd geloovig werd door het horen van de eerste preek, gelijk men zich herinneren zal. In de vergadering herinnerde zich niemand het geval meer, schijnt het. Waartoe anders de verklaring van Kaundinya aan de voorzitter? Of zou er bedoeld zijn dat K. periodiek met geloovigheid getroffen werd? Deze marktä’s (Pali markä) zijn de titels der rubrieken en artikelen; ze vormen een index, een soort van aanwijzingen, zoals ook de Veda’s hebben. Sommige evenwel hechtten aan Morfkä de betekenis van Abhidharma; vandaar dat in een andere redactie, bij Hiuen Tsang, Käcyapa als autoriteit der overlevering van ’t Abhidharma-Pitaka voorkomt. Vgl. over de laatstgenoemde betekenis van den term Burnouf Introd. 48; 317. Kerkengeschiedenis De lezing welke men bij Hiuen Tsang aantreft, wijkt op sommige bijzonderheden van de twee medegedeelde redacties af. Wij deelen ze hier in hoofdtrekken mede. Eens dat Kasyapa de Groote in de schaduw der bosschen gezeten was, ontwaarde hij een schitterend licht; met zijn hemelsch oog zag hij dat op die plaats de Heer tusschen de twee Sâlboomen uitdoofde. Onmiddellijk met zijn volgelingen op reis gegaan naar Kushinagara, ontmoette hij onderweg eenen Ajivika met bloemen des hemels in de hand, van wie hij de tijding van ’s Heeren overlijden vernam. Toen kon hij niet nalaten uit te roepen: De Zon der Rede heeft zijn fakkel uitgedoofd en de wereld wordt in duisternis gedompeld. Inmiddels gaven de luie monniken zich aan ongepaste vreugde over, omdat zij nu rust en genoegen meenden te zullen smaken en verschoond te zullen blijven van straf bij overtreding der voorschriften. Dit begreep Kasyapa dat het zaak was de wetverzameling tot stand te brengen. Aanstonds trad hij naar de twee Sâlboomen toe, wendde den blik naar den Buddha en bood hem eerbewoning. Om een vergadering der Wet bijeen te roepen, besteeg de patriarch den Sumeru (den Noordpool), luidde de groote klok en riep alle Arhats naar Rajagra op. Er kwamen 999 bijeen; Ananda werd uitgesloten, omdat hij nog op den trap van leerling 5 stond, en zijn vertoogen dat hij zoo lange jaren den Tathagata trouw vergezeld had baatten niets; want, merkte de patriarch op, "als zijt er door den Buddha bestendig gevolgd te hebben zeer geleerd, zoo zijn de zinnelijke begeerten en de geestelijke dwalingen bij u nog niet onderdrukt en zijn de banden die u aan de wereld hechten nog niet geslagen". Het eeuwenheugende gebruik om de Zon bij haar ondergang te begroeten, bestond nog niet lang geleden bij het Hollandsche zeevolk. Deze verdubbeling van het officiële getal is noodeloos en verwerpelijk; alle overige redacties komen overeen dat het getal 500 bedroeg; zoo boven, als bij Fa Hian (Travels 118) en in een Awadâna bij Burnouf Introd. 434. Hij had den horizon nog niet bereikt. KERKGESCHIEDENIS. Ten einde raad begaf zich Ananda naar een eenzaam oord om het Arhat-schap te erlangen. Eens zonk hij, van vermoeienis uitgeput, in slaap. Nauwelijks had zijn hoofd het kussen aangeraakt, of hij werd een Arhat. Dadelijk maakte hij zich op naar de vergaderzaal en klopte aan de deur. "Zijn al uw banden geslagen?" riep de voorzitter. "Ja", klonk het antwoord. "Welnu", hernam de patriarch, "dan hebt u niet noodig de deur te openen om binnen te komen". En inderdaad, Ananda kwam door het sleutelgat binnen, — want de Arhats bezitten bovenmenschelijk vermogen, — groette de broeders, kuste de voeten des voorzitters en nam door dezen verwelkomd plaats. Toen — het was op den 15e van den stillen-tijd — werd door de voorzitter aan Ananda de taak opgedragen het Sûtra-Pitaka voor te lezen; aan Upâli, het Vinaya-Pitaka voor te dragen, terwijl hij zelf zich wilde belasten met de verzameling van het Abhidharma-Pitaka. Ananda stond op, wendde het gelaat naar den Nirvana-berg, boog deemoedig, en besteeg het spreekgestoelte om de Sûtras voor te dragen, welke de vergadering uit zijn mond opving en opschreef. Vervolgens droeg Upâli den Vinaya, en Kâtyâya den Abhidharma voor. In drie maanden tijds was het gehele werk voltooid; de afschriften der canonieke boeken werden op palmbladen geschreven, vermenigvuldigd en zo over geheel Indië verspreid. De volstrekte redeloosheid der figuranten, die niet in bijzonderheden behoefte aangewezen te worden, is een natuurlijk gevolg van het onvermogen der verhalers om aan persoonsverbeeldingen, hetzij van natuurverschijnselen of afgetrokken begrippen, een historisch waas te geven. Hoe meer de grondslag waarop een mythe of allegorie rust in vergetelheid geraakt, des te menselijker worden de figuranten, totdat ze op het laatst zich als de personen van een historischen roman voordoen. Zo is het met het verhaal der eerste kerkvergadering niet gekomen; zelfs in de jongste redactie zijn en blijven de menschachtige figuren redeloos. Voor zuiver mythisch houden wij alles wat betrekking heeft op Kâcyapa en Ânanda. Aan de eerste, de schemer, laat de Daggod het rijk over; dat rijk duurt kort, bepaaldelijk in het land waar het verhaal ontstaan is, en het is dus geen wonder dat hij, de grote patriarch, noch bij de Noordelijken, noch bij de Zuidelijken in de leeraarreeks als leider der gemeente een plaats bekleedt. De herinnering aan het ware wezen van de patriarch moet in India nog lang in sommige kringen geleefd hebben, zoals men uit de sage van de Hanenpootberg bij Fa Hien mag opmaken: "Binnen deze berg is tegenwoordig Kâcyapa de Grote. Hij heeft zich midden door de voet van de berg een weg naar binnen gebaand; de ingang is thans dicht. Op een geruimen afstand van die plek is er een diepe kloof, waarin het lichaam van Kācyapa in massa besloten ligt, en buiten de kloof is de plaats waar hij bij zijn leven zijn handen wieschte. Te midden van de berg, zodra de zon daalt, komen al de Arhats (d. i. sterren) om in elke zijn eigen plaats in te nemen. Buddhistische bedevaartgangers komen er jaarlijks om Kācyapa godsdienstig te vereeren. Zijn er soms onder hen die twijfel koesteren, dan verschijnen, onmiddellijk na zonsondergang, de Arhats en beginnen gesprekken te voeren om twijfel en zwarigheden te verdrijven, en later weer te verdwijnen. Binnen in de berg heerscht een dikke duisternis, die sinds het begin der tijden daar als het ware gekerkerd is geweest zonder ooit weer te hebben kunnen ontsnappen. Blikt men in een der diepe kloven, dan is het alsof een dichte massa van schemering de lucht doordringt. Bij de eersten is de eerste leider der gemeente en leeraar, van 'jaar l af, Ānanda; bij de laatsten Upāli. Dit is verklaarbaar om meer dan een reden, o. a. omdat de term vinaya, in engeren zin „discipline”, eigenlijk de ruimere betekenis van het Latijnse disciplina heeft, zodat vinaya en dharma met elkaar kunnen wisselen. Volgens een andere lezing van de sage (Lebensb. 307) hulde zich Kācyapa, na alle kanten van de horizon doorlopen te hebben, in de achtergelaten stofmantel des Heeren en deed de gelofte dat zijn lichaam niet uit de Hanenpootberg zou verrijzen voor dat Maitreya zou verschijnen. Dan komt hij namelijk als morgenschemering voor de dag. KERKGESCHIEDENIS. Donker zich heeft samengepakt, welke, zoodra het avond wordt, uit de diepte schijnt op te stijgen om zich over ’t luchtruim te verbreiden en aan ’t firmament te heerschen. Doch ziet, weldra blinken de vriendelijke sterren aan den hemel en nemen hun vaste plaatsen in, om elken twijfel aan de bestendigheid der natuurwetten weg te nemen; want als iemand na de uitspreiding van het vale kleed der avondschemering bevreesd mocht zijn en twijfelen of het ooit weer zal dagen, roepen zij als het ware ons toe, dat even als zij onveranderlijk op hun post terugkeeren en in den nacht lichten om den dolende als gids te strekken, zoo ook het Groote Licht, hoewel op dit oogenblik ten Nirvana ingegaan, zijn gezegde werking niet zal doen ophouden. Dit is, denken we, de dagelijksche grote vergadering van Arhats onder voorzitterschap van Kacyapa' in de eerste uren na het Nirvana. Er is ook, zooals later ter sprake zal komen, een jaarlijkse eerste synode van Heiligen in het begin van ’t jaar. Tegelijkertijd met de eerste synode werd, naar een overlevering, een tegensynode gehouden, ook te Rajagrha. Daar andere overleveringen dit tegenconcilie eerst 100 jaar later stellen, zullen we het in een volgende afdeeling in verband met de tweede vergadering behandelen. De slotsom der voorgaande beschouwingen over het zoogenaamd historisch 4e concilie laat zich in weinig woorden samenvatten: in een oud mythisch verhaal heeft men enige theorieën ingevlochten, welke bestemd waren om aan zekere aangenomen monnikregelen en leerstellingen het karakter van onaantastbaarheid te waarborgen. TWEEDE CONCILIE. De Zuidelijke overlevering stelt dit concilie juist een eeuw na het Nirvana; de Noordelijken zijn het over het cijfer niet eens: de meesten geven 1410, enkele 446, sommige 240 of 220 op; enkele beweren dat er 137 jaar na het Nirvana een vergadering van beroemde monniken te Pataliputra plaats vond onder de regeering der koningen Nanda en Mahapadma. Gewoonlijk echter nemen de Noordelijken aan dat het concilie gehouden werd in de dagen van den vrome Asoka, terwijl de Zuidelijken zeggen dat Kala-Asoka toen regeerde. In volledigheid draagt het Singhaleesche verhaal van de gebeurtenissen vóór en op de tweede synode den palm weg. Alvorens het in uittreksel mee te delen, zullen wij als inleiding eenige berichten omtrent de hoofdpersonen, op gezag der oudste kroniek van Ceilon, onder de aandacht van den lezer brengen. Juist 400 jaar na het Nirvana verklaarden de Vrijzonen, 42000 in getal, te Vaicali woonachtig, tien dingen als geoorloofd welke door de Tathagata bepaald verboden waren, als zijnde met de leer en de tucht in strijd. Om deze ketterij te fnuiken kwamen 4200000 Caitanya's bijeen, onder de leiding van 8 voorname Seniores: Sarvakami, Saddhiya, Revata, Kubjacobhita, Yacas, Canavasin Sambhuta, Vrishabhagamin en Sumanas; de twee laatsten kweekelingen van Anuruddha, desoverigen van Ananda. Deze 8 verklaarden de 40 dingen voor ongeoorloofd en hielden een concilie, bijgewoond door 700 uitgelezen monniken, te Vaicali in de Belvedere. Het gezag waarmede de Seniores optraden hadden zij te danken aan hun hoogen leeftijd, want zij hadden alle nog de Heer gezien. Sarwakâmin, de hoofdwoordvoerder, had eene ancienniteit van 120 jaren, zoodat hij minstens 140 jaar oud was. ° Yagas, »de door den Heer ge- prezene’’ kan geen ander geweest zijn dan de bekende, die een der eerste Discipelen werd; hij moet dus over de 460 geweest zijn. * Sâdha was E reeds overleden vóór den Buddha. * Zelfs de jongsten onder de kerk- 1 Wassiljew op Târanâtha 291 en 298. Op die vergadering verschijnt ook Kâcyapa de Groote ! 2 Dipaw. 4, 47 en 5, 16. s Dit weten wij uit het meest authentieke verslag, Culla-W. 12, 2, 4. « Hij heet een kweekeling van Ananda, hetgeen geenszins onmogelijk is, mits men in dezen laatste eenen god der wijsheid zie. 6 Mahâparin. S. kap. 2. Zoo’n tijdelijke uitdooving of eklips van Heiligen moet men niet KERKGESCHIEDENIS. 247 vaders moeten minstens 420 jaar geteld hebben, zoodat de vergadering met alle recht den naam van »het concilie der Seniores” verdient. Die bovenraatig hooge leeftijd der Paters is geen toevallige omstandigheid, geen bijzaak in ’t verhaal, maar het allervoornaamste; juist daarop komt alles aan; zonder die bijzonderheid ware het gezag der Sthawira's immers nul en geener waarde geweest. Ook is die ontzagwekkend hooge leeftijd van de hoofdpersonen der tweede synode niet uitsluitend aan de Zuidelijke overlevering eigen, want bij de Noordelijken , al plaatsen zij de ver- gadering in den tijd van Acoka den Maurya, blijft de ouderdom der Sthawira’s onaangetast. Reeds daaruit kan men zien dat de opstellers van het verhaal der tweede kerkvergadering minder waarde hechtten aan geschiedschrijving dan aan dogmatiek. De lezing der gebeurtenissen volgens den Pali-canon ! is in hoofdzaak als volgt. Eene eeuw na 't Nirwana des Heeren verklaarden de Wijzonen, Vaticaanse monniken, te Vaticano, tien dingen voor geoorloofd; te weten: de praktijk van zout in een hoorn; van de twee duim; van een ander dorp; van woonstede; van goedkeuring (of: machtiging); van 't volgen van de zeur; van ongekernde melk; van verschenen palmwijn; van buitenmodelse zitmatjes; van goud en zilver. Te dier tijde kwam Yaças, Kākāṇḍaka’s zoon, te Vaticano, en nam zijn intrek te Grootenbosch in de Belvédèrehal. Bij die gelegenheid merkte hij op dat de monniken bekend onder den naam van Wijzonen op den Sabbath een koperen schaal met water vulden en midden in den kring van geestelijken plaatsten, en dan tot de leeken zeiden: Geeft wat, goede vrienden, voor de Congregatie, al is het maar een Kāṛṣāpana, een meetellen. Men herinnert zich hoe verbazend spoedig de dwaalleeraar Pūrāṇa Kācyapa weder het tooneel der wereld betrad; en wat de langdurigheid van 't leven van zulke Wijzen, rechtgeloovige of ketters, betreft, zij opgemerkt dat de bekende dwaalleeraars 500 jaar na 't Nirwana nog springlevend waren en nog steeds denzelfden grooten aanhang hadden als in de dagen toen de Buddha hunnen luister overstraalde. Dit allergeloofwaardigste bericht hebben wij te danken aan Mil. P. 4. Culla-Wagga, XII. De verklaring van deze titels wordt later in het stuk zelf gegeven. Een muntstuk, van goud, zilver of koper. Kerkgescchiedenis, halve, een kwart of een zestiende; het zal strekken ten behoeve der Congregatie. Zulks hoorende, riep Yaças verontwaardigd den leeken toe: Geeft toch niets, goede vrienden; de Sakyazonen mogen geen goud en zilver aannemen; de Sakyazonen hebben van edelsteen en goudsieraad afstand genomen; de Sakyazonen bezitten geen goud en zilver. Ongelukkig baatte zijn vermaning niets: de leeken bleven geld geven. Als de nacht verstreken was, verdeelden de monniken het geld en boden ook Yagas een aandeel aan, met de woorden: "Zie hier, waarde vriend Yagas, uw aandeel van het geld", doch hij wees het aanbod met verachting van de hand. Dat ging de Wrjizonen te ver, en zij besloten hem een kerkelijke straf op te leggen op grond dat hij geloovige burgers, van zoo goede gezindheid, gelaakt had, Zij veroordeelden hem dan tot de verplichting om bij de burgers verschooning te vragen. De eerwaarde Pater, -onder verklaring zich aan het vonnis te onderwerpen, veroorloofde zich tevens de Wrjizonen opmerkzaam te maken, hoe de Heer verordende had dat men aan een geestelijke die veroordeeld was om verschooning te vragen eenen gezel als dwarskijker moest medegeven. Hiertegen bestond geen bezwaar en men gaf hem wat hij billijkerwijze verlangde. Zoodra Yagas met den hem vergezellenden dwarskijker binnen de stad Vaicali gekomen was, hield hij een aanspraak tot de leeken en zeide: "Ik erken, geëerde heeren, dat ik u, goedgezinde en geloovige leeken, gelaakt heb, ja, maar waarom? Omdat ik het onwettige onwettig, de wet de wet noem; omdat ik bandeloosheid bandeloosheid, en tucht tucht noem. Eens, geëerde vrienden, bevond zich de Heer te Crawandi in het Jetawana, den hof van Anathapindika. Daar nu hield hij tot de monniken Daarentegen kan de formule "Zoo heb ik gehoord (of geleerd)" alleen afsomstig zijn van iemand die de Heer niet gezien heeft. Vermits gezaghebbende ouden nog leefden 100 jaar na N, moeten alle Sûtra’s, welke met bedoelde formule aanvangen, opgesteld zijn meer dan een eeuw na het N. KERKGESCHIEDENIS, 249 Kerkengeschiedenis, 249 Nikken de volgende toespraak: De zon en de maan, monniken, hebben hun vier plagen, ten gevolge waarvan ze niet gloeien, niet lichten, niet schijnen. Welke zijn die vier? De wolken, monniken, zijn een plaag voor de zon en de maan, ten gevolge waarvan deze niet gloeien, niet lichten, niet schijnen. De mist, monniken, is een plaag enz. Rook en stof, monniken, zijn plagen enz. Râhu, de vorst der duisterlingen (de eclips), monniken, is een plaag enz. Dit zijn de vier plagen, ten gevolge waarvan de zon en de maan niet gloeien, niet lichten, niet schijnen. Evenzo, monniken, zijn er vier plagen, ten gevolge waarvan asceten en brahmanen niet gloeien, niet lichten, niet schijnen. Welke zijn die vier? Er zijn, o monniken, asceten en brahmanen die brandewijn en arak drinken, die aan den drank verslaafd zijn. Dit is de eerste plaag van asceten en brahmanen, enz. Voorts zijn er asceten en brahmanen die zich aan het vleesgenot overgeven en daaraan verslaafd zijn. Dit is de tweede plaag. Wieder zijn er sommige asceten en brahmanen die goud en zilver ten geschenke aannemen enz. Dit is de derde plaag. Eindelijk zijn er sommige asceten en brahmanen die een verkeerde kostwinning volgen. Dit zijn de vier plagen enz. Na zo gesproken te hebben voegde de Heer, onze Meester, er nog aan toe: Met liefde en haat beheerst sommige asceten en brahmanen, Lieden die in hun dwaasheid behagen scheppen in uitwendig schoon; Zij drinken brandewijn en arak; zij hebben gemeenschap met vrouwen, En nemen gereedelijk goud en zilver aan, die dwazen! Sommige asceten en brahmanen oefenen een gemeen beroep uit; Dit zijn de plagen door Buddha, den Zonverwante, opgenoemd. Door dit eenige asceten en brahmanen hiermee beheersen, Geven zij gloed noch schijn, zijn ze onrein, vuil, beestachtig. Gehuld in duisternis, de slaven van hun lusten, onvrij, Vermeerderen zij het gruwelijk kerkhof en blijven zij onderworpen aan wedergeboorte. Zoo sprak de Buddha. In waarheid dan, geëerde heeren, erken ik dat. 250 KERKGESCHIEDENIS, Ik ben, goedgezind en geloovig, u geloof gevalen, omdat ik het onwettige onwettig, de wet de wet noem; omdat ik bandeloosheid bandeloosheid, en tucht tucht noem. Yagas ging voort nog eene geschiedenis uit de oude doos mede te delen, uit zijn ondervinding van de dagen (uit het jaar nul) toen de Buddha nog op aarde was; hoe namelijk eens, terwijl de Heer in het Bamboebosch bij Rajagraho verwijlde, in een gezelschap ten hove beweerd was geworden dat de Cakyamuni wel degelijk goud en zilver plachten aan te nemen; hoe dat tegengesproken was geworden door den dorpsburgemeester Maniculaka, die stokstijf het tegendeel volhield; hoe deze achtbare man, toen al zijn welsprekendheid op de ongeloof en halsstarrigheid van het wufte voorname gezelschap afstuitte, ten overvloede in persoon naar den Buddha was gegaan om aan allen twijfel een einde te maken; hoe hij dan ook van den Meester volkomen gelijk kreeg. Aan deze geschiedenis voegde de spreker nog een andere uit zijn herinnering toe, hoe namelijk de Heer goud en zilver verworpen had. De welsprekende redevoering van Yagas miste haar uitwerking niet, want de geloovige burgers van Vaicali verklaarden nu eenstemmig dat hij, Yagas, de eenige ascet en echte zoon van Cakyamuni was, terwijl zij de Vryajoners voor valse asceten en onwaardige zonen van Cakyamuni uitkreten. Zij noodigden den Pater uit om bij hen te blijven wonen en beloofden in al zijn benoodigdheden te zullen voorzien. Daarop keerde de Sthaviravada naar het klooster terug. De Wijzonen, nieuwsgierig om te vernemen hoe de zaak afgeloopen was, draalden niet den dwarsblikker bij diens terugkomst te vragen of Jacas aan zijn verplichting voldaan had. "Dat is ons slecht bekomen", was het antwoord; omdat hen voor den eenigen ascet en echten zoon van Cakya verklaard en ons voor valsche asceten en onwaardige zonen van Cakya uitgekreten..." De Vaigaalse monniken waren alles behalve gesticht dat broeder Jacas zonder hun toestemming de burgerlui zo goed ingelicht had en besloten hem in den ban te doen. Stellig zouden zij dan ook aan dit voornemen uitvoering hebben gegeven, hadde Jacas het niet voorkomen door fluks in de lucht op te stijgen en zo naar Kaucambin uit te wijken. Van deze stad uit zond de kerkvader een bode naar de Patheyasche geestelijken, alsook aan die van Awanti en Dekkhan, om hen te ontbieden ter beslissing eener belangrijke kwestie, opdat recht en wet niet zou onderdrukt worden, terwijl onrecht en bandeloosheid zou zegevieren. Hij zelf begaf zich inmiddels naar Sambhûtin Cânawasin, die op dat pas op den berg Adhoganga waande. Aan deze deelde hij het roekeloos bestaan der Wijzonen te Vaigali mede, met dringend verzoek de kwestie aanhangig te maken. Cânawasin betuigde zijn volkomen instemming. Inmiddels kwamen 60 Patheyasche geestelijken, altemaal heremieten, altemaal bedelmonniken, altemaal een kleeding van lompen dragende, altemaal met de drie kleedingstukken uitgerust, altemaal Arhats, op den Adhoganga te zamen; insgelijks 88 monniken uit Awanti en Dekkhan, waaronder sommigen waren heremieten, andere bedelmonniken, sommigen dragers van een kleeding uit lompen, andere met de drie kleedingstukken uitgerust, doch altemaal Arhats. Terwijl deze geestelijken onder elkaar beraadslaagden, kwamen zij tot de overtuiging dat de kwestie netelig en van bedenkelijken aard was, weshalve zij begrepen dat het zaak ware zich een aanhang te verwerven, ten einde in het geschil de overhand te behouden. In de eerste plaats besloten zij den hoogwaarderen Rewata van Soreya, een zeer geleerd, geletterd, verstandig en zedig man, die doorkneed was in de Wet en de tucht, tot hun partij over te halen. Broeder Rewata, die dank zijn uitstekend ontwikkeld hemelsch gehoororgaan, te weten kwam waarover de Sthawira's beraadslaagden, en wel inzag dat de kwestie netelig en van bedenkelijken aard was, wilde er zich liever buiten houden. Hij bevroedde dat de broeders weldra zouden komen om hem lastig te vallen en om dat te ontgaan, maakte hij zich uit de voeten en vertrok van Soreya naar Sankhya. In een versje aangehaald Sutta-W. I, p. 294 Sasanabhu (Cansasambhu) geheeten; in de Noordelijke bronnen meestal Cânawâsa en Cânawäsika. Kerkengeschiedenis. Toen de Sthawira's te Soreya kwamen, vernamen zij dat Rewata afgereisd was naar Sankhya. Zij trokken nu verder naar laatstgenoemde stad, maar vonden hem ook daar niet, want hij was ondertussen naar Kanauj afgereisd. Naar Kanauj dus ging de tocht. Hier gekomen, hoorden zij dat Rewata de stad verlaten had en naar Udumbara getogen was. Te Udumbara wachtte hun een nieuwe teleurstelling, dewijl de hoogwaarder naar Argalapura vertrokken was. Ook hier slaagden zij er niet in, hem te treffen, want hij had zich op weg begeven naar Sahajâti. Zij volgden hem ook hierheen, en smaakten bij hun aankomst de volkomenheid te vernemen dat hij zich daar ter plaatse bevond. Men ging hem nochtans niet dadelijk opzoeken, omdat hij vermoedelijk bezig zou zijn met les te geven, zooals Canawâsin tegen Yacas opmerkte. Dat was dan ook werkelijk het geval. Nadat de les was afgeloopen, vervoegde Yacas zich bij Rewata, en na hem beleefd gegroet en zich dan op een bescheiden afstand nedergezet te hebben, begon hij: "Waarde heer; is zout in een hoorn geoorloofd?" "Wat is dat, zout in een hoorn?" vroeg op zijn beurt Rewata. "Als het geoorloofd is zout in een hoorn te bewaren om het te gebruiken voor het geval als men geen zout heeft?" - "Neen, zeker niet, mijn waarde", - "Is de praktijk van twee-duim geoorloofd?" - "Wat is dat, de praktijk van twee-duim?" - "Als het geoorloofd buitentijds (na den middag) als de schaduw meer dan twee duim bedraagt, spijs te nemen?" - "Neen." - "Is de praktijk van een ander dorp geoorloofd?" - "Wat is dat?" - "Is het geoorloofd, nadat men gegeten heeft, voedsel dat niet overgebleven is te nemen omdat men voornemens is die dag naar een ander dorp te gaan?" - "Neen." - "Is de praktijk van woonstede geoorloofd?" - "Wat is dat?" - "Is het geoorloofd dat verschillende woonsteden (broederhuizen) welke in één kerspel gelegen zijn op verschillende plaatsen Uposatha houden?" - "Neen" - "Als goed-" Hoe onduidelijk moet een term niet wezen, als zelfs iemand van zoo groote geleerdheid als Rewata die niet verstond. KERKGESCHIEDENIS 253 keuring (of: machtiging) geoorloofd?” — „Wat is dat?” — als het geoorloofd dat een onvolledig kapittel een kerkelijke handeling verricht in het vooruitzicht van de goedkeuring van de kant van de later komende monniken?” — „Neen.” — „Is het volgen van de sleuf geoorloofd?” — „Wat is dat?” — „Is het geoorloofd een gebruik te volgen enkel en alleen omdat de superieur of de leermeester zoo of zoo doet?” — „Dat hangt af van omstandigheden, mijn waarde; soms is het geoorloofd, soms ook niet.” — „Is ongekernde melk geoorloofd?” — „Wat is dat?” — „Mag men na den eten melk die het karakter van melk verloren, maar nog niet dat van wrongel aangenomen heeft, drinken, tenzij ze overgeschoten is?” — „neen" — „Mag men verschen palmwijn drinken?” — „Wat is dat?” — „Mag men die soort van bedwelmende drank, welke niet het karakter van gegisten drank heeft en nog niet in wijn is overgegaan, drinken?” — „Neen”. — „Is een buitenmodel sch zitmatje geoorloofd?” — „Neen, mijn waarde.” — „Als goud en zilver geoorloofd?” — „Neen, mijn waarde.” — „Deze tien dingen nu, waarde heer, verklaren de Waichelse monniken, de Wijzonen, voor geoorloofd. Laat ons daarom deze kwestie aanhangig maken vóórdat recht en wet onderdrukt worden enz. De hoogwaardelijke Rewata gaf daarop aan Yacas de toezegging van zijn medewerking. In tussentijd was het den Waikalese monniken ter oren gekomen welke pogingen Yacas in 't werk stelde om een kwestie aanhangig te maken en een partij te werven. Op grond van dezelfde overwegingen die hunnen tegenstanders bewogen hadden, besloten zij ook van hun kant moeite te doen om zich van den steun van den geleerden Rewata te verzekeren. Om hem te winnen voorzagen zij zich van allerlei monniksbehoeften, als daar zijn: een bedelmand, een gewaad, een zitmat, een naaldenkoker, een gordel, een doorzijger, een kan, en voerden daarmee te scheep naar Sahajati. Daar gekomen, stegen zij aan wal en gebruikten onder eenen boom hun maal. Omstreeks terzelfder tijd kwam bij den hoogwaarden Sadha, terwijl hij zich in de eenzaamheid aan diep gepeins overgaf, twijfel op, wie van de beide, de Oostelijke monniken of de Patheya'sche, het recht op hunne Zijde hadden. Na een poos daarover nagedacht te hebben, kwam hij tot de overtuiging dat de Oostelijke monniken het onrecht vertegenwoordigden en de Patheya'sche de Wet verdedigden. En toen daalde een engel uit den hemel neder en verscheen voor 't aangezicht van Sadha, hem toeroepende: "Juist zoo, Sadha! de Oostelijke monniken vertegenwoordigen het onrecht en de Patheya'sche verdedigen de Wet. Blof vaststaan in de leer." Keeren wij tot de uit Waicali aangekomen geestelijken terug. Deze zochten Revata op en boden hem de geschenken aan welke zij voor hem hadden medegebracht, doch hij bedankte er voor, ze aan te nemen, omdat hij reeds een volledige ordekleidij bezat en niets meer verlangde. Toen poogden de Wijnazonen zijn leerling, een twintigjarige monnik, Uttara geheeten, om te koopjes te doen met hem de hele uitrusting aan te bieden, maar ook hij weigerde om dezelfde redenen als zijn meester. Zij lieten zich door die weigering niet uit het veld slaan en beriepen zich op een antecedent. "Eerwaarde broeder Uttara", zeiden zij, "de mensen boden meermalen de Heere een monniksuitrusting aan, en zo hij die aannam, waren zij zeer verheugd; nam hij ze niet aan, dan vereerden zij die aan den hoogwaarden Ananda, want dat was even goed alsof de Heer ze zelf aangenomen had. Daarom, eerwaarde heer Uttara, ontvangt gij dit; dat is even goed alsof de Stuvira het zelf ontvangen had." Uttara zwichtte voor hun aandrang en nam dan één kleedingstuk aan, met de woorden: "Zegt mij, wat verlangt gij?" - "Niets anders, eerwaarde broeder Uttara", was het antwoord, "dan dat uw meester in de vergadering verklaren zal, dat de Buddha's in de Oostelijke landen opstaan; dat de Oostelijke geestelijken de partij der Wet vertegenwoordigen, en de Patheya'sche het onrecht verdedigen." Uttara beloofde aan hun 2 Men zou ook kunnen vertalen „bieden, want er staat een Tegenwoordig. Tijd, die in ’t Pali ook als Imperfect dienst doet. Natuurlijk: er ontstaat een situatie. KERKGESCHIEDENIS, 255 verlangen te zullen voldoen, en bracht dan ook de boodschap aan zijn meester over, die, wel verre van zich te laten overhalen, tegen zijn leerling het verwijt richtte dat hij hem wilde overreden de partij van het onrecht te omhelzen. Rewata was zóó verontwaardigd, dat hij Uttara het afscheid gaf. Onverrichter zake kwam nu deze weer bij de broeders uit Waicâlì, die, hoe ook zelf teleurgesteld, hem trachtten te troosten en beloofden hem onder hunne hoede te zullen nemen. Het tijdstip was aangebroken waarop het kapittel bijeenkwam om de bewuste kwestie te beslissen. Rewata vatte het woord op en deed het voorstel om de zaak te verdagen en de vergadering over te brengen naar de plaats waar het geschil ontstaan was. Want", zeide hij, zodra deze zaak hier gaan beslechten, zullen wellicht deze of gene onder de monniken later op de beslissing willen terugkomen en de zaak op nieuw oprakelen”. Zijn voorstel vond een algemeenen bijval, en de Sthawiras reisden naar Waicâlì om daar ter stede de zaak tot eene beslissing te brengen. Te dier tijde leefde te Waigàlì een kerkvader der (gansche) aarde, ! die 420 jaar geleden de priesterwijding ontvangen had en eea contuber- naal van Ånanda geweest was. Sarwakâmin was zijn naam. Toen Rewata op het punt stond zich naar den Wihâra, waar de groote kerkvader woonde, te begeven, deelde hij aan Cânawâsin zijn voornemen mede, en verzocht dezen later zelf ook daar te komen om Sarwakàmin's gevoelen te hooren over de 10 artikelen. Nadat Cânawâsin zich hiertoe bereid verklaard had, stapte Rewata naar Sarwakâmin’s Wihâra. Voor den laatste was een zetel klaargezet in het heilige der heiligen, terwijl de voor Rewata bestemde stoel in den voorhof van het heiligdom stond. Daar de stokoude patriarch geen aanstalten maakte om te gaan zitten, bleef ook Rewata staan, terwijl de eerste naliet zich neder te zetten omdat zijn gast staan bleef. Eindelijk, tegen den morgenstond, vraagde Sarwa- 1 Een soort hoogepriester , algemeene patriarch of metropolitaan, schijnt het. Een derge- lijke titel wordt, zooals we later zien zullen, ook aan Nâgârjuna toegekend. 256 KERKGESCHIEDENIS. kàmin! Rewata: »Waarop, geëerde heer, legt gij tegenwoordig uw vooral toe?» — »Op welwillendheid», antwoordde Rewata. — »Dat is recht edel, zich op welwillendheid toe te leggen.» — »Ja,», her- nam Rewata, »reeds vroeger, toen ik nog een huisgezin had, legde ik mij op welwillendheid toe, daarom doe ik het thans nog, ofschoon ik al lang een Heilige ben. Maar waarop legt Uwe Hoogwaardigheid tegen- woordig zich vooral toe?» — »Op volkomen abstractie», zeide Sarwakà- min. — »Dat is het werk van een Groot Man, zich op volkomen abstractie toe te leggen.» — »Ja, reeds vroeger, toen ik nog een huisgezin had, legde ik mij op volkomen abstractie toe; daarom doe ik het thans nog, ofschoon ik al lang een Heilige ben.» Terwijl de beide Sthawira's zo met elkaar in een gesprek gewikkeld waren, kwam ook Cânawàâsin opdagen. Na Sarwakâmin beleefd gegroet te hebben, zette hij zich op bescheiden afstand en ving aan mede te delen dat de Wrjizonen tien dingen — door hem opgesomd — voor geoorloofd verklaarden. Hij wenschte dienaangaande het oordeel van den grooten patriarch te vernemen en te weten wie van beide gelijk hadden, de Pâtheyasche of wel de Oostelijke monniken. »Wat is uw eigen gevoelen? want ook gij hebt aan de voeten des Heeren de Wet en de tucht geleerd», sprak Sarwakâmin. »Mijns inziens», hernam Cânawâsin, »hebben de Oostelijken ongelijk, en verdedigen de Pâtheyanen het recht. In intussen behoud ik mij voor, mijn oordeel bij de eindbeslissing uit te spreken.» Sarwakâmin verklaarde hetzelfde gevoelen te zijn toegedaan en hetzelfde voorbehoud te maken. Eigenlijk: van den Grooten Geest (Purusha). Inderdaad, de Purusha heet uitdrukkelijk Sarvagama in Maitri-Upanishad 6, 30. En hiermede kan men Sarvakami uit de rij der historische personen schrappen. Minder duidelijk is het karakter van Revata of Raiwata; daar hij al zijn leven zich op Maitri heeft toegelegd, moet hij Mitra, Maitreya of een verwante Heilige (d. i. god) wezen; wellicht dezelfde als Revanta, de zoon der zon. Het is moeilijk te begrijpen waartoe de geheele tweespraak anders zou dienen dan om een wenk te geven omtrent de betekenis der figuren. KERKGESCHIEDENIS. De grote vergadering kwam bijeen. Er werd tot in 't oneindige over en weer gepraat en niets beslist. Dit noopte Revata een voorstel te doen om de zaak commissariaal te maken. Als leden der commissie stelde hij voor te benoemen vier Oostelijke en vier Patheyasche geestelijken; uit de Oostelijke: Sarvakami, Sadha, Kubja-cobhita en Vrishabhagami; uit de Patheyen: Revata, Canawasin, Yacas en Sumanas. Voorts werd de eerbare Ajita, een geestelijke van 10 jaar ancienniteit, die toen ter tijd Pratimoksha-voordrager was, belast met de aanwijzing der plaatsen. Om ongestoord de werkzaamheden te kunnen voortzetten koos men als plaats van samenkomst het klooster Zandhof, hetwelk in een lief en stil oord, ver van het stadsgewoel gelegen was. Eerdat de verhandelingen een aanvang namen verzocht Rewata van het kapittel verlof om vragen over de tucht tot Sarwakâmin te richten, en verklaarde de laatste, behoudens goedkeuring der vergadering, zich bereid, de vragen te beantwoorden. Rewata begon het verhoor aldus: "Eilieve, is zout in een hoorn geoorloofd?" — "Wat is dat, zout in een hoorn?" vraagde Sarwakâmin. "— "Is het geoorloofd zout in een hoorn te bewaren om het later te kunnen gebruiken voor 't geval als men geen zout heeft?" — "Neen, dat is niet geoorloofd." — "Waar is zulks verboden geworden?" — "Te (râwastì, (zooals) in den Sutta-Vibhanga (staat). — "Waaraan maakt men zich dan schuldig?" — "Aan het gebruik van bewaarde spijs." — "Dan stel ik deze conclusie voor: de vergadering beslist dat dit eerste punt is tegen de Wet en tegen de tucht, Dat komt meer voor. Wâlnkâ- of Wâlikâ-Ârâma. Duidelijker dan hier wordt in Mahâvansa 20 gezegd, dat alleen de commissie van Achten in den Zandhof vergaderde en dat het concilie later in 't klooster te Grootenbosch werd gehouden. De hoogepriester was dus al evenmin in staat om den zin der gebezigde termen te raden als indertijd Rewata zelf. Derhalve, de opstellers van het verhaal waren zich bewust, dat in hun tijd geen mensch eigenlijk meer recht wist waarop die tien leuzen betrekking hadden. Bedoeld is het verbod om spijs te bewaren, art. 38, Titel Pâcittiya van 't reglement; zie boven. De historische toelichting staat Sutta-W. II, p. 86. De Sutta-W. was dus reeds geredigeerd toen de canonieke redactie van het concilieverhaal werd vastgesteld. II 5 17 258 KERKGESCHIEDENIS. een afwijking van hetgeen door de Meester verordend is. Ten bewijze dat dit besluit genomen is, deponieer ik dit eerste stemlootje. 