Gezondheidslessen voor zwangere, barende- en kraamvrouwen
Beide geschiedt gewoonlijk niet in de eerste 5 5 ) ' plaats, omdat de vreugde of de nieuwsgierig- heid vele bloedverwanten en vriendinnen naar het kraambed drijft, ‘die door haar gepraat den rustenden slaap der kraamvrouw ‘verhinderen: ten tweede, omdat men gelooft, dat de kraam- vrouw zich. verbloeden kan ‚ wanneer zij ter- stond na de verlossing slaapt, doch gedurende dem slaap behoeft men daarvoor minder vrees te hebben. Het is intusschen nuttig daarvoor leze voorzorg te gebruiken, dat iemand naauw- keurig op de slapende acht geeft en er op let, of de ademhaling ook ongeregeld’ en benaauwd, en of de kleur van het aangezigt ook verandert 4 en — 117 — en.bleek wordt, welke teekens bijna altijd een te groot bloedverlies te kennen. geven. Doen zich deze op, dan kan men niet te spoedig de hulp van eenen verloskundigen inroepen, Nadat eene gezonde kraamvrouw eenige uren gerust heeft, gevoelt zij. doorgaans eenige be- geerte naar voedsel , en wanneer de honger ook langen “tijd moge wegblijven , ontstaat er. vroeger of later dorst. De voldoening aan deze behoeften js echter in het kraambed geene zoo onbelang- rijke zaak, maar vereischt op alle mogelijke wij- zen onze oplettendheid. Te sterk voedende spijzen. en dranken zijn even als de prikkelende, nadeelig; daarentegen is het voor kraamvrou- wen ook schadelijk, swanneer zij alleen. water- achtige spijzen en dranken gebruiken. Door de eerste wordt tot eene te overvloedige af- zondering van zog, koorts en ontsteking aan- leiding gegeven; terwijl de laatste gebrek aan melk veroorzaken, en de verlorene krachten te weinig herstellen. Die spijzen en dranken, wel- ke zwaar te verteren zijn, en winden verwek- ken, passen even zoo weinig als de bovenge- noemde, omdat de spijsvertering bij kraamvrou- wen veelal verzwakt is. Na 9 of“ To dagen mag zij wederain tot hare ES ig 'v0- — 119 man _ vorige. levenswijde , indien dezelve goed was, tes rugkeeren, In het vervolg zullen wij gelegen-+ heid hebben, om over het dieët van: zogende - vrouwen uitvoeriger te spreken. Over de kleeding en dekking der kraamvrouw zoôwel als over de kraamkamer zal ik u thans korteljk mijne gedachten opgeven. Hoewel men het kraambed voor geen ziekbed behoort te houden, is het echter zeer noodzakelijk , dat eene kraamvrouw 6, 8 sot g dagen het bed houdt, en: daarin matig, doch niet te warm wordt toegedekt. Eene menigte zaken, als by voorbeeld, de ondergane vermoeienis geduren de de verlossing en de vermeerderde uitwaze- ming der huid, welke de kraamvrouw als zoo= danig eigen is, maken dit noodzakelijk, Buiten het bed is de vrouw in de eerste dagen in groot gevaar em koude te vatten „en zich daar- door de allerschrikkeljkste ziekte, de koorts der kraamvrouwen, te bezorgen; bedekt zij zich in de eerste dagen te veel, houdt zij zieh te warm, dan berokkent zij zieh ongemakken van eenen anderen aard. Het zweet wordt sterker en verzwakkend voor het gelieele ligchaam, en er ontstaat dikwijls spoedig een gierstuitslag. — De kraamkamer en. het kraambed moeten der- H 4 hal halve zoodanig ingerigt zijn, dat zij noch to® bekoeling noch tot te sterk broeijen aanleiding kunnen geven. De lucht in het vertrek worde dagelijks, zoo megelijk twee keeren , echter zoo danig gezuiverd, dat het kind noch de kraam- vrouw daarvan ‘eenig nädeel ondervinden; “de wijl de uitwazeming en andere ontlastingen voor moeder en kind deze zuivering noodzakelijk inaken. Opdat ‘de uitwazeming der genoem- de uitvloeisels de lucht .zoo weinig mogelijk bederve' verwijdere ‚men telkens, zoo -spoe- dig ‘zulks kan, het morsige linnen, zoowel van’ de kraamvrouw als van het kind; «ook zorge men dat men voor de vuile doeken van beide dikwijls schoone in de plaats stelle, en vooral ook, dat de geslachtsdeelen der eerste dagelijks een ‘of twee keeren gereinigd worden, echter altijd op dien. ijd, wanneer de uitwazeming niet aanmerkelijk is. Voor het overige lette men: er op, om de bedstede of: het ledekant niet miet te: digte gordijnen te omhangen ‚ omdat’ de lacht; door de uitwazeming van de uitvloeisels der kraamvrouw verontreinigd, daardoor meer im hare nabijheid blijft, en de zuivering en verversching daarvan minder spoedig en ge en oi geschieden kan, — 4 Heeft Bun JI - Heeft mem eene ruime, hooge kraamkamer; en ‘ligt dezelve in “een gezond sül oord, waar de lucht zuiver ven zonder schadelijke dampen is, dan is dit altijd van groot nut en draagt veel bij tot de gezondheid. der kraamvrouw. Nog beter is het, wanneer: men dagelijks” van kraamkamer ' kan verwisselen , en men : twee naast” elkander gelegen : vertrekken daartoe. ge- bruiken kan: in zoodanig geval kan de lucht enz, in de eene kamer gezuiverd worden, ter- wijl. de kraamvrouw in de andere haar verblijf heeft. Eindelijk moet het kraamvertrek zoo- danig ingerigt zijn, dat men het invallen der zonnestralen door de vensters kan verhoeden, en dat. door de terugkaatzing: der lichtstralen op de witte of gekleurde wanden, daarin geen te hel licht ontstaat, waardoor ‘de oogen van het kind zouden kunnen lijden; aan den an- deren kant «is het evenwel ook niet aan te raden , om: het in zulk een vertrek al te donker te maken, en den toegang van het daglicht daarin geheel te verhinderen, zoo als wij het wel eens hebben aangetroffen. Rust, zoowel van het ligchaam als van : den geest, is niet alleen terstond na de verlossing; maar ook gedurende het kraambed een zoo nood- | H 5 wen= me 122 — wendig’ vereischte, dat eene kraamvrouw , zon- der: hieraan ‘te voldoen, zich doorgaans niet wel: kan bevinden. Alles, wat derhalve deze rust stooren. kan, moet vermeden worden en het wordt alzoo. den naastbestaanden tot een pligt- om in de. nabijheid der kraamkamer alle gedruisch : en geklop te vermijden en de vrouw met allerlei huiselijke aangelegenheden , vooral indien. zij verdriet of hartzeer kunnen veroor zaken, miet bekend: te maken. De kraamvrouw behoort. in de eerste. dagen alleen voor zich zelve en voor haar kind zorg te dragen en daarom moet. zij niet te gelijkertijd met den last van het huishouden bezwaard worden. Ook moet men de. nieuwtjes van den dag, vooral indien zij iet onaangenaams behelzen, voor haar verzwijgen 3 doch: door de zoogenaamde visites en kraambezoeken. bewerkt men mees- gentijds juist het tegendeel van al datgene, wat ik zoo aanstonds als nuttig heb aangeprezen, Men stoort de kraamvrouw in hare rust; hoe- gaarn zij. ook zoude geslapen hebben; men noodigt haar uit om mede te spreken, hoe las- tig en onaangenaam het haar ook moge vallen ; er wordt nieuws verteld, dat niet alujd cene gode uitwerking op haar heeft, en eindelijk ver- ze 195 verhindert men haar dikwijls door dit alles om aan hare natuurlijke behoeften te voldoen. Ik moet u derhalve ernstig vermanen om aan deze kwaade gewoonten het oor niet te leenen en de mondelijke betuiging van deelneming, zoos wel als de gelukwenschingen van uwe vriendin= nen altijd zoolang te verschuiven, dat gĳ het bed geheel verlaten kunt en hare bezoeken « enzi u niet zoo ligt kunnen schaden. | k Op de ontlasting van het darmkanaal geeft men bij teder en vooral bij kraamvrouwen veel acht, en ik bevind mij daarom in de noodza- kelijkheid ook thans hierover een ‘woord te spreken. Vele artzen en nog meer de vroed- vrouwen, bakers enz., zijn van gedachten dat eene kraamvrouw dagelijks ontlasting moet heb- ben en geraken in verlegenheid en vrees wan neer dit het geval niet'is: of dit evenwel te regt ge= schiedt zal straks blijken. Ik heb u reeds meermalen gezegd , dat de baarmoeder na deverlossing in hare werkzaamheid vermindert, en als het ware inslui- mert; daar nu de darmbuis met de baarmoeder in zulk een naauw verband staat, neemt ook deze aan de verrigting der baarmoeder deel en wordt ook gelijk zij, minder werkzaam; en dit is dan ook de oorzaak, dat bij kraamvrouwen in de eerste de- vem VI mn dagen, na.de. verlossing de stoelgang in het gen heel niet of slechts spaarzaam plaats heeft. Dit insluimeren ‚der baarmoeder en deze geringe werkzaamhed. der buiks-ingewanden terstond, na de verlossing, zijn. alleen het werk der natuur en daarop volgt doorgaans een gelukkig beloop van het kraambed. Het is derhalve zeer schadelijk , wanneer het darmkanaal spoedig na de verlos- sing door deze of gene. oorzaak tot grootere werkzaamheid. en tot menigvuldige ontlastingen wordt aangezet. Hoe: nadeelig het is, wanneer kraamyrouwen korten tijd na de verlossing ont- lastmiddelen als, sennebladen, rabarber, of hoe zij ook meer mogen heeten, gebruiken, kan hiermit ten. duidelijkste blijken: hier han- delt men tegen de natuur, en deze handelwijs wordt ook doorgaans sterk gestraft. - Dikwijls heb ik na het gebruik van zulke ontlastmidde- len eene kraamkoorts en eindelijk den dood zien volgen. Gij kunt dus zeer gerust zijn en blj- yen, wannaar Gy in. de eerste 2—3 dagen ver- stopt blijft: want het is de wil der natur, en daarvan hebt gij niets te vreezen. - Volgt even- wel na den'5den of 4den dag van het kraam- bed geen stoelgang, dan mag men echter daar- tegen geene sterke ontlastmiddelen gebruiken en_ orig io Ten en voöral niet zonder toestemrûïng van eener geneesheer. De beste middelen en die ook meestal helpen, zijn de klisteeren uit een. af- treksel van kamillebloemen met 'olij, echter: zonder eenig bijvoegsel van zout enz., ook: kan men zonder nadeel wat gekookte pruimen eeten, of een halve of geheele onde witte mannä innemen. RT te Daar ik nu toch eenmaal over het medicine ven der kraamvrouwen begöntien heb te spre= ken, moet ik mij daarover wat uitvoerig uitla= ten. Het is eene vrij algemeen verbreide ge- woonte, dat, zoodra eene vrouw verlost is, terstond “iemand naar de apotheek loopt om zich daaruit voor moeder en kind, hoe veel of hoe weinig ook, van geneesmiddelen te voor- zien. Beter is het derhalve, dat de kraamvrouw zich zonder toestemming van eenen ‘arts ‘van alle ge- neesmiddelen speent. Zijn echter de naweeen z zeer _ 126 — zeer sterk en ‘smartelijk, dan raad ik geneeskun- dige hulp in te roepen: doch ik moet u vooraf zeggen, dat de arts deze niet altijd door ge- neesmiddelen kan wegnemen en. vooral dan niet, wanneer dezelve bij zulke vrouwen plaats hebben, die reeds meermalen. kinderen ter we- reld bragten; want hoe meer verlossingen vooraf zijn gegaan en hoe spoediger het kind. geboren is, des te heviger zijn ook de naweeën , terwijl zij in het eerste of tweede kraambed. meestal gering zijn, ook kan ik u de verzekering geven; dat zij na 3, 4 of 5 dagen van zelve wederom verdwijnen. en geene nadeelige gevolgen. achter- laten. | - Dat zindelijkheid bij eene kraamvrouw in de hoogste maat noodzakelijk is, zal ik niet noodig hebben hier wederom aan te voeren: de uit- vloeizels uit de geslachtsdeelen en de vermeer- derde uitwazeming der ‘huid maken haar ons outbeerlijk, ook heb ik reeds vroeger herin nerd, dat het bemorste linnen deswege dikwijls met schoon dient verwisseld te worden. In- tusschen. is. hierbij veel voorzigtigheid en. oplet tendheid noodig en het linnen moet noch te koud, noch op eenen tijd aangetrokken wor den, wanneer. de kraamyrouw in het zweet ligt. a 127 — fiet. Zeer mattig "handelt nen, wanneer men de hemden, halsdoeken enz., niet ‘alleen warm maakt, maar dezelve ook eerst uitschud en uit- slaat zoo zij gestijfseld, gemangeld: of gerold Zijn, omdat de daardoor veroorzaakte digtheid: en gladte van het doek de opneming en door= lating van het zweet verhindert, (om ma de verlossing het aantrekken van een schoon hemd dat altijd vermoeit en gelegenheid tot bekoe= ling geeft, voor te komen raden wij der zwans gere vrouw, om tegen den tĳd harer bevalling twee hemden over elkander te dragen , waarvan het onderste opgeslagen rondom het lijf dient: bevestigd te worden. In het kraambed’ kan men zich van het bovenste ontdoen, en het Onderste losgemaakt nederwaarts trekken. Wan neer het bed, waarop de kraamvrouw ligt, zoos danig met een schapenvacht, gewast linnen enz.’ bedekt is, dat de kraamzuiveringen er niet door kunnen dringen kan men het eee, verwisselen daarvan voorkomen). | Niet zelden ondergaat de barende vrouw on+ der de verlossing eene groote of kleine scheu- ting des bilnaads, niettegenstaande ook: alles werd aangewend om deze voor te komen. I den hk klein, dan veroorzaakt zij .der | kraam- _ 128 — - kraamyrouw … slechts „een spoedig verbijgaand ongemak ; is zij integendeel’ groot, dan kan men haar onder -de lastigste gebreken van het kraambed rekenen: want zij- veroorzaakt niet alleen “pijn, maar geeft ook tot koorts en uit- zakking der scheede gelegenheid, De scheurin- gen worden daardoor. dikwijls. zoo belangrijk , omdat zij. doorgaans niet vroeg genoeg ontdekt en erkend worden. De vroedvrouw, die bij de verlossing tegenwoordig is, rekent het, zich tot schande, en te regt, wanneer daarbij belang- rijke scheuringen. plaats hebben, en zij: ver- zwijgt daarom, alles, wat. tot ontdekking. van het ware gebrek aanleiding kan geven, en ‘houdt de kraamvrouw voor, dat dit zoo zijn‘ moet dat “de ‚pijn in de geslachtsdeelen van derzel- ver uitzetting ontstaat enz, en roept men niet tijdig eenen arts, die met de toedragt van 'za- ken volkomen bekend is, ‘dan ‘wordt « door hem ' het: ware gebrek’ verbijgezien, en ‘dikwijls geheel iets anders voor de oorzaak der ziekte gehouden. zij. Wanneer nu eenige uren na de verlossing verloopen zijn, en de kraamvrouw wat uitge= rust heeft, begint de pijn in de wonde. Spoe- dig daarna zwellen ook derzelver randen op; en het is de vrouw niet mogelijk , zonder sterke pijn, overeind te zitten. Vervolgens ontlast zich ook uit de ontstokene' wonde eerst bloed, naderhand bloedwater en eindelijk etter Een der zekerste teekens van beleediging der ‚ge- slachtsdeelen bestaat in het gevoel van pijn en hitte, gedurende de waterlozing. Zoodra de _ kraamvrouw uit het eene en andere besluiten kan, dat zij gescheurd is, dan moet zij zich niet aan de zorg van eene vroedvrouw toever- trouwen, maar de hulp van eenen vroedmees- ter of arts inroepen. Is echter de inscheuring slechts klein, en heeft de zieke geen lust of geene gelegenheid om eenen arts bij zich te heb- ben, dan houde zij zich te bed, met de bee-. nen zoo na mogelijk aan elkander, en legge op de beleedigde deelen acht of. tien dubbelde doe- ken, nat gemaakt in een afkooksel van bittere Hi | krui- t — 130 — kruiden, als: duizendblad, alst en dergelijkens Deze omslagen legge zij laauw-warm: aan en her- hale dit alle 3 of 4 uren; omdat dezelve, wan- neer zij langer blijven liggen, door de kraam= zuiveringen te veel verontreinigd worden. Houdt zij intusschen, het zij in, het zij buiten het bed, de beenen niet altjd bijeen, maar spreit zij dezelve uit, dan wordt niet alleen telkens datgene wederom opengescheurd , wat genezen was, maar de verdere vereeniging van de ran- den der wonde insgelijks verhinderd. Nog ‘heb ik met u te spreken over den leef- regel, welke eene gezonde kraamvrouw na den: 6den, Bsten of roden dag van de verlossing behoort in acht te nemen. Omtrent dezen tjd is het’ zogen en de ontlasting der kraamzuive- ringen behoorljk aan den gang, en men be- hoeft derhalve zulk een streng diëet niet te houden, als in de eerste dagen van het kraam- bed. De kraamvrouw kan nw zonder nadeel van tijd tot tijd het bed verlaten en betrekke- lijk spijs en drank wederom ten deele met hare _ vorige levenswijze beginnen, doch wij raden haar: ‚ aan, wanneer zij zelve haar kind zoogt, om zieh van groente en fruit en in het algemeen, van moeijeljk te verteren spijzen te onthou- den „ — 15 es den; integendeel ‘zij haar vergat m de kamer eenige geringe bezigheden te verrigten, doch al diegene; welke inspanning van het ligehaam of van den: geest vereischen „ zijn nadeelig en. verzwakkend. De kraamvrouw: is- in deze dagen. gelijk aan iemand, die. van eene zware ziekte hersteld. is, en die na elke- inspanning ver- moeidheid gevoelt. Moet de kraamvrouw zich in dezen tijd van belangriĳke en vermoeiende bezigheden onthouden, niet minder neme zij zich in acht voor sterke gemoedsbewegingen als: verdriet, schrik, vrees, toorn en derge- lijke meer, Wat het uitgaan betreft, hierin schikke zij zich naar het jaargetij en de weêr= gesteldheid. Wij zijn het vooroordeel te boveri gekomen, dat eene kraamvrouw haar huis niet eerder, dan na zes weken verlaten mag, en wij weten thans zeer goed, dat eene gezonde kraamvrouw in het voorjaar en in den zomer bij goed weder reeds den 10 of 12 dag mag uitgaan , terwijl zij in den winter en bij slecht weder somtijds genoodzaakt is, hare kamer 4 tot 6 weken te moeten houden. Thans blijft mij nog de leefregel over , wel= ke kraamvrouwen, die niet zogen in acht te nemen hebben, Eigenlijk had ik dit met stil- | la zwij= rr mm 152 == zwijgen verbij inoeten gaan, dewijl ik niet ver» onderstellen kan, dat eene gezonde kraamvrouw in staat zij, haren zuigeling de borst te weige- ren,'en voor de zoodanige „ die wegens eeni- gerhande ziekte onbekwaam zijn, om haar kind te zogen, spreek ik hier niet, daar dit onder- rigt omtrent den leefregel op gezonde vrouwen zijne toepassing heeft. Er kunnen echter gevallen bestaan, waarin de kraamvrouw genoodzaakt is het zogen-te staken, het zij, dat het kind sterft, het zij, dat het dood geboren werd, en voor de zoodanige kunnen de volgende re- gels van nut zijn. Na de verlossing is in het ligchaam der vrouw, gelijk u bekend is, even zoowel een overvloed van sappen, als geduren- de de zwangerheid. Deze worden naar de borsten gevoerd, en treden daarin, in de ge- daante van melk te voorschijn. Er bestaat der- halve betrekkelijk den overvloed van sappen tusschen de zwangerheid en het tijdperk van zogen, geen ander onderscheid, dan dat deze overvloed in het eerste geval naar het onder- lijf, en in het tweede naar de borsten gevoerd. wordt... Dit afscheiden van voedzame deelen heeft dus ook nog na de verlossing plaats, ert het is de wil der natuur, dat dit niet alleen. een, — 155 — gen geruimen tjd voortduurt, maar ook tot zog bereid wordt. Door het niet zogen, wordt echter tegen den wil der natuur gehandeld, en men moet in dergelijk een geval, eene doelma- tige levenswijze in werking brengen, om het ontstaan van te overvloedige sappen tegen te gaan. Daarom moeten zulke vrouwen, die niet zogen, zich van alle sterkvoedende spijzen ont- houden, als: vleeseh, eieren, ‘krachtige soep , rijst, grutten, gierst, gort, sago, wijn, bier, melk enz. Waterachtig voedsel is voor haar het ‘beste, tot zoolang zij niet meer van de toevloejing der melk in de borsten te vreezen hebben. Zoodra intusschen de borsten weder- om ledig worden, en dit is doorgaans na eeni- ge dagen het geval, kunnen zij zich, wat het gebruik van spijs en drank aangaat, even zoo gedragen, als zoo aanstonds der zogende kraam- vrouwen is aangeraden. Voor het overige moeten zij die niet zogen, langer dan anderen het bed houden, om het zweet: niet tegen te gaan, en over het algemeen in alle fopzigte zorgvuldiger Zijn, dan de zoodanigen, welke den aangena- men pligt van te zogen, kunnen vervullen, om- dat ieder kleine misslag in den lee‘regel veran- dering in het afzonderen van melk kan veroor- Li ZA. zaken; en tot de zoo gevaarlijke’ kraamkoorts of zogverplaatsingen aanleiding kan geven. Op» dat de borsten, welke door:het. instroomen van, melk aanmerkelijk zijn opgezwollen, . niet op eenigerhande manier lijden, moeten. zij zorgvul- dig tegen stooten , drukken bij voorbeeld , door de kleeding. en in het algemeen tegen werktui- gelijk geweld behoed worden; zij kunnen ech- ter door eenen doek wat in de hoogte gebon- den worden, opdat zij door eigene zwaarte niet te veel hangen, en pijn veroorzaken. — Zoodanige vrouwen evenwel, doen best, om gedurende het kraambed , de borsten eens of meermalen daags door een volwassen ‘mensch of door een kind te laten uitzuigen; doen, zj dit niet, dan gebeurt het zeer dikwijls, dat de borsten zeer sterk opzwellen, in ontsteking ge- raken, verharden vof verzweren. Zijn de eerste dagen van het kraambed verb, eerst dan kunnen zij van tijd tot tijd minder laten zuigen en, zoo hierdoor het zog niet spoedig genoeg verdwijnt, intusschen ‚de borsten met brande- wijn. wasschen , waarin wat kamfer is opgelost , dezelve met boomwol of nog beter met werk (fijn geplozen touw) in kamfer=brandewijn bes vochtigd, bedekken, De meeste pleisters en | zal- — 155 — zalven welke op vele plaatsen hiertoe gebruikt worden, bevatten loodverzuursels, en zijn daar- om in meer dan een opzigt nadeelig. Gelukt het met de boven opgegevene manier niet om het zog te verminderen, dan zal men veelal zijn doel bereiken, wanneer men tevens een. schraal diëet houdt; een sterk aftreksel van salij en water drinkt, eenige ligchaamsbeweging maakt, en nu en dan een zacht afvoerend mid- del gebruikt. Ook hier raad ik u ‚ waar zulks mogelijk is, altijd eenen arts om raad te vra- gen, en aan dezen het regelen uwer levenswijze ‚over te laten, 14 | = NE= NEGENDE VOORLEZING. ' Over het zogen. N adat de kraamvrouw zich van de vermoejje- missen der verlossing wat uitgerust heeft en eenige uren verloopen zijn, legge zij het pas- geboren kind aan de borst. Eertijds was het een vrij algemeen gebruik om eerst den 3den of 4den dag na de verlossing met het zogen te beginnen en men bewerkte daardoor veel on- heils. Het kind bedierf men intusschen de maag door ongeschikt voedsel; men liet de borsten der kraamvrouw bijna tot bersten toe opzwellen en pijnlijk worden en dikwijls werd daardoor naderhand het zogen onmogelijk ge- maakt. De dieren zogen hunne jongen terstond na de geboorte en de mensch behoort het- zelfde te doen, Is er, gelijk meermalen het geval is, omtrent dezen tijd nog weinig of in het geheel geen zog in de borsten, de kraam- vrouw late zich daarom niet afraden van te zo- gen : = 155 — gen: want het zog wordt door het trekken van het kind aan den tepel spoedig derwaarts ge- lokt en deze tot het zogen voorbereid en ge- schikt gemaakt. Vóór dat men het kind aan de borst legt moeten de tepels gezuiverd worden, omdat zij doorgaans met verouderd en verhard slijm be- dekt zijn en de nieuwgeboren dikwijls deswege de borst weigert. De slijm wascht men het best af door eene met Jaauwwater bevoch- tigde spons. Gaat het hiermede niet gemakke- ljk, dan kan men zich ook bedienen van een mengsel uit spaansche zeep, brandewijn en wa- ter, doch dit dient men naderhand met zuiver water weder af te wasschen, dewijl anders het kind den tepel, wegens deszelfs onaangenamen smaak , niet wil vatten. Wanneer ik ten sterkste aanprijs om het kind te zogen, geloof ik niet, dat iemand uwer ligt hier tegen iets zal hebben in te brengen; in- tegendeel geloof ik zeker, dat gij zelve van het nut om te zogen overtuigd zijt. « Alleen. betrekkelijk den persoon die zogen zal, stemmen wij nog niet overeen, en ik hoor vele uwer zeggen : mijn kind zal zog hebben, maar of ik zelve of eene min hem dit geef, is — 150 — is onverschillig en daarom wil ik dit liever aan eene min. overlaten, ‚dan mij zelve daarmede belasten. Ik zoude mij gaarne willen overtui- gen, dat dit zoo niet ware, — dat de men- schelijke, natuur zich in dit opzigt nog niet ZOO ver beneden het redelooste dier verlaagd had- de,. — maar helaas! de ondervinding heeft mij zulke gevoelens reeds dikwijls leeren kennen en‘ daarom gevoel ik mij opgewekt ook een woord: over datgene te spreken, wat het moe- derlijke gevoel beter in staat is te. verklaren, dan mijne woorden. | - Eene gezonde moeder moet zelpe haar kind ‚zogen. De bewijzen, welke ik hierover zal aan- voeren zijn niet uit de redekunde herkomstig : want deze gelden, volgens mijne evertuiging, bij de zoodanige uwer, die weigeren te zogen, hiet veel, maar zij leggen in de natuur en daarom maken zij mogelijk op u meer indruk , dan alle redekundige vermaningen. Gij hebt weeds meermalen van mij gehoord, dat ook na de geboorte van het kind in het ligchaam der moeder een overvloed van voedzame deelen voorhanden blijft, dat deze overvloed zich uit het onderlijf naar de borsten begeeft om aldaar als m — 159 — als melk afgezonderd en. aan het ‘kind. tot voed= sel gegeven te worden. Weldra zult gij verne- men, dat de: duur van het: zogen op negen maanden, bepaald behoort te worden,en gij zult daaruit leeren, „dat de vrouw met het-voe= den van haar kind slechts ter halver weg is, wanneer zij het gebaard. heeft, Het kind moet 80 weken van de sappen der moeder en. van derzelver overvloedige voedzame deelen leven en gevoed worden. De eerste helft in- en de andere helft buiten het lijf der moeder, en: het is even zoo goed tegen de wetten ‚der natuur handelen, wanneer de tweede helft van dit üjdperk | van voeding weggenomen wordt, als wanneer. Ik ben zeker overtuigd, dat gij het ongehoord (paradox) ‚en tegennatuurlijk vinden zoudt, wan= neer iemand u die voorslag deed: gij zoudet niemand awanger voor-u laten zijn ; dit is ech- ter niet meer noch minder tegen de natuur ge- handeld „ dan wanneer: eene moeder haar kind door een ander zogen laat; en het zoude ein- delijk zoo ver kunnen komen, dat de vrouwen ook anderen, voor haar, zwanger lieten zijn, zoo dig — 140 — dit mogelijk en van de en afscheid baar ware. Die zich tegen de: natuur verzet of daartegen handelt, wordt er voor gestraft. De natuur maakt geene sprongen en dit toont zij ons bj het voeden van het kind door de moeder. Dit begint langzaam en derhalve moet het ook al- lengs maar niet op eenmaal wederom ophou- den. In het begin der zwangerheid is het kind zeer klein en het heeft dus slechts weinig van de sappen der moeder noodig. Hoe meer het in wasdom toeneemt, des te grooter wordt ook de hoeveelheid van voedsel, welke de zwangere aan hetzelve mededeelt. Omtrent den tijd der ge- boorte heeft de vrucht eene aanmerkelijke grootte, bereikt en ®daarom moeten alsdan ook vele moederlijke sappen aan haar toegevoegd worden. Ook na de geboorte is dit nog langen tijd het geval en eerst dan, wanneer het kind een half jaar of meer oud is, begint het zog te ver- minderen. Wanneer de vrouw op deze wijze van hare sappen aan het kind mededeelt, lijdt zij daarvan geen nadeel, maar wanneer zij met deze voeding van het kind op de helft of op zoodanigeu tijd ophoudt, waarin nog eene groote heeveelheid van voedzame deelen voorhanden | is, — 141 -i is, hetwelk gewoonlijk alsdan plaats heeft, wan- neer de kraamvrouw het pas geboren kind door eene min laat zogen, dan bevindt zich de moeder in groot gevaar. De aanwezige melk wordt dikwijls eene-oorzaak van ziekte en geeft gelegenheid tot menigvuldige ongesteldheedn , als: zogverplaatsingen, kraamkoorts, ontsteking en verzwering in de borsten enz. Gij ziet der- halve, dat zij onder u, die hare kinderen niet zogen om de schoonheid te bewaren, een ver- keerd denkbeeld omtrent deze zaak hebben en dat het ligchaam der vrouw. veel eerder ziek en misvormd wordt, wanneer het zich: het. zogen onttrekt, dan wanneer het zich daaraan over= geeft. Het tweede bewijs, hetwelk ik voor den bo- vengenoemden stelregel: dat eene gezonde moe- der zelve haar kind „moet zogen, heb aan te voeren, betreft het nadeel voor het kind, zoo als het eerste, dat der moeder betrof. De na- tuur eischt, dat het kind na de geboorte’ nog een geruimen tjd door de moeder gevoed wordt ‚Het is bij zijne intrede in de wereld op verre na na nog niet zoodanig ontwikkeld, dat her zonder nadeel van ander voedsel leven ‘kan, „Daar de voedzame sappen, welke gedurende de zwan- nn VAD mi zwangerheid van de moeder naar het kind gaans naar mate van deszelfs groei verandering on= dergaan, heeft dit zelfde ook na de verlossing plaats. Het zog verandert. insgelijks iedere maand in zijne hoedanigheid en bij eene zo- gende vrouw is het 6 of 8 maanden na de ver- lossing geheel anders, dan bij. zoodanig eene; die eerst voor weinige dagen bevallen is. Ter-. stond na de verlossing is dit vocht: bijna. gelijk aan dat water, waarin het kind voor zijne ge- boorte lag en waardoor het gevoed. werd. De melk staat terstond: na de geboorte van het kind eenen trap hooger, dan genoemd water en daarom is zij ook terstond er na het ge= schikste voedsel voor hetzelve: want het kind is ôok na de geboorte, wat zijne ontwikkeling aangaat; eenen trap hooger geklonamen. Gij ziet derhalve, dat de natuur, wanneer zij de jonge spruit van «tijd tot tijd meer doet ontwikkelen en tót grootere volkomenheid geraken; ook al= tijd aan dezelve een geschikt voedsel bezorgt Geeft gij nu aan den pasgeboren zuigeling eqne min, die reeds voor eenige dagen of voor. eenige weken bevallen is, dan neemt:gij niet-de traps= wijze opklimming van voedsel voor hem in acht, welke de netuur verordend heeft. Gij ‚springt springt eenen ‘trap over, en dit moet altijd. ten ten nadeele van het kind uitloopen. Het zuigt eene melk in, die voor zijne maag reeds te dik en te zwaar is en welke het daarom niet goed verteeren kan: daardoor wordt tot veler- lei ongesteldheden aanleiding gegeven, die het kind of vroegtijdig. wegrukken, of een geruimen tijd doen kwijnen en zijn aanwezen tot eene aaneenschakeling van lijden maken. Hieruit volgt echter niet, zult 55 mij toe= roepen, dat wij zelve onze kinderen moeten zogen, maar wij hebben alleen daaruit ‘dit ge- leerd, dat wij zoodanige minnen voor onze kinderen moeten uitkiezen, die op denzelfden tjd, als wij zijn bevallen en ik moet u in dit opzigt gelijk geven. Maar hoe zelden gelukt het dergelijke minnen te vinden; ten eerste, omdat het eene zeldzaamheid is, dat zwangere vrouwen, die na hare verlossing eenen 'minne- dienst zouden verlangen, juist te gelijkertijd: met, de zoodanige bevallen, welke genegen. zijn om haar tot het zogen harer kinderen. te huren; ” ten tweede: bevallen de meeste minnen niet daar „ waar ‚men verlangt, dat zij het vreemde kind zullen zogen, maar zij moeten doorgaans van een ver af of nabij gelegen oord” derwaarts. ko- 144 = komen. Ook ‘moeten’ deze menschen den box ven opgegeven leefregel voor kraamvrouwen in acht nemen, en zich derhalve ook zoo lang in het bed of in huis houden, als daarbij opge- geven is, zullen zij niet op de eene of andere manier ziek worden, en daarmede verloopen voorhet minst 8 of 14 dagen, vóór dat zij naar het bepaalde oord kunnen reizen. Het verschil in tijd is echter voor het kind gewigtig genoeg, om aan de moeder zelve het zogen ten sterkste aan te bevelen. Zij, die evenwel op dezen grond daartoe genegen mogten zijn, horen bĳ het voorgaande nog het volgende. Gesteld, dat het al eens gelukte eene min te vinden, die in hetzelfde uur, of liever in het- zelfde oogenblik bevallen was als de vrouw, welke haar als ‘zoodanig voor haar kind wilde huren, zoo is daardoor evenwel het onderscheid van ligchaamsgesteldheid, welke tusschen de min en de moeder van het kind plaats heeft, niet weggenomen. Er is geen mensch volkomen aan een ander gelijk, dit zult gij reeds dikwijls ge- hoord hebben, en die ongelijkheid strekt zich tot de fijnste sappen, en derhalve ook tot die- genen uit, welke het kind tot voedsel moeten dienen. Dat de eene vrouw geheel ander zog heeft WES ek heeft dan de. andere, zal u zeker reeds voor lang bekend zijn, en dit kan tevens dienen ter bevestiging van mijne stelling. Zoo als de hoedanigheid der melk is, zoo is ook die van het water, dat het kind vóór de geboorte tot voedsel diende, en bij de vrouw, welke eene vette melk in hare borsten heeft, had ook het „genoemde water eene vetächtige hoedanigheid, Waar , daarentegen de melk dunner is, daar was ook het vruchtwater van denzelfden aard. en van hier krijgt het kind na deszelfs geboorte steeds een gelijkaardig voedsel, wanneer het zog uit de borsten zijner eigene moeder zuigt. Ofschoon ook nog vele uwer voor hare kin- deren “minnen zullen blijven verlangen, ben ik echter zeker overtuigd , dat gij daaromtrent niet onverschillig zijt, of uwe kinderen van uw eigen vleesch en bloed zijn, en of gj hen, hetwelk hetzelfde is, met regt de uwe kunt noemen, dan niet. Het gevolg hiervan is, zoo als ik u reeds boven gezegd heb, dat eene moeder haar kind slechts ten halve gevoed en gevormd heeft, wanneer zij het na deszelfs geboorte niet zoogt en dat zoodanig eene moeder haar kind slechts ‘ten halve het hare kan moemen. De eerste pligten eener moeder, welke ook den dieren K eigen eigen. en aangeboren zijn; zijn slechts ten halve vervuld, en het zou in dit geval geheel het- zelfde zijn, wanneer eene moeder van al hare pligten, het eerste gedeelte de zwangerheid „ of Ket laatste, dien van te zogen, aan: een ander overdroeg. ‘Ik ben zeker, dat gij de pligten eener moeder geschonden zoudet oordeelen, wanneer gij de zwangerheid aan eenen persoon Kondet’ en moest overdragen, en gj zult vol- Komen met mij instemmen, dat een zoodanig Rind, gedurende de zwangerheid door een an- der gevoed, niet geheel het uwe konde ge- noemd worden. Het is eene bewezene zaak „ dat de gesteld heid des ligchaams , zoowel als van de ziel der menschen, grootendeels in het eerste tijdperk des levens gevormd wordt en dat de voedster van het kind, gedurende de zwangerheid en het. zogen, eenen grooten. invloed heeft op deszelfs ‘toekomenden, zoowel ligchamelijken , als geestelijken’ toestand. De uitdrukking: iets met de moedermelk te hebben ingezogen; heeft zonder twijfel iets waarachtigs in « zich. Welke grondbeginsels zal nu een kind met de melk eener min niet inzuigen? «Geene andere dan de zoodanige, welke eigen kunnen zijn aam a er — 147 — zulke huurlingen, die tot de laagste volksklasse, behooren. Want. wat heerscht er anders in het binnenste van zoodanig eene min, dan slaafsche en lage beginsels? Wat zal er van zulke menschen worden, die door dergelijke huur- lingen gezoogd zijn? Zullen zij zich boven, het lage kunnen. verheffen? Ik zal hierop niet antwoorden, maar er alleen nog bijvoegen, dat het niet zogen voor eene gezonde kraamvrouw eene zeer groote misdaad is. Eindelijk nader ik tot het laatste natuurkun-, dige bewijs, dat ik ten voordeele yan het zelf. zogen wilde aanvoeren. Dikwijls hebben ook, de minnen verborgene ongemakken, die door niemand , zelfs niet door het naauwkeurigst on=, derzoek van eenen arts, ontdekt kunnen wor-. den, Zedert langen tijd bestaat het gebruik, zoo als bekend is, om de minnen, voor dat men haar huurt, door eenen geneesheer te la-. ten onderzoeken, doch deze is alleen in staat, om uitwendig zigtbare ongesteldheden te ont“. dekken. Verholene of slepende ongemakken ziet hij. gewoonlijk niet, en nog minder den, aanleg daartoe, welke dikwijls even zoo nadeelig is als het ongemak zelve, Hoe ligt kunt gij derhalve uw kind eenen min toevertrouwen, K 2 voor == 146 — voor welke gij uwe deur zoudt gesloten hebben; indien gij derzelver inwendigen toestand hadt kunnen doorzien. Schuilt niet dikwijls in het jeugdige ligchaam een gift, dat men dan eerst erkent, wanneer deszelfs werking zigtbaar ge- worden is? Ik zoude veel zulke treurige voor- beelden: kunnen aanvoeren, waar de gezondste kinders door hunne minnen, die ieder voor gezond: hield, voor hun geheele leven bedorven zijn geworden. Het is daarenboven niet ge- noeg, dat eene min: bij den aanvang van het zogen gezond is; zij moet zulks ook gedurende dit ‘geheele tijdperk blijven-s dit is echter niet altijd het geval, want vele worden dikwijls door ziekten aangstast, die voor „den NG madeelig zijn. | „Daar ik nu toch aan het moraliseren ben, moet ik nog een zedelijk bewijs voor het zelf- zogen te berde brengen, ofschoon ik vroeger gezegd heb, daar van te zullen zwijgen. Gij weet even zoo wel als ik, dat de meeste kin- ders der minnen ellendig om het leven komen , want, omdat zij haer zog aan anderen: verkoo- pen, moeten zij hare eigene kinderen de melk onthouden ‚ hen door andere lieden laten op- voeden, en hier of daar in de kost besteden, waar => 149 —— vaar dezelve doorgaans zoo. slecht verzorgd en verpleegd worden , dat zij meestal spoedig ster- ven. Daardoor .dat gij u van het zelfzogen ont- trekt, en de moeders van die kinderen voor de uwen tot minnen houdt, worden zij van hunne moeders beroofd, en op deze wijze aan den doed ter prooi gegeven. Gij zijt derhalve de eerste oorzaak van den dood: dezer onge- lukkige wezens, en zonder u waren zij niet moederloos geworden. De meeste vrouwen uit den lagen stand , welke zich als minnen verhu- ren, hebben te weinig beschaving, dan «dat men haar het verlaten harer kinderen zoo hoag kan aanrekenen; maar op u, die u op uwe hoogere beschaving en vrouwelijke tedergevoelig= heid dikwijls niet weinig laat voorstaan, op u ligt de schuld. "De! vraag: hoelang behoort eene ' gezonde ‘yrotw haar Kind te zogen ? kan hier ‘slechts in het algemeen beantwoord worden. Daar even- wel de Omstandigheden bij” vele uwer het tijd perk van zogen veel bekorten können, zoo wil ik’ met weinige woordéù de gevallen opge- wen; welke’ het vroeger’ spenen ‘nóodzakelijk Mmáken. Eene aanmerkelijke vermindering van, zog, het week en slap worden der borsten , en’ het doorbreken ‘van vele tanden "bj het kind „ geven in het'algemeen het zekerste tee- ken tot openen van hetzelve. Gewoonlijk ont- staan deze kenteekens bij volkomen gezonde ‘vrouwen ‘tusschen de 6de en gde maand na de verlossing; derhalve omtrent in dien tijd , waarin het zogen even zoolang als de zwangerheid ge- ‘duúrd “heeft. ° Doch vele uwer is het, hoewel zij ‚zich zeer gezond bevinden, niet vergund , met me 151 nd met zogen lang vol te houdens zij worden „daardoor of ‚te sterk aangetast en er ontstaat algemeene zwakte, duizeligheid, enz; of het zog verdwijnt geheel, en al, en zij moeten om die reden, somwijlen zelfs zonder het te wil- len, het kind vóór den. tijd spenen. Voorts wordt nog het spenen van het kind noedzake- lijk, wanncer er op nieuw zwangerheid ont- staat. In zoodanig geval lijdt de vrucht in de baarmoeder aanmerkelijk: zij wordt slecht ge- voed en veeläl te vroeg geboren, of, wanneer zij ál den gewonen tijd in den schoot der moe- der blijft vertoeven, komt zij echter altijd. zeer zwak ter wereld, Of men met zogen moet op- houden, wanneer de maandelijksches zuiveringen wederom. te voorschijn komen, daaromtrent zijn de geneesheeren het onder elkander nog niet eens. Vele zijn van gedachten, dat het kind alsdan moet. gespeend ‘worden; ‘andere zijn van het tegenovergestelde gevoelen, en la- ten het kind onafgebroken voortzuigen, Geene van beide partjjen heeft, volgens mijne onder- vinding gelijk, maar beide gaan in hare ge- voelens te ver. Het kan in het algemeen niet ontkend worden, dat het zog gedurende de maandstonden van eene slechtere hoedanigheid, K 4 en — 152 — en niet alleen dunner, maar ook meer tot zuur worden geneigd is, dan buiten dit tijdperk, en wanneer dus het kind reeds eenen zekeren ouderdom bereikt heeft , en slechts eenigermate gewoon is, nu en dan ander voedsel te ge- bruiken, dan is het naar mijn oordeel altijd nuttig, dat het gespeend wordt. Voorts heeft het dikwijls ook zijne nuttigheid', | Re | wan- 154 — {varineer ‘men de ‘spenen eerst met iets zoets) bij voorbeeld: zuikerwater, melk of iets der- gelijks bestrijkt, «om het kind daarin smaak te doen krijgen, en ‚het als het ware tot zuigen uit te noodigen. Het gebeurt niet zelden , dat, lite de eerste: dagen vanhet “kraambed, de borsten zeer sterk opzwellen, eene .ligt;-roade., kleur annnemen, en “vooral: bij het-aanraken pijnlijk zijn, waarbij, zich doorgaans koorts en een ze- ker onbehagelijk gevoel door het gansche lig- chaam voegt. ‚Het zogen wordt hierdoor zeer moeijelijk, ven „wanneer het kind niet sterk aan den tepel zuigt, komt ver in het geheel geen of slechts „weinig ‘zog te ‘voorschijn. Vervolgens worden de ‘borsten rooder en ‘pijnlijker, er ontstaan “zoogenaamde melkknobbels „zij. gera- ken “in ontsteking, ‘verzweren eindelijk of ver- harden. De'oorzaak van dit ongemak is daarin gelegen , dat: de ; borsten van «de vroege jeugd. af aan al te warm gehouden, te sterk door. de kleederen: of keurslijven gekneld, gedrukt en als het ware “in veen geperst worden, of dat men: dezelve te bloot draagt en aan-den invloed van allerhande wind en weder blootstelt. Hier- door kunnen -de:borsten en derzelver melkva- ten a 155 == ten zich niet behoorlijk ontwikkelen en uitzeta ten, en scheidt zich nu ín het kraambed eene aanzienlijke hoeveellieid zog in dezelve af, dan hebben de ‘te enge en ineengeperste zogbuis- jes geene genoegzame rekbaarheid, om het zog door te laten, en van hier verstopping, span= ning, ontsteking enz. Ter voorkoming van dit pijnlijk ongemak en deszelfs nadeelige. gevolgen. vermijde men de opgenoemde gelegenheid-ge- vende oorzaken, dekke derhalve ‘de borsten, van der jeugd af aan, nietal te warm toe, noch drage ‘dezeïve ‘bloot, en late alle drukking van kleederen of corsetten achterwege. Is dit even= wel niet geschied en zwellen in het kraambed de borsten sterk op, dan zal men best doen, dezelve doór eenen om den hals geslagen doek te ondersteunen; het kind bijtijds en zoo dikwijls mogelijk daaraan te leggen, en zooveel doenlijk ledig te laten zuigen, doch dit niet gelukkende, cen grooter kind of een volwassen menschen Lj gebrek hiervan een zuigglas of luchtpompje daartoe te nemen. Ook behoort men geene sterk « ‘voedende spijzen, maar verdunnende dranken te gebruiken; terwijl men intusschen de borsten met iets vêts, bij voorbeeld: warme ongezoutene boter, pomade enz, insmeert, de- zel zelve aan, den damp van warm water, waarin weekmakende kruiden zijn afgetrokken, bloot- stelt: of eene matig warme doch niet te natte pap uit poeder van heemstwortel, meel van lijnzaad en dergelijken daarop legt; ten einde hierdoor , eensdeels. het doorstroomen van de melk te begunstigen. en verstopping voor te komen, anderdeels de deelen zachter en rek baarder te maken. | „Er is niets, dat eene. vrouw onder het zogen grootere ; moeijelijkheid - veroorzaakt, : dan de raauwe zeere «teepels. Dit ongemak begint ge- woonlijk den 3den, 4den, Sden of 6den dag na de bevalling;en overvalt ‘doorgaans zulke kraamvrouwen het ergst, die voor de eerste maal zogen, en die eene zeer weeke en zachte huid hebben. De pijn, welke hierdoor onder het zogen aan de spenen ontstaat, is somtijds zeer hevig en noodzaakt niet zelden de moe- der ‘om van het zelf-zogen af te zien. Eene zoodanige oogenschijnlijk onbeduidende gewonde plek aan de spenen verdient daarom des te meer onze oplettendheid, omdat zi door het kind telkens wederom wordt opengezogen, en derhalve zeer langzaam genezen kan, zoodat zogende vrouwen dikwijls 4 tot 6 weken en nog nog langer door zeer kleine wondjes aan die deelen gekweld worden. De middelen, welke men tegen dit lastig gebrek aanwendt, zijn ze- ker even zoo menigvuldig als er lofredenaars en aanprijzers van dezelve geweest zijn. 3e, 'Mengt gelijke deelen poeder van kina en arabische gom, of vier deelen. wolfsklaauw , en één deel zinkbloemen onder een, en be- strooï daarmede de ontvelde deelen. 4°. Sommige vrouwen op het platte land be- dekken derzelver. tepel met een blad van den klimop, dat vooraf eenige uren in een meng- sel van gelijke deelen brandewijn en water ge- legen heeft; en onlangs werd door D". REI- CUENAU te Marienwerden het uitgeperste sap. van van Duizendblad» aangeprezen; en eindelijk: 5°. Het vermaarde middel door den Apothe- ker DENNEMAN te Fallersleben aanbevolen, bestaande uit een deel Peruviaansche Balsem „ twee deelen arabische gom ep acht tot twaalf deelen rozenwater. 