VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Een breede en bleeke, als wegftervende kleurtoon omfluijert met zijn floers de meeste voorwerpen, die zich voor de blik- ken vertoonen, en deze fombere fluijer gaat ongemerkt van het befchouwde op den befchouwer over, HERINNERINGEN AAN EEN’ TIENDAAGSCHEN REISTOGT LANGS DEN RIJN, IN SEPTEMBER 1838, Wervolg en flot van bl. A13.) Met ons afgehuurd rijtuig reden wij in ruim drie uren naar Frankfort, en verloren, na al het belangrijke, dat de Rijn en Wiesbaden ons hadden opgeleverd, er maar weinig bij, HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT LANGS DEN RIJN. &56 dat wij, in deze meer vlakke ftreken, Epfein , Hofheim en Höchst doorkwamen, zonder er door de duisternis veel van gewaar te worden. Na in de vrije Rijksftad onze pasfen afgegeven te hebben, waaromtrent in iedere logeerkamer van ons Gasthof eene gedrukte aanwijzing nevens nog andere, waarbij de reizigers belang kunen hebben, ten toon hangt, fliepen wij, ook zonder ledekantgordijnen, uitmuntend wél, en bevonden ons dien ten gevolge Zondag ochtend, den 16 Sept., zeer goed gefteld, om aan onzen vurigen wensch te voldoen, en het belangrijke Frankfort in der ijl, maar zoo naauwkeurig mogelijk, op te nemen. „ Welk eene ftad!” riepen wij uit, toen wij *s morgens 7 ure den voet in hare hoofdftraten zetteden; „ wat regelmatigheid van bouw- orde, en impofant aanzien van het geheel! Zou dit niet het von. plus ultra zijn der fteden, die we op onzen tour ont. moet hebben, en Frankfort met de deftigfte en fraaifte, met 's Cravenhage en Rotterdam, te gelijk mogen genoemd wor- den? Wij konden de curiofités de la ville, die het ván den kastelein ontvangen lijstje bevatte, zoo als de openbare boe- kerij, het kabinet van natuurlijke historie enz., laat ftaan de daarop aangewezene environs, met name den tuin van Báron ROTHSCHILD enz., onmogelijk met vereischte aan- dacht bezig:igen, maar moesten ons meest met eene uitwene dige aanfchouwing van de gelegenheid der ftad, van haar talrijk garnizoen, merkwaardige geftichten, ftraatgewemel, en bovenal ook met het bezoek van eenige kerken en bij- woning der godsdienstoefeningen aldaar, tevreden ftellen, En inderdaad zou het, naar ons gevoel , onverantwoordelijk geweest zijn, zoo wij de weinige uren, waarover wij be- - fchikken konden, anders dan op deze wijze befteed hadden. Zoo volge ons dan mijn groote reiziger in °t hoekje van den haard, terwijl wij daar op ’s heeren ftraten in het wijde Francofurtum ad Moenum zonder Führer, wijl alles zich ge- makkelijk wijst en wij ook iets aan onszelven wenschten te danken te hebben, rondkruifen, Om ons te beter te oriën- teren, en terftond iets ongemeens te zien, zetten wij regt- ftreeks koers naar den Main; wandelen over de lange en breede fteenen brug naar de voorftad; flaan de Pruisfifche en Oostenrijkfche wachtposten gade; (de laatstgenoemde uniform had ik zelden of ncoit aanfchouwd) ; vergasten ons nogmaals op het verheven-fchoon panorama, dat de frisfche Main-ftroom ons bij het terugkeeren aanbiedt; vinden heç 456 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT ftadsgewoel aanmerkelijk toegenomen; zien inwoners en wreemdelingen met oogenfchijnlijk zeer uiteenloopende bedoe- lingen in hunnen zondagsdos over ftraat zweven; voegen ons bij diegenen, die tegen 9 ure naar de bedehuizen toeftroo. men, en — bevinden ons in de grootfte der ftadskerken, den katholieken Dom, Hier hooren we het voorfpel der gods- dienstoefening, zijn voldaan over de netheid en het eerbied. wekkend aanzien van het gebouw, maar reikhalzen naar eenig voedfel voor geest en gemoed, en ftevenen dus met eene harde vaart naar de Sf, Pauluskerk, een nieuwerwetsch en allerfraaist gebouw, eene rotonde, iets hebbende van de Nieuwe Lutherfche kerk te Amfferdam. Wij zingen eerst met de kleine fchaar, die de hoofdkerk van deze afdeeling der Protestanten bezet, een lied, dat op het Predikanten- briefje ftaat opgegeven; hooren daarop den Pfarrer KÖNIG, die plotfelijk uit eene verborgen deur achter in den kanfel te voorfchijn treedt, eene uitvoerige en vrij drooge inleiding tot zijn onderwerp uitfpreken; verlangen naar zoo mogelijk nog betere zielefpijs, en landen alzoo bij de niet ver van hier gelegene Fransch-Gereformeerde kerk aan. Vergeleek ik zoo even de voornaamfte Lutherfche bij eene in ons Va- derland; om u eenige aanfchouwelijke voorftelling vau dit gebouw te geven, herinner ik u aan het Amfterdamfche Nat van `t Algemeen, of het Trippenhuis, thans het Mufeum. Er had dus wel een bordje mogen voorhangen, gelijk men in vroeger jaren vond, met het opfchrift: Iei on adore Dieu; citoyen qui que vous soyez, refpectez ce culte, Maar binnen getreden , zagen wij al het uiterlijke eener Christelijke Gods- vereering, en dat in eenen hoogbefchaafden trant, ja zóó , dat ik het in geene Waalfche gemeente van ons vaderland in fterker graad gezien heb. De ftilte, die hier heerschte, was ongemeen. De verzoeking niet kunnende wederftaan van mij omtrent den perfoon des predikers, zoo ongemerkt mogelijk, door den heer, die naast mij tond, te onderrigten, trok ik reeds. eenige groote oogen tot mij, maar had daarvoor dan ook het genoegen te vernemen, dat de Heer BONNET een celèbre prédicateur was, van Genève, die nu finds 11 jaren de aanzienlijke ftandplaats hier ter ftede bekleedt. Zijne voordragt beantwoordde aan dezen lof, * Schoon zich de leer- aar door het verhevene of roerende van zijn godsdienftig voor- ftel geenszins onderfcheidde, was alles gepast, ordelijk en zaakrijk, foms puntig, ja verrasfend ; terwijl een gekuischte LANGS DEN RIJN, 6 457 ijl en onderhoudende leertoon het zijne tot verheffing der aandacht bijdroeg. Het deed ons leed, dat er periculum in mord was, en wij dus de application misfen moesten; te meer, omdat wij gewenscht hadden te hooren, dat onze ge- loofsgenoot, na zijne fchrandere ontwikkeling van de zede- lijke waarheid, die hij op den tekst, Matth, VI: 22, 23, bouwde, ook wat nader tot de kern van het Evangelie zou doordringen , en de fnaar des harten treffen, Minder voldeed ons de dienst in de Lutherfche St. Catharinen-Kirche bij Dr. FRIEDERICH, eenen meer bejaarden, maar uit volle borst krachtig fprekenden geestelijke, Hij las ten flotte het liturgie-gebed zeer rabbelend voor, zoodat de flotgalm der Frankforter Godsvereeringen geen’ aangenamen naklank in onze harten achterliet. Overigens meenden wij toch over ons kerkbezoek hier ter ftede, waarin wij ons reeds bij voor- raad verheugd hadden, voldaan te kunnen zijn, Wij wisten trouwens vooruit, dat het ons niet zou mogen gebeuren, eene volledige diehst bij te wonen, en evenzeer , dat het tien tegen een was, dat wij eenen uicftekenden kanfelredenaar zouden hooren. Rari quippe boni! Ook het laacfte kerkge. bouw nog, hoe weinig het. woord des geleerden Doctors, die in hetzelve declameerde, het gemoed trof, was zeer be- langrijk voor ons; want wij zagen hier, wat wij nimmer aanfchouwd hadden, en in tegenftelling met de St, Paulus- Kirche, de fchilderijen, de waskaarfen en andere verfierin- gen, waarmede vele heiligdommen onzer Lutherfche broede. ren in’andere landen prijken, En zoo traden wij uit het huis Gods de wereld weêr in. Ik zeg met nadruk de wereld, want het krielde op de ftraten van menfchen, wie men het aan alles kon aanzien, dat het niet het groote doel van dezen dag was, dat hen in zoo ijverige beweging bragt. De winkels, waarvoor, met ge- weldig groote letters foms, te lezen ftaat: Niederlage von enz., ftonden open; het ging er uit en in. Neen! dan is het toch in onze groote koopfteden beter, zeiden wij tot elkander, en wipten, om eens op eenen beroemden hande- laar eene proeve te nemen, waardoor wij tevens aan eene literarifche behoefte zouden voldoen, de Hermann’ fehe Buch- handlung in, maar vonden hier toch de deur en winkelven- fters flechts even open, en den bediende weinig au fait, om met ons over boekhandelsaangelegenheden te fpreken ; terwijl hij er bijvoegde, dat der Herr HERMANN nach der MENGELW. 1839, No. 9. Hh 458 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT Kirche was, en hij ons op morgen terug verzocht. Wij maakten intusfchen, nu we dit verfte punt van onzen voor- genomen’ togt bereikt hadden, dat we de groote wereldftad, die ons anders nog wel dagen lang zou hebben kunnen boei- jen, tijdig genoeg verlieten, om *s anderendaags van Maintz de tehuisreize weder te kunnen aannemen, Derhalve, na al de federt het ontbijt van 6 ure afgelegde voetrftappen, al- weêr trap op naar de vierde étage du Cygne, waar men, naar loffelijke gewoonte, ons heengetroond had, en waarbij wij meer dan in de ftad eenen gids zouden noodig gehad heb- ben, waren er niet aan de trappen bordjes geplaatst, die naar de onderfcheidene cellen in dit groote klooster gelei- den, en waaronder wij eindelijk een vonden met het opfchrift: von 63 bis 94. Ah, dachten we, daar is de onze bij! Ge- zwind de plunje gepakt; beneden eenen knecht bevolen, alles van boven te brengen, en op een der retour-rijtuigen naar Maintz, die voor het logement geftationeerd waren, te laden; onze pasfen gevifeerd terug ontvangen; etwas gegesfen und getrunken; den waard voldaan, en zoo op den middag de poort uitgereden, onder de aangenasmfte herinneringen “en de vrolijkfte vooruitzigten. Het fchoone weêr bleef ons bij; de rid over Höchst, Hat- tersheim en Hochheim was regt lief; en eene jónge dame van Maintz, die met nog een’ heer ons gezelfchap uitmaak- te, wijdde ons voorloopig in de kennis harer woonplaats in, prees zeer de Oostenrijkfche boven de Pruisfifche Officieren der bezetting, (zij was katholiek) en — ftortte een’ traan van vreugde, toen zij, na nu eenige weken te Frankfort ge- logeerd te hebben, van eene hoogte der chausfde nabij Kost- heim , eensklaps haar dierbaar Maintz weêr in 't oog kreeg. Wij deelden in hare verrukking, weggefleept door het heer- lijke Main- en Rijn-gezigt, en door dat van de belangrijke Bondsvesting, die wij dan nu ook eens zouden intreden. Kort te voren waren wij verlustigd geworden zoowel door het gezigt van den grootfchen aanleg der iĳjzerbaan voor den Taunus-fpoorweg , als door dat van hect te regt dus genoemde Hochheim, welks hooge ligging heerlijke perfpectiven aan- biedt, en waar wij. midden door de plantfoenen der ver- maarde druif, die anders wegens het misgewas van dit jaar weinig uitlokkends op zichzelve had, met belangftelling he- nen reden, Ik herinner mij, hoe wij op deze velden van BACCHUS er ons een genoegen van maakten, om elkander LANGS DEN RIJN. 459 de meest befaamde kweekplaatfen van zijn edel vocht, die wij nu van nabij of van verre aanfchouwd hadden, — Hoch- heim, Nierftein, Laubenheim, Geifenheim, Johannisberg , Bacharach — te binnen te brengen. Het eerfte, dat ons bij de aankomst op de Rijn-brug voor Maintz, een weinig over 4 ure, bejegende, was de vraag naar de pasfen. Wij reden daar door drommen van militaire en burgerlijke perfonen heen; gelijk ons vroeger op den weg van Frankfort naar hier talrijke pleizierrijtuigen ont- moet waren, en ftapten af aan het Gasthaus zum Rheini- fchen Hof von RAENLEIN feel. Wittib , dem Landungsplatze der Dampfychiffe gegenüber; welk tegenover, op Ons kaartje vermeld, echter niet te zeer. moet gedrukt worden. Overi-, gens verdient het Hôtel dezer weduwe, niet minder dan de witte Zwaan van RÖDER en KÜHNER te Frankfort, alle aanbeveling. Wij erlangden van onze Gastgeberin terftond een’ uitmuntenden Franfchen geleider, die ons in den na- middag vóór de donkerheid door de ftad rondgevoerd en bij al het opmerkelijkfte in dezelve gebragt heeft. Zoo gingen wij al aanftonds langs fraaije, breede ftraten, door ganfche rijen van welgekleede wandelaars, naar het Stads-Mufeum van Romeinfche oudheden, fchilderijen en andere rariteiten. Veni et vide! roep ik mijn’ vriend toe; en om dier roep- ftem eenigen nadruk bij te zetten, zeg ik alleen, dat we hier THORWALDSEN, den beroemden Noordfchen beeld. ' bouwer, uit den Letterbode en misfchien van elders u be- kend, zagen, én efigie namelijk, reusachtig groot door een’ Medicus van Maintz en volkomen gelijkend, naar men ons verzekerde, gefchilderd, De aanleiding hiertoe komt u ge- reedelijk te binnen; en vindt ge het dus niet aardig , dat wij eerst de beeldtenis van den kunftenaar, en kort daarop het pronkftuk zelf van zijne hand op de markt, aanfchouwd hebben? Het modélbeeld van GUTENBERG, en de ver- dere voorwerpen van fchilderkunst, even als de antiquiteiten van het oude Moguntium, die hier anders zeer merkwaardig zijn en u misfchien het meest van alles zouden boeijen, met flilzwijgen voorbijgaande, ftip ik, om het hoogst zeldzame, nog de modélbrug van NAPOLEON, en inzonderheid het kunstrijke Planetarium, waaraan een vernuftige klooster- broeder den fchat van zijnen ledigen tijd befteed heeft, aan, om er u een denkbeeld van te geven, dat men wel uren zonder verveling, ja onder gedurige fchokken van bewonde- Hh 2 460 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT ring en verbazing, op deze tentoonftelling van merkwaar- digheden zou kunnen doorbrehgen, Dit was ten minfte her geval met iemand, dien wij vóór eenige dagen gedacht had- den , voor het eerst en laatst in ons leven gezien te zullen hebben. Finis coronat opus! Onze laatfte wandeling, vóór dat wij weder nach unten voeren, om in die Heimath terug te keeren, was nog eene der heerlijkften, Het ging tegen den avond, en de ftad zelve kon ons, vooral daar het Zondag was, niet veel meer ter bezigtiging opleveren, Daarom (loeg onze guide eene promenade magnifique, gelijk hij zich uitdrukte, op de fchipbrug voor, waarvan wij dan ook er- kennen moesten, dat zij onbetaalbaar was , fchoon zij ons geenen Kreutzer gekost had. Om namelijk den ftadbewo- ners en vreemdelingen het genot van dezelve volop te doen fmaken, wordt de tol eerst aan de overzijde bij den wacht- post geïnd, zoodat duizende menfchen tot daaraan toe op de brug heen en weêr fpatzieren, en de elegante Welt, de Officieren der bezetting enz. hier, vooral in den Zondag- achtermiddag, parade maken. De door het Rijn-water dag en nacht onophoudelijk, zoowel op Zon- en feest- als op werkdagen, voortgeftuwde koornmolens op de rivier, in de nabijheid der brug, maken op iemand, die zulks voor het eerst ziet en hoort, een’ bijzonderen indruk; maar alles overtreft het uitzigt, dat men van hier op den Rijn geniet, die ook te dezer plaatfe wel de aanfpraak op den dichterlij- „ken titel van Grootvorst van Europa's flroomen mag laten gelden. De breedte van zijne oevers, de fchoonheid van deze, het coup d'oeil op de belangrijke gréfisvesting, — al- les, alles loopt zamen, om het gemoed beurteling te ver- teederen en te verheffen, In zulk eene ftemming, door de gedachte aan alwat deze dag voor den.godsdienftigen en aesthecifchén zin goeds en groots had opgeleverd, en door het ftreelende vooruitzigt op den volgenden verhoogd , kwa- men wij in ons logement terug, waar wij met talrijk, deels aanzienlijk gezelfchap, onder hetwelk de bekwame kastelei- nes aan het hoofd, tusfchen twee bejaarde heeren in, geze- ten was , à Ja carte foupeerden, en ons onder meer anderen ook met een’ Indisch’ ambtenaar, Dwitfcher van geboorte, maar zoo goed Nederduitsch fprekende, als ik het nog nimmer van zijne landslieden gehoord had, aangenaam on- derhielden, Den 17 Sept., ’s morgens 6 ure, op de ftoomboot, om den terugtogt te aanvaarden, al wederom onder goede voor- 462 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT teekenen. Ook de nevel, die ons eerst belemmert, en om welks wil wij ons dubbel in onze gedane wandeling van den vorigen avond verheugen, klaart na een half uur geheel op. Wij flaren achtervolgens met opgetogenheid van geest op tooneelen , als die, welke ons de dorpen, fteden, kasteelen en eilanden Neuendorf, (ook in deze lijst heb ik, om boven gemelde redenen, een twaalftal namen overgeflagen) Vallen- dar, Kesfelheimm, Bendorf, St. Sebastian, Weisfenthurm, Neuwied, Teufelshaus, Andernach, Ober- und Nieder-Ham- merflein, Rheineck, Schlofs Argenfels, Sinzig, Linz, ruïne Okenfels, Erpel, Remagen, Apollinarisberg , Unkel, Ober- winter, Nonnenwerth, Rheinbreitbach, het Zevengebergte ; voorts nogmaals Rolandfeck, Mehlem, Königswinter, Plit- tersdorf, Dollendorf, Ober-Kasfel en anderen, in heerlijke groepen aan beide de oevers gefchakeerd, door derzelver LANGS DEN RIJN. 463 zeldzaam prachtige ligging, ieder oogenblik opleveren, Van- Bonn tot Keulen minder verhevene en niet zoo gevariëerde , maar toch altijd fchoone gezigten. Hier gaat men meer zich zamen onderhouden, en de reisboekjes en kaarten inzien. Half 5 te Keulen. Dus de groote afftand van Maintz tot daar in 105 u. afgelegd. Í „ Langfam an — flop! riep onze Kapitein gedurig den machinisten toe, wanneer de fchel voor op onze boot, of op eene landingsplaats, werd getrokken voor het uitzetten of innemen van pasfagiers en goederen. „ Stop eens voor een oogenblik in het luchtig en vlugtig relaas uwer vliegen- de terugvaart naar patria’! hoor ik mij hier insgelijks toe- roepen, „ daar, Keulen ons een bekwaam rustpunt geeft.” En nu dan, ja veel, zeer veel is er van de plaatfen, die wij door de vereenigde kracht van ftroom en ftoom voorbij- geftuwd werden, te zeggen; maar — eilieve, wie geeft de gewaarwordingen weder, door de aanfchouwing van oogen- blikken verwekt, en de eene de andere zoo pijlfnel opvol- gende en verdringende? Eene andere pen, dan de mijne, wordt althans hiertoe vereischt; en waarom ik geene merk- waardigheden van landftreken, bergruïnen enz., die wij þe- geerig aanftaarden, mededeel, heb ik reeds vroeger gezegd. Slechts een paar bijzonderheden wil ik nog aanftippen. Tot het verrukkende van deze grootfche en in hare foort eenige fpeelvaart draagt ook het gezigt op de Landffrasfe bij, die bij. wijlen achter de bergen loopt, maar dan op eens weder voorwaarts fchiet, en door hare Hesfifche karren en ander voertuig fchilderachtige groeperingen op den oever veroor- zaakt. Gij laast voorts op mijn lijstje onder andere namen den u zeer bekenden van Neuwied, O ja! voor dat lieve plaatsje hebben we ftil gelegen, maar te kort om het in oogenfchouw te nemen, Een verlies, ik beken het, voor iemand, die, rijk in zonen, het Inftituut der Broederge- meente had moeten bezigtigen; al ware het alleen, om ‚door de aanfchouwing van een voortreffelijk voorbeeld, wat pe- dagogifche wijsheid voer nu en het vervolg op te doen. — Nog heb ik de reisboekjes, die men op het laatst openfloeg , aangeroerd; en de ondervinding, daaromtrent ín Joco opge- daan, moge u en mij bij volgende reizen tot waarfchuwing dienen, Verbeeld u; daar leest een Engelsch reiziger uit een’ nagelnieuwen Tourists Guide, London, 1838, waardoor de Schrijver de kosten van zijnen Rijn-togt in den vorigen 454 HERINNERINGEN AAN EEN’ REISTOGT zomer veel meer dan gedekt heeft, ons zoo het een en ander voor, waaromtrent onze zinnen en gezond verftand ons vlak het tegendeel leeren. Een met de Willems-orde gedecoreer- de Haagfche Heer, Duitfcher van -geboorte en met deze omftreken door en door bekend, vraagt aan B., of de 1500 voet ` hooge klip van Gibraltar niet oogenfchijnlijk haast driemaal zoo hoog als gindfche Drachenfels is, welken de kostelijke Reizigers wegwijzer meer dan 1000 voeten toe- fchrijft. Op dezelfde bladzijde doet onze grootfpreker zich als fcheeven beoordeelaar kennen, Hij was met eenige lucht- hartige Bonnfche ftudenten op de ftoomboot geweest. Van derzelver woorden en daden, die blijkbaar door hem over- dreven worden, trekt hij nu een gevolg tot het geheele korps; waartegen dan Oxford's, Edimburg's en Londen’s ftu- derende jongelingfchap heerlijk in al den glans harer befcha- ‘ving en goede zeden overftaat, Om onzen goeden Brit van het onrigtige van deze en andere oordeelvellingen zoowel, als berigten van zijnen countryman, te overtuigen, had nog al moeite in, offchoon de Hagenaar zulks op elke bladzijde van het witwendig fchoone boek met den vinger hem aan- „wees. Als hij dat fomtijds weggefchoven dekbed, wegens de kou- de, die hij dan leed, weêr over zich heen trok, was het hem, zoo als hij in zijnen iuimigen trant zegt, alsof de nachtmerrie op hem viel; zoodat hij het ten laatfte nogmaals van zich moest afwerpen, en aldus vele flapelooze nachten had doorgeworfteld, Nu, ook dit is alweder cum grano falis op te vatten; en de krachtfpraak , zoo als de Duitfchers zeggen, die bij de Engelfchen en Franfchen niet minder dan bij hen (ook bij onzen landaard ?) aan de orde van den dag is, en waardoor hunne Schrijvers zich opgang verwerven, maakt, dat aan de waarheid en billijkheid dikwijls veel te kort gedaan wordt. Althans die zoo vertroeteld is, dat hij op een togtje aan den Rijn, na allerlei vermoeijenis van rij- den en wandelen, zich met een donsleger in de beste loge- menten aldaar niet behelpen kan, of door ruggefpraak met zijnen gastheer het hem ondragelijke niet weet veranderd te krijgen , doet beter te huis te blijven. Et haec quidem hactenus! Wij zijn dan te Keulen terug- LANGS DEN RIJN. 465 gekomen, Daar nemen wij (ook pauLus heeft van den reismantel, door hem te Troas gelaten, gewaagd) den rotting van het postkantoor, die mij nog veel dravens door de flecht geplaveide ad kostte, nevens kistjes extrait d'eau de Co- logne double, bij MARIE FARINA zelven gekocht, voor onze dames mede, Van de Agrippina worden onze zaken op de boot der Düsfeldorfer Gefelfchaft, waar wij plaats genomen hebben tot Arnhem, overgebragt; en we varen, na een uur oponthoud in en bij de ftad, tegen 6 ure met eene volgepakte ftoomfchuit, terwijl de Keulenaars in digte drommen van de kaai en den fteiger ons naoogen, af, om ` eenen tweeden nacht op dergelijk vaartuig door te brengen, Het grootfche gezigt over den Rijn op het trotífche Keulen is het laatfte, dat we genieten; want vervolgens doet ons de koude lucht en avondfchemering, het min belangrijke der oevers, die wij nu langs varen, als ook de zorg, om eene zoo goed mogelijke flaapplaats voor den nacht te er- langen, naar beneden gaan, waar we dan ook zeer goed tot half 5 in den morgen gerust hebben, Eerst nog moest de boot twee uren te Dusfeldorp toeven, Wij gingen dus fou- peren, wáar we het op de heenreis zoo wél gehad hadden, en namen ook nu eenen goeden indruk van de drie Rijks- kroonen mede naar Holland, Half 10 weêr verder, en den 18 Sept., ’s ochtends half 5, te Emmerik, Hier losfen , laden enz, Eerst half 7 van daar naar het Lobith. Op deze grensplaats aangifte der lading. Een vijftal ambtenaren der in- en uitgaande regten langen tijd aan boord, Niet vóór half 9 van deze plaats der verveling, en voor fommigen van beangftiging, verder naar Arnhem. O! hadden we dat geweten, dat de winst van fnelheid door oponthoud weder dusdanig verloren zou gaan, wij hadden vast het laatfte ge- deelte van ons pleiziertourtje nog wat anders ingerigt. Sed nemo mortalium omnibus horis fapit! De bliĳdfchap over het goed geluk en genoegen, dat ons ook tot nu toe bleef vergezellen, had verre de overhand, en wij hebben ons op alle de dagen van onzen togt letterlijk geen uur verveeld, Te Arnhem zelfs moesten we anders ook nog een’ tijdlang wachten naar de ter vifie ons afgehaalde pasfen, Om 11 ure zitten we weêr in ket Zwijnshoofd. de zijnen te Ede.. Kan dit reisverhaal nu iets tot het vermenigvuldigen uwer genoegelijke uurtjes in den winter op het land bijdragen; ik gevoel het, gij zult dit niet zoozeer aan mijne fchrijf- wijze, noch aan ‚het ongemeene der befchrevene ontmoetin- gen, als wel aan dien wereldburgerlijken geest, die u be- zielt, te danken hebben, waardoor niets, wat de mensch. heid en het groote fchouwtooneel , waarop zij zich vertoont, betreft, u onverfchillig is; terwijl de vriendfchap, zoo ik vertrouwen mag, den fteller gereedeliĳjk verfchoonen zal, overal waar zij ontwaren mogt, dat hij den tol aan de men- fchelijke zwakheid heeft betaald, Wanneer mag ik uwe aan- merkingen op mijn gefchrijf ontvangen? Ik hoop eerlang mondeling. Intusfchen vale et fave} en geloof enz. KEIZER NICOLAAS, Met regt beweert een Engelsch reiziger, BREMNER, (uit wiens onlangs uitgegeven werk de fchets van Keizer NICO- LAAs is ontleend, welke wij hier willen mededeelen), dat de Keizer van Rusland een der merkwaardigfte perfonen is, op wie de aandacht van gehêel Europa als onwillekeurig , moet gevestigd zijn. Hij is de man, van wiens wil en wenk grootendeels vrede en rust, niet enkel in ons werelddeel, maar ook in Azië afhangen; en die de brandftoffen , maar al te rijkelijk voorhanden, gemakkelijk en vreefelijk zou kunnen ontfteken. Volgens hem bezit de Keizer wel niet datgene, wat hen als eenen man van buitengewone talenten zou kunnen onder- fcheiden. Maar onvermoeide werkzaamheid van ziel en lig- chaam (in eene mate, die bij den Vorst ligtelijk den naan van genie verkrijgt) kan hem niet ontzegd worden. Zijne meest uitftekende eigenfchappen zijn vastberadenheid, groot- heid, om bij den onverwachten en onvoorzienen nood van het oogenblik maatregelen te beramen, en ftandvastigheid , om deze door te zetten, Daarmede is zijne buitenfporige zucht verbonden, om alles tot zekere militaire eenvormigheid ak „ KEIZER NICOLAAS. 467 terug te brengen. Die zucht wordt fchier eene zwakheid bij hem. Zijn lievelingsdoel is, het geheele Rijk het voor- komen te geven van een groot kamp. Deze zucht is zoo _ wél bekend, dat zelfs de kinderen op de ftraat eene mili- taire houding aannemen en deftig voortftappen, op het hoofd eene witte muts dragende met een’ rooden band à PEmpe- reure Wanneer men eene fchool binnentreedt, rijzen kna- pen en meisjes bij gelederen overeind, om u op militaire wijze te begroeten, en zij verlaten ‘de fchool, als marcheer- den zij op het geluid van de. trom, Ook in de gevangenisfen ziet men nog fporen van des korporaals cucht, en zelfs in de hospitalen zou men fchier zeggen, dat de ziekenoppasfers dè keizerlijke lijfwacht naäpen, f y Des Keizers hnisfelijke levenswijze is zeer eenvoudig. Een bijzonder genoegen fchept hij in hee bijzijn van zijne kinderen. Zij, die het Keizerlijke gezin in deszelfs huisfe- lijke afzondering hebben aanfchouwd, als de leden bevrijd waren van de praal en ftatigheid, wier flaven de Vorften zijn, zoodra zij in het openbaar verfchijnen, fpreken over hen met hoogen eerbied, Een Engekschman, die vele gele- genheden had, om dien hoogen kring binnen te treden , zegt, dat men zich onmogelijk meer geluk, meer liefde , meer eenvoudigheid kan voorftellen, De ongedwongene en one fchuldige vermakelijkheden, waarmede de avonden worden doorgebragt, vormen een aangenaam kontrast met datgene, wat men zich gewoonlijk van vorftelijke familiekringen ver- beeldt, Met één woord, in alles, wat hij zag, bleek het, dat er geen teederder echtgenoot of liefderijker vader be- ftaat, dan NicoLAAs. De Keizer, te fcherpzigtig om niet te bemerken, wat er in de ziel van den bezoeker omging , zeide op zekeren avond , terwijl hij bij de onaangename ge- dachte op zijne tanden knarfte en op den grond ftampte: » Ik weet, dat ik in Engeland miskend word, Men haat » mij, omdat men mij een dwingeland acht. Men moest mij » Zien in den fchoot mijner familie,” ` De wijze, waarop het Keizerlijke gezin op fommige der zomerpaleizen leeft, is ook bij vittek eenvoudig, gelijk blijken kan uit de volgende anecdote, Een vreemdeling, die rondzwierf langs de kusten nabij Peterhof, betrad een park, dat, zoo hij meende, behoorde tot het buitenverblijf van dezen of genen aanzienlijke, die aan de dienst van het nabije gelegen paleis verbonden was., Hij vond nergens eenigen 468 KEIZER NICOLAAS, hinderpaal bij zijne wandelingen, ftrekte dezelve naar alle rigtingen uit, en poogde eindelijk de andere zijde van het landhuis te bereiken, waar hij een uitgeftrekt zeegezigt hoopte te vinden. Daar hij een van de beste ruiters van onzen tijd is, ziet men hem nooit gunftiger, dan wanneer bij zijn geliefd paard heeft beftegen. Gewoon te gebieden en zijne bevelen met kruis pende onderdanigheid te zien volbrengen, heeft bij, meer dan eenig Vorst, in zijne geheele houding en in zijnen blik de uitdrukking van vorftelijke majesteit, Zijn oog heeft eene, bijzondere kracht; deszelfs fiere blik temt den oproerige, en heeft, gelijk men zegt, den fluipmoordenaar ontwapend. Zijne manieren intusfchen hebben niets van die van eenen despoot, en niets is innemender, dan zijne oplettendheden , wanneer hij wenscht te behagen, Niemand fchijnt in hoogere mate de gave te bezitten, om bij hen, die tot hem worden toegelaten, de vooroordeelen-te verbannen, die zij vroeger tegen hem mogten hebben opgevat. De Rusfifche Grooten, zegt men, zien weinig van deze betooverende gave; jegens hen kan hij niet gemeenzaam zijn, zonder naijver op te wek- ken, die fchadelijke gevolgen voor het Rijk zou kunnen hebben. Aan vreemdelingen en doortrekkende bezoekers ver- fpilt hij zijne vriendelijkheid; want jegens hen kan hij zoo handelen zonder gevaar, en hij ftelt er te veel prijs op, om ook buiten zijn Rijk te worden gefchat, ‚dan dat hij eenen vreemdeling met eenen ongunftigen indruk zou laten ver- KEIZER NICOLAAS, 469 trekken. Nooit bereikte zelfs de Keizerlijke vleijerij beter haar doel. De hooge lof, waarmede allen, die tot hem na- derden, fpreken over zijne voorkomendheid, openheid en vriendelijkheid, fchijnt aan te duiden, dat het niet enkel de Keizer, maar ook de mensch is, die zulk eenen goeden in- druk maakt, Bij de gemeene foldaten is hij bijzonder gezien, maar vooral bij de Mooziks, de goedhartige kerels met de baar- den en fchapenvellen , in andere woorden, bij het groote ligchaam des volks is hij bemind, Hij verfchijnt nooit in het openbaar, of hij wordt met verrukking en geestdrift be- groet, zoodra men hem ziet. Zorgvuldig fpoort hij de ne- derige verdienfte op, en beloont haar edelmoedig. Bij alle openlijke gelegenheden is hij vriendelijk en gemeenzaam je- gens het volk; en bij het groote zomerfeest op Peterhof, waar duizenden van het volk verzameld zijn, danst en fpringe hij onder hen, even vrolijk en ongedwongen , als een van allen. Zijne gezondheid is van de fterkfte natuur, en wordt on- getwijfeld nog geoefend door zijne werkzaamheid en leven- digheid van aard, Hij telt het. weinig , om in een paar we- ken eene reis te doen, waartoe anderen zoo vele maanden zouden gebruiken. In het algemeen komt de afftand bij de Rusfen weinig in aanmerking, als zij zullen reizen, Wan- neer hij dus eene reis van een paarhonderd oren onderneemt, alsof hij tot een diner uitgaat, doet de Keizer niets, dan wat zijne meeste onderdanen ook zouden doen. De inwo- ners van Petersburg weten altijd, of de Keizer in de hoofd- ftad is, indien zij flechts opletten, of de vlag van het paleis waait of niet; zij wordt flechts gehefchen , wanneer de Kei- zer aanwezig is. Somtijds hoort men des morgens, wanneer de vlag is verdwenen, dat hij reeds uren en uren ver is, daar een onverwachte tijding hem midden in den nacht heeft doen vertrekken. Na de wapenfchouwing te Kalisch fnelde hij Silezië en Bohemen door, en was in de vertrekken der Keizerlijke familie te Weenen, voordat een koerier de tij- ding van zijne aanftaande komst had kunnen overbrengen, Hij is de eenige Rusfifche Keizer , wiens reislust in verhou- ding flaacr mec de uitgeftrektheid van zijn gebied, Hij rijdt letterlijk ventre à terre, en legt zelden minder af, dan twaalf Engelfche mijlen in het uur, zelfs op de ongebaande wegen vau het zuiden zijns Rijks. Bij dergelijke togten is hij nooit 470 Es KEIZER NICOLAAS. ' van gevolg of geleide vergezeld; zijne eigene ligte droschky met zes paarden en een dergelijk rijtuig met eenen aide de camp maken den ganfchen Keizerlijken ftoet uit. Zijne le- venswijze op reis is zeer eenvoudig. Hij eet weinig en al- tijd den meest dagelijkfchen kost. Het bed, dat hij met zich medevoert, is verre van weelderig. Het beftaat, even als de bedden in de flaapkamers van zijne paleizen, eenvoudig uit eene harde matras, rustende op eene naauwe ijzeren rustbank, In het gefprek laat hij zich ligtelijk door drift vervoeren , zoodat hem de woorden dikwijls geheel ontbreken. Offchoon hij niet afkeerig is van letterkunde of letterkun- digen, onderfcheidt hij zich echter niet door bijzonderen fmaak voor letteren, In alle nuttige vakken van wetenfchap, gefchiedenis en talen heeft hij zich echter eene groote mate van kennis eigen gemaakt. Zijn eerbied voor de Godsdienst is, naar het uitwendige te oordeelen, zeer groot. Deze befchrijving uit den mond van eenen Engelschman , die met het Rwsfifche Rijk en beftuur niet bijzonder is inge- nomen, ftelt Keizer NicorLAaAs in een beminnelijk licht voor, en zal zeker niet te partijdig te zijnen voordeele zijn, De edele Vorst heerfche nog lang ! VOOR U! E: leefde eens op een burgtflot een Graaf, een onverlaat, Van ziel en zin boosaardig, en uitgeleerd in ‘ct kwaad ; En wat hij foms ook varen liet, Het misdrijf en de zonde niet, voor u! ~ 471 hd Geen voorwerp was zoo heilig, dat ooit hem heilig bleef; ’ Was regt en deugd en onfchuld, waar hij den fpot meê dreef, En altijd peinsde hij en zon, Of hij ook iemand fchaden kon, Zoo had hij zich bezoedeld met tranen en met bloed, Zoo fluw zich toegeëigend der weeuwen geld en goed, Te 4 En altijd zat hij op het flot Verzonken in dat helsch genot, En nimmer hadden tranen zijn wangen nog befproeid ; Geen beé van wees of arme had ooit zijn oor geboeid, En nimmer bragten dood of graf Zijn ziel in angst voor ’s Hemels ftraf, Doch eenmaal knot de pijnboom, fchoon hij ook eeuwen ftond, En flot en poort, hoe fterk ook, ftort, gruizelt eens te grond, Zoo ook, hoe ftout zij zich vertoon’, Ontvangt de boosheid eens haar loon, En juist was heel de flotberg bedekt met dikke fneeuw , En onder ’t ftormenloeijen klonk aaklig ’t raafgefchreeuw , En onder ’t bang en buldrend weêr Stort digt en fcherp de jagtfneeuw neéêr. Zag men op °t flotplein buiten, wit waren wal en poort, En altijd loeide feller de ftorm en fneeuwvlaag voort; En fchaatrend zag de Graaf het aan, En bleef voor ’t open venfter ftaan, Bij al zijn zwarte beelden ftond fchoon die witte grond , En ’t hart, beftormd door driften, was blijde in dezen ftond ; En vloek en fpot bij ’s Hemels ftem, Die te uiten, dat verheugde hem. En hoor! wat klinktZen klept daar, bij zilvren toon en klank, Zoo als in ’s Heeren tempel der vromen lof en dank Bij ’e{driemaal Sanctus opwaarts rijst, Als men den Christus eer bewijst ? » Wat wil dat fpook ?” zoo prevelt de Graaf en ftaart in't rond ;- De ftormwind zwijgt ; de fneeuwvlaag verdunt op d’ eigen ftond, En lieflijk lacht van ’s hemels baan Het zonlicht woud en flot weêr aan, 472 i VOOR U! En van den gindfchen heuvel naakt, over fneeuw en ijs, ` Met koor- en kerkfieraden een Priester, oud en grijs ; , En zachtkens klingelt voor hem uit Het zilvertoonend belgeluid. En onder ’s Graven venfter blijft de achtbre‘ Priester ftaan , . En wijst, bij ’t plegtig heffen, het Sacrament hem aan, _ En houdt zich, fprekend taal noch woord, Als moest hij thans niet verder voort. „ Wat wilt gij ?”’ riep de Burggraaf, wiens moed, naar ’t fcheen, bezweek ; „ Geen ftervende is op °t burgflot, — voor wien toch komt gij? fpreek !” De Priester hief de blikken nu, En fprak met ernst en klem: „Voor u!” „ Voor mij?” zoo fpot de fnoodaard; „ga,dweeper, °k ben u moé!” — » Ontfluit voor mij de flotpoort ,” fprak hem de Priester toe; » Een ftervende is er, — hoor naar mij, — » De ftervende, die °k meen, zijt — gij !” „ Een ftervende?” zoo fchimplacht en fpreekt de booswicht weér; „Ik leef, en zal °t u toonen; mijn hand velt u ter neêr , » Vloeit nog een woord van dood of graf, » O oude! u van de lippen af!” » Doe op !” roept weêr de Priester; „ hoor naar de ftem vanGod1” n Daar grijpt de Graaf zijn jagtroer, en laadt het, lacht en fpor ; Het vlamt, en ’ knallend fchot valt neêr, — De vrome Priester is niet meer, En van de bergen klonk fteeds *c: „ voor u !” verfchriklijk voort, Tot dat de zon haar ftralen weêr wierp op wal en poort; — * Werd, kort na ’t rijzend morgenrood , Op °t burgflot ftil, — de Graaf lag dood. Naar het Hoogduitsch Je VAN HARDERWIJK, RZE van SEIDL. DE BEVRIJDING DER NEGERSLAVEN. 473 DE BEVRIJDING DER NEGERSLAVEN, (Eene ware Gebeurtenis.) Biante man! Kunt gij Christus naam belijden , En meêdoogenloos ons wijden Aan het wreedst, onmenschlijkst plan ? Durft ge ons, koud als ijs van zinnen, Henenfleuren, als het vee, Van alwat wij minnen ? Vreugd noch rust Mogt gij, arme zwarten, vinden; Ver van huis en ver van vrinden, Kwijnt gij hier aan vreemde kust. Start en kommer moest gij leeren, En alleen zijn met uw fmart ; Elk genot ontberen, Nat bezweet, - En offchoon ze ons bloed zien vloeijen , Mag bij hen geen deernis gloeijen Met ons onverdraagbaar leed, Mogen we eens een poos veråmen, Van het dierbaar Vaderland ‘Zingen wij dan zamen: „ Vaderftrand , ‘ Met uw geurige bananen Ach, gij ziet niet onze tranen Stroomen in het vreemde land ! Mogten wij, in °t zwoele lommer, Nederliggen op uw’ grond , Vrij van fmarte en kommer ! „ Hemelzoet Zoude ons in uw’ fchoot verzaden ; _ Onder frisfche palmenbladen Schroeide ons dan geen zonnegloed ; ledere ochtend, iedere avond Was voor ons een vreugdvol uur, Met genot ons lavend, MENGELW, 1839, No. 9, li 414 DE BEVRIJDING „ Hier, o fmart! Hier kastijdt men wreed uw kindren; Niets, niets kan hun lijden mindren , Of verzachten ’s Christens hart; Vruchtloos was °t, dat tranen vloten: Ver van ’t dierbaar huisgezin Zijn wij afgeftooten.” ‘Droef geween, Dof weêrkaatfend, volgt dit zingen, En in digt gefloten kringen Staan zij hopeloos bijeen, `t Hoofd bedrukt naar de aard’ gebogen. Eensklaps ftaat een jongling Op, Vonkelend van oogen: » Broeders, moed ! Wilt gij mijn befluit thans weten, Langer knelt ons dan geen keten, Nimmer vloeit dan meer ons bloed.” Aanftonds ftaken ze alien °t weenen , En de jongeling meldt het luid; Elk dringt om hem henen, Vrij van rouw; Straalt de hoop uit aller oogen; Allen, ftarend naar den hoogen, Zweren zij elkander trouw. Vlug van voet, gefterket door ’t hopen, IJlt hij tot den flavenheer , hd Legt zijn plan hem open: . » Magtig Heer !” Spreekt de tolk der arme flaven, „ Wilt gij niet uw knechten laven, ’ Wanhoop ftort hen dan ter neer; Sta hun toe om zich te kranfen, Slechts één’ avond blij te zijn, Vergenoegd te danfen,” En verbaasd Blikt de flavenheer in ’t ronde, Peinst en overweegt een ftonde ; Gouddorst, fchoon ze op meerder aast, Wijkt een poos voor ’t medelijden, En hij gunt zijn’ flavenftoet ” Feestelijk verblijden, DER NEGERSLAVEN, 475 Snel omhoog Schiet de vlam der vreugdevuren, Naar de flaven blijde op turen; ’t Lied flijgt naar den hemelboog ; Vrolijk klinken aller zangen, Want de hoop belooft hun dra: Vrijheid, hun verlangen, » Spoedig, ja! Slaken wij de flavenbanden ; Tot der vadren vrije landen Reizen wij bevrijd weldra ; Morgen groeten wij uw zoomen, Overdierbaar vaderland ! En uw kokosboomen.” Hoog en rood Rijst de vlam bij 't jubelzingen ; Onder blijde liedren fpringen Allen in des vuurgloeds fchoot ; Knettrend lekt de vlam hen allen; Nog één juichtoon wordt gehoord, En hun ketens vallen, Naar het Deensch L: Te Van H. A, BJERREGAARD. Rotterdam, 11 Mei 1839. DEFINITIE VAN EEN’ FILOZOOF, Een drooge Filozoof (tegenwoordig vindt men er niet meer, op wie dit adjectief past; ze zijn converfabel geworden, en fehrijven zelfs Romans) een drooge Filozoof dan, van wel- eer, op eenen maaltijd genoodigd bij een’ man van aanzien , was aan tafel naast eene fchoone jonge Dame geplaatst, Toen het onderhoud, na het nieuws van den dag, eene wijsgeerige wending fcheen te nemen, wendde zich de jonge Juffer op eens, op naïven toon, tot haren gebuur: „ Maar, mijn lie- ve Heer, als ik zoo vrij mag zijn dit te vragen, wat is toch Filozofie?” — „ Filozofie, Mejufvrouw ,” antwoordde on- ze Wijsgeer, eenigzins bedremmeld op deze onverwachte vraag; „ Filozofie, Filo....” Hier viel hem zijn zwager eensklaps in het woord: „ Filozofie is, wanneer men, naast eene fchoone Dame gezeten , Filozoof blijft.” — Het gan- fche gezelfchap, ook onze Geleerde, borst in een fchaterend lagchen uit, en het kwijnend tafelgefprek werd levendig. li 2 476 DE LIJDER, DIEN DE DOKTER VERLAAT. EN IMa aIo iuL lL i lli L- DE LIJDER , DIEN DE DOKTER VERLAAT. z T en tijde toen alle gilden en beroepen te Parijs in ver- fcheidene kerken dankgebeden voor het herftel des Konings (LopewijkK XIV) deden houden, zel BENSERADE , in zijne door hem bij de Akademie uitgefprokene lofrede op dien Vorst: „ De koopman verlaat zijn kantoor, om zich fmee- kende voor de altaren neder te werpen; de ambachtsman zijne werkplaats, dearts het ziekbed en de zieke voelt zich beter.” EEN BRIEF VAN FREDERIK DEN GROOTEN, In het jaar 1784 droeg Profesfor mu LLER eene uitgaaf van het Lied der Nibelungen aan FREDERIK ll op, en ont- ving, toen hij zijn werk aan den Koning inzond, het vol- gende antwoord: „ Hooggeleerde, lieve, getrouwe! Gij oordeelt veel te gunftig over de gedichten uit het 12de, 13de en läde feculum, waarvan gij den druk bezorgd hebt, en welke gij tot het verrijken der Duitfche taal zoo bruikbaar keurt. Mijns erachtens zijn zij geen fchot buskruid waard , en hadden niet verdiend aan het ftof der vergetelheid ont- trokken te worden, In mijne boekverzameling ten minfte zou ik zulk prullengoed niet dulden, maar het er uit fmij- ten, Het mij toegezonden exemplaar mag derhalve zijn lot in de groote bibliotheek afwachten. Veel navraag belooft aan hetzelve echter niet uw anderzins u genadige Koning „ Potsdam, den 22 Febr, 1784, FREDERIK.” RECIPROCITEIT, 5 Een arme poëet had een gedicht op eenen pasteibakkér ge- maakt'en het hem toegezonden, Deze noodigde hem aan zij- nen disch, In den beginne at de dichter met goeden appe- tijt; doch weldra verging hem deze, toen hij de fpijt had té bemerken, dat het papier, waarop eene groote voorgediende pastei gebakken was, het handfchrift zijner verzen was. Zij- ne ontevredenheid was zoo fterk, dat hij die zelfs voor zij- nen gastheer niet verbergen kon, maar zich over deszelfs handelwijze beklaagde, „ Wel, dat kunt gij mij toch niet kwalijk nemen,’ zet de pasteibakker; „ gij hebt verzen op mijne pasteijen gemaakt, en ik pasteijen op uwe verzen.” rn No, VII. Meng. bl. 329. reg. 11 V. Oe leze men, in plaats van anders, elders. Bl, 343. reg. It. V, ©. moeten achter frekken de ” eindigen. BL 348. reg. zr. moeten voor den nieuwen regel „‚ ftaan, — reg. 17 Ve O. leze men: fihepfel, Bl. 353. reg. 16 v. o.: reeds. Bl. 361. reg. 15 ve O.: haren, MENGELWERK. NOG IETS OVER DE DOODSTRAF. ta Soll man nicht auch im unglücklichen Sträflinge den Menfchen achten; ist man ihm nicht Gerechtigkeit und Liebe Schuldig ? Dr. MULLER, Erbauungsbuch. Í, de Waderlandfche Letterocfeningen woor Januarij 1839 N°. 1. vangt het Mengelwerk aan met eene zeer befcheidene Twistrede, gevoerd door den Heer w. nH. WARNSINCK, BZ., tegen het ftukje van den Wel- eerw. Heer B. VAN WILLES, getiteld: Jets over de Doodftraf. Maar dat woord Twistrede bevalt mij niet. Het is nog te fcherp. Het zou veeleer eene vriendelijke teregt- wijzing genoemd mogen vorden; eene ontleding van het onbepaalde oordeel, waarmede de Heer VAN wWILLES de tegenftanders van de doodftraf befchouwd en beftreden heeft. Deze worden nu door den Heer WARNSINCK in drie divifiën onderfcheiden en hunne verfchillende be- ginfelen uiteengezet, waarvan hij de laatfte gematigde tegen{tanders noemt, zich zelf daaronder plaatst, en poogt aan te toonen, dat ook de Heer VAN WILLES onder dezelfde divifie behoort, indien men maar de we- derzijdfche beginfelen toetst; waaruit dan van zelve volgt, dat het doel, waarnaar men ftreeft , bij beide de Schrijvers hetzelfde is. Het ware te wenfchen , dat elke tegenfpraak altoos op dien toon werd geftemd. Dan ble- ven de hartstogten buiten het fpel, en men zou, door befcheidene wisfeling van denkbeelden , veel fpoediger de waarheid vinden. Ik meen echter te mogen beweren, dat er nog eene ‘vierde divifie van tegenftanders tegen de doodftraf, be- MENGELW. 1839. No. 10. „Kk 478 NOG IETS ftaat, waaronder ik mij zelf, ruim twaalf jaren verle- den, gerangfchikt heb; waarvan het beginfel , zoo als „ik mij laat voorftaan , veel eenvoudiger in de toepasfing en, bij meer volkomene veiligheid voor de Maatfchappij, vrij wat menschlievender is, dan den misdadiger , bij de ftraffen naast of nabij den dood, voor lange jaren in eene gevangenis op te fluiten. — Met hoe veel genoegen ik het ftukje van den Heer WARNSINCK oọk las , zoo gevoelde ik mij toch wel wat geërgerd, dat mijne denk- beelden , welke in den tijd, zoo ik waande, nog al bij- val vonden, reeds zoo geheel vergeten waren , dat men niet eens ter vermelding er aan gedacht had. Ik ging - dus (ja, het hooge woord moet er uit) met een weinig gekwerfte eigenliefde, in het volgende ftukje , over de “herfenen der Negers , ftuderen ,. om aan de ergernis eeni- ge afleiding te geven, waartoe een zoo geheel aan het vorige heterogeen onderwerp volkomen gefchikt was. 