Reis door Noord Amerika
In ’t jaar 1632. werd Qmbec te gelyk met Kanada by den vrede aan> de Franfchcn teruggegeven. Aanmerking verdient het, dat men in dien tyd in Frankryk in overweging nam of het der moeite wel waard we¬ zen zoude Kanada van de Engelfchen terug te vorderen. De meeften oordeelden dat men het niet terug moed eifchen, dewyl het een koud ge¬ wed was, de uitgaven de inkomden ver te boven gingen, en dat Frank¬ ryk een zo uitgedrekt land niet van inwoonders voorzien kon zonder zig zelf uitteputten , gelyk aan Spanje gebeurd was. Beter was ’t het volk in Frankryk te houden , en het aantemoedigen tot het beoeffenen van allerlei handwerken , waardoor de Europers , die in Amerika volk¬ plantingen hadden , genoodzaakt zouden worden om met hunne waren in de Franfche havens te komen ten einde daar de Franfche handwerken te: halen. Dog zulken die wat verder dagten waren van oordeel , dat de lugtllreek zo ruw niet was , en dat ’er grote misdagen door de Maat- fchappy begaan wierden , waardoor de uitgaven zo hoog liepen. Men moed: , zeiden zy , niet ene grote menigte volks op eenmaal , dog al- lengskens enige weinigen te gelyk, zo dat Frankryk het niet voelen kon, overvoeren. Daar was grond om te hopen dat dit Land met den. tyd Frankryk magtig zou maken , dewyl ’t het volk gelegenheid ge- • ven zou van zig op de zeevaart, de haring-dorfch-walvifch- en robben - vangft toe te leggen. Dus zou dit land in een zeker opzigt ene fchool voor zeevolk worden. Voorts vertoonden zy wat voordelen ’er gelegen waren in ’t bezit van zo velerhande foorten van pelteryen, in de beke¬ ring der Heidenen , en in zo grote boflchen waaruit men fcheepstimmer- hout halen kon. En al trok men ’er geen ander voordeel van , zo vorderde nogthans het belang van Frankryk door ’t bezit van dit Land den aanwafch van de magt der Engelfchen in Amerika te hinderen , en dus hun toenemend vermogen , dat voor Frankryk anders onverdraag- lyk Hond te worden , palen te zetten. De tyd heeft geleerd dat deze lieden een goed inzigt in de zaak gehad , en den grond gelegd hebben voor den aanwas van de magt der Franfchen. O ! hadden wy Zweden de zaak ook dus ingezien , toen wy in ’t bezit van Nieuw Zweden , het befte van alle de geweften van Noord Amerika , waren ! Een wys en voorzigtig man ziet niet alleen op het tegenwoordige maar ook op het toekomende. In ’t begin van Februri 1663. gevoelde men te Ouebec , en in een groot deel van Kanada , die zware aardbeving waarvan men nog de te¬ kens zien kan. Dog geen menfeh verloor ’er het leven by. In Oétober 1690. wierd Quebec door den Engelfchen Géneraal TVil- liam Pbibs belegerd; dog hy moeft na enige dagen met groot verlies aftrekken. De Engelfchen poogden wel enige reizen de geiedene fcha- de te boeten; dog de St, Laurencs heeft altyd getoond enen goeden voor Q U E B E C. 1749. 123 voormuur voor Kanada te zyn, en dat een onervarene en een vyand de¬ zelve niet ligt opvaart zonder fchade te lyden. Op enigen afftand van Que- bec is zy vol van verborgen’ klippen ; de ftroom is ’er geweldig ; en de fchepen zyn op vele plaatfen genoodzaakt dikwyls te wenden. De Stad wordt gezegd haren naam van een Normanfcb woord, we- Naam gens hare legging op een uitftek lands, te ontlenen. Als men op de Ri¬ vier by Isle (TOrleans is kan men de St. Laurence boven de ftad niet zien , en de Rivier St. Charles , die beneden de ftad loopt , fchynt het vervolg van de St. Laurence te zyn. Dog wat hoger opkomende ziet men den regten loop der St. Laurence , die op ’t eerfte gezigtnaar enen groten zeeboezem of den mond ener rivier gelykt. Dit had enen der Matrozen die dit gezigt onverwagt in ’t oog viel aanleiding gegeven van in zyne fpraak uitteroepen, Que bed dat is wat een uitflek lands / En hiervan meent men dat de ftad haren naam gekregen heeft. Anderen lei¬ den dien naam van ’t Algonkinfche woord Quebego of Quehek af, het welk het vernauwen ener zaak beduidt , dewyl de Rivier voor de ftad nauwer wordt. De St. Laurence is voor de ftad een vierde van ene Franfche myl breed. Het zoute zeewater komt noit tot voor de plaats, en het meefte. water dat men hier gebruikt wordt uk de Rivier gehaald. Allen ftemden hierin overeen, dat, hoe breed ook de Rivier is, en hoe fterk ze ook vooral by de ebbe ftroomt, zy nogthans den gehelen winter met ys bedekt is , zo dat men ’er byna al dien tyd over gaan of ryden kan. Men wil zelfs , dat , als de Rivier in Mai open is , het fomtyds gebeurt dat ’er in die maand zo koude nagten invallen, dat zy op nieuws toe- vrieft, zo dat men ’er over gaan kan. Dit is een duidelyk bewys dat de koude hier zeer geftreng is, vooral als men let op het geen zo aanftonds aangaande het ty in deze Rivier zal gezegd worden. De grootfte breed¬ te der Rivier by haren uitloop in zee zal omtrent zesentwintig Fr. my- len bedragen , fchoon men de juifte palen tufïchen de Rivier en de zee by hare vereniging met dezelve niet kan aanwyzen , dewyl zy allengskens wyder en wyder wordt en ongemerkt in zee ftort. Het meefte water» dat in vele grote Meren in Kanada is, waaronder ’er vier of vyf gevon¬ den worden die zeer groot zyn , moet zig door deze Rivier in zee lo¬ zen. De vaart uit zee iangs de St. Laurence is uit hoofde van den Her¬ ken ftroom en de menigvuldige zandbanken, die zig nu en dan verzet¬ ten , zeer gevaar! yk. De Engelfchen hebben dit tweemalen ondervon¬ den als zy Kanada wilden aan taften. Derhalven befchouwen de Frati- fchen deze Rivier als den voormuur van Kanada. Q 2 De (*) Zie hier ene aantekentng van den Engelfchtn Overzetter. „ De Rivier ,5 St* Laurence was niet langer een voormuur tegens de overwinnende Brit - ,,fcU 124 KANADA. ) De vloed gaat, gelyk ik reeds gemeld heb , ver boven Quebec. Het onderfcheid tuiïchen den hoogden vloed en de laagfte ebbe is daar ge- meenlyk vyftien of zedien Fr. voeten. Dog by nieuwe of volle maan wil men dat het verfchil wel zeventien of agttien voeten bedraagt,, bet welk inderdaad een aanmerkelyk verfchil is. Gin/eng. Ginseng is de naam dien de Franfchen hier te lande aan ene plant geven, op welker wortel de Chinezen groten prys dellen. (*) Van onheuglyke tyden af is zy in Cbineefch • Tartarye en in Korea ge¬ waden, waar zy jaarlyks verzameld en naar China gevoerd wordt. Vader Du Halde (f) zegt dat zy de kodelykde en nuttigde plant van allen is die in Ooft Tartarye vallen, en alle jaren ene gro¬ te menigte kruidzoekers naar- de woedenyen van dat land lokt. De Mantchou Tartaren noemen ze Orhota , dat is de Koningin der planten., (§) Zy wordt zo van de Tartaren als- Chinezen zeer geroemd, zo wel om hare uitmuntende kragt ter genezing van vele zware ziektens, als wegens het vermogen dat zy hebben zou ter verderking van de krag- ten des lichaams en ter opwekking van verzwakte zinnen. Zy is in zulk ene agting dat het once goeden Ginfeng te Peking zeven ofagt oneen zilvers geldt. Toen de liefhebbers der kruidkunde in Kanada deze plant het eerd afgebeeld zagen , herinnerden zy zig ene diergelyke daar. te lan¬ de gezien te hebben. Zy wierden in hunne mening bevedigd doordien verfcheiden’ dreken van Kanada op juid de zelve Poolshoogte leggen als die plaatfen van Tartarye waar de Ginfeng in ’t wild wad. Ook bedro¬ gen zy zig niet. Zy vonden die plant op vele plaatfen van Noord Ame¬ rika in de bodchen , zo wel in de Franfche als in de Engeifche Volkplan¬ tingen, in menigte van zelfwaflende. Zy zoekt de fchaduwen ene die¬ pe tuinaarde, dog gene natte of verhevene plaatfen. Men kan egterniet zeggen dat zy zeer gemeen is , want fomcyds kan men enige mylen door de bodchen reizen zonder ene enkelde plant te vinden. Dog waar zy wad „ fche vloot in den laafden oorlog. De Vedingwerken van Ouebèc waren ,, toen ook niet in daat de wakkere aanvallen van het Engelfch heïr te land te „ wederdaan. Dit Üelde de goede Franjchjts in Kanada omtrent hunne gun- ,, hige gedagte aangaande de derkte van hun land te loor. Thans zyn zy gelukkig ,, door deze omwenteling der Fortuin, welke hen aan den Britfchen Ryks- „ daf onderworpen heeft, wiens zoete invloeden zy thans genieten. (*) De Kruidkundigen kennen deze plant onder den naam van Panaxquin- quefolium , foliis ternis quinatis Linn. Mat. Med. §. n6. Spec. Plant, p. 15. 12. Gronov. FL Virgin, p. 147. Zie ook Catesby’s Nat. HUL of Carol. vol. 3. p. 16. t. 16. Laffitau Ginf. 51. t. 1. Charlevoix FLiJt. de la Nouv. Trance Tom. 4. p. 308. Fig. 13. en Tom. .5. p. 24. (t) Dcscription de V Empire de ld Cbine ,■ Tom. 4i p. £v l§) Zie Osbeck’s Voyage to Cbim Vol. 1, p. 223,. I25 Q ü E B E C. 1749, waft waft zy in menigte. Zy bloeit in Mai en Juni , en de befièn zyn ryp op het einde van Auguftus. Men kan ze met den wortel ’er aan ver¬ planten, en zy gaat dan weer ten eerften aan ’t groeyen. Enige mem fchen , die de befièn in hunne tuinen gezaid hadden , zeiden dat zy een of twee jaren in den grond blyven leggen voor dat zy opkomen. De Iro* quoizen noemen deze wortels Garangtoging ,. het welk een kind betekent, dewyl zy enige gelykenis op een kind hebben. Dog volgens de mening" van anderen beduidt dit woord ene dye , waarnaar de wortel meer ge- lykt. De kragt , welke de Franfchen dezen wortel toefchry ven , beftaac daarin dat zy de benauwdheid" der borft wegneemt , de maag verder kt , en de vrouwen vrugtbaar maakt. Men dreef ’er thans enen fterken han¬ del mede. De wortelen worden hier in menigte verzamelt, en naar Frankryk gezonden , van waar men ze met groot voordeel naar China verzendt. (*9 In ’t eerft toen men ze naar Europa begon te zenden wier- den zy duur betaald. Men verhaalde dat enige Franjche ongelooflyke fchatten met dezen handel op China gewonnen hadden. Dog de menig¬ te die ’er van overkwam heeft den prys in China , en gevolglyk in Frank¬ ryk en Kanada zelfs zeer doen dalen. Egter vinden de Kooplieden hun¬ ne rekening zeer wel by dezen handel. In den zomer van het jaar 1748. betaalde men te Quebec zes Franfche Guldens voor het pond. Gemeen- lyk geldt het daar honderd Sols. Toen ik in Kanada was kregen alle de Kooplieden te £>uebec cn te Montreal lalt van hunne Korrespondenten in, Frankryk om ene grote menigte Ginfeng overtezenden. Dus werd zy thans meer dan oit getrokken. Men zogt ze dan ook met.alle.vlyt. De IVilden vooral zwierven alomme om ze te vinden , en ze den kooplieden te Montreal te brengen. Den ganfchen zomer konden de Boeren in den omtrek van die ftad niet enen Amerikaan krygen , om , volgens ge¬ woonte , hen in den oogft te helpen , zo bezig was dat volk met het zoe^ ken naar Ginfengs. Velen vreesden dat als men enige jaren voortvoer met deze wortels zo yverig te zoeken, zonder hier en daar enige plam ten te laten flaan ten einde het gefiagt voorttezetten , ’er weinig binnen korten tyd van overbly ven zou ; en dit is zeer waarfchynlyk. Ook be~ rigtte men in ’t algemeen dat dit gewas voorheen overvloedig rondom Montreal plegt gevonden te worden, dog tegenwoordig was ’er niet ene enkelde plant te zien. Dit dwong de IVilden dezen zomer om ze ver binnen de grenzen der Engelfchen te gaan zoeken. Men heeft met deze wortelen, na dat zy door de CVildtn zyn aangebragt, nog veel Q 3 moei- (*) De Heer O-sbeck fchynt te twyfelen of de Europers enige winft doen met den handel in den Ginfeng in China , aangezien de Chinezen de Kanada fche wortels zo hoog niet fchatten als de Tartaarjclien , waardoor de eerften nauwlyks half zo veel gelden als de laatften. Zie Osbeck’s Voyagett) Ebina* . Vol. 1. p. 223. F. \ I Herba vapilla- ris. Moes - kruiden. 126 K A N A D A. moeite ; want men legt ze uit malkander op den grond om te drogen, waartoe twee maanden of meer tyds vereifcht wordt , naardat het weder is. Ondertuflchen moeten zy daags eens of tweemaal omgekeerd wor¬ den , op dat zy niet befchimmelen , of verrotten. Wat ten noorden van Montreal heeft men ze nergens in ’t wild gevonden. De Opzigter der Geeftelykheid hier te lande en anderen verhaalden my dat de Chinezen den Kanadafchen Ginfeng voor even zo goed als den tartaar fchen holl¬ eden ; (*) en dat nog niemant wel wift hoe de Chinezen ze toebereiden. Dog men denkt dat als de wortel begonnen heeft te drogen zy een afkook¬ sel van de bladeren maken, en hem daarin laten weken. De wortel in China toebereid is doorfchynend en ziet ’er uit als hoorn. Om goed .te zyn moet de wortel zwaar en van binnen gefloten zyn. Het doorgaans in Kanada zo genoemde Herba capillaris (-f*) is ook een van de gewaden waarmede dit gewed: enen fterken handel dryft. De Engelfchen noemen het Maagdenbair. (§) Het groeit overvloedig in alle hunne Amerikaanfche Volkplantingen, die ik doorreifd heb. Ook is het zeer gemeen in de zuidelyke delen van Kanada , dog omflreeks Quebec heb ik het niet vernomen. Deze plant flaagt niet dan in de fcha- duw en op goede gronden. Verfcheiden menfchen te Albany en in Ka¬ nada berigteden, dat de bladen derzelven zeer veel als thee in teringen , verkoudheden en andere borllkwalen gebruikt werden. Dit had men van ■de Wilden geleerd , die van overoude tyden her van dit middel zig be¬ diend hadden. De Amerikaanfche Herba capillaris zou in de Genees- konft beter zyn dan het Europifch Vrouwenhair. (*J Ook wordt ’er jaar- lyks veel van naar Frankryk gezonden. De prys is niet altyd de zelve, «en fchikt zig naar de deugd der waar, hare toebereiding, en de menigte die . ’er van is. Gemeenlyk kofl: het pond te Quebec van vyf tot vyftien fols. Om dezen tyd van het jaar begaven zig de JVilden in groten getale naar de boflchen ver boven Montreal om dit gewas optezoeken en te vergaderen. De Moeskruiden komen hier zeer wel voort. De witte Kool Hond zeer wel , fchoon de rupfen ze zeer befchadigd hadden. De Uyens wa¬ ren , zo wel als de andere foorten van Look s zeer in gebruik. Niet min¬ der at men hier kawoerden, meloenen, falade, endyvie, erwten, bo¬ nen, peen, en komkommers. Men had ook tamelyk veel rode Beten, Ra- (*) Dit flrydt lynregt met het geen de Heer Osbeck verzekert. Zie bov. BI. 125 in de Aant. O) Dit is het Adiantum pe datum van Linn. Sp. PK p. 1557, Cornutus in zyn Canadenf. Plant. Hijloria p.7. noemt het Adiantum Amerisamm , en geeft by de befchryving ene afbeelding ’cr van , p. 6. CS*) Maiden-hair. (*) Adiantum Capillus Ventris. Q ü E B E C. 1749. t27' Radys, Tym, en Marjolyn. Ook zaide men veel Rapen, die inzonder¬ heid des winters veel gegeten werden. Witte peen gebruikte men ook tamelyk veel. Weinig hield men van Artisjokken. Nog de gemene {*) nog de Bermudtfche Potatocs (f) worden hier geplant, om dat zy voor fmakeloos gehouden worden , en men lachte de Engelfchen uit om dat zy ’er zo veel werks van maakten. De Brasfica gongylodesvzn Linisleus (§j) was onbekend in geheel Noord Amerika by de Zweden, de Engelfchen , de Hollanders , Ieren , Duitfchers en Franfchen. De genen diehier zig op het aanfokken der Moeskruiden toeleiden hebben my verzekerd , dat zy genoodzaakt waren jaarlyks nieuwe zaden uit Frankryk te doen komen, dewyl zy in Kanada met het derde jaar hunne kragt verloren , en niet meer zo goede en fmakelyke planten voortbragten. By de Wilden,.^ van overoude tyden afin Noord Amerika gewoond Onkun- hebben,.en die van enerlei afkomft zyn en dezelve taal fpreken, heeft dender men nimmer enige letters, veel minder gefchriften of boeken ontdekt. Zy ^ ilden, hebben gevolgelyk. vele euwen lang in de grofile onkunde geleefd. Dit is oor¬ zaak dat zy niet het. minde weten aangaande de oude gelleldheid des Lands ^ en al wat zy ’er van weten lleunt op lolfe vertellingen en horen zeggens. Niemant is ’er die wete of voor deze Wilden, - die nu hier wonen, een ander volk in bezit van ’t Land geweeft is, nog of iemant voor Colum - hus ’ tyden dit Werelddeel bezogt hebbe. Even zo onbekend is het of voorheen hier oit het Chrijlendom gepredikt zy. • Ik vroeg ver- fcheidene 'Jefuieten die door dit grote Land omreisden, of zy oitbyde Wilden enige fporen hadden kunnen ontdekken van Chrijlenen , die voor. heen hier geweeft mogten zyn ; dog zy willen ’er niets van. . Zo onkun¬ dig als deze Wilden in het fchryven en de wetenfehappen zyn, en altyd geweeft zyn , zo onkundig zyn zy ook in de bouwkunll en de handwer¬ ken. Vergeefs zoekt men by hen welgebouwde Heden en huizen, ves¬ tingwerken , torens , pilaren , en diergelyke dingen , welken men in de oude wereld van vroege tyden af kan aanwyzen. De gebouwen dezer menfehen zyn fiegts elendige hutten van boomfchorllen , aan alle zyden : voor regen en wind open. , Al hun muurwerk bellaat daarin dat zy enige Henen rondom de plaats daar zy vuur in hunne hutten maken leggen , om te verhinderen dat het vuur te ver voortkruipe, of liever om dus de plaats te onderfcheiden voor het vuur. Een Reiziger vindt hier niet het tiende deel van het vermaak dat men in andere van ouds bewoon¬ de (*) Solanum tuberofum . (f) Convolmlus Bdtatas. (§) Dit is een foort van Kool met lange ronde eetbare wortelen die boven den grond wallen, waarin zy van Brasfica Napobrasjica verfchilt, welker wortels onder den grond groeyen. Beide de foorten zyn gemeen in Duitje h ■ land. , en de eerHe in Italië» E. 128 KANADA. de landen in ’t reizen geniet, waar men byna iederen dag een overb'lyf- fel der Aloudheid ontmoet, nu ene beroemde dad, dan puinhopen van een oud kadeel ; nu een (lagveld , waar enige euwen geleden een bloe¬ dig treffen tuflchen magtige en beroemde Vorden of Veldoverdens voorgevallen k ; dan de geboorteplaats van den enen of den anderen ge¬ leerden en door de gantfchc wereld beroemden man. Op zulke plaatfen kan men zyne gedagten op velerhande wyzen drelen , en zo vele gebeur¬ de zaken levendig voordellen. Dog hier vindt men niets van dezen aard. De gefchiedenis gaat hier niet hoger dan de aankomd der Europers. Wat men van vroegere tyden verhaalt heeft groter gelykenis naar enen droom of een verdigtfel dan naar ene gebeurtenis. Evenwel heeft men enige merktekens van Oudheid in Noord Amerika gevonden, waaruit men opmaken kan , of dat dit gewed in de voorgaande euwen van het een of ander in de wetenfehappen meer ervaren volk , dan het welk de Europers daar gevonden hebben , is bewoond geweed , of dat ’er uit de Oude Wereld herwaards een zware krygstogt moet ondernomen zyn. Tleisover Dit wordt door een verhaal bevedigd, dat ik den Heer Verandrier , land naar die zelf de onderneming naar de Zuid Zee , van de welke ik zoaandonds gewagen zal , geleidde , aan de tafel van den Gouverneur Generaal hoor¬ de doen., en het welk my naderhand verfcheiden ooggetuigen bevedigd hebben. Zie hier kortelyk waar in dit verhaal bedond. Weinige jaren voor myn aankomd hier te lande kreeg gemelde Heer Verandrier van den toenmaligen Gouverneur Generaal , den Ridder De Beauhamois , bevel om met enen hoop krygsvolks enen togt dwars door Noord Amerika , van Kanada af tot aan de Zuid Zeepte doen, om te onderzoeken hoe groot de afïiand dier zee van dat geweed ware, en welke voordelen Kanada of Louifiana van de gemeenfehap met dezelve trekken konde. De reis wierd van Montreal af te paard, en, zo veel het dromen, me¬ ren , bergen , en zo voorts , toelieten , regt toe wedwaards aan voort¬ gezet. Toen zy diep in het Land gekomen , en velerlei volken voorby gereifd waren , vonden zy fomwylen grote velden , geheel van hout ont¬ bloot en met zeer hoog gewaffen gras bedekt, die enige dagreizen aanhielden. Op velen van deze velden was de grond doorgaans met voren doorfneden , als waren zy voorheen beploegd geweed. En hier moet men aanmerken dat geen van de thans in Amerika woon- agtige wilde volken deze voren heeft konnen trekken, dewyl dezen nog paarden, nog offen, nog ploegen, nog enig ander bouwgereed- fchap bezitten, en voor de aankomd der Europers noit enen ploeg gezien hebben. Op twee of drie plaatfen, dog ver van malkander, vvaren^ in de rotfen indrukken van voeten, zo wel van kinderen als van volwaffèn menfehen te zien. Dog dit is ontwyffelbaar voor een fpel der natuur te houden. Toen zy zo ver naar *t weden gekomen wa¬ de Zuid Zee en gedane ontdek¬ kingen. 129 Q U E B E C. 1749. waren, waar, zo veel men weet, noit een Europer geweeft is, vonden zy hier en daar, zo wel inboiïchen als op uitgeftrekte vlaktens, grote pylaren van fteen , ruftende tegen malkander. De pylaren beftonden elk uit een ftuk,en de Franfchen konden niet anders zien of zy waren door menfchen- handen opgerigt. Somtyds vonden zy zulke ftenen op malkander, en als tot een muur gemetfeld. Op enige plaatfen waar zy zulke ftenen aantroffen zagen zy gene andere ftenen in de nabuurfchap. Op genen van deze ftenen konden zy enig fchrift of letters ontdekken , hoe zeer zy ’er ook naar zogten. Eindelyk egter vonden zy enen groten fteen gelykenden wel naar enen pylaar , en op dien enen kleinderen , die aan beide zyden van onbekende letters vol was. Dezen fteen , die omtrent de lengte van enen Franfchen voet en de breedte ener hand had, braken zy los, en voerden hem naderhand naar Kanada , van waar hy naar Frankryk aan tien Graaf van Maurepas gezonden wierd. Wat ’er vervolgens van ge¬ worden was , wiften zy niet , dog zy geloofden dat hy nog in ’t Kabi¬ net van dien Heer was. Verfcheiden’ Jefuieten , die zelfs hier in Kanada dien fteen in handen gehad hadden, berigteden eenparig, dat zy de daar¬ op gegraveerde letters met die vergeleken hadden welken men als Tar- tarifche letters opgegeven vindt , en dat zy van het zelve foort met de- zelven fchenen te zyn. (*) Maar fchoon de op deze onderneming afge- zon- <*) Dit fchynt zeer waarfchynlyk te wezen, want wy vinden in Marco Paolo , dat Kublcii Khan , een van de Opvolgers van Genghis Khan , na dezui- delyke delen van China te hebben overmeefterd , ene vloot uitzond om Ja¬ pan , of, gelyk zy het noemden , Nipan-gri , te veroveren ; dog een geweldi¬ ge ftorm beliep de vloot, en geen fchip is ’er oit van te regt gekomen Waar¬ fchynlyk wierden enigen van deze fchepen op de Kuft van Amerika gefmeten , die , regt over de grote Amerikaanfche Meren , tuflehen de 40, en 30. gr. N. legt ; en het fcheepsvolk zal naar alle gedagte deze gedenktekens hebben op¬ gerigt, en de voorvaders zyn geweeft van enige volken, Mozemleks genaamd , die enigfms befchaafd zyn. En ander gedeelte dezer vloot fchynt op de kuft van Mexiko geraakt te zyn, en den ooorfprong aan het Me xikaanfche Ryk gegeven te hebben , het welk , volgens de verhalen der Mexikanen zelven , zo als ons de Spanjaarden berigten , niet zeer oud is ; zo dat zy nauwlyks meer dan zeven Vorften’ voor Moiézuma den tweden weten optenoemen , die re¬ geerde ten tyde dat de Spaanfchen onder Fernando Cortez daar inhetjaar 1519. aanlandden. Gevolgelyk begon de eerfte dezer Vorften in het jaar 1270. te regeren , onderftellende dat elk van hun drieëndertig jaar en vier maanden ge¬ regeerd heeft , en men daar de zeftien jaren van Motemuza bydoet , omtrent welken tyd Kublai Khan , de overweldiger van geheel China en van Japan , op den troon zat, onder wiens regering ik meen dat de gemelde ongelukki¬ ge togt op Japan werd ondernomen , die Amerika van befchaafde inwoonders zal voorzien hebben. Daar is, indien ik my niet bedrieg, ene grote overeen- komft tuftchen de gedaante van de Afgodsbeelden der Mexikanen en die van zul- JL Deel. R K ANAD A. Viaktens met vo- jen dóór¬ trokken. 130 zonden' Franjchen zig alle bedenkelyke moeite gaven, om van de daar- omdreeks wonende Amerikanen te vernemen , wanneer en van wien die deenpylaren opgerigt waren , wat overleveringen zy daarvan hadden , wat die letters te kennen gaven , wie ze ’er op gezet hadden , wat foort van letters het waren , en tot welke taal zy behoorden , en diergelyken , kon¬ den zy ’er niet de minde onderrigting aangaande krygen , en de IVilden waren ’er ruim zo onkundig omtrent als de Franfchen. Het enige dat zy wis¬ ten te zeggen was dat die Henen daar van overoude tyden her gedaan hadden. De plaatfen waar men deze overblyffels vond waren wel ne¬ genhonderd Fr. mylen wedwaards van Montreal . Het ware oogmerk dier Reis, namelyk om tot de Zuid Zee doortedringen , en den afdand dcrzelver van Kanada te bepalen, wierd door deze afgezondene man- fchap niet bereikt , dewyl zy zig bewegen lieten om deel in enen oor¬ log te nemen tudchen twee ver van Kanada af wonende wilde volken ,. in den welken enigen van de Franfchen gevangen genomen , en de overi¬ gen gedwongen werden van ’t voortzetten hunner Reis aftezien en terug- tekeren. Van de allerverd wonende Wilden ten weden , by wie zy kwa- men, verdonden zy egter, dat zy maar enige dagreizen van de Zuid Zee afwaren ; dat zy zelven dikwyls met de Spanjaarden aan die Zee wo¬ nende handel dreven, en fomtyds naar de Hudfonsbai reisden en met de Engelfchen handelden. Enigen van deze IVilden hadden huizen van aarde gemaakt. Velen van die Volken hadden nimmer van te voren enen Franfchman gezien. Zy waren gedeeltelyk met vellen gekleed , dog ve¬ len gingen geheel naakt. Allen die in Kanada waren en ver landwaards in , ’t zy naar ’t zui¬ den , dog voornamelyk naar ’t weden , gereifd hadden , kwamen hierin overeen, dat men daar op vele plaatfen grote vlaktens aantrof, geheel van hout ontbloot, en waar de grond met voren doorfneden was, als wa- zulke Tartaren die den godsdiend van den Dalai Lama aankleven , welken godsdiend Kublai Kban het eerd by de Moguls heeft ingevoerd. De Wilden van Amerika lchynen enen anderen oorfprong te hebben , en zyn waarfchyn- lyk afkomdig van de Jukaghiri en Tkhnktkbi , die in enigen der noordoodelyke delen van Afia wonen, van waar, volgens de berigten der Riffen , de over- togt naar Amerika 'niet zeer lang is. De woedheid dier twee volken , gelyk aan die der wilde Amerikanen , de gewoonte van zig het aangezigt te befchilderen , hunne gedeldheid op derke dranken , waarvan zig ’er de Jukaghiri enigen uit ver¬ giftige en bedwelmende paddendoelen weten te bereiden, welken zy van de Ruffen kopen, en vele andere overeenkomlten , tonen duidelyk aan dat de beide volken den zelven oorfprong hebben. De Eskimaus fchynen een en het zelve volk met de Groenlanders , de Samoyeden en de Laplander? te wezen. Zuid Amerika, en byzonderlyk Peru , is vvaarlchynlyk uit het grote onbekende Zuidland be¬ volkt , het welk digt by Amerika legt. F. Q U E B E C. 174 9. 131 waren daar voorheen beploegde akkers geweeft. Waar dit van daankwam kon niemant zeggen; want de koornlanden van het grootfte dorp der Wilden kunnen niet wel meer plaats beflaan dan vier of vyf van onze mer- gens , en de gemelde gevoorde vlaktens beflaan dikwyls ene ruimte van vericheidene dagen reizens , uitgenomen dat men hier en daar ene enkel- de plaats aantreft waar gene voren zyn , en enige kleine heuvels. Meerder overblyfïels van de Oudheid konde ik in Kanada niet tewe- ten komen , hoe fterk ik my ’er ook op toeleide. In ’t vervolg myner Reisbefchryving gedurende hetjaar 1750. (*) zal ik gelegenheid vinden nog twee merkwaardige zaken aantetekenen. Dog dat onze Skandina - viers lang voor Columbus reistogten naar Noord Amerika ondernomen hebben, heeft onder anderen de Heer George Westman in zyne te Aobo in ’t jaar 1747. ter verkryging van den graad van Mee fier verdedigde Verhandeling bewezen, werwaards ik den Lezer verzende. Den 8. Auguftus ging ik des morgens het grootfte Nonnenkloofter ]\Tonnen_ in Quebec bezigtigen. Het is genen man geoorloofd ’er intekomen , kloofter. uitgezonderd in zekere vertrekken die door tralies van het overige afge- lcheiden zyn , door welke tralies men van buiten met de Nonnen van bin¬ nen fpreken kan. Dog om my des te groter gunft te bewyzen maakte de Gouverneur Generaal dat de Biflchop my verlof gaf het Kloofter van binnen te bezien. De Bisfchop alleen kan deze vryheid geven , dog het gefchiedt zelden. Alleen mogen de Geneesheer en de Wondheler ’er inkomen. De Heer Gaulthier , een man van grote inzigten zowel in de Artfenykonft als in de Kruidkunde , was thans Koninglyke Arts , en verzelde my in ’t Kloofter. Wy bezagen eerft het Hospitaal, datzoaan- ftonds befchreven zal worden, en daarop gingen wy in ’t Kloofter, dat een deel van ’t Hospitaal uitmaakt. Het was een groot ftenen gebouw, van drie verdiepingen , van binnen in lange gangen , met kameren , zalen en andere vertrekken aan beide zyden afgedeeld. De -kamers der Non¬ nen waren op de bovenfte verdieping aan beide zyden van den gang. Zy waren klein , en van binnen niet gefchilderd , alleen hingen ’er papieren printjes van Heiligen en diergelyken, gelyk ook het beeld van den Zalig¬ maker aan het kruis. Een bad met gordynen en ene goede legging , een kleine leffenaar , en een paar ftoelen , was alles wat men ’er vond. Noit wordt ’er vuur gemaakt , en de Nonnen moeten ’s winters in de koude leegen. In den gang ftond een yzeren kacchel , die ’s winters geftookt wordt , en als men dan de deuren der kamertjes open laat zo komt ’er nog al enige warme lugt in. Op de middelfte verdieping waren de vertrek¬ ken daar zig de Nonnen door den dag ophielden als zy by malkander kwamen , onder anderen het vertrek waar zy werken. Dit was ruim , gefchilderd en net. Ook ftond ’er een kacchel. Hier waren zy met al- R 2 . Ier- (7) Hit ftuk is nog niet uitgegeven. KANADA. 132 leriei handwerk bezig, als nayen, borduren, vergulden, ’t maken van zyden bloemen , die de natuurlyken vry wel geleken. In een ander ver¬ trek hielden zy hare raadsvergaderingen. Een ander was voor de zulken die een weinig onpalfelyk waren , dog zodanigen die gevaarlyk ziek wa¬ ren lagen in een ander vertrek. In een ander wederom wierden de Nieu¬ welingen onderrigt. Ook was ’er ene eetzaal. Hier Honden rondom tafels. Aan ene zyde was een kleine predikftoel , waarop een Franfch boek over de levens der Heiligen lag. Onder ’t eten fpreekt niemant een woord , en ene van de oudfte Nonnen treedt op den predikftoel en leeft den overigen een ftuk uit dat boek voor. Wanneer dat boek uit is nemen zy een ander. Zy zitten aan die zyde der tafel dat naar den muur gekeerd is. Byna in alle de kamers en zalen ftond ene vergulde tafel , waarop kaarflen Honden te branden voor het beeld van den Zaligmaker en de beelden van enige Heiligen. By deze tafels doen zy hare gebeden. Aan de ene zyde was de Kerk, en nevens dezelve ene grote zaal , die door tralies van de kerk was afgefcheiden , zo dat de Nonnen wel in de kerk kyken, dog ’er niet in komen konden. In de¬ ze zaal zyn de Nonnen gedurende den dienft , en de Priefter is in de kerk;. Als hy zyn plegtgewaad aandoet, reiken hem de Nonnen dat door de tralies toe, ftaande het haar noit vry met den Priefter in de Sakrifty te gaan, of met hem in een vertrek te zyn. Behalven dezen waren hier nog ver- fcheiden andere vertrekken , welker gebruik ik my niet te binnen bren¬ gen kan. Beneden was de keuken, het bakhuis, verfcheiden fpyskamers en andere gemakken. Op de zolders wordt het koorn bewaard en het limmen gedroogd. Gelyk met de twede verdieping was van buiten een balkon rondom het gantfche gebouw , waar de Nonnen zig wat verlug- tigen mogten. Het uiczigt uit het Kloofter was aan alle kanten zeer fchoon en ruim. Aan de ene zyde van ’t gebouw was een grote tuin , waar de Nonnen ook mogten wandelen. De tuin lag in enen hogen muur, en was vol van allerlei moeskruiden en vrugtbomen. In dit kloofter wa¬ ren omtrent vyftig Nonnen , die meeft allen boven de veertig jaren had¬ den. merkt men dat zy naar verandering haken , zo fteekt men ze in een vertrek waar zy noit kunnen uit komen.' Deze Nonnen gaan noit ver¬ der uit het Kloofter als in ’t Hospitaal', dat daar vlak nevens legt, en een deel van ’t Kloofter uitmaakt. Daar gaan zy om de zieken optepaflen. Toen ik affeheid nam vroeg my de Abdis of my hare inrigtingen wel bevielen. En toen ik van ja geantwoord had, fchoon ik zeide de leveuswys zeer gedwongen te vinden, zeide zy my, dat zy Q U E B E C. 1749. 133 zy met hare Zufters God hartelyk bidden zou om myne beke¬ ring. Van verfcheiden’ menfchen heb ik gehoord, dat ’er zig weinig Juffrouwen in dit Kloofter begeven voor dat zy tot zulke jaren gekomen zyn waarop haar weinig hoop over is van te zullen trouwen. In alle de drie Kloofters van Quebec zagen ’er de Nonnen meelt zeer oud uit , zo dat het zo evengemelde zeggen niet ongegrond fchynt. Men was het overal hierin eens dat in Kanada , zo wel op het land als in de lieden, ver na zo veel mans als vrouwen niet waren, dewyl ’er vele mans op reis, ’t zy naar de W ijl Indien , waar ook velen zig neerzetten , ’t zy door het land, omkomen, en de oorlog ’er velen wegfleept. En dit dwingt verfcheiden’ vrouwen zig in het Kloofter te begeven. Het Hospitaal beffend uit twee grote zalen en enige vertrekken ne- f ieti le¬ vens de Apotheek. In deze zalen ftonden twee ryen met bedden. De pinaal. bedden naar den wand toe hadden gordynen , de anderen niet. In elk bed waren twee lakens en ander beddengoed. Zo dra de Zieke uit het bed was wierd het gemaakt , ten einde alles in het Hospitaal zuiver en rein te houden. De bedden ftonden drie of vier ellen van malkander, en tuffehen dezelven ftond ene kleine tafel. In deze zalen waren goede yzeren kacchcls , en fraye venfters. De Nonnen paffen, de Zieken op , en brengen hun eten en alles wat zy nodig hebben. Behalven de Nonnen waren hier nog enige mansperfonen insgelyks om optepaffen , en een Wondheler. Ook moeft de Koninglyke Geneesheer hier alle dagen komen en het oog over alles laten gaan. In dit Hospitaal ontvangt men gemeenlyk de kranke Soldaten , waar van men ’er in den tyd dat ’sKo- ningsfehepen aankomen, het geen gemeenlyk in Juli en Auguftus is, en in oorlogstyden, ene goede menigte vindt. Als er bedden open zyn worden ’er ook andere zieke menfchen ingenomen. Daar waren by- zondere vertrekken voor de zulken die zeer ziek zyn , opdat het ge* raas dat ’er in de zaal fomtyds is hen niet vervelen mogt. Het was hier de gewoonte van als iemant niesde ene buiging te maken, waarvan men in de Engelfche Volkplantingen niets weet. Op de ftraat neemt men den hoed maar voor bekenden en aanzienlyke lie¬ den af. Jonge lieden houden dien dikwyls in de kamers waar vrou¬ wen zyn op, dog de ouderen zyn dan meeft blootshoofds. De vrouwen hadden hier veel op met het krullen en poederen van ’t hair, daar zig de Engelfche vrouwen in de Volkplantingen niet zo veel mede bemoeyen. De Mans dragen meeft hun eigen hair met een zakje daarin gebonden. Sommigen hadden zakjespruiken op. Dog de mees¬ te lieden van jaren droegen grote pruiken. By de voornaamfte mans was- het zeer in ’t gebruik gegalonneerde klederen te dragen. Allen die in dienft van de Kroon waren gingen met degens. Als het weder regenagtig was droegen alle de Heren, zelfs van den ecrlten rang, alleen R 3; de / \ 1 *34 KANADA. de Gouverneur uitgenomen , enen mantel op den linker arm. By ’t in¬ treden in een huis van kennis, daar men in langen tyd niet geweeH is, groet men de menfchen van beide geflagten met twee zoenen. Ik ga met voordagt de befchryving van de planten die ik dagelyks ver¬ zamelde en aantekende voorby, om deze Reisbefchryving niet al te- zeer te doen uitdyen , en te maken dat geen Boekdrukker in Zweden zulk een werk zou willen ondernemen. Ik fpare dan alles wat uit droge be- fchryvingen van Hukken rakende de Natuurlyke Hiftorie beflaat voor ene Flora Canadensis en diergelyke werken. Het zelve zeg ik van de aan¬ merkingen die ik nopens de GeneeskonH gemaakt heb. Ik heb zorgvuldig aangetekend welk gebruik men van vele dmerikaanfche planten maakt, waar¬ van ’er fommigen hulpmiddelen opleveren die’ onfeilbaar geagt worden. Maar dewyl de GeneeskonH myne hoofdzaak niet is , fchoon ik ’er my in my- ne jeugd vlytigopheb toegelegd , vreesde ik enige omftandigheden van be¬ lang overgeflagen, en daardoor myne befchryvingen nutteloos voor de Geneeskundigen gemaakt te hebben. Dit moet my ontfchuldigen van in *t vervolg zaken aangaande de Geneeskonlt te gewagen die boven myne kennis zyn. Wat de-planten van Kanada aanbelangt , kan men ’er dit omtrent aan¬ merken, dat hoe verder men naar ’t noorden komt men des te meer van die planten ontmoet die ook in Zweden in ’t wild wallen , zo dat ten noorden ghiebec meer dan het vierde deel der daar vallende planten Zweedfchen zyn. Den enen of anderen boom evenwel, die van groot nut is, zal ik in ’t vervolg gewagen. Rendier- Het Rendiermos (*) wies vry overvloedig in de boflchen rondom mos. Ouebec. De Heer Gaulthier en anderen zeiden dat de Franfchen , wan¬ neer zy op lange reizen, die zy dikwyls doen om handel onder de JVil- den te dry ven , hun eten opgemaakt hebben , dit mos koken en het af- kookfel drinken , het welk enigfins voedzaam zyn zonde. Verfcheiden Franfchen , die in Terra Labrador gewed! waren, waar zig vele Ren¬ dieren ophouden , welken de Franfchen en de JVilden hier te lande Ca~ riboux heten , verhaalden dat de gantfche grond op vele plaatfen met dit mos bedekt is, en ’er fneuwwit van uitziec. jeftiie- Den i o. AuguHus at ik by de Jefuieten. Ik had twee dagen te vo- ien.j ren hun een bezoek gegeven , waar op de Opperde met nog enige va¬ ders my het tegenbezoek kwam afleggen , tegelyk my ter maaltyd nodi¬ gende. EerH woonde ik den GodsdienH in hunne kerk by, welke een deel uitmaakt van hun Kloofler. Zy is frai van binnen , dog zonder zitplaatfen, zo dac men daar altyd op de knien leggen moet. Op de Kerk is een kleine toren met klokken en een uurwerk. Het gebouw van ’c huis is pragtig en gelykt wel naar een Paleis. Het is van Heen , drie (*) Licben rangtftrinus. 1/49- Q U E B fe C. 1 35 drie verdiepingen hoog, zonder de zolders te rekenen, met leyen gedekt. Het behaat uit een vierkant met ene plaats in ’t midden. Het is zo groot dat ’er wel driehonderd huisgezinnen in zouden kunnen wonen , en egter zyn ’er maar twintig Vaders in. Dog fomtyds is hun getal veel groter, wanneer namelyk zulken t’huis komen die in zendelingfchap door het Land reizen. In de lengte aan elke zyde van het vierkant lopen lange gangen, op welker beide zyden de kamers, de zalen, de boekery, en andere gemakken zyn. Alles is hier zeer wel ingerigt , en de Vaders wo¬ nen hier zeer gemakkelyk. Aan den buitenkant is hun Kollegie , het welk aan twee zyden van enen fchonen tuin omringd is. Een deel der bomen die ’er in haan zyn een overblyffel van het bofch dat hier ter piaatfe was toen men begon de Stad te bouwen. Dog men heeft ’er vele vrugtbomen en allerlei moeskruiden bygevoegd. De Vaders aten te zamen in ene grote zaal. De tafels honden rondom , en aan enen kant een prcekhoel , waarop een der Vaders gedurende den maaltyd klimt en den overigen iets uit een geehelyk boek voorleed:. Dog dit ge- fchiedde deze reis niet, en al de tyd wierd om te praten hefteed. Men at hier zeer wel , en gaf zo veel fchotels als by ons op de groothe gaftmalen. In dit grote gebouw zag men geen vrouwmenfch , maar alleen Vaders of Broeders, dat is jonge lieden die tot aanhaande Jefuieten gefchikt zyn, en daar opgebragt worden. Dezen maakten het eten klaar, en droegen het op , want gemene bedienden worden hier niet toegelatenr Buiten den Biflchop zyn hier te lande drieërlei Geehelyken, Jefuie * cceiTe^ ten , Priejlers , Barrevoeters , anders Recoïïetts. De Jefuieten zyn Jykem voor zeker de aanzienlykften. Ook zegt men hier voor een fpreek- woord, dat om het beeld van enen Barrevoeter te maken men genoeg heeft aan ene byl , om enen Priefter aftebeelden gebruikt men ene fchaar, maar om enen Jefuiet te fchilderen moet men een pinceel heb¬ ben. (*) De 'Jefuieten zyn gemcenlyk geleerde lieden, beleefd en aan¬ genaam in gezelfchap. In alles wat zy doen heeft iets bevalligs plaats , zo dat het geen wonder is dat zy de gemoederen der menfchen inne¬ men. Zelden fpreken zy van godsdienhzaken , en zo zy het doen ver- myden zy altyd de gefchilpunten. 