Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Uitnemend geestig is ook de inkleeding van de tweede preek, die de Heer tot de schare richtte op den berg Gayācirsha of Gayaciras. Wij weten uit hetgeen een zeer oud Indisch schrijver ons meedeelt, dat in de mythologie Gayaciras een term is voor de westerkim, en vermoedelijk tevens voor ’t nachteveningspunt van den herfst; want de drie schreden van Ook Mithra, de Perzische tegenhanger van den Buddha, is een middelaar. Zie boven bl. 207. De kim wordt door de Indiërs regelmatig berg genoemd. De kim wordt door de Indiërs regelmatig berg genoemd. DE BUDDHA. 244 Wishnu heeten: het Opgangspunt, Wishnu’s plaats (meridiaan) en Gayaçiras. Als de Dagvoorst op den Gayaçiras toeft, is het de tijd van het avondrood en daarom moet hij den gloed tot tekst nemen. Vóórdat hij ondergaat, is het alsof hij aan de kim draalt, talmt. Hij houdt daarom een talmerige preek, die eindigt met een korte opflikkering en de verklaring dat er niets meer op aarde te doen overblijft: hij heeft zijn dagtaak volbracht en duikt achter de kim weg. Eene andere aardige sage is die waarin verteld wordt hoe de Heer, na weken in den omtrek van den boom der Kennisse doorgebracht te hebben, bij zichzelf overlegt aan wien hij de Wet het eerst zou verkondigen. Hij denkt aan Árvala Kálama, doch door een ingeving komt hij tot het besef dat deze alvêre alvêre al vóór een week overleden is. Nu schiet hem Udraka voor den geest, die evenwel den vorigen avond gestorven is. Deze twee Wijzen, die zes dagen na elkander sterven, moeten twee sterrenbeelden zijn die bij de nadering der zon in haar stralen verdwijnen. Hun dood heeft plaats vóór dat de Boeddha te middenzomer zijn eerste preek houdt in het Hertenpark bij Benares, en nadat de eerste zeven weken des jaars (te beginnen met Maart—April) om zijn. Udra, waarvan Udraka een verklein-vorm is, betekent water, en otter, doch is zonder twijfel ook in den zin van waterig, nat, vochtig in gebruik geweest, want daarvan is afgeleid het Präkritsche olla, vochtig. Een ander woord voor „nat” is ârdra, en dit is de naam van een welbekende ster. Begint men het jaar te rekenen van het tijdstip waarop de zon gelijke lengte heeft met die van den Ram, dan zal zij na ongeveer acht weken genoemde ster in Orion zo dicht genaderd zijn dat de laatste heliacisch ondergaat. Udraka is derhalve niets anders dan een verbloemd naam, zoo niet eenvoudig een synoniem, van Ârdrâ, en wat de lezing Rudraka betreft, die is licht verklaarbaar om meer dan een reden; vooreerst omdat elders uitdrukkelijk vermeld wordt dat Udra in een der Veda'sche scholen met Rudra gelijkgesteld wordt; en ten andere omdat Rudra de heer van het sterrenbeeld Árdrâ is. De andere Wijze, Árvala Kâlâma, was zes dagen vóór Udraka of Rudraka gestorven. Bl 81. Namelijk van Orion. Het verschil in lengte bedraagt namelijk ongeveer 570. Daar de zon gemiddeld ongeveer één graad elke dag van haar baan aflegt, moet Arula ten naastenbij 6 graden in lengte van Udra afwijken. Hij is het voorafgaande sterrebeeld Mrgaciras, dat ruim 5 graden minder lengte heeft dan Árdrâ. De verklaring van den naam Árula is onzeker, maar Kâlâma heeft tot bijvorm Kâlâpa. Kalâpa betekent o.a. maan, soma, zoodat kâlâpa volkomen overeenkomt met saumya. Nu heet Mrgaciras inderdaad ook Saumya en heeft het de Maan, anders gezegd: Soma, tot genius. Het ligt niet in onze bedoeling een volledige ontleding der Buddha- legende te beproeven; niet omdat ze een opzettelijk onderzoek onwaardig zou wezen — integendeel, wij houden ze voor een van de belangrijkste hoofdstukken der vergelijkende Arische mythologie — maar omdat onze taak in dit werk een andere is. Nochtans zijn er enige punten welke wij niet stilzwijgend mogen voorbijgaan. In de eerste plaats hebben wij de aandacht te vestigen op de benaming van Gautama, welke de Bodhisattva toekwam nadat hij huis en haat verlaten had. Beginnen wij volledigheidshalve met de Zuidelijke berichten over de voorzaten des Bodhisattva's, ofschoon die niets ter verklaring van den naam bijdragen. Bij den aanvang van de tegenwoordige orde van zaken heerste Koning Mahâ-sammata, wiens lichaam schitterde als de zon. Door zijn bovenmenschelijke macht zetelde hij in het luchtruim, omgeven van vier goden met uitgetrokken zwaarden. Op hem volgde zijn zoon Roja, en op deze, achtereenvolgens, Wara-Roja, Kalyâna, Wara-Kalyâna, Uposatha en Mândhatar; toen kwamen aan de beurt Cara, Upacara, Cetiyo, Mucala, Mahà- Mucala, Mucalinda, enz. Na een reeks van duizenden van vorsten kwam De boordenster is A van Orion. Schiefner, Tib. Leb. 243. Bij Hardy M. of B. 126; ook Dîpawansa III en Mahâvana II. ` Palivorm van Roca, d. i. de lichtende; vgl. Oudperzisch roueg, dag, in vorm beant- woordende aan Sanskrit rocas, dat alleen in samenstelling voorkomt. DE BUDDHA. 243 Ikshwâku, wiens zoon, Ikshwàku de tweede, of volgens andere Ikshwâku- mukha geheeten, veel afstammelingen had, o. a. Sinhaswara. Daarop volgden 82000 vorsten, Sinhaswara's zonen en naneven in rechte lijn, welke alle in Kapilawastu als Càkya-koningen heerschten en van welke Jayasena de laatste was. Jayasena's zoon, Sinhahanu, had wederom vijf zonen: Cuddhodana, Dhautodana, Cuklodana, Amrtodana en Cukrodana of Cuklodana; ! wijders twee dochters: Amrtà en Pramitâ. Quddhodana'’s zoon nu was Siddhârtha, die aldus in rechte lijn van Koning Mahâ-sam- mata afstamde. De overlevering der Noordelijken ? is veel belangrijker en behelst zake- lijk het volgende. Als eerste koning van zuidelijk Jambudwîpa wordt vermeld Mahà- sammata. Na hem komen achtereenvolgens Roca, Kalyâna, Wara-Kalyâna en Utposhadha. ° Deze heeten de 5 oude koningen. Daarop volgden Mandhâtar, Câru, Upacâru, Càrumat, Upacârumat. Van den zoon des laatstgenoemden , Bhadra, tot op Koning Krkin in Benares waren er 4406379 koningen. * Ten tijde van dezen vorst werd onze Heer Buddha leerling bij den Buddha Kâcyapa. 5 Van Krkin’s zoon Sujâta af zijn er 400 koningen. Dan volgt Koning Karnika te Potala. Karnika had twee zonen: Gotama en Bhâradwâja, van welke de eerste geestelijke werd onder den Wijze Zwartkleur, en de laatste koning. Op bevel des konings werd Gotama, geheel onschuldig, aan een paal vastge- 2 In Mahâwansa worden slechts 4 namen opgegeven, ofschoon er uitdrukkelijk van 5 zonen gesproken wordt; de vijfde naam is aangevuld uit Dipawansa. 2 Bij Schiefner 232. 3 Dit is een der tallooze wanwoorden in de geschriften der N. Buddhisten; dezulke zijn ontstaan door verkeerde overbrenging van Prâkritwoorden in ’t Sanskrit. De ware vorm is Upawasatha, Pali: Uposatha. Deze koningen zijn natuurlijk evenzo veel tijdperken, hetzij dagen, uren, minuten, enz. Het is ons evenwel niet gelukt het getal in zulke factoren te ontbinden dat wij den grondslag der rekening konden ontdekken. Men vane niet dat dergelijke getallen uit den duim zijn, maar met historie hebben ze niets te maken; ze zijn van zuiver astrologische, of wil men, astronomische aard. Beter: Kagyapa, de verpersoonlijkte schemering en grauwe voortijd, en dus tevens de schepper van een nieuw tijdperk. DE BUDDHA. De Ziener, Zwartkleur, die hem van tijd tot tijd placht te bezullen, trof hem die ten gevolge niet in de kluis aan, doch zag hem aan den paal gebonden. Op datzelfde oogenblik veranderde Gotama de zwarte kleur des Ziener in goudkleur en vraagde dezen wat hij wilde. De Wijze, in de overtuiging dat het niet goed zou zijn indien het koningsgeslacht uitstierf, raadde Gotama aan, kroost te verwekken en te gelijker tijd liet hij een regen nederdalen, die het lichaam van Gotama verkwikte. Daarop ontwaakten in dezen herinnering en mannelijke kracht; de kopelingen drift werd levendig en een mengsel van bloed en glimmende druppels viel op de aarde. Hieruit ontstonden twee eieren, die door de stralen der zon uitgebroeid werden, zoodat twee knaapjes er uit te voorschijn kwamen. De knaapjes gaven zich naar een bosje van suikerriet, doch Gotama kwam door de groote hitte der zonnestralen om. Zwartkleur, die nu de twee knaapjes in het bosch ontdekte, nam hen met zich mee, gaf hun een klein en kweekte hen op. Dewijl zij door het zonnelicht uitgebroed waren, heetten zij "uit het geslacht der Zon gesproten", en daar zij Gotama's kinderen waren, Gautama's. De oudste van hen werd na den dood van Koning Bhâradwâja vorst. Na zijn dood werd hij opgevolgd door zijn jongere broer Ikshwâku, wiens nakomelingen, honderd in getal, over Potala heerschten. De laatste hoonderd was Virûdhaka, die A zonen had, onder welke er een Nûpura (?) heette. Nûpura's zoon Wasishtha stelde eenen zijner zonen als heerscher te Kapilawastu aan en toog zelf naar het land der Malla's en Vaicâli, waar hij de stamvader der Malla's en Lichchawi's werd. Van zijnen zoon te Kapilawastu tot op Dhanwadurga telt men 55112 koningen. Dhanwadurga had twee zonen, Sinhahanu en Sinhanâda. De eerste had vier zonen: Çuddhodana, Çuklodana, Dronodana en Amrtodana; alsook vier dochters: Çuddhâ, Çuklâ, Droņâ en Amrtâ. Het is op den eersten blik klaar dat de overlevering der Zuidelijke Buddhisten in dit geval achterstaat bij die der Noordelijke. De taalkundige verklaring van Gautama in de Tibetaanse levensbeschrijving gegeven is volkomen juist; het woord betekent »van Gotama's geslachte». Wie nu Gotama is, vermogen wij, niet met gewenste nauwkeurigheid te bepalen. Zooveel echter is uit de gegevens die men omtrent zijn wezen bezit duidelijk, dat hij een of andere luisterrijke ster is die met zijn stralen door het grauw van den ochtendboort, en in onze sage een nieuwen dag, een nieuw tijdperk aankondigt. In het Mahâ-bhârata treedt hij met Bharadwâja, Kacyapa, Vasishtha, enz. op als een der 7 Wijzen, die gewoonlijk met de sterren van den Grooten Beer vereenzelvigd worden, doch de verklaring die hij omtrent zijn eigen wezen aflegt strookt niet recht daarmede, want hij zegt: »Ik ben Gotama; door de stralen die uit mijn lichaam schieten zodra ik geboren ben, wordt de duisternis weggevaagd.” Nu komen de 7 Wijzen ook voor als aartsvaders of wereldscheppers, d. i. als verpersoonlijkingen van bepaalde tijdperken of, nauwkeuriger gezegd, van de hemellichten die op de een of andere wijze zulke tijdperken aankondigen, als het ware inwijden. Uit het feit dat Gotama bij den toenemenden gloed der zon omkomt, blijkt met zekerheid dat hij een lichtverschijning is die voor het machtigere licht der zon moet zwichten, maar de uitdrukking is evenzeer toepasselijk op een planeet als op een vaste ster en zelfs op den morgen. Wij houden hem voor den eerste morgengloren, de zon die reeds door lichtstrepen aan de kim van haar naderende komst aankondigt. Het is echter niet onmogelijk dat de Buddhistische sage Gotama verward heeft met Brhaspati, de planeet Jupiter, en wel in den bepaalden stand dat hij een wereldtijdperk inwijdt, dus als morgenster. Volgens de astrologisch-mythische tijdrekening namelijk der Indiërs begon de Gouden Eeuw op nieuwjaarsdag terwijl de Zon, de Maan, de planeet Jupiter en de ster Pushya of Tishya in conjunctie stonden. Wij leven in de vierde Eeuw, welke de Indiërs gewoonlijk Kaliyuga of Tishya noemen, doch de Buddhisten Bhadrakalpa. Hoewel de aanvang van de laatste Eeuw of wereldperiode door de Buddhisten veel later gesteld wordt dan het begin van Kaliyuga door de andere Indiërs, zoo zijn toch Bhadrakalpa en Tishya synoniemen, en daar Tishya wederom hetzelfde is als Kaliyuga, zoo vallen ook Bhadrakalpa en Kaliyuga samen. Beide zijn, om zoo te zeggen, een jongere editie van de Gouden Eeuw, en Gautama, de inwijder van den Bhadrakalpa, heet ook als jongere vorm, als nabeet van Gotama, den inwijder der Gouden Eeuw. Wij herhalen dat, naar ons gevoelen, Gotama de in aantocht zijnde zon is en Gautama een latere vorm van de Zonnegod. In overdrachtelijke zin vinden wij Gautama, »Gotama’s zoon of nabeet« meermalen toegepast op een of meer klassen van personen, op dezelfde wijze als wij spreken van Zoon van Esculaap, Zoon van Mars, Muzenzoon, en dergelijke. In de eerste plaats is Gautama, zoals wij uit den Lalitavistara leren, de naam van een monnikorde. Aangezien elke orde zich van de andere onderscheidde door bepaalde kenmerken, zodat een van de gewone woorden voor monnik is lingin, een distinctiefdrager, kon men zonder ongefijndheid de Bodhisattva in zijn tweede tijdperk als Gautama laten aanspreken door personen die zijn afkomst niet kenden, al was de ware bedoeling waarmee de verhaler hem Gautama noemde een andere. Daarnaast schijnt Gautama meer in ’t algemeen een redeneerkundige, scholast, dispuutant betekend te hebben, hetgeen overeenkomt met het feit dat de redeneerkunde, de dialectiek Gotama tot vader heeft. Eindelijk leidde een brahmanengeslacht zijn oorsprong af van Gotama, met evenveel recht. De ster van den Kreef. De Gouden Eeuw begon dus, als wij 21 Maart als nieuwjaarsdag aannemen, ongeveer 7000 v. Chr. Tishya is bij de Buddhisten een bij uitnemendheid heilige ster; volgens den Lalitavistara had onder Tishya de ontvangenis van de Bodhisattva plaats. 2. Gautama heet ook Adityabandhu, di. zonverwant, zongelijk, een soort zon; o.a. Cullawagga, 12, 1, 3; Wilson, Select Works 2, 9. 3. Lalit. 492, 15 DE BUDDHA. 247 Zoo men den zin begrijpt — als waarmede Indische en andere vorstengeschachten hun stamboom opvoerden tot de Zon en de Maan. Naar het volk waaruit de Bodhisatva sproot, heette hij Cakya. Oogenkijkend beteekent dit Çakisch. De naam van Çaka wordt door de Perzen en Indiërs gegeven aan allerlei nomadenstammen, welke wij in navolging van de Grieken Skythen plegen te noemen. Andere benamingen behalve Çaka’s en Skythen, en even weinig bepaald, zijn Hunnen, Turaniers, Turken of Turushka’s. Al die historische volksnamen doen in de sagen onze Arische voorouders dienst om het begrip van duisterlingen, Nevelingen uit te drukken. Die volken welke, zover de geschiedenis reikt, steeds ten Noordoosten der Ariërs gewoond hebben, worden beschouwd als een soort van Belialskinderen, terwijl de Ariërs zonen des lichts zijn. Evenals de Germanische Siegfried uit Hunnenland komt, maar zich gaande-weg luisterrijk als zonneheld en drakendoder openbaart, zo spruit ook Siddhârtha uit het volk der Câkya's, om later een Gautama, een kind des lichts, te worden en eindelijk volkomen te ontwaken. Uit de levensgeschiedenis van de Heer blijkt duidelijk genoeg dat de Câkya's ware duisterlingen zijn. Men zou ze dus terecht Nevelingen kunnen noemen, en daar Çaka’s en Hunnen slechts verschillende namen zijn voor lieden van hetzelfde ras, zouden de Câkya's aanspraak kunnen doen gelden op den titel van Hunsche helden. Of er werkelijk in de Drie eeuw of nog vroeger in het Noorden van Hindustân aan de zuidelijke hellingen van den Himalaya, waar Kapilavastu geplaatst wordt, een Cakisch rijkje bestaan heeft, laat zich niet met zekerheid bewijzen, want behalve in de Buddhistische sagen wordt er nooit gewag van gemaakt. Aangezien echter noordelijk in het gebergte dicht bij het als Câkya-land opgegeven gebied Caka’s woonden, is het van daar ook de dichterlijke bijnaam Câkyamuni en Câkyasinha, Pali: Sakyamuni en Sakyasîha, beide even gewoon in de geschriften der N. Buddhisten als spaarzaam gebruikt door de Zuidelijke. Op een der beeldhouwwerken van Bharhut (in Generaal Cunningham’s Stûpa of Bharhut, PL XXX) komt als bijschrift bij de afbeelding van den Bo-boom voor: Buddha Sakayamuni bodhi, Boom der Kennisse van Câkyamuni. Dewijl de verdubbeling der medeklinkers het volstrekt niet onwaarschijnlijk dat zich een stam ook iets zuidelijker gevestigd had. Eene andere vraag is het, of men aan gâkya niet tevens een etymologische betekenis hechtte, waardoor het in verband gebracht werd met gâka, macht, en verwante woorden. Dit punt kunnen wij hier gevoegelijk laten rusten, omdat het onderzoek ons te ver op het gebied der vergelijkende mythologie zou voeren. Aangaande de hoofdstad der Câkyas, het vermaarde Kapilavastu, zijn de opgaven eenigszinds tegenstrijdig. De vrome Chineesche pelgrim Hiuen Tsang, die van 629 tot 645 na Chr. meer dan tien jaren in Indië reisde, bezocht ook de plaats waar de puinhoopen van Kapilavastu geacht werden te zijn. Hij laat zich omtrent dat bezoek aldus uit: "Het rijk van Kapilavastu telt ongeveer 4000 li in omtrek. Tien steden liggen daar verlaten als een beeld van verwoesting. De koningsstad is in puin en men weet niet meer hoe groot de omtrek er van eens was. Het paleis dat in het midden der hoofdstad stond, mat 14 of 15 li in omtrek, en was geheel uit metselsteen opgetrokken. De overblijfselen er van zijn nog hoog en stevig, hoewel het sinds eeuwen verlaten is. De dorpjes zijn middelmatig bevolkt. Een koning is er niet; iedere stad heeft haar eigen hoofd. Voorheen waren er ongeveer 1000 kloosters, waarvan de puinhoopen nog overgebleven zijn." Verder spreekt de Chineesche reiziger van een klooster daar ter plaatse, met een dertigtal monniken; ook van eenige gewijde plekken, zoals het slaapvertrek van Mâyâ, waar men een standbeeld voor haar had opgericht; de plaats waar de Bodhisattva in de schoot zijner moeder was nedergegaan; niet uitgedrukt wordt, zon Saka hier voor Sakka, dat ook uit het Pali als bijvorm van Sakiya (Câkyas) bekend is, kunnen staan. Noodig is die veronderstelling niet. Julien, Voy. des pèlerins bouddh., II, 309. De stad was dan ook vóór meer dan duizend jaar verwoest. Onder de gedaante van een witte olifant, zooals men zich herinneren zal. Eene welgeslaagde afbeelding van den olifant vindt men in de bas-reliefs van Bharhut met het bijchrift: Bhagavato okranti, "de Heeren ontvangenis. In strijd met Lalitav. 63 is de olifant slechts met 2 tanden afgebeeld; hij had er 6 t. a. p. DE BUDDHA. Uit het verhaal van den gemoedelijken Chinees blijkt ontegensprekelijk dat hij de overblijfselen gezien heeft van een stad, welke volgens de lokale overlevering eenmaal Kapilavastu zou geweest zijn. Of die overlevering onbepaald vertrouwen verdient, kon Hiuen Tsang evenmin weten als wij het thans kunnen doen. Intussen willen wij gemakshalve aannemen dat Kapilavastu te aangewezener plaatse gestaan heeft; dan blijft over te onderzoeken waar de reiziger geweest is. De uitkomst waartoe Stanislas Julien meende te moeten komen, is dat de puinhoop lag niet ver van het hedendaagse Gorakhpur, aan den oever der Rohini of Roode rivier, welke uit de bergen van Nepal ontspringt en zich een weinig boven Gorakhpur in de Rapti stort. De Tibetaanse berichten plaatsen de stad nu eens aan de Roode rivier, dan weer aan de Bhagirathi. In de legende, zooals wij gezien hebben, vormt de Roode rivier de grensscheiding tusschen het gebied der Cākyas en Kodyas. Wij zullen ons van verdere bespiegelingen over dit vraagstuk onthouden, het aan den lezer overlatende zijne eigene gevolgtrekkingen te maken. Eene nog neteliger vraag dan de ligging van Kapilavastu is die welke het zoogenaamde sterfjaar des Tathagata’s betreft. Dat zulk een onderwerp hier niet dan oppervlakkig behandeld wordt zal geen verontschuldiging behoeven. Het doel dat wij voor oogen houden is te doen uitkomen dat het vraagstuk van veel ingewikkelder aard is dan menigeen zich voorstelt. Men kan, door uit de menigte van zeer uiteenloopende opgaven er ééne uit te kiezen, de zaak zeer vereenvoudigen, maar het feit dat er verschil van gevoelen bij de Buddhisten bestaat, kan men daardoor niet wegnemen en evenmin verklaren. Eenige weinige jaren geleden zijn er drie hoogst belangrijke inscripties van Koning Asoka ontdekt uit diens laatste regeeringsjaren. Het zijn: 1. Een bij een tempel te Sahasaram (Sashahara) ter linkerzijde van de rivier de Son gelegen, gevonden. 2. Een bij de grootse stupa te Rupnath (Ropnath) ontdekt. 3. Een op de plaats waar de vrachtaaphaven van Patna aan de Gandesa gelegen is. Onder de naam van deze rivier verstaat men soms den Ganges, een andermaal een paar oostelijke zijtakken ervan. Anders genaamd Priyadarshi (Piyadassi), en in Dîpavansa II: Piyadassana. De ontdekking der drie bedoelde opschriften te Sahasaram, Rupnath en Bairat heeft men te danken aan den onvermoeiden ijver van Generaal Cunningham en van zijnen assistent; de ontcijfering ervan is reeds begonnen. De eenige van de vele tot ons gekomen edicten diens koning, welke gedateerd zijn naar een door hem aangenomen jaartelling en niet alleen naar zijn regeringsjaren. Wij leeren daaruit dat genoemde vorst ruim 324 jaar geleden een gelovige was geworden en dat er 256 jaren verlopen waren sinds den wiwâsa van den sata. Dat met sata de Buddha is bedoeld, is niet aan redelijken twijfel onderhevig. Wiwâsa betekent elders "uittocht naar den vreemde, ballingschap" en "dageraad, het aanlichten van den morgen." Ter wille van de Ceilonese chronologie heeft de geleerde vertaler gemeend aan wiwâsa eenen eenigszinds gewijzigden zin te moeten toekennen en wel die van at verscheiden, overlijden. Immers volgens de Ceilonese kronieken werd Açoka tot koning gewijd 218 jaar na het Nirwâna; neemt men aan den eenen kant dit cijfer, en aan den anderen kant den datum der drie inscripties ten grondslag, dan komt men, met behulp van nog andere gegevens, van beide zijden tot dezelfde of nagenoeg dezelfde slotsom, namelijk dat het Nirwâna omstreeks 480 v. Chr. te stellen is. Met wiwâsa moet derhalve een synoniem van Nirwâna gemeend zijn. Op den eersten blik beveelt zich die uitkomst zeer aan en het lijdt geen twijfel dat bij de Singhaleezen het Nirvana de plaats van het Wiwasa door Aoka gebruikt inneemt. Maar daaruit vloeit nog niet voort dat met wiwasa oorspronkelijk hetzelfde tijdstip gemeend is, niet eens dat de koning de term in die zin gebezigd heeft. De omstandigheid dat hij geen der officiële termen voor Nirwana, en daarenboven een zoo dubbelzinnig woord gebruikt heeft, is niet geschikt om ons over de volkomen identiteit van wiwasa en nirvana gerust te stellen, en onze aarzeling wordt nog grooter als wij opmerken dat ook ter aanduiding van den Buddha in diezelfde inscripties een even dubbelzinnig woord gekozen is, vertolking en toelichting aan de scherpzinnigheid en geleerdheid van Dr. Bühler; zie Cunningham Corpus Inscriptionum Indicarum, vol. 1, p. 94 vgg. en 130, vg. 1 Wij mogen intussen niet verzwijgen dat een Magadhisches sata of satta aan niet minder dan 9 verschillende woorden in ’t Sanskrit kan beantwoorden, waarvan eenige daarenboven in meer dan één betekenis voorkomen. Dipawansa VI, 1 Mahawansa, V, 8. DE BUDDHA, 251 namelijk wyutha of wiwutha. Dit kan betekenings »naar de vreemde getrokken, henengegaan”, ook wel »verwijfd hebbende”, en eindelijk »daggeworden, helder». Het laatste komt op hetzelfde neer als buddha, ontwaakt, inzonderheid indien dit op de zon of den dag wordt toegepast en daar met de Wyutha de Buddha gemeend is, ligt het voor de hand te vermoeden dat de ware opvatting die is, volgens welke het woord een- voudig een synoniem zou wezen van buddha. Bedenkt men daarbij ver- der dat een van de meest gewone namen van den Daggod is Wiwaswat, afgeleid van hetzelfde wiwas, dagen, helder worden, dan krijgt men den indruk dat satawiwasaa een oude term is om »den aanvang eener nieuwe periode” uit te drukken. Ook voor Asoka was die wiwasaa het begin van een nieuw heiltijdperk, maar dat hij, evenals de latere Buddhisten een heiltijdperk zou hebben beginnen te rekenen van den dood desgenen die dat heiltijdperk reeds lang vóór zijn dood liet aanbreken, schijnt verder bewijs te behoeven. De overeenkomst tusschen de elementen der Singhaleesche jaartelling en der door Asoka gevolgde laat zich verklaren uit den invloed dien de van geloofsijver blakende koning van Magadha en zijn zoon Mahendra hebben op de bekeering van Ceilon gehad hebben; de verschillen zijn niet van die aard dat ze niet zouden kunnen ontstaan zijn door onwillekeurige dwaling of de zucht om de chronologie der Ceilonsche heerschers in verband te brengen met het begin van het heiltijdperk. Geheel anders staat het geschapen met de afwijkende opgaven bij de In één geval is het volkomen onverschillig of men wijds als verengang dan wel als "aanbreking" opvat; indien men namelijk met ons in de Buddha de jaargod ziet. Immers, het onderscheid tussen wijds, d. i. het laatste oogenblik van ’t oude jaar, en wijds, d. i. het eerste oogenblik van ’t nieuwe jaar, is = D. Wij houden het er voor dat de uitdrukking opzettelijk uitgekozen is, evenzeer als wiwatha, wiwatha, dat zowel «opgegaan, buddha» als „henengegaan, mukta» is. De hogere eenheid tussen de begrippen mukta, dat tevens arkat beduidt, en buddha werd aldus op de vernuftigste en meest esoterische wijze aangeduid. Later, bij de geschiedenis van de Kerk, zullen wij op de werkzaamheid van Mahendra terugkomen. Noordelijke Buddhisten. Hiuen Thsang, die van het verschil van gevoelen over de datum van ’t Nirvana gewag maakt, zegt dat in zijn tijd sommige 1200, andere 1300, weer andere 1500, weer andere eindelijk nog geen 1000, hoewel meer dan 900 jaar verlopen achtten sedert den dood des Tathâgata's. Die getallen komen overeen met 552, 652, 852 en tussen 352 en 252 v. Chr., volgens de berekening van Stanislas Julien. Ook vermeldt hij, bij een vervallen Stûpa in de nabijheid van Kucinagara (Pali: Kusinârâ) een steenen zuil gezien te hebben met een inscriptie ter herinnering aan de gebeurtenissen bij gelegenheid van ’t Nirwana. Ongelukkig behelsde het opschrift niet de vermelding van dag en maand die gebeurtenis, en natuurlijk ook niet die van het jaar, want de zuil was — zoo schijnt de pelgrim zich de zaak voorgesteld te hebben — kort na de gebeurtenis zelve opgericht. Bij hetgeen Hiuen Tsang opgeeft, kunnen wij nog voegen, dat volgens de voorspelling des Tathâgata's 100 jaar na zijn dood Acoka zou optreden. Over andere afwijkende opgaven bij Chinese en Japansche schrijvers zullen wij zwijgen, alsmede over de tijdsbepaling door den Kashmirschen kroniekschrijver Kahlana gegeven. Het behoeft geen betoog dat de verschillen veel te groot zijn, dan dat ze een gevolg kunnen wezen van onnauwkeurigheid in de bepaling van de lengte des jaars en daarmede samenhangende gebrekkige tijdvereffening. Ook spreekt het vanzelf dat dergelijke afwijkingen niet konden ontstaan, bij allein, in den boezem der Kerk, van het sterfjaar des Meesters had beginnen te tellen. De bepaling van die datum of gewaarden datum is derhalve eerst lang naderhand gemaakt; met andere woorden, men heeft die datum achterna berekend, zooals men in India ook jaar, maand, dag en uur der schepping met de meest mogelijke precisie wist te berekenen. Voorts is op te merken, dat de poging van Acoka om een Buddhistische jaartelling in te voeren, weinig of geen succes was. DE BUDDHA. 253 bijval in Indië — Ceilon uitgezonderd — heeft gevonden, zelfs niet bij zijne geloofsgenoten, want op geen der menigvuldige overblijfselen van Buddhistische kunst vindt men ze gebruikt, en ten tijde van Hiuen Tsang is er geen sprake meer van, dat de Buddhisten den datum van het Nirvana als begin van een jaartelling zouden beschouwd hebben. De omstandigheid dat Ashoka eerst in zijn allerlaatste edicten met die jaartelling voor den dag komt, wekt het vermoeden dat noch toenmaals noch vroeger eenstemmigheid aangaande het begin des heiligtijdperks bestond en dat de door hem ingestelde of gekozene datum den bijval van een enkele partij slechts onder de Buddhisten had. Ware die datum door alle aangenomen, dan zou het ontstaan van de verschillen, die Hiuen Tsang vermeldt, onverklaarbaar worden. Het eenvoudigste is dus te veronderstellen dat iedere partij of school haar eigen gevoelen had en daarbij bleef, en dat daaren- boven de meerderheid de zaak van te weinig belang beschouwde om er over te twisten. Is er een reden te bedenken, waarom men het niet eens werd? Zeer zeker, mits men aannemt dat de datum door latere berekening vastgesteld is geworden en tevens dat de middelen ontbraken om de juistheid van een dergede berekeningen onomstootelijk te bewijzen. Een of ander gewichtig feit moet men aan het berekende tijdstip verbonden hebben, doch waarom moet die gebeurtenis juist op aarde plaats gehad hebben? In het oude sterrekundig stelsel der Indiërs wordt een nieuwe wereldperiode door een belangrijk feit aan den hemel aangekondigd en aangezien het heiligtijdperk, door den Buddha ingewijd, Bhadra heet en de periode waarin wij leven, het Kaliyuga, Tishya, wat synoniem is met Bhadra, zoo heeft het ongemeen veel er van alsof de Bhadrakalpa niets anders is dan een verjonging of navolging van het Kaliyuga. Wat kan er nu aan den hemel gebeurd zijn, dat de keuze van 480 v. Chr. enz. als begin van een nieuwe periode wettigde? Wij vermoeden dat men die tijd beschouwde als den aanvang van een nieuwe orde van zaken, en dus ook van eenen 2 In de opschriften uit het 27e jaar na zijn inhuldiging treft men nog niets dergelijks aan. 254 VAN BUDDHA. nieuwen, zedelijken dharma, die op mystieke wijze met den dharma der natuur kon worden in verband gebracht. ! Terwijl in vroeger tijd de rij der nakshatra's of sterrebeelden met de Pleiaden begon, moest men later, toen de lengte der Pleiaden al te veel van die der zon bij de lente- nachtevening afweek, de rij met de Acwins openen. De zon had op gezegden dag dezelfde lengte als B van den Ram in 422 v. Chr.; met y in 366 v. Chr: met em 686 v. Chr. ? Naar die den Indiërs de juiste maat der praecessie niet kenden, is het niet te verwonderen dat hun berekening fouten aanwijst en verklaarbaar tevens dat zij het niet over het juiste tijdstip eens werden. Het is hier niet de plaats deze gissing, die wij voor niet meer geven dan ze waard is, verder uit te werken. Alleen willen wij hieraan de opmerking vastknoopen dat wij de vaak verkondigde stelling, als waren alle verschillende Buddhistische opgaven, met uitzondering der Singha- leesche, eenvoudig even zooveel misgeboorten, niet kunnen beamen. Uit het voorgaande zal genoeg gebleken zijn dat wij noch den datum van den Wiwàsa — wat dit dan ook eigenlijk betekend heeft — noch die van het Nirwâna beschouwen als een historisch tijdpunt. Het enige wat wij met zekerheid weten is, dat het Buddhism, als georganiseerde geestelijke orde, met aanhang van leekvolgelingen, in de dagen van Asoka bestond. Wanneer en hoe het zich daartoe ontwikkeld had, weten wij vooralsnog niet. In anderen vorm, als volksgodsdienst, hetzij van Magadha of noordelijk Kosala, houden wij het voor zeer oud, omdat enkele mythen — in de eerste plaats die van Māra — niet jonger kunnen geacht worden dan andere mythen die wij in India vinden. Het Buddhism, met al zijn vertoon van ijver voor de Kerk, laat het voorkomen dat vroegere vorsten getracht hadden den Dharma, d. i. gerechtigheid, religie, onder hun volk te doen toegenemen, doch zonder bijzonder gevolg. Hij was de eerste die den Dharma door zijn wijze maatregelen wist te doen bloeien. Zoo zegt hij in zijn edict op de Delhische zuil. Deze opgaven zijn wij verschuldigd aan Prof. H. G. van de Sande Bakhuizen. Wellicht is de herinnering aan de hogere oudheid der vereeniging van leeken, vergeleken met die der Orde, bewaard gebleven in ’t verhaal van de twee kooplieden Trapusha en Balika, die in den Heer en den Dharma geloofden vóór dat de Sangha bestond; zie bl. 80. DE BUDDHA. 255 Wij kennen, maakt den indruk van te zijn een geestelijke orde "vier patroon de Buddha — om zoo te zeggen de brahmaanse gestalte "wan den zonneheld — is; een orde geënt op het volksgeloof. Van de Aan den mond des volks levende mythen, die reeds eenen ethischen tint hadden, hebben de monniken een goed gebruik gemaakt; ze met meta- physische begrippen in verband gebracht, en zóó verwerkt dat ze strekken konden tot zedelijke opvoeding van ’t algemeen. De idealen van een ‘geestelijk leven, zooals die in de scholen der brahmanen en asceten erkend waren, werden door de Buddhistische monniken pasklaar gemaakt ook voor ` den burgerman en den geringen stand, opdat ook deze niet verstoken zouden blijven van de zegeningen der wijsbegeerte. Het behoefte volstrekt niet geloond te worden dat de orde gesticht is — wat men dan ook onder deze term versta — door één man van bijzondere begaafdheid, evenmin als men zulks behoefte te ontkennen van de vrijmetselaarsorde. Wij mogen hem zelfs in onze verbeelding uitrusten met alle denkbare goede gaven, maar wij hebben geen recht te beweren dat de beminnelijkheid van de Buddha der legende aan iets anders ontstaan is dan aan het overoude geloof dat hij als koesterende Zonnegod is "anno miltisto". Hij is het ideaal van de yati of mukta, gelijk ons dat aan Manu! op zoo indrukwekkende wijze beschreven wordt: "Geduldig verdragen hij smaadredenen, doch houdt zich op zijn beurt iemand te hoonen, en met niemand begint hij vijandschap om wille van dit nietige lichaam. Degene die op hem toornig is, bejegend hij niet weer met toorn; hij zegent wie hem vloekt, en geen onwaar woord laat hij aan zijn mond ontsnappen." Ook willen wij geloven dat er vóór 300 v. Chr. iemand is opgestaan die door zijn wijsheid en toewijding aan de geestelijke belangen van zijn medemenschen zulk een indruk heeft gemaakt dat eenige zijner tijdgenoten hem vergeleken met een reeds bestaand ideaal van wijsheid en goedheid, en de nakomelingen hem daarmee geheel vereenzelvigden. Boek 6, 42 vgg. 256 DE BUDDHA. Om de toestand van het Buddhisme in de 34e eeuw, voor het begin van onze jaartelling te leren kennen, leveren de inscripties van Ashoka zeer belangrijke, maar uiterst weinige gegevens. De koning die zichzelf als "de Vrome" (Dhamma-priya) betitelde, vereerde zeker de Heer Buddha ten zevenst, doch hij was nog veel meer met zichzelf ingenomen en deelde lessen van deugd uit op eigen gezag. Van de Buddhistische mythologie vernemen wij bij hem niets; des te meer leering daaromtrent putten wij uit de overblijfselen van den prachtigen Stupa van Bharhut, welke, zooals uit den vorm van het daar gebruikte letterschrift blijkt, van Ashoka's tijd of weinig later moet dateren. Op de beeldhouwwerken, die voor een groot deel met bijschriften voorzien zijn, ontmoeten wij onder andere de bekende namen van enkele vorige Buddha’s en de afbeeldingen van den hun eigen boom der Kennis; voorts enkele tafereelen uit de Buddha-legende; alsook een tal van mythologische figuren: goden, godinnen en andere hemelse en onderaardse wezens, die voor een deel later geheel en al uit het Buddhistische Pantheon zijn verdwenen. Niet de minst belangrijke van die figuren is de godin Śrīmatī (Prakrit: Sirimā), welke zich door de overmatige ontwikkeling van haar borsten als lavende Moedergodin doet kennen, zooals zij ook in het Mahā-bhārata voorkomt, terwijl zij in latere tijden als courtisane wordt voorgesteld. Hoe groot een aandeel de veronderstelde historische stichter op de wording van het Buddhisme ook heeft gehad, niemand zal wel die goden, godinnen en al de vroegere Buddha’s als uitvloeisels van zijn leer beschouwen. Die bovenmenschelijke wezens bestonden voor hem en bestaan nog, al plegen de Europeanen ze niet als personen voor te stellen. Op de bas-reliëfs te Bharhut zien wij verscheidene scènes afgebeeld uit de bij uitstek voor het volk geschikte vertellingen met zedelijke strekking, Jataka’s genaamd. Deze voortbrengselen van het scheppend volksvermogen verschillen in aard niet van de Indische fabelen en vertellingen in het Pancaatantra en soortgelijke verzamelingen, en van de Griekse fabelen. Het kan niet twijfelachtig zijn, dat ze eertijds eenvoudige leerzame vertellingen waren, in de trant van de fabel der oude en jonge olifanten, welke de Heer aan zijn jongeren vertelde bij gelegenheid van Dewadatta’s ondergang. Eenigszils afwijkend echter vertonen zich die vertellingen in de gecanoniseerde Jataka’s van de Buddhisten in zo verre de Bodhisatta zelf min of meer in de geschiedenis ingrijpt en de schoone rol speelt. Van een stille getuige, die met zijn alziend oog alles aanzocht wat er op het wereldrond geschiedt, is hij een handelend persoon geworden, en wel omdat het stelsel van trapsgewijze ontwikkeling in wijsheid eischte dat hij, die eenmaal Buddha zou worden, als Bodhisatta nog niet vrij mocht wezen van de boeien der tot handeling nopende aanstoot. Eenmaal Buddha geworden, is hij boven het aardse gewemel verheven; dan neemt hij geen deel meer in de handeling, maar openbaart slechts zijn onbegrijpelijk licht, geput uit vroegere toestanden. Dit artikel is overgenomen van de Wikpedia en aangepast aan de voornaamste inachttrekken van de 'Groot' Bharhut reliëfs. De boekjes van de Jataka's in de National Library van India bevatten vele uitgebreide en wijdere verspreiding van beelden uit de reliefs bij Bharhut, dan nu hier bijstaat. - Aanvulling D.P. 5 mei 1910. Met deze eigenaarde vorm der Jataka's staat in het nauwste verband de theoretische betekenis die men aan Jataka hechtte. Men vat het op als »geboorte, verhaal uit een vorige geboorte«. Nu kan jalam betekenen 0. a. »het geboren zijn«, desnoods »geboorte«; maar Jataka niet. Feitelijk verstaat men onder den term »een tafereel«, als er sprake is van een beeld; anders zeen geschiedenisje, stukje, fabel. Daar jalam eigenlijk is iets wat geboren, of wat geschied is, en ka een gewone verkleiningsuitgang, mag men aannemen dat met Jatakaam eenvoudig bedoeld werd een geschiedenisje. De andere verklaring is een stichtelijke, kerkelijke, in allen gevalle een verdraaide. Om een denkbeeld te geven van het karakter en tevens van de eigenaardige inkleeding van dier stukjes, zullen wij als proef de fabel van den kraanvogel hier mededeelen. Na een inleiding, waarin vermeldt wordt bij welke gelegenheid deze fabel door de Meester tot leering is voorgedragen, volgt het stuk zelve. Jataka (ed. Fausböll), I, 221. Enkele corrupte lezingen hebben wij de vrijheid genomen stilzwijgend te verbeteren. "In vroegeren tijd leefde de Bodhisatva in zeker woud als boomgod, in eenen boom die dicht bij een meertje stond. Alstoen gebeurde het eens dat er in dat grote meertje bij zomertijd weinig water stond, terwijl de vissen er in talrijk waren. Toen kwam een kraanvogel op de gedachte om die vissen te verschalken en op te eten. Met dat oogmerk begaf hij zich naar den waterkant, waar hij een houding aannam als ware hij in ernstig gepeins verzonken. De vissen hem in die houding ziende vroegen: "Waarom, meester, zit gij zoo ernstig te peinen?" Ik peins met bezorgdheid over jullie", was het antwoord. Aan wel, waarom dat, meester? Omdat ik bij mijzelf denk: wat zullen die arme vissen toch doen, nu er in deze plas zo weinig water staat en de zomerhitte zo fel is? Wat moeten wij dan doen, meester? Indien gij mij volgt, zal ik u een voor een in de beek nemen en overbrengen naar zeker groot meer, met waterrozen van allerlei kleur bedekt. Meester, van het begin der schepping af heeft zich nog nooit een kraanvogel om de vissen bezorgd getoond: gij wilt ons een voor een opeten! Neen, ik zal u niet opeten, indien gij mij vertrouwt. Gelooft gij dat er zulk een meer bestaat, zend dan een uit uw midden met mij mee om het in oogschouw te nemen. De vissen geloofden hem nu en gaven hem eenen halfblinden grooten vis mee, omdat deze huns inziens zich even goed in het water als op het land wist te helpen. De kraanvogel nam dezen met zich mee, liet hem te water om het geheele meer te verkennen en voerde hem daarna terug bij de andere vissen. De oude vis schilderde de gesteldheid van het meer. De op één been staande kraanvogel of ooievaar, die daar onbewegelijk als in gepeins zich verdiept, is bij de Indiërs het beeld van den schijnheilige ascet. Dit schijnt een humoristische trek om te kennen te geven dat de éénoog door de andere vissen voor slimmer werd gehouden dan zij zelf. In het land der blinden — en de vissen toonden dat zij geestelijk blind waren — is éénoog koning. DE BUDDHA, 259 Meer als gunstig af, zodat de anderen op het horen van zijn verslag lust kregen daarheen te trekken en tot de kraanvogel zeiden: "goed dan, meester! neem ons maar mee." De kraanvogel nam nu eerst den halfblinde grote visch en bracht hem bij de oever van het meer, doch kroop toen in eenen Crataeva-boom die daar aan de waterkant stond, legde de visch op een tak, doorboorde hem met zijn snavel en doodde hem, waarna hij de vleeselijke delen opat en de graten aan de voet van eenen boom nederwierp. Straks keerde hij tot de vissen terug en zeide: "die visch heb ik te water gelaten; laat nu een ander komen." Op deze listige wijze nam hij de vissen een voor een weg en at ze op, tot dat er geen enkele meer te ontdekken was. Alleen was er een kreeft overgebleven. Daar de kraanvogel ook deze wenschte op te vreten, zeide hij: "ak heb al die vissen naar een groot meer gebracht en daar te water gelaten; kom, laat mij ook u overbrengen." "zoo wilt gij mij dan vasthouden?" "Ik zal u met de bek vasthouden." "dan zult gij mij laten vallen; neen, ik ga niet met u mee." "Wees niet bang; ik zal u zacht vasthouden." De kreeft dacht bij zichzelf: ver is niets van aan, dat hij die vissen naar dat meer zou overgebracht hebben, doch het zou toch wel goed zijn als hij mij daar te water liet. Mocht hij iets verkeerds in het schild voeren, dan zal ik hem den hals doorknijpen en hem afmaken." Hij sprak daarop tot de kraanvogel: "mijn waarde kraanvogel, het zal u onmogelijk vallen mij zachtjes vast te houden; wel zal ik u zacht kunnen omklemmen. Zoo gij mij toestaat dat ik me met mijn schaar aan uwen hals vasthoude, wil ik met u mee gaan." De kraanvogel niet begrijpende dat de ander hem wilde verschalken, stemde in de voorwaarde toe. De kreef omklemde zacht den hals van de vogel als met een smidstang en zeide: "nu op reis"? De kraanvogel bracht hem eerst daar waar hij het meer zien kon, en sloeg toen de richting in van de Crataeva-boom. 