VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
s in een dobberend vaartuig , zonder iets van have of s goed te kunnen redden. — Meenigmaal mag °t hem. „> zelfs niet gebeuren zyne waardfte panden te behouden, a de vloed overvalt zyn -wooning naauwlyks ontwor- a ftelt hy: zelf het prangend doodsgevaar; en nu hoort » hy zonder te kunnen redden den noodkreet zyner ver- s drinkende gade, zyner fmoorende kinderen ; dan ziet „shy, wanhopig en met wringende handen, nevens de » wrakken zyner ingeftorte hutte en zyn bedorven huis- > raad, de lyken zyner geliefden in den vloed omdry- „ ven, en zyn bekneld hart voelt dat. hy alles verloren „ heeft. —_ Nu waaren koude en hongêr en gebrek » over de verdronkene landen, en roepen luide en ker- s, mende der tederhartige menschlievendheid toe , ach! „ denk aan ons! en kom ops toch ter hulpe? Nu is ten À | „> zelf. E 486 P. H. VAN LIS) LEERREDENEN. > zelfden tyde de Zee in eene woedende beweeging -= „ hemelhoog verheffen zig haare- baaren; dan fpat het „ fchuim, dat in den duisteren nagt als het weerlicht „flikkert, tegen de zwarte wolken; en nu dalen Zy „ weder in diepe kolken neêr. —- Nu ryst het ‘ranke s» {chip ten hemel, en zinkt dan weder ten afgrond, de » ziel der fcheepslieden verfinelt van angst, zy danfen „ €n waggelen als dronkene lieden, en alle hunhe Wys- „ heid. word verflonden. Masten en Stengen fcheuren s» met vreesfelyk gekraak van een, en vallen overboord , » alles beeft en íchud, de jagende wind fcheurt de Zei- „len aan ‘flarden, en giert door het lillend touwwerk, » Het Schip flaat vol waters, de kreet gaat op. ô God! » wy gaan ten gronde! en vaartuig en volk zinken we » in het grondeloos diep, — Zo een magtige hand » niet fterker is dan het geweld der groote wateren, —— » Nu bonst de branding met het geraas van het zwaarst s gefchut tegen de bevende oevers: zelfs in de ruime „ baaïen en op de reeën ftaat de ontftelde Zee hemel- » hoog, de fchepen worden van de zwaarfte ankers weg- 5 gerukt, de dikfte kabeltouwen breeken als vlas, en » fchip en volk gaan in ’t diep ten fpeelbal van wind en » golven ftrekken, of worden tegen rotzen en banken „ aangeflagen en verbryzeld. „ Maar nu fpreekt de Godheid, het is genoeg! en de s» itorm gaat liggen. — Het zwerk fcheurt , en zyn », vaart word minder. Hier en daar breekt het helder azuur s» door, hier en daar vertoont zig een enkele ftar tus- »fchen de langzamer dryvende wolken, by dage laat » zig de liefelyke Zon van tyd tot tyd weder zien: ter- s» wyl onder dat alles het geblaas van den wind meer en „ meer verzwakt. — Allengs krygen eindelyk lugt en ə» water hunne kalmte weder, en de by het leven ge- » {paarde mensch haalt na zoo veel angen en fchrikken » ruimer adem.” | Wy twyfelen niet, of veelen, die in ernsthaftige zaa- ken, in een getooiden ftyl voorgedraagen, behaagen vin- den, zullen, in een uur van godsdienftige Afzonderinge, van de opftellen van den Eerw. vAN Lis, met genoegen en voordeel, kunnen gebruik maaken, W. HULSHOFF, GESCH. VAN JOZEF. 437 De Gefthiedenis van Jozef voor Kinderen. Door wiLLEM VAN OOSTERWYK HULSHOFF., Uitgegeeven door dé Maatfchappy: Tor Nut van ’t Algemeen. Ze Leyden, by D. du Mortier en Zoon, en te Deventer, by J. H. de Lange, 1796. Zn 8yo. 134 bl | T e regt befchouwde de verdienstlyke en bloeiende Ne-: & derlandfche Maatfchappy, ter Zinfpreuke voerende: Tot Nut van ’t Algemeen, de Gefchiedenis van JOZEF y » door alle tyden heen, als eene der belangrykite en „ byzonderfte, welke in den Bybel voorkomen.” Geen wonder, derhalven, als volmaakt inftemmende met haar- lan, dat zy- dit- Onderwerp , áls eene Prysttoffe , ter behandelirge voorftelde. Zy vorderde daar by van de- Prysdingers; niet alleen, dat zy de Gefchiedenis van » JOZEF voor de Jeugd zouden fchetfen ; maar dat zy „tevens het Land, waar dezelve ís voorgevallen, als » mede de Karakters der perfoonen , onderfcheidenlyk „zouden voorftellen; moetende de Zedeleer, uit de ge- „ beurtenisfen en lotgevallen getrokken, zo wel tot ver= „ betering der jeugd, als tot vermeerdering van derzelver „ kunde, verftrekken.” Een aantal van niet minder dan dertien Stukken, der Maatfchappye toegezonden, toont dé belangneeming van het fchryvende Publiek in de voorge- ftelde ftoffe, Het leezende Publiek , vooral de Jeugd, wenfchen wy geluk, zo met den voortreftelyken ‘arbeid van wylen den uitmuntenden WILLEM VAN OOSTERWYK HULSHOFF, als met de keuze der oordeelkundige Keur- meesters over de ingekomene Opftellen. den, over de eene of andere leerzaame gefchiedenis te onderhouden. Naa veele andere Vertellingen valt de: Meester op de gedagte om den leevensloop van jozer te verhaalen. y volvoert die taak in twaalf avonden. Terwyl hy zelve altoos de voornaame Spreeker is, vallen hem de kinderen, nu en dan, met Vraagen of Bedenkingen | in 48% W. VAN OOSTERWYK HULSHOFY in de-rede, welke aanleiding geeven tot oplosfing van zwaarigheden, of tot het voordraagen van nutte-aanmerkine en. Zie hier iets ter proeve. De Meester verhaald heb- nde, hoe jozer het Land Go/en aan zyne Familie ter ‚ bewooninge gaf: ,, Dat was altemaal heel ‘braaf, » (2 » HEINTJE5) maar, als ik jozer geweest was, „Zou: ik » toch myn’ Vader en myne Broeders nog anders ver- s» zorgd hebben. $ Eten his » Mr. Hoe dan, HEINTJE! zyt gy nog niet te vrede s» OVer JOZEF, nu hy zyne heele Familie eeten geeft, » en in Gofen laat woonen? — eet =» HEINTJE. Neen, Re niet recht, de Heer van gansch » Áigypte moest zyn’ Vader en Broeders voordeelige. ‚» ambten of bedieningen gegeeven hebben, zo dat zy, » als groote lieden, op hun gemak ‚kenden leeven, zon- » der. veel te werken , of langer achter de fchaapen te » loopen. ; gr » Mr. Uwe meening is goed; maar, by nader bezien „ » Zullen wy merken, dat jozef geen kwaad deed, met » Zulks na te laaten, dat hy zelfs daarom gepreezen moet. » worden. Had onze jozerF aan zyne bloedverwanten. » groote eerambten gegeeven, dan zou hy veele voornaa- » me digyptenaars afgunttig en knorrig gemaakt hebben, » Ook zou daartoe reden geweest Zyn; want JAKOB en » Zyne Zoonen waren onbekwaam en ongefchikt voor » Zulke bedieningen. Zy hadden niet veel anders ge- » leerd, dan akkerbouw en veehoedery. Jozer zou, dus, » bekwaamere lieden afgezet of voorby gegaan moeten » hebben, ‘t geen onrechtvaardig ware geweest , en ook » nadeelig voor den Koning en het Volk. — leder, » die Een ambt of bediening te begeeven heeft, moet al- » toos zoeken naar de kundigfte en bekwaamfte men- » fchen, die het meeste nut kunnen doen, Hy mag » Zyne byzondere Vrienden dat ambt niet geeven; of zy » moeten ‘er even gefchikt toe zyn, als anderen; daarom » moet ook niemand om een ambt verzoeken , waartoe » hy geene bekwaamheden bezit, noch ook zyn. best doen, » om andere onkundige menfchen aan gewigtige bedie. » ningen te helpen; zo zou men zyn Vaderland fchade, » en zynen medemenfchen onrecht, ‘aandoen, ‚ss Ook betoonde jozrr eene zeer verftandige liefde, 2» door zyne Vrienden herders te laaten blyven. - Die le- s» VEDSWyze was hun gewoon , en, door de gewoonte, » aangenaam geworden. In ’t veehoeden waren ze door- „ kune DE GESCHIEDENIS VAN JOZEF, 489 » kundig: daarin konden zy de Egyptenaaren onderwyzen „en helpen, dat was voor hun het beste en gemaklykfte s beroep. In andere, zwaare bedieningen, hadden z » weêr van alles moeten leeren, en waren dan nog benyd’, s, befpot en uitgelagchen geworden, Jozer leert ons dus, s» dat men zyne genegenheid voorzichtig moet beftuuren, » en verftandig letten op ieders bekwaamheid, om alzo » aan elk te geeven, dat hem ar Daar dit Opftel, volgens de bedoeling der loflyke Maat- fchappye, tot een Schaolboek is beftemd, heeft men, om de onkostbaarheid te bevorderen, alleen in byzondere Af. drukken, in ik 8vo., ingelascht het Schaduwbeeld, be- nevens eene Leevensfchets van den Autheur, opgefteld door RINSE KOOPMANS, Opvolger, in het Leeraarampt , by de Doopsgezinden te Amfterdam, van wylen den be- roemden ALLARD HULSHOFF, Vader van onzen waardi- gen Schryver, en flegts eenige weinige weeken de ecn naa den anderen overleden. Verfcheide byzonderheden ontmoet men ìn die oordeelkundig geftelde Leevensfchets , - welke den vroeggeftorvenen HULSHOFF, zo van de zyde van zyn hart als van die van zyn verftand, in een bemin- nelyk licht plaatzen, | Gedachten van den voortreffelyke CICERO, over den Gods» dienst, als Heiden en Wysgeer, Naar het Fransch, Te dAmfterdam, by H. van Kesteren , 1796, In gr, 8yo. 15 Ul, wW vermelden alleen deeze Pamflet, als gefchikt, om lieden, in de Oudheid onbedreeven, te doen zien, dat niet alle Heidenfche Wysgeeren zo zeer vervreemd waren van de erkentenis eener eerfte volmaakte Oorzaak aller dingen, als, uit vooroordeel, door zommigen wordt vermoedt. Voor ’ overige is deeze Opgave zeef opper- vlakkig, en konde ligt met eene reeks van voorbeelden vermeerderd worden. LETT. 1796. NO. I2. M m oo Je 490 BERICHT nn > Bericht, wegens de thans plaats hebbende Gerteeskundige Ir- richtingen, by de Nationaale Troupes der BataafJche Republiek ; waar by de Lyst van Geneesmiddelen, in > Lands Magazyn in den Haag, voor handen, en ceni- ge Geneeskundige Voorfchriften, ten dienfle van de Offi- cieren van Gezondheid, by de Nattonaale Armée. Door ‘het Bureau van Gezondheid over de Armée en Hospitaalen der Bataaffche Republiek. Te Leyden, by A. en J. Honkoop, 1796. In gr. 8yo. 118 b/, | HES heeft ons dikwils bevreemd, dat, by de fterke fchreden, welke de Genees- en Heelkunde in onze dagen heeft gemaakt, en waaraan veelen onzer Genees- en Heelkundigen geen gering aandeel hebben genomen, de Geneeskundige verbeteringen by de Land- en. Zeemagt van den Staat, als ook by andere openbaare en byzonde= re Stigtingen of Beftieringen, eenen zoo traagen gang na- men, of geheel agterbleeven. Nationaal is dit gebrek ge- wis niet, wat oek, ons min kennende, Buitenlanders mogen zeggen of fchryven: nieuwigheden zyn voor ons zoo wel eene behoefte als voor alle andere Natien der Waereld, —— By de verandering der publieke zaaken in ons Ge- meenebest , waar werkzaame en.kundige Lieden nu gê- legenheid hebben hier en daar zich zelven voor te doen , hadden wy voorts hoop, dat de bedoelde. verbeteringen in het Geneeskundige der publieke Inrichtingen niet zou- den agterblyven. et verblydde ons, deeze onze hoop zoo fpoedig vervuld te zien, en wy namen dus dit Bericht greetig ter hand, en kunnen de Lezers van ons Maand- „erk verzekeren, dat wy het grootfte genoegen onder het leezen gevoelden, In het Voorbericht word ons gemeld, dat de uitvoe- ring van deeze Inrichting, zedert den r Augustus 1795, reeds in volle werking is, en ‘in allen opzichte aan de verwachting beantwoordt; eene omttandigheid-, het Bu- reau waarlyk veel eere aandoende, y heopen met grond, dat zoo verdienftelyke Mannen de zuinigheid niet te verre zullen laaten gaan; zy is by groote Inrichtingen dikwerf zeer fchadelyk, De Berichten. der Officieren van Gezondheid, zoo als deeze, uit het Fransch ver- taald, hier worden genoemd, zien wy met verlengst te „gemoet 5 zy zullen zeker allernuttigst zyu: of eene WEGENS GENEESKUNDIGE INRICHTINGEN, 49r verftandig- beftierende hand van den Uitgeever dikwerf niet nuttig daarby zoude zyn, laaten wy aan den tyd en de Beftierders over. | | | Onder. de verfcheidene. zeer. gewigtige Werkzaamhe- den van het Bureau, in vier Afdeelingen vervat , word -in dit Bericht alleen van het inrichten der Posten der onderfcheiden Officieren van Gezondheid, en het toe-. zicht, dat deeze hunnen. pligt behoorlyk waarneemen s gefprooken. Wy kunnen en willen hier niet al het ge- wigvige van dit Bericht uitfchryven ; niemand, die de eer der Geneeskunde ter harte neemt, zal het ongeieezen laaten. Wy zullen ons alleen tot eenige Aanmerkingen bepaalen. £ De Inttrutien voor de Officieren der Gezondheid ko- men ons uitneemend wel berekend voor, en de magt, aan het Bureau gelaaten, om, naar tydsomítandigheden, ver- anderingen , byvoegingen, verbeteringen , te maaken, fnydt alle aanmerkingen af. .. _Op pag. 30 begint het verflag over de Geneesmiddelen, en hierin zullen veele Leezers met de Leden van het Bu» reau, in zeer veele opzigten, niet inftemmen. ’Er zulien ongetwyfeld Gezondheids- Officieren en anderen weezens te onvrede, dat eene en andere hunner favoriet- re» medies verworpen of weggelaaten zyn; en ons dunkt, dat men, in dit geval, ook niet al te geftreng moest zyn. “Er behoort tyd, en ondervinding, en oordeel, en kunde, toe, eer een Genees- of Heelkundige zich zel- ven eene behoorlyke of gezuiverde Materies Medica kan zamenftellen. De Preleiones en de Winkel. bepaa- Ten hier dikwerf al te veel; en wie is onfeilbaar? ‘Er zullen veelligt kundige Officieren der Gezondheid zyn, die, in zommige catarrhale Ziekten, of derzelver gevolgen, een gedroogd ligt fpecerieagtig en tezamentrekkend Kruid, b. v. Yp, zeer nuttig,en boven de Catechu, keuren; ane deren zullen Me? Rofarum € Confèrya Ro/arum voor nut- tiger, in zommige gevallen, houden, dan Zindwra Castoret & Succini, in andere. Maar Catechu! een middel met . Salep, enz., in borstziekten een der voornaamften, in deeze gevallen met Aluin, enz, verwisfeld! Het Emp/a- firum Veficatorium is toch, waarlyk, zamengefteld ge- noeg; en het moet niet oud worden. Unguentum emolli- ens? © nervinum? — Men duide ons niet ten kwaade, dat wy nog eenige aanmerkingen op de Lyst der Genees- middelen maaken, vd Mma De 492 BERICHT, WEGENS GENEESKUND, INRICHTINGEN. De Mofchus, een zoo enorm duur middel , en van zoe weinig en twyfelagtige werking! Affragalus exfcapus: van deezen willen toch de nieuwere ader niets weeten. Radix Graminis: hoeveel verfchilt het af kookzel met dun bier ? Herba Hedera terrefiris fie cata is toch alleen voor Liefhebbers. Aloe Socotorina is geenzins de Caapfche; deeze, minder kragtig, word aan des niet kundigen daar voor verkogt. —— Nim- mer z Recenfent van ge Geneesmiddel , zoo wel in de Hospitaalen als in de particuliere praâyk , meer misbruik maaken, dan van het Acidum vitrioli- num en het Nitrum. —— De Opftellers van de Lyst der Geneesmiddelen hebben, in de daad, reguard ge- nomen op de verfchillende denkwyze van hun, voor welken deeze Lyst gefteld is; en, in zoo verre Re- cenfent van hun verfchilt, is zyne ftem alleen die van een eenig man. Wy kunnen niet voorby, hier nog een fraai gezeg- de der Opftellers aan te haalen, °t welk alle Waarmee- mers wel mogen opmerken. ;, Wy fpeuren wel zeer » naarftig alle zeldzaame Waarneemingen op, maar het » zyn niet deeze, waartoe wy de aandacht der Officie- » ren van Gezondheid eeniglyk aanmaanen. Zy verza- » digen wel, boven anderen, de nieuwsgierigheid, maar » brengen niet even zeer het grootfte nut aan. Onze » Waarneemingen zyn immers niet als flegte munten » of domme handfchriften, die alleen door haare zeld- » zaamheid waardye hebben,” enz. s De Afdeeling , pag. 6: beginnnende, is vol gewigti- ge en voortreflyke bedenkingen. Wy herhaalen, dat ons dit Bericht een onuitfpreekelyk genoegen heeft ver- oorzaakt, en wenfchen, dat de Bewerkers nog 1 en die belooning van hun doel mogen genieten, mci zy zich in het flot van bet Bericht wenfchen. $ J. W. TE WATER, DE VAD. NIST. VERKORT, 493 De Waderlandfche Historie van den Heere J. WAGENAAR verkort, en met leerzaame Aanmerkingen , ten dienfte der Nederlandfche Jeugd, witgegeeven door J. W. TE WATER , Hoogleeraar in de Godgeleerdheid en Kerk- lyke Gefchiedenisfen te Leyden, en Historiefchryver van Zeeland. Tweede Deel. Te Amfterdam, by J.de Groot, G. Warnars; ze Leyden, by S. en J. Luchtmans; ze Dort, by A. en P. Blusfé, en te Harlingen, by V. v.d. Plaats, 1794. Jn gr. 8yo. 308 bl. GE de Hoogleeraar TE WATER, in zyne Voor- redens van het een en ander Deel des uitgeftrekten Werks, de Historie van het Verbond en de Smeekfchriften der Nederlandfche Edelen , welks laatfte Deel wy zeer on- langs aankondigden C? ‚zich beklaagt over de beletzelen en hindernisfen hem in de Uitgave vertraagende, zo doet hy ook in het Voorberigt van het tweede Deel deezer Verkorte Historie der Vaderlandfche Historie van den Heere J. wA- GENAAR. Toen hy, eenige jaaren geleden , deeze Vaderland- fche Historie, alleenlyk ten dienfte der Jeugd gefchikt, be- gon te fchryven en uit te geeven (t), hadt hy ten oogmerk dien arbeid met den meesten fpoed te voltooijen, Dan een tusfchenvak vol beletzelen deedt hem dit werk ftaa- ken, en kwamen ’er, gelyk hy, met waarheid , fchryft , ze- dert dien tyd, zo veele andere Schriften van foortgelyken vaart, ten dienfte der Jongelingfchap, in Nederland te voor- fchyn, dat het zyne, zonder eenig nadeel, wel fcheen te kunnen agterblyven. — Dan op zommiger fterken aan- drang heeft hy dit werk wederom opgevat , met oog- merk, om hetzelve, zo cop hem lust en kragten fchenkt , zo dra mogelyk voort te zetten, en ten einde te brengen. Van de voortzetting is dit tweede Deel een blyk; en fluit hy zyn kort Voorberigt met deeze Aanduiding: „ Valt dit Werk misfchien eenen meer kundigen Leezer „ in handen, en bemerkt hy, dat ik hier en daar, voor- „ al omtrent de gewigtigfte Gebeurtenisfen der zestiende „ Eeuwe, onder de Regeeringe van Keizer KAREL en „ Koning FILIPS voorgevallen, uitvoeriger was dan de ss VOOTre (*) Zie, hier boven. bl. 412. Ct) Zie Algem, Vaderl, Letteroef. VIL Deels 1 St., 1785. Mm 3 „ voortrcffelyke WAGENAAR 5 hy verfchoone myne uit a ftappen, en verblyde zich, met my, dat wy thans in de „ gunttige gelegenheid getteld zyn om gebruik van een „ aantal fchoone Gedenkftukken, te vooren onbekend, te „, kunnen maaken; terwyl ik niet van my verkrygen a konde om den voornaamften inhoud van dezelven voor a de Nederlandfche jeugd verborgen te houden.” Te aangeduider plaatze hebben wy van den Aanleg deezes Werks breedvoerig genoeg edn en de her- innering des Hoogleeraars , uit het korte Voorberigt deezes Deels byscbrast „ geeft ons de weete van °t geen wy meer byzonder in het opgemelde tydvak te wagten heb- en. Het Elfde Boek, waar mede dit Deel begint, vermeldt den Oorfprong der Verwarringen, naa den dood van Graaf WILLEM DEN IV, en die. Verwarringen zelve. — Het Twaalfde ftelt ons de aandoenlyke Gefchiedenis van JACOBA VAN BEYEREN voor oogen. In het Dertiende zien wy den Hoek/then en Kabgeljaauw- fchen Twist herleeven; een fchets van het diep verval van den Godsdienst en de Geestlykheid, met de beginzels der Hervorminge ‚met de daar toe medewerkende Staatsgefteltc- nisfe; de verrigtingen van PHILIPS , den Goeden bygenaamd 5 omtrent wien de Schryver, diens Character kortlyk fchetzen- de, betuigt: > Wanneer wy den geheelen leevensloop van 9, FILIPS, alle zyne bedoelingen en verrigtingen, met onzy- s, digheid befchouwen, is het twyfelagtig , waarom hy den a bynaam: van den Goeden by zyn leeven verkreeg, en tot s heden behieldt. Zyn onbepaalde heerschzugt vervoer- s de hem tot veelvuldige ftappen van geweld en onder- a drukkinge. Zyn gedrag omtrent Vrouwe Jacóra, de s BREDERODES, en meer anderen, duldt naauwlyks ver- ə fchooninge. De Nederlanders waren hem geen dank fchul- » dig, dat hy hen, ten koste van zo veel goeds en bloeds, 2 in menige buitenlandfche oorlogen hadt ingewikkeld. > Zyn prachtig en wellustig leeven was van eenen verderf- 9, lyken invloed op de eme en Landzaaten, en de s fteeds vermeerderende Graaflyke beden ledigden de a, beurzen der laatíten, Niemand echter kan den Hertoge s, den roem van een fchrander vernuft, ftaatkundig beleid, en yver voor de Weetenfchappens betwisten. Indien » ops Vaderland zoo groote verpligtingen aan deezen as Vorst gehad hadt, als de Floogefchool te Leuven en » de Boekverzameling te Brus/el, zou elk Nederlander 3 „> ME t DE VAD, HIST, VERKORT. 495 » met reden, nog den mond vol hebben van PIYLIPS den s» Goeden.” — Voorts ontvouwt dit Boek de Bedryven van zyn Zoon en Opvolger CAREL VAN BOURGONDIE. Dit wordt in het Veertiende Boek voortgezet, Waar wy zyn dood en Character, en den aanvang der Regee- ring van MARIA VAN BOURGONDIE , vermeld vinden 5 met aanmerkingen over het Privilegie door haar verleend, en de gevolgen haars} Huwelyks met MAXIMILIAAN VAN GOSTENRYK 5 met den herleevenden twist tusfchen de Hoekfchen en Kabbeljaauwfchen; haar dood, en de bedryven Van MAXIMILIAAN. … Met het /yftiende Boek opent zich het tooneel van het zogenaamde Kaas- en Broodfpel in Holland; wy zien PHI- LIPS DEN Íl de Regeering aanvaarden: de woelingen in Gelderland, en Friesland, en Groningen. Naa diens vroeg- tydigen en onbetreurden dood, zien wy CAREL DE li, meer onder den naam van CAREL DE V bekend, te voor- fchyn treeden , en MARGAREET tot Landvoogdesfe aan- = en; met de veelvuldige krygswoelingen van dat tyd- vak. Dit vinden wy in het Zestiende Boek vervolgd, met E hoe zeer CAREL, in deeze Landen , de paalen van zyn Gezag te buiten ging. Naa diens vertrek na Spanje bleef MARGAREET algemeene Landvoogdesfe. On- der de byzonderheden , by *s Hoogleeraars Voorganger WAGENAAR niet te vinden, ontmoeten wy hier deeze Gefchiedkundige waarneeming: „ Volgens het getuigenis van een uitmuntenden Spaanfchen Historiefchryver, die ten tyde van KAREL leefde en deszelfs verrigtingen van naby kende ; doch wiens Gedenkfchriften eerst in den Jaare 1780 te Madrid in * licht kwamen (*) » hadt KAREL voorgenomen zynem Broeder FERDINAND naar de Nederlanden te zenden,. zo dra hy in Spanje gekomen zou zyn. Men gaf voor, dat kare hiér mede alleenlyk bedoelde , dat FERDINAND, op ’s Konings naam, het hoog bewind over de Nederlanden voeren zou; doch de waare reden was, om voor te komen., dat niet misfchien uit de tegenwoordigheid van zyn Broe- ə» der eenige ed, a, in het Ryk gebooren wierden, Dit oogmerk ontdekte zich te meer, om dat Koning KA- REL, zo dra mogelyk, bevel gaf, dat PIETER NUGNEZ GUZMAN en ALVAREZ OSORIO zich van FERDINAND » | s» WiER (*) JOANNES GENESIUS SEPULVEDA. | Mm 4 496 JW. TE WATER wien zy met liefde opgevoed en onderweezen hadden, s op ftaande voet moesten verwyderen. Zy gehoorzaam- a den, doch tot hupne fmeîte. Elk, die hunne groote s verdienften kende, hadt er den mond vol van, en was s» verwonderd. Ook mishaagde het befluit des Konings, s OM FERDINAND na de Nederlanden te zenden ,-waar s» toe hy echter, te Aranda gekomen zynde, mondelyk, » bevel gaf, en reeds te vooren last zondt aan den Kar- » dinaal XIMINEZ, Bisfchop van Toledo, wiens dood, kort » daar naa voorgevallen, zeer betreurd werd, zoo we- » gens zyne uitmuntende hoedanigheiden, als om dat de s» Koning, op het verzoek van WILLEM VAN CROY, Hee- s re van Chievres, het bewind over Kastilien, door XIMI- > NEZ met den grootften roem waargenomen, ftelde in » handen van WILLEM VAN CROY, die op zyn hoogst s twintig jaaren oud, en, °t welk den Spanjaarden voor- » al tegenftond, een gebooren Nederlander was. Terwyl caREL Erfheer van Overysfel wordt. Ten dee- zen tyde, fchryft de Heer TE WATER, » deedt de » Landvoogdesfe eene zwaare bede, ook aan die van s» Holland en Zeeland, Men maakte groote zwaarighe- s den om daat in te bewilligen. De Hollanders klaag- » den over ’% Lands armoede, door vroegere Oorlogen a en de tegenwoordige fterfte onder het Rundvee veroor- s zaakt. De Zeeuwen zaten diep in fchulden. De Ad- ss VOCaat VAN DER GOES vertoonde aan de Landvoog- ss desfe, hoe het minfte Kwartier van Brabanta meer in- ss komften hadt dan gansch Holland, dat kleiù en arm ss WASs DE VAD, HIST, VERKORT. | __ 497 » Was, en zogt haar te doen begrypen, dat men aan dit s» Land geen nieuwen last behoorde op. te leggen, eer » het een weinig tot verhaal gekomen was. Al die ver- » toogen , hoe gegrond anders, deeden by de Land- s» voogdesfe niets af, en zy rustte niet voor dat “er » Geld kwam, En waar toe moest het dienen? Men » zeide tot onderhoud van het Krygsvolk , tot het op- s» bouwen van het Slot Vredenburg te Utrecht, en ten ə» dienfte des Keizers op zyne reis na Malie; en het laat- » fte fchynt wel de voornaamfte oorzaak der gevorderde » Bede han te zyn. Na dat zy toegeftaan was, ver» trok de Keizer terftond, met eene groote Vloot, welke » meest uit Mollandfche en Zeeuwfche Schepen beftondt, » om zich door den Paus te Bononie tot Keizer te laaten » kroonen, gelyk in ’t volgende jaar (1530), juist op KA- » RELS geboortedag, met groote pracht gefchiedde. Nu » wisten de Nederlanders waar hun Geld bleef, en onder- » vonden, dat de fteeds aangroeiende Grootheid van hunnen » Heer den weg meer en meer baande tot vernedering, 9 an en buitenfpoorige af hanglykheid , van hun Va. 35 erian Aas ` Zo įgepast als in °t oog loopende die flotaanmerking des Hoogleeraars is, zo gezogt dunkt ons eene op deeze zelf- de Bladzyde voorkomende, fchoon hy ’er meer in fchyne te ftellen. Te weeten, vermeld hebbende, hoe uit eene naauwkeurige Befchryving van ’sKeizers Krooning, door een Man van aanzien in dien tyd operi niet al- leen bleek, hoe ’er geen kosten gefpaard wierden om aan die plegtigheid allen mogelyken luister by te zetten, laat ’er op volgen : „ Doch eene byzonderheid, in de- > zelve SEVDE uitdruklyk gemeld , trekt vooral on- »„ ze aandacht. en eindigde den maaltyd, die, naar » den tyd gerekend, ongemeen kostbaar was, met dank- > Zegginge tot GOD. et blykt, derhalven , dat men » toen, by het houden der plegtigfte Maalryden, geen s fchande ftelde in de openlyke erkentenisfe van de wel. ə» daaden van ’s HEEREN gunftige Voorzienigheid, aan ə» welke ieder fterveling, een Keizer niet minder dan de > geringfte , ook voor ’t Ep van aardfche Zegenin- w gen, de eerbiedigfte hulde en dankbaarheid veríchul- ə» digd is.” Het Zeventiende en laatfte Boek, deezes Deels fchetst den Voortgang en de Hinderpaalen der nd den overgang der Landvoogdye op MARIA, Koningin Wedu- Mm 5 we d 493 J.W. TE WATER, DE VAD. HIST; VERKORT, we van: Hongaryen; welke Plakaaten. de Keizer- gaf, belangende den Godsdienst, het Burgerlyk Beftier en de Regtsoefeningen, en de Nieuwe Inftruétie voor het Hof van Holland. Wat Holland ten deezen tyde van de De- gen te lyden hadt. Ook komen hier de Merdoopers ter baane. De Friezen weigeren zekere bede van den Keizer te bewilligen, en verzetten zich tegen het Ontwerp ce- ner Unie onder alle de Nederlanden, De nieuwe On- lusten met Deenemarken , de Onderneeming der Gelder fchen tegen Groningen, waar door ook CAREL DE V in % be- zit van Groningen en de Ommelanden kwam, fluiten dit Boek en dit Deel. . Daar wy op den Tytel de Jaartekening van 1794 lee- zen, en wy thans 1796 fchryven , zonder iets van een Illde Deel vernomen te hebben, {tellen wy vast, dat de Schryver nieuwe Belemmeringen gekreegen heeft, die hem lust of kragten benamen om dit Werk voort te zetten. Proeve over het Patriotismus. Door HENRIK CHRISTOPH ALBRECHT. Zerfle Deel. Uit het Hoogduitsch ver. taald, en met Aanmerkingen vermeerderd, Where we would wish to reform we must not reproach. TH. PAI- NE, Rights of Man. Part. II. Te Amfterdam, by Wes: fing en van der Hey.. In gr. 8vo, 251 bL ne nae van Schriften, in °t Nederduitsch, over het Onderwerp, waar over zo veel gefprooken wordt, en dit Boekdeel handelt, het Patriotismus, bewoog den Ver- taaler om dit Hoogduitsch Werk in onze Taal over te brengen. In zekeren zin kan ’er lof niet aan ontzegd, doch dezelve in ruime en overloopende maate daar aan niet alzins gegeeven worden. Anders ook zou de Vertaa- Jer geene reden gevonden hebben, om, op een gedeelte, zo breede Aanmerkingen te maaken, als wy hier aan- treffen. | Hoe zeer het eene welgegronde waarheid is, dat groot en goede daaden zeer veel van elkander verfchillen, en de eerstgemelde , van zekeren bygevoegden glans beroofd, het laatfte geheel derven, zal, egter, in de rechtmaatige beoordeeling van der Menfchen bedryven, altoos te let- ten vallen op de tyden, waarin zy leefden, op de om- ftandigheden , waarin zy zich bevonden. Leggen fets è. ce H. Ce ALBRECHT, OVER HET PATRIGTISMUS. 499 deeze maatftaf ter zyde, wy loopen gevaar van eene ver- keerde oordeelvelling, en hier aan maakt zich, onzes oor- deels, de Heer ALBRECHT íchuldig, in het eerfte gedeelte deezer Proeve. f in zyn tweede Hoofdituk, Meldendaaden ten Opfchrift voerende „toeft hy by het door veelen hooggeroemd bekend bedryf van DECIUS, daar deeze zich aan de onderaard- fche Goden wyde, Hy bekent, „, dat, wanneer wy dit » Verhaal met onze verbeelding agtervolgen, wy ver- s» baasd ftaan over de grootheid waar mede de man zich s Zelf opofferde om zynen Volke den zegen te verfchaf- » fen. Maar wat is het in den grond waar over wy vere », baasd ftaan?” —— Hier op vaart hy voort met aan te merken, dat de Heldendaad van pecius beftondt in een zekeren dood in den mond te loopen, en voegt ’er by: De Dood van pecius was onnoodig, en moet toege- fchreeven worden aan eene zotte vlaag, veroorzaakt door het veragtlykst Bygeloof. Doch herinneren wy ons de evengemaakte algemeene aanmerking, dan zal ons de oordeelvelling van ALBRECHT niet juist voorkomen. Fndien een Veldheer, in onzen tyd, op een Gezigt of een Orakelftem afgaande, het voorbeeld van pecius of coprus volgde, wy zouden hem, ‘en met het hoogfte regt, onder de Zotten en Zin- loozen rangfchikken. Maar hoe veel verfchilt hier van niet het geval van een Romeinfchen en Griekfchen Veld- heer, die zich van de waarheid der Openbaaringen , langs die wegen verkreegen, ten vollen overtuigd hielden? Wy, fchoon overtuigd van de valschheid deezer grondbegin- szelen , kunnen niet nalaaten de belanglooze zelfopoffe- ring, om vaa hun Vaderland af te wenden wat zy atd zelig. 500 H. C. ALBRECHT zelfs hoogfte ramp oordeelden, te bewonderen. °t Ts de overtuiging hier van, en de daar uit volgende den Volke beweldaadigende beweegreden , naar welke wy de Ze- delyke waarde van het bedryf met betrekking tot de Daaders moeten afmeeten. Het volgend Hoofdftuk, Be/thaaving en Heldhaftigheid etyteld, deelt in voorftellingen van gelykfoortigen ver- ihre aart. Helden-eeuwen, merkt hy op, zyn altoos die van Onkunde en Barbaarschheid. Zulke Eeuwen kun- nen alleen de dolle daad van Mmucius scÆævoLa doen toejuichen, fchryft ALBRECHT, en brengt andere foortge- Iyke by, niet genoeg de tyden in aanmerking neemende, om een billyk oordeel te vellen. —— Wy denken nog ouderwets genoeg » als men ’t zo noemen wil, om het geen hy wegens het Character van CINCINNATUS fchryft niet te ondertekenen. Hy zegt, ten flotte, naa de bedryven deezes altoos hooggeroemden Mans vermeld, en niet in den gunftigtten dag gefteld te hebben: „ Zo men deezen „ waaren zamenhang der Gefchiedenis overziet, vindt „, men noch de armoede van CINCINNATUS roemwaardig, » noch reden om het vertrouwen te bewonderen, met » welk zyn Party hem tot Diêtator beriep. In de ge- „ heele handeling is niets, dat Patriotismus genaamd „ kan worden, ten zy Partygeest Patriotismus heeten zal.” Kan men, deeze oordeelvelling by de Gefchiee denis vergelykende , nalaaten den Schryver te befchul- digen, dat hy, om den roem deezes Romeins te bezwale ken, de zaak in een verkeerd licht ftelt? °t Geen wy be- wonderen in het Character van CINCINNATUS is de Braafheid en de Belangloosheid van een Man, in zeer {chraale leevensomftandigheden, die geen voordeel wilde trekken van de hooge magt, met welke men hem bekleed hadt, om zyne bekrompene Leevensomftandigheden te verruimen, en Middelen te verkrygen , overeenkomttig met den rang, dien hy in het Gemeenebest bekleedde, Die bewondering van deezen Romein houdt by ons ftand, hoe zeer wy ook de onregtvaardige en drukkende maat- regelen der Patriciaanen wraaken en hoogst veroor- deelen. Voorts willen wy den Schryver gaarne toeftemmen , dat de Griekfcthe en Romeinfche Gefchiedenis overvloeit van partydige berigten , en maar al te zeer voorzien is van opgehemelde voorbeelden, ftrekkende om in Zede- en Staatkunde beide zeer verkeerde gevoelens in te boe- ° , Ze- OVER HET PATRIOTISMUS. Sor zemen. Hier toe trekken ’s Schryvers Algemeene Aan- merkingen in het IV Hoofdftuk. Hoe veel waarheids en toepasfings in de volgende bedenking. … Die Man sa heeft zyn Vaderland, zynen Staat of Stad, deeze of s geene voordeelen verfchaft: hy heeft zyn Vaderland yer- s 7ykt of vergroot. Zo fpreekt men, zonder eens op de s» vraag te denken. Op wiens kosten heeft hy dat gedaan ? s» Zelfs zyn de Lofredenaars gewoon Patriotismus te 9 noemen , wanneer veroverzieke Vorften hun Gebied » door Krygen vergrooten, of door Monopolien en Han- s» deldwang hun Land poogen te verryken, om des te » meer Oorlogen te‘ kunnen voeren, en by hun leeven zo s» veel te vreeslyker, en naa hun dood des te beroemder, s» te zyn, zo lang tet dat de Gefchiedenis het waagt ` » Onpartydig te worden.” Het vyfde Hoofdftuk, dienende ter beantwoording der Vraage: Zyn Daaden, die niet uit Eigenbaat verricht wore den, reeds daarom eerwaardig? en het Vide, Gevolg- trekkingen uit Waarneemingen behelzende, zyn kort, doch bevatten‘ veel goeds, — - Ons ftaat voor, veele jaaren ge- leden, in een Engelsch Zedefchrift eene vergelyking ge- zien te hebben tusfchen ALEXANDER DE GROOTE €en een Straatrover. Hier treffen wy, ten flot des laatstge- melden Hoofdftuks, eene vergelyking aan tusfchen den indruk, dien de Gefchiedenis deezes Macedonifchen Helds maakt in vergelyking met die van een het Mensch- dom beweldaadigend Man. „> Maar toch zal de ganíche gefchiedenis van het werk- s zaam en veelligt langduurig leeven eens Weldbeners der „ menschheid onze opmerkzaamheid niet zo zeer bezig » houden , als het kwaad dat een Verwoester of Vero- veraar in tien jaaren gedaan heeft, — Zy is te eem » voudig, deeze kleine historie des Weldoeners, en, de » waarheid te zeggen, daar ís reeds famenhang in. In „het geheel heerscht ééne denkwyze en één gevoels » Dit kan ons niet lang genoeg bezig houden. Het wil- » de dryven eens Veroveraars, wien alles te klein en » tê eng is, die weenen kan om dat ’er geen brug na s» de Maan leidt, gaat zo verre in grootte en uitgeftrekt- » heid, dat wy genoeg te doen vinden, om ’er flechts 9 A famenhang fn te brengen. En zo vindt ons » verftand bezigheid, terwyl wy onze oogen op de me- » nigvuldige voorwerpen westigen , en onze gevoelens > op eene zeer menigvuldige en immer veranderende » wyze aangedaan worden.” - Met het VII Hoofdftuk komt de Schryver eerst tot zyne hoofdzaak, en handelt over de Gezelligheid en Liefde tot zyne Geboorteplaats. Alle Maatfchappy, dit is de korte inhoud zyner opgave, metkt onze Sc ryver aan als gegrond op die onveranderlyke gefteldheid onzes beftaans , dat wy Menfchen, op ons’ zelven befchouwds ongenoegzaam zvn om ons geluk te bevorderen: de nae tuurlyke aandrift der Sexen tot elkander, en de liefde tot hun naakroost, welke het gevolg is hunner- vereeni ging » OVER HET PATRIOTISMUs. 5ó% ging, hebben wy Menfchen met alle andere Dieren ge- meen 5 maar by het Menschdom ‘worden deeze driften veredeld door gevoelens van ftandhoudende tederheid en- sedelyke toegenegenheid. Dit is de -breede grondflag „ waarop onze Vaderlandsliefde rust. En zal deeze, zyns oordeels, nooit bevorderd worden door uitwendige fchit- terende vertooningen, en voldoeningen aan: kunstbehoef- ten; maar door het bedaard genot des Huislyken Lee- vens: en gevonden worden meest te heerfchen waar dee- ze het algemeenst en évenmaatigst verfpreid zyn, en waar eenvoudigheid van Zeden voorkomt, dat de Gezinnen het geluk niet zoeken buiten hun eigen kring. En i Hier op’ grondt de Heer ArsrecHT het VIII Hoofd-' {tuk -— ten Opfchrift voerende: Bepauling der Gezelligheid door Standen. Tdelheid,. Met veel klems ‘toont hy, dat Rangonderfcheidingen, Bevoorregte Standen, en Adel, nadeelig zyn voor de gevoelens van het-waare Patriotis=" mus: als uit eigen aart gefchikt om de Grooten met trots: en ydelen waan te vervullen, en de laagere Standen te verdrukken. | “Zonderling zyn onzes Schryvers Aanmerkingen over de Euxe, in het IXde Hoofdftuk; en zyne niet algemeene Bè- denkingen over de Belastingen, in het volgende, zal im dns Land in deeze Dagen de aandagt van veelen trekken Zo ook het Xidè Hoofdftuk , °t welk over de Gilden toopt. Dit moge, gelyk de Vertaaler aan den voet der Bladzyde ons herinnert, meest op Duitschland faan. Veel is er in, ook op ons Land toepasfelyk. Waarlyk wy me- geh met hem zeggen. „Het Systema der Gilden is zo „ zeer op tyranny gegrond, dat een ieder van deszelfs „ deelgenooten van trap tot trap in den dwang, dien hy „ anderen mede helpt opleggen, eene zekere vergoeding „en ene foort van bevrediging vindt voor °t geene wat „s hy zelve geleden heeft” — „Door de Gilden worde „ Diets anders onderhouden dan misbruik en wederzyd: -5 Rhe- kneveläary. — Het is door de weldaadige wer- n der Befchaaving en algemeene Verbetering der j n, door gánsch andere Inrichtingen en verbeterde „, Schikkingen, dat zich de. Menschheid allengs van de »» drukking van het- yzeren jok der oude Barbaarschheid s bevrydt. — De Geleerdheid en de: Kunften hebben zich „) in ons Vaderland (Duitschland) meestal van de oude gef <, daante der Gilden ontdaan; [wy zyn wi eg verre niet in n tyd ook «eens 5> Nederland} onze’ naakomelingen zullen b L s» DE~ si Ze gog H. C. ALBRECHT „ beleeven, waar in zy vrye Handwerkers zien, wanneer „ ieder Man onder het Volk tevens Burger is, en alle „ de Zoonen des Vaderlands, der lange kindschheid en „ der ftrenge tucht eindelyk ontwasfen, alleen aan het, „ Vaderland behooren zullen.” ALBRECHT's Aanmerkingen over den Godsdienst, in het Xilde Hoofdftuk, kunnen wy alleen in zo verre over ’t algemeen goed en rechtmaatig keuren, als zy betrekking hebben tot Hierarchy, of de vastftelling van zekere Stel- zelleer met uitfluitende Burgerlyke voorregten voor de Omhelzers van dat Stelzel. Doch wy moeten ons van hem verwyderen als zyne denkbeelden daar heen loopen, dat het Christendom {trekt om het Patriotismus te ver- minderen, zo niet te vernietigen. zo te doen als zy wenfchen dat hun gefchiede, is zeer unftig voor rechtfchaape Vaderlandsliefde , voorkomt et misbruik daar van als een beweegmiddel tot een den naasten onderdrukkend gedrag, en geeft ’er de verdien- fte van Zedelyke Deugd aan. De Vertaaler heeft eene Aanmerking geplaatst, bl. 128, welke ook daar heenen ftrekt, om de misvattingen, waar toe de Schryver anders niet weinig aanleidings geeft, tegen te, gaan. Want in dit Hoofdftuk hebbeff wy reeds fpooren, die aanwyzen, dat de Schryver niet gunftig over de Openbaaring denkt, °t welk zich vervolgens min ingewikkeld voordoet. Immers, naa, in het XIII of laatfte Hoofdftuk des Eerften Boeks, op eene alzins leezenswaardige wyze, over de Staande Legers gehandeld te hebben , {preekt hy, in het Ifte Hoofdítuk des Tweeden Boeks, over den Alge- meenen Invloed der Staatsgefleltenisfen, op geene gunttige wyzej en dan laat hy zich, in het II, III en IV Hoofd- ftuk,die tot Opfchriften voeren: Zheocratie, Hierarchie,en Algemeene Aanmerkingen over de Theocratie en Hierar- chie, met betrekking op hes belang der Menschheid en 2 é OVER HET PATRIOTISMUS: gog: fur Patriotismus, in zulk eén ongunítigeh dag voor -de. Openbaaring, althans de Mozaifche, zien, dat de Ver- taaler te raade werd, die Hoofdftukken te vergezellen met juiste Aanmerkingen en Byvoegzelen, die van bl. 189-217 loopen. Het flot alleen neemen wy over. Het eigenlyke monfter, waar op alles, wat onze Schryver ə» ten laste van de gewaande Zheocratie en van de Hie- …» rarchie heeft, volmaakt past, is het Despotismus. » Door dit woord verftaan wy het misbruik: dat de fler- s kere maakt van zyne magt over den zwakken. Deeze Pro- »» źcus, die alle gedaanten aanneemt, die zich in alles > mengt, kent geene Deugd, maar alleen den wil van a den ers daar aan moet alles dienstbaar zyn, zelfs » de Godsdienst niet uitgezonderd. Wil de dwingeland » kryg voeren, om het getal zyner flaaven te vermeer- s, deren, of een ingebeeld ongelyk te wreeken, of eene » ydele glorie te behaalen, dan moet de Priester dien » Oorlog een heiligen. Oorlog voor de zaak van God » noemen ; maar is de Despoot een wellusteling, die s» door zyne weelde ’s Lands geld verfpilt en de Zeden » des Volks in den grond bederft, dan wordt de wel- » meenende en gemoedelyke Zedenleeraar met FENELON » van °t Hof verbannen, en domme dweepers of fchand- » vlekken van het Leeraarampt alomme bevorderd. In » Zulk een Staat toch ftaat het niet vry te gevoelen wat » men wil, en nog minder te zeggen wat men gevoelt, ə» Daar houdt de vrees aller harten gekluisterd, daar moeten alle plegtigheden alleen dienen om domheid of s Wangevoelens by het Volk te verfterken, Daar is het ‚5 waare ` Patriotismus eene hoofdmisdaad, en het volvoe- » ren van den wil des Despoots, al is die dan ook nog >» ZO dwaas of boos, de hoogstmogelyke verdienfte. - > Het is niet alleen in Monarchaale of Arittocrati- 39 fche Staaten, dat zich het Despotismus doet gelden : neen, het dringt zelfs in de meest vrye Republieken ə» door, en oefent daar dikwerf eene ui:geftrekte heer- s fchappy. Zelfs in volflaagene Volksregeeringen is men daar voor niet zeker: want zo dra iemand van zyne ə» magt of overweegende bekwaamheid, om de menigte te leiden, of in zyn gevoelen te brengen, zulk een gebruik maakt, dat hy meer de voldoening van zyne s» Eigene begeerte, dan wel het heil des Volks, bedoelt, » dan wordt hy een Despoot. Het is om ’t even , of » dit in de raadzaal, op den kaufel, of in °t gemeene LETT. 1796, NO, I2, Nu „ lee- v `- s 506 TH. C ALBRECHE `^ „ leevent, gefchiede. De misdaad blyft dezelfde; zy ver „ andert alleen onophoudelyk in middelen, bedoelingen, „en uitgeftrektheid haarer gevolgen, ‘die voor ’t alge- < meene heil des Menschdoms altyd mag bj n. — „, Dat dan elk, in zynen kring, zich voor dit Monfter „ wachte: want alle Menfchen hebben een gemeen be- „ lang om hetzelve te verdelgen.” | | Het Vde Hoofdftuk , Monarchie, doet hem: van deeze, in een volftrekten zin dier. benaaminge, gunftiger denken dan hy anderzins zou doen, uit eerbied voor de gedag: tenis van CÆSAR, (hy meent zeker JULIUS CAESAR, ) €N FREDERIK. Deeze eerbied is, ZO. veel wy zien kunnen, van luttel beduidenis in de fchaal der welwikkende oor« deelkunde. Voorts „ fchynt het hem uit eene naauw- „ keuriger befchouwing der zuivere Monarchie duidelyk ; genoeg te blyken, dat elk Volk , in de daad, flechts „ Zo lang werklyk Monarchaal geregeerd wordt als het —— zich zelf nog niet regeeren kan; maar dat — van het oogenblik ‘af, ‘waarin het Volk verftandig en ver- „ nuftig genoeg geworden is, om Zyn eigen belangen zelf „ te kunnen beoordeelen, alle Monarchaale Regeering by … dit Volk ín de daad ophoudt; offchoon zelfs de gedaante „en fchyn derzelve om deeze of geene reden nog ber s, houden wordt — en dat het in den grond niets an- „ ders dan dwaaling en misleiding is, zich de Morar- 4 cn ai als eene werklyke Staatsgefteldheid voor s te ftellen.” A Het VIde Hoofdftuk deezes Boekdeels loopt over de Gemengde Staatsgefteltenisfen. Hier vindt de Heer AL- prrcHT gronds genoeg om hevig uit te vaaren tegen veele en hoogloopende misbruiken in de Regeering van Groot- Brittanje, Sy a In het VIlde of laatfte Hoofdftuk deezes Deels, ont- moeten wy een aantal welgegronde aanmerkingen over de oorzaaken van den val der meeste Republieken in Europa; het verdient de aandagt van alle die zich nog in het geval bevinden van te beftaan, Onze plaats laat niet meer toe dan de hoofdtrekken op te geeven. Dit verval fchryft hy toe aan derzelver minderheid in ver- p reuz haarer Nabuuren; deeze verpligt de Republie- en eene fchroomagtige en zelfzoekende omzigtigheid in agt te neemen: hier door vinden zy zich genoodzaakt de befcherming van andere te koopen, en Krygsvolk te haarer befcherming te huuren, in ftede van op eigen es. i i , krag- 3 2 OVER HET PATRIOTISMUS, 5o7 kragten te fteunen, Dit brengt eigenaartig kwyning en mangel aan veerkragt te wege; het Volk leert het če- zaalen van Geld aanzien voor den éénigen pligt, den Væ derlande verfchuldigd; byzonder belang werdt het eenig beweegrad, en Vaderlandsliefde verdween. „De Burger » begon,” op dat wy het flot affthryven, , zyne be- » trekking jegens het Vaderland met Geld af te koopen, » en welhaast nam zyn geest en hart geen deel meer » aan ’ zelve. Zyne verbintenis werd voor den prys » van eenig veragtlyk Goud opgeheeven, en ook de Re- » publikein kwam zo verre van de Regeeringen alleen » naar de kosten te beoordeelen. — - Maar even deeze » omftandigheid. zal hem eindelyk aan zyn Vaderland ge- » heel wedergeeven. Hy zal inzien, dat de kosten der » Regeering niets anders dan daadlyke bydraagen aan ei- 3 o kragten zyn; waar van het Geld alleen ten te- ə», ken dient, Hy zal ondervinden, dat Vryheid niet te ə» koopen is, en naar menschlyk on zullen de 5 ner belangen vroeger in Republieken dan in » Monarchien worden, het geen zy behoorden te zyn, » het geheel van alle bekende zaaken,” R i Schoon wy zo breed by dit Deel stilgeftaan hebben , zoom de gebreken , als om het pryzenswaardige , daar in voorkomende, aan te wyzen, kunnen wy niet afzyn, ten aanziene van het Tweede Deel, °t geen wy niet wee» ten dat het licht aanfchouwt, te melden, wat ’er de Ver- taaler ín zyn Voorberigt van zegt. W 1 de Pen maar geene Wapenen voeren wy. Dit is eene openlyke Belydenis van allen, die in de Va- derlandfche Letteroefeningen Boekbeoordeelingen fchry- ven. Geen onzer, derhalven, durft zich vermeeten, deeze es welke zeer uitvoerig is, wat de zaak be- reft, te beoordeelen. Dan wy hebben geraadpleegd met des kundigen, en dier Goedkeuring is ook de onze. Te welker gelegenheid , en hoe, deeze FANRAN in de Ne- derlandfche Wereld verfchynt, ontvouwt ons de Commis- fie yan Correfpondentie der vi ed Vergadering van Gecommitteerden van Gewapende Burgermagten, uit on- derfcheide Gedeelten der Republiek, de Burgers ADS. KES- TER, H. VAN DER SPECK, H. OOSTROM, P. DE GIERs T: C. WINKLER» J;e C. HESPE, H., MALECOTIUS, P. Ss MAURISSE, M. VAN DER HEYÐEN, in een voorgeplaatst Stuk, Aan de Gewapende Burgermagten van het Bataafsch Gemeenebest, hunne Medeburgers en Spitsbroeders, Daarvolgens is de grond des Werks het Befluit, „ dat s» de Exercitien en de Manceuvres der Gewapende Bur- s» germagt nu en altoos zouden gefchieden op dezelfde » Wyze als by de ftaande Armée der Republiek.” Om dit te volvoeren was men van ftonden af werkzaam, en nam de noodige hulp. Hier uit werd gebooren een Ont. werp, thans onder den bovengemelden Tytel het licht ziende. Zy erkennen, omtrent de fpoedige daarftelling en bewerking, niet weinig verpligt te zyn aan de Burgers VAN DER SPECK LICHTENBERG EN DRUYVESTEINS +» doch > bovenal aan de zo volieverige als Vaderlandlievende s» poogingen van den Luitenant Colonel HERBIG , ka ~, 4 i 9 zie: , v- | 1 TOT DEN BURGER WAPENHANDEL. 509 ss Zich, in meer dan één opzicht, verdienstlyk heeft 9 ponuk, en den welmeenendften dank wordt toege. 