Natuurlyke historie der tanden van den mensch. In welke hun zamenstel, gebruik, vorming, groey, en ziekten uitgeleyd ... worden
r/<& 4 % 9 » 4 \ * o V* "/■/ • * O * / © i i v O HISTORIA NATURALIS DENTIUM HUMANORUM. NATUURLYKE HISTORIE D E R TANDEN van den MENSCH. HISTORIA NATURALIS DENTIUM HUMANORUM: )I .N QUA EORUM STRUCTURA, USUS, FORMATIO, INCREMEN- TUM; AC MORBI EXPLICANTUR atque iENEIS FIGURIS ILLUSTR ANTUR. ANGLICE CONSCRIPT A ; A 0 JOHANNE HUNTER O, S O C IE TAT IS REGIiE LoNDINENSIS SoCIO ET IN NoSOCGMIO Sancti Ge OR g ii Chirurgo, in LINGUAM LATINAM et BATAVAM versa • • f i A PETRO BODDAERT, MED. D O C T. Urbis Flissing,® exconsiliario; Academic C/esareje NaTURJE CuRIOSORUM, SoCIETATIS SciENTIA RU M Harlemensis, atque Zeelandia2 Socio. - * D 0 R- D R A C /, Apud A. BLUSSE et Filium, MBCCLXXIII. NATUURLYKE HISTORIE DER TANDEN van den MEN SCH, IN WELKE HUN ZAMENSTEL, GEBRUIK, VORMING, GROEY, en ZIEKTEN UITGELEYD en met AFBEELDINGEN OPGEHELDE RT WORDEN, DOOR JOHN HUNTER, Lid van het KoninglYke Londonsche Genootschap EN HEELMEESTER IN HET S T. GEORGE GaSTHUIS, UIT HET ENGELSCH in het LATYN en NEDERDUITSCH vertaald; DOOR PIETER BODDAERT, MED. D O C T. OUDRAAD DER STAD VlISSINGEN, LlD VAN DE KeIZERLYKE ACADEMIE DER NATUUR-ONDERZOEKERS , VAN DE H O L- LANDSCHE MAATSCHAPPYE DER W E T E N S C H A P PE N TE HAERLEM, EN VAN HET ZEEUWSCHE GENOOT- SCHAP DER WETENSCHAPPEN TE VLISSINGEN. **&&&*<>**&% * T E DORDRECHT , By A. BLUSSE en Zoon, M D CCLXXII l VIRO CELEBERRIMO EDUARDO SANDIFORT, MED. DOCT., ANATOMIC et CHIRURGIjE PROSESSORI, in ALMA ACADEMIA LUGDUNO BATAVA, Academia Cafarea Natura Curioforum , Holmienfis , Societatis Regia Scientiarum Suecica 3 Phyfico Medica Bafileenfis , Scientiarum Harlemenfis 3 atqiie Flijjingenjts Socio , HANCCE CLARISSIMI * < II U .N T E R I OPERIS VERSIONEM, I N GR ATI ANIMI TESTIMONIUM, o B * - * ' * 4 MULT A IN SE COLLATA A M I C I T I £ SIGN A, A T q U E SINCERE EXISTIMATIONIS SIGNUM, . SACRUM ESSE VOLUIT P. BODDAERT, A A N DEN WEL EDELEN HOOGGELEERDEN HEERE, s DEN HEERE EDUARD SANDIFORT, MED. DOCT., HOOGLEERAAR in de ONTLEED-en HEELKUNDE op ’SLANDS HOOGE SCHOOL te LEIDEN, Lid van de Keizerlyke Academie der Natuur-Onderzoekeren , van de Academie van Stokholm , van het Koninglyk Zweedfche Genoodfchap der IV etenfchappen , van hetNatuur- en Geneeskundig Genootfchap te Bazel , van de Hollandfche Maatf chappy e der JVetenfchappente Haarlem , en van het Zeeuwfche Genootfchap der JVetenfchappen te Vlisfmgen , WORD DEEZE VERTA ALING va n het WERK VAN DEN J3EROEMDEN H U N T E R, A L S EEN BLYK van DANKBAARE ERKENTENIS O V O O R VEELE GENOOTENE GUNSTBEWYZEN, E N TEN TEEKEN van WAARE HOOGAGTING, OPGEDRAGEN DOOR Z Y N WEL ED. H 0 O G G E L. D. W. D I E N A A Rt P. BODDAERT, * 3 P. BODDAERT - . I INTER omnes humani Corporis partes folidas, quae offium nomine veniunt, multa notatu digna, docent. Anatomicorum opera omnia odium genera fatis fuperque a multis lagacitate & induflria Claris corporis humani inda- gatoribus, turn quoad incrementum, turn quoad nutrition nem, turn quoad ufum defcripta; atque artis falutaris tyro- nibus jam nota , ut quae totius Anatomes, Chirurgiae, atque obfletriciae artis fundamenta ; haecce Omnia cute Mufculisque tuta , inferviunt , vel ad implantationem mufculorum, vel motui cuidam locali, vel ad firmandum aliquam partem, vel tandem ad tuendam partem tenerio- rem. Omnia funt ejusdem nature vel fubflantiae, lamel- lofe, lamellis ex flriis longitudinalibus conflantibus , vel diarthrofi , vel fynarthroji , vel fynchondrofi uniuntur, atque in toto corporis animalis fceleto omne os , cum alio vicino, articulatur, atque cum eo motum quemdam five majorem five minorem efficere valet. Solus poples aeque ac os hyoideum ligament is validis firmantur, Nec harum rerum caufa prorfus latet: fi enim fceleton attento perluftra- mus oculo, flatim id apparet, omnia ofla partes contentas tegere, vel, quibus fubjacent, fultire, atque eorum motui prodefle , ita ut absque iis moveri nequeant. Sed P. BODDAERT’S VOORR ED E QN DER alle de deelen van het Menfchelyk Lighaam , welke onder den naam van Beenderen bekend zyn , vert oonen de Scbriften der Ontleedkundigen veele aanmerkenswaardige Zaaken . Alle de foorten van Beenderen zyn , ten over - vloede , van veele , door bun Herftand beroemde , Onderzoekers • van bet Menfchelyk Lighaam , zoo ten aanzien van den aan- wajeh ; als van de voedinge , en het gebruik, befebreeven ; en zelf den Leerlingen in de Geneeskunde niet onbekend , als de gronden der Ontleed Heel - en Hroedkunde uitmaakende ; dfe&se die, met el en Spier en overkleed , dienen of tot inplanting der Spier en, of tot eene plaalzelyke beweeging , of om aan eenig deel vaflheid te geeven , 0;^ tederder deelen te beveiligen .. 2y sy/z alle van dezelve Natuur of Stofe , & plaatachtig is, de Plaatjes uit in de lengte loopende Hezelen beftaande , zy vo or den door Ineen w rich ting , Zaamengeleeding , of Kraaksbeens- geleeding zaamen verbonden\ en in bet gebecl geraamte van het Dierlyk Lighaam is yder Been met het naafl by geleegen ver~ knoebt , 0/2 kan met het zelve eene zekere beweeging , V 2y- £T00^ of klein verrigten. De Kniejcbyf en het 'Tongbeen al- leen worden , door Jlerke bindzelen , in hunne plaats gchoiiden ; efz dies is de rede blykbaar , want indien wy ■ ecw aandagtig oog op een geraamte faan , wy eerflen dat de Bee?ideren de bevatte deelen bedekken, of die, onder y * 4 welke. VIII P R JE F A T I O. t Sed prater hsec memorata, alius generis & quidem valde fingularis, oilafunt, atque dum alia omnia latent & inter carneas, cutaceasque partes abfconduntur, haec, patent non modo; fed & corpori turn humano, turn animali, de- cus addunt atque ornamentum. Dentes nempe , hi enim niveo fuo candore , atque regulari forma florem juventu- tis mire condecorant; voci amoenitatem quandam conci- liant, atque lanitatis & roboris corporis figna praebent, quae jure meritoque pro certis haberi poftunt ; in homine Dentium bene conformatorum utraque feries Candida gra- ti aliquid atque amoeni indicat ; in animalibus e contra, ubi apparent a latere, ut in feris; vel anterius , ut in glirium clafle , ferocitatem indicant , atque metum & fugam jubent : his enim animalibus armorum loco dati. Hi , & hi foli tot inter Ofta, quibus corpus conftat animale Gomphofi cum maxilla articulantur, nec id fine ratione fontica juflit rerum arbiter, ob mutationem fcilicet in puerili * & excedentiam in ienili vitae periodo , & foli inter omnia ofla absque tegmine proftantes, magis ab aere atque omni corpore heterogeneo adficiuntur, itaque hacce articulatione facilius, tutius, & minus dolorofe evelli poftunt, ubi im- medicabile malum ferro auferendum eft ; quod tanto faci¬ lius fit , cum nulli vicino fano adhaereant. Con- f»V*" VOORRE.DE. IX ■f welke zy leggen , ondcrfteunen , en aan hunne beweegin g kragt byzetten , zoo dat zy zonder dezelve niet konnen bewoogen worden. Maar behalven deze zyn Vr Beenderen van eene andere Na - tu nr; daar de andere aile onzigtbaar en ondcr de vie e jehad? tige deelen , en bet A bedekt zyn , zyn deeze niet alleen zicht - iWr, zetten ook aan het Mcnfcbelyk en Dierlyk Lig- haam een peraad by. Ik meen de Tan den , deeze immers zetten , door ha are Sneeuwwitheid en evenredige gedaante ^ aan de bloem der Jeugd peraad by, geeven eene aangenaamheid aan de Stem 3 en toonen teekenen van Gezondheid en Tig- haamsflerkte , die niet in tvoyjjel getrokken konnen zvorden ; want de Reijen van witte Tanden toonen lets aangenaams en bevalligs in den Menfcb. In de Dieren integendeel , wanneer zy van ter - zyden , gelyk in de verfeheurende Dieren ; of van vooren , gelyk in de knaagende ; gezien worden , toonen zy een teeken van wreedbeid , en boezemen vreeze in , en doen v lug ten : dewy l zy deeze Dieren ah luapenen gegeeven zyn. Deze en deze alleen zyn het on der all e de Beenderen van bet Dierlyk Tigbaam , wdke met de Kaakbeenderen door wigs- gewyze Geleding gelecdt zyn , en nut zonder gewigtige re- denen heefthet den wyzen Scbepper alzoo bebaagt , wegeris de wisjeling in de Kinder lyke , en bet uitv alien in de gryze Jaa- ren ; dewyl zy alleen , on der alle de Beenderen , zonder bedek - king bloot Jiaan , door de lugt en andere vreemde Tigbaa- men aangedaan worden , en dus door deeze (oort van Geleeding ligter^ vyliger en met minder pyn konnen uit getrokken wordtn 3 wanneer X PR^EFATIO. Contemplatio itaque Dentium fagaciori mente digna, praefertim quoad eorum genefin , incrementum, ufum, nu- tritionem, morbos atque decrementum. Nullus tamen, mihi notus audor, Dentium hiftoriam pertradavit, fummis quamvis Anatomicis dignam, donee Anno 1771, dariffimus Johannes Hunterus, Davidis atque Guil- lelmi Hunteri virorum , in arte Hippocratica fam& clarorum , frater, hafee fibi fumfit partes , atque fauftis avibus idiomate Brittannico itaabfolvit, ut fummas inde a viris artis gnaris Iaudes meruerit. Vix e prado prodierat opus quin avide ab omnibus expeteretur, atque ambabus quafi ulnis reciperetur* non modo in Anglia, fed in cce- teris Europae partibus. nec mirum. fermo darus , accura- tiflimam expofitionem cuique intelligendam offert, & cum demifla per aures legnius animos irritent, quam qua? fideli- bus oculis fubjeda flint, icones accuratiflimse flylo artifi- cum Strange , Grignion , Ryland , aliorumque lecundum artis normam dextera manu fculptae; omnesque fiib di- redione ipfius audoris a celeb, pidore Riemsdyk delineatae, id quod artis perito , primo intuitu adparet , atque ele- gantiffimis Wandelarii olim in rebus Anatomicis pingendis atque in sere ducendis artifice, fine pari, haud cedunt. Nec decies deciesque repetita recoquit Hunterus non quse patefecit opinio famse, nec quae prifeis quaefita enim VOORREDE. XI wanmer het ongeneesbaar kwaad door het Jlaal moot wegge- nomen worden • het geen des te ligter gefchied , wanneer zy aan geen aanleggende deelen vajlgebegt zyn. De befchovwing der Tanden derhalven is een aandagtige Befpiegeling overwaardig , vooral ten opzigte van hun Op - komjl , Toe ding , Gebruik , Ziekte en Ui tv ailing. Geen Schryver echtery die my bekend is , dk Hiftorie der T mden behandelt , fchoon der bekwaamjle Ontleedkundigen overwaardig. Tot dat in bet Jaar 1772. de Beroemde Johannes Hunter, de Broeder van David en W illem Hunter zoo vermaard in de Geneeskunde , deeze Taak op zig nam , en dezelve zoo gelakkig uitvoerde% in de Engel/che Taal , dat by van Licden des kundig , den boogflen Lof bebaalde. Naauwlyks was het PTerk van de Pers gekomen , of het werd van yder gretig gezocht ; en als het waare omhelfl , niet alleen in Engeland , ?naar 00k in andere deelen van Europa , en geen wonder , want eene klaare Styl , geeft hier eene zeer naauwkeurige Uit legging , en dewyl het Leezen dikwyls minder het gemoed aandoet , dan het geen men ziet , wyken de naauwkeurige Afbeeldingen , door Strange, Grignion, Ryland, en andere na de Konjl gefnee den , en alle onder het oog van den Schryver , door den Heer Riemsdyk geteekend , war ^ Konjlige Afbeeldingen van den Heer Wa ndelaar, die zyne weerga niet had , Ontked- kundige Plaaten ; gelyk het aan een Konflkundig oog ras blykt. De Heer Hunter herhaald geene dikwyls voorheen gemelde Zaaken % noch die algemeen bekend , of in Boeken * * voorheen xrt P R JE F A T I O. fuerat le&io libris, proponit do&iffimus au£tor, fed quibrn otia longa dierum poftpofuit labor & ftudium , opus enim hocce ex obfervationibus in variis cadaveribus fa&is conflatum ; quas obfervationes dein ab Anno ad Annum 1771. Clariffimo fratri communicavit , qui omnia hie enarrata in curfas Anatomici leftionibus demonftravit, Vix Batava gens bonarum artiutn atque Scientiarum alma fotrix opus Anglicum , noverat, quin 'id non fao idiomate confcriptum doleret, cum Anglici fermonis ini' peritia, quibusdam hoc fibi comparare vitaret, & aliis* pretium Anglicorum librorum nimis carum. Haecce per- pendens petiit Bibliopola, ut id opus in Latinum, atque mihi vernaculo fermonem transferrem , quod turn ipfius ob operis praeftantiam ; turn ob inde in Phyfiologicis maximam reduntaturam utilitatem ; reculare nolui 3 fepofita quamvis mihi Medicina pra&ica ; traduftionem ergo in utramque linguam fufeepi, atque abfolvi, quo cum eventu id Le£to- ris, earum rerum periti, judicio relinquo. Aureae aetatis fermo , atque mellifluus dicendi modus hie fruftra quae- runtur ; verbis enim au&oris atque concifa ejus dicendi methodo ligatus , in Rhetorum flofculofbs campos ex fpatiari haud datum fuit; Quantum Anglicae Linguae no- titia mea permifit , Hunteri Veftigia prefli. Hinc & inde notulas adjeci> plures addidiflem ( nifi inde operis moles nimis extenderetur) pradertim de Dentium morbis atque eorum cura* Inter VOORREDE. XIII voorheen befcbreeven zyn , maar bet geen zyne oejfening en yver in ledige uuren hem heeft doen kennen. pPrnt dit pP^erk beftaat nit PPaarneetningen in verfcbeide Lyken ge- nomen , welke PPaarneemingen by van bet Jaar 17^5. tot op bet Jaar 1771. aan zynen Beroemden Broeder heeft me - degedeelt , welke alles 5 wat dit pf^erk bevat , in Ontleedkundige Lesjen betoogt heeft. Naauwlyks was dit pprerk in Holland , die ProedJler van Kanften en PPetenfcbappen , bekend , of men beklaagde zich % dat bet niet in onze Moedertaal befcbreeven waare , wyl de onkunde in de Engelfcbe bet zommigen deed mis fen ; aan an - deren was de prys der Engelfcbe Boeken te dunr . De Bosk* verkoper dit overweegende , verzogt my , ik dit pf^erk in bet Latyn en in bet Hollandfcb zoude vertaalen , bet geen ik , 200 0?;z de voortrejfelykbeid van bet PPerk^ als om bet Nut , dat 5 er nit konde voortvloeijen , op my nam , fchoon ik van de oejfenende Geneeskunde gefebeiden was ; Ik beb dus de Pertaaling in beide Taalen op my genomen en volbragt , /£ laat bet aan bet oordeel van den in dezen ervaarenen Leezer , m3/ welk een uitflag : te vergeefs zal men bier bet Latyn der gulden Eeuw , en die zoetvloeijender wyze van zeggen vin - den y want aan de JPoorden van den Scbryver en aan zyne beknopte wyze van zich uit te drukken gebonden zynde , was bet my niet geoorlofd in de bloemryke velden der Redenaars te treeden. Ik beb , zoo veel myne Kundigbeden in de Engel¬ fcbe Taal toelieten ) Hunter^W^. Hier en daar beb ik 5 er een Aanmerking bygevoegt , welken meerder zouden XIV PRiEFATIO. Inter omnes enim, quibus mortales Iaborant, dolores. Odontalgia moleftiflima; & quamvis innumerabilia reme* dia ad earn tollendam praedicentur, ne vix unum quidem dolorem lenit vel aufert ; nec mirum : variae caufae , variae pofcunt medelas , Catarrus , nervorum , vaforumque ob- Jlrudio & inde nata inflammation materies acris purulenta nervum rodens, ulcus Gingivarum. Gingivae, Scorbuto, Syphilitide, putrefcente malo fecedentes, radicem dentis aeri exponunt , Tartarus radices attingens , Dentium vacil¬ lation vi, falivatione vel morbo putrido orta; Extmdlio imperica manu perafta , unde gingivae laceratae , alveoli- fra6fi, dolores diuturnos atque inflammatorios producunlr. Subita mutatio frigidi in calidum, & contra; Sympathia partium laefarum adjacentium , materia morbofa colledlio in finubus maxillaribus, Caries offium maxillae. Caries Den¬ tium. Lamina J^itrea defedlus , FraElura Dentis, Den - titio. hae funt praecipuae caufe odontalgiam producentes, & ex enumeratione caufarum fimul patet, quamque cau- lam foam exigere medelam : an hie temper & ubique Emplaflra five V'efecatoria five Anodyna; five remedia Camphorata adhibenda? Inter haec in vulgus decantata, remedia nuper fummus magneti locus datus eft ; Anglia novorum remediorum ferax, & hocce peperit folamen: Germani mox inventum: falutare adoptaverunt atque ex centum & triginta odontalgiam patientibus, dolorem modo ofilodecim eorum rediilTe Societati Gottingenfi narravit JOarichius , qui ipfe omnia inftituit experimenta ; quae dein domi VOORREDE. xv geweefl zyn , vooral omtrent de Ziektens der Tanden en bunne Geneezing , •mare bet JdZerk bier door niet te veel uitgedyt. Vf^ant onder alle de pynen , welke de Stervelingen kwellen , is de Tandpyn eene der Aanmerkelykjle , en fcboon men om dezelve te geneezen ontallyke Geneesmiddelen aanpryfi ,. is 5 er naauwlyks een , de pyn Jlilt of wegneemt ; en geen wonder : verfcbillende Kwaalen vereifchen verfcbillende Geneesmidde¬ len , ^rcZinking, ^ verflopping van Vaaten en Zenu- wen, en daar uit ontftaande Ontfteeking.j een fcherpe ette- rige Stoffe, welke de Zenuw knaagt Zweeren aan het Tandvleefch, het Tandvleefch, door Scorbut, Venus- Ziekte , of eene rottende Rwaal weg wykende ,. en dus> den pf^ortel van den Tand voor de lugt blootjlellende ; een Korft der Tanden aanraakende, de waggeling der Tanden door geweid , kwyling of rottende Ziekte veroorzaakt ; een uittrekking der Tand door een onvoorzigtige hand, waar van daan de fcheuring der Kaakbeenderen, de breeking der Tandkasjes, welke langdmrige pynen en ontfteekingen ver- oorzaaken . De fchielyke verandering van heet in kout en van kout in heet, de medegevoeligheid der aanleggende deelen. Een vergadering van Ziekte , Stof in de holtens der Kaakbeenderen. Een bederf in de Kaakbeenderen * een bederf in de Tanden, een gebrek van Emailleerzel; een- gebrooken Tand, de Tandwisfeling. Dit zyn de voor- naamfte oorzaaken der Tandpynen , en uit de optelling der oorzaaken , blykt , dat yder zyn eigen middel vereifcbt : moet * * 4 3 men XVI P R FATIO. domi fuse repetiit Celeb. Holmannus Anno 1764. Hie vero quamvis optaro fucceflu haud Temper caruerit, tamen praeter merita laudatum fuifle experti font Batavi; qui magnet em oclontalgicum , cicutam , belladonnam atque aerem fixum uno metiuntur modiolo. Nec majus mihi videtur Dentium pretlum , in ordi- nandis Syftematum principiis, Celeberrimus enim & omni laude major Linn^us animalium Quadrupedum Clafles & genera, pro numero fitu, atque figura Dentium con- ftituit, quem, alia quamvis methodo, fecutus eft Brisso- nius. fateor quidem lubenter, omnibus animalibus adefle Dentes vel inftrumenta Dentibus analoga; & in glirium familia dentes jure meritoque pro nota CbaraCleriJlica pofle haberi , Ted an vefpertilio horn ini accedit tertius , cum ambo habeant Dentes Incifores Superiores eredtos pa- rallelos approximates. An V'efpertilio leporinus erit ens fui generis a Vefpertilione diverfum, quia duobus caret in- ciforibus ; an Dentes fpathulati Camelopardali id animal non a cervis feparant, atque ens fui generis efte jubent? Sed his, de quibus multa dici poflent, miffis, breviter Dentium Animalium fchema proponam. Quadruped 1 a omnia dentata vel in utraque Maxil¬ la, vel in altera, vel omnino dentibus orbata; utramque maxillam dentibus ornatam habent, primates , fere ungu¬ late; his omnes Dentium ordines; inter bruta vero primo- ribus carent Elephas , Trecherus , Bradypus , cui ut 6? Dafypo , nec laniarii , qui & defimt in tota glirium Clafle. Pecora i VOORREDE. xvn men dcrbahen bier altoos pkijlers , bet zy blaartrekkende , bet zy verzagtende , of Kampber middelen gebruiken ? Onder deeze by bet gemeen zoo geroemde Middelen is onlangs de Zeilfleen fiaaf geplaatfl. Engeland zoo vrugtbaar in nieuwe Geneesmiddelen beeft ook deeze verligting bedagt . De Duit- fchers naamen bet Geneesmiddel greetig nan en de Heer Klarich verbaalde aan de Maat [chappy van Gottingen , dat van hondert en dertig Lyders , maar agtien de Tandpyn wedergekreegen bebben. Deeze Proefneemingen beeft de Heer Holman in bet Jaar 1764. herhaald. t Maar fc boon dit niet altyd bet oogmerk miftte beeft men egter in Holland ondervonden , dat bet te veel boven waardy werd aangepreezen j en men Jlelt bier de Zeilfleen , de Cicu- ta, belladonna, en de door Kunjl verwekte Lugt op een en dezelve prys. Ik Jlel de waardy der Tanden in bet Zamen - Jlellen der Rangfcbikkingen op denzelvenprys , want de' groote LinN-^us beeft de gefagten en Benden der Hiervoetigen > na bet getal , de plaatzing en gedaante der 'Tanden gefchikt y bet welk de Heer Brisson fcboon op eene andere wyze na - gevolgt beeft * Ik beken dal die Dieren Tanden bebben , of ielSy dat met Tanden overeenkomt en in de Knaagende war¬ den de Tanden te regt voor een gefagts merk gebouden . Maar is de Vledermuis de derde na den Menfcb , wyl zy beide vier Hoor tanden van boven bebben , die recht . evenwydig em dicbt by elkander flaan , zal de Avondvlieger een byzonder Gefagt maaken , onderfcbeiden van de Vledermuis, om dat by maar twee Snytaaden beeft : zullen de Jpatbelsgewyze Tandem xvni PRiEFATIO. Pecora in Maxilla faperiore nullos habent primores, Bruta, nullos in utraque maxilla. Aves quamvis edentulae, tnandibulas habent duriffimas "fiepius emarginatas ut in laniis , mufcicapis &c. Alias Jerratas , ut Ramphaftas, buceros, anferum , mergorum &c. familia. Mandibulas ferratas & habent repentia pleraque ut Lacertas quasdam & Teftudines digitati, non vero Ranae fed redeunt veri dentes horridi in ferpentibus , alius tamen fabricae , quam in quadrupedibus 9 cavi enim hie laniarii venenum ex veficula ftillant lethale. * i * Piices, dentibus donantur, vel & validis, ut in Raja, Squalo , Cbimara , Baliftide , OJlracione, Tetrodonte, Dio - donte , Cycloptero , iis vero carent , u4ccipenfer , atque Syngnathus . In Trichiuro enfiformes apice femifagitttai , in anaricha validiffimi conici , in ophidio maxillis , palato , faucibus ut & aliis infident , Xiphias , edentulus 5 In Chaetodonte flexiles conterti, numerofiffimi. In fparis , iisque adfinibus Labris, percis &c. parvi acuti, fed lania¬ rii validi. Infedorum Dentes modo videntur mandibulae mobiles Serratae , iis carere foli videntur Lepidoptera Hyme- noptera, diptera atque aptera, haud tamen omnia ; Pilci um V O O R R E D E. XIX Tanden van den GerafFa hem niet van de hasten afzonderen en een byzonder Gejlagt maaken? Maar dit-> waar over veel zoude konnen gezegt worden , daar gelaaten , zal ik een korte fchets van de Tanden der Dieren geeven. Alle de Kiervoetige Dieren hebben Tanden of in beide Kaakbeenderen , of in een van beiden , of zy hebben in het geheel geen Tanden. De Dieren van den eerften Rang, de Verfcheurende, en de Gehoefde hebben Tanden in beide Kaakbeenderen , deeze hebben alle de rangen der Tanden. Onder de Tandelooze , hebben de Olyphant, de Zee-Koe, en Luyaard geen V'oor tanden ^ endeeze^en het Schild-Varken hebben ook geen Scheur tanden ; ivelke ook alle Knaagende Dieren misfen . De Herkauwende hebben in de Bovenkaak geen J^oortanden , en de Tandelooze in geen van beide Kaak¬ beenderen. Schoon de Vogelen geen Tanden hebben , hebben zy echter zeer harde Kaakbeenderen , die uitgerand zyn in de Klaau- wieren, Vliegen-Vangers enz.> andere zyn Zaagsgewyze , gelyk in de Toucan, Water -Raaven, en het Gefagt der Eenden en Duikers. Ook hebben de Kruipende zaagsgewyze Kaakbeenderen , gelyk zommige Haagdisfen,^ de Gevingerde Schildpadden- ?naar dit hebben de Kikvorsfchen niet. Maar men ziet zve- derom fchrikvervoekkende Tanden in de Slangen , edoch van een ander Zamenftel , dan in de V'iervoetigen : want de Scheur - tanden zyn hoi en ftorten een doodelyk fenyn uit een Blaasje. De Kisjchen hebben zeer Jlerke Tanden gelyk de Roch, *** Hay, P R M FAT I O. um palatum atque fauces dentibus armari mox dixi. fed dentes in ipfo oefophago adefie, quis fubol face ret ? do- ftiffimus tamen Pallas id in aphrodite aculeata vidit, idem & in Laplyfia vidit oculatus Bohadsch; miro exemplo , quantum Anatomia Comparativa in cujufque Animalium genere inftituta docere poffit. Teftacea duriori • efcautentia, dentibus inflruuntur; ut in V'erme Xylophagi damnofb patet exemplo. Haecce de Animalium Dentibus Isevi tetigi digito, ne in nimiam molem excrefceret Prologus : ea tamen pro- tinus omittere nolui , cum ad hiftoriam dentium naturalem neceflario pertinere mihi viderentun Figura Dentium Animalium maxime variat, pro vario, quibus'deftinati funt , ufaj fie Elephantis, Apri* Baby- rouflae dentes in magnam extenduntur longitudinem; a c, quod maxime notabile eft , continue crefcunt. H^ec flint, benevole Lector! qucehuicce operi prae- fari necefle duxi, vitia fermonis, atque Typographi ex* cufare atque conatibus noftris favere velis, enixe peto. Vale. Da£am Ultrajegti,, xvn ante Kal . Ottobr. MDCCLXXIII. V O O R R E D E. XXI Hay, Hoosbek , Hoorn -Vifch , K offer -Vifch , Stekel- buik, Egel -Vifch, Kringbuik* maar de Steur en Naald- Vifch hebben geen Tanden. In de Haarfleert zyn zy elsgc- zvyze met eene half pylsgewyze punt , in de Zee - W olf kc- ge lag tig , in de Slangen - Vifch Jlaan zy in de Kaakbeenderen bet I^erhemelte^ en de Keel ; de Zwaard -Vifch heeft geem T™deil , in de Klipvifch zyn zy buigzaam en holryk , en dicht by elkander . In de Braasfems en de daar aangrenzende Lip -Visfchen, Baarzen enz. , zyn zy klein en fcherp , maar de Hondstanden zyn groot. De Tanden der gekorvenen fchynen Jlegts beweegbaare Kaakbeenderen , die zaagsgeivyzc uitgefneeden zyn , en de Donsvleugelige , V'liesvleugelige , Tweevleugelige en die geen • V'leugelen hebben ^ fchynen van dezelve her oof d te zyn , fchoon egter niet alle. Ikzeide zoo even , bet Herhemelte , *7z Kisfcben met Tanden gewapend was , w/mt ^ £#« de Tanden in den Slokdarm zoeken , egter heeft de Heer Pallas dezelve gezien in de Zeemuis , en de Heer Bohadsch in de Zeehaas , tot een wonderbaar voorbeeld , de vergely- kende Ontleedkunde in yder Gefagt van Dieren kan ontdek- ken . De Schulp - Dieren , welke hard Hoedzel gebruiken , hebben Tanden ; en dit blykt nit het fchadelyk voorbeeld der Paalwormen. Ik heb deeze dingen omtrent de Tanden der Dieren maar ter loops aangehaald \ o?n myne Toorreede te bekorten , Ik heb dezelve egter met geheel willen agterweege laateny wyl xxix VOORREDE. zy my tot de Natuurlyke Hijlorie der Tanden noodzaakelyk Jcheenen. De gedaante van de Tanden der Dieren is zeer verfcbillen - de , naar bet verfcbillend gebruik , tot bet voelke zy dienen moeten ; dus groeijen de Tanden van een Olyphant en pf^ild- Zvoyn , in een verbaazende lengte uit , en bet geen aanmerke - lyk is , zy groeijen altoos. Zie daar gunflige Leezer ! bet geene ik vooraf te zeggen had ? voor Druk- en Taalfeilen verzoek ik gunflige ver- Jcbooning , en dat gy deeze myne Poogingen met een toegene - gen Oog zult gelieven te befchouwen. P. Boddaert, Utrecht, den 1 5 September 1773. NB. De Binder gelieve de Plaaten, achter het Werk, by > <derzelver Uitlegging te plaatfen. HISTORIA NATURALIS DENTIUM HOMINIS. NATUURLYKE HISTORIE D E R TANDEN van den MENSCH. HISTORIA NATURALIS DENTIUM HOMINIS D E MAXILLA SUPERIOR E. NTEQUAM defcriptionem ipforum Dentium aggrediar, necefie duxi, ut maxillam fuperiorem atque inferiorem in quibus inferuntur, defcribam; partium, quibus, cum dentibus con- ne&untur , vel quae ad eorum motum vel a&ionem aliquid faciunt hiftoriam breviffimam dabo, ceteras filentio tranfiens. Maxilla fuperior duobus conftat ofllbus , plerumque per to- tam animalis vitam diftinttis ( a') , figuram maxime anomalam haecce ofla obtinent turn poflerius , turn inferius , furfum enim , atque deorfum multos emittunt Apophyfes five procefius (£), quorum ope cranii , atque faciei ofiibus conne&untur ( i ). Su- periods maxillae vero partes inferiores atque anteriores figura gau- dent magis regulari ; ut qui circuli arcum (£*) efficiunt, cujus convexa pars anteriora refpicit , pars inferior in marginem abit fatis crafliim alveolis Dentium repletum. Utriufque ofiis margo procefius (a) Haecce ofla non Sutura, ut in offibus cranii, fed folumtnodo rima quadam conjun- guntur, for fan aftio continua Mufculorum ei impofitormn in caufa eft, cur numquam' coa¬ le fcant. (fc) Apophyfes has quatuor numerantur, nafalis ; orbitalis, jugalis, pterygo’ideus. Vid, Eustach. Tab. 47, fig . 1. a. b. c. d. e. g. h. i. k, n, fig. 3. k, p. Atque Tabulam hujus Operis III. AA. (1) Tab. III. fig. 1. 2. AA. ( b *) Potius Paraboles vertices oftenduut ut refte adnotavit celeb. Hallir Elm, Phyfic-l, tom. VI. pag. 4, NATUURLYKE HISTORIE D E R TANDEN VAN DEN MENSCH. H E T OPPERKAAKBEEN. Befchryving der Tandeti zelve overga , beb ik het no dig geoordeeld , het boven en onderkaakbeen , in bet welke zy ingeplant worden , te befchryven. Ik zal de deelen , welke aan de Tanden gevoegd zyn , of welke lets tot bun gebruik of beweeging toebrengen , kortelyk verbandelen , en de andere met flilzwygen voorby gaan. Het Opperkaakbeen befiaat uit twee Beenderen > welke tneeft altyd in een Dier bet geheele leven door , gefcbeiden zyn (a). Deze Beenderen bebben eene zeer onregelmatige gedaante , zoo van agter , als van onder , want zy geeven naar boven en naar agter veele uitjleekzelen uit ( b ) , door welke zy aan de Beenderen der Hers - fenpan en van het aangezicbt gevoegt worden ( i ). Edoch de onderfte en voorfle deelen van bet Opperkaakbeen zyn regelmatiger , als die een boog van een Circel maaken (b*) , welkers verbeven of bol- rond ( a ) Deze Beenderen zyn met geene Naad aan elkander gevoegt , gelyk in de Beenderen der Hars fenpan plants heeft , maar JJegts door eene fpleet , misfchien is de geduurige werking der Spie- ren , vrelke ’er op leggen , de oorzaak dat zy nooit zamen groeijen. (b) Deze uitjleekzelen zyn vier in getal, die der Neus , der Ooghoekcn , die v an het Jiikbeen^ tn van de vlengel van het wiggebeen. Zie Eustach. Tab. 47. fig. 1. a. b. c. d. e. g. h. i. k. n. fig. 3. k. p. Tab. III. fig. A. A. van dit JVerk. ( 1 ) Tab. III. fig. 1. 2. AA. (b*) Zy verbeelden eer den kruin van eene Parabool, gelyk de Heer Haller aantoondt a Elan. Phyfiol. tom. VI. pag. 4. A 2 1, 4 D E MAXILLA SUPERIO Pv E. procefllis Alveolaris audit (2). Pone procefllis alveolares duce adfunt lamella? horizontales , quae inter fe conjunct^ oris forni- cem efficiunt, atque nafum ab ore diftinguunt (^) (3). Lamella lire five oris nafique diflepimentum , per femi- pollicis diftantiam ab inferiore procefllis alveolaris margine diftat, unde oris cavitas fatis evadit profunda. Maxilla Superior partem eflicit parietum Oris , Nafi, atque Orbitarum & bafis eft procefllis alveolaris, atque feriei fuperiorum dentium, fimul & Hypomochlion maxillae inferioris, fed ipfa maxilla fuperior in ofla cranii vel faciei non move- tur (*/). (2) Tab. I. fig. 1. a. b. c. (c) Hoc omnibus animalibus, nullo quod fciam excepto, commune, nec fine caufa, quum aliter, manducatio deglutitio, Ioquela aut plane deficerent, vel faltem, non fine difcrimine peragi poflent , ut fuo damno experiuntur illi , quibus labe Venerea palatum , cororo- ditur. Vide Boerhaave infi.it. Med. pag. 30. 5.70. P reeled;. I. pag. 174. Haller Elem. Phyfiol. tom. VI. pag. 64. feqq. (3) Tab. I. fig. 1. ee. ( d ) In nullo quadrupede mandibula Superior motum obtinet in avibus vero plerisque, in Infettis omnibus, in Pifcibus , utraque movetur Maxilla ut in Pfittaco , (Meyer Squelett. dev Thiere tab. 40. tom. 2. Petit Mem. de l’ Acad. 174 6. p. 171. 172.) hirundine, Alcyone (Frisch Mifcell. Berol. I/.) in Lacerto Agili (Linn.) Maxillam Superiorem efle mobilem expertus fum, ut & in Crotalo Duriflo, quod & teftantur. Mead of Poisons, p. 59. (5o. Meyer JqueUtt. tom. II. p. 17. D E HET OPPERKAAKBEEN. 5 rond deel naar vooren jlaat. Het onderfte deel loopt in eenen vry dik - ken rand uit , welke de Tandhasfen vervuldt . De rand van yder Been word het uitfteekzel der Tandkasfen (Proceflus Alveofciris) genoemt Q 2 ). Agter deze Tandkasfen liggen twee plaatjes in een horizontaale vlakte , welke zaamen het verhemelte van den Blond uitmaaken , en den Blond van den Neus affcheiden ( c ) ( 3 ). Deze plaatjes , of het middelfchot flaat een half duim hoven den benedenften rand van het uitfteekzel der Tandkasfen , waar door de Mondsholte vry diep word, Het Opperkaakheen maakt een gedeelte van de wan den der Mond\ der Neus en der Oogholtens en ftrekt ten fteun van het uitfteekzel der Tandkasfen , en dus van den reeks der Boventanden ; en is t evens het heweegpunt van het Onderkaakbeen , maar het heeft zelve geene beweeging tegen de Beenderen der Hersfenpan , of van het Aan- gezigt (d). (2) Tab. I. fig. 1. a. b. c, ( c ) Dit is aan alle Dieren , getn uitgezondert, gerneen , en met zonder rede , wyl1 anderszints de kaauwing , de Jlikking , de Jlem of geheel zoude ontbreken , of met dan met gevaar zoude konnen gefchieden , gelyk ten hunnen fchaade die geene ondervmden , wetker Verhemelte , door Spaanfche Ziekte , weggevreeten is, Zie Boerh. Inft. Med. pag. 30. Prsleft. I. pag. 174. Haller Element. Phyfiol. Tom. VI. pag. 6 4. feqq. (3 ) Tab. I. fig. e. e. (d) In geen viervoetig Bier is het Opperkaakheen beweegbaar , maar in de meejle Vogelen : In de InfeEten en Visfchen , zyn beide Kaakbeenderen beweegbaar , gelyk in de Pape gay. (Meyer Squelette der Thieren tom. II. tab. 40. Petit Mem. de l’Acad. 1746. p. 171. 172.) in de Zwaluw, het Tsvogeltje (Frisch Mifcell. Berolin II. , In de groene Haagdifch, (Houtt. Nat. Hift. VI. p. 124) heb ik gezien dat het Bovenkaakleen beweegbaar is, als 00k in de Ratel - Jiang, Dit getuigdt 00k de beroemde Me a d; of Poisons pag. 59, <50. en Meyer Squelette. der Thieren tom. XI. p. J7* A $ HET D E MAXILLA INFERIOR E. CUM valde mobilis fit maxilla inferior atque ea mobilitas va- riis operationibus Dentium maxime fit necefiaria , accuratio- re ea indiget defcriptione. Forma ejus fimplicior quam fuperioris maxillae, cum minori gaudeat procefiuum numero, qui proces- fus antea di&is magis regulares. Pars ejus circularis anterior di- re<5tae maxillae inferiori fubje&a eft, fed caeterae partes magis ad pofteriora extenduntur ( i ). Maxilla haec in foetu ex duobus oflibus diftin&is compofita(2), poll partum vero , ad medium menti in unicum haec ofia coale- fcunt ( a ). Margini hujus oflis fuperiori procefius alveolaris locus eft; pro maxima parte proceflui maxillae fuperioris, fimi- lis. Procefius hie alveolaris fefe extendit in parte fuperiore ofils, a proceflu Coronoideo dextro ad finiftrum. In utraque maxilla, quilibet alveolus Denti proportionals eft, crafiior ubi Dens la- tior, & magis irregularis pro numero radicum dentium, quae ei inferuntur. Dentes pofteriores maxillae fuperioris plures habent radices , quam illi qui in inferiore maxilla iis correfpondent , alveoli itaque magis irregulares funt. Procefllis alveolaris maxillae fu¬ perioris fedio eft circuli majoris, quam maxillae inferioris, prae- fertim quamdiu Dentes in alveolis latent. Caufa primaria eft, quod Dentes anteriores maxillae fuperioris latiores fint atque pla- niores , quam in maxilla inferiore (3). Pofterior ofiis pars utrinque ad perpefidiculura exfurgit , atque binis proceflubus termi- (D Tab. III. fig. x. a* (2) Tab. VIII. fig. 1. 4. <5 (3) Tab. I. III. (a) Kerkrinc OJleogen. Cap. IX. Alb in de ojjib. foet. fig. 43. Vide & tab VIII. hujus operis. fig. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. & in adulto talem effe perperam affirmat Galenus de off. Cap.V. Tex. 1. imo & clar. J a n k e de ojjib. mandib. in puer. pag. 30. h*c concrefcere ■tertio anno, nec poll feptenniura rimam vifibilem efle, adfirmat* f HET ONDERKAAKBEEN, T\EPVTL het Onderkaakbeen zeer beweegbaar is , en deze beweeg - baarheid tot verfcheiden werkingen der Tanden ten hoogflen nood- zakelyk is , heeft bet eene naauwkeuriger Befchryving nodig, Des- zelfs gedaante is eenvoudiger , dan die van het Opperkaakbeen , de¬ wy l het zelve minder uitfteekzelen heeft ; en die meer regelmatig zyn . Het voorfte ronde deel flaat vlak onder het Opperkaakbeen ; maar de overige deelen wyken meer naar agter CO* Dit Kaakbeen beftaat in eene vrucht uit twee onderfcheiden Beenderen ( 2 ) ; maar deze groeijen , na de geboorte , in het midden der Kin zaamen ( a ). Op den rand van dit Been is het uitfteekzel 'der Tandholtens geplaatfl , ten grootendeele gelyk aan dat van het Op¬ perkaakbeen. Dit uitfteekzel der Tandholtens loopt op het bovendeel van het Kaakbeen , van het linker kroons gewyze uitfteekzel tot aan het regte. In beide Kaakbeenderen is yder Tandholte evenredig aan den Tand , alwaar de Tand breeder is , is zy dikker , en onregelma- tiger naar het getal van de wortelen der Tanden , welke 9er inge * plant worden. De agterfte Tanden van het Opperkaakbeen hebbtn meer wortelen , dan die in het Onderkaakbeen , welke 9er tegenover flaan , en dus zyn de holtens onregelmatiger. Het uitfteekzel der Tandholtens van het Opperkaakbeen is eene boog van een grooter cirkel dan die van het Onderkaakbeen , vooral zoo lang de Tanden in hunne kasfen beftooten zyn. De voornaamfte oorzaak hier van is , em dat de Voortanden van het Opperkaakbeen breeder en platter zyn 9 dan die van het Onderkaakbeen ( 3 ). Het agterfte gedeelte van het Been ftaat wederzyden loodregt op, en eindigt met twee uit¬ fteekzelen (1) Tab. III. fig. r. 2. (2) Tab. VIII. fig. 1. 4 -6. (3) Tab. I. HI. (a) Kerkring Ofteogen. Cap. IX. Alb in, de off. foet. fig. 43. Zie 00k Tab. Fill, fig. 1 — 7. van dit Werk , ten onregte zegt Galenus de off Cap. F. Text. t. dat het 00k in- hot Kaakbeen der volwasfen Menfchen plants hebbe, z elf zegt de Heer J anke de ofllb. mandib, in puer. pag. 30. dat deze verdxling met het derde Jaar Jlvit, en op het zevende niet meer tc mien is. 8 DE MAXILLA INFERIORE terminatin' ( 4 ) , horum proceffuum anterior , altero altior, com- prefTus , in apicem obtufum abiens , dicitur ProcefTus Coronoi- deus ( 5 )• Margo anterior hujus procefTus carinam efFormat oblique antrorfum ad maxillam defcendens, ad partem exteriorem pofteriorum alveolorum usque ( 6 ). Mufculus Temporalis huic proceflui adfigitur , 6c cum fupra centrum motus adfcendat , Mufculus ille fere tequali vi agit in omni maxillae motu (£). ProcefTus pofterior articulatione mobili cum capite inferviens furfum adfcendit atque paululum deorfum; crafiior, anguflior, at- que brevior eft , quam procefTus anterior, atque terminatur Condy- lo ( 7 ) , five capite oblongo rotundo , cujus axis major fere trans- verfus eft. Condylus paululum ad anteriora deprimitur ; ad partis poflerioris anteriora convexus. Ab una extremitate ad alteram five a dextra finiftrorfum depreflo - convexum. Extremitas externa pau-« lulum ad anteriora vergit , interna vero paululum ad pofteriora , ita ut axes duorum condylorum non ad eandem lineam tendunt , neque inter fe paralellse , fed cujusque Condyli axis , ad pofteriora conti- nuatus , alterum obveniet , atque angulum centum quadraginta fex graduum efficiet, 6c linea a fymphyfi menti ad medium Condyli dutta fecabit axin majorem ad angulos reftos ( 3 ). Nec hae tamen Tine exceptione, in maxilla enim inferiore, cujus mihi delineatio eft , angulus ex continuatione fuppofita duorum axium, loco centum quadraginta fex graduum, modo centum continet. Maxilla inferior bafi infervit Dentium in proceflibus Alveolaribus , quando in maxillam fuperiorem agunt, in manducatione , 6c ut originem praebeat, quibusdam mufculis, aliis partibus, infervientibus. (4) Tab. III. fig. 2. a. IV. fig. II. (5) Tab. IV. fig. 11. (6) Tab. IV. fig. 2. B. ( b ) Vim abfolutam mufculorum temporaliurn ad eorum momentum efTe ut 100 ad po , ad- notavit Borellus de motu anim •. p. in. propof. LXXXVIII. Vide qu® ad Caput de Mufculis Maxillffi Inferioris adnotata funt. (7) Tab. IV. fig. 11, f. (8) Tab. I, fig. 2. & Tab. IV. fig. 2. D E H E T ONDERKAAKBEEN. 9 fteekzelen (4)? bet voorjle dezer uitfteekzfilen is hooger dan het finder , plat met eene ftompe punt eindigende , en word het kroons ge- zuyze uitjleekzel genoemd ( 5 ). De voorjle rand van dit uitjleekzel maakt eene kiel > die fchuinfch naar vooren , naar het Kaakbeen loopt , tot aan de huitenzyde der agterjle Tandholtens ( 6 ). De Slaap - /pier word aan dit uitjleekzel vajlgehecht , en dewyl deze Spier hoven het heweegpunt ryjl , werkt zy hyna met evengelyke kragt in alle de heweegingen van het Kaakbeen ( b ). Het agterjle uitjleekzel > dienende tot een beweegbaare geleding , ryjl met het hoofd naar boven , en wat naar agter , het is dikker , / mailer en korter dan het voorjle uitjleekzel , en eindigt met een Knokkel (Condylus) (7) 0/ langwerpig hoofd , welkers grootjle as hyna dwars loopt . Deze Knokkel word naar vooren wat neder ge- drukt , fV ^ voorzyde van het agterfte deel verheven; en van het eene einde tot tot het ander , 0/ van de regter na de linker - zyde platdgtig verheven . Het buitenjle einde wykt wat naar vooren , to binnenjle einde zvat naar agter , to ^ as fen der Knok - kelen ( Condyli ) ;to volgens eene lyn loopen of aan elkander even- wydig zyn , maar indien de as van ieder Knokkel verlengd wierd naar agter , zouden zy den ander en ontmoeten en eene hoek met de- zelve maaken van bonder dt zes-en-veertig graden , en de lyn van de aangroeijing ( Symphyfis ) to Kin , op het midden van den Knokkel getrokken , to den grooien As in eenen rechten hoek fny- den ( 8 ). Dit gaat echter niet vajl , want in een Kaakbeen , zvaar van ik de teekening heh , maakt de hoek , to de on der ft el de verlenging der twee As fen gebooren zvordt , maar bonder d graden in fteede van bonder d-zes-en-veertig. Het Onderkaakbeen ftrekt ten fteun der Tanden in hunne Tandkasfen , wanneer zy tegen het Opperkaak- been werken onder het kaauwen , en om tot vafthechting te dienen van eenige Spier en , die tot ander e behooren. (4) Tab. III. fig. 2. a. IV. fig. 2. (5) Tab. IV. fig. i i. ( 6 ) Tab IV. fig. 2. B. (b) Borellus de motu animalium pag. in. propojit. LXXXVIII. field datde voile kragt der Slaap -fpieren tot hunne heweeging is, als 100 tot 90. Zie verder de Aanmerkmgen op het Jicofdfiuk over de Spieren van het Onderkaakbeen. (7) Tab. IV. fig. 2. f. (8) Tab. 1. fig. 2. Tab. IV. fig. 2. B OVER. j> ® <[&!> & *C< &]><§* <[$]>&<[«S>]> 1 ® *C®5* D E PROCESSU ALVEOLAR! PPvOCESSUS Alveolaris uterque ex duabus laminis teneribus ofleis componitur , altera externa ( i ) , interna altera ( 2 ). Amb<e hse laminte majorem inter fe diftantiam habent, a parte pofteriori , quam ab anteriori five medio Maxillae , uniuntur vero particulis offeis transverfis , quae particulae proceflum utrumque a parte anteriori, in tot deftru&is alveolis feparant, quot funt dentes ( 3 ) , fed in parte pofteriori , ubi dentes un& plures radices habent , diftinfti funt alveoli five cellulae cuique radici addidae ( 4 ). Lamellae hae transverfae magis quam lamellae alveolares protube¬ rant, ficque cavitatem cellularum augent, imprimis ad partem Maxillae interiorem. Ad fingulas divifiones proceftlis Alveolares deprimuntur, atquefulcos, five canales (5) circum alveolos ra- dicum Dentium ducunt. Hoc in proceflus alveolaris Maxillae fuperioris tota longitudine , ut & praefertim in parte anteriore Maxillae inferioris , facile cernitur. Cujuslibet Maxillae proceflus Alveolaris femi circularem aut potius Ellipticam efticit figuram  (3) Tab. I. fig. 1. c. c. fig. 2. a. (4) Tab. I. fig. 1. d. d. fig. 2. b. c. ( 5 ) Tab. III. fig. 2. /. /. /. ( a j Maxiilam Superiorem Paraboles perupheriam oftendere antea monui idem & obtinee ^2 maxilla inferiore, fed Parabole maxilla? fuperioris plerumque parabole ell communis id eft tails cujus squatio exprimitur px — yy. dum parva maxilla inferioris , fuperioris generis eft atque exprimitur, per squationem y;— px7. Ha?c fatis certa atque conftantia adparent ex in- fpc&ione fig. 1. atque 2. Tab. I. ut & fig. 1. 2. Tab. IV. fig. 2. Tab. VI. Tab. VII. & mul to diftinftius ex capite fceleti, non adeo tamen certum eft peripheriam maxillae inferioris majorem effe quam perepheria proceftlis alveolaris; faepius enim aequales obfervavi, ut & celeb. Au6tor delineavit Tab. III. fig. 2 , ubi alveoli F F in eodem piano cum B B five oils maxillae. ■ $ $> y & ® j> $ *C & : $ 3> 1 <§> -C 1 $? ’• <§» ^ & *C 1 c& : • 1 ,; & ]> <C ■ £v S* 5* <$> C < ej» ■ $> > OVER HET UITSTEEKZEL D E R TANDHOLTENS. 