VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
CÆSAR VAN ESTE zijne nieuwe Bruid, VIRGINIA DE MEDICI, naar Ferrara gebracht hebbende, kwamen als leden, die betrekking hadden tot dat doorluchtig Huis, bijeen. In geheel de Stad was niets anders te zien, dan feest- en vreugdevieringen. VINCENTIO GONZAGA van Mantua onderscheidde zich boven allen ten Hove des Hertogs. Deze Edelman trad zoo ernstig voor Tasso bij de Hertog in de bres, dat hij in het einde dienstvrijlating verwierf en hem met zich naar Mantua nam, waar hij eenigen tijd verbleef na den dood van de Hertog GUGLIELMO, en vele gunsten genoot. Men verhaalt, dat de jonge Prins, uit de vroegste jaren, zijne vermaaksgeneugijten door het voorbeeld van een Philosoof willen wettigen, drie Zusters bij Tasso bracht om te zingen en te spelen: deze drie jonge Juffrouwen waren alle schoon, doch niet van de strengste zeden. Na een kort gesprek met Tasso, verklaarde hij hem, dat hij er twee zou medenemen, en de derde bij hem laten; keuze had hij van de drie. Tasso antwoordde, dat het veel duurder te staan kwam, aan een der Godinnen de voorkeus gegeven te hebben; dat hij daarom, met 's Prinsen verlof, ze alle drie bij zich houden. De Prins vatte hem op zijn woord, en ging heen. Tasso liet de drie Zusters, na een korte tijd verblijf, met een afschenking van zich gaan. Eindelijk weer moede van in een durende staat van afhankelijkheid te leven, besloot hij naar Napels te gaan, en te proberen zijn moeders erfgoed te herwinnen, dat wel in beslag genomen was door haar bloedverwanten, ten ene dat hij met zijn vader BERNARDO in ballingschap ging. Dit dacht hem het enige middel om zich in een zoo lang gewenst levensstand te plaatsen. Hij verenigde zich bij zijn vrienden, en, brieven van voorzichtigheid aan de Onderkoning verworven hebbende, nam hij afscheid van de Hertog van Mantua, en trok naar Bergamo, waar hij enigen tijd verbleef en van daar naar Napels toegaf. Terwijl Tasso zich te Napels onthief, zijn tijd verdelenende tussen zijn letteroefeningen en het voortzetting van zijn rechtsgeding, haalde de jonge Graaf van PALENA, die hem hoogachtte, de dichter over, uit enige tijd ten zijnen paleis te verblijven; doch deze had, in dit geval, niet geraadpleegd met zijn vader, de Prins VAN CONCA, die, alhoewel hij Tasso hoogachtte "nog eens niet kon goedkeuren, dat zijn zoon en zijn huis zou laten toeven de enige persoon, die overgebleven was van een familie, ten enige tijde aan de Prins VAN SALERNO verbonden. Een geschil, dat wellicht zou ontstaan tussen de vader en de zoon, bewoog Tasso, zijn eigenhandige goede gevoelens opvolgend, alle gelegenheid tot geschil weg te nemen; hij verliet Napels, en vertrok naar. t) Oud 44 jaren. aan: VAN TORQUATO TASSO: 413 maar Bifuecio met zijn Vriend manso, in wiens gezelschap hij eenigen tijd zeer gerust leefde, Gedurende die samenwoning had manso gelegenheid om de zonderlinge uitwerkelijkheid van TASO’s zwaar geese tige heid na te gaan, en herhaalde menigmalen met hem wegens de gemeenzame Geest, met welke TASO gaf te verkeeren. Manso poogde te vergeefs zijn Vriend te overtuigen, dat het geheel een bedrieg is van eene ongefuste verbeelding: Tasso hield stijf en stevig de waarheid van ’t geen hij voorgaf aan, en vroeg Manso, dat hij tegenwoordig zou zijn bij een van die geheimzinnige samenkomsten. Manso kwam ’s volgenden daags bij zijn Vriend, en, terwijl zij in druk gesprek zaten, bespauwde hij, dat Tasso zeer schielijk de oogen op een venster onwrikbaar vestigde en in een onveranderlijke houding bleef. Veel keer riep hij Tasso bij zijn naam, doch kreeg geen antwoord. In ’t einde riep Tasso uit: „Daar is de vriendelijke Geest, die gekomen is om met mij te spreken! — Zie, en gij zult overtuigd worden van de waarheid, welke ik bij u beweerde!” ... Manso hoorde die taal met veel verwondering; hij zag om, doch ontdekte niets dan de zonnestralen door het venster schijnend; hij keek geheel de kamer rond, maar kon niets vreemds ontdekken. Op het ogenblik, dat hij wilde vragen waar de vermeende Geest was, hoorde hij Tasso met den grootsten ernst spreken, nu eens vragen doende aan den Geest, dan weer antwoorden gevend. Dit alles ging op zulk een bevallige wijze toe, onder het bezigen van de verhevenste bewoordingen, dat Manso met bewondering luisterde, en geen trek gevoelde om dit onderhoud af te breken. Ten slotte eindigde dit gesprek met het vertrek van den Geest, gelijk uit Tasso’s zeggen bleek, die, zich tot Manso wendende, vroeg, of zijn twijfelingen waren opgeklaard? Manso stond meer dan ooit verbaasd; hij wist nauwelijks, wat hij van zijn Vriendens toevlijtingen aan moest denken, en ontweek allen verder onderhoud over deze zaak. Bij het naderen van den winter begaven zij zich weer naar Napels, wanneer de Graaf VAN PALENA op nieuw krachtig aandrong om bij hem den intrek te nemen; dan TASSO, het zeer ongezond vindende aan dit verzoek te ge C) Oud 45 jaren. "Even kostbaar om naar Rome te gaan, en daar het geding af te wachten. "Hij onthield zich omstreeks een jaar in die Stad, hooggeacht bij Paus Sixtus V, Wanneer hij naar Florence werd uitgenoodigd door Ferdinand, Groothertog van Toscanei, (die Kardinaal te Rome geweest was, toen Tasso zich de eerste keer aldaar onthield, en nu de Paus ten dienst te helpen fam, om een bezoek van Tasso te verwerven) dit vers Boek niet kon weerstaan, maar naar Florence trok, waar hij een allerfuntigst onthaal genoot. Nogtans konden alle de vijandenschap betoiren, hem ten Hertoglijken Hove bewezen, noch alle de beloften die hem gedaan, de liefde tot zijn geboorteplaats overwinnen, of het hevig verlangen, om een afgezonderd en onafhankelijk leven te leiden, dempen. Hij nam overzulks afscheid van de Groothertog, die hem, bij zijn vertrek, met ruime schenkingen wilde begiftigen; dan Tasso kon, naar zijn gewoonte, niet overgehaald worden om mee te nemen dan zijn tegenwoordige omstandigheden vorderden, en over Rome keerde hij naar Napels weer, en de oude Prins van Conca, ontsproten zijnde; haalde de jonge Graaf van Palena, door deze komst van Manso, hem over, om zijn intrek in het Paleis te nemen. Hier zette Tasso zich tot het herzien van zijn Jeruzalem, of liever tot het vervaardigen van een nieuw Werk, getiteld: Pergaleum vermeesterd. De Prins van Conca, niet willen dat iemand hem zou beroven van eenen Dichter, of een Dichtwerk, te uitmuntend, liet zodoor na eenmaal op Tasso achtgeven, uit deze het bemerkte. Hierover te onvrede, verliet hij het Prinsen Paleis, en begaf zich naar zijn Vriend Manso, waar hij leefde, volkomen meester van zichzelf en van zijn bedrijven: nogtans bleef hij op een goeden voet met de Prins van Conca. Korten tijd daarna gaf hij zijn Jeruzalem vermeesterd in 't licht; welk Dichtstuk; naar de aanmerking van een Fransch Schrijver; is een genoegzame proef oplevert van de ontegenustheid der oordeelvellingen over zijn Dichters Jeruzalem verloren; naarmaal Jeruzalem vermeesterd, waarin hij zich poogde te schikken naar den smaak van zijn begunstigers. Oud 46 jaar, en 47 jaar, Paon van Conca." Vandaag noodigde hij den Dichter uit om te Rome te komen, en deed zulks met zoo veel ernst, dat deze het niet kon weigeren, en besloot nogmaals zijn stil verblijf te Napels te verlaten. De grenzen van den Kerkelijke Staat, thans zeer onveilig zijnde door omzwervende Banditti, gingen de reizigers, veiligheidshalve, in groote Gezelfchappen op weg. Tasso vervoegde zich bij een van deze; doch, wanneer zij in het gezicht kwamen van Mola, een kleine Stad nabij Gaieta, kregen zij kundschap, dat SCIARRA, een berucht aanvoerder van Rooverbenden, daaromstreeks was met veel van zijn volk. Tasso was van oordeel, dat zij de reis moesten voortzetten en trachten zichzelf te verdedigen, indien zij werden aangevallen; dan de meerderheid was tegen dien zael, en zij gingen veiligheidshalve naar Mola, waar zij eenigen tijd bleven, daar die Stad, als 't ware, in gevangen genomen was door SCIARRA. Dan deze Onverlaat, vernemende dat Tasso, een van het reisgezelschap uithaalde, vaardigde een bode aan hem af, met verzegeling, dat hij veilig zijn reis kon voortzetten, en aanvraagde om hem te geleiden, waar hij begeerde. Tasso bedankte hem, doch wees het aanbod van de hand, waarschijnlijk niet verkiezende af te gaan op het woord van een zoo flauw berucht personage. SCIARRA zond hem daarop een tweeden bode, met onderrichtende, dat hij, zijnentweehalve, zijn volk zou doen terugtrekken en den weg vrijlaten. Hij deed zulks, en Tasso zette onbelemmerd zijn reis naar Rome voort. Te Rome werd hij, op de hoogste wijze verwelkomd door de beide Kardinalen en den Paus zelf. Tasso vervoegde zich op een meer bijzondere wijze bij den Kardinaal CYNTHIO, als de man, op wiens aanraden hij te Rome gekomen was: nogtans verzuimde hij geenszins zijn opwachtingen te maken bij den Kardinaal ARE DROBANDINI: hij verkeerde met beiden gemeenzaam. De beide Kardinalen en eenige andere Kerkhoofden hielden een zamenkomst, en raadpleegden, onder andere, over het beste middel om de losbandigheid in het verfpreiden van Pasquallen te beteugelen. , 't Is waar, Heilige Vader!' sprak hij, 'dit was mijn gevoelen, en ik zal er bijvoegen, dat, indien uwe Heiligheid en ik willen doen zwijgen, het enige middel is, aan het volk zoveel werk te verfassen, dat zij geen tijd hebben om enige paskwillen te maken, of de taal des mierenden ongenoegens te doen horen. In 't eind weerom het leven eens hofmeester, kreeg hij verlof om naar Napels terug te keren tot het voortzetten zijner plitsake. Bij zijn komst te dier Stad nam hij zijn intrek in het Klooster van St. Severinus bij de Paters van St. Benedictus. Dezerwijze was Tasso nogmaals in een staat van rust, en bedaardheid, zoo hoogst overeenkomstig met zijn „geaardheid, wanneer de Kardinaal CYTHIO weer een middel vond om hem naar Rome te roepen, daar hij bij den Paus bewerkt had, om hem de ere aan te doen dat hij op het Kapitoel met den Dichterlijken Lauwer zou bekroond worden. Hoewel Tasso zelf niet in de allerminste gespeculeerd was op zulk een openbare praal, liet hij zich nogtans door anderen, en bijzonder door zijn dierbare vriend MANSO, overhalen; dan hij betuigde deze tevens, dat hij het alleen deed op diens ernstig aanhouden, niet in afwachting van die dichterlijke zegepraal, welke hij heimelijk voorgevoelde dat geene plaats zou grijpen. Sterk was hij ontroerd bij het afrijden van MANSO, en zei, hem vaarwel als iemand; die dacht zijnen vriend niet weer te zullen zien. Op zijne reizen naar Rome trok hij ver den Berg Cassino, om zijne eerbewijzing af te leggen aan de abt van St. Benedictus, voor wier hij een bijzondere hoogachting koesterde. Hij hield het Kersfeest in dit Klooster, en vertrok van daar naar Rome waar hij met den aanvang des jaars 1355 aankwam. Bij zijn komst in deze Stad werd hij begroet door vele Kerks hoofden en Mannen van rang, vervolgens ingeleid bij de twee Kardinalen Cygnus en Pictor, alsmede bij den Paus, wien het behaagde hem te mogen voeren, zodat zijn verdiensten meer eerbare zouden zijn dan de Kroon voortijds gegeven had aan de tot hiertoe daarmee gelijkstaande befaamde mannen. Op iets was hem nu bedacht dan op de naderende plechtigheid. Bevelen werden uitgevaardigd, om niet alleen 's Pausen Paleis en het Kapittel te verfieren maar ook alle de hoofdstraaten, door welke de Staatstrekken heen trekken. Tasso scheen nogal weinig op te hebben met die voorbereidelingen, welker hij zei te vereffen te zullen zijn; -Men liet hem een Dichtstuk zien "terdeze gelegenheid vervaardigd door zijn Bloedverwant Herkoleen Tasso", hij beantwoordde zulks met deze dichtregel van Seneca: "Magnifica verba mor sum prope admota excatit." Tasso's voorgevoelens werden maar al te waar bevonden, "want, terwijl zij op gunstig weder wachtende was, werd de Kardinaal Cygnus ziek en bleef eenigen tijd ongeneeselijk; en toen de Kardinaal begon te beteren, werd Tasso zelf daarin een krankheid aangetast. 30 Schoon hij nog vluchtte, zijn eenenvijftigste tevens, hadt de ouderdom hem door zijn tereoefeningen en origineelukken vroegtijdig overkomt. Zich verzekerd houdende dat zijn einde naderde, besloot hij, op die plaats, waar hij nog te leven had, door te brengen in het Klooster van St. Onuphrius. De koets, die den Kardinaal, centrum voerde, leidde het derwaarts, en hij werd met de groote hartelijkheid ontvangen door de Prior en de Broeders van die Orde. Aan de ziekte van Tasso was thans dermate toegenomen, en zijn krachten waren zeer uitgeput, dat alle geneesmiddelen vruchteloos werden aangewend. Op den tiende den van Grasmaand tastte hem eene geweldige koorts aan, dan misschien veroorzaakt door het eten van een melkpudding, waarop hij zeer gevoelig was. Zijn leven was nu in het oogschijnlijkst gevaar, de beroemde Artsen van Rome stelden dan hun kunst te werk, te zijner herstellende; doch tevergeefs, zijn kwaal verflauwde van dag tot dag. RINALDINI, Pauliijnse Lijfarts en TASSO's-Bezembraedse ondertuft hebbende dat zijn laatste levensuur naderde, omhelsde Tasso hem tederlijk, en bedankte hem met een bedaarde houding voor die tijding; daarop de oogen ten Hemel heffende, dankte hij God, wiens goedheid het in het eindelijk begeerde hem, na zoo lang een storm in veilige havens te brengen. Sinds dat oogenblik scheen zijn aandacht helemaal ontvallen van tijdelijke zaken; hij ontving de laatste Kerkgeregter in de Kapel des Kloosters, door de Broeders derwaarts gebracht, in zijn kamer teruggekeerd, vroeg men hem, waar hij wenschte begraven te worden; hij verzoekte, dat zulks in de Kerk van St. Onuphrius mogt geschieden. Wanneer men verzocht, dat hij zijn uiterte wil in geschrift zou doen zetten, en zelf. Tasso was kloek van gestalte en welgemaakt, helder van kleur, doch wat bleek door ziekelijkheid en late oefeningen; zijn hoofdhaar was kastanjeverwg, zijn baard wat lichter, dik en vols; zijn voorhoofd breed en hoog; zijn hoofd groot, en het voorste gedeelte, in de laatste jaren van zijn leven, geheel kaal; zijn wenkbrauwen zwart; zijn oogen kloek, doordringend, blauw van kleur; zijn neus was groots; zijn lippen waren dun; zijn tanden welgeregeld en wit; zijn hals was welgevormd; zijn borst breed, zoo ook waren zijn schouders, en alle zijn ledematen meer gespierd dan gevleescht. Zijne tijd was vreemd, helder, en zijne uitspraak desgewilligd, hij sprak met bedaardheid, doch herhaalde meermalen zijn laatste woorden; hij lachte zelden, en nooit hervatend. Eerbiedig was hij in zijn komedies, iets voorstellend, maakte hij weinig gebaren, en behaagde meer door de schoonheid en kracht zijner uitdrukkingen, dan door de bevallige bedieningen van gebaren en uitgesproken woorden, die een zo pelfoorm van de voorraad uitmaken. —— Zoodanig was Tasso’s uiterlijk gekomen: wat zijn zielsvermogens betreft, het blijkt allezins, dat hij een groot vernuft gewest zijn, en een ziel bezat, boven den algemeenen rang verre verheven. "Men zegt van hem, dat er nooit een geleerde was, die pietiger dan hij nimmer een vernuft, godsdienstigedan hij; nimmer een man, beminnelijker in de samenleving dan hij. Nimmer voldaan over zijne eigen werken, zelfs dan; wanneer zij zijn naam door gebeelde wegelden deden klinken; altijd te vrede met zijn laatste; zelfs dan, wanneer hem veel ontbrak, geheel vertrouwende op de Voorzienigheid en zijn vrienden, bij koesterde geen kwaadwilligheid omtrent zijne grootsheid zijn vijanden; alleen wenschte hij rijkdom te bezitten, om daarmede dienst te kunnen doen aan anderen; hij was schroomachtig om iets voor zichzelf te ontvangen of te houden, 't geen niet volstrekt noodzakelijk was. Een zó vlekkeloos en geregeld leven kon niet anders dan in een zachten dood eindigen; deze nam hem van onder de levenden weg, in het jaar 1595, het twintigste jaren zijns levens. DELIZZAN. “Onuphrius bijgezet, en door een eenvoudigen teen bedekt. De Kardinaal Cyriaco had ten oogmerk, een heerlijk Grafteeken tot Tasso’s gedachtenis op te richten; dan dit oogmerk verwijlde zoo lang door ziekte en andere omstandigheden, dat Manso, tien jaren na den dood zijns Vriends te Rome komende, om diens graf te bezoeken, en ’t zelve zonder eenig gedenkteeken vindende, voornam, zelve er een voor hem te stichten: dan de Kardinaal Cyriaco wilde het in geenen deele toelaten, belovend hebbende dien liefdepligt zelf aan Tasso te bewijzen. Manso verwierf echter, dat de volgende woorden op de grafzerk werden uitgehouwen: HIC JACET TORQUATUS TASSUS De Kardinaal Cyriaco ter vervolgens zonder zijn oogmerk volvoerd te hebben, deed de Kardinaal Bonifacius De Wilaguna, uit een doorluchtig Huis van Ferrara afkomstig, een staatelijk Grafgedenkteken vervaardigen, in de Kerk van St. Onuphrius, boven het overgoot van eenen Man, wiens Werken allen Gedenkteeken overtreffen maken. FRAGMENTEN RAKENDE HET HEDENDAAGSCH GRIECHENLAND Door wijlen den Heere DANSSE DE VILLOISON De eilanders van den Archipel beminden driftig hun Vaderland; zij schatten hunne dorre en kale rotsen boven het aangename verblijf, even als ULYSSES Ithaca boven het ganze heelal waardeerde; onophoudelijk vragen zij u, of er wel iets fraaiser is; alles vinden zij verwonderlijk in hun land. Telkens betwisten zij elkander den voorrang van hun Vaderland. Bezwaarlijk laat zich een meisje van tamelijk goeden huize overhalen om op een ander eiland te trouwen, en zij zoude het zich tot schande rekenen, haar goederen te verkoopen, gelet zelfs, dat deze, in staat van voordeel te geven, haar tot last waren. Nimmer zal een Griek van de eilanden hun vaderlijk erfdeel verkoopen, al vond hij zich genoodzaakt, op een ander eiland te gaan wonen, en de inkomsten daarvan te verliezen. Evenzo schouwden het de oude Grieken, en vooral de Lacedemoniers, volgens HERODOTE, als schandelijk, hun erfdeel te verkoopen: De Griekse vrouwen bezitten gemeenlijk de schoonheid niet, welke men in hare standbeelden bewondert; zij zijn meer bevallig dan schoon; doch allen hebben fraaie oogen, een recht nedergaanden neus, en een evenwichtige langen hals. Haar bloed is door dat der Turken besmettend, vooral ten tijde toen met de Caravans een zeker getal kinderen van beide rassen uit elk dorp vervoerd werd; iets, hetwelk tegenwoordig niet meer gebeurt. De schoonste eilandse vrouwen zijn die van Tinos en Siphantus, vooral uit de dorpen dier twee eilanden; op Patmos, Santorin en Stampalia drinken zij nimmer Wijn. Gemeenlijk zijn de Griekse vrouwen zeer vruchtbare, en zogen hare eigen kinderen. Zeer vroeg trouwen de meisjes op het eiland Siama Alia, gewoonlijk op haar elfde of twaalfde jaar, soms zelfs voordat zij huwbaar zijn. Meer algemeen waren deze vroege trouwen voor de regering van den tegenwoordigen Kapitein-Pacha, die een goede tucht onderhoudt; voormaals waren de ouders beducht, dat de Turken hun ondanks over deze zouden besluiten. Op Patmos worden zij vroeg, soms voordat twee of drie jaren daarna in het huwelijk. Op Thermine trouwen zij insgelijks zeer vroeg. De Griekse vrouwen dragen veel goud, paarlen en diamanten, ringen en kruisen; ik heb er op de eilanden gezien, die voor tweeduizend piasters kostbaarheden aan zich hadden, wier inkomen geen honderdvijftig piasters bedroeg. De vrouwen op de eilanden vullen hun tijd met kast toepinnen met hare meiden; zeer gemeenzaam leven zij met deze dienstboden, die meestal even goed als zij zelf opgevoed zijn. Zeer bang zijn de Grieken voor hetgene zij het kwade oog noemen; dit is een aloude bijgeloof. Omtrent de kracht der Tooverkunde staan zij in dezelfde begrippen als hunnen voorouders. Er zijn nog vele hen die geloven, aan welke het vermogen van verdelende ziekten te genezen wordt toege tribueerd. In de Archipel en in de geheele Levant wordt de koffie niet gemalen, maar met een ijzeren stampert in een houten vijzel gestampt; dit maakt de koffie fijner en is zuiniger. Op de meeste eilanden gebruikt men er geen suiker bij. In het algemeen wordt er bijna geen suiker gebruikt. Alle haverbrood der Grieken wordt met honing bereid. Stampalia en Syra leveren de beste haver, vooral die in het begin en het laatst van Mei in de dauw wordt geplukt, en die in de schaduw groeit. Men maakt er van het bij de Turken dus genaamde tsai roumi, of Griekse thee; het is een zeer aangename en maagversterkende drank, doch zeer verhitte in den zomer. Het gebrek aan weiden noodzaakt de Santorijnen, hunne muilezels, van het begin van November tot April, naar Palaia Kammeni (een oud verbrand eiland) te zenden, alwaar zij gras, doch geen ander dan regenwater vinden. Men wil, dat zij dik en vet van daar terugkomen. Doch men draagt in de eerste dagen zorg, hun weinig te laten drinken, omdat zij, zulks ontwemd zijnde, er ziek van zouden worden. De best gebouwde steden op de eilanden zijn Scio, in den Genuese stijl getimmerd, en Jo, Paros en Siphantus; op Zea hebben men fraaije huizen. De straten zijn zeer nauw, en kruisen van varkens; die de doortocht belemmeren; die van Stampalia en Serpho zijn zoo eng, dat er geen lijk op de Karalesto kan gedragen worden; de mannen leggen het op een oud tapijt, en dragen het op de schouders naar de kerk, die buiten het dorp staat. De trappen, die in de straten oplopen, beelden het grootste gedeelte van den weg, en doen de voetgangers ter wederzijde het hoofd aan stoten. Nergens bijna op de eilanden ontmoet men vensters, maar veel houten luiken, die den ganse dagen open staan. De vertrekken der rijke heeren zijn versierd met veel portretten, die te Napels, Venetië en Ancona gekocht worden, geen schrijftafels, veel fluitingen, de meeste deuren zijn zeer klein, bovenal die der kerken, uit vrees dat de Turken te paard daarop zitten rijden. Zoo hoog zijn de bedden, dat men op een stoel of een tafel moet klimmen om er in te komen; onder dit bed is een soort van kas of kamertje, waarin de dienstboden slapen. Men vindt fraaije torens of veldpaviljoenen op de eilanden Naxos, Andros en Metelinos. Op het laatstgenoemde eiland, wanneer er een dochter wordt uitgehuwd, 'geeft men haar doorgaans een huis in de stad en een olijventuin, in het midden van welke de toren staat. Op de landgoederen der Atheners staan dergelijke torens. Een der grootste gevaar voor de Levant zijn de wormen, die de boeken knagen, en aldaar ongelijk veel meer schade doen dan in onze gewesten. Alle de bibliotheken der Jezuïeten op Salonika, Scio, Santorin, Naxia, en zelfs te Constantinopel, vergaan tot stof; de handschriften op perkament, hoewel later, ondergaan, echter, hetzelfde lot. Van hier dat men in het Christelijke Europa, in Engeland en te Parijs, veel ouder Griekse handschriften ontmoet, dan die van den berg Athos, Patmos, en van alle de overige boekerijen in de Levant, welke ik bezocht heb. De boeken, welke ik uit Frankrijk had meegebracht, waren in twee jaren van de wormen geheel doorknaagd. Op Patmos en in eenige kloosters van den berg Athos zijn de Monniken verplicht, zich van geschrvene boeken voor het Koor te bedienen; dit is de reden, dat er, ondanks de plomp onkunde der Grieken, nog enigen zijn, die de Misboeken kunnen lezen, die zij niet verstaan. De weinige zorg, welke de Griekse Monniken voor hunne boeken dragen, doet dezelve nog meer bederven. In bijna alle kloosters van den berg Athos, in de meeste boekerijen, welke ik gezien heb, liggen zij zonder orde in koffers, die op vochtige platen staan. Terwijl ik, op het eiland Siphna, de Misboeken van het Klooster Brift onderzocht, zag ik drie muizen uit die bibliotheca of boekengraf springen. In vele huizen te Athene en te Coumprichos, bij den Prins KONSTANTIJN MOROUSIJ, en te Fanari, verjagen de dienstboden de vliegen, en verkoelen de lucht met een waaijer; ook dit is een oud gebruik, TERENT. In de evenementen als de gezangen zijn ook de dansen der Grieken; altijd is het dezelfde dans, de Romeika, zoo gekurig beschreven in het werk van de Heer Guys. De Albanese hebben een dans, naar de Pyrrhische of krijgsdans der ouden gelijkende; de kleding der Albanese dunkt mij dezelfde te zijn als die der oude bewoners van Sparta. Men dans naar de lier. Maar welke een lier! Hier geldt het oude spreukwoord: "de ezel aan de lier." De muzikanten zingen deuntjes, welke zij soms voor de vuist samen tellen: want in Griekenland zijn vele improvisatiefjes. Zij geven verscheidenden aan hun beelde op de eerste dag van het jaar. Op Tinos staat een oude kolom, aan welke de dichtgen, tot aan de middag naakt uitgekleed, worden vastgebonden; zij worden met honing gewreven, en als dus een uur lang blootgesteld aan de zon, na alvorens ruggeving op eenen ezel te zijn rondgevoerd. Het geven van stokvallen tegen de voetzool was bij de ouden niet onbekend; zie LIBANII Zpit. 119, p. 332. Onder Keizer MAURITIUS, in het jaar 583, werd voor de hals een tovenaar geëxamineerd, PAULINUS genaaid, volgens THEOPHYL. SIMOCATTA, Hist. L. i. pe 23. De alleenstaande kenden een schouwspel, welke men zoo dikwijls heeft aangehaald als een uitvinding der barbaren; ik bedoel het Stierengevecht: deze werden gegeven te Samos, Ephesus, Athene en bij de Eleusinische feesten. Aratius, Lib. i, C. 9, 15. Op Patmos ziet men de studenten en de notarissen langs de weg gaan met een inktkoker, hangend aan de gordel. Nicetas CHONIATAS (Hist. 382) verhaalt, dat de Fransen, na de verovering van Constantinopel, om met de Grieken den gril te saten, een inktkoker in de hand droegen. En ze vroegen aan de Turken van het eiland Tenedos om het schoonste marmer uit Ios, om er grafstenen van te maken, op Tenedos ben ik bij een Turkschen beeldhouwer geweest, welke deze begraafplaten maakte. Alle de Grieken van Miconia bouwen hun huizen van marmerieten, met opschriften bedekt, die op Delos worden gevonden. MENG. 1808. No. wacht. Aldus heeft een Capucijner Monnik het gerichte teken bepleisterd, hetwelk te Athene bekend wordt genoemd de lantaarn van DEMOSTHENES wordt genoemd. De Kapitein-Pacha heeft de schoonste stukken marmer van Koroen en Meteola genomen, en de zulken gevolgelijk, op welke opschrijving stonden, dezelfde met kalk bepleisterd, en voorts tot het bouwen van Kiosken gebruikt, welke hij op deze beide eilanden bezit. Wanneer de hedendaagse Grieken een vreemdeling op het middagmaal onthalen, hetgene zelden gebeurt, komt, diezelfde aan 'Een lid van het gezin te bedelen, dat de prijs zal worden opgedischt. De ouder hadden ook hun monitores, waarop je naar het gezin zocht. Zoals TERENTIUS zegt, Heautostin. A. I. S. 1. monere me oportet hunc vicinum. Dikmaals wordt de tafel met bloemen bestrooid; dit is een aloude gebruiken; er worden piramiden van vlees bereid, opgestapeld. De bloedverwanten bedienen de tafel. Op een bruidstoost op Scio zaten er vijftig mensen aan tafel, Op welke evenzo veel hoenders en vijf-en-twintig kalkoenen stonden, alles werd in dezelfde overdaad opgedischt. De vrouwen en dochters van de huize zitten nooit aan tafel; maar eten met de bedienden. Op Zanter en de eilanden bedienen de dochters van de huize de tafel. Tafelen de eerste en tweede opdischting beginnen zij gewoonlijk te zingen, en meestal kerkgezangen; want liefst zingen zij deze, als zij zich willen vermaken. De matrozen hoort gij in de schuiten een gedeelte van de kerkdienst zingen, zoo als eertijds de Gondeliers te Venetie iets uit TAsso opzegden. Niets intussen is treuriger, drooger en eentooniger dan de muziek der Grieken, waarvan de hoogste volmaaktheid bevat in het door de neus zingen; veel houden zij van een gezang over de verwoestingen, door de Albanese aangericht. Uitteenzangen zijn doorgaans zeer lang: deze ongepaste rapsgewijsheid vervangt de plaats van geestige en aangename skolia, welke de ouden aan tafel zongen. Somtijds verschijnen er ook luitspelers en zangers, zoo als bij de oude Grieken. Allen drinken tevens op de gezondheid van elk der gasten; en wanneer zij iets willen aanbieden, drinken zij drie of vier zaken. ANNA COMMENA verhaalt (dies La IX. p. 254.) dat, terwijl haar Vader ALEXIS COMMENUS naast zijn gezondheid de Kaitera lag te slapen, een kamenier de gehele nacht de wacht hield; om met een waaijer de vliegen weg te jagen. Dit gebruik houdt nog steeds op Zeland. Nog iets vreemder leest men bij Strabon, Boet. Negen. Nog iets vreemder leest men bij Strabon, Boet. Negen. H, p. 238- Terwijl de Keizerin ziek naast den Rook, de Keizer (ARGIRUS DEN UIT) te bed lag, liet zij MICHAËL roepen, toenmaal Kamerheer des Keizers, en haren minnaar, vervolgens Keizer onder den naam Van MICHAËL DEN IV, om haar de beenen te wrijven. Onder de dames te Constantinopel gaat deze gewoonte nog in zwang. In het Koningrijk Napels heeft men nog vele Griekse gewoonten behouden, Bij voorbeeld, te Nola, in den wijnoogst, genieten lieden van de heerste van de valk het voorrecht, om aan de grootste heeren, en aan de dames zelve, welke zij ontmoeten, de vuist woorden toe te duwen, welke hun in het hoofd komen. De wijnoogstters bedienen zich inzonderheid van deze vrijheid. In de avond van St. Jansdag zag ik te Zeg alle de Griekse meisjes en alle hare dienstmeiden bij den Heer JOSEPH PANGULS, Engelse Consul, vergaderd; zij waren met appelen omgord; dat wil zeggen, appelen, welke zij 's avonds te voren in water hebben laten weeken. Zij prenten er hare namen op, verfieren dezelve met bloemen en linten, en, na diezelfde in de Avond van St. Jan te hebben afgelegd, bewaren zij die zorgvuldig. Indien zij spoedig rotten, is zulks éen kwaad teken; indien zij, in tegengestelde, lang goed blijven, is zulks een gunstig voorteeken, een bewijs, dat zij lang leven, en binnen het jaar zullen trouwen. Zorgvuldig wachtten zij zich, om het voeteneinde van het bed niet naar de deur te plakken, omdat zij zulks als een gewissend voorbode van een kort aanvangend dood zouden beschouwen, aangezien de lijken in dezer vogue op de baar gelegd worden. "Jy portam rigidus calces extendit." Erg eenvoudig. Op Zondag, 10 Juli 1785, zag ik op Thermo de begrafenis van een vrouw, zij was in haar kostbaarst gewaad getooid, lag met ontbloote trojas en werd op de Kataletto of lijkbaar gedragen. De overige vrouwen volgden het lijk. Hare dochter, die in den trein vooruitging, was kenbaar aan haar hangende haren, welke zij van tijd tot tijd uitplukte en wrong, onder het aanheffen van een treurgezang, waarvan telkens de fluitregel was: "Mana mou! mana mou! kako opou patha! së, Mijn moeder! mijn moeder! wat ben ik bedroefd!" De andere bloedverwanten lieten insgelijks de haren hangen. De Priesters, met een waschkaars in de hand, verzelden den trein naar de Kerk, Eerst deden zij gebeden, en zeiden vervolgens: "Bloedverwanten! vrienden! geeft den laatsten kus aan onze zus!", ter halveren. Hare dochter treedt eerst toe, hare haren uitplukkende en roepende: "Mana mou!" Zeer gevaarlijk is dit gebruik, wanneer de overledene aan de pest of aan een besmettende ziekte is gestorven. Na den aspasmos, of het geven van den kus, gaan de meeste mensen, alleen een vrouw bleef er, om het lijk te ontleden, zij liet het fleetjes een lang hemd aan. Een papa deed nog enige gebeden, en gaf den ereften flag met de bijl. Thans delfden twee manspieren den grond op, en wierpen het lijk in den kuil. Op Zea, Thermine en Stampalia en vele andere eilanden, begraaft men in de Kerken. Op Zeina heb ik den man en de zuster van een jonge vrouw ’s daags na haar begrafenis op het graf zien weenen, en het met stenen bedekken: zij was begraven bij een Kaspel midden in het open veld. Bij de begrafenis van rijke lieden verschijnen vele gehuurde rouwklagen of precisie, zo als ik op Nexia zag, in januarij 1786. De Graaf VAN SELNITZ, na als Staats- en Krijgsman de luise terrijkste loopbaan te hebben voleindigd, had zich met der woon op zijn landgoederen gevestigd. Hij genoot aldaar den gelukkige ouderdom ; maar zijn rust was zijns waardig; alle zijn oogenblikken waren aan het geluk van zijn gezin en van zijn vassalen gewijd. De Gravin, een vrouw van GUSTAVUS, OF DE VERJAARDAG, 429 -yan meer dan gemeen verstand, en van een onuitputbare goedheid, (telde al hare roem in de betrachtung van die vreedzame huvelijke deugden, welke de Duitse vrouwen zoo uittekenend kenmerken, Twee dochters had zij aan haar man gegeven: JULIA, een regelmatige een deftige schoonheid, doch door een zeker mengsel van zwaarmoedigheid getemperd, geleek een Romeinse maagd van den ouden tijd; AUGUSTA, met haar schoone zwarte oogen, haar losse gestalte en haar bevalligheid, was een echte Franse. In de schoot deze belangrijke familie leefde, als Rente meester van ’s Graven goederen, GUSTAVUS WALLER, de held deze historie. WALLER had tot vader eenen man zonder geboorte en rijkdommen, die aan de Universiteit van Göttingen met de Graaf VAN SELNITZ had gestudeerd, wiens vriend hij was gebleven, ondanks het onderscheid van rang. Bij zijn overlijden nam de Graaf, met het lot des kindes begaan, welk hij naliet, de zorge voor diens opvoeding op zich. Zijn weldaden droegen vruchten; binnen weinige jaren werd GUSTAVUS een voorwerp van de hoogste verdienste, ’s Graven bescherming bezorgde hem de post van Gezantschap-Secretaris. Gustavus, naar Leiden volgde hij den Prins van Oranje, met de belangrijke zending belast. De berichten des Ambassadeurs aan zijn hof waren wonderen van kunde en beleid, de Prins leende aan deze zijnen naam, en Walter zijne bekwaamheid. Zeer gemakkelijk en zeer gevallen vond in het eerste de Prins deze wijze van werken; maar de overige leden van het Gezantschap de Prins hebbende onder het oog gebracht, dat het onvoegzaam was, dat een jongeling, als ons TAGUS, alles wilde weten en doen, werd de arme Walter als een wargeest verklaard, en de Gezant liet hem gaan. De Graaf van Seltitz had die flag niet kunnen weren, doch hij haastte zich ten minste, om die te beëindigen, door den eerlijken cursus te noodigen, om zich onder zijn ongeluk te vertroosten in den schoot van ware vrienden. De Graaf vond een middel, om hem zijn weldaden te doen aannemen, door hem het bestuur van zijn onmetelijke schatten aan te bieden. Walter gaf zich geheel over aan zijn nieuwe post; hij toonde de omgevallige leegheid met de werkelijke werkzaamheid nooit verward te hebben, alles bloeide en tierde om hem heen. De Graven edele vriendschap was er op bedacht, om alles te doen verdwijnen, hetgene voor het oog van het publiek al te duidelijk zoude vertonen de betrekkingen van afhankelijkheid en ongelijkheid, in welke cursus ten zijnen opzichte zich bevond. Altijd bekleedde hij een vereerende plaats in de talrijke bijeenkomsten zoo wel als in de kleine familie-kringen. Wat kon dan derhalve aan Walters geluk ontbreken, die in een heimelijke hartstocht de rust van zijn aanwezigheid verstoort ging? Ga niet. Niet wacht komen voor? Julia's schoonheid had hem getroffen; haar geest, haar zachtaardigheid, haar talenten hielden alle de vermogens zijner ziel gevangen. Zodra hij den voortgang zijner drift vernam, trachtte hij er over te zegevieren; maar waar zoude hij krachten vinden ter bestrijding van gevoelens, in welke Julia deelde? Niet dat de beschroomde en eerbiedige Waller dezelfde haar zou hebben durven openbaren; maar kan een minnaar, genoodzaakt om te zwijgen, en gevolgelijk om op te merken, den onbewaakten opvliegende blik der oogen, de roodtint, de bevende stem van haar, welke hij aanbidt, miskennen? De beminden Gustavus had daarom een diepere gevoel van al het ongelukkige van zijn toestand. De Graaf van Seltz was menschlievend, edelmoedig, aan doenlijk; maar hij was vermaakt aan de doorluchtige huizen van Duitsland. Zoude hij zijn dochter geven aan een onbekend personage, die, haar van den rang, in welken zij was geboren, vernederende, tevens op haar gehele leven het zegel der oneere zou drukken, waarmee de onbuigzame vooroordelen van den troschen adel van Europa haar dreigden? Geenen nacht bracht Waller door, die niet gedeeltelijk aan de smartelijkste overdenkingen gewijd was; doch zodra de dag was aangebroken, behoorden alle zijn oogenblikken, welke daar zijn bezigheden niet werden verfoeid, bij uitputting Julia toe. Hij beminde de jacht, en de Graaf, die dezelfde nog meer beminde, genoot zelden dit vermaak zonder zich van zijn jonge vriend te doen verzellen. Doch Gustavus bemerkte, dat Julia over zijn veelvuldige afwezigheden niet voldaan was; en, de kans wagend om de Graaf voor ongenoegen te geven, verzon hij, bij elke jacht, nu het een, dan het andere voorwendsel, om op het Kasteel te blijven. Juria maakte zeer veel werk van de muziek, cursus hervatte met drift de behandeling van de viool, om zich in staat te stellen, haar te kunnen accompagneren, Julia tekende met smaak. GUSTAVUS, die insgelijks voor die kunst, gene echte begaafdheid bezat, wilde nu niet anders dan als leerling, en naar haar modellen werken. Van haar kant maakte Julia geen nieuw hoofdtooisel of kleed, zonder Gustavus geraadpleegd te hebben; niet tweemaal speelde zij hetzelfde stuk op de klavecimbel, indien Gustavus er zich genoegen niet over had betuigd. De keuze der boeken, welke gij las, haar oordeelvellingen, haar begrippen, alles werd aan Gustavus overgelaten. Doch nimmer durfde het woord liefde over hunne lippen komen, en beiden verbeeldden zich, hun geheim wel bewaard te hebben. De levendige en geestige Augusta had het al sinds lang doorzien, en zij nam de eerste gelegenheid waar, om te doen zien, dat de sluier, waarmede zich de twee gelieven omwonden, voor haar zeer doorzichtend, het ook voor hunzelf zou worden, indien zij zich niet verhardden om hunne oogen te fluiten. Een onverwachte regen had de gewone wandeling verhinderd. Julia stelde Gustavus een schaakpartij voor; Augusta zat bij hen met haar borduurwerk. WALLER stelde zijn koningin te veel bloot, en Julia snood haar den aftocht af. Ach, hemel!" riep hij, "mijn koningin is verloren!" Augusta ziet den zet, en begint te lachen. "Wat is er gebeurd, U?" vraagt JULIA haar. "Mijnheer WALLER," vraagt AUGUSTA op een stemmigen toon, "zou het u mogelijk zijn, een oog op uw spel te slaan?" Gustavus ziet toe; zijn koning was schaakmat; hij bloost; Julia had haar bedaardheid verloren. "Hoe is het mogelijk," zegt zij schaapachtig, "dat ik het niet gezien heb?" "Ach!" hernam AUGUSTA, "mijn lieve zuster, het is omdat men, willen zien, moet toekijken." De Graaf VAN SELNITZ, verre van het geringste vermoeden te koesteren, floeg geen acht op hetgene er omging; hij vergenoegde zich met Gustavus te verwijten, dat hij op zijn jaren meer hield van het leren zingen van een zangstuk of het teekenen van een landschap, dan van het vervolgen van een hert of wolf. Wat de Gravin aangaat, zij zag verder; de opkomende drift was voor haar niet verborgen gebleven; zij ging derzelvers ontwikkeling en voortgang na, en haar moederlijke teederheid werd er te meer door ontrust, omdat zij in haar eigen geslacht een schrijnelijk voorbeeld had gezien van de gevolgen een ongelukkige liefde. Zij had achtling voor, zij beminde WALLER; lang hing zij in twijfel, of zij hem over zijn toestand zoude onderhouden, dan of zij enkel op een middel zou bedacht zijn om de twee gelieven van elkaar te scheiden. Het eerst dacht haar gevaarlijk; zij was van oordeel, dat het zoo veel was als eenen nachtwandelaar te doen ontwaken, wanneer hij langs den rand eener steile gaande, de slaap zijn veiligheid uitmaakt; zijn oogen kan hij niet openen zonder in den afgrond te storten. Geen minder zwarigheid vond zij in het tweede ontwerp: hoe konde zij den Graaf den voorlag doen om Walster te verwijderen, welke nooit diens naam bij zijn echtgenote noemde, zonder haar aan te sporen om nevens hem den hemel te danken, dat hij die voortreffelijke jongeling in zijn huis had gezonden? Het geval maakte een einde aan de befluiteloosheid en ongerustheid van deze teedere moeder. Op een zekeren dag zeide de Graaf aan WALLER, dat hij tegen den volgenden dag een algemene jaag had belegd, en roodme van de partij te zijn. Gustaav belooft, er zich te zullen laten vinden, en terstond vaart JULIA, met meer hevige vijandigheid dan haar natuurlijk was, tegen de jaag en de jagers. „Uit AUGUSTA ziet haar zusters onbedachtzaamheid, en doet haar best om dezelfde te vergoeden, door er een grappige draai aan te geven. „De bloedhartigheid is ons soms gevaarlijk. Sinds de eerste versie zijn er verschillen in vooraan toegevoegd: Sinds de eerste versie zijn er verschillen in vooraan toegevoegd: Sinds de eerste versie zijn er verschillen in vooraan toegevoegd: Sinds de eerste versie zijn er verschillen in vooraan toegevoegd: sGorlof, zeide zij; maar in waarheid, mijne lieve Julia, gij maakt misbruik van die vrijheid. Gij vaart alleen met zoo veel gewalgpreekt tegen die jagd uit, omdat gij bang zijt voor een Maphaan." - "Zou ik aan die belachelijke zwakheid schuldig zijn?" Ja wel", zei Julia, "aan die mijne vaders Maphaan; ik wed dat gij die zelfs niet durft aanraken." - "Ik vat u bij uw woord." Straks grijpt Julia het geweer, gaat naar het venster, keert het aan gezicht achterwaarts, en brandt los. "Ach mijn God! wat pept eene klagende femme; men iilt naar den tuin, en vindt het tuinmeisje zwemmende in haar bloed. Ze valt al de kennis op den grond; zij moet naar bed gedragen worden. Zodra zij wederom tot zichzelf was gekomen, berichtte men haar, zoo spoedig mogelijk, dat de wonde niet gevaarlijk was; doch de aandoening was te hevig geweest, en ver schieden toevallen van een brandende koorts deden welhaast voor haar leven beducht zijn. Op den negenden dag viel zij in een koortje van stuipeizando vlucht; en de geneesheeren verklaarden, dat deze crisis het lot der kranke zou beïnvloeden. JULLER verliet het voorvertrek van Julia’s slaapkamer niet. Hij ziet de Gravin daaruit komen; dit oogenblik neemt hij waar, om het bed te naderen, waar het voorwerp van alle zijn genegenheden met den dood worstelt. Roerloos vestigt hij zijn ontroerde blikken op hare bleeke lippen, bevestigt hij hare ademhaling... Juria ontwaakt; hare oogen openen zich, en haar mond spreekt de woorden: "Gustavus! Zie je niet dat ik het ben?" 