VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het maakt eerst een hoest "die men als een verkwikking beschouwt en behandelt; de gelijke was ligt te helpen "zo men er de gepaste middelen toe bezig is, maar wie denkt op de rechte oorzaak! Wie beschouwt het geen binnen in onze longen omgaat! Men volgt dan de waarschijnlijkste danwyzing zonder, over zulk een besluiteling "een Geneesher raad te vragen; men hoest, en gevolgelijk men is verkouden, en men gebruikt flikporjes; en, in die tussentijd, heeft het koperroest, het welke men voortgaat dagelijks in zijn drank te spuwen, welke in koper vaatwerk bereid zijn, te gebruiken, al den noodigen tijd, om zijn werking te volvoeren, en het geen Ver telkens bijkomt, zijn bijteen dieper door te zetten, tot dat men, na verloop van tijd, allengs longzwevig, ziekteverwekkend, en dikwijls ongeneeslijk wordt. Ik heb het voorbeeld van de Long genomen, ik zou diezelfde danwyzingen uit de "Onderbuik ingewanden "uit de harfenen "en uit alle andere deze Ik weet wel "dat men zich bijna altijd min of meer aan het koperroest gewenst; de kleine doses, die men er onophoudelijk van inneemt, maken allengs, om het eens zo wit te drukken, een soort van verlaging in de maag en ingewanden; ze verhard zich, in zekeren zin, tegen die geduurige prikkelingen; de verluchte vogten tegen de wanden of binnenvlaktes, derzelve aanleggende, de vlies, vettigheid, enz. weerstaan de puntjes van dit vergif, en zijn als een brug daar ze uit de mond, tot de benedenste delen overrollen, de gemeente uitwerking derhalve, en welke men als een gunst der Natuur beschouwt, betaat in de buikloop, maar wat zijn vreselijke wanorde zijn 'er dan niet te vrezen, als dit vergif valt in ingewanden, die wel gezuiverd zijn, en gauw weinig gedeukt door die noodige vlietigheid! Dus loopt men, hoe beter men na deze ontlastingen vaart, zo veel groter gevaar van het koperroest; dat men onmiddellijk daarop in zijn gezuiverde ingewanden brengt, en dat welk, zo het er, te dezer tijd, in: W. DEEL. MENGELW. NO. Hoewel redelijk, hoe verstandig, hoe wenstelijk waren het daar, na alle deze aanmerkingen, dat wij die het gebruik van koperen fonteinen verbooden hebben ook in dit stuk, de bepalingen van de Medische Faculteit te Parijs, wat zeg ik, van alle verstandige en kundige mannen, door geheel Europa, ja door de geheele wereld wilden volgen ten alle het koperwerk voor de bereiding van onze spijzen of dranken, of voor die van onze geneesmiddelen, voor altijd wezen, om een gezondheid, gemakkelijker en beter voorraad van gereedschappen, daarvoor in de plaats te nemen. Gun mij de vrijheid, Mylord, dat ik om dit zo wenstelijk einde, naar mijn geringe vermogens te bevorderen, enige der voornaamste voordeelen, welke de geslagenyster en verinde, boven de koperen keukengerecht schappen hebben, nog eens kortelijk tegen den anderen stellen, en daar mee mijn brief, die reeds niet dan al te lang is, besluiten moge. Het zijn kleinigheden inderdaad, het zijn beuzelingen, zo u wilt, die ik u verneer gaan, maar het zijn ten minste beuzelingen, daar onze gezondheid, daar ons leven, daar de welvaart des mensdoms van afhangt. De koperen (kookpotten, schotels, ketels, enz.) hebben, een vreeselijk en doodelijk gif in hun eigen zelfstandigheid, daar integendeel diezelfde gerecht schappen, van ijzer gemaakt, heilzaam, en medicinaal in hun eigen aard zijn. 2. Het koper vaatwerk vergadert zijn vergiftige roest, als het ligt voor een vogtige avond of morgen lugt wordt bloot gelegd, tegen een vogtige muur wordt gehangen, of in een vogtige plaats bewaard met een woord "als het niet altogether volmaakt droog geweest is, daar geen mogelijkheid is zorg voor te dragen, terwijl het ijzer gereedschap, door diezelfde oorzaken, wel meer roest opwerpt, maar minder dan het koper, en wel verre van dodelijk te zijn, van een heilzame natuur. 3. Het water, de olie, en andere vette stoffen, werken alle op de kopere pannen en ketels, en nemen haar roest over, het welk zelden een kwaad smaak, altijd een groot gevaar veroorzaakt, voornaamlijk, als men het daarvoor in laat worden, gelijk de soldaten in de legers hun soep in zulke ketels dikwels van den eenen tot den anderen middag. 4. VAN VERSCHILDE KEUKENGRDSSCHARPEN: is dat het koper, dat het welvarende lichaam heelt, hetwelk roest in het ijzer veroorzaakt, welk roest zelden de kleur, nooit de smaak verandert, en altijd heilzaam is voor het lichaam. 5. Koper vaatwerk deelt, zelfs onder het koken altijd min of meer vaak zijn vergift aan de visjes mee, de Heer Zijl heeft dit in zijn tweede advies over de koperen fonteinen, bewezen, wat van ijzer onder het koken afgaat, is voordeelig. 6. Het koper gereedschap laat althans iets roest vachten, terwijl het yzer roest onze geestten versterkt. 7. Eene gedurige oplettenheid en voorzorg is hier dan voor de eerst, geen toezicht, ten opzichte der gezondheid, voor de andere, noodig. 8. Op het koper vaatwerk wordt met een prop van hennep het vertint maar even overgestrooken, daar het yzer in het gesmolten tin wordt ondergedompeld, en dus veel meer van vat. 9. De kopere pannen zijn lang en zwaar; de yzere ligt erg gemakkelijk. 10. De kopere pannen moet telkens, als men ze vertint, worden afgeschrapt, en worden dus altijd lichter en dunner; de yzere worden vertind zonder schrappen, en behouden hun dikte. 11. Het koper gerechtigheid is veel duurder dan het yzere. 12. Het koper gerechtigheid vertoont zich fraai in een keuken, als het volmaakt schoon is, maar bevat terstond, dat is te zeggen, roest; het yzer even een geschuurd, maakt geen minder vertooning en behoudt zijn glans langer. 13 Het koper vaatwerk verflint mischien de helft meer vuur dan het ijzer. Dog laat ik mijn vergelijking staan; gy ziet, Mylord! uit alles, wat ik tot hier toe bijgebracht heb, klaar genoeg, dat er, voor de vierkant der rede, en naar uitwijzing van het gezand verstand, geen vergelijking tussen het een en het ander te maken zy. Deze bijzonderheid alleen behoorde alle vooroordeelen te overwinnen, alle beuzelende zwaarigheden uit den weg te ruimen, Er redelijke meesters tot het A ZONDERLINGE BEKWAAMHEDEN geaanwezig yzer keukengerechtigkeit te bepalen, „om dat zy dus gerust kunnen flappen „en van de onachtzaamheid hunner bedienden niets te vrezen hebben, waardoor wij ondertussen te Londen, te Parijs en in alle grote steden, dikwijks zulke ysfelyke uitwerkzelen zien voortbrengen. Daar is, naar ’t oordeel van elk bezadigd mensch, niets in evenwicht of vergelijking te brengen met de gedurige tegenwoordigheid van een doodelijk vergif, waar van de gemakelijkheid, om zich met onze spijzen en dranken te vermengen, waar- van de noodzakelijkheid zelfs, om het onophoudelijk te moeten bezigen, de uitwerkingen tevens zo veel vreesfely- ker en zekerder maakt, zodra het zelf het dun bekleedzelt, daar het als verborgen agter zit te loeren, hier of daar weet door te breeken, en, door het scheuren en verflitten van dat bekleedzelt zelf, uit zyne schuilhoeken voor den dag te komen. Ik ben enz.. ZONDERLINGE BEKWAAMHEDEN EENER BLINDE JUFFROUW IN ZODANIGE ZAAKEN, DAAR HET GEZIGT VOLSTREEK- TELIJK TOE SCHYNT VEREISCHT TE WORDEN. getrokken uit een Brief van den Heer DE LA SAUVAGERE, Ridder van de Orde van St. Louis, Ingenieur en Chef van het eiland Ré, Lid van de Academie der franche Letteren te Rochel. Een mens behoort gewis alles, wat ten troost der ongelukkigen kan strekken, gemeen te maken, en gelijk is der grootste ongelukken in dit leven de blindheid. Zo hoopen wij, door ons verhaal, de zulken, die of reeds in ditzelfde ongelukkig geval zijn, of vrezen daar in te zullen vallen, eenigen moed te zullen inboezemen, door hen te vertonen, hoe verre onze andere zintuigen het gebrek van dit vervullen kunnen. Het is het geval van Mevrouw de Salignac; een Juffrouw van rang uit de Provicie Saintonge, wier vader, een man van verdiensten, zijn gewoon verblijf te Marennes heeft, hetwelk wij daar toe zeer geschikt oordeelen; zodat het een zeer waardig onderwerp van aandacht en verwondering voor alle wetgierige Personnen moet zijn. Men hadt mij reeds een nauwkeurig bericht gegeven over de zeldzame bekwaamheden der gemelde Juffrouw, maar ik twijfelde aan zommige bijzonderheden, of liever ik hield ze voor onmogelijk; alles ontdoen, wat men mij verteld had, heb ik voor mijn oogen gezien. Mevrouw haar moeder heeft mijn nieuwsgierigheid wel behulpzaam willen zijn, en de Juffrouw zelf, van haar kant, heeft mij met de grootste bereidwilligheid des werelds, de gunst gedaan, van mij ooggetuige te maken van alles, wat zij konde doen. Ik moet echter vooraf berichten, dat Mevrouw de Salignac, thans ongeveer 18 jaar oud, sinds haar twee jaar blind is geweest door een gevolg der kinderpokken. Men hadt Mevrouw haar moeder geraadzaamd, om, ter bewaring van het gezicht, duivenbloed op de oogen te leggen, en even datzelfde middel hadt haar het gezicht benommen. Maar de Natuur heeft haar dit ongelukkig toeval door haar bevallig voorkomen, haar behendigheid, zachtzinnige inborst, levendige geest, vaardig begrip, gelukkig geheugen, en verschillende ander andere bekwaamheden gunstig vergoed. Zij speelt Reveres zonder enige hulp van anderen, en dikwijks vaardiger, als de geenen, daar zij met speelt; zij maakt vooraf de beide boekjes kaarten, daar zij met speelen zal, gereed, zij prikt dezelfde op verschillende plaatjes, maar zo fijn en onmerkbaar, dat men het, met alle oplettenheid bekijkende, nauwelijks kan vinden; in iedere partij verandert zij haar tekenen, welke haar alleen bekend zijn. Zij kleedt alle de kleuren, de een na de andere, zonder ze met elkaar te verwarren, en legt alle de kaarten naar rang van de hoogste tot de laagste, even goed, als of zij ze volmaaktdelijk zag. De ecuige oplettenheid, welke zij, die met haar speelt, moeten hebben, is dat zij iedere kaart, die valt, of die zij werpt, hard op moeten noemen, zij onthoudt het gehele spel en deszelfs beloop als dan zo wel, dat ik haar dikkwijls flagan in. het Reveres heb zien doen, welke een groote verwondering van denkbeelden, en een verbazend geheugen aantonden. Het is niet minder verwonderlijk en even waarachtig, dat Mejuffrouw de Salignac kan lezen en schrijven, in zo verre, dat zij briefwisseling onderhouden heeft, met haar oudere broeder, geduurende een reis, die hij naar Bordeaux gedaan heeft, gevende hem altijd een nauwkeurig verlag van alles, wat voor hem van belang was, zij heeft mij deredan gedaan van mij te schrijven, zij heeft ook zelf mij antwoord gelezen. Men behoeft haar methode niet te kennen. In, om de mogelijkheid hiervan te begrijpen. Maar men gaat niet minder verwonderd zijn over die zeldzame methode zelf. Men gebruikt geen inkt om te schrijven, men krast, of prikt de contouren van de letters op een stuk papier, en zij heeft het gevoel van, er het geheugen voor, om letter voor letter op te nemen, de brief, als van de toppen van haar vingers te lezen. Ik heb zelfs gezien, dat iemand met de punt van een schaaf op een kaartentablet, deze woorden met vrije sleggende letters kraste; Puffende Salignac is zeer beminnelijk; en dat zij, zonder te aarzelen, die woorden lezend, daarop ten antwoord gaf; Je zit zeer verplicht, Mijn Heer; ik herhaal nogmaals, dat zij alles letterlijk opnam, hoewel de letter klein, en het schrift tamelijk was. Zijzelf schrijvende gebruikt een potlood, om dat zij niet wisten zouden, hoe lang haar pen al was gaf; verder bedient zij zich van een klein mal lineaaltje, dat haar tevens de afstand die de lijnen van elkaar hebben, moesten aanwijzen; geschreven zij had, gebruikt zij een zeker vogel, dat een geheim is, en dat zij over het papier drukte, waar door het potloodschrift vast gehakken, en het uitgeven voorkomt, haar schrift is zeer echt, de letters zeer wel gemaakt, en de spelling zeer nauwkeurig. Om zo verre te komen, werd er niet minder vereist, dan haar aandacht en bekwaamheid; en de onvermoeide uitdrukking van haar tederhartige moeder, welke door haar de gevoelde letters op kaarten of ander zwart papier te laten voelen, de vingers van Mejuffrouw haar Dochter allengs gewend heeft, een A van een B, en zo vervolgens alle de letters van ’t Alphabet te onderscheiden, toen woorden te schrijven, daaropzelfde letters op het papier te trekken, door het geheugen of de herinnering van derzelver vorm, welke zij door middel van het gevoel hadt leeren kennen en onthouden en eindelijk die letters tot lettergrepen en woorden samen te voegen, en er een geordelde zin van maken. Zy danst zeer wel en ze werkt ongemeen netjes in de fraieje konstwerken haarer Sexe als borduuren enz. Ik mocht hier eene voorraad van onbepaalde bewaring begaan, om haar bee: kwaamheden te doen Kennen en vertellen, dat ze mij de gunst heeft bewezen van mij een goudheer te naaien, in: zilver die ongemeen fraai is. Ze heeft er zelfs nu een met vijf kleuren begonnen, waarvan reeds verschillende strooken af zijn. Ze naaide, zoomde, en deed alles met de naald witte tekend wel, en naaide Marly zo fraai, als het met het beste gezicht gefaaid kunnen, een in al haar nagelwerk is ze hetzelfde, welke de naalden vachten, hoe klein die wezen mogen. Oo Gy hebt zelf gelegenheid, mijn Heer, om deze Juffrouw te zien. Gy zult haar vinden, met een ortogie op zyde, gy zal het misschien voor een repetitie-werk aanzien, maar heeft dit niet noodig, het is een enkel ortogie, daar ze de uren en minuten, daar middels haar vingers al zo vaardig en nauwkeurig op onderscheidt, als wy met onze oogen. Ik heb de eer van te zijn = Mijn Heer, Uw Diensarn OM INKT VAN LINNEN EN PAPIER WEG TE NEEMEN, Overgenomen uit de (Nouv. Oes. €} Lit. XXIX 171.) Het geurt dikwijks dat men Inkt aan zijn linnen krijgt, die daar zeer leelige, en zelfs schadelijke vlekken op maakt; zie hier Een middel om dezelfde weg te nemen. ~ Als het-in den tyd is dat men het Sap van onrype druiven kanbekoomén „zo iser niets heter dan om ”’er de vlekke maane . ftonds-medo.nat te maaken, eer.dezelve in trekken of droo- CoA N4 gtis 4 Í j 160 | SABINUS EN OLINDA gen, als wanneer men ze door dit middel zeer gemaklyk kan wegneemen. : By gebrek van dit Sap kan men zig van zuu- ring bedienen „die egter zo goed niet is „of neem íchoon wa- ter en vryf ’er de vlek mede ; als dezelve droog is, ende zuure zouten, die wy zo aanftonds genoemd hebben, dezelve niet kunnen wegneemen,zo bedien u van {terk water, dat gy met gemeen water moet lengen , om uwe vingers niet te kwet- zen, of het linnen te verbyten, en hier mede kan men het ‚ onfeilbaar weg krygen. Allerleie foorteu van Inkt kunnen door de genoemde mid- delen, zo wel uit linnen als van papier worden weggenoo- men, uitgezonderd de opregte Chineetche Inkt „welke door geene middelen is uit te doen.! Deze is hierom best om tot zulke ftukken te gebruiken, waar in men eenig gevaar van vervalfching zoude mogen vreezen. . Drukkers inkt weder- ftaat ook aan alle zuuren , maar zy kan niet tegen hct zaut, nog de pis van zommige dieren, by voorbeeld der katten, Het is meer dan eens gebeurd, dat een boek onleesbaar geworden , en de letters vernietigd zyn, omdat men "er pekel opgeftort, of dat ’er een kat op gepist hadt. Toae aa a SABINUS EN OLINDA. OF DE STANDVASTIGE DEUGD BELOOND. In zekere rijke en bloeiende Stad van Engeland, woonden voor enige weinige jaren, zeker Sabinus, een jongeling, wiens de Natuur voorzichtigheid scheen gemaakt te hebben, om de harten van alle vrouwen te veroveren, die hem zagen en hoorden, maar welke zich door zijn natuurlijke standvastigheid, zo wel als door de uitmuntende verdiensten van zijn Meesteres, eenvoudig tot Olinda bepaalden, "die de eerste indrukken op zijn hart gemaakt had". Hij overtrof haar inderdaad in fortuin, maar dat gebrek aan haar zijde, zo men het dien naam kan geven, werd overvloedig opgewogen door haar schoonheid, door haar geest en de gevoelens van haar hart; hij beminde haar vurig, en werd met dezelfde tederheid van haar bemind, en lang stroomde zij, omdat daar een wettig huwelijk hunne handen te verbinden "gelijk hunnen peet harten volmaakt verbonden waren". Maar helaas! Geen mens, hoe deugdzaam, hoe onvervalgbaar, kan zich voor de schichten der tijd beveiligen, nog in zekerheid stellen voor de schadelijke uitwerkzelen van toonloze drift. Hoe rampzalig tevens en vervloekenswaardig zijn zij, welke geen ander dan deze Leidslieden erkennen! Hoe verre worden zij door dezelfde buiten de menselijkheid niet zelden vervoerd en weggefleept tot dingen, daar zij in den beginnen een wettig afkeer van hadden. Ariana, een Juffrouw van vele beminnelijke hoedanigheden, verwanten geschenkt met Sabinus, en bij hem in zeer hoge achting, begon zich ongelukkig in, door dit huwelijk te beelden, verspilde, gehoon, en te zinnen aan zijn edele drift en begeerte haar hart allengs verder laten doend en door te knagen "gaf zij er zich eindelijk geheel aan over, en werd onvatbaar voor alle bedaarde overweegingen, welke dezelfde zou hebben kunnen stuiten. Zij vergat die edele grondregels, waarnaar zij haar gedrag tot hier toe had beheerst, zij verloor die veelvuldige deugden en loflijke hoedanigheden, welke haar, tot dusverre, de algemene verbazing van elk gemaakt hadden; redeloos achterdocht, ongegronde misnoegen, gevoeligheid over allerlei beuzelijn, maakten nu haar karakter uit, en vervoerden haar igelijk tot alle de hitte van twist en onverdiende beschuldigingen. Zij zocht onophieldelijk, het geluk van anderen verwekte haar ondraaglijke pijn, zij vermaakte zich in leed, en dacht op niets dan wraak. De Fortuin scheen haar ondeugend opzet te willen beginnen. De omstandigheden van Sabinus waren lang verward geweest door een lastig proces, daar hij was ingewikkeld, en het welke nu ten voordele van zijn partij werd uitgesproken, waardoor hij van rijk, zo als hij geweest was, arm werd, en zijn vermogen bijna tot den staat van behoeftigheid. Uit hoofde der gemelde bloedverwantschap en aging verwagtte Sabinus van Ariana al den bystand, welken zyne tegenwoordige gezellenschap van zaken vorderde, maar zy was ongevoelig voor zyne gebeden, en voor de billijkheid zyner vertoegen, zo lang, zeide zy, als hy aan Olinda verbonden was, wien zy met afgryzen beschouwde, betoovende hem daarentegen, dat, zo hy befluiten konde, om van haar te scheiden, hem daartoe te brengen, maar zelfs haar fortuin, haar belang, en alles wat van haar af hing ter zyner beschikking te zullen stellen. Sabinus werd op dit voorstel, met verontwaardiging vervuld; hij beminde zyne vrouw met onuitgebrekelijke tederheid en verwierp de aangeboden voordeelen, welke hij niet dan tot zulk een prijs bekoorde kon, zonder zich een oogenblik te beraden. Ariana was woedend, dat zij haarzelf zo verre vruchtaam had bloot gegeven, en baar aanbiedingen zag verfommen, zij gaf nu alle de drift, welke zij tot nog toe meer of minder had getracht te bedwingen, den vrijen teugel, en al verwyt, brengt doorgaans weer verwyt of beschuldiging hervoor, men verhitte zich tegen den anderen, de twist rees tot zulk een hoogte, dat Sabinus werd gericht, om het slachtoffer van onverdienden haat en wraak te zijn. De volgende dag werd hij, uit hoofde van eene oude familie-schuld, na de gevangenis gezonden, met geen andere hoop of troost, dan zyne Olinda, wier gezelschap zijn leven in deze omstandigheden, in den beginne eer vermeerdert dan verzagte; dog die echter nooit befluiten kon, om van hem te scheiden, of misschien alles wat zij kon, aan te wensen, om zijn smart door haar bij te staan, een weinig te verlichten. In dit akelige verblijf van jammer en ellend, leefden zij met gelatenheid en zelfs allengs met eenigen troost en vergenoeging. Olinda verzorgde de sobere maaltyd, en Sabinus las voor haar, terwijl zij met de huiselijke zaken bezig was. Een aanhoudend verblijf in de gevangenis had de heeren van het weinige dat zij gehad hadden, "en de honger en gebrek begonnen zich nu in alle derzelvere visserij te vermenelen; nooit echter verviel dit edele paar tot gebaarlacht, nog koesterden zelfs, wel ver van in klachten uit te varen, enig het geringste begin van ongenoegen tegen elkaar; zij keken in beide met vermaak, medelyden. "Droefheid, ik weet niet, wat naam ik aan hunne aandoeningen geven moet? Op hunnen lieven jongen, welke ongevoelig was voor verdriet en onkundig van zijn eigen toestand, vrolijk bij hen speelde, en hen met zijn onbeleerde grapjes vermaakte; dit was juist hun verkwikking en verpozing toen iemand de kamer intrad, welke hen te kennen gaf, dat Arians (chiefs aan een beroerte, door haar woedende driften mogelij veroorzaakt, overleden was, en al haar goed gemaakt had, aan een verre bloedverwant, die uitlandig was. Zij keken elkander met de uiterste deernis aan, en betuigden beide dit vonnis des doods, welken zij nu wegens gebrek en elenden niet ontgaan konden, met geen andere aandoening dan medelyden voor elkander aan te horen, en zich voor het overige laten aan toeval en hemelse beschikking te onderwerpen. "Nee, vervolgde de man, die hen deze tijding had gebracht, daar is middel om jullie te redden, en men is daar volkomen genegen toe. Wij hebben alles tot nog toe stilgehouden, wij kunnen het Testament zeer gemakkelijk meester worden en verbranden, ik zal je aanstonds zeggen, op wat wijze! Beloof me maar eerst een genoegzame belooning voor zulk een aanzienlijk fortuin, als waarin wij je op deze wijze platen zullen." Een voorstel van zulk een laag en aart vervulde ons ongelukkig paar met afschrik; zij belastten den man het vertrek aanstonds te verlaten, en vallend elkander om de hals, gaven zij hun tranen en snikken de vrije loop; zij hadden hun pligt betrokken, "maar tevens alle hoop van uitkomst afgebeeld. Hoe weinig konden zij de gelukkige verandering verwachten. welke zo dicht bij was, voorzien! Die uitgezonden, welke hen dit haatlik voorstel deed, was niet anders dan eer verzamelaar, door Ariana gebezigd; om de gemoederen van dit deugdzaam paar te beproeven en te zien, of hun deugd, inderdaad, zo groot, hun karakter zo edelmoedig was, als Sabinus in hun lafste twist had betuigd. Deze Dame schoon thans door haatlijke driften verblind en verbijsterd, was echter natuurlijk goedaardig, verstandig, en menschelijk. Zo dra derhalve dit onschuldig paar in de gevangenis was, zo dra ze elendig waren, en haar onverdiende wraak was voldaan, kwam haar natuurlijk karakter weder boven. Eén zwaarigheid bleef er alleenlijk over. Was het ware liefde tot Olinda, was het edelmoedigheid, deugd en pligt, welke Sabinus had bewogen, haar voorzogen van de hand te wyzen? Of had hy enige bijzondere verachting en afkeer voor haar, welke hy bewimpelde? Dit wierdt op deze wyze volzichtig. komend opgeklaard; nu fchitterde de eerlijkheid, oprechtheid, en deugd van Sabinus in den grootsten luister, nu bleek het, dat hy voor geen enkele vleierij, bewimpelingen, of laaggeplaatste contoriiën vat- baar was, nu mocht zij vreezyk geloof slaan aan alles, wat hij heeft gezegd had, en nu haastte zij zich om haar onverdiende straf door dubbele zegeningen te vergoeden. Zij had in het 'naaste vertrek zelf aangehoord, hoe Sabinus en Olinda haar uitgezondene ontvangen, en wat antwoord aan denzelfden gegeven hadden, en was met de hoogste verwondering vervuld, welke 'een zoo verheven deugd, in welgebooren zuster, natuurlijker wijze moet verwekken. Zij vloog ter kamer in met tranen op de wangen, en vattende het schreiend paar gelaaten kelyk om den harten, mengden zij alle drie hare snikken en tranen met elkaar; zij erkende de geestverstrooiing van haar vorig gedrag, zij beloofde vergoeding, en kwam haar belofte uit te festen. Zij verzorgde haar terstond van al het noodige, en verklaarde geen aardiger opvolgers in haar fortuin te kennen. Zij stelde hen vervolgens in staat, om onbekrompen te leven, en vanaf dit ogenblik af begon Sabinus en Olinda zo veel genoegen in elkander te smaken, als de menselijke Natuur in staat is te geven. Beiden verheugden zich eenigen tijd in de aanhoudende edelmoedigheid en gunst van Ariana; welke niet lang daarop vervolgend hen in het bezit stelde van een fortuin, dat hunne verwachting zeer ver overtrof. Dus bleek derhalve, dat de Deugd niet zelden het juiste pad tot roem, maar ook de veiligste weg tot waar geluk en grootheid is, en dat de onnozelerheid, hoewel voor een tijd verdrukt, gehaat, vervolgd, in 't einde echter zegepraakt. Gewisselijk is 'er eene boosaardigheid zo groot; een rampspoed zo hardnekkig in de wereld, welke tegen eene standvastige deugd bestaanbaar is. MENGELIJNDE WERKEN, TOT FRADE LETTEREN, KONSTEN EN WETENSCHAPPIEN, BETREKKELIJK. ve En PROEVE OVER DE LIEFDE TOT DE WERELD, EN HET VOLDOEN ONZER WERELDSEHE BEGEERTENS, EN LUSTEN, tweede zwaarheid, welke wij in ons voorgig Stukje aanmerkten, dat tegen een vrolijk en vermaakelijk leven der echte Christenen wordt ingebracht, steunt op deze grond, omdat ons in het N. T. belast wordt, de wereld niet te bebben, nog beter geen in de wereld is omdat iemand de wereld lief heeft, de liefde des Vaders niet in hem blijft. Ja om de wereld en wereldlijke begeerlijkheden vaarwel te zeggen, onze lusten te doden, ons vlees te kruisen met deszelfde beweegredenen en begeerlijkheden. Deze en dergelyke uitdrukkingen der H, S. des N. T. brengt men, zeg ik, in, alsof daar mee de te kennen werd gegeven, dat ware Christenen niet vrolijk, in deze wereld, zouden kunnen leven, en deze zwaarheid is het, die ik beloofde, uit den weg te zullen gaan. Lange tijd schiep ruimte. Toen Christus zijn preek op aarde. Gaf de wereld geheel in dood, en was tot een eene ysfelyke hoogte van bederven en verbastering gestegen. Joden zo wel als Heidenen waren verduisterd in het verstaan, vervreemd van het leven Gods door de onwetendheid die in hen was, door de verkeerd begrijpen van harten; ongevoelig geworden zijnde, gaven zij zich zelden voor aan allerlei ongekiedigheid, om alle onregelmattigheid te geven. Gelijk de Zaligmaker en de Apostelen nu bekeering en afstijgen van alle ongerechtigheid predikten, zo was hier mee, onverbreeklijk verknouwd dat zij den geestloosheid van de wereld en wereldse begeerlijkheid moesten aanpraten, dat is te zeggen hen vermanen, om zich, door een eene bijzondere heiligheid des levens, van de gewone godloosheid af te zonderen. En deze uitdrukking was des te natuurlijker, omdat de Christenen zich inderdaad van het grootste deel, hunner verloren medemenschen afscheiden en een afzonderlijke gemeenschap oprekteken, waarin zij een ... en ... vonden. PROEVE MERVEELIJKE VERZINKINGEN ONOPHOUDLIJK MOESTEN TE GENIEGEN, WORSTELDEND VAN BINNEN MET DE VEROUDERDE HEELKUNST, DIE ZY NOG VAN HUNNE VOORIGE LEVENSWYZE HADEN, EN VAN BUITEN, DOOF HOP EN VREES OP ALLEERHANDE WYE ANGELOKT, OM UIT HUNNE TEGENWERDEDE ELENDEN, TOT HUNNE VOORIGE GENEGUENS, UIT HUNNE DIEPE VERACHTING, TOT GRETER AANZIEN, EN UIT HUNNE KNELLINGDE ARMOEDEN, TOT RUISNERE BEZITTINGEN WEE' TER WEE' TER KEEREN, TERWIL HET BELANG VAN HUNNE GODSDIENST ZO WEL ALS VAN HUNNE DIEPEGEGTE ZIELEN VOLSTREEKTELIK VEREISCHT, DAT ZY ZI'CH, DOOR EENE ONBEZVLIJKTE STANDVASTIGHEID EN VOORBEELD ELIJKE GODSVRUGT. ONDERSCHEIDEN. HIERVAN DAN DIE BYZONDERE WAARHEIDSPRONGE TEGEN DE WERELD EN WERELDSCHE BEGERLICHEID, DIE VEELVULDIGE GEBODEN VAN ZELFVERLOKKING, VAN HET KRUISCHE EN DOODEN ZYNER LUSTEN EN WAT DES MEER IS. WOORDT DEZER WERELD NI' GELYKOORMI'K, SAAR WOORDT VERANDERD NAAR DE VERNIEUWING VAN UIT GEMOED; SOOGT BEPROEVEN, WELKE DE GOEDE WELBEBAAKENDE EN VOLMAAKTE WIJS VAN GOD ZYN. DIE IN DEN VLEESCH GEKRUIST ZYN, KUNNEN GODE NI' BEBAA'KEN. ZO WIE EEN VREND DER WERELD SOUD ZYN, DIE WOORDT EEN VYAND GODS GEPELD. DIE AAN CHRISTUS TOEBEHOOREN, BEBBEN BES VLEESCH GEKRUIST MET DE BEWEGINGEN VAN BEGERLICHEID, EN WELKE PLAATSEN MEER VAN DIE SOORT ZYN, ICH' NIE' BEILAGZAME ZEDELESFEN IN LEGGEN OPGEFLOEPT ZYN, ZY WOORDT EGTER VERKEERDELIJK, MET GELI'KE KRACHT, ALS EERTYDS AANGE DRONGEN OF GEBEZAGD, OM HET NAAR EN VERDIENDIG, HET ABGE. zonderd leven der Christenen te bewyzen, Vermits dezele ve tot den bedorvef ftaat der wereld , ten tyde van den Za- ligmaker én de Apostelen, byzonderlyk behooren, en door middel der bygebragte aanmerking moeten opgehelderd wor- den. - Gelyk dan de wereld, te diertyd, sne bet booze jag, en de Christenen alom veragt, gehaat, vervolgd wier den, zo was dan ook de liefde en genieting der wereld, dat is te zeggen, Zinnelyke vermaaken , rykdommen en voor deelen „eer en aanzien „onbeftaanbaar met de KefdeGed;. Men kónde toen onmoogelyk een Christen zyn, en tevens deze ingen genieten; men kon geen twee firydige Heeren , uiet tevens en den Mamnon fenar . dez | Thans zyn de omftandigheden ten dezen ite mer kelyk veranderd; thans. kunnen wy met geene rede 0d » detitellen, dat God ons alle liefde der wereld: in het al- ». gemeen, dat is te zeggen, alle lust tot vermaak en zinne- (9) Rom, XI s, (t) Cap. VILL 8. o” 4) Jac. Veg °- -B)-GÄLV, 24 « ed „me z` N 7 - „_Î- arr S S on “er voor ons — é OVER DE LIEFDE TOT BE WERELD. 367 p yke geneugteus, alle begeerte tot rykdommen en groof- n heid, alle eerzugt in zya weord kan verboden hebben”. Voer eerst zal men met mij erkennen, dat de Almachtige Schepper ons alle onze drift en hartstogten befiets ingeschapen, met oogmerk om ze tot zekere heilvolle kinderen te beteugelen, niet om ze geheellijk uit te roeien; want, behalve dat dit een tegenstrijdigheid in Gods handelingen oudertellen, en zijn eigen oogmerken ten tweemaal verdoen zoude, zo is de zaak ook in haarzelf uitrekt onmogelijk. Er is het hiermede inderdaad zo gelegen, dat wij onze hartstogten beïntens, niet uitroeien moeten, dan is het ook ongericht te denken, dat onze wijze en goede Schepper ons slijk zinloos vermaak en genoegen, en geestelijk behagen en grof vlees zoude verboden hebben; deze hartstogten en neigingen immers zijn alle menselijke natuur ingeplant, die een onverbreekbare band mee hebben, als bijvoorbeeld liefde en medemenselijkheid. Eens zo weinig men kan onthouden, dat de Almachtige God zijn eigen voorneemens dwarsbomen, en ons tot hart onmogelijk verplichten zoude, eens weinig men kan onthouden, dat hij ons verplicht of wil belasten om onze menselijke liefde aftevallig, ons mededoogen uit te roeien, of deze gezellige aartstogten te vernietigen, zo weinig grond heeft ook de gedachte, dat hij ons vergen zoude, om die hartstogten, welke tot onze eigen gelangen betrekking hebben, te dooden, of dat hij ons de liefde en genieting der wereld, of met andere woorden, vermaak en zinnelijke genoegen, zonder enige uitzondering, zou toelaten moeten wij weder aanmerken, dat de deugd van dien gast is, dat hij haar slachtoffers, doorgaans vermakelijk tijdverdrijf en tijdelijk voordeel en geluk, eer en aanzien in deze wereld aanbrengt. Keer op koophandel is beter dan de koopaardijk, en bar geld inkomsten dan vet goud, of iets kostelijker dan juwelen en groot lusten mag, en met genoeg niet te gek; Langzaam van dagen is in barere gerechtigheid, in barere stevige rijkdom en eerbare wegen, je eigen der lijvigheid, en barere paden vrede; je bent een boom des levens, de geenen die ze aanraken, en elk een die ze vasthoudt, wordt welgelukkig. Wat beroep wij ons zelden. ($): Matth. XI, 18, 19. EN, Re Aan. Over de Liefde voor de Wereld: — 169. Dezen dan te valgen, op hoedanige wijze mag men dan de wereld beminden, en et byzonder regels ten dezen aanzien voor te schrijven Jagt de kortheid van ons bezelf niet toe. Wy moeten de verandering van stoffen, boven al, in gns werkje betragten; ook is dit in groter mate zo, zeer het doelwit niet, dat wy op het oog hadden, als dragen voornaamelijk, de zwaarzwaarigheid welspreken uit de bijgebrachte Schriftuurteksten maakt, uit den weg te ruimen; tot meerdere opheldering echter van ons on. De bezielde maatigheid moet hier vooral behartigd worden, Men kan niet wel bepalen, hoe veel vermaak, spangingen, vreugde en genoegen iedere mens overgenomen moet van Gods oogmerk en zynen pligt mag nemen, hoe veel zorg wij voor elk belang draagen, of in hoe verre onze eisen kunnen. De volgende zegels zullen, zodanig Een nette bepaaldheid maken, tegelijk Bladsten eenige handleiding geven, om zyn oordeel naar te bevestigen of te bevestigen. Voor eerst dan moeten wij met alle mogelijke zorg draagen, dat de gemelde hartstogten, die begeerens, soms vermaak, tijdelijke bezittingen en eer het spoor der rest deugd, niet buiten hollende, in een eeuwigge durende, of verboode wellust, in een vrekkige gierigheid of ongeordende staat, ontaarden. Dit is, het ezelfde, gelijk wij reeds in het voorgaande aanmerkten, waarvoor ons de H. Schrijvers waarschuwen, en het geen onder de begeerlijkheid des vleesh, de begeerlijkheid der oogen, en de grootheden des levens, bedoeld wordt. Vervolgens moet men zich niet te ver overgeven aan zyne schoone, niet ongeregelde, zinnelijke begeertens, noch onze hartstogten over de edele vermogens onzer ziele laten heersen. Menige Christen vindt men, namelijk, die schoon geeneinst van Godsvrucht en deugd ontaard, ja schoon zelfs genegen, om Gods wetten getrouwlijk na te komen, zich zo geheel overgeven aan hunnen koophandel en eerlijke winsten verflaagen, of zich zo vast aan hunne andere geoorloofde vermakkingen en uitspelen houden, dat hunne gedachten onophoudelijk hier mee bezig zijn, van de vroege morgen tot den laatste avond, werkzaam zyn, hogere driften te voldoen. Zodra zij ontwaken is hunne geest, zorg, hoe die partij met genoegzame voordeel af te winnen. Deeltoos heilzame en godverlokte einden voor te stellen, zegt dat wij eeten, dat wij drinken, hier doen, daar doen, alles te doen ter ere van God. Wil je geen divertisementen nemen, dan kan het je zitten, lees je andere en denk er bij te bedenken, dat het misschien niet de hoofdzaak is, waarvoor wij op deze wereld zijn gesteld, wij kunnen dus gebruiken, of ons Hoogezet hebben geest te verfrischen, en tot hunne verordeningen bekken Wanter te maken. Op dezelfde wijze kunnen wij schatten vergaderen, maar met een lofelijk inzicht, om rijk te worden in goede werken, gaarne meedeelende en gemeend dan. En allen eindclyk onze gemaatigde eerzugt pöögeri te vok doen, en ons zelven tot aanzied in de wereld te verheffën, om hier dooi onze medemefifchien ván des té grooter dienst té wezen, en door eene algemeene goedgutiftigherd veracht že torden, gelyk God, in zyne Goedheid , boven ál, veh Maakt is. , | | _ Ten laatflen moeten wy, in affe gevallen waarin wy twyf- feieh, of de voldoening onzer wereldfche Begeettens geoór- Jofd » Of ongeoorlofd zy, de veiligfte párty omhelzen, ef en die voldoening weigeren; van tyd tot tyd zelfs behoo- ten wy wettige en geootlofde gerieugters Ess van de band | te OVER: DE LIEFDE TOT DS WERŽLÐ, 371 tewyzen, en onge. driften en lusten, fchuon awdÀèrs sog ` ` wettig en gemaatigd, hunne voldoening eens te weigeren, om dezelve des te beter onder bedwang te krygen. {ndien meu ’t altoos op het uiterfte- waagt, Sapt men veelligt wel eens over die fcheidspaalen been, vervalt men, eer mon °t weet, tot buiteafpoorigheden, of baant men zig den weg tot flaverny. - ? Met deze b ingen nu kunnen en mogen wy de wersid Fef helden, en bes gesn in de wereld ds, op deze wyze kunnen en-megen wy, een geregelden trek tot ziùnelyke geneng: tens „eene gemaatigde begeerte tot rykdoramen ‚ en ceh lotielyke eerzugt involgen ; den menfchen dit té verbieden , ware hen tot let oumoogelyke verpligten, Gods dogmer ken dwarsboomen , en de. H. Schrift vag alle zyne kemmer ken van Godlykheid berooven; dewyl.de oniderftelling vels ve, dat ons daar ín-pligtén worden afgevergd, welke met den Natuuslyken Godsdienst , en den aart der fhamenlee: ving @ryden „eene allerwetrigfte bewysrede verfchaffen Zoe- dé „tegen eene openbaaring , welke niet van denzelfden God bervoort zou kunnen koomen, die cene tegenftrydige wet in onz : herten hadt gefchreeven, Del , , o …/ EENIGE BYZONDERMEDI.N BETREFFENDE Z2WEEDEN ‚ BN DESZELFS BUROEMDEN VORST CAREL DEN XU DEN, ` (Zie the Bee peg. 4949) MTN HEER! . | Ik kan uw verzoek niet weigeren , fchaan ik misfchien aan. Uwe nieuwsgierigheid niet zal kunnen voldoen, de beschafde Lieden schijnen in alle Landen maar eenerlei karakter te hebben. Een Zweedsch Edelman verschilt, buiten eenige kleinigheden, maar weinig van die, in alle andere landen. Het is onder het gemeen, dat wij die onderliggende kenmerken, welke een volk karakteriseren, zoeken moeten, en naar deze eigenschappen is het, dat ik mijn voorstel schenk. Schoon de Zweeden aan het algemeen voormalde kwynen onder verdrukking en bijna willekeurige toegenomen wat door andere volkeren algemeen afgewenig, en dus onbeduidend, en verachtelijk worden, zo heeft dit echter dezelfde werking nooit gekend gehad; zij waren altijd "en zijn nog, ernstig, opzichtig, bescheiden onbekwaam: euvel, in sommige. Zoudt gy gelooven, Mijnheer, dat straffereert Dyna bekend is in Zweeden, en dat men die zelfs daar niet voor mocht zien; ik beloof u, op het platte land, na gens galg afgerad gezien te hebben. Zij bewijzen oneindig veel eerbied aan hunne geestelijken, die zij schijnen te onderhouden de geheime Raden der Voorzienigheid te zijn; en welke van hunne kant dit gunstig vooroordeel zeer weten te gebruiken en hunne Leeken te leiden, daar het hen, behaagt. In't algemeen echter moet men hen tot lof nageven, dat zij hun gezag en invloed zelden misbruiken. Als Gebedsdiensten aangehoord, als uitdelers van de eeuwige beloningen en straffen beschouwd, sparen zij hunne toezichters aan, tot rechtvaardigheid en deugd, en doen hen de zedekunde betreken, zonder hen aan de moeite te aanleiten, om die breedvoerig te onderzoeken. War het, wat wijdvoorkomend der Zweeden aanbelangt, zeer wel gemaakt, en de mannen in het bijzonder hadden een zeer innemende houding. Het grootste gedeelte van die jongens, welke ik op het platteland gezien heb, had zeer wit haar. Ze waren zo fraai als Cupido's, en daar was iets openhartigs, iets rustigs, en gemakkelijks op hunne gegroeide dikke troniën te lezen. De meisjes daarentegen. hebben nog zulke leven nog zelfs zulke rustige gevoelens, enshares trekken zijn veel minder teder; 't welke een onafhankelijkheid is zeer verschillend van die der meeste andere landen. Behalve dit, merkt men aan, dat de vrouwen in het algemeen doorgewicht worden aangetast, waarin Scandinavië zich nog wel bijzonder onderscheidt hier een voorbeeld van gezien in een van de Herbergen op weg naar Stockholm. De hospita was een van de schoonste vrouwen die ik ooit gezien heb, zij had zulk een fijn gevoel, dat ik me niet kon weerhouden van haar met verwondering te kijken. Maar hoe groter was mijn verbazing en twijfel, toen zij haar boezem openende om haar kind de borst te geven, waarbij diens zetel van vermaak en wellust vertoonde geheel bedekt met dit walgelijke ongemak. De weinige voorzorg die zij gebruikte om dit niet te vertonen, overtuigde me genoeg, dat dit hier een zeer gemeen ziekte zal zijn, een zaak waar men niet om het hoofd komt, en die zelfs te verbergen. Ziedaar, mijn enige aanmerkingen welke ik op smaak gemaakt heb, welke je vast vreesde ik beuzelachtig genoeg zul je vinden, maar die ik je gegeven heb, zo als zij in mij zijn opgekomen, geen grooter lof of dank daarvoor begeer ik dan ik verdiene, RL West. Wegens STORHOLM zal ik geene bijzonderheden vermelden? Het is een groote, fraaje, en zelfs volkrijke stad. Het Arsenaal of wapenhuis komt mij één der grootste bijzonderheden voor; het is een tamelijk groot gebouw, maar slechts voorzien van oorlogs-toerusting. Om dit gebrek te compenseren, staat er een grote verscheidenheid aan werktuigen opgesteld. vergoeden, hohezen, het allerwegen met zegetekenen en andere kenmerken van hunnen vorige krygsroem, opgevuld, Ik zag daar verrijkt met kamers vol met Deense, Saksische, Poolse, en Russische standaarden; daar waren er misschien genoeg, om een half dertig legers voorzien te hebben, maar men kan gemakkelijk standaarden ophangen, als legerstaven brengen; ik zag er daarenboven eenige zeer kostbare meubelen en eenige juwelen van de kroon van groote waardes maar het geen inzicht zag bijzonderlijk en mij meer een voorbygaande droefgeestigheid vervulde waren de bloedige, maar dierbare overblijfselen van de twee grootste Helden, welke het Noorden ooit heeft voortgebracht. Ik meen de kleden waarin de grote Gustavus Adolfus, de onverzwaalde Overlord, de XIIde, stierf door een noodlottig, niet zeer gemeen voor Koninklijke Kleden: Het eerste kleed, zo veel ik me herinner, was een soort van allerlei hembrokken, niet de officiële wijze gemaakt, zeer effen en zonder de minste versieringen. Het andere, dat wel opmerkelijk was, bestond alleen uit een grof blauw laken kleed, een grote hoed van nog meer waarde, een mantel van grof linnen, grote stevels, op alle handicaps gemaakt om een gedeelte van de arm te bedekken. Ik zag ook twee pistolen en zwaarden, hebben niets opmerkelijks; de geringste soldaat was in dit opzicht veel beneden: zij hadden deze gelegenheid waar te nemen, om u enige bijzonderheden te geven, welke reeds zo wel bekend is, maar welke bijzonderheden mij ter hand zijn gekomen van mensen, die hem, als een kind gekend hebben; en die nu, volgelingen van zijn lot, niet ongewoon aan Hovelingen in stemming en afzondering hun kwijnend leven rekken, maar altijd dezelfde vervoeringen van verwondering en gebied de bedrijven van hunnenouden overwinnaar King, Generaal, en metgezel te verhalen. - Moed en onbvuigbaarheid tandvastigheid makten den grond van “s -Vorftett ‘KäYaktér uit. Reeds in zyne vroege jeugd gaf hy doorffaände dlyken van het eene en andere, Naauwelyks zever jaaren: en zijnde, en bij-de koningin aan tafel Zittende gebeurde het, dat zyne goede hond, daar hy geveer... $74 BEKNIG STSONDERHEDEN veer veel werk van maakte, hy hem blaamde, om een stuk te krijgen, hetzelfde met zulk een gretigheid uit zyne hand vatte, dat hy hen op een vreeswekkende wijze beet, en een grote wonde toebracht. De wond bloedde ferk, maar onze jonge held, zonder den minsten schijn van ontsteltenis te maken, veel min te schreuen, was alleenig bedoeld "om alles voor zyne moeder te verbergen, en rasper zyn flets om de hand, op dat niets ontdekt, en zyn lieve hond, die geen kwaad bedoeld had, toch niet gespann mocht worden. 