Handboek der verloskunde ...
ƒ) De veranderingen in de bonten behooren rot de onzekere teekenen, daar zij in de zwangerheid kunnen ontbreken , en buiten de zwangerheid door ziekelijke aandoeningen van de baarmoeder ten deele kunnen worden te weeg gebragt. (*) OSIANDER/s llesullale von BeobacJitung cm den Britsten nu/ /trend der 67 htvemger schaf 't , in zijne Denlciviirdig- h ellen, II. B. 2. St« * üEYERLE in stein’s Annalen der Geburtshulfe, III. St. S. 1 66. DEWEES , a Compendious system of midu'ifery, §. 23 7. 11AUDELOCQUE, IJ art des accouchemens, Tom. I. p. 209. 9 (*) Offchoon bij fominige vrouwen eukelde verfchijn- felen (b.v. het ophouden van te voren aanwezige ziekten, zoo ais chlorosis, hysterie enz., de verandering van tem- perament , tand- en andere pijnen , zwelling van den hals enz.) de zwangerheid doen vermoeden, zoo zijn echter de zekerde en gewigtigfte 1) het ophouden van de altijd ge- regelde ftonden-vlocd ; 2) het geregeld evenredig uitzetten der buik; 3) het voelen van den bodem der baarmoeder; r — ' 207 — §• I92* Als tcekenen der vierde foort, moeten wij de vol- gende opnoemen : a ) Beweging des kinds . Deze is „ als zij duidelijk befpeurd wordt , in de tweede helft der zwangerheid een zeker teeken. Door gezwellen , zakwaterzucht van den onderbuik, opzettingen, kramp en wormen in het darmkanaal kan er echter, vooral bij vrouwen die naar kinderen verlangen , ligtelijk eene gewaarwording , die naar de beweging van het kind gelijkt , en alzoo zeer ligtelijk eene misvatting, geboren worden, b') De hartflag der vrucht , die allereerst * * door den kundigen heelmeester major te Geneve , die het oor onmiddelijk tegen den buik eener hoogzwan- gere vrouw hield , gehoord en van den polsflag der moeder onderfcheiden is, en welken de Heer de ker- garadec daarna door het borsthoortuig of stethoskoop naauwkeuriger onderzocht en befchreven heeft. * * * O Het verfchijnfel , door de kergaradec onder den naam van moederkoekskloppingen , kloppingen met een blazend geruisch , opgegeven , eene klopping , 4) dat van de beweging des kinds en het zoogenaamd ballottement ; 5) de veranderingen van het fcheededeei , benevens de meting van de baarmoeder of der lange as derzelve 5 hetwelk gefchiedt door de eene hand aan de baarmoedermond en de andere aan den bodem te leggen. — Zonder het uit- en inwendig onderzoek met de hand is veelal geene Heilige bepaling der zwangerheid mogelijk. Hoezeer het verzuim daarvan bedriegen kan, zie men b. v. in von siebold's Lucina . IV. Band. S. 212. a. e. von SIEBOLD , Journal fier Qeburtsliülfe , Frauenzimmer und Kinderkranhh. IV. B. 3. Sc. S. 472. moll en eldik's praktisch tijdschrift enz. IV. Jaarg. 1. St. bl. 55— 60. en II. Jaarg. 1. St. bl. 70. die inet een geluid van blazing verbonden , met den pols der moeder overecnftemmende , en bij ccne vlakte van drie tot vier vierkante duimen bepaald is, zou van de vierde maand af befpeurd worden , en fchijut in de vaten van de baarmoeder, ter plaatfe waar de moe- derkoek daaraan is vastgehecht, haren zetel te hebben. Dr. oLLivRY te Quimpcr verzekert , dat hij , zijne hand onmiddelijk na de verlosfmg in de baarmoeder brengende, bevonden heeft, dat de plaats, waar hij voor de verlosfing de ruifchende klopping gehoord had, volkomen met de plaats der aanhechting van den moederkoek overeendemde en dat het geruisch op het eigen oogenblik ophield , toen de navclflrcng werd doorgefneden . • * * * * „ DeZe kloppingen van het hart der vrucht zijn, even als bij vohvasfenen, dubbelde (lagen, doch zij zijn fneller en gewoonlijk cens zoo menigvuldig, als de pols der moeder (van honderd twintig tot honderd zestig in de minuut). Van de zesde maand af, en fomtijds nog vroeger, hoort men ze duidelijk. De üreek van den buik waar men ze hoort, is verfchillend naar de plaat- fing des kinds, en gewoonlijk van een vrij grooten omvang. Somtijds is deze plaats bijna een voet lang en drie of vier duimen breed ; doch men kan altijd hec eigenlijke punt, waarvan zij uitgaan, ligtelijk bepalen door de kracht van het geruisch, dat toe- of afneemt, naar dat men zich van dit punt verwijdert, of hetzelve nadert ,** enz. Somtijds hoort men het geruisch van deze (lagen zelfs uren — ja dagen — lang niet, hetgene wel eens van de groote zwakte der hart Dagen kan af- hangen, doch waarfchijnelijk nog meermalen daarvan, dat de vrucht op dien tijd van de vliezen van het ei verwijderd is en die met een gedeelte van haren rug Q09 aanraakt ; waüt om de dagen wel te hoofen , moeten roodzakelijk de tronk van de vrucht, de vliezen, de baarmoeder en de wanden des buiks, met elkander in omniddellijke aanraking zijn. Als er zich een gedeelte van het darmkanaal tusfchen de wanden des buiks en de baarmoeder plaatst , dan is dit genoegzaam om te belet- ten, dat de hartflagen gehoord worden, en dewijl het water een Hechter geleider van het geluid is , dan vaste ligchamen , zoo moet ook het vruchtwater, wanneer het zich in te groote hoeveelheid tusfchen de vliezen en het ligchaam der vrucht bevindt , de overbrenging van het geluid belemmeren. Qr. t. h. laennec , 'Traité de V auscultation mediate etc. Seconde édition. Paris, 1826. 8. Vol. II. p. 458). ** Bibliothéque universelle* Tome IX.Nov. Genève 181S. * * * Mêmoir e sur V auscultation appliquêe d V étude de la grossesse par m. lejumeau de kergaradec. Paris , 1822. — Ook in het Hoogd. Weimar, 1822. 8. * * * * LAENNEC, Traité de V auscultation mediate , 2. edit. Vol. II. p. 463. OLLIVRY in Jownal gènéral de médecine franc aise et etrangere etc. Paris, 1822. Juillet. Gazette de santé. 1821. N°. 12. N°. 16. HENNE in VON siebold^s Journal fiir Geburtshülfe u.s.w. VIII. Band. 4. St. S. 186. — moll en eldik's praktisch tijdschrift enz . 7. Jaarg. 6. St. p. 570. PROBART in The medical repository and review. London, 1828. Mai, §• 19 3- De proeven , ter bepaling van het gedacht der vrucht genomen , hebben bijna allen gefaald , en de teekenen die men tot deze bepaling heeft opgegeven: b. v. dat eene grootere opzetting in de regterzijde ccn jongen , en in kde linkerzijde een meisje doet ver» I. D. O — aio moeden , dat bij de dragt van een jongen de melk , die in de borsten der moeder bevat is, dikker, en bij die van een meisje dunner zijn zoude; — zijn vol- ftrekt bedriegelijk en ongerijmd. Even zoo min kan men zekere gevolgtrekkingen maken uit de waarne- mingen omtrent het wel of kwalijk bevinden der zwangere vrouw en omtrent den tijd der bezwangering (met betrekking tot den vroeger of later wederkomen- den ftondenvloed , of tot het wasfen of afnemen der maan). ©SLANDEr/s Den ln>iirdi« keilen fur die Heilkunde clc. II. 13. 2. Sc. S. 394. Dezelfde , Annalen etc. II. 13. 2. St. S. 23 ï* s. 194- 0T Er beftaat alzoo geen enkel volftrekt zeker teeken , dat alleen en in alle gevallen het beftaan der zwanger- heid bellisfen kan , behalve de werkelijke aanvang van den geboortearbeid , waarbij de declcn des kinds ia den geopenden baarmoedermond door de vliezen heen , duidelijk voelbaar worden , en derhalve geen twijfel meer mogelijk laten. In de meeste gevallen verkrijgt men , door de zamenkomst van vele der opgegevene teeltenen, een graad van waarfchijnelijkheid, die (leeds grooter wordt, hoe meer teekenen er bcflaan en hoe langer zij duren; (als men b.v. de bewegingen en de flagen van het hart des kinds, de duidelijk voelbare deelen van hetzelve, den regelmatigen wasdom van het ligchaam , de daarmede overeenkomende verande- ringen des fcheededeels en van den mond der baar- moeder, de overeenflemming der overige verfchijn- felen , waarneemt.) liet is over het geheel een der moe ijelijk ft e posten van den verloskundige, als hij au over de zwangerheid moet befHsfen : dwaling kan hier zeer gemakkeüjk plaats hebben , en daarom kan men de voorzigtigheid niet genoegzaam aanbevelen. ROEDERER , de temporum in gravidiiate et partu aesti - matione , Goett. 1757. STEIN, de signorum graviditatis aestimatione, Goett. 1760. GEO. GOTTL. ROCKSTROH , de signis verae graviditatis saepe dubiis. Lips. 1781. J. CH. LODER, Pro gr, quo probatur , circularem aperlurae orificii uterini formam pro certo ineuntis graviditatis signo haberi non posse, Jenae, 1785. ERN. G. BRENNER , de fallacia signorum in gravidiiate, Marp. 1790. A. E. VON siEBOLD , Diss. sistens diagnosin conceptions el graviditatis saepe dubiam, Wirceb. 1798. GUIL. TiiEOPH. KELCH , de symptomatibus et signis gra- viditatis verae simplicis, Regiom. 1799» MAUGARS , Diss, sur les signes de la conception et des dijférentes espèces de la grossesse. Paris, 1802. 8. stein's Annalen, istes Stuck. S. 224. WIGAND, von den Zeichen der Schw anger schaft in den ersten zwei bis drei Monaten , in Hamh, Magaz, f, d, G-eburtshïdfe, I. B. I. St. 5. L. J. WOLF , de exploratione orificii uteri gravidi signis saepe dubiis stipata, Viteb. 1803. 4. j, A, SCHMIDTMÜLLER, die Krankheden der Schwangem etc, S. 51. F. POLL AU , Diss, de intumescentiis ventris graviditatem mentientibus . Virceb. 1 799* 4* CH. P. F. HERRMAN, de signis morborum graviditatem mentientibus, Landsh. 1810. 4. E. w. CH. SCHMIDT, de diagnosi graviditatis et morborum quorundam earn simulantium. Lip*. 1812. 4. O 2 — !2]2 F. B. osiander's IlanclbiiL'h der Llntbindungèkunet . Tubing, 1819. 1. Th. 2. Abth. XIX. Kap. §. 477—501. L. F. F. FLEMMING, de signorum gravidUatis et morbonan (juorundam graviditalem mentientibus differentia. Lips. 1820. 4. II. Fan de teekencn der veelvuldige zwangerheid. §• 195- De teekenen , welke liet beftaan van meerdere vruch- ten , b. v. van tweelingen , zouden moeten bellisfen, zijn nog onzekerder, dan de teekenen van de eenvou- dige zwangerheid, ljehalve dat de vcrfchijnfden , die wij als teekenen der eenvoudige zwangerheid hebben opgegeven , zich gewoonlijk vroeger en in flerkeren graad openbaren , worden de volgende omftandigheden nog daartoe gerekend. §. 196* Het onderlijf, dat aanmerkelijk en buitengewoon Ipoedig wordt uitgezet, is door eenc fpleet of groef, die meerendeels van boven naar beneden , doch fom* tijds ook eenigzins fchuins door het midden loopt, als in twee deelen , welke hard en verheven zijn , gedeeld; de navel is dwars uitgerekt, en de vroegen ontwaarde beweging des kinds wordr aan beide zijden tevens waargenomen , (hoezeer dit laatftc ook doon de dwarfe plaatfing van déne vrucht kan voortgebragt worden). §• J97* Li In liet laatftc tijdperk der zwangerheid, daalt het ligchaam bijna in liet geheel niet; bij magere vrouwen kan men de beide kinderen, fchoon onduidelijk, uit- wcndig voelen, en het fcheededeel blijft een hoogen Hand houden (welk verfchijnfel evenwel ook van een naaiiw bekken en veel vruchtwater kan afhangen); het liggen is de lijderes over het geheel ongemakkelijk, doch vooral het liggen op de zijde , waarbij de vruchten bijzonder onrustig zijn. $• 198. Bij het onderzoek in de laatfte maanden , is de zwaarte en wederftand van den inhoud der baarmoeder grooter , dan men van één kind kan vermoeden ; (even- wel kan de buitengewone grootte van het kind, uitwas- fen in het onderlijf en in de baarmoeder , waterzucht , enz, hetzelfde uitwerkfel hebben. De zwangerheid duurt gewoonlijk korter dan veertig weken , en ge- durende de verlosfing vindt men alsdan minder bedrie- gelijke teekenen ter onderfcheiding. §• 199. Eene zwangerheid van drielingen , vierlingen , enz. heeft evenzeer geene bepaalde bijzondere teekenen : hetgene men daarvoor echter eenigzins zoude kunnen houden, zijn de opgegevene teekenen van den dragt van tweelingen in een ffcerkeren graad: b.v. eene nog meer duidelijke beweging en het nog fterker uitgezette onderlijf, enz. giEBOLD, Dies. j. c. p. 65. III. Van de teekenen der zwangerheid buiten de baarmoeder. §. 200. De (ganfchelijk onbehendige) verfchijnfelen , die het beftaan van eene zwangerheid buiten de baarmoeder — ai4 — doen vermooden , en die men daarom als reekenen aan- neemt , zijn de volgende : dc zwelling van den buik , met een gevoel van zwaarte en drukking (en bij Jom * mige foorten dezer zwangerheid met hevige pijnen), is Hechts aan de eene zijde bemerkbaar , terwijl de voet der zelfde zijde zich als in een Haat van verdoo- ving bevindt; de ledige baarmoeder wordt, in ver- houding tot de dikte van den buik, weinig uitgezet; het fcheededeel ondergaat eene verandering, gelijk in de tweede maand der regelmatige zwangerheid , en heeft eene fchuinfche rigting naar de zijde van het bezwan- gerde werktuig * : dc eerst eenigzins gezwollcnc borsten worden fpoedig flap , en bevatten in het ge- heel geene melkachtige vloeillof; ten aanzien van den ftondenvloed heeft er eene groote verfchcidenheid plaats: dezelve kan ontbreken, of (het zij regelmatig of onregelmatig) voorhanden zijn; daarbij openbaren zich menigmaal koortsachtige toevallen, enz. • FEILER. §. 201. De beweging der vrucht wordt op eene geheel ongewone plaats waargenomen; de vrucht is bij de buikzwangerheid duidelijker (op eene andere wijze dan bij de zwangerheid der baarmoeder) door de be- klecdfelen der buikholte, de fcheede of den endeldarm # te onderlcheiden. Vroeger of later ontdaan er, bij meerdere ot mindere verandering van den baarmoeder- mond , vergeeflche hevige barensweeën *. — Voor de bijzondere foorten van de zwangerheid buiten dc baarmoeder ($. 129.) kent men geene eigene teeltenen; evenwel zou dc ontlasting van eene flijmigc cn bloc. dcrige zwartkleurige vloeiftof, op het tijdflip waarop te voren de llondenvloed plaats had, een tceken van de zwangerheid der huizen van fallopius zijn , welke inzonderheid ook met eene zeer hevige pijnelijke » {panning in de zijde verbonden is , en * * waarbij de vrouw gewoonlijk omkomt door de bloeding, die dooi* de openbarsting der buizen verwekt wordt. Eveneens zoude de zwangerheid van den eijerflok altijd met hevige pijnen verbonden zijn. Alleen bij de uitdrij- ving der vrucht (§. 130.), of, wanneer die in het ligchaam terug blijft, na den dood der vrouw, krijgt de herkenning volkomene zekerheid. (*) (*) De hevige pijnen bij de buitenbaarmoederlijke zwangerheid worden veroorzaakt door de (panning en uit- rekking der bezwangerde deelen. — Onder de hier opge- noemde teeltenen zijn die van het niet veranderen der baarmoeder en van het fcheededeel de zekerde. Wanneer de vrucht niet in de baarmoeder gevonden wordt, zet deze zich minder uit , cn men kan zich door de eene hand in de fcheede en de andere op den buik te brengen , niet van de beweging der vrucht verzekeren. Indien de vrucht den gewonen ouderdom van tien maanmaanden bereikt heeft, ontdaan er pogingen ter uitdrijving, en de baarmoeder trekt zich zamen , even als of de vrucht in hare holte bevat ware, offehoon ook de buiten de baarmoeder gelegene vruch- ten niet langs den gewonen weg kunnen worden geboren. Somtijds baant zich de natuur een weg door eene ontdeking in de fpieren van de buikholte met verettering of verder- ving ; fomtijds echter moet de natuur door de kunst ge- holpen worden, de opening vergroot of de buikfnedc be- I werkdelligd worden. Vergelijk hauler, Elem. physiol. T. VIII. p. 47. camper, Eemonslr. anat. patliol. T. II. cap. 5. p. 16. en vooral de bij §. 129 aangeh. verhand, van HELM. THUESSINK, LENHOSSEK , KLUYSKENS CUZ. P. A. B0EHMER , Observat . anal. rar. FflSC. Ï. KR.OHN , Foetus extra uterum ) listoria . Loud. 1791. fol. starkus Archiv . VI. Band. 1. Sc. W. TURNBULL , a case of extrauterine gestation of the ventral kind. Lond. 1791. fül. m. pi. W. JOSEPIII , Leber die Schtvangersclutf t ausserjuilb der Gebanniitter etc. ]. G. WALTHER , Geschichte ciner Frau etc, * BOERSS Abhandlungen etc. 3. Band. S. 23 1 . fg. J. s. SAXTORPH » Observ. de graviditate tubaria et abdo - minali in Act. reg. sucietatis J/avniensis . Vul. V, Hafn. 1818. LOSCUGE, Be oh. einer Schwangerschaft innerhalb des breiten Dlutterbarules in horn's Archiv. fur tried , Erfahr. Sept.- Occ 1818. Beubachtungen von Fier stock sschivangersclw ft and Bauch* st'h icon gersc haft von FUCHSIUS IIELLMANN und von WAIILBOURGH in SIEBOLD’s Journal fur Geburtshiilfe , II. B. 2. St. 3. St. p. 488. en UI. B. 4. St. p. 123. Storia ragionata d'una gravidanza della tuba Falopiunci destra di STANISL. GROTANELLI. Pisa , 1 8 I 8. An analysis of the sidiject of extrauterine. fuetalion and ' the retroversion of the gravid Uterus by j. KING. Lond. 1818. C. FR. H. SAMMHAMMER , l)iss. sistens impedunentonrrn pathologicorum graviorum diagnoseos graviditatis extra - ulerinae commentationem , adnexa singularis casus his - toria. BrcsI. 1819. l)e graviditate extrauterina . Diss. auct . j. de DROSTE- hulshoff. Bcrol. 1 8 1 9. CARDS , zur Lehre von Schivan gerschaf t und Gcburt physiol, und therapeut. Abhandlungen. Lcipz. 1822, i. Abth. S. 50. Benevens de bij §. 109 aangchaaldc fc’ rijvers. IV. Van de kenteekenen van den dood des kinds gedurende de zwangerheid. §. 202. De dood van het kind kan door verfchillende oor- zaken, die op de zwangere moeder werken, te weeg gebragt worden. Daartoe bebooren vooral ongemeene ligchaamsinfpanningen , uitwendig geweld, zware ziek- ten , hevige gemoedsaandoeningen , fterke aderlatingen en hevig werkende geneesmiddelen , enz. Dikwijls echter derft het kind in de baarmoeder, zonder dat men daarvan eenige oorzaak kan vermoeden. $• 203. De gewone , hoezeer ook fomtijds volftrekt bedrie- glijke teekenen des doods zijn : ophouding der be- weging, dikwijls nadat die de laatfte maal nog vrij fterk geweest was (* *); het voortdurend gemis van den hartflag, bij het onderzoek door het borsthoor- tuig (de auscultatie') ; ophouding van de uitzetting der baarmoeder en van den buik, die platter wordt, eene andere gedaante aanneemt, dan hij tot nu toe ge- had heeft, en eenigzins koeler op het gevoel wordt, een lastig gevoel van zwaarte in de regter- of linker- zijde, al naardat de vrouw op deze of gene zijde ligt, het is haar, als of zij een zware klomp regts of links in haar ligchaam voelde vallen. De baar- moeder is verOapt en indrukbaar (wegens het ophou- den van de levensuitzetting ( 'orgasmus ), die door het De fterke beweging op het laatst befchouwe men als eene ftuipachtige beweging, die den dood voorafgaat. * Dat alle deze teekenen zeer bedriegelijk zijn, heeft de ondervinding maar al te zeer geleerd, leven der vrucht werd onderhouden , dugi's). Er ontdaan gewoonlijk rilling , huivering, flaauwte en velerlei ziektcverfchijnfelen bij de lijderes; de borsten worden kleiner , enz. Evenwel ontbreken ook Ibm- w ijlen deze toevallen , en de vrouwen bevinden zich volkomen wel. G. L. CHUEDEN , de signis foetus vivi cic mortui. Goctt. 1796. recus. in roederer , Op use. Vol. II. E. G. BOSE , de diagnosi vitae foetus et neogeniti. Lips. 1789. C. G. MYLIUS, de sign is foetus vivi et mortui. Jcnae , 1789. V. Van de teekenen der misvorming van het ei. §• 204. De teekenen van een geheel ontaard ei (§. 1S0 — 18 1.) zijn de volgende: daar zulk een zuiger (die zelden langer dan vier maanden in het ligchaam der vrouw blijft, fpoedig groeit, zoo wordt ook de buik reeds vroeger aanmerkelijk, hoezeer niet gelijkmatig, uitgezet, en hij is bij de uitwend:ge drukking pijne- lijk. De borsten zwellen op en bevatten eene water- achtige vloeidof ; het fcheededeel verandert fpoediger, doch niet in de opgegevene orde (§. 139 — 149.); de vrouw befpeurt geene kindsbeweging , maar alleen een zeker gevoel van drukking. — Dat deze teekenen alle misleiden kunnen , zal men ligtelijk inzien. — • Teekenen voor het beflaan van monsterachtige vruch- ten (§. 183 — 185.) zijn er niet. v. siEBOLD , Lucina, If. B. 3. Sc. bl. 74. III. B. 2. St. bl. 238. VI. Van de tijdrekening in de zwangerheid. §• 205. Men rekent in de zwangerheid, — of van haren aanvang af: i) naar de bevruchting , 2) naar het •wegblijven der maandflonden , — of ten naastenbij van het midden , 3) naar de eerfte merkbare bc - •wegingen des kinds • Als eene vrouw, die opmerk- zaam op haren todland geweest is , Heilig aan het einde der zwangerheid meent te zijn , dan zegt men , dat hare rekening uit is. Alle drie deze tijdperken kunnen echter misleiden. (§. 188 — 192.). — Door de opmerking van al de veranderingen , die allengskens plaats grijpen (§. 139 — 149.) kan de tijdrekening wel vrij juist zijn , doch ook de misrekening (zelfs door den meest er varenen) niet altijd vermeden worden. SCHULTES , E heston ds almanack fiir die Jahre 1 799 und 1800, in de daarbij behoorende Kalender. Kluge's S chtv an ge r schaf tsk alen der , in VON SIEBOLd’s Journal etc, Bd* Vj. St, I. S. 127. DESBERGER, Sclwangerschaftslcalender fiir Aerzte und Geburtshelf er > u,s,u>, Berl. 1827. R. c. H. wiEDEMAN, Lesebucli fur Hebammen u,s,w, 2. verm, Aujl, Kiel, 1827» 8. C. G. CARUS , Lehrbuch der Gynaehologie eto. 2, Aujl. Leipzig, 1822. II B. S. 90. F. G. VOIGTEL , fragmenta semiologiae obstetriciae . Ilalae 1790. 4. met pl. KNEBEL , Grundriss zu einer Zeichenlehre etc. Dr. c. p. Elias , Kersuch einer Zeichenlehre der Geburls ** hiilfe* Marburg, 1798. 8* DERDE AFDEELIXG. De Leer der Verlos fing , Geboorte , of Baring. EERSTE HOOFDDEEL. VAN DE VERLOSSING IN HET ALGEMEEN. §. 206. De verlos [mg is die verrigting van het vrouwcUjk ligchaam , waardoor het ei , dat is de vrucht met de deelen die haar otnkleeden , wordt los gemaakt en ter wereld gebragt. Zeer dikwijls verftaat men onder ver los ft ng Hechts alleen het geboren worden van het kind. — Niet zelden ook worden (doch ten onregte) door verlosfmg , nn eens het pasgeboren kind, dan weder de deelen van het ei, ja door fommige vroed- vrouwen zelfs , de teeldeelen der vrouw bedoeld. (*) (*) Offchoon fommige fchrijvers aan de woorden : verlossing , geboorte en haring vcrfchil lende beteekenisfen hechten , door verloszing de kunsthulp , die door den ver- loskundige wordt toegebragt ; door geboorte het ter wereld komen van het kind , en door baring het ter wereld brengen van hetzelve verflaan , — nemen wij deze woorden echter hier in dezelfde beteekenis , en vcrflann daardoor de daad van het in het licht vcrfchijnen der vrucht met hare aan- hangfels , doch wel voornamelijk van de eerflc ; en wij zeggen dus eene vroege, late of ontijdige verlosfmg of geboorte , enz. 221 §• 207. Ter verklaring van de verlosiing is het noodzakelijk , dat men met twee hoofdvereischten daarvan bekend zij : i) de in het ligchaam der moeder plaats heb- bende , oorfpronkelijk active , bij de verlosfing ech- ter grootcndecls onwillekeurige beweging, die wij werkzaamheid ter geboorte willen noemen, dewijl zij op eene dadelijke wijze werkt op de uitdrijving van het kind en het ei ; zij ftaat niet zoo als vele verloskun- digen meenen, onder werktuigelijke wetten, maar zij is afhankelijk van de wetten van de ganfche bewerk- tuiging der vrouw ; 2) de verhouding , in welke het ligchaam des kinds tot de teeldeelen der moeder ftaat en de wijze waarop het door dezen kan naar buiten gedreven worden, of het werkt ui gelijke der verlos - fing , hetwelk eene bijna volkomene werktuigelijke verklaringswijze toelaat, en waarvan wij in het derde en vierde hoofddeel van deze afdeeling meer in het breede zullen fpreken. §» 208. De onwillekeurige bewegingen of infpanningen ter verlosfing (§. 207.) zijn de zamentrekkingen van de zelfftandigheid der baarmoeder. De willekeurige in - fpanningen , die door de onwillekeurige worden opge- wekt , en deze ook wederkeerig onderfteunen , worden vooral door de buikfpieren en het middenrif (§. 68.) bewerkftelligd ; opdat echter deze fpieren behoorlijk zouden kunnen werken , is het noodig , dat de borst vooraf door andere fpieren (§, 69.) opgetrokken en zoowel als het bekken vast bepaald worde. Op het einde der verlosfing echter worden deze bewegingen — Q22 — die aanvankelijk geheel willekeurig zijn , ook bijna onwillekeurig, cn de vrouw kan den aandrang om , even als bij een moeijelijken ftoelgang , naar beneden te perfen , void rekt niet meer wederftaan. §• 209. Wat de eigenlijke oorzaak van de zamentrekkingen der baarmoeder zij, is in Weerwil van de menigvuldige en gedeeltelijk zeer ongerijmde veronderftellingen daar- omtrent, nog niet geheel en al duidelijk, cn vooral is het nog niet bepaald, waardoor deze bewegingen van de baarmoeder bij de verlosfing altijd op zekere tijden en in ccnc zoo bepaalde volgorde plaats heb- ben. — Even als de veranderingen van de baarmoe- der in de zwangerheid naar bepaalde wetten plaats grepen, die in de natuur der bewerktuiging van de vrouw gegrond zijn , zoo volgen ook de veranderingen bij de verlosfing bepaalde wetten (§. 210.), die wij evenwel nog niet genoegzaam kennen. (Misfchien is de naaste oorzaak der verlosfing daarin gelegen , dat de vrucht, bij haren volkomen wasdom, de levens- betrekking, waarin zij tot de baarmoeder fiond, ver- breekt, en als een uitwendig vreemd ligchaam op de baarmoeder en de fchcede begint te werken.) — Het blijft overigens opmerkelijk , dat de bijzondete levens- werkzaamheid der baarmoeder, die gedurende de zwan- gerheid verhoogd is ($. 136.), op het einde der zwangerheid , en zelfs na den dood der zwangere vrouw , wanneer reeds alle overige dcelen hares lig- chaams geene teekenen van leven meer geven , nog gedurende eenigen tijd voortduren kan ; van daar dat ook de kinderen nog na den dood der moeder kunnen geboren worden. Evenwel kan in vele gevallen , waar het kind eenigen tijd (zelfs vierentwintig en meer uren) na den dood der moeder geboren werd, de uitdrijving der vrucht een bloot gevolg zijn geweest van de ontwikkeling van gasvormige vloei doffen, die na den dood in de holligheden des ligchaams, en vooral in den onderbuik , plaats heeft. (f) SOLEYREZ DE RENHAC , Diss. de partu viribus matemis absolute*. Paris, 1771. HENNING pi'aes. NURNBERGER , Diss . de causis partus na - turalls . Viteb. 1784. PH. F. MECKEL et ROSENBERGER , de viribus partum ejji- cientibus. D. j. C. (*) Waarnemingen van zamentrekkingen der baarmoeder twee of drie dagen na den dood der vrouw, vindt men bij EBEL in HUFELAND^S Journal der pracl. Heilkunde , 1822. juni. S. 72. SCHENK, Aldaar , 1821. April. S. 97. HENMANN in Med . C/iir. Zeitung , 1824. N°. 44. S. 301. moll en eldik’s tijdschrift , 1. Jaarg. 1. St. bL 66. 1. Supph 2. St. bl. 1 81. 4 Jaarg. 2. St. bl. 183. Vooral ook bij NiETHE, Diss. de partu post mortem. Berol. 1827. 8. Dat de oorzaak van de zamentrekkingen der baarmoeder niet zoo als fommigen meenden, door honger of dorst, behoefte om adem te halen, of in prikkeling van het darmpek opgewekt wordt; dat de baarmoeder niet door de fcherpte van het lamsvocht , of door de fterke uitzetting van der- zelver vezelen, geprikkeld wordt, en deze laathe hare zamentrekkingen veroorzaakt , wordt wederlegd door de waarnemingen van doode kinderen , bij welke de verlosfing echter op den bepaalden tijd plaats heeft. — Dat de oor- zaak meer in de zwangerheid zelve te zoeken is , blijkt uit de waarnemingen van zwangerheid buiten de baarmoeder, bij welke op den bepaalden tijd de zamentrekkingen ook BAUDELOCQL’E's / erlosluruie , vert, en met aaiirn. voorzien , door A. SOKK. II. D. 1. lloofdst. NAEGELIi , Erfahrungen und Ahhandlungen. S. 1 1 6. fg. A. tor ALLY , Dissertation sur V accouchement aj>ns la mort. ii Paris, 1804. 4. 9 §. 210. Bij de zamentrekkingcn der baarmoeder , waardoor zij in alle hare afmetingen van omvang vermindert , komt zij in eene meer naauwkeurige aanraking met de wanden van het ei en met het kind. Het veroorzaakt daardoor , dat het ei tegen dat gedeelte aangedrukt wordt , waar niet alleen geene zoo fterke zamentrek- kingen plaats hebben , maar in hetwelk men gewoon- lijk , wel verre van wederftand , veeleer toegeeflijkheid en vermeerdering van ruimte ziet volgen ; voornamelijk met betrekking tot den mond der baarmoeder , die door de werking van de zamentrekkingcn meer en uit de baarmoeder plaats hebben. Vergelijk iialler , E/em. 'physiologiae. Tom. VIII. p. 420. Wanneer men zich dc trapswijze ontwikkeling der baarmoeder, (bij welke aan hec einde d ei zwangerheid de incitabilileit tot den hoogden trap geklommen is, en bij welke het fpiervermogen thans cene volkomene ontwikkeling en kracht verkregen heeft) te binnen brengt , en zich deze als een levend ligchaam voordele, dat op aangebragte prikkels terug werkt , alsmede dat op de uitzetting der vezelen, volgens de wetten der incitabilileit , noodwendig eene terugwerking en poging om wederom in te krimpen, moet volgen, zal men hierin cene genoegzame reden vinden , ter verklaring van deze zamentrekkingcn. Men leze hierover c. Salomon, JJandJ. tot de Verlos- kunde, I. D. III. afd. 2. HoofdfL j. h. wigand, de geboorte van den mensch , I, D. §. 15. VOlgg. RLIL’s Arc/iiv . u. s. tv. Th. VIL S. 402 — 501. — 5225 — meer geopend wordt. Dc verhouding , waarin de bo* dein en de hals der baarmoeder gedurende de zwan- gerheid tot elkander (laan, is niet bloot werktuigelijk, al neemt men ook de verfchcidenheid der zelfdandig* heid (§. 102. 137.) in aanmerking. Of daarbij eene polarifche verdeeling * van uitzetting en zamentrek- king plaats hebbe, welke zich bij de verlosfing in eene verhouding bevindt , die regtdreeks aan die bij de zwangerheid is tegenovergedeld , moet nog door een nader onderzoek toegelicht en beflist worden. REll/s en autenrieth's Archive fiir die Physiologic, VIL B. S. 401. fg. WIGAND^S Beiti'dge zur Geburtshülfe . 3. Heft. 4. Ab- schnitt » JOERG in het Journal der Erftndungen . St. 43. S. 5. DEZELFDË , in het neueste Journal der Erjindungen . I. B. I. St. S. 62. fg. §. 211. • 1 - — •• Daar in de meeste gevallen de zamentrekkingen der baarmoeder met pijnen verbonden zijn (die overigens niet voldrekt noodzakelijk, en daarom ook niet altijd even hevig zijn , en waarvan men tot dusverre geene voldoende verklaring gegeven heeft) , noemt men de- zelve weeën , barensweeën , vlagen ( 'dolores ad par - turn). Men verdeelt dezelve gewoonlijk in ware en valfche ( dolores vers et spurts) ; de valfche weeën echter , die men in het geheel niet tot de weeën bren- gen mag, zijn dechts krampen in verfchillende deelen van den buik; de ware weeën daarentegen zijn we zenlijke zamentrekkingen der baarmoeder, die regel- matig en onregelmatig zijn kunnen , en gedurende de verlosfing een vet fch dienden naam dragen. I. D« P 226 — COTTH. LUD. FREIMANN } lJiss.inaug. sist. hist, partus lenft sino alio ad par turn dolore. Goeu. 1821. 4. Alwnar de fchrijver een geval verhaalt, waarbij de vcrlosfing des morgens ten acht ure zonder eenige pijn begonnen en des avonds ten zes ure a.'geloopen was, zonder dat er eenige voelbare weeën aanwezig geweest waren. Hij bevestigt de zaak met acht getuigen. Dr. VETTER's uml Dr. TENNER^ ziro Abhandlungen aim der Gebwtsh'alfe , neb er die J Vellen var und nach der Geburt. Leipz. 1796. NAEGELÉ , t. a. pi. bl. I72. • •; * ; r , . / i $• De tv are regelmatige vsceen hebben eene eigenaardige bepaalde rigting : (de niet dezelve verbondene pijn daalt van de lendenwervelen naar de fchaambccnderen af;) zij houden niet lang aan, doch vertoonen zich met gedurige verheffingen. De hevigheid van de pijn ftaat gewoonlijk in evenredigheid met de kracht der zamentrekking, die men ontdekt door de veranderingen van den mond en het hardworden van den bodem der baarmoeder , welke uitwendig (door den onder- buik , die als in eene punt uitloopt) voelbaar is , en Hechts enkele malen, b. v. als er eene werk tuigelijke beleediging of organifche ziekte van de baarmoeder beflaat , of als de vrouw eene hooge mate van gevoe- ligheid bezit, lijdt dit eene uitzondering. Na eene der ware weeën volgt er (uitgenomen bij ziekten der baarmoeder) telkens eene genoegelijke rust , en de ware weeën , bijaldien zij (door eene ongelijkmatige werking van bijzondere gedeelten der baarmoeder) al onregelmatig zijn, worden meest altijd door zacht opwekkende middelen verfterkt (indien er namelijk geen werkelijk overwigt van de terugwerking in het bloedvaatgeftel plaats heeft). De zoogenaamde val* fche •weeën hebben gcene bepaalde , maar eene zeer verfchillende rigting, zij brengen eigenlijk in het ge- heel geene merkbare verandering in den onderbuik en de baarmoeder te weeg; er volgt op dezelven geene kennelijke verpoozing, en door gepaste middelen wor- den zij gewoonlijk gelenigd of geheel geftild. (*) J. P. EHPJIARD , de dolorïbus partum promoventibus, Halae , 1762. GRUNER resp. HEUSINGER , de doloniTTL spasticorum natura et me de la, jena, 1784. $• 213* De meeste fchrijvers over de verloskunde verdeelen de verlosfmg op eene hun eigene wijze * , die even- wel niet altijd overeenkom ftig is met de natuur. Eene (*) Sommige fchrijvers voegen hier nog eene derde foort van weeën bij , die zij gemengde weeën noemen. Deze hebben plaats wanneer barende (vooral eerstbarende en bejaarde) vrouwen niet alleen door ware weeën , maar ook door hevige lenden- en andere pijnen tevens worden aangedaan. — Het pijnlijke der geboorte-arbeid is minder gelegen in de baarmoeder zelve , dan wel in de overige bij- en in het bekken gelegene deelen , welke laatHe door het kind te Herker gedrukt worden, naarmate zij des- zelfs voortgang meer verhinderen. Indien de pijn voor- namelijk haren zetel in de zelf Handigheid der baarmoeder had , moest deze in de dwarfche ligging van het kind Heeds grooter zijn, dan wanneer het hoofd voorkwam; de pijn is integendeel minder, omdat de voorliggende deelen van het kind niet in het bekken kunnende indalen, de zenuwen minder drukken , dan het hoofd gemeenlijk doet. P 2 verlosfing is vo lb ragt , -voleindigd (partus perfectus), als het voortbrcngfel der bevruchting, dat bij de zwan- gerheid in het ligchaam der vrouw was, met al de daartoe behoorende deelen , geboren is : zij is onvol- komen (partus impel fee tus) zoo lang er nog iets achtergebleven is : b. v. als er van tweelingen Hechts één, of bij een enkelvoudig ei Hechts het kind zonder den moederkoek en de vliezen geboren is. Als de verlosfing regelmatig op het einde der zwangerheid, dat is, omftreeks de veertigfte week, volgt, dan noemt men haar tijdig (partus maturin'); komt zij later , dan wordt zij overtijdig of laat (partus sero- tinus) genoemd; heeft zij vroeger dan op den gewo- nen tijd plaats, dan noemt men haar of miskraam (abortus) , als zij voor de zestiende week invalt , wanneer doorgaans de vrucht nog in de ongefchondene vliezen bevat is; of ontijdig (partus immaturus) , als zij tusfehen de zestiende en achtentwintigfte week Dat de ontfiuicing der baarmoedermond niet blootclijk werktuigelijk gefchiedt door de naar beneden geperst wor- dende waterblaas, blijkt uit de waarnemingen van ontflotene baarmoederinonden reeds lang voor dat deze gedaald is ; ook opent zich de baarmoedermond fom wijlen in een oogenblik , hetwelk geen gevolg van eene niechanifche uitzetting zijn kan; tevens volgt deze ontfluiting veel beter door opium of een dampbad, dan door de door osiander (Grundnks dsr Entbindungskunst , Th. II. S. 287.) zoo zeer aanbevo- lcne uitrekking door de vingers of inflrumenten. De ont- fluiting der teeldeelen wordt ook zeer bevorderd door den vermeerderden toevloed van flijm en het doorzweeten van water met flijm vermengd , hetwelk fom wijlen al s een weiachtig vocht uit dezelve ontlast wordt. komt; cn eindelijk vroegtijdig ( partus praematurus ) als zij tusfchen de achtentwintigfte en aohtcndertigfte week voorvalt * *. * j. PH. ECRARD , Parallele des accouchemens naturels et non naturels . Strassbourg , 1803. p. 23. volg. FL amant , 'Tableau synoptique des accouchemens d’apres wi£ nouvelle méthode nosologique. POWER, Treatise of midwifery. Chap. IV. p. I06 — 126. * * j. TH. cn. Bernstein's Bedrage zur PPundarzneihunst und gerichtlichen Arzneikunde. Jena , 1804. 8. S. 71. fg. J. A. SCHMIDTMÜLLER's Bedrage zur VervolUcomnuiung der Staatsarzneikunde . Landshut, i8c6. 8. S. 139. fg. SCHMIDTMÜLLER yler Stand der Geburtshülfe der neuesten Zeit . S. 1 76. §. 214. In een practisch opzigt (voor zoo verre de behan- deling betreft) , wordt de verlosfmg door ons in regel- matige en onregelmatige verdeeld. Eene regelmatige verlosfmg is die, welke, volgens de theorie en de ondervinding , zonder eenig nadeel voor het leven en de gezondheid der moeder cn des kinds , alleen door de krachten der natuur kan voleindigd worden , en waarbij de toegebragte hulp flechts dient , om afwij- kingen en gevaar te voorkomen , en om de infpanning der geboorte door minder wezenlijke, hoezeer voor befchaafde menfehen niét ongewigtige dingen te bevor- deren. Het is juist niet noodzakelijk, dat eene regel- matige verlosfmg gemakkelijk en fpoedig afloope ; zij kan evenzeer een tragen gang gaan , indien de traag- heid flechts niet voor moeder en kind gevaarlijk is. Eene onregelmatige verlosfmg is daarentegen met een werkelijk of dreigend gevaar voor moeder en kind verbonden ; zij kan of in het geheel niet , of ten minfte niet zonder vermeerdering of vermenigvuldiging van het gevaar blootelijk door de krachten der natuur volbragt worden, en vordert daarom altijd de hulp der kunst. o. TOATS, Diss. de partu qui ma ter nis viribus absulvitur t Duisb. 1775. T. U. WARNEKROS , de partubus regularibus et irregula - ribus. Jena , 1803. 4. NAEGELé , t. a. pl. S. 80. fg. A. F. NOLDE , iiber die Oranten der JS’atur and Kunst in der Geburtshülfe , 2. Aufl. Erfurt, 1816. §• 215- Ten aanzien van haren afloop , is de verlosflng of gelukkig , als noch het leven , noch de gezondheid der moeder en des kinds lijden, of zij is ongelukkig , wanneer dit niet gefchiedt en het doel der verloskunde (§. 2.) in het geheel niet , of Hechts onvolkomen bereikt wordt, gelijk dit, helaas! bij de onrcgelma «» tige verlosfmgen niet zelden het geval is. TWEEDE IIOOFDDEEL. VAN DE GEWONE VERSCHIJNSELEN B U DE VERLOSSING. §. ai<5. Tot een gepast overzigt van den geheelen loop der verlosfing, verdeelt men haar in vijf verfchillendc tijdperken of tijden van verfchillenden duur, op welken de verloskundige zeer naauwkeurig letten moet, als hij zich omtrent vele dingen juist wil uitdrukken of die aan anderen wil leeren. S* Als de aanvang van het tijdperk op handen is , dan wordt dit meestal aangeduid door eene zekere angst of kleinmoedigheid, die niet wel te befchrijven is , en dikwijls ook door verfchillende geringe zieke- lijke toevallen , die bij de zwangere vrouw voorkomen , bij voorbeeld: veelvuldige, dikwijls wederkomende aan- drang tot waterlozing, -enz. fomtijds eene bijna koorts- achtige opzetting, huiveringen, enz. Het lijf, de baarmoeder, daalt nog eenigzins lager, dan zij ge- woonlijk in den laatften tijd der zwangerheid reeds werkelijk is, (§. 149.) de fcheede fcheid: veel (lijm af, en fchijnt wijder te worden, de mond der baarmoeder kan gemakkelijk bereikt , doch dikwijls zeer moeijelijk on der fch eiden worden, en het hoofd des kinds, dat in het benedenfte zeer verdunde gedeelte van de baar- moeder, even als in eene blaas, gelegen is, is bijna onbeweeglijk. §. 218. De zamentrekkingen van den mond der baarmoeder zijn in het eerfte tijdperk meer moeijelijk dan pijnelijk, en beftaan eigenlijk alleen in eene merkbare trekking , welke van de lendenwervelen , langs de heupen naar en tot de fchaambeenftreek fchijnt te gaan. Deze noemt men voorzeggende weeën, ( dolores praesagien - tes) knijpers , enz. Zij komen veelal des avonds het eerst, houden des nachts bij het liggen gemeenlijk weder op, hebben in den beginne meer lange, doch Langzamerhand kortere tusfehenpoozingen , en dringen de vrouw om met het fpreken en het gaan op te houden, zoo lang zij duren. Gedurende deze weeën gevoelt men den buik als gefpanncn , en het ganfehe onderdeel van de baarmoeder is rondom liet uitge- wlschte fcheedegedeelte zoo dun als kaartpapler. — Op het einde van dit tijdperk, dat van verfchillen* den duur kan zijn , begint de baarmocdermond , bij cene voor het eerst bezwangerde vrouw , bij welke het tot hiertoe vast gefloten was , zich te openen , en bij eene herhaalde zwangerheid, waar hij reeds vroc* ger geopend was (§. 149.) , zich te verwijden, zoo- dat men de vliezen kan voelen. {*) §. 219. In het tweede tijdperk worden de weeën reeds pij- nelijker, gaan van de zijde des bovenden lendenwer- vels , door de fehaamdreek tot in de dije en de knie , en als zij zich opdoen , dringen zij de vrouw (lil te liaan en zich met de handen aan iets vast te houden. Dewijl de baarmocdermond door deze weeën altijd meer geopend , en daardoor den weg tot den doorgang van het kind gebaand en voorbereid wordt , noemt (*) De mond der baarmoeder is veelal fchnins naar achteren tegen het heiligbeen gelegen, en foms moeijclijk voor den ongeoef enden ce vinden. Ook is het voor dezen fomwijlen niet gemakkelijk het benedenfte zeer verdunde gedeelte der baarmoeder van het met de vliezen alleen be- dekte kindsdeel te onderfcheiden. — - Reeds in dit tijdperk ontlast zich niet zelden (lijm , welke in de urine gevonden wordt, in de gedaante van lange, met bloed fomwijlen gemengde ((repen. Volgens osiander is dit (lijm bij bru- netten bruin - geelachtig, en met het darmpek eenigzins overeenkomende. Den gang der geboorte vindt men fraai befchreven bij c. van den enden, in zijne Verloskundige n'(kU7iemi/igen, , 2 deden, Auist. 1789. 8. — 253 men dezelve voorbereidcr.de weeën {dolor es praepa - ratites ). De uit de teeldeelen afvloeijende flijm is, wegens de verwijding des baarmoedermonds en de nu beginnende loswording der vliezen , met eenige bloed- ftnepen vermengd, en dan zegt men dat zij teekent , of dat er ontjl uiting is. §. <220. Binnen den baarmoedermond , die zich nu meer opent , worden de vliezen (die bij de weeën gefpannen en buiten dezen flap zijn,), voelbaar, en als men dan befpeurt , dat zij als een kleine halve kogel in de fcheede afdalen , dan zegt men , dat de vochtblaas doordringt , of dat het water begint te groeijen • Voor en na elke wee voelt men het hoofd des kinds (het fpreekt van zelve dat ook andere deelen des kinds kunnen voorliggen , doch daarover fpreken wij hier niet) achter de blaas, en bemerkt, dat deze fomwijlen kleine draaijende bewegingen maakt. Is de baarmoe» dermond vier vingeren breed geopend , en de blaas (wier gedaante zich meestal rigt naar den fland en de uitzetting van den baarmoedermond, naar de hoeveel- heid van lamsvocht en naar het voorliggende deel des kinds) zeer gefpannen benedenwaarts gedreven, dan zegt men : de blaas zal barsten of Jpringen . Als de vliezen , welke de blaas vormen , voor de groote (panning wijken en openbarsten , dan zegt men : het water is gebroken {r upturn velamentorum spontanea') , en het lamsvocht dat men achter de blaas en voor het hoofd des kinds befpeurde, vloeit als liet eerde kinds « vocht of water weg. L. F. FRORIEP , Hysteroplasmata oder Nachbildungen der Vaginal portion des Uterus und des MuUermundes. Weiinar , 1802» 31 U dam 1 o uch irapparaOe, N9. 9 — 15. — *34 — VOU SIEBOLD's Ilysteruplasmata («angel). §. 149*) N°. 18 un 23. 