VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
ren door verkeerde liggingen, of disproportien , voornaa melyk omtrent de hoofden „zomwylen volftrekt onmegelyk zyn „ ten ware men het kindshoofd , het mag leeven of dood zyn, met een kwetzend werktuig opene, de herfe- nen ontlaste, en het dus verminderd met den haak voort- brenge: of wel het lighaam, en de baarmoeder der onge- lukkige Vrouwe, openfnyde, en als dan het Kind, door deeze wond, doe gebooren worden, ` Uw Ed. Mog. zien ligtelyk, dat de eerfte manier vol- trekt doodelyk zyn moet voor het onnoozele kinds maar dat zy nogthans in ftaat is in het leven te behouden de Moeder, die, naar myn oordeel, in dit gewigtig geval, daar een van beide het leven fchynt te moeten verliezen, als de voornaamfte behoort gefpaard te worden. Te meer, dewyl de Moeder te gelyk met zoo veel omzigtigheid bee handeld kan worden „van in het vervolg bezwangerd voor- fpoedig te konnen baaren , gelyk door de ondervinding zeer dikwyls is bevestigd. De tweede manier, Edel Mog. Heeren ' is niet alleen de allereisfelykfte , en teffens de allergevaarlykfte voor de Moe- der , maar te gelyk zeer twyfelachtig voor het kind : ja zelfs geheel en al onzeker voor beide, Om dat, het hoofd eklemd zynde, niemand, hoe kundig hy ook zyn moge, in den beginne ontdekken kan of het kind leeft, dan niet? Was het dood, zoo mogt men den haak gebruiken : maar, in de onzekerheid daar van, Ed. Mog. Heeren! wie zal, zoo hy eenig gewesten en kundigheid bezit , de beklaa enswaardige Moeder aan die deerlyke Operatie bloot ellen? Het is wel waar, dat de Keizerlyke Sneede enkele. maalen gelukt is , jaa zelfs dat de Moeder niet eens, maar verkcheidene keeren haa elkander, door dezelve behouden | is AAN D. VAN GEÏSCHER» | $99. is} taar het is ook. teffens zeker, dat verte weg dë groots. fte menigte met elendige toevallen geftorven is. Durft de Vroedmeester , om zyn eigen naams wille, tot deeze , inderdaad zoo wreede:en {chrikkelyke , Operatie: niet over gaan , of, kwanfuis om zyn geweetens wille „ den doodelyken haak niet gebruiken , wat dan ? Zoo: fterft de ongelukkige Moeder , naa veele uuren, zelfs dagen. ' agter een , vergeefsch gepynigd te zyn , met het volle lige baam, en wordt het Graf van haar kind! Terwyl de overe blyvende Man , dikwyls, Vader van meerdere kinderen „ zyne dierbaare wederhelft met haare Vrucht verliest , en, naar ` zoo veele akelige toevallen van pyn , {mert , benaauwde heid, van te leur geftelde verwagting en wanhoop gezien: te hebben, zig met zyne kinderen, van eene tedere Moe, der beroofd , in: de uiterfte rouwe gedompeld vindt. Onderwylen is er, Edelmogende Heeren! tot nog toe. een ander middel bekend, ten minften niet onderzogt! de eelmeesters , hoe gaarne zy ook hunne konst trachten uit te breiden tot nut van het Menschdom , worden te rug: gehouden door vreeze: zy volgen den weg van ftaatkundige voorzigtigheid „en durven niets nieuws onderneemen ; ool? is het niet geoorloofd het leven „ of de gezondheid van eene Vrouwe, te waagen, fchoon in een nypend geval wanneer ‘er geene voorbeelden zyn, die de wyze van hun; doen wetrigen. De Konst blyft derhalven onvolkoomen 4 en deeze glimpende befcheidenheid , en fehoon{íchynender menfchenliefde , kost onderwylen het leven aan verfcheie dene zoo Moeders als Kinderen; en wordt inderdaad de allerverfchrikkelyk{te wreedheid ! . E Niets blyft ‘er dan over, Edelmogende Heeren! dan, op ter dood verweezene Vrouwen, dusdanige proeven in het werk te ftellen. Het is ook niet zonder voorbeeld, dat fchrandere Vorften denzulken het leven fchonkerr, welke; naa eene Proef-operatie ondergaan te hebben , door de zor- ge en vlyt der Geneesheeren herfteld geworden waren. odewyk de XI (a) gedoogde, op het aanftaan der Parys che Geneesheeren en Heelmeesters , dat men op.eeneu Franc Archier , die ter dood veroordeeld was, de konst om teen te fnyden oeffende 7 waar van hy nogthans binnen 14 dagen herftelde „ en , behalven met het leven , nog met geld efchonken wierdt.: Deeze Koning heeft de eere, dat die. Konstbewerking door zyn doorzigt niet alleen in zwang i . ge (a) EncvcLopapre; ib, p. 40e | Gg 2 400 BRIEF VAN P. CAMPER bragt is, maar aan duizenden in Europa het leven be- fouden heeft. De Inenting der Kinderpokjes , welker gezegende uit- werkingen veelen van Uwe Ed. Mog. in hunne dierbaarfte panden ondervonden hebben, is allereerst te Londen met toeftemminge des Konings, den o Aug. 1721, op zes ter dood verweezene , drie Mannen , en drie Vrouwen be- proefd , welke allen, den 6 September daaraan volgende, volkoomen herfteld uit de gevangenisfe op vrye voeten ge- fteld wierden. Dit verftandig gedrag des Konings , hoe veele duizenden braave en deugdzaame menfchen heeft het niet in het leven behonden, en voor veelerleie onge- lukkige toevallen bewaard? Zulke voorbeelden zyn het, Edelmogende Heeren ! welke my verftouten een dergelyke gunst van Uwe Edelmogen- heden, voor het menfchelyk geflacht , te fmeeken. Myn beftaan in deezen is nogthans niet roekeloos ge- weest , en myne verwagting is niet ontbloot van eenen waarfchynlyken , en gewenschten uitflag. De Konstbewerking, die vereischt wordt is deeze, de Schaambeenderen in deeze ftrafwaardige Vrouwe vaneen te fnyden , zonder de uitwendige.deelen te fchenden of onnut te maaken, veel minder de inwendige in gevaar te brengen. En door deeze vaneen zondering zulk eene ruimte aan het bekken te bezorgen, dat men, als het vereischt wierdt , in het vervolg op eene andere, het Kind veilig ter wereld brengen , en de baarende Vrouwe , zonder aan le yensgevaar bloot gefteld te worden , gelukkig verlosíén onde. Allereerst heb ik de mogelykheid, en de uitkomst dat van op doode Vrouwen , met doode Eerstgeboorene kinde- ren, onderzogt,en alles volkoomelyk beantwoordend aal myne verwagting gevonden: Dit was echter niet genoeg, ik heb den 8 Juny 1769 de Proeve genoomen op een leven- dig Varken , deszelfs fchaambeenderen van een gefneeden, en het vermaak gehad het Dier reets den 16 herfteld te zien, zonder een eenig overblyvend ongemak, nog in del gang, nog in de teeldeelen. Dit Beest is, naa wel gemest te zyn , geflacht in December daar aan volgende , en door my nauwkeurig onderzogt en gaaf bevonden : nog bezitte ik deeze fchaambeenderen , welke, onder behulp van goede toezigt, verbanden enz. volmaakt aaneengegroeid, en ge neezen zyn. l Maar het gene in een Beest gelukkig flaagt „ zoude hel Sn AAN D.: VAN GESSCHER, ` 401 een Mensch konnen mislukken. De groote vraage is dere halven deeze: kan men de Schaambeenderen in eene Leven, dige Vrouwe , door dezelve van een te fnyden , genoegzaam verwyden ? Konnen zy geneezen ? in welken tyd ? en met welke overblyvende ongemakken ? Zie daar, Edelmog. Heeren! de proeve , welke ik, om het gevaar en de Ímerte der eisfelyke Keizerlyke Snede te ontgaan , en den doodelyken haak te vermyden , zoo vierig verlange ia het werk te ftellen op de Gevangene. Sterft zy onverhoopt, zy fterft zonder fchande, en tot nut van het Menschdom ; Geneest zy , gelyk waarfchynelyk is, zoo heeft zy nog de allergrootíte redenen om de genadige be~ handelinge van Uwe Edel Mog. amtrent haar met altoos duurende dankbaarheid te erkennen! Zy immers , die eenen fchandelyken en {mertelyken dood verdiend hadde, wordt alleenlyk aan het heil van duizenden opgeofferd, zonder veel fimert te lyden , of het leven te verliezen. Eene gunftige tusíchenfpraak van Uwe Edelmogenheden , in dit geval,zal den naam van Uwe Edelm. by de Naakoo „melingfchap doen in de grootfte waarde blyven 3 Uwe Edelm. zullen aan Zyne Doorl. Hoogheid de gelegenheid verfchaffen, om, door verbetering van dit voornaam deel der Heelkonst, duizenden te behouden. En de achting in het oneindige vergroeten, waar mede ik de eer hebbe on- der verfchuldigde eerbied my te noemen , Edelmogende Heeren 3 Uwe Edelmog. Aller Gehoorzaamfte, en Onderdaanigfte Dienaar Groningen den 18 ‘ Juny 1770. PETRUS CAMPER. Zyne Doorl. Hoogheid heeft, zoo als ik onderrigt ben , deeze Criminèele zaak geenzints van dien aart gevonden , dat dezelwe tot de verzogte gratie gedisponeerd zoude zyn; maar zig geconformeerd met het Advys van Hun Edelmog. Waar naa deeze ongelukkige in October 1770, op de gewoonelyke Gerechtplaats deezer Stad , is onthoofd, Op deeze wyze is volgens ’s Lands Wetten eene wel verdiende doodltraffe nog eenigzints verzagt geoeffend, en voor deeze reize is het ons onmogelyk geweest onze begeerte te voldoen. e begrypt zeer ligt Mys Heer! dat de grond van my- "E H 493 „BRIEF VAN. P. CAMPER se voorftelling ap deeze ondervinding gevestigd is; dat de „Natuur ons zelve leert , door de Afzondering der Schaam. ‚beenderen , eene merkelyke verwyding en ruimte in het bekken te maaken. HipPocRATEsS , de Nat, Pueri (a), heeft al geleerd , dat -în de Vrouwen „die voor de eerfte reize baaren , de Schaam- beenderen los worden, DiEMERBROEK , heeft het zelfde in eene fraaije Verhandeling (b) betoogt. En onlangs heeft de wydberoemde Heer Louvis (c) de Afzondering der Schaam-en Darmbeenderen zoo uitvoerig en overtuigend beweezen , dat alle verdere bewyzen als overtollig moeten gerekend worden. Ik kan evenwel niet nalasten om er myne eigene onder- vinding by te voegen. Niet alleen te Amfterdam (d) , maar te Groningen heb ik die loswording , en vaneen zondering ger Schagmbeenderen van elkanderen , en der Darmbeen geren van het Heiligbeen, den 15 April 1767 , aan. myne byzondere Toehoorders, de Heeren MUNNIKS, ALLARDI, „DE BUSCH EN VERSTER , in een fonge, kort naa de kraam , verftorvene Vrouwe getoouds daar naa heb ik het zelfde in eene andere verftorvene Kraamvrouw in December 1767, openlyk , in myn Ontleed-{chool aangeweezen. Misfchien konnen deeze voorbeelden onze Wederftree. vers nog niet overtuigen? Laaten zy den Waarheidlieven- den MORGAGNI raadpleegen, die dezelfde loswbrding on- dervondt in eene geftorvene Kraamvrouwe, die verfcheie dene keeren gebaard hadde. (e) Deeze groote Man gaat ` verder , en Delt vraagswyze voor (f) , of men deeze Loswording, om dat zy zoo dikwerf gebeurt, niet voor natuurlyk moet houden ? Hy oordeelt dat deeze loswor- ding in de Awangernis langzaamerhand gefchiedt , ‘om dat hy dezelvein vericheidene ‚door Onderflaan „is gewaar ge- worden, | Is (4) Fors. Tom, L p. 347,50, Ex puerperis autem pracipue ls- ‘borant , que primos partus experiuntur, eo quod doloribus non as- fueverint » 5 totum quidem corpus dolor occupat , precipue yeri Luimbes, Ei Coxendices, que ipfis diducuntur. (4) Lib. 9. C. 16. p. 552. l " Gei FHist. de Acad, de Chir. Tom. IV, p. 63.. (2) Verhandeling voor MAURICeAU , ib. p. 7. $. E (e) De Sed. E Gout, marb, Lib, 3. Ep, 48. Se A8, pe 24% ÇS) We p. 343, En d D AAN De VAN GESSCHER.. 403, Is :het gezag van deezen Gryzaard niet génoeg, zoo. bes roepe ik my, op dat van HARVEUS, Van HUNTER , en van HALLER (4), of wel op dat van den Baron van ZWIRTEN , onzen Landsman , die (b) zelf getuigt deeze loswording in eene Adelyke Vrouwe, den dag naa de kraam geftor- yen, ondervonden te hebben. Behelpt zig dan de Natuur zelve van dit middel in mo. gelyke baaringen, waarom zullen wy haar niet volgen? En. hoe zullen wy eene ontdekkinge doen, zoo wy het eerst niet op doode menfchen lighaamen beproeven? Hoe zul- ` len wy overtuigd worden, zoo lang wy de mogelykheid niet op een levendig Dier , daar naa op eene ter dood ver- oordeelde, in het werk {tellen ? Om dit met eene gegronde hoope van eenen goeden uitflag te doen , heb ik niets gefpaard tot het vervaardie gen van werktuigen, nog kosten ontzien in het bezorgen van doode lighaamen; ook niet tot het verkrygen van dieren: alleen ontbreekt de groote Proef op eene leven- dige Vrouwe, en deeze had ik niet in myne hand; en nooit zal ik deeze handgreep en konstbewerking billy- ken voor dat zy met voordeel, en een gelukkigen uitlag „ op eene veroordeelde gedaan is. Men. werpt tegen, dat het gevaar om de blaas te kwet- zen groot is in eene baarende Vrouwe, voornaamelyk als. die hoog boven het fchaambeen opryzende fterk opgevuld is met pis: maar wie belet , dat niet eerst de pis opt: last worde met een mans, en niet met een vrouwen Cas theter? Ik zegge opzettelyk, met een mans Catheter, om dat men die hooger kan inbrengen, en dus. gemakkelyker aagen. ` | , Op het miden van het fchaambeen liggen geene dee- len, die door deeze vaneen zondering nadeel konnen kry- gen, of te wege brengen; het zyn trekkeragtige deelen, kraakbeenen, en banden : in de Keizerlyke Sneede wore den veel edeler deelen gekwetst, en evenwel gelukt de konstbewerking. Hier kan geene merkelyke bloedftorting zyn, en die et al is , ontlast zig naar buiten; hier kan geene „darmbreuk volgen , nog beklemming , welke de Keizerlyke Sneede zoo dikwerf doodelyk gemaakt hebben. Om kort te zyn e . e (a) Elem. Phyfool. Tom, VIIL p. 435. CE) Comment. in.BORRH., Tors. IV. p. 539. in $. 13160 Gg 4 i 4 BRIEF VAN P. CAMPER de zenuwen zelve worden niet gekwetst, nog de Dieren, want de Clitoris blyft geheel. De grootfte tegenwerping is die van het niet aaneen groeijen der fchaambeenderen; dog ook deeze heb ik door de Proef op het Varken opgelost. Anderen voeren te gemoet, dat er gevallen zyn, waar in de Keizerlyke Sneede volftrekt noodzaakelyk blyven zal, als in zeer naauwe en mismaakte bekkens , of daar groote beenige uitwasfen a gelyk Pinus di zulk ee- pe als de oorzaak des doods eener Vrouwe te Parys aam haalt, met byvoeging , dat hy een (chaambeen met een dergelyk groot uitwas aan pané ten gefchenk gegeeven hadde; ten bewyze , dat deeze hindernisfen niet zeld- zaam zyn. Dog in deeze gevallen heb ik de doorfneede van het fchaambeen niet voorgefteld; maar , gelyk wy zeer duidelyk bepaald hebben, in gevallen van klemminge van % Kinds hoofd , in een natuurlyk en welgefteld bekken, daar de Heelmeester het Kind moet vernietigen tot behoud der Moeder , of de Sectio Cefarea doen. In welk geval de eigentlyke vraage is, of niet deeze doorfneede minder evaarlyk is by befchouwing, en by ondervinding in het arken Het zal altoos waarheid blyven, dat eene nieuwigheid zelfs kundige Mannen, en allermeest onkundigen, ftoot : in myne voorftelling wordt de Natuur alleenlyk geholpen met het allerheilzaamst oogmerk om Vrouw en Kind te be- houden, op de allerredelykfte en waarfchynelykfte wyze. Misfchien werpt men nog tegen, dat de banden, die de ` beenderen van het bekken hechten, zoo fterk zyn, en het kraakbeen tusfchen de fchaambeenderen zoo krachtig , dat geen Kind met zyn hoofd dezelve kanne doen verwyden, al perften de weën immer zoa Deck, [ og deeze tegenwerping vervalt , terwyl Pinzeus al op- gemerkt heeft, dat de banden reeds voor de verlosfing ver- murwd en los worden; zoo dat de vezeldraaden der kraak- beenderen, even als een {pons, door den toevloed der vogs ten derwaarts door de wyze Natuur geleid, zig uitzetten , Janger worden, en als wiggen de beenderen van het beke ken vaneen zonderen Çb). : GUILLEMEAU was, volgens het getuigenis van LOUIS Ce), Me ) Op. Fiat, CS Anat. Lib. 2, C. ER? 109, $) Jl, kib. a. ç. Ĝe Pe iid, kel dba Pe 23a. > P AAN D. VAN ORSSCHER. 405. ` mede van oordeel, dat de loswording voor de baaring ge- fchiedt. En de waarneeming van Dr. sMALLOT (a), aan Dr. smeLLIE medegedeeld , bevestigt , dat op de agtfte maand der Zwangernis de {chaambeenderen los wierden, en ge- lukkig naa de kraam weder geheellyk genazen. Wy vraagen , waarom de papagtige en veerkrachtige ftoffe, welke wy (b) reeds beweezen hebben gelykvormig te zyn aan die tusfchen de wervelen gelegen is , zig niet zoo wel kan uitzetten, als die der wervelen des nagts, wane neer deeze uitzetting ons langer doet zyn , en met zoo veel. kracht de wervelen vaneen zondert , dat zy de geheele zwaarte van onzen tronk draagen des morgens , ten mine ften voor eenige uuren lang? ‘le meer,daar wy uit de Koeie jen leeren, dat ook de heilig- en zitbeens-banden van zel» ven , lang voor de baaringsweën , zig uitrekken en hol invale len; en by de Vrouwen , dat de lyfmoeders- mond, en de natuurlyke deelen , door de wyze fchikking des Scheppers , van zelven zig openen, dat is door inwendige oorzaaken , door den toevloed van veel flymerige ftoffe, even als pre Neus opmerkt, en niet door het Kind ? l Gelyk nu, naa de verlosfing, alle deeze deelen wederom van zelven inkrimpen, en hunne voorige kracht verkrygen , even zoo zullen alle deeze banden de losgewordene been, deren van het bekken weder vast aan een bechten, En hier in zal men zoo wel in de natuurlyke te groote loswordine gen, als in deeze door konst gemaakte, de Natuur helpen; door verbanden naamlyk en andere middelen , welke de konst opgeeft. Men zal nu toeftemmen, dat dit wel gelukken zoude, indien de loswording tusfchen de (chaambeenderen alleen plaats hadde, zonder dat de darmbeenderen aan den bin- nenkant mede los wierden; maar tegenwerpen, dat, dit plaats hebbende, het mankgaan onvermydelyk zyn zoude, en nog andere toevallen volgen moesten. Wy fpreeken niet tegen, dat de darmbeenderen meden konnen los worden in onze voorgeftelde konstbewerking „ maar dit gefchiedt in de moeijelyke baaringen van gelyken: althans pınæus (c) dringt hier fterk op aan , en bewyst het met een voorbeeld in eene Vrouw van 24 jaaren, walke den 10 dag, naa de verlosfing, in February 1579, gehane gen was. | Ook a) P. 87. (b) Demonftr. Anat, Patb. Lib. 2. p. 2. A, 2. ) Ib. Cap. V. VL on VIL Lib, IL p. 107 &c. >. a 406 BRIEF VAN P. CAMPER Ook ontkennen wy niet dat er eene enkele reize eene gwakheid , zelfs mankgaan ‚uit zoude konnen gebooren wore den: FABRICIUS ab Aquap. immers zegt (a) de loswording van het darmbeen in zyne eigene Vrouwe waargenoomen ‘te hebben, en in anderen eene overblyvende zwakheid, en mankgaan. i De gevallen, welke VERDIER bybrengt van twee Vrou wen, die, naa eene moeijelyke verlosfing, mank geblee- ven zouden zyn, bewyzen of liever overtuigen my. niet vol koomen , dat de loswording der darmbeenderen de eenige oorzaak was. Parè brengt ‘er ook voorbeelden van by; ik heb het zelf gezien in het geval door den (chranderen VAN DER HAAR (b) befchreeven ; dog alle die gevallen zouden op gelyke wyze door verplaatfing van ftof in de melkkoorts hebben konnen veroorzaakt zyn. De Heer Louis dringt mét rede aan, dat men verbanden _ moest uitvinden om deeze loswordingen te heelen. In- dien gy met opmerking myne voorgeftelde konstbewerking geleezen hebt, zult gy reeds gezien hebben, dat die door ‚my by voorraad voorgefteld , en by het Varken gebruikt zyn. De vraage is nu, hebben raBricrus of anderen hierom - gedagt , of ooit zulk iets aangelegd? Ik houde my nogthans verzekerd , dat zy door deeze verbanden , uitwendig aange- legd , zeer fchielyk de losgewordene fchaambeenderen hee- jen zouden, om dat men de Vrouwen teffens op den rug kan laaten liggen , en dus een voordeel bezorgen , welke, in de Proef op het Vârken genoomen , geene plaats hebben kon- de; en evenwel gelukte die heeling. Onderwylen heb ik gemerkt , dat zommigen , aan wien my- ne voorftelling onder de hand bekend geworden was, als eene bezwaaring geopperd hebben: dat ik het geval, daar deeze bewerking in zoude noodig zyn „niet duidelyk genoeg bepaald hadde, of, om klaarer te fpreeken, dat ’er geene gevallen zig zouden ‚konnen opdoen , daar men niet met de Tang van SMELLIE , of den Hefboom van ROONHUIZEN te gebruiken , zoude konnen flaagen ; en derhalwen , ‘dat de doorfnyding alleenlyk te pasfe zoude koomen daar eene te- gennatuurlyke vernaauwing van het bekken was. Ik durf zeggen zeer wel te weeten , waar eigentlyk de ang D (a) Obf. Chir. Cent. 6. Obf. 39. en Lous p. oe, s - (4) Haarl. Verhand. VIU Deel, I Stuk, p. 307. inzonderheid p. 330 en 331. E WW AAN D. VAN GESSCHER. 407 Tang van SMELLIE te pasfe koomt, ik hebbe zelf, in den jaare 1752, te Londen zynde, die Plaaten getekend, wel- e de aanlegging der Tang duidelyk toonen. Het was me ne vinding die in het profil te verbeelden; ook getuigt die groote Vroedmeester , in zyne Voorrede , hier in !door my ge- holpen te zyn. Maar teffens weete ik door ondervinding, en het zelfde is my door den Heere w. HUNTER bevestigd, als wy over het gebruik der Tang ípraken, dat Ter geval- Jen zyn, by voorbeeld , als het hoofd fchuins tegens den rand van het bekken onbeweegelyk ftaat , en anderen , in welken de Tang geenen dienst doen kan. In dat geval liet R. BOOM te Amtterdam twee Vrouwen onverlost fterven, ten bewyze dat ook de Spatel van ROONHUIZEN hier niets uitwerken konde. De beroemde CHAPMAN, die, zoo kundig was in het ge- bruiken van den Strik, en van de Tang, met een blad op ROONHUIZENS Wyze, of met de twee bladen, kan niet na- baren te zeggen (4) dat men, noch een, noch ander, ge- bruiken kan, dan wanneer het hoofd laag ligt, Ook ge- tuigt FIELDING OULD (b), dat er gevallen zyn daar de For- ceps van geen nut is. ° VAN DEVENTER (c), zoo afkeerig van werktuigen , vere klaart van gelyken, dat men, in zwaare klemmingen, naa alle middelen vergeefsch in het werk gefteld te hebben tot beheudenis der Vrouwe, het Kind als dood genoodzaakt iste handelen, en af te haalen. Hy beveelt, dat men het hoofd door een niet al te fcherp inftrument zal doorftee. ken, en de herfenen Ter uit haalen en ledigen (d). Hy zegt wel zeer uitdrukkelyk (e), dat men om de Moeder te bebou- den bet Kind in bet voorgeftelde geval , bet zy dood, of le- vendig , als een. dood Kind zal bandelen. Maar ook dit kan zomwylen weinig baaten; het gebeurt immers, dat men, naa het geheele hoofd geledigd, en de opperhoofds= beenderen voorzigtig uit gebragt te hebben, het lighaam en aangezigt niet verroeren kan, dan met on- geloofelyke moeite, welke dikwyls aan de Vrouwe zulke zwaare kneuzingen verwekt, dat er de dood op volgt. Niemand , dan de weleer beroemde P. DE WIND (f ) , heeft openhartigheid genoeg gehad, dit openlyk te getuigen., i e (a) Treatife on Midwifery, p. 17, (b) P. 157. (c) Appendix p. 414. Edit. 1746. (d) Ib. p. 415. (e) Ib. p. 417. (f) Gekdemd hoofd gered, p. 8. 498 BRIEF VAN P. CAMPER Alle deeze ontmoetingen hebben plaats gehad by doode zoo wel als by levendige Kinderen , enz. waaruit blykt dat men in gevallen , daar het bekken wel gefteld en wyd is, zulke zwaare klemmingen ontmoeten kan , die of de ope ning van het hoofd , of den haak, of de Keizerlyke Snee- de vereifchen, of den dood van Moeder en Kind naa zig eepen. Ik bekenne, men kan zomwylien de hoofden , fchoon oot, door ze te vatten met de Tang, en langzaamer- and voort te haalen, zoodanig vormen en verlengen , dat zy door het bekken geraaken: dog dit is niet altyd moge- lyk. Want in veele gevallen kan men de Tang niet om het hoofd brengen; en met den Hefboom, of een blad , kan men zomtyds het hoofd niet beweegen , ik laat ftaan vere laatfen, hoe dan? Niets anders Heft e over, dan of de Moeder te openen, of het Kind met den haak te haalen, of myne voorftelling als een middelweg aan te neemen , en goed te keuren? Want te handelen gelyk LA MOTTE leert, en zoo lang te wagten ‚ tot het Kind dood is, eer men den haak gebruikt , is, of alles ont{chiet my, even zeker den dood te wege te brengen, als of men den haak ’er terftond infloeg. Veelen zeggen, zy hebben nooit een haak gebruikt , dan wanneer het Kind dood was, dit is wel zeer prysfelyk ; maar is geen bewys tegen Onze ftelling. De vraage is, hoe weet men altoos met zekerheid, dat het Kind dood is? La MOTTE getuigt, dat hy, tweemaal, het ongeluk getroffen heeft , van een Kindshoofd te openen, en te verlosfen , welk naa de verlosfing nog tekens van leven gaf; niette- genftaande het eene Kind in ao uuren geene tekens van lee ven gegeeven hadde, en hy tot meerder zekerheid zynen medebroeder ROSIER "er by geroepen hadde, die even als hy oordeelde dat het waarlyk dood was. In het tweede geval, was de ftank, wegens het koude vuur aan de moederlyke deelen, zoo groot, dat alles den dood van het Kind verzekerde, Hy opende het hoofd, ver- loste het Kind, ’t welk nog zoo lang leefde, dat het den H. Doop ontfangen konde! Stank is derhalven mede geen zeker teken van dood, te minder, dewyl die, volgens het tuigen van VAN ZWIETEN (4) van bedorven bloed kan ont- - ftaan, of wel, gelyk MAURICEAU (b) aanmerkt, de Moe- . dee (a) Tom. IV. p.°558. (b) Malad. des F. Grosfes, Tom. L Liv. 2. ch, 12, p. 277e AAN De VAN GESSCHER. 409 der kan van Tweelingen zwanger zyn „waar van de een, dood zynde , den ftank geeft, terwyl de ander nog leeft. Het groote (tuk , daar het alleen op aan koomt , is , te week ten, of het Kind dood is, als het met het hoofd in de ges" boorte (taat? VAN DEVENTER ‚een Man van zulk eene groo- te ondervinding , en ontzach by alle Natien , zegt (c) open- lyk, dat dit zeer onzeker en geheel en al twyfelagtig iss ook fchroomt hy niet dit met een voorbeeld re bevestigen. Hy verloste eens „en behandelde vry ruuw, een Kind, ’t welke hy., om dat het zig in 48 uuren niet bewoogen had- de, dood {chatte , met den Strik; dit Kind echter verraste: hem met zyn gefchreeuw „als het gebooren was, en ftierf eenige dagen daar naa aan de indrukkingen „ die hy aan het hoofd. veroorzaakt hadde (d). Ik gaa opzettelyk gevallen voorby van anderen. Het getuie gen van Mannen , die zoo groot eene ondervinding, deugd en Godsvrugt-hadden is genoeg om ons te overreeden , dat er gevallen zyn, waar in de kundigften gédwaald hebben , en nog dwaalen konnen. . l Myne voorftelling zal derhalven dan wel te pasfe koo- men, wanneer het hoofd onbeweegelyk Gaar, offchoon het bekken natuurlyk gefteld is, en men niet volftrekt zeker is van den deod van het Kind, Waarfchynelyk komt zy nog in andere omftandigheden te pasfe , als een middelmaatig naauw bekken , als de Vrou- we mismaakt is, enz. FIELDING OULD , by voerbeeld (a), zoude het Kindshoofd van den romp niet hebben afgedraaid Wanneer hy de fchaambeenderen had vaneen gezonderd, en dergelyken meer. ` Behalven de aanmerkingen , door zommige Geneesheeren gemaakt „en thans, myns oordeels , genoegzaam opgelost , zyn ’er eenige door Rechtsgeleerden voorgefteld; onder anderen : of wel een Vorst het recht van Pardon , zelfs onbe- paald, hebbende , eerf pardon of kwytíchelding op voorwaar- ` de geeven kan? e Ik antwoorde hier op van neen , om dat het eene vol- ftrekte tegenftrydigheid in zig bevatten zoudp; genade im- mers of kwytíchelding is ondeelbaar, en laat in hét ftuk van leven of dood geene trappen toe. Dog in dien zin heb ik myne voorftelling niet aan den Hove van Justitie gedaan , veel minder de toeftemming daar over van zyne Doorl. Hooghéid gevergd. ! | Myn (Ca) Cap. 52. p. 224. (5) P. 225. ib, 410 BRIEF VAN P; CAMPER Myn begrip omtfent dit fuk was dit, dat een Vorst, het recht van kwytfchelding omtrent doodftraffe hebben- de, de Sententie konde laaten voortgaan , en haaren loop houden : maar dat hy, eer dezelve uitgevoerd wierdt , om een dienst aan het men{chelyk geflacht te- doen, dul- den en beveelen kon, dat men het ondergaan van eene Proef-operatie aan de Veroordeelde ter keuze voorftel- de, met dit beding, dat zy, het leven behoudende, vol. koomene kwytícheldinge zoude hebben. In dit geval is. de kwytfchelding niet voorwaardelyk; want de keuze wordt gelaaten aan de Veroordeelde , welke opkoomende, en het leven behoudende , niet uit hoofde van genade aan haar beweezen , maar uit hoofde van haare toeftemming tot het ondergaan der Proeve , ges pardonneerd wordt! in welk geval de kwytfchelding ee, ne Prys en belooning is voor haare onderwerping , en geene genade. r Op die wyze i8 FRANC, ARCHIER te Parys, en zyn zes Ingeënten te Londen gepardonneerd geworden. Het fchynt ook dat zyn Doprl. Hoogh. in myne voor- ftelling als voorfteliing geene ongerymdheid gevonden heeft: want zyne Daorl. Hoogh. heeft in hoogstdeszelven Brief het volgende gelieven te laaten invloeijen : „ Be- treffende de Memorie van den Medicine Prof, CAMPER , relatief tot de voorn. gevangene by UEd. Mog. misfive gevoegd, moeten wy ten uiterften loueren den pryswaar- digen yver van gemelden Profesfor omtrent eene onder- neeming, welke hy vermeent tot nutte van het mensche dom te kunnen (trekken; dan by ons gelet zynde op den ftaat waar in de zaak van de gevangene door het by den Pro- cureur Gener. geintenteert , en by UEd, Mog. geadmite teert appel van het Doodvonnis ter eerfter inftantie al- thans, gebragt is, hebben wy , zoo uit dien hoofde , als om andere redenen , geoordeeld het ofiderwerp van die Me- morie tot geen object van onze: deliberatien te moeten maaken , enz. ” | . : Zie daar, myn Heer! het geheele geval in alle zyne om ftandigheden ! De redenen, welke my bewoogen hebben om deeze voórftelling te doen , en die ik in het breede gemeend hebbe hier te moeten byvoegen, zuilen UE. en alle onzydige Leezers, ligt in ftaat (tellen om de te- enwerpingen ; die met zoo veel drift en onbefcheiden- eid van zommigen gedaan zyn, op te losfen, en de we- , . , L . “zere \ AAN D. VAN ORSSCHER; art zeniykheid van deeze heilzaame proeven, gelyk ook myn oogmerk, te billyken. Óm voor te koomen dat Gy niet aan een ieder atzon, derlyk deeze oplosfingen zoudt verplicht zyn te geeven, heb ik deezen Brief UEd. , gedrukt , doen toekoomen. Ont, fang hem gunftig , en als een bewys van myne achting: ontfang teffens myne dankerkentenis voor het deel °t welk Gy wel hebt. gelieven te neemen in mynen goeden naam. l Nimmer konde dien met meer kracht befchermd worden dan dooreen Man van uwe verdienften ; nimmer met meer- " der yver, dan door UEd. die nooit uwe betrekking op my als uwen Meester verlooren hebt. Gaa voort Eer te doen aan uwe Geboorteftad , en aan: den roem, welken Gy met uwe geleerde fchriften met zoo veel recht vere worven hebt! ` ` , , Ik noeme my met de zuiverfte achting, Myn Heer! | ja , UEd. zeer Gehoorzaa. men Dienaar Groningen den ex | ung 1771. | PETRUS CAMPER. DE SMELTING VAN YZER IN GEMEEN WATER MANCT AF VAN DE TUSSCHENKOMSTE VAN VASTE LUGT, . In een Brief van Mr. LANE ENZ. aan den Heer HENRY - CAVENDISH, L. Ve he K. Genootfchap (*). E fmelting van dit Metaal , in de mineraale wateren , D is, tot heden, in ’t algemeen, toegefchreeven aan eenige fyne gas, of een vlug zuur: dan, dewyl veele ftaal- wateren baarblyklyk een overmogend loogzout , of een opflurpende aarde bevatten , genoeg om het zuur in dezelven ftomp te maaken ;en alle bekende zuuren een meer- dere aantreklykheid hebben tot beide deeze zelfftandighee den , dan tot yzer , fchynt hier uit te volgen, dat wateren „ dus bezwangerd , welken de kragt hebben van zwart te -à ` Wor- *) Getrokken uit de Philofoph Transaë, Vol, LIX, For the year- 1769. Montbl. Rev, For April 1771. | `‘ AIS VZER SMEDT IN WATER worden als "er aftrekzel van Galnooten wordt bygedaân ; en ‚na eenigen tyd aan de lugt bloet geftaan te hebben , het metaal naar den grond laaten vallen, en deeze eigeníchap verliezen „dezelve niet verkreegen hebben door eenig zuur, maar van een verfchillend beginzel ; of ander yaer-{meltend wezen; en allerwaarf{chynlykst van eene vaste lugt. Uit de vierde Proeve blykt, dat vylzel van yzer, lan- gen tyd in gedistilleerd zuiver water gelegd , het water niet met ftaaldeelen bezwangert; gelyk klaar is, wyl het niet van kleur verandert door bymenging van het aftrek- e zel van Galnooten. Dan uit des Schryvers Ifte Proeve blykt, dat een half pint zuiver water en 6o greinen vyl- zel van yzer, in een vles met een wyden mond gedaan, welke 48 uuren gehangen was boven het vat van een die, tillateur, het welk in (terke gisting (tondt, zo dat ze de waste lugt uit het gistend vogt opkoomende kon ontvan- gen, bet vogt een Íterken yzer-(maak kreeg ;en de gewon, ne toets , met een gedeelte van het zuiver afgegooten vogt, gaf tekenen eener bezwangering met veele ftaal- deelen, wyl het, in korten tyd, een kleur byna als inkt. aannam. Aan de lugt blootgefteld , werdt het , gelyk ge- meen water, ras troebel, liet een okeragtig bezinkzel doorzakken, en verloor, in weinige dagen, de eigeníchap van zwart. te worden geheel en al. In de 2de Proeve werdt .de vaste Joer geleid in een’ vles met water en ye zer-vylzel, door middel van een gebeogen pyp aan de zelve vast gemaakt, welker auder been geftooken was in een vles met een gistend mengzel, beftaande uit een’ Doch ting van Suiker in watêr, en gest. Het water werdt hier door bekwaam gemaakt zo veel yzer te fmelten als men in "tr gemeen aan de ftaal-wateren toefchryft. In eenige volgende Proeven werdt de lugt , geduurende de opbrui- -zing van zuure en loogzoute zelfltandigheden ontwikkeld, in een mengzel van water en vylzel van yzer ontvangen; en in eenige van deeze Proeven liet men haar gaan door een vat met paarel-asch. In alle deeze Proeven werdt het yzer gefmolten , en de wateren , dus bezwangerd , fchee- nen volmaakt gelyk te wezen; uitgezonderd eenige gerin- ge verfchillendheden in fmaak en reuk, afhanglyk vande zelfftandigheden waar van men gebruik hadt gemaakt. De vyfde Proeve dient om te toonen, dat water waar in yzer js gefmolten , door middel van een Vitrioolisch zuur, door kooking of lang aan de lugt bloot te (taan, de eigenfchap van met Galnooten zwart te worden niek ` vere map DE vaste LUGT air verliest , gelyk veel natuurlyke, zo wel als doof könst van den Schryver yzerig gemaakte, in de zelfde omftan- digheden doen. Doch deeze Proeven bewerkt zynde met yzer, in den ftaat van metaal, hoedanig het zelden in de aarde gevonden wordt, oordeelde de Auteur het nodig, om zyn befluit te fegtvaárdigen , hoe de ftaal- wateren met dit metaal bezwangerd worden, dezelven met de erts van yzer te hethaalen. Doch geen van deezen b&antwoords de aan zyne vefwagting behalven één , welke genoemd wordt yzer-zand-erts, en welke een volmaakt yzér (chynt te be- vatten. Deeze Zwaarigheid bewoog hem tot een nieuw ftelzel van Proeven, op de onderftelling , dat wateren ; met eenige {toffe van pyrites, of eenige der yzer ertfen , voor- af in een zuur gefmolten, het zuur naderhand door loog- doute öf kalkagtige zelfftandigheden kragteloos gemaakt’ kunnen hebben, ep dat nogtans het yzér,dus afgefcheurd van zyn eerfte optbindend zuur, door de meerdere aan- treklykheid van het loogzout of de aarde, in het water kan opgehouden wordert door een nieuw ontbindtmiddel — de vaste lugt, geduürende de opbruizing voortgebragt of ontwikkeld. | | Uit zyn 6, 7 en 8fte Proeven Heft. dat dinne /fmel- tingen , niet alleen van yzer, maar van alle zyne ertfen, in een van de drie mineraale zuuren, met byvoeging van zelfftandighederi welken gee vaste lugt in bebben (gelyk kalkwater of zeepzieders loog) het yzer onaangeraakt laa- ten 5 en ket doorgezeegeri vogt niet kleurt mèt het aftrékzel van Galnoöten : maar als by zulke fmeltingen gedaan wordt het gemeen, df tnineraal, of vlug lbogzout, alle vervuld - met vaste lugt; of eenigerleie aarde , ook vol van dat begins zel, gelyk kryt, ongebrande kalk-fteen, magnefia , de aarde van aluin , mafmet{teen enz. fchoon het metaal ook hier doof afgefcheideù wordt van zyn ontbindend Zuür , het welk hief door ftomp gemaakt wordt; en zelfs al is het: water overlaa« den met loogzoute of aardagtige ftoffe , het yzer nogtáns in het water wordt opgehouden door de ontbindende kfägt van de vaste lugt; onder de werking van opbruizing voortgé. bragt, als duidlyk- blykt door de aänneeming van een zwats te kleut ‚ als er een aftrekzel van Galnooten mede gemengd ` wordt. Deeze ontdekking verfpreidt een nieuw licht over het onderzoek van gemeene en geneeskragtige wateren , en gevolglyk tot het namaaken derzelven door konst, wel- ken ‘er aan gelyk zyn. | V. DEEL. MENGELW, NO. 9. Hh ' NA- m4 NAFUURLYKE HISTORIE MATUURLYKE HISTORIE VAN DE WEZEL EN DE HER- MELYN. . (volgens DE BUFFON.) D; Wezel draagt by de Grieken den naam van Tas, by de Latynen dien van Mustela ; de Italiaanen nue- men dezelve Donnolla, Ballottula, en Benula; de Span- jaarden Comadreia, de Duitfcners Wiefel , de. Franfchen Belette, de Engelfchen Weafel en in eenige Landftreeken Foumart. De gemeene Wezel komt zo veelvuldig voor in gemaatigde en heete lugtítreeken, als zeldzaam in koude Gewesten; de Hermelyn, daar en tegen, is talryk in het Noorden; wordt weinig in gemaatigde Landen, ep in ’t Zuiden ge- heel niet , gevonden. Deeze Dieren maaken dus twee onder- fcheide foorten uit. Meg heeft ze waarfchynlyk onder el- kander verward en voor de zelfde (oort van Dieren gebou- den , om dat er onder de gemeene Wezels eenige zyn,die, even als de Hermelyn, wit in den winter worden, zelf in Onze Lugtítreeke, Maar hebben zy deeze hoedanigheid ge- meen , ‘er zyn andere eigenfchappen , waar in zy van elkan- der verfchillen. De Hermelyn roodagtig of ros van kleur in den Zomer, en wit in den Winter, heeft altoos het ein- de van den Staart zwart: de Wezel , zelf die in den Win- tertyd wit wordt, heeft een geel einde aan den Staart, ook is dezelve merkelyk kleinder en korter van ftaart dan de Hermelyn. De Wezel blyft niet, gelyk de Hermelyn in wil- dernisfen en besíchen ; maar onthoudt zich omtrent be- woonde plaatzen, Wy hebben , beide deeze foorten ge- hadt. Het is niet waarfchynlyk dat deeze Dieren, verfchil- lende in gefteltenisfe , geaartheid en grootte, met elkander aaren. °t Is waar, men vindt onder de Wezels grooter en kleinder; doch dit verfchil is naauwlyks iets meer dan dén duim in de geheele langte des lichaams, daar de Hermelyn twee duimen langer is dan de grootfte Wezel. Geen van beiden laat zich temmen en zy blyven altoos wild in yzer- tralide hokjes, waar in men ze moet houden; ook eeten zy geen honig, noch kruipen in de Bykorven, als de Bontzem en de Foyna. klimmen in Duivenbokken , neemen de Duiven weg, en maaken jagt op ander gevogelte. —- Inden Zomer ver- wyderen zy zich op eenigen afltand van de. huizen , én vers trekken meest na laage plaatzen, omftreeks molens, by- poelen en riviera , hier krúipen zy in de ruigte om de Vogels te beloeren en te vangen ; dikwyls kiezen zy de hol- te van oude Wilgen om "er haare Jongen in te werpen; zy vervaardigen daar toe een leger van gras, (troo, bladeren en takkens zy werpen in het voorjaar, en zomtyds drie, vier, of vyf Jongen te eener dragt. De Jongen komen blind ter wereld , even als die van de Bonizem, de Marter en de Foyna;doch binnen korten tyd krygen zy kragts genoeg om de Moer op de Jagt te volgen. Zy vallen aan op Slangen, Waterrotten, Mollen, Weldmuizen en dergelyke: zy door, loopen de velden om Kwartels en de eijeren op te zocken,. Nooit gaan zy met een beftendigen tred voort; maar vor- deren den weg met ongelyke en fchielyke {prongen ; als Zy voor hebben een boom te beklauteren, geeven zy een Sprong, die haar eenige voeten hoog brengt, en zy fprin- Fih a p gen Kä $ 416 - NATUURLYKE HISTORIE ‚gen op dezelfde wyze wanneer zy een Vogel op wë en. Deeze Dieren hebben, gelyk de Bontzem en de Fret zo fterk een’ reuk, dat ze niet wel in eene befloote plaats kun- nen gehouden worden’; zy ftinken erger in den Zomer dan in den Winter, en ‚wanneer men ze vervolgt of tergt , ver- fpreidt die ftank zich meer en meer. Zy gaan altoos D letjes voort , en geeven geen geluid dan alleen als men ze (laat, Zeker boer vondt eens drie even gebooren Wezeltjes in het kreng van een Wolf, die by de agterpooten aan een boom was opgehangen: de Wolf was meestendeels verrot , en het Wyfje hadt gras, ftroo en bladeren byeen gebragt in de borst van den Wolf tot een nest voor haare Jongen. Dit toont aan dat zy, hoe ftinkend zy ook zelve mogen wee- zen, niet afkeerig zyn van anderen ftank. ` ‚De Hermelyn, in °t Latyn Hermellanus, Animal Ermi- neum; in ’t Fransch, Hermine, in ’t Italiaansch Armellino, in ir Engelsch Ermin , in ’t Hoogduitsch en Zweedsch Her- melin en Lekatt, en in °t Poolsch Grogostry. Wanneer dit Dier wit is, noemt men het Hermelyn , en krygt ros of roodagtig zynde, den naam van Rofelet. Schoon de Hermelyn minder voorkomt dan de gemeene Wezel , worden ‘er, nogthans, zeer veele gevonden in oude bosfchen, en zomtyds des Winters in de velden rondsom de wouden. 