VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Alles wordt goed onder elkaar gemengd; en een lepeltje daarvan, des morgens vroeg, ieder stuk vee, met een penseel of kwastje, in de mond te streken. Daar nu vorenstaande ingredienten, volgens het getuigenis van ’t Sanitäts- of Gezondheids-Collegie, de verrotting of het bederf krachtig wederstand; zo brengt de Krijgs- en Domeinen-kamer dit Middel tegen de Rundveeziekte door deze ter algemene kennis, opdat, tot voorkoming der besmetting, naar een ieders goedvinden, hiervan gebruik kan worden gemaakt. Bij deze gelegenheid moet ik aanmerken, dat, toen wijlen mijn Vader mij in het jaar 1765 in de Landhuishoudkunde Praktisch onderwijs gaf, hij altijd in ’t koolbad eenige dagen voor ’t uitdrijven, omdat wij een Weide hadden die wat vochtig was, als ook de eerste 14 dagen dat het vee reeds in de Weide liep, om de andere dag hun zelfde Slikmiddel gaf; met dit onderscheid, dat de beide sterkst werkende middelen tegen ’t bederf, namelijk het Moeder- en Pestkruid, daarbij niet gebezigd werden; terwijl de op alle velden groeiende Kamille veel looinde stof bezitten, en de Hoef bladerloos is. Dat waarschijnlijk Farsa zal moeten zijn. Z3 830 MIDDEL TEGEN DE RONDVEEZIETE, van liet mijn Vader niet branden; maar rauw stoten, — Ik leerde toen ook, bij ’t uit wortels en kruiden bestaande Wintervoeding, het aanmengen met Mierik en Jeneverbesfen, waarmede hij „bij afwisseling, eenmaal per week zo lang aanhield als de Wintervoeding duurde, Van gelijke wijze bediende zich ook Vrouwe VAN DAMNITZ, geboren ROSTITZ, te Kemlitz, waar zeer veel met wortels en kruiden gevoerd wordt. — Ik zelf heb in mijn Praktische loopbaan ook die wijze van voeren nagevolgd, en evenmin als mijn Vader, aan besmettelijke ziekte, enig sterfgeval gehad. SCHILDERKUNSTIG OVERZICHT VAN HET PANORAMA, VERBEELDENDE DE STAD WEENEN, ONDER HET OPZICHTELJKE VAN DEN HOOGEERAAR JANSCHEN, TE WEENEN; GETEKEND DOOR DEN HEER W. BARTON, EN GEMAALD DOOR DE HEEREN STEININGER EN POSTEL, ALLEN 3 LANDSCHAPSCHILDERS TE WEENEN. Gemededeeld door A. FOKKE, SIIIMONSc, te Amsterdam. Van het een met het andere, de een grondbluff met de andere, of, wanneer zij op een of ander voortbrengsel der nabootsende kunsten toegepast wordt, van dat voortbrengsel met andere dergelijke, of met de natuur zelf, wij worden thans weer onthaald op een Panorama, van geheel andere Meesters vervaardigd dan die, wier kopstukken in dit vak van bedriegers van de Schilderkunst wij vroeger meermalen zelden zeer en naar verdienste bewonderd hebben. Maar toen de Heer PREVOST in het jaar 1803 ons verrukte met zijn bevallig Panoramisch Tafereel van de Stad Parijs, zo als die zich op de gunstigste wijze voordoet, hadden wij nog niets van die aard hier te landen gezien. De behandeling, de uitwerking, het werktuigelijk samenstel van deze Kunststukken, alles was ons volstrekt onbekend. Het belangrijkste dat Wereldstad, de geheele vreemde toestel, het raadselachtige in de wijze, waarop zoo iets toch wel daargesteld kon worden; dit alles, gevoegd bij de meesterlijke schildering, het bevallige kaliber en aanmatigende alles beleven. Alle beoordeling rust op zekere vergelijking, of zij te OVERZICHT VAN HET PANORAMA, 331 ziedende perspectief, verrukte, verbaasde kundige en onkundige. Vervolgens heeft dezelfde groote Schilder ons Rome, Londen, Napels, en onze eigen Stad, bij den Winter en geheel met sneeuw overdekt, doen bezichtiging. In alle welke Tafereelen hij een verschillenheid van verhevene kunstgedachten deed blijken, die den Kunstkenner bestendig even zeer bleef treffen; - alhoewel zij, die in de geheimen der kunst niet mans zijn, en deze Tafereelen meer naar de voorwerpen, die zij voorstellen, dan naar de wijze, waarop zij die voorstellen, beoordelen veelal derzelver voorkeur richten, naar meer de natuur zelf, die in alle getrouwelijk gevolgd was, en zo, zouden deze stukken hun doel bereiken, gevolgd moest worden, zich bij het overzicht der Steden min of meer oogtrekkend en bevallig voordelig deed. Prevost, de navolger der uitvinding deze nieuwe wijze van schildering van de Edinburghse Portret-schilder A. BARKER, heeft ook zijn navolgers, echter, tot heden toe, nog niet zijn verbeteraars gevonden. Dans doet zich uit Duitsland een ander navolger der uitvinding, maar die ook in vele opzichten gelijk aan de Franse Schilder genoemd kan worden, op. De Heer W. BARTON, Landschapsschilder te Wenen, teekende, en de Heeren STEININGER en POSTEL schilderden, onder opzicht van de Heer Prof. JANSCHEN. Reeds in het jaar 1704 werd te Londen met veel toe- loop en goedkeuring bezichtigd een Panorama, verbeeldende het Eiland Wight, met de voor hetzelfde geankerkte liggende Engelse Vloot. Of dit nu het eerste, dat aldaar gezien is, was, is mij niet zeker gebleken. — Ik ben deze aantekening ver- Schuldig aan de Heer 807 VAN MAANEN, te Harderwijk. SCHILDERKUNSTIG OVERZICHT Voorlangs een Panorama der Keizerlijke Hoofd- en Residentie-Stad Wenen, ’t welk ook aan de kunstlievende Inwoners van deze Stad werd voorgesteld, De Stad zelve, welke ons hier voor ogen wordt gesteld wordt, heeft, met betrekking tot gebouwen en menigvuldige daken, veel overeenkomst met de Stad Rome, welke door laatstgenoemde Schilder ons zo voortreffelijk voor den geest vertegenwoordigd is; uitgenomen dat deze meer in een moderne stijl gebrachte Paleizen, en gene meer schilderachtige Ruïnen en open Pleinen, die altijd een gunstig uitwerk hebben in deze soort van Schilderijken doen, in zich vervat. Dit toeval heeft een aanmerkelijken invloed op het kleurgebruik; te meer, daar deze daken niet met verfchillend gekleurde dakpannen, die door derzelfde golvende krommen verveelvoudigen tinten van licht en schaduw en vele sterke toetsen opleveren, maar met platte gemetakte stukjes, die allen genoegzaam dezelfde kleur hebben, edekt zijn; zodat de bruine kleur derzelfde over het geheel in dit stuk heerstchend is; hetwelk, uit den aard der zaak, een zekere eentoonvormigheid te weeg brengt, welke de natuur zelf opgeeft. Ni. De Jacht, een voorwerp, dat in dit geval de keuze van een Schilder staat, is in dit stuk wel goed van toon, doch, daar men verkozen heeft een ster zonnelicht op het midden eens heete zomerdag voor te stellen, hadden wij hier wel gaarne ergens een fontein en klauwige donderwolk in geplaatst gezien; welke "door derzelver schaduwen op sommige der voorwerpen, een zeer goede werking had kunnen doen, en meer helderheid en rust voor het oog zoude verwezen hebben; een kunstmiddel, waarvan de Heer PREVOST, in zijn overkoontig Panorama van Zolen, zulk een gelukkig gebruik gemaakt heeft. Ondersteken is het uitvloeisel der warme nevelachtige lucht, waarachter de Zon in dit Tafereel zich verbergt, uitnemend goed = 7 77 en. De tweede grond van dit Tafereel is bij uitstek bevallig en kundig behandeld; alleen het uitvloeisel eener wolkenschaduw blijft hier al mee iets, dat het gekundig oog gaarne bij denzelven waargenomen zoude zien. De voorgrond doet, over het geheel beschouwd, een goede uitwerking; doch men vindt er die hooge maat van Macht niet in, welke den aanziener bij de Tafereelen des Heeren PREVOST de kuns deed vergeten, en giles in de natuur veranderde. De aangename nuances in muren, daken, schoorsteenpijn, torens enz., doen weltevreden uit hoofde der natuurlijke Physiognomie der Stad Utrecht, in dit Tafereel niet dezelfde uitwerking op onze verbeelding, als in de, te deze opzichte inzonderlijk gelukkig gekozen, voorwerpen van PREVOST. De achtergrond van dit schilderij is zeer karakteristiek, doch verfiets in zin en behandeling met die van PREVOST, gelijk zulks ook altijd van verschillende Meesters in hunne Kunstwerken te verwachten is. In één woord, en om alles te samen te nemen, de Kunst heeft hier weer haar groot vermogen op de treffende wijze ten toon gebracht, en doet bij ons het verspreiden geboren worden, om ook eenmaal door den Heer STEININGER, die ons op dit Kunsttafereel onthaalt, met dat van de Stad Praag, door dezelfde Meesters, even aangenaam vergast te worden. HERKOMST VAN VERSCHEIDEN BOOMEN, PLANTEN, VRUCHTEN ENZ, TEGENWOORDIG IN EUROPA VRIJ ALGEMEEN VERSPREID. Mijn Heer de Redacteur. Een menigte boomen, planten, vruchten en andere voorwerpen, tot voedsel of verkwikking der menscher dienende, ontmoet men thans in bijna alle Landen van Europa, welke, omdat men aldaar aan dezelve sinds een zeer langen tijd gewoon is, als oorspronkelijk landgenegen beschouwd worden; die, echter, bij nader onderzoek, blijken, veelal uit de Oosterse Landen aldaar te zullen zijn overgebracht. In een Fransch Werk ontmoetten wij onlangs daaromtrent eenige narratief, welke wij oordeelen, velen van uw Lezers niet onaangenaam te zullen wezen. In dit vertrouwen willen wij den Landbouwkundigen Schrijver, OLIVIER DE SERRES, hoewel oorspronkelijk tot zijn Natie sprekende, ook tot onze Landgenoten het woord doen voeren. Wij zijn, enz. De Meloenen zijn wij verplicht aan de veroveringen van KAARL DEN VIII, die dezelve uit Syrië medebracht. In Frankrijk werden zij gemeend, en, in het jaar 1586, het onderwerp van een Verhandeling van JACQUES DE PONS, volgens welken zij oorspronkelijk uit Afrika in Spanje en Italië zijn overgebracht. De Cantaloupen zijn uit Armenië afkomstig. Italië heeft ons de voorraad van Komkommer geleverd, de langachtige genoemd; te Toulousse werd zij het eerst gekweekt. Van de Kauwkommer zouden Napels en Spanje het vaderland zijn; het laatstgenoemde Koninkrijk leerde ons het gebruik der Truffels of Aardappelen, en schonk ons de Scharfonneer, Omstreeks het jaar 1651 werd zij in Frankrijk het eerst geplant. De Spinazie, uit Klein Azië herkomstig, werd ons door de Arabieren geleverd; volgens sommigen zou dit wel de Chrysolaca der Grieken kunnen zijn. De Artichokken, zeer zeldzaam ten tijde van PLINIUS, en die uit Andalusië schijnen afkomstig te zijn, waren vervolgens vergeten; in het jaar 1473 waren zij te Venetië een nieuwigheid. In het jaar 1466 waren zij van Napels naar Florence overgebracht, van waar zij naar Frankrijk gingen in het begin der zestiende eeuw, en naar Engeland onder Hendrik Den VIII. Wij willen hier aanmerken, dat de Artichokken tot herfst gerafd der Distelen beghaarde, zulk een oude historicus deed zeggen, dat men in Frankrijk Distels at. De grote Boonen, en zelfs de witte Bonen, waren al van ouds in Gallië bekend, en de Cicero's of bruine Bonen werden eeuwen voorover gebracht. De groene Kool, in Frankrijk tegenwoordig zo algemeen, werd door de Romeinen in Gallië gebracht, zo wel als de rode Kool, bij de Egyptenaars hoog geacht, ja aangeboden, en bij de Grieken voor het gezondste voedsel gehouden. Doch de witte Kool is uit de noordelijke landen afkomstig, en de kunst om diezelfde te doen fluiten was ten tijde van Karel Den Grooten nog niet bekend. Omtrent het laatste der zestiende eeuw werden de Spruitjes, of kleine groene Kool, uit Frankrijk overgebracht. De Bloemkool, uit de Levant in Italië gebracht, ging van daar naar Frankrijk en vervolgens naar Duitsland. De Salade was reeds voor eeuwen in Frankrijk bekend; veel later de kunst om ze te doen fluiten. Van enkele Bloemen willen wij hier gewagen. De Tulp, uit Cappadocie afkomstig, werd in het jaar 1559 in Europa gebracht, en KOENRAAD GESNER zag haar omtrent die tijd te Augsburg. De Roos is afkomstig van de eilanden der Middellandse Zee; ik heb staan voor ergens te hebben gelezen, dat tot het planten van Rozebomen een bijzondere vergunning werd vereist. De verovering der Nieuwe Wereld bezorgde Europa de Pasbloem, oorspronkelijk uit Mexico en Peru, die den Paus Paulus Den V werd aangeboden; voorts het Klokje, in het jaar 1684 uit Peru gebracht; het Kruidje-roer-mij-niet, het Kamskoeten, uit Mexico; de Nachtzwalme, uit hetzelfde land; het IJzerkruid, de Banier, het Sinaasappelkruid, de Aster enz., en de Zonnestraal, door J. Jussieu in de valleien der Cordillera in Peru gevonden. Straffe, oft verlies van den neus. Ongetwijfeld dienden deze verboden om den Tabak meer algemeen te doen bekend worden. In Guyenne en Clairac groeide een voortreffelijke soort; in den Zfas diende dezelfde welhaast tot een belangrijken tak van koophandel; de Zanggodinnen bezongen zijn lof, en in den jaar 1628 schreef RAPHAEL THORIUS een lofsang, onder den titel van Hymnus Tabaci. De Aardappels, oneigenlijk ook Patatten genoemd, kwamen uit Amerika in Galicië, en ook in Engeland, waarlangs zij onmiddelijk werden overgebracht door WALTER RALEIGH. Van tijd tot tijd werden zij door geheel Europa verspreid, Het is een der beste veroveringen, die er kunnen behaald worden; en het gunstig onthaal, welke deze wortel overal ontmoet, is een genoegzame vergoeding voor de verachting, met welke dezelfde te lang werd behandeld. Het planten van de Meekrap in Frankrijk is niet zoo nieuw als sommigen denken. Reeds in den jaar 1275 werd, ten aanzien der Tienden van deze plant, tussen den Prior van S. Denis en eenen der Kloosterlingen een verdrag gesloten. Ook werd er sterke handel gedreven in de Veehouderij, te S. Denis, alwaar nog een zeker plein den naam van Veehuis, markt voert. Het is bekend, dat onze meeste fijne vruchten uit Azië tot ons zijn gekomen: de Abrikoos uit Armenië, de Perzik uit Perzië. Vanwege haar verkoelende hoedanigheid, wordt de Perzik in Perzië voor een vergiftiging gehouden, doch in onze klimaten verplant, is zij de wellust van onze tafels. De Pruiken werden ten tijde der Kruisvaarden uit Syrië overgebracht; de aloude Graven van Anjou waren de overbrengers daarvan in hun provincie. De Pruiken, bij den naam van Refne-Claué bekend, zijn haar naam verdachtelijk aan de eerste Gemelin van FRANCOIS DEN I, Dochter van LOUIS DEN XII. Sardes in Lydië is het vaderland van den Kastanjeboom, reeds zeer lang in Frankrijk bekend. De Citroenen, uit Midi of Syrië afkomstig, zijn over Italië in Provence en Languedoc gekomen; zij vermenigvuldigden zich aldaar, dat te Menton, bij Monaco, in de Zee-Alpen, gedurende een honderd en dertien jaar tot op de vereeniging die stad met Frankrijk, een ambtenaar werd aangesteld, onder den naam van Citroenmeester, om het opzicht te hebben over het inzamelen en verkopen van die vrucht, die op ruim dertig miljoenen Citroenen werd gerekend. Menton zou hierdoor rijk zijn geworden, indien de vorst en een zeker infectie de hoop der planters niet dikmaals verijdeld hadden. De Oranje-appelen zijn afkomstig uit China; wij bezitten nu alleen de geringe soort, die door het gemeen wordt gegeten. De Oranje-appelen, met rood vlees, worden op Malta gekweekt; zij zijn hun oorsprong verantwoordelijk aan eenen tak, op eenen Granaatboom geplant. Het kweken van den Oranjeboom, reeds in 1333 in Frankrijk in de zuidelijke provincies bekend, werd meer algemeen onder HENDRIK DEN IV, nadat die Vorst in de Tuilerie een Oranjerie had doen aanleggen. De Oranjeboom, de Grote Bourbon genaamd, in de fraaije Oranjerie te Versailles nog heden te zien, is ongeveer driehonderd jaar oud. Te Brussel bewaart men nog heden een aanzienlijk getal Oranjeboomsoorten, Labellen genaamd, omdat zij tijdgenooten zijn van de Prinsesse, de Dochter van Filips DEN II. De Pimpenetten zijn afkomstig uit Indische, De Kersen (Kerries) werden van Cyrus in het Koningrijk Pontus, te Rome gebracht door LUCULLUS, alsmede de Notenboomen; doch de Noten zijn reeds lang in Frankrijk bekend. De Vijgen zijn uit Azië naar Rome, en uit Marokko naar Provence overgebracht, alwaar zij lekkere groeien. De Olijven hebben denzelfde weg over Athene genomen. De Indische Kastanjeboom, die in Azië en Amerika bij de inwoners in het wild groeit, kwam uit het Noorden van Azië in Engeland omstreeks het jaar 1550, en van daar naar Wenen, omstreeks het jaar 1588. Een kruidnagel, BACHELIER genaamd, en in 1752. VAN VEERSCHENDEN BOOMEN, ENZ, in het gebied van Constantinopel te Parijs, in het jaar 1615, en hij werd in de tuin van Soudis geplant; de tweede werd in de Plantentuin in het jaar 1656 geplant, en de derde in de tuin van Luxemburg. De boom in de Plantentuin is in het jaar 1767 gestorven; men heeft er een tak van bewaard voor de Galerij van het Museum. Lateste derhalve is deze boom in Frankrijk gekomen, dan de verse Acacia die, omstreeks het jaar 1600, uit Canada werd gebracht door JEAN ROBIN, Hoogleraar in de Kruidkunde. De komst van de Moerbosjeboom in Frankrijk werd ge. Veld gebeurde te Zijn onder Karel den VII; doch toen werd die boom weinig gekweekt; men maakte er geen werk van, dan alleen om dat hij tot spijs voor de zijdeworm diende, Nogtans werd op hoog bevel, in het jaar 1554, het planten van den Moerbreezieboom bevolen: Toentijds, Moulins, Tours, Dantes en Rosny leidden er zich op toe, en verzamelde zijde; voor rekening van Hendrik den IV werden in de tuin der Tuilerieën meer dan twintigduizend boomen geplant. In dat jaar 1599 verbood die Koning den invoer van zijden stoffen, voor welke aan Frankrijk jaarlijks over de vier miljoenen goudstukken betaald werden. In het jaar 1602 verleende hij open brieven, om het kweken van den Moerbezieboom aan te moedigen, en de Kerkelijke ambtenaren te vermanen om daarvan een voorbeeld te geven, ’s Jaars daarop werden er afgevaardigden in de Gemeenten van Parijs, Orléans, Tours en Lyon gezonden, om kennis van zaken te nemen : zij berichtten, 'dat de Zijdeworm en de Moerbezieboom door geheel Frankrijk konden voortkomen, en bevestigden het gevoelen van Obi Vier de Serres, in twee geschriften, in het jaar 1599 in het licht gegeven, bewerend, dat Van de schors van meerdere genoemden boom touwwerk, en zelfs zijde linnen kan gemaakt worden. "HENDRIK DE II was de eerste, die in Frankrijk gebreide zijden, Kopen heeft gedragen; want de gewevene zijn van een veel latere uitvinding. Door dit vertoon van pracht wilde de Vorst eer doen aan het huwelijk van zijn Zuster MARGARETA van Frankrijk met EMMANUEL PHILIBERT van Savoije. HENDRIK DE IV zond aan ELIZABETH, Koningin van Engeland, een paar Kopen, van het werk zijner Zijde weven gemaakt, ten geschenk. De eerste Kopenweverij werd in den jaar 1656 aangelegd in het Kasteel van Madrid, in het Domein van Boulogne; en hetgene opmerkingswaardig verdient, is, dat het eerste werkzeug, waarvan men ten dien einde zich heeft bediend, hoewel zeer gemakkelijk, uit de hand des uitvinders is voortgekomen in denzelfden staat van volkomenheid, hoedanig het nog heden wordt gebruikt. De uitvinding van dit werktuig heeft men te danken aan eenen Franschen, die, te Parijs geen oktrooi kunnende bekomen, hetzelfde na kenden waar het bewonderd en de uitvinder des tevreden werd beloond. Een ander Franschman, van Londen teruggekomen, en die het werktuig had gezien, maakte te Parijs, dat nog werktuig. HERKOMST VAN VERSCHEIDEN BOOMEN De Botanische Tuinen staan in dezelfde betrekking tot den Landbouw, als de Hogescholen tot de Kunsten en Wetenschappen; de eerste werden in verschillende gewesten van Europa aangelegd. In de zestiende, de andere in het einde der zventiende eeuw. Galileo genoot de ere van het aanleggen van den eersten Botanische Tuin, te Padua, in den jaar 1533. Enige jaren daarna werden die van Pisa, Florence, van FARNESE te Parma, der Hertogen VAN ERABAND te Brussel, die van Wenen, Salzburg en anderen. Parijs had zulk eenen Tuin in den jaar 1591, HOVEL leidde, in den jaar 1600, in dezelfde Stad, die van de Apothekers aan; de Geeneesheer RICHIS DE BELLEVAL had, in den jaar 1598, zulk eenen Tuin te Montpellier aangelegd. De zonderlinge proef om jonge bomen uit den grond te halen, en dezelfde vervolgens met de takken in den grond en de wortelen in de lucht van nieuw te planten, was aan de Ouden bekend; dezelfde had ten oogmerk, de verschijning van den omloop der sapjes waar te nemen, DUHAMEL heeft in later tijd die proef herhaald. In de zestiende eeuw maakte men een begin met het Enten; toen reeds zag men boomen, die gelijktijdig Appelen, Noten, Druiven en Bloemen droegen. Doch de oorsprong van het Enten is onbekend; in de vereniging van twee boomen schijnt de natuur den menschen daartoe den weg gegeven te hebben. Weefgetouw, aan de rivier de Aa, waar de smid en de taelkunstenaar zich in het verleden in Griekenland en Hellas bewonderd hebben, zijn er veel overgebleven indrukken. DE GODSGERECHTE GRIJSJAAR De De hoogbejaarde en godvrijzende man bevindt zich door gaand ontgaan van het gewoel en de beflouringen des levens; hij vestigt dikwijks bepaaldelijk zijn gedachten op de eeuwigheid; daaraan besteedt hij voor een groot deel van den korten tijd, welke hem nog overig is, wetende dat hij met wijde schreden dezelfde nadert; hij schouwt den omloop van één jaar voor hem zeer uitgebreid, als zijnde zijn waarschijnlijkst, dat hij zulke omlopen nog vele zal zien; ja niets is eigenaardiger en zelfs genoegsaam voor hem, dan oog en hart menigmalen naar boven te verheffen, en te bidden zichzelf deze volheerlijke betuiging te kunnen doen: het gedenken aan God en Godsdienst is thans mijn voorname bezigheid, en daarin vee ik mijzelf hoogte vermaak; de zalige eeuwigheid is mijn vurigste begeerte en mijn sterkste verlangen. sinds hij, die voor de nadering van ouderdom en in zijn mannelijke jaren, Of reeds in de dagen van zijn jongelingschap, voor die gewichtige afscheiding, welke wij allen, doch onzeker in welken leeftijd, ondergaan moeten, zich voorbereid en de noodzakelijke toerusting tot de eeuwigheid in het werk geseteld heeft, zal, grijs van jaren geworden zijnde, door die eigen gemaakte zielsneigingen en werkzaamheden geschaikt en vatbaar zijn tot de genieking van redelijke, verhevene en recht himelse vermaken: de stilte eenzaamheid, in welke hij zich dikwijks en gaarne geplaatst ziet, de tijdig opgedane kundigheden in hergebrachte Godsdienst betreft, en de strekking van zijn geest geven hem daarvoor bijzonderlijk aanleiding, en zullen hem niet ledig doen blijven van bespiegelingen, die weinig de aandacht trekken van de genen, die te midden van het gewoel der wereld geseteld zijn en in derzelfde gevangen gebevredigd rondleven, of die zich aan de zinnelijke vermakelijkheden en zoogenaamde uitvindingen derwijze verlustigen en opofferen, dat zij niets, dan hetgene voor ogen is, bedenken, en bijna gevoelloos geworden zijn voor de beïnvloeding en indrukken van genoegens, die tot 's menschelijke verhevene natuur en grote bestemming eigenaardig behoren. De vrome Oude man verlustigt zichzelf meermalen en bij erbarming op een godsdienstige wijze; hij verheugt zich, waar anderen zich hebben mogen vallen, dat de godvrucht zijn beste deel, de eeuwigheid zijn bestendig doel geweest is, dat hij zich toegelegd heeft een Christen te zijn in hart en wanden. Hij schouwt dikwijls met het verhevenste vermaak het grootseerlijke van Gods schepping; hij begeeft zich niet zelden in diepe bedroefde stond tot de nadrukkelijke voorstelling van de altemaal aanbiddenswaardige wegen der Voorzienigheid, en in 't bijzonder laat hij zijn geest bij niet weinige gelegenheden weiden in het overvloedige en nooit volprezente de Verlossing, door den Eeniggeborenen en Hoogstgezegenden des mensen aangetrokken. Mijn, dit weet ik, wanneer ik op mijne jaren zie, voor mij id de verhuizing uit dit leven, de dood, kort op handen; ik zat gewissenlijk binnen weinig tijds mijne oogen reeds opgevallen hebben in de onzienlijke wereld. De stillen zucht zijner hart, het vurig verlangen zijner ziel is ook in de stand zijner godsdienstige afzondering en ernstige bepeinzing daaruit getrokken: troostrijk en krachtig verheugend is voor hem de verwachting, dat hij aldaar samenwonen zal met zijn vrome voorzaten en waarde nakomelingen. De Man in jaren grijs geworden, indien hij zich in het godsdienstig geloof vroeg tijdig gesteekt, de godvrucht zich hebbelijk gemaakt en grooten wasdom daarin bekomen heeft, ziet den plegtigen dag van zijn eigen uitvaart onbeschaamd, ja blijmoedig te gemoed; hij heeft zich tot dezelfde zoodanig voorbereid, dat hij, de beurt des overvallens aan hem gekomen zijnde, zijn oogen voor al dit zigtbare gerustelijk toefluik, en zijn geest vol vertrouwen beveelt aan God, zijn Schepper, en Jezus, zijn Zaligmaker. Ik weet, zal hij met een hoorbare flamme zeggen, of, wanneer dit vermogen reeds ontvallen is, inwendig zich met blijdschap en verrukking herinneren; ik weet, in wien ik geloofd hebbe, en ben verzekerd, dat Hij magtig is, het mij toegelegde pand in veiligheid te bewaren. Hij vader zijnde, en zijn kinderen, door de godsdienstige opvoeding, hun gegeven, den weg des heils; het pad, welk ten eeuwigen leven leidt, getrouw bewandelende, zal de bedenking, dat bij hun den dierbaarste schat welke hun kan toegevoegd worden, niet laat, de hoogste blijdschap, de krachtigste vreugde in zijn bijna bezweken hart doen ontspringen; hij zal in die tijd, in welken hij den meesten troost behoeft, de grootste vergenoeging, de sterkste opbeustsing maken, ja den avond des levens voor hem steeds stil, helder en bedaard vinden; hij zal zich, in het plegtige uur der scheiding en eeuwige vaarwelzegging, met het wederzien aan de andere zijde des grafs inwendig vervrolijken, en vol vreugde en zalige verwachting zijn, hun nagedachten in de gevsten des lichts, werwaarts hij henen gaat, bij hunne behouden aanlanding aldaar, op een voor ons-nog onbegrijpelijke wijze, te verwelkomen. De godvruchtige Grijsaardis zoo verré van den dood te vrees zen , dat hij dészelfs komfte , welke voor den onbedachtei- men eh zorgeloozen de koning van verfchrikking i$, voor be veranderd ziet in eenen bode van de heugelijkfte tijding | eenen verkondiger van ontflag, heil en vrede, ja dat hij fom* wijlen , wanneef de last des vuderdoms hem zwaarlijk drukt, of wanneer hij met ernftige gepeinzeú op het eeuwige leven zich bezig houdt, vol van begeerte en verlangen is, dät Îterfdag fpoedig kome en reeds verfchijne, om een einde vi àl zijne {mart te maken, en den ingang te openen tor henk DE GODYRUCHTIGE GRIJSAARD, hei hem hoogst wenfchelijk en meest bekoorlijk is ; befehouwende hij den dood niet als het einde van alle leven en beweging , maar als het regte begin van het ware en volmaakte leven: de dag zijnes ftervens, weet hij, is niet de laatfte dag zijnes levens, maar ‘eigenlijk het aanbreken en de geboorte van eenen eeuwigdurenden dag, of van eenen dag, op welken nimmer avond en nacht volgt. Voor elk oprecht Christen, en dus ook voor den vrome Grijze, die als zoodanig sterft, verstand het Evangelie in het uur der scheiding geheel en den prikkel des doods, en onttimmt het graf zijne akeligheid en verschrikkelijk aanziend: hij roept, vol van opbeuring, kloekmoedig uit: o Dood! waar is thans uw prikkel? o Graf! waar is thans uwe overwinning? God zij dank, die mij de overwinning geeft doot mijnen Heere Jezus Christus! — Verrukkend, boven alles verrukkend, zijn de vooruitzichten, welke de Godsdienst zulk een Christen doet ervaren in zijn laatste oogenblikken. De bewustheid van zijn geloof en deszelfs invloed op zijn vorige wandel is voor hem, niettegenstan de gebrekkigheid en onvolmaaktheid, op het punt des doods een troostvolle en krachtige versterkende gedachte; hij verwacht niet alleen, de onsterfelijkheid en is met de hoop op dezelve vervuld, maar hij beschouwt zich, door de toezegging in het Evangelie gedaan, als een erfgenaam des eeuwigen levens, o O hoog-gelukkig vereen! den dood'sverderf het leven niet te verdienen, DE HEILLOOZE GEVOLGEN VAN HET INWILLIGEN DER JEUGD'S DIGE DRIFTEN. Eene Engelse Geschiedenis, (Q. Vroeg: zeven jaren zijn er verstreken, sinds ik het verzoek ontving, om bij het sterfbed te komen van een’ Vriend, aan wien ik hartelijk verknocht was, van zooo vroeg een leeftijd, als ik in staat was zoodanig een vriendschapsverhouding aan te gaan, Een tooneel van die aard moet altijd aanleunend zijn, maar is het bij uitstek, wanneer de hoofdpersonen een hoog geacht voorwerp is, en gereed staat om over te flappen in die nieuwe fase, waarvan wij ons geen denkbeeld kunnen vormen aan deze zijde des graven. MENG, 1898. NO. 8. DE GEVOLGEN Ik kwam ter werkblijfplaats van den medegenezer van mijn jeugd en den vriend van mijn gevorderde jaren, met een hart, geëstickt en gefrustreerd door die angstvolle aandoeningen, welke zulk een openbaar aanbod eigenaardig verwekken. De doods krankzinnige voerde mij te gemoede: „Ik heb, waarde vriend! om u gezonden, met oogmerk om aan uw toeziendheid en bescherming aan te bevelen het voorwerp, mij het dierbaarste en naast aan ’t hart liggende: want, hoewel mijn ziekte kort geweest is, voel ik dat dezelfde beslissend zal zijn — weinige uren levensvlucht stelt ik mij voor! Beschouw mij dan derhalve voor mijn dierbaarst oor, die vriend, te zullen zijn, welken zijn vader zoo dikwijls zocht; beschouw mij dan de leidsman te zullen zijn van zijn jeugd, de regelaar van zijn gedrag, en de aanstoker tot die deugden, welke ten voordeel uws eigen levens trekken". Ik beloofde, aan de begeerte en wenschen mijns Vriends te zullen voldoen, en EDWARD te behandelen met de verzochte vaderlijke genegenheid; hem op het snelst verzekerende, dat ik in het houden van toeziendheid geen onderscheid zou maken tussen zijn Zoon en mijn nog éénig overgebleven Kind. — Ik was eenigszinds ontsteld op het vernemen, dat er een afspraak en gemaakte schikking bestond met een koosman in Londen, en dat de mij aanbetrouwende kweekeling in het einde der volgende week aldaar verwacht werd; terwijl mijne eigen zaken, gevoegd bij een vrij grooten afstand van de Hoofdstad, mij buiten de mogelijkheid stelden om met eigen oog te waken op het gedrag des Jongelings. — Ik zal een gordijn schuiven voor het treurige tooneel, dat welke ten huize mijns Vriends volgde, dewijl ik niet voorgenomen heb een stervensbedde te beschrijven; maar een schildering op te hangen van de heilloze gevolgen, te dikwijls, helaas! ontstaand uit gebrek aan bedwang. Op het nagaan van de nalatenschap mijns overleden Vriends, bevond ik, dat de Jongeling, mijner zorge toevertrouwd, elf duizend Ponden Sterling te erven, en dat de witgaven, staande zijne minderjarigheid, ten zijnen behoeve te doen, op honderd en vijftig Ponden Sterling. Het antwoord op dezen voorvraag klonk op dezen scheren, mij hoogst onaangenamen toon: "Al wildet gij mij drie duizend Ponden St. geven, ik zou niet kunnen afgaan van een regel, reeds voorlange door mij vastgesteld en gevolgd: want ik vind de zorgen voor mijne eigen talrijke familie te over genoeg: in eenige voegen verantwoordelijk te zijn voor de gedragingen mijner kantoorbedienden, is een taak, die ik nooit op mij zal nemen. Daarenboven, wanneer mijne zaken in de Stad zijn afgedaan, ga ik naar mij buikenteblijf, waar ik met uitgelezen vrienden aan den tijd door." - Ik gaf hierop ten antwoord: ... Dit, plan mag gewoonte en mode tot aanprijzing hebben; maar doch het is van dien aard, dat voegzichtigheid en verstandig overleg het niet kunnen goedkeuren: want, terwijl gij het gezelchap uwer uitgelezen vrienden buiten geniet, kunnen uwe kantoorbedienden zich alles veroorloven; ik zou zelfs denken, dat uwe eigen belangen gevaar loop te hebben door dezen buiten allen toevoorzicht en bedwang te laten." Alle, wat ik daaromtrent aanvoerde, maakte geen verandering in zijn plan. Dewijl ik geen kennis had aan eenig huisgezin, van wat welk ik kon denken, dat iemand kamer erg kost zou willen geven, maakte ik mijne behoefte door middel van de nieuwspapieren bekend, en bezorgde EDWARD welhaast in een zeer geschikt huis. Bij ons afspraakje kwamen wij overeen, dat hij alle veer-tien dagen zou schrijven; aan deze afspraak voldeed Edward een paar maanden, wanneer hij drukte in 't midden bracht, als oorzaak van het niet vallen van de afgesproken tijdsbepaling; en ik verbeeldde mij, dat zijn brieven duende jade merkteekens droegen van te onvredig over die bepaling. Kort daarop waren zijn brieven vol klagten over het Huisgezicht, onder welks zorg en opzicht ik hem geplaatst had. Hij was mij aan met herhaalde verzoeken om mijn toestemming, dat hij zou mogen verhuizen naar die woning, waar de overige Kantoorbedienden van Mr. T. 's middags aten. Naardemaal ik niet minder bezorgd was om zijn welzijn dan zijn belangen te bevorderen, gaf ik, in 't eind, mijn lange wederhouden toestemming tot die verandering van woning, dewijl ik zeer in mijn schik was met de Heer en Juffrouw G., bij welke hij inwoonde, en mij beloofd had den jongen Heer als een vriend te zullen behandelen. Juist op den dag dat ik mijn toestemming gevende brief verzonden had, ontving ik er een van de Heer, met verzoek dat ik naar een andere verblijfplaats voor mijn jongen vriend zou willen omzien; tevens zulk een verhaal geven van diens Gedrag, als mij de grootste onrust baarde. Hoe ongelegen het mij kwam, weer naar Zonden te gaan, besloot ik den volgenden dag derwaarts te trekken, en stelde aan de mij toevertrouwde jongeling voor de deerlijke gevolgen, welke op de door hem aangevangene levenswijze te wachten stonden. - Bij onderzoek naar het karakter der Personen in het huis, waar hij zoo gaarne zou inwonen, bleek het mij, dat zij op een vrolijken en zeer kostbaren trant leefden, en gereedelijk duizend onvoegelijkheden over het hoofd zagen. In de bij hun inwonenden, wanneer dier middelen genoegzaam toereikten om nu en dan enige gelegenheid van aanbelang te doen, zei ik verklaarde hem, op het ontvangen dezer kundskap, dat hij nimmer in dit huis zou komen, dan alleen als gast. Ik had het geluk om iets te vernemen van een andere Familie, waar een gezelligheid, 't geen zonder opmerkning was, samenkwam. Ik wist, dat hij tegen dit huis niet kon hebben, dat het te stoof en te somber was; bevredigende vrolijkheid was er aan de orde van de dag. Hier bezorgde ik mijn zieke vriend. Boven het geld, door zijn Vader bevestigd, zond ik hem een en andermaal een Briefje van vijf Ponden Sterling; dan despirito genstig aangetrokken trok hij zoo menigmaal op mij, dat ik in het eind genoodzaakt was, betaling te weigeren. Geen volle twaalf maanden had hij daar gewoond, of ik had op nieuw het ongenoegen van te vernemen dat EDWARD moest verhuizen, daar zijn laat thuis komen en andere ongeregeldheden het onmogelijk maakten hem langer te huisvesten. De buitenpijnigste hoogloopende rekeningen werden mij door verschillende winkeliers enz. ter hand gegeven; uit een herberg onder andere een van negen- en -vijftig P. St. Ik ontdekte daarboven, dat hij grote geneigdheid tot het spel had, en overhelfde tot elke ondeugd, helaas! thans naar de mode. Ten tijde om naar Londen te reizen, was mij volstrekt onmogelijk. Ik schreef den Heer, bij wiens kantoor hij was, om Edward een verblijf in een geschikt huis te bezorgen; deze tenslotte verzoekende, hem tot een andere levenswijze aan te manen, en over de tegenwoordig gehouden te berichten. Op wijn schrijven, over een zoo belangrijk onderwerp, kreeg ik van Mr. T. enkel ten antwoord, dat hij 't zelf aan mijn jongen vriend had laten lezen, die hem daarop verzekerde, dat hetgene ik ondeugden noemde, niets anders waren dan de kleine dwaasheden, der Jeugd zoo eigen. Hij voegde er nevens, dat hij, niets wetende ten laste van het Gezin, waar zijn andere Kantoorbedienden gewoon waren te eten, beschikking gemaakt had, dat Edward daar zijn huisvesting zou pemen. Ten slotto voegde hij er bij, dat de Jongeling zeer onzijn zaken paste, en hij geloofde dat ik zeker herhaald was voorzien door verschillende vertellingen, mij tot diens gevaar gedaan. Een volgende brief van zijn hand berichtte mij zijn ongezondheid, Ik schreef hem terstond, dat hij over zou komen, en ten mijnen huis beproeven, of de lucht van zijn geboren plaats ook te zijner herstellende zou dienen. Hij kwam dan hoe zeer was ik ontsteld op het gezicht van de verwoesting, door een losbandig leven in zijn geest te wege gebracht! In staat van die mannelijke en rustige houding, mee u het land verlaten had, en een gelaat, waarop de gezondheid gloeide, zag ik een vermagerd jongeling, gebukt onder den last van zwakheid, met een aangezicht, ’t geen op een doods hoofd geleek. Een oorspronkelijk goede lichamelijke gesteldheid, echter, gepaard met een onthoudende levenswijze en het gebruik van gepaste geneesmiddelen, bewerkte in een half jaar zijn herstellende. Hij ging daarop weer naar die verpestrende dampkring, waar ziekte en bederf op de jeugdige krachten azen! Niet zelden heeft een ernstig ziekbedje een heilzame genezing voor de ziel opgeleverd; en ik vleegde mij met het denkbeeld, dat ook mijn Edward de gezegende uitwerkelijk daarvan zou ondervinden. Ik onderhield hem over zijn vorige buitenposten, met de zachtheid een medelijdenden vader, en, op verzekering van beter schappen, beloofde ik zijn schulden te zullen betalen. Jdele hoop! Treffende, maar onvoldoende verwachtingen, enkel ingeboezemd om des te erger bedrogen te worden! want op het ogenblik, dat hij naar het toneel van buitenposten terug keerde, zette hij paal noch perk aan zijn vertieringen. Van mij verworven hebbende, dat ik in de voldoening van zijn schuldenverzetten stond, scheen hij zulks aan te merken als een ‘vrijbrief om zich op nieuw en dieper in schulden te steken. In het einde werd vermaak hebben en losbandig leven zijn éénig bedrijf. Herhaalde brieven van Mr. T. bevatte de bitterste klachten over Edwards gedrag. Schoon ik op een vrij verre afstand van Zonden woon, ben ik nieuwsgierig wat daar omgaat, en vervoeg mij alle morgens in het koffiehuis, om het nieuws van de dag te vernemen. Omtrent een jaar nadat mijn kweekeling weer naar Zonden vertrokken was, vatte ik een nieuwspapier op; mijne aandacht werd getrokken door een Bekendmaking, waarin zijn persoon op het allernauwkeurigst beschreven was. De aandoening, die mij op dat oogenblik beving, is onmogelijk te beschrijven, wanneer ik las, dat de aangeduide persoon een valsch. 346 BEILAGOGE VOLGEN "Baiefje, op een Bankier, ter waarde van vijfhonderd Ponden Sterling, gemaakt had, ik verliet het koffiehuis in de grootste Quarantaine, die gedacht, doch niet beschreven kan worden, mijn gelijk, nam ik een postchauffeur op Londen, en meldde daar een, Mijn oogmerk was, eenvoudig aanbod te doen ter betaling van de som, en wat meer gevorderd mogt worden, indien de gelukkige spanning de kans om te vlugten mogt bekomen hebben: maar al mijn pogingen waren vruchteloos: het vermoeden was zo sterk, dat bij de aangeduide Persoon ware, dat men hem in hechtenis had genomen. Op het oogenblik van het vernemen deze tijding, wist ik het onmogelijk ware "het lot, 't geen hem over 't hoofd ing, af te weren: ik besloot nogtans alles te beproeven, hoe klein ha multiplication toepast. Nooit zal ik vergeten de san- doeningen, welke mij bevingen, toen ik voor de deur der ge vangenis fonk met moeite stamelde ik zijn naam uit; mijn knieën Rieten tegen elkander; mijn oog verdonkerde, en mijn hele gevoel beefde, wanneer ik hem mijn naam kende, hoorde ik hem zeggen, dat hij van niemand kon of wilde gezien worden: dan ik was reeds tot de deur van zijn gevangenkamer doorgedrongen, en greep de ongelukkige ongelijke in mijn bevende armen. Een geweldige tranenvloed bracht enige verlaging toe aan de aandoeningen, door berouw en leedwezen ingeboezemd, want wanneer hij, met een oogflik, in steeds in mijn geheugen zal geprent blijven, uitriep: "O Gij, meer dan een Vader Ach! mijn beste en dierbaarste Vriend!" "Hoe," vervolgt bij voort, met zijn hand op zijn voorhoofd wrijvende, "hoe kon ik ooit verwacht hebben, u in een zee van jammer- volle plaats te zullen ontmoeten, na de wetten des lands geschonden, de hand des rechts getild, en het schandelijkst lot in den mul gelopen te hebben!" Het was toen te laat om enigen heiligen raad te herhalen, Ik zocht daarom de ontroerde zielsgevoelens te doen bedaren, echter niet door hem valsche vleierij vooruitzichten te schenken. In India werd mij vergiffenis aangeboden, voerde hij mij te gemoete, toen ik hem verklaard had, dat deze niet te wachten was. "Op dit oogenblik, ik verzeker u dat ik deze zou weigeren aan te nemen; want wat is het leven voor hem, die zijn eer verloren heeft? — Ik moet gewiss een laag of nood van nature geweest zijn, anderzins had ik nooit uwen trouwen raad verworpen, of doof geweest voor uwe herhaalde aanmaningen. Ik was geheel bedorven! — Nog zeker dan, Mijnheer! heb ik oogenblikken van berouw gehad, veel zijn de uren van mij in tranen doorgebracht; maar ik liet dit niet door uitjouwing daarover bewegen, door de zoodanigen, die zich mijn vrienden noemden. Mijn kenmerk was griep. BERGEREBBTER DRIFTEN. Ik drinkte nog steeds, terwijl ik torpene pelen voelde ik immer eenige neiging, maar ik werd tot beide vervoerd, door de begeerte om te doen, gelijk andere jonge mensen van mijn leeftijd deden in die tijd. Ik aanzienlijke sommen gelds vorderden had, deed mij het verlangen om het te herwinnen in nieuwe en pijnlijke manieren. De Fortuin scheen vermaakt te scheppen om van mij een slagtoffer te maken: want ik verloor meestal alles; en daar ik mij buiten ffaat bevond om altijd te spelen, was niet alleen mijn beurs ledig, maar ik verloor mijn eer. Aan zeker Heer, in het westeinde van de stad, was ik ten laatste vijfhonderd Guinees schuldig. Hij vorderde dezelfde op de dringende wijze; en, op het heilige loos oogenblik van gekwetste eer, gaf ik hem het valsche Bankbriefje. Op het oogenblik dat ik deze verhaast en flikflaastrap gedaan had, voelde ik al het snoe van de dezes bedrijf, schreef ik een' Brief, mijn geval ten volle vermeldende, en meende mij toen weg te maken. eer is een voor van fmerten die zo vertrouwd alle uitdrukking tarten, dat het een bewijs van zwakheid is, de beschrijving daarvan te ondernemen. Dit was mijn geval, op die heele losse morgen, wanneer ik den Zoon van den man, die ik hoogst geacht en meest bemind had, de strafplaats zag opreden, omringd door een ongevoelige hoop volk, welks geschreeuw het gevoel van schande scheen te verdubbelen. Hier laat ik het gordijn vallen voor de ontknooping van deze gebeurtenis, die zelfs, na het verloop van tijd, mijn hart ten diepste wondde. Dan, mag de Geschiedenis van den ongelukkige EDWARD een schouwspiegel zijn voor de dikwijks onbedachte en buitensporige Jeugd! HENDRIK DE VIERDE EN MADAME DE GUERCHEVILLE. Her. DE IV, Koning van Frankrijk, wiens zwak voor de schoonheid bekend is, blaakte in heftige liefde tot Madame DE GUERCHEVILLE, een beroemde zedige Schoonheid. Zij weg alle zijne aanvragen beslist af; en niettemin, zoo veel kracht heeft de deugd op zielen, niet geheel aan de ondeugd overgegeven, dat hij haar tot Hofdame zijner nieuwe Koningin benoemde. Koning HENDRIK, kort daarna in de nabuurt van haar Kasteel jagend, liet haar weten, dat hij 's avonds bij haar zou komen eten en zijn nachtverblijf ten hare huize nemen. - Zij deed hem ten antwoord toekomen, dat zij alle mogelijkelijke zorgen zou dragen voor het wel ontvangen en onthalen zijner Majestijd. HENDRIK DE IV, wel voldaan over dit antwoord, kwam met den avond te Roche Guyon; hij vond Madame DE GUERCUEVILLE, schoon als een Engel, zeer bevallig gekleed, hem opwachtend beneden aan den trap des Kasteels, omtingd door alle haar bedienden. Zij nam de kaars uit de handen van een derzelven, en geleidde den Vorst naar de fraaiste kamer van haar huis. Na eenigen tijd in een heus en vriendelijk onderhoud met hem doorgebracht te hebben, ging zij heen. De Koning veronderstelde, dat zij op 't een of ander de noodige bevelen was gaan geven. Kort daarop werd de avondmaaltijd opgedischt; maar zij verscheen niet aan tafel. De Koning zond iemand tot haar af, Hij kreeg de boodschap, dat Madame zoo even in de koets gegaan en weggereden was. Dit vernemende, liet de Koning haar achterop rijden, om de reden te vernemen, dat zij het Kasteel verlaten had. De bode kwam terug met het antwoord: ,, Een Koning hoort overal, waar hij is, meester te wezen; ik voor mij wenscht altijd vrij te zijn, waar ik ben." - Koning HENDRIK rees 's andere daags al morgens vroeg op, en begaf zich naar Parijs, wel teleurgesteld, maar echter over de wijze der teleurusting voldaan. MENGELWERK, TOT VREDE VAN LETTEREN, KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN, BEVREKELIJK, DE GEZELLIGE PLIGTEN DER VROUWEN. Zie die de Sekfe enkel als fraaije beelden aanmerken, ten fiereste hier geplaatst, bezitten van derzelver hoedanigheden of trekkingen techt een onvolkomen denkbeeld. Niets meer zijn zij, haar de meening van sommigen, dan schoone bloemen, bestemd om in de eenzaamheid der Natuur enige verfcheidenheid te brengen. Dit alles kan waarheid zijn; doch de Vrouwen behoren door zulke oppervlakkige pligtplegingen zich dus niet om den tuin te laten leiden, die, terwijl zij schijnen te vleien, de sekse fechts verlagen. Veel worden er reeds gevonden, die, met de bekoring van lichte beelden één zintuig zich vergenoegende, van alle andere bemoeien, behalve die van qua de oogen te behagen, schijnen te hebben afgezien. Tot geheel andere oogmerken, intussen, werden de Vrouwen bestemd; tot een veel edeler doel werden zij vooral gef chapen, dan om alleen een voorbijgaande vertoning te maken. Hare bevalligheden zijn fechts. De aankondigingen van veel meer bepalende hoedanigheden. Alle deze onder de schoonheid te bevatten, is zoo veel als haar te verlagen, en met haar afbeeldingen haar in den zelfden rang te plaatsen. Zij, die alleenlijk schoon zijn, mogen in een gezelligen kring stralen; doch iets meer dan schoonheid wordt er vereist, om een Vrouw gelukkig te maken voor haarzelf, en aangenaam voor die met haar te verkeeren. Onder redelijke wezens behoorde de gezellige Verkeering zich niet enkel te bepalen tot de voorstelling van de persoon of tot de beuzelachtige staatkundige gebeurtenissen, door veinzerij of trotsheid ingevoerd; alle verkeering, die niet ten oogmerk heeft ons beter te maken, maakt ons flechter. Indien de Vrouwen, die de geest der gezellige verkeering met recht verdienen genoemd te worden met hare persoonlijke bevalligheden een geoefend verstand en welgevulde hart samen te parden, zichzelf niet flechts, maar ook hare bewonderaars, zouden, zodoende, de navolgers van deugd worden; en, gelijk zij haren geest tot deszelfs bevoegde hoogte opvoeden, zouden er de mannen naar evenredigheid te beter door worden. De heerschappij der schoonheid, die zij bezitten, werd haar flechts ten nutte des menschdoms in 't algemeen gegeven. De Man, tot ondernemingen, welke dapperheid vorderen, geboren bezit eigenaardig een zekere ruwheid in zijn geest, welke de andere zaken alleen in staat is te temperen. De vrouwelijke manieren, niet minder dan hare bevalligheden, bezitten iets, 't welk des mans onbewuste driften bedwingt, en die onstuimige heden in zijn ziel tot bedaren brengt, die anders te hevig zouden kunnen worden, om zich onder bedwang te laten brengen. 