VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het Leven, Gevoelens en zonderlinge Reize van den Landjonker " GOVERT HENDRIK GODEFROI VAN BLANKENREIM TOT DEN STRONK. -ZI Deelen. Nies vettaitd. 7e: Haarlem, by - F. Bohn, 18eo.- Zn gr. 8vo, 250 en 208 bl. Wi verblyden ons telkens, wanneer wy, in ons Vaderland, * zodanige voortbrengzelen zien in het licht komen, wel= ken met de Capan en fchriften der buitenlanders, in veeie op- aichten, gelyk gefteld kunnen worden:: en vooral wanneer dit gefchiede in een vak, in het welk onze nationaale Schryvers „ tot beden, in betrekking tot de Engelfchen, Franífchen en Hoog- duitfchen , zich zeer weinig beyverd hebben. Welkom is ons derhalven deeze Roman, bebelzende het leven, de gevoelens En zonderlinge reize van een nationaalen Landjonker, Welkom moet dezelve. zyn, offchoon men zelf hier en daar eenige trekken konde aanwyzen, die men niet wel voor echt Bag taafsch kan te. boek fellen , maar dezelve even als ingeën- te loten , op eenen vreemden grond, zoude moeten befchou- De Schryver van deezen Roman beeft voornamentlyk op bet-oog gehad, om eenige vooroordeelen te beftryden, welken ook by de minvermogenden- onder onze Natie veel- al plaats vinden, . Hy noemt dezelve in zyne korte vopi: t- e fró LEVEN, GEVOELENS EN REIZE de op, en bepaalt die vooral tot de zes volgende: t. tot een blinde- hoogachting - voor den Adel; 2 voor een Heet van eene Heerlykheid , deszelfs tytel, rechten. en: zogenaamde vrye Collatie; 3. tot den afkeer tegen: het begraven in de Kerken; 4. Onverdraagzaamheid in den Godsdienst; 5. Een bied voor Wapenen en Quartieren; en‚6: tot het vooroordeel omtrend de Kleeding. En. offchoon. bet waar ‘zy, dat, zedert de zes: laafte jaaren der afgeloopene Eeuwe, deze vooroordes: Ten, by zeer veele lieden in ons Vaderland, als enkele voor oordëelen zyn erkend, zo gelooven wy toch, dát 'er nog aan hangers genoeg van eene tegengeftelde party in ons Vaderlarid gevonden worden, diey wel verre van die als vooroordeelen aan té merken , dezelve, in tegendeel, als: pligtmaatig blyven befchouwen , endus de oude. gevoelens, in alèn: deeie, aam bângen en voordkweeken. … EK bava EA ) -` Na; irt het Eerfte Boek des .Eerften Deels denftamvader van des Landjonkers oud adelyk geflacht gevonden tehebben in DERK GODRFROI, bygenaamd: de Hakkelair , welke in de twaalf. de Eeuw, in de hooge waardigheid van ryknecht, zynen mees ter naaf het Heilig land volgde, daalt de gefchiedénis al zeer fpoedig, en met reden, tot GOVERT HENDRIK GODÈFROI zelven èf, wiens geboorte , doop „opvoeding , ‘enreige; benevens het karakter van BAREND VAN POBDEREN , zeer boertig en gees: tig befchreven worden, De reize van den Landjonker be- paalt zich voornamentlyk, in het Tweede Boek, tot Utrecht en Amfierdam ;: welke. laatfte. Stad verfcheidene byzondert voorwerpen voor den ‘Jonker oplevert, namentlyk de leven dige (levende) Leeuw, de ‘Beurs, het Raadhuis, het Koffybuis, de open Tafel , de. Rydtuigen:, de Schouwburg, en de den-kerk. Zie hier, ter proeve, hoedanig de Landjonker of Baron, benevens BAREND VAN POEDEREN, zyn Secretaris, het Koffyhuis,als mede în den Schouwburg te Amflerdam, ont haald wierden „en welke: waarmeemingen zy daar deeden. ` > Naauwlyks traden zy in het Koffyhuis, - of. zy groette het gantfche gezelfchap met- veel onderdaanigheid , seven als of zy in ‘eene zâmenkomst van goede vrienden en bekenden Waren binnen getreden ;niemand was 'er; die deze pligtpleegin: gen beäntwoordde , dan- eenige jonge lang. opgefchooten Comp toirbedienden,die, in een kleine Stad of Dorp opgevoed, wet ige manden te vooren” het huis van hunne: ouders’ hadden verlaaten, en in Amflerdam waren. aangekomen; deze nam de vryheid omde vreemdelingen , die -onnozel tond keeken) wat uit te lagchen, even zoo als zy-zelfs, eenige weeken té vooren, wederom door anderen , van die zelfde foort, w# ten befpot. ' Ie ‚fier * - ‚Eene dikke wolk van took maakte ear langwerpige Zaat, waar honderd menfchen opeengepakt ftonden of zaten ‚ niet ongelyk aan eeno-glasbladëry: de Baron en de Sectetaris, biet dak VAN EEN LANDJONKER: `. At gan niet gewoon, begonnen, tot verveeling van alle de aanwe- zigen , hevig te hoesten. De Baron loosde een douzyn Hoog: duitfche vloeken , welke hy van zynen overleden Praceptòr had geleerd: de Secretaris merkte op, dat, hoe zeer de men fchen zich zelven als- fprot berookten ; zy echter. weldra door aangenaame gefprekken dit ongemak dubbel zouden ver» goeden: zy wachtten geduldig geduurende een half uur; doch tt hunne groote verwondering werd 'er byna geen groord ge. en; elk las met aandacht in zyn nieuwspapier, dat hy in de hand hield; alleen hoorden zy van tyd tot tyd deze woorden, welke, even als door eene ‘echa, door de knechts werden nagebaauwd: een pyp, wat vuur, een vlammetje, aan seemen , een glaasje.wit, een glaasje exter, een glaasje. kina. Op een oogepblik ftond de Baron met drift op: Verwensch ik het niet „ zeide hy, om my nog langer: ín deze-holen der Cyclopen te laaten berooken , zonder «een: woord. te... hooren fpreeken; koom Secretaris, volg my gezwind; ik mag dui- zend voeten in den grond zinken, zo gy my hier ooit we- der ziet.” iere a ko NE and Zy, die immer een Koffybuis -in Amferdam van: binnen gezien hebben, zullen. deeze befchryving zeer overeenkomftig met deszelfs origineel vinden. De volgende van den Schouw- Burg -aldaar «vertoont. meer kunst, en í$ niet algemeef ge- noeg, om op byzondere voorwerpen toegepast. te worden: - Ins tusfchen zal het fchertzende dier befchryvinge , om deszelfs waar komiek, aan veelen bevallen.” > » Deftig, even als Pruisfifche Corpöraals, ftapten zy naar den Schouwburg: de „Zaal was reeds opgerold met menfchen ; zy moesten door eenige reiën doordringen , het geen den Secretaris zeer moeilyk viel; nooit’wäs zyn buik 200 he- vig in de verdrukking geweest; eindelyk kwamen zy op hunne plaatfen. EA | “*s Men maakte een aanvang om met eem vol orchest eene zeer fraaije Symphonie te-fpcelen : de certe ftreelw trof de reizigers ; een koude gril doorliep hun gebeente -m datis: fraai muziek, riep BAREND uit: nooit hoôrde ik iets dergelyks. Het is mooi, antwootdde.de Baron s ik béken hets maar hee’ koomt my voor, dat-myn knechts, op. myn Bal, met nog miger lieflykheid gefpeeld hebben; de wyg was luchtiger. = Maar, cilieve Secrecatis! zie dat fiooktje eers aan ; hebt gy oote zulk een gevaarte geziën? (her was cen Contrebas, welke de: goede man nooit aanfchouwd ‘had:) Zyn: de menfchen: diw uit- zinnig? hier aan ‘wordt immers meer hout verfpikd dán ‘aani honderd andere fioolen,. —— Wit ik u Bidden mag, bekyk: die, fnaartjes eens, het Zyn kabeltouwen van oorlogs-fregatten. Hat ba! hoe befpottelykt Terwyl zy nog fonden te latehen,: werd het fcherm Rik jetta. er vertoonde zich een- der: fchooufte tooneclen; de reizigers fonden: te-gatper, vooral has toen Ie LEVEN, GEVOELENS BN REIZE toen 'er twee Vrouwen met eenen theatralen tred ten voorà _fchyan kwamen. Achter hun fchreeuwde men onophoudelyk: zitten, zitten; maar de vreemdelingen begreepen deze woor- den niet eer, voor dat men dezelve liet vergezeld gaan met eenige harde {looten, met een wandelflok, in hunne refpeâive ruggen; zy gingen dus, fchoon zeer beleedigd en al grommen: de, nederzitten: Dit moest myn oud overgrootvader GODEFROI de Hakkglaar eens gezien hebben, (zeide de Baron, met een dreigende houding,)hy hakte hen allen tot moes; maar naauwe lyks werd het tooneel veranderd, of zy reezen wederom onge- voelig naar boven, en benamen dus alle de volgende aaníchous wers voor een groot gedeelte het gezicht. - : „y Barenn was enkel gehoor en aandacht. Hoog Edel geboren Heer! riep hy telkens uit, welke fchoone Vrouwsperfoonen zyn dat! welke lieve roode wangentjes! welke fraaije zwarte wenkbraauwen! Men zou ze fteelen. - DE BARON. » Wat gelykt deze fpreekend naar onze Domine's vrouw , uitgenomen dat zy niet mank gaat. DE SECRETARIS, i „ De andere heeft van vooren wel iets van de Zuster van onzen Chirurgyn. ‘0 DE BARON, - Als twee druppelen -water. | ge td DE SECRETARIS, | „ Deze heeft echter veel beter couleur. | DE BARON. ‚9 Op- eenen anderen tyd zal zy zoo rood niet zien; zy ís nu wat opdragtig uit verlegenheid, dewyl zy in °t publi moet fpreeken. Í ‚> Het deel, dat onze aanfchouwers namen in de rampen der heldin , was onbegrypelyk ; toen zy door een ontuchtig gè weldenaar werd vervolgd, welke haar zocht te onteeren, wil- de de Baron volftrekt op het tooneel klimmen om haar tt ontzetten, en den verleider eens braaf af te rosfen ; het {chuim ftond op zyn mond. Barenp en nog een oud Heer, wel aan zyn rechterhand zat, hielden hem met geweld tegen ; di Heer verzekerde hem, dat haar geen wezentlyk kwaad zot gefchieden, dat het maar een treurfpel was. Dit bragt den Baron een weinig. tot bedaaren: toen zy echter eindelyk, doot alle rampen vervolgd, en op het hooren van den ongelukkí- gen dood van haaren minnaar, zich aan de uiterfte droe en klagten overgaf , werd de Baron en zyn Secretaris zoo | aân- VAN EEN LANDJONKER. - 113 aangedaan , dat men hen in hunne traanen- koh aefchen : toen zy zich eindelyk met het zwaard doorftak“en zieltogend ter aarde nederviel,- gaven zy beiden cen gil, die door den geheelen Schouwburg klonk; vervolgens begonnen zy als blee= kers honden te huilen, zoo dat ‘er een algemeén gelach ont{tond. TRGE Ee ‚‚ Wat is dat eene'aandoenlyke gefchiedenis, zeide BAREND al muitende en fnikkende , ik heb in ‘de daad tiu ïn'dit uur meer traanen geftort, dan by het droevig affterwen van myn moeders Meutje, ja van alle myne bloedverwanten te femen. Hoe gelukkig zou ik zyn, indien ik dat bekooflyk ‘chepfel eens van naby mogt zien‘ en -fprecken! — Deze wensch kan zeer ligt vervuld worden, zeide een jong Heer, die voor hem ftohd, en „dezen uitroep hoorde; dat bekoorlyk fchepfet zil by het tweede Stuk, of by het Ballet, wel-in áe Bak koe men zitten , dan kunt gy-haar eens van naby befchouwen, maar ik vrees, dat zy u dan niet zoo fierk voldoen zal, =— » Het Scherm viel, de vreemdelingen waren nog louter aan- dacht , de traanen glinfterden nog in ‘hunne oagen , welke eckter fchielyk werden afgedroogd, toen een kluchtig Ballet een aanvang nam, Hadden zy te vooren, door hun geween, elks oogen tot zich getrokken , niet minder waren zy nu tot fpot, door hun gelach : de Báron hield elk oogenblik zyn buik vast, en riep openlyk uit, dat hy het befterven zou , indien zy niet ophielden. De decoraties trokken cok in ’t byzonder zyne aandacht ; welk een fraai landgoed f welke fchoone boomen, zeide hy : welke fraaije meisjens ! zuchtte BAREND, welke beentjes! zy hangen aan yzerdraadjens ; wat zien zy "er frisch uit , couleurtjes als lenteroozen! — " Eindetyk verfchynt de eerfte Danferes; men klapte reeds in de handen vóór dat zy een aanvang had gemaakt. Zy danfte op zulk eene wyze, dat zy de goedkeuring van den geoefendften kunstkenner wegdroeg. Zoo plagt ik ook in my- ne jeugd te dinfen, Secretaris! zeide de Baron overluid, op dat de overige aänfchouwers het ook zouden kunnen hooren , maar ik zou het nu niet meer kennen, ik ben te flyf gewor- den door het jaagen, vinken en visfchen: het heeft myn Papa zaliger ook veel geld gekost; ik heb meer dan vier volle maanden achter den anderen, tweemaal in de week, een kun- dig meester gehad. Men lachte; BAREND, zonder te hoorctt wat er gezegd werd, gluurde naar de gezwinde. voeten der Veftaalfche maagden. — Even als alle de overige vermaaken der waereld , nam dit ook weder een einde, „ Wik gy nu die vermaarde fchoone Aftrice eens zien ? vroeg de jonge Heer, welke den Secretaris even te vooren had aangefprooken ; zy zit nu vlak achter u, — Met het groote fte vermaak, antwoordde BAREND, we Daar zit zy, met LETT. 1801. NO. = Gy zyt een vreemdeling, myn Heer! die tot nog toe niet veel in de waereld gezien hebt; ik zal u kortelyk eenig onderricht geeven, Niemand verfchynt op het tooneel, of hy befmeert en beplakt zyn aangezicht met rood en wit; 2y maaken daarenboven hunne wenkbraauwen of blond of zwart; de kleederen, die zy als dan aantrekken, behooren aan den Schouwburg in eigendom: al wat zy opzeggen, hebben zy reeds weeken te vooren van buiten geleerd: zo lang men haar dus op het theater ziet, en wel op eenen afftand, zyn zy fchoon , bevallig, geestig; maar zoo dra die voorhangfels des bedrogs zyn weggefchooven, zyn de meesten, zoo als gy deze nu ziet; echter zyn ‘er, die ook van het tooneel uiet lelyk zyn, die veel opvoeding en verftand hebben;doch dit ge- tal is in ons land niet groot, dewyl onze natie, voor het groot- fte gedeelte, een vooroordeel heeft tegen het tooneel; doch deze, welke gy zoo even zoo bewonderde, kan juist in dien roem niet deelen; misfchien zyn ’er tegenwoordig dertig en meer jonge lieden in den Schouwburg , die haar zeer van naby kennen , en het fchynt dat alle de aandoeningen van zulk eene intieme vriendíchap juist het brooze ligchaam geene krage ten byzetten. ._ s» Waren de reizigers opgetoogen over het Treurfpel en het Ballet, niet minder ftonden zy als verfteend over eene Opera , welke zy mede voor ‘het eerst van hun leven aane fchouwden. — De Secretaris was een groot liefhebber var zingen ; hy geloofde , dat hy het in die kunst al vry ver gC- bragt had, fchoon hy nooit iets anders had gezongen dan Pfalmen, en eenige ftichtelyke Liederen van Vader LODESTEIN ; máar op het hooren van het kunftig en melodieus gezan der eerfte Chanteufe ftond hy als een ftandbeeld. Zy overtreft my verre, zeide hy al zuchtende ; hoe klaagt zy , even als een verlaaten nachtegaal, of als een tortelduif, die, in de hooge olmen, zyne geftorven gade beweent! » De Baron had hier echter veel op aan te merken : het is onnatuurlyk, het mensch heeft veel hartzeer en droefheid, zy fchreit, zy zucht, zy valt in flaauwte , en echter zingt. ey als een leeuwrik ; ik bid u, wie denkt 'er om te zingen als hy in gevaar is, of van de waereld ftaat te fcheiden ? —— ‘Er kwam ook een knecht in voor , welke eene kluchtige xol moest fpeclen; dit behaagde den Edelman: dat is na- 3 i l tuur- VAN EEN LANDJONKER.. 7 115 tuurlyk, zeide hy, dat die vriendfchap nu eens zingt; de man ìs vrolyk : ja fomtyds moest hy. zoodanig om zyne grappen lag- chen, dat zyne buuren tegen, wil en dank medegefleept wer- den, om hunne lachfpieren insgelyks te beweegen. | ~- Deeze Opera werd door een voortrefyk Chorus: beflooten s BAREND luisterde nog toen het fcherm reeds.. wis gevallen ; doch weldra werdt ‘hy uit zyne verrukking opgewekt door het weggaan van alle de. aaníchouwers:, waar. van een ge- deelte met drift voorby hem heen drong, én--zynen voar- uitpuilenden buik weder niet weinig kneusde en wrong. mm Zy volgden mede den flroom, en kwamen.behouden uit de. medie , dwars door eenen dikken drom-van Koetfen en Sleeden A die., even als een dwarlwind ,- door elkander - ` -f E ' In het Tweede Deel, met het welk dit. Werkjen voltooid is. wordt de reize van den Landjonker, van dwmfterdam , over Broek in Waterland, naar Alkmaar, de Beverwyk, Haarlem , Leyden , Rotterdam , Dordrecht , Breda, Antwerpen , Gent , Brugge, Oflende en Leuven, op dezelfde wyze befchreven : vooral is het zien van een kamer te Broek in Waterland , doot den Jonker, op den rug van den Predikant, en het omftooten van een Porcelainkas aldaar , tot groote finart-van de Huis- vrouw, zeer aartig befchreven , en het geheele. Werk zoo- dânig ingericht, dat: het den Lezer wezenlyk by het ver- maak, ook gepast nut kan verfchaffen; waar toe ’er hier en daar-redeneeringen voorkomen y over de Vryheid , den Adel, -bet Begraven in de Kerken, enz, die tot het doel kunnen lei- den, het welk de Schryver zich heeft voorgefteld.. Epuarn STANLEY ‚ of de gelukkige wedervinding, _Toneelfpel. J- E- DE WITTE VAN HAEMSTEDE. (Niet-vertaald.) Te … Zwolle, 5y J. de Vri, 1800. - dn 8v0. TIG dh O So o) et negenëntwintigfte letterkundig origineel Werk. van de- zen Burger , in de laatfte zestien jaren! Voor hetzelve vinden. wy éen zeer aanmerkingswaardig .Voorbericht-, waar uit wy-het eenen ander willen affchryven: „ Zoude het in de Baraffche Republicq alléén: waarachtig. bevonden: worden ; dat de Godheid op ons kleen pleksken vaderlandfchen gronds Genien deede worden. enkel om de beurs der. Boekhandelaars met goud se vullen en de Auteuren tot den blindemans flaf van eenen. verdienftelyken Belifarius. te verwyzen ? Dit is, in de daad, e Satire; het is eebe gegronde waarheid; en men itoe aljoen de ondervinding te raadpleegen om er van overtuigt te worden. Onze. Critici —— en de hemel er- barme zich. over onze siia; als het Bataafíche minr” ba 2 a 316 J. E, DE WITTE VÁN HAEMSTEDE Schryvers gelt! == zullen deuwig de wierook voor de vers talingen -~ de veeltyds armzalige verminkte vertaalingen =s van uitlandfche ftukken aanfteken, enz. Het heeft my reeds Jange gefmert-ontwaar te worden, dat men ‘èr zich op fchynt toe te leggen om onze vaderland{che letteroefeningen, onösel» moedig, te -beöordeclen , enz. -KorzeBUR, =— SCHILLER EN meer andere mannen van naame zyn, ik beken. het geame, bewondering en navolging waardig: —= docly, moet dit in ons het denkbeeld doen gebooren worden, dat wy ons alleen by hunne Vertaalingen behoorden te bepaalen „ zonder dat eenig origineel (uk, van een inlandsch Schryver, wermoogend zoude zyn hen te evenaaren ? mem: En ; echter” fchynt. dit event» wel den waan, onzer Natie. te. zyn. ‚ Het ontwerp is in de daad niet kwalyk gekozen, het voorr val is roerend genoeg, en.de characters- worden ook zeet goed vol gehouden ; maar het is jammer , dat men zo vooraf reeds alles raden kan ;- ook, zodra men maar van recruten en rovers hoort, hoe de ontknoping wezen zal; -wy. alt thands -waren , onder ’t lezen, voor. EDUARD €n JULIA, geen ogenblik in «onrust of onzekerheid. Wy konden. zekerlyk wat aanmerken, en: cen aantal. vragen doen; maar wy denken aan het Voorbericht 3 de. Schryver zou ons verdens ken „ dat wy hem. (let wel, Lezer! hetis. ene zonderlinge.en geheel originele uitdrukking) zweepen wilden niet met eene vaderlyke maar met eenen. Neroïquen tucht, Evenwel ,- wy rangfchikken zynen armen eerlyken svamusy (zo als hy ‘hem noemt) wel niet, door eene anachtfprauk, onder de PRULLARIAi, maar vinden ons “toch verplicht te zeggen, dat in dit origineig Werk erigineel gezondigd is -tegen een eerst en ‘voornaam ver- eìschte in een goed Toneelftuk,: édatheid van bedryf nament. hk. Amarra en haar: Zoon doen in-het geheel geen dienst; Mejuffrouw zonne heeft ons ook geweldig verveeld; en het gehele derde Bedryf; waarin de Schryver (die denkelyk ga- boord of gelezen. had, dat een Toneelftuk. volftreke af nrden of syf en hebben moest) de kinderen van EDUARD en JeLia met „knecht een reisje laat. doen, kan: geheelenad Wagvaie.. <o 23 TEST Sen Bn Ears teld : Maar dit zy gepoog ‚van het megenêntwintigfle ; wy. willem no het dertigfie der letterkundige originele. Werken van dezen Burger ter hand nemen. i. 0 n tos, Ed bp * tb" ad ¢ >” - b VALMONT DE sait priesT, òf de Schipbreukeling. Torieelfpel. JE. DE WITTE VAN? HAEMSTEDE. (Niet vertaald,):--7à ~ Zwolle , by J. de Vrf; 1rëoo; in 8yo. 134 bh taai ALMONT DE ST. PRIEST: 'leėd :féhipbreuk op een afgelegen NV: Britesch Eiland. «Men vermoedde, en-dat met recht, dat hy van wegen het-Franíche :Hof belast was. met zeer gewiche tize. geheimen; ew daarom meende.:de: Gouverneur van ‘bet enen zeer gewichtige. dienst ‘te_doaen aan zyne rege ring, als hy-dien mam idaar. ophield ‚-.en zy geheim kon machtig: worden. Doch ‘dìt laatfte gelukte niet; en “twaalf jaren imig , die sr. paresr dahri was, onderfchepte “de Gout verneur alle de brievén-, idie “hp afzóndz zodat: men.cin Frankryk niets van hem weten kon, == Mjlord Custer, Onder-koning van: lerland, wordt: ni ‘op het Eitand 'verwachti Nu werpt de Gouverneur Erle ‘vooral: ‘doôr:-ROBER? ain 3 DOU- x18 J. E. DE WITTE VAN HAREMSTEDE poudLss, (een lage fchelm, die zelve zynen post begeert en hem alzo wil doen tuimelen,) sr. rriesT in den kere ker; dan deze blyft ook nu flandvastig. Mylord CHESTER komt, en nu raakt de Dr bi vry: ene jonge Dame, die cuesTen by zich heeft, en de Dochter van den’ Gouverneur Spelen hier enen zeer lieven rol in. Die jonge Dame is ene Franche , en hare Moeder aan Afylord verloofd : deze Moes der is de Echtgenote van STe PRIEST , -die hem voor dood hield : dus vindt deze nu en zyne Vrouw , en zyne uits mauntende Dochter. Mylord CHESTER is een zeer | man 5 waarom dan ook alles zich uitmuntend fchikt. | Dit ftuk zal zeker op. meer dan éne plaats roeren ; jammer maar wederom , dat men ook hier te fpoedig. de ontknoping kan vooruit zien ; ook is de gehele gefchiedenis niet zeer waarfchynelyk; de fpoedige bekering van den fchelm Doveras ds machtig vreemd : waarom hem niet liever loon naar werk egeven ? Ook had de minnary en het zo fpoedig: gekion- ken huwlyk der Dochter van den Gouverneur met den waar- digen JoHN EDWARDS, die toch niets-doét tot het ftuk, wel kunnen wegblyven, Maar is, onder anderen, het volgende, in éenen. Man , die negenëntwintig originele Werken heeft ín % licht gezonden , niet: onvergefelyk ? Terwyl ST. Wen dood zal, ChZi = van dit foort.zyn det ene menigte, Met) atie “onze opmerkzaamheid kunnen wy óok niet naar fporen:, welken régel de Schryver volgt by Het -verdubbelen der vocalen; bl. 13;-b, v: braave mannen en-breve-George: is het ‚“-misfchien , om dat ‘het ene- ehkel-„*het andere meer- Woudig is? dk vondt, bh. 127, Maan. wy daar- ook nog op. eh. Maar VALMONT DE ST, PRIEST, TONEELSPEL. 119 Maar wy hebben geen lust om ene volledige lyst van taalfou- ten in dit ftukje te leveren. Des Schryvers eenèndertigfle originele Werk zal nu wel Spoedig volgen , voor het welk ons een algemeen breed. voerig Voorbericht wordt beloofd, waarvan Wy dan ook nieg zullen nalaten, onzen Lezer verlag te doen, Be Tweehonderd pi Vyftig pA sd alle ; Levensftanden. | r H. BOS. Te e A. B, Saakes 1ôoo. Za 8yo. 62 bh ai 3 5 a iets toch kan de Mensch, op zyne reis naar de eeu- pa wigheid , meer ter ftade komen, dan eenen goeden » Raad, òp alle de kropkélpaden van dit leven, welke hy » toch bewandelen moet, zal hy de voorgeftelde groòte reis, » gelukkig volvoeren; — en hoe vecle duizende gevallen, pe ireft men, op het toneel der waereld , niet aan, die ons » doen reikhalzen , naar eenen goeden Raadgeever ; vooräl, » voor Jonge Men(chen, die nog te zwak zyn, om bet goe= » de van het valfche te onderfcheiden” ===- Deeze allezing gegronde aanmerking ‘ontmoeten wy ín de korte Voorrede voor dit nuttig Werkje van den Burger nos, die allezins bly- ken vertoont van goed verftand, gezond oordeel, en pligtmaa- tigen yver voor 't geen de Mensch als zyn hoofdbelang in dit leeven behoorde aan te merken === eerbied voor God, en hoogfchatting van deugd en goede zeden. Van zelf fpreekt het, dat, onder cen, zo aanzienlyk getal zedelesfen ‚ de ecne boven de andere door belangrykheid zich zál aanpry= zen. Met dit alles moeten wy den Verzamelaar het regt doen, dat hy alwat van niersbeduidendheid, zo wel als van beuzelagtigheid , senpro het voorkoomen heeft, zorg- vuldig beeft vermyd. ie hier een paar voorbeelden tet proeve, wyl tot meerdere thans de plaats ontbreekt. , » Wanneer het geene gy u verbeelde of verwagte, juist uitkomt, zoo kunt gy echter, met rede, nooit uwe verbeel- ding flellen, totteenen grond van uwe hoope of verwagting, zonder gevaar te lovpen, u te bedriegen; de verbeelding, in zich zelve nuttig, vervoert veelen dermate, dat zy zich door herfenfchimmen kwellen: onze hoop of verwagting, zoo die redelyk is, moet {teunen op zekere gronden,” "` „Het geen ons aanftaande is, weten wy te vooren niet, doch het is nodig, ons geduurig te herinneren, het verander- lyke en wisfelvallige van alle dingen , waar door wy bloot taan , voor groote en gewigtige verwisfelingen, op dat wy Onder bezeffen van onze afhanglykheid, ons aan{taande lot n in de beste handen toe vertrouwen,” , verm 7 et 20 DC Hs BOS, ZEDELESSEN. - Met den Burger sos zyn wy 't eens, dat dit Boekje met nut op de Schoplen , tot vertaalingen, zou kunnen ge bruikt worden. Doch daar toe ware hèt wenfchelyk, dat ‘op de zuiverheid der taale, en vooral op de naauwkeurigheid der punctuatie, meer achts geflagen ware. _ Deugdryke Voorbeelden en Zedelyke Gefprekken , voor dè Jeugd) ‚ door. È. VAN AKEN. Mer Plaaten Te Amfterdam, by d Erve W. Houtgraaf, 1800, 85 bl. basterd Formaat. egio is waarlyk het getal van Leerf*en Leesboekjes voor Kinderen! Nog dagelyks groeit hetzelve aan. Ook de Burger f. vaN AKEN ‘rangfchikt zich onder die Vermeetderaars; en wy zouden van zyn Boekje welligt geen gewag maaken, ware het niet, dat hetzelve zich op eene te gunftige wyze om ‘derfcheidt, om te midden van dien grooten hoop verdronges te worden, of in vergetelheid te geradken: waarom Wy, op ’s Uitgeevers verzoek, door deeze Aankondiging, gaarne het onze willen toebrengen, om het voor dit lot te be: waaren. ; | ` Dit Boekje dan beftaat uit 12 Gedichtjes, die, wel is waar, juist niet veel aanfpraak op dichterlyk fchoon kunnen maa. en , maar echter in een’ bevalligen geest gefteld zyn, en in alie welke, waarop 't by Kinderen wel het meest aankomt, eene goede zedekunde heerscht. — Dankbaar aandenken aan God, Gehoorzaamheid , Ouderliefde , Lust toe leéren Vlyt, Tevredenheid ,. Mededoogen , Grootmoedigheid, Nedrigheid en Menfchenmin, Orde en Zindelykheid , Oprechtheid , Spaar- zaamheid; deeze zyn de Deugden, die hier.der Jeugd wot den aangepreezen ; €n, ter veraangenaaming van het ondere wýs, vercierd met even zo veele aartige Plaatjes, die, althans het Exemplaartje , dat wy voor ons hebben, zeer lief ge kleurd zyn. — Verder vindt men in dit Werkje eenige Ze delyke Gefprekken în proza; zynde eene aanfpooring tot Wel: Vane ‚ en eene befchouwing der Natuur en derzelver erfchynzelen , enz. doormengd met Voorbeelden uit dë oude Gefchiedenis en het dagelykfche leeven; doch in wel ke Gefprekken wy den Kindertoon wel eens gemist hebben. In ons voorig Nummer is deeze Drukfout ingelopen: Bladz. 66, Lett., de laatíte regel , ftaat: Oost en Oost» Zuid - Oost ; lees: Ooste Zuid - Oost en Zuid-Oost, à | l ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Leerredenen voor. onder fcheiden’ jaren en betrekkingen des menfchelyken devens , gefchikt tot een Huisboek voor Christenen. -Door P, H. VAN LIS, Predikant te Tholen. Te Utrecht, by W. van Yzerworst, 1800. In gr. 8yo. 278 bl, W” kunnen. onzen Leezêren van de onderwerpen dezer . Leerredenen geen beter verflag geeven . dan met de eigen woorden van den Schryver zelven, in het Voor- bericht, „ Zy bevatten ,” zegt by, ‚‚ de voorname plig- ten en belangen van de onderfcheiden jaren en betrekkin= en des menfchelyken levens. — De eerfle vertegenwoote igt aan jonge lieden het navolgenswaardig voorbeeld van den jeugdigen Jezus. — De tweede doet meer gevor- derden in jaren aan hunnen doop en hunne godvrugtige opvoeding gedenken, — De derde, bied een verootmoe- digend en tot verbetering zoo ernftig opwekkend terug gezigt op jeugdige misdryven aan. — De vierde wekt de getrouwden op ‚ om zig ernftig op de bevordering van. elkanders zaligheid toeteleggen 3 als een hoofd- pligt van den Christen Egten ftand. — De vyfde fchryft aan ouders voor, hoe hunne kinderen voor God op te voeden, — De zesde dringt by alle bekenden en vrien- den en bloedverwanten het gelykelyk bewandelen van den hemelweg op het kragtigst aan , om zig niet een- maal tot een eeuwig verderf van den anderen gefcheiden te vinden. — De zevende bevat eene opwekkende aan- maaning aan huisvaders, hoe zig met hunne huisgezinnen aan den Godsdienst toe- te wyden. — De agt/fe houd eene ernftige poging in op de harten van oude en in het kwaad verdiepte zondaars, om hen nog eindelyk ter be- keering te bewegen. — In de negende vind men een aanmoedigend vertoog over de voordeelen en de pligten van den Christelyken ouderdom, — De tiende beveelt den Christenen, byzonder die van jaren en ervarenis 4 LETT, IOI. NO. 4 | k Cês 12e ‚P. He VAN LIS eene hlymoedige en vrugtbare herdenking van de God. delyke leidingen met hun aan; en geeft lesfen aan de hand, hoe dit geliefd Christenbedryf meer nuttig te maken. — De elfde en laatfte , bevat eene emffig aanfpooring, by het begin van een nieuw jaar, tot het behartigen van zyne Ees belangen, uit aanmerking, dat zulk een jaar ons fterfjaar zyn kan.” - Men heeft den Eerw. vAN Lis reeds uit verfcheidene, door hem te voren EE Aret Leerredenen, als een verftandig en ervaren Prediker leeren kennen , die ’er zyn werk van maakt, om de door hem gekozene ftof- fen, op- een duidelyken , onderfcheidenden , toeëigenen- den toon, te behandelen, en, naar zyne wyze van den- ken, voor hun, die aan dezen leertrant gewoon zyn, regt belangryk te maaken. Deze bundel onderfcheidt zich ook nog al van andere Leerredenen, die, van tyd tot tyd, uit den fchoot van het Hervormd Kerkgenoot: fchap in ’t licht verfchynen, door den vryen trant, waar in de Leeraar de verfchillende onderwerpen behandelt. Overal ziet men den zuiveren toeleg doorftraalen , om , door gepasten ernst en aandrang, het geweeten wakker te maaken, en het hart te roeren, en daardoor redely- ke, diepe overtuiging, en de beste vruchten van echte Godsdienftigheid en daadelyk Christendom voort te bren- n. De Leeraar zegt, in het Voorbericht , zich, bee Kalven op behoorlyke kortheid , op de meest mogelyke duidelykheid en populariteit toegelegd te hebben. Deze Kerkredenen hebben, in de daad, weinig of niets kunst- matigs, geene gezochte fieraaden , en nog minder afge- trokkene redeneeringen. Zy zyn ook niet zoo omflach tig, als de voorgaanden over den Heidelbergfchen Cate- chismus. Men kan °t geheele plan, by elke Leerrede, gemakkelyk overzien, en zich eigen maaken. Dit alleen zouden wy den Leeraar, indien hy vervolgends meet dergelyke Preeken mogt willen laaten drukken, wel wil- ten raadeh, dat hy toch, ter bereiking van zyn | „waardig doel, de groote behoefte van verlichte begrip: pen, zonder welken geen redelyke overtuiging, òf wate re verbetering van hart en leeven , te verwachten is: nimmer uit het oog verlieze, en, in de keuze van uit drukkingen, zich niet al te veel naar de volkstaal fchikke. Deze rust niet zelden op min of meer nadeelige dwaal begrippen, die de beste vrucht der Euangelieprediking allermeest in den weg ftaan, en daarom, by alle bek waa- | | me LEERREDENEN. | 123 me gelegenheden, met gepaste omzichtigheid behooren engewerkt te worden. en i hier, tot eene proeve, het kort beloop der laatfte Leerrede over Jef, XXVIII: 16b.: „ Dit jaar zult gy erven.” Eerst rd eene korte opheldering van dit gezegde, door den. Profeet Jeremia. zekeren Profeet Hae nanfa, tot ftraf voor zyn hemeltergend fchandgedrag, voegd, voorafgaan, waarby hy onderzoekt, of het een billyk vonnis imhield? en of het vervuld is? Daarna onderhoudt hy zyne toehoorders , in de tweede plaats j over het gewigtig ftuk , wat ons te doen ftaa , of ha ons eens zoo gaan mogt? Flier worden de vier volgende.by- zonderheden overwogen. 1. Of wy dit te wachten hebben: Dit jaar zult gy flerven ? en wie onzer inzonderheid daarvoor moeten vreezen? waaromtrent wordt beweerd: „ Te wagten hebben wy dit, allen: zoo verre de kans yan fterven en niet fterven , ten opzigte van de weten- fchap, die wy van één van beiden hebben, volmaakt gelyk fla, Daar zyn ’er nog in het byzonder onder ons, je meer dan een’ evengelyken kans hebben om te fter- ven, dan om te blyven leven.” De Leeraar bedoelt oude en zwakke lieden, en roekelooze zondaars, wien hy het kaer leevensgevaar , waarin zy zich bevinden ;. zeer nadrukkelyk doet bemerken. a, Wat ons onders fcheiden lot zou zyn, in gevalle het aan ons vervuld wierd? Dat verfchil zal verbaazend groot zyn, naarmaa- te de doodelyke pyl ons, of onbereid en onbekeerd, of bereid en met God verzoend , zal treffen. 3. Wat ons dus, veiligheids- en voorzichtigheidshalve, te doen ftaa, of dit eens gebeuren mogt? Ons eerst en noodigst werk is, om uitkomften tegen den dood te zoeken; daar te zoeken, daar zy alleen te vinden zyn, by Gods genade in Jefus Christus, die den prikkel des doods heeft weg: genomen. Voorts is ook noodig, dat wy van heden af den zondenweg verlaaten, waarvan het einde een ramp- zalig fterven is; dat wy ons tot God bekeeren, en zoo leeven, dat wy kunnen heengaan, als dezulken, die ruse ten van hunnen arbeid, en wier werken hen navolgen. 4. Hoe wy, om dezes woords wille, daarin behooren ezig te zyn? Het moet met allen ernst, het moet ten fpoedigften, heden imoet het gedaan worden. Hi laat de Prediker, in de derde plaats, een welmeenen woord van waarfchouwing, beftiering , en opwekking s volgen. Hy waarfchouwt rn om de duingene 2 134 Pe H VAN LIS de roepftern:, die, door de verhandelde textwoorden , tot elk en een iegelyk komt, toch niet in den wind te flaan; raadt hen, die zich door zyn voorftel getroffen, en nu byna bewogen vinder , om hun einde te beden- ken, maar zyn inzien, ten beste, en voegt 'er ook nog iets tot aanfpooring en vertroosting by, voor den wyzen en vroomen. Alles wordt befloten met eene plechtige ok je aj; zyne toehoorders, over het gewigug woord, dat hy hun heden van Gods wege heeft toege- fproken, die wy, tot een ftaal van den preekftyl, in ezen bundel, hier nog woordelyk willen laaten vol- en. „ Ik vrage u dan, plegtig, voor het aangezigt van den alwetenden God, vrage ik u allen af: wat zult gy nu met deze zyne boodfchap doen? waar zult gy u nu heen begeven? wat zal nu uw eerfte werk zyn? — Zult gy dit ernftig woord nu weder gaan verzondigen ? zult gy nu, gelyk gy meermalen deedt, verftrooïjing gaan zoeken, om allen indruk dien het op u moog ge- maakt hebben, weder uit te wisfchen ? .... dan roep ik u, Ô rampzalig geftorvenen ! die hier in het duister graf ligt, en nog maàâr onlangs zyt gezonken , en die met diergelyke getrouwe genademiddelen hetzelfde ge- daan hebt, toen gy nog in leven waart! ík roep u tegen deze onzinnigen ten getuigen, of uwe zielen zig dit nu niet op het deerlykst beklagen, en zig om die dwaas- heid verwenfchen? .... getuigt, getuigt, tegen deze ver: harden van harte, dat zy u toch niet verder navolgen ! dat zy, daar het voor hun nog het heden der genade is, zig liever door dit woord ter bekeeringe laten lei- den, en alzoo hunne kostelyke, onfterfelyke zielen nog als vuurbranden uit.het vuur redden !! =- == Neen, M. zame gebeurtenisfe zou gewaagen, als die, ter vermel- dinge van veele byzonderheden , voor eene gewoone ípreekbeurt meer dan a Smeg ftoffe aan de hand gaf. De Utrechtfche Kerkleeraar Kox nam ook die. ge- legenheid te baâte, Naa eene korte uitbreiding van den Text, zymde DANIËL’s woorden, H. II: 21. want Ay verandert de tyden en de flonden, zegt hy, s cerst van Neerlands Staats- en Volkgebeurenisfen , en dan, » van de Gefchiedenisfen en Lotgevallen der Christen- ə Kerk , onder ons, gedurende de Eeuw, dien ( in » Wy nu eindigen,” te zullen fprêeken.. Tot het eerfte deel brengt hy vier Stukken: s, Neerlands Regeerings „ Beftuur, met de Omwentelingen , daar toe betrekke- p lyk.” — s» De Oorlogen; Nederland aangedaan, en » door hetzelve gevoerdt,”” si „ De onderfcheidene » Rampen en Zeegeningen, waarmede God Nederland » bezocht en befchonken- heeft, : == 4 De vergely- s» king van Neerlands toeftand by: den aanvang, en: het EN einde der XVIIIde Eeuws, dat wy thans beleeven, In zulk eene menigte en verfcheidenheid van onderwer- pen kan niet anders dan'èċne oppervlakkige behandeling verwagt worden. Vreemd dagt het ons, intusfchen , daar Do. Kok van de oprichting der nutte Stichtingen In de Agttiende Eeuw gewaagt, dat wy de Maatíchappy Tos Nut yan °t Algemeen niet vermeld vonden; eene in- K 3 - Tich- 126 A. KOK, EEUW-REDE. richting ‚welke; in zoo veele opzigten , zeer veel muts beeft voortgebragt, vooral, em van andere voordeelen nu té zwygen, door haaren weldaadigen invloed op de verbetering der Schoolen. Immers kan de Leeraar kok niet onder de bewooroordeelden in den Lande behooren, welke, onder: zotte voorwendzels, der ear Pai j- oed hart toedraagen? — Ovêr den ftaat der ale Lier te lande heft kok zwaare treurklagten aan, Alle Gezin- ten zyn, volgens hem, van het oude afgeweeken , onder andere ook, zo als zvn Eerw, zich gelieft uit te druk- ken, de zoogenoemde Doopsgezinden, wien dy egter, de getuigenis geeft, dat zy „ door fchoone Schriften over ə de Zedekunde en andere igg an veel goeds s verricht hebben.” -In ’s Mans eigen erkgononichap moet het, volgens zyne manier van denken, niet vee beter gefteld zyn. Men hoore hem: „ In Duitschland 9» (dus fchryft hy) werdt de Deïstery openlyk geleerd: „… En, 200 God het niet verhoed; als rechtzinnige en gé- trouwe Opzieners van onze Kerk niet waaken ;loopen » wy hét zelve gevaar. — Althans (zoo gaat by voort) „ de Leer en Inzettingen van onze Vaderen ftaan by s, veelen onzer Leeraars op geenen of eenen laagen prys: „ men werkt het Ongeloof, op het minst. den Remon- ftrant , Chaatlyke vergelyking ! ftaan dan de Remon- ftranten maby de grenzen van het Ongeloof? zie MATTH: VIE 1, enz.) in de hand, door eene Zede- „ leer, die-den Geest van Jefus mist; door een Euan- » gelie zonder ziel en zonder troost; door miskenning „ en verberging van deszelfs grondwaarheden ; doot » uitlegginge der Schrift , geplooid naar een menfche- „ lyk en bedorven ftelzel” Men herinnere zich hiet het persee Die te veel zegt; zegt niets, Een der drie Lofgedichten op deeze Leetrede eindigt met de volgende aanfpraak aan Domine KOK: di ss Uw Kruin. verdient met meer, dan Lauweren gekroont! „ Het deftige Gelaat eens Eeuws, door zyne Jaaren, » Ziet wel vernoegt: hy fchudt zyn Sneeuwblank, witte Hairen; ‚‚ Hy rukt uit zynen: Kruin, een. groote zilvren Lok, » Vliegt die tot eenen Krans, voor den Eerwaarden gox !”—! …… -D was C. RYK, LEERREDEe. I2? De weinige invloed der menfchelyke pogingen, op de be vordering der waare Gelukzaligheid en verbetering wan het Menschdom. Voorgefteld in eene Leerrede, tot Nuiting der Agttiende Eeuw, over Pred. I: 14-18, door G. 188 N. SCHOTSMAN, TWEE LEERREDENENe Herinnering aan de voornaamfse lotgevallen van Kerk en Vaderland , geduurende de Agttiende Eeuw, by ders zelver uitgang, in een Dank- en Bid-uur; en de Nieu we Eeuw geöpent met eene Leerreede, over onzen thans bedenkelyken toeftand; door N. SCHOTSMAN , Predikant, Derde Druk. Te Sneck, by ÇC. van Gorcum , 1801, ` In gr. 8vo, 56 bl. l , M | ene oppervlakkige opgave- van de’ voornaamfte, zoo voor- als nadeelige lotgevallen in de Kerk en in den Burgerftaat, gevolgd van etlyke even oppervlakkig be- handelde zedelyke gevolgen uit het voorafgaande ws js de inhoud der eerfte Leerrede, Meer bewerkt is de tweede Leerrede, hoewel dezelve niets nieuws, of ’% een niet reeds dikmaals gezegd is , bevat. In de ge- ante eener Biddagspredikatie, fchetst SCHOTSMAN da opkomst, den bloei en den tegenwoordigen vervallen toe, ftand van ons Vaderland, met aanwyzing, hoedanig Neerlands Volk , onder de tuchtigende hand des Aller- hoogften, zich te gedraagen hebbe, De zulken, die in- de leiding van ’s Mans gedagten behaagen vinden, zul. len vooral de laatfte Leerrede met ftigting leezen. Leerrede by den aanvang der Negentiende Eeuwe, uite . gefprooken in de Amftel Kerk, op Donderdag avond , den 1 January 1801, over Pfalm CXEV: 13, door ACOBUS RYSDYK TAKENS, Predikant te Amfeldam. c Amfteldam , by J. Vriefe en J. A. Swalm , 18or. - In gr. 8vo. 36 bh choval’s Opperheerfchappy verduurt alle de wentelende eeuwen, en wisfelende levensiyden, en is in die alle even zeer op te merken ~-= deeze is de ftelling, welke, naa eene korte opheldering van de Textwoorden , de Eerw. TAKENS zich ter taake heeft voargefteld. Zeer geleidelyk en regelmaatig worden de bewyzen, ter ftar Vinge van die ftellinge, ontleend, deels uit den aart en de natuur der Gods-regeeringe , voor zoo veel ons van dezelve iets bekend is — deels uit de daadelyke proe- ven, die zich van agteren opdoen. Zie hier jets uit de laatfte Afdeeling , waar van het affchryven ons niet zal ver Je RYSDYK TAKENS, LEERREDE, 129 verdrieten, en °t welk ter proeve van ’s Leeraars niet onbevaliigen ftyl zal dienen, „ Wat is ‘er, (zoo fpreekt s» zyn Eerw.) zints de Schepping der Waereld, tot op dit ə» oogenblik , al op onzen aardbol gebeurd? Ongeveer » 57 en eene halve eeuw verliepen ’er. Hoe veele om- s» wentelingen? welke geweldige botfingen? hoe menige s Volken, Ryken en Staaten gingen op en onder? wel- » ke verwoestingen richtten, in elke eeuw, nu hier, dan s ginds , de bloedigfte oorlogen aan? met hoe veele „ rede mag de gefchiedenis van het menschdom, over » het geheel befchouwd, helaas! eene gefchiedenis van » vernielende: oorlogen heeten? hoe vaak dreigde , nu » hier, dan daar, alles door wanorde °t onderst boven » te keeren? welke tegenftrydige belangen wierden door » de menschlyke geflachten gekoesterd ? hoe zeer woel- s den de driften, als onftuimige waterhoofen, tegen el- »» kanderen, in ? welke verfchriklyke gevolgen deden » derzelver uitbarftingen gevoelen? hoe veele flachtof- » fers wierden, van tyd tot tyd , door akelige pesten » weggefleept? .... hoe veel zou ik hier nog by kun- » nen voegen? .... En nog heerscht , niettegenttaande » dit alles, dezelfde orde, Heure wyziging moge ver- » anderd zyn; zy zelve is echter, door heel de Schep- ral ing „ nog even zichtbaar , nog even verwonderlyk, s, Ondanks alle verwarringen, endanks alle tegenwrye » tingen , blyft de heerlykheid der Eeuwige Majefteit s, zegevieren, en handhaaft deze zich, tot op dit oogen- » blik, in alle. ontelbaare byzonderheden. De hand des s» Heeren was fteeds het opfchrift op alle de uitkoom- » ften der di. _G. THIN VAN KEULEN, die, voor eenige jaaren „ zy- J: ne Landgenooten met de Leerredenen van PIERRE DU Bosc , over den Brief aan de Efezeren, in ’t Neder- duitsch overgebragt , onthaald heeft, is ook Vertaaler en Uitgeever van deze Boet- en Biddags-rede, in den jaare 1662, te Caen, eene bekende Koopftad in Vrank. ryk, (alwaar toen eene zeer talryke en bloeiende Her. vormde Gemeente beftond,) door dien eerwaardigen Man , vervolgends , nadat hy uit Vrankryk verjaagd was, Leeraar in de Walfche Gemeente te Rotterdam, uitgefproken. s i » Men moet,” zegt de Vertaaler in het Voorbericht „ „» deze Leerrede befchouwen en beöordeelen naar den. 