VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
meer om geëerd of gelieft? Zoo zy alle de loftuitingen , die wy eertyds van onze zeden en leere hebben gegeeven, niet hebben aangenoomen, zullen zy dan al het geweld, dat wy tegenwoordig tegen dezulken „die dezelve aanvallen ,gebruie. ken, wel goedkeuren? In tegendeel, vermits een ieder vry ia zyne genegenheden en oordeel begeert te zyn , heeft niet veel meer deeze Tyrannie alle de geesten oproerig gemaakt 2 Hebben wy wel één eenig Vriend, ik wil zeggen, een waar Vriend? Men vertoond wel, als of men ons beminde, om dàt het belang of de vregze daar toe verplichten; maar waar zullen wy een’ vinden , die ons oprecht bemind? Waar zul- len wy een’ vinden, die ons niet inderdaad haat? Men ver- bergt zich om ons te flaan, doch doet men het daarom te minder? Hoe veel onzichtbaare handen brengen ons flaagen toe, die des te gevaarlyker zyn, om dat men de plaats van waar ze koomen, niet kan ontdekken? Zeggen wy dan „dat het geweld , de plaag der Deugd van onze eerfte Vaders in- ge- 178 DE SNOODE LISTEN enoomen hebbende, zich by de onmacht van die; welke fun aanftonds zyn gevolgd, gevoegt heeft, en dat Zoo men van de achting die men voor de eerfte had , overgegaan is tot de verachting voor de tweede, men ook met recht kan zeggeng dat die verachting vour ons is gebleeven , ja „dat ’er noch een doodelyke haat tegen ons is bygekoomen ”, e Pater DE LA MOTHE. „ Dat is te zeggen, Eerwaarde Vader, dat men in twee of drie woorden van HORATIUS, de geheele historie van ’t Genoodíchap vind. l Ærtas parentum , pejor avis, tulit Nos nequiores. Onze Vaders zyn zoo veel niet waard geweest als hunne Voor- - vaders , en wy zyn noch erger als onze Vaders”, : De Pater PROVINCIAAL. ss Dat ’s waar: doeh, ik geloof, dat wy hier niet verder aan moeten. Want wy konnen niet zeggen, dat onze naar- omelingen noch erger zullen weezen dan wy ; want ik weet niet, of wy ’er wel zullen nalaaten, en of het Genoodfchap in dien {taat waar in-het thans is, wel lange zal konnen ftand houden”, De Pater PRINCIPAAL. a En wie zou tach in ftaat zyn ons uit te roeïjen , waarde Vader „aangemerkt wy noch nooit zoo machtig zyn geweest, als we thans Zyn , gelyk gy zoo even zelfs bekend hebt”, - De Pater PROVINCIAAL. „, Dat is juist de voornaamfte reden van myne vreeze, Wy zyn nooit fterker geweest; maar; zyn wy wel ooit meer ge- haat geweest? Onze grootheid is geiyk een fchim „die inder- daad wel verfchrikkelyk is, maar die om dat ze geen vastig- heid heeft des te gemakkelyker kan werden verdreeven. Het volk {chynt maar op een teken te wachten om ons aan te wallen. Men weet, het fimert.my, dat woord te gebruiken , doch ik nioet het zeggen, men weet zeg ik, hoedanig het „noodlot der Tempeliers geweest is”. De Pater DAROT. a» Och eerwaarde Vader, daar isgeen heel groot onder- fcheid tusfchen de Jefuiten en de Tempeliers”, De Pater BUFFIER, „» Hoe! zyn wy zulke groote fchelmen als zy? En zyn onze ongeregeldheden tot zulke uiterftens opgefteegen, als zy hunne misdaaden gebragt hebben? | De Pater PROVIN” TAAL, » Myn hemel! Vaders ,laaten we vas in niet treeden, Het iS DER JESUITEN, 129 is zeker, dat wy noch afgrysfelyker en meer gehaat zyn als zy waren, en dat wy ons zeekerlyk deeze haat door onze goede dagden niet hebben op den hals gehaalt *, De Pater RECTOR. „ Het volk heeft de Tempeliers niet uitgeroeit, maar de Vorften. Nu, de Vorften beminnen ons, eerwaarde Vader. wat hebben wy dan van ’t volk te vreezen” ? De Pater PROVINCIAAL. „ Zeg niet, Vader, dat de Vorften ons beminnen. Zeg liever, dat zy ons fchynen te beminnen. Hebben wy geen overtuigende blyken genoeg , dat we hun tot een last zyn, ten minften , aan de meesten? Gy weet wel, dat, wanneer z'er op aankwam om ons weder in Frankryk te roepen , dat Hendrik de IV. toen zei tegen de geenen „die zich tegen dat voorneemen wilden aankanten „dat hy ’er niet meer van zou fpreeken „zoo men hem op eene andere wyze van zyn leven, en ’t behoud zyner ftaaten konde verzekeren”, . … e Pater BUFFIER. „ Wel nu,eerwaarde Vader, is dat juist de zaak niet waar door wy zullen behouden blyven? Konnen wy wel iet voore deeliger wenfchen „als die onderlinge verknochtheid , die’er in onze behoudenis , en die der Vorften gevonden word? Want het geen Hendrik de IV voor zich vreesde, vreezen, en zullen dat niet alle Vorften voor zich zelven vreezen? By- gevolg zal °t Genoodfchap onwankelbaar blyven, Zoo lang als zy alle de Voriten in die eerbied zullen houden, en van de beftendigheid van °t Genoodfchap hun welzyn,en leeven zal afhangen ”.. ` De Pater PROVINCIAAL, » Waarlyk, Vader, wat zoude men van u zeggen, zoo men u in ’” Publiek dus hoorde fpreeken °% | De Pater BUFFIER. , » Het is, eerwaarde Vaders niet anders als een gevolg van tgeen gy zelfs hebt gezegt ”. De Pater PROVINCIAAL. » Gy bedriegt u, Vader; ik zal u zeggen hoe gy myne redeneeringe moet opvatten. Hendrik de IV vreesde ons; -` alle Vorften vreesden voor de Tempeliers, Hendrik de IV durfde ons geen ongenoegen geeven; geen één Vorst durf. de de Tempeliers alleen aanvallen. Maar, vermits alle Vor- ften of byna alle, gezamentlyk, niet tegenftaande de ver- fchillende belangen, die hun verdeelden onder malkander, ten geheim verbond maakten, om de Tempeliers uit te roei- jen; zoo konden zy ook wel, om een diergelyk juk af te chud» ígo ZONDERLINGE BRIEF. fchudden „een gelyk befluit tegen ons neemen zen middelen zoeken om dat ten uitvoer te brengen. Dus moeten wy rede- neeren, Vader. Waar uit gy dan kunt befluiten, dat deeze macht „die gy zon. ten onrechten roemd „wel ‘verre van voor ons een oorzaak van roem te Zyn, ons veel eer behoord te doen-beeven; om dat, vermits zy daaglyks aangroeit, zy tot zoo eene hoogte kan opftygen „dat de Vorften zullen ge- looven „dezelve niet te konnen verminderen, dan, door ons uit te roeijen zen dat „dat oogenblik mogelyk niet verre af is... . Doch ,laaten wy dat daar laaten , Vaders. Ek heb’er meer van gezegt als ik voorneemens was. Deeze dingen zyn zoo verfchrikkelyk, dat wy ‘er onder malkander zelfs niet van behoorden te tpreeken zen ik kan u betuigen „dat het niet als met groote moeite is, dat ik “er aan denke ”, Zonderlinge Brief , van een voornaem Heer aen een zyner Vrienden, gefchreeven uit Surinaemen. In `s Gravenbage by J. de Cros, 1767. in groot O8avo 30 bladzyden. ! D E bynaem van zonderling aen dezen Brief gegeven, die naest- denkelyk in de betekenis van ongemeen of raer te verftaen zy, kan niet wel flaen op den wezenlyken inhoud; dewyl dezel- ve niets ongemee :s behelst. Mogelyk is die bynaem betrekkelyk tot de vorin van den Brief, welke dus zonderling genaemd kan worden: vermids de Brief noch hoofd noch ttaert heeft. Het ftukje behelst eigenlyk ene beantwoording eniger vragen met op- zicht tot Suriname , die meerendeels tot het Huishoudelyke, en de levenswyze onzer Natie aldaer behooren, welke opper- vlakkig beantwoord worden, Neem, by voorbeeld, de twee volgende. „» Of "er ook Rytuigen zyn, en van wat fatzoen” 2 ‚‚ Men teld hier 5.2 6 Lieden welke Koetsfen houden ,die van - den Heer Gouverneur daar. onder gereekent. Ze zyn even als in Holland , van waar ze ontboden werden, beneffens verfcheide Cbaisfes. Paarden werden hier meest uit Nieuw Engeland aange- bragt, ook werden ’er eenige in de Provincie van Suriname ge- teelt, men kan dezelve ook uit Holland laaten komen ”. »» Wat bet pond Boter daar kost, en boe boog bet pond na gisfing komt te aan, als men de beste uit Holland ontbied, met” Vragt en inkomende Regten gerekend”? ‚‚ De Boter, die hier doorgaans aan Paramaribo gebruikt word is Leydfcbe, Vriefcbe , ea die uit Holland werd aangebragt. De Vragt is niet veel, 5 deel Boter f2 à 3; de onkosten in Holland, van aan boord brengen enz., bier, zyn een bagatelle. Regten betaalt dezelve , nog uitgaande nog hier inkomende, en werd, zoo als alle Noodwendigheden , die men uit Holland laat komen, door de Schippers aan huis begorgd ”. „NIEUWE S .VADERLANDSCHE LETTER - OEFENINGEN. mg mem tenen Oren e De Goddelyke Zending van Mofes in negen Boeken. Door w. WARBURTON Doktor der H. Godgeleerdheid, en thans Bise fcbop van Glochester. Naar den vierden Druk uit bet En- _ gelsch vertaaid, Vierde Deel, Te Amfheidam by de Erven van F. Houttuin 1757. in groot o&avo 528 bladz. DE vierde Deel vari °t Werk van den geleerden wARBUR= TON behelst het flot van het vierde Boek, dat ten on- derwerpe had, te bewyzen de hoge Oudbeid van de kunften en van bet Ryk van. Egypte; en te.toonen, dat die boge Oudheid de Waarheid der Mozaïfche Historie opheldert en bevestigt. En verder het vyfde Boek, waer in zyn Eerwaerde zich voor- ftelt de Natuur der Yoodfche Godsregeringe te verklaren, en te toonen, dat de Leer van eenen Toekomenden ftaat daar in niet wordt gevoriden, noch een gedeelte der Mozzijche Bedeekinge uitmaakt. — Dit laetftgemelde Artykel éne dér voornaeme fte byzonderheden zynde van dit Werk, waer in de Bis- fchop bedoelt te betogen, dat de Mozaïfche Wet van Goddee lyken Oorfprong is, uit hoofde van derzelver flilzwoygen van de Lr van cen Toekomenden flaat; zo zullen wy hier op byzone derlyk ftaen blyvens nae in ’t algemeen aengemerkt te heb- ben, dat dit vierde Deel op ene dergelyke wyze uitgevoerd is als de drie voorgaendes en behalven het hoofdzaeklyke, dat regelrecht doel treft, verfcheidene geleerde uitweidin= gen vervat, die onze Autheur in verband met zyn voor- naeme vogmerk voordraegt, Wat nu verder het opgemelde byzonderfte Artykel be- treft, des Bisfchops ftelling luidt; Dat de Leer van eenen Toekomenden flaat van Beloningen en Straffen in de Mozaifche Bedeelingen niet wordt gevonden, noch eenig deel daar van uit- maakt, Ter ftavinge hier van bedient zich zyn Eerwaerde van de volgende bewyzen, en Redeneertrant. In ’t algemeen heeft men hier aen te merken „dat het toe- komend levend in de Wet niet geleerd word. Mozes be: krachtigt zyne Wetten flechts met tydiyke beloften en be- dreigingen. Overeenkomfttig hier mede maekt ook Salomo , als hy Godt fmeekt, om de beftendigheid van dat Oude Ver- bond, 1 Koh. VIE, alleen: gewag van sydijke beloften en L DEEL, N, LETT, NO, 5; N … „bee \ 182 W WARBURTON bedreigingen, zonder de fMinfte aenduidinge van een toe: komenden ftaet, En van die eigenfte natuur is de tael der Profeeten (*), die zelfs de beloften vaa het Nieuwe Ver- bond paer de gedaente van tydlyke zegeningen voorfte's len (f).. DA dit is °t niet alleen, als men dit ftuk yerder nagaet, zal men gewaar worden , dat Mozes niet flechts toevallig, maer met opzet,van een toekomenden ftaet gezwegen heeft, Dit kan: men afleiden uit zyn historisch verhael van den Val des Menfchen, daer hy opzetlyk vermydt van den Duivel als den Verleider der Menfchen te {preken ; uit zyn duister bericht.van Enochs wegneming „en uit zyne ftilzwygenheid omtrent de openbaringen den Aartsvaderen gedaen, gelyk men uit de fchriften des Nieuwen Teftamentes kan af nemen. Dit denkbeeld word verder nog verfterkt door de over- weging dat Mozes, bezeffende de nadeelige gevolgen, dië dit flilzwygen kon veroorzaaken ; daer tegen gewaekt heeft, door de bedreiging, dat de Kinderen geftraft zouden wor- den, om de misdaden bunner Vaderen; om hier door de ` zulken af te fchrikken, die zich boven de vrees voor per- foonlyke tydlyke ftraf mogten verheffen. Deze bedreigde ftraf {trekte alleen om de Leer van een toekomend leven te vervullen; gelyk af te nemen is uit de Godfpraken van Jere- mia en Ezechiel ($), die voorfpellen, dat deze ftraf ftond afgefchaft te worden „onder de nieuwere bedeeling , wanneer namelyk de Leer van een toekomenden ftaet duïdelyk ftond geopenbaerd te worden.. ‚ Dit zo zynde, heeft men recht om te befluiten, dat de Israëliten geen kennis hadden wan de Leer van een toeko- menden Staet „dewyl ze niet geleerd word in eene Wet, die _ uiedrukkelyk verbied, enige de minfte byvoeging by hare gefchrevene Inftelling te doen. Dat ze ook des aengaende onkundig geweest zyn, van den tyd van Mozes af, tot op de Babyloni{che gevangenis, is uit de ganfche Gefchiedenis- fe des Bybels klaer. In welke omftandigheden dit Volk zich ook bevinde, zy gaen noit te werk, als zulke die bewoo- en. worden , door het vooruitzicht van een toekomenden aet; maer al wat zy doen of zeggen ziet altyd op het te» genwoordige leven alleen, welks geluk of ongeluk de eni- ge voorwerpen zyn van alle hunne begeerte of afkeer. Hier | l | YJ (*) Jez. XXX: 23—25. Jer. VIH :13.—17. Cf) Zach. XIV : 17 (5) Jer XXXI: 29—33. Ezech. XI; et ita DE GODEYKE ZENDING: VAN MOZES; 183 by komt nog, dat verfcheidene reden vap dit Volk alleen gegrond zye en. wel fluiten; op de onderftelling , dat een toekomende ftact geen plaets had onder hunne leerftelline en. mm Om de kracht van dit bewys te beter te bemer- ken: ftelle men de Israëliten, in dit opzicht, eens in ver- gelykinge met andere Natiën, die een toekomenden ftaet > erkenden. Men ziet in de fchriften en handelingen van alle die Volkeren, dat de leer van een toekomenden ftaet een doorgaenden invloed heeft op hunne bedryven: het tee genovergeftelde- van °t geen mep by °t Joodíche Volk ge- waer word, tot op den tyd der Babylonifche gevangenis- fe, mm Het verdient intusfchen hier boven al aenmerking, dat die leer, nae dat dezelve onder °t Joodfche Volk age- meen geworden was , ene zeer groote vertooning maekt ig hunne Jaerboeken ; en dat dezelve zo veel invloed had o de bedryven van dit Volk als op die van enige andere Na- tie, — Men voege eindelyk nog by al het voorgaende, dat ‘er ene menigte van uitdrukkelyke verklaringen in de Schriften des Ouden Testamentes voorkomen, die duide- lyk ontdekken , dat ’er onder het Joodíche Volk „geen ale gemene verwachting was van een Toekomenden Staet. Men zie 2 Sam, XIV: 14. Job. VII: g. XIV: 7—12. Pf VI: 6. XXX: 10. LXXXVII: 11, 12, t LXXXVIII: 5, 6. CXV: 17. Pred. IX: 5. Jez. XXXVII: 18, 19, Klaagl, V: 7, mm Het een en ‘t ander zegt onze Bisfchop wyst: voltrekt uit, °t geen jk te bewyzen had; Dat bet gros der vroeger Foden gene verwagtingen hadi van eenen Toekomenden Staat van Beloningen en Straffen, Men zegge dan niet, dat de Jooden ’er een denkbeeld van hadden , fchoon de Wet zulks niet leerde, uit ene mondlyke overleveringe, waer door die Leer geduurende alle de volgende tyden bewaerd zou zyn geworden. Atl het bovenftaende toch, de onkunde des Volks hier in bewys zende, wederfpreekt en vernietigt zulk ene onderftelling. a Vraegt men hier op, van waer hebben dan de Jooden, by welken zeker, lang voor de komst van Jefus Christus „ het geloof in een Toekomenden Staet plaets had, dit denks beeld verkregen? De Heer WARBURTON antwoord; van hun- ne Heideníche Nabuuren , en hunne leer deswegen is te famen gefchikt uit enige duistere en verftroide aenduidingen, hunner Profeten „en gevernist met de figuurlyke uitdrukkin« gen, die door dezelven gebruikt wareg, om hunne aendui- dingen te kennen te geven. Dit Stuk zal in °t volgende deel ontvouwd worden; thans ftaet ons nog te zien , wat on- a. Ze ~ 184 . We. WARBURTON ze Autheur, ter bevestigioge zyner ftellinge uit de Schrif. ten des Nieuwen Testamentes bybrengt, waer op hy zich in dezer voege beroept. De Schryvers des Nieuwen Testamentes leeren ons, dat dlyke beloningen en {trafen de bekrachtiging der Mozai- Ë {che Bedeelingen waren. Dit ziet men 1 Tim. IV : 8, wel. ke plaets aenduid, dat de Christenen de beloften van hette- genwoordige leven ziet hadden,en dat de Joden dezelven had. den. Overeenkomttig hier mede word de Wet, Heb. VII: 16. genoemd de wet des vleeschlicken gebodts, dat is ene wet, die vleeschlyke dingen, of de dingen dezes levens belooft. Dich hier by bepalen ze zich niet, ze leren ens verder, dat ‘die Bedeeling gene andere bekrachtiging had „dat ze geen toe kofnenden ftact van beloning en ftraf leerde. De genade en waarbeid, de Verlosfing van den Dood, en de Herftelling . ten eeuwigen leven is door. Fefum Christum geworden, maar niet door Moftm gegeven, Joh. 1: 17: de Dood heerschte on: der de Mozaïfche bedeeling, Rom. V: 12, 13, 143 waer om vok die Wet den naem draegt van de bedieninge des dots en der verdoemenisfe. 2 Cor, lll: 7,9. De Jooden komen ons ook Gal. Ill: 23. en IV: 3. voor, als zulken, die het geloove nog niet ontvangen hadden, en onder de Wet dienste — Laer waren. Paulus leert ons daer en boven 2 Tim, 1: 10 ` uitdrukkelyk , dat het Jefus Christus is , ‘die den doot beeft te niet zedûen „ende bet leven ende de onverderplickheyt aen bev licht ebracht door bet Euangelium, De tael des Schryvers aen de flebreen, zo Hoofdft. Vil: 19 als VIIL: 6, 7, en byzon- der ll: 2, 5, 14, 15, bevestigt eindelyk ten volle beide de deelen der Stellinge, te’ weren; dat tydelyke Beloningen en Straffen de Bekrachtiging der Poodfche Bederlinge uitmaak- ten, en dat zy ook- gene andere bad, —== Zyn Hoog Eer- ‚ waerde voorts nog enige bedenkingen deswegens opge lost hebbende. befluit met te betuigen , , dat hy vertrouwt, nu boven allen redelyken twyfel bewezen te hebben , dat de Leer van eenen Toekomenden Staat van Belooninge en Stref fe in de Mozaïlche bedeelingen noch gevonden wordt „noch 'er een gedeelte van uitmaakt”. Doch wy konnen nit wel nalate van te betuigen, te vertrouwen, dat velen zy» ner Lezeren zich meer zullen verwonderen over de verpuf. tige redencerwyze die hy hier in vele gevallen houd, daa zich op zodanig ene manier laten overtuigen; én dat zelfs ży die met hem eens zyn , in `t denkbeeld, dat het gros der Jooden voor de Babylonifche gevangenis geen denk ec - eq G và hed DE GODLYKE: ZENDING: VAN. MOZES, 285 - beeld had van een Toekómenden ` Staet ván Beloning en _ Straf, velen-zyner. bewyzen zullen weakes. a | Veelligt denkt iemand wel by deze gelegenheid. - Welke waren dan toch de wezenlyke gevoelens dier vroeger Joe den, wegens de Ziel? Zie hier ten flot hoe de Heer WAR- RURTON deze vraeg beantwoord. > _» Hunne gevoelens waren ongetwyfeld dezelfden als die van allen in °t overige menschdom , welken op dit ftuk gee dacht hadden; namelyk, dat de Ziel het Lighaam overleefde. Maar dewyl zy , door Mozes (tilzwygen en de vastftellin= ge eener andere Bekragtiginge , geen verwagting hadden van toekomende Beloningen en Straffen 5 zo befloten zy eene voudig, dat dezelwe. tot Hem wederkeerde die haar gegeeven bad (*) Doch wat befpiegelingen van eenige belang ne- minge betreft wegens haren {taat van overlevinge 5 °t is klaar, dat zy dezelven niet maakten. Inderdaad, hoe zou- den ‘zy ‘er toe gekomen zyn ? daar het denkbeeld van Perfoonlykbeid niet is opgeüloten in dat van hare Overlevin- ges dewyl dat denkbeeld alleen gehegt is aan de Zelenin= gen en flraffen van eenen Toekomenden Staat. Dit was oorzaak, dat die oude Filofofen , (byna alle de Griekfchen, die eenen God ftelden,) welke de Ziel als eene Zelfffane disheid van het lichaam onderfcheiden , aanmerkten , en niet als eene loutere Hoedanigbeid van het lichaam; want zy waren zulke weetnieten niet, dat zy zich inbeelden, dat denken de uitwerking zyn kon van zekere zamenvoegine ge van floffe en beweginge: dat deze Filofofen , zeg ik, welken de Ziel als eene zelfffandigheid aanmerkten, en egter genen toekomenden ftaat van beloningen eb -{traffen, geloofden , aan haar alle toekomende Perfooniykheid ont- zeiden, en hare wedervereeniging met To ‘EN, de Ziel der Wereld ftelderi. En juist zulke Befpiegelingen hadden de weinige PFoodfche Filofofen der allervroegffe tyden wee gens dezelve, wanneer zy ‘er eenig belang in namen’; ge- lyk uit het Boek van den Prediker blykt, welke hunne ges voelens dus uitdrukt: Wie merkt, zegt hy, dat de Adem van de kinderen der menfcben opvaart naar boven „ „en de Adem der beesten nedertvaards in de aarde? (t) En wederom ; Het fof keert wederom tot aarde, als bet geweest is, en de geest keert weder tot GOD, die hem gegeven heeft (1). Nogtans zegt ook deze Schryver, volmaakt overeenkomftig met ’r gene ~ (*) Pred, XIE: 7 (t) Pred. II: 21. Vide Drufium 65 Cles ticum in h (dj Pred, XJI: n Clericum in h - 3 | 186 i R PEARSALL gene ik: gezegd heb, Maar de Doden weten niet srt alens zy hebben ook genen loon meer; maer hunne gedagtenis i vergeten ”. (*) Pred. IX: 5.. apum man « Godvrugtige Gefprekken tusfchen een Vader en zyne Kinderen, Door den zeer Eerwaarden en Godzaligen Heere R. PEAR- SALL , Bedienaar des Euangeliums te Taunton in Somer fètsbire, Uit hét Engelsch in °t Nederduitsch overgezet. Te Amfterdam by H. de Wit, en te Rotterdam by A. Bothall en P. Holftyn. ` bebalven de Voorreden, waer in ’s Mans ‘Levensbefchryving, 328 bladzyden in groot odavo. l | D' Stukje, in den zelfden fmaek, als de voorheen uitge. gevene Schriften van den Eerwaerden PEARSALL, gee fchreven , vervat enige ftichtlyke zamenfpraken, tusfchen een Vader en zyne Kinderen, die inzonderheid ftrekken, om, door de hefchouwing van enige byzonderheden der Na- tuure, opgeleid te worden tot zedige bedenkingen. Dit geeft hier en daer wel eens gelegenheid tot gedrongen: Allego- rien, en vergezogte zinfpelingen; doch over ’t geheel ge- nomen is ?t onderhoud Stichtende en Leerzaam, Des Au- theurs volgende bedenkingen over de Spaerzaemkeid, by ge- legenheid van der Byën bezuinigende Befliering, konnen den opmerkenden nuttig zyn. | ‚ DE VADER. „ De Leere van Spaarzaamheid is van veel gewigt voor allen, en byzonderlyk voor u, myne lieve Kinderen! Het is niet de hand van den arbeidzamen, die ryk maakt, maar de Bezuinigegde Beftiering ; die met een wys beleid alles re- geert. Al waren uwe -Winften en Inkomens duizendmaal meerder dan ze zyn, indien uwe uitgaven evenredig zóó / t GODVRIGTIGE GESPREKKEN, 187 loopen zal niemand uweriets overleggen. Ik raad hier-geen, bekrompe nog .knyzende levenswys aan, ik ben ver van ú te willen overhaalen tot Begeerlykheid en Gierigheid: —— %x geen ik wil begreepen hebben, is, dat men niet zonder oorzaak , ook niet bovenmaaten „indien men ’t voorby kan, overdaadig zyn moet. - Ik wil niet dat gy bekommert zult zyn voor het Toekomende, maar gedenkt altoos, dat gy leeft in eene Wereld die veel veranderingen ondergaat, en dat cod ons voorzien heeft met Vermogens , welke die der Redenlooze Dieren verre te boven gaan, == Indien gy de gelegenheid hebt om uw Inkomen te dezer tyd te vergroo- ten, zulks zal niet altyd op die wyze voortgaan ; — en even gelyk de Winst kan -ophouden; zoo kunnen de Uitgaven voor uw Huisgezin noodzakelyk hooger loopen, doar onte- gemoetgeziene toevallen in de wereldiche zaaken,of in uw ‘eigene Huishouding. Dat gebeurende, en °t overvloedige van voorigen tyd niet gefpaard zynde, zaluwe geldszaak in onorde komen, en uw vermogen niet groot genoeg zyn, om in de vereischte benodigtheden, als te voren, te voors zien, en zulks zynde, wat zal dan het gevolg wezen? het zal u hart vallen om den gewoonen trant van kleeding, of van fchaffen , zo veel gls nodig is, te verminderen; en one aangezien dien toeftand zal de levenswyze van de geene, daar gy gemeenzaam mede ommegaat, u aanleiden tot het doen van Onkosten; en het einde van.dat alles zal dan we- zen, dat gy-in engte zult gebragt worden, en door de vers ` legenheid om al het nodige te vinden ,uw hoofd en hart met knagende zorgen zult vervullen.- De Duivel en een beknee- pen hart zullen u aanvallen met Verzoekingen, en het is regtvaardig aan GoDs Zyde als hy toelaat „dat gy in die ftrik- ken valt, welke gy, in veele Opzichten, u zelven gefpan- nen hebt, door een dwaas , onagtzaam en eigendunkelyk ge- drag. 5 Uwe aanduidingen zyn gegrond, aangenaam, en ops leidende tot betragting. Zoo jong als ik ben, merk ik de zepastheid uwer voorzorg: Waarlyk ik zie ze in te fterker igt, dewyl wy laatstlyk van °t geen zo even voorgefteld is, een zeer droevig voorbeeld gezien bebben, in de fchips breuk van eene Famille, waar van my gezegt is, dat ze eer- tyds in grooten overvloed geleeft heeft, maar Onagtzaam.- heid hun Schip op die klippen hebbende doen dryven, is het in ftukken geftooten ; welk eene naarheid blonk er. toen door, in de houding van allen die’er toe behoorden! toen het Betaalen ophield en het Gebrek te voorfchyn kwam, verftrooiden Ouders en Kinderen van elkanderen: van dee: zen wierden ze beklaagt, van de anderen gelastert! van eee nigen wierden ze met barmhartige oogen aangezien ; anderen voegden by een ontwaardigend oog, eene bitfche tong, en fcherpe aanmerkingen op de Verkwistingen , die ze zelf bygewoont, en toen hooglyk geroemt hadden , met het lees gen van overvloeiende Bekers. Eenige hadden edelmoedig- heid genoeg om hunne hulp aan te bieden; andere voegden by hunne harde weigeringen, nog bittere verwyten. Een jong Edelman, die eenige dagen te vooren, zich Erfgenaam van een magtig goed dagt te weezen, begaf zich op Zee, en zogt, met buitenlands zyn Geboorte en toeftand te ver- bergen , zich zelfs te ontdoen van al het ondraaglyke geen hy thans vond in °t ontmoeten’ van zyn geweeze Vrien- den en Bekenden, —— Een ander wierd door de Goedheid van een Vriend geplaatst, als een Comptoirknegt, by een Koopman. =… Eene jonge Dame, ieders agting waardig, om haare eerbaare Zeden en inneeinende Manieren , wierd eene (*) 2 Kon. VII: 13. ` ioe GODVRUGTIGE “GESPREKKEN. - 18g ecne Bediende zin eene Famille daat ze als eene: Engelin was: gevierd geworden ; zy moet thans in dezelve {preek zaal , daar zy onlangs aangemerkt wierd al® de luister van het Gezel- fchap, de Theetafel bedienen, en na ieders oogen omzien. — — Maar helaas} eene andere Dochter [ik ontroer als ik ’er aan gedenke !] die fchoon en fier. was, - wierd. aangeboos den, om eene van de Meubelen van cen vermogend Lord te worden , en offerde haare Deugd, haare Bekoorlykheden, en haare Eer op,‚aan het deuhbeeld wan eene guldene.Koets, met veel Bedienden in pragtige Livreijen, tot haaren wil ‚tehebben. Wat de jonge Kinderen aangaat, die verwisfel- den wel haast hunne Zyde Kleederen in flegt Karfaay ; ee- nigeweinige betchaaftheden in hunne manieren en wyzen van doen „ deeden den kundigen nog opmerken dat zy van eene magtige afkumst zyn moesten. Hoe de harten van: hunne Ouderen in die omftandigheden gefcheurt wierden door alterleie pynigende kwellingen , over hunne vooreas begaane dwaasheden , is wel te begrypen. Als ze hunne voorige Vrienden ontmoeten, waren zy befchaamt3 zagen zy hunne Kinderen, zy wierden bedroeft ; zagen zy hunne {chuldeifchers , dan waren ftomme tranen dikmaats al het antwgort, t geen zy op fcherpe Vraagen geven kon- de .. „ Een geheel andere Schildery maakt het gedrag van een onzer welbekende Vrienden: wy zien ‘er uit wat Vermo- gen de tegengeftelde Deugd onder de Gunst van de Voorzies nigheid heeft, en met wat Zegen de Spaarzaame het zyne, vermeerderd. —— Wat behoef ik hem te noemen, het Dee gin van zyn opkomen is zelf onbekent ; maar ik heb vecle wyze Perlgonen hooren opmerken, dat eene mengeling van bewaaren en geven in zyn Gedrag heeft doorgeblonken. O- vereenkomftig met zyne geringe Vermogens was hy altoos gereed zyne Vrienden te vergasten, maar nog veel gereeder om den Armen te geven, en om aan alle Godvrugtige ftig- tingen iets toe te brengen; maar voor zich zelven gebruikte hy niet meer dan het benoodigde. Toen de Voarzienigheid hem deed toeneemen in Rykdom , was hy zeer zorgvuldig in het regelen van zyne Tafel, van zyne Kleeding, en van zyne Huiscieraaden. Hier omtrent deed hy , als temant die een fteilen Heuvel wil flegten : hy maakte overflag wat het kosten zoude, . Maar nooit was zyn Broodkas , nog de On« derfland van zyne Beurs voor de Armen, eene Zaak van be- raad. Dus begon hy meer en meer bekend te worden, en de luister van zyn’ Roem blonk door even als die der Zon- 7 \ N 5 ne, 190 -TH. CH. LILIEN THAL ge, als zeeen dun Wolkje voor zich heeft; én dewyl by ryklyk ontving, zo gaf hy ook milddeadig, Op die wyze iszyn Ouden dag byzonder eerwaardig; hy heeft alles wat bet leeven aangenaam kan maaken; maar de Zwier van Grootheid, en de Pragt, die lyk een sanwasfenden Rykdom verzeld, heeft hy slzins gemyd; en het geene hy daar mede befpaarde, was een fonds voor zyne ongemeene Liefdaadigheid. Zelden gaat iemant, daar het aan befteed is, met ledige handen van hem ef. Hy beeft ook Schaden geleden > maar zyne bezuinigende Levenswys had hem in t gefteld, om die te kunnen afwagten; invoege ze hem niet zeer benadeelden. Zyne Kinderen zyn volgens dat zelfde wyze Plan opgevoed, en volgen het na, fchoon zy zich in eene volheid van bezitting vinden, die hun Vader _in zynen jongen tyd niet bezeeten had ”, DE VADER. » Zo myn Zoon, dje redenering is gepast; en ik verheug my, nu ik zie dat gy zo teegenomen zyt, en dat myne voo- rige Lesfen over deeze Onderwerpen zulke goede gronden in u gelegt hebben. Ik twyffel niet of gy zult in. uw vorderen leeftyd zo doen, als gy nu denkt, dewyl het geene u in- : geplant is, reers zo kragtig komt uit te fchieten, vol. ens de aanmerkingen, daar uw Verhaal mede geftof- ert is ”, | ennn GED Oordeelkundige Bybelverklaring. Door TH. CH. LILIENTHAL, | _De8. Th. en Poogleeraar op de Akademie te Koningsbergen, '” Met eenige Aanmerkingen vermeerderd, Tweede Deel, Te Amh. by J. Loveringh 5767. Behalven de Voorreden 460 bladzyden. H" hoofdoogmerk van dit Gefchrift is, gelyk we reeds voorheen te kennen gaven (#) , de fpotternyen der Deisten met de Heilige Bladeren tegen te gaen zen nademael de Godfpraken des Ouden Verbonds, rakende den toeko- menden Mesfias , en derzelver vervulling in Jefes Christus, ten dezen opzichte byzonder in aenmerking komen , zo vete ledigt zich onze Autheur in dit tweede Deef wel bepaeldlyk, tot het befchouwen der byzondere Woorgeggingen, die in Chris- tus en zyn Ryk vervuid zjn. — Zyn Hoog. Eerwaerde volgt bier in de orde der Bybelboeken , beginnende met Gen, JIE 553 ` (°) Zie boven bi. 89. - ~ OORDEELK. BYBELVERKLAARING. 391 I r 35,en fluitende met-M4al. JII: 1, en IV; 5 en 6, Hy ftekt zich juist niet voor alle de Godfpraken, die van velen hier toe betrekkelyk gemaekt worden, in °t byzonder na te gaen s maer bepaelt zich tot zulke, die, zynes oordeels, de voorr paemfte zyn, en wel tot zulke, die de openbaare vyonden van den Godsdienst, gelyk hy zegt., uitdruklyk aantasten, Onze Hoogleeraer ‘benaerftigt zich , met opzicht tot ieder diet plaetfen , welke hy aenmerkt als Gedsfpreken vanden Mes ` las, om dezelven, in dat gezichtpunt, onderfcheiden te ver klaren , derzelwer vervuiling in Jefus Christus aan te toor» nen, en de uitvljchten van °t Ongeloof te wederleggen $ waer in hy, naer Zyne manier van denken, veel oordeel en geleerdheid doet doorftralen, — Maer een ieder „die weer, hoe verfchillende wegen de Christenen inflaen in ’t behandee len van °t Prophetifche Woord; hoe onderfcheiden velen hunger denken over den rechten zin van deze en gene piget- zen van °t zelve ; en hoe de één een ongelyk grooter aental van Godfpraken van den Mesfigs in de Schriften des Ouden Verbonds meent te vinden, dan de ander; bezeft terftond, dat het niet wel doenlyk is, dit. onderwerp indiervoege te. behandelen, dat het van een algemenen fmaek zy. ’t Kan ia dit geval niet wel anders zyn,of men onderneemt nu en dan posten te verdeedigen , die naer °t oordeel van anderen niet verweerbaer.zyn5 waer van de Deisten zich niet zeldzaem met een fchyn van voordeel zoeken te bedienen. * 1 tege et Ge Zedige eni befcheide Wederlegging der. bedendaagfthe Deisten en ` Vrygeesten , door JOAN BARUETH, Predikant te Dordregt,. Te Rotterdam, by J. Bosch 1767. Behalven bet Voorbersgt 252 bladzyden in groot oavo. 0 DE uitgave van een Fransch.Stukje, onder den Tytel vany A Abregé de l Histoire Ecclefiastigue de Fleury, of Kort Be- grip van de Kerklyke Historie van den Abt de Fleury , heeft aenleiding gegeven tot dit Nederduitfche Stukje. De Eer- waerde Baryethb , het zelve doorbladerende , vond ‘dat Ge- fchrift van dien aert, dat het gansch gene gunftige denk- beelden gave van het Christendom; eh wel byzonder kwam hem aen ’t hoofd eeu Auant- Propos of Voorreden voor, die geheel en.al gefchikt was, om het Christendom. als ene vere achtelyke Seéte af te malen; en den Lezer. een denkbeeld in te boezemen , dat de oprichting en verdere opbouw det Christelyke Kerke niet hooger aen te merken. is dan als | | een Cd x zoz J. BAKUETH’S ZEDIGE WEDERL. N een werk van °s Menfchen handen, een gewrockt van dè Staetkunde, Heerschzucht en ’t Eigenbetang der Priesteren, =: Dit ongunftige bericht als zeer gevaerlyk inziende , werd hy opgewekt om het zelve te wederleggen : doch be- zeffende dat zulks niet wel kon gefchieden in de Nederduit- fche Sprake, zonder dat die haetiyke Voorreden ook inde Nederduitfche Tale overgezet ware; zo heeft hy zich der moeite getroost die Voorreden te vertalen, dezelve in een en twintig Artykelen te verdeelen, en zyne Wederlegging, maer de orde dier Artykelen, van Artykel tot Artykel in te richten: en het een en ander dus in °t licht te geven, met een Voorbericht, dat tevens ene foort van Verhandeling be- helst, ten bewyze van ‘de Waaragtigbeid van den Christelyken Godsdienst. Het komt zekerlyk enigermate vreemd vopr, een Stukje, dat-men als gevaerlyk aenziet, uit het Fransch in °t Neder 'duitsch over te brengen; em*dus aenleiding te geven, dat het van een ongelyk grooter aental in ons Vaderland gele zen worde. Dit fchynt riet zeer voorzichtig te wezen. — Maer de daer bykomende Wederlegging, zal men zeggen, neemt het gevaer weg. == ’t Was te wenfchen van ja; doch als men de gefteldheid van zulken die tot het Deïsmus overhellen , of daer toe geneigd zyn, nagaet , heeft men maer al te veel reden om te vreezen, dat de Wederlegging die Vrucht niet zal hebben; en we twyfelen niet, of ’er zullen velen gevonden worden, die de Voorreden gretig le- zen, en de Wederlegging nauwlyks doorbladeren. == De Eerswaerde BARUETH behandelt zyn onderwerp oppervlak: kig, en toont in °t ene en * andere meer welmenendheid dan oordeel. menne gn ennn Onderfcheydene Gedagten van onderzoekende Bybelminnaars. Door °t Genoodfchap, onder de Sinfpreuk Verus Amor Lite - rarum. Berffe Deel, Eerfte Stukje. Te Alkmaar ‚by J, Maagh 1767. Behalven de Voorreden 45 bladz. in groot oftavo. It Stukje is, naer ’t uitwyzen der Voorreden „de vrucht vaú een Genoodfchap, het welk viermael in °t jaer ties Voorftellen , ter opbelderinge der H. Schrift, betoogt, Zy heb- ben op die wyze reeds hunne Keurttoffen uit Genchs en Exo dus afgehandeld, en hoopen op ene dergelyke manier met de Overige Boeken voort te gaen. En nadien ieder der Ledeg gaerne- een. affchrift had, van het beste. der Verhandelingen e l Ege ANDERSCHEIDENE GEDAOTEN:: , 193. deswegens ingeleverd, zo heeft men, omde. moeite van ’t veel vuldig affchryven te. ontgaen „beflooten , het uitgelezen- fte daer van te doen drukken. Om derzelver nuttigheid nog wyder uit te breiden, is men tevens te rade geworden , om een zeker getal van Exemplaren , boven die, welken voor de Leden van ’t Genvodíchap zyn, over te drukken; met dat nevensgaende inzicht, zeggn ze, om ons-daar door in faat te fleilen , alle onfe Werkjes , in Jodanig een Formaat gefchikt s [tba deloos aan baar mede te deelen. Hier mede maekt het Genootfchap een aenvang met de uitgave van dit eerfte Stukje, het welk een tiental van Bee togingen behelst, en wel van de fulke die het best aan bet Foor. fiel bebben beantwoord; bier uit is door een en ander der Leden bet beste en edelfte gekofen, op dat bet niet te veel-uitdyë, eu fulks fal ook altyd in °t vervolg gefthieden, Het tiental van Voorftellen „ welken hier in vervat zyn, gaet over enige by- zonderheden in de twee eerfte Hoofdftukken van ’t Boek Genefis „die „naer °t oordeel van °t Genoodíchap, byzondere opheldering verdienen, —- Wy zouden niet gaerne de welmenende zucht ter beoefeninge van Gods Woord in by- zondere Leden uitblusfchen ; en zullen. daerom , by geles - genheid van, dit Stukje, voor tegenwoordig niets anders zeg- gen, dan dat we geen ruimte vinden, om onzen Lezeren deszelfs lezing als byzonder nuttig aen te pryzen:‘en dat het ons, voor °t Genoodíchap, raedzamer voorkomt, hunne aenmerkingen onder zich te bewaren, dan ze openlyk ter drukperfe over te geven. leder Christen is verplicht, zich , naer zyne gelegenheid en vermogen te oefenen; maer niet gehoudėn de mindere of meerdere vrucht zyner oefeningen door der druk algemeen te maken,. — e) dkademifche Redevoering van den Hoog- Eerwaarden en Hoog: geleerden eere PETRUS CONRADI , Door en Hoogleeraar i ån de Heilige Godgeleerdheid aan Frieslands Hooge School. In ` 2 Nebrduitsch vertaald, door GEORGIUS LEMKE , Predikant se Harlingen. Te Amfterdam, by Petrus Conradi 1767. Bee balen bet Voorwerk $o bladzyden in quarto. E Hoogleeraer Conradi ftelt zich in deze Redenvoerirg voor, te voldingen, „ dat niet alleen door de groot- heid, en alle menfchelyk vermogen te boven gaande moeie ble van den arbefd én toeleg, dien de Apostels van élus Christus ondernamen , maar ook uit de zwakheid van dee - 494 REDENVOERIKG DOGR P. CONRADY, deeze op zig zelven befchouwde menfehen, om zo groot een ftuk in hun gemoed te verzinnen , en voor al met eenige vrugt ter uitvoer te brengen , zeer kragtig beweegen wordt, dat de gelukkige uitflag van deeze Prediking , en de alle ver- wondering te boven gaande omwenteling van zgaken, die daar op in de, wereld gevolgd is, aan geene-natuurlykee oor: zaaken moet worden toegefchreeven , maar eenigiyk dank gewesten aan den Allerhoogften God, die, door deeze waars. lyk wonderdaadige uitwerking, de Hemelfche leere van ’t angely en de:Waarheid van den Christelyken Godsdienst ; even als met een daer op gedrukt zegel, heeft wilten bes igen”. "E hoon dit Onderwerp menigmael verhandeld zy, en ves len het bewys vøor de waerheid van den Christelyken Gods- dienst , afgeleid vit den verbazenden voortgang van bet door de Apostels in de. waerold gepredikte Euangelie , ten ernftigfte aengedrongen hebben, zal men echter deze Redenvoering niet zonder genoegen konnen lezen: dewyl zyn Hoog-Eer- waerde het zelve met een goed oordeel ontvouwt, en in een ` zeer helder daglicht ftek , zo dat het allen onbevooroordeel. den overtuigelyk moete zyn. Met regt mogt derhalve de Dichter F. de Kruyff, in een Klinkdicht, °t welk , benevens een Lierzang van den Heere P. H. Bakker , voor deze Reden- voering -geplaatst is, zich deswegens beknopt en nadrukke- lyk aldus uiten. | t Gy, Jlerke Geesten, gy , die Fefus kruis veracht! Ziet, boe die Kruisleer zelve, in [pyt van Overbeden., Voordordeel , fmaad en doad, firaks „ rustig, werd’ beleeden 3 ‘Een’ fnellen flroom gelyk, in voortgang en in kracht. Die 's't wonder, daar 't Verftand , met eerbied, op blyft fraaren. Als 't Gadlyk’ waarheidsmerk der Euangeliebladren, Het Geestelyk Pfalmgezang. Door CORNELIUS DE WITT , Rus. tend Leeraar , en Hoog Leeraar der Oosterfche Taalken te s Hertogenbosch. Te Amflerdam, by H. Vieroot 1767, Be balven de Voorreden 162 blade. in groot olava. | E Eerwaerde de Witt beweert in dit Stukje, dat het Pfalmgezang onder het Oude Verbond ons uitrekent, de redelyke en geestlyke Godsdienstverrichtingen der Ge- loovigen des Nieuwen Testamentes; zo dat men , ia. alle die vermaningen en aenmoediging®; om den HEERE te malin c. Dt WITT PSALMGEZANG,. 155. pfulmfingen, hoven al hebbe te denken, om het geen daer mede aengeduid ward 5 te-weten , den gelovigen Godvruch. tigen wandel van Gods gunstgenooten. Doch hy wil dit niet indiervoege verftaen hebben , als of het Pfalmzingen naer den letter. geheel wierd uitgeflooten ; in tegendeel hy merkt het uitwendige Pfalmgezan nok aen als cen gedeelte van den Gode welbehagelyken Godsdienst , mids dat het met die geestlyke Gadgezinde gemoedsgeftalte gefchiede, Uit kracht hier- van is dit Gefchrift tweeledig: het eerfte Fid.gaet over het Pfalmgezang, zoo aks zulks van alle de Heiligen, er byzonder van de recht ttouwe Voorgangeren der Kerk enkel geestelyk verricht wort : en het tweede handelt van het Pfalmgezanys , zoo als zulks insgelyks van zommige derzelve, als na de lettér, gefhies In het eerfte deel word ons de geloovige wandel van ware Godvruchtigen , met ene menigte van zinfpelingen ‚ als een geestlyk Pfalmgezang, voor oogen gefteld ; om aen te too- nen, hoe welvoegelyk alle die Godsdfenstverrichtingen oude tyds onder het denkbeeld van een Pfalmgezang werden voorgedragen. En het tweede deel ftrekt om te doen zien, hoedanig ene-gemoedsgeftâlte ‘er vereischt word ,zo’t uiter- lyke Pfalmgezang Gode welbehagelyk zyn zal. Het eneen ’t andere is itichtelyk uitgevoerd ; maer zo langdradig , en dermate vervuld met zinfpelingen,om alles wat in het uiter- lyk Plalmzingen in aenmerking komt ook over te brengen tot het geestlyk Pfalmgezang, dat men meer dan een ge- meen geduld zal moeten hebben, zo men °t geheel met aene dacht doorleest. Het oogmerk is intusíchen goed; het groo- te doelwit, naer ’t ons voorkomt, is, den Christenen onder het oog te brengen , „ dat het uiterlyke Pfalmzingen, op zich zelve befchouwd, geen deel is van den Gode welbeha- gelyken Godsdienst 5 maer dan alleen, wanneer het met ene waerlyk geloovige Godvruchtige gemoedsgeftalte gefchied : en dat het van ongelyk meer gewicht is, God te verheerly« ken door zynen wandel, dan des HEEREN lof door enkel uitwendig Pfalmgezang met mond en lippen te vermelden ”. Ene waerheid , die ’t Christendom niet te ernítig ingeboe- zemd kan worden. Stich. 196 . Je El VAE T Srtichtelyke Gezangen, gedicht door J. €. voer. Ile Stuk. Met zang en (peelkoyzen , meest nieuw, en naar vereisch van der- zelver inboud famengefteid. Te Dordrecht, by de Erve |. van Braam en P. van Braam 1767. Bebalwen: de Voorrede 118 bladzyden in groot oltavd. DD Heer Voet telt zich in dezen voor, het navolgen der Israëlitifche Dichteren 35 om, gelyk die voornaemlyk de totgevallen der Kerke des Ouden Testamentes in hunne -dichtftukken vermelden; zo ook inzonderheid de lotgeval- len der Kerke des Nieuwen Testamentes te zingen; om de „gemoederen der Christenen te krachtiger op te wekken , tot cne dankbare en Godverheerlykende erkentenis zyner wel. daden onder de dagen des Nieuwen Verbonds. Een oog- merk zeker onzen ftichtelyken Dichter waerdig ; en een onderwerp , waer toe hy van alle kundigen ongetwyfeld recht gefchikt geacht zal worden ; waer toe dit eerfte Stukje hun ook op nieuw een bewys verleent. == Het zelve behelst ene reeks van Gezangen, rakende die omftandigaeden, wel: ke boven al onze aendacht tot zich trekken , met opzicht tot de eerfte oprichting en verdere uitbreiding der Kerke van J. Christus , tot op de dagen van Keizer Conftantyg den „Grooten, of het begin der vierde eeuwe; en men verwacht ze vervolgens van dien zelfden aert met ‚betrekkinge tot latere tyden, . Ten voórbeelde ftrekke de volgende . Engelenzang in Besblehems Velden. ‘ ` I. Nu Gezongen! nu den Heere Toegejuicht de roem en eere In den beogften bemeltrans! d'Opperwysbeid, °t alvermogen, Schieten bier bunn fchoonften glans. By bet Gedlyk mededogen : t Laag vernederd Epbrata t- Toont den troon van Gods genat. 