VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Polypus Narium, Neusveelvoet of Neusprop wordt befchreeven als een zagt vlies- of vleesachtig uitwas, in de holligheid van den Neus,zyhde min of meer rood van kleur, en hebbende verfcheiden wortelen of takken. Zy bezet fomtyds niet alleen de geheele holligheid van den Neus en derzelver groeven , maar hangt nu en dan of voor en op de Lippen, of achter in de Keel. ——— De Oorzaak van deze Ziekte is een verwyding van de uiteinden der vaten, langs welke een lymige, of een bloedige, of een gemengde ftoffe ontlast, die allengskens een flymige, vliezige, of een an- dere zelfftandigheid aanneemt. Voorts kan men nog als oorzaak van deze Ziekte aanmerken eenig uiterlyk geweld, den Neus aangebragt „het onvoorzigtig uittrekken van hair- tjes uit de Neusgaten, verharde Kliergezwellen , Spaanfche Pokken enz. Inde Genezing, raad de Heer vAN Lis, als de Polypus in grootte is toegenomen, doch weinig takken heeft, en dus, door het uithaalen, geen groote bloedftor- ting is te vreezen; den Polypus tot de uittrekking voor te bereiden, zo door de pasfagie , met een weinig Axungia Porci of Oleum Amygdalarum glibberig te maken, ‘als door het infpuiten van een zagt Niesmiddel, den Polypus los te maken en te doen neerzakken; en den zelven hier op, van. tyd tot tyd, met den Trektang, meer en meer, en eindes lyk geheel uit te haalen. Edoch, zo men hem met den ge- melden Tang kan vatten, de wortelen van het gebrek zeér zwak en dun geworden zynde, wil hy, dát men de uithaa- ling op eenmaal, al draajende zal doen. Het is byzonder, dat de Schryver dit gebrek met de Po- dypus Cordis gelyk fteld, Want van de laatfte fpreekende wyst hy den Lezer, om te begrypen wat een Polypus van het Hart zy, naar het Hoofdítuk van de Polypus Narium of Neusprop, waar van wy aanftonds gefproken hebben. Het onmatig gebruik, zegt hy, van peulvrugten, van geestryke dranken, van lymig en flymig voedzel; en het ontydig ge- bruik van de Cortex Peruvianus, kan aanleiding tot een Po- ipus in het Hart geven. Het bygebragte zal genoeg zyn, om onze Lezers te doen zien, wat zy in de Oefeningen van den Heer vAN Lis zul- len vinden. Wy hebben in het begin gezegd, dat in de Aanmerkingen, onder de Bladzyden fomtyds, zaken: voor- komen , welken men op zodanige plaatfen niet zou verwag- . ten E æ. "æ am 388 W. VAN LIS GENEES- EN HEELK. ÓÔËFFEN. ten of zoeken. B: V: Onder het Hoofdftuk van de. Beri- Breuken, vindt men eene optelling van verfcheiden Inftr- menten, welken men in de Heelkonst nodig heeft. Byge `’ legenheid van de Wonden, worden in de Aanmerking een oot getal zwagtels en bindfels opgenoemd. In het Hoofd- deel van Beroerte is een breede Aanmerking geplaatst aan- gaande het fchouwen der gewondden of op eenige andere wyze omgekomenen. Het is ook wel'eens zo met de By- voegzels. Achter het Hoofdftuk van de Miskraaming (+4- bortus) vindt men twee a drie Byvoegfels raakende het ge- rechtelyk pyniger , enz. Men kan tot lof van den Heer vAN Lis, zeggen, dat hy naarftig is, veel kundigheid heeft vergaderd , door lezen en ondervinding : jammer is het, dat hy zich niet gewend heb- be, uit het gene hy gelezen, gezien en ondervonden heeft, meer klaare en onderfcheiden denkbeelden te vormen. Befchouwing der Wonderen Gods in de minstgeachte Schepzeken, of Nederlandfche Infeden, in hunne aanmerklyke Huisku- ding , wonderbaare Gedaantewisfel'ng en andere wetenswaar- dige Byzonderheden , volgens eigen Ondervinding befchreeven, naar ’t leven naauwkeurig geteekend, in °t Koper gebras: en gecoloreerd, door CHRISTIAAN SEPP , Berfe Deels vyfde en zesde Stuk. Te Amflerdam, gedrukt voor den Auteur, elk - flukje 8 bladz. in groot Quarto. W“ voegen wederom twee ftukjes van dit keurlyk werk te famen, om dat dezelven klein zynde, zulks ge- maklyk kan gefchieden. In het vyfde handelt de Heer ser? van de Nagt-ulinders van °t Eerfte Gezin der Tweede Bende. In het zesde van de Nagt-Vlinders van °t Tweede Gezin der Tweede Bende. De Tweede Bende der Nagt- Vlinderen beftaat , volgens den Schryver, uit zodanigen „ welker Rupfen minder Middel- of Buik-Pooten , en gevolglyk een langere fpatie tusfchen dezen en de Voor-Pooten heb- ben , dan de overige zo, Nagt- als Dag-Vlinder-Rupfen, en derhalven ook in ’t gaan, merklyk van dezen verfchillen. Want zy kunnen zich niet, kruipende, gelyk anders door- gaans de Rupfen doen maar wel fpannender wyze, van de eene plaatfe naar de añdere begeven, genoegzaam op de- zelfde manier, als wanneer men, met de hand iet wiltende meeten , den Duim en Ping uit elkander zet, of fpant, en voortgaande dezelve tdkens famenhaalt en wederom uit- , n pant. C. SEPP VÅN DE NEDERLANDSCHE INSECTEN: $89 fjant. Dus zetter deze Rupfen ook, in °t gaan, eerst ‘de Voor-Pooten vast, èn haalen dan de Achter-Pooten, met. het achter-end van ’t lyf’er naar toe. Dezen en de Voor- Pooten dus digt byeengeplaatst zynde, moet het gedeelte van het lyf, welk tusfchen beiden is, noodzaaklyk boogs- gewyZe in de hoogte gaans welke ftand van het Diertje, zeer wel, naar de gedaante van een krammetje gelykt. En vermids het telkens, by iedere fchrede, zich in deze bogt moet ftellen; fchynt Het, by maniere van fpreken, als of het doende is met de plaats te meeten , waar op het wandelt. Hierom zyn deze Rupfen ook Spas-Rupfen, of Spanmeeters, ook Landmeeters en Krammetjes- Rupfèn genoemd geworden. | De Kentekenen der Rupfen , Poppen en Vlinderen van de Tweede Bende der Nagt-Vlinderen in ’t algemeen; et van het eerfte gezin der Tweede Bende in ’t byzonder, worden naauwkeurig opgegeven. De Schryver erkent ook, ‘dat ‘er eenige waare Middel-InfeGten zyn, tusfchen de Rupfen van de Eerfte en Tweede Bende der Nagt-Vlinderen; fchoort niet allen welken van fommigen ’er voor gehouden worden, Hierop geeft hy eene befchryving van de Gamma-Vlinder , tot het Eerfte Gezin der tweede Bende behoorende; zo genoemd om dat de lichte of zilveragtige en fterk afftekende trek, omtrent in °t midden van zyne boven-vlerken ; redelyk wel haar den Griekíchen y, [en ogk wel naar een curcief y] zweemt. Hy is bekend onder den naam van Griekfthe Let- ter-Kappel, ook van Pistooltjes-V'linder , om dat de opgemel- de trek eenigzins de gedaante van een Pistool heeft. Dit Infe& wordt befchreven in den ftaat van Ey en Rups: Ten opzichte der kleur , is onder deze Rupfen; zegt de Schryver, geen geringe verfcheidenheid. Zy zyn wel al- len eveneens geftreept, en met ftippen , als mede met zeer ` fyne enkelde en korte hairtjes bezet; doch de ftreepen zyn fomtyds bleek, fomtyds dönker groen, en zelfs bruinag- tig, of ook wel aschgraauw. In den ftaat van Pop heeft hy deze byzonderheid ; dat de bekleedfelen der vlerken, des in haar wonenden Vlinders, langs het end*van den Zuiger, in ken overftekend puntje eindigen; °t welk men ook aan ee- nige anderen „dach niet zeer veele foorten van Poppen waar- neemt. De Vlerken van het Vlindertje, nu uit deze Popte - voorfchyn gekomen, zynde, veftoner, behalve dat ze ver- wonderlyk net getekend zyn, een ongemeenén glans, met verfcheiden kleuren: zo dat deze Vlinder, met recht „voot _dII DEEL.LETT.NO. 8, een 360 . © € SEPP VAN DE een van de fchoonfte mag gerekend worden, Onders- fchen is by niet zeer in achting , om dat hy veelvuldig gevonden wordt. Volgt eene Befchryving van de Goud-Vlinder , anders ge- naamd het Koper-Kappelietje. De boven-Vlerken van dezen Vlinder ryklyk met een Goud-glans verfierd zynde, draagt hy te recht den naam van Goud-Vlinder. En vermids de- ze glans veel overeenkomst heeft met den glans van ge- fchuurd geel Koper, wordt hy ook, by (ommige Liefheb. beren, het Aoper. Kappelletje genoemd. Het Rupsje eerst uit het ei gekipt zynde, gelykt in alle deelen naar een jonggeboren Rups van den CamsmaVlinder ; doch een en meermaalen verveld en in grootte toegenomen zynde, ziet men, dat hy in plaats van Streepen, andere trekken en figuuren krygt. Na vier weeken fn den flaat | van Rups geleefd te hebben, gaat hy over tot een Pop, waar in hy naar den gemelden Gamma-Vlinder Pop gelykt, be- halve zyne kleinheid. Na tien of twaalf dagen komt hy bier uit te voorfchyn. In het zesde Stuk gaat de Heer sere over tot de Nag Vlinders van het Tweede Gezin der Tweede Bende, en be- fchryft hier de Vhier-Vlinder. Vooraf geeft hy, hier ook, ge entekenen der Rupfen, Poppen en Vlinderen van het Tweede Gezin der Tweede Bende der Nagt-Vlinderen. Schoon alle hier onder behorende Rupien tienpootigt Spqn-Rupfen zyn, erkent hy echter ‚dat ’er middel-Ínfeâen zyn, onder dezen, gelyk ook van het Eerfte Gezin is an gemerkt, hoedanig is een Vlinder, die uit een Span-Rupít voortkomt, en 12 pooten heeft, doch in °t gaan, maar tien gebruikt; en zo ook eenige anderen, die eenige andere ge- meene eigen{chap hebben. Vlier-Vlinder heeft, buiten twyfel, zynen naam ge- kregen, van dat de Rups, waar uit hy voortkomt „allermeest op de Vlierboomen gevonden wordt, oin dat dezer bladen zyn lieffte veedzel zyn. Hy wordt ook wel op Linde- Wi- ge- en Peereboomen gevonden; doch men rekent gemeen Jyk een Infect thuis te hooren, waar het zich meest opont- houdt. Nu de Eytjes van den Pher-Nlinder lang te vergeefs gezoet hebbende, bekwam de Schryver eindelyk gelegen id van dezelven onder het oog te krygen, en ‘er behoor- Iyke waarnemingen van te maken. Dezelven worden her befchreven en in Plaat vertoont, zo in de natuurlyke groot- se, als gopr een Mficroftoop befchouwd. Hy zag de jonge N , _ Maps- Cai HBEDERLANDSCHE INSECTEN: 461 Rupsjes hieruit te voorfchyn komen. Dezen, wanneer zy tusten, Zittenze of rechtuit geftrekt, of wel meest in een fchuinfen ftand, of hangen aan een Draadje, `t welk fchoon ongemeen fyn,en voor het bloote Oog genoegzaam onzichte baar; nogtans zo fterk is „dat hek niet alleen door de zwaar- te van de Rups nooit breeke, maar het Diertje ’er ook by opklimme, als of de Draad een fteeltje of takje ware. Jai heb gezien zegt de Heer serr, dat een Vlier-Rups aan den Draad hangende, vervelde 5; en hoewel dit niet zonder fterke beweging kan gefchieden , dezelve echter geheel bleef. Doch op dien tyd moet men begrypen , dat deze Rups niet met het hoofd , maar met de achterfte pootén aan den Draad hing, en dus zal dit niemant ongelooflyk voore komen. Verveld zynde wist de Rups zich wederom in den ewonen $tand te begeven, door zich te zwenken en hef hoofd naar boven té brengen; makende den draad aan den mond vast, waar door hy wederom hing op dezelfde mae nier, gelyk dezen en alle andere Rupfen hangen ; die zich aan Draaden aflaten. EN >- Het fchynt de Vlier-Rupfen eigen, veeltyds; in den ruse tenden fand, het hoofd, met de drie voorfte Ringen zyd- Waards buigende rechtuit te ftaan, en dus eene vertoning te maken „niet ongelyk aan de gedaante van eenkolf. Schuin pverend ffaande ’t welk zy zelden doen, hegten ze zich niet door een Draád ergens aan vast, om dat dezelve dan van geen dienst kan zyn: want de Draad dient dezen en foort- gelyke Rupfen alleen tot fteunzel; of liever, ‘hy draagt het grootfte gedeelté van het lichaam, wanneer ze onderwaards gekeerd, ain eenig Voorwerp rusten: dewyl dan flegts het achterend door- de achter-pooten vastgehouden wordt, en al het. overige aan den Draad hangt. Aanmerklyk is de ge» woonte der jonge Vlier-Rupsjes, dat ze veeltyds, na het nuttigen van voedzel, of alsze willen rüsten, zich aan ees nen Draad aflaten , en op eenigen afflaad, ’er aan blyvert hangen , tot dat de honger hen wederom gaande inaakg, Doch naar maate ze grooter en ouder worden; vermindert deze wonderlyke manier van rusten; en volwasfen zynde oenze het in’t geheel niet meer: in tegendeel zittenze dat den geheelen dag ftil, en als een dorre tak of fteel rechtuits geftrekt; maar met het vallen van den avond komen ze in beweging, en ’s nagts zynze doende met {chaffen en klous teren, Oe : Zo latig de bladen die hunne kost zyn, nog eenig voed- Bb a zel « 4 al 462 C. SEPP VAN DE NEDERLANDSCHE INSECTEN? zel hebben, nuttigen zy dezelven; °t welk, gemeenlyk4 tot in °t laatst van September, en fomtyds nog wel wah - ger duurt. Maar deze Groente dan verwelkende, houden de Rupfen op met eten, en blyven van dezen tyd af, tot in * Voorjaar, wanneer de bladen wederom beginnen uitte- komen, en dus, den geheelen Winter over, zonder eenig voedzel te' nuttigen, in °t leven. > Zesmaalen vervellen deze Rupfen, volgens de ondervin- ding van onzen Schryver. Den 9 van Oktober zag hy hendit doen voor de vyfdemaal, wanneer ze reeds opgeheuden hadden met eten. Den 8 April van het volgende jaar, ver- veldenze voor de zesde en laatfte maal. Den ro April be: gonnen ze wederom hun gewone kost te nuttigen , °t welk duurde tot den 5 Mey, wanneer ze volwasfen zynde, zich begonnen in te {pinnen. Dit gefchiedt op deze zonderlin- e wyze. Zy maker ieder voor zich, van allerhande ftuk- ken en brokken van bladen, zo dorre als verfche, welken ze by malkander weten te halen en famentefpinnen „ een hangend zakje, °t welk door eenige weinige Draaden an een tak vastgehegt zynde, geheel vry hangt. - Onder deze Vlinderen is geen gering onderfcheid van kleur; men vindt eenigen zo bleek geel, dat ze byna wit fchynen te zyn, anderen, in tegendeel zeer hoog geel, en ook van een middenfoort-tusfchen de twee genoemden. Schoon wy dus, op het geleide van den Heer srpp, ee- nige verwonderlyke hoedanigheden der opgemelde Infeêten , en inzonderheid van het laatfte foort, hebben voorgehou- den, hebben wy echter geenzins alle, of de meeste byzon- derheden, welken in dezelven op te merken. zyn, en van den Schryver ter neergefteld worden, konnen aanroeren : want dit zou niet konnen gefchieden zonder de Werkjes heel over te fchryven. Die genegen is zich hier in te ver- ustigen , moet de Verhandelingen zelf lezen , en ‘er de naauwkeurige en Zinlyk gekleurde afbeeldingen nevens be- $chouwen „ waar door aan alles luister en klaarheid gegeven wordt. Üz- UITGEZOGTE VERHANDELINGEN. 363. Uitgezogte Verhandelingen uit de nieuwfte Werken van de So- cieteiten der We etenfchappen in Europa „en van andere geleer- de mannen. Met naauwkeurige Afbeeldingen. Te Amfter- dam, by F. Houttuin. 1762. behalven de Waarnemingen van de Lugtsgefteldheid en Ziekten te Amfterdam bladz. 149-300. No. 26. : | D dit Stukje komt eerst voor. De Inenting der Kinderpok- fes verdedigd tegen haare Befiryders: of Beantwoording der Tegenwerpingen van den Heer ANTONIUS DE HAEN , door den ' Heer Tissor, Med. Dr. (Lettre a Monfr. Haen Ec. Ex- cerpt. Helvet. Ann. 1759. Tom. IL. p. 131). De Heer pe HAEN ‘hadt in een Werkje, met opzet hier over gefchre- ven, drie Vraagftukken , ter beantwoordinge, den Voor- ftanderen der ĮInentinge voorgefteld. . 1. Of de Praktyk der Inentinge meer mentíchen in °t leven behouden zal , dan de weg der Natuur? 2. Of.het een vaste regel is, dat byna ie- der menseh, vroeg of laat, de Kinderpokjes krygen moet? 3. Of het buiten alle twyfeling zy , dat de Inenting, ’t zy tot uitwerking gekomen zynde, of vrugteloos gedaan, den mensch verder, voor altoos; buiten gevaar ftelt van de Kin- derpokjes? Na wydluftige redeneeringen antwoord de Heer TISSOT op de eerfte Vraage: dat het beweezen is, dat de patuûrlyke Kinderpokjes uitermaate gevaarlyk zyn: als ook, dat de ingeënten veel minder gevaar hebben, om dat het li- chaam is voorbereid; en verder, dat de Inenting het getal der genen die de Kinderpokjes krygen, niet vermeerdert, maar in tegendeel vermindert, en dat zy derhalve, fchoon zy den eènen al niet vorderlyk mogt zyn, den ander niet nadeelig is: waar uit dan volgt; dat de Praktyk der Inen- ting ‘er meer in °t leven zal behouden dan de natuurlyke weg. Op de tweede Vraage wordt tot antwoord gegeven: dat het zeker is, dat byna ieder mensch, vroeg of laat, de Kinderpokjes krygt. En vraagt DE HAEN verder, of ’er niet meer door de Inenting de Kinderpokjes krygen, dan die volgens °t natuurlyk beloop zouden gekregen hebben 2 TISSOT zegt getoond te hebben „dat dit nimmer plaats heeft. Op de derde Vraage geeft dezelfde Schryver dit befluitend antwoord: dat de Inenting, volgens de regelen van de Konst geoefend zynde ;*t zy dezelve de Kinderziekte voort- , gebragt of niet voortgebragt hebbe, door al hun levende ., zodanigen van de tweede Kinderziekte zal bevryden, die dezelve niet tweemaal moesten hebben °t welk zeerzelden, gebeurt. | . o o ~ | Bb 3 Hier 364 YITOEZSOGTE Hier op volgt een Brief aan den Heer DE LA CONDAMIK; door den Heer De wAux, Med. Door, Lid van het Kolk- gie der Geneeskunde te Marfeille. Over bet getal der genen, wien de Kinderpokjes in Provence zyn ingeënt, benevens eenige „Aanmerkingen over de Inenting der bejaarde menfcben. Ge- febreven den 12 Fuly, 1761. uit het Recuci de Medecine Chi- rurgie &c. Sept. 1761. De Inenting aan 85 perfoonen , van beiderleie Sexe, en van verfchillenden. ouderdom, (dar is van de drie tot de dertig jaaren)) in den tyd van 21 Maan- den, in Provence te werk gefteld , was by allen van een ge- lukkigen uitflag. Het getal der bejaarden was 13, onder welken zes de Kinderpokjes niet gekregen hadden, Een zeldzaame waare Slagader-breuk in de flinker arm, dor de beelkonftige Operatie gelukkig tot genezinge gebragt; door den Heer JAN VAN DEN HESPEL, Chirurgyn te Dordrecht. In dit geval ziet men de bevestiging van het gene reedi veelmaalen , door anderen, ondervonden en getoond is, dat een fram van een Slagader, gelyk hier de Armflagader, gebonden kan worden, zonder dat de benedenfte deelen _ gevaar lopen van te verfterven. . Onderzoek naar den voortgang en de oorzaak van de Kanker in bet Koorn, door den Heer AIMEN, Korrespondent van de Akademie der Wetenfchappen van Parys. it de Memoires de Matbemat. & de Phyfique. Tom. IIL Paris, 1760. pag. 68. De Kanker in het Koorn is, volgens den Schryver, die Ziekte of dat Gebrek, waar door de bloemen der Graanen in een Zwart ftof veranderd worden. Dit gebrek in alle zy- ne omftandigheden befchreven hebbende, befluit hy, dat de onmidlyke oorzaak is een onnatuurlyke gefteldheid van het Voetje van den Bloem, en een plaatslyk gebrek van dit deel, °t welk in den eerften opflag een Gezwel, en vervol- gens een kwaadaartige Zweer veroorzaakt, die alle de dee- en, welken de Bevrugting bevorderen moeten, knaagt en doorvreet. De Heer Amen toont, dat dit gebrek niet al° leen in de Graanen, maar ook in andere Planten befpeurd wordt. Wat de oorzaak aangaat, de Schryver is van ge- voelen, dat het fchimmel der zaaden, welken gezaaid wor- den, eene der oorzaken zy van de Kanker der Grúanen. __ Vertoog over het Vuuren der Zee, door den Heer Goneneu DE RIVILLE , Kommandeur van de Maltheefche Orde en Korrespondent van dẹ Akademie der Weteníchappen van darys. Uit de Memoir. de Mathemat. S Phyfig. Tom, IIL Po- ris 1760, pag. 296. De Schryver vondt in het-glinfterend Zeewater diertjes, omgeven met een glinfterend. vogi t oo l | welk Tr VERHANDELINGEN.. 365 welk nit het lyf van de diertjes fcheen te komen „en de uu- ring te veroorzaken. Dit vogt werdt bevonden olieagtig zyn. Ende Heer DE RIVILLE gist, dat de vuuring vande Ze wel gedeeltelyk mag toegefchreven worden aan de vet- “ten en oliën, waar mede het Zeewater is bezwangerd. Aan - r eind van deze Verhandeling vindt men nog de befchry- ving van een fraai Diertje, gevonden in de Zee van Cey- lon, °t welk ook benevens de lichtende Infeten in Plaat vertoond wordt. | Waarnterningen omtrent bet Haft en deszelfs Paaring , zo als die voor een gedeelte opgemerkt is door den Heer DE GEER , Ka- merheer van den Koning van Zweden en Korrespondent van de Koninglyke Akademie der Wetenfíchappen van Parys. Uit de Mem. de Mathem. & Phyfigue. Tom. IL. pag. 461. Het Diertje wordt hier vry naauwkeurig befchreven. In den ftaat van Haft, heeft het geen mond, zegt de Schryver, die ge- waatwordelyk is: het eet derhalve, waarfchynlyk , niet; ~ maar hy meent gezien te hebben, fchoon niet duidlyk ge- ~ noeg , dat zy paaren, ’t welk ZWAMMERDAM ontkend heeft. | Aanmerkingen ap de bepaaling der Uisgeftreksbeid van des Aardkloots fchaduw in de Moan-Eklipfèn , door den Heer LE GENTIL., Lid van de Koninglyke Akademie der Weten- __fchappen van Parys. Uit de Hist. de l Acad. Royale des Sci- ences, de l Ann. 1755.-a Paris 1761. p. 85. De fchaduw, welke, in eent Maan-Eklips, op deze Planeet valt, wordt eenigZins veroorzaakt door den Dampkring , welke verfchei- den ftraalen van de Zon onderfcheppende „en nog een groo- ter getal van dezelven buigende, de meer of min zwarte fchaduw maakt, welke de- Maan voor een gedeelte of in °t geheel bedekt. ’Er moet derhalve in de uitrekening, niet alleen op de halve middelyn van den Aardkloot, maar ook op het gene ‘er, wegens de hoogte van den‘Dampkring is bytevoegen, gelet worden. Maar de Sterrekundigen zyn - omtrent de grootheid van dit byvoegfel niet eenftemmig. De Heer LE GEN rIL heeft getragt de oorzaak van dit ver- fchil te ontdekken, en de berekening tot.meerdere volko- menheid té brengen. Tot dit einde heeft hy hier een Tafel egeven tot verbetering van de halve middelyn van ’s Aard- loots fchaduw in de Maan-Eklipfen. Voorts wordt dit Stukje der Verhandelingen , gelyk door- gaans, befloten met de Waarneemingen omtrent de Lugts- sefteldheid en Ziekten te Amfterdam,in de Maanden April, Jey en Juny, > ‘ ` Bb4 E Kart- 566 M. SEMEINS NADER SETOOG. Aortbondize Demonftratie of Nader Betoz van Meindert Ser ` meins. {n °% Gravenbage by Pieter Gerard van Balen MDCCLXIL bebalven bet Voorberigt 92 bladzyden in grot davo. DE Stukje ftrekt ter nadere bevestiging van °t Syfema, dat de Heer Semeins voorgefteld heeft in zyne Korthos- dige Redeneering over de gefteldbeid van den Aardkloot van Bin- nen enz. waar van we den Leezer voorheen berigt ge- geeven bebben (*). War den inhoud van dit Nader Betos betreft „wy konnen denzelven den Leezer best onder toog brengen, met de opgaave der Schetfe door den Autheur, in zyn Voorberigt medegedeeld.. » In *t begin van dit Werkje, zegt by, geeve ik eene an- » Wwyzing van het verfchil tusfchen de ‘Fatelen , die getrok- ‚s ken zyn uit een getal van 50000 Waarnemingen, zo als » men die Tafelen aangeteekend vind in de uitgezogte a Verhandelingen der nieuwite Societeiten van Europa: Ëa s» de bereekening volgens myn fema: Vervolgens ookde » onbeftaanbaarheid van de manier „die aldaar geleerd word, » om het gebruik van gemelde Zafelen te prolongeeren. s» Vervolgens toone ik, uit eenige Waarnemingen, waar „ Op men volkomentlyk ftaat kan maken , zeer duidelyk aan, de gebrekkigheid , op zommige plaatzen yan de » Kaarten over de miswyzing van de Compasnaalde, van „ e Meeren HALLEY, en EwYK5 insgelyks toone ik „ ook de onmogelyxheid van het voorgeeven van den Heere „ALBERT EULER, waar van de Schryver der voorge- „ melde Uitgezogte Verhandelingen, in het zesde deel ge » Wag maakt, namentlyk om door twee Magneetifche Po- „> len, geplaatst op het oppervlak der Aarde , de Magmecti- a Jehe Werking te.bepaalen. _ Wyders doe ik zien, door een voorbeeld van Lisabon, „ hoe grovelyk Mr. Chazelles, in het bepaalen der Léngte s van gemelde plaats, door de Sterrekundige Waarneemirn- » ge, heeft misgetast. » Nog betoog ik ten leste, nit de Waarnemingen vat „ den Heer de Ja Condamine, geobferveert te Quito in Zuid- » America; vergeleeken met eenige andere Waarnemingen, „, hoe noodzaaklyk moet volgen, dat de groote hoogte bo- … ven het oppervlak der Zee; een merkelyk verfchil in de s miswyzing van °t Compas moet geeven. » Alle welke Waarneemingen , bereekend zyn volgens ` -PY (*) Zie Vaderl, Letter. Oef. I De bl. 405. 7 es PE M. SEMEINS NADER BETOOG: 367 & myne Eeuwigduurende Tafelen der wyzinge van de Com- pas-naalde , over den geheelen Aardkloot, welken ik met „ ongeloofelyke moeite en arbeid nu byna in gereedheid „ hebbe gebragt: Ook toone ik de manier aan op wat wyze 3 ik dezelve bereekene. On Om dat myn voornemen niet was, dit Werk van groo- » ten ommeflag te maken, zo geve ik verder maar bericht, əs dat ik in ftaat ben al het gene ons wegens de Magneetifche > Werking voorkomt (zonder buitengewoone verfchynze- s len, waar van ik hier na fpreeke) te verklaren; ja zelfs, „ den Heer Anfon op zynen togt rondsom demAardkloot té ‘» verzellen, én te doen zien, hoe nauwkeurig alles met ‚> Zyne bevindinge over een zoude ftemmen. a Vervolgens draage ik aan de Liefhebbers van de Astro- s nomie eenige fpecwlatien voor „(ik zegge fpeculatien,op dat » men my niet weder ten onrechte befchuldige)raakendede s Magneetifche Werking omtrent de Hemelfche Lichamen. „> Dan fpreeke ik van het Middel, waar door men de be- „ paling der Lengte op zodanige plaatfen , alwaar het Hori- 2» Zontaal Compas weinig of geen verandering ondergaat, „> door dezelfde Magneetifche Werking van nut en dus alge-. s meen zoude kunnen maken. Namentlyk door de Verti- „> caale of Neérhellende Naalde , waar nevens ik een berigt j geeve op hoedanige manier zulks kan gefchieden: ook „ dat ik, als eer particulier Perzoon, vermits men geen ; voorgaande bevindingen heeft, wel in ftaat ben om alles té „ bereekenen, maar niet om het zelve door Proeven te be« » vestigen; ten Zy de eene of andere Mogendheid, (uit over- „ tuiging van de Echtheid van myne Uitvinding tot dus » Verre) daar de hand aan geliefde te leenen. , „ Vervolgens betuige ik, niet in ftaat te zyn, omalle de „ buitengewoone verfchynzelen , die ‘er zouden kunnen voorkomen; als by voorbeeld, de bevindinge van Mr. » Graham, op den agtften Maart 1722, wiskonftig te kun- „ nen bepaalen, wanneer die zullen gebeuren „maar wel de » waarfchynelyke Oorzaaken daar van aan te toonen, waar > door ze gebeuren. En waar over ik aldaar handele» > Na dat ík wyders eene fchets heb gegeven, om een goed „ denkbeeld van de Magnectiftbe Werkinge te formeeren, „ voor die genen, die Liefhebbery mogten hebben ,om het „ zelve na te fpeuren, vondt ik my nog verpligt tot verde- » diging van myn:Syflema, den Hoog-Leeraar P. van Mus- a» Jehenbroek , in zyné ftelling wegens de evenredigheid det „» Magneetifche Werkinge , welke men vindt in zyne Begim- 99 felen: , 368 M, SEMEINS NADER BETOOG. felen der Natuurkunde pag. 282. tegen te gaan, én san M te toonen, dat de Magneetifche Kragt, niet anders wakt 4 » als io een omgekeerde reden der vierkanten van deafflan. à den van elk Punt van trekking, volgens myn Sysftema, » Laatstelyk vond ik eene gelyke verpligting om my te ‚» verdeedigen tegens den Heere Schryver van de Neder. p landfche Letter-Courqnt, wegens zyae behandeling om- » trent het Uittrekfel van myn Werk, 78fte Stuk, Vrydag a den 26 September 1760; _ -= Hier by is, na’tafdrukken van dit MNader-Verssdg, nog gekomen een Naberigt;, waar in de Autheur Zich verdedigt tegen eenige voorwendfelen ten zynen nadeele; en ‘waar aan hy ten befluite nog hegt een voorftel aan de Sterre- en Hemelloopkundigen, raakende de oorzaak van de verande- ring in de {chuinte van de Ecliptica, en de voortfchuiving of {chynbaare beweeging der vaste Sterren. . _ De Heer Semeins klaagt in °t doorgaande beloop var dit gefchrift menigwerf over de geringe agting zyner Landsge- ` noeten voor zyne uitvinding, en by/is.niet buiten vreeze, dat alle zyne poogingen, geduurende meer dan veertig jas- ren hier in aangewend, vrugtloos zullen zyn, by mangel van de gehoopte begunttiging hunner Ed. Groot Moger den, in wier handen hy ’t onderzoek zyner uitvindihge ge- {teld heeft: — Doch mogelyk zullen de nadere Elucida tien en herhaalde Proeven, dte hy in dit ftukje, (dat ten deezen opzigte het leezen verdient ,) aan de hand geeft, en die hy betuigt verder genegen te Zyn om te geeven aen al- le die geenen die daar voor Liefhebbery mogten hebben, zyne zaak van tyd tot tyd meer begunftigen; is * niet in zo verre, dat zyn yema eene volkomene goedkeuring er lange, het welk niet gereedlyk te wagten is; dat ten min- fte zyn arbeid op eene honorable wyze als van nut voer de Zeevaart erkend worde „en men daar van gebruik maake tot nadere kundigheid. `N e wy <- Proeve eener nieuwe Beryming van bet Boek der Pfalmen , ontwer: pen door Joannes Eufebius Voet, befchaafd, en dus ver wpkswi door een Genootfchap van Gedgeleerden, Faal en Dichtminusars, te famen leden der Gereformeerde Kerk in Nederland. In.'s Gra - wenbage by de Wed. O. van Tol, en Zoon 1763. in groet Oc tavo, 558 bladzyden. ' Eede uitgaave van °t vierde ftukje deezer Proeve, ziet de Beryming van het Baek der Palmen, doot den Heer Vot en è / e: Ei Dn: / Ĵĵ. E. VOET PSALMBERYMING. 369 en zyne :Kunstgenooten; volkomen het licht: en‚de Heeren Uit- geevers geeven in eene Nareden te kennen, dat zy dit hun Werk niet opgeeven als volmaakt, maar als iets dat tot een onderwerp van overweeging en verbetering kan ftrekken; waar in zy zelven verfcheidene misflagen gewaar worden, die by eene nadere o». verziening deezer Proeve liet verbeterd konnen worden: waar toe zy gereedlyk de hand aan 't werk laan, en gebruik maaken willen van alle nuttige aanmerkingen , welke hun ten dien einde reeds medegedeeld zyn, of nog medegedeeld mogten worden. Ook betuigt de Heer Voet, ,, dat Hy niet “begeert, dat, indien „ deze P(almen door de Nederlandíche Kerkvergaderingen ooit „ mogten worden overgenomen , zyn naam voor dezelve gefteld „ worde ‚gelyk de Kunstgenooten insgelyks van oordeel zyn , dat „ ħ zulk een geval, het geen Pfalmen zelfs van eeh Kunstge- „ nootfchap, maar Rympfalmen der Nederlandfche Gereformeerde „» Kerke moeten beeten:' nadien dit Werk aan alle Clasfen en dus aan ieder Predikant ter beoordeelinge en verbeteringe gezonden Zy, en een groot getal der Ledemaaten de hand in ’t befchaaven gehad hebben : des men het zelve niet hebbe aan te merken als de Beryming' van een byzonder Perfoon of Kunstgenootfchaps dat, naar zomwmiger oordeel, nydigheid of faftiezugt zou kon- nen verwekken of koesteren. ~- Hier benevens wordt ook jn dit Naberigt gemeld, hoe zome migen oordeelen, dat verfcheidene deezer berymde Palmen te baag en te flroef, ja bykans profe zyn;terwylanderen wederom zeg- gen , dat dezelve te Pobtisch zyn. Met opzigt tot het laatfte wordt met regt te kennen gegeven, dat dit voortkomt van menfcheù die geen de minfte kundigbeid en fmaak in de Dichtkunst bebben; en wat het gerfte betreft, desaangaande zyn de Kunstgenooten van gedagten’, dat de meeste berispingen van dien aart voorckomen van zulken, „die, zeggen ze, niet denken, dat wy Ons, verplicht „ hebben, om zoo veel woorden, als ons mogelyk was, uit de „ profe over te neemen, al vlydden die zich niet zo zeer in een „ fierlyk dichtftuk, en dat wy, deze Pfalmen ten algemeenen ;‚ nutte ontwerpende, de vatbaarheid van min kundigen rees- „ ten in acht nemen ”. Wy hebben onze gedagten over dit denkbeeld, by eene voorgaande gelegenheid, reeds den Leezer onder ’t oog gebragt, (*) en ’t komt ons nog voor dat de Heer Voet en zyne Konstgenooten,door zich hier omtrent, buiten nood, ` te nzauw te bepaalen, voor Dichtkundige ooren hurne Pfalm- beryming min aangenaam gemaakt hebben, dan die van °t Kunst genoot{chap, onder de zinfpreuk Laus Deo, Salus Populo. Mem, vergelyke ten dezen opzigte, nevens t gene wy voorheen des aangaande opgegeven hebben, de Berymingen van den, CXXVillíten Pfalm, | (*) Zie Vaderl. Lesteroef, FI, Deel bi. 851 —862, III. D, bb. 19. Vol- - —— 370 Volgens den Heer Voet en zy- ne Kunstgenooten. t v‘ 'I e , '. Hy, die den HEER zal vreezen, ‚En op zyn paden treén, Zal welgelukkig weezen, . Door duizend zalig beën, zult met rein geweten Aan 't werk uw banden flaan, En van uw’ arbeid eeten ; *t Zal u voorfpoedig gaan. 2. ` Uw vrouw van elk gepreezèn, Zal vruchtbaar, door Gods band _ Gelyk een wynftok wezen, . Naby uw buys geplant : Uw kroost zal weelig tieren . Gelyk 't olyfplantfoen, En uwen disch verfieren Gelyk een jeugdig groen. Ziet, dus wordt beil verkreegen . Zoo zendt gewis de HEE Op die bem vreest, zyn’ zegen . Uit Sion ryk'lyk negr. Zoo ziet gy al uw leven , Jerufalem, door God _ Ten topp’ van beil verbeven, Zoo deelt gy in baar lot. » 4. Kindskinders zult g’ aanfcbouwen, . Naar uw goduruchte bel, Ged, Israëls vertrouwen, j. E. VOET PSALMBERYMÍNC. Vólgens het Kúnstrenooc fchap Laus Deo, falus Populi, o, o LL. U mag men zalig beeten , Dien, 's Heeren vrees bekeert; Die, met een rein geweeten, ‚ Steeds wandelt , naar zyn woord, Gy zult uw nooddruft vinden, . Door d'arbejd van uw band: Wat ge uw moogt onderwinden, Komt, naar uw’ wensch, tot . 2.. (fand. Uw gade zal fteeds bloeijen « Gelyk een wynftok tiert, Die vruchtryk onder °t groeijen, ‘Uw buismuur dekt en. fiert. Niets zal uw welvaart fluiten: Uw kroost zal blyde enfrisch, Als groene olyven fpruiten, 't Sieraad zyn van uw disch. | 3. Dit lot is u befchoren, Zo gy emet diep ontzag, _ Naar 's Heeren wet blyft booren , ‚Voor u zal, dag aan dag, Het beil uit Sion vloeijen: „Gy zult, zo lang gy leeft, Ferufalem zien bloeijen, 't Welk God zyn’ zegen geeft, 4. Blyft gy op bem betrouwen, Zo zult ge, op zyn bevel „ T Kroost van uw kroost aanfchou. Sebenk’ Israël den vrée. ‘t Zal niet nodig zyn hier op byzonderheden ftaan te blyven ; em de voortreffelykheid dezer laatfte Beryminge boven de eerfte aan te duiden ; eene algemeene befchouwing en oplettende tee- zing van ’t geheel toont, onzés agtens, onbetwistbaar, dat dee. ze laate beryining, ((choon min woordlyk, doch niet min zaak- k naar den zin des Hebreeuwfíchen Dichters ,) ongelyk vloei- aarder is, en Dichtkundiger zwier heeft; én we konnen niet wel denken, dat iemand zou durven zeggen, dat ze hiet ze var: baar is voor min kundigen. En vrede in Israël. (wen, Z r, E nn ne en en E Be Eene =D ERE u en et ee Rn ne a a © - VADERLANDSCHE © LETTER - OEFENINGEN,. '. t -y S. Ad a. Phikofopbifche Aarmerkingep ontrent de Christelyke Religie. Van __ George Fred. Meier. ` Profesor in de Philofopbie te Helle; en Medelid van de Kouinglyke Academie der Weetenfchappen te Berlyn. Uit bet Hoogduitsch vertaald door Joh. Will. van Haar. Zerften deels eerfte Stuk. Ins Gravenhage, by Pie- ter van Cleef. MDCCLXIIT. ir ‘groot oftevo , béhalaen de Voorredenen 212 bladzyden. : DE Schryver deeżer Aànmérkingen „ bezeffende dat et onder de zogenaamde Christelyke.“Leeringen veele doolingen zyn, die grootlyks voortkomen, uit eenige tot hier toe veel al gebruikelyke philofophifche wyzen van ver- klaaringen van deeze en geene Christełyke Leerftukken 5 en tevens overtuigd zynde dat eene gezonde Philofophie van zeer groot nut kan zyn voor den Christelyken Gods- dienst, heeft in dag Werk; gelyk hy in de. Voorreden bes tuigt, een toeleg , om de Christelyke Religie, Cdie hy voor waar houdt, zo als dezelve in de Hs Schrift vervat is) door het grooter licht, welke in onze tyden in de Philofophie is opge- gaan, met de gezonde Rede în eene meerder duidebyke overeen- ftemminge te brengen. Het heeft hem goed gëdagt dit zyn Werlsgaan te vangen , met eenige Aanmerkingen. over de vrybeid in bet onderzoeken van den Christelyken Godsdienst, als mede betreffende de magt, die het bygeloof over der menfchen gemoederen oefent; ten einde daar door den Leezer aan te fpooren, om, overeenkomftig met de Christelyke Religie, man= moedig te flreeven naar eche wwezendlyke kennis dier Religie, waar door hy eeuwig baopt.gelukaalig te worden. ==> De be: fchouwing deezer twee onderwerpen , dit eerfte Stukje be- {laande , komt eigenaartig in, als een Voorlooper van. een Werk van die natuur; dat genoegzaam geen invloed kan hebben, op zodanigen, die te befchroomd of te traag zyn om als redelyke fchepfelen vry te denken over den Gods: dienst , en zich liever flmafsch willéên onderwerpen aan ’t blinde bygeloof: des het niet vreemd zy , dat de Hoog-Lee- raar Meier. vooraf alles aanwende wat redelyker. wyze kan {trekken ; om den Leezer te doen zien, dat een Christen niet aileen vry denken mag , maar ook daar toe verplicht is; en hem onder ’t oog te brengen, hoedanig eene magt het bygeloof over III PEEL. LETT. NO. Q. Cc der 372 B. F. METER der menfchen gemoederen oefent. De vryheid van denken, welke onze Schryver in deezen voorftaat, befchryft hy aldus. „ Zy beftaat in het vermo- s» gen, of in de vaardigheid, in zaaken van Godsdienst, s niets anders alg waarheid aan te merken, dan °t geen men » Zelve, volgens de echte gronden egkenmerken der waar- ə» heid, door middel van eigen en behoorlyk onderzoek ‚de » waarheid te zyn erkent; en niets anders voor valsch te ə» houden, dan °t geen men zelve, volgens de echte gron- » den en kenmerken van valsheid, door middel van eigen ə» en behoorlyk onderzoek, bevonden heeft valsch en on- » waar te zyn”. Overeenkomftig met deeze bepaalinggeeft hy eene uitlokkende befchryving van iemand die vry denkt, en tragt daar op met verfcheidene reden te bewyzen, dat een Christen niet alleen vry denken mag, maar dat by oak daar toe verplicht is. | Het is, in de eerfte plaats, zeker, dat een vry onderzoek “van den Christelyken Godsdienst volkomen gepast is aan deszelfs natuur en gefteldheid , voor al zo als die inderdaad onder de menfíchen aangetroffen wordt: dus toch isdezelve een zaamenweefzel van waarheid en dwaaling ; die- derhal- ven het onderzoek van een vry verftand vereischt, ten ein- de men in ftaat moge zyn het waare van het valfshe iaden- zelven te onderfcheiden. Dit denkbeeld wordt verfterkt uit de overweeging., dat geen waarheid als waarheid, en geen dwaaling als dwaaling gekend, en daar voor verklaard kan worden, dan alleen wanneer men de egte kenmérken van waarheid of onwaarheid aan dezelven gewaar wordt ;dat IS, Zo men die niet, door het verftand op eene vrye wyze f - te e + `~ "5 ~. . w a PHILOSOPHISCHE AANMERKINGEN! 373 te gebruiken, bevonden heeft alzo te Zyn. En vermits de waarheid der Christelyke Religie onwraakbaar eischt, dat men haar, als de waare Religie, erkenne en daar voor hou- de; zo kan het onmogelyk tegen haare natuur aanloopen, haar op eene vrye wyze te onderzoeken. — Wanneermen hier by bedenkt, dat het, en onze Natuurlyke, en onze Christelyke pligt is na de grootfte en mogelykfte volmaakt. heid te ffreeven, zo begrypt men ook gereedlyk, dat ieder Christen de volmaaktfte kennis van zynen Godsdienst moet tragten te erlangen. En nademaal ’t baarblykelyk is, dat zodanig eene kennis „die men door een vry gebruik des ver- ftands verkrygt, volkomener is ‚dan zulk eene die men door eene flaaffche manier van denken verkrygt; zo volgt onbe- twistbaar dat elk, zo veel ’t hem mogelyk is, in zaaken die den Godsdienst betreffen, vry moet denken, en iets niet eerder voor waar houden, voor dat hy het zelve, naa een vry gebruiken zynes verftands, als zodanig erkend heeft. Deeze verpligting wordt door de volgende bedenkingen in een nog meer overtuigend licht geplaatst. —- De kennis der waarheden van den Godsdienst is eene zedelyke kennis; en zodanig eene kennis zyn wy gehouden te verkrygen, door een behoorlyk gebruik te maaken van de ‘vermogens onzes verftands. — Onze hoogfte tydlyke en eeuwige ge- lukzaligheid berust op het Zaamenftel van Godsdienst dat wy toegedaan zyn; en in een zaak van dat uiterfte gewigt, behoort geen’ verffandig mensch iets op goed'geluk aan te neemen; hy moet zich in tegendeel hier in op het voorzig+ tigst gedraagen; en dit doet hy, als hy daar omtrent waat- lyk vry denkt. — De Heilige Schrift gebiedt ook.ftilzwy- gende of uitdrukkelyk deeze vryheid van denken. 1 Th. V. 21, Joh. VIL 17, Hand. XVIL 11. —= Hier benevens mag men wel zeggen, dat alle groote Leeraars en Hervormers. der Religie, altoos door een vrydenken derzelver verbete. ring bewerkt hebben; en dat dus de vryheid in °t denken , tot de volmaaktheid van den Christelyken Godsdienst niet te ontbeeren 18; en dat eene flaaffche manier van denken, denzelven in °t uiterfte verderf ftort, ja zelfs in de affchu- welykfte bygeloovigheid verandert. —- Voegt by dit alles nog, dat ’er, in °t midden van de verdeeldheden der Chris- tenen, geen veiliger weg tot het uitvinden der waarheid is, dan gebruik te maaken van de vryheid in *t denken ; en dat dit ook het eenige middel is om het Leergeftel der Religie, dat men omhelst, geduurig meer volkomen temaaken. Ver- mids nu een Christen gehouden is de dwaalingen in den Cc 2 <> Gods» 374 G. F. MEIER Godsdienst, zo veel mogelyk , te vermyden, en den veilig- ften weg der waarheid te verkiezen; nademaal ’er nu geen Leergeltel der Christenen tot den hoogften trap van moge- lyke volmaaktheid gebragt is, en ieder Christen, des be- kwaam zynde, onder de verpligting is, van beftendig tear- beiden aan de verbetering van °t Christelyke Leergeftel; zo volgt onvermydelyk dat ieder Christen verborden is, deezen weg in te flaan, en dat middel te gebruiken. Onze Hoog-Leeraar deez€ reden ter verpligtinge uitge- breid, en in volle kragt aangedrongen hebbende , gaat daar op over tot eene onderfcheidene oplosfing der tegenwerpin- gen, die de flaaffche aanhangers eener Religie-partye tegen deeze vryheid van denken gewoon zyn in te brengen, en toont vervolgens, hoe men deeze verdeedigde vryheid van denken pligtmaatig heeft te gebruiken, Hier toe wil hy, dat zodanig een wel byzonder het volgende in agt zal nee- men. (1) „ Hy moet, eer en alvoorens hy zig waagt aan a cen vry onderzoek der Christelyke Religie, fyn verftand » ontheffen van het juk der vooroordeelen , het zelve ftel- „ lende in eene waare en volkomene vryheid. (a) Hy moet » niet als valsch aanmerken , iet, waár van hy de waarheid » niet begry t, maar waar aan hy de echte kenmerken der ə onwaarheid , zonder vooroordeel en klaar, gewaar word. » Ontmoct hy een Leerftuk, waar van hy de waar- of on- „> waarheid niet ontdekken kan, dan moet hy fyn oordeel » opfchorten , en het zelve, noch aanneemen , noch verwer- » pen, tot dat hy meerder licht verkrygt. (3) Hy moet » Zodaanige Leerftukken, die hy, na een vry onderzoek, ə» bevonden heeft valsch te zyn „ niet befpotten , noch der- > Zelver danhangers lasteren en vervolgen. (4) Eindelyk, a» Men moet zig juist zo terftond niet opentiyk affcheider » van die party, waar toe men behoort, en in wekker Sys- m tema men, door een vry onderzoek , dwaalingenontdekt eeft”. >? Naa eene korte beredeneering deezer pligten, fgemt de oplettende Meier de menigvuldige en groote beletfelen, in het gebruik maaken deezer vryheid ; in overweging. In dit gedeelte gaat hy naauwkeurig na alle zwaarigheden dic ons hier in konnen ontmoeten, en affchrikken van deeze pligtsbetragting 3 en toont op eene bvertuigelyke wyze dat men zich door geene derzelver behoeft vervaard te laaten maaken , terwyl hy tevens duidelyk doet zien „hoe men zich ‚An ftaat kan ftellen , om alle die hìnderpaalen uit den weg te ruimen, Boven al heeft hy in deezen aanmerkingen overde e- kad . PHILOSOPHISCHE AANMERKINGEN. 378 beletfelen, die de veelvuldige vooroordeelen , en de opvoe- ding te wegen brengen, die eene herhaalde leezing over- waardig zyn. Eindelyk befluit hy zyne Aanmerkingen, o- ver de vryheid in't onderzoeken van den Christelyken Godsdienst, met eene naauwkeurige bepaaling van °t regtmaatige en onr regtmaatige gebruik deezer Vryheid; waar in hy aantoont , hoe men de onbefehaamdheid in °t denken „(een fchandelyk en redeloos misbruik dier vryheid,) van de waare vryheid in °t denken heeft te onderfcheiden ; zo uit hoofde der be-' weegredenen , als der wyze en der uitwerkingen van ’t on- derzoek: zynde het votkomen zeker, dat hy, die, op eene echte en behoorlyke wyze , de vrybeid in het denken , met betrek- king tot de Religie, gebruiken wil, fyn vry verfland moet yer- fieren met eenen deugdzaamen will:, en, door zyne vrye onder- zoekingen der Religie, tot alle waare deugden aahgefpoord’ worden. Hier aan hegt onze Autheur zyne Aanmerkingen over de magt. die het bygeloof over der menfthen gemoederen oefent ; waar in hy, naa eene duidelyke omfchryving van °t Byge- loof, eerst in °t breede ontvouwt welk eene verbaazende magt het bygeloof over der menfchen gemoederen heeft „en vervolgens tragt te ontdekken , welke tog de reden zyn waarom het bygeloof zulk eene overgroote magt over dezel- ven voert. Deeze Aanmerkingen zyn niet minder bondig en naauwkeurig dan de voorgaanden , doch de bepaaldheid van ons beftek faat ons niet toe hier op breeder ftaan te bly- ven; te meer daar we ’t niet ondienftig agten , nag een by- zonder ftaal ‘van ’s Hoog-Leeraars fchryftrant onder ’t oog te brengen. Hier toe ftrekke in deezen zynhewederlegging eener tegenwerpinge, die veelen zeer gereed hebben, wan- neer men de vrybeid ín t onderzoeken van den Godsdienst aan- Pryst. . |. 