Reis door Noord Amerika
Dk Marquis de la Jonquière was lang van perfoon, en iets boven de zeftig jaren oud. Hy had in den laatft geindigden oorlog enen hevigen zeeflag aan de Engeljchen geleverd , dog was door de overmagt ge- dwongen geweeft zig over te geven. By die -gelegenheid werd hy door de fchouder gefchoten. In 't gaan liet hy het hoofd een weinig voor- over hangen. Hy was voor 't overige een zeer bevallig man, en die zy- ne waardigheid wel will te handhaven onder het uitdelen zyner gunft- bewyzen. Verschrïden der Heren die den maaltyd bywoonden zeiden het vol- Middel gende dikvvyls beproefd, en om den drank in den zomer koel te houden, '^^ ''^ goed gevonden te liebben. Men tapt den drank in fleflchen af, welken j*^"'"^" men toegekurkt in de lugt hangt na ze met natte doeken omwonden te houden, hebben. Dit maakt den wyn koud, al was hy reeds warm geweeft. Na enigen tyd maakt men de doeken op nieuws met water nat , dat zo koud is als men het krygen kan. De drank wordt op deze wys zelfs koelder dan het water waar men de doeken mede begoten heeft. De uitwer- king is dezelve al hangen de flelTchen in de zon. (*) T 2 De (*) Vericheidcn proeven hebben bewezen dat een vogt in een ander vogt ge. dom- 148 KANADA. Omgang. De Omgang ter ere der Heilige Maagd was ook zeer pragdg, wor- dende door de Geeftelykheid , de beide Gouverneurs , en ene grote me- nigte van de voomaamfïe lieden , bygewoond. Het gefchut wierd geloft, de klokken geluid , de trom geroerd , en 't krygsvolk ftond in 't geweer. De aanfcbouwers vielen allen op deknienvoor het beeld der Lieve Vrouw, dog niet voor dat van den Zaligmaker. De Geeftelykheid ging den gant- fchen tyd ai zingende. Jhtiya. De Thuya occidentaïis wies zeer overvloedig in Kanada , dog nier zuidèlyker. Het meeft zuidwaards dat ik 'dezen boom» gezien heb was in New 2ör^,een weinig van Saratoga, en by Cajfes , omtrent op de breedte van 42. gr. 10. min. De Heer Bar tram had 'er egter enen boom van 'mFirginie gezien, digt by de plaats op de Rivier .^lawfj die The Falls genoemd wordt. Ook verzekerde Dr. Colden dat hy hem op ver- fcheidën plaatfèn rondom zyn Landgoed Coldingham , tudchen New- Tork en Albany^ omtrent op de breedte van 41. gr. 30. min. gezien had. De Franfchen door gantfch Kanada, , zo wel ds de Engelfcben- en Hollanders te Alhany noemert hem den Witten Ceder. De Engel- fcben in Virginie hebben enen daar groeyenden Thuya den naam van Jeneverboom gegeven. Deze boom groeit op verfchillende gronden. De wortels fchynen al- tyd enig vogt te moeten hebben. Vooral fcheen hy in poelen en natte gronden wel te tieren, en wierd daar vry hoog. Na dezen fchenen' hem fteenagtige heuvels en andere plaatfèn waar tamelyk grote ftenen by nmlkanderlagen, welken met mos begroeid waren, wel te behagen. Vond men zulke met mos bewaflèn ftenen in menigte aan het ftrand, zo fton- " den 'er gemeenlyk ook enige Thuyas. Behalvendat, zag men den boom hier en daar op de hoogtens nevens de rivieren , en andere hoge gron- den die met ene ftofegtige aarde bedekt waren , waarby men aanmerken moet dat die plaatfèn gemeenlyk enig' mineraal water omtrent zig had- • den , of dat zy van de hoger landen enig vogt kregen. Ik zag hem ook wel in ene droge aarde waflèn, dog daar kwam hy noit tot ene aanraerkelyke zwaarte, In de Idoven der bergen vond men hem dik- wyls dompeld y en dan aan de lugt om uittewaaffemen bloot gefield , zeer koud wordt ; en hoe fchielyker de uirwaafTeming na herhaalde indompelingen voortgaat te fterker is de koude. Dit is de reden dat de wyngeeft, die meer uit^vaaf^emt dan water, ook meer verkoelt dan water, en dat defpiritusjalis j1mmoniaci,åk nog vlugger is dan de wyngeefl, ene nog groter kragt van ver- koeling heeft. De uitwaafTemiiig gelukt het beft als men het vat waarin het vogt is beweegt, het aan de lugt bloot fielt, of 'er met een paar blaasbalgen op blaafl. Zie DE Maulan Dijfert,fur la Glacé; Ricpdian in Nov. Gom- mint. Petropol. ad ami. 1747. & 1748. p. 284. en Dr. Cullen in Toe Edinb, ptyjical and literary EJfays and Übfervations vol. 2. p. 145. F. Q U E B E c. 1749. 149 wyls genoeg,* dog hy wierd daar ook niet zeer zwaar. De grootften van deze bomen, die ik gezien heb, waren ongevaar vyf of zes vadem hoog. Een boom van rien duim in 't kruis had twee en negentig krin- gen ; een andere van enen voec en twee duim dikte Iiad 'er honderd twee en veertig. (*) De Inwoonders van Kanada gebruiken dezen boom om heiningen te maken , dewyl het hout langer dan eens menfchen leven onder den blo- ten hemel duren kan. De raeefte heiningen waren hier te hnde van die hout gemaakt , gelyk ook de meefte palen , die men in den grond flaat. De paliflades voor de veftingwerkcn waren byna allen van Thuyahout. Somtyds bezigt men het ook voor balken. De ribben in den bodem van de baftenlchuiten zyn ook van dezen boom, dewyl het buigzaam , en varfch zynde zeer lig^ is. Geen hout wordt beter geagt om kalk te branden. De dunne takjes met de bladen gebruikt men om 'er bezems van te maken. Zulke bezems komen de Wilden te koop veilen. Ook heb ik niet gemerkt dat men andere foorten van bezems in Kanada ge- bruikte. De varfche takken hebben enen byzonderen en niet onaange- namen reuk , dien fomtyds de bezems van zig geven. In de Geneeskonil: gebruikt men dezen boom tot meer dan een ein- de. De Kommandant van Fort St. Frederic ^ de Heer de Lufignan^ wift zyne werking tegens de pynen van het Rhumatifmus niet genoeg te prj'zen. Men dampt de varfche bladeren, in een mortier , en raeno-t ze dan met fmeer van varkens of andere heeften. Die kookc men zo lan"- tot dat het ene zalf wordt, die men op linnen gefineerd op de pynelyke plaats legt. Deze zalf verzagt de pyn in korten tyd. Tegens door het lichaam vliegende pynen neemt men vier vyfden van de bladeren van een foort van Polypodium , (*) een v}'fde van de zaadhuisjes der Thuya , en maakt 'er een poeder van. Dit begiet men met lauw water , fmeerc het tot een bry geworden zynde op een ftuk linnen , en windt hec om het lichaam , met deze voorzorg egter dat men enen doek tus- fchen het lichaam en de bry in legt , dewyl de bry brand als vuur. Dit middel hadden velen voortrefFelyk goed gevonden. Een Iroauois vertelde ons dat het afkookfel der bladeren tegens den hoeft gebruikt werd. Omftreeks Saratoga drinkt men dat afkookfel tegens de af- gaande koortfen. De boom blyft den winter over groen. Zyn zaad word: in 't laatft T 3 vair (*) Het is bekend dat alle bomen ieder jaar maar enen nieuwen krinc; maken , zo dat men 'er den ouderdom van den boom, en den fpoed waarmede hy groeit, uit kan opmaken. F. Ct) Pvlyl'Odium fwnde pinnatOy pinnis allernis ad bafin fuperne amendi"- iidatis^. I50 K A N A D A, van vScpcembcr O. S. ryp. Den 4. October hadden dit jaar enigen reeds begonnen hun zaad te laten vallen, vooral zulken die aan enen fterkan zonnefchyn bloot ftonden , en de anderen hadden reeds hunne zaadhuis- jes begonnen te openen. Deze boom heeft de zelve elgenfchap als ver- fcheiden andere bomen van Noord Amerika , namelyk dat zy in grote menigte in moerallèn en zware bolTchen , en zelfs daar meer dan op andere plaatfen , waflèn , zo dat men zeggen kan dat daar zyn regte plaats is. Egter (laat op die plaatfen nauwelyks een enige boom die zaad geve. In tegendeel als zy aan den buitenkant van een bofch, of op ene an- dere plaats ftaan waar zy vrye lugt hebben, zo zyn zy vol zaads. Dit heb ik ontelbare reizen opgemerkt. En het zelve had plaats omtrent den Ahorn ^ den Sajfafras^ den ivitten Dennenboom fåt zogenaamde PeruJJe , den Moerbezigbeom , en anderen. Den 7. Aug. ging ik het Urfeliner Nonnenkloojier bezigrigen. De inrigting daarvan is genoegzaam de zelve met de andere Nonnen- kloolters. Dit Ivloofler Haat binnen de Stad , en heeft ene fraye Kerk. De Nonnen ftonden voor zeer godsdienftig te boek. Ook zyn het de- ze Nonnen die zig het minfl laten zien, en zig het meeft in huis hou" den. Buiten den Geneesheer en den Wondheler, mogen gene mans in 't Kloofter komen , ten zy door een byzonder verlof van den BüTchop , dat zelden verleend wordt; dog ik had 'er een, op vooripraak van den Marquis de la Galijfonnière ^ verworven. Ik ging 'er met den Heer Gaulthisr naar toe. De Abdis, vergezeld van enen ftoet Nonnen, meelt allen ouden, ontving ons. Het was een Zondag, en in de Kerk von-. den wy vcrfcheiden' Nonnen op hare knien leggen en bidden. By 't in- treden van de kerk vielen de Abdis en alle de Nonnen op hare knien. Het zelve deed de Heer Gauhbier., en ik ook. Wy kwamen daarop in ieen kapelletje, der Heilige Maagd toegewyd, waar wederom geknield raoeft worden. Vervolgens bezagen wy de kerken , de eetzaal , en het vcrorek waarin de Nonnen zitten te werken, het welk zeer groot is. De eetzaal is even eens gefchikt als in de twee andere Kloofters. Onder de tafels zyn kleine laden waarin elke Non haar vork,fervet,en andere din- gen bergen kan. De Celletjes zyn klein, en elke Non heeft 'er een. De muren zyn niet gefchilderd. Een klein bed, ene tafel met laden, een Chriftusbeeld , enige Heiligen, en een ftoel, zie daar al het huis- raad. Men bragt ons in een vertrek vol van jonge Juffrouwen van om- trent twaalf jaar en daaronder, welken herwaards gezonden waren om on- derwezen te worden. Zy mogen eens op enen dag hare nabeftaanden gaan bezoeken , dog niet lang uitblyven. Als zy hare opvoeding geno- ten hebben gaan zy weer naar huis. By het Kloofter is een fraye tuin , leggende binnen enen hogen muur, en vol van allerlei moeskruiden en vrugtbomen. Onder het werken of het eten wordt een diep llilzwygen gehou- Q U E B E c. i;4y. 151 fehouiien, uitgenomen dac ene der Nonnen iets ovcrluid leefl:; maar na ec eten mogen zy een uur of twee in den tuin gaan wandelen , en zig binnen 'c Kloofler vermaken. Na alles wat hier merkwaardig was ge- zien te hebben namen wy aflchcid en vertrokken. Omtrent een vierde van ene Z-weedfche rayl welhvaards van One- hec is ene minerale bron. Het water was vol van yzcrdelen , en fmaak- te 'er fterk naar. De Heer Gaulthier had het met enen goeden uit- flag in verftopthcden , miltziekcens , en diergelyke ongemakken voorge- fchreven. IVIen verzekerde in 't algemeen dat 'er rondom Ouebec gene giftige siaiH^c-ii. (langen te vinden waren, welker beet nadeel van belang kon doen, zo dat men daar gerud door 't gras kon wandelen. Ik vond alle de flan- gen zeer ichuw. Dog in het ziiidelylver gedeelte van Kanada moet men omzigtiger zyn. Hier en daar op de hoogtens in de bollchen vond men kleine Mier- jMiercc hopen, gemaakt door een foort van pekzwarte Mieren, die den Z'weed- fchen volkomen gelyk dog wat kleinder waren. Den 21. Auguflus waren 'er enigen uit de drie Amerïkaanfche Vol- Wilde ken , namelyk de Hurons , -de Mikmaks , en de jinies , (*} by den Volken, Gouverneur Generaal. De Anies zyn een foort van Iroquoizen , en bondgenoten der Engelfchen. Zy waren in den laatften oorlog gevan- gen gemaakt. De Hurons behoren tot die zelve Amerikanen die te Ler et t e wonen, Hurons en den Chrilklyken Godsdienft aangenomen hebben. Zy zyn zeer lan"-, fterk , grof van leden , welgemaakt , en koperkleurig. Zy hadden kort zwart hair , dat op het voorhoofd van het ene oor tot het andere afge- fchoren was. Geen van hun droeg hoed of muts. Enigen hadden oorringen , anderen niet. Verfcbeidenen hadden het gant'fche aange- zigt met vermilioen befchilderd; dog anderen hadden alleen maar eni- ge dwarsftrepen op het voorhoofd en by de oren. Ook waren 'er die het hair met vermilioen befmeerd hadden. De rode kleur is het voor- namelyk waar zy zig mede befchilderen ; egtcr heb ik 'er enigen gezien die 't aangezigt met zwart beftreken hadden. Velen hadden in 't aange- zigt en op het lyf verfcheiden' figuren , welken daar zo op gemaakt wa- ren dat zy noit uitgingen. Hoe dit gefchiedt zal ik in 't vervolg melden. Deze figuren zyn allen zwart. Sommigen hadden op elke wang ene (lang, anderen enige kruillen, wederom anderen enen pyl, ene zon, of iets anders , zo als het hun in 't hoofd gekomen was. Diergelyke figu- ren hadden zy ook op de borfl:, en andere delen van het lichaam. Dog fommigen hadden 'er geen in 't geheel. Zy droegen een hembd , wk of (*) Waarfchynlyk Onidoes , zegt de lieer FoasJEiu 15Ï KANADA. of blauw .geflreept , en een hairig dek, blauw of wit, mer ene rode of blauwe llreep om den rand. Somtyds was het dek zelf rood. Dit dek hadden zy alcyd op de fchouders, of lieten het afhangen, en floegen het dan om de middel. Om den hals droegen fommigen ene ketting van violette Wampuvn met kleine witte Wampums daar tufTchen. Deze Wampums waren klein , van gedaante als ene langwerpige parel , en van die mollèlen welken de Engeljchen Clams (*) noemen gemaakt. In 't vervolg zal ilt 'er meer van zeggen. Aan deze Wampumketting hadden velen voor op de borfl: een ftuk Franfch zilvergeld hangen, met het beeld des Konings daarop. Anderen wederom droegen daaraan ene gi-ote fneuwwitte mofièlfchaal,diergelyken zy zeer hoog fchatten, en die zeer duur zyn. Daar waren er die niets om den hals hadden. Alleen gin- gen zy met de borft bloot. Voor het lyf hebben zy ene tabaksbeurs van beeflenvellen gemaakt , met de hairige zyde buitenwaards. Hunne fchoenen waren van vellen , en geleken veel naar de fchoeiien zonder hakken welken de Vrouwen in Finland dragen. Sommigen hadden hun- ne fchoenen met vennilioen befchilderd. In plaats van koulTèn hadden 2y blauwe doeken om de benen en dyen gewonden, op de zelve wys •als ik het wel by de Rujjifche boeren gezien heb. Mik- De Mikmaks waren gelyk de Hurons gekleed , uitgenomen dat zy maks. Ismge, ongekrulde, pekzwarte hairen hadden, die boven over de fchou- ders afhingen. Byna alle deze Volken hebben pekzwart en ongekruld hair , enige weinigen heb ik 'er egter gezien wier hair xamelyk gekrocfl: was. Dog men moet aanmerken dat het hier in Kanada zeer raoeilyk is van de wezenstrekken der Jmer.ikanen wel te oordelen , dewyl hun bloed met dat der Europer s zeer vermengd is, het zy door middel van gevangen' kinderen die zy onder zig aangenomen hebben, het zy van wegens vele Franfchen^ die op hunne reizen door het Land ook het hunne gedaan hebben tot de vermeerdering van de huisgezinnen åsr Wil- den , dewyl de vrouwen van dien landaard niet ongerieflyk zyn. Deze Mikmaks waren door de bank zo groot en kloek niet als de Hurons. ik heb gene IVilden gezien die zo lang hair hadden als dezen. Hunne taal was ook van die der Hurons onderfcheiden ; en om die reden worde 'êr een tolk voor dezelve onderhouden. Jmcs. De Anies maakten het derde volk uit dat men hier zag. Van dezen, bondgenoten der Engelfcben^ v»raren in den laatften oorlog vyftig man opgetrokken om rondom Montreal te pionderen. Dog de Franfchen^ van hun voornemen onderrigt, fielden ene hinderlaag toe, en fchoten by 't eerde vuurgeven 'er vierenveertig van over hoop, zo dat 'er maar de vier die nu Wer waren , en twee anderen die thans ziek lagen , het leven (*') Vems msrcemria Linn. Q U E B E c. 1749. Ï53 leven 'er van af bragten. Zy fpraken dezelve taal als de Hur ons , en wa- ren ook zo kloek. Dog de Hurons fchenen langwerpige en de ^nies rondagtige aangezigten te hebben. Deze ^nks zagen 'er vry wreed uit ; hunne kledkig egter was als die der overige fVtlden , alleen hadden zy agter in den nek een lang rondagtig ftuk tin in 't hair gebonden. Een van hun had ene bloem midden in 't hair op den kop. Ieder byna van deze PFilden had zyne tabakspyp by zig, die van grauwen kalkfteen ge- maakt was, en enen langen houten llteel had. Hier waren niets dan mansperfonen. Toen de Gouverneur Generaal hun gehoor verleende gingen de Mikmaks op den grond in de zaal zitten, gelyk de Laplan- Jers gewoon zyn. Dog de anderen zaten op doelen. In Kanada was thans gene Boekdrukkery , fchoon 'er voor dezen ene Boek- geweeft is. Alle de boeken kwamen uit Frankryk over, en alle wet- drukke- tcn en diergelykewierden gefchreven , het geen zig^elfs tot het papieren geld ^^ hier te lande toe uitftrekte. Men gaf voor dat men hier gene drukkery hebben wilde om voor te komen dat 'er kwade boeken , tegens den -godsdienft , de regering of de goede zeden gedrukt en verfpreid wer- ■den , als of dit niet door gefchreven boeken konde gefchieden. Dog de ware reden zal , denk ik , deze zyn , dat aangezien de armoede des lands «en Drukker zyn beftaan hier niet zou kunnen winnen, en ten dele ook om Frankryk het voordeel te geven van boeken herwaards te kunnen ° zenden. De Maaltyden waren hier in vele ftukken zeer verfchillende van die Maaky- men in de Engelfche Volkplantingen hield, het welk veelligt van het "'^"* onderfcheid dat 'er nifTchen de twee volken in fmaak, zeden, en gods- dienft heerfcht , afliangt. Men at hier driemaal daags , 's morgens , 's middags en 's avonds. Men ontbeet gemeenlyk tuflchen zeven en agt uur. De Franfchcn Honden hier mceftxToegop, zo dat men zelfs om ze- ven uur den Gouverneur reeds fpreken kon. Ook was dat de tyd om hem zyne opwagting te maken, en enig verzoek te doen. Men ont- byt op velerhande v/yzen. Sommige mans gebruiken een (luk broods in brandew^n gedoopt, anderen namen een flokje brandcwyn met een ftuk broods toe. Chokolade wordt ook veel gebruikt. De raeefte vrouwen, en ook vele mans, drinken koffi met een weinig melks. Som- migen ontbyten in 't geheel niet. Ik zag hier noit thee gebruiken , milTchien om dat men koffi en chokolade uic de Franfcbe zuidelyke Amt' rikaanfche Provinciën krygcn kan, dog de thee uit China halen moet, voor de welke men niet nutteloos het geld buiten het land zenden wil. Ook zag ik nergens boterhammen by 't ontbyt gebruiken. De middag- maaltyd wierd gemeenlyk om twaalf uur gehouden, By de aanzien- lykften komen vele geregten op tafel , en de overigen volgen hen na als zy gaden hebben. De broden waren gemeenlyk van weit en langvver- //, Deel. V pig 154 KANADA. pig. Voor elk menfch legt men een bord , ene vork , lepel , en fervet. In de Engelfche volkplantingen heeft men zelden fervetten op tafel. Op verfcheiden' plaatfen legt men 'er ook een mes by , dog op de meeften niet, en daar brengt ieder, vrouwen zo wel als mans, zyn eigen mes mede. De lepels en vorken waren gemeenlyk van zilver, en de borden meeft van Delffch porcelein. De maaltyd begint met foep vol van brood. Dan komt 'er vleefch, op velerlei wyze toebereid, ragouts, ge- vogelte, en diergelyken, te gelyk met fiilade. Over tafel drinkt men meefl roden Franfchen wyn , gemeenlyk met water. Ook drinkt men 'er fomtyds een zeker foort van bier, van fparrebomentakken gebrouwen. De vrouwen gebruiken meeft water, ook wel een weinig wyns, dog geen bier. Men had vryheid in 't drinken , en kreeg de fleflchen by zig op tafel. Het nageregt beftond uit verfcheiden' konfituren, kaas, en melk, welke men met fuiker op het laatft gebruikte. Vrydags en zaterdags at men geen vleefch , dog leed daarom geen honger. Men krygt dan aller- lei moeskruiden en vifch , welken laatften men op andere dagen zelden eet. Men gebruUct veel konkommers in fchyven gefneden in room , het geen zeer goed is. Ook eet men ze fomtyds alleen gelyk radys. De me- loenen gebruikt men altyd met fuiker. In den wyn en den brandewyn doet o men hier en by de Engelfchen noit fuiker, waarvan men in Zweden wel eens zoveel gebruikt dan hier. Men bidt nog dankt hier niet voor of na den maaltyd, dog maakt een kruis, het geen ook fommigen wel vergeten. Na het eten drinkt men ten eerften een kopje koflï zonder melk. Des avonds eet men meeft om zeven uur en iets later, en de geregten zyn dan byna de zelven als des middags. Pudding en punch ontmoet men hier niet, fchoon zy den punch wel kennen. Honden Men had hier op verfcheiden plaatfen honden gewend water uit de die \va- Rivier te halen. Ik zag den 53. Aug. twee grote honden voor een wa- ter ha- g(,ntje agter malkander gefpannen. Zy hadden nette aiigen op het lyf, "' en enen toom in den bek, gelyk de paarden. Op het wagentje ftond ene ton. Zy wierden van een jongetje geregeerd dat agter den wagen liep. Als zy aan de Rivier kwamen fprongen zy 'er van zelven in, en dan vult men de ton. Dit gedaan zynde trekken de honden het wa- gentje weer den berg op en naar huis. In 't vervolg zag ik byna alle dagen te ^uebec honden met wagentjes naar de Rivier lopen. Som- tyds was 'er maar een hond voor. . Die honden waren zelden groot. De jongens die 'er by zyn hebben lange zwepen in de hand. Ik zag op dé- ze wys niet alleen water, maar ook hout en andere dingen halen. Des winters pleegt men dikwyls in Kanada , als men op reis is , honden voor kleine daartoe gemaakte fleden te fpannen , waarop men zyn reistuig en andere dingen legt. Gemene lieden gebruiken ze op deze wys gemeen- lyk als zy des winters reizen, en gaan zelven te voet. Byna al het hout, Q U E B E c. 1749. m hout , dat de arme menfchen 's winters nic de boflchen halen , 'wordt hun door honden toégevoerd , waarom men die honden ook de paarden der armen noemt. Zy fpannen 'er dan meeft twee agter malkander voor ie- der voer. Ook vertoonde men ray een paar daartoe met voordagc ge- maakte nette fleden, waarin ene vrouw zitten kon , welken door twee honden getrokken werden, die 'er, als de baan glad was, gi'oter fpoed mede konden maken dan men wel denken zou. Een hond van middel- matige grootte is dan in ftaat een menfch te trekken. Oude lieden heb- ben my verhaald dat 'er in hunne kindlchheid weinig paarden in het land waren , en de inwoonders toen des winters alle hunne vragten door honden deden trekken. Verfcheiden Franfchen , die 's winters naar Tef" ra Labrador gereifd waren , verhaalden , dat de Eskitnaus , welken dat land bewonen, niet alleen hunne goederen van honden op fleden ■ trekken laten , maar dat zy zelven op fleden door honden getrokken op het ys ryden. Dl', hoogtens ten weften bulten de Stad brengen vele bronnen voort. Bronnen. Alle deze heuvels beftaan uit de voorheen gemelde kalkleyen , en zyn aan den weflkant tamelyk fl:eil , zo dat het moeilyk is ze te beklimmen. Hunne loodregte hoogte bedraagt omtrent tien of twaalf vademen. Bo- ven op zyn zy zonder hout, en met ene dunne korft van aarde, die men tot koomlanden of weiden gebruikt , bedekt. Het is onbegrjfplyk hoe deze naakte heuvels aan al dit water komen dat 'er van komt af vloeyen. Zouden deze heuvelen.de eigenlchap hebben van het water uit de lugt , het Zy by dag of by nagt , aan te trekken ; en zouden de bergen die uit leyen beftaan daar bekwamer toe zyn dan anderen? De Paarden in Kanada , oorfpronglyk uit Frankryk hcrwaards ge- Paarden, bragt, zyn van een goed foorc, fterk, vlug, en zo groot als goede Rui- terspaarden. Men hakt hun hier, gelyk als in Engeland^ de ftaarten af, waardoor men de anne dieren van hunne wapenen tegens de menig- vuldige vliegen en ander ongedierte berooft. Als de paarden trekken moeten fpanc men ze agter malkander, dog zelden meer dan drie. En dit zal miffchien de reden wezen waarom men den paarden de ftaarten kort, op dat het voorfte het agterfte daar mede niet in de ogen flaan mogte. Men ziet zelden wagens met vier wielen , maar meeft karren. De Gouverneur en enigen weinigen der voornaamfte Heren gebruiken hier koetfen ; de overigen vergenoegen zig met open chaifes. Men klaagde in 't algemeen dat de Boeren te veel paarden begonnen aaa te fokken, waardoor des winters het voeder voor de koeyen te kort fchoot. De Koeyen waren hier ook uit Frankryk gebragt. Zy waren zo Kocyeij, groot als onze Zweedfchen. Men zeide dat het vee hier te lande klein- dcr wierd, en fchreef het aan de koude der wint-ers toe, gedurende den wel- V a ken 156 KANADA. ken men ze zés maanden lang genoodzaakt is opgefloten te houden , ea ze matiglyk te voeren , uit vrees van gebrek. De meeden hadden hoor- nen, enigen alleen uitgenomen. Dog in Penfylvanie was het ene on- gehoorde zaak ene koe zonder hoorns te zien. Zoude de koude hier iets toe doen? Melk geven de koeyen hier zo veel als in Frankryk. Het ofTen- en kalfsvleefch te Quebec wordt voor beter dan dat te iJ/o»/rtf»/ ge- houden, het welk fommigen aan de brakagtige weiden die hier leggen toefchryven. Dog dit kan alleen de reden niet zyn , want het minfte vee dat te Quebec verkoft wordt heeft op biezengras (*) geweid. In Kanada trokken de oilèn met de hoorns; maar ia de Engalfche volk:- plantingen met de fchoften , gelyk de paarden doen. De koeyen wa~ ren hier van allerlei kleuren , dog de meeften egter zwart of ros. Schapen. Jedek. Boer houdt hier gemeenlyk enige Schapen, van de welken hy, zo veel wol- wint als hy tot zyne kleding van noden heeft. De befte lakens evenwel komen uit Frankryk. De wol der fchapen uit. Frank- ryk hier gebragt wordt, als het vee enigen tyd is hier gevreeft, grcrf en harder dan zy geweeft is. En dit is nog erger by de voorttelingea, Men fchreef dit aan 't gebrek toe dat, de fchapen des winters lyden^ moeten. Geiten, Geiten heb ik nergens in Kanada- gezien ; ook zeide men dat 'e» gene waren. In de Engelfche volkplantingen zag ik 'er ook maar eni- gen, en dat op maar ene plaats. Ook worden zy daar slleen maac gehouden om de melk in fommige ziektens te hebben. Eggen. De Eggen zyn hier driehoekig , met twee der zyden van zes , en de derde van vier voet breedte; De tanden en al het overige is van hout. De tanden zyn omtrent vyf duimen lang, en ftaan ook zo veel van malkander af.. Schoon Het gezigt een vierde van ene myl ten noorden van> Quehc is vet;- uitzigt. rukkelyk. Het land gaat afbellende naar de Rivier toe, en hoe verder men van dezelve afkomt des te hoger wordt het. Op vele plaatfen was het door de natuur in terraflèn verdeeld, die de ene boven de andere leggen. Van' deze hoogtens- kon men ver rondom heen zien.. Quebec vertoonde zig zeer duidelyk naar het- zuidem Ten ooften zag men de fchepen op de St. Laurence zeilen. Naar 't weften lagen de hoge ber- gen in de welken zig deze hoogtens verliezen. Al het land was ge- bouwd of tot weiden gemaakt. Hier en daar zag men een klein bofchje, > dat 'er nog van de oude zware boflchen was overgeblevenv De alikers waren merendeels met weit, dog ook tamelyk veel. met witten haver, en op fommige plaatfen met erwten bezaid. Ander graan vond men hier niet. Men zag fchone huizen en boerderyen , die egter allen van malkander af- gefcheiden lagen.. De woonhuizen waren gemeenlyk van zwarte kalk- leyen (•^ Triglocbin. Q U E B E C. 1749. r57 leyen gebouwd en van buiten gewit. Verfcheiden beken droomden vare de hoge bergen van het ene terras op het andere naar beneden. Deze hoogtens onder de bergen gelegen bellonden geheel en al uit zwarte kaUklei, die in de opene lugt in fchyven fplyt. Boven op dezelve lag de aarde ter dikte vanene halve tot drie ellen toe, welke aarde met kkine ftukken van de lei vol was. De beken hadden zig gemeenlyk een diep bed uitgehold, en hare kanten beftonden merendeels, louter uit lei. Nu en dan vond men in de dikker lagen enen donker grauwen kalkfleen ,, die, aan ftukken gebroken zynde, gelyk als ftinkfteen rook. Men was thans bezig, voor 's Konings rekening alhier verfcheiden fche- Schepen pen te bouwen ; dog voor myn vertrek van Quebec kwam 'er bevel ge- getim- ne nieuwen' op ilapel te brengen ,, en alleen die aftemaken welken men ^^"^^^ begonnen had. De reden hiervan was dat men ondervonden had dat de fchepen van Amerikaanfch eiken hout getimmerd in verre na zo lang niet goed blyven als die van Europifcb hout gebouwd zyn. By Que- lec waft weinig eiken hout , en de eikenbomen die daar vallen zyn ge- meenlyk zo klein dat zy toe weinig deugen. Men laat om die reden, het timmerhout uit die oorden van Kanada halen die aan Nieuiu En-' geland grenzen» Alle de eiken: in Noord Amerika hebben die eigen- fchap , dat hoe meer noordelyk zy groeyen zy des^ te beter tegens de verrotting beftand zyn. Het hout wordt met vlotten langs de ftromen, die van de grenzen van Nieuw Engeland komen , en die omftreeks vaa Lac St. Pierre in de St. Laurence vallen, naar Quebec gebragt.. Ook komt 'er enig hout uit het land tulTchen Montreal en Fort St. Fredertc. Dog dit hout wierd niet voor zo goed gehouden als het vorige; ook. moeil het van verder komen. Den 26. Aug. vertoonde men my ene groene aarde, die den ilf^^r- Groene quis de la Galijfonnière van boven uit Kanada gezonden was. Het aarde, waseen foort van klei, die fterk aaneen kleefde, en door en door de kleur had van kopergroen. (*) Door geheel Kanada vindt men Kreeften in de beken en ftromen , ir r van den zelven aard als de onzen. De Franfchen houden 'er veel van. ten. Ook zeide men dat zy door de menigte die 'er van gevangen wordt zeec verminderd waren. Het gemene volk hier te lande fcheen zeer arm te zyn. Zy hadden maar eventjes den koft. Weinig lieden van den lagerenftand bezitten eni- ge rykdommen. Zy waren meeften tyd te vreden als zy droog brood en water konden hebben. Het overige dat zy van levensmiddelen hadden , als vleefch, vifeh, eycren, hoenders, boter,, kaas en diergelyken, bragten zy in de Stad om te verkopen. Van dat geld koften zy klederen , bran^ V 3 dewyn (*); WaarTchynlyk was die aarde bezwangerd met deeltjes van koperei-ts» v^3 KANADA. åewyn , en opfchik voor de vrouwen. Maar lioe mager zy het ook had- den waren zy dog ahyd wel vergenoegd en vrolyk. Tvcis Op verzoek van den Goiivemeur Generaal en den Marquis åe la Ga- "^^.'; ,, lifonnière had ik met enige Franfche Heren party gemaakt om de zo Paul.' genoemde zilver- of liever loodmyn by Baïe St. Paul te gaan bezig- tigen. Ik aanvaarde deze gelegenheid om een groot deel van 't Land te zien met vermaak. Wy gingen dan des. morgens den ap. Aug. met ene fchuit de St. Laurence af op reis. De oogft was nu op handen, en ik zag overal het volk wakker op het land aan 't werk. De Weit en den Haver had men reeds ene week ge- leden begonnen te mayen. ' Het gezigt voor Ouebec op de Rivier was zeer fchoon. De Stad lag hoog, en men zag alle de gebouwen zeer wel. De fchepen leverden ene fraye vertoning op. Het kruidmagazyn ftak boven alle de gebou- wen uit. Het land dat wy voorby voeren ftreelde het oog niet minder. De St. Laurence liep hier byna geheel van 't zuiden naar het noorden. Aan beide zyden vertoonde zig ruime bebouwde landeryen , dog meer aan de welt dan aan de oóftzyde. De kanten der Rivier waren hoog en fteil. Ene menigte van door dalen van malkander afgefcheidene heuvels, ultgc- ftrekte akkers, die tiu van het koom wit waren, en voortrefFelyke bos- fchen, maakten het gezigt aan beide zyden zeer aangenaam. Hier en daar zag men ene kerk van lleen ftaan. Ook fmeet zig nu en dan een beekje /. van de hoogte in den ftroom. Waar de beken enige kragc van water hadden waren 'er molens op gebouwd. hle Na anderhalve Fr. myl ver geroeid te zyn kwamen wy aan Isïe d'Or- ilOrle- igans^ een eiland van omtrent zeven en ene halve Fr. mylen lang, en "'" ■ twee breed. Het legt midden in de St. Laurence. Het Eiland is hoog, de oevers zyn fteil , en bofchryk. Op fommige plaatfen waren zy eg- ter vry van hout en digt aan den oever bebouwd. Het Eiland is zelf wel bebouwd , en men zag niet anders dan fraye ftenen huizen , grote ak- kers , weilanden , bofTchen van bomen die hun blad vallen laten , en eni- ge ftenen kerken. Wv volgden den weftelyken tak der Rivier, dewyl dit de kortfte weg is. Dezen tak fchattede men op een vierde van ene Fr. myl breedte. Dog de fchepen durven dezen weg niet nemen , ten dele van wegen de zandbanken die hier nevens de uitftekken van het land leggen, ten dele wegens de ondiepte, en ten dele van wegen de klippen en ftcncn die onder water leggen, maar houden zig altyd aan de ooftzyde des Ei- lands. Hefland bleef de zelve gedaante als voor dezen behouden. Op het vafte land beftonden de hoogtens overal uit de meermalen genoem- de zwarte kalkleyen. De huizen der Boeren waren meeft overal van dien Q U E B E c. 1749, 159 dien fteen opgemetfeld, en van buiten gewic. Hier en daar cgter fton- den huizen van anderen fteen. Ene ry van den hoge bergen , die wcrt- waards van de Rivier lag , en zig meell van 't zuiden naar het noorden ftrekt , begon allengskens de Sr. Laurence te naderen , zo dat zy , die by Quebec wel twee mylen van de Rivier af lagen , negen Fr. niylen ver- der byna vlak aan den oever kwamen. Merendeels waren deze bergen met hout bewaflèn , dog op fommige plaatfen waren de meefle bomen verbrand. Omtrent zeven en ene halve Fr. myl van ^ebec legt aan de weftzyde der Rivier, beneden aan den oever, ene keric, die St. An- ne genoemd wordt. Zodra de fchepen , die uit Frankryk of elders an- ders vandaankomen, deze kerk in 't gezigt krygen, lollen zy hun ge- fchut tot een teken van vreugde dat zy nu niets meer op de St. Lau- rcnce te dugten hebben , en nu het gevaar der menigvuldige zandbanken te boven zyn. Het water in de Rivier was overal bleek rood en troe bel , fchoon men het meer dan zes vadem diep rekende. Een weinig beneden St. Anne viel aan de weftzydc der Rivier een ftroom in de- zelve , die La grande Rivière (*) genoemd wordt. Deze Rivier ftroom- de zo hevig dat het water byna tot in het midden van den tak der St, Laurence tuilchen 't vafte land en het Eiland zynen loop behield. Omtrent ten twee uur na den middag begon de vloed, ook hadden wy den wind fterk tegen, zo dat het cms onraogelyk was verder te ko- men, zo lang tot dat het weer begon te ebben. Wy namen dan onzen in- trek op ene boerdery , toebehorende aan de Priefters van ^itbec , nevens ene fraye kerk, St. Joachim toegewyd. Wy hadden dezen dagagtFr. mylen afgelegd. Wy werden zeer vriendelyk ontvangen. Al het om- leggende land is van den Koning aan het 6'f«?/«<?r/«w te Q«e^?fgefchonkcn geworden, dat het den boeren verhuurd heeft. Hier bevonden zig nu twee Priefters, en verfcheiden jongelingen, welken zy in 't lezen en fchryven en in 't Latyn onderwezen. Dezen worden meefl tot den gees- telyken (land gefchikt. Vlak over deze plaats lag de noordelykfte hoek van de Isle d^Orleans. De tuinen te Montreal en te Quebec zyn vol van rode AalbefTen. Zy zj'n oorfpronglykuit£»ro/)rf, dog tierden hier byzonder wel. De boom- pjes waren vol van beflèn. Veel wilde wyngaarden (f) wieflcn 'er in de boflchen. Ook had men ze door geheel Kanada, in de tuinen en by de zomerhuisjes geplant. Deze zomerhuisjes waren alleen van latten gemaakt, en werdenvan alle kanten door de zware bladeren der wyngaarden bedekt, zo dat 'er de zon niet door kon dringen , en zy des zomers zeer koel en aange- naam waren. De wind dwong ons den nagt over te St. Joachim te (*) Be grote Rivier, (f) Vitii Labrusca tf vidpina. äöo KANADA. te vefblyven. Den 30. retceden wy onze reis tegens den wind c^ Toort.. By St. Joachim begint de Rivier als de vloed hoog komt tjrak te worden, en hoe meer men naar beneden komt des te zouter wordt zy. Wy zagen in 't eerfl: aan de weftzyde der Rivier voor- trefFelyke landeryen , die egter zeer laag lagen , dog kort daarop kwa- men de hoge bergen tot aan het water. De oever hield toen op tiit kalkleyen te beftaan., en veranderde in enen uit glinflerfteen en kwarts vermengden kalkagtigen rotsfteen. (*) De glinfterfïeen was zwart, €n de kwarts ten dele helder grauw. Deze ftofen waren zo wel on- der malkanderen^rermengd dat men ze met het oog kwalyk, dog met het werktuig in 't geheel niet van een fcheiden kon. De breedte •der Rivier viras byna drie Fr. mylen. Men toonde my hier en daar hoe bezwaarlyk de fchepen de regte doorvaart vinden konden, welke nu aan dezen dan aan genen kant der Rivier lag. Wy kregen een zeer gevaarlyk ftuk wegs, ter langte van vyf Fr. mylen , dewyl de gantfche wefteroever der Rivier uit hoge en fteile ber- gen beftaat, zo dat indien ons een ftorm overvallen had wy nergens voet aan land zouden hebben kunnen zetten , uitgenomen dat op twee of drie plaatfen fmalle openingen in de bergen waren daar men des noods de fchuit zou hebben kunnen bergen , dog dan moeft men in den ftorm die nauwtens juift weten te treffen , anders moert men onfeilbaar op de klip- pen omkomen. Deze bergen waren of j^eheel kaal , of met zeer on- •digt ftaande dennen bewuffen. Op fommige plaatfen egter waren klo- ven , in de welken de bomen digt op een Honden en ook hoger opfchoten. Dit vertoonde zig van veiTe als of 'er onder op de rots hagen geplant waren. Wat verder kwamen wy een kerkje voorby, orahetv/el- ke heen enige boerderyen lagen. De plaats werd Peüte Rivière ge- noemd, en de Ingezetenen hield men voor zeer arm, het welk ook niet onwaarfchynlyk was. Zy hadden niet meer lands om te bebouwen dan het geen tuflchen de Rivier en 't gebergte lag, het welk op zyn breedft niet boven de drie fnaphaanfchoten bedroeg. Omtrent zeventien Fr. my- len van ^uebec werdhec water zo zout dat niemant het drinlcen kon. Om deze red^ hadden onze roeyers zig van enen ketel met friPch bronwater voorzien. Eindelyk kwamen wy des avonds om vyf uur in Baïe Sf. Paul, waar wy ons verblyf by de Priefters namen, die daar een groot gebouw bezaten , en ons zeer verpligtend ontvingen. Saïe St ^^''^ ^^' ^^^^ ^^ ^^" ^^^^^ Kersfpel, agttien Fr. mylen van Ouebec, Paul. 'aan enen waterboezem, even weinig van de Rivier af, gelegen. De grond is 'er laag en vlak, van alle kanten door hoge bergen omringd, uitgenomen alleen op ene plaats aan den kant der Rivier. De boerdery- en (*) Saxum mUaceo qmrzo/o calcarium. B A I E St. PAUL. 1749. 161 en lagen ieder op zig zelve. De kerk is ene der eerden die hier te lande gebouwd werden , liec geen ook genoeg uit hare flegte bouworde blykt. De muren beftonden uit balken , itaande over einde omtrent ene el van malkander, en op de balken ruilte het dak. Tuffchen de balken had men de muren van zwarte kalklei opgetrokken. Het dak was plat. In de kerk was een klein koor, en ene houten fakrifty. Zy had genen toren ; maar daar was ene klok op het dak , hangende in de open lugt. Het gehele land behoort den Geeltelyken. De Ingezetenen leven me- rendeels van den landbouw en het branden van Teer , die te ^tebec ver- koft wordt. Dewyl het land laag en aan enen waterboezem gelegen is , zoude men ligtelyk vermoeden dat de grond eertyds water geweeft, en door de flib- ben, welken kleine daar langs lopende beekjes, en by ftormig weder de Rivier zelve, aangevoerd hebben, voortgebragt was. Een groot deel der gewaden die men hier vindt zyn ook zeeplanten , als de Salicornia , de Glaux , het Pifum maritimum , en anderen. Dog de Inwoonders verzekerden my allen dat zy onder 't graven noit model- of andere fchel- pen gevonden hadden. Het zelve antwoord had ik ook reeds van ande- ren , die noordwaards van ^uebec op de lage gronden woonden , ge- kregen, welken betuigden noit iets anders dan verfcheidene foorteii van zand en aarde gevonden te hebben. Het is zonderling, dat 'er byna altyd een andere wind op de Bai dan op de Rivier walt. Dit wordt van de hoge bergen, waarmede de Bai rondom , uitgenomen aan den kant der Rivier , omgeven , is veroorzaakt. Als dan de wind van dien kant op de Bai komt , duit hy tegens de bergen wederom , en moet dus ene andere dreek krygen. Dus kan 'er op de Rivier of op het vlakke veld een noorden, en hier een zuiden wind wayen. Op den oever der Rivier zag ik drie foorten van zand leggen. Het Zaad. ene was een helder grof zand, dat uit hoekige kwartskorrels hedond, en op de dranden gemeen is. Het andere was een zeer fyn zwart zand, gelyk ik voorheen in menigte op den oever van het Meer Champlaia gevonden had , en door geheel Kanada tamelyk gemeen is. De zeil- flecn trekt byna alle deze korrels aan. Het derde was een granaatkleurig ins- gelyks zeer fyn zand, ontdaande, naar alle gedagten , uit de granaatkleu- rige zandkorrels, welken men zeer overvloedig in alle de denen en ber- gen hieromdrecks vindt ; het zy dan dat dit zand ontdaan is uit denen welken uit malkander gevallen of door het water afgedepen zyn , of dat dit zand zelf aan deze denen het beftaan gegeven heeft. Ik vond in 't vervolg van deze Reis dikwyls op de oevers van dit zwarte en van dit granaatagtige zand ; dog het meed van het zwarte. Den 3 1 . Aug. zag men des morgens als enen zwaren rook van de IL Ded. X ber- 1,5a KANADA. bergen om hoog rj'zen ; en delugtwaszo volvanMuggendatnienzigniet wifl: te bergen. Vooral was die gedierte laüig in het hout. Zy waren wat kleinder als de Zweedfche Muggen. Dog by Fort Si. Jean heb ik Muggen van het zelve foort als de onzen gezien, zelfs een weinig gro- ter, byna gelyk onze Tipula hortorum. Dezen waren meer dan bloed- dorftig. Ik troollte my met de gedagte dat haar tyd haafl: voorby zyn zoude. 