Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 4. VIII, 663 S
Was het voor lieden, belast met zulk eenen uitgebreiden en penibelen taak, als de Commis/a- risfen tot het Werk der Remotien op zich geno- men hadden, immer zaak, om zich met alle mo- gelijke voorzichtigheid en onpartijdigheid te be- vlijtigen, tot Act inwinnen van naauwkeurige in- formatien, aangaande de gedragingen van vele Vroedfchapsleden fiaande de ongelukkige Twisten, het was in die dagen: daar het bekend is, dat ’er on- der de aangeblevenen , Perfonen gevonden werden , diz fints den aanvang des Engel/chen Oorlogs, en de daar WILLEM pen V. X. Afd. 165 daar uit gevolgde troublen en onlusten aan aller- hande Inconftisutioneele flappen; verkortingen van des Prinfen gezach ; en beledigingen tegen Zijn Perfoon en Huis; aan het uittrekken der Burgers tot flijving van de Twisten; en aan het bevoorde- ren der Gewapende en Ongewapende Genootfchap- pen den eerften toon gegeven hadden, doch die van Batterij veranderden, toen zij zagen dat het Getij van ’s.Volks driften te hol ging, en dat weldra, door tusfchenkomst van den Koring van Pruisfen, een einde aan die Volksrumoeren zou- de gemaakt worden. Wat ware nu billijker en doelmatiger voor de Gecommitteerden geweest, dan dat zij zich in elke Stad bijzonder hadden doen onderrichten, welke Perfonen zich aan alle, of eenigen van de zoo evengemelde daadzaken meest hadden fchuldig gemaakt, ondanks zij zich, fints eenige maanden , als ware Con/fitutievrienden , als ongeveinsde Vereerers van den. STADHOUDER wilden begroet hebben? Die Informatien te ver- krijgen, had immers aan de Gecommitteerden wei- nige moeite gekost , gefteld zijnde (des neen) dat der. zoodanigen Handelwijzen, ftaande de. Trou- blen, niet in de Registers van den. Staat waren te vinden geweest? Dan, die oorfprongelijké brori- nen liet men of opzettelijk , of achteloos ongemerkt liggen, en wanneer men in een Stad aankwam E 3 (qua- 166 LEVEN van (quafiy tot het semen van Informatie, addres- feerde men al veeltijds zich directelijk aan Zoos danige {chijubaar Poliziek bekeerden: men liet hun tot de Couferentien toe: men pleegde hun, als Mannen, die uit hoofde van hunnen langen dienst met de fituatie der Stad best bekend waren, raad : (alles zelfs te onderzoeken zou te veel tijd en geld aan het Land kosten) en dezen waren dan op hunne beurt gedienstig ` genoeg „om aan dat verzoek te voldoen, door de onwettige daden van hunne Amptgenooten in het midden te bren- gen, en hunne eigene handelingen onaangeroerd te laten. verflag te doen, en flechts weinig dagen verliepen er, of zij retourneerden om de laatfte hand aan het werk te leggen, dat doorgaans in 2 of 3 uuren in naam des STADHOUDERS voltooid werdt. Dit de gewone Cynofure bij de Remotien-ge- weest zijnde, moest dan zulk eene wijze van han- delen niet een wijde deur tot de rechtmatigfte klach- WILLEM pen V. X. Afd 167 klachten openzetten ? Was het ongerijmd , dat vele jonge Vroedfchappen , die zich bij de Deliberatien al veeltijds met het Preeadvis van de voorzittende Leden geconformeerd hadden, zich over hunne Remotie te onvreden toonden , daar zij zien moes- ten, dat anderen, die oneindig meer aandeel in het werk genomen hadden, niet alleen gecontinu- eerd, maar door het opfchuiven hunner namen op de Vroedfchapslijst, tot de bekleding der eerfte en voordeeligfte Ampten bevoorderd werden? Was het billijk, dat men een Minister zijn af{cheid gaf, om dat Hij eene of andere Refolutie, in den geest van de Vergadering waar in hij de Penne voerde, opgefteld, of aan den Volke van de Puije had voorgelezen, terwijl Hij anderen, wiens bee velen Hij als Secretaris had uitgevoerd, tot de hoogfte Eereposten bevoorderen. zag Was het niet oneindig misdadiger van een Oud Vroed/chaps- Lid of Burgemeester gehandeld, dat Hij in eene roerende, en zelfs op eenen Godsdienftigen toon geftemde Aanfpraak, aan de naar Utrecht of elders uittrekkende Burgers, dezen aanfpoorde tot het helpen voeren van eenen openbaren Burgeroorlog; hun gedrag, als recht Vaderlandlievend , tot de wol- ken verheffende; dan dat van een jonger Raadslid, die zijne ftem tot het uittrekken gegeven, of zich bij abfentie daar niet tegen verklaard hadt? Ver- L 4 diene 168 LEVEN van diende de eerte gecontinueerd en in rang be voorderd, en de laatíte geremoveerd te worden? En evenwel dit heeft men zien gebeuren. — Wij naemen hier niet anders dan werkelijk gebeurde daadzaken op, die niet te ontkennen , zoo min als goed te keuren of te verdedigen zijn, En fchoon de Prins (zoo als wij zeker weten) naderhand betuigde, dat Hij van dergelijke {prekende voor- beelden van hatelijke onderfcheidingen tusfchen Per- fonen en Perfonen over gelijkfoortige daden , gee- ne behoorlijke inlichting verkregen had; zoo wet- tigde zulks de daad niet, en hier over fchroomde Hij niet, zich wel hartelijk te beklagen, en dezelve als ftrijdig met de billijkheid te veroordeelen (*). Ver. (*) Dat het bij de uitvoering van den last der Molland/che Gecommitteerden, tot het buitengewoon veranderen der Re- geerings-Collegien , op de door ons in den Text opgenoemde wijze hebbe toegegaan, zal niemand ontkennen, die even als wij in de gelegenheid geweest zijn, om de bij hun al- gemeen in acht genomene Cynofure met eenige opmerkzaam- heid van nabij te befchouwen, Trouwens, wanneer men de naamen der weinigen door Hun GECONTINUEERDE VROED- SCHAPSLEDEN in vele Steden, vergelijkt met die welken zij HUN AFSCHEID GAVEN, dan valt des geen twijfel, zoodra men de Propofitien , Declaratoiren, en Verrichtingen van fommigen der GECONTINVEERDEN , fints het uitbersten der Oneenigheden in 1779, tot aan het begin van 1787 (het tijdftip der vele Politieke Bekeeringen) daar bij in aanmer- `y king WILLEM pen V. X. Afd. 169 Veroorzaakte de op gezegde wijze volvoerde Remotie van verre weg de meeste Stedelijke Vroed- fchap= king neemt. Daar dit het geval te dien tijde geweest is, is men dan niet verplicht, om de ware oorzaak van het onderfcheidend, ligtzinnig, en uit dien hoofde onbehoorlijk gedrag van de Gecommitteerden , te moeten toefchrijven aan het niet naauwkeurig naflaan van de publieke RESOLUTIEN VAN STAAT; de NOTULEN DER VROEDSCHAPSVERGADERINGEN 5 yan BURGEMEESTEREN &c. die men hun niet onthouden kon? En aan het niet behoorlijk inwinnen van Informatien bi kundige en neutraale Perfonen? — Lieden, die in den aan- vang der Troublen, door Woorden, Voorbeeld , en Daaden het Volk in beweging gebragt hadden, om hun gezach in dezelfde evenredigheid te vermeerderen als de Erfelijke Rechten en Preéminentien van den ERFSTADHOUDER te verminderen; waren de regte vraagbaken niet: en het was een onbehoorlijk gedrag van de Gecommitteerden, dat zij der zoodanigen Advijzen tot het richtfhoer van hunne han- delingen ftelden. Men duide ons deze aanmerking niet euvel: en nog minder befchuldige men ons, dat wij dus. {prekende, het voerfpoor drukken van den VEeRVOLGSCHRIJVER op Wa- GENAAR, die in zijn XX Deel Bladzijde 231—235, aan zijne Lezeren twee zoogenaamde Characterfchetfen van de Heeren BENTINCK en Merens leverde, die veel meer gefchikt zijn, om den bij velen heerfchenden fmaak van het jaar 1797, Chet tijdftip dat die Schrijver dat Deel leverde) te doen kennen; dan om de Natie met de Characters van die beide Heeren naar waarheid bekend te maken. WILLEM pen V. X. Afd. 171 deedt zulks niet minder, daar onder de alzoo voorgedragene Perfonen zich lieden bevonden, die of zeer weinig, of volftrekt geheel en al on- bekend waren in de Steden waar in zij tot het bekleden der Regering bevoorderd wierden. Een maatregel, die tegen den letter der Privilegien en de Costumen der Steden ftreedt , doch die men ech- ter bewerkftelligde , onder voorwendfel, dat men buiten dezelve geen mooglijkheid zag om de va- cante plaatfen vervuld te krijgen. Ook dit deedt over het algemeen aan het Herftellingswerk en aan den STADHOUDER zeer veel kwaads, niet al- leen bij de zoogenaamde Patriotfche Partij; maar zelfs, bij zulken, die zich {taande de onlusten als getrouwe Vrienden van de Constitutie en den STADHOUDER Aadden gedragen. De Eerstgenoem- den heften eene luide kreet over het fchenden van de Privilegien op: de Anderen {tieten zich gewel- dig , Perfonen tot Vroedfehappen te zien aangefteld, die hun zelfs van aangezicht onbekend gebleven waren, oordeelende, dat zij zelven, fints jaren ge- zetene en gegoede Burgers zijnde, althans onein- dig meer aanfpraak daar op hadden dan Vreem- delingen. Dit maakte de zoodanigen te onvre- den, en het leverde de oorzaak op, dat toen zij na de Revolutie, bij openvallende plaatfen , tot het bekleden van Regeringsposten aangezogt, of daar toe 172 LEVEN van toe geëligeert werden, zij zich niet wilden laten employeeren, weigerende in een Collegie fesfie nemen , waar in zij den laagften-rang zich moesten laten welgevallen. — Ook dit was eene omftandig- heid waar over Z. H. zich zeer gevoelig betoonde , en dat te meer, om dat Hij zich in vele gevallen op volftrekte ignorantie beroepen kon, en maar al te zeer gevoelde, dat zulks zoo wel bij Zijne Vrienden, als bij Zijne Vijanden tot geene ver- ontfchuldiging verftrekken konde. Genoeg gezegd, om de nadeelige gevolgen van de gebrekkige Informatien van fommige Gecom- mitteerden tot het veranderen der Regeringen, voor WiLLEM DEN VijFDEN aan te toonen. Gaan wij voort, om de nog grootere onheilen aan te flippen, die volgens onze hier boven opgegevene verdeeling Hoogstdezelve heeft moeten onder- vinden, door het bot vieren aan onbetamelijke driften en hartstochten, van velen der gecontinu- eerde en nieuwlings aangeftelde Regeringsleden, jegens zulken, die zich in de vorige Troublen en onzalige Volkstwisten, op eene fchandelijke wijze gekenmerkt hadden. Handelwijzen, die onbere- kenbare nadeelen aan WILLEM DEN VIJFDEN be- rokkenden, en welken voor Hem dies te noodlot- tiger waren, om dat zij, die uit hoofde van het gebeurde in vroegere dagen, het zij in hunne Per- fo- WILLEM pen V. X. Afd. 173 fonen of Goederen daar over gerechtelijk ver- volgd zijn geworden door de nieuw aangeftelden ; dat alles aan WıLLems vooronderftelde Wraakge- zindheid hebben toegefchreven, fchoon Hij wel ingezien, als STADHOUDER, in dat opzicht als geheel lijdelijk befchouwd moest worden. Dat WILLEM DE Vijrpe, ten tijde der Her- ftelling in Zijne Erfelijke Rechten en Waardig- heden eenen afkeer betoonde, om het Hem aan- gedane onrecht en geweld, zelfs aan de voornaam- fie Bewerkers van alle de Hem aangedane mis- handelingen niet te huis te zoeken, maar hen in- tegendeel zelfs met heuschheid behandelde ; is zoo algemeen bekend, en door velen die zich zoo gro- velijk met opgeheven hand tegen Hem bezon- digd hadden, ondervonden, dat het aan onze zij- de een noodeloos werk zou mogen geheten wor- den, wanneer wij zulks hier door een reeks van voorbeelden ftaven wilden (*). Daar dit het ge- val (*) Onder die voornaame Staatsperfonen, die ondanks hunne kunde en talenten; en ondanks de gunsten die zij van Z. D. H. jaren achter een ondervonden hadden, de ver- fenen tegen Hem verheven, en vele Hem bitterheden berok- kend hadden, behoorde buiten allen twijfel den Raadpen- fionaris VAN Breiswijk, die door zijnen grooten invloed op de Leden van Hollands Staatsvergadering , zoo veel deel had gehad, in alles wat aldaar ten nadeele van Z. H. was uit- 174 LEVEN van val te dien tijde was, wat ware dan billijker en meer overeenkomende met het bekende Character , en de openlijk gemanifesteerde Denk- en Han- delwijze, zoo van Z. H., als van Mevrouwe de PRINCESSE VAN ORANJE geweest, dan even dit: dat de nieuwaangeftelde Leden van Regering, het zij zij in Gewestelijke en Stedelijke Collegien van Beftuur; of in Hoogere of Lagere Rechtbanken zich geplaatst zagen, dat voorbeeld van de beide Vorstelijke Echtgenooten in acht genomen en ge- volgd uitgevoerd: doch die, toen de Revolutie bewerkt was, den huik naar den wind hong, en zich voor den Vorst op de diepe wijze nederboog , nadat Hij Triumphantelijk in de Refidentie was binnengehaald, en op het Stadhouderlijk Quartier was aangekomen, — Zoo WILLEM DE VIJFDE waar- lijk een vervolgziek Vorst geweest ware, (zoo als de Laster heeft voorgewend) zou Hij het dan niet op dat oogenblik hebben doen blijken, door aan dezen Minister te gelasten, zich dadelijk uit Zijne tegenwoordigheid te verwijderen? Dan, dit deedt Hij niet. gevorderde Satisfactie hier voren opgegeven, met dezelve in vergelijking brengt. 176 LEVEN van Leden van fommige Rechtbanken, die door zulke bedrijven, (quafi) hunne bijzondere zucht voor de Oude Conftitutie, en verkleefdheid aan den STADHOUDER, op eene uitftekende wijze meen- den te moeten aan den dag leggen: of (dat in fommigen nog erger was,) om door dat woeden en vervolgen, tegen Lieden met wien zij in den aanvang der Troublen eenftemmig dachten en han: delden , als *c ware een openlijk bewijs van hunne — Politieke Bekering aan de wereld te geven. Twee voorwendfels, die beiden op den draad bezien zijnde geen fteek konden houden, bij allen die eenigzints met het vergevensgezind Character van Z. H. bekend waren: en daar bij wisten, dat hoe groot de macht van den STADHOUDER ook we- zen mogt, dezelve zich echter niet uitftrekte tot de handelingen en oordeelvellingen der Burger- lijke Rechtbanken, welks Leden verplicht waren , om volgens de Wetten van den Lande en de voorgefchreven Maniere van Progederen, aan elk Ingezeten goed en onpartijdig recht uit te oeffenen, en waar in zij door Z. H. de wet niet konden ge- fteld worden, gefteld zijnde (des neen) dat Hij daar toe immer eenige begeerte of poging had doen blijken. Want, zoo ’er een onderwerp was waar over Wittem pe Vijrpe delicaat dacht, het was de overreding, dat Hij verplicht was, om aan de Ju- WILLEM pen V. ZX. Afd. 177 Fuftitie eenen vrijen en ongehinderden loop te la- ten, waarom Flij zich altoos zorgvuldig onthieldt om zich daar mede te bemoeijen , ten zij dan, dat Pelirquanten zich aan Hem ter bekoming van Remisfie, Pardon, en Gratie addresfeerden , in welke gevallen Hij mimmer een befluit nam, dan na ingenomen advis van den Competenten Rech- ter, en niet nadeelig voor de algemeene veiligheid des Vaderlands. Aan deze zoo even opgenoemde twee oorzae ken, omtrent welke de goede Vorst volftrekt lije delijk befchouwd moet worden, hebbe men der- halven de ftrafoeffeningen , die ter zake van vorige oproerige daden en gewelddadige bedrijven, aan een aantal Ingezetenen, door fommige Hogere en- Lagere Rechtbanken zijn uitgeoeffend geworden, toe te kennen! Aan deze hartstochtelijke bedrijven van fommige ijveraars, die zich dus doende, naar hunne mening bij Z. H. verdienstelijk maakten, hebbe men toe te kennen , de ingekankerde en on- verzoenelijke wrok, die niet alleen de alzoo ge- ftrafte Perfonen, maar vele duizenden die hen als flachtoffers van de Stadhouderlijke wraak aan- merkten, over het gebeurde ten tijde van de Her- ftelling van Zaken gezet, en jaren achter een behouden hebben. Geducht waren deze toeval- lige gevolgen voor het gehele Vaderland; en al- IV. Deer. M ler- 178 LEVEN van lerbijzonderst voor WILLEM DEN VIJFDEN, die van alles wat naar Vervolgen en Straffen geleek, eenen natuurlijken afkeer had. — Het afvorderen van Geldboeten , en het Verbannen van eenigen, bijzonder in het Szicht en Vriesland, maakte de in 1787 bewerkte Herftelling van de Conftitutie bij velen hatelijk, en deedt aan velen het voorne- men opvatten, van alles in te fpannen om het Nieuw Bewind te dwarsbomen en in alles tegen te werken. Anderen weken ten Lande uit, en zochten de hulp van Vrankrijk, om het mislukte plan op nieuw te hervatten, daar toe geene mid- delen, hoe ftraf baar en onbetamelijk die ook zijn mogten, onbeproefd latende; waar in zij einde- „lijk flaagden, toen dat machtig Rijk, door eene goud- en bloedgierige bende, tot een moordtooneel gefteld was. Eene bende die gereed was om van de aangebodene {chatten der Nederlanders, op voor- waarden van het verderf vax den STADHOUDER, en den ondergang van geheel Zijn Huis en Ge- flacht te bewerken, gebruik te maken, daar toe aangevuurd wordende door de bedrieglijke en af- zichtelijke Tafereelen, welke de Hoofden der Uitgewekenen van het geene fints 1787 in de Re- publiek was omgegaan , op eene leugenachtige wij- ze ophingen, toen zij zich aan de Conventionee- len bekend maakten: „ als Republikeinen uit hun | » Va- WILLEM ven V. ¥ Afd. lijk mensch doen bedroeven en verbazen! Dit intus- {chen waren voor WILLEM DEN VIjFDEN de wran- ge vruchten van den onftaatkundigen ijver, die fommigen hebben uitgeoeffend, wanende zich daar door wel zeer verdienftelijk te maken. Dan, wie gevoeld niet hoe noodlottig dien ijver voor Z. H. zijn moest, die in alle zijne, zoo openbare als private handelingen, gedurende den tijd dat Hij tot het doelwit van de vinnigfte pijlen van den laster gefteld werdt, en uit Holland verwijderd, Zijne dagen in verdriet en kommer {lijten moest, ja zelfs, na Zijne verjaging uit het Vaderland, op de uitftekendfte wijze te zien gaf, de verhe- venfte Plicht die het Christendom van deszelfs ‘Belijders voordert, namelijk: Geen kwaad met kwaad te vergelden, maar de wrake aan God over te laten, te waardeeren, en zich in zijnen handel en wandel tot eenen regel te kunnen ftellen ; zoo als uit het overige gedeelte van deze Gefchiede- nis nog nader zal blijken. > BIJ- B U LAGE, Dienende tot opheldering van het geene hier voren op Bladz. 156, aangaande het afvorderen van Geldboeten, en an- dere Straffen in het Sticht van Utrecht, door ons is gezegd geworden. Du: het uit de Gefchiedenis van het jaar 1787 ten overvloede bekend is, dat ’er in de Provincie van Utrecht verfcheidene Perfonen, die zich ftaan- de de langdurige Twisten, aan de geweldadigfte bedrijven fchuldig gemaakt hadden; van wegens bet nieuw aangefteld Beftuur, door Jndagingen, Verbanningen y Confiscatie van Goederen, of het be- talen van Geldboeten zijn geincommodeerd gewor- den; en het daar en boven niet minder bekend is, dat zeer velen, op het voetfpoor van den Ver- VOLGSCHRIJVER oP WAGENAAR beweerd hebben, dat die Handelingen op de wenken van WILLEM DEN VIJFDEN aldaar zijn gepractifeerd geworden; zal het, (zoo wij vertrouwen) zijne nuttigheid heb- ben, om dienaangaande de navolgende bijzonder- heden onder het oog van onze Lezeren te bren- gen, ten einde hun over de onnauwkeurigheid van M 3 heg 182 B I L AGE het verhaal diens Schrijvers, en over de valschheid van de daar op gebouwde aantijging van des Prinfen Wraakgierigheid, te kunnen doen oordeelen. Wij zullen tot dat einde, in de Eerste PLAATS: de ter neder geftelde berichten van den VERVOLGSCHRIJ- VER aangaande de Confiscatien hier een plaats in- ruimen. En dan in de TwEEDE PLAATS opge- ven, op welk eene wijze de overledene Vorst zich daaromtrent gedragen hebbe, Genoemde Schrijver in zijn XXZ. Deel, Blade, 119—126. verhaald hebbende, welke maatregelen, opzichtelijk twee voorname Comptabelen van het Sticht, wegens de bij hun ontvangen fomimen daor de nieuw herftelde Regering genomen waren geworden: laat daar op volgen: ,, De grond tot deze ftrenge maatregu- len hebbe men behalven in de hitte der wrake, te zacken in de ftappen, door de Utrechtfche Staats- leden en Regering , tegen de Amersfoortfche Staatsleden, in de dagen van tweefpalt genomen. Immers zij verboden in Oogstmaand 1787, ,, ,, alle Donatien, Cesfien , Bezwaringen, en Trans- porten van Goederen en Effecten, tocbeho- o> s tende aan de individueele Staatsleden van >, Amersfoort, en aan eenigen door de Utrecht- {che Burgerij geremoveerde Raden, die de Stad əs 95 En Vrijheid ontweken waren.” ” Een voor- » beeld kort daar na gevolgd door de Amers- s> foortfche Staatsleden en de Regering van Wijk bij Duurftede door hun in derzelver Posten »> herfteld, terwijl na de Omwenteling, de Stads- 9» regering met hetzelfde oogmerk , het vervoeren »» EN 39 39 29 29 39 9? 99 9? 99 35 99 99 39 B Y LU A G E: 138 en bergen van Goederen der zoodanigen, die eenig Beftuuf in Utrecht gehad hadden, ver- boodt. — Dan (laat hij hier op volgen) deze ftrenge maatregulen werden geenzins in volle kracht uitgevoerd, ja, men zag ’er naderhand am Staatkundige redenen van af (*). Nogthans liet men de Verbeurtverklaring der Goederen, >» reeds in de voorledene Eeuw afgefchaft, eene >> terugwerkende kracht verkrijgen, en tegen de veroordeelden om Hoog Verraad ‘weder gelden: en wel op den vergezogten grond, dat het >> Placaat dier affchaffing bij het Hof niet gere- ə, gistreerd was. De Ridderfchap, (zegt hij) die de eer nagaat, van het minst tot de vervolging in het Sticht megewerkt te hebben, mogt zich tegen die Verbeurtverklaring verzetten; de ove- rige Staatsleden verbleven dit verfchil aan den Stad- houder, en Hij koos de firengfte zijde, zoo dat 35 de Goederen der Verwezenen verbeurd verklaard >> Werden, — Een ten opzichte van Z. D. H., leugenachtig bericht, doch dat echter door dien Schrijver in zijn XX/Z/. Deel, Bladz. 53 en 54 nog ééns herhaald geworden is, toen hij vertelde: >> Op het fpoor in den voorleden jare in het 55 Sticht gebaand, ging men voort; inzonderheid s» Met het Uitbannen en Verbeurtverklaren der 3, Goederen, van Lieden aan Hoog Verraad fchul- » dig (*) Wel waarom dan met het vermelden derzelver zoo vele Bladzijden gevuld? Het vervolg zal deze vraag beant- woorden, 29 29 3:9 29 23 23 293 39 39 hed 29 39 29 39 23 M 4 134 B Ọ L A G E. >, dig verklaard. — Of dit overblijfzel van woeste >> tijden in andere Gewesten des Lands vernie- >> tigd, ook in het Sticht als buiten werking be- s, fchouwd moest worden, trok men in twijftel. s De Staten gaven het ter beflisfing over aan den 5, Stadhouder, die, des den Raad des Hofs van >> Holland en Westfriesland ingenomen hebbende, >> bij eenen Brieve befliste, dat de Verbeurtverkla- s, ring in de Provingie nog niet was afgefchaft: > Waarop men ter Staatsvergadering vastftelde, den >> Procureur-Generaal aan te fchrijven, dat de >, Raadplegingen wegens de affchaffing der Con- a fiscatien tot een bekwamer tijd uitgefteld zijn- > de, hij zich intusfchen overeenkomftig de kracht- >> hebbende Wetten kon gedragen.” Wij hebben de moeite genomen die twee pas- fagien, door ons zoo even als leugenachtig en valsch gedenonceerd, hier letterlijk af te fchrijven , om dat wij door een der aanzienlijkfte en kundigfte Leden van de Ridderfchap ’s Lands van Utrecht, desaangaande een bericht ontvangen hebben, waar uit duidelijk confteert, dat WILLEM pe VIJFDE volftrekt onfchuldig is, aan alles wat betrekkelijk de Confiscatie in het Sticht van Utrecht is voor- gevallen, dewijl Hoogstdezelve nimmer is aange- zogt geworden, om door eene decifoire uitfpraak te beflisfen, of de Confiscatie, ter zake van het voorgevallene, a/ of niet gefchieden moest: het welk echter alzoo zou moeten plaats gehad heb- ben, wanneer men aan het gezegde, dat de Prins de firengfte zijde koos: eenige fchijn van waarheid hech. SD HJ L A.G E 185 hechten wil. Zie hier, wat het voornoemde Lid van Staat dienaangaande aan ons heeft opgege- ven. — 93 39 39 39 33 29 29 33 23 39 293 39 29 2 5» 29 3 v 29 39 29 29 39 99 99 39 29 99 9, In de maand October 1787, en dus weinig weken na de omwending van zaken, in ’s Ha- ge zijnde, en gelegenheid hebbende, om Z. D. H. te fpreken, vertoonde ik aan Hoogstdezel- ve, dat het mij zeer noodzaaklijk en nuttig voorkwam, dat men nu, na het herftel van de Conftitutie, met zeer veel gematigdheid behoor- de te werke te gaan, en niet toe te geven, om alles wat ’er gebeurd was, naar fcherpheid van Rechten aan de bedrijveren thuis te zoe- ken. De Prins (zegt de kundige Man) ftem- de niet alleen dit mijn gevoelen toe, maar voeg- de ’er zelfs deze aanmerkelijke woorden bij: s> Ja, Mijn Heer! “Er zijn wel Lieden die mij tot s vervolging aanfporen, maar dit begeer ik niet, s> en men behoefd zulks nooit van mij te verwach- > ten. — In de dagen, toen ik zelfs het onder- » [pit delfde, en op de fchandelijkfle wijze yer- o> drukt en vervolgd werdt, zogt of begeerde ik s> niemand te vervolgen of ongelukkig te maken, s, en zoude ik het nu doen; nu ik de magt daar >» toe in handen hebbe? Neen! Dat nooit! En Hij s, die zulks van mij verwacht, kent mij niet!” Het is wel zoo, (laat zijn Hoogwelgeb. volgen) dat er federt een zeker verfchil ontftaan is, tusfchen de Leden van de Ridderfchap van Utrecht, en de overige Leden van Staat, over de Confiscatie van Goederen, en dat de uit- M 5 >> fpraak 186 B I EH Ae Ee 39 39 29 39 39 99 22 39 39 39 2% 3° 39 29 2? fpraak over dat gefchil Aan Z. H. is verzocht geworden: maar men behoord wel in aanmer- king te nemen, dat het gefchil alleen liep over een enkel Historieele Daadzaak, hier in be- fltaande: Of namelijk de Confiscatien in de Pro- vincie van Utrecht, reeds bij zekere Refolutien in de voorige Eeuw genomen, werkelijk afgefchaft waren of niet? En of deze aflchoffing werkelijk haar befag bekomen had? De Leden van de Ridderfchap oordeelden , dat de Confiscatien afgefchaft en vernietigd waren: doch de andere Leden van Staat beweerden het tegendeel, om dat ’er geene Registratie van het Placaat bij het Provinciaal Gerichtshof gefchied was, en derhalven de zaak haar volle beflag niet ver- kregen had. — Na lang twisten, befloten de beide Partijen, om overeenkomftig met den let- ter der Unie van Utrecht, het Historieele Vraag- ftuk: Zijn de Confiscatien AL of NIET afgefchaft? aan Z. D. H. voor te ftellen, en Hoogstde- zelve te verzoeken , om door Zijne uitfpraak het gefchil te willen termineren. De Prins ont- trok zich des niet: doch alvorens aan dat ver- zoek te voldoen , requircerde Hij het Advis van een onpartijdig Gerechtshof, (namelijk het Hof van Holland) het welk na behoorlijk on- derzoek, de Mistorieele Praag aan Z. H. voor- gefteld , beantwoordde, door te verklaren: dat de Confiscatien binnen de Provincie van Utrecht als nog niet waren afgefchaft. — Z. H. op deze Wijze , ten aanziene van zulk een delicaat on- | der- 99 93 BNB LA GE 187 derwerp voorgelicht zijnde, conformeerde zich met het gegevene bericht van het gezegde Hof, en bragt hetzelve ter kennisfe van de Staten ’s Lands van Utrecht, doch met uitdrukke- lijke bijvoeging en verklaring: ,, ,, Dat het „ aan Hun Edel Mogenden echter volkomen vrij- >, fond, om in deze zaak naar goedvinden te 55 kandelen; want dat Hoogstdezelve zich bepaald had, om noch in het minfte, noch in het meeste 55 zich met die zaak verder in te laten.””’ ,, Het overbrengen derhalven van het bericht van den Hove van Holland, (dus vervolgd Zijn Hoog- welgeb. te recht,) maakte dus geenzints de da- delijke uitoeffening der Confiscatien noodzaak- lijk. Integendeel, het gaf ’er hoegenaamd geene aanleiding of aanrading toe, dewijl Z. H. door de bijgevoegde verklaring, aan de Staten volko- men vrijheid liet, om daaromtrent te befluiten en te handelen, als zij zouden goedvinden, en oordeelen te behoren. De dadelijke uitoeffening der zoo hatelijke Confiscatie, hebbe men dus geenzints aan de beantwoording van dat voor- {tel te wijten, vermits hetzelve in allen opzichte naar de Historieele Waarheid moest ingericht zijn, en ook werkelijk ingericht was.” Wij vleijen ons, met de plaatzing van dit echt bericht, (voor welks mededeeling wij aan den Ede- len Zender onzen openlijken dank betuigen) niet weinig lichts te verfpreiden, over een onderwerp, dat zoo veel verdriet aan WILLEM DEN VijFDEN berokkend heeft, en hetwelk nren na Zijne ver- ja- 188 fi ke A GP jaging uit Zijn wettig Erf- en Vaderland, op de hatelijkfte wijze, zelfs als Vaderland{che Historie heeft opgedischt. — Men leze dit aan ons mede- gedeeld Echt Bericht onpartijdig, en beoordeele, of het overeenkomftig de waarheid zij, wanneer de Schrijver des aangehaalden Werks, zijne Le- zeren diets maakt: ,, dat de Confiscatien reeds in >» de voorgaande Eeuw waren afgefchaft. — Dat so men aan die Verbeurtverklaring eene terugwer- >, kende kracht gaf. Dat men de uitfpraak van het s, verfchil deswegens aan °S LANDS ERFSTADHOU- >» DER verblijven liet, En dat Hij de ftrengfte zij- s> de koos?” Zoo dit geene opzettelijke veranakeling van de waarheid, ter bezwalking van de Eer des onge- lukkig verdrevenen ERFSTADHOUDERS verdiend ge- noemd te worden, dan verftaan wij niets: want uit het door ons nu bijgebragte, blijkt zoo klaar als de Zon op den middag, dat ’er voor alle die gezegden geenen den minften fchijn van waarheid aanwezig geweest is. — Intusfchen, tijge men ons, om de mededeeling van dit ftuk, de be- fchuldiging niet aan, dat wif ons opwerpen als een verdediger van hatelijke Confiscatien. Wij zijn daar van zoo afkerig als iemand zijn kan, dewijl wij van oordeel zijn, dat onfchuldige Vrouwen en Kinderen daar door benadeeld, en in gelijke mate met de fchuldigen geftraft worden. Dan, dit neemt niet weg, dat wij de maatregulen in 1787, door de Staten van Utrecht tegen het fpolieeren van ’s Lands Gelden genomen, als noodzaaklijk aan- mer- B J L A G E 189 merken. Of hoe was het plichtmatig van den Ontvanger VAN BOETSELAAR gehandeld, toen hij ten tijde van de verlating van de Stad Utrecht, ’s Lands Geld, ter fomme van f 300,000-:-: buiten de Provincie voerde, en daar mede de ge- ledigde fchatkisten van de Thefaurie der Stad Am- terdam vulde, tegen Losrentebrieven, die hij, de | vlucht nemende, naar buiten °s Lands mede nam, en voor een gedeelte aldaar ten zijne bate vyer- kocht; en toen dat uitkwam, nog onbefchaamd genoeg was, om te beweren: dat hij die Pennin- gen niet geroofd of ontvreemd, maar alleen uit hoof- de van het dringend gevaar behouden had? ELF- ELFDE AFDEELING Hetten wij ons in de voorgaande Afdeeling bevlijtigd, om aan onze Lezeren op te geven, de nadeelige gevolgen welken voor WILLEM DEN VIjFDEN zijn voortgevloeid, uit de wijze waar op de Herftelling van Zaken ten jare 1787 bewerk- it:lhgd is geworden: thans eischt de order der Gefchiedenis van ’s Vorsten Leven en Lotgeval- len, dat wij overwegen den tegenftand waarmede Hij, en het Nieuw Beftuur, na het ftillen van den ftorm der Revolutie te worstelen had, bij het aanwenden van de beste pogingen om aan de vervallene zaken, zoo ten aanziene van de Fi- nan- WILLEM pen V. XZ Afd. Onder de veelvuldige Rampen en Onheilen wel- ke fints het uitbarsten van den Oorlog met En- geland in 1780, en de daar op gevolgde inwen- dige Troublen en Verdeeldheden, aan het dier- baar Vaderland in het algemeen, en aan WILLEM DEN VijrpeN in het bijzonder zijn overgekomen, behoord buiten alle bedenking, den verachterden toeftand waarin ’s Lands Finantieftaat, door het vorig Beftuur, ten tijde van de Herftelling der Conftitutie was achtergelaten, waar door het Nieuwaangeftelde zich al fpoedig in de onaan- gename noodzaaklijkheid gefteld zag, om op bui- tengewoone middelen van herftel, tot ftijving van ’s Lands geledigde Schatkist bedacht te zijn.” Een maatregel, over welken de luidite klachten door ve- 192 LEVEN van velen in den Lande werden aangeheven, die de- zelve op allerhande wijzen verijdelden, door on- kundigen diets te maken, dat de aanvrage om Geld niet zoo zeer gefchiede, om de zaken aan den gang te houden; maar veel meer ten genoegen en bate van het nu wedergekeerde Stadhouderlij- ke Huis, dat voorwendfel ftavende, met de ver- zekering die de Raadpenfionaris vAN BLEISWIJK, bij gelegenheid van Zijne Affcheidsrede ter Ver- gadering van Holland op den ọ November 1787 gegeven hadt, zeggende: ,, Het Finangiewezen » van deze Provincie, in de twee eerfle tijdper= s ken van mijn Ministerie, door jaarlijkfche Af- » losfingen niet weinig ontlast en verbeterd, doch »» zedert ter zake van de ontflane Onlusten met » twee machtige Nabuuren door onvermijdelijke », Geldnegotiatien bezwaard, zal zonder invoering „ van nieuwe Schattingen in fland gehouden wor- » den. Se.” Eene verzekering, welke bij velen als een Euangelie geloofd en aangenomen werdt, doch waar van de ongegrondheid en valschheid kort daar na ten duidelijkften bleek, toen de, op voorftel van *s LANps ERFSTADHOUDER benoem- de Gecommitteerdens van Hun Ed. Gr. Mog. tot de Laken van de Finantie, met de Gecommitteer- de Raen in de beiden Kwartieren, op den 21 De- cember daaraanvolgende, een Rapport uitbragten , het- WILLEM pen V. XZ. Afd. 193 hetwelk te regt een akelig tafereel van ’s Lands Schatkist mogt geheten worden, want niettegen- ftaande fints het ontvlammen des Oorlogs met Engeland in 1780, tot op het tijdftip van de Herftelling der Conftitutie in 1787, de Provin- tale Schuld yan Holland door zeer ruïneufe Geld- negotiatien met een Som van 42 Mi/lioenen Gul. dens was vermeerderd geworden (*); zoo ont- dekte men, dat ’er tot betaling van zeer vele oude “en krijtende Schulden, nog importante Schatten benodigd waren, die uit de Ordinaris Inkomften niet konden gevonden worden. Akelig uitzicht voorzeker, doch dat nog akeliger wierd, wan- neer men den deplorabelen toeftand van de Oost- Indifthe Maatfchappij, en de verbazende Agter- fial- (*) Het is opmerkelijk, dat in het tijdvak van 1759 tot 1780, de Provingiale Schuld van Holland, door Aflosfingen in dezelfde evenredigheid verminderd was geworden; als waarin zij in het daarop gevolgd tijdvak van 1781 tot 1787, door Gefdnegotiatien vermeerderd was. —— Want de Capitalen in het eerstgenoemde tijdvak afgelost, beliepen een fom van 41 Millioenen, eenmaal honderd agt en ze- ventig duizend, vijf honderd en dertig Guldens, Daar nu de Heer van Breiswijk van dit alles niet onkundig geble- ven was, wie moet zich dan niet verbazen over de verze- kering, die hij bij het nemen van zijn aficheid aan Hun Ed, Gr. Mog. deedt? — Moest dat gezegde geene nadeelige uit- werking voor het Nieuwaankomend Beftuur veroorzaken ? IV. Deer. N 194 LEVEN van' ftallen die de Gewesten aan de Admiraliteiten {chul- dig waren, daar bij in aanmerking nam, Twee Objecten, die dadelijke voorziening en redres vor- derden, wilde men den totalen ondergang van het dierbaar Vaderland nog in tijds voorkomen ; doch waar van (volgens eene thans voor ons liggende Arvecdote,) niemand duidelijker de moeijelijk- heid gevoelde dan Wittem pr Vijrpre, dewijl Hij, tegen het begrip van fommige Staatsleden , van oordeel was, dat bij de toen heerfchende „ denkbeelden onder een gedeelte der Ingezetenen, »» geen herftel te wagten ware, van de ORDINAIRE > MAATREGULEN welke door hun voorgeflagen wer- „ den, te weten: eene VRIJWILLIGE NEGOTIATIE », van 5 Millioenen in Contanten, en 10 Millioe- „ nen in Oude Obligatien , en eene herziening en » Verhooging der Imposten op eenigen van ’s Lands s> Collective Middelen, ten einde door dien weg „ een Fonds, toereikende ter beftrijding voor het » fints eenige jaren aanwezig geweest zijnde De- „ ficit, daar te flellen. De deelneming in de „> voorgeftelde Negotiatie (zou volgens des Prin- fen gedachten) ,, door fchadelijke Machinatien » tegengewerkt worden, en niet opnemen. 196 LEVEN van prCt. befloten, met toezegging van voordeelen aan de Deelnemeren, die bij velen geen twijffel aangaande het welgelukken van dien maatregel overliet. Met dit alles leerde echter de onder- vinding, dat WILLEM pe Vijrpe zich niet ver- gist had: want, wat moeite er ook werdt aan- gewend om de Negotiatie vol te krijgen, en het ongelukkig Land uit deszelfs dringenden nood te redden, velen hielcen niet alleen in hun privé de beurs gefloten, om het Nieuw Beftuur te kwellen; maar zij ftelden ook alle pogingen in het werk, om anderen tot even hetzelfde aan te fpooren, waar van het gevolg was, dat de Sza- ten van Holland eindelijk tot het afvorderen van eene zoogenaamde geforceerde Geldheffing beflui- ten moesten, beftaande in het fourneeren van 4 percent, of den 25 Penning der Bezittingen van alle de Hollandfche Ingezetenen die boven de 2500 Guldens gegoed waren, en zulks tegen overgifte van Schuldbrieven ten laste van den Lande, ren- tende 25 prCt. Een maatregel, die reeds in het Staatsrapport van den or December als in het verichiet getcekend ftond; (*) waar toe men niet dan na alle mogelijke middelen vergeefsch be- procfd te hebben, befloot; en door welke het Niew (*) Het ftuk in dea Text bedoeld , is het navolgend RAP- WILLEM pen V. XZ. Afd. 197 Nieuw aangekomen Beftuur in de mooglijkheid gefteld werd, om in de dringende behoeften van het RAPPORT van de Gecommitteerden tot de Zaken van de Financie van den 21 December 1787. „ Dat hun uit de gedetailleerde opening van wegens de „ Gecommitteerde Raden gegeven, volkomen gebleken was, „ dat in het tegenwoordig tijdstip Twee zeer onderfcheidene » Objecten in aanmerking kwamen, namentlijk in de Ecrfte » Plaats de intrinfigue Staat der Financie, beflaande in de »» noodzakelijke Jaarlijkfche Lasten, vergeleken tegen de » inkomften , reeds bij Haar Ed. Groot Mog. geconfenteerd, en » welke tot goedmaking van het te kort nog zouden behooe ‚… ren geconfenteerd te worden; en in de Tweede plaats, de », oogenblikkelijke benoodigdheid van de Cas tot voldoening van „ de groote Sommen, welke aan diverfe respecten te betalen „ faan, en zonder benadceling van’s Lands Credict niet »» kunnen uitgefteld worden. » Dat ten aanzien van het Eerfle Object, niet in twijfel s kon getrokken warden, dat de zware en bovenmate kosi- - » bare Negotiatien, welke voornamentlijk geduurende de ‚» laatste binnenlandfche onlusten zijn gedaan, de Finan- » cien op zulk eene excesfive wijze hebben aangetast, dat tot »» derzelver gaande houding niet alleen de continuatie der in » train zijnde extraordinaire middelen onvermijdelijk word » vereischt, maar dat derzelver herfiel van niets anders dan „ van cene allernauwkeurigfte oplettendheid op de fources » van ’s Lands inkomsten, en van eene meer dan gewoorie „ [paarzaamieid in de uitgaven kan worden gewagt; dat » nogthans, wanneer deze maatregelen behoorlijk in acht N 3 p» £e 198 LEVEN van het Vaderland te voorzien, en de zaken buiten verwarring te houden, ” 9) 39 » ” w ~- kd v > In- genomen worden, en onafgebroken gevolgd, de Staat der Financie, {khoon wel verre van die welgeftelde gedaante te hebben, waar in dezelve zig voor dezen heeft vertoond, echter nict van dien aard is, dat hare redding onmogelijk of zelfs mocijelijk is. ‚ Met opzicht tot het Tweede Object, namentlijk, de te- genwoordige benoodigdheid van’s Lands Cas om fufficient te zijn, tot betaling van zeer groote en krijtende Schulden, met welke de Provincie, niettegenfiaande de exorbitante en kostbare geldligtingen, nog is belast gebleven, als ge- volgen van de jammerlijke beroerten, die, gelijk ze den Staat op den oever van zijnen ondergang gebragt heb- ben, nu zelfs na de omwending van zaken, nog den verderfelijken nafleep voor de Financien achterlaten; dat hoe zeer het precife quantum van dat benodigde niet wel kan worden opgegeven, om dat de duurzaamheid van fom- mige bezwaren nog onzeker is, of zeif ophoudende, door bezwaren van gelijken aart kan worden gevolgd, men echter met volkomen fiducie en zonder vergrooting kon affirmeeren, dat alle de Schulden te zamen genoinen zeer important zijn, en ettelijke Millioenen zullen beloopen. — Dat ondertusfchen niet alleen het publiek Crediet, maar ook het belang van vele Ingezetenen, die uit hoofde van gedane leverantien of andere uitfchotten om betaling zuchten, ten hoogiien vereisfchen, dat `s Lands Cas door » Prompte en toereikende middelen werde in flaat gefteld;, »” » om aan deze vorderingen te kunnen voldoen, nadien de Admiraliteits Collegien binnen deze Provincie, zonder s» Yol- WILLEM pen V. XI. Afd. 199 - Irtusfchen, hoe nuttig en noodzaaklijk dezen onvermijdelijken maatregel voor het Vaderland in het algemeen ook wezen mogt, dezelve opende voor WILLEM DEN VijFDEN een nieuwe bron van vers s» voldoeninge der agterflallen, buiten flaat zijn, om de noo- » dige Equipagien, tot protectie van de Commercie te doen, » noch ook de veiligheid van den Staat , zoo binnen als buiten » ’s Lands, zonder fournisfement op de geconfenteerde Peti- s tien kon worden verzorgd; terwijl de Gecommittcerden » reflecteerden op den nooit te vooren gehoorden voet, op » welke de laatite Negociatie van Penningen, voor de Pro- » Vincie gedaan was, als mede op het important en perma- 5» nent bezwaar, t welk door zulke Negociatien , zonder fonds »» voor de Interesfen, of aflosfing van het Capitaal, op de » Financien zoude werden gelegd, geene vrijheid vonden, in » dit tijdflip tot eene nieuwe Negociatie zonder fonds te ad- » vifeeren; en nauwelijks eenig ander middel zig konden „> Yoorftellen, dan dat een extraordinair en cordaat effort » worde gedaan, afgefcheiden van de ordinaire Financien, > Waar door aan de eene kant de Cas uit de oogenblikkelijke s» benardheid kan worden gered, en in cen behoorlijke ruimte » gefleld: terwijl aan de andere kant dit met promptitude en » Vvoorzigtigheid gedaan wordende, het gevolg daar van s» zoude zijn, dat het Crediet van het Land zig op eenmaal » zoude herflellen, en de Provinciale Effecten tot hare s Yoorige waarde rijzen, waar door andere operatien van » Financie zouden worden gefaciliteerd, Op welk gewigtig en » de fpoedigfie voorziening meriteerend poinct, de Gecom- s» Mmitteerden de bijzondere aandagt van de Staten yer- s zoeken.” N 4 200 LEVEN VAN verdriet, naardien velen van Zijne Vijanden zich alle moeite gaven, om het onkundig gedeelte der Natie te beduiden, dat de geëischte Schat, niet zoo zeer dienen moest tot die eindens welken bij het Placaat waren opgegeven; maar voorna- melijk ten voordeele van den STADHOUDER, en van de Cabinetten van Engeland en Pruisfen, voor het bewerken en daarftellen van de omwen- teling in 1787. Een voorwendfel, dat bij vele Irgezetenen ingang vondt , dewijl men voor min- kun igen den deplorabelen toeftand van ’s Lands Geiimiddelen; de akelige geft.ldheid der Oost- en Wiest Lnaifine Handelmaatfchappijen; die van de Aaámiratsveits-Cobtegien; de Zee- en Landmacht ; en meer andere b.langrijke Objecten opzettelijk verborzen hieldt. „> Daar van het oogenblik af, dat wij wederom >, in den Hage gekomen zijn, ons niets meer „ ter harte heeft gegaan, dan de Naarftigheid en » Koophandel van deze Republiek de behulpza- „ me hand te bieden, en daar toe als eene der s voornaamfte beweegredenen aanftonds bij Ons » in aanmerking is gekomen, de inftandhouding », van het Staatkundig en Mercantiel Ligchaam » Yan de Oost-Indifche Compagnie, zoo hebben » Wij gemeend, zoo ras de omftandigheden zulks » Maar eenigfints hebben toegelaten, UEd. in » Confideratie te moeten geven, of het niet » noodig en dienstig zoude zijn, om hoe ccr- 3» der zoo beter, en zelfs, zoo zulks niet eer- » der gefchieden kan, immediaat na het aflopen >» der aanftaarde ordinaire Najaarsvergadering van » XVII, op den voet, voorgedragen bij Misfive » van de Heeren Staten van Zeeland, aan de » Heeren Staten van Holland gefchreven op » den 15 Pebruarij 1787, in den Hage te be- » {chrijven en te houden eene Vergadering van N 5 » XVI, "902 LEVEN van » XVIL, welke in het bijzonder ten opgmerk „ zoude hebben, een naauwkeurig onderzoek naar „ den ftaat, waarin deze uitgeftrekte Commer- „> cieele Mogendheid zich thans bevind? | Om nu dien ftaat intrinficq en na genoeg te s» leeren kennen, zal dan ook in de Eerfte plaats „ noodig zijn, dat met alle naauwkeurigheid wor- „ de nagegaan, zoo wel het Finantiéel en Mer- „ cantiel, als het Zeewezen en Militair beftaan 5, van die Maatfchappij, ten einde door eene „ grondige kennis van dat alles, vergeleken met » de betrekkingen waarin dezelve ftaat met alle „ de overige Handeldrijvende Maatfchappijen en „ Mogendheden in de Oost-Indién, eindelijk te » kunnen komen, tot eene oordeelkundige bepa- ‚ ling van die grondbeginzelen , gefchikt na de te- „ genwoordige omftandigheden in Europa, waar > van men op goede gronden zoude kunnen hoo- » pen en verwachten, dat haar aanwezen beften- » dig, en voor de Republiek het meest voordee- „ lig zoude zijn. „ En gelijk het tijdftip van het verval waarin » deze weleer bloeijende Maatfchappij is geraakt, „ en van de ruïne van deszelfs Finantien, met » de ontwijffelbaarfte zekerheid kan bepaald wor- „ den, op het begin van den Oorlog waarin de ‚ Republiek met de Kroon van Engeland jongst 5» iS WILLEM pen V. XZ Afd. 203 „ is ingewikkeld geweest; zal ook in het onder- „ Zoek van de Lasten welke de Maatfchappij »» jaarlijksch draagt, en de Resfourges welke zij »» daarentegen heeft, indien men daarvan het be- » doelde nut zal trekken, volftrekt noodig zijn, „ dat men een Comparative ftaat formeere van >> den ftand der zaken, zoo als die met Relatie „> tot die beide onderwerpen was vóór het jaar 95-1761, en zoo als dezelve zich thans (1787) » bevindende is. ‚> Wij befchouwen deze als de eenige weg „ waar door men een juist oordeel zal kunnen » vellen, waarin de Maatfchappij nog zal moeten 5, worden gefoulageerd? En welke Penningen en », andere Hulpmiddelen ’er nog vereischt zullen » worden, om dezelve onder Gods Zegen te her- » ftellen in dien ftaat, dat zij wederom op zich » zelven zal kunnen Handel drijven, en met »» Luister beftierd worden. &c.” Een fchrijven, waar van men wel fpoedig het gewenscht gevolg ontwaarde, vermits de Verga- dering van XVII in den Hage bijeengekomen zijnde, zich overeenkomftig des Prinfen voorftel bepaalde, tot eere opgave van de hoegrootheid der Geldfom die ’er dadelijk noodig was, om de Maatfchappij in ftaat te ftellen, tot het verder drij- ven 204 LEVEN van ven van haren Handel, en tevens tot het herftel- len van hare, ten tijde des Engelfchen Oorlogs, geruïneerde Zeemacht en andere Defenfiemiddelen, en welke fomme op 33 Mfillioenen en 635,000 Guldens werd uitgetrokken, met bijvoeging, dat men dadelijk bij provifie, en hangende de Deli- beratien der Staten, 15 Millioenen behoefde, om de zaken aan den gang te blijven houden: en zie daar eene van de voornaamfte drangredenen waar- om tot het heffen van den 25 Penning, en het verlenen van bijftand aan de Maatfchappij daor de Sraten van Holland, met Concurrentie van Z. D. H. befloten werd, mits, dat het Beftuur der Maatíchappij, met en benevens eenige Perfonen uit de Vergadering van Holland benoemd, cen naauwkeurig onderzoek op den ftaat en de ge- fteldheid derzelver, zoo Kier te Lande, als in de Indiën aanvangen moesten, met last, om van hunre bevinding aan de Szaten Rapport te doen, wordende daar toe benoemd, de Heeren VAN DER Does van Noorpwijk , RENDORP, VAN DE WALL, en VAN STRALEN Jz., welken dien ge- wichtigen taak op zich namen, en op den 8 Fu/17 1790 deswegens een zeer gedetailleerd en volledig Rapport uitbragten, waar uit men wel, aan de eene zijde, te weten kwam, dat fehoon het geheel agterwezen der Maatfchappij, in het jaar 1779; nict WILLEM pen V. XI Afd. 295 niet meerder dan f 8,506,567-:-: bedroeg ; en hare fchuld in de daarop gevolgde 10 jaren geklommen was, tot de enorme Schat van f 74,919,573 -:-: ’er echter, aan den anderen kant, uit hoofde van de waarde der Bezittingen van de Maatfchappij, geene redenen waren, om aan derzelyer herftel te wanhopen, wanneer men flechts zorgde, dat zij door het verleenen van dadelijken onderfland, haren Handel kon blijven drijven, het welk ten gevolge had, dat ’er reeds in den loop van den jare 1788 en 1789, niet minder dan f 14,500,000-:-: door de Staten van Holland aan de Compagnie tot dat einde verftrekt werden wit het Provenue van den o5fte Penning, terwijl in vervolg van tijd, de nog resteerende 15 Millioenen daar bij gevoegd werden. Een onderftand, tot welks ver- leening WILLEM pe Vijrpe niet weinig heeft bij- gedragen, vermits Hij, volgens verfcheidene: aan ons ter hand gekomene berichten, van oordeel was , dat met den val der Maatfchappij, ook dien yan het geheele Vaderland onvermijdelijk verbon- den was. Te opmerkelijk was in dit opzicht de taal van dien Vorst, tegen een zeker Regerings- lid, bij gelegenheid dat deze beweerde, dat de Provincie van Holland, door zulk een onderftand bij alle de vorigen te accordeeren, zich te zeer verdiepte in de zaken van de Maatfchappij, de- zel- 206 LEVEN van zelve befchouwende als eene gewoone Asfociatie van __Kooplieden &c., dan dat wij dezelve niet aan on- ze Lezeren zouden mededeelen. Want volgens dit bericht, viel hem de Prins met eene zekere drift in de rede, in fubftantie zeggende: ,, Uwe > objectie Mijn Heer! is niet nieuw. Ik weet » dat ‘er velen zijn die dezelven in het midden s brengen, maar Ik zez U, dat het niet Vader- » landlievend gehandeld is, wanneer men over de „O0. I. C. op die manier denkt. Ik fem toe, dat de Maatfchappij, als Handeldrijvend Lig- „ chaam befchouwd, gelijk flaat met alle Asfo- », giatien in eene of meerdere Takken van Han- „ del, en dat het ten reguarde van deze laatst- genoemden de ongerijmdheid zelve zijn zoude, wanneer men beweerde, dat het Land verplicht ware om haar wankelend Crediet door pecuni- 2 cele onderftanden fiaande te houden: maar » dat raifonnement gaat bij mij niet door, de- wijl ’er altoos een hemelsbreed verfchil blijft tusfchen het Ligchaam van de O. L. » Integendeel, zij breidden hunnen handel met >> het gebruiken van de winsten, en het doen van „ nieuwe toelagen, langs hoe meer uit, en open- »» den dus een menigte van bronnen, waar door » er eene welvaart onder alle ftanden geboren s werdt, die tot op dit oogenblik heeft blijven voort- » duuren. Welke Schatten heeft de Maatfchappij „ in ’s Lands Schatkist niet geflort , voor het aan » haar zoo dikwerf bij vernieuwing verleend » Oc- 203 LEVEN van s Octroy? Hoe dikwijls heeft de Maatfchappij, s toen zij in bloet was, den Staat niet te hulp » gekomen door hes verfirekken van Geld? of door »» het overnemen van een gedeelte van ’s Lands »» Schulden? En zou het dan nu billijk en rechtvaar- »» dig gehandeld zijn, wanneer men Haar in den » degenwoordigen nood aan het geval over liet, » en eenen krachtdadigen Onderftand of het Cre- » diet van het Land weigerde, om haren Handel te kunnen doorzetten , die alleen geftremd is » geworden door eenen Oorlog, die zij niet bee „ werkte, en waar van zij echter de grootfte yver- „> liezen heeft moeten ondervinden? Wanneer de » O. I. Maatfchappij verloren gaat, is naar mijn s» inzien alles verloren! De liefde tot het Vader- „ Jand eischt derhalven , dat men Haren val s» voorkome, door Haar dadelijk en op de fpoe- » digfte wijze van Penningen te voorzien, dis » zij niet bij wijze van Gifte vraagd, maar » voor welkers Restitutie nog genoegzame Fond- >> fen voor handen zijn, wanneer zij onder den » Goddelijken Zegen, voor Onheilen en Rampen „ bevrijd, haren Handel onbelemmerd drijven en >, doorzetten kan. Ik weet wel, dat eene yer- » nieuwde aanvrage om 30 Millioenen , bij Jom» » migen zeer veel opziens baart, dat anderen »» tonvreden over het afvorderen van den asften s Pen. 