Vijfde bijdrage tot de kennis der ichthyologische fauna van Borneo, met beschrijving van eenige nieuwe soorten van zoetwatervisschen
VIJFDE BIJDRAGE ICHTHYOLOGISCHE FAUNA VAN BORNEO MET BESCHRIJVING VAN EENIGE NIEUWE SOORTEN VAN ZOETWATERVISSCHEN DOOR. Dr. P. BLEEKER. Naauwelijks was mijne Vierde bijdrage tot de kennis der vischfauna van Borneo afgedrukt, of eene nieuwe belangrijke verzameling, deze keer ontvangen van Sambas in Westelijk Borneo, en bestaande uit niet minder dan 42 soorten van vis- schen uit de rivier van Sambas, gaf mij aanleiding, mijne ich- thyologische bijdragen betrekkelijk Borneo te vervolgen. Thans reeds enkele jaren geleden had mijn vriend en ambt- genoot de heer Dr. J. Einrnoven, tijdens zijne plaatsing te Sambas, op mijn verzoek, eenige ichthyologische specimina van zijne standplaats verzameld, doch deze zijn door eene ongelukkige omstandigheid verloren gegaan. Na het uitbreken, in 1850, van den opstand der Chinezen van Montrado, werd de heer Eiwr- HOVEN geplaatst bij de expeditie, bestemd om de oproerige Chinezen tot onderwerping te brengen en nadat deze krijgs- togt met gunstigen uitslag was bekroond geworden, beijverde de heer EixruovEN zich andermaal, eene verzameling van ich- thyologische voorwerpen te maken, welke hij met vriendschap- pelijke welwillendheid mij aanbood en welke ik het genoegen had dezer dagen te ontvangen. 416 Deze verzameling is in dubbel opzigt merkwaardig; eens- deels, omdat zij aantoont de groote overeenkomst der ichthyo- logische fauna van de stroomgebieden van westelijk on zwid- oostelijk Borneo en ten andere wegens de bovendien nog vrij talrijke nieuwe soorten, daarin bevat. De soorten dezer verzameling zijn de volgende, met uitzon- dering slechts van Rohita Schlegelii Blkr., Sinaptura panoïdes Bikr. en Pristis zijsron Blkr., welke, afkomstig van Bandjer- massing, in mijne vorige bijdragen niet zijn vermeld. . Corvina trachycephalus Bikr. 2. Lobotes hexazona. Bikr. 3. Toxotes jaculator CV. 4. Anabas scandens CV. * — à. Polyucanthus Einthovenii Bikr. 6. Betta anabatovdes Blkr. 7. Ophicephalus lucius K. v. H. S. $. m striatus CV. I - micropeltes K.v.H. iod 0. f melasoma Bikr. * f. » maruliordes Blkr. = UA Pe rhodotaenia Bikr. 15. Equula ensifera CV. 14. Mastacembelus erythrotaenia Blkr. 415. Gobius kokius CV. * 46. , Hoevenii Blkr. 17. Periophthalmus borneënsis Bikr. 18. Eleotris urophthalmus Blkr. * 49. Wallago Leerii Bikr. | . Silurus phatosoma Bikr. ze pr ME eryptopterus Blkr. Oe laës Bikr. * 25. , phalacronotus Blkr. 24. Bagroïdes melanopterus Bikr. . Dagrus nemurus CV. * 26. Pimelodus borneënsis Blkr. 27. Clarias pentapterus Blkr. to Cz A17 ? 28. Clarias leiacanthus Dlkr. 2 99. Capoeta enoplos Bikr. 30. Rohite Hasseltit. CV. pw , Artelii Blkr. meo X. Schlegelië Bikr. 33. Leuciscus kalochroma Bikr. A dusonensis Bikr. UON un Einthovenië Blkr. * 56. Cobitis barbatulordes Bikr. 37. Osteoglossum formosum M. Schl.? * 5$. Notopterus borncënsis Bikr. vn: maculosus Blkr. 40. Clupeotdes borneënsis Wlkr. * 4f. Pellona xanthopterus Blkr. 42. Engraulis melanochir Bikr. * 45. Synaplura panoïdes Blkr. * 44. Syngnathus heterosoma Blkr. * 45. Pristis zjsron Blkr. Van de bovengenoemde soorten zijn de 22 met een * ge- teekende nieuw voor de kennis der fauna van Borneo en te- vens nieuw voor de wetenschap. In mijne Vierde Bijdrage tot de kennis der Iehtlivologische fauna van Borneo, gaf ik het aantal mij toen bekende Bor- neosche vischsoorten op te bedragen 92. Aan die opgave ontbraken nog Apistus cottoïdes CV., Balistes aculeatus L. en Balistes rectangulus Bl. Schn., alle drie in de Zoölogy of (he Voyage of H. M. S. Samarang, Lond. 1850, vermeld als de zeeën van Borneo bewonende. Thans ken ik er alzoo reeds 117. Wanneer men in het oog houdt, dat ongeveer 100 dier soorten zoetwatervischen zijn, kan gezegd worden, dat de kennis der zoetwaterfauna van dit in zoo talrijke opzigten merkwaardige eiland reeds zeer noemenswaardig is, maar laat zich tevens vermoeden den uitstekenden rijkdom aan visch- soorten dier wateren, wat trouwens ook van zoo uitgestrekte stroomgebieden onder den tropischen hemel a priori te ver- wachten is. 418 Het is reeds van vrij algemeene bekendheid, dat de fauna en flora van Borneo meer gelijkenis heeft op de fauna en flora van Sumatra dan op die van Java. Voor de vischfauna even- wel verkeerde men ten dien opzigte nog volkomen in het on- zekere. Ik kan thans op grond mijner waarnemingen mede- deelen, dat die verwantschap tusschen de faunen van Borneo en Sumatra zich ook uitstrekt tot de vischfaunen van de zoete wa- teren dier eilanden, welke meer overeenkomst hebben met elkan- der dan met die van Java. De kennis dezer waarheid heb ik voornamelijk te danken aan mijnen vriend en ambigenoot den heer J. M. van Leer, die mij zeer onlangs eene uiterst be- langrijke verzameling van visschen uit het stroomgebied der Moessi (rivier van Palembang) heeft doen geworden. In een artikel over de fauna van Sumatra zal ik omtrent dit in een geographisch-zoölogisch opzigt gewigtige punt nader uitweiden. Ik laat hier al weder eene lijst volgen van de 117 mij thans bekende vischspecies van Borneo, met bijvoeging, voor zoo- verre zij mij bekend geworden zijn, van de daarvoor op Bor- neo gebruikelijke inlandsche namen, van de plaats van voor- komen in zoet of zout water, en van de plaatsen buiten Bor- neo, waar die soorten almede leven. De namen der plaatsen van voorkomen Bandjermassing en Sambas duiden daarbij te- vens aan, dat de daarop betrekkelijke soorten in zoet water leven. De bijgevoegde inlandsche namen zijn allen de te Band- jermassing gebruikelijke Maleische. 4. Lates nobilis CV. 2. Ambassis Wolff Bikr. (Ikan Baga baga) Baudjermassing. 3. T apogonoides Bikr. 5 4. Catopra fasciata Blkr. 3j 4. Polynemus longifilis CV. (Ikan Bambing) m 6. Platycephalus insidiator Bl. 5 7. Apistus cottoïdes CV. Zee van Borneo. 8. Otolithus borneënsis Blkr. Bandjermassing. 9. Corvina trachycephalus Blkr. » Sambas. 10. y Wolff Bikr. 2 44. Lobotes hexazona Bikr. „ > Sambas. 19 2s to w Q1 i9 Or ho to to 19 19 Yo SS DD Se NS Or Or Or -~ Or orn Or Or On or DNQ So Or t9 > 419 . Anabas scandens CV. . Helostoma Temminckii K. v. H. . Polyacanthus Einthovenii Blkr. . Trichopus trichopterus CV. A striatus Blkr. . Osphromenus olfax Commers. . Betta anabatoïdes Bikr. . Ophicephalus striatus Bikr. ss pleurophthalmus Bikr. . Ophicephalus lucius K. v. H. 5 micropeltes K. v H. r melasoma Bikr. $5 marulioïdes Blkr. 5 rhodotaenia Blkr. . Scatophagus argus CV. (Ikan Kepper) . Drepane longimana CV. . Toxotes jaculator CV. (Ikan Soempit) . Equula ensifera CV. . Amphacanthus marmoratus CV. Zee bij Borneo’s Zuidoostk. . Mastacembelus erythrotaenia Bikr. . Gobius kokius CV. (Ikan Beloesoh) " borneënsis Blkr. 2 Hoevenii Blkr. . Apocryptes macrolepis Bikr. » changua CV. . Periophthalmus borneensis Blkr. . Boleophthalmus Boddaertii CV. . Eleotris urophthalmus Blkr. » melanostigma Bikr. » . Wolff Bikr. . Philypnoïdes surakartensis Blkr. . Mugil borneënsis Bikr. . Glĳphisodon modestus M.Schl. 5 unimaculatus CV. . Wallago dinema Blkr. (Ikan Lais) Bandjerm., Sambas. 3> Sambas. Bandjermassing. 3? 35 » , Sambas. 53 5 35 33 39 29 29 Sambas. 2? 13 Bandjermassing. 23 33 5» > Sambas. (Ikan Telong) Ban- [djerm., Sambas. Bandjerm., Sambas. 27 Sambas. Bandjermassing. » > Sambas. Bandjermassing. 47. Wallago Leerii Blkr. Sambas. 48. Silurus apogon Bikr. (Ikan Laïs) Bandjerm. 49. ,, eryptopterus Blkr. (Ikan Lais) » , Sambas. SO phalacronotus Blkr. 3; of. TES latis Bikr. y 22 a hexapterus Blkr. (Ikan Laïs poeti) Bandjerm. D ME macronema Blkr. (Ikan Laïs) -— 84. ., phaiosoma Bikr. Sambas. 39. Bagrus nemurus CV. (Ikan Singirian katjang) Bandj., Samb. SC, Wolffii Bikr. (Ikan Singirian katjang). Bandjerm. 37. Bagroides melapterus Blkr. Bandj., Samb. 96. Pangasius macronema Blkr. (kan Rios tjoring). Bandjerm. 59. „ rios Blkr. (Ikan Rios tjoring) Bandjerm. 60. Ketengus typus Blkr. Bandjerm. 61. Artus borneënsis Blkr. (Ikan Gangoet) s 62. Pimelodus borneënsis Dlkr. Sambas. 65. Clarias punctatus GV. Bandjerm. 64$. es pentapterus Blkr. » , Samb 002 a leiacanthus Bikr. Sambas. 66. Barbus Hoevenii Blkr. Bandjerm. Gia, kalopterus Blkr. " 68. Systomus truncatus Blkr. " 69. 2 melanopterus Blkr. (Barb. melapter. Bikr.) „ 70. F microlepis Blkr. A p Re bulu Blkr. (Ikan Boeloe boeloe) arr 72. Capoeta enoplos Blkr. Sambas. Zn „ Amicrolepis Blkr. Bandjerm. 74. Dangila spilurus Bikr. bs 75. Roluta Hasseltii CV. » , Samb. 76 o» rUtata No x qu » Schlegelii Blkr. m JON, Artedi Blkr. Sambas. 79. Leuciscus kalochroma Blkr. Bandj., Samb. $0. » Einthovenii Dlkr. Sambas. 8f. — dusonensis Bikr. Bandj., Samb. 82. E uranoscopus Blkr. Bandj., Samb. A421 $3. Cobitis barbatuloides Bikr. Sambas. $4. Belone caudimacula CV. (Ikan Djolong djoloug). Bandjerm. $5. Hemirumphus borneënsis Bikr. (Ikan Dandoclaug). M $6. Panchux melanotopterus Bikr. " 87. Luciocephalus pulcher Blkr. E $$. Aperioptus pictorius Richards. Dornco. $9. Osteoglossum formosum M. Schl. Samb., Doeson. 90. Notopterus borneënsis Blkr. T 91. b. maculosus Blkr. 2 92. Clupeoides borneënsis Blkr. Dandj., Samb. 95. Pellona Grayana CV.? » 98S 5, xanthopterus Blkr. Sambas. 95. Alausa toli CV. jd 96. Engraulis crocodilus Bikr. (Ikan Piring piring) Bandjerm. 97. 4 melanochir Bikr. (Ikan Piring piring). ,, , Samb. 98. Coilia borneënsis Bikr. Bandjerm. 99. Synaptura panozdes Bikr. (Ikan Lidah). 3 100. b ommatura (Soleu ommatura Richards). Zee [van Borneo. 101. Achtroïdes melanorhynchos Bikr. (Ikan Lidal). Bandjerm. 102. Plagusia microlepis Bikr. (Ikan Lidah). " 105. Ophisurus hypselopterus Blkr. Bandjerm. 104. Muraena bullata Richards. 105. Tetrabranchus microphthalmus Blkr. Ai 106. Tetraödon potamophilus Blkr. 5 107. » modestus Dlkr. 3 108. r naritus Richards. Sarawak zoet. w. 109. Balistes aculeatus L. Zee van Borneo. 110. » Tectangulus Bl. Schn. Zee van Borneo. 411. Triacanthus Russellii Blkr. Bandjerm. 112. Syngnathus boaja Blkr. » 115. x heterosoma Bikr. Sambas. 114. Sphyrna Blochii M. H. " 113. Pristis zysron Blkr. Dandjerm. 116. Pteroplatea micrurus M.H. Jl 117. Amphioxus Belcheri Gray. 422 Bijkans alle soorten, welke bij voorkeur in zoet water le- ven, zijn, volgens den tegenwoordigen stand der kennis, tot den Indischen Archipel beperkt. Uitzonderingen daarop maken slechts Anabas scandens CV., Osphromenus olfax Comm. en Ophicephalus striatus Bl. De andere zoetwatersoorten, welke ook in gewesten buiten den Andischen Archipel leven, houden zich evenzeer en zelfs bij voorkeur in zee op, zoo als Platy- cephalus insidiator Bl., Drepane longimana CV., Toxotes ja- culator CV., Equula ensifera CV. en kunnen zich alzoo ligte- lijk over uitgestrekte zeeën verbreiden. Aan de zoete wateren van Borneo, Sumatra en Java zijn gemeen de volgende visschen: Anabas scandens CV., Helostoma Temminck K. v. H., Tri- chopus trichopterus CV., Trichopus striatus Blkr., Osphrome- nus olfaz Commers., Ophicephalus striatus Bl, Ophicephalus luctus K. v. H., Ophicephalus micropeltes K. v. H., Gobius kokius CV., Bagrus nemurus CV., Rohita Hasseltii CV. en Tetraödon potamophilus Blkr. Borneo en Sumatra bezitten: Ambassis Wolff Bikr., Catopra fasciata Bikr., Polynemus lon- gifilis CV., Mastacembelus erythrotaenia Bikr., Eleotris uroph- thalmus Blkr., Wallago dinema Blkr., Wallago Leerii Bikr. , Silurus hexapterus Bikr., Bagrus Wolffäü Blkr., Bagroides melapterus Bikr., Barbus Hoevenii Bikr.; Barbus kalopterus Bikr., Systomus melanopterus Blkr., Systomus truncatus Blkr., Systomus bulu Blkr., Leuciscus dusonensis Blkr., Leuciscus uranoscopus Blkr., Coilia borneënsis Bikr., Achiroïdes mela- norhynchos Blkr., Tetraödon modestus Bikr. en Syngnathus boaja Blkr., alle welke soorten op Java nog niet zijn aange- troffen. Borneo en Java daarentegen hebben de volgende zoetwater- soorten met elkander gemeen: Eleotris melanostigma Bikr. , Philypnotdes surakartensis Blkr., Ketengus typus Bikr., Clarias punctatus CV. en Rohita vittata CV. 2 dezer soorten zijn bovendien meer tot de zeevisschen dan tot de zoetwatervisschen te rekenen. DESCRIPTIONES SPECIERUM DIAGNOSTICAE, OSPHROMENOIDEI. Polyacanthus Einthovenii Bikr. Polyaeanth. corpore oblongo compresso, altitudine 23 in ejus longitu- dine, latitudine 3 circiter in ejus altitudine; capite subacuto, 3% in longi- tndine corporis, aeque alto circiter ac longo, poris obsito; oculis posteris, diametro 3 et paulo in longitudine eapitis; lineis rostro-frontali declivi- rectiuseula, rostro-pectorali eonvexa; rostro oculo breviore; squamis lateri- bus 32 p. m. in serie longitndinali; linea laterali sub pinnae dorsalis spi- nosae parte posteriore valde deflexa vel subinterrupta, cauda rectiuscula ; pinnis dorsali et anali radiosis angulatis, parte spinosa altioribus; pectora- libus et caudali obtusis rotundatis; ventralibus (radiis partim abruptis); colore corpore pinnisque profunde viridi; lateribus maculis vel striis verti- calibus brevibus sparsis nigris; dorso ad mediam basin pinnae dorsalis ra- diosae maeula rotunda nigra; pinna caudali membrana nigro punctulata. ICD EIS P 1/11. V. 1/5. A. 16/12. C. 16 et lat, brev. Habit. Sambas, Borneo occidentalis, in fluviis. Longitndo speciminis unici 58”, Aanm. Het eenige specimen dezer soort, in mijn bezit, vertegenwoordigt blijkbaar haren jeugdigen leeftijd. Van Po- lycanthus Hasseltii CV. verschilt zij door platter ligchaam, min- der bollen kop en door de kleurteekening van zijden, rug en staartvin; van Polyacanthus cupanus CV. door veel talrijker rugvinstralen; van Polyacanthus chinensis CV. door afwezig- heid van banden over het ligchaam enz.; van Polyacanthus? paludosus Richards. en Polyacanthus? opercularis Richards. door groote verschillen in de getallen der vinstralen, door veel hooger ligchaam, afwezigheid van zwarte vlek op de operkels enz. Ik draag haar op aan mijnen vriend den heer Dr. J. Er- TEOYEN, aan wien ik het beschreven specimen te danken heb, A24 Ophicephalus melasoma Bikr. Ophicephal. corpore elongato antice subcylindrico latiore quam alto, postice compresso, altitudine 9 circiter in ejus longitudine; capite 41 in longitudine corporis, depresso, genis convexo; altitudine capitis 14 in ejus latitudine; linea rostro-frontali convexiuseula; oculis diametro 7 in longi- tudine capitis, diametris 2 circiter a se invicem distantibus; maxilla infe- riore dentibus pluriseriatis, parvis, serie externa antice paulo majoribus, lateribus dentibus aliquot caninis conicis curvatis; maxilla superiore, vo- mere et palato dentibus pluriseriatis parvis, caninis nullis; maxilla supe- riore post oculum desinente, 2 et paulo in longitudine capitis; squamis eycloideis, lateribus 55 p. m. in serie longitudinali; linea laterali antice et postice rectiuscula, sub radio 129 pinnae dorsalis deflexa; pinnis dorsali et anali postice angulatis, ceteris rotundatis; peetoralibus ventralibus -multo longioribus, longitudine capitis partem postoenlarem aequantibus ; caudali 51 circiter in longitudine corporis; colore toto corpore pinnisque nigro; capite inferne ct pinna anali basi flavo guttatis. , joe LONEN S/I AVE DAS OCR Svo MIC TCU D E CSS Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 230. Aanm. Deze soort doet zich dadelijk kennen door haar zwart ligchaam en zwarte vinnen, zeer platten kop enz. Oplucephalus marulioides Bikr. Ophiceph. corpore elongato, antice cylindrico postice compresso, alti- iudine 74 circiter in ejus longitudine; capite prismatico quadrilatero 4 et paulo in longitudine corporis; altitudine capitis 14 circiter in ejus longi- tudine; linea rostro-frontali declivi rectiuscula; fronte et vertice planis de- clivibus; oculis diametro 7 circiter in longitudine capitis, diametris 2 fere aseinvicem distantibus; maxilla superiore oculi marginem posteriorem vix superante, 24 circiter in longitudine capitis, dentibus pluriseriatis parvis cani- nis nullis; maxilla inferiore dentibus pluriseriatis parvis, lateribus caninoideis aliquot conicis; vomere palatoque dentibus pluriseriatis parvis, caninis nul- lis; squamis cycloideis, lateribus 55 p. m. in serie longitudinali; linea laterali antice rectiuscula, sub radio dorsali 16? valde deflexa, postice recta; pinnis dorsali et anali postice angulatis; eaudali, pectoralibus ven- tralibusque rotundatis, pectoralibus longitudine capitis partem postocu- larem aequantibus ct ventralibus multo longioribus; caudali 5 fere in longitudine corporis; colore corpore superne viridi-nigricante , inferne antice albo postice viridi; pinnis nigricante-viridibus , ventralibus tantum albescentibus; pinna caudali supra basi macula rotunda nigra rnbro cincta. IB Bo D TNR. JE WNF Vo MSS vs USD, (OL Ii Gus Jaw loer A495 it) Synon. Ophiccphalus iris CV. Poiss. VII p. 329? Habit, Sambas, in fluviis. Longitudo spceiminis unici 270”. Aanm. Deze soort is na verwant aan Opkicephalits marulius Ham. Buch. mel welke zij de oogvormige vlek boven aan de basis der staartvin gemeen heeft. Ophicephalus marulius heeft evenwel donkere schuinsche dwarsche banden over het ligchaam en de vertikale vinnen, vooral de rugvin, met witte vlekjes geleekend en voor de vinstralen de formulen D. 56. A. 36 (volgens CV.) of D. 52 ad 54 A. 31 ad 35 (volgens Hauirrox Bucuanan). De korte opgave in de groote Histoire naturelle des Pois- sons betrekkelijk Ophicephalus iris, gedaan naar eene Chinesche teekening, past nagenoeg geheel op het boven besclireven spe- cimen, doch is te onvolledig om over de identiteit der soort te laten oordeelen. Ophicephalus rhodotaenia Blkr. Ophieeph. corpore elongato, antice depresso latiore quam alto, postice compresso, altitudine 8 ad 9 in ejus longitudine; capite prismatico qua- drilatero, 4 in longitudine corporis; altitudine capitis 14 circiter in ejus latitudine; regione operculari convexa; linea rostro-frontalt convexiuseula; oculis diametro 5 in longitudine capitis, diametro 1} a se invicem dis- tantibus; maxilla superiore sub oeulo desinente, 24 circiter in longitndine capitis; dentibus maxillaribus, vomerinis et palatinis pluriseriatis parvis, caninis nullis; squamis cycloideis, lateribus 50 p. m. in serie longitudi- nali; linea laterali postice et antice rectiuscula, sub radio dorsali 12e de- flexa; pinnis dorsali et anali postice angulatis, pectoralibus eaudalique ro- tundatis; pectoralibus capitis parte postoculari paulo et ventralibus multo longioribus; candali 44 circiter in longitudine corporis; colore corpore ni- gricante-fnsco, ventre dilutiore; vitta oculo-candali rubra recta; pimnis, ventralibus viridescentibus exceptis, nigricantibus, dorsali postice vittis flavescentibus. ESD DIENS V15. A. 1/24. C. 12 et lat. breve Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speeiminis unici 59”. Aanm. Deze soort is naauw verwanl in kleuren en stralen aan Ophicephalus serpentinus CV. van Siam. Deze laatste soort heeft den rug zwart, den buik geelachtig en een’ slangsgewij- 436 zen oogstaarlband van eene grijs-blaauwachtige kleur en voorts als vinstralen D. 44. P. 16. A. 26. De jonge exemplaren van Ophicephalus marulius Ham. Buch. hebben insgelijks een’ oranje- kleurigen oogstaartband, doch de bovenbeschrevene soort wijkt daarvan ten duidelijkste af, vermits Ophicephalus marulius van 52 tot 56 rugvin- en van 31 tot 36 aarsvinstralen heeft en bij de jonge specimina ook het zwarte oog aan de basis der staart- vin reeds zigtbaar is. GOBIOIDEL Gobius Hoevens: Blkr. Gob. corpore elongato, antice cylindrico postice compresso, altitudine 5 et paulo in ejus longitudine; capite obtuso convexo 41 in longitndine corporis; latitudine capitis 12, altitudine l4 circiter in ejus longitudine; oculis diametro 34 circiter in longitudine capitis, diametro 1 circiter a se invicem distantibus, maxima parte in auteriore capitis dimidio sitis; ver- tice squamoso; rostro obtnso convexo oculo non lougiore; rictu vix obli- quo sub oculo desinente; maxillis aequalibus dentibus pluriseriatis parvis, caninis nullis; squamis magnis lateribus 30 p. m. in serie longitudinali; appendice anali conica acuta; pinnis dorsalibus corpore humilioribus, 1* rotundata, 22 1° altiore angulata; pectoralibus acutiuscule rotundatis 44, ventralibus 6 in longitudine corporis; anali dorsali radiosa vix humiliore, angulata; caudali rotundata obtusa 4 in longitudine corporis; corpore ni- gro et viridi profundiore variegato; pinnis dorsali spinosa basi nigra (postice praesertim), medio vitta longitudinali margaritacea, apicem ver- sus viridi; dorsali radiosa viridi, membrana inter singülos radios basi ma- eula fusca; pinnis ceteris profunde viridibus. B4. D. 6. 1/7 vel 1/8, E: 10. V. 1/9: A. 1/7 yel 1/8; SE Ra ERA ten brev. inclusis). Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 46”, Aanm. Verwant aan Gobius poicilosoma Blkr. doch daarvan onderscheiden doordien de zwartachtige vlekken des ligchaams allen met elkander vereenigd en de vinnen anders geteekend zijn, terwijl bovendien de kop aanmerkelijk grooter is en on- geveer 10 schubben meer op eene overlangsche rei gaan. Ook Gobius interstinctus Richards. van de noordwestkust van Nieuw Holland heeft veel van de beschrevene species, vooral +27 wal de gedaante betreft, doch de kleuren van ligchaam en vin- nen en de vinstralen zijn er anders, de eerste rugvin hooger, de buikvin langer, enz. SILUROIDEL Wallago Leerii Blkr. Wallag. corpore clongato compresso, altitudine 5 eireiter in cjus longi- tudiue;- capite valde depresso acuto 41. circiter in longitudine corporis; altitudine et latitudine capitis 12 circiter in cjus longitudine; oculis sub- posteris, diametro 8 ad 9 in longitudine capitis, diametris 4 ad 5 a se invieem distantibus; linea rostro-frontali coneava; maxillis dentibus plu- riscriatis non sagittatis, seriebus internis mobilibus longioribus; maxilla inferiore superiore longiore; rietn sub oculi margine anteriore desinente; dentibus palatinis valde conspicuis, gracilibus, pluriseriatis, in thurmas 2 oblongas distantes collocatis; cirris 2 supramaxillaribus pinnam analem attingentibus; pinna dorsali brevissima corpore minus duplo humiliore; pec- toralibus obtusis eapite brevioribus, spina non dentieulata; ventralibus pec- toralibus duplo fere brevioribus; anali longissima basi caudalis subcon- tigua; caudali profunde incisa lobis aeutis 7 circiter in longitudine cor- poris; colore corpore viridi-fuscescente vel nigricante-fuseo; lateribus basi que pinnae analis flavescente nebulatis vel maculis irregularibus flaves- centibus; pinnis omnibus violascentibus. Io vel 17. D. 1/4. P. 1/15. A. 67 ad 73. C. 18 et lat. brev: Habit. Sambas et Palembang, in fluviis. Longitudo 2 speeiminum 225” et 230”. Aanm. Ik ontving deze soort bijkans gelijktijding van Sam- bas en van Palembang, van de laatstgenoemde plaats door den wetenschappelijken zin en welwillendheid van mijnen vriend en ambtgenoot, den heer M. J. van Leen. De heer van Leer heeft mij eene uitmuntend gekonserveerde verzameling van ri- viervisschen van Palembang toegezonden, met welker beschrij- ving en afbeelding ik mij tegenwoordig onledig houd en waar- omtrent ik binnen kort nader hoop te berigten. Wallago Leerit is de tweede soort van Wallago met twee voeldraden, mij tot nog toe bekend geworden. De eerste dezer soorten, welke ik Wallago dinema heb genoemd en in de rivier van Bandjermassing leeft, wijkt in zeer talrijke opzigten van Wallago Leerit af, zooals blijken kan uit de vergelijking 425 van hare beschrijving, opgenomen in mijne Vierde Bijdrage tot de kennis der Ichthyologische fauna van Borneo. Silurus phaiosoma Bikr. Silur. corpore elongato compresso, altitudine 8 in ejus longitudine; capite obtusiusculo 7 circiterin longitudine corporis; altitudine capitis 14, latitudine 11 circiter in ejus longitudine; linea rostro-frontali convexius- cula; oculis superis diametro 7 circiter in longitudine capitis, diametris 3 circiter a se invicem distantibus; maxillis aequalibus, dentibus pluriseri- atis parvis; rictu parum obliquo sub oculo desinente; dentibus palatinis parvis in vittam dentibus intermaxillaribas parallelam dispositis; cirris 4 initium pinnae analis multo superantibus, supramaxillaribus inframaxilla- ribus longioribus; pinna dorsali brevissima corpore humiliore; pinnis pec- toralibus longitudine caput subaequantibus, spina non dentata; venirali- bus pectoralibus duplo fere brevioribus; anali longissima cum caudali uni- ta; caudali biloba lobis acutis, superiore multo longiore 4 circiter in lon- gitudine corporis; colore corpore pinnisque toto fusco. B Arles Beele TUBIS exse. (OS Tutte Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 82”, Aaum, Van de talrijke thans reeds bekende soorten van Silurus laat zich de boven beschrevene gemakkelijk onderschei- den door hare 4 lange voeldraden, stompen kop, boven de bekspleet geplaatste oogen, ontwikkelde rugvin, bruine kleur des ligchaams enz. Silurus laïs Blkr. Silur. corpore oblongo compresso, altitudine 4& in ejus longitudine; capite obtuso depresso 7 fere in longitudine corporis; altitudine capitis 14, latitudine 12 circiter in ejus longitudine; linea rostro-dorsali initio dorso concava; oculis posteris diametro 24 fere in longitudine capitis, diametro 11 circiter a se invicem distantibus; rostro oculo breviore; maxillis den- fibus pluriseriatis aequalibus, inferiore superiore paulo breviore; dentibus vomerinis parvis in vittam gracilem dentibus intermaxillaribus parallelam dispositis; cirris 2 supramaxillaribus 2m tertiam partem pinnae analis at- tingentibus, inframaxillaribus nullis; pinna dorsali filo unico brevi; pec- toralibus obtusiusculis capite multo longioribus, spina ossea capite vix breviore non denticulata; ventralibus pectoralibus plus quadruplo brevio- ribus; anali longissima a caudali intervallo brevi separata; candali pro- funde incisa, lobis acutis superiore vix longiore 6 et paulo iu longitudine 499 corporis; colore corporc viridi; pinnis pectoralibus et anali membrana ni- gro arcnata; pinnis ceteris hyalino-viridescentibus. END: (flum brev.) P. 1/11. V. 6. A. 66. C. 17 ct lat. brev. Habit. Sambas, iu fluviis. Longitudo speciminis unici 125%”. Aanm. Deze soort is het naaste verwant aan Silurus bicirr- his CV. doch onderscheidt er zich van door betrekkelijk groo- teren kop, langere voeldràden, die bij Saurus bicirrhis CV. slechts de voorste stralen der aarsvin bereiken, en aanmerke- lijk andere getallen der vinstralen, welke bij Silurus bicirrhis CV. zijn = B. 11. P. 1/12. V. 1/6. A. 53 ad 56. Silurus phalacronotus Blkr. Silur. corporc elongato compresso, altitndine 52 in ejus longitudine ; ca- pite acuto, depresso, 6 ferc in longitudine corporis; altitudine et latitudine capitis 12. circiter in cjus longitudine; oculis postero-inferis, diametro 4 circiter in longitudine capitis, diametris 2 circiter a se invicem distantibus ; linea rostro-frontali concava; maxillis dentibus pluriscriatis acutis curvatis; dentibus vomerinis maxillaribus brevioribus, in vittam dentibus intermaxil- laribus parallelam dispositis; maxilla inferiore aute superiorem prominente; cirris 2 supramaxillaribus gracilibus oculum vix attingentibus, inframaxil- laribus nullis; pinna dorsali nulla conspicua; pinnis pectoralibus longitu- dine caput subaequantibus, spina ossea capitis parte postoculari longiore, postice denticulata; ventralibus pectoralibus triplo fere brevioribus; anali longissima caudali contigua; caudali profunde incisa lobis acutis subaequa- libus 10 cireiter in longitudine corporis; colore corpore superne pinnisque viridi, corpore inferne agenteo. IDE D. O0. P/T4- V. 1/8. A. 92, C, 19. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 220”. Aaum. Deze soort is de derde mij bekend gewordene van Silurus, welke volstrekt geene rugvin bezit. De twee andere rugvinlooze soorten zijn Silurus hexapterus Blkr. en Silurus apogon Blkr. Alle drie zijn van Borneo en Silurus hexapterus ontving ik dezer dagen ook van Sumatra, waar zij in de rivier Moessi bij Palembang gevangen werd. Silurus phalacronotus is gemakkelijk te onderkennen van Silu- rus apogon door de aanweziggeid van twee bovenkaaksdraden en van Silurus hevapterus doordien de boveukaaksdraden het JI. 28. oog naauwelijks bereiken, de kop aanmerkelijk grooter is en door aanmerkelijk verschillende getallen der vinstralen, welke bij SZurus hexapterus zijn: B. 12. P. 1/16. V. 1/7. A. 76. Pimelodus borneónsis Bikr. Pimelod. corpore elongato compresso, altitudine 5 circiter in ejus lon- gitudine; capite acuto, 5 fere in longitudine corporis; altitudine capitis 12 circiter, latitudine 11 circiter in ejus longitudine usque ad apicem oper- cularem; linea rostro-dorsali convexa; oculis diametro 8 circiter in longi- tudine capitis; scuto capitis cristaque interparietali granulosis; crista in- terparietali basi fere aeque lata ac longa, apice emarginata, os interspi- nosum parvum granulosum attingente; cirris 6, supramaxillaribns os hu- merale fere attingentibus, inframaxillaribus externis inframaxillaribus in- ternis longioribus, aperturam branchialem fere attingentibus; maxilla su- periore iuferiore longiore; rictu latitudine capite triplo circiter breviore; piunis radio producto nullo, dorsali radiosa acuta non emarginata spina serrata corpore vix humiliore, dorsali adiposa oblonga rotundata anali vix vel non breviore; pectoralibus eapite paulo brevioribus, spina serrata spi- na dorsali non vel vix breviore; ventralibus rotundatis pectoralibus bre- vioribus; anali obtusangula, longiore quam alta; caudali profunde excisa lobis acutis, superiore 5 circiter in longitudine corporis; vesica natatoria; colore corpore superne plumbeo inferne albo; pinnis viridescentibus, dor- sali radiosa apicem versus nigra. l Be Do JO) Mga Ie TAN Mn A B Con NS Wel y Gi Heie DOF- Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 110%”, Aanm. Deze soort is in habitus vrij na verwant aan Pime- lodus Blochii CV., doch deze laatste heeft alle zes voeldraden zeer lang, 8 kieuwstralen, andere kleuren enz. Clarias lezacanthus Bikr. Clar. corpore elongato antice cylindrico, postice compresso, altitudine 8 in ejus longitudine; capite depresso 5 ferc in longitudine corporis; la- titudine capitis 11, altitudiue 24 circiter in ejus longitudine; impressioni- bus frontali et occipitali distantibus, ovalibus, frontali occipitali majore; oculis diametro 12 circiter in longitudine capitis; cirris nasalibus et in- framaxillaribus internis basin pectoralium attingentibus, supramaxillaribus pectorales paulo superantibus, iniramaxillaribus externis apicem pectora- lium fere attingentibus; osse interparietali lato apice rotundato; pinnis dorsali, caudali et anali contiguis basi vix unitis, postice rotundatis, caudali 64 circiter in longitudine corporis, dorsali membrana tenui invo- 43 luta, radiis conspieuis; pectoralibus ventralibusque rotundatis; pectoralibus spina ossea non dentata capite paulo plus duplo breviore; ventralibns pec- toralibus minus duplo brevioribus analem attingentibus; colore corpore, cirris pinnisque nigro, ventre tantum griseo. ED. 78 + C. 19. + A. 70-2 D. C. &. — 167. P. 1/9. V. 1/5. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speeiminis unici 160", Aanm. Deze soort toont den overgang aan tusschen de spe- cies van Clarias met geheel vereenigde en die met gelieel van elkander afgezonderde vertikale vinnen. In habitus heeft zij het meest van Clarias punctatus CV. doch wijkt daarvan af doordien bij Clarias punctatus de vertikale vinnen geheel van elkander afgescheiden zijn, de borstvindoorn getand is, de kleuren anders en de vinstralen veel minder talrijk zijn. Bij Clarias meladerma Blkr. zijn de vertikale vinnen insge- lijks volkomen van elkander gescheiden en is de borstvindoorn aan de voorste vlakte met groote tanden gewapend. Bij Cla- rias pulicaris Richards. is slechts de aarsvin aan de basis met de staartvin vergroeid en de kop grooter, doch de getallen der vinstralen zie ik er nief van opgegeven. Met uitzondering van Clarias Nieuhofii CV. en Clarias pentapterus Bikr. heeft Cla- rias leiacanthus Blkr. de talrijkste aarsvinstralen van alle þe- kende species van dit geslacht, CIJPRINOIDEI. Capoeta enoplos Blkr. Capoet. corpore oblongo compresso, altitudine 4 fere in ejus longitudi- ne, latitudine 22 in ejus altitudine; capite acuto 42 in longitudine cor- poris; altitudine capitis 12, latitudine 2 circiter in ejus longitudine; ocw- lis diametro 3 in longitudine: capitis, diametro 1 fere a se invicem distan- tibus; rostro acuto oculo non breviore; maxilla superiore inferiore longi- ore, verticaliter deorsum valde protractili, ante oculum desinente; cirris gracilibus oculum non attingentibus; labiis carnosis; dentibus pharyngeali- bus iriseriatis, serie externa 5 uncinatis; osse scapulari trigono apice a- cutiuscule rotundato; linea rostro-dorsali vertice declivi rectiuscula; dorso angulato elevato; linea ventrali parum curvata; linea laterali recta, lineam rostro-caudalem non attingente; squamis parte libera longitudinaliter stri- atis, lateribus 38 p. m. in serie longitudinali, 12 circiter in serie verti- 432 cali; pinna dorsali supra mediam basin ventralium incipiente, acuta , paulo emarginata, corpore vix humiliore, spina valde crassa postice valde dentata; pinnis pectoralibus acutis capite brevioribus sed ventrales attin- gentibus; ventralibus acutinsculis pectoralibus non brevioribus; anali acu- ta, vix emarginata, corpore multo humiliore; caudali profuude excisa lo- bis acutiusculis 4 et paulo in longitudine corporis; colore corpore superne viridi, inferne argenteo; genis striis verticalibus numerosis fuscescentibus ; macula humerali et caudali nigra, macula caudali humerali multo ma- jore, rotunda; squamis lateribus singulis macula trigona nigra; pinnis pec- toralibus viridibus, ceteris radiis rubris. B. 3. D. 4/8 vel 4/9. P. 1/18. V. 1/9. A. 3/5 vel 3/6. C. 19 et lat. brev. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 198'". Aanm. Ik bezit thans 5 soorten van Capoeta van den In- dischen Archipel met getanden rugvindoorn, t. w. Capoeta mi- crolepis Bikr. en Capoeta enoplos van Borneo, Capoeta sia- ja Blkr. en Capoeta ampalong Blkr. van Sumatra en Capoeta macrolepidota CV. Bij laatstgenoemde soort zijn de tandjes echter zeer klein en soms naauwelijks waarneembaar. De overige soorten heb ik beschreven in eene ter perse te leggen verhan- deling over de Cyprinoïden van den Indischen Archipel. Ca- poeta enoplos laat zich gemakkelijk onderkennen van Capoeta microlepis door de groote schubben, van Capoeta siaja door zijne zwarte schouder- en staartvlek en roode vinstralen enz. en van Capoeta ampalong door talrijker schubben op eene overlangsche lijn en doordien bij laatstgenoemde soort de twee groote zwarte zijvlekken geplaatst zijn boven de buik — en aarsvinnen. Rohita Schlegel Blkr. Rohit. corpore oblongo compresso, altitudine 34 in ejus longitudine, la- titudine 2 et paulo in ejus altitudine; capite acuto 5 in longitudine cor- poris; altitudine capitis 11, latitudine 12 circiter in ejus altitudine; linea rostro-dorsali vertice declivi-recta, rostro concava; linea rostro-mentali ore clauso concava; oculis diametro 31 in longitudine capitis, diametris 2 a se invicem distantibus; rostro oculo longiore, acuto, laevi, poris conspicuis nulis, vix ante os prominente; maxilla superiore inferiore longiore ante oculum desinente; labiis carnosis papillatis, inferiore lobum latum rotun- datum efficiente; cirris labialibus maxillaribns longioribus, oculum attin- 495 gentibus; dentibus pharyngealibus triseriatis, apiee nigris, serie externa conieis non uneinatis; osse scapulari obtuso rotundato lineam rostro-cauda- lem vix attingente; squamis parte libera longitudinaliter striatis, lateribus 35 p. m. in serie longitudinali, 13 p. m. in serie verticali; pinna dorsali ante pinnas ventrales incipiente, longitudine 44 fere in longitudine cor- poris, altitudine capitis longitudinem paulo superante, corpore humiliore, vix emarginata, antice aeuta; pectoralibus ct ventralibus aeutis, ventralibus peetoralibus paulo longioribus sed eapite brevioribus, pectoralibus ventrales nom attingentibus; anali acuta non emarginata, dorsali humiliore ; eaudali lobis acutis 4 fere in longitudine corporis; colore corpore superne viridi inferne argenteo, viridi marginibus squamarmm liberis profundiore; pin- nis, dorsali viridi-nigricante, caudali et anali viridibus, pectoralibus et ven- tralibus viridi-flavesceniibus. B. 3. D. 4/13 vel 4/14 P. 1/14. V. 1/8. A. 3/5 vel 3/6. C. 19 et lat. brev. Habit. Bandjermassing, in fluviis. Longitudo speciminis unici 120%. Aanm. De bepaling der talrijke soorten van Rohita van den Indischen Archipel is in het algemeen niet gemakkelijk. Ik bezit thans 13 soorten van dit geslacht, welke zich in twee groepen laten plaatsen, naarmate de snuit groote zigtbare po- riën heeft of niet. Deze soorten zijn allen beschreven en af- gebeeld in mijne uitvoerige verhandeling over de Nederlandsch Indische Karpers, welker publikatie nog in den loop dezes jaars zal beginnen, indien tegen het lithographiéren mijner talrijke afbeeldingen geene te groote hinderpalen blijven bestaan. Ko- hita Schlegelii, dus genoemd ter eere van den uitstekenden her- petoloog den heer H. Scurraer, hield ik vroeger voor identisch met Rohita Hasseltii CV. doch een later naauwkeuriger onder- zoek heeft mij haar als eene eigene soort doen onderkennen. Het noodzakelijke van de uitvoerigheid der diagnostische be- schrijvingen van de Cyprinoïden in het algemeen, behoeft des- kundigen niet aangetoond te worden, doch die noodzakelijkheid wordt te grooter, wanneer men tot eigene verzameling beperkt is en de diagnosen moet stellen, zonder specimina van andere streken der aarde te kunnen vergelijken. De beschrijvingen der soorten van Rohita in de groote Histoire des Poissons la- ten in het algemeen veel te wenschen over, vallende het dikwijls moeijelijk daarnaar de species te bepalen. 48 Rohita Artedu Blkr. Rohit. corpore oblongo compresso, altitudine 4 ad 32 in ejus longitu- dine, latitudine 24 circiter in cjus altitudine; capite acuto 54 ad 52 in longitudine eorporis; altitudine capitis 14, latitudine 12 in ejus longitu- dine; linea rostro-dorsuli declivi recta; linea rostro-mentali ore clauso concava; oculis diametro 3 in longitudine capitis, diametro 14 fere a se invicem distantibus; rostro oculo vix vel non longiore, acuto, non convexo, laevi, poris nullis couspicuis, vix ante os prominente; maxilla superiore inferiore vix longiore ante oculum desinente; labiis parum carnosis papil- lis parvis, inferiore lobum rotundatum efficiente; cirris labialibus maxil- laribus paulo longioribus, oculum attingentibus; dentibus pharyngealibus triseriatis, serie externa conicis non uncinatis; osse scapulari obtusangulo, angulo rotundato; linea laterali rectiuscula, lineam rostro-caudalem vix attingente; squamis parte libera longitudinaliter striatis, lateribus 35 p. m. in serie longitudinali, 12 p. m. in serie verticali; pinna dorsali ante pin- nas ventrales incipiente, longitudine 34 ad 32 in longitudine corporis, altitudine capitis longitudinem vix superante, corpore humiliore, non emar- ginata, antice acnta; pectoralibus et ventralibus longitudine aequalibus, capite paulo brevioribus, acutis, pectoralibus ventrales non attingentibus; anali acuta, non emarginata, dorsali paulo humiliore; caudali lobis acu- tis, superiore 32 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne viridi inferne argenteo; pinnis pectoralibus viridibus, ceteris rubris. B. 3. D. 4/17 vel 4/18, P. 1/13. V. 1/8. A. 3/5 vel 3/6. C. 19 et Jat. brev. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo 2 speciminum 112” et 125'", Aanm. Deze soort is na verwant aan Rohita Schlegelii Blkr. en Rohita Hasseltii CV. doch onderscheidt er zich voldoende van door meer spitsen en smallen kop, regte snuit-kruinlyn, andere getallen der vinstralen, langere rugvin enz. enz. Mijne beide specimina bevinden zich in een’ gebrekkigen toestand van bewaring, doch de karakters en kleuren zijn genoegzaam be- houden gebleven. Ik wijd deze soort toe aan de nagedachte- nis van Pernus ArTEDI, die in zijnen tijd veel heeft bijgedra- gen tot eene betere kennis der visschen. Leuciscus Einthoven Blkr. Leucisc. eorpore oblongo-compresso, altitudine 42 circiter in ejus longi- tudine, latitudine 2 fere in ejus altitudine; capite acuto 5 in longitudine corporis; altitudine capitis 14, latitudine 12 circiter in ejus longitudine; 435 oculis diametro 3 circiter in longitudine capitis, diametro 11 circiter a se invieem distantibus; linca rostro-frontali declivi roectiuscula; rostro acuto, oculo breviore; maxilla superiore inferiore breviorc, ante oculum desinente, maxilla iuferiore non uncinata, valde adscendente; rictu valde obliquo; dentibus pharyngealibus biseriatis, acutis, uncinatis; osse scapulari triangu- lari, obtuso, rotundato; ventre dorso convexiore; linca laterali valde cur- vata, lineae veutrali valde approximata eaeque subparallela, basin pinnae caudalis attingente; squamis parto libera et basali radiatim striatis striis parum conspicuis; squamis lateribus 28 p. m. in serie longitudinali, 6 p. m. in serie verticali; pinna dorsali pinnas ventrales inter ct analem sita, brevi, corpore humiliore, aeutiusenla, non emarginata; pinnis pectoralibus et ventralibus acutis, peetoralibus longitudine caput aequantibus ventrali- bns longioribus; anali (radiis partim abruptis); candali profunde excisa lobis acutis 44 circiter in longitudine corporis; colore corpore superne fuscescente inferne flavescente-rubro; fascia oculo-caudali nigricante-coeru= lea postice et antice lineam lateralem attingente; pinnis rubris. no ID PG vel 2/7. P. 1019. V. 1/8. A. 9/6 vel 2/7. C. 17 vel 19 et lat. brev. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speeiminis unici 58%”, Aanm. Deze soort heeft het meeste van eene soort, door KunL en Van Hasserr op Java ontdekt en nog onbeschreven , welke zij Leuciscus lateristriatus noemden. De Indische Ar- chipel bezit talrijke soorten, tot deze groep behoorende, en mijne verzameling bevat er reeds 6 van, welke allen beschreven zijn in mijne aangehaalde verhandeling over de Cyprino?den. Leu- ciscus daniconius J. Mac Cl. (Cyprinus daniconius Ham. Buch.) heeft insgelijks veel van Leuciscus Einthovenii en heeft evenzoo een’ zwartachtigen oogstaartband, doch het ligchaam is er hooger, de kop stomper en grooter, de onderkaak korter, de zijlijn rest enz. E Cobitis barbatuloides Blkr. Cobit. corpore elongato compresso, altitudine 7 fere in ejus longitu- dine, latitudine 14 circiter in ejus altitudine; capite acuto 54 circiter in longitudine coporis; altitudine capitis 12 in ejus longitudine; oculis dia- metro 5 circiter in longitudine capitis, in medio capitis sitis, lineae fron- tali valde approximatis; rostro acuto convexo; spinis suborbitalibus utro- que latere 2, sub oculi margine anteriore vel vix ante oculum sitis, spina posteriore anteriore majore; cirris 6? brevibus; dentibus pharyngealibus 456 o o 6 DNE . .? linea dorsali linea ventrali convexiore; squamis oculo nudo vix conspicuis; pinna dorsali dimidio anteriore ventralibus opposita, ob- tusa, rotundata, corpore paulo humiliore; pinnis pectoralibus acutis, capi- te vix brevioribus; ventralibus pectoralibus brevioribus; anali obtusa ro- tundata corpore humiliore; caudali integra, margine posteriore convexius- cula 5 in longitudine eorporis; corpore fusco, fusco profundiore punctu- lato; pinnis viridibus, radiis dense vel parce fusco punctulatis; caudali supra basi macula majore nigra annulo rubescente cincta. B. 3. D. 2/7 vel 2/8, P. 1/6 vel 1/7. V. 1/6. A.19/5 vel 2/6. C MU peh lat. brev. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 46”. Aanm. Deze soort is verwant aan Cobitis barbatula L. doch heeft een’ meer spitsen en smallen kop, lagere rugvin, kortere voeldraden, de staartvin ligt uitgerand enz. Bij het onderzoek der voeldraden van mijn eenig specimen bleken de lippen zoo ligt verscheurbaar te zijn, datik niet met zekerheid kan aangeven of er zes dan wel acht cirri aanwezig zijn. HIJODONTES. Osteoglossum formosum M Schl. Verh. Nat. Gesch. N. Overz. Bez. Zoöl. Vissch. pl. 1.? Osteogl. corpore subelongato compresso, altitudine 5 fere in ejus longi- tudine, latitudine 2 in ejus altitudine; capite acuto 41 circiter in longi- tudine corporis; altitudine capitis 12 circiter, latitudine 22 circiter in ejus longitudine; oculis diametro 44 circiter in longitudine capitis; maxilla su- periore inferiore breviore, 12 in longitudine capitis; dentibus maxillaribus; lingualibus, vomerinis et lingualibus conicis, brevibus, acutis, vomerinis ce- teris paulo majoribus ; dentibus pterygoideis lateralibus conicis, internis gra- nulosis; rictu valde obliquo post oculum desinente; rostro acuto oculo vix bre- viore; linea rostro-frontali concaviuscula; cirris inframaxillaribus brevissi- mis, oculo plus triplo brevioribus; vertice squamis 3, squama media late- ralibus minore; fronte granulosa; dorso crasso lateraliter rotundato; ven- tre cultrato; linea ventrali linea dorsali convexiore; squamis retienlatis, marginibus glabris, lateribus 24 in serie longitudinali; linea laterali a ver- tice usque ad squamam septimam valde descendente, postice rectiuscula; pinnis verticalibus basi squamosis, rotundatis; dorsali posticae parti pinnae analis opposita, longitudine 18 fere in longitudine pinnae analis sed anali non humiliore; pectoralibus et ventralibus acutis; pectoralibus anali longi- orbus; ventralibus pectoralibus paulo plus duplo brevioribus; anali 4 et 387 paulo, caudali 6 in longitudine corporis; colore corpore viridi ventre ar- genteo; pinnis omnibus radiis aurantiacis vel fuscescentibns. p IS P. 1/6. V. 1/4. A. 3/94. C. 14 et laf. breve Synon. Ost(oglosse élégant CV. Poiss. XIX p. 219. Langalasa Indig. Kocwala pattai, Borneo austro-orientalis. Habit. Sambas, in fluviis. 9) Longitudo speciminis unici 222”, Aanm. Bij Osteoglossum formosum M.Schl. van de meren langs de Doesson.rivier in Zuidoostelgk Borneo gaat de hoogte des ligchaams 4 maal in zijne lengte, zijne dikte 24 maal in zijne hoogte, zijn de kindraden ongeveer zoo lang als de snuit, heeft de rugvin 18 stralen, waarvan slechts de 3 eersten on- verdeeld zouden zija en gaat de staartvin met den vrijen lap des staarts te zamen 5 maal in de lengte des ligchaams, ter- wijl deze deelen bij mijn specimen slechts 41 maal in die leng- te gaan. Deze verschillen, welke gedeeltelijk althans, als leef- tijdsverschillen kunnen aangemerkt worden, schijnen mij niet toe regt te geven, om mijn specimen van Sambas als eene af- zonderlijke soort te beschouwen. NOTOPTERI. Notopterus borneünsis Blkr. Notopt. corpore oblongo compresso, altitudine 4 et paulo in ejus longi- iudiue, latitudine 4 circiter in ejus altitudine; eapite acuto, longiore quam alto, 43 circiter in longitudine corporis; linea rostro-dorsali vertice valde concava; altitudine capitis supra medium oculum 2} ad 21 in ejus longi- tudiue; oculis diametro 5 fere in longitudine capitis, 3 fere in capitis parte postoculari; osse suborbitali antice sub ocnlo oculo plus duplo humiliore; rostro rotundato longitudine oculum aequante; maxilla superiore sub ocu- li parte posteriore desinente; dentibus lingualibus 2 dentibus sequentibus multo longioribus, curvatis; praeopereulo oculo minus duplo latiore, angulo rotundato, squamis parvis in series 12 p. m. verticales disposi- tis; fossa mucosa temporali quadruplo longiore quam lata; dorso ele- vato rotundato; linea ventrali-caudali obtusangula; ventre dentibus utro- que latere 37 p. m. serrato; squamis cycloideis parte basali longitudiua- liter striatis, lateribus 200 p. m. in serie longitudinali; pinna dorsali ob- longa apice acutiuscule rotundata, postice in anteriore dimidio corporis sita, altitudine 14 in longitudine capitis; pinnis peetoralibus obtusis, 14 in capitis longitudine, radium analem 10" circiter attingentibus; ventrali- lI. 29 438 bus basi unitis, oculo plus duplo brevioribus; anali radiis longissimis 22 circiter in longitudine capitis; caudali (partim abrupta); colore cor- pore pinnisque griseo-fusco, inferne nitido argenteo intermixto. B E D BS, E IGV DIA Si pur C 18: Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speciminis unici 235™. Aanm. Ik ken thans 5 soorten van Notopterus van den In- dischen Archipel. Notopterus Bontianus CV. en Notopterus lo- pis Blkr., beiden van Java, beschreef ik reeds in mijne Bij- drage tot de kennis der Chirocentroidei, Lutodeiri, Butirini, lopes, Notopteri, Salmones, Echeneoïdei en Ophidini van den Soenda-Molukschen Archipel (Verh. Batav. Genootsch. Vol XXIV). Notopterus borneënsis staat in verwantschap tusschen die beide soorten in doch het naaste bij Notopterus lopis, waarvan zij zich echter onderscheidt door minder hol profiel, stomperen en hoogeren kop, kortere praeoperkels en kortere slaapgroe- ven, minder talrijke buikkieltanden enz. — Behalve deze ontving ik nog eene tweede soort van Sambas, hieronder als JVotopterus maculosus beschreven, terwijl ik aan mijn’ ambtgenoot, den heer J. M. van Leen te Palembang, eene vijfde soort te danken heb, welke het midden houdt tusschen Motopterus lopis Blkr. on Notopterus Buchanant CV. en nog het meeste heeft van laatstgenoemde zeer hoogruggige soort, doch hare staartvlek- ken mist en daarentegen eene groote zwarte okselvlek bezit. Notopterus maculosus Bikr. Notopter. corpore oblongo compresso, altitudine 4 circiter in ejus longi- tudine, latitudine 42 circiter in ejns longitudine; capite acuto, longiore quam alto, 42 circiter in longitudine corporis; linea rostro-dorsali vertice leviter concava; altitudine capitis supra medium oculum 24 circiter in ejus longitudine; oculis diametro 44 circiter in longitudine capitis, 22 CiTeiten in capitis parte postoculari, 14 in latitudine praeoperculi; osse suborbitali antice sub oculo oculo plus duplo humiliore; rostro rotundato oculo vix bre- viore; maxilla supériore sub ocnli parte posteriore desinente; dentibus lin- gualibus antieis sequentibus longioribus, curvatis; praeoperculo angulo ro- tundato, squamis parvis in series 15 p. m. verticales dispositis; fossa mu- cosa temporali minus quadruplo longiore quam lata; dorso elevato rotun- ^ dato; linea ventrali-caudalì obtusangula; ventre utroque latere dentibus 42 P. m. serrato; squamis cycloideis, parte basali longitudinaliter striatis, la- teribus 220 p. m. iu serie longitudinali; pinna dorsali oblonga, postice in anteriore dimidio corporis sita, altitudine 12 ad 12 in longitudine capi- tis; pinnis pectoralibus obtusis 14 circiter in longitudine capitis, radium analem 10m circiter attingentibus; ventralibus basi unitis, oculo plus triplo brevioribus; anali radiis longissimis capite plus duplo brevioribus; cau- dali . . . . (radiis partim abruptis); colore eorpore superne grisco inferne argenteo; pinnis, dorsali viridi-nigricante, ceteris eriseis; pinna anali la- teribusqne et cauda iuferne maculis numerosis fuscis rotnudis. 05/59 1/15. V. 4 vel 5. A. 125. C. 12. Habit. Sambas, in fluviis. Longitudo speeiminis unici 216”. 