De Joodisch-ritueele voorschriften omtrent het slachten en het daarbij behoorend onderzoek
Indien de long, hetzij geheel , gedeeltelijk , of zelfs op één enkel giekje ( אפילו ‎ במשהו ) een dezer kleuren heeft, dan is het dier ongeoorloofd ( 3 (טרפה ). § 3. De g e o o r 1 o o f d e k 1 e u r e n ( סר־א־ות ‎ כשיות ) zijn: a. Leverkleur (ברא?). b. Rood (אדומה) van steenrood tot donkerrood , met al de daartusschen liggende nuancen (zie par. 5). c. Groen (ייקא) in al de verschillende nuancen. d. Blauw (לאזרר) in al de verschillende nuancen 4). § 4. Indien eene ongeoorloofde kleur aan de long bemerkt wordt moet zij eerst opgeblazen worden. Behoudt de long of eeni״ ’plekje der long ook na het opblazen de ongeoorloofde kleur, dan ö is het dier ongeoorloofd (טיפה). Indien echter door opbla- 1) Hetzij als de dooier van een ei, of als saffraan, of als was enz. 2) Hetzij als de schaal of het wit van een ei, hetzij dofwit of helderwit. 3) Als herinneringsteeken kan dienen: אל ‎ תאכלו ‎ ממנו ‎ מבשלי ‎ (Kxü(t• XII ,9). Gij naoogt niet nuttigen ׳ מכשל ‎ pS ׳ בשיא׳ ‎ שהוי‎ KpHTO• 4) Herinneringsteeken voor de geoorloofde : כאיל ‎ תאבלנו ‎ (G1j ®90S*׳ nuttigen י(ככרא׳ ‎ אדומה׳ ‎ ירקה׳ ‎ לאזרח ‎ כאיל‎ 2־6‎ zing en bestrijking met de hand de ongeoorloofde kleur geheel en al verdwijnt, dan is het dier geoorloofd (כשר). Wanneer bij het opblazen en bestrijken blijkt, dat de kleur niet op ééne plaats blijft, maar daarbij gedurig van plaats ver- andert, dan is het dier geoorloofd. De kleur ontstaat dan door een weinig losse etter, onder de huid zittende. Indien eene ongeoorloofde kleur alleen op een ettergezwel zit, maar zich niet verder buiten het gezwel uitbreidt, dan is het dier geoorloofd. Een ettergezwel kan allerlei kleuren hebben zonder dat dit gevaarlijk is. § 5. Jndien eene plaats der jong rood van Meur ( מראה ‎ אדומה ) is, dan zie men het daartegenoverliggend deel der ribben na. Is daar een wond of breuk te bemerken, dan is het dier ongeoor - 100 fd (טרפה). Wanneer echter bij het opblazen die roode kleur verdwijnt, en de gewone gezonde longkleur komt terug, dan is het dier geoorloofd 1). § 6. In die gevallen waar de long de gewone gezonde long - kleur hebben moet, zooals bijvoorbeeld op de scheiding tusschen twee ettergezwellen ( הפרש ‎ כקש . zie hoofdstuk XII par. 5), of op de draadbreedte longvleesch tusschen een gezwel en den uitersten rand der kwabbe ( חוט ‎ בשר ‎ מקיף , hoofdstuk XII, par. 3) daar is elke andere kleur dan de gewone gezonde longkleur ongeoorloofd 2). § 7. Er is meestal veeljarige ondervinding en oefening noodig, eer men eene onregelmatige kleur der long leert voelen. De plaats der long, die eene vreemde kleur heeft, is iets gladder, ook iets zwaarder in het gevoel, soms ook kouder dan de andere deelen der long 3). — Zoodanige Sjochetim, die nog geen langen tijd fungeeren, en in dit opzicht nog niet door veeljarige praktijk geoefend zijn, moeten derhalve hij elk onderzoek na het slachten de long uit het geslachte dier laten nemen , ze dan nazien en onderzoeken 4). 1) Indien echter in dit geyal de roode kleur in eene andere geoorloofde kleur verandert, moet men de geestelijkheid raadplegen. In het algemeen, indien tegenover een wond of breuk aan de ribben een onregelmatige kleur ( geoorloofd of ongeoorloofd) gevonden wordt, moet men de geestelijkheid raadplegen. 2) Immers alleen gezonde longkleur maakt daar het dier geoorloofd. 3) Op zoodanige plaats laat zich gewoonlijk. elke longcel gemakkelijker van de andere afscheiden, dan daar, Avaar de long gezond is. 4) In het algemeen belmoren jonge Sjochetim, in gevallen van onregel- matige of vreemde kleur der long niet alleen te beslissen, maar een anderen, meer ervaren Sjochet te raadplegen. Er is voor beslissing in deze gevallen jneestal rijpe ervaring noodig. 83 Ten slotte dient nog opgemerkt te worden, dat als een onder- zoek omtrent kleur noodig is, het daglicht daartoe het best ge- schikt is. HOOFDSTUK XVII. Eene opening; in het middenrif ( נקב ‎ בחצר ‎ הבכר ). § 1. Ofschoon het onderzoek na het slachten zich hoofdzakelijk met de long bezig houdt, zonder dat men andere lichaamsdeelen behoeft te onderzoeken 1), is het echter noodzakelijk, hier een hoofdstuk omtrent eenig mogelijk gebrek aan het middenrif ( חצר ‎ הכבד ) tusschen te voegen 2). Immers reeds vroeger (Hoofd- stuk II par. 7) is gezegd, dat het onderzoek begint met het maken van een opening in het middenrif, om daardoor tot de long te komen. Men moet derhalve van zelf het middenrif nazien of dit wel ongeschonden is. § 2. Het middenrif als beschot tusschen borstholte en buik- holte en bestaande uit dicht aaneengesloten vliezen, moet deze beide deelen van het lichaam van elkander afsluiten. Een opening in het middenrif kan gevaarlijk zijn, indien zij zich bevindt op eene plaats waar zij niet bedekt of beschermd wordt, en indien zij udoor en door gaaf ’ ( נקב ‎ מפולש ) dat wil zeggen : als niet alleen de voorzijde, maar ook de achterzijde doorboord is. Indien dus eene doorgaande opening in het middenrif gevonden wordt en wel daar , ivaar het middenrif vrij ligt} dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 3. Eene doorgaande opening in het middenrif is echter niet gevaarlijk , indien zij bij het leven van het dier door eenige oor- zaak bedekt of digtgestopt is (סתימה). De opening is dus niet gevaarlijk : 1°. indien zij is op dat gedeelte van het middenrif, dat aan de ribben grenst. 2°. als de opening geheel door vet bedekt is, al is het slechts aan ééne zijde. 3°. als over de opening een vlies (קרום) of aanwassing (סובא) heengegroeid is, al is het slechts aan eene zijde. 4°. indien de opening toegezworen is. In al deze gevallen is het dier geoorloofd (כשר). 1) Zie overigens Hoofdstuk I § 3 en noot aldaar. 2) Dat wij dit hoofdstuk hier plaatsen, geschiedt, omdat wij thans gena־ derd zijn aan de bespreking van een opening in de long (zie volgend hoofd- stuk). Daarom wilden wij dit vooraf laten gaan. 41 64 Wanneer echter de lever zelf, digt tegen het middenrif aanlig- gend, de opening bedekt, dan is het juist gevaarlijk met het oog op de lever, en het dier is ongeoorloofd (טרפה). § 4. Indien bij het onderzoek bemerkt wordt, dat het mid- denrif aan de bovenmaag ( בית ‎ הכוסות ) is aangewassen, dan moet men nazien of de maag ook door eenige spijker of speld of ander puntig voorwerp doorboord is. Indien men eenig spoor van doorboring der maag ontdekt, dan is het dier ongeoorloofd 1). HOOFDSTUK XVIII. Een gat of opening in de long ( נקב ‎ בריאה ). Worm- gaten in de long ( מורנא ‎ בריאה ). § 1. Het is reeds uit verschillende vorige hoofdstukken dui- delijk gebleken dat elke opening, zelfs het kleinste gaatje in de long levensgevaarlijk is. Immers bij de gevaarlijke ziekten (טרפות) der long, in de vorige hoofdstukken omschreven, ligt bij de meesten juist het gevaarlijke daarin, dat er een opening in de long ont - staan is, of ontstaan zal. Daaruit nu volgt van zelf de regel : Indien er eene doorgaande opening ( וביזב ‎ מפולש in de long ge- vonden wordt (die reeds bij het leven des diers aanwezig was), is het dier dadelijk ongeoorloofd (טרפה). § 2. Uit de zooeven genoemde bepaling blijkt echter ook, dat in twee gevallen het dier geoorloofd (בקר) is, en wel : a. Indien de opening geene doorgaande opening is. h. Indien duidelijk blijkt, dat de opening door een of andere oorzaak na het slachten is ontstaan. In de volgende paragrafen zal, nader uiteengezet worden : 1°. Wat een doorgaande opening ( נקב ‎ מפולש ) is. 2°. Waardoor men weten kan of een opening vóór het slach- ten aanwezig was, of na het slachten is ontstaan. § 3. Eene doorgaande opening ( נקב ‎ מפולש ). De huid der long bestaat uit twee vliezen : buitenhuid en bin- nenhuid. Indien beulen doorboord zijn, is het een doorgaande opening. Doch niet alleen, wanneer beiden op dezelfde plaats doorboord zijn ( זה ‎ כנגד ‎ זה ), maar ook als de openingen niet op dezelfde plaats zijn (DJ זה ‎ שלא ‎ כנגד‎ ) ; ook >ls de eene huid op 1) In eenigszins twijfelachtige gevallen raadplege men de geestelijkheid. 65 de voorzijde (מקמא) en de andere huid op de rugzijde (מגבא) is doorboord ; of als de eene huid op de eene kwabbe en de andere huid op een andere kwabbe een opening heeft 1). In al deze gevallen is het dier dadelijk ongeoorloofd. Is echter alleen de buitenhuid of alleen de binnenhuid 2) doorboord, dan doe men nog het volgende onderzoek : De long wordt in lauw water gelegd en opgeblazen. Borrelt het water op (מבצבץ), dan is de andere huid ook ergens geopend en het dier is ongeoorloofd (טרפה). Borrelt het niet op, dan is de andere huid ongeschonden, en het dier is geoorloofd (כשר). Ten slotte zij nog opgemerkt, dat elke opening hoe klein ook ( אפי׳ ‎ במשהו ) en ook zonder dat er iets ontbreekt ( אפי׳ ‎ נקב ‎ שאין ביו ‎ חסרון‎ ) als een opening (נקב) wordt beschouwd. § 4. Wanneer er twijfel bestaat of een opening voor- of eerst na het slachten is ontstaan, dan lette men op de volgende punten: a. oorzaak der opening , b. hoedanigheid der opening. A. Oorzaak. Men moet nagaan of er eenige handeling is geschied, waaraan het ontstaan der opening na het slachten kan toegeschreven worden ( יש ‎ לתלות ‎ בבודק ), bijvoorbeeld : 1°. indien de opening is aan de bovenste kwabben in de nauwe borstholte ( מיצר ‎ החזה ) en de Sjochet zeker weet, dat hij bij het doordringen met zijn hand aldaar wat hard te werk ging ( תקא ‎ שייוד־עים ‎ בבירור ‎ שהמים ‎ הטבח ‎ שם ‎ ירו ‎ בכה _) dan kan hij allicht daardoor een opening veroorzaakt hebben; 2°. indien men met een mes of ander scherp voorwerp de long ter plaatse der opening geraakt heeft ; 3°. of als door het grijpen van den slokdarm, of door eenige andetre *oorzaak de opening ontstaan is 3). In al deze gevallen is het dier geoorloofd. B. Hoedanigheid der opening. Er zijn namelijk verschillende kenmerken waaraan men zien kan, dat de opening reeds vóór het slachten aanwezig was. 1°. rondheid en open staande vorm ; 2°. verdroogde randen der opening ; 1) De reden, waarom ook het dier ongeoorloofd is, indien buitenhuid en binnenhuid niet op dezelfde plaats geopend zijn, ligt daarin, dat de lucht ook in dit geval haren weg weet te vinden, en daardoor de opening gevaarlek doet zijn. 2) Of de enkele binnenhuid geopend is, kan men bemerken, als er een droppel bloed onder de buitenhuid gezien wordt. 3) Zoo ook, indien de long na het slachten ergens zoo neêrgelegd werd, dat daardoor de opening er in gekomen kan zijn. 9 3°. zwartachtige of witachtige randen 1) ; 4°. met vet bezette randen ; 5°. een ettergezwel, eene aanwassing of andere ongesteldheid ter plaatse der opening ; 6°. tegenover de opening op de ribben een bloedvlek, of etter, of breukpunt of iets dergelijks. Wanneer nu één of meer dezer kenmerken aan de opening zichtbaar zijn, dan was de opening reeds voor het slachten en het dier is ongeoorloofd (טרפה). Indien echter geen dezer kenmerken, maar wel eenige oor- zaak na het slachten aanwezig is (bovengenoemd onder letter A), waaraan de opening kan worden toegeschreven, dan is het dier geoorloofd ( 2 (כשי ). § 5. Indien meerdere openingen aan de long gevonden wor- den, dan is bij elk daarvan het in par. 3 en par. 4 gezegde van toepassing. Indien dus bij allen reden is om te onderstellen dat zij na het slachten zijn ontstaan, dan is het dier geoor- 100 fd (כשר). § 6. Het kan soms gebeuren, dat een deel der buitenhuid is afgeschïld (נגלל), terwijl de binnenhuid ongeschonden is. Dit wordt natuurlijk beschouwd als een opening enhel in de buitenhuid. Men onderzoekt dan door opblazing in lauw water, zooals in § 3 is omschreven. Borrelt het water ergens op het afgeschilde ge- deelte op, dan is het dier ongeoorloofd ; zoo niet dan is het ge- oorloof d (כשר). § 7. Indien een geopend ettergezwel op de long gevonden wordt, dan is ook hier het in § 4 uiteengezette van toepassing. Indien geen kenmerk van vroegere opening (§ 4 letter b) zicht־ baar is en reden bestaat om te onderstellen, dat de opening na het slachten is ontstaan, dan is het dier geoorloofd (כשר). § 8. Eene bizondere soort van openingen zijn wormgaten ( מורנא ‎ בריאה y/Sl 3 (נקב‎ ). Immers indien men zulke openingen vindt, dan kan men het bovengezegde (in § 4 letter a) niet daarop toepassen. Er is geen handeling geschied na het slachten , 1) Deze kleur na opblazing te onderzoeken. i) Men lette dus wel op deze twee voorwaarden : le. geen kenmerk van vroegere aanwezigheid der opening, 2e. eenige reden na het slachten, waaraan zij toe te schrijven is. Beide voorwaarden moeten vervuld zijn. In twijfelachtige gevallen raadplege men de geestelijkheid. :1) Wormgaten zijn aan hunne gelijkmatige openstaande rondheid duidelijk te herkennen. Alleen op zoodanige openingen is deze paragraaf van toepassing. 67 waaraan men ze kan toeschrijven. Maar toch mag men indien men wormen op de long vindt, aannemen , dat die wormen eerst na het slachten uit de long kwamen, dus eerst toen de worm- gaten boorden, zoodat die openingen na het slachten zijn out- staan 1). Derhalve is daarbij op de volgende bepalingen te letten : Wanneer één of meer wormgaten in de long aanwezig zijn, zon- der dat eenige worm op de long merkbaar is, dan is het dier ongeoorloofd ( 2 (טרפה ). Vindt men daarentegen bij het onder- zoek wormen op de long, hetzij uit de gaten komende, hetzij — niet al te ver daarvan verwijderd — langs de long kruipende, dan mag men aannemen , dat die gaten na het slachten door het uitkruipen der wormen veroorzaakt zijn en het dier is geoor- loofd (בשר). Indien echter één of meer der wormgaten door zwarte randen of opgeloopen randen of andere kenteekenen blijk geven, dat zij niet nu eerst na het slachten , maar reeds bij het leven aanwezig waren, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). HOOFDSTUK XIX. Twee ongesteldheden op ééne plaats ( תרתי ‎ לו־יעותא ). § 1. Uit alle vorige hoofdstukken is gebleken, dat er een aantal onregelmatigheden of ongesteldheden aan de long kunnen voorkomen, die evenwel niet bepaald gevaarlijk zijn , en waarbij dus het dier geoorloofd (כשר) is. Erger is het evenwel indien twee zoodanige ongesteldheden op één plaa,ts bij elkander zijn . Hun zamenkomst doet vermoeden, dat de long op die plaats zwaarder ziek is. Dit geldt vooral van zulke ongesteldheden of onregelmatig- heden, waaromtrent nog eenig verschil van gevoelen tusschen de geleerden bestaat, al nemen wij ook de meest gunstigste beslissing aan ( כל ‎ דבר ‎ שישיבו ‎ פלוגתא ‎ בש״ם ‎ או ‎ פוסקים ‎ א^פי ‎ שנפסקה ‎ הלבה להקל). ‎ Ook van zulke ongesteldheden, die in elk geval onge- zondheid aantoonen, al is het oogenblikkelijk niet gevaarlijk. 1) Dit berust op de onderstelling, dat wormen zoolang de natuurlijke warmte en beweging van het leven in de long is, niet naar buiten komen, maar juist dan, als warmte, ruimte en lucht in de long ontbreken, naar buiten kruipen. 2) Men kan zoo de long koud is, haar even in de zonnestralen of in een warm vertrek leggen. Indien dan na eenige ©ogenblikken de wormen naar buiten kruipen, is het dier geoorloofd (בשר)• De koude heeft eerst de wor- — T men weer naar binnen gedreven. Indien twee zoodanige ongesteldheden op ééne plaats bij elkander zijn ( תרתי ‎ לריעותא ) is het dier ongeoorloofd (טרפה). §2. De regel in § 1 genoemd is echter niet volledig. De menigte van verschillende omstandigheden, kwesties en meeningen, die bij eene nadere uiteenzetting daarvan ter sprake zouden moeten komen, zijn oorzaak, dat wij liever eenige bizondere gevallen, die kunnen voorkomen, opnoemen: a . Indien eene hangende aanwassing voortkomt uit een etter - gezwel ( כדנה ‎ תלויה ‎ מתוך ‎ הבו/גה zie hoofdstuk X11 § 12), of uit eene overtollige kwabbe die aan de voorzijde der long staat ( פרכה ‎ תלויה ‎ מתוך ‎ יותרת ‎ מקמא ), of uit een long - verstopping ( מתוך ‎ אפום zie hoofdstuk XIII § 4), óf uit een rimpelachtige plaats der long ( מתוך ‎ קמט zie hoofdstuk XI, § 3), bi uit een opening in de buitenhuid , of uit een verwelkte plaats (צמקה zie hoofdstuk XV), of uit een plaats met onregelmatige kleur. In al deze gevallen is het dier ongeoorloofd 1). b. Indien op eene overtollige kwabbe aan de voorzijde , grooter dan oen mirtenblad ( יותרת ‎ מקמא ) zich een ettergezwel be- vindt op den rand (ook al is er een draadbreedte long- vleesch om heen ( אפי׳ ‎ חוט ‎ כשר ‎ מקיף , hoofdstuk XII § 3), of eene onregelmatige aanwassing (zelfs ai kan zij door wrijving loslaten hoofdstuk X § 7), dan is het dier dadelijk ongeoorloofd (טרפה). c. Indien op eenige plaats een onregelmatige kleur is, die niet tot de geoorloofde kleuren, doch ook niet tot de ongeoorloofde behoort, en op diezelfde plaats is een etter- gezwel of een hangende aanwassing of een onregelmatige aanwassing, dan is het dier dadelijk ongeoorloofd (טרפה). In alle overige gevallen, dieeenigszinsop de hier genoemde gel ij ken, of die aan den regel 1) Iiidien de hangende aanwassing door zachte wrijving loslaat, raadplege men de geestelijkheid. Indien het ettergezwel waaruit de aanwassing voortkomt, geheel onder de huid ligt en de huid bij opblazing gezond uitziet, dan is het dier geoor - 100fd כשח)•‎ •• T Eene hangende aanwassing uit een steenachtige verharding (ט3רא) i8 9e~ T J ־ oorloof d (כשר)• Hecht zich bchter de aanwassing nog aan een andere plaats •• T vast, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה)• T M : Indien een hard gezwel, een zuiver-water-gezwel of luchtgezwel zich be- vindt op een verdrooging of verwelking, of geoorloofde kleur of rimpel, is het dier geoorloofd (כשר)• 69 in § 1 genoemd beantwoorden, raadplege men de geestelijkheid 1). § 3. Indien de twee ongesteldheden niet precies op dezelfde plaats zijn, maar door een stroobreedte gezond longvleesch geschei ־ den zijn, dan zijn zij niet op ééne plaats en het dier is geoor ־ 100 fd (כשר). § 4. De waarneming der twee ongesteldheden moet geschieden na opblazing. Indien bij opblazing één van beide verdwijnt, is het dier geoorloofd (כשר). HOOFDSTUK XX. Enkele andere ongesteldheden ( שאר ‎ ריעותיות ). (É § 1 . ( נסרך ‎ הלב ‎ לטרפש ‎ הלב ). Wanneer het hart aan het hart- vlies of hartvet is aangewassen, dan raadplege men de gees- telijkheid. Is het evenwel een spoedeiscbend geval, dan vlieze of schille men voorzichtig bet hartvlies van het hart af en onderzoeke dan de geheele plaats, die aangewassen was. Vindt men daar nu eenig etter of opgedroogd bloed, of on- zuiver vocht of een bloeddroppel die doordringt tot in de wanden van het hart, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Is echter na het afschillen alles zuiver en rein, dan is het dier geoorloofd (כשר). § 2. Indien men bij het onderzoek bemerkt, dat de bovenmaag ( בית ‎ הכוסות ) door een gezwel vastgegroeid is aan het middenrif, dan onderzoeke men of in het gezwel ook een speld of naald, spijker of eenig ander scherp of puntig voorwerp aanwezig is. Vindt men zoo iets, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Vindt men niets, dan raadplege men de geestelijkheid. § 3. ( מחט ‎ בחלל ‎ הגוף ). Indien in de holte des lichaams (van vee of gevogelte) een speld of naald of spijker of puntig been of scherp voorwerp gevonden wordt, dan is het dier ongeoorloofd (2 ‎ (טךפה)‎ 1) Bijvoorbeeld : ettergezwel met hard gezwel, een hangende aanwasssing op een overtollige kwab in de rij der kwabben, verwisseling van kwabben met gerimpelde plaats, en zoo voorts. 2) Er is dan ernstig gevaar, dat een der ingewanden doorboord of doode■׳ lijk gewond is. § 4. ( מחט ‎ בריאה׳ ‎ מחט ‎ בלב ). Wanneer men bij het betasten der long voelt, dat er eenig puntig of scherp voorwerp in de long zit , of indien men zoodanig voorwerp op de long bemerkt, of binnen in het hart, of op eenige andere wijze dan de hier ge- noemde gevallen, dan raadplege men de geestelijkheid 1). § 5. ( נשתברו ‎ הצלעות׳ ‎ נעקרו ‎ הצלעות ). In dien één der ribben gebroken is of indien een der ribben van den ruggewervel losge- rukt is, of men bemerkt een genezen breuk, die zich echter niet goed gezet heeft, zoodat er een scherpe punt is overgeble- ven, dan raadplege men de geestelijkheid. Wanneer de genezen breuk geen scherpe punt heeft achterge- laten, dan is het dier geoorloofd (כשר). Zijn echter de meeste ribben gebroken of losgescheurd, ook al zijn zij allen zonder seherpe punt genezen, daD is het dier onge- ooHoofd ( 2 (טרפה ). § 6. ( 3שר ‎ כלוי ). Wanneer op de long vastzitten : witte (als vet uitziende) of roodachtige (als vleesch uitziende) stukjes of wratten of puistjes of pokken, dan schille men ze voorzichtig van de long af, legge de long in water en blaze haar op. Bor- relt het water op (מבצבץ), dan is het dier ongeoorloofd (טרפה) ; zoo niet, dan is het geoorloofd ( 3 (כשר ). § 7. Wanneer bij het slachten van een vogel door den Sjochet wordt opgemerkt, dat een vleugel gebroken is, dan moet hij de geestelijkheid raadplegen. In spoedeischende en dringende gevallen onderzoeke hij de ge- broken vleugel. Is de breuk meer dan een duimbreedte van het lichaam verwijderd dan is de vogel geoorloofd (כשר). Zoo niet, dan is hij ongeoorloofd (טרפה). § 8. Wanneer de Sjochet opmerkt dat een dier (vee of ge- vogelte) een poot gebroken heeft, dan moet hij de geestelijkheid raadplegen HOOFDSTUK XXI. Algemeene Opmerkingen. § 1. De kleine opening die de Sjochet in het middenrif ( חצר ‎ הכבר ) maakt, vdór hij het onderzoek begint (zie hoofdstuk II § 7) make hij in schuine richting (naar de ribben toe), van 1) Het hangt hier namelijk van de wijze hoe, de plaats waar het vóór- werp zit en van bijkomende omstandigheden af, of het dier wel of niet ge- oorloofd moet worden verklaard. 2) Het is echter ook in dit geval raadzaam, de beslissing der geestelijk- heid te vragen. 3) Zie evenwel het aanhangsel: pokziekte. fblz. 72) 71 onderen naar boven en wel: rechts ter plaatse van de lever, en links ter plaatse van de milt. § 2. Het onderzoek der Warda geschiedt eerst in haarZakje (כים), men neemt haar vervolgens daaruit en gaat na of zij haar be- hoorlijken vorm heeft. § 3. Het onderzoek der bovenste kwab moet met bizondere voorzichtigheid geschieden. Zij ligt in de nauwe borstholte be- sloten. Eene onvoorzichtige betasting zou kwesties kunnen doen ontstaan. § 4. Het betasten der long van kalveren, bokken en lam- meren geschiede met bizondere voorzichtigheid, opdat men geen aanwassingen losscheure. v § 5. Een Sjochet mag eerst dan er toe overgaan, aanwassingen te wrijven (zie hoofdstuk XI § 1 en 2), als hij overtuigd is, dit met voorzichtigheid en geschiktheid zóó te kunnen doen, dat er op de plaats der long niets van de aanwassingen blijft zitten , dat de long niet beschadigd worde, en dat hij niet door afschillen of aftrekken maar uitsluitend door wrijving de aanwassing ver- wijdert., § 6. Een Sjochet is gedurende het eerste jaar van zijn ambts- vervulling verplicht bij elk onderzoek de long ook uit het dier te nemen en na te zien , alvorens hij beslist of het geoorloofd (כשר) of ongeoorloofd (טרפה) is; ook al vindt hij bij de eerste betasting niets bizonders er aan. § 7. Elke Sjochet lette op de volgende plichten: ״• Hij herhale en oefene zich van tijd tot tijd in alle voor - schriften omtrent het slachten en het onderzoek ( דיני ‎ שחיטה ובדיקה), ‎ opdat hij niets vergete. Hij zorge er steeds voor, dat zijn mes, ook wanneer hij niet slachten moet, glad en scherp blijve 1). c. Hij mag niet slachten in een toestand van opwinding , noch bij zware vermoeidheid , noch in buitengewone haast , noch wanneer hij ook maar een weinig door gebruik van sterken drank bevangen is 2). 1) Bij vele Sjochetim bestaat het gebruik, om eiken ochtend (der werk- dagen) ook al slacht hij dien dag niet, het mes — of de messen — in kalmte en bedaardheid te onderzoeken en het dan met een lap zóólang af te vegen tot het eenigzins warm wordt. — Op die wijze blijft het mes vrij van roest, glad, effen en scherp. Ieder Sjochet volge dit goede gebruik. 2) Het spreekt van zelf, dat even als de bevoegde autoriteit er voor waakt, dat niemand Sjochet zij, die niet streng godsdienstig leeft, men evenzoo nie- mand als Sjochet mag laten fungeren, die zich herhaaldelijk aan misbruik van sterken drank schuldig maakt. — Wie daaraan overgegeven is, wordt onge- schikt om Sjochet te zijn, ook dan als hij nuchter is. AANHANGSEL. Iets over de long- en pokziekte onder het rundvee en over de hersenziekte onder de schapen. Wanneer in ons werk geen melding is gemaaakt van de voor- schriften omtrent verschijnselen bij de buikingewanden, leden en gewrichten, dan geschiedde zulks, omdat de Sjochet bij een vreemd verschijnsel aan één dezer verplicht is, de geestelijk- heid te raadplegen. Evenwel is het toch nuttig, den Sjochet — en voornamelijk hen, die nog niet zeer lang dit ambt bekleeden — opmerkzaam te maken, dat er zich bij het vee verschijnselen kunnen voordoen die het gevolg zijn van tegenwoordig soms heerschende ziekten. Wij hebben bizonder het oog op long- en pokziekte, alsook op het zoogenaamde ״ hersenwater Wel is waar, reeds bij het leven van het beest zijn kenteekenen dier ziekten uiterlijk aanwezig. Hier willen wij ons echter vooral he״ palen bij die ziekte- verschijnselen, die door den Sjochet bij het onderzoek aangetroffen kunnen worden. 1. Longziekte. De longziekte, wegens hare besmetting zeer gevreesd, is als een der meest doodelijke kwalen bekend. Het verschillend karakter en de kortere of langere duur der ziekte doet natuurlijk veel tot de x verschijnselen af, en spreekt het van zelf, dat in het begin nog weinig verandering aan de long zelf aangetroffen wordt. Bij meergevorderde longziekte echter doen zich de verschijnselen op de volgende wijze voor. Het borstvdies is aangedaan en verdikt. Meestal is de linkerlong en in mindere mate ook die ter rech- terzijde opgezwollen en vergroot. De long is hard op het gevoel, donkerkleurig en meestal met witte en violetkleurige vlakken bezet. Zij heeft de sponsachtige hoedanigheid verloren en is buitengewoon zwaar. Wordt het verlies van hare sponsachtigheid nog grooter, dan is men in staat de long gemakkelijk af te breken en tot gruis te drukken. Zij heeft een marmerachtig aanzien, het is als een vast of hard stuk long met witte, roode, bruine en zwarte strepen doorweven. Is de ziekte in nog meer gevorderden graad, dan worden al de genoemde׳ verschijnselen ook in nog hoogeren graad aangetroffen. Beide longen zijn dikwijls ongemeen zwaar en soms zoo groot, dat de geheele long nog na den dood van het dier de geheele borstholte inneemt. Zij is deels hoog rood, deels bruin van kleur met don- kerwitte of gele strepen doorweven 1). Heeft de ontsteking den hoogsten trap bereikt, dan is er in de borstholte eene aanmer- kelijke hoeveelheid water en de longen zijn bijna verteerd, zoodat het inderdaad schijnt, alsof er geene longen meer voorhanden zijn, maar slechts eene net vormige zelfstandigheid. Een dier aan deze longziekte lijdende, wordt dadelijk ongeoor - 100 fd (טרפה) verklaard. 2. Pokziekte. De pokken, kleine witte, bruin- of geelachtige linsvormige puistjes, worden zeer dikwijls aan het netvet opgemerkt zonder dat de ingewanden aangedaan zijn; terwijl daarentegen soms longen en ingewanden met pokken gezien worden, zonder dat het vleesch aangedaan is. De veeartsen onderscheiden de pokken, ,!parel- ziekte ” genaamd, in goedaardige en kwaadaardige. De goedaar- dige staan gewoonlijk afzonderlijk, de kwaadaardige (de meer gevaarlijke) staan dicht bij elkander, ineenloopend of trosgewijs. Hoe men te handelen heeft wanneer zij op de long voorkomen, is reeds in hoofdstuk XIX § 6 opgegeveu. In vele ge- meenten 2) is als gebruik aangenomen, om de runderen die aan pokziekte lijden, omniddelijk טרפה ‎ te verklaren, zonder verder onderzoek. 3. Water in de hersenen der schapen. Deze ziekte, bekend onder den naam van ״dolligheid” der schapen, is kenbaar aan waterblazen die in de hersenen aanwezig zijn. Reeds bij het leven kan aan den gang der schapen de aan- wezigheid dezer ziekte bespeurd worden, omdat zij, al naar de plaatsen waar het water zich bevindt, gewoonlijk de kop laten hangen. Wanneer namelijk het water aan de rechterzijde van de hersenen zit, zoo draait de kop naar de rechterzijde ; ligt het water aan de linkerzijde, dan draait de kop links. Bevindt zich het water in het voorhoofd, dus in het midden van de hersenen, dan valt het schaap dikwijls met de kop voorover en loopt met vluggen tred recht uit, ja soms tegen elk voorwerp aan. Het is dus noodzakelijk wanneer men zoodanige bewegingen bij het schaap opmerkt, de hersenpan voorzichtig te doen openen, alvorens men het geoorloofd (כשר) verklaart, en zoo er water in de hersenen aanwezig is de geestelijkheid te raadplegen. 1) Bij mindere aantasting heeft de long eene lichtere, bij hoögere aan- tasting eene donkerder kleur. 2) Ook te Amsterdam. ERRATA. שגיאות ‎ מי ‎ יבין‎ De lezer wórdt verzocht de volgende drukfouten te verbeteren : o Bladzijde 7 regel 5 van onderen staat het bovenpunt lees : de bovenpunt 18 » 4 » boven » ערב‎ 1t ערב‎ » 20 , » 15 » onderen » ft na- 25 » 19 » boven » התוך‎ 1f חתוןי‎ » 29 » 11 > » » טרפה‎ •״ ‎ ; T ff טרפא‎ ־ T J 29 » 12 » » (3) ff (2) » 29 » 23 » » » (1) ff (3) 30 » 10 » onderen » (1) tl (2) 31 13 » boven » כעובי‎ tt כעובי‎ f?' / ־< 31 » 17 (ו‎ )) » 1) 1t w ־ ' «. 32 » “2 <ל‎ » » Op, u op ; » 33 > 6 » » en in 1) en » 35 » 10 » onderen a eter zij de n achterzijde 42 » 17 » boven » zeker n zeker » 47 » 2 onderen geval 11 ff geval 12 » 51 » 6 » boven » § 11 ft § 12 52 7 » » » Etter tt Etter- 52 » 9 » » » 1) 1t n » 52 y> 14 » » » ongesteldheden tf ongesteldheid » 53 4 » ■ >> » נגד‎ tt נגר‎ ' » ^ 53 » 14 » » » de uiterste tt den uitersten 53 מ 22 » » » (מגבה).‎ • ״ T ti (מגבה), T ־־ ‎ * > 53 » 6 » onderen » Daar tt Dddr 54 6 boven » 3 Ü י tt zij » 54 » 15 » onderen » נגד‎ tt נגד‎ ») 54 » 5 » )> ing ti ging 54 3 » » wee ti twee » 55 12 boven raud 11 rand » 56 » 14 » » long ekleur 11 longkleur » 61 » 16 » » לכן‎ tr לכן‎ » 62 » 7 » onderen 5> daar ft dddr » 65 20 » » ■>. » שיודעים‎ ft שיודעים‎ • » ■■',.■'V 66 » 15 » boven » par. t 1) § » 66 » 9 » onderen letter tt letter » 67 3> 10 » <ל‎ Ook 1! Ook geldt dit » 68 » 14 » boven 8 3 ft § 3 B 5 » 68 19 <צ‎ > oen 11 een » 70 » 14 » » scherpe tl scherpe )) 71 » 9 onderen slacht hij tl slachten zij Verdere mogelrjke drukfouten zal de oplettende lezer zelf wel corrigeeren. / /. 