VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Men kan ze altoos gemaklyk van de gemeene Wezels onder- kennen. Het einde van den Staart is altoos gantsch zwart; ook dient het wit aan de Ooren en Pooten tot een onder- fcheidend kenmerk, Weinig valt kr van de Hermelyn te zeggen , behalven °t geen wy zo even wegens de Wezel vermeld hebben : alleen zullen wy aanmerken dat dit Dier in den Winter doorgaans van kleur verandert, altoos zeer wild en ftinkend is; uit- genomen deeze laatstgemelde eigenfchap , is de Hermelyn een aartig Beestje, met heldere leevendige oogen, een behage- lyk uitzigt, en zo vaardig in de beweegingen welke het maakt, dat men er geen oog op kan houden. De vagt wordt voor zeer kostbaar gehouden ; elk kent de fchoon- heid van het Hermelynbont , t welk in zuivere witheid dat der witte Konynen verre overtreft; doch met den tyd wordt het geelagtig , en de Hermelynen uit gemaatigde lugtftreeken worden , voor het meerendeel , ligt geelvlakkig. ' In alle de deelen van het Noorden zyn de Hermelynen zeer e | VAN DE MERMELYN, 41? geer menigvuldig , bovenal in Rusland , Noorwegen , en Lapland. Zy hebben, in deeze Gewesten , even gelyk el- ders „een rosfe kleur in den Zomer en zvn wit in den Win- ter. Zy maaken jagt op eene foort van Rotten, die in Noors wegen en Lapland in groote menigte voorkomen. Onder ge maatigde Lugtftreeken ontmoet men de Hermelynen fehaar- cher: en in heete Landen geen een enkelde, — Het Diertje ` van de Kaap de Goede Hoop door KoLBE Hermelyn geheeten , welks Vleesch hy zegt goed en aangenaam van fmaak te weezen „is de Hermelyn niet, noch gelykt ‘ereenigzins naar. ` De Wezels van Cayenne van welke de Heer BARRERE ge- waagt, en de gryzer Hermelynen van Oost- Tartaryen en het Noorden van China, door eenige Reisbefchryvers ver- meld , zyn ook Dieren geheel verfchiltende van onze Wezels en Hermelynen. BRIEF VAN EUSEBIUS AAN PHILANDER 3 OVER DE HEDENDAAGSCHE MA- NIER VAN REIZEN: BENEVENS EENIGE REGELS OM IN Ir REI- ZEN OP TE VOLGEN, ~ (Uit bet Engelsch.) 7 Kl MS waarde PHILANDER! onze Vriend PALAMEDEs, die my wei- nig dagen geleeden met zyn bezoek vereerde, heeft my bè- rigt dat uw Vader beflooten hadt u eene reis door Europa te laatén doen. d Volgens een verftandig ontwerp te reizen heb ik altoos voor een zeer gewigtig gedeelte der Opvoedinge gehouden; zulks bevardert, verciert en: volmaakt. Volgens den hedendaagfehen trant te reizen dunkt my eer na- dan voordeelig voor jonge Heeren, — Welke edele oogmerken kan men volvoeren, door eenigen tyd zich in vreemde. Landen te onthouden! Welk een manlyk en uitgebreid ftelzel van Ze- dekunde aanneemen! Hoe veel waarneemingen in het Staatkundige doen! Welk een vermaak genieten! Tot welk eene redelyke Gods- vrugt zal ons hart zich opgewekt vinden door de befchouwing van de verfcheidenheid der Natuure ! , Doch zyn dit de voorwerpen der tegenwoordige Reizigeren? Zy denken "er naauwlyks om, zy zitten nooit in ernftige overlegging ter neder, om °t oog te vesten op wezenlyke zaaken: de veragtlykfte beuzelingen neemen hunne aandagt in. De jonge Heer keert van bui- tens lands te rug met een zonderlingen voorraad van verkreegene be- kwaamheden. Hy vindt zich in (aart om u eenig berigt te geeven van de Wapenfchildkunde , de Takken en Huwelyksverbintenisfen der Ede. le Familien, onder welke by verkeerde; hy weet de Eriguetse der Hb 3 . VOOL- 413 OVER DE HEDENDAAGSCHE MANIER voornaamfte Hoven van Europa. Hy heeft de Jevees van Hertogen en Hertoginnen bygewoond, en gy kunt uit zyn galant verhaal op- maaken „dat hy met zekere Dame van uitfteekende fchoonheid, en hoogen rang, een bedekte minnary gehad hebbe. Op zyne reizen heeft hy eenige kunstwoorden opgedaan, die hy in het onderhoud te pas brengt: op °t hooren hier van ftaat het gezelfchap verfteld; want het verftaat ze in °t geheel niet, hy zelve verftaat ze flegis ten haiven. Hy fpreekt verward; maar op een beflisfenden trant: by toont u eenige Gedenkpenningen en Munten , als groote zeld- zaamheden, terwyl ze niets meer waardig zyn dan de waarde van Tt metaal. Hy kleedt zich buitenfpoorig in den Fran/chen finaak. Hy heeft eene vrymoedigheid en ftoutheid aangenomen, welke hy voor waare welleevenheid aanziet. Zyne Bloedverwanten houden hem voor een wonder; ep zelf zyne Maitres laat af van haare voor- gaande ftuursheid , en agt hem een veel beter knaap dan toen by uit Engeland ging. Maar met dit alles wordt hy veragt door alle lieden die braafheid, geleerdheid en goeden fmaak bezitten: want hy heeft geheel andere denkbeelden dan zy van dat geen waar in ’s Menfchen voortreffelykheid beftaat. Eenige onzer Reizigeren naar de mode verkrygen de bekwaamheid om het Fransch en Zraliaansch vloeijend te fpreeken : en dit is het meeste.en beste ’t geen zy thuis brengen; even of de Mensch een Papegay ware, die buiten Ze Lands ging om enkel Woorden te leeren klappen. Over dit misbruik in ’ Reizen hebbe men zich geheel niet te verwonderen , als men in aanmerking neemt hoe vroeg de jonge Heeren na vreemde Gewesten gaan. Men ftelt hun’ bloot aan eene onophoudelyke verkeering met eene bedorvene Wereld, in den al lerbachlykften tyd des leevens: wanneer de ziel gereedlyk omit- wischbaare indrukken ontvangt, die volftrekt iemands charaer be paalen. De hartstogten zyn ten hoogften toppunte opgeklommen, en nog niet geregeld door ondervinding. Ronnen wy ver onderftellen, dat een lugthartig jong Heer, gemaklyk en in over- vloed opgebragt, en mogelyk reeds befinet met het vergif der be, dendaagfche losbandigheid, die alle de middelen, am aan zyne nei gingen voldoening te geeven, aan de hand heeft ,kunnen Wy, ZEE ik, veronderftellen, dat dusdanig een jong Heer, te midden van de woelingen der ydelheid, zyhe aaudagt zal vestigen op voorwerpen die hem weezenlyk vercieren en verbeteren , welker najaagen het ernftigst befluit vordert eener geduurige zelfverlochening , het aar wenden van: ale verllandige vermogens en kragt van denken eischt. Zal hy dit doen voor dat hy Boeken en Menfchen heeft leeren kennen , voor dar zyn verftand ryp je ep de deugd diepe wortels in zyn gemoed gefchooten hebbe? ` ` ’ Ik ken, ô PHILANDER! uwe uitfteekende geaarheid, en uwe tret felyke bekwaamheden ; ik weet ze zyn opgeluisterd door vlytige boékoefening en het leeren der fraaije Weetenfchappen. ` Maar ik Kan niet denken, dar gy, op uw één ep twindg@e jaar bekwam P i . . ` zy Í Sg om te reizen. In de Regtsgeleerdheid hebt gy groote vorderin- gen gemaakt doch ze zyn in de Wysbegeerte nog gering. Gy weet myne openhartigheid en gy twyfelt niet aan myne liefde te uwaards , en kunt dus niet verwagten dat ik u met niets beduidende of fcha- delyke Complimenten zal ophouden. | Maar, zal men my mogelyk tegenwerpen, zal onze jonge Heer geen deftig Gouverneur tot zyn gezel en leidsman hebben : een Man gefchikt, om,op eene zagte en inneemende wyze, zyne nei. ging tot zianelyke vermaaken te dempen , edeler inzigten in zyn gemoed te verwekken, en hem alle de leerzaame voorwerpen, de zy aantreffen , te doen opmerken en te verklaaren; een Man met zorvuldigheid gekoozen en daar toe alleen gefchikt. ant wiens onvermoeide (oppen, Op °t fteile fpoor der Deugd, gefteund door Weetenfchappen, En met Geleerdheidsfchat op "rt rykelykst voorzien , , Ten voetfpoor (trekken en de fterkfte hulpe bien Aan ’s Leerlings naesten Vlyt, tot hy den top beklimme Van waar hy neder zie op "r Menschdom, by de kimmen Verdoold in donkeren miste Deeze gewigtige past zal, gelyk ze doorgaans wordt waargenomen, weinig toebrengen om myne gemaakte aanmerkingen te ontzenuwen. Wy zullen eens veronderftellen dat een Kerklyken gekoozen wordt ,om het toevoorzigt te houden op den reizenden Jongelimge Deeze is ongetwyfeld een der bekwaamfte perfoonen ter Wereld , indien zyne bekwaamheden , zyne geleerdheid en zyne deugd aan zyn beroep beantwoorden. Maar zyn het altoos deeze hoedanig- heden waarom hem die gewigtige post wordt toevertrouwd? Ik weet dat het dikmaals uit gansch andere beweegredenen gefchiedt. Indien hy geen meer kennis heeft aan de Boeken, dan eene Dame. door `t leezen in de zomerfche dagen op eene Hofftede verkrygt5 indien hy het kaartfpelen verftaat; indien hy een tiefhebber is van harddraaven en dergelyke vermaaken; indien hy niet fchroomt ach- ter de tralien gebragt te worden; indien hy, met al zyn moed, in ftede van zich een geest van onaf hanglykheid eigen gemaakt te heb- ben, een lafhartig vleijer is der Grooten; bezit hy veele hoedanig- beden die hem aanpryzen om de befchermende en onderwyzenda Reisgenoot te weezen van één eenigen Zoon, den Erfgenaam van uitgeftrekte goederen , en de hoope des Geflachts wat is het gevolg van deeze keuze? De jonge Heer gaat met zynen Gou- verneur een daadlyk zo geen woordlyk verdrag aan , om elkander allen gemak cu vermaak te bezorgen. Oppervlakkig en laagbartig ver- maak is beider beooging. De fchyn van agtbaarheid, °t is waar, mo- ge aan de eene zyde warden in agtgenomen, terwyl men van de an- dere uitwendige onderwerping betoont, Maar het groot oogmerk hunner verbintenisfe verliezen zy geheel uit het oog. De jonge Heer Ee l Hh 4 l > o> geeft +, Leg 7 OVER DE HEDENDAAGSCHE MANIER geeft zich geheel over aan den opfchik en de galantery; de Kerklyke Geleider heeft te veel voorzigtigheids om den Ligtmis te (peelen. Hy verliest egter niets by het vertaaten van zyn Eiland, en het gaan na Vaste land, Hy doet een goede ruil met het ernftige Whist voor het gezelfchap vervrolykend Quadrille, en den zwaaren Portwyn voor fpeelende Champagne te verwisfelen, Onze Reizigers keeren weder van hunnen togt, met een gelaat "tr welk veel fchynt te beduiden, maar met eene ziel geheel ledig van kundigheden. Zy oordeelen, nogthans, niet te vergeefsch gereisd te hebben, wanneer zy eene naauwkeurige befchryving kunnen geeven van de Vastenavonds-ver- maakiykheden te Venetie, Het is zo baarblyklyk onmogelyk dat deeze wyze van Reizen tot eenige goede einden kan ftrekken, dat ik bykans durf zeggen, de Ouders moeten, in ’t algemeen, voldaan weezen met de geringe vrugten daar uit voortkomende. Zy verdienen niet beklaagd te wor- den wegens een ongelukkig oogenblik in jr welk zy beflooten hunne Zoons, veel te vroeg en flegt vergezeld buitens lands te zenden; maar men mag hun wyten den flegten leefkoers tot welken zy die Kinders fchikken. Geene enkele dwaaling in °t oordeel, maar eene hebbelyke verdorvenheid des gemoeds komt voor hunne rekening. Het is ongetwyfeld hun oogmetk van hunne Zoonen , in alle deelen jonge Heeren van Fatfoen , geen Wysgeeren of Wetgeevers , te maaken. Eene andere ongelukkige omftandigheid doet zich op by de jonge Reizigers, die het zeer bezwaarlyk maakt voor den Opzigter, hoe bekwaam hy ook in zyn post moge weezen , daar in gelukkig te flas- gen. Zy zyn doorgaans te jong, wanneer zy in vreemde Landen ko- men, om voor zich zelven te oordeelen, en te waanwys door de verbeelding dot zy reeds Mannen zyn, om het oordeel van anderes te volgen, l ' < Wanneer gy my vraagt, welken Ouderdom ik de gefchiktfte keur tot Reizen? Hier op dient tot antwoord; dat, myns oordeels, nie mand voor de dertig jaaren het moet onderneemen. De voorwet- pen, die de aandagt eens Reizigers trekken en gaande houden zn veelvuldig, zemengefteld en keurig; hem omringt eene menigte van fterke verzoekingen tor ydeltuitery , verkwisting en ongeregeldheid. Van de twintig tot de dertig jaaren , zet de hand des Tyds een man- Iyker Tempel op het gemoed dan op * lichaam, Dan , hoe jong gy ook moogt weezen PHILANDER , ik ben niet be- dugt, dat gy deeze en geene Landen zult doorloopen met de domzionig- beid der meesten van uwe jaaren ; gy zult geen deel neemen in hunne onagtzaamheid , noch u door hunne ongebondenheid lasten mede fleepen. Uwe beminnenswaardige gemoedsgefteltenis, uwe meer dan gemeene vorderingen , de uitfteekende Leidsman die uw Vader voor zyn Zoon gekoozen heeft, (trekken tot waarborgen , dat het Reizen u, waarlyk verftandiger en beter „en dus ook gelukkiger , zal maaken. De Vriendfchap die gy my betoont, niettegenftaande de ongelykheid „ọnzer jaaren ; de veelvuldige bezoekén door u afgelegd by een jet .?. $ r ; ` eb- VAN REIZEN, " aas hebber van de Eenzaamheid en Letteroefeningen , een Voorftander van beginzels en zeden, niet ftrookende met de heerfchende made ; het vermaak , °t welk gy fchept in eene verftandige verkeering en ger fprekken over ftukken van aangelegenheid , °t geen zelden het geliefd onderhoud is van de jonge Heeren deezes tyds deeze omftan» digheden zou ik kunnen ophaalen als bewyzen, dat uwe verftandige vorderingen uwe jaaren te boven gaan; maar dit breeder uit te hga» len zou den fchyn hebben, als of ik my zelven den lof toezwaaide, Ik verzoek , egter, de vryheid om u eenige Regels van gedrag te mogen opgeeven , zy zullen eenvoudig maar nuttig weezen., De dagelykfche voorvallen deezes leevens zullen u gelegenheid geeven , om er de toepasfing van te maaken. Grondregels, die weezenlyk ftrekken tot ons welweezen, en ons dikmaals te pasfe komen, kun- nen, hoe handtastiyk en zigtbaar , niet te menigwerf herhaald of te diep ingedrukt worden. Vreemde en ongehoorde dingen te zeggen laat ik over aan de hoogmoedigen , en die alleen fchryven om te fchitteren. Wy hebben, ten aanziene van weezenlyk gewigtige on- derwerpen , zo groot eene verfcheidenheid van denkbeelden , dat wy, nieuwigheden zoekende , dikmaals van de waarheid afwyken, = Ik hoop u dit op Reis te mogen mede geeven, zonder dat ik daar door eenigen inbreuk doe op ’t geen uwen waardigen Gous verneur toekomt ‚en zonder uw eigen Verftand en Deugd te hoonen. Gy kent myne Opregtheid , gy kent myne Genegenheid tot u, en ik hou my van uwe Braaf heid verzekerd. De Jeugd kan niet te zeer tegen dwaaling en verleiding gewapend worden. De agting welke gy my toedraagt, en de aandoenlykheid van uw hart, hebben my voornaamlyk bewoogen u myne gevoelens over dit ftuk te Joaren toekomen. Gy zult deezen Brief dierbaar agten, om dat dezelve van my komt „en gy zult dien te hooger waardeeren , naar maate gy verder van my afzyt. Myne raadgeevingen, die ik op het papier ftel, zullen invloed op u hebben ;om de hand, welke ze gefchreeven heeft, zult gy ze zo agtbaar houden als een Godfpraak. Gy hebt dus lang zeer Maatig geleefd , volhard hier in alle uwe. dagen. Offer uwe gezondheid niet op aan eene laf hartige infchiklyk- heid voor de heerfchende gewoonten der Wereld. Indien wy de beweegreden , die den Ligtmis aanzetten, in overweeging neemen, wanneer hy ons aanzoekt tot buitenfpoorigheden ; mogen wy met beleefdheid zyne aanzoeken afllaan; doch zy moeten, in ons hart, eene heimlyke verontwaardiging verwekken. Gezelligheid en trek tot ons byweezen is het voorwendzel ; maar de laagfte baatzugt is heg verborgen beginzel, Hy zoekt zyn voordeel in het uur des vermaaks, Hy kan niet dulden dat de vlaagen van vrolykheid verdoofd en ges ftremd worden door de ernsthaftigheid ep het ftilzwygend verwyt der deugd. Hy weet dat hy kwaad doet, en heeft een kwaadaartig vermaak om anderen in zyne firikken te vangen. ——— De Onmaa- tigheid moge in weinig jaaren eene gezonde gefteltenis niet gausch- a dee h 5 en KEE e -ue matin nsttmen, A9 OVER DE HEDENDAAGSCHE MANIER en al Sederven;doch welke zyn de netuuriyke gevolgen daar ven. De Zielsvermogens worden Ter door verzwakt, en onbekwaam tot groote en edele verrigtingen. Het Lichaam en de Ziel heeft als dan een geduurige koorts; en de Ongetegeldheid geeft eene rusilooze krank. zinnigheid, in tede van een weezenlyk beflaan, en bet bedaard ge. moed ’t welk de vermaaken van Gezondheid en Deugd geniet. In- dien dezelve ons niet nedervelt in den bloei des leevens, een over- maat van jammer voor den owden dag wordt et door opgehoopt, Houden wy ons aan de goedertiemme Wetten der Natuure ‚zo maaken wy ons leeven gemakiyk , en de rol van `t zelve loopt ongemerkt af, Maar Onmaatigheid vervult ons laatst tooneel met wroeging en knas- ging, en maakt den dood tienmaal verfchriklyker. - De Deugd is, nogthans, nier ftuursch. Her voegt haar ernftig , maar tevens ook vrolyk,te zyn. Wees zo vrolyk als °t u lust, mits dat uwe vroiykheid binnen de paalen der Rede blyve. Vier bot aan uwe onfchuldige blygeestigheid , deeze is de fcheane bloem van ge- zondheid en een goed geweeten ; ‘tis eene aangenaame offerande gan onzen SCHEPPER, uw Geluk is het beste reukwerk dat gy hem kunt toebrengen. Neem, wanneer gy buiten es Lands zyt, eene verftandige en prys- baare befteeding uwer goederen in agt. Onze Engelfrbe Reizigers zyn, door hunne agtloosheid en verkwisting, de fpot van Europa geworden. Doe de moeite om uwe toevlugt tot-de Overheid eener plaatze te neemen , wanneer men u een oog{chynlyk engelyk wil ` gandoen , en meer dan biilyk is af kneevelen, Indien gy dit toelaat, vergenoegt gy de roofzugt, en deeze Macht om uwe gekheid. Geld op zich zelven aangemerkt is van geene waarde ; doch een groot be wekkelyk goed. Wy zyn niet aanzienlyk en gelukkig, naar evenre digheid van de duizenden welke wy bezitten ; maer als wy het teken voor de betekende zaak verwisfelen; als wy die duizenden invloed Waren hebben; als wy ze te werk Dellen, Merk u zelven, myne waarde PHILANDER , altoos aan voor een Broeder van het Menschlyk Geflacht. De middelen die gy befpaart , door u in vreemde Landen niet te laaten opligten, kunnen van aanmerkelyken dienst weezen voor uwe Medemenfíchen , wanneer gy thuis kom, Verftand en verdien- ften kunt gy uit de duistere hoeken der vergetelnisfe aan * licht brengen ; den hulploozen Wees opvoeden; en het hart van de ver- laate Weduw doen vrolyk zingen, >» « Gy hebt een leevendig en fterk gevoel van Eer, bewaart °t zelve heilig en ongefchonden zo lang gy leeft. Hy die Regtvaardig is, vole gens den ftrikten letter der Wet „kan in de Maafcháppy enkel dog, byk weezen; de Mau van Eer wordt geagt en geëerbied; Rykdom en Magt beeven dikwyis in zyne tegenwoordigheid, en durven hem met al het zelfvertrouwen daar aan eigen niet beledigen, De eisch der Wet is te eng een omtrek voor zyne uitgebreide Zedekunde ; hy gaat dezelve te boven in zyn edelmoedig gedrag. Hy houdt zich . niet D — m nn em Bn Gsm mm "SAN: BEIEN, ` 493. miet valdsaa dat de Wet hem vryfpreeke, hy-moet de vryfpraak van. zyn eigen hart hgbben , en volgt het inwendig oordeel over zedelyk oed en kwaad, „lemand mage als een rechtíchaapen Jood de Wet der Tien Geboden onderhouden ; en nogthans. een laag kruipend Schepzel weezen , met °t welk een Heer van Eer geen doen wil hebben. Wanneer gy vaorhebt door uw Reizen een verflandiger en beter Man te worden, en niet met eene ingebeelde verdieufte thuis te komen, zo bepaal u zelven niet aan de Hoven, en het gezelfcnap ger Grooten. Last het bekomen van nuttige onderrigting uw groot voorwerp weezen,en verbeeld u geenzins dat de hoogfte en aanzien- lyk{te rangen van Meníchen de gefchiktfte en bekwaamtfte zyn, om ze ute geeven. Men vindt ze op de proeve doorgaans de opper- vlakkigfte en onkundigfte. Spreek met den Koopman , en den Kun. ftenaar, doe hun vraaggn over ftukken uwer opmerkinge waardig, Hunne antwoorden kunnen (trekken , om er het goed of kwaad Staatsbeftuur , °t welk daar plaats heeft „uit af te neemen ‚en den bloei of het verval des Lands uit op te maaken. Onderzoek welk eene aanmoediging er gegeeven wordt aan den Landbouw in verfchillende Koningryken en Straaten; befchouw met nauwkeurigheid de Lauds- gefteltenisfe, en het zal u den weezenlyken rykdom of armoede der Ingezetenen vertoonen. —- indien gy de onderfcheidene Volks-cha- raêters verlangt te weeten ‚zo bepaal u niet tot de Hoofdftad wegens dit onderzoek, Slaaffche naavolgìng en vastgeftelde gebruiken heb- ben in de Hoofdfteden van Europa weinig weezenlyke onderfchei- dingen , weinig oorfpronglyke trekken der Natuore overgelaaten, Be- geef u na ber Land, vergezel den gefpraakgaamen Boer op den weg, vang een gemeenzaam onderhoud met hem aan; vergezel hem na zyne hut, zie zyn gast te worden; gy zult er nederigheid maar op- regtheid aantreffen. De goede Man zal u zyn hart geeven, Een Groote des Ryks zal u, of uit belang, of uit grootschheid , onthaalen, Fet gedrag des Landmans zal u het heerfchend character des Volks toonen. En indien gy zyne Vrouw en Kinderen in voeglyk gewaad vindt zindien gy ziet dat de gezondheid: cp hunne kaaken en de ver- genoegdheid in hunne harten woontzindien de Vader des Huisgezins, terwyl hy een glas in fchenkt ‚tot lof van zyn Land en van de Rege- - sing fpreekt, en de vreugd hem ten ooge uitftraalt , als hy uitweide in huú te pryzen; indien gy op dit verrukkend gezigt de toverkragt der medelydigheid in uwen boezem gevoelt, en uw oog door iraa- nen daar van getuigenis geeft, wensch dan u zelven geluk,met uwe Gefteltenisfe , wees vrolyk met ywen dankbaaren Gastheer® dewyi het Staatsbeftuur zyns Lands-zo wel den Boer als den Hoveling be- fchermt: verfmaa de pracht en lekkerny van de tafelen der Grooten , en agt u zelven gelukkig , dat gy de zoetigheden der onfchuld en middelmaat hebt leeren kennen en fmaaken. Her gefprek des Land- mans, hoe weinig het ook moge zamenhangen , zal u veel Te, ver 7 e Ki: 44 OVER DE HEDENDAAGSCHE MANIER ` fchaffen van ftaatkundige befpiegelingen; uit zynen mond, hoe on- geleerd hy ook moge weezen , kunt gy veele natte leevensregek ontleenen. Gy bezit eene fraaije Ziel, PHILANDER , en gy kunt dus niet onaan- doenlyk weezen voor de bekoorlykheden der fchoone Sexe, zy zuk len zelf eenen kragtigen indruk op u maaken. Eene gemaatigde vere keering met de Jufferfchap is eene der beste uitfpanningen voor ie mand , die zich aan de Letteroefeningen overgeeft; men kan dezelve niet wraaken; want de Natuur fchryft ze op °t nadrukiykst voor. En wel verre van de Ziel te verzwakken, wordt daar door aan dezelve kragt en leeven bygezet. Maar wagt u voor Ligumisfery: fchande, elende, ziekte en doad vergezellen dezelve onvermydelyk. De zegen, die de Deugd fchenkt, is oneindig verhevener. dan eenige voorby- gaande en zinnelyke vermaaken ; deeze doet ons gelukkig in ons zek ven worden; vermengt zich met de Ziel, houdt dezelve in eenen ' leevendigen er genaeglyken flaat,. Laat Geweeten en Rede uwe driften beftuuren, en uwe hartstogten zuilen tot uw geluk medewer- ken, Herinner u, by een beproevend voorval, de heldhaftigheid van een OS of een sciPio à hunne voorbeelden zullen een kragtiger indruk maaken op uwe ligt ontvangbaare Ziel, dan de grondregels van EPICTETUS en SENECA. Gy zyt geen Vreemdeling in de Zedekune dige leenfpreuken der Ouden. Sirenum voces Zi Circes pocula nosti, L Gy VAN REIZEN, 429 Y Gy kent de Stem der vleiende Syreen En Circes bekers, Poch , in vreemde Landen niet op de vryheid van het Staatsbeftuur der Britten, Dit ftoffen zou onvoorzigtig en gevaarlyk weezen: en men beet "er minder gronds toê dan oppervlakkige Denkers zich kunnen verbeelden. Alle voordeel gaat van eenig nadeel vergezeld, De Deugd zelve, "beste onzer bezittingen , heeft haare ongemakken. Ons uitmuntend Staatsbeftuar, zo wonder wel gefchikt om de natuur- Iyke regten des Menschdoms te handhaaven, en het Gemeen van de dwinglandy der Grooten te ontheffen , geeft aanleiding tot Partyfchapi- pen. De fnoodíte en overgegeevendfte onzer Landsgenooten, indien hy bekwaamheden bezit om zich by °t Volk aangenaam te maaken , kan zich den weg tot rykdom en eere baanen , door aanhang te wer- ven, en met geweld het Gemeen te berooven. —— Verbeter uwe Staatkundige vooroordeelen , door de volgende Regels van rore, waar in hy toont een Wysgeer en een Staatkundige te weezen, in uwe gedagten te herroepen. | For forms of Government let fools contest Wasbe er is best administr’ is best, ` Wat Staatsbeftuur is best ? Dit vraagftuk. moog den gekken Tot ftof van twist verftrekken. Het bestbeftuurde is best, Gop is de Vader des Heelals; wees gy een Burger van de Wereld. Betoon u zo opregt en liefderyk in het ftuk van Godsdienst als in dat van het Staatsbeftuurs Hebben wy den besten Godsdienst, ‘tis ons geluk , en ’t zynniet onze verdienffen. Doch denk nimmer dat GoD zyne gunst- bewyzen uitdeelt met de partydigheid van een aardsch Vorst. Hy die de Wetten Zens Lands gehoorzaamt,en den Godsdienst , daar in vastgefteld , eerbiedigt, welke die Wetten en Godsdienst ook mogen ` weezen ; die eerlyk is in den uitgeftrekften zin van dat woord, niet alleen in zyne openbaare handelingen voor’t oog der geheele wereld, ` maar ook in zyne heimlykfte bedryven; die opreegt handelt in de afgezonderfte eenzaamheid, waar niemand dan GoD en zyn eigen Geweeten getuige is van zyne daaden, zulk een Man verdient de agting van zyne Medemenfchen, en hy is ongetwyfeld een Gunfte- ling des Hemels. Dit moge de taal der Priester(chap niet weezen , het is de taal van een Mensch, | KUSEBIUS, eá. EEN ONBEKEND STUKJE , EEN ONBEKEND STUKJE , RAAKENDE: OLIVIER CROMWEL, {Uit bet Fransch (*) ) Romwel was, gelyk bekend is , de behendigfte bedrieger er {noodfte veinfaart van zyne eeuw: veele lieden zagen hem ver- keerd aan ; hy bedroog byna geheel Europa; hy flaagde echter niet even gelukkig met allen welken hy wilde misleiden. Cadenas, Am- basfadeur van Spanje aan ’t Hof van Londen, kende de heerschzugt en ontrouwe oogmerken van Cromwel, en wist zyne ontwerpen te ontdekken , niet tegenftaande de gemaaktheid en gewaande zedig- heid van deezen Engelfchen Sylla.. Cromwel werkte, om den Span- jaard te winnen, zo veel hy konde, op deszelfs grootmöedigheid ; doch Cadenas liet zich geen doek voor de oogen binden; hy op ving alle eerbewyzingen welken men hem te Londen aandeedt, en hieldt zich te meer geflooten voor Cromwel; die , ziende dat hy door .deezen weg zyn oogmerk niet kon bereiken , om de geheimen te weeten , welken hy doorgtonden wilde, gebruikte een ander middel, welk hem beter gelukte; en den Ambasfadeur in den ftrik deedt val- fen. Cadengs dankte Cromwel uit gevoel van erkenterisfe, en bevorderde zelf deeze toerusting zo veel hy konde: dan hy ftondt verbaasd, wanneer de Admiraal Black de eerfte daaden van vyandlykheíid tegen Spanje zelf dee, De Ambasfadeur , dus getergd, deedt zyne gram- fchap openlyk blyken. De vyandlykheden werden geftaakt ; doch zyne ingetrokkenheid werdt te grooter. Naar Spanje teruggekeerd, leide hy zich op geen ding meer toe , dan , Zo veel in zyn vermogen was, de aanflagen te doorgrondea van Cromwel , die van dit Hof niets kunnende verkrygen ‚zo lang hy zulk een’ vyand hadt, op niets meer dagt dan op middelen om er dch van te ontdoen zen dit (cheen volftrekt onmooglyk , wyl Cadenas een volkomen vertrottwen by zyn meester hadt, en groot gezag in den Raad. Dan niets was den ot- derneemzugtigen Cromwel onmooglyk. Hy liet den Gevangenmeester van Newgate komen , floot zich met hem op in zyn kabinet, onder- vraagde hem aangaande de behendigheid en de verftheide trappen van fchelmery der gevangenen , welken hem aanbetrouwd waren: zou ` , e (*) Gaxsste Litteraire, Juin 1771. ` ' o RAANINDE CROMWELL . . den. "et, zei y, niet-een; onder-zyn, dic‘aliethaude flooten-tveet re ope- nen ? Ja, ongetwyfeld , antwoordde de Cipier ; daar is ereen. die reedá. ten dood veroardeeld is, en eerstdaags: moet gehangen worden; hy is, de uitmuntendfte kerel van de wereld Ir dir foort van konstgreepen „ en als hy zyn’ banden vry hadt, ik-gelaove, hy zou zanneemen aile, de flooten welken men in Londen mig. hebben, in minder dan een; haiven dag re openen. Cromwel.door deeze ontdekking verrukt „ doet deezen man ten eerften by zich.koomen, over wiens -houding; als een man die ter galge gedoemd was hy zich-zeer verwonderde 3: doch hy was nogmeer verwonderd, ‚als hy. hem zyne-bekwvaamheid, zag toonen: op-de: aliermoeilykfte:(looten, welken hy in een oogen- blik „ zonder eenige hapering ‚opènde., Na deeze Proeve deedt-Crom-/ wel deezen man weder naar de gevangenisfe brengen, doch zondt deg, volgenden nagt een veftrouwd perfoon nasr Newgave „met een bevek. fchrift , door. hem. zelven onderteekend', dat men dien ge®angegen, ganfchelyk Zou los laaten , welke:terftoud tot hem. gebragt:werdt.: Zo dra: hy by: hem. gekomen wes;:toonde de Proeeétor hem eed plan: van een tuin, in welks midden een tènt was , waar in men piet kou: koomen, dan daor het opened van verfoheide poortén welken dere waards leidden; hebbende. etk. van dezetven drie verfchittende Hoos ten Lesen "er honderd poorten zyn, zeide de dief, ep elk met hon- derd floeten voarzien , ik zalze alle openen en er ingaan: Ik geeve u een velkomen:parden , zeide. Cromwel , en betoove.u.daarenbovear een groote vergelding ; maar gy moet naar Madrid trekker em 19 ’t hotel: van Cadenss {luipen dit plan.zabu den ig en de ftandplaats van de, ` tent aanwyzen; gy moet in de (ent ganz en daar Zynde , deezen. brief (welken hy hem gaf) onder de tafel werpen 5 dan moet gy jet weder uitgaan, alle de poorten wederom fluiten, en tot my te rug koomen. De gaauwdief , dit onderregt ontvangen hebbende met het plan en den brief, begaf Zicht terttond” te“fcheep. naar Spanje , verzeld van een perfoon , wien Cromwel oak in het geheim hadt ingewikkeld. Zo dra deeze twee verraaders te Madrid waren aangekoomen, ging de tweede van daar naar Venetië, gelyk hem bevolen was, om een” ` brief te brengen aan den Engelchen Ambasfadeur. De open brief’, waar mede de dief was afgezonden, hieldt aan Don Cadenas , Secre- taris van Staat des Konings van Spanje 5 was gefchreeven door Crom- wel zelven, die den Spanjaard bedankte , dat hy het gene waartoe hy zich verbonden hadt, met zo weel behendigheid hadt volbragt, en em berigtte de 20,000 liv. ft., volgens hunne overeenkomst, wan- neer hy het goedvondt, te kunnen ontvangen uit de bank van Vene- tië , waar deeze (om gereed lag. Gelyk Cromwel voorzien hadt, werdt dees brief, in het midden van het kabinet van het paviljoen neergeworpen, opgeraapt door den Koning van Spanje, die gewoon was zich alle morgens in deeze tent te begeeven, om over de ge. wig:igfte zaaken van ftaat te beraadflagen, en de zaaken vooraf te overzien waar over beraad{laagd moest worden ẹ eer Cadenas hier - ver- 428 EEN ONBEKEND STUKJE, RAAKENDE CROMWEL, verfcheen. De Koning de hand van Cromwel kennende, máar het Engelsch niet verftaande, was zeer verwonderd, en zondt aanftonde om een Engelfchen tolk, die den brief vertaalde, en zyne Majefteit betuigde, volftrekt niet te weeten wat die verbintenis, waar van de Proteftor fprak , beteekende, en hy hier van by Cadenas niets hadt hooren fpreeken. ` De ongerustheid en hét mistrouwen van den Ko- ning werden grooter, en-de Raad was-ndauwlyks vergaderd of de Koning beval Cadenas te vertrekken. De Koning toonde den brief, f den inhoud "er van te kennen, en hoe hy denzelven gevonden Hadt; bedenkende dat Cadenas, daags te voren, de laatfte uit den Raad was gegaan. Alle deeze omftandigheden getuigden ten nadeele wan Cadenas , die eenftemmigiyk verklaard werdt een verraader en aan Cromwel verkogt te wezen. De Koning, die deezen Minister bes minde , wilde niet dat hiy als nog volftrekt veroordeeld zou worden, en beval®dat men kragtiger bewyzea zou afwagten: tot dit einde befloot men zich vooraf te verzekeren , of die 20,000 l; ft. wezenlyk in de bank van Venetië gereed lagen om aan Cadenas overgemaakt te worden, Men zondt aanftonds een Courier naar Venetië , en dees bragt den Koning berigt van de oorfpronglyke order, met de hand van Cromwel gefchreever en zyn zegel verzegeld , van dezelfde dag- teekening als die van den brief, Nu febeen er geen twyfel aangaan- de het misdryf over te blyven: de Raad vergaderde, Cadenss werdt van zyne waardigheid afgezet en infaam verklaard , alle zyne goede- ren werden verbeurd gemaakt; doch uit sanmerking op zyn’ voor- gaande dienften en hoogen ouderdom , fchonk hem de Koning, door toegeevendheid , nog het leven. : EERE zc? MENGELWE RK, TOT FRAAYE LETTEREN >». meenen trek om te leven, en een’ volkomen Weerzin tegens den Dood , het ganíche Dierenryk door befpeurt , dewyl men inderdaad geen Schepzel, van het grootfíte tot het kleinfte , van het allerwoestíte en wreedite tot het ` zagtíte en blohartigfte, van het Redelykfte tot het Redes loosfte , in het zelve vinden zal, <* geen zyn Leven niet allerdierbaarst chat, en zyne fterkfte pogingen te famen fpant , om het tegens allen vreemden aanval te befchere men en in veiligheid te ftellen, — Hoe vele moeite , gepaard met het grootfte beleid, ziet men niet dikwils van Redelooze Dieren aangewend, om dat dierbaar Klei- aood, hun Leven, te bewaren; die pogingen kan men zelfs zien aanwenden van Diertjes, welke voor het bloo- te oog onzigtbaar zyn 5 gelyk zulks door onweêr(prekee lyke proeven , met Vergrootgiazen genomen , zou kun- ierhalven ontegenzeggelyk , nen bevestigd worden. ’t Is dat alle Dieren geneigd zyn, am hun leven te behou- den,te verlengen „en op alle mogelyke wyzen te befcher- Ve DEEL. MENGELW, NO, 10. Ii mien. 430 "` gert DR ALGEMEENE ANGSTVALLIGHEID men. Tot dat einde heeft ook de Natuur, of liever de Alwyze Schepper, aile Dieren in de Natuur met Wape- Den voorzien , om zich te kunnen verdedigen ; dus ziet men den Stier met hoornen gewapend, den Klepper met harde hoeven voorzien, den Haas met elle loopers be- giftigd, en met één woord, geen Diertje hoe klein ook, of het kan zyn Leven op eenigerleie wyze befchermen, gelyk de treffelyke Lierdigter ANACREON reeds zeer wel aangemerkt heeft, E Dan deze trek tot het Leven fchynt zich by het Ryk der Dieren alleen niet te bepalen, maar zich zelfs zo ver uit te ftrekken , dat het ook inderdaad het Groeibare , fchoon ons dat ongevoelig toefchynt, aandoet. —— Het kan wel zyn , dat de Planten ook waarlyk gevoel heb- ben , even als de Dieren; en zy die zulks pogen te be weren, doen het niet ten éénemaale zonder Grond. Want zommige Verfchynzels in het Ryk der Planten fchynen dit ontegenzeggelyk te maken , zonder dat wy ons zelfs tot de zulken behoeven te bepalen, van welken men by- ‘kans niet met zekerheid zeggen kan (dewyl de Natuur zo zagt en langzaam van het eene Geflagt tot het ande- re overftapt , dat Ter in de uiterfte Grenzen van beiden naauwlyks éénig verfchil te ontdekken is) of zy tot het Ryk der Dieren, dan dat der Planten behooren. Hoe me- nig een’ boom, kruid of plant tog ziet men niet kwy- nende fterven, wanneer zy al te geweldig worden aange vallen, terwyl zommigen waarlyk zelfs gevoelig zyn woor de geringfte aanraking. — Het fchynt zich derhalve zo ver uit te (trekken , dat zelfs alle Schepzels , die maar leven of groei hebben , eene zekere zoort van aandoe- ning gevoelen, wanneer men het Ter op toelegd , om hen te vernietigen, of het Leven te benemen ; terwyl alles, om dat in tegendeel te rekken, het een minder, het an- der in eene meerdere mate, dien algemeenen trek doet blyken., —- Dog het geen in het Ryk der Groeibare , maar flaauwlyk , en in vele opzigten maar bezwaarlyk te ontdekken is, dat vind men, gelyk ik zo even met een woord zeide , openbaar genoeg in het Ryk der Dieren; in zo ver, dat deze waarheid ,, Zlk Schepzel is geneigd ayn Leven te verdedigen; en uit dezen algemeenen trek vloeit natuurlyk een geweldige afkeer voor den Dood” in het hel- derfte dagligt gefteld worde. Ik noem dien trek tot het Leven, en den afkeer vdor den Dood, algemeen; fchoon men eenige voorbeelden ontmoete, die dit regelregt íchy- | Ben ësst red mns t° Yr "VOOK DEN DOOD, "Ir > 438 ` kd zien ‘tegen Ze fpreeken': van zulke, Menfchen namientlyk , welke zich zelven het Leven benemen, en den Dood met voordagt in den mond loopen. …—— Dan zulke`zełd: zame voorbeelden kunnen tot geene. bewyzen worden aangevoerd , om de voorgeftelde Waarheid te ontzenus wen en vals te makens te minder , daar men mogelyk, met eene onweerfprekelyke zekerheid , zou kunnen aan» toonen, dat zulke Lieden op dien tyd, wanneer zy de handen aan hun.eigen leven flaan, geen: meester vin hun verftand zyn ; waar:toe zy veeltyds ; door ongelukkige om ftandigheden „of daor gevreesde onheilen ; gebragt werde) Dog er is eene tweede Zwarigheid, die men tegens > myn ftelzel zou kunnen. aanvoeren, welke in den: eerfterì opflag van meêr gewigt fchynt. —- Is het waar, dát elk voor den Dood fchrikt-, een weêrzin , eenen :dobodlykerrafkeer van depzelven heeft , heerscht. "er integendeel zo :veel Liefde tot zich. zelven, zulk een’ trek om zyn Leien te behouden, en tegens allen aanval te. befchermen; Jroe A9 het dan mogelyk te.begrypen, dat: men. dierbaar , dat Hy ter verdediginge van die zo zeer ge- liefde panden niet zou opofferen. — Schoon Hy dan ook mogt (neuvelen , hy Íneuvelde ais een Held, — Hy valt als een dapper Man; dog daarom behoeft hem geen, zins die algemeene trek- tot bet Leven, die hy met alle:. Menfchen gemeen heeft, te verlaten. —® Men | La 83% OVER DE ALGEMEENE ANOSTVALLIGHEID ‚ Men-kan °t is wdar „ niet ontkennen, dat ep voorbeel den. genoeg vopr handen zyn van Menífchen, die hun le:. ven zeer roekeloos wagen, die, wegens de minfte beledi- ing, hetzelve aan de grootfte gevaren durven bloot ge- Id geven. — Dan tot welke buitenfpoorigheden kan de .gremfchap een Mensch niet vervoeren? terwyl veeltyds dat:zo genaamd Point van. Eer geen mindeevermogen heeft, ‘em iemand tot gen volftrekt redeloos beftaan te brengen, mm En alhoewel men vele Menfchen hun leven: aar cog- fchynelyke gevaren ziet bloot {tellen , is daar uit niet aan- ftoúds af te leiden, dat zy hun leven als eene niets waar- dige zaak zouden, aanmerken. —— Wat vermogen heeft het Geld tog niet om de gemoederen tot alles te bewe- gen? — Offchoon-men dan deze voorbeelden dagelyks voor ogen hebbe, zy kunnen:egter geenzins dienen, om te bewyzen , dat de trek naar bet Leven, en de Afkeer voot den Dood niet algemeen zy, — Dit weinige genoeg ag- tende, om de waarheid van myn ftelzel te bevestigen, en de opgeworpen Zwarigheden kragteloos te maken, gas ík over ter befchouwinge eener Vraage, van eene geheel am dede Nátuur, die van zeer veel ge is, en ter dezef plaatze ons nader onderzoek wel dubbel verdiend, Mer zegt namentlyk, dat het weinig verwondering baart, hoe alles , wat geenen grond. van hope heeft op eenen toekos menden Staat; of, van zulk eenen Staat al verzekerd zyn: de ,'nogtans geenen grond altoos heeft, om te mogen ver- trouwen, dat dezelve gelukkiger zyn zal, dan zyn tegens: woordige , niets. anders, dan e&ne ysfelyke Angstwallige heid moet ontwaar worden , op de verfchyting van den Dood , ‘dien algemeenen Vyand des Levens. — Dog dat dit geene plaats meer fchynt te kunnen hebben’ by Kriste- nen, die niet flegts eenen vasten grond van: hope hebbek op eenen ftaat na den Doods maar een onwankelbaar vet- wen, dat die Staat oneindig gelukkiger zyn zal, dan al Wat men zich in dat Leven onder den naam van gelik verbeelden kan. —— Hier komt nog by, dat men waär: lyk in ieder mensch ontdekt eene levendige begeerte; om zich met rer daad gelukkiger te makan, dan men is, — Dit vast ftaande , vraagt men te regt, waar van daan komt her, dat de Dood altoos, over `t algemeen, nogtahs voor de zulken. zich zo angstvallig voordoet, en dat vele Men- fchen, fehoon zy anders reden genoeg mogen hebber, om zich verzekerd te kunnen houden} van uit dit leven ín eer leven van eindeloze „ van. eeuwige volmaaktheden te zul- fe A Ce ' $ a ’ len menemen nne e l Á en an aat! è -> WOOR. DEN DOORN. : Wi 888 len overftappen, ote eene (ooelobze Gelukaaligheit te ge» nieten p egter zo bang , zo angstvallig voor den Dood Men zou op deze Vraag in "rt gemeen kunnen amne- woorden, dat het voorwaar geene geringe verwondering fehynt te baren , wanseer men v te Kristenen., die in zich zelven eene Levendige: hoop op eenén gelukftaat ekken, nogtans omtrent den Dood met zulke :angst- vallige. gedegten siet verkeeren; daar zy den zelven veel eer behoorden te befchouwen, als ber middel, om: voof zich dat groot geluk te werkrygen; daar zy den dood veel eer zouden mogen aanmerken als de Deur ,.die den toc» gang Ont(luit tot de gewesten der eeuwige Gelukzaligheid:, die tog alleen maar ftoreloos en beftendig kan genoten woty den, na het afleggen van dit tydelyk- Leven. —- Dan, wanneer men overweegt , hoe het altoos eene groote , ecne ontaaggelyke (tap is en blyft, van het Leven in deu Dood over te, gaan; wanneer men zyne aaadagt flegts eenige o- blikken bepaald by det ontzaggelyk tydítip; dan boude ik my wel verzekerd , zal die verwondering zer veel were - minderen, …— Het ogenblik op: welk men dien gedugten overgang doet, van den tyd in de Eeuwigheids. het tyd- ftip, dat jongite tydítip van ons leven, op ’t welke die verbazende verandering in den Mensch gebeuren zals wan» neer die nauwe , die enge band , door den Alwyzen Shep» per tusíchen Lichaam en Ziel gelegd , verfcheurd zal wor dens dit ogenblik kan niet anders, dan altoos zeer ontzag- gelyk voorkomen 5 terwyl het denkbeeld van eene Eeuwig- heid , eene gedugte eene nimmer eindigende Eeuwigheid , het ontzaggelyke dier onvermydelyke geheurtenisfe nog mere kelyk vergroot, —=e Voeg hier nu by, hoe er voor al het Schepazel , en dus niet minder voor den Mensch, niets aan- genamer , niets hoger, noch van grooter wâarde- gefchat word , dan het Leven: een trek voorwaar , die. al het Schepzel zo natuurlyk is, dat Seneca denzelven aanmerk- te „, als eene onverwinnelyke begeerte’, Wanneer wy dit behoorlyk overwegen , en daar by dan tevens gade {laan , dat er geene twee zaken kuamen bedagt worden, die meer tegens elkanderen overftaan, die tegenftrydigee zyn „ dan de Dood en het Leven ; dat ‘er geene Vyan= den kunnen begrepen worden, die meer op elkander ver- bitterd zyn, dat de Dood en het Leven ; dat de ‘een het altoos toelegt op het verderf van den anderen; wanneer wy zeg ik, dree wg ens dan: aal en zas 434 OVER DE AUSBMEBNE ANGSTVALLIGHEID overtuigd worden, datchetrzo zeer niet buiten reden is, en diensvolgens :ook gfiert te, bewonderen, dat ieder Mensch , wie hy ook zyn moge , met eenigen webrzin het oogenblik::des Boods ziet naderen, :—w— ‘Er is in de Natuur , shet- geen uren tegenftryatgheien ‘roemt: zaken, die nimmer met elkanderen overéénkomen , noch overéén te brengen zyn. : Zo zal men, by voorbeeld , nimmer de Grydigheid kunnen wegnemen , ‘welke "er plaats heeft tus fchen: die zo hemelbreed van elkanderen verfchillende È- Jementen , het Water en het Vuur; even zo min as de ftrydigheid , die "er plaats heeft sichen het. Licht en de Duisternisfe, —. Dat deze twee Hoofdftoffen Water en Vuur , éven gelyk het Licht en ge: Daisternis, vlak te- gens elkanderen aanlopen , en altoos tegenftrydigheden zullen blyven, rust inderdaad op. msn Wanneer wy nu oplettenheid. genoeg. gebruiken, où de Zaken tot in den Grond toe te doorzien en te o derzoeken, zullen wy in zodanig eene Orde, als Godin het gefchapene gehouden heeft, waarlyk eene oneindige diepte. van. Wysheid ontmoeten ; deeg wy als dan be vinden zullen dat elk gefchapen Wezen juist hier doot regt beantwoord aan. zyn oogmerk, aan het einde, war toe, en waarom het gefchapen is, bet. geen *t, de Or | de der zaken omgekeerd zynde, onmogelyk zou kunnet ` doen, —- De tegenftrydigheid „ dierbalven , van zo vet ‘voorwerpen. tegens elkanderen rust wezenlyk op de Ne tuurwet zelve. —— Maar wie.zou nu durven beweren, dat de afkeerigheid. voor den Dood: hier tegens moet ar _ Joopen?: want" is het natuurlyk , dat. tegenftrydige di gen, volgens de algemeene Naruutwetten , altoos elkar deren fchuwen ; hoe: -zalmen Sch dan kunnen verwondt -qen d dat elkvafkterig; voor den Dood: zg ,.daar tog. d -Dood en het Leven: ruim, go Medie. tegens elkander! «yn, als Vuur: en Waas ,: Licht lest: Duisternis wezel ‘kunnen, e z o o br d ied GOT Ot te «Mogelijke zow mague dit ant vwoogd: ap: de woog, Sé ad i Zut U a , VOOR DEN DOOD. 435 vraag voldaan zyn , en de zwarigheid genoegzaam opge- lost oordeelen , ten ware velen , hier mede geen genoegen nemende , daar tegens nog inbragten , dat hier door echter eene voorname zwarigheid , in geenen deele , word uit den weg geruimd ; want is er, zou men te regt kunnen aane. © merken, eene natuurlyke begeerte by alle Redelyke We: zens, om zich zelven gelukkig te maken,en is een Kris- ten wel verzekerd, dat al het Ondermaanfche , dat al het Aardfche , dat zelfs het duurzaamfte goed dezer Weereld ` onbeftendig, en van eenen zeer korten duur is, zo moet hy zich diensvolgens ook volkomen overtùigd houden , dat zyn tydlyk geluk nimmer beftendig wezen kan; maar dat zyn waar geluk eerst eenen aanvang nemen moet, by het afleggen van dit leven. Zyn deze dingen nu alzo, gelyk zy waaragtig , en allerbaarblykelykst zyn, wel dan moeten oek bygevolg de grootfte tegenftrydigheden niet in ftaat zyn, om den Mensch het ogenblik van zyn verfchefen niet rustig , niet wel gemoed , met blydfchap, met vroiykheit , met verlangen al juichende te gemoete te doen treden. Deze tegenwerping is voorwaar van zeer veel gewigt en nadruk, — — Dan (laan wy ons zelven eens met goeden ernst gade, naauwkeurig agt gevende op onze’ gefteldhe= den , op onze aandoeningen , op onze onderfcheiden harts- togten en gemoedsneigingen, wy zullen binnen in ons vee le , zeer vele, onvolmaaktheden ontdekken ; waar door wy veeltyds, de allerverlicht{te niet uitgezonderd , den chen. 