Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
D. heeft mërmëdëuiën = aiJkamodom; mërdabuAën = aikadaht, van ihtda' 6uk (bl. 41, III); mëriuèuAën ='aiiatubK, van tubuA, enz. Voorts bezigt het tamah, ook te gelgk met den verbalen vorm; b. v. eamah mêrmoUAin (bl. 36) van molih. 't Beteekent ook gelijkelijk; b. y. tamah penter ngo ku- dëngkoh, gelijkdijk juist is het Aoor ik (uw« beider beweringen z^n juist); voorts = dangan in zamenstelling^ met de beteekenis van -genoot, mede-, b. v. p^Hru- baten si-tongkik samah si-tongkik alona, de twist van den doove een mededoove zijn tegenpartij zijnde, de twist van een doove, zoo iemand die ook doof is met hem praat. 2^. Het neemt plaats voor 't ▼oornaamw. na (§ 149); ook waar dit een werkwoord als adjectief doet optreden; b. v. di-paUom ma horbo duwa akka na bolon, door hem werden gespiesd twee grooie buffels ; ai akka nadóng (§ 8) do lahi-lahina^ want er waren mannen van haar van die vrouwen; midjur ma akka na torop, die velen waren gingen naar beneden, de groote menigte ging naar beneden van 't hnis. 3^. Voor substantiven neemt het onmiddelijk plaats, mits er geen praepozitie voor 't substantief staat; b. v. boti ma i akka radjanami, aldus was het O onze voreten/; i ma akka ninna nasida saluhutsa, die waren de woorden van hen aUen, aldus spraken zij; di-togihon dkkang- gina i, door hem werden zijne jongere broeders geleid, hij ging hen voor; akka naposona boru-boru, zijne vrouwelijke bedienden. Zoo 't substantief middelijk subject of object is, en dus door een praepozitie wordt voor- afgegaan, dan neemt het plaats voor de praepozitie; ook zoo deze in de vorming van 't eerste passief optreedt; b. v. daitson temi akka tu dongcdta na di bagasan Umbang on, worde door u gesmeerd uwe drek aan onze makkers, die in dezen qfgrond zijn, smeer uwen drek aan die zich met ons hier in den afgrond bevinden; aha ni^okmu akka di hami on, wat hebt ge te zeggen aan ons hier; aso akka di-boto ho, opdat het door uUederi geweten worde (di-boto akka ho kan men niet zeggen); ya otik pe sipanganon akka di-pang^n ho, al is weinig de spijze door ulieden ge- geten, enz. In de beide laatste voorbeelden is 't enkelvoudige ho meer- voud door akka geworden, en toch plaatst men het er niet voor; zoo- dat de constructie dezelfde is als die bij een praepozitie. Aanm. 't Woord akkalau is een substaDtief, dat onmiddellijk uit 't Mal. of 3 y 118 Ja?, moet lün oYcargenaaieii; in 't MiL vindt men rei» (als naam van den draak of Titan, die de maan Vff Yerdoiiteriag lieet in te swelgen) en in *t Jav. hartM {Urawu gespeld). Ik vermoed, dat er vroeger een kaia-rmAu {ée TiUm raJIa^ moet geweest aQn; toen hst woord nn als te woord werd nttgeaprdken liet 't Jav. al uit, en 't Bat. ar, daar beiden voor inlyeiitsels werden gebonden. JiuU. 't Halpwoord Mm sehtlnt (bL 186 onder) oonpronkeljgk 't zelfde woord te sQn als het in M. nog gebeagde «ayi» {oudere broeder van een manspersoon, oudere mier van een vrouwspersoon). Dat het als holpw. van 't meerv. in dienst kwam — en daarom heeft bet sQn eigeniyke beteekenia in T. ook opgsgeven — mag ons niet verwonderrti, aoo we letten op «w/faipg {omdz^n V. tmtp», i 154) all holpw. om den superlatief nit te dmkken. Dat de inlander ook aan een oudere broeder of emeter eerbied verseholdigd is, det men nit 'tge- bmik van 't voorh. da v6or dit woord even als v6or die, welkb een der onders of grootouders voorstellen (f 152). 't Begrip van onderdom is dos overgebragt op ^^-^"^ dat van grootte in getal. { 59. Ook bezigt men 't hidpiooord sama. Het wordt vooral te gelijk met 6e gebezigd, wanneer dit woordje achter 't praedikaat plaats neemt, ^^'^^ om het op ieder der snbjecten te doen slaan; b. v. sama ao be nasida^ ieder hunner hield op; same (§ 29,1 a) so alip be tortomasida na dmoa, de dans van ieder van ken heiden was regelmatig (gel^'kelijk regelmatig was bei- der dans). Yoor een substantief, of een als snbstantief optredend voor- naamwoord, heeft het den zin van onder elkander^ terw^l het 't sub- stantief of voornaamwoord tevens meervoudig maakt; b. v. markata ma mma bapung », de katten spraken onder elkander; hatt ma ninna bodat i markata sama nanda, aldus spraken de bodat-apen onder elkander spre- kende; i ma na djumoAkon musuita marbada masiiappulan (§77) scana ibanay dat is ket, dat ome vijanden aan 't twisten brengt, en aan ket op elkander inhouwen, Overigens wordt het = akka gebruikt, maar is dan meer in 'tDairisch sub-Tobasch in zwang (vgl. D. onder § 58 en 60); b. v. sama di-pahdlga ma anggukna, door ken werd kun jammeren ver- groot , z\j schreeuwden jammerend luider; sama sip nasida, zy zwegen; sama tangis ma nasida saluküt, z^ sckreiden allen; sama marabU na bi- rong ma salukutna, zff kleedden ziek allen in 'tztQart, z\j hadden allen zwarte kleederen aan. § 60. Zoo van personen gesproken wordt, die tegenover elkander gesteld '^ worden, bezigt men maradu, dat met van weerskanten kan wederg^e- ven worden; b. v. maradu maréatd, van weerskaiUe» lagcken, de een 119 i hier zoow^ als de andofe daar lachte. Vender beteekeni het wed^w- rmy en wordt dan foor 'tstaotwoord Tan een werkwoord geplaatst; b. V. nuaradu ikktU, om Hhardst loopen, M. Over maradm alhier xie onder § 58. D. besigt miraduna = duwa duwaUa ({ 151, 8**); 't wordt geheel a«hteraas geplaatst; V. ▼. samak wuM mërdosa hatamdet^ idi merndma^ uta Uedtr woor- den Aebben geen tehuïd^ heiden, geen van uw beiden heeft iets sehnldigs gezegd; aaa soma tip mo ^a mëngërana idi mëraduua, daarop zwegen zij tiU in het spreien ét een zoowel alê d andere, beiden hielden toen op met spreken. 4. Fïerde kUuH der eenwmdig afgeleide loerkwoorden of werkwoorden mei 't inheeHUél urn» 't Inhechtsel um wordt achter den beginner van 't stamwoord inge- $ 61. schoven, zoo deze geen lipletter is; b. v. eumunU van mrut^ iunuUak (D.) van tataky utnuèa van tiba. Bij 't laatste voorbeeld lette men op, dat de klinkerdrager als zoodanig een medeklinker is. Bij de woor- den , die naar onze wijze van spreken met een klinker beginnen , vindt men meestal de u van 't inhechtsel weggelaten; van daar tnuba naast ufnuóa^ terwijl umaha, dat men vaak ummaha spelt, nooit de u verliest. Andere voorbeelden zijn mida van ida, miüng van iting, meeeng van eseng, enz. Zoo 't stamwoord met een lipletter begiat, dan wordt er slechts ee& m in plaats van den beginner gevonden (b. v.no^ vtan/wi^, monggal van öcn^éS), maar de stamwooxd«a met h beginnende, kun- nen ook zonder verandering als werkwocwdeii optreden, alsof z^* 't in- hechtsel hadden; b. v. ionf^oi = masuk, hoUok (§ 36, ondet). Waar men een m in plaats van den beginner van 'I. stam woord vindt, moet ^aen een afknotting veronderstellen, zoodat mffte b. v. in plaats van pwmaU is, en zijn afgeknotten vorm te danken heeft aan den tegenzin der taal de twee eerste op elkander volgende lettergrepen van een drieleltergre- pig woord ieder met een lipklank te doen beginnen (bl. 121, 1^}. Deze afknotting heeft echter nooit plaats, zoo 'tafgeleide werkwoord transitief (^treedt, of wel een hoogeren graad in hoedanigheid aan- duidt, >en men plaatst dan vm vooraan; b. v. ufpf^op lesa pcgop, uppiUor van piiéórt enz. De afknotting ia eehter ook in andere gevallen door 't streven naar tweeleltergrepighdd (§ 22) in zwang gekomen; b. v. moru van toru (D. heeft nog iufJtèruh van tëruh), maaak van tas^k, terwijl B. ëniasak (bl. 41 , III) bezigt (vgl. fnoaok of meeeng in D. = Jav. gësëng). 3* / / 120 Diergel^ke afgeknotte woorden moeten heden beschouwd worden als afgeleid te ssijn yan een stamwoord, dat met een klinker begint; van daar dat zij b^ de berhaling *t eigenlijke stamwoord niet herhalen (vgl. b. y. meppang-eppang yan teppang met humoêa-kosa). Bij woorden, wier eerste lettergreep door een m gesloten wordt, wordt 't inhechtsel niet gebezigd; yan daar djombd ook met de beteekenis yan djumamóa, dat ik nooit heb aangetroffen. Van maeuk is het stamwoord yerloren gegaan. a. Slechts zelden vindt men een beginnenden Upklank in een geiykgradigen keelklank veranderd, en waar het geschiedt, is het woord, waarvan dit werkw. wordt afgeleid, reeds drielettergrepig; b. v. humaritik van puriiii. Van den grondklank gir (vergel^k girgir) heeft men ^wwtr en zQn hQvormen ($ 28). Bit woord moet heden als stamwoord gelden, van daar h^ de herhaling niet gumir gir, maar gnmtr gumr, Zoid-M. heeft djimolo in plaats van é^jumolo, -^ In 't Tag. wordt de « van 't inhechtsel in t veranderd, zoo *t stamw. in de eerste lettergreep een i heeft; b. v. iminAm van inum. Aani, Wat slechts by uitzondering in 't Bataksch geschiedt, mag men bij- kans een regel noemen in 't Jav. en Mal.; b. v. gumisa van bisa (Jav.); Jkuma- / wan van awan (Mal.); gumawang (Men., bl. 46, 1°) van awang; idmauaian (in plaats van kumanaian) van anak, enz. § 62. Wat de óeteekeniê betreft yan 't aldus geyormde werkwoord, zij is, zoo het inirarMief optreedt, zoowel actief als passief. Waar zij actief is, wordt er dikwijls in tegenstelling van het in $ 66 behandelde werkw. eene beweging door voorgesteld, die niet uit den wil yan 't yoorwerp voortkomt; zoo b. y. staat sumurut tegenoyer mangüêurut (§ 82), en 't passief yan pasurut{hon) (zich achtertoaartê uwegen, bl. ISO), en betee- kent zich mmüekeurig achtencaarts bewegen , d. i. een beweging ach- terwaarts door 't gevoel genoodzaakt zijn te maken, van iemand b. y. die, door bewondering van een, dans medegesleept , zijn ligchaam achterover buigt, telkens wanneer de danser zich achterwaarts beweegt. Op- / merkelijk is de tegenstelling yan pate (pervaUen van een pand, geen vaart meer heèèen van een kogel), en maie; beiden beteekenen sterven, maar 't eerste wordt liefet yan een levenloos voorwerp gebezigd, terwijl 't tweede yan voorwerpen gebezigd wordt, die óf leven of als levende wezens voorgesteld worden, zoo als b. y. r«»r, de maan^ enz. Op de- zelfde wijze bezigt men ook sunti (zie Wdb.,) tegenoyer aumurut. Even- zoo beteekent djumebe.- zich onwillekeurig zijwaarts bewegen, terwijl 121 diebé slechts g^waarts keilende^ en 't pamtï van padje6e(JkoH): sick sjjr waarta bewegen beteekent (bl. 130). Dat by diergelijke werkwoorden nu eens de passiye, dan weder de active beteekenis de bovenhand kqjgt, is gemakkel^k te verklaren; men denke maar aan 't gebruik van re- flexie werkwoorden in 't Fransch om een passief uit te drukken (vgl. ook c, § 44). Zoo bezigt men mukkap (van ulMp) van een wonder* boom {ékham oï Mas<m na ruioangon)^ die zioh van ze^ openen moet voor den eigenaar van de in zijn stam verborgen kostbaarheden, ter- w^l B. mongham (J 80, YI) bezigt, om aan te duiden sneh openen in de beteekenis van spreken, 't Gkbruik heelEt er verder, zoo als uit de tong- vallen bligkt, tameigk willekeurig mede omgesprongen; D. b. v. bezigt tumatak = manorior, niettegenstaande het een wiUdceurige beweging voorstelt, terwijl het daarentegen hitaaak (bl. 41, lil) heeft met de be- teekenis van moêak en mdUmun. D. bezigt wsreanggwr bana (} 145) = sumanggar. Hieruit ziet men, dat uit 't gebruik alleen de meer of min passive beteekenis moet geleerd woi:den> 't Volgende kan echter eenig- zins tot leiddraad dienen : 1*^. 't verrigkn voHf oï 't voldoen agn een natuurlijke bekoefte; b. v. meaeng (eeeng)^ mqjo {pjo), miUng {iUng\ mangan (pangttn% minum (inum), modom {pedum) enz. — - Een enkele maal treden ze tevens transitief op, maar stellen dan toch iets voor, waarbij aan 't onwillekeurige te denken is; b. v. miday iets zien, iets in H oog krijgen, 't Werkw. mangan y als transitief, vermoed ik, dat verkort is ui^ mamangan (vgl. bL 119, r. 10 V. o.), want men heeft uogpamangan ($ 190). Met 'taan* hechtsel hon heeh het de beteekenis van opeten; b. v. molo imana man- gation na dapot tarihommiy indien die het zijn, die 't geen door uu> tari- kon gevangen ia kebben opgegeten^ enz. Naast modoppon vindt men ook mamodoppon (bl. 106, 1^. Ook hier ia het gebruik wispelturig, want hoewel iets in 't aekoor opnemen {zonder het te foiüen iets hooren) een overeenkomstige beteekenis heeft met mida, zegt men toch nooit megé (dat in D. in den vorm van mege gebruikelijk is), maar altyd urn- begé (§ 47, 4" en \ 63). Men zoufLe ook uppangan ($ 63) als transitief optredend werkwoord verwachten in plaats van mangan. Naast mifiitf», als transitief, bezigt men ook manginum, 2°. Hen eenvoudig passief tegenover een transitief gebezigd werk- woord; b. V. masak, gaar geworden zijn door 't vuui (cooked), als eenvou- dig passief van marmasak (bl. 113, 2% en te gelijk als intransitief werk- woord met de beteekenis van rijpheid geel z^n, als een blad, enz*;. / ' ^ I' i' = 122 mengge^ geweekt t^ als rijst in 't water, als eenvoudig passief van ma- npengge; mmuk (bl. KKT), hinmen gaati, ingang twnfe», toegelaêen nowéen (Ib*, bl. 930, r. 11, en aanh. in Wdb.), naar ook kmnen gdakn w&rdmy ads eenvimdig faaaieï yïïu pamnêuA^hon); wUffm^ naar beneden gaan of . èemen, naar ook •efgeget worden Tan een persoon die van z|jn wasr" digbeid beroofd woidt; mfiM, teruggaan^ maar ook terugg^agt oïte^ fuggegeoen warden y als eenvoudig passief reji paiidoik{hon) (vgfl. vuuU en pamfêlS{hm^\ mwppat ook aks eenvoudig passief 'vun mangnppat, mngo (verloren raken) kan ook gestoèen syn beteekenen (f 100). 3**. Een bewegiftg, die zich aan de zintuigen levendig voordoet, 't z^ door 't gehoor te treffen of miderzins; b. v. hnmmük, /umnUal, hu- mninr, enz. In deze beteekenis irorden zijj a. dikwijls herhaald, de herhaling dechts *tstamw. of oneigentlijk stamw. ({ ei) aandoende; b. t. kumoea-Aoea, meppang^eppang , mong- gal'CHggal, enz. 6. hebben z^ tet onmiddelijk «tamw. een woord , dat 't z^ door 't voorhechtsel ha (in D. ké), waarvan de h dikw^ls g is (§ 82, III, e), 't z^* op de vr^ze, als reeds boven (§ 62, 5**.) vermeld is, drielettergrepig is. 't Voorhechtsel had ga hebben zQ vooral, zoo t stamw^ 't zij twee- lettergr«pig is met gel^ke medeklinkers en tegenoverstaande klinkers ('} 88), 't e^* een eenlettergrepige klanknabootsende uitvoepmg, die met do tweeleitergrepig geworden is (bl. Ill, d); b. v. hnmaiHltal, guma- é^indjang^ hmnadjedja^ gmMdeifmr^ enz. — Naar de tongvallen te<K>t- deèlen vindt men ze dikwijjls als b^vorm optreden van de in 6". \ tö besehreven werkw.; b.' v. ^^wmmkwoaing (D.) = mo^djandmmng^ gwma-^ é^gt^ftng naast marhaefjingdjang. Meerdere voorbeelden van dezen vierlettergrepigen vorm z^ hamaHjjmgy kmne^ung (D.), gumadimbnr, gumaddapy enmappfor, hmmadefap (} 90 a) en gtmai^dmt. Aanm. BQ gumadimhur, gumadjebui en gumadebap moet men uitgaan van een bur, bui en dop, waarvoor de verbasterd is. B. Heeft ook, hoewel zelden, een meerv. van dezen vorm met 't aanhechtsel t; b. V. twnataki van vele personen. 4*". Een hooge graad der hoedanigheid, waar 't stamw. eim kwatifi- catif werkwoord is, waarby men lette op den vorm (f 61); b. v. gu- mabe, rijker g&n^ van na gaèe of gahe (bl. 91, c); wnêalga, grooler i^, van balgd of mabalga ({ 42); umbegu^ dapperder e^jn, vaa na begu (f 43); dumaiu, knapper e^n in 't wichelen, van date (§ 48). Zoo 't voor- ^ ^■^'s. 128 werp dat hi^ hoedanigheid overtroffen wordt er bij genoemd wordt, dan plaatst men er de eoi^unctie oia (§ 10S) Yoor; b. v. thtmejai napé uitmgna oMa torop m odtiè, iairjfker nagf weufe» sijii mMUlm dan ie ma* * nigte van hoqfdkarm. Met 't voornaarawoofd na er voor drukt txAk een vorm den hoogsten graad alt; h.v.imana uiMsnky i ma ta^ham raé^ay die de leepets U He worde door ono koning gemaakt; na di km i na tumabOy dèe omkr eifn, a^n de lekkepete; borw nke do on na dmneng- gamma on, de dochter van men is deze^ deee sekooneU van hen. Deae vorm he^t te gelQker tijd ook verbale kracht; b. %, kmivl ma ibama paimahon rumodop, hjj zette ziek neder, waehiende tot dat è^ (de apen) lager kwamen (om ze onder 't bereik van zijjn blaasroer te krijgen); eummtmg wordt, «aak als comparaiief i«i denjfgén gabeiigd, naar heeft ook dft beteekaniai van vaorireffetj^ ; b. v. dlai sadi mmurung do tortor ni hahk eiöoru Marondak sulu, maar aUjjd toaê de dane mm Mfft^ vrcum M,foaai^óan dia der andors dansereasan (of deflraaiête), «. humatop^ wojsdt vaak in oen ventoh adv«ikt«il gebnigd; b. v. êM ku^ matoj^ üana mtOak ttftm pardaianen, mo^e kif toch tpotdig temgkeetên mw de reu! B. Besigi v^t H stauiw. ook ecu hnlpw. vtn deinelfden wmi) b. v. mmutik pêngke imoèonut idi mpmda iai dakëru kmta ena nari, eijne vrtmm w mooter den de mromt^ va» ébze. kuéa; om een. rapsrfaitief uit t»4nd[kea, beiigt het nari aehier 't kwaliflwtief; b. ? . pëm^ nari = «URtan denffgdn ($ I64)i Aemm, mdo (f 162) van oh ia geheel coijiuietie geworden; uit de tegeaatel- Ung in beteekoaia met out siet men, dat het oonprottkelQk ja g^, geo «^ ^ moet beteekend hebben (vgl. f 68 è), Trantititf gebezigd zijjn de werkwoorden dezer klasse sleokta een } 53. bijvorm yaa dia met 't voorheohtsel mamg^ en worcbn zQ meer gebruikt in de versierde taal van ó»poda^ de veriialen, wetten, spreukmatige versjes (yppamaj dan in de dageh^jksche; bi v. é^jmnama é^ndji (de doèè^teenen kanterat) =» mandjanui dfmdji; mmiioppon omae (poda) := TnanguUqppon omae (gotéd uüüazemy als biggelooyig middel tegen zekaren kwelgeest); na iumurpaa dingdingna, na nppaln earunena (in de beschrö*- viag van een offerkip) » na nutkkurpae dtngdingnoy na mamaiM samnena ; ^^ moppo ruma^rin^aru (poda) = na mangoppo ruma na imöaru; na uppan-^ gus fiéata ni ari èiiêar, nof tmmukkol mata ni ari mmdut (van den Qod sori- poda, vgl. onder pongpang in 't Wdb.); tumaruhon = manaruhon (Ib., bl. 124 13 midden); kalak tumokor beru mahan Unokoma (D. oostumair regt) , een persoon koopende een me^je M vrouw voor sieh; na mmappikkon djari djari (in 't aanroepen der goden)» die de mngerê geiekeiden heeft geseha^ pen. Dat deze vorm nog met nitdluiting van de andere, die heden de hoofdvorm mag heeten, in zwang is, is reeds boven ({ 46, 8**. en § 47, 4®.) gezegd. Een ander voorbeeld is maUt^ (waarnaast ook moUap en tnotiai), waarvan mjj echter nooit 't passief is voorgekomen. Met de beteekenis van nutmde (bl. 106, Jamn.) is ^mn/in gebruik; b. V. Umé êombaon; het passief is alleen in echt Tobasch en M. ge- bruikelijk, (zie bl. 107, Aanm.), a. y«n de woorden wuftUip, wtêiUtp en maiUii moet 't stamw. oiia$ sQn big- kent ënM (D.) en hanüU (Men. = hanUtr). Men mdt ook wUjatton ntast mamgifaUan (ne 5 159, 1*^. b, In pUafcs yan mambaen becigt men vaker umbaem (ook: ambaen en m- baen, bl. 45) 200 het als betrekkingswoord *t gevolg aanduidt, loodat we het met een oonjonctie moeten wedergeren; b. v. f «m wmbaen na wuurbada, dat had Un gevolge de iufisienden, dat maakte, dat tQ twist hadden (rgl. bl. 128, Jatm., en vgl. J 102, 2**). JoiU. *t Voorh. of inheehtaeL am ia oonpronkelyk 't selfde woorclje ah ma. De omsettin^ ia te yerklaren uit den gahn van den nenaUank; zoo den we mm in ($ 26, Janm. 1) veranderen, en in D. nit sn^ een ^ met een sluitenden neoaklank (bl. 41, III) ontstaan. De a moest wel voor een Upklank » worden, te meer daar het tot inheehtsel gewordene woordje bQ de twedettergrepigheid der meeste stamw. de derde lettergreep van achteren komt te beslaan. De treffende overeenkomst van ëntasai in D. met moiok nit tumaeak mag hierb^ als bew^s aangevoerd worden (vgl. rhawpar in plaats van tairuwar, bl. 41, III). Een ver- der bew^s is de bjjvonn der werkwoorden met 't voorheehtsel maag, die tot een onderen toestand der taal moet bekooren *. Wat 't voorheehtsel ma betreft, wat kan het anders zQn dan een pronominaal woordje, en wel oorspronkelfjk een voornaamwoord van den derden persoon? De woordjes namentlQk, waarmede men met iets noemt, maar sleehts op iets w^st, zfn oorspronkeiyk natnnrkreten, zoo als nit honne onbetwistbare eenlettergrepigheid mag vermoed worden. De na- tnnriykste wgse, waarop aan diergeiyke woordjes een bepaalde rigting werd gegeven, was wel 't versdiü van klinker naar mate deze voor of achter in den * In 't Tag. vindt men dit ook; b. v. butaaea naast mata rszjaamata, ma- maija (Mal.) 126. mond gevoimd wordt» Men kooi oorspronkeUji de i» als ydéraan by de lippen kUnkende om op *t ver af sQnde of als zoodanig voorgestelde te wysai($ 141, 8^ «), terwijl men in tegenstelling de i, als binnen 's monds gevormd, berigde, om bet tegengeitelde aan te dolden ; van daar nog tam in 't Mal. (tpy Mêr, gQ er bu- ten) in tegensteUing van iamu {fiijUdtu»^ ik er bniten). De persoon, die spreekt, denkt aicb in een kring, waar bQ den aangesprokene als een tegenoverstaand voorwerp buiten pkatst. Dat kêmm door. 't voorb. ha snbstantief geworden is, en tot stam mu beeU» is nog doidelfik nit den klemtoon van ktm^fm, iamA (Tag.) Zoo staat nog iml% als aanw^aende nitreepbig tegenover inde» Uit den stam dm IS ook tuki, waarvan weder aémwi ($ lél), terwfl bet met een neosUank er voor {mdu) nog in D. gebmÜDdyk is als aaab. vMtden tweeden persoon (in 't Mak. beeft men mu, bl.69, IX). Toen nn eenmaal door mn op een tweeden persoon, als buiten den door den spreker gedaehten kring lieb bevindende, gewoMn werd, en in tegensteUing ui was in zwang gekomen, moest men van aeUé bp de « ko- men, om op een persoon te w^ien, die als nocb H nocb g^ i^nde in betrekking tot dien kring geen bepaalde plaats inneemt. Van daar vindt men imdé (in M. na in nada d. i. m 4- ada) als negatie in tegenstelling van imdt en imdA om *i met voor te stellen als iets, dat geen bepaalde plaats kan hebben. In 't JFav. beeft men nog iJka in t^;enst^lling van Uu {die, dai) en iü {deze, i^, en wel als onverscbil- lig wOzend woord, waarmede geen bepaalde plaats wordt aangednid. Deselfde te- genstelling vindt men ook in d^ bQ 't jtMMftr-passief ($ 104) om een onJbepudl' deu ogen» nit te drukken tegenover di, dat in 't eerste passief door hem be- teekent ($ 103, ^ terw^l dmmB.{S 151) weder den tweeden persoon aanduidt. 't Is waarsebynlyk^ dat da ontstaan is uit ^, toen dese praepoiitie in verbin- ding met een nominalen vorm reeds de bepaalde beteekenis verkregen bad van door hem: men voelde dat een t ter aandniding van een onbepaalde persoon on- geschikt was, en liet dien klinker plaats maken voor a ($ 34, Aanm. 1). Te- genover nu heb ik geen ui als voornaamwoord ooit aangetroffen, maar een w^zend woordje van dien klank mag men veronderstellen met de beteekenis van voornaamwoord verloren gegaan te zQn, door dat bet in gebmik kwam als oor* spronkeljke praepozitie ($ 159), want als voornaamwoord van den derden persoon heeft men nog na ($ 151, 3^. Als voorhechtsel vinden we si optreden om op iets bepaaldfl te w^zen ($ 152), terwijl m nog als aanhechtsel den derden persoon aanduidt (§ 151, 8°). Men mist hier dus eu denkelijk om dezelfde reden als men ui mist, want men vindt het nog maar alleen als verbastering van de praepozitie tu {S 78). De taal is een zinnel^ke beeldspraak en de sprekende mensch ziet in elk voorwerp een persoon, een wezen zoo als h\| zelf is, en wat hij aan een voorwerp opmerkt. Heli h\| dichterlijk voor als een handeling; hij spreekt van een deur, dat z\| «iet / / 126 toe mil, geeft stn levMloon foorwwpm m 4» taaè een getMtt, era. Om éw een woefd, drt ee» liaaildipy t erheéUê , te venu», koot fa| een ireoy^e, dat een persoon ia 't elgeoMen ionteidt, eut toeh 't wefkweord ee» woord is, vaar- made men ïeta aiê pênoon in de red» doet op^tvten. Yeinift% is de lenaBnig die de GUnenn aim H wvkwooi^ geven ^ nanentiil^ *i lenenék woord in tegem- steliiBg vnn *i doode {nmmmoord^ Bat dat ma d# wegvnlt of a^ m in /^ vera»- dert in 't panief ia een bewfa, dat de taal ket pnesief «««10 al» wevkwtxwd ht^ sohoowt. Neemt aèn au» aaa ala oofÉp^onM^ een voofnaaawoorè nm den der- den persoon te aQar, dan ia het ook geen woHder« waarom sommige Mto, nee als b. V. 't Batekieh en JavaaMeh, minder vaak van een ak mkstantief optre- dend foomaamweeid vanr den derden ptfsoon gebruik 'malBen,> dan van eea v'oor- naamwoord fan dói tweeden of eersten persoon, en waar a^ lel meetes gelral- ken tot een omsdurQ? iny kon teevlngi nenasn (f 140, 8^. De vo<MPkeelirtBeb anrr en mtm§ sfjn sleciits fersterkingen van wuk, die eerst naderkairf met versehil- lende ketoekema in gebmik sfjn gekomen. Wat mor betreft, af n alnüer beelt het te danken aan ^ phats in de derde Isttergpeep van aeiitereik viSer ée meestal tweehttergiepiga woorden. In t Javaanadi en Haleiseb vindt men nog soo een r als shiiter van ndk een lettergreep; b. v. marmoia (Jtfv., naam van den liefde-Oed) uit moomatAo, iorwuua (Mal., tohouwtpol, ens.> aAt ttmatji (Ar.). In 't Bstaksch is 4it ia den regel Kiel 't geval» daar ket andero' medekfinkers voor dit doel beaigfe, als b. t. een aeaskiank {wppmna, U. 44, a]f, een «aier fror- takAj in H, r%mtoka\ ena. 't Bataksdh heeft eehter vm die kUnkwet gebxirik gemaakt om een versaal van betedcenis uit te drukken, daar de r als ruiaekondê klank zeer goed 't active symbolieeh kan voorstellen. Dat verder een neoskhmk ook hiervoor in gebralk is gekomen, moet men aan den gatm van loo'n mede- klinker toeschreven; men vermeerderde door ng in 't veorfaeoktsel de verbale kracht, om een werkwoord te vormen, dat tranaitief optredende, neg activer be- tedcenis heeft. Nn nog aQn er sporen van een vroegeren toestand, toen slechts wut 't verbale voorheohtsel moet geweest s^n; van daar nog bij enkele wo<Mrdmi een geli|kstelliI^f van ma, mor en mm§ (sie bl. 100, Jaim,, bl. 96 en f 44 onder). In 't Alfbersch van de Minaheea vindt men 't voorhechtsel maJko =: mar of mër (D.), bar (Mal.), bara (Ngadjnach), mo^ (Tag.), ag (Iloko), «sa (Kawi) en a (Jav.); b. v. maJkaiëlu » bormur (Mal.). Vgl. taka in Jma. onder f 113. Om 't meervond nit te dmkken heeft het 't voorhechtsel maia, dat aan manpia of maika (noord-M.) doet denkeni(bl. 116 ond^r); b. v. ma- korumir {eitlen van vele personen). 137 5. V'^de klasse der eenvoudig afgeleide werkwoorden of werkwoorden met 't voorhechtsel p a. A. Van de werkwoorden dezer klasse ^ dU in^niUirf optreden ^ z^jn } 64. twee eoorien; Se eervte heeft slochU 't ▼oorhechtsel y66r 't stamwoord; de tweede kerhsalt baarbij nog den beginner fan *t stamwoord met z^ klinker. 1. Be eersêe soort wordt van meer dan één voorwerp gebezigd, en. heeft als eerste beteekenis 9kh m denzé^Üen toezond heoinden, waarait de tweede, die van reciprociteit, verder is voortgevloeid» vooral zoo 't stamw. tegelyk ook optt*eipdt in een werkwoord met ^voorfa. nrnng; b. V. padjnppay HkaHder mttnoeten (Ittterl^k: de een toowd als de andere wordt gewmden), van éfit^fffa (§ 110); paHndi, op elkander Uggende z^ (manindi, op iets Uffigren); peittn^ang^op elkander getallen zjfn (fnaning- gang, $ 49); painndal, naar elkander met den rug toegekeerd zijn (letter- lek: de een zoowel ale de ander is iunddl, $ 4S, a); paet^sdt eUtander veno^tmgen doen (manolsol, iemand tferwifHngen doen)-; pagalH, in dkan- ders pkuits komen (manggatsi, iemand vervatten, z^n plaats innemen); vgl. voorts pedekka, pëtekah (D.), paeitiky patokkar, paeclnk (b. T. eiadfi marringo-ringo binaen ni tangan ). Zoo 't stamwoord met een a be- gint, moet men 't sU^mwoord herhalen; b. Y.padop-adop (§ 8), terwijl «^ in Dairisch sub-Tobasch wel eens een h wordt ingeschoven; b. v. j9a- halo^ pëhalo (D., Wdb., bl. 50é)» vao mangcdOn a. Zoo 't stamwoord herhaald wordt, dan atelt het werkwoord twee Balgeeten, 't 2^ twee voorwerpen of twee partyen, tegen elkander over. De voorwerpen gelijken dan in 't een of 't ander op elkander, en slechts de plaats, waar z\j zich bevinden, wordt er verschillend door voorgesteld; b. v. ptiheba-heba, tegenover dkander staan ieder op een versckillende plaats van twee gelyk hooge bergen; padao-dao, ieder op een verschillende plaats stek vervnjderd bevinden van twee vrienden; pakuta-kuia, ieder respectievelijk zich in zijn huta bevinden ven lie- den die elkander in den bloede bestaan; patundal-tundal, mei den rug naar el- kander toegekeerd zijnde, staan, loopen van personen, die iets met elkander ge- meen hebben b. v. van rasgenooten; padmva-duwa, twee zijn tegenover elktmder b. V. van twee bamboestokken, die even hoog gegroeid sijn, paipar-ipar, ieder aan de overkant gi^ (van een rivier b. v.). Be herkaiing kan echter ook de ge- dnrigheid of 't eenige malen plaats hebben nitdrakken; b. v. padjuppa^éljuppa , elkander gedurig of meermalen ontmoeten van twee personen: rahanén ma hami 128 dfolo poiifuppa'dfMppa di iapijan on, mmg pe ata iu ruma, in plaats van haar van haren vader tot m^n vronw te vragen, zal het beter zijn, dat wij (zij en ik) aan deze badplaats eetdge malen met eliander een zameniowut Jkebben; znlit ge- tcAied z^fnde, dan naar de huta. Jamm. Tot deze werkwoorden behoorcn pakae en pahdu niet, want zg wor- den ook van een persoon gebmikt, en beteekenen sleehts een rigting nemen {naar '/ beneden-land of de zeekant gaan, en naar *t baven-land of de berg- iant gaan). Van paiae moet opgemerkt worden, dat ket ook als snbetaatief (zie Wdb.) gebezigd wordt , en van paktdu, dat de h ingesohoven is, daar 't stamwoord %ln is ($ 30, Va). De A sohQnt hier gekomen te sign, om het woord op paiae, waarmede het zoo dikw^ls gebezigd wordt om het «p «m neer lit te dmkken, te doen geleken. Ook de Jt in mh^iuln is wegens mèngkehe op de- zelfde wQze ontstaan. Bat pahae ook snbstantief is, moet toegesehreven worden aan de ^ ($ 30, VII). In beide woorden geloof ik dat pa niet het in deze $• behan- delde voorheohtsel is, maar ontstaan nit een heden by na met de beteekenis van naar (als praepozitie) verdwenen voorhechtsel ha iS 73); zoodat men een kahae- te onaangenaam vond, en in pahae veranderde. Men denke hierby dat de h in 't Dairiseh k is, zoodat de verwisseling eigentlgk met gelQkgradige medeklin- kers heeft plaats gehad (bl. 46, e, 2^); of moet men hier denken aan een/)* nit een vroeger ma (Aant. onder i 72) P § 65, II. De tweede soort is meestal afgeleid van een stamwoord, dat een in zekere houding zijn voorstelt, en den klemtoon op de laatste letter- greep heeft. Ook deze werkwoorden worden van meer dan éen subject gebezigd, en beteekenen 't vertoonen van dezelfde houding, terw^l de klemtoon van 't stamwoord op de voorlaatste lettergreep komt; b. V. patutukkalt st^ opgerigt staan ^ van de borsten eener vrouw {tuk- kdl van den penis); jpa/«^«/«r van tidur (zie Wdh,)\pUdjidj%kkang, op^ gerigt staan van rijsthalmen, die zich weder opgerigt hebben na door den wind ter nedergeslagen te zijn (djikkdng); patitühang van tïlkdng; padjodjorgok, padjodjongok en padjqjogoky gebuikt of bol zich voordoen, als volle kalebassen (djorgóky plomp, bol er uitziende van één). a. Van parorondo moet 't stamwoord vroeger rondo geweest z^n, dat laag op den grond beteekend moet hebben, daar het 't zelfde woord is als 't Mal. randah {laag, vgl. robo = rabah), zoo als blijkt nit si-rumondo (a., die laag Ugt) = na mate, en rodóp (bl. 56, II, 1^ bl. 68, II). Heden heeft 't stamwoord de klem- toon op de eerste lettergreep (zie noot op bl. 21). b. Fadodót ({ 20, I) is sleehts als bjjwoord in gebniik. 't Stamwoord moet 129 wel dot t^n, maar ik darf niet met zekerheid zeggen, dat dit oit dokpi (waar- naast in zoid-M. wel eens dot gebezigd wordt) ia zamengetrokken. B. Van de iranêiHrf pdeiigde werkwoorden dezer klasse ^n er drie § i soorten. De eerete heeft 't aanhechtsel kon slechts in 't actief in een byzonder geval , de tweede 't aanhechtsel » , en de derde 't aanhechtsel hon. I. Be eerste soort zoude men veroorzakende werkwoorden kannen noemen, daar zij in 't algemeen beteekenen: veroorzaken dat iets in een toestand t plaats, kouding, enz, komt, V*, Van een substantief afgeleid, beteekent dit werkwoord: iets tot 't voorwerp door dat substantief voorgesteld maken; b. v. pahahigatikon), * iemand tot een i^ger maken (iemand als een ^zervreter voorstellen); pa- datu(kon), iemand tot daiu maken (hem als een wichelaar by een aange- legenheid bezigen); papande(kon), iemand tot een werkman maken (hem als werkman yoor zich laten werken); pabodat(hon), iemand voor een hodat-^Mp uitmaken. Zoo echter 't substantief een plaats voorstelt, wier ruimte ter bewaring van iets of bewoning van personen bestemd is, dan beteekent 't werkwoord: iets of iemand t» ztdk een ruimte plaats doen ne- men; b. y.pabara{kon), een buffel of bu£fels(§ 97) t» de stal draven; pa- sunut(kon), een kip in de kooi doen; pasarung{Aon)y een wapen m de sche- de doen (wel te onderscheiden van manarungi, zie { 60, 1^). Soms vindt men v<^r zulk een substantief nog een praepozitie; b. y.padiruma(hon)t de tondi m huis (di ruma) brengen. Ik vermoed, dat hier de praepozitie 'gebezigd is om het te onderscbeiden van paruma(hon) 'n meisje in huis brengen, waarvan parumaen (§ 29, III) 't passief- verbale substantief is. 2". Afgeleid van een intransitief werkwoord beteekent het: iets of iemand in een toestand door zulk een werkwoord voorgesteld verplaat- sen, waarby 't voorhechtsel ma altijd wegvalt, en 't inhechtsel um in verreweg de meeste gevallen; b. v. paulak(hon), iets terug brengen of ge- ven {mulaky, paidjur{hon), naar beneden brengen, met iets naar beneden gaan (midjur); pMO?tot{hon), iets doen ophouden, met iets uitscheiden (mat- < sohot, bl. 97, 3^; pasadi(hon) van matsadi; paluwa(hon), iets of iemand loslaten, iemand op vrije voeten stellen (maluwa); pamuli(hon), iets doen teruggaan (muli) heeft denkelijk de m van 't inhechtsel ({ 61) behou- den, om het te onderscheiden van paüli(hon). Zoo 't intransitive werk- * 't Aanhechtsel plaats ik tnsschen twee haakjes, om te doen uitkomen , dat het in 't passief niet gebezigd wordt. 180 woord een hoedanigheid voorstelt» dan beteekent 't ai^deidA; iets t»j» die hoedoMighiid worsimi b. v. ptmiHAak), ieta fi^mn makm^ ver- frac^en^ in ofder brengen {uliy { 42). Zoo 't intransitive werkwoord een hondiop:, een eigens s^ii of een beweging voorstelt, dan beteekent 't afgeleide niet alleen: iets maar ook zich in znlk een houding ^ to&iéamel of beweging plaateen; b. v. padonokdkon)^ iets naiij brengen^ zich naè\f plaateen, naderen (donók, nab^ ayn); padao(kon), i^ of'sich venoyderen (daó^ verwijderd zyn). Diergel\ike werkwoorden worden vaak in 't pas- sief gebezigd in tegenstelling van den v(»rm met 't inhechtsel um, om bepaaldelijk een willekeurige daad voor te stellen; b. y, pa9urut(kon), zich met bewustzin ackterwaarts bewegen ^ tegenover emnumt ($ 6i&); pa- djebe(kon\ zich met bewuetg^fn ejfwaartê bewegen tegenover djtmebe (} 62). 't Object (of sabject van 't passief) ia hier eigentiyk ibana (§ 140), maar wordt eelden (een voorbeeld, Ib. bl. 62, r. 16) er bij genoenid. Zoo be- teekent di^torwmg zoowel door hem wordt iets mi een rei geplaaiet als door hem wordt h^ zelf in een reigeplaatH, dat ook het bevindt zich op een rei kan beteekenen (zie b. v. Ib. bl. 13, r. 4 v. o., vgL ook Wdb. onder riaria). Zulk e^n passief moeten. w\i door een intransitief werkw. wedergeven; b. V. di-paeolhot ma htmdui tu (Ih, bl. U7 r. 15), hif naderde (weging zUten bÜ (letterlijk: door hem werd hig zelf nabjjf gebragi, hy zat naar ($ 86); nung tar^r aekparaaUnan, ^paimwai «mi tn torn, toen de gedaawteverwi»* eeling-rivier overgestoken was, klom h^qf^yan de oevers) natn" beneden; di- paondjap, h^ vleit zich neder (van een buffel), h\i bukt zich om zich door een kleinen jongen b. v. te laten bestijgen; «e i)okpateleng{hon) in 't Wdb. a, 't Werkw. panaei(hon) vertoont in *t passief ook panaei even als manaek (als transitief, bl. 94); het beteekent iets naar boven brengen; b. y. Au-panaei ma Aarambirta i, taai ik onze coeosnooten naar boven (aan boord) brengen. b. Naast paingot{hon) heeft men ook pasingot{hon)i paula{hon) vertoont in 't passief pauld (§ ^,'Aanm. 1). In plaats van dit laatste werkw. heeft D. pëkulah(kên), dat in 't passief pëhdak vertoont. e. Naast paima(Aon) vindt men in 't actief ook tnaima vooral in den her- haalden vorm (maima-ima); B. heeft mema (j 69). 't Schijnbare stamwoord (ima) is mij nooit voorgekomen. § 67. 3^. Verder heeft dit werkwoord den zin van: iets laten worden wat 't werkwoord waarvan het afgeleid is, voorstelt; b. r, pologo(hon), droog laten worden 't weder, d. i, wachten tot het droog is (logd); pa- lamun(hon), iets rijp laten worden, wachten iet iets r^p iê (malamun); pa- 131 jimUui^f(Jk<m)i iets vdweesm laten toardm , waekieB éoi ieie wdwaêteit is (ma- godattff); pttmoêaJbfkM), ietg éroog laten toorien^ waekien iot iets droog i$ (het op een akker gevelde hout om het te verbranden). De boven vermeldde werkwoorden deaer soort hebben in -t actief § 68. hm WO de aadruk op 't sabjeet is. Zoo t^ vaneen tdwaord trfgeldd zjn, hebben z^ dUijid een passiven vorm en dus ook nooit 't aanhechtsel. Men plaatst tevens aehter H telwoord 't subst. of sobstantieve voor- naamwoord» dat het getelde voorwerp voorstelt, en dan beteekent 't werkwoord, dat dit voorwerp te zamen met een te voren genoemd of te denken voorwerp dat getal uitmaakt; b. v. diriakhÊp nKmmk i tolu paopat sabunganna^ door hem werden gevangen drie kippen , vier met den haan (zie tólu en cpat in 't Wdb.j; ibana paduwa anggina (duwa), hij met zijn jongeren broeder ale den tweede; di-lejon tu ama$ig%dapaduwa4om' èu * papUu piso, door hem werd aan Oom gegeven zes spaansehe matten^ geven met een wapen (dat één spaansehe mat waard was); patolu o», deze (dag) medegerekend drie daget^ masak gadong^ di4éjon paduwa na busuk di y^ si-adji urang mandopa, toen de gadong's gaar waren^ werd door Mem aan / Adji U, M. ésn gegeven twee met een rotte, d« i. h^ gaf Adji U. M. twee gadongs waaronder een rotte. Diergel^ke vormen zijn blikbaar als passieve imperativen te verklaren, zoodat b. v. j^a^m beteekent; worde door ü drie gemaakt wat volgt, voeg er 't volgende bij om drie te maken. Met 't pronominale aanhechtsel na hebben zij adver- biale beteekenis, en duiden een dag aan, die geteld wordt na den dag, waarop men spreekt; b. v. patohtna, op den derden dag na heden, d. i. over-overmorgen; paopatna, den vierden dag, te tellen na dezen. Ter verklaring hiervan zal men tot 't actief- verbale substantief zyn toe* vlugt moeten nemen (?gl. } 126). M. w^kt niet af; b. ▼. papituna haroró ni bajo na dao anggo matana pasam- bilanna do, de zevende dag is de tijd, waarop de verre gasten komen, maar */ be- gin er van (van 't feest) w de negende; even zoo D. , met uitzondering van kli(ê' lün = patoluna. Een variatie van deze soort zijn de werkwoorden, die in 't actief § 69. / ma naast pa hebben. Meestal z^n ze van een mbstantief, waarvóór nog de praepozitie tn, afgeleid, 't Aanhechtsel hebben ze niet in 't actief, zoo ma 't voorhechtsel is; b. v. matuaek of patuaek(hon) (waar- * Zie Wdb. Bijv. 132 naast ook pakBhmeMJUm) in zwang is), een kind naar de rimer hfenge»; nudmbaha (dat ook intransitief gebezigd wordt), iets voer den numd be- êtemmen (letterlijjk: iets naar den mend verplatdeen). Van nudtmana, iets besinnen is de letterlqke beteekenis: iets naar H begin terplaaUen (tncma nit bona, f SO, Vm en vgl. D. alhier), 't Eenigste mg bekende voor- beeld van deze werkwoorden, dat niet van een substantief afgeleid is, is painro(kon) of maiuró^ dat de bepaalde beteekenis heeft van: een meisje doen komen, d. i. koopen om het een der zynen tot vroaw ie geven, terwijl M. paro(kon), dat in 't passief paró vertoont, met een andere beteekenis bezigt (een geest doen komen); vgl. bl. 180, c. D. bedgt in dit gevsl noch am noeh pa; b. ▼. MHa = maiumoua; tuberos, dat intransitief gebezigd wordt, hoeft er ook een meervoud {iubëresi, Ib. Ill.bl. 56). Ik vermoed, dat beiden uit T. z^n overgenomen, daar de praepozitie <n in D. au is; van daar baba milae = maiuaei. Ook turepar (bl. 78, Aanm^ moet overge- nomen z^n, daar D. keper nit {ka + ipar, bL 65, a.) in plaats van ipar bezigt. } 70. II. De tweede eoort levert slechts weinige voorbeelden op; b. v. padjopi (M.) van djqp; paeidungi *, waarnaast ook maeidnngi (dit slechts ' in H actief) van eidnnff; pandnngi (a. M.), iemand met igts begiftigen van andung* D. heeft pèkekei (Ib. bl. 96, r. 3) als meerv. van pëkeke(M)i vgl. mam- baU (bl. 103). 4 71. in. De derde êoori dezer werkwoorden wordt meestal met twee / objecten geconstrueerd, 't' Eerste of onmiddelijke object, dat in 't pas- sief subject is, is hier een geheel ander dan bij de eerste soort, waarvan 'teerste object hier 't tweede of middelijke is, dat door een praepozitie, meestal tu (bl. 106,4^, moet ingeleid worden. Deze werkw. beteekenen iets aan iemand geven om er mede te doen, wat H werkwoord, waarvan zij afgeleid g^, voordéU; b. v. papakation, iets te eten geven aan dieren, terwijl papahan(kon): een dier doen eten, voederen betee- kent; paoUoppon, iets aan iemand U zuigen geven, maxr paqtsop{kon), iemand doen zuigen; paimtppon, iets aan iemand te drinken geven, maar painum{kon), iemand doen drinken, 'n dier drenken: pabikkon, iets aan iemand op den echoot te dragen geven {pabing(hon) is mij nooit voorge- /■■ b. V. ata da-pasidungi ma hoiuhuton i, dan vorde er een einde gemaakt aan die aangelegenheid. 133 komen), van mangabing; padjutfjukkon, iets aan iemand ep 't hoofd ie dragen ffeven {padju^jnngihfm) is m^' nooit voorgekomen), van mandju» djung; pasalihon, iets aan iemand te leen geven, maAr pasali(kon)y ie- mand laten leenen (gerijven met hem geld te leenen), van marsaU (bl. 100, Janm.); pa9u6uUon (Ib. bL 188, r. 5), iets aan iemand ter ver- Haring cpgeven {hem raadplegen om mteluUeel omirent iets te geven); pa- ruhon ({ 8), een grond aan buffels te heérappelen geven ^ in tegenstelling van mangaruhon (buffels bezigen om een grond te betrappelen), en ma- ngaru (een grond betrappelen van buffels), van aru. Van paruhon en ma- ngaru beiden is het object de grond, maar 't subject verschillend, daar het in 'teerste werkw. de persoon is, die den grond door trappelen be- werkt hebben wil, maar in 't tweede de buffels, die de bewerking uit- voeren, terwijl bij mangaruhon de buffels 't eerste of onmiddelijke object zijn, en de grond 'tmiddelijke of tweede, dat met tu moet worden in- geleid. Ook deze soort kan 't subject zelf tot object hebben; zoo b. v. 