Thet Oera Linda bok. Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Eigendom der familie Over de Linden, aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door Dr. J. G. Ottema. Tweede Uitgave
Tha drêi as et lucht fon êr tore vppet. ronddêl falde, sa-r that al fèlo wêpende manna wra burchwal wêron. Nw gvng-er to vmbe tha klokke to lettane, tha et wêre to let, Er tha wêre rêd wêre, wêron al twa thusand ina wêr vmbe tha porte to rammande. Strid hwilde thervmbe kirt, 113 vertrokken waren, kwam de vorst en legde een plank neder op de zee en over de straat (de Sond). Toen de vorst de brug gereed had, stapte de waakzaamheid daarover het land uit, en het verraad klom op zijn zetel. In plaats van de oevers te bewaken , spanden hij hunne paarden voor hunne sleden, en reden naar Schoonland. Doch de Schoonlanders , die begeerig wa- ren naar het land hunner voorvaderen, kwamen naar de De- nemarken, Op een heldere nacht kwamen zij alle. Nu zei- den zij, dat zij recht hadden op het land hunner voorva- deren, en terwijl men daarover streed, kwamen de Finnen in de verlatene dorpen en liepen met de kinderen weg. Daardoor en dat zij geene goede wapenen hadden, deed hun de strijd verliezen en daarmede de vrijheid, want de Magy werd meester. Dat kwam daar van daan, dat zij Fryas tex niet lazen en hare raadgevingen verwaarloosd hadden. Er zijn sommigen, die meenen, dat zij door de Graven verraden zijn, en dat de maagden dat al lang bespeurd hadden. Doch zoo dra iemand daarover spreken wilde, werd hem de mond gesnoerd met gouden ketens. Wij kunnen daarover niet oordeel vellen, maar wij willen u toeroepen: Verlaat u niet te zeer op de wijsheid en deugd noch van uwe vorsten noch van uwe maagden; want zal het stand houden, dan moet iedereen waken over zijn eigene hartstochten en voor het algemeene welzijn. Twee jaren daarna kwam de Magy zelf met eene vloot van lichte booten om de Moeder van Texland en de lamp te rooven. Deze booze daad bestond hij bij nacht in den winter bij stormweder , terwijl de wind gierde en de hagel tegen de vensters kletterde. De torenwachter, die meende , dat hij wat hoorde, ontstak zijne toorts. Zoodra als het licht van den toren op het ronddeel neder viel, zag hij dat reeds vele gewapende mannen over de burgtwal waren. Nu ging hij om de klok te luiden, doch het was te laat. Eer de wacht gereed was, waren reeds twee duizend in de weer om de poort te rammeijen. De strijd duurde daarom kort, 8 114 hwand thrvehdam tha wêra navt nên gode wacht halden nêde, kêmon alle om. Hwil that alrek drok to kámpane wêre, was thêr en wla Fin to thêre flête jefta bedrum fon thêre Moder ingiupth, ând wilde hja nêdgja. Tha thju Moder wêrd-im of that er bek- wàrd tojênst tha wàch strumpelde. Thâ-r wither vpa bên wêre stek er sin swêrd to ir buk in segsande, nilst min kul navt sâ skilst min swêrd ha. After im kêm en skiper fona Dênemar- ka, thisse nam sin swêrd Änd hif thene Fin thrvch sin hole. Thêrut flâät swart blod ând thêrvr swêfde-n blâwelogha. Thi Magy lêt thju Moder vpa sinra skip forplêgja. Als hju nw wither alsa fêre hèl ând bêter wêr that hju fäst sprêka machte, sêide thene Magy that hju mit fâra moste, tha that hju hira foddik ând fâmna halda skolde, that hju en stàt skolde nyta sà hâch as hju to fara na nêde kenth. Forth sêide-r thât hi hiri frêja skolde in ajnwarde fon sinum forsta, jef er mâster skolde wertha over alle lànda ánd folkra Fryas. Hi sêide that hju that bijâe ând biĳjechta most, owers skolde-r vnder fêlo wêja sterva lêta. As er thêr after al sinra forsta om ira lêger to gadurad hêde frêjer lûd, Frâna vrmites 1 klârsjande biste most m.ênis segsa of ik mâster skil wertha over alle lânda ând folkra Fryas. Frâna dêde as melde hja him navt. To lônga lesta êpende hju hira wêra änd kêth, min âgun wrde thjûstred, tha that ôre ljucht dêegth vp in minara sêle. Jes, ik sja-t. Hark Irtha ând wês blyde mith my. Vndera tydum that Aldland svnken is, stand thju forma spêke fon thet Jol an top. Thèêrnei is hju del gvngen ând vsa frydom mith tham. As er twaspêka jeftha 2000 jer del trûled heth, sà skilun tha svna vpstonda thêr tha forsta änd prestera trvch hordom bi-t folk têled häve, ând tojenst hjara tàta thjugha. Thi alle skilun trvch mort swika, men hwat hja kèth häve skil forth 115 want omdat de krijgslieden geene goede wacht gehouden hadden, kwamen allen om. Terwijl iedereen druk aan het vechten was, was er een leelijke Fin in de fleete of het slaapvertrek van de Moeder binnen geslopen, en wilde haar geweld aandoen. De Moeder weer- de hem af, dat hij ruggelings tegen de wand tuimelde. Toen hij weder op de been was, stak hij haar zijn zwaard in de buik, zeggende: wit gij mijne roede niet, zoo zult gij mijn zwaard hebben. Achter hem kwam een zeeman van de Denemarken , deze nam zijn zwaard en kloofde den Fin den kop. Daaruit stroomde zwart bloed en daarboven zweefde eene blaauwe vlam. De Mâgy liet de Moeder op zijn schip verplegen Toen zij nu zoo verre hersteld en beter was , dat zij helder spreken konde, zeide de Magy, dat zij met hem mede varen moest, doch dat zij hare lamp en hare maagden zoude behouden, dat zij een staat zoude voeren, zoo hoog als zij nooit te vo- re1 gekend had. Voorts zeide hij, dat hij haar vragen zoude in tegenwoordigheid van zijne voornaamsten, of hij meester zoude worden over alle landen en volken van Frya. Hij zeide dat zij dit bevestigen en verzekeren moest, anders zoude hij haar onder vele smarten laten sterven. Toen hij daarna alle zijne voornaamsten om haar leger vergaderd had, vroeg hij luide: Frana, vermits ge helderziende zijt, moet gij mij eens zeggen of ik meester zal worden over alle landen en volken van Frya. Frana deed, als sloeg zij geen acht op hem. Ten langen laatste opende zij hare lippen, en sprak: Mijne oogen worden verduisterd, doch het andere licht daagt op in mijne ziel. Ja, ik zie het. Hoor Irtha, en wees blijde met mij. In de tijden, dat Atland verzonken is, stond de eerste spaak van het Juul in top. Daarna is zij nedergegaan en onze vrij- heid met haar. Als het twee spaken of twee duizend jaren nedergewenteld heeft , zullen de zonen opstaan , die de vorsten en priesteren in ontucht bij het volk geteeld hebben, en te- gen hunne vaderen getuigen. Die allen zullen door moord bezwijken ; maar wat zij verkondigd hebben , zal voortdurend 116 bilywa And frûchdber wertha in-a bosma thèra kloke mân- niska, alsa lik gode sèdum thêr del lèid wrde in thinra skât. Jeta thûsand jèr skil thju spêke then del nyga ând al màra syga anda thjusternesse And in blod, ovir thi utstirt thrvch tha laga thêr forsta nd prestera. Thêrnêi skil thet mornerâd wither anfanga to glora. Thit sjande skilun tha falska forsta ând prester alsamen with frydom kámpa ând woxelja, men frydom, ljafde And éndracht skil-et folk in hjara wach nêma And mit thet jol risa uta wla pol. Thàt rjucht thät erost al- lena glorade, skil than fon lêjar laja to-n logha wertha. Thát blod thêra Argum skil ovir thin lif strâma, men thu ne mügth et navt to thi nêma. To tha lesta skil thät feninige kwik ther vp âsa And thérof sterva. Alle wla skêdnese tham tor- sunnen send vmbe tha forsta Ánd prestera to boga, skilun an logha ofred wertha. Forth skilun al thinra bern mith frêtho lêva. Thâ hju utspreken hêde, sêg hju del. Men thene Mâgy tham hja navt wel forstàn hêde krêth, ik häv thi frêjeth, jef ik bâs skilde wertha ovir alle lânda áând folkra Fryas, ând nw häste to en other sproken. Frâna rjuchte hiri wither, sach im star an ând kèthe: êr sjugun etmelda om send, skil thin sêle mitha nacht- füglon to tha grâwa omme wâra änd thin lik skil ledsa vppa bodem fona se. Êl wel sêrde thene Magy mith vrborgne wo- din, segs men thát ik kvme. Forth sèider to jenst ên sinar rakkarum, werp that wif vr skippes bord. Althus wèêr-et ende fon-re leste thêra Moderum (*). Wrèke willath wi thér vr pavt ne hropa, tham skil tyd nima. Men thûsand wâra thûsand mêl willath wi Frya äfternci hropa : wâk-wäk-wâk. Ho-t thene Magy forth vrgvngon is. Nêi that thju Moder vrdên was, lêt-er tha foddik ánd tha fämna to sina skip to brenga bijunka alle in- (*) Verg. bl 4. 117 blijven en vruchtbaar worden in den boezem der kloeke men- schen, gelijk goede zaden die neergelegd worden in uwen schoot. Nog duizend jaren zal de spaak naar beneden dalen en al meer neder zijgen in de duisternis en in het bloed over u uitgestort door de lagen der vorsten en priesteren. Daarna zal het morgenrood weder aanvangen te gloren. Dit ziende zullen de valsche vorsten en priesters allen te zamen tegen de vrijheid kampen en worstelen ; maar vrij- heid, liefde en eendracht zullen het volk in hare hoede ne- men, en met het juul uit de vuile poel rijzen. Het licht , dat eerst alleen gloorde, zal dan van lieverlede tot eene vlam worden. Het bloed der boozen zal over uw ligehaam stroo- men , maar gij moogt het niet tot u nemen. Ten laatste zal het vergiftige gedierte daarop azen en daarvan sterven. Alle vuile geschiedenissen, die verzonnen zijn om de vorsten en priesteren te roemen, zullen aan de vlam geofferd worden. Voortaan zullen alle uwe kinderen in vrede leven. Toen zij uitgesproken had, zeeg zij neder. Maar de Magy, die haar niet wel verstaan had, schreeuwde: ik heb u gevraagd of ik meester zoude worden over alle landen en volken van Frya, en nu hebt gij tot een ander gesproken. Frana richtte zich weder op, zag hgm strak aan en sprak: eer zeven etmalen om zijn, zal uwe ziel met de nachtvogels bij de graven rond waren, en uw lijk zal liggen op den bodem van dezee. Heel goed, zeide de Magy met verkropte woede , zeg maar dat ik kom. Vervolgens zeide hij tot zijn gerigtsdienaars: werpt dat wijf over scheepsboord. Zoo was het einde van de laat- ste der Moeders. Wraak willen wij daarover niet roepen, die zal de tijd nemen. Maar duizendwerf duizendmaal willen wij Frya naroepen : waak ! waak ! waak ! Hoe het den Magy verder gegaan is. Nadat de Moeder vermoord was, liet hij de lamp en de maagden naar zijn schip brengen, benevens allen inboe- 118 bold thêr im likte. Forth gvng er thät Flymâr vp, hwand hi wilde tha fam fon Mêdèasblik jeftha fon Stàvora gabja And tham to Moder mâkja. Tha thêr wèêron hja vp hjara hodum brocht. Tha stjurar fon Stâvora ând fon thät Alderga hêdon hini gêrn to jonis togen, men tha grâte flâte wêre vppen fêre tocht ût. Nw gvngon hja to ánd foron mith hjra littige flâte nêi Mèdéasblik änd hildon hja skul after thât ly thêra bâmun. Thi Mâgy nâkade Mêdcasblik bi helle dêi ând skynander svnne. Thach gvngon sina ljuda drist wêi vppera burch to runnande. Men as allet folk mith tha bôtum land was, kêmon vsa stjurar utêre krêke wêi ând skàton hjara pila mith târbarntin bollam vp sinra flâte. Hja wêron alsa wel rjucht that fêlo sinra skêpun bistonda anna brônd wêron. Tham vppa skêpun wachton, skâton àk nêi vs thà, thach thát ne rojade nawet. As er to lesta en skip al barnande nèêi-t skip thes Mâgy dryf, bifel-er sin skiper hi skolde of- - hâde, men thene skiper that wêre thene Dênemarker thêr thene Fin felad hêde, andere, thv hest vse Bremoder nêi tha bodem fona s@ svnden to meldande thatste kvma skolde, thit skoste thrvch tha drokhêd wel vrjetta; nw wil ik njude thatste thin word jecht. Thi Mâgy wild-im ofwêra; men thene skiper, en áfte Fryas ând sterik lik en jokoxe, klipade bêda sinum hônda om sin hole ánd hif hini vr bord into thät wellande hef. Forth hês er sin brune skild an top änd for rjucht to rjucht an nêi vsa flâte. Thêrthrvch kêmon tha fâmna vnforlet to vs, men tha foddik was utgvngen änd nimman wiste ho-t kêmen was. Tha hja vppa vnfordêne skêpa _ hêradon, that thene Mâgy vrdrvnken was, brûde hja hinne, hwand tha stjurar thêra mêst Dênemarkar wêron. Nei that tha flâte fer enoch ewèi wèêre , wendon. vsa stjurar ând skâton hjara barnpila vppa tha Finna del. Thâ tha Finna thus sagon, ho hja vrrêden wêron, hlip alrik thrvch vr ekkorum áând thêr nêre lônger nên hêrichhèd ui bod. To thisre stonde run tha wêre hju ut 119 del, die hem behaagde. Vervolgens ging hij het Flymeer op, want hij wilde de maagd van Medeasnlik of van Stavo- ren rooven, en die tot Moeder aanstellen. Doch daar waren zij op hunne hoede gebracht. De zeelieden van Sta- veren en Alderga waren hem gaarne te gemoet getrokken, maar de groote vloot was op eene verre tocht uit. Nu gingen zij heen en voeren met hunne kleine vloot naar Medeasblik en hielden zich schuil achter de luwte der boomen. De Magy naderde Medeasblik, bij helderen dag en schijnende zon. Evenwel gingen zijne manschappen stoutweg op de burgt aanstormen. Maar als al het volk met de booten geland was, kwamen onze zeelieden uit de kreek weg en schoten hunne pijlen met brandende terpentijnballen op zijne vloot. Zij waren zoo goed gericht, dat vele van zijne schepen terstond in brand waren. Die op de schepen de wacht hielden , schoten ook naar ons, doch zij raakten niets. Toen ten laatste een schip al brandende naar het schip van den Magy dreef, beval hij zijn stuurman af te houden , maar die stuurman was de Denemarker, die den Fin geveld had; deze zeide: gij hebt onze Eeremoeder naar den bodem van de zee gezonden om te melden, dat gij komen zoudt, dat zoudt gij door de drukte wel vergeten ; nu wil ik zorgen, dat gij uw woord gestand doet. De Magy wilde hem afweren, maar de stuurman een echte Fries en sterk als een jukos, klemde beide handen om zijn hoofd en tilde hem over boord in de golvende zee. Vervolgens heesch hij zijn bruin schild in top en voer recht toe recht aan naar onze vloot. Daardoor kwamen.de maagden ongedeerd bij ons, maar de lamp was uitgegaan, en niemand wist, hoe het gekomen was. Toen zij op de onvernielde schepen hoorden, dat de Magy ver- dronken was, trokken zij weg, want de zeelieden daarvan waren meest Denemarkers. Nadat de vloot ver genoeg was, wenden onze zeelieden en schoten hunne brandpijlen op de Finnen af. Toen de Finnen dat zagen en hoe zij verraden wa- ren, liep alles door elkander en er was langer geen gehoor- zaamheid noch bevel. Op dat tijdstip hiep de bezetting hen uit 120 têre burch. Tham navt ne fljuchte , werth afmakad, ând thêr fljuchte fvnd sin ende into tha polum fon et Krylinger wald. Nêischrift. Thâ tha stjurar an da kreke lêjon was thêr en spotier fon ut Stavora mank, thêr sêide, Mèdêa mei lakkja, sa wi hyr ut hjra burch reda. ‘Thêrvmbe hávon tha fäâmna thju ‘krêke Médea mêi lakkja (*) hêten. Tha bêrtnissa thêr afternèi skêd send, mêi alra mannalik hügja. Tha fàmna hagon tham nei hjara wysa to tella ând wel biskriwa lêta. Thêrvmbe rêkenjath wi hirmitha vsa arbèd fvlbrocht. Held. En d estf omsmteBoik (*) Medemi lacus. 121 de burgt. Die niet vluchtte werd afgemaakt en die vluchtte vond zijn einde in de poelen van het Krylinger woud. Naschrift. Toen de zeelieden in de Kreek lagen, was er een spotter uit Staveren onder hen, die zeide Medea mag wel lachen, als wij haar uit hare burgt redden. Daarom hebben de maagden die Kreek Medeameêilak kia genoemd. De ge- beurtenissen , die daarna geschied zijn, mogen iedereen heu- gen. De maagden behooren die op hare wijze te verhalen en goed te laten beschrijven. Daarom rekenen wij hiermede on- zen arbeid volbracht. Heil. Bunte evans esb ook Tha skrifta fon Adelbrost ând Apollonia. Min nôm is Adelbrost svn fon Apol ánd fon Adela. Thrvch min folk ben ik kêren to Grêvetman ovira Linda wrda. Thêr- vmbe wil ik thit bok forfolgja vp alsa dênera wisa as mine mem sproken heth. Nêi that thene Mâgy felt was nd Fryasburch vp stel brocht, most er en Moder kêren wertha. Bi-ra lêva nêde thju Moder hira folgstera navt nômth. Hira lerste wille was sok ând narne to findne. Sjugun mônatha äfter werth er en mêna acht bilidsen ánd wel to Grênegâ (*) ut êrséke that anna Saxanamarka pâlth. Min mem werth kêren, men hju nilde nèn Moder nêsa. Hju hède heth lif minar tàt hrêd, thêr- thruch hêden hja ekkorum lyaf krêjen Ând nw wildon hja âk gâdath wertha. Fèlon wildon mim mem fon er bislut of- brenga; men min mem sêide, en Éremoder âcht alsa rên in -ra mod to wêsane as hja buta blikt ând êven mild far al hjara bern. Nêidam ik Apol nw lyaf hâv boppa ella in wralda, sâ ne káân ik sâ-ne Moder navt nêsa. Sà sprek Ánd kêth Adela, men tha Ôra burchfâmna wildon algâder Moder wêsa. Alrek stât thong fori sinera àjne fam ând nilde navt fyra. Therthrvch nis er nêne kêren ând heth rik thus bandlâs. Hyr äfter müg-it bigripa. Ljudgêrt, tham kêning thêr hêmesdêga fallen is, was bi thêre Moder-is lèva kêren blikbêr trvch alle stâtha mith lyafde ând trjvw. Heth wêre sin torn vmbe vppin eth gräte hof to Dok-hêm(-{)to hê- mande , ând bi thêre Moder-is lêva wrd-im ther grâte êr biwêsen, hwand et wêre immer sa ful mith bodon And riddarum fon hêinde ând fère as m-à to fora na nêde sjan. Tach nw wêr-er ênsèm and (*) Grênegâ, Groningen. (t) Dokhêm, Dokkum. De schriften van Adelborst en Apollonia. Mijn naam is Adelborst, de zoon van Apol en Adela. Door mijn volk ben ik gekozen tot Grevetman over de Landa-oorden. Daarom wil ik dit boek vervolgen, op zooda- nige wijze als moeder gesproken heeft. Nadat de Magy verslagen was en Fryasburgt op stel gebracht, moest er eene Moeder gekozen worden. Bij haar leven had de Moeder hare opvolgster niet genoemd. Haar uiterste wil was weg en nergens te vinden; Zeven maanden daarna werd eene algemeene vergadering belegd en wel te Grenega , uit oorzaak dat het aan de Saksanamarken paalt. Mijne moe- der werd gekozen, maar zij wilde niet Moeder wezen. Zij had het leven mijns vaders gered, daardoor hadden zij elkander lief gekregen, nu wilden zij ook in het huwelijk treden. Ve- len wilden mijne moeder van haar besluit afbrengen ; maar mijne moeder zeide: eene Heremoeder behoort zoo rein in haar gemoed te zijn, als zij uitwendig schijnt, en even lief- derijk voor al hare kinderen. Naardien ik nu Apol lief heb boven alles in de wereld, zoo kan ik zulk eene Moeder niet wezen. Zoo sprak en redereerde Adela, maar de andere burgtmaag- den wilden alle Moeder wezen. Elke staat dong mede voor zijne eigene maagd en wilde niet toegeven. Daardoor is er geene gekozen, en het rijk dus bandeloos. Uit het volgonde moogt gij het begrijpen. Liudgert de koning die onlangs ge- storven is, was bij het leven der Moeder gekozen , blijkbaar door alle staten met liefde en vertrouwen. Het was zijne beurt op het groote hof te Dokhem te wonen; en bij het le- ven der Moeder, werd hem daar groote eer bewezen; want het was er altijd zoo vol boden en ridders, als men er nooit te voren gezien had. Doch nu was hij eenzaam en verlaten ; 124 vrlêten, hwand alrek wêre ange that-er him mâster skolde mâkja boppa heth rjucht ând welda &-lik tha slàvona kêninggar. Elk forst wânde forth that-er enoch dêde as er wàkade ovir sin âjn stât; Ánd thi ên ne jèf nawet tà antha ôthera. Mith-êra burchfàmna gvng-et jeta ärger to. Alrek thisra bogade vppira âjne wisdom Ând sahwersa tha Grêvetmanna awet dêdon buta hjam, sâ wrochten hja mistryvwa bitwiska tham and sinum Ijudum. Skêder en sêke thêr fêlon stàtha trof änd hêde mân thju rêd êner fâm in wnnen, sà kêthon alle ôthera that hju sproken hêde to fêre fon hjra ájne stàt. Trvch althus dênera renka brochton hja twyspalt in ovira stàtha nd torendon hja that band sâdêne fon ên, that et folk fon tha ênne stât nythich wêre vppet folk fon en ora stât ând fàret alderminesta lik ferhêmande biskôwade. Thju fère thêra is wêst that tha Gola jeftha Trowyda vs al-et lànd of wnnen häven al ont thêre Skelda Ánd thi Magy al to thêre Wrsâra. Ho-r thêrby to gvngen is, heth min mem vntlêth, owers nas thit bok navt skrêven ne wrden, afskên ik alle hàpe vrlêren häv that-et skal helpa thà bâta. Ik ne skryw thus navt inna wân, thet ik thérthrvch thet länd skil winna jeftha bihaldane, that is minra achtne vndvalik. Ik skryw allena fàr et Äfter kvmande slacht til thju hja algâdur wêta müge vp hvdêna wisa wy vêrlren gvnge, Ánd tha alra mannalik hyr ut lêra mêi that elk kwâd sin gêja têlath. My heth mán Apollônja hêten. Twyia thritich dêga nei mám hira dâd heth mán Adelbrost min brother vrslêjen fonden vppa wârf, sin hawed split ând sina lithne ût ên hrêten. Min tât thêr siak lêide is fon skrik vrsturven. Thâ is Apol min jungere brother fon hyr nêi thêre westsyde fon Skênlând faren. Thêr heth er en burch ebuwad, Lindasburch (*) hêten, vmbe dâna to wrekane vslêth. Wr.alda heth-im thêr to fêlo jêra lê- nad. Hy het fif svna wnnen. Altham brengath thêne Magy skrik (*) Lindasburch, op Kaap Lindanaes, Noorwegen. 125 want iedereen was bevreesd, dat hij zich meester zoude ma- ken boven het recht, en heerschen gelijk de slavenkoningen. Elk opperhoofd waande voorts, dat hij genoeg deed, als hij waakte over zijn eigen staat, en de een gaf niets toe aan den ander. Met de Burgtmaagden ging het nog erger toe. Elk van haar boogde op hare eigen wijsheid, en wanneer de Grevetmannen iets deden buiten haar, verwekten zij wantrouwen tusschen hem en zijn volk. Geschiedde er eene zaak, die vele staten betrof , en had men de raad van eene maagd ingewonnen, dan riepen alle andere, dat zij gesproken had ten voordeele van haar eigen staat. Door dusda- nige ranken brachten zij tweespalt over de staten, en tornden zij den band zoodanig van een, dat het volk van de eene staat nijdig was op het volk van de andere staat. en voor het allerminste als vreemdelingen beschouwde. Het gevolg daarvan is geweest, dat de Golen of Truwenden ons al het land afgewonnen hebben tot aan de Schelde, en de Magy tot aan de Wesara. Hoe het hierbij toegegaan is, heeft mijne moeder uitgelegd , anders was het boek niet geschreven geworden, ofschoon ik alle hoop ver- loren heb, dat het helpen zal ten bate. Ik schrijf dus niet in den waan, dat ik daardoor het land zal winnen of behou- den, dat is mijns achtens ondoenlijk. Ik schrijf alleen voor het nakomende geslacht, opdat zij al te zamen mogen weten , op hoedanige wijze wij verloren gingen, en opdat ieder daaruit leeren mag. dat alle kwaad zijne straf teelt. Mij heeft men Apollonia genoemd. Tweemaal dertig dagen na moeders dood, heeft men Adelbrost mijn broeder verslagen gevonden op de werf, zijn hoofd gespleten , en zijne leden uiteengereten. Mijn vader, die ziek lag, is van schrik ge- storven. Toen is Apol mijn jongere broeder, van hier naar de westzijde van Schoonland gevaren. Daar heeft hij eene _ burgt gebouwd, Lindasburgt geheeten, om vandaar ons leed te wreken. Wralda heeft hem daartoe vele jaren geleend: Hij heeft vijf zonen gewonnen. Die alle brengen den Magy schrik « 126 And min brother gôma. After mâm ând brother-is dâd send tha fromesta fon-ut-a lândum to ekkôrum kvmen, hja havon en bànd sloten Adelbând hêten. Til thju vs nên leth wither- fàra ne skolde, hävath hja my Änd Adelhirt min jungste bro- ther vpper burch brocht, my by tha fâmna ând min brother by tha wêrar. ThÀ ik thritich jêr wêre heth mân my to Burchfâm kêren, ând thà min brother fiftich wêre, werth-er kêren to Grêvetman. Fon máâm-is syde wèêre min brother thene sexte, men fon tât his syde there thride. Nêi rjucht machton sine Äfterkvmande thus nên overa Linda äfter hjara nômun navs ne fora, men alra männalik wildet häva to êre fon mina mâm. Thêr to boppa heth mán vs ák en of- skrifte jêven fon thet bok thêra Adela follistar. Thêr mitha ben ik thet blydeste , hwand thrych min mám hjra wisdom kèm-et in wralda. In thas burch háv ik jeta ôra skrifta fvnden, thêr navt in -t bok ne stan , ák lovsprêka ovir min mám, altham wil ik äfter skriva. Thit send tha nêilêtne skrifta Brunnos, ther skrywer wêsen is to thisre burch. After that tha Adela follistar ella hêde lèêta overskryva elk in sin rik, hwat wryt was in vppa wàgarum thêra burgum, bisloton hja en Moder to kjasane. Thêrto wärth en mêna acht bilèid vp thisra hêm. After tha forme rèd Adelas wârth Tüntja bifolen. Ak skoldet slâcht háve. Thach nw frêge min Burchfâm thet wort, hju hêde immerthe wênich wêst thât hju Moder skolde wertha, ut êrsêke thâát hju hyr vpper burch sat, hwana mêst alle Moderum kêren wêron. Tha hju thet word gund was, êpende hju hira falxa wêra ânde kêth: I alle skinth árg to heftane an Adelas rêd, tha thât ne skil thêrvmbe min mvla navt ne sluta ner snôra. Hwa tach is Adela ând hwâna kvmt et wêi thâtster sokke hàge love to swikth. Lik ik hjuddêga is hju to fara hyr Burchfam wêst. 127 en mijn broeder room aan. Na den dood van mijne moeder en mijn broeder, zijn de braafsten van onze landen te zamen gekomen en hebben een verbond gesloten, Adelbond geheeten. Opdat ons geen leed wedervaren zoude, hebben zij mij en mijn jongsten broeder Adelhirt op de burgt ge- bracht, mij bij de maagden en mijn broeder bij de krijgs- lieden. Toen ik dertig jaren oud was, heeft men mij tot Burgtmaagd gekozen, en toen mijn broeder vijftig was, werd hij gekozen tot Grevetman. Van moeders zijde was mijn broeder de zesde, maar van vaders zijde de derde. Naar recht mochten dus zijne nakomelingen niet overa Linda achter hunne namen voeren; maar iedereen wilde het heb- ben ter eere van mijne moeder. Daarenboven heeft men ons ook een afschrift gegeven vanhet boek van Adela’s aan- hangers. Daarmede ben ik het meest verheugd, want door mijner moeder wijsheid kwam het in de wereld, In de burgt heb ik nog andere geschriften gevonden, ook lofspraken over mijne moeder, die alle wil ik hier achter schrijven. Dit zijn, de nagelaten geschriften. van Bru- no, die schrijver geweest is op deze burgt. Nadat de aanhangers van Adela alles hadden laten overschrijven, elk in zijn rijk, wat op de wanden der burgten gegrift was, be- sloten zij eene Moeder te kiezen. Daartoe werd eene gemeene vergadering belesd op deze hiem. Naar de eerste raad van Adela werd Teuntja aanbevolen. Dit zoude ook geslaagd zijn, doch nu vroeg mijne Burgtmaagd het woord : zij was altijd in de meening geweest, dat zij Moeder zoude worden, uit oorzaak dat zij hier op de burgt zat, van waar meest alle Moe- ders gekozen waren. Toen haar het woord gegund was, opende zij hare valsche lippen en sprak: Gij allen schijnt zeer te hechten aan Adelas raad; doch dat zal daarom mijn mond niet sluiten noch snoeren. Wie toch is Adela en waar komt het van daan, dat gij haar zulken hoogen lof toezwaait ? Gelijk ik tegenwoordig, zoo is zij te voren hier Burgtmaagd geweest ; 128 Tha is hju thêr vmbe wiser jefta bêtre as ik ând alle ôthera, jefta is hju mâr stelet vppvsa sêd änd plêgum. Hwêre thät et fal, sâ skolde hju wel Moder wrden wêsa, thâ hju thêrto kéren is, men nêan hju wilde rêder ennen bosta ha mith all joi nd nochta thêr er anebonden send, in stêd fon ênsum far over hjam Änd et folk to wâkane. Hju is êl klarsjande, god, men min âgne ne send fêr fon vrihjustred to wêsane. Ik hâv sjan thât hju hira fryadelf herde minth, nw god, thät is lovelik , men ik háv forther sjan thát Tüntja Apol-is nift is. Wyder wil ik navt ne sedsa. Tha forsta bigripon êl god, hwèr hju hly sochte, men emong et folk kêm twyspalt, Ând nêidam thet maradêl fon hyr wei kêm, wilde-t Tüntja thiu êre navt ne guna. Rêdne wrde stopth, tha saxne tâgon uta skâdne, men thêr ne wâárth nêne Moder kêren. Kirt âfter hêde annen vsera bodne sin makker fáleth. Til hjuddega hêde der frod wêsen, thêrvmbe hede min Burch- fm orlovi vmb-im buta tha lândpâla to helpane. Thach in stéd fon im to helpane nêi thet Twiskland, alsa fljuchte hju selva mith im overe Wrsara Ând forth nêi tha Mâgy. Thi Magy tham sina Fryas svna hagja wilde stald-iri as Moder to Godaburch et Skênland, men hju wilde màr, hju sêid-im thát sahwersa hi Adela vpruma koste, hi mâster skolle wertha over êl Fryas land. Hju wèêr en fyand fon Adela sêide hju, hwand trvch hjra renka nas hju nên Moder wrden. Sah- wersa hy hir Texland forspreka wilde, sa skolde hjra boda sina wichar to wêiwyser thjanja. Al thisse sêka heth hjra boda selva bilyad. Thet Öthera skrift. Fiftian monatha nêi thêre lerste acht wêr-et Frjunskip jeftha Winnemônath. Alleramânnelik jef to an mery 129 doch is zij daarom wijzer‘en beter als ik en alle andere? of is zij meer gesteld op onze zeden en gewoonten? Was dat het geval , dan zoude zij wel Moeder geworden zijn, toen zij daar- toe gekozen is, maar zij wilde liever een huwelijk hebben met alle vreugde en genoegens, die daaraan verbonden zijn, in plaats van eenzaam over haar zelve en het volk te waken. Zij is zeer helderziende, goed , maar mijne oogen zijn verre van verduisterd te wezen. Ik heb gezien dat zij haren echtgenoot grooteliĳjks bemint, nu goed, dat is loffelijk , _ maar ik heb verder gezien, dat Teuntje Apols nicht is. Wij- ders wil ik niets zeggen. De voornaamsten begrepen heel goed , waar zij luwte zocht, maar onder het volk kwam tweespalt, en, naardien het meer- derdeel van hier kwam , wilde het Teuntje die eer niet gun- nen. De redeneringen werden geëindigd: de messen uit de scheede gehaald, en er werd geene Moeder gekozen. Kort daarop had een van onze boden zijn makker geveld. Tot nu toe was hij braaf geweest, daarom had mijne Burgtmaagt verlof hem buiten de landpalen te helpen. Doch, in plaats van hem te helpen naar het Twiskland, zoo vluchtte zij zelve met hem over de Wesara en voorts naar den Magy. De Magy, die zijne Fryaszonen behagen wilde, stelde haar aan als Moeder op Godaburgt in Schoonland ; maar zij wilde meer, zij zeide hem dat, bijaldien hij Adela uit den weg ruimen konde, hij mees- ter zoude worden over geheel Fryas land. Zij was eene vij- andin van Adela, zeide zij, want door hare ranken was zij geene Moeder geworden. Bijaldien hij haar Texland wilde toezeggen , zoude haar bode zijne krijgslieden tot wegwijzer dienen. Al deze zaken heeft haar bode zelf beleden. Het tweede geschrift. Vijftien maanden na deze laatste algemeene vergadering was het Vriendschaps of Winnemaand. Iedereen gaf toe aan 9 150 mery fru Ánd bly, ând nimman nêde diger than to Äkane sina nocht. Thach Wr.alda wild vs wysa, thät wâkendom navt vrgamlath wrde ne mêi. To midne fon-et fêst fyrja kêm nê- vil to hullande vsa wrda in thikke thjusternise. Nocht runde wêi, tha wâkendom nilde navt ne kêra. Tha strandwâkar wêron fon hjara nêd fjura hläpen ánd vppa tha topâdum nas nênen to bisja. Thâ nêvil ewêi tâch, lokte svnne thrvch tha rêta théra, wolkum vp irtha. Alrek kêm wither ut to juwgande ând to jolande, thet jungk folk täch sjongande mitha gürbàm(*)ând thisse overfulde luft mith sina liaflika âdam. Men thahwila thêr alrek in nocht bâjada, was vrrêd lând mith horsum ând ridderum, Lik alle Árga wèêron hja helpen thrvch thjusternisse, ând hinne glupath thrvch Linda waldis pâda. To fra Adelas dure tagon twilif mangêrtne mith twilif lämkes ând twilif knâpa mith twi- if hoklinga, en junge Saxmän birêd en wilde bufle, thêr er selva fensen hêde Ând tÂmad. Mith allerlêja blomma wêron hja siarad, ánd tha linnen tohnekna thêra mängêrtne wêron om- borad mith gold ut-er Rêne. Thâ Adela to hira hus ut vppet slecht kêm, fol en blomrêin del vppira hole, alle juwgade herde ând tha tot-horne thêra knâpum gûldon boppa ella ut. Arme Adela, ârm folk, ho kirt skil frü hir bydja. Thâ thju lônge skâre ut sjocht wèêre kêm er en hloth mâgjara ridderum linrjucht to rinnande vp Adelas hêm. Hira tàt ánd gâde wêron jeta vppa stoppen- benke sêten. Thju dure stanl êpen ánd thêr binna stand Adelbrost hira svna. As er sach ho sina eldra in frêse we- ron, gripter sine bôge fon-ere wàch wêi ând skât nêi tha foresta thêra râwarum; this swikt ând trulde vppet gârs del; overne twade Ând thride was en êlik lôt biskêren. In- twiska hèdon sina eldra hjara wèpne fat, ând tagon vn- dyger to jonis. Tha ràwera skoldon hjam ring fensen (*) Gürbâm, geurboom, d.i. de bloeiende meidoorn. 131 lustige vreugde en blijdschap, en niemand had zorg dan zijn vermaak te vermeerderen. Doch Wr.alda wilde ons aantoonen, dat de waakzaamheid niet mag verwaarloosd worden. Te midden van het feestvieren kwam de nevel onze oorden in dichte duister- nis hullen. Het vermaak vlood weg, en de waakzaamheid wilde niet terugkeeren. De strandwakers waren van hunne noodvuren weggeloopen , en op de toepaden was niemand te zien. Toen de nevel optrok, keek de zon door de reeten der wolken op aarde neder. Iedereen kwam weder uit om te juichen en te joelen, het jongvolk trok zingende met de meidoorn, en deze vervulde de lucht met haar lieffelijken adem. Maar, terwijl daar ieder- een in vreugde baadde, was verraad geland met paarden en ruiters; gelijk alle boozen waren zij geholpen door de duis- ternis, en binnengeslopen door de paden van Lindaswoud. Voor de deur van Adela trokken twaalf meisjes met twaalf lammeren en twaalf knapen met twaalf hokkelingen, een jonge Saksman bereed een wilden buffel, dien hij zelf gevan- gen en getemd had. Met allerlei bloemen waren zij versierd, en de linnen jurken der meisjes waren omboord met goud uit den Rijn. Toen Adela uit haar huis op de straat kwam viel een bloem- regen op haar hoofd, allen juichten luide, en de toethoornen der knapen klonken boven alles uit. Arme Adela, arm volk, hoe kort zal de vreugde hier vertoeven! Toen de lange schare uit het gezicht was, kwam een troep Magyaarsche ruiters lijnrecht aanrennen op Adelas erf. Haar vader en haar man waren nog gezeten op de stoepbank. De deur stond open en daar binnen stond Adelbrost haar zoon. Als hij zag hoe zijne ouders in vrees waren , greep hij zijn boog van de wand, en schoot naar den voorste der roovers; deze wankelde en tuimelde op het gras neder; over den tweede en derde was een gelijk lot beschoren. Intusschen hadden zijne ouders hunne wapenen gegrepen en trokken onbezorgd hun tegemoet. De roovers zouden hen spoedig gevangen ge- 132 ha, men Adela kêm, vppere burch hêde hja alle wêpne to hantêra lêrad, sjugun irthfêt wêre hju lông ând hira gêrt sà fêlo, thryja swikte hja tham or hjra hole ând as er del kêm wêr en ridder gärsfallich. Follistar kêmon omme herne thêre lône wèêi. Tha râwar wrdon fâlath ândfensen. Thach to lêt, en pil hêde hjra bosme trefth. Vrrêdelika Magy! In fenin was sin pint dipth ánd thêrof is hju sturven. ThêretBurchfamslos Jes ferhêmande àthe, thusande send al kumen ând jet mâra send vp wêl. Wel, hja willath Adelas wisdom hêra. Sekur is hju forstine, hwand hju is immer thja forste wêst. O wach hwêrto skolde hja thjanja. Hira hemeth is linnen, hira tohnekka(*) wol, thät hju selva spon ând wêvade. Hwèr- mèêiì skolde hja hjra skênhêd hâga. Navt mith pärlum, hwand hjra tuskar send witter; navt mith gold, hwand hjra hêr is blikkander ; navt mith stêna, wel send hjra âgon saft as lamkes âgon, thach to lik sa glander thât mân thêr skrôm- lik in sja ne mêi. Men hwat kält ik fon skên. Frya wêre wis navt skêner. Ja àthe, Frya thêr sjugun skênhêde hêde, hwêrfon hjra toghâtera men êne elk hâchstens thria urven häve. Men al wêre hju lèdlik, thach skolde hju vs djura wêsa. Jef hju wygandlik sy. Hark âthe, Adela is thet ênge bern vsar grêvetman. Sjugun jrthfet is hju hâch, jeta gràter then hjra licheme is hjra wishêd Äänd hjra mod is lik bêde to sêmine. Lok thêr, thêr wêre ênis en fènbrônd, thrju bern wêron vp jenske gräfstên sprongen. Wind blos fel. Al- rek krêta And thju mâm wêre rêdalàs. Thèêr kvmt Adela: ho stéitst And têmethste hropth hju, tragd help to lê- (*) To hnekka, eene hooge, tot aan de nek reikende, japon. 133 nomen hebben, maar Adela kwam, op de burgt had zij alle wapens leeren hanteeren, zeven aardvoet was zij lang, en haar zwaard even zoo lang, dit zwaaide zij driemaal over haar hoofd en toen het nederkwam beet een ridder in het gras. Helpers kwamen om den hoek van de laan weg. De roo- vers werden geveld en gevangen. Doch te laat! een pijl had haar boezem getroffen. Verraderlijke Magy! De pijl spits was in vergif gedoopt en daaraan is zij gestorven. De lofspraak der Burgtmaagd. Ja, ver wonende vriend, duizende zijn reeds gekomen en nog meerdere zijn op weg. Wel, zij willen Adelas wijsheid hooren. Zeker is zij eene vorstin, want zij is altijd de voorste geweest. O wee! waartoe zoude zij dienen. Haar hemd is van lin- nen, hare tunika van wol, die zij zelve spon en weefde. Waarmede zoude zij hare schoonheid verhoogen? Niet met paarlen , want hare tanden zijn witter; niet met goud , want hare lokken zijn blinkender; niet met edelgesteenten, wel zijn hare oogen zacht als die van een lam, doch te gelijk zoo vurig, dat men er bezwaarlijk in kan zien. Maar wat spreek ik van schoon? Frya was gewis niet schooner. Ja vriend, Frya die zeven schoonheden bezat, waarvan hare dochters elk maar eene, hoogstens drie geërfd hebben. Maar al was zij leelijk geweest, toch zoude zij ons dierbaar wezen. Of zij krijgshaftig is? Luister vriend, Adela is het eenige kind van onzen grevetman. Zeven aardvoet is zij hoog, hare wijsheid is nog grooter als haar ligchaam, en haar moed is gelijk beide te zamen. Zie daar, er was eens een veenbrand, drie kinderen waren op gindschen grafsteen gesprongen. De wind blies fel. Teder- een schreeuwde en de moeder was radeloos. Daar komt Adela: Hoe staat en talmt gij, roept zij , tracht hulp te ver- 134 nande ánd Wralda skil jo krefta jêva. Thêr hipth hju nêi-t Krylwod, gript elsne trêjon, tragd en breg to makjande, nw helpath âk tha ôthera ând tha bern send hred. Jêrlikes kêmon tha bern hyr blomma ledsa. Thêr kêmon thrê Fonysjar skipljuda thêr hja wrêvela wilde, men Adela kêm, hju hêde hjara hwop hêrad, in swim slêith hju tha lêtha ând til thju hja selva jechta skolde, thet hja vnwèêrthelike manna wêron , bint hju alsêmen an en spin- rok fest. Tha fêrhêmanda hêra kêmon hjara thjud askja. Tha hja sagon ho skots hja misdên wêron, kêm torn vp, thach mân tellade ho-t bêrd was. Hwat hja forth dêdon, hja buwgdon to fâra Adela änd kes- ton thju slyp hjrar tohnekka. Kvm fêrhêmande âthe, tha wald füglon fljuchtath to fâra tha fêlo forsykar. Kvm âthe sà mêist hjra wishêd hêra. By tha gräfstên hwer fon in tha lovsprêke meld wärth, is mâm hira lik bigrâven. Vppira gräfstên heth.mân thissa worda hwryten. Ne hlâp navt to hästich hwand hyr lèid Adela. Thju formlêre thêr is hwryten inutere wâch thêr burch- tore, nis navt wither eskrêven in thàt bok thêra Adela folli- star. Hwêrvmbe thet lêten is nêt ik navt to skriwande. Tha thit bok is min ajn, thêrvmbe wil ik hja thêr inna setta to wille minra mâgum. Formlèêre. Alle god minnanda Fryas bern sy held. Hwand thrvch tham 135 leenen, en Wr.alda zal u krachten geven. Daarop iĳlt zij naar het Krijlwoud , grijpt elzentakken , tracht eene brug te maken ; nu helpen ook de anderen en de kinderen zijn gered. Jaarlijks kwamen de kinderen hier bloemen neêrleggen. Er kwamen drie Phoenicische zeelieden, die de kinderen wilden mishandelen , maar nu kwam Adela, die hun geschrei hoorde, zij slaat de onverlaten in zwijm; en opdat zij zelve zouden getuigen, dat zij onwaardige mannen waren, bindt zij hen alle te zamen aan een spinrok vast. De uitheemsche heeren kwamen hun volk opeischen; toen zij zagen hoe raar zij waren mishandeld, kwam toorn bij hen op; doch men verhaalde hun, hoe het gebeurd was. Wat deden zij verder? Zij bogen zich voor Adela en kusten de slip van haar kleed. Maar kom, verafwonende vriend. De woudvogelen vluchten voor de vele bezoekers. Kom , vriend, zoo moogt gij hare wijsheid hooren. Bij den grafsteen, waarvan in de lofspraak melding wordt gemaakt, is moeders lijk begraven. Op haren grafsteen heeft men deze woorden gegrift. Loop niet te haastig, want hier liet Adela. De oude leer, die gegrift is buiten op de wand des burgttorens, is niet geschreven in het boek van Adelas vol- gers. Waarom dit nagelaten is, weet ik niet te schrijven. Doch dit boek is mijn eigen, daarom wil ik die daarin zetten ter wille van mijne bloedverwanten. Oudste leer. Alle het goede minnende Fryas kinderen zij heil! Daardoor 136 skil et sêlich wertha vp jrtha. Lêr ând kèth to tha folkum. Wr.alda is thet alderaldesta jeftha overaldesta, hwand thet skop alle thinga. Wr.alda is ella in ella, hwand thet is êvg änd vnendlik. Wr.alda is overal ainwardich, men narne to bisja, thêrvmbe wârth thet wêsa gâst hêten. Al hwat wi fon him sja müge send tha skepsela thêr thrvch sin lêva kvme ând wither henne ga, hwand inut Wr.alda kvmath alle thinga ând kêrath alle thinga. Fon ut Wralda kvmth-t anfang ánd et ende, alra thinga gêith in im vppa. Wr.alda is thet êne ella machtige wêsa, hwand alle ôre macht is fon him lênad ând kèêrath to him wither. In ut Wr.alda kvmath alle krefta and alle krefta kêrath to him wither. Thêrvmbe is hi allêna theth skeppande wésa ánd thêr nis nawet eskêpen buta him. Wr.alda lêide évge setma thet is êwa in al et skêpne, ând thêr ne send nên gode setma jeftha hja moton thêrnéi tavlikt wêsa. Men afskên ella in Wr.alda sy, tha boshêd thêra mânni- ska nis navt fon him. Boshêd kvmth thrvch lómhêd vndiger- hed ând domhêd. Thêrvmbe kân hju wel tha mânniska skâda, Wr.alda nimmer. Wr.alda is thju wishêd, ánd tha êwa thêr hju tavlikt heth , send tha boka wêrût wy lera müge, ând thêr nis nêne wishèd to findande ner to garjande buta tham. ‚ Tha mäânniska mügon fêlo thinga sja, men Wr.alda sjath alle | thinga. Tha människa mügon fêlo thinga lêra, men Wr.alda _wêt alle thinga. Tha mâánniska mügon felo thinga vnt- slâta, men to fâra Wralda is ella êpned. Tha mán- niska send männalik änd berlik, men Wr.alda skept bêde. Tha mânniska minnath Ánd háätath, tha Wr.alda is allêna rjuchtfêrdich. Thêrvmbe is Wralda allêne god, ând thêr ne send nêne goda bûta him. Mith thet Jol wande- lath ánd wixlat allet eskêpne, men god is allêna vnforanderlik. Thrvch that Wr.alda god is, alsa ne mei hi âk navt foranderja ; %& 137 zal het zalig worden op aarde. Leer en verkondig aan de volken. Wralda is het alleroudste of overoudste, want hij schiep alle dingen. Wralda is alles in alles, want hij is eeuwig en oneindig. Wralda is overal tegenwoordig , maar nergens te aanschouwen, daarom wordt dit wezen geest ge- noemd. Alles wat wij van hem zien kunnen, zijn de schep- selen die door zijn leven komen en weder heengaan, want uit Wralda komen alle dingen en keeren tot hem weder. 