Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
Eindelijk hidden de valken hunne prooi in de hoogte staande en nu begon een kampstrijd van eene andere soort. Onder pijlsnelle wendingen deden de valken hunnen aanval van alle zijden, en het scheen, dat zij door de lucht werden rondgeslingerd. Klaarblijkelijk was het hun doel den reiger niet van de plaats te la- ten komen. Niet minder bewonderingswaardig was de verdediging van dezen. Nu lag zijn bek op den rug en stond als een dolk opwaarts gerigt om zijnen aanvaller af te weren, dan weder strekte zich zijn lange hals met bliksemsnelheid zijdwaarts of naar be- 207 neden , om de koene valkcn voor hunne vcrmetelheid te straffen ; soms builelde hij in de lucht om , ten einde door deze beweging zijne vijanden tot den aftogt te brengen, dat ook voor eenige oogenblikken bet ge- volg was. Dat in dezen kampstrijd een der valken gewond of met den vleugel geslagcn was, konde ik duidelijk daar door bemerken, dat hij niet zoo heftig meer aanviel, terwijl zijne makkers steeds trachtten door kracbtigc en snelle wendingen hem aan het lijf te komen. In dezen toestand kwam de reiger slechts langzaam voor- waarts ; intusschcn wist hij zich , door zijnen bek in alle rigtingen te bewegen, ruimte te maken en ge- raakte daardoor in staat met sneiheid de vlugt te ne- men. Digt bij de lindenlaan hidden de valken den reiger op nieuw staande. Nadat hij zich eenigcn tijd zeer goed verdedigd had, sloeg hij weder in de lucht om, hierdoor weken de valken voor een oogenblik, en nu ging de vlugt dwars boven de laan waar de dames uit de rijtuigen deze van nabij konden zien. De mark- graaf van Schwedt, groette terwijl hij over de laan reed onze vorstin, die hem lagchende, met den vin- ger dreigende toeriep: *du commencement tout est y>beau" Onze heer bleef in de laan, om met de da- mes te spreken. De markgraaf van Schwedt was steeds aan het hoofd van den jagtstoet, die snel rijden moest om de vlugge luchtvaart bij te houden. Nu hielden de valken den 208 reiger andermaal siaande , er scheen weinig hoop meer voor hem om te ontkomen, daar nu ook de in den vroegeren strijd geslagen valk weder met moed en be- hendigheid aanviel. Onze vorst kwam nu aanrijden om het einde van den strijd en het vangen van den reiger te zien; doch tot aller verbazing buitelde deze nogmaals, de valken weken een oogenblik uit, en de luchtreizigers gingen weder met snelheid verder; hun weg ging over eenen stroom. De brug was eenige honderd schreden van de plaats verwijderd waar wij halt maakten. »Geen moedige valkenier is hij , die het mij niet na- »doet!" riep de markgraaf van Schwedt, nam, zon- der zich lang te bedenken den galop aan en sprong gelukkiglijk over den vijftien voet breeden stroom. Onze vorst, de opperjagermeester , eenige kamerhee- ren, de jagtjonkers en de valkeniers waren over dit snel besluit niet weinig verrast, en ik zag hoe menig- een zijn paard in stiite tot den aftogt omwendde, om zonder opzien te barcn uit dezen moeijelijken toestand te gerakcn en de brug te bereiken. De valkenier Bauer nam een kort besluit en bereikte onmiddelijk na den markgraaf de overzijde, Lange volgde hem; doch de valkenier Braun sprong te kort en lag met zijn paard in den stroom. Nu bleven nog onze vorst en de opperjagermeester, wiens moed ik van de parforce-jagt kende, aan deze zijde van het water; de vorst zag naar zijn gevolg om, maar dit ijlde in vollen ren naar de brug. 209 »Nu zwager," riep lagchende tie markgraaf van de overzijde, »laat uwbruintje tocheenen aanloop nemen , »opdat Vitighoven ook moed vat, anders gaat waar- »achtig de reiger naar den duivel!" Onze vorst had zijn beslnit genomen en ook hij be- reikte gelnkkig den overkant. Aan den opperjager- meester en mij bleef nu over of de brug op te zoekcn of onzen moed als miters te toonen. »Deze Schwedt is een groote waaghals en hij schijnt »er niet om te gcven, dat onze heer £r een ongeluk »bij liad kunnen krijgen. Het is eene revange van de »modderpartij," zeide de heer Vitighoven tot mij, ter- wijl wij naar de gevaariooze brag renden; ik evenwel dacht: »men kan het Johanniterkrais,, — want dat had hij — »alzoo ook dragen, zonder moed te bezitten?" Naauwelijks waren wij de brug over, of wij zagen het ganschc jagtgezelschap , de vlugt der vogels vol- gende. Men zag duidelijk, dat de valken a f gem at wa- ren; doch meerder nog was het de reiger. De lang- durige worsteling had hem zeer vermoeid , zijne bewe- gingen waren langzaam en hij kon zich bezwaarlijk meer in de hoogte houden. Eindelijk hielden hem de valken weder op torenhoogte staande. De vorste- lijke dames konden het inderdaad bewonderingswaar- dig tooneel op hun gemak beschouwen, want de vo- gels bevonden zich nu weder bijna boven de laan. Ik had genoegen in de jagtpassie der vorstin, die met ijverige gebaren de overige dames op iedere wending der vogels opmerkzaam maakte. 210 De reiger had nu tie partij verloren. Zijne krachten waren uitgeput en de vefdediging zwak. Terwijl hij, met uitgestrekten hals, zijne aanvallers poogde af te weren, sliet de derde valk pijlsnel uit de hoogte den reiger op den rug en de beide anderen pakten hem nu bij de vleugels. De gansche vedermassa buitelde nu uit de lucht naar bcneden. De afgestegen valkeniers verlosten nu den reiger uit de klaauwen zijner vijanden, aasden die en behuifden ze daarna; de opperjagermeester overhandigde den overwonnen, dapperen kampioen aan onzen vorst. »Dat is er een die het klappen van de zweep kent ," zeide de markgraaf van Scitwedt, »hij heeft, zie ik, »drie ringen aan de beenen; wij zullen voor zijnen »moed de hoeden afnemen. Geef hem hier; ik wil »dezen generaal onder uwe reigers aan Hare Doorluch- »tigheid brengen." Alle de dames had den de rijtuigen verlaten en wacht- ten aan de laan den vorstelijken overbrenger af. »Arm dier ". zeide de markgravin , »hoe dikwerf hebben u »deze pennen naar het Zuiden gedragen; doch gij »keerdet steeds weder herwaarts. Uw moed heeft »weder op nieuw den vorsten eene uitspanning ge- »geven, tot gij eindelijk voor hun genoegen het leven »er bij inschiet.1' »Geene sermoenen, mijne genadigste ," antwoordde onze vorst, »die drommelsche reiger heeft mij en ons » alien de handen vol gegeven. Lang! doe den reiger »een tecken om het been." 211 »Niet te spcedig, heer broeder," zeide de mark- graaf, »wij willen ecrst zien, wien hij v6dr ons het »genoegen der jagt heeft verschaft." Hij las nu de opschriften der ringen. Op den ondersten half in het vel vergroeiden ring stonden de letters: F. St. D. L. ; op den volgenden: K. E. III. en op den bovensten: K. A. D. B. »Vitighoven, teeken deze opschriften aan," riep onze vorst, »te huis willen wij het raadsel oplossen, en »wanneer het ons niet gelukt, zal ons de oude pro- »fessor Metsch wel te regt helpen." De valkenier Lang bevestigde nu het zilveren plaatje aan het andere been des reigers en gaf hem , op be- vel van onzen heer, de vrijheid. »Mijne valkeniers wachten ons aan de Trebgaster- brug," zeide onze vorst tot zijnen zwager, »hebt gij »nog lust om eenen tweeden reiger te vangen?" »Wij zulien het er voor heden bij laten en liever »eenige uren op uw slot Himmelkron vertoeven, om »ons met den wijn uit den ouden kloosterk elder te »verfrisschen." De dames bestegen de rijtuigen en binnen minder dan een half uur schonken de jagtpagies van den heer- lijken nonnenwein. De valkeniers die de jagt mede gemaakt hadden moesten voor den markgraaf verschij- nen. »Gij zijt brave kerels," zeide hij, »gij verstaat »uwe kunst en zijt moedige ruiters; ik wil geen uwer »zonder geschenk laten; doch gij Braun zijt nat ge- •worden en u komt eene fleseh wijn meer toe." 212 De valkeniers bedankten en zeiden: »met Uwe Door- »luchtigheid willen wij door de hel rijden !" Ik hoorde later, dat het aan den disch te Himmel- kron zeer vrolijk was toegegaan; want de markgraaf stelde vele toasten in , welke betrekking hadden op den moed van onzen vorst en de gegevene revange. Ook de heeren die hun vorst in den steek Heten en hun heil in de brug zochten, bragt hij eenen dronk. Hoe deze evenwel werd opgenomen, kan ik niet met zekerheid zeggen; volgens mondelinge mededeeling , luidde hij als volgt: Bei vollem Glase die Hand zu reichen, Beim Minnespiel die Knie zu beugen, Weiss Mancher hier! Den Mainfluss zu uberfliegen Und nicht auf der Nase zu liegen, Das zeigten Vier. Iloch soil diese Zahl jetst leben In dem reinen Saft der Reben! Es war en muthige Reiter , Jagten nicht fort — me Schneider! Vcrslag \an de Jagt en Visschcrij in de Pro\lncic Friesland, over 1856. MEDEGEDEELD DOOR DEN IIEER INSPECTEUR Jhr. Mr. E. H. M. von Daehne van Varick. S 1. Jagt. Krachtens koninklijk besluit van den 8 Augustus 1856, No. 54, is dc behandeling van alle zaken, be- treffende de jagt en visscherij , te rekenen van 1 Ja- nuary 1857 , opgedragen aan het Departement van Justitie. Tot aan dien tijd geschiedde dit bij het De- partement van Binnenlandsche Zaken. De staat van het jagtveld was , over het algemcen , bijzonder gunstig* Men kan aannemen, dat de wild- stand sedert de werking der wet van den 6 Maart 1852 (Staatsblad No. 47) veel is verbeterd. VIJFDE JAAUGANG. 14 214 Grof wild en faisanten waren in de provincie niet aanwezig. Hazen waren er bijzonder veel ; evenwel minder in Schoterland en Tietjerksteradeel , met uitzondering in deze laatste gemeente , binnen de kringen der gere- gistreerde en afgepaaldc eendenkooijen. De booge waterstand, gedurende den laatsten tijd der jagt, kan op dit wild echter een' nadeeligen invloed hebben uitgeoefend. Ook patrijzen waren er bijzonder veel aanwezig, uitgezonderd in de gemeenten Schoterland en Tietjerk- steradeel, alwaar zij niet zoo ruim waren. Korhoenders waren er tamelijk in Oost- en West- stellingwerf; veel in Opsterland. In Gaasterland zijn een paar vlugten houtsnippen geweest, die vrij talrijk waren. In het begin van den jagttijd waren er minder eenden en watersnippen ; gedurende den tijd van de korte jagt echter veel meer, vooral watersnippen. Kemphanen en plevieren (wilsters) waren er veel aanwezig. Volgens de bewering van sommigen, zouden de kie- vitten sedert de werking der wet van 6 Maart 1852 (Staatsblad No. 47) belangrijk zijn vermeerderd. Er wer- den tamelijk veel eijeren van deze vogelen gevonden. De prijs van het wild was te Leeuwarden , als volgt : hazen van goede grootte (voile) f 0.80 tot f 1.20 ; patrijzen, per stuk f 0.35 en f 0.50 ; later /"0.70 a f 0.75; in het laatst van December f 0.50; 215 houisnippen f 0.70 a f 0.90; korhoenders, het span f 8.00 a / 9.00; in het begin goedkoopcr; enkeie hanen f 2.50 a / 3.00; en hoenders f 2.00 a f 2.25; smeenten, pijlstaarten en talingen, het war, tot Oc- tober f 0.20 a f 0.30, later f 0.40 a f 0.50; plevieren (wilsters) f 0.12, tot f 0.25; kemphanen fO.15, a f 0.20; wijfjes f 0.08 a f 0.10; watcrsnippen f 0.15 a /* 0.20. Voor zoo veel bekend , was te Sneek de prijs van : voile hazen f 1.00, a f 1.30; patrijzen f 0.30 , f 0.65 a f 0.75 per stuk. Op de markten te Leeuwarden en Sneek was de prijs van de kievitseijeren per stuk : hoogste markt / 0.55 a f 0.50; middelmarkt / 0.10 a f 0.09; laagste markt f 0.06. Gedurende het jaar 1856 zijn afgegeven 298 groote en 186 kleine jagtacten. De daardoor verschuldigde regten en zegelgclden met de opcenten bedroegen te zamen f 7635,60, zijnde f 374,71 meer, dan in 1855. Er werden geregistreerd 22 eendenkooijen , 28 duiven- tillen en 11 zwanendriften. Naar aanleiding van art. 16 der wet van 6 Maart 1852 (Staatsblad No. 47), werd aan 4 personen con- sent verleend , om , gedurende den gesloten jagttijd , jagthonden voor het wild in het veld te brengen , en werden 7 consenten afgegeven tot het houden van klopjagten op vossen ; terwijl , op grond van art. 27 dier wet, buitengewone magtigingen werden verstrekt, 14* 216 tot het bemeesteren van schadclijk gedierte 19, tot het uitgraven van vossen met honden 1 , en tot het vcrdrij- ven van schadelijk gedierte door middel van pistool- schoten 1. Aan 18 opzieners der jagt en visscherij werd vergund , om , bij het doen hnnner surveillance , met schietgeweer in het veld te komen. Aan 26 personen werd , op hunne daartoe gedanc verzoeken, door ons toestemming verleend, om op de gronden en wateren der provincie, of onder het be- heer van haar bestimr staande , de jagt op waterwild uit te oefenen. In den loop van het jaar 1856 werden aan de res- pectieve burgemeesters in de provincie vertoond 4 moervossen , 22 niet volwassen vossen , 4 marters , 264 bunsings, 16 hermelijnen, 636 wezels, 11 aren- den, 250 valken, 115 havikken, 194 sperwers, 33 wouwen en 18 buizerds. Daarvoor is toegekend aan premien eene som van f 492,50. Deze uitkomst geeft aanleiding tot de opmerking , dat er minder schadelijk gedierte was dan in het vorige jaar , als wanneer daar- voor aan premien is uitbetaald eene som van f 966,20. Bij koninklijk besluit van den 4 Januarij 1856, No. 140, is de bezoldiging van de opzieners der jagt en visscherij , te rekenen van den eersten dier maand , van / 4.00 weeks , verhoogd tot op f 5.00. Over het algemeen , was het toezigt op de jagt , dat werd uitgeoefend door 20 bezoldigde en 17 onbezol- digde opzieners , de dienaars van justitie en politie , de veldwachters en de beambten der rijks en plaatse- 217 lijkc middelen, voldoende tc nocmen. Het is evenwel wenschelijk, dat het personcel dcr bezoldigde opzie- ners worde vermecrderd , ten eindc de dienst van som- mige hunner , die te uitgestrekte kringen van toezigt hebben, in het bclang van het toezigt tot een terrein van minderen omvang te kunnen beperken. Aan 1 be- zoldigd opziener werd , uithoofde zijner benoeming tot cene andere betrckking, op zijn verzoek, een eervol ontslag verlccnd, ten gevolge waarvan een ander in zijne plaats is aangesteld. Bij besluit van den 16 January 1856, No. 54, heeft de Koning Hoogstdeszelfs besluit van den 24 April 1852 , No. 86 , betreffende de premien voor bekeurin- gen wegens overtredingen na den 31 December 1855 geconstateerd , gewijzigd. Gedurende het jaar 1856 werd aan de met het toezigt belaste ambtenaren voor premien toegekend eene som van f 1389,00. Er werden ter zake van overtredingen van de wet en de provinciale verordeningen 352 bekeuringen inge- steld, waarvan door bezoldigde opzieners 252, bezol- digde en onbezoldigde opzieners 11 , bezoldigde op- zieners en rijksveldwachters 2, bezoldigde opzieners en veldwachters 2 , onbezoldigde opzieners 9 , justitie-die- naars en rijksveldwachters 38, veldwachters 11, po- litie-bedienden 4 , ambtenaren der rijksbelastingen 12 en op aangifte van getuigen 11. In 267 gevallen wer- den veroordeelende vonnissen uitgesproken en in 22 zaken volgden vonnissen van vrijspraak. 7 zaken wer- den behandeld in hooger beroep, met het gevolg, dat 218 5 daarvan eindigden met veroordceling en 2 met vrij- spraak. Aan 39 bekeuringen werd in regten geen ge- volg gegeven op de indiening van verklaringen , bedoeld bij het 2e lid van art. 40 derwet; 12 bekeuringen bleven bniten vervolging , dewijl zij daarvoor niet gesehikt wer- den geoordeeld; tcrwijl in 1 zaak geene vervolging kon plaats hebben , wegens het overlijden van den bekeurde. Door Zijne Majesteit werd aan 12 personen geheele, aan 49 personen gedeeltelijke kwijtschelding verleend van de beloopen boeten en verbeurdverklaringen. 9 Ver- zoeken om gratie werden afgewezen. Door de ontvangers der registratie werd ingevorderd voor boeten f 1140,70 en voor verbeurdverklaringen f 257,15. S 2. Visscherij op de Mnnenwateren. Behalve in het voorjaar, toen er nog al veel snoek en baars werd gevangen , was de vischvangst , over het algemeen, tamelijk en vrij gelijk aan die in het vorige jaar, toen zij niet gunstig kon worden genoemd. De prijzen van den visch waren, als volgt, per ned. pond : Leeuwarder markt, baars van 20 tot 40 cent , naar de grootte ; snoek en karper gemiddeld 20 cent; aal en paling van 15 tot 60 cent , naar de zwaarte en soort , namelijk schiere of roode ; zeelt doorgaans 15 cent. 219 Snecker marht , baars van 20 tot 30 cent; snoek en karper 12 cent , aal of paling 20 tot 25 a 40 cent, naar de grootte en zwaarte. Inlcoopsprijzen volgens de Leeuwarder marht , baars , met baarsnetten gevangen , f 20,00 de 100 ned. pond ; snoek en karper f 12,00 de 100 ned. pond; zeelt f 8,00 de 100 ned. pond ; aal of paling f 30,00; indien het dunne soort of slechte kwaliteit was, dan minder; de beste soort f 42,00 de 100 ned. pond. In 1856 werden afgegeven 187 groote visch-acten , waaronder 2 suppletoire en 779 kleine visch-acten. De daarvoor verschuldigde regten , zegelgelden en op- centen bedroegen f 3293,85* , zijnde f 288,11* meer, dan het vorige jaar. Er werden verleend 941 koste- looze vergunningen , om te visschen met een vischtuig, zijnde 71 meer, dan in 1855, als wanneer dat getal 870 heeft beloopen. 6 personen verkregen toestemming, om gedurende den tijd , dat het water met ijs was bedekt , te visschen. Aan 576 personen werd vergunning verleend, om in de wateren aan de provincie in eigendom behoo- rende of onder ons beheer staande, te visschen. Het toezigt op de visscherij was , over het algemeen , voldocnde. 220 Wegcns ovcrlredingcn tier wet en van de provinciate reglementen , werden 192 bekcuringen ingesteld , waar- van door bezoldigdc opzieners 143, bezoldigde en on- bezoldigde opzieners 1 , bezoldigde opzieners en rijks- veldwachters 3 , justitie-dienaars en rijksveldwachters 18, justitie-dienaars, rijksveldwachters en veldwachters 1, veldwachters 18, politie-bedienden 2 en ambtenaren der rijksbelastingen 6. Op 134 daarvan volgden ver- oordeelende vonnissen, op 4 vonnissen van vrijspraak. Van 5 vonnissen werd hooger beroep aangeteekend , met het gevolg, dat er veroordeelende vonnissen wer- den gewezen. A an 37 bekeuringen werd in regten geen gevolg gegeven, waarvan 23 op het indienen van verklaringen , door de eigenaren of regthebbenden , dat er geene vervolging werd verlangd; 11, omdat zij niet geschikt werden geoordeeld voor veroordeeling ; 3, vermits de overtreders niet konden worden opgespoord. Aan 4 vcroordeelden werd door den Koninggeheele, aan 47 gedeeltelijke kwijtschelding van boete en ver- beurdverklaring verleend. 6 verzoeken om gratie wer- den afgewezen. Door de ontvangers der registratie werd ingevorderd voor bocten f 74,50 en voor verbeurdverklaringen { 7,20. VONNIS DER REGTBANK TE GOES. Uit Goes wordt ons van 23 Mei dezer het volgende gemeld: Heden morgen heeft de kantonregter uit- spraak gedaan in eene niet onbelangrijke jagtzaak: Tien personen warcn gedagvaard, als beschuldigd van op den 10 October 1856 te hebben gehouden eene klop- jagt, zonder voorzien te zijn van de noodige toestem- ming van den Gommissaris des Konings. Uit het proces-verbaal bleek, dat de beklaagden op voornoemden dag jagende waren in het jagtveld van den Wilhelminapolder , ongeveer 1300 bunders groot; dat zij omstreeks den middag jagende zijn gekomen aan een bosch in de voornoemde jagt, groot omstreeks 21 bunder, alwaar zij zich rondom hebben geschaard, op een geweerschot af stands van elkander, terwijl der- tien jongens, met stokken gewapcnd en daarmede slaande, alsmede de honden het wild uit het bosch joegen en de jagers in de gelegenheid stelden het te bemagtigen, en dat dit zelfdc nog heeft plaats gehad by een boschje , weinig verder gelegen en ongeveer J bunder groot. Het openbaar Ministcrie vorderde de veroordecling 222 voor icder hunner in ecnc boctc van /"20, — , dc waar- de van het jagttuig enz. Bij de uilspraak heeft de kantonregter de beklaag- den ontslagen van alle regtsvervolging , als zijnde het feit hen te laste gelegd noch misdaad , noch wanbe- drijf , noch overtrading, voornamelijk op grond: dat in de jagtwet wel is verboden, het houden eener klop- jagt zonder vergunning: maar in die wet niet is om- schreven wat de wetgever door klopjagt verstaat: dat wel enkele leden en ook de Minister van bin- nenlandsche zaken bij de deliberatien over die wet hunne zienswijze hebben te kennen gegeven , wat klopjagt zijn zou , doch dat zoodanige beschouwingen voor den regter geene wet zijn , waarnaar hij zijne uitspraak moet inrigten : dat bij gebrek van aanduiding in de wet, de regter verpligt is, in de eerste plaats te onderzoeken wat klopjagt is: dat dit is het houden eener jagt door eene vereeni- ging van personen, waarbij het doel des jagers is, zoodanig jagtveld van wild te depopuleren en den wildstand te vernietigen: dat hier, waar sprake is van een jagtveld van J300 bunders , waarvan slechts 3| bunder op de voorschreven wijze zijn afgejaagd, niet te denken valt aan eene vernietiging van den wildstand van het jagveld, en dat bovendien deze wijze van jagen bij of in bosschen noodzakelijk en gebruikelijk is. KATOENGAREN VOOE VISCHNETTEN AANWENDBAAK; MET EENE TOEGIFT OVER DEN HARING. De nieuwsbladen maakten ons bekend , dat er te Scheveningen met goed gevolg gevischt wordt, met want uit katoen vervaardigd, welke aan wending van het katoen , behalve om de belangen der nijverheid , wel geschikt is , om ook de nieuwsgierigheid der liefheb- bers van zoetwatervisscherij te wekken; te weten: of deze uitvinding ook voor hen aanwendbaar is , en de ervaring te kennen in dit opzigt , door anderen be- reids verkregen. Sedert die bekendwording heeft het water ons twee zomers genot geschonken, zonder ermeervan teverne- men; hetwelk tot dcveionderstellingaanleidingkange- 224 ven, clat dezenieuwigheid in de geboorte is gcslikt , of, zoo als zoo vcle andere thcoretische beschouwingen , door niet genoegzame kennis van den waarnemer bij verdere aanwending, de vergelijkende proef met het bestaande niet doorstond en , als eene misgeboorte , in het niet verzonk. De bedoelde zaak , door mij wel der moeite waard geacht om nadere onderzoekingen ter plaatse te doen , geeft aanleiding tot deze mededeeling, welke geene aanspraak maakt op eene volledige , geleerde ver- handeling ; die alleen ten doel heeft , in den tegen- woordigen zuren tijd , in een' vriendenkring te dienen , die een afwijken van het onderwerp, eene aardigheid en de uitdrukkingen van »stikken," »in het niet zin- ken" enz. zal kunnen verschoonen bij schemeravond , en gebrek aan genoegzaam licht in deze. — Omstreeks het jaar 1855 begon men te Musselbourgh in Schotland , netwerk van katoen te breijen of met werktuigen (machinaal) te weven , dat zich zoo wel voor zoet als zout water eigende. In het volgende jaar had zulks op veel grootere schaai plaats en vond te Parijs navolging. Sedert dien tijd heeft er in de bewerking verbetering plaats gegrepen , zonder voor als nog , aan elks begrip en behoefte , bij de aanwen- ding of toepassing te voldoen; vermits, in de eerste plaats, de zwaarte van den draad moet afhangen van den we£rstand die men te ovcrwinnen heeft. Het visscherskatoen wordt nit drie fijne clraden tot «en' dikkeren bewerkt , en vervolgcns van dit driedraad 225 koord geslagcn , dat vflftien tot vierentwintig draden bevat, alsdan het utterlyk van fijn zwcepkoord ver- krijgt , en op het oog , wegens de witheid , door den niet kundigen daarvoor zoude worden gehouden. Eene vergelijkende proef, tusschen het gewoon en katoengaren , is in zee genomen door de gedeeltcn net, die bij de haringvangst een geheel moeten vormen, »vleet" genaamd, om het andere , van katoen en van hennip te nemen : hetwelk tot uitkomst had , dat de hoeveelheid in het katoen netwerk gevangen visch , die van het hennipwant tweevoudig overtrof. Dit zit vooralin de regelmatigheid van slag en knooping , door de machinerie boven de bewerking nit de hand , en in de mindere zwaartc van het net : een gewoon haring- net weegt 27 ned. ponden en een katoennet, van de- zclfde grootte, niet meer dan 8 a 10 ned. ponden. De mazen dczer haringnettcn hebben, strak gehouden , 6 ned. dnimen lengte. Iedcr net is 17 vademen lang en 6 diep; naarmate der ruimte van het schip, het weder en de handen om het werk te kunnen volhou- den , wordt er want uitgezct , dat 1000 passen lengte kan bedragen. Dit geschicdt door middel eener aan het vaartuig bevestigde kabelreep, die door een veer- tigtal ledige tonnetjes wbrails" boven wordt gehouden ; hieraan hangen de netten, door lijnen van % vadem lengte bedwongen ; zijnde de bovenkant van het net van kurk voorzien , om verder door eigene zvvaarte regtstandig in het water te hangen bij het afdrijven met den stroom. Werkt wind en stroom te sterk op het •>>6 met gestreken zeil liggend sehip, ligt zich het net, verkrijgt het hierdoor eencn liggenden in plaats van vertikalen stand, dan wordt het noodig meerder en zwaarder netwerk uit te zetten; aan welk verschil in het aanwendcn van netwerk de onlangs verkregene gelukkiger uitkomst werd toegeschreven : blijvende het evenwigt bij de netten, ten opzigte van het vaartuig steeds eene studie , en is men door proefnemen van de gewone netsdiepte van 100 mazen reeds tot 300 over- gegaan. Een haringtogt kan tot drie maanden duren ; daar- van een zesde voor de reis heen en we£r aftrekkende, blijven er elf weken over , gedurende welke de netten niet droog worden , daar aan boord hieraan niet valt te denken. Het is overbekend, dat nat netwerk geneigd is tot broeijen en vervolgens totbederf overgaat ; hieraan is het katoen minder onderhevig , het is ook spoediger droog en gevolglijk, duurzamer; zijnde overwegende punten , vermits bewerkprijs en grondstoffen geen aanmerkelijk verschil opleveren. Het broeijen van het want wordt ciders tegengegaan, door het sterk te pekelen , bij ons niet doenlijk we- gcns de belasting die zoo zwaar op het zout drukt , en het tot het kaken benoodigde meegenomen zout , per ton moet verantwoord worden. Bij langdurige reizen is het gewone gevolg hiervan, dat het want bij het terugkeeren dekosten van het herstellen niet meerwaardis, terwijl de katoenen netten nog geboet konden worden ; welke 227 schade duizenden bcloopt. Wat hot kaiocn in het met broeijen wint , veiiiest hct in sterkte tegenover zwaar- der hennipgaren, en uithoofde der mindere sterkte van den draad, is het in sommige gevallen b. v. wanneer gesleept moet worden , aan meerdere slijting onderhe- vig dan hennipgaren. Dat op dit alles het tanen veel invloed uitoefent zal ieder, der zaak kundig, erkennen; maar ook hierin is vooruitgang of verbetering , daar in plaats van eiken schors dat slechts 67io % looistof bevat , Terra Japonica of Cathechou wordt genomen , waarvan de eerste kwali- teit tot 54Vio % looistof bevat , staande dus in verhou- ding van 1 tot 9; met dat gevolg, dat sedert de aan- wending tot bedoeld einde de 50 ned. ponden van f 22,00 tot f 38,00 in prijs is gestegen. De Cathechou heeft uiterlijke overeenkomst met harst; zij wordt verkregen door de Oost-Indische vrucht te kooken tot verdamping toe, en hoe donkerder bruin de overblijvende stof is, des te beter wordt ze geacht. Een tweede soort , Terra Japonica Gambler genaamd , is om netten te tanen niet aan te raden. Naarmate der behoefte maakt men eene loog »laf" van 5 oncen Cathechou op 10 a 12 ned. kannen water, dat goed geroerd moet worden tot het begint te ko- ken , als wanneer zich een stroopachtig vlies op de oppervlakte vertoont. Vervolgens stort men de vloeistof op het want , zich wel wachtende het netwerk er in te steken , terwijl een verblijf van 2—5 minuten de- zelfde uitwerking heeft, als van 24 uren in gewone loog. Wordt in het vervolg een tweede tailing noodig geacht, dan behoeft men daartoe minder grondstof ; maar katoen en hennip latenzich nietgelijktydigtanen, daar het laatste sneller de taanstof aanneemt. Het katoengaren boven dat van hennip voordeelen opleverende , doet de vraag ontstaan , waarom na her- haalde gunstige uitkomsten , de aanwending daarvan niet algemeen wordt? Zoo als reeds gezegd werd , zijn de te doene voor- schotten voor de behocften eener haringtogt aanzienlijk, waartoe in een zcedorp de middelen niet genoegzaam onder ieders bcrcik liggen , om op onzekere uitkomst , welkede haringvangst steeds eigenblijft, zoo als duidelijk zal worden gemaakt, veel te kunnen wagen ; zoodat men ziehdaarom iicver met een gcringere vangst »eenklein vischje, maar een zoet vischje" te vredcn stelt, dan zich aan het onzekere bloot te stellen; lijkenende het niet aan een ieder om proefnemingen te doen. Daarbij geschiedt de vischvangst bij aandeelen , zoo voor den cigenaar van het schip, dien van het want, als voor dc bcmanning. Voorts is het ^ecm gcringe onderneming om de vooroordeelen bij mcnschen uit de mindere klasse te overwinnen, die door de ervaring, dat elke veran- dering geene verbetering is daarin gesterkt worden, vooral als die gebragt moet worden aan hetgene door gewoonte aangeleerd werd , zoodat afzonderlijke lig- cliaamsdcelen daardoor eene hcbbelijkheid verkregen en tegen vermoeijenis gesterkt werden als: het uit- 229 brengen en inhalen van het netwerk , hetvvelk geschiedt door middel eener op het vaartuig geplaatste spil , waarbij ieder persoon zijn vaste plaats heef t , en dat geen opont- houd duldt. De haring moet bij het voorbij glijden uit het want geschud worden , en daar katoen meer kleeft dan hennip , gebeurt het dat de haring zich er zoo vast in heeft gewerkt , dat het schudden niet baat en de kop er bij afraakt, om hem bij de voortbeweging los te maken; bij het vangen van andere visschen, b. v. van een haai is de wantwarring groot , terwijl , zoo als reeds bemerkt werd , het geringste oponthoud door de be- weging van het schip, het geheel der werkzaamheden stoort. Uit bezorgdheid van afwijking in het bestaande, wordt reeds tegenstand geboden , alvorens genoegzaam is begrepen wat beoogd wordt; men heeft ook nog opgemerkt hoe de afkeurder, wanneer de eigenliefde mede in het spel komt , tot den waan van eigen uit- vinding kan geraken. Wanneer katoen want na eenig gebruik in de lucht gedroogd is , wil het om niet te warren , met meer oplettendheid behandeld zijn, om welke redenhetaan- brengen van lood aan den onderkant van het net , ook niet voldeed , toen zulks beproefd werd , om bij cene zee- zucht (rukwind) het net te beletten over den bovenreep te slaan en er om te woclen. De beschrijving van katoen vischgaren, bragt mij op het onderwerp der haringvangst : welligtis het oogenblik dienende, een paar woorden over dien visehte zeggen, vooral om aan te duiden, waarom ieder haring niet de- VUFDE JAARCAXC. 15 230 zelfde is , en zij elk jaar geen vaste smaak oplevert ; eenige voorafgaande inlichtingen , zullen de zaak dui- delijker maken. Aan de tot de haringvangst bestemde vaartuigen hoort men verschillende namen geven als: pink en bom, hoewel ze nagenoeg hetzelfde zijn ; men zegt bom , als het de haringvangst tusschen onze wal en Schotland betreft. Vervolgens heeft men de buis en den hoeker, met meer noordelijke bestemming ; de bom bemand met 7 en de hoeker met 15 koppen. De buis is on- derscheiden van den hoeker, door een' achterspiegel , doch deze worden niet meer gebouwd. Is de hoeker gunstiger voor de Noord , de pink daarentegen ge- schikter om bij boos weder zee te houden, en ditver- eischt op strand te worden gezet, gejaagdof gestuurd, al naarmate dat er gang in, en kracht achter zit , zon- der door dit stranden geschaad te worden. De haringjager is een door het lot aangewezene , bestemd om , zoodra het der moeite waard is , de eerste gevangene haringen naar de bestemmingsplaats over tc brengen ; men rekent 1 op de 8 voor deze dienst , die zoodra men de vlag uitgestoken ziet er op af zeilen , om de eerstgevulde ton over te nemen , welk getal van 20 tot 300 wordt vergaderd. De schokker en de hotter , behooren tot het gebied der Zuider-zee. Er worden oude en jonge haringen gevangen ; niet te verwarren met oud en versch gevangene , welk laat- ste genoegzaam door de oogen van den visch wordt 231 aangeduid , maar vooral door een lelletje aan den neus , dat zich na verloop van eenigen tijd door het zout op- lost. Voorts heeft het tijdstip en de plaats waar ge- vischt wordt invloed op den smaak ; de besten worden ter hoogte van Schotland gevangen. De haringen zwem- men van uit het hooge Noorden Schotland om ; bij gissing nadert men de plaats waar de school op zeker tijdstip aangetroffen zal worden , waarin echter afwij- kingen bestaan , die men steeds zoekt te leeren ken- nen. Dit trek ken heeft in verschillende jaargetijclen plaats en levert een aanmerkelijk verschil op, in de grootte en vast- of hardheid van den visch , door ver- schillende namen aangeduid , ofschoon het een en de- zelfde vischsoort is. De panharing wordt in de Zuiderzee , zelfs in de zeeuwsche stroomen gevangen; ze wordt gezouten , ge- rookt , ook wel in stukjes gehakt als voedsel voor de cendvogels, wanneer die in aanmerkelijk getal gehokt zijn; ook tot mestspecie gebruikt> als er overvloedig gevangen wordt* De steurharing is meer bestemd om tot bokking ge- rookt te worden ; derzeiver vangst begint met 20 Sep* tember ; zij heeft in de laatste jaren beduidend toe- genomen. Voile haring , voorzien van kuit en hommer , vangt men in het laatst der maand Augustus. IJIe haring noemt men ze dadelijk na het paaijen , zij krijgt daarna den naam van bootsmansharing. Wanneer twee menschen iets weten , is die zaak gecn 15* 232 geheim meer ; het haringkaken kan , volgens dit be- grip, niet lang een volksgeheim geweest zijn, en zal het ook niet meer wezen voor hen die dit lezen wil- len , en die buitendien in de onderscheidene plaatsen aan de Zuiderzee gelegen , gelegenheid hebben , anchovis te zien inmaken , dat hiermede overeenkomt. De baring van de onnoodige ingewanden te bevrij- den , geschiedt met een zeer eenvoudige handgreep : door met een mesje van een paar ned. duim breedte op 5 a 6 duim lengte , door middel van een touwtje om de laatste vinger bevestigd , achter de kieuw , dwars door den hals van den haring te steken , waarop een rukje volgt, waardoor in eens alles los geraakt, wat men niet verlangt te hebben. Hierna wordt de haring zon- der uitgespoeld te zijn in eene ton gepakt en gezouten , en wel per ton a 36 ponden of een ton zout op de 7 a 8 ton haring , met eenige afwijking naarmate van het jaargetijde. De pekel vormt zich uit den visch , die roodachtig moet zijn om gezond genoemd te wor- den. De haring krimpt door de pekelwording , en maakt het na verloop van zes dagen noodig , het getal op 800 te brengen , die de ton moet bevatten. Het blijkt dat de verleende vergunning om vroeger dan 24 Junij, de netten te mogen uitwerpen, de visscherij dat voordeel niet heeft gebragt, als der zaak onkundigen er van verwacht hebben, en dat het algemeen er niet mede wordt gebaat, door spoediger dan vroeger nieuwen haring te leveren , die uitwinzucht den tijd niet wordt gelaten het noodige zout aan te nemen ; hetgeen 233 niet alleen ten kostc tier vermaardheid geschiedt , die dc hollandsche haring heeft verkregen, maar ook in onbruik zal brengen , om de eerst aangebragte duur te kunnen verkoopen , of als geschenk aan te bieden tegen aanzienlijke fooijen, die men begrijpt dat ben toekomen , die zich aanstrengen , het genot der nieuwe baring te bespoedigen. St. Jan , geeft het eclite zeebanket , de maatjes ba- ring : het zijn de niet volwassene , die kuit nochhommer hebben gedragen, (*) die om dien maagden toestand met kroon en bioemen worden gesierd , wier vleesch malseh en vet , en zoo aangenaam is , dat zij voor spoe dig gebruik weinig behoeven te worden gezouten. »Maatjes baring'* is een oneigenlijke uitdrukking ; het zou , zoo als reeds aangeduid is , moeten zijn , maagdjes haring. Het verschil in deze twee woorden bestaat slechts in de verwisseling der letters t en gd; op het onder- scheid in een lange of korte letter en dergelijke beu- zelarij let de visscherman niet , die gewoon is de zeega- ten in en uit te vliegen; hij die zich met het dagelijks brood te vreden stelt , zonder aan versnaperingen te mogen denken , is het voldoende dat hij den wind van achteren houdt. Een maat , bij het werk der haring- vangst , past hem meer dan een maagdje , dat hem in den weg zou staan. Deze taalverbastering zal gereeder aan- genomen kunnen worden , wanneer men verneemt dat, afgezonderd van de zee- en visscherstermen , er nog plaatselijk taaleigen bestaat ; zoo zegt de Zandvoorder : (*) Wij laten deze stelling liefst voor rekeninjy van den Schrijver. Red. 234 »Jep met de blikke ziel," en wanneer men den Ame- lander hoort zeggen » wien ," dan bedoelt de Amer wind. De taalkenners behoeven dus niet over de grenzen te gaan, om nieuwe opmerkingen te maken. — Nog is het oneigenlijk van te zeggen »Haagsche haring ," want ofschoon Scheveningen onder den Haag behoort, ziet men liever de vlag uit Vlaardingen waaijen; en wat de uitdrukking »groen" betreft, het is strijdig met de zaak , daar het aan bederf doet denken ; zuivere haring moet onderscheidene blaauwe tinten hebben. Het is minder algemeen bekend , dat de Engelschen meer haring vangen dan de Nederlanders , en dat de Schotten nog meer aanbrengen, dan de eerstgenoem- den; eene bom ter plaats gezonden waar Schotten vischten , kon de vergelijkende proef niet doorstaan , ten gevolge van minder degelijk netwerk. Bij vrijen invoer, zelfs bij laag regt op gezonten visch, ontstaat de mogelijkheid dat daaronder ook ha- ring worde begrepen, waardoor de voordeelen aan de haringindustrie verbonden , voor de naneven van Beu- kelszoon , door eigen toedoen verloren kunnen gaan. Ten opzigte der Rijnscheepvaart heeft men moeten toe- geven »dat tot aan zee", in zee was: moeijelijker zou het vallen te ontkennen , dat in een haring, geen zout is , al was die nog zoo maagdelijk gezouten behandeld. Wat er van het net in zee gezegd is, moet ook in zoet water van toepassing zijn, en geeft tevens het middel aan de hand om diepe wateren te bevisschen, b. v. de door doorbraken ontstane wielen of kolken in 235 Gelderland en elders , die veelal de diepte van 50 voet houden op eene veenlaag. Hiertoe is de gewonezegen niet voldoende; men zal die moeten laten zinken en er iets op hebben te bevestigen , waartoe het ligte ka- toenen want, oneindig geschikter is, dan het overge- blevene van een oud zalmnet. Waar turfbrok en der- gelijke kaft zit , kan het doelmatig zijn , het lood aan den onderreep een omwentelend vermogen te geven, gevoegd tusschen dergelijke houten rollen, die meer lang dan dik behooren te zijn , om over tegenstanden heen te loopen , en minder vuil op te nemen , in het geval men niet bij nacht om paling sleept. Een proef met een zalmnet van katoengaren heeft niet voldaan ; deze sterke visch sloeg , of zette er door- heen. Insgelijks mislukte de katoene schakel , van welke men verwachte dat hij door het gebruik leeniger zou worden. Was het garen voor het eerste niet sterk ge- noeg , voor het laatste welligt te zwaar of te straf in een geslagen? Het geldt hier slechts inwinningen en eene oogschouw op een zolder ; doch de katoene paling- fuik is volkomen aan het doel beantwoordende bevonden. Wat de stelling betreft, dat in de getaande trommel geen visch is te vangen , zou met hetgeen van de nieuwe schakel gezegd is , in verbandkunnen worden beschouwd, bijaldien deze dwaling te Halfweg, door het want voor het Y bestemd, niet duizende malen ware wederlegd; waar vooral het zijden netwerk telkens in de kuip kwam, nadat het vooraf goed gedroogd was. De Cathechou wordt thans door de zijdeverwers veel gebezigd. — 236 Daar het om waarheid te doen is, worden ook we- derleggingen aangenomen ; zoo ook volgaarne berigten uit andere werelddeelen , hoe men er het katoen en andere vezeldeelen bezigt , zoo wel om den visch tot onze voeding te doen dienen , als tot middel om woes- te en sterke dieren te bedwingen. Eene proef hier te lande genomen om des nachts bij brandend vuur te visschen, om den visch naar den oevcr te lokken en met de zegen te omsingelen, gaf geene andere uitkomst, dan datmendenaburige klokkenhoorde luiden , in de veronderstelling , dat er brand was. Aquarius. (25X3£> OOffi TOBIAS da (Pervolg van bladz 137.) Oom T. die, zoo als reeds gezegd is, nietgaarnein wederleggingen trad, en zich liefst door een toepasse- lijk verhaal , waar hij dit plaatsen kon , met zelfsvol- doening uit eene twijfelachtige zaak poogde te redden , zeide tot ons jonge lieden : »als het acht dagen voor de » opening der jagt is, haal dan den halsband van uw' »hond een gat strakker aan." Door de overeenstemming van zijne stem en zijnen blik , met zijn geheel uiterlijk voorkomen , dat waarheid aankondigde, bragt hij ons tot nadenken over zijne waarschuwing. Even gemakkelijk had hij kunnen zeg- gen : »acht dagen voor de jagt worden de honden het »meest vermist," om het hardere woord »stelen,> niet te bezigen , hetwelk hem tot pijnlijke gedachten om- 238 trent zijnen naaste zoude gevoerd hebben en, ter ver- zachting, eene opheldering doen noodig worden door voorbeelden gestaafd, hetgeen hij dit maal vermeed door te zeggen , dat hij op zijn geheugen niet meer zoo zeker als vroeger durfde vertrouwen. Toen ik hem met omzigtigheid vroeg: »hebben of »hadden de honden in vroegeren tijd regten van bij- »zonderen aard?" antwoordde hij onbepaald: het niet te veronderstellen , daar hij het verloren raken en terug bekomen van honden, in de onderscheidene plaatsen van ons land, die hij bezocht, zeer verschillend had zien behandelen, en het hem steeds had verwonderd, hoe de hondenverkoopers telkens nieuwe waar, en de zoogenaamde hondenmelkers , elken marktdag wat an- ders kunnen aanbrengen; alleen gedekt doorde, door hen in omloop gebragte veronderstelling , vanallever- antwoordelijkheid af te zijn , door den naam van hem op te geven, van wien het dier gekocht zoude zijn. 