VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚1. Zonder de minfte bedenking, erkenne ik de aanwee- zenheid eener brandbaare Stoffe, of Phlogiston, eh houde dit voor ееп fcheikundig geloofsartikel; echter geloove ik niet met den beroemden STAL, dat het eene aan Hoofd- Jtoffelyke aarde gebonden Vuur zy, noch met KIRWAN, dat het eene ontvlambaare Lucht zy; maat ik, befchouwe het als eene vereeniging der twee Elementaire Stoffen , WARMTE naamlyk еп LICHTSTOFFE. — Daar hu deeze beide lichaamen , waar uit het Phlogiston beftaat, volftrekt ligt zyn, is ook het Phlogiston ligt. — Lichaamen, daar ~ mede vereenigd, verminderen in gewigt; en omgekeerd. = Door ееп daar bygebragt Vry Vuur of ontvlambaar Phlo- iston, en onder toetreeding der vrye, niet bedorvene, ucht, wordt het in zyne famenftellende deelen, in licht en merkbaare warmte, gedecomponeerd. — Het is het Verbindmiddel van alle ontvlambaare lichaamen en der Me- taalen. — De eerfte worden, dit verbindmiddel wegge- nomen zynde, voor het grootfte gedeelte, vernietigd (zerflört) , en de famenhang der andere wordt weggeno- Rien, of zy worden verkalkt.. —- De mengigg der fa- menftellende deelen van het Phlagiston fchynt niet altoos in éen OVER HET ZOCENAAMOE OXYCENE. 14) Ven zelfde evenredigheid te ftaan, offchoon ook Phlogiston altoos Phlogiston blyft (*). 2. Ik houde de Dephlogistike Lucht voor de ftoffe der vogtigheid , uitgezet door de ftoffe der warmte. == De wyze, ор welke men deeze Lucht verkrygt, verfterkt my in: dit gevoelens | . 2. Wanneer теп deeze Lucht met ontvlambaare, Zeg. grade, Lucht verbrant» den vereenigt zich een gedeelte van het Phlogiston deezer Lucht met de floffe der vogtigheid van de andere , en maakt, met de terug houding der be- nodigde hoeveelheid warmteftoffe , water. : ! ‚ 4. Ontvlambaare Lucht ontftaat, als het Phlogiston , met een zeker aandeel water ; (waaruit deszelfs gewigt ong, Daat) door warmteftoffe wordt verdund ( Rarefazirt). 5. Phlogistike Lucht ontftaat, wanneer Leevenslucht met vry Phlogiston in aanraaking komt, en zich daar mede verzadigt. ‚ 6. Luchtzuur heeft zyne eigendommelyke bafis; = Vry Vuur of Zuuren , welke haar uitdryven , en hunne warmteftoffe daar aan oOvergeeven , zetten haar in (ааг van Lucht. ‚7. De grondftoffen Cbafes) der Zuuren zyn nog niet ontdekt : де Zuure ftoffe is, naar myn gevoelen , een Weezen der inbeelding. Elk Zuur is dat wat zyne be naaming betekent, paamlyk Zuur, onder alle gedaane ten , alleen door dit of geene lighaam omwonden, ver. отор , of middelzoutaartig gemaakt ; byaldien men het verbindmiddel daarvan affcheidt, dan toonen zy hunne eigenfchap. y К. 8. Metaal- kalken оп‹Йаап , wanneer men de Metaalen berooft van Phlogiston. —— Alle verichynzelen pleiten voor deeze {telling ; want де Lucht en de Zuuren worden daar door gephlogistijeerd, Zy neemen іп gewigt toe, naar maate zy hun Phlogiston verliezen, , 9. Alle Metaal-kalken , welke Leevenslucht geeven , heb- ben water in zich, of ten minften deszelfs grondftoffen. Zy waren of niet genoeg gedroogd , of zy trokken het vogt tot zich, hier door wierden zy ook zwaarder. —— Misfchien zyn de Metaal-kalken ook in баа, om, е (>) Men vindt eene leezenswaardige Verhandeling over het Hoofdftoffelyk Vuur-beginzel , en deszelfs Modificatien , in het wilg. Magen. van Wiet. Konst en Smaak, 4 Deel, N. 6. Mert. - K5 e ae AANMERKINGEN ` ` f Phlogistike Lucht te decomponeeren , het Phlogiston зап te trekken, en de Leevenslucht te ontbinden. | Nu zal ik de Affiniteit’s of Verwantíchaps-tafel van den - Heer LAVOISIER eens nagaan. De verst afgelegene , tot het zogenaamd Oxygéné, op- gegeevene zal zyn de onbekende grondfioffe van het Zeezout- 2907, — dan de Koolftoffe (Carbone) — Zink — Yzer — de brandbaare Grondftof der waters — Bruinfteen-Koning — Kobalt-Koning == Nickel-Koning — Lood — Tin — Pis- er weie — Koper — Wismut — Spiesglas-Koning — Kwik — Zilver — Arfenik-Koning em Zuiker — Zwavel es Salpeterlucht — Warmteftoffe — Goud -== rookend Zeszout-zuur — Salpeter- — Bruinjteen-Kalk. Be Heer, LAVOISIER AT zich omtrent de е рез. т Bruinfteen- › tot het Oxygéné (Saure (tute niet verder uit , dan dat hy haar plaatst als het de ge) mede naast aanverwantte lighaam , en zegt daarop van bet Salpeterzuur: „, Het konde eene noch overwigtige s hoeveelheid van Zuurftoffe tot zich neemen , wanneer ө» men het over Bruiníteen overhaalde ; alsdan lost het э» ееп klein deel Gouds op. Deeze overmaat van Zuur. э» ftoffe hangt ’er echter 20 los aan, dat zy ’er, door de as bloote warmte , kan worden afgeicheiden," | «апт. Het gewoon koophaar, еп het rookend Salpeter- zuur, is altoos meteen merkelyke hoeveelheid Phlogiston , en de Bruinfteen met veel Leevenslucht, voorzien. Zo ras men nu de beide lighaamen byeen brengt , dan wordt de bafis der Leevenslucht door het zuur los, en door de warmte veerkragtig gemaakt; intusíchen dat dit echter gee. fchiedt , ontftaat ‘er sichen het Phlogiston van het Sal- peterzuur, en de Leevenslucht, eene nieuwe vereeniging , naamlyk Phlogistike Lucht, еп welke door de Bruinfteene kalk wederom ten deele wordt gedecomponeerd , en dus wordt het Salpeterzuur gedephlogistijeerd (Brenftofieer Ja Daar echter, naar maate van de veelheid der Brumfteen ef deszelfs hoedanigheid , meer Leevenslucht kan ontbon- den worden , dan tot opflorping van het Phlogisten vam % Salpeterzuur noodig is, is het ook mogelyk , dat ’er ‘zich ook eenige е Leevenslucht met het zuur veree= вісі, (want het is beweezen , dat zy zich ook met water kan vereenigen,) welke echter zo los daar mede vermengd is, dat een zagte warmte haar daar уап weder aflcheiden e —— Veele proefgeemingen hebben my dit geleerd. — ас OVER NET ZOGEKAAMDE OXYGENE. TSX rt su die gedephlogists/eerd Salpeterzuur ееп weini “оца ken oploefen, is, dunkt my, gemakkelyk te чета хеп; === doer de reeds gemelde ‘berooving van Phlogis- Ben, verkrygt dit Zuur eenigermaare де eigenfchappen van Koningswater , (Aque Regia) of gedephlogistifeerd Zout- guur, en neemt dus ha Phlogiston gereed tot zich 5 wore dende dan in (aart gefteld ,.om de vaste vereeniging van ër Phlagisson met de Metallike grondaarde des Gouds van een te fcheiden , en zelfs een gedeelte Gouds te ontbin- den , waar by де, met het gedephlogistijzerd Salpeterzuure wmrícbyniyk nog vereenigde Leevenslucht , volgens dese golfs eige beppen, оок nog eenigermaate kan werkzaam zyn. Heer Profesfor PIcKeL ondervond reeds, dat men ook by de bereiding van geconcentreerd Salpeterzuur Leevenslucht verkreeg , еп ook kan ik dit, door eigene ondervinding , еп; ik geloove nochtans niet, dat dit chiedt op kosten van het Oxygéné , en der warmteftoffe welke het uit °t. Salpeterzuur zoude trekken, en daar mede tot Leevenslucht overgaan , volgens het evoelen wan den Heer LAVOISIER , om dat шеп, alleen an, in deeze р ing Leevenslucht verkrygt , wan- geer ’er poch Salpeter by het overblyfzel aanweezig is , en bet vuur, op °t laatst, zeer fterk wordt aangezet, en men deeze Lucht ook op 't laatst der bewerking vere руй By aldien men met Salpeterzuur, dus met Oxygéné en overlaaden , Zeezout-zuur mengt, dan trekt dit Zuur het ` an Overwigt tot zich, en is dan in ftaat het Goud ор te э» losfen , of het is, volgens SCHEELE CH BERGMAN ‚ рб» ss Acphlegüsjeerd. Van daar , dat het zich zeer zwak vereenigt met lichaa- men , welke een groote menigte Phlogiston bezitten (*) , of daar mede vast vereenigd zyn. Wermengt men ze nu met gedephlogistijeerd Salpeterzuur, (gewoon Salpeterzuur oet (*) Van dasr ook de moeite, welke de Scheikundigen gehad hebben , in de beriding van een verzoete Zoutzuur-geest ОРЕ, Sal. Dulcis, en welke nu zo gemakkelyk , door middel Bruinfteen, gefchiedt. Jong, van den Vert, үү | AANMERKINGEN doet genoegzaam het zelfde) dan beneemt hun deeze het Phlogiston , gaat dan wederom tot gewoonen, en by aldieÂ zy beide geconcentreerd zyn ‚ tot rookenden Satpetergeest over, en het Zoutzuur, begeerig naar Phlegiston , kan dit in het Goud vinden, en dit Metaal oplosfen. | „ Onder het Zeezout-zuur . Каас het Goud. Wanneer эз dit Metaal wordt opgelost , dan verkalkt het, het be- „ neemt derhalven dit Zuur ‘een gedeelte van °t Oxygénë an (Zuurftof). De Kalk kan naderhand alleen door. warmte a» gereduceerd worden, om die reden ftaat de warmteftoffe э» Onder het Goud; hier maakt het Oxygéné met de warm- p» te de Leevenslucht, welke zich niet meer door het Goud » laat decomponeeren.” | а Aanm. Niet alleen wordt Goud , vóór de oplosfing ver- kalkt, maar alle Metaalen worden vóór de oplosfing in Zuuren, meer of min, verkalkt, … De Theorie hiervan is, dunkt my, deeze, Elk Zuur heeft eene affiniteit tot Phlogiston, en elk Metaal bezit , tot vereenigings- Бапа, Phlogiston. . Voor dat zich nu het Metaal laat oplosfen „ moet eerst deeze famenhang uit den weg geruimd worden. Dit nu gefchiedt door de eerfte werking van het Zuur , waar by zich»dit of met Phlogiston vereenigt,en, zoals by het Salpeterzuur gefchiedt, tot Salpeterlucht overgaat, of zy geeft alleen aan het Phlogiston haare warmteftoffe of Spee cifiek vuur en een weinig waters over, en gaat daar mede over tot brandbaare Lucht; of vindt er geene deezer g2- volgen plaats , dan verzadigt zich blootelyk een gedeelte yan het Zuur met Phlogiston van ’t Metaal , en een ander pedeclte lost de Kalk op, zo als waarfchynlyk hier plaats eeft by de oplosfing van Goud in. gedephlogistifeerd Zoutzuur. 27 : De Goud-kalk, zo als ook іп ’t algemeen de Kalk der andere Edele Metaalen , en van,de Kwik, konnen alleen door warmte gereduceerd worden ; zy hebben hier toe weinig Phlogiston noodig, door dien haar eigen niet ge- heel vernietigd is, en dat zy gedeeltelyk uit de lucht, ge- deeltelyk uit het nog aanhangend water, aantrekken , waar door de grondftoffe des waters gedephlogistifeerd (entbren- bart) , en door warmteftoffe veerkragtig wordt gemaakt, en tot Leevenslucht overgaat , welke dan door Goud niet meer kan gedecomponeerd worden , wyl dit Metaal het Phlogiston vaster by zich houdt, dan dat de Leevenslucht ‘haar dat zou kunnen ontneemen. De 8 e » OVER HET ТОСЕМААМОК. oe, 15$ з, De Salpeterlucht, welke. onder de warmteltofe Пал, э» kan aan deeze het Oxygéné ontneemen; er ontftaat Sal- ээ peterzuur, een klein gedeelte der warmteltofe words ээ Угу, maar een veel grooter deel zet zich in de veree. э» niging vast.” - ` А Aanm. Salpeterlucht, welke, volgens het gevoelen der Franfche Schelkundigen де „bafis van het Salpeterzuur zal uitmaaken; doch, K veel eerder geloove te beftaan uit Phlogistike Leevens- en Vastelucht , welker onderlinge be trekking ik echter noch niet naauwkeurig kan bepaalen , en waar toe de geboorte des Salpeters my aanleiding ` geeft ; Salpeterlacht befchouwe ik derhalven voor volko-” men geformeerde, doch met Phlogiston tot ееп 2001 van vloeibaare Zwavel verzadigd, en verbonden Salpeterzuur. ` Wordt nu dit gemengd met de ‚naar Phlogiston zo begees rige Leevenslucht, dan beneemt deeze aan de Salpeters lucht het Phlogiston „ onder eene koarfing еп losmaaking der vrye warmtefteffe , verenigt zich met Phlogisten tot Phlogistike Lucht {Stikluft), en het Salpeterzuur wordt van haare banden bevryd , tot eene voelbaare vloeiftoffe welke ook, misfchien verfchynen konde als дердик Jeerd Zuur, wanneer "er genoeg Leevenslucht in voorraad daar gefteld ,. kan door Zwavel „ , еп alle Metaalen , door Phos- baare, weezen без waters, en ID worden ; in, т К Zavel , Vitrioolzuur у › met Arfenik „ Arfeuikzuur,”. sær belchouwt Zwavel , Zut. enicum als de bafis der Zuu- krygt 5 — dit Кап ik echter als dat ik zeggen kan welke de deeze „йаг кшк Zi Н e van het Охудёпё y а, Ж GAS, men КЫА n te уоопсһуп komen , moest nponeeren , en hier kan шеп de hosphorus , еп Arfenik-Koning le daar toe benoodigde Zuuren en men verkrygt ееп Zuur , ' nponeert. — Hoe wederfpree- | , „ dat de Heer LAVOISIER deezę zaak, in de voorgaande $. eenigzins anders verklaart з 5 254 © AANMERKINGEN. door dien hy Пе, der те Тишеп het Salpeterzunr beroofden van het Oxygéné, en het weer tot Salpeterzuure bafis, of tot Salpeterlucht, maakten. Му dacht echter, of alle proefneemingen bedriegen my, dât de Znuren дег gee melde lighaamen daarin reeds aanweezig waren, én wel als Zuuren ; doch alleen met Phlogiston omwonden, en mid- delzoutig gemaakt. Wanneer dit wordt weggenomen, dan vertoonen zy zich als Zuuren „en Мет toe is het Salpeter- zuur byzonder gefchikt / om dát deszelfs affiniteit tot Phlo- iston fterker is, dan Фе van gemelde Zuuren. Dat echter leeze, aangenome of veromderftelde, bafes, werkelyk mid- delzouten zyn ‚ toont hunne kristalvormige gedaante , en dat het Phlogiston het verbindmiddel zy дет Zuuren, toönt haare ontvlambaarheid ; en dat de Zuuren daarin werkelyk als Zuuren aanweezig zyn; toont de bereiding varr het Vi- tfioolzuur uit Zwavel; want men Zal toch niét willen zeg- gen, dat het Zei van de daarby verbrande Zwavel zich by de Zwavel voegt, en het tot Zaur maakt ? ware daar toe wel genoegzaame betrekking? of trok de Zwavel' het Oxygéné des waters tot zich? maar moest dan het water zelve niet reeds zuur Zyn, Dat het Zuur reeds, werkelyk als Zuur in de Zuiker hutsvest, heeft de volgende proef neeming my getoond. Ik heb reeds zedert een jaar een mengzel van V enzóut in Zuiker ‚ met watert tot een t, en 1 эпсеп, ' rzuur у . Var gaarne altoos m шет е Zuur Zuuren olgelyk aderen y lit het эпе det neemë doè "et ?ег iets uist 20 de Vi- лаек’, moest OvER HRT ZOGRBAAMDE OXTGENE. 355 in het Vitrioolzwur verdeeld, == 15 zulks waarichyae lyk Р — Із het derhalven , volgens het reeds gemelde , miet beter dat men Zuiker, Zwavel, enz. neeme voor het geen zy zyn, en tot hier toe waren, naamiyk voor Mid- delzouten , door Phlogiston omkleed , of, zo men wil, genoutralifeerd ? Men (elt vast, dat Zwavel , Zuiker, enz. door S т?й gedscompeneerd worden; maar niet omgekeerd. wil echter:niet , dat men een nieuw де» weten verwerpen moet, om dat het nieuw is; ucen men moet zich zo lang aan. de oude gronditeltingen vasthou= den , tot zy, zelfs in het kleinfte deel , kragteloos zyn. maakt. Men kan alles zo goed , ja beter, verklaaren, r het Phlogiston , dan door het zogenaamde Охуріт , en dit bewyst dat de D voor het aanweezen des Phlogistons, door de Hypothefe der Franfchen , noeh niet kragteloos zyn gemaakt; en, wat ie toch de Koolftof ' Carbone) der Franfchen Ф mm is zy miet het Phtogiston, ander een anderen naam ? s De Zwavel kan het Goud , en de warmteltofft , het эз Oxygéné ontneemen; — decormponeert Leevenslucht , э еп maakt de warmteftoffe in deszelfs te zamenfteling en Vry; ——— decomponsert ook het Salpsterzuur; maar het э Vitrioolzaur ‚ welk door vereeniging met het Owygénd э Oontftast, wordt оой wederom door alle Metaalen , door ээ Phosphorus , door del Re CR des waters an ER ROO (Carbone), ge » “аят. Het is waar, Le Zwave de Leevensineht de- compeneors. Daar echter , volgens myne grondfteflingen , de Leevenslueht geen Zuur, maar alleen warmteftoffe , in zich heeft, kan ze ook geen Ovygéné aantrekken , en de DecernpofRie gefehiedt op de volgende wyze. Wanneer men brandende Zwavel brengt in Heevensincht , dan trekt dee- ze het uitftroomend Phlogiston tot zich , gaat ever tot Phiogistike Lucht (Stikluft), krimpt tot ееп engere ruim- te te zamen , verliest haar gewigt; de Zwavel, echter, bee Vrydt van Phlogiston, verkrygt daar door aanwas, en. komt tot het Zuur te rug. Ik kan niet begrypen , hoe hee Vittioolzuur door alle Meraalen kan gedecomponeord. worden, veeläer verbindt et 156 AANMERKINGEN het zich met allen; doch onder eene verfthillende behandes: ling „ en is in zyn geheele weezen daar mede vereenigd 5- - dus het ook met alle гупе eigendommelyke eigenfchapper daar uit kan worden afgefcheiden. —— Het wordt niet доог Phosphorus gedecomponeerd , maar laat alleen aan haar. om dus te fpreeken ‚ zyn loshangend gewaad over, ===: en kan het wel door ontvlambaare Lucht gephlogistijterd worden ? Door Koolftof (Carbone), of Phlegision ‚wordt bet niet gedecomponeerd , maar maakt deeze, na deszelfs hoee veelheid „ tot Zwavelzuur of Zwavel, : s Zilver wordt, by de oplosfing in Salpeterzuur , уег-. an Кайс, en ‘er ont(taat Salpeterlucht ; hieruit volgt dat em het Oxygéné nader met het Zilver vermaagíchapt is. en dan. met de Salpeterlucht , by aldien щеп echter Kwik en mengt by deeze oplosfing , dan neemt dit het Oxygéné „ p, welk met Zilver vereenigd was , tot zich , en dit valt э» dan met een Metaglglans ор den ‚grond; uit dien boot, - „ de ftaat de Kwik naast boven het Zilver,” Aanm. Ik heb reeds , by de, oplosfing des Gouds, ges zegd , op welk eene wyze ik de optos{ing. der Metaalen іп Zuuren begrype. — Dat °ег, by de -oplosffmg, des Zil- vers in Salpeterzuur ; Salpeterlucht опас, is eon gevolg van de vereeniging van dit Zuur, in zyn geheele weezen , met het Phlogsston des Zilvers , maar niet , dat zich het Oxygéné aan het Zilver vast zet. Ву aldien het laatíte. waar was , dan moest men, by de behandeling van Zil- yer-Salpeter (Nitrum Argenti) іп geflotene vaten, een met Oxygéné overlaaden Salpeterzuur konnen. uitdryven , ==» en kan men dit doen? ——— Daar nu de Kwik het in Sal- peterzuur opgelost Zilver met ееп Metaalglans preecipie teert, 20 is dit geen gevolg van de affcheuring ( Entreis» Jung) van het Oxygéné, (want dan was de orde van Vere wautfchap niet goed gefchikt, welke boven. dien , by al- dien men ook het gevoelen van LAVOISIER aanneemen wilde, niet wel gefchikt is,) maar het neemt het Phlogis- ton der Kwik tot zich, en wordt op nieuw tot volkomen Metaal 5 wordende de Kwik dan in plaats van het Zilver opgelost. s Byaldien men Pis-Phosphorus doet by eene oplos- an fing deezer verfchillende Metaalen , dan precipiteeren zy , э, 20 als de Heer sace omtrent Kwik en Zilver heeft op- » gemerkt ‚ in haaren Metaalglans; dus is de Phosphorus эз nader verwantfchapt met het Озувём e dan Zilver , Kwik, з» Spiesglas-Koning, Wismut en Koper,” . 4 . | аил, е OVER HET ZOORNAAMDE ОХҮСЕМЕ. 157 + Aarm. Ik heb reeds in myne verklaaring over het Phos- phoruszuur ‚ en deszelfs vereeniging -aamgemerkt , dat- dèe vereeniging met Phlogiston, ор verre:na, zo vast nietezy , dan by Zwavel; des de Phosphorus zich veel eerder (de, componeert en laat decomponeeren. Dit is eok de grond- oorzaak waarom de Phosphorus, gedaan by eene oplosfing van Metaal ín Zuur, dat Metaal met een Metaalglans preci- piteert , maar niet in еспе nadere verwäntfchap.der Phost phorus tot hèt Oxggéné. Нег oplosfings middel wordt daar door vry, 20 als ook het Phosphorusâuur. Ву! al, ` dien men het Bepracipiteerd Metaal niet fpoedig ‘er uite peemt , dan werken beide Zuuren op dat Metaal, ‘er ontftaat Salpeterlucht „ en een gedeelte van: "rt Metaal wordt werkelyk in het Phesphoruszuur opgelost. „ Geen een der Metaalen ‚ welke 'onder de ' Phosphorus an ftaan , laat zich іп -Phosphoruszuur optosfen' :- want, os dewyl de Metaalen zich nier laaten oplosfen ; voor dat ae zy verkalkte zyn; dat is, zender: dat зу ееп gedeelte » © IS, tot zich neemen + 20 pegnen s эп dat het 99 meerder verwantfchap heeft met Phosphorus - зз дат met Koper , Wismut, Spiesglas-Koning , Kwik у aa Zilver. en Arfenik - Koning ,-deeze Metaalen niet door an Phosphoraszuur “verkalkte worden.” es б - Aanm. Alle degze ` еп laaten zich wel degelyk „ wanneer zy vooraf fyn gevyld en met ` Phesphoruszuur gelmolten wordenl, іп dit Zuur oplosfen ; derhatven valt е {telling van den Heer LAVOISIER geheel weg. e ә Onder-de Metaalen ftaat de ontvlambaare ‘ grondftoffe „ an welke met Озу бм het water maakt ; ‘volgens de :tot əs hier tod bekende proeven „ laat deeze vereeniging aich an alleen door Zink, Yzer, Koolftof (Carbone), en de an oribekende grondftof van het Zeezoutzuur „.décompones= s» ren; even deoze zelfde fcheiding gebeurt: ook door, ac ons noch onbekende; middelen, by den groei. der Plan- » ten; by de Wynagtige en rottende gisting.” | Aanm. By aldien men zeer zuivere, van al ket- aankdesi vend Zuur afgewas fechen Òntvlambaare en Leevenslucht ‚' orm der bekende dereepom vermengd, verbrandt ;sodan gaat e een groot deel der warmteftoffe voelbaar verleen ; het vere dund geweest тупае water der ontvlambaars Lucht wordt daar Goor herjteld, en de ei der vochtigheid van de Lee. увис eent zo voel Phlogiston., uit Ze ontvlambaare Lucht, tot zich ‚ale hy. tot palpabele vogtigheid, еп от ats MENG. 1792. NO. 4. L wa 156 ‚ - AANMEAKINGEN n жайт уот den dag te komen „ nodig seen gedachte der Leevenslycht , echter „ welke de w e пісі. меј: verm looren „ verzadigt zich met Phlagiston , en blyft als Dhlo- gistike Lucht terug. Moest ип niet , volgens de Theorie van den Heer LAVOISIER „ Hit de vereeniging van: het Oxygéné en Hydroginé noodwendig Zuur „ en geen Water у ontítaan? want , naar het voorgeeven der Franfche Schein kundigen , brengt het aanhangen van het Oxygéné, aan een of ander lighaam altoos Zuur te voorfchyn. Of moet men de vereeniging deezer twee beginzelen:, als ма» re , voor eene zoort van Middelzoutige verbinding aan» zien , en by welk zoort van lighaamen plaatst men dan A in een Systema, het Water ? ИШ О › Het is waar, dat water gedecomponeerd. wordt door Zink , Yzer, Kool (Carbone „) ik voor my Del vast, dat deeze Decompoftie gefchiedt op de volgende wyze , maag eenzins door het- veronderftelde . Oxygéné.. Wanneer de sterdampen zich een weg baamen door de gloeiende Metaalen of Koelen , neemen гу ber Phlogiston: tot zich „ en. gaan over.tat ontvlambaare Lucht. . Ben gedeelte des watess dringt in de, door het vuur verwyderde , Porin „ zet zich aldaer, of op de (of der.vagtigheid , vast, doet de lighaamen opzwellen , waar door dan het Phlegsstan noch meer , als °t, ware, aan de Waterdampen егеп gemadkt „ en het Metaal verkalkt, wordt. De hitte ontbindt de bafis bonge em van ber Luchtzuur uit de Koolen, em breide ezelve uit, waarby men teffens noch zuivere, en mise {chien ook Phlogistike, Lucht vörkrygt , walker. vér(chya ping zich gemakkelyk laat -verklaaren. v :,:*= >. ‚ De эуе, ор welks de Planten het water ` dacompènees теп is, naar myn gevoelen; . Een gedeelte van het water, welke de Planten uit de Lucht en ber Aardryk tot zich neemen, blyft daarby-als_.voedfel ; van het andere elte. zet zich' het entvldmbaare op de bladeren en len, en geeft haar de. kleur; maar de: {toffe дег vogtig- a Verdund door de warmte van het Aardryk en der Zon , gaat, als overvloedig , onder. de. ante-van Lee- venslucht „over in den. Dampkring. verbetering der Lucht doar de Planten rust dan oek dearop: want, ik geloove als noch , dat de Planten: niet alleen bet water » op gezegde erte, decomponeeren ; maar zyn misfchien ook in mat de P istike Lucht te. decomponeeren , het Phlogiston зав ҳе trekken, en de Phlogistike Lucht vry te . , maa OVER HET ZOGENAAMDE OXTGENE, asp maaken, en dit Mechanismus gefchiedt mischien des avonds еп in den nacht; de daauw єп de koelte zyn daar de gee volgen van. LE 1 » De Koof (Carbone) decomponzert het Salpeterzuur, en эз het Zeezoutzuur, waar zy overlaaden zyn met Oxygéné; э» decomponeert de Lucht , en fcheidt de wararteftofte daar эз af; decomponeers Жа, Vitriool, Arfenik еп Phosphoe ээ ruszuur; herftelt @ Motaalen; decomponeert het water in э» deszelfs famenitelænde deelen, en maakt (bildet) dus э» Vastelucht , zo als by andere decompefitien у Zwavel , ээ Phosphorus , Arfenik-Koning en glanzemie Metaalen te э» тир blyven.” Aanm. Omtrent deeze $. Һе ik verders niets te zege gen, dan dat men, in plaats van decomponeert , zet , fielt ie zamen, en dan zal men konyen zeggen ‚ en maakt dus Phlogistike Salpeter--en Zoutzuur Phlogistike Lucht, Zwae vel, Arfenik-Koning, enze BESCHRIVING VAN DEN VULCAAN OP HET EILAND STe LucIA. Door den Heer CAssAN, M.. D "Tac Antüles zyn vol voetflappén van uitbarftinger > der Гено Bergen , als BR Puinfteen, 2/45 ээ vel-Aderen , en heet Waterbronnen. Het Eiland St, "e op. In "є gedeelte, door- ziet men cen uitgedoofden CASSAN ons de volgendé e zelve vervaardigd”. raakt een gedeelte uit vang die zich van het Noorde over de lengte van ?ї ge= dezelve twee mylen van de paard heen. Het Land is waterftroomen , maar van de maby liggende plaatzen з piet behoeft te wyken, eg » of ontdekt een Zwa- “door veele beekjes, met mm van Zout- en Yzeragtige deeltjes. : ` Aan den voet des Bergs genaderd, flaat men eenen weg op in de rots geni t en fangswys loopende p ji a et 160 BESCHRYVING VAN DEN VULCAAN het binnenfte des Monds; waar aan den eenen kant zich een bykans loodlyn-fteile Rots opdoet, en aan den an- deren kant , een diepte uit меке een Rook opryst, die het gezigt verduistert en de ademhaling dermaate aandoet > dat veelen, te zwak om zulks uit te › te rugge tree- деп. ze werkt ook op de Metaalen, en maakt inzon- derheid het Zilver zwart. Te paard klimt men tot den to дез Bergs, en van daar daalt men te voet neder, dod® een eng еп bogtig pad, tot den grond des Koms , gevormd door ееп zwa~ velagtige en brandende Aardkorst , waarin. men dikwyls tot de enkelen nederzakt, еп groot gevaar loopt om de voeten te branden, als men zich піес van wel fterke laar- zen voorzien heeft, А De Bronnen van kookend Water, die op veele plaatzers in deezen Kom ontfpringen , twee en twintig in ge- tal , eenige deezer zyn meer dan twintig voeten breed „ en verheffen zich kookende ter hoogte van vier en vyf voeten; zonder dat, nogthans, de hette van dit Water zo groot is als die der Dampen , die uit eenige openingen „ aan de zyden van den Mond, uitwaasfemen’, ‘in welke de Thermometet tot tien graaden boven de hette van Коо- kend Water tekent. Deeze fpleeten zyn omkorst van fublimeerden, en zomtyds gecrystallifeerden Zwavel, ge= Ik andere gedeelten van deezen Vulcaan veel Kalk еп itriool Crystallen opleveren. De Heer cassan gelooft, dat de Zwavel , de Vitriook en de Aluin, welke men hier zou kunnen verzamelen „ een aanmerkelyken "i del zou kunnen vor- шеп; hy wauhoopt Yzer te kunnen vine den; eene ontdekkin en oord der Wereld , zeer dierbaar zou w ft ook, dat de heet Waterbronnen, in d dienst zouden kunnen пеп. g Roeden boven de ор- belemmerde uittogt der zurfchap te ontheffen ‘van їп de overvloed van Wa- r zelfs het ontbranden te _ В, dat dit Water, door onzigtbaare Kanaalen komt van ееп ander gedeelte des Bergs, wiens zeer hoog verheeven kruin eene foort van Kom vormt in de gedaante van een Tregter', in welke de - Wateren van den Dampkring zich verzamelen, en neder. . Gi ог- OP НЕТ EILAND 6T, LUCIA. 161 Storten іп eene onderaardfche verzamelplaats , vanwaar zy zich in dampen opheffen, door de openingen van den ou- den Mond, Deeze Dampen, vervuld met zo veele Vule caanagtige ftoffen , die zomtyds een zeer (terke reuk ver- {preiden , vier mylen in het гопа, zyn geenszins fchadee iyk voor het dierlyk leeven, Men ziet , integendeel „ ar de Inwoonders уап St. Lucia eene grootere maate van gezondheid genieten , en een hooger trap van jaaren bee Teiken, dan die der omgelegene Eilanden, BERIGT WEGENS DE LAATSTE ZIEKTE VAN DEN HEER | JOHN HOWARD, Esq. COntleėnd uit Dr. Arin’s, View of his Chara8er and Pu- blic Services.) ээ eeds veel hebben wy onzen Leezeren medegedeeld , ss wegens het Leeven en de Daaden van deezen ээ Menfíchenvriend- (*) , dan daar wy gaarne ons met zodanie an ge Characters bezig houden „еп dít zelfde van het beste ge- a deelte onzer Leezeren vertrouwen, willen wy niet in ge- an breke blyven om een nader berigt van zyn uitëinde , door an Dr. AIKIN opgegeeven, mede te deeten; als mede om з» Ons nogmaals in der befchouwing van zyne uitmuntende an Charaétertrekken te verlustigen. Tot het eerfte bepaa- зә len wy ons tegenwoordig, het tweede moeten wy, om ээ plaats voor andere Stukken te bewaaren , tot een andes э» TER tyd verfchuiven.”’ ее Sa „ Uit den getrouwen en kundigen Knegt van den Heer H HOWARD , THOMAS THOMASON , die hem op zyne aatfte Reis vergezelde, heb ik een berigt ontvangen; ver- fcheide byzonderheden behelzende, betreklyk tot de Zieke te van zynen Heer, onder welke die Meníchenvriend be- zweek ; ik e ze mededeelen op dezelfde wyze als ik ze ontvangen héb. ae De Winter, by het vermeesteren van Bender, vry - verre verftreeken zynde, gaf de Bevelhebber van het Rus- fifche Leger te dier plaatze verlof aan veele zyner Offi- cie- (•) Zie Nieuwe Algem, Vaderl, Letteroef, Y. D. ade Stuk, ble 332, enz. еп 481. L 3 WW 263 BERIT WEGENS DE LAATSTE ZIEKTE Gieren om hunne Vrienden te Cherfon te bezoeken; de- wyl de geftrengheid van het Jaargetyde het voortzetten der vyandlykheden tegen de Turken niet gchengde, Chers Jon werd, ingevolge hiervan, zeer met menlchen opge= vuld , en de Inwoonders betoonden door Bals en Mas- querades hunne vreugde over den voorfpoed der Rusfijche Wapenen. Verfcheide van de Officieren, van de Inwoone deren van Cherfon en van den Adel іп de nabuurfchap „ die deeze Bals bywoonden, werden bykans onmiddelyk daarop aangetast door Koortzen, еп, volgens het gevoelen van den Heer hnowARD , was de befinetting daar overgebragt door de Officieren uit Bender. Onder het getal der geenen , die decze Koorts-befmet= ting kreegen , bevondt zich eene jonge Dame, omtrent zes. tien mylen van Cherfon woonende. Wanneer zy eenen korten tyd ziek geweest was, werd de Heer oowapn fterk aangezogt om haar te gaan zien. Ну deedt het voor de eerfte keer, op Zondag den 27 December 1789. Ну bezogt haar andermaal in ° midden van de week, ep eene derde keer ор den volgenden Zondag, den 3 Janua ry 1790. Op dien dag vondt һу haar in overvloedig zweet , en die uitwaasfeming niet willende ftuiten , door het ontblooten van haar arm, ftak hy den zynen onder de beddedekens , om haar pols te voelen. Terwyl hy dit deedt , hinderden de uitwaasfemingen der Dame hem geweldig , en hy hieldt zich beftendig verzekerd, dat һу: toen de Koorts-befmetting gekreegen hadt; zy ftiecf den volgenden dag. | ` De Heer HowARD was zeer aangedaan over haar dood: dewyl hy zich gevleid hadt met de hoope van haare her- ftelling. Van den 3 Jan. tot den 8, ging hy bykans niet uit (*); maar op den laatstgemelden dag, het middag- __saaal houden by den Admiraal MONTGWINOFF , die omtrent anderhalf myl van hem af woonde. Ну bleef "er langer dan gewoonlyk , en bevandt zich, thuis komende , niet wel, еп dagt. eenige vliegende Jicht te befpeuren. Ну папі terftond wat Sal Volatile , met een weinig Thee, en oordeelde zich ten weinig beter, tot tusfchen drie en vier uu. (*) Hier fchynt.het berigt niet zeer naauwkeurig , deel men in de Memorandum, van den Неёг owARD, een volledig verflag aantreft van een bezoek in de Hospitaalen van Cher/on, gedagekend 6 January, | ` D a „ D > e P А - VAF DEN NEER JONN HOWARD; 163 тшеп des Satuúrdags ’s morgens, toen hy, cene meerdere efteldheid bemerkende , het gebruik van ber Sal Volatile herhaalde. Ну ftoudt ’s morgens ор, en ging uit; doch, gich erger gevoelende, keerde hy fchielyk weder, en nam een Braakmiddel. - Den volgenden парс kreeg hy eene awaare:-Koorts, en nam zyne toevlugt tot zyn geliefd Ge. meesqmiddel , het Fames Powder , °t geen hy geregeld alle twee of vier uuren gebruikte, tot Zondag den 17. Want, Schoon Prins POTEMKIN hem zyn eigen Lyfarts zondt , zo ras hy de ziekte van den Heer HOWARD ‘vernomen hadt, liet hy niet af , zyne eigene voorfchriften ‚ tot dee- жеп tyd toe te gebruiken. Ор den raden hadt hy een fóort van toeval gehad, by °t welk hy fchielyk nederviel , Een gelaad werd zwart, zyne ademhaaling moeilyk, en hy bleef een half пит lang onaandoenlyk. Ор den 17den hadt һу een ander dergelyk toeval. Den r8den kreeg hy de ШК, die ganhieldt tot den volgenden dag, wanneer hy , op raad des Geneesheers , wat Muyskus innam. Omtrent zeven ` uuren "e Woensdags "e morgens den zolten January, kreeg hy weder een toeval als de voorige, en ftierf omtrent een uur na ’t zelve. Geduurende гупе ziekte , was hy volko- men by zyn. verftand , uitgenomen {taande die: toevallen , tot weinige uuren voor zyn dood. Reeds lang hadt ‘hy verwagt, dat deeze hem zou treffen , en dikwyis gezegd , om een langer leeven niet te weufchen , dan dewyl het hem gelegenheid gaf, om verzagting aan het lot zyner on» gelukkige Medemeníchen toe te brengen. | In zyhe ziekte, ontving hy een brief van een Vriend, ` die fchreef , dat hy onlangs zyn Zoon te Leicester gezien hadt „ en hoope íchepte, dat de Heer Howard ‚ by zyne wederkomst in Engeland, dien ongelukkigen beter zou vinden. Op het hooren voorleezen van die tyding ; wa hy zeer aangedaan. Hy drukte zyn genoegen hier over fterk uit, en verzogt, herhaalde keeren, zyn Knegt, dat hy, indien, door den Godlyken zegen, zyn Zoon теп ceni» gen tyde herftellen mogt, hem zou vermelden hoe zeer en hoe vuurig hy om zyne herftelling gebeden hadt, чш Hy maakte een Uiterften Wil (*), Donderdags vóór зуп еп, en werd, overeenkomftig met гупе eigene be- geer. (*) Dit zyn wasarfchynlyk eenige Onderrigtingen. ‚geweest , voor de Uitvoerderen .van zyn Uiterften Wil, dewyl deeze in эс Јааг 1787 is gedagtekend, . L 4 164 LAATSTE ZIEKTE VAN J: HOWARD. geerte , begraaven op het Landgoed van den `Небг DAU- PHINÉ, omtrent agt myten van Cherfon , waar een Gee denkteken boven zyne Begraafplaats is opgerigt. . Hy oor- deelde daar even naby den Hemel te weezen „ als of zyn lichaam na Engeland gevoerd ware, = Te Cherfon zyn- de, ontving hy het verhaal van de omverwerping en Поо- ping der Bastille; die Gebeurtenis {cheen hem een byzon- der genoegen te verfchaffen ; daar hy oordeelde , ‘dat. mo- gelyk het berigt deezer Staatsgevangenisfe, door hem uit- gegeeven: iets "er aan mogt hebben toegebragt.” у dit Berigt, op welks naauwkeurigheid , in °t algemeen, wy ons, gelyk ik niet twyfel, ten vollen mogen verlag= ten, zal ik alleen een of twee Geneeskundige Aanmer- ‘kingen maaken. Niettegenftaande de Heer номлвр zich verzekerd hieldt, dat hy de Befinetting van de jonge Dame ekreegen hadt , dunkt my dat de tyd tusfchen zyn laat- fe bezock by haar, en zyne eigene ongefteldheid , dit twy- felagtig maakt. Befmetting op eene zo merkbaare wyze ontvangen, geloot ik, werkt binnen een korter tydperk dan vyf dagen. Misfchien zal zyn bezoeken van de Hospitaalen te Cherfon op den баеп, of zyn laat wedere keeren van den Admiraal MONTGWINOFF in een koud jaar- getyde, in eene ongezonde lugtítreeke, een nadere oof- zaak weezen. De natuur van zyn ongemak is niet zeer duidelyk ; want het is zeer ongemeen, dat iemand , in dus- danige Koortzen, geheel by Zyne zinnen blyft; en zyn ook toevallen , op vlaagen van vallende ziekte gelykende, geene gewoone verfchynzelen in die Koorts, at een vliegende Jicht een gedeelte was zyner Ongefteltenisfe', is niet zeer onwaarfchynlyk; dewyl hy zich daaraan, uit hoofde van zyne gefteltenisfe , onderhevig vondt; fchoon zy- ne leevenswyze de zwaare verfchynzels daarvan voorkwam. Wat "er ook van zyn moge, zyne kwaal ging zeker ver- ezeld van eene zwakheid іп de leevensvermogens , en us moest het langduurig en veelvuldig gebruik van,de games Powders hem nadeelig weezen. Еп komt het my oogstwaarfchynlyk voor, dat de naam. van den Heer Ho- ` WARD aangefchreeven moet worden;op de lange lyst van de zodanigen , die hun leeven opgeofferd hebben aan het gebruik van een Geneesmiddel, °t geen fterk werkt, en uit dien hoofde zo wel veel kwaads als veel goeds BE VERSLAG WEGENS DE KEIZER, WAARDICHEID. 165 BEKNOPT GESCHIEDKUNDIG VERSLAG, WEGENS DE KEI- ; ЖВАЬҮКЕ WAARDIGHEID. ` ‚ (Ой het Engelsch.) ээ т gelegenheid dat de anverwagte dood van Keizer өэ LEOPOLD DEN П, in de Gezelfchappen, zo veel ээ їойе geeft om. over de Keizerlyke Waardigheid te э». [preeken, oordeelden wy het niet ongepast het volgend ээ Beknopt Gefchiedkundig Verflag , wegens de Keizer. аз lyke Waardigheid, ° geen wy in een Engelsch Werkje ` p. aantroffen, eene plaats in ons Mengelwerk te geeven.” ée 4 Ф « Het woord Keizer, in °t Latyn Imperator, duidde, b de oude Romeinen, den Peldheer eens Legers aan „die, van wegen een by цек gelukkig volveerde gsvere rigting, met dien naam begroet en vereerd werd. Zo hoorde AucusTus, niet minder dan twintig roemryke Over- wioningen behaald hebbende, zich te meermaalen met dien Eernaam bejegenen; en TITUS werd, паа de overmeeste- ring van Зегијаіет, door zyn Leger, Keizer geheeten. Vervolgens bediende men zich van die Benaaming om eenen volftrekten Opperheerfcher , een Monarch en Op- per-Ryksbevelhebber aan te duiden. In deezen zin droeg JULIUS CÆSAR den naam van Keizer; die Туге! ging met de Waardigheid over ор AUGUSTUS, TIBERIUS En CALP GULA , en naderhand werd dezelve verkiesbaar. ` Strikt gefprooken kan de Туге! van Keizer niets toe- brengen aan de Regter der Oppermogenheid; alleen fchenkt dezelve een voorrang boven andere ‘Varften, en als zo- danig wordt by, die daarmede bekleed is, tot het hoog- fte toppunt van Menschlyke Grootheid verheeven. De Keizers wenden, nogthans, voor , dat de Keizerlyke Waardigheid boven de Ki ngiyke uitfteekt : doch de grond van zulk eene Meerderheid blykt niet. Het gaat vast dat de grootíte, de oudfte en volftrektfte Monarchen , als die van Babylon Perfie , - Asfyrie , Egypte , Macedo. эне ‚ enz. in alle taalen, oude en аман” е, деп паат уап Koningen. droegen. ` Men twist, af de Keizers magt hebben, от den Tytel van Koning te {chenken d en kan niet lochenen dat гу „7 5 ` zic 166 GESCHIEDKUNDIG vr Ae ` zich zomtyds aanmaatigden Koningryken op te richten, Zo wil men, dat Boheemen en Poolen tot die Waardigheid opfteegen; dus heeft ook Keizer CAREL DE KAALK, in den Jaare 877, Provence aan BOSON gegeven ; hem de kroon op ’t hoofd zettende , met een befluit, dat hy den naam van Koning zou voeren. Keizer LEOPOLD DE | verhief het Hertogdom Pruisfen tot een Koningryk , ten voordgele ‘van den Keurvorst van Brandenburg , en, fchoon ver- fcheide Koningen van Europa, een tyd lang, weigerden hem in die Waardigheid te erkennen, hebben zy allen; eindelyk , by het Vredesverdrag te Utrecht , in den Jaare 1713 geflooten, daarin berust, In het Oosten is de Туге! en Waardigheid van Keizer veel algemeener dan by ons; in deezer voege worden de Souveraine Vorften van China, Japan, Hindoftan , Perfie, enz. Keizers van China, Japan, enz. geheeten. In ir Jaar 1723 nam de Czaar van Muscovie den Туге! aan van Keizer aller Rusfen , en deedt zich, als 200% nig, erkennen , door de meeste Staaten en Vorften van ора. Ha Wester Romeinsch Keizerryk, °t welk in den Jaare 475 een einde nam їп den Perfoon van AUGUSTULUS, den laatiten Romein/chen Keizer, en opgevolgd werd door de Heerfchappy der Hunnen, Oftrogothen en Lombarden, herleefde weder in CAREL DEN GROOTEN, Koning van Frankryk, op Kersdag des Jaars 800. Deeze Vorst, zich toen te Rome bevindende , kroonde Paus Leo pe Ш hem tot Keizer in de St. Pieters Kerk, onder de tociute ching der Geestlykheid en des Volks. NicePHorus, ten dien tyde Keizer, in °t Oosten, gaf zyme toeftemming tot die Krooning. —— Маа den dood van CAREL DEN саоо- TEN en dien van LODEWYK „ zyn Zoons Opvolger, werd bet Kceizerryk verdeeld tusfchen vier Zoonen van den _ hatstgenoemden: LOTHARIO DEN 1 was Keizer, PEPIN Koning van Aquitanie, Lodewyk Koning van Duitschland, en KAREL DE KAALE Koning van Frankryk, Deeze Rvksverdeeling ftrekte ter bronne van onophoudélyke ge: Schillen, De Franfchen hielden het Keizerryk onder acht Keizers tot het Jaar 912, wanneer Lonrwyk pe II, de laatfte Prins uit de Linie van CAREL DEN GROOTEN ss zonder Manlyk Oir (iert, SE Koenraan, Graaf van Frankenland, ‘Schoonzoon van PLODEWYK, verwierf de verkiezing tot. Keizer. Zoò- ging het Keizerryk over tot de Duitfchers, en werd mr - aar. - WEGENs DE KEIZERLYKE WAARDICHEID, 167 baar: want het was erflyk geweest onder: de Franfche Keizers, de Grondvesters van ’t zelve. De Keizer werd gekoozen door de Prinfen ‚ de Landsheeren, en de Afge- vaardigden der Steden, tot op het einde der Dertiende Eeuwe, toen het getal der Keurvorften bepaald werd. Bunotpn, Graaf van Habsbourg, werd, in den Jaare 1273, tot Keizer gekoozen. Hy is het Hoofd van het Tugug Huis van Oostenryk , ’t welk afltamt van denzelfden Bam als het Huis van Lotharingen, en daarmede weder wereenigd in den Perfoon van raanciscus, Vader van den, op den 1 Maart 1792, overledenen LEOPOLD DEN Il, CAREL DE VI, die, іп den Jaare 1740 overleed, was de зле Keizer uit het Huis van Oostenryk. Ну werd op- gevolgd door den Keurvorst van Beieren , CAREL DEN. Vil. Op wiens dood, in den Jaare 1745, PRANCISCUS, Groote hertog van Toscaanen, uit den Huize van Lotharingen, de Keizerlyke Waardigheid verkreeg. Hy ftierf in °t Jaar 1765 , en werd opgevolgd door zyn Zoon joskPnus DEN IL De grootheid van het Huis van Oostenryk, een der magtigfte uizen in de Wereld , is ten uiterften vermeerderd, door den luister van deszelfs verbintenisfen. De jongst overle- den Lropotn Dg II was net alleen het Hoofd des Ryks „ maar ook Souverain van Hungaryen , Bohemen, Qostenryka de Nederlanden , enz. Zyn tweede Zoon is Groot- Her- т " Zusters zyn de Koninginnen van : Hertogin van Parma. їп waren eertyds veel uitgeftreke y het einde der Keizeren uit het 1024, oefenden zy het regt van їп in Duitschland op te йгаареп; ‚ geduurende het openftaan, te 2. ‚_ en der Geestlyken, die zonder Testament ftierven, te naasten; van de Verkiezingen der Pausfen te bekragtigen of te vernietigen; van Kerkvergade- ringen te beleggen, еп dezelve te benoemen tot het beflise fen der Kerkverfchillen ; van den Tytel van Koning aan. 