Reis door Noord Amerika
VfiiuviiuoEN. Hier mede verwen zy hunne aangezigten, hembden ^ 8331 5cja KANADA. en een deel van het lichaam rood. Voorheen fchilderden zy zigmet ene ro- de aarde, die hier te lande gevonden wordt. Dog na dat zy van de Europeanen vermilioen gekregen hadden , fcheen hun gene kleur fchoon- •der te zyn. Men vertelde , dat de Franfchen in 't eerfl: voor twee of ■driemaal zo veel van deze verw als 'er op de punt van een mes leggen kon enen groten hoop van allerlei pelteryen kregen. Spaansch groen j om het aangezigt groen te verwen. Om het zwart te maken nemen zy het roet dat onder de ketels zit. Spi&gels. De Wilden zyn daar zeer opgefteld. Zy gebruiken ze in zonderheid om zig te befchilderen. Zy hebben gemeenlyk hunne fpie- gels op reis by zig. Dog dit heeft maar plaats by de mans, en niet by de vrouwen , die zig hier zo veel niet opfchikken als de eerden. Brandglazen. Dit is in het oog der Wilden een zeer noodzakelyk huisraad , dewyl , daar zy fterk tabak roken , en alles wat met enige moeite verzeld gaat haten, zy op reis met dezelven zo behendig te regt kunnen komen. Tabak kopen de Wil<^"^ die wat ver naar het noorden wonen , waar geen Tabak wil voortkomen. Dog die meer zuidelyk hunne woon- plaats hebben fokken zelven zo veel tabak als zy behoeven. By de eerften is de tabak ene waar die fterk gezogt wordt. Men heeft op- gemerkt dat de Wilden, hoe verder zy naar het noorden wonen, des ce groter rokers zyn. Wampums , of zo als zy 't noemen Porcellein. Zy worden van een zeker foort van moflèlfchelpen gemaakt, en tot kleine langwerpige kra- len gedraid. Zy dienen hun voor geld en opfchik te gelyk. Glazen Kralen, die klein, en wit, of van ene andere kleur zyn. De vrouwlieden weten ze in hare linten , beurzen en andere klederen inte- JaiTchen- Koper en yzerdraAd om verfcheiden' dingen van te maken. Brandev^tyn. Dit is de koftelykfte zaak die zy op de wereld kennen. Ook is hun niets te lief en te koftbaar om het 'er niet vooi- te geven. Dog ter oorzake der menigvuldige ongeregeldheden die daar door kunnen veroorzaakt worden , is het onder zware ftrafFen verboden den Wilden brandewyn toetevoeren. Maar deze wet wordt niet altyd zo nauwkeurig nagekomen. Dit zyn de voornaamfte waren die de Franfchen den Wilden toevoeren, en die gemeenlyk by hun wel gewild zyn. De waren die zy van de Wilden terug brengen, zonder den voor- raad dien men op reis voor zyne koopmanfchappen krygt mede te rekenen, beftaan byna alleen in pelteryen. Men onderfcheidt dezen in twee foorten. Pelteryen die uit de noordelyke geweften, en zul- ken MONTREAL. 1746. 1^3 leen die uit de zuidelyken komen. De eerften worden voor de bes- ren gehouden, en zyn liec diiurft. Uit de noordelyke Landen worden inzonderheid de vellen van de rolgende dieren aangebragc.' Bevers , Elanden (*) , Rendieren (f) , Wolflynxen (§j en Marters. Uit het zui'den krygt men ook wel fom- wyjen Marters , dog hun vel is ros en niet goed. De Picbou du Nord zal miflchien dat dier zyn 't welk zigbyde Hudfomhai o^hoviåt, endoor de Engelfchen JVolverene genoemd wordt. Nog behoren onder de noordfche pelteryen de Berenhuiden, waarvan men 'er egter niet veel komen laat , en VofTenvellen , fchoon men daar van ook maar weinigen meeft zwai-ten trekt; behalven nog verfcheiden andere foortcn. Het Bontwerk, dat uit de zuidelyke landrtreken gehaald wordt, is inzonderheid van de volgende dieren. Wilde Stieren en Koeyen , Herten, Reen, Otters, Pichoux du fud^ van de welken Vader Char- LKvoix (**) gewag maakt, en die of een foorc van Katlynx, of van Panther wezen moet , voorts Vodèn van verfcheiden' foorten , Ra- koon s, Katlynxen, en anderen. Het is ongelootlyk wat ongemakken de menfchen op deze reizen om pelteryen te kopen moeten uicltaan. Soratyds moeten zy hun pakkadie ver over land dragen. Dikwyls worden zy van de fVilden mishandeld en zelfs omgebragt. Veeltyds moeten zy dorft, honger, hette en koude verdragen , en worden van muggen , vergiftige flangcn , en ander ongedierte gebeten. Deze ongemakken en gevaren flepen ene menigte lieden in den bloei hunner jaren weg, en maken dat de menfchen in Kanada niet oud kunnen worden. Dog te gelyk worden zy hier door gehard en wakkere krygslieden , die nog gevaren nog on- gemakken ontzien. Ook zetten zig velen diep in het laiid onderde//^/' den neder, trouwen daar, en keren noit te rug. De pryzen der pelteryen, zo als die in 't jaar 1749. te Montreal waren, heeft my de Heer Couagne, een Koopman, by wien ikmynver- blyf hield, medegedeeld. Zy waren ais volgt. Grote en middelbare Berenhuiden Hüidsn vsn Otters , 5. Livrés. kortten 5. Livrés. Huiden van jonge ^^r^» , 15. Sols. • Lynxen, Q.^. Sols. Picboux du fud-, 35. Sols. — ■ Fofen uit het Zuiden , 35. Sols. — Rakoons , 5. Livrés. • -^Marters, 45. Sols. . — Wolflynxen , Loup- eer- vier s, 4. Livrés. — Wolven. 40. Sols. — Carcajoux , een dier dat ik niet ken, 5. Livrés. Hui- {*) Qrignacs. Ct) Cariboux. CS) Loup- cerviers, (**) Hifloire (ie I3 JS^ouv. Francs. Tom. 6. p. 153. //. Deel. B b 194 Huiden van Vifons^ een foorc van Marter die zig in 't water ont- houdt, 25. Sols. , tüwe,va.nElandea^O- ri^nacs verts, 10. Livrés. Herten , Cerfs veris. KANADA. - — - flegte, van Elandenen Meri- ten , Orignacs (^ Cerfs pajfés , 3 Livrés. — — Reen, van 25. tot 30. Sols. Rode Vojfen, 3. Livrés. ■ Bevers y 3, Livrés. Zie hier ene lyft van alle de verfchillende foorten van vellen die hier in Kanada gekoft en naar Europa verzonden worden. Ik heb ze van enen der voomaamfte Kooplieden in Montreal geki-egen. Chevreuih pafféi,(^') bereide Ree^ 1 Fifons ou Foutreaux. vellen. l Ecnreuils noirs , ZvvarteEekhoorns* Cbevreuiïs vertSt onbereide ^QQ-\Cerfs verts^ ruwe Hertenvellen. vellen. \Cerfs pa£'és, bereide Hertevellen» Cbevreuils tannés, getouwde Ree- 0>7gi«;?/j verts, ruwe Elanden. vellen. Ours , Beren. Ourfons , jonge Beren.. Loutres, Otters. Pecans. C hats. Katten. Loups de bois. Wolven. Loup- cerviers. Lynxen» Pichoiix du Nord. Pichoux du jud. Rjenardsrouges, Rode VofTen. Renards croifés , Kruisvoflèn. Renards noirs ,. Zwarte Voflen. Renards ar gentes. Grauwe VofTen. Renards du fud, ou de Virginie, Firginifche VoiTen. Renards blancs de Tadoudac, Wit- te Voflèn. van Tadouffak^ Martres, Marters. Onghials pajfés, bereide Elanden^ Cariboux , Rendieren. Biches vertes, ruwe Hindevellen. Biches pajfées , bereide Hinde vellen. Carcajoux. Rats musquésy Muskusratten Cajiors gras d'hiver, vette Win- terbevers. Caftors gras d'été , vette Zomerbe- vers. Cafiors fecs d'hiver , droge Win^ cerbevers. Cajiors. fecs i'êtê , droge Zomer- bevers. Caftors vieux d'hiver, oude Win- terbevers. Cafiors vieux d'été., oude Zomer* bevers.- Kopcr, Ik kreeg den 22. September een ftuk louter Koper, dat v^nLacSu' ptrieur gekomen was. Men vindt het daar byna geheel zuiver , zo dac bet niet behoeft gefmolten te worden , maar terftonds bewerkt worden .: kan. ■'(*) De Schr^nrer heeft deze lyft in 't Fraw/cA medegedeeld uit vrees van ziS miflchica anders niet volkomen juift uittedrukken.. ... MONTREAL. 1^4^. 195 kan. Vader Charlevoix (*) fpreekt 'er van in zyrte Befchryving van ISiciiiu Frctnkryk. Ecu van de Jefuieten te Montreal , die zelf ter plaacfe gcweeft was daar dit erts ' gevonden virordtj onderrigtte my dac men het gemeenlyk by de monden van dromen en rivieren vindt, veel- tyds in zo zware ftukken dat een man werk heeft ze optetillen, enmees- tcntyds gantfch louter. Ook verhaalden daar ter plaatfe de Wilden dat daar eertyds een ftuk van enen vadem lang en enen halven vadem of meer in dikte, en byna geheel zuiver, gezien was. Dewyl dit erts al tyd by de monden der rivieren in de aarde legt ,ishetwaarfchynlykdathetdoor't water en 't ys van enen berg derwaards gedreven fs. ' Dog höe zeer meri gezogt heeft, heeft men nog zo ver niet kunnen komen vati het in etie zekere nienigte by malkander te vinden. ■ -' ' ■-'■• '^'~ --'' ' ' pE Ópperfte van de Priefters te il/ö«/re<i/ gafmy ook-dJen dag een Lood- ftuk Looderts. Het was gekomen van ene plaats nwar weinig mylen ei'ts- van hier ;' en beflond uit tamelyk digte en blinkende teerlingen,' Ik ver- nam dat verder Weg zuidwaards op ene plaats veel looderts in den grond was. De Wilden daaromheen fmelten her, en maken 'er'ko- ■i-cls en hagel uit. Ik kreeg 'er enige ftukken van, bellaande uiteen blinkend teerlingfch erts, met fmalle itrepen 'er in, en ene witte harde klei , die met fterk water opbruifcht. • : . ; : ! Oüii kreeg ik enige roodbruine Aarde ^ die gevonden was by Lac dei RoJ- åeu:< AJontagnes,cn\]ip mylen w^n Montreal. Zy kah gemakkelyk tufTchen Amde de vingers tot ftof gewreven worden, dog is veel zwaarder dan enige ande- re aarde, en van buiten een weinig glinflerend. Als men deze aarde nilTchen de \angers wryft , worden zy geheel glad , glimmend , en als half verzilverd, even als of zy met een ftukje loods gewreven waren. De-' ze tiardc moet derhalven of eeu foort van loodaarde , of met yzerdeelc- jes. vermengd zyn. . ' •' Men vindt twederlei foort 'van Vrouwen in Kanada. Het eerde be- Vrow- ■flaat uit zulken die in Frankryk geboren en herwaards overgekomen zyn , wen. het twede uit inboorlingen van het land; Die van het eerde foort be- zaten al het bevallige dat der Franfche natie eigen is. De Inboorlingen kunnen weder in twee fobften onderftheiden worden, namelyk in die van 'Ouebec en in die van Montreal. Die van Quehec geven die in Frank- Vyk geboren waren nauwlyks iets in welgemanierdhcid toe, dewyl zy al- le jaren gelegenheid hebben met vele Heren en Vrouwen van aanzien , die met de Ichepen overkomen , te verkeren , en die hier enige weken verblyTen , en dan weder naar Frankryk keren. De Juffrouwen van die Stad worden befchuldigd zig door den hoogmoed der IFilden te hebben laten befmetten , en verdoken te zyn van de • Franfche wellevendheid. ; B b 2 Het ' (*3 Hiftoire de la Nouvelle Franco Tom. 6. p. 415;' ■- ""'- ■'■ ' ■;■ ' ' ' ip(5 KANA D A. Het geen ik boven van de vrouwen van Montreal gezegd héb, datzy namelyk veel werks maken van wel gekruld en gekapt te zyn, is ook waar van doorgaans alle de vrouwen door het gehele land. Het hair moet alle- dagen gepoederd, wezen , al komen zy niet buiten hare kamers, en al hebben zy anders maar een kort fmerig jakje en enen fleg- ten rok aan , die pas ter helft van de benen reikt. Des zondags en als zy gezellchap wagten of een bezoek gaan geven , zyn zy inzonder- heid in allen haren luifter. Dan fchikken zy zig op als of liare voorou- ders de eerfte perfonadien van het Ryk waren ge weell. Dit geeft zulken , die de zaken wat grondig inzagen reden om te klagen , dat by het gi'oot- fte deel der vrouwen de gewoonte is- ingeflopen van voor niets anders dan voor den opfchik te zorgen , en daar voor niets te ontzien. Niec weinig zyn zy oplettend op de. nieuwfle Modes, om hare befte en kollbaarfle klederen naar de zelven te veraiideren en te verfnippcren. Ook lacchen zy malkander niet weinig uit als *er iets aan ontbreeict. Maar het moifte is, dat het geen zy voor nieuwe Modes houden in- Fränkryk reeds al lang is agter de bank gefmeten, dewyl de fchepen maar eens in 't jaar aankomen , en dus de Rlbdes al een jaar moeten oud zyn voor dat zy ze krygen. Ook maakt men haar wel wat wys , en ver- koopt haar iets voor nieuwerwetfch dat al lang heeft uigediend. Noit heb ik zo zeer als te Montreal gezien dat zy enen vreemdeling uitlachten wanneer hy zig, niet volkomen wel uitdrukte. Dog zy zyn enigfins hier omtrent te vafchonen. Men lacht gemeentyk om het geen ons als ongewoon, voorkomt, en belacchelyk fchynt. \\\, K/in.%da hoort men geen Franfch fpreken dan van geboren Franfchen , want vreemden ko- llien hier zelden. Zelfs de Wilden houden zig volgens hunnen aange- borenen hoogmoed te goed om Franfch te fpreken, en dwingen de Franfchen om hunne taal te gebruiken. Hier komt het natuurlyk uit Vöort dat de iyne oren der Kanadafcbe vrouwen niet zonder lacchen iets- dathaar ongewoon is horen kunnen. Ene der eerfte vragen, die zy'enen vreemdeling doen, is, of hy gehuwdis; detwede, hoe hem de vrouwen in Kanada bevallen, en of zy fchoonder dan in zyn land zyn; en de derde, of hy 'er niet ene van mede naar zyn vaderland zou willen- nemen. Maar het kwam my voor dat 'er enig onderfcheid tuiïchen de vrouwen van Quebec en Montreal was ; die van de laatfte plaats fchenen wat aange- namer dan de anderen te zyn. Die te Quebec kwamen my voor wac zeer vry te wezen ,. dog die van Alontreal minder.. De ongetrouwde \Touvven by- zonderlyk waren te Quebec niet zeer ai-beidzaani. Een meisje van agt- tien jaren wordt voor ongelukkig gerekend als \zy niet ten minden een twintig vryers of meer kan opnoemen. De jonge Juffrouwen , vooral de aanzienlykften , doen zelden iets anders dan ten zeven uur opteflaan, tot negen uur bezig te zyn met poederen .ai kappen, en met ondertuiFchen koffi MONTREAL. 1749. rpr Itoffi ce drinkerii. Als zy wel opgefchikc zyn gaan zy vooreen open venfter aaa ftraat zitten, nemen enig naiwerk in deliand, endoennuendaneeniteek, maar de ogen zyn het meeft op Hraat. Den 23. Sept. ging ik naar Saut au RecoUcty drie Fr. mylen noord- Reisnarvr vvaards van Montreal., om planten, flenen, en diergelyken te bezigti- '^''"' ^" gen, en zaden te vergaderen. Digt by de ftad hadden wy landhoeven-'^*''''^'^^*' aan beide de zyden van den weg. Daarna wierd het land bofchryk en' vrj' oneffen. Somcydswas het hoog, fomtyds laag en moerallig. Door- gaans was het zeer vol ilenen , zo van rots als van een foort van grau- wen kalkftcen. De wegen waren zo flegt dat ik werk, had met ene chai- fe voorttekomen. Een weinig voor dac ik te Saut au Kecollet kwam eindigden de boffchen, en het land was bebouwd of tot weilandgemaakr. Dog de gantfdie weg had niets waardoor hy in aangenaamheid met de anderen hieromheen kon vergeleken worden. Omtrent ene /'"/■ myl van de ftad waren twee kalkovens- aan den Kalko- weg. Zy waren van buiten vangrauwen hardgebranden kalklleen , envanveus.. rocsileen digt aan het vuur. De hoogte v-an den oven bedroe;j dne vadem. De Kalkfteen., dien men hier brandt, is van cwederlei foorr. Hetene- is zo digt dat men de deeltjes- 'er van onderfcheiden kon , uitgenomen hier en daar enige weinige witte of ligt grauwe fpnathkorrels. "Somtyds vond men ene kleine fpleet die met enen witten fynen fpaath gevuld was.. Ik kon 'er gene verllcningen in ontdekken , fchoop ik 'er nauw- B b 3, keu. 198 K A N A D A. l;cui-ig naar zogt. Men vond deze ftenen doorgaans op het eiland Mcn- treal, zo dat in het graven men ter diepte van ene halve of gehele el op de zelvcn iliet. Zy Hggen in beddingen , waarx^an clke omtrent een vierde of ene halve el dili is. Deze fleen wordt geagt den beften kalk te geven. T is vvaar, hy is zo vvit niet als die van het andere foort komt , cgter heeft hy de eigenfchap van de muren zo hard als een ilcen zelven te maken , en dat hoe langer hoe meer. Daar zyn voorbeelden dat als men de muren vWlde veranderen de keiflenen waaruit die gebouwd waren eerder dan de kalk zelf konden gebroken worden. Het andere foort was een grauwe en fomtyds een donker grauwe kalk- lleen. Hy beftond uit kleine digte deeltjes , vermengd met grauwe fpaath- korrels, fomtyds was hy ook vry grofkoiTelig. Aan (tukken geflagen rook hy llerk naar ftinkfleen. Dikwyls was hy geheel vol van Peciini- tcs. Dog de meefien van deze vcrftcningen waren flegts indrukken van de bolle zyden der fchclpen. Evenwel zag ik enige ftukken van de fchel- pen zelven, die in fleen veranderd waren , indien ik anders geloven zal tlat deze fchalen voorheen zelfs moflclfchelpen geweell zyn, en niet een byzonder foort van (teen ; want ik zogt op de oevers te vergeefs naar deze fchelpen. Ook fchynt het onbegrypelyk te zyn hoe 'er ene zo ongelooflyke menigte van indrukken van fchalen by een zoude geko- men zyn , want fomtyds kreeg ik grote ftukken van dezen kalkfteen die byna uit niets anders dan vlak by een leggende PeSiinites beftonden. De- zen fteen trof men op verfcheiden' plaatfen van het eiland aan , waar hy £)ok in horizontale beddingen een vierde of een halve el dik , ligt. Hy geeft zeer veel kalk; dog die wordt voor zo goed niet als de vorige gehouden , en men zeide dat hy by nat weder vogtig wordt , het geen de andere niet heeft. Het dennenhout werd het bed: gehouden om kalk te branden , en daarna het hout van de Thuya. Dog dat van den fuikerahom en diergelyke bomen agtte men 'er niet goed toe, omdat het te veel kolen geeft. Grauwe ftukken van rots vertoonden zig hier en daar in het bofdi en op de velden. De bladeren van verfcheiden bomen en gcwaflèn , gelyk als van den roden Ahorn, de Rhus glal/ra, het Polygonum fagittatum, en de Va- ren, begonnen thans 'er geelagtig uit te zien. Een groot kruis ftond 'er op ene plaats nevens den weg. De jonge, die my voor gids diende , zeide dat daar iemant begraven lag die grote wonderwerken verrigt had. De voorby reizenden groeten het kruis. Op den middag kwam ik te Saut au Recoïïet aan. j^^rJht ^^^'^ ^"^ Recollet is een klein kerfpel , leggende aan enen arm van de Recolkt. S Ä U T AU R E C O L L E T. 1749, uj.j de St. Laurence, die met groot geweld tuiïchcn het eiland van Mont' real en Isledejefus doorflroomt. Het heeft zynen naam gekregen vaa een voorval dat daar in 't jaar 1725. een Bedelmonnik , Nicolasrielg^- heten , had. Hy was met enen bekeerden Huron in een fchuitje ge- gaan om naar ^ucbec te varen , dog het fchuitje floeg om , en men dage dat de fi'iidett met voordagt dit veroorzaakt hadden. De Monnik en de Bekeerling verdronken; maar de Huilden zwommen aan land , en berg- den het goed van den Monnik, dat zy voor zig behielden, liet land hieromfireeks is (lenig , en nog niet lang bebouwd geweefl. De oude lieden , die hier woonden , verzekerden , dat in hunne jeugd byna overal een zwaar geboomte ftond daar nu akkers en weiden zyn. De Prieilers zeiden, dat hier voorheen een dorp van Hur ons geweefl: was, die tot den Ghriilelyken godsdienfl: bekeerd waren geworden. Dezen woon- den ten tyde van de aankomfl der Franjehen hier te lande op den ho- gen berg, die op den aflland van de Had Montreal lag. Dog de Fran- fchen bewogen hen wegtetrckken ^ en hun het land te verkopen. Zy get- teden zig toen hier neder ; en de kerk die 'er nu (laat is voor de Wilden gebouwd. Ook hebben zy daar vele jaren hunnen godsdienfl vcrrigc. Toen de Franjehen op het eiland Rhntreal menigvaildiger wierden , wil- den zy alleen dat eiland bezitten, en overreedden derhal \'en de ïVilden hun ook deze plaats te verkopen , en zig verder heen te begeven. Na- derhand hebben de Franfchen , de Wilden , om hun geweldig fuipen en wild en woefl leven , niet gaarn by zig willende hebben , hen nog eens- bewogen te verhuizen, en zig by Lac des deux MoniiignesMedenezQtti^r) ,■ waar zy nog tegenswoordig zyn , en ene fraye Henenen kerk hebben. De kerk te Saut au Recollet was van hout, zag 'er oud en vry bouwvallig uit, fchoon zy van binnen nog enigermate in (laat was, en van de Fran- fchen gebniikt werd. Men had reeds een deel fleens aangebragt, waar- van men voornemens was in 't kort ene nieuwe kerk te bouwen. De kruidkundige waarnemingen die ik hier maakte fpaar ik voor een ander werk. Schoon 'er in verfcheiden' dagen geen regen gevallen was gaf\''ogtig- egter de grond zo grote vogtigheid op, dat enige papieren, waarin '^'^id. ik myne zaden vergaderde, en die ik in de fchaduw op de aarde ge- legd had , binnen weinig minuten zo nat wierden dat ik ze niet ge- bruiken kon. Des niettemin had men den gantfchen dag den -klaar- den zonnefchyn , en ene zo onverdraaglyke hette , als was het nog in 't midden van Juli geweed. De helft van de koomvelden laat men by beurten braak leggen. Akicers, De braaklanden worden in den zomer noit omgeploegd, zo dat het vee 'er op kan weiden. Al het koom is hier zomerkoorn, gelyk ik al heb aangemerkt. Sommigen beploegen de braaklanden laat in 't najaar, an- de- ao© KANADA. deren (lellen dat uit tot in de lente ; dog men zegt dat het eeiïle "beter is. De weit, de garft, de rogge en de haver worden geëgd, dog de erwten onder geploegd. Men zait gemeenlyk omtrent den 15. April, en begint met de erwten. Van alle de Ibonen van erwten , die men hier heeft , geeft men de voorkeur om te zayen aan de groenen. Zy vorde- ren enen hogen , drogen, fchralen grond, vermengd met grof zand. De oogft begint in 't midden of het einde van Auguftus. De weit geeft gemeenlyk vyfcien en fomtyds twintig voor een , de haver van vyf- tien tot dertig. De oogft der erwten is fomtyds veertig- , en fomtyds maar tienvoud. Men heeft hier geen akkergerceifchap behalven den ploeg en de egge, en die zyn nog niet al te wel gemaakt. De mift wordt in de lente op het land gebragt. De grond beftaat uit ene grau- we , ftenige , met klei en zand vennengde aarde. Men zait maar wei- nig garft , en dat nog alleen voor het vee. Men maakt 'er geen mout van. De haver wordt fterk gezaid, dog alleen tot voeder voor de paar- den. Men wirt hier de bladeren van 't geboomte niet tot voeder voor het vee te gebruiken , fchoon men gene andere bomen in de boftchen vindt dan die hun blad laten vallen, en men het vee vyf maanden op ftal voeden moet- Ik heb reeds meer dan eens gezegd dat al de weit, die in Kanada gezaid wordt, zomerkoorn is. By Quebec gebeurt het fomtyds dat, als de zomer niet zo warm is , of de lente later begint, als naar gewoonte , een groot deel van de weit niet ryp is voor dat de koude iiwalt. ö'Iy wierd verzekerd dat fommigen op Is Ie de Jefus in den herfft weit zayen , die beter en harder is, en enen jrykeren oogft geeft dan de zomerweit: xJog zy wordt niet meer dan ene week voor de andere ryp. Om de akkers had men hier op verfcheiden' plaatfen ftenen betuinin- gen gemaakt. De menigte van fteen die 'er te vinden was m^aakte dac dit weinig koftte. Beuken. In de boflchen vindt men veel Beukenbomen, welker zaden nu ryp waren. Men verzamelt die zeer fterk , droogt ze in huis , om des wm- ters in plaats van wal- of hazelnoten te eten. En men zeide dat zy ta- melyk goed fmaakten. Zout- Daar is, gelyk my de hierftaande Priefter onderrigtte , eneZoutbron, bron. zeven Fr. mylen van hier by de Rtviere d'JJfomptton , van welker wa- ter men in oorlogstyden een zout gemaakt heeft dat volkomen met het Luneburgfche overeenkwam. Het water heeft vry veel zoucs in zig. Vrugtbo- Sommige foorten van Vrugtbomen nemen zeer wel op omftreeks Mont- men. fgal. Ik heb 'er velerlei foorten van ichone appelen en peren gezien. By Quebec willen de peren niet flagen , dewj'l de winters daar te fterk zyn j ook vriezen die bomen by Montreal fomtyds dood. Pruim- bomen zyn hier overgebragt en komen zeer wel voort. In de bos- fchen SAUT AU RECOLLET. 1749. 201 fchcn groeyen drie foorten van inlandfche walnoten. Dog de notenbo- inen die uit Frankryk ovcrgebragt worden vriezen alle winters dood toe aan de wortels toe, en geven met het vooijaar nieuwe uitfpruitfels. De perfiken nemen hier niet wel op , en moeden des winters uit voorzorg gedekt worden. Kaftanje- moerbezic- en diergelyke bomen had men nog niet. Gantsch Kanada^ zo ver als het bebouwd is, is door den Koning aan Lande- de Geeftelykheid of enige Heren van aanzien weggefchonken. Waar rycu. het land nog onbebouwd is komt het geheel den Koning toe. Ook be- hoort de plaats waarop §uebec en Trois Rivières ftaan den Koning; dog die waarop Montreal gebouwd is met het gehele Eiland van dien naam , hebben de Priefters van de order van St. Sulftcius te Montreal in ei- gewdom. Zy hebben hec land aan boeren en anderen voor ene zekere jaarlykfche fom verhuurd ; en alles is zo wel verpagt dat 'er niets meer te verpagten over is. Die zig hier het eerft nedcrzetteden kregen hunne landeryen voor enen zeer geringen prys , want voor ene hofllede van drie Arpents in de breedte en dertig in de langte beftond de hele .huur dikwyls maar in een paar hoenders. Anderen betalen voor zulk een land dertig of veertig Sols in 't jaar. Die naderhand zulk een Ihik ge- pagt hebben moeten tot twee Ecus betalen. De hui'en zyn op deze wys het gehele land door zeer ongelyk; en de ene nabuur betaalt dikwyls <3riemaal zo veel als de andere. De Bifichop van Kanada heeft geen land. De kerken worden op kollen der gemeentens gebouwd en onderhouden. Buiten den tol der waren die hier worden ingefcheept, trekt de Koning van Frankryk gene inkomfien uit Kanada.. De Priefters van 71/ö«/rea/hebbcn hier eiïen molen. Het vierde van dat Molens. *er op gemalen wordt komt hun toe , dog hiervan heeft wederom de Molenaar een derde. Op andere plaatfcn heeft hy de helft. Somtyds ver- pagt men ook wel den molen. Buiten hem mag niemand op het Eiland Montreal enen molen aanleggen. Volgens ene overeenkomfl: tuOchen èa Priefters en de Inwoonders van Montreal zyn de laatften verpligt al ■hun koom op de molens der eerften te laten malen. Men kookt in Kanada veel fuiker uit het fap dat in 't vooijaar Suiker, ■uit de infnydingen in den Suikerahom , den roodbloemigen Ahorn , en den Suikerberk loopt. De fuikerahom wierd daar byzonder toe genomen. De wys van fuiker te bereiden heb ik breedvoerig in de Verhandelingen der Koninglyke Maatjehappy voor 't jaar 1751. be- fchreven. Den 2(5. September keerde ik weer terug naar ü/o«/?Y(z7. Alles begon T'-'''"?- '^er nu herfftagtig uittezien. De bladeren waren geel of rood. De ^ff "^^'^ jneefte planten waren hare bloemen kwyt. Ik tekende die weinigen yeal IL Deel. C c aan. SOS KANADA. aan , welken nog in bloei ftonden , en dezen waren de volgende : Verfcheiden' foorcen van Afieres , witten en blauwen , de Solidagines , 't AchilUa mil- lefolium^ de Prunella vulgär is, de Carduus crispus , å&Oenotherahieii- nis , de Rudbeckta triloba , de Fiola Canadenfts , de Genttana Saponaria. De wilde wyngaarden waren hier talrj'k , en klommen boven op het geboomte. Spys der Ik vernam by velen , die ver ten noorden en ten zuiden onder de Wilden. Wilden gereifd hadden, waarin de fpyzen derzelver voornamelyk be- ftonden. Het antwoord was, dat zy die ver naar 't Noorden wonen noit iets planten , dewyl 'er van wegens de felle koude gene tuin- of veldvrugten voort willen. Zy hebben geen brood, en eten niets het geen uit het plantcnryk genomen wordt, maar leven alleen van vleefch en vifch, voornamelyk vanbevers, beren, rendieren, elanden, hazen, gevogelte en allerlei vifch. Daarentegen planten die Wilden^ welken meer zuidwaards v^^onen , mais , verfcheiden foorten van wilde bonen , kawoerden , fquafhes , watermeloenen, en meloenen. Alle deze ge- wallèn hebben zy reeds voor de aankomfl: der Eurupers gehad. Behal- ven dat eten zy verfcheiden foorten van vrugtcn die by hen in de bos- fchen groeyen. Van vifch en het vleefch van wilde dieren maken zy groot gebruik. Inzonderheid gevalt hun dat van wilde runderen, ree- bokken , herten, beren, bevers, en enige andere viervoetige dieren. Onder hunne lekkernyen behoort de Zizania aquatica , die de Fran- fchen Folk avotne noemen , welke overvloedig in hunne meren en zagtvlietende wateren waft. Zy verzamelen ze in September en Oc- tober, en maken ze op meer dan ene wys klaar, zo dat zy weinig ' in fmaak voor de ryfi: wykt. Ook hebben zy menigen goeden maal- tyd van velerlei foorten van walnoten , kaflanjes, moerbezien, aci- mine (*) , chinquapins ("j") , hazelnoten, perfiken, wilde pruimen, wilde druiven, braam, mispelen, en andere vrugcen en wortelen, die men in de bolTchen vindt. Aanmerkenswaardig is het dat de in de oude wereld gewone granen , als weit , rogge , garft , en zo ver- ders , voor de aankomfl der Europer s hier niet bekend gevveeft zyn ,• en dat de Wilden, Ichoon zy de voordelen voor hunne ogen zien, die de E'iTope.'inen van deze granen trekken , en zy zelven gaarne het daar- van gemaakte brood eten , niet de minfte moeite willen doen om dezel- ven aantekweken. Bevers. ^^^ Bevers wordt 'er ene grote menigte in Noord Jmerika ge- vonden. Zy maken enen van de gewigtigite takken van den handel uit. De Wilden leven een groot deel van hetjaar alleen van hun vleefch. Ze- (*) Anmna mtricata. (t) Fagus pumila. MONTREAL. 1749. Ê03 Zeker is het, dat deze dieren fterk vermeerderen. Maar het is niet min- der zeker, dat zy alle jaren llerk vemield worden, en dat de JVilden te- gensvvoordig genoodzaakt zyn veel verder te reizen en langer uitteblyven, wanneer zy op de beverjagt gaan , dan voorheen. En hierover behoeft men "zig niet te verwonderen. Voor de aankomfl: der Europeanen vin- gen 'er de JVilden niet meer dan zy voor hun onderhoud en hunne kle- ding jaarlyks van noden hadden. Maar tegenswoordig wordt 'er fterke handel in beverhuiden gedreven , en vele fchepen gaan 'er jaarlyks naar Europa , welker voomaamfle lading uit bevervellen beftaat. De Fran* fchen en de Engelfchen zoeken malkander dezen handel te ontdrayen, door de Wilden rykelyk te betalen. Dit moedigt hen san om deze die- ren op allerlei wyzen te verdelgen. Oude menfchen in Kanada zeiden dat in hunne kindfchheid alle de ftromen vol van bevers en beverdammen waren, niet alleen rondom Montreal^ maar overal in de nabuurfchap. Dog tegenswoordig zyn zy daar zo uitgeroeid dat men enige mylen ver moet reizen om ze te vinden. Ik heb reeds aangemerkt, dat hoe meer noordwaards de bevers gevangen worden hunne vellen des te beter zyn. Het vleefch der bevers wordt niet alleen van de IVtlden^ maar ook van de Europeanen ^ inzonderheid de Franfehen op hunne vaftendagen, veel gegeten, want de Koomfcben hebben, gelyk velen uit de Ouden ^ den bever onder de vifTchen gefield. Het vleefch wordt voor beter ge- houden als de bever meefl van gewaflèn geleefd , dan wanneer hy veel vifch gegeten heeft. Ik proefde den 27. September voor het eerft van deze fpys. De meeden houden het bevervleefch voor een lekker ge- regt, en my dagt dat het zig wel eten liet, dog lekker kon ik het niet vin- den. Gekookt zynde zag het 'er vry zwart uit, en had enen vreemden fmaak, ik weet niet waarnaar. Om het goed te krygen, moet het zo als 't in den pot komt in gedurig vervarfcht water koken , om 'er den vreemden fmaak dien het heeft aftekrygen. Den ibart difchte men eerft gekookt, en na- derhand gebraden, op enen byzonderen fchocel op. Maar hy beftond ge- noegzaam uit louter vet, fchoon men het zo niet noemen wilde, en zeide dat dit den ftaart eigen was. Het was zo wonderlyk van fmaak , dat iemant die 'er niet aan gewend was het bezwaarlykkonde binnen krygen. Aangaande de dammen en andere werken der bevers is reeds zo veel gefchreven , dat wy het niet herhalen zullen. Somtyds, dog zelden, beeft men bevers gevangen die wit waren. Wyn was de enige drank , welken alle menfchen die iets meer dan ge- meen willen zjn , gebruiken. 'T is waar, men brouwt hier uit een ^y foort van fparreboom (_*) een Bier , dat des zomers gedronken wordt. C c 2 Dog C*^ Epinstte blancbe. De wys van dit Bier te brouwen heb ik iii de Ver» han- aö4 KANADA. Dog dit Bier worde niet van de aanzlenlykde lieden gebruikt. De rode Franfche wyn wierd het meefle , de wicce ook wel nu en dan , gedron- ken. Hier uit kan men opmaken lioe veel Franbyk jaarlyks voor zyne wynen uit Kanada trekt, devvyl men daar genen wyn maken kan. De gemene man vergenoegt ztg met zuiver water. Bier uit mout te brou- wen is hier nog niet in gebruik , en de appelboomgaarden zyn nog niet in dien ftaat gebragt dat men 'er cyder van maken kan. De een of da jinder, die veel appelbomen had deed wel enigen cyder perflèn , dog al- leen maar voor ene aardigheid. Zulken , die zig van jongs af aan den wyn gewend hadden, zyn in oorlogstydcn zeer in verlegenheid, als de fchepen die wyn overbrengen onder weg genomen worden. Op het eind- de van den vorigen oorlog gaf men voor een oxhoofd , of Barrifue , tweehonderd en vyftig Francs, of tweehonderd Ecus:,, en men had nog werk hem daar voor te krygen. Prys van De prys van verfcheiden dingen was thans gelyk ik ga opgeven, vol- verrchei- gens onderrigting die ik by de voomaamfte kooplieden ontvangen hek den din-ggn middelmatig paard kolïlte 40. Francs en meer, een goed paard loo. ^'■"* Francs. Een koe wei-d gekoft voor 50. Francs ; dog voorheen had men 'er ene voor ic Ecus kunnen, kopen^ Een fchaap kortte nu 5. of 6.. Livrés.. Een jarig varken,, van 150. tot 200. pond zwaar, gold 1 5. Francs.. De Heer Couagne zeide dat hy by de fVtlden een varken van 400.. pond- gezien had. Een hoen kortte 10. of ia. Sols, en een kalkoen 20. Een minot weit wierd voorheen voor een Ecu, dog nu voor 40. Sols verkoft. De mais had denzeken prys als de weit, vennits men 'er hier weinig van had, en zy door hen die onder de IVilden gingen reizen opgekoft wierd. Een minot ha- ver kortte fomtyds 15. of 20. Sols, dog federt enige jaren 26. of ■^o.. De erwten golden even zo veel als de weit. Voor een pond boter gaf men gemeenlyk 8. of 10. Sols , maar in het voorgaande jaar wel 16. Sols. Twaalf eyeren kortten gemeenlyk 5. Sols, dog nu 5. Kaas maakt men hier niet , en men htengt 'er gene te koop , ten zy men ze ontbiede. Ene watermeloen kortte gemeenlyk 5.. of 6. en als zy groot is van 15. tot 20. Sols. TT j Handwerken waren 'er nog niet in 't Land. Mirtchien wil Frank- wcrken. fyk dat voordeel voor zig behouden. Dog in oorlogstyden bragt dit de Franfchen hier te lande , zo wel als de JVilden hunne bond- genoten, in grote vergelegenheid. Houwc' Jonge lieden die zig in 't, huwelyk begeven willen moeten de toeftem- minc: ]yken. bandeling der Kon. Maatfcbappy voor het 1751., bl. 190» omftantüglyk bc fchreven. IM o M T R E A L. 1749. 205 ming van hunne ouders hebben. Dog als de ouders om redenen die niet voldoende zyn zig 'er tcgenllellen , kan de Regter verlof om. te trouwen geven. Een manspcilbon van dertig en een meisje van zesen- twintig jaar kunnen trouwen zonder de toeftemming hunner ouders. De Priefter kondigt, gelyk by ons, drie zondagen de huwelyksgeboden in de kerk af. Als 'er gene hinderniflèn komen verrigt hy de trouw in de kerk ,. in byzyn van meer of minder menfchen, naar welgevallen. De Prie- fters ftaan niet ligt toe dat de trouw in huis gefchiede. Di'.N 29. September, na dat de regen was opgehouden , ging ik na Reisje den middag op reis naar de zuidweftelyke zyde van het eiland Montreal^ wcr liet om het land en de levenswys der menfchen daar te leren kennen , en vl''^"'^ zaden te vergaderen. Even buiten de rtad lagen fchone velden, die eer-^ ^^|'' ' tyds bebouwd waren geweeft, dog nu tot weiden dienden. Naar het noord wellen zag men den hogen berg, die ten weden van ;l/o«/rf<j/ legt, en die van beneden aan de Rivier af tot op den top toe zeer vrugtbaar ea geheel bebouwd is. Aan den zuidooftelyken kanc liep de St. Laurence ^ die hier zeer breed was , en op welks oever zig ruime koorn- en weilanden , met fraye Henen huizen , die op enigen alïland wit fchenen , vertoonden. Ver naar het zuidoollen kreeg men de twee hoge bergen die by Fort Chaml/lais, en enigen die by het INIeer Champlain leggen, in 't gezigt.. Zy keken over alle de boiïchen heen. De weiden waren hier vi-y vol van- grote en kleine rotfen, waaronder men nu en dan enen zwarten kalk- Heen vond.. Omtrent ene Fif. myl van de ftad begon de grote weg ter linkerhand langs dé Rivier te lopen. Aan de regeer hand was het land overal bebouwd en bewoond. De hofiledenj lagen om- trent drie , vier of vyf Arpents van malkander. De oevers wareiï. merendeels hoog en tamelyk fteil , bcllaande uit aarde , en onder dezel- ven was het vol van ftukken rots- en zwarten kalkfleen. Tweemylenvaa de ftad ftroomt de Rivier zeer fnel en ie vol van (lenen. Op fommige plaatfen gingen 'er zelfs flerke golven. Evenwdl moeilen zulkendiemet fchuiten naar de zuiderdelen van Kanada gaan zig hier door arbeiden. DiGT by de llad Honden twee windmolens. De boerenhuizen waren in deze ilreek meefl van (leen, gedeeltelyk van zwarten kalklleen, ge- deekelyk van andere flenen , die men hier vindt. De daken waren met berden of met (Iroo gedekt. De gevel was altyd hoog en Heil , ea de fchurcn waren byna altyd van hout. De wilde Ganzen en Enden begonnen thans in grote troepen naar het zuiden te trekken. Ik belleedde den tyd tot op den 2. Oftober om zaden te verzamelen.. De vorll van tuiïchen den i. en 2 Oftober had ene grote verande- ring aan vele bomen en gcwafTen veroorzaak:. Ds walnoocbomen. lie- C c 3, te® ao6 KANADA. ten nu fterk hun blad vallen. De bladen der netels waren allen bevro- ren. Dat van de Amerikaanfche linden was zeer befchadigd. De bla- deren der kavvoerden waren geheel bevroren. Dog de beuken, de ei- ken en de berken fchenen niets geleden te hebben. Het veld was des morgens fneuvvwit van den ryp ; en op fommige plaatfen had het zo fterk gevroren dat men 'er over gaan kon. Hec ys h) de poelen was an- derhalve lyn dik. Ds Oenothem biennis wies vry menigvuldig op de bofchagtige hoogtens en braaklanden. Een oude Franfchman^ die my begeleide, meende dat deze plant niet genoeg geroemd kon worden om hare wond- helende kragc. Men moeft de bladeren kneuzen en dan op de wond leggen. SoeiiTsde Een foorc van geeftelyke dogters, onderfcheiden van de Nonnen, Cons,re- ^vorden Soeurs de congregation genoemd. -Dezen wonen in geen Idoo- gatim. ^gj. ^ j^^^j. hebben huizen in de ftad of op het land. Zy gaan waar zy wil- len , en mogen trouwen. Dog dit j zeide men , gebeurde weinig. Op verfcheiden plaatfen op het land woonden twee of meer van deze Zudersby malkander, gemeenlyk digt by ene kerk, en zo dat den meellen tyd aan den enen kant de Priefter en zy aan den anderen woonden. Hare be- zigheden waren jonge meisjes in haren godsdienft te onderwyzen , te leren lezen , en fomtyds ook fchryven , en verder aangaande allerlei vrouwelyk handwerk te önderrigten. Bemiddelde lieden gaven hunne dogters by deze Zufters enigen tyd in den koft, voorenen redelykenprys. Het huis behorende aan de Gemeenfchap, uit de welke deze Zufters naar het platte land gezonden worden, was te Montreal. Als ene Juffrouw onder het getal dezer Zufters wilde aangenomen worden , moeft 'er eerft aan de Gemeenfchap ene fomme gelds betaald worden , die fommigen op vier duizend fJvres begrootten. LaChi- La Chine was een frai Kerfpel, drie Fr. mylen zuidweft van Motit- ne. real , op het Eiland van dien naam , aan de St. Laurence gelegen. De höftleden lagen hier gewoonlyk langs de Rivier vier of vyf Arpents van malkander. Hier was ene fraye ftenen kerk met enen toren. De plaats was zeer aangenaam. Zy had, zeide men, haren naam daarvan ge- kregen , dat de Heer Salêe , die naderhand zo ongelukkig van zyn ei- gen volk, dieper in het land, vermoord wierd, en die zig zeer veel moei- te gaf om enen korteren weg, dan de gewone is, door de St. Lauren' ce naar China te vinden, van niets anders fprak dan van den korten weg naar China. Dog toen hy hier gekomen was geraakte de gehele aanflag door een onvoorzien toeval in duigen, zo dat hy noit in China kwam. Deze plaats kreeg hier van daan fpotsgewyze den naam van l^l. La Chine. ^^ , MMtn- Des avonds van den 2. Oftober keerde ik naar Montreal te rug. 