De Joodisch-ritueele voorschriften omtrent het slachten en het daarbij behoorend onderzoek
§ 7. De Sjochet drage er zorg voor, om steeds op den dag voor een feest ( ערב ‎ י*ט ) aarde of asch gereed te leggen, om daar- mede te bedekken (zie hoofdstuk XI כפוי ‎ דם‎ ), wanneer het op den feestdag noodig mocht zijn wild of gevogelte te slachten. Is dit niet geschied, dan slachte hij, zoo er asch of drooge losse aarde of zand aanwezig is, dat in dien vorm reeds met den in- gang van het feest voorradig geweest is. Heeft hij dit niet ter hand, dan mag hij geen wild of gevogelte slachten. Indien zich echter het geval voordoet, dat hij eenmaal geslacht heeft, en daarna zoodanige asch enz. niet aanwezig vindt, dan bedekke hij met nog heete asch van den haard, al is die op den feestdag zelf gebrand, mits geen vonk daarin zij. § 8. Een dier waarvan het twijfelachtig is, of het tot het vee of tot het wild behoort (zie hoofdstuk XI, § 7), slachte men op een feestdag niet. § 9. Wanneer een dier op een feestdag in zoodanigen toe- stand verkeert, dat men vreest voor zijn behoud, maar het onder zekere voorwaarden toch geslacht mag worden (מסוכנת zie hoofd- stuk XII, § 2 en 3), dan mag men liet, al is men ook van ander vleesch voorzien, toch slachten, wanneer er voor zonson- dergang nog tijd overschiet om na het slachten enz. daarvan een stukje van een olijf groot (כזית) in vuur te braden en te nuttigen. Is daartoe geen tijd meer, dan raag het op dien dag niet ge- slacht worden. § 10. Al het bovenstaande is alleen voor feestdagen gezegd. Op Sabbath mag in geen geval geslacht worden, tenzij het drin- gend noodig is voor eeue kraamvrouw binnen drie dagen na hare bevalling en in het algemeen voor iemand die levensgevaarlijk ziek is ; omdat daar, waar het geldt een menschenleven te be- houden, alle ritueele voorschriften vervallen. Wanneer in zulk een geval wild of gevogelte op Sabbath geslacht is, dan bedekke men des avonds na Sabbath -uitgang, wanneer het bloed of de sporen daarvan nog zichtbaar zijn ( רישומו ‎ ניכר ). HOOFDSTUK XY. Inwendige beleediging of ontwrichting van ledematen ( 1 .(ריסוק ‎ איכרים ) § 1. Wanneer een dier plotseling van een hoogte van min- stens tien palm naar beneden valt, of — ook op minder afstand — tegen den grond geworpen wordt, of — vooral bij een vogel of jong vee — een bizon der hevige trap of schop of stoot ontvangt, dan bestaat er vermoeden van inwendige beleediging of ontwrich- ting van een lichaamsdeel,' die doodelijk kan zijn ( ריסוק ‎ איברים ). Het dier mag dan niet geslacht worden, en wordt als trepha aangemerkt, zoolang men zich niet overtuigd heeft dat geen doodelijke beleediging heeft plaats gehad. § 2. Om die overtuiging te verkrijgen, moet men wachten met slachten totdat het dier een afstand van minstens ongeveer vier ellen aflegt, zonder hulp op gewone normale wijze loopend. 1) Dit hoofdstuk zou in zeker opzicht tot het tweede deel van dit werk behooren. Met het oog evenwel op het onderzoek in § 2 omschreven, dat vóór het slachten plaats vindt, wordt het tot de eerste afdeeling gebracht. Kan het dier dit niet, dan bestaat er gegrond vermoeden van inwendige doodelijke beleediging en is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 3. Wanneer het dier voorbereid was op den val of den worp, en de gelegenheid had door het uitstrekken van een poot den val te breken of den worp te verzwakken, dan bestaat het vermoeden van inwendige doodelijke beleediging niet. — Het is daarom hoogst raadzaam, dat bij het neerwerpen van het dier niet alle vier pooten gebonden zijn, en dat in hef algemeen vooral jong vee niet hevig nedergeworpen worde. Indien iets zoodanigs wel geschied is, mng de Sjochet niet slachten, alvorens het dier de vier ellen gaans volbracht heeft. § 4. Het spreekt van zelf, dat ingeval het dier door eenig ongeval een uiterlijk merkbare breuk of beleediging ontvangen heeft, de Sjochet het niet mag slachten en voor geoorloofd ver- klaren, voor hij de zaak onderzocht heeft en, zoo noodig, de ritueele beslissing van de geestelijkheid heeft ingewonnen. ' HOOFDSTUK XYI. Eenige bijzondere bepalingen van verschillenden aard. § 1. Een dier, waarvan men volkomen overtuigd is, dat het voldragen is, — dat is bij een kalf na negen maanden, bij een bok of lam na vijf maanden zwangerschap der moeder, — mag ' dadelijk na de geboorte geslacht worden. Heeft men echter daaromtrent geene zekerheid, dan mag men het eerst slachten na dat het volle zeven dagen oud is. Een vogel mag eerst geslacht worden, wanneer hij teekenen van vederen op de vleugels heeft. § 2. De Sjochet mag noch in het duister noch bij maanlicht slachten. Zoo hij des avonds slacht, dan moet dit geschieden bij twee lichten of bij één zeer krachtig brandend licht. § 3. Bij het slachten van een duif is het raadzaam, ten eerste de kanalen onmiddellijk voor het snijden naar het midden van den hals te brengen, ten tweede : de vederen aan den hals niet uit te plukken, maar slechts op zijde te leggen. § 4. Na het slachten van watervogels (ganzen, eenden enz.) die van een kuif op den kop voorzien zijn, onderzoeke de Sjochet of de vogel ook eene opening in de hersenpan of het hersenvlies heeft. Bij den minsten twijfel daaromtrent moet de geestelijkheid geraadpleegd worden. § 5. Wanneer men, een dier willende slachten, slechts de huid insnijdt, maar toch zoodanig, dat er bloed te voorschijn komt, en dan even ophoudt met snijden; of wanneer men bij een vogel zoo hevig de vederen uittrekt, dat er bloed te voorschijn komt, in beide gevallen mag men het slachten niet voltooien. Er bestaat dan gegrond vermoeden, dat de slokdarm geraakt is ( ניקב ‎ הוושט ) en het dier is ongeoorloofd (!טרפד). Men doode het onmiddellijk en ver- koope het dan aan een niet-Israëliet. Het is ongeoorloofd het levend te verkoopen, omdat het schijnbaar en voor een korten tijd zou kunnen genezen en er dan misleiding zou kunnen plaats hebben. § 6. Wanneer een vogel, nadat deze behoorlijk geslacht en het bloed reeds uitgeloopen is , nog spartelende bewegingen maakt, mag men den dood voltooien door een slag met een hamer, stok of ander dergelijk voorwerp, maar niet door middel van een mes. § 7. Wanneer men bij een vogel, die behoorlijk geslacht is, geen bloed uit de snede te voorschijn ziet komen, is de vogel evenwel geoorloofd. § 8. De volgende vogels zijn voor Israëlietisch gebruik ge- oorloofd verklaard 1) : a. De gewone haan en hen. b. De wilde haan of patrijs. a. Kalkoenen. d . Waterganzen. e. Wilde ganzen. f. Een den. g. Wilde eenden. h. Berg-eenden (Kaapsche eenden genoemd.) j. Gesneden hanen (Kapoenen). k. Goud en zilverkleurige faisanten. l. Vinken. m. Kwartels. n. Duiven. § 9. Hij, die als Sjochet optreedt, moet zijn: a. een streng godsdienstig Israëliet, b. bedreven in alle voorschriften omtrent het slachten en het inwendig onderzoek, c. bedreven en in staat, om 1) Voor Amsterdam door de geestelijkheid aldao^:. met zijn hand zelfs de fijnste schaarde in het slachtmes te gevoe- len, d. vaardig in het slijpen en e. zonder vrees of zwakheid bij het slachten. Hij mag niet slachten, zonder daartoe van de geestelijkheid autorisatie te hebben ontvangen (zie hoofdstuk 1 ï § 1 en 2). Deze autorisatie wordt gegeven, nadat omtrent al deze punten van de zijde der geestelijkheid nauwkeurig onderzoek heeft plaats gehad en nadat de Sjochet — vooral met het oog op het vijfde punt — drie vogels in het bijzijn en ten genoege van de gees- telijkheid heeft geslacht. Inleiding tot Afdeeling II. Was het in de eerste afdeeling* reeds nuttig , van enkele lichaamsdeelen eenige beschrijving te geven, hier is het zelfs noodzakelijk , in algemeene trekken die lichaamsdeelen van het dier te beschrijven, die met het inwendig onderzoek in verband staan. Het n inwendig onderzoek” , in deze afdeeling behandeld, heeft alleen plaats bij vee en wild, niet bij gevogelte. AFDEELIN0 II. HET INWENDIG ONDERZOEK (בדיקה). HOOFDSTUK I. Inwendige lichaamsdeelen. § 1. Het inwendige van het lichaam van het dier wordt door het middenrif ( 1 (חצר ‎ הכבל ) in twee deelen gescheiden : le. het voor gedeelte of de borstholte ( חלל ‎ החלה ), 2e. het achtergedeelte of de buikholte ( חלל ‎ הגוף ). § 2. In het voor gedeelte of de borstholte bevinden zich de longen en het hart. In het achtergedeelte of de buikholte zijn de overige ingewan- den, als : de bovenmaag ( בית ‎ הכוסות ), de boekmaag (□המם), leb - maag (קיבה), pens (כרס), lever (כבד), gal (׳,(מרה milt (טחול), darmen (pj?l), nieren (4כליוי), endeldarm (כךכשתא), pisbiaas (שלחופית) en bij eene koe de draagzak ( אם ‎ שהולד ‎ מונח ‎ בה ). § 3. Bij het »inwendig onderzoek” dat door den Sjochet na het slachten geschieden moet, komt alleen de borstholte in aan- 1) Zie § 7. merking. Vandaar, dat wij bij de beschrijving de' buikholte en de daarin liggende ingewanden niet verder zullen bespreken 1). HOOFDSTUK II. De borstholte en hare ingewanden. § 1. De borstholte heeft eene klokvormige gedaante, van boven — waar de bovenste kleinere longkwabben liggen — nauw ( מיצר ‎ הח!ה ), van onderen — om de groote of moederkwab- ben heen — wijd ( רוחב ‎ החזה ). Zij wordt gevormd door de kleine bovenste halsopening, door het bovengedeelte der rugge- graat, het borstbeen van voren met de ribben in haren omtrek en door het middenrif als bodem. In de borstholte liggen de longen en tusschen de longen ligt het hart. § 2. De longen (ריאה) bestaan uit weefsels van dicht aaneen- gesloten longeblaasjes of cellen, die door de longepijpstakken (סמפונות) en bloedvaten tot één geheel vereenigd worden, dat met behulp der luchtpijp het orgaan der ademhaling en der bloed- zuivering uitmaakt. Het geheel is van onderen breed, van boven smal. De buitenste zijde (גבא) is naar de ribben gekeerd, en ligt aldaar dan ook bol gewelfd. Het ronde deel der beide groote kwabben aan elke zijde (רוגה^ zoomede de scherpe kanten der kleine kwabben vullen bij het leven van het dier de holten der ruggewelven en der platte ribben. § 3. De long is verdeeld in tweeën : rechterlong en linker- long of rechterzijde ( צד ‎ ימין ) en linkerzijde ( 2 (צד ‎ שמאל ). Ter rechterzijde zijn één groote en drie kleine kwabben. De groote kwab grenst aan het middenrif ( חצר ‎ הכבד ), en wordt wegens hare grootte rechter-stammoeder ( אומה ‎ הימנית ) genoemd. De daarboven liggende kleine kwab heet de lang ־ en dikvormige 1) Bemerkt echter de Sjochet daaraan iets vreemd^ of abnormaals, dan is hij verplicht, daaromtrent de geestelijkheid te raadplegen. — Indien de Sjochet gelegenheid heeft, door verdere studie iets naders over de natuurlijke ge- steldheid van de ingewanden der buikholte en dc ritueele wetten daarom- trent te leeren kennen, is het hoogst nuttig, dat hij daarvan gebruik make. 2) Wanneer wij voortaan van de long (enkelvoud) spreken, dan bedoelen wij het geheele zamenstel. De »rechter- en linkerzijde” is de natuurlijke rechter- en linkerzijde. De Sjochet kan zich nooit vergissen, als hij er slechts aan denkt, wanneer het dier aan zijn achterpooten hangt, met het voorgedeelte naar den onderzoeker toe, dat dan de rechterzijde van het dier juist tegenover de 'rechterhand des onderzoekers is. ( אתכה ‎ ועבה ). Dan volgt daarboven de middenkwab (1 אונה ‎ אמצ;!יר ) ook T wel kleinste kwab ( אונה ‎ קטנה ) genoemd. En eindelijk de bovenste rechterkwab ([ אונה ‎ .;!ליונה ‎ של ‎ ימי ) ook wel de getakte kwab ( אונה ‎ המתפצלת ) gelieeten, omdat zij ״in liet nauwe boven- gedeelte־ der borstholte liggend, zich rondom de luchtpijp kromt, en daardoor eenigzins den vorm van vertakking aanneemt. Zij onderscheidt zich dan ook van de andere kwabben door een gleuf (חריץ). Ter linkerzijde zijn één groote en twee kleine kwabben. Deze groot e kwab, of linker stammoeder ( אומה ‎ השמאלית ) is grooter dan die ter rechterzijde. Daarboven ligt de pijlvormige kwab ( אונה ‎ יורה ‎ כחץ ) en vervolgens de bovenste linkerkwab ( אונה ‎ ;!ליונה ‎ השמאלית ). De laatstgenoemde ligt rechtuit in de nauwe borstholte. In elke kleine kwab loopt één, in ieder der beide groote kwab- ben loopen meerdere (gewoonlijk drie) luchtpijpvertakkingen (סמפונות). Deze vertakken zich op hun beurt weder in pijpjes en kanalen die de bloedvaten en cellen verbinden. Tegenover de scheiding (חתוך) tusschen de groote rechterkwab en de daaropvolgende lang- en dikvormige kwab , aan de rechter- zijde, onder het hart, ligt nog eene bijzondere soort kwab in den vorm van een rozenblad en daarom nrozenvormige kwab" ( ינוניתא ‎ ךוורדא !;) of verkort לל ‎ War da" (ו1ךךא) roos gelieeten 1). Zij is dan ook rond en dun ( גולה ‎ וקלושה !;). Zij zit verborgen (vandaar ook de oude, dikwijls gebruikelijke, naam : (גנב) dief) in een klein zakje, dat aan het hartvlies vastzit 2). Zij is even als de andere longkwabben voorzien van een luchtpijptak (סמפון) en heeft ook een gleuf (חריץ). Zij ligt met de rugzijde naar het hart en met de voorzijde naar de buik-ingewanden gekeerd. § 4. Be long is in haren natuurlijken staat geheel gevuld met lucht. Waar derhalve eenig bijzonder verschijnsel een nauwkeurig onderzoek der long vereischt, moet de long opgebla- zen worden, omdat eerst dan met juistheid over den natuurlijken staat geoordeeld kan worden ( הכל ‎ תין ‎ אחר ‎ הנפיחה ). 1) Wij zullen verder van deze kwab sprekende den naam » Warda ” gebruiken. 2) Deze zak ( כיס ‎ של ‎ תררא ) wordt gevormd van voren naar liet hart toe en ter linkerzijde door een verlenging van den hartzak en van achteren door een gedeelte van het middenrif. Ter linkerzijde is de zak der Warda gesloten en ter rechterzijde half open. Door deze opening is men in staat de Warda in de zak te onderzoeken. 4 « § 5. Het hart (לב) is een hol spierachtig lichaam, dat van buiten omkleed is met een vlies, waarin het als in een wijden zak besloten zit. Het ligt tnsschen de beide longen, zijne ge- daante is langwerpig rond. De breede kant van het hart ligt naar boven. Het hart wordt door middel van een loodrecht tusschenschot, waarin geene opening is, in eene rechter- en lin- kerholte verdeeld. De beide aanhangsels die men aan het boven- einde van het hart vindt, noemt men hart-ooren. Het hart is voorzien van velerlei slag- en longaderen, die boven op het hart een bundel vormen. Deze aderen brengen langs hunne al dun- ner en dunner wordende vertakkingen het bloed van het hart met behulp der longen naar de verschillende lichaamsdeelen en maken den bloedsomloop mogelijk. § 6. Het hartvet ( שמן ‎ הלב ) is het vet, dat zich aan de bui- tenzijde van de hartzak bevindt. De hartzak ( טרפשא ‎ דלבא ) is een sterk en taai vlies, waarin het hart als in een zak omwon- den is en bevat altijd een zeker dun vocht waarin het hart wentelt. Dit vocht wordt voor een der edelste levensorganen gehouden. § 7. Het middenrif ( חצר ‎ הכבד ) is een vleesch- en peesachtig tusschenschot, dwars tusschen de borst- en buikholte geplaatst en vormt dus van de eerste den bodem, en van de tweede het dak. Het ligt in eene schuinsche richting van het borstbeen tot aan de lendewervelen en beweegt zich bij het inademen naar de buik- en bij het uitademen naar de borstholte. Het moet dus geopend worden, als men de long wil onderzoeken. § 8. De ribben (צלעות) zijn de beenderen der borst. Zij zijn door middel van gewrichten aan de wervels der ruggegraat be- vestigd en eindigen, nadat zij zich om de borst heengebogen hebben, aan het borstbeen. Er zijn 13 ribben. De eerste acht , die in het borstbeen groeien, worden in de ontleedkunde lange of ware ribben genoemd ; de volgende vijf, die slechts door een peesachtige verlenging aan het borstbeen verbonden zijn, heeten korte of valsche ribben. § 9. De ruggegraat (שדרה) is een bijna horizontale beende- renkolom, die zich in de middenlijn van den rug, van den kop tot den staart uitstrekt. De ruggegraat bestaat uit ruggewer- velen, die in het midden ringvormig doorboord zijn. Deze rug- gewervelen zijn allen zoo op elkander geplaatst, dat zij op el- kander sluiten, terwijl de openingen der ringen juist boven 27 ■0 elkander komen • zoodat door de zamenvoeging van al die rin- gen een kanaal ontstaat, dat zich door de gelieele wervelkolom uitstrekt en waarin zicli het ruggemerg ( חוט ‎ השדדה ), dat in on- afgebroken verbinding met de hersenen is, bevindt. Het onderzoek. (ב.דיזקה> HOOFDSTUK III. Algemeen doel van het onderzoek en de verschijn- seis, die men daarbij op het oog heeft. ( כללי ‎ הבךיקה en טריפות)‎ § 1. Het inwendig onderzoek heeft hoofdzakelijk ten doel, den staat van gezondheid der long na te gaan. De andere deelen van het lichaam behoeft de Sjochet niet bepaald te on- derzoeken 1). § 2. De gezondheid der long steunt hoofdzakelijk daarop, dat zij hare functiën geregeld verricht, en zonder eenige opening n en blijven kan . Zoodra er eenige opening is, of oorzaken aanwezig zijn, die eene opening moeten ten gevolge hebben, dan is de long doodelijk ziek en het dier is ongeoorloofd voor het gebruik ( 2 (טרפה ). Bovendien zijn er nog enkele ziekteverschijnselen, die de wer- king van de long zoodanig belemmeren, dat het dier ongeoor - 100 fd wordt. § 3. De ziekteverschijnselen der long, met het oog waarop het onderzoek geschiedt (» טרפות ‎ הריאה ), bestaan in : a. (חסר), h et ontbreken van één of meer kwab- ben. b. (יתר), één of meer overtollige kwabben of een overtollig stuk (גבשושית). 1) Zie inleiding, Hoofdstuk 1 § 3. 2) De hier onderstreepte woorden geven de beteekenis aan van het woord יטרפה ‎ namelijk: wegens den innerlijk en toestand ongeoorloofd voor het gebruik. In tegenoverstelling van de beteekenis van נבלה ‎ (Zie le afdeeling Hoofd• T : stuk III § 2. — H. IV § 1. — II. V. § 2. — H. VI § 1. — H. VII § 1. — H. IX § 3.) £8 «• (יזליף) , verwisseling van aantal, grootte vorm of plaats der kwabben. d. (פיצול), een onregelmatige vertakking van een kwab. e. (וורדא), misplaatsing, misvorming, ontbre- king of overtolligheid bij de Warda. f- (אופתא), ineengroeiing van alle kwabben. 9■ (סודיות), vliesachtige aan wassingen, uit de long voorkomend. ettergezwellen en andere gezwellen. i. (אטום), verstoppingen, j. ( ריאה ‎ שקשה ‎ כעץ ), eene long stijf of houtach- tig op het gevoel. ( ריאה ‎ שנשפכה ‎ כקיתון ), eene long inwendig tot vocht overgegaan. ( ריאה ‎ שנפוחה ‎ כמו ‎ בחייה ), eene long, die na den dood van het dier in opgeblazen sta at blij ft. ( ריאה ‎ שנפלה ‎ חתיכות ‎ חתיכות ), e ene long, die bij het op hangen in stukken valt. k. (בש׳צמלןה:), inwendige uitdrooging. l. (מראות), onregelmatige kleur der long. 7 Open in gen in de long: wormsteken. ( יה ‎ 0 ^ ( (מדרגא n. ( תרתי ‎ לריעותא ), twee ongesteldheden op ééne plaats. o . ( שאר ‎ ריעותות ), enkele andere ziekteverschijn- s e 1 e n. 1) HOOFDSTUK IV. ((בועיות) ‎ .h‎ ( (מנרות)‎ Het ontbreken van een of meer kwabben. (חסר) § 1. De hoofdregel is hier, dat zoodra er van de twee groote en vijf kleine kwabben één ontbreekt , het dier ongeoorloofd (טרפה) is. 1) Aan elk punt van de lijst der ziekteverschijnselen ( י (טריפות bier opge- geven, zal een der volgende hóofdstukken worden gewijd en wel in dezelfde volgorde, waarin zij hier zijn genoemd. § 2. Wanneer men echter eenig kenteeken (הכר) der afwezige kwabbe vindt, waaruit blijkt, dat de kwabbe niet geheel of niet volstrekt ontbreekt, dan is het dier geoorloofd. (כשי) § 3. Zoodanige kenteekenen waardoor de ontbrekende kwab als het ware aangevuld wordt en het dier dan geoorloofd is, zijn de volgende vier : a. Als op de naastliggende kwab een gleuf ( הכר ‎ כדק ) geheel of gedeeltelijk zichtbaar is. Deze gleuf is het kenmerk van zamen voeging van twee kwabben. Het daardoor afgedeelde stuk moet dan ten minste de grootte van een mirtenblad ( טו־־פא ‎ דאפא ) hebben 1). b. Als de naastliggende kleine kwab 3) een tweeden lucht - pijp (] הכר ‎ □מפו ) behalve haar eigene heeft, en wel ongeveer ter plaatse, waar de ontbrekende kwab moest liggen. c. Indien de naastliggende kwab een stuk grooter dan be- hoorlijk is, en dit overtollige stuk ongeveer den vorm en ge- daante der ontbrekende kwabbe heeft. (Bijvoorbeeld : indien de lang - en dikvormige kwab ( ארוכה ‎ ועבה ) ontbreekt, maar de aan- grenzende groote kwab ( אומה ‎ הימנית ) heeft bovenaan een overtol־ lig stuk, dat lang- en dikvormig is). d. Indien aan dezelfde zijde waar een kwab ontbreekt, zich eene andere in tweeën heeft gesplitst, zoodat dan, door deze als twee te beschouwen, het getal uitkomt 1). Deze kenteekenen worden dus wel in aanmerking genomen, tot aanvulling van iets ontbrekends, om het dier geoorloofd te ver- klaren. — Men kan echter geen gebruik van deze kenteekenen maken, wanneer er niets ontbreekt, om ze dan als overtollige kwabben te beschouwen en het dier ongeoorloofd te verklaren. In zulke gevallen blijft het dier geoorloofd (zie Hoofdst. VI § 4) .(סדק ‎ מועיל ‎ להכשיר ‎ ולא ‎ להטריף)‎ § 4. Wanneer aan een kwab een gedeelte ontbreekt, minstens zoo groot, dat men er den duim in kan leggen, dan blaast men de long op, en geeft dan acht op den vorm van het ontbrekend stuk. Blijft er, na de opblazing een stuk ontbreken dat dezen vorm heeft: כ (nl. dien van den gebogen letter kaph ( כף ‎ כפופה ) dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). Heeft het echter den vorm 1) Zie Hoofdstuk V § 10, ook Hoofdstuk IX § 2. 2) Een meerdere luchtpijp bij een groote kwab is geen kenteeken, want de groote kwabben zijn van meerdere luchtpijptakken voorzien. (Zie luleb ding Hoofdstuk II § 3. 3) Zie Hoofdstuk V s 6 en $ 10. ך (nl. dien van den langen of sluit-kaph ( כף ‎ פשוטה ), dan is het dier geoorloofd ( 1 .(כשל ) HOOFDSTUK Y. Overtollige kwabben of stukken ( גבשושית ‎ ,יתרת ). § 1. Een overtollige kwab is een overtollig stuk aan de long, dat echter minstens een mirten blad (zie § 10) groot is en den vorm van een kwab heeft (namelijk met breeden stam en eenigs- zins spits toeloopend). § 2. Een overtollige kwab is alleen dan levensgevaarlijk, en maakt dus het dier dan ongeoorloofd (טרפה), als zij zich op een plaats bevindt waar zij klemming en drukking ondervindt׳ of ver- oorzaakt, zoodat bij de voortdurende beweging doodelijke belee- diging der long het gevolg moet zijn. Indien echter de overtollige kwabbe vrij en ongehinderd , zon - der drukking ligt, dan is het dier geoorloofd (כשר). § 3. Indien nu eene overtollige kwabbe buiten de rij der gewone kwabben ( שלא ‎ בדרי ‎ ךאוני ) ligt, dan kunnen er twee ge - vallen bestaan: Staat zij aan den achterkant der long (מגבה), tegen de ribben aan dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). De drukking en wrij- ving der ribben moet doodelijke beleediging der long ten gevolge hebben. Staat zij echter aan de voorzijde (מ?]מא), naar het hart toe, dan is het dier geoorloofd (כשר). § 4. Wanneer de overtollige kwab in de rij der gewone kwabben staat, ( בדרי ‎ דאוני ) dan moet de long eerst opgeblazen worden 1). Neigt zich nu de overtollige kwab naar achteren ( לצד ‎ גבה ) dan is het dier ongeoorloofd. Neigt zij zich naar voren ( לצד ‎ קמא ) dan is het dier geoorloofd. Blijft zij echter ook na het opblazen in de rij der gewone kwabben staan, zonder voor- of achterwaartsche wending dan is 1) Als liet ontbrekende den gebogen vorm beeft, is de vorm der kwab levensgevaarlijk. Het opblazen der long is noodzakelijk. Men kan niet eerder over de natuurlijke gedaante van het ontbrekende oordeelen. 2) In het algemeen is voor een juiste beoordeeling en maatstaf in bij־ zondere gevallen het opblazen steeds noodig. het dier geoorloofd. (Natuurlijk behoudens het geval, behandeld in Hoofdstuk VI. Want als er meer kwabben ter linkerzijde dan ter rechterzijde zijn, dan is het dier ongeoorloofd, zelfs al zijn alle overtollige kwabben naar voren gekeerd.) § 5. Twee uitzonderingen bestaan er op de in § 3 en § 4 genoemde regels. Ten eerste : Wanneer een overtollige kwabbe gevonden wordt ter rechterzijde tusschen de groote kwab en de lang- en dikvor- mige kwab (rüj/1 ארוכה). ‎ In dit geval is het dier ongeoorloofd, zelfs al keert zich de overtollige kwab naar voren. Immers de War da kan dan daardoor misplaatst zijn. (Zoo men de gelegen- heid heeft, raadplege men dan de geestelijkheid.) Ten tweede'. Wanneer de bovenste kwab ter rechterzijde (אונה ליונה ‎ בצד ‎ ימין‎ !) een overtollig stuk uitzendt. Het komt er dan op aan waar dit stuk zit. Indien het aan de eerste ( onderste ) helft der kwabbe zit ( מחציה ‎ ולמטה ‎ לצד ‎ שיורש ), dan is bet dier ongeoorloofd, al neigt het stuk naar voren. De plaats is daar te eng. Er moet drukking en scheuring volgen. — Zit het daarentegen aan de uiterste helft dezer kwabbe ( מחציה ‎ ולמולה ‎ לצד חיץ), ‎ al neigt het stuk naar achteren is het dier geoorloofd. Immers het uiterste gedeelte dezer kwab ( אונה ‎ המתפצלת ) ligt om de luchtpijp heen en vertakt zich altijd door de enge plaats, waarin het ligt. § 6. Indien een kwabbe zich in twee deelen heeft gesplitst, maar met behoud van een gemeenschappelijken stam van minstens een duim breed ( שירש ‎ כעובי ‎ אצבע ), dan kan men ze naar goed- vinden als één kwab of als twee kwabben beschouwen, en der- halve steeds naar gelang van het geval de meest gunstige be - schouwing (לקולא) aannemen, waardoor bet dier geoorloofd wordt verklaard ( אונה ‎ שנתפצלה ‎ לשנים ‎ ויש ‎ להם ‎ שורש ‎ אחר ‎ כעובי ‎ אצבע ‎ מועיל 1 (להכשיר ‎ ולא ‎ להטריף‎ ). Is echter de gemeenschappelijke stam minder dan een duim breed, dan is de splitsing te diep, en wordt het altijd als twee kwabben beschouwd. 1) Twee voorbeelden tot opheldering : a. Indien rechts drie kleine kwabben zijn en links evenzeer drie , doch van de laatste is een in tweeën gesplitst maar met één stam van minstens een duim, dan beschouwt men de gesplitste als één kwab ; want waren het twee, dan zouden er links vier zijn en rechts drie, en het dier zou ongeoorloofd zijn (zie Hoofdst. VI § 3). Is het één kwab, dan is het dier geoorloofd. b. Indien er echter links drie en rechts twee kwabben zijn, maar van de laatste is één gesplitst, dan beschouwt men deze als twee kwabben. Dan zijn er aan beide zijden drie, en het dier is geoorloofd. (Zie Hoofdst. VI § 3). § 7. Indien een der beide groote kwabben (אומות) in tweeën is gesplitst, dan blaast men de long op, wanneer dan de stukken op elkander passend aaneensluiten, dan is het dier geoorloofd. Blijft er echter in het midden eene ruimte open, dan handele men zooals in Hoofdstuk IV § 4 gezegd is. (Zoo men gelegen- heid heeft, raadplege men in dit geval de geestelijkheid.) § Indien > zich aan den zoom van een der beide groote kwabben ( בשיפולי ‎ אומה ) een overtollige kwabbe of een uitgegroeid stuk bevindt (בליטה) blijft het dier geoorloofd. — Het kan echter in geen geval als aanvulling dienen, wanneer aan dezelfde zijde een der gewone kwabben ontbreekt, om dan daardoor het dier geoorloofd te verklaren. (Zie Hoofdst. IV § 3d. ; Hoofdst. V § 6). In het algemeen : overtollige kwabben of stukken lager dan de Warda gelegen kunnen niet tot de bedoelde aanvulling dienen •(כל ‎ מה ‎ שלמטה ‎ מן ‎ הוורדא ‎ אינו ‎ משלים ‎ החסרון)‎ § 9. Wanneer aan een der beide zijden ééne der gewone kwabben ontbreekt, maar er bevindt zich eene kwab op dezelfde zijde naar het hart toe ( יותרת ‎ מל)מא ) dan kan deze ook in geen geval als aanvulling dienen voor de ontbrekende kwab en het dier blijft ongeoorloofd (טרפה). § 10. De maat der ,/grootte van een mirtenblad " (טרפאדאפא) boven reeds eenige malen genoemd, staat niet naauwkeurig vast. Zooveel is echter zeker, dat zij niet kleiner is dan den om, vang des duimnagels , en niet grooter dan dien van het tweede duimlid 1). Waar het dus noodig is, in eenig geval deze maat toe te passen, moet men die maat aannemen welke de ongunstigste uitkomst oplevert 2). 11. Een verhevenheid op de long (גבשושית), die niet den f vorm van een kwab heeft, en evenmin van een luchtpijp (סמפון) is voorzien, is op zich zelf niet gevaarlijk, al staat zij aan de achterzijde der long en het dier is dan geoorloofd. Indien er 1) Het lid, dat volgt op dat, waarop de nagel ligt. Tot maatstaf dient een duim van middelbare grootte. 2) Twee voorbeelden tot opheldering: a. Indien eene kwabbe ontbreekt, maar in bare plaats ontwaart men een Zeer kleine kwabbe, dan kan deze eerst dan als aanvulling der ontbrekende kwab beschouwd worden, als zij na het opblazen de grootte van het tweede duimlid heeft. h. Een overtollige kwab aan de achterzijde (מגבה) maakt het dier reeds ö t ״ *יי‎ ' ongeoorloofd, als heeft zij slechts den omvang van den duimnagel ; natuurlijk na het opblazen. 33 echter een abnormaal verschijnsel bijkomt, is het gevaarlijk. Wan- neer zich dus op de verhevenheid aan de achterzijde der long een ettergezwel (!־UTD) vertoont, dan is het dier ongeoorloofd 1). HOOFDSTUK VI. Verwisseling der kwabben in aantal, grootte, vorm en in plaats ( 2 .(חליף ) § 1. Indien er in de regelmatige verhouding der kwabben zoowel naar hun aantal als hun vorm, een wezenlijke afwijking voorkomt, is het dier ongeoorloofd. § 2. Deze afwijking of verwisseling (חליף) is te verdeelen in vier rubrieken : V erwisseling in aantal ([ חליף ‎ מני ), in grootte ( חליף ‎ גידול ), in vorm ( חליף ‎ צוו־ה ) en in plaats ( חליף ‎ מקום ). §3. Verwisseling in aantal (pp חליף) ‎ : Het regelmatig aantal der kleine kwabben is drie ter rechterzijde en twee ter linkerzijde. Den grooter aantal kwabben is echter niet gevaarlijk. Maar een hoofdvoor- waarde is, dat er altijd ter rechterzijde meer of ten minste niet minder kwallen dan ter linkerzijde zijn. Zijn er dus ter linkerzijde meer dan ter rechterzijde, dan heet dit ver- wisseling van aantal en het dier is ongeoorloofd. § 4. Zijn aan leide zijden evenveel kwallen ( שוה ‎ בשוה ), dan is het dier geoorloofd. De kenteekenen, in Hoofdstuk IY § 3 opgegeven tot aanvulling van kwabben, die schijnbaar geheel ont- breken, komen ook hier in aanmerking. — Men lette daarbij echter vooral op de omstandigheid, dat deze kenteekenen alleen mogen in aanmerking genomen worden, om een gunstige leslissing ( לקולא ‎ להכשיר ) nl. tot veroorloving van het dier te verkrijgen ; maar niet in ongunstigen zin ( ולא ‎ לחומרא ‎ להטריף ) om tot verbod van het dier te besluiten ( סדק ‎ מיהגיל ‎ להכשיר ‎ ולא ‎ להטריף ). Van- daar dat zich het geval kan voordoen, dat men zoodanige ken- teekenen tegelijkertijd deels wel, deels niet in aanmerking moet nemen. 3) 1) . Als het ettergezwel onder een vlies ligt van gezonde longkleur, en ook na met de hand afgestreken te zijn, zijn gezonde longkleur behoudt, dan is het dier geoorloofd. 2) Zie hierbij Inleiding Hoofdst. II, § 3. 3) Bijvoorbeeld : Men vindt rechts drie kwabben en links een kwab maar met drie gleuven, dan wordt slechts eene gleuf als aanvulling beschouwd ; er zijn dan links twee kleine kwabben en het dier is geoorloofd. De beide 5 <» * § 5. Verwisseling in grootte ( חליף ‎ גידול ) : Het dier is ongeoorloofd : a. Wanneer de rechter groote kwab grooter is dan die ter linkerzijde. Ij. Wanneer de bovenste kleine kwab links grooter is dan die ter rechterzijde. c. Wanneer ter rechterzijde de middelste kleine kwab grooter is dan de lang- en dikvormige. d. Wanneer de ״ War da” grooter is dan de lang- en dik- vormige kwab. Immers in al deze gevallen behoort steeds de laatstgenoemde grooter te zijn dan de eerstgenoemde. Indien zij juist even groot zijn, dan wordt het niet als verwisseling beschouwd, en het dier is geoorloofd. s § 6. Verwisseling in vorm ( חליף ‎ צורה ) : Wanneer een of meer kwabben ter rechterzijde den vorm hebben van die ter linkerzijde, of omgekeerd, is het dier ongeoorloofd. Bijvoorbeeld: a. Wanneer de lang- en dikvormige (rechts) den vorm heeft van de pijlvormige kwab (links). b. Wanneer de bovenste kwab rechts of de zoogenaamde getakte kwab geene vertak ־ hingen (פצולים) heeft, maar de bovenste kwab links wel. 1) § 7. Verwisseling van plaats (□ חליף ‎ מקו ) : Wanneer de groote kwabben boven en de kleine kwab- ben beneden gevonden worden — hetzij aan een zijde, of aan beide zijden — is het dier ongeoorloofd. \ HOOFDSTUK VII. Onregelmatige Vertakking (פיצול). § 1. Eene ״ onregelmatige vertakking ” (פיצול) is een stuk long, dat zich als een zijtak van een kwabbe afsplitst, maar zoodanig, t overige gleuven neemt men niet in aanmerking , want, deed men dit, dan waren er links vier kleine kwabben en bet dier ware ongeoorloofd (§ 3). Dit doet men niet. Het dier blijft geoorloofd. 1) Bij de gevallen in § 5 en § 6 genoemd, raadplege men, zoo men meent, dat er aanzienlijke schade ( 1־321^ ‎ מרובה ) bestaat, de geestelijkheid. In het algemeen mag alleen de geestelijkheid, en niet de Sjochet, beslissen , wat הפסד ‎ מרובה ‎ !!eet. dat zich op die kwabbe onder het stnk eene uitholing of kuil (גומא) bevindt, waarin het stuk juist past, en waarin het zich, na opblazing der long, bij juiste ligging ook van zelf plaatst. § 2. Zulk een afgesplitst stuk eener kwabbe of vertakking (פיצול) moet wel onderscheiden worden van een overtollige kwak (יתרה), in Hoofdstuk Y behandeld. Men lette op de volgende verschilpunten : ״• Bij eene vertakking heeft eene kwab een uitholing (גומה) (zie § O- Bij eene overtollige kwab bestaat dit niet. b. Eene vertakking heeft geen luchtpijp (׳סמפון). Eeue over- tollige kwab heeft die wel. c. Eene vertakking heeft geen kioabvorrn , is aan den stam smal en loopt naar boven breed uit. Eene overtollige kwab echter heeft den gewonen kwabvorm , is aan den stam breed en loopt spits toe. Dit verschil moet men vooral daarom in het oog houden, omdat ook het onderscheid in ritueele beteekenis zoo groot is. Op die plaats waar een overtollige kwab (יתרת) doodsgevaarlijk is en het dier ongeoorloofd (טרפה) doet zijn, daar juist is een r/ vertakking'' (פיצול) zonder gevaar en blijft het dier geoorloofd (כשר). En omgekeerd evenzoo. Uit de volgende §§ zal dit duidelijk blijken. § 3. Eene vertakking is onschadelijk, wanneer zij in eene enge ruimte ligt, en van zelf in de uitholing (גומא) op de kwabbe blijft liggen. — Zij is echter doodsgevaarlijk, wanneer zij op een plaats is, waar zij buiten de uitholing hangend zich heen en weer beweegt. Daar w.oet ten slotte scheuring der long plaats hebben. § 4. Indien zich dus eene vertakking aan, de aehterzijde ׳ מגבה)) ‎ der long tegen de ribben aan bevindt, is het dier geoor- loofd (בשר). De ribben houden dan van zelf de vertakking in de holte. — Is zij echter aan de voorzijde der long (מקמא), dan is het dier in elk geval ongeoorloofd (טרפה). De vertakking. zwak van stam, hangt daar buiten de holte, beweegt zich telkens en zij moet losscheuren ( שאנו ‎ רואין׳ ‎ שנתפצל ‎ מגוף ‎ הריאה ‎ ואינו ‎ חזק וסופו ‎ להתפרק‎ ). § 5. Indien bij eene vertakking aan de achterzijde der long hare grootte en vorm wel overeenkomt met die der kuil in de kwab, maar 36 toch blijft zij er niet van zelf in liggen, dan houde men er bij het opblazen zacht de hand op ; wanneer zij dan met die zachte drukking in de holte blijft liggen, is het dier geoorloofd. lm- mers zoo houden haar ook de ribben in de uitholing. § 6. Wanneer echter de kuil te klein is zoodat de !!vertak- king” er onmogelijk in liggen kan , dan is het dier ongeoorloofd •(טרפה)‎ : ״״ ‎ T § 7. Wanneer de bovenste rechterkwab of de getakte kwab ( אונה ‎ המהפצלה ) (Zie Inl. Hoofdst. II § 3) een of meer boven de gewone vertakkingen heeft, dan mete men de hoogte der bovenste kwabben ter rechter- en linkerzijde met elkander. Be- vinden zich die onregelmatige vertakkingen op het gedeelte dat boven de linkerkwab uitsteekt, dan is het dier geoorloofd (כשר). Bevinden zij zich echter op het lagere gedeelte der kwab, dan is het dier ongeoorloofd (טרפה). § 8. In de volgende gevallen raadplege men de geestelijk- heid : a. Als de holte te groot is voor de vertakking. b. Als de vertakking op de achterzijde der long (מגבה) zoo- danig op de kwab zit, dat de stam naar de buitenrand der kwab is gekeerd, en de buitenrand der vertakking naar de stam der kwab. c. Als de vertakking is op het ronde gedeelte der beide groote kwabben (ערוגות) dat tegen de ruggegraat aan ligt, In deze gevallen oordeele niet de Sjochet zelf, maar raadplege men de geestelijkheid. HOOFDSTUK VIII. Onregelmatigheid aan de War da ( שנוי ‎ וורדא ). § 1. De War da וורדא ‎ of גנב ‎ is die ronde en dunne rozen- bladvormige kwab die zich aan den voorkant der long bevindt en ter rechterzijde ligt, juist met haar gleuf (חריץ) tegenover de scheiding tusschen de groote rechterkwab en de lang ־ en dikvor- mi ge ( נגד ‎ החתוך ‎ בין ‎ אומא ‎ לאונה ). Zij is kleiner dan de lang- en dik vormige, maar grooter dan een mirtenblad 1). Zij ligt met de achterzijde naar het hart en met de voorzijde naar de buik- 1) Zie Hoofdstuk V § 10 en noot aldaar. ingewanden ( גבה ‎ נגד ‎ הלב ‎ ופניה ‎ נגד ‎ הכליות ). Zij ligt geheel in hare zak (כיס) die ter rechterzijde half geopend is 1). Bijna elke afwijking van den normalen toestand der W ar da is levens־ gevaarlijk en maakt het dier ongeoorloofd. §2. De onregelmatigheden of afwijkingen van den normalen toestand der Warda kannen in vijf soorten gesplitst wrorden. 1e. afwijking in plaats ( שנתה ‎ מקומה ). 2e. in richting (הפוכה). 3e. in vorm ( שנתה ‎ צורתה ). 4e. onthreking ( 2 (חסר ‎ ווחיא ) 5e. verdubbeling of overtolligheid ( יתר ‎ ההדא ). § 3. Afwijking in plaats ( שנתה ‎ מקומה ). Indien de Warda niet op hare plaats zit, is het dier ongeoorloofd. Zelfs de minste plaatsafwijking maakt het dier ongeoorloofd ( אם ‎ שנתה ‎ מקיומה ‎ אפילו ‎ מעט, ‎ טרפה ). Evenzoo, indien dé Warda niet in haar zak ligt en ook bij het opblazen daarin niet wil blijven liggen, is het dier ongeoorloofd. Ook wanneer zij eerst bij het opblazen buiten de zak treedt en daarin niet weder wil blijven liggen, is het dier ongeoorloofd. § 4. Afwijking in richting (הפוכה). Op drie wijzen kan de afwijking in richting plaats vinden : Wanneer de Warda omgekeerd zit, namelijk met de voor- zijde naar het hart en de achterzijde naar de ( גבה ‎ נגד ‎ הכליות ‎ ופניה ‎ נגד ‎ הלב׳ ‎ טרפה ). V T • ־־ ‎ •״ ‎ : ״ v v T v T T : ־* V r T •״/ a. nieren b. Wanneer wel de stam der Warda op de rechte plaats zit, maar zij zelve ligt ter linkerzijde in plaats ter rechterzijde. c . Indien zij zoodanig omgekeerd zit, dat de gleuf (חליץ) niet tegenover de scheiding tusschen de groote en kleine kwab ligt maar zich aan eene andere zijde bevindt. In al deze gevallen is het dier ongeoorloofd (טלפה), wanneer zoodanige afwijking in richting geheel of grootendeels plaats heeft. Is echter de verandering in richting slechts weinig , dan is het dier geoorloofd (כשר). Zoo komt het bijvoorbeeld vaak voor, 1) Zie nog Hoofdstuk II, § 3. 2) Een Sjochet van de Port. ritus raadplege de geestelijkheid, indien de Warda geheel ontbreekt. 38 dat de gleuf niet juist boven de scheiding, maar een weinig ter zijde ligt. Het dier blijft dan geoorloofd. 1) § 5. a f w ij k i n g in vorm ( שנתה ‎ צורתה ). Op vier verschillende wijze kan zich misvorming der War da voordoen : a. Indien zij te groot is, namelijk zoo groot als de lang- en dik vormige kwab, of nog grooter. b. Indien zij te klein, namelijk kleiner dan een mirtenblad is (zie Hoofdstuk Y § 10). c. Indien zij niet rond en dun en rozenblad vormig maar langwerpig en dik en spits toeloopend is. In het alge- meen, wanneer zij geheel of grootendeels den regelmatigen W arda-vorm ( תואר ‎ מרד ) mist, maar uitziet als een der andere kleine kwabben ( צורת ‎ אונה ). d. Indien de gleuf (pin), waarvan zij voorzien moet zijn, niet gevonden wordt. In al deze gevallen is het dier ongeoorloofd ( 2 .(טרפה ) §6. Ontbreking ( הפר ‎ וורדא ). Indien de Warda geheel ontbreekt is het dier ongeoor- loofd (טרפה). Wanneer echter schapen van ééne soort, bijv. van één stal of weide, of van één landstreek allen de Warda missen, dan zijn zij allen geoorloofd (כשר). Indien de Warda aanwezig is, maar de zak ontbreekt, is het dier ongeoorloofd. Indien bij bokken of lammeren een gedeelte der Warda ontbreekt, maar aan een der zijden der groote of kleine kwabbe wordt een overtollig stuk gevonden, dat tot aan- vulling der Warda zou passen, dan is het dier geoorloofd. 3) 1) Men lette wel op dit verschil tusschen verandering van plaats en ver- andering van richting. Bij plaatsafwijking (HDfpD שנתה) ‎ maakt het minste ( אפילו ‎ מ#ט ) liet dier reeds ongeoorloofd. Bij richting -afwijking eerst, als het geheel of grootendeels plaats vindt. Ook bij de in de volgende § behan- delde vorm-afwijking is het dier geoorloofd , als de verandering slechts weinig is. 2) Vindt men twee gleuven (j ־(חריצי ‎ dan raadplege men de geestelijk- heid. — Soms komt het 'bij bokken en lammeren voor, dat twee gleuven één van voren en één van achteren gevonden worden. Men raadplege dan de geestelijkheid. 3) Indien dit' geval zich bij een rund voordoet, dan raadplege men de geestelijkheid. — Jndien een stuk aan de Warda ontbreekt, zoodanig dat de Warda-vorm weg is, en er wordt geen aanvullings-stuk meer gevonden ; 39 § 7 . Verdubbeling of overtolligheid (יתר וורדא).‎ De verdubbeling der Warcla kan op twee wijzen voor- komen : a. Wanneer het dier twee naast elkander liggende volkoinene Warcla' 8 heeft. In dit geval is het ongeoorloofd (טרפה), onverschillig of beiden ter rechterzijde zijn, of een ter linkerzijde is. b. Wanneer de twee Warda' s een gemeenschappelijke stam ( שיוךש ‎ אחד ) hebben, Is deze gemeenschappelijke stam een duimbreedte 1) hoog ( שיורש ‎ בעובי ‎ אצבע ), dan wordt het geheel als een Warcla beschouwd, die zich van binnen gesplitst heeft, en het dier is geoorloofd (בשר). Is de gemeenschappelijke stam minder dan een duimbreedte hoog, dan zijn het twee Warda’s en het dier is ongeoorloofd. § 8. Indien er twee Warda' s met gemeenschappelijke stam van een duimbreedte hoog ( שורש ‎ אחד ‎ כעובי ‎ אצבע ) gevonden wor- den — zoodat het dier bij overigens gezonden toestand ge * oorloofd zou zijn — maar nu heeft één daarvan eene onregel- matige afwijking (bijv. in richting (הפוך)), dan is het dier, indien de twee Warda' s even groot zijn , ongeoorloofd (טרפה). Zijn zij echter ongelijk van grootte dan regelt zich de beslissing naar den grootsten van beiden. Is de grootste regelmatig , dan is bet dier geoorloofd, zoo niet, dan is het ongeoorloofd. § 9. Indien eene overtollige War da kleiner is dan een mir- tenblad, dan is het dier geoorloofd (כשר). Indien de overtollige Warda niet den gewonen Warda-vorm heeft ( תואר ‎ וורד ), dan is het geen overtollige Warda, maar een gewone overtollige kwab (אונה) aan de voorzijde ( 2 (יתרת ‎ מל|מא ) en het dier is geoorloofd. 3) óf indien het aanvullings-stuk er wel is, maar een afzonderlijke zak heeft ( כים ‎ בפני ‎ עצמה ) dan is het dier ongeoorloofd. Zoo mogelijk raadplege men echter de geestelijkheid. 1) Gemeten naar het breede deel van den duim. 2) Zie Hoofdstuk V, § 3. 3) Indien eene overtollige kwab aan de Warda gevonden wordt, dan blaze men de long op. Heeft dan de overtollige kwab geheel of gedeeltelijk den Warda-vorm ( תואר ‎ וורד ), dan is het dier ongeoorloofd. Is zij echter geheel als een gewone kwabbe ( יותרת ‎ מ?ןמא ), dan is het dier geoorloofd. Bij twijfel raadplege men de geestelijkheid. 4 40 c■■ ־ § 10. Indien enkel een overtollige zak (כים) zonder War da er in gevonden wordt, zoo zij ter rechterzijde is, dan is het dier ongeoorloofd ; staat zij ter linkerzijde, dan is het dier geoorloofd. § 11. Indien de zak geheel gesloten is, maar na opening blijkt het, dat de War da zich in behoorlijken staat bevindt, is het dier geoorloofd. Omtrent aanwassingen (פרכות) en gezwellen (בועות) op de Warda, zie hoofdstuk X § 10 en hoofdstuk XII § 8. HOOFDSTUK IX. 1 ■ ■■' v• N י '־■' ‎ , .י־ ‎ e ׳־ ‎ '• ‎ ־■ ‎ \,ן‎ . v•• ־ ' Zamenvoeging der long tot één stuk (אופתא). 