VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚ Langzaam waren alzins de vorderingen der Kunften en a». Weetenfchappen by een Volk, het geen zich beftendig » in oorlogen gewikkeld zag, en met het ganfche hart „> aan de belangen des Vaderlands gehegt was. De Schil- » deryen van FABIUS PICTOR5 het Colos/us- beeld van Ju» „> PITER op het Capitolium opgericht y de voortreffe- » lyke aanleg van den Straatweg van APPIUS, en de „ uitmuntende Waterleidingen, welke dienzelfden naam „ vereeuwigen, getuigen echter van den toeneemenden » {maak in ’t algemeen en tevens van de vergevorderde », Bouwkunde der Romeinen in * byzonder. | » Dat Weelde reeds ingang te Rome zogt , leert ons ‘en RUFINUS met zyne twintig ponden aan tafelzilver 5 > maar zyn renge vonnis wees ons tevens aan, hoe zeer ‚> aan die verderfiter der zeden de grond van voet tot p voet betwist werd, „ En flaan. wy ons oog, van dweepzieke - vooroor- „deelen vry, op de lange ry van voortreffelyke Mannen, wier deugden wy, van tyd tot tyd, onze hulde beweezen ‚> hebben, met welk een eerbied zullen wy als dan geen 3, affcheid-. neemen van een Tydperk., °t geen wy veilig, sin deeze onze Gefchiedenisfen, de guldene eeuw deg … menschlyke voortreffelykheid” mogen noemen, De ga- „ delooze ouderliefde, van eenen MANLIUS» en de opoffe- » ring der têderfte kinderliefde van dienzelfden: man aan ` ` k 99 et (© Caufes de la Grandeur, &c. Ch, Ie. . L 3 Je 154 M. STUART „ het algemeene welzyn; de wysgeerige foberheid van » CURIUS En FABRICIUS, en de onverzetielyke eerlyk- ə» heid van beiden ; de grootmoedige opofteringen van s» CURTIUS En de DECIUSSEN, en de vericheidene ichet- a zen der voortreffelyktte Characters die wy gaven ; de » grootfche en echter onpartydigfte getuigenisfen door a Rome’s vyanden aan de voortreffelykheid haarer zeden 2» gegeeven; blyven de zekerfte waarborgen voor de veie > ay ig p onzer aanpryzing van dit tydvak der Romein- the Deugd. | xh Twee fchandelyke misdryven, door fnoode welluste- » lingen aan hunne jonge fchuldenaars beproefd, lever- » den ons zekerlyk wel een afgryslyk denkbeeld op van a de verbastering der driften zoo wel als der reden van s den mensch; maar de volftandige eerlykheid dier beide s Jongelingen , ’s Volks algemeene vertoeijing van zulk eenen gruwel en deszelfs gevolgen op het lot der fchul- s, denaars , wederhielden ons tevens van de fchreeuwendfte a onregtvaardigheid , om de verfoeilykfte van alle mis- » daaden in ons tydperk den Romeinen in °t algemeen so ten last te leggen. Beide deeze fnoode aanflagen, het s, wangedrag van twee Keurbenden in Capua en te Rhegium, » en het misdryf van veele aanzienlyke Vrouwen jegens > haare Mânnen , maaken echter, dat wy ons wel zorg- » vuldig wachten, van het verloopen tydvak, hoe hoog s ook geroemd door laatere Romeinfche Redenaars en 2 Di op te geeven als dat eener menschlyke vol- » maaktheid,” ai ) _ Met het Vierde Boek opent zich gedeeltlyk eeh ander tooneel. Zeer juist is des Schryvers aanmerking in den beginne. ‘s Schoon Rome haare veroveringen ten eene» » Maale binnen de natuurlyke grenzen van het oude /ta/ie ‘s hadt willen bepaalen, de uitgeftrektheid van haar gebied s zou waarlyk groot genoeg geweest zyn om den oplete a tenden waarneemer van het Staatsbeftuur en de Gee » fchiedenis der Volkeren by de Lotgevallen van dit „> Gemeenebest te -bepaalen ; maar dat zelfde Volk, ’t s welk byna vyf eeuwen doorbragt in onophoudelyke s Oorlogen , eer het zich een beflisfend gezag over die Landttreek kon toefchryven, hadt naauwlyks twee eeu» » wen noodig, om zich door het grootfte gedeelte der Be- „> wooneren van de drie toen alleen bekende Gewesten der s geheele aarde te doen eerbiedigen.” Hier toe diende de certe Carrhaegjéhe Oorlog, in dit Boek befchreeven. ek. W Yy ROMEINSCHE GESCHIEDENISSEN. | `: 155 Wy hebben. aangemerkt; dat zich hier gedeeltlyk een. ander Tooneel opdoet, het blyft een Krygstooneel; doch. verwisfelt deels van plaats, daar de Romeinen eene Zee- mogenheid worden, en zich eerlang zo. groot te water als te land betoonen. —- De aanvang hier van vermeld te vinden , vertrouwen wy , zal onzen Leezeren gevallen. » Schoon het Zeeweezen by de Romeinen niet zoo geheel . s verwaarloosd was, dat zy geen het minfte denkbeeld | van den bouw en het beftuur der Oorlogsgaleijen zou- » den gehad hebben, waren zy echter.zoo ver in dit op- 5, zicht ten agteren by de Carthagers, die. de bekwaamtte » Zeeluiden van dien tyd waren, dat het de wanhoopigfte „ Onderneeming. zou geweest zyn om deeze vyanden met » veel kleiner, veel gebrekkiger, en veel logger, Vaar- » tuigen ter Zee te beftryden. Hunne Galeijen met en- » kele roeibanken waren voltrekt onbeduidend tegen die der Carthagers, die drie, vier, ja vyf, roeibanken bo- „ ven elkanderen hadden, en alzoo door de fnelheid van s beweeging en ongelykheid van gevaarte ongenaakbaar » Of onverwinnelyk voor hun waren; en de grootere Ga- a leijen der Griekfche Zeefteden in Ztalie, als Tarentum, …„ Locri en anderen, waar mede zy den overtocht op St- s cilie gewaagd hadden, waren, behalven dat zy. flechts » drie dubbelde roeibanken hadden, en alzoo nog geen- » Zins tegen de Carthaagfche aan konden, fchier onhan- » delbaar voor, de Romeinen , die nog geene bedreeven- » heid op zulke Vaartuigen hadden (*). „ De ganfche Zeemagt, hoe groot dezelve ook zyn » mogt, moest alzoo eene geheel andere gedaante krygen » eer zy iet weezenlyks tegen de Carthaagfche zou ver- » mogen, en de onverfchrokke geest der Romeinen, diè » geen onoverkomelyke zwaarigheden in °t Krygsbeleid „ kenden, ondernam zulks met: cene voorbeeldlooze ftout- „ heid en yver. —- Een Carthaagsch Schip van vyf » roeibanken, welk by den eerften overtocht der Romeinen » in Sicilie op de kusten van Italie een was, ftrekte a» ten voorbeeld van den nieuwen Scheepsbouw: de Con- s» Juls gaven een algemeen bevel, om naar ’t zelve ven | » DCAC. (*) Hier ftelt de Schryver in eene Aantekening voor, de ver- fchillende denkbeelden der Schryveren over deeze Roeibanken , en bepaalt zich tot het gevoelen, dat zy drie, vier of meer , verdiepingen , dekken, boven elkander hadden, L 4 156 M. STUART, ROMEINSCHE GESCHIEDENISSEN, » Schepen te vervaardigen , en alles was op de Timmer- werven terttond in zulk eene rustlooze werkzaamheid , s dat Rome, binnen den tyd-van zestig dagen, een Zee- „ magt van honderd en zestig dergelyke Galeijen hadt, „ Van dat korte tydsverloop hadden zich tevens de Coz- „ Julis bediend om de aan de Vloot van bootsluiden „ te voorzien. De werking van. Roeijers, die flechts in s ééne ry achter elkander zaten, of in verfcheide ryen », boven elkanderen moesten werken, verfchilde zoo wee- s> zenlyk, dat ’er de uiterfte zorgvuldigheid noodig was, ‚, om het geworven bootsvolk daar in vooraf wel te on- „ derrichten. Men floeg hier toe roeibanken boven elkan- s» deren op het ftrand op, en oefende de roeijers daar op „‚ dagelyks,zoo dat zy terftond by het in Zee komen der. „> cerite Galeijen in ftaat waren op de wenken van den » Stuurman alle hunne beweegingen zoo vaardig met el- „, kanderen in de maat te maaken, dat de Confuls zich > zelven en hunne keurbenden binnen weinig dagen aan „> boord van deeze Vloot durfden waagen.” | Op de kortheid -des tyds en de menigte van Galeijen zou met rede cene aanmerking te maaken vallen; dewyl men uit het verhaal moet opmaaken, dat deeze alle groote Galeijen * waren. De Roimeinen moeten, is’er geen misflag in de ge- tallen, onze vaardigfte Scheepsbouwers overtroffen hebben, De voorbeelden van Zaandamfche Scheepstimmermans- baazen, in vaardig werken aangehaald, dat een hunner , in den tyd van twee en twintig maanden, ‘er twintig in ’% water bragt, dat een ander een Schip van meer dan ne- gentig voeten, in den tyd van vyf weeken, van zyn bes ginzel af, niet alleen in °t water bragt, maar ook te æm- flerdam leverde (7), vallen ‘er by weg. Dan dit in ’t voorbygaan. ae | Ten flotte tekenen wy op, dat de eerte Carthaagfche Kryg, door de Romeinen om het bezit van Sicilie gevoerd, » drie en twintig jaaren onafgebrooken geduurd, en hun » door fchipbreuk zo wel als in Zeeflagen zevenhonderd, > Galeijen gekost hadt. Dat hunne vyanden meer dan vyf- » honderd Schepen verloren , en de onverzettelykheid » van een Volk beproefd hadden, wiens Eerzugt en Va- a derlandsliefde den ongelyken ftryd vereffenden.” C*) A. Loosjes, Befchryving der Zaantandfche Dorpen, bl, 186. Va. VADERLANDSCH HUISBOEK. 157 . < Vaderlandsch Huishoek nof de Verklaaringen, Betuigingen en . Beloften, van den Stadhouder der Vereenigde Nederlanden, ~. vergeleeken met gyne Daaden, meestal getrokken wit echte Stukken, en verrykt met de Charaders der voornaamfte Perfoonen, die in de Staatsgefchtllen den byzonderflen rol gefpeeld hebben. Door een Genootfchap van Liefhebiers der Vryheid, Tweede Deel, 1793. 375 bl. In gr. 8yo, e herkomst en de hoofdkedoelingen van dit zondere ling Gefchiedkundig Werk hebben wy, zo veel het Voorberigt ons des ontdekte, by de Aankondiging des Eerften Deels , onzen Leezeren opgegeeven (*). Meer- der lichts hebben wy des betreffende gezogt te beko- men; dan tot nog vrugtloos. Onverwyl willen wy, dit inwagtende, voortvaaren, met den Inhoud van deezen àr- beid des Genootfchaps nader te doen. kennen , en ten dien einde het voornaamfte, in ieder Deel te vinden , onzen T.eezeren aanwyzen, Het Pweede Deel, de hoofdbedoeling daarin opgeeven- de, vangt in deezer voege aan, —— „ Thans treeden wy een ander vak in, waar in wy moeten opgeeven, welke ysfelyke oproerigheden, van tyd tot tyd, geduurende de oneenigheden , geftookt zyn, en bewyzen, dat zy, hoe zeer met verandering van voorwendzels en omftandig- heden, altyd eenerlei rigting en oogmerk gehad hebben. de, de Stadhouderlyke party ook beftendig tot oorzaak en begunftiger gehad hebben. Eenigen tyd ftonden wy in beraad, òf wy op de verhandeling van de eerfte oor- zaaken der oneenigheden, dat is van de bron onzer weer- loosheid, in den fchandelyk gevoerden en even fchande- łyk geeindigden Oorlog met’ Engeland, onmiddelyk zou- den hits volgen een verlag van de algemeene begeerte, tot eene noodzaaklyke Staatshervorming, en van de poo- gingen daar toe aangewend, dan wel eene aanwyzing van dien gruwel van oproer en plunderziekte, die zo wreed- lyk in het hart ‘der finalle gemeente en ’s Lands Militie opgewekt is, Doch wy beflooten eindelyk tot het laat- fte, deels, omdat de eerfte beginzelen van het oproer anmiddelyk gevolgd zyn van en verbonden waren in die (*) Zie hier boven bl, 27 gen L5 158 VADERLANDSCH die ride Juftifscatoire Memorie van den Stadhouder, welke enkel en alleen in de waereld geftooten is, om aan eene volftrekt onverdeedigbaare zaak door een famenraap- zel van verdraaijingen en ongerymdheden eenen fchyn van overtuiging by te zetten ; deels, om dat ’er uit bly- ken zoude, dat de Stadhouder zich van dit verfoeilyk middel reeds heeft begonnen te bedienen op eenen tyd , toen ‘er nog geene Staatshervormingen begonnen, en geene zweemzels van aanleiding waren, om die bovenmaatige klagten des Stadhouders over verkorting van zyne ver- meende regten eenigzins te wettigen, waar mede wy hem zo dikwyls zullen zien te voorfchyn treeden. Hier uit dog word overvloedig beweezen, dat de Stadhouder den eest van oproer enkel daarom opgewekt heeft op dat hy zich zou handhaaven by het onbepaald misbruik van een gezag, waar van hem in dien tyd de wettigheid nog niet betwist werd. Ook blykt er genoegzaam uit, dat die zelfde geest van oproer eene der voornaamfte medewer- kende oorzaaken geweest is, waar door en Regenten en Burgers aangemoedigd zyn, om zich op eene mannelyke wyze te verzetten tegen dien algemeenen geest van op- roer, die niet anders dan door eene welgeregelde wapen- oefening kan bedwongen worden, en om het over- dreeven gezag te fnuiken, tot welker bevestiging of ver- grooting dat oproer dienen moest.” | Ter volvoeringe van dit Plan doorloopt de Schryver ’s Lands Gefchiedenisfen, van dit Tydperk af, door de on- derfcheidene Gewesten. Voorts fchetst de Schryver het gedoogen der oproerig- heden in ’s Haage, ’t welk aanleiding gaf tot het ont- neemen van het Commando, met de gevolgen «daarvan in Xx breede verhaald. ‘De Reis van zyne Hoogheid. na Friesland, Groningen en Zeeland, aan oproerige oogmer- ken toegefchreeven : en dat hy eindelyk in °t Jaar 1786 tot gewelddaadige middelen overfloeg. ii ier ‚ HUISBOEK, ` 159 ‘Hier treffen bovenal een uitvoerig Verflag aan van de oproerigheden in Zeeland, in den Jaare 1787, door egte befcheiden geftaafd, waar uit blykt, welk eene rol VAN DE SPIEGEL daar in gefpeeld hebbe. Deezen Staats- dienaar zal men hier best leeren kennen, terwyl ’er wordt aangeweezen hoe ftrydig hy met zyne eigene bee ginzelen te werk ging. y gelooven, dat dit ftuk ner- ens beter ontwikkeld en in de waare roerzels ontdekt is. De uitvoerigheid verbiedt het overneemen. Vry duir delyk toont hy in welk een verband deeze Zeeuwfche op- roerigheden. ftonden met de Reis van de Gravin van Nasfau na den Haage. --— Ook dient hier toe het Ver- {lag van ’t geen ’er in Gelderland gebeurde, ten tyde van de ondernomene Reize der Prinfesfe na ’s Haage; als mede hoe Overysfel in de Ophitzingen deelde, en in Hol- land de fnaaren tot Oproer in den Jaare 1787 ftyf ge- fpannen wierden door middel van Adresfen en andere Werkzaamheden , te welker in beweeging brenging de Ridder BENTINCK zo veel toebragt, en van wiens ge- drag men hier een breedfpraakig berigt vindt. — Wy kunnen niets doen dan vingerwyzing geeven. Hierom ook flegts met een enkel woord aangeduid, dat men van de zyde van Oranje geene middelen fpaarde om i Gemeen en het Krygsvolk op te hitzen tegen de beste egenten. ‚Fen zeer verzwaarende trek in dit alles is, dat men, ter bereiking der fchandelyktte oogmerken, den Godsdienst in % fpel bragt, en het fchandelyk misbruik daar van ge- maakt. — Hier kunnen wy niet nalaaten iets over te neemen, °t welk ons der Opftelleren denkwyze over den. Godsdienst, waarin zeker veelen belang zullen ftellen ; eenigermaate toelicht. l Zy laaten zich, op dit ftuk, in deezer voege hooren : » Welke onbillykheid, of welk zo weezenlyk gevaar voor Hervormden Godsdienst, dien wy hoogagten, en on- vervalscht wenfchen bewaard te zien , zou ’er zelfs uit eene emengde Regeering, al had men het daarop al toege- gd, te vreezen geweest zyn? Immers fteunde de bepaa- ling van eenen Meerfchenden (of wil men liever Publie- ken?) Godsdienst als een vereischte ter bekleeding van Staats- of Stads-ampten, tot de Regeering betrekkelyk, alléén op noodzaaklykheid by de inrigting van ons Staats- weezen, waar by hee verfchil van Godsdienst listig tot een hoofdvoorwerp gemaakt was. Want in den grond | was, 160 VADERLANDSCH was, niet het verfchil van Geloofsbelydenis, maar de on- derdrukking van den Hervormden Godsdienst en het ver- lies der Burgerlyke Vryheid, de groote oorzaak van den Opftand onzer Voorouders, waar toe Aoomf/chen en On- roomfchen zich vereenigden ; en daarom was by de Paci- ficatie van Gent bepaald , dat niemand om den Gods- dienst vervolgd of van genige Burgerlyke Voorregten verftooken zou worden. Hadt wILLeM pe I dit bil- Iyk ontwerp niet weeten in duigen te doen vallen, zou- den alle de zeventien Nederlandfche Provincien onder eene oe ie Verdraagzaamheid vereenigd gebleven, en de Vrede met den Spanjaard veel eer geflaoten geweest zyn. Dan zouden de Roomschgezinden, de , Mennonieten s de Lutheraanen, en zo veele Leeraars van den Hervorm- den Godsdienst, in volgende tyden, niet zo veele rede- nen van klaagen gehad hebben over eene onderdrukking òm hunne Godsdienftige gevoelens, over het uitkryten van Paapfche of Arminiaanfche {koutigheden, die zy van eenen PHILIPS [{ ‚niet hadden willen verdraagen. “ys Wat hier van ook zy, wy houden het daar voor, dat, indien men, in meer verlichte tyden, waar in ‘er geen verfchillen over het bovendryven van eenige Godsdien- stige Gezindheid waren, alle Ingezeetenen had tragten te bezielen met eene waare Godsdienftige en Burgerlyke Verdraagzaamheid „ ’er geene zwaarigheid zoude geweest zyn, om de Rêgeeringsampten met de Belyders van verfchillende Christengezindheden gemeen te maaken, -—— Wy gebruiken met opzet dit woord, op dat men ons niet telle onder die hedendaagfche Wysgeeren , ‚die den Christlyken Godsdienst de diepfte veragting en __den onverzoenlykfteimr haat toedraagen, en waanen dat de Burgermaatfchappyen, zonder denzelven , beftaan kunnen; terwyl zy zelfs den Natuurlyken Godsdienst, en het be- ftaan van een almagtig fcheppend Opperweezen, zo al niee met woorden, ten minften met hunne daaden, verlo= chenen. Zodanige grondbeginzels verfoeijen wy met gey heel ons hart, even zeer als het misbruik van den Gods- dienst tot Staatzugtige oogmerken…” — - Wy moeten hier weder herinneren den Schryftyd deezes Werks, 1793. Wat er komen zal van de Vernietiging des Meerfclienden. Godsdiensts in ons Vaderland, naa de jongfte Omwente- ling, en de desniettegenftaande Overblyfzels van den- zelven, moeten wy den tyd aanbeveelen, ` | ‘ f Voorts HUISBOEK:; ` 7 IĜE Voorts toonen de Opftellers van dit Werks dat WILLEM DE V, zo vóór als naa de Revolutie, blyken gaf van die Godsdienftige Verdraagzaamheid, welke hy in de Pa- triotten wraakte. l noi | „Wegens de Ate van Verbintenis der Vaderlandfche Regenten in den Jaare 1786, vindt men hier een fchoon verflag, en tevens van de valfche, die men.-met zo veele pakea LA la te vergeefsch voor de- waare heeft zoeken te wY „doorgaan. Dit geheel bedrog wordt hier naakt ontleed. -> | Het verwyt, den Arnhemf/che. en Amflerdamfche Patriot- ten, wegens Oproerigheid, gedaan, wordt onderzogt, bil- lyk or vaan en wat hier in ftrafwaardig was met regt ewraakt. | , Naa dit alles in ’t breede. afgehandeld te hebben, zeggen de Schryvers. Er blyft nog een voornaam , on- erwe ove, uit welkers verhandeling blyken zal, dat men zich van hetzelve, al van het begin der Staatsverfchil- len af „met een kr oogmerk heeft zoeken te bedienen. Men poogde naamlyk, deels door het vermogen en de magt des Konings van Pruisfen, de Hooge Overheid des Lands fteeds in bedwang te houden in de uitoefening vans der- zelver Souverain gezag over den Stadhouder, en deels de geheele Stadhouderlyke kabaal met de hoop te. vleijen, dat de Koning zich eenmaal met geweld in ’s Lands- zaa- ken fteeken zou, en alzo haaren yver voor de belangen van het Huis van Nasfau gaande te houden.” —— Dit wordt in °t breede ontleed in deeze zeven byzonderhe- den, welke men in de Brieven van dat Hof voornaamlyk aantreft, — 1. Klagten over de verkorting der- Reg- ten van den Stadhouder. 2. Klagten over de Vryheid der Drukpersfe. 3. Befchuldigingen tegen eenige Per- oonen, die oorzaak waren van. het een en ander. 4. Gun- ftige toezeggingen aan die van den Stadhouderlyken Aan- hang. 5. Verzekeringen van de goede gevoelens en -oog- merken van den Stadhouder en zyne Huisvrouwe. 6. Ver- fchooning van den Koning van zich met het - Inwendig Beftuur der zaaken niet te willen bemoeijen,.en zelfs on- kundig daarvan.te zyn, en 7. Verzoeken om aan den Stadhouder zyne Regten te laaten, alle. nieuwigheden te weeren,. de oude Conftitutie te handhaaven en de Druks perste te beteugelen, alles vergezeld met eenen buitenge- woonen aandrang.” Het ontvouwen van alle deeze byzonderheden pe a. sm en SC fy- 162 VADÈRLANDSCH Schryveten aanleiding, om, daar zy den Koning ‘van Pruisfen en: den Stadhouder zelfs op verfcheide ptaätzerf yan- zyne Brieven en’Declaratoiren zo--ruïmfchoots hoo- ren pochen op de dientten, door zyne Voorouders aan: deezen Staat beweezen, zonder dát zy-inmmer in aanmer- king namen de onmeetelyke voordeelen , die- zy weder- keerig van deezen Staat in zo veele betrekkingen genoo- ten hebben, dit onderwerp hier te behandelen, ’t geen meer dan ter loops gefchiedt,. Ten flot van meer by- zondere opgaven zegt de Schryver : bn „ Wanneer men alles, het geen hy wegens zyne Amp- ten: en Pillegiften , federt zyne geboorte, van de overige Gewesten (*), de Generaliteit en byzondere Steden, ge- nooten heeft, te zamen trekt, in onderftelling, dat hy: vóór 1766 geene Traêtementen voor Regimenten of Com- dgnien gehad heeft, zullen de volgende aanmerklyke Posten voortkomen uit het geen wy tot dus verre hebben opgegeeven. Van Uitdeeling van de O. L Comp. van 1768 tot 1777. i 1,050,006 Van Vrydom van Belastingen en éxtradt- dinaire Verpondingen 6,750,000 » Elk ziet, by vergelyking van deeze laatfte telling met de bevoorens opgegeeven lyst, hoe. veel daar by nog ke ni _{*) De Somme voor Friesland beliep 3,343;067-1 1. v HUISBOEK. . ` 163 niet bèrekend is, en niet te min maakt het een geheel uit van zeyen -en -dertig Millioenen, vier honderd zes-en- weertig duizend, twee honderd en drie-en-tachtig Gul- dens. — bl men hier nu by de Jaarlykfche Inkom- ften van zvne Domeinen , hier te Lande gelegen, meest- al van ’s Lands penningen aangekogt, en door elkande- ren Jaarlyks zestien Tonnen Gouds bedraagende, zal. des Stadhouders Jaarlyks inkomen beftaan in ongeveer vier- en-twintig Tonnen Gouds. Welk een {chat voor de ver- teering van den eerften Minister van eene kleine Repu- bliek, die jaarlyks in vermogen afneemt! Naauwlyks be- hoeven wy onze Leezers te doen opmerken, hoe onmee- telyk alle deeze voordeelen in onze tyden uitgebreid zyn, daar de twee laatfle Stadhouders, in een tydvak van nog geen vyftig jaaren, byna eens zo veel van het Land ge- trokken hebben, dan drie der yoorigen in 64 jaaren. Mo- gen wy, wanneer wy den Stadhouder-op zyne dienften, en die zyner Voorzaaten, hooren roemen , hem niet wel te gemoët voeren met den Schryver van de Post van den Quid venditas merita tua in Rempublicam? Merita ejus in te pradicares aquius. Non illa per te reddita est beatior, Sed te, tuosque beatiores reddidit (*). (*) Wat Jnoeft gy op uwe Verdienften aan | Bliek? Met meer regt zoudt gy van uwe Verpligting ve fpreee ken. Zy is niet gelukkiger of grooter geword U, maar zy heeft U en de uwen gelukkiger en grooter , n De Belangen dèr Mogenheden van het Vasteland, met be- trekking tot Engeland, door C. THEREMIN, weleer Ge» zantfchaps- Raad van Pruisfen, aan het Hof van Lon: den. In ’s Haage, by J. C. Leeuweftyn, 1796. In gr. 8yo. 73 bl. | 39 D: fmert, waar mede ik myne Landgenooten voor het ig erik Goud verkogt en ter flagtbank ge- leid zag, om belangen, die hun vreemd waren; het af- rryzen, welk het Systema van Hongersnood, door Enge- Dd tegen Frankryk gekweekt, in my verwekte, en my te midden van den nagt dikwerf met fchrik deedt ont- waa- | 164 C. THERE MIN waaken; en tràanèn vam wanhoop en woede ftortens in de onmagt, waar ìn ik my b@vond. om-den arm tegen te-houden, die koelsmoeds grysaarts, vrouwen en zige- lingen, moordde; cindelyk de verontwaardiging, waar me- de ik de Zngelfchen van de Volken hoorde fprecken, die hun geld ontvangen, en. van alle Volken van het Vaste- land in °t algemeen; hebben my de pen doen opvatten’, en- dit- Werkje doen opftellen. —- Ik geef het aan het licht ; en noem my, het welk my in gêenerlei opzigt voor- deelig en in duizenden gevaarlyk kan worden. Maar ie- mand “moet zich vrymoedig blootftellen, en de waarheid zeggen. «Ik heb getragt eenige groote Staatkundige waar- heden gevoelig te maaken, betreffende de belangen der Mogenheden van het Vasteland tegen Engeland, Ik geef dit onderwerp, ‘t geen. ik flegts gefchetst heb, aan de aanmerkingen en overweegingen van den Leezer overs die het vrug*”*ar zal vinden naarmagate hy het zal over- denken” _ | Zo fchryft “2 geweeze Gezandíchaps-Raad , in de Voorrede, onderfchreeven Parys den 12 Thermidor, het gde Jaar. Een gevoelig hart ftraalt in deeze weinige trekken “zigtbaar door; en zal het ftukje met greetigheid geleezen worden, door allen, die deezen Vyand van onzen Staat vyandig zyn, Het geheele ftukje mag in zekeren voege de verklaaring heeten van eene Stelling , door - FRANKLIN opgegeeven in een Brief aan nowe (bl. 16.) Als èen krygszugtige Natie bemint de Engelfche Verove- ringen; als een heerschzugtige Natie haakt zy na Heer: fchappy» en als een handeldryvende Natie is zy: greesig na cene witfluitende winst! A T Het Werkje vloeit over van fterke trekken, zoms in weinig woorden veel bevattende. De gewoone handel- wyze van Engeland omtrent het Vasteland- gefchetst heb- bende, fchryft hy, ten flot: „ Op deeze wyze. zet het- „ zelve het Vasteland in vuur, door deszelfs ligging van „ een Eiland voor den brand gedekt, dien het veroòr- > zaakt heeft. =r s Vma- DE BELANGEN DER MOGENHEDEN. 165 55 Omkooping onteerthet overal de Souverainen eń de Vol- 4; ken; het heefscht door den. invloed der ondeugden, die $y het betaalt en voedt, en die het op derzelver beurt deri- ss zelfdert dienst bewb\yst, Niets goeds of eerlyks kan hetzet-. s, ve volgen, noch in deszelfs:eigen land, noch elders ; hét si bederft de lieden die het berooft” — Eu:om er deeze trek nog by te- voegen; s, Engeland is door deszelfs bes sẹ volking en inwendige magt vèrre beneden het grootte s, gedeelte der handeldryvende; Mogenheden van Awropag 2» Ondertusfchen befchouwt “het dezelven mer veragting a als zyne mÈdedingers, en, den Handel mer de Staatkun- s» de en Wapenen vereenigende,; is het zo verre gekomen s van alleen over den gaufchen Aardbol te regeeren.” Men houde dit en meer ándere Zetten niet voor los te nedergeftelde Magtfpreuken. : De. Schryver voert bewy- zen aan, als-hy de rol, welke Engeland in Europa fpeelt; openlegt, en toont in hoe verre. het muster is op "t asteland, RN, ue Hier komt eerst Rusland, Portugal enfpanje, ten toge ’ heele; voorts treedt Holland op. Ons bettek duldt geene geheele overneeming van ’t geen de Schryver deswegen zegt; dán zie‘hier den aanvang: „‚, Van alle Bandgenoo+ » ten van Engeland is Holland de ongelukkigfte 5: nader s» by het Oorlogstooneel gelegen, en meer dan eenige andere Mogenheid den nayver van ZEngelgnd opwek» s kende door de uitgebreidheid van deszelts Koophan- s del, is het beftemd,-om by voorkeur bedorven, ed s aan de belangeus van deszelts dwinglandy opgeofferds = te worden, Het was niet genoeg dat Engeland, zedert s 1787, eenen overweegenden invloed in Holland. hadt, as dat het eenen Onderkoning in den Haag, even als te s» Dublin, hadt. Deeze invloed, die flegts Staatkundig a Was, voldeedt het niet, om dat de Ho/land-f, meer op s zyn Geld dan:op zyne Vryheid gezet, zi gerustlyk >, liet beheerfchen door eene vreemde Mogenheid; doch as behieldt hardnekkig Zyn handel-aan zich. Zyne. Onafs s» hangelykheid’ als Natie was verlooren 3 maart was as moeilyker, hem van zyne-Onafhangelykheid als Koop« s man te doeti'afzien. Dit was het geen; waarop- Ens ss geland doelde $deszelfs oogmerk was den Handel van: o% ss land allengs geheel aan zich te trekken, indien het mos » gelyk was, en in Am/lerdam alleen Faêtoors in „plaats 9 Van mededingers te hebben.” P ha Voorts: ons -danideel. befchreeven- hebbende inden Qora LETT, 1796, NO. Wy kunnen den Schryver hier niet volgen; maar alleen het flot overneemen. „Door middel der bekomene Vry- » heid en van de Volksregeering, die alleen voor eene „ handeldryvende Natie voegt, zal de Handel der Ho7- 9» landers , verlost van de kluisters der Britten en van „» cene Regeering van Edelen, welken trotsheid en roof- » zugt eigen zyn, en onder welke -dezelve veragt en » gedrukt werd, voorfpoediger en bloeiender zyn, dan 2 Beene zedert 1787 geweest is, en veel meer dan Ene » geland wel zou wenfchen.” - America krygt vervolgens haar deel, Het Tra@aat met Engeland ftaat den Burger THEREMIN zeer tegen. Hy fchryft, dit vermeld hebbende: „ De íchoone dagen „> Van WASHINGTON zyħ geëindigd , waarom heeft zyn s geluk gewild dat hy zyne glorie overleefde!” eeriemarken, Zweeden, Pruisfen en de kleine Duit/che Vorften worden in de Staatkundige balans des Schryvers. opgewoogen: en de laatstgemelden bovenal fchuldig ge- vonden aan den Handel in Meénfchen. By dit alles wordt een tafereel van „het Nationaal Cha- rater der ZEngelfchen opgehangen, waarin geene ongun- ftige kleuren gefpaard zyn. Men zie enkel het befluit , in deeze woorden begreepen: „ Het is, dat Engeland, ə» dat alleen van gemeenen vyand en van gemeene zaak » preekt, zelfs alleen de gemeene vyand van alle Mo- s genheden van Europa is, en dat, zo ‘er eene gemeene „> zaak is, het die van allen tegen hetzelve is. Wy » hebben gezien met welk eene ftoutheid het zich aan s» het hoofd der zaaken van Europa heeft gefteld, met „ welk eene onbefchaamdheid het de zwakken handelt, ə» de intriguen en de magt van het geld, waar door het » de ma ti vervoert, en dat de grootfte ryken, in » deszelfs hand, niets anders zyn dan werktuigen van » deszelfs glorie en heerschzugt.” Ten befluite treedt de geweezene Gezandíchaps-Raad tot het overweegen der Vraagen : ‚ wat in het byzon- » der geval van deezen Oorlog de zulken gewonnen’ heb- » ben, die zich door Engeland daar hebben laaten inwik- ə» kelen, nu het zelve overwonnen is?” Vervolgens, ‚, wat. » die zelfde Mogenheden in het tegengeftelde geval zou- 2 ? DE BELANGEN DER MOGENHEDEN. 167 » den gewonnen hebben, wanneer Engeland gezegepraald s» hadt?” — Uit deeze wyze van voordragt blykt, dat de Schryver vastftelt, dat Engeland in °t einde” zal moe- ten bukken, en ’t is op die veronderftelling dat hy voort- vaart in het maalen van deeze twee tegen over elkan- der ftaande tafereelen , die zeker hoog gekleurd zyn. Men oordeele uit deezen enkelen trek. … Het belang der PA Moa van Europa, die de Coalitie verlaaten ə hebben, zal zyn, Frankryk haare gemeene wraaknees „» ming te laaten voltrekken, en die vernederen, welke „ Zich beroemt de natuurlyke befchermfter te zyn van „, het evenwigt der Magten op het Vasteland, en trotsch- lyk beweert, dat zonder háar verlof geen Kanonfchoot „ in Europa kan gedaan worden, of tot dit werk de „, hand te leenen , en eene nieuwe, billyke en verftan- 9, dige, Coalitie te vormen, door de vereenigde poogin- » gen, war door Europa zich verlost zal zien van ee- » nen Vyand, wiens Staatkunde is het geftadig verdeeld » te houden , en deszelfs voorfpoed te dwarsboomen. „ Als dan zal men zig dagen van Vrede kunnen beloo- s ven, en de Natien, uitgeput door zo veele, zonder » grond ondernomene, Oorlogen, waar van het oogmerk a Alleen was, ge Apae te verryken, kunnen troosten.” Genoeg, om den aart en inhoud van dit Werkje te doen kennen. —— Genoeg, om te toonen, dat de Ver- taaling ín beter handen zou hebben kunnen vallen. Wy hebben de duisterfte plaatzen geenzins uitgezogt. Zesdaagfthe Staatsbrief over °s Lands Hoogfte Zaak „aan den Burger VITRINGA, Gedeputeerde wegens Gelderland ter Vergadering van H. H. Mog. en op den 13 Dec. Prefi- dent van het groot Generaliteits- il ed » nopens eene te beroepen Algemeene Nationaale Vergadering. Na den Haag alle dagen tot den 28 Dec. 1795. gezonden door een Republikeinsch Patriot. Te dAmflerdam, by J. R. Poster, 1796. In 8yo. 76 bl. i Ne zeer onlangs hebben wy den Denk- en Schryftrant >N van den Burger swILDENS, Vervaardiger van deezen Zesdaagfchen Staatsbrief, doen kennen (*); in beide miyn | y {*) Zie hier boven bi. 68. EN Ms 168 ““ZESDAAGSCHE STAATSBRIEF: r hy zichzelven gelyk, en zyn ftyl is zo één en vast, dat deeze in Brieven dezelfde blyft als in Stukjes van eenen anderen aart, althans wat de inrigting betreft. - Wegens den hoofdinhoud deezer Brieven kunnen met ’s Schryvers woorden fpreeken, zonder ons ter by- zondere opgave derzelven in te laaten 5 en zal zulks, zo de Schryftrant van deezen Burger nog allen onzen Leezeren niet bekend mogt weezen, daar van tot een ftaal kunnen verftrekken. . - n „ Om tot een generaal befluit te fpoeden, uit het geheel „ beloop en den famenhang van al het dus verre (van bl. „6 tot hier) vertoonde , zal uw redekundig Doorzicht ontwyfelbaar opmaaken, —— dat myne Hoofdftelling „ wegens de volftrekte noodzaaklykheid van eene Con- „ feederative Conftitutie van ons Land gevestigd is. ‘os Bensdeels, op eene DEMONSTRATIO DIRECTA, uit „ eene reeks van Argumenten, die alle ontleend zyn uit „> den PAyfieken, Oeconomifchen, byzonder BURGERLYKEN s €n byzonder STAATKUNDIGEN AART van ons Land en „ Volk. —- van welke Argumenten verfcheidene, als Argumenten à priori, tot de proef van onmiddelyke „ evidentie gerefolveerd kunnen worden, en die proef „ kunnen doorftaan ; en alle welke, als. Argumenten à s pofteriori, de ONDERVINDING van 200; fommige zelfs „ van 3 en 400 jaaren tot proef hebben. … __ „» Anderdeels,en ten overvloede, pryst de Waarheid zich „ hier nog verder aan door de hier medegedeelde 7ipeee „ ledige Oplosfing der algemeene onophoudelyk herhaal- „ de Tegenwerping — waar van de Eerfle, gave men » ook eens alles toe, dan nog zeer zeker, tot een ge- „ wenscht nieuw en nader Conciliatoir moet opleiden — „en de Tweede direCtelyk eene wegneeming of vermin- >» dering der zwaarigheden op dien geheel nieuwen „> grondflag verzekert; welken wy Patriotten alle eenpaa- »» Tig erkennen en eerbiedigen. Ta ‚… Opzettelyk voeg ik ‘er het woord vermindering by: > want gaarne geef ik, dat ‘er onlosbaare Zwaarigheden, » dat is Kwaalen zonder Remedie, zullen blyven. Maar s» dan geldt ook wederom de Regel van alle bondige s» Weetenfchap, —— dat geen Systema, van welk, per » rigidisfimam demonftrationem ex propria natura objet s aut fubjebtì defiumptam (by ftreng BETOOG uit den aart s» en de natuur der zaaken karen rabe confteert, s dat, behoudens de Aanweezigheid der Zaake, m E a i » lyk ZESDAAGSCHE STAATSDRIEF. 169 5styk gefprooken, geen ander mogelyk is, —— dat geen 4, zodanig Systema mag worden verworpen om de Onlos- s baarheid van deeze en geene Zwaarigheden. — - Ook » geldt dan verder de zo gewigtige Grondregel der 3 Praktifche Regeerkunde , dat tegen onwegnecmbaare s, Staatskwaalen Voorbehoedingen, Contreforces’, Vergoe- »s dingen , of hoe men ’t noeme, moeten worden gezogt š en aangewend; — — en dat een: altyd waakzaam Be- s leid, met eene geffadig redificeerende Werking , het 5» afwyken te rug moet brengen: gelyk de Werking van » het Roer by halven Wind. de altyd afhellende Vaart s» van een Schip altyd wederom. ’t Welk ten gevolge heeft, dat, op zommige plaatzen , de geheele Proteffantfche Gemeente uit drie vier of vyf Leden beftaat, en in de meeste ’er pa evenredigheid evonden wordt tusfchen de grootte der Kerken en de leinte der Gemeenten. ’t Geen de talryke eg A zinden doet: haaken na de verwisfeling hunner en paalde Kerkgebouwen voor die by hunne Gezindheid. voorheen bezetene plaatzen van Godsdienstoefening. —— Terwyl zy, en met reden, over andere hun voorheen op* gelegde lasten, om dat zy rn en reed waren, klaa- gen, en des na vryheid haaken. De Schryver ontveinst niet, dat veelen, in hunne onkunde, meer begeeren dan de Gelykheid hun toegeregtigd.: Dit keurt hy af, terwyl hy voor hun Regt van Pan Te pleit, en toont, dat h | 170 DE INVLOED DER GODSD. BEGRIPPEN. het denkbeeld van noodzaaklykheid eener Heer/chende Kerke , waar in hy nog voor weinig jaaren was, En met hand en tand vasthield, heeft laaten vaaren. — Hy beweert, dat ’er, onder zyne Landgenooten, meer re> delyk denkende Roomschgezinden, met gelykheid in Reg- ten te vrede, gevonden worden , dan men misfchien in Halland denkt; doch daar zyn ‘er van- dien ftempel, ge- lyk hy fchryft, „ niet genoeg om eene zeer groote mins » kundige menigte, die federt eenige maanden als in een » andere Waereld verkeert, door hun voorbeeld van een » verkeerden Godsdienstyver te geneezen; daar is tyd » €n geduld toe noodig, en deeze eerfte tyd van eene ‚ bedwelmende verrukking over de verkreegene Vryheid, s En daar uit voortvloeijende voorregten, is daar toe niet s» zeer gefchikt” —— Duizenden,” merkt de Brief- fchryver wyders op, ‚ verheugen zich over het trium- a pheerend Patriotismus» alleen, om dat zy vertrouwen » Ontheeven te zullen worden van veele drukkende las» „ten, de groote Kerken weder in eigendom te zullen » krygen, dat hunne byzondere Godsdienst zal zegepraa- » len, en dat zy nu voorts door hunne Geloofsgenooten a Zullen geregeerd worden.” —- De groote meerder- heid der Stemgeregtigden van, de Room/che Godsdienst- belydenisfe heeft ten eigenaartige gevolge, dat in a- taafsch Brabant alleen de Room/che Burgers de Munici- paliteiten formeeren ; zelfs in plaatzen, daar, vóór de Re- volutie, de geheele Regeering alleen uit Gereformeerden beftondt. Hier en daar vindt men nog een enkelen Pro- teflant in het Beftuur. Deeze welgefchreeven Brief is den ro Feb, 1796 ge- dagtekend, | Vaderlandsch Woordenboek , oor fpronglyk yerzameld door JACOBUS KOK. XXIX Deel. T—V. Met Kaarten, Plaa- ten n Pourtraiten. Te Amferdam, by J. Allart, In g r . ro. r i Nelkens, wanneer wy een nieuw Deel van dit wyd- uitgeftrekt Werk ontvangen, is ons eerfte zoeken na zulke Artykels, die ons hoope doen fcheppen van iets pieuws of weinig vermelds te zullen aantreffen. De geagte Naam van VENEMA deedt ons terftond dit Artykel opflaan. , Wy lazen: „ HERMANUS VENEMA; 39) J. KOK, VABERL. WOORDENBOEK. 171 „Een vermaard. Nederlandsch Godgeleerde , en grondig » kenner der Kerklyke Gefchiedenisfen , omtrent het » einde der voorgaande Eeuwe, in de Provincie Stad en » Lande gebooren, wierdt, naa zynen Academifchen loop » voleindigd te hebben, beroepen tot Leeraar der Her- » vormden te Dronryp, een Dorp in Friesland, tusfchen » de Steden Leewwaarden en Franeker, om, eerlang, van s, daar verroepen te worden na de laatstgenoemde Stad, » tot het bekleeden van het Hoogleeraarampt in de God- » tg en de Kerklyke Historien, aan *t Hooge- » fchool van Friesland, = Met veel lofs en ongemee- » nen toeloop, van Leerlingen, vooraf ook uit Hungaryen s „ bekleedde de Heer VENEMA dien post geduurende by- » kans eene halve Eeuw, naa verloop van welke hy, ‚door de Staaten van het Gewest, tot Profesor Hono- „» rarius verklaard aynde, van het geeven van openbaar » Onderwys ontflaagen werd, en zich met der woon na » Leeuwaarden begaf, alwaar hy, in hoogen Ouderdom , y Zyne dagen eindigde. — - `s Mans gemaatigdheid ọm- » trent betwiste Leerftellingen der Godgeleerdheid be- s» rokende hem, nu en dan, eenige onaangenaamheden. » Zyne veelvuldige doorwrochte Schriften draagen getui- gen van zyn arbeidzaam leeven, Behalven eenige 9 ig vet over de Profeetifche Schriften , vooral „die der Pfalmen, is inzonderheid bekend zyne Kerk- p ia Historie , zedert het begin der Waereld tot de - » Reformatie ingeflooten, onder den tytėl, In/itutiones v Hiforie Ecclefia Weteris € Novi Testamenti, in zeven » Deelen in Quarto, — Uit medegedeelde Berigten” „Zo weinig, wegens een zo groot en verdienstlyk Man, van welken zo veel te zeggen viel, zou voor een Maor- denboek genoeg. zyn » indien het altoos die beknoptheid, in agt nam5 doch, daar het zo breed uitweidt over vee- Jen, die op denzelfden dag met VENEMA niet mogen noemd worden, en veele overal te vindene Leevens- ‘berigten breedfpraakig opgeeft, zou men met reden ver- langen , dat van een Nieuw Artykel meer werks gemaakt, en, in een Waderlandsch Woordenboek, der Nagedagte- nise wan zulk een Licht in de geleerde Waereld een hem waardigen gedenkZuil opgerigt worden. —— Wy althans en dit liever dan de veelvuldige breede Ge- flachtrekemingen van Menfchen, die, onder een blad- zyden vullende Opgave van dikwylis niets beduiden- de Perfoonen, den en r verlangen na een de | 4 A 173 „arj KOK betekenenden Naam, Verre dat wy dit: over * geheel wraaken, het kan foms zyne nuttigheid hebben, dan veel- al meer voor de Familien, die toch deeze Geflachtlysten bezittên, dan voor de Leèzers, die het om meer dan: en; kele Naamkennis te doen is, … :… … etn et s De Artykels met het Onderfchrift, Uit medegedeelde Bee yigten; trekken bovenal onze aandagt. Dit vinden wy on- der het Artykel Vlieland; ook: dit willen wy, daar het niet lan |s» en ons van de tegenwoordige gefchaapenheid deezes Eilands een goed berigt geeft, geheel. plaats gee- ven; te meer daar onze Kaartenvervaardigers omtrent dit Eiland zeer lang, ja eenigen tot.heden toe, de. oude Af beelding gevolgd, en een tweede Dop op °t zelve, ‘reeds voorläng ip de- Golven, bedolven, als nog beftaande, aan- v B » Als zynde het aan geduurige af{poelingen. onderhevig, 33, MEES, aan alle zyden heeft hel vry hooge Duinen, B » veelen lydt het geen twyfel, of Plieland, in overoude »»;tyden, aan de vaste kust van de. gens de Aankondigingen van, en Beoordeelingen over, ‘t zelve wy onze Leezers tot voorige Deelen van j a ai sik er n , : et- Ar) wy w5 e Le ~ (*) Naa de Uitgave deezes Deels zal die Regeering de Vere andering van alle Stedelyke en Plaarslyke Regveeringen in ons Land gewis ofidetggan hebben. In de Verdeeling van Holland in 55 DefiAeh; ten deezen Jaare gemaakt, behoort Vheland tot bet Eerfte, het Defiri& van t, Noorden geheeten., Het ge- wl der! Inwoonderen bëdraagt , vólgeus de toen gedaate Volks- vg lege aa dieen ne B ts! | s „kJ 174 BRYAN EDWARDS Letterarbeid moeten verwyzen , en waar wy niets by te voegen hebben, dam dat het Werk in belangrykheid zich- zelven gelyk blyft, vangt de Heer EDWARDS, het ver- flag van genari voortzettende , het Lerfle Hoofdfuk des Derden Boeks aan met de Plaatslyke. Befthryving. Ste- den, Dorpen en Parochie- Kerken ; Kerkelyke Inkomften, Gouyerneur of Opperbevelhebber, Gerichtshoven. Openbaare „Ampténaars. Wetgteving en Wetten. Inkomften. Belas- tingen. Munt en Wisfelbank. Krygsweezen. Getal der In- woonders van alle rangen en aart. Handelen Scheepvaart, Uit- en Invoer. Verlag van de Oprigters van den Hane del in 1734. Tegenwoordige flaat van den Handel smeg Spaansch America. Oorfprong en Staatkunde van de Aâe om vrye Havens aan te leggen. Ontvouwing van de yore deringen van dit Eiland in het fuk van bebouwing, door wergelykende flaaten van zyne Inwoonders en Voortbrengzelg in verfchillende Tydperken, Wy kunnen met geene mogelykheid alles aanftippen , wat, onder die verfcheide Hoofdafdeelingen , onze aana dagt trok, Hier en daar eene byzonderheid opgemerkt, De groote en voordeclige Ampten op Jamaica ops geteld hebbende, voegt de Schryver ’er nevens: s Alle deeze Jaarwedden, °t zy die by bezending, of door eene Commisfie, worden. waargenomen, wil men dat een groot voordeel bezorgen aan Perfoonen in Groot- Brittanje zich onthoudende; over `t geheel rekent men dat niet minder dan 30,000 Ponden Sterling jaarlyksch wordt overgemaakt door de beampte Zendelingen op het Eiland aan hunne Principaalen in het Moederland.” | -4 Naa de moeilykheid aangeweezen te hebben om eene echte Volkstelling deezes Filands te bekomen, maakt de Schryver, alles gewikt en gewoogen hebbende, op, dat het getal der Inwoonderen van alle kleuren ep Randen in deezer voege mag bepaald worden. “d Mhae $ en d Blanken | ‘1530000 a T Vrye Negers van de kleur 10,000 Maroons | 1,409 a a Neger - Slaaven 250,000 = geheel 291,400 De Koophandel van dit Eiland wordt zeer naauwkeur rig, met veele aanmerkenswaardige en elders te ver- | geefsch GESCHIED, DER WEST - INDIEN. 173 geefsch gezogte byzonderheden, befchreeven; dan wy moeten ten aanzien van dit breedvoerig uitgewerkte en met egte Lysten gettaafde Stuk den, Handellievenden Leezer tot het Werk zelve wyzen. Naa de opgave hier van fchetst de Schryver de waardy van dit Fi and voor het Moederland: hy maakt de berekening in deezer voe- ge op; 250,9000 Negers, op vyftig ponden Sterling elk, maaken twaalf en een half millioenen, — De perfoon= lyke eigendommen, waar toe de Negers behooren (ingee ooten de Gebouwen) zyn, goed en maatig gerekend, de dubbele waarde van de Slaaven zelve; nfaakende vyf en twintig millioenen by de twaalf millioenen vyfhon- derd duizend pond, die ik van te voọren rekende …— en laaten al weder hier by de huizen en eigendommen in de Steden, en de Schepen in den handel peek gere- kend worden op een millioen en vyfduizend pond, dan is a ge beloop negen en dertig millioenen ponden terling. / | Twee Aanhangzels, tot het Tweede Boek behoorende, befluiten de befc ryving van dit in alle opzigten zo merk- waardig Eiland. Het eerfte is eene Lyst van het getal der Suikerplantadien,en de Negers daar op, den 28 Maart 1789, in de onderfcheide Parochyen. —— Het tweede is een Gefchiedkundig verflag van de Regeeringsvorm van Jamaica, 4 hepa in °t Jaar 1764, ter onderrigting woor zyn Majefteits Ministers, door zyne Excellentie WILLIAM HENRY LYTLETON, Oppergouverneur en Com- mandant van dat Eiland, Van dit geeft de Vertaaler alleen het weezenlykfte aan den Nederlandfchen Leezer; ten flot aanmerkende: „ (Hier volgt alles wat om- trent het vormen van de Conftitutie heeft plaats gehad, beftaande in Documenten en Staatsftukken , krielende van gefchillen, waar by het Nederlandsch publiek geen belang ter waereld heeft, waarom "y dat gedeelte van het oorfpronglyke, niet minder dan 64 bl. in 4to., met een kleiner letter gedrukt, zullen overflaan , om terftond de Befclryving van Barbados aan te vangen)” Wegens dit Eiland vinden “wy deeze hoofdbyzonder- heden. , Barbados is gelegen op 13“, 10’ Noorderbreedte, ‘en a ten Westen van Londen. - Het is omtrent een en twintig mylen' lang en veertien breed; en bevat 106,470 Acres Land, waar van het meeste bebouwd wordt. De grond der laage Landen is zwart, fomtyds-wat roodagtig op de hooge plaatzen j op de bergen isde aarde krytagtige mergel, en by. den oever het algemeene zand, Uit deeze vericheidenheid van gronden , is de zwarte aarde best ge- fchikt voor het teelen: van Zuikerriets en geeft, met hulp van-mest, een zo grooten. overvloed van Zuiker, in gunə ftige jaargetyden, als eenige Landen in dë West- Indiën 3 de beste op St Kitts uitgezonderd,” ke | ‚In aantal van Bewoonders en Opbrenging van Gewase fen is dit Eiland zeer afgenomen. In e&ne-dantekening wordt hier de Gefchiedenis van INKLE en vARICO, di de Speftator tot affchrik van het menschdom verhaald heeft,en aan dit Eiland de geboorte verfchuldigd is, toe- elicht, 5, De misdaad van den Koopman INKLE is, zegt Schryver, te groot voor alle bewimpeling, maar het is zeker: belachlyk genoeg, den Abt RAYNAL (ADDISON wil- tende verbeteren) daaraan een bedoelden opftand van alle Negers in Barbados te ‘hooren toefchryven, die, zo hy zegt, aangevuurd door de gedrochtelyke wreedheid van INKLE, zZamenfpanden tot verdelging van alle Blan- ken; doch hunne zamenzweering werd den nacht voor de uitvoering ontdekt, De Hifloire Philofophigue heeft duis zend fchoonheden ; maar ‘het doet my leed te moeten,zeg- gen, dat:zy, met opzigt tot Gefchiedkundige naauwkeus righeid, bykans op eene hoogte ftaat met de Gefchiedenis van Robinfon Crufoe” | | Veel blykt de Oplevering: van Eee eden verminderd te weezen. - , ‘t Kan,” zegt onze Schryver, „niet geld+ chend worde j ‚dat de fchriklyke opeenvolging van Or: kaanen; waar. mede de Almagt dit en-andere Westindifche Eilanden, de taatfte twaalf jaaren, heeft bezogt, tot deeze groote vermindering weel heeft-toegebragt.”” —— … Men kan, egter,” voegt>’er de Schryver, naa het vermelden van byzondere fchadens, nevens, …, afneemen uit de gunftie ge Saifoenen, die de laatfte drie of vier jaaren hebben plaats ` gehad, dat zich het uitzigt wat gunttiger “begint te vèra toonen ; maar, fchoon ,-zedert de misgewasfen, de fchade van de Zuikerplantagien, de Inwooners eenige vergoeding ge- "w GESCHIED. DEB. “WEST - INDIEN. 