Handboek der verloskunde ...
Onder de oorzaken van miskrameiy fchijnt ook nog de wanftaltigheid der vrucht geiekenci te moeten worden ; — 318 — S- 283* Met duarlating van andere zeldzame en twijfdachtige oorzaken, moet hier nog als oorzaak vermeld worden: 8) de achurovcrkantcliug der baarmoeder ( retro - yersio uteri'), die wclligt meermalen dm men denkt eene miskraam veroorzaakt. De hals der baarmoeder wordt door zijn verband met de pisblaas (§. 103.) voor- en bovenwaarts gerigt , en de bodem der baar- moeder zinkt naar achteren in de uitholling van het heiligbeen , en verkrijgt zijne uitzetting in de bekken- door vele waarnemers, vooral door ruiscii , wrisberg, autenrieth en soemmering is opgcmerkc , dat zeer vele, door miskraam uiegeworpene , vruchten, bijzonder de al- lcrklcinften , misvormd zijn. Voldragene monsters zijn zeldzaam. Men leze Soemmering, lcones embryonwn etc. pag. 2. Zie verder over de oorzaken, gevolgen, vcrfchijn- felen , geneeswijze en litteratuur der ontijdige vruchten. E. VON SIEBOLD , II an dl) over de ziekten van het vrouwe l. geslacht , III. D. 1. St. bl. 1 — 47. dugés , in Êphemerides medicates de Montpellier y 1826. April. CIIOULANT, haase, kustner en meissner’s Bereichenmg. f. d. Geburtsh . u.s.w. B. I. S. 91. HUFELANd's Journal der pracl. Ilcilk. 1827. Jan. S. 7. BRACKET, Revue medicate Francaise et tiran. gere. 1828. Mars. p. 476. a, e. von siebold, Journal fiir Geburtshïdfe etc. IX. 13. 2. St. S. 4 66. Madame BOIVIN , Recherches sur ime des causes les plus fretpien- tes de Uavorlement etc. Paris, 1828. 8. MOLL en kldik's prakt. Tijdschrift, II. Supplem. lil. St. bl. 227— 250. II. Jnarg. 3. St. bl. 217 — 226. VII. Jnarg. 1. St. bl. 1 volgg. IX. Jaarg. 3. St. bl. 246. 4. St. bl. 357. — Bij deze fchrijvers vindt men veel belangrijks omtrent de ziekten , hot vroeg affterven der vrucht cn de oorzaken der miskraam. holte. (Daalt de baarmoeder daarentegen naar voren, zoo als hoogst zeldzaam gebeurt , dan beRaat er ccne vooroycrkanteling der baarmoeder ( pronaüo uteri'). In de derde maand vindt de baarmoeder in de belden- holte geene ruimte meer, en dewijl zij zich nu niet, gelijk behoorde, boven het bekken voorwaarts kan uitzetten , zoo wordt zij beklemd en verwekt door de drukking op de naburige deden buikverRopping en pisopRopping. De mond der baarmoeder Raat dan zeer hoog, boven aan de fchaam been deren ; doch de bodem Raat van achteren diep in het bekken , en kan zeer gemakkelijk door den endeldarm gevoeld worden. Als er geene hulp wordt aangebragt , en er ten ge- volge van deze achteroverkanteling geene miskraam ontRaat y dan kan zij ontReking der teeldeelen , ver- derving der blaas en eindelijk den dood te weeg brengen (*). j. melitsCïRs Ahhandlung vort der sogenannten Umbeu- gimg der Gebcimiutter , Pra g. 1790. w. MUNTER, in de medical observations and inquiries. Vol. IV. Lond. 1771. (*) Iioogstbelangrijk over de verplaatfing., voor- en achteroverkanteling, ombuiging, binnen- en buitenwaarts* keering, de oorzaken, verfchijnfelen enz. der baarmoeder , is E. VON siebold^s Handboek ,, enz. IV. D. 2. Sr. bl. 273 — 291. Bij de door froriep en siebold , en de reeds bij §. 104 opgegevene litteratuur, voege men: Heidelberger klinische Annalen , IV. B. 2. Sr. d'outrepont , in Ge- meins. Deutsche Zeitschrift , I. B. 2. St. Weimar 1826, en Bemerkungen und Erfahrungen Über einige Gegen- stcinde der praktische Geburtshiilfe etc. vort j. piiil. MORN, nut 2 Kupf. Wien. 1826. 8. j. heller, in hipp. Magaz. enz. VI. D. bl. 169—177. ABR. WALL, Eiss.de uteri gravidi retroversione . Hal. 1782. L0HME1ER , in theden's neue Bemerkungen und Erfah- r ungen , III. Th. S. 145. BAUM GARTEN , D:ss. lie utero retroverso . Argent. 1785. richter’s Chirurgische Bib ho the k, V. B. 3. St. IX, B. 1. St. john, de retroverso utero . Jena, 1787. stark’s Archie* I. Bd. 1. St. II. Bd. 3. St. IV. Bd. M. SAXTORPH S gesammelte Schriften etc . S. 258. MURRAY, JJiss. in uteri retroversionem animadversiones. Upsal, 1797. KORSCHECK , JJiss. de retroverso utero. Ilalae, 1799. burn’s anatomy of the gravid uterus, p. 16. Ct. HUNTER’S Anatomische Beschreibung etc. S. 1 3. in de aanmerking. NAEGELE , i 'on der Zuriickbeugung der Schwangeren Gebdrmutter etc. in zijne Erfahrungen etc. S. 3 39. fgd. BUCZYNSKY, de retroversione uteri. Vilnae, 1 8 1 1 - * * nolde’s Beitrdge. S. 220. Observazioni s opra la rotroversione dell ’ utero sugli abort 1 , e su quelli speciabnente procidenti della sifylide , sulla emorrhagia d'utero sopra alcuni parte difficili e sulla lazerazione della vagina e del perineo del Dre GU1SEPPE trinchinetti. Milano, 1816. BERHN. FR. VAHLE, JJiss. de retroversione uteri. Berol. 1817. MERRIMAN, ou the retroversion of the tvomb. EJCHHORN, von der Zuiiickbeugung der sclnvangern und % nicht scfuvangem Gebdrmutter. Wiirzb. 1822, §• 284. Alle deze oorzaken ( i — 8) werken bijzonder ligt bij teedere zwakke vrouwen, vooral echter bij zulke, die reeds cens eene miskraam gehad hebben ; bij deze komt de miskraam zeer ligtelijk weder , en wel bij voorkeur op denzelfdcn tijd der zwangerheid, waarop zij de eerfte maal plaats had. Zoo kunnen er gevallen voorkomen , waarin vrouwen twaalf achtereenvolgende malen altijd in de derde maand der zwangerheid eene miskraam gehad hebben. (*) §• 285. De gewone voorboden van den miskraam zijn : ]) zwaarte, vermoeidheid, koude en ftijfheid der ledematen; 2) eene ongewone zwaarte en fpanning in den als puntig wordenden buik , benevens een pijnelijk gevoel van uitzetting van de lenden- en liesftreken , en aandrang tot waterlozing; 3) bij de ontijdige ver- losfing in de vijfde maand, kunnen ook de teekenen van den dood der vrucht gedurende de zwangerheid (§. 263.) fomtijds tot voorboden dienen; 4) pijnelijke zamentrekkingen van de baarmoeder , die bijna gelijk aan de regelmatige weeën , doch Hechts minder Herk zijn, en onder welken de baarmoedermond zich ein- delijk opent; 5) Hijmachtige , dikwijls zeer kwalijk riekende, weiachtige vloeijing, en ten laat (le bloed- ftorting uit de teeldeelen. — Somtijds zijn echter alle deze voorboden aanwezig , cn evenwel volgt de gevreesde miskraam niet; fomtijds komt dezelve inte- gendeel ook zonder voorboden, (f) (*) Er zijn echter ook vele waarnemingen, dat miskra- men, offehoon hebbelijk geworden, telkens later kwamen, zoodat eindelijk de vrouw kort voor of op den gewonen tijd beviel. Zie baudelocque, §. 2229. — Over het algemeen zijn de oorzaken der miskraam niet ligt te her- kennen en moeijelijk weg te nemen. Daar voor ve^e dezer aandoeningen ook niet zwan- gere vrouwen blootftaan, en deze dezelve ook uit andere oorzaken kunnen krijgen , ziet men ligtelijk dat zij niet altijd de miskraam voorfpellen. 32Z — §. *86. Hot ei wordt nu door de krachten der natuur, in langer of korter tijd, naar buiten gedreven. liet werk- tuiglijk. beloop van ecne ontijdige verlosfing beflaat daarin , dat er te vroegtijdig , en ten gevolge van een bijzonderen , door bloedaandrang gepr’kkelden , toe- fland der baarmoeder, zamenrrekkingen der laatlle * m ontdaan, waardoor de vliezen van hun veiband met de baarmoeder losgemaakt worden. Bij de miskraam in de eerde drie maanden wordt het ei genoegzaam altijd oubefchad gd ontlast; doch bij de latere ontijdige ge- boorten breken de vliezen vooraf; (dikwijls maakt o.d; * het breken der vliezen, hetwelk dadelijk na ecne gelegenheid gevende oorzaak tot miskraam volgt , het begin der voorboden uit) ; de vrucht wordt alsdan zonder de vliezen , en wel doorgaans zonder moeije- lijkheid , uitgedreven , welk ecne ligging zij overigens ook hebben moge (*), Men heeft zelfs waargeno- men , dat hoofdliggingen bij ontijdige geboorten zeld- zamer zijn, dan bij tijdige. De uitdrijving der nage- boorte gefchiedt hier echter gewoonlijk langzamer , dan bij tijdige geboorten , en er zijn voorbeelden , (*) Zelfs in de zesde en zevende maand kan de vrucht gemeenlijk in allerlei rigtingen , en zelfs geheel dwars door het bekken gedreven worden. — De vliezen , en vooral het daarin bevatte vocht , zijn zeker van het hoogde belang voor het bedaan der vrucht, dewijl al wat aanlei- ding tot beleediging der vliezen en afvloeijing van het water geeft, deeds miskraam ten gevolge heeft. Zie w. j. schmitt, in moll en eldik’s rijdschrift , II. Jr.arg. IV. Sc. bl. 339-34". Medic. J ahrhiieher etc. VI. B, 4. St. S. 32. fgg. 323 — clat zij een aanmerk el ijken tijd — weken — ja maan* den lang — terugblijft , tot zij onder zeer pijuelijke en langdurige weeën uitgedreven wordt ; gewoonlijk wordt de vrouw eerst op dit tijdftip door de opvol- gende bloedftorting in gevaar gebragt. De voorzeg- ging wordt gemaakt naar het tijdperk der zwanger- heid, naar de fterkte en aanhoudenheid der blocd- ftorting , de hevigheid en duur der pijnen , de koorts en andere bijkomende toevallen. STAUL, Diss . de abortu et foetu mortuo . I lalae , 1704, HALLERi, colJectio disput . Tom. IV. N°. 139. cooper, de abortionibus . L. B. 1767. MARRAY, de abortu. Edinb. 1787. c. w. STEINMETZ-, de abortu . Jena, 1788. K. F. i\ir. JAEIIKEL , de abortus causis ac prophylaxi. Fracbf. a, V. 1795. CHR. de EHRHARD, de abortu. Landsh. 1817. Journal fiir Geburtshelfer. I. NQ. 8. Ueber friih- und spdtreife Geburten . Manh. 1807. Verg'd. ploucquet , Literatura medica digesta. Vol. I. p. 6. DUGÉS , Manuel d} Obstetrique. p. 194. VIJFDE HOOFDDEEL. VAN DEN DOOD DES KINDS , GEDURENDE DE VERLOSSING. §• 287. Het is in het geheel niet gemakkelijk om over het leven en den dood van het kind te beflisfen , en daarom moet men met de grootfte zorgvuldigheid alles te baat nemen, wat Hechts ten aanzien van dit gewigtig punt 334 eenige inlichting kan geven. Men moet alzoo ook letten op den toeüand der moeder en des kinds in de voorafgegane zwangerheid (§. 20a , 203.) , op den duur van den geboortearbeid , op den graad van de onregelmatigheid der verlosfmgen en op de aangewende hulp. §. $88. De oorzaken , welke gedurende de verlosfing den dood des kinds kunnen te weeg brengen, zijn: be- leediging, (panning en drukking van edele deelen van het kind, vooral bij eene ongunstige ligging van het- zelve; ftremming des bloedomloops in de naveldrcng (§. 276.); vroege loswording van den moederkoek voor dat het kind geboren is ; toetreding van den dampkring tot de luchtwegen van het kind, die, cene onvolkomene ademhaling ten gevolge hebbende, nader- hand weder ophoudt; niet wel verrigte, of ook Hechts te langdurige kunstbewerkingen, en velerlei ziekten en toevallen der baarmoeder, enz. (•) (•) De dood van het kind is waarfclüjnlijk , als de vrouw gedurende de zwangerheid of geboortearbeid veel geleden heeft, of als bij flerkc weeën en reeds lang afge- loopen water de buik , borst of het ruggemerg ïlerk ge- drukt is geworden, (zoo als bij borst-, rug-, buik- of halsliggingen plaats heeft;) wanneer de navelllreng koud of gedrukt, door mislukte keering, verkeerde plaatfing, of flerke drukking der tang het ligchaam des kinds gekwetst is , en als bij eene of meer van deze omftandigheden fommige van de genoemde teekenen des doods tevens wor- den waargenomen. — 325 §• 289. Teekenen van den dood van her kind gedurende de verlosfing zijn , behalve de oorzaken daarvan , de volgende : a ) de weeën worden fpaarzamer en zwak- ker; b) het water is met pekftof of met bloed ge- mengd ; c ) de beweging van het kind ontbreekt ; d ) men voelt den polsflag noch aan de n a vel ft ren g , noch in de hartftreek ; het niet hooren van den hart* flag der vrucht bij de auscultatie kan niet als een teeken des doods , het hooren echter daarvan als een teeken des levens dienen (de fontanellen kunnen hier volftrekt niets beflisfen); e) er wordt geen gezwel van het kindsgedeelte , geen hoofdgezwel , gevormd , of als dit beftaat , dan wordt het flap , en de fchedelbeenderen worden lig tel ijk en met een knar-» fend geluid over elkander gefchoven ; ƒ) de aars is geopend; g) de deelen des kinds duiden geen fpoor van beweging aan , ja zij zijn flap en brijachtig op het gevoel; ook toont de affeheiding der opperhuid het beginfel van rotting. De deelen des kinds zouden meer dan gewoon warm zijn op het gevoel (adelon) , dewijl de doode vrucht den overgang van de overmaat der warmte van de moeder boven de zijne niet langer wederftaat. (*) (*) Het teeken a) bewijst op zich zelf weinig of niets, dewijl een dood kind even gelijk een levend door de weeën wordt uitgedreven; alleen de beweging van het kind zou de weeën kunnen vermeerderen ; dan deze heeft niet altijd plaats, vooraf niet indien het kind fchijndood is. Het teeken IP) is bij voorliggende fluit zeer gewoon, en kan ook door drukking op den buik veroorzaakt worden. Water met bloed gemengd kan ook door gefcheurde navel- flreng , iesgewordene moederkoek enz. te weeg gebragt J, D. X V §. -9°* Doch alle deze teekenen ($. 28 enzeits f en *r) kunnen bellaan , zonder dat het kind dood is, en ook kunnen cr eenlgen (*, b, ƒ, £) ontbreken en het kind echter dood zijn. Uit enkele teekenen moet men nimmer zijn befluit opmaken; zijn alle tee- kenen voorhanden , dan geven zij eene grootc waar- fchijnlijkheid ; doch als men Hechts nog een enkel toeken van leven vindt , dan geldt dit meer dan eene menigte van teekenen des doods. HKNR. AUG* WRISBERG, de stgnis vim foetus ei mortui in part u dijjiciü. GoetC. 1780. FRN. GOTTL. ROSE, de morte foetus ej usque diagnosi. Lips. 1785. GEHI.ER’s Heine Schriften, ster Th. S. 3 u. 162. J. D. HERHOLD S Comment . de vita imprimis j'oetus hu- mani ejusque morte sub partu. Koppenh. 1802. 8. Dezelfde, Comment, iiher das I.ehen und iiber dem Tod unter die Gehurt ; a. d. Ixit. von j. CLEM. tode, Koppenh. 1803. 8. W. L. CHUDEN , de stgnis foetus pivi et mortui. Gott, 1756. 4, zijn; c) kan ook door flaauwte cn zwakheid veroorzaakt worden; d) kan Hechts bij fommige liggingen van het kind worden waargenomen; e') heeft ook plaats wanneer door het bersten der vaten eene plaatfelijke uitHorting van vocht onder de bekleedfelen aanwezig is; ƒ) kan ook het gevolg zijn van eenen krampnchtigen cochand der Huitfnier. Over het algemeen is cr (blijkens de ondervinding) niets onzeker- der dan de befiisfing over het leven en den dood van een ongeboren kind. Uitvoerig en uitmuntend is dit onderwerp behandeld door bacdelocque , Tom. II. §. 1906— 1920. Zie een merkwaardig voorbeeld van de onzekerheid van de teekenen van den dood der vrucht bij e. von siebold, Journal fiïr Gcburtshidfe. VI. Bd. 2. Sc. S. 194. moll en ELDiK , t. a. pi. VI. Jnarg. 2. St. bl. 188. VIERDE AFDEELING. De Leer van het Kraambed, EERSTE IIOOFDDEEL. VAN HET REGELMATIGE BELOOP DES KRAAMBEDS. §• 29- Na de volbragte verlosfing befpeurt de vrouw eene zekere algemeene matheid, die met de gewone ver* moeijing na zware ligebaamsinfpanningen overeenkomt, en die Hechts in cenige gevallen , door eene zeer kortftondige huivering , wordt afgebroken. Er is nei- ging tot flaap , aan welke de kraamvrouw tocgceft , als dit door geene bijzondere om Handigheden belet wordt , en gedurende denzelven breidt zich eene ge- lijkmatige warmte en uitwafeming over het ligchaam uit. Bij het ontwaken uit dezen flaap , die van ver- fchillenden duur is , voelt de vrouw zich verkwikt en denkt aan de zoging van het kind. §. 292. Zeldzaam echter gebeurt het dat eene kraamvrouw geheel vrij is van pijnen in het onderlijf en aan de eenigzins gekneusde teeldeelen ; doch indien ook deze X 2 pijn niet hevig is, dan kan het toch wel niet anders , of de zoo bijzonder fpoedige wegneming van de uit- zetting des buiks, die tot dusverre plaats gehad had, en van de daarmede gepaard gaande drukking, moet eenige gevolgen naar zich flepcn. Daarbij komt nu nog, dat er ligtelijk eenig bloed, hetwelk onmiddel- lijk na de vcrlosfing, uit de vaten der baarmoeder, kleine klonters vormende, in dit ingewand achterblijft; de baarmoeder tracht zich van deze vreemde ligcha- men te ontdoen door samentrekkingen , die men de tweede naweeën noemt. Deze naweeën zijn gewoon- lijk menfgvuldiger na ligte dan na eenigzins langdurige verlosfingen , en bij vrouwen , die voor het eerst baren minder pijnelijk dan bij haar die meermalen gekraamd hebben , daar de reeds meer verzwakte baarmoeder zich bij de laaiden niet zoo ligt en zoo regelmatig kan zamentrekken. §• *93- Na de vcrlosfing ontlast er zich uit de teeldeelen (vooral uit de plaats , waar de moederkoek aan de baarmoeder was vastgehecht) eene meer of min aan- merkelijke hoeveelheid bloed, hetwelk men de kraam - zuivering ( 'lochia ) noemt. In den beginne is het uitvloeijende bloed geheel onvermengd; het gaat ten decle in kleine klonters af, en voert de overblijffelcn van het afvallend vlies met zich. Zoo lang deze vloeijing , die zoo wel in de hoeveelheid als in de hoedanigheid zeer verfchillend is, nog geheel rood is, noemt men dien de eerfle of bloedige kraamzuivertng ( lochia primittva sive rubra'); na twee of vier dagen wordt echter het afvloeijend vocht gelijk aan bloed- — 3*9 — water, en op den zesden of achtften dag is het reeds geheel bleek , ongekleurd en waterachtig , en later (lijmerig : dit noemt men de tweede of melkachtige kraamzuivering ( lochia secundaria s. alba ). De tweede kraamzuivering duurt gewoonlijk eenige we- ken , vermindert dan in hoeveelheid (Hechts in zeer zeldzame gevallen krijgt zij op nieuw eene geheel dikke , als etterachtige hoedanigheid) , en houdt bij zogende vrouwen eerder op, dan bij niet zogende, waar zij dikwijls tot in de derde maand kan aanhouden. Somwijlen blijven ook de naweeën eenigen tijd met de kraamzuivering voortduren. C. G. CARUS verhaalt een merkwaardig geval van eene t zonderlinge vertraging en verandering der verschijnse- len , die anders gewoonlijk bij pas verloste vrouwen plaats hebben ; in het Gemeinsame Deutsche Zeitschrift etc, Bd. I. Heft I. 3. 137. §• 294. De teeldeelen keeren nu weldra bijna in denzelfden üaat terug , in welken zij zich voor de zwangerheid bevonden, en Hechts gedurende een korten tijd kan men , na de geboorte van een voldragen kind (bij eene niet voleindigde dragt vindt men dit minder volledig) , het volgende waarnemen : de fcheede is wijder , wee- ker , bloederig , fmerig , en eenigzins pijnelijk ; het fcheedegedeelte is niet kegel- maar rolvormig , dik en als eeltachtig; de baarmoedermond is zoo wijd geo- pend , dat hij zeer gemakkelijk den vinger doorlaat , zijne beide lippen fluiten niet naauwkeurig op elkander (hetgeen ook in het vervolg blijft), en zijn aan haren rand hier en daar ingefcheurd en gevoelig; op het onderlijf ziet men vlekken van eene vuile kleur; indien — 33° — men Irt niet eenigzins dikker bevindt dan tc voren , dan blijven er ten minde altijd eenige dwarfe plooien overig , en boven de fchaambeenderen voelt men de nog eenigzins uitgezette baarmoeder. §• 295- De borsten hebben nu eene matige grootte , zijn met blaauwachtige aderen doorweven , en de tepels puilen doorgaans vrij fterk uit ; zij bevatten de tot de voeding des kinds gevorderde melk. Reeds voor de verlosfing (§. 148.) is er eene melkachtige vloei (lof voorhanden: doch eerst na de verlosfing, wanneer zij dikker en beter wordt, neemt hare hoeveelheid zeer toe. Als het kind niet vroeg genoeg aan de borst gelegd wordt , dan ontdaan er f ekingen ui fpanning in de borsten, met een ligten aanval van hitte en koude, dien men, als hij zeer zacht is, zogkoude , doch als hij hevig is, zegkoorts noemt. Zoo lang dc vrouw zoogt blijven gewoonlijk de maande! ijkfche zui- veringen achterwege, behalve dan, wanneer zij ge- durende de zoging op nieuw zwanger wordt , als waaneer zij göwoonlijk eenmaal terugkomen, om daarna op nieuw achter te blijven. Als dc vrouw niet meer zoogt, dan verwekt de Prremming van de zogaflehei- ding doorgaans weder eenige ligte toevallen , en dc borsten beginnen daarna eenigzins f ets neder te hangen. j. G. GUENZ , de mammorum fubrica el laclis secreliunc. Lips. 1734. j. R. BOtHMER j de cotisensu uien curn mammi *. Lips. 1750. 4. j, aNFMAft, de miiabih . rjuae mamman (nier cl ulcrnm intfTfffht symraikiit, Lugd. Dat. 1^4. 331 •§• 296. De ondooiTchijqcnde witte melk, die bij ecne ligte drukking op de borst uit onderfcheidene melkbuisjes fpuit, en dikwijls van zelve uitvloeit, heeft een aan* genamen zoeten fmaak , is bijna zonder reuk , matig dik , zoodat er , als men een druppel daarvan laat vallen op den fchuins gehouden nagel, bij het af- vloeijen een witkleurig fpoor nabftjft. In een glas water gedruppeld, breidt elke druppel zich uit in eene ligte , allengskens verdwijnende wolk. Slechts de melk der eerde dagen ( colostrum ) is dunner. De bedanddeelcn zijn , even als bij de melk der die- ren, eene olieachtige vetdof, melkfuiker in water opgclost , en de kaasachtige zelfdandigheid : Hechts de verhouding der hoeveelheid is hier anders dan bij de melk der dieren. De meer naauwkeurige fcheikundige ontleding levert hier gelijkaardige uitkomsten op , als bij andere dierlijke dollen. (*) TARMENTIER et DEYEUX , précis d’ experiences et cV obser- vations sur les difjférentes espèces de luit etc . Paris, an VIII. (*) De vrouwenmelk wordt niet zoo fnel zuur als die der plahteetende dieren, dolt niet door plantenzuren cn is zoeter; waarom men ook om diercnmelk voor het kind Imakelijk te maken, er deeds zuiker moet bijvoegen. Een belangrijk bedanddeel der melk is ook de vapor animalis , waarom ook het zog op verre na zoo voedzaam niet is , nadat het eerst met den dampkring in aanraking is geweest, dan wanneer het terdond uit de borst gezogen wordt. Over de bedanddeelen cn eigenfehappen eener goede en gezonde melk, en over de zickelijke veranderingen in de hoedanig- heid en hoeveelheid van het zog, raadplege men e. von SIEEOLD, Handboei:. IV. P, Iï. St, bl. 405—434, J. 297. Bij het kind wordt na de geboorte , wanneer het eene aanmerkelijke verandering der temperatuur onder- vindt, de vroegere bloedsomloop (§. 176.) onvol' doende ; liet bloed gaat nu eerst, in den kleinen bloedsomloop , door de longen , eer het zich door het ganfche ligchaam verfpreidt, Thans beginnen er ver- rigtingen plaats te grijpen , die tot dusverre in vol- komen rust waren; gelijk integendeel fommige werk- tuigen, tot het leven der vrucht bijzonder dienende, werkeloos en kleiner worden , en gedeeltelijk ook wel geheel verdwijnen. — Het voldragen kind zuigt vrij Berk aan de borst, ontlast fpoedig na de geboorte de pis, en in de eerde vierentwintig uren ook de eerde drekdof, wier ontlasting nog door de eerde meer dunne melk ( colostrum ) fchijnt bevorderd te worden. • • • • t CH. JAC. TREW , de differentie ho minis nati et non nati Altd. 1736. JAC. AD. GESNER , de mutationibus , qua* subit infi.au statin post partum. Erl. 1795. H. C. REST, J. P. PAULS et F. SCHMITZ , respiratio pul - rrwnum foetus et cutis . Argent. l8o6. 4. J. A. BENNET, de homine prunum respirante. Harder W. 1782. 8. TWEEDE HOOFDDEEL. VAN EENIGE ZIEKTEN EN TOEVALLEN DER KRAAMVROUWEN. $. 298. Reeds door het regelmatige , doch des tc meer doot het 200 menigvuldig onregelmatige verloop der zwari* gerheid en verlosfmg, en al de daarvan afhankelijke veranderingen in liet vrouwelijk ligchaam , ontftaan er eene menigte van ongefteldheden , die zich het gemak- kelijkst na de verlosfmg openbaren , vooral daar er ook alsdan nog vele ongewone om handigheden plaats hebben. Daarom komen eenige ziekten der kraam- vrouwen zoo menigvuldig voor, dat men langen tijd geneigd was , om ze te befchouwen als aan dit tijdftip noodwendig en regelmatig verbonden. Het karakter dezer toevallen kenmerkt zich door gezonkenc * prikkelbaarheid , verhoogde gevoeligheid (vooral in den omtrek des onderbuiks) , als ook door verhoogde reproductieve werkzaamheid * : van daar het gevoel van matheid en zwakte; de neiging tot krampachtige toevallen , de voorbefchiktheid tot ontftekingen van den onderbuik en tot uitzweetingen van wei ** B. §• 299. Tot de oorzaken van deze gefteldheid behoort het volgende: 1) verhooging der verdierhjking ( ’assimila - riolen der wedervoortbrenging ( 'reproductio ) gedurende de zwangerheid, waardoor op het einde derzelve het ganfche ligchaam der vrouw, en vooral de onderbuik, rijker aan vochten en inzonderheid aan bloed wordt , dan te voren , terwijl er bij de regelmatige verlosfmg niet zoo veel ontlast wordt, als tot de volkomene hertelling van het evenwigt noodig is (B.); a) gemis van beweging in den laatften tijd der zwangerheid ; 3) het gevoel van angst voor de verlosfmg, en ook dikwijls de vrees voor fchande ; 4) de moeijelijke en ten deele belemmerde fpijsverteering , die door de uit- zetting van de zwangere baarmoeder en de daardoor 354 — veranderde ligging der ingewanden 'e weeg gebragt wordt ; 5) pijnen en overmatige infpanningen der fpie- ren gedurende de verlosfing; 6) de dikwijls plottelinge veranderingen , die in den bloedsomloop en de ver- fchilleikle afscheidingen en uitwerpingen gedurende en na de verlosfing plaats hebben , cn inzonderheid de belette affeheiding der melkachtige kraamzuiveringen en huidiftwafeming ; 7) verkeerde aanwending van geneesmiddelen , vooral verhittende , onnoodige ader- latingen , ongefchikte behandeling bij de verlosfing, die dikwijls in wa~e mishandelingen, kneuzingen enz. overgaat. — Ten gevo'ge van deze nadeelig werkende oorzaken en aandoeningen van bijzondere deelen , heb- ben er vele belemmeringen plaats, die gedeeltelijk op zich zelven , gedeeltelijk op eene veelvoudige wijze in onderling verband ftaan , waarvan de hier volgende zeker de menigvuldigfte en gewigtigfte zijn. I. Van de bloedfortingen uit de baarmoeder na de verlosfing. 5. 300. De bloedftorringen zijn van een tweeledigen aard : 1) het bloed vloeit op eene zigtbarc wijze, (en dik- wijls tot fchrik van den verloskundige en der bijzijn- den , met een regclmatigen droom) uit de teeldcelen af. Daarbij ontbreken de weeën , de baarmoeder blijft altijd uitgezet of wordt dit op nieuw; zij trekt zich niet zoodanig te zamen , dat zij zich op het gevoel als een kogel hoven de fchaambcendcren vertoom. liet gevolg daarvan is een zeer gevaarlijk verlies van krachten, dat zelfs bezwijming, en dikwijls den dood kan veroorzaken. (*) (•) Dit verlies van krachten is kenbaar uit ccnc lijk- — 335 — 5* * 3°T- 2) Het bloed kom wel uit de vaten, doch wordt cchtei door he. geronnen bloed, dat zich voor den mond der baarmoeder bevindt , of door een gedeelte der vliezen in de holte der baarmoeder teruggehouden. Voor het beftaan van deze zoogenoemde verborgene bloedjlortir.g pleiten de volgende reekenen : een aan- genaam gevoel van warmte, dat door cene Hom pc pijn wordt gevolgd, opgezetheid en oogenfehijnelijke zwel- ling van den buik , zonder dat men de baarmoeder als een vasten kogel boven de fchaambeenderen (§. 227.) kan voelen , en eindelijk alle toevallen , welke gewoon- lijk een hoogen graad van zwakte plegen te vergezel- len , b. v. bleekheid des gelaats en der fidderende lippen, een meer en meer afnemende pols, eene doffe, matte blik, koud zweet op het voorhoofd, zuchten, geeuwen , koude der ledematen , flaauwren enz. (*) achtige koude, bleekheid, ingevallen gelaat en kleinen pols, die eindelijk, indien de oorzaak niet bij tijds kan worden weggenomen , in ftuiptrekkingén en den dood overgaat. Somtijds herhaalt zich de blocdflorting, na reeds een gernimen tijd, ja zelfs dagen, te hebben op- geh ouden. Zie de Traité, des hemorrhagies internes de V uterus , qui snrviennent pendant la grossesse } dans le cours du travail et apres V accouchement , par a. c. BAü- delocque. Paris, 1830. 12°. Tlistoire des hemorrhagies , de leur causes et traitemenl etc. par D. LATOUR. Paris, 1830. II Vol. 8y. (*) Dit alles Pant gelijk met hetgeen bij §. 265. om- \ ^ trent de bloedftorting voor de geboorte gezegd is , behalve dat het tijdperk, waarover wij nu handelen, gevaarlijker is, dewijl de vaten van de baarmoeder gcene andere vast- heid hebben dan in dcrzelvcr eigene samentrekkingen, en $• 3°2. De oorzaken , door welken er na de verlosfing het ligtst blocdltortingen ontdaan, zijn: te fpoedige ver- losfingen , waarbij dc moederkoek zich ten deele of geheel heeft losgemaakt , en de baarmoeder , door de te plutfelinge onilediging , hare zamentrekkingskracht ecnigermate verloren heeft; te hevige infpanning bij ecne te langdurige verlosfing en de daaruit voortkomende zwakte der baarmoeder ; ophooping in dezelve, koorts* achtige opgewektheid van liet vaatgeftel door prikke- lende dranken en geneesmiddelen, door gemoedsaan- doeningen en andere oorzaken verwekt. De grootheid van het gevaar hangt af van de hoeveelheid van het uitgeftortte bloed; doch het gevaar is des te grooter, naarmate het bloed in een korteren tijd verloren wordt. De gevolgen zijn flaauwten , en eene zoodanige uit' putting, dat of de dood meestal onder lluiptrekkingen geen fleunpunt van den op het ligchaam der vrucht nog door de aanhangende moederkoek gedeeltelijk geflopt wor- den; terwijl ook de toevloed van bloed vermeerderd wordt door het gemis van onderfteuning der groote vaten in het bekken. De bloedvloeiing na de verlosfing heeft echter ook voordeelen boven anderen: i) dat dezelve de nu reeds geboren zijnde vrucht niet regtflreeks in gevaar brengt; 2) dat de hulpmiddelen een veel ruimer toegang vinden, en niettegenflaande het gevaar de hoop op genezing fleeds groot is. boer/s Abhandlungen. I. Bd. 1. St. S. icofgd. II. I3d. i. St. S. 36. — Daar alles, wat de kraamzui. veringen, naweeën en bloed vloeijing in het kraambed be- treft, door siebold in zijn Handboek enz. bl. 37 — 194. JV. D. I. St. BAUDELOCQUE CI1 LA TOUR, t. 3. pl. uitvoerig cn uitmuntend is behandeld , kunnen wij voldaan met der- uaartj te verwijzen. t volgt, of er eene dikwijls langdurige krachteloosheid overblijft. iiOESCHLAOB S Magazin der Heilkunde. V. B. 2. St. S. 257. A. LE ROV, Vorlesungen über die Gebarmutter Blutfliisse etc. a. d. Fr. mil Anm. von j. CL. RENARD, Leipz. 1802. 8. — • A. LE. ROY , Lemons sur les pertes de sang pendant la grossesse , lors et d la suite de V Ac- couchement etc. Paris, ’801. 8. €. A. spangenberg, über die Blutfliisse. Braunschw. 1805. Dr. mende, in hec Gemeinsame Deutsche Zeitschrift für Geburtskunde. Bd. i. Heft. 2. S. 315. IL Van dc ftuipcn na dc yerlosftng. §• 3°3- Stuiptrekkingen In het algemeen zijn onwillekeurige samentrekkingen dier fpieren , welke anders aan den wil zijn onderworpen, waarbij niet zelden de bewust- heid verloren gaat. Het beloop van een aanval is genoegzaam als volgt : de fpieren van het aangezigt maken gewoonlijk den aan vang, en geraken in onge- regelde beweging , daarop volgen de fpieren van den hals en der ledematen ; daarbij rollen de oogen , de tanden knerfen, en de mond wordt met fchuim bezet. Er volgt mondklem en ftijfte van het ganfche ligchaam met eene bewustelooze fluimering; allengskens keert de bewustheid weder , en alleen de herinnering , als ook de geestvermogens in het algemeen , blijven ge- woonlijk nog «enigen tijd in een lijdenden toeftand, §■ 3°4- De meest gewone oorzaken van het uitbreken der ftuipen na de verlosfing, zijn: te fnelle ontlediging der baarmoeder, plotfelinge fchrik en kwelling, enz.. indien zij vrouwen t rcfTc.i , die buitendien zeer geleden hebben; deze oorzaken, als ook de bekende voorboden (§. 263.) •> moeten den verloskunde opmerkziia u maken. Als de ftnipen zonder bijzonder hevig wer- kende oorzaken ontftaan , dan beftaat er gewoonlijk eene zekere , nog niet genoegzaam bekende voor- befchiktheïd en ook niet zelden een plaatfelijk ge- brek, b. v. borstwaterzucht, enz. Evenwel zijn zij fomtijds ontftaan en doodelijk geworden , zonder dat de voorafgaande omftandigheden of de lijkopening de geringde opheldering gegeven hebben. — (Het gevaar bij dezelve Hangt niet af van de hevigheid der ftuip- trekkende bewegingen , maar van den graad van bet verlies der bewustheid B.) — Als zij uit een hoogen graad van zwakte, na een lievig bloedverlies ontdaan, dan zijn zij niet zelden de voorboden des doods. (•) Be tracht an gen iiber Jnistehung und B chan Jhmg e in igc / krank ha ft en Zustand# , nelche zuweiLn hei Ge bah ren- den gleich nac/i der Gebrrt des A indes einzulcctin jprgen , non Dr. C. G. CARLS, in HUFELANDS Journal der prakt. Heilkunde, lot 6. Dec. !V“. II. (*) Over het algemeen is het zeer mocijelijk de oor- zaken der duipen in allen gevalle te kennen, ten zij de- zelve van bijzondere of organifche gebreken afhangen. — Zie TETRI , de convulsion ihus gravidarum , parturientium et pueiperarum. Goett. 1790. MIGUEL , bh au danig von- der Convulsionen bei Scha'angem , Gebarend en und 1 f ochnerinnen , Leipz. 1824. 8. E. VON SIEBOLD , Hand- boek enz, IV. D. 3. en 4. St. fcl. 596-612. dewees , in MOLL cn ELDIli's praktisch tijdschrift , 2. Suppl. 4. Stllk. bl. 289 volgg. 339 — III. Van de zogkoorts. §• 3°5* Somtijds ontdaan er van den tweeden tot den vier- den dag na de verlosfing koortsachtige verfchijnfelen , die door de vroedvrouwen en vele vroedmeesters als doorgaans noodwendig befchouwd en zogkoorts ge- noemd worden. Onder de menigte van onderüellingen , die wij over het ontdaan van de zogkoorts bezitten, is de meest algemeene thans nog die , welke de in de borsten dringende melk en de ongewone affcheiding derzelve als oorzaak der zogkoorts befchouwt; doch ook tegen dit gevoelen kan men verfchillende redenen inbrengen; en wel inzonderheid, dat de melk immers niet altijd na, maar meestal reeds voor de verlosfmg , en alsdan zonder koorts in de borsten komt. (*) f S* 306. Het valt wel niet te ontkennen, dat de aanvang van alle aanmerkelijke affcheiding met eene koortsachtige (*) De algemeen verhoogde levenswerking , vermeer- derde bloedsomloop en affcheiding , welke in de zwanger- heid plaats heeft, en de vrucht deszelfs voedfel geeft, blijft ook nu nog voortduren, en is voldoende voorde zogaffcheiding , zoodat de melkkoorts eene ware ziekte is en als zoodanig moet behandeld worden. Ook zoude het te verwonderen zijn , dat juist bij dit gedeelte van het voortteelingswerk de natuur meer aangedaan werd , dan bij andere verrigtingen , b. v. de bevruchting; nogtans is zoo wel de eene als de andere verandering groot genoeg om koortsachtige bewegingen te veroorzaken, vooral bij zie-. kclijke en aandoenlijke vrouwen. • — j. c. f. rust, de Uictix metastasibus. Gott. 1793. 4. 34° — beweging is verbonden , en dat de gewigtigheid van dc melkaffcheiding aldus ook iets dergelijks doet ver- onderzeilen, desniettegenftaande fchijnt de oorzaak der zogkoorts in een algemeen lijden van de werktuigen tot den bloedsomloop , en in verandering der bloed- masfa gelegen te zijn, die afhangen van eene wezen- lijke, of door verhinderde of door verzuimde melk- ontlasting afkomftige overvloed van vochten , voor de zogaffeheiding beftemd. Daarvoor pleiten de volgende redenen : i) de zogkoorts heeft niet bij alle kraam- vrouwen plaats , en kan dus van geene wezenlijke toevallen van het kraambed afhangen; a) Hechts de vrouwen, welke hare kinderen laat aan de borst leg- gen , krijgen eene kenbare zogkoorts ; diegene daaren- tegen , welke eenige uren na de verlosfing zogen , krijgen die bijna in het geheel niet; vrouwen, die in het geheel niet zogen , krijgen ook de zogkoorts het fterkst; 3) de zogkoorts is bij die vrouwen het he- vigst, bij welken de borsten reeds voor de verlosfing Zerk waren uitgezet , en die in het algemeen een zeer bloedrijk geftel hebben; 4) bij de fpeening, waarbij ook de melkafTcheiding geftoord wordt, neemt men bijna dezelfde verfchijnfelen waar , als bij de zog- koorts. (*) (•) Bij de fpeening wordt het zog in dcszelfs ontlast- buizen teruggehouden en verhinderd zich te ontlasten, en geen nieuwen toevoer kunnende opnemen, door de daar- door verwekte koortsachtige bewegingen weder in het bloed opgenomen, of door een rijkelijk zweet door den huid ontlast; immers is de reuk van zuurachtige melk, bij de, op het einde dezer koorts Herk zweetende vroiivv, niet zelden onderfcheidenlijk waar te nemen. 34i S- 3°7- Het beloop der koorts is als volgt: eene ligte hui- vering , die weldra in hevige koude (vooral in de ftreek van de ruggegraat en in de hovende ledematen”) overgaat , wordt vervangen door hitte over het gan- fche ligchaam , dorst , verfnelde ademhaling , veran- derden of ongeregelden bloedsomloop , hoofdpijn , gefpannen en volle borsten , met overloopcnde melk- huizen , en onderdrukking van de kraamzuivering. De aanval duurt omtrent acht tot twaalf uren , en eindigt gewoonlijk met een algemeen zweet, gedurende hetwelk er van zelve melk uit de borsten vloeit , en de kraamzuivering van zelve wederkeert.— De ziekte is op zich zelve niet gevaarlijk , maar kan dit door verzuim wezenlijk worden. (*) j. H. MUELLER , Diss. de febre lactea et ejus metastasi. Au g. Trevir. 1782. j. A. BRAUN , ueber den IV erlJi und die TVichiigkeit der iveib lichen Briiste fiir das IVohl der Menschheit. Erfurt, 1804. I. Bd. S. 265. H. C. A. OSTHOFF, ueber das Selb sis tillen. S. 238. (*) De verfchijnfelen , als: hevige dorst, fterke hitte, opgezet , rood aangezigt , ij ling , volle en fnelle pols enz,, hebben dikwijls geheel het voorkomen eener ontftekings- koorts QsynocJia) \ door eene doelmatige behandeling ver- dwijnen dezelve echter zeer fpoedig. Men leze e. von siebold’s Handboek enz . IV. Deel IV. Stuk. hl. 483-503. en de aldaar aangehaalde fchrijvers. I. D. Y — 34^ — IV. Van de kraamvrouwenkoorts • §• 308. De kraamvrouwenkoorts ( febris puerperarum , typhus puerperalis ) behoort , in weerwil van vele daaromtrent uitgegevene gefchriften, tot de allerminst bekende en minst naatiwkeiing bepaalde ziekten. — Somwijlen begint de kraamvrouwenkoorts , even als dc zogkoorts: de toevallen zijn Hechts heviger, en men befpeurt vooral dit verfchil , dat de aanleidende oorzaak van de zogkoorts ontbreekt, en er in het algemeen een plaatfelijk lijden van den onderbuik en pijn in de (treek van de baarmoeder omltaat. S* 3°9- Meestal heeft echter de ziekte , als her ware, haar eigen beloop. Allereerst ontllaat er koude, die van zeer onderfchcidcnc graden zijn kan, en gevolgd wordt door cene brandende hitte ( calor mordax ). Deze aanvallen van koude en hitte nemen gewoonlijk een remittccrendcn vorm aan ; zelden zijn zij bettend: g aanhoudend , en nog zeldzamer wil men haar als tus- lchenpozend hebben waargenomen. De pols is menig- vuldig, klein en zwak; doch dit is niet ttandvastig aldus. Met de melkaffcheiding is het verfchillcnd gelegen : zij houdt of na den aanvang van de koorts , of reeds voor dien tijd op , en dan Hinken de borsten, of zij duurt ook onafgebroken voort; eveneens is het met de kraamzuivering, die gewoonlijk onderdrukt, of van hoedanigheid veranderd is , doch ook dikwijls ongeftoord blijft. Het gewoonde en bijna wezenlijk [Ie xerfchijnfcl is eene hevig fnijdende pijn in den onder - 343 — buik , die of flechts eerie bepaalde plaats, vooral de liesdreek , of den ganfchen onderbuik inneemt , en met den hoogden graad van gevoeligheid op het aan- raken verbonden is , zoodat zelfs de gewone bedek- king niet wordt verdragen. — - Zeer gewoonlijk vindt men hierbij ook allerhande zoogenaamde gastrifche verfchijnlelen , van den bitteren fmaak af tot de bra- king toe, waardoor er eene geel -groene (lijmachtige flof wordt uitgeworpen. De ontlasting is verfchil- lend ; zeldzaam is er verdopping , meermalen een zeer ffcinkende buikloop. De huid is droog of met zweet bedekt , en de pis is of helder of zeer donker ; meestal echter zonder bezinkfel. Als nu de ziekte eenigen tijd geduurd heeft, dan komt er hoofdpijn, matheid, neerOagtigheid , en eene zoo grootc zwakte , dat de lijderesfen haren toedand niet eens befchrijven , en ten hoogde alleen over pijn in den onderbuik kunnen kla- gen. — Er volgt bewusteloosheid, dille en dikwijls woedende ijling ( dtliria blanda vel furiosa') , het gelaat vervalt ; was het aangezigt vroeger rood en op- gezet, met een glinsterenden wilden blik, zoo wordt het ten laatde bleek en ingevallen. Zeer gewoonlijk vindt men ook gierstuitflag , fcharlaken- en blutsvlek- ken; en ook krampachtige toevallen, van beving en j peeshuppeling af tot vlokkenlezing en verlamming van enkele deelen toe , ontbreken niet. Het bedendigde en meest kenmerkende teekcn der ziekte is echter de onbejlendighcid van alle deze verfchijnlelen. Het is een groot jammer voor de wetenfehap, dat men tot dusverre nog geen naauwkeurig onderzoek omtrent de menging des bloeds bij eene kraamvrouw heeft gedaan , en ik moet dit zeer aanbevelen , want dat de betrekkelijke hoeveelheid der weiachtige bcflanddecleu zeer overmatig zijn moet, wordt door vele regelmatige en onregelmatige veifchijnfelen van het kraambed meer dan waarfchijnlijk. In verfchillende ingewanden van dividueele en epidcmifche gefleldhcid. Vrij gewoon i s echter nog eene opzetting van den pijnlijken buik, het zij geheel of plaarfelijk, vooral in eene der regiones iliacae , alsmede eene bleckachtige , papachtige, of oedematenfe zwelling aan onderfcheidene deelcn, voornamelijk aan de dijen, welke fomtijds openbreekt, en eene dunne melkaar- dige, ctterachtigc (lof uitwerpt. — 345 — den onderbuik vindt men fporen eener vooraf plaats gehad hebbende ontfteking. De baarmoeder , die niet veel groot er is dan gewoonlijk na de verlosfing , is in zeer vele gevallen over hare ganfche inwendige oppervlakte , en dikwijls ook Hechts op eene enkele plaats , zwartkleurig, en eenige lijnen diep als koud- vurig. Deze plaatfen zijn zeer Hinkend, en de zelf- flandigheid der baarmoeder is daar zelfs bijzonder week. Slechts in enkel de gevallen is de fcheede tevens aan- getast. In andere gevallen is de baarmoeder minder veranderd* doch de eijer Hokken en de buizen van Fallopius des te meer. 