Maleisch-hollandsch woordenboek
JJ loetar; meloetar, meloetarkan, werpen, iets werpen; sapeloetar batoe, een steenworp , bijv. ver; peloetaran , werptuig. Ook loentar. aJJ loetoen g, een soort van slankaap, semnopithecus maurus; eikoer loetoeng 9 een soort van kanonnen. ftj*j loting , Chin. bovenverdieping; vliering. Yrg. sotor. ^jjj loetik, naad of voeg tusschen de planken van een vaartuig, die gewoonlijk met werk en pik wordt dichtgemaakt. \j^*s>-£ loetjoet , los, ontglipt, uit de hand geschoten , van zelf losgegaan , van banden of boeijen; ook bijv. meloetjoetkan hati dari pada segala kaberatan. .&>-*! lotjing 9 een bel; menggoentjang of menggojang lotjing, luiden. cj^i loetjoek, knijpen, van kinderen. ~y\ lob, Arab., een tafeltje, een bordje waarop men schrijft. h» jj 123 ëJy loedang, een soort van vaartuig, ook sampan lüedang. Sfc>J loc da II, speeksel. Peloedahan, kwis- pedoor. ,J loewar; diloeivar, uit; buiten; kaloe- war, naar buiten, naar buiten gaan; mmgaloe- tvarkan, naar buiten brengen, voor den dag ha- len. Orang Jcaloewaran of o. loewaran, vreemde- ling; perkara jang Jcaloewaran, zaken die er buiten liggen, er niets mee te maken hebben: ija Djakoen jang dïloeivar 2 , boekannja Djakoen jang agal, geen echte, geen geboren Djakoens. Cl^.y loeroet, het afstrijken, afstropen; loeroetan, boekannja tampar 'an, zij (de muggen enz.) waren om af te strijken, zij waren te veel om dood te slaan. Kaloeroetan, een kwaal aan de vingers, fijt (? liever vervellen?). t/"»J loeroes, recht, zonder bochten; op- recht; djalan loeroes, perkataan loeroes. P.kS loeroeng,I.weg, straat, aangelegde weg. II. diloer.ngkan Allah kahendalcnja, HA. = diloeloeskan. £jj\ loerlk, een soort van gestreepte stof. »y loeroe = loeroes (of een schrijffout?); ma- ka datauglah andjing, ada barang sapoeloeh eikoer, meioer 'oe sahadja hendak menggigit 7 HA. 8«y loer ah, vallei; landstreek; segala loe- rah t«nah Djatva, alle gewesten van Java (of is het segala loeroeh voor saloeroeh?). 3.J loeroeh 9 I. afvallen, zoo als bladeren en vruchten, uitvallen van haar, neervallen. Yrg. goegoer. II. saloeroeh, geheel, bijv. saloeroeh toeboeh- nja, saloeroeh tanah (vrg. loer ah). jC, J loerl = noeri. /wjJ loewas, ruim, wijd, uitgestrekt. /awJ loesa, den navolgenden dag, over- morgen; satelah itoe maka pada loesanja pagi 2 , den derden dag in den morgen. awjJ loesoeng, een witte huiduitslag over het geheele ligchaam, waarbij de huid steeds af- schilfert; de Maleijers beweren dat die ziekte on- kwetsbaar maakt. >*>J losln, dozijn. <XawJ loesoeli, verlegen, van linnen of zij- den goederen, papier enz.; verteren, verkniezen. <-JuS loepa, vergeten zijn; vergeten. Loe- pa 2 an, vergeetachtig. Pĕloepa en ook penloepa, vergeetal. Loepa 2 , vischlijm. Ci^sJ loepoet, ontglippen, ontsnappen: jang doenija ini loepoetlah dari pada genggaman patik, ik ga sterven. • gjiy lopak, kuilen, waarin het water ach- ter blijft; lopak mata ajar , een bron, wel. Lo- pak 2 , een koker van schildpad of pandanusbladeren. £3*\ lopik ; sampan l. een soort van vaartuig. LLS \\ loeka, gewond; wond. lLjJ loka, Skr., in zamenstellingen , wereld, bijv. indraloka } tjandraloka, soergaloka. Zie ook op anta. C^^v loekat, afvallen, zoo als kalk van de muren; meloekat lapis kapal, het koperen be- slag van een schip afnemen. C^£\! loekoet; meloekoet, breken van rijstkorrels. /mk£ y loekis ; meloekis — menoelis. Loeki- san, teekening, schilderij, borduursel. ij*£^ lokos, kaal, afgevreten, afgescho- ren, afgesleten, afgebrand, namelijk van din- gen die ergens op staan; voor die er op en er onder zijn gebruikt men liever poepoes. ^iJ loklk, vasthoudend, gieiig, K. Ook kèkel. Doch zie ook het Aanhangsel op löksèk, dat hetzelfde woord zou zijn. <£*! loekan, een soort van schelp, die men wel voor lamp gebruikt. aS'J loekah, een soort van fuik. Cl/J loega; mëloega, de oppervlakte, de lengte en breedte van iets meten. Yrg. doega. J> *S logam = legam. Ui^SJ loeloet, het besmeren of inwrijven met zalf en dergelijken; berloeloet pada si-peloe- loet, zich laten inwrijven door de vrouw, wier handwerk dat is. Peloeloet on peloeloetan , ook dat waarmee men inwrijft. Mĕloeloet, meloeloetkan , iets, bijv. verf, hars. op iets wrijven. Yrg. het Aanhangsel op loeloer. JJ loeloer; berloéloer? inzwelgen; meloe- loer, afglijden, afsullen. Yrg. loeloes en het Aan- hangsel. 124 ^/Jjl <j*W loeloeg, de ruimte die noocüg is om iets te kunnen laten doorgaan; er doorheen of over- heen kunnen; er door kunnen, toegestaan kunnen worden; doorgaan: dïboewatnja soewatoe loebang saloeloes orang bolih masoek; ada jang tëmpat djalannja saloeloes orang sahadja; loeloes kahën- daknja, zijn zin krijgen. Zie ook tëloes. è!y loelang, omkomen, M. Yrg. hilang. «LS loelocng; mëloeloeng, huilen en ker- men, ran menschen en dieren. ^jJJ loeloek = soeloeh; pëloeloek = pë- njoeloeh. JJ loeloem, likken, zuiden, M. J^l loeloe, Arab. parel. <)ÓJ loeloeh, geheel verbrijzeld, vergruisd; atoom. Het wordt dikwijls ter versterking ver- bonden met lantah, loeloeh lantdk en ook met hantjoer , hantjoer loeloek. Ci^v^S loemat, zeer fijn verdeeld, als poe- der; poeder: tëpoeng loemat. Obat loemat, poeder- tjes. Zie ook het Aanhangsel op këloemit. C^v^oJ loemoet, al wat in het water of op vochtige plaatsen groeit, zoo als kroos, wier, schimmel, inzonderheid mos; loemoet karang , ook spons. Bërloemoetan , uitgeslagen door vochtigheid. j*cjl loemoer, iets vuils; bërloemoer, be- zoedeld, bemorst; mëloemoerkan , vuil maken; iets vuils ergens opsmeeren, met iets vuil maken.. Zie ook het Aanhangsel. ,w^! loemas, bestreken, bedekt, belegd, bijv. kalk, goud enz., M. ywJ»S loenas, de kiel van een vaartuig. tjj£ loenak, zacht, doorweekt, bijv. van den grond. vj^o%S loejoet; mëloejoet, overbuigen, neer- hangen van takken, door de zwaarte der vruch- ten of bloemen. »jj lojang, geel koper; brons; van die kleur, geel: pëkajan lojang. <x! lah , een woordje dat een nadruk te ken- nen geeft. J lel, zie ëlei, JjJ lebar, breed; ruim, uitgsstrekt; opper- vlakte: lebarnja tiga poeloeh kaki ëmpat përsëgi. Pandjang lebar, lang en breed. Zie ook lintang. Ci^S lijat, zacht; lenig; taai; tanah lijat, klei; boetvah, anggota jang lijat. Jui litar; bëlitar , snappen, babbelen. Pë- litar of ook pëleter en beleter, klapper, zwetser. ^\a! ledja, een soort van ginggang? Ci^~^ litjat, geschaafd, van den huid. ^2aaS 1 e tjak, modderig, vanden weg na regen. ^.^va! letjöek; mëletjoek, polijsten, glim- mend maken; diletjoek 2 kan sampei bërkilat. Zie ook tepalitjoek. ^sul lltjlk, I. fijn gewreven, van drooge zaken, zoo als geneesmiddelen, meel enz. IL een soort van spel, waarbj) men met boe- wah ipil of gandoe werpt, zoo als bij ons met noten. .^\aS litjin, glad; glibberig, zoo als olie, visch, de tong enz.; batoe litjin, een ronde gladde keisteen. Silitjin, een zeker zeeviscbje. ^»a! litji 9 Chin. == lengkong. Zie ook het Aanhangsel op këlitji. X&x lidah, de tong; anak lidah, zie op anak ; lidah bërtjabang , dubbeltongig. Ikan lidah , tong, l. badak, cactus, l. boeivaja = l. badak of ook een soort van agave; daoen lidah 2 , bauhinia corymbosa. Pënglidah , groote houten pollepel om rijst om te roeren, vrg. soedip. ëjjó lidang; mëlidang, den inslag aanslui- ten bij het weven, M. A&A lldal, Port. dedal, vingerhoed. Ook bidal en didal. ^S^ lidi, de nerf der kokosbladeren; sa- poe lidi, stalbezem daarvan gemaakt; oelar lidi, een soort van fijn, giftig slangetje. wd lijar , wild , niet tam of mak , van dieren. jjj lijoer, ook ajar lijoer, speeksel, kwijl. Bërlijoer 2 en mëlijoer, schuim op den bek hebben' of krijgen. £*a! Ier eng, wagenwiel, zie roda; lereng 2 , rolltejes onder een ziekenstoel, rolwagen enz. ijjXi lirik; mëlirik, doorboren. (C^aS Ier el ; këlirei = këliroe, C. /w^aS lesa , het sturen met een roeiriem aan den voorsteven van een vaartuig. Ci^Awoi lisoet, gerimpeld. Zie ook kisoet. — Mëlisoet, zuigen, M. w*jj ^^ 125 •^a! leser, de lantei met een eenvoudig matje er op; makan berleser, zonder tafel, zoo maar van de les er. fo±*\\ lisah, woelig, rusteloos, lastig door ziekte. Aa! lijang, gat; gat door iets te weeg ge- bracht; lijang djaroem, met de naald geprikte gaatjes; lijang telinga, gaatje in het oor; l. hi- doeng } gat door de neus; lijang roema, zie roe- man. Yrg. loebang. Uu! Ie il ga, den tijd zoek brengen; tijada lenga, iets ingespannen verrichten, geen tijd er voor laten verloren gaan, bijv. tijada lenga ma- tanja dari pada merenoeng akandija. Melenga- kan dirinja, een onverschillige houding aanne- men. Pelengah, ook tijdverdrijf; pelengahan, zorgeloosheid. Ook leka en Una. /wJU! lengoes , het met afkeer of uit grootschheid zijn oogen afwenden. c_sw) lepa, Skr. al wat dient om te besme- ren; pleisterkalk ;- hars en olie voor schepen; het zich nalatig op den rug of in een stoel achter over leggen, zoo als bijv. iemand, die vermoeid is. -Lepa 2 , een soort van vaartuig. C^JUi llpat, vouw, rimpel, plooi; plat ge- gevouwen, bijv. linnengoed, een brief, een klak; dubbel: lipat ganda ontongnja, zij zijn dubbel zoo gelukkig; koembalikan dengan lipatnja, geef het dubbel terug. Perlipatan koelit, de rimpels van de huid. C^Ju! lipit, een fijne plooi, zoo als in kraagjes. Pelipit, plooi-ijzer. C^&aS llpoet; melipoet, bedekken; meli- poeti, van alle kanten bedekken, overal zijn; overstelpen, overvloedig zijn. Ju! leper , I. Eng. Ie vel, horizontaal, wa- terpas, plat of vlak op het water. II. leverkleurig. Ja! lipoer, Jav. = iboer. /«Ju! Upas, kakkerlak. ^aa! lipoek, slaan van kinderen (?). JU! lipei , een soort van grof zonnescherm. JlaI Upan, de duizendpoot;- Upan bara, de roode duizendpoot. Ook halipan. CJsa! leka = lenga] bijv. dengan sege- • ranja, dengan tijada leka didjalan', leka den- gan berkata 2 ; lekalah i/a memandang ikan itoe. /aw£a! likas; melikas, garen haspelen. Li- kasan, haspel. C^XJ ligat, snel in de rondte draaijen, zoo als een tol. /wX*; llgas, de telgang van een paard. (J*a! lela, lila , I. (Skr. lela), dartel; meradja lela (ook maharadja lila), majesteitschennis; den baas spelen; melila 2 en melilakan, allerlei manoeu- vres maken bij een wapendans of spiegelgevecht, bijv. melilakan keris, perisei, langkah. II. een soort van kanonnen , kleine lange draaibassen. Zie ook malelah en tomong. ^^sIaS lilit , in de rondte : besarnja tiga djengkal lilit, hij (de hoorn van den karbouw) was drie span in de rondte groot ; om heen geslingerd; melilit, om heen slingeren, van een doek om het hoofd, een slingerplant enz. Lilit oebi, zie oebi', bedoeng lilit, zie bedoeng. £1a! leloeng, Port. leilao, openbare veiling. Ia! lllln , was, waskaars; lilin mentah, was. <dA) lilih ; melilih, vloeijen, voortvloeijen ; roepanja laskar berdjalan itoe saperti ajar meli- lih roepanja, tijada berpoetoesan. Lilihan goenoeng, bergketen; emas lilihan, gesmolten goud; lilihan roemah, reeks huizen ; emas lilihan, gesmolten goud. <x!a! leleli , ontbloot ; melelehkan soesoenja, M. *a! llma, vijf; penglima, krijgsoverste. j v a! llmar, zekere gebloemde zijden stof. /uk^a! llmas; roemah limas, een huis met een laag in een stompen hoek uitloopend dak. ^^aS liman , limoen, Port. limöa == Mal. djeroek. jj lena = lenga. //j*aa! llnoes, een soort van plant. &aa! linang, het in den vorm van drup- pels glinsteren, zoo als olie op het water, tranen in de oogen: ajar matanja terlinang 2 saperti oemboen diatas. roempoet. *a! Hoe, Chin., een Chineesche wijs van roeijen door vier man, onderscheiden van oempil 1 w. m. z. CL^a! 11 wat, Jav. = laloe. (JttAÏliJoek; melijoek, geheel achterover leunen bij het zitten, zoo als in een luij er stoel. Yrg. Hoe. C^s^aJ llljat; melihat, zien; opnemen, be- 126 jé ,*>U kijken, onderzoeken; opletten, aanzien, afzien; tahoe melihat Teer is = t. ilmoe kris ; melihat moe- dah, gering achten. Melihati, ook het toezicht hebben over iets; iets opnemen. Berlihatan, een entrevue hebben. Penglihat en penglihatan, het geziene ; het gezicht , als zintuig ; inzicht, be- schouwing; tijada dengan beperlihatan , zonder toe te zien. j^.x\ leher, hals, in elke beteekenis. £aa! linjang, zeer snel, van een zeilend vaartuig. r ^U> maboek, bedwelmd door het gebruik van dranken, dronken, of door het gebruik van zekere vruchten; maboek darah, bedwelmd door bloedverlies; maboek laoet, zeeziek. CuLo mata, oog; memboewang 2 mata, een oogje in 't zeil houden; membri mata, toezien, oppassen. Tiga mata anak tangan, drie sporten van een ladder. Samata 2 , alleen, slechts. Mata 2 , policiedienaar, wacht, agent, douanen. Mata ajar, bron, wel; mata angin, windstreek; timoer samata oetara, Oost één streek ten Noorden, O. N. O. Mataharij de zon; matahari hidoep, m. mati, het Oosten, het Westen; boenga matahari, zonnebloem, pentapetes phoenicea. Mata benda, de besjje , fraaiste goederen, en zoo ook mata daga- ngan, mata goelei. Mata datjing, de streepjes of sterretjes op een Chineesche unster, die het aan- tal kati's aanwijzen; mata djdlan, voorpost; voor- rijder; mata dj 'ar 'ing , de mazen van een net; mata goenting, de punten van een schaar; mata kaïl, een vischhaak aan een hengelsnoer ; mata kaïn, de helder uitkomende kleuren op gekleurd doek ; ook de draad van het weefsel (?); mata kajoe, een kwast in het hout; mata kaki, de enkel van den voet; mata koetjing, zeker edelgesteente; de blaauwe oogen der Europeanen; zekere plant, mephitidia cyanocarpa\ damar mata koetjing , zekere fijne harssoort; mata kris, het lemmer van een kris, en zoo ook mata pedang enz.; mata loeka , een opene wond ; mata mariam , het zundgat van een kanon; mata panah, de punt van een pijl; mata petir, bliksemflits, bliksem; mata poenei, een soort van vlechtwerk van rot- ting? mata soesoe, de tepel; mata tong, het spon- gat van een ton; mata wang, klinkende munt. JU> mati., dood, einde, uitgang van iets; gaan liggen, van den wind; buiten gebruik ge- komen zijn; diikat mati, vastgebonden met een knoop, die niet los kan; dipoekoel mati, van een spijker gezegd, die er niet meer uit kan; ar-- ga mati 2 , de naaste prijs; belantfja mati, vast inkomen; djari mati, de middelste vinger; tanah mati, dor, onvruchtbaar land. Mati 2 , ook: tot het uiterste volhouden, volstrekt willen. Mematikan, ook een touw met het eene eind aan iets vast ma- den, of ook de losse einden van iets aan elkaar vastmaken ; mematikan dirinja = memboewat mati dirinja , zich dood, doodstil houden. Bermati 2 , goed dood, bijv. memboenoeh. Kamatian, iemands dood; doodelijk kwetsbare plaats; iemand door den dood verloren hebben, met of zonder nadere bepaling, bijv. kamatian iboe bapanja; doekatjitalah saperti orang kamatian lakoenja. Kamati 2 an, tot den dood toe, bijv. lagchen; schijndood. Zie ook hi- lang, lajoe, loepoet. -.Uo madja, een soort van eetbare vrucht, eig. boewah madja, de gewone madja; m. paït, de bittere madja, of ook hetzelfde als m. kani, galnoot. r »-L«> majoor. <J,&Xo madjal, stomp, van messen, T. j&bo madjoen, zie ma'djoen. &&\* madjoeh, gulzig in het eten. — , U> matja, een soort van schelpdier. »r>-U> matjang, zie hembatjang. +s*X* mat jam, monster, van koopwaren; djenis dan matjam, soorten en variëteiten; ma- tjam Malaka, Malakkaasch model. ,y>-U> matjan, Jav. = harimau. k^jÓLc madat, I. bereide opium. Pemadat, opiumschuiver. Zie oedoet. II. = bangoen 2 an, wachttoren. •t)U> madoe, I. (Sankr. madhoe, zoet),honitg, *4>L J^ 127 ook ajar madoe , waarmee ook wel ieder zoet sap bedoeld wordt. Zie ook het Aanhangsel. II. medevrouw, d. i. vrouw van denzelfden man. Permadoewan, polygamie; de betrekking van madoe's onder elkander. St>Le madah , in het Arab. madah, w r .m. z. .U> mara, I. (Skr. metra, dood), gewoonlijk verbonden met bahaja en tegenovergesteld aan selamat, leed, ongeval; letsel. Orang pemara, een ongeluksvogel. II. vooruit, voorwaarts: peralioe taholih mara. Zie mart. S,U> marah, L ook amarali, toorn; se- dikit marah , banjak ampoen , zegt men van iemand die goed voor zijn onderhoorigen is. II. = merah, w. m. z. <_$*iU> in ar i, herwaarts! hierheen! komaan! welaan! doorgaans met lah: marüahf Datang mart, hierheen komen; leasana kamari, her- en derwaarts; marl hidangan nasi, hier met rijst! breng mij rijst. /amLo masa, I. (Skr. masa), tijd, tijdperk, seizoen. II. toch wel niet, het is niet te denken; ma- sakan tijada, evenwel, toch zeker; masa... kali? het zou toch niet? ftwjLc masing, ieder op zich zelf, iedereen; allen. Yan het grondw. asing. Het wordt als zelfstandig nw. gebruikt, en tijap 2 , dat het- zelfde beteekent, doorgaans als bijvoegelijk. ^^awLc masak, gaar, rijp, gereed voor het gebruik; gelouterd, van metalen; masak di adjar, volleerd. ^wjLo masoek, ingaan, binnengaan; ma- tahari masoek, de zon gaat onder; masoek (aga- ma) islam, tot de Mohammedaansche godsdienst overgaan; Melajoe masoek Keling, dan K. ma- soek M., de Maleyers worden Klingaleezen en do Klingaleezen Maleijers (bijv. door zich de eenen op de manier van de anderen te kleeden); masoek moeloet, ergens den mond insteken; me- masoekkan dirinja, zich ergens mee bemoeijen, en zonder dirinja ook: iemand ergens mee be- moeijen. Masoek bersama 2 dengan, het houden met iemand, bijv. met den vijand. Kamasoekan setan, door den duivel bezeten zijn, doch zie ook rasoek II. ^wjUj masam 9 zuur , stroef, bijv. van het gelaat. Zie asam. ^wLc masin, zout, brak. Zie asin. &A*> masih, nog steeds; m. lagi y nog al- toos meer. d^üU) mangoet, zie ngangoet. *ÜLc mangoe , verbluft, verbijsterd; zie inga 2. yLc makan, eten; fig. in allerlei betee- kenïssen: api m. roemah, het vuur verteert het huis; m. soempaJi, zijn eed breeken (zie soempah); angin m. lajar , de wind doet de zeilen zwellen; pisau m. kajoe, het mes snijdt het hout; saratoes m. lima, honderd geeft vijf, d. i. 5 percent; m. da-wat, inkt opslurpen, zoo als vloeipapier; orang poetih m. angin, schept een luchtje; m. koeli, op dagloon werken; m. pantjing, aan de haak bij- ten; m. opah, zich laten omkoopen; berapa da- lamnja makan kapal itoe, hoe veel diepgang heeft dat schip ? berapa djaoehnja makan peloeroe itoe, op welk een afstand raakt die kogel, hoe ver gaat hij? Samakanan panah, de afstand dien een pijl aflegt. Makan wang, geld ver- teeren; makan lawan, bij het porok-spel, wan- neer men in drie keer met een klapperdop een stilliggenden dop raakt. Kamakanan, verteerd, bijv. door roest. .SLc makin (ook mangkin), meer wor- den; meer en meer (ook semakin); makin... ma- kin..., bijv. makin lama makin besar, hoe lan- ger hoe grooter. Jw maki, het uitschelden. £iU ma goeiig, zekere visch. Jf U> mag on, scheepshut, = koeroeng prahoe. jjLc mal , Arab., zie op Ci^u. JU) mala, afvallen door verdorring? tanah mala, pijpaarde. /A*lLc malas, lui, traag. £iU> mala ng, dwars, zie alang. Oentoeng malang , tegenspoed. Ook een soort van aal. &!U> maling , Jav. = pentjoeri. Pintoe maling (ook wel pintoe salah) een geheime deur. Jou mallgel (ook mahallgel). Het is vaak verbonden met astana en daarmee in beteeke- 128 <_Jlu ^U nis overeenkomende : troon ; vorstelijk verblijf; somB ook vorstelijke begraafplaats. uJuLc malap, flaauw brandend, van een y licht ; flaauw , leuterend , in zijn werk. JLc malam, nacht, beginnende te zes uur en dus tevens de voorafgaande avond; malam isnen, Zondag avond, Zondag op Maandagnacht; malam hart raja, de avond voor een feestdag; begint malam, op dit late uur. Samalam, van nacht, gepasseerde nacht; gisteren avond, ook: malam tadi. Samalam 2 an, den gansenen nacht over. Bërmalam, overnachten, een nacht over blijven staan. JUo maloe, beschaamd, verlegen; bërani maloe , takoet mati, de schande verkiezen boven den dood; eerbied, ontzag: menaroeh malam akan saorang; mëmbri maloe, beschaamd doen staan, schande aandoen. Mëmaloeï, ontzag hebben voor iemand. Yrg. isin. 1 <x!Lo malah, Jav. zelfs, ook. Zie ook het Aanhangsel. <£jUc mallli., veranderen, tot iets anders wor- den. Zie alih. JLo malei, pluim(?) van bloemen, juwee- len enz.; malei 2 , zekere plant, die tegen zuchtige zwellingen gebruikt wordt; boewah malei 2 , zekere vrucht, die men met zout eet. Vrg. këmalei. In het Skr. is mala, snoer, krans in het Tam. malei , berg. *U> mam, eten, tegen kinderen gebruikt: maskoe hendak mam? j*Lc mam ar, gewond, gekwetst? i^oUo mamang ; matanja mamang , het draaide hem voor de oogen. ^oLc maniak, oom; mamak bandahara noemt de Sultan zijn bandahara. éybo mamoem, Arab. zij aan wier hoofd een Iman staat. <o***Lc - marnoen 9 Arab. iemand wien men vertrouwen kan. <LoLc mamah, kaauwen; knagen. -*>L> mantel , ijlen, hardop droomen. ^U> mana , met of zonder di , waar ? Kamana, waarheen? dar i mana , vanwaar? en met of zonder bagei: mana, bageimana (ook wel manakan, dima- nakan, dimanakah, samana 2 , sabageimana) hoe? dart mana 2 , van alle kanten; mana 2 soeka toe- wan, waar U ook genoegen in heeft, wat U ook verlangt; mana sakoewasa hamba, zooveel als ik vermag; dimana toewanhamba taoe, wat weet U er van? manakah' katamoe , hoe kondt gij zeggen, dat? ook manatah, bijv. nt. bitjaramoe, waar is nu uw raad? welke, wat is uw raad? Manakala, bïlamana, wanneer. Orang mana, iemand van waar, wat voor landsman? nagëri manakah, welke stad? /wJU> manis, zoet, lief, innemend, bijv. moeloet, kata. Kajoe manis, kaneel; djari ma- nis, de ringvinger; hitam manis, zie hitam. Ma- nis 2 an, lekkernijen. >^oLc manoesija (Skr. manoesja) f mensch. aiLo manl , Arab. weigerend; verhinderen. £JU> maiioCBig; bërmanoeng, in gedachten verzonken. ^>Lo manoek, Jav. = boeroeng. r^iLc manlk 2 (Tam. mani, juweel) kleine glaskoralen van allerlei kleuren. Zie beramani. *£iLo manikam, Tam. robijn, karbonkel; edelsteen. JLo man au; rotan manau zekere roode rot- tingsoort. <3üU> manah, I (Skr. manas), hart, gemoed. Pemanah, oordeel, gevoelen. II. erfstuk, reliquie. jU> maoe, willen, ook van zaken: maoe ta- maoe, tegen wil en dank; maoelah akoe mëman- dang moeka harimau dari pada mëmandang moeka goeroekoe itoe, ik wilde liever het gelaat van een tijger aanzien, enz. Abd. ; maka datang Laksamana itoe handak akan hamba, maka ham- ba tijada maoe akan dija; maoe... maoe, hetzij... of. • jLo mawar, (Perz. maward, eig. rozewa- ter) roos; ajar mawar, rozewater. /a*jLc ma was, een Boort van aap, bij ons bekend onder den naam van o rang-o e tang. ëjU> maoeng, onaangenaam, walgelijk van smaak, bedwelmend van lucht; pahit maoeng, walgelijk bitter. ^Lc mawln, zie kawin. (JJtU) zie u^o. ^Lo maja (Skr. mdja), schijn, gezichtsbe- drog; schim. sdoU cr*~ 129 SiijLo maïdah^ Arab. tafel , aangerechte tafel. jjLc majoer, zie sajoer. ióLo majang, I. de in een scheede (keloe- pak) zittende bloemkorf der palmboomen ; de aar van grassen; majang teroerei, bijnaam van los- hangend, krullend haar. II. prahoe majang en phnajang , zie pajang. III. = atoer-, termajang = teratoer. In pan- tons, K. £j>U> majoeiig, een komediespel , waarin twee hoofdpersonen, op zijn Maleisen gekleed en zonder maske, en die steeds afkomstig zijn uit Trĕngganau, Patani, Kĕdah of Pèrak, majoeng en pajoeng geheeten, en waarvan de een tevens een clown, alan 2 , is, oude geschiedenissen voor- stellen. Waarschijnlijk afkomstig uit Siam, even als het manoera-sipel , w. m. z. fc>UoU) majapada, aarde, T. (Skr. maja- pcda, plaats des schijns. Yrg. padang maja). Waarschijnlijk verbastering van mertjapada. rfjLc majam , een goudgewicht van / io tail; zie ook matoe en emas. jtc maïn, het spelen; voor zijn genoegen, tot uitspanning of uit aardigheid (niet in ernst) iets doen of zich ergens mee bezighouden. Ber- maïn mata, elkaar oogjes geven; b. tangan, ook op de vingers spreken , van stommen. B er dj alan bermaïn 2 , voor zijn genoegen uit gaan , gaan wan- delen. Bermam 2 kan, voor den gek houden (ook main gila)', maïnkan angin, foppen, wat wijs maken. Permaïnan, spel waarmee men zich be- zig houdt, of dat men speelt, zoo als spel opeen muziekinstrument; wapenspel, wapendans; kunst- stuk enz. Orang permainan , iemand waar men zijn spel mee drijft, een onbeduidend mensch; ook een kunstenaar; orang maïn 2 , een nar, EH.; membatja permaïnan, voor zijn uitspanning lezen. L^Xxo moebarak, Arab. gezegend. Ci^.-* mëta; gadjah meta (Skr. matta), ook g. toenggal, eig. eon in den bronstijd alleen loo- pende en van daar een woedende, ontembare olifant , in tegenoverstelling van gadjak djinak. C>wc me toe, stilzwijgend, verlegen; termetoe, bermetG3. In sjairs. Ook moetoe. Het Eng. mute? i^Sj'J»* matrei, zegel, cachet. (j^Lo mëttk, zie këtok. jX*o matoe, (Tam. mattoe, maat, graad, verhouding), een graad van een tiendeélige schaal om goud te wegen, zoodat ĕmas sepoeloeh matoe , het fijnste goud, goud van 24 karaat, is. Het is gelijk ' I \y, majam, (C). Men vindt echter ook emas toedjoeh belas matoe, waar het met ons karaat te vergelijken is. tjX*> moetoe, (Tam., parel), retna moetoe manikam, juweelen, paarlen en robijnen; ook lovertjes, die op geborduurde kleeren en pantof- fels worden gehecht. ^.L^Lc mataharl, zie mata. JU» me tel, Tam. beddezak. ^Lo moetija, I. (Skr. moetja), parel. Aax* moetijara = moetija. Koelit m. en indoeng moetijara, paarlemoer. (JXc iiiatzal, Arab. gelijk, overeenkomstig; gelijkenis, fabel, spreuk. Masalnja, bij voorbeeld. JIaju mltzkal, Arab. gewicht. iX&lipw-c moedjahld, Arab. een krijgsman voor het geloof. ^J>y^o moe dj arab, Arab. beproefd, be- kwaam. ós^\«> madjad, Arab. roem, grootheid. ^wJ^vc madjëli s , Arab. vergadering, bij- eenkomst; vergaderzaal. /wJc>^c moedjëlis, Arab. schoon, weibe- sneden van gelaat. Ook mendjelis. fjj'x^x^ madjnoen, Arab. bezeten, krank- zinnig. £&.y^vc moedjamma'ah , Arab. vereenigd. f *v2a*> madjmoe', Arab. zamengesteld. <X:s\*o mëtjali; semetjah, zeker spel: vrg. oengap. tou) moetjah, Perz. wenkbraauw. <U»^ moehabbab, Arab. liefde, gene- genheid. +&.xs^c m o eb tas jam, Arab. ontzagwek- kend. U-;LiA^o mihrab, Arab. de naar Mekka gerichte nis in de moskeen. éj^^o moeharram , Arab. jiaam van de eer- ste maand van het Mohammedaansche jaar. 17 130 <Xaa>. ')/** ^J* X*ujj9«o mabroesali , Arab. (door God) beschermd. •£*£&*> mahsjar, Arab. vergaderplaats; jaumoe y lmahsjar , de laatste-oordeelsdag. &vX2ï\*> mahkamah , Arab. rechtbank. éjós2**> machdoem , Arab. eigenaar. (jj(jl^*o macbloek, Arab. schepsel. <>*> mad^ Arab. zeker schrijfteeken. J)«Xc madali, zeker muziekinstrument: een hoorn? _tX*> madah, Arab. lofrede; ber madah, spreken, zeggen (in sjairs). Xsw.ti.^0 madrasah , Arab. school, gewoonlijk aan een moskee verbonden. Het is verbasterd in mandarsah, w. m. z. £&*> medang, zekere boom met geel, licht en zacht hout, dat jeuking of branding op de huid veroorzaakt. Yan de stammen maakt men bootjes. Soorten zijn m. betoel, m. sira of sirei, w. paoeh, m. oA^o madzba , Arab. altaar; plaats waar een dier geslacht wordt. S&so moedzakir 9 Arab. prijzende, lovende. jS&sc madxkoer* Arab. bovengemeld. ^y^Sbó^o madzhab 9 Arab. windstreek; gods- dienstige secte. C^v&tV* moedzhab, Arab. verguld. •*o moer, Arab. myrrhe. ï)j* mfrat, Arab. spiegel. IL mëragei, een soort van vogel? t^'t* mërana, ongeneeslijk, langdurig, van een ziekte. JU moerad 9 Arab. doelwit, verlangen. *£L*> mërangoe , een soort van kleine trom. u-fli]^ mëranap, in de verte zichtbaar zijn, zoo als een schip dat ver in zee is. Gw. ranap ? (jyr* mërairan, zekere boom, die goed hout oplevert voor timmerhout en scheepsmasten; de bast wordt gebruikt voor dak- en wantbeklee- ding. Soorten zijn: m. batoe, m.boenga, m. lilih, m. soengoe (soenggoeh?). JbL« morabl, verlokken, verleiden. Gw. rahi? jW* mërbau, een soort van boom, die een zeer hard hout levert, intsia amboinensis. tjjj<< mërÜoek, tortelduif; verg. memberoek en merbah. &j}r* marboett, Arab. een soort van gees- telijken. Zie ook het Aanhangsel. J*jyo mërboelan, een soort van boom met zacht hout, alleen voor brandhout geschikt. fo,^o merbah, een soort van aangenamen zangvogel , ter grootte van een lijster. Vrg. merboek. CJ.w) mërta , zie serta. (J^ljyc mërtapal 9 een soort van boom. CL>*^ mëroet, zie këroet. &xij*c martabab , Arab. trap, graad, waar- digheid, betrekking. cXJyo moertad, Arab. een renegaat. {j--y^ mërtik, zie leertak. (Jj~o ifiiartcl 9 Port. martello, hamer, moker. jT* nialra ^ oewa * — mhitoewa, zie toewa. ij^y* moerdjan, Arab. bloedkoralen. Yrg. poewalam. S^-po mardja , Arab. terugkeer. —.-* moertja (Skr. mcërtjha), flaauw val- len, zijn bewustzijn verliezen. jlto-.^> mërtjapada, Skr. de wereld. ->-.^o mërtf oen 9 Jav. voetzoekers, klappers. *s*]*c mërtjoe, J. kruin van het hoofd; hoogste top van een berg; uitkijk, wachttoren. Xy*M>j [*&*j*d marbaba oemasbala, Arab. welkom! c *}£>■}« marhoem, Arab. wijlen, zaliger, eig. degeen van wien men zegt: rahimahoe Allah, Allah zij hem genadig! Ook: de overleden Sultan, bijv. Marhoem mangkat dikoewala Pahang, d. i. Abdoeldjalil Sjah III (die te K. P. overleden is). ^t>.^ mërdoe, zacht, liefelijk, van de stem. (Skr. mredoe, zacht). C£\&dj*c mardabika (Skr. rndrddhi- kdri? die het recht heeft over leven en dood van zijn slaven), vrij. Zoo de afleiding juist is, is Jav. pradika een afgeleid grondwoord. ïjsc inërang, stoppels, stroo. L _J£j-< mëroenggei, een soort van boom, ook keioer, moringa pterygosperma. CLjUyo mërapati, zie perapati. JJu mërpoenei, een soort van boom, die brandhout oplevert. ^r &ttUM*<0 131 {•ftyj* mërpoejan , een soort van hard hout. (jf< mërak, paauw; boenga m. een soort van roode bloem, caesalpinia pidcherrima\ m. gempa, zeker gouden iiaartooisel (tadjoek) van bruiden ; m. mengigal , een soort van gouden knoop- jes in den vorm van pronkende paauwen. d>~« moerka (Skr. mcèrhha?) toornig. Ife^X** luoerakkab, Arab. = bersoesoen. Zie rang kap II. Jok* mërkoeli , naam van een hoogen boom, die goed timmerhout geeft. vj^vjX^ mërkoenjit , zekere plant. &&j«o mërkala, Holl. merken? de lapjes, die de vademen aan een loodlijn aanwijzen. ^Sj*> in ar ga (Skr. warga), stam, distrikt. )J<*+£ r < marga-satoewa (Skr. mregasat- twa), wild gedierte. iiUL^o iu ë rilling., een soort van boom, die timmerhout oplevert. üx^cy^ m ë roe 111 Ito e lig , een soort van plant. Jb...< mëranti, een soort van boom, die zeer hard hout geeft, dipterocarpea sp. <*_5«-o mëroewap, opstijgen van stank, opwellen van water. Gw. oewap. X T *c marah, titel van hoofden, hetzelfde als orang-kaja. Xj*q mërah, vreugde, levendigheid, K. Waar- schijnlijk verkeerde lezing voor tj*»~*c. Zr* mërih, keel, strot, luchtpijp. jjAj.,0 mëriawan , een soort van boom. ^u~< marich, Arab. de planeet Mars. «iüt^c moerid, Arab. leerling. \j^&fr<< mëripat , Arabische <&.&*<. i^Sjy^o marika = orang; marika itoe, en ook marika alleen, wordt veelvuldig gebruikt voor het pers. voorn, van den derden persoon meervoud, zij, zijl'eden, en ook wel bij het passief, bijv. disoerat marika = disoerainja. .£jyc merikan , Amerikaaix3ch. *j~<> mari jam , kanon; boewah marijam, kanonskogel. ,i-o mar i jan, een soort van boom. »jj/c marijau, een mijn? ytefc marlnjo, Port. marinho, schout, inspecteur van policie. . .*y< mazmoer , Arab. psalm, godsdienstig gezang. ij^'O mas 9 zie emas. L^-o mësara , rantsoen; reiskosten ; belasting. JL»*o moesaflr, Arab. reiziger. <X$Lw*« masakat., Arab. aanzetten, dringen. JoL-v-c masaYl, Arab. meerv. van masalah, vraag. c^I^jUw^o moestadjab , Arab. aangenaam, verhoord; van een gebed. (Jjk2£ULw«* moestaiiil , Arab. absurd. g^\'x»+o moestalilk, Arab. waardig, rechthebbende. ..iwc mister, het Eng. Mister; ook voor mistar , w. m. z. S&X^r<> moest a id 9 Arab. = langkap. >jüUaw,* moestakim , Arab. een soort van benzoë. Jyl >^c mëstoeli « Arab. een soort van zeer grove stof: djoewal soetra, bli mëstoeli, spreekwoord. ; ^jCw^ niastika, bezoarsteew, steen in den kop van slangen (Skr. niastaka, kop). Ook golega. ttowjw* masdjid, Arab. moskee. iL^u***» mascharah, Arab. potsemaker; potsen, streken. ).***> misra, (Skr. misva, vermengd), naauw verbonden, intiem gelieerd; door het bloed heen, van een geneesmiddel, van effect. 'ijK^o masarrah , Arab. vrolijkheid, vreugde. -L*** mistar, Arab. liniaal; rechte lijn, regel. oX*»„-c mëskat, zie beslcat. r Jvaw^c miskoen 2 , zie bangkoedoe. Ji^ro maski, Port. masqué, hoewel', of- schoon. JkC^c miskin, Arab. arm ■■ papa. jLw*> moeslim, Arab., muselman; mous- seline. c r y*»* masoeh, zalf. j^vjuj^o mësihi, Arab. christelijk; tahoen m., christelijk jaar (of jaartelling); orang mesihi, protestant. ï.X/Lo moesjawarah, Arab. beraadsla- 132 {J^J^**^C J' £&* ging, overleg; moesjawaratkan = membitjarakan. (^jXu^o moesjtarl, Arab. de planeet Ju- piter. (jj**** masjrak, Arab. het Oosten. ^Sj^c moesjrlk, Arab. afgodendienaar. J^&A^o masj$roel, Arab. vervuld, inzon- derheid van zorg en angst; ingenomen met zich zelf; geoccupeerd zijn door iets, geen tijd hebben voor iets. k'k&so masjakkah, Arab. moeite, last. J^/Lo moesjkll, Arab. moeijehjk; lastig. j^Y^so masjhoer, Arab. alombekend, be- roemd. ïj$b&*> mocahirah, Arab. aanverwant- schap ; aanverwant. u-^U^2^o machaf, Arab. een boek; almas- hap , de Koran. .^uo mëclr, Arab. Egypte. ±Sr&<< mlcrl, Arab. uit Egypte. jdn^i*o moeciafi , Arab. kiezende ; moe^- tafa, verkozen. ^iLa^o maealla, Arab. bidkleed. <fcsd*a*i maclahah, Arab. = tipoe, daja. ïjJio matflarat, Arab. nadeel, schade. isMz*> moetala'ah, Arab. naauwkeurig bezien; lezen. ^Aloo moetlak, Arab. algemeen, generaal; ajar m., rein en tevens reinigend water, D. ö^s^a ma'ad, Arab. terugkeer. jls**> ma adz, Arab. toevlucht. l— jIs^s) ma af, Arab. vergeving. JiXszso ma boed, Arab. gediend. jU&so moe tablr, Arab. eerwaardig. j2>\&*>? binatang m., verscheurend? HA. Si^&^c ma djlzali, Arab. een wonder. ^»a£^ma dj oen, Arab. kneedsel; roti m., brood met obats vermengd. In het Mal. is madjoen ook de naam van een drank uit allerlei genees- middelen zamengesteld, die van tijd tot tijd, tot bevordering en instandhouding der gezondheid, door de Maleijers als een universeel middel ge- dronken wordt. ij&sisc ma' dan, mijn; hoop, bijv. goud. — .ijst* mi radj, Arab. trap; de hemelvaart van Mohammed. Ai^o ma rlfat, Arab. kennis, wetenschap, inz. de mystieke wetenschap der Soefi's. < — 9y^c ma'roef, Arab. het goede. Jij*»*) ml'sal = ma'soel; misalkan dirinja, abdiceren. (Jjjx^c ma *oel, Arab. afgezet, verwijderd. «tua&^o ma cijah, Arab. ongehoorzaamheid, rebellie. /< Wmoea/lam, groot, verheven; geëerd. J_jA&*> ma koel, rationeel. C^nIü^o ma lab, Arab. kribbe, voederbak. J^c moe alllm. Mal. malim, schoolmees- ter , mohammedaansch priester ; aan boord der schepen is het diegene, die met de koers van het schip belast is, loods, stuurman; zie djoevoe. (j^&^Q moe alak, Arab. hangen. fJ^c ma- loem, Arab. bekend. Ci^*oyA&<<> ma loemat, Arab. de weten- schappen. ^Li^o moe alla, Arab. verheven, subliem. j^s^o mi mar, Arab. een architect. jy*s**c ma moer, Arab. bebouwd, bewoond; overvloedig ergens zijn, van menschen, voedsel, geld, enz. -Aa^o ma 'na, Arab. zin, beteekenis. CjjM magrlb, Arab. het Westen; gebed bij zonsondergang. j^j-^o magroer, Arab. verwaand. ^jySi.^0 magloeb, Arab. overwonnen. /ukA« mangsa, voedsel van wilde dieren. j\S&< mcngkara (Skr. mdkdra) , het ster- rebeeld de Kreeft; hoedang m., een soort van groote garnalen, zoo groot als een kreeft (vrg. hoedang). P,l£&* mëngkaroeng = bingkaroeng. ^J^L^ mangkalel, zie halei-balei. Me- mangkalei , onafgedaan laten , van werk. ^jlCsLo irëngkawan = bengkatvan. ^cjA&U mëngkoeboeml , titel van den eeisten minister, overeenkomende met perdana- mantri. Gw. pengkoe. C^n&^o niangkat , zie angkat. .£&«) mangkar, slecht van hart; liman mangkar, een soort (?) van oranjeappelen. Xft^o ^u 133 XsL* moengkir, zie moenkir. £&*c mangkoer , een soort van vorstelij- ken zetel? maka radja Tjina poen kaloewarlah berbajang 2 roepanja kalïhatan didalam mangkoer katja, dan m. kat ja itoe didalam moeloet naga (waarschijnlijk hetzelfde als het volgende woord). JoLc moengkoer (ook moenggoer), een soort van kastje, doos of bak. fjis:* mëngkërang = bengkerang. Ij^ïsLo mëngkis (ook hiëkis), tartend uitdagen of uitroepen; gewoonlijk met volgend tjih. ^XiLc ma il g kok, kop, kom, kommetje, zoowel voor wasschen als voor drinken. Zie ook kembok. Boeivah mmbang se:nangkok, een soort van vrucht, die in water gelegd zeer uitdijt en dan met suiker en bldji selasth een zeer verfris- senden drank oplevert, dien de Maleijers kembang shnangkok, de Javanen en Chinezen tjaoe noe- men, K. Kan semangkok hier niet het Javaansche semangka, watermeloen, zijn? Memangkokan, een soort van plant. Zie ook het Aanhangsel op kedoe. JXiU mëngkal, halfrijp, van vruchten; bijna geel, van bladeren. j£sLo mëngkelan; terniéngkelan , zich verslikt hebben aan het eten. XiU mangkin = maltin, jdyCsisc mëngkoedoc = bengkoedoe. ë»£iLc mëngkoewang , zie bengkoewang. &£r*o mangkafr, hard, ongaar, van ge- kookte spijzen. Zie engkah. &£&.so mangkih, zie tongkah. dxa*) mangga (Skr. kdmangga), de mang- ga ; een bekende vruchtboom. Zie ook mampelam. -(.&.* moenggoer = moengkoer. jl&Lc manggala (Skr. manggala, geluk- kig, voorspoedig), aanvoerder. ..UwXsLc manggistan, demangistan, een bekende vrucht. D. zegt dat men die vrucht te Riouw manggis , te Trĕngganau manggoesta noemt. *s.sl*c minggo, Port. dom in go; hari ming- go, in plaats van het betere hari ahad. r ..Csuo manggiz, de wortelboom, rhizo- phora\ Eng. mangle. JiU> mangll, een soort van tuinvrucht. <LfSi.sc mongmong, in de hoftaal = kro~ mong, een der bekkens van de gamelan, dat ook wel voor omroepersbekken gebruikt wordt. r^/c, zie engah 2 . * yj,L^c mëngijau, mi aanwen. /iö^U^c moefabi^, Arab. een die de ge- breken van zijn naasten opspoort. ^.liu> moefarik. Arab. van elkaar gaan, het oneens worden. Xi'slo mafaiiah, Arab. praatziek. éWf&to maf hoem , Arab. verstaan. r\^c mak, zie emak. *U^ ma kam , Arab. residentie; graf. /ujfcXLo moekartdas, Arab. geheiligd. óyaSL<o mak^oed, Arab. voornemen, plan; verlangen, bedoeling, beteekenis. +\9.sc moekim , Arab. gevestigd, inwoner. <^X< maka, eig. een substantief met de beteekenis van oorzaak, reden, dat waar iets van daan komt (vrg. het Jav. pinongka), doch bijna niet anders gebruikt dan als conjunctie, die een voorgaanden zin zoo met een volgenden verbindt, dat het dezen als de reden van hetgeen er in den voorgaanden gezegd wordt, voorstelt. Ya:i daar ook, dat het dikwijls wordt weggelaten , om- dat namelijk dit redeverband reedt in de neven- stellende constructie ligt opgesloten, gelijk ook wij zeggen: dit is het, dat (welk dat in hei; Maleisen niet uitgedrukt wordt) enz , voor dit is de reden, waarom; bijv. adapoen maka akoe berkata ini, de reden nu dat ik dit zeg; tijada engkait memboexvang baka\ maka (de reden dat ik dit zeg is, dat... = want) bapamoe poen di- mikijanlah brani ; dari pada toeloes hatimoe ka- padanja, maka ija enz., reden waarom, d. i. daarom, zoo; tjih, koe sangka brani maka akoe naik, daarom (of ook: en toen, daarop); ka- mana engkau pergi , maka datang mari ini, dat gij hier komt; mana maHnang, tijada mari, waar is zij , dat zij niet hier komt; apa salah patik, maka toavankoe bertitah dimikijan, dat gij, Heer! zoo spreekt ; apakah dosanja , disoeroeh boeroeh , dat men gelast hem te dooden; boekan akoe ka- nak 2 , maka akoe takoet akan teriakmoe itoe, dat 134 U-^iCc jM ik bang zou zijn enz.; betapa prinja, maka, hoe was de toestand er van waardoor, hoe is het er mee gelegen, dat; inilah maka akoe doedoek menangis, dit is het, waarom (of dat) ik zit te weenen; zoo ook sebab maka, karĕna maka] djika dilepaskan , maka tijada dapat dikoembali- kan lagi, dan kan hij niet meer teruggebracht worden (waar die voorwaarde als reden gesteld wordt, dat, enz.); en zoo nu ook algemeener bij voorafgaande tijdsbepaling of mededeeling van iel3 dat geschiedde , als of daarin de reden van hetgeen daarop gobeurde, gelegen is: satelah ija datang , maka, toen; dihhatnja kak ir i dan ka- kanan, maka manoesija djoega, hij zag links en rechts en het waren niets dan menschen, die enz.; sakarang maka, tijada lama maka enz. Daardoor is maka eindelijk gaan beechouwd worden als eenvoudige conjunctie van verbinding en uit onwetendheid ook daar gebruikt , waar het volkomen onzin is. Ook , lette men op de soms plaats hebbende verwarring van maka en djika, die aan de Arabische spelling liggen kan. L^ü^c maktab , Arab. school. C-j>»xC^ maktoeb , Arab. geschreven. •CoHiakar, Arab. tour de force, ongeveer =s*7«V, *Xo moekrani , Arab. geëerd, ook bijnaam der maanden Sjaban en Rëdjab. <L<uCc makraniali, Arab. eer, roem, waar- digheid. 8j Xe makroeh 9 Arab. wat vermeden moet worden, ongepast is. /jw,Cc lllëkïs , zie mengkis. Cl^Cc makoeta (Skr. makceta}, kroon; vorst; liefkozingswoordje jegens vrouwen. 1 V -^ mëgat 9 I. titel van vorstelijke per- sonen; megat Trengganau. II. stilstaan, van een tol. Yrg. lenjak. &C< mëgah, aanzienlijk, verheven; aanzien; mĕmĕgahkan dirinja, zich verheffen. HobboeH dj ah ija itoe kasih akan kamĕgahan, d. i. begeerte naar aanzien en macht, MS. ^Jï^c malaka, I. (Skr. amalaka), naam van een boom, waarvan de vruchten gegeten wor- den, emblica officinalis. Boewah malaka, ook een soort van koekjes. II. naam der stad Malaka; doorgaans afge- leid van het vorige, doch wellicht ook is het SÏr. amalaka, land bij een berg. &&%* mal alkali , Arab. meervoud van malak, engel. *j%< mëlajoe, zie lajoe. ^^aLo niëlaboewi , een soort van plant. •Lo mcloer, een soort van jasmijn, waar- van een enkele en een dubbele soort, beide zeer welriekend. 9 ^j».»Lo mal Oen , Arab. vervloekt. kLo mëlang, een soort van bloem? JLaLc mëlapëngan , een soort van plant. Cjll&Lc malapëtaka , zie pataka. c LlALc en lLJSU nmlak, Arab. engel. L^JJu» malik, Arab. koning. i*lXl*> milik, Arab. eigendom. jj.^Lo mëlikoeraii, een soort van eet- bare vrucht. iULc malawati = baloeivarti. L-5^Lo moeloek, Ar.ib. meerv. van malik. ft^io inolham, Arab. geïnspireerd. Jw* moelija (Skr. möëlja, waarde), waar- dig, aanzienlijk; luisterrijk, prachtig; orang moe- lija staat tegenover orang hina. Kamoelijadn, luister; eerbewijs jegens een aanzienlijke. Ph- moelijaan, dat wat iemand als teeken van aange- boren grootheid aan zich heeft. JiAsc, zie (C^-*- tjlyü.^ moelijawan , iemand van waar- digheid. &ULc malelah, ook ben m., staal. Ooklela? +< mam 9 het Eng. Ma'm, mevrouw. ^ly^ mamaï, ijlen, wartaal spreken, C. JU v ^c mambalati 9 zie balau. q^Ijst^o mambatjang (ook batjang),, ze- kere mangga-soort, paarden-mangga , mangifera foetida. ^Vvc mambëroek, de kroonduif, vrg. merboek. Ó-V* mambang, een soort van geesten; mambang koening , de gele gloed des hemels bij het ondergaar der zon. Yrg. moebang. jj^^c mamlboe = bamboes. Mal. boeloeh. ^«\^c C_5tVU 135 c^A^ mamdoed, Arab. uitgestrekt. C^iv* «nampat . I. druk, bijv. van de lucht. II. een soort van geneesmiddel. Ji\iv< mampcdal = hampedal. r j&r<> mampirs, zeer gelijkend. flw. ham- pir. Zie ook het Aanhangsel. {jt*&x*o mampoes , plat voor maii, sterven; ook mati mampoes (voor mamhoes, gw. hamboes), de plaat poetsen P) ,^V mimpis == mipis. ^julA^o mampcla§, zie hampelas. Ak^o mampëlam , zie hampelam. lü^c mampëlei 9 bruid of bruidegom (Tam. mappüei). l jVo mlmpi, droom. -x^.^0 moemkin , Arab. mogelijk, in staat. iSiï^yc inamlakah , Arab. koningrijk; macht; grootheid. i\x v *> miamanda • in deftigen stijl = mamak. .SyX^so mamanockan , een soort van plant, panax cochleatum, C. ^jyXX^^o mamaniran , een soort van plant, aeschynomene pumila\ m. poetih, portulaca qim- drifida (bij D. phyllanthus: zie op ambin). ( ^c man, een Eng. Ind. gewicht van 25 tot ruim 82 Eng. ponden. AsJXc moenadjali, Arab. in het geheim met iemand handelen of spreken. i,LLc man ar all, Arab. minaret. £J>\Xo moenafik, Arab. hypocriet, atheist. ijVasc manan, Arab. weldadig. .x\*c manbar, Arab. de preekstoel in de moskee. C^sX< minta, zie pinta. jyüu mëntëra, tooverformule. ^jXXk, mëittëri (Skr. mantrï), raadsheer; titeï van sommige hooge ambtenaren; koningin in het schaakspel. ujuu mëntoewa, zie toewa. 2fJX< mëntah, raauw, onrijp. tiJX* moeiitah, misselijk; het braken; braaksel: obat moentah, braakmiddel. ^Jojj^ manteiga, Port. boter. Boenga in., een soort van groote gele kelkbloem. Zie ook minjah. -^xu^o mant lm oen, zie timoen ^Ju mandja, I. gehecht zijn aan, gaarne bij iemand zijn; kapada bandakoe itoelah akoe sangat n\andja bolih doedoek bertjakap dan ber- main; ,anak laki 2 nja terlaloe mandja kapadakoe. II. een soort van noot, overeenkomende met de notenmuskaat en in de geneeskunde gebruikt. Soorten zijn: mandja lawei, m. kant, m. keling. ï\^\X^o mandjah, Arab. vlucht; weggaan. ^£l^\lo Riëndjangan, Jav. = Mal. roesa. j?>\Xo mand j oer» vergiftig; scherp; wel- sprekend, C. Zie ook het Aanhangsel. g^v.Lo mandjoeng, groote fakkel, bij de Orang-laut. Mĕmandjoeng , met zulk een fakkel visch vaagen. Zie soeloeh. JU^u^o mandjapada, de aarde; waar- schijnlijk verbastering van martjapada. ^s\Xo mëiidjak; samendjak, sedert. /vd^-Lc mëndjëlls — madjelis. .A^\X^o mëiidjaleiia , van verre zichtbaar? +^\Xo moenadjim , Arab. astronoom. £p^x< mandjoengan, een soort van vaartuig. &su*o mantjoeng., krom, gebogen, van de neus, haviksneus; zulk eeji neus wordt voor voornaam gehouden. Zie ook het Aanhangsel. &2>\Xo moentjoeng, vooruitstekende snoet van een dier; ook van e£n zwaardvisch: batoe berhoedjoeng tadjam superti moentjoeng ikan to- daky HA. Roemah bepermoentjoengan (of bĕper- mantjoengan) , een huis met een bijgebouw, een vleugel. ^^Lo mëntjak, zie pent jak. <_i1c}Ju> mëndapa, hetzelfde als 't Jav. pendapa = balei. (Skr. manddpa). A)&x*c mandala = bandala. .AXo mandoer , Port. opziener, mand oor. ,«yLo me il de ra , I. langzaam en loom, in zijn bewegingen. (Skr. manddra). II. naam een er soort van dajangs, d. i. hofjuffers. lkhj&\*) Mëndëras, is Madras. &mj&**> mandarsah (het Arab. madra- sah), kleine bidplaats. Men zegt ook bandarsah. L-3&X* mëndap, bezinken; m. hahwa > kof - fijdik. Gw. endap. 136 qj&Uo Xl> r (JSx< mindak; mindaki, rijzen , een berg beklimmen, HA. Q6x< mondok; parang mondok, korte, breede parang: tikoes m., mol of rat. .)Ax« man do el 9 onvruchtbaar, kinderloos. viUIjJ** mandalika, I. een soort van broodboom, artocarpus rigida. II. mandalikl en mandalikoe, titel van mindere hoofden. rftXLo mëndam, Jav. = Mal. maboek. é SX< moendam , groote metalen wasehkom. jóXo moendoe, een soort van boom met vruchten als onze appelen. ^SX* mandl, I. zich baden (van vorsten zegt men siram). Mandi tijan, feest gevierd in de helft der zwangerschap. Tenggara mandi, zie tenggara. Poetri mandi, een soort van koekjes. II. giftig, venijnig, Jav. hjtXX* mandeira = bandeïra. tjjiXLc mandira 9 een soort van boom, fl- ens Rumphii. \ mm £.j&Xo iiiendlka, vloek of zegen van een met bovennatuurlijke krachten begaafden per- soon of zaak. -GjJie mënflfkel = këmendikei. jX* mënlr; 'nasi menir = nasi oelam. Doch zie ook het Aanhangsel. Ju-c mënoer, zie tjëmpaka. .JjXö manzil; Arab. aanlegplaats, rustplaats. /4*wXc moen§ang , zie moesang. ^mJu moensjl 9 Arab. artinja goeroe ataa pengadjar dalam bahasa 2 , HA. JiLc mënang, Arab. overwinnen. Kamë- nangan, ook teekens der overwinning. kXo mënoeng; termenoeng, peinzend staan te staren, in gepeins verzonken zijn. Zie tenoeng en remeng. \ AaAXc manafa ah, Arab. nut, voordeel. i^^ftJU mënip, vonk; menip api, vuurvonk. Zie kelip. jCLc moenklr, Arab. niet van willen we- ten, verloochenen , verwerpen; slecht, tegenover- gesteld aan ma J roef; afvallig worden; weigeren van een geweer; beletten. yuüusmënantoe, schoonzoon, schoondochter. jy**° manora 9 een soor * van tooneelver- tooning, afkomstig uit Siam. Zie majoeng. In het Siameesch beteekent manóra tooneelvertooning. -Xo mani, zaadvocht. Laa^o manira , Jav. = patik. Mal. 5<.aXo men inga, een soort van plant. , i > IxLc mënfjaga == bënijaga. .a^ men jan = kemenjan. ,)y^c moewara , een bewoonde plaats bij de monding een er rivier. iftil^o iiioewafaka^i/ Arab. vereeniging, verbond; beraadslagi^; harmonie, vriendschap; overeenstemmen, eensgezind zijn; moepakatkan , verzoenen. &*•* moebang,!. rondgaan, om iets heengaan. II. ookmoembang, een zeer jonge kokosnoot? Ci^o maut , Arab. de dood; het bestemde uur van den dood: beloem maut, beloem mati, SM. vijyo moe wat, het inhouden, geladen zijn met , bevatten ; zoo of zooveel houden , van een inhoud. Ci^o mota; kain mota, zeildoek. Ot^ moetoe, = metoe. &yo moeting, vlek ; vuile plek. ^Vo moet ah = moentah. j^yo moedjoer, recht uit; gelukkig in het spel. Zie oendjoer. d*2-L*> maudjoed, Arab. wat gevonden wordt, wat er ia; tegenwoordig, bestaande. Jfc/c moeda, I. jong; onrijp; licht van kleur. Bij woorden die een graad van bloedver- wantschap aanduiden, zegt men gewoonlijk oeda. Radja-moeda , onderkoning; panglima moeda, on- derbevelhebber. Yrg. toewa. II. (Skr. möedha), onnoozel, onervaren. » ♦ dyc modar , stikken : mati modar. Zie lëmas. (jA±*o moedik, zie oedik. tj^yc modal, kapitaal, handelkapitaal. Samodal, compagnon. }£y< moedoe, sober, matig, M. sJyo moedah, gemakkelijk te doen. Me- moedahkan, licht tellen, geringachten. Moedah 2 - an, een gemakkelijke zaak; kalau dëngan moe- dah 2 an , indien het schikt ; in gebeden , met vol- gend kalau 2 of barang, och of! Bermoedah 2 an , Ör° V 137 gemakkelijken omgang hebben, gemakkelijk in den omgang zijn. P>*<< moerang (Port. murrdo), lont voor een kanon. jyo moza, Arab. pisang. £jy*o moerlng, zie tjoering. Pjyo moeroeng, droefgeestig, neerslach- tig, treurig. • u-5i^ «toeroep , hoogrood, vuurrood. éjyo moeram , dof, van glans ontbloot, van het aangezicht; niet opgeruimd, verdrietig. **yo moerah , goedgeefsch , mild ; goedkoop. {.$]}*> moert , I. moiré -stof. II. Perz. kleine fluit. i*S)yo moerei, een soort van vogel met rechten bek en wit en zwart gevlekt. SUV moezah, Perz. scheenbeenplaten. £>»y<* moesang (ook moensang) , een soort van klein roofdier; m. djebat, civetkat; m. akar = tenggaloeng , paradoxurus musanga. tvuyo moe sim (het Arab. maushn, de vaste tijd voor iets, bijv. waarop de pelgrims te Mekka komen), moes on, jaargetijde; tijd van iets, bijv. van het rijp zijn van vruchten; satoe moesim angin lamanja, zes maanden dat de wind uit dezelfde streek waait; moesim panas, beter m. kemarau, de drooge moeson. &Mh*c moesoeh, vijand, landsvijand, ter- wijl seteroe is persoonlijke vijand; moesoeh-ma- sak, allerlei vijanden. vji^c**» moengoet, waggelen. uya moewak, fazant. V^J^c moeka, gelaat, aangezicht; dimoeka, en face, vóór; moeka ajar, m. boemi, de opper- vlakte van het water, van de aarde; moeka bantalj de platte zij van een rolkussen; moeka djalan, punt van uitgang van een weg; moeka soerat (of alleen moeka), bladzijde; moeka tebal, een onbe- schaamd gelaat, dat van blikken noch blozen weet; memboewat moeka kapada orang, een vrien- delijk gezicht zetten tegen de menschen, HA.; moeka 2 of dengan m. 2 , om uiterlijk vertoon. Me- njamoekakan, tegenoverelkander confronteeren. <»}.* moekah, overspel; vrjjer van een getrouwde vrouw. rL_r*xo moegaz en samoega?, moge, bij wenschen of bevelen. 6&yo mogah, een soort van stof. Ayo moe wal, misselijk; walgen van iets. ^jyo moela, oorsprong, be^in; oorzaak, reden; dari awal moela, dari moela 2 pertama, van het eerste, allereerste begin; dari' ketjïl moela, dari pada moelanja ketjïl of dari pada samoela ketjünja, van jongs af aan; dengan tija- da moela karenanja, zonder oorzaak of reden ; moela pertama , zeer jong, in sj airs. Moela 2 , eerst ; voor het allereerst. Bermoela 2 , voor het eerst; de eerste iets doen. Sabermoela, om nu weer te spreken van, nu. Samoela, als vroeger, als in den beginne. Memoelaï, iets beginnen. Liï^o maulana, Arab. onze Heer. U>i|« moeloet, mond, van menschen en dieren; moeloet pandjang , langtong; m. manis, overredend; pindjam moeloet, zich van een voor- spraak voorzien; moeloet tong, het sponggat van een vat. Samoeloet, een mondvol; boewak moe- loet: adinda kelak mendjadi tjolit-gamit dan boe- wah moeloet orang, het praatje van de men- schen. Jj-^o moeloer, uitrekken, langer worden, van touw. Ghv. oeloer. fj»}(j*o moelas, zie poelas. U*Ayo mol is, wit, bijv. bord, doek. Wel- licht wit en fijn tevens? tjjyo molik, lief: boedak samolik itoe , zulk een lief kind, nageri jang molik, een lieve stad. J^ maulaija, mijn Heer! (J»"cj"c moemal, een soort van neteldoek. -*yc moemin, geloovig; emiroeHmoemi- nina, Opperhoofd der geloovigen, de titel der Kaliefen. .£>».< moehoen, zie poehoen. ^yc moe wei, rijzen, van deeg, uitdijen, van rijst, erwten en boonen enz., bij het koken. êüyo mojang, overgrootvader, soms bet- overgrootvader. Ninik mojang, groot- en over- grootvader; voorouders en ook voorouder; ook bij wijze van beschimping. Vrg. ook pojang. l^c maha , Skr. groot , alleen in zamenstel- 18 138 JY* uiU lingen: maharadja, grootvorst, mahabangsawan y hoogedel; mahabesar, zeer groot; mahakeras, zeer sterk; mahamoelija, hoogstaanzienlijk , Ex- cellentie; maharesiy voornaam heilige; mahamantri, groot-mantri; jang mahatinggi, de Allerhoogste. j4f* mahar , Arab. de huwelijksportie der vrouw. XjY* mohrah, Perz. steen; sjahi mohrah, en ook zonder sjahi, koning der steen en, be- zoarsteen. U^o mahal, (verbasterd uit het Skr. ma- harga, groot van prijs), duur, hoog in prijs; moegelijk voor geld te krijgen of te vinden, zeldzaam. j^e mahlr, Perz. de maan. Jax« mltar, mikken, het geschut richten (het Arab. misiar). V£^nJU> malt, Arab. een lijk. ^Aro medja, hetz. als mesa. r^»x« mldjoe 2 , linzen, moeskruiden. ^JtXx* medan, plein, openbare plaats. ULVu meroet, hetz. als eroet, w. m. z. c*x« mlrlng, hellen, overhellen. Gw. ir ing. 