Reis door Noord Amerika
Ik zal bier van in *t vervolg nader fpreken (*). De Dtttura Str»* 1 2 m9' (*) De geleeide Dr. Wallerjus, in zyne Maerali^. $. 8. in de aanteken rüüg op het woord Humus eomimtnii atra, zegt, dat Kimmigen van mening y Google 6i P E N S Y L V A N I E. monium wad omtrent alle de dorpen in overvloed. Hy wordt groter naar dat de gronden zyn. In ene vette aarde komt hy tot agt of tien voe- zyn, dat de mulle tuinaarde van, onzen aardkloot by trappen vergroot wordt door het jaarlykfch rotten der planten, byzonderiyk op zulke plaatfen die fe- dert den Zondvloed oj^bouwd ^el^en hebben , en dat dtis in honderd jnnr een halve duim van tuinaarde -wierd voortgebragt. Dog hy merkt te gelyk aan, dat deze waarneming niet jiiift is, dewyl die aarde gemeenlyk niet dieper is dan een voet, en 'er (edert den Zondvloed meer dan 24,00. jaren voorby zyn, ja zelft, volgens de .ïydrekening der H. Schrift, meer dan 4000. jartn. .fiehalven dat merkt hy aan, dat de mulle aarde altyd hoe langer hoe gepakter wordt waar zy bedekt legt voor fneeuw en regen; en waar zy bloot legt voor 'den regen wordt zy naar lager pjxatfen gevoerd , en gevolglyk wad zy aan "of neemt zy af naar de gelegenheid der plaacfen. Nog meer. De gewaflen komen het beft voort daar deze aarde gevonden worde. Maat , dewyl 'er ge- waOeo over den gehelen aardbodem geweeft zyn reeds fedcrt <den Zondvloed', moeten zy overal ene mulle aarde gehad hebben om in te groeyen. Gevoige- lyk is het zeer waarfchynlyk dat 'er zulk ene mnllt aarde geweeft moet zyii van den eerften oorfprong van den aardkloot af. Daar zyn oog andere, re- denen die my doen twjfelen aan het toenemen van deze vrugtbarc aarde. ■ In Rusland aa.n deze zyde der ^Ti/ga , leggen hoge en ruim iiitgefïrekte vlak- tens , welken genoegzaam van den Zondvloed af onbebouwd gelegen heb- ben. Want wy weten uit de GefchiedenifTen dat de Scythen , de Sjrma- tm, de 'Hunnen en de Mogoh, na malkandereu , in 't bezit van die landen fcw'eed zyn , welken allen -wandelende volken geweeft zyn , die genen at- erbouw oeffenden. Het land is lèdart onheuglyke tyden zonder hout ge- weeft, en 'er kan ook geen hout wal&n , om dat de zwervende Inwoon- dere alle vooqaren het *oge gras in brand fteken , het welk ik in 't laatft van Mai gevonden heb dat tot myn middel reikte. Nu , deze grote woelle landen zag ik overal bedekt met ten minften twee voet tuinaarde , ja , op fommige ptaatfen viei voet. Dan, volgens de voorgaande rekening van enen halven duim ieder honderd jaar, zou dit, in 't eeriic geval als 'er twee voet mulle aarde wa&,48Qo. jaar, en in 't twede als 'er vier voet was, pdöo. jaar geven,. Hieruit blykt dat deze veronderfltlling van den- aanwas der mulle vette aarde op genen goeden gtond fteunt. De fcheikundige ontbinding der Slanten wyfl aan, dat zy beftaan uit water, aarde , een zuur en een nlka- fch zout , Olie, en een ontvlambaar be^fel , onafhangclyk van ^e olié. Deze llo^n moeten ieder jaar in de nieuwe planten indringen , om hare zelt* ftandighekl uittemaken, en worden, als ware het, tot meuwe planten hep- lchapenj.na dat ze vry geraakt ^yn van *t lichaam der plant van het voop- gaande jaar, 't zy door verrotting, 't zy door het verbranden derzeiver. De vette mulle aarde, fcheikundig onderzo;^, heeft dezelve cigcnfchappen. Een ■zuur zout en een brandbaar beginfel zyn overvloedig in de lugt^ en kuniicn , dus gemakkelyk aan de mulle aarde teruggegeven worden , en dus in de nieit» we planten komen. Htt water komt iiisgelyhs van den regen en de (iieemv uit den dampkring; alkalifche en- olfagt^e deelcjes, of een foon van zeep, alleen ontbreken *er nog aan? welken, wanneer zy, gevoegd by de voorgaan- den, aan ene muUe aarde worden medegedeeld, ene zeer goede tuiii:iarde zullen voonbrengen. Nu, deze beginfds worden voortgebragt uit verrotnn? yGoogle PENSYLVANIE. 174?- «? •eii, msar in ene magere zal hy pas zes duim ho(^ -worden; ' De Da^ ^ tura nevens de Amerikaanfcbe Nagdchaduw waft hier op die plaat- &n digc by de mtnen, de huizen, en de wegen, vraar in Z-wedtnå& Branåietels en de Ganzevoet groeyen , welke Europifcbe gewaflèn zdd- stam in jimttika zyn. Maar de batura en de Nagtfchaduw zyn hier het grootfle onbrnl , y^xx de welken men gècn nut ter wereld weet te crekken. Hier en daar zag men een veld met rapen bezakl. Op het midden Rnpcii. Tan den grotoi weg wJerd ik ene dode zwarte flang gewaar, die viervoet en zes £im lang, en asderhalven dutm dik was. - Zy behoorde tot het geflagt der Adders. 'sAvoNDS laat verfcheen 'er een kring om de Maan. Het volk voor- Kring fpelde 'er ftorra of regen , (£ wel beiden te gelyk , uit. Hoe Jdeinder de ^ ''"^ Jü-ing is des te eer verwagt men flegt weder. Dog niets van dit alles ^"" volgde 'er op; maar de kring had koude vporfpeld. Ik zag dien dag op de Elzebomen in menigte d& Ciermts alm op- de Cbermts takken zitten, wdken daar door geheel wit^ ea op en^n aflhmd g^e- "Jni. heel befchimtBeld fchenen. Ik. vervolgde den 4. Oftofaer rayne reis- in den vroegen morgen , en De het land bleef 'er nog al even eens uitzien. Het vras een gedurige keten ^3""*" van tamelyk hoge bergen, ligt van alle zyden te beklimmen, en van °''"^' dalen luflchen dezeiven. De grond beftond uit ene fleenkleurige tuin- aarde, die met klei vermengd was, en hier en daar kleine keizclfcemjes. bevanede. Ik reed fomtyds door bolTchen van allerlei foorte» van houc^ en- fomtyds- tullchcn kleine velden door, daar men het houc vernield had, en die nu tot koocnaltkers of weiden dienden. De Landhuizen ftoiv den op bun zelven, fomtyds digt by de wegen, fomtyds 'er wat van daan, zynde dan mffchen dezeiven en den w^ koomvelden of wei- den. Sommige buizen waren van Heen,, twee vecdiepingea hoog, r j ^ . en ef verbranding van groeibare of dieriyke zeIËQandigheden , en- zyn de-g» lê bevorderaars der groeying, Maw de grote vraag is, van waar deze voor de grocying zo noudzakely* ke beginltls oorfpronglyk gekomcii- zyii. Te zeggen , dat zy van verrotte planten gekomen zyn , is ne zelve vraag op nieuws te doeui Daar is dan niets op, dan te (lellen dat zy ooriproiigryk van den groten Schepper van het Heelal zyn voongebragt , en met die 'eigeiifcliappen voorzien , welken hen bekwaam rakken om door verfchiUende mengingen nieuwe lichamen voort ie brengen. En wanneer zy door de vogtigheid in de zaden der planten- worden ingebragr, ontzwagtelsn zy de zaadtjes, en brengen een nieuw we- zen voort, bekwaam om de dieriyke fcüeppiiig te voeden. T isklaar, dat de Heer Kalh zag op de gemelde nieiung van het toenemen der niuilc tuinaarde ; en dit gaf my gelegenheid om deze grote vraag , waarvan de Landbouw , de nuttigCh: 0cr Konden ,.zo zeer afhangt] eens voortefleUcn.. Fv yGoogle TO .' P E N S Y L V A N I ^. , en gsåekt mec witte cederplanken. De meellen- waren ^ter va hout, en de fcheuren gevuld met klei. De fchoorftenen hadden ner- gens klappen, waarvan men hier niet weet. De ovens waren gemeenlyk op enigen aflland van de huizen gemetfeld, en waren fomtyds overdekt, fomtyds niet. De velden ftonden ten dele met Boekweit, die nc^ niet getnaid was, ten dele met Mais, ten dele met Weit, dJe eeift gezdd was , en ten dele lagen zy braak. De Wyngaarden klommen tot op de toppen van verfcheidene bomen, en hingen 'er aan beide zydenaf. An- deren waren bedekt van den vyfbladigen klimop , f*) die ook zeer hoog opklom. De Smilax laurifelta wis altyd by den klimop, en wond zig. met denzelven te gelyk om de bomen. De bladen van den klimop wa- ren ten dezen tyde meeft roodagtig, dog die van den Wyngaard waren nog groen. De bomen die met deze gewaflèn omwonden waren ver- toonden ^ van verre even gelyk die waarom by ons de Hop waft. Wal- noot- en ^ftanjebomen kwamen overal voor, en waren vol van vrugten. De Ptrjimoa was ook menigvuldig langs de wegen en in de boiTctien. Zyne vnigKn, nog niet bevroren zynde, waren nog nieteetbaar, dc^zy waren overvloedig. Op eenigen aflland van ffilmitigtom trok ik over ene brug, die over een klein riviertje legt, het welk zig noordwaards in de Diiüwsrt don. Voor eiken perfdoQ en zyn paard betaah men hier twee penee. Ik kwam tegens den middag te fViimtngton^isn. jfit. WiLMiNGTON is een klein Steedqe omnem dertig £»^.mylenzuidweft mingfon. van Pbiladelpbia. Het wierd in 't jaar 1733. aangelegd. Een deel daarvan Haat op den grond van de Zweed fcbe Kerk, welke jaariyks daarvoor en^ inkomften trekt, waaruit de iSredikant zyn jaargeld heeft^ en het overige wordt tot iets anders hefteed. De huizen zyn van fleen, en zien 'er wel genoeg uit; dog zy ftaan niet digt by malkan- der. Tuflchen beiden zyn grote open vlekken. De Quakers hebben hier ene Vergadeipluts. De ZwttJfcbe Kerk, waarvan ftraks nader, 'flaat ene halve Eng. myl buicen de Stad. De Paflory is met de Kerk onder het zelve daC E^e kleine Rivier, genoemd CAr*/?*»»-*///, loopt voorhy de plaats, en valt drie myten l^r in de Dellaware. Men wil dat ze in ftaat is de zwanrfte fchepen' tot voor de Stad te biengen. Zy is by haren uitloop in ås Dellaivare het ondiepll, en nogthans heeft ze daar twee en enen halven vadem waters, hog hoger op is zy tot vier vadem diep. Dus kunnen de grootfte fchepen met hunne la- ding by den vloed voor de Stad komen. Voor fFHmington ziet men zeer duidelyk een groot deel der Deltaiuare en de fchepen die 'er op zeilen. Aan beide zyden van de Cbrijiiita-kill, vaa de fchans af tot haren ukloop m de Delkwart, l^gen lage weilanden, die ved hai f*) Hedera quinquefdia Linn. SilPI. y Google W I L Ml N G T O N. 1748. ^t Ikn opleveren. Dfi Stad dryfi enen soninerkelylwn handel, en zou groter wezen, indien Pbiladelpbia en NfmcafiU, twee Sleden die ou- der z>'n , haar van twee lonten niei zo na \varen. De Schans op de Cbriftina-ldll wierd dezen zomer eeril opge- worpen, op de tyding dat ås Franfcht en Spain} che Vrybuiters voor- nemens waren de Rivier optezeilen, en ene landing te ondernemen. Zy fhat op de zelve plaats waar å» Z-mden hunne Schans hadden. By 't opwerpen dezer verfterkii^ vond men een ftuk Zwesdfcbe 2il- vermunt. Men 'vereerde het itiy. Op de ene zyde ftonden de wi- penen van het huis van tyafa^ met het omfchrift, Odustina D. G. De. Re. Sue. en daarnevens het jaai^etal 1633. Op de onderfle zyde las men de woorden, Mometa Nova Regni Suec. Ten zel- ven tyde ontdekte, men ook ene menigte van oud yzereo huisraad. De Schans bdlaac uit een plankwerk inec enen aarden wal van bui- ten. Het kruidnwgaeyn is een Henen verwuU". - By het opweipen de- zer Schans waren de ^luAcrs^ wier b^nfek aUen kryg rfkeuren, even zo yverigaan 't weiv als de overigen. De vreesvanäguderc^n- blik aangecafi: te zten bad alle gemoederen m^nomen.. Velen van hun naaktet» zwarigheid hunne handen aan het werkte flasn, dog bevorder- den hei door geld ce fchieten, en bezot^den alles wat 'er no(% was. Den 5. Oftober was het myn voornemen de Dtllawart ovenefteken Vertrek^ en my naar Nevr Jir/ey te bleven, om dat gcweft te aen. Maar al- 20 'er geai vew was keade ik weer te rug naar Pbilsdtlpbia. Ik volg- de gedeeltelyk den grote» weg , en gedeekelyk dwaalde ik wat be- - zyden af , om des w beter bet land te leren, keonen , en waamemio-- gen te doen. Het Turk/eb fcoocn was op verfcheïden' plaatfen gezaid. Op fora- Mais. migen had men de flelen een wetei^ onder de aireu ai^tfnedai, ge- droeg en op (nialle óog h(^ ftapels get^,.om *9 winters coi voes voor het vee te dienen. Het widerfte gedeelte van den fteel bad otA. bladeren , maar dewyl die gcmeenlyk van zelven drogen, gebruikt men die niet , tnn dat 'er al de kr^ uit i& Dog bet bovenfte Ciydt men terwyl het nc^ groen is. De dalen tuflchen de bei^n hebben meeft allen beekjes , d(^ die Land*, ryn niet breed , . en w^ens en paarden ^den 'er gemakkelyk doca; douwe. - Het waar is zelden meer dan zes duim diep. De bladeren van de meefte bmnèn vraren nog volkomen groen, ge- Het loof. lyk die van den Eik , . óen Kaflanjeboom , de zwane Walnoten , de Hik{Hy,,dai Tulp-en Safla&asboom. De twee laatlle foonen vond men menigvuldig op de zyden van kleine bofchjes op de heuvelen, op de braaklanden , by de hagen en. op de wegen. De Perfimon had ook nog zya loof» fchoon fommigea het al kwyi waren. De bla- den. yGoogle 7* P E N S Y L V A NI E. d«i van de jfmmkaanfcèe Braam waren dians byna geheel rood ; hoewel zy op fommige ftniiken nog een levendig groen hadden. De Kornoelje had reeds ook a! een mengsel van bruine en bleke blade- ren. Het blad' van den Roden Ahorn was gantfch rood. Cbicbet- Ik Kttede myne reis voon tot Cbicbefter, een Vlek op de DelU' UT. ware., waar een Veer is. Hier worden alle jaren vericheiden kleine vaamiigen op den koop gedmmerd. Men laadt hier ook veel yzer ki , dat uit een yzerwerk komt vm. hoger o/p gelegen. £am»s. Kanoos zyn fchuiten uit een enfceld ftuk houts gemaakt , en wor- den het meed van de LanSiedm op -de DeUaware en kleine rivie- ren gebruikt. Ten dien einde holt men enen dikken ihm uit ; de Rode of Wttte Ceder, de Kaftaiqe , de Witte Eft eo de Tulpboom worden hier toe bet meeft genomen; oiaar den Witten eii Roden Ce- der houdt men voot het beft, om dat dat hout Kgt dryft en wri twin- tig jaren duun. Dog van dezen is de Rx>de Ceder nog de befte. Kanoos van Kaftanjenhout gemaakt duren ook vry laag. Dc^ die van den Witten Eik zyn nauwlyks langer dan zes jaar goedj en zinken te diep. De LiqiUäamiar (•') is zwaar genoeg , 4(^ niet goed om Kanoos te nmen , vermits hy 't water indrinkt. Die van Tulpebo- menfaoat gemaakt zj'n duren nauwlyks zo lang als die van- wit Eiken- hout. De grootte der Kanoos is verfcbillend volgem hec gebruik dat men 'er van wil maken. Zy kunnen zes menfchen. voeren , die even- wel heel ftil op den grcmd zitten moeten, ora nie: om te (laan. De Zweden in Penfyivanii en New Jerfiy hebben ge«n andere fchui- ten om mede naar Pbiiadeipbia te gaan, het welk zy gemeenlyk twee^ tnial 's weeks op de marktdagen doen, fchoon zy vericheiden' mylen van de Stad aRvonén,'-en fomtyds xware fiormen csinnoeten. Egter hoort men niet dat 'er zo veel ongelukken gebeuren, als men van zulk een vaartdg verwagten zou. Daar wordt veel vocffzigtigheid toe ver- eifcht om ze te regeren als het bard wait , want zy zyn fmal ,. rond van onderen zonder kiel, en flaan dus gemakkelyk om. Om die re- den waagt men het niet lang op de Deliaware te blyven als de wind wat ilerk opHeekt , maar zoekt het land. Tuin- ])e gemene Tuinkers (•) waft op vele plaatTen op de wegen naar ^'"^' Cbiehefier ,en komt, naar alle gcdagffin voort, uit de zaden die uit de tuinen hierom heen weg gevoerd worden. STaaiD. De Amerikaanfcbe Braam is hier in overvloed. Als men een land onbebouwd laat le^n, is deze plant ene van de eerften die opkomt; zelfe heb ik ze gråien op landen die alle jaren omgeploegd en bezaid wier» C*) Liquidamhar Styracifiui Linw. " Cl) iVa/ïarti«m borten/t. y Google ÏENSYLVANIE. i>48- 7^ «lerdeD. Waar zy eens geworteld Heeft , kan men ze niec Het tüc- Toeyen. Een ftmik fcbiet dikwyls vier vadem van den wotkI af langi de aaide voorts maakt «^ een nieuiVen wortel, zo' dat, als men enen ftroik uictrekt» men aan deszdfs bdde eindens wortels vindc Op eid- ge oude akkers, die lang verzuimd.^. Waren io vele ftruiken van dit foort, dat het zeer moeilyk en ^vaariyk was *er op te wandelen. De bellen worden g^eteii en zyn goed als ze ryp üyn. Men maakc *cr ook enen vtTn van , gelyk ik al gez^ bd>. Zy dienen tot niets anders. Des 6. Odober zagen wy veel van het CbtnapoJium antbelmtnO' \VonQ. eum op den groten weg .waflèn , ook op den oever der Rivier , maar krud. vooral op deze plaatfen in een tos zand. De Engtlfehe» noemden het JVerm-sAAd (*) of Jerufaïemeik. (f) Het ruikt onaangenaam. In Peit- fyhanit en Nrm Jerfty geeft men het zaad den kinderen tegens de wormen , en het is hiertoe uitmuntend. De plant waft dasr in *t wild. RoNOöM Chicbefier vindt men vele tuinen , die vol zyn van Appel- Boem- bomen , welker takken onder 't gewigt der vnigten buigen. De meea- Kaarden. 1» zyn wmterappeleo, en derhalven waren ze nog geheel zuur. Eli» Londboeve en boerdery beeft baren tuin. Zy waren tamelyk uitge- flrekt, en verTchaften den eigena:^ het gehele jaar door groten tHuêr- ftand in de hui^ouding. Ik was dikwyls verwcmderd over de fchran- dere behandeling der bwoonders van die Land. Zo dra hebben zj niet een ftuk grands gekoft, dat n(^ woeft legt, o? zy zorgen jon- je Appelbomen te hebben en een ruin te maken. Dan gaan zy aan bet bou'ff^ van een huis , en dan bearbeiden zy den grond «a dien te bezayen. Zy weten dat de bomen enige jaren van noden hebben Toor dat ze vi^ dRigen , en daarom i^teo zy die h« eerft. Ik zag flaby de huizen molens , radaren en andere werktuigen om de appetes te perfFen, om 'er verx'olgcns Cyder van te maken. Van Cbicbtjitr reisde ik voort naar PbiladeipbU. De Eiken wa- Wegvan ten de talrykfle van alle de bomen in de boflchen. Dog daar wven Cbicba- 'er verfcbeiden fowten van , allen verfchillende van de Eurefifcben, De S,-^V varkens liepen pu in grott troepen m de eikeboflchen , om de eikels t^rjo. te zoeken. Elk varken heeft een driekandg houten juk om den hals, om bet K belenen door de minen en beinii^;en te dringen. Dit is de reden dat men de heiningen zeer ligt en gernakkelyk om op ie ne- men maakt , zo dat 'er óok weinig hcMit toe nodig is. In de elke- ^»oflchen ziet men ene menigtt van Eekhoomj, ten dele op den grond lopentte , en ten dele van den men tak op den andoen Qa^o^nde. Om dezen ^d azen zy meell op de %&äs. K Beu- (•) fTsmJtti Ct) pTuJakm Qak. yGoogle 74; R e: N ff Y. L v A N i: E. ■: BsuKSN zag ik'zeer wdnig» dèg die 'er wazen zyn joHlde zriven Üs- as Eurefi/ebür. loeien. Jk weet niet enige sndere dan de Zwarte A£tr in Jmtriia ge^n » hebben. Zy waren zo zwart alskden en van twederiei foon, fommi< gen zeer klda, gelyk de ïletnfteo. by ods, en.anderen van degroonevan «nzegemene RoodbnüiKn. Ik bad tot nog toe gene hoogtens «itdelu ä& haar toe neften dienden, maar alleen 'er enigen zien Ic^n. In andem oorden van Jmerika héb Ik andere ioonén van Mieren gezien, gelyk ik op zyn* plaats zal aantekenen. •; Uagen. ItUr gonene Ligitfirum diende op vele j:hsdsn vow hagen om de- akkers en boomgaarden. Ook zag ik op deite reis *er gene 'anderen als vaii LiguJlnim, ft:hooQ men wel vn& dac de doornen d^ beter toe zyn. De L^jufh^mhagen worden zeet digt; dog by gebrek van docnuen ke* ten zy ds vaitens en h^ ander vee niet wel. En als "et éem ten. gat in is-, duurt het ene goede wyl eer doe weer toe is. Cbejlfr. ^ ^^ middag kwam ik door Cbefttr^ een kïeihvlek aanrdfe DeJU- ware^ in de welke daar ene kleine riner, die door het vlek heen loopt,, 1% uitftort. Ovtf deae was ene kleine t^i^. Dehulzen {banbieren dutr vailr<üd. De meeften xyn van (leen en twee verdietsingen hoc^, en^en ook van hout. Hier is ene kerti en ene marktplaiats. ..f . - Db Weit was hier al overat in den grond. Op fbmmige plaatfên was- ** Jty (d fchoon opgekomen, zynde reem vier weken gezaid gcweeft. De akkers li^en mecfl op zfnBngelftb zonder gruppen, maar met water- , VMen viw of zes voet van malkander* Op de akkers zag men grote ftompen van omgebouwen- bomen, een teken dat die land eerfi cuüangs. tot boawland getnoakt was. De wortels der b<ffien liepen hier medl langs doi grond , gaande niet £ep in. Dit had ik gdegenheid op verfcheiden plaatfên optemerken. Zelden vond ik enen wortel die bovert enen halven voet in döi grtMid gegaioi was, Tchoon de aarde hier zeer los was. ^jej^ Omtrent twee Eng. mylen van Chtfier reden wy ene Yzerhiit roor- by. Zy kwam twee Ixoeders toe. De oer wonit egter hier niet gegra- ven^ maar wd den^ ofveerdg mylen verder gelMflkett i geTmoltcn, ai «rvtdgens herwaafds gevoerd. Ete fcJaasbalgen waien meed van leder, en,zo wél als de hamer en de vourf^cs, ia veigelykii^ mee deonzen, vry klein. Alles ging. door middel van *t water. Het yzer werd hier tot (laven gefmeed. • Ik mericte op det» reis, en naderhand »g ik het zelve ^kwyls , dat 6e paarden veel v^ appelen houden. Zy verkozen ze ver boven het irilTche gras, als men ze in enen beojngaard, daar al^vatlen appelen I3- "gen <, lopen liet. Dog men hieldze hio. niet zeer ^cuftig. En bcbal- ven dat> die voedübl vïdt wat duur. yGoogle NEW JERSEY. 1748 " 75 Db Rooihïoemtge jtborn C*) is hiw ovwvloe^g, vooral in moeras- Ce- figc gronden. Uit zyn hout m^t men borden, fpinnewielen , roUen, boomte. voeten voor (loeien en ledikanten , en ander huis^. Met den baft verwt mert linnen en wol donkCT blauw. Ten dien einde kookt mra - dien in water, en doet wat koperroods,diergelykdehoede-en fchoen- makers gebruiken j in den ketd , voor dat 'er de ftof irt komt. Ook tnaabe men 'er enen goeden zwarten inkt vm. Als men'm 't woot^aax in den boom liakr, zo loopt 'er éen zoet fip uit, gelyk als uit onze Berkra. Die fap' gebruikt men hier niet, maar \x\K*naäs kookt men 'erfyroop en füiker uit. Mer vindt men ene verfch«deiAeid van dezen boom wef- ken men Aea Bentin Jborn noemt, (^') om dat zyn hout van bmnen gCi^ fpikkeld is. Men gebruikt het veel tot allerlei fchrynwerk , en men zoeks het geen *er van gemaakt h Ijoven al ander weik. Het wordt veel duur- der betaald dan het geen uit Walnoten rf wilde Kcrfebcanenhout (J) gemaakt is. Dog het koRbaarfts huisraad is het geen vm Bont Z-wart fi^alnotenbout gemaakt 'wordt, want dit is over 't algemeen zeldEam. De Bonte Ahorn wordt ook niet veel gCTMiden. Ook vindt men 'er wier buitenite gemaimeld is, dog het binnenfte niet. Om die reden hakt men diep in den boom, eer men hem laat vallen, ten ebde te ont-- dekken of hy van binnen wel geaderd is. Des avonds kwam ik te PbiladalfbU. Den volgetjden ogtend, R-cisnaar zynde den 7. Öftober, zettede ik de Deilawart in een fchuit over. 5'^ Hier was ik in. New Jersev. Men betaalt vier pence voor *t bver* '"J'y' varen van ieder peribon. Hét Land is hier geheel anders gdteld als in Penfylvanie. De Infekten en planten, welken ik dezen dag ont- dekte, denk ik in een ander werk te befchryvai. Mf.n zou miOchien denken dat op- enen zo mageren grwid als die Vniet- van Ne^ J'fffy is niets wailèn moeft. Evenwel (hmd 'er de Maïs baar- ongcmeeii wel. Wy zagen 'er gantlche velden van. De «arde waghåd. van dat foort waarin de Tabak byzonderiyk wel tiert, dog tmg zo vet nk:t. De ftelen" van de MaiS' waren gemeenlyk agt vMttm hoog. Zy waren vol van bladen. Men had de IV^ als naar gewoonte, op rycn h vierkante vakken geplant, zo dat *er ene apeiåag van vyf voet en zes duim tuflchen ieder kleine hoogte was, waan^ zy ftond, zo wel in de lengce als in de breedte. iJït élke -hoogte kwa- men dHe of vier ftelen te voorfcliyn. Men had ze lüer m^ niet tot voer van 't vee gelbeden. Elke fteel droeg tot vier airen toe, die ^ot en vol van koöm waren. Ndt had moi ndk «len zam^en K 2 grood (•) Acer rvlmim, (t) Curitd Mappk hy de Sngel/cbea. (O frunut Mrgtniana Likw. Sp. PI.. y Google 5iS NEW JERSEY. PENSYLVANIE. grood beter kutmen gebruiken. Op andere ptaaden was de aardé- AiOcben de Mm omgeploegd om Ro^;e te zaijen > zo dat, als hec Turkfeb koorn gemald is, de Ko^ op het veld fhan blyfi. Afper- Wv z^en veel Jfperfits in ene lollè aarde en op onbebouwde, lic^ zatidvelden wal^. Zy flonden ook veel tuflchen de ^åm, ea wsj- ren vol van beflèn. Dc^ ik kan niet zeg^ of de zadoi door den wind uit de naburige tuinen derwaards ^bragt waren. Maar dit is zeker» dat ik ze opaodeix plaatfcn in Amerika in het wld heb åen wailèn. Worm- Het ff^ermzaad is ook menigvuldig op de wegen,, op enen zan- tniid. digen pond, gelyk dien vlak over h« Veer van Pbiladelpbia. Ik heb gezegd dat men dit den kinderen tegens de wormen ingeeft. Die gefcl^dt aldus.. Men legt bet in brandewyn ,. neemt het 'er een uur daarna weet: uit, laat het drogen, en geeft het dan- de kinderen in met wat zoet gemaakt bier» of eenigea anderen drank. Sommigea. roemden de uitwerkii^ vaa dit middel zeer,, als dodende de wonnen^ Dog anderm waren vw oordeel dat zy *ec van venneerderden. Maar by ondervinding weet. ik dat bet zeer lieilzaam gewedl is. Porie- De Porfiïtin waft hier ia *t wild overWoedig» in de blote lugrige. Iciii; aarde tuflchen de Mais in. Zy krmpt daar langs den. grond, en tü- re (leien zyn vry dik en lappig, fchoon het kwalyk te begrypen was hoe zy in zo diwjg ene aaide haar voedfel kreeg. Men ziet ze ook. in nif»iigce- in dat zelve, fixirt van. «Me op andere plaatfen in dit Land waffin. SpflöB- De Bidens^ hipinnata^ (*) by- de Eng^lfchen 0) Spaanfch'e Netels Jcbe Ne- gedoemd, wafl hiep en daar, omtrent de landhuizen, op de wegen, by; ^' de tuinen, en langs de hagen. Zy bloeide ten dele nc^ v dog de mees»^ te planten waren haren hloeifem ^ kwyt. Als het zaed ryp is wordt het: zeer onaangenaam op zulke plaatfen te gaan daar zy Haat, vermits hec aan de kleren blyft zitten en (Üe zwan maakt, en het ismoeilykdie vlak- ken *eri uit te ^geik Elk zaadtJQ heeft drie dooms op zyn fpits, ea elke dotmi he^ ook vele kleioe on^bogene hoeken,, waardoor het aan de klederen kleeft.. lH.de boflchen, en langs de h^en kropen hier en daar en^ enkeldê kleine rode Mieren , ($} wier fprieten zo lang warea als hunne lichamen^ fbiladth' Te^ns dea«vond keeidtn wy weer naar PhiUdelpbia^ ptii, 0> de.kuft van f «y/Zt»*^* vindt men zeer veel fcbone O^^wj. Mea- begon nu ze te Pbiüdelpbia te koop te brengen» Zy worden gehou* den zo goed te zyn alsdö )Vmü Torkfcben.,. van de welken ik hierna by- coodorlyk fpreken zal. My fcheen bet egter/ dat de laatften groter ca lek-- S ) By TouRNEFORT. (f) Spaiåjcb Neiåltt. ■ /«mit» «h-a , im(«»iia UmgmVm ttrftrit, LlMt. Faun, f y Google PHILADELPHIA. 1748. tj lekkerder zyn. Men merkt aan , dat zy goed wordfen eegMS den tyd dat de hete koortfen beginnen t^tehouden. Daar reden menfchen metgant- fche karreo vol oefters langs de ftraten, fchreuwden Äe te koop, daar het anders hier iets zeldzaams is waren langs de deuren te koop te zien veileM dog te Lflw/*» is dit. gemeen. Men eet hier dea mees- ten tyd åt Oefters ep gloe^nde kolen gebraden, tot dat de fchel- pen eea weinig opengaan, en dan eet men den oeflev met wit tap- wenbrood met boter befmeerd. Voorheen brandde men kalk uit d« iyKlpen, dog thans heeft men ene betere ftof daanoe. Men wcea my enige huizen in de Stad die met fchelpfcalk gemetfeld waren. De muren hadden de eigenfchap van twee of drie dagen voor dat men jegenagtig weder krygt, vogdg te worden, zo dat *er tamelyk grote dr^pels aan hangen. Dus dienden zy voor Hygrometers. (•} Over liet Klve ongemak klaagden vele mrófchen die in huken gewoond badden met fchelpkalk gemetfeld.. Erwten woeden- 'er ia Pen/yhen/e niet «el gezaid, icbooip voot- Erwtem. heen, volgens- het geen enige bejaaide Zweden ons verhaalden, ie- der Boer een veld met erwten plegt te bebben. Even zo is het ook in New Jtrfe^ en het zuidelyke van- New Tork. Maar in het noor- der gedeelte vao New Tsrk , of omtrent jllbany , en in alle de gfe- declteiis van Kanaiaréis: åoor de Franfeben \xv/ooqå worden^ zait men 'er veel van , en zy flagen. <Higemcen wd. AUeen ie men door een-klefei' gekorven diertje in de eerllgenoemde Landfchappen genood- Wor- zaakt geworden, zo nuttig een gewas niet meer te kweken. Voor- Jjien "i heen was dit dierqe weinig bekend. Het paait in den zomer, om- ^ ^"^' nent den tyd van het bloeijen der erwten ,. en legt dan een eitje in Byna iedere kleüie erwb Als de erwten ryp zyn , zoude men van bui- Rti niet z^en (kt 'er wormen in. ziosn, dog men vindt ze als men de erwtni' doöcfiiydL De worm blyft den gehelen winter en een deel van de lente over. ta dé erwt ^s men hm. Isat begaan, ea eet al het binnenfte op, zo dat 'ér weinig meer dan de fchä overblyft; TeiL laadlen verandert de worm in een fchadagtig infekt , kruipt door een gat ^ dat hy zelf maakt, uit.de erwt, en vliegt weg, om naar nieuwe erwte- landen te zoeken, ten einde daar te paren en zyn geflagt vooncezetteni Dit fchaklyk eediene heeft, zig uit Penülvanie naar het Hoorden O**"" ^^ €% uit- 'P""g ^ ^ daarvant. (♦) GeTyk de Oefterfchelpen een dierlyk voonbrcngfe> wn de zee zyn , en Jcrzelvcr hatens vol van deelries van zeewater , vervliegt wel her nat, dog het zout blyft over. Als nu de fchelp verbrand en de kalk geblufcht wordt, ver- mengt zig het zout met den kalk , en hoe droog ook bet geen met zulken kalk, nmetfcid is wordt , trekken egter altyd de zoutdeelges de vogl^beid.dei JuQ!^ KD^ eo vesootz^eQ bet zwetca der muien». E». y Google 7« . P E N S Y L V A N I E. uifgebrdd; wani iVrai Tork^ waar het nu meugvuldig is, wierdV voor twanlf of vyftien jaren niet van geplaagd, en voordien, tyd teelde mai erwten in overvloed zonder ber minlle bekc Maar alkn^skens wierden deze kleine vyanden zo menigviildig, dot men van het zaijen van erwten TOoeft afzien. Men klaagde hierover op vele plaMfai. OeBoenn rond- era jiibany baddm thans het gmo^n du hunne erwten nog- vry wuea vnn dit Infekt , maar vrezen *eTa%dvoor, dewyl het teda* jaar nader aan die flreek komt. Ik weet niet (ƒ dit diertje In Europa voortkomen zoo; «n ik eou'det>' leen dat onze Zwetdfcbt wmters bet doden zouden^ hoe diep het ocdc In de erwt zitte. Maar in JVfW Terk is het dikwyls al zo koud, eo eg- ter vermeerden het daar iedo' jaar, en' naden aUcngskens hoe meer tiet Noorden. Ik was op hec puiv van en%en van dit m^edierte in Eurê' fa over te brengen zonder bet ce weien. C^ myn vertrek uit Amtrika nam ik enige erwten mede naar Europa in een pqxer, welkm 'er ge- heel füfch en groen uitzagen. Maar toen ik het papier dea i. Augus- tus 1751- te Stokbêlm opende, vond ik al de erwten bol, eij zag 'er de kc^cn der bifekten uitkyken. Soaim^cn kropen 'er al uit, dog ik Iiaalhe my om hen te beletten zig te vetipreideo. (*) Ik beken,. da£, toen ik ze bet eeiil zag, ik 'er meer van fchiikce dan indien ik enen ad- der gerien had, want ik belèfte op eens ai de icfaade weUie rayn liev« Vaderluid 'er van gehRd zuu hebben , mdien miar twee of drie van de- ze fchaddyke dierges ontkomen waren. De Dakometit^en van vcrfchej- den huisgednnen , ja zelÊ van gehele vcdken , zouden reden gehad heb- ben , niy te verwenfchen , als de ooizaak vin xo zwaar enen ramp.. Ik zond 'er roderiiand enigen, dog wel bewaard, ata den Qvaf Jz^si^ ea den Ridder Linnjeus , tegelyk met een bet^ van hunne febadelykjieid, De laatfte dier nvee Heren heeft 'er reeds ene befdvyviog van gf^fevei) In ene Akademifcfae Verhandeling, onder hem verdedig (t) Hynoenic ee daar den Brucbus van Noord Jmtriia. ($^ Het waa iets ponder? .Kngs (*) Ibie zorgvuldig ook de Heet Kalm ware om dit gedierte hetverTpieiden ^ beletten , verzeken ons egter de Heer Linnaus in zyn •S'^. Nat. dat de auiddyke delen van Europa alreeds *cr van beCnet zyn, Scopoli fpreekt '« van onder zyne Fn/etta Camiolica p. 63. en Geoffroy beeft 'er in zyne /n- Jeéts de Paris \'o\. i. p. 267. t. 4. t. 9. ene af beeldlij van greven. F. (t) Disf. de Noxa InfeEtorvm. Amoen. Acad. Vol. 3. p. 347. (S) Brvebut AnurUa fipimtrimalü. In zyn Syji. Nat. noemt hy hem "Btucbui Fiji , of de ErvotKomr \ en zegt dat de Cractda Quiscula of de Pur- fiedav) van Catesdv dit gedierte vernielt; en dat men nu bemerkt , hoe 011- voorzigtig het geweeft is dien vogel in Ptnjylvaaie f Ne<w Jerfey^ en Nituta EHeelatid uitterueijcn , dewyl ene menigte van wonneo die deze vogel plegc tê- \rruinden thans 4e wcJlandéii vernielen. F. y Google P H 1 L A D E L P H I Ä. ij^B. 79 £ng3 dat *er niet ene erm la het papier gevotden wierd <Ue niet was op- gegeten. Wanneer men in Penfyïvanie erwten zaii van buiten in het Land ge* bragt, xyn die gemeenlyk bet eerfle jaar van dit gedlera vry^ maar het ' twede kortit het 'er al in. Het is 2eer te wcnfchen,d« de fchepen uit New Tork en Penfyïvanie dit InT^t niet in Eitrtptt rullen overbren- gen. Men riet hier uit wat een veragtelyk germg Infekt vennag, en dac de ftudle van het Huishoudelyfce en van de eigenfttmppen der Gekorve* nen niet moet berchouwd wotden als maar enkeld tydv^dryf en ene noc* leloa bcrigheid. (*) De opklimmende Sumaeh öf Rhiu rsJisMt is een (bulk cXhoomf.Rbusra- die zeer overvloedig in dit Land voortkomt, en heeft dit met den klim- dkan», op (t) gemeen, dat hy niet g^wic «onder enig iteimfel te hebben , hec ïy enen Möm, enen müur, af ene heg. Ik heb hem tot op de hoi%- ften der grote bomen zien klimmen. Zyne takken fchocen ovenl kleine worteltjes, dierfgop den bopm begtten, en, als ware het, 'erlndr<»i- gen. Alï men den Ifam tfhouwt komt *er een bleek bn^ £^ uit, van raen onoar^cnamen reuk. Dit ftp is zo fcberp, dat, als men 'er mede op lynwaat letters of vlakken maakt, die 'er niet uitgas , maar des tv zwaner worden hoe- meer men het ïnmen vrafcht. Ete kinderen plege» met dit fap hunne namen op het liimen te tekenen. Als men 'er meda op papier fchryfi:, za g;iaa de le«m nolc idc, moor worden boe langer hoe zwarter. Dit gewas heeft de zelVe kwade hoe^n^heden als de Fergiftbeom , Vergiï^ (Ken ik boven befchieven heb, van fthadelyk te zyn voor (bmmige men- ï'She^J^ fchen en niet voor anderwi ; dog de Vergiftboem hoeft eai fterker ver* gift. Evenwel hrf) 3t menfchen gezien die al zo fterk qjzwellai van dezen boom. Ik weet ook twee Zulïers, waarvan de ene dit gewaï be^ handelen kon zonder het minlte ongemak , fchoon de andere ten eariïen de ultwaaflèmingen *er van gevoelde, zodra ay (smKXxcsp den aflhndvai ene el den boom naderde , en zelfs als zy op ene t^ts ftond waar de wind over den boom benen naar toe woei. Dog op my had dit foort van Suraach noit em'ge kragt, fthoon ik 'er meer als honderd proeven > zelfs met de zwaorflfr ftammen, mede genomen heb, en het ftp zelft eens in myn cto^ ^01^4 zomfer my etüg letfêl te doen. De hidd van de hand. van een ander menfch, welke Ik zeer lut met dh üip gemaakt -had, wierd weinig men &ama z&hard als leder, en vervelde devolgenr de ^en zo fteik»dat beti^vab of 'er gant&he fchalen v&n i^ekn. DtK (•) Als men de .erwt voor dat 'ze gezald worHt in Itx^ van kalkwatct ea tnis ontbonden Ronekruïd legt , wordt de worm die "tt in zit gedood. F. y Google to PENSYLVANIE. De Ims- Den i o. O^ber des morgens vroeg verzelde Oc den Heer Kocx naar fchen en ^yn Landgoed , het welk omtrent negen Eng. mylen noordwaards van I iiout. pjjiiadelpbia legt SaiixiN de boflchen [van Pen/ylvanie vele Eiken leveren, en men Vr meerder foorten van vindt dan meer naar bet Noorden , bouwc nen hier egcer zo veel fchepen niet ;ds in de noordelyke LaiidTchappen, byzcsiderlyk in Nieaw Engeloitd. De ondervinding heeft geleerd dac iräe meerder het hout naar het Noorden wall het des te duurzamer is, en dat de deugd afiieemt naar mate men de warmte nadert. Ook is hec aeker dat de bomen in het zuiden fchi^lyker groeijen , en dikker kringen maken dan in bet Noorden. Daarei^oven , die in *i Zuiden waflèn hebben grover ^buizen voor den omloc^ der vogten. Om deze reden bouwc men zo veel fchepen in Pettffh/aiiie niet i\&ia. Nieuw Engel*nd, fchooa Bieerder dan in Firginie en Hïaryiana. In Karolina bouwt men 'er geen in 't geheel, en men Iaat ze daar uit Nieuw EngelatiJkomea. Die men bier, zelfs uit de befte Eiken dmmert, duren nauwlyks meer daa den c£ ten hooglten twaalf jaren, en åsa z^ zy zo vergaan éaz niemanc *«r mede in zee durft fteken. Dïür komen fchippers uit Engeland in A-' merika om daar fchepen te doen bouwen. De meeften gaan naar A'mvw England., de noordelykfte Provincie ren zo zy al met fchepen naar PbÜadelpbia gefchikt overktnnen , gaan zy egter gemeenlyk van daar naarA^inra; Engeland. De Sfamjaards in de ÏVefi Indien, v/il men yåat hunne fchepen van eep byzonder foort van Ceders bouwen , die betland zyn tegens bet water en de Terrotdng; dog i&t foort vindt men niet in de Éngelftèe Volkplantingen. Hier zyn meer dajnegen verfchiUende foortcn van Eiken^ dc^ geen van die is zo goed als het ene foort dat wy in ^we- den hebben. Om deze reden koft een fcbip vaa Eurofifcb veel meer dan een van Jmerikaanftb Eikenhout. Beet, Velen , die zig hier op het tuinieren toeleid^ hadden , verfcheiden ja- ren ondervonden dat die Rode Reet, welke voortkwam uic zaad van New Jork gekomen, zea zoet en aangenaam wierd, dog dat zy alle jaar vermmderde als zy uit zaad hier gewonnen werd gekweekL Mea moeft dan ieder jaar zo veel zaad uit Niw Tork doen komen als aien van noden had. Ook beeft men (gemerkt, dat gewaden uic Engel fcb zaad voonkomende veel beter zya,dan die uit zaad in ^^M^■ rika gewoooen wwden gekweekt. ILidTSi !n den cuki van den Heer Koek was ene Radys (^*) in de loflè aar- 'de 20 groot geworden, dat ^ zeven duimen middellyns had. Ieder yerzekwle dat hec iets zeldz^ms was ze hier zo dik te zien. Het geiMs, (*J dat gemeenlyk Batatgs genoemd WQOit, heet men ' hier (*) Rapbanus mojor oblontas. <*) Ctavtlvului Todice tiOtrofa efcvtentiu yGoogle G E R M A N T o W N. 1748. Ji hier Bermuiifche Petatoes. Aaiizienlyken en gemenen planten ze in tiunne tuinen. Dit gefchiedt esp dezelve wys als met de gemene Po «toes. Sommigen zetten ze op bedden. De grond moet' een meng- fel zyn uit zand en aarde, niet te vet nog te mager. Men fnydt,^ men ze planten zal , de wortelen , gelyk by de andere Potatóes , in kleine fhikkcn , zo nogthans dat men een uitbotfel of twee aan iedere plant late. Hunne klej^ is getneenlyk rood van buii;en , dog van bin- nen geel. Zy zyn gemeenlyk gróter dan de gemene Potatóes. De fmaak is zoet en aangenaam , zynde , naar myn gevoelen , de andere Potatóes, de Artisjokken, en zelfs alle andere bekende wortels daarin met hun niet te veigelyken. Zy fmelten genoegzaam in den mond. Het is niet lang geleden dat zy hier geplant zyn. Men tnaakc ze ge- reed gelyk de andere Potatóes, en eet ze met dezelven of alleen. Zy groeijen hier zeer fchielyk en zeer wel ; maer het moeilykfte is ze den -winter over goed te houden , want zy kunnen nog tegens fterke koude, fterke hette, nog vogtigheid. Om die reden bewaart men ze '. 's winters in kaften met zand op ene warme plaats. In Penfylvamty daar men gene klappen in de fchoorftenen heeft, zet men ze in ene ZMidkaft op enigen aflland van het vuur, waar zy v«iig zyn voor de vorft en te grote hette. T is niet genoeg ze in droog zand in den kelder te leggen, gelyk «gemeenlyk gefchi^t met de gemene Potatoes, De vogtigheid der kelders zou door het zand heen dringen en ze doen rotten. Het zou waarfchynlyk in Ztseden wel te doen zyn , van ze in -wanne vertrekken den winter over te houden. Maar de zwarig- heid is maar alleen boe men ze zal overbrengen. By myn vertrek uit Amerika nam ik 'o- een goed getal van mede , en droeg 'er alle - mogelyke zorg voor. Dog wy hadden enen swaren ftorm op zee , waardocT bet fchip 20 befcnadigd wierd, dat hetfterk water in kreeg, zo dat onze klederen , bedden en ander goed zo nat waren dat wy ze uitwringen konden. Dus was het geen wraider dat myn' Potatóes ver- rotteden. Dog dewyl ze nu in Portugal^ Spanje, en zelfs in Engt' land aangekweekt worden , zal het niet bezwaarlyk zyn ze in Zweden ook te krygen. De drank, welken de Spanjaard! in hunne jimeri- kaanfcbe bezittingen uit het fap dezer Potatóes maken , is niet in ge- bruik in Penfylvanle (•). 'De Heer Keek heeft enen Papiermolen q> een klein beekje, daar Papier, allerlei grof papier gemaakt wordt. Zy wtffdt 's jaars voor vyftig pond ft. Penfyhanifcb geld verpagt. Dit jaar , wierd my verteld , waren de Appelen' fchaarfcher dan ^^^ naar A^ppein. (*) De Heer Miller befchryft dezen drank in zj-n Tuinmam Wotrdeloek, ouder het woord Canrofvutuj. Soort z?- en 18, L yGT)ogIe U P E N S Y L v A N I E. naar gewoonte , het welk door de aanhoudeode droogte in de maand vivf Mai veroorzaakt was, die de bloeifems had doen verwelken. De hit- te was zo fterk geisréeft dat zy de planten &i het gras op het veld terbrand bad. Het Polytricbum commune , een fooit van mos , wad overvloedig in lage en vogrigc Weilanden tulTchen de boflchen, en bedekt ze op- vele plaatfen , gelyk cms mos in Zweden doet. Ook was het gemeen ' op de hoogtois. Land- ^^ Landbouw was hieromftreeks in enen flcgten toeftand. Wan- bouw, neer iemant een ftuk lands kospt, het geen milKhien noit is bebouwd geweeft y hakt hy een ^eelte van het bout omver , haalt de wor- tels uit den grond, beploegt dien, zaic *er koom in, en heeft de eerfte reis enen overvloedigen oogft.. Dog dat zelve land verTcheiden jaren agtcr een bebouwd wordende , moet het noodzakelyk zyne vrugtbaar- heid verliezen^ Men laat het dan braak l^gen , en ontgint een ander ' ftuk. Op deze wys gaat men voort tot dat men zyne geheelc be- ^tting in koomlanden verandErd heeft , en piu dus den grond uit.. Dan komt men weer tot het eerfle ihik lands, dat zig nu volkomen verhaald heeft, bebouwt het zo lang het iets gevai wil, en gaat daar- na weder aan een ander:. ^'^^^};'\ Het is hier onmogelyk veeT mift' te winnen , om åkt men gewowi aan Milt. ^ het vee, zomer en winter, dag en nagt, alcyd m 't veld te hten. Maar wanneer het Rnd en^ jaren braak legt groeit 'er velerhande on- kruid (^, endit «et 'er zig zo vaft op, dat 'er een geruime tyd ver-^ eifcht wordt om het uitteroeyen. Dit is ook de reden dat 'er altyd 10 veel onkruids tdTchen het koom (laat. De grote vrugdiaarheid van den grond , die by de awikomft der Eurepeanea. ndt bebouwd ge-. weeft was, deed hen den Landbouw op deze wys veronagtzamen, \raar- in velen nog blyven vooi^;aan( IVkar dezen bedenken. niet, dat als de grond geheel en al uitgeput isi'er een lange tyd en veel arbeids no' d^ is om dien weder m ftaat te brengen ; vooral in deze geweften » ^e aïle zomers door de hitte zo worden uitgedroogd; 0e grond der koomlanden beftond uit ene dunne laag van tuiimrde , zeer ver- mengd met een fopn van fteenkleurige klei , en vele deelq'es van ge-. broken glinfterende aarde. Dck laatfte kwam van de ftenen, de men hier overal op de diepte van een voet vindt. Deze ftukjes deden den grond glinfteren, als 'er de zon op fcheen. 