Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
3 mamm p. 271. nje n’entends pas leur hailler — la déclaration sur la continuation de leur Souveraineté après la trève; — car c'est chose qni leur est inutile et qui pourroit neantmoins nuire à mes affaires.” ‘ mamm, LI, p. 201, 319, 320. 5 mamm, 1V, p. 150. III Dent, 2 Srox. * 1609. 554 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn 1609. opdat hij door dezen eenen, zoo het gelukte, hem in zijn bedwang te krijgen, den ganschen Staat, als een schip door het roer, mogt besturen. ‘En wie was de man, die hij gaarne tot het hoofd der Republiek verheven zag? Het was een Vorst, tot de erf- goederen van wiens geslacht een Fransch Prinsdom behoorde, en wiens stiefmoeder eene Fransche Prinses was, uit een aan zijn Huis verbonden geslacht gespreten. Op zulk eenen Prins meende hij waarschijnlijk dezelfde middelen van overreding te zullen kunnen gebruiken, die hem ten aanzien van menigen Groote in zijn eigen Rijk te stade kwa- men. Geen wonder, dat wij sgannin naar Frankrijk zien schrijven, dat men mavarts’ gezag versterken moest, want, kon men hem, gelijk hij hoopte, tot zijner Majesteits dienst en genoegen stemmen, zoo was er niets, dat men niet hopen kon 1. Door den Prins zou de Raad van State gemakkelijk te beheerschen zijn, vooral zoo in dien Raad nevens den Gezant van Engeland ook die van Frankrijk zitting kreeg 2, en de Koning van de meest vermogende leden voor zijnen persoon die soort van hulde vergde, welke er in dien tijd in het aannemen van geschenken of jaarwedden gelegen was. Inderdaad, JEANNIN schreef niet zonder grond naar Frankrijk, dat, werd MAvBITS iot Vorst der’ Republiek verheven, de Koning ven Frankrijk er meer bij winnen zou, dan de Prins zelve 3, Hoe de voor- Maar hoe werden de voorslagen der Fransche gezanten tot zoodanige verandering van luf gs den regeringsvorm hier te lande opgenomen? Verscheidene aanzienlijken waren voor tou tot verando- het oprigten van eenen Raad, zoo als Frankrijk gaarne ingesteld zag 4, ja eenige die- ring van den re- geringevorm bief naren en vrienden van den Prins lieten zich zelfs uit, dat men ten zijnen behoeve het opgenomen. Gemeenebest in een Vorstendom veranderen moest 5. Bepaaldelijk Doch hoe dacht oupexsaargverT over deze zaak? Hij was niet blind voor de drin- EERDE T gende behoefte aan eenheid in de regering. Wie kon beter bekend zijn, dan hij, met de moeite, die het in had, zoo vele zinnen tot eenstemmig handelen te brengen, en wie kon meer verlangen, aan hetgeen diepe overtuiging hem als wenschelijk of nood- „Hoezeer voor- zakelijk ingaf, eene snelle uitvoering te verzekeren? Krachtiger kan de behoefte aan heid in het Be- eenheid in het Bestuur niet uitgedrukt worden, dan hij deed in een advies, door hem wind, stond hij thans het plan — M —— — van verandering 1 van den rege- IEANNIN , UI, p. 44. Apt niet 2 yeas I, p. 77, 185. IV p. 105. | 3 sgan MI, p. 205, 206: » Aucuns estiment, s'ils obtiennent la trève avec la liberté, qu'on doit changer la République en Principauté pour s'asseurer du tout contre l'Espagnol. Or si on prenoit ce conseil, j’estime, encore que cette proposition soit faite en faveur de Lorme (d. i. van Prins maumrts) et par ses serviteurs, que sa Majesté y auroit plus de part que luy, pour la bonne opinion qu'on a de sa prudence, de son pouvoir, et de son affection envers cet Estat.” 5 WAGENAAR, IX, bl. 453. 5 JEANNIN, lil, P. 205, 206. di DES VADERLANDS. 555 Ee in 1607 uitgebragt, waarin hij onder anderen zegt: » Kennelijk is, dat tusschen de — 1609. Provinciën, Steden en de leden van dien nooit geschillen ontbroken hebben noch ont- breken zullen, Daarom, als de nood en het gevaar van den oorlog ophield en men meende goed en wel vrede gemaakt te hebben, zoo zou deze vorm van regering door naijver en slaphartigheid terstond vervallen in de uiterste regeringloosheid en verwar- ring..... Indien wij niet eene regering invoeren met behoorlijk gezag om de Landen le besturen, de Provinciën en de Steden, bij onwil om haar bescheiden deel aan de belastingen te betalen, tot haren pligt te dwingen, des vijands lagen te verijdelen, de Landen oogenblikkelijk tegen alle dreigend gevaar te verdedigen, zonder naar verslagen en beraadslagingen van de Provinciën en de Steden te behoeven te wachten, — zoo moeten wij verloren gaan; want geene Republiek kan bestaan zonder goede orde in de hooge Regering 1.” Toen hij zich dus uitliet, schijnt de opdragt van het hoogste ge- tag aan MAURITS in zijn oog het middel geweest te zijn om het doel, eenheid in de regering, te bereiken, Ten minste had raangors FRANCKEN, weleer Pensionaris van Gouda, in October 1608, aan den Predikant vyrensocagnt verklaard, dat OLDENBARNEVELT zelf hem eenigen tijd geleden (alzoo omstreeks 1607) gezegd had, dat men, nog vóór het sluiten van eenig verdrag met den vijand, ’s Lands regering op vaster voet moest stellen, en met Prins maurits moest handelen op gelijke voorwaarden, als weleer met zijnen Heer Vader geschied was 2. Had oLpensanneveLrT aan dit denkbeeld uitvoering weten le geven, hij had slechts in overeenstemming gehandeld met hetgeen hij vroeger had voorgestaan. Na wiLLEWS dood zou hij gaarne op maurits de waardigheid hebben zien overdragen, welke men aan den vader had toegedacht. Mag het vooral geweest zijn om een persoon te-hebben, dien men tegen Lercesrer kon overstellen, dat hij de aan- stelling van mavarrs tot Stadhouder van: Holland en Zeeland had bevorderd; later, toen deze reden niet meer bestond, was het aan zijne ijverige bemoeijingen te danken, dat de Prins ook nog, als opvolger van den Graaf van NIEUwENAAR, tot Stadhouder van Utrecht, Gelderland en Overijssel gekozen werd. waardigheid van Gouverneur bekleedde 3. Dit voorstel leed schipbreuk op den tegen- ! Medegedeeld door M. v. D. in de Letterbode van den 13% Febr, 1858, voorzeker uit de papieren van OLDENBARNEVELT, die op het Rijksarchief berusten, 2 ovremsocarar, Kerkel. Hist. bl. 519, 520. | 3 v. p. xenp, Maurits v. Nassau, U1, bl. 251. van wisn op Wagen, IX, bl. 109. | 46 * 956 ALGEMEENE GESCHIEDENIS enne 1609. stand van Vriesland, Overijssel en Groningen, en mogt dus evenmin gelukken als in 1589 1, toen mede bepaaldelijk de leden van Holland in last hadden den Prins tot die betrekking voor te slaan. Eerzucht was Wat mag dan de reden geweest zijn, dat OLDENBARNEVELT thans na het sluiten van OLDENBARNE- VELTS drijfveer net van meer gezag aan Prins maurits niet meer repte 2? Naijverige eerzucht, dit mag het Bestand, nu het gevaar van oneenigheid dreigender was dan ooit, van eene opdragt men beweren, was de reden niet, Wie zijne diensten zoo meesterlijk en met zulk een goeden uitslag aan eene zaak toewijdt, als orpEwsAnNzvELT aan de regering des Lands, hij onderscheidt zijnen roem en zijne eer niet meer van hetgeen hij als het waar belang dier zaak beschouwt. Bovendien bij de verandering van den regeringsvorm was er voor hem vermeerdering van glans en verhooging van rang te wachten, Immers zou hij de waardigheid van Zegelbewaarder der Vereenigde Provinciën en in den Raad van Stale, wiens gewone leden om de drie jaren zouden aftreden, voor zijn leven de betrekking van President bekleeden 3, Het is waar, het gezag door OLDENBARNEVELT, als Advokaat van Holland, uitgeoefend, was zoo groot, dat hij schijnen moest bij elke wijziging des bewinds slechts te zullen verliezen; doch eerzucht laat zich juist door glans verlokken, en had die dubbele waardigheid niet iets streelends voor de eigenliefde gehad, de schran- dere sanni zou niet gemeend hebben, den Advokaat daardoor tot de toetreding tol zijo plan van gewijzigden regeringsvorm te zullen kunnen overhalen. Maar ook, was het niet zijne eigene bekwaamheid, die aan zijne betrekking van Advokaat van Holland zulk eenen magtigen invloed had weten te verzekeren, wat zou hij dan van die nieuwe be-. trekkingen weten te maken! Als Staatsminister en President van den Raad van State © der gansche Unie zou hij toch zeker- meer vermogen tot verwezenlijking zijner inzigten, al was dan ook de Prins in aanzien verhoogd, dan in zijne tegenwoordige beperkte | betrekking en met den nederigen titel, dien hij thans voerde, En, wat alles moest af- doen, liet hij den post van Advokaat van Holland voor hooger rang varen, zijn broeder REINIER, thans Pensionaris van Rotterdam, zou hem in die betrekking opvolgen, en zoo zou hij in de opengevallen plaats eenen man zien optreden, kundig en zachtzinnig * en gezind om geheel in zijnen geest te handelen. Dit alles zou zijne eerzucht hem voorgespiegeld hebben, en bleef niettemin het plan van wijziging der regering onuil- gevoerd, zoo mogen wij besluiten, dat hij in de voorgestelde verandering van den re- geringsvorm op die wijze en in dezen tijd belangrijke zwarigheid moet gezien hebben. 1 Zie hiervoor, D. III, St. I, bl. 428. 2 UITENBOCAERT, Leven en Veraniw. cap. X, bl. 193. 1646. 3 Jeanny, I, p. 65. 4 JEANNIN, t, a. pl. DES VADERLANDS, 567 Voor ons, die derdehalre eeuw later leven en in de gelegenheid geweest zijn waar 1609. le nemen, welken noodwendigen weg van ontwikkeling de staatsinstellingen doorloopen — ue moeten, is het gemakkelijk in te zien, dat de verheffing van maunrrs niet in het be- den regerings- lang der Republiek zou geweest zin. Men behoefde en verlangde eenen Vorst, magtig E ud d genoeg om alle bezwaren van den tegenwoordigen gang van zaken op te heffen. Maar was de vervulling van dit verlangen bestaanbaar? — Ware het besef van hetgeen een Staat behoeft, genoegzaam om het noodige ook tot stand te brengen, dan zou Frankrijk minstens reeds twee malen, na de Staten van 1555 en van 1789, in het bezit: geweest zijn van hetgeen het na het midden der negentiende eeuw nog niet bereikt heeft. In de geschiedenis van Frankrijk zien wij, hoe het koningschap door krachtig of geweldig optreden, door onverdroten in alles indringende werkzaamheid, door de tooverkracht van eene groote persoonlijkheid alle hoogten slechten moest, en eindelijk zelf moest vallen om eenen toestand voor te bereiden, waarin bij vrijheid der staatsburgers eenheid in de regering mogelijk zal zijn. Niets komt, ook in de geschiedenis, vóór zijnen tijd: de druiven zijn niet vroeger rijp dan in de wijnmaand, Zoo zou dan ook ten onzent de eenhoofdige regering, en eenhoofdig had de regering werkelijk moeten worden, indien de verandering iets zou baten, tot hare regelmatige ontwikkeling eene reeks van geslachten noodig gehad hebben, en ten slotte zou zij al wat op souverein gezag aan- spraak maakte, hebben opgelost. Neen! om reeds na het sluiten van het Bestand een monarchaal bewind in den zin, dien men wenschte, mogelijk te maken, zou eensdeels mAURITS op eenen geheel anderen bodem hebben moeten staan, dan hij als vorstelijk beschermheer en aanvoerder werkelijk deed, en hadden, aan den anderen kant, de souvereine Regenten-collegiën bij magte moeten zijn om plotseling den aard van hun gezag, ja hun wezen zelve te veranderen. Wel is het niet aan te nemen, dat OLDENBARNEVELT een inzigt zou hebben gehad, hetwelk wij eerst aan de ondervinding van eeuwen te danken hebben; maar toch moet hi een min of meer helder gevoel gehad hebben van de bezwaren en de onbestaanbaar- heden, die de poging om de regering op de voorgestelde manier te wijzigen, met zich zou brengen. Hoe het zij, er lagen gronden genoeg voor de hand, die hem thans, nu het eindelijk tot eene verandering van den regeringsvorm zou komen, ze hem hoogst Waarschijulijke onraadzaam moesten doen achten! Of zou hij niet scherpziend genoeg geweest zijn ar om te doorgronden, wat den Koning van Frankrijk er toe dreef om de eenheid der in dezen bewogen. Republiek door middel van de verheffing des Prinsen te bevorderen, en moest een op de vrijheid zijns lands naijverig staatsman niet juist trachten te verhoeden, wat Frankrijk beoogde? Inderdaad, gesteld maurits had op de door Frankrijk aanbevolen wijze zijne magt vermeerderd gezien, zoo zou hij slechts door het aannemen van eene vijandelijke of ten minste wantrouwende houding tegen Frankrijk aan den invloed van den Koning van dit Rijk hebben kunnen ontsnappen. Alzoo of ondergeschiktheid aan t 1609. $58 — ALGEMEENE GESCHIEDENIS Franschen invloed, of oneenigheid met deze Mogendheid, ziedaar wat het gevolg van MAURITS’ verheffing zou geweest zijn, en beide diende vermeden te worden. — Voorts was het onmogelijk voorbij te zien, dat met mavuarrs’ maglsvermeerdering eene rigting zegevieren zou, die de rigting niet was, waaraan de Republiek hare aanvankelijke grootheid te danken had en in de toekomst kracht en invloed scheen te danken te - zullen hebben, Mavnrrs was krijgsman en edelman. Hij zou geneigd wezen, zijne eigene grootheid en die der Republiek in de handhaving eener geduchte krijgskun- dige stelling te lande te zien, Maar de zenuw der. Republiek was de handel, het veld der werkzaamheid harer kinderen was de zee en het verre Oosten en Westen. De leden | der Vroedschappen, in dezen tijd zelven nog kooplieden 1, vertegenwoordigden dus, - beter dan mavnits, den geest, die de Nederlandsche Republiek bij hetgeen zij reeds ver- worven had, handhaven, en wat voor haar was weggelegd, verwerven zou. Neen! moest - men den Staat door zulk eene verandering van den regeringsvorm aan het gevaar bloot- _ stellen van eenen verkeerden weg opgedreven te worden, dan liever geen stap daartoe gedaan, en met het oude raderwerk voortgearbeid , al was het ook, dat er uit tegen- werking der deelen onderling tijdelijke belemmering kon voortkomen. Volgens de ge- tuigenis van den Franschen gezant zelven, was het gevaar, dat van het behoud der oude staatsregeling te duchten was, niet zoo verbazend groot, of het was verschoonlijk, dat men de zaken voor als nog op dien voet wilde laten, Immers schrijft hij: » Zeker is het, dat van het behoud van den tegenwoordigen regeringsvorm, die sedert vijf en twintig jaren zonder eenige verandering bestaat, bij de begeerte, waarmede allen be- zield zijn, om zich bij hetgeen zij verworven hebben, te handhaven, ggen kwaad te wachten is .2,? Maar zou OLDENBARNEVELT de verheffing van den Prins bevorderen, dan diende deze ten minste in zijn oog tot de hem toegedachte hooge betrekking geschikt te zijn. Dit nu was het geval niet. Men mag als stellig aannemen, dat de Advokaat het er voor hield, dat mavarrs, tot het hoofd der Republiek verheven, bij het Land geenen dank en voor zich zelven geene eer zou inleggen 3, 1 Zie raum, Tien jaren uit de tachtigjar. oorlog, bl. 29. 2 sRANNIN, IV, p. 132. 3 In het onderhoud tusschen LOVISE DE COLIGNY en OLDENBARNEVELT, medegedeeld door L, acxít (in zijne Mémoires pour servir à Vhist. de Holl. etc. p. 152—157, 278) bewees oLpexBaansvElt de Prinses op onwedersprekelijke gronden (zegt Auskar), dat de Prins, wanneer hij naar de Sow- vereiniteit streefde, blijkbaar zijn eigen ongeluk wenschte. — Doch wat is er van dit onderhoud te denken? Mag men het berigt van L. avséay geloofwaardig achten? Vooreerst is het zeker, dat de auteur, blijkens zijn geschrift zelve, geenszins op den roem van groote degelijkheid aanspraak kan maken, en ten anderen, is het verhaal van dat onderhoud blijkbaar in een valsch licht ge DES VADERLANDS. 959 Se a a ee En inderdaad, mavarrs was de geschikte petsoon niet om het Hoofd der Republiek 1609. te worden. Er zijn menschen, die juist wegens de onwrikbaarheid van hun vertrouwen AURITA geschiktheid voor op de kracht van het beginsel, dat hen drijft, in staat zijn zich van goeder harte e hem toege- mar menschen en omstandigheden te voegen, wel wetende, dat hunne inschikkelijkheid king: — een middel te meer is om aan hun streven de zege te verzekeren. Zoodanig is de ware saaman, zoodanig was wittem I, doch zoodanig was mavnits niet, Hij was zich slechts in streng vasthouden aan zijne stelling en aan zijn karakter van zijne kracht bewust. Van hen, die tot zijn hofgezin behoorden, duldde hij geene tegenspraak 1, en waar hj die door zijn gezag niet kon afsnijden, ontweek hij liever den strijd, Het aanwenden van innemende woorden om anderen tot eenig doel over te halen, werd door hem met den hatelijken naam van vleijerij bestempeld 2, De toon, door hem tot het doorzetten van zijne denkbeelden gebezigd, was die des bevels, Ziedaar hoedanigheden onschade- lijk, ja voordeelig voor den krijgsbevelhebber, die de tacht te handhaven had, maar weinig geschikt om hem in de Republiek over de zinnen en harten der Regenten te doen heerschen. Maar hoe was maunirs zelve gezind? Waren van hem pogingen te wachten om Mavarre’ eigen de verandering van den regeringsvorm door te drijven? Ware hij tot de aanvaar- tinnen ding der souvereiniteit aangezocht, welligt zou hij zich deze hebben laten welge- ding van het oogste gezag. vallen, en zoo schijnt hij dan ook de Prinsesse-weduwe veroorloofd te hebben eene poging te doen om OLDENBARNEVELT gunstig te stemmen voor de opdragt van het op- steld: het moet, naar de bedoeling van den Schrijver, dienen om den val van OLDENBARNEVELT te verklaren, De Prins, wien hij heerschzucht toedicht, zou (zoo wordt de zaak voorgesteld) den Advokaat nooit hebben kunnen vergeven, dat hij zijne stiefmoeder overtuigd had van de onraad- zaamheid van elke poging om de Souvereiniteit voor haar Huis te bekomen, Dit zou de aan zijnen vader (auBERY DU MAURIER, Fransch Gezant bij de Republiek van 1613 tot 1625) medegedeelde geheime oorzaak van OLDENBARNEVELTS ondergang geweest zijn. Aldus wordt, zoo er werkelijk een onderhoud over de opdragt der Souvereiniteit aan maurits tusschen de Prinsesse-Weduwe en oL- DEXBARNEYELT heeft plaats gehad, hetgeen niet volstrekt te loochenen is, in allen gevalle aan de zaak te veel gewigt gehecht. Men zie over de geloofwaardigheid van dit berigt ouvak, t. a. pl. 186, en VAN DER KENP, Maur. v. Nassau, 111, bl. 70, 77. — Ook in de vergadering, waarvan wij hier- voor (bl. 165) lezen, verklaarde oxpensanneveLT, dat de opdragt der Grafelijke waardigheid aan mataits »by dees tyd voor syne Excellentie niet goed noch dienstelyck soude wesen” (var WIJN, Naleez, 1. bl. 321.) ! pr LA rise, Hist, des Princes d'Orange, p. 800, sq. zegt van maurits: »il vouloit estre absolu en toutes choses, il ne pouvoit souffrir une contradiction de ceux qui luy appartenoient.” 2 amni, voert het volgende gezegde van MAUBITS aan: »Je ne puis me soutenir que par ma vertu, et non par des flatteries,” = 1609. 360 ALGEMEENE GESCHIEDENIS- l pergezag aan zijnen persoon 1; maar tot dit doel hetzij op de Regenten, hetzij op de volksmenigte middelen van overreding aan te wenden, dit was geheel strijdig met zijn karakter, Jzawwiw meende hem den raad te moeten geven zich een weinig geweld aan te doen om zich meer bekend en bemind bij het volk te maken, dan hij tot nog toe ge- weest was 2, Waarlijk geen bewijs, dat hij de man was om zich eenen aanhang te winnen. In den oorlog gewoon om zoo weinig mogelijk aan het toeval over te laten, was hij niet geneigd zich op den lossen bodem der volksgunst te begeven. Den drang van het volk beschouwde hij als eene magt, met welke hij zich niet in het strijdperk waagde: wat anders beteekende zijn antwoord aan seann, toen deze, in den aanvang van zijn ver- blijf hier te lande, nog beducht voor het sluiten van den vrede, hem verzocht zijnen invloed aan te wenden, ten einde den krijg te doen voortzetten? Toen immers veront- schuldigde hij zich eenvoudig met te zeggen, dat het volk zoo vurig naar rust ver- langde, dat er geene mogelijkheid was het te weerstaan 3. Dit is de taal niet van den eerzuchtige, die althans eerst de proef wil nemen en naauwelijks aan onmogelijk heden gelooft, waar het de bereiking zijner oogmerken geldt. Neen, maunrrs hunkerde niet naar de souvereiniteit; zelfs niet toen er in 1602 ernstig over gedacht werd, ze hem op te dragen f, en te regt oordeelt zzAwwiw hem vreemd van wat er in het hoofd van zijne dienaren broedde, die hem tot souverein Vorst wilden verheven zien 5 Opregt was zijn woord, dat hij, » God tot getuige nemende, had gegeven, dat hij niet dacht op de souvereinieteit, alleen dat het land mogt behouden blijven; hij wist, dat dit volk zelve wilde regeren, en dat hij niets zou bedrijven tegen hunnen dank 6,” Later, toen OLDENBARNEVELT gevallen was, en de Engelsche Gezant caRLETON hem aanspoorde om op eigen gezag den rege- ringsvorm nagenoeg in den zin van het Fransche voorstel te veranderen ?, bewees hij voldingend, dat hij niets verlangde tot stand te zien komen dan wat van de Staten zelven uitging. Den Staten vertrouwde hij volgaarne het beleid hunner zaken toe. Hen beschouwde hij als de ware vertegenwoordigers van het Land, aan welks dienst hij zich gewijd had, als de voornaamste belanghebbenden bij de zaak, welke hij, op het 1 Zie hiervoor, bl. 358, Aant. 3. 3 mamn, LIT p. 325. 5 mamm, II p. 506. A v. wun, Nalees. I, bl. 320. Toen verklaarde ortpENBARNEYVELT, dat hij uit zijne Excell. zelve zijne genegenheid tot aanvaarding der Hooge Overigheid niet had kunnen vernemen. 5 zamm, III, p. 206. 5 vyTENBOGAERT, Kerk. Hist. bl. 521. 7 CARLETON, Lett. Mém. et Négociat., III, p. 7. DES VADERLANDS, 961 —————————————————————Ám——————— —Ó— Á— voetspoor zijns vaders, met hart en ziel was toegedaan. Hij was evenmin geneigd iets 1609. tegen of slechts buiten den uitgedrukten wil der Staten te ondernemen, als hij in staat tou geweest zin om eigen grootheid in strijd met het belang des Lands te bejagen. De vijand had hem een millioen gouds en verscheidene Heerlijkheden in Duitschland toegezegd, zoo hij sich derwaarts begeven wilde; de Aartshertogen hadden hem grooter gezag dan hij ooit gehad had, ja zelfs niet onduidelijk de souvereiniteit over een uit de Noordelijke en de Zuidelijke Provinciën zamengesteld Nederland aangeboden !, indien hij of voor het belang des vijands wijken, of tot ’s vijands belang toetreden wilde; de Koning van Frankrijk had hem eene jaarwedde aangeboden ?, eene gunst,. wier genot zich met zijne trouw aan de Vereenigde Gewesten uitmuntend scheen te kunnen verdragen. Maar dit alles had hij standvastig geweigerd. Zijne grootheid wilde hij aan niemand anders dan aan de Staten te danken hebben. Toen zij hem ruimschoots schadeloos gesteld hadden voor hetgeen hij bij het staken van den oorlog stond te verliezen, had hij hun dank gezegd, zoo als de man dit doet, die in eerlijkheid van bedoelingen niet beneden de weldaad blijven wil 3, In mav- airs gemoed was er geen zweem van twijfel aan de vrijmagt der Staten; hij was jegens hen en hun regt met ongeveinsd ontzag vervuld, en hoe zou hij dan strijdig met hunne inzigten en bedoelingen hebben kunnen handelen, waar hij vertrouwen moest, dat zij het belang van hunne Republiek evenzeer begrepen. als beoogden; kort- om, hoe zou hij hebben kunnen aandringen of hebben willen teweegbrengen, dat het voorstel der Fransche Gezanten tot verandering van den regeringsvorm tot uitvoe- rng kwam? Zoo is er dan hoegenaamd geen grond van verwondering, dat de onderhandelingen pe handel over over het hervormen der regering eerst tot aan het einde des jaars verschoven werden Ee incu van den rege- en daarna allengskens in het vergeetboek geraakten. springt af, Maar slaagden de Fransche gezanten niet in hun streven om den Prins het opperge- zag le bezorgen, eene andere zaak bragten zij gelukkig tot stand, die, hoezeer het bijzondere belang van den Prins rakende, niettemin mede zijn openbaar karakter en de belangen van den Staat van vrij nabij betrof. Het was, namelijk, vooral door hun toedoen, dat tusschen de drie broeders, zonen van Prins wruLem I, een Verdrag van 1 mamm, I, p. 185, 186. Zie ook Verbaal der ambassade van 1598 naar Engeland, op het Rijksarchief, aangehaald door Dr. n, yaum, t. a. pl., bl. 113. 3 Zie hiervoor, bl. 338. III De. 2 Srox. 46 362 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EEE 1609. verdeeling van huns vaders erfenis getroffen werd 1, Reeds in November 1608 was M es esas FILIPS WILLEN, Prins van Oranje, mavnrrs oudste broeder, ter zake dier verdeeling in fenis van wiL- den Haag gekomen 3 Zijne tegenwoordigheid aldaar was wel geschikt om eenige bezorgd- LEM I. heid te wekken, Hij, de oudste zoon van den Prins, die meende te kunnen beweren, dat, zoo hij al niet krachtens het fideicommies, vervat in het testament van RENÉ DE CHALONS, - pus ithe gedagteekend van 1544, op de geheele nalatenschap aanspraak maken mogt, hij toch tegenover mav- boven de broeders veel vooruit moest hebben, zoo wegens zijn eerstgeboorteregt en de RITS en de Ke- ; | ss publiek. costumen der plaatsen, waarin de goederen gelegen waren, als wegens het huwelijks- contract van zijne moeder anna VAN EGMONT %, Tegenover zulke eischen moest het aanzien van MAURITS, die zich slechts op regten, uit het huwelijkscontract van zijne moeder ANNA VAN SAKSEN afgeleid, beroepen kon 4, in de oogen van hen, die niet ongevoelig waren voor uitwendigen glans, eenigzins in de schaduw treden. Maar wat nog belangrijker was, de katholijke Godsdienst, door den Prins van Oranje beleden, en de vriendschappeljke voet, op welken hij steeds met Spanje verkeerde, moesten op hem de oogen doen slaan van al de Roomschgezinden in den lande en van zoo menig- een, die, zonder katholjk te zijn, in zijn hart wars was van de nieuwigheid van de regering der burgerheeren. Nu moge het waar zijn, dat rims wruLex zachtzinnig van aard en edel van harte was 5, niets is natuurlijker, dan dat zijne tegenwoordig- heid mavunits eenigermate prikkelbaar maakte, Zoo hoog rees dikwijls de oneenigheid tusschen de beide broeders, dat seannmn aan den Koning van Frankrijk schrijft 9, dat — deze twisten eene aanleiding zouden kunnen worden om partijschappen in den Staat te doen ontstaan, daar er waren, die den oudsten zouden begunstigen, in weerwil van de verdiensten des jongeren broeders 7. Hier heeft sranmr voorzeker de stappen op het oog, waartoe maunirs zich uit argwaan jegens zijnen hroeder liet verleiden: beseffende, dat der ingezetenen bljkbare afkeer van het Katholicisme het best geschikt was om zijnen broeder te doen begrijpen, dat hij hier te lande geene kans op fortuin had, beijverde mavarrs zich om de verbittering tegen de Roomschgezinden den vrijen teugel 1 Men vindt dit verdrag in zgamux, Négoc. IV, p. 173—181. 2 smaxnin, III, p. 108. 3 sean, LV, p. 174. 4 sgannin, t. a. pl. 5 Zie van wun op Wagenaar, VIII, bl. 89, 90, en X, bl. 2 en volgg. en omtrent rius WILLEMS houding bij den slag van Nieuwpoort, wAGRXAAR, IX bl, 85. 6 8 Mei, 1609. 7 mamin, IV, p. 97. DES YADERLANDS. 365 te laten, en sloot hij zich aan de predikanten aan en zocht hunne vriendschap !. 1609. Hiernaar kunnen wij eenigzins afmeten, hoe zeer mavarrs zijns broeders mogelijken invloed meende te moeten duchten, Hoe het zij, wanneer wij overwegen, dat, nadat alles gestrekt had om rums winiEm in de schaduw te stellen, en wAvarrs, daarentegen, meen glansrijk licht te plaatsen, de persoon van den eersten nog zoo gewigtig gere- kend kon worden, dan kunnen wij de opmerking niet onderdrukken, dat Spanje door de ontvoering van wiLLEMS oudsten zoon de ontwikkeling van der Regenten staatkunde eerst mogelijk gemaakt heeft. Gesteld, vrus wrrem had de partij des opstands en der Hervorming omhelsd en zich aan het hoofd der Gewesten geplaatst, dan zou hij, de eerstgeboren erfgenaam van zulk een grooten naam, meester van zoo vele souvereine Heerlijkheden, eenen staat hebben gevoerd, die het den Staten onmogelijk zou gemaakt hebben, zich op eene wijze te laten gelden, als zij dit tegenover den jongeren broeder, wiens staat tot dus verre eenigzins onzeker gebleven was ?, vermogten. Uit zulke blijken, dat de vijand zelve onwillens en onwetens de vestiging der Republiek zoo en niet anders dan zij werkelijk bestaan beeft, in de hand heeft gewerkt, laat zich, zoo het noodig was, het sprekendst bewijs afleiden, dat de Voorzienigheid deze en geene andere uitkomst gewild heeft. Inderdaad het was hoog tijd, dat wat er toisclien de broeders uitstaande was, be- boorlijk werd geregeld, Dit nu geschiedde werkelijk bij het gemelde Verdrag van verdee- ling, hetwelk, na rijp beraad tusschen der broederen raadgevers in dezen; Graaf wittem LODEWIJK, WALRAVEN VAN BREDERODE €N JOHAN VAN OLDENBARNEVELT, en onder he- middeling van de Fransche en de Engelsche Gezanten, den 27°" Junij 1609 tot stand kwam. Finis wiLLEM verkreeg tot zijn aandeel het Prinsdom Oranje, de goederen, i — bi gelegen in Dauphiné en in het graafschap van Bourgogne, het burggraafschap van verdeeling. Besancon, de baronnién en heerlijkheden van Breda, Steenbergen, Grimbergen, Diest en Sichem, het burggraafschap van Antwerpen, de heerlijkheden van Herstal, Ruthen, Zeelhem en Warneton en al de goederen in Brabant en Vlaanderen gelegen; voorts het vruchtgebruik, zijn leven lang, van het graafschap Vianden en van de heerlijkheden St. Vith, Bütgenbach, Dasburg en al de andere goederen in het land van Luxemburg, die aan Prins wAvarrs in eigendom werden toegewezen; eindelijk, een derde gedeelte van de driehonderdduizend gulden, door de Aartshertogen aan de Heeren Staten ten behoeve der drie broeders toegezegd, uit welk derde gedeelte hij gehouden zou zijn, zijne oudste ! yeanmin, IV, p. 144. 2 Prins maunits gevoelde dit zelve zoo zeer, dat hij er omstreeks 1600 op bedacht is geweest, hetzij zich ten koste des vijands door eigene middelen souvereine Heerlijkheden te verschaffen , hetzij koopman te worden met een rijk monopolie, Immers polste hij deswegens de Staten. Zie hiervoor, bl. 164 en ald. aanteek, 1. 46 * 1609. 9064 ALGEMEENE GESGHIEDENIS pna—————————————————— ———————————on— zuster, de Gravin van Hohenle, te voldoen. — Prins maurits verkreeg tot zijn aandeel het markgraafschap van Veere en Vlissingen, de heerlijkheden van Domburg met de andere goederen op Walcheren gelegen; de heerlijkheid van Niervaart, de heerlijkheid en stad Grave met het Land van Kuik, de heerlijkheid van de Lek en Polanen, met den eigendom van het graafschap Vianden en de andere goederen in Luxemburg, waarvan de Prins van Oranje het vruchtgebruik had, dat na diens dood ook aan Prins wavam of zijne erfgenamen zou komen; voorts het regt op de baronnie en heerlijkheid van Lingen en Kloppenburg; eindelijk, een derde van de door de Aartshertogen aan de Staten toegezegde som, uit welk derde hij gehouden zou zijn aan Mevrouw de Prinses van Portugal 1 eene jaarlijksche rente te verstrekken van tweeduizend gulden, en eem even groote jaarlijksche rente aan Graaf wruLem Lopzwnx uit hoofde van wijlen zijne echtgenoot Anma van Nassau: waartegen de gansche nalatenschap dezer laatste aan Prins MAURITS en aan de Prinses van Portugal vervallen zou, — Prins FREDERIK HENDRIK verkreeg tot zijn aandeel de heerlijkheid en stad Geertruidenberg, de heerlijkheden hooge en lage Zwaluwe, Drummelen, Waspik, Stanthase, Almonde, Dubbelmonde en Twintighoeven, met de visscherijen bij Geertruidenberg, mits daaruit voldaan werd het douarie van zijne moeder, de Prinsesse-weduwe van Oranje; eindelijk erlangde Prins FREDERIK HENDRIK een derde der som, door de Aartshertogen aan de Staten toegezegd. — Ten gevolge van deze schikking zouden alle acties, die de broeders tegen elkander hebben mogten, komen te vervallen, en zoo de Prins van Oranje wederregtelijke be- zitters van eenige zijner goederen langs den weg van regte tot afstand dwong, en dere voormalige bezitters de schade op eenen zijner broeders mogten willen verhalen, zou de Prins van Oranje voor hen optreden en hen van alle schade vrijwaren. — Behalre nog andere bepalingen, die strekken moesten om alle vriendschapsbreuk tusschen de broeders voortaan te verhoeden, werd ter gemoetkoming van Prins FREDERIK HENDAK door FILIPS WILLEM en MAURITS de verbindtenis aangegaan om de nog onbetaalde schulden van den boedel huns Vaders, tot eene som van honderdvijftigduizend gulden toe, indien zij zoo veel beloopen mogten, te voldoen; hetgeen zij echter meer beliepen, zouden de drie broeders, ieder voor een derde, betalen. DES YADERLANDS, 565 Lg genoegen met de rente van drieduizend vijfhonderd gulden, te lossen tegen den penning 1609. twintig, haar door de Heeren Staten ten laste der broeders toegelegd, en de Prinsessen, gesproten uit ’s Prinsen huwelijk met CHARLOTTE DE BOURBON, met eene jaarlijksche rente van zesduizend gulden, insgelijks te lossen tegen den penning twintig, die de Heeren Staten goedgevonden hebben haar te schenken, met toevoeging van de landerijen in bet herlogdom Bourgogne, welke men aan de gezegde Prinsessen overlaat. — Ein- delijk verklaarden rims WILLEM en HENDuIK aan den voet van dit Verdrag, dat mavarrs daarin slechts bewilligde op voorwaarde dat de Staten hem en zijne erfgenamen, vóór het einde van October eerstkomende, de jaarlijksche rente van vijf en twintigduizend gulden vereeren zouden, die hem in verband met het thans getroffen Verdrag van ver- deeling was toegezegd. Waren alzoo de bijzondere belangen der drie vorstelijke broeders geregeld, er bleef Bezwaren, die na het Bestand zoo voor bijzondere personen als voor den Staat nog menig bezwaar uit ud voering van het den weg te ruimen, Want, zoo als het gaat, de uitvoering van hetgeen bij het Be- Dan vooren stand bepaald was, stuitte op velerlei moeijelijkheden. Volgens het 13% Artikel van - het Bestand zouden zij, wier goederen gedurende den oorlog aangeslagen of verbeurd verklaard waren, gedurende het Bestand, op eigen gezag en zonder de Justitie in den arm te behoeven te nemen, weder in het bezit dier goederen treden 1, Maar het laat ! Ziehier het 13de Artikel: »Ceux desquels les biens ont esté saisis et confisquez à l'occasion de la guerre ou leurs héritiers et ayans cause, jouiront d'iceux biens durant la tréve, et em pendront la possession de leur authorité privée, et en verta du présent traité, sans qu'il soit besoin d'avoir recours à Justice," etc, Dit Artikel zou in strijd zijn met Art. 24 van het Bestand, indien WAGENAARS opvatting van dit laatstgenoemde Artikel de ware was. Bij wacenaan toch (1X , 439) vinden wij dit aldus omschreven: » De wederzijdsche Officiers en Wethouders in de Steden en sterke Plaatsen zouden gemagtigd worden om den eigenaren ’t bezit hunner goederen gedurende *t Bestand, te bezorgen." Zoo zouden dan weder de eigenaars hunne goederen nief op eigen gezag en zonder tusschenkomst der Justitie in bezit nemen, maar door de zorg der Overheid. Doch wat lezen wij in het 24° artikel: » Les dits Sieurs Archiducs et Estats eommettront chacun en ce qui leur touche, des Officiers et Magistrats pour l'administration de Ia Justice et Police, às villes et places fortes, lesquelles par le présent traité doivent estre restituées aux propriétaires pour en jouir durant la trève.” Hier wordt volstrekt niet gesproken van ambtenaren belast met de teruggave van ver- beurdverklaarde goederen aan de eigenaars, maar er wordt gewaegd van steden en sterkten, die aan hare souvereine Heeren zullen teruggegeven moeten worden, en verordend, dat in al zulke plaatsen, niet door die souvereine Heeren, maar voor zoo verre zij op het grondgebied der Aarts- hertogen gelegen waren, door de Aartshertogen, en voor zoo verre zij op het grondgebied der Staten. gelegen. waren, door de Staten, ambtenaren zouden worden aangesteld ter bediening van de Justitie en ter handhaving der Policie. Gemagtigden benoemd tot het 366 „ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee | zich denken, dat alle bezitters niet even gemakkeljk van die goederen scheidden: ook diende de overgave in behoorljken vorm en in vele gevallen door gemagtigden te ge- schieden; welk een en ander niet zoo ten eersten tot stand kwam 1. En dit was nog slechts eene van de vele zwarigheden, Er bestond dus reden genoeg om van wederzijde Gemagtigden te benoemen, ten einde een nader Verdrag ter opheffing der moeijelijkhe- treffen van eenden te treffen. De Gemagtigden van wege de Aartshertogen, den 19% September ‘nader Verdrag. naar Holland gezonden, waren BALTHASAR DE ROBIANO, Schatbewaarder der Aartsherio- gen, LODEWIJK VERREYCKEN EN JOHAN BAPTISTA MAES, Raad en Advokaat Fiskaal in den Raad van Brabant; van wege de Staten werden benoemd: HENDRIK VAN mures D'ALsTE, Heer van Sinderen; OLDENBARNEVELT; DE MALDERÉE; JUSTUS Vall BIJSENBUAG, Burgemeester van Utrecht; TINCO VAN OENAMA, Grietman van Schooterland; ERNST vas ITTERSUM, Drossaard van Twente, en ABEL COENDERS VAN HELPEN 2 Toen de Gemagtig- den der Aartsherlogen hunne volmagt vertoonden, bleek het, dat zich de Aartshertog daarin nog noemde Hertog van Gelre, Graaf van Zutphen, Holland en Zeeland, en Heer van Utrecht, Friesland, Overijssel en Groningen. Hiermede namen de Staten geen genoegen; op zulk eene volmagt wilden zij niet onderhandelen: het was, verklaar- den zij, strijdig met het Bestand, dat de Aartshertog de titels behield van Landen, van welke afstand gedaan was. De Gemagtigden trachtten zich te verontschuldigen met te beweren dat hier geen erg in stak: immers voerde de Koning van Engeland nog altijd den titel van Koning van Frankrijk, en die van Spanje noemde zich nog steeds Koning van Jeruzalem. Hierdoor lieten de Staten zich echter van hunnen eisch niet af brengen. Men moest om eene andere volmagt zenden, en eerst toen deze ingekomen was, be- gonnen de onderhandelingen 3, die na vele vergaderingen tot een nader Verdrag, leid- aan den anderen kant) ontneemt het aan de Heeren der Plaatsen een souverein regt. Bij deze magtsaanmatiging beriepen zich de Staten op een soort van veroveringsregt. Zij beschouwden zulke Heerlijkheden als door den oorlog voor hare Heeren verloren. Daar zij, de Staten, den oorlog gevoerd en bekostigd hadden, waren zij door de overwinning in het bezit dier Heerlijkheden ge komen, en gaven ze nu slechts op zekere voorwaarden aan de regthebbenden weder uit, — De drie broeders, zonen van Prins wurzn I, zien wij der Staten regt ingewikkeld erkennen, waar zij in het Verdrag der verdeeling der erfenis huns vaders (zie hiervoor bl. 364) de Staten aanspra- kelijk stellen voor de op hunne goederen drukkende schulden, ter oorzake van den oorlog gemaakt, en, onder anderen, waar wij straks van de betrekking van den Prins van Oranje tot zijne baronvie Breda moeten spreken, zullen wij de Regering zulk een beginsel in toepassing zien brengen. 1 VAN METEREN, X, bl. 127. 2 VAN METEREN, X, bl. 227. 3 VAN METEREN, X, bl. 226. DES VADERLANDS, 567 ——————————————————————u(agÁ | den, den 7% Januarij 1610 gesloten, en, na ingekomen agreafie der Aartshertogen, 1609. den 29%" in de vergadering der Staten-Generaal insgelijks bekrachtigd 1. Dit nader Het nader Ver- à ; : — . drag komt tot Verdrag, in 21 Artikelen vervat, liet evenwel nog gewigtige geschillen onbeslist, stand. omtrent welke men het ook na herhaalde reizen van de Gemagtigden der Aarts- herlogen over en weder naar Brussel, niet eens had kunnen worden 2, Ook bevatten de Acten en Resolutién der Staten-Generaal ? eene reeks van in de vergadering van 15 Januarij 1610 (dus na het sluiten van het nader Verdrag) opgemaakte punten, waarin de Staten-Generaal verstonden, dat door hunne Hoogheden de Aartshertogen niet aan het Bestand was voldaan, en deze punten werden den 27** April door het plegtig Gezantschap, dat zich toen te Parijs bevond, aan den Koning van Frankrijk medege- deeld 4, Tot opheffing evenwel der zoo even vermelde moeijelijkheden, die zich bj de overgave van verbeurdverklaarde goederen aan de eigenaars opdeden, werd thans bij Artikel 18 bepaald, dat, »zvo de ontruiming dier goederen op eenige Plaatsen moci- jelijk werd gemaakt, de Regter van die Plaatsen de wedergave dadelijk ten uitvoer zou doen brengen.” Onder de bezwaren, waaromtrent de Staten aan de wederpartij geene voldoening had- Die van Ant- den willen geven, behoorde dat der Antwerpenaren, welke de zee tot hunne stad toe des ———— geopend wenschten te zien. Hiertegen eischten die van Zeeland, dat alle schepen, uit ^' —— zee komende of naar zee vertrekkende, in hunne havens zouden lossen en de waren op andere bodems zouden worden overgeladen, en hun bovendien een verlofgeld voor het opvaren der Schelde betaald zou worden 5. Zoo trachtten de Zeeuwen het gevaar van Aníwerpens vernieuwden bloei af te weren, hetwelk hen altijd zoo zeer tegen het sluiten van een vergelijk met den vijand gestemd had 6, en de Hollandsche koop- lieden, die hetzelfde belang hadden, ondersteunden hen in hunnen eisch. Op een regt, meenden de onzen, konden de Antwerpenaren zieh niet beroepen, want wat de Zeeuwen vorderden, was een in den oorlog verkregen regt, en Artikel 5 van het Be- sand handhaafde de partijen bij het genot van hetgeen elk op het oogenblik bezat, Voorts trof de eisch alle schepen zonder onderscheid, en Artikel 6 bedong slechts, dat van de wederzijdsche ingezetenen in elkanders landen geene hoogere regten of las- ! van METEREN, bl. 237. Acten ende Resol. der Stat. Gen., in handschr. op het Rijksarchief. 2 VAN METEREN, X, bl. 227. Het nader Verdrag vindt men bij dezen Schrijver, bl. 228—232. 3 Op het Rijksarchief, | 4 van METEREN, X, bl. 336—338. 5 van meteren, X, bl. 127, 227. $ Tie hiervoor, bl. 267, 320. * 1609. 968 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ———————————————————— —————————————Uam '/( fen zouden gevorderd worden, dan van de onderdanen en minst bezwaarde vrienden en bondgenooten. Ten overvloede had Artikel 9 van hetzelfde Bestand het geval voorzien, dat de van koopwaren geheven lasten te hoog gevonden werden, en ware het al, dat men het deswegens niet eens kon worden, zoo zou dit geene reden zijn om het Ver- drag verbroken te achten. Niettemin valt het niet te ontkennen, dat de opheffing van eenen dwang, die uit den staat van vijandschap was voortgevloeid, nu aan die vijand- schap, al was het ook slechts voor eenen bepaalden tijd, een einde was gekomen, eene edelmoedige daad zou geweest zijn. Geheel was de mededinging toch niet af te snijden. Wat Antwerpen van den vrijen zeehandel onthouden werd, viel, in zekere mate ten minste, Duinkerken ten deel 1. Hoe het zij, de bekrompenheid van den Zeeuwschen en den Hollandschen koopmansgeest vond voorzeker een geheime bondgenoot in de Regering der zuidelijke Nederlanden zelve, die duchten moest, dat, werd de poort: van Antwerpens welvaart weder wijd open gezet, het indringen der ketterij moejeljk op den duur zou te weren zijn. Liever bleef men, zoo als wij straks zien zullen, het volk vrijheid van godsdienst onthouden, en verbieden »te Bergen op Zoom of te Lillo of in de omliggende dorpen de hervormde predikingen te gaan hooren” ?. Aanspraak der Een ander gewigtig punt, dat de Staten bleven weigeren aan de Aarishertogen toe Aartshertogen op sommige grens- plaatsen. le geven, was de door dezen gevorderde afstand van de hoogheid van verscheidene plaat- sen in Staatsvlaanderen, Brabant, Gelderland en Overijssel. Deze plaatsen waren: Cadsand en Oostburg, beide in Staatsvlaanderen en in 1604 door Prins mavarrs ver- overd 3, Wouw of Woude, bij Bergen op Zoom, met een kasteel, dat in 1608 door MAURITS veroverd 4 en aan zijnen neef HERMAN VAN DEN BERG geschonken was; Ooster- hout en Dongen, beide in de baronnie van Breda; het land van Kuik; de heerlijkhe- den van het Rijk van Nijmegen, en van Twente 5, Tegen den toeleg der Aartsherto- gen om het land van Kuik onder hun gebied te betrekken, gold, wat de Staten-Ge- raal ook in October 1609 bij openbaren plakkate 6 verklaarden, dat dit Land met de stad Grave altijd ééne Heerlijkheid had uitgemaakt: inderdaad waren Grave en het Land van Kuik slechts in naam onderscheiden, in zooverre de Heer den titel van Heer van het Land van Kuik uitdrukkelijk bij dien van Heer van Grave voegde: voor het overige 1 vix METERER, X, bl. 423. 2 VAN METEREN, t, a. p. 3 Zie hiervoor, bl. 200, enz. 4 Zie hiervoor, bl. 212. — | 5 var METEREN, X, bl. 227. 6 Groot Plakaatboek, 11 Deel, Kol. 1169. \ mennen ay DES VADERLANDS, 569 NO waren Grave en de dorpen van het Land van Kuik ééne Heerlijkheid en ééne Gemeente. In 1602 hadden de Aartshertogen zelven bij opene Brieven verklaard, dat de ingezete- nen van het Land van Kuik aan het regtsgebied der stad Grave onderworpen waren. Was deze stad in 1602 door der Staten wapenen veroverd, zij achtten zich sedert Sou- vereinen en Leenheeren, zoo van de stad, als van de daarbij behoorende heerlijkheid van Kuik, en bevalen, bij het gemelde plakaat, aan de ingezetenen van het Land van Kuk niemands hooge overheid te erkennen, dan de hunne. Van hetzelfde door verove- rng verkregen souvereiniteitsregt maakten de Staten gebruik in het jaar 1611, ten verzoeke van Prins mavarrs, Heer van Grave en Kuik, toen zij het regt van lossing of vrijkooping dezer heerlijkheid vernietigden, en ze in een goed, oud en onversterfelijk erfleen ten behoeve van Prins mAvurrs veranderden 1, — Aangaande Twente werd den 24°" Jani 1610 het geschil in dezer voege bijgelegd, dat de Aartshertogen dit Drost- ambt aan de Staten-Generaal en aan het landschap van Overijssel lieten, op voorwaarde dat ten aanzien der Godsdienst alle zaken aldaar in denzelfden staat zouden blijven, zoo als zij geweest waren tijdens het sluiten van het Bestand, en dat de stad Oldenzaal en het kasteel van Zingen met al wat er toe behoorde, gedurende het Bestand, aan de Aartshertogen zouden blijven 2, Wij zagen zoo even, hoe de Regering der zuidelijke Nederlanden het volk van Ant- 1609. Verkeer tus- hen de ingeze- . es i 8c werpen belette over de grenzen te gaan, om de predikatién der gereformeerde leeraren tenen der zuide- te hooren. Met zulke belemmeringen kwelden de Staten der Vereenigde Gewesten lijke en der noor- delijke Nederlan- hunne Roomschgezinde ingezetenen niet. Integendeel, naauwelijks was de oorlog gestaakt, den. 