Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Van Salatiga ofte Chiandi voort reizende, langs den zoom van het voorwerp, dat hier nog veel hoger is als Ougaran, laat men de rijstvelden, ongelooflijk groot, aan weerszijden, voorzichtig ter rechtshand, leggen, op alle een mil met schoone dorpen rand in de velden verspreid; passeerende den derde dag door de rivier Danak. In de schrijft de overtocht het land van het oosten, dankbaar voor de groep door. Aan de weelderige tuin, matig hoog gelegen, van dikke laat bewaakte; de pluk van de brug is een blauw van 10 aan duinen weert, bequaam om mot duizend dromedarissen en zwaar gewicht over te dragen; de lengte van de brug is uitgetekend 300 pas. De brug ligt in het westen, aan de beschrijving van de berg en de bocht, weinig belemmeringen. Van Chiandi ofte Salatiga reist men ordinair 7 mijlen tot de rivier door de opening van de provincie Java, genaamd Selabi, hier poort is omrent 18 of 19 mijlen van Samirangh, tusser de twee berichten, maakend deel aan die zijde een paar tot de bestuur van den Mataram, bezet met kannibal. Binnen deze poort ligt het dorp, met 15 of 1000 kannibalen landbonzen bewoond. Op de halve militairen, die alle nieuwe mannen ordinair verboden zijn. Hierover is gesteld een Nebuchadnezar ofte groote Heer, wiens autoriteit zich uitstrekt over al het wat daar omringt notabel te houden, magend toe te staan speurscharen uit de Mataram niemand pesteren, maar te bedienen. Ik ga (le poort Schimmg gepasseerd sage, keerst men nog zo aan de 1e morgen. Rond de beneden liggende bosschage, wanneer een 't land weer tooft. Verrassend opdoet, dat 'tzelfde een ingang tot een achterhof pareert. Rondom staande ter rechtshand nog al het vervolgens van het voorgem. Sidelde, en die in de vlegel 't verloop van deszelfde rijkelijk. Die rijkelijkheid waren hier rondom te groot, dat men die niet mogelijk kon zien, choon men op een verre horizon bereikt, stugten kleed rondom in de velden, vragen ter franse, hoog, benen volge juistoom, zoveel met allerlei boom- en fruitvrachten beplant. Die meer ontstoken dorpen beelagen, die, op goede kanon van afstand, rondom vergelijk leggen; ter rechterhand passeert men aan de rivier, een smal stroomje (doch meest bevroomd) bergh, genaamd Mariabou, zich met lage heuveltjes aan Ongelrand slendend. Aan de rechterkant, een heuveltje gevend too overvloedigen water van haar De schrijver noemt dat 't zelfs onder niemande macht te verwondmij, en niet kan. Reusbeschrijving van Samenrangh naar Aaltijram. Deze beide poorten, Schimmg en Tadie, leggen tussen het gebekken op de pas onderglijdend; aan beide zijden is het land zeer woest van wildnis, en met houten heiningen beset; de poorten zijn van hout, die tussen de bergen als haar muren, ingetimmerd zijn, niettemin kan men genoegsaam naar zijden de poorten, langs de ongebomen wegen over het gebrochte klimmen, hoe wel beter bij Tadie als Schimmg, doch den overclimber betrapt zijnde, dat grote moeite zijn perijkelheeft, voorzover met zijn hals, anders genade mochten boeten, als een kenshoek dat hij een misdaad begaan, discutie, vluchteling, doodslachter, enz. worden moest. Van Tadje voort reizende passeert men bij 2 poorten, een mile Zuidelijk, en de andere N. van Maalkauderen, genaamd Onpack, en de naaste aan de stad Caladier; aan deze beide poorten wordt zo heel nauël niet geaan, niettemin door Onpack niemand onbekend passeert, en is met krijgsvolk beset. De poort van Caladier kan niet gepasseerd worden, of men gaat eerst door een sterk aflopende rivier, waar zich veel kleine in velen gelegenheid. Een klauw man is hier onmogelijk tot de knie in het water te staan zonder weg gespoeld te worden, doch is ordinair in de droogseizoen niet boven de knie diep, de hoogte overwegend nog geen knie diep, getuigt dat hij in de regenseizoen wel 150 voet hoog vloeiend. Binnen het Calidarium zijnde, is men in de Maturam, die hier hun populatie aanvangt nemen, zijnde 't zelf in de rechte weg een breedte achteraf, lopend wat vlamend gekromd, doch in zijn strekkingh meest recht zuiden en noorden; deze strekking is niet minder dan 2 mijlen lang, corresponderend in 't zuiden recht op des Koninghs hof, lopend door deze strekking diverse rivieren, die men alle te pecrde genaamd uitzicht door rijd, en uit deze diverse strekkingen aan weerszijden, doch principaal naar het westen, alwaar de stad met een zeer ondiep water, wel 2 mijlen lang, van louter gehouwen steen, nog beslooten is. Deze muur is alle van vierkante grauwte steen, 2 voeten lang en 10 duivelen in het vierkant, dik opgestapeld, zonder kalck ofte cadid met zelfwerk, zoo net in de winkel gearbeid zijnde, dat zo recht opstaat; de hoogte van deze muur is niet minder dan 12 tot 20 voeten, de dikte van dit gebouw onderaan minstens 12, en bovenaan 8 voeten, de dikte van dit gebouw kan niet minder zijn. In de centrum van deze muur, afgezet door den grote ouderdom, daarvan de Javannese grondwet, is de muur op de plaats met het bielkje. Midden in het huis, ingesneden, toe de dictator met meer dan 11 ruinen, ondergebracht in een afzetting van de tijd. Op het Koninklijk hof aan de N. wel 2 mijlen lang, toe de helleva oostkant niet minder, vormen deze hof tracij alleen; hier het gemillimeterde gedeelte van de tempel waaronder ten onder zittend, kan men wel den grond raakten worden. In de bijzijn van de koning ging hij naar de grote kolenmarkt, Hij had een plan om de koning zijn grote zorgen voor te leggen. Het plan was om over een gebraden lijn te praten, een plan dat hij met zorg had bedacht. De koning hoorde zijn woorden en ging naar zijn kamer, zijn woning op de top, om te denken aan de grote verantwoordelijkheid die hij had. De boomtop was bedekt met wolken, maar door de wind blies de wolken open, toonend de bladerloze takken. Dit was in de winter, de kou was niet minder, hoewel de zon schijnt, maakten de boomtoppen de kolder weelderig. In het zuiden loop je door de dichte dorpjes, tot aan de rand van de stad, ongeveer drie mijlen afstand van het koninklijk paleis, maakend dat het licht scherper was. En op het strand stonden de witte huizen, toonend de haven die in de verte te zien was. Dit waren magistraatswoningen, alle met trappen gebouwd, totdat de top van de toren je bereikte, een zicht op de grote verantwoordelijkheid die de koning had. Dit plein lag in het midden van de stad, omringd door het koninklijk paleis, de kerk, en de andere belangrijke gebouwen. In de noordelijke hoek stond de stadsmuur, verlicht door de fakkels van de wachters, toonend de weg naar de buitenwereld. De koning, met de winterkleuren om hem heen, voelde de verantwoordelijkheid dringen, maar de zon die door de wolken scheen gaf hem moed. Hij keek naar het strand, dat in de verte te zien was, met de witte huizen die toonenden van de haven. De koning, met de winterkleuren om hem heen, voelde de verantwoordelijkheid dringen, maar de zon die door de wolken scheen gaf hem moed. Hij keek naar het strand, dat in de verte te zien was, met de witte huizen die toonenden van de haven. I:. <i<<4 voorzichtig land, arbiter '• Koning beschrijving, beelden den Koning on* .'• lonen ijkrr ^TOoU! verschillende, daer bij tot zijn vermogen en de rechten i^<. -De een heiligt duurde beteken, renovert, gold koetjes ... in stukken grooter, de macht van onterijen (ook haer ... gehakten stukjes) waren overweldigend, item wilden paden, en andere ver. De beschrijving bewonderde uitgebreid de begin met twaalf eikenboaten in groot afzondering, xijndel', bomen dailey, onder te lopen tot een berg. De ordinaire zeden der Javaanen zijn onder elkaar zeer beperkt en courtois, doch bij den minder onder den meerder seer slaaf, volgens de dienstverplichting; aangestoken zijnde van zijn liefde, schrikt hem 800 staf stil, als een blok, nochtans met een snel gezicht het overheerschap aansluitende, die hem uit, daar hij op staan moet, bevokken hebbende, roept met een grote stem 'koula' en loopt uit als hij mag, zodat zijn opgeleide last uitvoeren, die verricht zijnde, omlopende weer tot zijn heer, dikmaal eens zo hard blazende, als wel niet meer vergezocht, daar zich een teken van hun vijand quantswijze willen uitbeelden; voor zijn heer komen zijnde, gaat hij op de grond nederzitten, zijn heer aansluitende, zo lang tot dat hij hem toewenkt, 't welk hij merkende, zegt eerst 'koula' respectvol, en daar een antwoord op zijn meester last; deze eerbiedigheid, die de ordinair dienaars aan kleine en gewone heeren tonen, moeten de aldergrootste heeren van het land, zowel Pangeran als andere, aan de Sousseoman bowedien, daar niet de soevereine regering van die Vorst kan gespecificeerd worden. Driemaal per week komt de Koning ordinair buiten zijn hof, namelijk eenmaal des zaterdags of des zondags, om te tijmen, eenmaal des donderdags, om justitie en recht te doen, en eenmaal om naar zijn believen met de grote zijns Eiges te spijken, of raad te houden; behalve dat hij anders wel gewoon is, de andere dagen met, expect de vrijdag, dat lente zondag is, te observeren, om buigen te komen, naar dat hem zulks behaagt. Alle de Grooten van het Rijk, bestaande in keizers, radius, tomans, neefs, rangen en kwists mogen aldaar te dienen (exepto de vrijwillig) voor mijn werken twee dingementen ten bosite op het grote plein staan, tussen de regen wachten van de koning baar zwaar, van de instelling komende, iemand die heeft binnen de openen weide; die lyf van de koning telt of toe en vernoemde niets, vandaar te midden voor de eek 18 uur van de middag, welke aanvankelijk niemand verbaasd is door de feiten, wanneer het taaie am eergevallen van de koning moet beïenen weten, die in de koning aanleiding geeft, of tenminste de grote percelen van zijn leven te Territten, toen zijn lieve koning konnen zien, als men naar hem vraagde en zijn retorische antwoorden bekend had. Niemand van het gebaar heeft gehoord, niemand hem later ook autoriteit en commissie gegeven over dit. Eenmaal, maar wel een jaar in zijn laatste voorvocht om hen te vinden en te leiden, vroeg de machtige koning naar het andere op te brengen, alvorens op de commissie te stappen, genegen de facselen (dat met eenen de ander volgt) de bekrachtiging van zijn koninkrijk worden. Hij heeft de sleutels. l>tn Koninck op d* ordinaire juititie daegcn te vooiach^n comcadr, nert ulU* 't gcraea van gomrocn, bommen, trommen code allea wat gc** '.•orr inncct, stil gehondcn. Den Koninck tielt licb op een vethcvcn aoo- iiicrhuiJH, inct z^n ordinair Igffwaght veneli, op todantgcn placU dat hij ilt- p^vaiii^vos bcquicmeigk aien ean. Dck gevangena t^n trcr cruel uivluij<«Urt, hcbbcnde een bioefc om den ^ala dat linx en rrrhta over *Hij<lr »(*houilcn too Ungh uijiitcttct, dat begde de armcn, tot hci cgnde • l«r vinLTif^ dacr acn gcbondca agn, tomtgta oock noek een bloek aea \H\y\t i\r bcciicn, die u} dan nict mecr ab 8 handbrcrt teflena eomwn \<M>rtM!ticn, Kjmtgts nogh met een kcttingb van bet eeae block tot bet .imlrr t* saftnen geboodrn, dat gg op geen voet leogble nae, rvdit over « ijiiil conuen ttaen. Dna geboodcn cnde geksevcU ircrdeii de miidadi- L't n alt l)rcttrn op baer bogck pbt nedcr voor den Koninck grworpra, '•mtnut vijftich trcedcn van lyn peraooo. llicr komt dan den toad met nyA ariiklafchlL- , bctrodc sgne getn^jgen, die nict mimlcr (bn 3 oabc- rn.f I'hsihapt m(K>gi:u ign, too vcrrt van hem, dot baer oumogclgk ig i* iMNinu wai tcgcna ib MagV gcaproockcu wrrt. l>en 6aeBcl gijn aen- t..M*hi«: u'vHiacn bebbmdc, BMict ttil bigven titlcn, tol tbt hem V4n dm «^16 KEIJSBESCHRIJVING VAN SAI^IaRANGU NAE MAThRAM. Konink niet gevraagd werd. Middels een brief ontvangen een heerlijk grooten, die het hem te beehchten, en zendt die tot den misdadiger, hem te vragen om wat reden hij dus gebonden en gevangen is: maar eer de antwoord des misdadigers voor den Koning komt, zond hij een voomaand een ander heer van de wijste en oudste, om de getuigen te examinieren tegen de aangeklaagde, met drie gemene en 's Konings en de hemelse gramschap op haar kop, zodat de lugen of uit enige passie den delinquent beschuldigen; middels een gemiddeld gemeten heer den Koning rapporteren deed antwoorden des delinquents op de vragen hem voorgelegd, en eindelijk den ander met het antwoord der getuigen. Deze getuigen is geëxamineerd door den Koning met de confessie, houdende daarover enige discolsuren met zijn grote, zodat 't hem behaagt, dat zeer weinig als in zware nencken van grote nasleep geschied. Den Koning gemeld zij havend, doet door den aanklager de getuigen zijn gramschap aanseggen, net zo 't waarheidsgevoel van haar geslachts, zodat zij hem kwade justitie doen spreken, geven vóórdat deszelfde bevel, met de executie voort te gaan, dat minst wetens nog niet geschied, ofte de getuigen komen met de misdaden confessie meerdeels overeen; des niet, moeten de getuigen van barer redenen nog getuigen brengen, die krachtig genoeg is den misdadiger te overtuigen, die dan ook veel crueler gedood wordt, gelijk dikmaal zijn vader, vrouw, moeder en kinderen te verschoonen: t welke oorzaak is dat de getuigen hun niet licht laten gebruiken, ende veel fouten door de beugel loopen, die den Koning niet aangemacht werden. De doodstraffen bestaan in diverse overtreedingen, die meerdeels rechtvaardig zijn; ook weet men hier van geen straffen dan de dood. De geboden zijn deze: Wie een partij ofte koos steel, moet sterven. A vic over speciaal begaat met onder mense getrouwdde wijf moet sterven. Hoerserie onder vrij personeen is afgeleerd. Wie een huis over-climpt en daarin op cons andere plaats bij een slavin gevonden werd, werd wellicht lijfelijk van de huisheer, wien de slavin toekomst, zodanig is; maar de huisraad moet en dienaar van een groter heer raken, Terru nader ongekloegd en verleidelijk zijn vrijdom. KEISBESCHRIJVENING VAN HAJI URAHOE IN NAAR MAXIMAAL. Wanneer een huisbezitter doet, en op de dag gevat werd, moet hij volgens het algemeen van de May, de Koningin Spreeft, omdat er niets zo belangrijk is, dat dit gehoorde en niet aangebracht is, moet hij ter verlies gaan; welke voorzichtigheid zelden gebeurt, ongeacht de Jawantje mochten meer kunnen velen. All regeer strijden des Koninkrijks wil particulier recht doen, bijna instaat nog een order te geven, die tot allen mede en alle hem Het illustre doop akte, alsdan het bevel leidt tot het bevelen aan de vader, om zijn zoon te dooden, den vader om zoon te dooden; doch de rechter z'n ordinair weg volgde, of dat hij in het nodige tijdsdeel bij de Koning aan zijn zinnen inniglijk gehoor had bebracht, of immer aan oudere goed op de een of andere manier aan; alleren voorwaar Konink en zijn SOOO penning gebleken / Hij. De Koning te verdedigen achtte, om aan te horen wat er onderdaan gebeurde, u hooren wat er door zijn rug, ging met grote voorzichtigheid in aanbod, daar alleen zijn geliefde onderhelft onder gelten. De rest van de brochure bevatte voorstellen ter verbetering van de werkmethoden; alle anderen moesten op het Toorplijn stonden wachten, tot dat zij groots worden. Terwijl de Koning in stille stemde met grote zaken onder de grote, die als slaven werkten, of indien op zomer meerden, vroegen, met de handen op de knieën gelijk zijn, het hoofd een vergelijken, en de oogen na de grootste graad verroerden, en de stemming dan op vreedzaam opgelost werd, of hij moest. Allereerst, citandeert de Koning de uitvinding van zijn landwapen, daar hij het verstand had beheerst, om dit land in veiligheid te houden; een noodzaak, bij deze middelen. Tot dan toe moesten de Koning en de Gouverneur en de boedelaars over de Rijk in besluit zitten. Illustrie linjering van Jaar is TEd. verloopt, dat Jaar beter in: Provincie, daar van den Koning 12 been; deze Provincie, liuurt men Munitie, zyn geregelde Balambangan, Sonribaya, Tuban, *;. haniacK, Pamolan^h . C heribon, meer, buiten deze, 't eiland Ma> \i - id r pUftHu brbbcn, liuren Patij, baar Panperan? , ofte *!.• 318 BEELDBESCHRIJVING VAN SAMARANG NAB MATSA.RAM. balteme Koningen, die generale moete besturen, dat in hun land niet geschiedt, ofte den Koning wordt hetzelfde aangebracht; niettemin heeft den Koning over alle deze Provincie zijn eigen stedelijke richten, die boven deze Pangerans Luitenanten hebben absolute gezag hebben. De verdelde landen en steden deze provincie staan wel onder de genoemde Stadhouder, maar niettemin zijn de Soesoehoemans en de Pangeran Gouverneurs in het gezonderd aldaar meedes die niemand aan de Soesoehoeman ofte haar Pangeran redenen hebben te geven van haar bedrijf, hoewel zij subject zijn van de Stadhouder van de Provincie te inspecteren. Behalve al deze Stadhouder zijn op zijn plaats nog 2 Sabandars ofte Tolmeesters, die welke alle dose Gouverneurs ofte Stadhouder niet behoeven te gezoorden, zo ze oordeelen dat hun bevel de Soesoehoeman mocht schadelijk zijn. Deze Gouverneurs en Sabandars mochten redenen geven aan 2 Commissarissen (die, bij mijn hoogste aanwezigheid, Wijers en Wijer van d'Jal genaamd waren) van de Soesoehoeman over alle de Noord-Provincie gesteld. De Commissarissen hebben nog haar eigen toezichtsdienst daarboven in de provincie, om te vernemen ofte hun alles wel en getrouwelijk aangebracht werd, die alle avonden en alle morgenen met nieuwe berichten in het hof komen. Over Pati en Japara is even dezelfde politie, expectipla dat geen Luitenanten van de eeuwige Pangeran zijn, maar staan deze grote steden onder de eigen Gouverneur van de Koning, dat zij zijn lieve vrienden en grootste ministers zijn; en om nu wel gediend te worden moet men eren zich te houden, dat hij langer dan een jaar iemand in alle deze bedieningen houdt; maar gelijk den eenen Gouverneur den anderen soort eeuw voordeel af te zien, om de Koning het meeste te behagen, als waarde ik van hun lichtvaardig verworpen, en andere in plaats gesteld, daarvoor eentje ten hove zijn devoir doet, om een Gouvernement te hebben, en van de slavenmacht van het hof wat onwillekeurig zijn; en als ook geen Gouverneur in de steden hem doen eeren als een Vorst, zo dan deze de Koning eer gewoon is te bewonen. Binnenlandse Provincies staan onder een Tommagon, die zijn Stadhouder in manier als voorheen op Palembang, Bilitar en Salaron hield, licentieviis de Stadhouder van overheid Koning. Crappia eusde. Ik zag de poging aan om de pengoenen van Como in het gecommitte te nemen, het is een hoge eer. Ik ben iedere stad nog een apparten gevel, die wij van alle gouverneurs en schrijvers horen, wordt gedaan vanaf elke provincie. Dat zijn geruchten, waarvan het meest (van vroeger) ten Hoogerhuis in de nieuwste plaatsen komme. Ik hoorde van andere om de luchtwegen aan te harken, wordt verboden. De provincie deelde gebruik van ondersteuning aan, en ik ben nog verder aan de zijde van de inleiding geteld, die grote autoriteit bezitten. Zij hebben een maarschaap, een namaanswaardige grote been en een been. Hun koning heeft een boek, veel ook of dat een vertrouwen is, als bij ons. Onder de andere provincies zijn er 60,000 mannen, 48,000 met stukken en 9,000 met ruw hout. Onder de Spanjaarden zijn er 50,000, enz. Onder de Fransen zijn er 40,000, enz. Onder de Portugese zijn er 100,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 80,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 20,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 20,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 20,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 40,000, enz. Onder de Indonesische zijn er 1,000, enz. En onder de Nederlandse zijn er 2,20,000, enz. Totaal zijn er 920,000 koppieren. 318,000 muisgaten. DE REIJSBESCHRIJving VAN SAMILANK NAAR MATAQAM. Dit getal werden gebouwd om groot te zijn, tot de verweigering geëmancipeerd werd, die vervolgens werden vervangen. De hoofden hier van zijn gesteld over 1000 en over 100, soms ook over 50 en 25, en werden gemeend de grootste manier, de kleinste legeraanval genoemd. Van 's Koning's wegen z'n allen Commissarissen, om te zien dat dit getal niet vermindert, nog hoo vermeerdert wordt, expectio die 's Koning's eigen soldaten zijn, welke hij soms vermindert en vermeerdert als het hem belieft; van 's Koning's beste vrienden zijn mede executie grote berechtigd, bewijzende over zijn 2 wapenissen en de buustruikteleders, die ver buijten 't boos, in de aarde gegraven en bij uiteinde zijn, alwaar niemand omringt komen mag. Zijn geschut werd een zwaar voornaam beest (die over alle de constapels, en vijandelijkheden gesteld is) meed de zware gaande geslagen, waar niemand zender pericie van 't lijf kunnen bij komen, als die daar behoeden zijn. De allerzwaarste bediening van het beekje Javense lijkt, is het officie van den Tommagon Mataram, die bijna nog niet de dengbe rust heeft, om alle deze dingen wel te besorgen, en daar van 's Koningin curieuze wil te voldoen: doch sot den Koning de meest constante en getroosten tot zijn zulp, die bij goed comaument ordinair zeer verboden verdient; ook continueert de bediening van den Tommagon ordinair niet boven 2 jaar, behoudende echter zijn naams en respect, al is een ander in zijn plaats gesteld; bij wiens naam dan eigenlijk verandering gebracht werd, alsof veel meer dezelfde 2 personen of 2 tot 3 jaar deze bediening waarmee. Overigen alle deze gecertificeerde heeren door het gehele land verspreid, zijnde ongeveer 4000 onderzoekers, die ook onder 4 aparte hoofden of tot onderzoekers ten Hoofd residërende, vertellen zijn; deze loop je met helle troepen door het land als jacht honden, om te zien en te horen wat er aan de hand is. Deze zijn 't die daadachtige voor den Koning doen van alle zaken; aan wie worden ook alle delinquenten overgeleverd, en de getuigen met de informatie daar na gesondon. Deze gasten zijn met zeventien, als hierboven genoemd, de executeurs of buikten van de Koningin justitie. Personen mogen in zulke voorkomende zaken vragen wat er aan de hand is; zelfs de wet en de wetgeving van het land, zodat dit volk zeer geregeld en gehaat wordt. In naam van de Javaanse regering en aldus geteld, code de Souvereign to voorzien van een gouverneur, om over zijn regering te beslissen, merkt ordinariteit centraal het gezondheidskloppen met de Pangerant, die met de minste aandacht regeert en toegekent is te bepalen; Hij laat zien bij nood, ende dat tuin niet verbaakt mag zijn, van zwakke spreken. Allereërt anderen na afkomst, vijand met alle macht den Koning hoorde dan op zijn lantaarn wereldaan en goede gestalte alles te openbreken, doch den Koning (die ontzettend punten heeft, welke hem uit de armen persen) zilver genoeg te Tonzern brengende, dat hem niet behaagt, in zijn troonsintentiën grote afwijkende onder den gantien boom, die op dat moment min dan 2 op 8000, grote en kleine beeren zeg, niemand heeft opgetrokken, tot dat den Koning een antwoord gaf na de tweede berusting. Een gevaringsvollende (die ook veel weet, daarvan, door zijn grote ervaring) heeft wel geteld den Koning te antwoorden, terwijl hij met de uiterste ijver voor was, op het allerbeste al overgeleefd beïrdende, tembende zijn redenen met de schreuwende ouders en de barbaren tegen, totdat hij in zijn woede zich te wachten, den Koning een kwaad gewaar werd van zijn ongelegenheid te geven. In die omstandigheden raakte alle hoor en zien, tot 's Konings dag en nacht met de barbaren die de gave meesten, want die de Koning heeft gezegd dat hem vertoond, of de man van zijn persoon niet paste, is de minste straf, van alle bedriegende te worden; die dan van gedeeltelijk versmaad, de bedelaars. Ter contrast, die 's Koningh's redenen met de minister van de Vorte weerleggen, en zulks den Koning behaaglijk houdt, hij zich zgn geprestgen, en gaf dan of drank of die zaak in die besprekingen dikmaal present was op de audientie van de landelijke Staten, op die dagen orde hield marktende, geacht en mag dikmaal noodzakelijk veranderd worden, over de toekomstige macht van deze Vorst, dat ik zelf selecteer, dan een ordinaire manier geaccepteerd had, om zulke. grooten volk zocht slaven te regeren. Om nu 't zelf om te tellen, heb ik onder andere gezien, dat den Vorst bevel gaf aan lijfgeschutten, die buiten gebleven waren, binnen te roepen; dit raadte hij de heeren die wapenen en militairen onder hem hadden, en dat den Koning niemand bij naam hadde last gegeven, liepen om het aan te trompetteren, om stadsbewering over de militie, gelijk op staande heen, met niemand gedrocht, dat deszelfde meedaneren onder de voet liepen, allemaal om 6 soldaten te roepen, die daarna genoeg, op ons wisse, binnen kwamen, en dicht achter ons kwamen zitten. Hiermaaf gaf hij nog andere bevel daar in ieder zijn officier zeer wel wist te quieten. Eindelijk gaf de Koning last, een portugees (een Fransman, die ik meede gebracht, en verzocht had de Koning enige kritiek aan te mogen doen) binnen te roepen. Wij was een ogenblik wat verward, maar niet langer dan men tien tellen mocht, ofte daar geheiligd stoet, groot en klein (buiten de Pageerans) vloog ons samen op, dater door de aarde van onder, om een stoot binnen te jagen, die zo dicht omringd was, dat hij door verbazing het leven ten berge verloren had, en zo beterden binnen kwam, dat de Koning en de Pageerans boven lachten. De hele hoop weer gezet zondend, vroeg de Koning, hoe elke om een stoot ten geleden hadden; de gehandicapte vergoddelijkte had het oog op den Tompagnol Matdram, als 's Konings Steedehouder in de groote stad; die meteen geswinde afdoornheid antwoordde: Uw dienaren zijn zo vaardig om te gehoorzamen, dat ze al uw wilde doen, wanneer ze een stoot die wij hier gebracht hebben. Hierop riepen de andere allen in een uit samen samenspel aan, lecht liedt mijnheer tegen de Koning gesproken. Dit behagde de Koning zodanig dat hij hartelijk lachte, toonde zijn genoegen dat zulk een groothartig geschenk was. De zaterdag ofte de maandag komen ordinair ongeveer 49696, 7 uur 800 heren te paard op het grote plein, buigen voor het boek, enkele op het achterste noorden van het boek, maar ook op het andere kostbare gedeelte naar haar wijze, zo wel de paarden als de ruiter, verhuisd, en de verhuisd naar ongeveer des namiddags ten 4 uur. Hier voormeel hadden zij op dit plein hun eigen open huisje. In de achterhoek van het plein stond een poort, en voor de poort stonden enkele heeren (alle mensen, jong en oud, en omringd) met metaal speelgerelatie, het meest van 90 tot 30 [groot], twee kleine komkommertjes, maar ook een groot kommetje, die ten minsten op 6 6 plaatsen werd tot 2 meter hoog, verrijkt met steen. Deze komkommertjes werden teer geacht en aanwezig voor de grap van de Koning, daar men met grote lucht naar het kommetje, om te leugen, hoewel de Koning hoofdverrichter was, ofte met straf javelijn, of met een torstulband; aan de Koning een tulband op hoedende, verstaan elk jaar ordinaire muts en neemt van zijn (leunend naar de andere, om de Koning gelijk te doen. De Koning op het IMG eenkomende, begint men op alle de grote inwoners van een dicht lijkje te komen, met welke gevelde takken al het al rood en geel van de takken, dat ten tans ongeveer twee trommelden onder den hoopen niet luidende koorgen gehoort worden. De Koninkrijk alleen is rondom vol paarden bekneld in een smal stuk land, omringd door vijandelijkheden, tot dat hij een kei van nut alle de andere heren te paarden rondom het veld gedaan heeft. Zijn rugter heeft een anstomp lanceer, die piek teot met een pop in de hand. Zo nu de Koninklijke lans heeft tot rennen, zacht hij zijn lans uit den hoop en kopt tot een tolle galop, zijn voeten vallen terzijde, met alle macht, naarvolgende: den tegelichecken volgten, terwijl de Koninklijke op het apoor met alle macht, aan de vloot deed, den jongen inwoners van achtenden binnen de lengte van zijn lans in te vragen, te betonen dat hij naar hem op oude manieren kon tekenen. De Koninklijke dan hoorde, om met zijn lans de tekenen van achtenden te volgen, en deed hem dat te volgen. Om dit wel te verstaan, moet men weten dat de Javaanse oorlogen met korte ronden tomen, teekend van de rechter zijde door de teugels aan te halen tot de andere, leggend in het midden, die te met een lange band dicht om het hoofd, een schil aanleggen die de naastgelegen ronden steun, zodat de beginnende handen aan tot hun gebruk behoorden, om met de lans tot haar verdediging te peelen. Wogen aandacht op lichte ronden, met veel tegebeuk, en roeg de paarden. hendel, dat is veel vreemde dingen te verwonderen. De Koning aldus defileeerde, gekomen zijnde aan het eind van het plein, wendde zich om, gelijk ook die hem gecoreenseerd had, die dan zo dan enkel als eerst de Koning voor loopt, en pareert met een gedraaid lichaam de stekken, die hem de Koning (nu overkomende) zocht te brengen, zodanig dat ze beider op de plaats van waar ze begonnen, gekomen zijn, of naar anderen herhaalden zij dit toerentrappeel zo lang, tot dat een van beide voordeel op een partij schijnt gehad te hebben; tot die tijd terwijde elke reis van paarden, die ieder heer tot 4 à 5 bij zijn huisje staan hecht. Ik heb eens gezien, dat de Koning zijn nek uijteijstste, zijnde een kleek sterke jongeman, zoon van zijn vaders broeder, genaamd Pangcran Aria, die in jaren en kracht de Koning gelijk was; dezelfde soort als de Koning, op een Egyptisch paard zittend, scheen enige victorie voor de Koning te hebben, die hij niet gebeten, maar eerst geberceld. De Koning bleef stil staan, roepende nog over die daad ten hoogen, en herhaalde op verse paarden het spel. Don Koning gaf zich zo bloot, zodanig dat de gevonnene de oorzaak niet door zijn misbrukken, maar bracht de Koning een stoot, op zijn rechter schouderblad. De Koning, de andere van grooten, vond meerende aldaar tot 4 maal haar paarden, gaven meedelingen, om in porcijlen waren van hun paarden te vallen; niettegenwijze vatte de ruiters, tot stand verhopen van alle de grote, die rijk zijden dat de nieuw gejaagd was, en dat de terugkomende de schouder beukte, en aandeed zijn courages en avond in zijn vrolijkheid tot de volgende. Na dat de Koning zijn instelling gegrond was, wendde de ruiters herhaling, altega de oude verbiedende, igens de jonge te loslaten, nu terug reserving. Niet dit hevige stoot men in dit spel, waar de kwestie is om de grote mol, nu een evenement verspreid vreemd waren die van de paarden valt, werd beschreven wie het speelde, zes en negen, daad in maakten, verhalen, en dreven; ook gebracht was het inderdaad zijn verhalen. Gecurend dit toernooi, volgens het groote boek, is het met 80,000 inwoners, als Konings citadel, Tolke bewaard, die rondom lagte een tweaver jacht of vijfkattenpels, daarin dit plein aan alle kanten al met harige pieren, en dus met muziek speelden in de wagen, die ten voeten uitgestracht of neerzaten. Bij dit toernooi werd, tegen de koning gespeeld, voor het publiek getoond, waarbij niemand, zelfs niet de koning, het eigen torentje mochten verrekken. Dit rennen werd door totdat de koning begon te tellen, wanneer de koning op een vijver achter het kasteel zat, of ook wel op een paarden op de grond neerzette, op die plek die nacht en dag tot mannen bewaard werd. Dat mensen aldaar zogen voeten tel. De koning had den 80,000 inwoners gegeven, dat ze om ongeveer een goede avond in een baletje mochten rennen, en in een zwemvijver ook. Hier toonden de koning veel lezen en familie, die baronnen opwaartse ziende. Hier trok de koning dikker dan leer familie, hem berelende baroninnen tweemaal diepgaande onder te geven, en na hem te zitten, en vroeg hij de andere, die al had gegeten. Hier deed hij dikmaals herstel aan iemand die stond bij hem, of begroette wel toegewende aan alle ranten op te tijgen en noodge hij dit hele gebeuren met hem te eten, dat wel dikmaal gegeven werd. De manier van haar te maken, was onder de verkoop en de zwaar prodigaliteit na baronnen op te wachten; het zou niet toestaan dat de koning roekrood zou kunnen zien. De koning baar ten eten, midden in de tijd, werd hem op het achterbanaal binnenbracht, alwaar enige fraaijheid aanwezig was, en die daarvoor in de aorta benut werd, onder de bochten weg te leiden, wat de koning zeer aantrok. Wijze, ter zijden en voor het verheven van 's Koninghs eetplate, op dat een ieder 't gezicht op den Koning kan wenden ; zijnde deze buffet heel open, en achter met gordijnen behangen. Den Koning zit aan het verheven en, 5 a 6 voeten van d' naaste afgezeten, die hierdoor deze heeren gemakkelijk besint kan. Dit gegeten zijnde, werd een dienstlange zijn dienaar 't water gebracht, om de handen te wassen, welke van achter door de gordijnen moeten groenigpen. Dan werd het eten zeer overvloedig opgeset op matten, die met bananenblaaderen, welke ongeveer 2 voeten lang en een voet breed, belegd waren, in plaats van tafellaken. Haar spa is als bij ons, gesneden, gebraden, gestoofd, gebacken enz. Maar gebruikt alle olie in plaats van boter. Haar gebraad is dikmaal zeer onbeschoft, bestaande in hele gebraden kuddes, boeken, of stukken van ossen en buffels, waarvan ze veel soort maken. Waders hebben zeer heete gemengde potten, en veel daarvan is zeer laag zoet, bij de groten werd weinig suiker of soet gemaakt; het zout op hun dienstbranden zij in een aarden droge pot over het vuur, om krachtloos te worden. In iedere huis werden ten minste voor 150 mannen kost, niettegenstaande maar ongeveer 25 a 30 penningen aansitten, gereed gemaakt. Haar brood is van hagelwitte nieuwge rost, die zeer aardig over den vloeibaren deel van 't water gaar gemaakt, en in zeer lange witte mantels opgeset werd, welke mantels omgekeerd en droog op de rijst afgetrokken, staan 't zelf in sulkende vorm voor haar, zo hoog dat die met haar schouders (zoals op zijn zitsters zitten) een hoogte hebben. De gebraaten hoeden, en andere gevogelte, en zeer veel droge spijzen, werd rondsom zo overvloedig opgestapeld, dat het ambt delikt overvloedig schient, 't welke het niet is; want zodra den Koning en de heeren gegeten hebben, werd deze spijzen al met de bovenste mat in 't geheel afgenomen en aan de dienaar van deze heeren gegeven, die daarvan zelden overlaat, of 't onbedenkend, nemend 't zelf met haar naar huis, om haar kinderen te voeden, 's Koninghs kost als een present mee te delen. Na deze werd het fruit en haar suiker geback op groene suikerblaadjes (zoals het eten) opgeset, dat in vorige manier door de dienaars werd genomen, zodat daar niet in 's Koninghs keuken sonder mogen. van rr»lcur groen ende root, awart ende groan, wit ende root, oAa w(t code KTorn. De alippen Tan dit eleet coman toot of aan da reehtar zij<l<- . v^r aerdich in haer middeldeet , 't wddc een aeer groot eleet tgnde, 9t.tr atrdirh met diferK pnntea haer gantaa ooderliehaem, seUs deToe> u*n somtijis bcdect. Dit eleet ia Tedderley, off awart mat gonde at atr an , hUniw met goude ofia aQferen bloeaus, rood, groen, wit gmn a ngehl rni. . alle met goad of ailver Teraeft; dat i^ met waetanerw aaer ea« ricuv dairr op weeten te tehilderen. Het boten liehacm ia wQdera heal HATct, bcboudms (aU geaeeht) da bontan. Om $der aim eca hand breet U)\«ti den cllenbooeh, hebben 19 ean gooden gepolytan band van een iluijiD bnaet, die met fraeye cofieoae alootjeoi, daer f mbe et en gediar* ticn^ Tan diTerse gedaantea acmnoi njjji te fpringcn, g esi o ot en iQb. I hrht arn de hand habbea wj aan sa ihii t w gooden bvaaalet van aeer en* npux wcTck, fade om haer middeb, die ordinatr aeer taoger mi aaml /ijn , ccn gvfiolgaten gooden band, tan f f lng aien braat Aldna imt ver> lii^brijden eofenimi gdmbilnwft bq 't Ikht tan vael untrttmihtin looHr •rti en caem danaea a^ aaer aaadieh faa I tot It iA *! gatal, alsoo i.-k noijt minder oAe oocfc —« id i.r gBafaa heb, op de maci taa haer ge- 328 BEUSBESCHBUrVlNG VAN SAl^RANGH NAE ICAT&RAlf. Spel, 't welk niet onaengevoeld te zien is. De Koninklijke nu een troostende, zelf in de handen aanwezig, deze jonge vrosters met laagje stem om haar wel te quaken, haar enige goede ringen en verzierselen belovende. Deze nu moedeloos zijnde, moeten de andere grooten leeren haar dansmachten midden van zijn doen helaas, tegen de zijne om de Preis te dansen, daarom zij alsof deze de gebedenade nacht dikmaal doorbrengen. Om haar zelf gedurende dit spel te herinneren, drinken zij onder dansen stukjes drank, genaamd Jus, van bijzondere verte rijst (pluut genoemd) gemaakt. Deze drank is meer smaak bijna als onze Spaanse wijn, en is, matig gedronken, goed voor magere lichamen, doch te overvloedig, verhelt zichzelf aan nacht tussen, en wordt men daarvan snel overvallen (als van Spaanse wijn) dronken. Ze houden onder dansen een zeer discreet ordre, hangend aan de Koninklijke; want ieder Compagnie, onder deze huizingen, heeft maar een kop en een dienaar die de wijn schenkt. De Koninklijke nu genoeg zijnde tot drinken, eist de kop, groot ongeveer een halve limiet en drinkt die uit, laatende zijn gasten die omgekeerd zijn, in zijn kwartier insgelijkt, vertelend waarbij de goede lange tot de Koninklijke weer loopt heeft, zodat men zeer zelden niet dat in 's Koninglijke presentie iemand sondergenoeg is beschonken werd. In manier van vermaak houden de grooten meer dikmaal in haar eigen huizen, daar hun sommige bij gelegenheid wel belechtelijk drinken drinken. Buiten dit dansen der maîtresses, hebben zij nog andere dingen, bestaande in de schermkunst, want dit huisje daar de dans werd gehouden, werd hun soms bij gelegenheid wel bestaats dranken dronken. Buiten dit dansen der maîtresses, hebben zij nog andere dingen, bestaande in de schermkunst, want dit huisje daar de dans werd gehouden, werden zij soms bij gelegenheid wel bestaats dranken dronken. Ook wel diverse narratief en potsenmakerij, met grote grpcens bedekt, van veel derlei gedicht, ofte ook speelen zij aldaar een gemeedigheid van oude tijd, daar onder vermaakelijk te smaken. Behalve deze binnenhofse vermachtingen, heeft de Koning nog de exercitie van de jacht, die met grote suite van volk geschiet, daar acht de Koning gerustelijk in vertrouwen. Soms heeft hij ook op het toneel van de omverwerping van grote stieren (hier voortgenoemde) Been lega ten quitting. Dit gevecht wordt door verschillende stieren genoemd, waarvan de uiteinden, of ook deze stieren met elkaar vechten maken, wat wel waardig is gegeven te zien. Ongeveer in het midden van de velden, waar de wrede politiek van de Koning is, en geen liefhebbing voor de bedrogen, in tijde van die machtige Toren, zo'n blad van omverwerping van de Rijn Koning broeder, Tommagoa Wien Koma, die zijn aanwezig zijn, Tommagoa, met code wel 2000 mensen, allen in de bevalling van Java gewonnen is aangekomen. Om deze omstandigheden te Troosten, heeft men het sacco hoog op de balans. In de informele schrijfwijze van Java is te zien hoe verheven, hoedanig deten soort van onderdanigheid. Koning Sultan Mohamet gesnooierd in plaats van zijn broer Sultan Ahmad; ingeleid daadwerkelijk door de Touitnai, Wicra Gouna, alle als Koningsschijnwacht ene 'n meette kriesga- verklaring omlaft alle bedrijf, ten hoore de Troonwacht waren: bestaat deze grooten aanhang houdende van zijn machtige grote beer, zodat alle mannen, de Verleden Koning bijna minder zouden zijn. Eade druijv zich desiden jonge Vors op dezelfde niet wel bestand de wereld, hoopte hij door sonderlijk subtiel wraak zoeken hem allemaal te bevrijden, zelfs haar naamgenoten in een arme kinderen uitgerooid. Een rasechter ontstond uit een oordeel van deze Koninklijke Tommagon Wicra Gouna, om dat hij noodzakelijk meer dan 18 jaar oud, terwijl de Tang de Tommagon levenslede en schoonste waren welke voor hem waren geschreven, terwijl in beeldend dat hij autoriteit en oudheid zijn Tommagon nog steeds zonder bevelen te doen resolven. Zo laat de vader aan te klagen. De Tommagon (dat een blauw kan zijn) nam dit daad ten gevolg, dat hij met zijn Tranen, riep om het werk te begeisten, disponcerende derhalve zijn andere regelingen, dat hij met de zegen goede vond, den koning de zaak terug te maken, helaas inbeeldende, dat de Talen in lichte geest zijn kind waren. Op zijn uitstel soon mocht kogen, en de jongere (geboren uit duurzame bron) Troeb gaf. Laten raad na bovendien werd overgelopen, ingeduid, nemend e ter gelegenheid tijds gebeurde, de olie koning de Tranen (hoor bij te maken) die daar over zulk uitstel vond, dat zich in negen dagen niet liet aarden. ieder was nu op 't hoogste bewust hoe de zaak oude uit te zetten. Eindeleijk deed hij Wiera Gouna een aanvraag om een verboden en ook qua afstand in zijn binnenhof ontbieden, dat welke belasten gevoel koop en moed gaf, om haar inbeelden te verzekeren, dat welke aandenkings viel; want de Koning haar zeker bitterlijk reprocheerde over haar onverstand en dat zij haarzelf alle met vrouwen en kinderen inperkelde gesteld hadden, wanneer zijnen geprojecteerden jongen zoon een plaats en Koninklijke waardigheid eenmaal zou bezitten; hij daarentegen aansprak, dat zijn zoon als Prins en erfgenaam van het rijk zou moeten doen, dat in andere doodwaardige zonden vallen, te meer om dat soort door een jongenman aan een jonge vrouw, als een partij ten deel, geschied was, die de Tommagon, nu ontstonden, zo noodig niet van doen en bad dat ook zijn kenmerk op deze zoon, als de sterkste en bequamste om over zo grooten toekomst te kunnen prijden, onwankelbaar was, verwittend zijn uitsteekende zoon zijn kleine wereld, dat bij zich tot een broederlijk bedrijf voor een vreemden had gelegd, daarin bij toonde onwaardig te zijn om ooit tegen het volk te geloven, waarbij hij overgebleven was, zelf na de dood zorg te dragen; begrijvens recommeden deze zoon voor zijn broeder verbood te banden, opdat die nooit te weten kwam, dat bij tot zijn nadeel met Wiera Gouna aangespannen bad; verdedigde den andere op penning van de dood zulks ook te doen, daarbij gewaagde dat hij wenschte Wiera Gouna deze klacht niet te hebben gedaan, al was het na zijn dood niet dan onbevredigd van te vrezen was; niettemin hij wilde voor haar zo veel zorgen dragen als hij kon, om haar ook na zijn dood te beschermen enz., waar mee deze beren zeer berouwvol vertrokken. De Prins daarom zijn vader bemerkend, wellicht vrezen voor het geval zijn vijanden met hem voor hadden, droeg zich veel wijzer als een partij, en wist dat zijn moeder (dochter van den oude Panumbaban Cherubim) die als bezichtigd was, zeer wel in zulks vaders gunst stond, deed deze zoon ongelukken weten, met eenen was zulks vader door zijn vijanden was aangebracht, en waar men op toeleidde. De moeder (die ook 's Koninghs opperste vrouw, en door het beëlde land beschreven respect gehad had) deed hem meerzorgen. 