VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‘Dit nog eenige dagen warm geftaan hebbende , giet men het ‘vogt door een glazen tregter af, Ik wenschte wel, dat men op de fchepen , die naar warme landen gaan , van dit Elixir meer gebruik maakte; het bedorven drinkwater zuiverde, еп het fcheurbuik daar door verhoedde. —— Van de meer uitgebreide nuttigheden van dit middel ís het hier geen plaats te fprceken, 98. Op het gebruik van Awék-middelen, heb ik, gelyk ‚ook veele anderen met шу, meermalen , een hevigen , bloe- digen Persloop zien. volgen, die, in duur, toevallen enz. ‚van, en met, den gewoonen һеегісһепдеп Roodedoop in niets „verfchilde. — Ik heb het zelfde, ja, пор fterker, en met gevolg des doods , naar het gebruik van Aolokwins Appelen , gezien. —— Indien nu zulk een ongeval (het welk toch niet, waarfchynlyk, пор te baopen is,) op één tyd, еп by vééle menfchen tevens, eens gebeurde, en men van de ware, eerfte of aanleidende oorzaak daar van , even als by den waren loop, geheel onkundig ‘bleef; — zouw den dan de Artzen, dic wanen, dat de 1.оор befmettende is, deze ziekte niet een aanfteekenden Roadeloop , die van den eenen mensch tot eenen anderen overging , moeten noemen ? “ Zouden zy dezelve , in plaats van met Opium, niet met braak- en purgeermiddelen te keer gaan ? Zyn ‘er ook geneesmiddelen bekend , die, even gelyie de Kyik of Aolokwint, den Loop, andere wezenlyke fmetziekten , of ziekten die Tee" naar gelyken , konnen te weeg brengen? Zou ook de bovengemelde ftoffclv- ke oorzaâk van dezen onzen Loop; паатіук , Kwik of Kolo- kwint , de aanleidende oorzaak van den gewoonen of heer- fchenden' Loop, niet enigzins konnen ophelderen, en vooral het thans bekende hejlzaam gebruik van Opium allezins wertigen ? _ Men vergelyke hiermede W’aarn, 2- en 70, nevens myne Vrye gedagten , over het niet befinchelyke van den Roodeloap ( 0 | 9). By fchroomlyke vermorfelingen der beenderen van en (5) Algemeene. Уайт Letteroef. V.D. Meng. Ы. 575-584- WAARNEMINGEN: 589 ` dén voet of de hand, door zwate gewijten, fchietgeweer enz. veroorzaakt; als ook by andere gewigtige wonden s heb ik meermalen , door ееп fpoedig en aanhoadend uit- wendig gebruik van koud water, alleen , of met Azyn ge- mengd, de gevreesde toevallen gelukkig geweerd; het deel vry hoog geplaátst hebbende ; —— maar vooral niet tegen den nagt, of ook доог den dag, ruitmlyk pynftillende, еп, "e morgens daar ор, verkoelende Laxeermiddelen in te ge- ven. — - De tyd der eerfte toevallen meerendeels voorby тупае, komt veelal de gewoone handelwys, van Natuur еп Konst , te pas. Want de Natuur, hoe goed en hoe ver- mogend ook, Кап, іп oneindige gevallen, buiten de verə mogende Heelkonst , niets, hoe ook genaamd, uitvoeren. 100. Een Artz of Door , die geene kennis altoos van de Heelkunde, of een hand-Artz, Chirurgyn , die geene kennis van de Geneeskunde heeft , verdienen beide, hoé zeer zy ook in aanzien mogten (taan, еп іп gewigtige ge: vaten overeenftemmen , maar weinig vertrouwen. —— Het fchgnt niet moeijelyk te bepalen, welk van deze heil- Zame Kunften, die oudtyds met regt gelyk ftonden, den voorrang verdient. Want, fchoon het waar is, dat de Heelkonst , ten aanzien van het befchouwend deel, met de Geneeskonst gelyk (aart, gaat nogthans de Werkdaadige Heelkunde , in oogenbliklyke nattigheid en onöntbeerly heid, deze, en alle andere Konften, oneïndig te bovem. —— Een kundig Chirurgyn kan ras een bekwaam Doctor, maar een gewoon gepromoveerd Doctor bezwaarlyk eert goed Chirutgyn, worden. ` ’S HERTOGENBOSCH, den 5 July, 1787, NATUURLYKE HISTORIE DER DUIKER-GANZEN. (Volgens den Heer ре BUFFON.) р: Duiker.gans heet in ’t Latyn Merganfer , in ’t Itae liaansch Gargany, in "r Engelsch Goof/ander , of ook Dun- Diver, en Sparling Fowl, in х Fransch Harle, in Hoogduitsch Meer-rach, in r Noorweegsch Fiskeand, in °t Yslandsch Skor-and „ of Geir -fugi , in fr Poolsch Krukmorski. E Volgens gELON , doet een Duiker-gans іп een Meir za П. DEEL. MENGEL W. мо» Je Dd veel go NATUURLYKE HISTORIE veel kwaads , als ееп Bever zou kunnen doen, ’t is uit deezen hoofde, dat het Volk in Frankryk aan deezen Уо- gel den naam van Bièvre geeft(*). Doch BELON fchynt hier met het Volk te dwaalen , omtrent den Bever, die geen Visch eet, maar boombast en jong hout; hy hadt veel voeglyker deezen Vischvreetende Vogel vergeleeken mer den Otter , dewyl van alle viervoetige Dieren geen zo veel Visch verflindt als deeze. De Duiker-gans komt in grootte tusfchen den Endvoged en Gans; doch zyn lichaamsgeltalte , zyn pluimadie , en vlugt , hebben de meeste overeenkomst met den eerstgee melden. De Dek is bykans rolrond, en recht tot aan het einde, even als die der Duikeren; doch verfchilt "er van daar in, dat de punt krom is, en geboogen als een ronde nagel, van еспе harde en hoornagtige zelfftandigheid, als ook, dat dezelve aan de kanten bezet is met achterwaards aande elsvormige puntjes; de tong is desgelyks vol hare de knobbeltjes , even als de elsvormige puntjes ‚ achter- waarde ftaande : deeze toeftel dient, om den glibberig ladden Visch vast te houden, en in de maag van deezen оде! te brengen: door eene overmaatige gulzigheid, flikt hy Visfchen in, veel te groot om ze geheel in zyn maag te brengen; de kop van den opgevatten Visch blyft eerst in den flokdarm fteeken , en verteert eer het lyf па bin- nen geraakt. | Wanneer de Duiker- gans zwemt , is het geheele Lyf onder, en de Kop alleen boven, water, hy duikt zeer diep, blyft lang onder, en doorzwemt een vry groote uitgeftrekte heid, eer hy weder boven komt; fchoon hy korte vleu- els hebbe, is zyn vlugt fnel , еп dikwyls fchiet hy langs fiet water heen, en vertoont zich als dan geheel wit, waarom men hem, op zommige plaatzen in Frankryk, den naam geeft'van Harle Blanc; ondertusfchen is het Voor- lyf bleekgeel; het bovenfte van den Hals еп de geheele Кор zwart, wet een groenen weêrfchyn : deeze vederen zyn fyn, zydagtig, lang, en zich overeinde zettende van achter tot voor ор den Kop, vertoont dezelve vry groot 5 de Rug is driekleurig , zwart boven op en aan de groote Vleugelpennen , wit op de Middelpennen еп de meeste Dekveeren ‚ en aartig afgcwisfeld, met graauw en wit, op den Stuit; de Oogen, de Pooten ‚ en een gedeelte van den Bek, zyn rood. Niemand, deeze befchryving der Pluimadie naagaande, zal (*) BELON, Obfervations, р. 100, DER DUIRER*GANLEN, $91 gal de Duiker-gaus fchoonheid ontzeggen ; doch zyn vleesch is droog, en zo Перс om te eeten, dat, volgens de aan- tekening van BELON , het een Spreekwoord in Frankry& is , Die de Duivel te gast krygt, zette hem een Duiker- gens-voor, Het Lyf van den Duiker -gans is breed, en zeer plat op de rug, en zyn Lugtpyp van zodanig een maakzel , dat dezelve veel lugts kan bevatten, om ter ademhaaling , voor deezen lang onder Tt water blyvenden Vogel , te denen (Т). Bepon zegt, opgemerkt te heb- hen , dat de: Staart van den Duiker-gans aan ’t einde dikwyls opgekruld en als gekneusd is, dat hy op de boo- men еп in de rotzen rust, en zyn nest maakt; doch at. DROVANDUS wil, en met eene grooter maate van waar- fchynlykheid , dat hy op de oevers der Rivieren nestelt, en het water niet verlaat. Wy hebben geene gelegenheid gehad, om ons des te verzekeren; deeze Vogels vertoo= nen zich nu еп dan in Frankryk, alle berigten , die wy ontvingen , leeren ons, dat zy op onderichvide plaatzen, en altoos in den Winter, voorkomen. Men gelooft in Zwitzerland, dat de komst deezer Vogelen, op de Meiren, een ftrengen Winter voorfpelt. En, fchoon de Duiker. gans op de Loire bekend genoeg moet zyn, fchynt het, volgens BELON , dat hy zich in den Winter na veel Zui- delyker ftrceken begeeft: want , naar zyn fchryven, be- hoort hy onder % getal dier Vogcien, welke van het Noor- den tot in Egypte komen , om daar den Winter door te brengen , hoewel hy elders optekent, dat deeze Vogel zich aan den Nyl bevindt, in alle andere faifoenen, behalven in den Winter; ’t geen bezwaarlyk valt overeen te brengen. Wat hier van weezen торе, де Duiker-ganzen zyn niet gemeenzaamer іп Engeland dan in Frankryk, ondertusfchen worden ze tot in Noorwegen, ор 235/22, en mogelyk hoo- ger Noordwaards op, gevonden. Ну is de Gefr-fugl der Yslanderen , aan welken ANDERSON zeer verkeerd den naam toefchryft van Vautour d'Islande, of het moet daar op rus. хеп, dat de Duiker.gans , uit hoofde zyner vraatagtigheid , dien naam voere: doch, het blykt, dat hy zich niet al- toos op de kusten van 77/077 onthoude : naardemaal , vol- gens ANDERSON, de Inwoonders telkens , als deeze Vogels zich vertoonen, eenige groote gebeurtenis verwagten ($). On- CH WILLUGHBY, р. 253. | d ANDERSON, Hif. Nat. d'Islande EP de Groenlande, Tom. J. р.94. ` , ра» 3 392 NATUURLYKE HISTORIE Onder de Duiker-ganzen, is het Wyfje altoos veel kier- дег dan het Mannetje, еп verfchilt er ook van, gelyk dit plaats heeft by de meeste Watervogelen, in kleur van Plui-. madie. Behalven deeze gemeene Duiker-gans zyn er andere, die eene fchoone verfcheidenheid van kleurfchikkingen opleve- теп, ouder dezelve Deckt de Gekuifde uit , welke de groot- te van een Endvogel , еп, hoewel eenigzins anders dan de gemeene gekleurd, een niet min fchoone Pluimadie en een langer Bek heeft, waar door hy den bynaam van Langbek draagt. Deeze foort zou, volgens WILLUGHBY, zeer ge- meen zyn in de wateren van Venetie, MULLER getuigt, dat men ze in Deenemarken en Noorwegen vindt , LiNNRUS zegt, dat ze ook in Lapland voorkomen (4), het is zeer waar- С) In Zweeden is десе Duiker-zans zeer gemeen, en wordt "ег, wegens het vervaard maaken van den Visch, Strate, dat is, Schrikvogel , genoemd. In de Verhandelingen der Koning. Zweedfche Academie, Vol. ХІ. р. 197, vindt men ‘er dit berigt van, en eene befchryving, van de wyze, waar op men ze tot het vangen van Visch gebruikt. „ De Duiker-ganzen gaan te- „ реп den Winter па Zee, als die met Ys begint bezet te таа- „ ken, en komen in ’t Voorjaar te rug. Маа een verblyf van „ twee of drie wecken, vertrekken zy weder, om bun Geflacht ‚ voort te planten, еп, tegen den Herfst met hunne Jongen te „ rug komende, zyn ze tot dit gebruik bekwa:m. De Vogels » plaatzen zich in eene linie over de Zee, met eenige der oud- „ ften voor аап, еп, terwyl een gedeelte fteeds onder water „ duikt, maaken de overigen, door ор het water met hunne „ vleugelen te Паап, een geraas, dat naar het rammelen van ver a af zynde donderflagen zweemt. De oude Visfchen worden „ hier door niet vervaard, maar de jongen tragten he: te ontko- „ men, en neemen de vlugt in het diepe van eenen Inham, „ of Zeeboezem. Indien daar een Vischhuis is, kruipt de Visch „ ‘er onder, en Wordt in menigte gevangen. In zulk een Vische „ huis, zeer aartig tocgefteld , van binnen donker , legt men „ Vischfuiken van gevlogte teenen , met de openingen па de A wanden gekeerd. Wanneer de Duiker-gans zich vertoont, „ worden de Fuiken gezet, van St. Laurens af, tot dat het Ys „ begint te fchieten: dan necmt men ze ор, en bewaart ze rot „ het volgend jaar. Ongelooflyk is de menigte, en verfcheiden- A heid, van Zeevisch, in zulke Vischhuizen gevangen. — ,› Inmiddels wordt "et de џісегйе voorzigtigheid vereischt , om „ deeze Vogelen, die niet alleen den. Visch verfchrikken, maar sn Zeh / DER DUIKER. GANZEN. 393 waarfchynlyk ‚ dat hy de tusfchen beide liggende Landftree- ken bezoekt. SCHWENKFELD verzekert, dat deeze Vogel door Sikfie trekt, en men denzelven aldaar, by den aan- vang des Winters, in de Meiren , tusfchen het Gebergte , vindt. Е „ zelve ook zeer fchrikagtig zyn, mede te verftooren, of te ver- „ jaagen. s Op zulk eene wyze gaan zy te werk , den geheelen Herfst a door, voornaamlyk op wolkige en (necuwige dagen, tot dat » alles тег Ys bezet raakt. Menigmaal ftellen zy hunne Vis- » fcheryen aan, even als men een Zegen uitwerpt, en hebben an nog meer manieren, om den Visch magtig te worden , die » niet minder aartig Zyn, 20 dat een oplettend aanfchouwer » Zich niet genoeg over hunne behendigheid kan verwonderen.” ‚ KEURIGE AANMURKINGEN, WEGENS VERSCHEIDE ONT- DEKKINGEN IN °T NOORDEN GEDAAN. (Overgenomen uit Dr, ғовзтев"ѕ Hifboire of the Voyages and Discoveries made in the North.) ' oor zo verre wy weeten, behelst de Aardkloot in het Noorder gedeelte eene veel grooter hoeveelheid van: Land, boven het oppervlak der Zee werheeven, dan de tegenovergeftelde Zuidelyke Poolgewesten,' welke aan de Bezoekers niets opleverden dan eene wyd uitgeftrekte Zee. Te deezer oorzaake zyn, naar alle waarfchynlykheid, de Noordlyke Gewesten , over °t geheel genomen, in den Zoe mer warmer dan de Zuidelyke, In de daad, de groote diep- 3 te s94. ONTDEKKINGEN te der Zee drinkt , om zo te fpreeken, de Zonneftrasler: - in, die, desgelyks , niet in (taat zyn, om zo gereed warm- te mede te deelen aan de dikkere Zeegolven , als aan de dunnere vloeiftoffe des Dampkrings. Нес Land, integene decl, kaatst de Zonneftraalen in allerléf richtingen te гир; zy kruisfen elkander , en de waarneemingen wyzen uit, dat de Zon, alleen door verzamelde ftraatlen, bekwaam ie, een aanmerkelyken graad van warmte te baaren. Zulks wordt bekragtigd, door de ondervinding van alle Zeevaa- renden în de Noordíche Gewesten, als ży op de Noorder Breedte, tusfchen de 7o en 80 Graaden, dikwyls „ fprete ken van eene warmte , groot genoeg , om de pek in de naaden дег fchepen te doen fielten, Integendeel is, in ч Zuiden, de lugtsgefteltenisfe veel kouder, еп genooten zy aldaar nooit een warmen dag. In de koude Gewesten is eene groote verfcheidenheid van Talk, en Mica (of zogenaamd Moscovisch Glas), eene groote menigte Spekfteen , men vindt deeze bovenal in Groenland, Hudfons-baay en Spitsbergen. Voortbreng- gels van brandende Bergen doen zich veelvuldig op ш Groenland , Tsland, de Westkust van Noord-Amecrica, de Catharina- en Kurile-Eilanden , en Kamtfchatha. In Hud- fens.baay heeft men veel oorfpronglyk Koper aangetroffen, als mede op het Koper Eiland, digt by Aamt/chatka. Het Beeren- of Cherry- Eiland bevat eene groote hoeveelheid van Lood, en eenig Zilver. Ook wil men Zilver- en zelfs Goud erts in Groenland ontdekt hebben. De Kust van Groenland beftaat geheel en al uit hooge fcherpgepunte rotzen, aan wederzyden. In Hudfons-baay beginnen , nogthans, deeze rotzen minder fteil te worden en op zommige plaatzen ontmoet men vlakke (tranden, Tsland, zo wel als Spitsbergen, is een hoog rotzig Land, Nova Zembla heeft een zelfde rotsagtig voorkomen. De geheele Noordkust van Siberie 19 vlak en laag. De Ooste kust van fia, tot den uiterlten hoek van Kamt/chatka , is, voor ’t grootfte gedeelte, hoog en rotzig; de Amerje eaqrfche Kust, integendeel , vlak en laag , doch begint ton Zuiden , van Alaska eenigzins hooger ор te loo- en. P Hudfhns-baay , Bafins-baay , en alle de kleine Zeeën van Labrador tot Kaap Vaarwel , zyn oogíchyniyk gevormd door de Zee, het Land inbreekende, Dic blykt, desge- lyks, uit den hoogen top van Kaap Vaarwel, en de hoop тонап, van де Refolutian en Salisbury Eilanden , en van IN HET NOORDEN GEDAAN. 295. alie de Eilanden in Hwdfons-baay, die Westwaards аап. vlakker worden; den grond weggenomen zynde, door een ' ftroom уеп het Oosten, daar op aanloopende. Groenland, heeft , desgelyks , een Inham аап. де Oostzyde , еп ten Westen een Biland , naamlyk, 25/002. Spitsbergen heeft een Voorgebergte in ч Zuidwesten , en ten Zuidoosten een Eiland. Alle de ftranden van de Yszee, langs ie, rie, zyn vlak ; en de. Zeeën, ten Noorden van het Land geleegen , zeer ondiep. .. In deeze Noordlyke Gewesten zyn de Zeeën zeer koud, en deels met ys bedekt. Пе waarneemingen , dat de Осе» aan hier reeds in Augustus en September begint te bee vriezen , еп dezelve "e Winters , іп ’t verloop van één пай , met ys verfcheide duimen dik bedekt wordt , zyn thans ten volen geltaafd. Het ys is, derhalven , geen voortbrengzel der Rivieren , in den Oceaan zich ontlas- tende, maar van den Oceaan zelve. De wind dryft groo- te ysichotzen tegen elkander, en deeze vormen dus dikke: en zwaare ysklompen. Doch, langs zeer veelvuldige wee gen, wordt het ys gevormd. Nooit kunnen wy zeggen, dit is де wyze , waar op de Natuur een zeker uitwerk- zel te wege brengt; want zy bezit eene verfcheidenheid van middelen ‚ ter bereiking haarer oogmerken , die de Mensch niet dan allengskens kan ontdekken. ‚ Met den aanvang des Winters, is de Oceaan zo koud niet als mr begin des Zomers , naa den verdrietig laugen Winter , in deeze Ёгеекеп. De Winden in de Tszee zyn zeer ongeltuimig , en, over ongemeete breede Ysvelden heen waaijende , ondraaglyk koud. Ooste winden heeft men їп de Noordpools Landen meer dan eenige andere. Veelvuldig dekken dikke Nevels de Jugt , en maaken de Zeevaart zeer gevaarlyk. Deeze Nevels houden „ door derzelver drukking , alle dampen , die anderzins in den Dampkring zouden opklimmen, neder: ° geen veroorzaakt, dat ze dikwyls zeer (tinken. Donder en Blixem ziet men zeldzaam in deeze Gewesten; 46615, om dat de Noorder= kchten, daar zeer veel (chynende, de Ele&trike uitwaasfee mingen verteeren; en deels, om dat, in een Ryk, met altoosduurende Sneeuw bedekt, van welke (legts eene ge- ringe hoeveelheid in vertcheide dagen (melt, de Ele&rike Rolfe, met geene mogelykheid , іп eene groote menigte kan opklimmen, en zich verzamelen, om (be aan Done der en Blixem te verfchaffen. De klcine hoeveelheid, wel- ke zich by Onweeren vertoonen » zyn door de vuurbraaken- К. | 4 де $06 С 7 ONTDEKKINGEN de bergen іп deeze ftreeken ontlast. De overvloed van Mist en Dampen „ die deels bevroozen zyn, en den ge- heelen Dampkring vullen , dienen, om hier zeker verfchyn- zel veelvuldiger , dan elders ‚ te maaken. Вугоппеп en Bymaanen worden menigmaal in °t Noorden gezien ; de meeste Zecvaarenden, in die recken, hebben ze waarge- nomen. Ое eigenfte Dampen, welke den Dampkring dere maate vervullen , dienen tot het heilzaam: oogmerk , om het vrolyk zonnelicht, in deeze droeve ftreeken , ‘bykans veertien dagen vroeger te doen fchynen, don het met mo- gelykheid zou kunnen doeh , indien de Dampkring eene andere gefteltenisfe hadt; zy brengen, gevalglyk , het haare toe, om de naare nagten, іп deeze fambere Gewesten „ te bekorten , en de Natuur te verleevendigen , die, door den doodlyken adem des langen Winters, geheel aan ’t kwy- nen floeg. А De Dierlyke en Groeiende Schepping is met een fchaar- fehe hand, iu deeze naare Gewesten, verfpreid, De op- pervlakte der Aarde is flegts met zeer weinig Planten be- dekt, en zelfs die, welke de Natuur, zo algemeen goed, hier geplant heeft , houden zich zeer naby den grond; vreezende, als °t ware, de hoofden, van den boezem der moeder „ in de lugt op te heffen, die van ‘warmte ontbloot is, en huiverende voor het geblaas der doodlyke Noorde en Ooste Winden. Ја, de grond zelve is onbereid en оп» bekwaam, om de Planten, die men aan dezelve wil aam beveelen , te ontvangen. de Zeeën minder ver afgelegene o verfpreid , wordei derlyke zorge , @ vogtigheid, daar agtige uitwaaslem eindelyk zaad dra dende deelen ven aarde en bemosc beginzels van eer Laaten wy ons om deeze voortb! in overweeginge 1 merkten, met ee Gewesten geplant zelve als eene Si de ftrengheid der kingen tegenhoud dat zy eeuwen п brengen, waar to ter Gewesten, on thans is zelfs hi de weinige dwerg jen de Dieren fter eigenfchappen, е dende, binnen ko blad, en andere Zeevaarende Рег door derzelver kı gen, de anders « tegengaan. `. Hoe weinig beloovende deeze Noordfche Gewesten zich „Ads mos 898 ONTDEKKINGEN ` ` mogen opdoen, is nogthans Zeé , nóch Land , ontbloot van Voorwerpen , die tot het Dierenryk - behooren. Van de Koraalen, tot de zeogende Dieren, vindt men ze van élke fóort , in deere anderzins ongastvrye Oorden. Nova Zembla , Spitsbergen, en Groenland, hebben hunne Ren- dieren, Witte Beeren , еп Vosfen: ten Noorden van Hud. fons-baay woont de Bifon-Os. Haazen, Muizen, zyn ook op eenige plaatzen de bewoonders deezer ftreeken, De Zee krielt van verfcheide foorten van Walvisfchen en Dolphynen ‚ terwy! de ftranden,-en de daar gan dryvende ysvelden ‚ ter woonplaats verftrekken van veele foorten van Zeehonden, Robben, Wilvisfchen, aan welke de diepte. des Oceaans, met onbereekenbaare millioenen: Zeefchep- zolen vervuld , een ruimen overvloed van voedzel ver- (chat, ` i Van alle deeze Noordfche Gewesten is de Noordkust van Siberie alleen beftendig door Мепісћеп bewoond, in- дет wy America zo vetre als Hud/ons-baay en Groenland uitzonderen. De Lichaamen der Inboorelingen zyn als door de koude ineengekrompen : donker rood van kleur , hun hair is lang, recht hangende, en zwart. Huu voedzel be- ftaat uit Visch, Zeehonden, en Wäfvischfpek: Traan is hunne grootfte lekkerny. Hunne denkbeelden gyn, by de onze afgsmeeten, zeer bepaald ‚ nogthans toonen ғу, in het vervaardigen van:-veele hunner noodwendigheden ‚ en huishoudelyke регеейсһарреп , meer vernufts еп beben- digheids ‚ dan iemand zou gelooven dat zy bezaten. De menigmaal gedaane klagten, over hunne trouwloosheid en svreedheid , zyn geheel van grond ontbloot. De Europe- aanen, in de daad, hebben dikwyls, door gewelddaadig- heid , moord , en het ‘bedryven der verregaardfte wreed- heden , zich de wraak deezer anderzins goedaartúige ea herbergzaame lieden op den halze gelaaden „ en hun ge- }еег1 de vreemdelingen te wantrouwen. Zy neemen de Ouderpligten waar met eene tederheid , kloekmoedigheid еп zorge, іп omftandigheden , іп welke duizenden van Europeaanen zouden bezwyken. In weerwil van de groot- fte gevaaren , by het kmellen der пурепайе koude , het faagen der fneeuw, еп het gieren der winden, fteeken zy met kleine lederen fchuiten în zee, om voedzel voot zich en hunne Kinderen. ` | Met één woord, hoe aandágtiger wy deeze voorwerpen hefchouwen , hoe duidelyker wy overal de voetftappen zullen ontdekken van de Voorzienigheid , Goedheid, en d Wys- YN НЕТ NOORDEN GEDAAN, 39% Wysheid eens Opperweezens „ °t geen zyne weldaadighe= den over het Geheelal uitbreidt, еп op de verwonderlyk= fte: wyzen zyne oogwmerken bereikt: Te welk by allen, die gevoelige harten їп den boezem Omdraagen ‚ de tederfte gevoelens van dankbaarheid en aanbidding opwekt ; een traan van bewondering еп blydfchap doët opwellen. ,, ô an Dat de Menfchen den rreere voor zyne goedertierenhee an den preezen, en de wonderen, welke hy doet voor-de an Kinderen der Menfchen, verkondigden.” mmm nne - WAARNEEMING VAN EEN NOORDERLICHT, VERGEZELD VAN HET VREEMD VERSCHYNZEL, EEN KRAAKEND GELUID. Door den Eerw. JEREMY BELKNAP. (TransaBions of the American Philofophical Sociesy, Vol. IL) OP laatstleden Saturdag avond ‚. [het Berigt is gedagte- kend or Maart 1783;] ten tien uuren, vertoonde zich het halfrond des Hemels geheel in gloed: de vuurig fchynende dampen fteegen van alte kanten ор, еп Күү} men aan het Zenith in één punt zamen: het eenig ondere fcheid, tusfchen het Noorder еп Zuider gedeelte des Hee mels , was, dat іп het Zuiden het Licht niet zo naby den Gezigteinder opfteeg als in het Noorden. — Im den Naamiddag was eene Regenbui gevallen , vergezeld van eenige weinige Donderflagen , gevolgd door een aller, fchoonfte Regenboog : "a avonds waaide het een zagt koeltje, met vlaagen, die tusfchenfpoozen hadden van twee en drie minuuten : .geduurende deeze tusfchenpoozen Ков jk zeer dutdelyk een Kraakend ‘Geluid ontdekken., zeer onderfcheiden van het geluid dez winds , en niet se hoo» ren voor dat де vlaag over was. De vlamming. des vuur- was zeer fnel3 of de wind deeze verfnelde , kan ik niet verzekeren; doch uit dien: hoek, waarde hoeveelheid уаз Damp in beweeging fcheen , was het Kraakend Geluid het fterkfte, te: wweeten!, uit het Oosten, Alles duurde omtrent een half ош. .. DE Ф оо DE BESPIEGELENDE WYSCEER ennen mmm ЕЕЕ DE TLESPIEGELENDE WYSGEER , OP DEN ZOMER ZYNE AANDAGT VESTIGENDE,. — Het luisterrykst faizoen , de Zomer, doet Natuur De kragt gevoelen van зуп aldoordringend vuur, ` En. uit hes wyde тийп der heldre hemelperken, Aan 't aardryk жупе komst, зуп grootfche komst, bemerken Door blaakende uuren, door den altoos dertien Deet Fan koeltjes Ulyde-omringd en aangenaam begroet. De Lente haat verbaasd: zy ziet hem zegepraalen, Zy wend haar aanzicht af, befcheenen door zyn flraalen, En ’t aardryk onderwerpt zich aan зуп Bronge magt. М. 5. VAN WINTER, п Bloeimaand prykt de Lente, met al het mengzel van fchitterende kleuren ‚ op het versch опЧоокеп Bloem tapyt; doch eer Zomermaand ten einde fpvedt, neemt dat Jaargetyde een aanvang , waar in ten toonfpreidende fchoonheid уеп tneneemende verfcheidenheid , gevolgd wordt door de eenpaarige tooneeten van rypheid en volmaaktheid. Ла деп Zomer 15, gelyk роот het zinryk uitdrukt, —— TE Jaar, van kindsch, naar ’s Hemelsch eeuwige orden, Een Fongeling geworden. De Natuur heeft, in onze gemaatigde Lugtftreeken, by- kans ‘haar jaarlyke werk afgedaan. Zy begint in dit fai- zoen iets te verliezen van haare oogverrukkende verfchet- denheid, Niets, in de daad , kan fchooner zyn, dan het nu ten vollen uitgelpreide groen van Boomgaarden en Wouden ; doch welhaast heeft dat groen die aangensame zagtheid niet , welke het eerst ontrolde blad vertoonde, ==" Het Gras der velden wordt Hecker 53 de toppen, met zaad bezet, hangen over; de Bloempjes, die "er zich tusfehen vertoonden, verwelken, en de nog overblyveade , neemt de Maaijer met keo hoogftaand Gras weg, om den winter-voorraad voor het vee te bezorgen. Het Koorn trekt allengskens een geel kleed aan , еп de kleu: геп, die de Landfchapsfchildery opcieren , zyn by lange na zo talryk niet. Hoe zeer onlangs boezemde derzelver gloeiende fchoonheid en verfcheidenheid, met de deii \ г еп IN DEN ZOMER. РР lende toonen уат ontelbaare vrolyke Zangers , ееп onuit- ‘fpreekelyk vermaak in, vergroot door al het aangenaame der nieuwigheid! (ег , эс Is, іп de дзай, in de nieuwigheid der Vootwerpen, of ten minften daar in , dat ze ons nieuw en ongemeen voorkomen „ dat derzelver uitgeleezendst genot beftaat, Nieuwightid verwekt vermaak in de Verbeeldingskragt , dewyl zy de ziel op eene aangenaame wyze verrast, de weetgierigheid voldoet , en denkbeelden , haar voorheen niet gen, inftort. Zy brengt het haare toe, om vere fcheidenheid in "e Menfchen leeven te fcherken , (rekt om den geest te verfrisfen, en die zatheid weg te neemen, waar over wy zo gereediyk klaagen , als wy aan eenige eneugten gewoon worden ; zy verleent het bekoorende бет afwisfeling, waar in °t Gemoed , fteeds na verandering haakende, zyn wellust vindt; en laat de aandagt niet toe, zo lang op-een en het zelfde voorwerp te (taaren , dat zy des vermoeid worden. Nieuwigheid , daarenboven , ver- meerdert het geen fchoon is en bevallig , en verfchaft een verdubbeld vermaak,. Dit is baarblyklyk de hoofdreden , waarom Bosfchen, Velden, en Weiden, die, in alle Jaarfaizoenen , iets heb- ben om het oog te trekken , nooit fchooner voorkomen, dan by het aanbreeken der Lente, wanneer de eerfte vaag "er op ligt, en het gezigt daaraan nog niet gewoon is. Doch , іп den Zomer, inzonderheid als wy den Herfst naderen, neemen veraangenaamende uitwerkzels by trappen af. °t Gezang des Nagtegaals wordt niet langer gehoord: het geliefde Landvermaak , om in rt open veld te wande- len , laat men vaaren , daar de brandende Hitte het tot een last maakt. Nogthang heeft de Zomer onuitfpreeklyke Schoonheden, en levert elken dag blyk by blyk op, van des grooten Scheppers Goedheid. Їп dit gelukkig Jaargetyde verleent hy zyne Zegeningen, met de ruimfte. hand , aan elk lee- vend fchepzel. De Natuur, naa bezield en verleevendigd te zyn, door alle de aangensamheden der Lente, is, ge- duurende den Zomer, fteeds bezig , om ons die genietin= gen te verfchaffen , welke onze zinnen meest bekooren А en die middelen van beftaan te bezorgen, welke іп onze zielen сааг aan beantwoordende gevoelens van Dankbaar- heid en Liefde verwekken. Doch боз DE BESPIBGEEENDE WYSCEBR Doch laat ons hier, als best, den rykan Zomer. тестен» Die wint van Lestebloemen °t Zo wyd, met graan en bft» Ais iemand beter doet, die geeft, dan die belooft. Met hem verkrygt de Mensch Het tydelyk gèluk genoegzaam naar zyn wensch. De goude Korenoogst, met flaap gediend noch fammelen, Hoort ei op de velden rammelen з En Пуреп op de klei. Hoe druipt Gods voerflap ook op beemd en klaverwes ! Hier wordt, in ’t lange gras, de roode koe gemolken. En ginder dryven wolken Van klein vee herwaards aan, Wel heel van wol ontlast, maar braaf met room belaan. POOT. Onze Jaargetydichter VAN WINTER, het fpoor van den Engelfchen тномѕоч volgende, heeft een Zomer-etmaal , met al het verrukkende van zyn Dichtpenfeel, in een uit- уоегір Tafereel gefchilderd, De voornaamfte beelden, daar uit overgenomen, zullen aan onze Befpiegeling eene meer- dere fraaiheid byzetten, dan of wy, volgens onzen зап» genomen trant, die uit verfcheide Dichters ontleenden. DE MORGENSTOND, Wanneer de Tweeling wykt uit flerrekundige oogen, De Kreeft befcheenen wordt door «gloetjend zonnevuur, Is ’t fchaduwryk gebied des поріг van korten duur, Die naauwelyks den dag ter Westkimsme in ziet zinken, Of weder in het Oost een nieuwen morgen blinken. De Dageraad genaakt. Het licht, neg зор? еп Бави», Belankt ter nauwernood den verschgeftolden daauw » En doet den horizon van liverlede glimmen. Het fpreid en breid zich uit, om hooger op te klimmen. Hoe fpoedig vlugt de Nagt na "e aardryks Westertrans: De vaale fchaduw wykt voor ’t nadren van den glans. De Morgenflond breekt door; waar op de wolkgordynen › In rt gloorend Oost, van goud en purper wedorfchynen , м t Be- vm DEN ZOMER. . 4° э; Befpraeid gebergte ontdekt allengs zich aan't gezicht; Men ziet daar ’t neevlig floers de toppen fchoon verlicht, De flroomen roqken, en bun vlak, allengs befcheenen, Blinkt door de Jchemering, та blaauwen luister heenen. Daar туй de goude Zon. de glorie уап den dag : Wat baart haar nadring vreugd, haar heerlykheid ontzag ! t Verkleinde wolkje blinkt, befcheenen door haar firaalen , Wy zien met hemelsch goud de kruin der bergen praalen. Zy туй in volle pracht, in volle majefteit, En doet, daar kleur by kleur zich door °t azuur verfpreid, Schuins over "€ aardryk ziende, alom de velden rooken, эк Zie alles door haar gloed als in een gloed ontflooken, Thans wederftraalen van haar alverkwikkend licht. DE VOORMIDDAG. Het hevig vuur der zon doorvloeit de heldre lucht. De damp, allengs verdund, alom verdreeven, vlugt г De wolken, die, verfiesd met rykgeklenrde Brecken, Rondsom der heuvlen top nog waarden, зуп geweeken ; De zon, ontfluterd, gloeit ; het fchynt of 's hemels boog Zich na de kimmen neigt, en de aarde па omhoeg- Hoe blaakrend doet alom de dagteosts uu haar [Иаайп, Daar зу ten middag fpoedt, op "tr zwoegend aardeyk daalen ! Geen enkel drapje daauw , dat aan zyn hitte ontvlood, Wordt door een’ roosje meer geborgen in zyn fchoot. Deedt и de Morgenftond , 6 frisfe bloemtjes! pryken, Nu doet de ploed der zon uw geur en luister wyken; Wien deert niet dat ру kwynt, gelyk een tedre maagd, Wanneer een heete koorts haar 't bloed door de adren jaagt? Gy kwynt tot dat de koelte u weder doet herleeven,. En u met kragt bezielt, om nieuwen geur te geeven. DE MIDDAG. De heooggereezen zon doet haare middaefiraalen _ Door de uitgefpènnen At op "tr hygend aardryk дегісі. ` Van de een tot de andre kim heerscht: ny dén hitte, dén vlam, Die uit de bren van vuur allengs zyn oorfprong nem, 404 DE BESPIEGELENDE WYSGEER Ons fcheemrend oog, verblind deer zulk een felle werking y Ziet nederwaards; doch wordt, in flede van verfterking s Door d'afgeftuiten gloed een nieuwe руп gewaar; Zelfs *t groene veldtapyt vertoont zich der en naar, ’ Kan mr afgemat gezicht verkwikken, noch behaagen. Men hoort int veld niet meer van ’s arbeids vreugd gewaagens De moede maaijer rust, in Jchaduw uitgeftrekt, Daar hem ’t welriekend hooi, doormengd met bloemtjes, dekt. De krekel зур; het veld en al de beemden zwygen. Hoe anghig zwoegt natuur! de wildernisfen hygen. Het beekje, in zynen loop vertraagd en treurig, kruipt Langs’ veld, tot door "t in fchaûw van Tt matte boschje fluipt. Ach! welk een gloed!... helaas! geen blaakerende flraalen Gevoelde ik ooit zo fel my op den fchedel.danlen. Wat zet de lucht zich uit, daar зу, te veel verdund, Ter naauwernood de borst gepasten aêmtocht рит! Waar ik my wende of Leer, natuur fchynt zelfs verlegen, Еп, kragteloos, in ’t einde іп flaauwte nebrgezegen. Ik flaa het oog in ’t ronde; ik zugt; 'k hyg na den nagt; De парі is noch verre af. Wie kan, 6 hitte! uw kragt, Uw felle foltering , verdraagen of verduuren? Hoe traaglyk fpoed de gang der hevigblaakrende uuren\ Driewerf gelukkig hy, die van den gloed der zon, In fchaduw van ’& gebooms’, of by een frisfche bron, Of door een koele grot beveiligd, is ontheven! DE AVONDe Men ziet de gulde zon na 't eind haar's loopperks ftreeven, Haar felle hitte wykt; zy fpreit een zagte gloed, Door wien het leeven wordt met leevenskragt gevoed. 41% aardryk is gefierd , bedekt met fchoone vrugten, De milde vrugtbaarheid wekt aller zfelsgenugten. De zagte hemel bloost. — De зоп Më meer en meer Van de eindpaal haarer baan haar gouden luister пеёг. Hoe groot fchynt thans haar bal) hoe ver fchiet zy haar Graden) De wolken dryven, by haar fpoedig nederdaalen, Met een verwisfeling van kleuren langs den trans ; Die waterfpiegels, thans verlicht door fleauwer giani» Var. en IN DEN ZOMER. 409 Vertoonen al haar fchoon bevalligst aan onse oogen. De zon duikt achter de aard’, die, om haar as bewoopen, Ons van die lichtbron wendt. Nog toont de зоп haar licht Ons іп een kromme iyn, al zonk ze uit ons gezigt. Thans супі zich Tt grasryk veld als in een zee te baadens ` De alvoedende natuur zweeft langs de groene paden, En ieder kruidje, door den zonnegloed gefchroeid, Wordt door haar zapte hand met avondvogt befproeid. De wolken dryven traag, traag wordt ook ?; aardsch gewemel, Een fombre fchemering verfpreid zich aan den hemel, En de avond heeft zich reeds op de oude plaats gefteld, Van duizend fchaduwen en fchimmen vergezeld. Ну zendt een’ Ишлеп Bet vooruit op 1 aardryk neder; Een bruiner fluipt vast аап; een zwarter volgt dien weder, Tet dat hy ze allen in een leger zamentrekt, En * halve wereldrond bemagtigt en bedekt. Nu fchenkt een lieflyk koeltje aan woud en flroomen Leen Ik zie het over * veld, door jr koorn luchtig zweeven , Waar uit de kwakkel fchreeuws om зуп verlooren gaa. DE МАСТ. Ik zie hoe ras de nagt den avond na moog’ flreeven, Hem niet іп *t aaklig zwart, зуп winterkleeding, zweeven, Maar als omhangen met een lugtig fluierkleed. De flaauwe fcheemering veroorzaakt wyd en breed Een twyfelagtig licht, welks afgeftuite Rraalen Wy” beeld der dingen ons ter kalven flegts zien maalen. Ное vreedzaam neigt natuur ter rust voor ons gezigt! Gebergte en bosch en flroom en dorpen, die het licht, э; Alom vermindrend licht, het langst nog heeft befcheenen, Zyn ook, allengs verflaauwd, nu uit ons oog verdweenen. Deeze hoofdverdeelingen van een Zomerëtmaal; doch bovenal de Morgenftond, de Avond en de Nagt, zyn de eliefde voorwerpen geweest der Dichteren, van de hoog- ће oudheid af, door alle eeuwen heen, tot den tegen- woordigen tyd. leder derzelven heeft iets fchoons en fchilderagtigs , %t welk elk der Zinnen ееп onuit{preeklyk genoegen fchenkt, inzonderheid aan het Gezigt, het vole maáktfte en verlustigendfte van alle onze Zinnen; °є welk IL, DEEL. MENGELW. NO. 9. Е е de 46 DE BESPIRGRLENDE WYSCEBR de Ziel vervult met де grootfte verfcheïdenheid van denk- beelden; de vourwerpen van der grootften afftand er in brengende, en het langst in werkzaamheid blyvende, zon- der verzadigd of zat te worden, van de daar uit ontûzan- de genietingen. Behalven de gloeiende kleuren der Bloemen, in den Zomer zo talryk , еп”: nog leevendig groen der Wouden , befchouwt het oog een ontelbaar aantal van Vrugten, die, door kragt der werkinge van de verborgene wetten der Natuure, aan de boomen zwellen, ор de ak- kers en velden rypen, еп, паа in deezer voege het Gezigt verlustigd te hebben , vergaderd en bewaard kunnen wor- den , om tot ons leevensonderhoud en verkwikking te dienen. Zomerbloemen verleenen ons nog eene aangenaame verfcheidenheid , wy bewonderen de rykheid van derzelver kleeding niet alleen ; maar ook de vrugt- baafheid der Natuure , iu de ontelbaare foorten. Weik eene verfcheidenheid, en welk eene fchoonheid in elke Plant, van het laag groeiend Mosch, tat den hemel fiy- genden Eik! Саап wy van Bloem tot Blocm , het oog blyft onverzaad van aanfchuuwen, Beklimmen wy de bergtoppen op, of dringen wy daor in *t diepst der digt belemmerde bosfchen , daalen wy neder in de valcijen , wy ontdekken nieuwe fchoonheden , in een verbaazenden overvloed rondsom ons verfpreid. Onder de oneindige menigte voorwerpen, die het oog aandoen, is elk van het andes ‘verfchillend ; doch ieder bezit Schoonheids genoeg, om onze aandagt te trekken en te vestigen : hier is een ver wykend Verfchict, allcen bepaald door den gezigrsein- der; daar een ryk geftoffeerd Landfchap ; ginds weiden Runderen en \Wolvee in menigte. De Smaak wordt getoefl op de vroege Vrngten, die in argetyde rypen, en niet alleen (гізіп den mond туп; ook de heilzaamfte verkoelende ‘hoedanigheden be, Reuk wordt onthaald op de rondsom verfpreide en ` van IN DEN ZOMER. ' 40% van alle kanten aanwaaijende geuren. Met één woord, wat wy zien, wat wy hooren, wat onze (таак en onze feuk aandoet, vermeerdert bet getal onzer vermaaken , еп voegt iets toe aan ons geluk. Duizende voorwere en houden onze zinnen bezig, en wekken onze aandoen. ykheid op. De: Driften Vee , de Kudden Schaapen , door de ryke hand der Natuure gevoed ‚ verfchaffen ons voedzel еп dekzel, i | Maar de Befchouwing van het Gefclraapene, in dir Jaars getyde, is nog verrukkender, wanneer wy die aanmerken als een bron van Vermaak voor het Verffand, "rt welk ontdekt ’t geen de Zinnen niet kunnen bereiken of bee vatten; het ziet fchoonheid , eenftemmíigheid , verfcheiden- heid en vermaak , voorheen niet bemerkt. In elk voor- werp der Natuure befchouwt het der grooten Schepper aller dingen: de Bron van Leeven en Schoonheid , den Oarfprong alles goeds. Getroffen door tooneelen , waar op oneindige Wysheid en Goedheid zich onophoudelyk vertoonen ‚ zal de Befpitegelende Wysgeer, de waare Zoon der Natuure , zyne ftem ten hemel heffen, en zyne ton zal overvloeijen van aanbidding en dankbaarheid. „‚ Ja, mag hy uitboezemen. ,, Gy Beste van alle Weezens! hoe ə, Onuitfpreekelyk is uwe Goedheid! Ik zie U in alle uwe э» wondetbaare Werken. De ftraalende Dagtoorts , het əs Maanlicht in деп парі, еп de leevenwekkende Zonnen s> Van andere Werelden, roepen uwe Almagt uit. De >, geurryke uitvloeizels der Bloemen zyn my als een Wiee зэ took, die tot U opklimt, tot U, die dezelve doet groeie ss jen, met zo veel pragts bekleedt. In de aangenaame >, Vrugten fmaak ik uwe Goedheid. — Welke geneug- „э ten ik erlang, door de vfiendiyke mededeeling myner Zintuigen, zy voeren my te U waards ор, alteraanbide delykst Weezen! Gy hebt my deeze aandoeningen ge. fchonken , б wil dezelve verheffen en veredelen Í _—— Terwyl fk deeze ftoflyke fchoonheden befchouw , klim ik ongevoelig op tot het hoogfte Voorwerp , tot het middelpunt van alle Volmaaktheid ! Ја! Allerhoogtte сор! U, U alleen roep ik aan, U, U alleen aanbid ік. Aan U їз deeze plaats, deeze eenzaamheid , ge: муй; aan U zyn deeze Landgedagten geheiligd, daar ік uwe Werken gadeflaa, en de Schoonheden opmerk, ээ die alle op U uitloopen, op U, eerfte Beginzel vart э» Schoonheid еп Volmaaktheid! | Van deezen aart zyn de, uitboezemingen des Бере ` $ е 8 408 DE BESPIEGELENDE WYSGEER IN DEN ZOMER, lenden Wysgeers , als hy zyne ge laat weiden over de Schoonheden van den Zomer. elk een zuiver ver- maak, welk eene helderheid boezemen zulke overleggingen in! Kunnen eenige aardíche genietingen daar by vergelee= ken worden , of dezelve opweegent Кап de wyze, de deugdzaame, ooit deeze {toffe uitputten? Neen, al ware hy getuigen van duizend Zomers , nog zou hy nieuwe voorwerpen van bewondering ontdekken , nieuwe voor- werpen van lof en dankbaarheid, EE BERICHT, AANGAANDE EEN ZELDZAAME ONWEERS-BUY, WELKE , OMSTREEKS AMSTERDAM, OP DEN LAAT- STEN DAG VAN JULY 1787, VEEL SCHADE HEEFT VEROORZAAKT ; МЕТ ZONDERLIN= GE UITWERKINGEN. Door Door м. HOUTTUYN. а dat wy, byna de geheele Maand Fuly, hier te Lan- de, gekweld waren geweest met zulk onaangenaam, guur , wisfelvallig Weer , dat e naauwlyks een Etmaal van die Maand was gepasfeerd zonder Regen, en ‘er nu en дап, met zwaare Buijen, veel Water was gevallen, °t welk Land- en Tuinman zeer benadeelde; verheugden wy ens, toen, іп °t laatfte dier Maand, de Barometer, welke zeer lang op Veranderlyk geftaan hadt, door zyne ryzing betesfchap aankondigde , en de Lugt ook eenigszins war- mer werdt , doordien de Thermometer e middags 76 en Graaden tekende. Dus hadden wy den 28, 29 en go, hoone aangenaame Dagen ‚ hoewel den laatstgemeldent met Donderweer: °t welk fcheen aan te kondigen, dat de Lugt meer van Water, dan van Elektrieke ftoffen , was gezuiverd. Evenwel moest dezelve nog eene ontlastin hebben van meer nadruk, welke den at dito, geheel on- verwagt , opdaagde. ... Het was dien Dag een weinig minder warm, (taande de Thermometer "e middags maar ор 74 Graaden. Omtrent drie uuren begon het meer af min te regemen ; dat ver- volgens aanhieldt: maar te vyf uuren wierdt de Lugt langs hoe donkerer, even of de Nagt aankwam. Daar op volge de fchielyk een Plasregen , zo geweldig , als men hier te Lande zeldzaam heeft, doch kort van duuring; die, be- ZONDERL. UITWERK. VAN EEN ONWEERS-BUY, BY AMST. 409 halve het inftroomen van Kelders in de naauwe оре der, Geuten › еп Ze door "Gene: аш еп , zo veel ik weet, іп de see ме. " э еге Stad, geen fchade еп hoorde , des anderen da: dat deeze Onweers. Buy buiten de Štad, en wel зап de ‘Zuidzyde, veel ver. woesting had aangericht: waar van ik de Omftandighe- den, die van my en veele anderen op de plaats zelve ge zien zyn, en het geen my dienaangaande door de Lui- den zelf bericht is, hier zal melden, Men zal daar uit zien, hoe in een oogenblik , op de onverwagtíte тузе, her Ap erwezen , door de wegen der, Natuur, "e Menichen еј rnielen, еп hem ze К ftellen Кап. ` in 70 тооке gevaar Een Warmoe: de Wetering, е van de Stad, te lereerst de verw dien zwaaren P Wind gepaard, ; ken liggende, v werden opgenom nier , door elkan: grenzende Land ig anderen, ` fchadigd , dat Е driehonderd Guk daar zes Koeijen geligt en in de ‹ met veel moeite, fommigen derzel Voorts moet d wat тейт ‚ Буп пт gevloogen ; KA E бетк Ge Buiten de Muide de Stad, en: hee byna naar de h volgenden Dag, 1 befchouwd. y te hebben op de de aan het Slui: een weinig ош Scheen het een pwsaerenae Urkaan te zyn, die op een ` Еез won. 410 ‚_ZONDERLINGE UITWERKINGEN wonderlyke wyze gewerkt heeft door zwaare perling der Lugt , vermengd met Elektrikaale ftoffen. Immers zy maakte door de fchuuring ееп Vuurig fchynzel binnens- huis, dat door den donker zeer айак; zo шу de Hospes verhaalt, die in de Kenken zat, alwaar een geheele ry Koperen Tabaks-Kónffoiren , naast en onder den Schoor- {ееп hangende , eensklaps op den Vloer werdt gefinee= ten. Door de fchudding van het Huis kan dit niet ver- oorzaakt zyn; alzo zelfs de Borden en Schotels van den Schoorfteênmantél tiet afgeworpen waren in het andere Vertrek , naar de Noordzyde „ alwaar zyn Vrouw voor ееп Raam ftondt Linnen te ftryken , terwyl eensklaps het andere Raam, aan de andere zyde van den Schoorfteen , op den Vloer gefmeéten werdt. Dit lot hebben ook verfcheide Glasraamen in zyne Tuinhuisjes, aan · den Noord, en Westkant улп zyn Tuin, ondefgaan, en aan de Oostzyde van zyn Huis vondt men openftaande Venfters, die di tegen den Muur wet waren vastgemaakt, zodanig aan Du gekneepen, of er met een zwaaren Hamer ор gebeukt ware eweest. Dit is een tweede wonderbaar Verfchynzel in eeze Onweers-lluy. 