Grieksche spraakkunst [microform]
Voorbeelden: λέγει ὡς ὑβριστής εἰμι καὶ βίαιος, hij zegt, dat ik overmoedig en gewelddadig ben; βασιλεὺς ἤκουσε Τισσαφέρνους er ee - ‘ ᾽ ν ὅτι οἱ Ἕλληνες νικῷεν τὸ KAS ἑαυτοὺς καὶ εἰς τὸ πρόσϑεν οἴχονται διώκοντες. de koning hoorde van Tissaphernes, dat de Grieken aan hunnen kant overwonnen en vervolgend voorwaarts rukten ; Κῦρος ἔλεγεν ὅτι ἡ ὁδὸς ἔσοιτο πρὸς βασιλέα μέγαν εἰς Βαβυλῶνα, Cyrus zeide, dat de tocht zou zijn tegen den grooten koning naar Babylon ; ἀπεκρίνατο Κλεάνωρ, ὅτι πρόσϑεν ἂν amovávotev ἢ τὰ ὅπλα παραδοῖεν, Cleanor antwoordde, dat zij eer zouden sterven dan de wapenen overgeven. AANM. 3. Somtijds worden, hoewel de afhank, zin met ὅτι is ingeleid, toch de woorden zelve van den spreker benouden; dan is ὅτε voor ons niets anders dan een aanhalingsteeken: Πρόξενος εἶπεν ὕτι αὐτός εἰμι ὃν ζητεῖς, Proxenus zeide: nik ben het zelf, dien gij zoekt.” AANM, 4, Na een ontkennenden hoofdzin vindt men somtijds ὅπως in plaats van ὡς of ὅτι : ὅπως ἐγὼ ἄχϑομαι ὑμᾶς τρέφων, μηδ᾽ ὑπονοεῖτε, gij moet zelfs niet vermoeden, dat ik door u te onderhouden bezwaard word, AANM. 6. De regeerende zin is niet uitgesprokin bij οὐχ ὅτι, οὐχ ὅπως, μὴ ὅτε en μὴ ὅπως (== οὐκ ἐρῶ ὅτι of ὅπως, ik zal niet zeggen, dat —, μὴ εἴπω of μὴ ὑπολάβῳ τις ὅτι οὗ ὕπως, laat ik niet zeggen, dat — of men denke niet, dat —): ἡ γῆ οὐχ ὅπως τινὰ καρπὸν ἤνεγκεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὕδωρ ἐν ἐκείνῳ τῷ ἐνιαυτῷ ἐκ τῶν φρεάτων ἐπέλιπεν, niet alleen bracht de aarde geen vrucht voort, maar zelfs het water droogde in dat jaar op in de putten; μὴ ὅτι ϑεύς, ἀλλὰ καὶ ἄνϑρωποι καλοὶ κἀγαϑοὶ où φιλοῦσι τοὺς ἀπιστοῦντας, niet alleen de goden, maar ook brave menschen bemin- nen de trouweloozen niet; μὴ ὅπως ὀρχεῖσϑαι ἐν ῥυθμῷ ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ópSoöodar δύνασϑε, gij kunt niet alleen niet op de maat dansen, maar zelfs niet recht staan; οὐδὲ ἀναπνεῖν, μὴ Öre λέγειν τι ÖvvnoópeSa, wij zullen zelfs niet kunnen adem halen, laat staan dan iets zeggen; "διὰ τὸν χειμῶνα οὐδὲ πλεῖν, μὴ ὅτι dvarpeodat τοὺς ἄνδρας δυνατὸν ἣν, door den storm was het zelfs niet mogelijk te varen, laat staan de mannen op te visschen. ᾿ Οὐχ ὅτι komt weinig voor; bij l’lato vindt men het vooral in het tweede lid in de beteekenis van hoewel, b.v. Σωκράτη ἐγγυῶμαι μὴ ἐπιλήσεσϑαι, οὐχ ὅτι παίζει καὶ φησιν ἐπιλήσμων εἶναι, ik sta er borg voor, dat Socrates het niet zal vergeten, hoewel hij schertst en zegt vergeetachtig te zijn. In de beteekenis van laat staan dan, om niet te spreken van komt bij goede schrijvers slechts μὴ ὅτε voor; Lucianus gebruikt ook οὐχ ὅπως. 1 b. Afhankelijke of indirecte vraagzinnen. VOORAFGAANDE AANM. De vraagpartikels van de indirecte vraag zijn εἰ, of, voor, de eenledige, en mórepov — ἤ, εἰ — új, εἴτε — εἴτε voor de tweeledige vraag, Over de pronomina en adverbia van de indirecte vraag, waarvoor niet zelden rela- tiva gevonden worden, zie $ 25, 16 en 17. Na uitdrukkingen van onzekerheid en twijfel gebruiken de Grieken altijd slechts ti, of, ook waar wij, terwijl wij het oordeel van een ander vooruitloopen, of niet zeggen en hierdoor reeds onze verwachting van een bevestigend antwoord aandui- am Ee ἱ Hf \ ἱ Ἵ | ᾿ HE ᾿ | kit Î Ki lid Ι (En HEEE Π! 268 __ LEER VAN DE MODL, den: σκέψασϑε εἰ ἄρα τοῦτο καὶ pwpórarov πεποιήκασιν οἱ βάοβαροι, overweegt eens of de barbaren juist hierin niet zeer dwaas hebben gehandeld. 21) Na een hoofdtijd moet in den afhankelijken vraagzin de modus van de directe vraag behouden worden; οἶδα ὅπῃ otxov- ται, ik weet, waarheen zij gegaan zijn; τὰ ἐκπώματα, οὐκ οἶδα εἰ Χρυσάντᾳ τουτῳὶ δῶ, deze bekers, ik weet niet of ik ze aan dezen Chrysantas hier geven moet; οὐκ ἔχω τί λέγω, ik weet niet, wat ik zeggen moet; οὐκ οἶδα εἴ τις οὕτως ἂν ὀλίγα ἐργάζοιτο, ὥστε μὴ λαμβάνειν τὰ Σωκράτει ἀρκοῦντα, ik weet niet of iemand wel z00 weinig zou kunnen uitvoeren, dat hij niet zooveel verdiende, dat het genoeg was voor Socrates. 22) Na een historischen tijd kan in den afhank. vraagzin niet alleen de indicativus, maar ook de coni. dubitativus van de directe vraag in den optativus overgaan; zeer dikwijls worden echter deze modi behouden; andere modi van de directe vraag (de potentialis en irrealis) blijven onveranderd: ἡ μήτηρ διηρώτα τὸν Κῦρον πότερον [βούλοιτο μένειν ἢ ἀπιέναι, de moeder vroeg Cyrus of hij wilde blijven of weggaan; ἐβουλεύοντο εἴτε κατακαύσωσιν αὐτοὺς εἴτε τι ἄλλο χρήσωνται, zij beraadslaagden of zij hen moesten verbranden of dat zij iets anders met hen zouden doen ; ἀξενοφῶν ἠπορεῖτο ὕ,τι ποιήσει, Xenophon was in verlegenheid , a ᾽ -« 4 » Ld 4 wat hij doen zou; ἠρώτησε τοὺς προφύλακας, ποῦ av ἴδοι Πρόξενον 2 …. …. d e N ᾿ ἢ Κλέαρχον. hij vroeg de voorposten, waar hij Proxenus of Cle- archus zou kunnen vinden. AaNM. De indic. aor. kan in den optat. aor. overgaan. De tijd van de directe vraag geldt ook voor de indirecte, vgl. 20) A. 1 en 2. 23) Tot de afhankelijke vragen rekent men ook die bijzinnen, welke aangeven, wat men door de handeling van den hoofdzin wil beproeven of onderzoeken , terwijl de woorden om te beproeven, om te vragen verzwegen zijn: Θέτιδος εἰς ἀνάκτορον ϑάσσω τόδ᾽ ἐλϑοῦσ᾽ ἤν μὲ κωλύσῃ ϑανεῖν. in den tempel van Thetis gekomen zit ik hier (om te weten te komen) of zij zal verhinderen, dat ik gedood word; ἔδοξεν οὖν Κλεάρχῳ συγγενέσϑαι τῷ Τισσαφέρνει : εἴ πως δύναιτο παῦσαι τὰς ὑποψίας, Clearchus besloot dan een gesprek c. Ep. is als vraagpartikel in de eenledige afhankelijke vraag ook ἢ οὗ ἣε in gebruik; in de tweeledige ij -- ἤ of in het eerste lid geen vraagpartikel en in het tweede ἤ. 21) In de afhankelijke vraag vindt men ep. na een hoofdtijd in den hoofdzin ook dikwijls den coni. met κέν, Ὁ, γ. : τίς οἵδ᾽ εἴ κε τῆλε φίλων ἀπόληται, Wie weet, of hij niet verre van zijn vrienden zal omkomen, AFH. VRAGEN, —=- ZINNEN VAN DOEL. 269 met Tissaphernes te houden (om te zien) of hij misschien de kwade vermoedens zou kunnen doen ophouden. AANM. 1. De van zulk een verbum afhankelijke zin heeft altijd betrekking op de toekomst en kan met een kleine omzetting in een zin van doel worden ver- anderd: Ὁ. v. ἐκπλαγεὶς ἵεται, εἴ τι δύναιτο βοηϑῆσαι, verschrikt ijlt hij daarheen (om te zien) of hij ook helpen kon Ξξ hij ijlt daarheen om te helpen. AANM. 2. Het ww. σκοπεῖν (σκέψασϑαι) is ook een dergelijk ww. en wordt op gelijke wijze geconstrueerd, of als een wezenlijk ww. van vragen, zie 21) en 22): σκέψαι, ἐὰν τόδε σοι μᾶλλον ἀρέσκῃ, zie eens of dit u meer behaagt; σκεπτέον pot δοκεῖ εἶναι ὕπως ὡς ἀσφαλέστατα μενοῦμεν, het komt mij voor, dat wij moeten overleggen, hoe wij het veiligst zullen blijven. Over μή na σκόπει en σκεπτέον zie beneden 29) A. 1. c. Zinnen van doel. VOORAFGAANDE AANM. Zinnen van doel worden ingeleid door ὡς, ὕπως en ἵνα, opdat, en door μή, ὡς μή, ὕπως μή en ἵνα μή, opdat niet. 24) Na een hoofdtijd moet in zinnen van doel de coniunctivus staan; dit is de coni. van den-begeerzin;s b.v. de zin „wij verbranden de brug, opdat de vijand niet ontkome,” kan in de twee volgende zinnen worden opgelost: „wij verbrandèn de brug; de vijand moge niet ontkomen "ἢ AANM 1. Deze coni. heeft na ὡς en ὅπως dikwijls ἄν bij zich. Ἵν᾽ ἄν m. d. coni. beteekent slechts waar ook, vgl. $ 64, 45. AANM. 2. Op een potentialis kan behalve den coni, ook de optativus (== poten- tialis zonder ἄν) volgen. / 25) Naeen historischen tijd staat in zinnen van doel gewoonlijk de optativus; dit is de optativus orationis obliquae; de afhankelijke zin wordt dan als eene gedachte van den handelenden persoon uitgesproken; dat deze gedachte eene be- geerte‘ van dezen is, wordt echter slechts duidelijk door den sa- menhang. 26) Na een historischen tijd staat echter ook dik- wijls de coniunctivus; in dit geval wordt in het bijzonder de begeerte uitgedrukt; dat deze begeerte niet uitgaat van den verha- ler, maar van een ander persoon leert de samenhang. 21) Na den modus der nietwerkelijkheid kan, omdat het doel niet bereikt is, in den zin van doel de modus der nietwerkelijkheid staan, maar zonder dv. Meestal wordt hier als partikel van doel ἵνα gebruikt. AANM. Enkele malen vindt men hier ook den coni, of den optat. 6, Ep. behoort tot de coniuncties van doel ook ὄφρα, opdat. — Ook hier wordt ἄν door κέν vervangen. Ϊ Ἷ HE ἱ ᾿ ie 1 | ᾿ ὶ En 4 ᾿ ᾿ Á ἦ ἱ ἢ ἷ ". P Ϊ ἢ ἡ ! ΐ Í ) 5 ᾿ Hi ᾿ | ᾿ ὶ | ᾿ li Kit ἱ. KAR id μυ | ï Ι ἡ ᾿ hid 4 ἘΠ ἢ "ὃ + ἢ ᾿ | | / ἢ Ἵ dit 4 dh | Η ὃ Li HERRE , "καὶ Ei ETE | id Á Hi ik ἰ | di) Ι Ῥ " k (ik 1 ἢ ᾿ Ἷ í HE Hats ἡ ἶ 4 μ ᾿ | ἷ ΞΕ Ι] is el ΠΗ ἢ ἢ í EN it [ t Ι Η Ἰ ᾿ Ὁ 7 Ὶ ἢ bid rh δὶ Ἧι { et ᾿ ἮΝ berk ti ἢ Mi A | ΠῚ Î Aj ἱ Ἢ ἢ ἰὴ Ki é 4 Ei ᾿ ἢ LATER, kt if : ᾿ ἢ ΜΠ} 4 ᾿ $ AAE 8 HEEN Hit Π EE ΝῊ: ἢ ᾿ "ἢ Ϊ Π j È Ee Held ΤΠ ἢ kt Ϊ he ᾿ | ! ΠΗ | Zil Ϊ ᾿ Li ἷ de bl | ἣ : bi ᾿ ϊ ἢ BH ἱ Hi + Η EN ΠΥ Ἢ | ἯΙ ὶ Ϊ Ἰ 270 LEER VAN DE MODI. $ 59, , Ν ’; > Ν had Voorbeelden : κύνας τρέφεις, ἵνα σοι τοὺς λύκους ἀπὸ τῶν προ- βάτων ἀπερύκωσιν, gij houdt honden, opdat zij voor u de wolven _ - IN “ ᾿ van de schapen afhouden; μὴ σπεῦδε πλουτεῖν, μὴ ταχὺ πένης γένῃ, beijver u niet rijk te worden, opdat gij niet spoedig arm tr e wordt; ἅμα τοῦτ᾽ εἰπὼν ἀνέστη ὡς μὴ μέλλοιτο, terstond nadat hij dit gezegd had, stond hij op, opdat er niet getalmd zou wor- t » ke n ; ; den; δῆλος ἦν ἐπιϑυμῶν τιμᾶσϑαι ἵνα πλείω κερδαίνοι, het was duidelijk, dat hij begeerde geëerd te worden, opdat hij meer voor- ὃ ; αι δῇ , Ld e A deel zou behalen; τὰ πλοῖα τότε ᾿Αβροκόμας κατέκαυσεν, ἵνα μὴ Κῦρος διαβῇ, Abrocomas had de schepen toen verbrand, opdat . . »"᾿ "» ’ - Cyrus niet over (de rivier) zou trekken; ἔδει τὰ ἐνέχυρα τότε λαβεῖν, ὡς μηδ᾽, εἰ ἐβούλετο, ἐδύνατο ἐξαπατᾶν, men had toen de panden moeten nemen, opdat hij, zelfs indien hij wilde, niet zou kunnen ᾽ < ν »ῸᾺ κ bedriegen; χρῆν δὲ καὶ νόμον εἶναι, ἵνα μὴ εἰς ἄδηλον πολλὴ σπουδὴ ἀνηλίσκετο, er moest ook een wet zijn, opdat er niet veel moeite werd besteed op iets onbekends. 28) De van ww. van streven, zorg dragen, zich inspannen afhankelijke zinnen van doel worden met ὅπως ingeleid ; deze zin- nen hebben, welke tijd ook voorafgaat, meestal den indicativus van het futurum (zelden na een hist. tijd den optat. praes.) AANM. 1. Daar ὅπως eig. een relativum is (zich bemoeien op eene wijze, waaruit zich verwachten laat, dat), zoo kan het niet verwonderen, dat men in plaats van ὅπως ook ὅπῃ en ὕτῳ τρόπῳ vindt; zelfs vindt men bij het hoofdww. οὕτως, waarop dan het relativum ὅπως terugslaat: οὕτω χρὴ ποιεῖν ὅπως ἕκαστός τις ἑαυτῷ συνεῖ- σεται τῆς νίκης αἰτιώτατος ὦν, ieder moet aldus handelen , dat hij zich zelf bewust is het meest tot de overwinning te hebben bijgedragen. — Niet zelden vindt men ὅπως ook als vraagwoord met den indic fit. geconstrueerd, bijzonder na βουλεύε- σϑαι en σκοπεῖν: ἔδοξε τοῖς στρατηγοῖς βουλεύσασθαι ὅπως ὡς κάλλιστα ἀγωνιοῦν- rat, de legerhoofden besloten te beraadslagen, hoe zij het schoonst zouden strijden. Voor deze indie. fut. vindt men ook den potentialis, AaNM. 2. Daar de indic. fut. hier ook als modus van het verwachte staat, zie boven 7), en hetgeen men verwacht in het alg. als mogelijk beschouwd moet worden, komt in plaats van den indie. fut. dikwijls de potentialis voor. Ook de gewone con- structie der zinnen van doel, dus de coni. en optat. achter ὕπως,, is niet uitgesloten. AANM. 3. Ὅπως en ὅπως μή met den indic, fut. staan dikwijls zonder hoofdzin (min of meer als imperativus): ὅπως οὖν ἔσεσϑε ἄνδρες ἄξιοι τῆς ἐλευϑερίας (eig zorgt, dat gij u enz. d. 1.) gedraagt u der vrijheid waardig! ὕπως ταῦτα μηδεὶς ἀνϑρώ- πων πεύσεται, laat geen mensch dit bemerken ! hd « e - εἾ ad Á « e -- ν᾽ α. m Ἂ Voorbeelden: ἐγὼ μὲν ὑμᾶς ἐπαινῶ, ὕπως δὲ καὶ ὑμεῖς ἐμὲ ἐπαι νέσετε, ἐμοὶ μελήσει, ik prijs u, en dat gij ook mij zult prijzen, - ν -- hd / er Na - daarvoor zal ik zorgen; ἐκεῖνο μόνον ἐτήρουν ὅπως μηδὲν τῶν» 5 | Bad πατρίων καταλύσουσι. alleen daarop hadden zij het oog gevestigd dat zij geen van de voorvaderlijke instellingen verloren lieten gaan; ς IN « - er Ἅ ᾽ pe δῆλον ὅτι προϑυμοῦνται ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ ὅπως ἂν εὐδαιμονοίης; ᾧ 59. WERKWOORDEN VAN VREEZEN. 271 het is duidelijk, dat uw vader en moeder er naar streven , dat gij gelukkig kunt zijn; τοῦτό μοι δοκεῖ σκεπτέον εἶναι ὅπως ὡς ἐλάχι- στα τραύματα λάβωμεν (dit moeten wij overleggen, hoe Ξϑὺ wij moeten er voor zorgen, dat wij zoo weinig mogelijk wonden beko- men; ἱκανὸς φροντίζειν ἦν ὅπως ἔχοι ἡ στρατιὰ τὰ ἐπιτήδεια, hij was er voldoende voor berekend om te zorgen, dat het leger den noodigen leeftocht had. d. De werkwoorden van vreezen. 29) Vreezen is voor de Grieken een negatief begeeren; de zin „ik vrees, dat de vijanden ons aangrijpen” kan in deze twee zinnen verdeeld worden: „ik ben in vrees; mogen de vijanden ons niet aangrijpen!” Daarom komt met ons dat het grieksche μή, en met ons dat niet het grieksche μὴ où overeen. De modus van den afhankelijken zin is de coniunctivus of de optativus, geheel volgens de regels van de zinnen van doel: φοβεῖται μὴ τὰ ἔσχατα πάδῃ. hij vreest, dat hij de (zwaarste ἃ. 1. de) doodstraf zal ondergaan; οἱ πολέμιοι, δείσαντες μὴ ἀποκλῃσϑεῖεν, φεύγουσιν (praes. hist.) ἀνὰ κράτος, de vijanden vluchtten met alle kracht uit vrees, dat zij afgesneden zouden worden; où τοῦτο δέδοικα μὴ οὐκ ν “ -- ξ ’ - ͵ὕ ’ ‘ ‘ " bd δι KR τ a ἔχω Ort δῶ ἑκάστῳ τῶν φίλων, ἀλλὰ μὴ οὐκ ἔχω ἑκάνους οἷς δῶ, ik vrees niet, dat ik niet (genoeg) zal hebben om aan ieder mijner vrienden (iets) te geven, maar wel, dat ik geen voldoend getal (vrienden) zal hebben om het aan te geven. AANM. 1, Negatieve zinnen van begeerte kunnen ook staan na ὕρα, σκόπει of σκεπτέον, zie toe, men moet toezien, ἐνῚθυμεῖσϑαι, bedenken, φροντίζειν, vree- zen; hier vertalen wij μή door dat niet. Dikwijls ontbreekt echter de hoofdzin en μή drukt dan reeds van zelf de bezorgdheid uit: ὅρα μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κυβεύῃς pas op, dat gij niet dobbelt om hetgeen u het dierbaarst 8; μὴ ἀγροικότε- ρον καὶ τὸ ἀληϑὲς εἰπεῖν, dat het maar niet te lomp zij de waarheid te zeggen. Vgl, $ 63, 11, A, ι ΑΑΝΜ, 2. Zelden vindt men ὡς met een oordeelszin (met de ontkenning οὐ) bij φοβεῖσθαι: μὴ δείσητε ὡς οὐχ ἡδέως καϑευδήσετε, vreest niet, dat gij niet aange- naam zult slapen. 30) „Ik vrees, dat ik misdaan heb” is eene verkorting voor: „ik vrees, dat het bekend worde, dat ik misdaan heb.” Im het Grieksch bedient men zich van dezelfde verkorting en in plaats van δέδοικα μὴ φανερὸν γένηται ὅτι ἥμαρτον zegt men δέδοικα μὴ ἥμαρτον. tenzij hier te denken is aan het behoud van de uitdruk- king van de oratio recta in den afhank. zin in plaats van de oratio obliqua, vgl. boven 20) A. 3. Op die wijze wordt μή na vreezen (ook na ὁρᾶν en σκοπεῖν) schijnbaar met den indie. geconstrueerd : 272 LEER VAN DE MODI. φοβοῦμαι μὴ λόγοις ψευδέσιν ἐντετυχήκαμεν, ik vrees, dat wij in valsche redeneeringen vervallen zijn; ὅρα μὴ πολλῶν ἑκάστῳ ἡμῶν χειρῶν δεήσει καὶ ὀφθαλμῶν, ‘zie eens of ieder onzer niet veel handen en oogen zal noodig hebben. AANM. 1. Zelfs de potentialis is bij zulk eene afkorting achter μή mogelijk : φοβοῦνταί τινες μὴ ματαία ἂν γένοιτο αὕτη ἡ κατασκευή, sommigen vreezen, dat deze uitrusting vergeefsch zal zijn. AaNm. 2. Tusschen δέδοικα μὴ ἁμάρτω en δέδοικα μὴ ἥμαρτον is dus een groot onderscheid; het eerste beteekent: ik ben bang te misdoen, en heeft betrekking op de toekomst, het tweede ziet op het verledene en beteekent: ik vrees, dat ik mis- daan heb. 6. Zinnen van gevolg. 31) Wanneer de zin van gevolg een feit bevat, dat het ge- volg van de handeling van het werkwoord in den hoofdzin is, wordt hij uitgedrukt door ὥστε, meestal met den in dicativus (de negatie is où). Men kan dezen zin zelfstandig maken door zoodat te veranderen in daarom, en aldus. AanM. In zulke zinnen van gevolg vindt men ook de beide andere modi van den zelfstandigen oordeelszin, den potentialis en den irrealis. Voorbeelden: ἦν δὲ χιὼν πολλὴ καὶ ψῦχος οὕτως ὥστε τῶν Ἑλλήνων πολλῶν καὶ ῥῖνες ἀπεκάοντο καὶ ὦτα, er viel veel sneeuw en (er heerschte) zulk een koude, dat van vele Grieken zoowel de neuzen als de ooren bevroren; πλοῖα ὑμῖν πάρεστιν, ὥστε ἐξαίφνης ἂν ἐπιπέσοιτε, gij hebt schepen bij de hand, zoodat gij dadelijk den aanval doen kunt. 32) Wanneer de zin van gevolg aanduidt, dat iets gebeuren kan ten gevolge van eene geschiktheid of een toestand, die in den hoofdzin is aangewezen , wordt hij uitgedrukt door ὥστε of ὡς met den infinitivus (de negatie is μή). Of de mogelijkheid in werkelijkheid overgaat, wordt niet uitgesproken en is ook onver- schillig. Zulk een zin van gevolg kan niet in een zelfstandigen zìn worden omgezet. Over het subiect van den infinitivus zie $ 60, 1 en 2. AanM, 1. In zinnen”van gevolg, die behooren tot een acc. c. inf., die van een ww. van zeggen of meenen afhangt, staat dikwijls où bij den infin. AaNM, 2. Zeer dikwijls kunnen zinnen van gevolg met ὥστε of ὡς m. ἃ. inf, ver- taald worden door om te, Ὁ v. οὐκ ἔχομεν ἀργύριον ὥστε ἀγοράζειν τὰ ἐπιτήδεια, wij hebben geen geld om de levensmiddelen te koopen; πάντ᾽ ἐποίει ὥστε ἀπαλ- λαγῆναι, hij deed alles om vrij te komen ; ἡμεὶς γὰρ ἔτι νέοι ὥστε τοσοῦτο πρᾶγμα 32) Ep. komen ὥς re en ὡς in consecutieve zinnen met den infin. nog zeer zel- den voor. ZINNEN VAN GEVOLG, διελέσϑαι, ᾧ 48, 2). AANM, 3. Ἢ ὥστε en ἣ ἃ ὶ n ἢ ὡς (ook alleen ἢ) na den comparati 7 Ἢ ἜΣ infin. geconstrucerd (vgl. $ 48, 3, A. 4). ie ρούμι οἰ. ΑΝΜ, 4, Bij den infin. in zinn en van gevolg vindt men dikwijls ἄν: ας yv 8 ikwijls ἄν; zulk een infin. komt overeen óf met den potentialis óf met den irrealis. 4 σ ὥστε καὶ τοὺς πολεμίους ἀκούειν, zij verwekten een groot ge schreeuw door elkander te roepen, zoodat zelfs de vijanden het konden hooren ; ἔχω τριήρεις ὥστε ἑλεῖν τὸ ἐκείνων πλοῖον. ik heb triëren, zoodat ik hun schip kan nemen. ἷ | 83) Na τοσοῦτος en τοιοῦτος volgen in plaats van dore de daarmede overeenkomende ὅσος en οἷος (in casus gelijk aan het demonstrativum); deze worden dan met den infin. geconstrueerd Het subiect van dezen infin. is gewoonlijk het door oook Πρ τοιοῦτος nader bepaalde voorwerp, maar de infin. kan ook een ei en subiect hebben, dat dan volgens $ 60, 2 in den acc. staat Dik wijls ontbreekt ook het demonstrativum en ὅσος ἐὐκομο οὶ d toereikend voor, οἷος geschikt tot. Ἢ ] ᾿ δ. Def “- ee geeneen ne εἴη ἔνδον ἀγαϑά, | μὴ av ἐπιλιπεῖν τοὺς ἔνδον ὄντας Zij berichtten aan Cyrus, dat er zooveel goederen binnen waren dat zij voor menschen, die er binnen waren, gedurende een ensen leeftijd niet te kort zouden schieten ; Shoe ἂν οἴει τοιοῦτος ΡῈ οἷος μηδενὶ δεσπότῃ λυσιτελεῖν. meent gij, dat gij zulk een slaaf vond: zjn, dat gij geen enkelen heer van nut zoudt zijn? καλόν τέ ἐστιν ἡ ἐπιστήμη καὶ οἷον ἄρχειν τοῦ ἀνϑρώπου, de wetenschap Is 1êts sclfoons en geschikt om heerschappij te voeren over de en schen ; ἐλείπετο τῆς νυκτὸς ὅσον σκοταίους διελϑεῖν τὸ πεδίον, er bleef van den nacht een gedeelte over toereikend om in den donk de vlakte te doorloopen. ἷ k ] ᾿ τ, .- Ὁ ᾽ ᾿ β β ΄ t δ t 1] δ γ᾽. AANM. 2 ἐπὶ τού τα . Νὰ ἐπὶ τούτῳ, onder deze voorwaarde, volgt niet ὥστε, maar ἐφ᾽ ᾧ m. ἃ infin,; gewoonlijk blijft echter ἐπὶ τούτῳ weg en ἐφ᾽ ᾧ of ἐφ᾽ ᾧτε alleen be É eekent reeds onder voorwaarde dat: ἀφίεμέν σε ἐπὶ τούτῳ ἐφ' ᾧτε μηκέτι B 8 ' | φιλοσοφεῖν, wij laten u los onder deze voorwaarde, dat gij u niet meer met de wijs- ᾿ 33) In het ep. vindt men het aanw., ook het vragende vnw. (zonder het rela- tig ἣν den infin.: ἡμεῖς δ᾽ οὔ νύ τι τοῖοι ἀμυνέμεν. wij nu zijn niet in staat om te helpen; ποῖοί κ᾽ εἶτ᾽ ᾽᾿οΟδυσῆι ἀμυνέμεν; ij 1 iĳ jet ἀμυνέμεν; zoudt gij in staat 5 eaf - gij zijn Odysseus te VAN DEN RS, Gr. Spraakkunst. 18 wij zijn nog te jong om een zoo gewichtige zaak te beslissen (vgl Z mr angen ing σαν! mn nn ee ne pete ggn nn n vaer rj vi ien ne σσστν LEER VAN DE MODI. begeerte inlaat; σπείσασϑαι ἐβούλετο ἐφ᾽ ᾧ ἐκείνους μὴ κάειν τὰς οἰκίας, hij wilde een wapenstilstand sluiten onder voorwaarde dat zij de huizen niet in brand staken, Dikwijls beteekent het enkele ὥστε onder voorwaarde dat, Ὁ, v. πολλὰ χρήματα ἐξῆν μοι λαβεῖν ὥστε μὴ κατηγορεῖν ; ik kon veel geld krijgen onder voorwaarde dat ik de beschuldiging niet deed. f. Voorwaardelijke zinnen. VOORAFGAANDE AANM. De zin, die de voorwaarde bevat, heet voorzin (πρό- τασις), ook als hij niet vooraan staat; de tweede zin, die aanduidt, wat onder zekere voorwaarde gebeurt, heet nazin (ἀπόδοσις). 34) In den voorzin εἰ met den indicativus (negatie μή). in den nazin de indicativus (negatie ov). In den voor- en nazin wordt de modus der werkelijkheid gebruikt, als een oordeel slechts gesteld wordt, om daaruit bij gevolgtrekking een ander oordeel op te maken ; of het in den voor- zin uitgedrukte oordeel met de werkelijkheid overeenkomt, 18 on- verschillig. De beide oordeelen kunnen betrekking hebben op het tegenwoordige of op het verledene: εἰ ϑεοί τι δρῶσιν αἰσχρόν. οὐκ εἰσὶ ϑεοί. als de goden iets schandelijks doen, zijn het geen goden; Κλέαρχος εἰ παρὰ τοὺς ὅρκους ἔλυε τὰς σπονδάς, τὴν δίκην ἔχει. als Clearchus meineedig den wapenstilstand trachtte te verbreken, zoo is hij gestraft. AANM. 1. Bijzonder in de wiskunde wordt deze voorwaardelijke zin gebezigd, b.v. als A — C en B Ξε U is, dan is ook A == B; of echter A —= C en B == C is, moet eerst bewezen worden. AANM. 2, In plaats van den modus der werkelijkheid vindt men in den nazin dikwijls den minder bepaalden potentialis : πολλὴ ἄν τις eb aupovia εἴη περὶ τοὺς γέους, ei εἷς μὲν μόνος αὐτοὺς διαφϑείρει, οἱ δ᾽ ἄλλοι ὠφελοῦσιν, het zou wel een zeer groot geluk voor de jongelingen zijn, als slechts een hen bederft, maar de overigen hen van nut zijn. AANM. 3. Het ironische εἰ μὴ ἄρα, indien niet misschien, wordt altijd met den indice. verbonden: πῶς ἂν ὁ τοιοῦτος ἀνὴρ διαφϑείροι τοὺς νέους ; εἰ μὴ ἄρα ἡ τῆς ἀρετῆς ἐπιμέλεια διαφϑορά ἐστιν, hoe zou een zoodanig man de jongelingen bederven? indien niet misschien de zorg voor de deugd bederven is. AANM. 4, Dikwijls vindt men voorzinnen zonder εἰ als zelfstandige zinnen (ne- gatie où): ἀδικεῖ τις ἑκών ; ὀργὴ καὶ τιμωρία κατὰ τούτου, misdoet iemand vrijwil- lig? toorn en straf zijn voor hem gereed. 35) a. In den voorzin ἐάν met den coniunctivus of εἰ met den imdic. futuri (negatie μή), in den nazin de indic. futuri (negatie ov). Hierdoor wordt het geval zoo voorgesteld, dat men het op grond van de omstandigheden kan verwachten; natuurlijk kan het alleen in de toekomst plaats hebben. In den voorzin staat de modus 35) a. Ep. is el κεν Ξξ ἐάν, — Dikwijls vindt men in het ep., ook bij att, dich- ters, el zonder κέν of ἄν met den coni. VOORWAARDELIJKE ZINNEN. van IJ het verwachte, en de daarbij behoorende particula ἄν smelt met τς EE RE nag εἰ samen tot ἐάν (ἄν, ἤν); zeer dikwijls vindt men in den voorzin in plaats van den coniunctivus den verwanten indic futuri ἄν), zie boven 1); (zonder v) ); in den nazin daarentegen kan de coniunctivus id in zelfstandige oordeelzinnen niet gebruikelijk is, in het es niet staan en wordt dus vervangen door den indic. fut. Ἦν ue vans ΤῊΣ er ar dan de voortduring en daardoor de gelijktijdigheid etergn ee, ci ae ; de coní. aor., heeft factische of ingressieve beteekenis andeling van den bijzin aan als een punt, dat gedurende het ver- loop van de hoofdhandeling reeds verleden is; daardoor komt de coni praes. overeen met het lat. futuram, de i : . conl, ἢ 1 nl ᾽ ἐδῶ ᾽ aor. zeer dikwijls met het lat. fut. exactum in den AANM, 2, ᾿ ἥξει: “ὦ εν ard Sr den nazin kan de potentialis in plaats van den indic. fut. staan andeling, die men verwacht, ook als mogelijk beschouwd kan wonin, Ook kan ín den nazi ᾿ azin de imperativus (met de negatie μή Ri B atie μη) staan : ï staat dus uit het verwachten eene begeerte. ᾿ Μὴ) slaan; Ard ΘΝ μὰν Voorbeeld ἐὰ ὸ den : ἐὰ 5,2 er \ Ψ ἘΣ ν σεὸς ἐδέλῃ ἥξω παρὰ σὲ avorov, als de god- oid het wil, zal ik morgen bij u komen; ἤν τις ἀποδρᾷ σε τῶν οἰκετῶ ὶ λά ὑτό ) : Εν gn λάβῃς αὑτόν, τί αὐτῷ χρήσει; als een uwer slaven u jn ] 0 pap en gij hem vat, wat zult gij met hem doen? εἰ μὴ φυλά εἰ Ὁ 2 - Ν 1. ak î Ἢ μίκρ᾽, ἀπολεῖς τὰ μείζονα, als gij het kleine niet bewaart zult gij het groote verliezen. D. " + 4 In den voorzin ἐάν met den coniunctivus (negatie ge EN TE νὸς den nazin indicativus praesentis (negatie où) vanneer men wil uitdr | Braden ie lean dat het geval dat men verwacht, s gebeurt, als de daar zakelijk be) agak εἰ } Rasta noodzakelijke voorwaarde plaats 8 5 A 5 en voorzin ἐάν met den coniunctivus (telkens in- ien) gebezigd en in den nazi indicati IJ ze ΤΕ mn den nazin de indicativus praes. als de tijd W hei nd dikwijls echter ook de gnomische vaoristus anneer dergelijk Ijke zinner ME een g jke voorwaardelijke zinnen van herhaling in den Ee τε een praeteritum, meestal een imperfectum , hebben en dus etrekking heb Luncti de 6 ben op het verledene, verandert de coniunctivus met Ἢ n den voorzin in den optativus orat. obl., en het schema is dan: in den voorzin εἰ met den optativus (negatie μή) inden nazin praeterit Le οὐ | er jin praeteritum (negatie où). Vgl. beneden 52) en A. Voorbeelden: ἐάν τις τὸν ἥλισν ἀναιδῶς ε j Sea ὴ ijt ° ιν τ αἰδὼς ἐγχειρῇ SeaoSat, τὴν eb ἀφαιρεῖται, in ieder geval dat iemand de zon onbeschaamd 50 en . " -. …. . Σ beschouwen wil, wordt hij van zijn gezicht beroofd; ἂν yad] had Η ᾿ .- «νακράγῳῃ, δεδοίκαμεν., telkens als een uil schreeuwt, zijn wij bang; εἰ που ἐξελαύνοι ᾿Αστυά ἐφ᾽ ἵ ί we οἱ τ | υᾶγης, ἐφ ἵππου χρυσοχαλίνου περιῆγε τὸν ὕρον, telkens als Αϑέγαρθβ eens uit rijden ging, geleidde hij Cyrus op een paard met gouden teugels rond. 185 276 LEER VAN DE MODI. . . ’ὔ. 36) In den voorzin εἰ met den optat. (negatie μή), In τὰ > % ’ den nazin optativus met ἄν (negatie où). | Als de spreker een aangenomen geval alleen als eene in hem ont- stane en dus eigenlijk alleen voor hem geldende gedachte wil aan- duiden, gebruikt hij den optativus, en wel in den voorzin zonder ἄν (daar reeds εἰ" aanwijst, dat de zin een oordeel en niet eene be- : 5 le geerte uitdrukt) in den nazin den optativus met ἄν (potentialis). rm van den voorwaardelijken zin komt bij attische schrijvers nomen oordeelen én gevallen, uit bescheidenheid AANM. 1, Deze vo zeer veel voor, daar zij én algemeen als waar aange van welke men verwachten kan, dat zij plaats zullen hebben, gaarne voorstellen als meeningen, die slechts in het subiect alleen zijn ontstaan en alleen op zijn standpunt waar zijn. 3 De spreker kan ook iets onmogelijks in : zulk eene wijze, dat hij voor het oogenblik niet denkt aan de φώνην λάβοι, als ik mij de gestorvene als met een stem Igens mijn gedachten het tenminste bevestigen. ptat. aor. vgl. $ 58, in zijne gedachten aannemen, maar Op onmogelijkheid , Ὁ. v pain δ᾽ ἂν ἡ ϑανοῦσά γ᾽, εἰ begaafd voorstel, zou zij vo AANM. 2. Over het onderscheid tusschen optat, praes. en ὁ 16 en 17. | AANM, 3. Over εἰ met den optat., telkens als, vgl, boven 35) ὁ. " A « - e - ’ ν᾽ ; he Voorbeelden: ἐπιλίποι ἂν ἡμᾶς ὃ πᾶς χρόνος; εἰ πᾶσας TAG αἰμεδ ijd : ; wel ontbreken ἐκείνου πράξεις καταρισμησαίμεσα, de tijd zal ons wel ontb : en ᾿ "5 “2 "a als wij al zijn daden willen optellen: ἐπὶ τὸν Παρνένιον EASorLTeE ἄν. εἰ τὸν “AÀuv διαβαίητε, gij zult bij den Parthenius komen, als gij den Halys zult zijn overgestoken. | 37) In den voorzin et met het praeteritum (negat1e μή), in den nazin het praeteritum met ἄν (negatie οὐ). Wanneer men een aangenomen geval uitdrukkelijk als n iet werkelijk wil aanduiden, gebruikt men den modus irrealis, en wel in den voorzin zonder ἄν (daar εἰ reeds het praeteritum, | ‚in aanduidt dat de zin een oordeel en niet een begeerte uitdrukt) Φ » den nazin met ἄν. Aanm, 1. Meestal wordt de indic aor. gebruikt, als het geval in het verleden? niet gebeurde, daarentegen het impf., als het in het tegenwoordige niet ae deze aanduiding van tijd ligt echter niet in den vorm (want het praeteritum is hier uitdrukking van de nietwerkelijkheid, niet van den eenen of anderen tijd), maar 18 uit den samenhang zelf ontstaan; het impf. is het meest geschikt voor gevallen van ἱ γοογαϊΐρα zic ij ie ortdurends het tegenwoordige , omdat het tegenwoordige zich aan ons altijd als iets voort 8 voordoet ; het wordt echter ook van het ‘verledene gebruikt, wanneer de daarin niet | Omgekeerd vindt begonnen handeling als een voortdurende moet worden opgevat. men ook den indic. aor. van gevallen van het tegenwoordige (toekomst), als op den duur der handeling in het geheel niet gelet en slechts het feit of het begin der han- deling moet aangeduid worden. Zoo kan haberem en habuissem slechts door den vorm εἶχον ἄν worden uitgedrukt; want ἔσχον ἄν beteekent niet het hebben, maar slechts het begin van het hebben: »ik zou krijgen” of νἱκ zou gekregen hebben.” VOORWAARDELIJKE ZINNEN, 217 AANM. 2, Wanneer in den nazin een uitdrukking van moeten staat, kan de volle modus irrealis (praet. met ἄν) slechts dan staan, als het moeten zelf niet wer- kelijk is; daarentegen ontbreekt dv, als slechts de door den infin. uitgedrukte han- deling niet werkelijk, maar het moeten werkelijk is, vgl. boven 13). Voorbeelden: φῶς el μὴ εἴχομεν. ὅμοιοι τοῖς τυφλοῖς ἂν ἦμεν, als wij geen licht hadden, zouden wij gelijk aan de blinden zijn; εἰ τόδε ἐβοηϑήσαμεν πολὺ ταπεινοτέρῳ νῦν ἂν ἐχρώμεϑα Φιλίππῳ, als wij toen te hulp gekomen waren, zouden wij Philippus nu veel nederiger zien; οὐκ ἂν ὁ ᾿Αγαμέμνων νήσων ἠπειρώτης ὧν ἐκράτει, εἰ μή τι καὶ ναυτικὸν εἶχεν, Agamemnon zou, als vaste- landbewoner, geen heer over eilanden geweest zijn, indien hij ook niet eenige scheepsmacht bezeten had (tmpf. van toestand); εἰ JEV 4 ld » en , » mp ’ r e. kad - ἐτύγχανόν σὲ ἐρωτῶν, τίς ἐστι τὼν ζωγράφων Ζεῦξις, εἴ μοι εἶπες e 4 \ ad ld ιν ki A , " , e \ “- ὅτι ὃ τὰ ζῷα γράφων, dp’ οὐκ ἂν δικαίως σε ἠρόμην ὃ τὰ ποῖα τῶν ζῴων γράφων καὶ mov; als ik u eens vroeg, welk soort van schilder Zeuxis was, en als gij mij dan antwoorddet een dieren- schilder, zou ik u dan niet met recht vragen (aor. met feitelijke beteekenis), van welk soort van dieren en waar? ΕΣ Bijzonderheden over de voorwaardelijke zinnen. 98) Eene voorwaardelijke zin, die tot vergelijking gevoegd wordt bij een hoofdwerkwoord, wordt ingeleid door ὥσπερ ἂν εἰ; de na- zin, waarin het hoofdww. eigenlijk herhaald moest worden, wordt gewoonlijk weggelaten, want het zwaartepunt van de vergelijking ligt in den van εἰ afhankelijken zin. Daar het vergeleken geval altijd slechts een enkel gedacht geval is, wordt εἰ óf met den optat. (zonder ἄν) óf, als ‘het geval-uitdrukkelijk als een niet werkelijk geval moet worden aangeduid, met het praeteritum (zonder ἄν) verbonden :. παραπλήσιον οἱ τοιοῦτοι πάσχουσιν, ὥσπερ ἂν εἴ τις ἵππον κτήσαιτο καλὸν κακῶς ἱππεύειν ἐπιστάμενος, het gaat den zoodanigen evenals indien iemand, die de kunst van het paard- rijden slecht verstaat, een goed paard krijgt; ὥσπερ ἂν εἰ ἤκουεν; evenals of hij het hoorde. 99) Voorwaardelijke voorzinnen kunnen ook causale beteekenis hebben, in het bijzonder wanneer zij met εἴπερ, indien toch, daar toch, worden ingeleid: ἥδομαι ὑφ᾽ ὑμῶν τιμώμενος, εἴπερ ἄνϑρωπός εἰμι, καὶ χάριν ἔχω. ik verheug mij, dat ik door u geëerd word, daar ik toch een mensch ben, en ik ben er u dankbaar voor. 40) In voorwaardelijke voorzinnen vindt men ook de negatie οὐ: el — οὐ μαχεῖται, indien hij niet strijden zal. Verder komt εἰ met den vollen modus potentialis (minder dikwijls met den vollen nbs enmet EERE NICE EN RET EE an Er τος ht ed kkn nh nn τ τος Tt ae ον EE A OEE ENE jen at AE ne er en ar Er end ει σον τὰ" Ἢ eaf je da Ἐν, Τ᾿ de Ee: Sl Men " et) ἐφ ze LEER VAN DE MODI, modus irrealis) met ἄν voor. Deze gevallen kunnen verklaard worden door aan te nemen, dat de met εἰ ingeleide zin reeds als zelfstandige oordeelszin gedacht wordt, voordat hij door voorplaat- sing van εἰ voorwaardelijke voorzin wordt. Bij de vertaling moet men omschrijvingen gebruiken, als: „indien het dan waar is (was), dat”, „indien de zaak dan zoo gelegen is (was), dat.” Dikwijls hebben zulke voorwaardelijke voorzinnen causale beteekenis: εἰ — βούλοισϑ᾽ ἄν. indien gij wildet. g. Causale zinnen. VOORAFGAANDE AANM. De causale zienen (zinnen van oorzaak) worden door ὅτι, διότι, omdat, ὡς, ἐπεί, dewijl, ingeleid. 41) De causale zinnen zijn oordeelszinnen; dus kan naar den. samenhang de modus realis (indicativus) of de modus potentialis of de modus irrealis staan. De negatie is steeds „0 ’ , Lò = 9 ed \ NDE, er " PA ov: Αστυάγης ἰδεῖν ἐπεσύμει τὸν νυγατριὸοῦν, GTL ἤκουεν αὑτὸν καλὸν καὶ ἀγαϑὸν εἶναι, Astyages verlangde zijn kleinzoon te zien, omdat hij hoorde, dat hij schoon en goed was, AANM. 1. Ook de tijdelijke coniuncties ὅτε, ὁπότε en ἐπειδή, toen, nadat, heb- ben in verbinding met een tijd van het tegenwoordige (praes. of pf.) dikwijls causale beteekenis: χαλεπὰ τὰ παρόντα, ὁπότε ἀνδρῶν στρατηγῶν τοιούτων στερόμεϑα, moeilijk zijn de tegenwoordige omstandigheden, daar wij zulke aanvoerders kwijt zijn* AANM. 2. In plaats van den indic, vindt men na een historischen tijd dikwijls den optat. van de oratio obliqua, wanneer de grond moet worden aangeduid als eene gedachte van het hoofdsubiect: ἐλθόντας τοὺς στρατηγοὺς οἱ ἐν τῇ πόλει ᾿Αϑηναῖοι ἐζημίωσαν, ὡς, ἐξὸν αὐτοῖς τὰ ἐν Σικελίᾳ καταστρέψασϑαι, δώροις πεισϑέντες ἀποχωρήσειαν. toen de strategen teruggekomen waren, beboetten hen de Atheners in de stad, daar zij (volgens hunne meening) hiertoe omgekocht weggetrokken waren, terwijl zij Sicilië hadden kunnen onderwerpen. Veelvuldiger wordt deze subiectieve grond door het participium met ὡς uitgedrukt, vgl. $ 61, 16, A. 2. 42) Bij de uitdrukkingen van gemoedsaandoeningen, zooals ϑαυμάζω. valow, ἀγανακτῶ. χαλεπῶς φέρω, ayarw, αἰσχύνομαι, μ 4. χϑιρ Ύ Ρ! ς Φέρώ, 4Υ ’ X δεινόν ἐστιν, staat regelmatig een causale zin met ὅτι. Maar dik- wijls vindt men in plaats van den causalen een voorwaardelijken zin; men moet dan eigenlijk denzelfden zin nog eens met ὅτι her- halen, b.v. ϑαυμάζεις εἰ τοῦτο ἡγοῦμαι — ϑαυμάζεις, εἰ τοῦτο «ς - er “- ς - . . . Nn ἡγοῦμαι, ὅτι τοῦτο ἡγοῦμαι, het verwondert u, indien ik dit be- weer, dat ik het beweer. In zulke voorwaardelijke zinnen is de negatie eigenlijk μή, maar meermalen vindt mén où, daar de cau- 40) Wanneer de voorzin zelf als voorwaardelijk moet worden aangewezen, vindt men ook in het ep. bij εἰ m. ἃ, optat. nog ἄν of κέν gevoegd, b.v. εἰ τούτω κε λάβοιμεν dpoipeSá κεν κλέος ἐσθλόν, als wij die beiden zullen vatten, zullen wij wel een heerlijken roem verwerven, CAUSALE, CONCESSIEVE ZINNEN. sale en de voorwaardelijke zinnen in éen zin zijn samengesmolten en de voorwaardelijke zin dus causale beteekenis heeft gekregen : ὃ Σκύϑης ἀγαπῴη ἂν el τοῦ ἑαυτοῦ ἔϑνους ἄρχων διαγένοιτο, de koning der Scythen zou tevreden zijn, als hij over zijn eigen volk kon blijven regeeren; ἀγανακτῶ εἰ τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν οὑτωσὶ Φίλιππος ἐφεξῆς ἁρπάζων οὐ λυπεῖ, ik erger mij er over, dat het (u) niet bedroeft, dat Philippus zoo achtereenvolgens geheel Grie- kenland rooft. AANM. Over het part. bij verba van gemoedsaandoening zie $ 61, 11. Bij Sav- pálw (ik verwonder mij en daarom wil ik weten) vindt men ook indirecte vragen, b.v. ϑαυμάζω ὕπως ποτὲ ἐπείσϑησαν ᾿Αϑηναῖοι, ik ben er benieuwd naar, hoe de Atheners toch overreed zijn geworden, h. Concessteve zinnen. 43) Concessieve zinnen zijn deels eene soort van voorwaar- delijke, deels eene soort van causale zinnen. De eerste worden door εἰ kaf, indien zelfs, ofschoon (negatief εἰ μηδέ) of door καὶ εἰ, zelfs indien, ofschoon (negatief οὐδ᾽ εἰ) ingeleid en hunne constructie is die der voorwaardelijke zinnen: πάντες οἱ ποταμοί, εἰ καὶ πρόσω τῶν πηγῶν ἄποροί εἶσι, προϊοῦσι πρὸς τὰς πηγὰς διαβατοὶ γίγνονται, alle rivieren worden, ofschoon zij ver van de bronnen niet doorwaad kunnen worden, doorwaadbaar voor hen, die tot-de bronnen optrekken; γελᾷ ὁ μῶρος, κἄν τι μὴ γελοῖον 2, de dwaas lacht, zelfs wanneer iets niet belachelijk is. Over de concessieve zinnen van de tweede soort, uitgedrukt door καίπερ met een participium (negatie où) vgl. $ 61, 5 c. AANM. Het verschil tusschen εἰ καί en καὶ εἰ bestaat slechts hierin, dat bij ei καί een versterkend zelfs in den voorzin is geplaatst, bij kat εἰ daarentegen in den nazin; bij εἰ καί bevat de voorwaarde iets onverschilligs, bij καὶ εἰ wordt de ge- noemde voorwaarde, waaronder iets toch niet kan uitblijven, als de ongunstigste aangeduid. μι 1. Relatieve zinnen. 44) Die relatieve zinnen, welke tot verklaring of nadere bepaling dienen van een enkel begrip, dat in den hoofdzin voor- komt, dus de verklarende relatieve zinnen worden als zelfstandige zinnen geconstrueerd; niet alleen kunnen de drie modi van den oordeelszin (modus realis, modus potentialis, modus irrealis), maar ook alle modi van den begeerzin (imperativus;, coni. adhortativus, optativus zonder ἄν, praeteritum zonder ἀν) daar voorkomen; de negatie is où of μή, naarmate de relatieve zin een oordeel of een begeerte uitdrukt: ἐνθαῦτα ἦν παρὰ τὴν ὁδὸν κρήνη) ἐφ᾽ ἢ λέγεται Μίδας τὸν Σάτυρον ϑηρεῦσαι οἴνῳ κεράσας En “Ἐπ τ : DEE TE 2e 3 AMES id ἐς EET dh Βαν τενα en ie a Η͂ ΝΠ Ϊ ΠΝ ἢ ἢ "ἢ ᾿ | Ϊ | ] | | ἢ | ij ᾿ eerd παῖς τ Ὁ - π΄ ποτῷ ον τ τα τσ σσ΄ῳσοσσυσοσσνσαι - ὦ a ee eve nes Een ie LEER VAN DE MODI. αὐτήν. daar was bij den weg eene bron, waarbij men zegt, dat Midas den Satyr heeft gevangen, na haar met wijn vermengd te hebben ; ESvn, ὧν οὐδ᾽ ἂν τὰ ὀνόματα ἔχοι τις εἰπεῖν. volkeren, wier namen iemand zelfs niet zou kunnen opnoemen; τῶν τεθνεώτων, οἷς ὑμεῖς, ἐπειδὴ ζῶσιν ἐπαμῦναι οὐκ ἠδύνασϑε, ἀποϑανοῦσι βοηϑή- oare, van de dooden, welken gij, omdat gij hen bij hun leven niet kondet verdedigen, na hun dood te hulp moet komen; οἶσϑ᾽ οὖν ὃ Òpaaov; weet gij wat gij doen moet? zoo ook: οἶσϑ᾽ de ποίησον; weet gij, hoe gij het doen moet? — doe het! weet gij hoe? AANM. Over het futurum in den relat. zin zie beneden 46) ὁ en 47). 45) Causale relatieve zinnen worden als zelfstandige oordeelszinnen behandeld, vgl. boven 41); de negatie is où: φασὶ τὴν olv πρὸς τὸν δεσπότην eimetv* ϑαυμαστὸν ποιεῖς, ὃς ἡμῖν μὲν οὐδὲν δίδως, τῷ δὲ κυνὶ μεταδίδως οὗπερ αὐτὸς ἔχεις σίτου, men zegt, dat het schaap tot zijn meester zeide : gij handelt vreemd, dat gij ons niets geeft en aan den hond de spijs, die gij zelf hebt, mededeelt. 46) Consecutieve relatieve zinnen hebben, evenals de consecutieve zinnen zelve, vgl. boven 31) en 32), eene dubbele constructie : a) wanneer in den relatieven zin een feit als gevolg voorgesteld wordt, vindt men den indicativus; de negatie is οὐ: διαβάλ- λουσί μὲ ὅτι γράφω τοιούτους λόγους οἱ τὴν πόλιν βλάπτουσι. zij belasteren mij, dat ik zulke redenen schrijf, dat zij den staat benadeelen. AANM. Ook de beide andere modi van den oordeelszin, de modus potent. en de modus irrealis, komen voor: εὖ ir, ὅτι εἰσὶν ἐνθάδε τῶν τοιούτων ἀνδρῶν οἱ πάνυ ἂν φιλοτιμηϑεῖεν φίλῳ σοι χρῆσϑαι, weet wel, dat er hier eenige van zulke mannen zijn, dat zij er een zeer groote eer in zouden stellen u tot vriend te hebben, 6) wanneer door den relatieven zin wordt aangeduid, dat iets ten gevolge van een zekere geschiktheid of toestand ge- beuren kan, vindt men den indicativus fut., als modus van het verwachte, vgl. boven 7); de negatie is où: ἐκεῖ où πλοῖα ἔστιν οἷς ἀποπλευσούμεϑα. daar zijn geen schepen, waar- mede wij wegvaren kunnen; τὰ ἐπιτήδεια δεῖ πορίζεσϑαι ἐκ τῆς πολεμίας ᾿ οὔτε γὰρ ἀγορά ἐστιν ἱκανὴ οὔτε ὅτου ὠνησόμεϑα πάρ- ἐστιν.) wij moeten ons de levensbehoeften uit het vijandelijke land verschaffen, want de markt is niet voldoende voorzien en wij heb- ben niet zooveel geld, dat wij ze ons daarvoor koopen kunnen. 44) In gewone relatieve zinnen vindt men ep. ook den coni. zonder ἄν of κέν. RELATIEVE ZINNEN. AANM. Zinnen met εἰσὶν οἵ, οὐκ ἔστιν ὕστις, οὐδεὶς ἔστιν ὕστις où worden niet als consecutieve relatieve zinnen, maar als zelfstandige oordeelszinnen beschouwd ; εἰσὶν ot en οὐκ ἔστιν ὅστις zijn toch slechts omschrijvingen voor ἔνιοι en οὐδείς ; dus kunnen slechts de modi van den zelfstandigen oordeelszin worden gebruikt: οὐκ ἔστιν οὐδεὶς ὅστις οὐχ αὑτὸν φιλεῖ, er is niemand, die zich zelf niet bemint. 47) Finale relatieve zinnen hebben den indic. van het fut. ; de negatie is μή: ὕστερον δὲ ναυτικὸν παρεσκεύαζον ὅ,τι πέμψουσιν ἐς τὴν Λέσβον, later maakten zij eene vloot gereed om haar naar Lesbos te zenden. Veel meer wordt echter het part. gevonden, vgl. $ 61, 3, A. 1. AANM., De finale relatieve zinnen zijn uit de tweede soort van consecutieve rela- tieve zinnen, vgl. boven 46) ὁ, voortgekomen: ἔλεγον ὅτι ἥκοιεν ἡγεμόνας ἔχοντες, ot αὐτούς, ἐὰν σπονδαὶ γένωνται, ἄξουσιν ἔνϑεν ἕξουσι τὰ ἐπιτήδεια, zij zeiden, dat zij zouden komen met gidsen, die hen, indien de wapenstilstand tot stand kwam, daarheen konden voeren (d.i. omdat zij daartoe geschikt waren, daarheen zouden voeren), vanwaar zij de levensmilidelen zouden krijgen. 48) De voorwaardelijke relatieve zinnen kunnen in zinnen met εἰ (ἐάν) omgezet worden; negatie is μή. a) Wanneer de hoofdzin een hoofdtijd heeft en de relatieve zin == εἰ m. ἃ. indice. is, staat in den relatieven zin de indica- tivus en de voorwaardelijke natuur van den zin kan slechts aan de negatie μή erkend worden: ἃ μὴ οἶδα, οὐδὲ οἴομαι εἰδέναι — εἴ τινα μὴ olda, als ik iets niet weet, verbeeld ik mij zelfs niet het te weten ; τ 6) wanneer de hoofdzin een hoofdtijd heeft en de relatieve zin τῷ ἐάν m. d. coni. is, staat in den relatieven zin de con- iunctivus en ἄν wordt onmiddellijk achter het relativum geplaatst: ἀπόκριναι ὅ,τι ἄν σε ἐρωτῶ — ἐάν σέ τι ἐρωτῶ, antwoord op wat ik u vraag; ὅσῳ ἂν μείζω τούτῳ δωρήσῃ., τοσούτῳ "μείζω ὑπὸ τού- του ἀγαϑὰ πείσει, hoe meer gij dezen geeft, des te meer zult gij door hem beweldadigd worden. c) Wanneer de hoofdzin een historischen tijd heeft, staat in den relatieven zin altijd de optat. orat. obliquae: τῶν Bao- βάρων τινὲς ἱππέων διὰ τοῦ πεδίου ἐλαύνοντες. ᾧτινι ἐντυγχάνοιεν Ἕλληνι, πάντας ἔκτειναν, sommige van de perzische ruiters reden door de vlakte en doodden allen, welken Griek zij maar ontmoetten. nn. 47) In finale relatieve zinnen vindt men ep. na een hoofdtijd dikwijls den coni. met κέν en na een hist. tijd den optat., b v. κλητοὺς ὀτρύνομεν, οἵ κε τάχιστα ἔλϑωσ᾽ ἐς κλισίην, laten wij uitverkoren mannen aansporen om ten spoedigste naar de tent te gaan; πάπτηνεν εἴ τιν᾽ ἴδοιτο ἡγεμόνων ὕστις ἀμύναι, hij zag rond of hij een der aanvoerders zag, om hem te helpen. ig τ nes EVD EREN WE τὸ 9) το τοῦς TR ως, 282 LEER VAN DE MODI, $ 59. 