Waarnemingen aangaande de besmettelijke zenuw- en hospitaal-koorts ...
De gebouwen , waarin Zenuwkoortfige lijders zich be- vinden , moeien afgeflolon blvjvcn. Ib »»binaire Hos- pitalen, waar mea befmetteüjke typhus - lijders behan- deld, veieifchen een meer fireng militaire loezigt, om ieder een den vrijen toegang tot deze lijders ie ver- lenen, griat met gevaar vergezeld. De Ambtenaren, cle Opnaslers , de wasehvi ouwen en bedienden, aan zoodanig huis loebelioorende , zijn verpligt altijd daar- in lm.i verblijf le honden , en moet men aan hun niet toe i ian , met hunne naastbeflaanden in de Had eenen gemeenzame:) omgang te onderhanden , het linnengoed niet aan het buis van bijzondere burgers laten was- fchen , noch de nagelalene goederen der overledenen laten vervoeren. 36. Dikwerf gebeurt het, dat zieke of reeds herflelde hr::y**e\>angenen de hefmeiling der Zenuwkoorts ver- l’preiden, en dal forti wijlen zelfs zoodanig*» menfchen, die met gelijkloortige lijders eenen gemeenzaöien om- gang hadden, en, hoezeer door die ziekte met aan- ge- — 14 7 — * getast zijnde, de finetfloffe nogthans in hunne klede- ren met zich voerden. De ondervinding heeft bewezen, dat het vervoeren der krijgsgevangenen , in Steden en op Dorpen f waar dezelve hun nachtverblijf hielden, deze ziekte heeft verfpreid en groote verwoestingen aangerigt; daadza- ken, waarvan men helaas te dikwerf; de gevolgen op de algemeene wegen heeft ondervonden. / • Zj. Indien het derhalve niet reeds de pligt der men sch« heid gebiedend vorderde, zoov el voor de inftandhou- ding der gezondheid der krijgsgevangenen als voor eene doelmatige behandeling hunner ziekten te zorgen, dan • • zoude laogthans onze eigene beïangüelling liet ons tot pligt maken, naardien door het verzuim in de opvol- ging dezer maatregelen , vele menfehen aan het grootst gevaar worden blootgelield. 38. liet is derhalve pligtmatig, voor de dringend de be- hoeften der gezonde krijgsgevangenen , voor hunne reiniging, voor hun voed fel en deklel eene uaauw- keuiige , zorg Le dragen, naardien zij door onacht- zaamheid iu de naarkoming van deze maatregelen , zeer ligt in ziekten vervallen, en de oprfpronkelijk gering- fchijnende óngelleldheden boosaardiger, en voor ande- ren gevaarlijker worden , hetgeen builen dien door de deerniswaardige om Handigheden , waarin de meeste krijgsgevangenen zich bevinden, zeer bevorderd wor- den* K a 3,9. ln elke flad, werwaarts men kr'lgsgevangenen rer- y ierd , behoorde men onder loezigf van militaire en g nrgtelijke opzieners naauwkenrig Ie ondej zoeken , wie van linn in der daad gezond en wie zieh waren ? De gezonde moeten van de rieken worden ligezon- clerd , in een behoorlijk ruim, helder, luchtig, en van de overige zooveel mogelijk verwijderd vertrek, vervoerd, en aldaar in eene bijzonder daartoe af- gezonderde reinigings kamer, behoorlijk worden ge- reinigd. Een zoodanig gefiicht behoort onder een fireng ^oezigt te liaan, en dient men voor de oppasling, moodzakelijke kleding, bezigheden enz zoo >eel doen- lijk op eene doelmatige wijze te zorgen. 1).: kazernen , de hospitalen, de kerkgebouwen , groo- 1e ( haren, of bijzonder daarloe gebouwde barakken, in welke aan He ver folie Inch! , en de licht dralen eenpii rui men toegang m et worden verleend, zijn tot dit oogme k bijzonde, gefchikt De handhaving van een goed genee-k mdig toevoorzigt , de afzondering der ziekwnrdende van de gezonde, de veelvuldige reini- ging d >or baden en wasfchen , bel verbranden der verontreinigde klederen en kribben , de vernieuwing eener zuivere IueliL door het gpheole vertrek, zijn hier niet minder noodzakelijke vereisclilen , als in de we- zenlijke hospitalen. 40. De zorgvuldige Behandeling der ziehe krijgsgevan- genen , is niet minder grvrigtig, als die der gezonden, De mees ten zijn ziek, doordien een lieer van fchadelij- ke uitwerkfelen : b. v. mismoedigheid, vermoeijeni* 149 ren, armoede , Heet vee Hei . honger, afwisfelend mei o vei lading, koude, nattigheid^ eeue geheole veronacht- zaamheid der reiniging , hel biieen zijn met andere kie- ken , de gezondheid onderwijnen , en de ontwikkeling der befmet teinke Zenuwkoorts begunstigen. De zieke krijgsgevangenen verder ie vervoeren , gaat derhalve met 7cp" \eei betrekkelijkheid gepaaid, en liet. is uit dien hoofde volfirckl noodig, dat '/ij op die plaats, alwaar zij eenmaal zijn, \ et tooien en wel tot. hun volkomen herllel , ofonvermijdel.ijkeu dood , om dat deze zieken de aan hun ligchaam o i klederen vasthei’ h- tende finetflotlen , overal waar zij komen, vei lp rei- den. Door deze maatregelen van voorzigl iglu.id nit het oog ie ATe>i;p-, on, i; elt men de maatfcjiappij aan het grootst gevaar bloot. 4U Om de zieke krijgsgevangenen te ontvangen , word eene behoorlijke groot e , ruime en luchtige plaats tot het aanleggen van een bijzonder hospitaal vereischt. De lijders belmoren daarin , naar de verfcheidenheid hunner ziekten , naar de vereischten van een gewoon hospitaal van elkander te worden afgezonderd. In de* zelve moeten de noodige vertrekken om de zieken 1« ontvangen , te reinigen en te baden, niet ontbreken, evenmin moet men de afwezigheid der opzieners ge- doogen , welke met de koestering en oppasling van de- ze lijders, met volkomerie verdelging der fmetfiolfe en de verhoeding van der ze/ver verfpreiding belast zijn. Dit oppertoezigt moet ook hier aan de genees- heren worden aanbevolen. Eene te ver gezochte be- zuiniging, welke do uitvoering van zulke noodzakelij- ke maatregelen belemmerd , is hier te meer verkeerd K. 3 e«- — i5o — geplaatst, doordien men liet algemeen welvaren daar- bij in de waagfeliaul Helt. 42. Indien krijgskundige oogmerken liet vervoeren der krijgsgevangenen noodzakelijk gebieden , moet men niet minder daarop bedacht zijn , om de welvarenden van de ongel el den af te zonderen , het vervoeren te water «re- durende het koude jaarlaifocn te vermijden , en bijal- dien men dit noodzakelijk oordeelde, late men de vaartuigen behoorlijk toedekken , voorzie dezelve onder hei loe.-igt van eenen geneeskundigen , met genoegza- me- voor raad van levensmiddelen en heelkundige nood- ■wendighodeu , en rogcte lietgetal der te vervoerene lij_ ders voor ieder vaartuig, üiptelijk naar het voorfchrift van feu geneesheer. Bij het vervoeren te lande, ver- hoede men , zooveel mogelijk, de onmiddelijke aanra- king met andere lieden, late het llroo , den krijgsge- vangenen op hunne reis tot legging gediend hebbende, verbr - iden , do wagens waarop zij vervoerd zijn , zoig\ n-mg 1 ne!. koud water afwasfchcti , en drage tevens zorg , dal geen hunner, ter plaatfe, alwaar > ij overnach- teü , nimmer bij de inwooncfers dier plaat Ie worden ingei ege:d , maar in een bijzonder daartoe gefbhikte genoegzame gvoote plaats , alwaar de lucht en liet licht eeuer vrijen toegang hoeft, onder een nauwkeurig toe- zigl bun iiaolit ve1'!. njf Jmiiden, om daardoor de ge- meen (Vb ap mét do inwoomlers aft «breken , en de over- lading der foni wijten in i0 groote hoeveelheid loege- reivt wordende l'pjzen vooi ickomeu O.it de plaats lot hel ontvangen der krijgsgevangenen bepaald, aan- houdeild moet worden l'choon gehouden, behoeve ik pauuwehjks te herinneren. * 43 — ï5i — • 43. Zulke individns , welke pllgtahaloe genoodzaaht zijn , zich aan hel gevaar der bejmetting prijs te geven , b. v. Geneesheren , Heelmeesters Predikanten , Ambtenaren van het Hospitaal , Oppasfers , reinigings en wasch vrou- wen , zullen wel doen door de navolgende inaatrege_ len van voorzichtigheid op te volgen , door wier zorg- vuldige aanwending de befmetling zeer moeijeiijk ge- maakt , en dikwerf geheel verhoed word. 44» Men moet altoos indachtig zijn aan de bi llige verplig* ting , welke ons beroep ons oplegt, namelijk onze ge- zondheid en ons leven niet in aanmerking te nemen, zooüra de redding van den ons toebetrouwden lijder, daardoor mogelijk word. Dit pligtgevoel doet de vrees voor bi lineLting verdwijnen, en door dezen moed word zells het gevaar minder. 45. Men drage zorg , dat de omringende dampkring van den befmettelijken tvphu-t- lijder, niet wien men in ee- ne onmiddelijke aanraking moet zijn, altoos zuiver en koud zij, en dit kan men niet be werkheiligen dan door de legerllede van den lijder aan den vrijen toegang der lucht bloot te hellen. l)c welgevulde vecren bedden, welke den zieken te veel verwarmen , en de gedurige afwisfehng van zijnen dampkring moeijeiijk maken, zoo als ook de beddegordijuen enz., zijn zeer nadelig, om dat zij de belinetting kennelijk bevorderen Het is uitnemend nuttig, de kribben in de nabijheid der K 4 al- — 1 5'2 — altijd opengaande vensters te plaat fen , door welke de zuivere lucht, in eene groot e hoeveelheid kunde in- dringen. 46. De berookingen met overzuurd Zoutzuur, het be- fprengen met Azijn, de aanwending van den rotting- werenden Azijn , van den geest van Ammoniafczout , aa el- ke men met zoo veel warmte heeft aan geprezen , heb- ben op verre na die uitwerkingen niet, als de aan- houdende toetreding van eene zuivere en verfche lucht , waardoor de verpestende dampkring van den lijder elk oogenblik venimnwcl, en rW?*.] & bcfmettend vermögen gefnuikt word fit die zelfde redenen blijkt duidelijk het nuttige voor de zieken, dat in hun- ne vertrekken in den winter niet gefiookt worde, dat de lijder zich meermalen bade, on dat men alle omrin- gende voorwerpen zoo zuiver mogelijk houde. 47- Waar men tot dus verre deeze maatregelen van voor- zigtigheid had veronachtzaamt, laat men, alvorens den lijder te bezoeken , de vensters en deuren open- zetlen, do legerbeden reinigen, de zieken wasfehen en baden, indien hot doenlijk is, in eene andere kribbe leggen , en waar de befmetling van den dampkring reeds ©Gingen tijd geduurd heeft, late men den lijder onder den hlooten hemel op <le llraat of op de plaats breii- ge:* , hetwelk op den lijder meer weldadige uitwerf hingen zullen hebben , dan de meeste geneesmiddelen 48. i53 48. Men ver mij de een te lang verblijf hij den zieken eene veelvuldige aanraking , welke niet volitrekt nood- zakelijk is , men vermijde de emmidde lijke uitademing van den lijder, dooi- zieh op eenen zijdeling fchen all» and te plaatfen. Door eene naauwkeurige zorg, kan men den dampkring van den lijder zoo zuiver onderhouden , dat men in deszelfs vertrek een langen tijd kan ver- toeven zonder door de befmetting te worden aange- daan , maar in de bn rgerp raklijk , waar vele vooroöf- deelen den goeden wil van den geneesheer in den weg ftaan , in morlige hospitalen enz. zoude dd zeer gevaar-, lijk zijn. 49- Geneesheren , Heelmeesters , Predikanten moéten j terwijl zij befmettelijfce lijders bezoeken, zich van ee-r nen mantel van geglanst linnen bedienen, dien\z,ij over hunne klederen trekken , en denzelven, de zieken verlatende , wederom ai leggen en laten luchten , en dit wel om deze reden, dat de gewoone wolle of katoen© klederen de fmetllolïe gemakkeJ ijker opnemen, bij zich houden en zoowel die genen , welke zich daarmede kleden, als ook andere die dezelve aanraken, gemak- kelijk helmetten kan. 5 o. Men legge nimmer bij deze lijders een bezoek af," zoo lang men noch nüchteren is. Gebeurt het echter dat men bij zoodanige lijders des morgens of des nachts geroepen word, zoo nuttige men vooraf kofl'ij of thee, K 5 nee- i54 iseeme een ontbijt, rooke tabak bij alclien men bier aan gewoon is, en drinke voor liet afleleggen bezoek, ee.'uge theelepeltjes vol van eenig fpecerij irhLig - geest- rijk vocht, hetwelk ik voor het b'sLe voorbehoedmid- del boude Tot dit oogmerk zijn dienstig, de fpece- rijichlige aftrekfels, het aftrek (el van or.mg fchillen - van kaneel - ol het zaïneugeileld aflrekfel van kalinus- wortel met ßran lewijn verdund, waarvan men kort voor het bezoek eenige theelepeltjes vol gebruik, of «au geestrijke dranken reeds gewoon zijnde , eeuegroo- tere hoeveelheid nuttjgl. ( * ). 5i. Onnvicf fcTTjTv na het afgelegd bezoek, moet men han- den en het aangezicht met koud water afvvasfcken , de (*) By ondervinding, kan ik hiertoe de volgende Tinc - tura aromatica prophyl: met ruimte aanpiijzon: B. Ilerb. Asiuth. Cort. Aura.tior. Bad. Angrlic. Zingi^er. ana unciam dimidiam Caryopli. aroinit drach- daas conc. en contus» diger Spirit. Vir leciific. libr. tribus, p fuiT. temp filtra et ferva Van dit, hoewel niet fmak lijk, maar niettemin krachtig aftrek fel , vermenge men twee of drie oneen , met aeht oneen konii | uhrande w ij n , en nuttige van dit mengfel , naar gelang dcr plaatshebbende gewoonte aan geeslr.jkc dranken «e:i paar theelepeltjes, of een tot lw.-e fpijskpels , voor het .Aftelegge u bezoek, bij belineltelijke lijders. de neus fnniten, den mond uitfpoelen , terwijl men bij de lijders is, liet fpeekfel dikwerf uilfpuwG*v# en wanneer de dampkring te "eer beimel is , tabak roo- ken , en het fpeekfel uii lp uwen liet nemen van een i (huifje, ftaande liet bezoek, is af te keuren, 52. INa de zieken bezocht te hebben, is het zeer dienstig de verf ehe lucht te genieten , en ook indien het zijn kan , eenige reizen in de week een laauvp bad te gé- bruiken. «v J « 53. Wanneer men zich zelven ongefield gevoelt, gedu- rende den nacht gewaakt heeft, zich kort tevoren heeft driftig gemaakt , wanneer men te zeer verhit is of zwa- re verkoudheid gevoeld, of wanneer men befchonken is, in deze oui.'.i lig heden is liet vrij bedenkelijk, om befmettelijke lijders te gaan bezoeken. De ontleedkundige befchouwi ng der lijken van ty* jpïiiis - lij deren , moet in de opeue lucht plaats hebben, en met de meeste omzigligheid worden ondernomen. De ontleder moet gcene de minfte belediging aan do opperhuid der handen hebben, hij moet gekleed zijn met eenen mantel van gewast linnen, na de ontleding zich behoorlijk met zeep en koud water afwas fc ben , en eveneens moet ook de mantel telken reize, met zeep en koud water worden uitgewasfehen. Indien liet ge- beuren mocht, dat de ontleder zich kweffte , moet hij de de -wond laten uitbloeden, en mot ij ; koud water uit* was! dien. 55; Het is niet doelmatig, gedurende de befmettelijk© typhiift- Epidemie, in zijne gewone levenswijze, mer- kelijke veranderingen Ie maken , men volge integendeel zijne gewoonte Met opzet en gedwongen , meer voed- fel en drank te nuttigen, hebben niet minder nadelige gevolgen, als een te li renge leefregel 13e geneesheer zal wel doen, gedurende de behandeling dezer koorts, in zijne gewoone regelmatige levenswijze te volhar- den, met uitzondering nogthans der voorgefch reven« regelen, wier dreimal en mil'igheid, de onder- vinding fiTf voortduring bevestigd heeft. Dal het de oppasfers , zoowel mannen als \ roirw en , en de overige bedienden, bij de verzorging van deze lijders, ter voorkoming der befmetting, aan niets moet ontbre- ken, maar zij integendeel voedzamer fpijzen en dran- ken moeten nuttigen , behoeven w ij naauwelijks le her- rinneren. 56. De zoodanige», welke befmet zijn, moeten ten rpoedigfle, zonder vooraf te beproeven, om zich zel- ve te herflellon, naar eenen bekwamen gereeslker oin- zie.n. Gebeurt het dat de geneesheren zelven in die om- Handigheden zich geplaatst zien, dan zijn zij verpligt, naardien Kun in dit tijdllip , de zoo noodige rust en onvei fchrokkenheid ligt ontbreken, zich liever van eenen anderen geneesheer te bedienen , als naar hun einen welgevallen te werk te gaan , om dat liet laat He dikwerf meer ouheil berokkent , dan voordeel aanbrengt. ' NODIGE V E n B E TEKÏNGE BI, 21 Reg. 20 ftaat : vermindert lees verminderd — 24 — 9 - — was ’k in — was in » zuiver — zinde — 2Ö 23 — met de uic de — 28 T zuivei ingsbed zniveringsbad — 30 19 de dan — " 2 L - 1 1 * * gemaklijk gemakkdijk — 31 * — 21 her het - 34 — 14 — bleef een bleef — 3 7 — 10 — kordvuur - — koudvuur — 4 7 — 22 — dor — - der — 51 2> nachtijling — nacht ; ijlingen ■ — S2 I3 ov rledenen — overlejeu© — 55 6 enfis reeds ■ eufis - 57 — 12 gedachtig — galachtig - 5» 9 — — mij l,r VVlj — 6 1 23 ftark vamps — — flarK rawpfs — 6j 14 kenicheize ke; fchetzen — 16 pa irida putrida — öj 21 en de — 66 27 — bedden baden — 67 19 — dar zij volkomen een — d:r zijn volkome - 69 ,9 vernienwJeo — vernieuwde — 76 -- 3 boude — houden — 80 — 33 ~ vermomd - — vermomde — 82 1 1 eenigen - — euoige - 83 — 18 — mijner mijne — [9 — te beweren beweren — 84 — 16 — onbekend bekend — -7 — ook waardij ■ ouk de w;ard - 85 2i meesten niet maar meesien maar — 86 16 dat — ^ het — — 34 ~ konden — * k on de 88 89 — gO — — 6 28 29 *5 33 8 eenen verkwikkendßn hev.sgheid ' as een verkwikkende hevigheid was arabiibedgheddn — — ambtsbezigheden BI. 9« nodige verbeteringen. BI. 90 Reg. 13 Raat enigen lees. cen;ge — (bwtnigen fommige • konden — yó 70 ifjd tijd — — 20 — — Refhmming Iiefmetting — 23 zoodat de de — 97 27 — ben — — de — 101 12 — — anderen — andere — 102 14 het het het 16 de den — 32 dat • dan — 103 16 dezen — — deze ' 31 uitwerkin uitwerking — 104 1 2 beantwoorden — — ondervonden 1 — 107 17 mrgezo£te — — uitgezóchte — 108 » sanhoudenk — — aanhoudend — 4- — werd — — wierden ■ — xii ï5 Mixt ra M/xtura — 31 dizen deze *—112 — y~ 9 — • — Th. Tr. — 114 34 anderen andere — 115 27 fei innigen ■ — fommige — i2t 25 — van herhaalde — en herhaalde — 722 24 tnijner mijne *—•124 — — 25 bijzondere bij bijzondere •—126 19 phyfifcbe — pnchifdie — 1:9 25 dezelve dcrzelve •—130 24 — — weggezet ■ en weggezet. — -133 3 «n welke en welke — worde —•13c;. 6 voorzien — — voorziet — 136 25 — — 7_ i 100 72 tot 100 *39 a lijders ■ lijder — — fc mi. ner mijne — 141 9 koortachtige — — koortsachtige • — — 25 mijner - — mijne — 142 — — « 30 voorver ver •"»143—— 16 — — aanmerki lijker — asnmerkelijke Ook is bij dezelve op de Pers , en zal binnen lort uitgegeven worden. O O Leerboek der arfceneii men "kundige, proefondervinde- lijke Scheikunde door j. r. t h o m m s d o r r v , naar de derde veel verbeterde uitgave, uit. het Hoogduitsch vertaald door n. c meppcn, ytpothelar , met de TSodige ammerkingm en eene voorrede 'verreikt door c. c. o. rei JN w A rot Hoogleeruar in de Scheikun- de en Natuurlijke Historie. I\och zal bij bovengemelde , uit het Hoogduitsch vertaald uiige ven worden. Dr. o. wedemever, die erkenn! niss und behände- long des Typhus, in /einem regulären und anomalen verlaufe, . . • J- f. ackermann , von der uatur des an Heckenden Typhus , de n welen des mfleckungsflofs , der \rflich gegen den leiben zu ü ehern , und der Methode die Krankheit zu heilen, eine p.ilhogenie aller anliecken- den Heer,, und volkskrankheilen Pr. s. Fra n k’s, veiTe nach Paris, London und einem grosfen theile des übrigen I ngeland und Schottlands 2 Theile J. arneman’s, Chirugifche Arzneimittellehre Fünf- te vermehrte und verbesferieanllage von e.a kraus F. Jahn, aus wähl der wirkfamlien , einlachen und zufa mmen gefetzten Arzneimittel, oder prakiiJche •Mate da Medica 2 Theile Dritte, verbesserte und ver- mchrle Auflage. A, yoN kütsibüi, gefchichte des Jeu liehen Reichs« Hij den Uitgever deze* zijn gedrukt en te bekomen. Nieuwe verhandeling van het Heelkundig Genootfchap , 2tïe Deel f 2:2 : Ki e uwe Prijs- verhandeling, van het Heelkundig Genootfchap, ifte Deel Stuk 3 : Nieuwe Prijs verhandeling van het Heel- kundig Genootfchap, 2de Deel. . . .f 4 : 10 J. c. reich en j. logger, Verhande- ling over het Afzetten der Ledematen. / 3 : - C, salomo~n, Verhandeling over de Nuttigheid der Schaambeensfnede , met behandeling der gevallen, in welke aan dezelve de voorkeur behóórt gegeven te worden , boven de Keizerlijke £nede met Platen. f 3 • 5 Verhandeling over de Nuttigheid der Scliaainbeenslhede , met bepaling der ge- vallen , in welke aan dezelve de voor- keur behoort gegeven te worden, bo- "vru. de Keizerlijke fnede f 1 : 5 J. D. iierrovt)T) Verhandeling over de Longziekten , en we! in het bijzon- der over de Longtering, uil het Hoog- duitsch van a. schoenberg, vrij yertaald door w. e. van baerle. f - : 18. 