VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
In één woord, de deugd heeft alle voordeelen en bekoor- Iykheden, die zy noodig heeft om zig aan een redelyk ge- moed aan te pryzen, of die iemand billyker wyze kan ver- langen. In wat verandering van ftaat, in wat verfchillende eldheden men haar befchouwen moge, zy vertoont zig feeds fchaon , bekoorlyk, volmaakt voor alle onbenevelde oogen. je zy pryft haar zelve niet flegts onzer rede, maar zelfs, gelyk wy zeiden , onzer hartstogten en natuurlyke neigingen, zo lang zy niet bedorven zyn, ten allerkragtig- ften aan. En niets kan ’er worden ingebragt , dat in {taat is om haaren luifter te verdonkeren , of haare aantrekkelyke bekoorlykheden in °t minfte te benevelen. De deugd is te- gen allen moogelyken proef beftand, en voor {pot of fchimp ongenaakbaar : Zy gebruikt geene andere wapenen tegen haare vyanden dan de veragting, die zy zig zelve door hun- ne EN ZEDEKUNDE. 83 he fpoorlooze dwaasheid wettig op den halze haalen „en alle poogingen om haar ten toon te ftellen , kunnen in der eee- wigLeid niets anders uitwerken „dan haare bekoorlykheden , voor alle redelyke wezens, des te luifterryker te vertoonen. mm En naardien de deugd zig dan door zo veele en zo {terke dringredenen aanpryít, zo kunnen wy niet anders dan als hardnekkig en onvertchoonlyk geoordeeld worden, byal- dien wy ons niet met allen ernft bevlytigen, om haare wets ten fleeds naauwkeuriger te leeren kennen, en dezelve ftandvaftig, te betragten , met een yver, overeenkomftig de redenen die ons billyker wyze daar toe noopen moetén. LEVENSBESCHRYVING VAN DEN BEROEMDEN HEER LAURENS HEISTER „ Med. Doêtor , Hertog). Brensw-Luneb. Hofraad en Lyf-Artz , Hoogleeraar in de Genees-Heel- en Kruidkunde ze Heimftad „en Lid van de Keizerlyke , Koninglyke „Landenfche, Berlynfche gn Florentynfche Genóotfchappen der Geleerden (*), D: Heer HeIsTER door zyne werken , voornaamlyk over de Ontleed- en Heelkunde, by onze Vaderlanders be- kend zynde, hebben wy geoordeeld hun geen onaangenaa- men dienft te zullen doen, een korte beichryving van zyn leven in onze Letterocfeningen mede te deelen. Hy werdt geboren te Frankfort an Main , den 19 Septem- ber van het jaar 1683. Zyn vader was toen een Houtkooper, doch naderhand een Wynkooper „en voor Reizigers herberg houdende; zyne moeder was dogter van een koopman van geen ongeachte familie, die zeer oud geworden zynde het genoegen gehad heeft de gelukkige bevorderingen van haa- ren ZOON LAURENSte beleeven. Onder het leeren van de latynfche taale, toonde hy reeds eenige geneigdheid tot de Dichtkunde , en maakte eenige Dichtftukjes ‘welken met goedkeuringe van geoefenden werden aangezien. By de la- tynfche taale leerde hy de Franíche en Italiaanfche; en werdt ook in de Muziek en Schilderkonft onderweezen. Dus tot de ftudiën bekwaam geworden zynde, begaf hy zich naar de Hooge School te Giesfen , om zich in de Geneeskunde , waar toe zyne neiging zich reeds getoond hadt, te oefenen. Hier genoot Hy het onderwys van den Heer G. Ch. MOELLER, wien Hy zo veel achting toedroeg „dat Hy deezen Heer naar Wetzlar beroepen zynde, om als Geneesheer het Keizerlijk | a (©) Nov. AB. Medico-Pbyf- Tom II. Append. pag. 469. - , > 5 Ki LEVENSBESCHRYVING Kamergerigt te dienen, benevens eenige andere Stadenten in de Geneeskunde, volgde. Vier jaaren bleef Hy hier, en werdt het beloop van de Natuur: en Geneeskunde doorge- leid. Ook werdt Hy van zynen Leeraar by de ziekbedden gebragt, om de ziekten en derzelver behandelingen te kon- nen gadeflaan; Zyn intrek by een zeer bekwaam Apotheeker genomen hebbende, hadt hy gelegenheids niet alleen enke-. le Drogeryen te leeren kennen, maar ook het bereiden van famengeftelde middelen en fcheikundige bewerkingen. De kenniiie van het maakfel des menfchlyken lichaams verga- derde. Hy uit de ontleedkundige vertooningen van den Heer MOELLER, eN BARTHOLD, die te Giesfen de Ontleed- kunde onderwees ,en waar na toe Hy zich begaf „als Hy wift dat ‘er in °t openbaar ontleed wierdt. De Kruidkunde nu ook zyne genegenheid gevat hebbende, bezogt Hy, op dt bekwaame tyden van het jaar, tuinen, velden en bosfchen , om allerhande planten tot een Herbarius vivus te verzame- Jen, welke hier zo ver aanwies, dat’er meer dan twee dui- gend Planten in byeengevoegd waren. Dan RAU, na maar weinige vòortgangen gemaakt te heb- ben, zyn woord niet honderde, keerden zy wederom tot den Heer RU1scH3die han een volkoome verhandelingder ingewanden voorhieldt , en ook zo veel doode lichaamen , bezorgde als Zy begeerden, om In ’t geheim te ontleeden. Hier by hadt de Heer HEISTER gelegenheid chirurgifche Operatien te ziet, Onder het geleide van de Heeren RAW en RUISCH, en andere voornaame Heelmeefters, als Pieter Adriaansz. VERDUIN, deszelfs zwager van BOR TEL, VAL- LANT en KOENERDENG, by welken Hy zich aangenaam hadt weeten te maken; en de bewerkingen door deeze Hee- ren op levenden gedaan , deedt Hy op doode lichaamen „om handeling te verkrygen. Hier op vertrok Hy in Jany 1707. Haar het Leger der Staaten in Braband, over Antwerpen , Brusfelen Leuven. Te Leuven begroette Hy den vermaar- den VERHEYEN ,met een aanpryzingsbrief van RUISCH, en hoorde gemelden Hoogleeraar in °t openbaar onderwy- zen, In een byzonder gefprek toonde Hy den Heer ver- HEYEN , met zedigheid, eenige misflagen in deszelfs Werk over de Ontleedkunde , welken van gemelden Heer, voor een groot gedeelte erkend werden; en waar over Hy zich ‘vérfchoonde wegens gebrek aan geld en boeken, om zich al het nodige hier toe te bezorgen. Leuven verlaaten, en eenigen tyd by het Leger doorgebragt hebbende, keerde Hy weder naar Brusfel , alwaar de Engelfchen en Hollanders roote Hospitaalen vol zieken hadden. Hier zag Hy van de enees- en Heelmeefters der Hospitaalen , inzonderheid Amiand een Engelfchman, en Creperi een Hollander, veel gewigtige dingen uitvoeren, en verworf vryheid om Ader- latingert en eenige andere ligte Operatien te doen. Den tyd welke Hem hier overfchoot , befteedde Hy tot het leeren van de Engelfche Taale, en het vergaderen van eenige Ge- wasfen, voor zynen Herbarius vious. _ Met het eindigen van den Zomer begaf Hy zich te rug naar Leiden, na dat Hy te Gent, in Vlaanderen, den ver- maarden Heelkundigen J. PAL FYN bezogt hadt. TeLeiden hoorde Hy nu ALBINus den Vader over de PraCtyk, BOER- HAA- ,. `. JA sé LEVENSBESCHRYVING HA AvE over de Chymie en deszelfs openbaare Lesfen öyeť het Gezicht en de Oogen ‚Ho T TON over de Planten; B1 D= Loo zag hy ontleeden , en DEKKERS volgde Hy in het Gafthuis „by de zieken. By LE MORT Zag hy Proeven in de Chymie, en by SENGUERD in de,Natuurkunde. Ook leid- de Hy zich toe op de Wiskunde en het ilypen van Vergroot: glazen; In de Vacantien ging Hy het gene hier omtrent aan- merkenswaardig was bezien, en Kruiden verzamelen. Ut- recht bezoekende, maakte Hy zich aangenaam by verfchei- deń Geleerden, en zag den toeftel van de Ontleed-en Heel-- kunde by den beroemden LEUSDEN. Te Amfterdam by zynen ouden Meefter „den Heer RuIiscH,koomende,vondt hy hier den zeer beroemden Th. J. VAN ALMELOVEEN , die den Heer HrISTER aandrong zich van hem, nu Re&or van de Academie zynde, te laaten promoveeren; waar toe ONZEHEISTER Zyn woord gaf „in Mey naar Harderwykitrok , en na gehoudene openbaare beweering zyner Disfertatie de Tunica choroidea Oculi [van de Vaat-rok van het Oog] Doctor verklaard werdt. yne akademifche ftudien nu voltrokken hebbende , en bemerkende dat de Ontleed- en Heelkunde, waar op zyne luft meeft gevallen was, in Holland met geen groote klaar: heid en naauwkeurigheid verhandeld wierdt, of by verzuim of wegens zwakheid van zulken die hier in onderwyzinger moeften doen, befloot de Heer HEISTER zich te Amfter- dam neer te zetten en hier van werk te maken. Hy vondt aan den Heer RuiscH een medehelper, die Hem als een Medegenoot in de bediening der Ontleedkunde aannam „een kamertje in ’tGafthuis, bekwaam om Ontledingenin tedoen, vergunde ‚en beloofde lichaamen te zullen bezorgen 5 onder deeze voorwaarde , echter; dat HEIsTER de Ontleedkunde in verfche lyken, RUIscH dezelve door middel van zyne Praparata [bereidde en gebalfemde deelen des lichaams) den toehoorderen zou voorhouden; en het geld van de Studen- ten onder hen beiden zou gedeeld worden. Deeze fchikking gemaakt en alles in gereedheid gebragt zijnde s heeft onze HEISTER, met het begin van den Herfft, voor tien Chis rurgyns, van geboorte Franfchen , in de Franíche taale, de Ontleedkunde voorgehouden; en terftond hier op voor ee- nige Duitíchers ontleed- en heelkundige vertooningen ge- houden, en hier mede tot aun den Zomer vanhet jaar 1709 eG- VAN LAURENS HEISTEN. sy beezig geweeft. Ondertusfchen beoefende Hy nog , voor zich zelve , de wiskundige weeteníchappen , voornaamlyk die,welken in de Geneeskunde van het meefte gebruik zyn; en hier in hadt Hy tot aanmoediger en voorganger den Heer T. HEMSTERHUIS , toen Profesfor in de Wiskunde te Amfterdam , waar mede Hy gemeenzaamen omgang hadt vermits Hy twee jaaren in deszelfs huis woonde. Hier op begaf zich de Heer HEISTER wederom naar t Leger der Bondgenooten , °t welk toen Doornik belegerde. Met brieven van voorfchryving, door den Hoogleeraar RUISCH voorzien, ftelden de Opzieners van de Leger-hos- itamen Hem aan tot Leger-Geneesheer, waar in Hy, by Doornik. en kort hier aan te Oudenaarde „veel werk vondt, en van den Opperften Leger-Chirurgyn, onder de Hollan- ders de Quaure , zeer gepreezen werdt. Doornik veroverd zynde, ging Hy in de itad, om het merkwaardige in dezelve te bezien; en vondt by geval de Verhandeling van de Cata- rağ, door BRISSEAU, die hier Geneesheer van de Fram fchen was geweeft, en deszelfs nieuw gevoelen aangaande dit gebrek °t welk Hy naderhand door eige arbeid voortge- zet heeft. Niet lang hier na gebeurde de bloedige veldflag by Malplaquet, waar in de Bondgenooten zegepraalden, maar veel volk verlooren en veel gekwetften gekregen hadden , welken laatften tot vyf duizend begroot werden, Deezer voor ’t grootfte gedeelte naar Brusel gevoerd, werdt onze HEISTER,met den Opperften en eenige andere Heelmees- ters gelaft zich derwaards te begeeven. Hier by kwamen nog veel gekwetften van Bergen en Henegouwen, welk toen belegerd ‘werdt: zo dat hier, onder een zulke menigte van wonden en beenbreuken, groote gelegenheid was voor HEIST ER, om van alles kundigheid , ondervinding en han- deling te krygen. Ook hadt Hy gelegenheid om de geftor- venen, waar in hem iet duifter was voorgekomen, te opê- nen en te onderzoeken; en het was hier dat hy het Lyk van een foldaat aantrof , die een Cataract hadt, waar door Hy beveftigd werdt „dat dit gebrek niet befta in een zeker vlies, tegennatuurlyk in het Oog gegroeid, maar in eene ondoor- zichtigheid en verduiftering van het Kriftallyn lichaam. De veldtogt geeindigd zynde èn de Legers de winterkwartieren „betrokken hebbende keerde onze HEISTER wederom naar Amtfterdam; en hieldt geduurende den zeer ftrengen winter ontleed- eu heelkundige Onderwyzingen tot aan het einde van April; geduurende welken Hy op verfchaide misflagen van Verheyen aanmerking maakte, en zyn ontleedkundige a= 8 | LEVENSBESCHRYVING Tafelen „te voren reeds begonnen , verbeeterde en verrykte; © De Heer HEIs TER nog te Brusfel in de Hospitaalen wer- kende kwam hier de Heer KOENIiG Geneesheer van Nurns ‘berg, die onzen HEISTER ziende, en van zyne bekwaam, heid in de Ontleed- en Heelkunde hoorende, Hem aanriedt het Profesforaat op de Hooge School te Altorf, door den dood van J. P. van de bedrieglykheid der onderftellingen in de Geneeskun, de, in °t openbaar. en byzonder ‚met een grôat getal Studen- ten. In de Genees-en Heelkunde verkreeg Hy „in korten tyd, een grooten naam. In hetjaar 1711. gat Hy zyn eerfte aka- demifche Verhandeling uit, de Mafliegtjaze, dat is van de Kaauwing, welke Hy uit ontleed-en meetkundige beginfels verklaarde, en verfcheide doolingen in de befchryving van | andes VAN LAURENS HEISTER. 59 anderen aanwees. En fchoon hier tegen een ongenaamd Schryver met vinnigheid opkwam, Hy vondt niet ‘goed te antwoorden, of het anderen te laaten doen. In het zelfde jaar en volgende fchreef Hy vier Verhandelingen over de Cataraêtin bet kriftallyn lichaam, welken Hy naderhand int jaar 1713, tot één Werk by malkander gevoegd’, heeft uitgegeeven, en dus het nieuwe gevoelen van BRISSEAUEN MAITRE JEAN, tangaande dè Cataráë , allereerft in Duitíchland gemeen ge- maakt. NNaamlyk, dat dit gebrek niet befta in een vlies, in het waterige vogt gegroeid, maar doorgaans in eene ver« duiftering van het kriftallyne lichaam 5 fchoon Hy de moog, lykheid van een vliezige Cataract niet geheel ontkende. Hy toonde hier in te gelyk, dat het Kriftallyn lichaam tot het gezicht niet volftrekt nóodzaaklyk zy. Hier over heeft Hy iet wOOL HOUSE eenige Penneftryd gehad, doch. gezege. praald „en zyn verdedigd gevòelen is in ’t kort vry algemeen aangenomen „en genoegzaam door alle kundigen toegeftemd; Ondertusfchen' was de Heer HEISTER niet ledig in ’t fchryven over andre zaaken „waar in uitmunt zyne Verhans deling over de nieuwe wyze van de Fraanfifbel te geneczen; waar in Hy toont, dat de wyze van ANEL, in Duitíchland; door Hem eerft is te werk gefteld; als ook eene over de waare be» gaaming van een Klier. Vervolgens heeft Ey eene Verhandeling gegeeven over het Klapvkies van den Karteldarm., waar in Hy BIANCHI wederlegt. Omtrefitt deezen tyd heeft Hy ook voor de eerffemaal uitgegeeven zyn kost Begrip der Ontleed» kunde, en zyne Heelkundige onderwyzingen, het laatfte eerft in t Hoogduitfch, het éerfte-in °t Latyn , beide werken met zulken tot, datze veelmaalen door den Heet HEISTER op nieuw overgezien en vermeerdefd gedrukt, en in andere talén overgezet zyn; gelyk Hy zelf eindelyk zyne Heels kundige onderwyzingen in ’t Latyn gebragt , tweemaal heeft uitgegeeven. DE En De naam ‘van HEISTER van tyd te tyd meer doorbree- kende, heeft de achtinge van Geleerden en Grooten tot zich getrokken. Weintge jaaren te Altorf geweeft zynde werdt Hy tot een Lid verzogt van de Keizerlyke Akademie ‘van dé Onderzoekers der Natuure, waar aan Hy verfcheiden waar: neemingen heeft gegeeven5 en van de Koninglyke te Ber Jyn. In het jaar 17 tg werdt Hem niet alleen het Hoogleeraar- ampt te Kiel, nraaf ook van Helmftad opgedragen ; welk laatfte Hy aannam „fchoon Hy den aanfttanden winter nog te Altorf bleef, en eerft in het volgend voorjaar naar Helmftad vertrok. Deezen tusíchentyd bragt Hy geenzins ledig door. o LEVENSBESCHRYVING Hy gaf cene Verhandeling uit, waar in Hy beweerde, dat men een kind uit de Baarmoeder van eenn g-flurve vrouw tydig swct uitfhryden; een andere over de befte wyzz van de Kanker xit sc firyden. Zyne openbaare Ontleedingen kondigde hy in de laatfte jaaren , te Altorf, aan, met een gerchrift over het ebruik der Ontleedkunde in de Godgeleerdheid , en de wys- heid van God uit het maakfel des men{chelyken lichaams ; en deeze wyze van aankondiging heeft Hy ook te Helmftad vervolgd. Zynen Herbarius vivus was te Altorf zo vermeerderd , dat ze meer dan zes duizend Planten bevatte, welken naar de Wyze van RAY in orde, tusfchen groote bladen papier ge- legd , zes en-zeftig groote boekdeelen uitmaakte ;. en hier gyn naderhand nag verfcheiden boekdeelen bygevoegd. Ook heeft Hy hier begonnen te verzamelen allerhande vruchten en zaaden , en een kabinet van zeldzaamheden in de natuur 3 een grooten ontleed-en heelkundigen toeftel, geraamten , montters en gedeelten van menfchelyke lichaâmen , waar aan iet merkwaardig was, in vogt bewaard of gebalzemd. Ja Hy heeft zelfs hier het plaatfnyden geleerd, op dat hy fou- ten in zyne plaaten zelf kon verbeeteren , zonder dezelven aan den Plaat{nyder te rug te zenden, , Na dat Hy te Altorf, tien jaaren , met groote achting was geweeft, vertrok Hy den 2 van Mey 1720 naar Helmftad , zynen weg zo neemende, dat Hy eenige Akademien kon bezien, Te Jena begroette Hy de WEDELIËN , FICK , TEICH- MEYER , HILSCHER , en den voortreflyken Wiskonftenaar WIDEEURG 5 te Leipzich de beroemde Heeren BOETNER , RIVINUS, PAULUS, SCHACHER , ETTMULLER , MENCKEN en PLATNERUS 5 te Halle THOMASIUS , GUNDLING en WOLFIUS. En Hy verzuimde niet overal de Bibliotheeken en Akade- mietuinen te bezichtigen. Te Helmftad aangekomen, zyn huislyke zaken in orde gefteld en de behoorlyke pligtplee- gingen afgedaan hebbende, hieldt Hy zyne Íntree- Oratie over den Aanwas der Ontleedkunde in deeze eeuwe. En op den zelfden dag, een manlyk lichaam verkregen hebbende , maakte Hy een aanvang van zyn ontleedkundige vertoonin- gen, welken geeindigd zynde , werden door Hem Collegien over de Theorie en Practyk begonnen. Onder verfcheiden kleine Werkjes, welken door onzen HEISTER werden uitgegeeven , hadt Hy voor, de Inleiding van CONTINGIUS (Introdu&io in univerfam arten medicam) van SCHELHAMMER vervolgd, met nieuwe vermeerderingen in » licht te geeven. Doch, dit is, om wat reder , weet men | nicts VAN LAURENS REISTER.: 6t wet, niet voltrokken. Ook heeft Hy getragt een Jy? op tè maaken van de Planten, welken omtrent Helmftad groeijen; ee- nigen zyn door Hem verzameld en befchreeven, en eenige veldzaamen zyn geteekend ; ook heeft Hy aantekeningen gefchreeven om TOURNEFORT en RAY te verbeeteren „en by gelegenheid uit te geeven. Voor gyne ontleedingen; zo lang Hy dezelven bediend heeft , gaf Hy doorgaans eene be- kendmaking, waar in de godlyke wysheid uit het maakfek der byzondere deelen des menfchelyken lichaams getoond wordt. Het gene Hy als iet byzonders in fommige lichaamen ontdekte heeft Hy , in de werken van de Keizerlyke Akades mie, doorgaans gemeen gemaakt. De Ontleedkunde heeft Hy waargenomen tot het jait 1730 „waar in hy mét aanftelling van de Voedfterheeren der Academie , de onderwyzing van de Theorie der Geneeskun- de en de Kruidkunde heeft begonnen. De Theorie heeft Hy in °t jaat 1740, by het overlyden van Profesfor B. MEIBOOM met de praétyk verwisfeld. By de Kruidkunde was Hem te gelyk het opzicht over den Kruid-tuin aanbevolen, welk Hy met zo veel lof heeft waargenomen „dat de tuin zo veel ver- beterd is, dat hy tegenwoordig voor een van de fraaiften in Duitfchland worde gehouden: n. Zyne praétyk inwendig en uitwendig; maakte Hem niet minder beroemd dan zyne onderwyzing. Van naby en van verre hadt Hy geftadig een grooten toevloed van ellendigen , die of met goeden raad „of door Heelkundige bewerkingen 4 welken Hy met zyn eigen handen verrigtte , bygeftaan of geholpen werden. Zyn Bibliotheek was groot en uitmuns tead; zyne gereedfchappen tot Operatiën in de Heelkunde zeer menigvuldig , en net gewerkt 3; zyne Herbarius vivus beftondt uit negentig groote Boek-deelen. Ook was zyn Kabinet van Naturaliën beziens waardig. Tot dit alles vera fchafte Hem gelegenheid zyn uitgebreide gemeenfchap en briefwisfeling met de vermaardfte en Geleerdfte Mannen van deezeh tyd, in Duitfchland, Italië, Frankryk, Spanje, Bn- geland, Holland, Denemarken, Zweeden en Rusland. SN Dë ńaam van HEISTER was Zo beroemd geworden „dat H kort nå zyne komtfte te Helmftad door Keizer PETER den 1; op de nieuw aangelegde Akademie te Petersburg „met aanbie- ding van een aanzienlyke bezolding, wierdt beroepen. In ’t jaar 1725 verzogt Hem de Biffchop van Wurtzberg en Bam- berg, om de Ontleed- en Heelkunde in °t bisfchoplyk Paleis: te bedienen, en zyn Lyf- Artz en Hofraad te zyn, op een aanzierilyke belooning en vryheid voor.den Evangelifchen HL DEEL. NO. 2. MENGELW. E Goda- 62 LEVENSEHSCHRYVING VAN LAURENS HEISTEE: Godsdienft. Ook droeg Hem de Hertog van Holftein in ’e jaar 1730 „het Hoogleeraarfchap in de Geneeskunde te Kiel, op; met byvoeging van andere waardigheden. Hy floeg alles van de hand, en hieldt zich verbonden aan zyne ftandplaats te Helmftad 3 ’t welk den Hertog Ludov. Rudolphus bewoog , de bezolding van onzen HEISTER te vergrooten niet alleen , maar ook Hem tot zynen Lyf-Artz en Hofraad te bevordes ven. Van de Maatfchappye der Weetenfchappen te Londen. én die der Kruidkunde te Florence, werdt Hy tot een. Lid aangenomen. Hy werdt tot oudfte verklaard vån de Akade- mie, en heeft verfcheiden.maalen het Rectoraat bediend. Hy is getrouwd geweeft met Eva Maria „dogter van Henr. Hildebrand ,Profesíor in de Regtsgeleerdheid; by welke Hy verfcheiden kinderen heeft verwekt, waar van twee zoonen en vier dogters vroeg geftorven zyn.. De eenige zoon, die Hem nog overig was, Elias Frederik, een jongeling, naar een ieders verwagting, van groote hoope , reeds door zynen Vader tot Doctor in de Geneeskunde gepromoveerd „op een reige tot bevordering van zyne kundigheden reeds Profesfor in de Medicynen op dezelfde Akademie en nevens zýnen Va- der verklaard, ftierf te Leiden, den 11 Nov. 1740. .. Doorgaans was Hy van een gezonde gefteldheid , Zelfs tot in zynen ouderdom, tot dat Hy in ’t jaar 1758 door Hoeft, Zinking em Slaaploosheid werdt aangegreepen. In deezer ftaat naar een afgelegen plaatfe geroepen zynde ter hulpe van eenen onbekenden, vondt Hy zich, daar gekomen zynde y door de reize zo afgemat, dat Hy zich te bed moeft begee- ven, en niet in ftaat was zynen Lyder eenige hulpe toe te brengen. Een koorts en groote zwakheid waren oorzaak ; dat Hy te dezer plaatíe, fchooh hem door zynen Collega Ph. C. Fabricius ‚van Helmftad , by Hem gekomen , alle hulpe toegebragt wierdt , zyn leven eindigde. ÓNTLEEDKUNDIGE AANMERKING AANGAANDE EEN GE- ZWEL AAN DEN HALS, EN DE ZELDZAAME GEVOLGEN VAN HET ZELVE, door den Heer LIEUTAUD, Proftsfor in de Geneeskunde „Lid van de Koninglyke Maatfcbap- py der Weetenfchappen te Londen enz. FE jonge dogter var 18 jaaren bevondt Zich in eén ver- trek; waar de donder met een gekraak infloeg. Haare Stonden, welken zy ap dezen tyd hadt, werden opgeftopt; en deze opftopping veroorzaakte verfcheiden toevallen , wele ken evenwel cindelyk verdweenen, Maar zy behieldt een | , , | dikte p UE Y ‚* ÖNTLEEDE. AANMERKING VAN BEN GEZWEL:. 63 dikte aan-den-hals , waar op zy in het begin geen acht floeg, en waar over Zy zich niet ongeruft maakte, dan na verloop van tien jaaren. Na zes maanden veel ongemak uitgeftaan , en veele middelen beproefd te hebben, zogt ży heul in het Hospitaal te Verfailles „alwaar de Heer L1£ U TAUD het op- zicht over haar hadt. Hy was van gevoelen , dat de Schild: kraakbeens klier (*) de Zitplaats ware van het Gezwel. Hy begreep „dat de drukking welke het maakte op het Strotten: hoofd „oorzaak ware van de bezwaarde Ademhdaling der Ly- deresfe ; maar.deze moeilykheid was zo ongemeen groot , dat hy geloofdë , dat *er eenige kwetzing, en iet ongemeens. in de Luchtpyp moeft zyn; en de opening van den zieken, die zes dagen na haare inkomft ın het Hospitaal ftierf, be- yêftigde dit. Hy nam de Schild-kraakbeens-klier, welke ön- gemeen groot was „uit, met het Strottenhoofd „en de Luchte pyp; en.deze deelen ontdaan hebbende van het gene dezel- ven bedekte , zag hy, dat de Kraakbeenderen van de Lucht- byp, -een zeer zwaare drukking geleden: hadden ; maar ge- ovende; dat de waare oorzaak van de kwaale binnen in de Lachtpyp. ware, opende hy dezelve in haar geheele lengte ; tot aan het Ringwyze kraakbeen, en vondt, inderdaad, be- heden het Strottenhoofd een vliezig lichaam van vyf à zes fynen beloops ; witagtig „en zeer onregelmíaatig van gedaan- te; dooreen taamlyk.bieed grondftuk vaft aan de binnentte oppervlakte vati dë puchtp p, welke doorgeboord was om het te vervangen. Deze klomp wapperde in deze Pyp, èn kon gevolglyk verfcheiden plaatfingen in dezelvé aannemen. Het onderzoek vervolgende, zag de Heer LIEUTAUD de ge- eenfchap van dit lichaam. met de meergemelde klier: De akbeenderen van de Luchtpyp waren vernield in een kring- wyzen omtrek van vyf lynen-middèlyn. Dit gat was vol le- dige waterblaasjes (t), welken zich hier vaft gezet hebben- de, een waare prop wierden , welke doorging: tot in het binnenfte van de Luckitpyp ; en daar het flap , wapperend lichaam maakten , waar van gefproken is, Door onderzoek van de lappen bleek, dat de waterblaasjes, waärfthynlyk „ hun vogt geftort hadden in de Luchtpyp, het welk de oor- zaak des doods van het meisje heeft konnen zyn. „ Het kan ook wezen „dat dit wapperend gezwel, door deftem geprangd 3 bf in eenigeandereongelukkige geftalte „zich tegen het Strot- tenhoofd aangezet „en de Lyderesfe verttikt heeft ; het welk de Heer LievTAuD voor zeer waarfchynlyk hieldt ($). (*) Glande tbyrotde. . (f) Hydatides. : © ; nn (6) Hif. de I"Acad. Roy. des Scienc. €} Mem, Ann. 1758. Fourn: des Sfav. Avril 3761. Pag. 305. É Be: 2 Ce 64 , BERIGT WEGENS 7 BERIGT , WEGENS DEN BERG VESUVIUS , TN DRSZEIFS VUUR -BRAAKINGEN , opgemaakt uit een Werk, daar over onlangs in het Ttaliaanfch gefchreeven, door den Eerw. Vader j. M. DE LA TORRE., Bewaarder van de Bibliotheek , en het Kabinet van den Koning der bei- de Sicilicn. Nu in bet Franfch uitgegecven, door den Abt Peton. E Natuur vertoont ons weinige voorwerpen Zo ge- fchikt, om onzen aandagt te veftigen , en ons met ver- wondering tevens en fchroom te vervullen , als dat geftadig vuur, dat zy in den boezem van zommige bergen, aan het branden houdt, en ’er van tyd tot tyd met het uiterft gee weld, met een donderend geluid, en met de akeligfte ver- fchynzelen , in ligter laije vlam doet uitbarften. De fchrik „ die deze vuurbergen inboezemen, geeft zomtyds vermaak aan den geeft. Het oog befchouwt ze met een genoegen „uit fchroom, nieuwsgierigheid, weetluft, en verwondering te faam vermengd; En de verbeelding maakt ’er zig een denk- beeld van, dat ons bekoort, om dat wy van die vreesfelyke gevaaren niets te dugten hebben. De wysgeerte egter be- paalt zig. dus niet tot de bloote indrukzelen, die zy door dit gezigt, of die verbeelding bekoomt; Zy poogt de oor- zaaken van dat wonderlyk verfchynzel op te fpooren „ en- te ontdekken, welk vermogen zo kragtig tevens en aanhou- dend werken kan, om aan deze Vuurbergen, geduurende zulk een reeks van eeuwen , genoegzaamen voorraad van brandftaffen te verfchaffen. Fe vergeeffch egter zoude zy zig vleijen, van die verborgenheid der Natuur te zullen ont- dekken + byaldien zy zig vergenoegde , om „uit haare enkele befpiegelingen, een ftelfel op te maaken, waar door zy die verfchynzels miffchten verklaaren „maar °t welk in de Natuur zelve geene zekerheid hebben zoude, Een Wysgeer, die hier van met grond zal oordeelen, moet die brandende ber- gen zelve bezoeken, op de uitgeworpe affche treeden, en zyne oogen op dien afgrond veftigen , waar uit de brandende {foffen opwellen. Dit nu heeft de E. Vader DE LA TORRE „ uit wiens werk wy onzen Lezeren een berigt wegens dee- . Zen Berg zullen mededeelen , geduurende verfcheide jaaren gedaan. Deze Geeftelyke „, om zyne uitmuntende bekwaam- heden, van elk geagt, woont te Napels, gaat dikwils naar den berg Vefuvius „ leidt de Reizigers, die hem bezoeken „ derwaards , hoort hunne aanmerkingen , en doet ‘er zyn voordeel mede. Sedert verfcheide jaaren inzonderheid , dat DEN BERG VESUVIUS. 65 de uitbraakingen menigvulidiger „dan voorheen geweeft zyn, heeft hy ’er geene verzuimd, om de ftroomen vuurs, die ’er vit vloeijen, op de plaats zelve waar te neemen. Üit alle die kundigheden en waarneemingen is het ‚dat gemelde Va. der een Hiftorie van den Vefuvius aanbiedt, waar in hy ons piet alleen de tegenwoordige gefteldheid van dien berg, zo van binnen als van buiten onder ’t oog brengt; maar ook tevens, uit de oudfte en zekerfte berigten, leert hoe deeze berg in vroegere tyden gefteld was, en hoe veel de voor- maalige ftand met den tegenwoordigen verfchille. Men vindt in deeze Hiftorie eene optelling van de voor- Raamfte uitbraakingen, en van de befte Schryvers, die 'er federt het jaar 1631. gemig omftandig berigt van gegeeven hebben: ook wyst de Autheur aan , welke verfchillende ftof- fen, de Vefuvius of van boven, uit zyn kruin, of uit zyne gefpleete zyden heeft uitgeworpen ; deelt de aanmerkingen , die hy ‘er over gemaakt heeft ‚mede sen tragt eindelyk eene verklaaring te geeven van de verfchynzelen, welke men tot dus verre heeft waargenoomen. Uit dit alles heb ik het vol- gende beknopte Berigt van deezen aanmerkelyken Berg op- gemaakt. -> De Vefhvius, leggende in het land di Lavoro, of Terra Laboris, is van dien keten van Bergen, die Italië over zyne lengte verdeelen, afgefcheiden. Hy is omtrent agt mylen van Napz/s af, in het midden eener vrugtbaare vlakte, daar uitmuntende. wynen vallen. De voet van dezen berg zelven is niet minder vrugtbaar, en het is daar, dat die keurlyke wyn, onder den naam van Lacryme Chrifli bekend, groeije, Men kan denzelven langs drie wegen beklimmen , de eerfte Is naar den kant van den berg Somma, de ander naar dien van Ottajano, twee bergen , die een zelfde voetftuk of grondflag’ hebben met den Vefuvius, de derde langs Refina. Na omtrent twee mylen geklommen te hebben , komt men aan eene Valley, genaamd Atria del Cavalla, om dat , gelyk men tot hier toe te paard kan gaan ,dezelve voormaals tot eene weide, daar men deze dieren tot zyne wederkomft liet grazen , diende, maar in den jaare 1631. wierdt deze vlakte door een ftroom van vuur geheellyk overftort „en fints is dezelve woeft en onbegroeid gebleeven, Hier moet men zyne Paarden egter laaten , en kruipen langs een weg, die met fteenen als bezaaid is,tot aan den top van den berg „dat ten afftand van 410 toifes, of van 2460 voeten is. Wat weg ten voor het overige neeme, men vindt alles bedekt met boffen „die uit den boezem van dezen berg zyn uitgeworpen. E3 Meg 66 BERIGTE WEGENS Men leeft zelfs in een verhaal wegens de uitbarfting , die in ` 1737 voorviel, dat de Vaders Dominicaanen van-onze Zi-ve vrouwe van den boog een put , van omtrent 250 voeten diepte, laatende graaven, drie laagen van zodanige ftoflen , op een grooten afftand boven elkander vonden. - Die gefmolte ftoffe vloeit, als zy eerft uit den berg komt, gelyk eene vuurige beek; allengskens wordt dezelve hard , en als dan gebruikt men ze, oi ‘er de wegen mede te be- ftraaten. Zy koomt niet altoos uit het bovenft van den berg; maar vloeit het meeft uit de zyden, door zig in het midden. der rots eene opening en weg te maaken ; In 1755. begon de Vefuvius, na dat dit uitloopen dier gloeijende ftoffe op- hieldt , uit zyn bovenfte opening eene groote menigte bran- dend fchuim te werpen, dat met een dikken rook verzeld ging. Dat fchuim klom zo hoog op, dat men het zelve van, apels onderfcheidenlyk konde zien aedervallen, gedeelte- _ lyk wederom in de opening, gedeeltelyk op de kanten der- zelve. Deze uitbraakingen, en dit brandend fehuim hebben de gedaante des bergs meermaalen veranderd. In 1751. be- gon het zelve op den kruin nog een pieuwen berg te maa- en, die, door de bykans geftadige vuur-braakingen, welke …_men federt gehad heeft, allengskens tot de hoogte van 213 voeten was aangegroeid ; In het laatft voorlede jaar brak. eene geweldige uitbraaking het grootfte gedeelte van dit kleine bergje af, en deedt het in den afgrond van den groo- ten ftorten ; za dat de top van den Vefuvius thans niets an-. ders vertoone , dan eene afgryslyk groote holte, op welkers bodem geduurige golven van eene brandende ftofte ftaan te. bruifchen en te kooken. - o Mer heeft de hoogte van den Vefuvius zeer veel vergroot. Onze Schryver ftelt dezen berg,naar de waarneemingen met den Barometer gedaan, en naar eene rekening volgens de regels'der driehoeks-meeting opgemaakt, op 1677. Paryfche voeten „boven °t waterpas der zee, en op 1343. gelyke voe- ten , boven de gemeene hoogte van het land , waar op de berg ftaat. Die rekening verfchilt zeer veel van die van den. Heer Abt NOLLET, welke in een berigt, aan de Academie der Weetenfchappen gedaan, en in derzelver gedenkfchrif- ten te vinden, de volftrekte hoogte van den Vefuvius, dat is te zeggen , zyne verhevenheid boven het waterpas der zee ftelt op 3216. voeten. De Heer DE LA TORRE denkt, dat dit verfchil door de onvolmaaktheid van den Barometer. koome, waar van zig Vader corro, die by den Abt Nore LE T was, tot zyne waarneemingen bediende. M Ten DEN BERG VESUVIU SG, 67y Men heeft wel eens gevraagd, of de Vefuvius een natuur- iyke berg, of allengskens, uit zyne eige uitbraakzelen, om zo te fpreeken „geformeerd ware. ‘Zommige Natuurkundigen hebben gedagt; dat het laatíte waar, en deze berg allengse kens verhoogd zy door de ftoffen „die geduurig uit den grond kwamen uitbarften. Onze Schryver verzet zig ernttig tegen deze meening, en toont derzelver ongegrendheid aan, uit ‘de inwendige gefteldheid van den berg , welke hy tot dit oogmerk onderzogt heeft. ` Hy erkent egter, dat dezelve groote veranderingen oridergaan hebbe, en om hier van des te beter te oordeelen, moet men den voormaaligen ftaat van den Vefuvius nagaan. ` | | ` ~ Ten dezen einde nu dienen we ons een net denkbeeld van de tegenwoordige kaart des lands te maaken, en de omleg- gende plaatfen , zo als zy thans zyn, met het geen zy voor- maals waren, te vergelyken. De Kaap Mifène behoudt zyn ouden naam nog; van Cuma , of Cumes ‚(Cume) zyn naauws lyks eenige voetftappen meer te zien ; Capua , zo vervalle wan héar ouden luister; is ook een weinigje van plaats veran- derd. Solfztara, dus genoemd, om dat ’er een zwavelagtige rook uit’ opgaat , was het Forum Vujcant der Romeinen , maar de opmerkelykfte van alle zyn de overblfzels van Hereula: num en Pompei, twee beroemde fteden, by Portici gelegen, eri beide onder de afiche begraaven , ter oorzaake eener vuur- braaking van den Vefuvius, onder den Keizer Titus. Deze fteden bleven in vergetelheid tot in den jaare 1706. Als … wanneer Prins Emanuel van Lotharingén , Hertog van El. beuf, een lufthuis laatende bouwen in den omtrek van Por- żici , de arbeiders door een verwulf heen groeven „en beelden onder het Zelve vonden. Toen vervolgens deze Prins, Por- tici aan deh koning der beide Siciliën , thans koning van Spanje, hadt afgeftaan, liet die vorft ter diepte van tagtig voeten in de aarde delven. Als toen vondt men den grond éener oude ftad „die men duidelyk voor Merculanum erkende. Men vondt een Schouwburg, een Markt-plaats, Tempels, ftraaten naar de lyn getrokken, en groot getal huizen van genoegzaam dezelfde bouworde, ftändbeelden , fchilderyen andfchriften , die zeer wel bewaard waren, eindelyk zelfs tof garen toe „dat fchoan zwart „en bykans verrot, egter nog behandeld kari worden, zonder tot ftof te vallen. Uit de plaatfen door onzen Schryver aangehaald uit de Autheuren , die van den Vefuvius gefprooken hebben, voor deszelfs uitbarfting onder keizer Titus , kan men opmaaken, dit'er reeds vaar dit tydperk eene overlevering ware wegens De = D4 vroe- ? 68 BERIGT WEGB NS vroegere vuurbráakingen van dezen berg. Diodorus Siculus y die ten tyde van Cefar en Auguftus leefde , fpreokt van vlak. tens , die haaren naam hadden bekoomen, van bet vuur, dat deze berg eertyds met groot geweld uitbraakte ‚en voegt ’er by „ dat men ’er nog veele voetftappen van vondt. Strabo, die Onder Tiberius bloeide „zegt het zelfde, en Vitruvius {preekt van een foort van ftof „ dat men, zegt hy, by den berg Ve- {uvius vindt, en `t welk gemengd zynde met kalk veel meer vaftigheid krygt, dan het gemeen Ciment. Hy denkt, dat dit ítof, uit de uitwerpfelen van den berg herkomftig zy , want, voegt hy ‘er by, het is eene gemeene overlevering, dal — deze berg eertyds vlammen braukte. | ‘ Het fchynt dan ontwyfelbaar zeker, dat deze Vuurberg reeds van onheugelyke tyden af, vuur en vlammen heeft ge: fpouwd; Maar dat dezelve cen tyd lang als gedoofd, en in dien ftaat van rift gebleeven zy, tot dat hy eindelyk, in de eerfte eeuwe der Chriftenen, op nicuws begon te woeden. Het was in den jaare 79. van onze telling, dat de eerfte vuur-fpouwing van den Vefuvius, waar van de gefchiedenis- fen melding maaken, begon. Zeftien jaaren voor dezelve hadt men eene aardbeeving , die een gedeelte der fteden , wel- ke by dezen berg gelegen waren, omkeerde; Seneca heeft ons eene befchryving van die gebeurtenis , die als de voor- tooper der vuur-braaking was „nagelaaten. Deze aardbeeving toont duidelyk , dat die brandftotfe {ints langen tyd reeds in het hart van den Vefuvius werkzaam was. ‘Maar die gifting, die dezelve onderging, was nog niet tot een trap van hitte gekoomen , om dien vervearlyken hoop aarde en fteen , waar Onder. zy bedolven lag, op te ligten, en van boven uit te werpen ; Zo dra zy de noodige kragt daar toe hadt, viel die afgrysfelyke uitbarfting voor, waar van PLINIUS ons in twee brieven aan €, Tacitus zulk eene. fraaije befchryving heeft gagelaaten. — — - | ` ' Onder de latere brandingen , (tellende onze Autheur er. vier-en-twintig op, ) die waargenoomen zyn tot op onzen tyd, zyn my de volgende het sanmerkenswaardigfte voor- gekoomen. in de zevende, die in den jaare 1036. voorviel, deedt de Vefuvius niet flegts uit zyn kruin, màar zelfs uit zyne zyden, een ftroom van vloeijend vuur loopen , die Zig tòt in de zee ging ontlaften. °t Is FRANCISCUS scoT, die deze byzonderheid verhaalt in ayse Ressbefchryving van Italie. Men kan hier by aanmerken, dat in de voorige brandingen van den Vefuvius niet dan van afch gefprooken wordt „en dat die berg dus waarfchynlyk voor dezen tyd nog die ftroomen | | van DEN BERG VESUVIUS 6 van vuurige ftoffe, daar wy boven van gefprooken hebben „ die hard wordt als fteen , en nu zo gemeen is in deszelfs brandingen „niet hebbe uitgeworpen. in de agtfte , welke in het jaar 1049. voorviel , kwam ’er een ftroom van bitumen of Jooden-lym voor den dag. Dit is het eerfte verichynzel van dat foort. Tuffchen de elfde en twaalfde, in het jaar 1538. hadt meg zwaare aardbeevingen , in zo verre, dat die uitge» \ ftrektheid lands, die tuffchen het Meir van verne, en den berg Barbaro is , zig allengskens apligtede , en een berg maakte, die thans Maste Nuovo genaamt wordt. | De dertiende branding, die in ‘t jaar 1631. voorviel, is dg merkwaardigfte en verichriklykfte van allen, die nog ooit gezien wierden, Op den róden December, tegen den mor- gen, begon de Veluvius, na een twintig fchokken van aard» beeving , welke men geduurende den nagt gevoeld hadt , uit zyn kruin „een dikken rook te laaten opgaan, die „onder de gedaante van een Pyn-baom, opklimmende, zig verwy- derde, en de rondom gelege plaatfen met zand en afch ver- vulde. Deze rook, zig geduurig meer en meer verwyderene de en ophoopende , maakte als bergen, die de een op den anderen geftapeld waren, en verdonkerde den geheelen ine ham van Napels, waar van de lengte omtrent agt franíche mylen is. Men zag uit den boezem van dezen rookwolk tel. kens blikfemftraalen , en vuurpylen voortfchieten. Men hoorde ysfelyke donderilagen , en de berg zelve wierp {tece nen van eene vervaarlyke grootte door de lugt. ’s Anderendaags, tegen den middag , hoorde men een al- lerysfelykft geluit. De berg borft in zyne zyden open, en wierp eene zwavelagtige, lymagtige en glas-agtige ftof uit die, even als een {traom van gloeijend kriftal, ylings naar beneden vloeide, terwyl uit de kruin zelve ecn rivier van brandende afch kwam afftroamen „die zig in de omleggende velden nederftortte. De {troom , die uit zyne zyden liep, fplitfte zig in zeven groote takken , welke zig in andere kleindere beeken op nieuws verdeelende, de verwoefting , elende, en wanhoop allerwegen heenen voerde. Nieuwe aardbeevingen volgden de vuurbraaking op, en eindelyk kwam een groote vloed waters uit den berg te voorfchyn ‚die verder alles vernielde, wat het geweld der vlammen tot nog toe gefpaard mogt hebben. Deze yslykheden duurden veele weeken „en de Ve- uvius kwam tot geen bedaaren veor den 25 February 1632. a nog hielden de aardbeevingen een tyd lang aan. De laatfte brandingen zyn met meer naauwkeurigheid , dan 4 5 ‚ . e a 20 BERIGT WEGENS e voorjge waargenoomen. De twee-en-twintigfte, die in 1637. voorviel, is zeer fraai befchreeven door een beroemd Genees-heer, uit wiens befchryving men zien kan, dat de ftroom van vuurige ftoffen , zig in tweën verdeeld hebbende , één dier takken veertien duizend en vier honderd palmen , die bykans met onze voeten ‘gelyk zyn, lang, vyf honderd en agt-en-veertig breed, en twintig hoog was. Akelige verfchynzeks ! ns ‘ ' © De drie-en-twintigfte viel in 1751, voor, Onze Schryver heeft deze zelve waargenoomen, en zig inzonderheid toe» gelegd, om de uitftroomtende ftofte waar te neemen. Toen er deze uitkwam, vertoonde ży zig even als gefinolte kris: tal, vry dik. Op den eertten dag hiep dezelve in agt uuren twee mylen wegs'af , haare breedte veranderde naar de plaat- fen, daar zy doorliep. In eene valley , die aan den voet van” den Vefuvius is, was zy honderd en twee palmen breed , en zeven hoog. De ftof was geheel glaeijend, en als men den ftroom op de zyde zag, vertoonde zig dezelve even als een muur van gefmolte kriftal „die geheel aan een ftuk voortging. De ftroom verbrande alle boomen en ftruiken „ die hy in zy- nen weg ontmoette , maar als hém een huis voorkwam bleef hy op een voet afftands van de muuren ftaan, en zwof Zigtbaar op. Vervolgens liep hy ter zyden uit, en rondom het huis heen, maar zonder het zelve aan te'doen. Waren de deuren toe ,-zo fchroeide het hout, wierdt zwart , en ver- teerde eindelyk: door de hitte. Vervolgens zag men deze floffe, eenige palmen nader naar de poften der deuren fpits toeloopen „maar dan bleef dezelve ook weder op een kleinen afftand ftaan. « Dit zo zeldzaam en wonderlyk verfchynzel ; meent de- Heer DELA TORRE, dat hier uit op te loflen is, em dat de kragt en werkzaamheid van-het vuur, door de geweldige uitvloeijzels „die onophoundelyk uit dezen ftroom opgaan „-tuffchen deze muuren en poften, en tuffchen der ftroom zelven op eene byzondere wyze faam gedrongen en gepakt, daar tegen aan werkte, en den ftroom dus belet om aan de muuren of posten van het huis te koomen. Ik laat het oordeel, wegens deze uitlegging aan myne Lezers over; zy _ heeft ten minften vry wat fchyn van rede, en is der vinding van een verftandig man waardig. Dàar moet zekerlyk een allerysfelykft vuur in deze gloeijende ftroomen wezen „ want fchaon deze vloed reeds den gden November ophicldt, zo was de ftoffe, op den 23fben May daar aan volgende, nog niet ganich koud. Deze was toen egcer zwart, reeds zo hard gls fteen „en, {choon met ontallyke gaatjes doorboord, ega A + ee DEN BERG VESUyrUS. rg ooo‘ a. i t heel zwaar. Men gebruikt ze, gelyk wy reeds boven zei- den, om ftraaten van te maaken, ook maakt men ’er tafelg van, die zo hard, en bykans zo glad zyn, als de marmere. » De vierentwintigite branding begon in December van het jaar 1754. en men. mag, dus drukt zig onze Schryver uit, zeggen „ dat dezelve nog aanhoudt; dewyl de Vefuvius, federt dien tyd, niet opgehouden heeft, vuur.en vlammen, te braaken , en gloeijende ftoffe uit te werpen. Deze gefta- dige uitwerpfelen hebben deszelfs uit- en inwendige ge- daante grootelyks veranderd. De kleine berg, die in eene voorige branding gemaakt was, is veel ‘grooter geworden, toen is Zy eensklaps in den mond van den grooten berg ; geftort, enheeft een goed gedeelte van den rand derzelven medegefleept. 