Vaderlandsch museum voor nederduitsche letterkunde, oudheid en geschiedenis, uitgegeven door C. P. Serrure. Eerste deel
Mill. CXXXVI. Hoc anno Luidgerus imperator, coadjunato forti et unanimi exereitu Kal. Aug. in Italiam iter direxit, domino pape Innocentio heresiarche Petri Leonis et suorum violentia de sede sua ejecto presidium collaturus. Rebus pro voto succedentibus, divertit Appuliam, ubi eque omnibus subactis et Rogerio duce, pro imposito sibi contra imperium diademate et pertinaci scismatice herescos Petri Leonis patrocinio, tota fere terra civitatibus, castris, omni denique virtute militie infirmato, ducem ibi dono pari cum domino papa constituit. Ibi fracto exercitu, consumptis omnibus, regressus cum papa, tertio ab urbe miliario consedit, rebusque diffusus et viribus, simulque intuens tam esse consumptam janı olim Rome fidem quam apud se pecuniam, nec se, ncce militem residuum Romanis credidit ; Mill. CXXXVII. sed facto, pro re et tempore, consilio, et dimisso in fortuna sua et statu veteri papa, osculis datis et acceptis, Alpes fere transmiscrat. Ibi dimisit et remisit singulos in sua, fidemque ha- bens regioni ut indulgentius se haberet, eger et lassus ad privata se contulit, ubi contra spem vitam miorte, regnoque feliciori mutavit imperium. — Obiit Luidgerus imperator. Mill. CXXXVII. Cu’nradus electus est, Henrici V sororis filius, et Aquis coronatus. Zie hier thands het vijftal aenteckeningen, welke in het Martyro- loyium, en wel op de volgende dagen, door de hand van 1158, zijn bygeschreven. Op XVII Kal. Mai. (1% April). Anno dominice incarnationis MXCVIII, obiit Guonradus episco- — 418 — pus memoria dignus, qui feeit ecelesiam nostram et constituit fratum prebendam. Op XVII Kal. Jun. (16 Mei). Obiit Burchardus episcopus qui dedit Erenkeim, liberam a circatu et oblatis, ad custodiam nostram, Limben ad prebendan. Op V Idus Julii. (11 July). Obiit Herimannus, primus decanus noster. Op VII Id. Augusti. (7 Aug.). Anno dominice incarnationis MCVI, obiit Heinricus III impe- rator, benefactor noster, qui precepit dedicari ecclesiam et confir- mavit prebendam nostram. Op VI Kal. Jan. (27 Decemb.). Anno dominice incarnationis millesimo CXXX, obiit Otto de- canus, III“ ecelesie et sacerdos, pro cujus memoria seriptus est et oblatus liber iste. VADERLANDSCHE ANEKDOTEN. IV. Treffend antwoord van eenen Aertsbisschop. Willem, graef van Holland, de zelfde die Roomsch keizer WS; noopte Christiaen II, aertsbisschop van Mentz aen, om met hem ten oorlog te trekken. Doch deze antwoordde : « Een bisschop moet het woord Gods verkondigen , niet met de wapens stryden; Christus heeft immers acn Petrus bevolen het zwaerd in de schecde terug te steken. Indien gy my gebood het woord Gods te prediken, dan zoudet gy my bereid vinden, want ik weel dat zulks myne plicht is. » Ens , Epidorpidvm, lib. IV. Colon. 1648, in-12, bl. #. BRIEVEN VAN GELEERDE MANNEN. Terwijl de brieven van koningen, vorsten of hooge beambten eene der gewigtigste bronnen uitmaken voor de stactkundige gebeurtenissen, zijn ook die van geleerden of letterkundigen dik- wijls van groot belang voor de geschiedenis der weienschappen en letteren. Uit zulke gedenkschriften immers, die mceestal ver- trouwelyk geschreven zijn, leert men gewoonlyk een acntal byzon- derheden kennen, die men celders te vergeefs zou zocken. Uit dien hoofde zal ik hier, van tijd tot tijd, brieven van beroemde of geleerde mannen inlasschen, wanncer ze het een of ander bevatten, dat eenig licht kan werpen, het zy op het leven, het zy op de geschriften, het zy zelfs op de beirekkingen van degenen, die de brieven schreven of aen wien zc gericht zijn. I. Brief van Dredins. De cerste brief, die hier volgt, is van Olivier de Wree of Vre- dius, dien ik hier voren (I) als beoefenaer der penningkunde heb (1) BI. 360. — 420 — doen kennen. Al is het, dat het niet aengeduid wordt aen wien dit schryven gericht is, zou men, uit den inhoud en uit de titelatuer kunnen veronderstellen, dat het aen Pieter Roose, voorzitter van den geheimen Racd, te Brussel, gezonden werd (?). Die man bezat immers alsdan het algemeen vertrouwen van het hooge Be- stuer en kon eenen grooten invlocd uitoefenen. Hy was ook cen alles zins bevocgd rechter om over de diensten, welke de brugsche geleerde aen onze vaderlandsche geschiedenis bewezen had, te oordeelen. Vredius was nog zeer jong, wanncer hy geroepen werd om. deel te maken van het Magistraet zyner geboortestad. Opvolgends be- kleedde hy de ambten van raedslid, schepen of thesaurier. Uit dezen brief blijkt het, dat hy, reeds ten jare 1641, by de verande- ring van het Magistraet van Brugge, gevracgd had om tot de waerdigheid van burgemeester der Gemeente (2) te worden ver- heven. Dit werd hem alsdan niet ingewilligd ; maer twee jaer later slacgde hy in zijn verlangen, en bekwam het ambt, dat hy betrachtte. Bereids voor 1645, had Vredius, behalve zyne veel vroeger Ver- schenen gedichten, de Sigilla en ook de Genealogia Comilum Flandriae in het licht gezonden. Hy beroept zich in zynen brief op de groote diensten, die hy door de uitgave dier historische werken aen het vaderland heeft bewezen en op de aenzienlyke kosten, die zy hem hadden veroorzackt. Hy verzockt dus, dat men hem het burgermeesterschap opdrage als eene belooning Yo0T zynen letterkundigen arbeid en als cene vergoeding voor de gel- delyke opofferingen, welke hy reeds gedurende acht jaren mus nee an et ee (1) Over Pieter Roose kan men lezen Van Loox, NVederlandsche Historipenningen D. II. bl. 265. (2) Er waren des tijds te Brugge twee burgermeesters, de Burgerm penen en de Burgermeester der Gemeente. Men zie dacrover Van de Grootdadigheyt der Regeringh van de stadt Brugghe. Amst. 168%. in-4° bl. 482. eester ven Sche- — 421 — gedaen hceeft en in het vervolg nog zal te doen hehben. Want, voegt hy er by, ik heb tot hiertoe nooit cenigen onderstand ont- vangen, en het is my ook nooit te binnen gekomen er cenen te vragen. Het is genoegelyk te zien, dat zelfs in die tyden, wanneer ons vaderland, niets meer was dan een wingewest van Spanje, het hooge Bestuer toch hulde deed aen de loffelyke poogingen van eenen geleerde, die er zich op toelegde om zync landgenooten met de oudheden en de geschiedenis zijns vaderlands bekend te maken. Want, zooals ık zeide, zyne vraeg werd ingewilligd, en hy bekwam het burgermecsterschap. Zie hier den brief: PERILLUSTRIS ET AMPLISSIME DOMINE, A duobus annis, instantibus Kalendis Septembribus, renovando magistratui Brugensi ab antiquo statutis, ad A. V. D. literas dedi, quibus eidem supplicabam ut, in considerationenı ac nonnullam renu- nerationem laboris ac sumptuum a me, jam per oclo annos, in elucu- branda edendaque genuina Comitum Flandriae successione, gencalogia et historia, iinpensorum haclenus et porro deinceps impendendorum, ex hujus urbis consulatibus alterum, qui Communilatis nuncupatur, mihi conferre dignaretur, certa spe fretus sancire meam petitionem, ideo quoque facilius locum habituram, quia nunquam in animum induxi ab acrario publico in publicam rem, summam subsidiarum petere aut expcetare; neque dubito quin voto mco apud A.V.D. suus respondisset successus, si autem R"w Ds aut D. Practor hujus urbis in scedula sua, qua quotannis novum magistratum Concilio Statuum suggerunt, me Consulem statuisset. Pro nunc, cum ita faclum esse existiinein, ac praeterea R"" D. Gandensis, aliique eam in rem eliam scripserint D. Comiti d’Assumar, Belgicac Gubernatori, fiduciam sumpsi A. V.D. interpellandi, rogandique ut pro illo, quo viros omnes literatos com- plectitur favore, dietum michi Consulatus honorem hac vice suo caleulo velit eonferre, ideo quoque quod ea ratione, eitra elementissimi Regis ejusque aerarii dispendium, et mihi, pro mco tam sumptuoso labore in rem Regis et publicam suscepto, non omnino nullum erit praemium, et populus intelliget apud maxinıum illum monarcharum literis carumque — 422 — ceultoribus suum constare et honorem et mercedem. Quainre si A.V.D. mihi auxilio fucrit, equidem non committam ut unquam ipsa in animum inducat Vredii promoti poenitere. Vale, Vir Amplissime, et Belgio nostro diu feliciter vive. Seripsi Brugis Flandrorum, 9 Aug.M.DC.X LI. A. V. humillimus Cliens OLIvARIUS VREDIUS. De originele brief behoort my toe. 11. Brief van den baron Iakob Le Hop. De antwerpsche baron Jacob Le Roy is door zyne Noltitia Marchionatus S. R. I., zynen Grand Theatre sacre et profane du Duche de Brabant, en andere verdienstelyke boeken zeer gunstig in de geleerde wereld bekend. Het valt niet te raden aen welken pater de hier volgende brief geschreven werd; doch deze regelen leveren een bewijs op, hoC viytig Le Roy alle handschriften opspoorde, waeruit hy het ecN of ander , dat voor de door hem ondernomene werken nuttig W3> kon putten. Het blijkt dat men hem dit mael een Obituarium ter leen had gezonden, hetwelk men beschouwde als zijnde dat van de Kapelle-kerk te Brussel ; de vlytige geleerde erkende echter dat het voortskwam van het Karthuizer-klooster in de nabyheid van Edinghen (Enghien) gelegen. Hy toont zulks op de allervol- doenste wijs aen. Hy liet verder het handschrift niet ongeraed- pleegd, maer trok er uit al wat hem kon te pas komen. — 125 — ReEvERENDE PATER, Vix continebam me gaudio, perlectis litteris vestris; promittebant prospectum in antiquum obituarium ecclesiae Capellac S. Mariae Bruxel- lensis, in qua complures Brabantiae nobiles tumulatos esse constat : siquidem est Praepositura vetus, Ordinis S. Benedicti, a S. Sepulchro Caıneracensi dependens, quam Godefridus Barbatus fundavit, olim juxta, nunc intra muros urbis. Certiora enim documenta, ad stabilienda nobilium stemmata, coenobiorumque principia, vel ad noscendum eorum benefactores non est facile reperire, quam illa ecclesiarum obituaria; ideoque ca studiose undique conquiro, passimque utor in scriptis meis : prae- dictum avide perlegi; verum, cum sacpius occurrerent verba haec, qui dedit domui annualtim ete., dubitare cepi, an non esset Carthu- sianorum, hi enim monasteria sua, Domos vocant, nec fefellit me conjectura, nam deprehendi obituarium illud, esse Carthusiae Capellae Bealae Mariae, prope Angianum Hannoniae opidum, idque clare demonstrant, ad diem 16 Octobris, verba ista, Anniversarıum Domini Walteri de Angia, primi fundatoris domus nostrae. Hoc R. V. indicandum putavi, ut titulo, operi praefixo, addatur, ne quis eo seducatur. Cacterum, decerpsi quae mihi usui esse possunt, codicemque remitto cum gratiarum actione. Hac 51 Aug. 1694. Reverentiae vestrae servus humillimus J. Bıro Le Ror. De originele brief is in mijn bezit. Ill. Brief van 9. Dan Win aen den bisschop De Nelis. Henrik Van Wijn, de schryver des derden briefs, was, Zoo als men wecet, cen yverig en grondig noord-nederlandsch geleerde. — 424 — Hy werd te 's Gravenhage in 1740 geboren en overlecd aldaer in 1851, gevolgentlyk den ouderdom van cen-en-negentig jaer bereikt hebbende. In zyne cerste jeugd beoefende hy min of meer de dichtkunst; doch weldra legde hy zich byna uitsluitelyK toe op de studie onzer vaderlandsche rechten, oudheden, letteren en geschiedenis, en deed zich door eenige verhandelingen, die hy in het licht zond, op eene zeer gunstige wyze kennen. Ten jare 1766 was hy cen der medestichters van de beroemde Mael- schappy van Nederlandsche Letterkunde te Leiden, aen welke onze vaderlandsche letteren zoo veel verschuldigd zijn, en die tot heden toe cene ecrste plaets bekleedt onder alle dergelyke inrichtingen, die in Noord-Nederland bestaen. Door zyne verhandelingen over de Bellen, over Nikolaes heer van Puiten en Stryen en andere, voorkomende in de werken der Leidsehe Maetschappy of in die van het Zeeuwsch Genootschap van wetenschappen, bekwam Van Wijn reeds vroeg eene groote beroemdheid als oudheidkenner. Ook blecf hy niet vreemd aen de studie onzer tacl : hy leverde immers talryke bydragen voor een Nederduitsch woordenboek, tot welks uitgave de Maet- schappy van Leiden, te dien tyde, de bouwstoffen begon te vergaderen (?), Van Wijn had zeer groote plannen gevormd tot het in het licht brengen van in handschrift geblevene chronyken, charters en andere oorkonden, die voor de vaderlandsche geschiedenis van belang konden zijn, en onder den naem van Analecta moesten verschynen. Hy was ook voornemens de Rijmchronijk van Jar von Heelu, de Chronijk van Adriaen Teerling, enz., te later (1) Ten jare 1787, gaf Clignett, namens de Leidsche Maetschappy, eene alpha- betische lijst van verouderde woorden in druk, die moest dienen tot de opmaking van het algemeen Woordenbock. Die lijst, in-folio-formaet, bevat slechts 120 blad- zyden en eindigt met het woord : Hits. — 425 — drukken, hy arbeidde verder aen cene nieuwe en, met ophelde- ringen te voorziene, uitgave van den Saksenspieghel, van het oude Vlaemsche Leenrecht, enz. Doch van al het opgenoemde verscheen er niets, alleen heeft men onder 's mans nagelatene papieren eenen schat van acnteekeningen, betrekkelyk al die werken, gevonden. Van Wijn stond in betrekking niet alleen met de voornaemste der geleerden uit zijn vaderland, zoo als Cannegieter, Bondam, Kluit, Te Water, Van de Wall, Saxe, enz., maer hy onderhield ook by ons eene briefwisseling met Des Roches, Mann, Gerard, Ghesquiere, Vander Vynckt, Verdussen, Raepsaet, enz.; met welke zeven lactste hy voornamelyk bekend was geworden sedert hy, op 14 October 177%, tot buitenlid van onze brusselsche Akademie werd verkoren, en het volgend jaer, eene letter- kundige reis door ons vaderland, des tijds de Oostenrijksche Nederlanden genaemd, gedaen had. Van Wijn schreef een paer verhandelingen voor gemelde Akademie, waer van de eene, in het latijn, over de oude koopstad, welke de chronijkschryvers met den naem van Witlam bestempelden , slechts by uittreksel het licht zag, en de andere, in het fransch, over het yevangen houden ven Floris V, graef van Holland, te Biervliet, in Vlaenderen, gelyk mede over zyne verlossing door Jan I, hertog van Braband, die uit hoofde der onlusten, welke ten jare 1789, by ons uit- borsten, nooit van de pers kwam. Voor al zyne tydgenooten , aen wie het een of ander punt der geschiedenis duister voorkwam, was Van Wijn eene vracgbaek geworden; want hy werd onder de gelcerdste mannen van zynen leeftijd gerangschikt. Kluit, in zyne Historia critica, en Te Water, in zijn Verbond der Edelen, getuigen, onder anderen, dat zy veecl aen hem verschuldigd zijn. Alwie zich met de geschiedenis onzer oude letterkunde bezig — 426 — houdt, weet dat Van Wijn als de ijsbreker in dat vak mag beschouwd worden. Zyne Historische Avondstonden zijn immers in ıeders handen. Al is dit boek in eenen vorm ingekleed, die men wansmakig mag heeten, en al heeft de wetenschap, sedert dien tijd oneindige vorderingen gemaekt, dan toch moet dit werk nog dagelyks geraedpleegd worden. Ook zijn Huiszittend Leeven, dat later verscheen, is de vrucht van onvermoeide vlijt en bevat eenen schat van opzoekingen en ontdekkingen. Het is bykans onnoodig te doen opmerken hoe veel tijd en moeite Van Wijn aen de samenstelling van vermelde werken moet hebben te koste gelegd. Elk die weet, wat tot het schryven var boeken, voornamelyk uit oude en ongekende bronnen geput, vereischt wordt, kan zich een denkbeeld vormen van den yver, waermede deze geleerde heeft gearbeid. Van Wijn vervulde als staetsman nog al eene aenzienlyke roll in de gebeurtenissen zijns vaderlands. In de laetste jaren van zijn leven bekleedde hy het ambt van 'sRyks archivaris, waertoe niemand beter dan hy geschikt was). Geen wonder, dat Van Wijn, die buitenlid was der brus- selsche Akademie, ook in betrekking stond met een der verdienstelykste leden van dat genootschap, den antwerpschen bisschop De Nelis. Te Mechelen, in 1756, geboren, ging deze, nog zeer jong, naer de leuvensche Universiteit, alwaer hy zich eerst in de wijsbegeerte, na der hand in de godgeleerdheid en ook in het burgerlyk en kerkelyk recht oefende, en, in 1755, tot Primus in de wijsbegeerte werd uitgeroepen. Het kon nauwe- Iyks anders zijn, of zyne schitterende studiöen moesten hem spoedig den weg banen, om aenzienelyke waerdigheden te (1) Over Van Win leze men J. C. Dr Jonce, Henrik Van Wijn als geleerde en staatsman geschetist. ’s Gravenh. 1852, in-8o. — 427 — bekomen. Nadat hy ettelyke geestelyke ambten had bekleed , werd hy eindelyk, ten jare 1785, tot bisschop van Antwerpen verheven. « Het is zeer vermoedelijk , zegt Te Water), dat niemand der antwerpsche bisschoppen, sedert Laevinus Torren- tius, vöör meer dan twce ceuwen overleden, door Lipsius en soortgelijke letterhelden in den rang der grootste mannen ge- plaatst, onzen Nelis in uitgebreide kundigheden overtroffen heeft, maar dat de meesten, zoo niet allen, die de bisschoppelijke waardigheid aldaar bekleedden, op een’ zeer verren afstand van hem, in 'tstuk van bondige geleerdheid,, gebleven zijn. » Geerne zal men instemmen met dat gunstig oordeel door eenen leeraer van den hervormden godsdienst over onzen kerkvoogd geveld. Ik onthoude my in nadere byzonderheden te treden omtrent het leven of de letterkundige verdiensten van De Nelis. Het zy genoeg hier aen te stippen, dat hy, na den inval der Franschen in ons vaderland, uit zynen bisschoppelyken zetel verdreven werd en genoodzackt zijn vaderland te verlaten. Hy vluchtte cerst naer Holland en trok van dacr, door Duitschland en Zwit- serland, naer Italiö, alwaer hy, op den 21“ Augustus 1798, in het klooster der Camaldulen, tusschen Florentiö en Parma ge- legen, stierf. Wie meer over hem wil weten verzend ik nacr het beroepen levensbericht door Te \WVater of naer dat door De Stassart @. Ik wil hier slechts eenige woorden byvoegen ter ver- klaring van den brief en over de twee werken, de Chartae Lovanienses en de Brieven van Hopper door De Nelis uitgegeven (1) Men zie een allerbelangrijkst levensbericht van De Nelis, in het Voorberigt van de Verhandelingen van de Mautschappy der Nederlandsche Letterkunde te Leyden. Leid. 1806, in-8°, D. I, bl. VI-XXXI. (2) In zyne Okuvres diverses, uilgave van Brussel 1854, bl. 474-479. — Men zie ook Marsmauı et Bosagats, Bibliothöque des Antiquites Belgiques, D. 1, bl. 58-62 en Goernars, Leclures, D. II, bl. 240-268. — 4238 — en waerover het schryven van Van Wijn hoofdzakelyk loopt. De antwerpsche bisschop had, zoo wel als de noord-nederlandsche geleerde, reuzenplannen gevormd tot het in het licht brengen der oude stukken, welke ter opheldering onzer vaderlandsche ge- schiedenis konden strekken. Doch ook hem gelukte het niet al, wat hy voornemens was, ten uitvoer le brengen. Meer dan eene verhandeling bleef onafgewerkt, meer dan een bock onafgedrukt. Dit laetste was het geval met de beide werken, die hier aenge- lıaeld worden. De Nelis legde, omtrent het jaer 1765, op de drukkery van de Universiteit te Leuven, twee deelen Analecta in-8° ter pers. Het tweede stuk van dat werk, waervan slechts enkele exemplaren meer bestaen, bevat de oudste privilegiön en verordeningen der stad Leuven. llet bock heeft geenen titel, maer op blad 1 heet het : Tabule publice Lovaniensium , sive veleres Charta quibus concessa Lovaniensibus Privilegia, et alia plurima continentur. Ab anno MCCXAXIII ad annum usque MCCCLXVIII. Het ein- digt met bl. 175 (9); doch het bevat enkel den tekst der charters, zonder een woord tot inleiding of zonder eene enkele aenteekening tot verklaring. De stukken werden overgedrukt uit cen Cartula- rium , in de laetste helft der veertiende eeuw door zekeren Lam- bertus de Insula geschreven, en dat nog heden op het archief der stad Leuven berust, en aldaer onder den naem van Cleyn Char- terboek bekend is (2). De Brieven van Hopper of Joachimi Hopperi, Frisü, Epis- tole ad Viglium ab Aytta Zuichemum sanctlioris consilii presidem, en en nn Face Fe, Bm mm Un m nn = — —_—_ —————— (1) Volgends Goetnaus, Zectures, D. III, bl. 266 gaet de druk in sommige exem- plaren tot bl. 176, en eindigt alsdan met een stuk, dat niet volledig gedrukt is. (2) Men racdplege over die Analecta, enz., De Reırrenserc, Archives Historiques, D. VI, bl. 540. — Gacnann, Documents inedits, D. IM, bl. 185 en 186. — GoETBaLs , Lectures, D. III, bl. 268. — 49 — bleven ook een onvoltrokken werk, dat De Nelis insgelyks te Leuven, in het jaer 1765, had laten drukken; doch waervan hy den tekst zonder cenige opheldering liet en nimmer voorzag met den Prologus galeatus, dien hy beloofd had, en waer Van Wijn zoo veel prijs in stelde. De gelcerde Hoynek van Papendrecht had, in zyne Analecta, de brieven van Viglius aen Ilopper medegedeeld; doch die ge- leerde was in demeening, dat de antwoorden daerop, door Hopper acn Viglius geschreven, verloren waren gegaen. De Nelis ont- dekte echter het handschrift, die brieven, ten getalle van honderd en cen-en-zestig bevattende, en de door hem bezorgde druk mackt een deel van 595 bladzyden uit. Slechts weinige exemplaren van dit boek dragen den titel van Leuven 1765 , byna gehecl het fonds ging, toen de Nelis in Holland gevlucht was, over acn de bockhandelaren Wild en Altheer te Utrecht, die in 1802, na des bisschops dood, een nieuw titelblad en cene voorrede van twce bladzyden vooraen het werk plactsten en het alzoo lieten uitgaen. Het zijn deze lactste exemplaren, die meestal voorkomen; de vroegere immers moeten slechts als aen eenige vrienden ten geschenke gegeven beschouwd worden. De brief luidt als volgt : DoorLuGTige, 1ooGwAARDIGSTE HEER, Uwe beterschap zal mijn welvaart zijn. — Scedert drie dagen ben ik geplaagd met mijne gewone hoofdpijn, doch zij mindert allengskens, en morgen hoop ik uit te gaan, na mi) een P0os opgesloten te hebben. De Chartae Lovanienses heb ik doorleezen, de Brieven van Hopper doorloopen. Wat de cersten betreffe , 't smert mi) zi) niet geeindigd zijn, en was er kans dit nog te doen, zij waren het dubbeld waard. -— en (1) Zie Bibliotheca Hulthemiana, D. IV, bl. 506. 2) — 40 — Ik worde ook door die Charteren bevestigd dat de Brabandsche Lant- saaten, van ouds verpligt waren, ter verdeediging van hun land, den souverain volk, of bij foute van dien, geld tot aanschafling van volk teleeveren. Ik agte dit een Jus universale Europaeum, ’L geen reeds op de Capitularia Regum Francorum steunende, bij alle volkeren in de middeleeuwen niet alleen, heeft plaats gehad, maar nog heeft, zo men geen duidlijke wetten kan alleguceren bij welken het, totis verbis, is afgeschaft. Wat aangaa de Epistolae Hoperi, — de Republiek der letteren ligt er, ten hoogste aan gelegen, dat dit stuk ('t geen ik voorneem om, thuis zijnde, met de brieven van Viglius te vergelijken, waarom ik het, nu, maar heb doorgeloopen) de open lucht zie, en, kan het zijn, hoe eer hoe liever, versierd met een prologus galeatus van uwe meesterlijke hand. De friesche woorden zijn mi) hier en daar, zeer verstaanbaar, doch ik zal, misschien nog van deeze week, en anders binnen een week of drie, gelegenheid hebben Uwe Doorl. Hoogw. daar van eene goede overzetting te bezorgen. Ik zal tragten morgen ogtend, tusschen Lwaalf en een uur, bij leeven en welzijn, Uwe Dvorl. Hoogw. in persoon te koomen verzckeren, van de onderscheidenste hoogagting, met welke ik d’eere heb, besten- diglijk te zijn, Doorlugtige, Hoogwaardige Heer, Uwer Doorl. Hoogw. ootmoedige gehoorsaame Dicnaar, 19 Aug. 1794. H. V. Wırn. Het adres luidt als volgt : Au tres-illustre Seigneur, Monseigneur l!’Eveque d’Anvers, elc. etc. etc. Au Heerenlogement, La Haye. Volgends Jen originelen brief gevonden onder de papieren van den bisschop De Nelis. FRAGMENT VAN EENEN RIDDERROMAN. Pinnaert. In den band eens exemplaers van een bocekjen in-16° : Breve directorium ad Confessariorum munus per J. Polancum, te Leu- ven, in 1554 gedrukt, vond ik een strookjen perkaments, dat uit een handschrift van de laetste helft der veertiende eeuw versneden was. Al is het dat ik uit de weinige regels, die overgebleven zijn, met geene zekerheid kan opmaken tot welk dichtwerk zy behoorden, dan toch mag men veronderstellen, dat het tot een stuk van uitge- breiden omvang was, en waerschijnlyk wel tot die recks van ridder- romans, waerin de twisten tusschen de Christenen en Mahome- danen bezongen worden, en waervan de mecste tot den karolinger kring kunnen terug gebracht worden. Mone, in zijn Uebersicht (1), heeft reeds het bestaen van dit fragment aengekondigd en er den naem van Pinnaert, die er in voorkomt, aen gegeven. (1) Bl. 60, onder Nr 17. — 452 — De drie-en-twintig regels van de voorzyde, zijn omtrent in hun gcheel bewaerd gebleven. Het ontbrekende zou licht kunnen aengevuld worden. Ik heb bercids eenige woorden, die het gemak- kelykst te raden zijn, in cursief laten bydrukken. De herstelling echter van de keerzyde zou moeijelyker vallen, alzoo aldacr de versen Juist ten halve zijn doorgesneden. R° Dat wett: herde wel.... soe vele te meer es. ... waendic niet de vrouwe.. in souder niet vele me... 5.nemaer morgen metlen dage soudie, met vrienden ende magen , weder keren in mijn lant. Bi onsen god, Tervogant! te hulpen en quam ic niemere, 40.no om vrouwe, no om here, al hadden si u altemale. .. die nu sijn in kerstenheit. Doen seide Pinnaert, die conine, hen aldien, in ware dine:: 45. « Ic was qualike bedocht dat iet voert hebbe brocht, dies wasie qualike berader. Nu hoert mi spreken allegader : bi Mamette, minen here! 20. moegdi mi loyere den... gaen bringen, bringen of... ....veubinamen.... ... .1Sumaglore.... Van . verslaen 93... °.:.2.. Sonder waen V. 21 bringen, bringen of, aldus. Wr — 155 — a die mi geboet! ee Aa Bee hen .a.e groet De ee alle dede 22202... Seker te groeten lede 3, soe vele voles geslegen ee Bee 4 chten bi waerheden de Eee var she ende sijn vervaert ae ee es Malaert EEE n meester le.cr 5) PER EEE niet alsoe fier EEE van Vranckelant gg scone maget faliant WERE BERER soe sede ee A Be u es lede AU: 22 Sr r die grocte here a ae stine alsoe sere edel baroen Dar Kenn en rade doen a tauont wel gecrigen 2 PER RN BEISESER ER: beden onson . .. er En > Bl sten. . . aet Tot hiertoe waren slechts de acht eerste regels van dit fragment door Mone gedrukt. Thands dat al, wat er van overblijft, het licht ziet, zal misschien de een of ander kunnen aenwyzen tot welk dichtstuk het behoord heeft. De eigennamen Pinnaert, Sumaglore, en Malaert zullen eenigs zins op het spoor brengen. V. 26 was misschien : bi den here die mi geboet. OVER DE WIJNAKKERS IN ZUID-NEDERLAND , IN VROEGERE EEUWEN. De heer Schayes heeft een paer verhandelingen geschreve nn OM te bewyzen dat oudtijds, hier te lande, de wijngaerd veel alge meener geplant werd dan in onze dagen ). Die geleerde he gie zich vooral op toegelegd om aen te toonen, dat er, in vo_eze‘ eeuwen, le Leuven en in de omstreken van die stad, z00=% Is “ Rotselaer, Cumptich , Werchter, Acrschot, Hoegaerden , NoxXeN en elders talryke wijnbergen bestonden. Deze zijn, deeene ® 0 de andere na verdwenen, zoodanig dat het hedendaegs te vore mael alleen is, dat er nog wijn gewonnen wordt. Ten minst& hal aldaer de heer Audoor, van Brussel , tydens koning Willem 8 > a nieuw ernstige poogingen acngewend , om dien tak van nyver” Jhe! te doen herleven en cenige heuvels met druivelaers beplant. wi er van deze sedert 1850 geworden is, weet ik niet. Een aental der bewyzen door den heer Schayes aengevoerd hal hy uit het, thands gedeeltelyk te Brussel berustende archicl> der voormalige abtdy Vrouwen-Park getrokken. Dat gesticht tuss her Leuven en Acrschot, onder Wesemael gelegen, en dat tt o PP a BI es (1) Sur la Culture de la Vigne en Belgique. In den Messager des Sciences € za Arts van 1855, bl. 285-294, en in dien van 1845, bl. 590-414. cerste jaren der dertiende eeuw opklimt, was in het bezit van tal- ryke wijnakkers. By toeval bekwam ik dezer dagen uit Duitsch- land eene charter herkomstig uit dat zelfde vrouwenklooster, en welke aen den heer Schayes onbekend bleef. Het stuk dagteekent van 1264 en behoort dus tot de oudste bescheeden, waerin gewag gemaekt wordt van het inoogsten van wijn in de omstreken van Leuven. Arnold, heer van Rotselaer en erfachtig hofmeester des hertogen van Braband, staet daerby af aen de abdy van Vrouwen- Park, tegen het opbrengen van eenen jaerlijkschen eijns van eenen denier leuvensche munt, een halfbunder van een veld dat onlangs met wijngaerden beplant was, op voorwaerde nochtans dat de abdis en het klooster jaerlyks voor het onderhoud van dien akker slechts in wijn tot het beloop van honderd leuvensche stuivers, mochten ontvangen. Deze Arnold, heer van Rotselaer, in wiens geslacht de waer- digheid van hofmeester of drossaert des hertogen van Braband erflyk was, had reeds vöör dien tijd, en wel in 1235, gezamentlyk met zyne vrouw, Beatrix, en zynen zoon, Arnold, de abdy Vrou- wen-Park begiftigd ()). De Roidebergh, (waerschijnlyk Roodenberg), zal te Rotselaer zelf gelegen zijn, vermits de schepenen van dit dorp zich met deze in bezitstelling bemoeijen (2). OÖpmerking verdient het, dat in deze charter de schepenen van Rotselaer als getuigen optreden, vermits, in die tyden, het meestal de edelen waren, die de oorkonden bekrachtigden. Het dorp Rot- (1) De Vaopeneg, Origine des Ducs de Brabant. D. Il. bl. 464. — Deze schryver noemt de vrouw Beatrix van Fourvie. De zoon Arnold, waervan in 1233 gewag wordt gemackt, stierf waerschijnlyk vöor zynen vader, vermits deze door zynen zoon Geeraerd in het hofmeesterschap werd opgevolgd. Uit de acngehaclde stukken blijkt het, dat Arnold, de vader, en Beatrix eenen hoogen ouderdom bereikt heb- ben. Over andere giftbrieven ziemen Mıazus, Diplomata, IV. bi. 719. (2) Ook heeft eene hand der veertiende eeuw op den rug der charter geschreven : Rotselaer, van Wijngaerden. ee selaer had dus reeds zijn schependom in 1264, dat door den hıcer zelven in sommige gevallen werd geracdpleegd. let stuk is van den volgenden inhoud : Universis presentes litteras inspecturis Arnoldus, dominus de Rod- chelar et dapifer Brabantie, salutem in omnium Salvatore. Quum @ que in scriptis rediguntur , memorie firmius commendantur, ad uni- versorum nolieiam nunc et semper in posterum, per nostras LA £teras presentes volumus pervenire, quod nos, divine pietatis intuCur , ob remedium anime nostre nostrorumque predecessorum, de com sen: celiam et voluntate nobilis mulieris Beatrieis, uxoris nostre, dia 2dium bunnarium terre, paulo plus vel minus, jacentis prope montenm - qui vulgo Roidebergh dieitur, nuper cum vinea plantate, monasterio dominarum de Parco, eystersiensis ordinis, Leodiensis diocesiS > sub annuo eensu, videlicet unius denarii Lovaniensis moncete, in die beati Stephani prothomartyris, nobis et nostris heredibus solvendi , lıbera- liter contulimus in elemosinam jure hereditario possidendum, ac PF® sentibus scabinis ville nostre de Rodchelar, abbatissam dieti monasterN, juxta ritum curie et seeundum sentenciam scabinorum supradietoFUM in eandem terram investivimus, ita tamen quod predieti abbatiSsa “ conventus singulis annis solummodo pro eultura vinee centum solides lovanienses, et non amplius, recipere poterint de vino vinee supradicke. Testes : Walterus dietus de Trivio, Willelmus dietus Je Pantzzatha: Gerardus dietus de Ophem, Arnoldus Pistor, Walterus dietws uUten helegtha, Gerardus dietus de Cuckelberga et Gerardus filius No ge Kelleffa, scabini ville nostre supradicte. In quarum rerum testiiggo pluf! litteras nostras patentes contulimus abbatisse et conventui mon aster supradicti sigillo nostro roboratas. Nos autem abbatissa et con went" monasterii memorati omnia supradicta, cum suis conditions PU° e articulis, rata habentes, sigillum nostrum presentibus duximus app“ nendum. Actum apud Rodehelar, in Ramis Palmarum, anno pomn M°.CC°LX° quarto. Datum vero eodem anno incarnationis dormin 7 mense marlio proximo subsequente. 8 yan Originele charter met den groolen ronden gel 2 de den heer van Rotselaer, hangende aen een den zy den koorde, en met den kleinen, langwerpig-£° gen zegel van de abdis van Park, aen eene wilt 27 de kuorde. Beide zijn in groen was en meer dA” helft gebroken. NEDERLANDSCH TOONEEL. Homulns. Toen ik hiervoren, bl. 5%, de Moraliteit van Homulus, als een stuk, dat oorspronkelyk tot onze oude nederlandsche letterkunde, en niet tot de duitsche toebehoort, deed beschouwen, en tevens de onderscheidene drukken van dat tooneelstuk opgaf, had ik eenigen twyfel, of de amsterdamsche druk van Otto Barentsz. Smient in 1656 of wel in 1556 verscheen. Ik kon dan moeijelyk gclooven, dat die Moraliteit, welke van de lactste jaren der vijf- tiende ceuw of van de eerste der zestiende ecuw jaren dagteckent, nogmaels in het midden der zeventiende op nicuw ter perse werd gelegd. Doch reeds by het opslaen van het eerste nummer der Dietsche Warande (2) was het my gebleken, dat gemelde amster- damsche boekdrukker Otto Barentsz. Smient, wezenlyk in het midden der zeventiende ecuw lcelde en alsdan cenige andere (1) Bl. 54. (2) Tijdschrift voor Nederlandsche Oudheden en nienwere kunst- en Letteren, door J. A. AugennincKk Turm, Amst. 1855, bl. 11. — 158 — letterprodukten onzer middeleeuwsche letterkunde, zoo als : de Historie van Partinoples (aldus), grave van Bleys, de Historie van Huyge van Bourdeus, en de Historie van de Borgh-Gravenne van Vergi herdrukte, waerdoor het voor my zeer aennernelyk werd dat hy ook eene nieuwe uitgave van den Homulus had be- zorgd. En sedert had de heer W. Eekhoff, van Leeuwardera „ de vriendelykheid my een exemplaer van dien druk des jaerss 4 656 ten geschenke te zenden, waervoor ik hem hier openlyk nr ynen hartelyken dank betuig. Ik word dus in staet gesteld dat boekjen nader te beschryven. Verder, by het opslaen van den Catalogus van de Biblio Check der Maatschappy van Nederlandsche, te Leiden W), trof ık de opgave aen van twee exemplaren van Homulus, die aldaer voor handen zijn. Ik kan dus de bibliographie van dit oud tonec- stuk eenigs zins vollediger maken en nog, ten minste eenen neder landschen druk, meer opgeven, dan ik vroeger had aengewezeN: Zic hier den titel, in zijn geheel der uitgave van 1656 : Een Comedia ofte spel van Homulus, daer in betoont werdt, wat ‚00 dat de Sonde geeft, namelijck de Doot, ende hoe den Mensch ”*" alle creatueren verlaten werdt, alleenesijne deucht staet ham daer ”I' Seer ghenoechelijck ende kortswyligh voor allen Menschen, ee de ee nuttelijck om te weten. Der Sonden loon is de doot. Rom 3. U Amstelredam, de Ghedruckt by Otto Barentsz-Smient, Boeckdrucker, woonende OP =9 Reguliers Brede-straet, in de nieuwe druckery, 1656. In-4 2”- ongecyf. bladen. en Op het titelblad cene houtsnede verbeeldende talryke mar en vrouwen, die bezig zijn eenen doode in de kist te legger? - P het achterplan eene stadspoort en een tempel. (1) D. 1, bl. 226, — 459 — Ilet bockjen is in oude duitsche letter herdrukt. Op het lactste blad onderaen wordt nog cens herhaeld, juist zooals op den titel, U Amstelredam, ghedruckt by Otto Barentsz. Smient, enz. De twce exemplaren van de Leidsche Maetschappy, zijn op de volgende wyze beschreven : Een Comedia ofte spel van Homulus, daer in betoont werdt, wat loon dat de sonde yheeft, enz. Ü"Amstelredam. O. B. Smient, 1661. Van achter de zelfde drukker, maer het jaertal 1656. Kl. 8°. Blykends deze lactste opgave werd slechts ten jare 1661 de titel vernieuwd voor de exemplaren , die des tijds nog in den winkel des drukkers overbleven van de uitgave, welke vijf jaer vroeger was verschenen. In den Catalogus van Leiden heeft men daerby de volgende aenteekening gemaekt : « Naar het latijn van Petr. Diesthemius (van Diest) Colon. 1556.— Vroegere nederd. druk, te Nimmeghen, 1556. Zie Mone Uebersicht. u. s. w. bl. 557.» Ik heb genoeg- zaem aengetoond, dat de latijnsche tekst uit het nederlandsch en niet de nederlandsche uit het latijn vertaeld is. Uit de by Mone opgegevene titel : quondam in publico civitatum Brabanticarum convenlu vulgariler acta, palmamque adepta , alsook uit de woor- den van dien geleerde : Die erste niederländische Ausgabe ist mir nicht zu Gesicht gekommen, hadden de heeren redakteuren van den, anders met zoo veel zorg opgemaekten Catalogus, der Leidsche Maatschappy genoegzacm kunnen zien, dat Homulus oorspronklyk in onze mocdertael geschreven werd. Van het ander exemplaer, dat te Leiden voor handen is, wordt de titel opgegeven als volgt : Een Comedie of Spel van Homulus, enz. t’ Amst., Jacobus Konynenburg. 2. j. kl. 8°. Dit zal wel eene geheel andere uitgave zijn dan de twee tot hier — 440 — toe bekende, die van Nymegen van 1556 en die van Amsterdam, van 1656. Latere opzockingen zullen stellig nog meer drukken doen ontdekken van dit tooneelstuk, dat zoo veel byval vond zoo hier te lande, als in Duitschland. Toen ik hier boven over IIomulus handelde had ik moeten aenwyzen, dat Mone, in zijn Uebersicht(!), ten jare 1858 ver- schenen, volgends de ecnige des tijds by my berustende exem- plaren, de titels der latijnsche keulsche uitgave van 1556 en der dietsche van Nymegen van 1556 heeft opgegeven. De twee andere latiinsche drukken @) bekwam ik later, alsook de berichten omtrent de hoogduitsche vertaling. Ik had insgelyks kunnen aenstippen, dat reeds D" Snellaert, wiens aendacht ik op Ilomulus getrokken had en aen wien ik de twece hier lactst vermelde drukken had geleend, in zijne bekroonde Verhandeling over de Nederlandsche Dichtkunst in Belgie ®), over deze Moraliteit handelt, er de eerste regels van mededeelt, en te recht doet aenmerken dat het oorspronkelyk in het nederlandsch door Pieter van Diest (%) opgesteld werd, en in cenen wedstrijd te Antwerpen den prijs wegdrocg. Ten slotte zal ik hier nog byvoegen, dat waerschijnlyk de gentsche Maetschappy der Vlaemsche Bibliophilen eerstdaegs eene nieuwe uitgave van dit alles zins merkweerdig tooneelstuk zal ter pers leggen. (1} Uebersicht der Niederländischen Volks-Literatur älterer Zeit. Tübingen, in-8° bl. 337. (2) Zie boven, bl. 38. (5) Brussel 1838, in-4 bl. 174. (4) Door eenen lapsus calami schreef ik verkeerdelyk hier boven, bl. 55 regel I4, Jan van Diest, in plaets van Pieter van Diest, zooals het uit de verder aenge- voerde latijnsche titels genoegzaem blijkt. KAMERS VAN RHETORIKA. VI. De Ramer van 5. Rochus, te Dendermonde. Hier voren, bl. 109, maekte ik cen stuk bekend, waerby de leden van Sint-Rochus kamer, te Dendermonde, voor den Racd van Vlaenderen gedagvaerd werden, uit hoofde van cen spel of farce, waerin zy met de Gentenaren den spot hadden gedreven. Sedert had mijn vriend, de heer advokact Gaillard, die met het rangschikken van het belangrijk en uitgebreid archief van dat voormalig Hoog Gerechtshof belast is, de goedheid eenige opzoe- kingen te doen. Doch hy vond niet anders dan de volgende aen- teekening geschreven in eenen kladhock gehouden door de Fis- kalen, waeruit blijkt, dat er aen de zack geen verder gevolg werd gegeven. Waerschijnilyk gebeurde zulks omdat niet alleen de leden van de kamer van Sint-Rochus, maer tevens ook de burge- meester en schepenen van Dendermonde daerin betrokken waren. > 7 — 42 — Zie hier wat men ın dien kladboek leest : Den Raet ende Procureur-generael van Vlaenderen, heesschere causa ofhcit. Burghmeester ende Schepenen der Stede van Dendermonde, mits- gaders Jacob van der Doot, Hillewaert de Clerceg, Pieter van Melle, Jan Joos, Dominicus Lannoy, Charel Heyl ende Jacob van Hoorenbeke, alle tot Dendermonde, verwerders, ter cause van farse oft spel gespeelt tot Dendermonde, den x 9bre 4679 gheordonneert personelyck te compareren. Den........ (1) hebben de verweerders op de requeste by hemlieden ghepresenteirt in Syne Majesteits grooten Racde, becomen staet van proceduren, daerby tenderende tot revocatie van saecke, ende gheor- donneert daer te laeten. Deze laetste woorden, die ik hier in eursief heb doen drukken, zijn door eene andere hand bygeschreven. Of men nog ooit op het spoor van dat hekelachtig tooncelstuk zal komen valt te twyfelen. VI. Maria ter eere, te Sent. Toen ik hiervoren (2), schreef over het geschil, hetwelk, ten jare 1509, oprees omtrent het dragen der Leliebloem op de mou- wen der leden van deze gilde, haelde ik slechts de verhandeling aen, welke door den heer Blommaert, in het eerste deel van het Belyisch Museum verscheen. Over de kamer van Marie t’eere of Maria ter eere moet vooral geraedpleegd worden de, in 1858, verschenen Beknopte geschiedenis der Kamers van Rhetorica, te (1) Aldus in den kladboek, men heeft den dag niet ingevuld. (2) BI. 111. — 4 — Gent, van gemelden geleerde (1), alwaer men (2) eene opgave aen- treft van oorkonden betreffende Maria ter eere, welke nog in de eerste jaren dezer ecuw, in het archief van St-Jacobskerk, alhier, voor handen waren (). Het schijnt echter, dat er van die talryke bescheeden thands in gemelde kerk weinig meer te vinden is (4). De meeste originele akten zijn sedert van daer verdwenen en wijd en zijd versukkeld. Zoo berust een der door den heer Blommaert aengegevene stukken op het Historisch Museum dezer stad, hetwelk ten stadhuize door de Commissie voor de bewaring der historische Gedenkstukken aengelegd is. In afwachting dat de overige teruggevonden worden, neeım ik het hier zcer gcerne op. Allen denghonen die dese presente letteren zullen sien oft hooren lesen, Scepenen ende Racd vander stede van Ghendt saluut met ken- nessen der waerhede. Doen te wetene dat naer de questie, different ende gheschil voor ons upstaende ende gheroert in Cameren, tusschen Jan de Mets, dekin in desen tijt vanden gheselscepe ende gulde van Marien theeren, in sente Jacops kercke, metgaders den meesten deel vanden supposten ende guldebroeders vanden zelven gulde, als eene vande vier Cameren vander edelder acrte ende conste van Rethorijcken binnen deser stede,, ter eender zijde, Ende Jan de Rouck , Jacob Boc- lins ende huere complicen, totten ghetale van achte ofte neghene ghuldebroeders ende nu ter tijt proviserers vander voorn. ghulde, ter andere, Spruutende ende toecommende uut causen dat de voorn. (1) Wırteus heeft in zijn Museum, om welke rede weet ik niet, slechts de ver- handeling des heeren Bıoumaert, en niet de belangryke bylagen die dacr toe behooren , opgenomen. Deze laetste komen slechts voor in de afzonderlyk gedrukte exemplaren der BeÄnopte geschiedenis. (2) Bl. 44. (3) De heer Bromwaent heeft deze opgave getrokken uit handschriftelyke aen- teekeningen van Hrs-Scnoutueer, op het stedelyk archief berustende. (4) Kenvyn nE Vorxienspeke, Mappori sur l’etat des Monuments historiques et artistiques de la ville de Gand. Eglise de Saint-Jacques, in den Messager des Seien- ces historiques van 1851 , bl. 444. Ne dekin met zijnen arherenten versochte den voors. Jan de Rouck, Jacop Boclins ende huere complicen bedwonghen ende ghecondemp- neert te werdene, als proviserers dese jaerschare, up huerlieder ınauwe te draghene de blomme van borduere ofte lelyetack , besayt met achtiene letteren M. M., zo tselve uut erachte van zekere letieren van ordonnancie van Seepenen den voorsaten, in daten vanden tiensten in Wedemaendt xv° ende tiene, alhier te wette gheexhibeert, ovnt zindert wel gheuscert ende onderhouden hadde gheweest, ende boven dien ooc dat zij vulcommen ende onderhouden zouden de broederlicke jonste, eonversacie, minne ende eendrachtichede metten anderen drie cameren van Rethorijeke binnen deser stede, ende volghende dien te presenterene den wijn, te lovene, ende andere solempniteylen te onder- houdene ter ecren van ele vanden voorn. drie Cameren van Rethorijc- ken, up huerlieder dach vander kuere, zoomen ooc tzelve zekeren termijn van jaren gheobserveert hadde ende ghelije ele vanden zelven drie cameren hemlieden ende huerlieder gulde jaerlicx deden; Daer jeghens de zelve Jan de Rouck , Jacop Boelins, met huere complicen hemlieden opposerende, zeyden dat zij dies onghehouden zijn moesten, emmers nopende den draghene vanden lelietack upde mauwe, ghe- merct dat zij de meeste menichte waren vanden proviserers ende ecdt vander voorn. gulde, die thuerlieder ineommene int voorn. gulde niet voerdere verbonden en waren dan naer dinhouden vande ouden confirmacien, dewelcke bij expresse verclaersde dat men tselve draghen zoude onder anden nact vander sleppe van huerlieder keerels, daer buten zij niet gaen en wilden als in de andere naervolghende contrarie ordonnaneie niet gheaccordeert hebbende, noch ooc van ghelijeken in dlandere eosten ofte boeten diemen useerde te duene ende stellene ten daghe vander kucere van ele vanden voorn. drie anderen cameren van Rethorijeken int loven ende anderssins, hocwel zij in de presen- tacie vanden wijne wel te vreden waren nacr doude costume, ende hendclie zo dat ele vanden voorn. parlien met meer redenen daer te allegierende, bleven ende persisteerden in huerlieder voorgaende eonelusien. Ghesien ooc de letteren ende ordonnancien bijden voorn. dekin ter veriflieacie van zijnuen voortstelle overgheleyt ende an- meerckende dat de voorn. vier ecameren van Rethorijcken ter eeren van deser stede onderhouden ende gheinstitucert zijn, dat die ooc elcanderen cero ende bijstant bij presentacien ende anderssins be- hoeren te doenc, dwelcke niet en behoert. vermindert te zijne. Ende boven dien dat de andere voorn. drie cameren useren ende gheeostu- — Ah) — meert zijn huerlieder borduere te draghene boven up huerlieder mauwe, ende niet ondere ande sleppen. Wij, over ende inden name vander voors. stede, up al dies in dese sake behoert gheconsidereert te zijne, ghelet hebbende, bij rijphede van rade, Hebben ghewijst ende ghe- condempneerdt, wijsen ende condempneren bij desen den voorn. Jan De Rouck , Jacop Boclins ende huere complicen, proviserers nu ter tijt vander voorn. gulde van Marien theeren, nietjeghenstaende hucrlieder opposiecie, te draghene up hucrlieder mauwe den lelyetack ende blomme van borduere, zule alst inde voorn. ordonnancie vanden jare xv° tiene verclaerst staet; Ende boven dien, ooc te onderhoudene ter feeste ende glecostumeerde Jdaghen van elc vanden voorn. anderen drie Cameren, de presentacie vanden wijne, de maniere van lovene ende andere solempniteyten, zulc ende in alder manieren alst int leste voorledene jaer ghedaen ende gheuseert es gheweest, zonder eeneghe veranderinghe. Behoudens ende welverstaende dat van alle andere pointen ende articlen van laste, ofte anderssins, indien daer eeneghe zijn bij die vand. voorn. ghulde van nieux upghe- stelt, buten huerlieder confirmacien ende ordonnancien, alzo verre als die bij ons of onse voorsaten in Wette niet gheoctroyeert ende gheconfirmeert en zijn, De voorn. ghuldebrocders van Marien theeren daerin niet verbonden en zijn ofte bliven die te moeten onderhoudene, ten zij bij huerlieder goeden wille ende consente ofte alzo langhe alst hemlieden goedt dijneken zal. Ghegheven in kennessen der waerheden, onder den seghele van saken der voors. stede van Ghendt, den xviii"" dach van Lauwe, int jaer duust vijf hondert ende zeventiene. Het stuk is op de plaoı geteckend : VUTENDALE. Net origineel op perkament is voorzien met den, gedeeltelyk gebroken, stedelyken zegel, in groen was, hangende aen eene dubbele strook van perkament. 30 VADERLANDSCHE ANEKDOTEN. V. Dreesclvke dood van acht struikroovers. Alwie ecnigs zins met het voormalig West-Vlaenderen , waer- van thands cen gedeclte aen Frankrijk tochehoort, bekend is, weet min of meer, wat men aldaer door de Moeren verstaet. Het zijn namelyk twee uitgestrekte meeren of veenen, in onze dagen op nieuw, gehcel of gedeeltelyk, in polders en beploegbare landen herschapen. Zy liggen tusschen Duinkerken en Sint-Winoks- bergen, ten oosten naer Veurne op. De groote Moer bevat niet min dan acht honderd morgen lands, terwijl de kleine Moer ecene oppervlakte heeft van drie honderd. Men heceft de gissing geopperd, dat de oude Morienen acn die Moeren hunnen nacm zouden hebben ontleend. 