Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
2 Resol. Holl. 29, 30 Sept. 1628. | 3 Resol Stat.-Gen. 14, 16 Dec. 1628.” 46 * 1027 1030. 364 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn 1627— Amsterdam op het oeg, en bedoelden zij wellicht den Staten eenen wenk te geven, 1690. hoe noodzakelijk het was, deze Stad te beletten met de bescherming der Remonstranten voort te gaan. Te Amsterdam, namelijk, had de Regering na ’s Prinsen vertrek het getal ‘der waardgelders vermeerderd en wachthuizen voor deze soldaten aangelegd, met geen ander doel dan om de oploopen te keer te gaan, die het op de vergaderingen der Remonstranten gemunt hadden. Zij ging daarbij met een vast besluit te werk. Zege- praalden de Contra-Remonstranten, dan triomfeerde tevens een verderfelijke staatkunde in geheel Holland. Die partij toch haatte niets zoozeer als den politieken geest, welke hier te lande heerschte en in het buitenland bepaaldelijk door Frankrijk vertegenwoor- digd werd., Liever dan dezen geest te zien zegevieren, zou zij zich des noods zelfs met Spanje hebben willen verstaan, in den waan dat zulks tot eene verdeeling van het we- reldgebied tusschen haar en deze Mogendheid zou leiden. Deze gezindheid bracht mede, dat de Hugenoten in Frankrijk ondersteund, en dit Rijk dien ten gevolge geknakt en verdeeld 1, en hier te lande een meer kerkelijke Overheid op het kussen gebracht werd. Dit wilde de Amsterdamsche Regering verhoeden, en het was raadzaam niet te dralen: want nog scheen Engeland eerder met Spanje dan met Frankrijk vrede te zullen maken, en nog kon men op de voortzetting van den burgerkrijg in Frankrijk hopen. — De maatregelen der ‘Amsterdamsche Overheid kweekten dubbele ergernis bij de Contra-Remon- Amsterdamsche Stranten, en nu hunne tegenstanders door de Magistraat beschermd schenen te zullen burgere іздеп worden, wendden zij zich in het begin van December (1628) tot de Staten van Holland. heid p де Stalen De Gedeputeerden der Stad verlangden, dat men aan burgers, die over hunne Overheid kwamen klagen, geen gehoor zou verleenen: aan de Magistraat kwam het toe op de rust binnen hare muren order te stellen, en zonder haar recht prijs te geven, kon zij hier geene inmenging van eene andere macht gedogen. De Staten stelden het antwoord uit op de vraag, of men aan de klagende burgers gehoor zou verleenen, al of niet. Verwezen zij de klagende burgers naar hunne Overheid, dan bevestigden zij het door velen gewraakte beginsel, volgens hetwelk er geen algemeen kerkelijk gezag gelden kon. Daarom hielden zij de beslissing op. Intusschen drongen de Amsterdamsche Gedeputeerden op het recht hunner Stad aan : zij had- den immers, zoo betuigden zij, het doel niet om eenige verandering te maken in de regering van het Land, noch in de van Staatswege aangenomen Godsdienst: wat zij gedaan hadden ter verzekering van de goede orde, berustte op het verdrag met de Staten-Generaal, met Prins wrirem en de Staten der Provincie tijdens den overgang der Stad tot de Staatsche partij aangegaan: bij dit recht was de Magistraat besloten zich tegen een ieder te hand- 1 Men vergelijke de verzen van Vondel in zijn Harpoen, gedicht in 1630: Ik ken de Pausen wel, die Frankrijk deelden uit En schatten ’s Konings crf op predikantenbuit. ` Maar ’tis Rochelle іп ’t end vrij bitter opgebroken, DES VADERLANDS. QI с: “ haven. — Het kostte den Amsterdamschen Gedeputeerden moeite om een dadelijk ongunstig 1627 besluit op hun verloog te verhoeden, en nog verstond de Vergadering, dat de klagende 1630. burgers hun voorstel schriftelijk zouden mogen indienen. Ja, zij bewilligde niet in het verlangen der Amsterdamsche Gedeputeerden, dat het schrifielijk ingeleverde verzoek eerst in hunne handen zou gesteld worden: het eenige wat zij toegaf was, dat het in tegenwoordigheid van al de Amsterdamsche Gedeputeerden zou gelezen worden. Maar de zaak werd middelerwijl zoo ernstig, datde Staten, vreezende het gevaar іе vergrooten, besloten de klacht ongelezen aan de burgers terug te geven, en dezen, in weerwil van alle bedenkingen, naar hunne Stedelijke Overheid te verwijzen, hen niettemin aan der- zelver vergevingsgezindheid aanbevelende 1. De orde, namelijk, werd te Amsterdam zoo zeer bedreigd, dat zij niet dan door eene gewapende macht, sterker dan de Overheid op het oogenblik ter harer beschikking had, te handhaven was. Reeds te voren was de Regering der Stad op dit geval bedacht geweest, en zij had zich met den Prins verstaan , dat haar des noods eenige Compagnién, ongetwijfeld dezulke op wier opperhoofden zij rekenen kon, zouden worden toegezonden. Thans was de nood daar, en op verklaring pe Prins zendt, van de stedelijke Overheid dat deze troepen niet gebruikt zouden worden tot verandering ор оек бег der Religie noch tot bevordering van de verboden vergaderingen der Remonstranten , ра oe Am- zond de Prins, zonder dat de kwaadwilligen daarvan iets schijnen vermoed te hebben, op den 199: December vier Compagnién іп de stad. Deze zijne handeling maakte hij aan de Staten van Holland bekend, welke Zijne Excellentie daarop verzochten, zich zelf eens in persoon met eenige Gecommitteerden naar Amsterdam te begeven ?. De amnestie, welke de Staten van Holland aan de Regering hadden aanbevolen, werd niet zonder eenige uitzonderingen uitgevaardigd. De voornaamste drijvers van het rekest aan de Staten werden ter stad uitgebannen. Anderen in boeten verwezen, of veroordeeld om vergiffenis te vragen. De onrust echter duurde voort. Het bleek duidelijk, dat de veiligheid der Remonstranten en de handhaving der Remonstrantschgezinden in de Vroedschap het gevolg was der versterking van de macht der Regering. Daartoe, morden de misnoegden onder de schutterij, daartoe hadden zij hunnen eed niet gedaan: integen- ' deel, die eed verplichtte hen tegen de aanhangers der Spanjaarden op te treden, en daarvoor hielden zij de Remonstranten. — Zij die zoo spraken, waren niet op de hoogte der veranderde omstandigheden. Kon ten allen tijde slechts grove misvatting de Remon- siranten voor bevorderaars van de bedoelingen der Spaanschen houden , thans was daartoe de diepste onkunde noodig. Maar de Amsterdamsche misnoegden verstonden geene rede. — Hoe het zij, met hun gewelensbezwaar aangaande de strekking van den schutterseed vervoegden zij zich bij de Leidsche Hoogeschool en bij de Gedeputeerden der beide Hollandsche Synoden. Het antwoord was, dat die eed althans niemand veroorloofde iets 1 Resol. Holl. 8, 12, 19, 20 Dec. 1628. 2 Resol. Holl. 20 Dec. 1628. 1627— 1630. 366 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS | te doen ten nadeele der ware Gereformeerde Leer, of аап de bevelen van gezworen vijanden dier Leer te gehoorzamen. Dit antwoord stond der Amsterdamsche Regering niet aan: zij vaardigde er eene waarschuwing tegen uit, en bevolen allen schutters hunnen eed te vernieuwen, daarbij verklarende, dat die eed insloot: het handhaven der privilegién, onder de bijzondere kapiteinen, en het beschermen der burgers en inwoners tegen allen overlast еп geweld 1, — Zoo zagen zich de misnoegden door invloed van buiten gestijfd. Intusschen, ware de stedelijke Overheid voor de Contraremonstranten ge- weken, het zou zoo goed geweest zijn, alsof zij afstand van de regering had gedaan: immers zou in dat geval het meerendeel hebben moeten aftreden, om de baan ruim te laten voor menschen, op wier wijs beleid in de behartigiúg van de algemeene belangen Amsterdam van den Staat niet te rekenen viel. Maar Amsterdam had het middel in handen om weigert pennin- gen, zoo men haar de handen niet ruim laat om de onlusten naar ha- ren zin bij te leg- gen. zich door geenen invloed te laten dwingen. Wilde men de nieuwgelichte Compagniën op het volle getal brengen, de krijgsmacht bovendien versterken еп het leger vroegtijdig le velde doen trekken, zoo was er geld noodig. Verstrekte Holland geene groote sommen 2, zoo was er aan dat alles niet te denken, en Holland kon geen geld geven, zoolang Amsterdam tot de noodige finantieële maatregelen geene toestemming en tol het opnemen van gelden haar krediet niet verleende. Geene overstemming gold in de Staten van Holland op het stuk van finantieële verordeningen, en Amsterdam had het er op gezet aan de bekrachtiging der vereischte maatregelen de voorwaarde te verbinden, dat men haar gansch vrij liet in de beslechting der onlusten onder hare burgers. Het ontbrak niet aan aandrang: mocht Amsterdam, zoo werd er in de Staten van Holland gespro- ken, de uitvoering van de belangrijke onderneming, door den Prins beraamd, beletten, en veroorzaken, dat de uitnemende gelegenheid, die zich nu aanbood, verzuimd werd? Eindelijk werd in die Vergadering voorgeslagen, eene Commissie te benoemen, ten einde over de middelen te raadplegen om de onlusten binnen Amsterdam bij te leggen. Dadelijk - antwoordden de Gedeputeerden dezer Stad, dat zij geene benoeming eener Commissie konden toestaan, bestemd om te raadplegen over zaken in hunne stad voorgevallen, en het beleid der regering aldaar rakende: daarmede zou men de vrijheid en gerechtigheid der Stad te na komen, en van het middel, dat men scheen te willen toepassen, hadden zij geen goede verwachting: het zou, docht hun, licht erger kunnen wezen, dan de kwaal. Slechts onder deze voorwaarde hadden zij niet tegen de benoeming eener Com- missie, dat zij zich het behoud van de gemeene rust in andere Steden ten taak stelde. Alsnu benoemden de Staten eenige Gecommitteerden om eenen voorslag te doen, ten einde de bezwaren van sommige Leden (want nog andere Steden nevens Amsterdam verzetten zich tegen de maatregelen ter voorbereiding van den krijgstocht) uit den weg te ruimen: den te ontwerpen voorslag zouden zij, zonder Amsterdams rechten in het minst in twijfel 1 Wacenaan, ХІ, Ы. 82, 83. 2 Resol. Stat.-Gen. 30 Maart; 17 April, 1629. DES VADERLANDS. 367 maken, ten einde zelven de onlusten bij te leggen. De Gecommitteerden begrepen met Zijne Excellentie in overleg te moeten treden, en verkregen daartoe verlof van de Ver- gadering. Dus verzochten zij 78 Prinsen gevoelen over den volgenden voorslag: ten eerste, de Amsterdamsche Regering zou de veroordeelde en ingedaagde burgers in de amnestie begrijpen, en, ten tweede, het besluit om twee leden uit haar midden naar den Kerkeraa af te vaardigen voorloopig onuitgevoerd laten; ten derde, het landskrijgsvolk zou de Stad verlaten, en, ten vierde, zou door het gansche land order worden gesteld tegen de » stouligheid van de Remonstranten, Рарізеп en andere зесагизеп.” De Prins verklaarde ten aanzien van de eerste twee punten niets te kunnen beslissen zonder met die van Amsterdam te spreken. Wat het derde punt betrof, zoo was hij niet van meening de Compagnién landssoldaten in Amsterdam te doen blijven, en tegen het laatste punt had hij geen bezwaar. Had Amsterdam zich naar dezen voorslag gevoegd, tij zou aan de Contraremonstranten geleverd zijn geweest. Dat ook de Prins van zins scheen het lands- krijgsvolk uit de stad te trekken, maakte de zaak vooral bedenkelijk: immers was de krijgsmacht eenmaal afgetrokken, en was er dien ten gevolge eene omwenteling in de stad ontslaan, spoedig, het is waar, zouden er troepen terug kunnen komen, maar dan was де Stad aan de willekeur van het krijgsgezag onderworpen :°het herstel der rust zou op het puin van de onefhankelijkheid der stedelijke Regering gegrondvest worden. Geen wonder, dat de Amsterdamsche Gedeputeerden met zulk eenen voorslag geen genoegen namen. Het krijgsvolk, zeiden zij tot den Prins, was in hunne stad even goed als іп ieder ander garnizoen: het deed daar niemand kwaad, en de Prins had het, behoudens zijnen eed, niet kunnen weigeren, gelijk hij het ook aan andere Leden, die zulks þe- hoeven mochten, niet weigeren zou. Bij deze gelegenheid sprak Zijne Excellentie ernslige woorden: hij wilde onschuldig gehouden worden aan het verzuim van den onschatbaren tijd, die verloren ging, en drong op de aanneming van den voorslag der Commissie aan. Alsnu verklaarden zich de Amsterdamsche Gedeputeerden nader: de eersle twee punten maakten inbreuk op de rechten en de waardigheid der Magistraat; zij vonden ze zoo ongerijmd, dat zij ze veeleer bestrijden dan aanbevelen zouden. Den 28sten Februarij werd in deze Vergadering door den Zeeuwschen afgevaardigde BEAUMONT, welke die week president was, de aandacht der leden gevestigd op де omstan- digheid, dat, hoezeer er beslolen was om de 50 nieuwgelichte Compagnién te ver- 1 Resol. Holl. 16, 17, 20, 21, 22, 23, 27, 28 Febr. 1620. Vierledige voor- slag door de Sta- ten aan Amster- d dam te doen. De Staten-Ge- neraal bemoeijen zich met de zaak. 1627— 1030. 268 ALGEMEENE GESCHIEDENIS < EN sterken, ten einde eene belangrijke onderneming aan te vangen, op dezen maatregel geen verdere krijgstoerustingen volgden. Waaraan het haperde, voegde hij er bij, kon men niet met genoegzame zekerheid vernemen. Intusschen verliep de geschikte tijd. Derhalve stelde hij voor, eene Commissie te benoemen om over deze zaak met den Prins te spreken, en te raadplegen, wat middelen aan te wenden ten einde verdere vertraging te voorkomen. Na het rapport, door deze Commissie van de vervulling van haren last uitgebracht, besloten de Staten-Generaal, de Heren вкдомомт, Еузпсд en HAERSOLTE naar de Staten van Holland af te vaardigen. Daar verschenen, gaven zij te kennen, hoe de voortgang der krijgsonderneming alleen belet werd door de zwarigheden, die eenige, ook aanzienlijke Steden in Holland maakten tegen het be- willigen van de vereischte penningen: deze zwarigheden berustten, ook volgens het ge- voelen van den Prins, op » particuliere inzichten’, die men wel ор een andere manier te recht zou kunnen brengen. Derhalve verzochten en vermaanden zij de Staten van Holland alle particuliere inzichten voorbij te willen zien, ten einde den gewenschten tocht tot afbreuk van den vijand niet langer te verhinderen, betuigende, in geval van langer verzuim, onschuldig te willen wezen aan het daardoor berokkende nadeel, en verklarende, dat de Gedeputeerden der Provinciën zulks ter hunner ontlasting in de Resolutiën van Hun Hoog Mogenden zouden moeten laten aanteekenen en daarvan hunne lastgevers verwittigen. Zij eindigden met de herhaling van het verzoek, dat de Staten van Holland alle zwarigheden wilden overwinnen, de openbare dienst van het Land boven alles stellen, en op die loffelijke Provincie de blaam niet laden van de dienst der Landen bij zulk een gewichtige gelegenheid te hebben verwaarloosd. — In weêrwil van deze plechtige boodschap konden de Staten van Holland nog in geenen deele tot een besluit komen. De difficulterende Leden bleven beweren, dat eerst order moest ge- sleld worden op de handhaving aan den eenen kant wel van de godsdienst, maar tevens aan den anderen kant van de Regering, opdat niet gene een voorwendsel mocht worden tol omverwerping van deze. Zoo kwam men op het vierde punt van den voorslag door de Commissie der Hollandsche Heren met den Prins beraamd. In het concept van een verordening, deswegens uit te vaardigen, was de bepaling vervat, dat aan de Steden, die niet ìn slaat zouden zijn de facties tegen beiden, Godsdienst en Regering, te be- dwingen, door de garnizoenen de sterke hand zou worden geboden. Dit, begreep men, kon niet aangenomen worden zonder dat men den Prins daarop hoorde. van dit besluit kennis gaf, toonde hij zich zeer ontevreden dat men in eene zoo ge- wichtige zaak zooveel tijds met beraadslagen had laten verloopen: evenwel zou hij zonder verwijl eenen aanvang maken en doen wat hem mogelijk zou zijn. De misnoegdheid van den Prins verried misschien, dat hij gevoelde, dat de zaak nu tot eene schikking zou geraken, die hem minder naar den zin was. Hoe het zij, деп 10den Maart, toen ‚men tot een eindbesluit trachtte te komen, had Amsterdam geen bezwaar meer. Thans waren het weder de Steden Haarlem, Schoonhoven en Edam, die nog naderen last moesten wachten. Eindelijk werd de petitie den 21sten Maart door alle Steden gaaf toe- gestaan 1. De Regering van Amsterdam ging, zonder zich eenige machtsbeperking van welke zijde ook te behoeven te getroosten, op den ingeslagen weg voort, terwijl het haar niet ontbrak aan het vermogen om soms met kracht op te treden. Zoo werden de pre- dikanten smour en kKLOPPENBURG, die zich de scherpste aanmerkingen tegen het rege- ringsbeleid veroorloofden, in het volgende jaar uit de stad gebannen. De Remonstranten, Ге Remon- daarentegen, mochten zich een bescheiden kerkgebouw stichten 2% Zelfs de Gedepu- slgemeen edu teerden van de- Hollandsche Synoden spraken van een zachter weg, tot bevrediging der ontroerde gemoederen te volgen 8, en hoe het in den Haag gesteld was, blijkt genoeg- 1 Resol. Stat.-Gen. 28 Febr.; 1, 4 Maart, 1620. Resol. Holl. 1, 2, 7, 10, 21 Maart, 1629. 2 Waceraar, XI, bl. 83, 84, 87. з Resol. Holl. 29 Maart, 1629. Evenwel meenden de Staten aan de plakaten de hand te moeten houden en de Stedelijke Overheid, waar zij ze bleef in acht nemen, te moeten ondersteunen, Теп hewijze kan strekken, wat in het begin van Maart (1629) met зон, anxoLDUs convixus ge- benrde. Deze uitgebannen Remonstrantsche leeraar was in het Land teruggekomen en had zich in den Haag nedergezet met het doel om als advokaat van ’t Provinciale Hof op te treden. Als zoodanig had hij den eed gedaan. Niettemin verkoos hij de acte van stilstand niet te teekenen. Deswegens was hij door den ijver уап wiLLEM BONT, schout van Leiden, gevangen genomen, en Hil Deen. 4 Srur. | 47 370 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ЬЬЬ 1627— заат uit de omstandigheid, dat схтехвосААВТ, in het land terug gekomen, ег geduld 1630. werd en er zijne aanhangers bij hunne godsdienstoefeningen voorging. Zoo werd het voorgevallene in 1618 en 1619, reeds na een verloop van 10 jaren, met woord en daad gewraakt, en zelfs bij de felste voorstanders der richting, die toen zegepraalde, ontbrak het aan het vermogen om die slem te smoren en dic beweging te keren. Dus belette thans niets meer den voortgang van де krijgstoebereidselen. Dadelijk werd er een zoogenaamd vrij leger afgekondigd in den omtrek van Schenkenschans. Den 24sten April vertrok de Prins derwaarts 1, Het was nog onbekend wat hij met het leger zou aanvangen. Opzettelijk had hij de vesting Lingen door den Graaf van зтгвом, Commissaris-Generaal van de Cavallerie en Goeverneur van Grol, aan het hoofd van eenige troepen laten verkennen. Wezel was op dezelfde wijze door den Goeverneur van Rees, Kolonel ричзкм, еп 75 Hertogenbosch door den Luitenant-Generaal der Cavallerie en Goeverneur van Grave, STAKENBROEK, verkend geworden. Zoo doende wist vriend noch vijand, op welke van deze drie plaatsen de Prins het eigenlijk gemunt had. Den 28sten April schaarde hij het leger op de Mookerheide in slagorde. Het bestond uit on- geveer 24,000 man voetvolk en 4000 ruiters. Des anderen daags trok het meerendeel dezer troepen bij Grave de Maas over, en sloeg den weg in naar ’s Hertogenbosch, werwaarts STAKENBROEK zich reeds eenige dagen vroeger had heen begeven, om te ver- hoeden dat er door den vijand versterking binnen gebracht werd. Graaf nenoai VAN DEN BERG bevond zich, bij de afwezigheid van өрімоҺА, aan het hoofd van het leger, hetwelk de Zuidelijke Nederlanden, door den invloed der wegens hare goedheid en vroomheid zoo beminde Infante en bovendien door allerlei middelen van opwekking en aanmoediging bewogen, met de uiterste inspanning marschvaardig hadden gemaakt. Ві) de onzekerheid, die er ten aanzien van °з Prinsen oogmerk bestond, had var prs BERG zijne krijgsmacht naar Wezel doen oprukken. Doch op het bericht dat de onzen zich op de Mookerheide gelegerd hadden, zakte hij zuidwaarts af, en trok zelfs een deel der bezettingen van Lingen en Wezel aan zich. Alsnu begaf zich ook de Kolonel PINSEN, die nog te Schenkenschans gebleven was, met zijne troepen naar het beleg van Қалы slaat °з Hertogenbosch *, Zoo was het dan °з Prinsen doel deze stad te belegeren. Dit was °з Hertogenbosch. eene onderneming, omtrent welke de vijand niet onverschillig kon blijven. De tegen- woordigheid van ons leger op dit punt bedreigde van zoo nabij het hart van Brabant, dat er voor de Spaanschen niet aan te denken viel, zoolang de Prins daar vertoefde, deze ambtenaar verzocht thans de praemie, op het gevangennemen van verbannen Remonstranten gesteld. Bont kreeg de helooning, en de Staten-Generaal hesloten, dat corvixus over de grenzen gezet zou worden. Кезо, Moll. 1 Maart, 1629. Resol. Stat.-Gen. 7, 10, 15 Maart, 1629. 1 Resol. Stat-Gen, 18, 19, 23 April, 1629. 2 ү. D. CAPELLEN, l, Ы. 498, 500, 503. aitsema, І, bl. 855. Mémoir, de Егей. Henri, 58—59. DES VADERLANDS. 571 de noordelijke grenzen van Frankrijk te bestoken. Tevens scheen de vijand op deze 1 627-- wijze belet te worden om zijne macht, hetgeen ons belang ons noopte bepaaldelijk te verhoeden, met die des Keizers te vereenigen. De oorlogsbedrijven, het is waar, gingen met vredesonderhandelingen gepaard; maar niettemin moest het den Prins met het beleg ernst wezen: immers met eene stad van dit gewicht, of veroverd of in het naauw ge- bracht, konden gunstiger voorwaarden bedongen worden. Den Staten was het mede volkomen ernst, den Prins allen mogelijken toevoer van middelen tot de gelukkige vol- eindiging der onderneming te verzekeren. De gedurig herhaalde aanvragen om geld ten behoeve van de belegeringswerken, die, om met de Gecommitteerde Raden van Holland te spreken, » geld aten”, werden steeds met toezending van de meest gereede penningen beantwoord, helgeen echter, terwijl meer dan ééne Provincie traag betaalde en door brieven of eene zoogenaamde bezending van Staatspersonen tot mildheid moest aangemaand worden, niet geschieden kon zonder dat de Provincie Holland meer dan eens in den nood bijsprong 1, De Staten van dit Gewest werden tegen den 25sten Mei buitengewoon bijeengeroepen om de noodige middelen aan te wijzen. In weerwil van de geweldige schuld, die Holland reeds op zich had geladen, had zij nog groot krediet: waartoe de verovering van prer HEIN, die ’t land met geld vervuld had, zeer te stade kwam 7. Van tijd tot tijd werd de sluiting der licenten verlengd, bestemd om den vijand in Bra- bant allen toevoer van levensmiddelen af te snijden 3. Doch van de verbazende inspan- pien ten ge- ning van krachten, tot de verovering van eene plaats als ’s Hertogenbosch vereischt, volge особа was dit de keerzijde, dat daardoor onze Oostelijke grenzen maar al te zeer van verde- Ерос, te zeer digers ontbloot werden. Reeds in de eerste helft der maand Mei klaagde de Gedeputeerde uit Overijsel, dat de vijand de IJselstreek met gedurige uitvallen uit Lingen, Ringel- berg * en Wezel onveilig maakte. Met het leggen van een paar smakschepen van oorlog op een tweetal punten van den IJsel werd daarin toen voorzien 5, Drente werd door de brandschatting van den ontvanger van Lingen en de gedreigde executie geweldig in het naauw gebracht 6. — Maar nimmer zou men den Prins over nagenoeg al onze troepen in den omtrek der belegerde vesting de beschikking hebben mogen laten, had men het ` gemis eener gewapende macht binnenslands niet door eene lichting van waardgelders vergoed. Hierop derhalve werd ook van °з Prinsen zijde sterk en herhaaldelijk aange- 1 Resol. Stat.-Gen, 20. 22, 23, 26, 30 April; 12, 14, 28 Mei; 2, 4, 5, 19, 21, 23 Junij, 1629. 2 Resol. Holl. 23 Mei, 1629. v. р. capetten, 506, 507. 3 Resol. Stat.-Gen. 13, 14, 28, Mei; 30 Junij, 1629. 4 Ringelberg, Ringelsberg of Ringenburg, een klein plaatsje een paar mijlen noordelijk van Wezel. 5 Resol. Stat.-Gen, 11 Mei 1620, в Resol. Stat.-Gen. 18 Mei, 1629. 47 * 1627-- 1630. Plannen aan de zijde van den vijand. 372 ALGEMEENE GESCHIEDENIS drengen, еп toen deze maatregel voortgang zou hebben 1, kon Zijne Excellentie zonder | vrees van weigering verzoeken, dat ook Бе! nieuwe regiment Schotten, hetwelk voor vier maanden in dienst genomen was, naar het leger opgezonden zou worden 2. Toen er evenwel nog meer Scholten overkwamen, besloot men die slechts in mindering van het gelal der 6000 waardgelders in dienst te houden 3. Tegen het midden ‘van Junij (1629) kwamen er berichten, dat de vijand voor zou hebben den /Jsel over te komen of eene der schansen, tot de verdediging dezer rivier aangelegd, in te nemen. Natuurlijk slelden de Staten den Gedeputeerden te velde en Zijner Excellentie voor, een goed getal ruiters naar het bedreigde punt te zenden %; maar, daar het scheen, dat dit voorstel | of geen of geen genoegzaam gevolg hebben zou, kwamen de Gedeputeerden van Utrecht met den voorslag voor den dag, dat alom in de steden en ten platten lande, buiten kosten van de Generaliteit en ten laste van vermogende personen, een goed getal ge- wapend volk zou gelicht worden tot verdediging des lands in deze gevaarvolle oogen- blikken. De Stalen bedankten hen voor hunnen goeden ijver; maar achtten den maat- regel bezwaarlijk uitvoerbaar 5. Voorshands scheen evenwel van de Zuid-Nederlandsche krijgsmacht geen groot gevaar te duchten. Juist de veelvuldigheid der plannen, in Brabant geopperd, om tegen ons vaderland een aanslag aan te vangen, welke eenigermate op kon wegen tegen onze onder- neming tegen den Bosch, was een bewijs, dat men weinig kans zag om iets met hoop van goeden uitslag te beginnen. Het denkbeeld om een inval in het land van Kadzand te doen, werd ter zijde gesteld ten gevolge der aanmerking, dat, al deed men zulks, daarom Sluis en IJzendijk nog niet veroverd zouden zijn. Slaagde men in een ander ontwerp, om de nieuwe forlen tusschen Bergen-op-Zoom en Steenbergen te nemen, men zou er niels mede winnen dan de gelegenheid om de eerste dezer plaatsen te belegeren, en de uitslag van een vroeger beleg was niet uitlokkend. De Klundert kon door de Hollanders geheel onder water gezel worden: zoo was dan ook van die zijde geen aanval raadzaarn. Evenmin meenden de raadslieden der Infante tegen onze noordoostelijke grens, de Boertange en de moerassen van Friesland, iets te moeten ondernemen, op grond dat die oorden te ver afgelegen waren en ze eerder door de onzen bezet, dan door hunne legermacht aangerand konden worden. Zelfs vond men toen nog bezwaar in het denkbeeld van eenen overtocht over den JJsel: de steden, meende men, aan die rivier waren niet wel in te sluiten, en in allen geval schenen Grol en Breévoort vooraf ver- ‚ * 1 Resol. Stat.-Gen. 16, 17, 25, 29 Mei; 11, 15, 19 Junij, 1629. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 April; 17 Mei, 1629. 3 Resol` Stat.-Gen. 1, 2 Junij, 1629. 4 Resol. Slat.-Gen. 11 Junij, 1629. 5 Resol. Stat.-Gen. 19 Junij, 1629. DES VADERLANDS.’ 575 meesterd te moeten zijn. Dus besloot men tot niets anders, dan tot het aanwenden van 1627— alle macht om 75 Hertogenbosch te ontzetten 1, - 1089, Maar toen de vrede tusschen den Keizer en Denemarken gesloten was, en derhalve niet te twijfelen viel, of de troepen uit Noord-Duitschland zouden herwaarts komen afzakken, werd het gevaar dreigender. | De Staten hadden niet verzuimd al het mogelijke te doen, ten einde den Keizer door 1 Staten stel- den oorlog tegen Deremarken af te leiden. .Glückstadt werd onverdroten van geld en staat om hettegen allerlei benoodigdheden verzorgd en van goede raadslieden en ordelievende commissarissen ден hen плет te voorzien, om het beleg vol te kúnnen houden, en het verkeerde, ja verraderlijke beleid van Deensche bevelhebbers en commissarissen te verijdelen 2, Er was geduld toe noodig: want die van Gitickstadt pleegden geweld tegen onze zeevaarders, wanneer dezen den Keizerschen in die streken voorraad toevoerdem 3. Dit was in zooverre slechts een voor- wendsel, als het hun met de voortzetting van den strijd tegen den Keizer geen ernst meer was. Niettemin nam de Koning van Denemarken, ten einde ons subsidie te blijven genieten, tot den einde toe het voorkofnen aan , alsof hij geen vrede wilde. Gaarne zou hij den onderstand tot zijne bedoelingen hebben willen besteden *; maar de Staten wilden dien steeds tot onderhoud van Glickstadt aangewend hebben, en later diende hun dat б geld, niet zonder bezwaar van de zijde van Holland en Utrecht, om den Administrator van Maagdeburg in staat te stellen zijne schulden te betalen en naar Zweden te reizen, ten einde bij Koning ausraar apoxr in dienst te treden 5, — In de maand April (1629) kreeg Koning cnarstiaans Resident ѕсоітетоѕ een geheimen last. Hij strekte tot niets anders, dan om ons de valsche meening in te boezemen, dat de onderhandelingen te Lubeck niet tot vrede zouden leiden. Bovendien verzocht de Resident, dat de Staten een zevental schepen zouden leveren om den Koning rechtstreeks tegen de aanmatigingen van de Keizerschen op de Oostzee hulp te bieden. Doch dit verzoek had deze gevaarlijke strek- king, dat wij op die wijze de onzijdigheid met den Keizer, die wij nog steeds werischten te bewaren 6, openlijk zouden geschonden hebben. з Resol. Slat.-Gen. 29 Jan.; 8, 9, 13 Febr. 1629. | 4 Resol. Stat.-Gen. 20 Maart; 10, 23 Mei; 13 Junij, 1629. 5 Resol. Stat.-Gen. 14, 20, 25, 28 Арг.; 15 Mei, 1629. Resol. Ной. 12, 30 Maart; 7 Apr. 1629. 6 Resol. Stat.-Gen. 3 April, 1629. ` 7 Resol. Stat.-Gen. 3, 6, 12 April, 1829. Resol. Holl. 6 April, 1629. 13 1627--- 1630. Frankrijke ze- gepraal in Italië, ALGEMEENE GESCHIEDENIS QI ~I ols hebben, ontvingen de Staten eenen brief van hunnen Resident arrsema uit Hamburg met het bericht, dat de vrede tusschen Denemarken en den Keizer op handen scheen. Hij schreef er bij, dat hij zich naar Lubeck zou begeven, om den Deenschen Commis- sarissen voor te houden, hoe de Koning volgens het traktaat van 1625 verplicht was de artikelen, alvorens hij vrede sloot, aan ons mede te deelen. Eene maand vóór dat de zaak beklonken was, meldde arrsema reeds de voornaamste punten, waaromtrent de onderhandelende partijen het eens geworden waren. Nu besloten ook de Staten, den Koning rechtstreeks aan де zoo even genoemde verplichting te herinneren, zich zelven het rechtmatig getuigenis gevende, dat zij het traktaat getrouw waren nagekomen, in weer- wil van al hunne bekommeringen stiptelijk het subsidie betalende; maar, zoo besloten 21), wilde de Koning niettemin vrede sluiten, dan verzochten zij hem te willen zorgen, dat hij niets bedong ten nadeele van onzen Staat 1, De Staten-Generaal waren de eenige Mogendheid niet, die crrisrraan IV alsnog tot voorizetling van den oorlog aanzetteden en wilden in staat stellen. De Koning van Enge- land, met reden beducht voor de gevolgen, die de vrede in het Noorden hebben kon om aldaar eene vijandige zeemogendheid te doen ontstaan, en pas (den 24%tea April, 1629) vrede gesloten hebbende met Frankrijk, liet ons weten, dat hij den Kolonel маскат naar Denemarken en den Admiraal pensincron met een eskader naar de Elbe gezonden had, met het oogmerk om den Koning aan te moedigen 9, En dit niet alleen , maar ook Frankrijk wilde in denzelfden zin op снатзтілАх werken. Deze Mogendheid 3 had de zaken in Italië voorloopig naar haren zin geschikt. In weerwil van de zwakke pogingen van den Hertog van Savoye, die zulks zocht te verhinderen, had het Fransche leger zich met geweld eenen weg door den bergpas van Suze gebaand; de Hertog had ecm verdrag geteekend, waarbij hij afzag van шіп bondgenootschap met Spanje en den Keizer, en het beleg van Casale was opgebroken. Nu voerde віснемеу het leger naar Frankrijk terug en versloeg in Languedoc den Hertog һе noman, die bij de eerlijke Gereformeerden zijne zaak geen goed gedaan had door, terwijl zijn Koning іп Кайе streed, Spanjes bijstand in te roepen. Later volgde de inneming van Privas, Castres, Nimes en Montauban, de onderwerping van de Cévennes en de berrediging van de Provinciën, waarin de Hugenoten zich gewapend hadden doen gelden %. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Mei, 1629. 3 Zie hiervoor, Ы. 334. 4 De Fransche Ambassadeur gaf telkens van Frankrijks gelukkig slagen aan de Staten bericht (Resol. Stat.-Gen. 3, 12 April; 26 Mei; 6 Junij, 1629). | DES VADERLANDS, 575 verslerken еп op Frankrijks zegepralende inmenging in Пайе wraak te nemen. Met dit denkbeeld in overeenstemming was de zending van CHÂTEAUNEUF naar Engeland met den last om, met tusschenkomst van den Nederlandschen Ambassadeur, te handelen over den bijstand, aan den Koning van Denemarken te verleenen. De Staten zonden daarop aan JOACHIM den last om naauwkeurig gade te slaan wat cHaTEAUNEUF zou aanbrengen. Hy zou, des gevorderd, mogen verklaren , dat, ingeval de Koning van Denemarken kon worden overgehaald om de vredesonderhandelingen af te breken, Hun Hoog Mogenden, nevens de ondersteuning van Engeland en Frankrijk, gezind waren met hun subsidie van 50,000 gulden in de maand voort te gaan 1. Doch al deze raadslagen kwamen te laat. Naauwelijks had ѕсогтетоѕ nog den 154еп Junij (1629), ten einde de Staten te bewegen tot het verleenen van twee maanden subsidie tot een ander doel dan ten behoeve van Glückstudt, aan Hun Hoog Mogenden de verzekering gegeven, dat de vrede niet zoo stellig te wachten was, alsde roep ging, of 21) ontvingen een schrijven van ArrsEMA, dat de Koninklijke Commissarissen zelven hem den 27sten Mei hadden aangezegd, dat de vrede gemaakt was. Dadelijk lieten Hun Hoog Mogenden scuurerus komen, en zeiden hem aan, hoe zij op zijn bericht, zoo verre afwijkende van hetgeen zij nu vernomen hadden, bijna hesloten hadden zijn verzoek om (мее maanden subsidie te voldoen; maar dat zij daarin nu niel traden 8, De vrede was ook waarlijk bij de gunstige voorwaarden, die den Koning van Dene- marken waren aangeboden, niet af te slaan geweest. Deze Vorst had Jutland en Hol- stein terugbekomen. Alleenlijk had hij van alle inmenging in de zaken van Duitsch- land en van alle aanspraak op de Aarts- en Hoogstiften in het Rijk voor zich en zijne zonen afstand moeten doen. Wat den vrede op dien voet het meest bevorderd had, was de eerzucht van warLeExSTEIN, die de handen ruim wilde hebben om aan de oevers van de Oostzee, ten spijt van Zweden, een Vorstendom te winnen, dat op het voetspoor , door de Nederlanders aangewezen, door handel en zeevaart zou bloeijen, ten einde eenmaal, wanneer de tijd daar ара zijn om de nieuwe macht met voordeel tegen ons te keeren, onze Republiek door het middel, hetwelk hare grootheid bewerkt had, ten val te brengen. Dus had hij aanvankelijk tijd en rust, ja de medewerking van de Nederlanders zelven noodig. Van deze medewerking had hi zich reeds in- het begin van het jaar (1629) trachten іе verzekeren. In de maand Januari kwam arrsema uit de plaats zijner residentie her- waarts. Zijne voornaamste boodschap betrof voornamelijk een voorstel van den Herlog van Friedland. Deze had de Hansesteden laten weten, dat hij geneigd, ja vast besloten was, den handel in de Oost- en de Noordzee geenszins te belemmeren. Slechts begeerde hij, dat men ook de Steden, die ’s Keizers zijde gekozen hadden, in de voordeelen van — — — 1 Resol. Stat.-Gen. 6, 28 Тап), 1629. 2 Resol. Stat.-Gen. 18, 18 Junij, 1620 1627 — 1630. Vrede van Lu- beck. Plannen van WALLENSTEIN. 576 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | ed 1627— деп handel zou doen deelen, en van de Hansesteden verlangde hij, dat zij binnen eenen (030. gestelden tijd Hun Hoog Mogenden zouden bewegen om mede te werken, dat de vrienden des Keizers in het handelsverkeer opgenomen werden, en om op hunne beurt aan Dene- marken en Zweden dezelfde welwillendheid jegens de Keizersche Noordduitsche handel- sleden aan te bevelen. Dit was arrsema door Lubeck, Hamburg en Bremen verzocht in het geheim aan de Staten kenbaar te maken, en daarenboven verlangden die Steden te weten, of en met welke voorwaarden zij in geval van nood door Hun Hoog Mogenden bijgestaan zouden kunnen worden; maar, hiervan moesten zij ons vooraf verwittigen, in geen geval zouden zij een openbare alliantie met ons durven aangaan. — Deze zaak hielden de Stalen nog niet voor rijp tot eene beslissing, toen arrsema reeds weder op zijn vertrek ` ‘stond. Zij lieten hem vertrekken met niet meer dan de algemeene verzekering, dal zij de onzijdigheid te water wenschelijk achtten, en de alliantie met de Hanse begeerden vernieuwd te zien 1, — Intusschen trachtte waLuensrern onder de hand de krachten van onze landgenooten dienstbaar te maken aan de verwezenlijking zijns denkbeelds. De Staten kregen bericht uit Stade, dat die Vorst met een Schotsch koopman te Zaandam in onderhandeling was getreden, met het doel dat deze hier te lande scheepstimmerlieden aannemen en ze naar Wismar zenden zou om aldaar schepen te timmeren, die dienen moesten om den Vorst de heerschappij op de Oostzee te verschaffen. De Staten schroomden niet, dit op een krachtdadige wijze te keer te gaan: zij gaven hunne bevelen, dat de Admiraliteiten van Amsterdam en van het Noorderkwartier een wakend oog op de zaak hielden, en den koopman zouden zien te vatten. Daarbij werd ег een plakaat onl- worpen, om aan alle timmerlieden te verbieden uit deze Landen te vertrekken en zich elders tot den scheepsbouw te laten gebruiken. Niet tevreden den Keizer door den oorlog in het Noorden bezig te houden, hadden de Staten zich ook beijverd op onze Oostelijke grenzen de verlamming van de krachten onzer bondgenooten en de versterking van de macht onzer vijanden te verhoeden. Hagchelijke De Keurvorst van Brandenburg werd door den Keizer en Че Keizerlijke Veldheren мапа тап den ор dezelfde wijze behandeld, als de 200 veel minder aanzienlijke Graaf van Oost-Friesland. Brandenburg. _ Beloofde шеп dezen genade, zoo hij de Staten wist te bewegen om hunne stelling in zijn land op te geven, men dreigde den Keurvorst van Brandenburg met den rijksban en berooving van zijne Provinciën 2, zoo hij Hun Hoog Mogenden langer eenig recht liet om in zijn land vaste plaatsen in te houden en door het invorderen van oorlogsbelasting voor het onderhoud van een zeker aantal Brandenburgsché Compagnién, alsmede voor і Resol. Stat.-Gen. 13, 22 Jan.; 10 Febr. 1629. 7 2 In November (1628) verhaalde de Deensche Gezant aan onze Ambassadeurs te Londen, dat de Keurvorst zijne aanspraak op de Guliksche еп Klcefsche Landen aan den Keizer zon hebben afgestaan tegen de bevestiging vam zijn recht van opvolging in Pommeren. DES VADERLANDS. 377 ed de aflossing van ’s Keurvorsten geldschuld te zorgen. — Steeds gingen de Staten voort 1! в27— ten behoeve van dit dubbele belang over де inkomsten van de West-Duitsche landen ` van den Keurvorst te beschikken !.- Voor alle dingen moesten de soldaten van van СЕНТ te Soest uit die middelen betaald, en deze Nederlandsche Overste in zijne moeijelijke stelling gehandhaafd worden. Gaarne had de Brandenburgsche Regering om den Keizer alle er- gernis te benemen, den eed van trouw, door deze soldaten volgens het traktaat van 1624 nevens den Keurvorst ook den Staten gezworen, zoo gewijzigd gezien, dat daarbij voortaan geen gewag meer van Hun Hoog Mogenden gemaakt werd 3. — Zulke maatre- gelen hadden de Staten te keer te gaan, en tevens den al meer en meer vervolgden Gereformeerden іп бе Kleefsche en Guliksche Landen de hand boven °t hoofd te houden 3, Maar de Keurvorst begreep eenen stap le moeten doen om zich met Hun’ Hoog Mo- genden zoo te verstaan, dat den Keizer alle aanleiding benomen werd, om hem voor zijne alliantie met hen te doen boeten. Verdroeg hij zich met Palts-Neuburg, dan Akkoord tus- was de grond, ор welken de Staten zoowel als de Infante eenige punten in de Guliksche “er den Кей en Kleefsche Landen bezet hadden, vervallen. Palts-Neuburg was onder de bestaande аендигу „бл omstandigkeden licht tot eene schikking te brengen, die tot opheffing van de gewapende Neuburg. tusschenkomst der Staten moest leiden. Van deze schikking kwam de Graaf var SCHWARTSENBERG de Stalen in April (1629) kennis geven. Zij was onlangs, zeide hij Ы) zijne propositie, te Dusseldorp tot stand gekomen, en zou 25 jaren van kracht zijn; zij kwam overeen, voegde hij er bij, met het ontwerp van verdrag in Mei laatstleden door den Prins van Oranje voorgeslagen $. " Deze schikking hoopte hij dat alsnu in overleg met de Staten haar beslag zou krijgen, opdat de arme landen en de onschuldige onderdanen niet nog erger mochien bezocht worden. De toestemming der Staten was noodig: want het akkoord bracht mede, dat de Spaanschen en de Staten hunne troe- pen terugriepen, of elk van beiden slechts ééne plaats bezet hielden, en alle vijande- lijkheden en maatregelen van schadeverhaal staakten. Aan den Keurvorst zouden bij de verdeeling worden toegewezen: Kleef, Mark en Ravensberg; aan den Vorst van Palts- Neuburg Gulik, Berg en de Heerlijkheden Ravestein en Breskesant (in Vlaanderen) ; behoùdens de mogelijke ruiling van Kleef tegen Berg 5. — In deze laatste bepaling verborg zich eene zaak van het uiterst gewicht. Werd die ruiling werkelijk getroffen, zoo bekwamen wij een Spaanschgezind Vorst op onze naasle grenzen, als het ware aan — — 1 Resol. Stat.-Gen. 1, 19 Dee. 1628; 16 Jan.; 24 Febr. 1629. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Dec. 1628; 2, 4 Maart, 1629. 3 Resol. Stat.-Gen. 24 Febr.; 8, 9 Maart, 1629. | 4 Voorzeker tijdens het verblijf van van рев АНА te °з Hage. Zie hiervoor, Ы. 308—310. | 5 Resol. Stat.-Gen. 31 Maart; 2 Apr. 1629. Ш Deer. 4 Srur. 48 1627-- 1630. 578 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nn =e) den kop van de rivieren, die onze voornaamste verdediging uilmaakten; als Heer van Ravestein zou diezelfde Vorst buitendien reeds eenen voet іп ons Land hebben. Het was er op aangelegd om ons alsnu gansch en al de stelling te doen opgeven, die wij door OLDENBARNEVELTS stoute slaatkunde sedert het jaar 1610 in Duitschland hadden in- genomen. En daartoe leende zich de Keurvorst van Brandenburg! — De Staten hielden het ег voor, dat het belang van dezen Vorst geenzins medebracht, den steun, dien hij bij ons vond, aldus prijs te geven, en zij begrepen, dat zij zich niet moesten haasten өт hunne goedkeuring aan het ontworpen verdrag te schenken. Wanneer de Keurvorst de schuld van het onuitgevoerd blijven der beschikking op de Staten-Generaal kon werpen, zou de Keizer hem daarvoor niet kunnen straffen. Buitendien veel schenen zij er zich niet om te bekreunen, dat zij den Keurvorst bij den Keizer in een ongunstig licht deden voorkomen. Immers besloten zij de maatregelen van weer- wraak in de door hen bezelte deelen van het Kleefsche gebied, die zij wegens de ver- volging der Gereformeerden tegen de Katholieken wilden nemen, in naam van den Hoe de Staten Keurvorst te doen toepassen 1, Eerst den 154 April beantwoordden de Staten de pro- de mededeeling van dit akkoord beantwoorden. positie van SCHWARTSENBERG. Het was, betuigden zij daarbij, Hun Hoog Mogenden zeer aangenaam, dat de possiderende Vorsten zich tot vriendschap begonnen te voegen, en zij hoopten, dat zulks tot hunner onderdanen -heil zou strekken. Doch daar uit de zwarigheden, die de uitvoering van het Traktaat van Xanten belet hadden, genoeg ge- bleken was, dat de tegenpartij geene verzoening wilde, zoo achtten zij, alvorens verder te gaan, niets zoo zeer noodig, dan dat eerst blijken mocht, hoe de Koning van Spanje en de Infante over de getroffen overeenkomst dachten. — Hiermede was duidelijk genoeg gezegd, dat de Staten wegens den voortdurenden staat van oorlog niet aan de mogelijk- heid van een verdrag geloofden. — Met zulk een antwoord was SCHWARTSENBERG па- tuurlijk niet tevreden. Hij deed blijken zeer goed te begrijpen, dat de Staten hem slechts een ontwijkend antwoord gegeven hadden, en kwam intusschen met bijzondere grieven voor den dag, onder anderen over de handelwijze van den Overste VAN GENT tegen die van Paderborn, iets waarover gelijktijdig door eenen Afgevaardigde van den Keurvorst van Keulen geklaagd werd *, — Hadden de Staten hunne nadere verklaring afhankelijk gemaakt van hetgeen aangaande de gezindheid der tegenpartij zou blijken, Ook Palts-Neu- het duurde niet lang, of zij werden ook van de Palts-Neuburgsche zijde aangemaand om burg dringt o goedkeuring van het akkoord aan. de overeenkomst goed te heeten, en Palts-Neuburg scheen de oprechtheid der tegen- partij te kunnen waarborgen. Tegen het eind van April verscheen de Baron von spre- RING, Afgevaardigde van Herlog woLFGARG WILLEM, met dat doel voor de Staten-Gene- raal, en voegde bij zijne propositie de mededeeling, dat de Hertog zelf te Brussel was 1 Resol. Stat.-Gen. 5 April, 1629. 2 Resol. Stat.~Gen. 13, 17, 18, 20, 21 April, 1629. 