Maleisch-hollandsch woordenboek
<£1L>) i maf ah, Arab. het doen overhellen, inz. het in de uitspraak doen overhellen van de a naar i. *U>) imam, Arab. voorganger in den gods- dienst. <LcLc) iiitamah, Arab. het imam-schap. jjL*) aman, Arab. gerust, vertrouwd, zon- der vrees ; vrede - % mengamankan , tot vrede bren- gen. Aman sari, een soort van versnapering van katjang hidjau, met meel. <ÜU>) amanah , Arab. toevertrouwd goed; vertrouweling. I ++) $X*o) 19 Lj^vc) oemba, naam van een boom, waar- van de bladeren gebruikt worden om er zekere vischspijs, botok 2 , in te bereiden. U>) oemba ra (Skr. ambara), rondzwerven. P.lxo! of 51^0) amf>arang , amba- roeng, ambaroe, beschoeijing. L^x<) ambat, het achtervolgen, naloo- pen, trachten te vangen, ook bijv. iemand trach- ten te winnen. U^>^' ëmbat, het slaan met een lang elastiek voorwerp, bijv. met een rotting; het slaan, klapperen, bijv. van een zeil bij stilte. C^vJ"Oi oemboet, I. het inhalen, ophalen, inpalmen, zoo als een loshangend touw. II. het hart in de kroon der palmboomen, palmiet; het uitnemen van de palmiet of van de majang (de bloesem der palmboomen), wanneer die nog in de scheede zit. Mengoemboet njaiva, de ziel uit het ligchaam halen, dooden. Oemboet 2 , naam van een eetbaar zeevischje. Zie ook het Aanhangsel. *Xc) ambar, I. amber; a. hoening of a. ba- toe, barnsteen. Ambar 2 , reukballetje van amber, amberballetje. II. flaauw, zonder smaak of geur, bijv. tabak; zwak, van de stem. £jK<i) ëmbërak, een soort van zeemeeuw. /ij*x«J amboes, het weggaan van de plaats waar men te huis is ; deserteeren , zich uit de voe- ten maken; verloopen, van een bevolking. /u>.x<>) ëmboes, blazen, van slangen, kat- ten, tijgers, paarden; waaijen van den wind (sterker dan tijoep)\ proesten bij het zwemmen; aanblazen van vuur; tegen iets blazen; saemboes na/ik , saemboes toer oen , van iemand die ligt te zieltogen. Pengemboes en emboesan, ook blaas- balg. — Beremboeslah engkau dart roemahkoe, weg uit mijn huis! Emboeskanlah orang ini, jaag dat mensch weg! /W.X0J imbas, luchtstroom, veroorzaakt door iets dat in beweging is of voorbijgaat; ath- mospheer die zich om iets verspreidt. Imbasan , kwade invloed van een boozen geest in de nabij- heid. Imbas 2 , evenbeeld. {j^M oentbas, het zich snel en onverwijld van een plaats verwijderen, zoo als een paard bij een wedren; mengoembaskan, ook: wegjagen. &Awo) a 111 bang, I. het in zijn vaart tegen- gehouden of belemmerd worden, van een vaartuig, door te veel tuig of lading; in zijn vaart tegen- houden; van vaart doen verminderen. II. boven- of onderdorpel van deur of ven- ster; koppelbalk; bindbalk; aangezette boven- of benedenrand van een gordijn (tabir), zie stbar; ambang roemah, d warsleggers , die op de uitein- den van de twee sloven (?) komen. iü^) amboeng, I. een soort van langwer- pige pakmand voor den oogst, gevlochten of van boomschors, en die door middel van een band, die over het voorhoofd gaat, op den rug gedra- gen wordt; een amboeng-vmcht (ook amboengan). II. amboeng 2 , een strandboom met dik merg, waarvan men kunstbloemen en lampenpitten maakt; boenga amboeng 2 ^ zulke kunstbloemen. Axo) ëmboeng, eerstgeboren uit den echt; de eerstgeborene. Zie soeloeng. ïk\so) embeng (ook ebeng), het met een publieke dansmeid {djoget) dansen, waarvoor men verplicht is haar iets te geven; het beloonen voor haar dansen van zulk een djoget, al heeft men niet met haar gedanst. ftJvo) i 111 bang, het zich in de nabijheid van iets begeven, naderen. fi\**) oembang, een ontzagwekkende ver- tooning makend, kolossaal, inz. van groote voor- werpen op het water; zwaar, van het geluid. Me- ng 'oembang , op het water dobberen, van een schip (vrg. ombak). £x<) ambik, gewone uitspraak van ambil. &**o) cmbok, moeder! moedertje! ook te- gen ongehuwde vrouwen. Zie het Aanhangsel op ëmbok. £x*>) 0111 bak, baar, golf; ombak bersa- boeng, golven die tegen elkander inkomen; o. memetjatf brekers; o. mëmboenga lepang, golven die zich als lepangAAoamoni voordoen, d. w. z. golven met witte koppen; 0. galoer, zie galoer; naik ombak, het intreden van den doodstrijd; papan itoe ber ombak, die plank golft. Ombak 2 , behangsel, bijv. aan een sloeptent; ronde of pun- 20 t>U ^) tige stukjes hout aan de uiteinden van een dak; derde gordel van boven in het benedenrands ver- siersel Yan een kain batik , bestaande uit een aaneenschakeling van gelijke golven (bijv. bërom- baWkan sëtëra: vrg. iram 2 ). Vrg. geloembang , grootere golven. fjX<) oemboek, het trachten over te ha- len, bijv. een vrouw tot een huwelijk. lSxoi ëmbek , I. het inbuigen, zoo als bijv. een vloer. II. blaten, zoo als schapen en geiten. {^S^c) embek) het zeil voor een open gallerij, de klep van een tent: selasar berem- bekkan kadjang. {Jx*) ambal, colonne, processie; ook ambalan. ijjiso) ambil, nemen, wegnemen; halen, voor iets houden, als iets verstaan, opvatten. Mengambil anak of akan anak, tot kind aanne- men; tot schoonzoon of schoondochter "aannemen; ra. ikan, visch vangen; m. hati, iemands hart innemen, winnen; m. dihati of kapada hati, iets zich aantrekken; m. lajar, de zeilen innemen; m. nama, den naam hebben van, maar het eigen- lijk niet zijn; m. ingatan, in gedachte houden, nota nemen van iets; m. pedoman^ zich naar het kompas richten; m. ringkas, of m. pendek atoe- ran, het kort maken; m. simpan, ergens niet meer van spreken omdat het te lang zou zijn, eig. het bewaren voor een volgenden keer; m. angin, een luchtje scheppen. Bërambtl 2 an, van twee families, over en weer uithuwelijken; bë- rambil 2 an bersoesoe 2 an , van twee moeders, elkan- ders kinderen nemen om ze te zogen en verder op te voeden. Salah ambilan, misverstand. (Jju«) amboeï, het terugspringen, afstuiten; weder opduiken van iets dat met kracht onder water gehouden en daarop losgelaten wordt. ijx<\ ëmbal, nog vochtig, nog niet geheel droog, zoo als kleeren, papier, maar inzonderheid van eetwaren ; die men in de zon of op eenige andere wijs laat droogen. Zie lembap. (JjL*r inibal , I. onregelmatig rond of krom, van lijnen, vlakken en ligchamen; scherf van gedraaid werk. II. volgen, achteraan gaan, C; snot, L. J^>) amban, borstdoek, die onder de ar- men door vastgemaakt wordt ; singel van een zadel. (JAso) 01« bol 2 , JaY. vaantje; legervaandel. t jX*c) ambin, het op den rug dragen door middel van een of meer banden, iie of om het voorhoofd of over een of beide schouders gaan, zoo als bijv. een mand, een ransel; het dragen van iets, dat op die wijs op den rug hangt, bijv. een kind in een doek, iemand in een draagstoel; het in een doek op de heup dragen, bijv. een kind. Tali ambin, touw om zulk een last vast te maken; daoen ambin boewah, ook wel ambin doekoeng anak, naam een er plant, anders mema- niran, de phyllanthus, welker vruchten onder aan de hoofdnerf der bladeren zitten. Bërambin loetoet, gehurkt zitten, de knieën met een band, die om den hals gaat, ondersteund, zoo als oude en zeer geleerde mannen doen, die dan opstaande dien band als ordelind over den schouder dragen. Ambinan, dat wat of waarmee zoo gedragen wordt; ransel; sa-ambin, ééne amèm-vracht. a*) ëmboeii , daauw; sneeuw; e. djantan, daauw die in druppels neervalt; e. kajangan, ze- kere versnapering; e. bar ah , strooisel, dat aan iets blijft hangen, strooizand, inz. een poeder van dikke poeloet-^a^ gemaakt, dat dient om bij het verven op de nog natte stoffen gestrooid. te worden ten einde bij het droogen daarop glim- mende stippen te vormen. Mëngëmboenkan , aan den daauw blootstellen: ook mengëmboeni. >*o) oemban, het wegwerpen, wegslinge- ren; tali oemban, slinger. Pengoemban batoe, ook steenworp en sapeng oemban , een steenworp ver. .x*l amban, klein vlot aan weerskanten van een vaartuig om er meer in te kunnen laden , bijv. prahoe bërambankan boeloeh ; een soort van scheepskameel. i.Srt'*) amböï, uitroep van medelijdende verwondering en van verbazing. ^ftXsc) amboeï? met of zonder toewan, schijnt een soort van hofbeambten te beteekenen en komt enkele malen in de S. M. en de Hik. Pasei en Hik. Atjih voor, bijv. maka dilihatnja ölih inangdanja dan kakandanja dan amboeï (?) toewannja akan Ton Ibrahim. axoi £U 21 <Xx<) ëniboli, het willen, toestemmen; ta- emboh , niet willen. Emboeh 2 an = soenggoehpoen. <Xx«) ëmbeb, I. troetelnaam voor meisjes. II. het uiterlijk voorkomen van iemand, inz. van het onderste gedeelte van het gelaat. <U*>! imbah , bijdoen, bijvoegen. Zie het volgende woord. &x*) Imboh, door bijvoeging boven den maat het gewicht of getal vermeerderen, bijv. van gemeten graan, gewogen suiker, getelde vruchten; toegift boven de maat. <Xx<) om bob , ronde plaat onder aan den stok (batang) van de Maleische blaasbalgen of pompen. r*\sc) amboe 2 , een soort van visch, waar- mee men andere visch vangt? L. de bonito-visch ? C. *A^c) ambei , I. een soort van groote schep- mand, die aan een sampan vastgemaakt wordt om garnalen en kleine visschen te vangen; het daarmee scheppen. II. ambei 2 , naam eener zeer schadelijke woe- kerplant. -X-c) ambi , juiste hoedanigheid. JU>) oembei, het los naar beneden han- gen van touw en dergelijke; het vieren van een touw; los naar beneden hangend versiersel, zoo als snoeren, strooken, reepen enz. Beroembeikan moetijara, van snoeren van paarlen voorzien. ju) oembi, dat deel, waarmee iets er- gens aan of in vast zit, zoo als de hoofd wortel, pen wortel, knol, bol van gewassen, de wortel van een tand, het gedeelte van een paal, dat in den grond zit, de gezamenlijke wortels van plan- ten, die veel dunne en korte wortels hebben, zoo als palmen, bamboes, pisang en dergelijke. C^v<' amat, zeer, bovenmate. Mengamafii, met oplettendheid gadeslaan. C^^l ëntat, mat, in het schaakspel. &o) oc lil in at 5 Arab. leden van ééne ge- zindte, belijders van ééne godsdienst. jJuXc) imtitsal ? Arab. gehoorzaamheid, gedienstigheid. jjls^x*) imtitian, Arab. examineren, op de proef stellen. jJlx^F amtsal , Arab. meerv. van matsal. r*) amar, Arab. bevel; het bevelen. /uk^t ëma§, goud; oofe in eigennamen (vrg. kentjana)\ een woord van liefkoozing; een goud- gewicht van 1 16 bongkal of taïl en van 12 (volgens anderen gemiddeld 24) saga's (in deze beteekenis spreekt men ook uit arnas en zegt men er ook voor tali of majam; vroeger was 1 amas = 1 djampal of 14 bongkal). Mas poetïh, platina; mas kawin, huwelij ksgift van den man aan de vrouw; anak emas, een in 's meesters huis geboren kind eener slavin; kena ĕmas, om- gekocht worden; jang empcenja emas, de schuld- eischer; saemas enam, 50 percent, eig. een mas (vier soekoes) geeft zes (soekoes). — Mĕnge- masi, vergulden; omkoopen. Kaemasan, luister als die van goud; allerlei voorwerpen van goud; kostbaarheden; de gezamenlijke goudsmidsge- reedschappen; met goud ingelegd of daarmee be- werkt. Peremasan, ook: het totaal beloop van een inkoop, bijv. in een winkel. lL> L*^c) imsak , Arab. matigheid, gierigheid. iioj amaiig, het dreigen, bedreigen. *üL*J oempama, zie oepama. CL^-^c' cmpat, vier. Mengempat, de vierde zijn, bijv. van een kind. Berempat, met zijn vieren zijn. Përempat, vierde deel. Ci^jLc > ocmpat , kwaad dat iemand gedaan heeft vertellen, achterklappen, iemands goeden naam benadeelen. -■»,<) itiipar , het dwars afdrijven doorstroom of wind. Pengimpar, een slecht gebouwd vaar- tuig, dat steeds afdrijft. /ujLcJ ëmpis; ëmpis moensang, minder gebruikelijke naam voor lamdoek-pei , naam eener liane met geneeskrachtige wortel. ii.sU>) ampang, dikwijls voor gampang. ïisLo) cmpaiig, het versperren van wogen, rivieren en dergelijke; iemand afsluiten, tegen- houden door versperring van den weg. Përëm- pang en pënjëmpang , barrikade, verhakking. fisl<) ëmping, graan, inzonderheid jonge rijst, die in den bolster geroost en daarna ge- stampt is; cmping berantah, emping waarin nog ongepelde rijst is en die daarom niet gegeten wordt, om iemand te kennen te geven die door 22 X^ï <J*c ijzer niet gewond wordt; padi empingan, padi voor emping bestemd, ook padi perempingan. r j*JLc) om pang-, wat van een reis meege- bracht wordt om voor geschenk te dienen. i-o <?',<) ëmpap , I. het met een zwaar voor- werp, dat men laat vallen of waarmee men naar omlaag stoot, treffen; treffen van een zwaar voor- werp, bijv. een inzakkenden balk. II. op, tegen of in elkander gesloten, bijv. vleesch in een vat, boeken op een rek, natte kleeren op een stapel. Mengĕmpapkan tangan kapada dada, d3 hand op de borst leggen. Van hier pelempap. £$*<) empok, meelig, kruimig; malsch, zacht, van gekookt vleesch; licht brekend, van touw en derg.; vergaan, vermolmd, brokkelig, van hout. £^iu>) ompok, mengompokkan , kleedjes met figuren drukken; iets in vormen drukken om er een gedaante aan te geven, K. CLxsLo) cm pik, het onstuimig en dringend verlangen, als een zuigeling naar de borst, een gastheer, die verlangt dat zijn gasten zullen eten. (JJiUj ampoel; mĕngampoel, zwellen, ge- dijen, groot worden, van vruchten, K. (JiUl ënipoel , het zich op de plaats blij- ven* bewegen zonder vooruit te kunnen komen, zoo als een schip dat tegen den storm worstelt. tJjL« J oempil , het voortbewegen door mid- del van een lossen hefboom, bijv. met een spaak; het roeijen met een pagaai, waarbij deze niet uit het water komt. iLo) ampoen , vergiffenis; mengampoen, vergeven; mengampoenkan , mengampoeni, iets, iemand vergeven. Zie ook toelah. Ju*! oenspan , aas, lokaas; voeder voor beesten, die men houdt; het lokken met aas; telor oempan, het ei dat men in het nest laat. yLc) ampoe 9 het ondersteunen, opdat het niet zakke of valle; het op beide handen dragen of ondersteunen , het onder zijn bestuur of voogdij hebben, beheeren, besturen, bezorgen, waarne- men. Ampoenja, of ook poenja } de heer van, jang empoenja tjĕritera, vertaling van het Arab. gahiboe'lhikajat , de auteur van het verhaal; ka- pal itoe hamba poenja, dat schip daarvan ben ik de eigenaar, dat schip is mijn eigendom, is mijn schip; hamba poenja kapal, mijn schip; jang empoenja diri, de persoon, hij of zij, zelf; apa kabar itoe hart poenja, wat is het nieuws dat de dag meebrengt, het nieuws van den dag, HA. (Afgeleide vormen van dit poenja zijn zoowel mempoenjaï als mengampoenjaï enz. Pengampoe- njacin, ook: het zich toeeigenen, in bezit nemen). Ampoewan, ook, voorafgegaan door tengkoe, de titel van de eerste vrouw vnn den regeerenden vorst. Pengampoe soesoe, een soort van kleeding- stuk, corchet. Per ampoewan, vrouw; vrouwelijk; zie ook op emak. Van hier ook poewan, w. m. z. JLc) ëmpoe, een zeker hoofddeksel als teeken van rang, K. j,Ju>) cmpoeroe, naam van een vogel. &sU>) ampoeli, het overstroomd zijn der velden door het water ; ampoehan = ajar bah , M. Jlo) ampel , I. in sjairs = sampei. II. lang en dun; tenger, slank; djari ampei, geesselroede. Ampei 2 , een soort van zeekwal? wier aanraking een brandende pijn veroorzaakt. Pohon ampei 2 , een soort van boom, waarvan het hout niet door den paalworm wordt aangetast , K £jjJu) ëmpenak (ook penak), het met veel (te veel?) zorg groot brengen van kinderen ; het iemand goede woorden geven , belezen. Poedjoek ëm- penak, allerhande vleitaal. Anak penak, zie anak. ^yc) amok, het in razernij rondloopen en zonder aanzien des persoons moorden; een ver- woeden aanval doen. £«>) emak (ook ma ), moeder; moedertje! jegens oudere vrouwen en ook als troetelnaam voor kleine meisjes; ook een meer algemeene naam voor eenouder familielid, vooral in den deftigen stand ; met bijvoeging van den naam van een, gewoon- lijk het oudste , harer kinderen de gewone naam. een er vrouw, inz. van de mindere klasse. Ma 7 saudara , vaders of moeders zuster ; emak toeiva , of gemeenzamer, ma? oeiva, vaders of moeders oudere of oudste zuster; e. moeda of ma? oeda, ook e. bongsoe (gem. m. boesoe, m. soe) en ĕ. ke- tjil (m. tjik, m. tji'), vaders of moeders jongere of jongste zuster; e. tengah (m. ngah) enm. alang , JU <yü 23 vaders of moeders middelste zuster van drie broe- ders en zusters of alleen zusters; e. toenggal (m. oenggal), vaders of moeders eenige zuster; e. men- toeiva of e. perampoeican , schoonmoeder; e. inang, vrouwelijk opperhoofd der 16 volgelingen, inangs, van een vorstelijk kind; e. soesoe of e. tetek, zoogmoeder; e. tiri, stiefmoeder. <jlCol imkan , Arab. het verleenen van macht. 'Ho) imla, Arab. het dicteeren van een ge- schrift. />u.Lc) anilas, Arab. zoet, zacht. ^L^) iinliaii, Arab. vernederen. -e*» oemmi , Arab. een die lezen noch schrijven kan. jM amir , Arab. bevelhebber, opperhoofd , emir. t J^o) amin , Arab. getrouw; amen. ^) zie J) en J). Ci^i' anta (Skr. einde; natuur, aard), alleen in zamenstellingen , zoo als antakoesama, naam eener soort van fraaije kleeding (uit anta en koe- soema, bloem), en een soort van meelpap met e ij eren en suiker. B er anta , bijv. b. in der a, van de zon, een goddelijke — tegenover. b. loka, van de morgenster, een aardsche — natuur hebbende; b. seri, van de maan, bloemen enz. C^o) oenta, kameel (Skr. oestra, hetz.); boeroeng oenta, struisvogel. C^) zie jc^'- .ui) anta ra, Skr. antara, tusschen ruimte, tusschentijd; onderlinge afstand; ruimte; tusschen; onder; plaats, bijv. diantara djalan, opweg;_parifa antara kedei, vóór de kraam; saorang antara of diantara marika itoe, een onder hen, een van hen; antara... dengan, tusschen... en; antara... dan (vertaling van het Arab. baina... wa..) zoo- wel... als. Berapa lama antaranja of ook bera- pa antara lamanja, eenigen tijd daarna; tijada ber antara lagi padang itoe, er was geen ruimte meer op die vlakte; antara doewa tĕngah tiga, tusschen twee en twee en half, zegt men van een zieke, die tusschen leven en dood is. Menganta- ra, als bemiddelaar optreden. Perantara en pe- ngantara , scheidsman. Perantaraiïn , gew. pelan- taran , breede gang boven den grond tusschen twee plaatsen; houten brug over een sloot of beek; stelling, steiger. — Van hier semantara, en belantara, w. m. z. Ci^-U' antat, bieden , aanbieden, aanbren- gen. Pengantat, aanbrenger, borg; in het dage- lij ksch leven pengantar. O^' oentoet, waterzuchtige zwelling van het onderbeen. Ljlwüi) intfsab, Arab. zijn oorsprong van iets afleiden. .w£oi) intisjar, Arab. behagen in iets scheppen. iiü! anfang, een soort van mand van boomschors; het in zulk een mand dragen. £i>) anting, het naar beneden hangen ; &a- toe anting, de steen, die aan het Maleische an- ker gebonden is om het omlaag te trekken; iets zwaars dat aan iets slaps hangt om het omlaag te trekken, %ok al is het geen steen. Anting 2 , oorhanger, oorversiersel. Oentang-anting , naar alle richtingen slingeren of rollen. Antingan, een heester, waarvan de bladeren den vorm van oor- bellen hebben, acrocephaliiim diffusum. è.ü) entang I. = letak, K. II. dikwijls voor tentang. qU) oen t o eng, lot, noodlot; fortuin; ge- luk, baat, voordeel: oentoen g baik, voorspoed, oentoeng djahat of o. malang , tegenspoed. Dioen- toengkan Allah, God beschikke, geve, het! Me- ngoentoengi, bevoordeelen. Oentoeng 2 , ter goeder ure, of, van de toekomst, als het geluk meeloopt. p3) oentfng, het in een rechte lijn of vlakte brengen van twee of meer voorwerpen; het richten van een kanon, mikken; waterpassen. Oenting 2 , schietlood, waterpas, vizier van een vuurwapen. Mengoenting boeloe kambing , wol kaarden. l_sÜ) antap, vast ineengedrongen, com- pact, zwaar voor den geringen omvang of in vergelijking van de gewone zwaarte; specifiek zwaar. £xy. antoek , tegen iets aanstooten; slape- rig , dodderig zijn; dutten. ^ü) en lak, het zich laten vallen op iets, bijv. op een stoel; het tegen den grond stooten 24 &Ü) ga* van een vaartuig; het steken van een bloedvin; het met kracht neerzetten, bijv. van den voet: berentak kaki, stampvoeten. Pengentak y heiblok. Mengentak 2 kan , ook bijv. stampen met een in- .houdsmaat, om wat er in is zich vaster in elkaar te doen zetten. ^.ü) entak, dikwijls = sentak. (jpjl Intik, vertraging, verhindering, K. £Jj) oentoek, deel, part, aandeel; wat voor iets dient, bestemd is; om, bijv. oentoek ma- kan esoek y om morgen te eten; saoentoek rnakan, zooveel als noodig is om gegeten te worden; ma- sing 2 ada dengan oentoeknja; soedahlah dioen- toekkan Allah akan siksa jang dimikijan ini hendak koe apakan? +**Jjó) antakoesoema, zie anta. (Jjj) antoel, terugspringen, terugkaatsen, afstuiten, van een veerkrachtig ligchaam. {Jjj) oental, balletje van een weeke sub- stantie, pil; het pillendraaijen. Zie ook het Aanh. iJJki) oentil , het slingeren, beijeren, van kleine ligchamen zoo als breloques enz.; een knoop aan een zakdoek of aan een beursje. Oental- oentil } naar alle richtingen slingeren. /uxiü) a il te las, het Arab. atlas, satijn. Jb; antan, de stamper van een vijzel, rijstblok en dergelijke. Zie aloë II. li) antoen, in orde, in de puntjes, K. .ui* in tan, diamant; intan mentah, een ruwe diamant. ^$yü) antoewi, naam van een bloemdra- & enden boom, die veel van de kenangan heeft. <xi> ) antah , padi die zich nog onder de gepelde rijst bevindt. Ai») ëntah, ook ëntahkan, ik weet niet, ik weet het niet: entah... entah: mogelijk... of wel...; entah berapakah harganja, wat moet dat wel gekost hebben! — Entah 2 , tiende gedeelte van een haboes; afstammeling in den 6den graad. &JÓ) ëntih , gemeenzaam voor poetih. -H^jü) littaha, of ^c^' IntsM, Arab. einde (in brieven). Jü) inti, geraspte kokosnoot in suiker ge- kookt en dienende om gebak mee te vullen of als toespijs bjj gekookte poeloet. ^.juo\ enteiro, Port. geheel. jfo) andja, val (een soort van touw* op schepen); andja pajoeng , de schuif van een zon- ne- of regenscherm. p>\J) indja, alleen in sawan indja, stuipen bij kleine kinderen, waarbij het hoofd gloeit. LE^ssó) ëndjoet , het door een zachten ruk in beweging brengen, zoo als bijv. een visch de vischlijn; het eventjes oplichten, zoo als bijv. het lood bij het looden; het zich klein maken en weder uitstrekken, zco als men wel op een schommel doet; het de hielen oplichten en weer neerzetten, terwijl de teenen op den grond blijven. j2>6) andjoer, het buiten iets uitkomen, het uitsteken, zoo als een huis uit de rij waarin het staat, een berg boven de andere enz.; het zich voor anderen bevinden of bewegen, het voor- opgaan, voorhoede maken; men gandj oerkan ta- ngan, hand uitsteken; m. salam, den heilgroet, dien men ter overbrenging ontvangen heeft, aan- bieden; m. pekerdjaan, een werk voortzetten. Pe- ngandjoer, voorhoede, spits; bintang p. y de mor- genster. Telandjoer, ook flap uit, overal den mond instekend (K). j2?\}\ oen dj oer, uitgestrekt, niet gebogen, van een been: beloendjoer en berloendjoer , met uitgestrekte beenen, d. i. op oneerbiedige wijs, zitten (vrg. silo). j2>\'A and j ir, Perz. vijg. *^->) andjërah, in menigte verspreid liggen. £»->) andjang, I. gemeenzaam voor pan- djang. II. andjang 2 , zekere eetbare visch; ketam andjang 2 7 een soort van krab. è^ó) andjoeng, het in de hoogten ouden, bijv. van een signaal of van een vlieger , dien men gaat oplaten; het opbeuren, bemoedigen; het opheme- len; een soort van opkamer, op zij van een huis, over de geheele diepte, met een vloer, die een of twee voet hooger is dan die van het hoofdge- bouw. Andjoengan of andjoeng 2 = djempoe 2 , uitbouwsel op den achtersteven van sommige schepen tot zitplaats van den gezagvoerder. Q2svi) andjing, hond; andjing tanah, ze- ker vliegend insect, dat uit den grond komt, ftsoJ si) 25 doch geen tor; a. rimba of a. hoetan, wilde hond, jakhals; koetoe a., vloo; saoedara a., zie saoedara. Andjing 2 , zekere vruchtboom met rinsche vruch- ten, ook poeki a. en namnam, cynometra cau- li/iora. A^ó) oendjang, somtijds gebruikt voor roendjang, w. m. z. »c>\il oendjoeng, het iemand eer bewij- zen, inz. door een deelnemend bezoek; mengoen- djoengi, ook iemand den voet of de knie kussen als bewijs van eerbied. Vrg. koendjoeng. c-ö»il indjap, I. de trechtervormige in- gang in een fuik, bestaande uit elastieke staaf- jes, die den visch er wel in, maar niet uit laten. II. het druk hebben, vooral door het komen en gaan van vele bezoekers, K. (j^pó) andjak , het van zijn plaats wijken. ^2p\i) ëndjak, het nedertreden, nedertrap- pen; vertreden, vertrappen. ^sot oendjoek, het aangeven, aanrei- ken, overreiken; meng oendjoek mata, een oog- wenk geven; mengoendjoek tangan kamoeloet, de hand naar den mond brengen , HA. Mengoendjoek- kan dengan sabaikï hormat, zeer deftig recipi- eeren, HA. Zie ook toendjoek. (J^JÏ a il dj al, het terugspringen in den vorigen toestand, van elastieke voorwerpen. (J,^\il ëndjal, het met kracht in iets ste- ken, bijv. een dolk in het ligchaam, een kurk in een flesch. *só) oeiidjam, het loodrecht en met een vaart in den grond steken, het met lang?, pun- tige voorwerpen van boven naar beneden naar iets steken of stooten. Pengoendjam tenggala, de ploegschaar. Vrg. roendjang. l j^i) indjin, Eng. en gin e. js\J) oendjoen , het met geweld aan iets rukken, bijv. aan een touw, aan iemands arm. (Jjksüï indjll, Arab. evangelie. ~Asvi) indjlman, gew. kapal indjiman, Eng. in dia-man, een Oost-Indie-vaarder. V^rsviï intjlt, weg! voort! het wegjagen. e^5?\il oentjit, het afgebroken, niet ge- stadig, aan iets werken. Oentjat-oentjit, het in drukte heen- en weerloopen en nu dit dan dat doen. U^s^ol intjoet, kreupel, mank: terintjoet berdjalan, saperti orang meloempat lakoenja; met een vreemden tongval uitspreken: intjoet lapalna, boekan teloer, zijn uitspraak is vreemd, maar niet een gebrekkige. Intjang-intjoel, ook bijv. van een stoel, op pooten van verschillende lengte staan. jsu) intjar, drilboor, waarbij de bewegende kracht op en neer gaat; met een intjar bewerken. £rso) antjing, sterkriekend, zoo als urine, pëtei of djëring. £^ó) ëntjang, het met geweld op iets trappen; het vertrappen. ^o) intjang, zie intjoet. j«su) oentjang, reiszak, reistas, nécessaire. ££5>ÓJ antjak, kleine vierkante horde van bamboe of de nerven van kokosbladeren, vroeger voor borden, thans alleen voor offergaven ge- bruikt, waarmee zij hier of daar opgehangen worden ; roosterwerk op staken , om borden , scho- tels enz. op te droogen. Pinggan antjak, schotel met gaten voor visch. Memboewang antjak, met een antjak een offer brengen; voor iets zulk een offer brengen: djikalau pĕnjakitnja tijada diboe- wang antjak, ija tijada akan semboeh. g£&i) antjoek, paren, coïre, minder ge- meen dan ampoet, gemeender dan ajoek. £^\i) ëntjik, titel voor Maleijers uit den fatsoenlijken stand, zoowel mannen als vrouwen (zie ook abang), waarschijnlijk het Chineesche tjik, oom, jongere broeder van den vader. E. djantan en e. betina, tegenover de bedienden, de heer en de vrouw des huizes; e. oenggal, het eenige kind des huizes; ĕ. engkoe, titel der af- stammelingen van den Radja-moeda, e. wan, titel van de afstammelingen van den Bandahara en den Tĕmĕnggoeng. i_Sys\3) oentjoewi, Chin. een Chineesche tabakspijp. ^2vói antjei, totaal bedorven, ontredderd. d^'i) anaehoda, zie ^A^U. ó>i) anda (Skr. anda), alleen in anda moen- sang, de twee klierzakken van de civetkat, en anda setoeri, een soort van versnapering (en an- da wali, zekere plant, cissus papillosa, K?) 26 «tf %ti) ÓJi oen da, gemeenzaam voor boenda. CJ)si) andaka (Skr. dhaka), wilde stier. jóó) oendoer, het achteruitgaan, aftrekken, afdeinzen, wijken, retireeren; van een voornemen afgaan; het van zich verwijderen, terugdrijven; van iets te doen afkomen, het pas gedaan heb- ben, bijv. oendoer makan. )jSi) indëra, Skr. de god Indra; gewoon- lijk: een soort van luchtgeesten; ook titel van vorstelijke personen: Indra bongsoe, titel van oen mantri, die in rang op den Tĕmĕnggoeng volgt en de minste ambtenaar is van vorstelijk geslacht. Het komt ook voor in de plaatsnamen Indrapoera, Indragiri , Indramajoe , en de plantennamen indraroepa, een plant die een soort van katoen voortbrengt, waarvan overigens geen gebruik ge- maakt wordt, en indralaksana, een doornheester met gele bloemen, die een soort van boonen voort- brengt, wier versche schil een gom bevat, die men als lijm gebruikt. Kainderadn, de hemel van Indra, d. i. de hemel der helden; ook voor kendaralin, zie kandara. /*Mt>i> andas, het iets op een onderlaag leggen om er kracht op uit te oefenen, bijv. het hoofd op een blok om het af te slaan. /Mj«>il ë il das, het hoofd van een ander op iets hards stooten. /Awtio^ In das, het naderen met vijandige oogmerken, het op het lijf rukken. £&i) andang, toorts, . brandfakkel, gew. van drooge kokosbladeren. Andang 2 , ra van een scheepsmast. ëdi) andoeng, een soort van niboeng, die men op de graven plant. Hij heeft zeei* korte ge- ledingen en zeer taai hout, dat veelal gebruikt wordt tot schaften van pieken. Soorten zijn: a. hidjau, a. merah, a. batoe, calodracon sp.? è&i) ëndoeng, in de taal der kleine kin- deren: het zich beklagen bij iemand over iemand of iets. 9&i) indang, het horizontaal heen- en weerschudden, zoo als graan op een wan (njiroe). 9ó3) indlng, het stil op iets wachten; het loeren op iets dat men denkt te ontvangen; stil luisteren naar iets dat men niet mag hooren. ëtXÜÏ Indoeng = indoek, moeder. Yrg. emak en embok. £<Xm oendang, wet, bevel van hoogerhand; ook (Jav.) het roepen, ontbieden. Oendang 2 , wet- ten, verzameling van wetten, wetboek; hek- werk, bijvoorbeeld van een balustrade; oendang 2 tingkap, naam voor een Maleisch venster (dat horizontaal, lang en laag is), inz. zulk een dat van weerskanten van een met snijwerk versierde plank voorzien is. L_3(3oi ëndap, het zich bukken om zich aan het gezicht te onttrekken; het kleiner wor- den van een vlam; het tot bedaren bedaren ko- men van driften; het bezinken. Yan hier ook mëndap. (JSi) andak, I. het inkorten, bijv. va,n zijne uitgaven; een zeil (op inlandsche schepen door het iets neer te laten en van onderen op te rol- len); het reven. II. gemeenzaam voor pandak. III. andak 2 , somtijds, K. tjiii) au doek, het door een band onder- steunen, in een band dragen, bijv. een gebro- ken arm. ^jSi) ëndok, v er trouwelij ke benaming van vriendinnen onderling of van den man tegen zijne vrouw of tegen kleine kinderen; mmgendok of mengendokkan , kinderen met dat woord in slaap sussen. tj&i) Indik, het neerhurken en onmiddel- lijk weer opstaan; door een wippende beweging neerdrukken. (j&i) indoek (ook indoeng), alleen in zamenstellingen , waarin het ook vervangen wordt door iboe, en in ééne afleiding: indoek (indoeng) moetijara , paarlmoer; ind,, madoe, honigraat; ind. kastoeri, muskuszak, ind. soetra, cocon van een zijdeworm; ind. karbau, wijfjesbuffel; ind. se-. mang, zie semang. Perindoé'an, al wat van ééne moeder is, huisgezin, familie; een broeisel. ^JJo) oendak, het niet van de plaats ko- men, niet vorderen, dobberen. Pengoendak, bijv. een vaartuig dat met den minsten tegenwind niet vooruit wil. ^JJoj oendoek, I. oendoek 2 , het zee- j^V C/" \ü) 27 paardje (door de Maleijers als aniulet gebruikt). II. oendoek andal, in groote drukte en bewe- ging door veel verschillend en snel op elkander volgend werk. jJcVi) andal, I. zie op oendoek II. II. andalan, vertrouwd persoon; pand; borg- stelling. jJ«\S) ëiidal, het induwen, instoppen, bijv. gras in een mand, goed in een koffer. AóJ) endel , zekere danspas , waarbij de voet een boogvorni^e beweging van binnen naar buiten maakt; memboewang endel, zich van dien pas bedienen, zoo als de Maleische vrouwen, wanneer zij iemand in een boog voorbijgaan, wien zij eerbied verschuldigd zijn of voor wien zij zich schamen (vrg. idar)., lUiiój) andalas : tanah Andalas, naam van het eiland Sumatra. /vd<^J) ëndëlas, een soort van onvergifti- ge slangen. ><yi) andam , Perz. juiste zamenpassing, evenredigheid; het in juiste verhouding brengen, opmaken, optooijen ; mhigandam misei, de kne- vels opzetten; m. soerei, het haar opmaken, de bruid kappen, door namelijk de korte haartjes op haar voorhoofd van onderen gedeeltelijk af te scheeren en van boven af te knippen; zich het voorhoofd laten scheren. Pengandam, ramboet, kapper. ^wSJj andan, albino, eig. wit mensch = orang saboen. Zie saboen en balar. ^i\i) oendan , I. het zich lang met iets bezighouden, bijv. met baden, eten; zich lang ophouden: ber oendan dengan nasi, lang over zijn rijst bezig zijn, talmen; bĕr oendan dengan orang olim, zich lang bij een geleerde ophouden, on- derwijs bij hem genieten. II. een soort van pelikaan, pelicanus ono- crotalns. Jh*\it aiidawali, zie anda. ScSo) andoeh, het zwevend houden of dra- gen, bijv. een over den schouder geslagen doek, een zieken arm. Tali andoeh, het touw, waar- mee de stokken worden vastgemaakt, die de dek- matten op een inlandsen schip tegen het opwaai- jen moeten bewaren. Andoehan, draagband voor een zieken arm; a. sekotji, de stroppen waarin een sloep hangt. i^j) endah, fraai om te zien, aangenaam om te hooren, interessant; vreemd, curieus, bijv. kabar jang endah', akoe ta-endah, ik geef er niet om; apatah endahnja kapadakoe. Mengendahkan, zich voor iets interesseeren; ergens om geven. rj>t\:) ondih 2 , groene balletjes van kleefrijst- meel, bestrooid met ividjen-zmd en opgevuld met geraspte kokosnoot en palmsuiker, die in kokosolie gebraden worden. ^tXiï andei, mogelijk geval, mogelijkheid; andeinja, andei 2 nja, bij geval, soms. Berandei, over gebeurlijkheden spreken, het voor of tegen van iets overwegen; berandei 2 , over koetjes en kalfjes spreken. Andei 2 , ook zekere plant, gre- wia oblongifolia. ^Ai) oeiidi, lot, kans; boeivah oendi, dob- belsteen; memboewang oendi, het lot gooijen. C£jJoÏ andika, Jav. beleefd voornaam- woord van den tweeden persoon. rj»j) anas, Arab. voegzamer; de zamenleving. ^LjI Insan , Arab. mensch. C^>^' ensoet, zie engsoet. j^S\ ansoer, zie angsoer. ^uj) in sang (ook ingsang), de kieuwen van een visch; de weefklieren van spinnekoppen , rupsen enz. Oerat insang , balein; roempoet in- sang pari, naam eener eetbare plant. (Jwjj) ensil , zie engsil. l£JÏ: <xl!ï s [& ^) in sja Allah, zoo God wii! ook wel eens, met den verleden tijd: door Gods toedoen. *{&j) insja, Arab. het scheppen. .Lait ancar, Arab. meerv. van nagir: de helpers, d. i. de eerste hulptroepen, die Moham- med van Medina uit ondersteunden. < iLaJ) incaf, Arab. billijkheid; nadenken, stof tot nadenken; mengambil incaf, ergens over nadenken. ^Lai! in'am, Arab. gunst, weldaad. o) anang (hetzelfde als anak): kindjelief! Ssü) inangda, zie inang. /y* Ui) anfas, Arab. meerv. van nafas, naf- 2* <J*JU ») r» 30«. Ook een verkeerde spelling van het volgen- de woord. ljhJÓ) anfas* Arab. zeer kostbaar: toehpah Uanfas, bij den aanhef van brieven: kostbaar geschenk. Ijj) anak, kind; jong van dieren en plan- ten (anah ajam, kuiken; anak pohon, jonge boompjes) ; onderdeel van een geheel ; een klein van dezelfde soort (bijv. anak boekit, anak roe- maft)] benaming van een jonger familielid, vooral in vorstelijke familieën; geboortig, afkomstig , ook van zaken, bijv. tempajan anak Stam] anak istrinja, zijn vrouw en kinderen. Anak ajar, watertje, riviertje, zijtakje, kreekje; a. batoe, steengruis; a. boelan, de negen laatste dagen der afnemende maan; a. boewah, opgezetenen, onder- hoorigen van een datoek of hoofd; ook wel eens geslacht (zie lapis)] a. dajoeng, roeijer; a. djari of a. tangan, vinger; a. djĕbah, de kleine doos- jes en schaaltjes in een sirihdoos; a. djentera, spaak van een wiel; a. doewit, rente; a. genta, klepel; a. goela, siroop; a. kaki, teen van de voet; a. koentji, sleutel; a. lidah, huig: a. I. timbangan, tongetje aan een balans; a. limpah, milt; a. mas, kind van een huisslavin; a. mata oogappel; a. niedja, laadje in een tafel; a. nageri y inboorling, inlander; a. orang, iemands kind, inz. dochter: zoo worden ook de jonge kinderen van den regeerenden vorst genoemd, wanneer men van hen spreekt; ze met dien naam aan- spreken mogen echter alleen de Radja-moeda, Bĕndahara en Tĕmĕnggoeng; a. panah, pijl; a. pasang, tij- dat onmiddelijk op doodtij volgt, nieuw getij; a. prahoe, schepeling, opvarende; a. penak, een met zorg opgevoed kind; a. perigi, kleine verdieping in den bodem van een put , waarin zich bij langdurige droogte het water verzamelt; a. ramboet, de kleine haartjes die langs het voor- hoofd groeijen en niet in den haarwrong kunnen opgenomen worden: zij gelden als een schoon- heid; a. roda = a. djentera] a. roepijah, stuk van een halven gulden; a. sengkalan, krom en van onderen bolvormig stukje hout om op een sengkalan, d. i. een klein plankje, zout, Spaan- sehe peper en allerlei andere kruiden fijn te wrij- ven; a. soekoe', stuk van een kwart gulden; a; soengei, zijtak eener rivier; a. tangan = a. dja- ri] ook een leerling die zijn meester reeds be- hulpzaam is, een handlanger; a. tangga of mata a. t., sport van een ladder; a. telingga, trommel- vlies; a. tjina = peranakan tjina, een kind van een Chineeschen vader en inlandsche moeder; a. tjoetjoe, kinderen en kleinkinderen; nakomeling- schap ; afstammeling. — Anakan , wat op een kind gelijkt, pop, beeldje, ook anak 2 ] interest. Peranakan, inlandsen kind, kind van inlandsche moeder en vreemden vader; ook uterus en baring, geboorte; diperanakkan, geboren worden, geboren zijn. — Beranak, in den zin van kinderen krij- gen, zegt Abdoelah dat van de vrouw, beranak- kan van den man moet gezegd worden, t. w. daar waar hij in zijn Autobiographie een ver- taling van Matth. I. 1 vgg. aldus corrigeert: Ibrahim beranakkanlah Ishak of diperanakkan olih Ibrahim akan Ishak: want, zegt hij: segala isi alam bolih menqerti, adapoen jang beranak itoe meiainkan perampoewan. Hij zelf evenwel houdt er zich niet aan en zegt elders zoowel beranak, van mannen, als beranakkan van vrou- wen. — Doewa beranak, zogt men van een der ouders met een kind, tiga beranak, van beide ouders met een of van een der ouders met twee kin- deren. Anah beranak, de ouders, of een der ouders , met hun kinderen; van vader op zoon. Ananda oinanda, vorstelijk kind (zie het volgende woord). i\Xsü) ana nila 9 zie anak. t)Uib) inkijad, Arab. onderwerping, ge- hoorzaamheid. .uoi inkar, Arab. verloochening. sXil ankëroeh, saperti goepoeh gapih. Abd. Schetswoordenboek , K. gjXi) anoegëraha (ook noegëraha), Skr. anoegraha), gunst, gunstbewijs, eerbewijs, ge- schenk. M eng anoegr akan, iets schenken van vor- stelijke of aanzienlijke personen sprekende. Vrg. karoenija. (Jjy ënal (ook «al), prop op een lading. Ons knal. tj) anom , Jav. jong. *Jl ënam, zes. y> tp 29 y) anoe, een zekere, N. N.; een zeker iets; het ik weet niet hoe doen of behandelen; wat ik zeggen wilde; ook als adj. van een onbepaalde hoedanigheid. y J ënau (ook nau) = kaboeng en peloe- loek, de aren-palm. J\ ani, het scheren, bij hel weven; ani? 9 kettingscheerder. r ,J\ anei 2 , witte mier. ^Lu) anijaja, (Skr. anjajd), onrecht, ge- weld, mishandeling, onderdrukking; onrechtvaar- dig; het onrecht aandoen, nadeel aandoen. £xy) ëniboeng = niboeng. C>x!) aneka, Skr. veelsoortig, allerhande; allerlei, veelsoortige fraaijigheden ; segala aneka 2 , bagei 2 aneka 2 dari pada segala pohon kajoe,WB.., aneka 2 bagei roepanja, indah 2 kalihatan, SM. Het wordt dikwijls met serba verbonden ; serba aneka. (jXi) ënjak, het vaster ineenpersen, het aanstampen van den grond. <ui) ënjah, weg! voort! Ook njahen njeh: maka ija njehlah of mĕnjehlah, hij maakte zich uit de voeten. Jy oewa, gemeenzaam voor toewa, oud, in benamingen van familiebetrekkingen. C-jy oeba, het vat waarin men de sago- houdende pap laat bezinken. OOj ) obat 9 middel om iets te weeg te brengen: timah sari ditjampoer dengan obat 2 soe- paja rapoeh ; geneesmiddel ; toovermiddel (in dezen zin gaarne hobat); tegengif; met of zonder bedil, buskruid, bijv. memboewang obat tiga poetjoek, drie schoten met los kruid doen; o. goena, lief- dedrank. Orang hobatan, toovenaar. yy oebar, I. het los- of openrollen van opgerolde dingen, bijv. een zeil. II. run; mengoebar , met run bereiden, bruin kleuren, van touwwerk, zeilen enz., K. ryj) oeboer 2 , een soort van zeekwal: pa- joeng oeboer 2 , vorstelijk staatsie-zonnescherm, dat door een afhangenden linnen rand den vorm van zulk een kwal heeft. j&j) oebang, het inkepen van een onbe- houwen stuk hout om het later af te kappen; het aan weerszijden inkepen van een boom, die geveld moet worden. ijjj) obel , vleesch dat zoolang gestoofd is tot het vocht , waarin het lag , geheel verdwenen is. jy oban, grijs, van het haar; kluizenaar: adjar 2 dan oban 2 jang pertapadn , HT. r \*J*^ oeboen 2 , de opening van de nog niet gesloten hersenpan; de kiuin van het hoofd: ditjaboeknja dengan koesa kapala Ton Isoep këna oeboen 2 nja pĕsok laloe mati, SM. jy oebin , vloertegel. Ook schroevendraai- jer (K.). Ook roebin en dj oebin. <Jüjl obah, het anders worden, veranderen; het anders maken, veranderen; mĕngobah moe-' loet, djandji, zijn woord, zijn belofte breken. ^jy oebt 9 algemeene naam voor meelach- tige knollen, inz. van het plantengeslacht dios- corea. Soorten zijn: o. ara, o. badak, o. benggala (de maniok), o. djas, o. djawa, o, gadoeng r o. keladi, o. këlibang, o. keling, o. kelona, o. kem- bili, o. kentang , o. kajoe, o. merah, o. nasi (= o. këlibang), o. oepas, o. padi, o. poetih, o. të- ropong (= o. kĕmbili torak). — Ikan oebi , ze- kere eetbare zoutwatervisch. Lilit oebi, een over- handsche naad. L^jy awlt, in vergelijking met iets anders lang durend, duurzaam, zoo als katjang-olie in vergelijking met kokosolie. rjj) oetar 2 , een klein rond schild van hout, koper of buffelhuid. Oetar beteekent waarschijn- lijk rond en is dan grondwoord van poetar. /wjy oetas, I. snoer, lijn, koord; tolt sa- oeh saoetaSy een kabsltros. II. bedreven in een handwerk; orang oetas, een handsworksman , inz. houthakker, timmerman. /wJ}} oetoes , het als gezant zenden; het zenden van gezantschap of een gezant. £Ïj) o tak, de hersenen; o. toelang , merg; otak 2 , zekere spijs uit fijn gemaakte en sterk ge- kruide visch in bladeren gewikkeld (K.). (jïij) oetlk, zekere eetbare zoutwatervisch, arius sp. &ij) oetih. gemeenzaam voor poetih. -.j) oedja, het tegenelkander aanhitsen van twee vechthanen, door ze, terwijl men ze sa J^J b> vasthoudt, elkander te laten zien en pikken. Zie ook het Aanhangsel op oetja. {*y>*~y oedjana = j oedjana. CU^y oedjat, het tusschen twee perso- nen klappen en daardoor kwaad stoken , is het Arab. hoedjat, <\&y oedjoed, het Arab. woedjoed. j*-}) o e dj ar (ook dj ar), het spreken, zeg- gen , inz. deftig spreken (? vrg. daar tegen djarnja, men zegt, de menschen zeggen). U^y oedjoel, zekere kruipende plant, die als bindsel gebruikt wordt. -3^5 J oedji, het toetsen; batoe oedji, toets- steen. <— Q> >y oetjap, het spreken, inz. het op- zeggen van gebeden en dergelijke. Pengoetjap , spraakvermogen. (j^-y oetjoelt, minder fatsoenlijk dan onjakj w. m. z. t^y oeda, gemeenz. voor moeda: pa' oeda, tna' oeda, vaders of moeders jongere broeder of zuster; tvngkoe oeda, titel voor de afstammelin- gen van den Sultan van Lingga; nakoda oeda, titel voor gezaghebbers van schepen. CL>Jy oedoet, het tabak of opium rooken; pengoedoet, inz. opiumpijp; vrg. madat. i*mJüy oedap; oedap 2 an, allerlei ontuig dat de dieren vreten, K. u-jjy oedlp ; ikan oedip, de ^aröw# 2 visch , als hij nog jong is. ^jjy oedik, de bovenloop eener rivier; de bovenlanden. Moedik, een rivier opvaren, zich naar de bovenlanden begeven; dimoedik, ook wel voor dioedik, in het bovenland. Zie ook het Aan- hangsel op moedik. St>y odoh, leelijk van uiterlijk; van woor- den: vuil, obsceen. .y aoer, een soort van bamboes. .y awar, epidemie, pest, cholera. f*)) oera2 (of oro 2 ), het met anderen over- wegen. i\jt öewar 2 , het openlijk bekend maken, afkondigen. CU.y oer at 9 I. vezel, draad, kajoe itoe aloes oeratnja; zenuw, spier, pees, ader (o. bër- dënjoet, of o. nadi, slagader, o. pĕmboenoeh, hals- ader); bladnerf; o. gatal, zeker plantaardig geneesmiddel (K.). Bënang tiga oer at, drie dra- den garen. II. het Arab. 'anrat, alles waarover men zich schaamt, inz. het gedeelte van het ligchaam van den navel tot de knieën. d-J.y oeroet ? het met de handen drukkend over iets, inz. eenig ligchaamsdeel , strijken; het met de handen streelen (een manipulatie tegen vermoeijenis en in sommige ziekten). /oj.o oeroes, rechte streek, kras, schrap of insnijding; het met enkele lijnen een schets op iets maken, bijv. op een stuk hout om aan te toonen hoe het bewerkt moet worden. P.Joerang, alleen in oerang-aring , den naam eener eetbare plant. P,.t o er ing, kleine knevel onder den neus. p\J oeroen g, I. het in menigte bedekken, zoo als vliegen de stroop of het vleesch. II. het Jav. tvoeroeng, alleen in ëmas oeroeng, zwafelijzer. Zie ook het Aanhangsel. III. zakje van kokosbladeren om rijst in te koken ? 9.*) orang, mensch, lieden; persoon ; indi- vidu (ook van dieren); een onderhoorige, bijv. orang Bandahara; men, iemand; een ander, an- deren, bijv. djangan mengambil harta orang; Istri orang, een andermansvrouw ; baik nageri koe dart pada nageri orang, dan een vreemd land; kampong orang, vreemde kampongs, kam- pongs van andere menschen; bewoonde plaatsen; orang karam dilaut, akoe karam didarat. Goe- moek orangnjaj dik van persoon; gif at orangnja, het voorkomen van zijn persoon; orang banj<xk, de menigte, het publiek, de groote hoop; gevolg; anak orang, zie op anak-, orang baharoe en or%ng lama (t. w. o. b. of o. I. datang), een nieu- weling, een oudgast; orang itam, orang poetih, een Oosterling, een Europeaan; orang oetan, een wilde, een geheel onbeschaafd mensch; orang besar, een aanzienlijke; orang kaja, titel voor hoogere staatsbeambten ; orang toewa, oudste, insgelijks als titel; saja orang enz., wij (verta- ling van het Holl. lieden). Het woord orang *» &Ai*J 81 wordt ook in zamengestelde telwoorden gebruikt: saorang radja , een koning ; saorang patoeng , van een beeld dat een mensch voorstelt; maka diang- koetnja semoet itoe saorang sabidji. Saorang be- teekent ook alleen (waarvoor men ook zegt, sa- orang-orang, saorangnja, dengan saorangnja', saorang diri, saorang dirinja, dĕngan saorang dirinja, saorang-orang diri, waarbij nja, zoo het den eersten of tweeden persoon geldt, door een ander voornaamwoord vervangen wordt, bijv. sa- orangkoe, saorang dirimoe)', eenig, de eenige: anaknja saorang, zijn eenig kind. S aorang -sao- rang , een voor een (ook saorang Upas saorang, saorang-orang sakali, SM). Sasaorang , ieder een; de een of ander. — Orangan en orang 2 an, beeld, standbeeld; pop; pupil van het oog. <-J>.y oerap, het strijken op het ligchaam van iets welriekends; het daarmee bestrijken. Oerapan, welriekend smeersel; netst, djagoeng enz., dioerap, rijst of djagoeng met geraspte ko- kosnoot er door; boenga tjampaka beroerap 2 an hingga leher , SM. i — i <*) ocroep, het in ruil nemen, wisse- len van geld tegen geld: kedei oeroep, wisselbank, wang oeroepan, ingewisseld geld; batoe pengoe- roep, toetssteen (zoo als die gebruikt werd toen men met afgewogen en op den toetssteen gekeurd goud betaalde). <— Jij' oerip, Jav. = hidoep. tjjy orak, het losbinden, losmaken , open- doen, zoo als bijv. van lijnwaden om ze te luch-. ten. Orak-arik, het los en in wanorde over een vlakte uitspreiden. ijjij) oro 2 , I. zie ora 2. II. een soort van ratel van stukjes kokes- schaal en koperen muntjes (pitjis), om visch te lokken. \Sd oerei, los, losgebonden, losgemaakt, ontward, uitelkaar, van een knoop, zeil, baar, touw (opengedraaid); mets oerei, stofgoud. Me- ngoerei, ook: opengaan van den bloesem der palm- boomen en dergelijke; mengoereikan , ook: iets in bijzonderheden vertellen, en oereian, een duide- lijk, omstandig verhaal. {.SjJ oerl, I. het schielijk in de rondte draaijen, zoo als een tol; bertarik oeri, zien wiens tol het langst draait. II. bloedstremsel dat na de nageboorte (tem- %oenï) volgt. /y*y aoes, I. het zuiveren van metalen. II. dorst; brand in het koorn, afgesleten of vergaan; door wrijving, roest enz.; verweerd. /**y awas 9 scherpziend; oplettend, voor- zichtig. C^v»^«' ©esat, zekere eetbare zeevisch. y*y ocsir, het iemand of iets achternazet- ten, vervolgen , om het te verjagen of te trachten het te bereiken; het koers zetten, bijv. mengoesir nageri of kanageri; lari of deitang mengoesir, op iemand afgaan of komen. jwj) oesoer, = soesoer. LawJ ausat, Arab. het middelst. £aw.) oesaiig, droog, zonder vet, als een gebrek, van graan, tabak en derg.; van de vet- ten beroofd door het liggen; van het haar: zon- der olie. öwj.) oesoeng, het met zijn beiden op de schouders of in een draagstelling dragen. Oesoe- ngan, draagkoets, berrie, lijkbaar, of ook wat daarin gedragen wordt. u-SawJ oesap, het iemand of iets behan- delen om het leven of hun moed weer op te wekken, zoo als kampvechters , vechthanen enz. 'JLS*h*) oesik, het plagen, tergen, sarren; het met de handen ergens aan zitten; zich be- moeijen, inlaten met iets; bij het weven: het twee draden van verschillende kleur losjes twij- nen. <X*w.\ oesah, I. nut; noodig zijn; taoesah, het is met noodig, behoeft niet: apatah oesahnja, waartoe is het noodig? oesahkan, in plaats van: oesahkan ija membri iktijar jang baik, maka memboewat takoet poela, in plaats van mij een goeden raad te geven, maakten zij mij bang, eig. zij hadden mij een goeden raad moeten geven enz.; oesahkan baik, makin djahat, in plaats van beter werd het hoe langer hoe slechter; vrg. ook djangankan en zie oesah II. II. voor oesaha, waaruit ook I wel verbas- terd kan zijn. «J-J Jt -*wj) oesei, Chin. tahi tjandoe, het olie- achtig aanzetzsel in de opiumpijp, K. ëj) awang, jongetje! ook als blijvende naam. Perawangan, de jonker stoet aan een Ma- leisen hof, SM. £j) oewang (ook wang), geld; munt; geldstuk van tien duiten; goudgewicht van 1/3 emas. Oewang ajapan , soldij , onderstand; oewang belandja, geld voor dagelij ksche uitgaven, trac- tement; oewang boeta, nonactiviteits-tractement ; oewang djasa, pensioen; oewang petjah, klein geld; oewang sirih, geld voor sirih, drinkgeld; oewang soewap, fooi om iemand om te koopen. jCy oengar, zekere eetbare zoutwatervisch. 