Maleisch-hollandsch woordenboek
<— ary oengap, het naar zijn adem gapen, diep ademhalen om tot adem te komen, het zich verhalen ; sama oengap , van de nooten bij het sametjah-spel , wanneer de openingen, waaruit de kiem komt, in dezelfde richting gekeerd zijn. Vrg. oewap. yy oengoe , paars, bruinrood. <Xcy oengali; oengah-angih , het op ver- schillende wijze waggelen , bijv. de tanden , een oude palisadeering enz. Ook onjak-anjik. v-j>y oewap, damp, wasem, stoom; uit- waseming; het aan heeten damp blootstellen; het in stoom koken; het geeuwen, gapen; tot adem komen, adem scheppen. Vrg. oengap. ji)) oepoer, gevuld gevogelte op een bij zondere wijs toebereid. ^Jy oepas, I. Jav. = ipoeh. IL Holl. oppasser, inz. bediende of bode van een gouvernements-ambtenaar. Ü*y ©©pak, I. het aanstoken van het vuur? verontrusting, beroering, verhitting, (K.). IL eene soort van dunne krakende koek, platte oublie. UI. oepak-apik , het op verschillende wijs de onwaarheid spreken , veinzen ; zijn woord breken. j*iy oepam , het polijsten , bruineeren. yy oepatt, Chin. geldtasje dat op den buik gedragen wordt. yiy oepoe, Boegiöeesche titel van de zonen van den regeerenden vorst. tüy oepah, loon voor diensten, wer kloon, geld waarvoor men iemand afhuurt om iets te doen ; mengambil oepah , voor loon werken. Oepahan , huurling , loonbediende. <xiy oepth , de taaije bladscheede van de pinang- en niboeng -jyeilmeri , dieuende om iets in te wikkelen of om er emmertjes van te maken. (jy awak , ligchaam ; persoon ; ook als persoonl. voornaamw. met en zonder koe , moe en nja , voor den len , 2en en 3en persoon , inz. voor den 2en pers. jegens gelijken of minderen : awak tijada tahoe , ik of gij of hij wist het niet ; bini awak , uwe vrouw. Awak prahoe , het scheepsvolk ; de romp van een schip. Berawak , van schepen , bemand zijn. Yrg. diri. (jjy oewak, I. ook wak, voor toewa, vader, gemeenzaam, inz. door kinderen gebruikt; waknja 1 zijn ('s kinds) vader. II. loeijen, bulken, janken; huilen van kleine kinderen. Oewak 2 , een soort van aap ; hylo- botes leuciscus. (jj|y oewek , het maken van een geluid als dat van iemand die braakt ; van kleine kinderen : het janken door den neus. Üy oewok (of wo ) troetelwoordje voor kinderen: mooi ventje! mooi meisje! Syi oekoer , het met een lengtemaat meten ; ilmoe oekoer , landmeetkunde , meetkunde. Oekoeran , maat. Saoekoer , zoo als gemeten is , zoo lang als. Sj) oekir , het insnijden, uitbeitelen, gra- veeren van figuren of ook iets met figuren , bijv. meng oekir nama kapada batoe , meng oekir batoe dengan roepa boenqa 2. /Mjiy oekas , zekere eetbare zeeschelp, waarvan ook knoopen gemaakt worden. l~aSj) oekoep, wierook, reukwerk om te branden ; het bewierooken : ajar beroekoep , be- wierookt water, tot minnedrank gebruikt. éSy oekam , een kleine boom met doorns en bladeren , die voor medicijn gebruikt worden : zie verder roekam. -£y oekl , een soort van Boegineesch J 3 ) ^ 8B spel , waarbij men met een stuk geld of een met tin opgevulde Jcemiri-noot (goendoe) andere stukken geld ot' kémiri-noten , die in een cirkel in de rondte gezet zijn , moet raken. C^M oegoet , het bang maken met woorden of wapens , inz. om te maken dat men iets doet of laat. r 'O ^ ^ ogak 2 , grappenmaker, hansworst. $£}) ogok , in den hoogsten graad gierig. Zie het aanhangsel op ogok en sogok. +**) ogam , het door aanwenden van too- vermiddelen in geestvervoering brengen. Pengogam majang , een soort van dans , waardoor twee vrouwen , met haar beiden een majang bij den steel in de handen houdende , zich in een toe- stand van opgewondenheid brengen , die haar dan als orakels doet beschouwen. &Sj) Ogah , het heen en weer schudden, bijv. een paal , om hem los te maken. AJ) awal 9 Arab. eerste; begin. C^M oelat , worm , rups ; oelat boeloe , haarrups ; oelat sentadoe , zekere groote groene rupssoort. Oelat 2 , de insecten (als orde van het dierenrijk). Zie ook het Aanhangsel. d^J.l oelit, het liefkoozen en het daarmee tot bedaren brengen of in slaap sussen. 1*) oelar , slang. Soorten zijn: o. biloedak , soort van adder , o. saivah , de python , van welke er drie soorten zijn , o. s. tjandi , lakar en rendam ; o. kisi en o. seni , twee kleine , giftige soorten ; o. iedoeng , een giftige slang , waarvan drie soorten , o. t. lijar , matahari en salah ; o. belang , o. kapak , o. lidi , alle giftig ; o. tandh , niet giftig ; voorts nog o. bakau , boelalei-gadjah , danau , ketam-teboe , lirang , oembaka , poenti , tahi-karbau , o. tikoes (alle volgens K.) , o. ajar , soort van kleine water- slang. Oelar 2 , de lange wimpel op vorstelijke vaartuigen. JL) oelir , schroefdraad , kurketrekker. S») oeloer, het vieren, afvieren van touw; het aanreiken , aangeven ; het tot oeloer maken , d. i. iemand gratie van de doodstraf verleenen, doch hem daarvoor met zijne nakomelingschap tot onvervreemdbare lijfeigenen van den vorst maken. Mĕngoeloerkan tangan, de hand uitstrekken, ook van dieren, bijv. van een sprinkhaan, de ach- terpooten uitstrekken. Yan hier moeloer. Oeloer 2 en oeloer •an , beginnende liesbreuk. /wJy oei as 9 bekleedsel , omhulsel, sloop, bedekking , ongeplooid valletje om den rand van iets, inz. om een vorstelijken draagstoel; de vakjes waarin sommige vruchten verdeeld zijn, zooals de limoenen; pit met het vleesch , van vruchten , die veel pitten hebben ; zooals nangka , tjampedak , doerijan enz.; het omhullen, bedekken. j*!»ï oelang, het herhaaldelijk ergens heen- gaan of hetzelfde doen ; het van voren af aan beginnen met iets ; tali oelang , touw dat door ten minsten twee katrollen loopt. Beroelang 2 an , telkens weer. Oelang-aling 7 bij herhaling heen en weer gaan ; gantang oelang-aling , een soort van metalen gantang om het als belasting opge- brachte goud te wegen. Oelang 2 , reep van paudanus-blad met bloemen er in gestoken voor het kapsel. fy) oliiig 9 heen en weer schommelen, zocals een vaartuig door de golven 7 of het water in een kom waaraan men gestooten heeft. K. 4i^) oleng 9 rank, van vaartuigen. Oleng 2 khnoedi , horizontaal draaispil of stuurrad op Indische vaartuigen. ri—ilj) oelap 2 , brei van keladi en klap- permelk. u_a!^) oeloep 9 ankerkluis , het gat waarin de ankerketting naar buitenboord loopt. K. ^^) olak 9 I. de tweede haspel, waarop het garen van den eersten (roewing) gehaspeld wordt ; logrol ; het op dien haspel haspelen. II. draaijing , warling van vloeistoffen ; zij- waartsche afwijking van de eens aangenomen richting ; schaduwzijde ; afgekeerde zijde van wind of regen ; olak pintoe , kamerschut voor een deur , ook pengolak. O. ajar , draaikolk , o. angin , wervelwind. Zie ook het Aanhangsel op oeleg. (j.\j) olok 9 I. soort van kettingsteek met een groven naad en ongetwijnde zijde , zoodat de steken kleine vierkantjes vormen. 84 ^ >)**>) II. olok 2 , het jokken, schertsende de on- waarheid zeggen; het iemand voor den gek houden , foppen. JLÏ oelan : oelan tempala , een soort van gouden hoofdsiersel , als een muntstuk, door een bruid aan weerszijde in baar kapsel ge- dragen, K. JLt oei oen , dienaar, onderdaan; ik, wij, hij, zij. *)jï oeloe 9 Arab. meerv. van dzoe. <xl»ï olah , I. manier van doen ; kuren ; kunsten , manoeuvres ; het met allerlei manoeu- vres verrichten van een werk, het zich op allerlei wijzen aanstellen om den schijn van iets te ontgaan. Ook van zaken: begitoelah olahnja, zoo is het er mee gesteld. Saolah, alsof. Vrg. lakoe. II. voor, ter bereiding van: adajang tnengarn- bil daoen kajoe olah oelatnan, SM. <xlj) olih , het verkrijgen, erlangen; door (van een bewerkende oorzaak) : olihnja , daar- door. Berolih, ook= bolih; voorts: in handen komen, bijv. kerisnja berolih akan patik , gadjahnja ber- olih akan Laksamana , boesoer itoe poesaka dari pada nenek datoe koe berolih akan hamba. Zie ook het Aanh. op oleh. Bolih , een zamentrek- king van beolih , d. i. berolih , kunnen , kunnen gedaan krijgen (vrg. dapat) ; krijgen; mogen; tabolih-tijada = tadapat tijada ; bolih dengan bolihnja , zoo het maar eenigzins kan ; dengan sabolih 2 nja, zoozeer het maar kan ; dringend , bijv. iets verzoeken. Jjl aula , Arab. beter , geschikter. "Jjl oelei 9 zekere eetbare zoutwate^schelp. *jJ oell 9 het kneden van deeg , was , leem. Oelen , een soort van dunne koek.. hi*) aulija , Arab. meerv. van wali, doch ook als enkelv. gebruikt. *j) aoem , dreun, galm; klagen, gebrul, zooals van een gevangen olifant of tijger. j*}) oemoer , het Arab. 'oemoer. r f**}) oemang , zekere zoutwaterkrab , die zich in ledige schelpen een woning maakt. ft)) oeman , het smalen , uitmaken , doorhalen. t»jj) awan, wolk, inz. regenwolk; een soort van ïoofwerk ; krullen , bijv. aan letters ; awan bersilap , Ïoofwerk waarvan de takken onder en over elkander heen schijnen te gaan ; a. Ver arak , a. melarat y insgelijks soorten, van Ïoofwerk. Awan-k^mawan , de wolken , das Gewölk. ^jy oewan (ook wan), voor toewan, soms, als titel gebruikt, gelijkstaande met entjih; entjik oewan, titel der mannelijke afstammelingen van den Bandahara en den Temënggoeng van Djohor. vj^JJ oenoet (ook roenoet w. m. z.) spoor ; het spoor van iets volgen ; het naauw- keurig nagaan ; het met volharding najagen en trachten te erlangen. £óy oneng-, een afstammeling in den 5en graad. « ftj>j 1 oenap , het alleen , onvergezeld , gaan. tjJy oenak , een omgebogen, haakvormige doorn. *jj) oenam, zeker eetbaar schelpdier, welks dekseltje (tampoek) als ingrediënt bij wierook dient. t*jh oenan 9 jaarmarkt (K. uit Abdoelahs Schetswoordenboek). j*) oenei 9 taai , zacht , week , van kippe- drek ; minjak oenei , benzoë-olie die veel van kippedrek heeft. S.) awah 9 duidelijk , onbelemmerd , van het zien. 8») oh 9 uitroep, inz. als men zich ver- gist heeft. Xj) oeweh (ook weh) , woord waarmee man en vrouw en vrienden elkander vertrouwe- lijk aanspreken. ^j) awei 9 teleurgesteld , er met ledige handen afgekomen. ^yj oewe 9 Chin. een soort van verglaasd aarden pannetje met ooren en deksel. Ci^y onjot 9 zie njonjot. £?*) ö n jak ; onjak-anjïk = oengah-angih. x) ah 9 uitroep van wrevel en onwil 7 van droefheid en pijn. *)&&>) Ihda 9 Arab. op den rechten weg, geleiden. Jjb» J *) 35 <J>&) ahli, het Arab. ahal , volk, familie; mannen van het vak ; bedreven in iets : tijada ahlinja , ja'ni orang jang pandei ; ahli dalam pengadjian Koran , H.A. ÏSb) ahla , Arab. welkom ! ^Ja) ahli , zie Jjbt (JV&J ihmal , Arab. het verwaarloozen , verzuimen. ybi ah o , interjectie om te roepen. ^5») ija, hij, het; somtijds: dat is, waarvoor men gewoonlijk zegt : ija itoe , zamengetrokken jaïtoe , en zoo ook ija int , jaïni. Ijakah atau tidaky is het dat, is het zoo, of niet? entah ija atau tidak , ik weet niet of het zoo is of niet. Yan daar ook tot bevestiging gebruikt, zoo als ons ja. Mengijakan , bevestigen , toestemmen. Ook inja, Jj) ajam, Arab. meerv. van jaum. tw-'O) iboe, moeder van menschen , dieren en planten (inz. bij bolgewassen). Ook in zamen- stellingen, zooals indoek, w. m. z. Het is beleefder dan emak , en deitig sprekende zegt men boenda. Iboe bapa , vader en moeder. Iboe ajam , een eijerleggende , volwassen , kip ; klokhen ; *. emas, gedegen goud, i. bidjih, tinerts in stukken, i. djebah , de hoofddoos in een sirihdoos (zie andk) ; i. tangan of i. djari , duim , en i. kaki , groote teen (zie anak) ; i. tanga , de zij stijlen van een ladder (zie anak) ; i. soengei , de hoofd- rivier (zie anak) ; i. sawan , een soort van steen- puist aan het voorhoofd ; i. nageri , zie nageri ; i. panah , de boog (zie panah) ; i. pasir , grove korrels in het zand ; i. pembohong , aartsleuge- naar ; /. pintoe , kozijn van een deur. •aj ) ibar , ook ibar 2 , een soort van klein vaartuig. /w»x>f ibas, de gebang--pa\m, L. &x>) eb eng , = embeng. ^Aj>) ebek, scherm of zeil tegen zon of regen , dat voor deuren en vensters opengezet wordt. (J»X>) iboel , zekere groote niboeng -soort met een zeer rood hout (roejoeng). *aj>) ebam, cylindervormige porseleinen pot met ketel. .X}) iban, zekere eetbare zoetwatermossel. U^sjt ajat , I. naauwsluitend wambuis met korte mouwen. II. Arab. vérs van den Koran. C^oï Itoe, die, dat. Itoepoen, dat zoo zijnde, daarop, zoo dan; intusschen; mits, edoch. Itoelah, dat is het; juist daarom. Itoe djoega , dezelfde , hetzelfde. £Lj itoeng, het tellen, rekenen, bere- kenen; het in aanmerking nemen, achten. Itoengan, ook: de uitkomst eener rekening ; als ware het. Ilmoe peritoengan , rekenkunde. (jk) itik, eend. Itik ajar , i. laat, i. oeloe = belibis , soort van wilde eenden ; itik soerati, een groote soort van eenden. ^o) edja, het Arab. *[&*&. L-^lsuï idjab, Arab. toeslaan, een koop aannemen ; mengidjabkan , een koop aannemen ; te koop aanbieden. L^o) idja, Arab. uitvinding, schepping. (j^>) idjoek, de bastachtige stof tusschen de bladscheeden en den stam van den arengpalm. ^J^u) edjek, het bespotten, beschimpen, hoonen , inz. van een afwezige. .Jol idar, verandering van plaats; van een vaartuig : het afvallen door stroom of wind ; het op zijde gaan om zijwaarts plaats te maken; rondgaan en terugkeeren naar dezelfde plaats, zooals bijv. een processie; het omloopen van het eene hemelligchaam om een ander of van den wind ; rondreizen ; de ronde doen ; ronddraaijen , rondwentelen ; periodiek tot denzelfden toestand terugkeeren : bintang beridar , een dwaalster. Mengambil of mêmboewang idar , het rekenen op het afvallen van het vaartuig door stroom of wind en daarom zooveel hooger gaan liggen of opwerken ; mêmboewang idar ook : uit be- leefdheid, bij het binnenkomen van een vertrek waar zich iemand bevindt, een weinig op zijde gaan (vrg. endel). Beridarkan pijala , den beker doen rondgaan. Peridaran doenija, levenswisse- lingen : datanglah (kapada) peridaran doenija , (vrg. datang) , van vorsten, sterven. Idar 2 , staande schermen , die men rondom iets zet ; rondom , kringsgewijs. Ketika dan idaran , i-Jbo) Ojd teekenen van goede en slechte tijden om iets uit te voeren : idaran naga lajang 12 tapak bajang 2 , het teeken van naga lajang is als de schaduw 12 palm is. u_5Joj Idap, het langdurig lijden, sukke- len , kwijnen ; mengidapkan , ook : zich onop- houdelijk bezorgd maken voor iets dat moet komen ; m. proet , gedurig gebrek aan levens- middelen hebben. Idapan , chronisch lijden ; dat waarmee men zich al door bezorgd maakt. ^&j) edan. gek, dwaas. 8Aj>) idali, geschenk ter aanknooping van een minnehandel; het geyen van een geschenk door bruid en bruigom aan elkander. Idah terang , idah gelap , een idah met zuivere of met onzuivere bedoelingen. -ji) ajar, water, en in het algemeen elk vocht of nat. Ajar alas , het zoete water voor de monding van rivieren; a. anggoer , wijn; a. bah, zie bah; a. bekoe, ijs, {boewah a. b. hagelsteen); a. belanda , Seltzer-water ; a. emas , een soort van inkt om goude letters mee te schrijven ; a. goela , suikerwater , vloeibare suiker , stroop ; a. kahaiva , koffij ; a. kandji ; zie kandji ; a. lebah = a. madoe ; a. lijoer , kwijl ; a. loedah , spog ; a. loeka, bloed dat uit een versche wond stroomt; a. madoe , honig en ieder ander zoet sap ; a. mandi , badwater ; de frissche kleur die men van het baden krijgt ; a. mata , tranen ; a. maivar, rozewater ; a. moeka , de glans van het gelaat ; a. moeloet = a. loedah ; a. perak t zilverwater om mee te schrijven ; a. pohon , sap uit de boomen ; a. rasa , kwikzilver ; a. seni , urine ; a. soesoe , melk ; a. teboe , suikerrietsap ; a. teh , thee ; a, tepoeng , beslag. — Anak ajar , zie qnak ; batang a. , rivier ; moeka a. , waterspiegel ; mata a. , bronader , wel ; tanah a. lain , een vreemd land ; boewang a., het doen van zijn na- tuurlijke behoeften = kadjar of kasoengei. Kall- jaran , water binnen krijgen , van schepen ; in den strijd gewond zijn, of, van een leger, gewonden hebben. Ajar 2 ,, zekere eetbare zeevisch. ro) ira 2 , zekere eetbare, goudkleurige soort van dolfijn. ClAjjj croet , scheef getrokken , verwron- gen ; scheef ; eroetlah pekerdjaannj® , zijne han- delingen weken af van zijne instructie. Iroet- bengoet of iroet benjoet en erang-eroet , naar verschillende richtingen krom en scheef. Yan hier meroet. CLvj irit , het slepen , achter zich aan trekken. / *m -j ) Iras 9 uit één stuk , niet aaneenge- gevoegd , bijv. hecht en lemmer van een mes. Zie toempang. Kapala tongkat jang tras , knop en stok uit één stuk. Iras 2 , weerga. /vj y: >! iroes, houten lepel om de rijst om te roeren ; het besprenkelen , L. £.j ;) erang , zwart ; donkerblaauw , don- kerrood. £*j 1 tring , zijde , flank ; het begeleiden , vergezellen van een meerdere of iets , bijv. een een staatsiebrief , van een meerdere ; het afhan- kelijk of verbonden zijn aan den persoon van iemand (vrg. mengikoet). Beriring , achter elkan- der. Miring of meng ir ing , op de zijde liggen , bijv. tidoer miring kanan ; mengiring djalan , evenwijdig met den weg loopen , bijv. /an een rij huizen. Iringan : datang kaïringan Laksa- mana hendak menikam dija ; ook : gevolg , stoet. Pengiringan , ook : afhankelijkheid. Zie ook : miring en t emir ing. ^ C J eroeng 2 , tapgat; spuigat op een vaartuig. Pp» ir o eng, een kommetje om uit te drinken : maka Laksamana menoewangkan arak- nja didalam iroeng itoe doeiva tiga tjawan 7 laloe dïbrikan padanja , HP. L_JL>) iroep, het slorpen, leppen; vrg. isap. (jjj) erak , het zich van iets , waar het tegen aangesloten was , verwijderen ; opschikken , plaats maken; scheiden, afscheid nemen; het van elkander verwijderen , uit elkander doen ; kita bererak dahoeloe , laten wij vooreerst scheiden ; oelar mengerak lingkarnja , de slang opent hare bochten (K. verklaart erak door : iets horizontaal omdraaijen , wenden , keeren). Yrg. esak. (jjj 1 Irik , het op iets trappen , het met zijn gewicht drukken op iets , bijv. op een hefboom ; het met de voeten uittreden , bijv. ^ ^ £>\ 37 padi ; het met geweld , met voeten of vuisten , door iets heen persen , bijv. sap door een pers. Péngirik , pers. é «J J iram 9 I. van kleur veranderd , van het gelaat , uit beschaamdheid of verlegenheid. II. iram 2 , geplooid boordsel dat van de randen van den pajoeng obor 2 afhangt: pajoeng tram 2 idjau. •jj) ir au , het zich met iets bemoeijen. aSjjJ) iropah, Europa; Europcesch. t^£V J Iri 9 het wenschen te bezitten wat een een ander bezit , het benijden , doch zonder wangunst. /wj ) isi , inhoud ; het vullen , laden. Orang jang berisi , iemand daar wat in zit. Isi kajoe , het eigenlijke hout van een boom , in tegen- overstelling van het spint , goebal , en het hart , teras ; isi toéboéh , het vleesch in tegenover- stelling van de beeaen en het vet : terlebih banjak toelangnja dari pada isinja ; isi kawin , bruidschat , huwelij ksgift ; isi moeloet , dat waar- van ieder de mond vol heeft , waarvan iedereen spreekt; isi nagen, cfe inwoners van een negerie; isi peroet , ingewanden ; isi rocmah , huisbe- woners ; isi astana , zie astana. Mengisi obat peloeroe , laden met kruid en kogels , ook wel mengisi marijam dan peloeroe ; peti itoe diisi- nja empat orang , in die kisten deed hij vier mannen ; diisinja minoeman sapijala lagi. C^*"j) isoet, zie ingsoet. A t u^suwjj isap, het zuigen, inzuigen, op- zuigen ; opium schuiven ; het optrekken van waterdampen door de lucht ; het aantrekken van ligchamen onderling. £>»+]} esak , I. het opschuiven , opschikken. Vrg. erak. II. aamborstigheid ; het snikken onder het weenen. Zie asak en sesak. (j->^) esoek , morgen ; den volgenden dag of dagen ; later , in 't vervolg. Esoek hart , morgen ; pada kaè'soekan harinja , den volgenden dag. Esok loesa , morgen of overmorgen ; wel eens in 't vervolg. Mengesoekkan , ook : tot een onbepaalden tijd uitstellen , procrastineeren. &>+>*>) esek. ; demoe:i esek , een soort van tering, waarbij de opperhuid droog en schubbig wordt. ^y**J>) Isin, beschaamd, doch minder dan maloe; bloode, bescheiden. Usjj i^a , Arab. bij uitersten wil vermaken, rftjj ajangz, zeker plantaardig genees- middel, K. r £i\ inga 2 , afgetrokken ; onnoozel rondstarend. C^iü' iigat, het bewust denken; zich bewust zijn ; attent zijn ; weer bijkomen uit een bewusteloosheid (ook met volgend akan dirinja) ; zich iets herinneren ; onthouden. Ingatan , ge- heugen ; verbeelding , wat men denkt ; soerat ingatan , geschreven memorie. Ingat 2 , attentie ! luistert ! let op ! Peringatan , ook : aanteeke- ning , nota. jL>) ing ar (ook inggar) , geraas , getier ; razen , tieren ; ingar-bangar , allerlei en overal misbaar: djanganlah ëngkau ingari akoe lagi. / uk^j ) ingoes , snot : niêmboewang ingoes , de neus snuiten. Jb) in gin , het begeeren , belust zijn op iets. Kainginan haiva napsoc ; mana jang harem itoelah diingini. iJLh ingoe , zie inggoe II. uJu) ajap, het eten, onderdanig gesproken tegenover een vorst ; ajapan , eten , spijs. Jta ) ipar , zwager , zwagerin. CjM4' epok, matten tasje met deksel, voornamelijk voor de sirih. Epok 2 , een soort van kleine pasteitjes. (Jjól ipil? een soort van boom die goed timmerhout en zwarte vruchten als boonen, gandoe , geheeten , levert. <X*b) ipoelt, planten vergif , inz. dat van den vergifboom 7 ontiaris. Akar ipoeh , zekere kruipende plant , die voor binden gebruikt wordt. £ƒ,.>) ajak, I. het aanslaan van een zeil. II. een zeef voor drooge waar; het zeven; het achterste heen en weer bewegen bij het gaan. £>}) ajoek, zie antjoek. CJ^I ika of iki, Jav. = itoe, ini. i^Jo) ikat, het door een band vastmaken: binden, aanbinden, vastbinden, toebinden; zoo de ikat bijv. uit steenen bestaat: toemetselen; toe- 88 e^JÓ> ^. snoeren (ook fig. van den mond); verbinden, om- geven, met een wal, een dam, bijv. mengikat laoet\ invatten, bijv. een steen in goud; opstellen van geschriften en verzen, zoo als mengikat pan- toen; band, bundel, bos enz. Diikat nrati, zie mati. Ikat perang, slagorde; i. ping gang , gordel; i, tangan, fooi, gift; i. tjengkam kera, zekere wijze om bijv. de staken eener omheining vast te * binden. — Ikatan, ook: stijl, onderling verband der woorden: ikatan perkatadn, ook: woordver- bindingen, uitdrukkingen; prozastukken ; adalah kitdb itoe empat ratoes , lain dari pada djenis 2 sjair , dan pantoen , dan ikafian dan sabageinja , gedichten en liedjes en prozastukjes en derge- lijke. Apa pengikat kita, waarmee zullen wij binden. Vgr. tambat C^&J ikoet, het volgen, achternagaan ; onderhoorig zijn; meegaan, vergezellen; gehoor- zamen; vervolgen, doorzetten; navolgen, nadoen; evenaren; volgens. Berikoet 2 , herhaaldelijk. Ikoet 2 - an, beurtelings. Mengikoet prahoe, op een schip meegaan; mengikoet nama, noemen naar den naam van. Ikoetan, voorganger; voorbeeld. Ter- ikoet, ingehaald. X> ! ekor, staart ; dient bij optelling van die- ren, bijv. saekor kera, een aap. E. daoen, punt van een blad; e, sirih, punt van een betelblad; e.koe- tjing en e. toepei, soorten van geneeskrachtig gras; e. Upas, puntje haar in den nek, zoo als Malei- sche pronkers dat dragen en dat zij niet afknip- pen ; e. loetoeng , een soort van kanon van klein ka- liber, met affuit; e. mata, de buitenhoeken der oogen; e. pipi: dari ekor pipi laloe kakeningnja, van een slag met een zwaard, SM.: het onderste gedeelte van de wang bij den mond ? e. tikoes , een soort van vijl. Berekor 2 , overal achternaloopen. Pelekor, gevolg van vorstelijke personen, stoet. {J.C)! ikal, krullend, doch niet kroes; krul; golvend , van een bosch. Jol Ikan , visch; i. merah, roode vischjes, ambassis sp.; ikan djoekoet, allerhande vleesch- spijzen. Ikan 2 , logplank. U&) igal? pronken, van mannelijke vogels (hoogd. balzen) ; pronken, statig heen-en- weerstap- pen ; uitgezet van haar of veeren. Jo? igau, benaauwd en hardop droomen, nachtwandelen. Mengigaukan, bijv. van een les die men leeren moet. <Xxj) egah, het wijdbeensloopen, daarbij beurtelings de schouders naar voren brengende. t^Jbf Hat, het Arab. hüat. c— oLj Hap, het Arab. chüqf. (jlfi elak, het uitwijken; het ontwijken van een houw, van een bevel; zekere eetbare zeevisch. ^L) elok, fraai, sierlijk, bevallig. Sama taelok, zich te zamen in geen fraaije, d. i. in een moeijelijke, positie bevinden. rjüt Ham 2 , flaauw zichtbaar, nevelig, nu eens zichtbaar, dan weer niet, zoo als een zwerm vogels. lj>j eloen , het tot iets overreden , tot iets gunstig stemmen, verleiden. y\j) elo r ons el. Jb) ilau, schaduw op het water, inz. die veroorzaakt wordt door wolken die voor de zon komen. Ilau 2 , flikkeren, zoo als water waarop de zon schijnt. Yrg. kilau. Joï il ei, het luidruchtig lagchen, schateren. >j) ajam, hoen, kip; a. belanda, kalkoen; a. biroega of a. hoetan, boschhaan, gallus ban- kiva; a. biroega, ook wel fazant; a. katik, een soort van krielkippen; a. moetijara, parelhoen; a. perang gang , slachtkippen ; iboe ajam, zie iboe. Ajam 2 , een soort van grooten strandlooper; ajam 2 - an, waterhoen (ook: diner van kippen op allerlei wijs toebereid, K.). pi) ajoem, het heulen met slecht volk; slecht volk van het noodige voorzien. Ajoeman, geld aan zulk volk gegeven. +j) yam, gluren, loeren: diikoetnja, diijam- nja dari djaoeh, HT. ^l^jj iman, Arab. het geloof. J^jJ emoel, het schaamteloos indringend, lastig, zijn. ^jj Imei, gekookte rijst. *!»! ajan — best poetih, blik. j) ajoen, heen-enweerslingeren, schomme- len; ber ajoen kaki, met de voeten schommelen. Matahari soedah mengajcen, de zon schommelt ui 39 reeds, d. i. begint reeds loodrecht naar beneden te gaan f tegen 4 uur). Ajoenan, schommel, wieg; a. peloetar batoe, werktuig om steenen te wer- pen, balista. ijl) * n *> deze, dit; hier; op dit oogenblik; ini djoega, dit zelfde. ^uA>) Inas , alleen in pekoeng inas , kan- ker aan den hals. £x>) Inang, hofdame van een vrouwelijk kind, zoo als die van den vorst er 16 hebben. Ma 7 inang , de opperste der inangs. A&xj) inang da, hetzelfde als inang, doch in deftiger stijl. £>&} enak, lekker van den smaak en van het gevoel en de bevinding, plezierig. 'xj) inlii , zie win, j\>) Inoe, Jav. vorst. -X>) inei, het Arab. hinei, zeker gewas met welks fijn gewreven bladeren de nagels en de binnenzijde der handen, inz. van een bruids- paar (hetgeen bij de bruiloft door de gasten ge- schiedt), en ook witte baarden, rood geverwd worden , lawsonia alba. Inei ajam , plant , wier bloesems tot hetzelfde doel dienen, roode balsa- mine; sipoet inei, zeker fraai, rood en wit ge- vlamd, hoorntje. Zie ook pat j 'ar. jj) ajoe, Jav. voortreffelijk, schoon. jj) ajo, uitroep van opwekking of ook van klacht. Het wordt ook wel met hei verbonden. ^l^j»! iwan, Perz. voorhof; voorhof waar recht gesproken wordt. fa) ajah, vader, deftiger dan bapak. Van vorstelijke personen ajanda. Ajah satidara, va- ders of moeders broeder enz., van mannelijke be- trekkingen geheel gelijk emak, w. m. z. van vrouwelijke. t\X^j) ajanda, zie ajah. ^) *nja = va. \f) anjlr, sterk, visachtig, traanachtig, van reuk of smaak. +}) anjam, het vlechten, klossen. Anjam gila, vlechten om gek van te worden, een naam dien men aan een bijzonder moeijelijke manier van vlechten geeft en die bij bakoel gila, toe- doeng sadji en een soort van ketoepat in gebruik is. L-2 <*--> bi, Arab. voorzetzel: in, bijv. bismülah, in den naam van Allah; bihi, er in, op hem enz. o ba ', zie begitoe. c->ü bab, Arab. poort; hoofdstuk, artikel. Meerv. is abwab. uu baba, Chin. = toewan. V^ou babat, op elkander gelijkend in hoedanigheden, vermogen enz., voor elkander pas- send ; een span of een paar uitmakend ; span , paar. C^oo babit, het in een zaak wikkelen, het er bij halen. oo babar, plat, niet in een klomp; uit- gespreid, uitgerold; membabar lajang , de zeilen bijzetten. /u>jo babas, het afdrijven door stroom of wind, van een vaartuig dat zijn doel niet berei- ken kan; uit elkaar gedreven, verstrooid, van een leger; aan flarden gescheurd, van een zeil. Ajo babang, wijd, van een gemaakte of door den tijd ontstane opening; gapend, van een wond. (jj\j babak, Jav.? sababak, een afdeeling van een muziek- of tooneelstuk. (Jjo babtl, tegenstrevend, ongehoorzaam, ongezeglijk. y^j baboe 9 Jav. kindermeid. Jj babab = baba. Jü babi, varken: babi oetan, wild var- ken; wratzwijn; b. tanah, aardvarken, sus vitta- tus; b. roesa, hertzwijn; b. boeta: mĕmbabi boeta, handelen als een blind varken, blindelings voort- schieten; blindelings te werk gaan; blinde- mannetje spelen. Boewah babi, zeker gewas, cryptoneria paniculata; bintang babi, de planeet Venus; gila b. en sawan b., zie op gila en sa- wan', b. koeroes, een soort van boom met een bijzonder hard hout, dien men op de ontgonnen boschgronden staan laat. d>b bata, I. baksteen, tegel, gebakken vloersteen; bata timah, een schuitje tin; bata U- lin, een koek was; batoe bata, baksteen; atap .46 tyb c^-4 bata, tegeldak; tegels; gĕtah berbata, gutta per- eha in platte koekjes. II. bata 2 , aarzelend, in twijfel of men iets doen of laten zal. r Jb bat Ir 2 , gouden versiersel in den .vorm van ëen knop aan de band van de kris (toeli 2 ). /wJU batas, grens, grensscheiding; dijkjes tusschen de sawahs; opgehoogd tuinbed (dit lie- ver batas 2 ). £>b batang, stam, stok, steel; ook bij het optellen van langwerpig ronde voorwerpen: batang kajoe, boomstam; b. ajar, rivier; b. leher, hals; b. idoeng, de rug van de neus; b. toeboch, ligchaam; persoon; kalam doeiva batang, twee pennen; b. boeroek, een zeer vergiftig slangetje, een pink lang en grijsachtig rood; pohon saba- tang , één boom; mengadji batang, leeren lezen door den onderwijzer de woorden na te spreken; besi berbatang, ijzer in staven. Membatang , een stam vormen, van planten; het houten geraamte van een groot staatsiekussen bekleeden. Batangan, sluitboom van een rivier. rèi'l; batoeng 2 , een soort van schelp. (Jjiw batak, I. het rooven en plunderen. II. = djelei, naam van een soort van gierst. ^Jb batik, gebatikt, d. i. op Oostersche wijs geschilderd, van lijnwaad. ^b batoek, I. hoest; het hoesten; batoek kering, drooge hoest, teringhoest. II. b. kdlapa, Batav. Jav. = temporong. ^JJb batel , een soort van mangga, mangi- fera foetida, K. (Jju batil, bakje, kommetje om uit te drin- nen of water mee te scheppen bij het baden en naar het bad gaande de badbenoodigdheden in te doen; batil belandja, groote metalen batil, ter overbrenging van de huwelij ksgift; sampan batil, gewone sloep; kaki batil, het blad van hout of metaal en met een voet, waarop de batil staat. ^Jb batin, titel van hoofden, minder dan orang-kaja, maar meer dan pengoeloe. y\j batoe, steen, rots, erts: b. ambar, barn- steen; b. arang, steenkool; b. ^akal, verbastering van tawakkoel, w. m. z.; b. belanda, kristal; b. (of best) berani, magneet; b. bĕrsarang^ steen vol gaten, zoo als kalkrotsen, waarin de eetbare zwa- luwnesten gevonden worden; b. besi, zie besi; b. boejoeng , geld dat men in een pot met geneeskrach- tig water doet en dat de geneesheer dan meeneemt; b. datjing, gewicht voor een, unster; b. giling, steen om specerijen enz. op fijn te wrijven; b. hitam tijada bersanding, zwarte steen zonder kanten: zoo noemt men iemand , die tegen niets opziet; b. kail, zinklood aan een hengel; b. ka M )ala, her- senpan, schedel (kapala batoe, stijf kop); b. ka- rang, koraalrif; b. kelikir, grof zand, grind; b. ladoeng = b. kaïl; b. litjin, gladde keisteentjes; b. oelar, slangesteen, een steen die op een ver- giftige slangebeet gelegd, gezegd wordt het vergif daaruit te trekken; b. pasir, zandsteen; b. perak, zilvererts; b. roboh, steenpuin: memba- toe roboh, verschillende feesten te gelijk vieren, zoo als een huwelijks-, een besnijdenisfeest en een ter gelegenheid van het steken der oorgaten enz.; b. timbangan, gewicht voor een weegschaal; b. tjermin, moskoviseh glas; b. toemboel, puim- steen. Kajoe batoe, het steenharde hout van de blumea lacera. Mĕmbatoe, hard als een steen, zoo als bijv. boonen, die niet gaar willen worden. —b badja, I. staal (Skr. ivadjra, hard; diamant), ook besi badja. II. mest; het bemesten. III. zwartsel voor de tanden. _b badjl, zie *c^-b. _b badjoe, zie *^-b. ^swb badjang, I. een soort van boozen geest, die in de gedaante van een moesang als een kat miaauwt en inz. zwangere vrouwen ver- ontrust; gelang badjang, armringen voor kleine kinderen, gewoonlijk van zijden garen, tegen die geesten. II. zwaluwstaart in houtverbindingen; stelten. III. badjang 2 , graszaad, hooikrop, K. ^ssJj badjak, I. ploeg: mata b., ploeg- ijzer, tijang b., ploegijzerbeen; soengkal b., strijk- bord aan een ploeg. II. Jav.? = perompak. ^£^b badjik; kebadjikan, goedheid; deugd; weldaad; het goede; welvaren, voorspoed; djalan kebadjikan, berboewat kebadjikan, kebadjikan nagëri. *jj o»r 41 ^Xi badjan (beter badjana, Skr. Win- ti jan a), vat, alles waar men iets in doet. • ^-o bad j au, naam van een Malei ach en volkstam , die zich voornamelijk langs de Oost- kusten van Borneo en de Westkusten van Cele- bes ophoudt. Biniang badjan , de Kaapsche wol- ken, die, als zij duidelijk zichtbaar zijn, kalm weer voorspellen. y»Xi badjoe, kleedingstuk voor het boven- lijf, baadje; b. belah dada, baadje dat op de borst open is; b. bersajap, baadje met vleugels, d. i. een baadje met lange, wijde mouwen, zoo als de Arabieren dragen; /;. best, harnas; b. daïam, on- derhuis , hemd; /;. hajah, vest met korte mouwen tot boven de elleboog; b. kadjari, lang gewaad van zijden stof, dat tot over de knieën afhangt; b. khnedja, hemd; b. koeroeng, naauw buis met een opening, daar juist het hoofd door kan; b. pesak enam, buis met zes geeren ; twee op de hoogte van iedere heup en een aan iedere voorslip , zoodat die slippen over elkander slaan; b. ravtei, een malierok; b. serodja , water] elie-baadje, d. i. een baadje met geplooiden halskraag; b.soeltani, buis met 'gladde mouwen tot aan de hand; b. soenting, een aan de zijde van een inkeeping voorzien mannenbaadje; b. tekoe?va, naauw buis, door mannen en vrouwen op het bloote lijf ge- dragen. swb badji, wig, keg. Badji 2 , naam van een zeevisch van dien vorm. —Jj bat ja, hetlezen, opzeggen, bijv. van ge- beden, uitspreken, bijv. van den naam van Allah. Membatjat , kan, ook : belezen door too ver spreuken. -5»-\j batjar, rad, snaterend, van den tong. 5^ b batjang, zie membatjang. (Jw5»-u batjoel, alles verdragend; een sul. y>-U batjln, naar visch stinkend; visch- stank. Volgens K. Jav. en wel op Riouw , maar niet op Singapore in gebruik. (J,éJj bacliil , Arab. vrekkig, gierig, in- halig. t)u bad, Perz. wind: bala bad en zir bad, boven den wind , beneden den wind. Ci^Ju badoef , Jav. potsenmaker, nar. I. ,L>b badar, naam van een eetbaren zeevisch. Zie ook ,&>. ët>b badang, een soort van groote ronde zeef. ëi>b badoeng, Jav. plaat, die op de borst gedragen wordt. ^t)u badak, neushoorn; b. gadjah, b. met één, en b. karbau , b. met twee hoorns; lid ah badak, zie lid ah. r^t)(j badik?, een soort van kleinen dolk met ééne snede en zonder bochten. td\j badara , I. roode plekken op het lig- chaam, melaatschheid in het eerste stadium. IT. Perz. amandel: boewah badam ija-itoe boe- wah kenapang, Abd. Min jak badam, amandelolie. <j$Ob ba del, I. hevige storm, orkaan; volgens K. een soort van hoos. II. een soort van ziekte: kena bad ei hariman, kaki tangavnja lempoeh. ^Jo badi, de verderfelijke invloed, die van iets uitgaat; smetstof eener ziekte (— badei II?). .b bara, I. gloeijende kool, gloeijende asch; bara api, gloeijende sintels; panas bara, opvlie- gend; sara bara, zeer arm, eig. gloeijende asch voor onderhoud. Perbaraan, stoof; komfoor. Li- pan bara, de roode duizendpoot. Yrg. barah. II. = ambang: toelak bara, scheepsballast, K. III. zie sara III. Cl^.b barat, westen; westewind; bui, zwaar weder uit het westen en in 't algemeen. Barat- laoet , noordwesten , barat daja , zuidwesten ; sesaf barat , geheel en al verdwaald ; sokong barat , schoor om het dak te versterken tegen de westewinden. Barat 2 , een soort van eetbaren zeevisch. CUjb baroet, windsel, zwachtel, inz. voor den buik ; baroet gantoeng . borstlap. Vrg. baloef. /^.b bar Is , rij, reeks; streep, regel; klankteeken ; gelid, gelederen; troepen, krijgs- volk. Membaris , exerceeren. Barisan , bende krijgsvolk; boekit barisan , ber gketen. Baris diatas, dibawah , dihadapan , Maleische namen voor de Arabische klankteekens fathah, kasr en dlammah; baris mati , de Arabische djazm , het teeken 6 42 fr <u>U van het ontbreken van een klinker. Baritf, een soort van kleine vliegjes op vruchten. c U barang , alle ; ieder , iets; de of het een of ander : barang leatamoe , al wat gij zegt of zeggen moogt ; barang kaliéndakmoe , al wat gij verlangt ; dan barang mbageinja , en al het dergelijke, en zoo voorts; barang mndagar 2 , alle kooplieden ; barang saudagar , alle koop- lieden , ieder of de een of andere koopman ; barang tempat , de een of andere plaats; barang maha , te welker plaats ook , waar ook ; barang kali , ieder keer , telkens ; zoo ooit ; misschien ; barang orang , alle menschen , ieder of de een of ander ; barang morang , 'n enkel mensch , (onbepaald) barang msoeirafoe , 'n enkel iets , ook wel apa-barang soewatoe ; barang sakoetika , 'n enkel oogenblik ; barang lam , iets anders ; barang saratoes , 'n honderd (saratoes , één hon- derd) , barang tiga- , 'n drie , een stuk of drie. Als zelfstandig n.w. bijv. barang 2 moe , je alles , al je boeltje , al je goed. Yoér werkwoorden staat het als onbepaald bijwoord van wijs, ter aandniding van een wenachende wijs , bijv. in den aanhef van brieven : barang disampeikan Allah , Allah doe hem geworden. Barang* en sabarang (of -ook sembarang en segala barang) versterkingen van barang : barang* orang , saba- rang orang , alle menschen, elk mensch. Boekan barang*, niet zoo maar iedereen of alles, niet alledaagsch , buitengewoon , en zoo ook mba- rang en barang in den zin van : gewoon , alle- daagsch , van personen of zaken. P.b baring , het nederliggen, inz. om te rusten : pembaringan , plaats waar men zich of iets op neerlegt; leger. P»U baroeitg , I. Jav. war oen g , hut , kraampje. II. titel: Baroeng Laksamana (ons Baron)., ?(j\> barik* $ aderen van een andere kleur dan de grondkleur, zooals in gemarmerd papier , in sommige houtsoorten enz. ; kain berbaHk*, gewaterde stof; barïk* telor merbah, met aderen zooals op de erjeren van de nwrbah* B%rbarik* , de halftvedef en opzetten f yan hanen die willen gaan rechten (K.). ^.b baran, moerassig hoog bosch met afwisselende drooge en natto plekken; babi baran, varkens die zich daar ophouden. ,j,ü baroe , een soort van boom, de hibiscus Hliaceux , van wiens hout geweerkolven en houtskool voor buskruid , en van wiens bast touw gemaakt wordt. B. tjina , artemisia , b. landak , abelmoschus mutabilis , b. laut , thes- pesia populnea" (de gewone baroe) y b. goenoeng, paritium simiie ; boenga b. of daoen b. , de naam van een eetbaren zeevisoh. r^ ,b baran 2 , een soort van zangvogel , dien men kan leeren praten. *ib bar ah , bloedzweer ; ontsteking : b. sisip , bloedzweer onder de ribben , b. tijarap , een die zich naar binnen ontlast , b. bir , een soort van aambeijen , b. batoe , steenharde bloed- zweer , b. sisik , een die afschilfering der huid te weeg brengt , b. empang , een in de borst , b. oei ar , een langwerpige in de liezen ; b. boenji, pleuris? Boenga borah, een groete peesknoop (K.). *jO bar e li = oetang , schuld. S,b barob , drooge grond aan den voet van een berg. <_$jb barei, een sport van eetbaar zee- schelpdier. j^Cib bari. Perz. bijnaam van Allah, die ook aan vorsten gegeven wordt. r <-5*A? bari 2 , een soort van kleine vliegjes op vruchten en gistende stoffen. Yolgens K. = kalalawar. Vrg. bri 2. jta baz, Arab, havik, valk. ,)ju bazar, Perz. bazaar. ,Q/*»b basoeng, een soort van groot bla- deren peperhuisje om raauwe sago in te bergen; zeker puntig uitspruitsel uit de wortels van boomen aan lage stranden of in moerassen ; een vier-en-twintigtal. <J*wu basal, zucht, ziekelijke zwelling; bami api , roos. <U*wb baslnah, Arab. groote grove zak. yA) basau, hard en krakend bij het kaauwen , niet meelig of zacht , zooals een kom- kommer, een raauwe aardappel. <Xm»u basah , nat , vochtig ; gewond ; van <uA; C/U 43 de aalmoezen van anderen levend. Basahan , ook: wat men alle dagen gebruikt , of, van personen, hij die gedurig in de nabijheid van den vorst of een voornaam persoon is ; nederig , van iets dat men den vorst ten gebruike aanbiedt; kaïn basahan , badkleedje ; orang 'mi bolih tahan dibasah kering , deze mensch kan tegen nat- worden en opdroogen. &*ib basoeh , het wasschen. Pembaaoeh ; ajar p. moeka , water om het gezicht te was- schen ; p. tangan 7 betaling voor een werk , waardoor de handen geacht worden bezoedeld te zijn , zooals bijv. het ter dood brengen van iemand ; p. moeloet , iets om den mond te was- schen ; iets pour la bonne bouche ; p. balei of p. medja , proceskosten. ^wb basl , I. opgeld; disconto; rabat; wat men boven de maat neemt, bijv. voor het inkrimpen of voor onvoorziene uitgaven. II. gistend , goor , duf, bedorven. III. schotel : bast toetoep , dekschotel , dek- schaaltje ; b. kasar , een soort van Chineesche schotels. K. -*ju basei, zuchtige zwelling in het laatste tijdperk eener ziekte , K. Yrg. basal. {jy^> batal en batil, Arab. ijdel. .Lu batin , inwendig ; verborgen. J:U ba<r/ri , tyran ; rebel. C^co bangat , spoedig , overwijld ; mem- bangatkan pekerdjalin , achter een werk heen zitten ; dengan bangatkan met haast , met jagen , iets afmaken. JBj bangar* I. onzuiver van smaak of reuk, zooals bijv. water, dat in een vuil vat gestaan heeft , stinkend , zooals een vuile goot. II. Zie ingar. i:ta baiigoen, het zich oprichten, op- staan ; het oprichten , overeind zetten ; opstaande stelling , postuur , gestalte , bouworde ; uitkomst , uitslag : matüah kita ditengah laoet bangoennja ; bloedprijs : memboenoeh membangoen, sprw., eig. die doodt moet weer oprichten. Mega membangoen, wolken die zich aan den horizon verheffen; membangoen nageri , een stad stichten ; m. bahtera y een vaartuig op stapel zetten ; doewa tiga kali samalam dibangoeni baginda koeda itoe , stond hij voor dat paard op (om er naar te zien) SM. ; membang oenkan , ook : wekken. Bangoenan , ook : wat zich boven iets anders verheft : torentje of stellaadje op iets (ook bangoen 2 au ; zie ook balei madat , mertjoe). J:b bangau , een soort van reigers , onder- scheiden als b. besar of karbau, b. beroe , b. kambing , b. o Aar. Jiu bangei, verlaten, zooals een huis, een dorp , een begonnen werk , dat men laat varen ; zitten gebleven , van een meisje dat niet ten huwelijk gevraagd is. Vrg. bengkalei. »jb bapang, zie bapak. ^3U bapak, (verkort pak,pa\ en als vrien- delijke vocatief ook bapang) vader , ook gebruikt om een bloedverwant van één geslacht ouder toe te spreken , en , verbonden met den naam van gewoonlijk het oudste kind , als naam voor den vader ; dit laatste inz. bij de mindere klasse. Bapak mudara , vaders of moeders broeder , oom : b. toeiva of , gemeenzaam , pak oewa , vaders of moeders oudere of oudste broeder, b. moeda, p. oeda, hun jongere broeder, bapak bongsoe , pak soe , hun jongste broeder , ook wel b. ketjil , pak- tjik ; bapak tengah , p. ngah , of ook b. alang , de middelste broe- der van vaders of moeders drie broeders en zusters , of broeders aUeen ; b. toenggal of p. oenggal , vaders of moeders eenige broeder ; b. mentoewa = mentoewa laki 2 , schoonvader; bapak salah mendjadi , oom van vaders kant; b. tiri, stiefvader ; mak bapak , vader en moeder. J>'u bapel = bapak in het dialect der Orang-laut. yib baklr , Arab. rijk aan gedrag of kennis. (JviU bakll 9 Arab. groen wordend , bladma- kend; een baard krijgend. J»b baki, Arab. eeuwig, bestendig blijvend. lL/U baka (Arab. baka), erfelijke aard; overervend : menimboelkan baka, door zijn daden zijn aangeboren aard vertoonen; tijada memboe- tvaitg baka 1 zjjn aard, afkomst niet verloochenen: kita manoesija jang berbaka mati; hina baka, van geringe afkomst; penjakit baka, erfelijke ziekte. 44 Jl> e^Jb C^v^b bakat , I. golven die in hare be- weging gestuit worden, zooals die tegen de klippen breken, of bij tegenwind of stroom ontstaan , of tegen schepen aanklotsen , onz. : bakatnja berdengoeng 2 , haroespoen berbakat kapada prahoe klta. II. een voorkomen dat een gebeurtenis voor- spelt , voorbode , voorteeken : bakat angin , het voorkomen der wolken , dat wind voorspelt , bakat djanggoet , de vlasbaard die een baard voorspelt , bakat ketoemboehan , de voorboden der kinderpokken. JV bakar, het verbranden, in brand steeken; roosten, bakken zonder vet, bijv. brood; batoe bakar , baksteen; membakar best'., ijzer heet maken; membakar hati, hartzeer veroor- zaken , ergeren. Zie ook toenoe. siS'b bakoeng, een soort van waterlelie, crinum asiaticum , onderscheiden als b. emas 1 b. perak , b. soewasa , b. pantel. Daoen bakoeng , een soort van rietgras. wio b bakoep , half eirond in de lengte ; gezwollen, van het aangezicht en van het bovenste der handen en voeten. Q& b bakak $ kain bakak , een soort van rood of blastuw geruite stof voor kleedjes. /jjb bakik , een soort van sirih , waarvan de vruchten gekaauwd worden. (Job bakal , wat iets moet worden ; de ruwe stof of ruwe vorm voor iets: bakal roemah, de bouwstoffen voor een huis; bakal radja, de vermoedelijke troonopvolger; bakal manoesija , menschelijk embryo ; bakal kawin , een verloofde. Membakalkan , iets tot iets bestemmen. Zie ook bekal. (Job bakoel 9 mand, korf; b. gïla , mand van pandan-bladeren , met deksel, die heel moeijelijk opengaat en dient tot berging van kostbaarheden. Tembakoel, een soort van zee- visch met dikken stompen kop en twee dikke vinnen , dien men bij zulk een mand vergeleken heeft ; hij springt bij laag water in den modder rond (een maanvisch, eig. mandvisch?). *ilj bakam, of nakam? een soort van robijn ? »So bakau, wortelboom, rhizophore: b. soeivasa, een soort daarvan. Jfb bagoer, van buitengewone lengte en dikte , van menschen en dieren. #u>.i b bagas 9 grof van leden , sterk ge- spierd , robust ; grof van proportiën , van een werk; stevig en gestadig van den wind. /M*jb bagoes , mooi, schoon, fraai. (JJfb ba gal , de bloemstengel eerier kokos- noot ? hajam bagal ï besar bagal tijada ber- goena , Abd. jfb baga» , ruwe schets, ontwerp; platte grond, omtrek, afbakening; sporen van gesloopte gebouwen of verblijfplaatsen; tijdelijke verblijf- plaats, halt, bivouak. *ib bagoe, I. een soort van boom, gnetum gnemon, uit welks bast touw gemaakt wordt. II bagoe 2 , holte of vakje in vruchten = oelas ? K. 