Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Ingekomen stukken. Van de ingekomen stukken verdienen vermelding. Aanmeldingen voor het lidmaatschap van de Heeren: E. R. JACOBSON, Koopman, Weltevreden. W. J. KETJEN, Ass.-Rest. v/d politie, Weltevreden. J. J. Pau, Ambtenaar Dep. B.B. id. H. J. E. WzwckEBACH, Directeur van Gouvernementsbe- drijven, Weltevreden. G. R. HOEFFELMAN, Ing. leeraar a/d K. W. S. Weltevreden. Een brief van Prof. Dr. W. Brasıus met een dankbetui- ging en een waardeerend woord over ons tijdschrift. Een schrijven van den Heer Н. C. PRINSEN GEERLINGS te Pekalongan aanbiedende de gebonden deelen van het tijdschrift v/d K. N. V. №, 55-—61. Hiervan zal een dankbaar ge- bruik worden gemaak. Een brief van Dr. pe Vries, Nederlandsch Wetenschappelijk Centraalbureau, houdende een dankbetuiging voor de aange- boden hulp voor het doorzenden van wetenschappelijke zendingen in Ned.-Indië. Een verzoek van Dr. GresHorr om den toegezegden steun van f 100.— voor Leclerq's woordenboek der plantkunde te wijzigen in eene inschrijving op 10 exemplaren. Er zal worden geantwoord, dat met dat voorstel wordt accoord gegaan. — 932 — Een missive van de afdeeling Soerabaia met de vraag of compilatie werk van den Heer M. F. ONNEN over de Elec- tronentheorie opname in het tijdschrift kon vinden. Na bespreking wordt beslist den secretaris van de afdeeling Soerabaia te verzoeken het manuscript te willen opzenden, ten einde door de commissie van redactie te doen beoordeelen of eene opname in verband met de grootte en de groote hoeveelheid voorliggende origineele copie, mogelijk is. Een mededeeling van de afdeeling Semarang, dat eerstdaags nadere berichten zullen volgen over de eventueele opheffing der afdeeling, benevens een verzoek om f 65.— te zenden voor betaling der loopende schulden. Omtrent dit laatste zal worden bericht, dat de afdeeling dergelijke uitgaven uit hare eigen fondsen moet bestrijden. Verzoek Ned.-Ind. Kunstkring. Vervolgens brengt de secre- taris een verzoek over van den Ned.-Ind. Kunstkring om gedurende een 14 tal dagen over de groote zaal te mogen beschikken voor het houden van eene tentoonstelling van etsen. De zaal zal evenals de vorige maal en op dezelfde condities worden beschikbaar gesteld. Mededeeling van Dr. Ch. van Deventer. Daarna is het woord aan Dr. van Deventer voor de volgende mededeeling: Dr. vas Deventer brengt in herinnering, dat hij eenigen tijd geleden op het verschil wees tusschen het gedrag van geamalgameerd zink en geamalgameerd aluminium. Hij wees er toen op, hoe de gangbare verklaring voor het eerste onvoldoende moet zijn, wijl men ze geheel kan over- gen op het tweede en dan in strijd komt met het feit, dat aluminium door het amalgameeren juist niet wordt beschermd, doch integendeel dan eerst zijn waren aard toont. Hij meent thans, dat deze tegenstelling tusschen beide metalen, althans op ruwe wijze, kan verklaard worden, zoo men het begrip chemische aktiviteit erkent en neemt voorts zijn uitgangspunt in het feit, dat geamalgameerd zink wel — 233 — veel minder wordt aangetast door zuren, dan het niet geamal- gameerde, doch evenmin als chemisch zuiver zink absoluut onaantastbaar is. Een ander metaal nu, dat chemisch actiever is dan zink, zal nog minder onaantastbaar zijn, en zoo de werking van het metaal op het zuur een zekeren graad van hevigheid bereikt, zal de rustige vorming van een bescher- mende gashuid onmogelijk worden, en het metaal in het amalgaam dus voor het zuur openstaan. Aluminium nu, — dit bewijzen én de chemische werkingen van het geamalgameerde metaal, ën de electrische ën de calorische effekten — is veel actiever dan zink, en zou dus een metaal kunnen zijn als zooeven aangewezen werd. Spreker meent daarom in de grootere chemische activiteit van het aluminium boven het zink een ruwe verklaring van het verschil te mogen zien en acht het daarom noodzakelijk, dat men ook bij de verklaringen van de verhouding van geamalgameerd zink tegenover zuren met den factor der matige activiteit rekening houdt. Mededeeling Dr. van Bemmelen. Vervolgens krijgt Dr. van BemmeLEN het woord tot het doen van eenige mededeelingen omtrent den stand van zijn onderzoek over aardstroomen. Bestuursvergadering op Donderdag 12 Maart 1908. Aanwezig de Heeren: ENTHOVEN (Voorz), van BEMMELEN, VAN DEVENTER, VAN LUMMEL, CooL en VAN Kuik (Secretaris). Door het slechte weer waren slechts de bovengenoemde heeren aanwezig. à De notulen van de Februari-vergadering werden voorge- lezen en goedgekeurd. — 234 — Ingekomen brieven. Van de ingekomen brieven verdienen vermelding eene aanmelding voor het lidmaatschap van den Heer M. С. Koxıxa, Inspecteur van de Kon. Paketvaart Maatschappij alhier. Een brief van de afdeeling Soerabaia, houdende verzoek de contributie in + vervolg maandelijks te mogen innen. Aangezien de penningmeester niet aanwezig is, zal dit onderwerp nader met hem worden besproken. Vervolgens doet de secretaris verslag van den slechten gang van zaken van de leestrommel, niettegenstaande alle moeite, die hij zich heeft gegeven. Na ampele bespreking wordt besloten de boete voor het te lang aanhouden der portefeuilles van f 0.25 tot f 0.50 te verhoogen in de hoop, dat hierdoor eene verbetering zal worden bereikt. Tevens merkt de secretaris op, dat Dr. pg Vries te Semarang een groot aantal tijdschriften heeft aangehouden en op het hem gedaan verzoek die terug te zenden niet antwoordt. Den secretaris van de afdeeling zal om zijne tusschenkomst worden verzocht om dit te regelen, Mededeeling Dr. van Deventer. Nadat nog een en ander werd opgemerkt naar aanleiding van de door den chef van den Topograpischen dienst uit te rusten expcditie naar Krakatau, krijgt Dr. van DEVENTER het woord, die namens r. VAN LumMeL еп zich zelf een mededeeling doet over het verschijnsel, waaraan zij den naam van electrische zelf- veredeling geven. Vroeger ontwierpen zij, ter verklaring van het abnormale electrische gedrag van aluminium, eene theorie, waarbij een lekkende isolator eene hoofdrol speelde en volgens welke-men de volgorde van metalen in de spanningsreeks moest kunnen omkeeren door gebruik van zulk een semi-isolator en dus een minder edel metaal zich als een meer edel metaal kan doen gedragen. Dezelfde theorie echter maakt het waar- schijnlijk, dat van twee electroden van hetzelfde metaal in eenzelfde zuur gedompeld, de eene electrode na invoeging van — 235 — een semi-isolator in den keten, zich als een stuk edeler metaal tegenover het andere zou gedragen. Het is dit feit, dat zij met den naam van zelfveredeling bestempelen. Inderdaad bevestigde het experiment deze verwachting voor verscheidene belangrijke metalen. Bij gebruik van aethyl- alkohol en normale propylalkohol als semi-isolatoren vertoon- den Zn, Cd, Sn, Pb, Ni en Cu het bedoelde gedrag, en werd derhalve ook de vraag beantwoord, hoe men in een keten, waarin geen stroomloop kan zijn, door inlassching van een semi-isolator een stroom kan opwekken. De theorie van den semi-isolator eischt voorts, dat voor die metalen, wier potentiaal hooger is dan dat van het zuur, het tegenovergestelde verschijnsel, dus van veromedeling optreedt Dit verschijnsel konden de onderzoekers echter niet teweegbrengen en wel, omdat die metalen, van welke het te verwachten was, op het zuur in het geheel niet inwerken en er dus van stroom gansch geen sprake zijn kan. In dat geval verkeeren zilver en platina. Spreker meent voorts, dat de medegedeelde uitkomsten een bijdrage leveren tot de beantwoording van de vraag, welke metalen een hooger en welke een lager potentiaal dan het zuur hebben. Koper is nog voor zelfveredeling vatbaar, doch zwakker dan de meer onedele metalen; waarschijnlijk is dus koper nog zwak negatief van potentiaal en zal zilver positief zijn; waarschijnlijk is het nulpunt van potentiaal dicht onder koper gelegen. Ў Bestuursvergadering op Donderdag 9 April 1908. Aanwezig de Heeren: Exrnoven (Voorz.), VAN BEMMELEN, VAN DEVENTER, VAN: Erk, S. ONNEN, COOL, VAN LUMMEL, VAN DER Goor, 'Тзккхк WILLINK, KAMERLING, VAN KvK (Secretaris), benevens het lid JACOBSON. = 236 = Na opening van de vergadering stelt de Heer v. BEMMELEN voor het lid Coon tot bestuurslid te benoemen. Met alge- meene stemmen wordt zulks goedgekeurd en de Heer Сооп als zoodanig door den voorzitter begroet. Notulen. Vervolgens worden de notulen voorgelezen en goedgekeurd. Ingekomen stukken. Behalve eenige mededeelingen omtrent het overlijden van twee buitenlandsche geleerden werden ontvangen: De jaarverslagen en afrekeningen van de afdeelingen Soerabaia en Semarang. Mededeelingen, dat het bestuur van de afdeeling Semarang thans bestaat uit de Heeren Dr. E. С. pe Vries, voorzitter en E. Goste, secr.-penningm. Mededeeling, dat de Heer B. ren Brink als secretaris van de afdeeling Soerabaia is afgetreden en vervangen door Dr. A. H. J. Berzer, terwijl als president is opgetreden Dr. A J. А. PRANGE. Mededeeling van den Directeur van Gebouwen Сн. MEULL, dat hij twee maanden met ziekenverlof moet gaan. De bouw van het secretarishuis is echter bijna afgeloopen, zoodat op de werkzaamheden van het afwerken zeer goed kan worden toezicht gehouden door de Directie (architect Моозех) en door een der bestuursleden, die de laatste betalingscerti- ficaten zal contrasigneeren. De secretaris zal zich daarmede belasten. Krakatau-erpeditie. Daarna wordt nog een en ander afge- sproken over de Krakatau-expeditie. De Heeren, welke medegaan, zullen zelf de kosten betalen, terwijl in verband met de eindexamens H. B. S. de Heeren TJEENK WILLINK en van LiummeL vermoedelijk niet van de partij zullen kunnen zijn. — 237 — Redacteur tijdschrift. Dr. van BEMMELEN deelt mede, dat hij binnenkort met verlof naar Europa gaat en nu reeds gaarne een redacteur voor het tijdschrift zag aangewezen. De Heer van Lumet stelt zich daartoe beschikbaar en wordt als zoodanig benoemd. De secretaris deelt vervolgens mede, dat aan het eind van de maand de werkzaamheden verbonden aan het ordenen van de bibliotheek voldoende ver zijn opgeschoten, om de hulp te verminderen. Goedgekeurd wordt, dat de secretaris thans inplaats van over f 25.— over f 10.— per maand voor schrijfloon zal kunnen beschikken. Mededeeling Dr. van Deventer. De Heer van DEVENTER krijgt thans het woord voor het volgende: In het chemisch weekblad is een kritiek verschenen van den Heer J. J. van Laam, op de studie over aluminium en de spanningsreeks in dat weekblad door Dr. van LUMMEL en Dr. van Deventer gepubliceerd. Terwijl spreker met nader bericht over deze kritiek meent te moeten wachten tot ver- dere discussie misverstand heeft opgeruimd, wil hij nu enkel een verklaring vermelden door den Heer van Laar van de omkeering van zink en magnesium gegeven. Aan dit bericht verbindt spreker een uiteenzetting van het verschil tusschen „electromechanische” en ,,ionologische” beschouwingen, een onderscheiding, die volgens hem in de electrochemie niet uit het oog mag worden verloren. Mededeeling Heer Cool. Vervolgens werden door den Heer Coon een tweetal vulkanische bommen van den Kloet getoond, met een zgn. „broodkorsten structuur”, zooals o.a. van vele bommen der uitbarstingen in 1888—1889 van de Fossa op het eiland Vulcano (Liparische eilanden) beschreven is. De nog gedeeltelijk plastische massa van de bij de eruptie in de lucht geslingerde bom stolt in verband met het betrekkelijk zure magma, waaruit zij bestaat, bij de afkoe- ling vrij snel aan hare oppervlakte tot een korst. De nog == 298 — tengevolge van de oorspronkelijke hoogeren druk en tempe- ratuur ingesloten gassen trachten bij het ophouden van dien druk en bij de verdere afkoeling te ontwijken, het inwendige blaast op en de gevormde huid barst open. Een der exemplaren vertoonde duidelijk in dwarse richting op een barst een draderige structuur, bewijs van de groote taai- vloeibaarheid van het inwendige bij de opzwelling. Enkele afbeeldingen en foto’s van dergelijke bommen werden mede ter bezichtiging gegeven. Tijdens de vergadering stelde de Heer S. ONNEN de aan- wezigen in de gelegenheid eene demonstratie van onontplofbaar acetyleengas door den Heer LuurgN bij te wonen. | Bestuursvergadering ор Donderdag 9 Juli 1908. Aanwezig de Heeren: ENTHOVEN (Voorz.), VAN BEMMELEN, v. BEK, TJEENK WILLINK, MEIJLL, COOL, v. LUMMEL, v. HAFTEN, OxxEN (S. еп v. Kuik (Secretaris), benevens het gewone lid JACOBSON. Notulen. De notulen van de vergadering vóór de vacantie worden voorgelezen en goedgekeurd, waarna de voorzitter de aanwezigen nà de „zomervacantie” begroet. Ingekomen stukken. Hiervan verdienen vermelding aan- meldingen voor het lidmaatschap van de Heeren: C. M. Hamaker, Hoofdadministrateur van de Algemeene Belgische-Java Cultuur Mi. te Tjiandjoer. D. F. W. van Rees, Vice-president van den Raad van Nederlandsch- Indië. Dr. A. Оттек, Chef Chemicus aan het Algemeen Procf- station te Salatiga. — 989 — H. B. C. Giesen, Opiumfabriek Weltevreden. M. vox FABER, Leeraar H. B. S. | Jan H. Junius, ra F. C. van Les, Miingeniout Dordsche Petroleum Maat- schappij te Soerabaia. . VAN DER SPRONG, Inspecteur P. T. te Soerabaia. C. J. Umserove, Employé Fünrı & Со. te Soerabaia. D. Vniao, Inspecteur Boschwezen te Soerabaia. J..G. van Ham, Leeraar Н. B. S. W. C. OosrvEEN, : „ » | Semarang. Soerabaia. Wegens vertrek олла dp. leden: Dr. H. Оххех — H. Hissink — б. L. Verver — Е. NoBEL— А. P. Мегсніов, de eerste en de laatste bestuursleden. Op voorstel van den : voorzitter wordt besloten het lid H. J. E. WEncKEBACH, Directeur van Gouvernements-bedrijven, tot bestuurslid te benoemen, hetgeen met algemeene stemmen geschiedde. De secretaris doet het voorstel de boekenlijst uit den lees- trommel eens te herzien, hij meent, dat betrekkelijk dure tijdschriften daaruit wel konden vervallen. Het voorstel wordt gedaan met het oog op den financieelen toestand van de K. N. V, Het lid van Eek meent, evenals de leden VAN BEMMELEN en TJEENK WILLINK, dat men daarmede voor- zichtig moet zijn, daar mooie series dan zouden worden onderbroken. De voorzitter beveelt de kwestie in nadere studie aan, eventueel door het zenden van eene circulaire aan de lezers. De Heer vay BEMMELEN geeft in overweging Dr. S. Fiore, oud-voorzitter, om zijn portret te vragen voor de verzameling, waaraan de secretaris gevolg zal geven. Na eene mededeeling van den Heer OxxEN over den nieuwen landkabel van de Eastern Extension Australasia & China Telegraph Company Lt’, in de verbinding naar de Cocos- eilanden, welke kabel uit 4 aders bestaat en waarbij men, niettegenstaande de aders spiraalsgewijze zijn gelegd, toch — 240 — last van de retourstroomen van de electrische tram onder- vindt en de daarop gegeven toelichtingen van den secretaris, deelt de Heer van BEMMELEN den stand mede van zijn onder- zoek over ,aardstroomen", zooals hij dat tijdelijk heeft moeten afsluiten. De Heer Jacossow verplicht de vergadering aan zich door het rondgeven van mooie foto's van vulkanen, welke door hem zijn opgenomen. Ten slotte geeft de Heer van BEMMELEN in overweging de September-vergadering in het Observatorium te houden, ten minste als de nieuwe Seismograaf zal zijn aangekomen. Bestuursvergadering op Donderdag 13 Augustus 1908. Aanwezig de Heeren: van BEMMELEN (Vice-president), VAN Eek (Penningmeester), TJEENK WILLINK, S. ONNEN, VAN DEVENTER, GRIJNS, WENCKEBACH, KAMERLING, COOL, _ VAN KAMPEN, HOEKSTRA, VAN HarrEN, Мили, VAN Kuijk (Secretaris) en het gewone lid Para. Notulen. De notulen van de Juli-vergadering worden voor- gelezen en goedgekeurd. Ingekomen brieven. Van de ingekomen brieven verdienen vermelding: Aanmelding als lid van de н б. M. WIGMAN, Adj.-insp. P. еп BLIDENSTEIN, Hoofding. ge kl. B. ч W. о beiden te Weltevreden. Een brief van het bestuurslid H. J. E. WENcKEBACH, dat hij zijne benoeming gaarne zal aanvaarden. = — Een brief van Mevr. de wed. SERRURRIER— TEN Kare, inet verzoek het door haar bewoonde paviljoen weder voor één jaar te mogen inhuren. Een mededeeling van het lid H. F. Rorr, dat hij wegens vertrek naar Europa van de ledenlijst verzoekt te worden afgevoerd. Alvorens de huishoudelijke zaken aan te vangen begroet de voorzitter het nieuwe bestuurslid den Heer WENCKEBACH, welke verklaart zijne benoeming met genoegen te hebben begroet en de hoop uitspreekt de vergaderingen trouw te kunnen bezoeken, ten einde in eontact met de wetenschap te kunnen blijven. Nieuwe tijd v/d vergaderingen. Aangezien het in den laatsten tijd gebleken is, dat de bestuursvergaderingen op Donderdag bezwaarlijk zijn, ten gevolge van het vertrek van de mailbooten van de maatschappij „Nederland”, wordt het voorstel gedaan in het vervolg de bestuursvergaderingen op den tweeden Maandag in de maand te houden. Dit voorstel wordt goedgekeurd, doch in de maand Septem- ber as. zal de vergadering op den eersten Maandag worden gehouden, in verband met de vacantie aan de Н. B. 5. De voorzitter doet thans mededeeling, dat door den consul- generaal der Nederlanden te Melbourne een lezing over Australië zal worden gehouden. Oorspronkelijk zou dit in de zalen van de K. N. V. plaats vinden, doch het bleek, dat de groote zaal te klein zou zijn. Daarom zal de voordracht in den Schouwburg worden gehouden. De secretaris en het lid J. D. Tours zullen de lichtbeelden met de vereenigings- lantaarn vertoonen. Alle bestuursleden zijn uitgenoodigd. Dr. vas Deventer deelt vervolgens mede van Prof. van 'т Horr bericht te hebben ontvangen, dat hij aan de K. N. V. de geheele ontbrekende serie van het „Zeitschrift für physi- kalische Chemie” heeft geschonken. Na ontvangst zal aan Prof. VAN ’r Horr den dank van de vereeniging worden overgebracht. LXVIII 16k, — 242 — Radium. De Heer van BEgwwELEN deelt een en ander mede over radium. Wie is de vader van het radium? Lang heeft men gedacht dat het Uranium die funetie moest ver- vullen, doch uit onderzoekingen is gebleken, dat die functie werd vervuld door de stof Jonium, met een krachtig atoom, dat eerst na 1500 jaar tot het halve aantal wordt gereduceerd. Boven het Jodium staat het Uranium X van BECQUEREL, een gasvormig lichaam dat spoedig ontleedt. Daarboven staat eerst het Uranium. Op het Radium volgt het gas genaamd Radium Emanatie, waarna komen de stoffen Radium A, B, C enz. met verschillenden duur, waarin de stof tot het halve aantal wordt geredueeerd, varieerende van 30 minuten tot 3 jaar. Hierna volgt het Helium, een éénatomig gas. Dit gas is thans door Prof. KaAwERLING ONNes, na eene eerste mislukte poging, vloeibaar gemaakt. 200 Liter Helium heeft men tot 50 cem. kunnen verdichten. De temperatuur van het vloeibare Helium bedraagt 269° C. onder nul of 4° absoluut en het laat zich aanzien, dat bij plotselinge druk- vermindering nog lagere temperaturen zullen kunnen worden bereikt. Aangenomen wordt Prof. KAwERLING Onnes met dit feit van wege de vereeniging te complimenteeren. Vervolgens wordt op voorstel van Dr. VAN DEVENTER besloten Prof. v. р. Waars te berichten, dat de K. N. V. zich bij de huldebetuiging, gehouden bij zijn emeritaat, aansluit. . Vervolgens deelt de voorzitter mede, dat Dr. Braak, welke dezer dagen uit Europa als onderdirecteur van het Obser- vatorium alhier wordt verwacht en die assistent bij Prof. KAMERLING ONNES is geweest, wel een en ander over de verdiehting van Helium zal kunnen mededeelen en neemt hij vervolgens het woord tot het doen van de navolgende mede- deeling over de expeditie naar Krakatau. Krakatau. Dr. van Bemmelen. Spreker geeft aan de hand van eenige wandteekeningen een apercu van de geschiedenis van Krakatau, zooals ze door VERBEEK is gegeven. — 243 — Hij brengt daarna in herinnering, hoe er reeds door VERBEEK op is gewezen, dat de loodingen in het in 1883 nieuw ge- vormde bekken zoo gering in aantal zijn, dat het onmogelijk was om zich een juist denkbeeld van het werkelijke onder- zeesche reliéf te vormen. Hij heeft daarom gemeend het beste gebruik te maken van de uitnoodiging om de Krakatau-expeditie in Mei jl. mee te maken door dien kom te gaan oplooden. Daar de oude loodingen op één plaats 300 M. geen grond gaven en hij toch het plan had om ook buiten den kom te looden, vroeg hij aan den Inspecteur van Scheepvaart een diepzee loodingstoestel in bruikleen. Het verstrekte toestel (van LEBLANC) was veel meer voor zeer groote diepten berekend, maar voldeed toch ook voor betrekkelijk geringe diepten. Door de velerlei diensten, die in Mei door het expeditie- schip moesten gepraesteerd worden, bleven er voor de loodingen maar twee dagen over. Deze twee dagen zouden nog even voldoende geweest zijn, ware niet een tweede moeilijkheid gerezen. De bestaande kaart van Krakatau bleek zóó verkeerd te zijn, dat van juiste plaatsbepaling tijdens het looden geen sprake was en het net van loodings- plaatsen onvoldoende werd gekozen. Gelukkig kon in Augustus Krakatau nog eens door spreker bezocht worden, ditmaal met het stoomschip Cycloop (behooren- de bij den dienst ter bestrijding ter zee van den opiumhandel). Na twee dagen looden achtte hij het net dicht genoeg te zijn. Aan boord van de Cycloop werd alleen uit de hand gelood, waarbij wel eenige lijnen en looden werden verloren, maar dat toch overigens naar wensch ging. Spreker vertoont daarna een kaart van Krakatau, waarop de voorloopig uitgezette loodingsdiepten en de daaruit afgeleide dieptelijnen. . Deze dieptelijnen laten een vrij regelmatigen onderzeeschen krater zien. Het bodemvlak is betrekkelijk groot en ligt van 250—283 M. onder den zeespiegel. — 944 — Het centrum is bewesten het door VERBEEK aangenomene, zoodat de oude Danan en Perboewatan kraters randkraters waren. Opvallend is de oost-westelijk gerichte intrekking van den krater — of dit een aanwijzing is van een oost- westelijke spleet, moet liever in het midden worden gelaten. De nieuwe en de oude dieptecijfers geven onderling groote afwijkingen. Op één plaats, waar vroeger 50 M. werd gevonden, vond spreker 250 M. en omgekeerd kon hij daar, waar bij 300 M. geen grond werd gelood, niet meer dan 260 M. vinden. De oude dieptecijfers liggen evenwel vermoedelijk verkeerd en spreker wil trachten uit het Journaal van het opnemings- vaartuig, waarop die loodingen werden verricht, met behulp van de nu gemaakte juiste kaart, de werkelijke plaatsen- af te leiden. Eerst dan kunnen met eenige zekerheid de gevon- den afwijkingen besproken worden. Cool. Krakatau. Vervolgens vertelt de Heer Coor, hoe hij gedurende de Krakatau-expeditie in de eerste dagen van Mei 1907, waaraan hij mede deelnam, voortdurend er op gelet heeft of op een der eilandan van de Krakatau-groep nog vulkanische werking waar te nemen was, b.v. of fumarolen of warme bronnen te zien waren. Niets van dien aard werd echter gevonden. Eenigermate verrassend was daarom het bericht, dat door personeel van den Topografischen dienst, dat langer op de eilanden vertoefd had, in diezelfde maand Mei langs een spleet aan de steile N.-afstorting van den Rakata en in °t oostelijk gedeelte daarvan, bruine rook was gezien, opstijgend uit een reeks gaten. Dit verschijnsel ging gepaard met het werpen of afrollen van steenen. Aan den voet van die spleet bevonden zich een paar puinkegels. Hetgeen beschreven werd pleitte zoowel voor vulkanische actie als voor steenstorting (vergl. de notulen dezer vergadering op Donderdag 14 Augustus 1902). Verder waren door weers- en tijdsomstandigheden gedu- rende de Mei-expeditie niet genoeg waarnemingen en metingen verricht kunnen worden om de ligging van de eruptie-as van — 245 — den gedeeltelijk afgestorten Rakatavulkaan te kunnen bepalen, iets wat door VERBERK in zijn bekend werk „Krakatau” nog in het midden gelaten was (blz. 161 en 162). Van de gelegenheid om met Dr. vax BEMMELEN den tocht per Cycloop den 7°" Augustus '08 mede te maken werd dan ook gaarne gebruik gemaakt. Dienzelfden dag werd 's avonds langs den afstortingswand gestoomd en de z.g.n. spleet, waarlangs het verschijnsel zieh moest voorgedaan hebben, onder bijzonder gunstige verlichting met den kijker waargenomen, zonder dat eenige rookopstij- ging of gaten gezien werden. Wat op in Mei genomen foto's gaten schenen, bleek schaduw van uitstekende gedeelten te zijn. De z.g.n. spleet geleek meer op een sleuf. Den volgenden morgen werd aan den voet van hoogergenoemde puinkegels geland, beide werden beklommen en voorts werd nog een gedeelte boven de recht- sche dier puinkegels tegen den steilen Krakatauwand zelf opgeklauterd. Nergens werd echter een spoor van rook of werden grootere of kleinere openingen gezien. Gedurende dien dag werd bijna voortdurend op dit punt van den berg gelet, zonder dat iets gebeurde. ’s Avonds om 6'/, uur werden echter plotseling twee doffe knallen gehoord en ver- schenen langs het meergenoemde gedeelte van den berg bruine wolken, die 't meest aan stofwolken deden denken en die langzaam optrokken, waarbij een geluid alsof steenen” neerrolden en een opspatting van het water werd waarge- nomen. Vermoedelijk had een afstorting plaats gehad van steenen, losgeraakt door de nacht-afkoeling volgend op de zonbeschijning over dag. Dit kan met knallen gepaard gaan. Den 9% werden 's morgens uit een sloep in 't midden van den Krakatauwand verdere waarnemingen gedaan, toen plot- seling een geheel bombardement werd vernomen en een hevige steenstorting langs de sleuf en den wand, boven de puinkegels omlaag en op deze en gedeeltelijk in zee terecht kwam. Langs de sleuf en den wand en op de puinkegels werden stofwolken opgejaagd. Het was juist het oogenblik dat de zon het bovengedeelte van de sleuf begon te beschijnen. Onmiddellijk werd dichterbij geroeid, de stofrook trok geheel op; gedurende het verdere van den dag werd niets meer waargenomen. 's Nachts werdt afgereisd. Het verschijnsel moet, zooals uit 't bovenstaande blijkt, dus aan afstortingen, niet aan vulkanische werking worden toege- schreven. . De piek van Rakata werd in de tweede periode, die VERBEEK in de Krakatau-geologie onderscheidt, afwisselend uit lavastroomen en aschlagen opgebouwd. Die lagen loopen van het centrale gedeelte van den berg naar beneden. VERBEEK hoopte uit hare ligging te kunnen opmaken of de krater al dan niet mede was afgestort, m.a.w. zocht hij daardoor de ligging der eruptie-as te bepalen. Door de afstorting waren echter slechts de koppen der banken ontbloot, waaraan geen helling te zien is en een onderzoek op den top van Rakata leverde geen voldoende resultaat; het werd door VERBEEK echter aannemelijk geoor- deeld, dat de krater resp. de eruptie-as nog bestond. Nu is er echter nog een methode, die tot 't doel kan voeren; de bijna vertikale aderen of gesteentegangen, die de lagen doorbreken en die aan den Rakata in grooten getale aanwezig zijn, stellen een indringing van het magma, afkom- stig van de centrale pijp, voor, waardoor de uit de flanken van den berg vloeiende lavastroomen werden gevoed. Die gangen convergeeren dus naar de eruptic-as, welker ligging daarom bepaald kan worden door de richting der aderen te meten. Aan den Etna werd door LvYvgrr en Sarrorius op deze wijze de ligging der oude z.g.n. Trifoglietto-krater gevonden. De gesteentegangen aan den Rakatawand bleken nu ten duidelijkste te convergeeren naar een as, die vrijwel onder den tegenwoordigen top gelegen en dus niet mede afgestort is. Mogelijk wordt, wat men daarbij als eene centrale kraterpijp zou moeten denken, in haar aller bovenste gedeelte echter > M nog door de afstorting aangesneden, daar sommige gangen zich schijnen te vereenigen in een gesteente-massief, dat iets beneden den top zichtbaar is. De door VERBEEK genoemde breede andesitische gesteen- tegang, die in een belangrijke lensvormige verdikking eindigt, behoort niet tot 't systeem der bovengenoemde gangen, die basaltisch zijn. Zij is beneden ongeveer 7!/, M. breed. Langzamerhand begint de begroeiing den bouw van de doorsnede, die door den ongelijken weerstand tegen verweering en uitschuring steeds sprekender zou worden, te verbergen. Na eenige discussies wordt vervolgens de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag September 1908. Aanwezig de bestuursleden: van BEMMELEN, V. D. Goor, TJEENK WILLINK, v. DEVENTER, KAMERLING, v. HAFTEN, v. Kurk, v. Kampen en de gewone leden: JACOBSON, BRAAK, CooL en STREIFF. Wegens afwezigheid van den Heer Ехтноукх presideert de Heer van BEMMELEN de vegadering. De notulen werden gelezen en goedgekeurd. Voor het lidmaatschap hebben bedankt de Heeren: D. vax HINLOOPEN LABBERTON, А. A. Wirricn, Dr. L. Gomopisky, terwijl overleden is de Heer M. vos FABER. Als leden traden toe de Heeren Dr J. K. vAN GELDER, ing. van het mijnwezen te Weltevreden en Dr. C. Braak waarn. direkteur van het Magn. en Met. Observ. te ойе аен. — 948 — _ Naar aanleiding van een schrijven uit Soerabaia en een uit Semarang wordt besloten het voornemen van Kapt. GooszEN om een lezing te houden over N.-Guinea in Soerabaia, Sema- rang en Batavia geldelijk te steunen en daarvoor het gevraagde bedrag van f 25.— toe te staan en zoonoodig dit bedrag te verhoogen. Van het bestuur van den Ned.-Ind. Kunstkring is het ver- zoek binnengekomen om een der lokalen gratis af te staan; dit verzoek is echter niet voor inwilliging vatbaar en wordt besloten den Kunstkring op gelijke wijze te behandelen als het Kon. Instituut van Ingenieurs en te melden, dat het lokaal tegen de gewone voorwaarden gehuurd kan worden. Verder wordt geoordeeld, dat nu zoo veelvuldig gebruik gemaakt wordt van de vergaderzaal en de Gemeenteraad voorloopig zijn zittingen nog in ons gebouw wenscht te houden, aan dezen Raad een vergoeding van f 5.— te vragen voor gebruik van lokaliteit en meubilair. Wegens tijdelijke afwezigheid van den secretaris zullen diens functiën worden waargenomen door den Heer TyEENK WILLINK. Als tijdelijk vervanger van den redakteur van het tijdschrift zal optreden de Heer C. BRAAK. De Heer van BEMMELEN is wegens zijn vertrek naar Holland verplicht te bedanken als vice-voorzitter. De Heer van Kampen doet de volgende mededeeling: De zgn. „Neptunusbekers”, sponsen van het geslacht Poterion, zijn reeds lang bekend uit droge exemplaren, door zeelui uit den Oost meegebracht en in verscheidene Europee- sche musea bewaard. Op de tochten van het onder het Departement van Landbouw ressorteerende visscherij-onder- zoekingsvaartuig de „Gier” is gebleken, dat deze sponsen in de Javazee verre van zeldzaam zijn; herhaaldelijk werden exemplaren met de trawl opgehaald, soms vijf in één trek. — 249 — Ook is straat Malakka en de zuidelijke Chineesehe Zeé werden ze aangetroffen. Eenige stukken, in alkohol geconserveerd, werden opgezonden naar Prof. Vosmaer te Leiden, die na anatomisch onderzoek tot de conclusie kwam, dat de fijnere bouw van Poterion groote oveereenkomst vertoont met de boorsponsen. Hij vermoedt dus, dat de Neptunusbekers hun leven als boorsponsen beginnen. De juistheid van deze hypothese zal nog getoetst worden aan geconserveerd mate- riaal van boorsponsen uit de Javazee. Nadat de Heer van Deventer een goede reis heeft toege- wenscht aan den Heer van BEMMELEN, wordt de vergadering gesloten. Bestuursvergadering op Maandag 12 October 1908. Aanwezig waren de bestuursleden: ре HAAN, VAN HAFTEN, GRIJNs, Coon, VAN DEVENTER, VAN LUMMEL, STREIFF, ONNEN, VAN КЕК, KAMERLING en TJEENK WILLINK en het gewone lid van GELDER. Wegens afwezigheid van den voorzitter wordt het voor- zitterschap waargenomen door den Heer pz Haan. Nadat de notulen van de vorige vergadering zijn gelezen en goedgekeurd en als lid is aangenomen de Heer N. ре Vice, hoofdambtenaar aan het Dep. B. O. W., vestigt de Heer van Eek de aandacht op het in de vorige vergadering geno- men besluit om een vergoeding voor het gebruik van de zaal te vragen aan den Gemeenteraad. Hij meent, dat de K. N. V. gevaar loopt met den fiscus in aanraking te komen. Daar reeds toestemmend antwoord van den Gemeenteraad ontvangen is en het bedrag van f 5.— niet als huur maar alleen als vergoeding voor het gebruik aangemerkt moet worden, wordt besloten niet op de beslissing terug te komen. — 250 — De Heer van LvuxwEL brengt ter sprake het tijdschrift. Allereerst deelt hij mede, dat het redakteurschap na het vertrek van den Heer van BEMMELEN op hem had zullen overgaan, en het nu toch zonder voorkennis van het bestuur aan den Heer Braak was opgedragen. De Heer Braak is echter geen bestuurslid en kan dus niet als redakteur optreden. Het bestuur heeft geen bezwaar de redaktie tot December aan den Heer Bnaak over te laten, maar dan zal bij de gewone jaarlijksche verkiezing van func- tionarissen een nieuwe redakteur aangewezen moeten worden. Ook blijkt het de algemeene wensch te zijn, dat het karakter van het tijdschrift, gewijzigd wordt. Op het oogen- blik is het bijna uitsluitend gevuld met waarnemingen van het Magn. en Met. Observatorium, en hoe belangrijk deze ook zijn en hoeveel waarde zij ook voor het tijdschrift als ruihniddel mogen hebben, zoo is het toch gewenscht te trachten ook andere artikelen van meer algemeenen en popu- lairen aard te doen opnemen. De Heer van LuwwEL oppert het denkbeeld het tijdschrift te splitsen en van de 4 afleveringen twee te bestemmen voor de meteorologische waarnemingen en twee voor andere stuk- ken, waaronder b.v. de gehouden voordrachten en mede- , deelingen. Besloten wordt een volgende vergadering op dit onderwerp terug te komen. Door den Heer van Last, wordt ter sprake gebracht het houden van lezingen. Hij betreurt het, dat deze niet gehouden zijn en om het goede voorbeeld te geven stelt hij zich beschikbaar over eenige weken een lezing te houden, waarbij hij dan gaarne uitgenoodigd zag de leden van het onderwijzers-genootschap. Ook de Heer Coor stelt zich beschikbaar om in December te lezen. De lezing over N.-Guinea, te houden door Kapt. GooszEN, is door ziekte en overplaatsing van den spreker uitgesteld — 251 — moeten worden en zal vermoedelijk eerst plaats hebben in Januari of Februari. Kapt. Gooszen is dan van plan, eerst te Soerabaia, daarna te Djokja en Semarang en ten slotte alhier een spreekbeurt te vervullen. Besloten wordt eerst een nadere opgave van de onkosten te verzoeken. De Heer van Harren vestigt nog de aandacht op de komst van den Heer RAMBALDO, die vermoedelijk wel een lezing over luchtscheepvaart zal willen houden, De Heer Onnen, het woord verkrijgende, doet een mede- deeling over het stoken met petroleum-residu. Uit den aard der zaak, hoewel in deze vereeniging minder op haar plaats dan in de Afdeeling van K. I. v. L, kunnen mijne mededeelingen zich slechts bepalen tot de tot nog toe verkregen practische resultaten, en dan nog voor zoover ze mij door mededeelingen ter kennisse zijn gekomen. De hier gebezigde residu is een voor olie betrekkelijk dunne vloeistof, het is dan ook eigenlijk geen residu of over- blijfsel maar minderwaardige ruwe olie. Naar ik meen wor- den geen vluchtige bestanddeelen er aan onttrokken, maar deze ruwe olie uit de putten in den handel gebracht. De warmtewaarde kan op + 11000 cal. per K.G. gesteld worden. De zuiverheid laat weinig te wenschen over, hoewel er na lang staan duidelijk een waterneerslag is aan te toonen; dit bedraagt echter niet meer dan 1 à 2 %. Geheel anders is de elders (Rusland) gebezigde vloeibare brandstof; het is een dik vloeibare, moeilijk te behandelen vloeistof, zonder vluchtige bestanddeelen, echter van hooger warmtewaarde, waarvan het voordeel echter verloren gaat door de minder gemakkelijke behandeling. Bij het stoken met vloeibare brandstof, trouwens met iedere brandstof, wordt allereerst gestreefd naar eene zeer fijne verdeeling, zonder verliezen natuurlijk, teneinde de menging met lucht, voor de verbranding benoodigd, zoo innig mogelijk te doen zijn. Is dit eenmaal verkregen zonder kostbare middelen, dan == 252 — is ook het voordeel van de veel duurdere brandstof in vergelijking met steenkool nog steeds belangrijk. Hoewel het 5. G. geringer is dan 1 (+ 0,92) is het voor de vergelijking gemakkelijker bij residu met Ltrs. tegenover steenkool met K.G. te rekenen. Residu kost thans te Priok f 18.— de ton van 1000 Ltrs., de steenkool aldaar f 13.80 tot f 14.— de ton van 1000 K.G., goedkooper echter in groote hoeveelheden. 1 Ltr. residu heeft een warmtewaarde van 11.000 cal, 1 K.G. stk. van 6600 cal.; de verhouding is als 5 tot 3, welke ik bij alle vergelijkingen als maatstaf zal gebruiken; residu mag dus om hetzelfde resultaat te verkrijgen 1?/, >< zooveel kosten. De ton residu van f 18.— te Priok kost aan transport f 1.65 voor ons, de ton steenkool ongeveer f 2.25. Op de eerste behoeven geen verliezen geleden te worden, bij de steenkool moet 1 à 2 % gewichtsverlies worden in aanmerking genomen. Met die kleinigheden, die voor een algemeene beschouwing slechts kleinigheden blijven, houd ik hier geen rekening. Residu kost mij dus f 19.65, steenkool f 16.—. Er zijn echter goed- koopere steenkolen te krijgen, echter niet zoo gemakkelijk, n.m. de Ombiliénkolen. Die werden mij althans voor een paar jaar voor f 9.— fr. P. geoffreerd, en bij herhaling v/h aanbod voor minder. Met dit aanbod kreeg ik toen- tertijd een daling in den residuprijs, van f 19.— op f17.—. Hoe er overigens met dien pris gescharreld wordt moge blijken uit het feit, dat aan het eind van 1907 en begin 1908 de residuprijs plotseling steeg van f 17.— op f 20.— en van f 20.— op f 24.—, terwijl na gedeeltelijke uitvoering van de bedreiging om geen residu meer te bezigen maar steen- kool, de prijs daalde tot f 18.—. Wel een bewijs dat ze, bij de betrekkelijk geringe afname, ermee in hun maag zitten. De prijs van f 18.— resp. f 19.65 staat gelijk wat warmte- gevend vermogen betreft met ( 13.55 > 6) — f 2.— = rond f 10.— per ton steenkolen, waarvoor deze wel te Priok te krijgen zullen zijn, zoodat f 18.— als normale residuprijs concurreerend is met steenkool. — 258 — - Tegenover andere voordeelen van residu, als gemakkelijker aanvoer, nauwkeuriger meting, grootere zindelijkheid, minder personeel staan eenige nadeelen, als: aanwezigheid van water, en op ijzer vretende bestanddeelen (zwavel? of zout?), welke laatste vooral voor ijzeren schoorsteenen, zooals ik tot mijn schade gemerkt heb, minder gewenscht zijn. Een belang- rijker voordeel echter, waarom zelfs bij gelijke prijzen residu te prefereeren is, zit hem in het veel grooter nuttig effect van de verbranding, en wel doordat de residu veel inniger met de toe te voeren lucht gemengd kan worden dan steen- kool, eene volkomen verbranding aldus verkregen kan worden en geen roetvorming plaats heeft. lederen keer dat een ketel bij ons buiten dienst gesteld wordt, staan we wederom ver- baasd door de zuivere witheid van het metselwerk binnenzijds, waarvan men om zoo te zeggen soep eten kan, terwijl iedere steenkoolketel altijd een zwarten roetaanslag vertoont. Rook op den schoorsteen is dan ook een bewijs van minder goed stoken. De vlam moet door een opening aan de achterzijde van de rookkanalen of elders gezien kunnen wor- den, zoodat een regelen der vuren d.w.z. van de benoodigde hoeveelheid lucht zeer eenvoudig is. Hoe wordt nu de zoo noodige fijne verdeeling verkregen? Xen ` Waar mogelijk (landketels) wordt het voordeeligst de stoominjectie gebezigd. Ik durf dit met zekerheid te zeggen, aangezien de cijfers aantoonen bij ons eene gemid- delde 14 (15) voudige verdamping, d.w.z. 1 Ltr. residu verdampt 14 (15) Ltr. water (het theoretische cijfer is omstreeks 17); er zijn tijden dat de verdamping meer dan 15 voudig is. Echter hangt dit, daar ik geen andere oorzaken kon ontdekken, nauw samen met de qualiteit van de residu, en met de oordeelkundigheid van den stoker. (Over 2 goede stokers, die onder gelijke omstandigheden nog 20 °% verschil toonden). Over details in de stookinrichting, d.w.z. de binnenbemet- seling der vuurhaarden, wil ik niet in bijzonderheden treden, — 254 — die is over het algemeen overal hetzelfde. Het komt voor eene goede verbranding in hoofdzaak aan op de wijdte en lengte der ingemetselde buizen, of ondergemetselde bogen. Dit is zeker, dat in een goed ingericht vuur de residu eerst met lucht en stoom een haast gasvormig mengsel wordt, dat door de hitte en meerder aanvoer van lucht een ontplof- baar mengsel wordt, gasvormig en dan volkomen verbrandt, evenals een blaasvlam, met hooge temperatuur (mits het niet te snel afkoelt door de ketelwanden). Hoe hoog die temperatuur is weet ik niet. Een veel voor- komend gebrek, vooral te vreezen bij de ketels met korten vuurgang (scheepsketels, locomotiefketels etc.), is de te late verbranding, waarvan het gevolg is, dat de schoorsteen spoedig roodgloeiend en erger wordt, maar onvoldoende stoom gevormd wordt. Vooral de Paketvaart heeft in het begin harer proeven daar veel last van gehad. Het is dus zaak zooveel mogelijk voor eene spoedige ver- branding te zorgen en overigens den af te leggen weg door de rookgassen (verbrand product) zoo lang mogelijk te maken. De trek mag niet te groot zijn. Een, ook door de opiumfabriek en door ons ondervonden nadeel van deze te late verbranding is de te lage tempe- ratuur der inmetseling. Deze toch moct steeds de residu blijven ontsteken; ontbrandt de residu eerst daarachter, dan wordt de steenmassa niet warm genoeg, en het gevolg kan zijn een opeenstapeling van ontplofbare gassen, die plotseling ontploft en nogal schade kan aanrichten. Ik meen, dat in de opiumfabriek indertijd een zijmuur van de inmetseling werd weggeslagen, terwijl bij ons de dekplaten der rook- gangen in de eerste verdieping er afvlogen, waarbij bleek dat de ophangooren waren afgebroken. - Deze ontploffingen komen ook voor bij plotselinge wind- vlagen, waarbij om zoo te zeggen de vlam even wordt uitgeblazen. Door doelmatige wijzigingen in de binnenbe- metseling is het ons gelukt deze bezwaren geheel op te heffen. — 255 — Waar bij ons een reeds zoo gunstig verdampingscijfer verkregen is, bestaat er geen aanleiding om van systeem te veranderen. Wel heb ik er sterk over gedacht om de stoom- injeetie te veranderen in lucht-injectie, de lucht moet er toch zijn, maar het is de vraag of de stoom niet een gunstigen invloed op de verbranding uitoefent. Voorshands twijfel ik daaraan. Het komt mij voor, dat de werking van den stoom nihil is na de fijne verdeeling der residu. Voor de ontle- ding van den waterdamp in H. en O. is een hooge tempera- tuur noodig. De warmte daartoe wordt onttrokken aan de door verbranding verkregen warmte. Deze krijgen we wel is waar weer terug bij de volkomen verbranding tot H?O, maar daar zal altijd wel een verlies plaats hebben door die tweemalige noodelooze scheikundige reactie. Een ander geval is het, als de waterdamp gunstig werkt op de ontle- ding van de koolwaterstoffen in C. en H. Echter, zooals gezegd, is er bij de zeer voordeelige verdamping voor mij geen aanleiding daarover dure proeven te nemen. Ik zou er voor noodig hebben een luchtpomp, die mij lucht van 9 atm. of hooger bezorgt, zooveel als ik nu stoom verbruik voor de sproeiing en nu doet zich het merkwaardige geval voor, dat ik daarvoor een stoommachine zou noodig hebben, die net zooveel stoom verbruikt als nu voor de vuren gebe- zigd wordt, waarschijnlijk nog iets meer. Ik kon deze hoe- veelheid stoom bepalen, door gedurende eenige weken 2 ketels met residu gestookt in dienst te houden en den derde, met steenkool gestookt, te bezigen om aan die 2 stoom te leveren. De verbruikte hoeveelheden water van I en II samen en van III alleen konden middels den watermeter gemeten worden, en zoo kwam ik tot de conclusie, dat de benoodigde hoe- veelheid stoom ongeveer 10 — 12%, bedroeg van de totale gevormde hoeveelheid. Dit is zeer veel Ik zou voor een luchtpomp een capaciteit van + 50 HP. noodig hebben d.i. een tiende van de totale capaciteit van 500 HP. Om nu voor een twijfelachtig voordeel een paar duizend gulden op hoop van zegen uit te geven, is voor een maatschappij als de — 256 — onze, die pas winst begint te maken, onzin. Bij de Opium- fabriek, waar de verdamping nog niet hooger verkregen is kunnen worden dan 10 à 11 voudig, zou zoo iets te probeeren zijn. Het lijkt mij echter veel eenvoudiger de bestaande installatie zonder belangrijk meerder kosten door doelmatige wijzigingen in de stookinrichting tot hooger nuttig effect op te voeren. Wat daarmede verkregen zou kunnen w orden, bedraagt wel een besparing van 2000 — S X 11 = onge- veer f 400.— per maand. - Een overgang tot de wijze van stoken door de Paketvaart Maatschappij toegepast, lijkt mij een maken van kosten zonder voldoenden waarborg. Omtrent de verdamping bij de scheeps- ketels en de verhouding van hoeveelheid steenkool tot residu heb ik geen inliehtingen kunnen verkrijgen. Hierbij komt een ander punt in overweging, nl er mag geen ketel- water verloren gaan, daar dit zoo bezwaarlijk uit zee is aan te vullen. De stoom voor het inblazen gebezigd is verloren. Het zoogenaamde Meijersche patent, genoemd naar den vorigen Chef Werktuigkundige, wordt daar met succes toegepast. Het komt in principe daarop neer, dat de residu onder drük uit eenige fijne openingen wordt gespoten en fijn verdeeld wordt. De benoodigde lucht wordt aan den omtrek van het vuur toegevoerd. Daardoor wordt eene vol- doend innige menging verkregen, de verbranding geschiedt nog in den vuurhaard, gedeeltelijk in de vuurkist. Een nadeel is een plaatselijke enorme verhitting, waarvan in den aanvang last werd ondervonden, die echter door bekleeding met steen verholpen wordt. jer, waar op het behond van den stoom in den condensor moet worden prijs gesteld, zou een injectie met lucht onder hoogen druk met sueces kunnen worden beproefd en toege- past. Vooral daar is deze laatste methode aan te bevelen, waar de stoomproductie van een stoomketel met steenkool al tot een maximum is opgevoerd, zoodat de meerdere voor de branders benoodigde stoom tot een verbetering van den — 257. — ketel zou aanleiding geven, waardoor natuurlijk een geringer nuttig effect zou worden verkregen en dus te hoog brandstof- verbruik (kleine stoomketels). Bestuursvergadering op Maandag ovember 1908 Aanwezig de bestuursleden: ENTHOVEN, VALETON, 'TJEENK WILLINK, VAN KAMPEN, VAN LUMMEL, VAN EEK, VAN DEVENTER, COOL, VAN DER GOOT, VAN HAFTEN, DOPPENBERG еп ONNEN en de leden: JACOBSON, VAN GELDER, Braak, benevens = secretaris van Kuijk. De notulen van de vorige vergadering worden voorge- lezen en na eene rectificatie op verzoek van den Heer van LvwwEL, goedgekeurd. Ingekomen stukken. Aangemeld als lid: Dr. Scroevers, Leeraar Gymnasium Willem III. J. E. WARENDORF, Leeraar H. B. S. Soerabaia. . Dr. ©. Braak, waarn. Dir. K. Magn. Observ. Weltevreden. W. H. L. Jonaw, Controleur B.B. Bedankt: de leden Burs, Soerabaia en Leclercq de Courcelles, Weltevreden. Mededeeling van Dr. Frare, dat hij binnenkort zijn portret voor de vergaderzaal zal sturen. ise Bedankschrijven van Prof. van рев Waars voor de hem gezonden sympathiebetuiging. Verzoek van den Ned-Ind. Kunstkring om over de groote zaal te mogen beschikken voor een tentoonstelling van Japan- sche prenten en curiosa van 20 November tot 4 December op de gebruikelijke voorwaarde van SE Geen bezwaar. LXVIII 17k, — 958 — - De voorzitter doet mededeeling, dat de president van den Ned.-Ind. Kunstkring nader bij hem op de kwestie van het verhuren van een der zalen van het gebouw is teruggeko- men met de mededeeling, dat door den Kunstkring niet meer dan f 150.— per jaar kan worden betaald. De Natuurk. Vereeniging, die van het Kon. Instituut van Ingenieurs voor een dergelijke kamer f 250.— ontvangt en het licht betaalt, vreest dat genoemd Instituut bezwaar zal maken die som te blijven betalen als de Ned.-Ind. Kunstkring zooveel minder betalen zal. Na eenige voorstellen wordt ten slotte het voorstel van den Heer van HarrEN aangeno- men, om den Kunstkring mede te deelen, dat de K. N. V. bereid is, voor zoover het haar betreft, met een huursom van f 200.— genoegen te nemen en dat de Kunstkring zelf het lieht zal moeten betalen. In dien zin zal worden ge- schreven. Nadat vervolgens de Heer Соот, eenige opmerkingen gemaakt heeft over de laatst gehouden lezing van Dr. van LUMMEL, wat betreft het niet rondzenden van convocatiebiljetten, het niet leiden der vergadering enz. waaromtrent de voorzitter en de waarn. secretaris eenige inlichtingen geven, verzoekt Dr. vas Deventer het navolgende in de notulen op te nemen: Voor eenigen tijd deed spreker volgens Dr. ANEMA en hemzelven een mededeeling over het bestaan van mengsels van waterstof met koolwaterstoffen, wier samenstelling uit de gewone gegevens van eudiometer proef en densiteit niet konden -worden afgeleid. Na de publicatie van dit onderzoek in het chemisch weekblad (1908, pag. 65) wezen de Belgi- sche geleerden DE VorpERE en DE Suer er op (Ibid. pag. 171), dat zij reeds twee jaar vroeger (Revue générale de Chemie pure et appliquée, 1906, pag 395) eene algemeene theorie over de analyse van gasmengsels hadden gegeven, die de door ANeMA en YAN Deventer onderzochte gevallen omvat. Wat later bracht de Heer J. P. Wurre (chemisch weekblad 1908, N°. 33) eene beschouwing van hemzelven over indirecte analyse in herinnering, welke (eveneens in het chemisch — 259 — weekblad verschenen, 1907, pag. 19) nog algemeener is dan die der Belgische heeren en dus ook dan die van ANEMA en VAN DEVENTER. Terwijl spreker beide reclames volkomen ei acht en ze gaarne in de notulen en verslagen der K. vermeld ziet, meent hij evenwel te mogen RM. voor- eerst: dat het onderzoek van Dr. Anema en hemzelven de gevallen behandelt, die voor een gasanalyse wel altijd de belangrijkste zullen zijn, die n.l., waarbij een der bestand- deelen waterstof is; ten tweede, dat hun theorie geen andere dan de meest elementaire algebra gebruikte, terwijl en de Belgische heeren én de Heer Wurre voor hun beschouwing determinanten noodig hebben. 