Reis door Noord Amerika
Den 23. deed ik een togqe naar Pem^s neck, dog kwam des avonds weder te Rakoon, Dè fneuw lag nog op vele plaatfen in de boflchen, byzonderiyk daar de bomen zeer kort op nalkander ftonden. Egter was zy niet boven de vier ddmen diep. De weg was byna geheel vol ys, zo dat het gpvaarlyk was op paarden die niet gefcheipt waren te rydwi. Men \róet hier niet veel van lieden, dog rydt des winters te paard naar de kerk , fchoon de fneuw fomtyds een voet dik legt. De fneuw legt zelden boven ene week, maar dan komt 'er veeltyds weer nieu* we op. Maisdic- Een foort van vc^el, by de Zweden Maisditven geheten, doet grote fchade in dat foort van graan , het welk 'zy eten, zo wel als het eerft gezaid en n(^ met aarde bedekt is, als wanneer bet ftaac lyp te worden. De Enielfcben noemen bem den Zwarten f^ogel. Daar Ct) iVflf. Hi{l. of Canl. voL i. pi. 38. Hy noemt hem Coccotbraufiet rubra. LiNN^us geeft hem in zyn Sytl. Nål* den naam van Ijtxia Cardi- ttaiis. vui. y Google K. A K o o N. i?4j), aoi Daar zyn twee fiwrten van , beiden door Catesby befchreven , (*y tuflchen de welken ene zo grote vriendfchap heerfcht dat zy veeltyds t'zamen in troepen onder een vliegen. Dc^ in Penfytvame råidt men meer het eerfle ÅxHt, en dié ^di^□ daar dikwyls zonder dat 'er een eni- ge van bet twede foort by is. Het eerile foort, of de Purpere Spreuw, heeft zoo veel gelykenis met de kni, de fpreuw, en den exterr, dat men niet weet -mar men bem voor bouden zd, åag hy fchynt het naas- te by de fpreuw te komen. De bek is juift als £e van den exter ; de tong, de vlugt, zyn zitten op de bomen, zyn geluid en zyne gedaante, maken bem tot een fpreuw. Op enigen aflhnd fchynt hy zwan, dog van naby bezien beeft hy een blauwen of purperagdg^n weerfchyn , dog niet zo fterk als in Catesby's plaat, (t) De grootte is als de Spreuw j de bek zwart, de tong is fpits, hèc oog is bleek, de kop van boven glinAerend 'groen en blauw, op zyde en onder de ogen dc»iker blauw, de rug pUTperagt^, in de vleugels fonunige veren purperagtig en zwan; de fb^T ui^e^reid zynde, fchynt rondagdg; de hals van imderen blauwagtig groen, de boiil zwart en gltnfterend groen, de vleugels van onderen en de dyen zwart, de poten zwart, mee vier tenen, de agter- ilen *t grootfl, de n^Is zwarL Men zégt dat enigen van deze vc^ls in de tooerafTen cFverwinceren,' die gdieel overwaOèn zyn van oik hout, en zy Vertcmenzig alleen maar by (*) Nat. Hifi. ff OinU vol. i. pi. is. de FurpU Z>dw, en pi. 13. de Reå-v^ngid Siarling. Wy hebben ze in dit weik doen invoegen. Cf.) De Heer Kalm befchii-ft dezen vcgcl in 't Latyn^ naar het gebruik der Natuurkundigen. Magitinido Stumi. y^o^am fumdato comcum ^ reStum^ convexum , bafi nudum , nigrum , maxillis f ere aqmUbus , fupervari tarnen tantillum lengiori. Nares owor^o qua^ata , ad bafin maxiüa jisperiorit obti- quepofita, nudce; tuberculum comeum,fcupTominentiapaTva a laterefuperif ori. Liiigua acuta , apice bijida, Uculorum iriipallida. Capitls /nnj ,part fuperior, nucba coUum fuperna £f ad laUra ob/cure caruteoviridia , nittdaf latera capitis fiih eculis obfcure coerulea. Dodiim totum teSrices^ alanim purpurett , fed non ita manifejle in parte fttperiari uropyeü , fed O/i ma%Uf»- Vgtnejübmgrm. Remigcsprimartanovemmgrie; caterajeeuimarianiffaytaar- f me txteriorifUTpurascentes. Reftrices dwdecim nigngpuTpurete^apkeretiM- 'ittt, quo lateribus propiorts eo brevtores^ intermedw tofigtijima. Caudaei- plicata verfut apicem rotunda videtar. Gula obfcure virtdis , nttida. Pee- tut etiam verjicolor & pro varia inter lumen (^ oculum po/iturajam nigrtm , jam fmaragd^wn. V ciaafuli^ineus ; teEtricet inferioret cauda objcurepurpurea Peftus & abdomen /ufr aïis purpurea; teäricet alarum infirtom fuligineit. Ate inferiut nigra; feraora plumis fuligtneit; tibise & pedesnfgri, nitidi. Dipti quatuor more avium Plitrimarum. ungucsn^ri,pofficusfiïïwüfM;or. Deze vogel is de Moiteaula furpurea van Catessv, en d« Cracula S^' eula van Linn.eus. C c y Google fioa N E W J E R S E Y. by zagt weder. Dog het grootfte getal gaat t^jen den wto^ naar hec zuiden. Ik zag ze den 23. Febr., voor bet eerft van *t jaar. Zy vlogen reeds in grote troepen. Zo dra de IVbis tn dengrood is ko- men zy met groce fcholen, Itrabben de korrels op, ea eten ze. Zodra het blad uitkomt» trekken zy het met de plant en al uit; en dus ver- oorzaken zy den Landman al vroeg veel fchade en moei». Om hun- nen fmaak tot de Maïs wat te verminieren leggen fomm^en de zaadkor- rels in een afkookfcl van den witten Nieswortel (*) eer zy ze planten. Als de IVbisdief een korrelof twee zo klaar gemaakt opheeft, wordt hy duizelagdg en valt, en dit maakt zyiie makkers bang. Dog tegens den herfll, als de Mais ryp wordt, halen zy hunne fchade dubbeld weer in. Dan vergaderen zy by duizenden op de Maïsvelden. Zy zyn zeer ftout, want als men ze verjaagt, vliegen zy maar een weinig verder en gaan weder zitKU. Duü gaan zy van het ene eind van een akker tot het ande- re, en verlaten een veld niet voot datzy hun genoegen hebben. T is byna «ibegrypelyk waarvandaan zo grote troepen komen kunnen, als men 'er van in den herfll ziet vHegen. Als zy opryzen makoi zy den h&md ik zware. Zy vliegen dan zo in een gedrongen , dat men z^gen zoude dat zy hunne vleu^Is kwalyk moeiten kunnen bewegem Ik heb iemaic gekend die *er ene ^te menigte van op een aklsr Icboot» zon- der de overigen te 'kunnen verjagwi, want zy vlogen omtrent een mus- ketfchoot ver, en vielen dan vreer neder, «1 veranderden altyd van: plaats als hun vyand naderde. Dus vennoeiden zy hem, zonder dat hy zp verdryven kon , ichoon hy *er zeer velen op eiken fchoot van dood- de. Zy eten ook het zaad van de Zizania a^uatiea^ doggemeenlyk na dat de Mais van 't land is. Ook zeide men dat ze ook boekweit en haver eten, en volgens fommigeo ook weit, ro^e en garfl, maarniet dan by nood. Evenwel doen zy gene fchade in die foorten van granen.. In de lente zitten zy in menigte in de bomen digt by de Landhoeven,. en hun gezang is aangenaam. Daar ftaat in PenJslvanis en New Jer' fey ene beloning op het doden' van hun, en in A'/V«ï« £«gf/a»^ heeft men *er nog groter haat tegen, want, volgens het geen my de Heer Franklin verteld heeft, zyn zy daar byna uitgeroeid, hebbende daar de beloofde beloningen zo fterke aanmoeding toe gegeven. Rfear toen in den zomer van 1749. ene omelbare menigte wonnen in de weilanden waren, die al het gras opvraten, is men van die vyandfchap tegens de Maisdieven weerom gekomen , vermits men meende te hebben opge- merkt, dat die vogels voom&melyk op die wormen aasden voor dat IVIais ryp is, en dus dezelven of uitroeiden of hunnen al te groten aanwas ver- hindenlen. Du3 fchynen zy enig regt te hebben op ene beloning. Na *t »il- (*D Fératrum album* yGoogle Il A K o o N. 1749. B03 *r tritroeyen der l^bisdieven deden de wormen meer fchade dan v&n t& voren hunne vyonden gedaan hadden. In 't jaar i749< liecen die wor- men in Niewm Engeland zo weinig hoi over, dat men het uii Penfyl- vanie^ en zelfs uit Groot Brittannie moeft laten komen. Buiten den menfch hebben de IMaisdieven ook andere vyanden, onder anderen een fooTt van kleinen Havik, die op hun en op ander klein gevc^eUe aall. Ik heb deze thvikken op de Maisdieven, die geruft zaten te eten, üen jagt maken, ze opjagen, en in devlugt vangen. Het vleefch derpur- pere Maisdieven (*) wordt niet gegeten, dog dat van die met rode vleu- gelen (t) wordt fomtyds genuttigd. In het voorheenzogenaamdeiVwuw Zweden wü men dat de Maisdieven in getal niet verminderd zyn. De Amerikaanfcbe Brasmbsjfm C§) zyn door gantfch Notri Amt- Braam- rika algemeen , en waflèn op diei^lyke plaatfen als zy in Zweden doen. beffen. De Amerikaanfcbe» zyn groter , dog fchynen anders maar ene verfchei- denheid \'an de onzen. De Engelfcben noemen ze Cranberries^ de Zweden Tranbdr^ de Franfsben in Kanada Atopa^ een naam van de Wilden endeend. Men verkoopt ze laat in 't najaar te Pbiladelpbia op -de markt. Men kookt en bereidt ze even als wy onze Uauwe beflèn , (**) om in taanen en andedins te gebruiken. "Dog zy vereiTchen veel fuikers, Synde zy anders zeer zuur, maar de fuiker is niet zeer duur in een Land Waarvandaan de fuikerplanteryen niet ver af le^n. ' Velen van deze bes- fen worden naar de We(i Ittdiin en Eurefa vervoerd. Een foort van Moflèlen, volkomen de Mytilas analtnus vsn Loi- T)e Mj- NjEUS , wierd overvloedig in de grappen op de weilanden gevonden. ^'Jf^f. De fchelpOT waren van buiten veeltyds met ene dunne korft van yzer- ^^**" deeltjes overdekt , wanneer het water in de floten uit ene yzermyn kwam. De Zweden en Engelfcben maakten hier zelden gebruik van deze moslè- len, dog de fVilden plegten ze te ckd , het geen ook enige weinige £11- ropers nog wel doen. De fneuw lag den 2. iS^an nog in de fchadüwagdge plaaden in de Sneunr. boflchadien , maar het veld was volkomen bloot. Het vee vond nog weinig voedfet in de bofTchen. De Snettwvogel (f) wordt dus genaamd om dat men hem noit ziet dan Sneuw- dan als 'er fiieuw 1^. Sommige winters komen zy in zo grote menig- vogel. te als de Maisdieven^ en vliegen rondom de huizen en fchiu^iomkooro en hoizaadtjes te vinden. Den 3. IVkan om agt uren des avonds zag men een zc^naamd^wvw- Sncuw* C c 2 vuur vuur. (•) GracüU Qutscvia. Cf) OriolM Pbotniceut, ($) Faccinium tispidv^ ïum. C**) faccmium vitisidita. (t) Zie hem in Catesby Nat, Hifi, of Canada. B. i. p], 36. onder den mam van Ftifftr nivalis. Loinjevs uoemt hem Emberizabyewit. yGoogle r^ir Wilde Duiven. Schade door de \'cmor- zaïikt. Ï04 N E W J E R S E V. •ouur aan den hemel. Ik heb dit ver(chynrel in de Verhandelingen der Äé». Zweiäfcht Maatfcbappy voor het jaar 1752. befchreven. (*) In de boflchen vl(^;en om dezen cyd ene ongelooflyke menigte van IViläe Duiven^ (t) en men verzekerde dac zy nu menigvuldiger waren dan gewoonlyk. Zy kwamen deze week , en men zag ze omtrent veer- tien dbgen , waarna zy allen verdwenen. Den 7. MaMt wierd my veneld, dai het hier een wken van (kgt We- der was als de Donder in bet zuiden of zuidweften opkwam en zig naar het ooflen en daatna naar het noorden uitbreidde j maar dat als de biü zig niet uitbreidde , ofzigzowclnaarhetoollenalshetweltenveripreidde^ zulks goed weder vooifpelde. Dezen dag hoorde men het in, *t zuid- weften donderen, dog de bui verfpreidde zig in 't geheel niet. Dë vorft had tot nog toe in den grond gezeten, zo dat men 'er met een houweel moeft doorhakken als men graven wilde. £^r n'as zy niet boven ene hand diep door^drongen. üog den 7. Maart raakte zy 'er uit. Dit maakte den grond zo week ^t 'er de paardoi , als men ryden wilde, zelfs in de boflchen, *er zeer diep in:räkten.. Ik vroeg aan vericheiden' oude menTchen, of men hier oif. waar- genomen ted, dat 'er bomen van de vorft gedood waren, of 'er vèd vtsi geleden ladden. Het antwoord wa&, dat de jonge Hik(»ies dlk- wyls in harde vnnters fterven, en dat de jonge Zwarte Eiken 'er ook wel van lydeh. Zelfs gingen 'er wel in horde winters Zwane Ei- ken van vyf duim over 't kruis dood. Somiyds raakten wel aUe de Perfikebomen van ene gehele fh^ek weg. Men had ondervonden dat alle deze bomen op de heuvels de koude beter konden wederflaan dan in de dalen, zelfs zo, dat fomtyds die in de laagtens ftaan allen dood vriezen , zonder dat die welken op de heuvels wallen iets gele- den hebben. De Zwarte Walnoot, (te Sidla&as en andere bomen leden noit van de koude. In de lente had men opgemerkt dac een koude nagc twee of drie , na dat de bomen al tamelyk grote bla- den hadden , het loof dikwyls geheel vernield hadden. Dog in de plaats van dat loof waren altyd weder andere bladen te voorfchyn gekomen. Het is zonderling , dat by die gelegenheid de vorft maar weritt op het onderfte loof, tot zeven, of agt voet van den grond, en het blad in den top ongefchonden. laat. Verfcheiden' ou- de Zweden en Engelfcben lüddcn deze opmerking gemaakt, ea, volgens de aantekeningen van den opmerkzamen Ingenieur Lewit Evans, was hier de nagt tuflchen den 14. en 15. Juni 1746. zeer koud geweeft, «1 had de zelve uitwerking voor^bragt. De bomen, toen (O De lieer Forster houdt dit vooreen vcrichynfel van Noorderligt; (t; Hier van vindt men hiCT ene plaat. ]i1izedby Google * P1:II y Google y Google K A K o o N. 174c;. -05 ■ toen in bloei ftaande , hadden mceft. hunne bladen en bloemeii, die digft by de aarde warcn , verloren ; enigen tyd daarna kregen zy nieuwe bladen, maar gene bloemen. \'^crders is het merkwaardig, dat de voril dan vbomamelyk fchade toebrengt op zulke plaatfen waar, kalkfteen gevonden wordt, zelfs al merkt men anders nei^ens enig ^ nadeel van de zelve, al leggen zelfs die kalkllenige gronden hoog, en al lopen de andere lage gronden vry. De Heer Evans is de eerile die deze aanmerking gemaakt heeft , en ik heb verfcheiden' malen gelegenheid gehad dezelve beveffigd te zien , gelyk ik in 't vervolg zal aantekenen. De jonge Hikories, en na dezen de jonge Eiken, lyden in zulke gevallen het nieeft , gelyk ik zelf ook in de jaren 1749. en 1750. ondervonden heb. Van de Spegten vindt men hier alle die foortcn welken Catesby, in Spegtca. bet eerile Deel van zyn koftbaar werk over de Natuurlyke Hifiorie van Karolina^ befchreven, en met hunne natuurlyke kleuren afgebeeld heeft. Ik zal ze alleen maar optellen, en 'er ene of twee van hun- ne eigenfchappen bydoen, liet overige voor een ander werit fparende. De Kemng^fpegt , of Picus frineipalis, wordt hier, d(^ zeldzaam ,. en masu- in een jaai^ty gevonden. De Goudenkoekoek, Picus auratus, is hier overvloedig. De Zwe- ien noemen hem Hittock en Piut , ter oorzake van z>-n geluid. Hy zit nieeft altyd op den ^nd, en men ziet hem zelden in de bomeiv pikken. Hy leeft voomamelyk van Infekien , dog wordt zelf fom- tyds een prol van den Havik. Hy is gcmeenlyk zeer vet en zyn vlecfch finakelyk. Dewyl hy hier het gehele jaar over blyft , en *s winters niet wel Infekten kiygen kan , moet hy waarfchynlyk ook van gras en kruiden leven. Zyne gedaante en fommigen zyner eigen- fchappen doen hem naar den Koekoek gelyken. De Karotynfcbe Sfegty Picus viJlo/uSy is een middelmatig Ibott, en hier menigvuldig. Hy bederft de Appelbomen met gaten 'er in te byten. De Roodkoppige Spegt^ Picus erytbrocepbaïus , was zeer overvloe- dig in 'het lüd. De Zweden noemden hem alleen Hackfpick of Spegt. Dit foort ia zeer fchadelyk in de Maïsvelden ea de boom- aarden, want hy pikt door de IVbisairen henen, en vreet de appo len op. In fOTurage jaren x^ zy zeer overvloedige vooral omtrenc de zoete appelen, waarvan zy niet meer dan de IchU overlaten. Voor- heen ftond 'er ook een prys op hua Zy houden ook veel van ei- kek. Tegens den winter trekken zy zuidwamls, en als men ze nc^ in 't begin van den winter in de boOcben äet, houdt men dit voor een teken van zagc weder. C c 3 Dbi y Google ao6 - N E W J E R S E Y. De kleitte bonte Spegt met bet geit anderïyf, Pieus variusj h hier maar in a] te groten getale, want hy doet ved kwaads aan de appeibomen. De kleinfie ionü Sfegt, Pieus v»rm minimus ^ Pieus puheseetts, is bier in overvloed. Hy is de fchadelykfte van allen in de boom- gaarden, dewyl hy de ftoutfte is. Zodra hy een gat in enen boom gepikt heeft, maakt hy *er een ander vlak by, in ene horizontale ilrekking, tot dat hy rondom den boom enen kring van gaten herit gebeten. Dikwyb hebben de Appelbomen hier vericheiden' zulke kringen 'rondom den ftam, veelcyds maar een duim boven malkander.' Somwylen maken zy- 'er zo vete gaten in dat de boom Iterft Hy is zo gelyk aan den laatft vooigaanden, dat men hem 'er voor nemen zoude,, was hy niet veel kleinder. ,. MïN vindt hier een foort van Kikkers (•), by de Zweden SiU-bö^ petäJfoTy dat is Haritigjpriitgers , genaaiod, ée nu reeds des avonds en *s nagrs in de poelen tegonnen te fchreuwen. De Zwetä/ebt naam is hun gegeven «a dat zy aanvangen te fchreuwen in dea zelven tyd dat men hier op de vangft gaat van den zogenaamden Haring , die egter veel van den Europijcben verfcheelt. Deze kik- kers hebben een byzonder gefchreuw, onderfcheiden van dat der on- zen; het gelykt veel eer maar het gefchirp van fommige vogels, e» kan byna door Pjit Pjit uügednilü worden. Dit geraas b%inc de gehele lente door met het ondeigaan van de zon en duurt tot den moigenftond. Het was fcheip, en kon zeer ver gehoord worden. Als 'er r^en aan de li^t was, fchreuwden zy nog veel harder, en vingen zelc aan op \ midden van den dag, of wanneer het begon te betrekken. De regen volgde gemeenlyk zes uren daarna. Den \6. Maart fneuwde en ftormde het den gehelen dag, en *s avonds deed 'er zig niet een horen, en dit duurde zoiang de fneuw bleef leg- gen en de kotide aanhield. Dog zodra het weder warm wierd be- gomien zy bun gezang op nieuws. Zy waien zo fchuw dat het inoeilyk was ze te vangen , want zodra een menfch omtrent hen komt zyn zy ten eerflen ftü en onzigtbaar. Het fcbync dat zy gebeel on- der water blyven, en maar het uiterfte van den neus boven ftekm als zj' fchreuwen, want ik konde 'er niet enen zien in de pteHèa- daar zy in warni, ten zy men enen gehelen plas leeg maakte. De kleur is een morsfig groen met bruine vlakken hieiendaar gefpikkrfd. Als men ze aanvat geven zy een kermend geluid. Ook fchynt het ik of zy dan een gedeelte van den n^ opblazen , zo dac zy 'ei ene hoog- . (*) fidfw wtUaat, yGoogle PI. 3. y Google y Google R A K o o N. 1749. 207 botste op hebbeti, en houden zig dan dood Uil al raakt men zeaan. Levendig in wyngeeft gelegd derven zy in weinige minuten. De Vc^el, door de Engelfcben Robin red-iread (*; genaamd, iïo6i» wordt hier al het jaar over gevonden. Hy is geheel onderfcheidcn f^'^' van dien in Ettgehnd den zelven naam draagt. Hy zingt zeer lief- *>""fi- !yk, is niet zeer wild, maar huppelt op den grond digt by de hui- zen. De bbemen van den Hazelaar (f) begonnen den 12. Maart open linze- « gawi. Zy Dagen het beft in ene vette tuinaarde, en de Zweden^-^^^ liielden het voor een teken van enen goeden grond , als zy ze zagen ftaan. De Elzebomen bt^onnen den 13. te bloey«i, gelyk ook het Dra' 5'^^''^"' tantimtt foetiduM^ dat menigvuldig in de poelen wafl. Dit is åe ^^^^^ fiinkendfte van alle plamen. De reuk was zo- fteik, dat ik nauw- lyks de bloem bekykenkoo, en als ik 'er wat .te lang aan rook kreeg ik hoc^pyn. De Zwf^m noemen het Byorn- blad^ dat is Bereiïad, en Syoruretter ,daz'is Berewertel. De Engelfcben hetenhetPff/wa/Too/of PoUcatwortel^ om dat bet byna al zo erg fttakt ü^dePoUcat. De bloe- men zyn violet. Als de bloeifem in volle kragc isbe^nnen de bladen int den ^oid te komen. \a den zomer zal het vee deze plant niet aanraketw Ut. Ctiden zelde my , dat hy deo wortel in alle die gevallen gebruikte waarin men den Arum wortel voorfchryft, in zonderheid te- gens het blauwfchuiu Den Zwaedfcben naam heeft 'het gekregen om da: 'er de Beren. ia 't voorjaar, wanneer zy hunne winterwoningen ver* latoi hebben , zeer gredg naar zyn. Het is zeer gemeen ïa g^dcbi Noord Amerika. De Draba vema was hier overvloedig en flond in bloeE De 'witu Nits-mortel f of Feratram alHm, was zeer gemeen fn Tira- de poelen en natte plaaifen door gandcb Noord Amerika. Het is ene ^'^'" "ï- vergiftige plant, welke het vee noit aanraakt, of het moeft in.'t voor- ** jaar wezen , wanneer het land nog k^ is , en deze plant reeds een fchoon groen loof heeft, en dit koft den heeften di^wyls het leven. Schapen en gan< zen zyn 'er van geftorven. Men gebruikt den wortel om de Mais voor de Maisdieven re bewaren , gelyk ik reeds verhaald heb. Maar men moet voorzigïito zyn dat geen ander vee aan de daarin gedoopte korrels rake, want enden en ganzen worden 'er zeer ziek van en fterven als de hoeveelheid wat groot is. Den rauwen wortel zal geen beeft eten, dog gekookt wel. De honden beeft men 'er zeer ziek van gezien , dog (♦) LiNN. Tvrdus mtgraforittr. Men heeft *er hier van, nevens van den Zlocking'bird oi Spotvogel, ene pUat gegeven^ U) Cärylui avéïlana. y Google Oiide katitn. Hun voedicl. 208 N E W J E R S E Y. zy kwamen na ene braking weer by; maar als een beeft het zignie:kwyt kan maken loopt bet groot geva:^. Sommige menfchen waflchen zig op de fcheurbuikige delen met een afkookzel van den wortel. Dit ver- oorzaakt enige pyn en dryft de pis af, dog wordt gezegd den Lyder te helpen. Dat afkookfel doodt ook de luizen, wanneer men *er de kam indoopt. De kinderen maken poppen van den fleet de^r plaat, en daarom noemen de Zweden ze D»ck, Dacktr^ oï Dackretter , dat is Poppewortel. De Engelfchen noemen ze Itcbreed of Ellebore. I5y de eerde aankomft der Zweden in dit Land was bet vol van jime- rikanen. Toen de Europers het land begonnen te bebouwen , vCTkof- ten het hun de feilden , en trokken meer landwaards in. Egter was het het kleinfte gedeelte van hun dat op deze wys hun vaderland verliet, de meellen kwamen in hec zelve om, 't zy doe»- oorlc^n onder mal- kander, *t zy door de kinderpokjes, ene zidtte waaraan zy vot»* dien tyd gene kennis hadden, dog die federt ene (Migeloofl^ menigte vta hun heeft om hals gebragt. Wait fchoon zy middelen weten om won- den te helen, weten zy met koortfen en andere ziektens niet omtegaan. Men kan zig verbeeld»] boe kwalyk zy de kinderpokken behandelden, daar, zodra de uitflag zig c^nbaarde » zy naakt in de rivier of een moer fprongen , of anders het koude water zig over 't hoofd wierpai , om de hette der koorts te matigen. Ook dompelen zy hunne kiiklcren die de pokjes hebben in koud water. C*) Dog de brandewyn heeft de meeften omgebragt. Na dat de Jmtrikanen dezen drank van de Europers ge- kregen hebben , konden zy 'er noit genoeg van vinden. Nauwlyks izn inen eigens meer of^ezet zyn åm ^n j4merikaan op brandewyn. Ik heb ze horen zeggen, dat zig daaraan dood te drinken was öien roem- rykcn dood te fterven. En inderdaad velen hebben zig dood gezopen. Hët voedfel dezer menfchen was zeer ondetfcbeiden van dat van de (*) De Heer Kalm fcHreef dit wanneer het nog niet aangenomen ivns van de pokjes op de koude wys te genezen, en dus dagt hy datdebehnnddin^der Amerikanen deze ziekte zo gevaarlyk maakte. Maar hierin fchynt hy zie te bedriegen. Wanneer de Kbalmukktn in Rujland de kinderziekte krygen , ko- men *er weinig door , en ik denk dat hier gene andere reden van kan gegeven worden, dan dat deze ziekte altyd gevaarlyk is, of wanneer de opene puren in de huid te talryk zyn , het welk komt als men zig in warm water baadt, of wanneer zy te vcei gefloten zyn, het welk plaats heeft by alle morstige volken. AHe de ^merwinen fmeren hunne lichamen met olie , de Kbalmuk- ken waiTehen zig noit , en befmeren hun lyf en hunne klederen niet vet. De Htttentottm 2yn , denk ik , voorbeelden van morsfiglieid , hunne lichamen zyn belmeerd met fchapevet. Dit (luit de poren toe, belet, geheel en al de doorwaalTeming , en maakt de kinderpolq'es altyd dodelyk onder die volken , vi-anrby men voegen kan het gedurig gebruik van flerke drankeq , waaraan zy , lèdert hunnen omgang met de, Europers y zeer zyn overgegeven. F. yGoogle R A K o o N. . 1749. flo9 xiveiige bewoonders vui den aardbodem. Weit , rog , gsu4l, havett ryft, wïs hun alles onbekend; zo was bet ook met vele foortöi ^-an de vnigten der oude wereld. De Mais, enige foorten vas bonen en ka- woerden, maakten al den akkerbouw der Huilden uit; en bonden wa- ren hun enige huisdieren. Flun landbouw kon him n&uwlyks twee maan- den van bet jaar den koft verfchafien , dejagt enviüchery moe(lcn, ea moeten nt^, hei voomaamfte ondnhoud aan deze menfcben bezoigen, behalven nog enige planten en viugten die in *i wild waflèn. Sommigen van de oude Zweden waren nog in leven, die in hunne jeugd met de Wilden omgang gehad en hunne huishouding van naby nauwkeurig ge- aen hadden. Ik was begerig de wilde ^waflèn te kennen die deze' menrch«i gewom waren te gebruiken, en ik kreeg van hun het vol- gende befcheid. HopNis cX Hapnis was de naam dien zy aan een wild gewas gaven, }itpnis dac zy aten. De Zioeden noemen het £10^ zo; het waft in de weid»i op enen goeden grond. De worttls gelyken luardePotatoes, enwier- den gekookt zynde in plaats van brood gegeten. Sommige Zteedtn volgden in dien tyd dat voorbeeld by gebrek van brood. Nog gebrui- ken ze fommige Engelfcben in plaats van Potatoes. De Heer Bartram verhaalde my dat de IVtldeu verder binnens lands niet alken deze wonelen^ ^ ruim zo goed als de Pctatoes zyn, eten, maar zelis de «wten, die in de zaadhuisjes dec plant zitten, als gemene erwten be- reiden en gebruiken. Linn£Us noemt deze plant Glycine jipm. Katnis is een ander gewas,welks wortels de /^«criAaw^ainsgelyk aten. XalmV. De Zweden noemen bet nog met dien j4merikaan/cb f n naam. Hetwaft op tage , modderige , natte gronden. Vq wortel is langwerpig, ge- meenlyk anderbahnn duim lang , en in 't midden enen duim en een vierde breed; d(^ fommigen zyn wel als vuUlen. De ff Uden kook- ten of (»aadden ze onder de afch. Sommige Znatden aten ze oök ia dien tyi met veel fmaaks , åog tegenwoordig gebruikoi zy niet meer. Een man van eenennegentig jaar, genaamd Nilh Gttfiafftn, verhaal- de my, dot hy dikwyis een kind zynde deze wtmels gegeten had, en dat hy ze wel raogt. Hy deed 'er l^y,' dat de Wilden^ voon^ de vrou- woi, naar de Eilanden zel& trokken om die wortelen optegraven, en dat als zy die hadden zy naar geen ander voedfel veriangden. Men zei- de dat de varkwis, die zeer op deze wonelen gefield zyn, dezelven zeer fchaarfch gemaakt hebben. Het vee houdt veel van 't blad. - Ik licb na- derhand enigen van die wonels gebraden geproefd , zy fmaakten' wel dc^ wat droog vómtrënczoalsde/'o/o/o». De^/e/m geven ook onze ra- pen den naam ssaKAtais. De Kittnis isene verfcbeidenheid van de Zwetd- fibt Sagittaria Sagittifoüa ; alleen is de wortel In ^nvr/ibi groter. De Heer OsBEKberigt, in zyqe Reis naar Ci&(>«, dac'de Chinezen eoi S0-. y Google sio NEW JERSEY, gittaria plamen , en de wortds tvea. Dk fcfaync duidelyk cme ver- fcbaidenbeid ^^ti de Kstms, «Verder noordwaards ia Jmtrika vaod ik de Z-meedffb* Sagtttaria. Tavi-ba Taw-ho of Taw-bim was eiie andere plant, welker wortel ånJFil* din uen. Sommigen noemen ze ook ful&ab , dog de meefle Zwf- din kenden ze by den naam van Tata-bv. Zy groit op natte ^nden. De variteiis houden zeer veel van den wortel, en worden 'er zeer vee van. Zy lopen veel naar de plaai&n dsar de Taw' bo wad, en wroe- ten *er naar in de moddar, zo dat zy mee hun gintfcbe l>f in 't water vallen, en men niec meer daa e«i ftuk van den rug van hun zim kan. Dus zyn de wortels byna uitgeroeid (^ alle plaatfen waar veel varkens zjm. Zy worden dikwyis zo dik als een mans dye. Vaifch zynde by- ten zy ajs vuur op de tong en worden voor een vergüt gehouden. Ook sten de fHlden ze noit rauw, dog bereiden ze als volgt. Zy verzamel- den V enen groten hoop van, maakten eoi groot gat in den grond,, waarin zy de wonels lagen , en dekeen ze met de zelve aarde weder toe. Dw maiütten zy *er een groot vuur boven op, en lieten 'c branden zo- lang zy zulks nodig da^en, waarna zy de wortelen weder oji^roe- ven en aten. Zo toebereid fmaken zy , g^yk men zegCf sis Peta- tots. De feilden drogen nog bewatea ze ott» maar lülcn ze altyd^ varfch uit de poden als zy ze begeren. . Deze faw-bc is het Arun$ f^irginianttm. Het is merkwaardig , dat de Arums in verfcheiden'" werelddelen gegeten worden, fchoon de wortds rauw zynde op der . tong branden en meer kX min veigifiig tjtl. Hoe kan men. ontdekt hebben dat ene plant zo ftrydig met onze natuur eediaar u^, en dat haar : vei^gift, dat op de tmg byt,, dot^. het vuur kan bedwon- gen woiden^? I>k wordt de vrortel der Gslh ftlufirh.^.^ ia *t noofdén van Eurtpa 'groeitr , i& gevallen vu nood ia plaats van. brood gebruikt. De Noord Amerikanen eten dit fboit van AruM^ en in Zaid jfmtrika en d& ff^efi Adiett gdMUikt mea ee« ander foort van deze planc De Hetttntotten bereiden zig brood ook . uic een fixxt van Arum , die al zo feherp en vergiftig is als deze. In E0pti en AJla gebruikt men ook een foon van-^ru» tot voedfèL Weu1i%nlyk hedt de noodzakelykbeid, die geftrei^ dc^ veeltyds ntudge leermeefteres, den menfch bet eerfl: ^dwongen een. voedfel uitEennden, dat door den fmaak in *t be^n als ondi^ftig verworpen wierd. Deze Tato- bo Ichynt dez^ve te zyn mee die welken de f^ldtn in Karolina Titkkabn noemen. TdiD- Db TaW'kte is me andere plant, zó g^ioemd by de JmerikaniH^ ^'* die ze eten. Sommigen van hun noemen ze Taw- kim m anderen TakvhB. Zy groeit m poelen naaft nat»: en lage g^^onden, cd is precvloedig in Noord Jmtrika,. Hec vee > vadceji; en benen, zyn "'■""'.' test yGoogle Ri A K o O. N.V 1749.-. rati reer gredg iinaF hare Uaden !q de lente', wam zy komen van de vroegften uit. Het loof is breed, gelyLdat van de Lely der dalen, (*) grooi van boven, en bedekt met een fy\ dons, zo dat bet naar flu- weel gelykt. Dê fFiléen 'verzatdelen het zaad en bewaien het om te eten. Het moet eerft dro<^ wezen, en verfcbeiden malen in water gekookt worden , vraarna men bet eet als erfinen. Als de Zmtien ban boter en melk gaven, kookten of bakten zy daar dat zaad in. Somcyd3 ^bruiken zy het zaad als brood, m het fmaakt ^ erwten. Sommige Z'medtn aten het ook , eti het fmaakte bun beter dan enige andere van de planten die de Wilden voorheen aten. Deze Tato-ht is het Qron- tium aquatieum. De Blauwe Beffen , lüer, door de EngeJfehen, HuckhhtrrUs ge- Blauwe noemd, zynde een foort van faceimum, maakten ook een zeer gemeen beffen, geregt onier de Wilden uit. Zy komen zo veel overeen met de Zéieed- Jehen^ dat men ze bezwåarlyk vm malltander onderfcheiden Itw. De /ivterikaanfeben waflèn aan ftnilken, van twee tot vier voet hoog^, hoewel 'er foorten van zyn, die bovwi de zeven voet opfctóeten. De Wilden plukten' 'èr jaarlyks ene menigte van , droogden ze in de zon of by het ~vuur , en berridden ze naderhmid op verfcheidene vyzen. Dog zyn zy een lekker beetje onder bun. Op rtiyne rete onder de- Irofuoi- zem zeneden zy , als zy my pragtig ondialen wilden , v^ch IVÈdsbrood, langwerpig van gedaante, gemengd mee gedroogde BÜauwe beHèn voor, die 'er in lagen als de razynen in een pudding. In *t vervolg zal ik hier meer van zeggen. De Europers drogen deze beflèn ook , bakken ze in eaarten, en gebrmken k c^ andere wyzen. Enigen leggen ze 'in fui- ken Ook eet men ze rauw, of alleen, of in varfche melk. Binnen kort zal ik nt^ van een wder geregt fprdi»!, w^rvan de Wilden ^ bedienden, en nog bedieïien by plegtige gelegenheden. Gedurende byna de gehele löite was het ^morgens by het cqjkomen Weder der zon (til en goed weder. Om agc uren begon het nmelyk hud te gedurcn- wayen, en Ät duurde den gantfcheo dag tot zonsondei^ng, wanneer °^ ^^ Tiet weder voor den gehelen nagt ftii wierd. Dit was de gewone Ihtat ^^^^^' Tran 't weder. Dog fomcyds ftormde het twee of drie dagen zonder 0^ "houden. Op den middag woei het gemeenlyk het hardft. Maar ge- meenlyk ^ng het 20 als 't voïgt mee den mnd. Te zes uren des mor- gens IHL Te zeven uur een zoete koeke oic hét weflen, die om agc uur wat fterker wierd, om elf uren nogfterker, maar om weruren na deo middag niet flerker dan zy te agt uren in den moigen was. Dus nam •éi wind af toe dat het geheel (Ü was als de zon endei^^. -De mo- den waren dit voorjaar gemeenlyk welt. Dds Me» (•) CmvalkrU.' y Google 919 N E W J E K. S E Y. Voorte* I^ln< verhaalde my dat bet een Izeerzek^ tekea was vaa Qegc weder^ ken. als by 't ondergaan der zoa iig wolken aan den welter ge^^tónder ver- tonen; en als die wolken binnen 't uur onder den horizoa zinken zal bet den vcdgendcn dag reenen, al ia bet 's morgens belder en moiweer. Alaar als de wolken In *i zmdweften aan den horiztm gezien worden by 't ondeigaan der zon , en zy een wein^ keer opryzen, kan men den vc^^den dag goed weer verwagten. Den 30. fman voorfpelde een oude ^w»<f verandering \wi weder, omdat bet zo ftU was; wam als bet verfcheiden'.dagen bard gewaid beeti. en 'er volgt Mte c^, zegt men dat 'ec r^n, Iheuw, <^ andere veraar dering In 't weder zal vooivalleo. liioeyen- Den si. Maart zag men dat de Rode Abora en de ^tmerikaanfcbt (1c bo- ojtg bceomien te bloeyra , fommige Olmen Hemden reeds in vollen '«'^"- bloeL Den »4. Maan ging. Ik camelyk vct in 'c veld wandeFen om. naar bloeyende planten te zoeken. Dog «r eomke van de betrokkene lugc en de zware r^ens die 'er ^vwlen waren, was- 'ec niets voort- gekomeo. De bladen }xgoamn nu larodyk ^oen te wtwdeo. De: planrcn, waarvan ik boven gewaagde, flonden nu in blpe^ ,, De jimmtnå bepatiea ftond nu te bloeyen. Zy was ovóvloedig^ De Zvaeätn noemden' ze BlamoA bltm. Zy wÜten 'er geen ge* bruik van te maken. Gchrck Gben van alle de akkers, waaix^ ik. beden mudèlde, had floten, aan flo* fchoon die 'er wel nodig wareiu Dog men volgde hier de Engel- tcn. j-gijg nwiier van- geen* üocen om de koomvelden te gnvoa, zonder daar op .« letten of zy die ook npdig hadden. Een gevolg biervan was, SiX de laatfte regens ^vte ftukken van bezaid land hadden weg- gefpoeld. Daar waren gene gre^^ls tuflchen de .akkersi.uitgenomea «en zeer fmallc lang^ de b«uiriiiigen , die geheel met Sumach en braambeflèflmiken. overwal&n- was» zo dat het vee d^ weinig of geen voedfel konde vinden^ De akkers waren na» brtad. cafi^ gelyk. fvetåit Engelfcbtn noemen,, of in ftukken van zes ellen breed, en door- voren van malkander gefcheiden , aangelegd.. Deze akkers waren ^yk> «I in 't mid^ niet hoger dan rondom, bilékten. EsNfoort van worm, Miloi Majaüs^ kroq> op de hoge plaatJên. Ds jfnticpa Kaptl vloog in de boflcben.. Dit< was de eedle ka* pel die ik dit jaar za^ D&EupbroJyne behoorde tot de zeldzame kapellen; De andere In-^ fekitn, die. ik dien en de volgende dagen befchreven heb, zal ik by ene. andere gelegenheid doen kennen. In rvervolg.zal ik maar van dlelprc? iaaix die om enige byzonderheid merkwaardig zyn. ïicnfla* Dt Uoillapels vnuea hier meefl op de ^snifebe wys gemaakt, dat pel». iSy y Google R A K o o N. i;749, 1:13. ü, op de wys van enen korten dikken kegel, zonder enig dekfd vanbo- ven. Als men hoi van doen had fneed men 'er wat af, met een zeker foon van mes. Egter badden vele lieden , byzondcr omflreeks Pbiki' delpbia^ boifl^ls met een dak 'er over, dat zy konden doen ryzen en dalen. D^t by den grond lagen enige tolken waarop het hoi lag, om dåt de lugt 'er vry mogt door fpelen. En die hoibf^n waren zo ge- bouwd dat bet hoi een vadem of twee boven deo grond lag, op enea vloer van planken, waar onder het vee in den winter Üaan kon, als hec- zeer ilegt weder was, boewei, gelyk ik gez^d beb, velen hun vee al- lyd in 't veld lieten. Ondet dezen vloer waren rondom wanden van plan- ken ^ die ^ter za veel ruimte tuflchén beldeo hadden dat 'er de lugt vry kon dc>Dr fpelen. Deh 27. Maan prt^ ik naar den oiwfen Nilh Qufiaffon-, Biet in- De agt om van hem een berigt te krygen aangaande den vorigen toe- ^ax'l^- ftand der Zitiedtn hier te lande. Het land waar door ik reed was "^"^^''■•- van den zelven aard als ik reeds overal gezien faad in dit werelddeel. Het was gefchakeerd met heuvels en dalen; de eerllen belhande uic ene bidce fteeokVurige aarde ,. zamcngefleld grotendeels uit een fyci zand ,^vemiengd met vrat zwarte tuinaüde. Ik zag nc^ betgen nog fteiKn , .uilgenomen enige fteentjes tuet grpier dan een duifêi , lieg- gende op de heuvels, en gemeenlyk beft^nde . uit enoi wkten .quans^ £e van buiten mcefl glad was. ' Door de dalen liepen enige beekjes met belder water , welker bodem mee zulke witte keyen bedekt was als ik reeds befchreven ' heb. Na en daa zag ik enen poel in 'de laagtens. De Landboeven . lagen vry wyd uit malkander, gemeenlyk. van alle kaaten met koomakkers omringd. Op de meellen dezer ak- kers waren nog de Hompen der bomra over , die men voorheen geveld had , eoi bewys dat het laad oog niet lang bebouwd was, zynde \'eenig of vyftig jaar geleden nt^ geheel en al met hout be- dekt geweeft. leder Landman woonde hier q> 2dg zel?en op zynea etgenea grond y gemeenlyk van dien van zynen nabuuur door bos- fchen van hoge bomen afgefcheiden , waaronder en tuflchén door men egter te paard , en zelfs met een ryimg, ryden. k(»i,.zynde de grond zeer efièn* Hier ea daar lagen omgewaide bomen , fommigen met wen- cel en al ui^erukt, anderen flegts midden docH* gebroken^ Op fom- aiige oc»^n roaå ik ook grote ftreken waar jong hout ftond , van twinüg, derdg, veertig jaar.. Deze fb^ken, zekle men my, hadden voorheen den U^ildtit tot planteryen gediend. Ik zag nog gene te- kens dat de bladen uidiwamen, nt^ vond enige bloem in de bo&- Icben. De koude winden , die enige da^ gewaid hadden, hadden alles te rug gezet. De bofTcben beftondoü voomamelyk. uit verfcbei- dsa* roonen van £iken en Hikories. De poelen waien. vol van. detc D d 3 «y- y Google 514 N E \V J E R S E Y. roden Ahorn, cüe nu in bloei ftond, waardoor zy van verre zig ge- heel rood venoonden, -Oiidc De oude Zweed, dien ik kwam bezoeken, fcheen nog frifch en pnatvnn levendig, en kon wandelen rast een (tok; dog liy klaagde dachy in 'tLnud. de hatrte jaren pynen in den rug en de leden gevoeld lad, en zyne voeten niec warm houden kon dan by het vuur. Hy kon, zeide hy, den Ihat van bet land rig zeer wel hermneren oen tyde dat het de Hollanders bezaten , en in welken loedand bet' was voor de aan- Jiomft der Engelfeben. Hy deed 'er by , dat hy veel houts na» Pbiladelpbia gevoerd had, ia den tyd toen het gebouwd werd. HoC heugde hem ook dat 'er een |root bofch 4lond op de plaats waar nu die ilad ftaat. Zyn Vader was een van die Ztoeden geweell t^e uit hun Vaderland herwaards oreigdcomen waren om dk land te be- i'olken. Hy gaf my de volgende berigtea op de vragen die Ik hem deed. Van Van waar kregen de eerfte Zwnbn hon vee? De oude man zdde, dat waar defay een kind zynde had homi vertellen dat zy hunne paarden , koei- Zweden jg„^ fchapen, varkans, gsmzen en enden hadden inedtgebragt. In 'i cckregen ®^ *^ **'"' 8^"^ klein, dog zy vermeerderden Iterk in 't vervolg. nebben. M^rylond y Nfw Terk ^ I^itwof Ei^eland ., en Firginity waren, zeide hy, eerder yva Eiavperi bevolkt geweeft dan deze (beek; dog hy wift niet trf" de Éweden enig vee uit die Provincies gekregen hadden, ui^enomoi uit New Tork, Zo veel hy zig kon k binnen brengen, hadden zy reeds in zyne kindfchheid enen tamelyken voor- raad van vee. De vukois waren in dien tyd zo Oerk-vermenigval- digd , dat zy wild in de boflchen liepm , en men genoodzaakt v/ta ze te fchieten ,' als men ze eten wilde. Ock bragt hy ng te bin- nen dat de paarden op fommige plaatfen in de boflchen liepen, dog hy kon niét zeggen OT enig vee wild geworden was. Het vee, meen- de hy, wierd nog even io zwaar als toen hy een kind was, onderfleld zynde dat het eten genoeg kreeg. In zyne jeugd was het voeder zeer overvloedig. Ene koe gaf toen zo veel melk aJs nu drie of rier , dcg cy kreeg ook toen meer en bet^ voer dan nu drie of ner krygen, en, £0 als de oude man zelde, is 'er nu des zomers bedroefd weinig gras. Van Van waar kregen de Et^eïfeben in PenfyïvanU en Ntw Jerfj hun wanr dey^gP Ha antwooid wai, dat zy'het voomaroelyk van de Zweden en. fttm. ^l^f^f^ koften die daar woonden, en een klem getal bragten zy me- de. De gedaante van iiei vee, en h« eenparige getuigenis der Ettgel* ftben alhier, beveftigden het K^en van den ouden man. Kootn Hoe kwamen de Zweden hier aan hun koom en hunne vrugten ? De *" v™S"gryzaard zeide, dat hy.dikwyls geboord had dat zy allerhande foorten *°* van granen, vin moeskfuiden en vrugten mede gebragt hadden, want, zo yGoogle R A K o o N. 1745. 315 zo ver bet hem heugde , hadden z; alcyd overvloed gehad van weit , rc^- ge y haver en garft. Zy brouwdói teen al hun bier van garlten- mout'} en het bier was goed en kragtig. Ook hadden zy reeds ketels om brandcwyn te ftoken, die zy des noods zulken leenden die 'er genen hadden. In *c eezft moeden zy Mats van de fFilien kopen, zo wel ran te eten als cm k zayen; maar enige jaren later breidden zy. .hunne Maisplanteryen zo ver uit, dat de fFtlden die van bun kopen moeftcn.. 