VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Op den twaalfden van November (ak de Oreolong in Zee, om na China te ftevenen. ABBA THULLE vergezel- de hun, tot dat zy digt by ’t Rif naderden. Hier nam hy r dongtte affcheid van zyn Zoon, en een allertederst van Capitein wiLson en -diens Volk. Maar wat was dit affcheid , in vergelyking met dat van hunnen eerften en beftendigen Vriend RAA KOOK , die aan boord wilde blyven, tot hy hun veilig over *t Rif zag; toen zy over ’t zelve waren „ bleef hy eenigen tyd ftil en in diepe gedagten zitten , zo dat het Schip een goed deel wegs afgelegd hadt , eer hy het op zich kon verkrygen hun te verlaaten. Toen hy in ’t einde genoodzaakt was zulks te doen, kon hy niet fpreeken ; maar wees op zyn hart, als wilde hy zeggen , hier, hier voel ik fmart, in u vaarwel te zeggen. Hy. vervoegde zich met onderfchei- ding by zyn Neef LEE Boo, voerde hem eenige woorden te gemoete; doch buiten ftaat ‘er meer voort te brengen, haastte hy: zich na.de Canoe, die op hem wagtte , en f, als deeze van boord ging, den Jongeling eene veel- beduidende groet met de oogen. Deeze RAA KOOK , aan welken de Engeifchen op dit Eiland zo veel verpligtings hadden , fcheen ruim veertig en te tellen, en was van gene. middelmaatige geftalte. Zyn gelaad drukte veel verftnds en goedhartigheids uit. Hy was moedig en koen; nogthans zeer menschlievend ; ftandvastig en doorzettend in alles wat: hy ondernam; hy gaf zyne bevelen met veel minzaamheids; doch wilde ze volvoerd hebben; en het Volk fcheen hem met yver en genheid te gehoorzaamen. —~— Hy bezat de ernst- aftigheid des Konings niet ; zoch ook de grappigheid zyns Broeders ARRA KOOKER. Hy brandde van weetlust, en eene begeerte, om de oorzaaken en redenen op te fpeuren van alle vitwerkzels , welke: hy aanfchouwde : hy hadt cene voorbeeldige fterkte en werkzaamheid van eestz was wonder vlug in *t bevatten van alles , wat em werd befchreeven ; en bezat een zo kiesch gevoel ‘van Eerlykheid , dat hy altoos zeer misnoegd was, wan- neer de Pelew-Eilanders , door eenige hunner kleine dief- fallen, zyns oordeels , de wetten van Gastvryheid ge- x Van - “HAP IN SCLAVONIE. ` II honden hadden 3e zonden om na dit vreemd ver- en tute my , flaagden niet : alle hunne ‚WAS. 4 “af; zy konden geen blyk Sins aa , le uitgeborften , of voort- s"zaak , of eenige andere; BE gehouden te hebben, ` $ o 1 S S8stuk zo duister als zy Jir FR ‘weest, ten aanziene „Khan. Vy y niet in het opdoen «an het Wei. “yen deezes Land- cen breeder Verflag “iagenaam onthaal „as Uitrekzel bepaalde zie. “| wy nu zullen - preukelingen, en 't geen onver, An landen zelve betreffende : wy hoop. x kloek van leeslust tot het Werk eer opgewekt aa. ‘eeden zich | inne klee- meme nnn te ftaan | t nieu- UITTREKZEL RENER REIZE IN POSEGA, RRN | Dor- SCHAP IN SCLAVONIE , DOOR DE HEEREN pity, Ad: EN MITTEL PARCHER , Moogleeraars op den "en Univerfitcit van Buda, IN DEN ZOMER,. DES JAARS MDCCLXXXIL recmd was de oorzaak , die aanleiding gaf tot de Ra der Hoogleeraareh PILLER en MITTEL PARCHER, e, hebben zy, {choon niet flaagende in hun hoofdoogmery elegenheid gegeeven tot eene nadere: kennis van ds F andítrecke en de Inwoonders , dan men tot nog ton bezat. Van het een en arder een kort verílag mede te declen, zal, zo wy vertrouwen „ den Leezeren onzes Mengelwerks behaagen. on l Pofega of Posfega is de naam eener Stad in Sc/avanie, elegen aan de Rivier Orlau „ thans tot Hungarye be- Boorende ; in den Jaare MDCCXXXVI werd gy den Turken ontweldigd. Deeze Stad is de ecnigfte van een Graaffchap , waar aan zy den naam geeft „ ten Westen van Belgrado, vyftig mylen van Buda ,-en zeventig van Weenen , afgelegen. De Reis der twee Hoogleeraaren , PILLER en MITTEL PARCHRR „ werd aangevangen op last des Keizers , en had: ten doel de oorzaak te onderzoeken van een vere fchynzel, ’t welk zeer zeldzaam was , en onder de In- woonders van een Dorp Eminovaz , in 't zelfde Graaf- Xx3 | {chap 6109 REIZE IN POSEGA > {chap gelegen , zeer groote fchrik baarde, Te weeten, in de Herfstmaand, des Jaars MDCCLXXIX, zag een Boer , voor Zonne opgang , aan den hoek van zyn huis een vlam opgaan, die allengkens hooger klom, en het opperfte van het dak bereikte. Dezelve werd ter- ftond geblust ; maar vertoonde zich weder in ’t vallen van den avond op dien dag, en ten derden maale, naa dat de Zon onder was, op twee verfchillende plaatzen , waar men ze reeds hadt uitgeblust. Vier uur‘.n daar naa zag men vuur in een klein Gebouw en een Koornfchuur, by elkander en op eenigen afítand van het Huis : doch men werd den brand meester. —— Niets Ayks viel ‘er voor, tot in Louwmaand, des Jaars MDCCLXXX, wanneer de Inwoonders, ’s morgens opftaande , het Huis in brand zagen, fchoon het bykans geheel met fneeuw bedekt was, en het brandde af. -Naa dit ongeluk verliep voorts het geheele jaar, en bykans het volgende, zonder dat ’er jets van dien aart-gebeurde : het Huis was herbouwd; maar den vierden van Herfstmaand , des aars MDCCLXXXI, vertoonde zich het vuur op nieuw, neden aan °t Gebouw , fchoon „ naar °t berigt , den Reizigeren gegeven, alles welbezorgd en geen aanleiding tot brand altoos was. Met magt van water kreeg men ”t uit. Maar ’s anderen daags zag men een Hooihoop vlam vatten, die digt aan °t Huis ftondt , en de brand floeg over tot de nabuurige Huizen, van welken er drie verteerden. —— Naa dien tyd vertoonden zich de Branden in alle deelen van het Dorp, zo dat geen enkel Huis of Gebouw des bevryd bleef. De Inwoonders kon- den niet nalaaten zulks voor een wonderteken te houden: althans het moest in hun vrees en ontfteltenisfe verwek- ken. Het liep eindelyk zo verre , dat de Inwoonders noch de oorzaak, noch het hulpmiddel, noch het einde, van dien ramp ziende, de party koozen om de plaats te verlaaten , en hunne Wooningen op een grond, die hun meer gerustheids verleende, te bouwen. D e N ` EEN LANDSCHAP IN SCLAVONIE. ` 611 De Hoegleeraars , uitgezonden om na dit vreemd ver- fchynzel onderzoek te doen , flaagden niet : alle hunne nafpeuringen liepen vrugtloos af 5 zy konden geen blyk viden van .vuur , uit de aarde uitgeborften A of voort- komende van eene Electrike oorzaak, of eenige andere; naa ‘er zich een geruimen tyd opgehouden te hebben, keerden zy weder , laatende dit ftuk zo duister als zy het gevonden hadden. l Maar is deeze Reis dus nutloos geweest, ten aanziene van het groot oogmerk ; zy was het niet in het opdoen van kundigheden , omtrent veele zaaken deezes Land- {chaps , die der Weetgierigheid een aangenaam onthaal verfchaffen , en welker voornaame inhoud wy nu zullen mededeelen. De Inwoonders van Po/ega zyn doorgaans kloek van geftalte , en zien er redelyk wel uit. Zy kleeden zich omtrent op de wyze der Hungaaren , en alle hunne klee- deren zyn van Wol of Linnen. In het gebergte ftaan de Huizen Afzonderlyk ; doch wanneer men thans nieu- we bouwt, brengt men ze digter by elkander, om Dor- pen te vormen , tot algemeene en byzondere veiligheid; men laat een groot open plein in °t midden , waar een verblyfplaats is voor de Wagt, die de Bewoonders beurt- lings waarneemen. De Huizen zyn van hout , en van binnen bedekt , met aarde beftreeken , en met kalk wit gemaakt, en voorts wel gefchikt ten hunnen byzonderen ebruike. ` Eene bovenal merkwaardige omftandigheid beftaat hier in, dat de Po/eganers, het niet voor eene gewoonte heb- bende, de erfenisfen , naa den dood des Vaders , tusfchen de Kinderen , te verdeelen , noch van verblyfplaats te veranderen , wanneer ‘er een nieuw Huwelyk in het Ge- zin geflooten wordt, ook een nieuw Huis bouwen, ter zyde van het Vaderlyke, en daar aan vast, als een aan- hangzel : waar uit “zomtyds ontftaat , dat er twintig Wooningen aan de Vaderlyke vast zyn, als takken voort- fpruitende uit denzelfden wortel. Elke Familie verkiest een der Leden tot Beftuurder, en, indien hy zich der hem toebetrouwde post niet ‘waardig gedraagt, wordt hy zo ftaatlyk afgezet als voor- ‘heen aangefteld. Dit Hoofd noemt zich Oudfte , zyn werk beftaat in de bedieningen te verdeelen , het werk binnen en buitens huis te befchikken, te bepaalen welk een gedeelte van het ingezamelde moet verkogt , welk ; X 3 C- 612 REIZE IN POSEGA, bewaard worden, en zorg te draagen voor alles wat de Familie toekomt, elk zyn befcheiden deel te geeven, de Schulden en lasten te betaalen, het noodige, tot leevens- onderhoud en andere behoeften, te verzorgen», op den arbeid te letten , de gebrekkigen te beftraffen , verzuimen en misdryven te voorkomen. ’t Is gebruiklyk, dat het Hoofd eenige andere Leden der Familie verkiest om hem te helpen, en raad te geevan in gewigtige gevallen: dee- ze raadpleegingen houdt men des Zondags naa den mid- dag, wanneer ook aan elk zyn taak voor de aanftaande week gegeeven wordt. Dergelyk eene fchikking heeft men voor de Vrouwen in elke Familie. De Opzigtiter, door de andere Vrou- wen gekoozen , verdeelt elks werk, zo in de Keuken als in het Bakhuis en de Boerdery. Dan , de voornaamfte zaak, de Vrouwen aanbevolen, beftaat in de benoodigde Kleederen voor de geheele Familie te maaken: ten dien einde bezorgt ieder Wol, ten algemeenen behoeve , ’t zy eigen ingezamelde of gekogte : en wat het Linnen betreft, moet ieder Vrouw zo veel bezorgen als zy oordeelt noo- dig te hebben; ieder heeft ten dien einde een voegelyk ftuk gronds ter bebouwinge. Als zy eeten zit het geheele Gezin niet te gelyk aan, de Mannen cerst, daar naa de Vronwen, en eindelyk de Kinderen. De Vreemdelingen, als men ze noodigt, of als "er een komt, (want de Gastvryheid is by de Sclavo- niers in groote hoogagting 3 eeten niet met het Gezin, maar in een ander vertrek , tot dat einde alleen vervaar- digd; de Oudfte alleen houdt hun gezelfchap, doch naa het eeten komt eene der Vrouwen de voeten wasichen. Allen, die nog jong zyn, hebben geen bed noch dekzel des nagts: zy flaapen op den grond, alleen mogen zy een beddelaken , of een ftuk hunner kleeding , onder zich {preiden: men wil dat ze van vroeg af aan eene harde leevenswyze gewennen. | _ De verfcheidenheid van voedzel is onder hun zeer ge- ring: in den Zomer beftaat het meest uit Veldge wasfen „ Moeskruiden en Meelfpyzen 5 "a Winters eeten zy Vleesch, en bovenal Varkensvieesch, en zeer veel Kool. Niet wei- nig toebereidzels maaken zy van Kawoerden of Pompoe- nen. Op Kerstyd maakt elke Familie een geheel gebraa- den Varken op tafel te hebbens men zendt "er een ftuk van aan den Heer van de plaats en aan den Priester, als zy niet te Verre af woonen. Zy drinken Wyn, maar kiezen ar EEN LANDSCHAP ÍN SCLAVONIE. 613 daar boven een: drank , van Pruimen gemaakt , en heb- ben zy geen van beiden , dan vergenoegen zy zich met een teug waters. | DE Het werk op de Velden neemt een aanvang met het einde des Winters , en duurt tot het laatst van den Herfst. In den Winter houden zy zich „ behalven de dagelykfche bezorging van ’t Vee, bezig met het bouwen of herftellen hunner Huizen , het maaken en verbeteren hunner Akkergereedfchappen : hier toe behoeven zy geen Werklieden of Kunftenaars 5 elk is in ftaat tot het ver- rigten van alle die werkzaamheden. Wanneer zy niets anders te doen hebben, rekenen zy het zich tot geen fchan- de, Handfchoenen, Kousfen en Mutzen van Wol te vere vaardiger. De Jeugd, die het Vee hoedt, is niet ledig, doch’ bezig met fpinnen , of dergelyke handen arbeid, "Er is, misf{chién, geen land in de wereld , -waar de Vrouwen zo bezig zyn als ih Sclavonie. Behalven de Huislyke zorgen, én bovenal het vervaardigen der Klee- deren , welke alleen op hun ftaan , worden zy door de Mannen ménigwerf geroepen, om hen in het Akkerwerk de behulpzaame hand te bieden. Uit dien hoofde zyn ze zeer {pgarzaam op hun tyd, en zy laaten nooit het minfte oogenblik verlooren gaan. et:weinig gelds; 't geen zy van de Vreemdlingen trek- / XX 4 ken, 614 = REIZE IN POSEGA, ken, komt van het verkoopen van Tabak, en een kleine hoeveelheid Zyde : ook dryven zy eenigen Handel in Graanen , wanneer deezg in /talie ontbreeken. - % Schynt dat men in eeue Landftreeke, zo gelukkig gelegen, zich meer moest toeleggen op het aankweeken van voort- brengzelen , die in de nabuurige Landen ontbreeken. De Tabak maakt er cen van uit; doch, fchoan de Tabak van Pofega voor goed bekend , en zeker voor goeden prys te verkoopen is , vergenoegen zich de Inwoonders met de bladeren te leveren zo als ze gegroeid z > Zon- der ‘er iets aan te doen tot bereiding, volmaa ing, en _ om er meer voor te krygen. Het planten van Meekrap , die by hun valt, en van Weede, als mede van Lynzaad , zouden zy kunnen voortzetten; hun fpinzel, weefzel , en bleekery, alles by hun vry gebreklyk, veel kunnen verbeteren. Tot het een en ander einde zou men hun eerst van de beste Zaaden moeten zenden , en vervolgens bekwaame Werklieden toefchikken, wier onderrigtingen zy in de Handwerken behoeven. In het eerfte tydperk der kindschheid draagen zy groote zorge voor de opvoeding der Kinderen ; doch zy zien "er vroeg van af. De inderen zuigen tot de twee of drie jaaren. Zy zwagtelen ze niet; tot vier maanden of daar omtrent houden zy ze in de wieg; doch dan neemen zy ze mede na ’t Veld, en hangen de tedere wichten in een doek, by wyze van een hangmat, aan een boom. Op de minfte beweeging, die de Moeder aan het hang- bedde bemerkt, loopt zy daar heen, en ftelt het Kind te vrede door het de borst te geeven, of een vogt, gemaakt vau Pruimen, 't welk zy by zich hebben in een Kabas- fchel. De eerfte School, tot onderwys der Jeugd, werd, in den Jaare MDCCLVIII, te Koutieva opgerigt 5 zints dien tyd heeft men andere elders aangelegd , en thans zyn er veele Sclavoniers die leezen en (chryven kunnen , en eenige andere kundigheden bezitten , met hunne boerfche eenvoudigheid ftrookende. on Hunne Spelen zyn weinig in getal, zy hebben te veel bezigheden, om ’er zich met veele op te houden. De Jongens fpeelen met den dryftol, met ballen en ftokken. e Mannen oefenen zich in fteenen na zeker doel te wer- pen, en worden daar in zeer afgerigt: zy weeten Deenen, van eene ongelooflyke zwaarte, heen te Ímyten, Zy ken- ‘nen twee Muzyk-Inftrumenten , te weeten den Doedelzak en de Guitar, met drie of zes fnaaren. Hun Muzyk is eer 4 EEN LANDSCHAP IN SCLAVONIE. 615 eer droevig dan vrolyk, hunne Dansfen zyn bedaard en deftig. Hunne Gezangen dienen tot herinnering der groo- te daaden van hunne oude Koningen of Opperhoofden. - De Ziekten in Sclavonie zyn Koortzen in ’t heetst des Zomers, Buikloopen in Oogst- en Herfstmaand , Borst- kwaalen in Winter- en Louwmaand , en: kwaadaartige Koortzen in Sprokkel- en Lentemaand. Hunne meeste Geneesmiddelen zyn zeer eenvoudig, veelal uit gewasfen beftaande : derzelver gebruik fteunt op ‘de ondervinding , en ze zyn geheel vry van allen Geneeskundig ftclzel. - Wat den Landbouw der Sc/avoniers betreft is het ops merkelyk , dat ze het gebruik niet hebben, om door heg- gen de Landen van een te {cheiden , maar het alleen, doen door lange houten fchuttingen , die de bebauwde Landen afzonderen van de onbebouwde Weidlanden, Bosfchen en, Wegen, om ’er het Vee van af te houden. De Graanen, die het meeste Land by hun beflaan , zyn Gerst en Mais; op de kanten der Landen, waar deeze Veldgewasfen: groeijen , zaaijen’zy Boekweit, welk laatfte zy alleen voor, unne Paarden gebruiken. De Tarwe, die zy teelen, is enkel gefchikt voor vreugdedagen en feesten, ten dienfte van den Heer. De aart des gronds is Potaarde, gemengd met goede vrugtbaare Aarde , doorgaans, aschkleurig , zomtyds geelagtig , °t welk geen harden en vasten, maar zagten grond oplevert, zeer tot den groei gefchikt, en nog beroemd van wegen de vrugtbaarheid: fchoon dezel- ve dien roem tegenwoordig flegts mag draagen ten opzigte van de Mais, die zestigvoud voortteelt, terwyl het ander Koorngewas maar vyf- of zesvoudig wordt ingeoogst: ’t zy men dit toe te fchryven hebbe aan het te digt zaaijen , "re aan de verwaarloozing om het Land van onkruid te zuiveren, °t welk het graan verftikt, °t zy eindelyk aan de uitgeputheid des gronds, welken zy nooit bemesten. De Sclavoniers begaan zeker een grooten misflag, met zo weinig Vee, naar gelange hunner Bouwlanden , te hou- den, en door dit middel zich mest te verfchaffen. Zy denken een gelyk voordeel te trekken, als zy den grond twee jaaren laaten rusten, de verbrandde ruigte over de akkers ftrooijen , en hier en daar een fchaapskooi plaat- zen. “tis waar, zy kunnen niet gemaklyk hun Schaapsvee vermeerderen. Doch de verbaazende uitgeftrektheid der Weidlanden , in vergelyking met die zy bebouwen , duidt weinig kunde of weinig vlyt in den Landbouwer aan. — Zy maaken de vooren zeer digt by een, zelfs in de fchraal - ° x A e 616: .! DEE IN POSEGA y fte gronden , var oordeel zynde , dat de vrugtbaarheid afhangt van de menigte des gezaaiden Graans. Tarwe zaaijen zy alleen op braak gelegen hebbende Landen: Mais, twee of drie jaaren agter den anderen ‘op ’t zelve Land , naar maate het blyft vrugt geeven , wanneer zy het voorts braak laaten. Zy hebben twee forten van Mais, uit ’t geele. In het bovenfte gedeelte des Land- fchaps planten zy de Mais korl voor korl, op gelyke af- ftanden ; maar in het benedenfte zaaijen zy als ander Graan. — Zy dorsfen het gefneeden Graan door het van Beesten. op °t Land te laaten treeden. Voor de Mais en de Tarwe draagen zy in °t bewaaren byzondere voorzore gen. Zy maalen korlgraan , met zeer eenvoudige Molens, ook van hun eigen maakzel, en zodanige, als de Hoog- leeraar PALLAS by de Baskiers aantrof ; en BELIDOR, in zyn Architecture Hydrauliguc, belchreeven heeft. “De Sclavonsers hebben het niet verre gebragt in de Veehoedery. Zy hebben alleen Osfen tot den arbeid, en verftaan de kunst niet om ze te mesten. Zy draagen zorg voor de Koeijen om de Melk , waar van zy egter weinig Boter en Kaas maaken. Dewyl het Land veel Houts oplevert , zyn ze ontflaagen van zich over het Wolvee zeer te bekommeren : nogthans heeft tegenwoor- dig de Graaf JANOVICH- A DAROUVAR Op ’t gebergte een regelde Schaaphoedery: aangelegd , en te Stallen oen bóuwen. Het getal der Varkens is ‘er verbaazend groot , en zy worden geer vet in de Eikeljaaren : want de Eikenboomen zyn hier veelvuldig. Zy eeten ook veel Vaarenwortels. - Het geheele verfchil, tusfchen de Schavonifche en Hungaarfche Paarden , beftaat daar in, dat de eerstgemelde zich nooit zo goed laaten temmen als de laatstgenoemde. De Pafeganers, die het gebergte bewoonen , voeden veel Kalkoenen , welke zy in Croatie verkoopen. Zy vlegten Bye- korven van takken , en zouden een veel grooter overe vloed van Honig kunnen verkrygen, als zy de zwermen, in de bosfchen verfpreid „ opzogten , of ten minften in holle boomen Ter gevoeg! ke . verblyfplaatzen voor vere vaardigden. e Zydeteelt is in Pofege nog in haa- re kindschheid; doch maakt vry veel opgangs. Best verftaan de Pofeganers de Tabaksteelt , jammer dat deeze zich bepaalt tot het klein getal der zodanigen, die meer Landeryen dan Bosch bezitten. Voor ’t overige is "er niets , waar op de Bewoonders deezer Landitrecke | zic t EEN LANDSCHAP IN SCLAVONIE. Er zich meer toeleggen dan op het aankweeken der Pruimen- boomen: dewyl zy van Prûimen een Drank maaken, dien zy boven den Wyn ftellem Zy verkiezen tot deeze Plan- tadien een leemagtigen grond , bloot ‘liggende voor de Zuider- of Westerzon; zy zetten jonge Pruimenboomen op reijen , en zaaijen ’er in de eerfte jaaren Mais tus- {chen ; dewyl dit hun in de noodzaaklykhicid brengt , om veel te dier plaatze te arbeiden , en dit den grond, los maakende, de wortels beter uitfchieten. Wanneer de jonge Pruimenboomen fterkte genoeg gekreegen hebben, om beftand te zyn tegen het knabbelen van het Vee, laat men de Schaapen onder dezelve weiden , niet alleen om zich dien grond ten nutte te maaken; maar ook om dat de ondervinding geleerd heeft , dat de Pruimenboomen overvloediger vrugt draagen, naar maate de grond. meer betreeden wordt. Zy hebben geleerd , wit zekere teke- nen te fpellen, of de inzameling overvloedig “zal weezen: te weeten,, wanneer de toppen der takken in den Win- ter roodagtig worden ; als dé bladeren te gelyk met de blnezems te voorfchyn komen, en indien de fteeltjes kort zyn. Wanneer de Vrugten ryp zyn , laaten zy ze gisten, en trekken ’er door vuur een Wynagtig vogt uit, de geliefde drank der Inwoonderen in het Gewest, waar van wy eenige naarigten hebben opgegeeven. — ñ CORNELIA BY HET LYK VAN LUCENDOR. Cornea, die, by eene betoverende fchoonheid , de uitmuntend- fie hoedanigheden van hart en 2° ` ` ot haer leven , regt [gefchikt om eene maeken , Bond eerlang door de gi verknocht te worden. Haeı Jongeling, met alle Ziels- en Lic! voorzien , genoot eene bloeijende g veele Levensjaeren belooven. —* Sterveling ! Wat le grootfie w Een tedere Bloems die, by de eerfte luikt, en, vóór dat koesterend lic derhaelt , verwelkt en fterft. ` i Lucrnoor werd door eene ontfteekende Koorts hevig aenge- tast, die hem, eensklaps, aen ‘t veege Ziekbed boeide. Derzelver geweld nam oogenblikkelyk toe. — Hy raekte aen ’t ylen. — — Een bleeke doodverf beving de plaets van * aen. et ert , CORNELIA ’t aengenaem blos zyner wangen. Zyne gevieeschte han- den verdorden , en zyn gansch Lichaem werd een afzichtelyk eraemte. yne oogen, die als heldere lichten ge- nkerd hadden , werden van al hun vuur beroofd, en zonken in de beenkas. ——— Geen middelen konden baeten. Alle hoop vervloog ; en, binnen korte dagen, blies LUCINDOR den adem uit. Allen de omftanders {molten in traenen. CORNELIA alleen, met een ftyf aengezicht , door geen traen bevochtigd , ftaerde fpraekeloos op ’t/ontzielde Lyk. — De overmaet van rouw deed haer ftraks bezwyken. Wer tot zich zelve gebragt, begint hacr boezem lucht te krygen. Traenen biggelden langs haere bevallige Wangen. Ein- delyk berst zy uit in deeze tael: „ Nooit volpreezen Mirnaer ! dien ik meér dan myn- leven heb geliefd ! die, eeuwig , aen my Zou verbonden worden ! Gy word my dan door den onverbiddelyken dood zo wreedelyk ontrukt! —=— Alle myne genoegens zyn met u vervloo- gen: Al myn beguichelende hoop is als een Morgenwolk ver- dweenen ' — Ik zal die wyze redenen , welke my zo dik- werf verlicht hebben, niet meêr uit uw welbefpraekten mond hoo- yen! ——— Die welmeenende en tedere liefdebetuigingen zul- len niet meêr van uwe bevallige lippen vloeien! G zult my niet meer Aen uw hygenden boezem drukken! — niet meêr de reinfte minnekusíchen geeven ! Al uwe ontwerpen , tot ons onderling geluk beraemd , zyn vernietigd! Al uwe zorgen, al uw vlytbetoon , om een eerlyk beftaen te erlangen , zyn vruchteloos! — Moest gy daerom , in uwe eerstontluikende Jeugd, met zo veele onaengenaemhe- den te worftelen hebben! — Met het eerlykst hart, met de deugdzaemfte , de aendoenlykfte- Ziel, werd gy door uwe Ouders in een beroep gefteld , dat weinig met uwe geneigdhe- den ftrookte. Wat middelen gy ook- aenwende om voor u een ander te bekomen , kond gy daer in niet flaegen. Toen gy op het punt ftond, om daer toe te gerae- ken , verdween eensklaps dat bly vooruitzicht ! Hoe fmartelyk dit voor u ook viel, berustte gy daer in met eene ftille gelaetenheid. Gy zaegt wel, dat *er veelen , wan- neer zy in hunnen regten kring geplaetst waren, zouden heb- ben uitgemunt , en der Maetfchappye van oneindig meer rut geweest zyn. Gy meende u ook in "tr zelfde geval te bevinden ; doch gy begreept tevens, dat de Godheid , die der menfchen lotgevallen regelt , beter weet, wat hun tot wezen- lyk heil kan ftrekken, dan wanneer zulks aen hunne eigene keuze ware overgelaeten. -—— Dit deed u uwen wederzin, zo veel mooglyk, overwinnen. » Wat edelaertige gevoelens liet gy in uw geheel beftaen bly- Da , ei BY HET LYK VAN LUCINDOR, 619 blyken ! _Hoe geer waert gy overtuigd , dat niet de woorden, maer de daeden, de braefheid en grootmoedigheid van’ cen karakter openbaer maekten. Welke fmarten onder- vond gy door daegelyks met Lieden te verkeeren , daor gy het tegenftrydige in befpeurde ! - Hoe zeer was het u tegen: de borst, dat de meesten aen zulke betuigingen en den uiter- Iyken fchyn bleeven hangen , en dus , zonder bedaerd en gee poegzaem onderzoek , deerlyk misleid werden ! Hoe beklaegde gy telkens de dwaeze en menigvuldige vooroordee- Jen , die by den bekrompen Sterveling zo oppermagtig heersch- ' ten! ———— Door welke pynigende aendoeningen werd gy ge- folterd over de fchreeuwende verongelykingen en de ontmensch“ te verdrukkingen, die gy geduurig zaegt gebeuren! — welke afzichtelyke kleuren maelde gy het verfoeilyk eigenbe- Jang , waer door de gretige , de onzinnige Sterveling zyn echt karakter verzaekt, de waerheid verkragt, en de grootíte laeghe- den begaet , terwyl hy zich aen den bloei van zyn Vaderland weinig bekreunt, wanneer het hem flechts welgae! — Hoe dikwyls wenschte gy met zulke verachte Zielen , nooit iet te doen te mogen hebben ; en hoe menigmael gebeurde het, dat gy , om alle ıweedragt te vermyden, met uiterlyke, doch ge- maekte, vriendlykheid hen moest bejegenen. ,, Wanneer gy de voorwendingen en daeden van veelen, die waenden indruk van den Godsdienst te hebben , vergeleekt , hoe menigmael riept gy dan uit, dat de zulken in hun hart Godverzaekers moesten Zyn, ten minften geen toekomende wae- reld geloofden ; en , als afgerichte huichelaers, den Godsdienst: tot een’ Dekmantel hunner gruweldaeden flechts gebruikten ! =— Hoe ligt vergaeft de feilen van anderen , -voorna- melyk van hun, dié uitgebreide kundigbeden bezaten , om dat: gy die oordeelde meest voor misflagen blootgefteld te weezen! =- Hoe brandend was uw dorst naer kennis, en Hoe zeer’ vermaekten u, in de uuren van rust, de fraeije letteren? — Hoe beklaegde gy u daer toe zo weinig tyd te kunnen uitbreee ken ! Hoe benydde gy het lo: van veelen , wier be- roepsbezigheden, of overvloedige middelen, hun eene genoegzae- me ruimte lieten , om zich daerop volftandig te kunnen toeleg-- gen, en zich nuttig en aengenaem te vermaeken , terwyl zy dezelve in vadzige traegheid, of verachtelyke uitfpanningen , doorbragten | Welke dorheid en- zelfverveeling vond: y hier door in de verkeering, die zulke‘bekoorlyke geneugten kon verfchaffen! ——— Kunften en Weetenichappen waren by u, alleen, de bronnen van zuiver vermaak , daar gy eene van: dat alles ledige ziel voor de fchandelykfte afdwaelingen bloot- gefteld oordeelde ! Hier van leverde. u zo menige y door drank en fpe!, in den grond bedorvene huishouding de droevige Tooneelen op! — Hoe dikwerf, wanneer gy ee- nen e + : 629 CORNBLIA BY MET LYK VAN LUCINDOR. nen dief ter ftrafplaete zaegt geleiden , wenschte gy voorbeel, dige boetdoeningen gefield te zien, voor dic bedekte roovers, vecl erger dan de openbaere , welken , of door fchandelyke bankroeten , fchatten verzamelen , of, door eene verkwistende levenswyze , hunne Medeburgers opligten en uitmergelen. ve Zulk een edel Minnaer Zou myn bezit geweest Zyn ! — Hy is voor eeuwig van my gefchejden! — Het alvernielend Graf zal weldra zyne dierbaere overblyffels floopen! —— En, ik verlaetene , zal in deeze akelige rampwoestyn alleen moeten omdoolen, ep zyn gemis met heete traenen beweenen'” „Hier zweeg CORNELIA ; haere kragten waren uitgeput; sy zeeg magteloos neder ; men moest haer op een rustbed bren- gen, terwyl LUCINDOR het doodsgewaed werd aengedaen. Le STOPPENDAAL P. Zo - ato ` ’ | | ö—rrr — — ZEDELYKE AENMERKINGEN. Doe zag ik. dat de wijsheid uitnementheid heeft , boven de dwaesheid, gelijk het licht uitnementheid heeft, boven de duistere nisfe. |. _ SALOMON. (fichoon Gods Almagt wonderen doet in de Natuur , en o0- genbliklijk werkt, alles gefehied egter langs natuurlijke we- en met de volmaekrite orde, — Zo leezen wis in de istorie der Schepping , dat de Schepper het kruid door het zaed uit de aerde deed voortfpruiten, hoewel het nog niet ge- regend had; maer zijne wijsbeid befchikte een daeuw, die nie het aerdrijk opíteeg,.en dat zaed vrugtbaer maekte, De mensch mag te regt het fchoonfte kunstftuk van den AL magtigen Werkmeester genoemd worden. Befchouw zijn licheem, — dit wonder kunftig lichaem , en de werking der ziele op het zelve , voor zo verre het ‘met ons eindig verftand nae te fpeuren is, en men zal in verwondering wegzinken, — en, verrukt, zig voor de grootheid van Gods Almagt nederbui- . — En, helaes 1 dit heerlijk lichaem , dit kunstftuk Gods, word up eene mededogenlooze wijze verwaerloosd en vernield ' Hoe veelen doet de overdaed , de wellust en. onmaetigheid als verteeren, en den mensch, tot waer geluk ge- {chaepen, door naer {chijngeluk te ftreeven, in een afgrond van ellende nederftorten 1 - Het geluk van eene bloeiende ge. zondheid word zeldzaem rept gewaerdeerd , voor men die mist: em € hoe moedwillig verwaerloost men die, wanneer men QD» > ABDRLYKE AENMPRKINGENe Gan onbedagtzaem de paglen der maetigheid te buiten gaet, ———. Hoe veelen worden door het oorlog , het alvernielend oorloga de onfchuldige flagtoffers van der Vorlten heerschzugt ! ———. Men verbeelde zig een flagveld y. daer de woede en, razernij, tegen elkander , in ’t harnas gejaegd worden; — weer 20 veel ijzeren monden vuur braeken, die het doodelijk metael‘, meg eene onbegrijpelijke ylugheid , door-de lugt. doen Dellen, om den onbekenden te treffen ! ——. ern Dagveld, met: verminke te en kermende ellendelingen bezaeid, onder, tusfchen, en boven op duizenden van lijken , die-het laete oogenblik afwag» ten! — Elk hart, dat één aesje- menfchelijkbeid bezit y moet, op deeze enkele gedagten, bloeden van medelijden oves - deeze, om eens anders gefchillen, ongelukkig gewordene (ae, offers. -—— Hier word, in één oogenblik, ’s Hoogften mees. tesftuk vernield} — waer aen zo veele jaeren befteed is, om ber zelve tor dje-rijpheid te brengen, waertoe het reeds gekos men was. === Helaes! wat ie de Mensch!! Dat gramleban, haet , nijd en voorn. eens bezwijken! m dat de hoogmoed, als haer voornaemfte oorzaek , tot in het, diepfie vernederd wor. de: — en de waere menfchentiefde:eens luisterrijk zege e!. Y o EEND ST Welk ‘een wonder zamenftel is de Mensch! —r. ‘zijn berg is een onpeilbaere zee; — een ‘onuitputtelijke bron van tegen- ftrijdigkeden ; deugden en ondeugden voeren gefladig ftriid in bet zelve. — Dezelfde mensch is wreed eh mededoogsnd, bi je na op °t zelfde oogenblik |: De merifebehkennis ls -seg heerlijke weeten{chap.3}.— te bejammertn ishet ondertusfohen ; dat dezelve za viek over "tr boofd word gezien. — . Welke: voor. deelen :zoude haere ‘beoeffening niet ai. te wege kumen bren gen ! en ‘welke vorderingen zoude-men-daer: dóor miet op bet pad der deugd kummen marken! ee . Het is te bejammeren , dat het menschdom noodzaekelijke gebruiken tot pracht en overdaed heeft doen ontaerten; —— en dus goede oogmerken uit het oog verliest. Men lette flegts op de klederdragt, en hoe veele bewijzen zal men hier van vinden! ———" Men fla over T älgemeen de bedrijven der menícben gade, — die zullen deeze waerheid ftagven.. Het gezellige leeven verfehaft het froote genoegen aen den menfchenvriend, — wanneer het zelve binnen de behoorlijke paelen blijft, en niet met misbraiken vergezeld. gact. — Wani neer eene niet al te uitgebreide vriendenkring zig , onderling, door vriendíchap verbonden ziet, tot befchaeviag van het ver. ftand, en nut van hun evenmensch ; wanneer ieder hunner, zo veel hem in zijne bijzondere vermogens en betrekkingen -mo- gelijk is, zig in uuren van uitfpannıng daertoe verledigt, —— is dezelve oneindig verre te verkiezen, en geeft, aen het wel. geplaetfte hart, duizendmael meer genoegen , dan de meeste he. a y aa ZEDELYKE ABNMERRINGEN. hedendaegfthe gezelfchappen, Meerendeels tog worden zij, zo men et al geerie twistinge ontmoet , over zieken, die geene pertoonlijke vijandfchap behoorden’ te veroorzaeken, op zijn best genomen, onderhouden, door laffe fpottefnij, of der deugd be- leedigende gefprekken, ‘die het hart bezoedelen; en het gelief- koosde (pel, waer door men niet zelden zijn welvaeren geheel of ten. deele in de waegíchael Tel, Ja, befchouwt men de gewoone gezelíthappen al aen de fchoonfte zijde, Gen word Tigtlijk gewaer, dat ze geene de minfte nuttigbeid voor zig zelve of voor anderen te wege brengen ; ’t welk egter altoos ‘ket voornaeme doeleinde behoort te zijn van een mensch, die eenigzins aen It oogmerk zijner beftemming wil beantwoor- - ‘Het is de plicht van een fterveling, om, naer zijn vermoogen, weldaedigheid en mededeelzaemheid te oeffenen; en het is on- begrijpelijk dat men, zonder aendoening van mededogen , zijn naesten kan zien lijden, of gebrek hebben: — bovenal is bet onvergeeflijk , dat iemand „ die in overvloed leeft, geen hart heeft, om zijn broeder, zijn evenmersch , te redden. De Godsdienst van den liefderijken Jefus, en onze eigen Natuur verpligten "er ons toe; — en hoe kunnen wij op Gods barm- hartigheid hoopen, als wij die Godebehageride deugd niet ken- nen! — lla, al waren "er deeze drangredenen niet, het waer gevoelige ‘hart, dat het eenmael ondervonden heeft , kan niet anders dan vuurig verlangen, om dat genoegen te fmackes, welk de weldaedigheid haeren beoeffenaeren verfchaft. . De Nederigheid is een -beminlijk cieraed. —— Geene ge- ‚ maekte, maer eene gepaste nederigheid, verheft niet zelden den mensch tot eere en eenen voordeeligen fand: — daer integen- deel de hovaerdige , de dwaes, die zig wil doen uitmunten, fchande behaelt, en van zijn waer belang verfteeken word. J P, — R | - oo < BERIGT voor DEN BINDER Het Plaatje, met Scheepjes , te plaatzen in het MENGE! WERK, _ tegen over e . . e . bladz. 130 Bet Plaatje met Scheepsfiguuren . . e 184 ( A. 