Physiologische en pathologische onderzoekingen van het zenuwstelsel
{*) Gerardi, in zijn conimentarius op Santorini, beweert, dat de voorste wortel (de pars motoria) aan den ram^ maxillaris superior draden afgeeft. Procliaska {de structura nervoruui) liet in de vijfde en zesde figuur der tweede plaat eene werkelijke vereeniglng der voorste wor- tels en der bovenkaakszenuwen voorstellen. Echter schij- nen , naar de afbeelding te oordeelen , veeleer de twijgen uit de gangliën wortels in de portio motoria over te gaan» Zij vereenigt zich, na den doorgang door het eironde gat , met den derden hoofdtak. Op deze plaats zijn de gewaar- wordings- en spiergedeelten der zenuw ineen gevlochten en vormen eene massa , welke zich tusschen de vingeren als een knoop laat voelen. Nogtans is hier geene roo- de, vleeschachtige zelfstandigheid, zooals in het gan- glion Gasseri y het verbindingsmiddel, maar de draden der beide portiën zijn zoo innig met elkander verbonden , dat alle twijgen , welke na deze vereeniging afgaan , za~ mengesteide zenuwen zijn en in haar weefsel bew'egings- draden bevatten. Evenwel ziet men duidelijk , dat onder deze de tongtak der zenuw minder toevoer van het spier- deel verkrijgt , dan de overige twijgen , welke zich in de kaakspieren verbreiden ; terwijl daarentegen de r. mafi- dihulo labralis y welke insgelijks uit die zenuwvlecht voort- komt en der fortio motoria nader ligt , rijkelijker dan de ramus lingualis daarmede verzorgd is. De porlto motoria zendt noch in haren loop onder het Gasserisclie ganglion , noch omstreeks eenen halven duim voor het- zelve eenige twijg af. Van de plaats harer vereeniging, waar de draden zich ineen beginnen te vlechten , gaan de zenuwen , welke nu als zamengestelde verschonen , uiteenloopend naar de plaats harer bestemming , inzon- derheid naar de slaap- kaauw- vleugel- en w^angspieren , waarvan de eerste eene groote met hare sterkte overeen- komende twijg verkrijgt. De voor den masseter bestemde neemt tusschen kroon- en gewrichtsuitsteeksel der onder- kaak haren loop en geeft voor hare verdeeling in de spier nog twijgen aan den m. tem'poralis af. De vleu- (*) (*) Santorini zegt ; in plexum pere ganglioformem mutatur^ 92 gelspleren verkrijgen hare zenuwen reglstreeks van de vlecht* Ramus huccinalis lahiahs, Eene merkw^aardige twijg , welke uit denzelfden stam komt en zich in de wangen en lippen verbreidt. Er is nog eene twijg , die voor de physiologie van het vijfde paar van belang is. In de nabijheid van den wor- tel des mandibido labialis , waar hg van de vereeni- 93 gingsplaats van het spier- en gangliëndeel afgaat , zien •VTij eene dunne zenuw ontspringen. Deze loopt met de grootere twijg, tot aan de onderkaak , parallel : hier schijnt zij intedringen , evenwel is dit hel geval niet : zij neemt haren loop naar de binnenzijde der kaak , totdat zij bij den mylohyoideus en den voorsten buik des dïgastricus komt , welke spieren , zooals bekend is , door hel naar beneden trekken der kaak den mond openen. Overeenkomstig met alle spierzenuwen , vormen ook de spiertakken des quintus eene vlecht, welke, even als bij gene, zoo ook hier uit spier- en gangliëndeelen der zenuw , nog voor de verspreiding in de kaakspieren , is zamengesleld. Zelfs de tak des derden stams , welke zich voor het oor bevindt , vereen igt zich met de 'portio du7'a tot eene vlecht , en dit is de reden , waarom de portio dura bij proeven sensibiliteit schijnt te verraden* De gedaante van den quintus en zijne gelijkheid met de spinaalzenuw heeft ook de aandacht van eenigen der beste ontleedkundigen van het vaste land tot zich getrok- ken. Doch met het onderscheid in de wmrtelfunctiën der spinaalzenuw en onbekend , vermoedden zij ook geene verscheidenheid in de wortels des vijfden paars , en hunne w'aarneraing der analogie bleef zonder eenig nut. De ontleedkunde der vijfde zenuw geeft dus reeds merk- waardige resultaten. Wij zien de portio motoria inzon- derheid verbreid in spieren , welke de kaken sluiten , en aan dezelve de verbrijzelende of zijdelingsche bew^eging mededeelen ; 2.) in spieren der wangen , wxlke de beten onder het bereik der tanden helpen brengen, en 3.) in spieren , welke de kaken openen. Thans weenden wij ons tot de andere bewijsmethode, tot de proefondervindelijke , ten einde te beslissen , of de (pnntus werkelijk kaauwzenuw , de bewegingszenuw der kaken is , zooals ons de ontleedkunde geleerd Iieeft. EERSTE PROEF. Be wortel des yljfden paars wierd bij eenen ezel bloot- gelegd en geprikkeld , de kaken sloten zich oogenblikke- lijk met een snappend gedruisch. TWEEDE PROEF. Na het doorsnijden des rijfden paars bij eenen ezel p viel de achterbaak verslapt en krachteloos neder. Beschouwden wij de handeling van het kaauwen van na- derby , dan blijkt , dat er eene overeenstemming tusschen - de bewegingen der onderkaak en die der wangen plaats moet hebben. Vroeger was ik van meening, dat de tak- ken van den tweeden hoofdstam des quinhis dit doel ver- vulden. Doch ik zag, dat de verbinding tusschen den bewegingswortel en de bovenste kaakzenuw alleen door middel van het afweefsel plaats heeft , en daar de waar- nemingen van Magen die en anderen bewezen, dat de ram. infraorbitalis in het geheel geenen invloed op de bew'egingen der lippen heeft , zoo onderzocht ik des te ijveriger den ram. huccinalis labialis. En het zal wel door niemand meer kunnen worden betwijfeld , dat de verdeeling van dezen tak de inziglen bevestigt , welke de ontleedkunde dezes stams reeds verschaft heeft , namelijk y dat de vijfde zenuw' niet alleen met betrekking tot de kaakspieren de kaauwzenuw is, maar ook in de lippen en W'angspieren verdeeld is , ten einde eene vereeniging van derzelver bewegingen met die der kaken daartestel- len. Want ware de wang niets anders dan een lijdelijk vlies , een gewrichtshulsel als ’t ware , dan zou er ook slechts , evenals bij dit , eene werktuigeiijke verbinding met de kaak en derzelver spieren noodig zijn , om haar gedurende het kaauwen van de tanden verwijderd te hou^ den. Doch zij is een spierloos deel , en orn haar in de behoorlijke betrekking tot de bewegingen der tanden te brengen, werd er eene, door middel der zenuwen bewerk- stelligde sympathische verhouding gevorderd , waardoor zy zich bij het sluiten der kaken zamentrekt en bij het ope- nen uitrekt. Dit houd ik voor den grond , waarom de kaakspierzenuw eene twijg naar de wangspieren en den mondhoek, eene andere onder de kin naar de tegenstanders der sluitspieren van den kaak zendt. Kortom, Aeportio motoria des vijfden paars zendt geen harer twijgen , noch met den oog- noch met den boven- kaakstak af, maar bloot met den ram, maxillaris infe- rior , en verbreidt zich slechts in de spier der kaken , welke onder de werking tot deze handeling vereischt wordt. Laat ons nu de pathologische gevallen met de proe- ven op dieren vergelijken. Ik wderd door eene dame ge- raadpleegd , welke , naar het verhaal , dat men mij van haren toestand deed , door eene wonderlijke ziekte , door kloppende gezwellen aan hoofd en aangezigt zou zijn aan- getast. Toen ik haar zag en onderzocht, wierd het raad- sel opgelost : het waren hevige , door eene ziekte der wang onderhoudene krampen der slaap- en kaakspier , w'aardoor deze opzw'ollen en zich verhieven , en de kaken met zulk eene kracht op elkander drukten , dat de tan- den verzwikt w ierden. Gedurende de krampen dezer , door het vijfde paar verzorgde spieren bleef de beweging der gelaatstrekken , welke onder den invloed der zevende zenuw staat , ongestoord en vrij. Het tegensluk van deze aandoening der kaauwspieren 96 levert dat op, ’tgeen ik nog heden onder behandeling heb, Eene ziekte der vijfde zenuw van de linker zijde heeft het verlies op de geheele linker gelaats- en oogvlakte ten gevolge gehad. Tevens is de beweging der kaakspieren derzelfde zijde opgeheven. Onder het kaauwen wordt de werkzaamheid slechts in de spieren der regter zijde zigtbaar , terwijl de linker masseter en temporalis zich noch verheft , noch welft. Het spel der gelaatstrekken , door middel der portio dura , is geen ocgenblik gestaakt. Het onderscheid tusschen de door de vijfde en zevende zenuw bewerkstelligde bewegingen vertoont zich nog me- nigvuldiger bij verlammingen der portio dura , waar alle spieren , met uitzondering van die , welke door den quintus verzorgd worden , gewoonlijk wegteren. In het reeds gemelde geval van eenen man , wiens portio dura door den stoot eens ossenhoorns verscheurd wierd , en waar alle spieren des voorhoofds , der neus , wang en lippen van de * beleedigde zijde dusdanig werden uitgeteerd , dat er alleen het vel overbleef, bleven de kaakspieren onge- schonden , en door den vinger in den mond te steken kon men , terwi )i de zieke de bewegingen des kaauwens na- bootste , eene zwakke zamentrekking der wang voelen. Deze waarnemingen voldingen het bewijs , dat de quin-^ tus eene dubbele zenuw is , niet enkel de zenuw des ge- voels voor hoofd en aangezigt , maar ook eene spierzenuw voor de kaakspieren , bewerker der handeling des kaau- wens en andere bewegingen bij dieren , die zich van hunne kaken als voelorganen bedienen. De waarheid dezer daad- zaak , welke eerst uit de anatomie ontleend w ierd en thans door dezelve bevestigd wordt, zou door eenige proeven bijna in twijfel gesteld zijn , wijl de oppervlakkig gelegene twijgen des quintus , welke zich het gevoegelijkst tot proef- 97 nemingen laten gebruiken , geene spierzenuvren zijn : ech- ter moet ik denbeer Magendie de geregtigheid laten ■wederTaren , dat reeds hy de juiste beschouwingen van den ram^ suhorbitalis voorgesleld (‘^) en tot eene herziening Tan dit deel der ontleedkunde aanleiding gegeven heeft, De ontdekking van nieuwe zenuwtwijgen en gangliën brengt verwarring mede , en laat ons zonder leidsman , totdat wij de ware orde des geheelen stelsels hebben ge- vat. Het verschaft genoegen , indien men de denkbeelden^ welke eene vergelijking tusschen de wortels der zenuwen en haren ingewikkelden loop in het aangezigt en den hals gegeven heeft, als juist ziet bewaardheid , wanneer zij door een naauwkeurig onderzoek der binnenste zenuwen van den kop getoetst worden , en de uit de ontleedkunde getrok- kene besluiten door de uitkomsten zoowel der proeven als der beleedigingen en ziekten bevestigd worden gevonden. erklaring der vierde 'plaat, In deze afbeelding ziet men de oppervlakkige zenuwen des gelaals losgemaakt , om de verbreiding van den derden stam des quintus in de kaak- en wangspieren aanschouwe- lijk te maken. A. De portio dura der zevende of gelaatsademzenuw bij haren uitgang uit ]ieXforamenstylomastoideum, De hoofdtakken zijn doorgesneden en naar voren omgeslagen. (*) Le résultat , que nous avons obtenu , accorde parfai- tement avec celui , que nous venons de rapporter , ä I'ex- ception toutefois de 1’ influence de la section du sous-or- bitaire sur la mastication , influence qui n’ a pa* été i^vi- dtnU pour moi, .lournal d« Physiologie, 1821% B. De stam der portio dura , uit het gelaat uitge- sneden en op de zijde Tastgehecht ; men ziet zijne Terbindingen met de twijgen des vijfden paars aan de wangen en lippen, C. De tak van den derden stam des quïntus , welke zich met de vlecht der portio dura voor het oor verbindt. Eenige geleerden , aan me de ver- eeniging der gevoelszenuwen onbekend was geble- ven , hebben zich ingelaten in onderzoekingen om den graad der sensibiliteit der poriio dura te be- palen, D. De kaauwspier is van de kaak losgemaakt en in de hoogte geheven, om de t^^ijg des vijfden paars , welke zich in deze spier (D) verbreidt , aanschou- weiijk te maken, E. De ramus huccinalis labialis , die twijg des quin* ius , welke zich in den huccinafor , Mangul arts , levator lahiorum en orhicularis ons verbreidt, F. De twijg des quinlus , welke van de mandihulo labialis afgaat, en zich in de spieren verbreidt, die de onderkaak naar beneden trekken, G. De nervus infraorhitalis, H. De ramus mandihulo labialis y eene twijg des quinlus , welke uit het been komende , zich in de spieren en bekleedsels der kin en der lippen ver- breidt, I. Eene twijg der vijfde zenuw, welke uit de oog- holten naar beneden gaat. D.E.F. Zijn spiertwijgen des vijfden paars en bewegings- zenuwen. C.G.H.I. Zijn gevoelstwijgen derzelfde zenuw, welke de twijgen der poriio dura verzeilen , en ofschoon ^9 rij met dezelve in de spieren indringen , echter gee- nen invloed op hare beweging hebben, B. is de jportio dura , die , ofschoon zij ook denzelfden loop neemt, echter een verschillend doel heeft , na- melijk , cm door hare vereeniging met de ademze- nuwen en door hare eigenschap als bewegingsze- nuw die handelingen des gelaats en der lippen daar- le stellen, welke in noodzakelijken zamenhang met het ademhalen staan. V erklaring der vijfde plaat. Figuur I. stelt voor eene beschouwing der vijfde zenuw van uit hare onderste vlakte te voorschijn geprepareerd. A. De achterste- of gevoelswortel , voor dat hij het ganglion vormt. B. Het ganglion Gasseru C. De voorste of bewegingswortel , welke voor het gan- glion voorbij gaat, D. De derde of onderkaaksstam des quintus. E. portio motoria^ welke zich met de onderkaaks- zenuw verbindt en eene vlecht vormt. Uit deze vlecht begeven zich de volgende spierzenuwen naar de kaakspieren: 1, De ram, temporalis, 2, mascetericus, 3, huccinalis labialis, 4, pterygoideus, 5, mijlo-hijoideus, F. De tak , welke de portio dura verzelt, G. De ram, mandibulo labialis, H. De ram, lingualis, i. De chorda iijmpani. 100 Ilde Figuur. Deze figuur stelt een ganglion der spinaalzenuwen roor^ ten einde de gelijkheid in alle punten met het ganglion der vijfde zenuw aan te toonen. A. De achterste of gevoelige wortel der zenuw, B. Het aan den achtersten wortel vastzittende ganglion, C. De voorste of bewegingswortel der zenuw , die met kleine twijgen ontspringt , welke zich vereeni- gen , om de grootere afdeelingen der zenuw te vor- men, terwijl de achterste wortel uit eenvoudige en zamenhangende gedeelten is zamengesteld. De(*) ** ze wortel vereenigt zich met den gevoelige aan gene zijde des ganglions , op dezelfde wijze , als de pars motoria des quintus met de onderkaakszenuw zamen komt, lilde Figuur. Deze stelt een ganglion der sympathische zenuw voor , ten einde derzelver verschil van het ganglion des symme- trischen zenuwstelsels aanschouwelijk te maken, In de eerste en tweede figuur is de vertwijging der zenuw , wel- ke in en uit het ganglion gaat , zeer verschillend van de wijze, op welke de sympathische zenuw met haar gan- glion zamenkomt of zich vormt (*) De schrigvers , door welke de ontleedkunde der gan- gliën is bearbeid , hebben geen onderscheid gemaakt tusschen de beide klassen der gangliën , die tot het gevoelige en sympathische zenuwstelsel hehooren. 101 TWEEDE VEEHÄNDELIMG. OVER DE ZENUWEN, WELKE DE VEREENIGING DER BORSTSPIEREN BIJ ADEMHALEN , SPREKEN EN UITDRUK- KING DAaRSTELLEN. Een vervolg der verhandeling over de structuur en verrig- ting der zenuwen. Ijlt de P hilosophical Transactions, met bijvoegsels. e volgende verhandeling bevat eene beschrgving der adembalingszenuwen ; van bare eigendommelykheden , uit het ontleedkundige van hare verriglingen , uit het physio- logische standpunt beschouwd, en van hare ziekelijke toe- standen. Dit onderwerp behoort tot de moeijelijkste , wijl de ontleedkunde dezer zenuwen ingewikkeld is , en hier- (*) Ik heb de bijvoegsels tot deze verhandeling voor noodza- kelrjk gehouden, wijl de opheldering van dit gewigtig on- derwerp , dat voor de praktijk van zoo veel belang eu nut is , tot dus ver zoo weinig voortgang gemaakt heeft. Ik moest gelooven , dat in het opstel zelve eenige donker- heid heerschte en heb daarom getracht dit te verhelpen. 7 102 in, gis ik, ligt de grond, waarom sommigen de beschou- wingen over de spinaalzenuwen en over de verschillende functiën der gelaatszenuw^en gemakkelijk begrijpen , ter- wijl zij het daarentegen niet w agen , hunne meening over dit moeijelijk onderwerp kenbaar te maken. Bit is m der daad te bejammeren ; w'ant ook hier het werkdadige nut niette miskennen, hetwelk men uit de kennis der verschil- lende zenuwstelsels trekt. De studie der ademzenuwen , die zich naar den hals, in de keel en naar de borst vei- breiden, verschaft den geneeskundige in de schatting der ziektegevallen veelvuldige opheldering. Over de ademhaling , inzonderheid over de werkzaamheid der horst , van den hals en van het gelaat hij het ademhalen ; over de zenu- wen , %uelke deze deelen in verhinding brengen en derz^el- ver handelingen daar stellen , en over de verrigtingen der adem werktuigen , in zoo ver zij nog andere oogmerken ver^ vullen , dan het veranderen van ader- in slagaderbloed. Bet woord ademhaling geeft den physioloog geen ander begrip dan dat van zekere chemische veranderingen , wel- ke in de longen tot stand komen. Wat moet toch ^ ant- woordde mij eens een uitmuntend denker , de uitdruk- king »ademzeiiuw^ des geiaats” beteekenen? Wat heeft het gelaat met de ademhaling te maken ? Het oogmerk bij eene zoodanige benaming bestaat juist daarin , dat zulk eene vraa<y mögt worden opgeworpen , opdat men in staat worde gesteld om de werkzaamheid der ademhaling in den \Taren zin te vatten en niet bloot op den invloed opzig- telijk het bloed te beperken ^ dat men de verwonderlijke vereeniging der deelen moge kennen en waarderen, door welke wij adem , stem , spraak en uitdrukking bene- 103 vens de vatbaarheid om te ruiken , niezen , hoesten , braken, kortom eene zoodanige vereeniging van werkzaam- heid bezitten , welke niet alleen de levenshandeling der oxygenisalie daarstellen , maar ook tot de hoogere krachten des geestes , alsmede tot eene menigte andere lagere , voor ons bestaan noodzakelijke handelingen medewerken. Vooronderstellen wij , dat de natuur inderdaad zoo weinig voorzorg heeft genomen , als men gewoonlijk ge- looft : dat alleen de verwijding en zamendrukking der borst voor het ademen genoegzaam is , hoe zou de lucht dan tot de lange , vliezige , zamendrukbare buizen , die tus- schen longen en dampkring de gemeenschap daarstellen , toegang vinden ? Niet anders dan bij eenen apoplectische : de lippen zouden even als deurvleugels , die in de togt open en toe slaan , zich bewegen ; de neusgaten zouden , Avanneer zij zich moesten openen , ingezonken zijn , het verhemelte nederhangen , de spieren der stemreet verslapt zijn , en in plaats der menigvuldigheid van toonen en ge- articuleerde geluiden , die door de vereeniging dezer spie- ren met die der ademhaling Avorden daargesteld , zou er niets dan een snorkend en rogchelend gedruisch , even als bij eenen apoplectische , voor den dag komen. Laat ons deze handelingen afzonderlijk onderzoeken, 1.) Ik heb voor mijne oogen eenen zieke, Aviens eene gelaatshelft verlamd is : iti plaats dat bij het inademen de neusvleugel zich moest openen ^ is hij digt gesloten , en bij opgeAvekte ademhaling is hij genoodzaakt door den openen mond lucht te scheppen. {^) 2 ) Wanneer Avij eenen zieke in den hals willen zien, Avat zeggen wij dan tegen hem, om het verhemelte te (’*) Vergeh No. III en YI in het aanhangsel* 7^ 104 doen optrekken en ons op die wijze eenen vrijen blik in het keelgat te verschaffen ? Misschien dat hij de huig zal opligten? Zelfs al verstond hij ons ook, ontbreekt hem toch de invloed op de beweging van dit deel. Wij laten hem diep ademhalen , en onderwijl zien wij huig en verhemelte in de hoogte getrokken en de opening ver- wijd. Even als dus de natuur met het gewone in- ademen de bew^eging des neusvleugels en de verwijding dezer opening in verbinding heeft gesteld , heeft zij ook met de inademing door den mond het optrekken des verhemeltes vereenigd. 3.) Op hetzelfde oogenblik , dat deze bew egingen in de neusvleugels en in het keelgat plaats hebben , opent zich bij iedere inademing de stemreet , zoo als Le Gal- lois het eerst heeft opgemerkt, en door mij insgelijks is 'waargenomen De glotlis , de jpharynx en de neus- vleugels moeten zich , 'wanneer sterke inademingen ver- eisclit 'worden , evenrediglijk verwijden : anders zou het met ons nog erger dan met aamborstigen gesteld zijn: wij zouden stikken. Het zal w el niet twijfelachtig zijn , dat de sympathieën van de handeling des ademhalens zich nog verder uitstrekken , doch de bijgebragte daadzaken zijn voldoende , om te bewijzen , dat er eener wijd uitgebreide Bij een stervend en reeds gevoelloos konijn , welks rng- genierg beneden de wortels der adembalings zenuwen was doorgesneden, opende ik, terwijl bel middenrif, de bals- en neusspieren zich nog in regelinallge op- volgingen bewogen , het slrotterdioofd, De glottis was nog slechts met den nervus laryngeus der linkerzij le voorzien. INadat ik liet slrottenlioofds kraakbeen bad doorgesneden , zag ik bij iedere inademing den musc^ crico-arytenoideus en tliyi’o- arytenoideus dc gieterkraak- beeiien zijdwaarts trekken en eene met de verwijding der neusvleugels juist overeenstemmende beweging ma- ken ; d. i. door verwijding der glottis den clooi gang ; voor de in te adeinene lucht vcrgrooten. 105 verbinding tiisscben verwijderd gelegene deelen moet bestaan, om de vrijheid bij het gewone ademhalen te be- houden, daargelaten die bijkomende verriglingen , \velke, door middel van het ademapparaat voltrokken , tot andere doeleinden dan tot de verzuring des bloeds dienen. Een van het ademhalen des paards ontleend voorbeeld moge lot opheldering dienen. liet paard ademt niet door den mond , maar alleen door de neusgaten. Daarom bezit het die buizen uit breede beweegbare kraakbeenen , welke door eigene spieren bestuurd worden. Houdt het na eenen loop stil, dan geven de bewegingen der zijden, van den hals , der neusvleugels eene vermeerderde werk- zaamheid te kennen , w'elke met den versnelden pols en het afdruipende zw^eet overeenstemt. Het opblazen des neusgats , het vooruitsteken van den kop bewijst de nood- zakelijkheid eener verwijding der luchtbuizen , om de grooiere hoeveelheid in- en uitgeademde lucht door te laten : de juiste harmonie tusschen de bewegingen der ribben en neusvleugels toont de noodzakelijkheid van ver- t bindende zenuw strengen voor deelen aan, welke in hunne bediening elkander zoo nabij staan , doch wel hunne zit- plaats betreft van elkander verwijderd zijn. Vraagt men eenen paardenkenner naar de vereischten van eenen goeden renner , dan zal hij niet alleen de sterkte der lenden , de hoogte des achterdeels , de kortheid der beenderen van het spronggewricht tot aan den hoef daaronder rekenen , maar ook het wijde neusgat , de breede , sterke lucht- pijpen , de wijde borst, dewijl zijne ondervinding hem geleerd heeft , dat goede longen met een vrij en ruim kanaal voor hel in- en uilgaan der lucht voorzien zyn. Hij weet , hetgeen ieder w'el in aanmerking mag nemen , dat de ademorganen zich niet alleen tot de longen bepalen , 106 maar alle deelen omyatten , ^relke tot den doorgang des Tfijen luchtttogts bij opgewekte ademhaling noodzakelijk Siijn. Alvorens wij in eene nadere verklaring van dit onder- werp treden , geven wij den lezer nog een vergelijkend overzigt dier zenuwen, Bij de lagere dieren is , gelijk reeds boven gezegd is , het regelmatige gangiieënslelsel toereikend voor beweging en gewaarwording. Doch hoe verschillend is niet de aandrift tot inademing van het gevoel der van buiten opgewekte pijn, even als ook de daarop gevolgde handeling zich van die eener willekeurige beweging onderscheidt, liet is eene instinctaardige aan- drift , die even krachtig in het oogenblik der ge- boorte, als naderhand, de ademspieren in werking brengt, en de daardoor veroorzaakte, beweging behoort tot de in- stinctmatige of automatische , welke van het begin af volkomen zijn. Een nieuw zintuig en eene nieuw^e aaneenschakeling van bewegingen vorderen eene nieuwe zenuw , een afzon- derlijk middel- of oorsprongspunt , en eene nieuwe veree- niging van spieren. Bij de lagere dieren , waar een ap- paraat van luchtbuizen door het geheele ligchaam ver- spreid is , zijn geene spieren voor de ademhaling nood- zakelijk : bij de hoogeren daarentegen , welke geconcen- treerde ademwerktuigen bezitten , moeten tot derzelver bew’eging , wijl zij op zich zelve lijdelijk zijn , eigene spie- ren aanwezig zijn ; doch wat zouden deze voor nut heb- ben, indien haar niet ook nieuwe zenuwen waren toege- voegd ? Zij zouden onder den invloed eener kracht moe- ten staan, die bij dieren, welke geene longen bezitten, onnoodig is , en er bestaat geene andere bemiddeling tus- schen deze nieuwe kracht en de nieuw^e spieren dan die der zenuwen. 107 Wij zien hieruit, hoe het komt, dat er bij de dieren, in hunne ontwikkelingsreeks ran den eenvoud igsten bouw tot den meer zamengestelden , met ieder nieuw werktuig, met iederen nieuwen spierapparaat opzettelijk voor dezelve geschapene zenuwen moeten bijkomen. Men heeft de vraag geopperd , of het ademhalen eene willekeurige , dan wei eene onwillekeurige werking zij ? ' Het is vreemd , dat men door sommigen moet hooren beweren , dat de handeling , welke zoo gelijkmatig in den slaap voorduurt , bij de bewusteloosheid in de beroerte onafgebroken haien gang gaat, niet ophoudt wanneer de hersenen beleedigd of verpletterd zijn , ja zelfs wanneer het hoofd van den romp gescheiden is , dat de- ze handeling eene willekeurige is , afhankelijk van eenen indruk op het sensorium» Kan de arts , die van het bed eenes stervenden komt en ziet , hoe met het te niet gaan van alle gewaarwording borst en schouders zich hoo- ger verheffen , de ribben ingetrokken worden , wel zeg- gen 5 dat dit de terugrverking van eenen sterkeren indruk op het sensorium is ? Alleen de moeijelijkheid der verklaring hoe het respi- ratorische stelsel ook aan den invloed van den wdl onder- wierpen is , kon die verwarring in de beschouw ingen ver- oorzaken, Doch wij moeten den toestand van het respi- ratorische stelsel , w elke met dien des bloedsomloops naauwkeurig overeenstemt , wel onderscheiden van den invloed des wils op het ademhalen. Wij bezitten geene kracht om de bestaande verhoudingen tusschen ademtogten en pols te storen: deze bedingingen der levensverrigtin- gen zijn van te veel gewigt , om ze aan den physischen invloed prijs te geven. De magt des wils over het ademhalen is van geheel 108 Terschillenden aard : zij is toevallig of van korten duur , en strekt zich in het algemeen slechts zoo ver uit als noodig is, om den respiratorischen apparaat tot andere verrigtingen dienstbaar te maken. Wij kunnen de borst ^villekeurig verwijden , wij kun- nen de lucht met een gebrul uitstooten , doch deze in- menging van de zijde des wils in de ademhaling geschiedt door middel van toegevoegde willekeurige spieren. Wan- neer Avij nagaan, op welke wijze wij hierbij het ademha- len beheerschen, dan wordt ons het sewi^t der klasse van zenuwen, Avaarover Avij hier handelen , duidelijker: het ge- schiedt door het openen of sluiten der luchtbuizen, ter- Avijl Avij , als het Avare , gelijk de üuitblazer met de vingers op de gaten des instruments spelen. Zoo kunnen Avij de glottis door de strottenhoordspieren sluiten , en den adem voor eenen korten tijd doen ophouden. Wanneer er geene Avilsinspanning plaats heeft, dan ade- men Avij door mond en neus gelijkmatig : doch Avij kun- nen ademen zonder te rieken, en de lucht met den mond inademen zonder ze door den neus te laten, en ze uit den neus blazen , zonder dat ze door den mond dringt , en al deze handelingen zijn onregelmatige , enkele , en kortdurende inmengingen van den atü in de ademhalings- beAveging. Wanneer echter het ademhalen in zijne ge- Avigtlgste betrekking als middel der oxygenisatie des bloeds gedurende eenigen tijd gestremd is, dan Avordt er eene naauwkeurige rekenschap van deze stoornis gehou- den , en men moet hijgen en sterk ademen om den , door deze inmenging des wils verlorenen lijd , of de opgehou- dene verrigting te herstellen. Geeft men in den loop des onderzoeks op al deze omstandigheden geen acht , dan is het voorzeker niet te verAvonderen , dat men beAveert , 109 dat de ademhaling , dewijl men een licht kan uiiblazcn , eene willekeurige handeling is. Physiologen zijn mild met dergelijke redeneringen , wan- neer zij de ontleedkunde des zenuwstelsels verontachtza- men : doch zij zouden , wanneer het op de ontleding der hals- en borstzenuw en aankomt , ligt in verlegenheid kunnen geraken. Wij voor ons stellen het onderzoek al- dus: welk doel heeft het buitengewone zamenloopen van zoo vele zenuwen in deze deelen? \Yij vinden geenen sleutel voor het geheim der zenuw- verwarring aan den hals en aan de borst , waanneer wij niet zorgvuldig de handelingen der hals- en borstspieren in overweging nemen. Er zijn twee verschillende toestanden der adeoihalings- werktuigen. Vooreerst eene rustige , gelijkmatige bewe- ging der borst , noodzakelijk voor het uitzetten der lon- gen en het inademen der lucht. Ten tAveede , een toe- stand van grootere inspanning, waar eene andere klasse van spieren in Averking komt , Avaar de borst hoog stijgt en de aden\ versneld is. Ee eerste toestand staat in verhouding tot den bloeds- omloop : de longen Averken overeenkomstig haar oorspron- kelijk karakter , als werktuig voor de oxygenisatie des bloeds (om de geAVone uitdrukking te behouden). De tweede toont eene meer levendige opgewektheid, en heeft een ander doel in de dierlijke huishouding: eene ligcha- melijke inspanning of een hartstogt kan de aanleiding , en stem en spraak het doel zijn. Voor deze tAveede verrigting , Avelke van de oorspron- kelijke verschilt, zijn eigene spieren en zenuAven bestemd. Wij kunnen deze Avel is waar ook verder nog deelen des adern- apparaats noemen, Avijl het de lucht is, op Avelke zij wer- 110 ken , doch in eenen engeren zin beliooren zij tot de han- delingen des sprekens , des ruikens * der uitdrukking , — > des lagchens , niezens , brakeos , — welke öfter beschutting van de ZOO zarnen gestelde bewerktuiging , of tol ontwikkeling yan nieuwe wezenlijke krachten bestemd zijn. Al deze yerschillende verrigtingen der aan de longen toegeyoegde werktuigen moeten naauwkeurig onderzocht worden , yoordat wij durven hopen , den grond van het zamenloopen van zoo vele zenuwen aan den hals en aan de borst te kunnen verklaren. Over de rompspieren ^ %velJiQ die der adejnhaling te hulp komen^ Beschouwen wij het ligchaam met het oogmerk om te bepalen , welke spieren wel het gescliikste zijn , om de be- wegingen der borst bij vermeerderde en meer opgewekte werk- zaamheid te ondersteunen , dan zal het ons niet moeijelijk vallen, dezelve te ontdekken, gelijk mede het nut te be- palen van die zenuw^en , welke deze spieren uitsluitend verzorgen. De spieren , welke wij bij eene diepe inademing in w'erking zien , zijn: de mastoidcus , trapezius , serratus magnus en het dtaphragma. Zij handelen in eenen cirkel , weshalve alle overigen , indien slechts eene der- zelve ontbrak, voor het ademhalen nutteloos zouden zijn. De serratus magnus zet , gelijk ieder eerstbeginnende weet , de ribben uit , doch alleen dan , wanneer het schouderblad , waaraan bij bevestigd is , wordt vastgezet : dit geschiedt door den trapezius , terwijl hij het schou- derblad achter- en opwaarts trekt. Deze beide spieren moeten om de borst te verwijden steeds in hare werking overeenstemmen. Zien wij nn , hoe de trapezius op de han- 111 deling Tan den sternocleido-mastoidens invloed heeft, ])e rnastoideiis ligt het borstbeen in de hoogte , echter alleen dan , wanneer het hoofd vastgezet is , hetgeen door de werking van den frapezius op het achterhoofd en den nek wordt te weeg gebragt. Aan dezen trek van zamenw'erkende spieren sluit zich het middelrif aan ; want zonder de handeling van den scrraius zouden bij de zamentrekking des middelrifs de randen van het borst- gewelf inzinken , waardoor de kracht van deze spier ver- loren ging. Beschouwen wij de buitenste dezer spieren meer afzon- derlijk , dan zien wij dat, 1. ) Be siernocleidomastoideus , door middel zijner bevestiging aan het borst- en sleutelbeen , den thorax in de hoogte beurt. Gewoonlijk brengt men hem onder de hoofdspieren , en houdt het onderste gedeelte voor den oorsprong : doch wanneer het hoofd vastgezet is , wordt hij eene hefspier der borst , en zijne handeling treedt bij opgewekte ademhaling , bij het spreken , hoesten , niezen , zeer duidelijk te voorschijn. Boch opdat hij zijne volko- mene werking als borstspier kunne uiten , moet 2. ) de trapezius het hoofd vastzetten of achterwaarts trekken. Be rigting van het hoofd bij eenen astbmatieke gedurende den aanval , de houding eens verwonden of stervenden toont de inwerking van het bovenste deel des trapezius bij opgew’ekle ademhaling, met andere woor- den: deze spier, welke gewmonlijk als eene spier van het bovenste uiteinde beschreven wordt, dient, wanneer de schouders vastgesteld zijn , tot bevestiging des hoofds. Eenen nog sterkeren en gewdgtigeren invloed heeft de trapczius , wanneer de w^erkzaamheid der ademhaling den gewmonlijken stand overschrijdt , in zoo ver hij door 4 112 het achterwaarts trekken der schouders de werkino^ van ö den serratiis magnus op de ribben voltooit. 3.) De sen'atus magnus anticus , over de geheele zijdevlakte der borst verspreid , van de tweede tot de achterste rib bevestigd , werkt zeer krachtig op het hef- fen der ribben en buitenwaarts houden der borstranden j welke, indien dit niet het geval ware, door het middel- rif binnenwaarts zouden getrokken worden. Ter bereiking van dat doel zouden de intercostaalspieren bij opge- wekte ademhaling niet genoegzaam zijn. Zonder mede- werking echter van den trapezius zou zijne handeling zich slechts bij de gewone verrigling der schouder- en met der ribbenbeweging bepalen, in zoo ver het schouder- blad niet door den trapezius vastgezet of achterw'aarts getrokken wmrdt^ is de serratus geene ademspier. Dus helpen deze drie sterke spieren in hunne handelino- elkander onderling, en verbinden zich met die des mid- delrifs om de borstholte naar alle rigtingen te verwijden. Zij mengen zich echter niet in het gewone rustige adem- halen. Doch wanneer de ademhalingsapparaat in eene buitengewone werkzaamheid geraakt , in den hartstogt , in de zieltoging , in het spreken , hoesten , gapen , enz. dan dienen die spieren als krachtige werktuigen. De handeling der' halsspieren is tot ademhcding en bloedsomloop noodzakelijk, In deze betrekking zijn de spieren van den hals geheel voorbijgezien. Het bewondercnsweardige werk van Albi- n u s en de andere kleine schriften over de ontleedkunde zijn wel is waar in de beschrijving geen spiervezeltje voor- bijgegaan, weshalve men ook dit onderwerp voor uitge- put hield ; doch niettemin geven ons A 1 b i n u s , C o o- 113 per, Inr.es en anderen niet meer dan de bloote grondbeginselen dezer leer. Hunne beschrijving van den oorsprong en de inmenging van enkele spieren laat onbekend met derzelver vereenigde handeling, met der- zelver verhouding tot gewigtige verrigtingen, Hoe kun- nen ^vij toch bij deze onbekendheid met de spierphy- siologle de zenuwen verklaren , welke aan de zijdedeelen van den hals verspreid zyn? Om in dit onderzoek ge- heel in te dringen , moeten wij niet alleen de werkzaamheid der ademhaling, maar ook de hydrostatische en pneuma- tische wetten, voor zoo ver zij den invloed des ademhalens op den bloedsomloop ophelderen , in overweging nemen, liet zij hier genoeg op te merken , dat , terwdjl de sier- nocleidomastoideiis bij bet inademen het borst- en sleu- telbeen in de hoogte beurt, de groote halsader voor drukking beveiligd , en daardoor de terugvloeijing des bloeds van bet hoofd verligt wordt. Bij betzinken van het borstgevrelf worden de aders zamengedrukt en ondersteunt op zulk eene wijze de w erking der ademhaling den bloeds- omloop in het hoofd. He jplcdysmamyoides is eene ademspier en komt den mastoideus te hulp , niet alleen doordien bij hem in de toestanden van opgewekte ademhaling ondersteunt , maar ook door eene eigendommelijke w erking , in zoo ver hij bij afwisseling de halsaders nu van drukking bevrijdt , dan W'eder zamendrukt, en daardoor bet bloed naar het hart drijft. Kortom de halsspieren verheffen zich te gelijker tijd met den thorax , en het afwisselende klimmen en dalen van den jplahjsmamijoides en siei'noeleidomastoi- deus is een wezenlijke begeleide der haastige of ingespan- nene ademhaling. Met is opmerkelijk dat een zoo ge- wiglig deel in de bewerktuiging des Ijgchaams zoo lang 114 \ei onacbtZcianid is* maken er thans ge^vag van, wijl het voor de kennis der halszenuwen van belang is. Zoo zien wij nu de noodzakelijkheid in eener vereeni— ging tusschen die spieren , welke de buitenste laag der borst , des rugs en van den hals vormen, Hoe belanowilk IS met de opmerking, dat zenuwen, welke van een ge- deelte des verlengden mergs afkomen, en dus van dat werktuig, w^aarvan bewezen is, dat het op de w^erk- zaamheid der ademhaling heerschappij uitoefent , dat deze zenuwen op eene enge ruimte met hare wmrtels zamen- gedrongen, uit elkander wijken en zich uitsluitend in deze spieren verspreiden I En deze spieren wederom , die in hare werkzaamheid gewoonlijk onderling ver- bonden Zijn , die elkander W'ederkeerig zoo noodzakelyk zyn , bezitten , behaive den rijkelijken overvloed van ge— voels— en bewegingszenuwen , nog eigene ademhalingsze— nuw^en tot hare w erkzaamheid I Het bewijs voor het aanwezen eener eigene klasse van ademhalingszenuwTn geven de volgende bladen, Nemen w'ij echter hetzelve als reeds gegeven aan , en vragen wij ons van voren af, met welke zenuwen deze ademhalings- hulpzenuwen toch mogen verbonden zijn ? Het doel dier spieren en zenuwen is , zoo als wij reeds gezien hebben , de bevordering der ademhaling , w^elke oorspronkelijk be- stemd is om het rondstroomende bloed met de lucht in aanraking te brengen , tot andere verrigtingen , wxlke zelfs op de ontwikkeling der geestskrachlen betrekking heb- ben , tot toonen , spraak , uitdrukking , enz. Zullen dus niet deze zenuwen met den neus , de lippen , den slok- darm en het strottenhoofd in verband moeten staan ? Zoo bevinden wij het ook: de zenuwen, welke naar het midddrif, den larynx^ pharynx ^ naar de lippen en liet aangezigt gaan , zijn met dezelve rerbonden , en ver- spreiden zich van uit een gemeenschappelijk brandpunt. Ooï'spi'ong der adem%enuwen. De zenuwen , van welke de vereenigde handelingen der ^ willekeurige en opgewekte ademhaling afhankeJijk zijn , nemen haren oorsprong zeer nabij elkander. Hare wor- tels treden niet uit eenen bundel of fasciculus tevoorschijn, maar in eene eenvoudige lijn of rij , van eene bijzondere streng des ruggemergs. Achter het corpus oUvare en vóór proces sus restijormis \omX eene bolronde merg- streep te voorschijn, welke in de geheele lengte des rug- gemergs tusschen de voren , uit welke de voorste en achterste wortelrij der spinaalzenuwen haren oorsprong nemen , kan worden vervolgd. Deze streep is naar boven , waar de varolsbrug boven dezelve uitsteekt, smal, wordt naar beneden broeder, bereikt aan het onderste einde der emin, oltvar, hare grootste bolvormigheid , waarna zij zich weer zamentrekt, en aan het zijdedeel des ruggemergs minder zigtbaar is. Uit deze mergstrepen in de zijdevlakte der medulla ohlongata ontspringen in eene volgreeks van boven naar beneden : de portio dura des zevenden paars : de glossopharyngeus : de vagus : de accessorms , en naar ik gis , de phrenicus en de buitenste borstzenuwen. Of deze streep des verlengden mergs door de geheele lengte der medulla spinalis voortga ? Het is waarschijnlijk , dat de twijgen der intercostaal- en lendezenuwen , welke op de rib- en buikspieren bij het ademhalen haren invloed uitoefenen , van de voort- zetting dezer streng af komen en dat^ de middelrifs- en buitenste borslzenuw , ofschoon zij met de nekzenuwen té 116 Toorscliifn komen , eclUer Yan dezelfde streep of zuil haren oorsprong nemen. Yoordat \Yij deze zenuwen verder nagaan , willen wij dat gedeelte des ruggemergs , hetwelk de plaats van der- zelver oorsprong is, nadei beschouN^en, Men heeft beweerd dat ik mijne onderzoekingen daar begonnen heb, waar Le Gallois de zijne onvoltooid heeft achtergelaten Ofschoon ik ze reeds lang be- gonnen had, voordat mij de verdiende roem van Le Gallois bekend was, zoo verkreeg ik toch door zijne proeven de bevestiging mijner inzigten en de overtuiging, dat ik op den regten weg was. Le Gallois heeft be- weerd en de heer Lawrence heeft het bevestigd, dat indien slechts de oorsprong des achtsten paars behouden is een hoofdeloos kind ademen zou , w elke deelen der hersenen dan overigens ook mogten ontbreken. Mijne eigene proeven en waarnemingen der ruggemergsverwondingeii hebben mij geleerd , dat bij verwonding des ruggemergs in den vijfden halswervel de mensch nog ademen en le- ven kan. Be hoofdzetel der kracht , welke de werkzaamheid der ademhaling beheerscht , is derhalve tot eene zeer kleine ruimte beperkt en de aanschouwing leert , dat wanneer dit deel hevig gewmnd w ordt , de adem oogenblikkelijk ophoudt en de dood zelfs zonder eenen oogenblikkelijken strijdt volgt. Thans zijn wij in ons onderzoek tot het punt gekomen, waar wij , met eenige hoop op een bevredigend antwoord , {■>^) Noiis volei donc arrivé au pomt ou M, Charles Bell ^ partit, et ce point est précisement celui oü mon père s** étalt arrèlé en le slgnalant a l’attention des physiologis- — Eug. Le Gallois. 117 eene verklaring der buitengewone ingewikkeldheid der hals- 5 keel- en borstzenuwen mogen vorderen. Aan de zijde van den hals zien wij eene twijg derpor/zo dura naar de buitenste nekvlecht afdalen : in denzelfden oppervlakkigen 'plexus zien wij de tweede , derde en vier- de halszenuwen , de wortels van Aen phrenicus en de twijgen van den hypoglossns zich vereenigen. Iets verder naar be- neden vinden wij den accessorius , den glosso-pharyn-- geus , die mw. laryngei en pharyngei van den vagus en den recurrens , den stam der negende zenuw en den tongtak van den quinius. Ieder ontleder staat bij de- zen aan blik verbaasd en verlegen. Wij willen deze verwarring trachten op te lossen , doch tot dat einde moeten wij nog eenmaal tot de ontleedkun- de der 'medulla ohlongata terugkeeren, want wde met deze geheel bekend is , bezit den sleutel tot het zenuwstelsel, De vagus ontspringt met meer afzonderlijke wortel- draden uit die zenuw'streng 5 welke midden tussohen de gevoels- en bewegingsstreng ligt , op eene van de wortels der spinaalzenuwen verschillende wijze, en op eene an- dere plaats dan het negende paar. Uit het foramen la- cerum van de schedelgrondvlakte te voorschijn tredende , spreidt hij zich ver uit , verzorgt den pharynx , den la- rynx en de longen , dringt aan de zijde van den oesopha- gus in het onderlijf, voorziet hoofdzakelijk de maag, en verliest zich in het zonnevlecht. 