Handboek der verloskunde ...
S- 22I« In liet derde tijdperk worden de weeën zeer pijne- lijk : de pijn flrekt zich tot in de voeten uit ; zij duren langer en komen meermalen terug; dezen noemt men de eigenlijke barensweeën {dolor es ad par turn proprie sic dicli). Gedurende de werking van dezen, beginnen de knieën te fidderen, de vrouw wordt ge- noodzaakt, om niet alleen eene gefchikte ligging aan te nemen en zich vast te houden, maar ook om, door de infpanning der willekeurige fpieren (§. 207.), de weeën te onderileunen , te verarbeiden . Daarbij wordt het gelaat der vrouw rood en heet , de pols wordt fterker en menigvuldiger , en het ganfche ligchaam begint te zweet en. De vrouw heeft aanhoudenden drang tot ftoelgang en tot waterloozing , haar onge- duld neemt toe, haar klagen en jammeren wordt aan- houdender , en vooral lijdt zij pijn in de ftreek van het kruis , waarop zij ook altijd bij het klagen de handen legt. §. 222. Na het breken van het water (§. 220.), wordt her hoofd , door de verbrokene vliezen heen , in den mond der baarmoeder benedenwaarts gedreven , en als zijn grootften omvang door den baarmoedermond wordt omgeven , dan zegt men , dat het hoofd infnijdt of in de krooning (laat. Het vormt zich nu geheel naar het bekken , de beenderen van het bekkeneel worden over elkander gefchoven , en daardoor moet de huid van het hoofd plooijen maken , die , wanneer het hoofd fterk gedrukt wordt , opzwellen , en het zoo- genaamde hoofdgezwel ( caput succedancum') vormen. (+) • (Beter zou het misfchien zijn , dat men dit gezwel van het kindsdeel noemde, daar het wel bij elk deel, dat bij de verlosfing het eerst in de fcheede komt , gevormd kan worden). Eindelijk wordt het hoofd zoo verre naar beneden gedreven (waarbij dikwijls, vooral bij de eerde verlosfing, de rand des baarmoedermonds eenigzins infeheurt, en wel het veelvuldigst in de nabijheid van zijnen linkerhoek , hetwelk met eene geringe bloeding verbonden is,), dat het aan den uitgang des bekkens ftaat , vlak achter de uitwendige teeldeelen, zoodat men het zelfs zien kan, als men de teeldeelen eenigzins van elkander verwijdert» §• ^23, In het vierde tijdperk treedt het hoofd nog meer tusfehen de uitwendige teeldeelen , drijft de fchaam- lippen van elkander, en komt alzoo in den doorzet. Bij elke wee wordt het eenigzins tusfehen de fchaam- lippen voortgedrongen en doet den bilnaad uitzetten ; na de wee wijkt het echter weder terug, waarbij de bil- naad weder flap wordt. De endeldarm wordt door de drukking verbreed , en de drek (dof door den geopenden , in de breedte uitgebreiden aars uitgedreven. Eindelijk wordt het flaartbeen geheel achterwaarts gedrukt, het hoofd gaat ook zelfs na de wee niet meer terug , de bilnaad blijft buitengewoon gefpannen , loopt het (*) Daar deze plooijen hetzelfde beloop met de naden hebben, wordt hierdoor de erkenning der ligging gemakke- lijk; wanneer echter de zwelling groot is, wischt deze de plooijen weder uit en maakt de herkenning moeijelijk. — Zie van ELDiK , Verlonk, verhand, i.St. p. 9» (*) enp.i/. grootfte gevaar om ieder oogenblik in te fcheuren, en intusfehen helpen de myrtevormige ligcliamen en de inwendige fcliaamlippen den ingang van de fchecde verwijden. Als nu het achterhoofd , na eene herhaalde hevige drukking, onder den fchaamboog te voorfchijn komt , en het gelaat alsdan over den bilnaad voorwaarts dringt, dan zegt men: het hoofd Jtitjdt door , het hoofd is in den door zet. (*) S* De vveeen , welke in dit tijdperk werken , zijn de zoogenaamde ftdderinde of fehuddende weeën ( 'dulores conquassatitcs') ; zij zijn uitermate pijnelijk, en volgen elkander zeer fpoedig op , en dewijl zij ook nog met de pijnen van de uitzetting der teeldeelen verbonden worden , zoo doen zij den angst en het ongeduld der vrouw, en hare uitdrukkingen van pijn en kerming om hulp, tot den hoogden top klimmen. Het gan- fche ligchaam der vrouw, vooral haar gelaat, is in een fterk zweet, er ontltaat lievige dorst, en zeer dikwijls, even als in het vorige tijdperk, ook bra- king, de ademhaling wordt kort, en de adem daaren- (*) Indien liet hoofd in den doorzet is , zoo is zulks voor de vrouw zeer fmartelijk , en verbeeldt zij zich (vooral de eerstbarende die geenc ondervinding heeft), dat men haar met de hand bezeert. Zelden blijft het hoofd lang in deze rigting, maar wordt meestal met de eerstvol- gende wee, die gemeenlijk fpoedig volgt , uitgedreven. Veelal wordt het toompje ingefchcurd en met de fcheepswijze groef vereenigd , en ook niet zelden fchuirt een klein ge- deelte van den bilnaad in. j. j. romer , parius natunUia brevis expgsilio, Gütt. 1786. — 237 — boven bij het onderfteunen der weeën nog altijd bin- nengehouden; de armen, de beenen en het onderlijf Adderen, de blik is wild en flikkerend, of het oog is gefloten , de mond wordt tot weenen vertrokken , en fomtijds kan de vrouw zich niet onthouden van luid» keels te fchreeuwen. Het allerpijnelijkfte is echter het tijdftip , waarop het hoofd doorzet , en de bilnaad zich over hetzelve terugtrekt en flap wordt, want alsdan is de barende bijna zonder bewustheid. §• 225- Zoodra nu het hoofd geboren is , houden de pijnen voor eenige oogenblikken op ; doch dit is niet van langen duur , en er komen fpoedig nieuwe weeën : liet hoofd des kinds keert zich met het gelaat naar eene der dijen van de moeder , (meestal naar de regter dije) de fchouders treden , de eene vroeger dan de an- dere , met eene draaijende beweging voorwaarts , en daarop volgt nu het overige ligchaam des kinds , waarover het nog teruggebleven lams vocht (Jiet tweede water) wegvloeit ; en hiermede is ook de geboorte van het kind, te gelijk met het vierde tijdperk vol- bragt. (*) §. 22(5. Het kind geeft zijn aan wezen gewoonlijk door een doordringend gefchrei te kennen , waarbij de adem- (*) Dikwijls volgt ook met dezelfde wee, die het hoofd heeft uitgedreven , het geheele ligchaam. Hec aan. gezicht draait (leeds naar die zijde, naar welke de borst des kinds gelegen was, en de achtende fchouder, die daar het heiligbeen ligt, komt het eerst uit. haling aanvankelijk wel ongeregeld is, doch zij wordt in korten tijd regelmatig. Het verband des kinds niet de naveldreng is nu onnoodig , en wordt daarom ge- woonlijk opgeheven. De moeder geniet cene zoete weldadige rust en geeft zich aan hare onbefchrijfelijke moedervreugde over. — Zijn er tweelingen , dan blijft de baarmoeder gewoonlijk nog uitgezet ; de weeën worden weder derker, de vliezen van het tweede kind vormen eene nieuwe vochtblaas, en de geboorte van het tweede kind gaat, in regelmatige ge- vallen, volftrekt met dezelfde verfchijnfelen verbon- den, als die van het eerde. Intusfchen is de tijd van de verlosfing van het tweede kind zeer verfchillend , dewijl hetzelve gewoonlijk wel in het eerde uur na de geboorte van het eerde kind volgt, doch ook zonder nadeel voor moeder en kind eenigen tijd daarna (ja zelfs zeventien dager later) kan geboren worden. $• 227. In het vijfde tijdperk trekt de baarmoeder zich , als er geen kind meer in dezelve bevat is, tot de grootte van twee of drie gefloten vuisten zamen, en wordt achter en boven de fchaambeenderen als een vaste ko- gel gevoeld. Na een half of geheel kwartier uurs , en naar omdandigheden ook wel later , begint de uit- drijving van den moederkoek. Daarbij komt er uit den baarmoedermond , die zich op nieuw opent , cene grootere of kleinere hoeveelheid bloed, hetwelk of vloeibaar op eens , (doch bij vrouwen, die meermalen gekraamd hebben , ook wel in e enige malen ) te voor- fchijn komt, of als het zich in de holte der baarmoe- der heeft verzameld, in kleine dukjes plotfeling uit* — *39 — gedreven wordt. De thans werkende zamentrekkingen , die men de cerfle naweeën , nageboorte weeën , of bloedige weeën {dolor es post par turn) noemt, drijven den moederkoek en de vliezen (het afvallend vlies dat ten minfte voor een gedeelte in de baarmoeder blijft, uitgezonderd) omgekeerd in de fcheede , waaruit zij gewoonlijk dadelijk te voorfchijn komen, doch waarin zij ook dikwijls, bij eene horizontale houding van de vrouw , zoo lang blijven liggen , tot dat zij van hou- ding verandert, en eenige beweging maakt. Zoodra als de nageboorte is uitgedreven, is ook de verlos- fmg geheel geëindigd. j. J. BERGER, de perfectissinii enixus s ignis. Hafn. 1759* j. j. roemer , Diss. sistens partus naturalis brevem expo~ sitionem . Goett. 1787 en 1791. DENMAN IN ,S essay ou natural labour f in de Neue Samml. auserl. AbhancU. fiir TVunddrzte •. B. XX. SAXTORPids Erfahrungen über die volicommene Geburt » Kopenh. 1786. KNEBElds Grundriss zu einer Z eichenlelire . S. 1 55» WIGAND's Beitrdge. I. H. S. 71. DEZELFDE, Geboorte van den mensch , IT. D. NAEGELE , t. S. pl. S. 95. Haller , Elementa physiologiae. Tom. VIII. RITGEN, in Gemeinsame Deutsche Zeitschrift * I. B. 2. H, Weim. 1826. mende. Aldaar. 3. H. 1827. en in de meeste Handboeken der verloskunde. DERDE IIOOF DDE EL. VAN DE REGELMATIGE VERLOSSINGEN, EN VAN HET WERKT UIGELIJKE BELOOP DE RZ ELVEN. §. 228. Zal dc verlosfing op cene regelmatige of natuurlijke wijze (§. 214.) volbragt worden, dan worden de vol- gende omftandigbeden vereischt: 1) de zwangerheid moet baar natuurlijk einde bereikt hebben ; 2) de moeder moet vrij zijn van wezenlijke gebreken in de vorming of rigting der teeldeclen (of der deelen die dezen om geven) , en de in (panning ter verlosfing moet met de behoorlijke kracht en in de vereischte verhouding tot de perfoonlijke gezondheid der moeder plaats hebben ; 3) het kind moet zich in eene regel- matige plaatfmg cn ligging bevinden ; dat is : zijne iengte-as moet in de as van de baarmoeder en die van het bovenfte bekken vallen ; 4) het kind moet geene gebrekkige gedaante hebben , zoodat er tusfehen zijn ligchaam cn het bekken der moeder geene onevenredig- heid beftaat (ook moeten de moederkoek en de vliezen geen ziekelijk maakfcl noch een ziekelijk verband heb- ben); 5) geene gevaarlijke ziekten of andere toevallige om handigheden moeten voor het leven cn de gezond- heid van de moeder of liet kind doen vreezen. I. Van de hoofdgeboorten. §. 229. Herkenning: men voelt aan den ingang van het benedenfte bekken, door de vliezen, een gclijkvormig gewelfd, hard, kogelachtig ligchaam, waaraan men, als de vliezen gebroken zijn, het gehaarde gedeelte des hoofds , en door hetzelve , als het voornaatnfte onderfcheidingsteeken , de fontanellen en de naden (§. 1 68 volgg.) waarneemt. Bij alle regelmatige hoofdgeboorten , behalve wanneer er aanmerkelijke hoofdgezwellen beftaan , geven de fontanellen en na- den een volkomen onderrigt aangaande de ligging des hoofds. (*) LOSCIIGE , Progr . de commodis ex singidari infantum cal - variae structura oriundis . Erl. 1795. §• 230. Altijd treedt het hoofd , dat , (even als het overige ligchaam) bij zijnen doorgang feeds zijne afmetingen naar de afmetingen der verfchillende openingen van het bekken draait , met zijne regte afmeting der ho- vende bekken opening geheel of bijna geheel in de conjugata der bovenfte opening komt. Deze ligging van het hoofd kan echter zeer verfchillende rigtingen aannemen (waartoe men al de anderen kan terugbren- gen); hieruit ontdaan even zoo vele foorten van hoofd- geboorten, die in haar werktuigelijk beloop eenigzins verfchillen. (f) (*) Wanneer er nog weinig ontfluicing plaats heeft, en het achterhoofd of de kruin voorligt, is het voor den ongeoefenden , die flechts een gedeelte van een kogel voelt , niet altijd even gemakkelijk de ware ligging te bepalen. (i) BAUDELOCQUE neemt nog twee andere liggingen aan, namelijk met de lange afmeting van het hoofd in de conjugata van het bekken, d.i. met het achterhoofd naar het promontorium sacri , of naar de fchaambeensvereeniging ; I. D. Q Aanmerking. De plaatsing des hoofd a , onmiddellijk vóór dat het in de bovenste bekkenopening treedt , is ver* schillend. Meestal staat hetzelve met zijne regte af- meting midden tussehen de schuin sche en dwarse afme- ting ; buitendien kan het boven de conjugata of scheef tegen eenc der zijden van het bekken , (a/s wanneer het eerst in de schuin sche afmeting glijdt , als het in het kleine, bellen treedt — of' ook volko- men boven of reeds in de schuinse he afmeting staan, MATH. S AXTORPII S gesammelle Schriften etc. S. 14. fg. C. M. THODET , de partus mechanisme . L. B. 1 777. roer s A b handlange n. I. Th. III. Bd. S. 22. AD. VAN SOLINOEN , het werktuigelijke der verlossing ver- klaard, betoogd en herleidt tot één algemeen grond- beginsel. Leiden, 1799. 8. SCHMITT'S geburtshiijliche Fragmenle. S. 38. fgd. c. G. JOERG, brevis partus humani historia . Spec. I. j. C. DEZELFDE, Versuche . S. 108. fgd. deze liggingen zijn echter zeer zeldzaam, dewijl door het ronde van het voorhoofd en van het promontorium het hoofd altijd naar de eene of andere zijde moet overhellen. Hij noemt de derde en zesde kruinliggingen. De vierde en vijfde van baudelocque worden bij froriep de derde en vierde genoemd. — Daar de kennis van het werktuigelijke der verlosfmg niet alleen opmerkens- en bewondcrenswaardig, maar ook tevens hoogstbelangrijk is , en aan haar dat gedeelte der verloskunde, hetwelk betrekking heeft tot de hulp bij fcware verlosfmgen, het aanzijn te danken heeft, en wij, om niet te uitvoerig te worden , in dit handboek over dit onderwerp geene aantcekeningen durven maken , verwijzen wij den lezer naar de belangrijke verhandelingen van van DOLINGEN, RAKKER, SCTIWEIGHAUSER , R1TGEN , VOOHll V311 NAEGELE in c. VAN eldik’s Verloskundige verhandelingen, I. Deel, 2. St. — 243 — haselberg’s XJ nter sue hungen and Bemerkungen Übcr einige Gegenstcinde der prahtisehen Geburtshtilfe • Berl. 1807. 8. NOLDE’S Bedrage. III. St. S. 126. fig. stein's Annalen. IV. St. S. 81. ffg. FR. CARL NAEGELE , liber den Mechanismus der Gehort • in meckel's Deutschen Archiv . fiir die Physiologic , 5. Band. 4 Heft. S. 483 — 531. RITGEN , in het Gemeinsame Deutsche Zeitschrift . I, B. 2. Stuk. mende, aldaar. I. Band. 3. Stuk. §* 231. Bij de eer fie foort , welke het meest voorkomt, kan men de kleine fontanel hoven en achter de linker heupkom voelen ; de groote fontanel ligt tegen de regter darm-heiligbeensvereeniging : achterhoofd , rug en fluit liggen naar voren en links , borst cn buik naar achteren en regts. — Op het einde van het tweede tijdperk (§. 222.), wordt het hoofd eenigzins om zijne dwarfe as (§. 169.) gedreven, zoodat de kin nog meer op de borst gedrukt wordt , de kleine fontanel aanmerkelijk dieper dan de groote komt te Baan, en de groot fle afmeting (§. 169.) van het hoofd, eenigzins naar de middellijn van het bekken, loodregt op de afmetingen der bekkenholte is gerigt. §• 232. Wordt het hoofd nu door de eigenlijke barensweeën in de bekkenholte benedenwaarts gedreven, dan moet het, om de gelchiktde ruimte voor zijne afmetingen tc vinden , zich zoodanig draaijen , dat zijne regte af- meting , die thans eene , met de conjugata geheel Q * evenwijdige rigting (§. 40.) heeft , fchuins in de regte afmeting der bekkenholte (§. 41.) te (laan komt, zoodat op het éinde van het derde tijdperk der ver- losfing , de kleine fontanel in den uitgang tegen de (chaambeensboog gekeerd, en het voorhoofd geheel in de uitholling van het heiligbeen ligt. De weeën drij- ven alsdan het hoofd op de beneden- en achterwaarts liggende fclniinfche vlakten , die door het heiligbeen gevormd worden ; deze voeren het onder den fchaam- beensboog , tegen welken het hier zeer goed pasfende bolle achterhoofd zich (leunt. Nu wordt de uitgang des bekkens vergroot, door het achterwaarts wijken van het (laartbeen voor het nedergedrukte hoofd , de kin van het kind verwijdert zich weder van de borst , en het hoofd draait zich , terwijl het aangezigt zich over den bilnaad ontwikkelt , bij den doorzet om zijne dwarfe as. (*) (*) Het hoofd ligt voor het indalen niet zoo als de fchrijver zegt met de regte afmeting op de conjiigata , maar boven de fchuinfche afmeting en tracht zich in de conjugata te plaatfen. — Indien het hoofd alleen op zijne dwarfe as draaide, zou de geboorte onmogelijk zijn, de- wijl de regte afmeting van het hoofd grooter Is, dan de regte onderfe van het bekken, en dus daardoor den door- gang verhinderd zoude worden ; doch het hoofd worde onder het draaijen van zijne dwarfe as tevens beneden en voorwaarts onder dc fchaambcensboog gelchoven , Wi.ar- door het voorhoofd ruimte krijgt om over den rand des bilnaads te glippen. — • Bijaldien het hoofd volfrekc geen wed erf and vindt, daalt het, niet door de weeën maar door eigene zwaarte in de holte van het bekken. 5- 233* Als het hoofd met zijne regte afmeting fchuins in de regte afmeting der bekkenholte treedt (§. 232.)» dan komen de fch ouders in de dwarfe afmeting van de bovenfte opening; wordt het kind nog meer, en het hoofd in en door den uitgang benedenwaarts gedreven, dan moeten de fchouders eene wending ondergaan , en met hunne grootfte breedte in de regte afmeting van de bekkenholte komen , en uit dezen fland der fchou- ders in de bekkenholte, kan men verklaren, waarom het hoofd des kinds , als het uit de uitwendige^ teel- deelen is voortgedrongen , zich met het aangezigt naar hare menigvuldigheid tot de tweede , bijna als 4J tot 1, en de eerde tot de derde als 346: 1. — L’art des accouche- mens , 5. edition. §. 671. — De oorzaak van het meer geboren worden in de eerde ligging is misfchien gelegen in de plaatfmg des moederkoeks, welke gemeenlijk regts en achterwaarts in de baarmoeder vastgehegt is. Zie van $0I4NGEN, t, a. pl. §. 130, t — 24 6 — êcnc der d;jen (gewoonlijk naar die der regterzijde) van de moeder moet draaijen. De fchouders nemen echter ook in den uitgang der zelfden (land aan , die de regte afmeting van het hoofd had : de eene plaatst zich onder tegen den fchaambeettsboög , en de andere glijdt vroeger over het ftaartbeen naar voren. Zoodra de beide fchouders geboren zijn , volgt de kegelvormige romp fpoedig na , en draait zich bij het uitdringen evenzeer eenigzins om zijne lengte-as, zoodat het kind bij de verlosfing eene fpi raai vormige lijn befchrijft. §• 234. De tweede, niet zoo menigvuldige, foort der hoofd- geboorte is die , waarbij de pijlnaad met de andere fchuinfche afmeting van de bovenfte opening overeen- ftemt, zoodat de kleine fontanel boven en achter de r egt er heupkom gevoeld wordt , en de groot c fontanel bij de linker darm - hciligbecnsverceniging (laat , cn aangezigt , borst en buik achter - bovenwaarts en links , achterhoofd , rug cn fluit voorwaarts cn regts gekeerd zijn. Het werktuigelijk beloop is in den aan- vang volkomen eveneens (§. 231.)’ wanneer echter het hoofd , om met zijne regte afmeting in de grootc afmeting der bekkcnholte te komen (§. 232.) zich van achteren eenigzins van de linker- naar dc regter- zijde moet keeren , dan kan het gebeuren , dat de endeldarm , met harde ftofïcn gevuld zijnde , deze draaijing belemmert. In dit geval kan er, in plaats van de draaijing met het aangezigt naar achteren, eene voorwaartfche draaijing plaats hebben , wanneer alsdan het achterhoofd in de uitholling van het heiligbeen komt te liggen , cn de uittreding van het hoofd even als bij de volgende derde foort gefchiedt. Ten aanzict? van het voortdringen der fchouders en van den romp, heeft in deze foort van geboorte geen verfcliil met de vorige foort plaats. §• 23 5. Bij de derde , nog meer zeldzame foort der hoofd - geboorten , beantwoordt de pijlnaad aan dezelfde fchuinfclie afmeting der hovende opening , als bij de eerde foort, doch juist in eene omgekeerde verhou- ding, zoodat de groote fontanel zich achter en boven de linker heupkom bevindt , en de kleine boven dc regter darm - heiligbeemvereeniging voelbaar is. Aangezigt , bont en buik liggen voorwaarts en links , achterhoofd , rug en fluit achterwaarts en regts . Ook hier daalt, in den beginne (§. 231.), het achterhoofd eenigzins dieper en de kin nadert de borst nog meer. Wordt nu het hoofd door de eigen» lijke barensweeën dieper in het bekken gedreven, dan draait het achterhoofd zich zoo lang tegen de uithol- ling van het heiligbeen , totdat het voorhoofd , het- welk zich aan de voorzijde van de linker- naar de regterzijde beweegt , tegen den fchaambeensboog komt te liggen. De uitdrijving van het hoofd is in deze ligging nu dikwijls bezwaarlijk , daar het voorhoofd niet zoo goed als het achterhoofd onder den fchaam- beensboog door voorttreden kan. In het vierde tijd- perk der verlosfing wordt het achterhoofd op de uit- holling van het heilig- en ftaartbeen nederwaarts ge- dreven en het fpant den bilnaad buitengewoon , totdat deze zich eindelijk over het langzaam van onderen voortgefluwde achterhoofd tegen den nek kan terug:* trekken. Nu eerst wordt liet aangezigt , hetwelk gedurende liet naar buiten dringen van liet achterhoofd tevens weder naar boven gaat , zoodanig onder den fchaambeensboog voortgedreven , dat de kin zich van de borst verwijdert , het hoofd zich om zijne dwarfe as draait, en het achterhoofd zich tegen den aars der moeder terugbuigt. Somtijds gebeurt het * dat het achterhoofd, bij het afdalen van het hoofd, in het bekken , naar voren draait, en aldus het hoofd uit zijne derde ligging in de tweede overgaat * *. Wanneer het hoofd geboren is , draait het zich met het aan- gezigt ook tegen eene der dijen van de moeder , en de geboorte der fchouders en des romps gefchiedt op de voorheen opgegevene wijze. * k'olgens NAEGELE is dit gewaonlijk het geval (?j). V or- gelijk zijne voorheen hij §. 230 aan gehaalde verhan- deling. S. 500. en bij van eldik, bl. 22 volgg. * * Pratique des accouchemens qu immvoires et observa- tions choisies sur les points les plus importants de Vart par Jllme lachapelle , publiés par A. dugés , & Paris, 1821. p. 164, 248. §. 236. Bij de vierde foort is het even als bij de derde, bchalven dat de groote fontanel zich niet boven de linker , maar boven en achter de regter heupkom be- vindt , en de kleine fontanel boven de linker darm - hei ligbeemv er cent ging kan gevoeld worden ; aange- zigt , borst en buik liggen voorwaarts en regts , achterhoofd , rug en fluit achterwaarts en links, liet werktuigelijke beloop is even als bij de derde foort. — liet kan evenwel ook hier plaats hebben, dat het achterhoofd zich bij de werking der eigenlijk*; — *49 — barensweeën , misfehien wegens de uitzetting van den endeldarm, niet in de uitholling van het heiligbeen kan begeven, maar zich naar voren in de (treek van de linker heupkom draait , waarbij dan het gelaat achterwaarts tegen de regter darm - heiligbeensvereeni- ging komt. Daardoor wordt deze vierde foort tot eene hoofdgeboorte van de esrfte foort , en veel ge- makkelijker ten einde gebragt. * (*) • * Pratique des accoucliemens , par LACHAPELLE. Vol. I. pag. 1 69. Aanmerking. Volgens de waarnemingen in het verlos- kundig instituut te Parijs gedaan , was de verhouding ten aanzien van de menigvuldigheid der verschillende hoofdliggingen als volgt : (*) Bij de derde en vierde foort , waarbij de kin zeer fterk tegen de borst, en de rug zeer fterk tegen het promontorium. gedrukt wordt , het hoofd zich niet zeer gemakkelijk naarde fchaambeenderen fchikt en deszelfs uitgang moeijelijk is, kan het kind door de natuur geboren worden j doch bijaldien er Hechts iets aan het bekken of aan het kind fcheelt , blijft het hoofd in de benedenfte engte zitten, en de verlosfing wordt voor de natuur onmogelijk of zoo bezwaarlijk voor de vrouw, dat men de uitkomst niet durft afwachten, en de hulp der kunst moet worden gebezigd. De beletfelen echter, die de endeldarm aanbiedt, zijn niet zoo menig- vuldig, dat men daarvoor groote vrees behoeft te hebben. Men vergelijke baudelocque en van solingen, t. a. pl. Over de verhouding der verfchillende hoofdliggingen toe elkander zie men ook j. f. lobstein, in het Journal de medicine redigé par LEROUX, Paris, 1816. Juin. c. VAN ELDIK, Verloskundige verhandelingen , bl. 21 volgg. — RlTGEN, in Gemeinsame Deutsche Zeitschrift, II. Bd» 3. Heft» — MENDE, aldaar . I. B. 3. Heft, — *5o — Onder 15,651 geboorten (van 1803 tot j8ii) tvarrtt er 14,677 schedelliggingen : daarvan Invatten 11,634 de eerste Jtoof dkiggütg. 2,853 ...» de tweede 112 . de derde 78. ......... A? vierde — - « Z‘ie Pratique des accouchemens y par LACIIAPELLE. Vol. I. pag. 107. Onder 21,960 geboorten in bet zelfde gesticht , van I Jan. 1812 tot 31 Der. 1820 voorgevallen , tenren er 20,6^8 schede Ui ggin gen : en. daarvan kwamen 15,809 in de eerste hoofd! igging. 4,659 in de tweede 164 .......... in de derde 66 in de vierde — - Pratique des accouchemens , par LACHAPELLR. Vol, III. Tab. II. II. Van de aatigezigtsgeboorten. §• 237. Voor het breken van de vliezen kan men doorgaans niets zekers omtrent het beftaan en de volbrenging dezer geboorten opgeven ; kort na bet breken van bet water echter , zoo lang er geen aangezigtsgczwel (dat zich evenzeer als bet hoofdgezwcl kan vormen) , gevonden wordt, is de herkenning van bet voorlig- gende deel niet zwaar. De vorm van het voorhoofd , der oogholten , van den neus , den mond en van de kin , is zoo onderfcheidenlijk , dat men de dwaling wel vermijden kan. Zijn de deelen echter reeds door het aangezigtsgezwel veranderd, dan is de onderfcheiding zeer moeijelijk , vooral daar men bij het onderzoek met de uiterfte voorzigtigheid moet te werk gaan. om niets te kwetfen. Het aangezigt kan zeer gemak* kelijk voor den fluit gehouden worden. §• 238. Gewoonlijk brengt men de aangezigtsgeboorten tot de zoogenaamde onregelmatige verlosfingen , houdt die voor ten uiterfte gevaarlijk , en gelooft , dat het kind , daar zijn hoofd flerk achterwaarts gebogen wordt en er eene flerke fpanning van de vaten van den hals plaats heeft , aan eene foort van beroerte moet omkomen, als men de verlosfing aan de natuurkrach- ten overlaat. Dit gevoelen is evenwel zeer onjuist. Indien er anders geene om Handigheid beftaat, die eene onregelmatige verlosfing te weeg brengt, dan kunnen de aangezigtsgeboorten (gelijk door een meer dan ge- noegzaam getal van onpartijdige waarnemingen bewe- zen is) zeer wel zonder nadeel voor het kind en de moeder, door de natuurkrachten volbragt worden; en men moet dezelve daarom Hechts dan tot dc on- regelmatige verlosfingen brengen , wanneer de overige om Handigheden , tot eene regelmatige verlosfing (§. 228.) vereischt, in eenig opzigt ontbreken. HESSE, de pcirlu ob iniquum capitis si tum } facie prae- via , dijficili. Goett. 1797* 4. BOEHMER , Diss . de partu ob faciem ad ortflbium uteri conversam praetematurali . Viteb. 1800. $• *32- In de eerde tijdperken der verlosfing kan het aan- gezigt in zeer vele rigtingen voorkomen: later kan men echter alle rigtingen tot de vier volgende foorten brengen, waarbij de lengte van het aangezigt altijd — £5* — in de fchuinfche afmeting (laat : (als de lengte van het aangezigt in de dwarfe afmeting van den ingang met het voorhoofd naar de regter- of linkerzijde Haat, dan gaat ook deze ligging in eene der vier volgenden over; en wat de ligging des hoofds met de lengte van het aangezigt in de conjugate i van het bekken be- treft, deze kan, bij eene niet gebrekkige vorming des bekkens alleen dan plaats hebben , als het hoofd zeer klein is.) i) Het voorhoofd en de oogholten Haan achterwaarts en regts, en de kin voorwaarts naar de linker heupkom ; 2) het voorhoofd Haat achterwaarts en links, en de kin naar de regter heupkom gekeerd; 3) het voorhoofd Haat voorwaarts en links, de kin achterwaarts en regts ; 4) het voorhoofd Haat ins- gelijks naar voren , maar regts , en de kin naar acln teren en links. Bij de beide eerHe foorten is de kin, nadat de lengte des aangezigts in de regte afmeting is getreden, in den uitgang, (waarbij de bilnaad zeer gefpannen wordt) onder den fchaamboog, het voor- hoofd echter achterwaarts naar het Haartbeen gcrigt. Bij de twee laatHe foorten (die het moeijelijkst zijn , en die hoogst zeldzaam door de natuur , en alleenlijk door zeer krachtige weeën, bij een ruim bekken en een klein kind , kunnen volbragr worden) , is de ver- houding bij den uitgang juist omgekeerd: (wanneet; namelijk, gelijk doorgaans plaats heeft, dc derde gan- gezigtsligging niet , onder de verlosfing , door do krachten der natuur in de eerHe veranderd wordt. B.) De rigting van het overige ligchaam is gemakkelijk te bepalen. (*) (*) Dc twee eerde liggingen zijn gemakkclijker, dewijl de kin ligter onder den fchaambeensboog uitwijkt , dan hei — 253 — Zeller's Bemerkungen etc . S. 43. doer's Abhandlungen etc . etc . I. Th. 3. Band. S. 27# II. Th. i. B. 173. Nieuwe uitgave I. B. S. 153. WARNEKROS , geb* Abhandl . I. Heft. S. 11. fgd. SIEBOLD, ilber die Gesichtsgeburt in Lucina. V. B. 3. St. S. 141. Pratique des Accouchemens par LACHAPELLE , troisièmé memoir e. Positions de la face* p. 367. voorhoofd , terwijl in de twee laatfle liggingen het voor- hoofd eerst achter den fchaarabeensboog moet oprijzen, ten einde de kin over den bilnaad glijde. L. boer heeft het eerst de gezigtsgeboorte als regelma- tige geboorte befchreven: hij zegt (daarin voorgegaan door Simon zeller, verloskundige bij het kraamvrouwengefiicht te TEe enen , (in zijne Bemerkungen iiber einige Gegen- stcinde der praktischen E ntb in dungs kunst. Wien. 1789. 8.)): dat deze liggingen niets anders zijn dan minder gewone, en alleen dan kunsthulp vorderen, wanneer ook andere hoofdliggingen tegenftand ontmoeten : als bij ver- naauwing des bekkens , enz. , dac het kind in iedere aan- gezigtsligging gemakkelijk door de natuur geboren wordt; dat de aangezigtszwelling bij deze geboorte volftrekt weinig beteekent , en dac van tweehonderd zoodanige door hem waargenomene verlosfmgen Hechts vier geftorven waren en bij één de tang noodig was. AbhandL 1. B. I. St. S. 21. II. B. I. St. S. 173. — Dan offchoon het kind zonder gevaar en zelfs fpoedig in deze ligging kan geboren wor- den, zoo als ik eenige malen heb waargenomen, houd ik het (zoo als ook mijn onvergetelijke leermeester Prof. bakker leerde) met baudelocque daarvoor: dac het kind bij deze ligging veel meer te lijden heefc, dat men Heeds best doet, indien zulks mogelijk is, het hoofd in de gewone ligging te brengen , en dat deze ligging Hechts weinige bijkomende ougunftige omHandigheden behoeft , om moeijelijk en zelfs — 254 — §• 240. Hiertoe behooren ook de geboorten , waarbij liet hoofd zich met zijne pene zijde tot de geboorte aan* biedt , hetwelk met de regter- en de linkerzijde , en wel in zeer verfchillende rigtingen mogelijk is, als wan- neer ook de onvolkomene (volkomene (?)) oorliggingeu kunnen voorkomen. Ook dezen heeft men tot de klasfe der onregelmatige verlosfingen , die kunsthulp verei- ichen, willen brengen; doch van haar geldt hetzelfde als van de aangezigtsgeboorten : wanneer geene andere omftandigheden (inzonderheid gebreken van het bekken) cene onregelmatigheid verwekken , dan kunnen deze zoogenoemde fchcevc liggingen zeer wel door de krachten der natuur volbragt worden. — Als er zich echter met het aangezigt of de zijde des hoofds tevens een gedeelte van den hals tot de geboorte voordoet, gevaarlijk te worden. Wanneer het aangezigt reeds in het bekken is ingedaald , en er geene bijzondere hindernisfen aanwezig zijn, is het best de natuur geheel ongehoord te laten werken; wanneer echter het aangezigt nog niet is ingedaald, komt het mij beter voor het achterhoofd op de beste wijze in het kleine bekken te doen nederdalen, zoo als ook froriee dit leert. — Wanneer men echter bij aangezigtsgeboorten ziet , dat de te groote infpanning voor de vrouw gevaarlijk wordt, moet de tang gebezigd worden. Hoe veel evenwel de natuurkrachten ter volbrenging van langdurige en moeijelijke verlosfingen vermogen, bewijzen de door richard, freibuter en weise (die aangezigts- geboorten der vierde foort befchrijft) medegedeelde waar- nemingen. HARLESS , neue Ja/irbiicher der teulsehe Me- die in. XII. 13. 2. St. en von siebold's Journal far Ce~ burtsfwJfe etc. VII. 13. 3. St. 255 — of als er aangezigtsliggingen of fcheeve liggingen bij een te zeer uitpuilend voorgebergte, bij eene te korte conjugata enz. voorkomen , dan is zeker het geval anders , en niet tot de regelmatige , maar tot de ge- brekkige liggingen (§. 254.) te brengen, en dikwijls bijzonder moeijelijk en ongelukkig (*). SAXTORPH, iJieoria de diverso partu ob diversam capitis ad jjclvim relationem muLuarn. Hafn. 1772. 8. BUCHARD , de foetus capitis situ obliquo etc. Jena, 1797. Kolde, Beitrdge. 3. St. S. 239. fgd. De capitis foetus humani pelvim intrantis situ vario , variorumque ejusdem pelvi exeuntis , [ specimine inaw - guralis pro obtinendis summis in medicina honoribus agit JOH. GUIL. CASSEBEER. Sectio prima vel pars histo- rica. Marb. 1815. De capitis etc. etc. sectio altera vel conspectus varii capitis situs ejusque mutationum ex observ . scholae Marburgensis nec non doctrina de vario capitis situ applicata ad praxin . Marb. 1 8 2 3 • 3* III. Van de voetgeboorten • §. 241. Men gelooft dat er reeds gedurende den laatften tijd der zwangerheid eenige kenteekenen der aanftaande (*) Alleen bij één kind of bij een groot bekken wordt de vrucht in deze ligging gemakkelijk geboren. In verre de meeste gevallen is het verkieslijk , (zoowel bij hec fcheef als dwars liggend hoofd) , het niet op de natuurkrachten te laten aankomen , maar bij tijds , het zij door eene ge- fchikte ligging der barende, het zij door veranderde ligging van het hoofd , de natuur te hulp te komen. Even als bij de aangezigtsgeboorten is aangemerkt , hangt ook hier zeer veel van de om handigheden af. voetgeboorte ( partus agrippinus s. a gr i pp arum} bc- daan, als de welving van den buik oneffen is, als men bet hoofd in de fcheede niet voelt voorliggen , en men daarentegen door eene zachte drukking op den buik een eirond ligchaam waarneemt. Dat deze tee- kenen echter zeer bedriegelijk zijn, behoeft naauwelijks herinnerd te worden. Gewigtiger zijn reeds de tee- kenen voor het breken van de vliezen gedurende de verlosfmg : eene tragere en meer pijnelijke ontüuiting van den baarmoedermond , eene blaas , die in de ge- daante van eene worst naar beneden hangt (die echter ook menigmaal van de onregelmatige geileldheid van den baarmoedermond afhankelijk fchijnt) , en in deze blaas onduidelijk voelbare voeten. Bij het breken van de vliezen vloeit gewoonlijk al het lamsvocht op eenmaal weg, en daarna kan men duidelijk de voeten (vergelijk §. 259.) en ook den fluit voelen. Voor het overige is het , ten aanzien van de volbrenging der verlosfmg door de natuurkrachten hetzelfde, of er zich den voet of beide de voeten ter geboorte voor- doen : het eerde noemt men eene, onvolkomcnc , het laat de eene volkomcne voetgeboorte. (*) §. 242. De voeten kunnen op velerlei wijze, naar alle pan- • (*) De nadoelen van deze foort van geboorten zijn: eene minder regelmatige verwijding van den baarmoedermond , en wanneer de verlosfmg lang duurt, verkouding van de uitgezakte deelen des kinds , en fomtijds drukking der na* velftrcng, vooral tusfehen liet hoofd en het bekken ; waarom ook deze foort van geboorte dikwijls door de hulp der kunst geholpen of befpoedigd moet worden. «57 ~ ten van den oravang dcs ingangs van het bekken ge- rigt, tot dc geboorte voorkomen; zoo lang echter de heupen niet in het bekken zijn gedrongen , is het vrij onverfchillig , hoe de ligging des kinds zij. De heu- pen nu kunnen i) in de van voren en links naar achteren en regts loopende fchuinfche afmeting (Taan, en buik en borst achterwaarts en links liggen; of zij ftaan 2) in dc van voren en regts naar achteren en links loopende fchuinfche afmeting , en borst en buik zijn dan naar achteren en regts gekeerd ; of 3) borst en buik ftaan voorwaarts en regts , en de heupen in de van voren en links naar achteren en regts loopende fchuinfche afmeting ; of eindelijk , 4) borst en buik zijn naar voren en links gerigt, en de heupen worden in de van voren en regts naar achteren en links loo- pende fchuinfche afmeting gevonden. Wanneer ook de heupen in den aanvang in de dwarfe afmeting fraan, dan gaan zij evenwel fpoedig in de fchuinfche afme- ting en in eene der opgegevene liggingen over. Men herkent deze verfchillende liggingen voornamelijk uit de rigting der teenen en hielen. (*) (*) Indien b. v. de eene voet gelegen is onder den fchaamboog, met de hiel naar dc linkerzijde, dan ligt ook het kind met den rug naar diezelfde zijde. Dat deze voet de bovenlte en in dit geval de linker zij , onderfcheidt men uit de ligging der groote teen , welke naar beneden en naar den anderen voet gekeerd is. — Wanneer zich twee voe- ten te gelijk voordoen, volgt daaruit nog geenszins dat de eene de linker cn de andere de regter is , dewijl zij aan twee onderfcheidene kinderen kunnen behooren, hetwelk men nimmer uit het oog moet verliezen : want door beide deze voeten in het bekken en naar buiten te brengen > I. D. R $• 245. Naarmate de heupen door de weeën naar beneden gedreven worden, draaijen deze zicli naar de rigting van de regte afmeting der bekkenholte en van haren uitgang, totdat eindelijk de eene heup onder den lehaambcensboog , de andere over het heiligbeen voort- glijdt, van waar zij dan beide eenigzins naar boven gedreven worden. Als men de werking der natuur niet verftoort , en de voctgcboortcn aan zich zelve overlaat, dan komen de armen, met de ellebogen voor, gewoonlijk in die ligging ter wereld, welke zij in den laatstcn tijd der zwangerheid hadden (i7t.) ; (* *) (wanneer men echter , om de vcrlosfing te befpoe- digen, aan de voeten trekt, dan verhellen zich de armen bij het intreden der fchouders in den ingang des bekkens ; zij leggen zich tegen de zijdedeelcn van het hoofd en worden gewoonlijk eerst daarmede gc- zou men cene onbedachtzaamheid begaan , waarvan de gevolgen niet te berekenen waren. Zelfs wanneer de voe- ten door de natuur alleen worden uirgebrngt , moet men hierop fteeds letten , ten einde de voeten van meer dan één kind niet te gelijk te laten uitkomen. Zie j. F. henkel , Abhandl . der Fussgebiirten. Berlin, 1776. 8. k. laporte, JJiss. export . vers ion is foetus , partusque praeviis pedibus conditionem etc . Marp. 1811. 8. BENED1X , de parlu Agrippvno, Berl. 1828. 8. (*) Doch dit is op verre na niet altijd het geval: want fomwijlen ftrekken zich , zonder dat men er aan getrokken heeft, de armen boven het hoofd uit en dalen met hetzelve in het bekken , de intreding van het hoofd wel eens zoodanig verhinderende , dat zij eerst moeten worden uitgebragt. 259 - boren.) De fchouders draaijen zich in de bekkenholte ook naar de groote afmeting , weshalve de eene voor- waarts, de andere achterwaarts komt te liggen. §• 244* Zoodra dit gebeurt, komt ook het hoofd in den ingang , en dat wel geheel met zijne regte afmeting , (chains in de fchuinfche of eenigzins ook in de dwarfe afmeting der hovende opening; doch naar de ver- fchillende foort van geboorte (§. 242.), is het aan- gezigt of meer naar achteren of meer naar voren ge- keerd. Het hoofd wordt bij de intreding in het bek- ken eenigzins om zijne dwarfe as gedraaid , waardoor de kin nog meer op de borst gedrukt wordt, en 'de fchuinfche of langde afmeting bijna loodregt op de afmetingen der bekkenholte te daan komt. Terwijl nu het hoofd door de weeën dieper in het bekken benedenwaarts wordt gedreven, komt het, even als bij de hoofdgeboorte , alleenlijk met de punt van de kin, in plaats van met de kleine fontanel , vooruit , met zijne regte afmeting in de regte afmeting der bekken- holte. §• 245 Bij de eer ft e en tweede foort der voetgeboorte legt het achterhoofd zich in den uitgang onder tegen den fchaambeensboog , en terwijl het hoofd zich om zijne dwarfe as draait , glijdt het aangezigt over den bilnaad voorwaarts. Bij de derde en' vierde foort zet het aangezigt zich vast tegen den fchaambeensboog, onder welken het niet zoo goed kan voortdringen, en het achterhoofd dringt over den zeer gefpannen bilnaad door. — Somwijlen heeft hier ook juist het omge- R 2 keerde plaats , zoodat namelijk (na eene zeer Herke fpiraalvormige wending van het kind) het hoofd , bij de eerfle en tweede foort, aan den nirgang met het aangezigt achter den fchaamboog, bij de derde en vierde foort echter , aan den uitgang met het aan- gezigt, in plaats van naar voren, veel gemakkelijker achter over het ftaartbcen vooruit dringt. §. 246. Dat fommige voorgeboorten met gevaar voor het kind verbonden zijn , moet niet toegcfchrcven worden aan de voetgeboorte als zoodanig, maar of aan zulke ora Handigheden (§. 269, 270, 272, 276.), welke ook bij andere liggingen de verlosfing onregelmatig maken zouden, of aan vele op vooroordeelen gegronde overijlde pogingen der kunst (§. 187.). Alleen de vertraging van de uittreding des hoofds , na de ge- boorte van den romp , kan eigenlijk gevaarlijk worden. IV. Van de knie gehoor ten. S- 24 7. Het aannemen van knicgcboorten , dat is , als de knieën het eerst in den baarmoedermond komen , is eigenlijk overtollig, daar elke kniegeboortc in eenc voetgeboorte veranderd wordt , en eigenlijk als knic- geboorte , dat is, zoo lang de knieën voorliggen , weinig opmerking verdient. Men noemt haar onvolkomen , als er Hechts ééne knie voorligt, en volkomen , als beide de knieën voorliggen. Voor het breken der vlie- zen heeft men geen onbcdriegclijk onderfcheidend ken- merk dezer geboorten ; daarna echter voelt men de knieën als twee kleine, ronde verhevenheden, die op de oppervlakte oneffen en nabij elkander geplaatst zijn , en wier meer naauwkenrige ligging men uit de rolronde zachte dijen , de beenachtige , harde fcheen- bcenderen en uit de ligging van het gewricht opmaakt. Ten aanzien van het werktuigelijk beloop geldt hier volkomen alles, wat (§. 242.) van de voetgeboorten gezegd is. (*J V. Van de fluit geboorten* §• 248. Als het kind zich met de billen ter geboorte voor- doet , dan zegt men: dat het dubbeld komt, en noemt de geboorte ook wel eene billen - of dubbelde geboorte. 