Maleisch-hollandsch woordenboek
ZjX*o merah, rood; m. toewa, rood bruin, donkerrood; merah teloer, dog er van een ei; merah samerahnja, op zijn roodst. {j*£* mesa, Port. tafel. >^JU mlsel , knevels : miseinja (van een rooYerkapitein) saföldh ditaroehnja kaatas telinga- w/a, dan sabelah dililitkannja dibatang lehernja. ^*wJU mesan (verbastering van 't Perz. ni- sjari), grafsteen, grafpaaltjen met den naam van den overledene er op. &x* mij au g, branderige jeukte, zoo als bijv. door de aanraking van zeekwallen veroor- zaakt wordt. V£^J*x« mengoet, schuins, hellend, aan de eene zijde hooger dan aan de andere. Ook bengoet. /MfcAJU» mlpis, hetz. als nipis, zie tipis. ÜJjU mlga, voornw. van den 2den pers. van minderen onderling. ViAxo mega (Skr. megha), wolk, gew. awan\ ins. de roode morgenwolken P Jju mll, mijl. AyXio memang, vroeger, oudtijds; van vroe- ger; van natuur, van zelfs: bersahabat memang, oude vrienden zijn. Ux« mina, I. zie gadjah. II. boeroeng mina , de in i n o , gracula religiosa, een soort van béjo. *A*<* minoem, drinken. jXo mewa, overvloedig. &***> minjak, olie; minjak sapi, smout uit het vet van rundvee gesmolten, ook gie, het Eng. Indische ghee, geheeten; minjak babi, reu- zel; m. ïkan, levertraan; m. lenga, een zeer fijne, zoete olie, die uit bidjen-zaad wordt geperst, sesam-olie; m. makan, olie voor de spijzen; m. pasang, lampolie; m. tanah, aardolie, petroleum. o J'b natar, de grond waarop iets staat, zoo als de vlakke grond voor een huis; grondkleur eener geverfde stof; bodem van het water. £SU na tang, luik om lucht door te laten. Xjó\i nadir ah, Arab. iets zeldzaams, een curiositeit; een feniks. )ó>±Jj nachoda, Perz. de scheepsbevelheb- ber, de koopman zelf, die op zijn schip het gezag voert. \j>ó\i na dl (Skr. nadï), de pols; oerat nadi, een slagader. ul/jU naraka (Skr. ndraka) de hel. yJo nasoer, Arab. kankerachtig gezwel. r&Jó naslk?, zie bettK -Awli nasi, gekookte rijst. Boenga nasi 2 , een soort van bloem, clitoria Ternatea. j*c\i naclr, Arab. hulp, bijstand biedend. ^jJbli nailk, Arab. met spraakvermogen begaafd, redelijk. Jst! nallar, Ar^ib. ziende, alziende. Jiu napal, eetbare aarde, ampo op Java. <)üSU napoeh, een soort van klein muskus- hert, moschus napu. lLAj naka, beurtzang. (Jou nakal , ondeugend, kwaaddoende. ^üi nakam, zie bakam. Ljü naga (Skr. naga), draak; n. tahoen. J* J^ 139 een draak die zich, zoo als de Maleijer meent, slechts eenmaal in het jaar verroert; n. gentala, een draak op rollen of wielen, die bij feestelijke optochten gebruikt wordt. JU nali (Skr. ndlï, holle stengel), een maat voor drooge waren van 16 gantangsof 1/50 kojan; in twee keer raak, in een zeker spel, waarbij men met een kokosdop werpt: saperti porok dinalikan. Daarbij is ratoes in één keer raak. *U nama, I. (Skr. nama), naam. Bernama ook in den zin van ternama, kanamaan, beroemd, van naam; jang nama kita, meermalen = kita y bijv. in de HT.; mendjoewal nama, opeens anders naam iets zeggen of doen, zonder diens voorken- kis; nama daging, de naam van een kind, (C). II. (Skr. namas), eerel ter eere van, in den aanhef van Hindoesche geschriften als anderszins, bijv. in een brief, pertama nama brahala bĕsar; na- ma matahari dan boelan, EH.; membatja fatihah nama bapa kita Adam (Yrg. het Arab. bismi, in den naam van). /wuvi nanas, ananas. Soorten zijn: n. hi- djau, n. koendei? n. sabrang, n. soerat, n. tem- baga, n. toempang. JU nanar, verward van zinnen? dimikijan iradat Allah taala mendjadikan makloek nanar dan gila, ftili naning, een soort van gele wesp, <üli nanah, etter. ëjli naoeng, schaduw, lommer. Pernaoe- ngan, schuilplaats. U-SAJ naik, omhoog; omhoog gaan, klim- men, ook in rang: iets worden; naik toeroen, op en neer; matahari naik, de zon rijst; naik ka- pal y aan boord gaan; naik dar at, aan wal gaan; n. koeda, te paard stijgen, te paard; naik besar, groot worden; n. radja, koning worden; n. hadji, n, saksi, n. mampelei, hadji, getuige, bruigom worden; naik pangkat, in rang bevorderd wor- den; orang jang tengah naik, iemand die half volwassen is; naik marahkoe, ik word boos. Me- naiki } berg den; ook: naar iemand toegaan, die hooger in rang is. Menaikkan, ook: hoog op- trekken , van gebouwen. Dinaiknja boelat, van boven rond, van een toren, Abd. Tempat jang ditikamnja ternaik kadri 2 , iets hooger dan de liezen. Kanaïkan, voertuig, rijdier. ▲Ai najam, ploegijzer, M. <)üU najah, talrijk, C. xóju noebdzah, Arab. klein stukje, ziertje. -Aj nabi, Arab. profeet; ennabi (^-xxlï) de Profeet, d. i. Mohammed. ^mjLaJ nëtijasa, zie nantijasa. /W.SO nëdjis, Arab. vuil, morsig, onrein. *2po nadjam, Arab. star. *js^> noedjoem, Arab. (meerv. van het vorige), wigchelaarsboeken , bijv. msmboeka noe- djoem. Het wordt dikwijls verbonden met sastra. tu±s\) nahas, Arab. ongeluk, tegenspoed; ongunstig voorteeken. ^unahoe, Arab.; ilmoe^nnahoe, de spraak- kunst. ^su nabi, Arab. het verbieden. j'Ü nadzar, Arab. gelofte. _Li 11 ara tja (Skr. naratja), balans; daoen naratja, de weegschalen. ^Li nërai, een soort van boom, die aan de kust groeit, C. /jw.jüJ noerbisa, Skr. nirvisa, tegengift. jt>J nardln, Arab. nardus. JuwjJ nar was toe, eig. spijknardus, en van daar welriekend gras, zoo als bijv. andro- pogon muricatus (Mal. akar wangi). e^v^J nlsta, laag, beneden iemands fat- soen; menistakan, iemand zoo behandelen. ^lsuwj nistjaja (Skr. nistjaja), zeker, vast; ook sanistjaja. l_jUvJ nastapi (Skr. manastdpa, kwelling des geestes) = tapa. In sjairs ook = doeka. .•aJ nasar, Arab. arend. .c)l/£J noesjadir, Perz. zie sadir. ^tSo nisjan, Perz. zie mesan en ningsan, pp naza , Arab. doodstrijd. t^ai na^, Arab. sententie of dogma van den Koran. L-^öi na^ab, Arab. = bangsa. ^ji^ni na^dlk, voor elasdik, eig. essiddik , Arab.: de bijnaam van den Kalief Aboebakar. JL«a) navrant, Arab. Nazarener, Chris- 140 ^W^hUO) <by ten, en wel de Katholieken en Portugeezen in tegenoverstelling van de orang Mesihi, de Pro- testanten. Ook tot serani verbasterd. C^^x**) na^Ib, Arab. deel, lot, fortuin; wordt verbonden met ontong. to u *a> na^inah, Arab. raad, vermaning, waarschuwing; de moraal van een verhaal yJti nacflar, Arab. schitterende glans, schoonheid. «*La> na am 9 Arab. de struisvogel. , l^sü na'mah, nl'mah, Arab. al wat strekt tot veraangenaming van het leven, com- fort, gemak, weelde; lekkernij; lekker van smaak; ni'mah, dok weldaad, attentie. +XAi na lm, Arab. = na'mah. >wssb nlngsan = nisjan; n. lebah, honig. CL>iü nangka, 'een soort van vruchtboom, artocarpus integrifolia; n. tvolanda, de zuurzak, een welbekende vrucht; bidji nangka, klein hand- boortje, naar de gelijkenis van de knop op een nangka. fj.Q^ nëngkoek = tengkoek. (J>&ü nanggal, ploegstaart; zie tanggala. süiib nanggloeng — tengloeng. ^yz) nangoel, wilde varkens. iuJu nafas, Arab. ademhaling; bernapas- kan, inademen. />*3J nafsoe , Arab. I. begeerte, lust; hawa napsoe, begeerten en driften; bernapsoe atas perka- ra, zich iets aantrekken, er zich boos over maken. II. ziel: napsoenja = dirinja. teso nafakah, Arab. uitgaven , huishoudgeld. ^jVkü iiaflri, Perz. de zilveren staatstrompet. ^öi! natas, Arab. nadeel, schade, gebrek, wat ontbreekt. <xLiü noe ktah, Arab. stip, punt. -JS3 nlkah, Arab. het trouwen voor den priester. Nikahkan, van den priester, het huwe- lijk sluiten. Nikahi, trouwen met een vrouw. . Üo nakara (Skr. nakra?), de top van een berg. .Ixi nagara (Skr. nagara), hetz. als nageri, in nobat nagara , seroenei nagara, de rijkstrom, rijkstrompet. *yo noegraha, zie anoegraha. ^Jj nagërl (Skr. nagarï), stad, hoofd- stad ; gewest , land , staat. Kapala of ïboe nageri (d. i. eig. moeder der steden, vertaling van het Arab. ommoe'lboldari), hoofdstad. tCjU^x? nagasari 9 een soort van bloem- heester , mesua ferrea. JLwJo nagasëtala, een soort van geba- tikte saroeng met gebloemd hoofd. (Jj nal, zie mal. ,.0li nalajan (Skr. narajana, een die steeds op het water is), visscher; O rang-la ut. ^y&xCj nilakandl (Skr. nilakanta, blaauw- hals), naam van de paauw en de blaauwe gaai. +} nam, zie enam. yK^ namboer, onderscheid? adakah sama kërtas soerat ini dengan kertas ini, tidak nam- boernja? maka djawab kamt: betoel, sama sakali, tijada bersalahan, HA.* -A^J iiainbl , een soort van melaatschheid, M. ftip nampang, nu; opdenzelfden tijd, C. Ij&v* nampak = tarnpak. r*i nam 2 , een soort van vrucht, cynometra cauliflora. Ji nan = jang. j nin = ini: patik nin, ik hier. Ook inin. In sjairs. Het is dialect, bijv. op de N. O. kust van Sumatra. v^vb nanti, I. het wachten; iets afwach- ten, ergens op wachten; menantikan sapoeloeh hari', nantilah haniba. II. zullen; nanti kemoedijan, nanti dibelakang, later; sahaja nanti datang, ik zal komen. (Het is het Jav. nganti, tot aan toe). /AwUiiS nantijasa, doorgaans santijasa (ook senantijasa en netijasa, Skr. nitjasa) } altijd, aanhoudend, onafgebroken, ook nantijasa kala; santijasa hari, s. boela, den gehoelen dag of maand door; s. hidoep, het geheele leven door. ÓJo ninda, deftig voor ninik. dJO nanda = ananda, zie anak. <30o nobat (Arab. nai'bat, periode, tijds- verloop; muziek), trom, inz. n. nageri, rijkstrom, die alleen bij plechtige gelegenheden, zoo als de troonsbeklimming van een vorst, geslagen wordt. Nobatkan, tot vorst uitroepen. Pïngodoe nobat, tamboer-majoor. & ^y *u) 3 141 -p.y nodja, bediende bij een moskee. j£ iioer, Arab. licht , lichtstralen. ^hjy* noerani, Arab. licht, helder. jNy noerl, ons lorrie, een soort van papegaai. e,** noeram = moeram. lm*)* noes, een soort van eetbaren inkt- visch, beter en fijner dan sotong. jjy noen, ginds. Vrg. nin. lij nonna, jong meisje; boewa nonna, ze- kere vrucht, anona muricata. ÜJ nonja, getrouwde vrouw van Europee- sche of Chineesche afkomt. <xi nah, soms voor lah: nah ini apa, zie, hier is het! Ui ui ja, kraag van een kleed, C. Cl/Ui nijaga, Jav.? muziekant. ^Ui nijan, echt; inderdaad, waarlijk. èxKi niboeng, een soort van houtpalm- boom, areca nïbung. &Jü nijat, Arab. voornemen, plan; meniba- jar nijat , een voor de vervulling van een wensch gedane belofte gestand doen; nijatkan ook = tjintdkan, zie tjinta. xijj nitih (het Jav. nitis), gedaantewisse- ling, zielsverhuizing. jU hijoer (ook njioer), kokosnoot. Soorten zijn: n. dadah, n. gading, n. kar ah, n.manis 2 , n. padi, n. poewan, n. ratoes, n. roembjja, n. toer- Jci. Nijoer dimakan boelan, een kokosnoot, waar- van de inhoud als brij of pap is. Akar nijoer, zie op akar. )jjy nlra (Skr. nïra, water, sap), afgetapt, ongegist palmsap; de gegiste palmwijn heet toewak. SjA) nirih, een soort van strandboom, met groote oneetbare vruchten, waarvan de pitten voor wormkruid gebruikt worden. UU) nipa, eeu soort van palmboom, de moeraspalm , nipa fruticans. /mJüü nlpis — tipis. (Jjü nlla 9 indigo-blaauw ; bereide indigo. Jüü niloer, kristal, M. Jjü nilani , I. een soort van plant met gele bloemen en welriekende bladeren ; boeroeng nilam, de Javaansche koetilang , een soort van wielewaal. II. Perz. saffier. Jj^> nilei, naar waarde schatten. Nileian, schatting, waardeering. Tijada ternïlei, onschat- baar; ter nilei dengan emas, met goud gelijk ge- schat. g.x>j nlnik , nenek , grootvader of groot- moeder. Jlu nlnei , in een rij achter elkaar gaan, C. j wa, oe, Arab. en. ,wJjj Tratas, Jav. grens. ,-Jj ir ad ja, Jav. = bad ja I. L-^s-lj wadjib , Arab. betamelijk, plicht- matig; wadjib atasmoe redjam, gij verdient ge- steenigd te worden; apalah dosanja jang niewa- djibkan diboenoeh atasnja, die maakt dat hij verdient gedood te worden. cj^-'j Tra dj ik , een soort van lekkernij bereid uit kleef rijst en gekookt met suiker en ko- kosmelk. ëi))^ wadoeng, Jav. een soort van bijl. <*£-M^ waris, Arab. erfgenaam. Warisan, erfenis. (/"jij waras, Jav. gezond. P.lj Trarang, I. makker, kameraad. Sawa- rang, hetzelfde. IL; warangan, rattenkruid. Jav. = barangan. 9 }} waring , Jav. een soort van netje om garnalen te vangen. jj)j Traroe = baroe. LawIj wasii, Arab. bemiddelaar. ij*>c)j Trasll, Arab. verbonden, vereenigd; gekomen. Wasïlkan, doen toekomen , bijv. een brief. p\^tj wadlih, duidelijk. j£u wangl, Jav. = haroem. C-ió)) wakaf, Arab.? boeroeng wakap, een soort van wilde duif, grooter dan een sperwer, maar een geluid gevende als deze. «Dj walang, Jav. ongerustheid. ddlïj wallahi, Arab. bij God! Ac) Jcl!^ wallahoe a'lam, Arab.: en God weet het 't best! een uitroep aan het einde van een 142 J> u*ï iU verhaal, waarmede de schrijrer de verantwoorde- lijkheid voor de waarheid er van van zich afwerpt. Jij wali , I. Arab. gouverneur , opperhoofd van een gewest. II. Kain wali, een soort van kleine, fijne, gele doek, die los over den schouder geslagen wordt (zie sangga 2 ). Pisau wali, lancet (vrg. wcüiari). ^l^ wan, zie oewan. ^>Jj want, Jav. = brani. *lh wawoeh, een papieren vlieger. s)j wah en wahi, Arab. uitroep van vreugde, droefheid en verwondering. £>Jj wajang, Jav. de wajang of Chinee- sche schimmen. Wajang koeroeng , de balken die de hut achter op een schip vormen(?). Wajang an, een wajangstuk. t>^a^ woedjoed, Arab. het bestaan. <X*2 wadjah, Arab. aangezicht. . Ji>j wldarah , Jav. = bidara. ^>;t>^ wadanl, een soort van plant, quis- qualis sp., C. d^j warta (Skr. warta), tijding, bericht, gerucht. £^3 wara , Arab onthouding. tëp warakah, Arab. een brief. i^jj wërna (Skr. warna), kleur. Soms ook = roepa, zoo als in het Javaansch. j>U wëzir, vezier, eerste minister. dXftwjj wasangka, Skr. wVsangka, twijfel, aarzeling, verlegenheid: dalam wasangka, in verle- genheid; dengan hati jang wasangka akan behaja. ^wJ^mij wasëwas, Arab. ingeving van den duivel, verzoeking; achterdocht. <5U*dj wa^ijah, Arab. uiterste wil. <xLöj wa^lah, Arab. zeker schrijfteeken. yêj watfloe, Arab. godsdienstige wassching. &Cj en 'i&cj Wad en wa'dah, Arab. ge- lofte; voorbeschikking, voorbeschikt tijdstip des doods; vrg. djandjt. 9j wang, zie oewang. &£cj wangkang, Chin.? een Chineesche jonk. ClAij waf at, Arab. dood, overlijden. uj>j wap 9 zie oewap. tJj wak, zie oewak II. C^vij wëktoe, tijd voor iets, gelegenheid; tijdstip; menghilangkan wektoe, de goede gelegen- heid laten voorbijgaan. Boenga w. besar en boe- nga w. ketjil, hibiscus mutabilis en mir abuis ja- lappa. Zie voorts op këtika. uJtfj wakaf, Arab. gift; liefdadige stich- ting; halt houden, rusten; pauze in 't lezen; tent- pat of roemah wakap, logement. (Jj^* wakil, Arab. agent, gemachtigde. XL walakin, Arab. zie wa en lakin. *S«\aL wëlanda, zie belanda. «^•iiSj wëlandoewl, Hollandsen. Jj woeloe, verondersteld, bijaldien. Het is het Arab. wa lau, en indien. Jj wali, Arab. vertrouwde vriend. Jj woeli, Jav. korenaar. (JoL walid, Arab. kind; meerv. wildan. tjr d* Waliman, (hetz. als wilmana Kw.\ Skr. vïmana, godenwagen), zekere fabelachtige vogel, zoo als Oaroeda, die dient om er op door de lucht te vliegen. Zie ook op radjawali. a!^ wallan; pisau walian, een soort van mes met lang krom heft (= pisau wali? zie Jij). Xj wah, zie z)j. +&j Waham , Arab. vermoeden , verbeelding, waan, Mal. sangka. ^5*2 wal, zie 8)^. ^s\JS Wldjen, Jav. zie bidjen. fa Wira (Skr. wïra), dapper; held. Wira- wan, hetz. /jjbj Wills, Jav. groen), glanzend zwart met groene tint, van het haar. /wjlfi> habis, op, niet meer voorhanden: oewang hamba habis; habis dimakan, opgegeten; habislah tjarik 2 , geheel en al in flarden; habis 2 en sahabis 2 , bijv. besar, van de uiterste grootte; habisnja hnpat hasta, op zijn allergrootst geno- men vier hasta's. Habis 2 , ook: ten allerlaatste. Mĕnghabiskan: djangan habiskan semoewanja diboenoeh (dood ze niet allen), tinggalkan saorang akan benih, SM. Kahabisan djawabnja, J'U u 143 ten einde zijn met zijn antwoorden. Penghabisan doentya, het einde der tijden. Jut hati, hart, gemoed; moed; het bin- nenste van sommige zaken; tangkei-,boengaenboe- wah-hati, liefkozingswoordjes; membri hati, moed geven; toegeven; menahan hati, zijne begeerten intoomen, zich inhouden, bedaard houden; taroeh dalam hati, er aan blijven denken; pada hati- nja, hij dacht bij zich zelf; naar het hem voorkwam. Berhati, ook: van rijst, hard zijn van binnen , ongaar zijn. Perhatian, attentie, opmerkzaamheid; perhatikan, ergens opletten. Daoen hati 2 , zekere geneeskrachtige bla- deren. L^5t>l& hadap, het met de voorzijde naar iets toegekeerd zijn, front maken naar iets, zich bevinden of staan vóór of tegenover iets ; het voor zich hebben, bijv. een werk; het bezig zijn met iets, bijv. sampei petang menghadap tempat sirih; het zijne opwachting maken: menghadap radja, zijne opwachting bij den vorst maken (met het gelaat naar hem toegekeerd voor hem zitten); m, orang, van een radja gezegd, gekeerd naar de menschen, bijv. om iets te zien; ketika itoe hati menghadap matilah rasanja; pergim. radja, tot den vorst gaan ; dihadap , van den vorst : met zijne hovelingen vóór zich ; menghadap of berhadap moeka kapada Soeltan , het gelaat naar den S. keeren of gekeerd hebben; ook in den zin van: tegen den vorst opstaan, oproerig zijn. MenghadapJcan , ook: naar den een of anderen kant richten, zoo als geschut; voorstellen, pre- senteeren; zijne oogen naar iemand toekeeren; voor iets zetten of brengen. Menghadapi ook: toe- zicht houden over iets. Berhadap 2 an , van weers- kanten tegenover elkander staan ; b. dĕngan , voor iemand verschijnen. Hadapan , wat men voor zich heeft; aanstaande; voorzijde; dihada- pan , vóór. Penghadapan , voorzijde , bijv. van een huis ; plaats waar men voor den vorst ver- schijnt, audiëntiezaal. Nasi hadap 2 an , stapel van gekookte poeloet-rij&t met rood geverfde eije- ren versierd, die op feesten, inzonderheid brui- loftsmalen, vóór de hoofdpersonen wordt neer- gezet. ^a^U haras (het Arab. (j*j*~), term van waarschuwing bij het schaakspel, wanneer men een stuk , dat den koning dekt , wil verzetten : eig. de bewaker ! (ywiUb har o es , I. stroom , drift van het water. II. verplicht zijn ; behoorlijk ; tijada haroes , het is niet verplicht; niet behoorlijk; saharoesnja, het is naar behooren; haroeslah nagĕrikoe alah, mijn rijk moest wel overwonnen worden (omdat hij namelijk iets verzuimd had) SM. Vrg. patoet. l_5jU> liarap , het vertrouwen , hopen , staat maken , op iets of iemand. *rJfc> haroem , welriekend, geurig. jAa> har au (ook kar au) , het door roeren in beweging brengen; het in het water rond- tasten ; het in water naar iets rondtasten of door beroering er van verdrijven; ook fig. het mensehe- lijk gemoed beroeren, van den satan, iemand, die zijn godsdienstige plichten volbrengt, van streek brengen. Berharau minjakj met de hand in kokende olie roeren , als godsoordeel. <CjU& hari, dag, zoowel op 24, als op 12 uur gerekend (bij de Maleijers wordt de dag met zonsondergang , te zes uur 's avonds , gere- kend te beginnen). Satelah hari malam, toen het nacht geworden was , satelah hari sijang , toen het dag geworden was ; hari soedah djaoeh malam, het is al laat in den nacht. Doch ook sahari samalam , een dag en een nacht. Sa-harfi, en sasahari, dagelijks; alle dagen. S a-har fian , dagelij ksch ; den geheelen dag door. Ber-harfian, alle dagen iets doen. Terkadang sahari malam, ada terkadang lepas sahari 2 , nu eens eiken nacht, dan weer om den an- deren nacht. Hari raja of h. besar , een feestdag ; pada harini (voor p. hari int) heden ; pada doelapan hari boelan, op den achtsten dag der maand. Hari belom tinggi = matahari belom tinggi. C^s£Üt> hangat , heet door vuur , van water , metaal enz. ; ook fig. van gloeijenden toorn. C^vcUfc) hangit, de lucht hebbende van brandend haar. 144 (J* c] u o^ &A& /wKcUb hangoes , verbrand , weggebrand ; ook hangoeslah moeloet hafriba. ,)U& hala, de richting van iets dat zich niet voortbeweegt , bijv. een stuk geschut ; het richten ; het gericht zijn ; het zich tegenover iets bevinden, ook fig. maka dihalakannja perkataan- nja kapadanja, en hij richtte zijne woorden tot hem. Vrg. ara II. en hela II. /uJÜb haloes 9 dun : sabatang boeloeh ha- loes saperti iboe kaki ; anak djari tangannja ha- loes saperti doeri landak ; teeder ; fijn , bijv. ge- knipt ; net , in tegenoverstelling van grof , van de uitspraak. Orang haloes, luchtgeest; een fijn, geestig mensch. *jj*.*>1& hamls 9 iets van bokkelucht heb- bende. ^Ub hal , I. uitroep van klacht. IL- Chinees van Kwantong. ^Ub hanja, behalve, tenzij, slechts; maar. "Waarschijnlijk Skr. anja , vrg. melainkan. CL^Ub hanjoet , met den stroom of den wind wegdrijven of waaijen; zich over het land verspreiden van menschen. xS^ySb hoebaja , volstrekt , inz. bij den aanhef van een gebod. JüJb habloer (Perz. baloer), kristal; zekere heester met geneeskrachtige bladeren en wortel, ook lada pahit geheeten. U-jyJb hoeboeb , Arab. het blazen van den wind. *\&& hldja 9 edja , Arab. het spellen , de spelling. Lsafc hldjra, Arab. , de Hedjra , de vlucht van Mohammed. .UiXfc hadëpa = depa w. m. z. &fó>& hadyah , Arab. geschenk. jjjuJb baroe-blroe , overlast; storend zijn. Trg. har au, haroehara. (jZjb hartal (doorgaans retal; het Skr. haritdla) , orpiment , verfstof om de huid geel en glad te maken, vooral bij een bruid en bruigom gebruikt. fjdJo harëdik = redik. Aljb harëloeng (ook reloeng) zekere vlak- temaat van ongeveer 80 yard in 't vierkant. (Ver- basterd uit furlong, ofschoon dit een lengte- maat is ?) -j^Jt haroebl, zie bawang. jlij& haroehara (ook hlroe-, h ara- en hoeroehara) onstuimig rumoer, drukte; druk, onstuimig zijn, bijv. van opgewonden- heid; onrust van gemoed. Vrg. hara en haroe- biroe. ib.& haringan, ongewoon voor ringan, w. m. z. yx*jto harlmau, tijger; h. toenggal, ko- ningstijger; h. koembang , h. akar y h. dahan (ook h. lalat?) pantel; ook h. telap? Ook rimau. it».& his ? foei! Menghiskan, verfoeijen. d^wifc basta (Skr. hasta), lengtemaat van den elleboog tot aan den top van den middelsten vinger. «L& hang, een gewoon praefix voor na- men van mannen en vrouwen: Hang Toewah anak Hang Mahmoed; Poetri Hang Lioe. Zie ook dang. Tegenwoordig in verscheiden streken, zoo als bijv. op Sumatra's Westkust en in Kedah, het persoonlijk voornaamwoord voor den 2den pers. in het mannelijk, maar dan doorgaans ang gespeld. iU*Jia> bangs a (Skr. hansa), gans. l_jC&t> hlngga, grens; ook als adv., praep. en conj. (en dan ook sahingga) tot aan, tot dat; niet voordat; zoodat; slechts; toen (alleen als conj.). Tijada terhingga, grenzeloos. Perhing- ga&n, grensplaats. Zie ook angga I. Mehingga- kan, ook: een aantal bepaald opgeven. i— SXcft hing gap, zich neerzetten, zoo als vogels op een tak, vliegen enz. ^cltfc halaman, een vlakte die vóór iets uitgestrekt is, bijv. voor een berg, inz. het plein voor een huis, op Java aloen-aloen. ^cï& halamin, gewoonlijk larnin, w. m. z. &*>%&> halaman g, een soort van klewang, vooral bij de Boegineezen in gebruik. lwJia> halba (het Arab. £|d^), zeker wel- riekend kruid, fenegriek? £1UU> hoeloebalang , legerhoofd, krijgs- overste; voorvechter. Bij ons verbasterd in doe- blang. jmJ*a1& hoeloebangsa , zie bangsa. tj****z> 145 -uJJjb haliWsitar, donderslag, donder- steen; de inslaande bliksem; bliksemflits. Julfc hal int ar, hetzelfde als het voor- gaande woord. <ÜH& haliiitali, zie lintah. )ytib halwa, het Arab. ÏJld-, w. m. z. )«*!& li aioera, hetz. als q aioera, w. m. z. itjyHb haloewan (ook wel verkort loetvan), het voorste van iets, inzonderheid voorsteven, voorschip, en zoo ook gebruikt voor schepen, wanneer een getal daarvan genoemd of gevraagd word, bijv. berapa haloewan, hoeveel zeilen? — voor- hoede, gids; voorbeeld ter navolging; geschenk dat men als voorganger ontvangt ; richting van vaartui- gen , kanonnen enz.: marijam doewa saloe*van, twee kanonnen naar voren gericht, voorop. Mengaloe- wankan, ook: een richting geven. Yrg. dahoeloe. Jjt hel ei, wordt gebruikt bij het optellen van dunne en lichte voorwerpen, zoo als haren, veeren enz., ook zoo zij eenige oppervlakte heb- ben, zoo als papier, stoffen enz.: salei ramboet, salei kertas. Berhelei, van boeken, zoo los zijn dat de bladeren uitelkander vallen. Jjb halija, gember. iluiib halei-balet, onafgedaan, in 't gebroken gelaten: ilmoe dan aJcal dr h., itoe lali tanda orang jang lalei. Spr. (gw. is halei, waar- voor ook kalei in mangkalei, w. m. z.). jui& halipan, zie Upan. . v a1& ha limoen, kunst om zich onzicht- baar te maken. Ook lialimoenan. L-^ v a> hamba, dienaar, ik, minder nederig dan sahaja en patik. Ilamba-radja ;, lieden die aan den dienst van den vorst verbonden zijn; hamba- koempani, tot dwangarbeid veroordeelden; jang diperhamba of alleen diperhamba, zeer nederig: ik : maksoed diperhamba ini , minta diperhamba olih toewan; ook perhambakan dirinja, zich als dienaar aanbieden. Berhambakan, als slaaf heb- ben; tot slaven maken, ten onder brengen. ^è^-U^Jfc hambatjang, zie membatjang. AiU v a> hoembalaiig, tuimelen, tuimelend neervallen: djatoeh berhoembalang , zij tuimelden naar beneden; mengoembalangkan tjokmarnja kaboemi, EH.. Yrg. balang en baling. JlAyi) haiiibalau, zie balau. ***& hamboer, het zich met snelheid uit- spreiden, zoo als een geworpen net; het zich verspreiden, verstrooi) en , uit elkaar vliegen, zoo als bijv. geworpen zand; het schielijk sprongen maken, vooral op zijde; het uit elkander werpen, strooijen, zaaijen. Hamboer 2 , naar alle richtingen; ook voorwerpen, bijv. geld, die men bij feeste- lijke gelegenheid onder het volk strooit, strooi- penningen. Hamboeran, strooisel. Peramboeran, zijsprongen. Pengamboeran , zaaijing, verstrooijing, bestrooijing. 'i'j^& Arab. het schrijf teeken hamza. u^ftyS» hëmpa, ledig, hol, ijl. Mengempa- kan r iemand leeg wegzenden, afwijzen. L^sL^ hampoet, -gemeen woord voor pa- ren, coïre. OvA^ himpit, het zich aansluiten, dicht naast elkander plaatsen, zoo als militairen in het gelid; oprukken, aandringen op iets; het iets rake lings doen aansluiten aan iets; dringen; be- naauwen; mengimpit tangan, bijv. van een tijger, zijn klaauwen iemand in den arm slaan; me- ngimpit kaloewar, zich naar buiten uitbreiden, van een stuk grond; zijn grond uitbreiden, van den eigenaar. /AwAa^Jt hampëdas, de lever. AóJlfSb hampëdal, de maag van vogels. Zie ook het Aanhangsel op ampela. jciJ^fc hampëdoe, de gal; h. broewang, zekere plant, brucea sumatrana. ,.£,.& hampar 9 het uitspreiden van doek, graan, aardvruchten, boomen, enz.; uitgespreid, vlak: batoe h. f een steenharde laag in den grond, waur men niet meer door kan graven. Hampa- ran, sprei, vloerkleed, vloermat, behangsel enz. yk^Sb hampir, genaderd; nabij; bijna; dja- oeh atan hampir; hampir (akan) sijang , hampir akan mati; nageri itoe berhampiran dengan laoet ; mengampiri, nabij iemand of iets komen. Vrg. dekat. /wJL^ hampas, wat overblijft van iets, nadat daaraan de beste bestanddeeler ontnomen zijn: afval, bezinksel, drab, dik, moer; hampas teboe, uitgekaauwd suikerriet. 19 146 e/* ,A v a> (J&J& tj^A^t> hëmpa§, het met geweld neer- smakken of omlaag smijten; mengempaskan , ook laten vallen, van iets zwaars, dat men niet lan- ger kan houden; mengëmpas 2 i antan, den stamper bij herhaling in den vijzel laten vallen, d. i. den hoogsten graad van witheid aan de rijst geven. Hĕmpasan geioembang, zie geioembang. Hempawn daoen, een afstammeling in den 7den graad. /uJjL r 3> ham pë las , naam van oommige gewassen , waarvan de bladeren gebruikt worden om te polijsten ; het polijsten daarmee ; fig. het geheel met den grond gelijk maken , raseeren. De boom heet ook mampelas , en soorten daarvan zijn m. gadjah , die scherpe , m. doeri , die min- der scherpe bladeren heeft en m. soekoen, die smakelijke vruchten voortbrengt. JjJL^Jb hampëlam (meestal mampelam) een lange en platte soort van mangga. Soorten zijn: m. siam , m. dodol , m. pisang. jL^Jb himpoeii , bij elkaar verzameld , van twee of meer personen of zaken. Jyi v a> hampoeloer , zachte mergpit van planten , zoo als onze vlierpit ; ook de stronk van sommige yruchtboomen , zoo als de tjempe- dak , nangka , sri-kaja. &y& himat , Arab. overlegging, overweging; tijada sampei himatnja , ook tijada terhimat , hij kan er niet toe besluiten. Mengimatkan , met overleg, zuinigheid, iets doen, bijv. huishouden, iets koopen. Mendjalankan tjatoer dengan berhi- mat , met overleg schaakspelen. Imat 2 , goed, ter deeg. JxXfr hantar, uit elkaar liggen (bijv. edel- gesteenten), uitgestrekt op den grond liggen, bijv. een kokosnoot; meng ant ar kan, iets ergens op of neer leggen; iets zenden, zoo als schat- ting (die men voor iemands voeten neerlegt), of een brief met geschenken; iemand of iets ge- leiden, brengen, escorteeren. Hantar an, geschenk dat iemand gebracht wordt; bruidschat. Jxxto hëntam, het slaan, neerslaan, slaag geven. ^U& hantoe, geest, spokende geest, booze geest; h. keramat, geesten der afgestorvenen op de begraafplaatsen; h. boeroe, een soort van boozen geest; boeroeng hantce, de uil; h. wali, een soort van plant, cocculus crispus; tampar hantoe, ook saperantoe, een soort van geneesmiddel (zie tam- par); sipoet hantoe laut, zie sipoet. ^U£> hëiitl, het ophouden, vertoeven; uit- scheiden. Berhenti dart pada karadjaan , afstand doen van de regeering; tijada berhenti, zonder ophouden. Berhentikan lelahnja, uitrusten. -XA& liiiitci, het loeren, beloeren, bespieden. ^.ua> iioeiitei, het los neerhangen, beije- ren; streng van een halve toekal. Beroenteian, in strengen afhangen. .„xuJb haiitlmoen , zie timoen. Jisui handjëlei, zie dielei. j.r^vXk Uantjoer, opgelost, verteerd, zoo als spijs in de maag; gesmolten, vergruisd, ver- brijzeld, ook bijv. van het hart; geheel gekorven, bijv. van een menschelijk ligchaam. (Jjt\X£> li ë n dak, verlangen, begeeren; hen- dak akan en hendakkan, iets willen hebben, in zijn bezit willen hebben; kahendak, verlangen, begeerte, wil; bedoeling; gevoelen; k. hati, uw verlangen! voor kerdjakanlah sakahendak hati- moe, doe wat gij verlangt! — gaan doen, zul- len: ija hendak datang , hij zal komen, he will come; tijada dapat akoe, hendak mengangkat, als ik het ging oplichten, ik zou het niet kun- nen, d. i. ik kan het niet oplichten; met den 3den pers.: diangkatnja tijada dapat. In conces- sive zinnen gewoonlijk met poen en met of zon- der tetapi in den volgenden hoofdzin: hij zou wel... maar..: hendak(poen) diangkatnja, (tetapi) tijada dapat ; — :; zullen, behooren, moeten, ver- plicht zijn : perkara jang hendak diboewat ohh soe- waminja, een zaak die haar echtgenoot had behoo- ren te doen ; ini hendak dipotong , dan itoe hendak diiris, dit moet in stukken, dat in schijven ge- sneden; boekan saperti daoeloe 7 hendak menan- tikan, niet zoo als vroeger, dat men moest wach- ten, hĕndaklah toetvanhamba (als 2de pers.), beleefde imperatief; — 'om (= akan): dihoenoesnja pedangnja hendak diparangnja kadoewa marika itoe*, adapoen roemah itoe hendak dipërboewat, blorapa soesah. •Jafc hindoe, Indisch, Hindoesch; met of *&Xb (J*>)* 147 zonder orang , een Hindoe, hetzelfde als orang Kling. ^&\& handel , makker , kameraad , vriend. •ifc lionar (Perz., deugd, uitnemendheid), wordt even als het Arab. alcal gebruikt voor ti- poe, vooral in slechten zin: streek, kwade prak- tijk. Zie ook het Aanhangsel op onar. 'ü\& herilng , helder, doorschijnend, van wa- ter; ook van het hart: oprecht, niets verhelend. yt> hoewa, Hij, d. i. God. Het wordt dik- wijls met Allah verbonden. Hoewa Allah, Hij, Ood. Jjfc hawa, Arab. lucht, luchtruim; wind, dien iets maakt. CU^yb hobat, zie obat. v fcr ^oyt> = s^jxib. £^& hoeboeng, het aaneenvoegen, aan- eenhechten, aaneenlasschen; het zamen verbonden, vermaagschapt zijn. Hoeboengan, ook: vervolg van een boek; verlengstuk. LUUi hoe wit, het wrikken met een riem om een schuit te sturen. Mengoewitkan, ook: heen- en weerschudden, bijv. een schild, om er de pijlen uit te doen vallen. Zie ook goewit. £Sy& hoetang, schuld, geldschuld; op zich genomen verplichting, schuldigheid; het crediet geven; membri hoetang, geld leenen, crediet ge- ven. Hoetang kapala, een schuld, waarvoor men zich bij den geldschieter als pandeling stelt. Pi- oetang , schuldvordering, hoetang pioetang , de- bet en credit. Orang berhoetang , orang hoeta- ngan, schuldenaar; pandeling. Berhoetang baris, een reeks van schulden hebben; berhoetang koe- liling pinggang, rondom in schulden steken. yyb hoetan, bosch, woud, wildernis; wild: orang hoetan, een wilde; een die de adats niet kent, een onbeschaafd mensch; dijam didal^m hoetan belantara,- tijada doedoek dinageri; babi hoetan, wild zwijn, pisang hoetan, wilde pisang, enz. Vrg. rimba. j4&-y& hoedjoeng, uiterste punt, uiteinde; h. tanah, landpunt, hoek in zee; h. mata, de buitenhoek van het oog (ook ekor mata); h. bë- ras, de kleine puntjes der rijstkorrels, die bij het stampen afbreken. Kahoedjoengan, door de punt van een wapen getroffen worden. *^-y& hoedjan, regen; het regent; h. renjei, h. boenckt, h. dboe, motregen; h. rentik, regen in enkele druppels; h. panas , regen bij zonneschijn (dien men ongezond acht), ook zekere niet eetbare zeevisch; h. batoe, hagel; boeroeng hoedjan, the blue-bill'd gaper, cymbirhynchus macrorhynchus. Moesim pengoedjan, de regen- moüison. Mengoedjani, iemand met een regen van voorwerpen, bijv. van steenen, werpen. <X^.yt> hoc dj ah, is het Arab. to^ w. m. z. £i)yt>hoedang, garnaal; h. loeboek, de ge- wone garnaal; h. galali, de groote zeegarnaal, van wiens scharen naaldenkokers gemaakt wor- den; h. karang, kreeft (verbastering v. h. meng- kara?); andere soorten van garnalen zijn: h. soengei, h. doeri, h. kar ah (= h. karang?), h. soendoeng , h. dj er ij at , h. kipas, h. gantoeng, h. getak en h. pepei (waarvan de trassi gemaakt wordt). Boeroeng hoedang, ijsvogel, alcedo hispida. Jy& hoeloe, voorste; begin; oorsprong eener rivier, bovenland; voornaamste plaats; het hoofd (alleen van vorsten); gevest, hecht. Hoeloe hati, de maagstreek, de maagholte; h. kapala, de kruin; h. tangan, het handgewricht ; tijada me- ngatahoei hoeloe hilirnja, het begin, de oorzaak, en het einde er niet van weten; hoeloe moesim, beginvan het jaargetijde; boewah hoeloe, een soort van koekjes. Pengoeloe, opperhoofd; titel van Maleische hoofden, minder dan batin. Hoeloe 2 an, doel, waar men naar streelt, inz. in slechten zin: orang sahoeloe 2 an , lieden van denzelfden stempel. J*£ hoelam , raauwe plantaardige toespijs bij de rijst; van die toespijs voorzien, bijv. nasi hoe- lam. Oepas berhoelam ratjoen, fig^;voor: het eeue kwaad komt bij het andere. Berhoelamkam ajar, water in plaats van zulke toespijs gebruiken. ^yb hoema, I. akker, ontgonnen stuk boschland. Perhoemaan, akkerland, akkergrond; veldvruchten , oogst. II. Sk*\ homa, brandoffer, onbloedig offer. e ;y& hoena (Skr. hoena), pagode. Jy& honar, is het Perz. .X&, w. m. z. /«Jyb hoenoes , het uit de scheede trek- 148 4?>* ,JÜb ken, ontblooten, van een kris of zwaard; van den vinger trekken, van een ring. Mëngoenoes datvei, metaaldraad trekken; m. rotan, gespleten rotting tusschen twee mesjes doorhalen om hem glad te maken. <cyi> Arab. begeerte, lust. Zie nafsoe. ^j& hoewl, zie hei. £>%■& hoejoeng, slingerend, topzwaar, van een besehonkene of ook van schepen. Hoejoeng ambong, van een besehonkene, met een vaart vooruitschieten en dan weer plotseling blijven staan. Jb hel, partikel voor den vocatief. II ei 2 , wel, wel! Hei-hoewi y moeite, arbeid, geroep en geween. Vrg. ja II. ^Lxfc helban, Arab. schrikwekkend, ont- | zagwekkend. •J.A& hlboer, troost, vertroosting; het ver- troosten. Mëngiboerkan hati, zijn hart, d. i. zich, troosten. -U& hefoan, iets vierkant op zijde smijten. Ook reban. &ktit> heibat, Arab. vrees, ontzag; ver- schrikkelijk, ontzagchelijk; iets ontzagwekkends, een wonder. JLüt> hltam, donker kleurig, donkerbruin, zwart. Hitam lëgam, pikzwart; h. moeda, diep donkerblaauw ; h. manis, liefelijk bruin, van de huidskleur. ^u& hidjau, groen. ëüuUb hldang, het klaar zetten, aanrech- ten; gerecht, bijv. hidang (ook hidangan) nasi] ook van dranken: hidangan minoeman diatigkat orang, hidangan minoeman dan tamboel; toe- doeng hidang, een soort van vierkant dekkleedje uit veelkleurige lapjes zamengenaaid , dat over de toedoeng sadji gespreid wordt; maJcan sahidang of sahidangan dengan saorang, te zamen aanzit- ten met iemand. ëjJLfc hidoeng, neus; hidoeng bëtis, de scheenen. Mengidoeng, door den neus spreken. l~$óa& hidoep, levend; frisch; versch, van vruchten, in tegenoverstelling van ingelegde. Daoen hidoep, het kruidje-roer-mij-niet. Mënghi- doepi, iemand het leven schenken; menghidoep- kan sakit, van een zieke, aan het herstellen zijn. Hidoep 2 an, alles waarvan men leeft, inz. slacht- vee; levende wezens. Kahidoepan f leven; levens- onderhoud, *&*£> hldam, op iets belust zijn, inz. op eenige spijs. /AWyAifc hlrls, het in stukken of schijven snijden, het kerven bijv. van tabak , het ontleden of voor snij den, bijv. van een kip. Iliris holwa, het snijden zoo als men sommige platte koeken snijdt, t. w. ruitsgewijs; een ruitsgewijs gesneden stuk; mëngambil h. h., gebruik maken van het ruits- gewijs snijden bij het doorklieven der golven, d. i. de golven in een scherpen hoek snijden. Më- ngiris 2 , van splinters, het vel openrijten. /uj,Aa> hijas; bërhijas, opgeschikt, versierd. Perhijasan , opschik. Mënghijaskan daja itoe ka- dalam hatinja, hij leide hem die list in het hart. i £a& hlga, Jav. — roesoek. J.A& hela, hel van zijn plaats trekken, voorttrekken, uittrekken, intrekken; onttrekken, ontrukken. Pëngela, ook: een span paarden. — Menghelakan , tegen of naar iets richten, op iets aanleggen, van wapens, bijv. toembak Jcapada dadanja; dibawanja pedang, dihelakan- nja kapada EH.\ dihelakannja panahnja kabë- noetva Siam. Yrg. hala. JuJb hlllr, de benedenloop eener rivier; de kuststreken ; beneden , bij de monding , Van een rivier; het stroomafwaarts gaan. (Zie ook het Aanhangsel op üir). Pëngïïir, een vaartuig om iets de rivier af te brengen. Bërhüiran, afloo- pen, afdruipen van of langs iets: matanja jang boeta itoe bërhiliran darahnja tijada bërkapoetoesan. &[>&> hilangc, verdwenen, verloren; het ver- liezen; hilang dengan njatvanja of dengan dji- wanja, sterven; ook zonder die bijvoeging,, doch dan alleen van vorsten, sterven. Kahüangan, iemand door den dood verloren hebben, bijv. kahïlangan ïboe bapanja. A$> hina, gering, min; gemeen, in tegen- overstelling van moelija: ra'jat hina dina, gering volk; hina boedi, bekrompen van verstand; pë- kërdj aan jang hina, gemeen, verachtelijk werk. jK& hijail, een haai. & 149 cS lj> ja, I. voor ^y), waar men zie. II. Arab. = het Mal. hei, teeken van den voeatief. ci^i'L> jakoet, Perz. hyacint, robijn. vj^o^u zie ^i. *,uj> jatlm , Arab. wees; moederlooze wees. -Xaj> ja ni, Arab. dat wil zeggen. £j jang, I. gewoonlijk als relatief voornaam- woord gebruikt, doch ontstaan uit ija (bijv. maka ada saorang , ^*# (jang) menengar kata w*ang kapal itoe), en daarmee ook nog verbonden (bijv. S oeltan jang ija h-xrap padamoë), en dat wel altijd wanneer er een praepositie bijkomt, die dan vóór ija staat (bijv. orang jang akoe tarima kitab itoe dari padanja). Zoo ook is het in jang soepaja en derg. = ija itoe, en in dezen zin voor verklarende zinnen geplaatst (bijv. perboe- watan itoe jang kau gantoeng doeiva ekor andjing itoe', bitjara itoe, jang radja meninggalkan ke- radjaan-, vooral bij bepaling van tijd: sekarang jang sanapas tinggal dart pada kahidoepanmoe), is het zeer gewoon geworden voor ons voegwoord dat, bijv. saorang poen tijada pertjaja jang Tnggris dapat melawan naqeri Tjina. Doch voor een substant : of staande en daarbij behoorende, is het ons bepalend lidwoord: jang berse- gera itoe dart pada perboewaton seitan; jang anakkce ini koebrikanlah atau djangan, en heeft er een tegenoverstelling van twee substantiven plaats, dan staat het voor beide of voor een van beide tot nadruk: saorang of jang saorang... jang empat orang, de ééne... de vier anderen, jang hati kambing, dan hati manoesija; ini Se- laniat lama, jang ini Selamat baharoe. II. Godheid, zoo als in sembahjang , w. m. z. Jang 2 Koesoema, de god der Liefde. Vrg. hoewa. ^a&j> jakin, Arab. zeker; zekere kennis, onfeilbaarheid. L ^. J°SÜ a (Skr. jogja), gepast, geschikt; sajogijanja, naar behooren. ^J^j jam toe wan = jang di per toewan, zie op toewan. Ci^j» joeta = djoeta^ w. m. z. .^•*J| jodjana (Skr. jodjana) y naam eener afstandsmaat van onbepaalde lengte: sajodjana mata memandang djaoehnja. J.AWJJ joesir, schootgaan van een vlieger. *jl jaum , Arab. dag. ^$0^.) jahoedl, Arab. joodsch. e) eiA> ïijata, duidelijk zichtbaar; helder, klaar, begrijpelijk; openbaar; uitgekomen, geble- ken, waar geworden, waar. Menjatakan namajna, zijn naam beroemd maken. Kanjataan, bewijs enz. <xAj> njatoeh, een soort van plant. /nw.U njarts, bijkans. Njariskan, hetzelfde. P.l> njarang; daoen nj. merah, zekere ge- neeskrachtige plant. pjj njaring, helder, van de stem. Ju njala, vlam. Bernjala, menjala 7 vlam- men, ontvlammen. £)u iijalang, ontwaken, de oogen openen. ^ob njamoek, muskiet: tamparan nja- moek, schouderblad (zie tampar). .^cu njarnan, lekker, plezierig, van het gevoel van gezondheid. ^l> njawa, ziel, levensgeest; njawanja ook, evenals het Arab. nafsahoe (zie nafsoe II), zich; memboewang njawa, het leven wagen; poetoes njawa, sterven; mengatakan njawanja, zijn kwets- bare plek noemen, SR. ada njawa 2 ikan lagi, er is nog een ziertje leven in, HA. \j§\* njai, huishoudster (Balin. jongere zuster). ~>u njanji, gezang, liedje. Menjanjikan, ook: in slaap zingen. Ui^o njoet, zachtjes rukken of trekken, zoo als aan een ziek ligchaamsdeel of als een visch aan den hengel. .t^;> njëdar, diep, vast, van den slaap. Zie sedar. \j^sj&j njoedënta, Jav. eig. nijoer danta = n. gading, een soort van kokosnoot, dikwijls voor dichterlijke vergelijkingen gebruikt. io njang; menjang, nat maken van de ve- 150 &4 deren ; zoo als de vogels doen met ze door den bek te halen. £a^j njampang; senjampang en sapenjam- pang, zie senjampang. £1^ njamploeng, een soort van boom (calophyllum inophyllum), met welriekende bloe- men en fraai meubelhout. Eigenlijk schijnt de vruoht zoo en de boom anders te heeten : zie op sari. ^a^j njcnjak = lenjak. i4!jjaj njënjoeloeng, een soort van zee- visch, C. C^fcJ njonjat, het rekken, zoo als bijv. touw, leder en dergelijke; het trekken van iets rekbaars, bijv. een kind aan den borst. Ook onjot. ftj^j njonjong; sanj onjong saorang dir in- ja , geheel alleen? Senj onjong vind ik op de s door K. verklaard door: recht voortschieten bij het zwemmen. <Xj> njah, zie ënnjah. -aj njioer, doorgaans nijoer, w. m. z. *-aj njiroe, rijstwan, zeef. jLk* nj il o e = ngiloe. <Xju njeh = njah. -u,j> njenjen; nienjenjen, de tong tegen iemand uitsteken. Zie keieloet en djeleh. AANHANGSEL vsm. Batavia^olxo woorden. A. Atangan, een pijp, waardoor men water af- leidt; goot op een dak, meestal van pinanghout vervaardigd. Abet , Bal. = rbman , iemands uiterlijk, zijn voorkomen ; de wijs waarop hij zich voordoet; bisa mengabet, zich goed weten voor te doen, zich een heel air weten te geven. Ali\ goela alt, suiker, die met water gekookt tot zich een taaije massa gevormd heeft in dunne reepjes uitgetrokken is. Jav. goelali, gelali, ge- smolten suiker. Alijoemboe, een struik met ronde oneetbare vruchtjes; de bladeren worden gebruikt voor het gladwrijven van hout. Almender, Armenier. A l o k ; alok 2 in, menschen tot een gevecht aan- hitsen. Ambelar, het touw dat bij het knikkeren de streep, garissan, aanduidt, of, in 't algemeen, de plaats daar of daar in de buurt; ook: met zijn knikkers het dichtst tot bij die streep komen. Ambet, de sjerp van een kind. Ambing, zie oembang. Ampeg, Jav. moeijelijk ademhalen = bengèk. Ampela, vogelmaag; hard doch eetbaar rond balletje in de ingewanden der vogels. Vrg. ham- Ampik', ampikin = kebat, Andapita — gandapita. And j oer \ andjoerin, aanhitsen tot een gevecht, zoo als hanen. Anggoer', menganggoer , zie iseng. Angker, Jav. onveilig door geesten. Angkin, een buikband, zoo als de vrouwen die dragen. Zie ambet, saboek. Angkoeh, Jav. grootschheid. Anglo , Jav. komfoor, vuurtest. Aoer , Jav. awoer; aoerin, her- en derwaarts uitstrooijen, bijv. van eten voor de kippen. Yrg. beber. Awoer 2 , eetwaren in het algemeen; toe- kang awoer, een koopman die met allerlei eet- waren rondloopt. Aren, Jav. = enau. Arkoe, de middendwarsstok in een vlieger. Vrg. parkoe. Asijan, gunstig werkend, zegenrijk; trada astjan tinggal di Batawi, zich niet t'huis gevoe- len te Batavia, er niet kunnen aarden; tidak asijan itoe obat, dat middel helpt niet. As on\ boeroeng ason 2 , een soort van nacht- vogel. Ast au, atau = atawa. Atjĕrang , een soort van gewas. Atv at-, belon awat 2 nja, nog niet in 't gezicht zijn; vrg. sawat. B. Badok, een grove gemeene term voor eten. Bah na', bahnanja = sebab. Bak (bek, me 1 ), Chineesche, zoogenaamde Oost-Indische, inkt. Balan: badannja balan, hij heeft striemen (bijv. van de rotting) op zijn ligchaam. Balang^ Jav. sprinkhaan; b, sangit f zeker stinkend insekt dat op de padi aast. Bandëng, Jav. ; ilcan bandëng di dop, de bandeng-visch wordt gebraden met boter. Bandil, Jav. een van dorens voorziene vork om dieven mede te vangen. Ban dj ft, bloemwerk, franje. Bandot; hambing ban dot, een bok. Bang, rood, van geverwde stoffen. Bangkës; bëbangkës, niezen. Bangs at, wandluis. Bangs eng, sterke lucht van doodgeknepen (dipidjët) wandluizen. Bangsing, dwarsfluit = Mal. bangst. Ban tol, zich stooten aan iets. Bata- of botapora, speldengeld, dat voor amusementen op zij gelegd wordt. Bawangan: djangkrik b., een jonge krekel, die pas haren gekregen heeft. Bëbëk (ook bëkëk\ iemand, die om zijn len- denen even dik is als hooger op. Het tegenover- gestelde is langsing. B éb ék o, suikergoed, als snoeperij voor kinderen. Bëbër; beberin, uitstrooijen van rijstkorrels door ze op den grond te laten vallen, niet door ze uittestrooijen. Yrg. aoerin. Bèbèr; bèbèrin, uitspreiden van waschgoed. Bëbika: koeivé bëbika, een soort van gebak. Bed eb ah of bedegah, traag in het bedienen of verplegen , in tegenoverstelling van sibët. Bedoedak, een soort van adder. Bek, ons wijk, inlandsche wijkmeester. Bekek = bebek. Bel ad o; bënang sëblado, een kluwen garen. Bel at o eng, made in een lijk of kreng; ze- kere kleine boom met wit vocht in de bast. Bèlèk, modderig, doch minder dan bëlok. Belëntoeng , zekere boomkikvorsch , die zich bij regen opblaast en oeng oeng roept. Bèlès, Jav.; mata bèlèsan, loopende oogen, waarvan de rand rood is en de haartjes onder- aan uitvallen. Bëloeder: koewé bloeder, een zeker gebak van tarwemeel. Bëlok, erg modderig van den weg. Zie bèlèk. Bëlon = bëlom. Belongkbtan, een ruwe kluit goud of zil- ver , nog niet bewerkt door de goudsmeden. Bëlongsong, Jav. een trechter van papier of bladeren, een trechter sge wijs ineengedraaid pisangblad. Bëna; bënain, iets, dat men bergt, behoor- lijk op zijn plaats zetten. Bëndjol, groote builen van het vallen. Bëntjoet, Jav. kleine builen op het hoofd, van het vallen enz. Zie ook bëndjol. Bèngbèng; b. koeping, iemand aan het oor trekken. Bëngëk, opgezet, gezwollen van het aange- zicht door een ziekte. Ook bëngok. Ben gek, moeijflijk adem kunnen halen, aan asthma lijden.. Bëngëp = bëngëk. Bëngèr; bëbëngèr, mhnbëngh% hinneken van een paard. Bëngkak = bëngëk. Bèngkè n g , kwaadaardig , van menschen. Bëngoe, Bal.; baoe bëngoe, een lijklucht. Bëngoel, gezwollen van de oogen door het schreijen. Bëngok = bëngëk. Bènjèk, papperig, zoo als verrotte vruchten; minjak bènjèk, olie van verrotte kokosnoten ge- maakt. Bëntëk, opgezwollen van de voeten; \rg.bëngëk. Bërarakan, in wanorde door elkaar ver- strooid (liggen). Bërëbët', mëmbrëbët, scheuren, van een klee- dingstuk waarop getrapt wordt. Yrg. berobot. B er e Je; bërëk atinja, boosaardig, nijdig. Bërèndjol, hobbelig. Bërèngkol; brèngkblan, niet vlak, met hob- bels en bochten, bijv. van een voet, die niet plat op den grond staat, of van een stok. Zie in het Woordenb. bërënggil. Bèrès, het tegenovergestelde van rantjoe. Bërgëlet = gër gelet. Berobot-, mëmbrobot, knappen van hout of bamboe, dat doorgebroken wordt. Yrg. bërëbët. Bëroeboesan f een soort van voetzoeker. Bëroendjah, steigeren van paarden. Bërop, ons werf. 168 Berongosan, van het gelaat , een die veel baard (beróngos Jav.) heeft; ook van de borst, met haar begroeid. Bet, begroeid met onkruid en boomgewas. Ook embet. Betit; membetit, hardloopen, van iemand die vlucht of van een paard. Bet et, Jav. zekere kleine papagaaisoort. Bi de dar; badjoe bidedar , een buis van zui- vere zijde, van kaïnsongkèt of satijn. Men draagt het als men trouwt of tijdens de lebaran. Ook midedar. Bijang (Jav. moeder) wijfje, van dieren. Bijanglala, Balin. bjanglalah, regenboog. Bikang = bijang. Bik in — rnembaïki, in den zin van kerdja. Bilalang , sterrewigchelaar , waarzeggen. Bil as, Jav.; membilasin, iets overwasschen. Binal, stout, van een kind dat niet stil wil staan ; minder erg dan nakal. Binbina n , de krop der kippen en van eenige andere vogelsoorten. Bindang, door den neus spreken. Ook bindeng. Bintit, een puist (djerawat) in den hoek van het oog hebben. Bint oei, bèntbl, een puistj e of z wellin g van een muggebeet. Btsbis = kebès 2 ; Jav. bibis, katoen pluizen. Bit ing , Jav. een bamboepennetje , zooals die waarmee men pisangbladeren aan elkaar naait. Bitjbkbk, een soort van kleinen krokodil. Bodak, (Bal. bodag , een mand ?) , een groote pot of ketel , waarin men aan boord de rijst kookt. Boegana; nasi boegana, op een bijzondere wijs toebereide rijst. Boengkem, Jav. weigeren, niet afgaan, van een geweer. Boengkoes, een zekere maat, = 2 khrek, /5 kbdjbr. Zie het Woordenboek op boengkoes. Boengsel, een knoop in een zakdoek. Zie het Woordenboek op boengsil. B oentoe, Jav. verstopt, waar geen doorloop is; gang boentoe, cul de sac. Bogé; kebogéan, beschaamd worden, b^jv. van iemand die in gezelschap iets onwel voegelijks doet. Bblbng = tjbblbng. Borbor, bij voortduring vloeijen van bloed uit een wond. Bcrta, over den kop gaan van een vlieger. Botapora = batapora. Boto, Jav. botoh; peboto — toekang: peboto mo"n, een die zijn kostwinning er van maakt om vechthauen te verhuren en derg. Bbtbr, zie kĕlongkang. D. Dadong, Bal. betovergrootvader of moeder. Dagoe, iemand klappen geven met de hand. Dalemtoe, etens- of provisiekast van hout, eig. in de kast, van het Chin. toe, kast. Dangdang , koperen pot. Dangol, een tros vruchten van denarenboom. Dar ing; pendaringan, iets waarin men ont- bo'-terde rijst bewaart, gewoonlijk er uitziende als een tempajan. Dasdas, een naad (met een mesje) lostornen. Datoe, een afgestorvene. Dëboeh; bedeboeh, gelijk in krachten, tegen elkander opwegen, van twee vechtende partijen. D eg eng — radjin, ijverig werken, zonder op te zien. D eg ing; bedeging, al zijn krachten inspannen om iets gedaan te krijgen, bijv. om gelijk te krijgen. Dèhèm; bedehem, hemmen om iemands aan- dacht op te wekken. Dèngèk; mendelèngèk, met begeerige oogen nanr iemand kijken, die aan het eten is. Demek, niet goed droog, duf, bijv. van waschgoed of papier. De min = djemin. Depelek; mendëplèk di blakang pintoe, zich achter een openstaande deur verbergen, door er tegen aan te gaan staan. Der ad jak; menderadjak, op iets aan komen vliegen, bijv. een kip op borden. Derobos; menderobos, zonder permissie een huis of een heining binnen stormen. 20 154 Deroengkoe, klappen geven met de hand. Yrg. dagoe. Didi la o et, een spons. Dingkerak; bedingkerak, den voet omhoog trekken als men bijv. op glas trapt; steigeren, van een paard. Ook djingkerak. Djambet, naar iets grijpen en naar zich toe trekken. Djanggar , Balin. hanekam. Djanggoet Jav. kin. Yrg. djènggot. Djantoek, vooruitspringend, vooruitstekend, van het voorhoofd. Djaran; pohon djaran, een soort van boom. Djarem; mendjarem, nog opgezwollen, van de huid; nog niet weer beter, van een huidziekte. Dj eb o er, het plompend geluid van iets dat in 't water valt. Djeding , naar boven gebogen, van de bo- venlip. Djedjaka, Jav. halfvol wassen , van een mensen. Djedjaloek, Jav. om aalmoezen rondloopen. Djedjalon, Sund. lat om atapbladeren aan vast te rijgen. Djedoer, knallen, fan een geweerschot. Dj eg er, stijf, onbuigzaam. Djclamoet; moeloetnja djelamoetan, hij* pruttelt, snatert, zonder ophouden. Djelek, leelijk, K. Djemberak, Jav. lange haren, zooals kne- vels of de manen van een paard. Dj emboeng , een groote kom , bijna zoo groot als een gewone waschkom. Djemin; djeminin of deminin, geen notitie van iemand nemen, hem aan zijn lot overlaten. Djĕmpol , Jav. duim. Djendol; bedjendol, gezwollen ten gevolge van een stomp; ook van een juweel, die nog niet glad geslepen is, K. Dj eng a, Balin. djengah, beschaamdheid, zich schamen. Dj eng ga, e en stellaadje, dat de Chinezen op het tsap-go-mèh-feest ronddragen. Djènggot, Jav. baard. JD jen git; mendjengit, grijnzen. Dj en til, met den vinger tegen iets knippen. Djidat, voorhoofd (Balin. gidat). Djingkerak = dingkerak. Djitak, iemand met de knokkels tegen het hoofd slaan. 