Maleisch-Nederlandsch woordenboek
soewatoe dj(Bwapon(beter: djoewa pon, T.), er is zelfs niet één; t. dapat t., het kan niet niet zijn, d. i. het moet; menijada, tot niet worden; ontkennend antwoorden; bernie- nijada, ontkennend antwoorden; meuijdda- ken, vernietigen; afschaffen; ontkennend beantwoorden; ontkennend van iets spreken; voor niet achten; verachten; menijadaï, den vrager met tijada, d. i. met ontken- nende antwoorden, behandelen, bedienen; mempertijada , verklaren niet te wezen enz.; voor onwaar of valsch verklaren; loochenen; ketij&daan, het niet zijn; afwe- zigheid; ontstentenis; gemis; gebrek; het niet; penijada, wie ontkennend antwoordt, wiens gewoonte het is het te doen; wie vernietigt enz,; wie met tijada behandelt; loochenaar; setijada, zoo min er ook is; minstens; setijadanja, op zijn minst; Sf- tijada-^, allerminst. .US' 4S3 * Ju> t, K )vjÖ tijarap of tiharap, i)i plaats van uJi.UJ» voorover liggend; op den buik liggejid; hel onderste boven liggend o/ slaand, zooals bv. een vaartuig niet de kiel naar boven, een inhoudsniaat met de opening naar beneden en den bodem naar boven; inenijarap, voorover liggen: op den buik liggen; hel onderste boven liggen; tiienija- rapkeii, voorover leggen; op den buik leggen; het onderste hoven leggen. y y \mM^Kji (mal.' tijasab), phir. van \j^ ^ \^^^\k3 tïba. aankomen op eene plaats; ge- beuren; 2^. zelden: ra//e«; t. lajar, in de bonwk.: scbildacbtig afdakje even onder bet einde van de nok van een gewoon mal. dak, over een zolderingkje, para böèwang genoemd. — # rfe gordijnen die voor en achter aan de tent komen. — [L.]: tiba-3, plotseling, eensklaps (T.). J' xa3, menebar, werpende uitspreiden, bv. een w^erpnel; in wanorde uit elkander gooien, bv. zijne kleederen; taboer-têbar, z. taboer. O--' ^LA/J têbeng, van breede, vlakke voorwerpen, zooals bv. een stuk linnen, eene mat, een planken wand verticaal int gespreid, om bv. als scluitsel, als windvang, als scberm te dienen (jav. of bal. t^tebeng, w^at de oogen beschut 't zij de hand er voorgehouden of MAL,->'EDEBL, WOORDEXBOEK. DEEL I. de rand van een hoed, T.); nienêbeilg', zich verticaal uitspreiden; nienëbeiig'keii , verticaal uitspreiden. (,^^^JL\A> tebak, uitgekapt of uitgesneden onge- vormd stuk van iets; menebak, kappen in iets^ zoodat er een stuk uit vliegt; uitkappen of uitsnijden; een ongevormd stuk uit iets uitsteken, hx. eene zode kappen in iets enz. L ilAx-V, menëbok, hevig slaan met de hand of de vuist, zoodat het klapt en zeer doet (jav. tabok, T.), ^ , M^V-i' tibil, gevlochten mand of korf, — [R.]. /••*>ywV I. tëban, bij dobbelspelen: imt legen den inzet (pasang) betaald wordt; t. diëwa, betaling van tweemaal den inzet; sama s ^ tëban, betaling gelijk aan den inzet; menëban, ten koste leggen, hwxoor boeken; verdoen. * II. het geld door den bruidegom aan de ouders der bruid betaald, — [C] ; jav. pat iba sampir (T.). Vj;^A-J titi, smalte weg (plank, boomstam) over een water of eene diepte; brug; groote weg; meniti, over zoo' n weg enz, gaan. .XaJi' z. ^US'. f ■^ J^>xJi tïtir (jav., T.), trommelen; op speet- instrumenten slaan; een geluid makeii van paarden onder U loopen, of van pronken . — [L.]; rumoer maken, ten teeken van onraad; S8 u**^-^. JU: 434 A»jo titiran (jav. kitiran, T.), soort van ralel, die door den wind bewogen wordt. — [P.]. / >J4JCa-3*, menitis, afdruppelcn; afdruipen; afslammen (vgl. jav., T.); ^itïsan, wat a [gedroppeld enz. is: afdruipsel; afslamme- ling; pertitisaHy afdnippeling ; afdruiping; afslamming, ^ ( kWsXa3* I- têtes, ba tav., vlot spreken, — [B,]; bal. pen tes (T,). #11. (vgl. litis), batav. (uit 't jav., T.), droppel; melasse; suihersap; siroop. — [B.]. ^ C QaaÜ» titip, batav. (uit 't jav.), toe- vertrouwen, — [B.]. L^ yJJjL s L, nieuïtik, beuken, kloppen; kapot of plat kloppen, bv. den stengel van eene bloem [niet een niet te groot gereedsebap]. — * titik, w. suni., tikken op metalen; toekan (toekang) t., een smid in *t algemeen, hetzij ijzer-, goud-, zilver- of kopersmid; ieder die metalen ver- werkt. — [N.]. IL, droppel; stip; punt; diakrilisch punt op de mal. letters; t. \i^\o\\, zweef droppel; fooi voor een zwaar werk; t. lïdah, een woord of gezegde inz. een gunstig; b^r- mohonk^ii setitik lïdah dari bawah döèli toew^ankoe, ik ben smekende om een gunstig woord van uwe majesteit; me- nitik, droppelen, druipen. ^\\\. (jav., T.), gestolen of verloren ^mA^xm achterhalen. — [R.]. C^JsXaV têtek (vgl, tètèh, T.), borst (mam^ ma) inz. van eene zoogende vrouw; menêtek, aan de borst zuigen; menêtekken, doen zuigen enz.; zogen; penëtek, wie aan de borst zuigt; kind dat sterk aan de borst zuigt. ^ . KXaJ titil, vrekkig, gierig. — [R.]. 1^/0 tïtah, van den regeerenden vorst, den tQngkoe besaren den jang dipcrtoê- wan mööda, gezegde; bevel; nienitali, zeggen, spreken; bevelen, gelasten. ^ cKXAi* titih (vgl. titi. T.), w. snm., over- steken; ergens over heen trekken; eene brug, rivier of veld overtrekken. — [N.]. -K- <^CCo tètèh, batav., de borsten. — [H.]; — deze uitspraak zeer te betwijfelen; beter: tété; ook tètèk. — [T.]. ^^/O I- tëdja, naam cener soort van kaneel- ^^ boom. — cassia lignca — . — De wortel van de t. dj antan wordt als geneesmiddel gebruikt. II., — skr. tédja. — glans; luister; licht; nom. pr. v. et fem.; lichte cumulus-wolk; roode regenwolk; i, m^mbangan, têdja-tuo/A:, die aan de kim oprijst; böèlan dikandoeng t., de maan, door têdja-it'o//cew omringd. / .^Us:v^ plur. van ^U'. O L^rSüXA-J (of pïdjak), raenidjak, treden op iets (z. § n dj ak); vgl. tï n dj ak (T.). cX^S^VA-i tïdjah, verb. v. tewAi-. ^c>=?^' 456 C/Vi' M-i^ Q'^srtx V tètjök, batav., een stuk ijzer van boven met drie landen; in de rechte hand gehouden, om er mede Iegelijk als met de lamèng de slagen van de loja af te weren. — [T.]. IlXaJi ^M^ (minder gebr. J«^aJ), bij s smlr. Ij en tak, de ontkenning niet; neen, — Van de snitr. U worden geene afl. gevormd; ook kunnen zij niet, op zich zelven slaan, dus ook niet neen beteekenen. Men gebruikt ze ook niet licht in een' ge- kuischten stijl, behalve in eenige samenstel- lingen (vgl. jLo); nianidd, mei tïdd, d. i. ontkennend, antwoorden; weigerachtig zijn; meniddkeii, onthemiend beantwoorden, voor niet verklaren, iels loochenen; voor niet ach- ten; verachten. \CX>ó tïdor, slapen; t. ajam, als de kip- pen slapen, d. i. telkens wakker worden; nienidorken , doen slapen, te slapen leggen; nienidöri, beslapen; op iets slapen; ketidóran, ingeslapen; slaapplaats, slaap- stede; seketidoran, allen, die op dezelfde slaapplaats slapen; slaapkameraad ; tertïdor, gedwongen zijn (e slapen (in slaap vallen, T.); penidor, slaper, slaapkop; slaapmiddel; pertidöran, slaap; slaapplaats, slaapstede; ketidor-tidoran, slaapzucht. CitXo tïdoeiig;, naam van een aan Boeloe- C ngan onderworpen landschap op de Oostkust van Borneo, door verschillende van elkander onafhankelijke vorsten gere- geerd. (Xo tïdak, z. fjoS. y^j^ > nienïroe, nabootsen; namaken, nadoen: naapen; tiröêwaii, ivat nagebootst enz. is; namaaksel; wal nagebootst enz. moei worden; voorbeeld, model; bestek; peuiroe, wie nabootst enz.; nabootser; namaker; peni- rcÊwan, nabootsing, namaking, nadoening, naaping. y^ tiri, het nederd. stief- alleen in smsl, als bapS t., stiefvader; anak t, stiefkind. ^ JL\ ter, het kasteel in het schaakspel. L *» j ^ /V . meiiêret, één voor één gaan, zooals bv. de mieren of een troep militairen, die met éénen afgebroken is; b^rlèret dóêwa lapis, met tweeën achter elkander gaan; datang kapal b^rtëret-2, de schepen kwamen het eene na het andere aan. "H-/ jgg waÏ tiras, batav., knipsels, van een stuk katoen bv., die nergens toe dienen; pluksel (vgl. makas, tirasaq). — [T.]. / M wA) I- tïroes, naar de eene zijde dunner wordend, doch niet spits toeloopend (z. r oen tj ing) zooals bv. een Manilla-sigaar; pïpi jang t., smalle wangen. 11., alleen in haroes tïroes. 28* co^ 436 ë^ Cj^ Y-V^ meniris, van vloeistoffen: m kleine stralen afdruipen; uitlekken; zijpelen. ■¥: C ^.>ö têrony, batav. (uit 't jav., T.) = t^roeng. — [B»]. •X- L ^ ^^a3* tïroek, naam van zeker insect. — [L. bew.]. ^ L ^ ^..aS' tïrok, een bout of stok met een scherp ijzer, als een piek. — [L.]. L 3 Y-A) j nienêrok, steken in of naar iets, met het oogmerk, dat er iets aan hel steek4nstrument blijve hangen, bv. naar schildpadeieren in het zand, naar tin in den grond, naar visch in eene fuik, in een' zak rijst, om zich van de hoedanigheid van den inhoud te overtuigen. ^C3 ^-.>ö teroeb, soort van snip, scolo pax. — [T.]. aÏ tïram, oester; soorten: t. ba toe; t. bakau; t. k^ra; pertiraman, plaats waar oesters gevonden worden; peniramaH) naam eener plaats in de westerafdeeling van Borneo. -^ ^ %^>o tïrau, men., naam van een spook. — [T.J. ^H ^,m^ (jav., T.) tïrah, zich elders doen CJr ö WA3 verplegen. — [R.]. ^C ^^/3 tïrai (uit 't Tarail, T.), gordijn, voorhang; behangsel. IaJ) , pers., vlug; van een paard: hard loopend. Een mal. verb. is: /C IaJ), arabisch paard. ^/ -Aww>0* taisi (of t isi), batav. — oorspr. chin. — aarden of porceleinen lepel; klein aarden lepeltje, dat verglaasd is. — [B. en R.]. c y { N>^/0» plur. {j^^i ^^> X**iLu, (yi-U-H en Uw^aI* bok, ]iet mannetje van de lamme of wilde geit of van het vee. <XvjwaJ) (mal. t ij asah), plur. van \j^. -^ Liivw^iAÜ' tisik (batav. tisï, T.), div.^ stop- pen (met garen dicht maken). Mi tïjang*, mast; stijl; pilaar, zuil; t. gandja êras, mast en steng uit één stuk; t. s^rï, de vier achtkante hoofdpilaren, waardoor de serï astana, d. i. het midden eener vorstelijke woning gevormd wordt. Die pilaren zijn dikker dan de andere; t. beralas, pilaren op teerlingen o f sfeenen voetstukken; t. pendarat, meerpaal; t. l)^r- tóêpai, mast met klampen, om er tegenop te klimmen; s^tïjang h^lah, schuld wegens nog niet betaalde huwelijksgift; b^rtijang- k^n b^si, van ijzeren masten voorzien. Ui tïjoeng, naam van een' vogel, zwart met geele lellen aan de ooren — gracula ö^ Ö^ c>^ 457 ^ihS reUgiosa — die zeer goed geluiden nabootst (bal. sijoeng, bat. hiong en kijoeng, T.). C^^^^jÜLoi*, menengok, zien naar iets, kij- ken naar iets; bezien, bekijken: menengok oentoeng, hel lot raadplegen. C...JL0» tipoe, bedrog; misleiding; nieiiïpoe, bedriegen, misleiden enz.; t. daja, bedrog en listen; ketipoÈwan, bedrogen enz. geworden zijn; tipOèwau, bedrog' misleiding. •^ L-JÏA^* tipï, kraampje; winkeltje. — [R.]. ♦•« w C Qa3* tijap, ieder, elk; t. hari, iedere (elke) dag; elke (eiken) dag; s^tïjap hari, iederen (eiken) dag. — De ^^ maakt hier niet u^xi, maar . U uJaI tot een adv.; tïjap-2 hari, iedere (elke) dag; iederen (eiken) rfagf [int.]; s^tïjap-2 hari, iederen (eiken) dag (int.). C 0#O ., nienïjoep, blazen; waaien; wegbla- zen; iveg waaien; aanblazefi; aanwaaien; instrmiienten blazen; tijoep-!^, naam van een* boom met goed hout. ^ Ji/<J> tipar, ba tav. (soend.), drooge rijst- velden. — [B.]. (• w^iUÜ» tipis (meer gebr. nïpis), dun; fijn; dunheid; fijnheid. L^JÏjLy^ têpak, verb. van ^ (blijkens 'tjav. talepak de afleiding uit 't ar. zeer te betwijfelen, T.), gewone sïrih-doos, waarvan zich groot en klein bedient; m?m- bawaï t, een met sïrih en toebehooren gevulde en van de eene of andere kostbaarheid (zelden geld) vergezelde sïrih -doos aan hem, die eene geldboete heeft opgelegd, aanbieden, hetgeen schuld erkennen en om vergiffenis smeken beteekent. Wordt die geschonken, dan wordt de aangeboden kostbaarheid tegen ten minste 1 V2 maal de waarde aangenomen (z. dj^bbah); p^ndjawat t., iêpaU- drager; pembawa t., minder gebr. L-JiQ.A«y têpok, verlamd aan de beenen of voeten. CiJsiu> tëpek, klets; plak [bv. van kalk; modder; klei]; van tabak koek; van opium bol; — het is voorts een classificee- rend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal platte voorwerpen, die men aan den wand hangt, bv. schilderijen, uitdrukt; tahi l^mboe s^têpek, een hoop koedrek; nifnêpek, kletsen tegen iets; plakken tegen iets [bv. eene hoeveelheid kalk tegen den muur]; bevestigen tegen iets, bv. een schilderij tegen den muur; iets tol tëpek maken. ^Öjj tïpah, verb. van ^Ic. cKÜaJi tèpoh — oorspr. chin. — soort van hazardspel. Aii/3 têpeh, naam van een eetbaar zout- water-schelpdier. — Eene bijzondere soort heet t. go r ah. ^c5*i* 438 ► jCü * / ^ÖjÖ taipai , iels dal zacht en week is met (S' het klappen der handen of vingers tot een koekje vormen. — [L.]; z. tepek (T.). ^••ji>0> f^ct leer en (discere); het verkrijgen eener kennis; het met zekerheid weten; het zich van iets verzekeren. ^ êÜo taiko, iemand slapende op den weg berooven. — [L.]. ijJsAif menïka-S, garen, touw of derglijke ophaspelen, Ssj3 tikar, mat; t. patjar, mat van rot- ting van drie kleuren: rood, waarvan de naam (z. patjar), zwart en de natuur- lijke kleur van den rotting. Die matten, die zeer koel zijn, worden inz. in Bandjarmasin gemaakt. Vroeger had ieder gegoed Mal. een zitmatje van dat soort in zijne woning, om het een* bezoekende, dien men eer wil bewijzen, aan te bieden; t. bantal, een matje en een kussen, het gewone beddegoed van iemand van de mindere klasse; beddegoed in U algemeen, ook met matras en ander toebehooren. ^ %.>Lv3*> tèkèran, batav., uit 't bal, een pisangblad omwikkelsel v. e. bij- zondere gedaante, zooals die waarin men de tape enz. verkoopt. — [T.]. / }^é$\j<J> !• tikas, afscheiding tusschen twee dingen, zooals bv. tusschen zoet en zout water; merk, waar het water geslaan heeft, door het water zei ven ach- tergelaten, wanneer het gezakt is; een in- druksel door binden, knevelen, boeien en dergelijke. * II., brullen, als de leeuwen. — [L. bew.] / mS\j^ tikoes, muis; rat; soorten: t pöêteh, klein; t. tcëri, voor t kastöéri, de muskusrat; t. mondok, groot; ëkor t. [rottenstaart) , lange ronde vijl; me nikoeSi de hoedanigheid eener muis tegen over een kat vertoonen, d. i. in zijne hande- lingen vrees voor iemand aan den dag leggen. ^' ^L.5sa3 tikoeng, kromte, bocht in eene rivier. — [R.] ; tikSiig:aii9 batav., bocht; kromte. — [B.]. iL^Cjo I.> tëkong, z. ^. *II., w. sum., melaatsch, — [N.]. (^ Q V,j._V têkok of == têkoh I. i^ x!^jlJ>* têkek, keep van den eikel ^ f Vn.>0 I- tïkal, soort van gebak, dat van k^tan gemaakt wordt. — [L. bew.]. II. (zelden), Siamsche zilveren munt en gewicht, wegende 225 V2 grein engelsch, ter waarde van f 1.60. ^ )^*»jk-3 tïkil of kikil, batav., een stuk buffelhuid, dat in water wordt ge- kookt en vervolgens in stukken wordt ge- r^ 439 u^ XamJiAJ sneden, om dan gegeten te worden. De stukken zijn niet zoo dun en lang als die van de kroepoek. — [H.]. ós^i ^ menïkam, met iets puntig s steken, ^ werpen naar iets, zooals bv. meteen* knikker naar een* ander; menikam k^ ba- wah, van een vlieger, waarvan de lijn ge- broken is loodrecht y kop onder naar beneden komen; m. l^pas, met iets puntigs, bv. een harpoen, naar iets werpen; m. tQppat, loodrecht naar beneden steken;, m tcèding, schuin naar beneden steken; m. lansar, bij spelen, horizontaal over den grond gooien, bv. met een stuk lei; penikam, wie steekt enz.; krijgsknecht; gereedschap daarvoor. ^ ó^^3 tékó, batav. (uit 't chin.), een trek- pot (soend. tikoek). — [T.]; — tê- koewan, têkohau en tëkoli (ingebeelde wortel van het 2^) theepot inz. chineesche. <X.^s>0 I- tekoh i pakhuismeester; supercarga. II. z. tëko. ^/ J>saJ»* tïkai (jav. tike, T.), een balletje opiuni^ om met éénen haal door eene pijp gerookt te worden. — [L. bew.]. •^/-5s,/0 tike, batav. (uit 't jav., T.), aardaker. — [B.]. •)«■ / J>L>0 têke, een schadelijk gewas, dat op uitgemergelde gronden groeit, ook k(êsoe-2 genaamd — cyperus — . — [R.]. (JLX>k^* tïga, drie; het getal drie; menï^a, de derde zijn, bv. van kinderen; sang m., naam van S^rï T^rï Boewana, omdat hij de derde zoon was van Sang P^rba; bertiga, drie in getal zijn; drie uitmakende zijn; met zijn drieën zijn; ook als adv.; pertïg'a, derde deel; ketiga, derde; de drie, waarvan gesproken is; ten derde; tïga-J^, de drie, waarvan gesproken is, voltallig; drie aan drie; katiga-2, de drie waarvan gesproken is, allen; alle drie; bertigaan , bij hoopen van drie; tïg*a-liari. drie-dagen, inz. drie-dagen na het overlijden van iemand; meniga-liari, gebeden, vergezeld van een' maaltijd, op den derden dag na het overlijden van iemand. ^ LlS\^3 tig'oe, koet., ei (jav. antiga). — [T.]. V>v«y ^^^> pandeksel aan een geweer. ^ f \j<J> tlla, jav. (téla, T.), duidelijk; klaar, — [R.]. ^ ^Aa^* tllar, jav., verlaten; sterven; tila- ran, nalatenschap; erfenis. — [C.]. A^^s tëlor, zekere klanken verkeerd uitspre- ken, zooals bv. de r als i (r), of, zooals de Arabieren, die, de tj en de ng niet hebbend, bv. köêsjin in plaats van köëtjing zeggen; pentêlor, wie klanken of letters verkeerd uitspreekt. -X- f m%kX/^* tllas, jav., spoor; indruk — [C]. i^,,^Ji^Kj^uJ<J<Ji teleskop — verb. ned. — teleskoop. 'ë^ 440 ■)f iAjO (vgl. ^J^) teloDg, men., chineesche papieren lantaarn. — [T.]. X m\/Kj> telen?, scheef {niei loodrecht)^ zoo- als bv. een paal, de hals; scheef (eene andere helling hebbend dan iets an- ders), zooals bv. een gat, mei belrekking lol hetgeen er in moet komen, een lichaam, met betrekking lot het gat, waarin het moei komen. CJLXAaJi* , meuilik, zeer oplet (end en scherp zien naar iels; bezien; beschouwen; bekijken; door die handelingen belooveren (z.^j^)\ ontzien; djahal liliknja, zijn blik is boos, d. i. hij heefl hel booze oog (il a Ie mauvais oeil). C ? yJ>J^ tèleyerap — verb. ned. — , telegraaf. ^j J>sAaJi* telegeram — verb. ned. — , A-^* telegram, i tïlani, matras; bultzak. ^♦^AaÏ I. tilan, naam van een' eetbaren zoelwater-visch^ die lang en dun is. IL, naam eener maagziekte mei moeielijke ademhaling, bij kinderen lol den ouderdom van 100 dagen, (bïsa hal i van oudere personen). ^ v^* I. timoe, balav. (uil 'l bal. lïmoeh, ^ T.), boomen kweeken; kweekheddingen maken. — [B.]. II., tImoe-9, hei recht, dat iemand op zijne zijde heefl; adv., van rechts voegen; menang t, van rechts wegen winnen; alah t., van rechts wegen verliezen, ^ y^ tïmoer, jav., jong. — [C.]. yj^Si I. tfmor, naam van hel grootste der kleine Soenda-Eilanden ; l. kcèpang Nederlandsch Tïmor, zoo genoemd naar de hoofdstad Koepang; t. dëlï, Portugeesch Tï- >mor, zoo genoemd naar de hoofdstad Deli. II., oosten; oostenwind; l. l^ppal, het rech- te oosten; L la o e U noordoosten; l. laoet, noordnoordoosten; t m ^no eng ga ra, oostzuid- oosten; L dikanan djaroem pandjang, oost ten noorden; l. dikanan djaroem pandak, oost half noord; l. dikiri djaroem pandjang, oost ten zuiden; t. dikiri dja- roem pandak, oost half zuid. ö timang, soort van liefelijk gezang; t. b ^r gong, iimdLng^gezang met gong^ begeleiding; t. l^ngkoer, zekere zwaarmoe* digCf sentimenteele wijs; soort van adagio; menimang, opgooien en weder opvangen; pie- ken en dergelijke driilen; liefkozen door dit zachtjes en herhaaldelijk te doen; troetelen met daden of woorden; spelen met iets; menimangken eene piek of dergelijke drillen legen iemand; timaugan, wal op- gegooid en weder opgevangen enz. wordt; geliefde ; drilling ; liefkozing ; troeteling ; iroetelnaanu t^ r^ 441 U 5 ^jfm^»J> i het zich iels voornemen; het zich ^ wasschen met zand of stof, bij ge- brek aan water^ waardoor evenzeer aan de bij de moehamnied. wet voorgeschreven reinigingen voldaan wordt. ^ /♦wiwO tinioen, z. mentimoen. <X.,|oö I., tïniali, lood; tin; 2° of kepeng, tinnen munt van Vio duit of Viso van den vroegeren zoogenaamden ouden gulden of djampal; t. hïtani, lood; t. pöêteh, tin; t. sari, zink, — ^ t. seng, batav,, zink. — [B.]; — tïmah-^, naam van een' eetbaren zoutwatcr-visch, met fijne witte schubben. II. en patïniah, verb. van ^ii. ^ /*wO tïua, een kleine, lekkere zeevisch. — ^•♦*«0 tyaii, men., buik van een zwangere vrouw (mak. tijanang zwanger). — [T.]. jüXjo tënong, groote soort van doos van vlechtwerk met een deksel, inz. voor eetwaren. (MJ.^J> plur. van ^. / jgs^ 4AJ»* tewas, in eenige hoedanigheid, min- der dan een ander; onder doen voor een ander (bal. tiwas, arm, T.). /.11,^ ^KJ> tijcêmaii, naam van een klein eiland, eigenlijk onder Riouw be- Iioorend, doch feitelijk in het bezit van den vorst van Pahang, waarop veel k^- mèêning-hout groeit. «Xa-V I- tëli en ^ — oorspr. chin. — thee, — z. aL en jjI^; aj^r t., thee- water; gezette thee; daon t., theebladeren. II. Z. <)ü. <Xj<^y hoogmoed; trots; met plur. «IaJÏ, ^^U'f en iübjUt, woestijn, waarin de ontstelde wandelaar ronddwaalt; <XAjil), de woestijn bij uitnemendheid d. i. de woes- tijn der Israëli ten. -n^- l'* 3. de letter Ü tza*, 4® letter van het arabisch en maleisch alphabet, hebbende een* gemengden klank, komende het meest overeen met een innige ineensmelting van de nederlandsche t en z (tz) (en door de Melejers vaak verward met s, T.). Als getal: 500 (z. o^ï). In geschriften van godsdienstigen aard verkorting van \^)^. y ^jM^^\J>, vast; bestendig; duurzaam; stand- vastig; mentzabitk^n, vaststellen enz. 442 ^'iS c^CL^w (gew. teabitah), plur. u:.^!^ , — fem. van het voorgaande — ; voorts: vaste ster. i\ö en .U, hei uitoefenen van het recht van wedervergelding, om een ander te voreken; hel wreken van den dood van iemand door den dood van een ander; het iemand vervolgen met zijne wraak; het aan zijn wraakzucht voldoen; uitoefening enz,; wreking enz,; vervolging enz,; voldoening enz,;bloedwraak. / / . UJVJ> plwï*. J<ï)y , zwaar. / j, derde; een derde; scheidsman. y y y <JUü \-J>'(maL tzalitzah), fem. van het / voorgaande. ^  of ^l^, tweede; dubbel. y y ^SU«5o (mal. tzanijah), feni. van het voor- gaande; met plur. ^i)^i, seconde (V«o minuut). c y {^^y^/s3 9 vast; gevestigd; bestendig; duurzaam; ^2^,A>0 9 standvastigheid; fermiteit, koel- bloedigheid, voorn, in het gevecht; onomstootelijk bewijs; juiste opgaaf, l **J 4aJ> . het vaststaan; het volharden; vast- heid; volharding, y y (^^^VaJ? plur. van L-JlaJ. y y o y {^^,yO<JK3 , plur. Jl^* en l^UJ, vos. y J -Ü u.^ plur. van JaaJ. y y ^,Q *N (mal. tzikah), het vertrouwen hebben; het vertrouwen in iemand stelten; vertrou- wen; iemand van vertrouwen; vertrouwd vriend, KÜJ> (mal. tzoekoel), plur. van u^a-J. }iL> (ïual. tzikil), plur. JUof atzkal, last; iets zwaars; gewicht; bagage; huis- raad; plur., zonden, ^SsuS plur. van JaüJ. JBl3 9 plur. c-U-J, JÜJ en Ó-J, zwaar; lastig: vervelend; lui. y y dO</JL!S (ïöal. tzakilah), fem. van het voor- gaande; voorts van eene letter van eene SiSJL^ voorzien; letter met eene tasjdïd. /f LiJo^-^* en (-ijLJ \JLjX^y telkens drie; drie aan drie, t. '*♦ } . jAJ^ en cJiJ fem. van «JXJ. 443 /" ó / J> en UU. lUiJ en cAi of HU, ^^ » ^1 L ** Ji^V^!^A-j> en eL?)jUlj plur. van lÜJ. plur. u.?l|^ÜU, derde dag der week, d. i. dingsdag. d(J) lj/\J> en XjJü, drie; getal drie; gelat van drie; drietal; trits; XJLJ JLJLJ, telkens drie; drie aan drie, w yy J>^^\J> (mal. tzalatzi), tot drie betrekking er! / hebbend. ^ j^Aj) (mal. tzoelatzi), uit drie bestaand; driehoekig (?) ; van een' worlel of een ander woord uil drie letters bestaande; drie- letterig; drieletterige wortel of ander woord, y y j5 en Lt^XJ fem. van iÜSJ. o ^ J (mal. tzoeloetz), c^dJ en C^J-J, derde gedeelte; derde. t isJ^ (mal. tzaladj), hel sneeuwen; met / / plur. ^y^9 sneeuw. s A_*^ ^^^ schaardig zijn; het eene schaard of schaarden hebben; schaard; gebrek; cy o^ o smet; JUï^ <--4X5 ju: ^, rfewij/ er geene te- ge?i werking of smet bestaat. 4AJ> plu** van 2)^- (j^^^L,Xj> > C^ en l1^, rferrfe gedeelte; derde. y UI !) V J> . daarna; voorts; wijders; ii]did^ m^ng- ^ ïring ïja tz., waarop geen „daarna** volgt (in de gramm.). Tz. is hier subj. / ^U^pi ur. van J^' y y ^ ng / I y \SXji en llLf , ifÜ en ifïJ of OÜ, plur. c:^)jU3LJ en cl^Ï^UïJ, rferrfe rfagf rfer tt;ee/p, d. i. dingsdag; ook: <^ (^yi of hari tz.; malam tz., nacht van maandag op dingsdag; mal. verb. voor dingsdag is selasa; UJui), de derde dag der week. y y y J> en'iüXJ, drie; getal drie; getal van drie; drietal; trits. /.i>wf^* en ^Uo ^;UJ, telkens acht; acht aan acht. /.j\m40 of ^^* fenï- van ijiUJ. UI / :? , \L^ \* (mal. ^^)» ^ö^ «^A/ betrekki hebbend; uit acht bestaand. y yy iO (mal. tzamanijah), acht. — , getal acht; getal van acht; achttal; ^UJ XjoUo telkens acht; acht aan acht. c / jj (mal. tzamar), coU. nom. unit. iL^, plur. .UJ,^ en .UJÏ, vrucht; have y goed. y 5> 5 >* plur. van^. y c y S %_.faj> (mal. tzamrah), boom; de huid van deh schedel; punt van de long; knoop aan de punt eener zweep; kind; foetus, y y y 25 j f I (mal. tz a m a r a h) , tiom. unit. van^. y y /♦J— -1^-^, plur. ^f , ^UJf en ^u^t, prijs; waarde. /•j^—f.^ (mal. tzoemoen) en ^, pliir. 4^UJ), achtste gedeelte; achtste. !> y ó%m^i^3 y naam der oorspronkelijke bewo- ners van Arabiĕ, door den toorn Gods verdelgd. y y e^v^Wj plur. ï(jy ♦♦♦♦ I A van <U)b. ^yys^ pi iir. van JjIj. y y Vs %^ plur. van xüU. is^^Jr^ o / V >5-i\ plur. ^\j^, S-^^h S-^i^f en u^ty r, kleed; bescherming. y o ^ ^J) en bjJ, geeuwerig, slaperig; traag (na het ontwaken); achteloos, slof. c y a^ >, kostbaar; wat kostbaar is; kostbaar y y !> voonverp; achtste gedeelte. \^->vJ> en UJ UJ, telkens twee; twee aan twee. y y yy V»A-> v««\J>> bij tweeën; twee aan twee. y 9 (C,^\»mJsJip uit twee bestaand; van een woord uit twee letters bestaande; tweeletterig ; tweetetterig woord. y y (^Jf^yXJ (mal. tzanawijen ^^, tot twee belrekking hebbend. y y Wjf, belooning; vergelding voorn, in de andere wereld voor goede werken. y y ^ J>} 4j>> verschietende ster; dwaalster; pla- neet. \ 4Ó\ plur.^UJ, 'ij)y, 'ij}j, ïjxi en ^)^, stier; de stier (teeken van den dieren- riem); hoofd (chef); gebieder. y y S \ 4^' (mal. tziw^rah), plur. van .ƒ. L-Jvni-a-J plur. van u-^J. y y iur. van jy- y Ui y ^^^^^^.^«A-J , tvie geen maagdom meer heeft, hetzij man of vrouw; voor eene vrouw ook hjS. y Ui y cJ;..>»«A-jI (mal. tzajjibah), fem. van het voorgaande. 5 Y-J^ ("^^'* tzïrah), plur. van .ƒ. (j) w^ plur, van^y'. y -^^<— 44i> ;U, Z , de letter ^j^ djïm, 5*' letter van het arabische en maleische alphabet, hebbende een geniengden l<lank, overeenkomende met eene innige ineensmelling van de nederland- sche d en j, waarom zij hier met dj ge- transscribeerd wordt. Als getal: 5 (z, .^»^t), In geschriften van godsdiensligen aard eene verk. van LJu^; ook naam van het 3* jaar van den moeh, achtjari- gen cyclus. dji, z. ^j^, Viï^ en uT^^» pers., plaats. V'v.^ of U- dja, w, sum., toch, ook: hoe, aan; poetoes dja upa di hoelas, indien gij breekt, hoe hecht men het xmder aan een? barikanlah dja loekan mendjahit^soe- roh paeilok, geef het aan de naaister en laat het in orde snaken. — [N.]; dja naast dj a n in gebruik (T.). •^LlU^VübÉ. djaat, soend., soort van peul- vrucht, die tegen staken of latten opgroeit — psojjjiocarpus — . — [R.]. ^ i jV^s^ djaba, jav., buiten; behalve; bui- tenshuis; buitenslands, — [C.]. (v* >vnV<^>^ . niendjabat, aanvatten, aangrijpen; behandelen; uitoefenen; hanteeren; waarnemen; eene vrouw beslapen; b^rdja- bat tangan, oorspr.: elkanders beide handen aanvatten, zoodanig dat de rechterhand tusschen de beide handen van den andere komt — eene wijze van groeten der Mal; voorts: elkander op de europ. wijze de hand gevende ; peildjdbatau , aanvatting , aangrijping; behandeling; uitoefening; waar- neming; beslaping; de tastzin. v> ^ o^ ; o -' ^_^V^s^ djabar, verb. van .Usü^^xx^. i^V^i^ I. djabaiig^ tapstoel voor een vuur- wapen (z. tjagak). *1L, jav., kind. — [C.]. ^ 5b\^ I. djabong (jav. djaboeng, lijm, T.), vastmaken; vastzetten [nam. het lemmer van eene kris, piek enz. in het handvatsel]; ook datgene waarmede het lemmer vastgezet is. — [L. bew.]. * II. en oj^, soort van visch. — [L. bew.]. ^s V nV^^ djabil, formeerder, — [L.]. / c / / Vo^i s\^^>w . pers., naam eener stad in het uiterste w^esten, met duizend poorten en duizend wachters voor iedere poort. öVaO/ )o\.^5w verbastering van UbU.. t *♦ jV,^^ I. djati, naam van een' boom — ♦ de teakboom; tectonia grandis, II. — skr. djati, soort; klasse; geslacht; geboorte — , waar; echt; wezenlijk; zuiver, onvervalscht; eigenlijk; echtheid; wezenlijk- heid; zuiverheid, onvervalschtheid; malajoe c^Uw 446 dj,, zuiver maleisch; s^djali, in waarheid; inderdaad; wezenlijk; eigenlijk, waar enz.; örang s., eigenlijke, oorspronkelijke inwoner; inlander, — ^ sadjati-djati , naam van het wondergoud in 't bezit van den sultan van Menangkabau; ook ^^^ <3Jls^. — [T.]. L •* jV^'^^ . mendjatoe, koet., oprapen vruch- ten. — [T.]. *t Q VV^s^ (Ijatak, soek., groote Iioulen pen, die men in boomen en dergelijken slaat, om ze beklimbaar Ie maken, als dienende dezelve, om er de voeten op te zetten en er zich aan vast te houden; niendjatak, van zoo'n pen voorzien. ^ VV^N.^ djatoli, wal valt; wat iemand over- * komt; gebeurtenis; strekking eencr handeling; verhouding; mendjatoli, vallen (ook van kooplieden en dergelijke) ; bankroet maken; vervallen; gebeuren; eene strekking hebben; in verhouding staan; neder komen op ie(s; te staan komen; zich bepalen tot iets; dj. sakit, ziek worden; djatohnja d^ng- ngan kami s^pöêpoe adik-b^radik, zijne verhouding tot mij is die van neef; dj a t oh kepada p^k^rdjaan doesta, komt op leugens neder, bepaalt zich tof leugens; dj., hati, verkleefd raken; niendjatobben, een oordeel, vonnjs enz, vellen; een ambt opdragen, , V ^^^ I., iti^ndjadja, met koopgoederen v^' rondgaan, oni te verkoopen; venten; met de marskraam loopen (vgl. jav., T.); mendjadjaken, iels al rondgaande uitventen; rondventen, II. djadja, koet., gebak (bal. id.).~ [T.]. -x-^^^^s^ V^s^ I. djadjat, nadpen,nabootsen, — [L. bew.]. *II., glaskralen. — [C.]. ^T^Vi^ djadjar, reeks van naast of achter elkander in den grond gestoken be- trekkelijk lange voorwerpen; inz. van stokken voor eene fuik; rij; mendjadjar (z. dj ë dj er); pendjadjar, alleen in p. tcêw^as, tvsree rijen stokken, fuikvormig aan weerskanten eener tcBwas geplaatst. -H- iS^vJi^ djadjang (slordige lezing van tjatjing? T.), wormen, die in den buik groeien. -^ [L.]. -^t_o^s^V^^»^ djadjak? ~ R. heeft: (JJ^^u bedjadjak, een gegoed dorpeling, ÓL^*s\^K^ . mendjadjali, rondreizen in een gewest; bereizen; djadjahan, gewest of plaats, die door de bewoners van een ander nabij gelegen gewest of plaatF, inz. handelshalve, bezocht of bereisd wordt; afhankelijk gewest, dat door de bewoners van het hoofdgewest, inz. handelshalve be- zocht of bereisd wordl; onderhoorigheid; pendjadjali, wie rondreist enz.; bereizer, ^/— SwVjiw djadjei, w. snm. , fijn van vel ; dada nan djadjei, het midden der borst. — [N.], ^JLs. 44^ .1^ ^ (_nV^^^ (z. ^^)j), haram djada, onweUig kind; bastaard, — [B.]. (NV^^ fljadi 0Ï imMjMi f ivorden, onf slaan; geboren worden; slagen, gehiMen; ge- dijen; een voortgang hebben; gebeuren, geschieden; doorgaan, in de drie laatste bet. jU^; kan soms vertaald worden door: zijn (être); voldoende zijn; oU- en jIsul< kunnen soms vertaald worden door: zoodat; djadilah, het geschiede; het zij zoo; het is voldoende; iiieiidjadïken, doen worden enz.; scheppen; telen, voortbrengen; aanstellen, benoemen; maken; kedjadïjan, wording; wat gewor- den, ontstaan of geschied is; hel geivordene; hel ontstane; hel geschiede; gebeurtenis; pen- djadi, wie doet worden mi.) schepper; teler, voortbrenger; aansteller, benoemer; djadi- djadfjaii, iemand die de gedaante van een dier inz. van een' tijger /c^f?^ aannemen; ook: de kunst dit te doen, r^NV^^ djadam, gomhars van eene bittere aloë -soort, dat in de geneeskunde gebruikt wordt en eene glimmend zwarte kleur beeft (jav. djadam, T.); van daar: alliage van koper, als hoofdbestanddeel met een weinig goud, zilver en ijzer, welk laatste het mengsel met den tijd glimmend zwart maakt. Er worden voorn, platen voor buikgordels van gemaakt. ^25L>li!w I- djadah (vuig. dj^ddat), nut; doel (z, gcëu?); pendjadah, m/rf- j del, ter verkrijging van een doel of nut. — [H. I.]. — Dit veronderstelt een mfn- djadah, welke vorm echter niet in gebruik is. II. (vgl. djada) — verb. van jiJh. V^^ djara, hout-drilboor, waarbij de be- wegende kracht evenwijdig met het te boren voorwerp heen en weder gaal (jav., T.); klein zaagje in den vorm van een mes, met langen steel, om iets plats uit te hollen, zooals bv. eene houten schede voor een mes; niendjara, met een dj. bewerken, \U^, phir. 'iy^, K:)^/tf^ ^^ j^f^^^ buur; naburig huis; handelsgenool, Vj^ djari, vinger; leen; vingerbreed; duim (lengtrcmaat); dj. tangan, vinger; dj. kaki, leen; dj. manis, de ringvinger; dj. hantoe of dj. t^ngngah, de middensle vinger; dj. Upan, kransachlig versiersel van kokosbladeren, ook wel nagemaakt van goud of zilver, rondom pilaren of kommen, bij feestvieringen; soorten: dj. 1. garam s^bóê- koe; dj. 1. t^mbösa; dj. 1. s^rïboe töêroen s^rïboe naïk; dj. boewajgi, naam eener kruipende plant, waarvan de knollen tegen de kinderpokken en de bladeren, die de gedaante hebben van eene kaaimanspoot, als verkoelend hoofdzuiverend middel ge- bruikt worden; anak dj., de vingers (in legenst. van iboe dj., T.). j 448 ui / 4 v ^s^ . trekkend; in de granini.: praepo- sxiie; j^y^^^ j^, de praepositie in hel nomen, dat door de praeposilie gere- geerd wordt. Zoo noemt men in de gramm. een complement dat door het verhum niet rechtstreeks, maar door middel van eene praepositie geregeerd wordt. 2J iU^ (mal. dj arah) plur. van ^L>- enz. / KSè \\ji^ tljaras, tros (gemaakt, niet van natuur); 60.«?; /nmc/e/; nieiidjaras, tot een tros vereenigen. Cl A^^ I. djjirail^, ivijd uil een, ijl; zeld- zaam, schaarsch; dun gezaaid; raar; zeldzaamheid, schaar schheid; raarheid; zel- den; spaarzaam; kviinAy, los geweven stof ; dj, gïgi, naam van een' eetbaren zoutwater- visch, zoo genoemd, omdat hij schaarsche tanden heeft. ^U., men., links als ploeglerm, z. loe- wak (T.). C ^Vjisfc. tySring^, net om iets te vangen; mendjaring', met een net vangen; (1Jariii^-3, wal op een net enz. gelijkt; enternet; rechtop slaande palissaden rondom een wal; dj. dawai, traliewerk of gaas van metaaldraad, L ^ iVfs^ I. tljarak, tusschenruimte; afstand; straal van een' cirkel; mmAJM^k^ lichamen, die aan elkander sluiten van elkander doen (eig.: eene tusschenruimte tnsschen hen maken); ook lig. van personen; berdjarah, van lichamen of personen tus- schenruimte of afstand van elkander hebhen; apahïla pd^lau jang' ddnva ïtoeh., wan- neer die twee eilanden uit elkander zijn (mar.). IL, naam vaji een' struik — ricinus communis . — welks vruchten de bekende purgerende olie (veelal kastorolie) geven; dj. pagar, soort die voor heggen gebruikt wordt, met giftige vruchten. f^ \\jS^ djarani, vloeibaar, verkoelend uit- wendig geneesmiddel voor het hoofd; nieiidjarani, het hoofd verkoelen door het* nat te maken (te belten) met koud water of iets anders. — vgi. onder djar^m. — [T.]. ^ ^ yS:^ djareni, batav. (bal. njar^m van een wonde aan de kant slechts gesloten, T.), opgezwollen, van de huid door de een of andere oorzaak; nog gezwollen, van eene plaats op de huid; nog 7iiet weer heter, van eene huidziekte; volgens anderen: een doeri of pèlor in zijn lichaam hebben, kaloe m^nd^k^n doeri ataoe pèlor. — [H.]. Een Receptenboek heeft: bah o eb a t djar^m sakit p^roel d^mam didjar^m dengan anak pisang kelat 'afijat; z. djaram. — [T.]. V^ djaroem, naald (bal. djaoem, jav. dom, T.); priem; wijzer van een o 'i:)/ 449 ::^U- horologie; naald aan eene buks; puntig figuur op het kompas, die de streek aanwijst; dj. pa n dj a ng, op het kompas: pwit, die Vss van den omtrek of llV/ aan wijst; dj. pandak, punt, die Ve* van den omtrek of öVs"" aanwijst; dj. bïlang, naald, meteen uitgescheurd oog onder eene hoeveelheid nieuwe naalden gevonden, waarmede toê- djoe gedreven wordt; nieiidjaroeni, enkele grijze karen krijgen; djarcëman (ook: pen- djaroeman, T.), wat op eene naald gelijkt, d. i. een koppelaar of eene koppelaarster (waarschijnlijk een onmiddelijk uit 't kawi of jav. overgenomen woord, T.); mendjaroeni of djaroem-3 (ook pettjah p^rijoek), naam van een* wilden heester, welks bla- deren in de geneeskunde gebruikt worden en met fraaie bloemen — ixora — ; roem poe t dj., naam eener plant, met fijne bladeren, van waar de naam — pavetfa indica, ^/.j \V£!!^> pohon (lees poehoen, T.) djaran, batav., een boom, die geen vruchten draagt. Het loof wordt door de geiten gegeten. — [H.]. -)f /.* \\ji^ djaroeii, w. sum., monster; mo- del; 2^ eene streep (men. uitspraak van dj a roem, T.), die men met goed goud op den toetssteen maakt, om er het andere goud naar te kunnen beöordeelen. — [N.]. ^ i\j^^ I. djaro (uit 't jav., T.), pag^r dj., batav., gespleten bamboe, naast el- MAL.-NEDERL. WOORDENDOEK. DEEL I. kander in een raam gevlochten tot beschot of pager. — [B.]. ^ IL, batav. (uit 't soend., T.), inlandsch hoofd onder den Icêrah. — [B.], JJjVrs^ I. djarah, verb. van ^j"^,)) — men- djarah, bezoeken; doorzoeken, bv. een huis, eene stad. * II. (jav., T.), buil maken; rooven; be- rooven. — [L.]. ^ III. (jav., T.), wild; schuw. — [II.]. ^ IV., half volwassen, — [L. bew.]. 4é- >; iV^Vw djaroli, naald, die men gebruikt om de atap vast te maken. — [L.]. ^/C A^^ 1^. djarej, w. sum., gre/iee^mii/- del; 2° (lees dj ari h, men. uit- spraak van dj^reh, T.), moeite; verdriet; moede zijn; sakit dj., doodziek, — [N.]. LIIJw sVrïïfc. plur. van jL>,U^. -'J y (X^ \\^ («ial. djarïjah), plur. ^j)j^ en LUUjUw, meisje; dienstmeid. / M \Vi^> plwr. >j)^s^, snijdend, scherp, / KNiVr^ AJSsa (oud-jav. j a ca in plaats van jacah, roem enz., T.), dienst; ver- dienstelijk werk van minderen jegens meer- deren; wang dj., pensioen; beroleh dj., verdiensten verwerven, )f ^j^^ClV^s^ I. djang'at, dunne oppervlakte van iets; opperhuid; hind, vel; 39 L^ U 4Ö0 /mS\s»- bast (vgl. jav. djangQt, T.); niendjangat, van de huid enz. ontdoen ^ zooals bv. gespleten rotting, door hem tussclien twee krui- selings tegen elkander geplaatste messen door te halen (met de bedoeling om de bast te gebruiken), metaaldraad, doorhem door een nauw gat te halen, waardoor hij niet alleen dunner, maar ook harder wordt; pïsau dj., de (wee messen, hier- boven bedoeld; papan dj., si alen plaat, met gaten van verschillende grootte, om er metaaldraad door te trekken; t^bal djangatnja, zijne huid is dik; k^rismöê tij ad a m^r^ttas dj., uwe kris schramt de huid niet (k^ras djangatnja, hij is onkwetsbaar , T.). * IL, batoe dj., keisteen. — [L.]. i^ Q, ClV^s^ djaiii^ah, losbandig, ongebonden; liederlijk; straatroovcrij plegend; hoerachtig, ontuchtig; behaagziek; losbandig- heid, ongebondenheid; liederlijkheid; hoer- achtigheid, ontuchtig heid; behaagziekte; niendjang^ak, losbandig enz. handelen; met losbandigheid of ongebondenheid behande- len; muiten tegen iemand. .^ciV^v^ I. djan^aii, uitdrukkende een ne- gatieven imperatief, doe *t niet; laat af; dj. lari, loop niet; dj. takot, wees niet bang; dj. dikata lagi, spreek er maar niet meer van; om er niet van te spreken; spreekt van zelf; sopaj^ dj., opdat niet; dj. harimau, kambing pon tïdak, laat staan een' tijger, eene geit zelf niet; djang*aiikeii — smtr. van djangan en akan — laat staan, betreffende . . . ; spreek maar niet van . . . ; wel verre van . . . ; bv. dj. hamba töëwannja pön tïdak dita- köêti, laat staan mij, zelfs zijn heer ontziet hij niet. ^11., jav., groenten. — [C.]; z. djan^g^a- iian (T.). ^t III. andere uitspraak van ^^sis^. L^ jV^s^ of ^l^, van natuur hardvochtig , Ofimild en streng; geweldenaar; dwin- geland. ^L ,^V^^^ djapoe, batav., spiering. — [B.]. ♦ ^%V^v^ djapar, verb. van .i^id-. L13 Vjiïw I- djaka — waarschijnlijk wijz. van dj angka , — , juist tijdstip (z. pQrïjang); ook p^djaka; bv. p. haroes, de juiste tijd van den stroom; het hartje van den stroom. ^11. (jav., T.), jongeling, ongehuwde jongen; dienen; allerlei dienst doen, als een slaaf, die iemand voor de kost dient. — [L.] ; djedjaka, batav., halfvolwassen van een mensch (l^lantjoer van een kip). — [H.]; jongeling; aankomende jongen. — [B.]. ( v^Vifc. djakas, naam van een gewas, dat veel van de m^ngkóêwang cs^ 451 J^ heeft en van welks lange bladeren zeer grove matten en zeilen gemaakt worden. Li5 Vjiw ^Üaga — skr. dj a gr ^ — , wakker zijn^ op zijn hoede; mendja^a, waken; wacht houden; zorgen; oppassen; bewaken; acht geven op iets; oppassen op iets; bedienen; behartigen; berdjag'a ajer, uit een pot water profeteeren; mciidja^aken, wakker maken y ivekken; waarschuwen; dja^a-^, dag en nacht feest; wacht (wie wacht houdt); berdjag:a-djd^aan, dag en nacht feest vieren; pendjag*a, wie waakt enz.; wie veel waakt (weinig slaapt); waker; wie bewaakt enz.; bewaker; wachter; oppasser; middel om wakker te blijven; kedjag'a- djdg'aaii, slapeloosheid. ■¥r . Vax) V.r^ djag^abëla, jav., de openbare scherpr echter. — [C.]. ^>oV^^^ djag^at (in hik. en poëzie) — skr. dj a g at — , de wereld; het heelal. ó V^v I. djagoer, lichamelijk buitengewoon ontwikkeld, mei betrekking tot den ouderdom; buitengewone lichamelijke ontwik- keling (z. bagoer). *I1., staartstuk van een kanon. — [L.]; pendja^oer, 't heilige kanon te Batavia (Lampongsch si-djagoer). — [T.]. slÓ Vjiw djagoeng', turksche tarwe. ^ p V^s^ djag-al, w. sum., verkoopen (djoe- wal). — [N.]; ^batav. (uit*t jav., T.), slijten; slachten; pedjag^alan, slach- terij. - [B.]. -)f4-j vJS^ djago, batav. (jav.), /taan. — [T.]. , jVjSbfc. djala — skr. dj ala — , werpnet; dj. rambang, soort van werpnet met groote mazen, dat men zoo maar in 't wild uitwerpt, zonder een' visch te zien of te vermoeden, en van daar: soort van draaibas met wijden mond, waaruit men blikken dozen of dergelijke schiet, de enkele kogels waarvan, bi] het afvuren, in 't wild rond vliegen; dj. öêrai, bij verk. dj^löêrai, soort van dradige versnapering van sago, die gebakken wordt en veel overeenkomst heeft met een uitgeworpen net, waarvan de naam; mendjala, met een net visschen; djala-2, netwerk; darmnet; darmvlies; b^rdjala-2- ken baidöêri dikarang, van een netwerk van gezette katoogen voorzien zijn. . jVi^ djali, verb. van J^l^. J \j^> mendjalar, over den grond kruipen, of langs iets op, zooals bv. kruipende dieren en rankende gewassen; voortranken. J Vi^ I. djaloer, uitgeholde boomslam, die- nende tot vaartuig of kiel voor een vaartuig; platte kiel. — De djaloer wordt boven het vuur verbreed en krijgt daardoor vlakke boorden (z. djongkong). IL, streep van eenige breedte; reep; voor (een omzetting er van, met veranderde 29* *JW- 4S2 J^ bet., is la dj o e r); bcrdjaloer, een dj. hebben; van een dj. voorzien zijn; bandera amir- kan b., de amerikaansche vlag is gestreept, ^ ^iV^^ djalir, een visch, genaamd de ^j^\^ riemvisch, — [R.]. iltend; gezeten. i.]\js^ I. (vgl. ooli '^^) djalang, rondzwer- vend; wild; ongebonden; liederlijk; zedeloos; straatslijper; straathoer (z. lotong); mendjalan^, gaan naar iemand of iets; een rondzwervend QWL, leven lijden; straatslijpen; de straathoer spelen; dari pagi m^ndjalang pQttang, van ^ s morgens tot aan den avonds, *\l,, hetzelfde als laki-2, een man. Dit woord is te Palembang gebruikelijk (jav. dj al er, T.). ~~ [L. bew.]. ^ jli^JV^^ dialing, soort Van viscbnet; vgl. djaring. — [L. bew.]. [ Q ll*H^ I. djalak, naam van een' vogel; van een' veclithaan zwart met een^ groenen gloed; van daar ook: strijdlustig; vechthaan, zwart met een' groenen gloed; strijdlustige; strijdlust, ^\l., trillen; heen en weder slingeren, — [C.]. v-( o 11^^ ■ djedjaloek, batav. (jav.), oj?i aalmoezen rondloopen, — [T.]. C^>J\.£ssfc. djalik, boeg., alleen in tïkar dj., ♦ soort van rotting-mat. y JV^^ djalal, verb. van j5l:»jTi5^. /♦JvüTbfci djalan, weg; pad; reis; handelen wandel; gang; middel; wijze; men- djalan, gaan; zich voortbewegen; berdjalan, bezig zijn met gaan; op reis of onder weg zijn; b^rdjalan senioet beriring, gaan zooals de mieren, A, i, één voor één; met éénen marcheeren; b. b ^rangkap, paarsge- wijze, d. i. twee aan twee gaan; met tweeën marcheeren; dengan dj., bij wijze; mendjalanken, in beweging brengen; aan den gang brengen; ten uitvoer brengen; niendjd- lani, begaan, bewandelen, afleggen, bv. een' weg; perdjalanan, het gaan; gang; voort- beweging; reis; handel en ivandel; p. tïga djam, drie uren gaans; sedjaiaii-2, den geheelen weg over, /♦ü\j5^ djaliii, samenbindsel als bieronder beschreven wordt (z. sïrat); nien- djalin, lange en smalle voorwerpen, zooals bv. latten^ rotting en dergelijke op eene zekere wijze naast elkander vastbinden, zoodat zij als het ware eene vlakte of soort van mat vormen; didjalin hantoe, door een spook ineengestrengeld of d. dj, sang kel^mbai, door sang kelembai ineengestrengeld, wordt gezegd van iets dat uittermate verward is, bv, ramboet d. dj. h., uittermate verward haar; zekere haarziekte, soort van trica polonica; tombalk didjalin, de pe/cen wer- den naast elkander gebonden, d. i. men hield ze zoo dicht tegen elkander, alsof enz.; gv 455 c^^ l^ dj&linan, wat naast elkander vastgebonden is; pendjalin, 1. wie naast elkander vastbindt; middel daartoe. — * 2. In sommige strekenf rotting^ omdat die het gewone middel daar- toe is (evenals in \ jav. en bal, T.). ^/•üVr^j djedjalon, batav. (uit 't jav.), de bamboe, waaraan het dekriet gebonden wordt (z. b^ngkawan). — [B. en T.]. ^ aJ v,£^^ djaloe {}dL\,,T!), eenhanespoor, — [L. bew.]. /-JVibh, djalai, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. / — -JVrs* (wïc^l- dj al i ) en ^^^, klaar; duide- lijk; schitterend; glansrijk; gepolyst, fl^^)^\j::^, Galenus, / iVji^ dJSm en djam — pers. ^U^, drink- glas; beker; spiegel — , klok; hor ologie; uur tijds; berdjam, van een dj. voorzien zijn; een uur of uren duren; berdjam-l^, uren en uren duren. \^>itm I. djamoe, onthaal; gastmaal; gast; mendjamoe, onthalen als gast opeen' maaltijd; vergasten; djam^an, maaltijd; gastmaal; feest; banket; partij; pendjamoe, wie onthaalt enz.; gastheer; perdjdmöean, onthaling als gast; vergasting, ^11. (in tiik. en poëzie) , jav., gre/^ee^mirf- del. — * dj § djamoe, batav. geneeskrachtig poeder van gemengde kruiderijen. — [B.]. L,^A^vu\^\.Jibfc.j pers., de zoon van den pro- • ♦ feet Daniel, in het Oosten als geneesheer vermaard. ■x-v^i/v^\j^> nioeloetnja m^ndje^lamoe- tan, batav., hij pruttelt ^ snatert zonder ophouden (bal. patidj^lamoet, raas- kallen van een gek, enz,, T.). — [H.]. cX/Ovïijifcj plur. t\A5w en J^oï^i-, verdikt; dik, lijvig; vast; solide; gevroren; levenloos (bv. een steen); van een verbum: slechts een' tijd en geen nomen verbi y o y hebbend, bv. (jj^J ; zoodanig verbum. ^ y/o\s^ djamoer, batav. (uit 't jav., T.), paddestoel; djamfèraii , schimmel; beschimmeld. — [B.]. y m ^y^y^ . plur. ^/^ en ^f^^ samenne- mend; verzamelend; inhoudend; hel geheel betreffend; in zijn geheel; alomvat-, tend; algemeen; wat eene verzameling; bv. van overleveringen, wetten en dergelijke, vormt; ^Is^ï, plur. a^^y^), de verzame- lende bij uitnemendheid d. i. de groote moskee voor den vrtjdaggodsdienst. i/öVi^ djamang, zeker achterhoofdver- siersel. L . 0^01«"^ l^ (verb. van ^^, T.), djamak, gewoonte; mdere mtuur, (J»^w 454 ^^U- * 2«., hdildiW., middelmatig, — [C,]; gepast; weislaan; voegen; niet te verwonderen; dja- maknja bantoe keh, als gij nu nog mee hielpt. — [B.]. ^/oViïh. L, kedjamal, in een' toestand ge- bracht, waarin men de onaangename gewaarwording heeft van vergeefsche moeite gedaan te hebben, bv. door het geven van vruchtelooze vermaningen, door het opge- ven van een raadsel, dat een ander reeds weet, door het vertellen van eene bekende ui of van eene, die geen indruk maakt; een mal figuur maken; kedjftmalan , meer dien toestand aanwijzend. II. verb. van ^^X-STJUa.. . Lcuifc* djamil, verb. van Jx*^. "^ /• w^ Vsish. I. djamaii, naam van een^ visch^ de barber, — [R.]. II. verb. van ^^Cy, memböêwat dj., époque maken. ^i^\s^3Ê^9 niendjaniah, even aanraken, hetzij met de hand of de punt van een^ vinger; djeramah, z. beneden; djamah- djdmahaii, vrouw^elijke huisbediende, waar- mede de heer des huizes ongeoorloofde vleeschelijke gemeenschap heeft (vgl. jav., T.). •X- Qj vl^ I. djana , een groole bagger (visch). — [L.]. *II. (skr.), man. ~ [C.]. Ui / /.jVJSs^, plur. J^, daemon; genius; geest. •^lj^ of ^U, plur. >li^, ï\iL en iLIf, onrechtvaardig handelen; schuldig aan het plegen eener ^.IV; zondaar; schuldige; misdadiger [inz. enz.]. L^paJU^, plur. L^)^, zijde (cóté). y /c y i\(\x M»--^ pers., helper; steun. y o y ^ iu\>^\L>^ . pers., het voorgaande. L ^ x_^ V-^v^ djanik, zeeëgel; zeeappel. y /^\.^ Z. ^la^. w y /--j\^ (mal. djani), z. ^U^. TT y * ^ ^vj^ I. djawa, Java, ^11. jav. (liever bal, T.), soort van gierst, ook djawawoet (jav., T.) genoemd; #\j5^ I. djawi, rund; rundvee. — z. l^mboe. IL, djawi-3, s., naam van een" boom — ficus rumphii (z. beringin en b^raksa). ^J^ djawab, verb. van <^}. L *♦ j^V«v^ . meiidjawat, behandelen; uitoe- fenen; waarnemen; toezicht hebben over iets (z. djabat); djiwatan, èerf/emwg', ambt, betrekking, post; beroep; de dienaren ^^^u 4S5 iOütU- van den vorst; de stoet; pendjawat, wie behandelt enz.; ambtenaar, inz. aan 't hof; p. santapan, wie het toezicht heeft ovef eten en drinkai; hofmeester; p. pöêwan, de drager van de sireh-doos. — ^ sin dj a (s^ndja, T.), b^rdjawat dengiigan mR- lam, (/ö schemeravond werd door de duisternis ontvangen. — [N.]. ^ i aV^:^ djawèr, soend., naam eener plant — coleus — . — [R-]*» hij Iligg, soenda dict., worden 2 planten op- gegeven met dezen naam (T.). ( J^ S ^vJ2^ (mal. djawaras), gierst (pers. ^ , ] t\'^^ djawil, batav. (soend. djawèl), boomen schenden langs den weg. [B.]. 25 ^L'^^ djaoeli, ver; verte, afstand; dj. malam, laat in den nacht; mendja- oehken f verwijderen; didjaoehken allah, dat verhoede God. vu / [ c r^ ^^ I. (mal. djawi), javaansch; tot ^ den oostindischen archipel, met inbegrip van het mal. schiereiland van af Kedah, behoorend; polynesisch; beneden- windsch; maleisch; tot de landstaal behoorend, het javaansch inz.; het in het maleisch overgebrachte, vertaling in 't maleisch; ver- taling in de landstaal; benzoë (dit eigentlijk in plaats van u/jU!) ^;^^ T.); mendjè- wiken, in U maleisch of in de landstaal overbrengen, * IL, geplaatst; plaats hebben. — z. c5*U- onder U.. — [L. bew.]. «'l / yV '■^^. z. JL^. /_£5l:^ djaliè, z. ^U. ^^^ibl^te» djahat, slecht; kwaad; kwaad- aardig; boos; leelijk; doe'^a dj., gebed tot nadeel van iemand; vervloeking; verwensching. i^^ysSb\c^ , meudjaliit, naaien; dj. tjara laki -2, wijze van naaien der mannen, d. i. de naald recht vooruit steken en den draad naar voren doorhalen; dj. 