Thet Oera Linda bok. Naar een handschrift uit de dertiende eeuw. Eigendom der familie Over de Linden, aan den Helder, bewerkt, vertaald en uitgegeven door Dr. J. G. Ottema. Tweede Uitgave
Under thesse tidon was Rôsamond thät is Rôsa, mvda Moder, hju hêde fül in thêre minne dên vmbe frêtho to wârja , tach nw-t alsa árg kèm, myk hju kirte mête. Bistonda sand hju bodun thrvch tha land pâla ánd lêt en mêna nêdban utkêtha, thâ kêmon tha landwêrar ut alle wrda wêi. Thât strydande land folk wärth al fat, men Jon burch hin selva mith sin ljud vppa sina flâte, mith nimand bêda tha foddika, byonka Mi- nerva ând tha fâmna fon bêdar burchum. Helprik thene hêrman lêtim in banna, men tha hwila alle wêrar jeta o-ra Skelda wèêron for Jon to bek nêi-t Flymar ând forth wither nêi vsa âlandum. Sin ljud ánd fêlo fon vs folk namon wif And bern skêp, ând as Jon nw sach that mân hin Ánd sin jud lik misdèdar strafja wilde, brudon hi stolkes hinne. Hi dêde rjucht, hwand al vsa älandar änd allet ora Skelda folk thèr fjuchten hêdon 93 meer uitgevaren met 127 schepen, uitgerust voor eene groote reis en rijk geladen met barnsteen, tin, koper , ijzer , laken, linnen, vilt, vrouwenvilt van otters, bevers en konijnenhaar. Nu zoude hij van hier nog schrijfvilt medenemen ; doch toen Jon hier kwam en zag, hoe Kálta onze roemrijke burgt verwoest had, toen werd hij zoo uitermate boos, dat hij met alle zijne manschappen op Flyburch losging en daar tot ver- gelding den rooden haan instak. Maar door zijn schout bij nacht en sommige zijner manschappen werden de lamp en de maagden gered; doch Syrheed of Kälta mochten zij niet vatten. Zij klom op de uiterste tinne; iedereen meende dat zij in de vlammen moest omkomen; doch wat gebeurde ? Terwijl al hare lieden stokstijf van schrik stonden , kwam zij schooner als te voren op haren klepper, hun toeroepende: naar Kalta Minhis. Toen stroomde het andere Schelda volk te hoop. Als de zeelieden dat zagen, riepen zij: wij voor Minerva. Daaruit is een oorlog ontstaan , waardoor dui- zende gesneuveld zijn. Te dier tijde was Rosamund, dat is Rosamuda, Moeder ; zij had veel in der minne gedaan om vrede te bewaren, doch nu het zoo erg kwam, maakte zij korte maat. Terstond zond zij boden door de landpalen en liet een algemeene nood- ban uitroepen; toen kwamen de landverdedigers uit alle oor- den weg. Het strijdende landvolk werd al gevat; maar Jon bergde zich met zijne manschappen op zijne vloot, medene- mende de beide lampen, benevens Minerva en de maagden van «de beide burgten. Helprijk, de heerman, liet hem in- dagen, maar terwijl alle soldaten nog aan de overzijde van de Schelde waren, voer Jon terug naar het Flymeer en ter- stond weder naar onze eilanden. Zijne krijgslieden en vele van ons volk namen vrouw en kinderen aan boord, en als Jon nu zag, dat men hem en zijne lieden als misdadigers wilde straffen, vertrok hij heimelijk. Hij deed terecht, want al onze eilanders en het andere Schelde volk, die gevochten had- 04 wrdon nêi Brittanja brocht. Thius stap was mis dén , hwand nv kèm t-anfang fon thät ende. Kälta ther nêi-t segse @ven blyd vppet wêter as vppet land hlâpa machte, gvng nêi tha fästa wal, ând forth vppa Mis- sellja of. Thâ kêmon tha Gola mith hjara skepum ut-a Mid- dels Kàdik bifàra ând êl vs uter land, forth fylon hja vp ând over Brittannja thach hja ne mochton thêr nên fäste fot ne krêja, vmbe thát tha sjvrda weldich ând tha bannalinga jeta fryas wêron. Men nw kêm Kálta ánd kêth, thv bist fry bern ând vmbe litha leka heth máân thi to vrwurpene màkad, navt vmbe thi to bèterja, men vmbe tin to winnande thrvch thina handa. Wilst wêr fry wèêsa ând vnder mina rêd ând hoda lèva, tjän ut then, wêpne skilun thi wrda, Ând ik skil wâka o-er thi. Lik blixen fjur gvng et o-era âlanda, ánd êr thes Kroders jol Ênis omhlâpen hêde, was hju mâsterinne over al gadur ánd tha Thyrjar fon al vsa suder stâta til thêre Sèjene. (*) Vmbe that Kälta hira selva navt to fül bitrowada, lêt hju in-et northlika berchland êne burch bvwa, Kâlta-s burch wârth hju hêten, hju is jet anwêsa, men rv hêt hju Kêren-äk. Fon thjus burch welde hju lik en efte moder, navt to wille fàr men over hira folgar ând tham hjara selve forth Käâltana (+) hê- ton. Men tha Gola weldon by grâdon over êl Brittanja, thät kèm ênis dêlis that hju nên mâr burga nêde, twyas that hju thêr nên burchfâmna nêde ánd thryas thrvchdam hju nên efte foddik navt nêde. Thrvch al thessa êrsêka kvn hira folk navt ni lêra, thät wrde dvm ánd dov ând wrde endelik thrvch tha Gola fon al hira ysera wêpne birâwath ând to thät lesta lik en buhl by thêre nôse omme lêid. (*) Sêjene, de Seine. (T) Käâltana, Celtac. 95 den, werden naar Brittanje gebracht. Deze stap was ver- keerd, want nu kwami het begin van het einde. Kälta, die, als men zegt, even gemakkelijk op het wa- ter als op het land kon loopen, ging naar de vaste wal en voorts op Missellia af. Toen kwamen de Golen met hunne schepen uit de Middellandsche zee naar Kadix varen en geheel ons Zuiderland langs, en vielen op en over Brit- tannia, doch daar konden zij geen vasten voet krijgen , om- dat de bestuurders machtig en de bannelingen nog Friesch waren. Maar nu kwam Kälta en sprak: gij zijt vrij geboren, en om kleine gebreken heeft men u tot verworpenen gemaakt, niet om u te verbeteren , maar om tin te winnen door uwe handen. Wilt gij weer vrij wezen en onder mijn raad en hoede leven, trekt dan uit, wapenen zullen u gegeven wor- den en ik zal over u waken. Als bliksemvuur ging het over de eilanden, en eer des Kroders juul eens omgeloopen was, was zij meesteres over allen te zamen en de T'hyriers van al onze zuiderstaten tot de Seine. Om dat Kâlta haar zelve niet betrouwde, liet zij in het noordelijke bergland een burgt bouwen. Kältasburch werd zij geheeten, zij is nog in wezen maar nu heet zij Kêrenak. Van deze burgt uit heerschte zij als eene echte moeder, doch niet ter wille van , maar over hare volgelingen, die zich voortaan Kelten noemden. Maar de Golen heerschten allengs over geheel Brittannia, dat kwam eensdeels, omdat zij niet meer burgten hadden, an- derdeels omdat zij daar geene burgtmaagden hadden en in de derde plaats omdat zij geene echte lamp hadden. Door al deze oorzaken konde haar volk niet leeren, dat werd dom en dwaas en werd eindelijk door de Golen van al zijne wa- penen beroofd en ten laatste als een stier bij de neus omge- leid. 96 Nv willath wi skriva ho-t Jon vrgvngen is, thit stêt to Texland skrêven. 40 jèr After Jon wêi brit was, kêmon hyr thrju skêpa in-t Flymar falla, thät folk hrip ho-n-sêjen, fon hira tällinga heth thju Moder thit skrywa lêten. Thà Jon antha Middelsé kêm was then mâra thêra Gola hin vral far ut gvngen, alsa hian theri kâd ton tha hêinda Kr@kalanda nârne fêlich nêre. Hi sték thus mith sinum fläte nei Lydia, thät is Lyda his lànd, thér wildon tha swarta máÄnniska fâta hjam ând êta. To tha lesta kèmon hja et Thyrhis, men Minerva sêide hald of, hwand hir is thju loft ôlangne vrpest thrvch tha prestera. Thi kâning was fen Tünis ofstamed, sà wi lêter hèrdon, men til thju tha prestera en kâning wilde häve thêr alderlangne nèi hjara bigrip wêre , alsa héêde hja Túünis to en gode up hêjad, to Ârgnisse sinra folgar. As hja nv Thyr äfter bek were, ké- mon tha Thyriar en skip uta âfte hoda ràwa, nêidam thât skip to fer was, kvndon wi-t navt wither wina, men Jon swor wrêka thêrvr. Tha nacht km kêrde Jon nêi tha fêre Kréka- landum , to lesten kêmon hja by en land thät bjustre skryl ut sa, men hja fondon thêr en havesmvda. Hir sèide Minerva skil by skin nên frêse to fara forstum nach presterum nèdich wésa, néidam hja algadur feta etta minna, tach thâ hja inner have hlipon fonth mân hja navt rum noch vmbe alle skêpa to bislûta, ând thach wêron mêst alle to läf vmbe wi- der to gane. Alsa gvng Jon thêr forth wilde mith sin spêr And fone thät jongk folk to hropande , hwa willinglik bi-m skâra wilde. Minerva thèr biliwa wilde dêde alsa. Thät grâteste del gvng nêi Minerva , men tha jonggoste stjurar gvngon by Jon. 27, Nu willen wij schrijven, hoe het Jon ver- gaanis. Ditstaatte Tealand geschreven. Tien jaren nadat Jon vertrokken was, kwamen hier drie schepen in het Flymeer binnenvallen, het volk riep hoezee, (wat een zegen), en van hunne verhalen heeft de Moeder dit laten opschrijven. Toen Jon in de Middellandsche zee kwam , was de mare van de Golen hem overal vooruitgegaan , zoodat hij aan de kusten van het naastbijzijnde Krekaland (Ltalie) nergens veilig was. Hij stak dus met zijne vloot noar Lydia over, dat is Lydas land (Lybie). Daar wilden de zwarte menschen hen vatten en opeten. Ten laatsten kwamen zij te Thyrus, maar Minerva zeide, houd af, want hier is de lucht al lang ver- pest door de priesters. De koning was een afstammeling van Teunis, gelijk wij later hoorden. Maar omdat de pries- ters een koning wilden hebben, die daar naar hun begrip zeer lang was, hadden zij Teunis tot een God verheven, tot ergernis van zijne volgers. Toen zij nu Thyrus achter den rug hadden, kwamen de Thyriers een schip uit de achter- hoede rooven. Dewijl dat schip te ver achteruit was, konden wij het niet terug winnen. Maar Jon zwoer wraak daarover. Toen de nacht kwam, wende Jon zich naar de verre Kreka- landen. Ten laatste kwamen zij bij een land, dat er zeer schraal uitzag, maar zij vonden daar eene havenmond. Hier, zeide Minerva, zal misschien geene vrees voor vor- sten of priesters noodig wezen, naardien deze allegaar vette kleilanden beminnen. Doch toen zij in de haven liepen, vond men die hier niet ruim genoeg om alle schepen te bevatten, en toch waren meest alle te laf om verder te gaan. Dus ging Jon, die weg wilde, met zijne speer en vaan, het jong- volk toeroepende, wie of vrijwillig zich bij hem wilde scharen. Minerva, die daar blijven wilde, deed ook zoo. Het grootste deel voegde zich bij Minerva; maar de jongste zeelieden gingen bij Jon. Ë 98 Jon nam thêre foddik fon Kálta Ánd hira fâmna mitha, ând Minerva hild hira ajn foddik ând hira ajn fâmna. Bitwiska tha fêrum ând heinda Krêkalandum fand Jon syma êlanda thêr im likte. Vppet gräteste gvng-er inna tha walda twisk thäát berchta en burch bvwa. Fon uta litha êlanda gvng-er ut wrêka tha Thyrjar skêpa änd landa birâwa, thérvmbe send tha êlanda evin blyd Râwer êlanda, as Jonhis êlanda (*) hêten. Tha Minerva thát land bisjan hêde, thät thrvch tha inhê- mar Attika is hêten, sach hju that thät folk al jêita hoder wêron, hja hildon hjara hf mith flesk, krûdum, wilde wotelum ánd hvning. Hja wêron mith felum tekad ánd hju hêdon hjara skula vppa hellinga thêra bergum. Therthrvch send hja thrvch vs folk Hellinggar hêten. Thát forma gvngon hja vppa run, tha as hja sâgon that wi navt ne tâldon nêi hjara skät, thâ kêmon hja tobek ánd lêton grâta âtskip blika. Minerva frêjde jef wi vs in thêre minna machte nither setta. That wrde to staden vnder biding that wi skolde helpa hjam with hjara swetsar to stridande, thêr alan kêmon hjara bern to skâkana ánd hjara skât to râwana. Thâ bvwadon wi êne burch arhalf pâl fon thêr have. Vppa rêd Minervas wärth hju Athenia (+) heten : hwand sêide hju, tha áfterkvmanda agon to wêtane, that wi hir navt thrveh lest ner weld kvmen send, men lik âtha vntfongen. Dah- wile wi an thêre burch wrochton kêmon tha forsta, as hja hja nv sagon that wi nên slavona hêde, sind er sok navt, ând leton-t an Minerva blika, til thju hja tochton that hju en forstene wêre. Men Minerva frêja, ho bist wel an thina slâvona kv- men? Hja andere, svme häávath wi kâpad, ôra anna strid wnnen. Minerva sèide, sâhwersa ninman männeska kàpja nilda sa ne skolde ninman jvw bern ràwa Änd i ne skolda (*) Jonhis êlanda, Insulae Joniae, Insulae piratarum. (}) Athenia, Athene, 99 Jon nam de lamp van Kälta en hare maagden mede; Mi- nerva behield hare eigene lamp en hare eigene maagden. Tusschen de verre en naderbij gelegene Krekalanden vond Jon eenige eilanden, die hem goed voorkwamen. Op het grootste ging hij in het woud tusschen het gebergte eene burgt bouwen. Van de kleine eilanden uit ging hij uit wraak de Thyrische schepen en landen plunderen, daarom zijn die eilanden even goed de Rooverseilanden, als de Jonische ei- landen genoemd. Toen Minerva dat land bezien had, dat door de inwoners Attika genoemd is, zag zij dat het volk alle geïtenhoeders wa- ren, zij onderhielden hun ligchaam met vleesch, wilde wor- telen, kruiden en honig. Zij waren met vellen bekleed en hadden hunne verblijfplaatsen op de hellingen der bergen. Daardoor zijn zij door ons volk Hellingers geheeten. In het eerst gingen zij op de loop, doch als zij zagen dat wij niet taalden naar hunne bezittingen , kwamen zij terug , en lieten groote vriendschap blijken. Minerva vroeg of wij ons in der minne mochten nederzetten. Dit werd toegestaan onder voorwaarde, dat wij hen zouden helpen tegen hunne na- buren te strijden, die gedurig kwamen om hunne kinderen te schaken en hunne bezittingen te rooven. Toen bouw- den wij eene burgt anderhalve paal van de haven Op raad van Mimerva werd zij Athene geheeten; want, zeide zij, de nakomelingen behooren te weten, dat wij hier niet door list of geweld zijn gekomen , maar als vrienden ontvan- gen. Terwijl wij aan die burgt arbeidden , kwamen de voor- naamsten ; als zij nu zagen, dat wij geene slaven hadden, be- haagde hun zulks niet, en zij lieten dat aan Minerva blijken , omdat zij dachten, dat deze eene vorstin was. Maar Minerva vraagde: hoe zijt gij wel aan uwe slaven gekomen? Zij ant- woordden : sommige hebben wij gekocht, andere in den strijd gewonnen. Minerva zeide: bijaldien niemand menschen koo- pen wilde, zoude niemand uwe kinderen rooven, en gij zoudt 100 thêrvr nên orloch háve, wilst thus vsa harlinga biliwa sâ mot-i thina slâvona fry lêta. That nv willath tha forsta navt, hja willath vs wêi driwa. Men thâ klokeste hjarar ljuda kvmath helpa vsa burch ta bv- wande , thêr wi nv fon stên mâkja. As hja that nw ella tellad hêde, frêjath hja mith êrbja- denesse vm yrsene burchwêpne, hwand sêidon hja vsa lêtha send weldich, tha sa wi efta wâpne häve, skillon wi ra wel wither worda. As hju thêran to stemad hede, frêjath tha ljuda jef tha Fryas sêda to Athenia ând tha ôra Krekalanda bloja skolde, thju Moder andere, jef tha fère Krêkalanda to tha erva Fryas hêra, alsa skilun hja thêr bloja, ne hèrath hja navt thêr to, alsa skil thêr lang over kâmpad wrda mote, hwand thene Kroder skil jeta fifthusand jr mith sin Jol omme- hlàpa, bifara thât Findas folk rip to fàra frydom sy. (*) ThiteisowerzsthasGertmammn Thá Hellênja jefta Minerva sturven was, thâ bäradon tha prestera as jef hja mith vs wêron, til thju that hel blika skolde havon hja Hellênia to-ne godene utekêth. Ak mildon hja nêne ore Moder kjasa lêta, to segande, hja hêde frése that er emong hira fàmna nimman wèêre, thêr hja sa god kvnde trowa as Minerva thêr Nyhellênia tonomt was. Men wi ib nildon Minerva navt as êne godene navt bikänna, nêidam hja selva sêid hêde that 1imman god jefta fvlkvma wêsa ne kvndne thän Wr.aldas gâst. Thêrumbe kêron wi Gert Pire his to- ghater to vsa Moder ut. brêda ne machton, thâ gvngon hja buta Athenia änd sêidon that wi (* Vervolg hier het verhaal van bl. 48—56. 101 daar over geen oorlog hebben: wilt gij dus onze bondgenoo- ten blijven, zoo moet gij uwe slaven vrijlaten. Dat nu willen de voornaamsten niet; zij willen ons weg- drijven. Maar de kloekste hunner lieden komen om te hel- pen onze burgt te bouwen, die wij nu van steen maken. Dit is de geschiedenis van Jon en van Minerva. Als zij nu ditalles verhaald hadden, vroegen zij eerbiedig om ijzeren burgtwapenen; want zeiden zij, onze beledigers zijn machtig ; doch zoo wij echte wapenen hebben , zullen wij hun wel wederstaan. Als zij daarin toegestemd had, vroegen die lieden of Fryas zeden te Athene en in de andere Kreka- landen bloeien zouden. De Moeder antwoordde: Indien de verre Krekalanden tot het erfdeel van Frya behooren , zoo zullen zij daar bloeiĳjen, maar behooren zij niet daartoe, dan zal er lang over gestreden moeten worden ; want de Kroder zal nog vijf- duizend jaren met zijn Jol omloopen voor dat Findas volk rijp voor de vrijheid is Dit is ower de-(Geertmannen. Toen Hellenia of Minerva gestorven was, hielden de pries- ters zich alsof zij met ons waren, en opdat zulks duidelijk blijken zoude, hebben zij Hellenia tot eene Godin uitgeroepen. Ook wilden zij geene andere Moeder laten kiezen, zeggende, dat zij vrees hadden, dat er onder hare maagden geene zoude wezen , die zij zoo zouden kunnen vertrouwen als Mi- nerva, die Nyhellenia bijgenaamd was. Maar wij wilden Mi- nerva niet als eene Godin erkennen, naardien zij zelve ons gezegd had, dat niemand goed of volkomen kon wezen, als Wraldas geest. Daarom kozen wij Geert Pyres dochter tot onze Moeder. Als de priesters zagen, dat zij hunne haring op ons vuur niet mochten braden, gingen zij buiten Athene en zeiden, dat wij 102 Minerva navt to-ne godene bikäna nilda ut nyd , vmbe that hju tha inhêmar sà fül ljafde biwêsen hede. Forth javon hja that folk byldnisse fon hira liknese , tjûgande that hja thêr- an ella frêja machte alsa naka hja hêroch bilewon. Thrvch al thissa tellinga warth thät dvma folk fon vs ofkêrad ând to tha lesta fylon hja vs to if. Men wi hèdon vsa stêne bruch- wal mith twam hornum om têjen alto tha sê. Hja ne machton vs thervmbe navt nâka. Thach hwat bêrde, an Êgiptalanda thêr wêre en overprester, hel fon âgnum, klâr fon bryn ând licht fon gàst, sin nâm wêre Sêkrops, (*) hy kêm vmb rêd to jêvane. As Sèkrops sach that er mith sinum ljuda vsa wal navt birunna ne kv, thâ sand hi bodon néêi Thyrhis. Af- ternêi kêmon er thrja hvndred skipun fvl salt-âtha fon tha wilde berchfolkum vnwarlinga vsa hâva bifâra, dahwila wy mith alle mannum vppa wallum to strydande wêron. Drêi as hja thju hâva innomth hêde wildon tha wilda salt- tha thât thorp Ánd vsa skipa birwa. Én salt-âthe hêde al en bukja skând, men Sêkrops wilde thät navt ne hángja, ând tha Thyrjar stjurar thêr jeta Fryas blod int hf hêde sêidon, aste that dêiste sâ skilun wi tha râde hône in vsa skypa steka And thv ne skilst thina berga na withera-sja. Sèkrops tham navt ne hilde ni fon morthja nor fon hommelja, sand bodon nêi Gert vmbir tha burch of to askja, hju macht frya uttochte hà mith al hira drywande Ând bêrande hâva, hira folgar alsa fül. Tha wista thêra burchhêrum êl god sjande thât hja tha burch navt hâlda ne kvnde, rêden Gêrt hja skolde gaw to bitta, bi fira Sékrops wodin wrde Ánd overs bigvnde. Thrê _ mônatha âfter brûde Gèêrt hinne mith tha alder besta Fryas bern Ând sjugum wara twilf skypum. Thâ hja en stût buta thêre have wêron kêmon thêr wel thritich skêpun fon Thyr- his mit wif ând bern. Hja wilde nêi Athênia gâ, tha as hja hêrdon ho-t thêr eskêpen stande gvngon hja mit Gêrt. Thi wêtking thêra *) Sêkrops, Cecrops. 103 Minerva niet als eene Godin wilden erkennen uit nijd, omdat zij de inlanders zooveel liefde had bewezen. Daarop gaven zij het volk beeldtenissen van hare gelijkenis , betuigende dat zij daaraan alles mochten vragen, zoo lang zij gehoorzaam bleven. Door al deze verhalen werd het domme volk van ons afkee- rig gemaakt, en ten laatsten vielen zij ons te lijf. Maar wij hadden onze steenen burgtwal met twee hoornen omgebogen tot aan de zee. Zij konden ons daarom niet genaken. Doch wat gebeurde, een Egyptenaar die een overpriester was, hel- der van oogen, klaar van brein, en verlicht van geest, zijn naam was Cecrops, hij kwam om raad te geven. Als Ce- crops nu zag, dat hij met zijne lieden onze wal niet bestor- men kon, toen zond hij boden naar Thyrus. Daarop kwa- men driehonderd schepen vol soldaten van de wilde bergvolken onverwacht in onze haven varen, terwijl wij met al onze mannen op den wal strijdende waren. Zoodra zij de haven hadden ingenomen, wilden de woeste soldaten het dorp en onze schepen plunderen. Een soldaat had reeds een meisje geschonden, maar Cecrops wilde dat niet gedogen, en de Thyrische zeelieden, die nog Friesch bloed in het lijf hadden, zeiden: als gij dat doet, zullen wij den rooden haan in onze schepen steken en gij zult uwe bergen nooit wederzien. Cecrops die niet hield van moorden noch van verwoesten , zond boden naar Geert om haar de burgt af te eischen, zij mocht vrijen uittocht hebben met al haar drij- vende en dragende have, en hare volgelingen desgelijks. De verstandigste der burgtheeren heel goed ziende, dat zij de burgt niet konden houden, raadden Geert aan, dat zij gaauw moest toebijten, voor dat Cecrops woedend werd en an- ders begon. Drie maanden daarna vertrok Geert met de beste Fryaszonen en zeven maal twaalf schepen. Toen zij een poos buiten de haven waren, kwamen er wel dertig schepen van Thyrus met vrouw en kinderen. Zij wilden naar Athene gaan, doch als zij hoorden hoe het te Athene geschapen stond, gingen zij met Geert. De zeekoning der 10% Thyrjar brocht algadur thrvch tha strête (*)thêr vnder thisse tida vppa tha râde sê uthlip. Et leste lândon hja et Pangab, that is in vsa sprêke fif wêterum , vmbe that fif rinstrâma mith hiri nêi tha sê to strâma. Hyr seton hja hjara selva nithar. That länd hävon hja Gêrtmannja hêten. Thene kê- ning fon Thyrhis âfternêi sjande that sin alderbesta stjurar wêi brit wêron sand al sin skipa mith sina wilde saltàtha vmb-er dâd jefta lêvand to fâtane. Men as hja by thêre strête kem bêvadon bôde sé And irtha. Forth hef irtha hira lif thêr vppa, sâ hâg that al et wêter to thêre strête uthlip, ánd that alle wata änd skorra lik en burchwal to fâra hjam vp rêson. That skêde over tha Gêrtmanna hjara dügda lik as allera mannalik hel ând klâr mêi sja. An tha jêra 1000 and 5 (}) nêi Aldland svnken is, is thit vpp-ina asterwach Ltr nyeasbiu neh GLE: Nei that wi in twilif jer tid nên Krêkalandar to Almanl!lând sjân hêde, kêmon thèr thrju skèpa sa syrlik as wi nên hêdon ând to fara nimmer nêde sjan. Vppet storoste thêra wêre-n kening thêra Jhonhis élandum. Sin nôme wêre Ulysus ând tha hrop ovir sin wisdom grât. This kêning was thrvch êne presteresse farsèid, that er kêning wertha skolde ovir alla Krêkalanda sa-r rêd wiste vmbe-n foddik to krêjande, thêr vpstèken was anda foddik it Texland. Vmbe-r to fensane hêder fèlo skâta mith brocht, boppa ella fâmne syrhêdum, alsa thêr in wralda navt skêner ne mâkad wrde. Hja kêmon fon Troja en stede tham tha Krekalandar innimth hèdon. Al thissa skâta bàd hi tha Moder an, men thju Moder milde nârne fon nêta. As er to lesta sa, that hja navt to winne wêre, gvng er nêi Walhallagara ($). Thêr was en fàm sêten, hjra nôme wêre Kät, tha (*) Strête, thans hersteld als Kanaal van Suez. Pangab, de Indus. (f) 2193—1005—=1188 v. Chr. ($) Wahallagara , Walcheren. 105 Thyriers bracht allen te zamen door de straat, die in deze tijden op de Roode zee uitliep: Ten laatste landden zij aan Pangab, dat is in onze spraak vijf wateren, omdat vijf rivieren met haar naar de zee toestroomen. Hier zetten zij zich neder. Dat land hebben zij Geertmannia genoemd. De koning van Fhyrus later ziende, dat zijne allerbeste zeelieden vertrokken waren, zond al zijne schepen met zijne wilde soldaten om hen dood of levend te vatten. Maar als zij bij de straat kwa- men, beefden beide aarde en zee. Daarop hief aarde haar lijf daar zoo omhoog, dat al het water de straat uitliep , en dat alle wadden en schorren als een burgtwal voor hen oprezen. Dit geschiedde wegens de deugden der Geertmannen, ge- lijk iedereen klaar en duidelijk zien kan. In het jaar 1005 nadat Atland gezonken is, is dit op de oosterwand van Fryasburgt geschreven. Nadat wij in twaalf jaren tijd geen Krekalander te Al- manland gezien hadden, kwamen hier drie schepen zoo sier- lijk als wij er geen hadden, en te voren nimmer hadden ge- zien. Op het grootste van deze was een koning der Jonische eilanden; zijn naam was Ulysus en de roep zijner wijsheid groot. Aan dezen koning was door eene priesteres voorzegd dat hij koning zoude worden over alle Krekalanden , zoo hij raad wist om eene lamp te krijgen, die opgestoken was aan de lamp te Texland. Om haar te vangen had hij vele schatten medegebracht, bovenal vrouwen. sieraden, gelijk er in de wereld niet schooner gemaakt werden. Zij waren af kom- stig van Troje, eene stad, die de Krekalanders hadden inge- nomen. Al deze schatten bood hij de Moeder aan; maar de Moeder wilde nergens van weten. Als hij ten laatsten zag, dat zij niet te winnen was, ging hij naar Walhallagara. Daar was eene burgtmaagd gezeten, wier naam was Kaat; doch 106 ina wandel wrde hju Kalip (*) hêten ut hawede that hjara ‚vnderlip as en utkikbored farutstäk. Thêrby heth er jêron _hwilth to ârgenisse fon al tham et wiston. Néi thêra fâmna hrop heth er to lesta en foddik fon hir krêjen, tha hja heth im navt ne bàt, hwand as er in sê kôm is sin skip vrgvn- gen ând hy nâked änd blât vpnimth thrvch tha ôthera skêpa. Fon thisse kèning is hyr en skryver âfterbilêwen fon rên Fryas blod, bärn to thêre nêie have fon Athênia ând hwat hyr folgath het-er vs fon ovir Athênia skrêven, thêrut mêi mân bisluta, ho wêr thja Moder Hel-licht sproken heth, thâ hja sôide thät Fryas sêda to Athênia nên stand holde ne kvste. Fon tha ôthera Krêkalander hetste sêkur fül kwâd ovir Sêkrops hêred, hwand hi wêre in nên gode hrop. Men ik dâr sege, hi wêre-n lichte man, hâchlik romed alsa sér bi tha inhêmar as wel bi vs, hwand hi wêre navt vmbe tha mäánniska to diapana sa tha ôra prestera, men hi wêre dü- gedsêm ánd hi wist tha wisdom thêra ferhêmanda folkum nêi wêrde to skätande. Thérvmbe that er that wiste, hêde-r vs to stonden that wi machte lêva nêi vs ajn @lik Ségabok. Thèr gvng en telling that er vs nygen were, vmbe that er tjucht wèêsa skolde ut en Fryaske mangêrte nd Ëgiptiska prester, uthawede that er blâwe âga hêde, nd that er fül mangêrta fon vs skâkt wêron änd in ovir Egiptalande vrsel- lath. Tha selva heth er nimmerte jecht. Ho-t thêrmêi sy, sékur is-t that er vs mâra âthskip biwês as alle ôthera pres- tum to sêmne. Men as er fallen was, gvngon sina nêiman- ninga alring an vsa êwa torena Änd bi grâdum sa fèlo misli- kanda kêra to mâkjande, that er to lônge lesta fon êlik sa ând fon frydom ha navt Ôwers as tha skin And tha nôme vrbilèf. Forth nildon hja navt ne dâja that-a setma an skrift brocht wrde, hwêrthrvch tha witskip thêra far (*) Kalip, bij Homerus Kalipso. 107 in de wandeling werd zij Kalip genoemd, omdat haar onderlip als een mastkorf vooruitstak. Bij deze heeft hij jaren vertoefd tot erger- nis van allen die het wisten. Naar het zeggen der maagden heeft hij van haar ten laatste eene lamp gekregen; doch zij heeft hem niet gebaat, want toen hij in zee kwam, is zijn schip vergaan, en hij naakt en bloot opgenomen door de andere schepen. Van dezen koning is hier een schrijver achtergebleven van zuiver Fryasbloed, geboren in: de nieuwe haven van Athene, en hetgene hier volgt heeft hij voor ons over Athene geschre- ven, waaruit men mag besluiten, hoe waar de Moeder Hel- licht gesproken heeft toen zij zeide dat de zeden van Frya te Athene geen stand konden houden. Van de andere Kre- kalanders hebt gij zeker veel kwaad over Cecrops gehoord, want hij was in geen goede roep. Maar ik durf zeggen , hij was een verlicht man, hoogelijk geroemd , zoowel bij de in- woners als bij ons, want hij was er niet voor om de men- schen te onderdrukken, gelijk de andere priesteren, maar hij was deugdzaam en wist de wijsheid der ver afwonende volken naar waarde te schatten. Daarom, omdat hij dat wist heeft hij ons toegestaan, dat wij mochten leven naar ons eigen gelijk Asegaboek. Er liep een verhaal, dat hij ons gene- gen was, omdat hij geboren zoude wezen uit een Friesch meisje en een Egyptisch priester, uithoofde dat hij blauwe oogen had, en dat er vele meisjes bij ons geschaakt waren en verkocht naar Egypte. Doch zelf heeft hij dit nimmer bevestigd. Hoe het daarmede is, zeker is het dat hij ons meer vriendschap bewees, als alle andere priesteren te zamen. Maar toen hij gestorven was, gingen zijne opvolgers al spoe- dig aam onze wetten tornen, en allengs zoo vele onge- schikte keuren maken, dat er ten langen laatste van gelijkheid en van vrijheid niet anders, als de schijn en de naam over- bleef. Verder wilden zij niet gedoogen dat de inzettingen in schrift werden gebracht, waardoor de wetenschap daarvan voor ons verborgen werd. Te voren werden alle zaken bin- 108 vs forborgen wärth. To fâra wrdon alle sêkum binna Athê- nia in vsa tàl bithongon, äfternêi most et in bèda tâla skên änd to lesta allêna in tha landis tàl. In tha êrosta jêra nam that manfolk to Athênia enkel wiva fon vs ajn slacht, men that jongkfolk vpwoxen mitha mangêrta thêr landsâton namen thêr-âk fon. Tha bâstera bern tham thêrof kemon wêron tha skênsta ând snodsta in wralda, men hja wêron àk tha árgsta. To hinkande vr byde syda, to mâlande her vm sêda ner vm plêga, hit ne sy that et wêre for hjara ajne held. Alsa nâka thêr jeta-n strêl fon Fryas gäst weldande wère wárth al et bvwspul to mêna werka forwrochten Änd nimmán ne mâcht en hus to bvwande, thät rumer ánd riker wêre as thát sinra nêstum. Tha thà svme vrbastere stêdjar rik wêron thrvch vs fâra ând thrvch et sulver, thát tha slâ- vona uta sulverlôna wnnon, thâ gvngon hja buta vppa hel- linga jefta inda dêla hêma. Thêr bettha hâga wallum fon laf tha fon stên bvwadon hja hova mith kestlik husark, ând vmbe by tha wla presttrum in en goda hrop to wêsande, stâldon hja thêr falska drochten likanda ând vntuchtiga bilda in. By tha wla prestrum ând forstum wrdon tha knâpa al tomet mâra gêrt as tha toghatera, ând fâken thrvch rika Jefta thrvch weld fon et pad thêre düged ofhleid. Nêidam rikdom by thät vrbrûde änd vrbasterde slachte fêr bvppa dü- ged ând êre jelde, sach mán altomet knâpa tham hjara selva mit rûma rika klâtar syradon, hjara aldrum Âând fâmna to skônda ánd hjara kvnna to spot. Kêmon vsa ênfalda aldera to Athênia vppe thêre mêna acht Ând wildon hja thêrvr bâra, sâà warth ther hropen, hark, hark, thêr skil en sémomma kétha. Alsa is Athênia wrdon @lik en brokland anda hête landa , fol blodsûgar, pogga ând feniniga snàka, hwêrin nên människe fon herde sêdum sin fot navt wâga ne mêi. 109 nen Athene in onze taal bepleit, naderhand moest het in beide talen geschieden, en fen laatste alleen in de landstaal. In de eerste jaren nam het manvolk te Athene enkel vrouwen van ons eigen geslacht, maar het jongvolk opgewassen met de meisjes der landzaten namen daar ook van. De basterd kinderen die daarvan kwamen, waren de schoonste en schranderste van de wereld , maar zij waren ook de slechtste. Hinkende over beide zijden, zich bekreunende noch om wet, noch om gewoonte, tenzij dat het was voor hun eigen belang. Alzoolang er nog een straal van Fryas geest opwelde, werd al de bouwstof tot gemeene werken verarbeid, en niemand mocht een huis bouwen, dat ruimer en rijker was als dat van zijn buurman. Doch toen sommige verbasterde stedelingen rijk waren door onze zee- vaart en door het zilver, dat de slaven uit de zilverlanden wonnen, gingen zij buiten op de hellingen (der bergen) of in de dalen wo- nen. Aldaar achter hooge wallen van loof of van steen, bouwden zij hoven (paleizen) met kostbaar huisraad, en om bij de vuile priesteren in een goeden dunk te wezen, plaatsten zij daar op valsche goden gelijkende en ontuchtige beelden in. Bij de vuile priesteren en vorsten werden soms de knapen meer begeerd, als de dochteren, en vaak door rijke giften of door geweld van het pad der deugd afgeleid. Naardien rijkdom bij het verwende en verbasterde geslacht ver boven deugd en eere gold, zag men altemet knapen, die zich met wijde prachtige kleederen versierden, hunne ouders en de maagden tot schande en hunne sekse ten spot. „ Kwamen onze eenvoudige ouders te Athene op de algemeene volksvergadering, en wilden daar zich beklagen, dan werd er geroepen : hoor , hoor, daar zal een zeegedrocht spreken. Zoo is Athene geworden, gelijk een moeras in de heete landen vol bloedzuigers, padden en vergiftige slangen, waarin geen mensch van strenge zeden zijn voet kan wagen. 110 Thit stât in al vsa burga. Ho vsa Dênamarka(*)fära vs vrlèren gvngon 1600 ând 2 jêr (+}) nêi Aldland vrgongen is. Thrvch Wodins dor ând dertenhêd was thene Magy bâs wrden ovir Skênlandis astardêl, Wra berga ánd wr-n sê ne tvrade hi navt ne kvma. Thju Moder wildet navt wêr ha, hja sprêk ánde kéth, ik sja nên frêse an sina wêpne, men wel vmbe tha Skênlander wêr to nim- mande, thrvchdam hja bastered änd vrdêren sind. Vppa mêna acht tochte man alên. Thèrvmbe is-t im lèten. Grât 100 jêr lêden bijondon tha Dênemarkar to wandelja mith hjam. Hja jêvon him ysere wêpne nd rêdskip, thêr fori wan- deldon hja golden syrhêdon bĳjunka kâper ând yserirtha. Thju Moder sand bodon ând rêd-er, hja skolde thju wandel fâra lêta. Thêr wêre frêse sâide hju fori hjara sèdum, Ánd bitham hja hjara sêde vrlêren, thân skolde hja âk hjara frydom vrljasa. Men tha Dénemarkar nêde narne àra nêi, hja nilde navt bigrippa that hjara sèêde vrbrûde kvste, thêrvmbe ne meldon hja hja navt. To lônga lesta brochton hja ajne wêpne ând liftochta wêi. Men thät kwàd wrocht hjara gêia. Hjara lichêma wrdon bilâden mêi blik ând skin, men hjara arka spynton änd skvra wrdon lètoch. Krek hondred jêr eftere dêi that et forma skip mit hiftochta fona kâd fâren was, kêm ermode ánd lek thrvch tha anderna binna, honger sprêda sina wjvka ând strêk vppet land del, twispalt hlip stolte in overe strêta ând forth to tha hûsa in, ljafde ne kv nên stek lônger navt finda änd êntracht run @wêi. Thät bârn wilde êta fon sina mâm ând thju màm hêde wel syrhèdon tha nên ê'a. Tha wiva kêmon to hjara manna, thissa gvngon nêi tha grêva, tha grêva nèdon selva nawet of hildon-t skul. Nw most mân tha syrhêdon vrsella, men thâwila tha stjurar thêrméi (@*) Dêna marka, de lage marken. (1) 21931602559 v. Chr, 111 Dit staat op al onze burgen. Hoe onze Denemarken voor ons verloren gingen , 1602 jaren nadat Atland was verzonken. Door Wodins dwaze dartelheid , was de Magy meester geworden over het oosterdeel van Schoonland. Over de bergen en over de zee durfden zij niet komen. De Moeder wilde het niet terug hebben, zij sprak zeg- gende: Ik zie geen gevaar in zijne wapenen, maar wel om de Schoonlanders weer te nemen, omdat zij verbasterd en verdorven zijn. Op de algemeene vergadering dacht men ge- lijkerwijze. Daarom is het aan hem gelaten. Groot honderd Jaren geleden begonnen de Denemarkers met hun handel te drij- ven. Zij gaven hun ijzeren wapenen en gereedschap, daarvoor ruil- den zij gouden sieraden benevens koper- en ijzererts. De Moeder zond boden en raadde hun, zij zouden den ruilhandel laten varen. Daar was gevaar, zeide zij, voor hunne zeden, en indien zij hunne zeden verloren, dan zouden zij ook hunne vrijheid verliezen. Maar de Denemarkers hadden nergens ooren naar; zij wilden niet begrijpen, dat hunne zeden verloren konden gaan; daarom stoorden zij zich niet aan haar. Ten langen leste brachten zij hunne eigene wapenen en leeftocht zoek. Maar dit kwaad veroorzaakte hunne straf. Hunne ligchamen werden overladen met glans en schijn, maar hunne kisten, kasten en schuren werden ledig. Juist honderd jaar nadat het eerste schip met leeftocht van de kust in zee ge- stoken was, kwam armoede en gebrek door de vensters bin- nen, honger spreidde zijne wieken uit en streek op het land neder , tweespalt liep trotsch over de straat, en voorts de huizen in, liefde kon geen steun langer vinden, en eendracht liep weg. Het kind vroeg eten van zijne moeder, en die had geene spijs, maar wel sieraden. De vrouwen kwamen tot hunne mannen, deze gingen tot de graven, de graven had- den zelve niets, of hielden het verborgen. Nu moest men de sieraden verkoopen, maar terwijl de zeelieden daarmede 112 wèêi brit wêron kêm frost ând lêt-n plônk del vppa sé änd wra strête. Thà frost thju brigge rêd hêde, stop wâkandon thêrwr to-t land ut ând vrèêd klywade vpper sêtel. In stêde fon tha owera to biwâkande spandon hja hjara horsa for hjara to- gum ÄÁnd runon nèêi ‚Skênland thâ. Tha Skênlander, tham nêy wêron nêi that land hjarar êthla kêmon néi tha Dêne- markum. Vppen helle nacht kêmon hja alla. Nw sêidon hja that hja rjucht hêde vppet land hjarar êthlon ând tha- hwil that mân thêrvr kámpade kêmon tha Finna in tha lêtoga thorpa ând runadon mith tha bern ewéi. Thêrtrvch ând that hja nên goda wêpne navt nêdon, dêd hjam tha kâsa vrljasa And thêrmêi hjari frydom, hwand thene Magy wrde hâs. That kêm that hja Fryas tex navt nelèsde ând hira rêdjêvinga war- läsed hèêde. Ther send svme thêr mêne that hja thrvch tha grêva vrrê- den send, that tha fâmna thâät lông spêrath hêdon, tha sa hvam sa thêr vr kêtha wilde, tham is mvla wrdon to snôrath mith golden kêdne. Wi ne mügon thèrvr nên ordel to fel- lande ,‚ men wi willath jo tohropa, ne lên navt to sêre vppa wisdom ând düged ni fon jvwa forsta, ni fon jvwa fâmna, hwand skel et halda sa mot allera mannalik wâka ovir sin ajna tochta ând forit mêna held. Twa jêr nêidam kêm thene Magy selva mith en flâte fon lichte kânum, tha Moder fon Texland ând tha foddik to râ- wana. Thás ârge sêke bistonde-r thes nachtis anda winter by storne tydum as wind gûlde änd hêjel to jenst tha andêrna fêtere. Thi utkik thêr mênde that er awet hêrde stâk sin balle vp. 