Maleisch-Nederlandsch woordenboek
Q cXJo banding, ivat met iets kan vergeleken ^^ worden; het gelijke van iets; evenbeeld; 275 ♦J*yjü membandin^^ vergelijken; ^^rAb. masaïtoe t ij ad ala h ban d i iignj a , ^e dier tijd was zijns gelijke niet; Ujada dapat dibanding, kan niet vergeleken worden; onvergelijkbaar; kebaüdïn^^aii, vergelijkelijk; kebandiüfkfin, vergeleken geworden; kunnende vergeleken worden; vergelijkelijk (heeft von de Wall dit werkelijk gehoord? T.), Q cXJb bendang, vak van een bouwland, ^^ hetzij nat of droog. C cXa> bendocng", dam; dijk [door water]; ^ ingedijkte bewaarplaats voor water, inz. in den mijnbouw; membeiidoen^, a [dammen; a (dijken: afschutten; pein- beiidoeng% wie afdampt enz,; afdammer; a fd ijker; a f schutter: peiubeiidtiĕHi^ail , af- damming: a fd ijking: afschutting. CcX>0 bendoiig* (beter m en doe ng), haan ^ (z. bandoeng li., T.); b. seloka, der versmaat halve voor b. bers^löka, een haan, die spreuken opzeggende is. Het kraaien van den haan bij het aanbreken van den dag wordt vergeleken bij het op- zeggen van spreuken. ^ CCXJ^J l>ending, tjenong, g^mb^reng, ^ balav., bekken: omroepersbekken, — [B.]- ^ O JUj boendoeiio, men., zekere ziekte ^^ van de karbouwen; bat. boer- noeug. — [T.]. ^ ö cX>o I. bindeiig of biiidoeng:, balav., erg ^^ gebrekkig door den neus spreken, — [B.]; soewara binding*, het stemgeluid van iemand die door den neus praat, d. i. met verstopten neus. — [H.]. •hC-3c\>0 baiidok, ba tav., bult, — [B.]; vgl. bon do k (T.). c 5> c 5> L. ^ lXJL^, plur. Jk^ü;, coU. (nom. un. si jJo j , hazelnoten ; lemmer snoten ; geweren, pistolen. ^ C ^ l\j^ boiidok = pOènak, bult op den rug vnn menseben en dieren, bv. kameelen; eelt of gezwel bij de schouders, door hel dragen aan stokken veroorzaakt. — [L. bew.]. tVJcXiio ("isil- boendoekah), nom. un. van 4Jf4Jjü. uj ^ c ^ Aa3cXJL^ (ïni*l. boend^oelcijjah), geweer, ^ )lXa> I. baiidoel, soort van vogel. — '[M-]. *1I., bandtièlan, jav., kinderwieg. — [q. •^ / )lX>0 I' bandil, haven; logie; kil. — 'm- * II. balav. uit 't jav., vanghaak, zeker instrument van hout, voorzien van doornen, dat gebruikt wordt om boosdoeners gevan- gen te nemen (T.). ir J^ «276 ^ AAJ jcXJb beiidoel, in de bouwkunde doof; la)ir/sleggcr; ook jds noui. pr., pa si h., vader van Beiuloel, een jiersoon, door zijne buitengewone domheid beroemd en van daar ilommerih. jÓj^ beiulela. haal: j/root pah, ^ / . *Xi •.! cAa) baiidalöiig'aii , veranderlijk, vooral in het spreken; dan zm, dan zoo spreken. — [R.]. ^-%cXa> bandem, jav,, iverpen; smijten; r schieten. [»•]• .jCXJo 1- bandan, IJanda, eene der Moluk- ken (in mal. en jav. verhalen, zoo 't schijnt, algemeene naam van i>degroole oost*'; jav. wandan, kroesharige, T.). I[. de eigendommelijke kleur of smaak, dien een meiaal afgeeft. *1II., batav., boeroeng bandan, een vogel, hier niet inheemsch, met een kuif als een boschkip. — [H.]. ^ #iC\Jo I. beiido, f/eslepen steen. — [L.j. ^11. (jav. bindo, T.), soort van wapen, dat veel van een golok heeft, doch eenigs- zins kleiner is. — [L. bew.]. ^ , ^ ^ lXJo , plur. ^Jli), nat aar tijke zoon; bastaard. jf2J(Xo boeiidali, naam van een* boom — arlocarpus pid)escens — . — [C.]. j Vj6cAJo bendahara skr. bh and affa- ra — . eerste staatsdienaar (premier), wellicht in zeer vroegere lijden zooveel als minisier van linanciën. — De titel van den .bendahara van het voormalig rijk Djohor was dato bc^ndahara s^riwa vïxAja of d. b. padoeka radja; b. ktêtjingv, kater (mannetjeskal) met drie kleuren, wit, zwart en geel, volgens zeggen der Mal. eene zeldzaamheid; perbendaUAraaii , gew. bij smtr. perbendaharan, .vc^a//tï?w?^r; thesaurie; magazijn. f C \vJècAJo bendaharl (Hindoesl., T.) al- leen in p^iighoeloe benda- hari, hoofd der magazijnen: magazijn meester; pakhuismecster. ^f CcXJo bende, batav. uit 1 jav.; b. pi^rang, muziekbekken als oorlogs- trom ; vgl. Ngadjoc-Daj b a b a n d i , lamp. bendi. — [T.]. / C c\a> bandĕja — port. band e j a — , schenk- l)lad. %-JCXJo bandera, en, bij verb. mendera,— port. bandeira — vlag; b. kapak, gewone vierkante vlafj; b. poeteri b^rtce- doeng, eene vlag^ die door den wind over den knop van den vlaggestok is gelegd, dat als een gunstig teeken wordt beschouwd, als het gebeui'l, wanneer men op eene CSjSij 277 ^ expeditie of de eene of andere oiidenieming uitgaat; b. toenggal, vlag in den top van één' mast. Ld-5s>cXJb bendika, aiKëwah en pcewali, ♦• • bovennatuurlijke , wonderdadige kracht van een' persoon of eene zaak, waardoor booze handelingen gestraft en goede beloond worden; vloek; zegen, yo bfnimr, muir; nuuirachlig; recht; juist; behoorlijk; ivezenlijk : enislelijk; deugdelijk; oprecht; ivaarheidlievend: icaarheid; waarach- tigheid; rcchlhcid; juistheid; behoorlijkheid; wezenlijkheid; enfsfelijkheid; deugdelijkheid; oprechtheid : ivamheidlievcndhcid; waarlijk; waarachtig lijk; recht; juist; behoorlijk; we- zenlijk; ernstelijk; deugdelijk; oprechtelijk; in waorlieid; in ernst; in der daad; degelijk; ter dege; zeer; in een hoogen graad; lueiuben- narkeii^ voor waar enz. houden; bewaarheden; gelijk geven aan iemand; in *i gelijk stellen; (1 (^ ng ng a n s e I) ^» n n a r nj u , met waarheid enz,, d. i. in waarheid enz. iLy^ baiisoeiig' z. bangsoeiig*. / -amJv) baiisai (vgl. bangsai, T.), ver- molmd; vergaan [zooals bv, hout]; vermolmdheid (z. ïisai). è^ ^iJo bewaiig', garen: draad (zonder bijvoeging der stoffe, wordt er gewoonlijk katoenen goren onder verslaan); longsin b. b(?rpa- kan s^tt^ra, schering van katoenen garen met zijden inslag; b. arang, ook tali sipatan, zwart gemaakte draad, waarmede de timmerlieden zwarte lijnen trekken, tim- merman smeet snoer (?); b. dcïilang, streng wit katoenen garen, ter dikte van ecncgroolc teen, waarmede bij bruiloftsfeesten bruid j en bruidegom, en bij besnijdenissen de I I)esnedene omstrengeld worden; * b. radja, \ regenboog; daon b., naam eencr plant — i rostellolaria dijfusa — . — [(}.]» \ i>0 z. eiüiig'. ' L^ ÜJo 1. h^\v\\^woeicUjk begrijpend: stomp- * zinnig; bot; botterik; hel moeielijk begrijpend enz. zijn: stompzinnigheid; bot- heid. * II. merg; hersenen. — [M.]. p^Jo y Hienibeiiam , onder de oppervlakte van ^ iets, inz. iels zachts, bv. asch, zand, losse aarde, zelfs water, steken; daarin bedelven; daarin begraven; een' spijker of dergelijke indrijven, totdat de k(»p onder de oppervlakte bedolven is. "^/♦Jo beiiaii, lel, waschman. — [C.]. ; -^ v,;>%x>b beiiaiitoe = mcnantoe, — [U.]. A.A> g^'^^'ijx. plur. van ^^1; r^*^ ^-5^, de zonen (het volk) van Ilimjar, d. i.: de Ilimjn- r iet en. ^ 278 (J^^ aJs^ beiic^wa, land, dooreen volk bewoond; fjroote stad; hoofdstad; orang b., landzaat; de wilde volkstauinien in de l)innenliHHlen van het mal. schiereiland. ^^óyo io beiicedam , genegenheid. - [C.]. C. ^JL^ !• bencéwaiijf, naam van een* boom ^^ met licht, slecht hout, dienende alleen om er dobbers van te maken. ^11. buffel, — [L.]; eene soort van hert. — [M.] ; soort van rood wild. — [C] •^LLaaJo boeneka (port., T.), pop (speel- ♦♦ ♦ goed). — [L. bew.]. •^/♦*jsJo baiiijaii, w. suni., borstlap; borst- rok. — [N.]. /*>^<J<> bpnïjan^ koffer, ter berging van voor- werpen van waarde, •^ LJ> boe, roosteren. — [C.]. i Ji ^ , pmiier. ^ Jo l>l«r. van ^). ^ rl>^ Z a, me^^ — z. badjak. [p.]. t ) 4^ boewara, naam eener plant, gelijkende de bladeren daarvan op die van k(iênjit. €>tJL> I. bennah, plaag (aan planten, dieren en menschen); epidemie; ook bet beest, dat plaagt of de plaag veroorzaakt; b. piisak, een worm, die de halmen van de padi doorvreet; b. la j ar, soort van sprinkhaan, die de bladeren van de padi vreet. iJ^Jo beneh, zaad; jonge planten om te ver- planten; jonge dieren, voor de teelt; lig.: afstammeling; sama b., van dezelfde af- stamming, * II. alles willen redderen.- ~ [It.] z. U^ (T.). ^ 'S Jo gewijz. plur. van ^). / )f / A> boenlja, een gewas — stilatfo \S * •• [R.]. .XjlX^t gebouw; muur. / y ^.j<A/>j ) 4-> plur. van r>^y, of ^x^y . — De xWal. gebruiken gow. den plur., of de verb. wasir. AAO ) 4-> P^^^'- ^'^" ^^U. / / ..ji? W-J plur. van ^li. / -J ) ^ boewayai, alligator, — z. boewaja. ] ) émJ i pisvloed. . < ) 4«> boewana (in hik. en poëzie) — skr. bhoewana — , wereld; s^rï t^rï b. (de glans der drie werelden) , naam van den stichter van Singapoera, wiens graf daar nog te zien is. ^h^ 279 e^y / c») 4-) boewaja* krokodil; tinnen munt van Seiangoer in den vorm van een kro- kodil, ter waarde van Uvee wang, Ihans in onlnniik: lïdah I)., de aloë; lelor b., z. onder hotjong; — ^ hdMoeng b., naam eener soorl van ijsvogel. — [l\.] ; hoe\mj^'2^ slemp' hoiil (mar.). — ^ De kolsem, de tegenkiel, di(! bimuMi in 't srbi|> koml. — [R.]. -x- L J ^^ boha, pok; de pokken [Ji.]. L J 4^ böpboe, so(u1 van vierkante fuik, van )>oven bol, en aan een touw in diep waler nedergelalen: b. gamat, fuik, die over den grond getrokken wordt, om ga- mat te vangen. ^ (^^^xO 4h-J böbab, ba tav., jokken; kullen (bal. bobad naasl bobab, T.). — {B.]. (j>^.> 4-j J. bëeboet, ot tali bcïêboet, ra/ (mar.): ook: boeboêtaii. — * tali boebfêtan, slaiii (mar.), een zwaar touw, dal den mast voorover boudt en met rijs om- woeld wordl, om bet steviger (e maken. — [M.]. IL naam van een^ vogel — eenfropus plii lippen sis. — [P.]. *III. (bal. boetboet, T.), uiUvekken; uil- rakken. — [L.]. ^IV.^ l>atav., oprollen; diböëboet ook: ifekruld, gedraaid (houtwerk), als eene schroef of kurketrekker (jav., T.). — [B.]. *V., batav., zeker gewicht van 120 op een' pikol. — [B.]. ^ Aj bcêboer, hrij; pap; h. p^katoel, hrij van pcêloet-ryó^ inz. zwarte, ■¥: f u^ 4«> boeboes, men., m zwermen uilvliegen, zooals vliegende mie- ren.— 'H'-]» ^P^^^breken als zweren (N.). / V40 4^ bobos, doorgezakt door de druk- king van een zwaar lichaam^ zoodat er eene opening onistaan is, zooals bv. een vloer boven den grond door het gewicht van een zwaar persoon, een vaartuig door een zwaar stuk geschut, dat er in geladen is, een zak door zijn' inhoud; van een zeil, een beschot en dergelijke eene opening gekre- gen hebbend, betzij door wind of andere oorzaken ; gewond door cen^ steek of schot. i) ^J> I- böèboeiig^ gesteldheid eener vrouw, die, na eene bevalling, zonder gemen- strueerd te hebben, weder zwanger wordt; keboebOêiigaii , ook wel keboemboên^an, in zulk een toestand gebracht, ^ II. de top van iets, bv. van een huis. — [L. bew.]; hef dak van een huis, of liever het geraamte van het Adkwlokje haar, dal men den kinderen op de kruin van het hoofd laat. — [M.]; (jav. woewoeng),rfe nok van een dak; het dak zelf. — [C.]. — z. boemboeng — ; boebcêii^aii, horizon- tale stok, waarop eene tent rust, waarop het voorste van 't huis komt. — [L.]. lH^. 280 lil. (vgl. boeniboeiig L, ï.), koker lot berging van iels. — [L. bew.]. •»*IV., w. sum., in de hoogte; opslapelen: terbang b., m de hoogte vliegen; naar boven vliegen, — [N.]. L, Jl-^ 4^ böèboek, iiaaiu cener soort van kleine tor (kalander), die granen vernielt en daarin ontslaat; naam van een wormpje, dat bontwerken van zacbt bout, inz. bamboes, vernielt: worden onderscbei- den door b. beras en b. kajoe. \mJ ê^ ^'f nieiiibCêboelj netten en dergelijke, waarvan de mazen gescheurd zijn, verstellen; hoeten, IL naam eener zekere verzwering aan de voeten en banden; — ^b. gantoeng, batav.^ de mok (paardenziekle). <^L-> ^ f nif iiiböêboli , plaatsen, 'm zijne alge- meene beteekenis; zetten; nederzetten; leggen; neder leg g en; in doen; op doen; bij doen; aan leggen; op leggen; aanbrengen (plaatsen); bij weddenscbappen, buiten de hoofd partij, de som zettende aanbieden (z. langkap); m^mbdĕboh lapak tangan, zijne handteekening zetten. LÜJ %-> böêta, blind; blinde; blindheid; ]). larang of b. larangan, blind zon- der dal hel oog geschonden is; b. Sjam, blind als cene kip, d. i. bijna blind van zons ondergang lot 8 a S^'s uur; b. p^l- tjah^ blind, met verlies van het oog: b. l (ë 1 i , blindelings ; onbesuisd ; onoverlegd ; zonder reden: b. mala s^b^^lali, aan crn oog blind; p<?rïgi b., pul die geen water meer heeft of niet me(!r geliruikl wordl; memböêta, slapen; lu;loem pel tja h mala b(^lalang, siëdah bendak \\\., de oogen der sprinkhanen zijn nog niet geliroken (in hunne hollen teruggel rokken), <ff hij wil al s/apen, (de sprinkhanen gaan vroeg slapen): b<ï»ta-'i. naam van een' boom — excoecaria agaloeha — welks gom, als ze in de oogen komt idindheid vei'oorzaakl. •X-L ** J %L^ böêtoe, hel mannelijke lid. — [üiv.]. — z. bcêtoh. LllJ %-^ \^^i^ — skr. IJnĕla — , geslacht van reuzen. L *♦ J 4^ böêwat, kan soms door voor {pour), om, om te, ten einde vertaald worden (is in deze beteekenis niel gebruikelijk dan in de brabbeltaal, T.): membdèwat. doen; ver- richten; maken; vervaardigen; gebruiken iets; berbclëwat, bezig zijn met doen; verrichten, enz,; pedang dihtewainja pïsau, de sabel werd tol een mes gemaakt, d. i. als een mes gebruikt; h.difd? waarvoor? tot wat einde? memboĕwat-3, zonder dir. obj., in schijn enz, handelen; zich aanstellen als; boewataii , daad; verrichting; rmtking; vervaardiging; maaksel: werk; oneigenlijk of zonderling : wat dient, om /v-^ 281 otJ er iels van f e maken, bv. kaïn b. s^ltëwar, stofjeomerbroehen van ie maken; perboéwa- taii, daad; vervichlhig; making; vervaardig ging; jiemlioewat, dader; verrichter; makei^; vervaardiger; seböèwat, wie hel zelfde iverk verricht of dezelfde plichten te vervallen heeft, als een ander; allen van hetzelfde werk of dezelfde plichten, yJ> tLJ> 1- böêtifj korrel; Imlletje: rond lichaam. — Het is voorts een classi- liceerenil woord, vergezellende bel telwoord, dat een aantal korrelacbtige of ronde voor-, werpen uitdrukt; böëwab lïga b., drie stuks vruchten; b. k a m b i ng , geilekeutels; b. rata p, of bidji ratap, afgebroken woorden van liefkoozing of vereering, die bij bel weekla- gen om iets dierbaars geuit worden, lietgeen bij de wet verboden is. *II., l<^ w. suni., hult: 2<» oprapen; iets van den grond oprapen; Iets op den rug hebhen; eene vracbt, die op den rug gedra- gen wordt, zooals een randsol, marskraain enz. — [N.]. S $^J> L bötor, naam eener soort van ka- tjang, met vier gevleugelde riblien (simbir), nog jong gebruikt als grmïnie, (lUam en zuur; oud, worden d(; wilte boontjes gekookt. ^11. klier; gezwel. — [R.]. •^ fLj> iL^ bötang', singap. — eng. hnfton (port. bolao, T.) — , knoop. J^J-"' ^ iio 4-^ bc&toeiig', bijzonder soort van de aardvrucbt Oëbi. — [L. l>ew.]. ^C a J' 4-> bo&tfk (jav., T.), div., voorn. van waaier, dal met veel aarde- deel! jes l>ezwangerd is: drabbig; troebel (z. k^rob); batav., troebel. — [B.]; vgl. boêkat (T.). -X- 1^, Jl-J A^ bij^tok. naam van een' 3W3er grooten vogel. — [R.]. ^L q_ V 4 ^ bö&toek, singap., soort van erwten of boonen. (^ JL-V 4^ bötak, kaal van hoofd; kaalheid enz, (z. sd^lab). •X- 1 J2-V A^, bötok-3. spijs van viscb,die tot bederf begint over (e gaan, met kruiden loeln^reid en i u een blad gewikkeld (vgl. jav. , T.). ^ i,jj>si éj^ böètik, naam eener parasict- planl. — [C.]. ■^ Vji 4^ bö'^oel (jav.. l.),doorcndom\ van de eene zijde lot de andere. -- [C.]. ^, K-3 4-^ bil^tn ™ bCï^tir. — [C.j. böto! — verb. nederl. — bottel; ck flesch (z. ba lang). x«0 4^ böêtoeii, naam van een lM)om, welks bladeren rauw bij de rijst gegeten worden; b(Bwab b. 'de vrucht van de Ixëioen) zeker versiersel in den vorm eener iMêtoen-vruebi, in woningen en op vaar- tuigen.* ^^ 282 ^^ ^•O §lJ> bötan — oorspr. rhin. — , de peonie (koningroos; pinksterroos). Door de Mal., die haar slechts uit de. verhalen der Chineezen kennen, nooit gezien, is zij voor hen eene faheladilige zeer groole hloern, die van zeir groeit in tuinen, waar len minste honderd sooi'len van bloemen gekweekt worden. De Chineezen, die mal. spreken, noemen haar radja h^lènga, de koningin der bloemen. ■)(-,♦ O 4^ bötoii, vai/elgiersl — panicum — . — -X ^-3^ 1' (^|J;'- holoh IL, T.) peholo, hatav., = toekaug (deze beteeke- nis, nit *l daaroj» volgende woord afgeleid, is verdacht, T,); p. majin, iemand die van amusementen leeft, zijn kostwinning er van maakt, van iemand hv., die er vechlhanen op nahoudt, om ze tegen betaling tot het gevecht af te staan. — [H.]. *1I., beböto, batav., zekere toespijs van gekruide eieren, in pisangbladeren be- reid. — [B.]. — z. bötok-2. ^111. vriendelijk, maar niet schoon van gelaat. — [R.]; l)atav., bevallig; lief; aan- minnig. — [B.]. <)Ó' 4-> I' hvti{}lï f hel mannelijke lid; — >^ si b., band]., (zeer fatsoenlijk), aandui- ding van iemand van het mannelijk geslacht, onderscheiden door besar en k^tjil. *II. verschopl; verworpen. — [R.] Aj> ^j^ I. hötoh (zelden), van menschen tot niets te gebruiken; lot niets nut; pruL ^ 11. (vgL boto 1., T.), jav., dobbelen; dobbe- laar. — [C.]. jj^v^^**^ ^ ^ hödjot, van lijn louw of andere draadvormige voorwerpen, in eene streng, in een kluwen, op de spoel of op den haspel, blerk verward, zoodat het niet meer in orde kan gebracht worden; sterke ver- wardheid. ^^^ m s V' böêdjoer, in de lengte dezelfde rigtitig hebbend, als iets anders; recht op iets aan gericht; recht (zonder omwegen); recht (niet krom): langwerpig: in de lengte; over langs; recht uit; uitstrekking in de lengte; rechte richting; lengte (geogr. of astron.); b t^lor, eirond; ovaal; elliptisch; ellips; t^lor b., een la^igwerpig ei; b. sireh, van het aangezicht van onderen smal, als een sirehblad; niembcêdjoer, de hoed. langwer- pigheid enz. vertoonen. 'l'' (en meestal moèdjoer), recht (niet verkeerd), van eene handeling, zooals bv. een schot, een gooi met dohbelsteenen , het uitkomen met een kaart, eene reis en derge- lijke; de bereiking van een doel, dan wel de ontmoeting van een geluk of iets aangenaams ten gevolge hebbend (in tegenoverstelling van malang, ï.); medevallend; medeloopend; ge- lukkig van uitkomst; te rechter tijd iets verrichtend; gelegen tijdstip; hoedanigheid é^^ 283 c^^ van iemand , om alles te rechter tijd te doen of het doel te treffen; voorspoed, in dien zin; Iref: ten rechte; te (je leg en er lijd; op een (junslig oogenbUk; Ie pas; geluhidger wijs; Ie goeder ure; toevallig , in dien zin. jm ^s^ A ^ bcĕdjaiio', ongehuwd; ongehuwde, nog niet gehuwd, doch de jaren van manhaarheid hereikt hehbende; Jotig man; jong dier van het mannelijk geslacht, nabij den tijd van rijpheid (d' dien tijd pas ingetre- den. — Aan de h o e dj a ng 's worden in voorkomende gevallen bijzondere werkzaam- heden opgedragen; b. temalam, naam van een* gewas, dat in de geneeskunde gel)ruikt wordt; berböëdjailg', ongehuwde hebbende zijn, bv. eeïi gehucht; perboedjaiig*an, staat van een boedjang; boedjang-órAf//>; de jonge lui (colL); tvoning of vertrek voor de boedjangs. L-^ÜJÜïSfc. 4-> 1. (beter pcBdjoek), iiieiiibcê- djoek, aanhalen; vleien; liefkozen; flikflooien; fleemen; overhalen; bepraten; stil- len; tot bedaren brengen; pembCëdjoek, wie aanhaalt enz.; aanhaler; vleier; liefkozer; flikflooier; fleemer; overhaler; beprater; peiii- bflédjöêkan, aanhaling; vleiing; liefkozing; flikflooiing; fleeming; overhaling; beprating; stillifig; tot bedaren breng ing. II. naam van een' eetbaren zoet- en zontvva- ter-visch; — ^bilèdjok, naam van een kleine arcëwan met een* scherpen muil. — [L.]. VfN^ j ^ bcêdjal, uitstekend, zooals bv. de navel.' ^^ ^^ h^^W^ geometrische hoek; uitstekende ^- punt (bal, hoek, T.). •K- 4«> bötja, batav. (jav. botjah, T.), O' * ^-^ knaap; kleine jongen, — [l^-]* -^f^^^s^ A s b(Btjot, kleine hoogte of heu- vel; bultje; duin. — [L.]. - z. b (lés o et. >J^fc. A«> bötjor, lek, zooals bv. een dak, een vaartuig; vau den mond alles uit flappend, los. i^^ ^ bötjoiijs:, kegel vfumige flesch of kruik (llescli eirz. zonder schouders, zooals de Mal. liet woord verklaart), hetzij van onderen i)ol (j^odawater-llesch) of plat (rinschewijn-llesch). — De bótjong, die van onderen bol is, noemt men ook b. teler boewaja. Zoo, en ook alleen telor boe- waja, noemt men ook eene sodawater- flesch en (waarom weel men niet) eene seltserwater-kruik. ¥ (, Q^w A s bo^tjok, knop, zooals bv. op een deksel; knods. — [L.]. ^ t 0^*^^ t, s bötjak, knoest; kwast [inz. aan oude hoornen]. — [M.]. i 0^**^ f^ s L bötjok (vgl. botjo, T.), soort van tentvormige gordijn, van eene selendang gemaakt, bv. boven eene schom- mel voor kleine kinderen, of boven de ligplaats van pas besnedenen. 'y^y^ 284 jy- #11. = bötjor. — [L.]. <f III. beschadigd; vermolmd; verslefen. — [L. bevv.]. •)f i>^ 4^ (vgl. botjoti I., T.) bötjo, koet., ffordijn. ^ ^*^ 4 > ==^ bötja. — [{].]. <3 4. > bftdoe, kleine viscli in pekel (z. p^dda). ^ 4^ bcèdf z. J.^. ■)f ^ 4-->» kajoe I>. = antjal^. ^ \ t>4^ btfedar (jav. oedar, T.), van louw onordelijk: los. — [II.]. Vw-5<3^> b€&dak, jong land: knaap: jong meisje; jongen: meid; bediende; dienstmeid; slaaf (vgl. ons knechije): ke- bftilak-boedakaii, als een kind geworden; kindsch; kinderachtig. ^ ^w^ ^-^L^ bodak, batav., een groole pof of elel, waar men aan boord de rijst in kookt (bal. bodag, een groole mand, T.). - [H.]. L^ ó^m^ bödok, ergste graad der Laza- rus-ziekte (vgl. oedo|[ en soend. boedoeg, schurft, T.). ^i^óy^ bödok, ==bodo I. ~ [L.], op Java en in 't brabbel mal. (T.). — z. bödoh. ■)f # ö %-> !• bodo, batav., dom. — [B.]. II. angstig; vol vrees, — [M.]. ■K-25t3 4^ boedab, schuinL — [Div.]. Tió ^ (^'ö'' bodo en bodok) bödob, (/om (niet van nal uur en ook niet in alles); stom; domoor; stommeling: domheid: dommigheid: stommigheid [z. b^bbal en ddêngoe). i \ ^^ ^ iiieiiibC&ra, bestoken, h\\ den vijand ! met kogels, een bijennest niet vuur I en rook. I i _ j \ 4-^ 1.5 iiieiiibteroe , jagen: najagen: ver- j volgen: naloopen; voortdrijven; aan- i drijven: aanzetten; haast maken met iets; bespoedigen: overhaasten; op de jacht gaan; zich haasten: berbwroe, bezig zijn )nef jagen enz.; bceröèwaii, jachtwild; pemba»roe, v:ie jaagt enz.; jager; wie de gewoonte heeft zich te haasten; wat tot de jacht dient; p^kakas \)., jacht gereedschap; a n dj ing \}., jachthond: ban toe p., soort van spook in de gedaante van een' windbond, het gezicbt gedurig ten bemel gericht; perbcêroêwan , jacht; naja- ging; vervolging; voortdrijving ; aandrijving: aanzetting; jachtwild; bcêroe-;^, haastiglijk: met haast; in haast. IL bderoe, naam van een eiland onder Hiouw, l>ezinden Karïmoen. *I1L de elephantiasis. — [O.J. Ji^- S8S b^- i 4^ I. bflêri — skr. la^rï — , trompet, *II. (jav. woeri, T.^, achterste: achter; toekomst, — [C.]. — z. huMUt. ^ \ ^-> 1. b(i*war, soort van hengel. — [Üiv.]. II. ïiiet zuinifi op iets, hv. op de Imler; verlamstend met iets; f/oedr/eefscb , zonder niillig doel. ^ LllJ S %-> bosrat (jav., T.) en b«l&r«i , smeer- sel voor hel lichaam. — [L.]; I)ij ziekten , of ook wel ter erlanging van een aan- genamen geur, of ter versiering. — [L. bew.]. L ** J i A^ böproet. gel/roken (hebbende eene breuk, herniosus); lireuh, L *VJ i Aj liiêrit. achterst gedeelte; stuit; b. pera boe, de achtersteven van een vaartuig; b. ajam, de stuit van eene kip; jiiemböêrit, pacderastie drijven ; böèrïtaii, wat' op een stuit gelijkt; stuit van levenlooze voorwerpen; b. p^rahoe, de achtersteven van een vaartuig; sembc&rit, pacderastie ^ / jgg \ 4-J I. bijèras, bdiidiv., uitwisschen; doorhalen; doen verdwijnen. [B.]. *II. batav., zekere rijstkost. — [B.]. -)f / kj4 4 A^ böèroes, verwelken; verdorren; droog of dor ivorden; verwelkt; verdord, — [31.]. ( W4 ) 4-> I. böros, naam van een* boom, groeiende op modderige zeestran- den, met eetbare vrucht. II. verkwistetid; verspillend; liifmboros, verkwisten; verspillen; pemboros, wie ver- kwist enz,; verkwister; verspiller, III. van een touw, dat ergens om ge- wonden is, bv. om een' tol losgegaau; memböros, losgaan, •X- C ) %-> ' dada bfl^raiisr? halsband; kraag, — V- [L-]- è A> böêroeiig:, vogel; b. ontcj, de struis- vogel; b. dëwjita, de paradijsvogel; b. söpan, dezelfde; b. g^rêdja, rfc mosch; b. lajang, de zwaluw; b. hantcê, soort van uil; b. dj i n dj a ng, soort van kraan- vogel: b. rawa, naam eener^ soort van wilde duif — columba littoralis — waar- van witte en grijze; b. póêteh, het voor- gaande: ook: speciaal de witte soort; b. sïjoel, naam van een* vogel, zwart met roode kuif; b. gadjah-2, naam eener groote soort van slrandlooper ; b. djololjL, naam eener soort van strandlooper; b. barat, naam eener soort van snip, die in den westmousson aankomt; — ^b. töökang of barahan, div., naam van een' vogel. — De wevervogel? soort van specht? — b. tahoen, batav., de jaarvogel — buce- ros — . — [P.]; b. raja, div., naam van een vogeltje, dat veelal zijn nest aan padiehalmen hecht. — b. boenda (1 b. bonda, w. sum., een vogel, die in de pinangboomen nestelt en dikwijls bij *6^ 286 c;^->^ zwermen uitvlugt (N.); bérflêiig^an , gevo- gelie. — * penibêèroeïig: of pcrbder(Bngaii , vogel enkooi. — [L.]. ^ C ^ 4^ böraii?, jav., scheenangels; hengel- roede. — [L.]: voetangels: scherpe bamboezen in den groml gesloken, om de voeten te kwetsen. — [R.]; b. tjïtjak^ een ander soort van voetangels. — [L. bew.]. C ^ t^J borong', tot een geheel samengevat; hij samenvatting tot een geheel; als een geheel: in eens; in '/ gros: bij den hoop; iiieinbóroti^, tot een geheel samenvatten; (êpah b., werkloon tot een geheel samengevat ^ d. i. niet bij dagloon of bij perceelen; pek^rdjaan siëka, bórongnja tfi scëka, het werk staat hem aan, maar niet het tol een geheel samengevat zijn daarvan: b^lï b., in 't gros (niet en détail) koapen; mem- borong (êpab, Ae/ wer/c/oo/i (van eenwerk) tot een geheel samenvatten, d. i. niet bij dagloon, of bij perceelen betalen of bedingen. ^ «.AMwC' ) ^ boerangsang, w^ sum., woe- d end ; verwoed ; on verschrok- ken, ^~ [N.]; onder rangsang (T.). x\^ \ 4«J böprap, half gaar, — [R.]. L^ ^ \ L^ böêroek, leelijk; oud; vergaan; versleten; vervallen (bal. b^r^k, T.); bouwvallig; leelijkheid; versletenheid; ver- vallenheid; rotheid; orang b., havelooze; slecht volk; gespuis; kaki b., open beenen (vgl. börok, T.). C^*i i 4.-> börak, los (niet samengedrukt) zooals bv. eene handvol hooi, mos of dergelijke; van iets dat samengedrukt was, bv. tabak, uitgezet; losheid. (^ ^ \ iL«> I. borak — verb. van j)^). *1[., singap., het op de vlucht slaan; het verstrooien: het uiteen dt'ijven. ^C^ i 4-^ börok, batav. (uit 't jav., T.), aangestoken ; verrot ; versleten : vol zweren. — [B.]. L^^ S K 4_> börek, gespikkeld, zooals bv. eene kip (bal. boe w ik, T.); gespikkeld door de pokken: pokdalig (bal. boer ik , T.). — z. bopeng en tj^rtjak. f^ \ 4«^ böêram, eerste opstel; ontwerp: con- cept; het oorspronkelijke: origineel; minuut; kladschrift: kladt eekening; klad (z. rang). /.i \ êlJ> böêroen, Aooflf, zwaar bosch; kam- bing b., wilde geit. ^ rS ) 4 ^ bflèron. batav. (uit 't jav. T.). voael- vrij, vrij als dierenin *t wild; beboe- rönan, al het gedierte; het dierenrijk. — [B.]. /.t ) aO boren, zeker eetbaar lilachtig, plantachtig zeedier, dat op den bodem der zee wortelt en zijne plaats nim- mer verlaat, doch van buiten aangeraakt, zich onder den grond terugtrekt, en alleen door uitsteking kan gevangen worden. ^;^ ^87 &^ J5 \ 4^ bceroeli, wie tegen een bepaald loon werkt, helzLj liij den dag, hij de maand, hij de reis, of voor een hepaald werk; werkman; daglooner (jav., T.): bce- ro^lian, loofi; wer kloon. 25 S ^J>, b(Jĕreli-3, soort van welriekend smeersel voor het lichaam. ^ (C ) 3— > ? beboré, ha tav., smeersel voor het lichaam, uit kruiden en hloe- men gemaakt. — [H.]. — Jav. horèh.— [T.]. (A s ^ 1- meniboèrai, van dingen, die in eene ruimte besloten zijn, bv. rijst, in een' zak, de ingewanden, in den buik, ui (breken; f e voo7\schijn drincfcn door eene opening: perbrf^rajaii, idthreking uil eene opening: peiiibftrajaii , meer handeling uitdrukkend. * II. (een slecht gehoord jav. hórèh, T.) z. boèrat. JL5-? ^^^^' van j u. 7S \ ^^ (bözah), pers., drank ^ bereid uit meel van rijst, gierst, gerst of der- gelijke. ^C J^y^ ^"^^^' ^^^^ '^^*' "^'^ böêsa, batav., schuim, — [B.]. / jgg 4-> böèsoe z. boengsoe. / M (L^ I. bösa — oorspr. onb. — kei- tingstopper (mar.); niembösa, een' ankerketting sloppen. * II. kap op een vaartuig. — [Div.]. III., menibosa-^, opstuiven, zooals bv. katoen, die schoon gemaakt wordt; van den mond spuiten hij het spreken. /Mi4«> b® was, woest ; grimmig : boosaardig ; verscheurend : woestheid : grimmig - heid: boosaardigheid. ^;;y\/^ ^^ biBSoet, kleine verhevenheid van den grond; hoop opgeworpen aarde, zooals sommige dieren, bv. de mol, de witte mieren enz., maken [kleiner dan poengsoe]: b. dj a n tan, dergelijke verhevenheid, die ontslaat, zonder dat men er de oorzaak van weet. yvy 4-J bwsoer, hoog (zeker wapen); zeker werktuig, om katoen te zuiveren (jav. woesoe, T.); nienibdêsoer, me/ zulk een werktuig zuiveren, >M^ I- bösor, doorboord, zooals bv. de buik of een vaartuig door een schot, eene slagorde en dergelijke; doorgebroken, zooals bv. een dijk; membösorkeii, door- boren; doorbreken. *IL gretig, ~ [C.]. i-vy 4^ I- böèsoens, ziekelijke verstopping in den buik; b. angin , opzelting door wind; trommelzucht; b. iji^v, waterzucht b. iïpi, opzetting door wind, met ontste king; b. darah, verstopping der maand- stonden: b. k^ntjing, pisver stopping. i^'^ii '-m ty- n. hreede plaat of bank [van zand of modder], breeder dan de l)^ting. *IIL, batav., stitsiand. — [B.]. *1V. (bo^soii^), jonge takken van den kokosboom, waarvan k^t(jĕpat gemaakt wordt. — [R.]; denkelijk batav.; bal. boesoeng, jmige cocospalmhladen (T.). i l JLxi ^ I. bCÈsoek, naam van een goud- | gewicht = 1V4: djampal. — ! *b€èsok, munt = V2 ^'^ kcêpang, | komende zeer nabij 1 schelling. — [L.]. II. stinkend; rot; vuil; morsig; smeerig; onedel; lang; stank; rotheid; vuilheid; mor- sigheid; smeerigheid; onedelheid; laagheid, yyAM ^ bösaii, tegenzin hebbend; verveling gevoelend; moede van iets; beu; tegen- zin; verveling (batav. en jav. bos^ji, T.). / C 4AW 4^ bösöi (en bosoi), van men- schen slecht; boos; booswicht; slechtheid; boosheid, /^AM 4«^, z. het voorgaande. o / ^j.jyga è-^5 plur. ^)^ aambeien. De Mal. gebruiken den plur. als #?• o / J^J^ 'J^y^' c 9Lm> bêfeiiga, bloem; bloesem; interest van een ^ kapitaal; dient als attribuut bij namen van l)oomen, om te kennen te geven, dat het hout van die soort geel is: b. keml^ang s(,!lahoon, naam eener fraaie paarsrbe bloem, die lang bloeit; b. koebdT, b. kembödja en b. tJQmpakc7 moelïja, naam van een' boom, die eene welriekend(^ bloem draagt en veelal op begraafplaatsen geplant wordt; b. tjïna, naam van een' bloemdragenden heester — poinciana pul- cherrima — ; b. dj^poen, de stokroos, naani vaneen' bloemdragenden heester; b. nH;r«Mk, naam Tan een' bloemdragenden heester, zoo genoemd omdat de roode bloemen iets van de g(.'daanle van een' pauw hebben; b. ïiij^r mawar en, minder gebr., b. ros, roos: b. tandjoeng, naam van een' hoorn, die zeer welriekende bloemen en eetbaie vruchten draagt; b. poêkoel empat, naam eener bloem^, die eerst 's namiddags om 4 uur opengaat; b. sëlan, naam eener sooii van klimop, met een fraai rood bloempje; b. karang, .vpo>ii (z. onder karang); b. ^mas, gouden bloem^die Trangganoe om de drie jaren als teeken van afhankelijkheid aan Siam levert, wordende rijkelijk vergoed door eene bezending rijst en zout; b. ^mas pĕralj^, gouden en zilveren bloemen aan een opgetooiden boom bij feesten (g^ttar); böënga disoentingk^n, pangkalnja di- b ê r a k k e n , rf^ bloem steekt men in V haar, den oorsprong bekakt men, d. i. de dochter neemt men, om de schoonouders geeft men niet; ty- 289 ty- h. sekaki, eene bloem; b. setangkai, een Iwijii mei bloemen; b. s^karaiig, een ruiker; b. s^koentoein. een bloem/mop; — * h. s^koeiitjoep, eJCM bloem/mop. — [R.]; b. langsat, soort van armband; b. koen- doer (de l>loesem van den koendoer), soort van versiersel op verschillende voorwerpen, in d(m vorm daarvan: b. sambau (de bloesem van het samba u-gras), zekqre steek bij bel naaien, die op dien bloesem gelijkt, zooals hv. op sommige lederen handschoe- nen; b. ma kau, kunstbloemen vanMacao: — * b. seroempoen, ee/i ruiker, — [L.]; sa- bab h. lali di kapala, wegens de bloemen (den bloemkrans) heb ik een touw om mijn hoofd, zegt een schoonzoon tot zijne schoon- ouders, om te kennen te geven, dat bij wegens hunne dochter gebonden (van hen afhankelijk) is; berbcèiig'a, bloemen hebben; van bloemen voorzien zijn; met bloemen versierd zijn; b. tab oer, met verstrooide bloemen versierd zijn, zooals bv. eene stof; böènga-bdéiigaaii, bloemen; gemaakte bloemen; böêngfa delima (de bloesem van den granaatappelboom), soort van ver- siersel, in den vorm daarvan; berb€ên<^a delima, zoodanige versierselen hebben; b. d. loenggang balik, zoodanige versierselen hebben, waarbij de granaatappelbloesem bij (afwisseling recht op en neder en het onderste boven staat; b^rsïkoe k^löêwang MAL.-XEDERL. WOORDENBOEK, DEEL 1. b. d. toenggang balik, versierselen heb- ben, bestaande uit een* zigzag, in welks hoeken b. d. geplaatst zijn, die bij afwis- seling recht op en neder en het onderste boven staan, o êw) y mem]>c&waiig:, wegwerpen; verwer- ^^ pen; afschaffen; bannen; verbannen; verstoof en ; verwijderen ; afdanken ; aftrek- ken (arithm.); een' slag, houw, stoot enz. pareeren; membö&waiig' aj^r, zijne behoefte doen: m. a. b^sar, zijne groote behoefte doen (fatsoenlijke uitdrukking voor kakken); m. a. k^tjil (s^nl), zijne kleine behoefte doen (fatsoenlijke uitdrukking voor wate- ren); bcèwang tóedjoh-2, trek er zeven bij zeven af, d. i. deel door zeven; membcê- wang sijal, tegenspoed verwijderen^ bv. van een vaarlnig (door gebed, tooverij enz.); m. miïta, zijne oogen laten weiden; m. k(;bas^ de verdoofdheid der leden verwijde- ren, d. i. wanneer men te lang gezeten of te huis gehokt heeft, wat op en neder- loopen of gaan wandelen; ook m. p^nat; niemböêwan»' dïri, zonder bepaald doel de wijde wereld ingaan; zich verslingeren; zich met slecht volk afgeven; bcfewailgan, verworpeling ; banneling; verstooteling ; pem- bóe^an<^, wie wegwerpt enz,; wegwerper; verwerper; afschaffer; verbanner; verstooter; afdanker; verwijderaar; aftrekker; pareer- der; opgeslorpte wolken van eene dreigende 19 J^^^ 290 d/, bui van de tegenovergestelde zijde van : i^( ^_s I. boeka (of den \vind. -.C- 4^ lMl'll§ur, nofj in den eersten toestand , van eene maagd nog onaangeroerd: van een' jongeling nog geene vrouw aangeraakt hebbend: van vrnehien en andere voortbreng- selen eerst, namelijk in den tijd of hel saizoen daarvoor, en van vrachten ook eerste van een' Jongen boom: Imngm^nn^WRl de hoedajïigheid van nog in den eersten toestand Ie zijn bezit: maagd van 12 tol 15 jaar; boe\vah-2 !>,, de eerste vrachten van een' jongen boom: de eerste vruchten in den tijd of het saizoen (miesini) daarvoor. ^ 4^ bOéiijfoer, naam van een' boom, mei goed hout en fraaie paarscbe bloemen; bfieiiifCêruH, een van de zoogenaannlc póêlau jang loMJjoh. C^JLD 4^ höllgok, onevenredig dik; on- evenredige dikheid. ■^' Ld A«> b«*ni|;'ol, dom; Imt; domoor. — [R.]: bal. bongoi, doof' (ï.). ij iO iMlpeilii*, f*rg door de pokken geschon- den (z. fjertjak en börek). C^ 4^ 1. (vgl. büëwah, T.), iiicirihirwiüi , opwellen; overkoken : van rook uil ren schoorsteen in dikke wolken opstijgen: * II., Iioewak-boewukaii, \v. sum. , veran- derlijk van humeur; een ongestadig hu- meur, — [N.]. 1 ^ 1. öoeKa (01 bièkak), breed: wijd; breedte; wijdte; rm'ddellijn (geom.); nieiiibGèka, openen: ontvouwen: uit elkander nemen : ontdekken : openimren : aan vangen ; ontginnen; op het touw zetten; ondernemen: pemböêka, wie opent enz.: ontdekker; ont- ginner: ondernemer: mentbijĕka poewasa (ol or>k wel alleen m^mbö^ka bij uitne- mendheid), <fe vasten openen, d, i. ophondei) Ie vasten: m. llmah, tinmijnen ontginnen: m. k^dai, een winkel opzetten: m. bitjara, een zaak voorbrengen, aanhangig maken: een proces aanvangen: m. gö'la, eene suiker zaak ondernemen; m. rahasïja, een geheim open- baren; verklappen: m. liinab, grond, land ontginnen ; — * m. h a t i , den moed verlie- zen. — [R.]. ^♦11., bflpka-^, zekere gerechtigheid, die men van een vaartuig betaalt, naargelang van de. bi'eedte. — [L,]. Lf-i 4-J f biPkoe, kort, ineengedrongen lichaam: knoest; kwast: knokkel; ge- wricht: geleding: kluwen. Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal vooiwerpen van eene knoeslachlige hoedanigheid uitdrukt; garam s(?lMlĕkoe, een korrel zout; h (h\y'é\ï pïnang tïgt7 b., drie stuks pinang-noten; bQ- naug b., garen in ktutven (niet op klosjes);. b. b^mban, knop van touw of dergelijke, in elkander gestrengeld, zooals bv. aan eene nir^ 291 J9. valreep; furksche knoop: b. b. d öewa, zoo- danige knop, -waorloe slechts twee touwen gel)ruila worden, ook kapala lalat ge- noemd; 1). \ï\\\, de enkel, eig. de gevoellooze knokkel, oindaf door het met ondergeslagen beenen zitten daar het gevoel nagenoeg verloren gaat. II. — verh. nederl. — , boek (z. bok). ^LL5 A^ böwek, batav., openen; open hou- den: open leggen. — [B.]. CW^ bwkïit (vgl. hoet^k enbcêkitll., T.\ van water met aardedeelen he- zwangerd, zooals bv. bij sterke afwateringen. ^<j>a5 4«^ böêkot, soort van javaansch vaartuig. — [L.]. Vj>/0 ^, iiiembökot, geheel toedekken met iets buigzaams, bv. goederen op dek met oen prezenning; een dak over aen \q^y- tuig maken, om te blijven liggen. V.;>ó 4^ I- böëkit. kleine berg; heuvel; hoogte; b. ana'k, heuveltje: nieni- bcJêkit, de hoedanigheid van een heuvel aan flemen; zich als een keuvel voordoen; m. anak, de hoedanigheid van een heuveltje of van heuveltjes aannemen; zich als een heuveltje of als heuveltjes voordoen, zooals bv. de lijken op een slagveld. II., bCêkit-lïkat (vgl. bcëkat, T.), van water intensief met aardedeelen bezwangerd, ■H- y 40 böpkoer, korrel; deeltje van iets dat door de kuusl tol korrels gemaakt is (als zout, buskruid enz.). — [M.]. z. bciêkoe. >. >^-J bökor, soort van kom Nan metaal, zonder voet en met een' breeden, vlak- I ken rand. ^ C J^^^ ^ bcêkoes == ^^ , •^ i^A.) bö&kong', kip zonder staart, — [R.], — z. tokong. itjS^o, het voorste naar achteren gekeerd; omgekeerd (ook bv. van een proces, waarbij de beklaagde als klager optreedt); ook balik b.; badjoe b. b., kleed met de spleet van achteren, zooals men voor kin- deren maakt; menibökons^ken, het voorste vaar achteren gekeerd enz, doen zijn (maken) , omkeeren. ~ ^bebökong", batav. (uit *t jav., T.), heup; dij; bil, — [B.]. L-Ji-5 4— > bökop, van het aangezicht sterk gezwollen of opgezet, zoodat de oogen nauwelijks zichtbaar zijn; sterke ge- zivollenheid; sterke opgezetheid, ^ aJ>4j:) böêkak z. bfeka ^cJ^-J^ bO&ko), gekruld, zooals bv. een baard. — [B.]. ^.j5a^ bcêkaii, i\\ 't alg. te kennen geven- de, dat iets niet iets anders is. Het dient voorts spec, om iels alleen en bij uitsluiting voor een deel van een* zin, bet- zij subject, object of praedicnat, te onlkeii- 19* Jy^. 292 ^ -r^ iieii, verhoudingen, die wij veelal uitdrukken door den klemtoon op dat zindeel te leg- gen. Het is gebrek l<i|4: wedergegeven door ons hel h tiief , eenigszins beter door het fr. ce nest pas. Met liet vraagsuiïix kali is het direct vragond: is hef nieJ? /onder dat geelt het eeif hall' vragenden zin en nadert dan de beteekenis van ons immers: óraiig UKëda Itoe b. anak akoe, die Jongelinr/ is mijn kind niet: b. UKedah pe- kei'djaan itoe, dut is geen ijemnhkelijk werk: h. akoe, jang ni^nnĕkoel dïja, ik was het niet, die hem geslagen heb; b. dïja jang kiM^ixekoel, /tij was het niet, dien ik geslagen heb: b. koepóêkoel akan dïja, koe lölak sa ha dj a , ik heb hem niet ges /af/en, maar alleen g es t ooi en: b de- kankah S(ĕdah koekata? heb ik het niet gezegd.^ b. sdëdah ko(^kata, ik heb hef immers gezegd; b. bu3vvatan, dat is geen doen: in strijd met hef gewone; onge- woon; ongemeen: vreemd: buitensporig; in een boogen graad: b. b. bagoesnja, hef is biiilengcwoon schoon; pad a b. t () m p a t nj a. op eene onvoegzanw o f ongeschikte plaats; hóèkannja mati lagi (de nadruk valt ge- heel op lagi) mati bemiar-2 (betoel-2) niet meer dood, maar allerwezenlijkst dood. Met deze spreekwijze wil )nen den aller- hoogsten ol' een' zeer hoogen graad eener hoedanigheid aanduiden^ zooals wij in dit voorbeeld zouden zeggen: dood als eene pier (mausetodt). Veelal wordt het l weefde ge- deelte der uitdrukking als van zolf sprekend vveggelat en : b cê k a n nj a m a t i I a g i : l> i%- kannja bagoes lagi, niet meer schoon [maar zeer schoon): hübkiin-'^, het is geens- zins. — Men moet zieh 'a d a h , b (fe w a - la n. k<?rdj«i, [latoet als iia bCekau-;^ uitgelaten denken, van daar: geheel in strijd met hef gewone: zeer ongewoon: zeer ongemeen: zeer vreemd: zeer buitensporig; in een zeer hoogen graad, ^ §kJ> A^ bokOj w. sum,, == maski: boko a lig ketavva (brahbeltaal, T.) h ara ba toelis, lach maar toe, ik schrijf toch : bo ko sakit m i s t i (b rabbel t aal, T.) datang, hef doel er niets toe dat hij ziek is, hij n wet komen; boko k om bal i boko t i da, o/ hij terug keof of niet; Ajiko sentana dj(»e\val boko setimbang dje- ngan amas, tida soeka hamba, indien ik u moest verkoopen, al was hel voor al de schaffen der wereld, dat zou ik niet willen. — [N.]. -¥: LL5 l^ baug'ii, soort van vogel. — [M.]. — z. böga. i,^S ^ 'S böga — skr. bhöga — , vermaak) verlustiging, alleen in: dj ^ m pan a pergam boga, draagstoel in den vorm eener perga ra-duif, ter verhisfiging. c^, 29" J^ i^*/0 4^ bojTOt, nfscinnvelijh; leelijU; af- srliinvelij/ihcid: leelijhheid: m^u\ - Jiögol, fifschwrelijh m z, yvordcn. ^ w5^ IL»> 1. lïög^or, jav. uf s(»on(L, Ironken v;iti (licht bij den grond afgelionwen arèn-boonien. In de bossrh^'n van het \er- woesie Pad] a dj a ra n werden ointrent het jaar 1677, lnj d(! ontginning der gronden een groot aantal dier stamnien gevonden, naar aanleiding waarvan het tegenwoordige Huilen/.org den naam Bogor ontving. — * n. een e mat, — [C]. -^ )Ó iu-> hiëffal, l>randhonl, dat aan het eene einde aehrand heeft. [R.]. P Aj htj^ffil, van dieren zonder vederen of haar: van rnensrhen zonder de gewone kleederen, sieraden of wapens: hel zonder vederen enz. zijn: t(;landjang h. of t^lan- dj a ng b di lal, (feheel naakt : spiernaakt ; moedernaaMt: nicfiil)(fcS'ü. van dieren veder- hos of haarloos worden: berbcêgll. zonder de gewone Ideederen, sieraden of wapens zijn. ^ P %-J bogol v(>rb. ned. ~ heugel; hoei: kluister [voor handen fn voe- ten]. - [K.]. >-J A> bö«:aiii, twT(^ geknipte blaadjes van ^ zilver- of goudblik , of wat men anders verkiest te nemen, aan de pnnt van een tadjock. ^ , P Aj , kebofféan, batav., == dapat ma- loe, bv. iemand die een veest laat hooren in een gr ooi gezelschap. — [H.]. ) %f^ bjiuloe en, minder goed, bali®loe, soort van kolombijn (gebak). — Het onverstand heeft (m* biêwah hieloe van gemaakt en beschouwt dal als het oorspr.; soorten: b. ködja; b. p<^riiiggi; b. r<;n- dang. c / } %^ ' idui'. Jt^h /^'••^' eehi: kinderen: groote menigte. ^ ) ^ b(ela, atj., gaan: kom! welaan! — [U.]; denkelijk 't men. ^^U, baolah, of verkort, hola h , geef op! (T.). ) lo bcêloe, haar, met uitzondering van het menschelijk hoofdhaar; borstel: wol: veder; dons; pen: b. kiïpas, dons; b. róma, pleon. voor haar of voor ^^j ; b. landaV. de stekels van hel stekelvarken: b. a jam (kippen-veder): naam van een eetbaar zoiii- water-vischje; b. iijer laoet, naam van een spinachtig zeedier, welks lichaamsdeelen voor het grootst gedeelte uit koraal bestaan; b. pahat, heitel-vederen, d. i. de eerste poddevederen der vogels aan vlerken en staart (vgl. bal. koemapat^t, T.); het eerste dons in het aangezicht of aan deschaamdee- len: poddehaar; vlasbaard. Onder beitel is hier .verstaan de cyUndervormige beitel pahat pdUar (z. c^U); (Blat b.Jiarige J^ 294 CL^^ rups; kaïn b., stof van yfoloiha^r; laken; wollen deken; dóêwa (tïga) b., hebbende haar van twee {drie) kleuren, zooals bv. katten, honden enz.; berböèloe, harig; gevederd: b®Ioe-3, wal op haar gelijkt; — <^ b. lalang, de donsige bloesem van het lalai^-gras. — [M.]; b«êloe-3, naam eener plant — fragia kirsuta — . — [L. bew.; C] ; daoen h., naam van een' heester — tragia speciosa — . — [P.]. . J ^» b€èli-2, porseleinen potje of kruikje, met dikken buik, nagenoeg geen* hals en nauwen mond, dienende, onder ande- ren, ook ter bewaring van tooverolie; b. p^ng^ntjïngan, de pisblaas. ] tLm> t>öla — port. hola — , kogel; bal (inz. biljart'); maïn b., biljart spelen, ] tLm> (^g' b€ĕwak, T.), memböêwal, van eene vloeistof o/JtueZ/en, veroorzaakt door eene beweging beneden de oppervlakte, bv. van een' visch, de schroef eener stoomboot; van daar fig. : overmoedig zijn; om den tuin leiden; verschalken door iets als het tegendeel te doen voorkomen van hetgeen het in der daad is; pembéwalan , om rfe» tuin leiding; verschalking door enz,; böëweh b., z. böê- weh. i*>aJ ^ böïlat, rowrf (zonder hoeken of kan- ten): bol; geheel (niet in stukken); van de oogen op$ngespalkt en starend — ; kan soms door alleen; eenvoudig; zonder meer vertaald worden; rondheid; cirkel; spheer; berseloêwar b., alleen een broek (zonder meer) aanhebben; tijang b., een. ronde pilaar; b. pandjang of b. böêdjoer, elliptisch; ellips; b. te lor, eirond; elliptisch; ellips ; ellipsoïde ; b. tor a k , cylindrisch ; cylinder; b. pëpeh, plalrond, zooals bv. een stuk geld; ajam b., eene heele kip; b. böBmi, de aardbol: t^landjang b. z* onder böëgil; b. tj^mhoel, hol^ als het deksel van het lahaksbusje, dat in eene sireh-bak behoort, d. i. plat-rond, zooals bv. de knop van een' wandelstok, eene deur en dergelijke; b. böêwah b(^rembang (z. b^r^mbang), slechts eenigszins verheven^ zooals bv. de knop op een' mast;ïkanb., naam van een' eetbaren zoutwaler-visch ; — * bftlet-bCèlet , batav., geheel en al. — [B.]. *II. soort van luik. — [C.]; slechte uit- spraak van b^lat (T.). *III., w. sum., wederk. voornw., zelf. — [N.]. i^vO iN-> bolot, al wat dient, om iets in te wikkelen, luur; membölot, achte- loos, onordelijk en in der haast inwikkelen; een klein kind in de luur wikkelen; zeilen, die opgerold worden achteloos, onordelijk en in der haast oprollen: achteloos, onordelijk en in der haast samenvouwen, bv. een werp- net, dat in der haast opgetrokken wordt; h 295 h'- zich in iets vervcarren, bv. een krokodil in een sleepnet. J 4«> I. bc&lar, van een oog wilachtig verbleekt aan de iris, heizij het oog ;j| d<m niet blind zij; witachtige verbleeking van de iris. ^ II. van vruchten rof. — [Üiv.]. ^ J i^ I. Ixl^lir, draaien, bv. een stuk touw, de punt van. een zakdoek enz. — [L.; bew.]. * IT. en pö^loer, aar; halm met de aar. — [L.]; vgl. bat. boerir; bal. boelih (T.). 5». J %-> I- bil^laiig* z. boèlaugan. II. naam van een aanzienlijk eiland onder c-^^ J. ) 4^ bo^loer, (/eeuwhongerig ; hondshongerig; geeuwhonger : hondshonger. -)f J 4^ bölor, een wormpje in de m ang- ga-soorten. — [R.]. / KMJ 4«> I.. b()êloes-S, naam van een' eetba- ren zoutwater-visch. * II. naam eener soort van landschild- pad. — [L. bew.; C.]. ^III. kaal; beroofd van lakken; blader loos; kinderloos. — [L.; M.]. ^/ hèéj iL^ böëlos, gestreept, zooals som- mige bladeren en vruchten. [R.]. / }^ tLj> bölos, doorgebroken, zooals bv. eene slaglinie; bij het schermen of vechten geraakt, al is het, dat bij het schermen de houw of stoot slechts aan- geduid is. Lingga-Riouw. III. samengedraaid doek: sumeiigedraaid haar: wrong (jav. oed^ng? T.); bindsel, waarmede iets omwonden ol aangebonden wordt, zooals bv. de kunslsporen aan de l)()oten der vechthanen; meitib<lĕlai% samen- draaien; samen fo)nmelen; met een bindsel omwiiiden; met een bindsel omwikkelen; met een samen gedraaide doek binden; aanbinden; om iets winden of wikkelen, bv. den staart van een' chinees (staart dir. obj.) om de hand; b. h(ëloe, hoofddoek, in de eerbiedige o( hotlelijke spreekvvLjz(^ ook als Iroetelwoord legen vorstelijke kinderen, bij eene niet vorstelijke moeder, gebruikt door haar zelve of bare naastbestaanden ; membcj^lang: tangan, de hand omwikkelen, voor een gevecht; bö^lan^-baling* (z. >üb), verticaal in de rondte draaien, op verschillende wijze, zooals bv. de vleugels van een' windmolen; penibo^laiig:, wie samendraait enz.: voorwerp, waarmede omwonden enz. wordt; bc^Ian^-^, wat op een samengedraaid doek gelijkt; hoofdwrong ; krans, fü É^ I. böloiijf, zwart; donkerblauw; al wat zwart is, onder anderen ook koolleer; zwarte enz, kleur; nieniböloiig*, zwart of donkerblauw schilderen. *\\„ balav. (uit 't jav. of Bal, T.), =« O^yi 296 i^yi tj oblong/ kol; uitgehold. — [H.]; open en rond; doorboord; vol gaten, — [B.]. L JLJ^-^ I. bölak, van een gozegde, inz. eene voorspelling of waarschuwing vei^- keerd; onwaar; onjuist: rerheerdheid; onwaar- held; onjuistheid; vnn zeggen of voorspellen verkeerd: onwaar; onjuist; rtiis: h. l<ata akoe? heb ik verkeerd gezegde heb ik hel mis gehad? heb ik u verkeerd gewaarschuwd? heb ik het ti niet gezegd? — bolak-balik f z. C^U), nu eens zoo en dan weder anders spreken; zijne woorden verdraaien; penibö- lak-balik, wie nu eens zoo en dan weder anders spreekt; woordver draaier. *II. bölak-balik, halav. (uit 'tjav., T.), heefi en weder loopen; om en omkeeren. — [B,]; heen en terug (T.). /•w k^ I. bCJÈlan, de maan; maanmaand; maand; maandstonden; b. poernama, volle maan; b. liniboel, de eerste dagen der nieuwe maan; b. baharoe, de nieuwe maan, tot ongeveer 1® kwartier; b. p<lĕtoes, opgehouden maandslonden, van ouderdom; anaV b, afnemende maan, van 20 tot 29; sehari b., de eerste dag der maan; nieuwe maan; hol gouden borstversiersel voor kleine kinderen, in den vorm der pas zichtbare maan, waarin tooverspreuken gedaan wor- den; datang 1>. of dapat b., de maand- stonden krijgen. De Mal. gebruiken de arn- bische namen voor de twaalf maanden van hun maanjaar, gewoonlijk met, doch ook wel zonder het woord b (elan. Zij zijn van 1 tot 12: >^suc of ff^)\ f^\ ^ïtuTciUr*. of ^i-Jl)^: L-...^J5^ . : ^yU^; ^jLe^. ; j)y*j\ HiXftüJ^jJ: ics^:5uj^J; mem- bO^Ian, bij maneschijn visch vangen, ifiz. 