VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
EES SS and D  the best of the word? Dat he is not gewesen. B. Gy zult die toch weeten, heb ik hem gedronken of heb ik hem niet gedronken? Н. Heb ik hem gedronken of heb ik hem niet gedronken? Н. Heb ik hem gedronken of heb ik hem niet gedronken? Н. Heb ik hem gedronken of heb ik hem niet gedronken? Н. Heb ik hem gedronken of heb ik hem niet gedronken. Н. Ja, dat behoft gy my toch niet te vraagen. Was ’t niet een Lamsgebraad? B. Myn Heer! myn Heer! waar hebt gy uwe gedaclen. Het waren immer patryzen? Н. Ja, lieve Vrienden! gy moet geduld met my Febben, ik ben een Zeer arm ongelukkig man. Ik (сяшенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишенишени En de baren van Berenice vestigt, en alle de voorze voeten blochen, zonder dezelve te bemerken, vertrapt; dan hebt gy een waar denkbeld van my. Ik eet en drink; maar proef niets; doorwandel de fraaie hoven, en zie niets; ben in het gezelfchap, op bet concert, in den schouwburg, en hoor niets. б God' ik ben/myn leeven ook zo тоё, ik heb er zulk verdriet in, dat ik geenen dag met grooter verlangen'verwac*t, dan den dag van mynen dood, want, wat baat my al het goede en fraaije in de waereld, wan.. neer ik "er geen gevoel van heb? Ik gaa de waereld door, ge. "Een blinde een kabinet met fchilderyen." Wäver der ganze man op dezeze wyze, over de op- voeding der Geleerden, dus voort. "H. — De geheele opvoeding, welke wygen genieten, fchynt daarop toe te leggen, om ons aan de afweezigheid der gedachten te gewennen. Wanneer ik nog jong zeide (dit zal onge- twyfeld een drukfout Zyn,en zynde moeten wezen) lette op ’t gegen my gebeurde, wierd ik geflaagen; en wanneer ik, inte- ndeel, myne zintuigen verdoofde, en my in den geest naar falie, Griekenland of Palestina verplaatfte, wierd ik ge en alle myne medeleerlingen tot cen voorbeeld : voorgefteld, Noodzaaklyk moest daardoor by my de begeerte ontftoken wor- den, om tegen myne natuur te worftelen, en het Zo verre te brengen, dat ik in de waereld zyn kon, zonder te letten, op ~ geen in dezelve omgaat. B. Op die wyze zyt gy immers tot de geleerdheid ‘opgeleid, “gelyk een vink tot het zingen" H. Hoe brengt men die tot het zingen. Men makt ze blind, opdat zy hunne geheele oplettenheid moeten vestigen op het zingen. Н. Deeze gelykenis is zeer gepast. En Gel u nu voor, hoe zulk een blinde Vink zyn moet, wanneer hy in het bosch b anderen komt! dan kunt gy ligtelyk begrypen, hoe ellendig i {п de menschlyke Maatfchappy zyn moet, dewyl niet alleen myne oogen, maar bykans alle myne zintuigen, ongevoelig ge- maakt zyn.” Op deezen trant gaat -de kundige Schryver voort, en ’t is in den eerften opflag onbegrypelyk , hoe een Tafercel van Menfèhe- Iyke Ellende zo uitlokkend kan gefchreeven worden. Alleen komt ons de Nonnenhistoriet, bl. 318. en vervolgens, wat te Romanesk voor, en zou de Schryver langs geen andren weg zyn oogmerk hebben kunnen bereiken? ` x Ke Ke NIEUWE: j ALGEMEENE | VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. De Bybel, door beknopte Uitbreidingen en ophelderende Aen» ‚ merkingen verklaerd , door |. VAN NUYS KLINKENBERG , А. L, M. Theol. en Phil, Dr. Hoogleeraer in de Н. Godgel. en Kerkl. Gefch. aen het Ill. Ath., en Predikant in de Gemeente te Amflerdam: mitsgaders Lid van het . Zeeuwsch Genootfchap der Wetenfchappen. te Vlisfingen. Dertiende Deel. Te Amfterdam by |. Allart 1286. Behalvyen het Voorwerk 632 badz. in gr. odavo. Nähe behandelen der Gefchiedenen en Dichtkundige Bösen van den Bybel, komen de Prophetifche Schriften aus overweg, onder welken de Godspraken van Jejias de eerste plaets bekleiden; tot welker opheldering de Hoogleeraer zich in dit Deel bepaelt. Onze geachte Dybeluit-legger is, in de verklaring van dit gewigtig Boek, door-gaens zeer oplettend op ene oordeelkundige schifting en erdeeling der Prophetifche Leveredenen, welker in hoogleer leerzaenf uitbreid en opheldert, "mer een 'befcheiden voordragt van zyn gevoelen over de voorfpellingen van den Propheet, zo nopens de lotgevallen van 't Joodfche Volk, al rakende den Mesfias en de Euangelie-Kerk. Zyn Hooglerwaerde behandelt dit Stuk, in 't een en 't ander opzicht, zo beknopt en te gelyk volledig in zyne soort, dat Bybeloefenaers 'er zich met vrucht van zullen kunnen bedienen. Men oordeele hiervan enigermate uit het gene hinter ophelderinge van Zei, 11. 2-5 bybrengt; waer over hy het velgende eerst vooraf laet ga En. De tijd, ‘wanneer deze belovte zou vervuld worden Bei lactst der dagen, vs. a. 1, Het lactst der dagen bétekent, in den ftijl der Joden, den tijd van den Messias, of van het. Nieuwe Testament, —— Zy verdeelen ‘de ganfche geduurzaemheid der waereld. In drie tijdperken, voor de Wet, onder de Wet, en de dagen van den MESSIAS. De tijd van den messras het, niet alleen Öп het Prophetisch woord, het laetst der dagen, verg. onder anderen Jer. 48: 47. maer PETRUS Ш. DEEL. N. ALG. LETT. NO. б. Q fpreekt Ш. Lang NUYS KLINKENBERG freckt ook van de laetíte dagen, Hand. 2: 17. en PAULUS van het einde der eeuwen, 1 Cor. 9: ot. — Trouvens, met het boogíte recht, wordt de tijd van het Euangelie het laetst der dagen genaemd: om dat dezelve, met het eindigen der oude huishoudinge, eenen aenvang nemen zoude; en om dat de bedeeling van het Euangelie de laetet fle is; zo dat et, na dezelve, geene verandering meer in de huishouding van Gods Kerk zal voorvallen. Ш. Alleenlyk kont het nog in bedenking, of deze belovte haer uitzicht hebbe, op de eerfte dagen van het Euangelie; dan wel op den heerlyken ftact der Kerke, welken wy nog in dèn avond der waereld te gemoet zien. On Zu erachteu, moet het op de eerfte wijs begrepen wor- den: niet alleen om dat de vervulling van alle de byzon- derheden, in den fterkften nadruk, in het begin der Euan- gelifche bedeeling kan worden aengewezen; maer ook voor- mamelyk, om dat toen ter tijd des HEEREN woord en wet, vit Jerufalem, tot de Heidenen is uitgegaen. vs. 3. Wy onderfcheiden in deze bélovte twee hoofdzaken. I. De verheffing van den Tempelberg, boven alle andere bergen van den wijden aerdbodem, vs. 2. I. De merkwaerdige gevolgen, welke deze gebeurtenis hebben zoude, op en onder de Heidenen, vs. 25:5. 2. ENDE HET SAL GESCHIEDEN IN HET LARTSTE DER DAGEN, in het begin der Euangelifche bedeeling, DAT Sie on, (4) DE BERGH DES HUYSES DES HEEREN, Op welken de prachtige Tempel gebouwd is, door eene wonderdoen-de kracht sat, geplaetst, en onbeweeglyk VASTGESTELT ZIJN OF DEN TOP DER hoogte BERGEN, ENDE DAT HY SAL VERHEVEN WORDEN BOVEN DE HEUVE' EN, ZOO dat de Templeberg, boven alle heuvelen, en toppunten der meest verhevene bergen van den wijden aerdbodem ver weg zal uitteken; ENDE TOT DENSELVEN SULLEN ALLE HEYDENEN TORVLOEIJ&N: even als kleine rivieren, welken, elkänder ontmoetende, in eenen algemeenen kuil te zamen vloeien. „Het wijst zich van zelfs, dat het een en ander in ö. men geestelyken zin moet worden opgevat. ———— Sion, de berg van's HERREN huis, is een zeer bekend zinne-prent van de Kerk des Nieuwen Testaments, Pf. ол: 3e Bergen en heuvelen zijn zinbeelden vanЖеп  eng. geevt drie hoofdzaken te kennen. — (1.) Dat de Euangeliekerk meer aenzien heben zoude, dan de grootíle Koning- rijken der aerde. —- (2.) Dat alle Kouingrijken en heer- fchappyen der waereld zich, van tijd tot tijd; aen de Euangeliekerk onderwerpen zouden. —- (3.) Dat de leer van het Euangelieker den verfoeilyken afgodsdienst, onder de Heidenen, zoude uitroeien. Über die Heiden, volgende uitpraek, en tot denselven zullen alle Heidenen, fluit de volgende zaken in zich. — (1.) Dat zy, even als waterftroomen, in zeer groote menigte komen zouden. —- (3.) Dat zy zich, even als een fterk gedreven waterftroom, met drivt, yver en volvaerdigheid, by de gemeenfchap der ware Kerk voegen zouden. Eindelyk heeft men nog op te merken, dat hier in de Prophetifche vertooning ist bevördigt, veröffentlich zu verkennen. Deberg van's HEEREN huis zou, bevördigt den top der hoogfte bergen, verheven worden, en evenwel zou de stroom der Heidenen derwaers benen vielen. Dit is een wonderdig verichfaltig. Het geegt in den Prophetifchen zu te kennen: dat de Heidenen, door de almachtige genade van den Heiligen Geest, dermate zouden bewrocht werden, den dienst der afgoden verlaten, en zich tot den levendigen God bekeeren zouden. 3. END & VELE VOLCKEN, eine zwei große Mengen van Heidenen, SULLEN, tot den berg van "e HEEREN huis, HENEN" über die vorigen Waren, ENDE tot elkander SEGEN, KOMT über ONS OP- CAEN TOT DEN geestelyken BERGH DES HERREN, TOT DEN HUYSE DES GODTS JACOBS, OP DAT HY, die alleen de ware God is, ONS LRERE VAN SIJNE WEGEN en geboden, welke wy, ter onzer eeuwige behoudenisfe, bewandelen en betrachten moeten, ENDE d Wi WANDELEN IN SIJNR 3. JACOBS, dóot het blymoedig gehörzamen van zijde gebo- den: WANT (b) UYT ZION SAL DE WET UYTGAEN, ENDE DES HEEREN WOORT UYT JERUSALEM, het isumngelie zal eerst, "re Jerufalem en onder de Joden, gepredikt worden, en van daer vervolgens, tot de Heidenen worden quärgebracht. 4. ENDE HY SAL RICHHTEN ONDER DE HEYDENEN, EN- DE BESTRAFFEN VE 4. ENDE HY SAL RICHHTEN ONDER DE HEYDENEN, EN- DE BESTRAFFEN VE 5. LE VOLCKEREN: ENDE SY SULLEN HARE (SWEERDEN SLAEN TOT SPADEN, ENDE HARE SPIESSEN TOT SICHBLEN; [het ecnc] VOLCK GEEN SWEERT OPHEFFEN, NOCH SY EN SULLEN GEEN OORLOGE MEER LEEREN. Wie is hier de pertoon, van welken de Prophet ze Hy zal richten en zal richten en. Buiten allen twijfel de neer, God van Jacob, van welken vs. 3 geproken is; byzonder de Messias, 200 als hy, tot eenen Richter op den vere hoogden Tempelberg, tot Koning over de Euangeliekerk, zou verhoogd worden, vergelijk Pf. o: 6. De Heidenen en volken zijn zekerlyk die zelvde hei. denfche volken, welke zich van tijd tot tijd, van de af. oden, еп den levendigen God, bekeeren zouden. Maar wat zegt het richten en deffraffen? Sommigen nemen het, in eenen kwaden zin, voor de daed van cenen ver. Rampden Richter; en meenen, dat de Geist der Godspraek et oog hebbe, op die zichtbare en voorbeeldige trafge- richten, welke de verhoogde messias, aen de vyanden van zijn Koningrijk, zoude uitoefenen. Dan, vermids het, onzes erachtens, mit het verband met vyanden der Kerke, maer van bekeerde Heidenen, gefproken worde, voegen wy ons lie- ver by dezulken „die de uitdrukkingen in eenen goeden zin nemen, ———- Het woord richten zal hier, geli meermalen, in het algemeen regecren betekenen, verg. p 67: 5. Het ander woord befraffen zegt, in die buiging, in welke het hier voorkomt, iemand door kracht van re. denen overtuigen. - De Godspraek zal derhalven te kennen ven, dat de verhoogde messias over de bekeerde Heje. E nen heerfchen zoude, en, van tijd tot tijd, al meer volken 1 niet  - * "OPL 110: 2. (с) Joël 3: то, VERRL, VAN DEN BYBEL. %2$ De volgende woorden, en zy zalien ‘hunne zwaerden Haen tot fpaden enz. teekenen eenen tijd van rust en vre- de, in welken de Krijgswapenen, tot werktuigen van den akkerbouw, herfmeed worden, Wy leeren er uit: (1) Dat er een geestelyke vrede, onder de bekeerde Heidenen, heerfchen zoude, voor zoo verre zy, in onderlinge lievde, уреде en eensgezindheid, zouden verbonden zijn,; verg. PL 72: 7. —. (2) Dat de bekeerde Heidenen, uit onderfcheidene Koningen, die, in eenen onderlingen nationalen haer, geberen en opgevoed waren, nu elkander waren befohlen en behandelen zouden. — Cal Dat de bekeerde Heidenen zich, met de geloovige Joden, llevlijk zouden vereenigen. — (4) Dat de leer van het Euangelie des vredes den woesten aert der Heidenen be- &hawen zoude, en in zoo ver de- onderlinge oorlogen ппdortingen verminderen. 5. Dan zullen de bekeerde Heidenen zelvs de Joden gemoedelyk opwekken, om den невепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепеп Mat, XXIV. 2 28. Door DIRK: CORNELIS VAN VOORST, Predikant teilhen en Dodewaard, Te Leye den by А. en |. Нопкор, 1786. : Behalyen, hee Voor. werk 212 blads. in gr. Gogo, со, Br de wederlegging der Fragmenten, daor den Hood- leeraer Michaëlis, iw zu werklaaring der gefchieden nis van de begraaytuistfe^en opfkanriinge van Christus, Ж) heeft die Hoogleeraer zich, naer 't oordeel van: den Eer- fwaerdén vor: Poort; (die 't anders een keurig Werk (сяг,) ‘bediend van ftellingen, die niet wel gegrond zyn, en in ‘dit geval een -nadeelig gevolg hebben.,, Zyne flellingen, "us zegt hy. hebben: hem te gelyk aanleiding 'gegeeven, om e ene eh. andere van den Aragmert/chryver tegen’ Jezus y, Opftanding gemaakte zwarigheid niet zo krachtig te ro - >: Д. ` ‚33 er. den Zie Alg. Vai. Leveref. VL D, bl. 355. ; 4* ] 3 4426 ‘De á. VAN VOORST ,, derleggen, als wel anderen. De Ridder doch meent, an gelyk uit zyne Inleiding tot de Schriften des Nieuwen »» Testaments al bekend is, dat wy voorde ingeving en sn godlykheid van Marcus en Lucas gene zekere gronden ,, hebben, altans niet'zo zeker als van de Schriften der ,, Apostelen : hierby verwerpt hy ook de twaalf laatfte ver- , fen van Marcus Euangelium, als welke van dien Euan- ÎÎ gelist niet zouden voortgekomen zyn. Deeze übernehmen an ook de twaalf laatfte verzen van Marcus, eben veran oorzaakt, dat hy de bedenkingen van den Fragment: », Jchryver tegen Marcus en Lucas, vooral tegen de twaalf ÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎÎ� Nafpooringen, met de uitgave van dit Gefchrift, openlyk gemeen te maken. In de eerfte plaetze toont überwärtsen, en opfelweise gefchreven, men, niet alleen waerfchynlyk, maer ook ftellig, beweren kan, dat Marcus en Lucas onder en Godlyke ingeving, ook ftellig, gefchreven hebben. Verder staeft hy de echteid der opgemelde twaelf laette verzen, met beantwoording der bedenkingen daer tegen te berde gebragt. En hierop verledigt hy zich tot het nagaen der gwarigheden tegen het verhael van Marcus en Lucas, nopens de begravenis en opftanding van Jezus, aengevoerd, om, ter wederlegginge van dezelven, te. doen zien, dat zy in hunne verhalen met gedwaeld hebben, ер, zo met elkauderen, als met de andere Euangelisten, in alles volkommen overreenstemmen. — — Zyn Eerwaerde behandelt dit Stuk zeer onderfcheidenlyk, met ene welwikkende oordeelkunde, die hem iu ftaet (telt, om verfcheiden byzobderheiden, in 't beoogde Euangelieverhael, in een duidelyker licht. Te plaetzen, dan wel door den Hoogleeraer Michaelis gefchied was. De Kerwaerde van Voorst heeft, by de ontvouwing van dit onderwerp, nog gevoegd, zyne bedenkingen over den zin van's Heillands voorftel, Matth. XXIV. 27, 08. Voorftellen. Hy neemt de voornaemfle uitleg gingen van dit voarfie! in opmefking, beoordeelt dezelven met be. MARCUS EN LUCAS VERDEDIGD. 027 befcheidendheid, en toont beknoptlyk om welke reden dezelven hem niet voldoen; waerop hy dan vetder zyne uic-legging indezervoege voordraegt. Er is, (zegt hy ten aenzien van het 27e vers,) niets natuurlyker en gewoner in den blikfemftralen, dan het schläche en kortflondige, zo dat de blikfemftralen in het kortlion. digst ogenblik schynen en ophouden. Wanneer dan eene gelykenis van den blikfem ontleend wordt, kan er gezien wordt op het schläche voorbygaan en ophouden der blikfemftralen. Hieron nu wordt juist іп ons vers gezinfspeld, gelyk zelfs de woorden van het Oosten naar het Westen bevestigen, welke geheel overtollig zyn, wanneer wy- hier aan het onvere wacht Schynen van den blikfem denken; mmaar van Greaten. Nadruk, wanneer wy het ſchiele van den blikfem onder het oog houden, zo dat de gelykenis dus luidt: gelyk de blikfem, wanneer zy zelfs van het Oosten naar het Westen loopt « haaren loop in een oogenblik voleindt, alzo is ook de verfchyning van den Zoon des menfchen. De:Heiland leert dan met deze gelykenis; dat zyne verfchyning als Mesfias zeer kortílondig is en wezen moet. Wat is waarachtiger! wat drukt ons den waren aart van Jefus verfchyning als Mesfias op aarde ook natuurlyker uit! In alles toch bleek dit zyn oogmerk te Zyn, om maar zeer kort op aarde te verkeeren; alles maakte dit noodzakelyk, vooral na гупе Opftanding, wanneer juist zyne heerlyke verfchyning zou efchieden: zulks was noodzakelyk om te tonen, dat zyn oningryk niet van deze wereld was, gelyk ook om alle onheilen te vermyden, welke uit zyn lang verblyf op aarde zouden hebben kunnen spruiten, en waar tegen de Heiland zo zorgvuldig waakte, vooral door byna nooit zich als Mesfias voor te dragen. Ik behoove dit niet breeder - aan te tonen, dewyl het algemeen is aangenomen, dat de Heiland niet lang op aarde, vooral na zyne: Opftanding, moest vertoeven. a s» Dierhalven strookt niets beter met de gelykenis en de waarheid, dan deze verklaringe; terwyl zy ook volmaakt firookt, zo met het gehele, als onmiddelyke, verband. Zy strookt met het gehele verband, en ftrekt ter beantwoor ding van de vraag van Jefus Leerlingen ра gyne komst, door hen te leeren, dat zy geene andere verfchyning van hem voor den jongften dag verwachten moesten, dan ene попаіве en ogenbliklyk. voorbygaande. Коп er nu wel iets noodzakelyker ter onder ag van Jefus Leerlingen, порпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорпорп En om in die valfche Mesfiasfen niet te geloven? Terwyl die alle een lange durig ryk zouden voorwenden op te richten. ke de zin der sprekwyze zyn waer een dood aes is; daer vergaderen de,. renden. En. hierop vervolgt hy aldus., Ú эз De sprekwyze vooronderftelt, dat de enger op een dood aas aanvallen, en ber zelve verlinden: ja! zy zegt meer, namelyk, ааг. de Arenden by een dood aas vergae deren: dit kan. meu best begrypen, wanneer wy denken, hoe het met de Kraaijen by een dood aas toegaat; in weis nig tyds komen zy van alle kanten toevliegen, in ene vere bazende menigte, waarover wen zich verwonderen moet: dat vergaderen der Arenden by een dood aas is juist dat een °t welk ons de bedoeling dier spreckwys moet leeren; dit zegt dan dé spreckwys y overal, waarover wen zich verwonderen, ies picuws, iets zeldzaums, ies zeldzaums, ies zeldzaums, is een Eroote tot-ylood: ene waarheid, welke doer de ondervinding beves- tigd wordt; hoe ras is er niet een hoop volks, byeen, wanneer гег jets, zomtyds zelfs van geen belang, voor- valt? en verf chynt "er een vreemd en groot Perlonaadje., te. hos D Ç » (*Y Of fihoon het Öп de:verklaring gene de minfié verande- ring zoude geven. of: wy vug in de plaats van ‘tiwex lazen, Zo leren ons evenwel alle. Oardeelkundige (Critifche) gronden, dat ‘twa ас echte lezing is, welk’ woord dan ook eigenlyk een dood aat uitdrukt.” | -Dig� LI -» hoe verbazehd is de soeloop-? zo ik mene; kan ou de spreekwys gene amdere betekenis hebben 5 dan deze, en dus zyn alle de andere uitleggingen, welke men daarvan gemaakt heeft,-oubefteanbaar. - ә; Vraagt gen nu wet de.Heiland met heeft willen aanduiden; 't is allernatuurlyk; dyk „dat de Mesfsas, wanneer Пу bekend wi toeloop zoude krygen , dat men: den Mesfia ten zoude komen opzoeken, Wat was 1 dan. dit gezegde ? moest Jefus zich niet 4 volk wegmaken? wierd de toeloop niet v groter, wanneer hy ergens zich openbaarc fet dat de Zoon des. menfchen niets. hadd + hoofd: gerast en eenzaam konde nederlegges fchiedde, daar hy zich niet openlyk voor « gf 3. wat gou er dau niet wel gebéurd wezen , wanneer y zich als Mesfias had geopenbaard ! Kon men van Jo- deg ook wel anders verwachten, daar, alle hunne denk- beelden op. beunen,Mesfias gevestigd waren? MED - ».Hoe natuurlyk (rookt deze gewisfe en eenvoudige vere klaring nu ook niet met het verband? alles heeft пи bete- kenis en famenbang, vap of het woordje want , zo wel als de fpreekwys $: dewyl in het verband de zin hier op ne- geskomt, wacht UL. voor de walfche Mesfiasfen у want de komst van den Zoon des menfcher, van den waren Mesfi- as, moct, en zal;om de gewichtigfle redenen , alleen kort- fondig zyn; wani vertvofde hy lange op aarde, теп zou van “alle kanten , tegen hek Godlyk oogmerk aan, tot hem Јетепуіосісп , gelyk Агопасп by. het dead. ааз vergaderen.” Frak Val en Opflanding , aangeweezen. in eenige Leere redenen over. Hofeas Ill. Мег eene Verhandeling. over ^s Heilands aanbieding in het Euangelie , dog С. vam DEN BROEK , Predikant in ^s Princenhage, .Te Utrecht by A. van Padáenburg, 1786. Behalven de Voorrede 376 blads. in gr. одао. D е Eerwaerde van den Broek heeft het beloop en den inhoud dezer Leerredenen, in zyne Vooraffpraek, zo bondig en tevens zo volledig afgefchetst , dae-wy geoor- deeld hebben, den Lezer ’er geen beter verlag van ta kunnen geven, dan door hem, dat. bericht. zelve mede te deelen. А 95 » On- 230 C. » In de eerfte Leerrede heb. ik het zinnebeeld opgehel- derd. 'S HEEREN bevel aan den Profeet omtrent eene zekere vrouwe, en de witvoering. De zwaa- righeden, die daar tegen gemaakt worden , opgelost. (*)— En de daarin voorkoomende Hoofdtrekken , om Israëls volk af te maslen, aangeweezen. Welke Hoofdtrekken de Hoofdzasken uitmaaken , die in de volgende Leerredenea behandeld worden. ` » Їп de tweede Leerrede wys ik зап, dat, gelyk de vrouw in het zinnebeeld in een Huwelyks-verbond flond met eenen шап; die toonde haar vriend te zyn , haar beminnende, zoo ook de negr Israëls nakoomelingen aan deu voet van den berg Sinai in een zeker Huwelyksver- bond aan zich verbonden had, en hen ook uit kragt van die Verbondsbetrekking beminde , geevende daar van in Hunnen Kerk- en Burgerftaat doorflaande blyken, alhoewel wraake doende over hunne misdaaden. \ 3, Maar , gelyk die vrouw op eene fnoode en eerlooze wyze de genegenheid van haaren man beantwoordde, bi- dryvende overfpel, zoo deed ook Israël , ziende om naar andere Goden , en beminnende de flesfchen der druiven, d ` | bee H ) Zyn Eerwaurde laet het onbeflist, of men het hier voorge- ftelde geval hebbe op te vatten als ene wezenlyke gebeurtenis , of als een Profetisch gezicht ; doch het laette is hem aenne- melykst. OVER Hoskas HI. > ast begaande geestelyk overfpel, en leidende een overdaadig en ongeregeld leeven naar de wyze der Afgo.ilche Heidenen, Daar komt de inhoud vau de derde Leerrede op neer, an Het trouwlos beftaan van die overfpeelderes bragt ‚ haar in eenen rampfpoedigen toe(tand; zy werd dienstbaar, (wy maaken dit op uit haare vrykooping:) wegens het af- hoereeren van den HEERE zouden- ook dé Israëliten van Vryheid en Staatsregeering beroofd worden: welke regeeringloosheid ook naar de letter eene flaatfche dienstbaar- heid, immers ten aanzien van zeer veelen, tot een gevolg zou hebben. Die bedreiging; met de vervulling ergeken, maakt de (tof der'vierde Leerrede uit, over óаг zitten zonder Koning en zonder Vorst. an De overfpeelderes werd, ‘nà dat zy de wrange vrugten van haar ontucht geproefd had, aangezegd ‚ eenen langen tyd buiten: huwelyks vereeniging te zullen moeten leeveh, zy z O gegen manne geworden. Israëls hskoome-lingen zouden ook veele dagep, dat is eeuwen, leeven buiten Huwelyksvereeniging met den. HEERE, en zitten zonder. Offer en sonder Ephod. De voorfpelhug emver. vulling van deerzen treuigend wordt in de vyfde Leerrede: behandel. |'| ` En gelyk die trouwlooze vrouw ook bevel-kreeg niet meer te hoereeren; zoo zou ook Israël, naar Te HEBREN bevel, eri door zyne wederhoudende genade, eeuwen lang te rug gehouden worden van afgodery å beiden, en dat hemeltergend hoereeren. {taaken, zw/lende blyven zitten, zonder opgericht bewanden, zw/lende blyven zitten, zonder opgericht bewanden. [taaken, zw/lende blyven zitten, wordt in de zesde Leerred aangewezen.'| -s Doeh de overfpeelderes zou niet altyd in dien jam- mertyken toeftand blyven. Neen; de toedragt van zaaken zou ‘eenen anderen keer neéinén. Zy zou Wederom tot een wettig huwelyk geraaken, en wel met haaren Verlos- fer, уап wien zy: zich met grond: veel goeds belooven mogt. Hy, die haar blyven, zou, (zoo lang de proef- tyd duurde, ) ор hagr blyven wachten, en haar tot zyne gemeenfchap toelaaten 200 eene heugelyke omwen- ding van zaaken (аап ook de Israëliten eers te ondervin- den. Zy zullen wederom door een geestelyk Huwelykse Verbond ‘aan den HERRE hunnen God verbonden worden, jn het laatfte der dagen, gelyk in het flot van deeze God- fpradk beloofd wordt. 4——— Het uitzien naar 200 eene ' ziel- 492 C." VAN. DEN. BROEK aieltroostelyke,Echwerbintenis у еп de “tyd wanneer men dit in hun, door de werking van, deu Heiligen. Geest, he. Speuren zal, упр ik ongerzogt in de gevende Leerrede, tér verklaaring deezer woorden ; Daarna zullen wch de kinderen lsracls bekeeren tot den nw. Jugen vod, en: de David hunnen Koning, in- het. lacte- der. dagen. Ee, dat de нека, op. buu geloovig uitaien. naar. гуде gemeenichap, (waartoe, zy, доог e Geestes bewerking op, gewekt zullen worden s) Zich.ook hunger. ontfermen, hun . laagduwrig en hartnekkig afboereareu wergeeven, en hen wederom brengen zal ooder den band, des Verbonds; en welk een gemoedsbeftaan ayer dje verbeurde genade hug dan zal eigen worden, wys ik aan in de agite ‘Leerrede y over deeze woorden: En ду... гш {вп „vreazende komen tot den HEERE, €u tos 2у goedheid. `, { „„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„„� Over Let in het algemeinen gezegen te hebben, wym -ik:aan 4 da vooral de Apostel Paulus daar duidelyk op doelt. Rom. XI. En. 2 Kor. Ш. 16. Na de „daargenoemde Scliriftuur plaatszen een weinigte hebben opgehelderd, heb. ik ‚nog eenige Agamerkingen over-die gewöhnliche. (taats verwisstning laaten volgen. |. оило nor, , leder dezer byzonderheden. verklaert de. Rerwaerde. van den. Broek: tael- en oordeelkundig ju ene geregelde opde., met en wel ingerichte omyouwing. vag des (HBEREN Weg met zya Oude Volk, zins de dagen van. Mats, tot op den tegenwoordigen tyd; met aanwyaing. уар „йе gegronde het der verwachiinge op Israëls gelopvige en boetvaardige omhelzing der Kuangelieleere jn "t Jaetfte der. dagon; juist miet van allen, hoofd voor hoo/Z,. maer in ШЕ ene муф uitgeltrektheid,. dat het met segt ене Volkibekoering gen naemd moge worden.. Hy geeft van dit onderwerp een allemen. verlag; maer, wederhoud, zich befcheidenlyk „уп vermeten te; antwoorden op ene menigte, van: vragen. Die deswegens geden kunnen worden, er, Vorts behelst ieder Leerzedenen ein fichrelyke toepass fing, om het everwogen ter betrachtigen aen te dringen, waerin zyn, Berwaerde : meermisches gebguik maakt van senkt OVER HEUSES RIT. 293 -beholden, die hithnen grosid hebbek, in-de Leer vah ze Heil. ends algemene atnbieding in het Euangelies en dit heeft hem, daer zu zieh zich nog aem die Leer ergeren, ge- „noopts om by deze Leereenen ene Verhandeling over dit Stuk te voegen. Hy ftelt zieh daerin voor, te en. derzoeken, of de felling, dat Soit Christus de Zaligmaaker zich aan allen, die onder het Buangelie Zewen, wel- meend ter hunner eeuwige belioudents. aunbiedt, al of niet Jchrifimaatig zy у en met de. Formulieren van eenigheid onzer Hervormde Kerke flrouke? Еп, na enige vooratgaen- de aenmerkingen, macht hy гупе Verhandeling deswegens vierledig. Voor eerst geeft hy zyn gevoelen op. "T welk hy, zo klaer hem mogelyk Äз, ontwikkelt, en uit een zet. Vervolgens toont hie die Leer der algemene welmeneri- de aenbieding fehrifmatig, Is, en niet afwykt van de Formulieren onzer Kerke. Hierop vertedigt hy zich tot het aeuhooren en beantwoorden.der tegenbedenkingen. Еп eindelyk toont hy, ten vierde, aen, welk een nuttig ge- bruik vaù dat gevoelen, en van alle de gevolgen, welke daarin waerlyk opgewonden liggen Daryl еп natuurlyk, onge- dwongen, daer uit voortvloeien, in het prediken en aen- hooren van de Euangelieleer kan, mag en moet, gemaekt worden. Zy, die over dit Leerbegrip, en de vere fchillende denkwyze daeromtrent nog in twyfel hangen Ô zullen wel doen met deze Verhandling, die in hare foort wel uitgevoerd is, zo veel ze kunnen, onpartydig te over- wegen. | Verhandeling over eene nieuwe wyze, om de hardnekkigfte Ziekten, die haare zitplaats in den Onderbuik hebben voornamentlyk de Hypochondrie, zeker en in den grond te geneezen. Gefchikt voor Geneesheeren en Lyders; door 7. Kämpr, Vorstlyken Hesfen- Hanaufcher Opperhofraad en Lyfarts. Uit het Hoogduitsch vertaald, door w. J. DE KÖNING, M. D. Te Utrecht by G. van den Brink Jz. 1787. Behalven het Voorwerk, 419 bladz. in 27. Bug, Or het voetfpoor van Hippocrates, en andere groote - Mannen in de Geneeskunst, befchouwd de Heer Kimpe de Onderbuik als de voornaamfte zitplaats der meeste Ziekten ‚ en vooral der Zenuwen Ziekten, — De ziskelyke oorzaaken, in den Onderbuik geleecen, zyn Renigvuldig, en onder deoze verdient by onzen Schryver: de verstopping уп de Ingewanden, of liever der bloed- . aderen, eene byzondere aandacht. Hy geeft daarvan eene naauwkeurige bepaaling, onderzoekt derzelver onder- fcheiden foorten, еп geeft de voornaamfte oorzaaken op, welke tot her ontítaan van yder deezer (oorten aanleiding geeven: door welke tekenen zig dezelve kennelyk maa- ken: welke gevolgen daaruit Runnen voortkomen, als mede welke Ziekten bepaaldelyk daaruit gebooren wor- den; eu eindelyk, hoe in de Jz. 1787. Meeste ‘gevallen de Hypo-. chondrie en andere Zenuwen Ziekten daaruit voortko- inen, of verergerd worden. —- Hierop bouwt de Schry- ver vervolgens zyne Geneeswyze. "Verdunnende'4 bevog: tigende, weekmaakende , en ontbindende middelen zyn met de waare natuur deezer oorzaaken het meest overeen- .komítig : welke middelen in 't algemeen met den naam van Visceraal-middelen betiteld worden; deeze middelen kunnen of door den mond, of door klyfteeren, toegediend worden ; — de laatíte wyze is in hardnekkige verftopping te verkiezen , waarvan de redenen ontvouwd, en door de ondervinding bekrachtigd worden. | Dit gebruik der Visceraal-klyfteeren, in zodanige gevallen, , getuigt de Schryver aan zynen Vader verfchuldigd te zyn, — doch hy zelf heeft daaromtrent verfcheiden verbete- ringen gemaakt. Hierop gaat de Schryver over tot de befchryving der beste uitwerkzels, de toebereiding en het ‚gebruik der Visceraal-klyfteeren, — en geeft daaromtrent verfcheiden nuttige voorfchriften. —— Schoon de Schry- ver aan de Kly(leeren den voorkeur geeft, zo komen ook daarby het inwendig gebruik der Visceraal- middelen in aanmerking, en kunnen beide Geneeswyzen inet elkander gepaard gaan. — Het getal der laatfte foort is vry grout, «n wen moet daarvan , naa bevind van omftandigheden, eene verftandige keuze doen, en men moet daarby vooral zodanige leefregelen vooríchryven, welke met den byzon- deren aart en omftandigheden der verfchillende Ziekten uit de onderfcheiden foorten van verftoppingen voortko. mende, het meest overgleich zijn. Alle deeze aangeftipte onderwerpen worden in deeze Verbandeling met zeer veel naauwkeurigheid en practisch oordeel behand, en tot meerder overtuiging en bevestie gedanken, heeft de kundige Schryver er eene Verzameling van Waarneemingen bygevoegd, die gedeeltelyk door zijn Vader, gedeeltelyk door hem zelven, zijn opgetekend; en waaruit blykt, welke verfchillende foor- OVER DE HYPOCHONDRIE. 255 сев van Ziekten, uit onderfcheiden soorten van verstop- pingen (infar&us) voortkomende, door de opgegeeven wyze, zijn geneezen geworden. Verhandelingen, uitgegeeven door het Zeeuwsch Genoote _ - Јсвар der Weetenfchappen te Vüsfngen. Twaalfde Deels Eerfle Stuk, Te Middelburg by P. Gillisfen 1286. Be- haiyen het Voorwerk gis bladz. in gr. oayo..  Ärken, ten vollen bewegen, Ärken vry algemeinen erkend an is: welke zijn de verfchillende redenen, dat die nadezige gewonte in deze Republik blyft (апа grypen; Ärken en welke zijn de beste middelen, om dezelve te doen s ophouden?" De Opfteller der Ärken is Mr.хон. pip. VAN LEEUWEN, en die der tweede Dr. CORN. TERNE. By dezielven kommt nog een Aanhangzel van aantekeningen over dit onderwerp, welken de Kerwädern, uit de niet bekroende antwoorden by een verzählen en orde gefchickt heeft. In deze Stukken wordt de schadelykbeid dier gewonte, welke veelen nog niet genoeg schon op te merken, op niéuw aangedrongen, en tevens verícheiden redenen aan de band gegeven, welke veelen, ten onregte, wederhouden om ‘er van aätze; Ter worden wyders etlyke maatregels voorgeflaa=gen, die men werkftellig zou Kunnen maaken, om deeze nadeelige gewonte trapswyze te doen afneemen, en al-Jengskens het begraaven op opene Kerkhoven, buiten de Steden, algemeen ftand te doen grypen. Men heeft hier met een fterk vooroordeel, door de gewonte geves-tig, te ftryden; maar zy, die in (а? zyn, om deeze en -andere sofortgelyke Schriften a onpartydig, te overweg. gen, kunnen niet wel nalaaten van dit schaadlyk gebruik. A te kuren; en wanneer de zodanigen, tot een eenigzins anzienlyk getal aangegroeid zynde, zo onder Regenten als Ingezeten, de handen, ter verbeteringe hiervan, in een wilden flaan, zou men op goeden grond mogen vere wagten, dat men 'er in weinige jaaren groote vorderingen in zou maaken, en eerlang wel de geheele afchaffing dier padeelige gewoonte te wege brengen. (*) De Heer VAN LSEUWEN heeft, gelyk ons in ’t Voorwerk P d 6 VERHANDELINCEN : Op de behandeling van dit onderwerp volgt de befhry-ving van een nieuw Lunarium, of Starrekundigen Maar. wyzer, uitgedagt, en aan dit Genocolle ter beordenen, lingen tegezonden, door den Berwärken, sCHORTING- muUis. In den fmaak van meer andere Starrekundige Wy- zers, ter aanduidinge van de beweeging der hemelfche lichaamen, heeft zyn Eerwaarde een Lunarium of Maan- wyzer.uitgedagt, beftaande uit een vast papieren bad op hout geplakt, en zes ronde beweegasre fchyven of blaad- jes van ítyf papier, in het middelpunt op elkander vast gefchroefd, waar by twee wyzertjes, het een om de Zon, en het ander om de Maan, te verbeelden. Door middel van dit Werktuig, op de behoſelfke wyze gerekend Ð kan men, met behulp dier beweegaare fchyven õп wyzer tjes, gerelyk alles ‚nagaan, wat tot den loop en de beweeging der Maane betrekking heeft, en dienen kan, om de voornaamfte verklaaren : het welk, zo ten algemeenen gebruike > als byzonder Öп 't onderwyzen der Jeugd, гупе nut Tigheld kan hebben. | ' Wydets ontmoten we hier eenige aanmerkingen van den Hoogleeraar c. P. THUNBERG, over de Kaneel op op Ceylon, vertaald en met eenige aantekeningen’ vermeer- derd, door Dr. M. nouTTUYN, waarin ons de verfchik lende foorten van Kaneel nader ontvouwd, en de manier van behandeling, met verfcheiden byzonderheden daartoe behoorende, opengelegd wordt. Eindelyk levert ons dit Deel nog eene Verhandeling van. den berigt wordt, by de Les het Voorbeeld gevoegd, hebbende twee zyner Kinderen laaten begraaven, op het Kerkhof te Aye- zathen, aan de zyde van den, daar langs loopenden, Utrecht fchen Zandweg : op eenen Teen, in den Kerkmuur van buitens boven het Graf, dat behorlyk afgeperkt is, leest men dit Op- fchrift : Hier rust туп Oudfle en Fonghe Kind. Ai! Lezer, fla dit voorbeeld gade, Zyt, levend, een waar Menfchenyrind, En doe ook, na uw dood, geen schade. Ook is men aan zyn Wel Geh, voornaamlyk verfchuldigd het Plan, ter oprigting van eene Begraafplaats, buiten de Stad Thiel, Een Plan, in welks uitvoering men reeds verre gevorderd is. en het welk, door den loflyken Magistraat dier Stad, als mede door Hun Ed. Móg., wordt begunftigd. VAN HET ZEEUWSCH GENOOTSCHAP, 237 den Eerwaarden H. VAN DEN RESPEL, over Gods Goedheid, in de bepaaling omtrent den dood der meeste Dieren, Het Jot der meeste Dieren naamlyk is, dat zy door anderen gewelddaadig verflonden worden; het Dierenryk vernielt elkander, en beftaat door eene onderlinge flagting; die hun fmerdyk valt, en waartegen zy met alle kragt fry= den. Het bezef hier van geeft aanleiding tot de vraag : Hoe het met Gods goedheid beftaanbaar zy, dit alles zo te bepaalen, te doen werken eu te beftieren, dat deeze oníchuldige flagtoffers het le Even sollendig eindigen? Der beantwoordig het  erreichen, werden voor te dagen; märz zie hier het geen hin, leert gadeflächen, wegens het denken, dat. die dood hun fmerilyk valt, naar uitweisen hunner worftelingen tegen den dood. An Hier moet men, zegt hy, voor alles, opmerken, dat, volgens de byna algemeene bepaaling s van bunnen dood, deze hun altoos zeer onverwagt te an beurt valt; eene verordning, waardoor hun ook een, byzonder blyk van's Heeren goedheid gefchonken wordt. —"Op het oogenblik, dat duizende gerust vliegen, kruipen, zwemmen, worden ze іп het midden bunner algenoegens verdelgt. Het is waar, zommigen chynen eenigen tyd met öеп dood te worftelen: by voorbeeld, een worm, een mug, ееп vlieg, een visch, Ä, zoo zelfs, dat wy dikwerf hunne worftelingen in doods wg gevaar kunnen ziens en ons mededoogen voor hun voe- len ontvonken. - Doch in zulke gevallen Is het een ver- ,; keerd voorordel te waanen, dat zy dan van hun doods » gevaar zouden bewust zyn, en daarom met al hun kragt з» tégen hunne vyanden worftelen. Neen, zoo ver ftrekken an hunne begrippen zich nooit ш: zulk een denkbeeld an vordert veele andere en verfcheidene be^uiten, welke in »» hun niet vallen kunnen. De gautíche zaak is deeze: zy s» vinden zich belemmerd in hunne vryheid en genoegens, , en alle pogingen, welken zy in het werk (ellen, die- пеп alleen, om deeze weder te bekoomen, en zov wore Den zy, onder dit poogen, om hunne vryheid, verlor den. Is nu de dood voor een ftervenden onaarnm an genaam, akelig, om het begrip der verandering, om de verlaating van veele genoegens, om gevresde (тегт,  