veld ssennederland 01
Wat daarmee werd bedoeld, was maar al te duidelijk. Voor de Duitsers en de SS was dit artikel ongetwijfeld een ongelofelijke brutaliteit. Merkwaardigerwijs is hun de toch uiterst verraderlijke uitlating (vanuit het standpunt van de bezetter en nationaal-socialist gezien) over Daendels en Van Maanen niet opgevallen, wellicht omdat het voorafgaande al meer dan voldoende was om hen tot maximale woede te brengen. Even merkwaardig is het, dat Carp er slechts met een schrijf verbod van af kwam.‘ Durfden de Duitsers niet verder te gaan met het oog op de groeiende ontevredenheid in de NSB? Behalve het schrijfverbod was de enige openlijke reactie een fel artikel van Feldmeijer in Storm van 14 mei. Die reactie hoeft hier niet verder besproken te worden; het artikel van Carp, (1) A.v., D. 431. (2) Vijf nota's van Mussert, p. 60-71; zie ook nr. 399, noot 4. (3) Deze passage afgedrukt in Duitse vertaling in nr. 410 onder punt 5. (4) Doc. I Carp. 294 DE VERHOUDING TOT DE NSB waarvan Mussert van te voren geweten moet hebben, is als symptoom en als signaal van veel groter belang. De NSB-leden zagen in de polemiek de tekenen van een naderende definitieve breuk tussen NSB en SS}, en Carp heeft door zijn artikel zeer zeker de gemoederen nog sterker verhit. Juist in deze tijd vatten Himmler en Rauter het plan op om Feldmeijer tot vormingsleider van de NSB te maken. Door de ineenstorting van Van Genechten was deze functie vacant geworden. Wellicht is dit plan oorspronkelijk van Feldmeijer zelf afkomstig. Hoe dan ook, zijn Duitse supe- rieuren zetten zich er gretig achter, Seyss-Inquart ook, althans verbaal. Rauter wenste, dat de Voorman van de Germaansche SS niet alleen vormingsleider van de NSB werd, maar ook van haar neven-organisaties, en van overheidsorganen als politie, Landstand, Arbeidsdienst en dergelijke? De NSB was in de ontgoochelde stemming, waarin zij nu verkeerde, evenwel minder dan ooit geneigd om de ideologische sleutelpositie aan de SS te geven. Terwijl Himmler in aanwezigheid van Rauter met Seyss-Inquart in het Zuid-Beierse plaatsje Lindau overlegde, hoe men de zaken zou aanpakken om Feldmeijer als vormingsleider in de NSB er door te drukken, hield Mussert op 5 juni te Utrecht een rede voor het NSB-kader. Die rede, voor een tamelijk besloten gezelschap gehouden en dus toen ook niet gepubliceerd’, mag als het hoogtepunt van de crisis in de partij be- schouwd worden, de stemming in de zaal van Tivoli, waar Mussert sprak, als hoogtepunt van de langzaam gegroeide gevoelens van teleurstelling en wrok ten aanzien van de Duitsers, zowel bij de Leider als bij verreweg de meeste aanwezige functionarissen. In deze rede toonde Mussert zich tegenover de bezetter kritischer dan ooit; wellicht was hij niet oprechter maar wel duidelijker dan ooit. Het was niet de eerste keer, dat hij het begrip groot-Germaans annexeerde, en denatureerde in de zin van een nauwe samenwerking tussen Nederland en Duitsland, om op deze basis heftige aanvallen te lanceren op wat hij het groot-Duitse imperialisme noemde‘; het was wel de eerste — en enige keer — dat hij voor een dergelijk gehoor het politieke dilemma, waarin de NSB zich bevond, en de Duitse imperialistische ambities zo onomwonden aan de orde stelde. Feldmeijer, die ook in de Tivoli-zaal aanwezig was — af en toe nieuwsgierig en met Schadenfreude begluurd door de andere aanwezigen — moest aanhoren, hoe de Leider met scherpe uitvallen naar de nog net niet expressis verbis genoemde SS, en met regelrecht anti-Duits getinte tirades een enorme bijval van de zaal oogstte. Wie niet voor honderd procent achter hem stond, zei Mussert, kon dezelfde dag voor 6 uur de NSB verlaten; één van de duidelijke toespelingen, die door de aanwezigen naar waarde geschat en met luide instemming begroet werden. Onvermijdelijk moest een en ander naar buiten uitlekken. Niet alleen naar de gewone leden van de NSB, maar ook naar geheel anders denkende milieus. In de loop der volgende dagen werden anonieme gestencilde pamfletten over het gebeurde verspreid. De onderling nogal variërende inhoud werd gevormd door een bepaald vertekend verslag van de vergadering, waarin Musserts aanval op de SS zeer overdreven werd voorgesteld. Onder meer werd erin beschreven, hoe Feld- meijer en de zijnen ‘geagiteerd’ de zaal zouden hebben verlaten. In wezen waren de informaties (1) Nr. 389; Doc. I Marinus; MadN 143 Ca; notities van inlichtingendienst der Germ. SS in HSSPF 396c,en SD-rapport van 25 mei 1943 in zbV 13 p. (2) Nrs. 390 en 393. (3) Zie voor de tekst nr. 4101. (4) Zie voor Musserts begripsvervalsing, zoals Feldmeijer terecht opmerkte, nr. 402. (5) Volgens informaties van de inlichtingendienst der Germaansche SS (zie de bron in nr. 402, noot 3). (6) Overzicht van de gebeurtenissen van 15 mei-14 juli 1943, NSB 24 g. 295 DE GERMAANSCHE SS in de pamfletten niet ver bezijden de waarheid, en in bepaalde details zelfs treffend juist. Waren deze ‘illegale’ stencils direct afkomstig uit de meest nationalistische hoek van de NSB, zoals Rauter vermoedde?, of een product van verzetslieden, die op een of andere manier aantekeningen of inlichtingen over de vergadering van NSB-functionarissen in handen hadden gekregen? De commen- taren, die er soms aan toegevoegd waren, zeer vijandig en vol leedvermaak jegens de NSB, doen vermoeden, dat indien al bepaalde NSB-leden zelf deze actie ontketend hebben, de illegaliteit voor verdere verspreiding heeft gezorgd. Wanneer deze NSB-ers gehoopt mochten hebben dat op deze wijze Mussert een opening naar het anti-Duitse en anti-nazi milieu zou verkrijgen, hebben zij zich zeer zeker vergist. De verspreiding van de stencils, en de indruk, die zij op de NSB maakten, waarover straks meer, was tekenend voor de crisis-situatie. Tekenend was ook, meer voor de algehele sfeer in het land, dat in een ander pamflet, gedagtekend 19 juni, ditmaal een duidelijke en plompe falsificatie, Mussert te kennen gaf niet langer tegen de annexionistische elementen in de NSB en het Duitse imperialisme te kunnen optornen en de NSB ontbonden verklaarde. Andere geruchten wilden, dat Mussert gearresteerd was.? Maar de explosie van de NSB, zoals velen vreesden of hoopten, en in ieder geval verwachtten, bleef uit. Op 21 juni deelde Mussert aan zijn naaste medewerkers zijn besluit mee om in allerijl een openbare vergadering te houden teneinde naar buiten de eenheid in de Beweging te demonstreren. Deze stap vond gretige instemming bij de Duitsers. Haastig bereidde men de meeting voor, die de volgende avond plaatsvond in het gebouw van de Dierentuin te Den Haag, waar het NSB- publiek werd toegesproken door Mussert en de formatie-leiders Zondervan en Feldmeijer. De rede van de WA-commandant kunnen wij hier wegens haar onbelangrijkheid in alle opzichten overslaan. De Voorman betuigde uitbundig zijn trouw aan de Leider, waarbij hij wel duidelijk liet blijken, dat die trouw gegeven was uit hoofde van de trouw van Mussert en de Germaansche SS aan Hitler. Een en ander had hij trouwens van tevoren met Rauter afgesproken. De Leider zelf echter viel op deze bijeenkomst, die ten doel had de eenheid in het nazi-kamp te demonstreren, (althans de verzoening tussen de twee facties) wel wat uit de toon door alweer op imperialistische strevingen van Duitse zijde te wijzen. Gezien de aard van de bijeenkomst maakte hij het weliswaar niet zo bont als op 5 juni in Tivoli, maar bepaalde passages mochten op last van Seyss-Inquart niet in Volk en Vaderland worden weergegeven. Hiertegen schijnt Mussert blijkens zijn eigen aanteke- ningen uit die dagen niet te hebben geprotesteerd. Hoe kwam het tot deze haastig geïmproviseerde herstelde eenheid, waarin vele NSB-ers trouwens terecht weigerden te geloven? Dat de Duitsers een dergelijke manifestatie wensten, is begrijpelijk. Op 19 juni had Seyss-Inquart met zijn Beauftragten en zijn Generalkommissare Schmidt en Rauter over de situatie beraadslaagd. Iedereen achtte een openbare manifestatie van volledige eensgezind- heid tussen NSB en SS nuttig en nodig. Nu Mussert bedenkelijk ver in de richting van de anti- Duitse krachten dreigde door te slaan, vond niet alleen Rauter, maar ook Schmidt het noodzakelijk hem en zijn partij door een gezamenlijk optreden met de SS te compromitteren — weer eens te meer hanteerde Schmidt in zijn ondoorzichtige politieke schaakspel tegen de SS de Germaansche SS als instrument om Mussert vaster aan zich te binden.® Dat zij Mussert tot een openbare verzoening met de Germaansche SS kregen, lijkt verwonder- lijker. De diepere oorzaken van het feit, dat Mussert terugveerde uit zijn rebellie naar gehoorzame, (1) NSB 24 g; Pamflettenverzameling 124 c; zie voor meer détails nr. 410 L, noot I. (2) Nr. 413. (3) NSB 24 g, port. 5. (4) Dagb. J. v. d. M., 24 juni 1943. (5) Nrs. 418, 421 en noot I daarbij; NSB 24 g, port. ı en 5; voor Feldmeijers ‘trouw’ aan Mussert zie verder p. 302. (6) Zie nr. 418 en noot 4 daarbij. 296 DE VERHOUDING TOT DE NSB en al snel daarna zelfs toegewijde collaboratie met de bezetter en ook met de SS zullen verderop nog besproken worden. De meer directe aanleiding heeft zeker voor een groot deel gelegen in Musserts plotselinge besef, dat de anti-Duitse Nederlanders en anderzijds de SS met vreugde het moment verbeidden, waarop de NSB zich bij de bezetter geheel onmogelijk maakte. De stencils, die naar aanleiding van zijn optreden in Tivoli verspreid waren, schijnen hem wel tot dit besef te hebben gebracht!; hij moet zich hebben gerealiseerd, dat een anti-Duitse houding van de NSB haar geen enkel voordeel bracht, en geen stap nader tot de anti-Duitse Nederlanders. Een andere factor was naar onze mening Musserts verlangen om zo snel mogelijk met zijn derde nota tot Hitler te kunnen doordringen. Op 20 juni had Schmidt hem uit naam van Seyss-Inquart mede- gedeeld, dat Hitler ‘verhinderd’ was en de bespreking aan Himmler had gedelegeerd. Daarbij legde Mussert zich nog niet geheel neer, maar wel bleek hem toen, dat een gesprek met Himmler on- vermijdelijk was.? Een verzoenend gebaar tegenover de Germaansche SS was nu wel wenselijk. Die onvermijdelijkheid van een confrontatie met de Reichsführer-SS moet voor hem zeer duidelijk zijn geworden, toen hij op 27 juni het bericht ontving, dat Generalkommissar z.b.V. Fritz Schmidt, naar hij meende zijn steun en toeverlaat, de vorige dag door een val uit een trein in Frankrijk om het leven was gekomen. Het was een verpletterend bericht, niet alleen voor Mussert, maar voor de hele NSB, en voor zeer velen buiten de partij, die vreesden, dat de NSB nu vrij spel zou krijgen na de eliminatie van de Duitse partij-man. In SS-kringen, lijkt ons, zal de mare van Schmidts dood misschien niet met tactloze vreugde, maar toch wel met een zekere bevrediging zijn aangehoord: ‘Hauptdienstleiter Schmidt is dood! Waarschijnlijk zelfmoord ... Mussert kan wel opstappen is de eerste gedachte, de stemming op het Hoofdkwartier moet wel beneden het nulpunt zijn, nu blijkt, dat Hitler Mussert niet wil ontvangen en hij bovendien zich voor moeilijkheden tot den Reichsführer SS moet wenden! Schmidt kon de schande van zijn verkeerd uitgekomen politiek zeker niet dragen ...’ schreef op 28 juni de vrouw van een hooggeplaatst Nederlands SS-man.? Dat Schmidt de hand aan zichzelf had geslagen, leek voor velen reeds toen de meest plausibele verklaring, plausibeler dan de mogelijkheid, dat Schmidt in de voortsnellende trein per abuis een wagondeur zou hebben geopend, al dan niet onder invloed van alcoholische dranken. Maar, vroegen anderen zich af, kwam de dood van Schmidt sommige lieden niet zeer gelegen, en zo ja, wie? Dat was duidelijk: de SS. Derhalve leek het niet onlogisch, dat de SS voor Schmidts noodlottige val verantwoordelijk was. Tot degenen, voor wie vaststond, dat Schmidt door de SS was vermoord, behoorde van meet af aan Mussert. Wanneer wij op zijn notities uit die tijd en een na de oorlog gegeven mededeling van zijn medewerker F. E. Müller mogen afgaan, bracht hij kort daarop tegenover Himmler zelf als zijn mening naar voren, dat Schmidt was vermoord.’ Dat Schmidt een gecompliceerd politiek spel met hem speelde, hem bedroog en misbruikte, heeft Mussert tot zijn eigen dood toe nooit geloofd. De dood van Schmidt, in zijn ogen een vriend en medestrijder tegen de annexionistische SS, heeft hem zeer zeker zwaar geschokt en versterkt in zijn mening, dat om een en ander nog te redden en Hitler ooit nog te bereiken hij aan één tafel met Himmler moest gaan zitten. (1) In deze richting zocht Rauter het op grond van informaties van Feldmeijer: zie nr. 418. (2) NSB 24 g. (3) Dagb. 386. (4) Zie voor détails en bronnen nr. 422, noot 3. (5) NSB 248. 297 DE GERMAANSCHE SS Over dit gesprek, dat op 8 juli plaatsvond, en de nasleep ervan willen wij kort zijn. Himmler maakte Mussert duidelijk, dat het in alle opzichten voor de Leider, voor de NSB en voor Nederland beter zou zijn, als Mussert de groot-Germaanse lijn aanhield. Hoe het onderhoud precies verliep, kan men opmaken uit de hier gepubliceerde weergave van Himmlers secretaris, SS-Obersturmbann- führer Dr. R. Brandt, en een ongepubliceerd verslag van NSB-zijde, waarschijnlijk van F. E. Müller.* Het is bijna onmogelijk aan de conclusie te ontkomen, dat Mussert, van nature al totaal niet opgewassen tegen een figuur als Himmler, in dit gesprek bijna volledig door zijn tegenspeler werd ingepakt. Musserts persoonlijkheid was er naar om behalve vrees ook onbewust een soort bewondering voor Himmler te koesteren, en Himmler was er de man naar om deze gevoelens scherp te onderkennen en als een klavier te bespelen. De Reichsführer-SS was vriendelijker, redelijker, begripsvoller dan ooit, af en toe echter weer even streng en onverzettelijk, een combinatie, die nooit zijn effect op Mussert miste. Wij hebben de indruk, dat Mussert ook innerlijk voor een groot deel voor Himmler capituleerde, en zelfs de groot-Germaanse gedachte aanvaardbaar begon te vinden. Die indruk had Himmler zelf ook. Hij droeg Berger en Rauter op Mussert voortdurend allerlei aspecten van de SS te laten zien: nu eens Sennheim, dan een SS-avond, een bezoek aan de uitgeverij Hamer, een bezoek van Steiner aan Mussert; de Leider moest er plezier in krijgen? Dat leek zowaar nog een beetje te lukken ook. Nu dreven ook allerlei externe omstandigheden Mussert in de nazomer en de herfst van 1943 naar de SS toe: de val van Mussolini en de capitulatie van Italië hadden het effect, dat de collaborateurs in de door Duitsland bezette gebieden meer en meer met het Duitse nazisme op één hoop werden gejaagd. Zoals vele fascistische en nationaal- socialistische leiders begreep Mussert, begreep ook zijn aanhang, dat zij bij een Duitse nederlaag niet op de genade van hun landgenoten hoefden te rekenen. De NSB-ers hadden heel goed gezien, hoe de Nederlandse bevolking had gereageerd op hun anti-Duitse pose in juni. Het gevolg was, dat de buiten- en binnenlandse ontwikkeling hen nu dreef in de richting van het radicale nationaal- socialisme. Voor Mussert was de dood van Schmidt daarbij een des te klemmender reden om een modus vivendi met de SS te vinden. Tegenover hetgeen de SS voorstond nam hij nu een duidelijk positievere houding aan; na de persoonlijke indoctrinatie, die Himmler op hem had toegepast, was die nieuwe houding van hem voor een deel ook wel authentiek. (2) Nr. 436. (3) Nrs. 446, 448, 464, 467, 478, 496. 298 DE VERHOUDING TOT DE NSB Hitler blijkt ten overvloede, hoe hij zich alleen trachtte te verweren tegen bepaalde imperialistische strevingen van de Duitsers, die hij voornamelijk in de SS met haar Nederlandse onderhorigen zag belichaamd. De Nederlandse nazi-leider kon en wilde niet inzien, dat het Duitse nationaal- socialisme, of het nu Hitler, de NSDAP, Goering of de SS betrof, krachtens zijn aard een vernie- tiging van de Nederlandse vrijheid, en van elke vrijheid trouwens, inhield. Van Hitler verlangde Mussert vrijheid van geweten en religie, een ongetwijfeld oprecht verlangen, maar stellig even naïef, en met het wezen van het Duitse nazi-dom volstrekt onverenigbaar.* Als steeds identificeerde Mussert daarbij het Nederlandse lot voortdurend met dat van de NSB. Toen hij besefte, dat een opening naar het Nederlandse volk onmogelijk was, dacht hij onder de druk der genoemde om- standigheden — de oorlogssituatie, de aanwassende macht van de SS — alleen maar in de richting van het radicale Duitse nazi-dom te kunnen ontsnappen aan volledige vernietiging van zijn partij en zijn streven. Op dat punt aangekomen veerde hij evenwel na enige tijd weer enigszins terug naar wat men zijn normale positie zou kunnen noemen. Zijn overgave aan de SS was allerminst compleet en onvoorwaardelijk. Wat Himmler en Rauter als onmiddellijk concreet resultaat wensten en verwachtten, de benoeming van Feldmeijer tot vormingsleider van de NSB, bleef uit, laat staan dat er iets terecht kwam van een benoeming van de Voorman in dezelfde functie in de neven- organisaties. Op handige wijze een voorbarige uitlating van een functionaris van het rijkscommis- sariaat benuttend wist Mussert na enige maanden van ondoorzichtig gemanipuleer de zaken organisatorisch zo te regelen, dat in de praktijk de anti-SS gezinde vleugel in de NSB de vorming in handen hield. Weliswaar kreeg de vormingsleider van de Germaansche SS Nachenius de afdeling Theoretische Vorming van de NSB onder zich, maar in het door Mussert ingestelde collectieve vormingscollege was hij praktisch op dood spoor gebracht. (1) Vijf nota’s van Mussert, p. 70; nr. 410 I. Uiteraard waren de Duitsers om opportuniteitsredenen nog absoluut niet van plan om in Nederland een openlijke aanval op het Christendom te wagen. Wat dit betreft waren zij nog veel terughoudender dan in Duitsland: na zijn gesprek met Mussert verbood Himmler de Germaansche SS aanvallen door middel van Storm of anderszins op de kerk te doen (nr. 438). (2) Zie voor details nrs. 448, 448 I, 482, 482 I, en de annotatie bij deze stukken. (3) Vijf nota's van Mussert, p. 76 e.v. (4) Nrs. 488, 489, 489 I; verslag van Van Geelkerken in NSB 20 c. 299 DE GERMAANSCHE SS Om de positie van de begunstigende leden had hij meer dan een jaar daarvoor een eerste voor- hoedegevecht geleverd. In januari 1943 had hij gedaan gekregen, dat Goedewaagen als secretaris- generaal van volksvoorlichting en kunsten verdween, officieel vanwege een of andere ongelukkige (ons niet overgeleverde) opmerking, die de man gemaakt zou hebben. In werkelijkheid stond Musserts aandringen op het ontslag van Goedewaagen wel degelijk in verband met diens voorkeur voor het Reich en zijn begunstigend lidmaatschap van de Germaansche SS. Veel won Mussert er niet mee, aangezien Goedewaagen werd opgevolgd door de zeer volkse, zeer SS-gezinde Reydon; dat deze nog geen twee weken later door de illegaliteit neergeschoten zou worden, kon Mussert moeilijk voorzien. Ook had Mussert kort na de val van Goedewaagen de bepaling voor aspirant- begunstigende leden, waarbij zij zich moesten onderwerpen aan de tucht van de Germaansche SS ‘voor zoover betreft gedrag en uitingen in woord en geschrift’ verboden. Dat had de SS toen geaccepteerd. Misschien omdat in die tijd Jansonius, die een redelijke ver- houding met de NSB wenste te bewaren, aan het hoofd stond tijdens de afwezigheid van de Voor- man, die aan het Russische front streed. Misschien ook om andere redenen. Uiteraard was de SS niet van plan zich aan deze toezegging te houden. Al snel merkte Mussert, dat het euvel niet ver- dween. Een tijdlang liet hij de kwestie van de begunstigende leden evenwel rusten. Ook tijdens de zomercrisis van 1943 bracht hij dit probleem niet ter sprake, misschien omdat hij toen te veel gecon- centreerd was op het zijn of niet zijn van de NSB in het algemeen. Evenmin is het duidelijk, waarom hij het voorjaar van 1944 uitkoos om zijn grote aanval te doen op de begunstigende leden van de Germaansche SS. In een schriftelijke order van 17 april verbood hij bepaalde categorieën van NSB-functionarissen lid of begunstigend lid van een partij-formatie te zijn. Begunstigende leden van een partij-formatie mochten bovendien alleen maar donateurs zijn, geldschenkers zonder meer? Eerst leek het, alsof het volledig lidmaatschap het belangrijkste twistpunt zou zijn, maar al spoedig werd de kwestie van het begunstigend lidmaatschap de belangrijkste inzet van de strijd — kenmerkend voor het feit, dat de begunstigende leden van de Germaansche SS een veel grotere politieke waarde hadden dan eertijds de Fördernde Mitglieder van de Duitse SS, en dat daarentegen voor de talloze staats- en partijfunc- tionarissen in Duitsland met een honoraire SS-rang in Nederland nauwelijks een parallel te vinden was. Op zichzelf doet het wel merkwaardig aan te zien, dat een partijleider zijn functionarissen verbiedt lid of donateur te zijn van een organisatie, die zelf een afdeling van die partij is — maar de lezer weet nu dat dit laatste een fictie was. Geconfronteerd met scherpe reacties van Seyss-Inquart, Rauter en Himmler durfde hij evenwel de uitvoering van zijn bevel niet door te zetten. Van een duidelijke herroeping was intussen ook geen sprake, zodat bevelen en contra-bevelen de nodige verwarring schiepen. Maar tenslotte, in augustus 1944, behaalde Mussert een zege: de band van de begunstigende leden met de SS zou iets losser worden, en zij zouden voortaan slechts ‘begunstigers’ heten. Aangezien in september 1944 de beginnende geallieerde bevrijding van Nederland een radicaal andere situatie teweegbracht, waarin de NSB snel desintegreerde, en de Germaansche SS bijna geheel in de Waffen-SS opging en als organisatie praktisch werd opgeheven, is het voor ons niet mogelijk om na te gaan, of deze con- cessie van de SS onder de vroegere omstandigheden enige reële politieke winst voor Mussert opge- leverd zou hebben. Maar wanneer het de historicus is toegestaan om even te speculeren, kan het antwoord eigenlijk niet anders luiden dan: het lijkt er beslist niet naar. Op 28 juni had Himmler al aan Rauter laten seinen, dat hij Musserts formulering ‘begunstigers’ in plaats van ‘begunstigende leden’ wel wilde accepteren — de zaak was hem geen open conflict, zelfs niet met een Mussert waard? (1) Nrs. 277, 305, 305 I en noot 7 daarbij; Jansonius aan Rauter 24 febr. 1943, HSSPF 387 cc. (2) Hiervoor en voor het volgende: nr. 533 en de in noot 1 daarbij genoemde stukken, spec. nrs. 565, 570. (3) Nr. 566, en noot 3 daarbij. 200 DE VERHOUDING TOT DE NSB Zo behaalde Mussert een inhoudsloze overwinning in de laatste confrontatie, waarbij de Neder- landse SS-formatie inzet van het spel was. Het was overigens niet zijn laatste krachtmeting met de SS; de lezer zal in een volgend hoofdstuk nog zien, hoe een half jaar later, aan het begin van 1945, het allerlaatste grote conflict tussen Mussert en de SS losbarstte. Maar dat was in totaal veranderde omstandigheden, met een geheel andere inzet, en een geheel andere tegenspeler; toen viel de NSB als stuifzand uit elkaar, en had de Germaansche SS al opgehouden te bestaan. Het is niet zonder belang een en ander te vergelijken met de situatie in Noorwegen, die zeer veel frappante overeenkomsten met die in Nederland vertoonde. Ook daar een rijkscommissaris, en een Höherer SS- und Polizeiführer in een welhaast identieke positie.t Ook daar een inheemse nazi-partij, Nasjonal Samling geheten, waarvan de leider, Vidkun Quisling, door de overgrote meerderheid van zijn volk als landverrader en Hitler-knecht gedoodverfd werd. Evenmin als bij Mussert ten onrechte, maar ook zien wij Quisling, met dezelfde idealen bezield en dezelfde blindheid en zelfoverschatting als de Nederlandse partijleider begiftigd, overeenkomstige ‘nationale’ doeleinden nastreven en daar- door met de bezetter in conflict raken. Wat dat betreft was het enige verschil, dat de temperamenten van Quisling en de rijkscommissaris Terboven botsingen tussen hen heviger maakten dan tussen de wel zeer naïeve Mussert en de diplomatieke Seyss-Inquart. In Noorwegen was — evenals in Nederland, en in tegenstelling tot Denemarken en Vlaanderen — de inheemse SS officieel een formatie van de inheemse nazi-partij; Norges SS was zelfs min of meer uit de Hird (het Noorse pendant van de WA) ontstaan. Het verschil lag voornamelijk in het feit, dat Quisling zich tegenover de SS toch beter wist te handhaven dan Mussert. In de formele relatie tussen partij en SS kwam dit ook tot uitdrukking. 21 mei 1941 was de dag, dat de Noorse SS officieel werd opgericht, en in aanwezigheid van Himmler meteen beëdigd door de leider van de nieuwe formatie, SS-standartforer Jonas Lie op Hitler, en op Quisling, die toen slechts partijleider, en nog geen minister-president was? In Nederland deelde Jansonius als plaatsvervangend Voorman de naamsverandering van de Nederlandsche SS in een kort berichtje in de nazi-pers mee: ‘Namens den Leider maak ik bekend, dat met ingang van 1 November 1942, overeenkomstig den wensch van den Reichsführer-SS, de naam ‘Nederlandsche SS’ gewijzigd wordt in ‘Germaansche SS in Nederland’. Het feit, dat de SS een Germaansche Orde is, die in ieder der Germaansche landen haar taak te vervullen heeft, wordt door het invoeren van dezen naam tot uitdrukking gebracht’? In Noorwegen was reeds op 21 juli 1942 de naam Norges SS in Germanske SS Norge veranderd, maar dit werd in tegenstelling tot het summiere en onopvallende berichtje van Jansonius begeleid met een uit vijf punten bestaande partij-order van Nasjonal Samling. Deze noemde weliswaar ook de Germanske SS als een onderdeel van de SS in het algemeen met de daarbij behorende Germaanse taak, maar tegelijkertijd stelde de order vast, dat deze SS een onafhankelijk onderdeel van de partij was, direct ressorterend onder de partijleider en aan hem verantwoordelijk. Niet-leden van (1) Zie hetgeen over de rijkscommissariaten in Noorwegen en Nederland is opgemerkt op p. 78 en 97. (2) Nr. 154; Skodvin, Det store fremstat, p. 670, 671; Taylor, Uniforms Germanische SS, p. 108, 109; zie ook p. 288 onderaan. (3) VoVa 30 okt. 1942; Storm 6 nov. 1942. Het bericht is kennelijk een gewijzigde versie van Musserts officiële machtiging aan Jansonius: nr. 256. 301 DE GERMAANSCHE SS Nasjonal Samling moesten voor toetreding tot de SS de goedkeuring van de partijleiding krijgen.* Men vergelijke dit met de hierboven gereleveerde houding van Feldmeijer, die van het begin af zich het recht aanmatigde om iedereen, ook NSNAP-leden, in zijn SS op te nemen. Nu was ook in Noorwegen de praktijk niet in overeenstemming met de theorie: Quisling, sinds februari 1942 ook regeringsleider, kon niet verhinderen, dat Lie — tevens zijn minister van politie! — zijn SS ten koste van de partij uitbreidde, tekenend is toch, dat de formele suprematie van Nasjonal Samling medio 1942 nog zo kon worden vastgelegd. Tekenend ook, hoe in officiële stukken en publikaties van de Nederlandsche SS aanvankelijk nog over ‘de Leider’ gesproken werd (zoals dat algemeen gebruikelijk in de NSB en in elke nationaal- socialistische partij was), maar later over ‘de leider der NSB’, of met nog meer beledigende distantie “ir. Mussert’? Af en toe kon men er niet onder uit nog lippendienst te bewijzen aan de trouw ten opzichte van de Leider (bijvoorbeeld op de ‘verzoeningsbijeenkomst’ op 22 juni 1943)°, maar al vóórdat Mussert in december 1941 een eed van trouw op Hitler zwoer, liet de Nederlandsche SS blijken, dat de trouw van de formatie aan Mussert een zeer voorwaardelijke was: òmdat de Führer zijn vertrouwen aan Mussert had geschonken, kon men de laatste dus nooit ontrouw zijn.* De eed van trouw, die Feldmeijer zelf in juni 1940 op Mussert had afgelegd’, leek toen al in een grijs, onher- roepelijk voorbij verleden te liggen. Na Musserts eigen eedsaflegging kon het sofisme: trouw aan de Führer houdt loyaliteit aan de Leider in, want die heeft zelf trouw aan de Führer gezworen, te pas en te onpas gebruikt worden. Maar Feldmeijer stelde de hele positie van NSB en SS in dit licht. Toen Mussert bij hem protes- teerde tegen de invoering van de groet ‘Heil Hitler!’ in de Germaansche SS, antwoordde de Voorman hem op 17 maart 1944 met de gebruikelijke bezweringsformule: de Germaansche SS in Nederland was enerzijds een onderdeel van de gehele SS, anderzijds ‘verbonden’ met de NSB. Die band met de NSB maakte Feldmeijer evenwel voorwaardelijk door de toevoeging: ‘als draagster der politieke wilsvorming in Nederland’; welnu, het was de rijkscommissaris, het Duitse gezag dus, geweest, die aldus had beschikt. Voorts schreef Feldmeijer zijn Leider, dat de bewuste groet als des te vanzelf- sprekender ondervonden zou worden, ‘naarmate de Führer niet in de laatste plaats door de werk- zaamheid der Beweging onder Uw leiding ook in ons land steeds meer als Führer aller Germanen wordt gezien.’® Het mandaat van de NSB was dus in Feldmeijers visie het rijpmaken van het Nederlandse volk voor de pan-Germaanse Führer. Geen monopolie overigens, want dat mandaat berustte natuurlijk in de eerste plaats bij de SS; de NSB mocht slechts ‘niet in de laatste plaats’ meedoen. Dat was dus de ware kern van het ‘dualistische’ karakter van de Germaansche SS in Nederland. Zij was de voorhoede, de NSB meetrekkend op de weg naar algehele onderwerping aan de Ger- maanse Führer. Het dualisme bestond eenvoudig weg niet; de Germaansche SS was een verlengstuk van de Duitse SS, niets minder en nauwelijks iets meer. (I) Geciteerd bij Taylor, Uniforms Germanische SS,p. 110. (2) Op 7 mei 1943 publiceerde Storm ter gelegenheid van de verjaardag van Mussert op 11 mei foto’s van Mussert temidden van inmiddels geroyeerde of uitgetreden NSB-functionarissen onder de titel: “rr mei: de Leider is jarig’, hetgeen Mussert begrijpelijkerwijs tot grote woede bracht (zie de verwijzingen in noot I op p. 265). Die grap kon het jaar daarop niet herhaald worden, het blad bracht toen een opzettelijk niets- zeggend artikel onder de titel: ‘Ir. A. A. Mussert vijftig jaar’ (Storm 12 mei 1944). Men lette op het ge- bruik van de initialen. Dit soort voorbeelden zou met vele uit te breiden zijn. (3) Zie p. 296. (4) Zie Storm 5 dec. 1941. (5) Zie p. 236. (6) HSSPF 379 b. 302 DE ONDERGANG VAN DE GERMAANSCHE SS E. De ondergang van de Germaansche SS Lid worden van de Nederlandsche SS betekende dienst doen; dienst aan de Duitsers, dienst aan de ‘idee’. Dat bracht, wij hebben het reeds gezien, de consequentie met zich mee van dienst in de Waffen-SS, veelal identiek met de strijd aan het front in Rusland. Strikt juridisch gesproken kon Feldmeijer zijn mannen niet dwingen in de Waffen-SS dienst te nemen. Bij volgehouden weigering kon hij hen alleen royeren als lid van de Germaansche SS, hetgeen ook herhaaldelijk gebeurde. Maar de morele druk en de indoctrinatie met de SS-opvattingen waren zo sterk, dat de meerderheid der leden de consequenties inderdaad aanvaardde, met het reeds vermelde gevolg, dat de Germaansche SS tenslotte vrijwel geheel in de Waffen-SS opging. Nu hoefde dit niet altijd identiek te zijn met het Russische front. Naarmate het einde van de oorlog naderde, zelfs steeds minder. In 1943 en 1944 waren er twee gewapende organisaties tot stand gekomen, die alleen in Nederland een taak hadden: de Landstorm, een eenheid van de Waffen-SS, en de Landwacht, aanvankelijk gedacht als zelf beschermingsorganisatie van de NSB, maar door Rauter gebruikt als een soort nazi-hulppolitie tegen onderduikers, ter bewaking van bepaalde objecten, e.d., en ondanks de sterke binding aan de NSB door hem ook enigszins in de SS-sfeer gebracht. Wij zullen deze formaties in een volgend hoofdstuk nader bespreken. Wat er tegen 1944 van de Germaansche SS niet in de eenheden van de Waffen-SS aan het Russische front stond, kwam al spoedig in de Landstorm en de Landwacht terecht, in de laatste organisatie overi- gens met de verplichting het (inmiddels grijze) SS-uniform te dragen! In deze twee korpsen vormden de SS-mannen wel een minderheid tegenover de NSB-ers, met name zeer duidelijk in de Landwacht. Daar stond tegenover, dat zij konden rekenen op de steun van de Höherer SSuPF, onder wiens supervisie en jurisdictie niet alleen de Landstorm als regiment van de Waffen-SS, maar ook de Landwacht als hulppolitiekorps stond. Eind juli 1944 besloot Rauter in overleg met Feldmeijer en de chef van het SS-Ersatzkommando (zoals de Ergänzungsstelle, het rekruteringbureau, nu genoemd werd) alle leden van de Germaansche SS, die nog vrij rondliepen, voor dienst in Landstorm of Landwacht op te roepen, zodra geallieerde strijdkrachten op Nederlands grondgebied zouden komen. Daarbij zouden ook alle Nederlanders, die dienst deden en met verlof in Nederland waren, of die vroeger in de Waffen-SS dienst hadden gedaan, in de Landstorm terechtkomen? Men sprak toen nog van L-Fall (Landungsfall), maar onge- twijfeld zal men zich in die tijd reeds de mogelijkheid gerealiseerd hebben, dat de geallieerden Nederland vanuit het zuiden zouden binnenrukken. Dat leek op 5 september 1944 inderdaad te gebeuren. Men kent de geschiedenis: hoewel de werkelijke bevrijding pas veel later zou komen, al naar gelang de plaats variërend van ruim een week tot acht maanden, lokte die ‘Dolle Dinsdag’ bij de meerderheid van de Nederlandse bevolking een kortstondige bevrijdingsroes uit, en bij Duitsers en collaborateurs een wat langer aanhoudende, maar niet minder hevige paniek, die tienduizenden mensen over de grens Duitsland in dreef. Dat waren in meerderheid vrouwen en kinderen, op haastige en geïmproviseerde wijze geëvacueerd, op dezelfde wijze — soms vrij goed, vaak minder goed — opgevangen in kampen in Noord-Duitsland. Tussen die vluchtelingen (met al hun verbittering, wanhoop en verveling) bevonden zich nog zeer vele weerbare mannen, tot groot ongenoegen van Rauter en Feldmeijer. In principe werden name- lijk sinds de septemberdagen alle mannelijke weerbare Nederlandse nationaal-socialisten gemobili- seerd. De NSB-leden werden voor dienst hoofdzakelijk in de Landwacht opgeroepen, de leden van de Germaansche SS voornamelijk voor de Landstorm. Rauter en Feldmeijer trachtten daarbij zoveel mogelijk de SS-mannen van de Landwacht over te hevelen naar de Landstorm. Hier en daar probeerde men dat ook te doen met NSB-leden, die fysiek geschikt waren voor volwaardige mili- (1) HSSPF 380 a. (2) Notitie Deppe 26 juli 1944, HSSPF 4 c; Rauter aan Kohlroser 18 aug. 1944, HSSPF 6 a; vel. nr. 609 I. 303 DE GERMAANSCHE SS taire dienst. Een commandant van een Landwacht-eenheid sprak van ‘ronselarij’ en kondigde zelfs aan, dat hij de slachtoffers zou laten onderduiken? De crisis van september 1944 en de daarop volgende maanden toonden aan, hoe weinig neiging de meeste NSB-ers toonden om hun idealen met de wapenen in de hand te verdedigen. Eerlijkheids- halve dient erop gewezen te worden, dat juist zij, die bereid waren wel risico’s te nemen voor hun overtuiging, in de loop der voorafgaande jaren zich al voor militaire dienst hadden aangemeld. Zo is het te begrijpen, dat de poging om alle NSB-leden onder de wapenen te krijgen, in de semi- politionele Landwacht of eerst recht in de militaire Landstorm, maar een zeer gedeeltelijk resultaat opleverde. Met tamelijk openlijke Schadenfreude constateerde de SS, dat de meeste NSB-ers, waar- onder de hoogste functionarissen, ja, juist deze categorie, op 5 september maar één gedachte in het hoofd hadden gehad: het redden van het vege lijf. Toen de geallieerden niet bleken door te stoten, kwamen deze lieden schoorvoetend en nogal gegeneerd over hun houding terug. De gewone NSB-er — voorzover hij zich niet veilig in Duitsland had kunnen laten onderbrengen — liet zich in de Land- wacht opnemen. Jacht op onderduikers, bewaking van ‘vitale’ gebouwen of spoorwegen en per- soonscontrole in het achterland waren aantrekkelijker dan het vooruitzicht tegen de goed bewa- pende geallieerden te moeten strijden. In feite betekende ‘Dolle Dinsdag’ en de nasleep ervan de politieke en morele ondergang van de NSB. Van een SS-gezinde Landwachter kreeg Feldmeijer te horen: ‘Wat de zaak Landwacht betreft, ja daar is de stemming ook al niet te best, vooral ook tegenover de Beweging. Er zijn daar ook zooals voorheen twee stromingen, de eene voor de S.S. en de andere scherp gekant. Ook hier wordt door zeer velen nog niet begrepen waar het eigenlijk om gaat. Deze zien nog steeds het kleine Nederland voor zich en kunnen zich niet indenken in de groote gedachte. Ook heerscht er hier in verschillende diensten een slappe houding, dat je je zelf wel eens afvraagt wat daar van moet komen. Ook dat er nog zooveel flinke jonge kerels zijn die hier in de Landwacht zijn, inplaats van bij de Waffen S.S. of Landstorm. Ik begrijp het wel van die kerels, want zij denken aan het front is het ongezond, daar vliegen de kogels. (2) Rapport H. J. Wolhoff 8 nov. 1944, HSSPF 380 b. (3) Schrier aan Feldmeijer 18 jan. 1945, HSSPF 380 c. (4) Zie nr. 614. (5) Voor Ten Cate nr. 62, noot 9; voor Van Etten zijn Relaas van mijn gevangenschap ; voor Van Heems- kerck Düker: Feldmeijer aan Rauter 5 jan. 1945, HSSPF 380c. 304 DE ONDERGANG VAN DE GERMAANSCHE SS tegen lafaards in de SS, de doodstraf gevraagd en verzocht, deze zelf te mogen uitvoeren’, werd van officiële zijde medegedeeld. Een en ander bleek echter in de praktijk moeilijkheden op te leveren: niet dat Feldmeijer technisch en psychisch onbekwaam voor de rol van beul zou zijn, maar in de eerste plaats had hij strikt juridisch gezien geen enkel machtsmiddel, in de tweede plaats was een deel van hen, die niet kwamen opdagen, in het geheel niet te vinden. Men mag vermoeden, dat tussen de vele mannelijke NSB-ers, die zich in de Duitse evacuatiekampen ‘drukten’, ook wel SS-leden zaten. Anderen waren op de een of andere wijze in Nederland ondergedoken. Op 5 januari 1945 legde Feldmeijer deze problematiek schriftelijk aan Rauter voor. Weliswaar was het de natuurlijke plicht van iedere SS-man om in de ure des gevaars naar de wapenen te grijpen, weliswaar mocht de SS de NSB alleen verwijten doen, wanneer zij haar eigen deserteurs zwaar bestrafte, ‘Andererseits ist es klar, dass möglicherweise gewisse rechtliche Schwierigkeiten vorliegen um die Grundlagen zu beschaffen für eine reguläre Unterlage durch das SS-Feldgericht.’ Daarom stelde Feldmeijer voor alleen de officieren, de Führer der Germaansche SS, die hun plicht niet waren nagekomen, door deze rechtbank te laten vonnissen. Het is echter niet bekend, of er inderdaad doodvonnissen tegen officieren van de Germaansche SS zijn uitgesproken. Alle krachten werden sinds september 1944 gericht op de mobilisatie voor de Landstorm. De Volksche Werkgemeenschap beleefde op ‘Dolle Dinsdag’ een complete en overhaaste liquidatie.’ Op 11 november gaf Rauter bevel alle bureaus der Germaansche SS op te heffen, aangezien de meeste fulltime SS-mannen toch allang militaire dienst deden.* Het SS-Ausbildungslager Avegoor trok naar Hoogeveen, waar het zich (nog steeds onder leiding van de inmiddels tot SS-Sturmbann- führer bevorderde pedagoog Dr. Brendel) omvormde tot een SS-Feld-Ersatz- Bataillon van de SS-Freiwilligen-Brigade Landstorm Nederland, een opleidingseenheid van de Landstorm dus. De leden van de Germanische Sturmbanne in Duitsland (voorzover het Nederlanders betrof uiteraard) moesten zich na september 1944 ook naar Nederland begeven om in de Landstorm dienst te doen. Zelfs de begunstigende leden van de Germanische Sturmbanne - die waren er blijkbaar — moesten zich voor de Waffen-SS laten keuren. Deze mannen, aangevuld met allerlei lieden, die geen lid van de politieke SS waren geweest, NSB-leden, diverse collaborateurs, en vooral de zg. honger-vrijwilligers, in dat laatste halve jaar van de bezetting geen te verwaarlozen categorie, werden meestal naar het Ersatzbataillon te Hoogeveen gestuurd om daar de opleiding voor de Landstorm mee te maken. Alleen al aan leden van Germaansche SS en Germanische Sturmbanne moet de Landstorm, die nu een brigade-sterkte diende te hebben, in die tijd zeker een duizend man rijker zijn geworden. Feldmeijer nu, inmiddels Hauptsturmführer der Waffen-SS geworden, trachtte met toestemming van Rauter al deze SS-mannen in een apart bataljon van de Landstorm te concentreren. Kader en manschappen werden reeds te Hoogeveen, in het Ersatzbataillon, dat uit de school te Avegoor ontstaan was dus, en te Ruinen bijeengegaard, en de Voorman zou zelf commandant worden van (1) Circ. Heubel aan leden der Germ. Sturmbanne 4 nov. 1944, HSSPF 380 b. (2) HSSPF 380 c. (3) Het wetenschappelijk materiaal liet de Ahnenerbe-adviseur Mai op diezelfde dag nog naar Hengelo overbrengen, en vandaar later naar een depot van Ahnenerbe in Duitsland (H 1008 : 7171-9). (4) HSSPF 380 b. (5) Diverse gegevens in HSSPF 22 a, 380 a, b,c, 399 f; Doc. I Jansonius; Van Etten, Ned. SS. (6) Volgens een opgave van Feldmeijer aan Himmler van 26 nov. 1944 leverden de Germanische Sturmbanne alleen al 1.100 man op (H 414 : 4537). Op 5 jan. 1945 schrijft Feldmeijer aan Rauter over de werving in de afgelopen maanden van enige honderden leden van de Germaansche SS en 7oo à 800 leden van de Germanische Sturmbanne (HSSPF 380 c). Misschien is een en ander wat door Feldmeijer opge- klopt, aan de andere kant is er na begin januari 1945 vermoedelijk nog een groot aantal bijgekomen. 305 DE GERMAANSCHE SS dit ‘bataljon Feldmeyer’, zoals de eenheid in wording reeds bekend stond. Voor dat doel begaf hij zich, vermoedelijk tegen het einde van januari 1945, naar Duitsland om daar een cursus voor com- pagnies- en bataljonscommandanten te volgen. Waarom dit aparte bataljon? In een brief van 5 januari 1945 aan Rauter schreef Feldmeijer, dat de vorming van het bataljon van het grootste belang was voor ‘dem politischen Zweck, der ich schon mehrmals Gelegenheit hatte mit Ihnen besprechen zu können.’! Wat dat politieke doel was, wordt verder niet in de stukken uiteengezet. Het lijkt ons waarschijn- lijk, dat nu de Nederlandse politieke SS-organisatie praktisch was opgeheven, Feldmeijer die SS, zijn SS, in de Waffen-SS wilde laten voortbestaan. Zeker in de Landstorm en na september 1944 ook in de Landwacht, konden zijn SS-mannen, vaak in sleutelposities geplaatst, een bepaalde in- vloed uitoefenen op de NSB-ers aldaar, waarvan zeer velen verbitterd en vertwijfeld waren vanwege het al te duidelijke bankroet van hun partij. Wanneer de krijgskansen zouden keren — en overtuigde SS-ers als Feldmeijer twijfelden daar niet aan — zou de Germaansche SS de vaan van een nieuw en beter, door de tegenslagen gelouterd Germaans nationaal-socialisme op zich moeten nemen? Con- centratie in één militair onderdeel was allereerst geboden om de Germaansche SS niet spoorloos in de Waffen-SS te laten verdrinken. Het bataljon Feldmeijer, het Germaansche SS-bataljon van de Waffen-SS in Nederland, zou het eigen gezicht van de politieke formatie bewaren. Belangrijker misschien nog was een tweede aspect: Feldmeijers gevechtsgroep, de zichzelf op het slagveld be- wijzende politieke strijdgroep, zou dan in tegenstelling tot de in corruptie, impotentie en lafheid ondergegane NSB omgeven zijn met het prestige van de militaire strijd. Zo ongeveer mogen wij Feldmeijers gedachtengang wel reconstrueren.? Dat hij zijn troep in het gevecht zou aanvoeren, was geheel in overeenstemming met het ideaal-beeld van de SS-leider in het milieu, en geheel in overeenstemming met het eigenaardige mengsel van Draufgängertum, vitalis- tisch nihilisme en opportunisme, waaruit Feldmeijers karakter was samengesteld. Als eenmaal de wende in de strijd zou komen, en gesteld dat hij het overleven zou, welk een grootse vooruitzichten zouden zich dan voordoen voor de jonge politieke èn militaire aanvoerder, de all-round SS-Führer! Ongetwijfeld is hij geïnspireerd geweest dan wel afgunstig geraakt door het succes, dat de (eveneens jonge en energieke) Belgische fascistenleider en ridderkruisdrager SS-Sturmbannführer Léon De- grelle bij Hitler en Himmler had, nadat hij de SS-Sturmbrigade ‘Wallonien’ in februari 1944 uit de Russische omsingeling bij Tsjerkassy geleid had.* Maar het was niet alleen politieke eerzucht, die Feldmeijer er toe bracht als oorlogsheld te poseren. Vroeger de slanke, jonge held spelend, in de tussentijd niet ten onrechte beschuldigd van genotzucht® — waaraan men een zekere vetzucht had kunnen toevoegen — was hij zeer zeker het type om in de gevaarlijke situatie van het ogenblik te laten zien wat hij waard was en zijn leiderschap metterdaad ook op het slagveld te gaan bewijzen. Hetgeen hij was, of wilde zijn: Tatmensch, ‘kerel’, met alle brute hardheid van dien, en zijn speciale (1) A.v. (2) Ditsoort gedachten bij Rauter in nr. 611. (3) De hier weergegeven elementen vindt men in de uitlatingen van verscheidene SS-mannen, niet alleen van Feldmeijer, na september 1944 voortdurend terug. Naar wij menen is een en ander ook in volledige overeenstemming met de gedachten, die altijd al bij Feldmeijer en de zijnen geleefd hebben. Voorts zijn er redenen van analogie; vanuit soortgelijke motieven als wij hier inzake het bataljon-Feldmeijer veronder- stellen, wensten tegen het einde van 1944 SS-gezinde Jeugdstorm-leiders een Jeugdstorm-bataljon te vormen als onderdeel van de SS-Panzerdivision ‘Hitlerjugend’; dit speciale bataljon van de Waffen-SS en de eventuele krijgsverrichtingen ervan zagen zij als een politiek noodzakelijke opmaat naar een Ger- maanse Hitlerjugend in Nederland (zie het appendix). (4) Zie Knoebel, SS in Belgium, p. 355 e.v. (5) Nr. 151. 306 DE ONDERGANG VAN DE GERMAANSCHE SS levensopvatting met de inherente oorlogsheroiek! brachten hem vanzelf reeds tot de ontplooiing van al die energie, die hij aan de opbouw van zijn bataljon besteedde. 