Maleisch-Nederlandsch woordenboek
JO kettar (vgl k^l^ttar, T.), schudden; beven, sidderen, zooals bv. de handen van een' zieke, daveren, dreunen; (menuet- tarken, 7net een wapen zwaaijen als die een krijgsdans uitvoert, T.). yi3 ketar, eenigszins rans. ^ ^j^ ketor, spuwpot. koeteri, kooi aan boord van een vaartuig (soend. kotri, T.). ( mJ<Ó j mengetis, van zich a f slingeren of knippen; bv. een' worm van de hand; een' ring of ringen, die men aan de hand heeft, door de hand vooruit te brengen laten zien, als ware het van zich afknippen. iJO ketocng, klanknabootsende uitroeping van een galmend geluid, zooals bv. dat van eene gambang, kleine klok of holle bamboe, waarop men met iets hards slaat; zoodanig geluid. — z. toeng, k^ntoeng, Ic^toeng, katoeng en k^l^ntoeng. ijO k?ting, plaats van de Achilles-pees , d. i. gedeelte van het been tusschen kiel en kuit; öêrat k., de Achilles-pees ; men^eting, iemand de Achilles-pees door- snijden of kappen. keteiigkang: : Cemang-S. ketangkai, naam van een' zout- water-visch. I., menyetip, knijpen, door een beetje van het vel van iets, tusschen de nagels te vatten; van insecten, die met den mond steken, zooals muggen steken, n. ketip (öéwaug mata a jam), batav. (uit 't soend., T.), dubbeltje, — [B.]. .^^JO kettap, van iets dat geopend is, bv. de lippen zich sluiten; dicht gaan; dicht slaan (bv. eene rottenknip) ; klemmen ^ zooals bv. eene deur, een' vinger, of een klein kind, dat nog geen tanden heeft, den tepel van de borst; mengettap bïbir, zich L^ 492 JiT op de lippen bijten; zich verbijten; oedang k. (=öedang g^ttak? z. onder öêdaag, T.). l_ OaJd ketak, nabootsende uitroeping van een geluid, zooals bv. dat van een^ steenen vloer, waarop men met een hamertje klopt (helderder dan k^toek). — z. tak, l^tak en k^l^tak. — ketak-ketoek, met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer) ^, zooals bv. dat van een' steenen vloer, w^aarop iemand met harde hakken loopt. l iljC-5 ketoek en ketok, uitroepende na- bootsing van een geluid, zooals bv. dat van eene tafel, waarop men met den* knokkel van een' vinger op slaat (doffer dan k^tak). — z. toek, l^toek, k^l^toek en k^tok, — ketak-ketoek , met veelheid en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer); z. k^tak. i,,^^aX^ I. ketok, 1«. = ketoek. IL, uitroepende nabootsing van het kakelen eener hen; 2^. (jav. ketoek, T.), diep koperen bekken, kleiner en minder diep dan de g^noeng, dienende in het gamelan- spel, tot het aangeven eener pauze, door er een* slag op te doen, waarna een slag op de g ^n o eng volgt; mengetok, tikken op iets, bv. op het hoofd van iemand, eene deur; van eene hen kakelen (z. toek); nag^ berketok, de draak is aan het tikken^ zegt men, wanneer de tamboer bij het trommelen met den eenen stok op den anderen slaat (djengkal ketok, z. onder dj^ngkal, T.). IL, beketok bekökök, batav., kakelen, van een kip; vgL het jav. p^tok. — [H.]. C qXÓ kettak, plooi, bv. van de billen, een'' vetten hals en dergelijke. C^1>JC3 L ketik, veerkrachtig been van som- mige dieren, zooals bv. van een' sprinkhaan, waarmede hij zich opgeeft; k. paha belalang, de stangveer in een geweerslot; mengetik, met een* of meer vingers weg slingeren of wegknippen; m^rak mengetik tjan^gainja. IL, nabootsing van een geluid, als bv. dat van een horloge; tik, -)(■ C_jÜsX^ ketekik, batav. (bal? T.), zekere krekel soort, kleiner dan de djangkrik. — [H.]. rJO ketoel, door kramp samengetrokken, zooals bv. de arm, het been; ©rat pengetoel, de buikspieren. vO L ketil, afgescheurd stukje; zier; mengetil, beknagen, beknabbelen. IL (bal. moeielijk, T.), leuteren, zani- ken — [B.]; ketil boewatannja, batav., van een fijn werk, dat met groote nauwkeurigheid moet verricht worden, bv. het werk van een horloge. — [H.]. ^JaT 49S U^^ ^ \jiD ketel, bata v. (uit ^t bal, T.), drop- pelen; nadroppelen , zooals van een' regen, druppel; beketel, druppelen; lekken hij druppels; seketel, een drup, bv. water; badjoênja beketèlan ajer, er is water op gedrupt. — [H. en B.]. ^ >Xa^ kataloem (Tamil kottalamf, T.), bolwerk; bastion; z. selëkoh. katilamban^aii , men.,: t^mb^lang (soend. ka- tjingtjalang).— [ï.]. ^3 1- kettam, schaaf; roem ah k., huis ^ of blok van de schaaf; mata k., schaafijzer; meng'etam , schaven; graan, dat op den akker staat, afsnijden der aren, eene voor eene, met eene bijzondere soort mes, dat wel eenigszins op het ijzer eener schaaf gelijkt (vlg. kata m , T.); mengettam landjar, met eene lange streek schaven; strijken; pen^ettam, soort van mes, voor het afsnijden der aren. IL, krabbe; k. rendjong, z. rendjong; k. k^mcëdi, ovale plank op den achtersteven van Indische vaartuigen, in eene inkeping waarvan het roer draait en waarop op sampans de roerganger zit; k. bersila, soort van engelsche steek (naaikunst), ")(■ ^V^^Jo katimahar, de kleinhoria hos- pita (jav. katimaha, timaha en timanga) volgens Rumphius. — [T.]. {^^^y\,^^JiÓ ketoembi, laatste stukje bij eene ontlasting; k. tahi ajam, slaaf van een' keritjal; allerlaagste klasse der maatschappij ; allerlaagste geëmploijeerden. ^ ws.^fJO of JjUxJ^, katimbabar, men.,: kababal — [T.]. ys».4Jo ketoembar (uit 't Tamil, T.), koriander. L-^>s-|JO ketambak, naam van een zout- water-visch. ^_A^X-D , z. tombe. ketimpoen^ (vgl k^tiboeng en katjimpoeng, T.), tot vermaak in H water spartelen (bat. hatoboeng en hatimboeng; Ngadju-Daj. katimbong; bal. m^tj^tj^mplöëngan, plassen in 't water, T,), ketimpal, onordelijke of onregel- matige hoop van dingen naast of op elkander, zooals bv. een hoop paarden- vijgen, een zwerm bijen, die ergens aan hangt, sommige vruchten, waarvan de enkele pitten dicht aan elkander zitten ; hoeveelheid keutels of keutelachtige dingen (bv. vruchten), als eenheid gedacht. -X- 4^fJO ketemcè, batav. (uit 't jav., T.), ontmoeten. — [B.]. /.i M*Jw katimffina, z. onder boe wah. ^J^ 494 J^ ^.•JO ketan, batav. (uit *t jav.. T.),: pöêloet. — [T.]. ^ /•tiiO katoen, z. d^kk^ton. d^ kattan, vlas. / c dC^JO en ^iAj^, naam van een* welrieken- / den boom. ")f iAA>0 ketinting, koelai,: sïboer-2. — ^ [T.]. -X- L 'JlXxX^ katindik, w. sum., op de maat in het rijstblok slaan. — [N.]; vi'jjar ^ IójS ^^u (t.). ^ ÉA-S ketö, koelai, 5^o//en van bloed en olie. — [T.]. ] ) êjLD , pers,, ambtenaar van policie. LIU ^Xj ketöêwat, wrat. •X- ^ AWÖ 4A^ katêêtoes, w. sum., een boomsoort. — [N.]. ■x--^éaj katoedjoc, w ^•— ^ hpvalJpti. nnnasp.n sum., aanstaan^ bevallen y passen^ naar behooren, — [N.]. ^^^^^/sJ êA-5 ketöêpat, n)>^, in een van ko- kosbladeren gevlochten hoekig en van alle kanten gesloten zakje van de ver- schillende groote en vormen (hexaedrisch, dexaedrisch, dodehaedrisch , pyramidaal, dubbelpyramidaal, regelmatig, onregelma- tig, plat gedrukt, in de lengte getrokken enz. enz. enz.), eenvoudig in water gekookt (bal. k^tipat, jav. koepat, T.); de in de zakjes beknelde rijst kan zich bij het koken niet genoegzaam naar buiten uitzetten en krijgt daardoor, wanneer zij gaar is, eene zoo groote compactheid, dat men met eene k., hyperbolisch gesproken, iemand een gat in zijn hoofd kan gooien; b^lah k., soort van doekbeschildering, waarvan de enkele deelen op eene doorgesneden k. gelijken; g^bbar b. k., bedelaarsdeken (wordende de enkele lappen bij eene doorgesnedene k. vergeleken). ij ^jió ketöponj, stevige hoofdbedekking ; helm; chako. — z. töpong (en k^ta- poeng, T.). i.^ êiiO ketö&mang, naam van een' zout- waler-visch. -x-/-iÉ.X-5 ketöënai, koetai, van gebrande rotting om de tanden zwart te maken. — [T.]. ^Sb iJjS ketöêhar, oven. / Jjió katai of ketï, teenen ballen die bij zeker spel gebruikt worden; s^p^rti anak katai roepanja b^gcëlïdgan di t^ngngahpadang (van afgehouwen hoofden bv., T.): LS^ .vO ketai, aan kleine stukken; van een dood lichaam ontbonden; men^etai, tot kleine stukken maken. J^ 498 u^ / JJiS * ketï-3, soort kleine wesp, die zeer venijnig steekt, zoo zelfs, dat er iemand van kan vallen; soort versnapering van bïdjan. .X-5 ketiboeng;, helder ploffend geluid, zooals bv. dat van een uitgeholden kokosnoten-dop (gajoeng), waarmede men water schept (vgl. k^timpoeng, T.). ketïtir, naam eener soort van wilde duif — columba malaccensis. — *men. katitiraii, bal. titiran, jav. kiti- ran, bat. titi en katiti (T.); naam van een' zoutwater-visch. ^ OCXaO katïdang (lees: katiding, T.), ^ w. sum., een soort van mand als een bakol. — [N.]. ^ 2$ ^.aX^ (oud-jav. katïrali) naam van een slingerplant, met de roode bladen waarvan fraai roodgekleurde lippen vergeleken worden; ook kentirah; van daar meiu^entirah (jav. ng^ntirah); bv. l-v^ ^jxiXLo JUib . — [T.]. ■x^ / . 4 Y'^JiD (jav. kitïran), z. onder titir. ^ L^^^AiXj katifa [xJAisJ), batav., tapijt, — ^ji/Jió ketïpoenff (z. k^tjïpoeng, T.), soort kleine handtrommeL t^^JLlX^ ketijak, oksel (vgl. katek, T.); tongkat k., okselstut, d. i. kruk. LiisA>0 koetika en ketika — skr. ghatï- ka — tijd, wijl, tijdstip, tijdsge- wrichl; oogenhlik; rechte of geschikte tijd voor iels; ten tijde dat, tijdens, toen; sekoetïka lag:!, over een lijd; eene wijl, een oogenhlik; een^ tijd enz, daarna; k. lïma, soort wichelarij met de vijf vingers. — ^koetika lïma, w. sum., soort van waar- zeggerij op de volgende wijze: Men heeft nevensgaande figuur van vijf en twen tig vakjes in elk van welke een woord is dat goed of kwaad voorspelt; nü wordt tot een zeker getal geteld, en ziet men of men op een gelukkig of ongelukkig teeken komt, dat de waarzegger natuurlijk moet weten en daarnaar wordt alsdan het voor te nemen plan geregeld. — [N.]. "^ KaJO katéla, batav. (uit 't jav., T.), zekere aardappel. — [B.] ; 't bal. k ^ sela leidt tot 't vermoeden, dat beide vormen uit k as tel a ontstaan zijn en dus van castiljaanschen oorsprong (T.). KaJO ketijal, zich met moeite voortbewegen^ zooals bv. zeer dikke mensehen. ^ «JLaJO koetïlang, batav. (jav. kutilang, T.), zekere alledaagsche vogel- [B.]. ^ ^* wfjOO katïmoen, batav. (jav.),: m^n- tïmoen (T.). ^ 4d6 4^.aJO ketijau, naam van een* boom, van welks vruchten eene olie gemaakt wordt. / o >^ s yO en H Jii' , menigte; meerderheid; groofer en beter gedeelte van iets. / X.5 j talrijk; menigvuldig; overvloedig. / ^^j^ keddji — pers. ^ — slecht; leelijk; ^^ bedorven; laag; mén^edjdjiken, voor slecht enz. uitmaken, — z. tj^rtja. k/ollSü^O kedjamal, z. dj amal. 1^^/%^^ keddjat, van een lichaamsdeel strak, ^^ ^s^ro keddjoet, schrikken; verschrikken (meer gebruikelijk terkeddjoet, bal. tongk^djoet en tangk^djoet, T.). ^ ^iSfei^VS^ kadjedjer (jav.), in verhalen van jav. oorsprong; ^Uisó); eigentlijk een wajang-term. — [T.]. (meng^edjdjar, nasetten, vervolgen, iemand trachten in te halen, T.). keddjoer, stijf; onbuigzaam; steil (van haar). ijs^w keddjanf en keddjoen^, kramp- achtig stijf , zooals bv. een arm of been (vgl. k ^ dj dj at, T.). L Q f^gr\^ keddjap, sluiting en weder ope- ning der oogleden; oogenblik, — «mengkledjepan, batav. (bal. m^kidj^- pan?, T.), knipoogen. — [IL], wjs^O keddjam (en, meer vuig., p^d- ^ djam), bedekt; gesloten [van de oogen, bv. door de oogleden]; van dingen, die samengevoegd zijn, bv. planken, goed sluitend; zonder reten; niet gapend; fig.: slapen; bedekken, sluiten, zooals bv. de oogen door de oogleden; k. mata, oogluiking, •^ /♦f^Sü^ kedjen, batav. (jav. ploegschaar, T.), een ijzeren bootshaak, — [B.]. ^ \ ^SM y bintang kedjöèra, batav., mor- genster, — [B.]. "S^ keddjai, de ledematen uitrekken; trekken, (^ •) V ^^stV^ ketjapi^ — skr. katjtjhapï — soort van luit met vier snaren, — * batav. (jav., T.) , zekere lekkere rinsche vrucht. — [B.]. ¥: L i\ ^^sz-j^ koetjapi, batav. (bal. s^sapi?), zekere zwaluwsoorl. — [T.], t*;^AiS^ ketjit, z. onder k^tjil. ui X- C/ >• katjaterija, z. ^y^- ketjar, w. sum., ongerust, ge- jaagd, heen en weder hopen; karbo ïtoe k^tjar sekali sabab anaknja tïda ada, die karbo is zeer ongerust omdat zij haar jong kwijt is, — [N.]. L Ofg:^> kettjap, smakken bij het eten; smakmuilen; smakkende proeven; kettjapan, bijsmaak of nasmaak, die inz. smakkende geproefd wordt. }f^ 497 L)W ) katJapcBri en katjapoêri, mid- en of middenste van iets, met betrekking tot zijne omgevingen, die er bij hooren; binnenpaleis; van een gebouw met vier vleugelj^ (in 't midden van iedere zijde één) hoofdgebouw; van een graf met terrassen bovenst (middelst) terras; kapiteel eener kolom met banden, bloemw^erk of andere versierselen (vgl. jav. tj^poeri, T.); böêwah k., vrucht, waarin nog eene kleine vrucht van dezelfde soort besloten is, zooals bv. bij de doerïan en oranjeappelen wel plaats hebben. C ^ds^ katjapiring, z. onder k a tja. Li^rsi^^ ketjik, z. k^tjil. y.s;:u ketjü, ketjik, ketji, ketjik en, weinig gebr. ketjit [gemeenzaam, bij benamingen van familie betrekkingen en titels ook: tji, tjï, tjik en tjik], klein, ook in de bet. van jong; jongst; gering, onaanzienlijk; k. hati, wrok; gevoeligheid , lichtgeraaktheid; hati k., kleinmoedigheid; bangigheid; dari k. datang b^sar, van de kinderjaren tot den volwassen ouderdom toe; soewara k., eene fijne of zwakke stem; mk k., vaders of moeders jongste zuster; ketjil-m^n^etjil, op verschillende wijze (voor dezen vorm gebruikt men liever ketjik en k^tjï); benda-S ketjilinen^etjil, allerhande kleine dingen {kleinigheden), MAL.-NEDEEL. WOORDENBOES:. DEEL II, ^ iiLfJjs;:u kotjlimpony : katjim - poeng. — [N.]. <K/sj^^,S^ ketjambah, kiem van planten; k. katjang en katjang k., de zoogenaamde taugê. i-Ü-^^^S^iU ? berkatjimpoeng (vlg. k^tim- poeng, T.), met de handen of de ellebogen in het water plassen; badende vrouwen doen dit soms met maat en rhyth- mus. (Alhier had. v. d. W. het ^sU^^y^, van deel I bl. 225 moeten plaatsen, maar dan werd het Woordenboek niet dik ge- noeg, T.). Z. èJUi^S^. ketjontjong, koetai, pe- perhuisje uit een blad ver- vaardigd, om ^mping, of wel bloemen in te doen. — [T.]. o ( Vl^-s^ro ketjoendan^, overwonnen , ten ^^ onder gebracht (jav. en bal. p^- tjoendang, T.). ¥: /j cXaj::^;^ koetjandan, z. tjandan; ko- tjindan, = kotjimpon^^ ook spelen, schertsen. — [N.]. ] ) %2^Ó ke^oeyvüli^ uitgezonderd, uitgeno' men, behalve, behoudens; tenzij, ten ware. 88 498 ^si ketjöêlioeng, 1». naam van een' struik, waarvan het zaad eene bedwelmende, het hout, de wortels en bladeren daarentegen eene geneeskundige kracht bezitten — datura melel — ; wegens de overeenkomst met den bloesem van de k. trechtervormige opening van verschil- lende blaas-instrumenten, zoodanige tromp van een vuurwapen, mondstuk van een vuurwapen in 't alg., 2«. amethist (edel- gesteente). ^ / ^S^slÓ ketjö&pï, een te Riouw onbe- kend woord, voorkomende in den H. T, ^ CJj >S:^ ketjöêwak (de h op te slikken; beter dus Ij^?^, batav., chin. van Amoy ka tjwa, T.), soort van groote kakkerlak. — [Div.], ■¥: f^^>j<SSLO koetjïtja, batav. (bal. b e tj i tja), ^^ zeker vogeltje, van wormen le- vende; 't geluid: tj i tja- tj i tja (T.). t,.JiJKASi:0 koetjïkak, z. ci^/. ■K- kJ<SM ketjïwa, batav. (uit 't jav., T.), teleurgesteld. — [H.]; minder goed; zeer te veroordeelen. — [B.]; ketjiüvaïn, iemand te leur stellen, — [H.]; ketjêwa, te kort gekomen; te kort geschoten; niet verkregen, wat een ander heeft verkregen; te kort gekomen enz. zijn; nadeel. AjSX> , kettjoeh-kettjali , veel beweging maken bij iets; druk bezig zijn met iets. ketjïpoeng (en, minder goed, ketïpoeng'), soort gendang. yj)(X^ kedabir, z. k^labar en kehêbir. Cw-5t3)LX-5 keiladak, hevige afgang met braken, zonder dat er iets uitge- braakt word t; looze braking; k . k ^ s i j a ng a n , een ^iergelijke braking, die 's nachts begint en doodelijk is, wanneer zij tegen den dag niet beter is. -K- /jga)cX^ kedasi, batav. (jav. k^dasih, T.), kleine vogel met een kla- gend geluid. — [B.]. /J)lX3 kedali, toom (z. kendali. T.). a ^ )cX-5 kedaoenj, naam van ee»' boom, ^-^ de vrucht met geneeskrachtige eigenschappen. — ^kedawong, batav. (jav. kadawoeng, T.), zekere zwarte boon (geneesmiddel). — [B,]. /•o )cX-5 kedajan (in hik. en poëzie), fte&w- rfö(ook: k^dejan, jav. kadehan, de volgelingen van een prins, bestaande uit jongelieden van goede afkomst, T.). LTJlXJJ I- kedoet (vgl. k^rdoet, T.), kreuk, rimpel, frons, plooi, vouw, pof; k. antara koning, de frons boven den neuswortel. ^Ji- 499 ^^ II., balav. (jav., T.), mata kedüêtaii — knipoogen, — [H.]. ZJiX^ k?dit (vgl. kendi t), gouden of zilveren hiiikhand voor kleine kin- deren. -K- \ÖÓ keder, balav., popeletu -^ [B.]. MCX-5 hedera, naam van een' Ideinen, eetbaren zoutwater-visch, soort be- lanak (z. Ol^^J, T.). ó. siXÓ hederang', naam van een' boom, ^^ welks hout eene oranjekleurige verf- stof oplevert en ook in de geneeskunde gebruikt wordt. ^ (S^lX^ , kedoes tangannja, batav. (bal. k^does, damp, wasem, T.), zijn hand branden aan vuur of heet water; mengkedoes, dampen; gaar, van de rijst = mendidih, van alles wat in het water gekookt wordt. — [H.]. CCX-5 I- tedang, reeht uitgestrekt^ bv. van ^ den arm; mengedangkeii tombak, de piek vellen (mengedangken panahnja, de Holl. Ib., 4^ uitg., bl. 1845). * IL, koetai, zijtak van een rivier (z. mahakam). — [T.]. ^ CCX-^ kedoeng, batav. (jav., T.), een ^^ diepe plaats in eene rivier^ waar weinig stroom is. — [T.] ; diepe modder- ftml— [B.]. / W4^l\-5 kedangsa, naam eener soort van zoete limoen. n.jS*Cc\-5 kedaiigkaiig^ beugel om den trekker van een geweer. — ^soek. (boeg.?) beslag van een geweerkolf, L-ii-5s.DLX^ kedongkok, z. p^ndong- kok, soek. (boeg.?) beugel van een geweer. LiX,^C.c\^ kedeiigkik,/o/ den uitersten graad vermagerd, C^^cX^ kedap, van weefsel, vlechtwerk of breigoed dicht, het tegengestelde van s^rak. •H- C ^ cX-5 ^ kedip-3, batav., knipoogen, — [B.].— z. k^lip. C. ^^ lV-3 , lintang kedak, dwars, met ver- scheidenheid, inz. vluchtenden of kinderen die op den grond heen en weder vallen. •x^CJjcXJ^ kedoek, batav. (jav. k^doek, uitgraven, T.), rijst scheppen; omroeren; modder omwerken, — [B.]. ^ Cw3cXJ> kedok, batav.^jav. k^dok, T.), masker, — [B.]. L iiX^ I., mata kedik, vischhaak, vischan- gel; mengedik, met een' vischhaak visschen, IL, het bovenlijf achterover gebogen heb- bend, den rug ingebogen hebbend, 32* u» 500 i_S-J^ /Ó Osó kedekkai, naam van eenVboom, welks vruchten in de geneeskunde gebruikt worden. (]l\Ó kedal, soort van chloasma (eene ' huidziekte), waarbij wilte vlekken op handen en voeten en voren in de palmen en voetzolen verschijnen; k. a n dj ing, is de ten onrechte zoo genoemde lepra Hebrae- orum; k. gSdjah, waarschijnlijk psoriasis palmaris en planlaris. >Jc\-5 kedelam en kendelam (== gelok), drinkvat van den dop eener kokosnoot ; drinkvat van elke andere zelfstandigheid van dien vorm. — z. s^kol. C5- JlXJj kedelai, z. dj^lai. — * kedelë, batav.(uit 't jav., T.), soort gram, kleine boon. — [B.]. L-JUv^lX5 kedombak, eigennaam van een' visch in bik. en poëzie; naam van een' boom, welks bladeren, door den wind bewogen, een zeker geluid maken. jfLDy^dSÓ kedempong, vol van wormen. iji^Óó kfdempoeng, uitroeping naboot- sende een ploffend geluid, zooals bv. dat van een' emmer die het onderste boven in het water valt. — z. po eng. CCX-icAj> kedondoiijf, naam van een' ^ boom, die eene eetbare vrucht draagt — panax obtusum — , de vrucht zelve; naam van een' zoutwater-visch. 9\ cX3 9 menyedau, al schreeuwende woorden uiten; luidkeels om iets vragen, bv. om hulp roepen, luidkeels aanroepen om iels, bv. om hulp. ^ 9^Ü<^ kedöè of kedö, batav. (jav. k^da, T.), een groote niangkók. De k^d« of k^dó is in den vorm van een stroohoed. — De dj^mboeng in dien van een waschkom. — [H.]; kedö (p^tïman s^soen), etensbakje, of bakjes die een stel uitmaken, zooals de bekende japansche tempat makanan.— [B.]. i^^LX-5 kadoèbon?, w. sum., een pa- rang, een soort van mes. — [N.]. ^L3\>^cX-5, si-kadMoek, z. onder s^ndcĕdoe^. *t^ iXS kedö wang, koetai, badkamer,— [T.]. ^/♦p^cXj kadögan, batav., stal voor één paard. — [B.]. — z. g^- dogan. 25C\5 kedah, eign. van een staat op 't schiereiland Malaka. (C Óó kedai — pers. [huis; plaats) — , win- kel, kraam, stalletje, (^Öó kedï, manwijf, man, die zich kleedt als eene vrouw en de vrouwelijke bezigheden doet of vrouw van de tegenover- gestelde eigenschappen (jav. k^di, T.). SiSi KOI J^/ naam eener ir a — sloel. ÓólXJd kcdidl en sekedidi, soort van snip. ^-j>cXj> kedêra — port. ca dei] ..jJcX^, z. k^dajan. /♦OcXo koedïjan, men., = k^moedijan; bat. poedijan (T.). ^ (/'^•^-rï CX J> kadiwas, naam eener soort van bavs^al (jav. diwas, T.).-[G.]. niXS i liegen; beliegen. L Jl\-^ , leugen, / c L— )cX-5 en L-jii', liegen; heliegen. L-JCX5 plur. van c-jjli'. ^^ kar — verb. ned. — kaart (zee- of land-). ) Y^ kera, naam eener soort van apen, met een' langen staart (op de w^estk. van sum. bepaaldelijk de cercopithecus cigno- molgus, T.); k. m^n^gork^n tahïnja, rfe aap spreekt tegen zijn vuil, d. i. wie iels misdaan heeft, spreekt er het eerst over. L j\ ^ kerSboe, zeker schijfachtig oorver- siersel; naam eener soort van salade. C q_N) o , z. k^rabil. ')h L '' J ^-^1 ^ karSboet, w. sum., een boomsoort. — [N.]. \j>o ) O of kerabik, mengerabit, eene opening, scheur of spleet uit elkan- der trekken; op die wijze wijder maken; ruw met beide handen aanpakken. ^ _ Q '^ 1 ^ keratjak, dartel; uitgelaten; wild; van een vaartuig sneU zeilend of roeiend, f M} O plur. van L.lji'. <Kaj^) ^Ó ) cahier van 5 ineengeschoven bladen papier, al dan niet beschreven of gedrukt; cahier in 't alg.; quatern; een der gedeelten waaruit een boek beslaat ; afdeeling van een boek; hoofdstuk; aflevering van een boek. — De mal. gebruiken gew. den plur. koerras {köèras geschreven), ook als sing, ^ / ♦ ^ ) ^^ karasan , kerasan , batav. (jav., T.), genoegen hebben in iets (= b^tah), aarden; het kunnen uit- houden, l„^) O kerapoe, naam van een"* eenigs- zins vergiftigen zoutwater-visch — de Jakob Evers. (I^)y ^ 2- k^ropas. ¥:i^ dji) O , kerapak-kerftpoek, batav., scharrelen; schommelen, — [B.]. ^V^ke kerapai, in het blind rond tasten. ^)/ 802 ^/ („..JO ) S herakap, bladeren die aan den slam en niet aan de loten (z. tjarai^) groeien en hard en droog zijn; sïreh k., z. onder sireh. ^\ 5 plur. van ^S- , et/e/, edelmoedig. A)yD plur. van ^J. / / / ^yC) O . edelmoedigheid; weldadigheid; eer- bewijzingen; eerwaardigheid; won- derbaar lij kheid, wonderwerk, In \ mal. ook nog : wonderdadigheid , mor zeg g ing ; eer- waardige of wonderdadige plaats, voorn, een graf. ■^/ >^^ ) 5-5 keramas, batav. (jav., T.), het hoofd wasschen, de haren reinigen, — [B.]. /j) yS kerana, z. karangi. ^ ) ^ kerani: kerkoen. CU#))w5 kera wat, ro//i>igf riem of der- gelijke, waarmede de dissel aan den steel bevestigd wordt (bat. hoerabot en koerab^t, T.). Ll!J#))w kera wit, aarsmaden (bal. ka- rawitan, T.). p #) ) w5 I- kerawang, speldewerk, naald- [met gaten]; k. pahat, naaldewerk met groote galen, die door uilknipping en uit- rafeling verkregen worden. IL, naam eener plaats en Residentie op de Noordkust van Java. C^^)w5 kerawak, naam eener soort van eekhoren, grooter dan de töêpai. (C $\ ) %-5 kerawai , naain eener soort van groote wesp, die uit eene in haar lichaam gevormde taaie en aan de lucht hard wordende zelfstandigheid, een breed zakvormig nest bouwt, dat met een' langen steel in 't midden aan iets vastgekleefd is en waarin zij hare eieren legt. ¥:1i) ^ , Mkin krahoe, batav., iets verkeerd doen of zeggen, bv. zich vertellen, mistellen uit confusie, ook om confusie te veroorzaken en daarvan partij te trekken en stelen. y y e-^' werk, kantwerk; beitel- of snijwerk genaams. (C) ^ keraï (jav., T.), naam eener soort van meloen. — z. mentïmoen atjeh. ^^1^, z. onder aj^r. V,i>0 Y^ , meng'erbat, sterk binden, knevelen (vgl. k^bat II, T.). A-> ^ kerbau, buffel. -/ S03 c>/ (Jl-? ^D kertoe (port., T.), speelkaarten. i *VJ Y-5 k?t*at, afgesneden of afgezaagd stuk, snede; gedeelte; sekerat ro^mali, e<?/^ gedeelte van het huis; mengerat, afsnijden, doorsnijden, afzagen, doorzagen; bij liet kaartspel afnemen; meng'erat lidah orang-, iemand in de rede vallen \ m. tïga in drieën snijden ; sekerat sepCêntoeii? , nederige uitdrukking voor eenige, bv. ada djöêga kawan s. s., ik heb wel eenige bedienden of volgelingen; kerat-^, soort lepra, waarbij voren in de palmen en voetzooien, i *rj w5 keroet, uitroeping nabootsende een schrapend geluid, zooals bv. dat van een' stoel, die verschoven wordt; rimpel; frons; lïiengeroet, rimpelen, fronsen; krim- pen (inz. van touw), inkrimpen; van rekbare voorwerpen terugspringen, LIU %»-5 !• kerit, uitroeping nabootsende een krassend geluid, zooals bv. dat, ver- oorzaakt door eene krassende pen op het papier; k. dajoeng, krassend geluid, ver- oorzaakt door het schuren van inh lange riemen op hunne onderlaag ; naam eener soort van krekel, die inz, 's nachts zoodanig geluid maakt, wat men als een voorteeken be- schouwd van de spoedige komst van iemand, die men van eene reis Yerwacht. — ^keret, batav., hard over iets hen trekken; kerêtan api, lucifer, zwavelstokje, — [B.]. IL, kerit-3, naam eener kruipende plant, die voor bindsel gebruikt wordt en welker bladeren en wortels geneeskrachtige eigen- scliappen bezitten. De bladeren werden ook als groente gegeten. y !> 25 wS ? kogel; bol; spheer; bal; geweerkogel. In 1 mal ook nog, of wel in den verb. vorm kOêrah, zeker spel met een' van een kokosblad gevlochten bal. / j^ Ó kartas — verb. van ^j^Ji —, pier. pa- f^J) ó I. kcrtan§', naam van een' zout- water-visch. II., bemorsd met morsigheid, die droog is geworden, bv. met etter uit de oogen (z. g^löêmang). C, Q-^ ^ I. kerettip, een krakend geluid geven, zooals bv. een slot, waarin men den sleutel ronddraait. II. kerettap, kerettoep, nabootsing van een voortdurend klappend geluid, met verscheidenheid, zooals bv. verscheiden deuren, die na elkander dicht geslagen worden, of voetzoekers in soorten, die men na elkander afsteekt. i JLy ^ I. kertak, uitroeping nabootsende een krakend of knarsend geluid, helderder dan kertoek: en doffer dan t>ï/ 504 y J/ k^rtik, zooals bv. dai van een stuk hout, dat men doorbreekt; een ratelend, krakend of knarsend geluid maken; ratelen, zooals bv. een zak noten, die uitgeschud wordt, kraken, knarsen; liekertak gïgl, op de tandenknarsen; kertak-kertoek, met herha- ling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer), zooals bv. dat van eene hoeveel- heid schotels, borden, pannen en dergelijke, die door elkander gesmeten worden. II. (jav. kr^t^g, T.), brug, [, CL_y ^ kertoek, uitroeping nabootsende een krakend of knarsend geluid, doffer dan kertak, zooals bv. dat van een houten sigaren-bakje, waarop men wat onzacht het deksel doet. L,^ e{_V ^ kertik, krakend geluid, zooals bv. dat van een' stoel, die niet sterk is of dreigt te breken; uitroeping nabootsende een krakend of knarsend ge- luid, helderder dan kertak, zooals bv. een dun stuk hout (een potlood) dat men door- breekt; kertak-kertlk, met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer) , zooals bv. dat van een* omvallenden boom of van een houten huis, dat dreigt in te storten. ^Ji ^ kertaU) moerbezieboom, ^ Ca s kertika — skr. kr^ttika — , hel zevengesternte, de Plejaden. O kerdja — skr. kr^tya (of karja^ ^ T.) — handeling; bedrijf, arbeid, werk y bezigheid; feestviering, onthaal van gasten, partij; drukte, door feestviering enz.; bekerdja, werken, arbeiden, bezig zijn; feestvieren, gasten onthalen, een partij geven; den coitus uitoefenen; men^erAja, werken, arbeiden aan iets; bedrijven; bezig zijn met iets; maken, doen, uitvoeren, te weeg brengen, in hel werk stellen; ik söèka ïj^ bekerdja, hij werkt niet gaarne; meng^erdja baïk, goed doen; pekerdja^n, bedrijving, uit- voering; volbrachte handeling, daad, werk of arbeid; sama (sama- 2) sepekerdjaSln, medearbeider; collega, \^^y^i^ ^ kertjoet, naam eener soort van biezen waarvan zakken gemaakt worden. / ^ O j bijnaam van den vromen sjaich ** ^ Ma'röëf een vriend Gods, wiens vollen naam ^^j^ ^js^, men met niet aan elkander verbonden letters op de vol- gende wijze op het adres van brieven schrijft, waardoor men de richtige be- zorging daarvan denkt te verzekeren. f j^N O kerdoet (vgl. k^doet I., T.), kleine rimpel. (^^j3 ^ kerdak of merdoek [beiden vuig.], bezittingen, eigendommen, vermogen, spullen. Jj/ 505 ^/ )ó ^-5 kprdil, niet de behoorlijke groei- kracht bezittend, verkrimpt. ^f^ ^ kerdam, uitroeping nabootsende een galmend geluid, minder dof dan k^ r doem, zooals bv. dat van een hard lichaam, dat in een ledig vertrek op een harden grond valt. -^^3 w kerdoem, uitroeping nabootsende een galmend geluid, doffer dan k^r- dam. / js^> w5 kfras, hard; vast, stevig; sterk, straf; streng, geweldig. — *k. töë- lang, batav., naam eener plant — chlorantus inconspicuus — . — [B.]. — keras makas (met verscheidenheid) van spijzen hard en ongaar; van vruchten hard en onrijp; van het lichaam stijf (niet buig); bffiwah keras, z. onder böëvy^ah en onder koem- bek. > jgg ^3 keris, zekere soort van dolk; k. pa n dj a ng, een lange keris, die reeds eenigszins op een' degen gelijkt; k. tj^rïta, keris met golvend lemmet, waarin meer dan negen bochten (lok) zijn (z. onder tj^rita); maïn berkeris, zich met een kris verlustigen; met een kris, schermen, ^ > V4 J^ , karsanin^ dewata moellja (jav.), ^t is de wil der Goden van 't geen niet ongedaan kan worden (T.). t/^j^ koersi, z. ^/. >Xw O kerlstam, soort van Indische ka- ^ toenen stoffe. iu^ w5 I- kersany, van het haar droog, niet gevlied; stekelig, ongekamd, overeind staand j als een ragebol; van den grond droog, onvruchtbaar, IL, z. k^ronsang. LLXw ^ kersik (men. en koet., T.), z. k^rïsik. / -Aw ^ kersai, van gekookt graan krui- melend, wegens gebrek aan lljmige deelen; brokkelend, in dien zin. Ui o ^ / ^AM *-5 ? zitplaats, zetel; troonstoel; zit- /-^ bank; stoel — Eene mal. verb. is koerèi (en krosi), Q O I. kerang, naam eener soort van ^ eetbaar zoutwater-schelpdier. Eene bij- zondere soort is k. böéloe. II., grof, voorn, van porcelein en aarde- werk; grof gewerkt. — ^kerangaii, koetai, grint (T.). III., uitroeping nabootsende een rinke- lend geluid, minder helder dan kering. IV., kerang;-keroep, soort van sïreh- doos, van goud of zilver met gouden toebe- hooren, die door vorsten aan aanzienlijken; bv. den laksamana, en mindere leden der vorstelijke familie voortgezet wordt. — z. póêwan en djorong. ê/ 506 ^/ ö, jS kfroeng, holle uitsnijding, zooals bv. ^ van een* houten lepel; holte ^ zooals bv. van een' gegoten lepel, een kopje (vgl. tj^ng- kerong, T.)\ kromte aan den binnenkant, zooals bv. de leuning van een' stoel; k. lëher, uitsnijding in een kleedingstuk voor den hak. C w fcei'ong*, uitroeping nabootsende een ^ rammelend geluid, zooals bv. dat van noten in eene houten doos (z. korong-2). Q ^ I. kering, droog; dor; k. kerontang, ^^ z. kerontang; k. rasa hatikoe, ik ben ervan ontsteld; k. darahnja, zijn bloed stond stik. IL, uitroeping nabootsende een rinkelend geluid, zooals bv. dat van een porseleinen kopje, waarmede men over den rand van het onderschoteltje strijkt. kei angkati;, naam eener soort van krahhe. •H- ,^Js^ %^ kerangkeng, batav. (jav. en bal. hnk voor gevangenen, T.), hok, kooi (geene vogelkooi). — [B.]; kerang- king, koetai, om padi in te bewaren. — [T.]. kerongkong, z. rongkong; ke- rongkongan, slokdarm; wal er op gelijkt (kering sekali — koe ini van dorst, zoodat het ook keel beteekent; vgl. het jay. asat goeloe, T.). kerengga, naam eener soort van groote lichtroode mier, welker beet sterk brandt. L^ 3 O 1« kerap, dicht naast elkander (betrekkelijk niet ver uit elkander, doch niet elkander aanrakend) in ruimte , kort op elkander in tijd; vaak, dikwijls, dikwerf. II., uitroepende nabootsing van een knap- pend geluid, helderder dan k^roep, zooals bv. dat van een' horlogedeksel, dat men dicht maakt; kerap-keroep, met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer), zooals dat van iemand, die harde beschuit kauwt. (^3 ^ keroep, uitroepende nabootsing van een knappend geluid, doffer dan k^rap, zooals bv. dat van eene harde scheepsbeschuit, die men doorbreekt; kerap- keroep, z. onder kerap II. — kerang- keroep, z. karang IV. L 3 ^ , mengerip, knagen, zooals bv. de muizen; knabbelen aan iets. ^LIlJvJ yS karapati en kerpati, batav. (uit H jav., T.), veeluis. — [B.]. ^ mengkrepet batav., knappen, kraken van een boom die om- valt, als zijn wortels ten deele doorgehakt zijn.-[H.]. ^I^>0^^, krepotin djari, batav. (bal. k^po t, T.), aan de vingers trekken om ze uit te rekken. — [H.]. U^jf B07 // / W4vJ ^ herpas, uitroepende nabootsing van een ruischend geluid, grover dan karpis, zooals bv. dat van een buffel, die door de struiken loopt. / jié^ ^ karpoes (zelden), verb. ned,, karpoets (port. capuz, T.), slaap- muts; ezelshoofd van masten. — *batav., nok van een huis. — [B.]. / jgas3 yS kereppas, ritselend geluid, / m3 ^ kereppis, uitroeping nabootsende een ritselend geluid fijner dan kereppas, zooals bv. dat van een vee, dat door de struiken loopt. l^ 11-3 O kerepak, van iets dat breekt, zoo- als bv. eene suikerriet-planting, vv^aar een olifant door gaat een krakend geluid maken, L.JLj ^ kerepok, hetzelfde als kerepak. ^^1X3^3^ kerepêk (z. k^mpèk, T.), batav., mand, valies, porte-man- teau. — [B]. /3 O kerpal (men. koerapai, T.), pa- troontasch (vgl. bat. harpe, T.). L i yS kerak, aanhrandseL C ^ *j5 I- kerok, nabootsende uitroeping van een schrapend geluid, zooals bv. dat van eene ruwe plank, w^aarover men met een' sleen schrapt; van een krassend geluid, doffer dan k^rik, zooals bv. dat van eene plank, die met een stuk glas afgeschrapt v^ordt; mengerok, uitkrabben met de vingers, klauvs^en of nagels, zooals bv. de laatste rijst uit den pot, een oog uit het hoofd. IL, batav. (jav., T.), roskam, roskammen. III., soek., ziek van verdriet. * IV., ködèk dongkang* nieii^kerök (bal. m^krok, T.), batav., van het koor dat de kikkers aanheffen als het sterk geregend heeft.— [H.]. Cj^ ^ I. kerik, uitroepende nabootsing van een krassend geluid, helderder dan k^rok, zooals dat van een plank, die met een stuk glas afgeschraapt wordt; van een krakend geluid, zooals bv. dat van een hijschblok in werking; van het geluid dat ontstaat, wanneer men bv. met een rechtop staand mes over eene plank schraapt; van een geluid, zooals bv. dat van eene röt, die aan hout knaagt; kerikan (vgl. onder kèrèk, T.), en, minder goed, kerian, schijf in eene hijschblok; mengerik, uitkrabben met iets scherps, bv. eene olievlak, uitschrap- pen, afschrappen radeeren. — * batav. (bal., T.), schrapen. — [B.]. LL5 w > zeker balspel, waarbij men den bal met een^ stok elkander toeslaat. koerkoer, uitroepende nabootsing van een snorkend geluid. 508 ^^/ t^_Ü^ jS ^ kerekkap-kerekkoep, uitroe- pende nabootsing van een voort- durend geluid, met verscheidenheid, zooals bv. dat van een' hond, die knooken kauwt; een zoodanig geluid maken. Mi L, Q^ o kerekkoep, z. k^r^kkap ^ jïüü %^ kerkeling, batav., een soort van ijzeren of houten handschoenen om er mêe te vechten, en door de chinezen bij feestelijke gelegenheden gebruikt (soend. karkling, T.). — [H.]; roti kerkeling, krakeling, — [T.]. wJ5 ^Ó > rnastik; safraan; salfoers; curcuma, <\^|0 O * nom. unit. van het voorgaande; de mal. verbastering koema-2, heeft alleen de beteekenis van saffraan. ,p O koerkoen (Anglo-Indisch,T.),Aoo/(i der schrijvers; secretaris; hoofdkom- mies. d^^ ^, mengerkah) met geweld van een rijten, zooals bv. een tijger een' buffelkop of iemand eene jonge kokosnoot, verscheuren in dien zin. Jc;ü) (Ar. Mal. wdb.). — [T.]. iJ o kerling, lonken; eventjes zijwaarts blikken; lonkende enz. aankijken (z. g^rling en tj^ling). c y ^ ^«5 9 edelmoedigheid, weldadigheid; in ^t alg. alle prijzenswaardige eigenschappen van het gemoed. wO ^, z. onder karam. / ^ Y^ 5 kraanvogel. ^ ^ O > mengerem, batav. (jav., T.), broeien (vgl. ^ram, T.), keremin, opsluiten; verbergen^ doen schuilen. — [B.] ; dat het ^j^ is zoo als B. opgeeft, is niet zeker, maar toch mogelijk, daar het in 't bal. k^^m,is (T.). ^ ^ O korma, batav., uitspraak van ' U^.-[B.]. <^^fc#\<^Aj )^ Jd {God houde zijn" aan- gezicht in waarde) , zegenspreking over 'Alï, die als kind zijn gelaat afwendde, wanneer men hem een afgodsbeeld voorhield. ■^ ix^ ^ karembong, batav. (soend., T.), vrouwesluier. — [B.]. }jw/0 O karambir (vgl. k^lambir), men., de cocos; vgl. jav., bat. haram- bir (T.). ^— ^ y^ ^ karambodja, sing., verb. ^ van k^mbodj^i, naam eener bloem, te huis hoorende in Kambodja (men. karamboedj^, soort meloen, *t skr. taramboedja, T.). C,^ xiLo y£ ker^mangka, z. tjijamau. Li^ViLo*-5 (Taniil kaloempagi, T.) kerempaki (in l?ik. en poëzie), scheermes (ook: k^r^mpagi, T.). ^LAA/^ O karamoenting of kemoeiiting, een heesier met kleine, rood- zwarte en eetbare vruchten. C fl^ O kermak, zekere eetbare plant. ^ / J^*L^ *-D keremeki, batav., schilfers op het hoofd,— [T.]. ^,^0, sakit kermian, batav. (jav. ^/ kr^mi, T.), de wormen (ziek- te), — [H.]; kercmïan, met maden be- dekt,— [B.]. - J^ keran, komfoor, met langwerpigen boflem voor de uiteinden van het hout waarmede gekookt wordt en de uitvallende kolen en asch (z. a nglo.). — * keren , batav.,: anglo k^tjil en dapoer k^tjil, soort hak met vuur er m, om bv. theewater heet te maken; de ketel wordt verkeerdelijk wel eens zoo genoemd; ook zoo een tempat masak lïlin. — [H,]. ^ ^ keren, balav. (uit 't bal, T.),: bengis, barani. — [IL]; trotscL — [B.]. i:>o O keranta, soort luizeii in de laatste periode van sommige doodelijke ziekten te voorschijn komende. mjo yD kerenting:, klinken, zooals bv. een glas, waartegen nqien met een mes slaat. ^ ijo ^ karoenting , w. sura., weitasch; grasmand; bamboe om water in te halen, — [N.]. iX> yD keroentlng, bel van hout, den buffels om den hals gehangen. i Xi %^ kerontang, uitroepende nabootsing van een rammelend geluid, zooals dat bv. van een hard lichaam zich in een' ledigen waterpot heen en weder bewe- gende; kering kerontang, van vaten waarin water of ander vocht, zooals potten, putten enz. totaal droog, zoodat het schepvat, dat men naar beneden laat, op den bodem stoot. iX> yD I- kerinting, gedroogde schelpdieren. * II., keriiitïngan, kelintingan en kf- rontjong, batav., belletjes, — [B.]. NA> y^ kerentil, in menigte naar beneden hangend, als vruchten aan een' boom. ft^ yD kerandji, naam van een* boom, ^ die fraai meubelhout en eene eetbare vrucht levert; söéngai k., naam van eene riviertje op de kust van het eiland Singapoera, van waar men naar Djohor Baharoe oversteekt. c:^>su^$' 510 ĕ/ è^> ^2>vrs:o w keraiidjat, beter: perandjat. ^ l^;X*-S:o yS keroendjit, koet., de stuit waar de staart moet zijn (bal. djit: aars, T,). «.ISiX) yÓ kerandjang, pakmand; schans- korf, — itr ba tav., langwerpige mand. — [B.]. ,3 kerentjang, uitroeping naboot- sende een kletterend of ratelend geluid, zooals bv. dal van eene ankerketting in beweging. ijSh^ w5 keroiitjongf, Ao//eewA:^/mgf, me^ steentjes er in, of belletjes er aan, waardoor, bij de beweging van den voet, een rinkelend geluid ontstaat, een beensieraad voorn, voor kinderen. — *batav., ook: zeker speeltuig, bij wijze van gitaar; z. k^rih- ting II. -[B.]. i.ShX> ^ kerentjeng, triangel (hel in- strument). cX-i w keranda — skr. karanda (mawcï) — doodkist, langwerpig vierkant en naar onder toe iets smaller, komende in de kuil, die in den bodem van een graf gemaakt is, te staan (koet.: kist met aarde om een vorstelijk lijk te vervoeren, T.). Wanneer dit geschied is wordt er het plat deksel eerst op gespijkerd (vgl. jav. kr§nda,bat. hoerondo, T.). ii-AwO yS keronsang en kersan^, borstnaald (broche). keriiöê hoorn. port. cor n o — kruit- h / ^ jS j niengernal, aan kleine stukken snijden of hakken, bv. vleesch, om er spijzen van maken. / > ^ karoenïja en karoenija — skr. karoena (karunïja, T.) — , inz. van God en vorsten gunst, genade, gunstbewijs, genadegift, bewijzen van gunst of genade; mengaroenïjaken, iets als eene gunst enz, geven; men^aroenijaï, goedgunstig of ge- nadig begiftigen iemand. •^ L J A yS , toes krcĕbi, batav. (caserne- taal toe schrobjeF, T.), scheer je weg, marche! — [H.]. ^ V,l>^ •) y^ '• J^F^^^^t^ ^6 Kafflesia Ar- noldi; lamp. k^roeboek (T.); z. tj^rcêboet. *II. (jav.), keroeböètin, batav., in menigte aanvallen. — [B.]. i^ ^ , mengeröêboeng, van eene menigte iets bedekken, zooals bv. een zwerm bijen hunnen korf; zich van alle zijden op iets werpen, zooals bv. een troep huzaren op een' vaandeldrager (z. k^lcêboeng en s^löëboeng). C>^J?/ 511 U*^!)/ L-Ji-> 9\ w kerobak, vol lilfeekens {koetm: pokdalig, T.). LLSo 0^ ^ , lïiengeröbek, bij kleine stuk- jes afscheuren; afplukken (vgl. & y y y /jV.A-.> i\ Y^ ^ pers., cheruhij7ien (soort van engelen). / . j 4iA-j #j w5 y eheruhijnen (soort van enge- len). L*J f) T^ keroewat, koet./^iyonr;e/ia'5. — 'k [T.]. \j>^^V #N O kerötot en kerêtot, van eene oppervlakte van verdiepingen voor- zien, zooals bv. het gezicht van een* sterk pokdalige; van insnijdingen voorzien, zooals bv. een vijl; hobbelig, zooals de schil van sommige vruchten, bv. de lïmau póëroet. Ci^^jyktm,..p,„Uroepende ,.„.„,. sing van een knetterend geluid, zooals bv. dat van zout, in eene beete pan; masak k., wijze van eene vleeschspijs toe te bereiden, door het vleesch alleen met zout in eene toegedekte pan te roos- ten, waarbij het zout een knetterend geluid maakt; zoodanig toebereide vleesch- spijs. -^ (,, Q, *w ^3 kerötok, hdiidcv., knabbelen; krabbelen, — [B.]. C:x^^^ w^ (of <^Jj^^ji?) karoetjwiq, men., een peper huis je; van i_ Q^ ^ O kerotjok (vgl. kotjok), batav., door schudding geraas maken als hagel in een flesch (T.). ■^ /*\ S ê\ O keröèroii, batav. (bal., soend. of jav., T.), eene miskraam hebben, — [B. en T.]. *) #\ ^ 9 verkondiging y prediking, ^ / jgg A ^ karösi of krösi , batav. uit- spraak van ^c^/. — [B.]. ^ iLvsi #) O karösong, w. sum., 5c/M7/er5. — [N.]; 't afgelegde vel van een slang (T.). i,,^,,^ij^ f) O kerösok (en ^erosok), ritse- len, zooals bv. dorre bladeren; schuifelen. — * kerósökan , batav., schuive- len.— [B.]. kercêwing, naam van een' boom — dipterocarpus spniosus; dipterocarpus euryncbus — waarvan eene olie gewonnen wordt, die, met hars en kalk vermengd, dient, om de naden, reten en gaten van vaartuigen te pikken. / kji^ |K O 9 keröpas-kerapis, allerhande kleinigheden; in de zelfverne- derende taal allerhande goederen of huisraad é*V 512 * K >/ van geene waarde; verrichten allerhande luttel werk. sLJ i\ w5 keröèping:, van eene wond roof, korst; mengerCièping', afplukken de roof van eene wond. i, Q- % A y^ I. herc&poek , gebak van deeg uit fijn gemaakt vleesch, van gekookten visch en wat sagomeel; gedroogde repen van gekookte buffel- of koehuid, die, wanneer men ze wil gebruiken, in olie gebakken worden. IL, z. onder k^rapa^. ^j>0 #v ^ 1. kerokot, soort moeskruid (batav. en jav., soort van postelein, f.). IL, verkrimpt; bijeengetrokken, zooals bv. de bladeren van sommige planten. — ^t me- n^erokot, koetai, kroes als haar (bat. marharoettoet en markaroetkoet). — [T.]. IIL, batav. (jav. krakot, T.), bijten, eten. — [B.]; krököt tcÈlan^, knagen aan een been. — [H.]. / w^K/0 §^ ^ kerftmoes, ter dege kussen; mokkelen, ^ #1 O kerftma, batav. (jav.), een made ' (T.). i-/C #1 O kerömong, stel van 12 koperen diepe bekkens, van verschillende toonen en met een* knop in 'i midden. waarop met een houten hamertje geslagen wordt, behoorende tot de gamelan. ^♦w^A ^ kercêmoen, wemelen, krielen, L'3 ^ O keröêwan (zelden), vastgesteld, zeker, bepaald (jav., T.). — ^ tïdak karoewanan: tidak baïk, van die steelt bv., of hier dan eens eene maand werkt, dan eens een maand bij een ander. — [H.]. ^ / C, #) O > be-kercèwai , koetai, een aaijen- de beweging maken als een uil de buik komend kind. — [ï.]. ^ ^ Q_--^ |K O krcÉjoek, batav. (uit 't jav., T.), kraaien van een haan.— [H.]. 2J ^J> L, mengerah, onderhoorigen verza- melen, bijeen roepen (voor eenig werk), oproepen, lichten, in dien zin, tot werken aanzetten; angin berkerah (de wind is bezig met, zijne onderhoorigen bijeen te roepen) , de wind wakkert aan (vgl. onder djöêroe,!.). IL, berkerah, batav. (uit 't jav., T.),: r o e s o e h , wanordelijk , rumoermakend, vooral van een ruziemaker. — [H.]. 2J y^ I. keroh, onklaar, troebel, drabbig; drab, droesem, grondsap, IL, div., mengeroh, snorken (het bal. ngorok? T.).-[R. j^]. 2$ O 9 kereh-3, met moeite. / C ^.5 keri, sikkel; grasmes. L*i ( C t-^* ^' onder k^rik, ♦f "^^ /C w fcfi'ijftj ^oort van grasmes. ^ i/O jS heribang:, soek., naam eener smakelijke aardvrucht van het geslacht der öêbi (z. kelïbang). ;j;^ yS I- kerëta — port. carreta — , rijtuig, wagen; klasje voor garen (z. g^lendong); k. tambangan, omnibus; benang k., garen op klosjes. IL, naam eener soort van eetbaren zee polyp — nautilus pompilius. ^ ^j^^ yS kerïjoet, soek., piepen, zooals bv. eene deur, eene kar die niet gesmeerd is; — balé meng^kréot-krioet, batav., wordt gezegd van het geluid dat rotan van een balé doet hooren, als er veel jiienschen op zitten (vgl bal. m^- krejot, T.).-[H.]. VJ>NA-^ %3 kerêtot, z. kc^rotot. keritans^, naam van een* zout- water-visch. i-Jó yD keritingi, kroes, wolachtig (van 't hoofdhaar Ie batav,, T.). ^ , }jó *3 kerïtil, soek., verkrimpt, zooals bv. eene vrucht, een dier, door gebrek aan groeikracht (z. kerdil). ■¥: ..SsXJo O kareitikan, w. snm., lang- zaam. — [N.]. keritjal, slaaf of dienaar van een* patjal, doch in die betee- kenis slechts met patjal. »UL.-NEI)ERL. WOORDENBOEK. DEBL n. C/4/ ^ êjsaj o karitjoe, w. sum., met de oog en 'wenken. — [N.]; j^fu/ bedoeld? (T.). / j^cX) %3 kerïdas, soort van gier siuitslag, ^ccX>0 keriedong, batav. (verb. van ^ karèmbong, of van't jav. k^ro- dong?, T.), omsluierd (in eene sarong). — [B.]. ^ L3c\> j^. mengkrèdèp sinarnja, batav. (uit 't bal., T.), glinsteren van een edelgesteente of van zand. — L^^l\^ ^S kerêdak, opgedroogde schilferige morsigheid, zooals bv. yan snot, vuil van de oogen, kleverige spijzen en dergelijke; primitief natte, taaie of kleverige zelfstandigheid, opgedroogd op een ander lichaam, zooals bv. deeg aan de handen. L-3c^ Jj kerWik of tjettjak kcèboeng^, zekere soort vliegende hagedis; k. p^ssan-2, zeer vergiftige soort, welker beet doodelijk is (z. p^ssan-2). -^ L^i r-rt ^ koeririk, w. sum., soort kre* [N.]; ook sl-koerïrik; kei - vgl. bat. ïrik (T.). / «; / , prediking, preek. f KMO O kerisi, naam van eetf zoutwater* visch. ^/ S14 4 •)^^,>^A^0 j^ kfrisoet (vgl. kïsoet, T.), soek., rimpel; frons. — z. k§- r^doet. I. kerïsik en kersik, grof zand, grinizand (z. gersik). IL, karïslq: drooge bladeren van de banaan enz. — [T.]. •^O^.y^ keringet, batav. (jav.) = p^loeh.— [T.]. \^^;^ü> %^ keripoet, gerimpeld (van littee- kens); wartaal praten; kletsen. ^ i^2>Nii> ^9 mengkrèpètan, batav. (bal. krèpèd, T.), knetteren van de pit van eea brandende lamp, w^aar water dan komt. — [H.]. , meng^erêpes, in het rond zoeken, bv. naar iets op eene tafel, ♦jf i *(ifls yS keripik, koet., toebereide betel iemand door een vrouw aan geboden ten teken, dat de zaak geklonken is.-[T.]. L Q,fli\ ^J> kerëpek, dmme ronde koeken (van pöêloet- of sagoe-me^/), in de zon gedroogd en^ dan over een koolvuur geroost; k. pisang, dunne schijven van onrijpe pisang, in de zon gedroogd, en later in olie gebakken, •^■/♦Jjb yD koeripan (van 't jav. oerip, leveti), batav., het land Koeripan, d. i. een land, waar men in overvloed leeft. een land dat in het levensonderhoud voor- ziet, een gelukkig land enz. — [B.]; is voornamentlijk bekend als de plaats, waar de wijd befaamde held Pandji te huis hoorde (T.) ^ C Jb w5 , ajam-ajam mengkrioekan, batav., kakelen, van eene menigte, groot en klein; proet mengkrioekan (bal. m^-krejok, T.): p. menggroedoek. — [H.]. ^ C:LX> yS kariko, w. sum., moet hetzelfde beteekenen als po wan, siri- schotel, ook het langwerpige doosje waarin de vrouwen hunne sirih-bladen steken. — [N.]; z. k^rikal (T.). ^i^;>s5sj O, mengkrikïtan, batav. (jav., T.), knabbelen van muizen; ook van het geluid. — [II.J. ^j>nSo y^ I. kerëkoet, door ziekte ver- kromd (van den arm). * IL, soek., knarsen knarsetanden, kraken, zooals bv. een planken vloer, waarop men loopt. / )>0 yS kerikal, groote vlakke schotel met een' voet of voeten. , j^ó w kerikil, kei, keisteen, ó>^ ió kerikam, soort grof indisch linnen. >-J> ^ > edelmoedig, edel, milddadig; kira- ^ ^ moe Ikitab , engelen, die der menschen JUj ^/ »is woorden en werken opschrijven; alkarim, de edelmoedige enz. bij uitnemendheid, d. i. God; 'Abdoe Ikarini, dienaar van den ednlmoedige (z. karim), eigenn. van mannen. ^<J^ ^ , fem. van het voorgaande — ; ook: ^ prinses, dame. ^♦wi^ ^Ó kerimoen, naam van eilanden onder Rijovs^ sorteerende (Karimon Java). A^ O karïjah, verb. van ^^,j^. ■¥r r M>*;^ ^ kerèès (soend.), of veelal batoekoraL batav., grint,- [B.]. V,;>o o kernjoet, /marsen, zooals bv. eene deur, de hoornen in het woud, de tanden. è-J y^ kernjau, nabootsende uitroeping van een krakend geluid van iets ongaars, bv. een' aardappel bij het kauwen. ^ / m6 kas — verb. ned. — batav., kas, kisL— [B.]. ( w^ koes, nabootsende uitroeping van een blazend geluid, zooals bv. dat van een kat of een* tijger (z. d^koes en d^k- koes). ^ / kmD kos, batav. — verb. ned. — kous. — [B.]. , de vrouwelijke schaamdeelen. XjjJS kesa en gew. kessa — van sa -r. of, minder gebr. keesa, eerste; in de eerste plaats. ^\mÓ 9 adel, uitstekendheid; roem. ^ y ^\Mkó \ gewaad, kleeding. y c y ^^xviigö J verwerving, kostwinnivg; winst, voordeel; nut, profijt. ^^^,^A.^ (en kessip), men^essib , smakkende aan iels, bv. een klontje, zuigen; uitzuigen bv. een beentje. (j>AMM I- kosta (skr. kusta. T.), lepra (melaalschheid) waarbij de extremi- teiten afvallen; syphilitische kanker (z. badam en p^koeng); soorten naarmate de wijze, waarop de kwaal zich voordoet: k. pari, k. böëng^, k. limboeng, k. dangkoeng, kanker in den neus; pokok k., lettert.: de lepra-boom — hura crepitans — zoo genoemd, om dat hij door de Nederl. hier aangebracht is, met den roep, dat de gom de lepra geneest, dat zich echter niet bewaarheid heeft. II. — port. casta — geslacht; afkomst (djaiigan hilang: kostanja). — ^batoe k., batav., marmer; graniet. — [B.]. ^^^^^/s^vwö !• kessat, ruw, zooals bv. gezaagd hout, oneffen, stroef. IL, meiig;essat, afvegen, bv. eene tafel 35* ^ i^;>^.A^O kesset en besset, batav. (jav., T.), villen, stroopen; scheuren, — [B.]. (j^ jJCawö kastanja, z. ^/^ - s jamO kastöêri, bij verk. töèri — skr. kastöêri — muskus; — indoeng k., de muskus-zak; kajoe k., naam van een* boom, welker welriekend hout in de dcêpa en andere wierooksoorten komt; k. k. bóênga, eene soort van geel hout; tïkoes k., z. tïkoes. \ K/jCaw5 kastêla, spanjaard, spaansch, ^ cXaiw^ kesed (vgl. k^ssat I.), balav. uit 't bal., ruw y stroef, niet glad. — [T.]. 