VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
it een voor enigen tyd gemeld Onderzoek, betreffende de gevangenneming yan onzen Heilland (*), hebben we den Hoogleeraer Velingius reeds lecren kennen, als ie- mand, die zich niet flaefsch verbind aen de gewoone wy- zen van denken, en, op eigen overtuiging , geen zwarig- heid maekt, om van het gemeenlyk betreden pad af te wyken: hoedanig ene vrymoedigheid, wanneer ze met oordeel gebruikt word ,, ons gunítige gedachten van een Schryver inboezemt. Met dit gunftig denkbeeld ontvin- gen wy deze Mengelfchriften; en ’t is ons ten uiterfte aengenaem te kunnen melden, dat wy ons in onze ver- wachting niet bedroogen gevonden hebben. Ze be- helzen, overeenkomttig met den tytel, bedenkingen over verfchillende foorten van Godgeleerde en Uitlegkundige onderwerpen, die de Autheur met ene oordeelkundige vrymoedigheid behandelt. Merendeels zyn *, zo als de Voorreden aenduid, bedenkingen , die zyn Hoogeerwaerde al vroeger minder of meerder op ’t papier gefteld had; en die hy nu, by meerder ledigen tyd, getoetst, befchaefd en in orde gebragt heeft, ze komen des niet voor als vluchtie ge, verhaeste gedachten , waeraen ene verhitte verbeelding niet zelden deel heeft; maer als aenmerkingen „die met be- daerdheid nagezien zyn; waervan ze ook gemeenlyk in de uitvoering getuigenis dragen; en uit welken hoofde zy te meer verdienen met opmerkzaemheid nagegaen te wor- den. In de eerfte plaetfe verleent hy ons ene verdediging van enige Schriftuurtyke verhalen, die t Ongeloof in a be- . pot- (*) Zie Alp. Vad. Lertteroef. IV. D. bl. tog. ` VI, DEEL. ALG. LETT, X0. 6, Q 224 A. VELINGIUS fpotlyk licht poogt te ftellen, „, Men ontmoet, zeggen 9 Zy, in den Bybel, verfcheiden berichten van veldflagen , „> in welke geheele legers, fchoon by uitftek talryk, tot den s» laetften man toe, vernield zyn; daer ondertusfchen geen 2» énig Israelit in dezelve zoude dg zyn: dit is tegen „ de gezonde rede; dit is volltrekt onmogelyk!” De voornaemfte gevallen, waerop in dezen geoogd word, zynde aengetekend Num. XXXI. 7. en 49. Jof. VIII. 22 en 24. X. 33. XI. 8. Richt. IV. 16. en 2 Chron. XX. 26. Zyn Hoogeerwaerde neemt de vier cerst opgenoemde plaetzen in overwegingen, en {telt het nagaen der twee laetften uit tot ene volgende gelegenheid, Door ene oplet- tende onderfcheiding der omftandigheden , en oordeelkundi- ge verklaring dier berichten, vergezeld van ene door bele- zenheid juiste keuze van foortgelyke verhalen, door onge- wyde Schryvers geboekt, toont de geoefende WVe!ingius ten klaertte, dat zulke befchimpingen van °t Ongeloof de ge- loofwaerdigheid der Bybelgefchiedenisfen niet verzwakken, maar eer de onkunde , de onbelezenheid en °t onvernuft van zulke onbezonnen tegenftreveren der Openbaringe aen den dag leggen. En By deze verdediging dier Schriftuurplaetzen komt voorts ene Verhandeling , ttrekkende ten bewyze, dat de begraving van Jezus niet behoore tot den ftaet van zyne Vernedering. Het is naamlyk bekend , dat men, in de Godgeleerd- heid, den Mesfias gewoonlyk. befchouwt in twee Staten, in dien der Vernederinge en der Verhooginge; als mede dat men die Staten in etlyke trappen , die echter in verfchil- lende getale geteld worden , verdecit. Hieromtrent nu heeft ce Hoogleeraer opgemerkt, dat alle hem bekende Godge- leerden, meer of min duidelyk , onder die trappen van Ver- nedering ook de Begraving van Jezus tellen; waer tegen nogtans, zynes oordeels, gewigtige redenen aengevoerd kunnen worden. De gebruikelyke befchryving van ’s Heillands Staet van Vernederinge zelve geeft hem aenlci- ding, om die algemene aengenomen gedachte van 's Heil- lands begraving te verwerpen, en de redenen , die zommi- gen bybrengen, om dat algemene gevoelen te ftaven, vind hy in genen decle overtuigend. Zulks getoond hebbende, ontvouwt hy wyders de redenen, die hem bewegen, om deze opvatting tegen te fpreken , integendeel te ftellen , dat de begraving van Jezus niet tot den Staet zyner Vernederin- ge behoore. … Jefus begraving,” zegt hy daerom ten be- fluite, 3, wil men dezelve een onderfcheiden ftaat hoede (an 33 Be MENGELSCHRIFLEN, 22 » kan niet anders genoemd worden, dan een midden , een » tusfchenftaat, tusfchen Christus vernederinge, en tus- „ fchen zyne verhooginge; een ftaat van ruste voor den » volkomen betaald hebbenden Borge; een bewys van „ deeze zyne alzints volmaakte voldoeninge aan alles, „ wat Hy, als de betaalende Middelaar , doen en lyden moest.” , Een derde hoofdonderwerp, waerop de Hoogleeraer zy- ne aendacht byzonder gevestigd heeft, is de Melaetsheid der oude Israëlieten, bedoelende voornaemlyk het beant- woorden van twee gewigtige vragen nopens dit fluk. „, 1.) „, Is die melaatsheid der oude fooden eene byzondere, aan „, Jacobs nageflacht alleen eigen, kwaad geweest, of was 9, Zy dezelve met die kwaalen, welke wel byzonder in „» Egypten en Syrien , maar ook by andere volkeren , voors ‚al in heetere landftreeken , oudtyds gevonden werden, „ by fommigen van hen nog plaatfe hebben, en onder den s naam van melaatsheid bekend (taan? En (2.) Was die „ Israël kwellende melaatsheid al of niet befmettend ?” De thans afgegeven Verhandeling bepaelt zich tot het beant- woorden der eerfte Vrages zullende de twede in een vols gend Deel opgelost worden. Na ene nauwkeurige overwe- ginge van dit onderwerp, met ene ontwikkeling der rede- nen, die ter wederzyde bygebragt worden, moet men, zyns oordeels, zich verklaren voor ’t gevoelen van hun, die beweren, ,, dat de melaatsheid der oude Israëllers was „, eene byzondere, aan Jacobs nageflacht alleen eigen, en, „, door en naar eene Goddelyke bedreiginge, opgelegde „, plaag.” Tevens geeft de Autheur te kennen, dat zyne volgende Verhandeling dienen zal, om, by de beantwoor- ding der twede vrage, te toonen, „, dat die melaatsheid „„ der oude Jooden geenfints befmettende genoemd moge s worden.” | Op deze Verhandeling volgt verder ene nieuwe verklaring van Naämans verzoek, 2 Kon. V. 17; °t welk, gelyk men weet, aen verfchillende uitleggingen onderhevig is, vooral met betrekking tot het waerom? of het oogmerk daermede bedoeld, De onderzoekende Velingius heeft zich niet kuns nen verenigen met éne der uitleggingen die hem voorgeko= men zyn; waervan hy het hem onvoldoende in dezen on- derfcheïdenlvk voordraegt. By het navorfchen hiervan is zyne gedachte gevallen, op ene, zo veel wy met hem wee ten ‚> gansch nieuwe verklaring van dit voorftel, volgens welke de ware zin deze zou zyn. „, Laat uwen knecht, Q 2 s, MY gr 226 A. VELINGIUS >, my Naüman naamlyk5 gegeeven worden het werk van s, twee Of van één juk muilezels land; dat is; een fluk land , » 200 groot als twee muilezels op eenen dag ploegen kunnen.” Men mag dit begrooten op een (tuk lands van ongeveer zeshonderd gemene roeden in ’ vierkant; en als Naäman fpreekt van het hem ze geeven, heeft men niet te denken om ene gifte, als een gefchenk; maer om een overgeeven in eigendom tegen cen geftelden koopprys. Naäman ver zoekt dan, dat de Propheet Elifa, door zyne gunttige voorfpraek , by Israëls Koning gelieve te bewerken, dat het hem, fchoon een Syrier zynde, vry mogte ftaen , zo- danig een ftuk lands in Israëls Ryk te koopen; dat het een geërfden in Israël mogte toegelaten worden, hem het zelve in eigendom over te doen. Ten laette voegt hy nog, by deze opgenoemde Stuk- ken, ene Nederduitfche vertalinge zyner Latynfche Reden- voeringe, opgefteld, toen hy in het jaar 1757, tot het Hoogteeraerfchap in de Heilige wail rekendheid en de Grickfche tale beroepen was. Het onderwerp dier Reden- voeringe is, de wvoortreffelyke welfprekendheid der Euange- liepredikers, boven die van de oude Griekjche Redenaers; en zyne beweerde {telling ts bepacldlyk deze. „, De fpree- „, kers in het Nieuwe Testament zyn, de regelen der re- „, denkunfte zelve rechters zynde, veel grooter; zy zyn a, veel waardiger Redenaars, dan de voornaamfte onder „, die der Oude Grieken.” Zyn Hooggeleerde behandelt dit Stuk zeer wel, en maekt vooral ene treffende verge- Iyking tusfchen de twee beroemdfte Griekfche R ekenaers ISOCRATES EN DEMOSTHENES en de twee Euangelie Leer- aers PETRUS en PAULUS, in welke de twee laetften de twee eerstgenoemden ver te boven gaen, zi en MENGELSCHRIFTEN. 227 Men vind des in deze Mengelfchriften ene verfcheiden- heid van onderwerpen, zo wel behandeld, dat men reden hebbe, om derzelver vervolg met verlangen te gemoet te zien. + Het Ongeloof onverfchoonelyk. Int Engelsch befchreeven, door j. SQUIRR, Dr. in de H. Godgel. en Klerk van °t Kabinet van Z. K. H. de Prins van Walles. Met an- merkingen vermeerdert. Te Amfterdam, by W. Immink, 1784. Behalven het Voorwerk 423 bladz. in gr. octavo. W y kunnen het hoofdbedoelde van dit Gefchrift niet beter uitdrukken, dan met de eigen woorden van den Schryver zelven, welke zyne Voorreden aldus aenvangt. „, Het oogmerk van dit Gefchrift is, om onder ’t oog ‚ van zodanige Leezers, die opmerkzaam zyn, en wier „, hart daartoe wel gefteld is, een agtereenvolgend, klaar „, En eenvoudig onderzoek der voornaamfte Grondftellin- s, gen van den Natuurlyken en Geopenbaarden Godsdienst . te brengen: de grondflaagen ’er van wel te vestigen; a, de Wetten der Zedelyke daaden ’er uit af te leiden, s, en de fterkfte beweegredenen aan de hand te bieden, die ‚ ODS verplichten moeten, om ons, overeenkomftig die s, Wetten, te gedraagen. Ik ftel my hier voor om aan ss te toonen, dat de groote Waarheeden en Plichten van „> den Godsdienst BE r yerbonden zyn met het Ge- „> loof aan een Opperst Weezen; met de zuiverfle grondftel- „> lingen -der rechte Rede; ons waar geluk, en ’t aanhou- „> dend belang der Maatfchanpye. — Ter bereikinge s, nu van dit bedoelde is de fchikking en uitvoering by- ə zonder wei ingericht. Na enige voorafgaende opmerkingen, over het voorftel- len en onderzoeken der bewyzen voor de waerheid van -den Godsdienst, handelt Dr. Squire, in de eerfte plaetze , over Gods beftaen, als de eerte oorzaek van alles wat buiten hem aenwezen heeft; vervolgens over Gods Ei- genfchappen, en voorts over de Godlyke Voorzienigheid. Zulks leid hem tot de befchouwing der daeruit voorvloei- ende verplichting van den Mensch, zo jegens God en den Naesten , als jegens zichzelven; welker in agtneming hv byzonder aendringt uit het belang dat de Mensch in ’ handhaven zyner plichten heeft; waerom hy hiermede ‚ verknocht doet gaen ene overweging van de Onftervelvk- heid 228 Je SQUIRE, HET ONGELOOF ONVERSCHOONELYK, heid der Ziele, en derzelver toekomenden Stact, ’t zy ter belooninge of ter ftraffe. - Dus ver den Natuurlyken Godsdienst befchouwd hebbende, gaet hy wyders na, in hoe verre de Rede op zichzelve te kort fchiete 3 en dit doet hem voorts het oog vestigen op den geopenbaerden Gods- dienst, zo als dezelve door Jezus Christus en zyne Apos- telen verkondigd is geworden. --—- By de Nederduitfche vertaling van dit Werk heeft men °t niet ongepast geoore deeld nog vooraf te laten gaen , een betoog van de Godlyk- heid der Mozaifche Openbaringe, als mede van derzelver verband met, en betrekking op het Euangelie. - Dit afgehandeld zynde volgt des Autheurs trapswvze voortgaend betoog van de Godlyke zending van Jezus Christus, en de geloofwaerdigheid der Euangelifche Schriften, welken ons daervan getuigenis verleenenz met aentooninge, hoe de uitwendige en inwendige bewyzen hier te zamen loopen, - ‚om ons desaengaende een vasten grond van verzekering te verlenen: waertoe ook de Heer Vertaler nog enige breed- voerige aenmerkingen in dit gedeelte ingevlochten heeft. Na dit alles verledigt zich Dr. Squire tot het uit den weg ruimen der voornaemfte zwarigheden en tegenwer- pingen, die men zeer ongepast tegen de waerheid van de Christelyke Leer, als ene Openbaring van Gods Wil, in- brengt. En laetstlyk befluit hy zyn Werk met zeer wel ingerichte vermaningen zo aen de Ongeloovigen als aen de Geloovigen. - Onze Autheur ‘behandelt de hier opgenoemde onderwerpen te gelyk beknopt en klaer, met ene overtuigende bondigheid; des zyn Gefchrift met het hoogfte regt geteld moge worden, onder die Schriften, welken met vrucht beoefend kunnen worden. ter werk- dadige kennisfe van den Natuurlyken en Geopenbaerden Godsdienst. | De heugelijke verwachting van het Joodfche Volk, in XX Vertoogen, naar het redenbeleid van Apostel vauLus, in het elvde Hoofdfluk van zijnen Briev aan dé Romeinen. Door J. FRANTZEN, Hoogleeraar in de Godgeleerdheid en Predikant te ’s Hertogenbosch, beroepen te Groningen. Te Leyden, by A. en J. Honkoop, 1283. Behalven le Voorwerk 372 bladz. in gr. octavo. Velgens den Hoogleeraer Frantzen, behelst het elfde Hoofdftuk van des Apostels Brief aen de Romeinen ene Je FRANZEN, HEUGELIJKE VERWACHTING. 229 ene beantwoording der tegenwerpinge, dat God, naer zyne Leer, het Joodfche Volk, zo voor tegenwoordig als voor °t toekomende , zyne gunstryke goedertierenheid geheel en al zou ontzegd hebben; °t welk niet over een te bren- gen zou zyn, met de onverauderlyke beloften van den ge- trouwen God, wiens naem Ontfermer is. „, Ter wêerleg- s‚ ginge nu hier van, zegt de Hoogleeraer , leert de Apos- „ tel, dat de verwerping van Gods oude volk niet mocst >, algemeen begreepen worden — dat daarvan. uitgefloten waren alle, die, even als hij, door het geloov in Chris- „, tus bekeerd waren , of nog zouden worden toegebracht (*). „> Daarna bewijst hij uit verfcheidene gronden , dat die ver- „» werping ook niet altijd, maar flechts tot aan het laatfte „ der dagen duuren zou, wanneer God zich heerlijk zou ‚> maaken in eene algemeene behoudenis van’ dat onge- ə» lukkig volk, door het zelve dan ter bekeering en ter „> Zaligheid te. brengen (t). Hij doormengt het voorftel „‚ van deeze twee groote bijzonderheden met aanmerkin= s gen en vermaaningen, deels gefchikt, om de Jooden ss Van zijnen en den volgenden leevtijd tot het geloov in ‚‚ Christus uit te lokken : §), deels om de bekeerden uit » de Heidenen te dringen tot een ootmoedig gebruik maa- »„» ken van de hun gefchonkene genade (,).” Dit Apos- tolifche voorftel ontvouwt de Hoogleeraer in twintig ach- tervolgende Vertoogen; waer in hy des Apostels redeneer- wyze opheldert, de hoofdzaken betoogt, en het betrach= telyke in opmerking neemt. Zyn Hoogeerwacrde toont hier ten klaerfte, welke gewigtige reden ’er zyn , om ene algemene bekering der Jooden te verwachten; en tevens is hy zeer omzichtig, in zyne nafpooringen, om- trent de. wyze hoe, den tyd wanneer, en °t geen verder daer toe betrekking heeft; welken aengaende hy niet be- flisfend fpreekt, maer alleen meld het geen hem, terwyl hy ’er vele duisterheden in ontmoet, in zommige opzich- ten het waerfchynlykfte voorkomt. Men ontdekt hier al- omme een oordeelkundig Godgeleerden , die een Stuk, dat zeer verfchillend begrepen word, bezadigd nagact, en zy- ne gedachten deswegens met ene befcheidene vrymoedig- heid voorftelt. »3 » (*) Van het fte tot het rode vers ingeflooten, » (+) Van het jide tot het 3afte ingeflooten. » C$) Vers 13, 14. s Ca) Vers 18, 20, 21, 22.” 4 Twee ad 230 Y. Ve HAMELSVELD , L“ERRESENEN — Twe? Leerredenen over Matth. VIL 6—11.. Door Y. VAN HAMELSVELD, S. Tu. Dr. en Predikant; Lid van het £ Provinciaal Utregtsch Genootfchap. Te Utrecht, by J. C. ten Bosch, 1783. Behalven het Woorbericht , 84 bladz. in gr. octavo. He onbezonnen yveren voor den Godsdienst, volgens des Heillands voorftelling Matth. VII. 6. tegen te gaen; en, naer luid zyner woorden, vers 7—-11, den Toe- hoorden: onder ’t oog te brengen, hoe ’t gebed een nood- zaeklyk en gepast middel zy, ter voltrekkinge onzer hei- ligmakinge ; mitsgaders hun het gebruik maken van dit middel aen te pryzen , is de voorname inhoud dezer twee Leerredenen. De Eerwaerde van Hamelsveld behandelt feder Stuk met een wel onderfcheidend oordeel, en dringt de betrachting dier leeringen ten ernftigfte aen. Lajkreden op het overlijden van den Hoogwelgeb. Heer crore FREDERIK , Baron toe Schwartzenberg en Hohenlandsberg , enz. enz. enz. Uitgefprooken den 31 van Oogstmaand, 1783, door G. TH. de cock , Predikant te Beetgum , bui- tengewoon Lid van het Haagfche Dichtlievend Kunstge- nootfchap. Te Leeuwarden, bij H. Post. Behalven het Voorwerk en de Lykzangen, 46 bladz. in gr. oËtavo. T° ene aenleiding dezer Redenvoeringe dient het Schrif- tuurlyk voorftel 1 Pet. I. 24: alle vleesch is als gras 5 en alle heerlykheid des menfchen is als eene bloeme des gras; ftrekkende tot ene zinnebeeldige aenduiding der vlugtige verganglykheid van den ftervenden mensch; en van alles wat zich heerlyk in hem voordoet; waer van de Eerwaerde de Cock de gepastheid zeer oordeelkundig ontvouwt. Op het afhandelen hier van fchetst de Leeraer de voortreflyk- heid van den hooggeagten Overleden „zo in zyn perfoon en lotgevallen, als in zyne natuurlyke en zedelyke hoedanig- ‘heden: befluitende voorts zyne aenfpraek met een ernfti- gen aendrang der plichten , tot welker betrachting de Tne- hoorders, door °t overwegen van ’t voorgeftelde , genoopt behoren te worden. In dit laetfte gedeelte vertoont zich een gemoedlyk Leeraer , die zynen Toehoorderen hunne plichten met kracht op het harte weet te drukken; en in de kenfchetfe van den Overleden treft men een maniypen , „of. ra G. DE COCK, LYKREDEN. 231 Lofredenaer aen, die den lof van één der beroemdfte Vrie- fche Vooritanderen der Vryheid, en van ’s Lands welvze- zen, ten fpoor van andere Braven , op ene innemende wyze vermeld , zonder zich enigzins aen laffe vleierven fchuldig te maken. Trouwens het onderwerp dezer Lofreden was van dien aert , dat de Redenaer geen toevlugt behoefde te nemen, tot de lage kunftenaryen ener valfche verleidende welfprekendleid. De Ba on toe Schwartzenberg en Hohenlandsberg was boven dat alles verheven; de roem zyns naems is in het hart zyner Landsgenooten ten fterkfte gegraveerd; en de Redenaer had flegts gebruik te maken van zyne kundigheden en de gevoelens van zyn eigen hart, om de kenfchets van een ten hoogften lofwaerdigen Man , ter dankbare nagedachtenisfe van dien Braven, op het levendigfte, treffend te vormen. Zulks doet ook de Eer-’ waerde de Cock in dit geval; daer hy het edel onderwerp zyner Redenvoeringe , in deszelfs verfchillende opzichten en betrekkingen van alle zyden befchouwt , en ’s Mans lof- waerdigheid van alle kanten doet fchitteren. — —- Men fla, tot ene proeve hier van, het oog op de volgende bc- fchryving van des Vryheers Vaderlandlievend character , waerover de Redenaer zich aldus laet hooren. s lk zal niet beflisfen , uit welken grond deeze ver- klaaring van Zpaminondas, den Thebaaner, fproot: Iè wil de [chatten van het geheele werreldrond voor mijne liefde to! het Vaderland niet aanneemen (*). Dit weet ik zeker, dat de Held van mijn tafereel uit het alleredelst beginzel even zo gefprooken zoude hebben, indien Hem ooit een listige Diomedon, uit naam van een magtigen Vorst, met zwaarweegend goud aan boord gekoomen ware, om Hem: tot °s Lands nadeel om te koopen. De gedachte, de en- kele gedachte’, dat eene verbitterde Gemeente Hem na zijnen dood mogt vloeken, met op zijne Lijkbus te wij- zen, en te zeggen: hier ligt hij, die zijn Vader'and om geld verkocht, viel, voor zijn eerlijk hart, ondraaglijk. Met ongekreukte trouwe, en vroome deeglijkheid het heil zij- ner Medeburgeren te behartigen, dit, k iik het eenigst doel van al zijn poogen, hiervoor had Hij goed en leven veil, Wel ervaaren in ’s Lands Gefchiedenisfen ; dus kun- dig van deszelfs vroegere en laatere Zorgeval'en, zeer ge- vat op her ftuk der Oppermagt en der Vrijheid van den Staat, (*) Orbis terrarum divitias accipere nolo pro patrie caritate. Zo fprak Thebes Burger. Vid. 9 NEPOS in vit. Epamin. Cap. 4. 5 232 C. DE COCK Staat, bewust van alle de brennen , waaruit de onderftand in de algemeene Schatkist van het Bondgensstfchap vloeien moest , waakte Hij voor de wezenlijke belangen , en ge- heiligde rechten van het Nederlandfche Volk, vooral van de Vricfche Natie. Een volk van uitgebreiden hande, als het onze , had, naar zijn diep inzien ,meerer Zee- dan Landmagt noodig , om zijne ruime en onbepaalde Scheep- vaart tegen de alles aanhaalende klaauwen van de woeste Zeefch-imers onzer tijden te beveiligen, dit deed Hem, ongeacht het wrevelig tegenwrijten van laagkruipende FER- TULLUSSEN , gemoedigd hier cp dringen, dat onze Sche- n met donder gewapend , met allen fpoed in tal vermeer- derd, met rappe Oorlogsgasten bemand, en ter haven uit gezonden wierden. Doch, volkoomen overtuigd, dat, in eenen onzaligen tijd van uitheemsch geweld, en inlandfche onrust, de dolle onbezuisdheid zo wel „als eene geeuwend: traagheid , twee gevaarlijke klippen zijn, op welke het Staatfch:p, het zij met voordacht , uit roekeloosheid of on- bedreevenheid , te jammerlijk verzeild kan worden, hield Hij, door de Voorzichtigheid voorgelicht, het juiste mid- den, tusfchen den voortvaarenden ijver van eenen drift- gen Jehu, en tuslchen de koude onverfchilligheid van eenen vadzigen Gallio, welke Hij, door eene, Hem zo eigene, Gevaatigdheid, naar de gefteldheid van pertoonen en zaaken, in deezen wist te temperen, in geenen aan te vuuren. Hij begreep zeer levendig, dat onze vastgeftelde Regeeringsvorm gehandhaafd diende , zouden wij een vrij Volk blijven ; even daarom kost Hij nimmer iemand dul- den, die de klem van ons Staatsbewind ontfchroeven wil- ne: en dewijl Hij zulk een gevloekt beftaan eerer en meerer van niets , teń minften in ons Gewest, nietsbe- zittende Gelukzoekers , dan van welgegoede Landzasten duchtte, zag Hij het altijd met eene huivering , zo die, in de begeevinge van Ambten, deezen voorgetrokken wier- den. Hard was het, naar de zachte infpraak van zija welgeplaatst hart , eenen zieltoogenden Vader het over- draagen zijner bedieninge, dien verkwikkenden troost vaa eene bedrukte Echtgenoote en van cen fchreiend Huisge- zin, zonder eenig mededoogen af te flaan , alleen maar om dezelve deezen of geenen Gunfleling voor niet te fchenken.” By deze zyne Vaderlandsliefde kwam , gelyk de Eerwaerde de Cock in-’t breede toont, ene geestgelteldheid, gepaerd met natuurlyke bekwaemheden, die hem met mba viy: LYKREDEN. Het blinkendst Puikjuweel van Vrieslands eed'le Groeten, Bemind, geëerd, geroemd in Batoos vrij Gewest, Als Godsdienstminnaar, Zuil van ons Gemzenebest ; ‘De fchrik van Alb'ons ontaarte vloekgenooten, De Duitfche Ccero, de Steun van `t Friesch Atheen, Handhaaver van elks recht, Befchermer van It Gemeen y De Vrijheer SCHWARTZENBERG ligt in dit graf beflasten. nd Nederland van dwinglandij verlost, door den Ocriog van 1781 en 17825 en de porgingen van derzelver buiten- en binnenlandfche Vijanden verijdeld. Fene Dededags Leerreden over Gen. L. 20, In Holland, 1784. ln gre ottavo , 34 bladz. N? ene beknopte ontvouwing van Jofeplis tael, Gen. L. 20, met betrekking tot zyne omftandigheden , vers deelt de Opfteller dezer Leerreden , naer den drieledigen inhoud zyner beöogde Tekstwoorden, zyne Redenvoering in drie deelen. „ I. De buiten- en binnenlandfche vijanden van ons Vaderland hebben, federt lang , langs allerhande wegen , getracht het te benadeelen , en deszelfs welvaart te on- dermijnen. Zij hebben een kwaad tegen ons gedacht. il. De middelen, die men gebezigd heeft, ter bereik ine ge van zoo verderflyke oogmerken , zijn, langs de zonder- lingfte wegen, en door het beftier der goede Voorzie= nigheid, geheel anders uitgevallen, en ten besten van den Lande gekeerd. God heeft het ten goede gedacht. III. Door de aanwending van zoodanige middelen , en door het zien gebeuren van de ongehoordfte zaaken ‚is de gantfche Natie uit den flaap der verderfnisfe ontwaakt. Zij heeft de fchending haarer geheiligde Regten, en den ondeugenden toeleg haarer vijanden , gezien. Nu fpant zij moedig haare krachten in ter verbeteringe, en het ge- volg is, dat ’er reeds veel verbeterd is. Zoo heejt Ae . et 234 BEDEDAGS LEERREDEN. het kwaad, dat zij over ons dachten, ten goede gedacht, op dat hij deede, zoo als het sen deezen dage is, om ons ek G eineem best bij zijne Vrijheid te behouden.” leder dezer drie hoofdzaken word , in dit Gefchrift , onderfcheidenlyk nagegaen , en den Nederlander op ene overtuigende wyze onder ’t oog gebragt; °t welk by vee- len , die den toeftand van ons Gemenebest nog niet uit dat gezichtspunt-befchouwen, zyne nuttigheid kan hebben; des de lezing dezer Leerreden den Landzaten aen te pry- zen zy. Men ziet ’er uit, aen welke onheilen ons Va- derland is bloot gefteld geweest; en hoe gelukkig degel- ven tot nog in de ergfte gevolgen afgewend zyn ; waer door een ieder. dien Nederlands welwezen ter harte gaet, ten ernítigfte genoopt word, om, een ieder naar zyne bekwaemheid en omftandigheden , alles aen te wenden, wat dienen kan, ter bevorderinge van ’s Lands heil; be- velende dan het overige aen Gode, gelyk de Leeraer ons ten laette vermaent, zeggende ten befluite : , Hij kent den nood des Lands; hij kent de poogingen der wel- meenenden ; hij weet hunne wenfchen. Hij zal uw Vaderland zekerlijk helpen; —- zoo ’t mooglijk is; 5, — Zoo 't oorbaar is. [ndien niet hoe °t ook , met dit Gewest afliepe : Hij zal uwer niet ver- geetens in den uiterften nood zal hij bij u zijn.” 33 4 Apologie van het leeraarampt, ofte Memorie, waarin ge- dedureerd wordt, dat een Predikant, het zy met Eerbied gezcgd, door den Rerhter niet kan worden gedwongen, om Getuigenis der Waarheid te geeven, in zaaken, die aan hem als Predikant geopenbaart en toevertrouwt: zyn; ohgelle!t, en aan Hun ld, Achtb. Myne Heeren van den ‚ Gerechte van ’s Haage overgelevert den 21 January 1784, contra een Ledemaat van de Lutherfche Kerk in ’s Haage, door F. G. CH. RUTZ, Hoogduitsch Predikant in de Lu- terfche Gemeente in ’s Haage. In ’s Graavenhaage by J. du Mee 1734. In groot octavo 112 blad:. tia, (onder dezen verbloemden naem komt de Eifcher- fche in dit geval voor,) heeft gevorderd , dat de Eer- waerde Rutz zodanige zaken, dic hem als Predikant zou- den geopenbaerd en toevertrouwd zyn, openlyk bekend make; en geeischt, dat zyn Eerw. onder Ede antwoor- de, op zekere Vragen en Articulen daar toe betrekkelyk. | Zya F. C. CH. RUTZ, APOLOGIE VAN HET LEERAARAMPT,. 235 Zyn Eerw. heeft dit geweigerd, als oordeelende zulks niet te mogen doen; en tevens van gedachten zynde , dat een Predikant, door den Regter, daertoe niet kan gedwongen worden. Het deswegens voorgevallen heeft zyn Ecrwaer- den aenleiding gegeven tot het opftellen der bovengenocm- de Apologie of Memorie; waerin hy , na de Historiam fac- ti of het gebeurde, zo veel hem als Predikant geoorlofd is, verhaald te hebben, den Statum controverfie , of het Punt van Verfchil , aldus bepaelt. » Wanneer deeze of geene Leden van eene en dezelve Gemeente, zich in nood, angst en verlegenheid bevinden- de, waerin zy zichzelven raden noch helpen kunnen, huy- nen toevlucht tot hunnen Leeraer en Zielzorger neemen, om by hem raad, troost en hulp te zoeken en te vinden , en aan hem, Predikant, ten deele vrywiliig, en uit eigen beweeging, en ten deele, om dat de Leeraer met een wet- ig en heilzaam oogmerk, % welk hy ook werkelyk berykt, ‘er zich door Vragen na informeert, zekere zaaken en Ge- heimen, Jub figillo confesfionis , openbaren , die den STAAT en de BORGERLYKR MAAISCHAPPY , in geenen deele raaken of interesfeeren, maar die enkel en alleen die geenen be- treffen , die dezelve, of uit eige beweging en van zelve , om door den Leeraar geholpen te worden, of om- dat ’er de Leeraar pertinent na vraagt en ’er zich na informeert, teu einde hen van gepasten rade te kunnen dienen , gulhartig confesfeeren, en waarby niemand in de geheele Waereld belang heeft, dat deeze Zaaken en Geheimen waereldkun- dig worden, maar waarby. beide Confitenten , zoo lange zy het eens zyn, ongemeen veel gelegen ligt, dat deeze aan den Predikant geconfesfeerde Zaaken en Geheimen bedekt en verborgen blyven; dan ontftaat de Vraag: of het den Predikant geoorloft is, en of hy door den Rechter zou kun- nen worden geconftringeert, qm, zo dra het aan één van heide Confitenten , die beiden na gedaane confesfie door den Leeraar gered, en althans, voor een tyd lang, geholpen zyn, en dat wel, aan dien geenen, die vrywillig en uit ei- gen beweging geconfesfeert heeft, te binnen fchiet, om de van den anderen, op de pertinente Vraag van den Leeraar, fub figillo confesfionis gedaane gulhartige bekentenisfe en confesfie, aan de Weereld ten plaifiere en voordeele van den eerften bekend te doen worden, niet alleen door nu de fub figillo confesfionis revelata te openbaaren , maar zelfs on- der Lede op zekere deeze zaaken en geheimen raakende Vraagen en Articulen te moeten antwoorden ?” 5 e 236 F. G. CH. s» I. Op het waare oogmerk dier Wetten , dewelke an den Rechter de Magt geeven, om iemand tot het geeven van een Getuigenis der Waarheid te dwingen ; op de onbe- twistbaare waarheid, dat het voor den Staat en de Bor gerlyke Maatfchappy van groot Nadeel zou zyn, en dz: ‘er veel goeds door zou worden belet, ingevalle een Pre dikant door den Rechter zou kunnen worden gedwongen, en met er daad wierdt genoodzaakt , om Getuigenis det Waarheid te moeten geeven: en op de Analogie van ki Romeinfcle Recht. a. Op de Decifien van het Fus Canonicum. 3. Op het Gevoelen van kundige en vermaarde Cofi ten. 4. Op het Gevoelen van beroemde geleerde en brave Theologanten en Predikanten, en eindelyk, 5. Op het Gevpelen van zeer aanzienlyke Rechtsgestr- den in de Proceflantfche Kerk.” | Zyn Eerwaerde (telt het door hem beweerde, op & ze gronden, in zulk eene gunftig licht, dat wy niet ty: felen, of velen zullen hem’ gereedlyk toevallen, —— ' Is opmerkelyk, dat, gelyk ons hier onder anderen berich! wordt, de Eerwaerde Coerman, Euangeliedienaar te Ai fterdam, zich ook, ter dezer dagen , in foortgelyke of; ftaudigheden bevind; zynde door een Lidmaat zyner © meente deswegens voor Heren Schepenen dezer Stad ge teerd. Naar luid van dit bericht, heeft de Kerkenraed zi die zaek aangetrokken, en daerover geraedpleegd met H: ren Durgemeesters, die alle pogingen aengewend hebben, om Procedures daerover, ware ’t mogelyk, voor tè ko men, Ook heeft dit ten gevolge gehad, dat, op vemo Se a ee APOLOGIE VAN HET LEERAARAMPT. 357 wau Hunne Wel Ed. Gr. Achtb., deze questie, ,, of een „ Predikant, qua Predikant , daertoe verplicht zou zyn a door Hunne Ed. Gr. Mog. de Heren Staten van Holland, aen hunne gewoone Commisfie ad res Ecclefiasticas is aen- bevolen. De Heren Gedeputeerden der Stad Amfter- dam, naemlyk, hebben, uit naem en op expresfen last van de Heren hunne Principalen , ter Vergaderinge van Hun- ne Ed. Gr. Mog. ingebragt, hoe ’t, hunnes oordeels , daer hier omtrent gene uitdrukiyke Wet, of dispofitie van Reg- ten in onze Landen, plaets heeft, raedzaem ware, deswe- gens voorziening te doen. Wel byzonder hebben zy Hun- ne Ed. Gr. Mog. in confideratie gegeven; ,, of Hoogst- „ dezelven niet zouden kunnen goedvinden te verklaren ; „, Dat geene Predikanten of Leeden van de refpective Ker- „‚ kenraacen, binnen deeze Proyincie , gehouden zyn, getui- „ genis der Waarleid te geeven, aangaande zodanige ge- „> jprekken, die tusfchen henlieden en de Ledemaaten hunner „» Tefpective Gemeentes of andere perfoonen, de Christelyke „ Religie, toegedaan, het zy by gelegenheid van Huisbezoe- „ king of anderzints, in vertrouwen van geheimhouding zyn s, voorgevallen. En of Hunne Ed Gr. Meg. zoo een Predikant, die wit hoofde van zym Ampt verplicht is, aan niemand van zyne Gemeente zyn dienst te wei- geren, door elk, dien hy als Predikant gediendt heeft, en heeft moeten dienen, daarom, om dat hy hem gediendt heeft, zoodra hy het goedvindt, in een Proces konde ge- ileept, ende Predikant gecondemneert worden, om zyn eige Kosten te moeten dragen; zoo weet ik niet, welk Ampt in de ‘Waereld borgerlyk-gevaarlyker voor een Man, dan dat van een Predikant, zou zyn? en hoe groot het Salaris wel zou moeten zyn, om alle Proceskosten , al sriumpheerde: hy met comtenfatie van Kosten , goed te maa- ken? Dus concludeere ik: dat Ukdele Achibaare geene zwaarigheid zullen maaken, aan Titia haaren eisch en Con clufie tegen my gedaan en genomen te-ontzeggen, en wel (waarop ik om gemelde redenen met allen eerbied, edoch ten fterk(ten infteere,) met Condemnatie van Dezelve in de Kosten. Implorerende ten dien einde U EDELE ACHTBAA RE nobile ac benignum JFudicis Officium.” Grondseginfe'en der Meetkunde, vervattende de zes eerfle, het elfde en twaalfde Boek van Eucuipes. Alles op een korte en duidelyke wyze voorgelleld, gedemonftreerd en met veele aanmerkingen verrykt. Door. s. J. DE PUYT, Examinator der Landyreeteren voor den Hove van iol- land, Zeelanden Vriesland, als mede voor cen Raadt van Brabsnd, en Lande van Overmaas, mitsgaders pead- mitteerd Landmetter. Te Leyden ,by Murray en Pluygers. 1784. Behalven ce Voorreden en de noodige Figuurplaa- ten , 595 bladz. in gr. octavo. uclides wordt „met het hoogfte regt, voor den beroemd- ften Leermeester der wiskunde gehouden; voor zo ver hy derzelver Grondbeginzels , naar de hoogfte juistheid, in zulk eene naauwkeurig aaneengefchakelde orde gebragt heeft, dat zyne voorftellingen deswegens allen aan elkande- ren verbonden ‘zyn; des de eene uit de andere onafgebroken afgeleid en betoogd worde, Die groote Wiskundige heeft dit met zulk eene kunstryke oplettendheid uitgevoerd , dat men tot nog, na een verloop van meer dan 2ooo jaaren, (fchryvende Zucli!es zyne Grondbeginzels omtrent 300 jaaren vóór de geboorte van Chrisus,\ geene hegtere aaneenfchakeling hebbe kunnen maaken. Genoegzaam alle vermaarde Wiskundigen hebben ook daarom zyn fpoor zeer a naauw- = J. DE PUYT ,, CRONDDEGINSELEN DER MEETKUNDE: 23 haauwkeurig gevolgd. Men vondt'er nog wel nu en dans die , de leerwyze van Euclides te moeilyk oordeelende, ter op toeleiden , om den Leerlingen een gemaklyker weg te baa- nen 3.dan de ondervinding heeft getoond , dat Euclides ten volle gelyk had, toen hy op de vraag van den Egyptifchen Vorst, Ptolomeus Lagus, of er geen andere min ongemak- lyke weg , dan de gewoone, ware , om de Wiskunde te lees ren? antwoordde, er is geen Koninglyke weg tot de wiskuna de. ——— Uit dien hoofde heeft men zig dan ook ge- meenlvk aan de Grondbeginzelen van [uctides gehouden , om den eerstbeginnenden de vereischte grondkundigheden dief edele Weetenfchap, naar dat geleide, in te boezemen3 waaromtrent men veelal, fchoon deeze Grondbeginzels in dertien Boeken voorgelegd zyn, zig inzonderheid bepaalt , tot de zes eerlte, benevens het elfde en twaalfde Boek; als houdende men deeze acht Boeken voor den aanvanger diet oefeninge her alleruiterst noodzaaklyk. ’tÍs van daar dat deeze acht Boeken reeds herhaalde keeren uitgegeeven, en door verfcheiden Wiskundigen, ieder op hunne manier, verklaard zyn geworden, om den beoefenaaren de behulp= zaame hand te hieden. Zulks heeft de wiskundige de Puyt, met deeze uitgave dier Grondbeginzelen, nogmaals vernieuwd, waaromtrent hy, gelyk hy zig in zyne Voorreden uitdrukt , het volgende in agt genomen heeft. „, Ik hebbe getragt zoo klaar en duis n, delyk, my mogelyk was, te zyn, en in dezelve vermyd al dat geene dat eenige aanftnot heeft gegeeven, en waar- van verfcheide uitgaaven in uitheemfche taalen reeds gezuiverd zyn geweest: ik hebbe de bewyzen meer re- deneerenderwyze gedaan dan andere, het geen den eerstbeginnenden vooral fmaakelyker zal gevallen. Ik bebbe alle de Corollaria en Scholia, die by andere Autheuren gevonden worden, en van eenige nuttigheid kunnen zyn, overgenomen, en eenige andere nieuwe ter neer gefteld,. Van ’s gelyke hebbe ik agter dit werk van Euclides gevoegd; en het zelve verrykt met vee- le noten of aanmerkingen, zoo wel op de definitien als propofitien: en alzoo ik van. oordecl ben, dat om de voorftellen wel te bevatten, het overal noodzaakelyk is, dat men de definitien, welke Euclides vooraf geeft, wel begrypt en verltaat, zoo hebbe ik my bevlytigd, dezelve zoo klaar moogelyk te verklaaren en uit te leg- gen; en dat geene, het welk by de definitien zelvs niet wel kon gezegd worden, bewaard tot in de aan- VL DEEL. ALG. LETT, NO. 6, R 33 mers < 2 3 39 59 59 59 39 393 57 39 393 39 340 S. Je DE PUYT , GRONDBEGINSELEN DER MEETKUNDE, s» merkingen , alwaar ik dan ook alles heb aangebragt wat > maar eenig ligt kon byzetten.” De Heer de Puyt heeft dit alles met veel oplettendheid uitgevoerd; ’s Mans wyze van demontftreeren is gereedlyk na te gaan , en zyn verklaaringen en aantekeningen ftrekken veelzins teft daz delyke ophelderinge ; des deeze zyne uitgave dier Grondbt- ginzelen den Leerlingen een weezenlyken dienst kunne doen, Over de Phyfiognomie door j. C. LAvATER. Vier Deelen. Te Amfterdam, by J. Allart. In groot octavo. J- FR. HENNERTS Redenvoering over de Gelaatkunde. Ut het Latyn vertaald, door J. D. BLASSsIERE. Te Uirecht, by A. v. Paddenburg en J. M. v. Vloten. An groot o tavo 46 bladz. Verhandeling over de Phyfiognomie of Gelaatkunde , waarin derzelver onzekerheid, uit de redenen en de ondervinding aangetoond wordt. Uit het Hoogduitsch vertaaid, Te Ate flerdam, by P. de Hengst. In groot octavo 94 bladz. B de ontvângst van ’t laatfte Deel van den beroemden Lavater over de ig bg ə herinnerden wy ons no twee kleene Stukjes over dit onderwerp, die wy gevoegl te gelyk konden melden, als te ftade komende met betrek- king tot de algemeene aanmerking, die wy nopens de bè oefening der Gelaatkunde te maaken hebben. Zy, die genegen zyn om de Phyftognomië te beotft- nen, vinden zekerlyk, in dit vernuftige Werk van de Heer Lavater, eene leerzaame en nuitige handleiding; waarvan zé, op het voetfpoor zyner waarneemingen et opmerkingen, zig met vrugt kunnen bedienen. Mar, wanneer men alles met oplettendheid, zonder een fe doordryvend- vooroordeel, gadeflaat, ontdekt men tevens in het zelve veele gewaagde ftellingen, die geen geno zaamen grond hebben; welken den toets eener juist bè oordeelende Menfchenkennisfe en der ondervindinge niet kunnen doorftaan; des men in ’t gebruik van 't zele fteeds omzigtig op zyne hoede behoore te zyn. ’s Mas verbeelding, (°t geen ons meer in zyne Schriften vry ùt delyk gebleeken is ,) ís dikwerf wetkzaamer dan zyn oor deel. °t welk hier ten gevolge heeft, dat hy het fok overdryve, of den kring der Phyfiognomiekunde te jis üi è Je C. LAVATER , ENZ. OVER DE PHYSIOGN. Gat uitbreide, Het gantfche beloop van dit Gefchrift na- aande, kan men ’er, onzes agtens, uit afneemen, dat de hyfiognomie, zo dra zy verder gaat, dan de ontdekking der in ’t hart werkzaame driften , aan zeer veele onzekerhe- den onderhevig is; en dat het geen doorzelve tot een merke- Dann trap van waarfchynlykheid, in de verdere navors ching, gebragt kan worden, zo veel opmerkzaamheid en ondervinding eischt, dat ’'er gewis maar weinig Menfchen gevonden worden, die de noodige bekwaamheid en gele- genheid hebben , om ’er groote vorderingen in te maaken. Zulks heeft de Heer Lavater zelf ondervonden $ % welk hem, daar hy, met het afloopen van dit Gefchrift , van ’t gebruik van zyn Werk fpreekt, zig onder anderen dus uitlaat. s Leezer! Lees en proef. Verwerp en neem dan met „ een Vryen ongebonden zin, gelyk ik het ontving en s, paf- iste ik myn doelwit, vergeef en denk aan my- » nen ftaat. Genoeg, wanneer gy, zo niet altyd , nogthans j, zeer dikwyls geleerd hebt , Gods handfchrift ten minfte op »» fommigen der beste menfchen aangezichten te leezen, „ en dikwyls, fomtyds op eene aanfchouwende wyze, s, erkent, plus esfe in uno fepe quam in turba boni. „ Gy hebt my niet geleezen, wanneer gy u door myn se werk gewettigd en gerechtigd houdt , om terftond over ‚, ieder aangezigt, welk u voorkomt, kwaad te fpreeken, “ „» Tegenwoordig aan het einde eener moeilyke loop- „ baan —y heb ik by de daaglyks klimmende overtuie > ging van de waarheid der Gelaatkunde ten minfte even „> zo veel behoedzaamheid in het oordeelen gewonnen. ‚, Thans moet ik herhaalen, ’t geen ik by den aanvang ‚> zeide: » s» My ontmoeten nog daaglyks hon- a, derd aangezigten, van welken ik niets te zeggen weet, » dan ten hoog{te wat zy niet zyn, en niet zyn kunnen s, maar niet wat zy zyn.” ” „ Mogt deeze bekentenis het misbruik deezer Fragmene a, ten kunnen verhoeden !” “ Is deeze les van voorzigtigheid, die de Hoogleeraar Hennert, onder het voorftaan der Gelaatkunde, als eene daadlyk beftaande en nutte Weetenfchap, inboezemt. En de bovengenoemde Verhandeling der Gelaatknnde, die ‘er een gansch ongunftig denkbeeld van geeft, kan ook , fchoon ze het fluk wat ver trekke, met nut geleezen worden , als dienende tot eene veelzins gegronde waarfchouwing tegen het misbruik, dat ligtlyk van dezelve gemaakt kan wofden. R 2 Hand. c49 P. H. VAN DE WALL Handvesten, Privilègien enz. der Stad Dordrecht met Oud: heidkundige aanmerkingen van Mr. P. H. VAN DE WALLS lid van den Oudraad der Stad Dordrecht enz. Achtfie Afdeeling. Te Dordrecht by P. v. Braam 1783. Belo pende het geheele Werk 2051 bladz. in folio. Te einde van een veertienjaarigen arbeid heeft de Heer en Mr. van de Wall dit Werk, waardoor-hy de beoe» fenaars onzer Vaderlandfehe Gefchiedenisfen een uitftee- kenden dienst gedaan heeft, voltrokken ; daar deeze laatfte Afdeeling de hiertoe behoorende Stukken, zedert den Vrede van Munfter tot den tegenwoordigen tyd, behelst. Ze gaan, even als de voorigen, vergezeld van verfcheiden teerzaame aantekeningen, waar door deeze Verzameling, gelyk wy meermaals aangemerkt hebben, van eęne des te uitgeftrektere nuttigheid is. Zo vinden wy hier, om ’er uit veele eenigen op te noemen, buiten etlyke aanmerkin- gen, die het Stapelregt en de Regeeringsvorm, mitsgaders de daar toe van tyd tyd gemaakte fchikkingen , betreffen, ten duidelykfte bevestigd het Stedelyke Regt der Holgyke Uitzettinge, buiten forme van Proces; °t welk de Magi- ftraaten der Steden, ten aanzien van hunne Poorters, mo- gen oefenen; dat, bovenal in oproerige tyden, te ftade kan komen. Met betrekking tot de zaaken van den Koophandel ontmoet ons een naauwkeurig verlag, van het voorgevallen met de Fngelfche Kooplieden, of de Maat fchappy der Marchands Avanturiers, die zig, onder den naam van de Kngelfche Court, nu hier dan daar, en laatst- Iyk te Dordrecht, vestigden: mitsgaders nopens het Cone cordaat der Stad met de leden van den Schotfchen Stapel. Count. Behalven andere byzönderheden, die. het Muntweezen raaken , worden ons hier eenige Stukken me- degedeeld, wegens de vryheid van te mogen munten aan. Amfterdam verleend, zo ver de hooge nood zulks in °t jaar 1672 vorderde; welke dienen kunnen ter, ophelderinge van °% geen de Heer Wagenaar deswegens fnetdt. (*) By die gelegenheid doet de Heer en Mr. y. d. Wall ons op- merken , hoe in dat verhaal een misflag plaats hebbe; daar we in ’t zelve leezen, dat dit munten te Amfterdam duur- de, tot dat de drie overheerde Provincien van den vyand yer- laaten, en in het jaar v.74 met de overigen vier hereenigd geworden waren. (*) Zie Befchr. van Amflerdam, I. D. bl. 647, 648. „ iie MANDVESTEN, ENZ, VAN DORDRECHT. 243 » Immers is het (zegt hy,) uit onze Stadsregisters blykbaar, dat reeds, in de maand November 1673, deeze Muntflag geheelyk ophielde. Dit droeg zig op deeze wyze toe, In de maand Juny van het zo evengenoemd jaar, was ‘er, ten overstaan van den Kaadpenfionaris Fagel, eene byeenkomst gehouden, tusfchen de Gedeputeerden der we- derzydfche Steden; waarin beraamd was, dat deeze Munte flag een einde zou neemen, zoo haast het Zilver van de Ka- pitaale Leening tot Geld gemaakt zou zijn; ten mintten niet langer aan den gang blijven, dan tot den laatften Qc- tober 1673; wanneer alle de Muntgezellen en Werkluiden afgedankt, en de Muntmateriaalen naar 's Haage , ter bes fiellinge van de Staaten, overgebragt zouden worden. De Gedeputeerden ter dagvaart gaven, den vierentwintigtten Junij „ hier van kennis aan den Oudraad (*), welke geene zwaae righeid maakte, om daarin te bewilligen; nogtans onder deeze voorwaarde, dat de Overgift van Amfterdam niet zoude worden aangenomen bij wijze van Verdrag, maar van Verklaaring, als zijnde eene zaak van Privilegien, waaromirend, gelijk ’er in °t befluit gezegd wordt, de Re- geering niet kan lacheren of dispenferen. Niettegenftaande deeze affpraak, deeden egter eenige Koopluiden en anderen daartoe opgemaakte Perfoonen, bij zijne Hoogheid, aau- zoek, om daar in verandering te weeg te brengen. Zij lee verden, ten dien einde, een bezonder Smeekfchrift aan Hem over, waarbij ze verzogten, dat deeze Muntllag, na _ den laatften October, bij aanboudendheid mogte worden voordgezet. Dan de Regeering deezer Stad, nict goed- vindende, hierin toe te geeven, magtigde haaren Penfio- naris, om zig, met de Afgezondenen der Westfriefche Steden, te begeeven naar Amfteldam, en daar te verblij- ven, tot dat aan de ‘eben Overéénkomst zoude vol- daan zyn (+). Dees kweet zig ook, kort daarna, van dien last, en deed eerlang aan zijne Meesters verflag ($), dat alle de Muntgereedfchappen niet alleen reeds naar ’s Haage waren overgebragt, maar dat hij, nevens de Af- gezondenen der overige Steden, daarenboven, op eene zeer beleefde en minzaame wijze, van de Regeering van Amfteldam , was bejegend; en dat zelfs ieder hunner met (*) Refolut. van den Oudraad van den 24 Funif 1673. 