Verhandeling over de longziekten, en wel in het bijzonder over de longtering ...
Hipp ocRATEs , fp reken de over etterbuilen vï zweren (ulcef'&y in het algemeen, zegt * 5, Omnia acria, falfa et pingnia, furie ihfesta ul« *, cciious, et ideo ab bis quam maxime abflineac C aeger ) , fhlisque cibariis optitni fiicci uta- 5, cür {i)/? Daarentegen leert hij in zijne voor- schriften over longtering: „ Cum phthifkuni ex- k creationem facere oporcet, pluribus cibis, cc 5, falfis ac pinguibus utendum esr. Si eruperit 5, pus, cibis quam falfisfiniis ac pinguïsfimis ura~ £ur# plithificus fine febre fit, caldres auéeni alias atque alias corripianc , pisces edat opd« « nK)S f e- piöguia et dulcia et quam maxime ..‘falfa, et deambularionibtis utatur (2).” Lit deze gezegden van hippocrates blijkt, dat hij reeds het wezenlijk verfchil , wat er ié tusfehén zweren ( ulcera ) in het algemeen, eii eene verzwering (ulcus) in de long, kende. Hoe zou hij anders zoo tegen firijdige regelen ; aan- gaande de behandeling van eene en dezelfde ziekte, gegeven hebben? Men zou bijna moeten gèlobveh, dat zijne waarnemingen hem geleerd hadden , dat eene verzwering der long, bij dë * (t) De loch in homine . lil. 31. Cs) De morbis , Libr. II. e - j : ( *6 ) longtering, en eene verzwering op elke andere plaats van het ligchaam , over het algemeen ver- zeld gaat van eene geftelsaandoening : gene na- melijk van erphraemia , welke eene minder zui- vere lucht ve rei seht ; en deze, in zoo verre zij het ontzuring sproces vermeerdert, van melaemia , welke eene meer zuivere lucht en voed fels vor- dert, die het ligchaam van de ontbrekende zuur- Hof voorzien kunnen (i). De bemerking , waarvan wij hier gewagen 9 dat namelijk de geftelsaandoening, welke de longtering verzelc , en diegene, welke van aan- merkelijke uitwendige verzweringen voortkomt , ten opzigte van hare natuur en wording elkander tegengefteld zijn, kan tevens eenig licht verfprei- den over de eigenlijke aanwijzing, om kunstzwe- ren tegen de longtering aan te wenden Het is bekend , dat hippocrates, celsus, r r a l* li anus en andere beroemde Artfen der Oud- beid, het branden met een gloeijend ijzer op de borst , den rug en aan den hals aanprezen — • eene geneeswijs, welker ter zijde Helling van s wiet en door het opwerpen dezer vraag wraakt: of het niet beter is een wreed en ze- ker, dan een zacht en onzeker middel aan te ’(i) Boer H ave zege ook { Aphor . de morbis, $ 1209): 99 primae indicatiom fatisfit ope ïeniter et grate „ acidorum , falforum etc.” r C 67 ) wenden? In nieuwere tijden hebben bennet, morton, Pringle, MEAD en anderen , caustica , fetacea , kunstzweren, fpaanfche vlie- gen en dergelijke, met baarblijkelijk nut aange- wend* — Zou eene ffofverplaatfing (met ast a fis) , waarop de tering geneest, op dezelfde of eene gelijke wijs werken? Eer ik een einde make aan deze befchouwin- gen over de heilzame werking der ontzurende middelen tegen de geftelsaandoening der longte- ring, moet ik nog laten volgen, dat beddoes, blijkens zijn laatst uitgekomen werk, zich, uk geestdrift voor de bevordering der Geneeskunde, in eene wijdloopige briefwisfeling inliet, ten einde te kunnen beflisfen , onder welke Handen des volks deze ziekte het meeste woedt? en welke daarentegen aan dezelve het nrinlle blootgedeld zijn ? Het doel, dat hij met deze pogingen beoogde, drukt hij met de volgende woorden uit: „ If we „ could decern the circumftances , on which exemption depends , we should only have to 3, adopt them as nearly as posfible into our own 3, conduct.” (i) (i) Konden wij de omftandigheden bepalen, van wel- ke de uitzondering van den teringsaanleg afhangt , dan moesten wij deze zoodra mogelijk tot rigtüloer onzer eigene (voorbehoedende en geneeskundige) handelwijs kernen. E 2 c '68 ) De uitkomst zijner brïefwïsfeling was deze : dat de longtering zeldzaam is onder vleeschhou- wers, darmfpinders , vischwijven , zeelieden, voer- lieden , koetfiers , Hal* en rijknechten; gemeen daarentegen , onder {leenhouwers , geelgieters , trompetters , kleermakers , handfchoenmakers , fchoenmakers , wevers , fpinders , tapijtwerkers , vergulders, en vrouwsperfonen , die eene zittende levenswijs hebben, en dergelijke meer. — Hij toont tevens, dat de volksftanden , bij welke men deze ziekte zelden ontmoet, meestentijds in eene lucht verkeeren , die met dierlijke of rotachtigë dampen vervuld is; dat zij vooral van versch of droog ingezouten dierlijk voedfel leven , en dat hunne onderscheidene • handwerken alle , zonder onderfcheid, derke bewegingen der fpieren ver* eifchen. De overigen, welke tot de tering ge- neigd zijn, leven daarentegen, voor het grootde gedeelte, in eene onvermengde meer adembare lucht , genieten meer plantenfpijs , of verrigten ten minden arbeid, waartoe geene groote infpan* ning van fpierkrachten noodig is. Eindelijk maak ik hier nog gewag van fommi- ge geneesmiddelen uit het getal dergene, die zeer geroemd worden tegen de longtering* Men prijst als drank het veelvuldig gebruik van gekookt water; melk op haarzelvë of met fëltzgr- of fachinger water gemergl; choëaladë ( 6g ) met of zonder ijslandsch mos; gelei pf een af® kook fel van ijslandsch n>o$ , een opgietfel of eene oplosiing der falepwortel ; onderfcheidene einulfie’s van aroandelén, hennipzaad, lijnzaad en dergelijke ; de flijm van arabifche of tragakant- gom ; gelei van hertshoorn en kalfsvoeten ; ha- verbrij , fagobrij, rijstebrij, roggenmeelpap, kik- vorfchenfoep , llakkenfoep, kreeftenfoep , en pap van het, onlangs in gebruik gekomen, llerk uic- gekookt gerstemeel. Ik zal in geene nadere verklaring over deze verfchillende middelen treden. Men zal gereede- lijk inzien, dat eene ongekunllelde ondervinding, zonder aan den leiband der bcfpiegeling te gaan, voorfchrifuen invoerde , die met het opgegeven begrip van de natuur en den oorfprong der long- tering op de treffendfie wijs overeenkomen. Willen wij den teringachtigen met plantenkost voeden , dan kunnen wij , met betrekking tot het verzurin gsproces des ligchaams bij diegene , die in gebruik zijn 9 naauweiijks eenige andere voe» gen (O* (i) De volgende waarneming verdient wellige den aandacht van den uitoefenenden Arts. Het vleesch van jonge dieren, zeggen de Scheikundigen , geeft met fal* peterzuur veel minder ftikliof, dan het vleesch van oude dieren ; dezelfde ftof ontwikkelt zich veel fcliielij- ker uit dat van vleeschetende , dan van plant- of zaad' E 3 r~ ( 70 }. C) De aanwending der geneesmiddelen , welke regtftreeks het ontzurings proces verft erken. De duisternis, welke de leer van de verande- ring van rood flagaderlijk in zwart aderlijk bloed nog als met eenen fluijer omhult, gedoogt niet, dat ik een kritisch ontwikkeld verklag van alle hierop betrekking hebbende geneesmiddelen geve. Dan eerst zal men het getal dezer middelen en derzelver werkingswijs kunnen bepalen, wanneer de Natuurkunde van den mensch eenen hoogeren trap van volkomenheid zal bereikt hebben, en de ziektekundige daardoor in (Iaat gefield zal zijn , om de menigvuldige ziekteoorzaken te over- zien , waardoor het ontzuring sproces verzwakt, of gefhemd wordende , de geilelsaandoening der tering (erythraemia') veroorzaken kan Ik moet mij derhalve toe eenige weinige befchouwingen over dit duister onderwerp bepalen. Het is, zoo als ik hier voren aangetoond heb, door getrouwe waarnemingen bewezen , dat men» fehen, welke eene zittende levenswijs voeren, en geenen arbeid te verrigten hebben, die fterke in* etende dieren. Ik vrages zou volgens deze ondervin- ding 'het vieesch van oude en van vleeschetende die- ren , bij de geilels -longtering niet het meest pasfende Zijn? C 71 ) fpanning van fpierkrachten vordert, bij overigens gelijke omftandigheden , aan de geftelsaandoening der longtering het meeste blootgefteld zijn. Op de kan ten fabriek bij Tonder en , in Denemarken , üerven de meeste meisjes, welke daar werken , aan de tering. Men vindt huisgezinnen, van welke tien dochters het leven op deze wijs er bij ingefchoten hebben, terwijl hare broeders, welke ligeMmelijken arbeid vertagten , zich weï bevinden (1). Deze waarnemingen fchijnen regt- (ï) Weeshuizen, kweekfcholen , fabrieken en dergelij- ke inrigtingen meer , waar vele knapen en meisjes, vooral uk de lagere volksmanden , gezamenlijk opgevoed en tot verfchillende bezigheden en handwerken , die meer of min fterke infpanning der fpieren, beweging of flil zitten vereifehen, opgeleid, of tot dat einde buiten ’shuis gezonden worden, geven daarvan de treffendfte bewijzen. Sedert ruim vijf jaren, als Arts het genees- kundig beiluur hebbende van twee Weeshuizen alhier te Aw fier dam , nam de vertaler waar, dat de longtering onder meisjes eene gemeene ziekte is , terwijl de jon- gens, hare broeders, daarvan meestal verfchoond blijven. De voornaamfte oorzaak dezer veelvuldige teringachtige geftelsaandoening onder de meisjes, is zekerlijk gelegen in het zittend leven dat zij leiden, daar de jongens alle buiten ’shuis op handwerken gaan. Hij gelooft intus- fchen, dat de verfoeijelijke dragt van keurslijven, waarin van kindsbeen af aan, de tedere ligchamen der pas ontlui- kende meisjes gefnoerd , zoó niet zamengekneld, worden, tevens het hare bijdraagt , om het chemisch proces der E 4 C 7* ) ihecKS tot de (lelling re geleiden , dut fpierbe-' weging een der krach tdadigfle middelen is, waar- ooor de Natuur zelve de ontzuring des bloeds bevordert en s men fc hen gezondheid bewaart» Wanneer wij de (pieren, die aan onzen willekeur onderworpen zijn , in (pannen , cf wanneer eene ziekteoorzaak onze orgcmijche contractiUteit (be* weegvacbaarheid} , tot vermeerderde werkzaam- heid aam poort : dan voelen wij al dadelijk eenen onweoeiftaanbaren aandrang, om het verzurings* pi oces in onze longen te verflerken« De inftand- houding der gezondheid vereischt evenwigt tus* fchen de verzuring en ontzuring des bloeds, als de twee voornaamfte organifche verrigtingen van den mensch. Kan men er dus wel aan twiife* len, ot ligchamelijke arbeid wezenlijk een kracht- dadig ontzuringbevorderend middel is , gefchikt om de geftelsaandoening der longtering te ver- minderen, inzonderheid wanneer dezelve in een beflolen vertrek verrigt wordt, dat met dierlijke dampen vervuld is (in een (lagthuis, een’ koeilal en dergeüjken), of welker lucht op eene andere wijs minder adembaar , minder rijk aan zuurflof is geworden, dan de dampkringslucht ? ademhaling hoe langer hoe meer te belemmeren , en daardoor aanleiding geeft tot de fchielijkere ontwikkeling van den geftelsaanleg tot tering. Van andere niet min! d r werkzame oorzakeu 5 wil men hier niet gewagen« ( 73 ) HjPPOCRATES, s YD ENHAM, SALVADOR! en andere beroemde mannen , zagen gelukkige uitwerkingen van de ligchamelijke beweging in de longtering. — Sydenham liet dergelijke lijders dagelijks te paard rijden, en hij hield dit middel voor het voortreffelijkfle van allen. Uni- cum remedium equitatio , was zijne zinfpreuL — Het zoude iets wenfcheiijks zijn, indien de Heer Hoogleeraar viborg zich verledigen wilde, tot de mededeeling zijner bevindingen : in hoe verre namelijk de longziekte bij huisdieren meer of minder gemeen, en fchielijker of langzamer doo- delijk is, naardien zij tot fpierbewegingeti ge» noodzaakt, of in rust gelaten worden. Daar de mensch in beete gewesten ? waar de temperatuur der lucht niet plotfelijk verandert, ipinder aanleg tot longtering heeft, zou men hieruit welligt kunnen afleiden: dat eene warme- re lucht niet alleen, (volgens onze hier boven gemaakte aanmerking), het longenbloed in eene ‘ e5 ( 74 ) geringere mate verzuurt, maar dat zij tevens ook het owTXLVvngsproces verfterkt, terwijl zlï de ge- zamenlijke organifche verrigtingen , de voeding, de uitwafeming, de affcheidingen enz., in eene voortdurende krachtdadige werkzaamheid gaande houdt. Wordt hierdoor het geneeskundig voor- fchrift niet bewaarheid: da& de roensch, die aan- leg tot longtering heeft , zich voor plotfelijke afwisfelingen der dampkringslucht moet hoeden, zich niet te dun kleeden, maar zijne dierlijke warmte bewaren, ten einde zijne organifche ver- rigtingen en het van deze zoo onaffcheidbaar ontzuringspm^ te onderfteunen ? Is het welligt tot dit einde pasfend* om naar het voorfchrifc van HiPPpcRAT es (j) en van celsus (2), aan teringachtigen wijn te geven ? of om , vol- gens de handelwijs van bennet, dezelve da- gelijks tot zweetens toe te laten rondloopen? De ondervinding heeft geleerd , dat overdre- vene infpanning des geestes, onbevredigde harts- togten , nederdrukkende gemoedsaandoeningen , huislijke zorgen en dergelijke zaken meer aan- leiding tot de longtering geven kunnen. Trou*; wens , het is buiten kijf, dat dusdanige ziekte- ( i ") De locis in homine 3 1. Utendum eU viuQ austero» 1 (2) De medicina, hibr • 3. Cap% 22. C 75 ) oorzaken , die uit aandoeningen des geestes en des gemoeds voortkomen , door haren verzwak - kenden invloed op het zenuwilelfel , en door het organisch verband van dit (lel fel met de bloed- aderen, het ontzurings proces omver werpen. In zulke gevallen zou men dus tevens de eerde oorzaak derzelve moeten wegnemen en zien de verzwakte zenuwen te verfterken, ten einde door dien weg de geüelsaandoenïng der longtering ten eencmaal te verdelgen (i). Het komt mij alzoo (i) Wij moeten, in deze gevallen, (als mede in die- genen , waar ziekelijke ontwikkelingen b. v. van het vaortteelingsftelfel , vooral bij de fchoone fekfe, en waar zelfsbevlekking en andere tmfpattingen in de natuurlijke liefde, bij beide geflachten, gegrond in eene vermeer- dering der vatbaarheid voor prikkeling, en eene vermin- dering van het werkingsvermogen des ügchaams in het algemeen , in het bijzonder echter van het reproductieve en fenßöele fiel fel, de wording der longtering bepalen,} eene geneeswijs opfporen en aanwenden , welke de werkzaamheid der zenuwen opwekt en verfterkt, zonder tevens , door eene ongeëvenredigde prikkeling der organa reproéuctionis , het vQxzwnngsproces^ dat met deze org&~ tien ten naauwften verknocht is, al te zeer te verbaas» ten. Daar intusfchen, onze geneesmiddelen, welke ge* fchikt zijn om de verzwakte zenuwen te verflerken en derzeiver verrigtingen op te wekken , meestal van dien aard zijn, dat zij tevens de werkzaamheid van het hart en der flagaderen aanmerkelijk vermeerderen, en dus het ver* C 76 ) ^oor, dat hier, behalve de gewoonlijke midde- len , nervina en roborantia , of de opwekkende zurings pro$e\ bevorderen; is de Vertaler het volkomen eens met die Schrijvers over de longtering , welke wil- len , dat men de grootfte omzigtigheid bezige in de keuze en aanwending van dergelijke middelen. Ren geneesmiddel derhalve, dat aan de opgeftelde voorwaar- den onmiddellijk en volkomen beantwoordt, zal, buiten kijf , onzen aandacht en goedkeuring verdienen. Nu , de onlangs overledene Hofarts van Z. M. den Koning van Wurtenberg , Dr. Ludwig storr ( über die Natur und Heilung der Lungen fchwindfucht, Stuttgart , 1809), » vermeende , op grond van menigvuldige ervaringen en der vergelijking van vele onmiddellijke en middellijke waarnemingen , het animalisch Magnetismus , als een dusdanig, aan de opgeftelde vereischten beantwoordend, geneesmiddel , te kunnen aanbeveeleii. Wat de verdien- fteiijke Schrijver omtrent dit nieuw geneesmiddel (7. ( 77 5 geneeswijs, moeten aangewend worden* Dit be* treft ook die menfcben , welke door zelfsbe* vlekking en dergelijke uitfpattingen verzwakt zm» Da£fr het animalisch Magnetismus , volgens onzen Schrijver, door onmiddellijke opwekking van het fenß- %ele ftelfel tevens middellijk en allengs de Awocuif van het reproductieve ftelfel verhoogt, de ziekelijke Vat- baarheid van hetzelve voor prikkeling, vermindert , en deszelfs reactie tegen de werkingen der vernielende bui® tenwereld vermeerdert, daar het animalisch Magnetismus over het algemeen de innerlijke kracht (energie') van het leven sproces verhoogt , zonder dat het door eene boven- matige opwekking der reproductie , welke het naaste aan de buitenwereld grenst, de koorts en het daarmede za- menhangend verzurings- of verbrandingspr^f aanmerke- lijk vermeerdert; fchijnt ons hetzelve een middel aan de -hand te geven , dat vooral tegen de naaste oorzaak der longtering en derzelver gezellin, der febris heciica^ in zoo verre deze op dynamijche onevenredigheden van het Organismus , namelijk op onvolledige ontwikkelingen van hetzelve berust, berekend is* Het animalisch Magnetismus kan oi7erigens als een middel befchouwd worden , dat zelfs bij eene niet meer zuiver dynamifche ziekte , bij reeds ont- wikkelde gebreken der organijatie , bij voorhanden exfè. datiefs , oppervlakkige veretteringen en knobbels in de iongeii, door eene middellijke en onmiddellijke vermeer- dering der opflurpende werkzaamheid van het lympha - lisch üelfel , zijnen heilzameti invloed uit vooral bij beginnende phthifis ftorida , Men zie verder stoer, t* i % pz£> 73 ** Mi* ( 73 ) Willis, sydenham en anderen bevrijdden dusdanige voorwerpen van de longtering, door- dien zij hen ouden wijn , mallaga en der» gelijke wijnen meer, lieten gebruiken. Zouden in deze gevallen de warme baden ook niet aange* wezen zijn ? / * Tweede aanwijzing . De aanwending der geneesmiddelen , welke de long tegen de zmrfiof der ingeademde lucht behoeden. Bij deze aanwijzing beert de Arts Hechts bet beperkte doei* de plaatfelijke ziekte der long, bare ontfïeking, verettering enz., zoo moge! ijk , te keer te gaan of te matigen , in zoo verre zij een gevolg is ‘van den geftelsaanleg tot long- tering. Uit de voorafgegane befchouwingen laat zich gereedelijk afleiden, dat eene warme lucht, die van een gedeelte harer zuurftof beroofd en welker temperatuur aan geene plotfelijke veran* dering onderhevig is , ook in dit cpzigt het voornaamiie geneesmiddel daarbiedt. Tot de afdeeling dezer geneesmiddelen kan men wellige ook de uitdamping van pas geflagte dieren, van teer en andere hansachtige zelfftandigheden , den C 79 ) damp bij warme zwavelbaden en dergelijke dam- pen meer brengen. Het overige, wat de hier* toe betrekking hebbende middelen betreft, is in de hier boven aangehaalde verhandeling van Busch (ï) zoo voortreffelijk daargefteld , dat men niets beters doen kan, dan de bier voor* gedragene begrippen door zijne daarftelling der natuur en genezing der longtering nader te ver- klaren o> ( 1 ) lieber die Natur und Heilung der Lungen fucht* Strasb, 1304. Men vergelijke het Journal der Erfindun- gen etc . /* c. (2) Daar de in het Fransch en Hoogduitsch uitgege-. vene Verhandeling van wijlen busch , reeds federe eenige jaren in handen van het geneeskundig publiek , en het wezenlijke van derzelver inhoud ook door het J&ur* nal der Erfindungen bekend genoeg is; houdt men liet met den Hoogduïtfchen Vertaler en Uitgever voor over» vioedig, het breedvoerig uittrekfel uit gene verhande- ling, als mede de bijgevoegde ziektegevallen uit sal« vadori’s bekende verhandeling, met welke de Heer her ho ld T het voorhanden werkje befluit, hier ander« maal te laten afdrukken. Voor Lezers, die met de door busch voorgeflagene geneeswijs wellige niet bekend zijn, zal het volgende, als een beknopt uittrekfel, hier voldoende zijn. Busch befchouwt iedere lougverzwe- ïing als eene open’ wond , welke alleen daardoor kan zuiver gehouden , en , in derzelver voortgang tot eenê de longen vernielende ontbinding, tegengegaan worden, dat het verzurings/>r<?c£s , dat in iedere wond, bij het ( So ) fcbekóraen der dampkringslucht, plaats heeft, verhinderd; of ten minden, zoo veel mogelijk, verminderd wordt* Tot dit einde nu , zegt hij , dienen tweederlei middelen; vooreerst het inademen of inblazen van onadembare Juchtfoorten, wat echter in vele gevallen niet doenlijk; in andere niet toereikend en onzeker h. Ten anderen; een voornamer en meer algemeen aanwendbaar middel, de aanwending namelijk van dusdanige (inwendige) mag- ten ( 'potentiae ) , die aan de, bij eene longverzwering medewerkende , affcheidbare vochten de eigenfchap me- dedeelen, om onophoudelijk eene luchtfoort te ontwikke* len , welke de verzuring verhinderen kan , en wel in zoo verre dezelve, of zelfs de zuurftof opüurpen, of zich tusfclien deze ftof en de ettcrdeeltjes in de ver- zwering invoegen (hier is, waarlijk zonderling genoeg, de buiten dat eenigzins te overdrevene en eenzijdig daargeftelde Scheikundige befchouwing, in eenen werk- tuiglijken vorm gewrongen)» Onder deze laatfle rang- fchikking van geneesmiddelen is dan, volgens busch* de zwavel het voornaamfte , ja het eenigfte middel, dat aan dit doel fchijnt te beantwoorden , daar zij, met wa- ter ftof en warmteftof in verbinding gebragt, in eene me- phitieke , hydrothionzure lucht (gas hydv othionicum) over- gaat. Als de pasfendfte zwavelbereiding tot dit einde t prijst Busch den zwavelkalk (calx fulphurata') , in poeïjers, of in brokken of pillen, tot tien grein pro do/ï, alle twee uur (is zekerlijk te dikwerf) te nemen. Daarenboven roemt buscu ook zeer het extr actum aconiti in kleine giften van | tot I grein, om met en benevens den zwavelkalk te geven, of wel alleen op zich zelfs in de knobbelachtige longtering te laten ge* bruikeiii Voöf Voor Artfen , welke eensdeels de zoo vtrfchUïendö, betrekkingen, onder welke longtering ontdaan en ali plaatfelijke longziekte tevens met de daarvan afhangende algemeene teringkoorts bedaan kan , en ten anucren om- werkingen der zwavel naauwkeuriger kennen gc>--w.d hebben, zal hier de herinnering naauweiijks noodig zijn, dat men bij de aanwending van dit door busch aange* prezen middel , vooral op de bekende werkingen van hetzelve op het bloed vaat delfel moet letten* Men mag derhalve de zwavel over het algemeen in die longtering niet toedienen, welke mee veelvuldig bioedfpuvven of opgeven van bloedfluimen , uit den aandrang des ohn. Js naar overigens gezonde longen, bij jonge zeer prikkel* bare en tot het ontdskingacbrige overhellende voor wer* pen, voorkomende, verbonden is, of liever zich hieruit dikwerf ont wikkelt, noch in de iongteringen van fterke h^emorrhoïdarii , of bovenmatig utensti' u°a s^de * « ou- wen; doorgaans ook niet, of althans met groote omzig- tigheid, in kleine giften, en naar gelang van omlkndig» heden, flechts eerst na voorafgegane kleine aderlatingen, in de phthißs florida met overwigt hebbende expanßviteit in het aderlijk delfel, en de daarvan afhangende neiging tot bloeddortingen. Het is buiten kijf, dat de zvvavel het pasfendde middel is in de phthißs tuherculnfa van matig prikkelbare, meer tot het / hkgmatPch ~ atomfche overhellende perfonen van middelbare jaren, inzonder* heid wanneer zij haren oorfprong • ontleent van jigtig* zinkingachtige aandoeningen, of van teruggeflagene buide ziekten. * En in alle deze gevallen verdient buiten twijfel de zwavel, als een zeer voortreffelijk middel, meer al- gemeen op prijs gedeld te worden. s / Bij den Uitgever dezer zijn gedrukt en te bekomen : Nieuwe Verhandeling van het Heelkun* dig Genootfchap , 2de Deel. . * ƒ 2 : 2 : - 'i ; Nieuwe Prijsverhandeling van het HeeK kundig Genootfchap, Deels, 2de Nieuwe Prijsverhandeling van het Heel* kundig Genootfchap, 2de Deel. • -4:10:- j. c. reich en logger, Verhande- ling over de Ledematen, met pl. - 31-2- G, SALOiviON, Verhandeling over de Nuttigheid der Schaambeenfnede, met bepaling der gevallen in welke aan dezelve de voorkeur behoort gege- ven te worden boven de Keizerlijke Snede - 3: 5:* Verhandeling over de Nuttigheid der Schaambeenfnede, met bepaling der gevallen in welke aan dezelve de voorkeur behoort gegeven te wor- den boven de Keizerlijke Snede. . .1: 5:- Ook t Ook is bij den zei ven op de Pers en zal binnen kort uitgegeven worden: Leerboek der Artzeneijmengkundige, proefonder- vindelijke Scheikunde, door j, b, tromms- dorff, naar de derde veel verbeterde uitgave uit het Hoogduitsch vertaald door n. c. mep- pen, Apothecar en Chirurgijn te Diemen, inet de noodige Aanmerkingen en eene Voor- rede verrijkt door c. c, g. reinwardt, Hoogleer aar in de Scheikunde en Natuurlijke Historie- % Waarnemingen aangaande de befmettelijke Ze- nuw en Hospit'aalkoorts , hare behandeling, en middel om haren oorfprong en verfpreiding uit de Hospitalen te voorkomen en zich zel- ven voor befmetting te behoeden, door Dr. E- ho RN, Koninklijk Pruisfisch Hofraad en •i Hoogleeraar te Berlijn , enz enz. Naar de tweede verbeterde uitgave uit het Hoogduitsch vertaald door n. c, meppen, Apothecar en Chirurgijn te Diemen» * ' v • > , t ■ r ' > \ . -. '. • * f - V 7 \ \ 1 \ t ;• -..yv' i; . *> u •« '. V ^ ■r$£m mßmß. 