VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Noorde en Noord -Ooste Winden waaijen ‘er meest; Koude en Sneeuw volgen deezen in den Winter, in den Herfst en in de Lente betrokken Weër: doch in den Zomer verfrisfen en zuiveren zy de Lugt. In den Herfst blaast de Zuid-Weste Wind zomtyds hevig op 3 de Lugt is dan zeer warm en bewolkt, doch het Weêr droog. In de Vlakten, die van den Dnieper tot het Gebergte reiken , zyn de Hette en Koude geweldigst, en de Regen, in den Zomer, min geweldig dan op andere plaatzen. In het Gebergte verfchilt de Lugtftreek aan de Noordzyde aanmerkelyk van die aan de Zuidzyde, zynde de laatfte. befchut door een hooge Bergketen. De Lugt in Oost-Tartarye wordt voor zeer gezond ge- houden. Het geheele Land is tot eene genoegzaame hoog- te boven de Oppervlakte der Zee verheeven, en de Dam- n worden door geftaage Winden weggevaagd. Het Bergagtig gedeelte houdt men, uit hoofde van de hoogere ligging en de uitfteekenheid van het Water , voor het go- zon OF DE CRIM. ao sondfie: de ftreeken van Koslow en Kertsch komen ’er naast by in aanmerking, | De Ziekten deezes Lands zyn kwaadaartige Koortzen, die zich op het'einde van den Zomer 5 Buik- loopen heerfchen ook in dat Saifoen. Pest wordt ‘er menigmaal uit Turkye aangebragt ; maar de Melaatsheid of de Elephantiafis , in net uidelyk gedeelte van Afiracan , onder den naam van de Crim/c sekte bekend , kent men hier alleen in naam. n De Planten van Oost- artarye zyn, over tigemeen de zodanigen , als meest in het Zuiden van Eur) voor- komen ; maar in het Zuidelykst gedeelte van " Gebergte worden die van Afia gevonden; en doorgaans dezelfde als op den tegenover gelegen ‘Oever in Watolie, door TOUR- NEFORT befchreeven ; op de toppen der opte Bergen treft men de Planten der Alpen aan. —… De Tuinen leg- n altoos aan de Oevers van Rivieren of den kant van ken. Zy zyn van eene groote uitgeftrektheid ; vol Grasvelden, waarin de Boomen onderëen. geplant zyn: men mag ze veeleer Boomgaarden dan Tuinen heeten. Zeer weinig zorg wordt aan derzelwer oppasfing beftsed ; nooit worden zy gewied, noch de Boomen geënt. De Wynftokken groeien op den grond onder het onkruid , of {lingeren zich in °t wilde om het geboomte, en nogthans krygen de Druiven eene aanmerklyke grootte. Het meestt waarover een Tartaarsch Hovenier zich bekommert, is, om zyn Fuin van Water te voorzien, — Kersfen , Abricoofen, Pruimen, Appelen, Peeren , Moerbeien , Noo- ten en Druiven, van verfcheidenerlei foort , groeijen er in grooten overvloed. De Wyn is Ímaaklyk, gezond, en mag onder de beste Tafelwyn geteld worden. Men zou denzelven zeer veel kunnen verbeteren, en Wynftokken in hooge Landen aan n. - Van den Jtakiaan/chen Populus groeit jet een foort, die vaster en harder hout geeft dan de gemeene, de Terpentyn- boom levert uitneemenden Balfem uit. De verfcheidenheid van Tuin-bloemen is niet groot. Moeskruiden teelt men n grooten overvloed. Tarwe en Rogge leveren groote kor- rels uit, en goed meel. De Boschboomen en het Kreupel- hout tieren "er weelig: zo ook de wilde Veldgewasfen, die tot voedzel , cieraad en huislyk gebruik , dienen. ‘tDierenryk is wel voorzien van de bekendfte viervoetige doch men vindt "er geen Beeren. — De peve: derde Bende huisvest er in menigte, en heeft het Land zy - ef BERIGT WEGENS OOST-TARTARYE, OF DE CRIM. e Trekvogels, — Riviër- , Zee-, en Schelpvisch heeft men geen gebrek aan. Dieren van beiderlei lee- ven èn kruipende Dieren komen "er voor. mm Infeéten zyn Ter menigvuldig. Byen worden er in groote menigte gee houden; de Korven zyn van gevlogten boomtwygen ge- maakt, aan den buitenkant met klei beftreeken , ze hebben de gedaante van een cylinder , en ftaan op dert grond, of han- gen aan de boomen. De kunst om het Wasch te bleeken verftaan de Tartaaren nog niet. Slegts twee fchadelyke Infecten zyn hier bekend, Tarantula en de Scolopendra morfitans. Muggen zyn ‘er zeldzaam. Weegluizen en Motten ziet men niet in de huizen, Wanneer ket oog (oan op dit verkort Berigt deezes. Lands, blykt het zelve eene aanwinst van belang voor Rus- land te weezen. Het brengt in de drie Ryken der Natuur piet alleen het noodige, maar ook het verkwiklyke , deezes leevens voort, vlytbetoon en aanmoediging kon dit alles tot grooter volmaaktheid opvoeren; de Landman, de Land, bouwer en de Koopman, kunnen, daar de grond zo mild is, in eigene voortbrengzelen , door zich te beyveren , groote voordeelen behaalen, en geneugten genieten. _ OPGAVE VAN DE SCHELD- EN VLOEKNAAMEN DER TUR< KEN AAN ANDERE VOLKEN GEGEEVEN. COntleend uit de Lettres de Monf. Abbé nom er.) Door den Heer PINGERON in ’t Fransch: vertaald. ’t T eene bekende zaak , dat de Turken alle andere Vol ken des Aardbodems , met een oog van de verre díte veragting, aanzien, en, even als by ons, de Lie en aan li ig Vloeken en Zweeren overge a het voor zich gemaklyk vinden een voorraad van Vloeken in gereedheid te hebben, om in het uitboezemen niet vere hinderd of vertraagd te worden doot de moeite van ze uit te denken, op "rt oogenblik dat zy dezelven meenen te behoeven 5 zo hebben ook de Zoonen van MAHOMETH ’t zich hebbelyk eigen gemaakt om een menigte van fchandelyke Bynaamen vaardig te hebben, zo dikwyls de zich aanbiedt om met fmaadtaal Vreemdelingen te overe aden. - By den algemeenen Scheldnaam van Ongeloovigen , voegen zy een aantal van onderfcheidende benaamingen , huns ag . tens, VAN DE SCHELD- EN VLOEKNAAMEN DER TURKEN. 209 tens , gefchikt om de Perfoonen ten. doel hunner verguie zinge te ftellen. Zy vergenoegen zich met een Hebreër Cifud te noemen, t welk zo veel zegt als Food. De Perfiaanen {maaden zy met den naam van Erd. Bafce, Roodkappen. De Armeniers noemen zy Bogh-hi, Goudyin= ders: dewyl, na de verftrooijing vaa dit Volk, de zoda- nigen die na Conftastinopole vlooden, blyde waren, als zy in dit werk mogten gebruikt worden om leevens= onderhoud se bekomen. De Georgiers noemen zy Brigi, egen-teters , de Tartaaren en Scythen Krengen-eeters, de Arabieren Rotten-eeters , deezen hebben ook den naam van Akylfis of Dwaazen. De Grieken heeten zy Raja of Slaaven , ook Bosnuzfia-coyum, Geiten met gebrooken hoor- nen ` dewyl ze geheel te onder gebragt zyn. De Duitfchers worden Gurur-Kiaf'r, of Zwaare Vioekers , genaamd; doch men wil dat deeze benaaming alleen ontftaat uit de ver- regaande hardheid hunner taale in °t oor der Turken. kaliaanen en de Franken heeten zy in ’t algemeen Fie kengh-hezar rengh, zo veel als, Volk van duizend kleuren 3 het betekent ook Bedriegers. De Turken hebben een Bya naam voor de Franfchen omtrent van dezelfde beduidenis, te westen, AÆinsgi, Opligters. De Hollanders draagen den Bynaam van Kaaskeopers , gelyk de Engel/chen dien van La kenbereiders. De Spanjaarden heeten Tembel, dat is Traa- en. De Bewoonders van den Archipel fchelden zy voor Busciani, dat is, Haazen, om dat zy aan het Turk/ché Leger geen wederftand booden; maar in het gebergte vlug» wyk namen. OORSRONGLYER BRIEVEN UIT SPANJE DOOR EEN REIZIGER Of- SCHREEVEN ; BEHELZENDR DE GESCHIEDENIS VAN DON — ALONZO, OP DEN EDELEN KLUIZENAAR. ` n Dr volgende Brieven werden, eenige Joaren geleden, doot T een bech Heer, op eene Reis r Spanje, aan een » Vriend te Londen gefchreeven. Enkel vermaakshalven , en zone „der het minfte oogmerk der uitgave, Om redenen, niet noo- „dig te vermelden, zyn de Naamen des Schryvers, en die vati » Wie de Perfoonen , daaria betrokken , bedekt onder vercierdé Naamen. Zy kwamen den Uitgeeveren van een Engelsch Maande werk gewigtig genoeg voor, om ze te plaatzen, en wy keute » den ze belangtyk genoeg, om eene Vertaaling van dezelve in » Oñs Mengelwerk te plazen," , i MENG. Lat, No 5: `` P ` © o BER Wé za 219 OORSPRONGLYKE BRIEVER UIT SPANJE. RRRA sën, EERSTE BRIEF. CHARLES DUCANNON, E/g. aan Colonel GRAFTON,. | Barcelona, Juny 4, 178 = Toen ik, myn waarde GRAFTON, te Dover van u affcheid nam, beloofde ik u een berigt te zullen mededeelen , van alle de ont- moetingen, die my bejegenden , geduurende myn afweezen ; als- mede van alles wat tot myne kennis kwam, °t geen kon (trekken om u te vermaaken, en, gelyk gy u zeer verpligtend uitdrukt, by het doen van dit verzoek , kon dienen , om vergoeding te does voor het gemis van myn gezelfchap. Om u te toonen, dat ik u, myn Vriend, en myne belofte, niet vergeeten heb, neem ik het eerfte vrye uur, 't welk ik beb, te baat, om myne toegezegde Briefwisfeling aan te vangen. Naardemaal ik my niet ophield in eenige der Steden, welke ik doortrok , reeds voorheen, gelyk gy weer, de voornaamfte phate zen in Frankryk bezogt hebbende, kon ik dit niet doen eer: ik Barcelona bereikt had: maar, naardemaat ik ten oogmerk heb hier eenigen tyd te vertoeven, zal ik thans tragten het uicftel goed te maaken.. Ik berigt u dan kortlyk, dat ik Parys, op een grooten afland ter rechterhand laatende , den weg nam na Lyons door Artes, Champagne, Bourgogne, enz. en van daar over het Pyrenee/cht Gebergte te Bellegarde; naby derzelver oostlyk uiteinde trekken- de, toog ik rechtftreeks-na de Stad, uit welke ik deezen fchryf. . Weinige dagen naa myne aankomst te Barcelona , voelde ik myne nieuwsgierigheid opgewekt door de wonderbaare verhaalen, welke ik hoorde van Montferrat , een Berg van eene verbaazende - hoogte en grootte, omtrent tien mylen van hier gelegen , en enkel bewoond door Geestlyken , dia zich. daar, van de Wereld afzon- dêren. Deel. het plan, 't geen ik my voorftelde, togn ik Engelasd verliet, beftondt, in alle byzonderheden te bezigtigen van de Landen die ik doorreisde, en kundigheden op te zoeken, wast ik dezelve dagt te zullen aantreffen, befloot ik het verblyf deezer Gesstlyken op te zoeken, | Gy kent my te wel om het aan grootsheid toe te fchryven, als ` ik u zeg, dat de dwaasheden en vermaaken der Mode, die door- gaans de aandagt van jonge Reizigers trekken, voor my geene bekoorelykheden hebben. "ls waar, dat ik zomtyds, om den naam van zonderling te vermyden, deel neem , in de uic{pannin- gen der zodanigen met welken ik verkeer, doch zy_ worden de bezigheden myns leevens nimmer Ik maak ze altoos dienstbaar aan belangryker aogmerken, na het opdoen van kundigheden o het verfraaijen van Zeden. Dan, hier van genoeg. —— Lët ik wederkeeren tot het Stuk waarvan ik afltapte. h N OORSPRONGLYEKR BRIEVEN UIT SPANJE. Ari In Rede van u de fchoone Haven, ber trots Kasteel, en de an- dere byzonderheden, in deeze groote en bloeijende Stad, te be- Schryven ,.of u een verhaal te geeven van ouderfcheidene ont- moetingen in de Herbergen, op myne Reis, deeze tot eene vol- gende gelegenheid befpaarende, zal ík my haasten, om u iets belangrykers te verhaalen, Juny“18, 178 Ik heb myn oogmerk, om den Berg Montferrat te bezoeken, volvoerd, en zal u verflag doen van myne ontmoetingen aldaar $ want ik heb u niet alleen dat allerverhaazendst werk der natuure te befchryven , maar ook de Gefchiedenis te vermelden , eens waarlyk eerwaardigen Bewoonders van denzelven; en dit zal ik doen terwyl de aangelegene Gefchiedenis my nog versch in °t geheugen ligt. a Doch ber zal noodig weezen met de befchryving van de Plaats zelve aan te vangen. De Berg is Montferrat geheeten, of liever Montfcie, (C't welk in de Catalonifche taal zo veel zegt, als een gefneeden of doorgezaagden Berg,) van wegen de zeldzaame en buitengewoone gedaante: want dezelve is zo gebrooken en ver, deeld, en dermaate bezet met een ontelbaar aantal torenswyze. oploopende kegels, dat het, op een afltand gezien, het werk van een Mensch (chent: doch, nader befchouwd, is het baar- blyklyk het werkftuk van de hand der Almagt. leder Kegel is op zichzelve een Berg; doch zamengevoegd , maaken zy een klomp van fteen uit, ten minften veertien mylen in den omtrek haalende,. Zo verbaazend is derzelver hoogte, de een op den ander geftapeld, gelyk zy zyn, dat ik flegts eenige wei- nige Mylen van Barcelona af was, of ik zag die fpitze toppen over de tusfchenkomende Bergen heen; zelfs daar vertoonden zy zich zo naby, dat tieden , niet gewoon aan de misleidingen des gezigts, niet zouden gelooven , meer dan één uur tyds. werks te zullen bebben om Ter by te komen, terwy! zy zich nog op den aflliand van meer dan een dag reizens bevinden. - Deeze wonderbaare hoogten zyn , van voor Eeuwen, alleen bewoond geweest door Monuiken en Kluizenaars ; en eene plaats, gefchikter tor afzondering en befpiegeling, kan ‘er op de wyde Wereld niet gevonden worden. Omtrent half weg op den Berg hebben de Monniken een Kloos- ter, aan °t welke eene fchoone Kerk of Kapél gevoegd is, aan de Heilige Maagd gewyd. De Rykdommeu, aan die Kerk behoo» rende, beftaande it fuweelen. Gouden en Zilveren Vaten, en geborduurde Kleederen, op onderfcheide tyden , door Koningen , Koninginnen en Keizers, gefchonken, gaan allen geloof te boven , en kunnen alleen geëvenaard of overtroffen worden door de koste baarheden van die der Lieve Vrouwe van Loretto. ... ` De kleine verblyfplaatzen der Kluizenaaren, (die ecnen Proefs tyd van zeven Jaaren in ber Klooster moeten doorflaan, eer zy et bezit van mogen neemen ,) zya op de haogere gedeelten, van , 2 E . N mp A ` 23 OORSPRONOLYKE BRIEVEN UI? SPANJE. den Berg gelegen, In bykens ontoegangiyke (pleeten., Maar fan» ten wy dezelve met eenige geregeldheid naderen, My te Montrofol , een Dorp san den Zuidkant des Bergs en aan den voet gelegen, van Muitezels voorzien hebbende, ging ik op reis, vergezeld van twee Gidfen en myn Knegts. Naa meet dan een uur klimmens, langs een fteilen en ongemaklyken weg, en over fchrikbaarende hoogten , vond ik een plek, ruim genoeg om eenige mipuuten uit te rusten, en rondsom my heen te zien. ‚Maar hoe zal ik u dit verbaazende tooneel befchryven ! HM het wydftrekkend vergezigt afmaaten! Toen ik myn oog ko aftrekken van het gezigt beneden , en opwaards heffen , ftond ik nog meer verrukt. Het eerwaardig Klooster trof myn oog, en bepaalde 't zelve, als °t ware, op de zyde des Bergs; terwyl hier en daar eenigen Cellen van Kluizenaars, nog hooger op, uit de ruwe Rotzen uitftaken ; en , niettegenftaande het Klooster zo baby ons fcheen, hadden wy twee volle uuren werk, voor dat wy den grond, op welken het gebouwd is, bereikten. Eindelyk egter kwamen wy ‘er. En nu gekomen zynde op. eëne plaats van veiligheid, waar ik, naa de uitgeftaane vermoeie- nis kon uitrusten, zal ik my van deeze tus{chenpoos bedienen , om een einde te maaken aan deezen langen Brief. Maar, dewyl ik uwe nieuwsgierigheid gaande gemaakt heb, zal ik die niee langer opgetoogen houden dan tot den naastvolgenden Postdag „ en dan myn verhaal vervolgen, Geloof, myn waarde GRAFTON, dat ik ondertusfchen, met alie opregtheid, ben uw Vriend l l =- CHARLES DUCANNON. TWEEDE BRIEF. Barcelona, Juny 30, 178 Naa veel vermoeienis het Klooster bereikt hebbende, werd ik ontvangen door de Monniken, wier post het toen was den aan- komenden Vreemdeling op te wagten ; zy deeden het met veel beleefdheids, en bragtenany terftond in een goed vertrek. Wet. haast verfcheen de Kok uit een dër openbaare Keukens, (daer zyn ‘er drie: dewyl alle Armen die derwaards komen om hun Gods- diènstpleeging af te leggen, drie dagen voor niet onderhonder worden ,) om myne bevelen te ontvangen, en ze verzorgden my welhaast een foberen maaltyd. Jober zeg ik; dewyl Io Spanje Lieden van allerlei rang zeer onthoudend zyn in hun eeten: de tafel van een Spaanfchen Grooten is, in "rt algemeen , niee tykiyker, dan die van een Fransch of Engelsch Burger- man. Uit myn vertrek, gelegen ín een diepe kloove van de Rots, bad ìk het wyduitgeftrektst gezigt, ’t welk men zich kan verbeel- den het flrekte zich over bykans half Spanje uit, en zo verre in de 'Middelandfche Zee als het oog kon reiken. 7 Ge. OORSPRONGLYKE BRIEVEN UIT SPANJE. 213 Genoegzstm'vitgerust zynde, en de Rykdommen der Kerk be. KSE: en myn pligepleeging by de Kloosterbewooners afgelegd bende, maakte ik my gereed om hoogerop te klimmen, et de fille Hermitagien, op de verhevenfte plaatzen des Bergs ge- legen, te bezoeken. Ten dien einde was ik genoodzaakt langs een fteenen trap , sertchikkk feil, door een groote zotsfpleet op te klimmen. Om- trent duizend trappen opgegaan zyude,en geheel vermoeid, was ik biede myn wyk te konnen neemen in eene kleine opening, doos den tyd uitgehold, hier rustte ik eenige minuuten; nas eene tweede pooging, die veel langer aanhield , doch langs een miu fchroomiyken toegang, met bogten opgaande, en loopende m de eerfte Hermitagie. In De .. [k bereikte toen een plek, die de befchryving der weelderig{te verbeelding overmof. De befchryving, door miLTON van den Hof Eden gegeeven, komt naast aan dit nog beftaande Paradys. De th, de Kamperfolie, de Jasmyn , en eene groote verfcheiden. d van welriekende Heesters, en Bloemen , groeijen "er allerwes gen, zonder eenige aankweeking. De lieflyke geur, welke zy uitwaalemden, de helderheid van de iugt, en de fchoone gezige ten, die zich aanboden, voerden myne denkbeelden tot een hooe gen tap van verrukking op. Ik vervoegde my na de eerfte dier fille Hermitagie, Deeze bezigtigd hebbende, bezogt ik dien dag alle de overigen, ten getale van dertien. Zy lagën, op ongelyke afltanden, verftrooid op verfchillende uieftekken van de ruwe Rots. De ligging van eenige derzelven A zeer zonderling A deeze hangen cusfchen wee booge to $ ere over fchriklyke diepten , derwyze , dat her den Vreemdelingen eeu akelig verblyf chent, Een derzelven trok meer dan alle andere myne opmerking. Zy bangt zo lood- recht beven het Klooster. dat, fchoon meer dan twee duizend drie baaderd {chreden ‘er van af gelegen, de klank des Orgels, en de fem der Monniken , daar gehoord wordt; niet alleen als zg een choorzang aanheffen ; maar als zy een gewaon gezang Zingen. Eenige der Bewoonderen: van deeze Romaneske verblyven hadden zich zo zeer van alles, wat de Wereld betreft, ontflaa- gen, dat ik geen den minften groet van hun kon verwerven. An- waren wat gefpraakzaamer, en was het my vergund met ep in een kort gefprek te treeden. Maar met één enkelen kon ik een eenigzins gemeenzaam onderhoud voeren. Nasrdemaal ik niet ten oogmerk. heb, u eene tot kleinigheden afdaalende befchryving te geeven, of van de Hesmicagien, of van Bewoonderen; verder dan noodig is tot eene inleiding van de Gefchiedenis van een deezer Braederfchappe, (welke ilt U, in myn laten Brieve, beloafde) zal ik ze alle vaorbygaan, een my haasten om u een verflag te doen van die myne aahdagt bet meest trof, en waar ik my het langst onthield , uitgelokt door het beleefd gedrag en het treffend voorkomen van den waardigen Be. Weoner. D P 3 Dee- 214 OORSPRONGLYKE BRIEVEN OIT SPANJE Deeze was de Hermitagie, van welke men, fchoon gelegen in eene diepe en eenzaame Valei, aan den voet van een der hoogte bergtoppen , een zeer uirgeftrekt en aangenaam gezigt heeft. Toen ik 'er.naby kwam, kon ik niet nalaâten, de netheid en nederige eenvoudigheid, te bewonderen, die, in elk gedeelte van deezen kleinen Tuin, den Eerwaardigen Bezitter kenfchetfte,’ Behalven de ligging, die ik-reeds opgemerkt heb, dat by uit- ftek aangenaam was, waakte.een kieine Kapél, een Fontein, een boogswyze daor elkander gevlogten Wyngaard , een Muatige Cy- prés, en de zyden van zyn Cel met Bloemen en altoos groene Gewasfen bezet, deeze plaats verrukkend.” . Terwyl ik bezig was met geeze fchoone plek -gronds te bewon. deren , opende de Perfoon , aan welkew dezelve toebehoorde, de deur van-zyne Cel, en verzogt, met het vriehdiykst gelaad, ^t geen ik immer.vanfcbouwde, dat ik zyn Kleine Wooniag zot Wtreeden, en wat uitrusten. -. NW ‚Op °t oogenblik dat hy verfcheen, kon ik niet nataaten my troffen te voelen. door de deftigheid van zyn voorkomen. suwe en (legt(taande kleeding kon de bevalligheid van zyn Pe foon niet vermaammen; noch kon oók het hartzeer, z op zyn gelaad, de geregeldheid en ber inneetnende van zyne wee- zenstrekken verbergen. My dagt dat by omtrent de veertig jaaréu telde; dan zyne Kleeding entreurig. Gelaat kan my hier wel be- droogen bebben. . ; — Aan myn Gewaad:befpeurende dar 2k geen Spamjaard was, brét hy ny in t Fransch aan, en verzogt my. andermaal, op: de bè leefdfte wyze ‚dat ik hem met myn gezelfichap wilde vereeren , &t . eenige ververfchingen neemen, die zyn kleine voorraad opteverde. Zyne uituvoodiging nam my in, en iets meer dan bloote nieuws- gierigheid bewoog my dezelve te aanvaarden. Op dit oogenblik ondervond ik de uitfteekende kragt der waare beleefdheid; die als met een toversoede terftond alle onderfcheis divgen wegneemt, alje kleine inagieemingen verbant, en aaf» genaame gewmoedsbeweegingen hervoortbrengt, in de harten ven Perfoonen onder verfchiltende Lagtftreeken gebooren , en tot dug lang volftrekt vreemd van.elkander. Gy kunt u ligt verbeelden, dat ik, dus voorbereid, niet veêl aanzoeks behoefde, om het verblyf deezes gastvryen Kluizenaars in te reeden, Op de bevalligite wyze zette hy my eenige ge droogde Vrugten, in zyn kleinen Tuin gegroeid, voor, en Water, eer koel en fris uit een heldere bron, fpringende uit een fpleet van de Rots, gan welker zyde zyne H.rmitagie gelegen was. Eer ik de Cel inging, beval ik myne Knegts en Gidfen onder de ~ fchaduw van een zich wy duitbreidende Cyprés op eenigen te gean zitten; deeze dekte hun geheel tegen ber fteeken der Zonne, Hierdoor kreeg ik vryheid om met mynen Gastheer to fpreeken, en onverhinderd myne vraagen voor te ftellen. ‚Re volheid van myn papier herinnert my dat ik bier moet sf- breeken; wees egter verzekerd, dat het niet lang zal Iyden, nd hd Ki OEREPRONOETKE BRIEVEN UIT: BEAN JRG Or: EK bervit den afgebrooken draad myns verhaals, om Dok nieuws- gierigheid óp goung te vergabten. Maar denk, waarde GRAF! ON, dat deeze belofte hiet zal vóldaan worden, of gy moet, vån tyd tot tyd, my uwe gevoelens melden over ’t geen ik u mededeel:, en desgelyks myne nieuwsgierigheid voldoen , door een berigt, ran ’t geen er dâaglyks voorvalt, onder opze Kennisfen aan de overzyde der Zee. Ik blyf, &c. ` EE " H . D P ew H e e "nr DERDE DR IER, ) ` ' IE gaa zitten , GRAFTON, om myn verhaal te vervolgen. —. Het gefprek tusfchen my en den Heremier liep, in °t eerst; over algemeene onderwerpen; welhaast egter ontdekte ik dat een eén» zaam en afgezonderd verblyf altoos zyn dot niet geweest wass maar dar hy, ten. eenigen tyde, deel genomen ‚hadt in de'aange- naamer tooneelen des leevens, en zelfs in een hoogen kring. Zyn Gebsorteland, befpeurde ik, was alleen de plaats nier geweest waar hy zich onthouden hadt, Hy fcheen een doôrkneede kenois de hebhen van de Staatkunde veeler: Europifche Hoven , en fprak met veel vaardigheids over de Zeden en Gebruiken der Inwoonde- gen van verfcheide Koniagryken. Dot deeze wydaitgeftrekte kunde , zo zeldzaam in een Spam jaard, myne nieuwsgierigheid meer én meer gaande: maakte ‚ber Hoef ik u niet te zeggen. Naa dat ik de aângeboodene verver- fchingen genomen had , verzogt ik hem dat be me de reden wilde zeggen, waarom hy de woelige tooneelen der Wereld vere Joren hadt , dewyi "er eenige buitengewoone lotgevallen hem moesten bejegend zyn, om, zo vroegtydig, tot de eenzaamheid ze befluiten. Ik fiet voor myn verzoek eene verogtíchukti» ging gaan, wegens de vryheid, welke ik nam; hem verzekeren» de, dat myne vraag niet ontftondt uit eene onbefchofte nieúws- gierigheid, maar uit een hartgrondigen wensch, om te deelen fi de belangen van een Perfoon, wiens lot ik, uit deeze oogen= blikiyke kennis, niet kon nalaaten my aan te trekken: : [k had myn verzoek niet aangedrongen, of dat ftaattyk genoes gen, 't welk tot hier toe op zyn gelaad fpeelde, verdween, en eene betrokkenheid , die het diepstgaand hartzeer aanduidde , ham de plaats in. Dit egter verminderde niets van zyne beleefd- keid , noch kon ik eenige blyken befpeuren van mishaagen gemengd in zyne droefgeestigheid. Naa een diep gehaalde zugt,fprak hy. xy dus aan, (Doch wat zou ik niet wel willen geeven GRAFTON ! kon ik u, met woorden, de onuitfpreekiyke bevalligheid welke zyn gelaad aannam., en de uitdrukking zyner oogen, terwyl by , met wederzin, de volgende weigering deedt, mededeelen.) ‘ Vergeef my, vriendiyke Vreemdeling! indien ik wensch te verbergen en in vergetelnis te begraaven, zodanige gebeurtenis- fen, wier herdenken myn hart vaneen fçheurt. Schoon ik naauw- Niks den hoogûen trap des leeyens beklommen heb, hebben er ‘ 4 nog- ` #16 OORSPRONGLIEE BAIRVEN UIT SPANJA pogthans, in dat leevensperk, veele omítandighedan plaats ge- greepen , die my altoos moeten fpyten ‚en veele waat over ik alle nuren berouw zal betooven. Ik wensch geene denkbeelden te verleevendigen , die, fchoon zy nimmer uit myn hert kunnen warden uitgewischt, ik zo zeldzaam als mogelyk voor myne ge- beugenis roep. — Ô LEONORa! ô LEONORA! dierbasre , engel- agtige, ongelukkige Schoone! Uw geliefde naem wekt al myn boezemlee op, en, met myn boezemleed , ontwaakt myn mis- ” è Naa eenige oogenblikken in gedagten verzonken gezeten te hebben, voer hy dus voort. — o Verfchoon , myn Heer: vervoeringen , en dring my siet verder.om de oorziaker daarvan te melden. Beieefdheid en verlangen om te verpligten, erken ik, dringen my , om ze voor u te ontvouwen; de ning, op uw gelzat te leezen , fchynt ze van my af te vorderen, en belooft my uw tederhartigst medelyden ‚maar de Gefchiedenis myner elenden is lang, en vordert, om verhaald te worden, meer tyds , dag een reizend Bezoeker deezer eenzaame wykplaas, waarfchyalyk , zal over hebben.” - Uit myne oogen ziende, dat vrcès van ftoorenis te geeven sl- keen myne toog wederhii dt, vervolgde by » zonder ma cene ber ling van myn verzoek te wagten. , uwe begeerte volhardt, laaten dan uwe Bedienden na het Klooster beneden gun; dewyl ik, door de bekrompenheid van myn verblyf, hur geen plaats kan inruimen; en eer zy op morgen wederkeeren, zal ik tragten uwe vriendlyke nieuwsgierigheid, door een verbaal my- ser lotgevdilen , te voldoen,” „Ek bedankte den Kluizensar voor deeze beleefdheid, en giog òm de noodige bevelen gan myne Bedienden te geeveh. Vóór dat ik opklom, reeds vervuild zynde met eerbied voor de God wugtige Bewoonderen deezes Bergs, en ten volien overtuigd, vit het openhartig voorkomen en het gul onthaal myns nieuw vere kreegen Vriends. Wederkeerende , vond ik hem zitten in diep gepeins, als of hy in zyne gedagten gevallen omhaalde , welker melding hem hard viel; doch by myn intreeden hernam hy zyne gewoone beleefd keid , en begon, zo ras wy gezeten waren , in deezer voege. » Myn Naam, fchoon , volgens de Kloosterregelen thans veran- derd in dien van Vader ANTONIO, was eertyds DON ALONZO COR- DONA , een usam, die geenszins den laagften sang bekleed onder dien des Spaan/chen Adels.” Maar, dewy! de Gefchiedenis veel beter zal vloeijen „als ik de. zelve in den derden Perfoon mededeel, en zonder dien zweem van Egoismus, welke het, oor moet kwetzen, als men iets vef- malt ze als het uit den mond des Sprecker komt; en’ in er? OORSPRONGLYKE BRIEVEN UIT SPANJE. 217 yan den edelen Verhaater te baren zeggen: JE deed dit, ik deed dat , zal ik fchryven DON ALONzo deedt zulks. Door deeze fchryf- wyze zal ik tevens de vryheid bekomen om zodanige befluiten te kken, en in het verhaal eenige befchryvende verfraaijingėn te voegen , die met geene voeglykheid in den mond van DON ALON- zo konden gelegd worden. — Ik weet niet, pf ik , door dee- zen verhaaltrant , het verhaal niet min belangryk zal maaken ; maar, dewyl ik ten vollen overtuigd ben, dat uwe gevoeligheid van hert de myne evenaart , twyfel ik geheel niet, of gy zult deel neemen in het lot van den edelen eh ongelukkigen Held der Gefchiedenisfe , fchoon u niet mede gedeckt met zyne eigene woorden , en, fchoon het boven °t bereik van myn vermo js, u eén evenmaadg denkbeeld in te boezemen, van de bevûle lige en hartroerende wyze, op welke be dezelve aan my mon- deling mededeelde. Naa deeze Voorbereiding, zal ik in mynen volgenden Brief, DON ALONzo’s Gefchiedenis aanvangen; intusfchen blyf ik waar de GRAFTON, SC, Ct Vervolg D de eerfie gelegenheid.) E BE TWISTENDE WISGEEREN VOOR EEN ONBEVOEGDEN REGTER, (Bene waare Gefchiedenis.) OLIERE muttte niet alleen als Biyfpeldichter en Acteur uit, maar hadt, van zeer vroeg, zich ook op Wysgeerigd Weetenfchappen toegelegd. Hy betoonde zich, altoos, een vol- yverig Voorftasder van CARTasIUS , en geraakte deswegen me- heden in redenftryd met eenen CHAPELLE , die GASSENDI sane Met elkander op reis in een vaartuig zittende, geraakten zy toe- vallig in °t be die eens lids van de Minnebroeders-Orde , en, maar gewoonte, aan °t oude gefchil. „, Ik kies,” fprak MoLIE- RE, „ deezen eeriyken Pater tot Scheidsman; dat hy beflisfe , „of het Scelzel van cAnTEsIUS niet onvergelykelyk vernuftiger en is, dan alles wat GASSENDI voortgebragt heeft, met ons de n» de Droomen van zPICURUS voor te praaten. Zyne Zedekunde „ kan even door den beugel; doch het overige betekent niets: o ist niet waar, Pater?” -~-= Deeze beantwoordde het met gen mompelend Am! Am! De beide Wysgeeren beflooten uit Zoe deftige houding, welke hy aannam in dit onzeker gemom- mel, dat hy wel der zaake kundig was; doch uit voorzigtigheid zich buiten het gefchil wilde houden. ` CuaPeLLE, die het Am, Am, voor eene goedkeuring van moe Lrs zeggen opnam, fprak: ,, wat droes, lieve Pater! NMotige an RE moet toch toefkaan, dat CARTÈSTUS zyn Stelzel alleen heeft. » uitgevonden als een Werktuigkundigen, de een fchoon werke nm l wi BE TWISTENDE WICGEEREN. ~ er zich te bekommeren , of men e zal kuuneu maaken, dan niet. He m loopt aan tegen veele verfchynze. è die goede Man nies, vooruit gezien sterbroeder herhaalde zyn oude Am! ın den laatst fpreekeuden te kiezen. m deeze fchynbaarc zegepraal zyner yver in het beftryden van GAsSENDI , wr, dat de ontftelde Kloosterbroeder € de derde keer ber deftig Am! hm! de ftryd, ten voordeele van MOLIERE , _ iftig te worden , en, om den Regter tot andere gedachten te brengen, zo fterk te fchreeuwen, dat diens gemaatgdheid aan °t wankelen geraakte. „ Ik ftaa, voor, „> een oogenblik toe:” zeide CHAPELLE, vw dat CARTESIUS onder s» alle Menfchen het beste gedroomd heeft; maar, wat duivel, » hy hadt zyne Droomen van overal geftoolen , en dat is niet » Eerlyk; niet waar, lieve Pater? " — — De Kloosterling, de e alles toeftemde , geeft, op nieuws, zyne goedkeuring or Am! hm! zonder een enkel verftaanbaar woord te fpree- ken. —— Mots wierd hoe langer hoe heeter, en kaatfte dit zelfde bewys zynen Mededinger toe. ` ` De beide Wysgeeren verlooren alle bedaardheid, en hún redentwist veranderde in fchelden, gepaard met de hevigfte gee baaren, Onder dit woelen, bereikten zy het Minnebroeders Klooster. De Kloosterbroeder verzogt verlof » om uit het Vaartuig te mogen flappen , bedankte zeer beleefd voor de eer bugs gezelfchaps, onder betuiging van zyne hoogachting voor hunne grondige Geleerdheid. Hierop haalde hy den Reiszak van den Schipper, en ging aan land. Zy zagen nu, dar het een Leekebroeder was, die de giften voor het Klooster hadt opges zameld ; op het kenteken dat hem als zodanig onderfcheidde , hadden zy, in de hitte des Wysg .gefchils, geen agt ge- flaagen. Beiden zaten zy befcl over zulk een onnuten firyd , gevoerd in tegenwoordigheid van een Mensch, die "e niets ter wereld van begreep : een geruime wyl keeken zy el- kander fpraakloos aad, Eindelyk vatte moLiwar her woord, en brak het ftilzwygen af, met den Tooneelfpeeler BARON, die mede in ’t Gezelfchap geweest was; doch, uit befcheidenheid , nog jong zynde, zich niet in den ftryd gemengd hadt, te ge- moet te voeren: „ Leer hieruit wat het ftilzwygen , of een s» niets beduidend Am! Am! doet, als het op zyn tyd word: in s agt genomen.” mmm ,, Ln gy MOLIERE ` fprak de mis noegde CHAPELLE: ,, Wees altyd zo flim om my aan te bitzen, ss. dat ik my uitlaate in het gezelfchap van zulk een Ezel, die » niet weet te oordeelen, of ik gelyk dan ongelyk heb. e ` BEN EEN HOOSMOEDIGE DAME MAAR VERDIENSTEN BEHANDELD. 31$ Kn EEN HOOGMOEDIGE DAME-NAAR VERDIENSTEN BEHANDELD. (Uit Aer Engelsch.) rotsheid is zo onbeftaanbaar met waare Grootheid , als School- vosfery met waare Geleerdheid. Het ftaat niet altoos in de magt van verkreegen Rykdom, °t gebrek aan Geboorte , of eene goede Opvoeding , te verhelpen. Laagheid van denkwyze, en aangewsarigde grootheid, zullen zich, by veele gelegenheden , verrasden , en toonen, dat de herkomst van die zich veel laat voortaan , in de daad, verre te kort fchiet by °t geen zy voor- wendt, Niet zelden ook ontmoet zy vernederende fagen, en niet onverdiend , gelyk het volgende voorval uitwyst. Een Dame, op welke dei gegeevene befchryving ten volle past, merkte onlaags, in een vol gezelfchap , op, a dat, haars „ oordeels, "et drie foorten van Menfchen waren, de Adel, de „ Middelftand, en de Dienstboden of het Gemeen; zy mogten ; wm haars inziens , verdeeld worden in Porcelein, Engelsch Aarde- an werk en Keukengoed!” — Eene wyl naa het maaken van deeze fchoone verdeeling en de met veel zelfsbehaagen uitge boezemde vergelyking , beval zy den Knegt, die in de kamer diende, de Min beneden te roepen, en te betasten, dat zy hes Kind mede af bragt. —— Deeze Knegt, geftoord over de evens gemaakte onderfcheiding, vervoegde zich beneden aan den trap, en riep, met eene ftem fterk genoeg om van het geheele gezele fchap gehoord te kunnen worden, Keukengoed! breng het kleina Porcelein beneden! — In de kamer te rug keerende , bedreige de hem zyne Meesteresfe , det zg hem wegens zyne onbefchoftheid veelligt den zak zou geeven. ‚In de daad, Mevrouw. ,” pk, hy, » gy kunt die moeite wel befpaaren : want ik gaa oumidde. s lyk heen!” SÉ REN SPROOKJE % Geet aan Spook en Geest , Word heden, op zyn meest, Voor flegts wat beuzel- praat van °t Domfte Volk gehouwen, Doch dit was fteeds zo niet; Gelyk men blykbaar ziet ` In °t Sprookje, dat ik thans de vryheid neem te ontvouwen. Allard, .zo vlug als jong. En wel befpraakt van tong , Verliefde eens op een Weeuwtje, een ryk, dus lekker, brokjes Ryk was Zy — zulks bleek klaar: ` e Ze e En, fchoon ruim festig jaar, Ovk nog al vlug — althans e= zy liép.nog zonder fokje. … By vree Haar — en na tyd, o denklyk ook wat ftryd == l …. l ` CWaut ` 230 REN SPROOKJE: (Want niemand zegt fluks ja, op't Auk van weêrmiu vraagen) Verkreeg de Knaap het ja Van zyn Dutcinia; Zo dat zyn liefde-zon , met luister, konde dagen. De zaak dus verre klaar, Deedt nu het deftig Parr Gedagven msaken om zich t'lyk € fam te (moeren. Dan — eer zulks plaats vond — 288 Allard, op zeok'ren dag, - Zich van een Vriend bezogt, die deeze taal dorst voeren. „ Hoe nu! zult gy Uw jeugd Ee ‚‚ Uw leevens beste vreugd » p Om flegts het geld alleen; aan zulk een voorwerp geeven? „ Verbinden door den trouw , „ Aan zulk een oude Vrouw? a Vergeeten voor een liefde, Uw liefde waerd, te leeven! „ Hoe! zal de dorst naar Geld, Ge Die zwakke zielen kwelt —) a Het eerryk minnen, daar de jeugd voor is Go „ Die huwlyks-lust —- die troost „„ Die Ouderzucht om kroost , » Die ons zo eigen is, ia U geheel verfmooren ? „ Dat al verzaaken doen „ Uw gierigheid ten zoen? „ Zult ge U tor fchande zyn, ja mooglyk ter vervloeking? zm Laat of! kies uw gelyk! s» Zo geeft gy eed'ler biyk, a » Dat ge uwe pligten mint — thans brengt ge u in verzoeckig. | Allardus antwoord was : , vn Myn hartvriend gispt te onpas, „ Dewyl by 't doet niet ziet waar op ik ftea te mikken. „ Hoor — E Weeuwtje is ryk, dach oud = A Twee jaaren flechts getrouwt „ Dan fterft ze,en …’k zeg niet meer = Hy moet my niet verklikken.” Hier tegen gold geen woord 5 Doch °t Sprookje gaat dus voort. Zo ras Allard ontviel flegts voor dien tyd te pasren, Schreef de kwaadaarte Geest, Die Kop'laar was geweest, Nog agter ’t tweetje een o — Een Echt voor twintig j Ten flot word nog gezegd, , Dat ook zo lang deez’ Echt. Geduurd heeft, en niet einde als met Allardus leeven. “ Is kwaad, dat Spook en Niet meerder word gevreest — Dir Sprookje was aêrs goed, om, thans ook les te geavén. PANDERS- MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN 9 BETREKKELYK. GEDAGTEN OVER WYSBEGEERTE , GODSDIENST EN GOD- GELEERDHEID van den Heer Abbé LAMOURETTE. Os rend un mauvais fervice d la Religion , quand on la tourne contre la Philofophie; elles font faites pour sunier ; del contre la Theologie que la Religion doit combattre, D allors chaque combat que hivrera Ig Religion, fera une vtâoire. BONNET. en gelooft , in °t algemeen , dat de ftelzels van On- godsdienftigheid , die, zints een halve Eeuw, aller- wegen , zo veel ingangs gevonden hebben , inzonderheid in-Frankryk, alleen de vrugt zyn van de poogingen, wek ke de Vrygeestery ten allen tyde heeft aangewend om de knaagingen van het befchuldigend Geweeten te (tillen, en de vrees voor het Toekomende te verbannen ; maar dit vermeend belang der Ondeugd is alleen eene ondergefchike te oorzaak der Ongodsdienftigheid. De als een Leerftelzel voortgeplante Ongeloovigheid heeft den eerften oorfprong in den haat, dien eenige dem, kende fchrandere Verftanden hebben opgevat tegen eene” leerdheid , die de Dwinglandy wettigt, die den trots der met Magt bekleeden ftreelt, die aan alle de Volken der Aarde de harde wet voorfchryft, om het juk der Slaa- vernye te draagen, en den mond der helle opent onder de voeten van wie tot zynen Medemensch durft zeggen , Py z. De Schryvers > met den naam van Ongodsdienftigen be- ftempeld , waren in de daad Staatkundige Wysgeeren, die geen ander oogmerk hadden, dan om het Staatsbeftuur van rankryk op onwraak- en onwrikbaare gronden der Maate fchappye te vestigen. Hoe meer zy zich vervuld voelden met verontwaardiging tegen de boos- en fchandelykheden van tene dwingelandfche Regeering , over een Volk, zo waardig vry en gelukkig te weezen , hoe meer zy zich, moesten MENG, 1791. NỌ. 6. Q Wa- 652 ° CEDAGTEN OVER WYSBEGEERTE , wapenen met alle kregt ‚van Rede, om alle Leeringen, die de Magt der-Dwingelanden vestigden, en het Volk blind hieldt, te beftryden. Indien , by de eerfte eifchen der Wysbegeerte , en toen ber licht van kennis over Frankryk opging, de Bedienaars van den Godsdienst zich gehaast en bevlytigd hadden om hunne Leerwyze te fchikken, overeenkomf{tig met den geest der Vryheid en dë van het Euangelie , zou de Wysbe- geerte, in ftede van zich tegen het Geloof aan te kanten, amn ’t zélve een onomverftootelyk fteunpunt gegeeven, en de treffendfte , zo wel als ontzeglykdte, overeenftemming zou plaats gegreepen hebben , tusíchen die in den Aseo- agus het woord voerden, en de Bedienaars des Tempels. an hadt het fchild der Rede het heilig Teken ` de Christehdoms bedekt; dan het Licht der Menfchelyke Ken, nis zich gewend na, en geboogen voor, dat der Openbaa- ringe; als desceuwige Regel van Regt, en de onbedorwene oorfprong van alle wysheid. ` Maar, ongelukkig, hebben de Bedienaars van het Buan- lie, als uit de hoogte, een onverzoenbaaren Oorlog ver- laard aan alle Leeringen o ftrydig met hunne belangen en met hunne vooroordeelen. Zy hebben een haatlyk denk- beeld gehegt, aan alles wat het Vernuft deezer groote Mannen, die onze Feuw tot eere ftrekken, bybragten om zich te verzetten tegen den vloed van menschlyke dwaa: lingen , tegen het misbruik van den Godsdienst , en den verheerfchenden invloed van Godgeleerde Overleveringen. y hebben het Volk geleeraard, dat de Dwingelanden der Aarde hunne Magt van den Hemel hadden , en dat het enkel denkbeeld, om zich tegen Onderdrukking te verzet- ten , ’t zelfde was als zich tegen God aan te kanten. De Priesterfchap , geroepen om den Menfchen voorbeelden op te leveren van Nederigheid, Goedertierenheid en Zagtmoe- digheid , werd trots , onverdraagzaam „ vervolgziek. Dit zette dezelve aan, om tegen de Verdedigers der Volks- . regten de ftreugheden des ezags te gebruiken , dit deedt hun ontelbaare keeren de kerkerdeuren ontfluiten , en Menfchen , die niets anders gedaan hadden, dan de Beet, Vaardigheid in te roepen, en de Rede in haar wettig ge bied te herftellen, in de gevangenis werpen. Wat is het gevolg geweest van eene zo onregtvaardige handelwyze ? Dat, t welk altoos plaats grypt , wanneer drift zich by tegenfpraak mengt. Zo ras die Wysgeeren zagen dat de Priesterfchap bepaald voorgenomen hadt om b pe AN en .. „GODSDIENST EN GODGELEERDHEID, 203 de Atistokratifche denkbeelden van de Godgeleerdheid in het weezen van den Godsdienst te mengen , hebben zy opgehouden het Euangelie van het Bygeloof te onderfchei- den. Meer gedreeven door de begeerte , om de wereld van de yzeren boeijen , welke dezelve kwelden , te ont- faan , troffen door de noodzaaklykheid , om de Heilige Waarheden te eerbiedigen , hebben zy de geheele Leer aangetast , welker misbruik de fterkte der Dwin fanden uitmaakte. Zo ziet een Hovenier een nadeelige plant , die zich om den ftam van een goeden boom fin- gert; en, naa vrugtlooze poogingen , om dezelve af te zonderen van den boom , waar mede zy zich als veree- nigd heeft , neemt hy het befluit, om , vergeetende hoe veel die boom hem waardig is, denzelven te vellen, en verdelgt , om het kwaade te vernietigen, het goede teffens. Nooit heeft men den Godsdienst gehaat, om °t geen de- zelve is 3 men heeft geftreeden tegen °t geen "er niet toe behoort. Men befchuldigt de Wysbegeerte van den val ‚des Godsdiensts , de affchaffing der Priesterfchap , in alle Godsdienstoefening gezworen te hebben. Men heeft voor= {peld , dat , indien de Wysbegeerte immer zegepraalde , het gedaan zou weezen met het Christendom. Dan de Wysbegeerte , wel verre van haar vermogen tegen den Godsdienst te werk te ftellen , gebruikt het zelve teene- maal tot Hervorming van het Christendom , en van de Priesterfchap. | l GEDACHTEN VAN EENEN LEERAAR, BDY HET BEKLIMMEN . VAN DEN PREDIKSTOEL. ls ik den Predikftoel beklim , om eene Redevoering te houden , dan neem ik den perfoon aan van eenen Vader, en Vriend, van myne Hoorders. Ik herinner my, hoe dierbaar hunne zielen zyn in de oogen van God, ep hoe veel er den waaren menfchenvriend aan gelegen ZY 3 dat het hun wel ga. Ik gedenk aan den arbeid en het lyden van onzen deieren erlosfer, °t welk Hy Heeft uit- an, om hen van de zonden te maaken, en in het zit van de zaligheid te ftellen. gevoel den troost en het genoegen, ’t welk de bezitting van het hoogfte goed, de verzekering namelyk van het Godlyk welbehagen , én van zyre Voorzienigheid, aan de mènfchen geeft, en ik brande van begeerte, onde heil aan anderen meê.te deé- | a 224 GEDACHTEN VAN ERNEN LPERAAR, Jen, en langs dien weg hun weldoener te worden. Ik reken my, door het bevel van God, die myn Heer is, en uit erkentenis van al het heil gan my gelchonken , ver- ligt, om alles wat in my js, ter bereiking van zyne vere heven oogmerken 4 toe te brengen. lk befchouw mynè _ Hoorders als wesffchen , die een goed vertrouwen in m {tellen , en aan my de bezorging van hun dierbaarst kiei- nood , hunne onfterflyke ziel, hebben overgegeeven. Zy beminnen my , zy hebben my veele wezentlyke dienften beweezen , en wy leeven in eene vertrouwende vriendíchap met elkander; als ik dan tot de Vergadering fpreeken zal, zoek ik myne Vader- en Broederliefde jegens myne Hoor- ders , zo wel , als mynen yver voor de zaak van God in beweeging te brengen, Ik ftel my den zondaar voor als genen verlooren Zoon , wiens ongeluk ik betreur, en eck ken ik gaarne op den weg der deugd, en van zyn waar eluk, te rug zou brengen. Ik befchouw Een Kind van od als mynen broeder , ik gevoel een zekere eerbied en tederheid jegens hem , en ik leg my toe om hem goeden raad te geeven, hoe hy zyn geluk bevorderen en vereeuwie gen kan. Alles wat my deze aandoeningen ingeeven, zeg ik hun , en deze is byna myne geheele redenkunst ; weg dan met alle ydele woorden , welke ter flichting niets toe- brengen , en van welke wy „ten geenen dage, eene geduchte sekenfchap zullen moeten Boeven. Deze oogmerken en hartstochten vervalfchen de geestelyke welfpreekendheid „ en ademen vergift en dood uit den mond van eenen Redenaar, die niet dan leven en zegen ademen moest. 