VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Vier maanden zijn federt verloopen , en die vier maan- den waren nog al crimineel. Zelfs heeft men in dien tusfchentijd een problema van wél hangen of niet han- gen gezien, waarbij dan eindelijk de patiënt, provifio- neel voor zijn leven, in eene gevangenis werd opgeflo- ten. Daardoor ontwaakte weder die gekwetfte eigenlief- de, die ik te voren door zelfverloochening zoo moedig had bettreden ; zoo neemt dat booze eigen ik zijn’ (lag waar, om maar weêr een’ vinger tusfchen de deur te krijgen! Na nog eenige tegenworfteling, ben ik bezwe- ken, en tot het befluit gekomen, om het groot verlof van mijne vierde divifie van tegenftand tegen de dood- ftraf te doen eindigen en haar weder onder de wapenen te brengen. Liever zie ik haar dan openlijk (mits op den heufchen toon van WARNSINCK) beftrijden, dan begraven in de vergetelheid. Ik laat haar terftond op- rukken. In het jaar 1826 vond ik in het tiende Deel der Ver- handelingen van het Bataviasch Genootfchap van Kun- fen en Wetenfchappen eene Schets van Benkoelen (Ber coolen) op de westkust van het eiland Sumatra, door OVER DE DOODSTRAF. 479 den Heer nanuys (thans Raad van Zndič) aan dat Genootfchap medegedeeld. Ik vond die fchets zoo be- langrijk, dat ik befloot, om ze met eene Voorrede en Aanteekeningen uit te geven, waartoe het een en ander in het Magazijn voor Wetenfchappen, Kunften en Let- teren (Gden Deels lfte Stuk) van wijlen den werkzamen en te vroeg geftorven Prof, VAN KAMPEN werd geplaatst. Ik vond onder anderen in deze Schets het navolgende verhaal : „ Het gebrek aan menfchen, en vooral aan nijvere , werkzame menfchen, tracht het (toen nog Engelfche) Gouvernement te vergoeden door den invoer van Banne- lingen uit de west van Zndië. Sumatra is voor deze lieden, hetgeen Nieuw - Holland voor den boosdoenden Brit is. Hetzelfde plan van Adminiftratie , als dat van Port Jackfon, wordt, zoo als het mij voorkomt , hier opgevolgd. „ De Heer Luitenant-Gouverneur heeft de Bannelingen in deze drie klasfen verdeeld : » Tot de eerffe behooren de zoodanigen , die onop- houdelijk en gedurende eenen zeer-langen tijd bewijzen van beterfchap gegeven hebben. Zij hebben, behalve kleeding, voedingen tabak, ééne Spaanfche mat ’s maands, genieten alle regten, even als de vrije Inlanders , ftaan voor de inlandíché Regtbanken te regt, en kunnen getui- genis der waarheid voor dezelve afleggen. Niet zelden worden zij geheel van den arbeid ontflagen , krijgen ver- lof om zich te vestigen en voor eigene rekening te wer- ken, met vrijheid om zich aan den Landbouw toe te wijden, waartoe hun dan gratis eenig land wordt af» geftaan. „ Tot de tweede klasfe behooren de zoogenaamde #wij- felachtigen, dat zijn dezulken, die flechts gedurende eenen korten tijd blijken van goed gedrag en hoop op beterfchap gegeven hebben; zij genieten, behalve klee- ding, voeding en tabak, eene halve Spaanfche mat ’s maands. Kk 2 ~ 430 NOG IETS „ Onder de derde klasfe worden gebragt, de pas aan- komenden van de west van Zudië, en dezulken , welke, uit hoofde van flecht gedrag, uit eene hoogere klasfe Zijn gedegradeerd. Dezen wordt, buiten tabak, voeding en kleeding, niets te goed gedaan. — De geheel on- verbeterlijken worden onder geene klasfe gebragt, in ke- tenen geklonken, tot zwaren arbeid, als het maken van wegen enz. te Marlborough of op het Rateiland , be- ftemd, Ook zelfs onder de Bannelingen , vooral onder die van de eerfte en tweede kiasfe, is eene foort van welvaart zigtbaar, het gelukkig gevolg van orde en fpaarzaamheid, Verfcheidene Bannelingen garen kleine fommen op, welke zij, niet zelden tot ongehoorden woekerintrest, onder den Inlander uitzetten. Volgens informatiën, die ik alhier van eenen Radeen (inlandsch Opperhoofd , kleine Vorst) bekomen heb, is de gewo- ne rente tusfchen de eenigzins vermogende Inlanders vijf perc. in de maand, „ De meeste Bannelingen hebben een, twee en drie koebeesten, en enkelen brengen het foms tot twaalf, waarvan zij de melk en boter aan de Europefche inge- zetenen flijten. » Tot aanmoediging -van nuttigen arbeid, en vooral van landbouw , ftaat het Gouvernement aan de planters een gering getal Bannelingen gratis af, onder voorwaar- de, dat de planters op hunne plantaadjen woonachtig zijn, en er een wakend oog en goed toezigt over de- zelve word: gehouden. » Ik zoude u nog lang met dit volkje kunnen bezig houden , indien ik in het breede al de wijze, doelmatige en” philantropifche bepalingen, daar omtrent’ gemaakt , wilde ontwikkelen; maar ik zal nu over dit alles niet verder uitweiden. » Na den Banneling, welke den planter zoo nuttig is „ komt eene tweede, hem niet minder dienftige, foort van menfchen in aanmerking. Ik bedoel den Manghiri, dat is de fchuldenaar „ wiens arbeid voor fchulden ver- OVER DE DOODSTRAF, 481 bonden is; wij zouden op Java zeggen den Pande- ling ° enz. enz. Ik heb hier flechts uitgetrokken , wat ik op mijn doel toepasfelijk oordeelde. Daarop (en hetgeen te dezer za- ke t. a. p. nog breeder en zeer belangrijks volgt) heb ik aldaar, onder letter 4, eene Aanteekening gemaakt , welke ik hier laat volgen : » Ziedaar een wenk voor het Nederlandsch Genoot- fchap tot zedelijke verbetering der Gevangenen! Wie juicht deszelfs edel doel niet toe; maar wie ook twijfelt niet, of hetzelve wel tot eene aanmerkelijke hoogte, zonder buitengewone hulpmiddelen, bereikt zal wor- den? — Hier worden die hulpmiddelen aangewezen ! » Wij betwisten het niet, dat de ftandvastige en on- vermoeide pogingen van de leden des Beftuurs, en die volijwerig met hen medewerken, niet wel eens hier en daar eenen ongelukkigen, door hoogen nood, door over- iling of onvoorziene verleiding tot eene ftrafbare mis- daad vervoerd en daardoor in gevangenfchap geraakt, op het regte fpoor terug zal voeren en wedergeven aan een eerlijk bedrijf in de Maatfchappij. Misfchien zelfs wordt daardoor wel het laakbaar vooroordeel onzer natie Over- wonnen , dat zulk eén ongelukkige, in weerwil der on- wraakbaarfte bewijzen van verbetering , voor altoos uit het gezellige verkeer van uitwendig onberispelijke men- fchen behoort te worden uitgefloten. Ook dan zelfs zou het Genoôtfchap reeds veel gedaan hebben, en het was nog altoos deszelfs oprigting waardig. Maar bij al de volharding van deszelfs lofwaardige Stichters zul- len zij de bron van het kwaad niet floppen. Altoos zullen deze te worftelen hebben tegen de aankweeking van nieuwe leerlingen uit de fchool van hen, die bij het misdrijf zijn opgevoed, in hetzelve zijn verhard , en, in weerwil van herhaalde ftraffen en gevangenfchap, tot in eenen hoogen ouderdom hun doemwaardig hand- werk beoefenen en daarin zijn uitgeleerd. Sedert de in- voering van zachtere criminele wetten, door welke maar zeldzaam ‚de doodftraf wordt toegepast, vermindert het 452 NOG IËTS aantal vin deze diepgezankenen niet. Aan de ftraffen naast den dood is doorgaans wel cene lange gevangenis verbonden; maar het ontbreekt hun niet aan list, om, door fchijnbare gefchiktheid , misfchien wel betoond be- rouw, in de gevangenis, een gunftig rapport van heh te weeg te brengen, ter beweging van ’s Konings goede ‘hart, dat zoo gaarne tot verligting van het lot der on- gelukkigen neigt; en zoo keeren zij dan, helaas! dik- werf te fpoedig, in de Maatfchappij terug, om hun fchandelijk bedrijf onverwijld te hervatten. De weg wordt ons hier, door het reeds zoo lang met goed gevolg beproefde Engelfche voorbeeld, aangewe- zen. De verdeeling in klasfen is gemaakt, en de be- looning naast de ftrengere behandeling voorgefchreven. “Wie van hen den goeden weg op wil, kan, door eer- lijken arbeid en goed gedrag, een vrij, gezeten maf worden. Nader aan den nátuurftaat teruggebragt „ ver- wijderd van de getuigen huns misdrijfs en van het voor- oordeel, dat tegen hen was opgevat, ftaat, naast de beteugeling van onwil, meer onbelemmerd de weg tot hunne zedelijke verbetering open, en zoo wordt welligt OVER DE DOODSTRAF. 483 voor velen, bij een- rustig levensgenot, ook nog een rustig fterfbed bereid. „ Door zulk eene verwijdering van de Hoofdbewer- kers krijgt dan het Genootfchap de handen ruim, en kan zijne prijswaardige pogingen met de bedrijvers van ligte misdaden en van eene flechts afgedwaalde, maar nog niet bedorvene., jeugd voortzetten. Dan kan Z. M. ruimer botvieren aan Hoogstdeszelfs menschlievende gezindheid, om het lót van ongelukkigen te verzachten , en befpaart eenen fchat van onkosten voor eene altoos in beweging zijnde Juflitie en Politie en voor het onderhoud in de gevangenisfen ; terwijl, bij de veiligheid der Maatfchap- pij, een aantal niet volftrekt bedorvene menfchen waar- lijk kan verbeterd worden.” Aanvankelijk werden deze opgeworpene denkbeelden , bijzonder bij vele leden van het Genoot/chap tot zede- lijke verbetering der Gevangenen , niet ongunftig opge- nomen. Men onderzocht in Engeland naar de inrigtin- gen en het meer of minder welflagen met de naar Bota- ny-baai overgevoerde misdadigers aldaar. De uitkomst van dat onderzoek bevestigde wel de gepastheid van het doel, maar men had ook tegenfpraak ontmoet. De toenmalige Prefidert van het voorz. Genootfchap bragt die tegenwerpingen mij ter kennisfe, Ik meende dezelve op te losfen, en wij kwamen overeen, die tegenfpraak met mijne wederlegging, in den gemeenzamen vorm van briefwisfeling , aan het publiek oordeel te onderwerpen. Hij plaatfte daartoe zijne tegenwerpingen in het Tijd- fchrift Liefde en Hoop, (*) hetwelk destijds onder. den invloed van dat Genootfchap werd uitgegeven. Eer mijn antwoord gereed was, werd dat Tijdfchrift, onder de- zelfde Redactie, vervangen door een ander met breedere ftrekking , onder den titel: de Men/chenvriend , waarin mijn antwobrd is te vinden, in het navolgende Frag- (*} D. Il. Dewijl deze tegenwerpingen in het antwoord worden opgenomen, kan men de mededeeling , om ruimte te fparen en herhalingen te vermijden, hier tot de aanwijzing bepalen, 484 . NOG IETS ment van cenen Brief, behelzende een antwoord op de bedenkingen van Mr. j. je UYTWERF STERLING over het koloniferen van Gevangenen : „ Gij houdt in uwe bedenkingen, mijn Vrieid, ge- durig het denkbeeld vast van eene afzonderlijke kolo- nie. — Aan zoodanig afgedwaalde menfchen eene ftreek lands met eene geregelde volkplanting te fchenken , die ongezellige wezens tot eene Maatfchappij te willen vor- men, hierin vindt gij honderd ftruikelblokken. — „Ja „ maar, zegt gij: dat deden toch de Engelfchen, en „ die zich aan een’ ander’ fpiegelt” ..... — Ja wel, die fpiegelt zich zacht. Maar wie zegt ons, dat het vervoeren naar een ander gedeelte des aardbols , en het aldaar aan den landarbeid brengen van anders ingeker- kerde misdadigers, juist eene maatfchappij j van die men- fchen moet: ten gevolge hebben? Het is juist op dat {poor niet , dat ik de Engelfchen wilde navolgen. Neen, zij hebben ons een beter fpoor aangewezen ; daar liggen alle die ftruikelblokken niet, en dien kant wilde ik op. Ik noodig u dan, dezen weg eens met mij af te wande= len: wij willen de door u opgenoemde bezwaren in ge- dachten houden, en dan zal ik u aan het einde van onze wandeling vragen: „ Hebt gij één dezer bezwaren » ontmoet ?” » De wakkere en kundige Kolonel Mr. G. H. NA= HUYS, lid van het Bataviasch Genootfchap van Kun- iten en Wetenfchappen , had in den jare 1823 het eiland Sumatra, toen nog onder Engelsch beheer, bezocht, en van hetzelve, en bijzonder van het Etablisfement Bencoolen, op de -westkust van dat eiland gevestigd, eene Schets ontworpen (*) en aan dat Genootfchap briefs- wijze medegedeeld. (}) Ik befchouwde die befchrijving (*) Deze herhaling werd bij deze befchouwing in den Menfchenvriend noodig geacht voor zoodanige Lezers, welke de Schets van Bencoolen niet gelezen, hadden, (tį) Zoo als dezelve naderhand is opgenomen in deszelfs uitvoerig werk over de Indiën, getiteld: Brieven over Ben- OVER DE DOODSTRAF. i 485 zoo belangrijk , (vooral, daar toen het eiland Sumatra order de ‘Nederlandfche Bezittingen, bij Tractaat van 17 Maart 1824, was teruggekeerd) dat ik dezelve over- waardig achtte, haar meer onder de bijzondere aandacht mijner Landgenooten te brengen. Onder de vele zeer be- langrijke bijzonderheden las ik onder anderen in die be- fchrijving het volgende merkwaardige berigt. (*) „ Toetfen wij nu alle de daar vermelde daadzaken en refultaten aan het doel van ons vaderlandsch Genoot- fchap 5; vinden wij dan hetzelve niet in zijn geheel be- reikt op eene wijze, als in Nederland niet mogelijk is? — Hier, op den grond, waar de misdaad bedre- ven en de infamerende ftraf ontvangen is, zit het voor- oordeel tegen deze ongelukkigen wortelvast, en duldt niet , ook bij den meest fchijnbaren wil tot verbetering , dat zij weder in de maatfchappij worden opgenomen. Gelukt het al eens aan de ijverige pogingen der Beftuur- ders, om een of ander individu, op hetwelk de wet der fchande , hoewel hij flechts ééns op het dwaalfpoor ge- raakte, moest worden toegepast, fluikswijze in een’ dienstbaren kring te doen opnemen, altoos ducht hij, dat zijn treurig lot ontdekt en hij door zijne gezellen verworpen zal worden; of ook, al komt hij eens weder tot een vrij en onafhankelijk beftaan, overal vervolgt hem dezelfde vreeze en angst; en — wat kunnen de ge- yolgen zijn! Onze wARNSINCK heeft die vraag in het verfchrikkelijk voorbeeld van wiL HELM (}) zoo roerend beantwoord, dat ik er niets behoef bij te voe- gen. Stap nu met mij over op het tooneel van Suma- tra. Niets van deze belemmeringen, om den afgedwaal- den, maar zich beterenden misdadiger in het gezellige leven terug te voeren, vindt ge daar, Men weet het, dat de arbeider, dien men aldaar in het land, even als coolen , Padang , het Rijk van Menangkabau enz. in den jare - 1826 te Breda bij HOLLINGERUS PIJPERS uitgegeven. (*) Wij deelden hetzelve hier boven mede. (tł) Liefde en Hoop à D. II, bl, 92, 436 NOG IETS hier elken boerenknecht, ziet werken, zich elders, op eenige duizend mijlen afftands, vergrepen heeft tegen de wet, welke tot veiligheid der Maatfchappij was inge- fteld. Hij is aan de draaikolk der verzoeking ontrukt, en op eenen door hem niet bevlekten grond verplaatst, om, zoo hij wil, aldaar aan de maatfchappij door nut- tig en eerlijk bedrijf te vergoeden, wat en waarin hij haar elders beleedigd had. Zij heeft het regt dit van ‚hem te eifchen, zal zij hem in de regten van haren kring herftellen. Hij beantwoordt aan dien eisch gedwee en opregt, en nu neemt zij hem ook liefderijk weder op. Wil hij dat niet, zoo wordt hij op hooger proef gefteld, en zijne taak met meerderen, maar altoos eer- lijken arbeid verzwaard en door flechts wat fchraler ver- dienfte beloond. Blijft hij nu evenwel hardnekkig zich tegen zulk eene zachte en eerlijke beftemming , en tegen de nog zachtere indrukken van zedelijk en godsdienftig onderwijs, verzetten, dan wordt hij wel van de maat- fchappij verwijderd, maar nog niet aan het genot der heerlijke fchepping ontrukt. Neen, kan de harde pligt, welke hij nu zichzelven heeft opgelegd, zijne verftokte ziel alsnog vermurwen en tot weemoed brengen, dan blijft nog het boek van Gods wijsheid en goedheid voor hem open, en de flagboom, die hem het terugkeeren beletten zou, valt op zijn levenspad aan deze zijde van het graf nimmer voor hem neder. Die hoogte kan het Genootfchap op den vaderlandfchen grond nimmer be- - reiken, en althans met den reeds bij herhaling in het kwade geoefenden misdadiger op geenerlei wijze. » Beproeven wij nu het gewigt der bezwaren, door u tegen het ftelfel van kolonifatie aangevoerd, met be- trekking tot deze wijze oven exportatie, op de fchaal der onpartijdigheid, » Ik kan mij ontflaan, om die bezwaren op zichzelve te beftrijden 3 hoewel ik wel durf onderftellen , dat zij daarvoor niet geheel fchootvrij zouden zijn. Maar ik heb het ftelfel der Engelfche kolonifatie nooit voorge- ftaan, en dus behoef ik het ook niet te verdedigen. Dit OVER DE DOODSTRAF. 487 alleen zal ik daarvan zeggen, dat de Heer NAnUYsS zou gedwaald hebben in het vermoeden , dat hetzelfde plan van adminiftratie op Port Jackfon wordt gevolgd „ wat op Sumatra werd in praktijk gebragt ; of dat de refuìtaten aldaar, waarop uwe bezwaren zijn gegrond , geen fteek zouden houden. En nu dan de bezwaren zelve. „ De flichting van Botany -baai is te kostbaar. — . Wel nu: de flichting op Sumatra brengt voordeel aan 3 men heeft aldaar aan handen voor den arbeid gebrek ! Indien dat niet het geval ware, waarom zou dan de Engelfche Gouverneur de Bannelingen uit de west van ` Indië hebben laten overkomen? Hij had immers de men- fchen kunnen laten blijven, waar zij waren? En hij had er nog niet genoeg aan; want nog werden er Pandelin- gen (d. i. fchuldenaars , die zichzelven te pand geven , tot dat de fchuld door hunnen arbeid vernietigd is) aan het werk gefteld , en onder den naam van dezen, omdat er nog meer handen noodig waren, flaven van de kust van Bali aangevoerd en als Pandelingen geregiftreerd. Nederland is, God dank! zulk een boevennest niet, dat het ooit zulk een aantal misdadigers uit kan voeren, als alleen Sumatra noodig heeft; (*) zonder nog van het ontginnen der Tinmijnen op Banka, noch van het dóórdringen tot de Diamantmijnen op Borneo te fpre= ken; in welk laatfte bedrijf wij nu geheel van daar uit hun Vaderland overgekomene Chinezen afhankelijk zijn.(4) » Dit laatfte is tevens mijn aanvankelijk antwoord op een ander uwer bezwaren: „ Men brengt de misdadí- „ gers in maatfchappij bij elkander en fticht daardoor (*) Allerbelangrijkst is hierover te lezen het doorwerkt Rapport over Borneo, door wijlen den kundigen Raad van Indië, MUNTINGH, aan de Hooge Regering. op Java uit- gebragt, en geplaatst in de Bijdragen van den Graaf v AN HOGENDORP. (4) Zie de belangrijke mededeelingen in het Handelsblad 19 Mei 1830, onder het opfchrift : Statistiek der Gevange- nisfen in de Nederlanden. i 488 NOG IETS „ eene zedelooze maatfchappij.”” — Het ftaat niet vrij, wanneer men ernftige zaken behandelt, aan den inval der luimen bot te vieren; anders zou ik hier grooten lust hebben om u te antwoorden: „ Wel nu, dan kunnen zij hunne kunstgrepen op en tegen elkander beoefenen, en beproeven, tot welke hoogte zekere volkomenheid bereikbaar zij!’ Maar liever blijve in ernst herhaald, dat uit het gering aantal, door Nederland aan te voe- ren, nimmer eene maatf/chappij zou kunnen worden za- mengefteld. Het aantal der foort, in mijne aanteekening bedoeld , (hetwelk wij zoo aanftonds nader moeten vit- eenzetten) werd, naar aanleiding van een toevallig on- ` derhoud met een in deze zaak zeer ervarenen man, (een uwer voorgangers tot de Znflructie) door mij op flechts driehonderd perfonen begroot. (*) Dat waren de Hoofd: onderwijzers in het vak, en hoe vele jaren zouden er noodig zijn, eer zij waren bijeenverzameld! En wil men dan nu eens tien jaren daarvoor genoegzaam achten, en voegen er nog zoo vele gevorderde leerlingen bij, wat beteekent het dan, om, op zulk een uitgebreid veld, 60 menfchen in het jaar op verfpreide plaatfen aan het werk te houden? Waarlijk, zulk een geringe aanvoer zou de dienst der Pandelingen nog geen afbreuk doen! » Zoo zal het dan ook wel niet noodig zijn, de bij- dragen van vermogende Nederlanders op te roepen tot het goedmaken der kosten van transport of onderhoud. Het eerfte is bijna niet noemenswaardig. Onder zoo vele koloniale troepen en Negers van de Guinefche kust, als jaarlijks worden overgevoerd, kunnen toch per fchip wel 5 of 6 zulke monden medeëten. — „ Toch niet (*) Van waar, volgens uwe, van den Heer BiDDc8 overgenomene opgave, in 6 jaren tijds, 12000 veroordeelden, (dat is, dooreen, 2000 hoofden in het jaar!) uit Engelard naar Nieuw-Holland overgevoerd, verzameld zijn, betuige ik niet te vatten, Ik onthoude mij, moec ik het voor waarheid aannemen, om uit zulk een verbazend aantal misdadigers eenig gevolg af te leiden tot de gehalte der nationale zede- lijkheid, OVER DE DOODSTRAF. 489 „Onder de Militairen?” — Nu, nu, mijn Vriend! dat behoeft immers niet? Hoewel er onder die man- fchap ook wel eens lieve kinderen zijn, op welke het vaderlijk gezag niet altoos mogt gelden, zoo wil ik den rok der eere wel eerbiedigen. Maar indien gij zoo vele kamers en hutten aan boord hadt laten maken , als ik wel eens uit elkander getooverd heb, welligt hadt gij dan die vraag overbodig geacht. Ik heb wel troepen en buskruid te zamen overgevoerd, zonder dat het een aan de anderen leed aanbragt; dat was toch nog er- ger! (*) — En wat dan verder het aanvankelijk on- derhoud aan boord en in Zndië betreft, waarlijk, zij zullen, bij beter voedfel, daar vrij wat minder kosten, dan in uwe Gasthuizen in ’s Bosch, of op den Heiligen- weg en elders te Amflerdam , hoe goed het hun daar en overal ook mag worden gegeven. En dan behoeft dat onderhoud, na hunne aankomst aldaar, nog maar weinige dagen te duren, wanneer het reeds door hunnen handenarbeid wordt vergoed. „ Zoudt ge het durven wagen, om de kosten der ge- vangenisfen en het onderhoud, naar den tijd der actuele detentiën hoofdzakelijk berekend, met dat der op deze wijze geëxporteerden te vergelijken? Waarlijk, ik vree- ze, dat, al rekent men de kosten der vracht em voeding aan boord als voor eenen Militair betaald , men bij geen Beftuur van gevangenisfen , hoe economisch ook , tegen de geringe toelage op Sumatra zou kunnen uitzuinigen. » Zoo komen wij van zelve tot uw groot bezwaar van de zijde van het regt; en zeker uwe vraag: „ Is het daarmede- en met de billijkheid beftaanbaar ?” ver- dient behoorlijk onderzoek. Wat de billijkheid -betreft , vraag ik, of dan het lot van een’ vaderlandfchen Boer of Landbouwer, aan eenen misdadiger gefchonken , on- billijker behandeling zijn zou, dan dat ge hem tusfchen vier muren, (ik wel nog niet eens zeggen, vochtige (*) En hoe vele fchepen in het jaar zendt de Handel- maatfchappij , zonder eenige pasfagiers, naar de Indiën uit! 490 NOG IETS muren) opfluit, en aldaar, onder het gemis van lucht en beweging, zijne gezondheid laat vergaan? Wat zou Menschlievendheid ‘daarop antwoorden , wanneer men dit pleit voor hare vierfchaar bragt? — „Ja, maar dan moet de Wet zulks toeftaan.” — Gij hebt gelijk ; maar dan fchrijve ik ter gelegener ure, daar de Wetgèêver juist aan de bepaling der Strafwet bezig is. (*) Zoo weet het dan immers de misdadiger vooraf , (zoo als hij thans, met het Code in den zak ,-onder de toehoorders voor ‚het Cour P’ Asfifes vermengd. ook wel eens bezig is af te meten) welk lot het misdrijf te wachten heeft, — „En welke zal dan de maatftaf zijn?” is op dit punt uwe laatfte bedenking. — Voor het heil van die onge- lukkigen onder het menschdom zou ik wel willen ant- woorden: Voor allen, die tegen de maatfchappij ge- zondigd hebben. Maar ik beken, dat er dan vele uit- heemfche clasfificatiën en uitzonderingen hier zouden val- len, waarvan niet altoos eene evenredige toepasfing zou mogelijk zijn. Dan, dien onverminderd, zal het dan toch niet zoo moeijelijk zijn, eenige bepaling daarvan voor te ftellen. „ Zoo zou ik dan uit het Vaderland exporteren , bij voorbeeld:. „ 1°. Allen, dien de doodftraf wordt opgelegd, maar voor wien de Koning termen van gratie meent te vinden. „2°. Alle gecondemneerden tot de ftraffe naast den- dood. „3°. Allen, die ten tweedemale of bij herhaling in handen der Juftitie vallen en reeds vroeger tot infame- rende ftraffen zijn gecondemneerd geweest, „4°. Allen, die thans in de termen vallen, boven eene openbare fchandfiraf , van langdurige gevangenis of bannisfement. » Bij deze bepalingen zou ik dan alle duurzame ken- merken van fchandftraf , zoo als het brandmerk , (hetzij op openlijke of gedekte plaatfen des ligchaams) affchaffen, (*) 1830, weinige maanden vóór den Belgifchen opftand. OVER DE DOODSTRAF. 491. en de openbare ftraf, voor zoo verre de zwaarte der misdaad deze boven het expatriéren vorderde ; ° alleen tot tentoonftelling en (des noods) geefeling bepalen, of, zoo aan het bedrijf der misdaad geen geweld tegen per- fonen of goederen was gepaard, hun de openbare ftraf geheel kwijtfchelden. » Ik kenne, mijn Vriend, uwe neiging tot zachtheid in het criminele regt, en deze is eer voor uw hart; maar indien ik deze bepalingen, zonder eenig Pleitbe- zorger , op de Regtbank der zachtmoedigheid overlegde , zou men ze dan wel als crimineel kunnen veroordeelen 2 Ik weet wel, dat men op de laatstgenoemde remisfie zou kunnen antwoorden, dat men dan dikwerf den indruk van het exempel misfen zou; maar vooreerst ftaat die indruk bij mij niet zeer hoog aangefchreven, wanneer men onder den geefelpaal den aanfchouwer de beurs ziet lig- ten, en ten andere zult gij het met mij toch ook wel eens zijn, dat, wanneer het openlijk voorbeeld krachtig as werken en diepe fporen drukken in het zedelijk ge- oel, het dan niet te dikmaals moet worden herhaald. » ‘Zoo zal dan ook, aan den anderen. kant, de Wet- gever toeftaan, dat vele bezwaren , welke befchaving en verlichting meermalen tegen de overblijffelen van hard- heid, om niet te zeggen onmenfchelijkheid , aanvoerden, (waarvoor de gronden niet altijd, zonder kieschheid en gevoel te kwetfen , konden worden wederlegd) hier van zelve zouden wegvallen; en dit zal, bij natuurlijk ge- volg, den Wetgever minder fchroomvallig maken in het vastftellen eener beftemming voor den afgedwaalden, ook zeer verre verbijsterden mensch, wanneer hij daarbij te- vens onder de befcherming van Godsdienst , zedelijkheid en menschlievendheid wordt gefteld , dan wanneer hij in de kerkers en holen, aan kluisters geklonken, der ver- harding en verbittering moet worden prijs gegeven. De bekwaamfte en hartelijkfte Christenleeraar beproeve eens den invloed van zijne vermaningen en onderrigt in beide toeftanden, en zie eens, of hij onder het genot van vrije lucht en werkzaamheid, dan bij den werkeloozen 492 NOG IETS man, in den fomberen kerker verfuft of verhard, den meesten indruk zal verwekken. „ Men bewere niet: „ Het Genootfchap tot zede- „ lijke verbetering kan op zulk eenen afftand deszelfs „ pogingen, om door godsdienftige toefpraak en onder- „ rigt deugden pligtbetrachting in te prenten , niet doen „ gelden.” — Waarom niet? De Bijbel- en Zend ling - Genootfchappen werken wel op grootere af{tanden in geheel onbekende talen en op volftrekt onkundige mer fchen. „ Ik zou mij gelukkig achten, mijn Vriend, indien ik U door deze befchouwing tot mijn gevoelen mogt overreed hebben. De tijd, dien ik aan het omtrekken dezer fchets befteed heb, is mij, om het hooge belang der zaak, tot eene aangename verpoozing geworden, Konde ik mij vleijen , dat dit denkbeeld , door eene be- voegde hand opgevat, eenmaal tot eene, het zij geheele, het zij gedeeltelijke, uitvoering mogt geraken , en het belang der Maatífchappij, in een zoo gewigtig opzigt, eenigermate bevorderlijk zijn, dan zeker genoot ik eene belooning, die mijne zwakke, maar welgemeende po- ging oneindig zou te boven gaan.” Zoo heb ik dan mijne verfpreide gevoetens te dezer zake eens weder opgedolven , verzameld en in het licht gefteld. Ik heb geen plagiaat bedreven, want ik heb uit mijne eigene bezittingen geroofd; maar ik heb mijne oude gedienden eens wederom onder hunnen ftandaard gerangfchikt en in rijen gefchaard, tot eene vierde di- vifie, bij de drie van den Heer WARNSINCK, ver- eenigd. Steeds zal zij flagvaardig blijven ftaan en op den voorgrond aanrukken, tot verdediging van dit fyste- ma, zoo dikwerf zich daartoe de gelegenheid aanbiedt. Al mogt dan ook meermalen mijne roepftem zich in de MENGELW. 1839. no. 10. Ll. 49 NOG IETS OVER DE DOODSTRAF. woeftijn verliezen, zij zal herhaald worden, even als WILBERFORCE de zijne herhaalde tot vernietiging der flavernij. Eenmaal welligt vindt de ftem der mensch- lievendheid gehoor, al zou dan ook eerst de maatfchap- pij mijner nakomelingen, even als de zijne, daarvan de vruchten plukken, Zeist , VAN OUWERKERK DE VRIES, den 18 Mei 1839. DE WATERKUUR TE BOPPART A, R. nl Onder die onderwerpen uit het gebied der Geneeskunde, welke het niet geneeskundig publiek belang inboezemen, be- hooren voorzeker de baden, In de kringen, waar men op middelen peinst, om het leven fashionable en in uitwendig geluk voorbij te doen vliegen, vervangen dikwijls de plannen voor eene reis naar het bad de, door de lente afgebroken, fchakel der winteramufementen, nu eens als vervolg, niet zelden echter als gevolg van dezelve, De badkuur, ziedaar de lichtende ftraalder hoop, op welke de lang in de ziekenka- mer opgeflotene het oog nog vestigt. Geen wonder, datde- ze vereeniging van genoegen en nut aan de baden het bur- gerregt in den converfatietoon gegeven, ja dezelve tot heer- fchende mode opgevoerd heeft, Men vindt die vereeniging dan ook aan de baden zelve weder, Zeer toch dwaalt de eenvoudige man, die meenen zoude, dat men zich aan eene badplaats als in een groot hospitaal bevindt, door nietsdau ziekelijke menfchen omgeven, voor wier langdurig lijden de kunstvolle Geneeskunde al het mogelijke had gedaan, en die, thans hier van alleen door de Natuur bereide middelen het zoo lang vergeefs gehoopte herftel wachten. Die hier de kalme rust van de gezondheidstempels der zieken te Kos en Knidos zocht, waar de eenvoudige genoegens zoo wijfelijk tot herftel medewerkten, maar dok alleen dit beoogden, was zeker een met den tijdgeest onbekende ideälist, Die ten- toonftellingen van fmaakvolle kleedingen, die vercenigingen in eet-, dans- en fpeelzalen, dat geheel op de hoogte zijn van alles, wat tot weelde en verfijnd levensgenot uitgedacht werd, waarin de verfchillende badplaatfen wedijveren „ doen DE WATERKUUR, 495 aan niets minder denken, dan aan eene plaats, alleen door lijdenden bezocht.. Eigenaardig genoeg vond ik onlangs de opening van het badfaizoen te Baden - Bades aangekondigd door het verhaal van de opening der fpeeltafel, en de op- gave der perfonen, welke bij die kuur geadfifteerd hadden, - Te eenemale hiervan verfchillende, ftaan de koudwater- inrigtingen in hare natuurlijke eenvoudigheid daar, zoo als de man, die dezelve het eerst daarftelde, een eenvoudige boer was. Boppart Is een klein ftadje, 4 uren boven Coblentz, gele. gen aan den linkeroever van den Rhijn, welke zich van dar tot Bingen, waarvan het 8 uren verwijderd is, door zijne korte flingeringen tusfchen 1400 à 1600 voet hooge, zich on- middellijk uit de rivier opheffende , met wijnftokken overdekte bergen en rotfen, in zijne geheele Goddelijke fchoonheid ver- toont. Door deze bergen van rondom ingefloten, ligt het ftadje aan den voet derzelven, als aan den oever van een meer, Zoodra men het, even als alle Duitfche ftadjes en dorpjes, fombere, bouwvallige plaatsje, waarin echter een zeer goed logement is, in de breedte is doorgegaan, voert de weg naar de, boven hetzelve, in het hangen van den berg gelegene badinrigting Mariënberg. Dit voorheen adellijk da- mesftift is een ruim, groot gebouw, gefchikt tot verblijf van 300 badgasten, dienstboden en rijtùigen, ‘Schoon dan het vrolijke van het uiterlijk vooralsnog wel iets te wenfchen overlaat, heeft het echter niets kloosterachtigs, Integen- deel, zoodra men door de lange beneden-corridors langs den breeden fteenen trap op de cerfte verdieping komt, hebben alle gangen en kamers iets vrolijks, luchtigs, en van uit de meeste een heerlijk gezigt op de omringende bergen, door geene ijzeren traliën daarin gehinderd, Schoon het ameuble- ment netjes en voldoende is, wachte men hier echter niet het comfortable van cen druk bezocht logement, Alles ademt eenvoudigheid. Aan het hoofd der federt Maart dezes jaars geopende en thans reeds zeer bloeijende inrigting ftaat de Heer Dr. SCHMITZ, een man van middelbare jaren, van een ime- mend en vertrouwen inboezemend uiterlijk, en zachte, deel- nemende wijte van omgang, vrij van alle ostentatie, maar natuurlijk-eenvoudig. Hij regelt de geheele kuur en leefwij- ze. Het innerlijk beheer der huishouding, tafel en was- fchen is aan een paar ondergefchikte perfonen opgedragen. Wat de kuur, geheel in navolging van de Préesfnitzfche, betreft, deze rust op de natuurwet, dat in het ligchaam zel- ve eene heelkracht beftaat, welke tracht de ziekte te herftel- len, In langdurige ziekten fluimert deze, of is te zwak, en vandaar , dat de vijand niet verdreven wordt. Verfterkt men nu het ligchaam , worden- deszelfs functiën natuurlijk opge- wekt, en nadeelige invloeden verwijderd, dan herkrijgt het organisme deszelfs veerkracht, en kan weder natuurlijk wer- ken, Ziedaar het hoofddoel dezer kuur: opwekking en ver- DE WATERKUUR. 497 fterking der levenskracht langs den meest natuurlijken weg. Zij is dus vooral dáár aangewezen, waar het lijden beftaat in algemeene, plaatfelijke of zenuwzwakte, kenbaar aan wan- kelenden gang, fpoedige vermoeijing , duizeling , onrustigen flaap , beklemming der borst, melancholifche ftemming , ver- mindering van denkkracht en geheugen, groote gevoeligheid en pijnlijkheid van verfchillende deelen; of waar de langdu- rige ziekte het gevolg is dier verzwakte heelkracht, b. v. bij obftructiën in het darmkanaal, water- en bloedvaten, klieren, verouderd rheumatisme , min edele ziekteftofferr enz. Van uit dit oogpunt gezien, zal het den deskundigen wel niet bevreemden , dat bijna alle zieken nagenoeg eene en de- zelfde kuur ondergaan, met inachtneming natuurlijk van den voor de geheele kuur nog te zwakken, gevoeligen toeftand 3 terwijl dit evenmin uitfluit het bijzonder gebruik van plaat- felijke douches en baden bij plaatfelijke gebreken of pijnen, De middelen uit den Apotheek zijn hier ten eenemale ter zij- de gefteld, Alleen koud water in- en uitwendig, vele bewe- giog en fpaarzame, gezonde diëet, ziedaar de énige, maar geheel aan de natuur ontleende en gepaste middelen, welke, door verfterking van het organisme, deszelfs zenuwen en functiën, zulke boven verwachting gelukkige uitkomften te weeg brengen! Oordeelt de Geneesheer den zieke ín ftaat de geheele kuur te doen, dan wordt hij des morgens ten 4 ure gewekt, ont- kleedt zich geheel, en wordt door den Heer sCHMITZ zelven naauwkeurig in eene dikke wollen deken tot aan het aangezigt vastgebakerd, en met eene tweede deken en bed bedekt. Om het al fpoedig vrij fterk uicbrekend zweet te bevorderen, wordt aan de van zuurftof rijke lucht de vrije toegang door het geopende raam gegeven, terwijl men elk kwartier koud water te drinken krijgt, tenzij men flaapt, hetgeen, wanneer men na eenige ochtenden hieraan gewoon is, meestal gebeurt, Heeft men aldus gedurende 3 uren lig- gen oplosfen, (want waarlijk dezen raam verdient bijna het geweldig zweeten) dan wordt men van zijne bedekking ver- lost. In eene wollen déken gewikkeld, begeeft men zich {nel naar de badkamer, waar men de 5 voet diepe, met fteeds ftroomend kil bergwater gevulde baden vindt, in welke men zich oogenblikkelijk geheel ontbloot en druipend van zweet werpt, waarbij men zorgen moet, gedurende 2 à 3 minuten, telkens met het hoofd onder te dompelen, Dit gevoel heeft 498 DE WATERKUUR. niet het ijzingwekkende, (om het uitwerkfel te kunnen be- oordeelen, heb ik er zelf de proef van genomen) hetgeen men zich mogelijk zoude voorftellen. De gelijkmatige af- koeling van het geheele ligchaam fluit de vergelijking , vol- gens welke wij doorgaans over den graad van koude oordee. len, buiten, Dadelijk na de afdróoging en aankleeding ont- waart men een alleraangenaamst gevoel van warmte, innerlijk welzijn en vlugheid. Den zeer warmen dag, waarop ik des morgens op deze wijze gezweet en gebaad had, was ik, op eenen togt over Asmannshaufen en het Niederwald naar Bin- gen, 12 uren achtereen nagenoeg altijd in beweging, zonder hinderende vermoeidheid, Het fchijnbäar nadeelige der plot- felinge verkoeling vervalt, als men in aanmerking neemt, dat deze wijze van uitwafemen veel verfchilt van, en minder nadeelig is, dan die door zweertdrijvende middelen of loopen wordt te weeg gebragt. De bloedsomloop wordt zeer weinig verfneld, (ik nam zelf mijnen pols waar) de ademhaling is geheel vrij, °t geen bij andere verhitting niet het geval is; hierdoor kunnen niet die gevaarlijke bloedophoopingen ont- ftaan, welke men anders bij plotfelinge verkoeling te vreezen heeft, om welke geheel te ontgaan, men telkens het hoofd {moet onderdompelen; daarenboven wordt er, door het fteeds befloten liggen, zooveel natuurlijke warmte in de huid op- gehoopt, dat de poriën, welke het koude water opzuigen , dadelijk na de afkoeling weder geopend worden, De onder- vinding van vele duizenden, zonder eenig ongelukkig voor- beeld, moet hier alle vrees verdrijven, Men kan zich geen denkbeeld maken van het hoogst zuiverende, verfterkende van deze wijze van baden. Tijdens mijn bezoek waren er onder anderen twee dames, welke deze kuur deden, en mij ver- zekerden, dat, wanneer zij eene enkele maal deze kuur hade den moeten nalaten, zij zich den ganfchen dag niet zoo aane genaam als anders gevoeld hadden; en zoo was het ook met de overigen, bij welke men het fpoedig toenemen der krach. ten en gevoel van frischheid en verlevendiging hoofdzakelijk moest toefchrijven aan deze uitdrijving van ziekelijke ftoffen , het verfterken der huid, en het opflurpen van het koude wa- ter door dezelve, Na dit bad doet men eene kleine wandeling , en alle gasten verenigen zich ten 8 ure in de ruime eetzaal aan het ont- bijt, °t geen uit goed brood, een glas melk en koud water beftaat. Men wandelt vervolgens, waartoe hier vele en nit- DE WATERKUUR. 49% lokkende gelegenheid beftaat, tot half elf, wanneer elk zich naar de hem aangewezene badkamer begeeft, om daar een algemeen koud (andere heeft men hier niet) regen- , waarbij het water door honderde kleine openingen van alle kanten op het ligchaam fpringt, of een plaatfelijk ftort- of douche-bad , waar dit flechts uit ééne wijdere opening komt, te nemen, ’t geen naar de behoefte der lijders door den Geneesheer be- paald wordt. Telkens na de aanwending van het koude wa-. ter ontwaart men hetzelfde gevoel van behagelijke warmte en welbevinden, Hierna wandelt men weder, en begeeft zich ten. l ure aan de eentoonige, maar goed toebcreide tafel, waaraan de Doctor prefideert, die zich ongezocht van den toeftand zijner zieken overtuigt, en zeer veel bijdraagt tot den vrolijken gezelfchapstoon, Het is aardig op te merken, hoe overeenftéemming van lijden en doel alle deze elkander vreemde menfchen te zamen voegt, en elkander al fpoedig als bekenden doet naderen, Bij meest allen verdwijnt zeér fchie+ lijk die teruggetrokkene , neêrgedrukte. gemoedsftemming, aan langdurige melancholifche zieken zoo eigen, Zij vergelijken zich hier mlet met gezonden , die hunnen toeftand niet gevoe- len, maar met lotgenooten; het gezigt der herftellenden en hunne verhalen wekken de hoop van herftel op, en deze mo- rele invloeden werken onwillekeurig veel meer weldadig, dan de bondigfte redeneringen, In meerder of minder aantal zijn ze altijd te zamen, wijl de een behoefte aan den änderen gevoelt, en op deze wijze het min aangename der kuur zeer verligt wordt. Aan tafel is, zoo als trouwens den geheelen dag, Mariënberger, versch uit den berg geweld, de vol- ftrekt éénige drank, Dit aanhoudend gebruik van koud wa- ter heeft vooral op lijders met verzwakte ingewanden eenen zeer voordeeligen invloed; hetzelve heeft geenen eigenaardi- gen fmaak, en bevat ook geene bijzondere mineralifche zelf- flandigheden, Na het eten wandelt men; terwijl om 5 ure het regen-, douche-, ftort- of zit- bad den zieke weder wacht, na het gebruik waarvan men op nieuw te voet, te paard of op eenen ezel de heerlijke fchepping intrekt, Tem half 9 ure vindt men elkander aan het eenvoudig fouper we- der, en na eenen dag, aldus doorgêebragt- in het overvloedig genot van ’t geen de natuur het allermildst aanbiedt tot on- derhouding des levens, lucht en water, is het- bed te half 10 zeer welkom, op hetwelk de flaap zich doorgaans niet vruchteloos doet verlangen, 500 DE WATERKUUR. De prijs van het verblijf te Mariënberg is verfchillend naar he: vertrek, °t welk men bewonen wil, en het daarop verlangde meubilair, Alles te zamen genomen, betaalt men voor tafel, bediening, de kamer, bed en bedekking, (welke men zich uit het magazijn aankoopt, wijl men natuurlijk het bed, enz, waarin men de zweetkuur gedaan heeft, niet aan eenen anderen zieke geven kan) het wasfchen, voedfel, ba- den en geneeskundige behandeling, naar evenredigheid, van f 10-80 tot f 27-: in de week, De vaste overtuiging, op theorie en ervaring gevestigd, _ van het uitftekend heilrijke dezer koudwaterkuur in verou- derde ziekten, gepaard. met of voortfpruitende uit gemis aan prikkelbaarbeid en veerkracht of uitputting van het zenuw- leven, doet mij dezelve met ernst dergelijke lijders aanbeve- len, Met de ftoomboot reist men, op- eene zeer gemakke- lijke, aangename en weinig kostbare wijze, in ruim twee dagen van hier tot Boppart, Mogt ik door deze mededeeling foms iets bijgedragen heb- ben tot herftel van eenen ongelukkigen lijder, dan zal ik mija doel bereikt hebben, Nijmegen, Junij 1839. RörLL, M. Ds INDIAANSCH LEVEN AAN DEN MISSISIPPI. Een reiziger , die naar den Amerikaanfchen Staat Illinois op weg was, vertoefde een paar uren in zeker dorp, om eenige kleinigheden in te koopen. Hler trok zijne opmerkzaamheid een man van omftreeks de vijftig jaren, wiens voorkomen iets bijzonders had, dat zijnen blik aan hem geboeid hield, Zonder bedenken zou men op den moed, op de eerlijkheid van dien man vertrouwd hebben, voor zoo Verre namelijk beide hoedanigheden zich in blik en woord aan den dag leg- gen, maar evenwel zou men ook om geen’ prijs ter wereld den man hebben willen belgen. 