Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
DES VADERLANDS, 147 invloed in Duitschland zou bemoeijen, ја, met Spanje in Italië vrede zou sluiten. Ное kon, zou het heeten, de Koning Spanje tot zijn openbaren en onverzoenlijken vijand maken, met geene andere vrienden, dan de Engelschen en de Nederlanders, die, gelijk nu gebleken was, even weinig te vertrouwen waren, aan zijne zijde? Toch was de vrede in {takë reeds vroeger eene uitgemaakte zaak. De markies px cozuvae ір de Valtelline deed voorslagen tot verdrag, zoodat сомтавем reeds in het begin van Februarij vreesde, dat er in Italië niets zou uitgevoerd worden, hoezeer de Fransche en de Savooische troepen , met Venetiaansche hulpbenden vereenigd, thans een leger van wel veertigduizend man voetvolk en zevenduizend ruiters uitmaakten, waarmede men in het ingetreden jaar half Milaan zou kunnen veroveren. Omstreeks denzelfden tijd meende снатплом te Parijs reeds te weten, dat de vrede tusschen Frankrijk en Spanje gesloten was. En inderdaad, Frankrijk had alle reden om op zijne hoede te zijn. Immers ook Savoye kon het niet vertrouwen. De Hertog was thans innig met Engeland verbonden en vleide somMELSDIJK, en van dien Vorst ten minste kon men niet anders verwachten, dan dat hij de oorlog slechts wilde aanvangen om hoe eer hoe beter van Spanje voordeelige voorwaarden voor zijnen invloed in Italië te verwerven, en alsdan Frankrijk te verlaten, ja zich misschien wel met Spanje tegen Frankrijk te vereenigen. Van de te Parijs vereenigde diplomaten vertrouwde RICHELIEU SOMMELSDIJK nog het best: vandaar dat hij niet ongaarne zag, dat en de Engelschen en de Prins van Piemont onzen Gezant de leiding der gemeenschappe- lijke onderhandeling opdroegen еп hem verzochten een betoog te stellen van de redenen, die Frankrijk bewegen moesten om met vereenigde macht tegen Spanje en den Keizer op te treden, en levens een plan van verdrag te ontwerpen, tusschen Engeland en Frankrijk met dat doel te sluiten. Doch de staatslieden, die aldus решеепзспаррещк te werk zouden gaan, waren het onderling niet eens. Engeland, niet gaarne ziende, dat Frankrijk door een al te krachtig optreden de leiding der zaken in handen kreeg, ver- langde. meer niet, dan dat Koning tongwisx de Nederlanders bleef ondersteunen en den Koning van Denemarken door bijstand in geld onder de wapenen hield: zelfs reple CARLETON niet meer van een inval van Engeland in Vlaanderen. Terwijl sommersprsk. aldus de man was van het algemeene vertrouwen, en memories stelde van een onmiskenbare kracht om Frankrijk tegen de onbegrensde heerschzucht van Spanje op te zetten, werd hem van alle kanten voorspeld, dat hij een geweldigen storm van ’s Konings toorn wegens mavrains vertrek zou hebben te verduren, en daarna voldoening zou hebben te geven, voor en aleer hij tot eenige onderhandeling werd toe- gelaten. Het onderhoud, dat hij duchten en waarnaar hij toch verlangen moest opdat de zaak tot eenige opheldering kwam, werd hem na gedurig uitstel eindelijk verleend 19* 1695--- 1627. Frankryk is gezind tot vrede met Spanje. van de wegens HAUTAINS vertrek gevor- derd, 1625— 1627. 148 ALGEMEENE GESCHIEDENIS op den 17den Februarij. De Koning ontving tamelijk welwillend de gelukwenschen met den gesloten binnenlandschen vrede (gelukkig was er juist bericht, dat de ratificatie te Rochelle geene zwarigheid zou vinden); maar daarna zeide hij, dat, hadden Hun Hoog Mogenden door hunnen Gezant dien vrede bevorderd, zij hem aan den anderen kant een part gespeeld hadden, die hij niet kon verzwelgen. — Зоммвъзрик bood als voldoening de terugzending aan van de zes schepen, welke Hun Hoog Mogenden hadden toegestaan. Dit hoorde de Koning aan ор zulk eene wijze, dat de Gezant den moed had om alsnog op de betaling van het subsidie aan te dringen op grond dat de Staten anders voor muiterij onder hunne soldaten te vreezen hadden. De Koning antwoordde, nog denzelfden dag daarover met de financiers te zullen spreken. — Zoo liep de lang geschroomde audientie af. Maar op zijn eerste bezoek, sedert bij вгсившво afgelegd, moest SOMMELSDIJK meer doorstaan. De Kardinaal, zonder vooraf van iets te willen hooren, begeerde voldoening, en zeide, dat men eerst plan had gehad, hem weg te zenden, opdat, al ware hij niet schuldig aan de zaak, de schande hem aangedaan den ganschen Nederlandschen Staat mocht treffen. Dit denkbeeld evenwel had men laten varen, maar men had bepaald, dat, als hij verkoos te blijven, men hem tot geenerlei onderhandeling zou toelaten, zoolang de gewraakte handelwijze niet goedgemaakt was. Gelukkig slechts, dat maurams vertrek op een tijdstip voorgevallen was, dat de Staten niets dan hun kwaden wil hadden ver- raden, zonder den Koning eenige andere schade aan te doen, dan deze, dat hij nu den naam verdiende van zijne vrienden slecht te kunnen kiezen. Daar nogtans de zaak had kunnen treffen op een tijd, dat de Koning daardoor in zware ongelegenheid en al zijne ministers ten val gebracht waren, zoo had hij, rrcuerreu, last te verklaren, dat de Koning het traktaat van Compiègne 1 voor nul en gebroken hield, daar de Staten heizelve het eerst hadden geschonden, en dat zij noch geld noch iets anders hadden te ver- wachten, noch eenig nieuw verdrag te hopen, vóórdat het gebeurde hersteld zou zijn, daar Zijne Majesteit bevonden had, dat op de vriendschap van Hun Hoog Mogenden geen staat was te maken. Den persoon van den Gezant evenwel onttrok de Kardinaal zijn vertrouwen niet; integendeel, hij gaf hem de hand en vernieuwde met hem zijne vriendschap. — In zijn antwoord verzachite sommerspisk zooveel mogelijk wat de zaak stuitends had, en, voegde hij er bij, schoon niet gelast, wilde hij wel beloven, dat men de zes schepen, ja, zoo noodig de gansche vloot voor Rochelle terug zou doen komen, liever dan Zijner Majesteits vriendschap te verbeuren; maar dat zou tijd kosten: de schepen moesten eerst schoon gemaakt, versch voorzien en ten deele nieuw bemand Voldoening worden. Dit voldeed den Kardinaal nog geenszins. Hij verlangde openbare voldoening. Staten Eindelijk deed hij den volgenden voorslag: Ten spoedigste zouden de Staten aan Zijne Majesteit zenden, niet een koerier, ook niet cen Ambassadeur, maar een aanzienlijk en — — —— ® 1 Zie hiervoor, bl. 30. ` DES VADERLANDS. 149 ed bevoegd persoon met geloofsbrieven. Deze zou door somxersnisk aan den Koning in zijnen Raad voorgesteld worden om Hun Hoog Mogenden wegens het vertrek van HAUTAIN te verontschuldigen; hij zou verklaren, dat het hun leed was, Zijne Majesteit daardoor reden van ontevredenheid gegeven te hebben; het aanbod doen om de vloot weder voor Rochelle te doen komen, de beschikking over de bediening van den Admiraal aan den Koning over te laten, еп den kapitein guasr af te danken, еп ten slotte Zijne Majesteit verzoeken, hun zijne gunsten en traktaten niet alleen te laten behouden, maar ze te vermeerderen en te versterken. Hierop zou de Koning dadelijk de veront- schuldigingen aannemen; de terugzending der vloot niet begeren, maar zich met den koop van zes schepen tevreden stellen; voorts Hun Hoog Mogenden verzoeken, den Heer HAUTAIN genadig te willen zijn en hem in zijne bediening te laten, omdat hij zijne Majesteit wel gediend had; maar verlangen, dat ovasr afgedankt bleef. Wanneer dit alzoo geschiedde, zou de Koning niet alleen de beloofde penningen doen overmaken, maar ook met sommELspIsK een degelijk nieuw verdrag aangaan. — Onze Gezant verbond zich dezen voorslag aan zijne Regering bekend te maken. Daarop deelde de Kardinaal hem mede, dat hij den Engelschen had voorgesteld een leger van 20,000 man te voet en 5000 paarden in Duitschland te brengen, hetzij geheel uit Franschen, hetzij uit Engelschen, of wel voor de helft uit de beide natiën zamengesteld, mits de Koning van Groot-Britannië de helft van de kosten droeg, en dat wel onder deze leus, dat men de Duitsche vrijheid en de uit hun erfdeel ontzette Vorsten kwam herstellen. De Engelsche Ambassadeurs hadden gezegd deswegens bevelen uit Londen te moeten wach- ten, nu het Parlement vergaderd was, vanwaar de penningen moesten komen, waarop de Kardinaal had voorgeslagen »den Koning te willen helpen om zijn Parlement te vermeesteren, en alzoo zooveel gelds te krijgen als hem zou believen.” Namen de Engelschen zijn voorstel niet aan, en dit kon de Kardinaal verwachten, daar het wederzijdsche misnoegen tusschen Engeland en Frankrijk zich al duidelijker verried, dan zou bij raden, Hun Hoog Mogenden de middelen te geven ten einde twee legers te formeren, waarmede zij aanvallender wijze te werk zouden kunnen gaan. SommeLspijk hield ’s Kardinaals begeerte om alvorens te weten of de vrede door de Gere- formeerden werkelijk zou aangenomen worden, voor de ware reden waarom die Staatsdienaar nog uilsleldde met hem in onderhandeling te treden. Evenwel reeds voordat het stellig be- richt gekomen was, dat Rochelle de voorwaarden aannam, liet de Kardinaal zich over- halen om zich voorloopig met onzen Gezant- in een onderhoud in te laten. Uit de toen gevoerde redenen bleek het mistrouwen tegen Engeland zoo groot te zijn, dat 1625 1627. 1625—= 1697. 150 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eee eten} de Koning geen Engelsch leger op zijne grenzen zou willen zien, zonder zelf een leger bij de hand te hebben, zoo sterk als het Engelsche en het Spaansche leger te zamen, om tegen alle voorvallen en tegen eene mogelijke vereeniging dier beide le- germachten bestand te zijn. Dus was het nu Frankrijks streven, dat Engeland liever door ons land heen een leger zou brengen naar den omtrek van Bremen, den Koning van Denemarken ter hulp. Dit echter verklaarde onze: Gezant voor eene onmogelijk- heid. In dezen staat der zaken en gezindheden асе sommetspux, en de Kardinaal beaamde zijn gevoelen, niets anders doenlijk of wenschelijk, dan dat Frankrijk met de Vereenigde Provinciën afzonderlijk een defensief verdrag sloot, waarbij zij den Koning in geval van nood schepen beloofden, en haar wederkerig voor een aantal jaren een afdoende ondersteuning in geld zou verzekerd worden, mits zonder verplichting van teruggave, daar onze Staat, zeide hij, reeds meer belast was dan hij gelden zou als hij in veiling kwam: slechts de nood had ons gedwongen bij het verdrag van Compiegne teruggave te beloven. Hiermede zou de Koning vrede met Spanje kunnen houden, maar wij in staat zijn de oorlog voort te zetten, en Frankrijk eenige verzekering be- komen, dat ook wij geene voorwaarden van Spanje zouden aannemen: onze aansluiting aan een algemeene ligue was daarom niet wenschelijk, omdat deze of niets te beteekenen zou hebben of ons zou verplichten tot eene medewerking verre van onze grenzen, waartoe wij niet in staat waren. Na de laatste tijding uit Rome, volgens welke de Paus besloten had de Valfelline door zijne troepen te laten bezetten en de Franschen van daar te verdrijven, scheen intusschen de oorlog in Italië met vereende kracht te zullen voortgezet worden. Tevens sprak de Koning van onderstand in geld aan Denemarken le verstrekken ‚ totdat hij zelf een leger in Duitschland zou hebben doen inrukken. Maar tegen dat bericht uit Rome slond een ander uit Brussel over van dezen inhoud, dat de Infante zich beijverde om een verdrag met Frankrijk tot stand te brengen, daarbij zelfs de teruggave van de Valtelline aan- biedende. De Ministers zouden niet gaarne met den Paus gebroken hebben uit vrees van daardoor de Katholieken binnenslands tegen zich te krijgen. Dus omhelsden 14 Vrede tasschen gaarne de bemiddeling, en het bleef bij de belofien, die men aan Savoye gegeven had: Frankrijk en Spanje. toen het tot een traktaat met den Hertog zou komen, begaf zich de Kardinaal naar een buitenverblijf en liet de zaak onafgedaan. Weldra vertrok de Prins van Piemont met hoog- gaand ongenoegen. Voor de Engelsche Ambassadeurs bleef er ook weldra, daar het geen der beide Kroonen ernst was om krachtig en zonder wantrouwen zamen te werken, niels anders over dan hun afscheid te nemen. Canrerox verzocht onzen Gezant te dien einde zijn advies om eene acte van afscheid op te maken, waarin de staat, in welkep men de zaken liet, bondig zou beschreven worden. Maar ten slotte kwam het tusschen Koning LODEWIJK en de Engelsche Ambassadeurs tot eene vernieuwing van de oude defensieve alliantie, hetgeen echter niets meer beteekende, dan dat het nog tot geen oorlog tus- - DES VADERLANDS, 151 schen de beide Rijken komen zou. niet onbekend was, hoe weinig genegenheid de Engelschen aan het Fransche Hof von- Loo weinig ontveinsde зомивгзопк , dat het hem den, dat hij hen met ernstige meening, hoezeer op half lagchenden toon, verzocht alle aanbeveling van de zaak der Vereenigde Provinciën na te laten, daar ze den Staten eerder nadeel dan voordeel deed. Werkelijk was het den Engelschen met die aanbeve- ling slechts te doen om een hoogen dunk van de innigheid van hun verbond met ons in te boezemen. De eenige verzekering van gewicht, die de Engelschen bi hun vertrek me- dekregen, was deze, dat de Koning zijne subsidien aan cuarstiaan van Denemarken tot onderhoud van maNsrELD zou blijven verstrekken, totdat hij zelf zijn leger, hetwelk hij in Champagne op de been zou brengen, in Duitschland zou doen rukken. Dit even- wel zou niet gebeuren voordat de Engelschen door de Nederlanden een leger van 15000 man in Duitschland gebracht zouden hebben. Met die belofte was de Agent van Denemarken gansch niet tevreden: de heerschzucht zijns Konings was niet gediend met de van Frankrijks zijde verlangde verbintenis, dat de oorlog niet verder strekken zou dan tot de teruggave van de Palts. Buitendien wilde Frankrijk den Hertog van Вебегеп tot zijnen dood toe in het bezit van dat Gewest laten, ja, wat meer is, in de beste verstandhouding met de Infante en de Katholieke Duitsche Vorsten, trachtte Frankrijk thans vrede in Duitschland te bemiddelen. | Middelerwijl verliep dag op dag, zonder dat er eenig antwoord kwam op den eisch om voldoening aan de Staten gedaan, en voordat die gegeven was, wilde men niets met onze Ambassadeurs vaststellen. Het eenige wat sommetspisk in dien tusschentijd nuttigs doen kon, verzuimde hij niet te doen. Toen namelijk de vrede in Italië met Spanje gesloten was, trachtte- hij te weeg te brengen, dat dit bericht den Koning van Dene- marken niet ter oore mocht komen, dan tegelijk met de verzekering van een belang- rijken geldeliken bijstand: anders, vreesde hij, zou die Vorst, vermoedende, dat er nu van: Frankrijks zijde niets in Duitschland gedaan zon worden, zich mede met den Keizer verzoenen, en zouden de keizerlijke troepen licht naar de Vereenigde Provin- ciën komen afzakken. Eindelijk baande onze Gezant zich door een beleefd, maar dringend briefje den weg tot den Kardinaal, die steeds door ziekte belet heette te zijn. Ten gevolge van het toen gehouden onderhoud maakte hij het ontwerp van een verdrag, op hetwelk men het eens zou kunnen worden. Slechis zou, bij ontstentenis van de voldoening, de zaak niet tot een besluit kunnen komen. Den 29eten Maart kwam eindelijk de koerier uit Holland aan met brieven van den ` 1695-- 1627. 1625— 1697." Пе Fransche Commissarissen dragen een ont- werp van allian- tic met de Ver- _ eenigde Provin- ciën voor. 152 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 10%en, Maar zij hielden geen anderen last in, dan dat de Gezanten het vertrek тар HAUTAIN zouden verontschuldigen, еп dat wel zonder andere gronden daartoe aan te voeren, dan dezelfde, die zij reeds zonder uitwerking hadden bijgebracht. Hoe weinig zij zich ook van de mededeeling van de missive van Hun Hoog Mogenden beloven konden, wilden zij ze den Kardinaal dadelijk kenbaar maken; maar thans had hij, naar ’t schijnt, in ernst de koorts, еп het afscheid der Engelsche Gezanten hield den Koning en de andere staatslieden terug. Eerst den eersten April derhalve was er eene conferentie ten huize van den Kanselier met зсномвеко en den Heer p'rnBAur, die Augvenne in de hoedanigheid van Secretaris van buitenlandsche zaken was opgevolgd, eene verande- ring, die, bij de bekendheid van AvgvrrmE met onze zaken en bij zijne genegenheid voor Hun Hoog Mogenden, niet in ons voordeel was. Nog. vóórdat de onzen te kennen gaven, dat zij eenige missive ontvangen hadden, verklaarde de kanselier, dat hij en zijne mede- commissarissen van den Koning last hadden met hen op eene goede defensieve Lique te handelen, daar Zijne Majesteit onze Republiek in stand wilde blijven houden, als noodig en dienstig voor gansch Europa, en tevens kwam hij met een uitvoerig ontwerp van alliantie voer den dag. De Secretaris las het voor en teekende er de aanmerkingen van onze Gezanten bij aan. De tijd van de Ligue was gesteld op tien jaren, terwijl de onzen dien tot 15 jaren verlengd wenschten te zien; de som, waarmede de Koning ons ondersteunen zou, werd nog opengelaten. Voorts vorderde de Koning de benoe- ming van al de officieren en tevens van priesters bij de Fransche regimenten in onze dienst. Dezen eisch, die den Prins van Oranje allen invloed op die troepen zou benomen hebben, sloegen de Gezanten dadelijk af, en wat bepaaldelijk de aanstelling van pries- ters betrof, het gedrag der priesters, die in het gevolg der Koningin in Engeland ge- komen waren, deed daarvan niet veel goeds verwachten. Wijders sprak het ontwerp van eene vloot van 25 groote schepen, door Hun Hoog Mogenden te verleenen, zoowel tegen eenigen buitenlandschen~vijand, als tegen °з Konings oproerige onderdanen, die hier uitdrukkelijk als de belijders van de » Hugenoten-religie’’ aangewezen werden. DES VADERLANDS, 155 ontwerp bekomen. Vóór het scheiden werd nog ernstig op voldoening wegens de be- kende grieve aangedrongen. Onze Ambassadeurs brachten de gewone verontschuldigingen by, doch zonder rechtstreeks van de laatste missive te spreken, voorzeker vreezende, dat zulks de nu aangevangen onderhandeling slechts zou kunnen belemmeren. Evenwel bespeurden de Fransche Ministers genoegzaam, wat er van de zaak was. Maar in weer- wil van dat alles spraken en handelden zij, alsof de zaak met Nederland gevonden was, als wilden zij te kennen geven, dat wij niets beters konden doen, dan het ontwerp met al zijne bezwarende bepalingen aannemen 1. — Den 590 April werd sommenspisx aange- zegd, dat hij den volgenden dag audientie zou hebben bij den Koning en de Koninginnen, en dat hij dan zijn afscheid zou kunnen nemen, aangezien hunne Majesteiten naar Fontaine- bleau stonden te vertrekken. Maar later, daar men wel merkte, dat hij tot dat ontwerp, zoo als het daar lag, nimmer zou toetreden, kreeg hij uitstel, en de Koning vertrok, zonder hem zijn afscheid gegeven te hebben, en wel, zoo men zeide, op grond dat hij verno- men had, dat de Staten geene voldoening wilden geven, maar zich met nietsbeduidende verklaringen meenden te behelpen, zoodat eene daad, die hij nog steeds »een dolksteek іп zijn hart’? noemde, ongewroken bleef. Bovendien had de Koning bepaaldelijk kwalijk genomen, dat sommersniJK bezwaren geopperd had tegen de aanstelling van priesters bij onze Fransche Regimenten. — Sommerspijk liet zich door dit een en ander gansch niet uit het veld slaan, maar deed scherp genoeg gevoelen, dat er den Regeerders van Frankrijk veel aan gelegen was, dat Hun Hoog Mogenden „door hen verlaten, geene besluiten namen buiten hen om. Hoe het zij, thans waren alle verdere beraadslagingen uitgesteld tot eene nadere bijeenkomst te Fontainebleau. Hier kwamen onze Gezanten den 16% April, na de Paaschdagen aan, en den 18den had er eene conferentie plaats, wederom door den Kar- dinaal niet bijgewoond. Nu werd Бен ontwerp, naar het inzicht der onzen, zoo het heette, gewijzigd, overwogen. Het bedrag van het subsidie was thans gesteld op niet - 1625— 1627. Hoezeer gewij- zigd, blijft dat ontwerp onaan- meer dan een millioen, waarvan nog afging de som van 49,000 gulden voor de officieren , nemelijk. en de alliantie was ор een duur van zes jaren verkort. De toezending van onze vlout daarentegen werd nu verlangd voor het geval, ten eerste, dat de Koning door eene vreemde Mogendheid werd aangetast »om wat oorzaak het ook mocht wezen,” en ten tweede, dat ongehoorzame onderdanen van de »Hugenoten-religie®” tot hun plicht moesten gebracht worden: in dit laatste geval zou het Nederlandsche scheepsvolk , hetwelk, gelijk gebleken was, niet tegen die van Rochelle verkoos te vechten, teruggezonden worden, zoodra zij de schepen ter bestemder plaatse gebracht zouden hebben. De aan- ! Zoo verklaart zich ook, hoe p espesses zeggen kon, dat, volgens zijne berichten, soumeuspijk met voldoening terng zou komen. (Resol. Stat.-Gen. 10, 29 April, 1625). Ш Deer. 4 ток. 20 1625 — 1627. 154 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = stelling, eindelijk, der priesters by de regimenten, werd vastgehouden. — In weerwil van de bezwaren, zoo als wel te verwachten was, hiertegen van onze zijde ingebracht, ver- klaarde de Maarschalk, dat het ’s Konings besluit was, dat de onzen die artikelen zoo zouden aannemen en teekenen, vermits er geene verandering in kon toegelaten worden: de inhoud toch was alleszins billijk, en dit traktaat zou men nog slechts kunnen ver- werven onder beding van de verlangde voldoening. Sommexspisx antwoordde hierop, dat dit geen onderhandelen maar de wet stellen heeten moest, en dat hij nu niets beters kon voorslaan, dan dat hij het ontwerp van Zijne Majesteit medenam om het in de ver- gadering der Staten-Generaal te doen onderzoeken. Dit zeide hij met groote kalmte en op eerbiedigen toon, omdat, schrijft hij, zijn oogmerk bereikt was, daar hij de betaling verzekerd kon achten van het geld, dat men Hun Hoog Mogenden schuldig was en welks verstrekking het bewijs kon leveren, dat Frankrijk niet volstrekt met ons, noch wij met Frankrijk gebroken hadden. Doch de Maarschalk voer hierop uit met groote drift, dat het een schande zou zijn voor Zijne Majesteit, zoo men zijne denkbeelden aan de beraadslagingen der Staten onderwierp, en dat hij zulks niet wilde dulden, en meteen eischte hij het ontwerp terug, dat зомихізрик in zijne hand had. » Waar- om,” voegde hij er bij, »zijt gij gezonden, zoo gij geene volmacht hebt om te slui- ten” Onze Gezanten lieten zich niet ontstellen, en » bleven,” schrijft sommerspux, » zedig bij den text,” door zich te beklagen, dat zij de geschriften hadden moeten afgeven, daar toch hun geheugen niet sterk genoeg was om zonder afschrift aan Hun Hoog Mogenden rapport te doen. Hij kon, zeide hij voorts, geene bepalingen toe- \stemmen, die hij wist dat het Land schadelijk zouden zijn. Doch Soevereinen laten vaak dingen toe, die het hunnen ministers niet voegt toe te staan: daarom had hj de mededeeling van het ontwerp aan de Staten als een hulpmiddel aangegeven: dus ver- zocht hij een afschrift. Maar dit werd afgeslagen, en tegelijk de hoop op eenige wij- ziging afgesneden. Bij een bezoek aan dezen laatste gebracht, vóór de afscheidsaudientie bij den Koning, gaf зоммктзрик te kennen, dat hij de hoop op een voordeelig traktaat had opgegeven: het ontwerp, herhaalde hij hier, scheen eene wet, die men ons stelde, geen verdrag, dat men ons vergunde. Niettemin zeide hij den Kardinaal dank voor zijne gunst, in welke hj de Staten voor het vervolg aanbeval. De Kardinaal, hoezeer persoonlijk zijn leedwezen wegens het mislukken van de poging om met ons een traktaat te sluiten betuigende, verklaarde, dat het meerendeel van het Hof blij zou zijn, dat onze Gezant onverrichter zake scheidde, en dat men hem niet naloopen zou om hem terug te houden. Toch DES VADERLANDS, 155 liet hij zich nog met enkele punten in, waardoor de onzen gelegenheid hadden om te 1625— verklaren, dat zij niet verslaan konden, dat voortaan zelfs op de Vlaamsche kust de 1027. handel voor де Franschen vrij zou moeten zijn, еп dat de verplichting om den Koning onvoorwaardelijk tegen de ongehoorzaamheid binnenslands hulp te bieden onredelijk was, daar de Koning het wel als ongehoorzaamheid zou kunnen gelieven aan te mer- ken, zoo die van de Religie weigerden naar де mis te gaan. Ook op ’t punt van de aanstelling van priesters bij de Fransche regimenten vorderde de Kardinaal eene belofte. Meer kon sommerspijk niet doen, dan hem zijn woord geven, dat hij de zaak aan den Prins zou voordragen: het traktaat, zoo ’t nog tot stand kwam, moest strekken om onzen Staat te handhaven en niet om hem door zulke bepalingen, die tegen de voor- waarden van zijn bestaan indruisten, om ver te werpen: voor het overige, reeds nu hadden de Franschen in onze dienst meer gelegenheid om hunne godsdienst te oefenen , dan zij zelven zochten, Doch de Kardinaal stelde er bijzonder veel prijs op om die zaak door te drijven: hij meende, met die zorg voor de eeuwige zaligheid der soldaten onder de ketters, het wantrouwen der Katholieken te beter te zullen ontwapenen, en wilde de тегезсще toestemming van den Prins verwerven tegen eene gunst, die men Ricus tracht door eenig gunstbetoon aan verzoeken toegelaten te worden tot het verhef van zekeren tol op de Rhone. De Regering деп Prins van 2. . XC, oogluiking maakte zwarigheid dit toe te staan, hoezeer zij erkende, dat ’s Prinsen Stadhouder te ten Aanzien der І À . . А aanstelling тап Orange, de Heer van vALKEKBURG, zich onberispelijk gedroeg, daar hij geweigerd had, priesters bij de . . se 02 . h i- de vesting aan de Hertogin ne Roman over te leveren. Maar zij verlangde een middel menten te а т е е е + we. in banden te houden om den Prins eenige wederdienst te vergen, en kwam niet nader "79 ғ voor Zijne Excellentie bij de hand had. De Prins, namelijk, had door sommerspisk laten dan tot de verzekering, dat men den Prins stilzwijgend in het bezit van den tol zou laten: nieuwe brieven van verhef verkoos men niet te verleenen. Doch thans opende men het vooruitzicht den Prins ten volle te bevredigen, wanneer hij inschikkelijk was en de aanstelling van meer Fransche priesters toegaf; ja, de zaak, zoo gaf men te ver- staan, van het traktaat zelve zou nog goed kunnen afloopen, als зоммкъзоик de schrif- telijke belofte wilde afleggen, dat hij zijn best zou doen om, benevens eenige meerdere voldoening voor het vertrek van mauran, de aanstelling der priesters te verkrijgen. De Gezant weigerde zulks volstrekt. Den 21%e= April verkregen de Ambassadeurs eindelijk Afscheidsgehoor © e qe . . А .. . . bij den Koning. audientie bij den Koning. Niettegenstaande, zeiden zij, het traktaat niet tot stand scheen te zullen komen, wilden zij Zijne Majesteit verzekeren van de geneigdheid der Staten en des Prinsen tot ’s Konings dienst, waartegen zij °з Konings gunst bleven verzoeken, die wij na den vrede tusschen Zijne Majesteit en Spanje in dubbele mate noodig hadden. Daarop brachten zij ter rechtvaardiging van maurams vertrek het een en ander bij, zeggende, dat het een onschuldige en argelooze handeling was geweest. Op dit alles en wat zij nog meer verzochten, gaf de Koning goed bescheid behalve op het vertrek der vloot. Dit noemde hij een slechten streek, dien men hem gespeeld had, en de 20 * 1625 — 1627. 156 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS rechtvaardiging van een onverschoonliĳjke daad achtte hij geene voldoening: hij zou zien, wat de Staten doen zouden. Alvorens sommerspiak nu vertrok, zou men nog de proef nemen, in hoe verre men het ten aanzien van een verdrag van alliantie eens zou kunnen worden. Op de eerste bijeenkomst, die daartoe dienen zou, en waarbij (1 geen een ongunstig teeken kon geacht worden) de Kardinaal niet tegenwoordig was, verlangde men, dat de Gezant het accoord, waarvan hem niet eens een afschrift verleend werd en waarin de betwiste punten nog onopgelost waren gebleven (alleen Э artikel aangaande de priesters mocht vervallen), zonder voorbekoud zou teekenen. Toen hij dit weigerde, voerde men hem te gemoet, dat voorzeker Hun Hoog Mogenden vooraf met anderen over de zaak zouden willen raadple- gen en den loop der zaken afwachten, met andere verwijten meer betreffende de par- tijdigheid van Hun Hoog Mogenden tegen de Katholieken. Na getracht te hebben de Fransche Commissarissen van de oprechtheid der Staten te verzekeren, gaf з0микзил, wel beseffende niets meer te zullen verkrijgen, te kennen, dat hij zich met de verlenging van het traktaat van Compiègne zou tevreden stellen. Doch zelfs dit wenschte men niet toe te staan, daar men verstoord was, dat de Staten den Koning niet onvoorwaardelijk tegen de Hugenoten hulp wilden bieden. Op eene tweede en laatste bijeenkomst bleven de Commissa- rissen, schuilende achter ‘s Konings uitgedrukten wil, op al hunne onbillijke eischen staan. Alleenlijk stonden zij toe, ten gevalle van sommerspisk , dat den Heer p'zspxsses een afschrift van het ontwerp, en dat wel ongewijzigd, toegezonden zou worden: want onzen Gezant te nopen rapport te doen van een stuk, dat hij niet kon voorleggen, zou toch al te veel van spot gehad hebben. Begeerden de Staten-Generaal, voegden zij er bij, het con- cept, zoo als het daar lag, niet aan te nemen, dan zou de Koning weltevreden zijn, dat hij voortaan zijn geld kon houden. Wat de sommen, die de Staten van den Koning te eischen hadden, te weten 120,000, door hen ten behoeve van mansreLD voorgescholen, en 500,000 gulden wegens het subsidie, aangaat, in gereed geld konden де Gezanten ze niet medekrijgen: slechts bekwamen zij assignaties om het bedrag na drie of vier maanden te ontvangen. De gelden, voor de dienst van de vloot van maurar verschul- digd, zouden later begroot en afgerekend worden. Uit alles bleek, dat de Regering tegenover de Katholieken de houding aannam, dat onze Gezant onverrichter zake ge- scheiden was. Niettemin was de band van vereeniging tusschen de beide Staten nie! gansch verbroken, dank vooral de wijsheid van onzen buitengewonen Gezant. In deze gansche zoo kiesche en bezwaarlijke onderhandeling is de vastberadenheid en bezadigdheid van dezen Staatsman niet genoeg te roemen. Aan de eene zijde kwam hij de verzoeking (е boven om zich jegens het Fransche Bewind te verbinden tot meer dan de Staten zouden hebben kunnen bekrachtigen, en van den anderen kant was hij zich genoeg meester om dat Bewind geen grond van achterdocht of beklag te geven, hetgeen bi de minste toenadering van sijne zijde tot de Engelsche of Savooische Gezanten het geval DES VADERLANDS, ” 157 zou geweest zijn. SommerspijK was juist de man voor den toestand. Zijne vroegere 1695— gedragingen in Frankrijk zoowel als in ons Vaderland hadden hem daartoe voorbeschikt. 1627 Tot de schuld toe, vroeger door hem op zich geladen, moest dienstbaar zijn om hem thans tot het werktuig te maken tot het behoud der zelfstandigheid van zijn land in een hagcheliĳk tijdsgewricht. Gelijk de achting van maurar bij zijn Opperhoofd, den Hertog vz MONTMORENCY, ongekrenkt was gebleven 1 in weerwil van het valsche van zijne stelling, zoo leed ѕзомметѕрізкѕ aanzien ganschelijk niet bij де moeijelijkheden van zijne taak. Hij werd bij zijn vertrek vereerd met een diamant van wege den Koning; zijn zoon werd mede tot St. Zoo zag dan de Republiek zich ten taak gesteld, de oorlog tegen Spanje voort te zelten, zonder eene krachtige afleiding door deelneming van Frankrijk aan den strijd te mogen verwachten of zelfs te kunnen wenschen. Immers die deelneming was aan eene bedenkelijke voorwaarde gebonden, den doortocht van Engelsche troepen door ons land. Met trouwelooze bedoelingen wellicht zouden die troepen herwaarts komen. Dus stond ons niels anders te doen, dan onze grenzen te bewaren; Denemarken, zoo veel in ons was, door onderstand in staat te stellen en aan te moedigen om den vijand in Noord- Duitschland bezig te houden, en voorts Engeland, zonder deelgenootschap aan zijne vermoedelijke bijbedoelingen, in hetgeen dat Кук ter zee tegen Spanje ondernam, ter zijde te staan. Het had niet weinig moeite ingehad, eer de twintig schepen, die de Vereenigde Tocht der ver- Provinciën omstreeks den zomer van het jaar 1625 bij de Engelsche vloot voegen zouden, ecnigde Enga- gereed waren 9% De Engelchen klaagden in de maand Julij over Ч lange uitblijven landeche vloot, van ons contingent; doch toen ontbrak er nog veel aan de uitrusting der Engelsche schepen niet alleen, maar ook aan de wapening en oefening der soldaten, die daarop ingescheept zouden worden 9, Intusschen werden er bepalingen vasigesteld omtrent den voet van de vereeniging der Nederlandsche en der Engelsche scheepsmacht. Onze twintig schepen zouden een afzonderlijk eskader vormen. Doch de Admiraal zou de orders involgen van den Engelschen vlootvoogd, den » Maarschalk-Generaal’’ сеси. 4. Пе Nederlandsche Admiraal en vice-Admiraal zouden stem hebben in den Krijgsraad, en 1 Resol. Stat.-Gen. 9 Maart, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 21, 23 Aug. 1625. 3 Resol. Stat.-Gen. 1 Aug. 1625. Brief v. 22 Julij, 1625, van onze Gezanten in Engeland aan 27. Exc. (In het Journaal vun Sommelsdijks Gezantschap in Engeland, op het Rijksarchief). á Onder hem bekleedde st. Lecer de waardigheid van »sergeant-majoor-generaal” (Zie het- zelfde Journaal). 158 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Аг ыыы 1625— de Hollanders een vijfde deel van den te maken buit erlangen 1. Меп had het voor- 1621 nemen, eene landing te beproeven op de oevers van de Guadalquivir, еп "5 Konings schepen, die men daar dacht aan te treffen, te bevechten. Niet vroeger dan tegen het najaar (1625) zeilde de vereenigde vloot naar hare bestemming; doch reeds voor het eind des jaars was zij, na een vergeefschen aanslag op de Andalusische kust, in Engeland terug, zonder iets uitgericht te hebben 3. Groot was deswegens de ontevredenheid in Engeland ®; in ons vaderland blijkt het-niet, dat men zich veel aan de zaak liet ge- „Пшр van legen liggen. Niettemin werd uitvoering gegeven aan het reeds in den vorigen zomer renigde vloot. beraamde plan om eene reservevioot uit te rusten, waarloe de Nederlanden weder hun contingent zouden leveren <, Vooraf echter verlangde men de schepen der vorige vloot, die nog te Plymouth waren gebleven, herwaaris over te laten komen, en eerst het aantal der Engelsche schepen en den tijd te vernemen, tot de nieuwe onderneming be- paald. Hollands advies was, om van de schepen, die met saurarm van Rochelle, en laatstelijk met gazı 5 van Plymouth terug waren, er vijflien voor de tweede Engelsche vloot uit te rusten 6, In April waren de Engelsche schepen tot den nieuwen tocht ten getale van 50 gereed. Alleenlijk moesten de in Frankrijk geworven scheepssoldaten nog overkomen. Intusschen was het tijd dat ook ons eskader gereed kwam. Holland liet het daartoe niet aan aanmaning aan de Provinciën ontbreken, en de Prins benoemde REAEL tot Admiraal 7. Doch bij de schaarschheid der gelden, die er bij де Collegiën ter Admiraliteit bestond, en bij het uitblijven van het aandeel, dat de Provinciën aan de uitrusting moesten betalen, kwam zij niet spoedig tot stand. Het scheen zelfs, dat Zeeland zich niet verplicht rekende om tot de zaak mede te werken 8, Blokkade der Die nieuwe inspanning intusschen mocht geen voorwendsel zijn om de bezetting der Vlaamsche kost Vjaamsche Kust op nieuw te verwaarloozen. Integendeel de Collegiën ter Admiraliteit zouden te zorgen hebben, dat die kust tegen April geblokkeerd was met dertig sche- pen, elk voerende 20 of 22 stukken en bemand met minstens 75 man en 20 muske- tiers, behalve 5 jachten, van 50 man en 8 gotelingen voorzien. 3 Rapport van Sommelsdijks Gezantschap in Frankr. Onder 17 Jan. 1626. 4 Resol. Stal.-Gen. 19 Dec. 1625. 5 Van per Leck was reeds іп Februarij hier te lande terug (Resol. Stat…Gen. 4 Febr. 1626). 6 Resol. Stat.-Gen. 6 Febr.; 19, 20 Maart, 1626. 7 Resol. Stat.-Gen. 13 Maart; 4, 6, 14, 17, 27, 30 April, 1626. ” Resol. Stat.-Gen. 2, 4, 8, 13, 25 Mei; 6 Junij, 1626. DES VADERLANDS. 159 FEE dat-de kapiteins voortaan (gelijk reeds in Zeeland geschiedde) niet bloot voor een enkel ssizoen zouden verbonden worden, maar voor zoo lang zouden worden aangenomen, als zij zich goed gedragen zouden. Quast kreeg het commando over deze scheepsmacht 1, Bij de dus voortgezette kostbare oorlog таз Не! moeijelijk genoeg de zaken der Unie in redelijke orde te houden. Aan de medewerking van sommige Provinciën ontbrak maar al te veel. Hoe de oneenigheden binnen den boezem eener Provincie de opbrengst van de oorlogslasten aan de Unie stremden, was meer dan eens ondervonden, en, volgens de uitdrukking van een der Leden van Friesland zelve, in den zomer van het jaar 1625, »flakkerde de twist in dit Gewest nu bijna tot de daken uit.” Zoo spraken de vertegenwoordigers van Westergo. Alleen dit Lid der Staten van Friesland had Ge- deputeerden naar °з Gravenhage gezonden, waar de Staten-Generaal de geschillen zouden beslechten. De andere Leden, met name Oostergo, Zevenwolden en de Steden, sloegen het gezag van Hun Hoog Mogenden іп den wind 3. De zaak was deze, dat de Steden bij de ondergeschikte rol, die haar in de Staatsregeling der Provincie was aangewezen, zich niet aan de schatting, welke haar opgedrongen werd, wilden onderwerpen. Maar dat men geen middel vond om de zaak door onderlinge schikking te regelen, was wel een bewijs, dat ег Ы) de partijen geen zeer krachtige liefde bestond voor de gemeenschap- 1625 — 1627 `~ Geschillen in Friesland. pelijke zaak der Unie: anders had men zich beijverd om door wederzijdsche tegemoet- 5 koming de verplichting der Provincie tegenover de Generaliteit te voldoen. Hoe het zij, ’s Lands behoeften vorderden de opbrengst der consenten. Dus besloten de Staten-Generaal, in de Friesche zaak, hetzij de andere Leden vertegenwoordigers zonden al of niet, eene beslissende uitspraak te doen en die uitspraak te doen uitvoeren. In allen gevalle zouden zij, van den 13den October (1625) aan, het onderzoek aanvangen. Werkelijk daagden er geene andere Gedeputeerden uit Friesland op. Hun Hoog Mogenden bepaalden nu zelven den voel, waarop de verpachting der middelen in die Provincie zou plaats heb- ben, des noods ор hun gezag, en gaven aan Graaf ккизт casimm ten dien einde het noodige bericht. Evenwel aarzelden de Staten-Generaal om volstrekt tegen den zin en wil van de meerderheid der Staten van Friesland handelend op te treden, en zij trachtten van de verschillende Leden der Provincie de verklaring te bekomen, dat zij zich aan de uitspraak onderwierpen. Doch alleen wederom die van Westergo gaven zulk eene acte. Alsnu namen Hun Hoog Mogenden noode de toevlucht tot een uitersten maat- regel, te weten, de zending van eenige Staatspersonen naar de Provincie, ten einde de Gewestelijke Staten door overreding tot bewilliging te brengen. Na lang uitstel werden uit den Raad van State de Heren RANDWIJK, BROEKHOVEN en VAN DER LINGEN aange- wezen om zich naar Friesland te begeven, ten einde de uitvoering te verzekeren van het hesluit van Hun Hoog Mogenden »op het vinden van de consenten” in die Pro- 1 Resol. Stat. Gen. 6 Febr. ; 1 Janij, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 3 Sept. 1625. De, Staten-Ge- neraal nemen een besluit in de zaak. Vergeefsche zending der Sta- ten naar Fries- land. 160 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eenn 1695-- vincie. Zij deden eene vergeefsche reize; al hunne pogingen stuitten af op de onver- 1627 zettelijkheid der drie Leden; zelfs niet zóó ver konden zij het brengen, dat de middelen bij voorraad verpacht werden. Toen dan de Gedeputeerden onverrichter zake terug waren gekomen, ‘besloten de Staten-Generaal, de Staten van Friesland schrifielijk ernstig aan te manen de verpachting der middelen alsnog op den door hen beraamden voet te doen plaats hebben, of de zaak alsnu eendrachtig tegen den 119 April (1626) aan eene nieuwe uitspraak van Hun Hoog Mogenden te onderwerpen, onder bedreiging dat zij anders de middelen onverwijld bij executie van de onwillige Leden zouden laten invorderen 1. Maar nog voor dien 11% April kwam er een brief van Graaf квмзт casum met de vraag of men niet iets moest toegeven aan het bezwaar der Steden tegen de zoogenaamde » corpergelden,” Ше men van haar vergde niettegenstaande men haar het derde deel der pachtpenningen onthield, waaruit zij vroeger die belasting plachten te vinden. De Staten-Generaal antwoordden, dat vóór elke inwilliging de middelen ten minste bij voorraad moesten verpacht worden: want de zaak leed geen langer uitsel. In weerwil van den drang der omstandigheden lieten de Staten van Friesland de mis- Nieuwe bezen- sieven van Hun Hoog Mogenden onbeantwo@rd. Dezen zagen zich derhalve genoodzaakt io Е асы tot eene nieuwe bezending te besluiten, die, als de zaak niet inder minne te schikken beraamd. zou zijn, de verpachting bij executie zou doen geschieden met behulp van den Stadhou- der, Graaf kansr сазімін, en van de niet weerbarstige Leden. De Gedeputeerden zouden bevelschriften medekrijgen aan de kapiteins der naastgelegen ruiter-compagniën, terwijl aan de Admiraliteiten van Amsterdam, het Noorderkwartier en Dokkum order gegeven zou worden om te zamen een viertal oorlogschepen gereed te houden, ten einde op de personen, schepen en goederen van de onwillige Leden der Provincie beslag te leggen. Zoo stonden de Staten-Generaal op het punt met wapengeweld tegen een deel де“ Lands op te treden : een burgeroorlog zou ег het gevolg van kunnen zijn: want de Steden hadden zich onderling verbonden, zich tegen de executie te verzetten. Dit ver- kondigde de Heer nrama , toen hy den 20%" April weder ter vergadering der Slaten- Generaal verscheen, nadat er een geruimen tijd lang geen enkel afgevaardigde van Friesland was opgekomen. Weldra daarna vernam men, dat ook het Lid Zevenwolden zich de executie niet zou laten welgevallen. Niettemin begrepen de Staten-Generaal met advies van den Raad van State de zaak door te moeten zetten. Alleenlijk wensch- ten zij alsnu den Steden vooraf eenigzins tegemoet te komen, en toe te slaan, dat de corpergelden voor een deel werden opgelegd aan de huizen ten platten lande, die geen schot betaalden noch nering deden 9. Tot deze inwilliging gemachtigd, vertrokken 1 Resol. Stat Gen. 23 Sept.; 28 Oct.; 18, 20, 22, 29 Dec. 1625. 3 Febr.; 20, 24 Maart, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 7, 11, 20, 21, 22, 24 April, 1626. DES VADERLANDS. 161 Í Oü a .. II . —⏑— dezelfde Gedeputeerden 1 nogmaals naar Leeuwarden. Ditmaal schenen zij beter te zullen 1695-- slagen ten gevolge van de vastberadenheid, die de Staten-Generaal lieten blijken. Althans 1627. nog vóór het eind van April lieten Oostergo еп Zevenwolden zich overhalen om onder zekere voorwaarden de verpachting der middelen volgens de uitspraak te laten geschieden. Deze twee Leden evenwel betuigden hun misnoegen, dat aan de Steden uit naam van Hun Hoog Mogenden eene schriftelijke belofte gedaan was, dat binnen vier maanden in hare grieve zou worden voorzien. Niettemin waren de Steden niet tevreden gesteld : op haren tegenstand stuitte de zaak op nieuw af. Den 91е Mei ontstond er naar aan- leiding van de aanstaande verpachting te Leeuwarden een volksoploop. De Gedeputeerden (у... te vonden het ongeraden de verpachting door te zetten, en waren den 94= Mei wederom Leeuwarden. onverrichter zake in den Haag terug. Wat nu te doen? De Staten wisten er niet beter ор, dan, na beraadslaging. met zijne Excellentie en den Raad van State, te besluiten , dat aan de Staten en*den Stadhouder van Friesland, alsmede aan de Stad Leeuwarden ernstig zou worden geschreven, dat recht mocht worden gedaan tegen de aanleggers van den oploop, en dat daarbenevens aan de Leden der Staten en aan al de Steden afzonderlijk zou worden opgedragen, de zaken dus in te richten, dat de verpachting tegen den eersten November geschieden zou: anders moesten zij niet vreemd vinden, dat Hun Hoog Mogenden ze op hun gezag doen lieten. Middelerwijl hadden zij order te stellen, dat de achterstallen der Provincie betaald werden. Wat voorts de grieven betrof, die zij buitendien beweerden te hebben, zoo moesten zij tegen de aanstaande maand Julij Gedeputeerden zenden van genoegzamen last voorzien om ге ten overstaan eener Commissie uit de Staten-Generaal te kunnen beslechten 2, — Maar achtten de Staten- Generaal het ongeraden geweld te gebruiken, de Stadhouder en de Gedeputeerde Staten van Friesland schijnen de Steden door het vertoon van militaire macht tot onderge- schiktheid te hebben willen brengen. Althans men deed eenige troepen naar Leeuwarden oprukken. Doch dit besluit verwekte in de steden en bepaaldelijk in Leeuwarden ern- stige onlusten. De burgerij dezer stad ontwapende de soldaten, eigende zich de sleutels der poorten toe, en bleef zelve in de wapenen. Nu meende zich het gemeen alles veroorloofd. Er was geen ontzag meer voor de stedelijke Overheid; het huis van een der burgemeesters werd aangerand; geweerschoten gelost tegen het gebouw, waar de Staten _ vergaderden; bij de Heren VAN SCHWARTSENBERG en RIENK VAN BURMANIA de glazen ingesmeten, en zij met de hunnen in hunne huizen belegerd. Op de eerste slechts gedeel- lelijk volledige berichtén dezer gebeurtenissen schreven de Staten-Generaal, na raadple- ging met Zijne Excellentie en den Raad van State ‚ dat de Stadhouder, ERNST CASIMIR, met de Heren van het Hof van Friesland en de Magistraat van Leeuwarden, zich be- 1 Те weten: RANDWIJK, BROEKHOVEN en uit den Raad van State VAN DER LINGEN. 2 Resol. Stat.-Gen. 3, 9, 12, 15 Mei, 1626. I Deer. 4 8тпк. 21 1625— 1627. 