Reis door Noord Amerika
- flegte, van Elanden en Her¬ ten , Orignacs & Cerfs pajjés , 3 Livres. - * Reen, van 25. tot 30. Sols. - Rode Vojfen , 3. Livres. - Bevers , 3. Livres. Zie hier ene lyft van alle de verfchillende foorten van vellen die hier in Kanada gekoft en naar Europa verzonden worden. Ik heb ze van enen der voomaamfte Kooplieden in Montreal gekregen. Chevreuils paffés , (*) bereide Ree- vellen. Chevreuils verts, onbereide Ree- vellen. Chevreuils tannês, getouwde Ree- vellen. Ours , Beren. Ourfons , jonge Beren. Loutres, Otters. Pecans. Chats , Katten, Loups de bois , Wolven. Loup - cerviers , Lynxen. Pichoux du Nord. Pichoux du fud. Benards rouge s , Rode Vollen. Benards croifés, KruisvolTen. Benards noirs , Zwarte Vollen. Renar ds ar ge nt és , Grauwe Vollen. Benards du fud , ou de Virgin ie r Firginifche Vollen. Benards blancs de Tadoulïac, Wit¬ te Vollen van Tadouffak. Mar tres, Marters. Vifons ou Foutreaux. Ecureuils noirs , Zwarte Eekhoorns. Cerfs verts , ruwe Hertenvellen. Cerfs paffés, bereide Hertevellcn,. Originals verts , ruwe Elanden. Originals paffés , bereide Elanden. Cariboux, Rendieren. Biches vertes , ruwe Hindevellen. Biches pajfées , bereide Hindevellen* Carcajoux. Bats musqués , Muskusratten Cajlors gras d'hiver , vette Win- terbevers. Cajlors gras d'été, vette Zomerbe- vers. Cajlors fecs d'hiver, droge Win- terbevers. Cajlors fecs d'été , droge Zomer- bevers. Caftors vieux d'hiver, oude Win- terbevers. Cajlors vieux d'été, oude Zomer- bevers. Koper. Ik kreeg den 22. September een ftuk louter Koper, dat van Lac Su¬ perieur gekomen was. Men vindt het daar byna geheel zuiver , zo dat het niet behoeft gefmolten te worden , maar terftonds bewerkt worden kan. (*) De Schryver heelt deze lyft in ’t Franfch medegedeeld uit vrees van zig miflehien anders niet volkomen juifl uittedrukken. MONTREAL. 1749. *95 kan. Vader Charlevoix (*) fpreekt ’er van in zyne Befchryving van Nieuw Frankryk. Een van de Jefuieten te Montreal , die zelf ter plaatfe geweeff was daar dit erts gevonden wordt, onderrigtce my dat men het gemeenlyk by de monden van ffromen en rivieren vindt, veel- tyds in zo zware Hukken dat een man werk heeft ze optetillen, en mees- tentyds gantfch louter. Ook verhaalden daar ter plaatfe de Wilden dat daar eertyds een Huk van enen vadem lang en enen halven vadem of meer in dikte, en byna geheel zuiver, gezien was. Dewyl dit erts altyd by de monden der rivieren in de aarde legt ,ishetwaarfchynIykdathetdoor’t water en ’t ys van enen berg der waards gedreven is. Dog hoe zeer men gezogt heeft, heeft men nog zo ver niet kunnen komen van het in ene zekere menigte by malkander te vinden. De Opperfte van de Priefters te Montreal gaf my ook dien dag een Lood- fluk Looderts . Het was gekomen van ene plaats maar weinig mylen erts* van hier ; en beffond uit tamelyk digte en blinkende teerlingen. Ik ver¬ nam dat verder weg zuidwaards op ene plaats veel looderts in den grond was. De JVilden daaromheen fmelten het, en malten ’er ko¬ gels en hagel uit. Ik kreeg ’er enige Hukken van , beflaande uit een blinkend teerlingfch erts, met fmalle flrepen ’er in, en ene witte harde klei , die met Herk water opbruifcht. Ook kreeg ik enige roodbruine Jarde , die gevonden was by Lac des r0 je deux Montagnes , enige mylen van Montreal. Zy kan gemakkelyk tullchen Aarde, de vingers tot Hof gewreven worden, dog is veel zwaarder dan enige ande¬ re aarde, en van buiten een weinig glinflerend. Als men deze aarde tuffchen de vingers wryft , worden zy geheel glad , glimmend , en als half verzilverd , even als of zy met een flukje loods gewreven waren. De¬ ze aarde moet derhalven of een foort van loodaarde , of met yzerdeelt- jes vermengd zyn. Men vindt twederlei foort van Vrouwen in Kanada. Het eerHe be- yroH. Haat uit zulken die in Frankryk geboren en herwaards overgekomen zyn , wen. het twede uit inboorlingen van het land. Die van het eerHe foort be¬ zaten al het bevallige dat der Franfche natie eigen is. De Inboorlingen kunnen weder in twee foorten onderfcheiden worden , namelyk in die van Quebec en in die van Montreal . Die van Quebec geven die in Frank¬ ryk geboren waren nauwlyks iets in welgemanierdheid toe, dewyl zy al¬ le jaren gelegenheid hebben met vele Heren en Vrouwen van aanzien , die met de fchepen overkomen , te verkeren , en die hier enige weken verblyven , en dan weder naar Frankryk keren. De Juffrouwen van die Stad worden befchuldigd zig door den hoogmoed der Wilden te hebben laten befmetten, en verffoken te zyn van de Franfche wellevendheid. B b 2 Het (*) Hijloire de la Nouvelle France Tom. 6. p. 415* KANADA. 1 96 Het geen ik boven van de vrouwen van Montreal gezegd heb, dat zy namelyk veel werks maken van wel gekruld en gekapt te. zyn , is ook waar van doorgaans alle de vrouwen door het gehele land. Het hair moet alle dagen gepoederd wezen , al komen zy niet buiten hare kamers , en al hebben zy anders maar een kort fmcrig jakje en enen fleg- ten rok aan , die pas ter helft van de benen reikt. Des zondags en als zy gezelfchap wagten of een bezoek gaan geven , zyn zy inzonder¬ heid in allen haren luider. Dan fchikken zy zig op als of hare voorou¬ ders de eerde perfonadien van het Ryk waren ge weed. Dit geeft zulken, die de zaken wat grondig inzagen reden om te klagen ,. dat by het groot- lle deel der vrouwen de gewoonte is ingedopen- van voor niets anders dan voor den opfchik te zorgen , en daar voor niets- te ontzien. Niet weinig zyn zy oplettend op de nieuwde Modes , om hare bede en kodbaarde klederen naar de zelven te veranderen en te verfnipperen. Ook lacchen zy malkander niet weinig uit als er iets aan ontbreekt. Maar het moide is, dat het geen zy voor nieuwe Modes houden in Frankryk reeds al lang is agter de bank gefmeten , dewyl de fchepen maar eens in 't jaar aankomen, en dus de Modes al een jaar moeten oud zyn voor dat zy ze krygen. Ook maakt men haar wel wat wys , en ver¬ koopt haar iets voor nieuwerwetfch dat al lang. heeft uigediend.. Nok heb ik zo zeer als te Montreal gezien dat zy enen vreemdeling uitlachten wanneer hy. zig niet volkomen wel uitdrukte. Dog zy zyn enigfins hier omtrent te verfchonen. Men lacht gemeenlyk om het geen ons als ongewoon voorkomt, en belacchclyk fichynr. In Kanada hoort men geen Franfeh fpreken dan van geboren Franfcben , want vreemden kor men hier zelden. Zelfs de IVilden houden zig volgens hunnen aangc- borenen hoogmoed te goed om Franfeh te fpreken , en dwingen de Franfeh en. om hunne taal te gebruiken. Hier komt het natuurlyk uit voort dat de fyne oren der Kanadafche vrouwen niet zonder lacchen iets dat haar ongewoon is horen kunnen. Ene der eerde vragen, die zy'enen vreemdeling doen, is, of hy gehuwd is ; de twede , hoe hem de vrouwen in Kanada bevallen, en of zy fchoonder dan in zyn land zyn; en de derde, of hy ’er niet ene van mede naar zyn vaderland zou willen nemen. Maar het kwam my voor dat ’er enig onderfcheid tuffehen de wouwen van Ouehec en Montreal was ; die van de laatde plaats fchencn wat aange¬ namer- dan de anderen te zyn. Die te Ouebec kwamen my voor wat zeer vry te wezen , dog die van Montreal minder. De ongetrouwde vrouwen by- zonderlyk waren te Quebec niet zeer arbeidzaam. Een meisje van agt- tien jaren wordt voor ongelukkig gerekend als 'zy niet ten minden een twintig vryers of meer kan opnoemen. De jonge Juffrouwen , vooral de aanzienlykden , doen zelden iets anders dan ten zeven uur optedaan , cot negen uur bezig te zyn met poederen en kappen , enmetondereuflehen koffi / koffi te drinken. Als zy wel opgefchikt zyn gaan zy voor een open venfter aan ftraat zitten, nemen enig naiwerk in de hand, en doen nu en dan een ftcek, maar de ogen zyn het meelt op ltraat. Als dan een jong. Egtcr fchamen zy zig niet , zelfs die van den eerlten rang zyn , naar de markt te gaan , om watermeloenen , kawoerden en andere, eetwaren te * kopen , en die zelven naar huis te dragen. Zy zyn vroeg op. Dog my werd verzekerd dat zy in ’t algemeen niet te breed bemiddeld waren. De inkomften der menfehen zyn hier gemeenlyk gering, en het getal der kinderen is groot. Ook is het voor de meisjes te Montreal fpytig dat die van Qucbec merendeels eerder aan den man raken dan zy , dewyl ver— fcheiden Franfche jonge heren , die met de fchepen overkomen , daar door de liefde getroffen worden en trouwen , een geluk dat den- meisjes van Montreal zelden gebeurt , dewyl die heren daar weinig komen. Den 23. Sepr. ging ik naar Saut au Kecollct , drie Fr. tnylen noord- Tlersnanr waards van Montreal , om planten, Henen, en diergelyken te bezigti- ^Rlut,fu gen, en zaden te vergaderen. Digt by de Had hadden wy landhoeven aan beide de zyden van den weg. Daarna wierd het land bofchryk en vry oneffen. Somtyds was het hoog, fomtyds laag en inoerafhg. Door¬ gaans was het zeer vol Henen , zo van rots als van een foorc van graur wen kalkfteen. De wegen waren zo flegt dat ik werk had met ene chai- fe voorttekomen. Een weinig voor dat ik te Saut au Re co liet kwam eindigden de boflèhen , . en het land was bebouwd of tot weiland gemaakt. Dog de gantfche weg had niets waardoor hy in aangenaamheid met de anderen hieromheen kon vergeleken worden. Omtrent ene Fr. myl van de Had waren twee kalkovens aan den Kalko- weg. Zy waren van buiten van grauwen hardgebranden kalkfteen , en van vens,. rotsrteen digt aan het vuur. De hoogte van den oven bedroeg drie vadem. De Kalkfteen, dien men hier brandt, is van twederlei foort. Het ene is zo digt dat men de deeltjes ’er van onderfcheiden kon , uitgenomen hier en daar enige weinige witte of ligt grauwe fpaathkorrels. Somtyds vond men ene kleine fpleet die met enen witten fynen fpaath gevuld was. Ik kon . ’ef gene verfteningen in ontdekken , fehoon ik ’er nauw- B b 3^ keit- KANADA. Saut au Recollet , 19S keurig naar zogt. Men vond deze ftenen doorgaans op het eiland Mon¬ treal, zo dat in het graven men ter diepte van ene halve of gehele el op de zelven ftiet. Zy liggen in beddingen , waarvan elke omtrent een vierde of ene halve el dik is. Deze fteen wordt geagt den beften kalk te geven. 'T is waar, hy is zo wit niet als die van het andere foort komt , egter heeft hy de eigenfchap van de muren zo hard als een fteen zelven te maken , en dat hoe langer hoe meer. Daar zyn voorbeelden dat als men de muren wilde veranderen de keiftenen waaruit die gebouwd waren eerder dan de kalk zelf konden gebroken worden. Het andere foort was een grauwe en fomtyds een donker grauwe kalk- fteen. Hy beftond uit kleine digte deeltjes, vermengd met grauwe fpaath- korrels, fomtyds was hy ook vry grofkorrelig. Aan ftukken geflagen rook hy fterk naar ftinkfteen. Dikwyls was hy geheel vol van Peäini- tes. Dog de meeften van deze verfteningen waren flegts indrukken van de bolle zyden der fchelpen. Evenwel zag ik enige ftukken van de fchel- pen zelven , die in fteen veranderd waren , indien ik anders geloven zal dat deze fchalen voorheen zelfs moiïclfchelpen geweeft zyn , en niet een byzonder foort van fteen ; want ik zogt op de oevers te vergeefs naar deze fchelpen. Ook fchynt het onbegrypelyk te zyn hoe ’er ene zo ongelooflyke menigte van indrukken van fchalen by een zoude geko¬ men zyn , want fomtyds kreeg ik grote ftukken van dezen kalkfteen die byna uit niets anders dan vlak by een leggende Peftinites beftonden. De¬ zen fteen trof men op verfcheiden’ plaatfen van het eiland aan , waar hy ook in horizontale beddingen een vierde of een halve el dik , ligt. Hy geeft zeer veel kalk ; dog die wordt voor zo goed niet als de vorige gehouden, en men zeide dat hy by nat weder vogtig wordt, het geen de andere niet heeft. Het dennenhout werd het beft gehouden om kalk te branden , en daarna het hout van de Thuya. Dog dat van den fuikerahom en diergelyke bomen agtte men ’er niet goed toe, omdat het te veel kolen geeft. Grauwe ftukken van rots vertoonden zig hier en daar in het bofch en op de velden. De bladeren van verfcheiden bomen en gewaflèn , gelyk als van den roden Ahorn, de Rhus glabra , het Polygonum fagittatum , en de Va¬ ren , begonnen thans ’er geelagtig uit te zien. Een groot kruis ftond ’er op ene plaats nevens den weg. De jonge , die my voor gids diende , zeide dat daar iemant begraven lag die grote wonderwerken verrigt had. De voorby reizenden groeten het kruis. Op den middag kwam ik te Saut au Recolkt äan. Saut au Recollkt is een klein kerfpel , leggende aan enen arm van de S A U T AU RECOLLET, 1749. de St. Laurence , die mee groot geweld tuflehen het eiland van Mont¬ real en IsledeJefus doorftroomt. Het heeft zynen naam gekregen van een voorval dat daar in ’t jaar 1725. een Bedelmonnik , NicolasFielgc- heten, had. Hy was met enen bekeerden Huron rn een fchuitje ge¬ gaan om naar Quebcc te varen , dog het fchuitje floeg om , en men dage dat de Wilden met voordagt dit veroorzaakt hadden. De Monnik en de Bekeerling verdronken; maar de Wilden zwommen aan landden berg- den het goed van den Monnik , dat zy voor zig behielden. Het land hieromftreeks is (lenig , en nog niet lang bebouwd geweeft. De oude lieden , die hier woonden , verzekerden , dat in hunne jeugd byna overal een zwaar geboomte (lond daar nu akkers en weiden zyn. De Priellers zeiden, dat hier voorheen een dorp van Hurons geweeft was, die tot den Chriftelyken godsdienft bekeerd waren geworden. Dezen woon¬ den ten tyde van de aankomft der Franjchen hier te lande op den ho¬ gen berg, die op den afftand van de ftad Montreal lag. Dog de Fran¬ jchen bewogen hen wegtetrekken , en hun het land te verkopen. Zy zet- teden zig toen hier neder ; en de kerk die ’er nu (laat is voor de Wilden gebouwd. Ook hebben zy daar vele jaren hunnen godsdienft verrigr.. Toen de Franfchen op het eiland Montreal menigvuldiger wierden , wil¬ den zy alleen dat eiland bezitten , en overreedden derhalven de Wilden hun ook deze plaats te verkopen T en zig verder heen te begeven. Na¬ derhand hebben de Franfchen r de Wilden , om hun geweldig fulpen en wild en woeft leven , niet gaarn by zig willende hebben y hen nog eens bewogen te verhuizen,, en zig by Lac des deux Montagnes nedertezetten , waar zy nog tegenswoordig zyn,. en ene fraye ftenenen kerk hebben. De kerk te Saut au Recolkt was van hout, zag ’er oud en vry bouwvallig uit, fchoon zy van binnen nog enigermate in (laat was, en van fe. Fran¬ fchen gebruikt werd. Men MÖ reeds een deel fteens aangebragt, waar¬ van men voornemens was in ’t kort ene nieuwe kerk te bouwen. De kruidkundige waarnemingen die ik hier maakte fpaar ik voor een ander werk. Schoon ’er in verfcheiden’ dagen geen regen gevallen was gafVogtig- egter de grond zo grote vogtigheid op, dat enige papieren, waarin heid. ik myne zaden vergaderde, en die ik in de fchaduw op de aarde ge¬ legd had , binnen weinig minuten zo nat wierden dat ik ze niet ge¬ bruiken kon. Des niettemin had men den gantfehen dag den klaar¬ den zonnefchyn, en ene zo onverdraaglyke hette, als was het nog in ’c midden van Juli geweeft. De helft van de koom velden laat men by beurten braak leggen. Akkers. De braaklanden worden in den zomer noit omgeploegd, zo dat het vee ’er op kan weiden. Al het koom is hier zomerkoorn, gelyk ik al heb aangemerkt. Sommigen beploegen de braaklanden laat in ’t najaar, an¬ de» 1 :200 'KANADA. deren dellen dat uit tot in de lente ; dog men zegt dat het eerde beter is. De weit , de gard , de rogge en de haver worden geëgd , dog de erwten onder geploegd. Men zait gemeenlyk omtrent den 15. April , en begint met de erwten. Van alle de foorten van erwten , die men hier heeft, geeft men de voorkeur om te zayenaan de groenen. Zy vorde¬ ren enen hogen , drogen, fchralen grond, vermengd met grof zand. De oogd begint in 't midden of het einde van Augudus. De weit geeft gemeenlyk vyftien en fomtyds twintig voor een , de haver van vyf- tien tot dertig. De oogd der erwten is fomtyds veertig- , en fomtyds maar tienvoud. Men heeft hier geen akkergercedfchap behalven den ploeg en de egge, en die zyn nog niet al te wel gemaakt. De mid wordt in de lente op het land gebragt. De grond bedaat uit ene grau¬ we , denige , met klei en zand vermengde aarde. Men zait maar wei¬ nig gard , en dat nog alleen voor het vee. Men maakt ’er geen mout van. De haver wordt derk gezaid, dog alleen tot voeder voor de paar¬ den. Men wid hier de bladeren van ’t geboomte niet tot voeder voor liet vee te gebruiken , fchoon men gene andere bomen in de bodchen vindt dan die hun blad laten vallen , en men het vee vyf maanden op dal voeden moet. Ik heb reeds meer dan eens gezegd dat al de weit, die in Kanada gezaid wordt , zomerkoorn is. By Quehec gebeurt het fomtyds dat , als de zomer niet zo warm is, of de lente later begint, als naar gewoonte , een groot deel van de weit niet ryp is voor dat de koude invalt. My wierd verzekerd dat fommigen op Is le de 'Jefus in den herfït weit zayen , die beter en harder is , en enen frykeren oogd geeft dan de zomerweit : dog .zy wordt niet meer dan ene week voor de andere ryp. Om de akkers had men hier op verfcheiden’ plaatfen denen betuinin- gen gemaakt. De menigte van deen dié ’er te vinden was maakte dat dit weinig kodte. Beuken. In de bodchen vindt men veel Beukenbomen, welker zaden nu ryp waren. Men verzamelt die zeer derk , droogt ze in huis , om des win¬ ters in plaats van wal- of hazelnoten te eten. En men zeide dat zy ta- melyk goed fmaakten. Zout- Daar is , gelyk my de hierdaande Prieder onderrigtte , ene Zoutbron , bron. zeven Fr. mylen van hier by de Rivière d' JJfomption , van welker wa¬ ter men in oorlogstyden een zout gemaakt heeft dat volkomen met het Luneburgfche overeenkwam. Het water heeft vry veel zouts in zig. 'Vrugtbo- Sommige foorten van Vrugtbomen nemen zeer wel op omdreeks Mont- men. real. Ik heb ’er velerlei foorten van fchone appelen en peren gezien. By Quehec willen de peren niet dagen , dewyl de winters daar te derk zyn 5 ook vriezen die bomen by Montreal fomtyds dood. Pruim- feomen zyn hier overgebragt en komen zeer wel voort. In de bos- fchen \ 201 S A U T AU R E C O L L E T, 1749. fchen groeyen drie foorten van inlandfche walnoten. Dog de notenbo¬ men die uit Frankryk overgebragt worden vriezen alle winters dood tot aan de wortels toe, en geven met het voorjaar nieuwe uitf pruitfels. De perfiken nemen hier niet wel op , en moeften des winters uit voorzorg gedekt worden. Kaftanje- moerbezie- en diergelyke bomen had men nog niet. Gantsch Kanada , zo ver als het bebouwd is, isdoordenKoningaan Lande- de Geeftelykheid t of enige Heren vän aanzien weggefchonken. Waar ryen. het land nog onbebouwd is komt het geheel den Koning toe. Ook be¬ hoort de plaats waarop ghiebec en Trois Rivières ftaan den Koning; dog die waarop Montreal gebouwd is met het gehele Eiland van dien naam , hebben de Priefters van de order van St. Sulpicius te Montreal in ei¬ gendom. Zy hebben het land aan boeren en anderen voor ene zekere jaarlykfche fom verhuurd ; en alles is zo wel verpagt dat ’er niets meer te verpagten over is. Die zig hier het eerft nederzetteden kregen hunne landeryen voor enen zeer geringen prys , want voor ene hofftede van drie Ar penis in de breedte en dertig in de langte beftond de hele huur dikwyls maar in een paar hoenders. Anderen betalen voor zulk een land dertig of veertig Sols in ’t jaar. Die naderhand zulk een ftuk ge- pagt hebben moeten tot twee Ecus betalen. De huren zyn op deze wys het gehele land door zeer ongelyk; en de ene nabuur betaalt dikwyls driemaal zo veel als de andere. De Biftchop'van Kanada heeft geen land. De kerken worden op kollen der gemeentens gebouwd en onderhouden. Buiten den tol der waren die hier worden ingefcheept, trekt de Koning van Frankryk gene inkomllen uit Kanada. De Priefters van Montreal hebben hier enen molen. Het vierde van dat Molens, ’er op' gemalen wordt komt hun toe , dog hiervan heeft wederom de Molenaar een derde. Op andere pJaatfen heeft hy de helft. Somtyds ver¬ pagt men ook wel den molen. Buiten hem mag niemand op het Eiland Montreal enen molen aanleggen. Volgens ene overeenkomft tuflchen de Priefters en de Inwoonders van Montreal zyn de laatften verpligt al ■hun koom op de molens der eerften te laten malen. Men kookt in Kanada veel fuiker uit het fap dat in ’t voorjaar Suiker, uit de infnydingen in den Suikerahorn , den roodbloemigen Ahorn , en den Suikerberk loopt. De fuikerahorn wierd daar byzonder toe genomen. De wys van fuiker te bereiden heb ik breedvoerig in de Verhandelingen der Koninglyke Maatfchappy voor ’t jaar 1751. be- fchreven. Den 26. September keerde ik weer terug naar Montreal. Alles begon T.erug- ’-er nu herfftagtig uittezien. De bladeren waren geel of rood. De meefte planten waren hare bloemen kwyt. Ik tekende die weinigen^/. 1L Deel. Cc aan, 202 KANADA. aan , welken nog in bloei Honden , en dezen waren de volgende : Verfcheiden* foorten van Afteres , witten en blauwen , de Solidagines , ’t Achillea mil¬ le fo Hum, de Prunella vulgaris , de Carduus crispus , de Oenothera bien- nis , de Rudbeckia triloba , de Viola Canadenfis , de Gentiana Saponaria. De wilde wyngaarden waren hier talryk, en klommen boven op het geboomte. Spys der Ik vernam by velen , die ver ten noorden en ten zuiden onder de J Vilden, Veilden gereifd hadden, waarin de fpyzen derzelver voornamelyk be- ftonden. Het antwoord was, dat zy die ver naar ’t Noorden wonen noit iets planten , dewyl ’er van wegens de felle koude gene tuin- of veldvrugten voort willen. Zy hebben geen brood, en eten niets het geen uit het plantenryk genomen wordt, maar leven alleen van vleefch cn vifch, voornamelyk van bevers, beren, rendieren, elanden, hazen, gevogelte en allerlei vifch. Daarentegen planten die Wilden , welken meer zuidwaards wonen, mais, verfcheiden foorten van wilde bonen, kawoerden , fquafhes-> watermeloenen, en meloenen. Alle deze ge¬ waden hebben zy reeds voor de aankomft der Europers gehad. Behal- ven dat eten zy verfcheiden foorten van.vrugten die by hen in de bos- fchen groeyen. Van vifch en het vleefch van wilde dieren maken zy groot gebruik. Inzonderheid gevalt hun dat van wilde runderen, ree¬ bokken , herten, beren ^ bevers, en enige andere viervoetige dieren.. Onder hunne lekkernyen behoort de Zizania aquatica , die de Fran- fchen Folie avoine noemen , welke overvloedig in hunne meren en zagtvlietende wateren wart. Zy verzamelen ze in September en Oc- tober, en maken ze op meer dan ene wys klaar, zo dat z.y weinig in fmaak voor de ryft wykt. Ook hebben zy menigen goeden maal- tyd van velerlei foorten van walnoten , kaftanjes, moerbeziën, acV mine (*) , chinquapins (t) , hazelnoten, perfiken, wilde pruimen, wilde druiven, braam, mispelen, en andere vrugten en wortelen, die men in de boiïchen vindt. Aanmerkenswaardig is het dat de in de oude wereld gewone granen , als weit , rogge , garrt , en zo ver¬ ders , voor de aankomrt der Europers hier niet bekend gewcert zyn ; en dat de Wilden , fchoon zy de voordelen voor hunne ogen zien , die de Europeanen van deze granen trekken , en zy zelven gaarne het daar¬ van gemaakte brood eten , niet de minrte moeite willen doen om dezel- ven aantekweken. Bevers. Vän Bevers word; ’er ene grote menigte in Noord Amerika ge¬ vonden. Zy maken enen van de gewigtigrte takken van den handel uit. De Wilden leven een groot deel van het jaar alleen van hun vleefch. Ze- (*) Anima muricata. (f) Fagus pumila. MONTREAL. 1749. 203 Zeker is het, dat deze dieren Rerk vermeerderen. Maar het is niet min¬ der zeker, dat zy alle jaren derk vernield worden, en dat de Wilden te- genswoordig genoodzaakt zyn veel verder te reizen en langer uitteblyven, wanneer zy op de beverjagt gaan , dan voorheen. En hierover behoeft men zig niet te verwonderen. Voor de aankomft der Europeanen vin¬ gen ’er de Wilden niet meer dan zy voor hun onderhoud en hunne kle¬ ding jaarlyks van noden hadden. Maar tegenswoordig wordt ’er derke handel in beverhuiden gedreven , en vele fchepen gaan ’er jaarlyks naar Europa , welker voornaamfte lading uit bevervellen bedaat. De Fran • fchen en de Engelfchen zoeken malkander dezen handel te ontdrayen, door de Wilden rykelyk te betalen. Dit moedigt hen aan om deze die¬ ren op allerlei wyzen te verdelgen. Oude menfchen in Kanada zeiden dat in hunne kindfchheid alle de dromen vol van bevers en beverdammen waren, niet alleen rondom Montreal , maar overal in de nabuurfchap. Dog tegenswoordig zyn zy daar zo uitgeroeid dat men enige mylen ver moet reizen om ze te vinden. Ik heb reeds aangemerkt, dat hoe meer noordwaards de bevers gevangen worden hunne vellen des te beter zyn. Het vleefch der bevers wordt niet alleen van de Wilden , maar ook van de Europeanen , inzonderheid de Franfchen op hunne vaden dagen , veel gegeten, want de Room fchen hebben $ gelyk velen uit de Ouden , den bever onder de viffchen gedeld. Het vleefch wordt voor beter ge¬ houden als de bever meed van gewaden geleefd , dan wanneer hy veel vifch gegeten heeft. Ik proefde den 27. September voor het eerd van deze fpys. De meeden houden het bevervleefch voor een lekker ge- regt, en my dagt dat het zig wel eten liet, dog lekker kon ik het niet vin¬ den. Gekookt zynde zag het ’er vry zwart uit, en had enen vreemden fmaak , ik weet niet waar naar. Om het goed te krygen , moet het zo als ’t in den pot komt in gedurig vervarfcht water koken , om ’er den vreemden fmaak dien het heeft aftekrygen. Den daart difchte men eerd gekookt , en na¬ derhand gebraden, op enen byzonderen fchotel op. Maar hybedond ge¬ noegzaam uit louter vet, fchoon men het zo niet noemen wilde, en zeide dat dit den daart eigen was. Het was zo wonderlyk van fmaak , dat iemant die ’er niet aan gewend was het bezwaarlyk konde binnen krygen. Aangaande de dammen en andere werken der bevers is reeds zo veel gefchreven , dat wy het niet herhalen zullen. Somtyds, dog zelden, heeft men bevers gevangen die wit waren. Wyn was de enige drank , welken alle menfchen die iets meer dan ge¬ meen willen zyn , gebruiken. ’T is waar, men brouwt hier uit een \yyn> foort van fparreboom f *) een Bier , dat des zomers gedronken wordt. C c 2 Dog CO Epinette Manche. De wys van dit Bier te brouwen heb ik in de Ver* ban- \ \ Prys van verfchci- den’ din¬ gen. Hand¬ werken. Houwe- ïyken. 204 KANADA. Dog dit Bier wordt niet van de aanzienlykrte lieden gebruikt. De rode* Franfche wyn wierd het meelte , de witte ook wel nu en dan , gedron¬ ken. Hier uit kan men opmaken hoe veel Franbyk jaarlyks voor zyne wynen uit Kanada trekt, dewyl men daar genen wyn maken kan. De gemene man vergenoegt zig met zuiver water. Bier uit mout te brou¬ wen is hier nog niet in gebruik , en, de appelboomgaarden zyn nog niet in dien rtaat gebragt dat men er cyder van maken kan. De een of de ander, die veel appelbomen had deed wel enigen cyder periïèn, dog al¬ leen maar voor ene aardigheid. Zulken, die zig van jongs af aan den wyn gewend hadden , zyn in oorlogstyden zeer in verlegenheid , als de fchepen die wyn overbrengen onder weg genomen worden. Op het ein¬ de van den vorigen oorlog gaf men voor een oxhoofd, of Barrique, tweehonderd en vyftig Francs , of tweehonderd Ecus\ en men had nog. werk hem daar voor te krygen. De prys van verfcheiden dingen was thans gelyk ik ga opgeven, vol¬ gens onderrigting die ik by de voornaarnrte kooplieden ontvangen heb.*. Een middelmatig paard kortte 40. Francs en meer, een goed paard 100.. Francs . Een koe werd gekort voor 50. Francs ; dog voorheen had men ’er ene voor 10. heus kunnen kopen. Een fchaap kortte nu 5. of 6. Livres. Een jarig varken, van 150. tot 200. pond zwaar, gold 15. Francs. De Heer Couagne zeide dat hy by de IVilden een varken van 400. pond gezien had. Een hoen kortte 10. of 12. Sols, en een kalkoen 20. Een minot weit wierd voorheen voor een Ecu , dog nu voor 40. Sols verkort. De mais had denzelven prys als de weit, vermits men ’er hier weinig van had, en zy door hen die onder de IVilden gingen reizen opgekort wierd. Een minot ha¬ ver kortte fomtyds 15. of 20. Sols, dog federt enige jaren 26.. of 30. De erwten golden even zo veel als de weit. Voor een pond boter gaf men gemeenlyk 8. of 10. Sols , maar in het voorgaande jaar wel 16. Sols. Twaalf eyeren kortten gemeenlyk 3. Sols, dog nu 5. Kaas maakt men hier niet, en men brengt ’er gene te koop,, ten zy men ze ontbiede. Ene watermeloen kortte gemeenlyk 5. of 6. en als zy groot is van 15. tot 20. Sols. Handwerken waren ’er nog niet in ’t Land. Mirtchien wil Frank - ryk dat voordeel voor zig behouden. Dog in oorlogstyden bragt dit de Franfchen hier te lande, zo wel als de IVilden hunne bond¬ genoten, in grote vergelegenheid. Jonge lieden die zig in ’t huwelyk begeven willen moeten de toertem- ming bandeling der Kon. Maatfchappy voor het 1751. b). 190. omrtandiglyk bo fchreven. t 20 5 M O N T R E A L. 1749. ming van hunne ouders hebben. Dog als de ouders om redenen die niet voldoende zyn zig ’er tegenflellen , kan de Regter verlof om te trouwen geven. Een mansperfoon van dertig en een meisje van zesen¬ twintig jaar kunnen trouwen zonder de toeflemming hunner ouders. De Priefler kondigt , gelyk by ons , drie zondagen de huwelyksgeboden in de kerk af. Als ’er gene hindemiflèn' komen verrigt hy de trouw in de kerk , in byzyn van meer of minder menfchen , naar welgevallen. De Prie- flers Haan niet ligt toe dat de trouw in huis gefchiede. Den 29. September, na dat de regen was opgehouden ,. ging ik na- Reisje den middag op reis naar de zuidweflelyke zyde van het eiland Montreal , over het om het land en de levenswys der menfchen daar te leren kennen , en zaden te vergaderen. Even buiten de Had lagen fchone velden , die eer- ^ " tyds bebouwd waren geweefl, dog nu tot weiden dienden. Naar het noordweflen zag men den hogen berg,, die ten weden van Montreal legt, en die van beneden aan de Rivier af tot op den top toe zeer vrugtbaar en- geheel bebouwd is Aan den zuidooflelyken kant liep de St. Laurence f die hier zeer breed was, en op welks oever zig ruime koorn- en weilanden met fraye Henen huizen, die op enigen affiand witfehenen, vertoonden. . Ver naar het zuidooflen kreeg men de twee hoge bergen die by Fort Chamblais r en enigen die by het Meer Champlam leggen , in ’t gezigt.- Zy keken over alle de boiïchen heen. De weiden waren hier vry vol van' grote en kleine rotfen, waaronder men nu en dan enen zwarten, kalk- Heen vond. Omtrent ene hr. myl van de Had begon de grote weg ter linkerhand langs de Rivier te lopen. Aan de regter hand was het land overal bebouwd en bewoond. De hoflieden lagen om¬ trent drie , vier of vyf Arpents van malkander. De oevers wareir merendeels hoog en tamelyk Heil , beflaande uit aarde , en onder dezel- ven was het vol van Hukken rots en zwarten kalkfleen. Twee mylen van de Had flroomt de Rivier zeer fnel en is vol van Henen. Op fommige plaatfen gingen ’er zelfs Herke golven. Evenwel moeflen zulkendiemet fchuiten naar de zuiderdelen van Kanada gaan zig hier door arbeiden.. Digt by de Had Honden twee windmolens. De boerenhuizen waren in deze Hreek meefl van Heen , gedeeltelyk van zwarten kalkfleen , ge- deekelyk van andere Henen r die men hier vindt., De daken waren met berden of met Hroo gedekt. De gevel was altyd hoog en Heil , en de fchuren waren byna altyd van hout. De wilde Ganzen en Enden begonnen thans in grote troepen naar het zuiden te trekken. Ik befleedde den tyd tot op den 2. O&ober om zaden te verzamelen;. De vorfl van tuiïchen den 1. en 2 Oftober had ene grote verander ring aan vele bomen en ge waiïèn veroorzaakt. De walnootbomenlie- C c 3 tent 2o6 K A N A D Ä. ten nu fterk hun blad vallen. De bladen der netels waren allen bevro¬ ren. Dat van de Amerikaanfche linden was zeer befchadigd. De bla¬ deren der kawoerden waren geheel bevroren. Dog de beuken , de ei¬ ken en de berken fchenen niets geleden te hebben. Het veld was des morgens fneuwwit van den ryp ; en op fommige plaatfen had het zo fterk gevroren dat men ’er over gaan kon. Het ys in de poelen was an¬ derhalve lyn dik. De Oenothera biennis wies vry menigvuldig op de bofchagtige hoogtens en braaklanden. Een oude Franfchman , die my begeleide, meende dat deze plant niet genoeg geroemd kon worden om hare wond- helende kragt. Men moeft de bladeren kneuzen en dan op de wond leggen. Soetirs de Een foort van geeftelyke dogters, onderfcheiden van de Nonnen, Congre- worden Soeurs de congregation genoemd. Dezen wonen in geen kloo- gation. ^.er ^ maar hebben huizen in de ftad of op het land. Zy gaan waar zy wil¬ len , en mogen trouwen. Dog dit , zeide men , gebeurde weinig. Op verfcheiden’ plaatfen op het land woonden twee of meer van deze Zufters by malkander , gemeenlyk digt by ene kerk , en zo dat den meelten tyd aan den enen kant de Priefter en zy aan den anderen woonden. Hare be¬ zigheden waren jonge meisjes in haren godsdienft te onderwyzen , te leren lezen , en fomtyds ook fchryven , en verder aangaande allerlei vrouwelyk handwerk te onderrigten. Bemiddelde lieden gaven hunne dogters by deze Zufters enigen tyd in den koft, voorenen redelyken prys. Het huis behorende aan de Gemeenfchap, uit de welke deze Zufters naar het platte land gezonden worden , was te Montreal. Als ene Juffrouw onder het getal dezer Zufters wilde aangenomen worden , moeft ’er eerft aan de Gemeenfchap ene fomme gelds betaald worden , die fommigen op vier duizend Livres begrootten. LaChi- La Chine was een frai Kerfpel, drie Fr. mylen zuidweft van Mont- ne. yeal , op het Eiland van dien naam , aan de St. Laurence gelegen. De hoffteden lagen hier gewoonlyk langs de Rivier vier of vyf Arpents van malkander. Hier was ene fraye ftenen kerk met enen toren. De plaats was zeer aangenaam. Zy had, zeide men, haren naam daarvan ge¬ kregen , dat de Heer Salée , die naderhand zo ongelukkig van zyn ei¬ gen volk, dieper in het land , vermoord wierd, en die zig zeer veel moei¬ te gaf om enen korteren weg, dan de gewone is, door de St. Lauren - ce naar China te vinden, van niets anders fprak dan van den korten weg naar China . Dog toen hy hier gekomen was geraakte de gehele aanflag door een onvoorzien toeval in duigen , zo dat hy noit in China „ t kwam. Deze plaats kreeg hier van daan fpotsgevvyze den naam van reisbaar La Chine. Montre - Des avonds van den 2. O&ober keerde ik naar Montreal te rug. el. De De Gouverneur Generaal te Ouebec is de voomaamfte perfoon Regee- in Kanada , die over alle de overigen het bevel voert. Naaft in ring van rang aan hem volgt de Intendant te Quebec , en dan de :< Gouverneur Kanada* van Montreal , en op dien die van Trois Rivières. De Intendant heeft een groot vermogen» Hy fchiet al het geld der Kroon uit, en zit voor in den Raad der geldmiddelen en regtszaken» Egter (laat hy eni- germate onder de Gouverneur Generaal, vvien hy gehoorzaamheid bewy- zen moet. Des nietteman kan hy de zaak tot nauwer onderzoek naar Frank- ryk overbrengen. In elke van de twee Hoofdfteden is de Gouverneur de eerde perfoon, dan een Luite na nt Generaal, daarna een Major, en na hem de Kapiteins. De Gouverneur Generaal geeft zyne bevelen omtrent alles wat van gewigt is. Als hy te Montreal of te Trois Rivier es komt, houdt voor dien tyd het gezag der Gouverneurs op» Hy gaat meed eens ’s jaars naar Montreal , en merendeels des winters, en gedurende zyne afwezigheid te Quebec voert daar de Luitenant Generaal het bevel. Als de Gouverneur Generaal komt te derven of uitlandig is, komt de Gou¬ verneur van Montreal zo lang te Ouebec zyne dede vervullen., En als de Gouverneur van Montreal uit de dad is , gebiedt daar de Major der plaats. Alle jaren komt ’er uit Frankryk een of meer van ’s Konings Schc- fchepen in Kanada , om nieuwe Soldaten, in plaats der verftorvenen , pc’ 11 int of zulken die den diend verlaten hebben, te brengen. Geen jaar gaat ^ ’ - ’er voorby dat niet honderd of honderd en vyftig mannen worden •*' ' overgezonden» By die gelegenheid worden ’er ook vele lieden, die zig aan ’t invoeren van verbodene waren in Frankryk hebben fchul- dig gemaakt, herwaards gezonden» Voor dezen werden deze misda- digen op de galyen gebannen, dog tegenswoordig zendt men ze naar de Volkplantingen» Zo dra zy hier aankomen zyn zy vry , en kunnen zulk ene levenswys kiezen als zy willen, dog mogen zon¬ der ’s Konings verlof niet weer naar Frankryk keren. Men laadt op de fchepen ene menigte van koopwaren voor ’s Konings rekening, om ze onder de Wilden nu en dan uittedelen» De Inwoonders van Tollen» Kanada betalen den Koning genoegzaam niets. In ‘t jaar 1748. be¬ gon ’er een tol van drie ten honderd gevorderd te worden van alles wat uit Frankryk herwaards gevoerd werd, zo wel als ene zekere fom voor al het bontwerk dat van hier naar Frankryk werd gezonden» Dog van het geen van hier naar ene van de Franjcbe Volkplan¬ tingen , of van daar herwaards wordt gebragt , betaalt men niets* De Kooplieden van alle de Franfche plaatfen hebben vryheid fche¬ pen en goederen hier naar toe te zenden; en die van Ouebec mo¬ gen insgelyks hunne koopwaren naar alle Franfche plaatfen KANADA. Gods- dknft. ao'S voeren. Dog die van Quebec hebben gemeenlyk' weinig fchepen , dewyl het fcheepsvolk hier te hoge foldy eifcht, waarom de Koop» lieden in Frankryk zelven hunne goederen hier naar toe zenden. De (leden in Frankryk die den meeften handel op Kanada dryven zyn Roebelle en Bourdeaux , en na die Marfeille , Nantes , Havre de Grace , St. Malo en anderen. De Koningsfchepen , die jaarlyks op Kanada varen , komen of van Breft of van Rochefort . Dog naar de Franfche eilanden in de Wejl Indien zenden de Kooplieden van Que¬ bec zelven fchepen met meel, weit, erwten, houtwaren, en dierge- lyken. De muren om Montreal werden omtrent het jaar 1738. op ’s Konings kollen gebouwd, dog onder beding dat de Had den Koning van tyd tot tyd het geld terug betalen zou. Thans deed zy daarvan jaarlyks zes duizend Livres af, waarvan de Priellers tweeduizend Livres , en het overige de andere Inwoonders opbragten. Te Quebec heeft de Koning de muren op zyn eigen kollen doen opbou¬ wen , zonder de Inwoonders daarmede te willen belaften , aangezien den rol , dien zy betalen moeten , waarvan gefproken is. De handel in Be- vervellen behoort alleen der Indifche Maatfchappy in Frankryk toe , en niemant buiten hare bedienden mag dien dryven. Dog in ander bontwerk heeft ieder vryheid te handelen. Boven in het land zyn verfcheiden’ plaatfen , Les Po fles genaamd, waar de Franfchen hun¬ ne pakhuizen hebben. De Koning heeft gene andere Veilingen in Kanada , als Quebec, Fort Chatnblais, Fort St . Jean, Fort St. Frederic , Montreal , Frontenac en Niagara. De andere plaatlen behoren aan byzondere perfonen en kooplieden. De Koning dryft te Niagara zelf den handel. Ieder mag niet naar de Wilden rei¬ zen om* handel te dryven , maar moet daartoe verlof hebben van den Gouverneur Generaal , voor welk verlof men ene zekere fom be¬ talen moet , naar mate ’er op de plaats waar men wil gaan hande¬ len meer of min winft te doen is. Een Koopman die ene fchuit met vier of vyf man , geladen met allerlei waren uitruil , moet vyf of zeshonderd Livres betalen. Ja, zelfs zyn ’er plaatfen , voor de welken men tot duizend Livres betalen moet. Dikwyls kan men , hoe veel men ook biede , geen verlof krygen , wanneer namelyk de Gouverneur Generaal zulk ene plaats voor enen zy- ner vrienden fchikt. De Gouverneur Generaal trekt wel dit geld , dog het is een gebruik dat hy ’er de helft van aan de armen geeft. Maar of dit altyd zo nauwkeurig wordt in agt genomen, is my on¬ bekend. De Godidienfl in Kanada is de Roomfche. Geen andere wordt hier geduld. En zulken die in Frankryk geweeft waren getuigden dar / - dat het volk hier veel yveriger in den godsdienfl: was dan in Frank - ryk. Dog de gehele godsdienfl: fcheen in uiterlykheden te beftaan. 