Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
E E n Commiflionarls 5 dewelke goederen in commifiie mee neemt ) ofontfangt, isnietfchuldig, fo 't gebeurt, dat de goederen op fodaanige wijfen , als in de voorgaande Kapittelen gefegt zijn , * ko- men te verongelukken , uy thoofde van de.commiflie eenige vergoe- ding te doen : Maar fo de goederen op een andere wijs , en niet op de fodaanigenals inde voorgaande Kapittelen gefegt zijn, verlooren gingen, is defelve gehouden al het goed, misgaaders alde winfl: , met het felve gedaan , aan die geene te reilitueeren , en te betaalen , die hem de commiffie fuUen gegeeven hebben > ten waare dat defelve metregtmaatige radenen kondebewijfen , dat de goederen fonder fijn verfuym ot toedoen verongelukt waren 5 en fo hy fulks niet fai konnen nantoonen, ofbewijfen, en niet inslaat zijn, omdegoedc- deren aan de eygenaarste refiitueeren , en dat de voorfz.Commif- fionaris fig komt te abfenteeren , fai hy , indien hy lig abfenteert , en iigfijnecrediteuren ontrekt, fo hy agterhaalt word , ge^^mgen, en in hegtenis gebragt worden, en daar blyven , tot dat die geene , die hemdecommifliegegeeven hebben, met de voorfz. Commiiliona- ris fullen geakkordeert zijn. En daarom is dit Kapittel gemaakt: want veele Commiffionariflen fouden Bankerat gaan , fo fy wiften dat haar geen ongemak , nogfchaade of fchande fou konnen overkomen : En daarom zijn hier de gefeyde * conditien * voorgeilelt, K A P. CCXIX. Van een Schipper j die het Schip laat vaaren om fijn eyge dingen te doen. ALs een Schipper fj^n eyge Koopmanfchappen 't fcheep heeft , ol* Koopmanfchappen van anderen in commiffie , en fig ophoud ter plaatfe daar het Schip gearriveert is, en het Schip reyfvaardig legt, en na niemant wagt als na hem , die niet gereet is , en fijn Waaren niet fan vejrkoopen , is hy fchuldig , by aldien dat het Schip in die gele- ^ Nn ^^vit- 2:82 IL CONSOLATO DEL MARE. Jpefa 5 lui la. deèha pagarle del fro -y O^ fé lui rimane per fu a mtr^ tamia a vendere^ cr lui ne mandar k la rifiue j * piglurk alcuno darh' no 5 lui è tenuto di fare menda alli compagni y fé gik lui non haueua accordato con li compagni , quando lui fi parti- di quello loco , doue la HAue haueua^ caricato-^ <Cr fé lui lo haueua, accordato con li compa- gni ^ con tuttig 0 con parte ^ O"* loro lo hamuAno concefo , che lui poteffi rimanere^ cr rimanéua^ <CT mandaua la nane ^ fé la. fratte pi^ gliajfe alcuno danno , lui non è tenuto di emenda a compagni,' hnpei^^, fi il patrone delU naue rimarrk , percioche ' non potrà hauere il nolo \ C^ non rimarrìa per niente che lui ci hahhia a fare , fé non per rif- cotere il nolo , O" lui ne manderk la naue ^ per che non faccia fp e fa y €T la naue piglierk alcun danno , il patron della naue non e teni^U) di far menda a compagni , poiché per profìtto della naue farà rimafie ^ €r non per mente ^ che haueffi a ft^.&.. 'Eif^{'2^)'^tiejlòdéba.e^eri- jQnz.a fraude. ^ Si la mü (fo het Schip..) ■/ ,-■ r-'x Di reffimoni di marinari , in contrailo di patroir con mercanti. P Airone di naue^ o nauilio ^ che hauera c.ontrafio ^ con mercanti^ li marinari della nane non pvjfono far teftimonio al patrm della na^ uè 5 né a mercanti a Uro utile ^-ne a loro dannò dell' uno , ne deir altro fi andò nel viaggio i imperò il cartolario dehhe far teflimoni&j C^ ejfer mez^z^ano tra loro. Ma quando la naue. hawrk fatto viaggio , C^' li marinari faranno liberi , che non faranno ohligati al patron dellat naue ^ alhora pojfono far tefiimonio tra il patron delU naue .^ C^ li marcanti , ^&n che loro non hahhino intereffb nel contrafto , nel quale fara?ino à.omandati per tejlimomi , ne che ' ne ajpettaffìno hauer danno ne utile 'y che fé afpettaffno hauer danno ^ a utile ^ niente.^ che. diriano^^ nom hmsrì.^. Vfdors^^ & fmianQ- tenuti per f al farli* % CAE HET.CONSULAAT VANDE ZEE. 285 gentlieyd eenige onkoilendoet , defelven uy t (ijn beurs t€ betaalen. "* En Co hy aan Land blyfc om fijn '\V ^aren te verkoopen , en het Schip weg fend , moet by de fchaade *' (dte het Schip ) komt te 1 eyden , aan de Reders betaalen ; tenware dat hy te voeren , toen hy vertrok van de plaats, daar het Schip gelaaden was , inet de Reders daar omtrent ge- akkerd eert was : En fo hy met al de Reders , of met h et m.eerder ge- deelte daar omtrent geakkordeert was , en dat defelven hem hadden toegedaan , d at hy fou vermogen aan Land te bly ven (om (ijn ataires teyeiTÌgten5)en dathy daar op was aan Land gebleeven, enhet Schip heen gefonden had , Tal hy niet gehouden zijn , fo het Schip eenige fchaade komt teleyden, defelven aan deReders te vergoeden. Maar fo de Schipper aan Land gebleeven was, om dathy de v ragt nietkry- gen kon, en niet om iljn byfondere aEiires , maar alleen om het vragtloon in te vorderen, endat hy 'tSchip weg gefonden had, op dat het geen onkofteii fou maaken , is hy niet gehoud en d e fchaade , diehetSchip mogt overkomen, aan de Reders te vergoeden y mits- dien dathy ten voordeele van 't Schip aan Land gebleeven is , en niet om lijn by fondere afaires. En fulks moet ter goeder trouwe gefchied zijn, • K A P, CCXX, Van^t getuygenis der Bóopfgefelleiiin gevalle vnn qmjììetuf- fchendeSchi^^erenKooj>hiyden, ALsde Schipper queftie met de-Koopluyden kiygt, können ds MatroofenvanhetSchip, fo lang als de réys duurt, geengetuy- genisgeeven, ten behoeve van de Schipper, of van de Koöpluy- den, totvoor, of nadeel van den een, ofvan den ander: maarhet Scheeps-boek moet getuygen , en Scheydsman tuflchen beyden zijfi. Maar als het Schip de reys volbragt heeft , en het boots- volk op vrye voeten ftaat, en niet meer verbonden is aan de Schipper, dan kanhetfelve getuygenisgeeventyflchende Schipper en de Koop- luydenj des'dat fyin dequeflie, waarin fyals getuygen geroepen worden, geen particulier belang, nogeenig voor of nadeel daar by te wagten hebben : want indien dat fy der eenig voor of nadeel byte wagten hadden, fou fi aaa* ver klaar ing van geender Waarde, en fy voor Falfariflen gehouden wordeoo Nn % KAP, z^ IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CCXXI. Teftimonio di mercanti in contrailo di patrone e marinaro. Marinari , che hmranm contrago con il patron della nme , di ale me ^ ^ che rìon f'Ajfino fcritte nel cartolario^ li mercanti^ che faranno nella nane ^ pojfono fare tefimonio y nel viaggio ftando ^ o che ne fuffino- ufciti , tanto al patrone della nane , come a marinari , con che loro non falfino- interejfati nel contrago , che tra loro fujfe , ne che ne afettasfno hauere danno , ne utile. Et fi li marinari hauesftno comrajlo con li mercanti , /'/ patrone della nane ƒ?«) fare teftimonio , f<oi f ano ufciti del viaggio , imperò » ftando nel viaggio ^ C^* non fi a interejfato nel contrafto , che fujfe tra loro. Ancora pik , uno ma^ rinaro può fare teftimonio aW altro , poi fiano ufciti dd viaggio , con che non fusfi interefjati nel contrafto , nelquale farà dato per teftimo* mo ) né che ne fp et tas fino datmo ^ nà utile. I. Imperò li marinari poftono fare te jìimonio fante nel' viaggio al patron della naue.^ €r a mercanti^ per qttefta. ragione ^ cioè fapere per fatto , di getto y ^ fé per cattino tempo , o per altro cafa la natie hauefie a da^ re traver fo in terra 5 * che in quel cafo , 0 in. quel ponto lo fcriuano non potere mettere gli accordi nel cartolario. Et perciò fu fatto quefto capitolo ) per che fé in quel cafo li marinari non potesftno fare tefti^ monii , né il fcriuano non hauere pojfitto fcriuere nel cartolarla^ il par tfon della, nane potria. negare tutti li patii , che haurk accordati con li minanti , che a.> lui douefie tornare a. danno .^ C diria tutto quel' lo i^ che a fé medefmo tornasfi profitto , CT* li mercanti f ariano il fi- mile al patrone della naue : per quejìa ragione pof no fare teftimonio gli marinari in tal cafo ftante nel viaggio , percioche fraude, alcuna- non fia. Imperò per altra ragione non pojfono far teftimonio ftando Ì7t viaggio a utile 5 n) a danno del patrQne , né de"* mercanti per con- traftq^akmo... * GAP. ■* Cofes (fàaken..) i Impsro ftando &r.) Partlcula negativa deëfi^ videtur , ut CoIUgìgoteft non foìum. «xverbisprsecedemibus, poi ftano uj citi del l'i^ggto ^ fed erilim ex hàc ìpsa adverfkd- ira, /;;?/'5rö: ego ver tendo Interpolavi j ledor cui minii.s placet , abjiciar,. i Che.y C.ATAi.. car (waat) fì?tbovenhet^7fteKagl«d» - HET CONSULAAT VANDE ZEE. tS^ KAP CCXXI. Van ^t getuigenis der Kooplipyden ïn gevalle van queflte tuf- Jchen de Schipper en Bootsge feilen, ALs de Bootsgefellen queflie met den Schipper hebben,over jets* dat in hetScheeps-boelciiiet aangetekent is^konnen de Kooplu^r- den^d ie aanboord zijn5getuygeriisgeeven5ro wel geduurende de reys, als na dat de reys volbragt is , en fo wel ten. behoeve van de Schip- per, als vanhetbootsvolk, mits dat defelve inde quelliej-dietuf- Ichenhenluyden is, geen interefl: hebben, engeen. voor of nadeel daar in beoogen. En als de Matroofen verfchil met de Koopluydea hebben , kan de Schipper getuyge weefen , na dat de reys gedaan fai zijn , maar * ( niet ) geduurendf de reys , des dat hy niet geinterelleert en zy in de queilie , " die tullchen henluyden is. Voorts kan de eene Boatfgefel ten behoeve van den andere verklaaren,. nadat de reys^ gedaan is, mitsdathynietgeinterefleertenzyindequeftie, waarin hy als getuyge geroepen wordy en dat hy geen voorof nadeeldaar by te wngten heeft. I. Dog de fchipgefellen. konnen gediiurendedereys,. fowelteaj;^ xvat g&^ behoeve van de Schipper 3^ als van deKoopluyden getuygenwee- "^'-^^^^^ '^^ fen, in deele gevallen 5 namentlijk jalshetSchip werpt 3 * {af) door ^J^ '^^^^^^^ ftorm of ander ongeval genootfaakt v/ord om ilrand te kiefen y ^ want rende de cp dat moment , en in die ongelegentheyd kan de Schrijver 4iet ak- r^y^ -> g^- koord niet teboekfetten. En daarom is dit Kapittel gemaakt, want Z^^^^^''^^'"^* ne?i weeien^ 10 de Bootfgefellen in dat geval geen getuygen konden weefenj.en de .^7-^;^.;^^,^^. Schrijver in 't fcheeps^boek niet konde rchrijven,fou de Schip per het <Sv4f>/'fr eri- nkkoord , dat hy met.de Koopluy den gemaakt had , voor fo vciTe als ^^ -f^'ö-?- het felve rot fijn nadeel was , konnen ontkennen , en alleen maar feg- '^^"'^^'- gen het geen dat tot fijn voordeel ilrekt, ende Koopluyden foiiden hetfelvemet den Schipper aotn. Dierhalven konnen de Bootsge- feilen geduurendede reys in fodaanig een geval getuygen weefen, om alle bedrog voor te komen : Maar in andere geiegentheden kon- ^^^^Y»> geduurendede reys, in geenderly verfchil , dat tufichen de Schipper en Koopluyden foude mogen weefep, ten voor of na- deels van den een of van den ander verkjaaren. Nn r KAP. ìU IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CCXXII. Teftimonii de marinari. S E mercanti <) che perenna In natte ^ hauesfino 'alcuno contrafìp tr» loro , ZT daranno li marinari per tefiimonii , gli marinari pojfon» fare mei tefiimònio ^ nelquale faranno dimandati^ fia\ che loro fasjtnp nel viag oio ^ o che fusfmo ufciti ^ con che non afjpetiasjtno danno , ne mile hauere , ne volesftno lo utile più di una parte , che d'elT altra , m hatiesfno hatmto neffuna cofa 5 che fé loro ftimasfino pik il profitto di una parte , che delF altra ^ 0 fé hauesfino riceunto feruitio , fé pote^ uà effer prouato ^ loro fariano tenuti refiivAire tutto il danno , C^ tut" ta la ingiuria 5 €r tutto rintcrejfe , ch*e ejuella parte ne hauejfe fiftc nuto per colpa di quel tefirmo?no , che quelli hauesfino fatto \ ancora pik 5 che li potria mettere , C^ conlìringére in poter della giufiitia j C^ pik 5 che non furiano per nejfan tempo <;r eduti di cofa , che loro di- cesfino 'y' C^ fi alcuni li chiamajfe f al fari , ò pergiuri , ne f un a giufitia non li à.arìa akuna pena^ per tefimoni^ che loro ne des fino ^ che aniLv cafcheriano loro in pena doppia , chi tale teflimonio faifo hauria fatto. Et fu fatto perciò queflo capitolo , che fpeffe volte li mercanti fono in ■alcuni lochi , O" non hanno con loro , fi no'n folamente li ma:rinari j O" in prefintia de marinari fanno alcuni patti ^ 0 accordi tra loro mer-' canti 5 <Cr* per ventura. Vuno 0 l'altro fi pentiria di quello , che haU' rk fatto , C^ come quell'altro mercante li domanderia la promejfa , che ira loro fu fatta , quello ne potria negare ^ O"" fi quello ne la negaffi^ Cr queir altro mercante ne fifi.eria, d,anno , CT" per quella ragione deh* hano far teflimonio li marinarri nelli contr^fii j che faranno tra i mef" canti ^ aedi non fi a fraude tra loro» GAP, CCXXIIL Salario di nodiiero o marinaro che aneleranno à dif- cretione. PAtron di naue , 0 nauiiio , che porterà, con fi in viaggio , 0 ifi viaggi il nochtero a difcretione'^^ il patrone della nane, debba dar^ HET CONSULAAT VANDE ZEE. t^f K A P. CCXXII. Van ^tgeUtygenïs der Bootfgefelkn. ALs de Kooplliyden , die 't Scheep zijn j eenig verfchil met àtn anderen hebben, en de Bootsgefclìen totgeruygen neemen ^ Ivoniien de Bpotsgefellen 5, des veriogt zijnde 5. geruygenis geeven y "letzydatrynogopreyszijn, of niet, mits dat ly der geen voor, of nadeel iiy t te wagten hebben , of de eene party meer toegedaan zijit als deandere , of jets daarvoor komen te genieten ^want fo men kon- de bewi jfen dat fy de eene party meer waren toegedaan , als de ande- se, of dat fy eenig gefq)ienk genoten hadden,.fouden fy gehouden zija^ de fchaaden en interelien te beraalen ,^die fy door liaar getuygenis aan een van partyen veroorfaakt hebben : ja men filfe konnen a;mbren- gen by het Geregt , om geftraft te worden y en daar in boven fullen fy nooyt gelooft worden in het geen dat fy feggen. En als jema^nt haar falfariflen ^of myneedigen noem.t, fai geen Regter fodaanig een kon- nen flrafïen , op het bewijs dat fy daar van brengen j nemaar hy fai haar felfs een dubbelde ilrafopleggen^die fodaanig een valfch getuy- genis fullen gegeeven hebben. En daarom is dit Kapittel gemaakt ,, om dat de Koopluydeii lig dikwils op plaatfen bevinden y daai- nie- inant alsdeBootsgefellen^tegenwoordigis, en dat de Koopluyden: dikwils met malkanderen handelen , en contrafteeren in 't byweefen- van de Bootsgefellen 5 en het fou fomtijts konnen gebeuren , dat de eene of de andere Koopman berouw kreeg van het 2^^tx\ , dat hy ge- daan had-,.- en dat hy 't fou ontkennen als de andere Koopman hemi maande op: fijn gedaane belofte, enfo hy 't ontkende fou deandere Koopmandaar ttìerkelijk by benadeeld zijny en daarom is 't nodig; dat de Bootsgefellen getuygenis geeven in de gefchillen , die tuffen dat de Koopluyden reyfenj op datfy malkander niet en bedri-egen,. K A P. ccxxïm Van H loon van een Stuurman of Ma.tr öos dito^dtfcretw' vaarenr. ALs de Schipper een Stuurman op 'difcretie aanneemt , om een oF meer reyfen te daenj. is de Schipper gehouden ht^m fo veel iooa te.- ^^5 IC CONSOLATO DEL MARE. gli di faUrio tanto quanto haurk il miglior frucre della nane , o altri dellicommunali^ ancora f iu giurala bontà ^ C^ valore^ che ejfo ncchie^ ro hauerk. Et fé per ventura li marinari ander anno a dijcretione del pd^ tron della naue , il detto patron è tenuto darli il [alarlo giufto , fecondo le fatichi , ò feruitii , ch'effi haueranno fatto > CT" quefio debba ejfer k difcretione del nocchiero , Cr dello ferivano , che lo debbano dir per lo giuramento , che loro fatto hanno al patron della naue 5 bene , O^ f edel'" mente circa quelli marinari , the vanno a di fret t ione y che faUrio meri->' tano 5 C^ qual no ^ ^ che loro non dicano per volontà , ne per mali' uolentia , né per fernitio , che loro fi hauejfino promejfo , né per male , che loro volesfino ad alcuno di quelli marinari , che nella naue anderia- no k difcretione j C^ quejlo debbono loro dire , fiotto pena del giuramento hene^ C^ fedelmente y ^ il patron della naue è temuto di dare quel fiala- rio 5 che il nochiero , c?" /'/ ficriuano li hauran detto per lor giuramento 3 C^ non ci debba contrafiare, *£{.en.) C A P. CCXXIV. Di danno riceuuto per mancamento di ormeggiare. PJltron di naue^ ^ Tiauilio^ che fiark in piaggia^ ' 0 in porto ^ h in ai" tro loco con la naue , ^ i mercanti.^ che conduranno 5 //" diranno , O^^ numieranno y che lui fi ormeggi-^ Cr il patron d^lla naue non fiv ormeggie^ rk , ò per vtntura non haurk tutte le exarcie , che promejfe haurk 5 Cr per quefie ragio77Ì difiopra dette li mercanti ne fio fier anno danno 5 il patron della naue è tenuta refiituire quel danno , che li mercanti hauranno fiofienuto per tale caufiA , Cr ^ il patron della ruue non ha di che pagare^ dMafi vendei re la naue ^ Cr fie la naue non bafta 5 C^ che il patron della naue haueffic^ beni alcuni^ quelli fi debbono vendere per fiar e compimento a quelli mercan^ ti. Saluo li marinari^ che non perdano li loro fialarii. J4a li compagni noti fimo tenuti di niente mendare , fie non^la parte , che hauranno nella naue , ma altri beni nò. Et fiu fiatto quefto capitolo , perche molti patroni di naue. piangono la exarcia , <Cr non fi pojfono ormeggiare 5 C^ per quefio la naue ^ €> nauilio fii perde ^ O" robba delli mercanti. GAP. I O inporte) nam qüanquaminpoTtunostutosefTeputamus, undeComicusdicir, £go in portunxvigo , atta'mcn verum eil illud Propertii. Ancora, te teneat quem non tenmre Penates f ^lufd mtritum dicas cui fua terra, par um eft? Vent or um efi quodcunque paras , haud ulla-csrina^' Confenuit , fallii portus ^ ipje pdam, -^^ Si (m4ien.) • HET CONSULAAT VANDE ZEE. i2s> te geeven , als de voornaamile Boofgefel , of iemanc van de gcmeene Maats fai genieten , en felfs meer , nadat defelve Stuurman bequaam , enbevaareis. En als de Bootsgefellen op difcretievan de Schipper Vaaren, isdevoorfz. Schipper fchuldig hen redelijk te beloonen, na het werk en de dienft , die fy komen te doen , en dat ter difcretie van de Stuurman, 'enSchryver, die op den eed by benluydcn aan den Scliipper gedaan, gehouden zijn ter goeder trouwe te verklaaren, in 't reguarde van die Matraofen , dewelke op difcretie vaaren , hoc-. daanig loon defelve verdienen, of niet 5 en dat fyfulks niet feggen uytgenegentheyd, noguytwangunil, nogomeeniggerchenk,dai; haar belooft is, nog om dat fy eenige van die Matroofen , die op dif- cretie vaaren, qualijk willen. En dit moeten fy ter goeder trouwe verklaaren op pene van mynèedigheyd. ^ ( En ) de Schipper is fchul- dig fodaanig loon te geevcn, als de Stuurman en Schryverhem, op haar eed fulien verklaart hebben, fonder tegen feggen. KAP. CCXXIV. Vanfchaade , die ontffaan is door ^t qualijk vajt maakeit van'^t Schip, EEn Schipper leggende met fijn Schip in een Baay 5 *Have, ofan- dere plaatSjindien de Koopluyden, die 't Scheep zijn5hem aanfeg- gen , of doen feggen , dat hy 't Schip fai vaft maaken, en dat de Schip- per het Schip niet vali maakt , of mogelijk niet voorfien is van al foda- nig gereetfchap als hy opgegeeven heeft , en de Koopluyden ter faa- ke voorfz. eenige fchaade komen te leyden, is de Schipper gehou- den die fchaade te vergoeden, dewelke de Koopluyden daar door fulien geleden hebben:En*(yÉ>) de Schipper niet in ilaat is om te beta- len», moet het Schip verkoft worden: En fo het Schip niet kan toe- reyken, en de Schipper nog eeoige goederen (buyten het felve) heeft , fulien die mede verkoft worden , om de fchaade der Koopluy- den te voldoen ; Des nogthans dat het bootsvolk niet benadeeld zy in haar loon. Dog de Reders zijn niet verder aanfpraaklijk als voor hun portie Scheeps, en geenfints omtrent haar andere goederen. En daar- om is dit Kapittel gemaakt , om dat de Schippers het veeltijts fchuy- ven op haa|* gereetfchap, en niet in ftaat zijn om haar Schip vail te ma- ken i en dus gaat het Schip en Koopmans goed veiflooren. Qp KAP. ipo IL CONSOLATO DEL MARE.. GAP. CCXXV. Di nane , che fi perderà in terra d'infedeli. Patro;7e di naue^ o ài nauilio^ che farà ^ * nauichera in terra d' infedeli ^ Cr li imeruerra cajo di difaratia^ che per cattino tempo ^ à per na- ' uili armati di mmici perderk U naue , ò nauilioy fé lui perde U naue 0 nauilio , fer la ragione difopra detta , net è tenuto di dare niente k marinari , fé gik lui non la perdefe in loco , doue lui haueffe tutto il fuo neh '^ ^ è tenuto di dare tutto il falario a marinari. * Imperò qual fi vuo- le patto 5 che il patrone della naue , ò nauilio far a con i mercanti , in. cjuel patto, medefmo debbano ejfer i marinari. Imperò fi il patrone doueua dar falario a marinari per altri viaggi , lui è tenuto pagare , come ^ nel capitolo difopra ft contiene. Impero patrone di nmie , o nauilio ^ per tal ragione , come difopra è detto •) {^\) perderà la fua naue^ è nauilio non e tenuto dare naue^ o vettouaglia a i marinari ^ per ritornare in terra di Chrifìiani , perioche lui ha perfo ciò , che lui haueua , C^ per ventura pik , che lui non hauena. E fu f atto perciò queflo capitolo , poiché patrone della naue^ che ha per fa la fua naue , non e tenuto di dare nauilio , no vettouaglia a i marinari ^ per ritornare in terra de Chriftiani^ poiché non ha per lui. lo (of.) ■^ Ghe ft eli ha tot fon nolit ( want fo hy fijn volkome vmgt heeft. ) I Impero ^c.'] Siet.bovenhet 8i, 102, 1,88^ 185». enondcrhe.t232.Kapo. z Nel Capitolo) het boven Kap. 13 j. "^ ^i ( die. j 5 Per ritornare] hetbovenKap. 1457,. K A p. ccxxvi. Cafi chel patron deue dimandar a' compagni per noleggiare. S-E patrone di naue , ò nauilio no leggiera la fua naue per andare irr terra d'infedeli , ò in loco pericolofo , fi lui fujfe in loco , doue ci fuffero compagni j ne li debbe dor/^andare innante ^ che fermi ìl viaggio y Cr fi lui ne dimanderà ^ <Cr i compagni 'vorranno ^Jui può noleggia- re^ che compagno alcuno, non puì ^ntrajìare : CT fi lui noleggiera^ «ET CONSULAAT VANDE ZEE. h^i KAP. CCXXV. Vaneen Schip ^dat gebleeven is in de Landen der Ongelovigen, r En Schipper fig bevindende, *(ö/) vaarende in de Landen der Ongeloovigen, indien derelveby ftorm, of door gev/aapende Schepen van Vyandeniijn Schip quyt raakt, is hy niet gehouden, indien hy op fodanig een ^vijs, alsgefegtis, fijn Schip quyt raakt, aan de BootsgefeHen jetste bctaaien^ ren waare dathy 't quyt ge- raala was ter plaatfe daar h y iijn vragt reets ontfangen had : '^ ( ivant fo by al fijn vragt reets ontfangen had ) fou hy gehouden zijn aan het boots- volk de volkome huur te betalen: * Dog hoedaanig verdrag de Schip- per met de Koopluy den komt temaaken, is het bootsvolk gehouden fig daar aan te gedraagen. Maar mdien dat de Schipper nog eenig loon aan het bootsvolk van eenige andere togten te quaat was , fou hy gehouden zijn indiervoegen tebetaalen, als ineen der voorgaande * Kapittelen gefegt is. Dog een Schipper , ^[dewelke) op fodanig een wijs , als gefegt is lijn Schip quyt raakt , is niet gehouden een Schip , ofmontkollaan hec bootsvolk teverfchafFenom weder te keeren in Chrill:en-Landen,nademaal dat hy alles verlooren heeft wat hy heeft, en mifichien meer alshy heeft. En dit kapittel is gemaakt, ten eyn- de dat een Schipper, die fijn Schip verlooren heeft , niet foudege-* houden zijn aan het bootsvolk een Schip of mondkoft te verfchafren om 5 weder te keeren in Chriilen- Landen, mifdiendat hy 't voor lig felfs niet heeft. K A p. ccxxvr. /;/ wat gevallen een Schipper gehouden is de Reders verlof te vraagen om het Schip te verhuur en, Ï En Schipper fuUende fijn Schip verhuuren om een reyste doen na de Landen der Ongeloovigen, of eenige andere plaats , die niet veylig is, is gehouden aan de Reders, voordat hy bet Schip ver- huurt , fulks bekent te maaken , indien hy is ter plaatfe , daar de Re- ders by der hand zijn > en als hy het haar bekent gemaakt * en de Re- ders bet to"geftaan hebben, kanhydcreys aanneeraen, fonder dat de Red:rs lulks konnen bet willen : En fo hy de reys komt aan te nee- men, fonder dathy 't de Reders gevraagt heeft, konnen de Reders O o % % 2j)i IL CONSOLATO DEL MAR&. che non m dimandi , fi com^norii li pofono contraftoi-e , C^ Pofeffo incantare con 'lui , percioche non li hauerk dimandati , C^* fé dintan* dati rhaueffe , li compagni non potriano incantare infino che fnjfe ri" tornato del via fregio. Et fé i compag'ni incanteranno con il patron del- la naucj à nauiliò ^ che noleggiarlo haurk fenzji loro licentia ^ cr lui ufcirk della nme , è del nauilio per incanto , o per qual fi vuole con" te ^ C^ li compagni riterranno la nane , ò nauilia , quella nane , o nauilio debba feguir quel viaggio a quel raerrcante , che noleggiato rhau- rk per ' qttel predo , à' nolo , che il mercante hauea Accordato con quel^ lo 5 che in quel tempo era patrone , quando lui noleggiò : perche ogn*- uno fi (Tuardi che quando fark- parte in nane , ò nauilio , qual ft vuo* le coj'a che quello f ark , ò accorderà cm mercami , quelU fi domrh Ceguire, I. Imperò fé il patrone della naue fark in loco ^ che non *ci farne compagno nettino , lui può noleggiare €^ andar in ogni loco^ doue lui vorrk 'y O" (e la natte , ò nauilio piglierk alcun danno , compagno nej- fhno non li può far dimanda per quella ragiona. Imperò fé lui gio' cafe y ò haratajfe , o perdcjfe per alcuna ragione , che fujfe colpa fua , i compagni li pojfano fare domanda. Imperò patrone di nane , che no^ Uggierk per andare *n terra de" Chrifiiani , non è tenuti^ domandar a J^ compagni fé non vuole: , ne compagno non la puà Ì7icantare , poiché (non) haurk noleggiata^ infino al ritorno del viaggio. Imperò patro* pe di naue^ ò nauilio debba dar (icurik ^.l compagno ^ fé la domanda y che lui non muti viaggio infino lui habbia tornata la naue , ò jramlio in potere de* compagni -y C^ la ficurtk che dark , non fia tenuto fé non à ufo , C^ coflume di mare. GAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 2^^ ?g gevoelig toonen, enhetSchiptegens hemopveylen, nademaal dachy 'tha:irnietgevraagt heeft : Enfohy'chaargevraàgtflìl heb- ben 5 konnen de Reders het niet opveylen , voor dat hy de rcys heeft» afgelcgt. Etials de Reders het tegen 'den Schipper, die het fonder haartoeilaanverhuurtheeft, komen opteveylen, endefelve door deopveyling, ofanderflns van het Schip afraakt, en de Reders het Schip aan haar behouden , moet het Schip des niet te min , ten dien- lle van die Koopman , die het felvegehuurt heeft , de reys voor defel' ve huur, ofpreys volbrengen, dewelke de Koopman met die geene , die ten tijde, als v/anneer hy 't huurde, Schipper was», bedongea "heeft. Dierhalven moet een y der voorCgtig weefen , die met jeraant een part in een Schip neemt , want al wat fodanig een met de Koop- luyden doet,ofcontraclcert, moet agtervolgt worden. I. Maar als de Schipper fig elders bevind, daar niemant van de Re-'^^*^^" ders by der hand is , kan hy 't verhuuren en vaaren al waar 't hem be- J^UIJ.* lieft 5 en fo het Schip eenige fchaade moge overkomen , (al hy ter dier niet fchuU faake by de Reders niet aanfpraaklijk ïijn. Maar fo hy het verfpeek , % ^'^/^ ofverquanfelthad, of dat het eenigHns door ii]n toedoen veronge- ^^r'7t'!^.^''' lukt was3konnendeRedersfulks vanhem eyiTchen 5 dog een ^d'^^^- gln.omTêt per , die het Schip verhuurt om een reys te doen in Chriilen-Landen, schip te isniet gehouden, tegens fijn wil, aan de Reders verlof te Vraagens en '^erhauren een Reder kan het tegens hem niet opveylen , om dat hy 't verhuurt J^^^^^^^ ^.^ heeft, voordat de reys gedaan fai zijn. Maarde Schipper is gehou- ;2;>i ^^^^Ug den , indien fulks gevorderd word , Cautie ten behoeven van de Re- is, dersteftellen, dat hyde reys niet fai veranderen, voor dat hy het Schip wederterdifpofitievandeRedersfalhebbcn gebragt^ en de Cautie, àÌQ hy {lelt, fai alleen volgens het gebruyk en de Koilumen vandeZcezijn. En fo't gebeurt ,dat de Schipper, het Schip, daar deRedersby der hand waren, verhuurt, om te vaaren na de boven gemelde piaatfen, en dat de Reders geweeten hadden, dat hy het verhuurde, ofdatfyhetnietgeweetenhadden, en dat de Schipper haar, en fy den Schi'pper nergens over aangefproken hadden, ful- len de Reders, ingevalle dat het Schip op die reys komt te bly ven , oF eenige fchaade te leyden 5 geen aótie tot fijnen lalle hebben, ervde Schipper fai niet gehouden zijn haar te antwoorden. ©03 KAF. zp4 IL CONSOLATO DEL MARE. GAP. CCXXVII. t)i rifcatto , o accordo con naue armata, IL patrone di naue , o nauilio ilcjuale in mare libero , ò in porto , ê in pia(Ti7Ìa , o in altro loco fi rifcontrerï tn nauilii armati di nemici^ il padrone della naue può parlare , cr far accordo con i Corniti , O* con lo ArmiraHio per quantità di moneta, , percioche loro non faccino male a lui , ne à mente della fua naue : €r fé in quella naue , o nani- Ho fujfe mercanti , lui debba dire il patto^ che farà , ò haurà fatto con ^uei 5 ciò è con i Camiti \ Cr Armiraglio di quella i?:fmata , e tutti infeme fi debbono accordare a pagare quel rifcatto , ilquale lo patrone della nane , ò nauilio haurk accordato con i Corniti , ò Armir aglio di quella armata , CT debbafl pagare del cowmunde' per foldo ^ cr per lira : 'C^ il patrone della naue debbaci mettere per la metk di quel , che valer k U naue , ò naiùlio. Et fé nella naue , ò nauilio non ci fa" ranno mercanti , il patrone della naue fi debba configliare * con i ma" rinari di poppa <T il nocchiero , Cr^ con i marinari di prua -, C^ Jè il patrone della naue paga quel rifatto^ che dìfopra habbiamo detto con conftolio , Cr volontà di quelli , che dìfopra fono detti ^ i mercanti non debbono ne pofono niente contrajìare , con che il patron della nane paghi per la meta di quello , che valera la naue. I. Imperò fé ti patrone della naue , ò nauilio fi rifiontrera con na" uilii armati , che non fiano de' nemici , C lui li vorrà dare mancia^ ò beuer aggio , fé nella naue haura me'rcanti , lui lo debhe dire , ^ dimandare a i mercanti , fé fono contenti , €^ farlo con configlio di tutti quei^ che difopra fono detti j cr fé il patron della naue fa quefio , debbafi pagare come difopra fi. è detto. Imperò fé il patrone della naue non lo fora con volontà de' mercanti , ò con confi gito di quei , che di" fopra fono detti , e lui per fua volontà farà patto , Cr dark beuer aggio fenica licemia de"" mercanti , C^ fen^La configlio di qnei , che difopra fono detti , il patrone della naue il debba pagare del fio proprio , che ^i mercanti non li fono tenuti niente dare ne re/lituire delle fpefe , o del pat" ■io del beuer aggio , che lui haurk dato a quei nauilii armati. GAP. I Conti marinari di poppa ^ con lo Nochlero^ £^ con li marinari di prua) Xenopbonde Ad' minh^' à'Oì?!. Uh. 5 . 8;,/ of^ùLTe , oti 'Acù vcéiJ^ciTog [jlÓvs eve'/iCi y^cikE'Koihsi fjJv Trpupêvg ToTg év Trpujpti: , ;:/«A57rfij/va ^f KwÌ?£pvv;Tt/|? roTg ev vrpupivv^. Non videtisproretam homi- mbusin prora vel obnutum tantum Jkccenjer e , GubermtorerKvero iis, qui inpuppifant^ yidequsdixiadcap, lo^. ~ HET CONSULAAT VANDE ZEE- i9f KAP. ccxxvir. Vafi' 't Rampen ofAkkordmet een gew aapend Schip, E En Schipper , die in de ope Zee , of in een Have, Baay , oFandcrc plaarseenigegewaapendevyanvielijke Scheepen ontmoet, ver- mag met den Capiteyn , en Admiraal in onderhandeling te treden 5 en met defelve voor fekerefommegeldsakkordeeren, op datfy hem, en fijn Schip ongemoeyt fuUen iaaten^ en als 'er Koopluyden aaa boord zijn , moet hy haar het akkord bekent maaken , het welk hy met defelven fai maaken , of reets gemaakt fai hebben , te wekten met den Capiteyn en Admiraal van die Armade : en deefcn moeten met àzw anderen akkordeeren , om het Rancoen te betaalen , het welk de Schipper aan den Capiteyn,. en Admiraal van die Armade belooft: heeft > en hctfelve moet uyt het gemeen betaalt worden pond-ponds gelijk 5 en de Schipper moet daar toe contribueeren voor de halve waarde van fijn Schip. Enals 'ergeen Koopluyden aan boord zijn, is de Schipper fchuldig Raad te pleegen ' met de Officiers en de Stuurman, enmetdegemeenemaatsj en als de Schipper het voorfz. Rangoenbetaaltheeftmetraadentoeilemmingvandiegeenenj. die boven gefegt zijn, konnen5nog mpgen de Koopluyden daar geen dif- püt over aanregten , mits dat de Schipper daar toe Gontribueere voor de halve waarde van fijn Schip. I. Maar als de Schipper eenige gewaapende Schepen ontmoet, -^■•-vjatàs die niet vyandelijk zijn , ende genegen is om defelven een Prefent , of /^^^ffe^ ^^ vereering te gee ven ,. moet hy de Koopluyden" fulks bekent maaken, ''am'i'tteyt als 'er Koopluyden 't Scheep zijn , en haar afvraagcn of fyte vreeden -^'^gge^h zijn, en hy moet het doen ten overflaan van alle die geenen^die boven ^"^/'^J^ gefegt zijn: en als de Schipper fo doetjmoet het bekoiligt v/orden in- g^ \^^!^l^ ^?^^ diervoegen, als boven gefegt is. Maarfo de Schipper het niet doet /.i;;ì/^«,- metconfent der Koopluydenjof met toeftemming van die geenen,die boven gefegt zijn, en op fijn eyge autoriteyt akkordeerd, engefchen- ken geeft fonder confent der Koopluyden, en fonder toeftemming Van die geenen, die boven gefegt zijn, moet dejSchipperhet uyt fijn eyge beurs betaalen, en zijn de Koopluyden hem niet gehou- den eenige vergoeding, te doen , of jets van de onkoilen te reitruee- ren,, dewelke hy in voldoening van het akkord aan die gewaapen- de Schepen gedaan heeft,- KAP. ^ i^t; IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CCXXVIIL Di'rifcatto con nauilii armati de i nemici. SE alcuna rtaue , è nauitio pira in term de nemici , C^ in loco Jh- ffcttofo flame carioo dd tuno , ò in paris , cr z'enijfino namlii ar^ mail ds nemici , Cr il Patrone della 'natie , ò rami io parlerà patte , ò farà parlar k quei nauili Armati , ferioche loro non' faccino danno k 7jeffiiKa cofa , che nella nane , ò nauilio fujfe , CT* ^ael patto , che lui parlcrk . ò fark parlare y fé i merc^fui faranno nella natte , è nauilio tatti ^ ^ la maggior patte ^ lui li debba dire ^ quel patto ^ che lui ha fatto con quei Corniti di quei na-ùlii armaci , O^ <on conjlglio O* volontà de"* mercanti lui il debbe dare : cr i mercanti fono tenuti pa* gare per foldo C^ per lira per quello , cì^ hauranno robba nella naue , 0 nauilio. Et fé per ventura i mercanti non fufe-ro nella naue , 0 na" mlio tutti 5 7ie parte , O" fuffina in loco , che il patron della nane , ò nauilio hauefe tempo , che lui potejfe fare a fapere quel patto , che Uii hauria fatto fare con quei naHÌlii armati per faluar fé ^ O^ tutta la robba , lui e tenuto farlo fapere -y Cr fé lui non haueua tempo di poterlo far fapere a i mercanti , il patron della naue debba far in quefo mods , che tutto quel , che lui fark , il faccia con con figlio di tutto il communde della naue \ O^ fé lui il fa in quejlo modo , il mercanti fono tenuti di mettere , Cr pagar tutto , C^ in tanto come fé tutti loro ci fujfero fiati ^ che in niente non debbono , né pojfono con» trajìare. I. Impera fé il parron della naue fark alcun patto con quei nmilii armati , C?* // m.ercanti- faranno nella naue tutti ^ à U maggior par^ te , 0 farmno in loco , che lui fotrk far fapere , Cr non lo facete , quel patto , che hauei'k fatto fare , O* non Vhaurk fatto a fapere k i mercanti , polche loro fujfero in quel loco 9 che lui fare lo potea , k quale tal patto , che lui hauerk fatto 9 li mercanii non fono tenuti ni^ ente k mettere , poflo che U robba fujfe nella naue , ò nauilio tutta , è parte , percioche non li ha dimandati. Imperò fé loro faranno in lo* €0 y che mn li pojfa dimandare , C^ il patron della natte fark quel pat' HÈT CONSULAAT VANDE ZEE. 2^7 K A P. CCXXVIÏI. Van H Ranpett , ofakkord met gewaa^ende Scheden der Vyanden. ALshet Schip geheel, oftendeele gelaaden zijnde in Vyandeü Landen , of aan een andere plaats lege , àìt niet veylig is , en al^ daar ecnige gewapende vyandelijke Schepen opkomen , moet de Schipper, fo hy met die gewapende Schepen handeld, of doet hande- len, op dat fy de laading, die in fi jn Schip is, niet fouden befchadigen, hetakkord, daarhymetdeCapiteynsvan die gewapende Schepen over handeld,of doet handelen, of dat hy met defelven gefloten h eeft, aan de Koopluyden bekent maaken,indien fy allen, oFten meerendee- len aanboord zijn, en moet het felvemet raad en toeftemming der Koopluyden voldoen > en de Koopliiyden zijn fchuldig daar toe te contribueeren voor de goederen diefyin het Schip hebben pond- ponds gelijk. En fo 't faake was dat de Koopluyden alle, of voor een gedeelte niet aan boord waren,en dat fy waren op fodaanig een plaats, daar deSchipper tijd en gelegentheyd had om haar kennis van hetak- kord te laaten toekomen, het welk hy met die gewapende Schepen had, doen maaken, tot behoudenis van Schip en goed, is hy gehou- den haar kennis van het felve te geeven : En fo der geen tijd was om de Koopluyden kennis van het fclve te geeven, moet de Schipper in- diervoegen te werk gaan , dat hy alles , wat hy komt te doen , doe met raad van al het Volk van 't Schip : en als hy fo gedaan heeft , zijn de. Koopluyden fchuldig te contribueeren, entebetaalen, nietanderSj^^^w^^^ als of fy allen prefent waren geweeft , fonder tegen feggen. den elders L Maarfo deSchipper eenakkord met die gewapende Schepen «';«:> ^^^ aangegaan had , daar de Koopluyden allen , of ten meerendeele ll^f^l^^^i fcheep waren geweefl , of op fodaanig een plaats , daar hy haar ken- van'tak' nis van het felve hadkonnen laaten toekomen , en dat hylulks mtikordktm gedaan had, zijn de Koopluyden in datakkord, het welkhy ge* ^^'^«'^^ maakt, ende v/aar van hyde Koopluyden geen kennis heeft laaten ^eth^j toekomen, daar fynogtans geweeft waren op fodaanig een ^Xi-ms ^ fulks doen , daar hy haar kennishadkonnen laaten toekomen, niet gehouden te of ander- contribueeren , al washet fchoon dat haar goed geheel of ten deelen ^^^yZ\yt in 't Schip gelaaden was geweeft j nademaal dat hy haar geen verlof yir/V? eyge gevraagt heeft. Maar fo fy 00 een plaats waren geweeft daar hy haar beurl Pp nict'^^'^^^'*' 25>S ^ IL CONSOLATO DEL MARE. patto con con figlio di tutti quelli -^ che difopra fcm detti ^ i merca?:ti fi fono tenuti pagare , come difopra fi è detto. Et fé per uentura il pa^ tron della nane far a c^uel patto [em.a licentia de" mercanti , ^ fenza confglio di quelli j che difopra fono detti , quel patto , che haurk fat- io di fua volontà , CT fenz.a licentia di neffuno , il patron della nane il debba pagare del fuo proprio , che nejfuno non ci è tenuto niente mei- tere y percioche lui VhaHrk fatto fenx^a Itcentia. di tutti quelli , che di" fòpra fono detti. 