VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
tingen, tegen alle inbreuken. Vertoogen en Tegenvertoo- gen werden ееп tyd lang, door beide de Partyen, ingele- verd; doch deeze geert kracht doende, nam men de toevlugt tot de wapenen, en twee der magtigfte Vorften van Eu- ropa bragten hunne Legers te velde om het gefchil met de “wapenen te beisen, Het Koningryk Boheeme (tondt hee ‘tooneel des Oorlogs te weezen: de grootfte Veldheeren ' ‘deezer Eeuwe voerden bevel onder de twee Monarchen. Men verwagtte, dat de Oorlogsjammeren zich op de ont- zettendíte wyze zouden vertoonen. De Zomer, nogthans , werd gefleeten in ор- en hertochten, waar in men van wederzyde veel Krygsbeleids liet doorftraalen; еп de Veld И 7 . ‚ tocht ' VAN FREDERIK DEN ЇЇ. 219 tocht nam een einde, zonder het leveren van een enkelen algeweenen (lag. De Hoven van Verf/ailles en Petersburg wendden, in den volgenden winter, hunne goede denten met zo veel vrugts aan, dat het gefchil, over de Beijer- fehe Opvolging, eindelyk beflist wierd door een Vredes- verdrag, te Zeichen in Oostenryksch Silefie, op den der- tienden van Mey, 1779, gellooten. Zints dit Tydftip levert de Regeering van den Grooten FREDERIK geene gebeurtenis van opmerkelyk gevolg op: hy genoot een onafgebronken Vrede, tot de hoogklim- mende jaaren en toeneemende zwakheden een einde maak- ten aan zyn luisterryk leeven. Eenige maanden vóór zyn dood tastte de waterzugt hem aan, en bewerkte zyn ontbinding op den zeventienden van Augustus, 1786, in het vyf en zeventigfte jaar zyns Ouderdoms, naa eene Regeerinsg van zes en veertig jaaren, twee maanden en zeventien dagen. О Zodanig was de Regeering van FREDERIK DEN ЇЇ, Ko- ning van Pruisen; een Vorst, wiens daaden, geduurende het wentelen van bykans eene halve Eeuw, de fchitte- тепайе hoedanigheden van den Staatsman , den Held , den Vorst en den Patriot, ten toon fpreidde. In deeze gewig- tige byzonderheden heeft, паа al het voorvermelde, zyn Charaêter niet noodig meer toegelicht te worden. Теп flot moeten wy nog iets van zyn Perfoon en de gewoone leevenswyze melden,. De overleden Koning van Pruisfèn was vyf voeten en zes duimen lang ; doch, gebukt door den last der jaaren , vertoonde hy zich kleinder. Tot zyn acht en veertigfte jaar behieldt zyn Hair een (сһоопе donkere kastainje bruine kleur; "с was zyne verkiezing 't zelve op te maaken, al- toos droeg hy het opgebonden tot een (taart, naa dien tyd werd het grys. Zyn ftem was welluidend, en hy fprak ` zeer onderícheiden, doorgaans glimlachende. Het Fransch was zyne gewoone taal, hy wist er zich zeer vloeiend in ` uit te drukken, en beter dan in ’t Hoogduitsch. Achtloos was hy op zyne kleeding, als hy zich niet te veld be- vondt; nooit droeg hy, dan by onpasfelykheid , een nagte- rok, nagtmuts , of тиеп. Driemaal 'з jaars verfcheen hy іп een nieuw kleed, het uniform van het eerfte Batail lon zyner Lyfwagten, blauw met rood en zilver afgezet, ор de Spaanfche wyze; zyn kamifool van effen geel; ор · туп hoed drueg hy een witte pluim. Zo zeer was hy зап 2 ‚ . laat- 220 LEEVENSBERIGT laarzen gewoon, dat hy nimmer, zelfs op geen openbaare ‚Hofdagen ‚ fchoenen droeg. | Zyn Majetteit ftondt "a Zomers altoos ten vyf, en a Winters om zeven, иштеп ор. Doorgaans bleef hy een uur, паа zyn opitaan, ongeftoord en nam zyn ontbyt;dan ontving hy Brieven, Vertoogen, en andere ftukken, em vervaardigde de antwoorden. Van negen tot elf ишеп „ gaf hy gehoor aan de Staats- en Hofbedienden. Voorts vervoegde hy zich op de parade, en gaf zelfs het woord 5 verbeterende den minften misflag in de Krygstugt, en vore derende de grootte nagwkeurigheiui in den Wapenhandel. Van de Parade ging hy doorgaans na de groote Zaal van het Paleis, om openbaar gehoor te verleenen aan Zoe Onderdaanen, di: hy altoos aanmoedigde от hunne eigene Verzoekfchriften io te leveren: zo zeer verlangde hy, dat Ter vitfpraak des Regts gedaan wierd, dat het mintie vere traagen in de zodanigen , die het moesten volbrengen, zye ne beftraffing niet ontging. Wanneer hy , naa het vesrigten van deeze voor de Onderdaanen gunstryke bezigheid , vertrok , boog hy zich zeer beleefd , door de zaal gaande, voor den minften zyner Onderdaanen. * Half één was zyn gewoone tyd van middageeeten. Zyn tafelgezelfchap beftondt uit гуре eigene Staatsdienaaren ; die van buitenlandíche Hoven , en de Officiers van het еегйе БагаШоц Lytwagten. Voor vier en twintig Регіоо- nen was "es middags, en voor acht 's avonds, gedekt: ` . kier Voor gaf zyne Majefteit drie en dertig Duitíche Kroo- nen, of vyf en єєп halve Guinie. Voor den middagmaal. tyd was één uur bepaald, wanneer de Koning opftondt „en omtrent een uur met ecmigen van het Gezelfchap wandelde, waar op hy, ’t zelve verlaatende , na zyn. Boekvertrek ging. Hier bleef hy beftendig drie uuren alleen: dan kwam zyn Voorleezer in, cie tot zeven. uuren hem gezelfchap hield: z als dan begon het Concert, en duurde tot negen uuren. эс Zelve beftondt meest uit blaasin(trumenten en zang. De Koning zelve Ípeelde meesterlyk op de fluit, was een groot kenner der Muzyk, en zeer keurig in de verkiezing der Zangeren. Г Ten half tien ftondt altoos zyn Avondmaaltyd gereed, en hy droeg zorg, dat zyn gezelfchap alg dan niet meer dan acht perfoonen beliep; onder welken zy, die ten Hove in Letterkunde meest uitftaken, altoos eene plaats vonden. VOLTAIRE , ALGEROTTI , MAUPERTUIS , Lord CHESTERFIELD еп anderen, behoorden tot dit getal, — • VAN FREDERIK DEN П, . j 221, Ор "Е eigen oogenblik dat de tafel was afgenomen, lag men allen bedwang ter гуде, en voegde elkander, zonder perfoon of rang in aanmerking te neemen, bon mots toe, Zyne fratten en wynen waren altoos van de beste foort, en һу zag gaarne de vles ryklyk rond gaan. Schoon hy zelve niet veel dronk, was hy daar in byzonder, dat hy niet wilde gedoogen, dat iemand van ’t Gezelfchap uit de vles dronk waar uit hy zyn glas vulde. Ну Sal er deeze re- den van: ,, Het mogt vergif weezen ; doch indien ik myn lee- s, ven verlies ‚ik wil niet dat myne Vrienden het verliezen,” Behalven de roemryke Krygsbedryven, in dit Leevens. berigt vermeli, die den Koning van Pruisen kenmerken als de Held zyner Eeuwe, befteedde hy de laatfte vyftien jaaren zyns Leeveus in het neemen en voortzetten van, maatregelen, die zyn Naam op °t loflykst zullen vereenwie= gen. eduurende dat tydperk , vertoonde zich FREDERIK de Oorlogsheld, als een Patriot, een Wetgeever, en Be- fchermer van de Handelbelangen 2упег Onderdaanen. De waardigheid en eere zyns Ryks hieldt hy op door eene Krygsmagt, geëvenredigd aan de veiligheid van de Landen zyner Heerfchappye, en daar door teffens zyne magtige mededingers in ontzag. Hy ftelde een nieuw Wetboek op, en hervormde de ingefloopene misbruiken in het Regts» : geleerd ftelzel ; kragtig moedigde hy de Bevolking zyns Ryks аап, en befteedde aan de bevordering des Koophane ' dels zeer veel aandagts- Met één woord, ftaande de laatfte jaaren der Regeeringe van FREDERIK DEN GROOTEN, ОП» dervon len de Pruisffche Onderdaanen, in hunnen Souve- гип, een tederhartigen Vader, wiens geluk vermèerderde „ Raar gelange het zynen Afltammelingen voorfpoedig ging. FREDERIK DE li heeft, ten einde wy dit Leevensberigt, met eene korte opgaave ener Bedryven, ten beste zeng ` Ryks, zo als de Baron VAN HERTZBERG dezelve opgeeft, befluiten, op zyn eigene kosten, een groot aantal openbaare en byzondere Gebouwen te Berlyn en Potsdam geflichte ‘geheele Steden, door brand verteerd, uie de asfche heerlyk doen herryzen — nieuwe Kerken gebouwd , oude verbeterd — veel gelds befteed іп het aánleggen van Vestingen en Barrakken —- nieuwe Handwerken inge- voerd, en oude onderfchraagd —- groote fommen gelds gegeeven san Edellieden en andere Bandtigenaaren, tot verbe:ering van den Akkerbouwsen van hunne Goederen, om Landen te ontginnen en moerasfen droog te maaken — desgelyks Пее hy alle poogingen te werk om de fchaa- Р.3 dens bé l 232 LEEVENSBERICHT VAN FREDERIK DEN IL dens en onheilen te boeten, veroorzaakt. door buitenge. woone overftroomingen; hy liet де дукеп, zonder tydver- zuim, herftellen , verfchafte den ongelukkigen Inwoonderen zaad om te zaaijen, en koorn en andere noodwendigheden tot hun leevensonderhoud. De geheele fom, welke de Koning, geduurende het Jaar 1785, heeft uitgegeeven аап buitengewoone weldaadigheden еп gefchenken, ten dienfte zyner Onderdaanen, beloopt 2,901,000 Kroonen. E eg ARSACES EN ISMENA. Eene Ооѕгегісһе Staatkundige Vertelling. U.t het Fransch van den beroemden MONTESQUIEU. (Vervolg en Slot van blads. 180.) De Koning van Sogdiana was een Dwingeland, іп ftaat tot ` allen misdryf; dan niets maakte hem algemeener gehaat , dan de mishandelingen, welke hy fteeds der fchoone Sexe aandeedt, zonder in °‹ allerminst agt te flaan op de wetten van Gods- dienst of Betaamelykheid. Een Slaaf, uit het Serail vn Ar- DASIRA gekomen , onderrigtte hem dat zy de fchoonfte Vrouw in "rt Oosten was. Niets meer was "er noodig om hem het befluit te doen neemen, haar van my af te rukken. Op een nagt was myn huis omringd door veele gewapenden, en ik ontving , in den vroegen morgen , last van den Туг. п, dat ik ARDASIRA hem zou toefchikken. Ik zag geen kans haar te be- houden. Myn eerfte denkbeeld was na haar toe te gaan en te dooden, terwyl zy іп flaap lag. Ik liep been, ik trad in haar kamer , ik deed de gordynen open , ik fprong met fchrik re rug, ik verftyfde. Een nieuwe woede beving my, ik befloot my in °t midden van den hoop te werpen, en alles wat my wederftand boodt,te dooden. Een bedaarder ontwerp viel my in. Ik befloot de Vrouwlyke kleeding, die ik, eenige - maanden geleden , gedraagen hadt, aan te trekken, еп, ARDA- sIRA verbeeldende, in den draagzetel te gaan, door den Түтап gezonden om haar mede te voeren. Behalven de bedenkin dat my geen ander middel overfchaot, voelde ik een heimly genoegen, om eene Ќоше daad uit te voeren in dat cigenfte рема :, waar mede ik eens door Liefdedrift myne kunne ver- nederde. Met zo veel bedaardheids als moeds volvoerde ik dit plan. Ik beval myne Oppasfers myn gevaar voor AROASIRA te be- | d be, ARSACES EN ISMBNA. . 223 dekken, en haar, zo ras ik weg was, па een ander gewest. over te voeren. Ik nam een Slaaf mede, op wiens moed ik kon vertrouwen; en gaf my over аап de Vrouwen en Gefnee- denen , door den Dwingeland gezonden. Twee dagen was ik onder weg, en toen ik aankwam de avond reeds gevallen. De Tyran gaf een Feest aan zyne Vrouwen en Hovelingen in een zyner Lusthoven, en. was gedompeld in die bedwelmende vro- Iykheid, welke botgevierde weelde medebrengt. Hy beval dat ik zou ingeleid worden. Ik trad ter Feestzaal binnen; werd naast hem geplaatst; gelukkig kon ik myne woede en driftvervoering bedekken, dit flaagde naar myn wensch. Ik trok zyn aandagt niet geheel,doch als hy zich mywaards keer- de, verdubbelde. myne verontwaardiging. De haatlyke driftvere voeringen zyner ziele begonnen gaande te worden, en ik zag het uur zyns bederfs genaaken. Hy verliet de Feestzaal, en geleidde my na ееп afgelegener verblyf in деп Hof , gevolgd door één Gefneedenen еп myn Slaaf. Reeds ftrekten 2упе ge- baarden от тупе Sexe te ontdekken „wanneer ik, myn zw ard uitrukkende , zeide: ‚ Dit zwaard zal u beter onderrig.en dat „ ik een. Man ben. Sterf, en vertel, in de onderaardíche Ge- „ westen, dat de Egtgenoot van ARDASIRA u geftraft heeft „ over uwe misdryven!” Ну ftortte voor myne voeten ne- der : en op ’t eigen oogenblik ging de deur van het verblyf open: want zo ras myn Slaaf my hoorde fpreeken, velde hy de Gefneedenen, die de deur bewaakten, Wy vlooden, doch be. vonden ons in den hof: wy ontmoetten een man, ik vatte hem, onder dit zeggen: ,, Deeze dolk gaat u door ’t hart, indien ру, „my geen weg wyst om hier uit te регаакеп." Deeze man was een tuinman; Z:dderende van fchrik , bragt hy my aan een poort, welke hy opende. Ik beval hem die ie fluiten, en my te volgen. | Myn vrouwlyk gewaad wierp ik weg, en trok het kleed van een Slaaf aan. Wy begaven ons in de bosfchen, еп, wan- neer wy doof vermoeienis ons geheel afgemat voelden, troffen wy zèer gelukkig сеп Koopman aan,die zjne Kameelen voed- zel gaf, en haalden hem over om ons uit dit heilloos land te - voeren. — Naar gelange ik meer en meer de gevaaren ont, week, werd myn hart, in myn binnenfie , min gerust. Ik Rond ARDASIRA weder te zien, en elke omftandigheid wrogt mede om my met fchroom te vervullen. Нааге Dienstmaag- den еп Gefneedenen hadden de fchroomlykheid van onzen toe- {апа voor haar verborgen : doch my niet langer by haar vin- dende, арте zy my fchuldig; zy dagt dat ik nu alle myne duure betuigingen van eeuwigduurende liefde verbrooken hadt. Zy kon niet begrypen welk ecne wreedheid my aanzette om haar te laaten vervoeren , zonder eenig woord des te reppen. з Leeven werd haar ondraaglyk, Zy nam vergif. De werking 4 ` van 54 ARSACSS ER ISMENA. van ’t zelve was miet oogenbl'klvk. Ik kwam, еп vond haar Berven іе. ‚> ARDASIRA , fprak ik, ik u verliezen... Gy » fterft.... Wreede ARnAsira! wat heb ik gedaan?” mem Zy liet eenige traanen rollen, en zeide: ARSACES, een oogen- Blik geleden was de dood myn zoeifde troost: maar nu ik u zie y Romet dezelve my allerverfclrikigkst voor. Те vergeefsch zou ik wenfchen voor u weder te leeven: maar myne ziel verlaat my, in Eat van haarzelve. Hou myne nagedagtenis іп zegening. In- dien ik bemerk dat deeze Zodanig by u is, wees dan verzekerd , dat ik by de Schimmen niet zal geplaagd worden. JE geniet al- thans deezen troost, myn waarde ARSACES, dat ik in uwe armen erf” Zy blies den laatflen adem uit. ’t Is onbegryplyk boe ik haar Kon overleeven. Men fcheurde my van AR ASIR\ af, ед’ ik dagt dat ze my van myzelven afltheurden. Ik vestigde myn oogen op haar doodbleek Iyk; ftondt Ter beweegloos t у. Het deerlyk voorwerp werd van voor my weggenomen, en myne ziel (cheen haare-aandoen'ykheid weder te krygen. Zy droegen my weg, en ik wendde het oog nog na het voorwerp myns jammers. Ovizend leevens zou ik hebben willen geeven om haar één enkel oogenblik weder te zien. Woede greep my. aan. Ik vatte myn zwaard. en wilde myzelven doorftooten. Men wederhieldt тупе hand. Ik verliee dic noodlottige plaats: nooit zal ik derwaards wederkeren. In ееп mymerenden Daat, zwierf ik in de bosfcheny en vulde de lugt met тупе jammer- klagten, Toen ik eenigzins bedaarde, hieldt haar dierbaar denk- beeld myne ziel geheel bez'g Niets bleef my іп deeze wereld, dagt ik, anders over, dan myn harteleed, en de naam van AR- DASIRA .... Die паат.... myn ftem begeeft my ais ik dien wil uitbrengen, ik had beflooten, een einde aan тупе da. gen te ‘maaken: op ’t eigen oogenblik ontvlamde myn moed weder: „ Gy wilt fterven " fprak ik by my zelven, „ en Ar- ` an DASIRA i$ nog niet gewrooken.... Gy wilt Пегуеп, en de sn Zoon des Dwingelands is in Hirra:ia , beurtlings oorlogende an en feestvierende.., Hy leeft, еп gy wilt ferven !” Ik trok heen ‘om hem te vinden. Ik hoorde, dat den sorlog tegen u verklaard hadt,‚en vlood u ter hulpe, Ik kwam drie dagen vóór den flag: de uitkomst van denzelven is u be- kend. Ik zou den Zoon des Dwingelands hebben kunnen dooden; doch verkoos liever hem gevangen te neemen. Ik verlangde, dat hy een 20 ongelukkig Iceven als ik zou flyten, vol fchande en in ketenen geklonken. Hy wal, zo ik hoop, ten eenigen dage weeten, dat ik zyn Vader ombragt. Nogthans beken ik, dat ik my, naa het voldoen myner wraake, niet gelukkiger vind, en dat het vooruitzigt, van zich te wreeken, ftreelender is dan de wraakneeming zelve. De woede myner drift, die ik valdaan, myn bedryf dat gy gesien, de toejuiching | Са: SÉ ARSACES РМ ISMENA. tag дез Volks, welke gy gehoord hebt, en zelfs uw betoon van Vriendfchap, myn Heer, kan my het ve.loorene niet weder fchens ken. Hier zweeg ARS CES. АзРАЮ'$ verbaasdheid was bykans met den aanvang des hem gedaanen verhaals be oppen, Hy hadt den naam van ARSACES niet gehoord, of hy dagt om den Egtgenoot der Koninginne, Eenige redenen van Staat hadden hem bewoogen, ISMENA, de jongfte Dogter des overleden Konings, na »leisa te zenden, еп daar heimlyk tc lasten opvoeden, onder den naam van Ак. DASIRA. Ну hadt haar uitgehuwelykt aan ARs-ces, in ans paleis hy zorge gedraagen hadt, dar altoos eenige getrouw: Ор. pasfers zich bevonden. Hy was de Genius, die, door hun be- kulp, zo veel rykdom: in ’t huis van ARsacEs deedt woonen; en, door de eenvoudige middelen, zulk eene menigte fchyn= baare wonderen wrogt. Hy hadt de gewigtigite redenen , em de hooge geboorte van ARDASIRA VOOr ARSACES te verhcr- gen, die, door jeugdige eerzugt gedreéven, eifchon zou hebben unnen vormen, op den Throon van «йт, in den naam zv- ner Egtgenoote, tot floorenis van de rust des Ryks. Maar deceze redenen hadden niet meer plaats, en ASPAR was, de Gefchiedenis van Arsaces hoorende , duizendmaal іп verzoc- king om hem het verhaal te doen af breeken. Nogthans оог: deelde hy den tyd ter ontdekkinge nog niet gebooren. Een Staatsdienaar, gewoon лупе gangen af te meeten, gaat nimmer de voorfchriften der Voorzigtigheid te buiten. Hy hadt теп oogmerke, eene groote gebeurtenis te doen Папа ртуреп; maar geenzins dezelve te verhaasten. Twee dagen daar naa, liep ’er een merugt, dat de Gefneede. юе een valfche MENA ten Throon verheeven hadt. Van mor- rend misfoegen floeg het Volk тог Opftand over; het drong in het Paleis, en eischte, met veci dolheids, het hoofd van As pan. De Gefneedene deedt éen deur openen, en gezeten op een Olyphant, ging hy de menigte te gemoet, zeggende: ,. Rece ‚э triarnen, hoort ту!” en als Zy nog met muitery aanhielden, voer hy voort: „ Hoort my, zeg ik, indien gy my nu om Tt э» leeven kunt brengen, ру zult het even goed kunnen coen, ø Wànneer ik te kort fchiet om u van de regtmaatigheid myner ə» handelinsen te overtuigen. Zie hier een Gefchrift, door den ө› overleden Koning zelve opgefteld en gezegeld. Werp: u ne- » der, en aanbid, terwyl ik het voorlees.” Ну las: De iemel heeft my twee Dogters gepeeven, die zo zeer op el- kander gelyken, dat die gelykheid elks oog kan bedriegen. Ik dagt, dat deeze om/tandigzheid zeer gronte onlusten in den Staat, ia de droevigfle oorlogen, зои kunnen verwekken, Neemt, ру as~ PAR, Licht deezes Ryks, de jongfle van beiden, zend haar heim- јуЕ па Mediaj, laat Saar daar, onder een vercierden naam ,biyven , Se lang het welzyn des Ryks zulks verdere. _ : А 5 $S- 226 ı ARSÂCES EN ISMENA. Aspar hleldt het Gefchrift boven zyn hoofd, boog z'ch, en vervolgde: a ISMENA is dood; weest hier van verzekerd, en » de jongfte IsMENA bekleedt den Throon. Zult gy het ту „ euvel duiden, dat ik, den dood der Koninginne ziende na- ‚ s, deren. haare Zuster van, bet uiterfie van Afia deedt ko- „ теп? Zult gy het my kwalyk afneemen, dat ik gelukkig ge- „ noeg geweest ben om haar aan u weder te geeven, en haar vn te plaatzen op den Throon, tot welken zy, naa haars Zus- » ters dood, eea ontwyfelbaar regt heeft? Heb ik den dood ww der Koninginne bedekt , vorderden de Staat:belangen .deeze ‚‚ verheeling niet? Zult gy het in my laaken, dat ik de pligt wn van een Onderdaan mer getrouwheid en omzigtigheid heb » Waargenomen ? —— Legt, derhalven, uwe wapens neder, an Dus lang zyt gy onfchuldig ; naa deeze ontdekking zoudt gy we fchuldig worden.” Vervolgens verklaarde А$РАВ, op welk eene wyze hy de jon- ge ISMENA aan de zorge van twee oude Gefneedenen hadt toe- vertrouwd, hoe hy haar. onder een vercierden паат, na Media ezonden, аап een groot Heer іп dat Ryk uitgetrouwd, en eeds in alle haare latwisfelingen , gezorgd hadt. Daarenboven berigtte hy het Volk ‚dat de ziekte der Koninginne hem hadt doen befluiten om haare Zuster te rug te doen komen, en heim- lyk in het Serail te bewaaren, en dat zy eindelyk. de Koning- in overleeden zynde, den Throon bekleedde. Gelyk de wateren der zee, by het bedaaren eens ftormwinds, ftillen, zo „werden de Biëriaanen ftil op het woord van aspar. Men hoor- de niets dan juichende ftemmen: alle de Tempels weergalmden van den naam van ISMENA. | 15МЕМА werd, door de inboezemingen van asrar, begeerig , om den Vreemdeling te zien, die den Staat zulk een zonder- lingen dienst beweezen hadt, en hem teffens еер luisterryk ge- hoor te verleenen. Меп befloot, de Edelen en’het Volk zamen te roepen, hem voor Veldheer der Ba8riagnen te verklaaren „ en dat de Koningin zelve hem het zwaard zou aangorden. De Grooten Ronden rondsom een ruime zaal, het Volk in ’t mid- den еп by den ingang. De Koningin zat ор den Тћгооп. ala lerkostbaarst gekleed. Haar hoofd was met Juweelen bedekt - en volgens de gewoonte, by dusdanige plegtigheden, hadt zy. haar (uer afgelegd, en vertoonde Гааге fchoonheid onbelem ` тега. ARsACEs verfcheen; Het gejuich des Volks begon. . ARSACES tradt toe met neergeflaagene oogen, zweeg een оо enblik op °t cerbiedigst Il, en fprak, eindelyk, тет een zwak- е en ftamelende femme, de Koningin іп ае, zer voege аап. an Mevrouw! indien iets eenige bedaardheid aan mynen Geest sn kan fchenken... indien iets my іп myne onheilen kan troos- as Ten...” ` De Koningin kon niet dulden, dat hy verder voortvoer. In e IC eerst D ARSACES EN ISMENA; . 227 эс eerst hadt zy uit zyne geftalte iets opgemaakt. Thans her- kende zy zyne йет. In eene vervoering van Ыуа(сһар, welke haar van alle nabedenking beroofde, ylde zy ten throon af, en wierp zich aan de voeten van ARSACES, Myne ongelukken, Íprak Zy, dierbaart ARSACES! zyn grooter gtweest dan de uwe. Helaas! zints het heilloos oogenblik dat ons van een fcheidde, geloofde ik u nooit te zulien.wederzien. Myn hartzeer was onbefchryfbaar. Toen ftondt zy, als door een andêre drift gedreeven, of niet weetende wat zy in de еегће vervoering gedaan hadt, ор, een zedig rood verfde haare wangen, en vervolgde, het Volk aanfpreekende, in deezer voege. Ba@triaanen! "rt ís aan de yoe- sen van mynen Egtgenoot dat gy my gezien hebt. Ik agt het myn hoogst geluk, dat ik myne Liefde dus openlyk heb mogen verklaas pen. Ik ben van myn Thrôon af geklommen, dewyl ik hem niet nee yens my vond. Ik roep de Goden tot getuigen, dat ik denselven zonder hem niet weder zal beklimmen. Met een onverzaadelyk gee noegen merk ik өр, dat de grootfte daad myner Regeeringe door hem verrigt is, en dat hy die voor my volvoerd heeft. Edelen, Bur- gers. Volk, gelooft ру, dat de Man, die over my heerscht, waar- dig is over u te regeeren? Oordeeit gy myne keuze goed? Verkiest gy ARSACES? Zegt het ту.... Spreekt... Nauwlyks hadt de Koningin deeze laatfte woorden geuit, of het ganfche paleis weergalmde уап ’s Volks toejuich:ngen. Men hoorde niets dan de naamen van ARSACES ЄП ISMENA. ——= Arsaces ftondt middelerwyt bedwelmd: hy wilde ípreeken s maar kon geen woord voortbrengen. . Hy wilde nader treeden , doch bleef beweegloos. Hy zag noch de Koningin, noch het Volk; nauwlyks hoorde hy de toejuichingen. Met één woord, hy was zo geheel blydífchap, dat zyne ziel de uitgebreidheid zyns geluks niet kon bevatten. -— — Doch, toen Asrar de menig- te deedt wyken , boog Ай$АСЕ$ zyn hoofd ор de hand der Ko- ninginne, zeggende: „ ARDASIRA, myn dierbaarc ARDASIRA, gY »› leeft! Elken dag ftierf ik van hartzeer ! Hoe,hebben de Go- +› den u het leeven weder gefchonken !” ISMENA haastte zich, om hem te onderrigten, dat ееп haarer Oppasfers haar, in ftede van Vergif, een Slaapdrank hadt inge- geeven. Drie dagen hadt zy bezefloos gelegen; en was einde- Тук weder bekomen. Het eere woord, ’t welk zy fprak, - Was ARSACEs. Zy opende haare oogen alleen om hem te zien. Zy hadt hem laaten zoeken, еп zelve opgezogt. Aspar haar eindelyk weggevoerd, еп, naa haars Zusters dood, ten Throon verheeven, Asrar hadt zorg gedraagen, om alle ftaatlykheid by te zet- жеп aan de ontmoeting tusfchen ARSACFS en ISMENA. Hy dagt aan den laatften opftand, en oordeelde, dat het geenzins raad- zaam, zou weezen, maa ISMENA op den Throon geplaatst te е es ~ 228 ` ' AKSACES ЕМ IEMENA. hebben , ook voor te komen als het werktuig der verheffingé van ARSACES. Ну hieldt het voor een grondregel, nooit zelve te doen, 't geen hy door anderen kon verrigten; en te fcheppen in dienften, den Staat beweezen, van waar ze ook kwamen. Daarenboven , de uitfteekende Charafters van ARSACES en IsMENA door еп door kennende, begeerde hy dezelve in het ‚ voordeeligfte licht te vertoonen. Hy wilde hun verzekeren van dien eerbeid, welke groote zielen altoos verwerven, wanneer zy zich vertoonen. Hy wenschte die genegenheid voor hun te verwekken, met welke men gewoon is de zodanigen te beje- genen , die groote onheilen hebben uitgeftaan ; еп hy bedoelde, die bewondering gaande te maaken, welke ontftaat omtrent al- Ten die vatbaar zyn voor edele gemoedsneigingen. In `t kort, hy dagt, dat niets beter gefchikt was om Arsaces den naam тап Vreemdeling te doen verliezen, en dien van Aatriaan te vinden in ° hart van elk Onderdaan. Het geluk van ARSACES beklom thans den hoogften top. Am- DASIRA, die hy dood waande, was hem wedergegeever ; ARDA- SIRA WaS ISMENA; ARDASIRA, de Koningin van idris; ARDA- SIRA hadt hem tot Ryksvorst ve.heeven. Van de bedenkingen zyner Grootheid ging hy over tot die verteederende denkbeel- den, welke de Licf ie hem inboezemde: Ну fchiep genoegen in zyn Vorstlyken Hoed, ‘die zo verre was van by hem een kenmerk van onafbangelykheid te weezen, dat dezelve hem. fteeds herinnerde dat hy de haare was; hy beminde den Throon om de hand, Welke hem daar гос leidde. : IsMENA genoot, voor ’t eerst, bet geluk van te bezeffen, dat eene groote Koningin was. Vóór de aankomst van ARSACES у bezit zy alles wat Aanzien en Overvloed kunnen fchenken doch haar ontbrak een hart om het te genieten. Te midden van haar Hof vondt zy zich alleen; Gen millivenen menfchen Ьлореп zich voor haar neder, еп ертег ootdcelde zy zich ver- laaten Е Artaces deedt welhaast den Prins van H:rcania tot zich ko. men, en voerde hem te gemoet: „ Gy verfchynt voor ту; ›„ еп zyt nier langer myn Gevangene. Ik moet geen ongeluk- vn kig Man kennen іп het- Ryk van den gelukkigften der Ster- ‚‚ velingen. Schoon ik u overwonnen heb, geloof ik niet, dat A gy my in Moed wykt. Ik verzoek alleen , dat gy erkent, in v Edelmoedighcid , voor my te mocten zwigten.” De Kon:ngin was de zagtaartigheid zelve: en de natuurlvke agtbaarheid van haare houding verdween, wanneer het niet noo- dig was dezelve te vertoonen. Vergeef my, {prak zy tot den Prins van fitrcniay dat sk geweigerd heb u eene hand toe terei- ken , weke пе myne niet was om te geren, De Vrouw van ARSA- Ces kon de uwe riet weezens ry behoeft u over‘ uw lot niette ben klaagen. Schoon Hircania en Вабтіа geenzins. één en het selfde Ryk ` , uit- ARSACES EN ISMENA. | 229 ГА ismaaken , kunnen zy, egter, іп de nauwfte Verbindtenis trece den. IsMENA kan haare vriendjchap toezeggen, daar zy haare Liefde nies kon fchenken. ae Ik ben,” was ft woord van den Prins, ‚‚ door zulke, on- » beilen belaaden, еп met zo veel gunstbewvzen bejegend, „ dat ik niet weet,.of ik ten voorbeelde firekke van een Ge- ‚э, lukkigen dan Ongelukkigen. Ik vatte de wapens tegen u » ор, om еспе verlmaading. welke niet beftondt. te wreeken, » Onze verdienften tegen elkander opgewoogen zynde, was het „ niet corbaar, dat de Hemel myne oogmerken begunftigde, as lk keer nu weder na Hircania, en zou ‘er myne onheilen, » hier geleden, gereed vergeeten, indien ik onder dezelve het » Ongeluk niet moest tellen van u gezien te hebben, en u „niet meer te zullen zien. Uwe Schoonheid zal door s» geheel het Oosten vermeld worden, deeze zal de Eeuw, „ waar in gy lecfde, beroemder, dan eenige andere, maaken, an En. by de volgende Geflachten, zullen de Naamen van ARSACES » ЄП ISMENA , voor Schoonheden en Minnaars, de gelitfdíte ee Naamen zyn!” Eene onverwagte gebeurtenis vorderde, dat ARSACES zich na een verafgelegen gedeelte des Ryks vervoegde. Hy verliet 15- МЕМА.. Welk een teder Vaarwel ! Welke opregte af\cheids-traanen Dit alles was niet zo zeer een leed, dan wel eene gelegenheid om kiefcher aandoeningen van onverminderde Liefde te gevoci.n. De (mert van fcheiden ging gépaard met het aangenaam denkbeeld van elkander weder te zullen zien. Geduurende $ Konings afweezen, was alles, volgens zyne befchikking , zódanig ingerigt, dat de tyd, de plaats, de per- foonen, dat eik voorval, IMENA eenig herinnerings teken voor. den geest bragt. Hy bevondt zich op een verren afftand ; Zy- пе daaden zeiden hem dat hy by haar was. Alles wer Zza- men om ARSACES aan haar te vertegenwoordigen. Zy vondt geen ARSACES: doch zy rof haar Minnaar telkens aan. Arsaces (chreef. van tyd tot tyd aan IsMENA, en zyne Brie- ven ademden Liefde. Zy las: „lk heb de groote Steden ge= „ Zien op de grenzen. Ik heb eene ontelbaare menigte Volks » gezien. zich voor my buigende. Allen riepen zy uit, dat ik » іп Ra&ria heerschte; doch ik aanfchouwde Haar niet die my „ deeze Неегісһарру gegeeveh had, en hield op een Vorst ге on weezen.” In een anderen Brief: „ Indien de He- „ mel my den beker der Onfterfliykheid , in °t Oosten zo zeer » gezozt, wilde laaten ‘drinken, ik zou , indien gy nevens my se dien dronk niet fmaakte, zulks hartlyk weigeren. Gy moest vn met my Onfierfliyk weezen , of ik zou met u willen fter-. „ ven.” '„ IK heb uw Naam aan eene Stad gegeeven , „ die ik bevolen heb te bouwen. Deeze zal zekerlyk door de э, gelukkigften myner Onderdaamen bewoond worden’ Ја ze- D D 230 | ARSACES ЕМ ISMENA. keren Brief met de гедегйе bewoordingen, welke.de Liefde kan inftorten , gewaagd hebbende van haare bekoorelykheden , vervolgde hy: ,, Мег my in deezer voege uit te drukken over dit behaagelyk onderwerp, zoek ik u niet alleen te behaa- an gen. Ik zoek verligting van de lastigheid myner tegenwoor- » dige omftandigheden , en myne Ziel, ik gevoel het, krygt sn ongevoelig eene helderheid ‘сп gelukzaligheid met in deezer an voege van u tot uzelven te fpreeken.” Eindelyk ont- ving zy deezen Brief. „ lk telde voorheen de dagen; thans an tel ik alleen de oogenblikken ; еп deeze oogenblikken worden s langer dan de dagen. Schoone Vorftin! hoe ik u.nader by „ kome, hoe fterker myn hart van verlangen klopt.” Na de wederkomst van ARSACES, vericheenen "er Gezanten van andere Ryken ten Hove. Eenigen deezer drukten zich óp eene zonderlinge wyze uit. ARSACES Zat op een Throon, in den voorhof van 't Paleis opgerigt. De Parthifche Afgezant ver- toonde zich eerst, gezeten op een weltoegerust paard; waar van hy niet affteeg, en deeze Reden voerde: Een Hirca- an nijcie Tyger verwoestte het Land; een Olyphant verpletter- » де hét Íchrikdier onder гупе voeten. "Er bleef een jonge wn Tyger over, die den ouden in wreedheid niet behoefde te „ Wyken. De Olyphant bevrydde nogmaals het Land. Alle „ de Dieren, die voor Roofdieren beeven, vervoegden zich by sn hem om zich te voeden. Ну verheugde zich op ’t gezigt ‚ dat hy hun ten Befchermer ftrekte, en fprak by zich zelven: Ik heb gehoord, dat de Tyger de Koning der Dieren is; hy is abe Jeen hun Dwingeland; en ik, ik ben hun Koning! De Perfijche Afgezant liet zich op deezen trant hooren: „By we den aanvang der Wereld, trouwde de Maan aan de Zon. Alle » de Starren des Uitfpanzels haakten na deeze Verbintenis. Zy an voegden hun toe. Befchouwt de Zon, en ziet op u zelven. „ Gy alle zamen genomen, hebt dien aflesdoorfchynenden glans niet.” ” Ten laatften kwam de Afgezant uit Egypte, zeggende. „ Toen an Jhs den grooten Ofiris trouwde, was dit Huwelyk de oor- э, fprong van Eeyptens bloei, en een zinnebeeld van deszelfs we vrugtbaarheid. Zodanig zal ook het lot van Вад гіа weezen : en dat ‚Ryk zal gelukkig zyn, door de Egtveibintenis der Go- den " Arsaces plaatfte zyn eigen Naam by dien van ISMENA , op de muuren van alle гупе Paleizen. De Letters waren overal door elkander gevlogten. Niemand торї ` ARSACES zonder rs- MENA fchilderen. By daaden, in welke eenige geftrengheid te pasfe kwam, . verfcheen һу alleen ; doch begeerde dat alle gunstbetooningen uit beider naamen zouden gefchieden. „ Ik,’ voegde hy haar te gemoet, „ bemin u om uwe Schoonheid en uwe Bevallig- » he- -> leerd te vlieden , als myn roem het vorderde. А ww РА ARSACES EN ISMENA. 231 -ə һедеп, welke my fleeds nieuw zyn. Ik bemin u meer, om ` »» dut, wanneer ik eenig bedryf volvoerd heb ernen grooten ээ Vorst waardig , ik u het meest (chyn te behaagen. Gy be- - ə geerde dat ik uw Koning zou weezen, wanneer ik alleen ə dagt om het geluk van uw Egtgenoot te zyn ; en die vere wn maaken, welke my altoos met u bekoorden, hebt gy my ge- ›› hebt myne Ziel tot Zagtheid gewend; en als men my ver- ›› 7060, 't geen niet oorbaar was ге geeven, hebt gy my ge- э» leerd, ber hart, т welk zodanige verzoeken kon doen, te „> ontzien. Uwe Staatjuffrouwen mengen zich niet in Staatsza- » ken; zy kweeken zedigheid aan, en leeren onoplettend te ›› weezen op alles wat haar niet voegt met bewondering en „ liefde te aanfchouwen, ——— Tt Was zeker `$ Hemels wil э» My een Prins te maaken: tegen die klippen, waar op de »» meeste Koningen fchipbreuk lyden , heeft dezelve my allen ‚> byfiand verleend , die my іп (ааг kan flellen om deugdzaam » te worden.” | Nooit beteefden де Raäriaanen zulke gelukkige dagen Ar- SACES ЄП ISMENA verklaarden. dat zy over ?: beste Volk des Aardbodems den fchepter zwaaiden. Hy betuigde: „ dat hy, > een Onderdaan gebooren zynde , duizendmaal gewenscht had wm Onder een goed Vorst te mogen 1сеуеп; en dat ongetwyfeld »» alle zyne Onderdaanen natuurlyk hetveltde wenschten.” Hy de "er nevens, ,, dat hy, het bart van isMENA bezittende, э» alle harten aan haar moest opofferen. Ну kon den Tbroon »» met haar niet“ beklimmen , zonder de deugden die denzelven »› moesten vervullen.” Ну oordeelde dat zyne Liefde de Каз. komelingfchap moest bekend weezen, en dat deeze tot aezelve niet beter дап met zyn Roem Коп overgaan ; ook wilde hy op zyn Grafzerk gefchreeven hebben: — DE EGTGENOOT VAN 15- MENA WAS EEN KONING VAN "tr MENSCHDOM BEMIND, Arsaces beminde AsPAR, den eerften Staatsdienaar, dewyl deeze hem fteeds van de Onderdaanen, zelden van den Ko- ning, en nooit van zichzelven, fprak. Ну bezat drie groote hoedanigheden, een uitmuntend Verftand, een gevoelig Hart, en eene opregte Ziel. Menigmaal fprak Arsaces over de On- fchuld , wêlke deeze Staatsdicnaar in alles bewaarde. APAR antwoordde, dat hy zyne handen onbefmet Aeldr : naardemaal de eerie misdaad, welke hy bedreef, зуп gedrag voor зуп geheele leen wen zou bell den: en deeze de eerfte fchakel zou weezen aan een one bepaalde keten van andere gruwelen. , a Wanneer ik,” fprak ARSACES, „iemand , op enkel vermoe. s, den, om 'т leeven bragt, Кап men denken, dat ik het daar э ‚ ›, by zou laaten berusten? Neen, nieuwe verdenkingen zouden э» d menigte in my opwellen tegen de Bloedverwanten en э» Vrienden van den gedoodden. Dit zou de bron van een twee- „ de 232 ARSACES EN ISMENA, „ de misdryf’ weezen. Deeze gewelddadige ftappen zoöden e, my doen denken, dát ік gehaat wierd door myne Onderdaa- „ nen. ik zou voor hun beginnen te vreezen. liier uit reezen gewis nieuwe flrafvorderingen, die weder nieuwe verfchrik- „ kingen zouten baaren. Maar, indien myn leevan ééns be- „ mer w s met deeze vlakken, zou de wanhoop , om een goe- ‚‚ den Naam te verkrygen, invloed hebben ор myn geheel gẹ- „ drag; еп ziende,dat het gedaane onmogelyk te herdoen ware, a Zou ik voor het toekomende niet bezorgd weezen.” Ars ces was zo bezorgd, om de Wetten , oude Herkomften en Gewoonten der MBariaanen te bewaaren, dat hy akaos beefde op het hooren van voorflagen, wegens het herftellen van misbruiken ; want dikwyls hadt hy opgemerkt, hoe elk dat geen ,'t welk mer zyne inzigten ftrockte, een Wet noemde, en wat met zync belangen ftreedt, Afssbruik : еп liep men om de Wetten te ontkragten , onder het voorwendzel van ze дэ verbeteren. Hy hieldt zich verzekerd, dat geene wel. daaden anders, dan door h.t kanaal der Wetten, in een Staat moesten \!осіјеп ; dat de муле, om beftendig goed te doen, daar in Бейопас, dat het volgens de Werten gefchiedde ; en dat de wyze , om by aanhboudenheid kwaad te pleegen, gele- gen was im-dit te doen met fchennis der Wetten. Dat de pligt der Vorften niet minder beftondt іп de Wetten te ver- deedigen tegen hunne eigene Driften, dan tegen de Driften van anderen. — Dat de algemeene begeerte om het Mensch- dom gelukkig te maaken den Vorften eigen was; doch dat deeze begeerre kragtloos zou weezen, als zy er niet geftadig ор uit waren om in alle takken kundig te worden. ——— Dat, door een gelukkigen loop der dingen , de groote kunst van re- geeren meer goed Verftand dan Vernuft vorderde; meer be- zorgdheids оп» een klaar begrip der dingen te verkrygen, dan een klaar begrip zelve ; meer beoefenende dan afgetrokke kun- digheid; en meer een vast oordeel in megichenkunde, dan de bekwaamheid om Menfchen naar zyn zin te vormen. ===- Dat de kennis der Meníchen kon verkreegen worden, gelyk al- Ле andere kennis, door met hun om te gaan; dat het ons moeilyk valt onze gebreken en ondeufden te bedekken; en dat, fchoon de meeste Meníchen een dekzel hebben, zy nog- thans zo weinig oplettenheids gebruiken om het digt te һоп. den, dat het verre van moeilyk is door eene onbezorgde plaats heen te zien. О, | Nimmer (prak ARsAcEs van de zaaken, welke hy te doen hadt, met Vreemdelingen; maar gaarne handeide hy met Inboo- -relingen over de inwendige fchikkingen van zyn Ryk, als het eenig middel om des wel onderrigt te worden, en merkte hy, ten deezen aanziene, ор, dat een goed Prins geheimboudingen moest hebben , doch dat hy ook al te geheimboudend kon гуп. у A | í Hy betuigde van zich zelven wel verzekerd te weezen, dat hy een goed Koning , mild , gefpraakzaam en menschlievend ; da. һу op roem gefteld was, en zyne Onderdaanen beminde; da: › nogth ns , indien, met deeze edele hoedanigheden, de g- oote beginzels van Staasbeftuur niet in zyne ziel gegraveerd. waren , Zulks het grootfte ongeluk zou weezen, 1 welk men zich kon verbeelden : want zyne Onterdaanen zouden, terwyl Zy een goeden Koning hadden, weinig voordeels van die ge- lukkige omitandigheid trekken: en dus het heilzaamfte gefchenk der \ oorzienigheid voor hun nutloos weezen. sn Wie zich verbeeldt,” fprak ARRSACES, , dät het geluk op. e den Throon ie vinden is, bedriegt zich. De bezitter van een. » lhroop kan ‘er geen geluk vinden, dan ° geen hy "er zelve. a Ор brengt, en zelf: wa.gt hy rer menigmaal ’t geluk, "rt welk e hy bezit. Indien, derhalyen , de Goden het герт, om te gebie. den, niet gegeeven hebben tot het geluk voor die het bevel. ‚ ap Voeren, zo volgt noodwendig, dat zy het fchorken, ten nut- ap te van die gehoorzaamen.” Arsaces wist hoe hy moest fchenken, от dur hy wist hoe by maest weigeren. Ну wa» meer bezorgd, om te treeden ia de hutten der Boeren. dan іп de paleizen der Grooten. „ Daar” теде hy, „ vind ik myne waare Raadgeevers, daar herinner ik » ту, wat ik in myn Paleis vergeet. Zy ontdekken my bunng „ behoef en ; de gerie elenden van elk vormen een algemeen „ у.е. Ik zoek kennis te krygen van alle геле jammeren „die , » zamen genomen , myn eigen jammer zouden wetzen, In deg- „ Ze hutten zie ik de elendige vaorwe ‚welke zulk есд » Ёгееіепа genoegen geeven aan.cen plaatst hart, °‹ gec „ in ftaat is,huo Daat te veranderen en te verbeteren ‚cn my leos a теп, dat ik een veel grooter Vorst kan weezen, dan ik ben, » Daar zie ik blydfchap voor Traanen verwisfelen ; in myn Pa- » leis, integendeel, doorgaans Traanen op Blydíchap volgen ”. Op zekeren tyd, verhaalde men bem, dat, by een openbaar Vreugdefeest , eenige Potfemaakers zyn lof gezongen hadden. 