Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
A posteriori blijkt de juistheid van de ligging der epicentra uit de voorhanden azimuths en uit de verdeeling der haarden over het gebied. Wat de azimuths betreft, valt meestal uit het seismogram alleen te besluiten tot een hoofdrichting : N—Z of ZW—NO. Een tot in graden nauwkeurig aan te geven richting is betrekkelijk zeldzaam. Het algemeene verloop van het azimuth is zeer bevredigend te noemen. De verdeeling der aardbevingen is zeer eigenaardig. Zij ontbreken ten eenenmale in de Java-zee '), zij zijn zeldzaam op het land, maar komen bijna allen uit den Indischen Oceaan en Straat Soenda. Zij volgen daarbij vrijwel de kustlijn. Wanneer er vele en grove fouten gemaakt waren, zou men een dergelijke uitkomst stellig niet mogen verwachten. De spreiding in de geconstrueerde punten zou dan veel grooter moeten zijn, de punten zouden willekeuriger gelegen zijn en in het bijzonder: het zoo sprekende verschil tus- schen land en water zou wegvallen. 1) Noordwachter rapporteert een beving op 21 Oct. 1912, evenwel zonder eenige nadere bevestiging van andere berichtgevers. — 196 — Wanneer er werkelijk een aantal bevingen in Bantam hun oorsprong hadden, dan was het zonderling, dat deze niet op de seismogrammen terug te vinden waren. Wanneer men daarentegen in vele gevallen den haard in den top van den anderen mogelijken driehoek wilde zoeken, zou men stuiten op het bezwaar, dat de berichten uit Cheribon en Oost-Preanger ontbreken. Beschouwt men de epicentra, die op het land liggen, dan blijkt, dat de meeste in behoorlijke overeenstemming zijn met de ingekomen berichten. Van enkelen ontbreken deze evenwel, maar bijna allen liggen dicht bij de kust, hetgeen het ontbreken van berichten zou kunnen verklaren. De bevingen, oostelijk van Malabar, zijn zonder uitzondering ter plaatse of in de nabijheid gevoeld. Sommigen veroorzaakten geringe verwoestingen, allen bleven tot een klein gebied beperkt !). Uit dit alles mogen we met zekerheid de gevolgtrekking maken : De groote meerderheid der aardbevingen in West-Java heeft etn epicentrumopdehellingen bezuiden de kust van Java en Zuid-Sumatra. Er zijn meerdere aanwijzingen voor de nauwkeurigheid der geconstrueerde haarden. Een aantal bevingen hoopt zich n.l. op bij Java’s Eerste. Punt; zij hangen waarschijnlijk samen met de breuken, die daar bestaan. Ook voor andere breuklijnen wijzen de ver- schijnselen op een dergelijken voorkeur. Als tweede conclusie schijnt gewettigd: De epicentra volgen de breuklijnen in de aardkorst. Deze beide conclusies zijn geheel in overeenstemming met wat in andere aardbevingsgebieden bekend is geworden en met wat ons de geologie omtrent de tes leert. (Zie beneden). 1) Alleen de beving van 23 Nov, 1916 breidde zich tot op grooteren afstand uit: 220 KM. — 197 — In het bijzonder dient de aandacht gevestigd te worden op den zeebodem ZO van Enggano. Het is merkwaardig, dat van hier een betrekkelijk groot getal bevingen uitgaat, dat meer dan plaatselijke beteekenis heeft. Hier toch liggen dicht bij elkaar 7 haarden, waaronder 4 van de „eerste grootte”, de andere van de „tweede grootte”. Ik kom hierop beneden terug. De gevonden resultaten zijn in goede overeenstemming met de opvattingen van de Geologie. In tertiairen tijd ontstonden hier, aan den rand van het Continent, geplooide bergketens, vulkanen, diepzeeslenken, drie verschijnselen, die in nauw verband met elkaar staan. Nog steeds is hier geen rust ingetreden: tegenover belang- rijke bodemverheffingen treft men dalende diepzeeslenken aan, bewegingen, gepaard gaande met vulkanische uitbar- stingen en aardbevingen. Dat deze aardbevingen uit de diepzeeslenken voortkomen, is b.v. in den Archipel, voor Bali, vastgesteld door Dr. Kemmertine IL Aan zijn beschouwingen is de volgende uitspraak van Have ontleend: L'origine des tsunamis 2) et des secousses, qui affectent les régions littorales, réside dans l’approfondissement des fosses périphériques des océans. Reeds door Minne is dezelfde opmerking gemaakt ten opzichte van de oostkust van Japan °). De aardbevingen op de zuidkust van Java zijn van tectonischen oorsprong. Wat de enkele landbevingen aangaat, is dit misschien niet zoo zeker. Men is eerder geneigd, ze aan vulkanische 1) G. L. L. KEMMERLING. De Aardbeving van Bali op 21 Jan. 1917, Jaarboek v/h Mijnwezen 1917, blz. 25 e.v. Tsunami: Japansche benaming voor vloedgolf. DE MONTESSUS DE BALLORE, Les Tremblements de Terre, blz. 354, 1906. — 198 — werkingen toe te schrijven. Heel waarschijnlijk lijkt me dit niet, maar zonder meer is het niet uit te maken '). Ook het optreden van epicentra langs geologische breuk- lijnen, is een gewoon verschijnsel. Men vindt dergelijke „Stootlijnen” b.v. vermeld voor de kusten van Zuid-Italië en Sicilië ?) Ook in de Philippijnen is dit verband tusschen aardbevingen en de geologische structuur vast- gesteld 3 Wat is tenslotte de oorzaak van het merkwaardige aard- bevingenveld bij Enggano? Zeker vertegenwoordigt de hier aanwezige scherpe kam, de onderzeesche uitlooper van Enggano, een geologisch zwakke plek. Dit aardbevingenveld, van langwerpige gedaante, schijnt zich uit te breiden in de richting van Straat Soenda. De onderbreking van het berg- profiel van Java en Sumatra door deze zeeëngte, de plotselinge richtingsverandering, wijzen mede op de zwakte van deze strook. De Monressus pr BArLLORE noemt een dergelijke onstand- vastige streek in de buurt van Straat Bali ‘*): ‚le centre de Banjoewangi, qui..... représente..... une région d'instabilité analogue à celle du détroit de la Sonde. 3 De resultaten van De Montessus de Ballore. In het hoven reeds meermalen aangehaalde handboek bespreekt De M. pe B. uitvoerig de uitkomsten van zijn uitgebreide onderzoekingen. 1) Het epicentrum van de reeds genoemde Soekaboemi-beving lag op het land. Deze beving bood volgens VERBEEK een merkwaardig voorbeeld van een gemengde vulkanische en tectonische aardbewe- ging (l.c. pag. 242). 2) A. SIEBERG, Handbuch der Erdbebenkunde 904 biz. 53. 3) M. SADERRA Maso and W. D. Smits, The Relation of Seismic Disturbances in the Philippines to the Geological Structure, Philipp. Journ, of Sc, VII No. 4, Sec. A, Aug. 1913, pag. 199. 4) DE MONTESSUS DE BALLORE, Le blz. 184. — 199 — / . oe > Een zeker gebrek aan kennis van plaatselijke toestanden leidt hem bij de bespreking van zijn overzichtskaartje van Java tot geheel verkeerde gevolgtrekkingen. De beteekenis van de punten op deze kaart, hierboven gereproduceerd !), wordt op blz. 27 aangegeven: La plupart des cartes schématiques sont exécutées au moyen de points dont le rayon représente à une échelle convention- nelle le nombre de séismes observées dans diverses localités. In overeenstemming hiermee omvatten deze punten voor- namelijk de bevolkingscentra en zijn ze zeldzaam op de zuidkust van Java 2). 1) Ontleend aan fig. 23 (Java) blz. 184 en fig. 24 (Sumatra) blz. 187. 2) Bij de bespreking van Sumatra schrijft DE M. DE B. het ont- breken van berichten van de eilanden voor de kust terecht toe aan het geringe aantal kolonisten (blz. 187); hij wijst erop (blz. 88), hoe de berichten de krijgstochten van het Ned. Ind. leger volgen. Toch trekt ij voor de zuidkust van Java niet dezelfde voor de hand liggende conclusie. Op een dergelijke wijze komt hij tot de uitspraak (blz. 443), dat het Portugeesche stuk van Timor het standvastigste deel van dit eiland is. — 200 — De M. DE B., de punten echter als ae opvattende, komt tot de Kén opmerkingen (blz. 184): Il y a tout lieu de penser qu’ils ébranlent surtout le synclinal compris entre les deux rides longitudinales. Malgré une dissémination presque uniforme des épicentres, on peut cependant distinguer certains districts plus particuliérement secouées: le détroit de la Sonde, c’est-a-dire en meme temps le Sud de Sumatra (Lampong) et l'Ouest de Java; la dépression des Preanger de Soekaboemi a Tjiandjoer, Bandoeng, Garoet, Tasikmalaja et Manondjaja; les environs de Tjeribon, où se montrent les foyers d’Indramajoe, Koe- ningan et Salem...... La côte méridionale ne parait pas le siège d'une activité séismique aussi grande qu’aurait pu le faire supposer sa situation de haut pays au bord de abrupt talus sous-marin. Si donc ce dernier accident repré- sente une fracture du socle asiatique, il correspond à des mouvements bien éteints, opinion corroborée par l'absence de vagues séismiques et de secousses sous-marines au large. Ook in zijn mededeeling aan de Kon. Natuurk. Ver. ') is het al dadelijk duidelijk, dat hij de epicentra op het land legt en niet daarbuiten. Daarentegen blijkt uit het hier besprokeu onderzoek, dat juist de zuidkust rijk moet zijn aan aardbevingen, en dat de epicentra gelegen zijn op de onderzeesche hellingen, waar De M.. ve B. ze zocht. Batavia, Bantam, de Preanger, Cheribon (lndramajoe) zijn in het geheel niet dergelijke aardbevings-centra, als De M. pe B. het voorstelt. De afwezigheid van vloedgolven en zeebevingen, die door hem wordt aangevoerd, mag evenmin gelden als steun voor zijn gevolgtrekkingen. Vloedgolven ontstaan in het algemeen door. onderzeesche vulkanische uitbarstingen, terwijl zeebe- vingen het wateroppervlak onbewogen laten 2). 1) F. DE MONTESSUS DE BALLORE, Les Indes Neérlandaises séis- : miques, Nat, Tijdschr. Di. LVI, blz. 347, 1896. 2) A. SIEBERG, Le biz. 110. — 201 — Men meene niet, dat met het constateeren van enkele vlekjes op het werk van De Monressus DE BALLORE een smet van beteekenis op zijn geheele onderzoek wordt ge- worpen. De groote verdienste van zijn uitgebreiden arbeid blijft ongestoord bestaan: hij heeft als weinig anderen bijgedragen tot onze kennis van de geografische verbreiding der aardbevingen en van de wetten, die het verschijnsel beheerschen. Observatorium, Oct. 1919. 02 105 mem rn ne; 105 Ee 106 107 108 5 SE I I I a e I I ment TTT TT Ty I T CERS I I t KE Í I i Seen) ZE EN WE HPI kek al e 5 ha > x i x A J oe sas x fo, d ~ ` Wa l Xr, Sa x : Ki Së Ce x A x ta Hd `, D x x RH VI Gr S Se x GE x 4 i WI Wi Se x x J x E Koch Ze H wx CN Fe ` Ze x x had = ` 3 A =- Se NW d Geff Se , , @ % x x ` ` ` N be a? x Y x A Ke Ki WM d on Sag 1: ap oy o į r ` a 6 + UY ed / EIN ` soe E n E 1 e d ij ` E e ad Ee o Me os zi D i y 7 ne A ` E x Leg A g S 7 KI VW N Se. ee i D E Beie E Mi j `“ o a (et N S a St NN Kä bw o P~ H = a- S Se Ge e Wi Ss eh D CR ~ ‘N a je `. i : Sg ae af / Td | eed ~ Se E e S ~ « : a e, ~ bk i o ~ ~ % A è be Nii a $ Na a a han N ~ o men E Sa Ra “a N w ad $ e, Kä ee e H ~ ~ P Km ~ a N = ~ i 9 ‘S is ~ mk ms Ee = ke ~ ~ Sa É 0 l % wereld m e SC Ee ~ aq mt oosten Ne Be e, CH AL m Manila Ton Saah Od © onzeker SS a ~ -m ee ee) EEN ke ` ot edn a orn ~ L a O macros. — == =3o00 Pn re ene A ~ Ta: B) verwoesting — — -=—— — E Se ~ 5 jn | E E, $ Eege l ERARE ME $ Y T Z > e: L | EPE | L ana ene E 10% HCH 107 2. Ac KR: Ai = Kë 5 D 9 oo? -2" 0° KE NN b z D ? 5° EN JAARLIJKSCHE VERANDERING er OOSTELIJKE DECLINATIE Epoque + 1912. EN oo. JAARLIJKSCHE VERANDERING : Ka — ZUIDELIJKE INCLINATIE S Epoque + 1912. || JAARLIJKSCHE VERANDERING i der ORIZONTALE INTENSITEIT _ Eenheid 0.00001C.G. ` SEEN: DES RANSE REMITE EN BRAD > 20 s Bt j SE Se 15 | Ap So Q EE ( o | = 10 mg E EEN Vd ERE 5 Re, á A S — | 5 rE De seculaire verandering der aardmagnetische declinatie, inclinatie en horizontale intensiteit in de westelijke helft van den O. I. Archipel gedurende het tijdvak 1905—1916/I8. In de 3de aflevering van deel 77 van dit tijdschrift hebben Dr. J. Boerema en ondergeteekende voorloopig bericht gegeven omtrent de seculaire variatie der aardmagnetische elementen op en nabij Java voor het tijdvak 1905—1916. Deze variatie kon toen afgeleid worden uit de herbepaling der in de jaren 1903—’07 gemeten waarden dier elementen. Hierbij is in de voor het station Seroetoe bepaalde variatie der Hor. Intensiteit een teekenfout geslopen, waardoor het toen afgeleide lijnenstelsel voor dat element te verwerpen is. Sedert dien zijn nog door aen onderdirecteur van het Observatorium, Dr. C. Braak, en ondergeteekende op eenige dienstreizen, die voor andere doeleinden ondernomen werden, een aantal herbepalingen uitgevoerd. Hierdoor is het thans mogelijk geworden de bij bovengenoemd bericht gege- ven kaartjes voor de seculaire variatie belangrijk uit te breiden. De gegevens voor die nieuwe kaartjes zijn niet homogeen, daar de voor Java afgeleide waarden der seculaire variatie gelden voor het tijdvak 1905.5 —1916.5, die voor de Westkust van Sumatra, de kleine Soenda-eilanden en Celebes voor het tijdvak 1905.5—1918.0 en die voor Deli voor het tijdvak- 1905.5 —1919.3. Zoo groot is echter de overblijvende onzekerheid in het afgeleide stelsel der lijnen van gelijke jaarlijksche variatie, dat het onnoodig scheen te trachten door plausibele aanna- men de gegevens homogeen te maken. — 203 — Die onzekerheid zou het ook vrijwel onmogelijk gemaakt hebben de stelsels te construeeren, waren niet de stelsels voor het voorafgegane tijdvak 1876—1905 bekend geweest. Voldoende nauwkeurig zijn zij echter voor practische doeleinden, nl. het afleiden voor bepaalde streken van de waarschijnlijke waarden der magnetische elementen en hun jaarlijksche verandering. Vragen hieromtrent worden niet zelden aan het Observa- torium gericht, en ter hunner beantwoording kunnen de hier gepubliceerde kaartjes zeer wel dienen. Nog verder dan hier is gegaan ten behoeve van een onlangs ontvangen verzoek van den Hydrographischen Dienst in Nederland, om van den geheelen Archipel, zoowel een isogonenkaart, als een kaart der jaarlijksche verande- ring op te maken, en dat voor een tijdstip in de naaste toekomst. Hieraan is op de volgende wijze voldaan. Met de thans herbepaalde waarden der declinatie is een isogonenkaart geconstrueerd, en deze is, naar het voorbeeld van de isogonenkaart voor 1905.5, over den geheelen ‚ Archipel uitgebreid. Deze nieuwe kaart leverde door vergelijking met de oude (voor 1905.5) een stel waarden der seculaire variaties op voor de snijpunten van meridianen en parallellen van graad tot graad. Met deze waarden kon een stelsel van lijnen van gelijke waarden der seculaire variatie geconstrueerd worden. Vervolgens stelden deze waarden in staat om de variatie van 1905.5 tot 1920.5 af te leiden, en deze toe te passen op het isogonenstelsel van 1905.5. Ten slotte kon hierdoor een nieuw isogonenstelsel voor 1920.5 geconstrueerd worden. De op deze wijze geconstrueerde stelsels der isogonen en der seculaire variatie bezitten voldoende nauwkeurigheid voor de practische doeleinden der scheepvaart. Hiernevens volgen de uitkomsten der in 1918 en ’19 uitge- voerde herbepalingen der magnetische elementen. reren Batavia. Kon. Magnet. en Meteor. Observatorium, W. / Oostel. lengte! Magnetische elementen di Seculaire Var. per jaar Breedte voor 1918.0 1905.5—1918.0 4 van Grw. | Í Hid Boot Si ioti | ED. | Si rt | | | 100023’ | — 0056’! 0.38082 | 0015.1’; 22037.1! 25 0.4’ 4.8’ D Ween | 10037 \—015/ 8366 019.1 | 20 508 23 | —0.2 5.8 Ber e i02 i5 4g ne — | 28 265 iain zi 5.0 fe elok K Betong : 105 16 — 5 27 6 1 4.5 | 30 58.1 11 2.4 5.0 | i 119 25 = 85 B 1566 1 2481 4i 3 1.5 2.4 le RK 124 50 + 120; 8608 | 2 363 | 12 27.4 10 0.3 2.3 _ eembawa 117 24 — 6-281 BTT zi dn 0 oe gë We, 118 43 — $28} 6305 | 2120 | 34 136°) —25 2.0 4.3 deh . 121 38 — 8 50 Ge cs b 334838 A Si 28 imerie 122 10 = 6 39 6756 2 47.9 | 32 43.9 | 1.7 1.7 ng. 123 34 —1010| 6451 2 49.9 | 35 47.0 —13 2.4 3.3 mor Dilly 125 34 — 8 34| 6964 | 2534 | 35 56.5 td 1.3 2.0 voor 1919.3 1905.5—1919.3 man Deli. | 9842 |+ 346] 9252 |—0 24.0 | 12 17.5 | Tas | 43 van BEMMELEN. Over een Simulium-larve uit een bergstroom van den Goenoeng Pangerango. (With an English summary and explanation of the figures) DOOR Dr. A. L. J. SUNIER. (Vervolg van Deel LXXVIII, Afl. 1, pagina 26—44). In deel LXXVIII, afl 1 van dit Tijdschrift gaf ik oa. eenige beschouwingen betreffende de wijze van zich vast- hechten en zich voortbewegen van de door mij in het zeer snel stroomende water van een bergbeek van den ema: PANGERANGO gevonden Simulium-larven. Uit den aard van de bewegingen, die ik de evans Simulium-larven in hun natuurlijk milieu zag maken en uit den bouw en de ligging der hechtorganen en der spinklieren leidde ik af, dat de hechtorganen uitsluitend verankerd worden in een van te voren door het dier aan het substraat bevestigd spinselvlokje. Gedachtig aan de bekende woorden van Dart, Bert, die „les déductions anatomiques” „des séductions” noemt, sprak ik daarbij de hoop uit nog eens gelegenheid te zullen hebben het verankerd zijn van de hechtorganen in een van te voren aan de oppervlakte van een steen vastgesponnen spinselvlokjc bij het levende dier en in de vrije natuur te constateeren. Toen ik dan ook in Augustus 1918 wederom het voorrecht had een maand te Pasir Darar te kunnen doorbrengen, nam ik een binoculair microscoop mee naar de Tyr HEULANG, NET "> a EY we e LC Fig. 6 + 61, X. +6 X edos Soedarsono delineavit. D -— 206 — de bergbeek, waarin ik mijn Simulium-larven gevonden had, en bracht daar enkele van deze dieren, direct na ze aan hun natuurlijk milieu ontnomen te hebben, op een kleinen steen in een glazen bakje, gevuld met Tyr Hevnana-water, onder den microscoop. Ik kon toen duidelijk waarnemen hoe steeds, vóórdat het pootvormige orgaan vastgehecht werd, de kop eenigen tijd tegen den steen aangedrukt werd, waarbij de monddeelen druk bewogen werden. Daarna werd het pootvormige orgaan verankerd juist op de plek, waar de kop den steen had aangeraakt, terwijl in laatste instantie ook het achterste hecht- orgaan, altijd precies op dit zelfde piekje, vlak achter, of soms iets zijdelings vlak naast het voorste hechtorgaan vastgelegd. werd, waarop dan het voorste hechtorgaan weer losliet. Van het spinsel zelf was echter niets te zien. Wel was de aanwezigheid van het spinsel te constateeren, wanneer ik de dieren met een pincet uit het water trachtte te nemen, waarbij zij dan vaak aan min of meer lange, geheel onzicht- bare spinseldraden aan het pincet en aan elkaar bleven hangen. Dat ik in mijn vorig artikel niet den nadruk gelegd heb op de groote doorzichtigheid en onzichtbaarheid van het spinsel, vindt zijn verklaring hierin, dat de stukken verhard spinsel, die aan de in formol geconserveerde larven zijn blijven vastzitten, zooals b.v. het stuk, dat op de bij mijn vorig artikel behoorende fig. 5 voor de onderlip uitsteekt, na conserveering veel minder doorzichtig en zelfs eenigszins geel worden. Toen ik dan in de Tyr Heunane het spinsel onder den binoculair microscoop niet te zien kon krijgen, nam ik een aantal larven in een waschkom met Tar. HEULANG- water mee naar huis. Deze larven, afkomstig uit de meest sterk stroomende en bruisende gedeelten van cen bergbeek, gingen niet. dadelijk dood in het stilstaande water in de waschkom; de meeste larven bleven nog een 24 uur in leven. SE Ale Thuisgekomen bracht ik enkele van de larven in een glazen schaaltje met Water en bekeek toen onder den binoculair microscoop de dieren, die zich over den bodem van dit schaaltje voortbewogen. De wijze van zich voortbewegen was thans weer precies gelijk aan die, welke zoo juist door mij beschreven werd. Steeds weer éérst het gedurende eenigen tijd aandrukken van den kop tegen het substraat, waarbij de monddeelen druk bewogen worden; dan het vasthechten van het poot- vormige orgaan precies op de plaats, waar de kop den steen aangeraakt heeft en ten slotte vastlegging van het achterste hechtorgaan precies op ditzelfde plekje, vlak tegen het voorste - hechtorgaan aan, dat daarop weer loslaat. Ditmaal gelukte het mij echter, om door een binoculair miscroscoop van Zeiss, bij een bepaalden stand van den spiegel, waarbij slechts weinig schuin doorvallend licht wordt toegelaten, en bij gebruik van het objectieven-paar en de Huyeens-oculairs no. 3 de vlokjes spinsel waar te nemen en wel speciaal telkens nadat bij de voortbeweging der dieren het achterste hechtorgaan losgelaten had, om naar voren gebracht en naast het voorste hechtorgaan vastgelegd te worden, zooals hier- boven werd aangegeven. Op de plaats, waar het achterste hechtorgaan even te voren had vastgezeten, zag ik dan vooral die gedeelten van het spinselvlokje, die door de hechtorganen (bij het uitstulpen na het aandrukken) eenigszins waren opgetrokken en waarin de sporen van de rijen haakjes, die erin vastgehecht waren geweest, duidelijk zichtbaar waren. Toen ik dit eenmaal gezien had, gelukte het mij ook verder telkens op de plek, waar het achterste ` hechtorgaan juist losgelaten had, het spinselvlokje min of meer duidelijk waar te nemen. Ik heb dus met volkomen zekerheid kunnen constateeren, dat, zooals ik in mijn vorig artikel uit de bewegingen der larven en de bouw en ligging der hechtorganen en der spinklieren had afgeleid, de hechtorganen, zelfs bij de voort- beweging in volkomen stilstaand water, en dus a fortiori. — 908 — bij de voortbeweging in het zeer snel stroomende en bruisende bergbeekwater, dat het natuurlijke milieu der larven vormt, uitsluitend verankerd worden in een van te voren door het dier aan het substraat vastgesponnen spinselvlokje. Met het feit, dat de larve dus voor het doen van elk stapje een hoeveelheid spinsel moet afscheiden, is de zeer sterke ontwikkeling van de in mijn vorig artikel besproken, in de hypopharynx uitmondende spinklieren geheel in overeen- stemming. Het gelukte mij ook de spinselvlokjes op de volgende wijze zelfs voor het bloote oog duidelijk zichtbaar te maken : Ik liet enkele larven gedurende eenige uren in een glazen schaaltje met water rondkruipen. Daarna verwijderde ik de larven, wierp het water uit het schaaltje weg en goot in dit laatste wat inkt. Ook deze inkt wierp ik na eenige seconden weer weg en spoelde dan het schaaltje met water schoon. De bodem en de opstaande kanten van het glazen schaaltje bleken dan bezaaid te zijn met thans ook voor het bloote oog zichtbare blauw gekleurde vlokjes spinsel, aan welke laatste men daarna ook onder den microscoop duidelijk alle détails kon waarnemen. Daarna heb ik de levende larven nog in een sterk ver- dunde, slechts een weinig geel gekleurde oplossing van neutraalrood gebracht in de hoop, dat misschien het spinsel nog bij de levende larve eenige kleur zou aannemen. Deze hoop werd echter niet verwezenlijkt. Gedurende den tijd, dat de larven in leven bleven. kleurden zij zich wel „zwak rood, het spinsel werd echter niet beter zichtbaar dan bij de ongekleurde dieren. Bij het beschouwen van de levende larven onder den binoculair microscoop kon ik nog enkele andere waarne- mingen doen. In mijn vorig artikel heb ik uit den bouw van de hecht- organen afgeleid, dat deze door aandrukken en uitstulpen in een aan het substraat vastgesponnen spinselvlokje ver- ankerd worden, en dat zij door instulpen weder loslaten. — 409 — Wanneer ik nu het caudale lichaamsuiteinde van eet larve in het oog hield, om na het loslaten van het achterste hechtorgaan het spinselvlokje op het substraat te zien te krijgen, kon ik vaak duidelijk waarnemen, hoe het achterste hechtorgaan bij het loslaten altijd min of meer ingestulpt wordt. In de tweede plaats kon ik zien, hoe de rectaal-kieuwen. bij het loslaten van het achterste hechtorgaan steeds geheel werden ingetrokken, om nahe t zich weer vasthechten van het achterste hechtorgaan, het loslaten van het voorste hecht- orgaan en het zich strekken van het lichaam, dadelijk weer uitgestoken te worden. Men bedenke hierbij, dat dit waar- genomen werd aan dieren, die zich reeds gedurende eenigen tijd in een klein glazen schaaltje met geheel stilstaand water bevonden, dus in een milieu, dat zeker veel zuurstofarmer was dan de natuurlijke omgeving der dieren. De larven, die ik in een waschkom met Tar HEULANG- water bewaarde, bleven daarin, zooals ik hierboven reeds ‚zeide, meestal nog een kleine 24 uur in leven. Zij stierven ten slotte met de rectaalkieuwen geheel uitgestoken en het achterste hechtorgaan uitgestulpt. Conserveert men deze doode larven, dan kan men daaraan later laatstgenoemde orga- nen veel gemakkelijker waarnemen dan aan larven, die levend geconserveerd zijn en die voor hun sterven het anale lichaamsuiteinde met rectaalkieuwen en achterste hechtorgaan meestal geheel intrekken. In mijn vorig artikel schreef ik: „Of de larven in staat zijn zich op de een of andere wijze tegen een sterken stroom in te verplaatsen, is mij niet bekend. Heel waarschijnlijk lijkt mij zulks echter niet.” Sindsdien kon ik echter consta- teeren, dat de larven zich wel degelijk tegen een zeer sterken stroom in verplaatsen kunnen. Zij kunnen nl., terwijl het achterste hechtorgaan verankerd is, het lichaam, waarvan de lengte-as eerst evenwijdig loopt aan de stroomrichting, zijwaarts ombuigen en daarbij den kop, die oorspronkelijk naar benedenstrooms gericht is, langs de oppervlakte van den LXXIX 14k, — 210 — steen achterwaarts brengen tot op een punt gelegen iets bovenstrooms van de plaats, waar het achterste hechtorgaan verankerd is. Op dat punt wordt dan een spinselvlokje gesponnen, waarin weer eerst het voorste en daarna ook het achterste hechtorgaan vastgelegd wordt, waarop het voorste hechtorgaan weer loslaat en het dier zich weer strekt in de richting van den stroom. Het eindresultaat is dus, dat het dier weer met den kop naar benedenstrooms gericht aan het achterste hechtorgaan vast ligt, nu echter op een punt iets meer bovenstrooms gelegen dan het punt van uitgang. Bijgaand schema’tje kan een en ander verduidelijken: Ik kon de in hun natuurlijk milieu in rust verkeerende larven gemakkelijk er toe brengen zich op de zoo juist be- schreven wijze tegen den stroom in te verplaatsen, door met een of ander voorwerp, b.v. een naald of een pincet, hun kop aan de (naar benedenstrooms gerichte) voorzijde aan te raken. — Bil — Wanneer ik de larven, b.v. door hen met een pincet aan te vatten, in hun rust verstoorde, kon ik ook herhaalde malen waarnemen, hoe zij van den steen, waarop zij vast zaten, losraakten en vrij in den stroom kwamen te hangen aan een min of meer langen spinseldraad, die aan het eene uiteinde nog aan den steen, waarop de larve even te voren vastgezeten had, bevestigd was. Hoe de larve zelf dan aan het andere uiteinde van dezen draad vastzit, heb ik niet nagegaan. MarLocm zegt in een van zijn publicatie’s ') (pag. 9): „When disturbed, the larva releases its hold on the rock or other surface and floats down the stream attached by its proleg to a silk thread which it emits from the mouth, regaining its former position bij means of this thread”. Dezelfde auteur zegt in cen later geschrift !6), hetwelk mij tegelijk met de hieronder genoemde publicatie van Garman !7) door mijn vriend H WITKAMP vanuit Amera werd toegezonden: „When disturbed in the streams in which they occur the arvae usually release their hold upon the surface of the rock or other object in the bed of the stream, and float off to some distance, maintaining slight attachment, however, by mans of a silken thread which emanates from the mouth. When the danger has passed they regain their former hold in the bed of the stream by means of this thread.” (pag. 303). De laatste beschrijving lijkt mij juister dan de eerste. Ik kan mij moeilijk voorstellen, dat, terwijl de larve cen eind weegs door den stroom wordt meegevoerd, gedurende welk tijdsbestek dan toch de spinseldraad, waarmede de larve met den steen, waarop zij even te voren vastzat, verbonden blijft, vanuit de monddeelen afgescheiden wordt, het voorste hechtorgaan aan dien spinseldraad bevestigd 10) Dit nummer verwijst naar de bij mijn vorig Simulium-artikel behoorende lijst van geraadpleegde literatuur. 16) 17) Deze nummers verwijzen naar achterstaand vervolg op de bij mijn vorig Simulium-artikel behoorende lijst van geraadpleegde literatuur. — 212 — zou zijn. Het langs den draad tegen den stroom in terug- klimmen van de larve naar haar vorige standplaats heb ik nooit gezien. Behalve in Augustus 1918 vertoefde ik ook in Mei 1918 gedurende enkele dagen te Pastr Darar. Bij die gelegenheid trof ik in de Tsr Heunane zeer veel Simulium-larven aan. Overal waar het water sterk stroomde en bruiste was zoo goed als elke steen aan de bovenzijde met Simulium- ‘larven bezet. Waar het water iets kalmer stroomde, waren dadelijk veel minder Simulium-larven te vinden. Alvorens voor dezen keer van onze Simulium-larven afscheid te nemen, moet ik nog een kleine aanvulling geven op het- geen ik in mijn vorig artikel op blz. 35 bovenaan gezegd heb betreffende het kleine waaiertje (cf. de bij mijn vorig ` Simulium-artikel behoorende fig. 7 bij g). Onlangs heb ik n.l. dit kleine waaiertje afgebeeld gevonden in de hierboven reeds even genoemde publicatie van H Garman |"), waarin op blz. 18 een teekening voorkomt van de ventrale zijde vaa den kop van Simulium venustum, op welke teekening het kleine waaiertje duidelijk is weergegeven. Op eene dergelijke teekening naar Simulium pictipes (pag. 24 van dezelfde publicatie) komt het kleine waaiertje echter weer niet voor, terwijl in den tekst betreffende Simulium venustum met geen enkel woord van - het afgebeelde kleine waaiertje gewag wordt gemaakt. Eenige ongedetermineerde Simulium-larven, die ik, even- eens door bemiddeling van mijn vriend H Wirkamp, vanuit AMERIKA toegezonden kreeg, zijn wel degelijk in het bezit van het „kleine waaiertje”. De genoemde publicatie’s van Marrocu II en GARMAN 17), die mij bij het schrijven van mijn vorig Simulium-artikel nog onbekend waren, geven mij overigens geen aanleiding tot verdere opmerkingen. In geen van deze beide publica- tie’s wordt een juiste beschrijving gegeven van de wijze van zich voortbewegen van Simulium-larven, of van de manier, waarop deze dieren hun voedsel bemachtigen. — 213 — Kort geleden kreeg ik ten slotte nog in handen het werk van Warp en Warri over „Fresh-water biology” !8) en Mrarr’s „Natural history of aquatic insects” 19). Warp en WHIPPLE geven op pagina 913 een juiste voor- stelling van de functie der waaiervormige organen, spreken echter met geen enkel woord over de borstelwerking der mond- deelen (cf. pag. 36 en 37 van mijn vorig Simulium-artikel). Daarentegen beschrijft Manz, 19) (pag. 175 e.v.), hoe hij de larven hun waaiervormige organen zag „uitkammen” met hun mandibels. Hij meent echter, dat de bedoeling hiervan slechts is de waaiervormige organen schoon te houden, welke laatste hij ook weer voor rotatorische organen ` houdt. Immers hij zegt van de „fan-like appendages” dat zij zijn „each provided with about fifty long filaments which are feathered along one side and sweep the food into the gullet.” Matt, beschrijft nog hoe zijn Simulium-larven, die leefden in @ zotte civolot-... = oes , a bright clear stream, flowing over water-cress and brook-lime and forget-me-not” en die ,,attach themselves bij choice to water-weeds, such as float-grass, water-crowfoot and the like”, beschikken over ` een doolhof van spinseldraden, die in alle richtingen van blad tot blad verloopen en waarlangs de larven, wanneer zij verontrust worden, of wanneer gevaar drijgt, een heenkomen vinden. Iets dergelijks komt bij onze Soendaneesche Simulium- larven zeker niet voor. Trouwens Mat, zegt zelf, dat hij gelooft, dat de Simulium-larven, die (zooals onze Soenda- neesche larven) in steenachtige beken voorkomen, tot een andere soort behooren dan zijn voornoemde larven, die op bladen van waterplanten leven. Het verband tusschen den typischen bouw der kechiorgism met hun haakjes en het spinsel ontgaat zoowel Warp en Warre als Mart. Matt, vindt het niet onwaarschijnlijk, dat de haakjes dienen om de larven voor uitglijden te vrijwaren. Hoe hij dit rijmt met zijn opvatting van de hechtorganen als ,suckers” is mij niet duidelijk. — BE Nóch in Mei 1917, nóch in Mei 1918 gelukte het mij Simulium-poppen te vinden in de Ts: Hrs, In Augustus 1918 vond ik daarentegen reeds een der eerste dagen van mijn verblijf te Pasrr DarAr te midden der Simuliwm-larven ook een aantal Simulium-poppen, terwijl ik daarna gedurende de geheele maand Augustus ovéral in de Tyr Heutane deze poppen veelvuldig aantrof. De poppen zaten, evenals de larven, onder water bevestigd op steenblokken, die in de meest snelstroomende en bruisende gedeelten van de bergbeek lagen. Ook zaten ze begrijpelijkerwijs weer zoo, dat hun lengte-as vrijwel evenwijdig liep aan de stroomrichting, terwijl hun kop naar benedenstrooms gericht was. Op een steenblok, waarop Simulium-poppen voorkwamen, vond ik steeds een groot aantal van deze poppen dicht bij elkaar. Meestal waren daarbij de cocons van meerdere dicht opeen zittende poppen min of meer aan elkaar verkleefd. Achterstaande zeven figuren werden door den inlandschen teekenaar SoepArsono vervaardigd naar Simulium-poppen, afkomstig van de Ts: Heunane, gezien door een binoculair microscoop bij zwakke vergrooting. Figuur 1 vertoont de linkerzijde van een pop in den cocon gezien een weinig van den ventralen kant. De leege cocon gezien van rechts en ook weinig van de buikzijde is weergegeven in figuur 2. Figuur 3 vertoont voorts een klein gedeelte van het netwerk van spinseldraden, waaruit de cocon is opgebouwd bij iets sterker vergrooting. Dit netwerk is dichter gevlochten naar- mate men het abdominale einde, ijler naarmate men het capitale of kop-einde van den cocon nadert, De aanwezigheid van een uit fijnere spinseldraden bestaande viltachtige voering van den cocon, waarvan Matt, 171 spreekt, kon ik bij mijn poppen in het abdominale gedeelte van den cocon niet met zekerheid constateeren. Wel zag ik duidelijk hoe de groote mazen van het capitale uiteinde van den cocon oorspronkelijk opgevuld zijn met een netwerk van veel fijnere spinseldraden. = 215. — Het dorsale gedeelte en de zijwanden van den cocon vormen een gebogen geheel. De verdikte onderrand der zijwanden is stevig aan het substraat bevestigd. Aan de binnenzijde van het abdominale gedeelte van den cocon is tusschen de zijwanden een gebogen, met de concaviteit dorsaad gerichte bodem in den cocon aangebracht; deze is even boven den onderrand der zijwanden aan den binnenkant dier zijwanden bevestigd. Deze „bodem” scheurt vaak gedeeltelijk af bij het losmaken der cocons. Zoowel in figuur 1 als in figuur 2 is een gedeelte van dezen bodem echter nog te zien. Hot wijdmazige capitale uiteinde van den cocon is van onderen niet aan het substraat bevestigd. Oorspronkelijk is de cocon rondom gesloten. Heeft het dier zich daarbinnen kort geleden verpopt, dan vindt men tusschen het kop-einde van de pop en het capitale uiteinde van den cocon de oude larvenhuid, waaraan de harde kophuid steeds duidelijk te onderscheiden is. Deze oude larvenhuid was blijkbaar al weggespoeld door een ‘voor in den cocon ontstane opening bij het model van figuur 1. In figuur 4, welke een cocon met pop voorstelt, gezien van de dorsale zijde, is de oude larvenhuid nog voor in den cocon te zien. De cocon van figuur 4 is van voren echter reeds opengescheurd. In een later stadium is ten slotte het geheele capitale gedeelte van den cocon ver- dwenen, waarbij de stroom blijkbaar een rol gespeeld heeft. Hierna vertoont de pop in den cocon, gezien van de dorsale zijde, het beeld van figuur 5. De respiratorische filamenten steken dan vrij naar buiten uit, zooals ook in figuur 5 te zien is. Naar mij kort geleden bleek heeft Matt, '%) dit verdwijnen van het voorste gedeelte van den Simulium-cocon ook reeds beschreven. De figuren 6 en 7 vertoonen ten slotte de pop, nadat die uit den cocon gehaald is. In figuur 6 zijn nog juist de kleine haakjes te zien, die aan de dorsale zijde van enkele abdomi- nale segmenten van de pop voorkomen en waarmede deze in den cocon blijft haken. De punt van deze haakjes wijst see 216 — kopwaarts, zooals begrijpelijk is in verband met het feit, dat het kopeinde van de pop naar benedenstrooms gericht is. Figuur 7 vertoont.de leege pophuid, gezien van de dorsale zijde, met de spleten, welke ontstaan zijn bij het uitkomen van het imago. Omtrent dit onder water uitkomen van de Simulium-imagines vergelijke men de oude waarnemingen van Verpat, welke baron Osten Sacken in het Duitsch vertaalde en die ook door Miatu !°) aangehaald worden. Dit uitkomen heb ik nimmer waargenomen. On a Simulium-larva from a mountain-current of the Gunung Pangerango. (Summary). (Continued from Vol. LXXVIII, Fasc. 1, page 40). In my preceding paper I uttered the hope of being able one day to ascertain with the living animal and in nature the anchoring of the clinging-organs in a lock of silk previously secured by the larva to the substratum. In August 1918 [ had the opportunity of observing a number of Stmulium-larvae immediately after taking them from their natural surroundings through a binocular microscope in a glass disk filled with water. This observation proved that in moving, the head was first pressed against the substratum for some time before fixing the front clinging-organ, during which the mouthparts were moved briskly. It was moreover evident that the hind clinging-organ was never fixed anywhere but close to the previously-fixed front clinging- organ the latter letting loose again after the hind clinging-organ had been anchored there. The newly produced silk proved so colourless and transpa- rent that [ did not succeed until after a considerable time with a certain position of the mirror in which only little obliquely entering light was let through and with the use of the object-set and the Huycens-oculars no. 3 (Zeiss) in clearly observing after the releasing .of the hind clinging- organ the lock of silk in which this clinging-organ had been fixed a moment ago and especially the traces left by the hooks of the clinging-organs in that lock of silk. When I had once seen this I afterwards succeeded every time without — 218 — fail in ascertaining on the spot where the hind clinging- organ had just let loose the presence of a silk-lock. In this way it was practically proved that the clinging-organs are anchored exclusively in a silk-lock spun previously by the larva on to the substratum. Moreover I was able to render visible also to the naked eye on a tray on which some living larvae had been creeping about for some time the numerous silk-locks which said larvae whilst creeping about had fixed to the bottom and to the vertical sides of the dish, by colouring these silk-locks with ordinary writing-ink. The invagination of the hind clinging-organ during the process of letting loose could also be clearly observed. I noticed how during the invagination and the loosening of the hind clinging-organ the rectal-gills were entirely drawn in to be stuck out again immediately after the re-anchoring of the hind clinging-organ, the ensuing releasing of the front clinging-organ and the stretching of the body. I furthermore observed how by fixing alternately the front and the hind clinging-organ the larvae can also move against a very strong current. (cf. the schematical figure on page 210). Neither in May 1917 nor in May 1918 did I find any Simulium-pupae in the D Hevrane. In August 1918 however I found a great number of these pupae there. Lijst van geraadpleegde literatuur. (Vervolg). . Jour R. Marroca. A preliminary classification of Diptera, exclusive of pupipara, based upon larval and pupal characters, with keys to imagines in certain families. Part I. In: Bull. of the Illinois State Laboratory of Natural History. Vol. XII, Art. III, March 1917, Urbana, Illinois. . H. Garman. A preliminary study of Kentucky localities in which pellagra is prevalent. Kentucky agricultural experiment station of the State University. Bulletin No. 159. January 1912. Lexington, Kentucky. . H. B. Warp and G. C. Wareere. Fresh water biology. 1918, New-York and ‘London. Joan Wer and Son. L. C. Matt, The natural history of aquatic insects. 1912, London, Mac Mia and Co. Ltd. Fig. 1. (Fig. 2. "be 3. Fig. 4. "Pie 5. "Pe 6, — 220 — Verklaring der figuren. in cocon gezien van de linker en een weinig van de ventrale zijde. De oude larvenhuid is reeds uit het voorste ge- capitale of kop-gedeelte van den cocon opvult, is niet (meer) te zien. Vergr, IE X De cocon alleen, gezien van de rechter netwerk van fijnere draden, dat oorspronkelijk de Zeg mazen opvult niet (meer) te zie vergr. + 12 X. gedeelte van het netwerk van spin- Zog waaruit de cocon is opge- Es, T LE Xi in cocon gezien van de dorsale Het capitale of kop-einde van de n is reeds opengescheurd, de oude itn: is echter nog niet weggespoeld. e + 61/2 keete van de oude larvenhuid. Oudere pop in cocon gezien van de dorsale zijde. De oude larvenhuid en het capitale gedeelte van den cocon zijn ver- Vergr. + Bis x b= respiratorische filamenten. Pop uit cocon genomen gezien van de linkerzijde. ergr. + 12 Kë b —=respiratorische filamenten. c = haakjes, waarmede de pop in den cocon blijft vastzitten. . Leege pophuid, e cocon genomen, gezien van de dorsale Vergr. x. = respiratorische filamente en, ontstaan bij tiet uitkomen van het imago, Explanation of the figures. Pupa in cocoon seen from the left and slightly from the ventral side. The old larval skin has already been washed away out of the front part of the cocoon. The network of finer silk-threads which originally fills the large meshes of the capital or head-part of the cocoon which are built up ef coarser silk-threads is not (or no longer) visi Maon: + re The cocoon by pad seen ng the right and slightly from the v . The network of finer threads whieh orteinally fills up the large meshes is not (or no longer) visible here either Bees Ea Part of the network of silk-threads of which the cocoon is built up Magn. + 30 X. n cocoon seen from the dorsal side. The capital or and end of the cocoon has already been torn the old larval skin however has not M gn. en ei Di KE a = head-end of the old larval skin. r pupa in cocoon seen from the dorsal side. Older The old larval = and the head-end of the cocoon have disappea agn. + 6!/, do b = respiratory filaments. Pupa taken out of cocoon seen from the _ left. Se agn. + b respiratory filaments. enge with which the pupa remains fixed in the cocoo Empty pupa-skin taken from cocoon seen from ` the dorsal side. Magn. b = respiratory filaments. d = slits caused by imago. emerging of the UITTREKSEL UIT DE NOTULEN DER VERGADERINGEN VAN DE KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË gedurende 1918. td Algemeene Vergadering op Maandag 20 Januari 1919. Aanwezig de besturende leden: W. H. A. van ALPHEN DE Veer, W. van BEMMELEN (voorzitter), Q. F. J. Bury, C. BRAAK, B. G. Escmer, J. F. van Hoyrema, A. van Lir, H. J. VAN, Lummer, S. Mars, A. L. J. Suner (secretaris), lı. VAN Vuuren, J. pe Wat en de gewone leden: S. L. BRUG, L. J. Cur. van Es, J. C. Lamsrer, C. D DE LANGEN, J. NreuwenHuyse, L. P. L. van per Tas, J. G. H. DE Vooer en A. DE WAART. Notulen. De notulen betreffende de vorige Algemeene Vergadering worden voorgelezen en goedgekeurd. Jaarverslag. Hierna leest de voorzitter zijn jaarverslag voor, dat op de gebruikelijke wijze in het tijdschrift zal worden opgenomen, $ — 992 — Bibliotheekverslag. Daarop wordt door den bibliothecaris het volgende verslag uitgebracht : Daar het in mijn voornemen ligt zoo eenigszins mogelijk in den loop van dit jaar een kort overzicht te geven over het ontstaan en de verdere geschiedenis van de bibliotheek wil ik hier in korte trekken verwijzen naar hetgeen plaats vond sedert de Bibliotheek Vereeniging bij het contract van 24 Augustus 1917 het beheer op zich nam. Uit dit contract blijkt ten duidelijkste, dat met in beheer nemen bedoeld wordt het vervullen van de functién, die tot nog toe door den bibliothecaris werden waargenomen. Bij de overname van het beheer bestond er geen inventaris- of aanwinstenboek of -lijst, de catalogus — waarover zoo dadelijk meer — was sedert 1905 niet meer bijgewerkt en dus geen aanvulling omschreven, al kwamen in som- mige deelen van het tijdschrift opgaven van aanvullingen voor, Bezit, Begonnen werd: dan met een inventaris aan te leggen van de nieuw inkomende boeken, ’t zij deze in hun geheel werden verkregen of van den boekbinder terug- kwamen. Bij deze inschrijving werd verschil gemaakt tusschen banden en pamfletten. Onder pamfletten werd verstaan brochures, overdrukken enz., in 't kort alle op zichzelf staande uitgaven, die minder dan 50 blz. bevatten, al de overige boekwerken werden als banden ingeschreven. Een globale telling der in de kasten aanwezige boekwerken deed dit aantal ramen op 7513 banden en 514 pamfletten, sedert zijn er bijgeschreven tot 20 Januari 1919 : 1140 banden en 491 pamfletten, waardoor het geheele aantal der te Weltevreden aanwezige boeken gebracht wordt op 8654 banden en 1006 pamfletten. Na dien is er een begin gemaakt met de inventarisatie van de getelde deelen, waarvan tot op beden ingeschreven werden 4231 banden en 118 pamfletten. a 993 ae De stand van de inventarisatie is dus nu: Ingeschreven zijn 5371 banden en 609 pamfletten. Geraamd is 3283 e „04 € Totaal 8654 banden en 1006 pamfletten. Het laat zich aanzien, dat deze raming wel juist zal-blijken. Wat het bezit van de bibliotheek te Buitenzorg aangaat, hieromtrent valt niet veel met zekerheid te zeggen, daar hier geen inventarisatie heeft plaats gehad. Uit de bibliotheek van de Maatschappij van Nijverheid en Landbouw, of uit wat daarvan nog over was, werden inge- schreven de nummers 8043 t/m 8050, 8123 t/m 8177 en van 8274 t/m 8310, terwijl bij de verdere bewerking nog wel eenige nummers zullen worden overgenomen. Met dankbaarheid wordt melding gemaakt van de belang- rijke schenking van Dr. Bernarp, die onze verzameling van de mededeelingen van het Proefstation voor de Theecultuur completeerde door de schenking van 54 van deze mede- deelingen, die alle in de reeks ontbraken. Aan geschenken van verschillende personen en instel- ‚ lingen werden 23 werken, als ruilexemplaren 72 banden ingeschreven, hierbij zijn niet medegerekend de bij aflevering binnengekomen exemplaren. 