Raadgevingen aan teringzieken en allen, die vrezen door de tering aangetast te zullen worden
IMcn moet dezen taliak in bet begin fpaarzaam en niet langer rooken, dan aangenaam is, omdat dez(dvc wel eens bedwelming kan veroorzaken. Wil men in den laten morgen of tegen den mid- dag daarvan gebruik maken , dan moet een ont- bijt uit vleesebfoep met fago, uit tarwe of haver bereid, voorafgaan. Door bet rooken van dezen tabak wordt de hoest verminderd , de eetlust ' vermeerderd en de lucht voor vele teringzieken op eene weldadige manier verbeterd. Bekomt de- ( ß; ) deze foort goed, dan beproeve men, in bet begin echter met dezelfde voorzorg , de volgende. Neem : Bilfen - kruid 1 n i i 0^-1- ! . T }• van elk drie vierde lood, ocliierling- kiuidj Kamille bloemen een lood. Meng de kruiden onder een en overgiet de- zelve met twee pond kokend regenwater , kook bet eenige minuten in een gefloten pot, giet bet vocht af en voeg daarbij Extrakt van Scbierling-kruid een vierde lood. Week eerst in de helft en naderhand in het geheele doorgietfel een pond kanasfer, rook daar- van in het begin, kort voor het naar bed gaan, flechts een derde pijp, tot gij befpeiirt, zonder bedwelming, verdoving of misfe lijkheid , meer of inenigvuldiger te kunnen verdragen. Bij drooge hoest, taaije uitwerpfelen in de knobbelige, of in de etterende tering , waar de hoest uit eene diep- liggende zweer voortkomt, welke zich niet, dan met veel moeite van den etter ontlast en Reeds nieuwe ontfleking voortbrengt , is deze foort , doch in de Rijm- tering de eerfte vooral aante- pi'ijzen. Daar het inlusfchen voor den Arts zei- ven en vooral voor den lijder zeer moeijelijk is de natuur der ziekte , wanneer het tijdperk voorbij is , te erkennen , behoort in zulk een geval eerst de ligtfle en daarna de meer werkzame Ibort van tabak beproefd te worden. (*) F 4 Even (*) He^ fmiiven cf het gebruik van niesmiddelen kan ook in enkele gevallen van nut zijn , wanneer bij teringachtige Ij- ( 83 ) Even zoo weinig zijn de Genecshecrcii het ondeT elkander eens welke lioedanif^lield der LucJit K. I ter inademing de hcsie is, zoowel voor tering- zieken als Aoor iien , die daartoe aanleg liebben. De iiieinvere lleminen daarin overeen , dat eene zuivere luclit den teringzieken niet wel bekomt en wel des le minder, hoe zuiverder zij is. Ik geloof, dat men hier met nog meer opletlend- lieid , dan wel elders, op de foort van tering te letten hebbe. Zij , die aan ophooping A'^an bloed in de loïigeu, })loedrpuwing , neusbloeden , longonifleking enz. onderhevig zijn, zoo wel als die de etterende, of knob])ejige tering hebben , verdragen eene koude en zuivere lucht niet 5 de zieke verergert er zelfs door. lijders de affeheidiu^ van fijm uit den nctis gejlremd is en dit min of meer fcherpc vocht np de keel vallende , deze , de luchtpijp en de omliggende deden prikkelt en daardoor ctne zeer lastige aanhoudende drooge kuch veroorzaakt. Ter her- felling van deze affeheiding en alzoo ter "^vegneming van den hoest geve men hun , die niet aan fnuiven gewoon zijn , fleeds zachte prikkelende middelen : goeden fnuif tabak , of anders fijn gcM'revcn witte fuiker , het zij alleen , het zij met een weinig witte vitriool gemengd ; het poeder van welriekende planten h. v, Majorijn , Lavendel , IVolver- leij ^ Valeriaan enz. Men wachte zich evenwel dtze middelen al te ferk , of te hoog op te fnuiven ; want , wanneer zij tot in de keel doordringen , prikkelen zij dezelve en brengen hoest voort. Vert. ( Sa ) floor. Veie zoodanige lijders kunnen daarom ge- nezen worden , wanneer zij hunne hooge herg^ acljtige w'oonplaals met ccne lager liggende vcr- wisieicn* Wanneer een Arts zijne teringzieke lij- ders uit rarttigetL naarde laagliggende en vochtige i dlickeii van Leipzi-^^ en omgekeerd een Leèp» Zii_er Ails de zijne naar '1 uringen zendt, heide ccis.er iianne bemoeijingen met een goed gevolg oüinl zien eii zij elkander, zoo ais dikwijls g< tOiiiedr , regelregt over de eigenrchappen der 1 ( ‘ii, welke zij nuttig oordeelen , tegen Tpreken,. TMO( t de on partijdige het heilnit opmaken , da£« of de hoedanigheid der lucht gelijk zij, of heide /•rtren met de natuur der ziekte onbekend zijn. l.‘eeleij, zoo ais de longen, zijn te groot en te beiangrijk, dan dat zij niet door de lucht, ede daarojj als een onafgebroken prikkel werkt, aan- gedaan zouden worden. Zweren en wonden ge - nezen des te langzamer, hoe meer zij aan de luciit zijn blootgelield en hoe drooger, kouder en zuiverder deze is. De longen maken hierin gcene uitzondering en van hier is het, dat voor tering- zieken, met beleedigde, of etterende longen, het verblijf in koe- er* paardeflallen , of in een klein kamertje , voocal wanneer daarin vele bloemen baan, in weilanden, in tuinen, in verscli ge- ploegde landen enz. zoo heilzaam is. Men ver- haalt hiervan zeer geloofwaardige en troostrijke voorheelden, « Nog leeft,” zegt Hufeland, « een waar- dig Geestelijke in deze ftreken , die voor twaalf F 5 ja- ( 90 ) jaren aan alle toevallen der longtering, hoest met opgeving van flijm-etteracbtige fluimen, mocijelijlve ademhaling, pijnen in de borst, uitterende koorts met naclitzweet leed en reeds zoo zwak en mager was , dat men hem met regt eenen fpoedigeii dood had kunnen voorfpellen en evenwel werd hij door twee eenvoudige middelen : het inade- men der uitwafeming van den grond , gedurende het ploegen, en het gebruik van fehler- water met melk , geheel en al en zoodanig herfleld , dat hij federt dien tijd aan geen ongemak in de borst geleden heeft en zijn dienst als Leeraar , zonder eenlge moeite, verrigten kon. Nog onlangs verhaalde hij mij , dat hij het verligtende en w'e- zenlijk hemelfche gevoel niet konde vergeten , hetwelk hem telkens, bij iedere benaauwdheid en borstklemming , het inademen van de uitwafeming der aarde verfchaft had.” Eene beleedigde long wordt door eene zooda- nige lucht, die met vochtigheid, warmte, of zoo- genaamde RikRof (die uit dieren en planten in het voorjaar en bij het ploegen van den grond het meest ontwikkeld wordt , om dat hier in den W'inter millioenen planten en derzelver overblijf- fels verrotten) overladen is , niet genezen , maar deze lucht heeft evenwel dit groot voordeel, dat zij de genezing, welke door de krachten der na- tuur, of andere middelen bewerkt wordt, het minst verhindert en de met de ziekte verbondene toevallen het meest tegengaat , daar zij dezelve het minst verergert. Zij werkt alzoo op eene ont- ( 91 ) ontkennende wijze en verdient daarom aanbevo- len te worden. Geheel anders is het geval bij de flijm- tering. Hoe zuiverder hier de luelit is, des te beter be- komt zij, om dat daardoor het ligchaam, en de longen des te meer tot werking worden aangezet, waaraan het voor en gedurende de ziekte haperde. Zoodanige lijders raad ik een verblijf in hoog- en droog! iggende oorden aan. De reden hiervan is duidelijk en zal voor den nadenkenden lezer geene verklaring behoeven. Het Met uitzondering van de erfelijke longtering levert eene zuivere met zunrfiof rijkelijk bedeelde lucht een uit- muntend rniddel op ter voorkoming van de ontwikkeling der dreigende tering bij daartoe gedisponeerde perfonen en van hier het met regt geprezen nut der zeereizen , der frisfche landlucht en van een togt naar het zuidelijk gedeelte van Frankrijk, Italië of het Eiland Madera. Vert. ( 9* ) Het wel bekomen belioort bij liet gebruik van alle mlcblelen in deze ziekte, wier foort niet .altijd erkend wordt, zeer yeel te befllsren. Nemen daarom alle lijders dit in acbt bij het beoordeclen der lucht, welke zij inademen. Bevinden zij zich in deze gemakkelijker, wat de ademhaling . den hoest, het opwerpcii van fluimen en de koorts aangaat, houden zij er zich dan bij ; neemt de moeijelijkheld der eerlie en de hevigheid der laatfle toe, verwisfelen zij dan deze met eene andere. Ik zeg dit ook in het bijzonder ten opzigte van het gebruik der berookingen met balfemachtige cn harsachtige llofFen, van welke eenige in het geheel geen , vele een zeer goed , wederom ander© een zeer nadeelig gevolg ondervonden hebben. (>{*) leder kan dezelve eenige keeren beproeven en als- ^ (j) D/7ar de har sacht i ge berookingen alleen in de fijm- • €Ji etterende longteringen , bij zwakte en geringe prikkelbaar- heid der longen nuttig kunnen zijn , is derzelver aanwending af te raden , wanneer een drooge , fcJielle en pijnlijke hoest enz. aanduidt ^ dat er fpauning en ontfleking in de longen aanwezig is. Hier zou men met goed gevolg gebruik kunnen maken van *den wafem van warm water ^ waarin wondkruiden getrokken zijn , naar omflandigheden met, of zonder een weinig TerpcntijnoHj , volgens het voorfchrift van Tissot „neem bloemen van St. Jans kruid, van Vlier en van Melisfe van ieder eenige vingergrepen , doet ze op den bodem van een bier- of melkkan met een half once Terpentijnolie en giet er kokend water opT JHj voegt er vervolgens bij , dat hij door het inademen van den wafem , uit dit aftrekfel oprijzende , de genezing heeft zien gelukken. Vert. ( 95 ) alsdan liet goed of flecht gevolg over liet verder gebruik laten befllsfen. Of men Barnlteen, Oli- Lanon , Wascli , Pik enz. daartoe bezige, komt booidzakelijk o}> betzeifde uit. liet volgende rook- poeder wordt echter bovenal aanbevolen, INeem : Witte Bamfteen d Olibanon Gom > van elk een half lood* Benzoë Gom J Gom van I^okhoiit] van elk drie aclitße Tolu Balfcm f lood. Poeder van rozen één lood. Maak alles tot een poeder en meng het onder een. Wanneer na de derde aanwending de hoest vermeerdert, niettegenltaande het poeder in eene geringe hoeveelheid op een verhit Duk blik ge- P.rooid is, vare men er niet mede voort. Roke lieden kunnen ook in hun woonvertrek kaarfen van fiieel wasch branden, de huisgeraden metwascii behr )ken , waarin Gopaive- en Peru-Balfem, of Benzoë Gom gefmolteu is ; of de bedgordijnen lïiet de bovengenoemde riekende fioifen, of met vloeibare ftorax bevochtigen. Daar bet , zoo als wij zagen , nuttig is , dat de foort van tering. Lij de beoordecling van de lucht, vooral in aanmerking moet genomen worden, zal blijken , dat het van niet minder belang is te kunnen onderlbbeiden , of warmte , of koude de vooidmar verdiene. Eene matige warmte is voor ieder, die de etterende longtering heeft nuttig, liij vcfwarme daarom ziju woonvertrek naar den ihei’-* wan ( gi ) thcrmomcLer en verlate hetzelve Hechts clan, neer He buitenwarmte daarinede gelijk is. Waarom V— om dat de koude de genezing van zweren verhindert en vooral alwisieling van kou- de en warmte. Hij, die de knobbelige- etterende tering heeft, moet vooral hierop letten, De Hijm- lering bekomt integendeel eene matige koude en zuivere lucht zeer go ed. Genoeg hier van alles wat hij , die voor de te- ring vrees heeft, te vermijden hebbe ; de Hof bragt het met zich , om v^eel hier in te vlechten , wat wezenlijk teringzieken zelvcn aangaat. De vrees en de wezeidijkheid grenzen dikwijls zoo na aan elkander , dat dit hier tot geene nadeelige dwaling aanleiding kan geven. Ik wend mij thans tot hen die reden hebben voor de tering te vre- zen , om hun te leeren , wat er nog gedaan kan en moet worden, en daarbij moeten vooral de ware teringzieken eiken regel als hun aangaande befchoiiwen. Ik zal in de eerfte plaats fpreken van de Spijzen , welke teringzieken vooral zijn aanteraden. liier geldt de regel, dat alle de zoodanige, welke ver- zwakken , of niet genoeg voedfel geven cn tevens moeijelijk te verteren zijn , van de tafel behooren geweerd te worden. Vleeschfpijzen , vmoral van dieren , die blank vleescli hebben, zijn hun daarom bovenal aan- bevolen. Ik weet, dal eenige zeer gevaarlijke zie- ken gered zijn geworden , aan wien de Arts niets toe- ( 95 ) loeRoncl , clan het gebruik van gekookt en gebra- den vleesch met brood, geen fruit, geene moes- kruiden , niets van dat alles • tot drank water, De omtrek van het ligchaam nam merkbaar toe en hiermede genazen ook de longen. Ik verwijs arme lijders naar de gelei , welke uit beenderen verkregen kan worden en waarvan reeds vroeger gefprokeii is, Intiisfchen kunnen alle flijmige en fuikerachtige groenten zonder nadeel tot afwisfe- ling, zoo als ook goed bitter bier en v^n , felt- fer- water met melk , of waterchokolade met mate gebruikt worden. Deze fpijzen en dranken pasfen vooral hun, die aan de Hijm- , of etterende tering lijden. Een ander middel, om de ziekte, of wanneer deze reeds aanwezig is , derzelver gevolgen te ontgaan, beftaat in Beweging» Het rijden is door allen eenftemmig aanbevolen, « Het Paard zij de Arts, de Ezel de Apothekar van lederen teringzieken.” Dit fchreef een oud Geneesheer, die het gebruik van ezelimie -melk, zoo als ook nog heden plaats heeft, voor in de hoogfte mate nuttig hield. Die voor de fiijm-te- ring bevreesd is , kan in bergachtige Preken rond- klauteren gelijk SaLVADORI deed (zie hoofdltuk,) Ieder andere beweging, waaraan bet Jigcbaam deel heeft, bekomt goed; dezelve moet echter vele dagen achter een en niet langer dan tot eene matige vermoeiing volgehouden worden, Men ( ö5. ) Men begrijpt, dal men dezelve ook allengs ia gl'aad CU duur moet vermeerderen, I^aaiiwe baden met geurige kriiiJen L. v. Kamille - bloemen , Roiemarijn, Majorijn, Alst enz, berei<l , wekelijks een of tweemalen gebruikt, doen zulke perl'mrn veel dienst: zij vevRerken de linid, makfui den omloop der voebten gelijkvormigcr en verminderen zelfs daar^^ waar de ziekte reeds ver ge\ordcrd is, de aamborftiglieid , de pijn , de koorts en de nioeijelijke opwerpint? van lluimen, In de knok-- Ijclige tering zijn zij zeer nuttig, ja bijna o:ior i- b eerlijk. (^) • On- (*) „ Ik hen ten vollen overtuigd'’' zegt de vermaarde IIuFELAJND, (Journal der Pr. Ileilk. i8io, Fehr. ^S'. 34) „ dat een behoorlijk regelmatig voortgezet gebruik der laau'Vc baden., een der zeker ße middelen is ^ om dc longterirg^ z 'fs hij eene groote gefchiktheid tot dezelve voortekomen : ja zelfs om elie ziekte in hef begin te genezen , gelijk vele gefallen in mijne praktijk mij daarvan ten vollen o^vertuigd hebben ; de beste wijze om deze baden te gebruiken is tweemaal des weeks een louter laauw, of met twee lood zeep vermengd laaiw bady gedurende een half uur te temen; doch wil men in genezing gelukkig fagen^ zoo moet men met dtrzelver ge- bruik iaren lang zonder eenige ophouding voortgaan; zelfs het dieetetisch gebruik van laan we voetbaden , met fijn gefloten viostertzaad om den anderen dag , kan bij de tot ophooptng van bloed in de borst geneigde perfionen , zeer veel afdoen y wanneer men er op den duur gebruik van maakt!' Vert. ( 97 ) Onder die middelen, welke het leven van ie-' mand, die door de tering overvallen is, dikwijls zeer lang kunnen rekken , Lehooren ook nog de Fontanellen» Ik vooronderftel , dat liet aan den lezer bekend is wat een fontanel zij. Het is eeiie door kunst gemaakte en door kunst onderhouden zweer, wel- ke daarom aan teringzieken altijd hoop geeft van met nut aangewend te kunnen worden , om dat een gedeelte der vochten, hetwelk anders naar de longen gaan en de daarin aanwezig zijnde verzwe- ring onderhouden zoude, nu op deze wijze cencn uitweg vindt. Van deze zijde hefchouwd is het ecu noodzakelijk klein ongemak, dat het ligchaam van een gedeelte van de tot het leven noodzakelijke vochten berooft, maar echter geacht moet worden gelijk elk andere heelkundige bewerking, waar- door een deel verloren gaat, om het geheel te behouden, Intusfclien zag men daarvan dikwijls ook een ander gevolg en dit heeft de fontanellen voornaracigk in aanzien gebragt, De etter werd namelijk door eene ons weinig bekende natuur- kracht des ligchaams niet zelden van de zweer , waarin zij zich opgefioopt badde, weggevoerd en naar eeue andere niet gevaarlijke plaats geleid , waar de natuur of kunst denzelven naar buiten wierp. Op deze wijze genas dikwijls een teringzieke, die verloren fcheeii, berftelde iemand, die zich ge-* durende den flaap den voet tot aan liet been ver-' brandde en genazen ook borstziekten door fonta- G nel- ( 9^ ) ïieilen , die op de borst, op den arm of aan de knie gemaakt waren. Daar dit middel in liet algemeen zonder nadeel en aanmerkelijke pijii kan aangewend worden, be- hoorde men er niet tegen ingenomen te zijn, noeb cr mede te dralen, dewijl in liet eerPe en tweede tijdperk der ziekte alleen daarvan een goed gevolg te verwachten is. liet vooroordeel dat men de fontanellen altijd moet dragen en dat dezelve pijn Veroorzaakcii is geheel en al ongegrond , en wan- neer ook al iemand genoodzaakt ware deze etter- dragt altijd te blijven liehouden ; gelukkig mag bij zich waarlijk achten, dat hij voor zulk eeiien ge- ringen prijs het leven kan koopen ! Op dezelfde wijze als de fontanellen werken ook de fpaanfehevlieg-pJeisters , bois de garou en fetons. De fontanellen zou ik evenwel de voor- keur geven, om dat zij minder pijnlijk en zinde- lijke!' te behandelen zijn. Bij de flijm-tering vind ik het gebruik der fontanellen het meest iwijfel- achtig : want bij deze laat liet zich iii bet gebed niet verklaren boe zij werken , om hen alleen voor afleidende middelen te houden zijn zij niet^ vermogend genoeg. Mogten deze wenken daartoe medewerken , om velen voor deze fchrikkelijke ziekte te bewaren , velen , die haren aaiitogt gewaar worden , in ftaat Bellen , haar af te weren I XIIL ( 99 ) xur. Iets over de genezing der Tering, ivleer kan ik niet geven , bij de behandeling van eenc ongcneeslijke ziekte in een gcfclirift , hetwelk voor het publiek behemd, (Icchts wenken cn raadgevingen kan bevatten, die in Haat zijn, om lijders van deze foort te bemoedigen en op- tebeuren of zoo ver te brengen , dat hunne on- gemakken verminderd en hunne levensdagen rer- meerderd worden. Eigenlijke tex'ingzieken moeten, wanneer zij Ijcr- fteld en behouden willen worden, geene fpijzen gebruiken , dan die vele voedzame deelen bevat- ten en bij eene matig goede fp ijs vertering ge mak- kelijk verduwd kunnen worden, ten einde daar- door de fchielijk toenemende vermagering tegen te gaan en de hoedanigheid der vochten te ver- beteren. Hier pasfen derhalven Meelachtige voedfels : gerstenmeel , havergort , grutten, rijst, falep, griesmeel, feinoeljc, utrechts borstmeel , oosterfche manna , bruine en witte fago , arrow-root, goCde aardappelen, belegen wittebrood, befchuit enz. in water, melk of Herk vleescknat gekookt. Suikeraciilige wmrtelen : aspergies of in derzel- ver plaats de jonge knopjes der hop, artisjokken, fcorfoneroo's , cichorei , fuikerwortel , witte pe- terfelie- en felderij- wortels , alsmede roode- en bl oemkool ; doch alle andere groenten, ais; en- divie, fpinagie, gewone knollen, erwten, boonen G i enz» V: ( 100 ) enz, die ^vinderig en moeijelijk te verleren zgn, beljooren onder de verl)odene Ipijzen, Van de fraiiroorten l)ekotnen rijpe druiven , aalb esfen , kerfeii , frambozen, gewone ebina’s- en orange- appelen , rozijnen en vijgen doorgaans bet best, ja zelfs komkommers en meloenen, waar in hel ])egin der ziekte eene min of meer blijk- bare onlfteking in de longen aanwezig is. Rund- en kalfsvleeseb , alsmede alle gevogelte en wild, hetwelk blank vleescli heeft, (want die bruin vleescb hebben, als watervogels en haas, zijn nioeijelijk te verteren,) bet zij gebraden, zon- der vette of boterige faiifen , bet zij in eene geringe hoeveelheid water gekookt of nog beter gefraoord , is het beste voedfel, waanneer de fpijs- vertering nog goed is; gerookt vleescb of fpek, kaas en gebak bekomt zelden goed. Rivier- en zcevisch , waarvan het vleesch wit en zacht is , zoo wel als oesters en kreeften , is zeer ligt tc verteren en bevat veel voedfel : alle visfeben , wier vleesch hard en roodachtig is, b. v. zalm, fnoek , tarbot enz. leveren eene minder gefchikte fpijs op. Heeft de fpijsvertcring echter reeds veel gele- den, dan gebruike men vleesch (hepen en bouil- lon’s, die men bereidt door vleesch en heende- ren van koeijen en kalveren 12 tot i4 uren met water in een ])0t te koken, waarvan allo openin- gen tusfehen het dekfel met brooddeeg moeten toegefmeerd worden, Eene zoodanig bereide krachtige foep , waarbij onder het koken eenige groen'- ( 101 ) groente gedaan kan worden, geelt meer voedfel, dan eenc groole lioovceliieid van vele andere fpijzen. Kruiderijen, zeer kraelitige en zure wijnen ver- draagt de teringzieke zeer zelden. De lijder be- hoorde die alleen dan te gebruiken, wanneer zijn Arts bem dezelve veroorlooft. Eenige zijn even- wel door wijndiinken genezen; deze waren echter teringzieken, wier ziekte- oorzaak in niets anders, dan in zwakte der longen en van het geheele lig- cliaain beEond; de fterke hoest en het uitwerpen V’an fluimen verminderden bij hen onder het ge- bruik van ieder glas wijn. De volgende levenswijs raad ik wezenlijke te- ringzieken ter navolging aan. Des morgens hij het opftaan, gort, arrow-root of fago in water gekookt en met verfehe czebiine- geiten-' of koemelk overgoten , of in deizeiver plaats twee eijerdoren met kandijfuiker gemengd , theelepels wijs te gehiuikeii : het uitwerpen van fluimen en de hoest woi den daardoor gemakke- lyker en het ligchaam door voedfel verkwikt en, verfterkt. Na drie of vier uren eenige kopjes van de opgegeven foep of verfehe melk langzaam en bij lusfehenpoozen gedronken. Daarna, zoo veel de krachten, oefening en gewoonte dit toelaten, eenige ligebaams beweging b. v. wandelen, rijden, hakken, graven, zagen enz. Des midflags vleesch met een der genoemde meelfoorten , fuikeraclitige wortels of fruit. Daarop een flaapje tot bevor- dering der fp^svertering en na dea middag voor O 5 drank ( lOi ) drank zuiver bronwater, melk, bitter bier, zaclite wijn of de op^cgeven eijerdrank. Des avonds we- derom foep, voorafgegaan door eenige Ugchaarns beweging en naderliand een pijpje tabak volgens de opgegeven manier bereid. lil elk wordt den teringzieken als een zeer heilzaam middel aanbevolen, vooral vrouwen- , paarden-, ezelinnen- , geiten- of koemelk, De drie eerRc zijn nuttig in de etterende tering, om dat zij bet minst fpoedig zuur wmrden en een verdunnend, verkoelend en verzw^cringlieelend vermogen bezit- ten ; de laalfte pasfen in de Hijm-lering , dewijl zij iterk voedend en maagveiTterkend zijn. Hem , die Avezenlyk teringziek is, eene goede fpijsverte- ri ng heeft, op het land leeft en de melk van een dier krijgen kan , hetwelk voor liem gevoederd wordt, zij liet geliruik daarvan ten fterkRen aan- bevolen, doch bij moet met hel herhaald gebruik van kleine hoeveelheden beginnen. De melk dient teiTtond , na dat zrj gemolken is, gedronken te worden, anders gaat derzelver zoo nuttige dierlijke wafem verloren , welke mo- gclijk even zoo veel waarde heeft, als de grovere zigtbare beftanddeelen en bet is daarom, dat fom- mige zwakke lijders het dier voor hun bad lieten melken , zoo dikwijls bet noodig was. Het koken der melk, het zij alleen, bet zij met krniderijtn , is meer fchadelijk dan voordeelig, In die geval- len, waarin zij de maag niel goed bekomt, zoeke % men / ( ) men dli geLrek te verljeJpen door Lijvoeging van wat honig of kaneel, of geve in derz«lver plaats wei of hui van melk en vooral wanneer er nog eenige ontHoking in de longen of geringe aan- vallen van bloed ('pnw/ing of neusbloeding aanwezig zijn. De onfchadelijklle en heilzaarnfte vermenging is die met bronwater b. v. fel tfer - water of met vleeschnat. (*) G 4 Wan- ,, Kan men geen geiten- , noch czelinnenmelk bekomen , dan vervangt men hare plaats door paardenmelk^ cf men 7naakt op de volgende wijze kunstmatige ezelinnenmelk ^ die voor de natuurlijke niet behoeft onder te doen. Men iieemt cene halve once wortel van Erijngium of Zeekruisdistef even veel geparelde Gerst ^ drie oneen wortel van Z.oethout en twee pond water» Dit verkookt men o'’er een zacht vuur- tje tot eene pint. Dan laat men het doorzijgen en doet er cene gelijke hoeveelheid koetnelk bijj' (Gezondheidsboek van W I L L 1 c H 2 Deel bl, 5.) De gegiste merrie-melk (jKoumisfj werd ook onlangs tegen de longtering aangeprezen door P. d R G o u r o F F (J^es Tartares Nogais bl. 68^ en door C. J. Hetzelfde geldt omtrent de ijslancljche Mosj waarvan de roem grooter is, dan deszelfs WMar-? de, vooral, wanneer men liet op de gewone ma- nier voorfclirijft. Die het met goed gevolg wil beproeven gebruike het op deze wijze. Overgiet vier looden mos met eene kan koud water en laat I het daarmede r>4 uren Üaan , giet dan het vocht ai en overgiet het op nieuws met cene gelijke liocvecllicid heet water en kook het daarmede tot de helft o verblijft ; pers nu alles door eenen doek en drink de drie voorhanden zijnde kopjes van deze bittere eii (lijmigc drank op dien tijd, wan- neer de maag het ledigst is, d. i. des morgens omtrent zeven uren, nademiddags te vier uren en des avonds bij het naar bed gaan; is deze dronk te krijgt ; 1 6 tot co uren zijn hiertoe toereikend, Is de \rijn- giiting voltooid ^ fchept er dan de vette en bovendrijvende dcclcn af en zijgt het vocht door , roert het daarna een uur langzaam om en hc'Xaart het , in goed gekurkte flesfehen , op \ eene koele plaats ten gebruike. Schept men het vet van de melk niet af ^ met anders gelijke bereiding , dan krijgt men een zuurachtigen aan genamen drank , de eigenlijke Koumisf der Tartaren , die alleen door eene goede maag kan verdra* gen worden , doch voedzamer is. De merrien moeten in het land op beste klaver loopen en hun veulen zogen. Vert. ( loi ) te billcr tlrai kan men cr wat honig hij niengon. Wanneer dit middel op deze. manier eenige maan- den onafgebroken gebiaiikt w'ordt , voedt liet, vermindert het den hoest , en verligt liet de op- werpirjg van ilnimen. r>Ien kan dit gelukkig ge- volg niet hopen van het gewone bittere afkookfel uit étdi lood mos met twee kannen water gekookt. Een inelkdiëet gepaard met het opgegeven ge- bruik van mos, doet dikwijls 'wonderen. Beide pasiën zeer goed bij elkander, offchooii ik het koken van mos met melk niet kan goedkeuren. Het gebruik van Vet en Mee Ihr ij , is den teringzieken federt de oudPle tgden door Artfen en Kwakzalvers Reeds aanbevolen , door de eerde evenwel om redenen gedeeltelijk weder- om algeraden. Door vet van lionden, boter, ganzenvel of roggenbrij zou een onnoemelijk getal menfehen van hunne ziekte genezen zijn. Trekt men die er af, wmlke men voor teringziek liield , zonder het echter te zijn , dan zal deze opgave zeker niet van alle waarheid ontbloot zijn : want lioe hadde anders de voorzanger Kramep^ voor weinige jaren met zijn kruidboter zulk een opzieii kunnen verwekken ? Zie hier den fleulel van het geheim. Hoe nut- tig teringzieken voedfel is , dat hen Iterk voedt , heb ik reeds boven opgegeven. Vet en meelbnj bevatten veel voedzame ftof ; zij vorderen echter eene goede maag enz, wanneer het daaruit bereid G 5 ens ( if>6 ) en aan liet ligchaam medegedeeld zal worden. Dat zeker iemand, die veel in huis zat, herftelde, door dagelijks van zijn dorp naar Leipzig te wandelen en Hechts eenen haring en een half pond Olijven olij te gebruiken en dat zoo menig een door hondenvet enz. genas zal hieruit ge- makkelijk te verklaren zijn. In het meel is het zoogenaamde krachtraeel (Colla) de voedzaamfte Hof naast de gelei. Rekent men hierbij, dat door zulke vette fpijzen de hoest bedaren en het uit- wierpen verminderen kan , dan begrijpt men zon- der moeite de mogelijkheid der genezing. Ik zal hier niet fpreken van de met Tappen van planten bereide boter van Kramer (*) en de zorgvuldigheid, waarmede zij gereed gemaakt wordt , noch de manier prijzen , waarop T lï i L E N i ü S zijne brij van havermeel laat bereiden. Ik maak er daarom geen melding van , orn dat beide eene zeer goede fpijsvertering vorderen , zal men er iets goeds van verwachten en om dat alle door mij op- (*) De bereiding van boter tegen de tering wordt door U N z c R op de volgende manier hefchreven. Neem : Wijnruit en Salie van elk drie handen vol. llak ze fijn en doe ze met drie kwart zoeten room in eenen fleenen kruik. Na *24 uren gefchiedt de karning. De boter wordt vervol- gens door een los f en linnen doek gewrongen en dus van de krulden afgezonderd hiervan moet de lijder telkens^ wanneer hij honger heeft , een hoterham eeten , doch geene andere !pij 'zen gebruiken , voor dat de boter verteerd is. Hij kan de dranken gebruiken welke hij gewoon is te drinkend' Vert. ( 1^7 ) opgegeven voedfels hetzelfde doel , maar zekerder hereiken : want een eijerdoor met iuiker is ge- niakkeLjkcr te verteren, dan een fluk brood met lioiidenvet. iloopt men op de genezing der zweer ? dan is deze hoop ijdef: een teringzieke, die wezenlijk groote , gedurig met de lucht in aanraking ko- mende zweren in de longen heeft , herftelt niet , of ten miiiften uiterst zelden door de genezing der verzwering , maar daardoor — lietwelk even- wel ook zeldzaam gefchiedt — dat derzelver etter ceid anderen uittogt vindt, derzelver wanden ver- dikken , de zweer niet verder om zich heen knaagt en de ziekte zoo langzaam voortgaat , dat de lij- der, zoo als men zegt, oud w^ordt. Die voor w ezeni^k teringziek gehouden werd en gelijk men meende genas, was zulks niet, of verkeerde nog in het eeiTle tijdperk, waarin de ziekte vroegtij- dig tegen gegaan werd. ust i^an ziel en ligchaam is hun , die teringziek zijn veeltijcis even nood- zakelijk , als beweging. Rust des ligcliaams. Zij, die voldoende krach- ten bezitten en nog eene vrij ruime borst heb- ben , behoeven zich in vele gevallen niet van hunne gewone beweging aftewennen ; zij moge beftaan waarin zij wille, wordt zij flechts niet overdreven. Het wandelen , paardrijden in den flap of telgang , beweging in een rijtuig , bet ge- bruik maken van een hobbelpaard , het fchom- me- ( ïo3 ) melen , varen , zachte wrgvingen van liet geheele ligchaam, het lezen, fprcken enz. kunnen veeltijds tot genezing dienen, wanneer dezelve niet met ceiie volle maag en te lang aan een worden vol- gehouden ; hij gevoel van heginnende vermoeijing , ophoojiing van Llotd in de horst en van helem- merde ademhaling met eenige oogcnblikken van rust worden argcwislcld. Wanneer door de ecnc of andere der opgege- vene ligcliaams hewegingen de uitwafemiug aan- merkelijk vermeerderd is , moet men ziph w^achten, om in logt, eenc koele jilaals en op bedden te wil- len uitrusten of llapen: want door de eerfte wordt de uitwp.iendng op eens te flerk tegen gegaan en door h(‘t laathe het zweet bevoriierd. Beter is het dat men bezweet zijnde, een droog warm hemd aantrekt en zich daarbij voor bekoeling in acht neemt. Bnst der zi(d is lijders van deze foort zeer noodzakclijk. Ziel en iigehaam werken wederkeerig op elkander; de levendigiicid van de eerfte en de zwakte van het laatllc veroorzaken, dat beide in- drukk en ontvangen , welke aan andere gezonde perfonen onbekend zijn en wel in eenen giaad, die door hen alleen kan waargenomen worden. Van liier het dikwijls ergerlijke, ontftemde, mis- moedige liumeur, en van hier mogelijk ook de flemming der ziel tot vrolijkheid en opgeruimd- hêld , zelfs bij de gcvaarlijkltc toevallen. Hier ook een paar woorden over den pligt , welke zoodanige lijders te vervullen hebben. Wan- ( 109 ) Wanneer zij nog gefclilkt zijn, om met liet hoofd te wei-ken , moeten zij vooral dergchjke bezighe- den vermijden of ten minften niet overdrijven. Zij moeten zich van alle werkzaamheden, beroeps- bezigheden en gefprekken ontbonden, welke droef- geestigheid , haat , nijd of toorn kannen veroor- zaken , of het bloed tot verfnelde beweging aan- zetten. Hiertoe behoort opmerkzaamheid op zich zei ren, oefent men zich daarin, houdt men zich Reeds in eene Remming en in Raat , om iets te kannen vernemen , wat belangrijk of onaangenaam zijn kan en verzoekt men de zijnen met de me- dedeeling van zulke zaken voorzigtig te zijn , dan zal men veel minder gevaar loopen , om er door aangedaan te worden, liet nog Raauw brandend levenslamp] e wordt daardoor fo intijds op eens uit- geblnsebr. Een zeker teringzieke werd eens na eenige ligchaams beweging tot lievige toorn aan- gezet en — Rierf oogenblikkehjk. Kan iets ge- makkelijker zijn , dan het berRen van een bloed- vat en van eene zweer of het ontllaan van nieuwe ontnekiiig in deelen , die zoo zwak en ziekelijk aangedaan zijn , als de longen ? Van alle liartslogten kunnen alleen eene matige vreugde , de hoop en in bijzondere gevallen ook de liefde , door de onverwachte verkrijging van bet beminde voorwerp tot lierRelling van den lijder nuttig zijn. De Slaap rpcelt bij gezonden , bij alle lijders en vooral bij ( Ilr> ) Lij teringzieken cene belangrijke rol. Zij ontbreekt luiii helaas! maar al te dikwyls, om dat hel bloed llerk door de longen flroomt, de hoest lastig is en in plaats, dat zij de bij dag verlorene krach- ten beril el t , volgt er vermocijing op , dewijl in den morgenllüiid het zweet begint. Het een zoo wel als liet ander dient vóórge- komen te worden en dit is grootendeels niogehik , wanneer de lijder er voor zorgt , om zi(;h des avonds vroegtijdig naar bed te begeven , over dag bij vermoeidheid in een ftil vertrek , op een ca- napé of ledikant uitternsten en zich er zorgvuldig op toelegt, om alle denkbeelden en elk gevoel uit het hoofd te verbannen, welke de bloedoinioop kujinen verlnellen ; want elke levendige en in- drukmakende voorllelling, het zij van aangename, liet zij van onaangename dingen, verhindert den flaap of maakt hem onrustig. — Hetzelfde geldt ook omtrent de ligchaams beweging. Men moet zich vooral voor te fterke mijden ; die te ver- moeid is flaapt zelden goed, zelfs dan niet, wan- neer hij voor het overige gezond is. Hier kan het gewone gevolg van te fterke vermoeijing, llerke opwekking en te hevige prikkeling des ligchaams zeer ligt ontflaan, om dat de teringzieke voor ei- ken indruk, het zij die op het ligchaam, het zij die op de ziel werkt, gevoeliger is. Teringzieken moeten op geene bedden van ve- ren of dons Rapen, deze verhitten te veel, maken den Raap onrustig en bevorderen het noodlottig zweet. De beste zijn de met paardenhaar, gehakt Rroo , ( m ) Ttroo , liool of mos gevulde matrasfen , onder het hoofd neme men een kusfen van paardenhaar met leder overtogen. De voeten behooren goed gedekt en de koufen niet uitgetrokken te worden; menig hardnekkige hoest verdween daardoor, dat men de wollen koufen ook des nachts niet uittrok. De llaapkamer zij vooral droog, ruim en zoo- danig ingerigt, dat de lucht vernieuwd kan wor- den ; ook moet men de ledikanten en LedReden niet met dikke gordijnen omhangen , op dat de lucht daarin niet onzuiver, dik en te warm worde, waardoor l)eiiaauwdl}eid , hoest, bloedfpuwing enz. kan ontfaan. De lucht in het vertrek behoort evenwel matig verwarmd te worden , wanneer het jaargetijd zulks vordert : eene le warme lucht veroorzaakt echter veel hoest , zoo wel als eene te koude, die dubbel fchadelijk wordt, als zij te- vens vochtig is. Door berooksng met het opge- geven poeder zal men , w'anneer zulks anders nuttig is , in den herfst cn in het voorjaar de lucht behoorlijk kunnen veri'tarmen ; is dit het geval niet, dan ftoke men op den liaard of in een kagchel zoo veel npodig is. Door liet nakomen van deze voorzigtighcids’'" maatregelen wordt niet alleen de Ilaap verbeterd, maar ook meestentijds de hoest vóórgekomen , vooral waanneer rneii des avonds eene halve ©i’ geheele pijp van de tabak gerookt heeft, welke in het Xïl hoofdiluk is aanbevolen, of nog beter wanneer de lijder liet volgende oper ( 112 ) nuer den Jloest eil lioc dezelve Let best ƒ te matigen is, mot oplettendheid leest en aanwendt. Wat d en hoest bij nacht aangaat, hierover lieh ik reeds eerder gefproken , doch dezelve is ook ])lj dag aanwezig en niet z(dden lot groot nadeel van den iijdei*, daar hij door de veroorzaakte fchiidding des ligchaanis tot opliooping van iiloed, ontlleking en verbreking van de vaten der lon- gen aanleiding kan geven, Gelijknialige , meer warme en voebtige, dan koude temperatuur der liiebt : vermijding van gekruide, zoute, zure, zwaar te verteren fpij- zen en van zeer kond of zeer warm drinken • rust van den geest zoo wel als van bet ligchaairi zijn bier tegen de meest algemeene voorbeboed- iiiid delen. Wij moeten daarenboven evenwel nog liij eenige in liet bijzonder niirtaaii, iMcn zorge de voeten niinmer koud te laten worden ; een of twee ]iaar wollen koufen aan de voeten , losl’e kurken-, boedevilten- , of wollen binnenzo- len in de icboei;en of laarzen met dikke zolen voorzien, zijn zeer gelcbikt , om dit te vermij- den. Men wachte zich de geringfle neiging of aanprikkellng tot hoesten zonder nooJzakelijklieid le bevredigen: de hoest is eene poging der lon- gen , om zich van eene vreemde prikkelende ftof te ontlasten, door de gewoonte kan zij echter even zoo vermeerderen en in fterkte toenemen als de dorst door — drinken ; bet jeuken door — krabben enz. liet vaste voornemen niet meer le boes- ( ii5 ) noesten, dan noodig is, zoo lang daaraan tegen Rand te bieden , als men kan , zal den lioest zeldzamer en gemakkelijker maken , omdat hij als- dan niet ligt anders, dan bij wezenlijken voorraad van fiijmige of etteraclitige ftof in de longen, die tot uitwerping gefcliikt is , zal beginnen. Dikwijls outOaat de hoest in bet geheel niet uit eenen voorraad van flijm enz. in de longen, maai- de Rof wordt door den hoest uit de tot zamen- trekking aangezette vaten en klieren ge^^erst en afgefciieiden. De hoest is hier derlialven meer van eenen krampachtigen aard en men kan deze dooi- de zoo ver als mogelijk gedrevene onderdrukking tegenwerken , terwijl men intusfehen ook wel zal doen, om een kusfentje op de borst te dragen, heRaande uit twee Rukken fijn flanel met boom- wol gevoerd, hetwelk met fijn gemaakte kruiden b. V. Schierling, dreigend Doodkruid , Kamillen en Lavendel van elk een lood opgevuld is. Het kus- fen moet goed doorgenaaid zijn en wanneer ds prikkeling tot hoesten hardnekkig en hevig is, kan men hetzelve met Kamfer-branJewijn bevochtigen, Menigmalen verligt een pikpleister met olie van Jodenlijm hefmeerd en met een vierde of een half lood Kamfer overRrooid, ter grootte van cene hand , 8 tot i4 dagen tusfehen de fchouders ge- dragen. De damp van heet water , waarin ver- zachtende en krampRillende kruiden als Heemst- Malva- en Bilfenkruid enz, zijn afgetrokken , ge- durig ingeademd doet ook dikwijls zeer goede dienften, Laauwe voetbaden zijn vooral daar nut- ïi ( »'i ) tïg, Terkoirüing , natie of Jergelijke lot het onlPtaaii van den lioest aanleiding hebben gege- ven. Men zal doorgaans de meeste hidp vinden hij het inwendig gebruik van Hijmige, verzachtende en min of meer krampftillende middelen, als van wit of zwart drop, arabifche gom, Boerhavilche faiker met of zonder een eijerdoor , gerstenat of haverpap met rozijnen of korenten gekookt, eene oplosling van falep of fago , melk uit zoete aman- delen (waarbij men ook eenige bittere zou kunnen voegen) bereid , een fierk afkooklel van roode kool met ruwe fuiker gemengd en tot de dikte van firoop uitgedampt, een aftrekfel van klapro- zen, flaapbollen of bilfenkruid , waarin fuiker en arabifche gom zijn opgelost enz. De Arts alleen kan hier tegen geneesmiddelen voorfchrijven , dewijl dat, wat hoest voortbrengt van eenen zeer verfcblllenden aard zijn kan ; van deze algemeen aanwendbare vooiTchrIften heeft men echter in het geheel geen nadeel te vrezen en men kan gerust van dezelve zoo lang een nut- tig gebruik maken , lot dat de Arts hen door hulprijker middelen vervangt. Op eene dergelijke manier kan ook * het Zweet vóórgekomen en geanaligd worden, hetwelk zoo als bekend is, tot de lastigfte en verzwakkendfte toevallen behoort en dikwijls door alle middelen noch be- perkt noch verhoed kan worden. Ik ben er even- wel verre af om mijne lezers met de gdele hoop te ( ) tc wil] en vleijcn , dat door de volgende Toor- iciu-iftcu het zweet kan worden voor^ekomen , olTciiooii deze ter matiging van hetzelve veel kiiuneii bijdragen. Wanneer een teringzieke na middernacht ont-* v. aakt , dan moet luj zich een weinig ontbloten of opftaan; want gewoonhjk begint het zoveel omtrent djcïi tijd, na het ontwaken en na den lioe.t. Heeft er bij hem eene zoodanige uitzondering jdaafs , dat zonder tvakker te worden , het zweet op een bepaald luir begint, dan doet hij best zich voor dien tijd te laten wekken. Wanneer hij het fianeileii hemd , dergelijke onderkleederen en koiifea des nachts niet aflegt, W'ordt het zweet dikwijls zeer gelukkig vóórgekomen. INlen kaj^i beproeven om des avonds voor het naar bed gaan een glaasje goede , \varnie bifebop of een eetlepel rum met een glas ezelinnen- of geitenmelk te drinken. 11 E i L te Halle ^ Lau- B H N D E R en P E R C I Y A L zagen hiervan goede uitwerking 5 ook zou men hier voor in de plaats eenige droppen vitriool- zuur in water of gersten"« nat kunnen nemen. Eenige andere middelen, als een flerk aftrekfel van falie of van lorkenzwam ; frisch bereid kalk water met melk in een groote hoeveelheid gedronken; feltfer“- water niet melk voor gewonen drank, zijn ook fomwijlen , echter niet altijd. , van nut geweest, Het inwn’ijven der huid met frisfehe ohjveooMe behoort niet onbe- proefd gelaten te worden , doch men moet daar- toe beste, warme olie gebruiken, met eene fpons, H 2 daar- ( ii6 ) daarmede bevoclitigd , om Jeu anderen dag de geheele huid wrijven en wekelijks tweemaal een laaiiw bad met aroinatieke kruiden bereid nemen. wanneer men tevens het ligchaam met zeep of weiten zemelen fchoon dient af le w^asfchen. Wij zijn in het algemeen te weinig bekend met de betrekking, waarin het zweet met deze ziekte Haat , om het met ft»mmigen bloielijk voor een veiTchijnfel uit zwakte der huid en derzelver va- ten te kunnen honden. Ware deze flelling ge- grond , dan moest het zweet in vele andere ziek- ten even zoo dikwijls ontftaan en eyen gevaarlijk zijn en eehter is dit het geval flcjijlits in weinige en in geene zoodanig als in de etterende long- tering. Tot belluil van dit hoofdftuk nog iets over de Buildoop en de Sprouw , W'aaraan teringzieken in het laatPe tijdperk der ziekte meest altijd onderhevig zijn. De buikloop of doorloop ontflaat doorgaans uit de fteeds toenemende zwakte des ligcliaams, waar- door de vochten , in plaats van zich door het zweet en den hoest te ontlasten , naar het darm- kanaal geleid wmrden. Om dit lastig en gevaarlijk toeval te matigen , zoeke men de uitwafeming W’ederom te voorfchijn te brengen en het uit- werpen van fluimen een w^ einig te bevorderen^ gehruike veel flijmige en zacht zamentrekkende fpijzen en dranken, naar mate er veel of weinig pijn en krimping mede verbonden zgn. ' In ( 117 ) In liet eei'fle geval gebruike de lijder fijn tarwe- meel , arrow - root , of fago met melk gekookt ; falep in gelijke deelen warm regen- en kaneelwater opgelost; een of twee eijerrloren met wat kreelts- oogen en arabifclie gom; late lii] zicb een klisteer van fiijffel zetten en neme voor dagelijkfchen drank het volgende, dat heilzaam is, Keem ; fijn geraspte Hartshoorn-j n • i i , van elk vier lood, Ki]st J Geroost wittebrood twee- fiieden. Kaneel twee lood. Laat dit met drie fiesfchen water tot op één verkoken , zijg het door en laat het met melk of een weinig wijn gebruiken. In het tweede geval kan echte oude tintwrju alle twee uren een lepel vol en het dagelijks ge- bruik van eene goede hoeveellieid wei van melk met aluin bereid, dikwijls zeer nuttig zijn, De fprouw of fpruw eene zeer gewone gezel- Ilnne van den buikloop , die met hem te gelijk of beurtelings te voorfchijn komt , kan gedeeltelijk voorgekomen worden door de . keel warm te hou- den en alzoo door dezelve met een wollen doek of flanellen lap te dekken, door bet gedurig fpoe- ien van den mond en keel met een altrekfei van falie op rooden wijn, waarbij men wat bouig kan mengen, — Is zij echter reeds aanwezig dan is het gedurig flikken van firoop van violen, met of zonder Barax, het uitgeperste fap van huislook^ of witten wijn , een zeer hulprijk middel.. U 5 XIV. ( iiS ) XIV. Ot^er de hefmetting der Tering, Hier over is ten allen tijde door de Genecslice- ren getwist ; fommlge geloofden er aan , andere niet. Het eerlte gevoelen is in eenige landen zoo algemeen verbreid , dat de bedden en alle klee- deren van ben , die aan deze ziekte geftorven waren , verbrand moesten worden en er zijn in de daad hier en daar voorbeelden voorbanden , wxlke , zonder het befmettend vermogen dezer ziekte aan te nemen, niet wel verklaard kunnen worden. Daar een lijder van deze foort eenc langdurige oppasfing en verpleging noodig beeft , kan bij, indieii de ziekte belinettelijk zij, voor de zijnen gevaarlijk worden. Het ontkennen daarvan behoedt niemand , en het tocftemmen zal mogelijk velen met groote angst vervullen. Het volgende zal derbalven menig een , zoo wij hopen , niet onwelkom zijn. 