VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
an ІК doe nu eenen Пар, die my eene menigte van vyan- den op den hals haalen, en die zelfs van veelen, anders goede Onderdaanen, niet onberispt blyven zal. Maar ik vertrouw op U, eeuwig alwys Wezen ! Gy ziet myn hart, en weet, dat ik alleenlyk bet welzyn der mensche beid, alleenlyk den voorfpoed myner landen, tot oogmerk е0, 7 » Jenso wien gy in de wereld zond , leerde daadlyk broederliefde, en ftelde de menschlyke gelukzaligheid tot het oogmerk daarvan. Myne Monniken zyn ten eenenmaale vau deeze leere afgeweeken; zy leeven in le- digheid, en beminnen аНеепіук zigzelven. Zy misleiden myn volk -— trekken het af van de aanbidding uwer Al magt, voeren het ten overgeloove, en prediken broeder- haat. Hun getal is voor den Staat een drukkende Jast geworden; zy verteeren deszelfs beste merg, zyn fcha- delyk aan de bevolking, еп verdooven, door hun voor- beeld, de naarftigheid, Zy vergaderen fchatten, die zy den algemeenen omloop onttrekken, verhinderen iedere wy- ze van verlichting, en zyn nutlooze leden voor den Staat. s» Derhalven geloof ik, de magt, welke my, naar uw eeuwig wys Plan, in handen gegeeven is, niet te misbrui- ken, wauneer ik deeze monnikenorden, de eene na de an- .dere , affchaf. Maar, op dat ik het goede niet ten halve verrichte, zal ik zorg draagen, dat zy, zo veel mo- gelyk , zuiverder grondbeginzelen aanneemen, en waardige navolgers van onzen Godlyken Leeraar worden. Sterk my derhalven, euwig, almagtig Wezen! tegen alle tegeniwevingen en bedreigingen van het Pauslyk hof; tegen alle afkurende voorftellingen van partydige Ministers en Raaden; tegen de schynfchone drangredenen van fommeige Bisfchoppen, en tegen het morren van myn Volk, op at. VAN KEIZER JOSEPH. 401. dat ik dit werk, ondernomen tot welzyn van myn Lane den, en van de zuivere christlyke leere; gelukkig en (and, vastig voleinde. Amen. Men voege hiernevens zyne gedachten vór de invoering der Tolerantie. an Eeuwig, onbegrypelyk Wezen! gy zyt geheel ver. Draagzaambeid en liefde., Uwe zonne gaat zo wel op oger den Christen als, oves. den Godlochenagr; uw regen maakt zo ме] бе velden der dwaalenden als die der rechtgeloo- vigen vruchtbaar „. еп het zaad van iedere deugd ligt zo wel in het. hart der Heidenen als der Ketters. Gy leert my derhalven, eeuwig Wezen! verdraagzaamheid en liefde: Gy leert my, dat verfcheidenheid van gevoelens U niet te rug houdt, een weldeend vader van alle mens {спеп te weezen. —, En ik, uw-fchepzel, zoude mine der verdraagzaam zyn! zou niet toellaan, dat ik zou vers * volgeu hen, die anders dachten dan ik, en de dwaalen- den door het zwaard bekeeren! Neen, almachtig. Wezen! wiens, liefde alles in zig bevat, zulks zy verre. van my! ik wil u gelyk zyn, zo, verre een fchepzel zulks kan weezen. Ik wil verdraagzaam, zyn als Gy. ———, Van » Neen, almachtig. Wezen! wiens, liefde alles in zig bevat, zulks zy verre. van my! ik wil u gelyk zyn, zo, verre een fchepzel zulks kan weezen. Ik wil verdraagzaam, zyn als Gy. ———, Van » Neen, almachtig. Wezen! wiens, liefde alles in zig bevat, zulks zy verre. van my! ik wil u gelyk zyn, zo, verre een fchepzel zulks kan weezen. Ik wil verdraagzaam, zyn als Gy. ———, Van » Neen, almachtig. Wezen! wiens, liefde alles in zig bevat, zulks zy verre. van my! ik wil u gelyk zyn, zo, verre een -nu aan zy alle geweetensdwang in myne Staaten afgefchaft. Waar is een Godsdienst, die niet leert de deugd te beminnen, en voor de ondeugd een, af keerte bebben. - ärderen Godsdienst zy dan van my pe geist; ieder aanbidde U, eeuwig Wezen! op die wyze,. welke hem het beste dunkt. - ärderen, Wl. Verdient men om ае: dwaalingen Öп het verand weuit de maatfchappy verbannen te worden; en js flrengheid. wel het middel om gemeindeeren te winnen, еп dwaalendemr te recht te brengen? Dat dan voostean alle de schandelyke ketenen der onverdraagzaamheid verbraken zyn, en „dat, daarentegen de zoete band der verdrängte vor, en „dat, daarentegen de zoete band der verdrängte vor, altoos vereenige, Ú ээ, ІК weet dat ik veele zwaarigheden 2а} moeten te bos ven koien, еп dat de meesten dagr van gmllen komen van bun, die zig uwe Priesters noemen. ———- Keer derbai, ven uwe magt niet van my at: onderfteun шу met uwe liefde, eeuwig onnafpeurlyk Wezen. op dat ik alle deze hindernisfen gelukkiglyk moge overwinnen, en dat de: wet van onzen Godlyken Leeraar, welkegeene andere Je. dan Verdraagzaamheid ea liefde, door my vervuld worde; Amen. Ingenieur adem aan een gefchädig, verhaalen. Doch dat zij alleen daar van elkander verfchillen, dat Marcus en Lucas, ten tijde daar het verhaal begon, alles, ook het geert tot agter tijd behoort, (als in een fooft van voorverhaal, vit hoofle van betrekkinge Si enmiddelijk daar bij voegen, Terwijl Mattheus wacht mét het eeríte te verhaalen, tot dat hij, ter rechter tijd “het laatfte boekt; en bij die gelegenheid Не: carfe, (солох vroeger gebeurd, als de aan-deiding verlchaffende tot het jaatfle, NU MAAR BERST te boek же,” `'© ` L ' „Тег. dezer gelegenheid gaat zyn Eerwaarde ook byzon- derlyk na, het geen de roeping van den Tollenaar betreft; volgers Mattheus is de Tollenaar Mattheus zelve, maar Marcus en Lucas noemen hem Leyi den Zonn van Al- pheus. Zyn Eerwaarde vereenigt zig met hun, die Mai- shouús voor eenen ‘anderen Perfon houden, dan Leyi; en deezen laatften voor denzelfden met Lebdeus. (een Apos, tel, van Jezus ook /haddeus gepaemd., · als mede: Judas; Jacob Broeder, Y eh -dus. een ‘Zoon van rAlpheus, Dan, desniettegenltaande beweert hy, dat men hiet op geen tweeonderícheiden gevallen -hebbe te derken.:,, Zoo- het mij gefchijnt, zegt hy j' 2п ег niet EHN', máar TWER per-omen ‚terzelfder tijd geroepen; woratvan de cen genaamd was Máithens, en de ander Levi, een #60 van Alpheus. En dat Jefus nader, -toen hij weder kwam uit het Land der Gêrgefeenen, ter maaltijd onthaäld zij; In het Huis, nich van MÁTTHEUS, (поп de ‘onzen het zoo begree-pen, dewijl zij bet woord fwATTHEUS] lieübén ingevuld, nach voor fefus in zijn eigen huis had.sangeWecht," ——— Her gewag maa-ken, vau Aipheùs geeft, hem. tevens aanleiding, om `, by manjer. van eeng toegift, nog korelyk te toonen dat ’er eene voldoenende reden ×уп, om deeaém Alpheus voor denzelfden perfoon met Kleopas, Luc. XXIV. 15. en Joh. XIX. е5, te houden; waar. 'ї veel eer te denken ze. dat Alpheus en Kleoaas weezenlyk onderfcheiden · períoonen TUM. WW | n WWУта eene hieraan valgende: Verhandeling, deelt ons de erwaarde Heer H. Royaards mede, гупе Bedenkingen over een aigemean Grondbrginse!, waaruit alle" de Voorfchriften vat het’Naeuwlyk Recht kunnen worden aufgelegt, Hieromtrerit kommt by hem, voor eerst, in overwee gedruckt. A. of mer e de waak var: vooren, befchouwd zynde „5 ‚) Yer» VAN HET ZEEUWSCH. GENOOTSCHAP. 405 verwachten kan, dat er zulk  ob de inrichtung der natür, en de oogmerken der Godheid in dezelve ziens en daar het zeker is, dat God door die inrichtung zijnen will heeft bekend gemacht, en will dat wy volgends denzeven handelen, zoo wordt de orde van het heelal, en het leven volgends dezelve, dat is, over- eenkomítig de oogmerken der dingen, als het ware begin. zel van onze daden gehouden, ——— Volgens deezen laatlen grond, die de veiligíte is, heeft men te letten op de geheele natur, op de orde van "t heelal, alle de be- trekkingen gade te flaan, in welke men gefteld is, en overeenkomitig dezelve te leven. , Daarin ontdekt zich waarheid; het moet immers Gods wil zyn, dat de Mensch handele naar de inrichtingen Gods, en bevoorderlyk zy aan deszelfs oogmerken; —— het voorftel leert ons aanftonds, in elk geval, de pligten kennen; daar er geen deugd of ondeugd is, welke haare overeenkomst met, of flrydigheid tegen de Goddelyke oogmerken, niet vertoont; het leert ons de Pligten kennten, in elke betrekking, waarin wy (аап; en zelfs in die orde, volgends welke wy in die betrekking zyn, tot”Сой, ons zelven en anderen. Нег heeft zyne klaarheid, daar men alleen die orde behoeft te kennen, omtrent welke wy verkeeren, en die openbaar blykbaar is, want bet verborgene kan nimmer öп richtnoer onzer daden zyn; Нег is een eerst algemeen beginzel ‚ er zyn wel by-zondere, waaruit het wordt afgeleid, maar ’er is ’er geen, dat even algemeen en echter cerder is.” Aan de ontvouwing hiervan, hegt de Eerwaarde Roy- aards verder een wederlegging der bedenkinge, dat de verfcheidenheid van gevoelens, in "t bepaalen van zülk öп beginzel, deszel(s zekerheid eenigzins benadeelt;. Vervol. Ml. DEEL. N. ALG. LETT. NO 10. Ff. gens 406 VERHANDRLINGEN gens doet hy zien, hoe het bovengemelde beginzel, niet flegts den JZysgeer, maar ook den gemeenen Man nuttig kan zyn, en een heilzaamen invloed op den wandel kara hebben, indien hy maar eenigzins opgeleid zy om te deme ken. En laatstlyk toont hy, hoe dit beginzel in een volkomen verband ftaa, tot dat, het welk ons de leer der Openbaaring oplevert; om, naamlyk, alles te doen tot Gods Eer, en ten rigfnoer onzer pligten te houden, de liefde tot God boven alles, en een Naasten als tot ons zelven. By deeze Verhandling komt die van Dr. 4. yan Solingen over den invioled der Zintuigen op de Wysgeerte, in welke hy ons doet zien, van hoe veel invioled dezelven, door alle tyden, op de Wysgeerte geweest zyn; welke nadeelige gevolgen- derzelver onberedeneerde gebruik gebruik gebrai hebbe; van hoe veel nuts eene verständige inágt- neeming van dezelven geweest zy; en hoe fchadelyk eene uitwerking derzelver verwaarloozing te-wege gebragt hebbe. Dit leidt hem tot de vraag:,, welk een weg betaamt Íэ het, ten dezen opzigte, bem in te faan, die, der s, Wysheid begeerig, de waarheid tracht te kennen, en Íэ deu bekörlyken eertytel van Wys eer verdient?” En "t antwaord is:,, den invioled der Zintuigen te mise an trouwen, en zich nochthans van dezelve ten nutte te bedienen, na ze eerst aan het gezond verftand beproefd an te hebben, is onweerfpreeklyk de veiligíte weg." Dit heeft, gelyk hy vervolgens toont, plaats in heide de hoofd onderdeelen der Wysgeerte, te weeten, de Natuurkunde en Zedekunde; met aanwyzing hoe men dien weg, zo in "t een gewenschten uitílag kune ne bewandelen. Hiernevens is geplaast eene Latynfche Verhandeling van den Hoogleeraar á. de Wind, over de Zeeuwfche Lugt, met een daarbygevoegde Nederduitfche vertaaling van den Heer L. C. Freytag, De veelvuldige klagten over de, ‚voor de gezondheid, nadeelige lugtsgefteltenis van Zee- land, hebben den Middelburgfchen Hoogleeraar de Find de pen doen opvatten, om dezelven tegen te gaan. Zyne befchouwing van alles wat invloed kan hebben op den Zeeuwfchen Dampkring, in vergelyking van ° geen daag, omtrent ten opzigte van Holland in aanmerking kan ko- men; mitsgaders van de daaruit voortspruitende ongefteld- heden; verleent hem een genoegzaamen grond, om te be- „Weeren, dat men de Zeeuwiche Lugtsgefteldheid geens- . | ains e | \ VAN НЕТ ZEEUWSCH GENOOTS . | ains CHAP, 497 sins als bovenmaate naadeelig hebbe te befchryven; en dat vooral de Hollanders, die in een bykans gelykforfen Dampkring leeven, geen redem hebben, om de Zeeuw. Che lucht zu vinnig, door te fryken; te minder, daar zy den grond hunner klagten, veelal, in geheel iets anders dan in de Zeeuwfche Lucht heben te zoeken; waarover: hy zich aldus uitlaat. Deeze, zoo dikwils van veelen opgehaalde, Kwaad aartigheid der Zeeuwfche Lucht heeft, zoo ik denk, uit niets meerder haaren oorfprong ontleend, dan uit onze Galkoorts, die; hoewel ze niet zeer gevaarlyk is, als zy naar behoore behandelt wordt, nochthans, met zwaare benaauwtheden verzeld gaande, de gemoederen der Vreem- delingen, die daaraan Ziek leggen, groote vrees en een kwaad denkbeld inboezemt. Deeze, in hun Vaderland te rug koomende, vervullen de Lucht met gefchreeuw en klagten, verwenfchen Zeeland, en zyn gewoon de gezond- heid hunner Lucht, met veele loftuitingen, te verheffen 3 maar ik wilde hen wel eens vraagen, of zy 'er niet zelve oorzaak van zyn? Of zy maatig en ingetoogen geleefd hebben, toen zy zich in Zeeland hebben © Opgehouden, voromamelyk in de Herfst, als er Koortfen zich beginnen te vertoonen? Want wie zal ontkennen, dat de Herfst, wegens de veranderende Luchtgefteldheid, in Holland en. andere Landen, zo wel als in onze Provincie, de meeste Ziektens veroorzaakt? Ik heb 'er zeer veele gekend, die, naauwlyks in Zeeland aangekoomen, van hunne Bloedver- wanten en Vrienden, op pragtige Gastmaalen wierden ont- fangen, door laat in den Årst te gastereeren, en door verandering van leevenswyze, terftond door de Koorts wierden aangetast, die fterker toenam, naar maate zy hunge maag meer met fpyze gevuld, en zich aan de koud de van den nagt bloot gefteld hadden; hiervan daan koomt eene flechte verteering der fpyzen, hieruit spruit eene be- lette doorwaafeming, en hieruit eene Lighaams vadfigheid en Koorts. Hierby kan men nog eene andere reden voe. En, dat zy, door eene lange reis vermoeid, en hunne Lighzamen door de onítuimige Zee afgemat zynde, de zaaden der Ziekte, die dan eerst doorbreekt, met zich brengen. Dus moet men onze Lucht niet befchuldigen, maar de onmaatigheid vau hun, die, zich aan het overetollig eeten en drinken overgegeven hebbende, voor hunne dwaasheid worden geftraft, en als de eigene bewerkers van hun ongelyk verdienen aangemerkt te worden. Verhältnisse von der Wyders ontmoet men hier eene waarneeming van Dre F. van Breda, wegens eene verltopte Dyebreuk, by eene zwangere, in het laatíte tydperk van haare dragt, wanneer "er zich reeds eenige baaringsween vertoonden. Му heeft deze 2у: е waarneeming briefswyze medegedeeld aan Dr. M. S. du Pui; en deeze ervaren Vroedkundige heeft de goedheid gehad van dien brief te beantwoorden, op zodauig eene wyze, dat hy zich ver]edigu, om dit on dere werp wat breeder te behandelen; en ten dientle der Heelkunde, welke daaromtrent nog nader licht behoeft, aan te wyzen, wat men, zyues oordeels, in het algemeen te deuken hebbe 1. Van de bewerking eener geklemde Breuk by eene Zwangere Vrouw, op het aaanaderen der Baaringsween Cinfluute pariu), of, gelyk het in dit geval was, de Вга. Rugs between reeds dar zynde; en ,, 9. Ное men zich, in het doen, of van de hand wy- zen dier bewerkiuge te gedraagen hebbe, in geval de Baarende verlost was, en de toevallen, kort na de verlos- fing, de bewerki.g, als het eenig middel voor zulk eene Lyderesfe, aankon igden en overlieten,” Eindelyk geeft Dr. 7. H. Gallandat hier nog eene be- fchryving van de Pompe a Sein of Zogpomp, door den Meer Aíaché uitge асі, en door de Paryiche tloogleeraars goedekeurd. Iet gebruik en de veelerleie nuttigheid deezer Zoepompe ontvouwd hebbende, voegt hy daarne- vers еспе al becl'ing van dezelve, met de vereischte vere klaaring, ten einde de desbegeerigen in staat te Dellen, om dit werktuig te laatcen vervaardigen: zich verzekerd houdende, dat deszeifs gebruik, indien het in ons Vader- land bekend worde, ouk onder ons, zo wel als in Frauk- ryk, de goedkeuring vau ver(landigen zal wegdraagen, en tot het algemeen welzya vergleiche Redenvoeringen over de Stadia tot de Schilderkunst, ter.vorming van jonge Kunst, en ter Juiste beoordeeling van de, beste werken der Kunst, door JOSIA REYNOLD, Brei up der Kanénalyke academie der Schilderkunst, te Londen. Naar de laatfle origineele uitgave vertaald, Ce Amsterdam, by j. van den Burgh en Zoon, 1787. In gr. 0dayo, 200 blade, 2 Г" een zevental. van Redeunvoeringen ontvouwt de Heer Reynold het voornaamíle., dat tot het theoretifshe der Schil- Je REYNOLD, OVER DE SCHILDERKUNST. 409 Schilderkunst behoort, met aanwyzing hoe de daarin ge. Legde gronden, ten meesten nutte, in praktik te brengen zvn. De eeríte Redenvering gaat, by manier van inlei-ding, over het nut eener welingerigte Academie, en over de rechte finde der Schilderkunst in?t gemeen. En în de volgende handelt de President over de Theorie der Kunst, en over de onderfcheiden keêrwyze in de fludie der Schilderkunst 5 de te Ёрге navolging der Natuur; deu groten Styl; den onderfcheiden Styl in de Schilderkunst; de navolging der Schilders, en den (талк in de Schild. derkunst. Zyn Ed, draagt hier zyne welberaade overden-kingen nopens deeze onderwerpen op eene leerya&me wyze. oordeelkundig voor; en baant den Kunstleerlingen een wer, op welken zy, zo ze den rechten Just en de vere eischte gefchikteid hebben, niet. hoop op een goeden Äпрар kunnen voortgaan. Tevens zyn gyne opmerkingen meerendeels van aien aart, dat ze niet alleen denzulker, maar in "t algemeen den Kunstminnaaren, in ZE: wel bee oordeelen van ’t fraaie д Schilderländertukken, te fanden künsten können. — Het geen hy, bovenal, in deeze Redenvoeringen bedelde, drukt hy aldus nit. =! —. 3. Mijn oogmerk et de Redenvoeringen, die ik bij die Akademie gehouden’ heb, was om ‘zekere algemeene ideen vast te ftellen, welke mij tot dé vorming van een gezonden fmaak wezenlijk toefcheenen, —— onontbeerlijke grondregels, wanneer men de Teerlingen -in zekerheid wil (tellen, tegen de dwaalingen, waartoe het traage temperament, dat in dien tijd des levéns de mees-te heerfchappy voert, zo ligt verleidt, en het welk de hoope van zo veele geflachten van veele beloovendejan-ge mannen, in alle de deelen van Europa verijld heeft. Verdér wenschte ik de voorordelen te beteuge In, en zo mogelyk ze geheel onder te brätgen, Welke de. overhand krijgen, wanneer het mechanifthe der schilderkunst zijnet volkomenheid bereikt heeft: en die; want neer ze eens heeffchen, de hoogcre en gewistfgerdene deezer geleerde en vrije ‘kunst voorzeker led] en al vernietigen.” — En byzonder voorbeld: hiet van le- vert ons Zone opmerking wegens de Genie; tégen de zodanigen, die dezelve niet recht befhonwtu, пН haar te hoog verheffen. "Ti Men vindt ’er naamlyk, die; over dp Schilderkunst fchryvende, dezelve voor(teHen “ats verf foort van inspira- tien, of een gefchenk, "t welk aan eenige byzondere be- ЕЗ | gunstigden by hunne geboorte wordt medegedeeld. Dit doet hen, de een wat fterker dan de ander, veelal de aantaadingen van anders denkende, tot het navolgen van meesters in de Schilderkunde, wraaken. Zelfs de zulken onder hen, die eenigzins billyker en redelyker willen fchy- nen, ftaan alleenlyk toe, dat de studie met bet navolgen aanvangen moet: maar dat wy ons niet langer aan de gedagteu onzer voorgangers moeten houden, dan tot wy in (аас zyn, om voor ons zelven te denken. Zy houden de navolging voor den reeds meer gevorderden leerling zo fchadelyk als zy den beginnenden nuttig was. ——— Hier tegen nu kant de Heer Reynold zig indezervoege: » Wat mij betreft, ik moet bekennen, dat ik niet al- leen genegen ben, om de onbepaalde noodzaaklijkheid der navolging in de eerfte baren der kunst te beweeren; maar ik ben zelfs van gedagten, dat het beftudeeren van ande- re meesters, het geen ik hier navolging noem, door ons ganiche leven zich moet uitftrekken, zonder ergens de waade gevolgen te vreezen, die men haar te last legt, dat naamelijk de geest verzwakt, of wij verhinderd wor: den, om onzen werken het originele te geeven, dat on- betwistbaar elk werk altijd hebben moet. Ik ben m Tegen- deel verzekerd, dat blootlijk door de navolging verfcheidenheid ‚ ja zelfs originaliteit, in de vinding voortgebragt wor. Ik zal nog verder gaan: Zelfs de Genie, ten minuten het geen doorgaands zo genaamd wordt, is het gewrogt der navolging. Doch daar dit het algemeen gevoelen fchijnt te weérfpreeken, moet ik mijn (telling eerst verklaaren, eer ik haar bewijs. | Men gelooft van de Genie, dat zij het vermogen is, om voortreflijke dingen voort te brengen, welke buiten het bereik van de regelen der kunst liggen: eene kracht, die geen onderricht leeren ähnlichen geen vlijt geeven Úап. — Dit gevoelen van de onmogelijkheid om die schoonheden te bereiken, welke þр een werk het zegel der Genie dräkken ken, veronderftelt, dat ze iets bepaalder zij, dan Ze waarlijk is, en dat wij het over dat gene, wat wij als het Charakteristike der Genie aanmerken, altijd en zonder uit- zondering eens moeten zijn. — — Maar het is cene uit- gemaakte waarheid, dat. de graad van voortreffelijkheid, die genie aankondigt, op verícheiden tijden en onderfcheiden plaatzen, ook verícheiden is. Dat Dit zijn, bewije zen OVER DE SCHILDERKUNST. 411 &«. de onderfcheiden gevoelens der menfchen, die hierin zo dikwijls verfchild hebben. | sn Toen de kunften nog in haare kindsheid waren, wierd et enkel vermogen, om de gelijkheid van een voorwerp te tekenen, als een haarer grootíte vermogens befchouwd. Het gemeene Volk, onweetende in de grondregelen der kunst, spreekt nog tot über den huidigen dag, op dezelfde wijze. doch toen men bevond, dat elk, alleen door de waarneeming van zekere vooríchriften konde geleerd wora den, dit en nog een groot deel meer te doen, verandere. de men in de toepasfing van den naam Genie, en gaf hem alleen aan die, welken het eigenlijk karakter van het voorwerp dat zij afbeelden, ‘er bijvoegden: kortom zulke eigenfchappen, of voortreffijkheden, welker voortbreuging toenmaals door geen bekende of bekend gemaakte regelen konden geerd worden. Wij zijn echter zeer overtuigd, dat de schoonheid der vorm, de uitdrukking der harts- tochten, de kunst van famenftelling, zelfs het vermogen om onzen werken eene algemeene houding van grootheid te geeven, tegenwoordig zeer onder het bereik der regen len ftaan. Tot hiertoe echter wierden deeze voorrechten, enkel als werkken der genie aangemerkt, en met recht, zo dra men de genie niet voor een inspiratie, maar voor de werking eener juiste waarneeming en ondervinding, neemt. Hij, die het eerst eenige dezer waarneemingen maakte, en ze zo uit elkander zette, dat ze nu een on- ‚veranderlijk principium voor hem zelven, naar "t welke hij werkte, vormde, had deeze verdien Ite: doch niemand. Ging waarfchijnlijk op een zeer ver, en in "t gemeen zal de eerte, die den wenk gaf, ten minstte in het eerfte, niet geweeten bebben, hoe hij hem zeker en regelmaatig volgen moest. Hij zelve bewerkte hem nog meer, en kwam nog verder, tot dat het geheim ontdekt was, en. de uitoefening zo algemeen wierd, als eene verfijnde uitoe- fening gemaakt kan worden. Hoe menigerleie grondregelg "et nog meer te bepaalen zijn, kunnen wij niet zeggen: doch daar de kritik waarfchijnlijk met de kunst, dic haar onderworpen is, hand aan hand gaat, zo durven wij wel ftellen, dat, gelijk de kunst voortgaat, zo ook haare krachten meer en meer door regelen zullen onderfteund worden. An Doch welke schreden de kritik ook tot haar voort-gang Èоре doen, zo vreezen wij toch geenzins, dat de vinding daardoor ooit zal vernietigd of onderdrukt wor-. Ff 4 den, 419 RRYNOLD den, of dat de werkzaame daadigheid des verstands sich gehecl en al binnen de paalen van een gefchreven wet zal laaten kerkeren. De Gente zal altyd nog ruimte genoeg hebben, om te speelemeijen, еп. zich buiten de enge grenzen van een Mechanisch handwerk te houden. Het geen wij Genie noemen, begint niet daar, waar de n, in 't afgetrokkene, ophouden; maar waar de beken-de, algemeene en afgefleten regelen niet langer eenige plaats vinden. Het is volftrekt noodig, dat zelfs werken van genie, zo zeer als alle andere werken, gelyk zij haare reden hebben, zoo ook haare regelen moeten hebben, Het kan niet bij toeval komen, dat voortreflijdkheden тенегgezetheid of eenige zekerheid voortgebragt worden; want dit is de natur van het toevallige n. Et maar de regelen, welke door mannen van buitengemeene talenten, of 20 enemde lieden van Genie worden bepaald, zijn of zul- e, die zijn door eigen bijzondere waarneeming ontdekken, ef van zulk een fijn weefzel, dat ze niet ao ligt uit te voeren, of door woord.n uit te drukken zijn : vooral daar de Kunftenaaren niet altijd zeer gefchikt zijn, om in dee- ze foort hunne denkbeelden mede te deelen, Hoe weinig wezenlijk voor het overige deeze regels mogen fchijnen, en hoe moeilijk dezelve Schriftelijk mogen mede te deelen zijn, zo worden ze toch in de ziele des kunftenaars zo zeer gezien en gevoeld, en hij handelt volgends dezelve, met zo veel zekierhetd,' als of ze, om zo te fpreeken, het papier ingelijfd waren. ‘Het is waar, deeze verfijnde grondregels kunnen niet altijd zo vatbaar gemaakt worden, als de grovere regels der kunst: maar daaruit volgt niets verder, dan, даг de ziel in zulk een gang gebragt kan worden, dat ze door een foort van fügenfügen zu het eigenlijke ondekke, dat door woorden van zulke ongeoefende schrijers als wij zijn, zeer bezwarrijk aan de hand gegeeven kan worden. oudt. | t De verst yn cer Ûгггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггггг� Nu wysgeerige en zedekundige bedenkende mede; -еп verlevendigt zyne redeneringen hier über die met gefchikte Dichtkundige cieraaden. Deze manier van behandeling maakt zyue Redevoeringen gevallig voor den Leezer; en Leezers van verfchillenden flaud en oderdom kunnen er een leerzaam gebruik van maaken. Zie hier, tot eene proeve, eene les wegens de Grysheid, die ook de ook mag leezen, en welker overdenking allen te (de an komen, eer de dagen der Grysheid naderen, ———— "Onze Autheur, opgemerkt hebbende, hoe de jeugd de gronda flag is, waarop de zuil des ouderdoms ftaat, leidt ons, ingevolge hier van, ter befchouwinge van den invloed der erste op den laatiften. Wij behoore hier, zegt hy, tot de kindsheid van den tizaard te rug te treeden, en acht te geeven op de opvoeing, welke hij genooten heeft; is dezelve verzuimd, vere keerd aangelegd., of geheel verwaarloosd, de grijzaart zal er de naweenen van gevoelen; is dezelve zorgvuldig en op de beste wijze beftierd, de grijzaart zal er nog op het ein- de zijnes levens dankbarijk de heilzaame vrugten van plukken: laaten wij deze twee gevallen eens elk afzonderlijk everzien, tegen elkander vergelijken, en daar uit een befluit opmaaken. Het kind, de jongeling, welke men nimmer zucht tot wiegen heeft ingeboezemd, nimmer wijsgeerig den aart en de gefteltenis aller dingen heeft leeren kennen ‚ loopt bet grootíte gevaar van in de jeugd op het groote pad der welde te vervallen. Venus en Bachus vieren daar een huwe lijksfeest, waaruit verzwakking, gicht en voeteuvel gebo- ten worden. De jeugd gaát op dit vrolijk feest ter gast, maar Menschlüden des Menschlüden Leves. 415 Maar de grijsheid wordt door het onangenaame bezoek hunner kinderen lastig gevallen; zij vieren mede een jammerlijk feest in haar gemoed, verzwakking paart aan misnoegen en baart ongezelligheid, gicht paart aan ongeduld en baart ongezelligheid, gicht paart aan ongeduld en baart norsheid, het pijnlijk voeteuvel paart aan wanhoop, en baart fchrik voor den dood: en zoo de naturilijk fterkte. Des lighaams alle deze gebreken afweert, de gevolgen der onbandige levenswijze prenten zig in de ziel, en de nog weelderige grijzaart is de fpot en het voorwerp van veracheting der jonge bedenken is, wordt nimmer. geheel uitgewischt. Het Hollandsch spreekwoord, jong gewoon, oud ge. Daan, is zo waarachtig, dat men het zig altijd tot õеп se- gel behoorde voor te ftellen, zo wel in de opvoeding van anderen, als in de beftiering van zigzelven in de jeugd; dat men voor alles zorgde, op niets dan op iets roemenswaard, en der verhevene meníchelijke ziele voegende, zijnen lust en genegenheid te vestigen; want zijn wij eenmaal in de jeugd aan de verleidende weelde geheel overgegeeven, wij zullen in den onderdom nog naar dezelve haaken, en wat tog is "er belagchelijker, wat zeg ik, wat is "er af keeriger dan een dartele fchaamtelooze grijzaart? Daarom zeg me- NANDER in zijne blijfpelen: Een grijze minnaar is "t rampzaligst aller dingen. Of zo men het letterlijk wilde vertaalen: In de erijsheid te beminnen is de grootfle en laatfle flag des kwaaden. Fortuins. Ovrprus voegt de wapenen en de liefde bijéen, als hij zegt? De grijze krijgsman is verfmaadlijk, en de Min, Wanneer hij de ouden treft, heeft boerten in den zin. En el is het dat de jeugd nimmer geneigdheid tot de weelde gehad heeft, indien zij ook nimmer opgeleid is, om, in de beoefening der weetenfchappen, het zoet genoegen, 't geen in dezelve zo rijkelijk verborgen ligt, elk na zijne gelegenheid, te genieten; wanneer zij nimmer geleerd heeft door verdienften gelukkig te worden, welk een lastige oderdom moet niet op zo eene ononderweezene jeugd volgen! Een onbebouwde akker draagt distelen en door-nen, en een onbebouwd gemoed brengt in de grijsheid de wrangíte vrugten van zelfverveeling en moeijelijken omgang voort. De gewoone vermaaken des levens niet meer kunneende gebruiken, hegt zig de ziel aan een vermaak, dat aar ven: wë rte = -—- — æ ———— иб.'A. FORKE haar nog {свпе overgebleeven te zijn. Is de mensch met goederen Ôп fchatten gezegend, die met eene meer dm ge- oorlofde zorge te-bewaáren, is zijne uitfpanning; de Drake van: Colché waakte zuger de agter dogtig niet bij: het guiden vies, al de oude gierigaart zijne fchatten bewaakt. leder misstroumt hij, ’t'zijn: al roovers,' al bedriegers, die rondom het weinieje, dat hij heeft, ‘trachten: te orttrooven. Je de mensch van goe-deren ontbloot, ‘en’ brengt hij zukkelende zijn ‘leven: ten einde, de kwaalifk beraaden prilzexrt kleedt Zijne bekenden BUGſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſſ� Husgenoeten tot een Hast, van welke zij wenfchen door den dood ontflagen te worden. "Coen Wanneer wif nun het leven van den zedelijken wijsgeer overzien, zullen wij waarlijk een groot onderfcheid in deszelfs einde bemerken. Van jongs: af in ahe deugden genefend zijnde, en geleerd hebbende her Ich der reden, те. gen alle wisfelbeurten des lots, te bezigen, gelijk nok een maatig en zedig leven te leiden, brengt hij zijne volkowene geest- en Jighaamsvermogens tot іп de grijsheid over. Zijn peest is door lange ondervinding en vtijtige navorfching verrijkt met een aantal nutte kundigheden, en de ondervin- ding, dit voorrecht van £ijüc jaaren; doet hem overal de gezogte rasman zijn. Zijn mein maakt hem eer." Wärme en geliefd, zelfs, bij de jeugd, niet welke hij schuldlos en vrolijk verkeert. Hij is Èег orgemaklijk, niet vétrie, want tegen 4Не Чеге a&nvallen Vi. n. "T 1 ` D i r æ . (*) Horatius tekent den grijzaart, volgens deze íchets, na de proza vertaaling" v.n voNDEL, iede in zijne Dichtkunst, al- du: af. » Veel ongeval komt den ouderdom over, om „ dat hij goed zoekt, en'elendig zig van het verkreegene ont- „ luudt, en vreest het te ‘gebruiken’; of om dat hij alles be- »» fchroomd en koeltjens bedient: een vitfleller, groot van hope; » есп jufler en besecri£ naar her tdekomende, kerzel, moe » ШЕ, een prijzer van zijn voorleden tijd, тоеп hij een kind was „ een bellrafier en bedilies  bevrijdt hem voor de meeste moetjelijkheden des onderdoms; en bijaldien hij door zwakheid zijns lighaams aan dezelve mogt ouderbevig zijn, wordt egter ziju ongemen verligt door het geduld, waarmede hij de onaffcheidbaare moeilijkheden des levens, met zoeke redenen, gelijk BoRATIUS zingt, weet te gemoct Ze gaan; de troost, het medelijden en de onderfteuning, welke hij van zijn vrienden of hekenden geniet, helpt me- de veel, om den drukkenden last der grijsheid gelijkmoedig te draagen; en zijn einde ten laatften naderende, ziet hij zig omringt van eene fchaare, die om zijn verlies in de ui- terfte rouwe gedompeld is ch. Wie nie, die deze twee tafereelen bij elkander vergegelijk, zoude niet liever het laatig bewärmerte verkennen, maar, zal men mij mogelijk tegenwerpen, hier is geene keuze; zo als de meusch opgevoed is, zo is en blijft de mensch; en de opvoeding, de eerfte bron, waar vit alle onze goede en kwaade hoedanigheden onfpringen, is, helaas! niet in onze eigene magt. Dit alles is waar; egter is het niet onmogelijk, dat, wanneer de mensch tet jaaren van onderfcheid komt, hij zigzelven op het regte paar kan begeven, zonder 'er eens door zijn. Ја men kan, zo lang het leven duurt, zijnnen weg veranderen, en zelfs nog in den hoogen ou-derdom aan de stemme der reden gebroken, wie in den ouderdom de verwaarloosde jeugd treffen. Onze Redenaar hegt hier aan voorts eene nafpooring der middelen, om de Grysheid geduldig en aangenaam door te brengen, met welker a. Anpryzing deeze zyne Reden-voering over de Grysheid ten einde loopt. (1) Zulk een onderdom is het, welken de oude Cato, in de overheerlijke verhandeling van CICERO, de Senectute, of over den oderdom, beleeft, waar die eerwaardige grijzaart de middelen opgeeft, welke hem denzelven hebben, doen bereiken. Nach de inrigt van dit Magazyn behelst dit Deel weder rom, buiten eene verfcheidenheid van grootere en kleinere Gedichten, benvens etlyke Stukjes van Vernuft en Smaak, die hunne gevalligheid en leerzaamheid heben, eene Oordeel- kundige Verhandelingen van Dr. BLA:, over de Gedichten van Osfian, den Zoon van Áлда; mitsgaders eene ontvouwing van het verband tusíchen de Regtsgeleerdheid en den Koop- handel, opgefteld, door Mr. c. w. PECKER. Hier by komt werder nog eenige verzameling van taalkundige bedenkingen. S. н. wi, brengt onder oog eenige voorbeelden der onder- fcheidene fpelling van byna gelykluidende woorden, als Graaf, Graaven, Graaven, te Gruaven, ten Grave gaan, en meer dergelyken. E. sí D. c. maakt het hier vry waarfchynlyk dat het hedendaagfche woord trei! zamengetrokken is uit het verouder- de crekel, en ftaaft voorts nader zyn voorheen opgegeeven gedagten, wegens het woord Ambt, als door zamentrekking gefrooten u It is the word Ambacht, by KILIAAN vertaald jum, munus, munus publicum: welke Zamentrekking, gelyk de Autheur ten flot aantekent, ook te befpeuren is, in de be- naaming van een gedeelte der Groninger Ommelanden, thans het Oidambt geheeten, waarvoor men oudtyds (chreef feldaw- becht en Oldamtocht. Van die zelfde hand heeft men hier wy- Aers twee Brieven aan den Heer j. 1. in antwoord op twee mevensgaande Brieven, door dien Heer aan hem gefchreeven. Deeze Briefwisfling vervat taalkundige nafpooringen, in welke twee goede Vrienden elkanderen de behulpzaame hand bie- den, ter grondiger kennisfe ons in deeze Brieven verfcheiden ophelderin- gen, wegens de afleidimg, betekenis en kragt veeler woorden in onze taale, medegedeeld worden. Tot een ftaal hier van werftrekke het volgende, over de betekenis van het voorzetzel her, waaromtrent de eerstgenoemde zig, in zyn antwoord aan Je L. aldus uitlaat. In her verband van uwe Talkundige aanmerkingen over de voorzetfels er über, zukt gij te bewijzen, dat het voorzetielt her een dubbele betekenis beeft, naamlijk die van ons wederom, en die van ons gebruiklijk ver; doch deeze onderfcheiding, in de beduidenisfe van dat woordje, kan ik geenszins goed keeten. — Beíchouw het zelve eens met mij op de keper, en gij zult, denk ik, overtuigd worden van uwe misvattinge. —— [п alle werk-woorden, die dit voorzetielt het zelve de betekenis van weder?m, rurfus, denuo, en energens de kracht van eene zoo genoemde prepofitio intenfi. Су telt: eenigen op, waarin her van den zelfden nadruk is als ver, gelijk herdenigen het zelfde met seréenigen, kennen het zelfde met vernieuwen, enz. 't Is waar en ik Gemhet ook rn toe, her en ver zijn hier. voorzetfels van dezelfde beduidenisfe, maar beiden komen ze hier voor in eenen hervattenden zin, beiden betekenen ze hier rurfus, denuo, iterum, verdenigen is immers wedereenigen, reconciliare, vernieuwen is weder nieuw maaken, renovare; en 200 is ver in alle anderen, die Gy opnoemt, het zelfde met weder. —— Het voortzetfel ver wordt veeltijds gevoegd voor werkwoorden als eem inten fr yum, ОК dikwils als een privativum, (als vervoeren, verleiden, verbranden enz.) en ook nu en dan eens als een $terativvem; en in den laatstgenoemden zin komt het voor, in de door u bijgebragte werkwoorden, als vereenigen, vermaaken ·wervaten. Over de kracht van dit voorzetíel verkunt Gy naalezen TEN KATE Aani. П D Bl. 53. WACHTER, Glosf. Germ. en FORTMAN Tasik, aanm. bl. 12 — 21. — Ou- lings gebruikte men meer woorden van dien aart, die thans gebeel niet meer in Zwang gaan, als bij voorb. verkennen, re- recognoscere, Cherkennen; Brab. Chronycke, bl. 5 a. Еп Braben verwonderde fere, toe die vrouwe wefen mochte, en phine win Јере op % flot, ende doen hi daer bauen kwam, VERKENDEN fè сіс den anderen, want fi te famen waren opgewasfen, maar f was veel ouder dan Brabon; ——— verfcheppen, transformare; Be- warde tetten Heilighen graue van BREIDENBACH; waert faecke dat Lucifer het felven mochte VERSCHEPPEN in al fulcke figure offte hedaante, án welcke die menfche anders niet bekenne mochte, dan йм hij Xpus wair. — De Heer van St. ALDEGQNDE noemt in Zijnen Bijenkorf, bl. 59 de Roomfche transformatie, de VERSCHEPPING van brood in vleesch. Норондепv. Hist. bl. 68. als teen VERSCHIEP zich de mook Öпvlam: — verhaalen, repetere, herhaalen, hronycke van Brabandt; bl. 37 b. Dies hem Roelant feer [chemde, ende: VERHAELDE fijn erachten, in Go- de vertrouwende aanveerde finen viant bider kinnen, die met lan- gen haire behangen was; URSINUS, Schatboek bl. 71. a. Hoewel wij defe questie hierna in den Artijckel van de Wet wederomme VERHAALEN zullen: zie ook bl. 17 b. J. CARION Chronijke Ы. 19, die belgefte is Abraham fomichmati VERHAELT ——- onze Bijbel vertaling Job IX. 18. Hij en laat my niet toe mijnen adem 66 VERHAALEN. Dit oude verhaalen is, in oorfprong, het zelfde met ons nog gebruiklijk verhaalen, narrare, ° welk de Latijnen anders uitdrukken door referre, waar in wij het zelf- de denkbeeld vinden, zie voss. Etymolog. in voce; en ’t welk de Hoogduitfchers noemen Relation thun, 21е KRAMERN, JV. D. Но e TAAL- DICHT- EN LRTTERKUNDIG “АСА2ophobМНННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННННН Thans geheel onverständigen zou wiezen, men hier eenige voorbcckies kan zien. — Sp. Hist. van MAERLAND 1, в. 79. Daer was een bede met goude gebort Met puerpere, en met bisjen (Lijnwaad) gedect, Daar пой man, alze тен vERTRECT, Up nc fat, dat wes de ruste (de rustplaats) Van Asfenech, als ét haer luste. zr bl. 467. Wijn ontleket des menfchen zin, Ende waerre iet heijmelicheden in Met fchamelheden ouer dect, Die wijn doet, dat men tr vERTRECT. VAN VELTHEM, Sp. Hist. bl. 50. Hierna feldij im "t gemene . loren al NERTRECKEN mi, Hoe "t wederwan die deghen vri. Chron. van Bra). bl. 5 a. En fi v ERTRACK liem alle haer gefchiedenisfe, hec daife met haren man wt Griecken kwam, ence hoe datje onderwegen gelach van eenen fone, die heet Odlauigan ; —— van kinde geliggen is bij äLLIAN, Pradolore partus decumhere „ welke betekenis hier r wel rookte'De vier wierfle van je B. HOUWAERT, bl. 5. Nochtans fal ick met Godts hulpe VERTRECKEN, Dit yifioct:, en in Rherorijcke flellen. BREDERO Lucelle, 3 uitk. a bede. Ick laet mij duncken, dat ick mondling haer VRRTRACK Een deeltje van mija leet en overgroote finarten, Dat haer het ander deel fouw dapper даси ter harten. Dezelfde in zijn Moortje 4 uitk. 8 kd. En fal ick niemant dan, mijn vreuchden eens ontdecken? Och! of hier ўсталі waer, die ick mocht VERTRECKENe En nog eens in het Moortje 5 Deel 5 bed. Doet wijslijck als een man, ick ga na binnen, fiet; VERTRECKEN de goede man, hoe "t alles is gefchiet. Die meer voorbelden begeert, zie Hüb. Proeve II. bl. 311, daar de Beer Lgr.vyvELT in menigte op aantekent. Кшт in zijnen Lijst van óе}, Baarow. ble 568 op vertrek, en VAN HASSELT op dit woord bij Kian.” Perkomen voor herkomen, tot sich zu sichelzen kommen, bij denzelf-den “REDERO, Lucelle, inhout van “pel:” In “vijfde en desse deel, Lucelle en Ascagnes, vermaert voor doot, VERKOMEN, buiten alle hoop, in Fire gezentheijt — verkaauwen, remande-те lees ik in “п oud”. Н. S. (dat zonder Jaargetal is, doch alle blijken van oudheid draagt) zijnde eene Corte oefeninghe om te comen tot die Liefte Gods —— їп dat facke dat wij defe voornoemde punBen wel willen aanma ikin wel verkehrt. Den van oude werkwoorden, waar derom heeft, en die wij thands me en dus een klaar bewijs, dat ver kanvoert, het zelfde met her (we: daar dan ver hier voltrekt aan her bier hier eene prepofitio iterativa is, dat her, in alle door u opgetelde w deren, die wij van dat flag in onz tekenis van wederom, iterum heeft, voorkomt, of anders gebruikt wordi. Bij dit verkaauwen, dat ook gefchreeven wordt erkaauwen, merkt de Heer к. TUINMAN jo zijne Fakkel der N. T. зап, dat de ouden zeiden ederkaauwen, en wij hiervan door zamentrekkinge ons erkaauwen hebben de Heer VAN HASSELT, in iijne aantekeninge op dit woord, blj килам» is van dezelfde тесип, en bevestigt dít zelfs met een «ud Н. S. Doch deze gedachte komt mij zeer vreemd voos kan niet begrijpen wat eder сп ederkaauwen bier zou zeggen Willen, De Heer VAN, HASSELT beroept zich op erlekes, het zelfde mer ederikten, remande те, welke beide woorden bij кам te vinden zijn; doch hec bewijs, dit woord gehaald, doet, mijns oordeels, hier niet af: ederikken is wiet ‘zamengevoegd uit eder en ikken, maar uit ede en rikken; in het Alam. LUCHAN kaagwen: en dit ede berekent bij ons eu onze Taalverwapten wedero, iterum; het M. п. ís ав, het А. $, Ep.  