Maleisch-hollandsch woordenboek
^h raja, groot; hoofd-, voornaamste: djalan raja, de groote weg, heerweg; ook wel de melkweg; tanah raja, het hoofd-eiland, het vasteland, in tegenoverstelling der om het groo- tere eiland liggende eilandjes; hari raja, een feestdag, dewata moelija raja, rinïba raja, boelan poernama raja, boenga raja, de hibiscus rosa sinensis, een zeer fraaije bloem, ook wel kembang sepatoe, geheeten, omdat de bloemen bij gebrek aan schoensmeer, daarvoor in de plaats kunnen gebruikt worden. C^-Om rajltj akar mërajit, zie op akar. ijttj)j raïs ; mëraïs, bij elkander vegen, bijv. vuil of afval. <— AJÏ , rajap 9 Jav. = anei 2 , witte mier. Mërajap, op den grond of omhoog kruipen, van planten en dieren: sĕgala kadjadijan, baik jang terbang y baik jang merajap enz. üS\j rajah, het rooven, plunderen. <)0). rajili; mërajih, in het groot op- koopen. Perajih, een opkooper. *jj« rajoe; mërajoe, bepraten, overhalen, of ook = mërindoe. y>). rajau , het blindelings in de rondte tasten, zooals door duikers naar gezonken goe- deren; het hier en daar zoeken, bijv. naar iemand, die zich verscholen heeft; nu eens hier, dan eens daar naar verlangen; op goed geluk rondloopen; met de handen omroeren; woelig en onrustig, van een menschen massa: banjak orang merajau dalam roemah itoe, en van de leden des ligchaams: sëndl dan anggota habis merajau; tangan merajau, handen, die zich niet stil kunnen houden. V-jj>. rab , Arab. Heer, God: rabboe'l'ala- mina = toehan sëkalian y alam, de Heer aller werelden. [ij riba, Arab. woeker. L-^ljj rabab, (ook arbab) viool. 3bL . ribat, Arab. band. -eb. roeba'i , Arab. gedicht van vier regels. ^U. rabana, tamboerijn, kleine handtrom. ab, roebah, Perz. vos. j i rëboet $ mërëboet, met zijn velen wedijveren om iets meester te worden. — Rëboetan roof; zeker volksfeest, waarbij prijzen moeten gewonnen worden : maka bërëboetlah orang mëlihat dija, de menschen, die het zagen, verdrongen zich om er naar te kijken, SM. ijuJj rëboes; mereboes, in water afkoo- ken, zoo als groenten, vleesch enz. ÖJ uJUj V & . reboeng , I. jonge lootjes van ge- wassen, inz. de eetbare uitspruitsels van het bamboesriet, zoo als in het spreekwoord: pada tatkala reboeng tijada dipatah, maha katika soedah mëndjadi aoer apakah goenanja. HA. Poetjoek reboeng heet ook het gebloemde hoofd van een gebatikte saroeng. — Mërëboeng^ uit elkander gaan, van zamengepakte wolken. jj rëban, volière, kippenhok, eendenkooi. <&. rëbah, omvallen, neervallen, rëbah ping san, rëbah rëmpoeh, zie op die woorden. Zie ook roeboeh en tompang. J< rabbi, Arab. mijn Heer! mijn God! iLu. rabi' , Arab. de lente; naam van de 3° en 4 e maand van het Arabische jaar, onder- scheiden als rabVoelawal en rabïoelakir, de eerste en de laatste Rabi\ <5Uu. roe bij ah , = salih, vroom, eer- waardig, doch alleen van vrouwen; gemalin van een vorst. Cl^j rat , zie ërat. ^jj. rëtak , gebarsten. Rëtakan, barst, scheur. Mërëtak, barsten. Ook lëtak. (Jo\ rëtal , zie hartal. lij rëtna, juweel; prinses; rëtna tjani- paka, topaas, rëtna moetoe manikam, zie moetoe. /mXs^j rëdjasa, een soort van boom met fraaije bloemen, elaeocarpus sp. e L^vrs-. radjab , Arab. naam van de 7 maand van het Arabische jaar. &n. rëdjang, I. de teekens van de maan-dierenriem en de daarmede verbonden voorzeggingskunst. II. mërëdjang } opbreken van steenen met een koevoet of breekijzer (përëdjang.) (jj>~\ rëdjoek , vertikaal in de hoogte springen op iets, bijv. een kat op de tafel; het springen of hippen der vogels. **-. rëdjam, Arab.; mërëdjam 1 steenigen. j^j rëdjan, hevige dysenterie. JU^-j radjawali , zie ^y^j- <fck.. rëdjah , I. afdruksel der voeten, spoor. H. ongemanierd, grof, hondsch, onbeleefd: dipërëdjahi, hondsch bejegend worden. m. haantje de voorste willen zijn bij wed- rennen of bij een aanval. *£?-« radjim, Arab. gesteenigd, inz. bij- naam van den Duivel , die door Abraham , toen hij hem wilde in verzoeking brengen, met steenen geworpen werd. Un-. rëtja. Skr. artja, afgodsbeeld, beeld. L>~« rëtjana = rëntjana. {j-=?-j rëtjak, spat, spikkel, vlekje, vooral door de pokken. Bërëtjak, met hier en daar een pokput, terwijl boer ik geheel pokdalig beteekent. { y>-, rëtjik , (ook rëntjik} , spat. Mërëtjik en mëmërëtjik (van përëtjik) spren- kelen, vrg. lëtis en lëntik. — Këmërëtjik, këmërëntjik, këmëritjik, gëmërëtjik, gëmërëntjik^ gëmëritjik, een geluid geven als opspattend of klotsend water. c L^^-j rahab , Arab. welkom heeten, Mal. rahap. jjlyd*-. r altman, = rahim y Arab. «Kv 5 *-; rahimahoe , Arab. zie marhoem. ^As»-, rahlm, Arab. mededoogend, barmhartig. ëJ>« rëdang, laauw, tusschen koud en warm, alleen in den eigenlijken zin, niet over- drachtelijk. Ut), rëdap , een kleine handtrom. M. c-jt), rëdoep, nevelachtig, niet helder, van de zon of de lucht; flaauw, van vuur. (jdj rëdik, ook harëdlk, bestraffing. Mërëdik , beknorren. *ój rëdam, verbrijzeld, vermolmd, alleen in vereeniging met rëmoek gebruikt: rëmoek- rëdamlah toeboehnja, hatinja. *dj rëdoem , donker, somber. xJ, rëdah en rëdoeh, bedaard, van den wind, de golven; verademing, verpoozing. Ook tëdoeh. J\ * rëzëkl , Arab. levensmiddelen. Uj, rësa, een soort van boom, die hout levert, dat geschikt voor bootjes is. Men heeft r. boekit en r. paja. <x!Lj. rlsalah, Arab. missive, brief. u^Iaw. rësap; mërësap, binnendringen, binnenkruipen ? &"J Ó&J &»>} rësik 9 schoon, zuiver. Meresik, hel- der, zuiver, van de stem. Merësikkan ook = menerangkan y iets ophelderen. *mj>. rasam , Arab. merk, paal. >**>. rësam , een plant met zeer harde vezels, waarvan de Maleijers hunne schrijfpennen, kalam rësam, en een soort van fuiken maken. JI^mn rasamala; kajoe rasamala, een welriekend, zeer harsachtig hout, dat in de geneeskunde gebruikt wordt. Op Java is de rasamala een bekende, zeer hooge boom, de altingia excelsa. Ay**\ rasoel 9 Arab. gezant. t^Uj. rësl 9 Skr. een heilige, een heilige kluizenaar. tU£» rësjid 9 Eng. receipt, recu, qui- tantie. Li. ridla 9 Arab. tevredenheid. Karidlaan, hetz. Meridlakan, tevreden met iets zijn. Jl^^. ridloewani , Arab. behoorende tot het Paradijs. Jb< radlia 9 in radlia Allah anhoe, God zij hem goedgunstig! <3Uc. ra'jah, Arab. onderdanen; leger. P. rang, klad, concept, ontwerp. Ook rengreng. P» roeng, overloop uit de vorstelijke woning (astana) naar de balei, Bdleiroeng, een balei of gehoorzaal, die met zulk een overloop aan de vorstelijke woning verbonden is. e* rëngat , loop, dysenterie* >x. rënglt 9 kleine muskiet = agas 2. C^£i rëngoet, I. Ook rënggoet? kramp, kramptrekkingen. Zie rëngat. II. Jav.? = moeram; mërëngoet 2 pruttelen, grommen. fj£. rengreng zie rang. /pj:. rëngas, de vernisboom, gluta ben- ghas; het hout er van is een fraai donkerrood en hard meubelhout. Het chineesch verlak, tjat of tjetto, wordt er van gemaakt. Boewah rëngas, een soort van koekjes. Mërëngas ook verglazen, van aarden werk. /wfcC. rëngoes; mërëngoes, in stilte verstoord zijn. tflj rëngak , een soort van groote scherp- gepunte hoornschelp. CS&j rangka, (ook ranggaO scheede, omhulsel, ligchaam, gedaante, vorm; een huis of een man zonder vrouw; het haar op het voorhoofd ; een hanekam. C^XH, ringkit 9 borstwering, kanteelen. /miXcj ringkas 9 zamengetrokken , verkort , beknopt, bijv. van een verhaal. Mëringkaskan përkataën in korte woorden iets zamentrekken. Bingkasan soerat, de beknopte inhoud van een brief. /W.G: . ringkis 9 is op Riouw dingkis , w. m. z. i»S.£j roengkas 9 een groote soort van paarloester. ££c. rangkin g 9 groote mand of korf met een deksel, die men op den rug draagt. Karangkingan, een rijstschuur. Yrg. rangkijang. £&i rangkoe ng 9 is op Riouw ting- goeng, w. m. z. £&t rlngking ; mëringking, aanslaan, van jachthonden. a&L roengkoeng 9 ook roengkoengan en karoengkoengan , luchtpijp, strot. Yrg. sengkoewang. l-A&j rangkap 9 I. dubbel;' een paar; boenga rangkap, een dubbele bloem; niënari bërangkap 2 an , bij paren dansen. Yerbast. van het Arab. moerakkab. II. = langkap: empat poeloeh rangkap, een volle veertig. Përangkap, een stel, bijv. mangkok saperangkap , een kompleet stel kopjes; een soort van val voor dieren. u-Kc. roengkoep 9 schuin tegen elkan- der, zoo als de zijvlakken van een dak. Kadjang roengkoep, zie kadjang. tj£>£j rangkak; mërangkak, kruipen, zoo als kleine kinderen, die nog niet loopen kunnen en zoo als de hovelingen voor den vorst: mërangkak sambil mënjëmbah; ook merang- kak 2 mëmbatja, met moeite kunnen lezen. Q& . rangklk 9 een soort van zeeschelp , (sipoet) waarvan drie soorten: r. bëtoel, r. mata datjing ; r. belang sawah. Ü&J hsSj ^jSicj ringkik ; meringkik, hinneken, van een paard; al schuddende met het lig- chaam onderdoorkruipen, bijv. door boomtakken en struiken. tj&> rongkok; merongkok, met de handen op de knieën rustende voorover gebukt gaan om ergens onder door te komen. (J,x£. rangkoel , Jav. = peloek. aX£, rangkoem , een greep met de hand: Veras sarangkoem, een greep rijst. Zie genggam. &£cj roengkoeh , ouwelijk, er ouder uitzien dan men is: doedoek roengkoeh, zitten als een oud mannetje. GÈ. rangkei , zamenverbonden , zoo als een rist uijen, of als bladeren aan een tak, of vruchten aan een steel, daoen sarangkei, hoeivdh sarangkei; asam rangkei, de tamarinde vrucht nog aan ristjes, gelijk zij groeit, en nog niet tot klompen gekneed. Ook rangkei an hoeroef, rangkei perkatadn. Ljsi*, rang ga, I. oververmoeid; merang- gakan dirinja, zich overwerken. M. II. zie rangka. LjC£j rëngga = kerengga I. L_£x. rlngga, het huisje boven op een olifant waarin men zit, of de korven aan weerszijden van een kameel of lastdier. i^JsC. roengga 9 holte in boomen of in den grond; open plek onder het geboomte: Vèrnaoeng dïbawah roengga; schedelholte; openingen van het ligchaam: memasoekkan kapas kapada roengganja (van een lijk, dat men gaat begraven.) \j^Scj rënggoet , I. merenggoet, iets dat afhangt heen en weer trekken, rukken, schommelen. II. zie rengoet. j^^^Cj ringgit 9 een dollar. Ringgit g oer- dan en r. boeroeng zie op garoeda; r. kapala, een hollandsche rijksdaalder; ringgit mariam, de Spaansche (Mexikaansche) pilaarmat, aldus ge- noemd omdat men de beide pilaren voor kanon- nen aanziet; r. djanik, ook een naam van den Mexikaanschen dollar. Va ij^&j ranggas, ontbladerd en dor; een dorre tak. /w.Xc. ring gis 9 dun bezet met vruchten of bladeren. è&c , ranggoeng , een soort van vogel. aü. rënggang , wijd uit elkander, niet dicht. Berenggang en berenggangan, gapen, open zijn, bijv. van aderen, van de poriën der huid. Merenggangkan , losser maken, bijv. een keten; even open doen, bijv. den bek, de deur. ^,5C£. ringgik ; mering gik, op iets aan- dringen, bijv. op het aangaan van een huwelijk. *£c. ranggau ; mëranggau, als onder- pand bij den schuldeischer aan huis zijn, van iemands vrouw; zijne vrouw als onderpand bij den schuldeischer aan huis laten. <XiCc. ranggah; niêranggah, inzamelen van boom vruchten : moesim meranggah. ai. rafa' , Arab. merapa'kan = tnen- djoendjoengkan. ^.Ü, roep a wan , Skr. welgevormd. Yan het grondw. roepa. i^^Jj'. rëpat 9 een soort van eetbare, groene, langwerpig ronde vrucht, zonder pit en zoet als niangga, ook kedondong geheeten. \j^Jj repoet , verrotten, vergaan. Op Riouw repoewL &S\ rëpang, horizontaal afgesneden of gevijld, van de tanden. C. {.Syïj rëpoewi, zie repoet en pahoewi. Ofschoon op Riouw gebruikt klinkt het woord juist zoo als men repoet in het Menangkabousch- maleisch zou uitspreken. <U5. roepijah, ropy. /mi", raksa , zie rasa II. /ujLjij raksasa , Skr. raksasa, booze geest , reus. vjji. raksl , geparfumeerd: minjak raksi, kokosolie, die men parfumeert met welriekende bloemen. Meraksi, parfumeeren, bijv. het lig- chaam, een huis enz. l/S\ rëksa , bewaking. £aS\ rak 9 all 9 doorgaans in het meerv., rak'at, uitgesproken: de ligchaamsbuiging bij het gebed, een reeks van houdingen in welke Jj fr*J men de voorgeschrevene gebedsformulieren uit- spreekt en waarvan de dagelijksehe gebeden er uit twee of meer bestaan. i^ rëkan, (ook rakan) deelgenoot, compagnon. Berekan, deelgenoot zijn, in com- pagnie doen. Rakanan, rekening. <w. rek ah , berst in vruchten en in ge- zwollen handen of voeten. — Merekah, open- bersten, van vruchten of de huid; doorbreken van het zonnelicht, aanbreken van den morgen: zie lekah en rembang. o, rëga ook har ga. w. m. z. ££j rëgang , strak uitgespannen , zoowel van doek als van touw. — Meregangkan diri, zich uitrekken om ergens bij te kunnen komen. jij rëgoe , volgens D. het grondwoord van goe, w. m. z., doch het schijnt veeleer uit beregoe ontstaan. &\j rëloeng, zie harl o eng. JL rëlel, ons galei, een soort van schip. Ook de nautilus of paarlemoerschelp? éj ram, I. zie eram. II. bladeren als aas gebezigd om garnalen te vangen. Y*j roemS liefkoozen. — .Uof roemadja, Jav.? roemadja poetra, benaming van een jongen van omstreeks elf jaar, en r. poetri, van een meisje: anakkoe sedang roemadja poetra, beloem sampei boedi bitjara; r. radja, benaming van een kind van den vorst van twee jaar en wat ouder. -s»-Loi ramadjl, zameng. uit rama adji, vorstelijke vader. HT. L-^vio, rëmba , naast elkander gaan. C. L^*^ rimba , woud, groot dicht bosch: tja dijam dalani rimba jang besar 2 , dalam hoetan 2 ini ttfadalah bangsa itoe, ^Ix*. rëmbaja, een soort van vaartuig, door de hollanders orembaai genoemd. V^*J*o« rëmbat ; berembat, tegen elkan- der slaan, ridselen, van de bladeren. Gw. embat. K2^x**j rambat , soort van smal portaal tusschen de vorstelijke woning en het daaraan met het dak grenzend achterhuis (tela). \£^x<j ramboet , Jhoofdhaar ; haar van manen en staart, bij een paard. Daoen ram- boet, ophioderma pendulum? ramboet poetri, cassyta filiformis ; r amboetan, een bekende vrucht, om de harige schil zoo genoemd, nephelium lappaceum, C^x<, rimbat, I. het boord, het bo- venste gedeelte der verschansing van een schip; het ijzer, hout of rotan boven langs de ver- schansing gespannen om het overboord vallen te beletten. Vrg. het Aanh. op rembat. II. = rimbas. L^x*. rimbit , overkropt van werk ; bemoeijelijkt in het gaan door dat men kleine kinderen bij zich heeft. /w^<. rimbas , een soort van dissel , waar- van het ijzer dwars tegen het heft staat, dienende om het hout effen te hakken. Zie ook patil. »Xo. rambang; rambang 2 , op goed geluk af, luk of raak, goed of niet goed, het toch maar doen of er op afgaan: poekoél merambang, overal in het honderd slaan. Zie ook het Aanhangsel. ik**** rembang, op zijn hoogste punt zijn, zijne volle maat bereikt hebben, van het zonnelicht; middag: tatkala rembang matahari ; haripoen soedah rembang; sampei karembang tengah hari; bajang 2 rembang, aan den schaduw te zien (is het) op den middag; rembang mere- kak, zie rekah; mistar rembang matahari, meri- diaan , middaglijn. &»*j rambak, (ook rampaks) van planten: uitgebreid in breedte. Merambak, zich in breedte uitbreiden, van planten; zich kunnen verroeren; het tot iets brengen; zich een air geven, een hooge borst zetten. (j^oj rombak; merombak, afbreken, slechten, zoo als huizen, een stad; verbreken van een overeenkomst; uitgooijen van een klee- dingstuk. Karombakan, afbraak, puinhoop. iiA^jio. remboemboeng , een soort van boom. .Xo. rëmboen , weelderig, van planten. fcX«, ramboe , franje; haartjes op het ligchaam en op de schil van vruchten; uitstaande vezels van touwwerk; staart van een vlieger enz. yJ&J •J^J j>^x<« ramboeti : kain ramboeti , zekere haarachtige stof. j^Xo. ramboenei , juist van een goede grootte, van menschen gesproken. <U*>. ram b all , overal met modder. r£x«. rëmbah 2 , in overvloed vloeijen, van tranen. ^*«<] ram bei : boewah rambei, een soort van zachte, eetbare vrucht. r iS^^J roein fc e È 2 , kwast, tros: pajoeng beroembei 2 kan moetijara, een pajong met kwas- ten van paarlen; de fijne halsvederen van een haan: hajatn roembei 2 , een kip met zeer fijne vederen = hajam tjemara, Japansche kippen; pohon roembei hajam, een soort van boom. Roem- beian, ook een naam dien men aan bokken geeft. Zie ook oembei. Iaa^c j roembija , de sagopalm. (JL£xj~o. rambega (ook lambega) een heester met paarsche bloemen , die een soort van wilde katoen oplevert en waarvan de bladeren tegen maagpij n gebruikt worden. ^Xsèscj ramacllan , Arab. naam van de 9 J maand van het Mohammedaansche jaar. &<«. rëmang , halfdonker, schemerdonker. Meremang, een dof brommend of gonzend geluid maken, bijv. takoet mendengar soewara itoe datang meremang 2. JTÜLo» rëmpagi •= kerampagi. JliLc. rëmpanei, zeker gewas, ardisiasp. i^Ji*. rëmpat; merempat, door middel van een touw of iets dergelijks naar zich toe- halen ? C^Jtc ♦ roempoet 9 gras ; roempoet kering, hooi , roempoefian , onkruid. R. kamaloewan , kruidje-roer-mij -niet, r. karbau , cynosurus indicus, r. koeda, echinochloa colonum , r. laki 2 , verna indica, r. lalang , imperata arundinacea, r. larfi , spinifex squarrosus, r. lidah ajam , spermacoce scaberrima, r. mas, ruëllia repanda, r. poer oen, soort van mattenbies, r. prasman, eupatorium ayapana , r. sekti , nasturtium indicum , r. serei , citroengras, andropogon schoenanthus , r. setan, leucas linifolia, r. tahi babi, soort van genees- krachtige bladeren. /mJLo. rampas \ merampas, met geweld ontnemen; rooven; verbeurd verklaren. Ram- pasan, buit. ^Ju>. rampoes : moeloet rampoes , iemand die te onpas spreekt en anderen in de rede valt. {UU, ram ping , slank tenger. jisUj rampoeng, afgedaan, beslist. èü«5j rlmpang , de vingervormige vrucht van de gember, kurkema enz. T. «UU. rompang , met stukken er af: rom- pang hidoeng , r. telinga , met afgesneden neus , afgesneden oor, r. gigi , met eenige tanden er uit. Rompang-ramping , met scheuren en gaten. ^jjJLcj rampak , zie ranibak. £si<j rampok , het tegen iets beuken: dirampoknja djoega, maka pintoe pagar poen terboeka. SM. ^^ " ^J,itc. rcmpak , dicht op elkaar? sarem- pak sakali , met zijn allen in eens, bijv. vallen, binnenkomen enz.; tĕrsarempak, zoo op het lijf gevallen worden, dat men zich niet verroeren kan: ada djoega barangVcali tersarempak tijada sempat disoempit akandija; koewat orangnja tersarempak, didapatnja dengan senangnja, hun kracht wordt belet zich te ontwikkelen , zoodat zij gemakkelijk gevangen worden, HA. ^iioj rompak, het bedrijven van zeeroof; praoe rompak, een roofschip, orang perompak y zeeroovers. Rompak 2 an, zeerooverijen. Xe. roempoen, de stoel, de spruitsten- gels van planten, zoo als bamboes, gras, suiker- riet enz.; saroempoen boeloeh, een bamboesstoel. Zie ook reboeng. r&sloj rëmpab?, kruiderijen, droogerijen. <XiU>, rëmpoeh ; I. merempoeh, zich met geweld een weg banen, door een menigte men- schen, door het kreupelhout enz., lari merempoeh pada semak 2 , tijada memandang kabel akang lagu SM. Terg. tempoeh. II. verbonden met rebah, bijv. van spelenden : terserandoeng djatoeh rebah rempoeh dari pada sangat soekanja. Ook van dronken lieden. Ju>. rampei , door elkander, door een gemengd, bijv. van allerlei soorten van bloemen, bladeren, groenten enz., doch niet van vruchten 2 10 ^V y^j of saden. Boenga rampei, door elkaar gemengde bloemen, ook als titel van boeken, die bestaan uit losse verhalen: bloemlezing. \J^cj rlmpi 5 gedroogde vruchten, vooral pisang. Q^o. rëmak , liever, laat liever; liever willen. Zie angoer. Oj^oj rëmoek , in stukken, verbrijzeld, ook van het hart. Het wordt ook verbonden met redam, w. m. z. /jtM^cj rënils, een soort van mossel met bruin paarsch gevlamde schelp, die ingemaakt gegeten wordt (remis asarn). (Jvcj ramal , Arab. horoskoop , eig. de kunst om door teekens in het zand (Arab. raml) iemands lotgevallen te voorspellen; membilang ramal , ho- roskoop trekken. C^>i ronta; meronta 2 , tegenstribbelen, zich verzetten, bijv. van een misdadiger die gevat is. ciJui. rantaka , een soort van klein ge- schut van inlandsch maaksel. iu*.X>, rlntas , = Untas. aXJj rantang, een soort van rottingmand, onderscheiden van bahoél en krandjang , en dienende bijv. om vruchten op tafel te zetten , voor naaiwerk enz.; rantang soesoen, etensmand. ftlb , rëntang , uitgespannen ; het uitspan- nen , zoo als een touw om iets af te sluiten of te meten , een net enz. ; de duur van het uitspan- nen der touwen, bijv. bij hanengevechten. Meren- tangij met iets omspannen, afsluiten, bijv. meren- tangi tali leboeh; ook: tegenwerken; niet op- volgen. iüj>i ranting, rijsjes, sprokkelingen. Mĕ- ranting, snoeijen. Ook wel rantjing. &hj rëntoeng , gebrand, aangebrand. C. $JJj rentang; merentang , van kwaadheid op den grond stampen, zich driftig maken. ftX>. rintang , = lintang. Merintangi en merintangkan , hinderen, verhinderen, een be- letsel in den weg stellen. &b. roentoeng = roentoen. &üj rantlk , riet, rotting. M. (j>toj rlntak; merintak diri, zich uitrek- ken om ergens een ruk aan te geven: maka ijapoen merintak dirinja, maka poetoeslah tali, Yrg. rentang. ^jlü. rfntik, spat, spikkel; gespikkeld, bijv. koeda rintik , hoedjan rintik 2 , een fijne stofregen. +jj, rail tam, met zijn velen iets doen; zamendoen in 't een of ander , bijv. bij een koop of een aanneming. lij. roentoen; meroentoen, afrukken, uitrukken, van iets dat ergens in of aan vast zit. Ook roentoeng. jX* . rantau , recht uitgestrekte kust, in tegen- stelling van telok , bocht , en tandjoeng , hoek ; recht gedeelte van een rivier of een weg tus- schen twee krommingen: sakali dikajoehnja , sa- rantau ladjoenja, met één slag met de riemen ging het de geheele rivierlengte tot aan een vol- gende bocht vooruit , HP. ; landstreek , die daaraan grenst: padi rantau dekat soengei. Merantaic langs de kust varen; langs de kust handel of zeeroof drijven. Sarantau, ook: omstreeks. HJój roentoeh, instorten, in een zakken, inzonderheid aan den kant. Zie ook roeboeh. Ju. rantei , keten, ketting; badjoe ran- tei, malierok; rantei babi 1 een ketting, die aan everzwijnen zou te vinden zijn en welker bezit onkwetsbaar maakt. -X>. rantl , een soort van onkruid met witte bloempjes en zwarte bessen, die ook in Ne- derland onder het onkruid voorkomt. /uk^u. rëndjis, spat; merendjiskan , iets sprenkelen, bijv. ajar dalam sakalian buik. jir^ü. randjang, gevlochten voorwerpen, zoo als een rustbank^ 't zij van ijzerdraad of rotting; merandjang , vlechten. Gw. van keran- djang. iis^i randjoeng, diep buigen, kruipen C. A^j rendjoeng 9 een soort van fijne krabbe. iirsüi roendjang (ook wel eens oendjdng) , het ruw en wild steken naar iets, inz. van boven naar beneden. Zie ook oendjam. *»i. randjau, scherp gepunte paaltjes, die men in den grond steekt om een plaats on- toegankelijk te maken; zij worden ook van ijzer gemaakt en komen dan met drie punten in den ^J &>J u grond en eene omhoog te liggen, wanneer zij 's avonds uitgestrooid worden. (j^ij rantjana , (Skr. ratjana) zamen- stel, stijl van een brief of geschrift; schets, ont- werp; zamenvoeging^van bloemen tot ruikers of kransen. Merantjana, ook: beschikkingen maken ; merantjanakan, ook: schetsen naar iets, bijv. een gelaat naar een model. ftrsu. rantjing, lang, slank van postuur; takje, rijsje. f^*j rantjoeng $ merantjoeng , fijn snij- den, tot iets snijden: m. kalam ) een pen ver- maken. a^uj rentjoeng ? lang van postuur (zie rantjing) ; soort van kris', te Atjih in gebruik. fj^ij rënfjik = rëtjik. ^s\j. rlntjlk , snipper, spaander, klein stukje (hetz. als rentjik?). ( aswi rantjap , zeer scherp, van wapens en gereedschappen. *^u. rent jam 9 onbestendig, van den hak op den tak; nu eens dit dan weer dat aanvatten zonder iets af te werken. <X.5^J. rantjah , het omwerken der natte rijstvelden door de pooten van buffels in plaats van met de ploeg. )ó3, ran da , weduwe; r. djawa, een soort van gierst, panicum palmaefolium. )óJ* renda, kantwerken van goud of zil- verdraad, galon; ook: kant, neige. , Zie ook het Aanhangsel. ëójj randoeng , ergens op of over heen stappen. ëtio. rendang , I. gebraden: direndang dalam minjak sapi; r.sétoeri, een soort van gebak dat gevuld is met fijn gestampte katjang hidjau; r. pisang, insgelijks een soort van gebak; sagoe rendang, paarlsago (daar de sago, om haar zoo te doen worden, zacht geroost wordt in met geoliede doeken gewreven pannen). Perendang, de olie of het vet, waarmee iets gebraden wordt. II. met dicht loof, lommerrijk, rambak lagi rendang 7 breed en lommerrijk, van geboomte. P«yj . rindang , de kiel van een schip. Ook loenas. ëtXJ. roending ; meroending, plannen maken tot winstgevende ondernemingen. PJo. roendoeng; meroendoeng, strikken spannen, lagen leggen: diroendoeng nialang , door de kwade fortuin strikken gespannen worden. (j&ij randoek, een groote oude bok. (j^j r oendoek 9 neer gebogen, ter aarde gebogen, bijv. van rijstaren. rftXi. rëndam , ingedoopt, doortrokken van water; merĕndamkan , iets indompelen ; beren- dam dengan ajar mata, in tranen baden, HP. 2&}j randau; merandaukan, iets met een lepel of iets dergelijks tot op den bodem toe omroeren, bijv. beslag van meel, groenten, enz. jtij. randoe, de kapokboom, erioden- drum anfractuosum ; r. oetan, de wilde kapok, salmalia maldbarica. j&ij rindoe, sterk verlangen; pantoen rindoe, minnelied. Perindoe of boeloeh perindoe, bamboes, waarin aan de windzijde gaten gesne- den zijn en dat daardoor bij wind klagende toonen uit, even als een aeolusharp. Merindoekan, naar iemand of iets sterk verlangen, snakken; naar iets doen verlangen. XÓJj rëndah, laag ;• nederig. Merendahkan dirinja, zich vernederen; karena ija berkataHtoe m. d., dat hij zoo sprak was uit nederigheid. \^S&ij randt; kain randt , een zwart zijden stof, die uit China wordt aangevoerd en waarvan meestal de Chineezen broeken dragen; zij wordt ook wel voor gordijnen voor deuren gebezigd: masoek kapintoe bertoedoeng randt. £,*. rënang; berënang, zwemmen; mere- nangkan, met iets weg zwemmen. èjj rënoeng; merenoeng } peinzend staren, boemi, koeboer, moéka orang, op den grond, op een graf, iemand in het gelaat. ti roe , zie eroe. i Jïj . roewadah 9 Arab. gewone plicht- plegingen. <Xj»u. riwajah, Arab. verhaal. rLJj, roebas, ankergeld. M. In 't Jav. is roéba of roeroeba een geschenk om iemands gunst te winnen of hem om te koopen. «$•. roeba' = arba\ ia t-V tv &jj roebin g, uitleggers aan het boord van een schip? *bj. roeboeng, Jav. = roemoen. j>. . roebin , = djoebin en oebin. Jü«. roeboeh, instorten, van gebouwen, rotsen enz.; van mensehen zegt men rebah, zie ook toembang en roeboeh. CL^j . roewat , onttooverd , zijn natuurlijke gedaante weer aangenomen hebbende. Cuu. roe wit, weerhaak; saroewit, speer met een enkelen weerhaak. J*. rotan, rotting, rottingriet. Soorten zijn : rotan kawat , r. saga , r. salah , r. djĕrenang , r. semamboe, r. bint, van welke laatste ook de schil voor touw gebezigd wordt: djikalau tijada- rotan, akar poen bergoena, een spreekwoord. Ji^j roti , brood , tarwebrood. (j~?~)\ roedjak, een so'ort van salade, gemaakt van onrijpe vruchten, fijn gesneden en vermengd mêt azijn, spaansche peper, soja en wat suiker; r. manis 7 roedjak van kokosnoten. Meroedjak, roedjak maken. <£>■•, roetjah, het gepeupel, het gemeen. O C —*j roeli , Arab. geest , ziel : meerv. is artvah , w. m. z. * JUvj. roehani, geestelijk; rauhani, winderig. t>j . roda , Port. rad , wiel. Ook wel de schijf waarop de voorste wielen van een rijtuig met de as keeren en wenden : zóó te Singapore , alwaar het wiel zelf lèrèng heet. i/M^j roedoes, een soort van sabel, die zonder schede gedragen wordt. ^Jt>^. rodok; merodok, met een lans door de wand steken. Zie radak. ^5**3.. roedi, I. enkel van de voet. II. = oerdi. it*)\ roe was, lid, geleding: r. djari, vingerlid, knokkel; saroewas boeloeh, ééne geleding bamboesriet, zoo als die voor koker gebruikt wordt. /***•* roesa , hert ; babi roesa, zie babi. ft/*)., rosing; merosing, brommen, grom- men , pruttelen. Ook wel meronsing uitgesproken. ^ajjj, roesak, ongeschikt gemaakt voor het gebruik of om iets te doen ; bedorven , ge- schonden, •vornieid; roesak hati, erg bedroefd, ook zonder hati: meroesakkan, ter neerslaan ; zich iets aantrekken. 4^5» roesoek, de ribben van het lig- chaam, een schip, een dak (d. z. de daksparren). £jj roeng, I. zie fy. II. sap van de garcinia cam- bogia, guttegom, C. Op Riouw niet bekend. ë., roewang , een vak tusschen twee rijen palen in de diepte van een gebouw, (of, volgens anderen, tusschen elke vier palen) ; een opening, bijv. papan roewang = p. renggang. Timba- roeivang , middelste vak in het ruim van een vaartuig, waar het water uitgehoosd of uitge- pompt wordt; ajar roèwang, het water in het ruim van een schip. Pagar roewang? (vrg. roejoeng , rijang) : maka Firanggi poen dijamlah di Malaka , maka pagar roewang astana diperboe- watnja kota. SM. £jj roewing, eerste haspel bij een weef- getouw: zie olak I. Ook boewing. uJU i roepa , (Skr. röèpa) uiterlijk voor- komen , zichtbare gedaante ; indah kabar dari roepa, spreekw. het gerucht is fraaijer dan het aanzien; ook van de wijs van doen: roepa mana, hoe ? Roepa oewang , roepa barang , aan geld , aan goederen; roepanja, het lijkt er naar, het schijnt; saroepa, van dezelfde gedaante, even als; menja- roepakan, iets gelijkstellen met iets. Q)% roewak, (beter rok?) de vogel Rok, een denkbeeldige groote vogel: r. 2 poetih, rei- ger, = koendoer; r. 2 bangkei, gier. (j&)) rokok, sigaar, stroosigaar. S*< roekam : r. asam, flacourtia sapida, r. badak, capparis sp., r. manis , flacourtia rukam , r. sepat, fl. jangomas. Yolgens K. Jav. =■_-. Mal. oekam. £*) roekoen, het Arab. roekn, de nood- zakelijke godsdienstplichten; mhigerdjakan roe- koen hadji, de bedevaartsvoorschriften nakomen. (J..S^, roegoel; meroegoel, schaken. ^J^. roegi, verlies, schade: dj 'adilahroegi hamba itoe, dat zal op mijn verlies uitloopen. *.. roem, Arab. Rome, d. i. het Byzan- tijnsche rijk. fV CS.. V 13 *jj roema, (Skr. roma), de haren op het ligchaam : mengilangkan ramboet dari kapala atau roema dari pada badan ; de donsveeren der vogels. Salet roema, één haar. **j * roeman (voor roemaün : zie het voorgaande woord), de haren der rijst, gierst enz.; roeman of roman, uiterlijk voorkomen (Batav. ? zie hét Aanhangsel op roman). Lobang roeman, de poriën der huid. <X,«j*. roemah . huis: isi roemah, huisgezin; harem ; r. boetang , knoopsgat , r. monjet , een schild- wachtshuisje , r. pandjang, een publiek huis, r. tangga, woonhuis, eigen huis, eig. huis en ladder, in tegenoverstelling van roemah koeda en derg. : disitoelah Radja Deioi beroemah tangga , daar had zij, R. D. 7 haar eigen woning ; ook huis- houden, zie op porak. Beroemah dengan, ge- trouwd zijn met (voor bersaroemah), HT. Peroe- mahan, ook: de hoofdpunten bij een onderzoek: beperoemahan benar toewan bertanja, gij vraagt zeer kategorisch. fjêjj roeiia =• werna, oer na. C^O*. roenoet, spoor, vore; draden aan den stam van jonge kokospalmen. Meroenoet, volgen. Zie oenoet. 851 roewah; I. meroewah, roepen, toeroe- pen. Karoewah is keroeh II, w. m. z. Saroewa- han, de afstand, waarop men iemand beroepen kan. II. toempah roewah , in groote menigte , bijv. ergens komen: zie toempah. 5Ü.. roejang, lans met twee of meer weer- haken aan de punt en een soort van Chinees che lans. jojt roejoeng, het hout der palmboomen, in tegenoverstelling van hun merg. wJt). rahasija, (op Kiouw roesija), geheim ; Skr. rahasja. Mémboeka rahasija, een geheim openbaren. Zie het Aanhangsel op rasija. u. rija, luidruchtig, lustig; soeka rija, uit- bundige vreugde. Karijacin, o vervrolijkheid. Yrg. rijoeh en rijah. ^il-^j ril>a 5 meriba, op de schoot houden. Ribaan en karibadn, schoot. m rlboe, duizendtal; sariboe, duizend; ook een soort van palmboomen, de gëbang -\>a]m. Zie ook het Aanhangsel op rebo. C^sAj, rlboet, storm, stormwind, toer oen- lah riboet dengan oedjannja, er kwam een bui met regen. Meriboet, stormen, bëriboet, storm- achtig. ^o. redja, onbruikbare afval, bijv. redja kain, vodden ; r. kartas, snippers. tS&h ridei , een Maleisch stoeltje. /v>j, ris, zie erts. /w.j», risa , wen, buil, gezwel, M. ^ ^ f risik , onderzoek , informatie , tijding. Brilah risik kapada hamba\ saorang poen tijada mend'éngar risik-, sabëloem kita risik baik 2 sëgdla boedi pëkërti dan përangeinja. Het is een ver- bastering van pariksa. y^j, risau, een slecht, liederlijk mensen. Skr. riswa. ***■>; risoe ? gekreukeld , M. &j>. rijang, omlaag? rijang kiri, paoet kanan, strijken bakboord, ophalen stuurboord! rijang soemangat, duizelig worden, wanneer men op een hoogte staande omlaag ziet. Rijang be- teekent ook een rups en rijang 2 , een soort van tor ; die bij het vliegen eea zeer schel geluid maakt; kajoe rijang 2 , een zeer harde soort van hout, die veel voor palisaden wordt gebruikt; daoen rijang 2 , een kruipplant met viertandig blad , in de genees- kunde gebruikt. Terijang , kwijnen, van planten. Jb. ringan, (ook erin ga 11), licht, niet zwaar; licht, van weinig belang; verlicht, beter, van ziekte of smart; vlug van hoofd, in tegenoverstelling van berat, dom. Meringankan, verlichten; licht tellen, het licht opnemen met iets, bijv. meringankan agama. /ukAj. repoes ; merepoes? zamenbinden, opbinden , C. /V. rijoek, naar twee kanten, scheef, bijv. gebroken van- armen of beenen, patah rijoek kaki tangannja. /jJb, repak, leuteren, suffen, in zich zelf spreken, zoo als oude lieden doen. L_£j>j reka, (Skr. rêkhd), maatregel, ver- zinsel; list. Mëreka, ook: kunstig zamenstellen 14 V &** of bewerken: emas direka; dihoeboengnja djoega, boekannja direka. \Z*£jj rikat, modder, slijk. fjj, rejal, reaal = 2 gulden; geld in 't algemeen. Een reaal heeft 2djampal, 4soekoe, 8 tali, 10 kedjer en 24 oewang van 10 duiten. /w.^j, rimas, benaauwd yan de warmte. jvtj rlmau, zie harimau. &rfj r emah 9 kruimel; overschot: mana remah nasi koenjit, jang kita makan tadi , SM. meremah 2 kan., verkruimelen. jV» rina, dag, Jav.? = sijang. <Uj, rinah, druppelen, lekken. ^/*»|^.i riirasa = diwasa. iyij re wang, laveren, tegen den wind zeilen. &j j rij ah , ijdel , grootsprakig. Yrg. rija. &. rijoeh, gegons van een menigte: rijoeh boenjinja beladjar dan mengadji; rijoeh rendah, hetz. versterkt, bijv. van een schreeu- wende of onder geschreeuw wegloopende men- schenmassa; ook van muziek. J 8<Mj zadeh , Perz. zoon; sjah zadeh, koningszoon , haram zadeh , onechte zoon , bastaard. iXfc) j zahid , Arab. een die zich aan wereld- sche zaken onttrekt. t>uj zabad , zie djebat. jyij zaboer, Arab. de psalmen van David. <w/\A^j zablb , Arab. rozijnen. (Jo-j zahal , Arab. de planeet Saturnus. S.j zirah , Perz. pantser, maliekolder. ÜOj zak at , Arab. zuivering; aalmoezen. Jj en <)uSj zakt, zakija, Arab. zuiver, rein, vroom. ^Uej zaman , Arab. tijd; zaman ber zaman , van alle tijden. óy<\ zoemoeroed , Arab. smaragd. Joj zengt , Perz. (Ethiopiër, Egyptenaar, Zigeuner), een reus, een bovenmenschelijk wezen. ^Uj zina , Arab. overspel. Xv)i^j zawadah , leeftocht op reis. Zie djoewada. XJbj zohrah , Arab. de planeet Venus als morgenster. Zie kadjora. JJbj zoehoed , Arab. onthouding. 3.1>; zijarah , Arab. bedevaart; graf. VJL^Jj zatt , Arab. olijf; olijfolie. U" L-JUj §aba; bersaba, bij zijn goede vrien- den een bezoek afleggen ; barangkali dapat toewan bersaba. CU^^ sabit , I. sikkel, seis. Menjabit, daarmee snijden. II. klaar, aan den dag gekomen, van daden. CL^o^*» saboet , vezelige bast, zooals van de kokosnoot of van de pisangstam: tali saboet, touw daarvan gemaakt, zoogenaamd kajer. Zie het Aanhangsel op samboek. jAm saboer, I. verwoed; orang berprang itoe terlaloe saboer; berpagoet terlaloe saboer. Saboer -menjaboer , van den bliksem, hevig naar alle kanten schieten (vrg. saboeng-menjaboeng). II. lajar saboer , bramzeil. ajLw saboeng , telkens met tusschenpozen; het hanen laten vechten: djangan anakkoe ber- main saboeng; saboeng-menjaboeng , het telkens tegen elkander opvliegen, van strijdende vechtha- nen; saperti angin bertioep saboeng-menjaboeng, met vlagen, boenjinja saboeng-menjaboeng, men hoorde het geluid er van met tusschenpozen, tjahajanja saboeng-menjaboeng didalam asap bedil, de glans er van brak van tijd tot tijd door den rook van het geschut; kilat sendjatanja saboeng- menjaboeng kaëdara flikkerde telkens in de lucht. /wjL sabas , wel! goed zoo! sabas engkau, hè orang moedat voldoende: maka pada katika itoe sabastah, maka baharoelah sempoema pela- djarannja. ^Lw saboek, gordel, sjerp. Zie ook het Aanhangsel. <J L, c** uUjy 15 JW saboen , zie $aboen. -JUw sabl 9 zie s/ad*. ci^Lw satoe, zie soewatoe. «juw satan g 9 lange stok, boom. Zie ook het Aanhangsel. <&Uj satoh, soort van klewang (zwaard). • ^-^» sadja , = sahadja. ^=wLu sadjl, gerechten; het klaar zetten van gerechten; toedoeng sadji, het halve-bolvor- mige bladeren deksel dat men over de gerechten heen dekt. y>X*M sanlr, Arab* toovenaar, goochelaar. ,l>Uj sadlr , (het Pers. noesjadir) sal am- moniak. ,jLw sadoer , verguld. u«jt)Lj sadap 9 het maken van insnijdin- gen in de wijnpalmen om het vocht er uit te doen loopen; pisau sadap, (of alleen sadap) het daarvoor gebruikelijke mes ; tahoelah ija akan hasil sadapan, hij kende de opbrengsten van het werk van palmwijn tappen. Si-penjadap, N. N". de palmwijntapper. (jd\*> sadak , I. schuin, hellend, achter- overhellend , van masten; schuin naar beneden steken met lansen of krissen. II. sadah Jcapoer , het fijne? van de kalk. ^sOUw sa del 5 tersadei, in een schuinsche houding nederliggen met den rug ergens tegen leunende, zooals bijv. op een sofa; op het drooge liggen, zooals een krokodil, die zich op het strand koestert, of een bootje, dat bij het afloopen van het water op het drooge blijft staan; aan- hangen, aankleven, van reukwerk. .Lm sara , I. behoud, ontkoming in een gevaar, redding; middel tot behoud, bijv. een pistool; provisie (vrg. saharah), onderhoud; rant- soen, gage; aandeel der matrozen in de lading van een schip; wat met alle inspanning van krachten gedaan is of gedaan kan worden. II. puntig: gigisara, snijtand. Skr. ''sara, pijl. III. sar a-bar a, overal verspreid, = sar at- barat en sesat-barat. Ul^.Uw sar at , vol geladen, vol, zoo als vaartuigen ; ergens in zijn , zoodat het vol is : ajar itoe sar at dalam keskoél , het bakje was vol water; boenting sarat, hoog zwanger; sarat dengan hoetang, beladen met schulden; sarat barat, zie sara III. c.Uw sarang , nest; sarang laba 2 , spinne- web ; sarang lebah of s. madoe (ook indoeng madoe) honigraat; sarang koewali, grof vlechtwerk van rotting om heete potten of pannen op te zetten. c Uw saroeng , hulsel; soort van rok, liever kain saroeng (en ook wel alleen kain) , een sarong: s. telepoek, een sarong met bloemen van bladgoud, s. bertaboer, een sarong met bloemen van gouddraad; s. bĕrantei, met op een ketting gelijkende figuren van gouddraad; s. boenga tjengkeh, met figuren die op kruidnagelen gelij- ken; saroeng kris, een krisscheede; saroeng tangan, een handschoen; orang menjaroeng , kris- scheede-maker. t— 3. Uw sarap , wat op het water drijft; smetting van de huid, zoo als bij kinderen ; menja- rap y als zoo iets meedrijven, meegaande zijn, zich schikken naar iemand. Menjarapi, met zijn velen op iemand afgaan. Zie ook serap. Jf.Uw sarak , gescheiden, van iets of van elkaar af, zoo als bij echtscheiden , speenen,weg- loopen. Trg. djarak. (j.Uw sar on , een muziek-instrument , be- staande uit een houten bak met metalen staven: vrg. gambang. ^.Lu sari , de meeldraden, of ook de stam- pers voor zoover er een stijltje aan is, eener bloem: sari naga, die in de njamploeng-bloemen (waarschijnlijk voor sari kiboenaga , gelijk de boom ook, althans op Java, heet); sang lir sari, een bijnaam voor slanke vrouwegestalten; timah sari, zie timah. /m»Uw sasa: sterk: tegap sasa toeboehnja SM. ^wUw sasar , I. van streek, in de war: sasar behasa, een verkeerde hebbelijkheid. Menja- sar hati, het gemoed in de war brengen, zoodat men een verkeerden stap zou doen. Zie ook het Aanhangsel. II. sasar an, schijf; doel om op te schieten. u_aA*iLu sasap, zie soesoep. £*»[*» sasak, grof matwerk van bamboes, horde; schuit daarmede bedekt en dienende voor veerpont. 16 «/ >Lw cL* sa 9 at , Arab. oogenblik. êUw san ga ; kajoe sanga = fc. r eng as ? C^£Lw sangat , zeer, uitermate. cUm sanglt 9 kamenier, G. A*> sapa , zie sijapa. jiLw sapoet 5 menjapoet, bedekken : poelau jang santijasa berasap, saperti disapoet oemboen, SM. Selapoet, vliesje, roofje (ook seloe- pat, w. m. z.) JLw sapir , cipier. JiL> sapoe 9 veger, bezem, borstel; soptftf tangan (verkort sëtangari), doekje om de han- den af te vegen of ook om om het hoofd te doen; menjapoe djanggoet, iemands baard streelen, als teeken van liefkozing; mënjapoekan, ook: iets ergens inwrijven; m. ka'batoellah dengan djanggoet, de kaba (door heete tranen in den gebede nat geschreid) met den baard afvegen. lL/Lj saka , erfelijk , C. In het Jav. beteekent het woord: afkomst: verg. baka I. CajUm sakit, ziek, pijnlijk; ziekte, bijv. sakit taoen, een epidemische ziekte; sakit ati, vertoornd, wrokkig; sakit boelan = grahana boelan. Ber sakit, ook: zich vermoeijen met zwaar werken. Penjakit, ziekte, die iemand ziek doet zijn. Memper sakiti, iemand pijnigen, bijv. om hem iets te doen bekennen. Kasakitan, in pijnen zijn, in moeijelijkheid verkeeren. C^jw sakat (ook sëkaO * wat dient tot afsluiting; hindernis; bank voor den mond eener rivier; buik ber sakat, een afgeschoten ver- trek; mënjakat tanah, den grond kavelen om hem te verkoopen; peroet sëkat, geconstipeerd. S\*u sakar , suiker: soesoe dengan sa- kar, HA. (JóUw sakal 9 tegen, van den wind. (JS Uw sakoe , I. Zak in een kleedingstuk. II. gescheiden, afgezonderd; sakoe 2 , stil- letjes. S Lm sakei 9 I. onderhoorige, bediende; compagnon, associé. (Skr. sakhi). TL. Orang sakei, zekere volkBtam: sampan sakei, een boot van de Orang Sakei.. III. afrossen, C. Niet bekend op Riouw. <TLm saki 9 een soort van mand om aarde, kalk, zand, enz. te dragen. lDUj saga 9 het roode boontje van de abrus precatorius\ gebruikt bij het goud wegen rekent men 24 er van op één mas\ saga pohon, een dergelijk, doch grooter, zaad van de adenanthera pavonina. O Lu sagang, schuin, geveld, van een geweer of lans. Ook: een stok, die door de visschers schuins in den grond is gestoken aan den kant van het water en aan welks einde een snoer in het water afhangt. Yerg. tang gang. J!wj sagon 2 9 zie sagoe. JÏWj sagoe 9 meelachtig plantenmerg, inzonderheid dat van den roenibija-boom, sago; sago tampin, pakjes sago, paarlsago, s. rëndang , insgelijks paarlsago. Sagon 2 , een soort van versnapering, bestaande uit geroost rijstemeel, geraspte kokosnoot en suiker, en veel gelijkende op sago. r^iLj sagoe 2 , een soort van werpspies, die de zeeroovers gebruiken. C^JLaj salat? poetri salat, soort van rijstgerecht bestaande uit een laag kleefrijst en daarop een laag eijeren en aldus in den wasem gaar gestoomd. C^JLu saloet 9 belegsel, bedekking, op- legsel, bekleedsel: kris ber saloet dengan perak, met zilver beslagen; soerat ber saloet soetra koening. Saloet gigi, het email der tanden. èül»j salang, het ter dood brengen met de kris pandjang; tentpat penjalang , de holte boven het rechter sleutelbeen; perkakas sala- ngan, het voor die straf noodige gereedschap. "Verg. selang en sëlangka. A!w> saling 9 huisvesten, onthalen? M. (Verg. salin). »!Lw saloeng 9 bamboezen pijp om vuur aan te blazen, T. ^jjL* salak 9 I. het blaffen van een hond. II. soort van rottingpalm met eetbare vrucht, zalacca edulis. JLw salin ; ber salin, verwisselen, bijv. van kleederen of^ van naam ; ber salin anak, bevallen. Mënjalinkan (kapada) bahasa mĕlajoe, <x!Lj ur" iWj 17 iets in het Maleisen vertalen, menjalin dari pada bahasa ing gris kapada bahasa melajoe, uit het Engelsen in het Maleisen vertalen. Persalin, kleed, dat de vorst uit zijn eigen voor- ' raad of ook wel er zich zelf van ontdoende, ten geschenke geeft aan iemand, dien hij eeren wil, eerekleed en ook vorstelijk geschenk en per- salinan, geschenken in 't algemeen. <xSLm salah, verkeerd zijn, missen; verkeerd, mis; verkeerdheid, misdrijf; ongelijk hebben; salah dengar, verkeerd verstaan ; salah melangkah , misstappen; salah sedikit, het scheelt weinig; bijna altijd; angin salah, tegenwind; salah hati, verstoord zijn; salah kata, verkeerd in de keus zijner woorden; onbezonnen in zijn woorden; kata jang benar mëndjadi salah kapadanja, goed- gemeende worden vatten zij verkeerd op; salah oer at, verstuikt, verrekt; salah soewatoe, salah saorang , een van allen; een van beiden; apatah salahnja, waarom niet? welaan! het is goed! serba salah, ook: ten einde raad zijn: sapaninggal mangkat marhoem itoe maka mëndjadi serba salah orang benar dalam nageri itoe; bapak (of emak) saoedara salah mëndjadi, oom (of tante) die in ouderdom op de ouders volgt. Menjalahi, ook: zich verzetten tegen; tegenspreken. Persalahan, weerstand. Menjalahkan, een stoot met een wa- pen doen missen, ontwijken; in 't ongelijk stellen, gispen, beschuldigen; een belofte breken. Ka- salahan, misdrijf; beschuldiging. Bersalahan, verschillend, onderscheiden zijn; ongelijk zijn: djangan kamoe bersalahan doewa bersoedara, zijt eensgezind onder u beiden; katamoe itoe tijada lagi bersalahan , zijn overeenkomstig de waarheid : zie onder lagi. Salahsilah, allerlei overtredingen. Salah lakoe, ook een soort van boom, cissus qua- drangularis(C). Ju> salei ; menjalei, rooken, van visch; mati ter salei, in den rook gestikt; didalam api naraka badan tersalei. >Lj sama, (Skr. sama) gelijk zijn; gelijk, even (in welke beteekenis het altijd vóór het naam- woord of werkwoord staat) sama banjak, sama toewa, sama tahoe, sama brani dengan dija\ sama kadjadijan dengan dija, evengoed een menschelijk wezen als hij ; sama manoesija , medemensen , en met pronominaal suffix samanja manoesija', kadoe- wanja sama orang beracal, beiden evenzeer man- nen van geboorte ; sama saorang , man tegen man ; sama sendirinja, onder elkander; sama kadoe- wanja, beiden te gelijk; pada sama tengah, in het juiste midden, juist in 't midden; sama sakali, allen, of beiden, in eens; ook sama alleen: geheel, alle deelen zamen, bijv. adalah prahoe karamsakerat? djikalau karam sama karam, djikalau timboel sama timboel , saperti saoeh dengan batoenja. Penjama, het deel van beiden. Sama 2 of bersama 2 , gelijkelijk, gezamenlijk iets doen; zamen zijn. Bersama 2 an, zamen gelijk staan; zamen op gelij- ken voet ; sama. . . sama. . ., zoowel. . . als. Menjamai, het iemand gelijk doen; iemand gelijken. Zie ook het Aanhangsel. j,^l*> samar, incognito, vermomd ; menjamar dengan (of kadalam) orang banjak, zich onder de menigte mengen; wektoe samar moeka, 's avonds wanneer men eikaars gelaat niet meer onderschei- den kan ; menjamarkan dirinja 3 zich vermommen , verkleeden; maka disamarkan bersoeka 2 an, zij verborgen het onder den schijn van vrolijk- heid. ~<Uj samir , aaneengeregen sago- of andere dergelijke palmbladeren, waarvan kadjangs ge- maakt worden, die niet zoo als andere kadjangs in tweeën gevouwd en bij bidangs, maar bij bilah's geteld worden: kadjang doewa bidang , kadjang samir doewa bilah. ^VcIaw samak , het insmeeren , bewerken , inzonderheid met looisel, van leder; dat waarmee iets aldus bereid wordt; samak kat ja, samak met glas, om de vliegertouwen mee in te smeeren: Hang Isa poen memboewat lajang 2 ketjil y tdlinja ramei kembar tiga, disamaknja dengan samak katja, SM.. . y*L saman, Eng. summon, summons, dagvaarden , dagvaarding. •oUw samoen, onbewoond; ditebasnja se- mak samoennja, de onbewoonde plaatsen, waar [ het onkruid is opgekomen. Menjamoen, rooven, i plunderen; orang penjamoen f roover ; kasamoenan t beroofd. Yerg. rantau. 3 18 ,4jU> (^^Aaw jjtw sana , I. daar, ginds, disana, daar; als dan. II. = angsana. ^>Lw sanak, bloedverwant; anaksanak, eigen neef of nicht, Jav.? = saoedara sapoepoe. Jlw §anan , = sana. ->Lj sanei , een soort van boom , die timmer- hout oplevert , C. : op Riouw niet bekend. Zie sana, ■Uw saoe, deksel; saoe bëlanga, een soort van platvisch, C. Pohon saoe, een soort van boom, die eetbare vruchten voortbrengt, welke veel van kwetsen hebben; boewah saoe manila zijn de beste. i£juUj sa wat, koord? bërsawat soedang, een sandang (als een koord?) omh ebben, vrg. tjawat. P'ésawat, koord, streng; machine, inzon- derheid stoommachine; pësaivar bërdjantra, ma- chine met raderwerk, pësaivat ajar, machine door water gedreven. ëjLu sawang, laag water bij de kust; zeestraat; saivang langit, de ruimte tusschen het uitspansel en de aarde. ^Am» sa wan , stuipen; s. sabi of s. gila 1 vallende ziekte; s. bangkei, beroerte. Iboe sa-wan, zie iboe. S.Lj saoeli, anker, dreg; s. tërbang, enter- dreg, enterhaak. S*Lj sawali, bouwland dat onder water kan gezet worden; oelar sawah, de python-slang. ^Cjwj sa wei , een blaauwachtig zwarte vogel met twee lange veeren in den staart, edolius. ^■Lj sawl, ook: sësaivi, mosterd; polion sawi, bidji saivi, mosterdplant , mosterdzaad. De plant wordt ook als groente gebruikt en heeft veel van andijvie. C^>&Lj sahoet , het antwoorden ; mënja- hoet, antwoorden, antwoord geven; mënjahoeti salam, een groet beantwoorden. Sahoetan, antwoord. JfcW sahoer , een soort van vrucht. JbW» gaban , een soort van grooten aarden schotel. ^Lw saja, zamengetrokken uit sahaja. tj^oUw sa jat , het afstroopen, aftrekken van den bast van een boom, de huid van een beest, enz. •jLw sajlr, spreken j vertellen. Het Arab. sja'ir* jjiLu sajoer, groente, moeskruid; sajoeran, sajoer-majoer , meervoud, allerlei groenten. Më- njajoer , groente klaarmaken; mënj aj oerkan , iets tot groente bereiden. /ujjLj saïs , Arab. stalknecht. £A*w sajang, deernis, medelijden, droef- heid; sajangnja, het is jammer van hem; tijada sajang, ergens niet om geven, het niet sparen. Mënjajangkan, iets sparen, het zonde van iets vinden. Kasajangan, medelijdendheid. ióLw saing, Arab. zamengaan, zamen va- ren, van schepen. Saingan , een schip dat mee zeilt. u-AjUw sajap , vleugel; de klaauwieren, waarmede de slingerplanten zich vasthechten; badjoe bërsajap , een baadje met lange wijde mouwen, zoo als de Arabieren dragen. < öjUm sajoep 5 door de verte onduidelijk voor het gezicht ; sajoep mata mëmandang sabrang mënjabrang , te ver om de overzijde te zien. Ook: te ver om te hooren en{ te laat. ■jUj sajoe, bedroefd, treurig, mëmbri sajoe dihati kamt. L^^.J*w sebab 9 Arab. reden; omdat; om den wille van; dari pada sebab, olih sebab, door toedoen, om reden; sebab itoelah (maka), daarom is het, dat enz.; bërsëbab soewatoe dengan soe- watoe, onderling zamenhangen; disebabkan Allah, door Allah tot reden gemaakt worden , dat iets ge- schiedt, d. i. aanleiding geven tot iets, bijv. itoelah disëbakkan Allah ada nagëri Singapoera, dit gaf aanleiding tot het ontstaan van Singapore. i^>j>»j sabtoe, Arab., sabbat, Zaturdag. C^vA/w sëbat , I. dik, klevend op de tong, bijv. de smaak van oude betelnoot, gambir enz. II. slag , bijv. met een rotting. Zie ook sambat. C^*^ sëboet, het luiden van iets, dat uitgesproken wordt ; menjeboet , uitspreken van een woord, een naam: menjeboet nama orang , iemands naam uitspreken, van iemand spreken, ook zonder nama, van iemand gewagen; menje- boet nama orang , of alleen m. orang , dengan nama kamoerahan, dërmaivan, iemand milddadig noe- men , van hem gewagen als een milddadig mensch ; mënjeboetkan didalam soerat, iets uitspreken in AJU» CJi3wj 19 een brief ; maka terseboetlah përkatadn . . . , nu wordt vermeldt het verhaal van enz. Sëboetan, vermelding; uitspraak, pronuntiatie. Sëboet 2 an, iemand waarover men spreekt. JAwj sabel a , Skr. sabda, het zeggen; bër- sabda, zeggen, inz. van vorsten en profeten. <dIs*a*m soebhanahoe , Hem (t. w. Allah) zij lof! Ook soebhana Allah! P~Xwj sabrang, de overzijde van een rivier of van de zee. Mënjabrang , oversteken, over- zetten, naar de overzijde gaan. Mënjabrangkan , iemand overzetten. Sabrang menjabrang, van de eene zijde eener rivier naar de audere ; van weers- zijden. Bërsabrangan , aan de andere zijde, aan den anderen oever. Prahoe penjabrangan, schuit om overtezetten. 