Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Zoowel hier, als meermalen in 't voorgaande, is de strekking aan een eigenschap toegekend niets anders dan een omschrijving van die eigenschap. De reden zal wel daarin liggen dat een uitdrukking als "tot iets strekken" niet zelden kan vervangen worden door een enkel "iets zijn". De dharma, de wet, moet bevorderd worden. Allengs ontwikkelen zich bij de knaap de vermogens; hij toont goed geloof in al wat ouderen hem zeggen en is daarom licht door anderen te leiden; hij wordt sterker; blijkt geheugen te bezitten; toont oplettendheid en verstand. Alle vermogens, in de vierde groep opgesomd, komen in de vijfde tot vollere ontwikkeling, worden krachtiger, heeten daarom krachten. Zodra de knaap oud genoeg is, moet hij naar school. De scholier heeft zich ordentelijk en knap te gedragen volgens het reglement van schooltucht, ons bekend onder de naam van bodhyanga's. Na de school verlaten te hebben, kiest de jongen een vak, een middel van bestaan; de levensregels die hij mee krijgt zijn de acht punten van een fatsoenlijke, eerbare loopbaan. Nu is de volgorde verklaarbaar. Bij de idealisering is ze een bayrak geworden. Wij zullen thans de wijze, of eigenlijk de baas, verder op zijn levenspad volgen. 83—86. Deze zijn: de geest van wijsheid; karakter; nijvere toeleg en praktijk. Het eerste is nuttig, opdat de overlevering der Drie Kleinooden niet te niet gaat; het tweede, opdat men niet gaat naar het lage pad; het derde, opdat men steun op den verheven Dharma der Buddha heeft; het laatste, opdat men alle goede dingen volvoert. Wanneer we de taal der heiligen in die des gemeenen levens terugvertalen, dan lezen wij dat de haas een wakkeren geest, karakter, nijverheid en liefde voor zijn beroep moet bezitten en het geleerde in praktijk brengen. Daardoor zal hij voorkomen dat zijn bedrijf en zijn familie te niet gaat; de weg der gemeenheid, lage handelwijzen schuven; zich houden aan de proefhoudende regelen door edeldenkende en wijze mensen gevolgd en al zijn bekwaamheden in de praktijk toonen. 87—92. De zes Volkomenheden: de volkomen deugd der mildheid, Kleinooden ontbreekt in sommige handschriften, en te recht. Het woord drietal (Grat, tri) is een gewone term ter aanduiding van de drie bedrijven der Vaicya's, die handelaars, landbouwers of veehoeders, niet zelden alle drie te gelijk zijn. Vandaar dat Coen? synoniem is met wdrttd. Volgens andere zijn er 10; bij de Zuidelijken komt steeds dit getal voor; hunne broeders in ’t Noorden noemen meest zes, zeldzamer tien Pâramitâ’s. Zedelijkheid, langmoedigheid of lijdzaamheid, geestkracht, overpeinzing of mijmering, en vroedzaamheid. Dit zijn de meermalen ter sprake gebrachte Bodhisattva-eigenschappen. De vruchten die deze dragen worden deels in bekend duidelijke woorden uitgedrukt, — en hebben dan zonder kijk op den Bodhisattva zelven betrekking — maar deels ook in uitgezocht dubbelzinnige termen — en in dit geval blijkt het niet welke bedoeling de vervaardiger van ’t overzicht er zelf aan hecht. De knoop ligt in het zeer algemeen woord satva. Dit beteekent »het wezen, de aard”, doch evenzeer »een wezen”, en in ’t meervoud »wezens”. Al naarmate men het in den eersten of den laatsten zin neemt, strekt de deugd volkomenheid ten bate van den bezitter alleen, of ook van andere schepselen. Zoveel als doenlijk zal de hier noodzakelijke dubbele vertolking gegeven worden. Vooreerst dan wordt het leerspell verkondigd dat volkomenheid in de deugd der mildheid strekt tot volledige zuivering van het Buddha-gebied, alsook van de hoofdkenmerken en mindere kenmerken; en bewerkt dat het wezen van een afgunstige, d.i. de afgunstigheid, tot volle rijping komt; anders vertaald: dat de afgunstige wezens volledig rijp worden voor ’t aanvaarden der waarheid. Op de meest ondubbelzinnige wijze wordt er elders verhaald dat de Bodhisatva Avalokiteshwara verschillende wezens volledig rijp maakte voor ’t licht der waarheid. Zulks bewijst wel niet dat men de bewuste uitdrukking in het overzicht evenzo moet opvatten; maar toch wel dat de Buddhisten ze, des noodig, zoo opgevat hebben. Vermits de woordenkeuze in ’t overzicht kennelijk er op berekend is om dubbelzinnigheid te veroorzaken, komen wij tot het besluit dat de rol van den Bodhisatva met opzet in een nevel gehuld is. En hierbij herinneren wij ons weer aan de uitdrukking in het begin van dit spelleven: "Wij worden hier weder verplaatst in een hooger gebied en aanschouwen den Daggod in zijn luister." Paripakca, behoorende bij paripakati, niet bij paripacaya, zooals Burnouf schijnt gemeend te hebben, want hij vertaalt het met "rijpheid", betekent: het maken dat iets volkomen rijp wordt; en wel in kerkelijke zin: voor het opnemen der waarheid. Bijvoorbeeld: Karandavyuha 24, 21; paripakva is "de volle rijping, de volle vatbaarheid voor ’t ontvangen der waarheid"; 18, 16. 25, 22. DE DHARMA. 4417 wij aan 't feit dat bodhisattva in den Yoga "het redelijk wezen, het bestaande verstand, het levende bewustzijd" juist de een opvatting van satwa vertoont, terwijl de andere teruggevonden wordt in de populaire of mythologische voorstelling van den bodhisattva der Buddhistische kerkleer. Beide opvattingen schuilen te samen in de behandelde uitdrukking van het overzicht, en moeten zeer oud zijn. De vermenging van mythologie en wijze zedelijke leer komt in 't volgende nog helderder aan den dag. De volkomenheid in zedelijkheid strekt om alle ongelegenheden en ongelukkige toestanden te boven te komen en bewerkt dat het wezen van een onzedelijke, d. i. de onzedelijkheid, tot volle rijpheid (tot een keerpunt) komt; anders vertaald: dat de onzedelijke wezens volledig rijp worden voor 't aanvaarden der waarheid. De volkomen deugd der lankmoedigheid lijdt tot vermijding van alle kwaadwilligheid, hardheid, haat, trots, verwaandheid en overmoed, en bewerkt dat het wezen van een kwaadwillige, d. i. kwaadwilligheid, tot volle rijpheid (tot een keerpunt) komt; anders: dat de kwaadwillige wezens volledig rijp worden enz. De volkomen deugd der geestkracht is noodig om veilig uit het onafzienbare gebied van de plichten (of: eigenschappen), die de wortels zijn van alles goeds, te komen, en bewerkt dat het wezen van een trage, d. i. traagheid, tot volle rijpheid (tot een keerpunt) komt; enz. De volkomenheid in overpeinzing doet alle kennis en hoogere kennis ontstaan en bewerkt dat het wezen van eenen verstrooide, d. i. verstrooidheid van geest, tot volle rijpheid (tot een keerpunt) komt; enz. Mythologisch: de toestand van helbewoner enz.; feitelijk de stand der zon en andere hemellichten in het nadir enz. De gene die het oorspronkelijke in het Sanskriet heeft overgebracht heeft bij ongeluk het Prakrit voor het Sanskriet aangezien; er was evenwel duisternis bedoeld. Voor dloka, ruim uitzicht, onafzienbaar gebied, — dlokamukha in de tekst is een schrijffout — heeft een der handschriften aranya, denkelijk een vergissing voor arjuna, bosch, zooals Burnouf Lotus 548 vermoedt. De aranya is het ongeënte, moeilijk begaanbare gebied des Dharma’s. Volkomenheid in vroedheid maakt dat men onwetendheid, verblindheid, duisternis en averechte zienswijze laat varen en bewerkt dat het wezen van een onverstandige, d.i. onverstand, tot volle rijpheid (tot een keerpunt) komt; enz. Bekwaamheid in de middelen (of: beleid). Ze dient om alle gedragingen (of: het gedrag) der wezens van verschillende geneigdheid gade te slaan en te verhoeden dat de wetten aller Buddha’s worden gewaagd. De vier zaken waardoor vriendschappelijkheid zich wezenlijk onderscheidt. Daaronder verstaat men: het geven van geschenken, vriendelijke toespraak, bevordering van iemands belang en gemeenschappelijkheid van streven. Deze strekken tot vriendschappelijken omgang met de wezens (d.i. met de mensen) en tot gemeenschappelijke beschouwing van de religie met andere die de volle wijsheid bereikt hebben. De volle ontwikkeling van iemands wezen; kwansuis: van de wezens. Ze heeft ten gevolge dat men niet taalt naar onwezenlijke genoegens en leidt tot lusteloosheid. De aanneming van de ware Wet, d.i. de Buddhistische religie. Daardoor zullen de kwellingen aller wezens verdwijnen. Deze uiting, in verband beschouwd met het onmiddellijk voorgaande, bevat de kern van het Buddhisme, den sleutel tot zijn binnenste heiligdom. Het Buddhisme is de religie en toevlucht dergenen die de wereld beu zijn. De vertaling onzeker. Men kan er ook uit lezen: om den wezens naar gelang van ieders geneigdheid de (ver- eischte) houding (of: gedrag) aan te wijzen. Zulk eene opvatting is wel tegen de regels der taal, doch het Buddhistisch Sanskriet staat boven de wet. Zoo heeft men kwansuis te vertalen om het parfum van heiligheid niet te laten vervliegen. Eigenlijk staat er: tot gemeenschappelijke beschouwing van de religie met anderen die op uitnoodiging gekomen zijn, d. i. in minder gewrongen stijl: zulke vriendschappelijkheid zal al licht er toe leiden dat men nu en dan den kameraad aanroept (samduja) om een praatje te maken en dan te zamen met hem over de religie gaat redekavelen, — iets wat de Indiërs tot heden toe gaarne doen. Voor praktisch is te lezen praktisch; het praktisch van sommige handschriften is barrensweinig onzin. DE DHARMA. 97—400. Deze groep bestaat uit de vier volledige uitrustingen, en wel: van verdienstelijke handelingen, van kennis, van kalmte en van ruimen blik of elaverzicht. Deze vier benoodigdheden zijn die van den Arhat of Yogin bij diens verhevene bespiegeling. De eerste volledige uitrusting of het bijeengebrachte kapitaal van verdienste is noodig omdat alle wezens daarvoor afhankelijk zijn (eigenlijk: het geheele wezen van den persoon, zijn karakter daarop berust). Het tweede is een vereiste opdat de Tien Krachten ten volle kunnen uitgeoefend worden; het derde om de diepe meditatie der Tathâgata's te erlangen, en het laatste, om het oog der (vooruitziende) wijsheid te bekomen. 104 en 102. Er zijn twee (gedenkwaardige) gelegenheden: die van de erkenning en die der belijdenis. Bij de eerste gelegenheid zal men den Welt van den Dharma verkrijgen; bij de laatste zal de Buddhablik volkomen zuiver worden. Voorts zijn er twee begaafdheid te ontvangen: die van Beck! te kunnen onthouden, ten einde het door alle Buddha's gesprokene te onthouden; en vaardigheid in ’t spreken, ten einde alle wezens door goede en schoone woorden tevreden te stellen. Diese zijn de twee soorten van berusting en wel: in de wet der meegaandheid en in de wet van niet-verrijzing. Door het eerste zal men zich in dezelfde richting bewegen als alle Buddha's, en door het tweede opheldering (aangaande de toekomstige bestemming) ontvangen. Het is twijfelachtig of dit het rechte woord is; de lezingen der handschriften verschillen. De mythologische betekenis is zoo verdonkerd dat het ons niet gelukt is het gronddenkbeeld te vinden. Kshaduts; de ware betekenis van dit woord in dit verband zal wel die van kshamatw, vatbaarheid, zijn. Zoo schijnt de geestelijke, d. i. verdraaide opvatting van anutpattika-dharma, wat taalkundig iets anders kan beteekenen dan 'de wet die geen oorsprong heeft', anddi, eeuwig. Dit laat een dubbelen uitleg toe, een fysischen en een metaphysischen. Volgens de eerste opvatting is bedoeld dat de zon of een ster, niettegenstaande ze ondergaat, altoos volgens een vaste wet zal verrijzen. Volgens de tweede opvatting, de kerkelijk geijkte, ontvangt iemand die rijp is voor het Nirvana een voorspelling hieromtrent van de Buddha. 107. Een ander vereiste is: onveranderlijkheid, het onverzettelijk voortgaan op den eenmaal ingeslagen weg. Daardoor toch zal de wet aller Buddha’s volkomen vervuld worden. Wij weten dat de grote Buddha onwankelbaar is: het jaar vervolgt onveranderlijk zijn loop en blikkt niet om. In zijn dagelijkschen loop stijgt de Dagvorst van een lagere telkens tot een hogere plaats en gedurende het jaar verplaatst hij zich van ’t een naar ’t ander. Dit heet sankrânti, overstapping. De kennis van 't overgaan uit het een in 't ander, die vereist wordt, opdat de kennis van de alwijze gekroond worde, vormt het 108e punt van het algemeen overzicht des Dharma's. Eindelijk besluit het geheel met de plaats waar de Dagvorst, alias Buddha, gekroond wordt, en hieruit, of liever hierop, volgen dan vanzelf: het nederdalen in de moederschoot, geboorte, verlating des huizes, leven van penitentie, nadering bij den zetel der Kennis (der ontwaking), de verdrijving van Màâra den Booze, het ontwaken ten lichte, het voortrollen van 't rad der orde en de aanschouwing van het finale Nirvana. De reden waarom hier negen handelingen of tijdperken opgesomd worden kan tweeërlei zijn. Eerst is negen het aantal maanden verloopende tusschen ontvangenis en finale Nirwana, aangezien dit laatste met de wedergeboorte des jaars te zamen valt. Ten andere is 9 het van ouds overgeleverde getal voor de som van maanden tusschen de geboorte en het grote Nirwana op 21 December. Hoewel het laatste gedeelte van het overzicht ons tot het gebied der mythologie terugvoert en daardoor den indruk achterlaat alsof al die 4108 punten alleen van den wandel des Tathagata's gelden, zijn er enkele punten in het voorgaande die ons noodzaken in den volmaakten Buddhaloop zelfs een ideaal te zien van den levenswandel der volmaakt wijze onder de menschen en de goden. In 't groot komen de gestelde eischen overeen met die aan de Yogins gesteld worden, zodat men mag aannemen dat ook de Buddhistische heiligen op aarde het voorbeeld door den hoogsten Buddha gegeven tot richtsnoer van hun handel en wandel zullen genomen hebben. De zedenleer in engeren zin bepaalt zich tot hetgeen men de goede zeden pleegt te noemen. Ze bestaat uit een geheel van wetten, geboden en verbodsbepalingen waaraan zekere maatschappij, zeker genootschap erkent gehoorzaamheid verschuldigd te zijn, omdat ze geijkt en geheiligd zijn door eeuwenoud gebruik of ingesteld door een onbetwist gezag, in elk geval afkomstig zijn van een macht welke door die maatschappij, door dat genootschap boven eigen gezag gesteld wordt. Wanneer de oorsprong van zulke wetten wordt toegeschreven aan de onmiddellijke of middellijke openbaring van een hogere macht, dan ligt in dat geloof een diepere waarheid dan in de meening, dat zulke wetten uitvindingen zijn van bepaalde personen. Het is even onaannemelijk dat een individu zedewetten kan scheppen als dat hij een taal vermag uit te denken. Voor beide is er een maatschappij noodig, al ware het een maatschappij van twee mensen. Wat één mensch doen kan, beperkt zich daartoe dat hij uit de bestaande zedewetten een keus doet, ten einde de naleving daarvan in een zekeren engen kring beter te verzekeren, doch levensvatbare nieuwe wetten uitdenken kan hij niet. Deugden zijn menschelijke krachten in zulk een mate en op zulk een wijze ontwikkeld dat zij bevorderlijk zijn aan een erkend goed doel, hetzij eigenbelang of algemeen welzijn. De grenzen tussen deugd en zedelijkheid laten zich in de praktijk moeilijk afbakenen, omdat het gehoorzamen aan de zedewetten krachtsontwikkeling vereist, en die inspanning ter bereiking van het als goed erkend is een deugd. Het inbegrip van alle deugden is de gerechtigheid. Deze bestaat daarin dat de mensch voldoet, en wel in de juiste mate, aan alle eischen welke zijn welbegrepen eigenbelang en het ware belang zijner medemenschen hem stellen. Oppervlakkig zou het kunnen schijnen alsof de uitoefening van volle gerechtigheid mogelijk was, zonder dat de mensch bezield werd door liefde en welwillendheid. Doch in werkelijkheid is dit niet het geval. Want die gevoelens zijn bij den natuurlijken mensch in kiem aanwezig; ze moeten dus aangekweekt worden opdat ze deugden worden. Wie zulks verzuimt, begaat een ongerechtigheid, in de eerste plaats jegens zichzelf. Het is de taak der gerechtigheid om die gevoelens zóó te ontwikkelen dat ze ons niet verleiden tot overmaat van toegeeflijkheid, en in zooverre, kan men zeggen, staat gerechtigheid boven liefde, die in niet geringe mate zelfs bij de dieren wordt waargenomen. Daarom zegt de Indiër dat, welke eigenschappen en neigingen de mensch ook met de dieren gemeen heeft, de gerechtigheid hem van hen onderscheidt. Zedekunde in ruimeren omvang, als kennis van alle uitingen van zedelijk leven, in Europeeschen zin, omvat alles wat wij in de voorgaande vluchtige opmerkingen ter verduidelijking van het volgende gescheiden hebben. Wij zullen trachten in dit hoofdstuk het voornaamste te behandelen van al hetgeen wij, Europeanen, onder zedeleer verstaan. De Buddhistische moraal heeft door haar aantrekkelijke zachtmoedigheid en door haar ijverig streven, dat meer dan vertoon is, om zelfzucht te onderdrukken, de rechtmatige bewondering der wereld opgewekt. Juist door deze haar hoofdkenmerken openbaart zij zich als een uiting van den Indischen geest, zooals zich die ontwikkeld heeft in de scholen der bramasekte. De dharma. 423 Manen en asceten. Al mogen de verschillende gezaghebbende Indische stelsels niet geheel gelijk en gelijkvormig zijn, hun hoofdbeginselen zijn toch dezelfde en een sterk sprekende familietrek is in alle te herkennen. Volgens de Kerk zijn al haar zedelijke voorschriften uitgegaan van Gautama Buddha, bijgenaamd Shakyasinha of Shakyamuni. Aangezien zij uitdrukkelijk leert dat hij, de vorstelijke Wijze, niets anders gedaan heeft dan de waarheden door alle vroegere Buddhas gepredikt opnieuw te verkondigen, erkent zij, op haar wijze, dat die voorschriften ouder zijn dan de instelling der nu bestaande congregatie. Van de "kritische" voorstelling dat op zekeren dag iemand als uitvinder van splinternieuwe waarheden zou zijn opgetreden, weet de Kerk niets. Neem uit het Buddhismes het leerstuk dat de Heer uit de hemel is nedergedaald om het schepselenwerk door de wederverkondiging der waarheid te verlossen weg; ontdoe het van het geloof aan de vleeschwording van ’t zedelijk ideaal, en gij hebt het van alle kracht beroofd. Al het goede en grote door ’t Buddhismes gebracht, dankt het aan de kracht van dat geloof, het eenige wat in staat is dat droge geraamte zijner moraal te bezielen. De zedelijke geboden welke leeken en geestelijken beiden, van jongs af, werden ingeprent, zijn vijf in getal: 1. "Kadulta" te doden; 2. "Kadulta" te stelen; 3. "Katulta" onkuisch te zijn; 4. "Katulta" te liegen; 5. "Nabba" geen geestvervreemdend drank te gebruiken. Alle die de geestelijke stand omhelden moeten zich daarenboven ontbeelden van: 1. Maaltijden op verboden uren; 2. Het bijwonen van wereldsche vermakelijkheden; 3. Gewoonlijk meeromvattend: geen levend wezen te deren. Dit voorschrift heeft, uit de aard der zaak, voor de leek een andere betekenis dan voor de geestelijke; de eerste heeft zien te onthouden van hoererij, de laatste van alle vleeschelijke gemeenschap. DE DHARMA. 3. het gebruik van zalven, reukwerken en opschik; 4. het gebruik van een weelderig bed; 5. ’t aannemen van geschenken in geld. Deze tien geboden, welke bekend staan onder de naam van Dasa, d.i. de 10 goede zeden, of van shapada, d.i. artikelen der tucht, beantwoorden meerendeels aan de 10 regels van zedelijkheid en vlekkeloze wandel, zoals die in de Yoga geformuleerd zijn; te weten: geen levend wezen te deren; waarheidsliefde; niet te stelen; kuischheid; versmaging van weelde en geschenken; 2 reinheid; genoegzaamheid; strengheid in levenswijze; studie; godsdienstigheid. Ook dit tiental wordt verdeeld in twee groepen van vijf. De gezamenlijke naam van de eerste vijf is yama, bedwang, beperking; van de laatste niyama, bepaling. De yama’s zijn beperkingen van de ongebreidelde wil van het individu in het belang der maatschappij, terwijl de niyama’s levensregelen zijn welke iemand ter wille zijner eigen lichamelijke en geestelijke reinheid en waardigheid in acht heeft te nemen. Indien het beginsel waarop de indeeling der 10 geboden in twee klassen berust noch bij de Yoga noch bij de Buddhisten streng is volgehouden, dan laat zich zulks gereedelijk verklaren als een gevolg van de behoefte om een ouder stelsel van yama’s en niyama's te wijzigen ten behoeve van bijzondere doeleinden. Ten deele laten zich de beweegredenen die tot zulk een wijziging leiden, verklaren uit de behoefte om een ouder stelsel van yama’s en niyama's te wijzigen ten behoeve van bijzondere doeleinden. Ten deele laten zich de beweegredenen die tot zulk een wijziging leiden, verklaren uit de behoefte om een ouder stelsel van yama’s en niyama's te wijzigen ten behoeve van bijzondere doeleinden. Ten deele laten zich de beweegredenen die tot zulk een wijziging leiden, verklaren uit de behoefte om een ouder stelsel van yama’s en niyama's te wijzigen ten behoeve van bijzondere doeleinden. Aparigraha. Het is zeer twijfelachtig of hiermede oorspronkelijk iets anders bedoeld werd dan "het zich niet (wederrechtelijk) toeeigenen van enig goed." Yogas. 2, 30 en 32. DE DHARMA. 425 wijziging aanleiding hebben gegeven wel gissen. Zoo bijv. plaatst de Buddhist aparigraha in de tweede groep, omdat anders de eerste vijf voorschriften van het Dhamma niet zouden kunnen dienen voor de leeken. Wat het verbod van geestelijke drank betreft, dit is slechts een uitbreiding van een leefregel die oorspronkelijk tot de brahmanen beperkt was. Zoo iets het karakter van een niyama draagt, dan is het de geloft om zich geheel van sterke drank te onthouden. Door dit gebod voor alle zonder onderscheid verplichtend te stellen toont de Kerk dat zij ook de wereldlingen, die in haar gelooven, wil voorbereiden voor den heilstaat des geestelijken levens en toont ze tevens dat de brahmaan, met zijn strenge levenswijze, het ideaal moet zijn waarnaar elk mensch, al behoort hij niet door geboorte tot den brahmaanse stand, behoort te streven. Er is geen verhevener wezen in de wereld dan een brahmaan die zóó ingetogen leeft en vlijtig gestudeerd heeft als een brahmaan behoort te doen, verklaart de Heere Buddha zelf ! en het is dus zeer verklarbaar hoe het komt dat de kadet-monnik of seminarist, gelijk we later zullen zien, de trouwe kopie is van den brahmaanse leerling, en de gewijde monnik die van den leren in zijn derde en vierde levenstijdperk. Ofschoon de leeken niet verplicht zijn meer dan de vijf eerste geboden in acht te nemen, is het toch bijzonder verdienstelijk indien zij zich bij gelofte verbinden de eerste 8 voorschriften (ashtagîla) te volgen. ? In dat geval moeten zij van hun familie afgezonderd leven. Van groot belang voor de kennis der Buddhistische zedelijkheid is de onderscheiding er van in geringere of lagere, middelbare en hoogere. De aard van alle drie vindt men uitvoerig ontwikkeld in twee kanonieke geschriften der Zuidelijke Kerk. In ’t een werk worden ons de eigen 1 Mahâv. 1, 2. Ook noemde de Tathâgata zichzelf zoowel een koning als een brahmaan, zooals uitvoerig beschreven wordt in Mil. P. 225. Een van de redenen waarom de Tathâgata een brahmaan genoemd wordt is dat hij alle zonde en slechtheid heeft afgeschud. Over een eenigszinds afwijkende, bij de Noordelijken voorkomende toepassing der 10 goede zeden ook op leeken zullen wij later spreken. Het Sutta-phala-Sutta en ’t Subha-Sutta, vertaald door Burnouf Lotus 463. Een kortere redactie er van komt voor in ’t Brahmajâla- en Potthapâda-Sutta. 426 DE DHARMA. woorden van den Tathâgata medegedeeld, die hij uitsprak bij gelegenheid dat Koning Ajâtacatru, door nabouw over zijn vadermoord gefolterd, tot den Heer kwam om hulp te zoeken; het andere behelst de lessen van Ânanda aan zekeren jongen brahmaan. Hoezeer het kader waarin bedoelde zedekundige verhandeling gezet is ten eenenmale in de twee redacties verschilt, komt de leering des Meesters woordelijk overeen met die zijns Discipels. Eene gelegenheidspreek die bij alle mogelijke gelegenheden even toepasselijk is, lijkt ons misschien eenigszinds wonderlijk, doch de zonen van Buddha's dachten er klaarblijkelijk anders over. In de genoemde zedekundige verhandeling wordt eerst de geringere of lagere zedelijkheid beschreven; dan volgt de uiteenzetting der middelbare, en eindelijk der hoogere. De drie stukken zijn aan elkaar gelascht, zonder daarmee nog een ware eenheid te vormen; als kunstig geheel staat de samenvoeging verre beneden het stelselmatige overzicht van het pad van deugd en wijsheid zoals wij dit uit den Lalitawistara hebben leeren kennen. Om een denkbeeld te geven van de wijze waarop de stof behandeld is, zullen we eenige uittreksels uit Burnouf’s vertaling hier laten volgen. In het gedeelte dat betrekking heeft op de lagere zedelijkheid wordt door den Meester — en door Ânanda — geleerd dat de geestelijke die gîla bezit vafkeerig is van zich op te schikken en te tooien met kransen, reukwerken en zalven; hij houdt niet van een hoog of ruim bed; is afgelegen van geschenken van goud en zilver, ongekookte rijst, rauw vleesch, een vrouw of meisje, een slaaf of slavin, een bok, ram, haan, varken, olifant, os of paard; hij wil geen bebouwde akker of eigendom ontvangen; hij ontziet zich om zich met nietige boodschappen. Men lette wel dat de geestelijke als zoodanig geen eigen goed mag bezitten, zodat deze preek 1. volkomen overbodig is 2. opgesteld is geworden in een tijd toen de regels der orde vaak overtreden werden. Het laatste is onwaarschijnlijk, dewijl ook thans die regels worden in acht genomen behoudens gewraakte uitzonderingen. Er blijft dus alleen over, dat de vermaning om alle weelde en rijke giften te versmaden oorspronkelijk gericht waren tot personen die niet wettelijk verplicht waren tot onvoorwaardelijke gehoorzaamheid aan deze voorschriften, die te pas kunnen komen voor brahmanen, maar overbodig zijn voor Buddhistische geestelijken. DE DHARMA. 427 te belasten; heeft een afkeer van koophandel te drijven en valse maten en gewichten te gebruiken; hij bewandelt geen kronkelwegen, schuwt bedrieg, list en laksheid waardige handelingen; hij heeft een afschuw voor snijden, slaan, binden, krabben en 't plegen van gewelddadige handelingen in 't algemeen. In het tweede gedeelte, over de middelbare zedelijkheid, wordt grootendeels hetzelfde gezegd als in het eerste, maar met andere woorden; het gebeurde meer pleit voor het paedagogisch talent der opstellers dan voor den ernst hunner overtuiging. Een paar voorbeelden zullen meer zeggen dan verdere opmerkingen. Terwijl er deftige asceten of brahmanen — lezen we — "die groot gebruik maken van de hun aangeboden spijzen, dranken, kleederen en rijtuigen, versmaadt hij (de geestelijke) het gebruik van dergelijke zaken; en zulks wordt hem als verdienste aangerekend." Terwijl er deftige asceten of brahmanen zijn, die graag vermakelijkheden bijwonen, zoals dansen, gezangen, balletten, tooneelvertoningen, het voordragen van vertellingen, muziek, vertooningen van dansworsten, kunstenmakers, enz. en gevechten van olifanten, paarden, buffels, stieren, bokken, rammen, enz., versmaadt hij (de geestelijke) dergelijke vermaken, en zulks wordt hem als verdienste aangerekend. Terwijl er deftige asceten of brahmanen zijn, die er van houden zich op te smukken en te tooien, bijvoorbeeld door zich te parfumeeren, zich in te wrijven met zalven, zich te baden, zich te laten pidjetten, zich te bedienen van eenen spiegel, van oogzalf, kransen, zalven, geurige poeders voor den mond, mondspoelingen; door zich de haren samen te binden; door een stok, een waterroos, een dolk, een zonnescherm, fraai schoeisel, een tulband, een edelsteen, een vliegenwaaier, witte kleederen met franjes te dragen, versmaadt hij (de geestelijke) het zich dusdanig op te smukken en te tooien, en zulks wordt hem tot verdienste aangerekend. De gevolgtrekking ligt voor de hand: de preek of verhandeling is met de noodige wijzigingen in stijl en anderszins overgenomen uit een of andere verzameling van voorschriften voor brahmanen of yogins. 498 DE DHARMA, De hogere zedelijkheid bestaat, in 't algemeen, daarin dat de geestelijke zich onthoudt van 't verrichten van heidensche offers, van waarzeggerij, sterrewitchelarij en soortgelijke middelen van bestaan. Alles wat in deze afdeeling gezegd wordt heeft kennelijk de strekking om tegen dergelijke praktijken, die door veel Jainamonnikken en zekere klassen van brahmanen worden uitgeoefend, te velde te trekken. Onwillekeurig moet bij ons de vraag oprijzen waartoe enige onder die verbodsbepalingen nog noodig zijn, aangezien het toch niet te veronderstellen is dat de Buddhistische geestelijke lust zou hebben heidensche offers te leiden of door de ongeloovigen als voorganger bij hun plechtigheden zou gekozen worden. Het antwoord is niet moeilijk te geven, zodra men bespeurt dat de hogere zedelijkheid, zooals de Buddha of Ánanda die verkondigt, een eenvoudig dezelfde is als die welke in Manu's wetten voor de brahmaan in diens later, geestelijk levenstijdperk als yati of mukta, is voorgeschreven. De yati heeft zich te onthouden van offeren, waarzeggen enz. en dus behoort zijn kopie, de Buddhistische monnik, fatsoenshalve dezelfde regelen te volgen. Zoo verklaart het zich ook vanzelf, waarom het nalaten van zekere bezigheden of praktijken tot de hogere zedelijkheid behoort, terwijl de algemene zedelijke geboden de lagere genoemd worden. De hogere goede zeden zijn namelijk die waaraan alleen degenen die op een hoger standpunt van ontwikkeling staan zich te houden hebben. Het is geheel in overeenstemming met de grondbeginselen waarop het geestelijk leven bij de Indiërs berust, wanneer zedelijkheid in engeren zin, bij de monnik meer op de voorgrond treedt dan deugd, in zo voorzover çîla bestaat in onthouding, in vermijding van alles wat het belang van onzen naaste of ons eigen lichamelijke en geestelijk welzijn schaadt, terwijl deugd zich meer openbaart in bepaalde naar buiten werkende handelingen. Handelen nu is iets wat de geestelijke mensch moet trachten te vermijden, want bij elke handeling is er zekere mate van aandrift, rajas, liefde of haat, noodig, en naardien rajas het zuiver en waarachtig zijn kleurt, minder of meer bezoedelt, moet de geestelijke, die naar vermijding van alle bezoedeling streekt, zoo weinig mogelijk handelen. Hoe meer hij op een doode gelijkt, hoe hooger hij het in geestelijke ontwikkeling gebracht heeft. Men mag dit monniksideaal goedkeuren of niet, het is niet billijk, zoals wel eens geschiedt, tot het Buddhismus het verwijt te richten dat zijn moraal zoo negatief is. Die moraal is juist zóó, als ze logisch moet wezen. Men mag desverkiezende de gehele Congregatie een dwaasheid vinden, maar niet eischen dat ze ontrouw zij aan haar beginselen. Sit ut est, aut non sit. Het spreekt van zelf dat slechts weinige monniken het bij levenden lijve zóóver gebracht hebben dat zij alle handelingen vermijden; buitendien zijn goede daden niet verwerpelijk, in zooverre ze de mensch opleiden en voorbereiden tot het hooger standpunt van niet-handelen, van volmaakt quietisme. Aan hen die minder ontwikkeld zijn, vooral aan leeken, kan dus werkdadigheid worden aanbevolen, hoewel quietisme (akriyâ) hooger staat en als zoodanig door de Kerk erkend wordt. De consequente werk-dadigheidsleer (kriyâvâda, karmavâda) is bepaald kettersch en wordt als zoodanig door de Buddha verworpen, althans voor de monniken, doch voor leeken kan hij zich tot op zekere hoogte met die leer vereenigen. Hieromtrent leeren wij uit de heilige schrift der Zuidelijken eenige bijzonderheden kennen die in meer dan één opzicht merkwaardig zijn. In de beroemde stad Vaicali woonde in die tijd de hertog Sinha, die een aanhanger was van de leer der Jana's, of zooals zij in Buddhistische bronnen plegen te heeten: Nirgrantha's. Deze ketters, aan wier hoofd Jivitaputra stond, verkondigden de leer der werkdadigheid of werkheilig- heid, waren kriyâvâdins en hadden in de stad eenen grooten aanhang. Toen de Buddha bij Vaicali vertoefde, gaf de hertog Sinha, die in de vergadering der Lichawi's den lof des Heeren had hooren verkondigen, aan Jivitaputra den wensch te kennen om den asceet Gautama te gaan bezoeken, doch de kettermeester ried hem zulks af met de woorden: »waarom zoudt gij, Sinha, die de leer der werkheiligheid aanhangt, eenen voorstander van het quietisme, zoals de asceet Gautama is, gaan bezoeken? want, Sinha, de asceet Gautama leert het quietisme en leidt zijn discipelen daarin op.» Door deze bedenkingen liet zich de hertog eenmaal, tweemaal afschrikken, maar toen hij een derde maal een onweerstaanbare lust bij zich voelde opkomen, besloot hij zich niet meer aan de Nirgrantha's te storen en reed met groot gevolg de stad uit om den Heer een bezoek te brengen. In diens tegenwoordigheid gekomen en na de gebruikelijke plichtplegingen gaf hij te kennen wat hij vernomen had, namelijk dat de Buddha het quietisme predikte, en verzocht dienaangaande opheldering. Hij ontving in hoofdzaak het volgende ten antwoord: "In zeker opzicht, Sinha, zegt men terecht dat ik het quietisme (de niet-werkdaden) predica en mijn discipelen daarin opleid; doch men zegt evenzeer terecht dat in zeker opzicht ik de werkdaden predica en mijn discipelen daarin opleid. In welk opzicht nu, Sinha, zegt men terecht dat ik de niet-werkdaden predica en mijn discipelen daarin opleid? In zooverre, Sinha, als ik leer, dat men verkeerde handelingen van het lichaam, in woorden en gedachten, allerlei bose en zondige dingen niet moet doen. En in welk opzicht, Sinha, zegt men terecht dat ik de werkdaden predica en mijn discipelen daarin opleid? In zooverre, Sinha, als ik leer, dat men goede handelingen van het lichaam, in woorden en gedachten, allerlei goede dingen wel moet doen." De relatieve waarde van deugd wordt ons aanschouwelijk voorsteld in de Bodhisatta legenden. De Bodhisatta munt uit door zijn... 1 Tengevolge van het mondgesprek tusschen de Buddha en de hertog, bekeerde de laatste zich tot het eenige ware geloof, evenals een groot aantal der aanzienlijke inwoners. Het verhaal van de bekeering treft men behalve in Mahāvagga t. a. p. ook aan in Schiefner 268, waar uitdrukkelijk gezegd wordt dat de poorten voor de Digambara’s (d. i. Jaina’s) gesloten worden en voor de aanhangers des Heeren geopend. Deze overlevering moet oud zijn, daar ze aan beide afdeelingen der Kerk gemeen is. DE DHARMA. 431 Deugden en is een verheven wezen, doch het hoogste standpunt, dat van Buddha, heeft hij nog niet bereikt. Het nut der deugd voor de maatschappij en het individu wordt niet miskend; en de 10 Pâramitâ's, door een Bodhisattva in oefening gebracht, kunnen de naar gerechtigheid gevallen mensch tot voorbeeld strekken, doch wie groote en schoone daden verricht wil, wordt geen monnik; hij vindt voor zulke daden geen gekheid te over in de woelige wereld. Alleen voor zoverre de geesteskracht een strevende Bodhisattva te vergelijken is, die het meesterlijke nog niet bereikt heeft, blijft de beoefening der Pâramitâ's tot zijn voorraad ten behooren. Vergelijkt men de 10 volmaakte „deugden van weldaad, edelijkheid, verzaking der wereld, vroedzaamheid, geestkracht of eenheid, lankmoedigheid of lijdzaamheid, waarheidsliefde, vastberadenheid, vriendelijkheid en gelijkmoedigheid met de 10 kenmerken der gerechtigheid in Manu: standvastigheid, lankmoedigheid, ingetogenheid, eenvoudigheid, reinheid, zelfbeheersching, vroedzaamheid, kennis, waarheidsliefde en ZZachtmoedigheid, dan springt de verwantschap tussen beide stelsels D het oog. Van deze deugden wordt in Manu uitdrukkelijk gezegd dat daar de brahmanen in alle vier levenstijdperken moeten beoefend worden en dat de brahmanen welke deze deugden begrijpen en, na ze begrepen te hebben, in acht nemen, het hoogste (paramâ gati) bereiken. Vermits paramâ gati en pâramitâ taalkundig zeer nauw verwant zijn, zal de overeenstemming in termen wel niet aan toeval te wijten zijn. Het volledigste overzicht van de zedelijke verplichtingen — in den ruimsten zin — voor gewone leeken vindt men in een geschrift, de Onderwijzing aan Sigâla genaamd, waarvan een dubbele redactie, een Noordelijke en een Zuidelijke, bestaat. - Van de eerste is ons slechts een gedeelte uit een vertaling bekend; de inhoud luidt als volgt. Eens vertoefde de Buddha op den Kukkuta-berg. Te dier tijde was er een jonkman van goeden huize, Sigala geheeten, die in den vroegen. Manu VI, 92. Van Beal in diens Buddhist Tripitaka, 112. DE DHARMA. ochtend was opgestaan om zijn haar op te maken, zich te baden en zijn mooi kleeding aan te trekken. Zoo toegerust wendde hij zich naar het oosten en boog hij zich viermaal ter aarde; daarop deed hij hetzelfde met het gelaat naar het zuiden; vervolgens wendde hij zich naar het westen en het noorden, telkens viermaal zich ter aarde buigende; daarop blikte hij naar het toppunt en maakte vier hoofdbuigingen; eindelijk wendde hij den blik naar het voetpunt met hetzelfde aantal buigingen. De Buddha, die juist het land doortrok om voedsel te bedelen, zag op eenigen afstand hoe de jongeling Sigala zijn devotie verrichtte. Straks richtte hij zijn schreden naar diens woning en vraagde hem, welke godsdienst deze zes verrichtingen voorschreef, waarop Sigala antwoordde: "mijn vader heeft mij bij zijn leven geleerd zoo te doen, zonder mij te verklaren waarom ik zoo doen moest, en nu hij dood is mag ik zijn lessen niet verwaardeloos of vergeten." De Buddha zei: "uw vader heeft u geleerd uw devotie te verrichten, maar zonder lichamelijke nederbuigingen." Anstonds viel Sigala de Buddha te voeten en smeekte hem de geestelijke aanbidding, waarvan hij sprak, te verklaren. Hierop sprak de Heer: "luister dan en neem ter aarde wat ik u zeg." De jongeling bleef aandachtig zwijgen en de Meester begon: "Als iemand de vier 'zedelijke geboden getrouw in acht neemt, zal hij in deze wereld geëerd worden en hiernamaals in den hemel komen. Het 4e is: niets te doen wat leven heeft; het 2de: niet te stelen; het 3de: geen overspel te bedrijven; het 4de: niet te liegen. Zoodra het hart zwicht voor kwade begeerten, hebzucht, inbeelding, toorn en dwaasheid, dan zullen deze kwade neigingen, bij gebrek van de noodige oplettendheid om ze in toom te houden, dagelijks toenemen en zal de goede naam van iemand afnemen als de afnemende maan. Doch is hij bij machte om zichzelf hierin te beheersen, dan zal zijn goede naam toenemen als de wassende maan tot den dag waarop ze voll is. Zeer karakteristiek: vóór den Buddha buigt Sigâla in ’t stof, juist terwijl hem gezegd wordt dat zulk soort nederbuigingen onnoodig of zelfs afkeurenswaardig zijn. DE DHARMA. wordt.” Voorts sprak de Buddha: “Er zijn zes zaken die elke dag een vermindering van iemands welzijn tot gevolg hebben: 1. dronkenschap; 2. speelwoede; 3. het slapen bij dag en ’s nachts braken; 4. het geven en aannemen van uitnoodigingen tot partijen; 5. omgang met slecht gezelschap; 6. trots en laatdunkendheid. Iemand die tot de vier eerstgenoemde zonden vervalt en die miskent gaat aan de laatstvermelde gebreken, zal nimmer een goeden naam krijgen en zijn welzijn zal dagelijks verspild worden en ten loier gaan.” En wat zijn nu de zes nederbogen waarover we spreken? De Buddha zei: ver zijn vier soorten van slecht gezelschap: 1. de man die u inwendig haat, maar uitwendig vriendschap betuigt; 2. de man die goed van u spreekt in uw bijzijn, en u achter den rug belastert; 3. de man die in tijd van tegenspoed zich in het bijzijn der mensen om uwentwil bedroefd toont, en achter uwen rug zich vermaakt en juicht; 4. de man die zich uitwendig gedraagt als een van de familie, maar inwendig vol haat en arglist is.” “Er zijn ook vier soorten van ware vriendschap: 1. als iemand uitwendig u berispt, maar inwendig u toegenegen is en het wel met u meent; 2. als iemand in uw bijzijn uw gebreken toont, maar in uwe afwezigheid alleen uw deugden vermeldt; 3. als iemand ten tijde van de ziekte zijns vriend alle bezigheid opschort in onrust over het herstel van den zieke; 4. als iemand den vriend die in armoede verkeert niet veracht of vermijdt, maar ernstig tracht hem uit den nood te helpen. Wider zijn er vier soorten van slechte vriendschap: 1. als men, opziende tegen de last om een ander tot een deugdzaam leven aan te manen, hem zonder berisping slecht gezelschap laat bezoeken; 2. als men iemand vermaant het gezelschap van een jongen losbol te mijden, maar hem ongehinderd laat drinken met een oude liederlijke gezelligheid; 3. als men een ander leert geld te schrapen; 4. als men een ander leert dat hij met De Zuidelijke redactie van de onderwijzing aan Sigâla is ons in haar geheel bekend; we delen hiermede het hoofdinhoud. De Meester verbleef in het Bamboebosch bij Râjagrha, en terwijl hij als naar gewoonte uitgegaan was om voedsel te bedelen zag hij de huisbewaarder Sigâla, toen deze met loshangend haar, nat gewaad en gevouwen handen zijn buiging maakte naar de vier windstreken, naar het voetpunt en het zenit. Door de Meester gevraagd waarom hij zulks deed, antwoordde Sigâla dat hij het deed omdat hij de woorden zijns vaders eerbde, huldigde en heilig achtte. De Meester, wel begrijpende dat Sigâla zoo handelde om onheil van de kant der zes richtingen af te weren, toonde hem aan dat de beste wijze om zich te vrijwaren bestond in het verrichten van goede daden jegens de mensen om hem heen, jegens zijn ouders als het oosten, jegens zijn leermeesters als het zuiden, jegens zijn vrouw en kinderen als het westen, jegens zijn vrienden en verwanten als het noorden, jegens asceten en brahmanen als het toppunt, en jegens zijn knechten en bedienden als het nadir. Na een beschrijving van de ware vriendschap volgt dan een opsomming van de plichten die de mensen in ’t dagelijksch leven jegens elkaar hebben in acht te nemen. De opsomming geschiedt in de zes bovenvermelde rubrieken, waarvan elk 2 x 5 voorschriften bevat. I. Ouders en kinderen. De ouders behouden hun kinderen: Terug te houden van het kwade. Op te leiden in het goede. Te laten onderwijzen. In de echt te laten treden. Een erfenis na te laten. Het kind moet aldus denken: 4. Ik zal hen onderhouden die mij onderhouden hebben. Ik zal de familieplichten die op mij rusten volbrengen. Ik zal hun eigendom bewaren. Ik zal mijzelf waardig maken hun erfgenaam te zijn. Wanneer zij het sterven zijn afgewogen, zal ik hun nagedachtenis eeren. Leerlingen en leermeesters. De leerling moet zijn meesters eeren: Door in hun tegenwoordigheid op te staan. Door hen te bedienen. Door hen te gehoorzamen. Door in hun behoeften te voorzien. Door oplettend naar hun lessen te luisteren. De leermeester moet zijn leerlingen zijn genegenheid toonen: Door hen op te kweeken in alles wat goed is. Door hen te leiden aandachtig te zijn. Door hen te onderwijzen in kennis en wetenschap. Door hen te prijzen bij hun vrienden en makkers. Door hen voor gevaren te hoeden. Man en vrouw. De man moet zijn vrouw lief hebben: Door haar met achting te bejegenen. Door haar met vriendelijkheid te bejegenen. Door haar getrouw te zijn. Door te zorgen dat zij door andere geëerd wordt. Door haar de noodzakelijke kleding en sieraden te geven. De vrouw moet den echtgenoot haar genegenheid toonen: Door de huishouding in orde te houden. Door gastvrij te zijn jegens verwanten en vrienden. Door kuisch te zijn. Door een zuinige huisvrouw te zijn. Door bekwaamheid en ijver in alles wat zij te doen heeft. Vrienden en makkers. Een fatsoenlijk man moet zijn vrienden van dienst zijn: Door geschenken te geven. Door hen op te waarnemen. Door hen niet te verraden. Door hun raad te volgen. Door hun ziekte te verzorgen. Door hen in nood te steunen. Door hun vijanden te weren. Door hen te troosten in smart en verdriet. Door hun nagedachtenis te eeren. 