Vervolg van Mr Johan Van de Water's groot plakkaatboek s'lands van Utrecht : Van de vroegsten tijd af tot het jaar 1805. Door Mr C.W. Moorrees, en Dr P.J. Vermenlen. 1
Venvoso Urn. Рів. I | 1. Вовк. 1. Ter. ту, Deer. 177 Men vindt dan in de tweede plaats aldaar gemeld dat de Heeren Staten van Gelderland, niet alleen door de jaarlijksche bevaringen van de Rekenka- mer in possessie van de rivier zijn, maar daarbij zo uit kragt van sententien als opgevolgde execu- tien altijd zijn ggmaintineerd. Wat het argument van die jaarlijksche bevarin- gen betreft, kan ik niet begrijpen hoe Hof en Rekenkamer van Gelderland zich daarvan heeft kunnen bedienen. Vooreerst blijkt het niet, wat men met die be- varingen wil zeggen; of dezelve solemneel geschie- den, ор een bepaalden tijd van ‘ jaar, of wanneer men goedvindt in een jagt te gaan zitten om op den Rhijn te varen. Men zegt ook niet, wat men op die bevaringen uitvoert. De geheele actus is ten minsten arbitrair, en mere facultatis, welke ten allen tijde door deze Provincie zoude kunnen geschieden, indien men een vaartuig, bekwaam om de stroom te bevaren, hadt of wist te bekomen. Maar zijn nu zodanige actus als die pretense be- varing is, en welke alle clam trajectinis kunnen geschieden, in staat om deze Provincie van het recht van eigendom te depossideren. Indien te voren de oorspronkelijke eigendom niet is aangetoont, hoe zal dan de bevaring een recht van eigendom introduceren. Hoe is dezelve in staat om uit te wisschen die langdurige en nog tegenwoordig gepleegd wordende acten van opperheerigheid over de rivier, wegens de Provincie van Utrecht, namelijk het recht van visscherij, en de exercitie van het zelve, alsmede het dadelijk schouwen van verongelukte ligchamen tot op den huidigen dag. Men provoceert ten derden dat alle middelzan- den, zo onder, boven als tegens Rhenen, tot bene- den Wijk toe, in name van de Provincie van Gel- derland van ouds geoccupeerd zouden zijn. Vooreerst dienen de tijden van die aanvaarding of occupatie specifyk bepaald te worden, ten einde te kunnen zien, of de Heer van Gelderland, in die tijden, het recht van eigendom op den stroom had uit hoofde van de requisitien, bij sententie van Keizer Adolf gemeld. Want indien die deficieerden, zal men alle aan- vaardingen niet anders dan als wederregtelijke feite- lijkheden en geweldige usurpatien, in trocble tijden, of bij onmagt van den Bisschop van Utrecht gedaan, kunnen considereren. Ja het blijkt uit een brief van Hertog Reinald de vierde, dat hij heeft. moeten erkennen dat de Almonsweerd, beneven Amerongen gelegen, door zijn broeder Willem wel aangenomen en aangetast was, doch dat hij tot dien weerd niet geregtigd was en NB. nadat hij die erkentenisse gedaan had, zegt hij evenwel, in den zelfden brief, dat hij uit sonderlinge gunst en genade dien weerd aan Willem, Heer van Abcoude, weder overgegeven heeft. Het blijkt niet wanneer die Almondsweerd aan- vaard zij en uit welken hoofde; ook niet om welke reden Reinald erkent dat hij tot dien weerd niet geregtigd was, maar het is evenwel сеп zeker te- ken dat de aanvaardingen van middelzanden in den Rhijn niet optimo jure geschied zijn. 46 178 VAN DEN STAAT EN En dezelve kunnen niet met regt geschied zijn, om dat de Heeren van Gelderland, welke zo zeer met de sententie van Keizer Adolf ingenomen zijn, ! nooit zullen kunnen aantonen, dat zij ter plaatse daar die middelzanden gelegen waren, comitatum ab imperio habebant, et in comitatu theolonia et conductus, want anders waren zij volgens dezelve sententie niet tot de aanvaarding bevoegd. En ik gelove dat men om de aanvaarding der Heeren van Gelderland, welke zij mochten bewij- zen, van kracht en recht te ontzetten, niet beter doen kan dan zich ook te houden aan die zoge- noemde sententie van Keizer Adolf, en dat men moet letten op de tijden, in welke zij zullen mo- gen aantonen die aanvaardingen geschied te zijn. En zal het bewijs van eene aanvaarding van een middelzand en het besteken met rijs van wege den Bisschop, bij alle onpartijdige en equitable oordee- laars, van meerder valeur zijn dan alle andere be- wijzen van de tegenzijde, om dat de norma van hunne handelingen de onwettigheid derzelver ten klaarsten aantoont. Eindelijk zal de onwettigheid der pretensien van de Provincie Gelderland nog meer in het oog lo- pen, wanneer alle oude en nog subsisterende preu- ven van eigendom op de rivier daartegen gesteld | worden, en waarvan het veer, de visscherij, en schouwing van lijken, ook de aanhaling van goe- | deren in den Rhijn drijvende, als anders, klaar | kunnen bewezen worden. VIJFDE AFDEELING. Het sustenue dezer Provincie, zo als het zelve naar gedachten van den Procureur Gene- raal behoort te zijn, is tweeledig; betref- fende het eene deel de Marsch, het ander de rivier den Rhijn, als mede de oude of verlate Rhijn. Wat het gesustineerde recht van de Provincie Utrecht tot de Marsch betreft: Het zelve steunt daar op: 1. Dat dezerzijds, zo niet ontegenzeggelijk, im- DE SOUVEREINITEIT Dat de Marsch in het kerkelijke altijd onder het Bisdom van Utrecht niet alleen behoord heeft, ge- lijk men van verscheide andere plaatsen, buiten de Provincie gelegen, zoude kunnen zeggen. Maar dat ook zelfs de Marsch heeft geparochi- eerd onder de kerk van Rhenen, en daarom ook in alle oude papieren genoemd word de Marsch in het kerspel van Rhenen; dit is zo klaar, dat men nooit aan de Provincie met eenigen schijn zal kunnen bedisputeren die poincten, welke uit hoofde van есп kerspel-recht zullen kunnen gevraagd wor- den, doch welke thans alle mede aan de Provincie van Gelderland van tijd tot tijd zijn vervallen. Uit het zelve kerspel-recht volgt mede dat de Marsch oudtijds notoir aan deze zijde der rivier moet gelegen hebben, aangezien indien dezelve zo ver van Rhenen gelegen had als tegenwoordig, en zo nabij bij Gelderland als men thans ziet, het niet waarschijnlijk 15 dat dit district onder Rhenen ter kerke zoude behoord hebben. Het is verder eene notoire zaak, dat de Schout van Rhenen mede van oude tijden het Schoutampt des Heeren van Utrecht in de Marsch bediend heeft. En dat ook de Secretaris van Rhenen Secreta- ris van de Marsch is, ontvangende beide hunne commissie van de [leeren Staten van Utrecht, en doende Eed aan dezelve, zo als de Heemraden aan den Schout doen, immers plagten te doen, volgens het geen in de besoignes van 1619, fo. 18, ge- vonden wordt. Ook heeft men zich in den jare 1619, fo. 123, beroepen op de gelijkheid van de manier van pro- cederen, welke in de Marsch en te Rheenen plach te wezen, doch dit is ten minsten thans veranderd en men volgt in de Marsch meestal het recht en de wijze van procederen, welke in de Nederbetuwe plaats heeft. Men beriep zich ook op de successie der thins- goederen in de Marsch, conform de successie der thinsgoederen in de provincie Utrecht, alwaar de- zelve vorderlijk zijn; daar dezelve in de Nederbe- tuwe of wel in gantsch Gelderland succederen als allodiale. Die van Gelderland zeggen daar tegen wel dat mers waarschijnlijk, zal en kan worden bewezen, ` jeder Heer zijne thinsgoederen kan uytgeven zo dat oudtijds de Marsch bij donatie van Karel den bij wil, doch het zoude yet bijzonders ziju, dat Groten, aan de kerke van Utrecht gekomen is. de keuze om Geldersche goederen in thijns ten 2, Dat de Marsch voor dezen aan de noordzijde, Stichtschen thijns-rechten over te geven, juist al- van den Rijn gelegen heeft, wanneer die rivier ‘leen op de Landen in de Marsch en nergens elders tusschen de Marsch en de Nederbetuwe in liep. |in Gelderland zoude gevallen zijn. Al bet welk nog zo klaar te zien is, dat daar-, Het is mede een zeer goed bewijs zo voor het aan geen twijfel kan geslagen worden. Ja mag kerkelijke, als wereldlijke in de Marsch, ten be- men met rede vertrouwen dat de Heeren van Gel- hoeve van deze Provincie, dat alle uitroepingen no- derland, die meer dan eens hun regt tot de Marsch pens executien of insolventie, om preferentie of uit deszelfs gelegenheid aan de zuidzijde van die ` concurrentie te sustineren, te Rhenen gedaan wor- rivier hebben gededuceert, niet zullen kunnen ont- | den, immers plagten gedaan te worden. kennen dat die gelegenheid is accidenteel, en door, Ook heeft den Schout van Rhenen, als Opper- het verloop van de rivier veroorzaakt. ‚schout in de Marsch, gecompeteert de apprehensie Doch zo hier aan mogt getwijfeld worden, zal | van de delinquanten aldaar. men zulks uit de over te leggen kaart kunnen sien; ` Hij heeft dezelve over de rivier naar Rhenen men zal door een algemeen getuigenis, als mede doen brengen, om aldaar gedetineerd en vervolgens door de benaming van een hofstede aan den kant gestraft te worden. | van dezelve, nog den ouden Rhijn, daarin nader Gelijk zulks in specie heeft plaats gehad in de versterkt en door een oculaire inspectie daar van | persoon van Gerrit Crauwel, die in de Marsch gê- nader bevestigd worden. | delinqueert hebbende en gevangen zijnde, door Uit hoofde van dezen cigendom is ook voortgevloeid: | zekeren Schout van Someren is te recht gestel 'S LANDS VAN UTRECHT. 1. Вовк. 1. Tir. ту. Deet, 179 Ook heeft Gerrit Oostrum, mede Schout van) Hun argument omtrent het deelen van de boe- Rhenen en Opper-Officier in de Marsch, twee de- | ten zal zekerlijk niet verder bewijsen dan de ses- linquanten uit de Marsch naar Rhenen gebracht, | tiende eenwe. alwaar dezelve bewaard en gestraft zijn. Het geven van remissien door die van Gelderland Hier van kan men ook na de translatie van de | bewijst niets, want Gelderland zonde eene remissie temporaliteit, nog ten minsten een exempel tonen. | hebben kunnen geven van ееп neerlaag in Holland, Maar bij vervolg van tijden, zijn de misdadigers | waar uit niets minder zoude volgen (gelijk meer- wel te Rhenen gevangen gezet, maar in de Marsch | malen is geschied, door den een of anderen Heer, gestraft; misschien zal men ook wel exempels bij ` wegens cen delict op eene andere plaats begaan) brengen dat et gevangen naar Arnhem gebragt, dun dat die persoon deswege in Gelderland vrij zijn, doch dit zal van latere of trouble tijden zijn. | zoude zijn; maar wat zoude hem die remissie hel- Zie besoign. van 1619, bladz. 61. | pen als hij in Holland kwam; doch moet ook dit Oudtijds zijn mede alle de buurspraken van de ` factum gezien en onderzocht worden. gelanden in de Marsch te Rhenen gehouden, som-{ Wat het Geldersche hoofdargument, namelijk de wijle in de kerk, somwijle op het kerkhof onder ` halve schatting betreft, consteert het uit alle oude den lindeboom en somtijds op het Stadhuis. Het recht van territoir tot de Marsch voor deeze Provincie word ook daarmede geadstrueert: Dat de tol, welke door de Keizers aan de Bis- schoppen van Utrecht is geschonken geweest, en ten tijde van die giften nog op den Ouden Rhijn geheven wierd, in de Marsch is gevordert gewor- den, en dat de Bisschoppen aldaar een tolhuis ge- had hebben op den hoek van dezelve Marsch, daar de Oude Rhijn voorbij liep, en dus op de aller- gelegenste plaats van dat district, ter beletting van alle fraudes; dan is na het verloop van den Rhijn en de daaruit gevolgde verplaatzing van den tol stukken, als bij voorbeeld uit een request van de ingezetenen van de Marsch aan David van Bour- gondie, uit een compromis van denzelven met den Bisschop, en uit eene opgestelde memorie van den jare 1560: Dat, wanneer eenige particuliere personen den inwoners van de Marsch, uit de Betuwe veele schade toebrachten, de Bisschop, als Heer van den Lande van Utrecht, met de Staten van zijne landen op de eene zijde, en de Furst van Gelre met zij- nen Raad ter andere zijde aangegaan hebben zeker accoord, dat de Hertog de Marsch en de inwoners van dien zoude beschermen en voorstaan van alle naar Rhenen, het gebruik van dat tolhuis te niet | schaden en ongelden, die den voorsz. inwoners gegaan, doch heeft naderhand in de dertiende eeuwe ` zouden mogen opkomen van den zijnen. Bisschop Guy, ter zelve plaatse cen kasteel laten ` Еп NB. hen luiden laten als goede vrije onder- zetten, in des Lands historie bekend onder den ` zaten des Bisschops еп des Gestichts, mitsgaders naam van Dollenburg, en waarvan de overblijfzelen | hen lieden laten blijven bij heure oude rechten en nog de Tollenburg genaamd worden, welk Dollen- ` gewoonten. burg of Tollenburg op zekere lijst van Ridderhof- ! Waar bij nog expresselijk bevoorwaard was, dat steden des Gestichten van Utrecht, van 1310, be- | de Marsch zoude blijven aan den Gestichte des kend staat bij den naam van Zbilenburg onder Rhenen. Die van Gelderland zeggen hiertegen wel dat zij ook een Schout in de Marsch hebben; Dat de jurisdictie uit beider naam geadministreert word; Dat zij de helft hebben van de boeten; Dat de neerlagen in de Marsch bij remissie van Gelderland worden gezuiverd; Dat veele personen aldaar in arrest gehaald zijn over contributie ; Gelijk dan verder het argument van Contributie of Schatting hef sterkste is welk aangedrongen word: Doch wat aanbelangt de Schout, is dezelve in allen gevalle een Zwijger. De Schout welke geen recht spant, of vonnissen maant, sententien executeert ofte erft ofte onterit. Dat dezelve Schout zijne commissie heeft van Gelderland, releveert niets, al was dezelve onder het groot zegel der Provincie gepasseerd, maar het releveert ten opzichte van de Provincie van Utrecht, dat die zelve Schout zijnen eed doet aan den Sticht- sen Schont. Het administreren van de justitie uit beider naam, door de Gelderschen geallegeerd, een factum zijnde, zoude men de tijden, het geval moeten inzien, want men kan dezerzijds aantonen dater lieden ge- vangen gezet zijn te Arnhem, welke vertoont heb- bende dat zij uit de Marsch waren, kost- en | | cundi Episc. XLII: „Castrenses de Lienden, ho- schadeloos ontslagen zijn. Bisschops ende sankleven van dien. Des zoude de Hertog van Gelder eenen Schout zetten, welke de Bisschop zoude ceden, ende des Bisschops Schout zoude den voorrang in den recht- bank hebben; ook zoude de Hertog van Gelder de halve tienden in de Marsch hebben. En van dezelve genieten halve pondschattinge, wanneer de vier hoofdsteden van Gelderland met de baanderheeren pondschatting geven zouden. Blijkende dus wel degelijk uit het zelve accoord, dat niettegenstaande het zelve tusschen den Bis- ` schop en den Hertog zodanig getroffen was als boven gemeld is, echter de ingezetenen van de Marsch onderdanen des Gestichts bleven. En dat het heffen van de schatting daarin geene verandering maakte. En schoon dit accoord thans niet voorhanden is, is het zeker dat de Procureur Generaal van Utrecht, in den jare 1554 daar van zo omstandig niet zoude gementioneerd hebben, indien hij het zelve toen niet soude hebben kunnen praduceeren. Ook blijkt het daaruit, hoe billijk de Utrechtsen, in den jare 1623, klaagden dat hunne stukken te Brussel waren. Het zelve tractaat wordt ook te waarschijnlijker, aangezien de historien ons de waarbeid van de re- den, om welke dit tractaat of accoord ingevoerd is, bevestigen. Dus vindt men bij Beka, in vita Frederici Se- 180 VAN DEN STAAT EN mines sui episcopatus exactionantes, pro magna | parte Castrum Dullenburg incenderant, qui et ali- quoties Rheni gurgitem transfretantes carredas de- | ferentes Episcopo necessaria captivarunt, super qui- | bus molestiis idem Episcopus opportunum imploravit | auxilium Reinoldi Comitis Geldriae, quatenus jure ! debitae fidelitatis sibi subveniret, in vindictam talis | injuriae. Zed ecce Reinoldus illustris Comes paulo post a proprio filio suo captus est et Episcopus а | desiderato juvamine destitutus est. Bij Heda in vita ejusd. Episc. Chronicon auctius Joannis de Beka, bij Matth. in auct. vet. aevi, tom 3, p. 210. Edit. | in quarto. Goudhoeven, oude Holl. Кгопіјк op! het jaar 1618, bladz. 370, — Petit, Chronique, | Liv. 3, p. 260. Zie ook Pontanus, Hist. Gelr. lib. | 6, р. 192. En Slichtenhorst, Geld. geschied. ор! dit jaar. Schotanus, Geschied. van Friesl. Ы. 165. Dit verbranden van het Kasteel Dollenburg, met de andere verwoestingen, door die van Lienden in de Landen des Bisschops van Utrecht aangerecht, blijkt ook uit de uitspraak van den Heere van Beaumont en den Graaf van Loden, over de ver. schillen, welken de Bisschop van Utrecht en de Graaf van Holland hadden met die van Lienden en met Reinoud van Gelder, 23 Januarij 1319, bij Mieris, Gr. Chart. boek, 2. deel, bladz. 206, | waarin onder anderen: „in den eersten es onze „zeggen, dat die van Lienden ende hoir helpers, „die dat huis te Dillenburg, dat des Bisschops „Ghien was, holpen breken.” Zie ook het verblijf van den „Bisschop van zijne twisten met Reinoud van Gelder aan de gemelde ; Heeren, van 13 October 1319, Ы. 221. Het verblijf van de zijde des Graven van Gel- der, mede van 13 Octob. 1319, Ы. 222, En de acte, waarbij dezelve Arbiters de uitspraak op zich nemen, van den zelfden dag, bl. 220. En het moet omtrent dezen tijd zijn dat het ac- coord nopens de halve schatting tusschen den Bis- schop en Graaf van Gelder gesloten is. Immers vindt men ter kamere van de Heeren Staten dezer Provincie eene lijst van stukken, waar boven geschreven staat: Er diversorio Dni. Jo. de Diest. | En op welke Lijst onder anderen genoteerd staat: Nova compromissio amicitiae inter Dominum Epi- scopum et Comitem Gelriae; datum A. Dom. mil- lesimo 1је xxiij. Nova compromissio amicitiae inter Dominum Epi- scopum trajectensem et Comitem Gelriae, datum anno 1330. Ben van beide welke tractaten zeker is dat geen, welk het accoord des quæstie is, Uit die lijst blijkt almede de gegrondheid der klachten van de Utrechtsen, van den jare 1623, dat hunne stukken weg, immers en ten minsten verzonden waren, gelijk dezelve nog zijn. Dit Contract nu, waar van eenige punten ter neergesteld zijn, het fundament zijnde waarop de Geldersche de halve schatting van de Marsch trek- ken, is ook de rede waarom men in de presenta- tie, bij het dezerzijds sustenu te voegen, daarom- trent openhartig moet uitkomen. Dog dit voor het tegenwoordig oogmerk reeds te veel zijnde, zal ik tot de andere argumenten voor het recht dezer Provincie overgaan. DE SOUVEREINITEIT Men kan daartoe ook gebruiken, dat de tienden van de Marsch van ouds behoord hebben onder de zogenaamde bisdoms tienden, onder welke, gelijk mij verzekert is, geene andere gevonden worden dan die waarlijk en ontegenzeggelijk in de Pro- vincie gelegen zijn. En dat zij provisioneel genoeg, om voor het houden der econferentien mijne gedachten omtrent het recht der Provincie tot de Marsch te tonen. Alleen zal men hier nog maar bij voegen, dat in de provisionele uitspraak van Keizer Karel, de grond van de Marsch word gezegd Stichts te zijn, De waarheid hier van blijkt ook nog uit de Leen- brieven, zo van den Ouden Weerd als van den Schuilenburgschen Weerd, in welke met betrekking tot den Schulenburgschen Weerd gezegt wordt dat de Heer Johan voorsz. (namelijk. ...... ) naast geland is aan die een overzijde, en die Bisachop can Utrecht aan die nederzijde; dit is noodza- kelijk mef de Marsche, want dat dezelve daar alzo aan de nederzijde van den Schulenburg aan den ouden Rijn ligt kan zonneklaar aangetoont worden. Dezelve brief zegt ook Schulenburgsche weerd, gelegen in het kerspel van Lienden; dit was ook precies aan de overzijde van den Rijn. Gelijk Rhenen, onder welks kerspel de Marsch hoort, aan de overzijde gelegen was. De argumenten van de Geldersche alle te we- derleggen zoude ook te veel tijds vereischen, ik aler echter eenige aanvoeren. Меп zegt dan: 1. De Marsch is als geënclaveerd aan Gelderland. Dit is door de notoire verandering van den stroom veroorzaakt. 2. In 1422 is de Marsch al reeds als Nederbe- tuwsch geconsidereert. In wat betrekking, en door wie? 3. Dat de Utrechtsen geene schatting trokken. Ex actis tributorum respectu Summi Imperantis est res merae facultatis. Zij ziju bij provisie door Keizer Karel gerechtigd verklaard tot het recht van heffing der halve schat- ting. Ook hebben zij in den jare 1748 genoten de helit van de liberale gifte. Men kan daar wel tegen zeggen dat dit een in- dragt is, en niet conform de staat van zaken van 1619 en daaromtrent. Doch dit kan alzo niet geconsidereert worden, want de bepaling van Keizer Karel was vóór 1619 en moet dezelve wel degelijk tot den staat der zaken omtrent die tijden geëxpliceert worden. Van eene gantsch andere natuur, en tegen den staat der zaken van 1619, is het argument het geen de Heeren Gelderschen zeggen dat bij de introductie der verponding, in 1650, de Marsch. door Gecommitteerden van Nijmegen, zonder con- currentie van die van Utrecht, was aangeslagen, en wel in % geheel, als of die heerlijkheid geheel en al onder Gelderland resorteerde. Dit streedt tegen de gesteldheid der zaken van 1619, volgens welke de Gelderschen niet verder dan tot de helft gerechtigt waren. S Verscheide andere objectien kunnen, immers bij provisie, van de hand gewezen worden, als facta welke geen regt involveren, gelijk het bovenstaande. Ook zijner anderen, welke, met hunne bewijzen 'S LANDS VAN UTRECHT. 1. Вовк, 1. Tir. зу. Deer. 181 struëerd, moeten geëxhibeert worden, ten einde | zoude де Schout van Rhenen hen daar over niet zich daar op te kunnen expliceren. hebben mogen brengen. Een point, welk de Heeren van Gelderland tot |! Еп zoude de Hertog van Gelder, die zich altijd hunne hoogheid zeggen te behoren, namelijk het | met veele querellen behielp, als omstandig uit recht дег appellen, verdient hier nog consideratie, | alle historien blijkt, niet van de Bisschoppen van dat hoe zeer dat zelve als ееп regt van hoogheid ` Utrecht geleden hebben dat dezelve eenige gevan- moet geconsidereerd worden, de Heeren Raden des | gens uit zijn land (gesupponeerd dat volgens het Furstendoms Gelre, en bij eene missive van 2 Junij | sustenu der Geldersche, de Marsch aan die Pro- 1602, hebben gedeclareert dat de jurisdictie der | vincie behoort) over zijn rivier naar eens anders beide Hoven gefundeerd was; hoe kan nu zulks ` territoir zouden gebracht hebben. anders zijn dan bij appel? Tot een blijk van het recht dezer Provincie tot En hoe kunnen die zelve Heeren dan zeggen {de Rivier den Rhijn wordt almede bijgebracht dat de Provincie Gelderland alleen geregtigd is het dezerzijdsch regt van het Veer, het welk wel- tot de hoogheid of privative dominium van де {eer aan de Karthuizers nabij deze Stad behoort Marsch? heeft en naderhand aan de Heeren Staten gekomen Ik weet wel dat zodanige solutien het privative | is De Heeren Gelderschen zeggen wel: het Veer recht der Provincie Utrecht niet adstruëren, doch | contribuëert met de Gelderschen; doch ik weet men moet zo in het diluëren van objectien, als | niet wat daar mede beduidt wordt, ten minsten van directe argumenten eener tegenpartij, veeltijds | heb ik te Rhenen geene elucidatie deswege kunnen op dezelve ex absurdo of contradictorie ‘t geen in | krijgen en wist men daar ook niet dat wegens dezelve ligt, antwoorden, en het zelve doen zien. | het Veer iets betaald wierd aan Gelderland, en in Hiermede zal ik van de tegenwoordige adstruc- | alle gevalle kan zulks niet verder gaan dan de tie van het recht van de Provincie tot de Marsch ` halve pondschatting, zijnde alle hetgeen daar en afstappen. boven gevordert wordt, wederrechtelijk en vexatoir. En een weinig tot fundament van het tweede | De eigendoin van de rivier brengt verder mede gedeelte van het dezerzijds sustem, het recht bet recht van aanvaarding van alle opkomende mid- tot de rivier den Rhijn, zo oude als nieuwe, bij- | delzanden, en gelijk dit rechtens is, zo hebben ook voegen. de Bisschoppen oudtijds dezelve aanvaard, en ver- Het eerste % geen daaromtrent gevraagd word, | volgens ter Leen uitgegeven, zo als uit verschei- is het regt van heffing van tol; dit is ons gege- | dene Leenbrieven deswege kan blijken. ven; hier van zijn wij in possessie; dit wordt niet, Van het exerceren van jurisdictie op den Rhijn gecontradiceert, en zal het zelve dus niet veel zwa- | zal men diverse voorbeelden, van den jare 1485 righeid hebben; men zal echter bij vervolg het | tot in den jare 1774 of 1775 toe, kunnen bij zelve in order behandelen. brengen, zo door het stellen van galgen en raden De verdere gesustineerde rechten op en tot den | op de middelweerden als door het schouwen van stroom steunen op den eigendom deszelven. ! verongelukte ligchamen. e De eigendom nu van een rivier word uit het! Insgelijks is de Rhijn van oude tijden door of regt van tollen te heffen bewezen, immers hebben ` van wege den Bisschop bevischt, gelijk nu nog de Gelderschen zulks ten hunnen voordeele trag-| van wege de Provincie door die van Rhenen ge- ten te doen met de sententie van Keizer Adolf, | daan wordt. en zal het derhalven genoeg zijn voor eene рго- | Ik zal, voor het tegenwoordige, de overige ge- visioneele entrevue, ons recht van heffing van tol | volgen van eigendom tot en op eene riviere, stil- hen te objiciëren. zwijgende passeeren, dewijl het notoir is, dat wan- Zij excipiëren wel dat onse tol geen Keizers tol | neer men de vorige zaken sufficientelijk bewijst, zijn zoude, maar welke tol is het dan? ‚gelijk ik meen te zullen kunnen doen, het voor Zie hier toe den giftbrief bij Meda, Hist. Ulir. de andere pointen, het jus fluviaticum rakende, р. 28. Van Loon, Aloude Holl. Hist. 1. D. р. 314. | gemaklijk zijn zal. Heda, p. 36. Van Loon, p. 340; ook bij Matth., Ik zal alleen hier nog bij voegen dat ik in de de nobil. lib. 2. с. 10, р. 214, behoudelijken den sustenu gesteld heb de oude Rhijn en de tegen- Bisschop ende Gestichte van Utrecht hares strooms woordige stroom, om dat ik vermeen, dat dewijl of zi dat gehoul niet еп deden. de tol oudtijds ook over de thans genoemd wor- Alles naderhand breder te deduceren. ‚dende oude Rhijn geheven is, dezelve zo wel aan Indien ook niet de rivier Stichts geweest ware, deze Provincie behoort als de tegenwoordige, en zo zoude de Schout van Rhenen, zo wel ten tijde | zulks dan ook noodwendig met allen aankleve van van Keizer Karel als van de Bisschoppen, geene ` dien. delinquanten, welke in de Marsch geapprehendeert Еп behoort de rivier aan onze Provincie, zo waren, over den Rhijn gevoerd hebben. volgt ook, dat onse gemaakte of nog te makene Want indien die Geldersch geweest ware, 20 | water-rechten op dezelve moeten gevolgd worden. 28. RESOLUTIE der Staten van Utrecht, waarbij eene Commissie wordt benoemd om te onderzoeken of eenige Ambachtsheerlijkheden en tienden ten dienste des Lands verkocht zouden kunnen worden. З Julij 1700. L goedgevonden ende verstaen te versoecken ende | bergen, van Natewisch, van Geresteyn ende de committeren de Heren van Heemstede, van Kers-|twee regerende Borgemeesteren der Stad Utrecht, Venvora Uru. Pa L 46 182 VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT ofte het merendeel van dien, om te examineren 't gemeen verkopen ende welcke, ende van dersel. of men niet eenige Ambachtsheerlyckheden ende ver ondervindinge ende consideratien ter eerster tienden soude konnen publiequelyck tot dienst van ` Vergaderinge omstandigh rapport te doen. 20. RESOLUTIE der Staten van Utrecht, waarbij het aandeel in het familiegeld der te verkoopen Proostdijen enz. bepaald wordt. 18 Januari 1714. | Van de Proostdye t'Oudemunster op 37—10— D ‚De Thesaurie uts. op 95—„— е Heren Gecommitteerden der Stad Utrecht heb- | Proostdye van St. Marien ор... 12—10—, yder ben ter vergaderinge voorgebracht en laten lesen heflinge, en sijn de Heren Borgermeesteren en Ge- de Resolutie van de Heren hare principalen, den 15. | committeerden ter beschryvinge versoght en geau- deser lopende maand January 17 14 genomen, rakende | thoriseert om het selve ter naaster vergaderinge van het vaststellen van tijd of dagh tot de verkopinge Staten voor Stadts sentiment voor te brengen. van haar Ed. Mo. Ambachtsheerlijkheden ende thien-. Waar metle de Heren van de twee voorstem- den, gelegen in dese Provincie, en de vacante mende Leden sig verklaarden te conformeren, ende Proostdijen t'Oudemunster en St. Marien, en The- is alsulcks by haar Ed. Mo. eenparig goedgevon- saurie t'Oudemunster, luydende deselve als volgt: den en verstaan, dat haar Ed. Mo. Ambachtsheer- | lijkheden en Thienden, gelegen in dese Provincie, Extract uitte Resolutien van de Ed. Achtb. | als mede de vacante Proostdyen van Oudemunster Heren Borgermeesteren en Vroedschap, en St. Marien, en de Thesaurie t'Oudemunster ten der Stad Utrecht. uittersten voor den 1. May 1714 sullen worden | verkaft, onder de gefixeerden taux van 't familie- ‘geld bij de Heeren der Stad Utrecht, bij de voors. Resolutie vervat, alsse, de proost van Oudemun- Op het voorstel desen aangaande van de Heeren | ster op 37—10—, de Thesaurie op 25—.—, de Borgermeesteren, heeft de Vroedschap eenparig | Proostdye van St. Marien op 12—10—, ieder heffinge. goedgevonden en verstaan dat den tijd of dag ten | En zal extract deses gestelt worden in handen van uittersten voor 1 Мау 1714 behoorde te worden | de Heeren van Karsbergen en andere vorige haar vastgestelt tot de verkopinge van haar Ed. Mo. | Ed. Mo. Gecommitteerden tot de middelen van den Ambachtsheerlijkheden en Thienden, gelegen in dese ` јааге 1713, om de voors. saken soo ras doenlijk en Provincie, als mede de vacante Proostdije t'Oude-, voor den voors. tijd richtig te maken, en te willen münster en St. Marien en Thesaurie t'Oudemunster, | examineren off en hoe veel de tienden, die ver- en heeft de Vroedschap na deliberatie mede goed- | koft sullen worden, ieder in de redemtie souden gevonden te reguleren en fixeren den taux van behoren getaxeert te worden, en van alles ter ver-. het familiegeld : í gaderinge rapport te doen. Jovis den 18 January 1714, ss ee Maandag den 15 January 1714, 30. RESOLUTIEN der Staten van Utrecht aangaande den verkoop der Ambachtsheerlijkheden enz. Jovis den 22 Februarij 1714. Martis den 27 Februarij 1714. (боп. het rapport van de Heeren van Karsber- Bij resumtie van Haar Ed. Mog. Resolutien, den ende andere Haar Ed. Mo. Gecommitteerden, 22, deser lopende maand genomen, aanlangende is na deliberatie goedgevonden ende verstaan, dat | de verkopinge der Heerlijkheden, mitsgaders van om een proef te nemen met de verkopinge der ‚de Proostdye van Oudemuuster en St. Marien en Heerlijkheden, den dag daartoe word vastgesteld | Thesaurie van Oudemunster voorz., die vastgestelt Saturdag den 31. Maart 1714, en worden welge-, was te geschieden den 31. Maart 1714, hebben melde Heren Gecommitteerden versoght om daar- | Haar Ed. Mog. goedgevonden ende verstaan dat van de koopconditien te doen opstellen ende alles | gemelde verkopinge der voorz. goederen sal worden tot de voorsz. sake te doen prepareren. uytgestelt tot deu 16. April 1714, Op het gerepresenteerde desen aangaande, is na | Bess delileratie goedgevonden ende verstaan dat met het | Mercuri den 14 Maart 1714. verkopen van de Proostdyen van Ondemunster en St. Marien ende Thesaury van Oudemunster sal worden een begin gemaakt, en dat den dag daar- toe werd vastgesteld jegens Saturdag den 31. Maart 1714. Ende versoeken ende committeren Haar Ed. Mo. de Heren van Deyl ende andere Haar Ed. Mo. Gecommitteerden, nevens d'Heren Gecommitteerden ter Kamere van finantie, om tot dien eynde de koopeonditien te doen opstellen, ende alles tot de | voors. verkopinge te laten prepareren na behoren. Gehoort het rapport van de Heeren van Kars- bergen ende andere Haar Ed. Mog. Gecommitteer- den tot de verkopinge der Proostdy van Oudemun- ‚ster. Hebben Haar Ed. Mo. na deliberatie goed- gevonden ende verstaan dat de gemelde Proostdy | van Oudemunster, afzonderlijk van de thienden, | daar aan behorende ende ook de thienden derselve ‚mede apart ende gesepareert van de Proostdye sul- len worden verkoft, wordende opgemelde Heren Gecommitteerden versoght die verkopinge hoe eer i hoe beter werkstellig te maken. së D om pm ES Mr e т e e +з = a ыш 'S LANDS VAN UTRECHT. 1. Boek. т. Тит. 1v. Deer. 183 Saturni den 24 Maart 1714. | Dat voorts op den 16. Mey voors. bij Resolutie sal worden vastgesteld den dag van de verkopinge der Gehoort het rapport van de Heeren van Kars- proostdye van Oudemunster en St. Marien en der pagr ende andere Haar Ed. Мо. Gecommitteer- | Thesaurie van Oudemunster. Dat de Ambachtsheer- den, hebben haar Ed. Mo. na deliberatie goedge- | lijkheden op Dingsdag den 24. April 1714 sullen vonden ende verstaan, dat de verkopinge van de ` worden opgeveylt en verkoft. thienden, аап de Proostdy van Oudemunster beho-| En dat voorts de conditien, tot yder verkopinge rende, zal worden vastgesteld, gelijk die vastgesteld | specterende, sullen worden opgemaakt nevens de word bij desen, tegens Dingsdagh den 16 May 1714. | billetten van bekendmakinge. AL RESOLUTIE der Staten van Utrecht, waarbij de voorwaarden worden vastgesteld, waarop eenige Ambaechtsheerlijkheden der Provincie verkocht zullen worden. 23 April 1714. D. Heeren Haer Ed. Mo, Gecommitteerden tot | Pacht-penningen, die de respective Schouten ende Se- de verkopinge der Ambachtsheerlijkheden, hebben | erefarissen Jaarlycx aan het Comptoir van Haar Ed. ter vergaderinge voorgebracht ende laaten lesen de | Mog. Domeynen, wegens hare Bedieningen gewoon koopconditien, waar na de voorz, Ambachtsheer- | zyn de defalen; Dog houden Haar Ed. Mog. aan lijkheden souden kunnen worden verkoft, luydende | Haar, het recht van approberen ende improberen deselve als volgt: van Beroepingen van Predicanten, midsgaders het aanstellen van nge Conditien ende Voorwaarden, waar nae de | Ed. Mo. Heeren Staten 's Lands van Utrecht, De Koopers sullen SS? zyn de respective door de Heeren derselver Gecommitteer- Schouten, Secretarissen ende andere Bedienden, den, in-gevolge van Haar Ed. Mog. Re- door Haar Ed. Mog. alrede aangestelt, ende in solutie, den 24 Maart 1714 ter Ве ‚ Bedieninge zynde, daar inne haar leven lang te schryvinge genomen, sullen verkoopen, laten continueren, mits Borge stellende tot genoe- by openbaren Op-slag, aan de meest-bie-, gen van de Ambachts-Heeren, alles ingevolge van dende, de na-beschreve Ambachts-Heer- ! de Generale Ordonnantie. lyckheden, gelegen in de Provincie van | ҮІ. Utrecht. | Ende indien daar over eenige verschillen tus- ‚schen den Ambachts-heer ende den Bedienden L | quamen te ontstaan, sullen die voor de ordinaris In den eersten salmen de na-beschreven Ambachts- | Justitie moeten werden geventileert, ende aldaar Heerlyekheden verkoopen voor Guldens van xxi | gedecideert. stuyvers het stuck, vry geld van alles, sullende de VIL Kopers gehouden zyn te betalen het recht van den | Het recht van Naasting, het geen Haar Ed. Mog. 40. Penning, Zegels, Transport, als anders; Dog | tot nog toe in de Dorpen ende Districten van 46- die hare Coop-penningen voor de na-beschreven | coude Staten Gerecht, Camerick Staten Gerecht, Termijnen voldoen, sullen mogen volstaan met gul- | Demmerick, Vinckeveen, ende Oudhuysen, door Ha- dens van xx stuyvers. . pe Rentmeester van de Domainen hebben geëxer- ceert, sal aan den jegenwoordigen Rentmeester De Kopers sullen boven hare te belovene Koop- | van de Domainen, zyn leven lang geduerende, ver- penningen, sonder eenige kortinge; tot Randsoen | | blyven, ende nae desselfs doode overgaan aan de betalen eene stuyver op yder gulden. | Koopers van de respective Heerlyckheden voorsz; ш. ‚ Ende sal het recht van den xiij. Penning over 4b- De Koopers sullen hare te belovene Соор-реп- | coude Staten Gerecht, Demmerick, Vinckeveen, ende ningen betalen aen handen van den Rent-meester | Camerick Staten Gerecht, van alle Landeryen, on- van de Domainen in twee Termijnen; Alsse: De | der deselve verkaft wordende, ‘tgeen ten behouve eene helfte van dien contant, ofte binnen den tyd | van Haar. Ed. Mog. is verantwoort geworden, ten van ses weecken, ende d'andere helfte binnen ses | eersten ten voordeele van de Kopers komen, weecken daar nae, by welcke laatste Betalinge de Copers gedaan sal worden behoorlyk Transport | De Kopers sullen gehouden zyn by den Slag te ende Overgifte van de voorsz. Ambachts-Heerlyck- | stellen twee suffisante Borgen, tot genoegen van beden, met belofte van vrydinge ende жагіпде als | de Heeren Verkopers, die hen elek ееп voor al recht is, daar ende soo sulex behoort. ende als Principaal, onder de renuntiatie van Er- IV. ceplie van excussie ende divisie, de effecten van De voorsz. Ambachts-Heerlyckheden sullen ver- | dien hun bekent zynde, neffens de principale Ko- Кой worden met alle de Preëminentien, Gerech- | pers, voor de voldoeninge deser Conditien sullen tigheden ende Emolumenten, die daar toe behooren, | verbinden. als het stellen van Schouten, Gadermeesters, Secre- IX. larissen, Schepenen, Costers, Doodgravers, Gerechts- ` Ende by gebreecke van dien, salmen de gemynde bodene, midsgaders Schippers, daar sex plaatse | Parthyen andermaal opveylen tot schade van den heeft, ende alle het geene daar verder aan soude | Koper, ende voordeel van Haar Ed. Mog. soo het mogen dependeren, ende daar-en-boven genieten de | selve meerder mochte gelden. 184 VAN DEN STAAT EN DE SOUVEREINITEIT X: | Geeft Jaariyz aen H Comp- Zoo twee ofte meer te gelyck myn spraacken,: 7 von de Domainen- soo sullen Haar Ed. Mog. Gecommitteerden den | Schout 2-13- De Heerlyckheyd van buyten de slag mogen gunnen die het Haar gelieven sal, ofte Secrets. 2- 0- _Tollesteeg-Poort, andermaal mogen doen op-veylen. | "Т OVER-QUARTIER. Geef? Joariye aen ‘+ Comp- Schout 62-10- De Heerlyckheyd van Honten en іг ою й бошан. Secrets. 1-10- °t Goy. Schout 37 - 10 - De Heerlyckheyd van Eemnes Bin-. Secrets. 1-10- nendycx. | Schout 50- O- De Heerlyckheyd van Bunnick Secrets. 0-10- ende Vechten. Schout 87 - 10 - De Heerlyckheyd van Eemnes Buy- Secrets. 1- 0. tendycx. Schout 87-10- De Heerlyckheyd van Werckho- Secrets. l- 0- ven. Schout G- 5- De Heerlyckheyd ter Eem. Secrets. 1-10- Schout 13-15- De Heerlyckheyd van Honswijk. | Secrets, l- 0- Schout 18-15- De Heerlyckheyd van Baarn. Secrets. 1-10- | Schout 3-15- De Heerlyckheyd van Darthuysen. Secrets. 0- 5- Schout 22-10- De Heerlyckheyd van Soest, de Secrets, 1-10: Birckt en Neder-Zeldert. Schout T-10- De Heerlyekheyd van Over-Lang- Secrets. Broeck. Schout 50- 0- De Heerlyckheyd van Bunschoten. | | | | Secrets. 6- 0- Schout S- 0- De Heerlyckheid van de Bild. En geniet daar tegens | Schout 30- 0- De Heerlyckheyd van Duyst, de ge ай. хон, э rank ri Secrets. 1- 0- Haer ende Sevenhuysen. der Schepenen. de andere den Rentmeester. Schout 31- 5- De Heerlyckheyd van Wouden- | Schout 62-10- De Heerlyckheyd van Camerick Secrets. 0-10- berg. Secrets. 1-10- Staten Gerecht. Schout 62-10- De Heerlyckheyd van + Ноод- Schout 20- O- De Meerlyckheyd van Themaat Secrets. 1-10- land. | Secrets. O- 6- Staten Gerecht. Schout 41- 5- De Heerlyckheyd van Leusden. | Schout 12-10- De Heerlyckheyd van Oudhuysen. Secrets. 3- 0- Secrets. 0-15- NEDER-QUARTIER. Schout 40- 0- De Heerlyckheyd van Abcoude Sta- Secrets. 2- O- ten Gerecht ende Bambrugge. Schout 25- 0- De Heerlyckheyd van Maerssen. Secrets. 3- 0- Schout 12-10- De Heerlyckheyd van Vinckeveen. Secrets. 1-10- Schout 18-15- De Heerlyckheyd van Loenen Sta- | Secrets. l- O- ten Gerecht. Schout 25- 0- De Heerlyckheyd van Demmerick. Secrets. 1-10- Schout 42-10- De Heerlyckheyd van Lange-Ruy- | Secrets. 1- 0- ge-Weyde. | Waar op gedeliboreert synde, hebben Haer Ed | Mo. de voors. conditien geapprobeert ende vast- Schout 12-10- De Heerlyckheyd van Breuckelen | gestelt, ende verstaan dat deselve sullen worden Secrets. 0- 6- Staten Gerecht. | gedruckt, als mede dat den dagh der verkopinge | van gemelde Ambachtsheerlijkbeden sijn voortgangh Schout 5- 0- De Heerlyckheyd van buyten de sal hebben op Woensdag, die wesen sal den 23. Secrets. 2- 0- Wittevrouwen-Poort. | May 1714 en dat dezelve in de Couranten sal wor- ` | den gestelt ende alsulcks bekent gemaackt, mitsga- Schout 2-13- De Heerlyckheyd van buyten de ` ders de billetten daar toe geformeert ende alomme Secrets. 2- 0- _Catharme-Poort. ‚daar sulcks nodig wordt geoordeelt, geaffigeert. 32, RESOLUTIE der Staten van Utrecht, houdende nadere verklaring aangaande het familiegeld en de aanstelling van Schouten en Secretarissen in de te verkoopen Ambachtsheerlijkie- den, als ook dat het Kasteel van Abcoude in den koop dezer Heerlijkheid zal be- grepen en het woord Nederzeldert onder Soest weggelaten zal worden. 30 April 1714. L na deliberatie goedgevonden ende verstaan te | dat de kopers van de Ambachtsheerlijkheden, uyt declareren, soo als haar Ed. Mo. doen bij desen, | hoofde van den aankoop van deselve Heerlijkheden SR 'S LANDS VAN UTRECHT. т. Вовк. т. Тут. 1v. Dees. 185 пооуі in't familiegeld ofte extraordinaris middel | van exemt-sijn, ende sal hier van in de Condi- sullen worden gestelt, ende dat diegene die daar tien der verkopingen mentie worden gemaakt. inne alreede contribueren, uyt hoofde van sooda-! Op het gepresenteerde desen aangaande, is na igen aankoop in't familiegeld ofte extraordinaris | deliberatie goedgevonden ende verstaan de verkoo- middel niet sullen worden verhooght, als mede dat | pinge der Ambachtsheerlijkheden, in plaatse van te de Schouten ende Secretarissen van de voorsz. Am- doen op den 23. May aanstaande, te prolongeren bachtsheerlijkheden die verkoft sullen worden, haare | ende verschuyven tot op Woensdag, die wesen sal respective ampten haar leven lang geduirende ende, den 6. van de aankomende maand Junij 1714, soo lange deselve die bedienen, wegens derselver | mitsgaders dat het Kasteel ende opstal van Abkoude, Schout ende Secretaris ampten sullen blijven be- | als mede het land danr aan specterende, in de talen het recht van den 4. penning. Ende dat na koop van Abkoude sal worden begrepen en de het overlijden off afstand van de voorsz. tegenwoor-, Conditien van verkopinge daarmede sullen wor- dige Schouten ende Seerctarissen der voorsz. Am- den vermeerdert, ende dat het selve in de Cou- bachtsheerlijkheden, die geene die alsdan in der. ` ranten sal worden gestelt. Ende is ook goedge- selver plaatse sullen worden aangesteld niet sullen vonden dat het woord van Nederzeldert onder Soest voldoen het middel van den 4. penning, maar daar in de Conditien sal worden geroyeert. 35. RESOLUTIE der Staten van Utrecht, aangaande de Geregten onder de Bildt en Overlangbroek, den 13. penning onder Oudhuizen, enz. 31 Mei 1714. 0, het geproponeerde desen aangaande is na de- | ben haar Ed. Mo. verstaan dat sulcx in dier voege liberatie goedgevonden ende verstaan, dat in de sal worden verandert ende de koopeonditien met koopconditien der Heerlykheden bij de Ambachts- ` dit ende de bovenstaande veranderingen door den heerlykheyd van de Bild sal worden gevoeght ` Commis de Ridder worden gedresscert ende ge- cum suis, alse Oostbroeck, Colenberg ende andere ` amplieert. Gerechtjens, daar mede onder behorende. | Ter vergaderinge sijnde voorgebragt of niet ten Als mede dat by Overlangbroek sal worden ge- ` eersten een begrootinge diende te worden gemaakt voeght Staten Gerecht, alsoo een gedeelte daarvan aangaande de prijs van de te verkopen heerlijk- onder den Domproost behoort. | heden, waarvoor die te verkopen ofte op te hou- Ende vermits onder de dorpen die het recht van | den, ende met wat quartier te beginnen, hebben den 13. penning aan den Rentmeester van de Do- | haar Ed. Mog. versocht ende gecommitteert de mainen schuldig sijn, was mede gestelt Demmerik , Heeren van Karsbergen ende andere haar Ed. Mo. ende nu wierde opgegeven dat in plaatse van | Gecommitteerden, om dese snake nader te exami- Demmerik, moste worden gestelt Ondhuysen, heb- ! neren ende daarvan te rapporteren. 34. RESOLUTIE der Staten van Utrecht, waarbij de Heer van Geresteyn in het bezit van eenige regten wordt gehandhaafd bij den aanstaanden verkoop der Ambachtsheerlijkkeid van Woudenberg. 30 Maart. 