Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
met nog anderen gevangen nemen en te ’s Gravenhage op de Voorpoort brengen. Es paar dagen na hunne aankomst aldaar (den 26sten Januarij, 1621) werden de voornaamste in de vertrekken geplaatst, waar OLDENBARNEVELT met zijne lotgenooten gevangen get ten had, en de Heren leden der Staten-Generaal, cock, vooar, Murs en scmarma le noemd om hen voorloopig te verhooren. Dadelijk verzocht de Stad Utrecht acte w non-prejudicie wegens de inhechtenisneming op haar gebied van den persoon wu JAKOB MOM. Deze acte werd dadelijk verleend, en. besloten ook aan de Regeringen ic plaatsen, waar de anderen aangehouden waren, reeds voordat zij zulks vraagden, derge lijke acten te verleenen, Doch de Hooge Overheid van Gelderland liet zich daame niet tevreden stellen. De Kanselier en Raden van dit Gewest beklaagden zich over & zaak, als eene inbreuk op hunne soevereiniteit. Zoo iets, zeiden zij, was onder de Regering nog nimmer voorgekomen. Zij zelven zouden wel onpartijdig recht doen, das zij voor niemand in ijver voor de Unie onderdeden. Dus verzochten zij, dat hon è gevangenen teruggezonden werden. Dit zou de eenige ware acte van mon-prejwhet zijn, en daarop drongen zij aan. De Staten-Generaal besloten dit schrijven te beat woorden met het verzoek, dat men den genomen maatregel, als in belang van het Lx geschied, niet euvel zou duiden, maar toelaten, dat het verhoor werd voortgezet der de Gecommitteerden, die men, des verkiezende, nog met een tweetal leden uit Gelder land kon versterken. Aan dit besluit werd geen dadelijk gevolg gegeven, aangezien i P 1 pnanpt, Hist. d. Ref. IV, bl. 430—434, 445. 2 Zie sranpr, t. a. pl. bl. 43% DES VADERLANDS. 555 RENE A ENEN ET Geldersche Gedeputeerden zich nader wenschten te bedenken. Weldra echter bewillig- den zij in de voortzetting van het verhoor, mits men zich in antwoord op den brief van Kanselier en Raden behoorljk verontschuldigde, en zich verbond , wanneer het tot eene rechtspleging kwam, de Geldersche Hooge Overheid daarin te kennen. Den 154" Fe- bruarij was het verhoor afgeloopen, en nu dienden zich de Provinciën ten aanzien van de rechtspleging te verklaren. Die van Gelderland verlangden reeds dadelijk, dat aan hunne Provincie het recht zou toegekend worden om een dubbel zoo groot aantal rechters te stellen, als de andere Provinciën. Naar het schijnt, waren degenen, die het behoud der gevangenen wenschten, van meening, dat de meerderheid der Staats- leden, welke met het verhoor belast waren geweest en waaronder dan ook twee Gel- derschen waren, gunstig voor hen gestemd was. Ten minste wendden hunne verwanten zich tot de Staten-Generaal met het verzoek, dat de geheele rechtspleging alleen bij de vier Ieren, die tot nog toe met de zaak gemoeid waren, en bij Zijne Excellentie den Prins verblijven mocht. De Staten echter begrepen dit niet te moeten toestaan, en nadat eerst voorgesteld was, de Commissie, bestaande uit de vier bewuste personen, met nog drie Heren te versterken, en wel met nog eenen uit Gelderland, eenèn uit Utrecht, en eenen uit Brabant, werd een paar dagen later besloten, tot rechters te stellen, benevens de Heren vooor en aocm, nog twee door Gelderland te benoemen uit het Kwartier van Nijmegen, voorts twee uit Utrecht, vermits aldaar de inhechtenis- neming van den voornaamsten der gevangenen had plaats gehad, en bovendien, behalve wrvs uit Holland, nog vier Heren, door Friesland, Overijsel, Groningen en Brabant te benoemen. Werkelijk werden de twee nog te benoemen rechters door Gelderland aan- gewezen in de personen van de Heren van ESSEN en KELFKEN, Leden van den Raad ran Gelderland. Dus scheen dan nu de zaak ongestoorden voortgang te zullen hebben, oen de Raden van Gelderland eerst draalden met de zending der twee nieuw benoemde echters, en straks berichtten, dat zij nog bezwaar zagen om die Heren met den ver- angden last te laten vertrekken. Dit kon geen andere reden hebben, dan dat men de fevangenen gespaard wenschte te zien, en de zamenstelling van de vierschaar geen ge- jade scheen te beloven. Alzoo verried de gemaakte zwarigheid, dat de schuldigen eschermers vonden in de Regering der Provincie. Waarschijnlijk had men verno- nen, dat zi de slachtoffers geworden waren eener misleiding. Trouwens de Regering n België had, sedert de boodschap van Mevrouw rsencrags, het middel in handen om en ieder te doen gelooven, dat men, door de onderwerping van de Provinciën aan de \arishertogen te bevorderen, in den zin van Prins maurrrs zelven handelde. 1621— 1625. 554 ALGEMEENE GESCHIEDENIS dat zij het voorbeeld van onderwerping zouden volgen, bij de rechtspleging tegen den Advokaat en zijne medestanders, door de Provincie Holland gegeven. Dit schrijven miste zijn doel. De Raden van Gelderland verontschuldigden zich een en andermaal, verlan- gende het gevoelen van de Staten van Gelderland op de zaak te hooren. Zoo verscheen de tid, dat de beslissing tusschen vrede en oorlog zou moeten plaats hebben, en nu verlangde men aan de vredespartij in den Lande te toonen, dat de Staten-Generaal geen oogluiking -dachten te gebruiken ten aanzien van personen, die de zucht om zich met de Zuidelijke Nederlanders te verstaan zoover gedreven hadden, dat zij wegens hoogver- raad te recht stonden. De Staten vorderden van de Geldersche Gedeputeerden ter hunner Vergadering eene afdoende verklaring ten aanzien der rechtspleging, — en wat was thans hun antwoord? Aangezien, zeiden zij, Hun Hoog Mogenden betuigden, dat de staat des Lands niet toeliet, de rechtspleging langer uit te stellen, en zij diensvolgens voornemens waren de gedelegeerde rechters te gelasten aan de zaak gevolg te geven, des noods zonder medewerking der Geldersche leden, zoo lieten zij toe, dat de Heren GOCH en vooor zich aan den last niet onttrokken. — In het. midden der maand April (1621) hadden de rechters het vonnis gereed, en werden de personen van mom, BoT- BERGEN en, VAN EINDHOUTS ter dood veroordeeld met verbeurdverklaring hunner goederen. Dan dewijl in hunne commissie mede genoemd waren de personen van VAN MEECKEREN en pot}, en Zijne Excellentie dezen vergiffenis had toegezegd, zoo raadpleegden de rechters de Staten-Generaal, wat hierin te doen. Zelfs had de Prins aan die beiden beloofd, dat hunne namen in het vonnis niet genoemd zouden worden. Op. deze vraag besloten de Staten, het vonnis der drie eerstgenoemden afzonderlijk te laten vellen en ten uitvoer leggen, de rechters te ontheffen van de rechtspleging tegen de twee anderen, en Zijne Excellentie te machtigen hen te ontslaan onder zulke acte, als hij zelve goed zou vinden: immers achtte men, dat hun beider namen uit het vonnis konden wegblijven, zonder dat de schuld der veroordeelden daarmede weggenomen of merkelijk veranderd werd. Na deze schifting tusschen de beschuldigden bekochten de drie ongelukkigen reeds des anderen daags (den 17den April) hunnen aanslag op het schavot, terwijl zij, als het ware, der Staten besluit om den oorlog tegen de zuidelijke broeders en tegen Spanje te vernieuwen met hun bloed bezegelden ?. Had zich de vredespartj onmiskenbaar in Gelderland doen gelden 3, het schijnt, dat men ook op de oorlogsgezindheid van de Vroedschap van Utrecht niet genoegzaam rekenen ! De drost van Heel, mede gevangen, was staande het proces als onschuldig vrijgelaten. * Resol. Stat.-Gen. 25, 20, 27, 28, 29 Jan.; 5, 6, 13, 15, 16, 18, 23, 25 Febr; 2, 3. 6,9, 10, 11, 12, 13, 18, 24, 25, 26 Maart; 15, 16, 17 April, 1621. 3 Zie hiervoor, bl. 516—319. DES VADERLANDS. | l 555 ene kon. Na de Regeringsverandering van 1618 waren aldaar personen, die zich sedert den met — 1621— geweld onderdrukten aanslag van 1610 stil hadden moeten houden, in de gelegenheid ge- — weest om op nieuw eenigen invloed te bekomen; de ballingen van dat jaar waren weder- gekeerd, en hunne vergiffenis, met teruggave der verbeurdverklaarde goederen gepaard, kreeg juist in de maand Maart 1621 haar beslag 4. De katholieke partij der terugwerking , die zich in 1610 geroerd had, kon zich, als het er op aan kwam om verzet tegen de richting van Prins wrtem], menbre IV en OLDENBARNEVELT te verwekken, steeds goed met de overdreven Calvinisten of Contraremonstranten verstaan. Zoo was Prins mAuRrTS in 1610 binnen Utrecht op het punt geweest van door die partij verstrikt te worden 2. Maar haar streven was natuurlijk om het Land bij de eerste gelegenheid weder onder het gezag der oude Landvorsten en der oude Kerk te brengen. Zulk eene gelegenheid scheen zich nu weder tegen het einde van het Bestand voor te doen. Geen wonder derhalve, dat de Prins niet gerust was omtrent den stand van zaken, die te Utrecht sedert de door hem zelven bewerkte omwenteling ontstaan was. De Vroedschap had na De Vroedschap dat tijdstip nader bepaald, dat hare leden voor hun leven benoemd werden: zoodoende den pu had de Prins, slechts wanneer hij eene opene plaats, door afsterven of vrijwilligen af- RERE A stand ontstaan, door keuze uit een tweetal vervullen moest, van tijd tot tijd een schaduw van invloed op de zamenstelling van den Raad, en alle verandering in het nieuwe door de Staten van Utrecht bekrachtigde reglement buiten toestemming van den Raad was i verboden. Hiermede had de Prins geenszins genoegen genomen. In September 1619 had- den de Staten-Generaal de Utrechtsche Regering eene acte toegezonden, strekkende tot verandering van het reglement, in dier voege, dat de Prins-Stadhouder bij het benoemen van Burgemeesteren en Schepenen ook buiten de nominatie zou mogen gaan, en ieder ‘jaar eenigen personen om redenen van ziekte als anderzins hun ontslag zou mogen geven. Hun Hoog Mogenden grondden dezen stap op geschillen, die er in den Raad der Stad zouden gevallen zijn, hetgeen trouwens door dien Raad ontkend werd. De Vroedschap nu had die acte bij zich nedergelegd: zij beschouwde haar als een voorslag, dien zij goed vond niet aan te nemen. Maar toen de Prins in 1620 de vacatures, door dood of vertrek ontstaan, vervullen zou, hield hij zich niet aan het Stedelijk reglement, op grond van de acte, welke hij als wet wilde aangemerkt hebben. Deswegens zond de Vroedschap hem, terwijl hij zich in het leger te velde bevond, een schriftelijk be- klag. Daar dit echter niet baatte, zoo wendde zich het Collegie in Maart (1621) tot de Staten-Generaal met het verzoek, dat dezen de acte zouden herroepen, en de Stad Utrecht bij hare soevereine rechten zouden handhaven, ten einde »de schennis van het eerste Artikel der Unie en de verdere ontstelling van de harten der leden van de Vroed- chap” te verhoeden. Op de ontvangst dezer aanmaning noodigden de Staten-Generaal 1 Resol. St.-Gen. 11 Maart, 1621. 2 Zie hiervoor, D. III. St. IT, bl. 451, 466. 70 * 556 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ÁÁÁ Á —————Á————— —À A (n 1621— den Prins uit, op een bepaalden dag over deze zaak mede te komen raadplegen. Maar 1625. nieraan werd geen gevolg gegeven, waarschijnlijk omdat men voorzag, dat zich een andere weg om de zaak aan een eind te brengen, zou openen. Werkelijk kwam er eene missive van de Staten van Utrecht, uit welke bleek, dat het nog twijfelachtig was,- of zij de Vroedschap hunner hoofdstad tegen den Prins zouden ondersteunen. Zij verzochten, namelijk, mededeeling van het van wege die Stad gedane verzoek. Dit werd hun toegestaan. De Vroedschap echter verkoos niet toe te geven. Zij riep de eerste twee Leden der Staten van de Provincie tot verantwoording, of zij voornemens waren, zich bij de Staten-Generaal partij tegen haar te stellen. De Geéligeerden en de Edelen van Utrecht, aldus vermaand, verklaarden zich ongezind om de Stal tegen te werken, en alsnu wendden zich Burgemeesters en Raad op nieuw tot de Staten-Generaal met de verzekering, dat zij niet zouden dulden, dat de door hen gestelde orde werd gekrenkt tot nadeel van de rust en eenigheid hunner ingezetenen: waren zij, dus vraagden zij, niet eedshalve verplicht, zoowel als andere Steden, hun goed recht, bepaaldelijk op het stuk der regering, voor te staan, en te verhoeden, dat door vreemde bemoeijing de Stad en hare Regering in kleinachting werd gebracht? En, voegden zij er bij, van Zijne Excellentie vertrouwden zij, dat hij van hen de opoffering hunner rechten niet zou begeren, en voortaan niet meer buiten de hem voorgelegde nominatie gaan zou. Dit was eene stoute taal in den mond eener Regering, die door den Prins op het kussen was geholpen en thans duchten mocht op nieuw, des noods met krijgsgeweld, van haar gezag beroofd te worden. Maar er was voor de Vroedschap een middel om de straf dezer stoutheid te ontgaan niet alleen, maar ook het gezag van haar reglement en hiermede zich zelve in het gezag te handhaven. Dit middel was, dat zij met de Staten van het Gewest afzag van alles wat het drijven der oorlogspartij kon belemmeren. Deed zij dit, zoo was het den Prins voor het tegenwoordige onver- schillig, hoedanig hare constitutie was. Voorbodenvan Reeds van den aanvang van het voorjaar van 1620 aan had men maatregelen geno- den aanstaanden en, die geschikt waren de niet ingewijden onder de leden der Staten en het publiek oorlog. 1, Resol. Stat.-Gen. 11, 13, 17, 29 Maart; 1 April, 1621. DES VADERLANDS. 557 Ee | te doen zien, dat het Bewind niet op de verlenging van het Bestand rekende, en hen — alzoo te gewennen aan het denkbeeld, dat de oorlog hervat zou worden. Den 64e Mei l van dat jaar werden uit elke Provincie één lid der Staten-Generaal gecommitteerd om met Zijne Excellentie te raadplegen, wat tegen den afloop van het Bestand tot beveiliging van het Land ie doen stond 1, en de taal gevoerd door den Prins en den Raad van State , bj de inlevering hunner Propositie tot de Consenten voor 1621, was niet dubbelzinnig. Omtrent de voortduring van het Bestand, verklaarden zij in dat Staatstuk tegen het eind der maand Julij (1620), is geen andere gissing te maken, dan dat wij ons met goeden ` en wakkeren moed tot de oorlog voorbereiden: dit niet te doen, ware zooveel als ons goede Vaderland met ons zelven en onze vrouwen en kinderen onbedacht aan het uiterste gevaar, ja, aan het verderf bloot te stellen. In weerwil dat de vijand zoo vele troepen naar Duitschland gezonden had, heette het verder, had bij nog een vorstelijk leger op onze grenzen, en kwam in Duitschland vrede, dan kregen wij buitendien de troepen van daar op het lijf. Weshalve Zijne Excellentie en Raad van State vastelijk vertrouw- den, dat Hun Hoog Mogenden hunnen gewonen ijver en kloekmoedigheid, waardoor zij steeds bij de geheele wereld zulk een grooten roem behaald hadden, ook bij deze ge- legenheid tot heil des Vaderlands betoonen zouden ?. Tegen het najaar van hetzelfde jaar en nogmaals in den winter werden de kooplieden gewaarschuwd op hunne hoede te zijn, dat hunne schepen tegen het oogenblik van den afloop des Bestands aan geen vijandelijk geweld blootgesteld mochten zijn 5. Ja, reeds nam men voor, de Mogend- heden, die zich bij traktaat verbonden hadden, ons ingeval van oorlog bij te staan, uit te noodigen, tijdig op het verleenen van dien bijstand bedacht te zijn * Hoe den Ge- zanten naar Frankrijk en Engeland door het drijven van Holland verboden werd, eenigen raad dezer Mogendheden tot verlenging van het Bestand aan te nemen, is ons boven gebleken 5. Krijgskundige voorzorgsmaatregelen gingen met al die onheilspellende handelingen en verklaringen gepaard. De tijdelijk afwezige officieren werden tegen den eersten April (1621) opgeroepen 9, de uitrusting van een genoegzaam aantal schepen voorgeslagen ten einde onze riviermonden te beveiligen en de Vlaamsche havens te blokkeren 7. Onder de plannen ter beveiliging der grenzen behoorde de verzekering van de ves- Lieroord ver- ting Lieroord. Niettegenstaande de Graaf van Oost-Friesland de Staten verzocht had, — Patio Oost- Friesland. e ! Resol. Stat.-Gen. 6 Mei, 1620. 2 Resol. Stat.-Gen. 29 Julij, 1620. - 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Aug.; 28 Dec. 1620. 23 Febr. 1621. Resol. Holl. 26 Aug.; 3 Dec. 1620 en 1621, bl. 356. . 4 Resol. Stat.-Gen. 5, 29 Dec. 1620. 2 Febr. 1621. 5 Zie hiervoor, bladz. 518. 6 Resol. Stat.-Gen. 21 Jan. 1621. 1 Resol. Stat.-Gen. 28 Jan.; 16, 20, 23 Febr. 1621. 1621— 1625. 558 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ENE NE EE EN EE dit zijn kasteel door hunne troepen te doen ontruimen, aangezien hij thans » genoegzame middelen had om zijn eigen plaatsen, die God Almachtig hem toevertrouwd had, te bewaren,” gaven de Staten hunnen te Lieroord commanderenden kapitein coEnnens bevel, een bestek der to maken werken te leveren. De Graaf smeekte en bad Hun Hoog Mogenden, dat zij »volgens hunne beloften, woord, zegel en brieven” zonder uitstel het Huis Lieroord zouden ontruimen. Op dit schrijven erkende de Prins, gelijk vroeger, dat men belofte moest houden; maar niettemin, zeide hij, was ’t niet raadzaam de plaats te verlaten, daar de vijand ze anders bemachtigen zou, hetgeen mede tot groo! nadeel van den Graaf zou strekken. Dus besloot men de ontruiming beleefdelgk te weigeren, en werden de vestingwerken versterkt tegen "s Graven uitdrukkelijken wil. Doch de voortdurende geschillen met zijne onderdanen ! gaven den Staten steeds eenen voet in zijn land en bovendien was hij der Staten schuldenaar voor een som van 120,000 gulden, en de nood, die hem drong nog een jaar krediet te vragen, maakte hem gedwee °. Al deze krijgskundige maatregelen waren niet bloot verordend volgens den stelregel, dat hij, die den vrede wil, zich ten oorlog moet uitrusten. Neen! men verlangde den oorlog. Al ware dit niet duidelijk uit alles gebleken, de wijze, waarop de pogingen van de Regering der Aartshertogen om met de onzen eenig onderhoud over de verlen- ging des Bestands aan te knopen, gestrengelijk afgesneden werden, bracht zulks ge- noegzaarn aan het licht, Reeds in het jaar 1618 was er een geschil hangende tusschen de Aartshertogen en onzen Staat betreffende het beslag, ten verzoeke van de erfgenamen van den Heer van GOETHEM gelegd op de goederen van den Bisschop van Gent en van het Kapittel van Bijeenkomsten Doornik, in Kadsand gelegen. Deze zaak moest door wederzijdsche gemachtigden van gemachtigden " ; : der Staten en der Worden uitgemaakt, en in den zomer van het jaar 1619 waren er drie Gecommitteerden Aartshertogen tot beslechting van Be- wachten. Deze zaak nu achtte men dat door het Bewind dezer laatsten als een voorwendsel bijzondere schillen, van: onze zijde te Sluis, om op even zoo vele Gecommitteerden van de Aarishertogen te zou gebruikt worden om de verlenging van het Bestand ter sprake te brengen. Hadden de Staten eene gelegenheid daartoe verlangd, zij scheen hun thans aangeboden. Doch verre vandaar. Zij hadden opzettelijk personen van weinig beteekenis en oningewijd in: regeringszaken derwaarts gezonden, met eenen last, streng tot de zaak des geschils be- paald 3, Dezelfde bedenking bestuurde de handelwijze der Staten, toen zij, in Fe- bruarij 1620 de zaak der beschadigden wederom opvattende, met het zenden van ecn brief meenden te moeten volstaan. Had men een zaakgelastigde gezonden, zoo dacht men — alsdan had de Regering  1620. 2 Resol. Stat.-Gen. 3, 24 Sept.; 14, 18 Nov. 1620. 28 Jan.; 19 Febr.; 1, 6, 17, 22, 26, 29, 31 Maart; 3 April, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 400. 3 canLETON, III, p. 117. DES VADERLANDS. 559 nen zien om tot eene onderhandeling over het Bestand te komen !. Weldra liet men de geheele zaak der beschadigden varen, waarover men niet meer kon handelen zonder aanleiding te geven tot vermoedens of verwachtingen, die men niet voeden wilde, ter- wijl men, wanneer de oorlog uitbrak, maar al te veel gelegenheid tot schadeverhaal zou vinden ?, Intusschen werd de strijd van wederzijdsche inhouding der renten, voortvloeijende uit de aan Belgen in Nederland, en aan Nederlanders in België toeko- mende goederen, sedert het voorjaar van 1620 met nieuwe kracht gevoerd, Men had in Brabant en Vlaanderen beslag gelegd op de goederen van den Heer van BREDERODE, en deze verzocht tegen het einde van April (1620) machtiging om op zijne beurt be- slag te leggen op de eigendommen van den Prins van rene en andere Belgische Heren in het Gebied van Hun Hoog Mogenden. Ook goederen van den Bisschop van Antwer- pen, in het Markgraafschap van Bergen-op-Zoom gelegen, werden aangeslagen, en deze maatregel bleef wederom niet onbeantwoord. Thans was men zoo ver gegaan, dat men hoe cerder hoe beter moest omkeren en tot een schikking diende te komen. Dus verklaar- den de Staten van hunne zijde, behoudens zekere beperking, de »arresten te willen afdoen”, indien de Aartshertogen daartoe ook wilden overgaan, en werkelijk werd in de maand Auguslus het beslag van beide zijden voorloopig opgeheven 3. Doch de hoofdzaak, waaruit al die strijd was voortgevloeid, bleef nog onbeslist. Er moesten gemachtigden van beide zijden zamenkomen. Maar van onzen kant was men hoogst voorzichtig, omdat men steeds vreesde, dat de bijeenkomst een middel zou kunnen zijn om Staatslieden van de beide partijen tot eene voor de oorlogspartij gevaarlijke verstand- houding te brengen. Dus wilde men van onze zijde slechts mannen zonder eenig staat- kundig karakter afvaardigen, en verlangde, dat, zoo er dan een staatsman bij moest wezen, deze een ten volle vertrouwd persoon zou zijn. Door zulke bedenkingen geleid benoemde men eerst drie hoogstonbeduidende personen uit Zeeland. Doch toen de Aartshertogen dezen als Gecommitteerden gewraakt hadden, viel de keuze op Awrows DUIK, toen nog lid van den Hoogen Raad van Holland, den Raadsheer srAETS, uit het Hof van Brabant, en szAvwowT, uit dat van Vlaanderen. 3 Resol. Stat.-Gen. 28, 30 April; 10, 12 Junij; 10 Aug. 1620. 1621— 1625. 1621— 1625. 560 ALGEMEENE GESCHIEDENIS die voorzeker geen ooren had voor vredelievende aanbiedingen. Aan hun stelsel van achterdocht getrouw, verkozen de Staten niet, dat Antwerpen de plaats der zamenkomst zijn zou: dit zou te veel opspraak gegeven hebben: in een klein plaatsje op de grenzen van Staatsch-Vlaanderen moest men bijeenkomen, en eindelijk werd Watervliet als zoo- danig aangewezen. Den '7den Januarij (1621) aldaar aangevangen, werden de onderhan- delingen reeds in den aanvang van Februarij afgebroken: de gemachtigden hadden elkander niet kunnen verstaan en scheidden onverrichter zake 1. Doch de Regering te Brussel kon zich te eerder troosten, dat een zijdelingsche poging om onderhandelingen over de groote zaak te openen niet gelukt was, daar zij De Aarteher- zich vleide, dat een rechtstreeksche en openlijke stap tot het gewenschte doel zou lei- togen besluiten een Voorstel aan de Staten-Gene- raal te doen, den. De begeerle van Prins wavmrrs, dat men den Staten-Generaal eene Propositie doen zou om tot de gehoorzaamheid van Zijne Majesteit en de Aartshertogen terug te keren, had zooveel vertrouwen gevonden, dat arsERTus den 2den Maart (1621) den Koning schreef: »In den tegenwoordigen toestand der Provinciën, met het oog op de groote verdeeldheid, die er onder hen heerscht, is het allezins gepast hun dat voorstel te doen, met het aanbod hen aan te nemen op zulke goede voorwaarden, als vassallen van hunnen heer kunnen verlangen: hiermede zal men er velen kunnen winnen, en men heeft ons van de zijde der Arminianen te kennen gegeven, dat het een geschikt oogenblik is om hun dat voorstel te doen. Wat de zaak vooral gepast maakt en haar meer gewicht geeft, dan al het overige, is dat de Prins van Oranje ze heeft voorgesteld, opdat hij de gelegenheid hebben zou, om hen tot onderwerping over te halen. En dat de Prins van Oranje zulks waarlijk doen wil, dit is zeer waarschijnlijk, omdat hij aan Uwe Majesteit geschreven heeft, dat men dat voorstel doen moet, en dat hij van zijnen kant de zaak, zoo veel hij kan, bevorderen zal." 2 Loo ging men dan tot den gewichtigen stap over. Mocht Prins mavnits niet oprecht geweest zijn, dan rekende men wellicht, dat de verschijning van een Belgisch staatsman met welwillende woorden in den mond het sein eener omwenteling zou wezen, die, zoo niet door, dan tegen den Prins de zaak naar wensch zou doen uitvallen. Met dat al was de overbrenging der gewichtige boodschap eene hagchelijke taak, en de Kanselier pecuits zelf was moedig genoeg om ze op zich te nemen. Den 18% Maart 1621 ontving de Griffier der Staten-Generaal met expressen bode van den Audiencier vennrreken het volgende schrijven van wege den Geheimen Raad der Aartshertogen: » Mijnheer! Zijne 1 caRLETON, III, p. 368, 369, 405, 418. Resol. Stat.-Gen. 13, 14 Nov.; 9 Dec. 1620. 11, 13, 16 Jan.; 12 Febr. 1621. Archiv. de la M. d'Orange, S. II, T. II, p. 576. 2 GACHET, ¢. a. pl. XXIX. DES VADERLANDS. 361 eee ee dit woord te schrijven ten einde u te zeggen, dat binnen drie of vier dagen Mijnheer PCM de Kanselier van Brabant naar ’s Gravenhage vertrekken zal, om er met Mijne Heren de Staten der Vereenigde Provincién te handelen over zekere zaak, met welke Zij hem belast heeft, — dat gij zoo goed zoudt zijn Hen daarvan te verwittigen.” Het briefje eindigde met de gewone plichtplegingen. Op dit schrijven besloten de Staten hunnen Grifer te laten ‘antwoorden, dat zij order zouden geven om den Kanselier behoorlijk te ontvangen, hetgeen de Audiencier zou mogen berichten, waar zulks vereischt was. Tegelijk verzochten Hun Hoog Mogenden de Staten van Holland cen huis aan te wijzen, waar pEcKrus voegzaam verblijf houden kon, en de Prins, die natuurlijk tegenover het Belgisch Bewind de houding moest aannemen, alsof hij met de zaak was ingenomen, verklaarde, dat hij moest ontvangen worden als een Gezant van den eersten rang !. Dadelijk maakte de keus van het aan te wijzen huis een punt van beraadslaging uit bij de Staten van Holland. Op het vernemen der zaak ontveinsden zij niet, dat zij zeer ontsteld waren: immers duchtten zij, dat prckrus komst en zijne zoo eervolle ontvangst onrust onder de gemeente kon veroorzaken. Dus besloten zij eenpa- rig, hem zijn verblijf aan te wijzen »in de herberg.” Maar de Provinciën, aan welke dit besluit werd medegedeeld, beklaagden zich (Zeeland alleen uitgezonderd) deswegens bij den Prins, zeggende, dat zij daarmede schande zouden inleggen, daar men den brief reeds had afgezonden, waarin verzekerd was, dat hij bijzonder eervol zou onthaald wor- den. Zijne Excellentie was dan ook van oordeel, dat het voor Holland niet raadzaam was over dit punt met de Provinciën in geschil te komen: bovendien er was geen aan- zienlijke herberg meer te vinden, die niet door andere Heren bezet was. III Deer. 3 Srur. 71 562 ALGEMEENE GESGHIEDENIS lieten het aan den Prins over, of hij zelf hem zou ontvangen, dan wel deze taak aan 1621— xn Prins meNDRIK of den Prins van Portugal of aan iemand anders wilde opdragen. X deze boodschap nam de Prins het voorkomen aan, alsof hij in groote verlegenheid ge- bracht was en om den blaam van onheuschheid niet op zich te laden en verwarring te PECKIUS komi voorkomen wel genoodzaakt was, den Gezant zelf te gaan afhalen. — Diensvolger: te ’s Gravenhage. Zijue Propositie in de Staten-Ge- neraal, begaf zich de Prins naar de Hoornbrug onder Rijswijk, waar pEckius met zijn gevolg. op last der Staten-Generaal wit Delft in overdekte schuiten afgehaald, aankwam. De Prins wachtte hem op met zijne koets en bracht hem in persoon aan zijn logement. waar hem thans eenige vertegenwoordigers van het Collegie van Hun Hoog Mogenden verwelkomden. Den volgenden dag was het bij de Staten-Generaal weder een punt van beraadslaging. op wat voet men pECKIUS ter audientie zou afhalen. In overleg met den Prins wen besloten hem te laten halen en weder terugbrengen door twee leden der Vergadering met twee koetsen, en hem vooreerst op ’s Lands kosten te onthalen. Alzoo werd hij w allen deele als een Gezant van den eersten rang bejegend. De Heren wan BOETSELA en VAN EUSSUM werden benoemd om hem te geleiden en tevens gemachtigd bij hem het middagmaal te blijven gebruiken, als hij zulks wenschen mocht. Maar voordat aan dit besluit uitvoering gegeven werd, liet men prckrus door eenen klerk zijne geloofsbrieven afvragen, om te zien, hoe Hun Hoog Mogenden daarin door de Aartshertogen werden betiteld. Het opschrift bleek te luiden: » Aan onze zeer waarde en goede vrienden, de Staten-Generaal der Vereenigde Nederlanden.” Dezen titel vond men voldoende en alzoo zag men geene zwarigheid om prcxtus de bepaalde eer te bewijzen. Zoo trad dan de Kanselier van Brabant binnen in de vergaderzaal der Staten-Gene- raal, bij deze gelegenheid talrijker dan gewoonlijk wegens de tegenwoordigheid van onderscheidene Hollandsche Heren, onder welke de Luitenant-Admiraal ospam en de Heer van DUIVENVOORDE met name genoemd worden. Ten einde alle aanleiding te ver mijden om bij deze hoog ernstige zaak door nietigheden aanstoot te geven, onthiek PECKIUS zich van alle plichtplegingen, en begon hij in de gemeenschappelijke moeder- taal nagenoeg aldus te spreken: » Deze laatste dagen van het twaalfjarig Bestand tusschen de beide deelen van Nederland, ons gemeene Vaderland, stellen ons de droevige verar- dering voor het gezicht, die gewoonlijk volgt op het einde van zulke overeenkomsten. en voor welke de toebereidselen reeds van beide zijden gemaakt worden. Maar de door- luchtigste Aarishertogen hebben niettemin hunne medelijdende oogen geslagen op & zware en boven alles te duchten ongelegenheden, waartoe de Landen door die verar dering weder zouden komen te vervallen, en hebben niet willen nalaten, de middelen op te sporen, welke zouden kunnen dienen om die rampen te verhoeden en af te wer den. Tot dit heilrijk voornemen zijn zij bewogen door hunne natuurlijke genegenheid tot vrede en door hunne vurige liefde voor het gemeene welzijn, welke gevoelens ook DES VADERLANDS. 865 de voornaamste drijfveéren geweest zijn, die hunne Hoogheden bewogen hebben in het Bestand te bewilligen, waarin zij een begin zagen van de volkomen blussching van den brand des oorlogs, dien zij bij hunne komst in deze Landen ontstoken vonden. Zij meenen, dat hunne handelingen gedurende den tijd van het Bestand hunne goede be- doeling duidelijk genoeg hebben doen blijken, en voor de toekomst nemen zij niets zoo- zeer ter harte, als het gemeenschappelijke welzijn van al deze Landen. Dat welzijn zou, volgens hen, hierin bestaan, dat al de deelen en leden der Nederlanden zich weder tot één ligchaam onder één Hoofd vereenigden. Vóór de onlusten onzer tijden zijn de Nederlanden bij hunne vereeniging gelukkig en voorspoedig geweest: zij zouden dit thans in verhoogde mate kunnen wezen, indien de Provinciën van deze zijde zich lieten bewegen tot een goed, behoorlijk en vast verdrag onder erkentenis van de natuurlijke Vorsten. — Dit is het punt, dat hunne Hoogheden mij gelast hebben, Uwe Edel Mo- gendheden vriendelijk voor te dragen, meenende, dat het U voegde, in vereeniging met hen, vóórdat de oorlog op nieuw kwam uit te breken, U van den plicht van goede Prinsen te kwijten, zoekende en behartigende uwen eigenen vooridurenden welstand, — ten einde op de zaak gelet en een vruchtbaar besluit genomen worde, waarbij alle bloedstorting, overmatige belastingen en andere ellenden, die deze Nederlanden zoo lange jaren hebben moeten verduren, eens voor altijd mogen weggenomen en verhoed worden. En wanneer Uwe Edel Mogendheden op dezen voorslag in onderhandeling zouden begeren te treden, zullen Hunne Hoogheden in alle billijke en redelijke voor- waarden en bepalingen bewilligen, zoodat Uwe Edel Mogendheden alle reden van tevre- denheid zullen hebben en niet alleen de in daden. 1621— 1625. 064 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE ee | wat geenszins voorbij te zien is, het blĳkt volstrekt niet of met de woorden van de natuurlijke Vorsten de erkenning dier Vorsten door de Nederlanders, of wel de erken- ning van het te sluiten verdrag door die Vorsten werd bedoeld 1, Werd de uitdrukking in dezen laatsten zin opgevat, en de zamenhang schijnt zulks bijna te vorderen, dan kon men niet zeggen, dat de Aartshertogen dadelijk de onderwerping der Vereenigde Provinciën aan het afgezworen Bewind vorderden. Voegt men daarbij de beteekenis der zinsnede, waar Hun Hoog Mogenden vermaand worden zich nevens de Aartshertogen van den plicht van goede Prinsen te kwijten 3 en ’s Lands welzijn door den vrede te bevor- deren, dan moet men erkennen, dat de Staten hier onvoorwaardelijk als soevereinen werden bejegend. Neemt men voorts in aanmerking, op welk een toon van vertrouwen verzekerd wordt, dat de Staten met de inschikkelijkheid der Aartshertogen tevreden zul- len zijn, en dat er met geen enkel woord op de godsdienst, dat groote struikelblok, gezinspeeld wordt, dan mag men het er voor houden, dat men zonder zich weg te werpen ten minste eenige nadere verklaring van een en ander had kunnen vragen. Er schijnt geen twijfel aan, of wij hebben hier eene poging te zien van de Vaderlandsche Anti-Spaansche partij in de Zuidelijke Nederlanden, die met behulp van zekere dubbel- zinnige uitdrukkingen de toestemming der Aartshertogen had weten te verkrijgen op eene Propositie, welke de grondslag kon worden van onderhandelingen, die voor de voortdurende regering van Vorsten, aan het Spaansche Hof verknocht, gevaarlijk zouden hebben kunnen worden. Doch den wenk wilden de toongevers onder de Bewindslieden ten onzent niet verstaan. De stap, door de Aartshertogen gedaan, was door Prins wac- nits uitgelokt om alle onderhandelingen af te snijden, en ten einde te verhoeden, dat PECKIus van de gelegenheid partij trok om aannemelijker voorstellen te doen, dan voor hen, die den oorlog begeerden, wenschelijk was, zoo moesten de door hem gebezigde uitdrukkingen in zulk eenen zin opgevat worden, dat men zich gedwongen kon achten hem met verontwaardiging af te wijzen. 1 Taalkundig uitgedrukt: het blijkt niet, of de woorden van de natuurlijke Vorsten in den zin van den objektieven, of wel van den subjeltieven genitief te verstaan zijn. 2 Evenwel is de plaats, waar dit gezegd wordt, mede niet vrij van dubbelzinnigheid. Er staat letterlijk: » Dit is het punt, hetwelk hunne Hoogheden mij belast hebben, Uwe Edele Mogend- heden voor te dragen en vriendelijk te representefen, geacht hebbende, dat hun toestond nevens dezelven vóór alle nieuwe breking van oorloge te doen dit officie van goede prinsen, zoekende en behartigende uwen eigenen gedurigen welstand.” Nu is de vraag, of hun ziet op hunne Hoog- heden, dan wel op Uwe Edele Mogendheden. Strikt grammatisch kan het niet anders zien dan op het laatste: immers ‘bewijst het volgende uwen eigenen gedurigen welstand, dat de aangespro- ken Staten-Generaal het subjekt zijn van de deelwoorden zoekende en behartigende, en bij gevolg ook van den infinitief doen. DES VADERLANDS. | 363 FE Even als de Kanselier zonder plichtplegingen dadelijk tot zijn voorstel was overgegaan, 1621— zoo werd hem ook, toen hij had uitgesproken, zonder plichtplegingen ten antwoord ge- d Beraadslagingen geven, dat Hun Hoog Mogenden op zijne Propositie letten en een besluit nemen zouden, daarover. Hiermede kon hij de zaal verlaten, en het stuk werd in handen van Zijne Excellentie gesteld. De Prins bracht het in de Vergadering der Staten van Holland met het advies, dat men den Raadpensionaris gelasten zou, een antwoord te stellen, waarin hij met krachtige bewoordingen en op goede gronden de onbetwijfelbaarheid van het soevereine recht dezer Landen moest uiteen zetten, en dengenen, die dat recht in twijfel trok, voor onwaardig om aangehoord te worden moest verklaren. Durk stelde een ontwerp volgens dien last, verkreeg daarop de goedkeuring der Staten van Holland, en bracht zijn stuk den volgenden dag in de Staten-Generaal. Hier openbaarde zich dadelijk verschil van gevoelen. Vijf Provinciën opperden eerst eene minder beteekenende aanmerking, maar straks gaven de vier Provinciën: Gelderland, Friesland, Overijsel en Groningen vrij uitdrukkelijk te kennen, dat zij peckrus niet volstrekt den pas om zijnen last nader te openen afge- sneden wenschten te zien. In purs ontwerp stond: degenen, die de soevereiniteit der Staten in twijfel trekken, zijn en zullen gehouden worden voor onbevoegd om tot eenige onderhandeling te worden toegelaten. Dit zijn als rechtstreeks op de tegenwoordige zending van PECKIUS, die daarmede reeds veroordeeld werd, toepasselijk, wenschten zij uit den zamenhang gelicht te zien: anders zouden zij, dus verklaarden zij, zich niet bij hunne lastgevers kunnen verantwoorden. Zij waren niet te bewegen het voorstel tot deze wijziging in te trekken, en eindelijk nam Holland genoegen met het weglaten van het woordje zijn, doch slechts onder beding, dat de Provinciën zich onderling ver- bonden, pEcKrus niet verder te hooren noch toe te laten, zoo hij zijn voorstel niet vooraf aan den Prins mededeelde en zoo niet te voren in de Vergadering der Staten-Generaal beraadslaagd was, of men hem daarop verder te woord staan zou, al of niet 1. Dus kon men zeker zijn, dat de Gezant zich geene gelegenheid zou zien aangeboden om dezulken, die ooren naar vrede zouden gehad hebben, nader in te lichten, en met een gevaarlijk wapen toe te rusten: integendeel al wat hij mocht wenschen te zeggen, zou thans in de omgeving van den Prins gesmoord worden, en daarvan niets medegedeeld, lan wat men. raadzaam oordeelde: men zou wel weten te zorgen, dat de toegang tot hem niet aan een iegelijk vrij stond, en juist de hooge voet, op welken hij, reeds da- lelijk door den Prins zelven afgehaald, werd behandeld, kwam daartoe uitnemend te slade. — De Staten van Holland hadden al aanstonds nadat de Propositie gehouden was, eene mededeeling gekregen van hetgeen hij met den Prins gesproken had: hij had ge- ! Deze voorwaarde, op welke Holland genoegen nam met de verlangde wijziging, werd vastgesteld bij geheime Resolutie (zie Regist. der secreete Resol. v. d. St.-Gen. 25 Maart, 1621). In de Staten van Holland echter werd de zaak niet geheim behandeld. 1621— 1625. Het antwoord der Staten op PECKIUS Propo- aitie, 566 ALGEMEENE GESCHIEDENIS oO zegd, dus heette het, dat de verklaring, bij welke de Aartshertogen, vóór het sluiten van het Bestand, betuigd hadden deze Provinciën voor vrije Landen te houden, slechts gold voor den tijd van dat Bestand. — De strekking dezer mededeeling was voorzeker om de Staten te doen gevoelen, eensdeels dat de bekende woorden, waarbij de Aarts- hertogen alle aanspraak op deze Landen hadden opgegeven, niet anders op te vatten geweest waren, dan de Prins met de oorlogspartij ten tijde van de onderhandelingen over het Bestand beweerd had, en anderdeels dat men zich thans verplicht moest achten het recht onzer soevereiniteit met alle macht te staven, zonder dat het noodig was eerst uit te maken of dat recht werkelijk in de Propositie aangerand was geworden. — Voorts had prckrus gezegd, dat zijne Propositie slechts eene vraag was om te weten, of deze Landen op dien voet in rust en vrede zouden willen komen, hetgeen men niet kwalijk kon nemen. — Uit deze laatste woorden blijkt, dat hem reeds dadelijk onge- noegen betoond was. Het gewijzigd ontwerp werd des anderen daags (den 25**» Maart) door de Staten-Ge- neraal, daartoe te zeven uren in den morgen bijeengekomen, in de tegenwoordigheid van den Prins vastgesteld. De hoogheid en de soevereiniteit van de Vereenigde Neder- landen, dus verklaarden daarbij de Staten, berustte ongetwijfeld en buiten alle tegen- spraak bij Hun Hoog Mogenden en bij de Heren Staten van de bijzondere Provinciën; zij hadden haar altijd naauwgezet gehandhaafd tegen al degenen, die ze eenigzins in twijfel hadden willen trekken, daartegen iets hadden willen ondernemen, of ze aan eenige andere Prinsen hadden willen toekennen. Nimmer hadden zij diensvolgens eenig traktaat willen aangaan, dan waarbij die soevereiniteit ten volle erkend was. Dit hadden zij uitdrukkelijk te kennen gegeven aan den Keizer, de Keurvorsten, de andere Vorsten van Duitschland, en aan de overige Mogendhederf, ja, aan de Aartshertogen zelven. Met de grootste Monarchen, Koningen en Republieken hadden zij dan ook, als eene soevereine Mogendheid, vele en verscheiderie groote traktaten en alltantiën gesloten, en noch met de Aartshertogen noch met den’ Koning van Spanje hadden zij eenig verdrag willen aangaan, voor en aleer dezen mede verklaard en acte gegeven hadden, dat zij met Hun Hoog Mogenden handelden als met vrije Landen en Provinciën, op welke zi geene aanspraak maakten. Dewijl dan dit ‘alles zoo klaar was, als de dag, en bij de geheele wereld bekend, zoo kwam hun de Propositie van den Kanselier peckrus zeer vreemd voor, als waarbij hij had voorgegeven, dat het belang van deze Landen mede- bracht, dat al de Provinciën weder tot één ligchaam ‘en onder één hoofd vereenigd werden, en dat zij zich lieten bewegen tot een verdrag onder erkentenis van de natuur- lijke Vorsten. Deze voorslag kon geenszins strekken om de rampen van den krijg te verhoeden en af te wenden, maar veeleer om het vuur van den oorlog weder te ontste- ken, omdat hij rechtstreeks indruiste tegen de erkende soevereiniteit en hoogheid dezer Landen, welke Hun Hoog Mogenden tot nog toe zoo loffelijk en met zulk. een zwaren Dette em DES VADERLANDS. 567 oorlog hadden gehandhaafd en verder met Gods hulp tot het uiterste toe besloten waren 1621— met goed en bloed te handhaven. Voorts was de Propositie ook in dit opzicht onbe- — hoorlijk, dat zij het vraagstuk van de soevereiniteit opwierp, hetgeen niet anders dan met verkrachting van de grondwetten van dezen Staat kon geschieden. Op grond van dit alles konden zij zulk eene onverwachte, onrechtmatige en onnabuurlijke Propositie niet toelaten, daar zij een gruwelijke en onlijdelijke aanranding inhield van het aanzien van hunnen Staat en een ergen blaam wierp op al de Monarchen en Republieken, die met hen als met een soevereinen Staat verbonden gesloten hadden. Integendeel, zij waren gedwongen te verklaren, dat al degenen, die op deze of diergelijke wijze het soevereine recht van deze Landen poogden in twijfel te trekken, te bestrijden of aan eenigen anderen Vorst toe te kennen, of iets dat daarnaar zweemde, durfden opperen, gehouden zouden worden voor onbevoegd om tot eenig verdrag door Hun Hoog Mogen- den te worden toegelaten. Dit antwoord moest den Kanselier worden medegedeeld. Reeds was er besloten, hem niet in de vergadering te laten komen om het te ontvangen, maar het hem ter hand te laten stellen door twee afgevaardigden uit de Staten-Generaal, die hem tevens zijn afscheid zouden geven. BOETSELAAR en russum werden ook met deze taak belast. Zij kweten zich daarvan en volgens het verslag, door hen deswegens in de Vergadering gedaan, zeide perckrus op het vernemen van het antwoord, dat hij niets gesproken had tegen onze vrijheid, en dat zijne Propositie slechts eene proeve was geweest om te zien, of men de Landen door dien weg tot rust had kunnen brengen, ten minste onder eenige erkentenis, dat is: in welken zin men de erkentenis, waarvan hij had gespro- ken, had moeten verstaan, zou later hebben kunnen blijken. — Dus gaf prckrus dui- delijk te kennen, dat zijne Propositie niet was verstaan, zoo als hij verstaan had willen worden. De proeve was mislukt en de toeleg van den Prins gelukt: de Nederlanden zouden verscheurd, en de Zuidelijke Gewesten een werktuig in de handen van Spanje blijven, om in de Noordelijke Provinciën de partij te bestrijden, wier ondergang zij bedoelde. — Zou het raadzaam, zou het mogelijk geweest zijn, dat de beide deelen van het ééne geheel elkander hadden verstaan, wie zou het durven of kunnen beweren ? Intusschen de schoone droom der Belgische patriotten was vervlogen, en men kan nagaan, met welke gewaarwordingen Prckrus den 27sten Maart ’s morgens vroeg ’s Gra- prcxius ver- tenhage en het grondgebied der Republiek verliet. — In deze dagen besloten de — We Staten-Generaal tegen den 7den April dus nog voor den afloop van het Bestand, eenen Biddag uit te schrijven »om God den Heer te smeeken zijnen toorn van deze Landen 162]— 1625. Toebereidselen ten oorlog. 568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Ft af te wenden en zijne Goddelijke genade tot hunne bescherming te verleenen 1." Met een oorlog voor oogen, waarvan het einde niet te voorzien was, en bij wier vernieu- wing het geweten van hen, die ze doordreven, niet geheel gerust kon zijn, was er wel grond om zoo te bidden. Nu was het ook de tijd om de waarheid niet langer voor den Franschen en den Engelschen Gezant verborgen te houden. Aan canrrrow, die, gelijk uit zijne briefwis- seling blijkt, tot nog toe niet in het geheim ingewijd was geweest, maar steeds geschreven had, alsof van deze zijde de voortzetting van het Bestand mogelijk en wenschelijk geacht werd, en met hem aan pu MAURIER, aan SURIANO en aan den toenmaals te ’s Hage met de Staten onderhandelenden Gezant van Denemarken, werden afschriften gegeven van PECKIUS Propositie en der Staten antwoord. ?. Onze Gezanten te Parijs, aan wie dezelfde stukken waren medegedeeld, schreven terug, dat zij alom waar zulks noodig was »de absurde en ongefondeerde Propositie van rrckics en de rechtmatige en courageuse resolutie van Hun Hoog Mogenden, die door het gan- sche Hof werd geprezen,” hadden medegedeeld. N Loo zou het dan oorlog zijn, en waarlijk de Prins verzuimde niets om de Republiek in staat te stellen den vijand met eene geduchte macht het hoofd te bieden. Reeds in Februarij (1621) besloten de Staten-Generaal de Compagnién te versterken: de Neder- landsche en Duitsche tot een getal elk van 150, de Waalsche, Engelsche en Schotsche tot 120 manschappen, een maatregel, waardoor het voetvolk met ruim 11,000 man vermeerderd zou worden, Natuurlijk moest dit besluit eerst door de goedkeuring der Pro- vinciën bekrachtigd worden, en eerst daarna behoorden de kapiteins van de Staten der Gewesten, ter wier repartitie de Compagnién stonden, de vereischte bevelen tot uitvoe- ring van den maatregel te ontvangen. Ditmaal echter zou de Prins den kapiteins recht- streeks aanschrijven tot de versterking hunner Compagniën over te gaan. Dus was de zaak reeds beklonken voordat de Provinciën hare stem hadden kunnen uitbrengen 5. 