Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
In weerwil der openlijke verkla- ring wordt aan Bohemen onder de hand onvoor- waardelijk bij- stand toegezegd. Ook de Geü- nieerde Vorsten vragen bijstand. nen, eene vraag, die door de Staten beantwoord werd met de mededeeling, dat den - Markgraaf blijken zou wat zij besloten hadden, uit het schrijven van den Prins van Üranje, wien zij in deze zaak alles overlieten. De Prins nu en zij, die meenden met hem de zaken te kunnen drijven waarheen zij wilden, hadden reeds vastgesteld, dat de hulp in geld zou geboden worden, voor hetwelk alsdan de Unie troepen zou lichten; de officieren zou het Nederlandsche leger des noods kunnen afstaan 4, Doch vooreerst bepaalde men zich bij goeden raad, daartoe strekkende, dat de Duitsche Geünieerden alle beschikbare troepen ter verdediging van de Palts vereenigen zouden 5, En waarlijk 1 Resol. Stat.-Gen. 10 Febr. 1620. 2 cARLETON, lll, p. 255, 264, 265. 3 Zie Bibl. v. Pamflett. bl, 215. * Resol. Stat.-Gen. 31 Jan.; 1, 3, 4, 7 Febr. 1620. carcerox, Ill, p. 256, 261—264. 5 Resol. Stat.-Gen. 7, 11 Febr. 1620. 1618— 1621, En bepaaldelijk de Landgraaf van Hessen- Kassel, 452 ALGEMEENE GESCHIEDENIS AD dit Gewest werd van toen aan grootelijks bedreigd: reeds deed onze Agent BREDERODE herhaaldelijk aanzoek om zijne residentie van Heidelberg naar Nurnberg te mogen ver- plaatsen, aangezien hij zich bij een te verwachten aanval in die stad niet veilig achtte !. Tegelijker tijd meldde zich ook de Landgraaf maurits van Hessen-Kassel 2 bij ver- nieuwing aan ? om hulp in geval van nood. In Duitschland, zoo sprak zijn Gezant, de Heer vox zoseL, ontbrak het bij de onrust, die vermeerderd in plaats van verminderd was sedert de verkiezing van een nieuwen Keizer, aan de zoo hoognoodige zamenwer- king onder degenen, die door hetzelfde belang verbonden waren. Een ieder dacht slechts aan zich zelven. ‘Hun Hoog Mogenden daarentegen hadden de onrust, die ten hunnent geleerscht had, gelukkig tot bedaren weten te brengen, en zij dachten niet uitsluitend aan zich zelven, maar hielden ook een wakend oog op hunne vrienden, Daarvoor was de Landgraaf erkentelijk; maar nu scheen de tijd gekomen, dat men het meer bepaal- delijk eens moest worden omtrent de wijze, op welke hij in den nood bijgestaan zou worden. De Unie was niet bij machte om het gevaar af te wenden, dat hem dreigde. Hij bleef blootgesteld aan eenen inval, die hem uit het Keulsche boven het hoofd hing. Het middel nu, dat hij hiertegen aangewend wenschte te zien, bestond hierin, dat de Staten aan hun krijgsvolk, bepaaldelijk aan de ruiters, die in de nabijheid van zijn gebied in garnizoen lagen, zoodanige bevelen zouden geven, dat zij dadelijk gereed stonden om hem te verdedigen tegen geweld of overlast, — Daar deze zaak ondergeschikt was aan de groote vraag, die toch door den drang der omstandigheden en het drijven van de voornaamsten reeds voorloopig beslist was, zoo maakten de Staten geene zwa- righeid hem de vervulling van zijnen wensch te beloven ¢, Al die Gezanten uit Duitschland en al die telkens herhaalde aanzoeken waren in de . oogen van den benarden rarpeniK van de Palis nog niet voldoende. In het midden van Februarij verscheen er al weder een nieuwe afgevaardigde uit Bohemen. Ditmaal e- — — 1 Resol. Stat.-Gen. 30 Jan. 1620. cantetox, llI, p. 246, 250. ? Ook in de bejegening van dezen Vorst toonde Friesland, dat zij zich minder dan de andere Provinciën om den roem des Lands tegenover de geallieerde Duitsche Vorsten bekreunde. Aan zijne dochter soriana was door de Staten een pillegift toegekend, ten bedrage van 1000 gulden jaarlijks en staande ter repartitie van Groningen en Ommelanden. Groningen nu weigerde sints drie jaren deze som te betalen en was van zins die weigering zoolang vol te houden als Friesland in gebreke zou blijven zich de uitvoering te getroosten van de uitspraak der Staten-Generaal aangaande Delfzijl (zie hiervoor, D. III. St. IL. bl. 631, Noot 1, en bl. 669, Noot 1). In weerwil nu, dat er zulk eene kiesche zaak van afhing, bleef Friesland weigeren zich naar die uitspraak te schikken. Zie Resol. Stat.-Gen. 8 Jan.; 20 Maart, 1620. 3 Zie hiervoor, bl. 312, 313. 4 Resol. Stat.-Gen. 20, 21, 24 Jan.; 1, 5 Febr. 1620. cantzrox, III, p. 265, 266. DES VADERLANDS. 455. Eea was het de persoon van ABRAHAM sixt, die door zijne betrekkingen te Amsterdam den — 1618— wensch des Konings vervuld moest zien te krijgen, en den aandrang tot de oprichting — der West-Indische Compagnie nog sterker herhaalde. » Wat groote blijdschap, couragie en constantie," zeide hij, » zou het niet geven om den oorlog tegen de gemeene vijanden der ware Religie, de Spanjaarden, Jezuiten en hunnen aanhang voort te zetten en heerlijk ten einde te brengen, zoo al die krijgshaftige, tot nog toe onderdrukte volken in Bohemen, Moravië, Silezië, de Lausitz, Opper- en Neder-Oostenrijk, Hongarije, Zevenbergen, Moldavië en Wallachije eens voor zeker vernemen mochten, dat Hun Hoog Mogenden eene vloot hadden uitgerust om in de West-Indiën handelend op te treden 1.” — Het waren dezelfde overspannen verwachtingen, welke reeds vóór het eind der verloopen eeuw, om de echte beginselen en de staalswijsheid van wrurem van Oranje en oLDEN- BABNEVELT te dwarsboomen, in de hoofden van sommigen in de Palts gebroed hadden, en welke thans, nu in de Vereenigde Provinciën dezelfde geest eindelijk scheen te triomferen, op eene algemeene omwenteling rekenden. Doch het was de laatste op groote schaal ondernomen worsteling van dien geest, en in de Nederlanden had hi, juist ten gevolge van dien triomf en onder de toejuiching van de Staatslieden en God- geleerden van de Palts, zich ijzeren banden zien aanleggen. Nog was de laatste afgevaardigde uit Duitschland niet verschenen. De bekwaamste Benninonau- . Gezant der moest nog komen. Het was de Heer vow sennincuausen van Walmerode, geheimraad Evangelische U. van den Hertog van Wurtemberg. Hij kwam tegen het einde van Februarij (1620) uit? nne; Meis diis Heidelberg alhier aan met eenen brief van de Geünieerde Vorsten en Stenden, welke Vorsten begeren. het verzoek inhield, dat de hulp, aan de Unie te verstrekken, niet in geld, maar in krijgsvolk verleend werd: al werden de soldaten, die de hulpbenden zouden uitmaken, in andere landen geworven, toch, wenschte men, zouden zij op naam van de Staten- Generaal en onder Nederlandsche officieren in Duitschland optreden. — Het blijkt, dat het er om te doen was, om de Nederlanden tot openbare deelneming aan den oorlog over te halen: eene hulp in geld was niet van die beteekenis en verbond onzen Staat niet zoo sterk, als de verschijning van een corps Nederlandsche troepen in de slagorden der Geünieerde Vorsten. — Een regiment voetvolk of wel duizend man paardevolk, of beide te geliĳk, door de Republiek op de been gebracht en gehouden, zietdaar wat men van wege de Evangelische Unie verlangde. Voorts werd op nieuw op de aanwen- ding van onzen invloed op de Mogendheden aangedrongen, en onder die Mogendheden, als om te verraden dat sacosus nog steeds ongezind was om bij te springen, ook Groot-Britannië genoemd. Dit alles, zeide de Gezant, zou de slappe of afgescheidene en op een dwaalspoor gebrachte leden der Evangelische Unie weder oprichten of tot krachtdadige deelneming aansporen, en de tegenpartij afschrikken, en daarmede zouden 3 Resol. Stat.-Gen. 13, tá, 18 Febr. 1620. carreton, ILI, p. 265. Lil Derr. 5 Sruk. 55 1618— 1621. 434 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Hun Hoog Mogenden niet alleen bij de geheele nakomelingschap een onsterfelijken naam verwerven, maar ook Gode en der zeak der Evangelische Ghristenheid eene groote dienst bewijzen. — Deze taal was wel berekend om degenen, die zwarigheid zouden zien in het toestaan van het verzoek, als vijanden Gods en slechte patriotten te schandvlekken. — ‚Ook werd door dit Gezantschap, zoo al niet dadelijk al wat gevraagd was verkregen werd, toch zooveel uitgewerkt, dat hetgeen door den Prins en enkele Sfaatslieden onder de hand beloofd was, nu door de Staten-Generaal werd toegezegd. Het antwoord, na- melijk, aan BENNINGHAUsEN gegeven, hield in, dat Hun Hoog Mogenden maandelijks 50,000 gulden zouden verstrekken, ingaande met den eersten Maart (1620). Als de Geünieerden door hunne andere bondgenooten naar evenredigheid ondersteund werden, twijfelden Hon Hoog Mogenden niet, of zij zouden onder Gods zegen goede orde op hunne zaken kunnen stellen. De leening van 200,000 rijksdaalders, door srxr verzocht, hiet de tegenwoordige staat van het Land niet toe in te willigen; maar zij beloofden, als het leger van den Koning van Spanje en de Aartshertogen in de Brabantsche Lan- den zich in beweging stelde, van deze zijde, zooveel de veiligheid van het Land slechts eenigzins gedoogde, de Geünieerden boven hetgeen thans werd toegestaan, te zullen helpen. — Met dit antwoord betoonde sewxrwcmHavusEN zich niet voldaan. Hij voerde een- hoogen toon, en verklaarde ronduit, niet te weten, waartoe de alliantie, onder zijn eigen medewerking tot stand gekomen, diende, zoo de Staten den Geünieerden Vorsten thans geen troepen zonden: het traktaat wist niets van eenige zoodanige voorwaarde als van welke zij die hulp wilden laten afhangen. Dus vorderde hij, dat men een corps van 4000 man tot hulp der Vorsten in gereedheid zou houden, hoe noode de Prins er ook toe mocht komen om een deel van zijn leger uit zijne handen te geven. — Door zulke redenen wist hij de belofte te verkrijgen, dat als de Geünieerden aangevallen werden voordat de nieuw te lichten troepen op de been waren, de Staten hen niet in den nood zouden haten, en ten minste den Keurvorst van Keulen en de andere Gees- telijke Vorsten krachtdadig zouden dwingen zich stil te houden. — Zoo had de Unie dan nu geld gekregen, en na daarbeneven die belofte bekomen te hebben, scheen zij zich met de lichting niet te behoeven te haasten. Met de lichting van het geld talmde hij voorzeker niet, want reeds in de eerste dagen van Maart verzocht hij ordonnantie op den Ontvanger-Generaal voor 150,000 gulden, over de drie maanden Maart, April en Mei, en dat niettegenstaande het subsidie voor Bohemen over de laatste maanden van het vorige jaar (1619) nog niet door alle Provinciën was aangezuiverd, en daarvan nog een bedrag van 83,375 gulden te betalen stond 2. Doch Hollands krediet voorzag in alles, en Holland werd door den krijgszuchtigen — — 1 Resol. Stat.-Gen, 20, 22, 25, 26, 27 Febr.; 4 Maart, 1620. canteton, ILI, p. 209—271, 274. — — DES VADERLANDS, 435 Prins met zijnen Luitenant-Generaal der Cavallerie, manguzrrz, en den vermetelen — J618— SOMMELSDIJK, benevens de andere medeplichtigen aan sanwevetts val en dood, in m bedwang gehouden, en terwijl deze Provincie den 20%en Maart verklaarde geene sub- sidién te willen betalen zonder dat de andere Provinciën er in deelden !, erkende zij als in eenen adem, dat zij de belofte, aan de Duitsche Unie gegeven, oprechtelijk zou nakomen, »aangezien men daartoe door de alliantie verplicht was," en besloot, »aan- gezien de zaak van Bohemen voor dezer Landen eigen zaak moest gehouden worden," het subsidie van 50,000 gulden aan dit Rijk nog voor het tweede vierendeeljaar van 1620 te zullen voortzetten % Maar vooraf waren de Staten-Generaal reeds eenigermate overrompeld geworden om deze verlenging van den tijd, gedurende welke het subsidie verleend zou worden, toe te staan, Nog slechts de Prins had bepaald, dat het toege- staan zou worden, maar een besluit der Staten was er nog niet. Nu verscheen de Hertog san ERNST van Saksen-Weimar in persoon te ’s Gravenhage, ten einde aldaar De Hertog van de middelen te vinden om voor Bohemen troepen te lichten. Hij kreeg de vergunning E dear om de manschappen te vinden in de Graafschappen Mark en Ravensberg, en voorts werden hem Nederlandsche officieren en eenen soldaat uit elke Compagnie van het Nederlandsche leger toegestaan 3; om het geld, daartoe benoodigd, meldde hij zich aan bij den Agent puiuissRT bU BOIS, die de sommen voor Bohemen in ontvangst nam. Doch deze maakte zwarigheid hem het gevraagde te verstrekken, zonder dat de Staten de subsidién voor de ingegane maanden hadden toegestaan, en nu wendde zich de Hertog rechtstreeks tot de Staten met het aanzoek om » hem eenige penningen te laten volgen :” immers zou hij anders langer opgehouden worden, dan het belang van het » goede en noodige werk," dat hij voorhad, toeliet: dus moest hij, zeide hij, van den nood eene deugd maken en Hun Hoog Mogenden nogmaals lastig vallen. — By dit verzoek werd als reeds toegestaan aangemerkt, wat nog eerst toegestaan moest worden; doch wie kon den Hertog, die zoo beleefdelgk vraagde, teleurstellen, en wie durfde den Prins beschamen? Dus werd gezegd, dat pv sors niet langer zwarigheid maken zou, zijner Doorluchtigheid de verlangde gelden uit te betalen: de Provincie Holland, namelijk, zou uitgenoodigd worden om eene som van 12 of 15,000 gulden te verstrekken, en zij was »op aanbeveling wan den Prins” zoo goed, dit geld te ver- leenen in afrekening op het eerste subsidie, dat aan Bohemen toegestaan zou worden $, 1 Verg. Resol. Stat.-Gen. 15 April, 1620. 3 Res. Holl. 20 Maart, 1620. 3 Dit was een groote gunst, want de Prins was tegen elke verzwakking van het leger. Aan- zoeken om troepen te werven binnen of op onze grenzen werden dus gemeenlijk afgeslagen (Resol, Stat.-Gen. 18, 19, 21, 26, 28, 29 Febr.; 2 Apr. 1620). 4 Resol. Stat.-Gen. 20 Febr.; 4, 5, 6 Maart, 1620. Res. Holl. 10 Maart, 1620. CARLETON, JI, p. 271. bb * 1618— 1621. 456 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed Na dit alles moesten de Staten-Generaal de verlenging der financieele ondersteuning van Bohemen wel vergunnen, zoo als dan ook, na herhaalde aanzoeken, op- den 1sten April geschiedde 1. Doch hoe lichtvaardiger men voortging met het verstrekken van geldelijken onderstahd aan Bohemen en de Duitsche Unie, .des te moeijelijker viel het de klachten van hen te smoren, die herinnerden, dat men dien onderstand tot nu toe slechts verleend had onder uitdrukkelijk beding, dat, zoo als de Staten-Generaal het nog den 10dea April uildrukten, de belanghebbende Mogendheden, met name Engeland, zich eindelijk » met gemeene macht en royale resolutie”? de zaak van Bohemen zouden aantrekken. Het laat zich denken, dat degenen, die de belofte van onderstand, reeds voor dat de bevoegde Staatsmacht dien verleend had, op hunne verantwoording genomen hadden, bij den Engelschen Gezant gedurig aanhielden, dat zijn Meester toch eindelijk voor zijn schoon- zoon zou optreden, ten einde hunne verantwoordelijkheid gedekt mocht worden. Can- Leron had in den winter van 1619 het aanstaande voorjaar opgegeven als den tijd, waarop de Koning van Groot-Britannié een »secours" zou verleenen ?; doch het Intusschen valt voorjaar kwam, en men vernam van niets. Nu moest er van de zijde van Engeland AME iets gedaan worden om den lastigen aandrang der Nederlanders af te weren, en terwijl den lastig met het weder te berde dezen zich ten behoeve van zijnen schoonzoon uitputleden, ontzag Koning sacosus zich brengen van de-niet hun aan te komen met eenen eisch, die, en hij wist zulks, hen in de grootste onge- zaak der haring- visscherij. legenheid zou brengen, opdat, wanneer bij hen daarin ten slotte met eenige verschoo- ning behandelde, zij zich ook zonder zijne medewerking opofferingen.voor hem ge- troosten mochten. Hij bleef de staatkunde getrouw, door Engeland sints de dagen zijner voorgangster gevolgd, en wilde de Nederlanden, al moesten zij daarbij te gronde gaan, gebruiken om zijne eigene zaken tot een gewenscht doel te leiden: de ondergang van dien republikeinschen Staat, van dien onverwinnelijken mededinger op alle zeeën, kon hem daarbij onmogelijk als een vreeselijk voorval voor den geest staan. De Gezanten, die in den winter van 1618 naar Engeland vertrokken waren, hadden zich van den aandrang om de zaak van de haringvisscherij in ’s Konings zin te schikken , 1 Resol. Stat.-Gen. 16 Maart; 1 Apr. 1620. De Resol. der Síat.-Gen. op dezen laatsten dag zija dubbelzinnig. Eerst wordt gezegd, dat pu Bois verzocht heeft »continuatie van de subsidie aan de Kroon van Bohemen, en fournissement van dezelve subsidie van de verloopen maanden Jan., Febr. en Maart.” Hier worden dus duidelijk twee zaken onderscheiden: voortzetting van 't subsidie, en uitbetaling van reeds verleende subsidiën; beiden werd toegestaan, en toch is er in de acte slechts melding van de continuatie van het subsidie over Jan. en Febr. Er schijnt uitgevallen te zijn, dat de continuatie verleend werd voor het juist ingetreden kwartaal, en de uitbetaling verordend voor de genoemde twee maanden. 2 cARLETON, lll, p. 187, 239, DES VADERLANDS, 437 met moeite afgemaakt door de belofte, dat de onderhandelingen over dit vraagstuk hervat zouden worden, wanneer de staat des Lands zulks zou veroorlooven, liefst binnen het jaar 1. Dit jaar was thans meer dan verstreken, maar de vrees der Staten niet. geringer om door eenige inwilliging aan de Engelsche eischen al wat in Nederland bij die visscherij wel voer, tegen zich in te nemen, en den mond van hen te openen, die, in strijd met de heerschende staatspartij, in Engeland een trouweloos bondgenoot zagen. Thans derhalve, het was den 29sten Januarij (1620), richtte caRLETON zich tot de Heeren vAN GOCH en VAN DER DUSSEN, die tot dat Gezantschap behoord hadden, en deelde hun mede, dat hij last gekregen had om de Staten-aan hunne belofte te herinneren: tegenwoordig, zeide hij, liet de, God lof, zoo zeer verbeterde staat dezer Landen de hervatting toe der toen uitgestelde onderhandelingen. — Voorzeker was het te voren uitgelekt, dat men van CARLETON zulk eene mededeeling te wachten had: althans daags te voren was van GocH bij den Gezant geweest om hem voor te stellen, welk een nadeeligen indruk de harde bejegening van de Nederlandsche kooplieden, die gemunt goud en zilver uit Engeland uitgevoerd hadden 2, hier te lande maakte: met de bezitlingen der beklaagden waren goederen van onschuldige hier woonachtige Neder- landers aangehouden, om binnen kort verkocht te worden. Hoe was het mogelijk , wanneer zoo iets plaals greep, de stemming ten aanzien van Engeland gunstig te houden en te verhoeden, dat zij, die aansluiting aan Frankrijk begeerden, niet weder den boventoon bekwamen? Deze mededeeling was wel geschikt om den Gezant te doen schroomen, de grieven tegen Engeland nog te vermeerderen, en inderdaad schijnt zij zoo veel uitgewerkt te hebben , dat hij het niet ondernam, zich van den bekomen last bij wijze van propositie ter vergadering der Staten-Generaal te kwijten, en dat hij zich voorshands tot dat vertrouwelijk bericht aan de Heren coax en VAN DER DUSSEN bepaalde. 1618 1621. 1618— 1621. 438 ALGEMEENE GESCHIEDENIS de kusten van sacoBus Koningrijken gemeen had. — Zoo sprak hij, maar hij wist zeer goed, hoe ijdel zijne woorden waren; hij wist, dat de van Engeland afkerige partij slechts door geweld werd ondergehouden, en dat, als hij de rijke Hollandsche visschers en kooplieden tegen Engeland in het harnas jaagde, die partij kans had om door eene tegenomwenteling weder aan het bewind te komen, en dat er dan althans op geen geld voor Bohemen te rekenen viel. Ook was hij het eigenlijk ten volle met de Nederlandsche Heren eens, en bereid zijn Hof de noodzakelijkheid te doen gevoelen om van het doorzetten dezer zaak af te zien, Daar intusschen de Heren de mededeeling van cARLETON niet achter- houden konden, begrepen zij dat het raadzaam was de Staten-Generaal voor te bereiden op het vernemen van nieuwe onaangenaambeden van de zijde van Engeland en hen te stemmen tot het denkbeeld, dat bet noodzakelijk zou zijn de dreigende schade door eenige opoffering af te koopen. Dus hing de Heer van coco, den 342 Februarij in deze vergadering, naar aanleiding van brieven uit Engeland, zoo hij zeide, een tafereel op van de ongenadige behandeling, die de beklaagde kooplieden ondervonden. Eerst den volgenden dag bracht hij de mededeeling van cARLETON betreffende de wederoprat- ting van de zaak der haringvisscherij in de vergadering. De Staten besloten daarop eenjgen uit hun midden te belasten met de taak om carLeron te verklaren, dat zij zeer verwonderd waren, bi den tegenwoordigen staat der zaken zulk eene mededeeling van hem te bekomen, aangezien de toestand thans, gelijk de Ambassadeur zelf wel kon merken, veel bezwaarlijker was dan ten tijde van het Gezanischap in het vorige jaar. Tevens moesten de Gecommitieerden den Gezant doen gevoelen, dat zij meer dan ooit grond en recht hadden om van den Koning krachtdadige medewerking ten behoeve van Bohemen en de Duitsche Unie te verwachten. — CanrETON bad hun niets te antwoor- den, dan dat de achterlijkheid van Engeland in het nakomen van zijne verplichting, bij de alliantie jegens, de Geünieerde Vorsten aangegaan, de Staten geenszins van die zelfde verplichting ontsloeg !. Dit was eene volledige bekentenis van eigen schuld, maar tevens een blijk, dat men zich den blaam zou getroosten en de Duitschers in den steek zou laten, Zoo zou dan sacosvs het zich misschien niet eens bijzonder aantrek- ken, als ook de Nederlanders zijnen schoonzoon verzaakten. Was dit het geval, dan viel ons het wapen tegen zijne vorderingen uit de handen. Wanneer sacosus zelf, zoo goed als Frankrijk, den oorlog in Duitschland, zeker niet tot eer en voordeel van zijnen schoonzoon, wilde gesmoord hebben, ja met Frankrijk zelf, gelijk hij weldra werkelijk deed 2, daartoe zamenwerkte, dan zag zich het tegenwoordig Bewind in ons Land den grond onder de voeten weggenomen. Geen wonder, dat men alhier tot han- delingen kwam, zooals alleen de vrees en het gevoel van zwakheid ze ingeven: men 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 4, 7, 10, 13, 14 Febr. 1620. carreton, lll, p. 251—265, 261, 268. 2 GARLETON, Ill, p. 286. = DES VADERLANDS. 459 —————————————————— HP verzocht den Engelschen Gezant, Zijne Majesteit te smeeken, medelijden te hebben met den hagchelijken toestand van den Staat !, en was er op bedacht op sommige Engelsche Grooten invloed uit te oefenen, en met name den Gezant te ^s Hage door een geschenk te winnen. Ten minste, toen men op verzoek van de Staten van Zeeland aan CARON de belangen ook der Zeeuwsche kooplieden aanbeval, die in de zaak der in Enge- land vervolgde Nederlanders betrokken waren, zond men hem daarbij eenige brieven over, bestemd voor Leden van den Geheimen Raad, maar » zonder opschrift’ Blijk genoeg, dat men bedoelde, de invloedrijkste personen van het oogenblik, aan canon alleen genoegzaam bekend, gunstig te slemmen ?, en wat canteron aangaat, bij de Staten van Holland werd den 21sten Februari) voorgedragen, dat de Staten- Generaal. voornemens waren, hem »zekere vereering te doen, zoo wegens de on- kosten bij het vrijhouden en huisvesten van Lord porcasren, als wegens zijne goede genegenheid voor den Staat dezer Landen, en om hetgeen men van hem hoopte in de zaak van de bedrukte kooplieden in Engeland.” Men bestoot alstoen eene som van vier of vijfduizend gulden tot dat einde te besteden ?. Zulke handelingen waren recht geschikt om de Engelschen te doen begrijpen, dat zij op den ingeslagen weg gerust konden voortgaan, al ware het slechts om, wanneer men zich liet overhalen, zijne inschikkelijkheid te hooger beloond te zien. Dus kreeg CARLETON den last om zich bij geene vertrouwelijke mededeelingen aan enkele Staatslieden te bepalen, maar de zaak in de vergadering der Staten-Generaal te brengen. Dien ten gevolge verscheen bij aldaar den 15e Maart. De zaken van zeevaart en handel, zeide hij, waren eenige jaren lang zeer slecht bestuurd geweest door hen, die toen aan het roer waren, en de goede vriendschap, die van ouds tusschen Engeland en de Nederlanden had bestaan, had er onder geleden. — Zulk eene taal aan te hooren moet eene straf geweest zijn voor hen, die bij de onoplosbare moeijelijkheden, waarin men zich thans gewikkeld zag , met bange harten het gemis gevoelen moesten van het heldere hoofd en de vaste hand van OLDENBARNEVELT, die, omdat hij van zuivere beginselen uitging, verwarring in de betrekkingen van den Staat voorkwam en Engeland onschadelijk wist te maken. 3 Resol. Holl. 21 Febr. 1620. Vgl. Resol, S4at.-Gen. 6 Maart 1620. 1618— 1621. 1618— 1621. 440 ALGEMEENE GESCHIEDENIS quFEEM————————————————————————— Án grond te hooren ontleenen om hen in de grootste ongelegenheid te brengen! Hoe moet men de tong van den man, wiens toegenegenheid (immers dus heette het) men met geschenken ging beloonen, in zijn hart vervloekt hebben! — Thans derhalve, dit was de slotsom van zijne inleiding, herinnerde hen zAcosvs aan hunne belofte en verzocht hen, onverwijld de laatste hand te leggen aan de bij dat Gezantschap onafgedaan gebleven zaken, bepaaldelijk aan die der visscherij, waarmede Zijne Koninklijke waardigheid en het belang zijner onder- danen zoo zeer gemoeid was. Met hunne verontschuldiging deswegens was Zijne Majesteit volstrekt niet tevreden: hij zag daarin niels dan een voorwendsel: altijd zou er nog iets aan de eendracht in hun Land toe te voegen zijn, of eenige onrust in de Christenheid wezen. Wat hunnen Staat aanging, men bespeurde eene groote verandering ten goede: volmaakt- heid was het deel der aardsche zaken niet, allerminst daar, waar, na de onderdrukking eener gevaarlijke factie, de hartstochten nog niet tot bedaren waren gekomen, en Bohemen had, volgens Zijne Majesteit, niets gemeens met de zee, noch de oorlog aldaar met de visscherij alhier. Trouwens, God wist wie het eind van dien oorlog zou beleven, en waren de Staten zoo zeer betrokken in de beroeringen der Christenheid, Zijne Majesteit zou er ook zijn deel van hebben 1. — Zoo te spreken was alleen gegeven aan een man, zoo weinig als cARLETON in staat om den ernst der dingen te beseffen. — Denzelfden dag werd deze Propositie aan de Staten van Holland. medegedeeld, en men wist er niets beters op, dan voor te nemen, om zich nogmaals op grond van de ongelegenheid van den tijd zoo goed mogelijk te verontschuldigen, en voorts den Koning het uitzicht te openen op de komst van het nieuwe Gezantschap, hetwelk, gelijktijdig met eene zen- ding naar Frankrijk, over de vernieuwing der alliantie zou komen handelen en tevens ten aanzien van het tegenwoordig geschil den Koning redelijke genoegdoening zou ge- ven 2% Tegelijk echter besloot men, canon op nieuw te gelasten, de zaak ten beste te zien te keren, »de humeuren te polsen”, dat is, te vernemen, voor welken prijs de invloedrijke hovelingen te winnen waren. — Doch de propositie moest ambtshalve beantwoord worden, en CARLRTON gaf te kennen, dat Zijne Majesteit zulk een » ver- achtelijk’’ bescheid, als hij op zijne eerste mededeeling bekomen had, niet zou dulden. 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Maart, 1620. 2 De Staten van Zeeland wilden met de behartiging der zaak van de » bedrukte” kooplieden niet gewacht hebben tot den tijd dat deze ambassade gereed zou zijn; maar wenschten den Heer Dr. JoHAN BOREEL daartoe vooruit naar Londen te zenden (Resol. Stat.-Gen. 15 Apr. 1620. Res. Holl. 14 Apr. 1620). In ’t begin van Mei berichtte caron, dat men de kooplieden te Amsterdam, te Haarlem en elders moest zien over te halen om de vervolgden in Engeland bij te springen met eene som van 250,000 gulden »tot hunne redemptie en wegens de medeplichtigheid van de kooplieden dezer Landen.” Men antwoordde hem, dat men niet goed vond deze kooplieden zoo te bezwaren, Maar met loven en dingen moest hij voortgaan (Res. Holl. 5 Mei 1620). DES VADERLANDS, 411 ENE Toch bemerkte hij zelf, dat de ongelegenheid, waarin de Prins en de groote mannen van het oogenblik zich door Engeland gebracht zagen, den toorn gaande maakte. Een dier Staatslieden liet zich uit, dat hij zulk eene bejegening van Engeland met eene oorlogsverklaring gelijk stelde, en de Prins van Oranje verklaarde ronduit, dat de zee- steden zich nimmer eenige belemmering in de vrijheid van de visscherij zouden laten welgevallen, zelfs al wilde men haar met het kanon daartoe dwingen, en op nieuw leide hij den Gezant uit, hoe de Provinciën slechts dan tot het betalen van den onderstand aan den Koning van Bohemen te brengen zouden zijn, wanneer zij niet genoodzaakt werden om, alweder ten behoeve van Holland, waar de haringvisschers voornamelijk gevestigd waren, zich de onaangenaamheden en geldafpersing van Engeland te getroos- ten, en hoe men dien onderstand te minder zeu kunnen volhouden, als men oorlog- schepen moest uitrusten om de haring- en walvischvangst tegen het Engelsch geweld te beschermen 5, Want de vaart achterwege te laten, daaraan dachten de ondernemende schippers niet: integendeel, zich niet bekreunende om de moeijelijkheden, in welke hunne Regering gewikkeld mocht zijn, waren zij op uitbreiding van de vaart en op de oprichting van volkplantingen in Noord- en Zuid-Amerika bedacht. Had de Regering niet gevreesd, Engeland nog meer te ontstemmen, zij zou zich hebben laten overhalen om de stichting eener volkplanting in Nieuw-Nederland met de uitrusting van een twee- tal oorlogschepen te beschermen. Doch de omstandigheden dwongen tot het doordrijven van de West-Indische Compagnie, en het verzoek om die bescherming werd afgeslagen 2, Eerst tegen "het eind van Maart was het antwoord Op CARLETONS propositie gereed. Het was op verzoek der Staten-Generaal door die van Holland opgesteld. Steeds, zoo luidde dit stuk, hadden de Staten alles gedaan, wat in hen was om de voortduring 1 cameron, IlI, p. 274—277. Om Engeland te doen gevoelen, wat men zich om harentwil moest getroosten, werden de oorlogschepen ter bescherming der haring- en walvischvaart dit jaar met buitengewonen ophef uitgerust. Resol. Stat.-Gen. 15, 24 Febr.; 11, 13 Apr. 1620. Res. Holl. 14 Maart, 1620. canueror, III, p. 305. 2 Den 12i Febr. (1620) verzocht de Compagnie, volgens octrooi, in het najaar van 1614 verleend (Res. Stat.-Gen. 11 Oct, 1614), maar niet uitdrukkelijk gecontinueerd (Res. Stat.- Gen. 18 Aug.; 3 Nov. 1616. 4, 9 Oct. 1618), »handelende op Nieuw-Nederland tusschen Nova- Francia en Virginia op 40 en 45 graden”, dit »eiland” onder bescherming van Hun Hoog Mogenden te mogen bevolken: zij verlangden daartoe twee oorlogschepen: men had plan 400 huisgezinnen, zoo van hier als uit Engeland , naar dat »eerst door de Nederlanders ontdekte land” over te brengen, en er eene colonie te stichten, die zich aan het gezag der Staten-Generaal zou onderwerpen. De Gedeputeerden van de Collegién ter Admiraliteit rieden de onderneming aan: slechts wilden zij ze met zoo min mogelijk ophef uitgevoerd hebben. Niettemin werd het verzoek om de hulp van oorlogschepen met advies van Z. Excell. afgeslagen (Resol. Stat.-Gen. 12, 26 Febr.; 10, 11 Apr. 1620). | : UI Deen. 3 Sruk. . 56 1618 — 1621. 442 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ——————————————————————ÁÁÁ— ma NJ 1618— van Zijner Majesteits koninklijke gunst en: toegenegenheid te verdienen. Dus hadden i zij met diep leedwezen ervaren, dat er door zeevaarders en kooplieden redenen tot klachten waren gegeven, Daarom hadden zij, met den goedgunstigen bijstand van Zijne Majesteit, de voornaamste geschillen bijgelegd. Gaarne hadden zij bij dezelfde gelegen- heid ook het vraagstuk van de haringvisscherij tot oplossing gebracht; maar de staat van hunne zaken had zulks niet veroorloofd, en Zine Majesteit, wie zij daarvoor ten hoogste dankbaar bleven, had tot de behandeling van dat punt uitstel verleend. Hoezeer zij nu de zaak niet op de lange baan wilden schuiven, konden zij toch niet nalaten vrijmoedig te verklaren, dat zij de haringvisscherij moesten handhaven, vermits van deze sints onheugelijke tijden bezeten bron van welvaart, met de zeevaart en den handel in het algemeen, het bestaan des Lands afhing. Buitendien, de moetjelijkheden, waar- onder hun Staat had gebukt gegaan, en die wel, God dank, voor een groot gedeelte, maar toch nog niet geheel waren verholpen, hadden hun niet vergund, de zaak van de visscherij en eenige andere onbeslist gebleven punten ter hand te nemen. Evenwel, gedachtig aan hunne belofte, hadden zij uit zich zelven begonnen zich voor te bereiden om aangaande al die zaken diervoege in onderhandeling te treden, dat zij in eens voor goed konden uitgemaakt worden, en bijaldien de ‘overgebleven binnenlandsche zwarig- heden in verband met de beharliging van de belangen der Godsdienst in het buiten- land, die zij met al hunne macht en zware geldelijke offers ondersteunden, zulks niet belet hadden, zoo zouden zij reeds eenigen uit hun midden benoemd hebben om met Zijne Majesteit in vriendschappelijk besprek te treden, Bij de eerste gelegenheid zouden zij alsnu daartoe overgaan, te meer, omdat zij met Zijne Majesteit niet alleen over visscherij en handel, maar ook over zeer belangrijke Staatszaken te spreken hadden. Zij emdigden met den wensch, dat het Gode behagen mocht met zijnen bijstand en zegen de voort- during eener vaste en onkreukbare vriendschap tusschen Zijne Majesteit en de Staten- Generaal te bevorderen, en dat Zijne Majesteit hun daartoe volgens zijne aangeboren goedaardigheid zijne koninklijke genegenheid mocht blijven toedragen. Zoo konden de Staten zich dan vleijen, dat de behandeling dier lastige zaak voor eerst was uitgesteld tot den tjd, dat het Gezantschap gereed zou zijn, hetwelk zij ter vernieuwing der alliantie tegen den afloop van het Bestand van zins waren naar Engeland te zenden. Ook naar Frankrijk zou een Gezantschap met hetzelfde doel afgevaardigd worden. Ten einde allen schijn te mijden, alsof men aan de eene dezer beide Mogendheden eenige voorkeur gaf, zoo moest het Gezantschap naar Londen en dat naar Parijs gelijktijdig vertrekken. Alzoo kon het eerste geen voortgang hebben, voordat alles uit den weg was geruimd, wat het nemen van een vast besluit ten aanzien van de zending naar Frankrijk belette. Nog steeds begreep Arrsser de man te zijn, die de staatkundige betrekkingen te Parijs moest gaan ontwarren, en de Prins onder- steunde den reeds op zich zelren zoo machtigen staatsman met al zijn vermogen. Maar nog altijd gruwde men in Frankrijk van den persoon, die zich bij zijn vroeger gezant- schap aldaar onaangenaam had gemaakt en later Frankrijks vrienden in de Nederlanden ten val had gebracht. Intusschen te huis te blijven zonder op het veld der groote Europesche staatkunde werkzaam te zijn, dit duldde Agrssens eerzucht niet. Alzoo werd 1618— 1621. AERSSEN door den Prins voor- hij door den Prins voorgedragen als Gezant naar Venetië: misschien zou deze zending gedragen als bui- hem de gelegenheid geven om zich dus te doen kennen, dat Frankrijk daarna gecn tengewoon Ge- zant naar Vene- zwarigheid meer zou maken om hem aan haar Hof toe te laten, en dat hij zijne dien- ^ sten zou leenen ter bevordering der alliantie met eene Katholieke Mogendheid, was immers voor Frankrijk ook een geruststellend teeken 2. Doch dan moest de zending naar Venetië spoedig voortgang hebben en afgeloopen zijn vóórdat de zendingen naar Engeland en Frankrijk ten uitvoer zouden dienen gebracht te worden. Men be- merkt, dat de zaak der drie gezantschappen vermengd was, en dat men omtrent een der drie niets kon of liever wilde besluiten, voordat de vraagstukken, die de beide andere betroffen, eenigermate waren opgelost. Tot de richtige uitvoering van het gemaakte plan behoorde dat de zending naar Venetië ter ratificatie van het Verdrag spoedig haar beslag kreeg. Nadat dit Verdrag in de laatste dagen van het jaar 1619 was tot stand gekomen 3, werd reeds den 10den January 1 Resol. Stat.-Gen. 1, 7 April 1620. canteron, IIl, p. 283—286, 291. Van het geschenk is natuurlijk in canLETONS correspondentie geen spoor te vinden. Het moest hem te meer welkom zijn, omdat zijne Regering hem naar zijn geld liet wachten (carreton, Ill, p. 373). 2 cARLETON, IlI, p. 306. 3 Zie hiervoor bl. 307, 308. 56 * 1618— 1021. 444 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ————————————————————————————————————!á— (1620) in de Staten-Generaal voorgesteld, de ambassade naar Venetië alsnu voortgang te doen hebben. Maar nog altijd betoonde de Venetiaansche Regering weinig ijver om de volkomen bekrachtiging der alliantie te doen plaats grijpen. Zij kwam aan met het voorstel tot eene wijziging in bet Traktaat, Van onze zijde werd daarin zonder zwarig- heid bewilligd, en besloten, als ware het om nieuwe bedenkingen af te snijden, der Republiek ten spoedigste den Gezant toé te zenden, die de fatificatie van het Verdrag moest voltrekken. Evenwel nog altijd was de persoon niet bepaaldelijk aangewezen. Besloten de Staten een vasten Ambassadeur voor Venetië aan te stellen, alsdan was het AERSSENS zaak niel, deze betrekking te aanvaarden, en zich voor een onbepaalden tijd zoo verre van het hoofdtooneel der gebeurtenissen te gaan verwijderen. Besloten zij, zich te Venetië slechts door eenen Resident te laten vertegenwoordigen, dan was AERSSEN ook hierdoor buitengesloten, dat hij zich niet kon vergenoegen met eenen rang, bene- den dien, welken hij in Frankrijk bekleed had, Dus moest het door hen die aan AERSSEN den glans van een tocht naar Venetië gunden, daarheen gedreven worden, dat de Staten bepaalden, eenen buitengewonen tijdelijken Gezant ter ratificatie van het Verdrag naar Venetië te zenden, al was het ook dat men goedvinden mocht aldaar later een vasten Ambassadeur te houden. Dit was dan ook het stellig advies van den Prins, den 8**» Februarij aan de Staten-Generaal gegeven, en als om te doen gevoe- len dat er geen minder bekwaam staatsman, dan Arnssen, met die buitengewone zen- ding kon belast worden, zoo hield dat advies mede in, dat de te benoemen Gezant zich niet tot de voltrekking van het Verdrag zou bepalen, maar tevens Venetië gunstig voor Bohemen slemmen en zorgen moest, dat de Graauwbunders aan de troepen, die den Keizer uit Italië ter hulp gezonden werden, den doortocht ontzegden. — Dit laatste was wel geschikt om Frankrijks aandacht te trekken: immers stond het nu te vreezen, dat Axnssew de staatkunde, door den Franschen Gezant cuzrrren bij de Graauw- bunders gevolgd en hier te lande tot in pamfletten toe gelaakt !, zou trachten te dwarsboomen. — Na dat advies bond zich de Vergadering door een tweeledig besluit: vooreerst, zou er een buitengewoon Gezant naar Venetië gezonden worden, en ten tweede, deze zending zou binnen zes weken plaats hebben. Ofschoon men bepaalde, dat in deze tijdsruimte behalve over de instructie, aan den Gezant mede te geven, eok over den persoon van dien Gezant zou beraadslaagd worden 2, was met dat besluit de zaak eigenlijk reeds uitgemaakt, en waren al de voorstellen afgewezen, welke dezulken, die anssex ongaarne met die taak belast zagen, te baat zouden hebben kunnen nemen om hem uit te Bezwaren tegen sluiten. Inderdaad, en wel juist onder hen, die agnssen in al zijn bedrijf het meest onder- AERSSENS trek. ver- 1 Bibl. v. Pamfl. Ne. 1703, 1704, 1705. Res. Stat.-Gen. 27 Jan.; 14 Febr. 1620. caazgros, HII, P- 249, 300, 301. 2 Resol. Stat.-Gen. 10 Jan.; 3, 4, 8 Febr. 1620. DES VADERLANDS. 445 eed steund hadden, moesten er zijn, die hem niet zonder bezorgdheid zouden zien vertrek- ken, al was het dan ook slechts voor een korten tijd. Aerssen hield in Holland de tegenomwenteling tegen: zou deze niet uitbarsten, wanneer hij den voet gelicht had, en wat stond dengenen dan te wachten, die thans in de Provinciën de hoofdrol speel- den? Aunsszw zelf was ongerust, dat zijne afwezigheid tot ongewenschte gebeurtenissen aanleiding geven mocht 2, en zelfs dat de Prins zoozeer zijne zending naar Venetië aanbeval, kon hem stof tot nadenken geven. Immers waren er, die zeiden, dat de Prins, zoo hij gehoopt had zich meer gezags te verschaffen, zeer bedrogen was uitge- komen, daar hij thans de slaaf van zijne werktuigen geworden was 2% Konden zij, die zoo spraken, geen gehoor bij den Prins vinden en hem den lust inboezemen om zich van het juk te ontslaan, dat hij zich opgelegd zag? Maar van den anderen kant moest in Holland ook bij dezulken, die juist geene tegenomwenteling begeerden, het verlangen levendig wezen om aan ABRSSEN eindelijk eenmaal eenen werkkring buiten- slands te zien aangewezen: want waarlijk zijne tirannij drukte in dit Landschap, en niet het minst de aanzienlijksten, al te sterk; ook drongen, toen wel de instructie voor den Gezant was ontworpen, maar de Gezant zelf nog steeds niet benoemd was, die van Holland op die benoeming aan 3. Groot was de spanning ten gevolge van de 1618— 1621. Spanning in afzetting van ambtenaren ¢ in dit Gewest ontstaan. Had men getracht te verhoeden, dat ee wegens maatregelen bij de uitvoering van den last, aan AERSSEN en MARQUETTE verstrekt om het land te tegen de Oficie- doorreizen en nieuwe rechterlijke beambten aan te stellen, het recht der Ambachtsheren ongedeerd bleef, dit had weinig gebaat. Over het algemeen bekreunde men zich weinig om de waardigheid der Ámbachtsheren. Immers toen de Staten van Holland besloten naar eenige dorpen, waar de Remonstranten zich nog verstoutten te prediken, Commissa- rissen te zenden ten einde maatregelen van bedwang te nemen, verwiltigden zij de Am- bachtsheren van die dorpen, dat zij gereed moesten zijn om met die Commissarissen te handelen: kwamen zij niet op, of waren zij tegen de noodige maatregelen ingenomen, zoo zouden de Commissarissen zonder hen voortvaren 5, Met zulk eene handelwijze was het in volkomen overeenstemming, dat de Staten van Holland den 21sten Januarij (1620) den Ambachtsheren schriftelijk -gelastten, elk in zijne Heerlijkheid te zorgen, dat de officieren, secretarissen en andere ambtenaren, wier gevoelens mishaagden, binnen acht, tien of twaalf dagen afgezet waren 6, Zalk een eigenmachtig optreden was wel ge- schikt om tegenstand uit te lokken, Het deed zulks werkelijk, en bepaaldelijk in ! canrETox, IL], p. 290. 2 ouvak, p. 308. 3 Resol. Stat.-Gen. 11, 12, 18, 20, 24 Febr. 1620. é Zie hiervoor, bl. 368, 369 en vergel. canterox, III, p. 272, 273. 5 Resol. Holl. 20 Jan. 1620. 6 Resol. Moll. 21 Jan. 1620. ren van Justitie. 1618— 1621. 446 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE Noord-Holland nam het verzet een vrij bedenkelijk karakter aan. De Magistraten der steden van West-Friesland en het Noorderkwartier kwamen te Hoorn bijeen, en aldaar als eene afzonderlijke Statenvergadering optredende, verwittigden zij de Rekenkamer te 's Gravenhage (die de officieren in de Grafelijkheidsdorpen aanstelde), dat men zich onthouden zou in hunne kwartieren officieren van justitie ten platte lande af te zetten en aan te stellen, zonder advies en goedvinden van het te Hoorn gevestigd Collegie van Gecommitteerde Raden. De Heren van de Rekenkamer brachten deze aanschrijving ter kennis van de Gecommitteerde Raden te ’s Gravenhage. Dezen be- grepen aan de Magistraten der steden van West-Friesland en het Noorderkwartier te moeten herinneren, dat zoo van hun Collegie maatregelen tegen de rechterlijke ambte- naren uitgingen, zij hierin niet handelden als Gecommitteerde Raden, maar » bj autoriteit van de Staten van Holland en van Zijne Vorstelijke Doorluchtigheid" : desniet- temin wilden zij zich wel verbinden het advies van het Collegie te Hoorn te vragen !. Dus vorderden zij gehoorzaamheid bij de maatregelen ter benoeming van nieuwe baljuws, op grond dat zij ze ten gevolge eener buitengewone commissie verorden- den; doch rechtstreeks verzetten zij zich niet tegen de Steden, die in deze zaak Staten tegen Staten overgezet hadden: slechts namen zij voor, de zaak aan Zijne Excellentie mede te deelen en hem te verzoeken die van West-Friesland en het Noorderkwartier bij gelegenheid te ontraden, voortaan zulke afzonderlijke vergaderin- gen te houden ?, — Sommige Ambachteheren lieten zich niet zonder eenig tegenstreven tot gehoorzaamheid aan de orders der Hollandsche Gecommitteerde Raden bewegen. Zoo zag men zich genoodzaakt den Heer van Hoogeveen, rssBoLD VAN VEEN, en den Ambachtsheer van Vlaardingen, den Heer nurrensunc, aan te schrijven, den eersten: dat hij zijnen officier zou afzetten, den tweeden, dat hij binnen veertien dagen in de plaats van den sints November (1619) afgezetten secretaris zijner Heerlijkheid een anderen zou aanstellen, of dat men het zonder hen doen zou. De Heer van Bent- huizen, die reeds vóór de omwenteling ter vergadering der Staten van Holland beschreven was, vorderde wegens de buitengewone verandering van officieren eene behoorlijke acte van non-prejudicie, en de Gecommitteerde Raden zagen zich genood- zaakt de ‘verandering te Benthuizen op te schorten, totdat het dien Heer gelegen zou komen die ten zijnen overstaan te laten geschieden 3. Om de maat van de vernederingen, welke de Hollandsche Adel en Heren in deze dagen te verduren hadden, vol te meten, had toen juist de onteerende afzetting plaats van den Raadsheer LANCELOT VAN BREDERODE, ! Toen in April de Vroedschap en Regenten van Egmond-binnen en ep den Hoef buitengewoon veranderd werden, zorgden de Gecommitteerde Raden dan ook, dat het Collegie te Hoorn er tijdig van verwittigd werd (Res, Holl, 25 April 1620). 2 Resol. Holl. 28 Jan. 1620. 3 Resol. Holl. 7, 14, 15 Febr. 1620. DES VADERLANDS. 447 a a L E u a op grond dat hij zich tegen de vervolging van predikanten, die in gebreke waren ge- bleven voor het Hof van Holland te verschijnen, verzet had. De Edelen hadden den smaad hem aangedaan pogen af te wenden, zich beroepende op de omstandigheid, dat hij hun Lid in het Hof vertegenwoordigde en door hen aangesteld was. Maar het baatte hen weinig. Slechts bekwamen zij bij het ontslag, aan BREDERODE gegeven, eene bijzondere waarschuwing: wie »in den Raad of in andere Collegiën, ambten of be- dieningen,” zoo luidde de Resolutie by deze gelegenheid door de Staten genomen, „zich even als BREDERODE kwam te ontgaan, zou desgelijks worden afgezet, zonder. dat iemand zulke personen in zijne bescherming zou mogen nemen" !, Tegelijkertijd , ja, op den zelfden dag werd, daarentegen, een ander lid van het geslacht van Brederode bijzonder begunstigd, Maar het was ook de erfgenaam van den kort- | lings overleden Heer van BREDERODE, die eerst na de omwenteling in de Staten van Holland ijverig op zijn post was geweest en de nieuwe richting krachtdadig ondersteund had. Dadelijk maakte de jongere BREDERODE van zijn recht van eerste Edele gebruik om voor de afzetting van LANCBLOT VAN BREDERODE te stemmen. De Heer van matuenesse kon ‘hierop zijne verontwaardiging niet bedwingen; hij verliet de vergadering, zeggende, dat hij nu reeds zag, dat de nieuwe BREDERODE evenmin zou deugen als de oude ?, Zoo bleek aan de aanzienlijksten in den Lande wat men te hopen en wat men te vreezen had, Geen wonder, dat zij, die door AxnssENS invloed gesteund werden, zijn vertrek met onrust vooruitzagen, terwijl al degenen, die van hem niets goeds te verwachten hadden, naar zijn vertrek als naar eene verlossing moesten uitzien. Dat de haat, door geweldige maatregelen opgewekt, hem bepaaldelijk als zijn voorwerp beschouwde, laat zich afleiden uit de poging, die hij tegen Februarij (1620) aanwendde om ontslagen te worden van zijne taak als Gecommitteerde ter afzet- ting van voor verdacht gehouden officieren. De Gecommitteerde Raden verleenden hem natuurlijk dit ontslag niet. Zij mochten niet schijnen eenigermate toe te geven, noch verlangden zich door het afscheid van den man, die hen tot dusver had aangevoerd, tegenover de tegenpartij te verzwakken 3, 1 Resol. Holl. 21 Febr.; 5, 10 Maart 1620. 