Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
De mededeeling leidde tot voorstellen ter levering van de noodige gelden tot aflossing der soldij van de ongerepertiëerde compagniën, tot voorziening in de behoeften van de grensvestingen aan de Maas, en tot maatregelen, strekkende om omstreeks April het leger te velde te brengen. Namen de Provinciën op deze voorsteljen een gunstig be- sluit, dan (voegde de President er bg) sou niet alleen met Goda zegen еп ?в Prinsen wijs beleid en onverdroten arbeid ons Land gedekt, maar wellicht ook edn goed aantal troepen naar Duitschland gezonden kunnen worden tot versterking der macht van onze bondgenoojen aldaar, Dit denkbeeld vond dadelijk ondersteuning. Zoodra uit de Zui- delijke Nederlasden troepen near Duitschland gezonden mochten worden, zou Graaf WILLEM VAN NASSAU (wien weldra, onder protest vin Holland 1, de waardigheid ven Veldmaarschalk werd opgedragen 2) gereed moeten zijn om met zijne manschappen mede derwaarts op te rukken, Men stelde zich voor hiertoe het subsidie.ann Zweden ver- strekt aan te wenden, en om de drie Noordelijke Gewesten tot betaling hunner quote г Zie hiervoor, Ы. 697. 2 Resol. Stat.-Gen. 6 April; 12, 20 Mei, 1634. Resol. Ной. 1634, р. 607. | | 94* 748 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | eN 1634— ір dat subsidie en tevens tot ondersteuning der Provinciën in hare vermieawde oorlogs- 63). zuchtige slaatkunde te bewegen, vertrokken de Heren LrcLama naar Friesland, manis- BURG naar Overijsel, en сплит naar Groningen 1. De inhoud en toon van de petitie van oorlog voor dit jaar was met de strekking van die voordracht geheel-in overen- stemming. Met een blik op het voorgevallene*sedert het jaar 1621 (zoo heette het, in den aanhef van dit Staatsstuk) kon men niet anders dan erkennen, dat God Almachtig zijnen arm blijkbaar had uitgestrekt, om deze Landen tot een toonbeeld voor de geheele wereld te zegenen en met zijne weldaden tegen de verdrukkingen des vijands. bestand le maken. Dns moesten wij dan vertrouwen, dat diezelfde God zijne hand nief zou intrekken, mits wij van onze zijde deden wat in onze macht was, Zijne Excellentie, de Stadhouder van Friesland en Groningen, еп de Raad van State twijfelden dan ook niet, of de Staten, na de Provinciën door zoo langdurige opofferingen еп krachtsin- spanning tot verwondering der geheele wereld in den tegenwoordigen luisterrijken stand gebracht te hebben, zouden thans in het minst niet verflaauwen ‚ waardoor trouwen: de moed van den vijand, die wist wat hier omging, al te zeer aangewakkerd, en die onzer vrienden al te zeer ter neder geslagen zou worden 3. — Tegen het einde der maand February werden, op vernieuwd bericht dat de vijand zijne troepen bijeenirok, maatregelen genomen om brugponten en sloepen met den artillerietrein naar boven te zenden 8. Hiermede hehoefde men evenwel geene haast te maken, daar de vijand niel van fins bleek te zijn ons op onze grenzen te bestoken. Veeleer wenschte hi vooreen de Spaansche wapenen in Duitschland de hand te reiken, Was eenmaal een zegerie- rend leger van daar herwaarts gekomen, eerst dan zou het de tijd zijn om onze Ро-! vinciën аап te tasten. Dus moesten ook wij bedacht zijn om de bondgenooten in Duitsch- Jand metterdaad bij te staan. зонам oxen- Tegen het einde van February (1654) . was de zoon van den Zweedschen Rijkskanse- ойи TOME lier, JOHAN OXENSTIEBN, alhier verschenen. Zijn doel was de vernieuwde ondersteuning en de medewerking der Staten te verzoeken. Deze zou in de eerste plaats bestaan in het zenden van een goed aantal troepen op de grenzen van het Sticht Keulen, ten einde de Spaansche macht in die streek te beletten, den Keiserschen en Spaanschen in Duitschland tegen zijne landslieden en bondgenooten hulp te bieden. Maar voorts ver- langde hij duidelijke verklaring, of de Staten geneigd zouden zijn, де bondgenooien van Heilbron, ingeval zij ор den rechteroever van den Rijn door de- Spaanschen wer- den aangetast, en bepaaldelijk den Landgraaf van Hessen in Westfalen, in geval van nood, met zesduizend man bij te springen. De Staten beloofden in het openbaar in algemeene bewoordingen hunnen bijstand, maar іп het geheim lieten zij охызтлат 1 Resol. Stat.-Gen. 9 Febr., 1634. 2 Resol. Stat.-Gen. 10 Febr., 1634. 3. Resol. Stat.-Gen. 17, 28 Febr., 1634. DES VADERLANDS. 749 Е ааа вава аьа ⏑⏑—Ñ— mondeling verklaren, dat ingeval de troepen, uit Brabant opgetrokken, den Rijn over- gestoken zouden. zijn en zich met de Liguisten of Keizerschen verbonden zouden. heb- ben; en de Hertog van Luneburg en de Landgraaf van Hessen hun met vereenigde macht het hoofd boden, Hun Hoog Mogenden deze Vorsten dadelijk met een goed aan- tal voetvolk zouden te hulp komen, onder beding, dat dit volk zich niet verder Duitsch- land in zou mogen begeven, dan het Graafschap Mark, Recklinghausen en het Stift Munster; dat. het ten allen tijde teruggeroepen zou mogen worden, en de Zweden en Evangelische Duitschers ons in geval van nood op hunne beurt zouden bijspringen 1. De Landgraaf van Hessen hed reeds sints langen tijd rechtstreeks hulp bij de Staten gezocht; De Heer изснот was te ’s Gravenhage zijn zaakgelastigde, en deze meldde zich van tijd tot tijd aan om geld of volk te leen, of verlangde, dat men op andere wijzen den Landgraaf bij zijne krijgsplannen zou in de hand werken, Doth de maat- regelen van dezen Vorst en van den Hertog van Luneburg, waardoor zij de onzijdigen op onze grenzen een voorwendsel-gaven om hetzij van бе .Ѕраапѕсһеп of Keizerschen hulp aan te nemen, hetzij hun hulp te verleenen, of wel onze bondgenooten kwelden en den handel beawaarden, stonden den Staten weinig aan. Men ondersteunde den Hertog van Palts-Neuburg bij voortduring in de pogingen, die hij te Frankfort aan- wendde om onzijdigheid van de Zweedsche Kroon en de Evangelische Vorsten te beko- men, en slechts wanneer zijn grondgebied door onze partij in Duitschland ontzien werd, kon men ег op rekenen, dat hij, noch door het lichten van troepen, noch. door het- verleenen van inkwartiering of krijgsbenoodigdheden, onze tegenpartij ‘zou steunen $., In de maand February (1654) was de betrekking tusschen den Hertog en de Staten bijzonder gespannen. De Prins had vastgesteld, dat er eenige onzer troepen den Hes- sen en Zweden te hulp zouden gezonden worden, hoezeer de aanzienlijkste Hollandsche Steden nog zwarigheid maakten en geen troepen naar Duitschland verlangden gezonden te zien, zoo er niet te voren tot afdanking van zekere korpsen ‘besloten was 3, Naar- mate het voornemen van den Prins den onzijdigen meer recht gaf, tegen onze bond- genooten partij te kiezen, moesten er.ijveriger pogingen in het werk gesteld worden om den Hertog in bedwang te houden. Nog vóórdat zijn afgevaardigde wispensinan hier ver- scheen om te verzoeken, dat onze soldaten, die Duitschland in zouden rukken, bi het doortrekken zijne landen mochten ontzien, besloten Hun Hoog Mogenden, weder eenen of meer afgevaardigden naar Dusseldorp te zenden om deh Hertog te verstaan te geven, 1684-- 1639. Nieuw gezant- schap naar den Hertog van Palts- dat wij niet zouden kunnen dulden, dat hij de troepen, die hij lichtte, liet gebruiken Nendurꝙ ! Resol. Stat.-Gen. 16, 24, 27 Febr.; 3, 11, 14 Maart, 1634. Seer. Resol. 16 Maart, 1634. Arrsexa, II, bl. 150. 2 Resol. Stat.-Gen. 19, 25, 26 Nov.; 17, 21, 31 Dec., 1632. 2, 9 Jan., 1633. 10, 11, 12, 18, 21 Jan.; 7 Febr.; 1, 28 Janij, 1634. 3 Resol. Holl. 1634, bl. 564, 587. 1084-- 1639. De Staten zen- bewezen, zoo veel mogelijk de handen bonden, gingen zij ег toe over om in de mami den den Hessen hulp toe. 750 АІСЕМЕЕМЕ GESCHIEDENIS Gn tegen onzen Staat of tegen onze vrienden em bondgenooten. Eerst werd de Heer uu- wun, maar straks daarna de Heren лвниви еп жрғкарл uitgenoodigd, om naar Duse. dorp te gaan. Zij kregen mondeling den last mede, om, als zij bespeurden, dat е misnoegen heerschte over ’s Hertogs lichting en de gevaren, waaraan het land danbo werd blootgesteld, dit misnoegen zoo veel mogelijk te voeden en zelfs te kennen к geven, dat, zoo men zich tegen die lichting wilde verzetten, men op gewapende or- dersteuning van onze zijde rekenen kon. Hun Hoog Mogenden waren verwittigd, da zich te Duren in het weigeren van bijdragen tot onderhoud van het gelichte Кул reeds beginselen van tegenstand vertoonden 1, Dus zouden onze Afgevaardigden zich met de Overheid der stad Duren in betrekking stellen. — Tegelijk onderhandelde па met eenen afgezondene van den Landgraaf, FRANZ ULRICH WASSERHUEN genaamd, di aan de Staten den benarden toestand van zijn volk was komen klagen, ever de cin: ming van zekere plaatsen, die met de onzijdigverklaring van de (ruliksch-Bergeie Landen in verband stond 8, Intusschen liet de Hertog zich in geenen deele tot aflan- king van het door hem gelichte volk hewegen. Dit deed de Staten slechts te ijvenger pogingen aanwenden om. te Frankfort eene goed verzekerde onzgdigheid, zoo al niet | voor ’s Hertogs andere bezittingen, dan ten minste voor zijne Guliksch-Bergsche Landes te verwerven 5. Terwijl alzoo de Staten den Hertog en tevens den Keurvorst van Ке: len deels door bedreigingen, deels door de dienst hun bij de Zweden en Evangelicha | Mei (1634), op vernieuwd verzoek тап den Zweedschen Rijkskanselier en herhaalde ur- zooken van de Hessische bevelhebbers en andere belanghebbenden, den Overste mas aan het hoofd van 5000 man den Hessen еп Luneburgers te hulp te zenden, enim vereeniging met dezen het stadje Borken (oostelijk van Anholt) te belegeren 7. Deze daad lokte van de zijde van den Keurvorst van Keulen hooggaande klachten uit. Hij moest zulks houden, verklaarde hij, voor eene schennis der onzijdigheid: пе pen Hun Hoog Mogenden hunne treepen niet terag, zoo moesten zij het іп hem ni wraken, als hij de Spanjaarden inriep tot zine hulp en tot die der Liguisten tegen 4 Zweden en Hessen, zijne openbare vijanden. Het ontbrak den Staten niet aan gronden van gelgk verwijt tegen den Keurvorst. Ook riepen zij rivsew niet terug, еп aa eenen - niet onbeduidenden tegenstand viel Borken in handen der belegeraars. In dezen tjd werd de Hertog van Palts-Neuburg, met medeweten van den Keurvorst van Aovier, door Spaansche Gecommitteerden aangeset, ош zijne soldaten met die der Ligue Е ! Resol. Stat.-Gen. 13, 21, 22, 24, 25 Febr., 1634. 2 Resol, Stat.-Gen. 16, 25 Febr.; 1, 2 Maart, 1634. 3 Resol. Stat.-Gen. 21, 23 Maart; 1 April; 10 Ме; 6 Уаш), 1034. Arrssma, II, Ы. 145. + Arsena, II. bl. 146. 150. Resol. Stat.-Gen. 10, 26 April; O, 11, 17 Mei, 1634. DES VADERLANDS. ` оти ed vereenigen !, Doch de Vorst vond het raadzaam, Hun Hoog Mogenden geenen aanstoot te geven, Hij helde op dit tijdstip, met het oog op een huwelijk van zijnen zoon, = naar de zijde van Frankrijk over. Ook verbeurde hij weldra het vertrouwen der Li- ` guisten en Keizerschen. Terwijl alzoo de Staten de wapenen van de bondgenooten der Zweden in Duitschland waren, de oogen niettemin op Hun Hoog Mogenden geslagen, ten einde zich ook tegen de Zweden by die onafhankelijkheid te kennen handhaven. Zoo meldde zich in Mei (1634) еер afgevaardigde der Stad Magdeburg, in den persoon van JOHANNES HENMNGE, te 's Gravenhage aan, met verzoek om onze tusschenkomst Ы) oxexstsenn, opdat hij den ` haar ioegenegen Prins LODEWIJK VAN ANHALT, Koninklijk Zweedsch Stadhouder binnen hare muren, zoodanige bevelen mocht geven, dat zij in alles erkend bleef als vrije Rijks- stad, Dientengevolge verlangde zij, dat het garnizoen den eed aan de Magisiraat zou doen; dat aan deze de sleutels der poorten werden toevertrouwd, en vooral dat zij zich bij hare vrijheid in bet kerkelijke gehandhaafd mocht zien °, Doch al mochten ook de Zweden zelfs daar, waar zij ingehaald waren, met naijver aangezien beginnen te worden, en aldus eene toenadering van een deel onzer vrienden in Duitschland tot den Keizer worden voorbereid, de algemeene toestand was van dien aard, dat niemand ten onzent voor het oogenblik in ernst aan de mogelijkheid van vrede kon denken. Maar zou men zich daarom blindelings іп eenen landoorlog stor- ten, zonder te berekenen, welke verderfelijke gevolgen zulks hebben kon? Dit was ten minste de Provincie Holland niet gezind te doen. Wel was het noodig, dat de voorzichtige Staatslieden en zij, die het gevaar duchtten, hetwelk Hollands eigen- 1634-- 1639. Afgevaardigde ondersteunden, hielden diegenen, welke aldaar op hunne onaf hankelijkheid naijverig te vs Magdeburg Gravenhage. Gevaren van eene onvoorwaar- delijke aanslui- aardigheid met den ondergang bedreigde, op hunne hoede waren. Мер trachtte, name- шақ aan Frant- НК, im dezen tijd de naauwste vereeniging met Frankrijk door te drijven. Vurig wenschte men het zoover te sien komen, dat Frankrijk aan Spanje openlijk den oor- log verklaarde. Dan zou het beste deel der Zuidelijke Nederlanden, meende men, wit vrees van in Frankrijks handen te vallen, zich van self met den Prins verslaan, en de betrekking van deren Vorst in de Nederlanden eindelijk zoodanig worden, dat hij, niet langer afhankelgk was van den goeden of kwaden wil der Provincie Holland, wier duurbetaalde hulp mea dan niet meer zou behoeven, ев wier wereldhandel en heerschappij op zee dan vrij vervallen mochten. Wel is waar bracht deze staatkunde innige verstandhouding met вісикико mede. Doch dat de Kardinaal % Prinsen. vriend niet was, zulks was steeds te zeer bekend, dan dat hem die verstandhouding bij de vijanden van dien slaaisman zou hebben kunnen schaden; en voor zich zelven kon 1 Resol. Stat.-Gen. 26 Mei; 15, 19, 21, 30 Junij, 1634. 2 Resol. Stat.-Gen. 6, 13 Mei, 1034. Arrsema 11, р. 147, 148. е - 1684— 1639. дегеп аап de Staten medegedeeld. 752 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — eee 2 - - Ze - 22. 2 КА 2 _ _ Щи de Prins denken: laten wij ons van den Franschen Staatsdienaar bedienen, zoo lang hij alvermogend із; komt hij ten val, zoo mag ik, bij de zegepraal van zijne tegenpartij, te zekerder rekenen op het blijvend bezit van datgene, wat ik door zijne medewerking kon verwerven. — Een bewijs, hoe zeer er naar de innigste aansluiting aan Frankrijk gejaagd werd, leveren de brieven van зомивяоик in de dagen van April (1634) aan den kassier nrurr te Parijs, еп aan den Kardinaal zelven geschreven 1. Immers heb- ben zij de strekking om Frankrijk de noodzakelijkheid en aannemelijkheid тап eene openlijke oorlogsverklaring aan Spanje te doen inzien, waarvan het gevolg moest zijn, _ dat die Mogendheid met ons gemeenschappelijk in-het strijdperk trad. Daartoe wijst de Heer левѕѕек beurtelings op het gevaar, dat de Zweden in Duitschland еп, ten gevolge van de plannen des konings van Polen, die het alsnu (zoo beweerde hij ten onrechte 7) met den Grootvorst van Moscovië eens was, in hun eigen land bedreigde; dan weder stelt hij- de zaak des Keizers als hopeloos voor, еп de middelen van Spanje als uitgeput. Reeds spreekt hij in де onderstelling, -dat Frankrijk aan Spanje werkelijk den oorlog verklaren zal, en voor dat geval geeft hij den Koning den goeden raad, zijnen broeder, den Hertog van Orléans, niet te Brussel te laten: immers zou Spanje, ingeval van oorlog, in dezen vorst een onschatbaar pand in handen hebben en, bij eene nederlaag van nicne- ЕО? staatkunde, de nieuwe Koning van Frankrijk van zelf aangewezen zijn. En dit nee! alleen, maar zoo verre gaat AERSSEN, dat hij zelfs voor de West-Indische Compagnie on- derstand van Frankrijk vraagt 3: hij doet het op grond dat de vrienden van eene schik- king met Spanje hier te lande onder de hand den ondergang der Maatschappij, dal ontzaggelijk oorlogswerktuig, poogden te bewerken. Van zulk eenen toeleg blĳkt niels: integendeel, ook zij, die de mogelijkheid van bestand met Spanje aannamen, verlang- den steeds de verovering in Brasilië gehandhaafd te zien, еп nog in February (1654) zien wij die van Holland de handhaving der West-Indische Compagnie door de Pro- vinciën als eene der voorwaarden stellen, op welke zij de landmacht willen onderhou- den *, Maar hoe dit zij, welk eene gevaarlijke strekking had dat verzoek van Arnsses- Ware de Koning van Frankrijk er in getreden, еп had hij aan de West-Indische Com- pagnie onderstand verleend, zoo zou deze Mogendheid ook in onze zeezaken gemengd geweest zijn, en de kracht van Holland en Zeeland ware wellicht op het gebied zelve harer heerschappij gebroken geworden. Het gevaar маз жаы) genoeg: want de Prins -a mæ- ae- Ф е -æ - = четене 1 Archiv. de la Ман d'Or. t. a. p. Ы. 53—68. Vergel. hiervoor, bi. 739, Noot 3. 2 Zie Resol. Holl. 1634, bl. 596. з In de Resol. der Stat.-Gen. v. 11 Febr. 1634 lezen wij. van eene Memorie, door снавкас! hij de Gecommitteerden van de Bewindhehbers der West-Indische Compagnie ingediend en door 4 Resol. Stat.-Gen. 1 Febr. 1834. DES VADERLANDS, 753 wachtte slechts op eene vereeniging zijner krijgsmacht met die van den Koning van 1634— Frankrijk, om eene hervorming van het zeewezen in den zin der Landprovinciën tot 1089. stand te brengen 1, met name de oprichting eener Compagnie van assurantie, die van de zeeoorlog eene zaak van bijzondere personen zou gemaakt hebben. Juist in dezen tijd werd ег ernslig over de oprichting van:zulk eene Vereeniging тай kooplieden be- raadslaagd 2. Een ander teeken, hoe zeer men ор den weg der aansluiting aan Frankrijk nog verder gaan wilde, dan men reeds gekomen was, treffen wij aan in den aandrang op het zenden van een buitengewoon Gezantschap derwaarts. i Den 1B Mei (1634) deed de Voorzitter der Staten-Generaal (de Provincie Utrecht Voorslag tot had in die week de eer van voor te zitten) aan de Vergadering eene gewichtige voor- Gunautachep naar dracht. Nu het traktaat met Frankrijk was gesloten en de gemoederen іп de Zuidelijke Frantrĳk. Nederlanden tegen Spanje verbitterd waren wegens de vervolging van zooveel aanzienlijke personen, іп eene zamenspanning tegen het Spaansche Bewind betrokken °, vraagde hij, of het thans de tijd niet was om met medewerking van Frankrijk in die Nederlanden de vroeger herhaaldelijk verwachte omwenieling te gaan bewerken. Hierop moest het voorslel volgen om daartoe de noodige afdoende afspraken met Frankrijk te maken, en lang bleef zulks niet uit. Zes dagen later verscheen de Prins in de vergadering, nadat den vorigen dag de ratificatie van het verdrag met Frankrijk was vastgesteld (in de Staten van Holland had Amsterdam hare stem daartoe niet geleend *), onder uil- drukkelijk beding van handhaving der grondslagen -van dezen Staat ten aanzien der Godsdienst bij voorkomende gelegenheid van het overgaan van Zuid-Nederlandsche steden en plaatsen, Den 21*e= dan bracht de President іп omvrage, of men niet van oordeel was, dat de eer en de welvoegelijkheid vereischte, dat die ratificatie werd overgebracht door eene buitengewoon Gezantschap. Vijf Provinciën (Groningen was afwezig) beant- woordden deze vraag dadelijk toestemmend en verlangden, ‘dat met de zaak haast gemaakt en de Instructie onverwijld door de Gecommitteerden tot de zaken van het leger gesteld zou worden. Tevens werden de Heren VAN HEEMSTEDE en DE KNUYT verzocht, zich de taak van het Gezantschap te laten welgevallen. Doch Holland ver- langde zich wegens het hooge gewicht der zaak nader te beraden. Zulks werd toege- staan, doch niet zonder dat sommige andere Provinciën zich voorbehielden om, als het haar gelegen kwam, mede een Шегре е uitstel tot nader beraad te vorderen. Lang HEEMSTEDE en liet Holland hare toestemming niet wachter, en reeds vóór het eind der maand Mei Gezantschap aie е. was de Instruclie vastgesteld 5, De Hollandsche Staatslieden zagen in, dat tegenstand noemd. hier gevaarlijk ‘en doelloos zou geweest zijn. Werkelijk moest men de gevolgen van 1 Zie Archiv. de la Mais. d'Or. p. 62. 2 Resol. Stat.-Gen. 8 Febr.; 10, 12 Mei, 1634. з Тн. мөте, Hist. des Etats. беп. d. Pays-Bas. 11, р. 102—104. 4 Resol. Holl. 1634, bl. 593. | 5 Resol.Stat.-Gen. 15, 20, 21, 22, 26, 30 Mei, 1634. Ш Deen. 4 Srux. 95 754 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en 1634— Пеќ niet zonder noodzaak gesloten traktaat plaats laten grijpen, en daarbij zoo min mo- 1649. gelijk de leiding der zaken aan anderen overlaten. Vandaar dat нккмсгкок, de Raad- pensionaris van Holland, zelf de hoofdrol in dit Gezantschap ор zich nam. „Пе tegen- partij zag hem gaarne vertrekken en Cars in zijne plaats voorloopig als Raadpensionaris optreden: зоо was hij hier te lande van het tooneel verwijderd. Doch hij begreep, dat zijn geest achterbleef, en dat de voorstanders zijner staatkunde zich wel zouden weten te handhaven. Van deze zijde derhalve meende hy gerust te mogen zijn. Ook Це! hij zich bij acte der Gecommitteerde Raden van Holland beloven, dat hij onder geenerlei voorwendsel genoopt zou worden.in Frankrijk te blijven 1. Doch was het niet al te roe- keloos zich naar Frankrijk te begeven, waar hij wel na kon gaan hoe de geduchte Kardinaal over hem dacht? Wat men hier van denken moge, zeker gaat het, dat er voor pauw groot vertrouwen en moed toe behoorden om het Gezantschap le aanvaarden. Molland her. Т004ға het zich liet aanzien, dat tot de zending naar Frankrijk besloten zou worden, haalt jen saach » herhaalde de Provincie Holland den eisch, dien zij zorgde dat nimmer vergeten werd 3, General het zee- weder met ongemeene kracht. Nevens de gewone Gedeputeerden verschenen er buitengewone waarloozen, Afgevaardigden van Holland in de vergadering der Staten-Generaal om alweder het gewicht van het behoud der scheepvaart te doen gelden. Tot hare taak, verklaarden zij,waren de Admira- liteiten nog altijd buiten staat: de achterstallen waren aangewassen tot eene som van 1,599,566 gulden. Vandaar schade door onze koopvaarders geleden en vermeerdering van 5 vijands macht op zee. Vooral was te bejammeren, dat de groote en de kleine visscherij, bij welke de Provincie grootendeels bestond, door geene genoegzame соптобізсһереп konden beschermd worden 3. Zoo zou Holland de gemeene zaak niet als tot dusverre kunnen blijven ondersteunen. Het ware ondragelijk, dat de andere Provinciën haar in de zee- zaken in den steek lieten, daar toch de vrijheid en de grootste macht тап dezen Staat uit de zee was voortgekomen. Dus verzocht men ronde verklaring, opdat men weten mocht, waaraan zich te houden. Bleven de Provinciën langer in gebreke, dan was de Provincie Holland van zins haren volslagen ondergang niet met goede oogen aan le zien, maar met eigene macht en middelen haar verderf te voorkomen. Werd er eene grensvesting belegerd, zoo was men gewoon alles tot haar behoud bij te brengen: wel nu, in Hollands kracht op zee werd de gewichtigste van alle frontierplaatsen bedreigd. Ten einde aan de Provinciën alle voorwendsel te benemen, zouden de Staten van Hol- land zich laten welgevallen, dat er beraadslaagd werd over de vraag, hoe де соптооЦеп en licenten meer te doen opbrengen, en alle misbruiken in de zeezaken af te schaffen *, opdat er niet langer geklaagd mocht worden, dat de penningen niet naar behooren wer- den beheerd. Ten slotte, wilden de Provinciën, dat Holland het onderhoud der zeemacht 1 Resol. Holl. 29 Nov. 1634. l 2 Resol.Stat.-Gen. 21, 24 Maart, 1634. 3 Resol. Holl. 1634, bl. 594, 595, 598. 4 Resol. Holl. 1634, hl. 602. DES VADERLANDS. 755 geheel ten haren laste nam, zoo hadden zij haar slechts voor het bedrag, dat dit onder- houd beliep, van de bijdragen tot de landmacht te ontslaan. — Dit voorstel was natuurlijk onaannemelijk: zonder het krediet van Holland was er aan het op de been houden van een leger niet te denken. Dus werden er op nieuw beloften gedaan еп aanmaningen tot de Provinciën gericht. De Deputaties, welke zich reeds te Utrecht en te Leeuwarden bevonden, werden verzocht op de door Holland aangevoerde gronden van nieuws op de kwijting van hetgeen men aan het zeewezen schuldig was, aan te dringen, en Gel- derland zou bij deze gelegenheid bezonden worden, waartoe door Holland de Heren PIETER JANSZ. HOOFT, oud-schepen van Amsterdam, еп ADRIAAN BESEMER , oud-burgemeester l van Rotterdam, werden aangewezen 1. Veel had het steeds in om van sommige Provinciën dẹ door de Unie ook voor de landmacht gevorderde penningen te bekomen. Bij gelegenheid dat het Kwartier van Nijmegen zich ор grond van sehaden, bij doorbraken geleden, van de betaling zijner bijdragen voor zekere compagniën: krijgsvolk 9 verontschuldigde, kwam de zaak van Gelderlands quote weder bij de Generaliteit ter sprake De Gedeputeerden dier Provincie verklaarden toen het bedrag van 54 niet te kunnen aannemen; doch om hunnen ijver le toonen, zouden 2) den last van die compagnién op zich nemen, mits zij voortaan bevrijd bleven van verdere aanzoeken om verhooging der quote. De Staten-Generaal namen het aanbod van het onderhoud dier soldaten aan, zonder de gestelde voorwaarde {ое te staan. Integendeel de Raad van State zou zich, in weerwil van het herhaald protest, naar den Gelderschen Landdag begeven om, in geval van weigering der gevor- derde quote, het besluit van Januarij 2, dat tot nog toe krachteloos was gebleven, alsnu uit le voeren “. Nog meer bezwaar leverde Friesland op. Reis op reis deden de Gedeputeerden dezer Provincie naar Leeuwarden om de kwijting harer lasten te bevorderen. De brieven over deze zaak, van daar ontvangen, besloten de Staten-Generaal geheim te houden, uit. vrees voor den indruk, dien zij op de andere gewillige Provinciën zouden maken, en alweder werd eene Bezending, uit de Heren ѕомск еп scmarrer bestaande, naar Friesland gezonden. De reden der nalatigheid leg alsnu in den onwil van sommige Le- den der Provincie om de ingevoerde middelen te betalen. Van de twee uitspraken in deze zaak, door Hun Hoog Mogenden gedaan, was noch de eene, noch de andere aan- genomen. De Heeren зомск en scmavren hadden thans in last de uitvoering der laat- ste uitspraak, die niet gansch ondoenlijk scheen, te gaan bevorderen, en dat gewapend met de verklaring, dat, zoo Friesland niet betaalde, oproer onder de soldaten en de 1 Resol. Stat.-Gen. 18, 19, 22 Mei; 3 Junij, 1634. 2 Arrsema, ЈІ, Ы. 141. 3 Zie hiervoor, Ы. 738. 4 Resol. Stat.-Gen. 12, 13, 24 Maart, 1634. Resol. Ной. 1634, Ы, 588. 95 * 1634— 1689. 756 ALGEMEENE GESCHIEDENIS SST 1634— ondergang van het Land te wachten was 1. Dit leidde tot eene ‘gedeeltelijke toestem- 49. ming in de gevorderde lasten bij de Staten der Provincie; maar de alsnu gevolgde in- __Onlusten in vordering der middelen veroorzaakte het grootste ongenoegen in het Gewest 2, dermate dat —— шей Graaf HENDRIK VAN NASSAU, de Stadhouder, om de terugzending verzocht van vijf com- шіге тисін be- nagnién soldaten, die de Prins van daar opontboden had. Zijne Excellentie wilde dit krijgsvolk niet missen, en Hun Hoog Mogenden meenden onderricht te zijn, dat de ge- moederen in Friesland reeds weder aan het bedaren, en de misnoegden thans gewilli- ger waren. Doch de Friesche Gedeputeerden pntkenden, dat de invoering der nieuwe middelen zonder dwang zou kunnen geschieden. Dus besloot de Prins, daar de Frie- - sche compagnién te ver af, langs de Maas, lagen, andere compagnién van naderbij » te- gen de beroerte van het gemeene volk” derwaarts te zenden. Doch dadelijk daarop kwam het verzoek uit Leeuwarden, nu niet meer om vijf, maar om twaalf Compagnién. Aan dit verzoek werd gehoor gegeven, en op advies van den Prins Gecommitteerden van Hun Hoog Mogenden met die troepen naar de met zware onlusten bedreigde Pro- vincie gesonden. De Gecommitteerden waren simox van Beaumont (van Dordrecht), NOBEL, SIMON VAN BEAUMONT (van Middelburg) еп sorannes van weenm. Zij onivingen hunne instructie van Zijne Excellentie, waarin de last niet vergeten werd, om den Heren van Friesland de ongelegenheden onder het oog te brengen, welke het gevolg moesten zijn van hunne zucht om de Friesche compagniën en den Commandant van Koeverden onder hun bijzonder gezag te houden. Werkelijk had men moeten ervaren, dat de Commandant, met eenen lastbrief van den Prins, naar Koeverden gezonden, aldaar door de bezetting, die haren betaalsheren en eigen Stadhouder meer gehoorzaamheid schuldig meende te zijn, was afgewezen. De Commandant, rotman, door HENDRIK casing, Stadhouder ook van Drenthe, te Koevorden aangesteld, werd door de Staten- Generaal gewraakt, door dezen Stadhouder gehandhaafd. De maatregelen echter, door de Generaliteit en den Prins genomen, lieten niet na het gewenschte gevolg te hebben 3. Te minder gaarne zag zijne Excellentie die compagniën naar Friesland optrekken, omdat hij op dat tijdstip scheen te begrijpen, dat де troepen-bewegingen aan de zijde van den vijand van onzen kant tegenmaatregelen vorderden. Evenwel lag het niet in zijn plan om in dit jaar vroegtijdig eenen veldtocht te openen. Wel had hij in ver- standhouding met зоммкъзошк en DE KNUYT * eenen aanslag ор het oog, doch daartoe wilde hij het regiment voetvolk en de compagniën ruiters gebruiken, die cmanraci nog eerst in Frankrijk lichten moest. Dat arrona zich niet haasten zou om ons aan te . 1 Resol. Stat.-Gen. 18, 28 Maart; 24; 30 April, 1634. 2 AITSEMA , ПІ, bl. 156—159. з Resol. Stat-Gen. 13, 27 Ме, 1633; 10, 24 Mei; 9, 21, 22, 23, 24, 27 Junij; И, 12, 15, 22 Aug.; 4, 16 Sept.; 28 Осі; 4 Nov. 1634. мтввиі, П, Ы. 159—163. 4 Zie Archiv. de la М. d'Or, t. a. рі. p. 63 en volgg.. “ = & ° r М г б - = = oo чь = “т “а че , Hi таа тата eo I СЕТЕР B жəне 4-6 ob dem h edd Bh LJ Фр Н = БЕТЕРЕР EET EET Beep genas Ж Emon oes 11 Вашия Serr rt EEE EE TERTIT ӘКЕТТІ THFT] шии а-а твори иши кила oe FS Oe Pe 11А wise td ІІІ Geheid OEE pd phate edel. eed ETIT] РЁ Ва феъл а СЕТТЕН eben ратафан тта г ЕГЕР ғ ie БЕТГЕ freee SS0200-540 hemes шата HEERE ESR RET men ЕЕЕ ТЕЕ ВЧЕНЕ І - Ваната ниши таи — нани ашпаи ЕГІЗІ зва КЕРЕГІНЕ eee ee ee Е er + oe фа + та "Бог ЕН тте газа ан ЕТЕ ын. 512544821411 - | 4 EFI D Gte га 11811-84 er ere nn тента тізі he Se ee 4.4 ЕБашеғалав таз anri в иаа aE de вън вар фаи ра 4 ӘЗІЗ hd hldk de BEG PE SEDET wee г rises EEE ment eta] "TEET hepian ЕТ PRUNES EEn жан ТЕТІГІН BES Se Sob ee del = dede т ӘЗІЛІ = ш , - т - а 14-4 ЕЕЕ Preeti Вафина oan eee раат РЕТТЕР ТНУ rete БЕЗТІГІГІЕЕТІ = r . ТІГІТІГІТІ ПТІТІНІЕГІТІЕНТЕГІТТІТЕТІ ЕЭӘТГІТІТТЕІГІГІГІТІНІГІГІ — т ЕТТЕГІ TE PERSSE et eT dt FERETTI ЕТІ ЕТЕТІНІН т. ЕПТІ Pie Eenden жш ies Pee eet Erde blad 22 POP bee arses Obs ee Bee JEE 422122 sche та. нави рана. ТЕН 145 514-441 ieee а егіз oon SESE airen TEPEE HERAA +8 винная РЕ зали и ша езгіні ніл КЕРЕГЕНІ та. an БЕЗІЗЕГІНІІЗ за 211-82458214181134--13 lala ahhh hehehehe теа SEE пи патента ааа TETE ETEN ЕТЕ ТЕТТЕ в. казнат е ЕНІН SERPSR EE SSS eee ETTET] фекере 542421 пиана a ШЕННЕН Sng eae Ed a i z P п 4 HEHHE reer erry a 5 4 т —— ва езана вени tet jee шинзшанияа ЕЕЕ павета Равни На тв ++ ritt Н НЕГЕЕ 8518-4 и а Е sere err ғ 2 Е+# ЕТТЕГІ жи БЕНЕТ * ++ BELENEN вата ННН ЕНЕНЕ БЕТТЕ ЕНТ i + eee hate шн. е ТЕТЕ ee * > 4 а EEEN HIE # pe it deeds таш 254281221224 ч СЕЕ 2111 p EES YESS пазарни зелева раса: БЕЛІ НЕН СЕТ ЕЕН ч зое : zin EEE EEE EE! E 2 - — MM if Іт) i | қ DES VADERLANDS. ' 757 vallen, noch de kans zou willen loopen om door voorbarigheid zich te verzwakken tegen ! 634— dat de macht gekomen zou zijn, die Spanje hem іе gemoet voerde, zulks was gemak - kelijk па te gaan: nog in Junij was het hier. te- lande bekend, dat de Markies geen ander plan had, dan om het slechts zonder geleverden slag tot het saizoen te brengen 2. Bovendien waren zijne verdedigingsmiddelen niet zoo gebrekkig, dat zij den tegenstan- der door de hoop op eene zekere overwinning tot den aanwal uitlokten: integendeel zijne ruiterij was buitengemeen sterk; ja, sterker dan de onze? En eindelijk werd er van de zijde van Frankrijk volstrekt niet zooals vroeger 3, op het aanvangen van eene krijgsonderneming aangedrongen. Deze Mogendheid, op het punt van met ons gemeenschappelijk veroverend op te treden, kon niet verlangen, dat de Prins zonder haar eenen afdoenden slag sloeg, om daarvan misschien alleen de vruchten in te oog- sten * Ор dat gemeenschappelijk optreden moesten, daargelaten een ‘enkele gelukkige aanslag, alle plannen van den Prins berekend zijn. Immers, dat het daartoe komen zou, was klaarblijkelijk. Langer zou Frankrijk, het niet kunnen vermijden, openlijk met Spanje te breken. Want geweldig kwam de Spaansche macht, met die van het Huis van Oostenrijk vereenigd, opzetten, en dat de dreigende slagen ten slotte op Frank- rijk gemunt waren, kon niet twijfelachtig zijn. Had men reeds den vorigen zomer een Spaansch leger, onder den Hertog van FERIA, Gronden voor aan den boven-Rijn gewacht om voorts naar de Nederlanden af te zakken 5, maar was —— het ver in het najaar geworden, voordat die bevelhebber daar, еп dat met eene betrekkelijke Provinciën plei- geringe macht, was aangekomen 6, in dezen zomer zou zich, in weerwil van PERIA’S gemeenschappe- overlijden 7, eene sterke Spaansche krijgsmacht, en dat wel onder Don РЕВОГХАМО, den —— Kardinaal-Infant, zelven, in die oorden niet te vergeefs laten wachten. De toestand van Пайв hield dezen Vorst aldaar niet terug. Ор den Paus werd door de Spaansche pre- laien te Rome de krachtigste invloed uitgeoefend om’ hem van de Fransche zijde af te trekken; bovendien zijn einde scheen ophanden, en de kans dat een Franschgezind Kardinaal hem zou opvolgen, stond hagchelijk 8. Aan den ijver van Venetië en aan de trouw van den Hertog van Savoye werd door Frankrijk getwijfeld. Al liet deze Hertog den Koning weten, dat de Prins van Carignan, zijn bloedverwant, buiten zijne voor- | kennis het Luitenant-Generaalschap in de Spaansche Nederlanden had aanvaard 9, dit 1 Archiv. de la М. d’Or. t. a. pl. bi. 62. | 2 Archiv. etc. p. 55. з Nog in Oct. van het vorige jaar, zie Dépéche v. гаковвак, 21 Oct. 1633. 4 Archiv. enz., p. 67. в Dépéches v. Larcerax,” v. 10 еп 17 Junij, 1633. 6 Dépéche v. 4 Nov. 1633... 7 Dépéches v. Е0ЗКЕВКЕН, v. 5 еп 11 Febr. 1634. з Dépéches v. падмпввак, ve 30 Dec. 1633, еп v. 11 Mei en 1 Junij, 1634. 9 Dépéches v. RUSKEARER, van 11 Mei en 14 April, 1634. ` 758 ; ALGEMEENE GESCHIEDENIS < en andere handelingen van het Hof van Turin maakten Frankrijk bezorgd. In allen gevalle was de weifeling en werkeloosheid van Frankrijks bondgenooten in Нав een teeken, dat Spanjes macht weder meer te duchten scheen. En inderdaad was dit het geval. De ‘vloot uit America was in het voorjaar onverwachts behouden in de Spaansche havens ingeloopen. Dit had er onuitsprekelijke blijdschap verwekt en te weeg gebracht, dat de lasten ten behoeve van de oorlogstoebereidselen , bepaaldelijk op den Adel drak- kend, eenigzins verminderd hadden kannen worden 1. De dood van warzassrmn had in Spanje mede nieuwen moed gegeven 9. Met eenige troepen en twee millioen dukaten in klinkende munt stak dan ook вавга?з opvolger, de Markies de teGanez, en nevens hem Don риплрро SPINOLA, in het voorjaar van Barcelona naar Genua over 2. Uit het Napolitaansche trokken duizenden manschappen naar het Noorden van /falié, om zich mede onder het bevel van den Kardinaal-Infant te stellen, De weg door Tirol stond voer hem open; die door Valtelline zou hem рісі betwist worden: want de Herlog van конак had zijne macht in Graauwbunderland te gering gevonden om tegenstand te bieden, еп ten einde aan Frankrijk de schande van een vergeefsche poging tot verdediging der berg- passen te besparen, had hij op bevel van den Koning zijnen post verlaten en zich naar Parijs begeven +. Eenmaal in Duitschland aangekomen, zou de Spaansche macht zich met die van Oostenrijk en van Beijeren vereenigen 5. De Katholieke Zwitsersche Can- tons waren met 60,000 dukaten, door den Spaanschen Prins betaald, tot een nieuw bondgenootschap met zijnen broeder den Koning gewonnen, waarin het Graafschap Bourgogne vervat was, alwaar de Hertog van Lorraine zich ten nieuwen strijd toerustte, terwijl in Lorraine zelve de vesting Lamothe zich nog steeds tegen den Maarschalk пе LA PORCE slaande hield 6, Terwijl alzoo de te voren oneenige Katholieke machten in Duitschland zich vereenigden , en zelfs de Protestanische Keurvorsten van Brandenburg en Saksen geene gemeene zaak met Frankrijk, Zweden еп ons Vaderland zouden maken, was Frankrijk nog steeds in zich zelf verdeeld. з Пересһев v. denz., v. 21 Aprilen 1 Junij, 1634. 4 Dépéches v. denz., v. 8 en 16 Junij, 1634. , 7 5 Dépéches v. 25 Mei сп 16 Junij, 1634. % Пересһев v. 31 Maart, 7 April, 5 Mei, 1634. DES VADERLANDS. | 759 handelingen, die VAN HEEMSTEDE en DE KNUYT te Parijs gingen aanknopen, gerust ver- wachten, dat zij tot het noodwendig geworden doel zouden leiden. Zij zouden er den gewonen Gezant, den Baron van Boetzelaer en Asperen, Heer van LANGERAK, niet meer aantreffen, Den 29%" January was hij na lange kwijning over- leden. Het gebruik der wateren van Bourbon had hem slechts tijdelijk schijnbaar her- steld 1, In de laatste jaren had hij voor zijne trouwe dienst van de zijde van Hun Hoog Mogenden weinig voldoening erlangd.- Immers hadden de Staten hem grond tot jaloersch- heid tegenover zijnen eigenen bijzonderen Secretaris козккаккм gegeven, daar zij dezen, alsof zij bij hem meer geschiktheid onderstelden, dan bij den Gezant zelven, eenmaal, als ware hij een zelfstandig persoon, tot het bekomen van het beloofde subsidie bij den Koning еп den Kardinaal accréditeerden 2, еп dan weder den Gezant reden gaven om zich te beklagen, dat Hun Hoog Mogenden bij een bericht, betreffende de wijze van ontvangst van gelden tot het subsidie behoorende, aan ковккакви geloof geschonken hadden, en niet aan hem 3, Menigmaal had de Heer van LANGERAK zich onaangename aanmerkingen te getroosten gehad. Nu eens, als hij meende, den Koning, volgens Zijner Majesteits ernstige begeerte, buiten Parijs te moeten volgen, begrepen de Staten, 1034-- 1089. Overlijden тап деп Неег тап LANGERAK, dat hij EUSKERKEN е: het Hof mede moest laten gaan, en zelve in de hoofdstad moest blijven, waar, zeiden zij, zijne tegenwoordigheid vereischt was *; gedurig verweten zij hem, dat hij uitvluchten zocht om de gelden van het subsidie langer dan noodig was onder zich te houden 5; dan weder klaagden zij, dat de-dépéches, hem toegezonden, aan onbe- voegden in handen kwamen 6. Zijne rekeningen werden meer dan eens niet zonder groote be- knibbelingen geleden 7. In één woord, men scheen het er op toe te leggen, om hem tot het nederleggen eener betrekking, die hem zooveel ongenoegen baarde, te nopen. Mogen wy hier den geheimen invloed van sommetspisk efkennen, die zelf op den Ge- zantschapspost te Parijs bleef vlammen? Bewijzen hiervan bezitten wij niet. Evenwel, dat Arnssex den overledene niet als gewoon Gezant opvolgde, is geen grond tegen zulk een vermoeden. De Prins toch vertrouwde hem toen nog niet, voorzeker omdat hij hem - voor ееп te onvoorwaardelijk aanhanger van den persoon en .de staatkunde van den Kardinaal meende te moeten houden. Hoe het zij, onmiddellijk na тдмсквакз overlijden _ achtte men een buitengewoon Gezantschap реразег, en bij de keuze der personen , daartoe bestemd, moest vooral de bezorgdheid der Provincie Holland ontzien worden. 1 Dépéches v. 19 Aug.; 21 Oct.; 25 Nov. 1633; en 11 Febr. 1634. Resol, Stat.-Gen. 26 Aug.; 20 Dec. 1633.. 2 Dépéche van Lancerak, v. 6 Febr. 1632. Resol. Stut.-Gen. 7 Jan.; 15 Febr. 1632. 3 Пересһе v. 29 Oct. 1632. 4 Resol. Stat.-Gen. 22 Mei; 12 Junij, 1632. 5 Resol. Stat.~-Gen. 24 Aug. 1632. 26 Febr.; 25 Junij; 16 Julij, 1633. 6 Resol. Stat.-Gen. 24 Aug. 1632. 7 Resol. Stat.-Gen. 23, 31 Jan. 1633. 1634—— 1689. 760 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Den 742 Junij verirok agemstepe uit den Haag 1; ре клотт was eenige dagen vroe- ger op reis gegaan.. Den 26% derzelfde maand kwamen zij te Parijs aan, toegerust Instructie van met eene Instructie, waarvan de voornaamste inhoud deze was. De Gezanten moesten С HEEMSTEDE DE KNUIT. en aanvangen met den Koning dank te zeggen voor Frankrijks weldaden, waarvoor Hun Hoog Mogenden nimmer erkentelijk genoeg konden zijn. Ten einde deze hunne dank- baarheid voor al de wereld te betoonen, hadden zij dit Gezantschap tot zijne Majesteit gezonden, wien het tot eeuwigen lof en roem verstrekte, dat hij door het laatste trak- laat, met hen gesloten, de rechtvaardigheid hunner wapenen openlijk bad erkend. Ook moesten de Ambassadeurs den Prins van Oranje aan den Koning aanbevelen, met aan- bieding van zijne dienst en volkomene joegenegenheid tot al wat zijne Majesteit aange- naam zou zijn. Den Hertog pe RIGHELIEU moesten zij, in het verirouwen dat hij de voornaamste beleider was van het laatste traktaat, in het bijzonder danken, en hem als den man, door wien Frankrijk in Europa geeerbiedigd en bij zijne vijanden geducht was geworden, hoogelijk roemen. Пе Kardinaal zou om spoedige afdoening van de za- ken, om wier wille de Gezanten gekomen waren, verzocht worden, op grond van de ambten, welke de Ambassadeurs in onze Republiek bekleedden. Na hetgeen de wisse- ling der ratificatiën, het oogenschijnlijke doel der zending, betrof, «vastgesteld te heb- ben, schrijft de Instructie verder voor, dat de Gezanten zijner Majesteits Commissarissen zouden voorhouden, hoe de zending der Gecommitteerden van de andere zijde in het verleden jaar voornamelijk ten doel gehad had om Hun Hoog Mogenden van Frankrijk te vervreemden, en den vijand, als men er in geslaagd ware ons de wapenen te doen nederleggen, іп slaat te stellen op Frankrijk wraak te nemen, tegen welke Mogend- heid zij hunnen onverzoenlijken haat niet hadden ontveinsd. De noodzakelijkheid om, bij goeden uitslag van de onderhandeling, met Frankrijk te breken, was de voornaamste reden geweest, dat wij die van de andere zijde onverrichter zake hadden laten vertrek- ken. Door deze en diergelijkke redeneringen moesten de Gezanten Frankrijk trachten te bewegen tot eene openlijke oorlogsverklaring aan Spanje, » eene zaak, die God en al de wereld ten hoogste aangenaam-.zou wezen.” De slaat van het Fransche leger, beter dan dat van eenige andere. DES VADERLANDS. 761 kiezen. — Op deze wijze maakten onze staatslieden zich tot de tolken van a Frankrijks heerschtucht: zij ontzagen zich zelfs niet, den Kardinaal voor te houden, dat andere Koningen en Vorsten en hunne hooge ministers zich altoos van zdodanige gelegenheden | hadden bediend en daarmede bij hun leven en bij de nakomelingschap een eeuwigen lof hadden verworven. — In bijzonderheden tredend moesten de Gezanten den Koning aan- sporen het oprukkend leger van den Kardinaal-Infant te keer te gaan, еп zoo Frank- - rijk niet dadelijk tot openlijke breuk van den schintrede met Spanje kon komen, op de spoedige, toezending van het bij -het traktaat bedongen regiment met. de. compagnie ruiters aandringen, of, bijaldien deze zaak miet zoo spoedig uitgevoerd worden kon, om de in plaats daarvan beloofde 500,000 gulden verzoeken 1, — Bij de 60 artikelen, uit welke deze Instructie ‘bestond, waren eenige geheime punten gevoegd, betreffende aan- slagen, te beramen met de uitgewekene Luid-Nederlandsche Grooten, die zich er toe leenen wilden om hun‘vaderland deels aan Frankrijk, deels aan ons land te brengen. 