Reize door de binnenlanden van Noord-Amerika,
Het gebeurt egter naauwlijks eens in eene eeuw dat eene van de vrouwen ftout genoeg is om dit feest te geeven > niettegenftaande haar een maa van den eersten rang wagt als eene zeekere be* looning voor haar , die het met ëenen goederi uitflag aanrege, en zedert heb ik vernoomen dat de gewoonte den Naudowesfies bijzonder eigen & De Indiaanen weeten in hunnen gemeenen fïaat van geen onderfcheid van eigendom , uitgezonderd in zaaken van huislijk gebruik, die elk als zijne eigene befchouwt , en die hij vermeerdert haar maate het hem de omftandigheden toelaatem Zij zijn zeer mild jegens eikanderen en zullen het gebrek van hunne vrienden met hunnen over- vloed vervulien. In gevaaren zijn zij gereed om hulp te verlee- nên aan diegeenen van hunne benden , die de- zelve nodig hebben, zonder enig uitzigt op ver- gelding 9 uitgezonderd $te billijke beiooninge»? dië \ tlUjijgw. - JVJwr rf - Amerikaatifche Ih dia ün efii 241 die door de Indiaanen altoos aan de verdiende ge- fchonken worden. Naardien zij enkel door de eenvoudige en billijke weteen der natuur gere- geerd worden * wordt ieder alleen volgens zijne verdienften beloonden hunne gelijkheid van Haat* levenswijs en voorrechten met die geduurige en maatfchaplijke gemeenzaamheid , die onder allé indiaanfche natieën heetfcht , bezielt hen met eenen zuiver patriottifchen geest <, die tot alge- meen welzijn flrekt van de maatfehappij , tot welke zij behooren. Zoo iemand van hunne nabuuren door den dood of door den vijand van zijne kinderen be- roofd is, vergoeden degeene , die de meeste flaa- ven bezitten , dat gebrek , en deeze worden door hen aangenoomen, en in alle opzigten behandeld als of zij wezenlijk de kinderen v/aren van den perfoon, welken zij worden aangebodene De Indiaanen , uitgezonderd degeene die aan de Europeaanfche volkplantingen grenzen, kui> nen zig geen denkbeeld maaken van de waarde van het geld. Als men" hun verklaart waartoe het door andere natieën wordt aangewend , befchouwen gij het als de bron van zeer veel kwaad. Zij fchrijven aan hetzelve alle de boosheden toe, die onder de Europeaanen heerfchen 3 als bedrog , plundering, verwoesting en moord. Zij aehren het onredenlijk dacdeeeneenè groo- O ter$ • ■ -IJl II' I ■ m f42 /ir» dé hoedanigheden en zeden iet tere hoeveelheid van hetzelve bezit dan de ander en zijn verwonderd dat men aan het bezit var* hetzelve eer kan hechten. Maar dat het gebrek aan dit nutloos metaal oorzaak zij van menfchen hunne vrijheid te onmeemen en dat om deeze ongelijke verdeeling een groot getal menfchen binnen de akelige muuren eener gevangenis wor- den opgefloten en afgefneden van die maatfchap- pij, van welke zij een gedeelte uitmaaken, gaat hun geloof te boven. Ook misfen zij niet , als zij dit gedeelte van den (laat der Ëuropifche re* geeringvormen hooren vertellen , de inftellerg van dezelve gebrek aan menschlievendheid te ver- wijten , en hen met de riaamen van wilden en beesten te brandmerken. Zij toonen ook eenen bijna even grooten gr^ad van onverfchilligheid voor de voortbreng- selen der konst. Als men hun enige van deeze vertoont, zeggen zij : het is mooi, ik mag het gaerne zien ; maar zij zullen niet vraagen hoe het gemaakt zij en kunnen zig ook geen goed denkbeeld van derzelver gebruik vormen. Maar als gij hun vertelt van iemand die m ftaat is mee groote faelheid te loopen, die zeer bedreven h in het jaagesi, die juist kanféhieten, of gemaklijk een' boog fpannen, die behendig eene kanoo kan iriaaken, die den oorlog verftaat , die bekend is met de ligging van een land" en zonder gids door era .* i \ PW! P Noord - Amerikaanfche Indiaanen. 24 3 een onmeetlijk woud zijnen weg kan vinden , terwijl hij ondertusfehen van eene kleine portie levensmiddelen beftaat, dan zijn zij in vervoering, dan luisteren zij met groote aandacht naar de aan- genaame vertelling , en zullen den held van d# historie den grootfien lof toezwaaien. .<••> VIERDE HOOFDSTUK. Van de tijd -rekening, afflands -berekening en telling der M A. Indiaanen. /Vis men de onkunde der Indiaanen in de Ster- rekunde in aanmerking neemt , is de tijd zeer fchrander bij hen verdeeld. Die , welke in de binnendeelen woonen (en van deeze moet mèn begrijpen dat ik over het algemeen fpreek} tel- len hunne jaaren bij winters, of, gelijk zij zig uitdrukken, bij fneeuwen. Sommige natieën onder hen rekenen hunne jaa- ren bij maanen , en maaken dezelve van twaalf ronde of maan - maanden , terwijl zij in acht nee- men dat zij, als 'er dertig maanen zijn afgenoo- men , eene maan. daar bij te voegen , die zij de Q -a ver- ■ -**<■' f44 #8! *& Aft^ rekening , afflandt - verloren maan noemen, en dan beginnen zij we* der van vooren af aan te tellen. Zij flaan veel acht op de eerfte verfchijning van elke maan, en herb aaien bij die gelegenheid altoos een vrolijk geluid , terwijl zij hunne handen naar dezelve uitftrekken. Elke maand heeft bij hen eenen naam ,. die derzelver tijd uitdrukt ; bij voorbeeld , zij noemen de maand Maart (in welke hun jaar get woonlijk begint met de eerfte nieuwe maan na de nagtevening der lente) de worm -maan of maand , omdat op deezen tijd de wormen hunne fchuilplaatfen verlaaten , in de basten der hoo- rnen , in het hout enz. waarin zij zig geduurende den winter verfcholen hebben. De maand April wordt bij hen de Planten - maand genaamd; Mey die Bloemen - maand ; Juny de heet e - maan\ July de Rok -maan; Augustus de Steur -maan <> omdat zij in deeze maand veele dier visfchen van- gen; September de Koorn-maan^ omdat zij in die maand hun Indiaansch koorn inzamelen ; Oc- tober de 'Rfis " waan , omdat zij op deezen tijd hunne dorpen verlaaten en naar de plaatfen rei- den , daar zij voorneemens zijn geduurende den printer te jaagen; November de Bever -maan ; want in deeze maand beginnen de bevers zig in fiunne huizen te verfchuilen, naardat zij genoeg- jaaineii voorraad vo®r den winter opgedaan heb- TTT berekening en telling der N. A Indiaanen. 245 ben ; December de Ja gt- maan , omdat zij dee- ze maand doorbrengen met het wild te vervol- gen ; January de Koude maan , omdat het ia" deeze maand gewoonlijk fterker vriest en de kou- de fcherper is dan in de andere maanden ; Fe- bruary noemen zij de Sneeuw - maan y omdat 'er in deeze maand gemeenlijk meer fneeuw valt dan m eene andere in den winter. Als de maan niet fchijnt zeggen zij: de maan u dood) en fommige noemen de drie laatfte da- gen van dezelve de naakte dagen. Als de maan eerst verfchijnt , zeggen zij dat zij weer leevend wordt. Zij maaken geene verdeeling van weeken , maar de dagen tellen zij bij flaapen ; halve dagen door op den middag op de zon te wijzen , en vierde dagen bij het op en ondergaan der zon ; om dit ïn hunne overleveringen uittedrukken , maakea gij gebruik van zeer duidlijke beeldfpraakige Sguuren. De Indiaanen zijn geheel onbedreven in da Aardrijkskunde zoo wel als in alle andere wee- tenfchappen en egter, kunnen zij , gelijk ik hier voor reeds aangeftipt heb , op hunne berken- basten zeer naauwkeurige aftekeningen of kaarten maaken van de landen , daar zij bekend zijn. Daar ontbreekt flegts lengte en breedte aan om die vri) folledig te maaken, q 3 . A«? % -V ' ■ ■ - J- - -J - "■ ■» ■- ™_ •/. 246 Kar* ^ *££- rekening , af {lands - Alle hunne kennis in de Sterrenkunde beftaac daarin dpt zij in ftaat zija de pool-ftar aantewij- zen, door welke zij hunnen weg vinden als zij des tiagts reizen. Zij rekenen de afftanden van plaatfen niet bij mijlen, maar bij dag - reizen, die, volgens mijne beste berekening, elke omtrent van twintig En- gelfche mijlen fchijnen te zijn. Deeze verdeelen zij ook in halve en vierde, en zullen die in hunne kaarten met groote naauwkeurigheid aantekenen, door de zoo even gemelde beeldfpraakige figuu- ren , als zij in den raad hunne oorlogstochten of hunne eerde jagt - partijen regelen. Zij hebben geen denkbeeld van de rekenkonst, en fchoon zij in ftaat zijn tot alle getallen te tel- len , fchijnen hun de getallen zoo wel als letters geheimzinnige dingen te zijn en boven hunne bevatting. Toen ik bij de Naudowesftes was , zagen enige der Opperhoofden eens eene plaat van eene maans- verduistering in een fterrenkundig boek , dat ik in mijne hand hield en verzogten dat ik het hun eens zoude laaten zien. Naardien ik hun het boek gefloten overgaf, begonnen zij de bladen een voor een omteflato tot zij aan het blad kwa- men daar de plaat was. Na dat zij haar bekeken en veele vraagen omtrent dezelve gedaan had- den, zeide ik hun dat ^ij zoo veele moeite met h*d- 15*Z: berekening en telling der N. A. Indiaanen. 24? hadden behoeven te doen om het blad te vinden , waarop zij (lond ; want dat ik niet alleen ter- ftond de plaats kon noemen zonder de bla- den te tellen, maar ookhoeveele bladen 'er vooraf gingen. Zij fcheenen ten hoogden verwonderd over mijne verzeekering, en verzogten mij dat ik 'er hun de mogelijkheid van zoude toonen. Hiertoe verzogt ik het Opperhoofd , dat het boek vast hield , hetzelve te openen , mij het blad te too- nen en de randen der bladen zorgvuldig te ver- bergen zoo, dat ik die niet zoude kunnen tellen. Dit deed hij met de grootfte omzigtigheid , en des niettegenftaande zeide ik hem , door het getal van de bladzijden optemerken , tot zijne groote verwondering , het getal der bladen. Hij telde dezelve zorgvuldig over en ontdekte dat ik het geraaden had. En toen de Indiaanen , na ver- fcheiden herhaalde proeven, bevonden dat ik het met groote vaerdigheid zeggen kon, zonder eens in mijne berekening te misfen, fcheenen zij alle zoo zeer verwonderd als of ik de dooden hadd9 op- gewekt. De eenigfte reden , die zij van mijne kennis geeven konden , was te befluiten dat het boek een geest was die mij andwoord influisterde op wat ik hem vroeg. Deeze omftandigheid , hoe beuzelachtig zij ook mag voorkoomen aan degeeneh , die min- ' dei '"P"""1 ' ""■"" " ^m^^ o**yzl 0.4% Van de tijdrekening ent, der ongeletterd zijn , bragt veel toe om mij ató* Eien te geeven en het gunftig denkbeeld te ver* meerderen , dat zij reeds omtrent mij koesterden* Einde van het eerfie Deel \ ■^gyr.' '.:•• J:' • '.; >•". ' % \ miteimmtmttmmmnnammv» \ ypyyn •»;... 'T» klv 'Tü1'1; ■>•■:%• F~Z >♦'..>',; ,v.-- ï*; ■•'■ -'*v. 