Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
Dan, zeer ten onrechte, daar het niet uitzeilen was toe te fchrijven, deels, aan de ingekomen tijding, dat ’er een vrij fterk Vijandelijk Esqua- der, onder bevel van den Commandeur STUART voor de Wezer kruiste; en deels, dewijl het bleek, dat Hartzincx, voor dat de Vorst naar Texel ging, te ruim{chotig was geweest in zijne opgave aan Z. H. dat 4 Schepen en 2 Fregatten compleet in ftaat waren om dadelijk uit te loo- pen, waarom Hij en ZouTMAN geraden vonden, aan Z. H. van alles verflag te doen, en zijne nadere orders in te wagten. Met welke gemoeds- aandoeningen dit bericht de Prins ter ooren kwam, laat zich beter door elk onpartijdig Le- zer van het tot hier toe verhaalde gevoelen, dan door ons befchrijven. Een thans voor ons lig- gend bericht, zegt ons, ‚‚ dat de Prins ten uiter- s» flen verbaasd, en in zekere verwarring uitriep : » Hoe [mert het mij, dat ik niet in ’t Nieuwe » Diep WILLEM pen V. VI. Afd. 533 „> Diep gebleven ben tot ik de Schepen had zien s» vertrekken! — Zouden de berichten van ’s Vif- » ands vermeerderde macht echt of verzonnen »» Zijn? Zou men mij ook misleid hebben, aan- >» gaande de gereedheid der aanwezige Schepen? o> Heeft men de fecretesfe opzettelijk niet in acht — » genomen, om de Natie nog meerder tegen mij » te indisponeeren? Gc. Terwijl Hij oogenblik- » kelijk het befluit nam, om op alles het naauw- s keurigst onderzoek te doen.” En hier mede draalde Hij ook niet! Bewustheid dragende van de eerlijkheid zijner bedoelingen, aarzelde Hij geen oogenblik, om den Raadpenfionaris van Breiswijk, en den Luitenant- Admiraal van WASSENAAR van alles te berichten, en hunne confideratien in te nemen, die van advis waren, », dat Z. H. Wenfchelijk was het (zegt Renpore) dat men 1. In een bepaalder zin het verflag van HART- ZINCK WILLEM DEN V. VI. Afd. 535 ZINCK aangenomen had. 2, Dat men in de Krijgs- raad vaneden 19. omtrent den toeftand der Sche- pen grondiger onderricht bekomen had. En 3. Dat men het advis der drie Heeren in den Krijgsraad _ van den 29. volgende, dadelijk een kruistocht voor en boven Texel geéntameert had. Doch, hoe dit zij, Z. H. had alles gedaan wat van hem gevoorderd kon worden, en het was de onbillijk- heid zelve, dat, nietegenftaande alles onder het oog yan voorname Politieke en Militaire Perfinen, en met hunne approbatie gefchied was, de eerst- genoemden niet alleen geene de minfte poging deden, om het lasteren en fchenden van den goe- den Vorst, over het niet uitloopen te beletten; maar dat zij zelfs daar toe aanleiding gaven, in zoo vele advifen en voorftellen, als ’er in de Raadzalen gedaan werden, na dat den Admiraal Hartzinck in den loop van de maand Maij , met 4 Oorlogfchepen, 5 Fregatten, 1 Kotter, en r Snaauw, eenige dagen in de Noordzee gekruist hebbende , op den 24 derzelver wederom in Texel te rug kwam, hebbende geen Transport of Koop- vaardijvloot op zijnen tocht ontmoet, waar door het morrend ongenoegen tegen den Vorst, over een onderfteld opzettelijk plichtverzuim, en eene heimelijke verflandhouding met den vijand, van uur tot uur vermeerderde. - Ll 4 Ge. 536 LEVEN van Genoeg gezegd, (onzes inziens) om onze Le- zeren eene der oorzaken van Z. H. fteeds toe- nemende verdrieten te doen kennen, en elk die de waarheid hulde bewijzen wil, te doen gevoelen en tasten, dat Hij de wettigfte en gegrondfte re- _ denen had, om zich vóór het Defenfive, en te- gen het Offenfve te verklaren, dewijl niemand. meer dan Hij overtuigd was, van het roekeloze om tot het laatfte te befluiten, uit hoofde van den zwakken toeftand waar in zich de Republiek, zoo wel ten aanziene van hare eigene verdedigings- middelen, als ten opzichte van Bondgenootfchap- pelijke hulpe bevindende was. Volgens eene aan ons medegedeelde Anecdote, gaf Z. H. bij zekere gelegenheid aan een voornaam Lid van Re- geering, de gronden, waarom hij als nog voor het Defenfive was, dus op: „ Van de Gewapen- as de Neutraliteit is hoegenaamd geen heil te wach- s» ten, want terwijl men met Rusland twist over » de uitgeftrektheid der befcherming, nemen de » Engelfchen niet alleen alle onze Schepen, maar » ook onze weerlooze Colonien weg. Van Vrank- » Tijk ALLES te verwachten, ts de dwaasheid zel- » ve, want daar dat Rijk zich in cenen ruineu- „ zen Oorlog met de Engelfchen ziet ingewikkeld, > heeft het zijne Zeemacht tot eigen beveiliging nodig, en is dus, bij den besten wil die het blij- ken te w WILLEM pen V. VI. Afd. 537 ‚> ken doet, niet in de moogelijkheid om ons al „ die hulp te verleenen, welken wij in dit mo- » ment nodig hebben om Offenfief te ageeren. Ik s beken zoo zeer als iemand, dat onzen tegenwoor- »» digen toefand allerzorgelijkst is; dat ‘er meer » tot afwending van reeds drukkende en nog drei- 9» gende onheilen behoorde gedaan te worden, » maar wij beleven de tijden waar in buitenge- >» Wone wonderen gefchieden, niet. En of men al > Plannen maakt en zich daar veel goeds van » beloofd, het uitvoeren van dezelven blijft toch » altoos overig. Ik ben en blijve derhalven van »» gevoelen, dat men de voor handen zijnde mid- >> delen niet roekeloos moet wagen, maar confer- a» veeren ter befcherming van het Vaderland voor ‚> allen vijandelijken aanval. 538. LEVEN van aanftoot uit den weg ruimde, ontbrak het niet aan de zoodanigen, die, (ziende de mislukking van alle hunne hersfenfchimmige Plannen,) nieu- we fteenen beftonden in den weg te werpen, om het ongeluk des Vaderlands, en dat van WIL- LEM DEN VijrpenN al verder te bewerken. Want om nu niet te gewagen van de nieuwe onlusten die de Baron VAN DER CAPELLEN TOT DEN PoLL in Overijsfel bewerkte, door zijnen onberaden ijver om de zoogenaamde Drostendiensten te ver- nietigen; (*) zoo bleek dit ten klaarften uit den on- (*) Wij kunnen ons in deze Levensbefchrijving van Z. D. H. niet breedvoerig uitlaten, over de alarmkreet die Ca- PELLEN TOT DE Pott in Overijsfel ophief over de Dros- TENDIENSTEN. Over dezelve een ophef makende, even, of de Landlieden in dat Gewest aan den Americaanfchen Slaavenfland , ALLEEN TER VETMESTING VAN DE LAND- DROSTEN , onderworpen waren, daar alles wel ingezien neerkwam, op het betalen van eenige fluivers, in plaats van de van ouds geprasteerde diensten aan de Drosten, waar aan de Landlieden in andere Gewesten, onder andere be- namingen, aan Schouten, Baillicuwen, Ambachtsbewaar- ders, Heemraden, of foortgelijken gewoon zijn. Die Drostendiensten waren in het oog des Ridders onvercraag- lijk in een vrij Land. Hij, hunkerende naar de toejuiching van het onkundig deel des volks, dat altoos over zijn ftand onvergenoegd is, deedt de voorflag om die Drostendiensten vernietigd te krijgen , alleen om een aanhang onder de fmalle Sc- WILLEM pen V. VI. Afd. 539 onbezonnen ftap die Heeren Burgemeesteren der Stad Amfterdam, te midden van alle de plaats- | : heb- gemeente te maken, ten welken einde hij hen Requesten door kruisjes &c. ondertekenen deedt, die opgevuld waren met de onbetamelijkfte uitdrukkingen, en welke Requesten Hij verdedigde in een voorftel, dat bij de Staten van Over- ijsfel als oproerig befchouwd werdt. En, daar hij die niet terug neemen wilde, ten gevolge had, dat Hij van de Ver- gadering werd uitgefloten. Het kon niet wel anders, of de Prins moest van dat alles kennis krijgen, en toen de Vorst, overeenkomftig het Advis van verre weg de meeste Staats- leden, en naa het beproeven van alle conciliatoire middelen s het befluit der Staaten goedkeurde, bijzonderlijk in het ver- bieden van foortgelijke Adresfen, als CAPELLEN door on- kundige lieden had doen tekenen, zoo moest Hij den bit- terften hoon die men zich verbeelden kon deswegens verdulden. Behoeven wij hier voor een opmerkend Lezer met veel omflags te vermelden, wat wij (dus fprekende) op het ooge hebben? Wat anders, dan het fchriftelijk voorftel aan Z. H. om den Herroc van Brunswijk weg te jagen, en dat de Prins Zijne toeftemming gave, dat men Hem door het toevoegen van eenen Raad, de teugels van en een afkeer van alle willekeurige daaden had, een Dwin- geland, een-Onderdrukker van den Landman, en meer andere Schendnamen, waar mede wij deze Levensgefchiede- nis niet ontgieren willen, en hier alleen aanflippen, om dat die ftep van CAPELLEN in verband ftond, met die, welken ia Holland tegen Z, H. ondernomen werden. WILLEM pen V. VI. Afd. sar van het Bewind afnam, om dezelven te doen overgaan in de handen van eenige weinigen, die door het gedurig opvolgen van hunne bijzondere begrippen, en het geredelijk gehoor geven aan de {tem der hartstochten , het Vaderland naar hun- ne zinnelijkheid beheerfchen wilden? Het onge- hoorde, het foute, en gewaagde van dien flap; de Perfonen die denzelyen beftonden uit te voeren; de wijze waar op zij het werk dadelijk onderna- men; en eindelijk, het charactermatig rechtyaar- dig gedrag dat WiLLEM DE VIJFDE bij die ge- legenheid aan den dag leide, zijn even zoo vele drangredenen , die ons bij het vermelden van ’s Vorsten treffende Lotgevallen verplichten, hier bij eenige oogenblikken ftil te ftaan, ten einde dezelve aan onze Lezeren in een helder daglicht =voor te ftellen, en hun de ware bedoeling van dien onberaden handel te doen vatten. Om hier in wel te flagen, is het nodig, dat wij ons het doen van eenen kleinen terugtred veroorloven. Herinnert men zich het geene wij in het Zerfte deel dezer Levensgefchiedenis, aangaande het ge- beurde ten tijde van des Prinfen komfte aan het rocr van den Staat te boek geflagen hebben, dan weten wij, dat het toen reeds niet ontbrak aan zulken, die eenen heimelijken toeleg vormden, om inbreuken maken op de Preëmiuentien en Waar- 542 LEVEN van. Waardigheden van WILLEM DEN VIJFDEN, aan- gemerkt als den Westigen Eerstgeboren Erffiad- houder van de Unie, en derhalven een gezach, waar op Hij bij Zijne komst in de wereld eene wettige aenfpraak had, dat op Hem verviel zoo dra Hij het ongeluk had Zijnen Doorluchtigen Va- der te verliezen, en dat Hij recht had uit te oef- fenen,-zoo dra Hij den ouderdom van 18 jaren bereikt had. Wij hebben toen bij de ftukken be- “wezen, dat onder de middelen die daar toe bij der hand genomen werden, ééne van de meest be- dekte, (en daarom voor den niets ergs vermoeden- den jongen Vorst, meest gevaarlijkfte,) deze was, dat men Hem, uit hoofde van Zijn attachement aan Zijnen Voogd en Opvoeder den HERTOG VAN BRUNSWIJK, overhaalde, tot het overhaas- ` tend teekenen van eene Acte van Verbindtents, waar bij de Herroa zich onder de verplichting liet brengen, om Z. H. in alle gevallen, waar in Hoogstdezelve Zijnen raad nodig oordeelde, tot een Vraagbaak en Raadgever te verflrekken: niet, gelijk wij betoogden, om dat Z. H. onbekwaam was om Zijn post te roer te ftaan; maar om dat men den Her roe door loftuitingen en milde gaven in zijn belang gekregen hebbende, als een ge- fchikt werktuig aanmerkte, om de Prins, door des Hertogs advyzen eerder te doen overhellen, tot be- WILLEM pen V. VI. Afd. 543 befluiten, die een {trekking hadden om Zijn wet- tig gezach te befnoeijen. Inzichten en handelwij- zen, waar aan de HERTOG, ze dien tijde, dies te gereder deel nam, dewijl hem den tijtel van ’s Prin- fen permanenten Confitlent, de weg naar zijn ge- liefd Plan, het Luitenant Stadhouderfchap baan- de, doch waar in hij na ’s Vorsten Huwelijk, geenen geringen tegenftand ontmoette in Hare Ko- ninglijke Hoogheid Mevrouwe DE PRINCESSE, aan wien zijn lastig en foms onwellevend opzicht geheel niet beviel, en die ook fermiteit genoeg bezat, om Hem daar jn paal.en perk te ftellen, met dat gevolg, dat de Herròc de befcheiden- heid in het vervolg meer in acht nam, en dus op den duur het vertrouwen en de vriendfchap van den Vorst behield, die ook voor Hem, als Zijnen gewezenen Voogd, en daar en boven als een Man van ondervinding en doorzicht, bijzon- der in het Militaire vak, eene onbegrensde ach ting in den boezem koesterde, en derhalven gee. ne de minfte bedenking had, om hem, overéén- komftig met de door Bieiswijk opgeftelde Acte van Confulentfchap, zoo wel van Zijne aangena- me als onaangerame lotgevallen, op eene vertrou- welijke wijze kennis te geven. — Luttel moeite zou het ons kosten, om uit even die zelfde bron, waar uit wij het onbetamelijk gedrag des Hertocs in 544 LEVEN van in de eerfte tijdperken van des Prinfen bewind hebben doen kennen, hier eenige ftalen op te ge- ven, dat Brunswijk allengs van maatregulen be- gon te veranderen, bijzonderlijk bij het ontftaan der Noord-Americaanfche onlusten; dat ’er ook eene aanmerkelijke bekoeling te befpeuren was, tusfchen Hem en Zijne voormalige vertrouwde Vrienden: dan, daar ons dit te uitvoerig zou doen worden, en zommigen derzelver niet on- middelijk tot de lotgevallen van den Held de- zer Gefchiedenis behooren, zullen wij ons daar van onthouden, flechts in het generaal aanmer- kende, dat die verandering (naar ons inzien) het natuurlijk gevolg was van de plaatsgrijpende Ge- * beurenisfen. Want, daar bij het ontftaan en toe- nemen der Americaanfche twisten, de aanvallen op den STADHOUDER en Zijne WAARDIGHEDEN door die Perfonen allengs openlijker begonden on- dernomen te worden, en ook werkelijk gelukten, (zoo als wij in ons Gefchiedverhaal duidelijk ge- zien hebben), zoo kon de Hertoc, die het niet aan doorzicht mangelde, zeer gemakkelijk be- rekenen, dat men Hem flechts tot zekere oogmer- ken gevleid en gebruikt had, en dat nu, nu men het fpel allengs meester werdt, en men den STAD- HoupER zelve openlijk begon in den {child te vaaren, het Hem althans niet beter vergaan zou- de WILLEM pen V. VI. Afd. 545 de dan Z. H. Hij dus, herdenkende de weldaden zoo vele jaren van het Doorluchtig Huis van Oran- je genooten, en zijne verplichting, om den zoo fchandelijk miskend en belaagd wordenden Vorst, door zijnen raad en bijftand van dienst te zijn, zoo veroorzaakte dit, dat de warme vriendíchap, die tusfchen Hem, den Raadpenfionaris VAN Breiswijk, en anderen beftaan had, (zoo als al dikwijls gebeurt,) in eenen zichtbaren haat veran- derde, het welk van dat gevolg was, dat den zoo evengenoemden Minister, en diens vertrouwdfte Vrienden te Amfterdam en elders, het befluit namen, om den Hertoc niet flechts van den STADHOUDER te verwijderen, maar zelfs derwijze in den haat bij de Natie te brengen, dat hem het verblijf in de Republiek onverdraaglijk werdt. Niet om dat Hij in de daad een Landverrader was, maar, om dat Hij ten aanziene van de ontftane twisten, in de hoofdzaak met Z. H. eenftemmig dacht, en zich tegen het breken met Engeland ftelde. Het is deze aanmerking, die ons, na dit weinige voor af gezonden te hebben, als nu van zelve geleid tot de vermelding: 1 Van de aanlei- dende oorzaken tot het doen van dien flap. 2. Van de wijze waar op, en het oogmerk waarom dezel- ve ondernomen werdt. En 3. Welke witwerking dezelve had, zoo bij 's LANDs ERFSTADHOUDER Il. Deer. Mm als 546 LEVEN van als bij den HERTOG, en een verbazend groot aat- deel van de in beweging gebragte Natie. Ons vlei- jende, dat wanneer wij deze 3 punten aan onze Lezeren zullen hebben voorgefteld in dat licht, waarin dezelve behoren en moeten befchouwd worden, zij met ons zullen toeftemmen, dat dit | zoo veel opfpraak gemaakt hebbend geval, ééne van de Hoofdoorzaken was, aan welke den goe- den Vorst Zijne verder opgevolgde rampen en verdrieten had toe te fchrijven. Wat het Eerste betreft. De aanleidende oor- zaken waren van verfchillenden oorfprong, en zeer oncerfcheidenen aart. Uit alles wat wij in het J. Deel dezes Werks aangaande den HERTOG gezegd hebben, is ons gebleken, dat het Hem onder Lieden van verfchillende rangen en ftan- den, zelfs in zijnen fchitterendften luister, ftaande Zijne Voogdij. niet ontbrak aan benijders en vij- anden, daar zij zagen, dat Hij, alhoewel een Vreemdeling zijnde, echter boven alle Ingeboor- nen als met Eerampten en Schatten overladen werdt: dat Hij niet vergat Zijne Landslieden bij alle gslegenheden voor te trekken: dat Hij, in het Weld van Mars als opgevoed zijnde, met Zijn gehele ziel voor het Militaire ingenomen was, en uit dien hoofde zich omtrent het Zeewezen met dien ijver niet onledig hieldt, als omtrent da voor WILLEM pen V. VI. Afd. 547 voor de Republiek a'lergewichtigst onderwerp, van Hem verwacht kon worden, in zoo verre zelfs, dat Hij verzuimde om Zijnen Doortucn- TIGEN Puri, die Hij zoo wel verplicht was tot een kundig ADMIRAAL, als tot een ervaren Ka- PITAIN GENERAAL te vormen, behoorlijk te in- ftrueeren, of door deskundigen te doen inftruee- ren: en welk verzuim (zoo als wij gezien heb- ben) door Z. H. zelve, als een defect in Zijne Educatie, (hoe voortreffelijk anders,) is aange- merkt geworden. „ Hij was het, die de Prins zoo zeer beheerschte >, dat deze hem in alles naar de oogen zag. Hij »» was het, die de oorzaak was, van het onder- » fteide onbehoorlijke attachement van dicn Vorst », VOOr WILLEM pen V. VE Afd. 549 » voor Engeland &c. &c. Kortom, aan Hem » en Zijnen invloed, en aan des Prinf:n onbe- »» kwaamheid in Regeeringszaken , (waar van men » op de leugenachtigfte wijze eenen grooten ophef », maakte,) had men alles dank te wcten, en wan- » neer Hij zijn affcheid verkreeg, en den i ande „ ruimde, dan zou aan alles eene dadelijke ver- » andering ten goede befpeurt worden, vooral s» wanneer Z. H. in plaats van des Hrrtocs 5 raad in te nemen, dien inriep, van eenige wei- » nige ware en echte liefhebbers van het Vader- „ land. &c. &c.” Wij noemen hier geene andere daadzaken op, dan die Burgemeesteren van Am- fterdam in hun voorftel, zonder eenig bewijs ter neder ftelden, om nict te uitvoerig te wor- den, en ook, om dat men dat alles kan en moet befchouwen , als preeparatoire middelen tot het wa- gen van dien ftap, die Burgemeefteren van Am- flerdam, te midden van al dat onzinnig fchreeu- wen over verraad en bedrog, noodzaaklijk keur- den. — Onzinnig fchreeuwen over verraad en be- drog, (zeggen wij,) en in de daad met valle recht: want zoo het waarheid was, (des neen) dat de Prins zich in alles als een machine fchik- ken liet, naar het geene den Hertroc Hem aan- raadde of voorpraatte; zoo het waarheid was, dat Brunswijk zoo zeer- tegen de Marine ijver- Mm 3 de, 550 | LEVEN van ` de, van waar kwamen dan alle die Voorftellen, Petitien , Conciliatoiren, Drangredenen , Gebeden en Smekingen, (als °t ware) die Z. H. zoo vele jaren achter een, ter verbetering van ’s Lands Zeemacht aan’ de Bondgenooten gedaan hadt, en die wij hier voren flechts voor een gedeelte aan onze Lezeren hebben medegedeeld , met aan- wijzing tevens, aag wien het toekwam, dat die allen, of geheel, of grootdeels, zonder eenige vrucht te bewerken , achter de bank geworpen of geftremd werden? Is men integendeel, dit alles overwegende, niet verplicht, om veel ecr te ge- loven, dat de HerroG, ziende waar het op werdt toegelegd, bij zijne voormalige Vrienden doch nu verbitterde Vijanden, moxt gehouden wor- den als de voornaamfte drijfveer, dat ’er tel- kens door Z. H. aangedrongen werdt, op de de- fenfie van het Vaderland, die men te Zmfferdam , dan om deze, dan om geeue redenen onnodig keurde? En dit zoo zijnde , gelijk het is, was het dan de ongerijmdheid zelve niet, dat uit even dien zelfden hoek, de aantijging tegen den Her- TOG ten voorfchijn kwam? Trouwens, dit zal nog nader blijken, wanneer wij ons bepalen tot de overweging van het TwEEDE Siuk, namelijk de wijze waarop, en het oogmerk waar toe dien {tap dienen moest, Niet WILLEM pen V. VI. Afd. 551 Niet de Edele Achtbare Raad der Stad Am- flerdam, maar alleen de REGEERENDE BURGE- MEESTEREN , zonder Authorifatie van den Raad, en wel bijzonder de Heeren Temminck en REN- DORP, waren de Perfonen die het doen van dat voorftel aan Z. H. ondernemen durfden, en dat wel in eene bijzonder verzochte Audientie, in het bijwezen van den Raadpenfionaris VAN Breis- wijk. Drie Perfonen derhalven , die meer dan eeni- ge anderen volledige kennis droegen, aan welke oorzaken ’s Lands weerloozen toeftand was toe te fchrijven, die derhalven dat voorftel als geheel onnodig te befchouwen hadden, en ook in allen gevalle wisten, dat wanneer men zich van de wettigheid en noodzaaklijkheid van dien ftap ver- zekerd hieldt, dezelve door den Raad van Am- flerdam ter Vergadering van Holland had beho- ren gedaan te worden. — Hoe dit zij, de wijze waarop men dus handelde, was gezocht en onge- woon. Het was derhalven wel te verwachten, dat het oogmerk almede niet van het beste allooi zijn zoude, daar Renpvorp zelfs getuigde dat Hij dit gevoelde , niettegenftaande Hij zich tot dat werk gebruiken liet. van alles ten vollen bewust was, en dat het althans aan de Prins niet haperde, dat moest hij weten uit zijne Ampts- | betrekkingen: en dat de Herroe (als 't ware) geauthorifeert was, om op 's Lands belangen te influëngeeren, dat wist hij meerder en beter dan de beide Burgemeesteren , want Hij had in 1766 de Acre daar toe ontworpen en opgefteld, Het was dus ongerijmd, te adfifteeren bij eene Audientie, waar in men zich beklagen wilde over des Herrocs invloed, dezelve als onbetamelijk: en ongeoorloofd aanmerkende, alleen op gezag van losfe geruchten en vertellingen, terwijt men buiten ftaat was, om één éénig legaal bewijs voor alle die hatelijke befchuldigingen aan te voeren, zelfs toen, toe den Hegroc zulks van hun eischte, WILLEM pen V. VI. Afd. 553 vragen: laten wij het antwoord hier op van Renporp zelfs hooren, zoo als hij zich na zij: nen dood over dit geval heeft getracht te verde- digen. » Had ik kunnen voorzien (zegt hij) de gevol- » gen die dezen ftap gehad heeft, ik zou daarin s» niet gemakkelijk hebben toeg:ftemd. Mijn » waarachtig doel was, uit het midden te nemen >, den fteen des aanftoots, die gedurig belette, », dat men met Z, H. in deszelfs onderfch-idene » hoedanigheden kon handelen, met dat vertrou- s» wen, dat het welzijn van de gemeene zaak ver- » eischte. — Ik geloofde, dat het vertrouwen dat » Z. H. in den HerroG ftelde, veel te groot » was, en dat deez’ daaglijksch den Vorst belette » gehoor te geven, aan die geenen die volftrekt „, belangeloos, Hoogstdenzelven ten zijnen en » 8 Lands beste rieden. — Ik gevoelde zeer wel, » hoe ongemakkelijk dat oogmerk bereikt moest > worden. — Men moest van den Vorst eisfchen „ eene daad, die van Hem, als mensch, fchier »» Diet te vergen was, — Men wilde, dat Hij » Zijnen Voogd, den Beftierer van Zijne jeugd, », den Man aan wien Zijne Vrouwe Moeder Hem » betrouwd had, dien Hij niet verdenken kon » Hem niet toegedaan te zijn, van zich zou ver- » wijderen. &c. &c.” — De pen weigert ons hier Mm 5 bij- 554 LEVEN vAN bijna den gewonen dienst, om zulke en nog meer andere glimpige voorwendfels , door de Heer Ren- po’ .« m het midden gebragt , verder af te fchrijven , waarom wij het thans hier bij zullen laten berus- ten, dewijl elk opmerkend Lezer zeer weinig ge- loof aan dat alles hegten zal. Alleen kunnen wij, alvorens van dit gedeelte dezes onderwerps af te itappen, niet nalaten voor mirkundige Lezers die nimmer van dit alles iets te weten kwa- men, in fubftantie op te geven, de naar ons in- zien zeer gewichtige reflectien, die wij, ten tij- de dat de Memorien des Burgemeefters in het licht verfchenen, uit den mond van een zeer kundig Man hoorden, zeggende: ,, Het frekt een Re- » gent van die kunde als RENDORP was, in de » daad tot zeer weinig eer, te zeggen: dat Hij » de gevolgen van dien flap niet heeft kunnen voor- » zien. De gevolgen die dezelve had, konden » van elk mensch van gezond verfland, en die „> niet geheel onkundig was van het geene ‘er da- s> gelijks in het Land omging, zeer duidelijk voor- s» zien worden. >» fl. vorderen zou, die van Hem als mensch niet » te vergen was; wel waarom dat dan evenwel » tegen dat gevoel en die overtuiging aan, onder- » nomen? Men wilde dat Llij Zijn Voogd, Zijn Vriend van hem verwijderde, en men gaf geen » ‘ééne bondige rede op waarom men dit eischte. » De Natie was tonvrede, zij hieldt des Her- » TOGS invloed voor de Bron van alle de onhet- „ len die het Vaderland troffen: dit was alles „ wat men bijbragt. Wie maakte de Natie »» Ponvrede en in beweging? Wie anders dan de > Libellisten , Courantiers, Graveurs, Liedjes- s» zangflers, en meer anderen, die dag op dag s» het zaad van tonvredenheid verfpreidden , en den Hertoc als één die het Rad verdiend had, l g jen 99 33 556 LEVEN van s» ten toon flelden. (*) Kunstgrepen , die wij nader- » hand, toen den HERTOG ten Lande was uitge- » weken, op evengelijke wijze omtrent Z H. heb- » ben zien in het werk fellen.” &c. &c. Uit het tot hier toe gezegde, ziet men (onzes inziens) zoo klaar als de Zon op den ‘middag, dat het met OORZAAK, WIJZE, €N OOGMERK van deze onberadene ftap, zeer gebrekkig gefteld was, en dus was het van een Vorst van dat föhrander doorzicht, die begaafd was met een ziel, af keerig van alles wat naar willekeur zweemde, of ftrijdig met de rechtvaardigheid was; en die zich daar en boven geene de miníte ftap die naar Inconffi/utio- neel geleek, veroorloofde, wel te vermoeden, dat Hij zich tegen dien ftap, verzetten zou. Wij zul- len dit uit de overweging van ons DERDE STUK, ramclijk welke uitwerking dat alles had, zoo bij Z. H. als bij den HERTOG, nader te weten ko. men, waar toe wij nu overgaan, ten welken ein- de wij ons hoof!zakelijk bedienen zullen, van het gee- (*) De Spreker doclde, dit zeggende, op een Print, verbeeldende een zeer swaarhjvig Militair met geknotte ‚armen en beenen op een Rad liggende. ‘En of dat nog niet duidelijk genoeg was om de zaak te doen vatten, las men met groote letteren boven dit fchandelijk ftuk : De Hertoc op ner Rap, en het werd zonder eenig mena- gement openlijk ten toon gehangen en verkocht. WILLEM pen V. VI. Afd. 557 geene de Heer Renporp daar van te boek gefla- gen heeft, te meer, daar Hij in dat Gehoor de meest bedrijvige Perfoon was. Zoo als gezegd is, Regeerende Burgemeefteren , zonder medeweten of authorifatie van den Raad, het befluit genomen hebbende, om bij Z. H. een Tentamen tot bereiking van hun tweeleedig oog- merk (de verwijdering des Hertocs, en het aan- flellen van eenige geheime Raadslieden) te doen, zoo lieten zij door den Raadpenfionaris VISSCHER een daartoe dienend voorftel op het papier bren- gen, en dit gedaan zijnde, vertrok TEMMINCK en Renporp naar den Haag, om het door VISSCHER de Prins te doen voorlezen. ,, In het Jacht werdt s het fuk nogmaals naauwkeurig gerevideert, en „ men vond noodzaaklijk , hetzelve op vele plaat- »» fen te veranderen , en zoodanig in te richten, „ DAT ALLE SCHIJN VAN BESCHULDIGING VERMIJD » WERDT. (*) Men vermeende te moeten toonen, „ dat Burgemeefteren de algemeene verregaande 39 be- (*) Waarom dat? Befchuldigingen, en wel zulken die waarachtig en gegrond waren, moesten immers de Bazis zijn, waarop het geheele voorftel rusten moest? Men va- gunne ons bij het verhaalen van deze Gebeurenisfen, nu en` dan eenige vragen te doen, die voornamelijk dienen kunnen, om minkundige Lezeren het ongerijmde van deze Actus te duidelijker te doen opmerken. 558 LEVEN van » befchuldigingen, ALLEEN OP PUBLIEKE GERUG- 9) TEN STEUNENDE, AANZAGEN VOOR VERDICHT- » SELEN VAN ALLEN GRQND ONTBLOOT: dat s zij den HERTOG hielden voor een Man, die ge- s voelens had, overeenkomftig Zijnen rang en ge- 9» oorte, die zij alleen vermeenden , dat uit hoof- » de der afgunst die men hem toedroeg, en van „ het wantrouwen tegen hem opgevat, niet kon, nog behoorde Z. H. als Raadsman , veel min 5, als eenigfte Raadsman te dienen” (*) In den Haag komende, hield men het ware oogmerk, (als zijnde alleen een geheime daad van Burce- MEESTEREN en VisscHer) zorgvuldig verborgen, zelfs voor de Gedeputeerden op den Dagvaart, GRAAFLAND en BIKKER, ook voor de Heer van MAARSSEVEEN: doch voor de Heeren van Dord en Haarlem, maakte men ’er geen geheim van, hen communiceerende: ,, dat ’er om eene particu- 3» liere Audientie was gevraagd, om Z. H. over >, de Propofitie van den 18 Met te onderhouden, » en dat men te gelijk van den HERTOG zou 99 JPTE- 5° (*) Wij hebben deze Pasfagie gelezen en dikwils herlezen, en wanneer dit iemand anders dan ReNDORP , alzoo verteld had, wij zouden het nimmer hebben kunnen geloven dat ‘men, ondanks dat alles, echter beftean durfde, om zulk een ftap te doen, die men zelfs als onrechtvaardig befchouwde. WILLEM pen V. VI. Afd. 559 » Spreken.” —— Intusfchen oordeelde men nood- zaak ijk, dat de Heer vAN BLEISWIJK bij de Au- dientie zou tegenwoordig zijn, om dat men zich vleidde, dat, daar Hij zich zoo menigmalen om- trent den HERTOG had uitgelaten, als nu geene zwarigheid zou maken, om het te doene voorftel aan te dringen: (*) en daar men niet zonder vre- ze was, dat wanneer men Z. H. het voorftel op eene onverwachte wijze deedt, Hij zulks dade- lijk zou afkeuren, zoo befloot men, dat Renporp (die toch in een goed blaadje bij Z. H. ftondt,) dien Vorst daags te voren, van het geene ’er gebeuren zou, behoorlijk zou preadverteeren. Leende de Prins als dan het oor aan den voor- flag, dan was men van den goeden uitflag reeds verzekerd. Dan, wat gebeurt ’er? Hoe omzich- tig, en met welke omwegen de Heer Renporp Z. H. de nuttigheid en het belangelooze van den beraamden ftap ook voorftellen mogt; de Prins had (*) Dit liep echter geheel fout. Integendeel toen hij bij het leezen hoorde dat men zijn naam noemde, tot aandrang van de zaak, ontkende hij zulks ten flerkflen, Het gewoone bedrijf van menfchen die van dubbethartigheid overtuigd worden, zeker om geene andere reden, dan dat Hij voor Z. H. niet weten wilde, dat Hij, in weerwil dat Hij zelfs de Acte van Confulent{chap opgefteld hebbende , des Hertocs invloed als onbetamelijk befchouwen kon. 560 LEVEN van had ’er een afkeer van. Hij bemerkte duidelijk wat men bedoelde, en antwoordde de Burgemee- fter op eene bedaarde wijze: ,, dat de HERTOG » Zijn Raadsman in alles niet was: dat men „ ongelijk had dien Heer te mistrouwen, dat » Hij hem niet kon wegzenden, zoo uit hoofde » van de verplichting die Hij aan Hem had, „„ als uit de hoofde van de Post die Hij als Veld- „ maarfchalk yan den Staat bekleedde.” Billijk, en met het oprecht character van Wir- LEM DEN VIJFDEN volmaakt ftrokend antwoord! Hoe zeer had hetzelve aan RENDORP en Tem- MINCK niet behoren te dienen tot een wenk, om als nog het. voornemen niet uit te voeren ? Dan, in weerwil van dit alles, begaf men zich op den 7 Jurij ter beftemder uure naar de Oran- jezaal, en na eene vooraffpraak, die duidelijk te zien gaf dat men met de zaak zelve verlegen was, begon de Penfionaris het ftuk aan Z. H. voor te lezen. Spoedig toonde de Prins zijne ontevredenheid over de bogten waar in men zich wrong: doch toen Visscner aan de Periode van den Hertoc kwam, was Hem het zwijgen on- mooglijk. Want de Penfionaris in de rede val. lende, riep Hij uit: ,, Mijne Heeren! dat kan >> ik den HERTOG niet verzwijgen! Ik zou het » niet kunnen verantwoorden! ReNvoRpP hier op ver- WILLEM pen V. Vi. Afd. 561 verzocht hebbende, dat Visscuer het overige mogt voorlezen , was deze ’er naauwlijks mede begonnen, of de Raadpenfionaris van Breiswijk zich daar bij horende noemen, zeide: „ niet te kunnen na- >» laten hem in de reden te vallen, door dien Hij » zich niet herinnerde iets diergelijks gezegd te » hebben , en zich alleen, zedert een geruimen tijd, >, 0m redenen onthouden had met den HERTOG te » Spreken” (+) Waar op Hij ten antwoord kreeg: >, Wij hooren met verwondering, Mijn Heer! dat >, Gij U daar van niets herinnert: Wij zouden U » doch de plaats daar, zoo als wij onderricht » Zijn, U zich dus heeft uitgelaten, en zij die á, tegenwoordig zijn geweest, kunnen opnoemen!” Na deze tweede Rencontre, liep eindelijk de . le- (*) Volgens het geen Renporp in een noot verhaald: had vaN BLEISWIJK , het geene hij hier zoo ferm ontkende, niet alleen gezegd tegen andere Leden van de Amfterdam{che Regeering ; (die Hij ook opnoemd,) maar zelfs in de Ver- gadering van Holland, ten aanhoore van vele Leden. — Word men, dit een en ander lezende, niet gedrongen, om zulk een gedrag, als dubbelhartig , althans als niet ftrookende roet de oude Hollandfche rondborstigheid, aan te merken? Dan, zoo gaat het gewoonlijk : wanneer de mensch zich eene fchrede tegen de luide ftem zijnes gewetens veroor- loofd , vervald hij al fpoedig tot meer anderen, om zijn gedrag, was het mogelijk, te rechtvaardigen. II. Deer. Nn: 562 LEVEN van lezing van het ftuk af. Geduurende hetzelve was het ongenoegen van Z. H. oogfchijnlijk vermeer- derd, en aanftonds gaf de Vorst, fchoon niet zonder drift, echter op eene Hem bijzonder eige- ne, cordate en ronde manier van uitdrukken, Zijn oordeel over hetzelve te kennen. Want volgens Renporps verhaal, voerde de Prins aan de Voorftellers te gemoete: „ dat de flap » dien zij deden, ongehoord, en ten uiterften hoo- „ nende voor Zijnen Perfoon was: dat men nooit „» iets dergelijks aan één van Zijne Voorzaten ge- » zegd had, of zou hebben durven zeggen. Dat „ men op meer toelag , dan op het wegjagen van „ den Hertoc. — Dat men met dien Heer be- » ginnen, en met Hem en Zijn Huts eindigen » zou. — Dat Amflerdam ’er op uit was om „ Hem alle gezach te ontnemen, en STEÊKIND » te maken. — Dat zij op Hem wilden doen ko- » men, de Haat, over het geene zij zelven ge- n daan hadden. — Dat Amfterdam de oorzaak » was van alle de onheilen die het Vaderland » overkwamen. — Dat Hij ondertusfchen niet dul- » den zou, dat den HERTOG eenige kleinigheid » wierd aangedaan. — Dat men eene laagheid „ van Hem kwam te vorderen, met te eisfchen, »» dat Hij Zijnen tweeden Vader, Zijnen Voogd, » die geduurende Zijne Minderjarigheid over » Hem, WILLEM pen V. VI. Afd. 563 » Hem, door ’s Lands Overheid gefteld was ge- s> Westy zou wegjagen Dat, al wilde Hij, Hij s het niet zow kunnen doen, door dien de Fler- » TOG in dienst van H. H. Mog. was. — Dat » het fchandelijk zou zijn, eenen Man van Ge- >» boorte en dien Rang, als eenen Schelm en Ver- » rader weg te jagen. — Dat Hij nimmer daar » toe komen zou. Gc. Bewerende verder, dat » Hij des Hertocs raad niet altoos volgde, zulks » ftavende, met het voorbeeld van het leenen der » Schoifche Brigade, dat Hij tegen den zin van » den HERTOG begunftigd had.” &e. » En wat betrof het terug nemen van de Memo- » rie, zij wilden daar in volgen het goedvinden » Van WILLEM pen V. VI. Afd. 565 » van £. H. — Niemand dan de vier Burgemee- » feren en de Penfionaris Visscuer, had ken- » nis van den inhoud,” &c. Mooije woorden, doch die Z. H. zeer wantrouwde, en naar hun- ne waarde {chatte, hier op repliceerende, „ niet ` » te zullen nalaten alles aan den Hertoc me » de te deelen, om Hem dus gelegenheid te geven » zich te zuiveren van het geene waar mede men s» hem beticht had.” — Het fchijnt, dat hun. dit zeer ter harte ging, en dat zij voor erger gevol- gen duchten, en dus trachtte. Renpor? dien ftap te voorkomen, door Z. H. te doen opmerken : » dat Hij en Zijne Collegen den HERTOG met » nicis beticht hadden, maar alleen gezegd, dat „de haat en het wantrouwen tegen Hem zoo » hoog gerezen waren, dat Zijne tegenwoordig- » heid niet dan fchadelijk kon zijn: dat Z. H. » volkomen meester was, de Memorie in handen » van Hem HERTOG ze fellen, om zich bij het Pu- » bliek te kunnen verdedigen: doch hij gaf in. 99 OEFWEGINZ, OF HET WEL RAADZAAM VOOR » DIEN Heer zijn zou, DAT DE MEMORIE Pu- » BLIEK WERDE? Voegende daar eindelijk bij: » dat het voornemen geenfints was, den HERTOG »» Shandelijk te doen wegjagen. dat integendeel, » de Stad van Amfterdam de eerfte zijn zou, om » té trachten, ZijNE RETRAITE HONORABEL EN \ Nn 3 s» ZELFS 568 LEVEN vas >> ZELFS AANGENAAM TE MAKEN , door aan Hem 3» te verzekeren, HET BEHOUD VAN ALLE ZIJNE » LIJTELS EN WEDDEN, Hem door de Pro- „ vingie Holland in ’t bijzonder , of door de Pro- s» Yintien te zamen toegelegd.” Eene verzachten- de pleister voor den Hertoc in de daad op de toegebragte wonde, die voor de Prins zelve nog verzachtender gemaakt werdt, door een op- eenftapeling van complimenten en betuigingen van Attachement aan Z. H. en Zijn Huis. Dan, de Vorst ftelde ’er weinig vertrouwen in, daar hij Renporp zeer koel beantwoordde, door te zeg- gen, s, Jk hoop daar preuves van te zullen heb- » ben,” terwijl Hij aan de bezending de hatelijke Memorie terug gaf. l | Op deze wijze liep het (volgens het verhaal van Renporp) met dien gewaagden en onbezon- nen ftap af, die Z. H., volgens Zijne verzeke- - ring, ook aan den geaccufeerden Veldmaar[chalk yan den Staat, ter kennisfe bragt. — Wij zou- den te uitvoerig worden, wanneer wij hier lieten volgen, welke demarches dezen daar tegen bij de Algemeene Staten in het werk ftelde, ets/chende be- wijs voor de tegen hem ingebragte befchuldigingen, en fatisfactie voor zijne gefchondene eer , bij gebreke van dien. Zoo ook, wanneer wij verhalen wil- den, dat Hij na verloop van eenigen tijd, door WILLEM pen V. VI. Afd. 567 'H. H. Mog. completelijk gezuiverd werdt van den blaam die Burgemeesteren van Amfterdam op Zijn Perfoon en Character geworpen hadden. » H. begon ’er van te preken, zeggende: fints het » oogenblik dat Hij door ReNporr van het voor- ss fiel was gepraadverteerd geworden , zich buiten » ftaat bevonden te hebben, om Zijne werkzaamhe » den met dat genoegen en asfiduiteit te verrichten, >» als Hij gewoon was. De ervaring. (zet de Vorst) > heeft mij zedert eenige jaren ten overvloede ge- s leerd, dat men zich, onder het voorwendfel van » Vaderlandsliefde, alles tegen mij veroorloofd., » gaar nimmer had ik kunnen denken , dat Bur- „> gemeefteren van Amfterdam in fraat Zijn zou- „„ Gen, om mij zulk een voorftel te dier, dat, zoa s» ik ‘er gehoor aan gaf, mij aan eenen Vriend » en tweeden Vader, eene ontechtvaardigheid zou »» doen begaan, die ik mij voor God en Menfchen » [chamen zou aan mijnen ergften vijand te » doen ondervinden. De zaak alleen van dien 5» kant befthouwd, is een hoon van de ergfle foort die men mij kan aandoen, dewijl het » doen van dien eisch vooronderfteld, dat ik tot » Act plegen van de grootfle injuftitie in ffaat » Z0- WILLEM pen V. VI. Afd. 569 , zoude zijn, en behulpzaam kunnen wezen, om » op onwaarachtige, frivole, en tot bereiking van » geheime oogmerken , verfpreidde geruchten, en » zonder dat ‘er eenige bepaalde befchuldiging op- » gegeven word, een Man van den aanzienelijk- » fien rang, en die grijs in ’s Lands dienst ge- s» worden is, als een Schurk weg te jagen, en » dus doende, het zegel te drukken op alle de las- » teringen die men door middel van eene voor- s» beeldelooze ligentie der Nouvellisten, dagelijks » ten zijnen nadeele verfpreid. „ en het aan mij euvel duiden, dat tk die han- „ delwijze ter Zijner kennisft gebragt hebbe. Zoo » de Hertog in de daad de oorzaak van ’s Lands „ Rampen en Onheilen is, dan behoord men hem, » volgens mijn gevoelen , niet flechts zijn afcheid „ te geven, maar het algemeen welzijn vorderd, „ dat Hij ter verantwoording geroepen, en Jchul- „ dig bevonden wordende, volgens de wetten ge- „ handeld worde, Dit is de Koninglijke weg die „ bewandeld moet worden, met allen die zich in „ het geval van den Hertog bevindén, van wien „ ik verzekeren kan, dat hoe hoog zijnen rang „ in den Staat ook wezen moge, zich nimmer ., arrogeerde dat Hij boven de Wetten verheven, „ dat Hij voor Zijne daden onverantwoordelijk » was. ds het niet de ongerijmdheid zelve, te »» cisfchen, DAT 1K Hem vaN Zijne POSTEN ONT- „ ZETTE EN HET LAND DOE RUIMEN, en echter „ de aanbieding doet, om Hem pe TIJTELS EN „ TRACTEMENTEN TE LATEN GENIETEN? Zoo s dit geen fchreeuwend onrecht, en een flecht oog- » merk moge geheten worden, dan verfta ik niers: „ en God Almachtig hoop tk, zal mij bewaren, „ dat ik ooit zoo verre mijne plichten , zelfs jegens „ den gering flen Burger zoude vergeten , dat ik daar » aan eenig deel nemen , of door mijn flilzwijgen » cen foort van tocftemming geven zoude. — De p emo WILLEM pen V. VI. Afd. 871 »» ernst en aandoening waar mede de Vorst deze „ woorden fprak; en het edele van Zijn Cha- » racter dat in dezelven doorftraalde, trof mij tot » in de ziel: en daar ik des Vorsten denk- en „ handelwijze als loffelijk befchouwen moest, nam » ik de vrijheid mijnen wensch te kennen te ge- » ven, dat de Hemel fpoedig eene betere wen- » ding aan ’s Lands toeftand, onder Zijn wijs >» Beftuur mogt geven, en Z. » Zeer vereerend compliment te maken, zeg- » gende: zich volkomen overreed te houden van s» mijn attachement voor Zijn Perfoon en Huts, »» € voor de confervatie van ’s Lands Confti- y» tutie: "er verder bijvoegende. Stel U volko- „ men gerust, mijn Heer! ik zal nooit het oor a» leenen aan dien Syrenenzang, of mij zelven » onderworpen maken, aqn het befluur van men- ss Sehen 572 LEVEN van » [chen , die fints eenige jaren , door hanne daden » getoond hebben, met welke desfeinen zij zwan- » ger gaan. Ik weét de toekomst niet, en kan » dus bij geene mogelijkheid bepalen, welke ge- s» volgen uit den tegenwoordigen ongelukkigen toe- » fland des Vaderlands voor Mij zullen profiuee- » ren, maar dit faat bij Mij onwrikbaar ze- „ ker, dat ik, om den naam en de voordeelen van mijne Waardigheden te behouden , Mij nim- „ mer zal laten vervoeren, tot één éénige daad, „ waar uit de Posteriteit zou moeten befluiten, „„ dat ik op eenigerhande manieren tegen mijne „ plichten handelde , die ik aan Mijn Huis en het „ lieve Vaderland mij verfchuldigd rekene” &c. Eene betuiging, die Wirrem pe Vijrpe niet flechts in dit geval geftand deedt, maar die. Hij (dit ftrekke Zijner nagedachtenisfe tot eene onver- welkbare eere), tot Zijnen jongften {nik in acht genomen heeft! Want, aan welke feilen, zwakhe- den, of gebreken, even gelijk alle ftervelingen, dien goeden Vorst ook moge onderhevig ge- weest zijn, de Hem naar het hoofd geworpene lasteringen , als ware Hij bedacht geweest up eene onmatige uitbreiding Zijnes gezachs, als had Hij een toeleg op de Burgerlijke Vrijheden der Inge- zetenen, als koesterde Hij in Zijne Ziele heersch- zuchtige en wraakgierige denkbeelden jegens ie- mand WILLEM pen V. V1. Afd 74 mand Zijner Natuurgenooten of Beledigers, brag- ten de overtuigendfte bewijzen van onwaarheid met zig, bij allen die eenigermate met WILLEMS Character bekend waren, en keerden wel fpoedig terug op de hoofden van de zoodanigen, die’on- der het masker van Patriotisme, zich aan die onverantwoordelijke handelwijze jegens hunnen Vorst, en den Weldoener van hunne Geflachten fchuldig' maakten. Niemand wrake intusfchen dat wij, dus fprekende, de eer van den nu Zali- gen Vorst behoorlijk recht doen wedervaren! En nog minder befchouwe men het als eene laffe vleijerij ten koste van de Waarheid, want niets zou ons gemaklijker, door eene menigte van daad- zaken te betogen vallen, dan even dit: dat WiL- LEM DE Vijrpe van alle de zoo even opgenoem- de ondeugden den fterkften afkeer hadt. Zelfs dan, wanneer het flechts aan Zijnen wil ftond om de hem aangedane beledigingen en mishande- lingen, aan derzelver Bedrijveren thuis te zoe- ken. Die aan ons gezegde, na alles wat dien ongelukkigen en mishandelden Vorst bejegend is, nog twijfelen moge, leze het alles afdoend uit- muntend en voortreffelijk getuigenis, dat den Rid- der Meerman, (die thans -om Zijne Kunde, Deugd, en Braafheid bij onzen tegenwoordigen Konin niet minder in hooge achting ftaat, dan Hij 574 LEVEN var Hij bevorens van ’s Lanps ERFSTADHOUDER ondervondt) aangaande Z. D. H. ten jare 1793 openlijk gegeven heeft, en Hij bevredige zich met de fchim van dien braven Vorst. ,, Hoe s» gering (zegt de Heer Meerman) de uitwerk- „ Zelen van de Revolutie des jaars 1787 op de » denkenswijze van een gedeelte onzer Medeburge- »» ren gemaakt, mogen zijn, mij is federt evenwel » de befchuldiging nooit meer ter ooren gekomen, „ dat de Souyerainiteit dezer Landen het bedekte „ doelwit zij van de wenfchen en pogingen des 5» Stadhouders. WILLEM pen V. VI. Afd. 575 ss den toen voor elke verlosfing gedankt zouden »» hebben, had Hij flechts behoeven te fpreken: en » de vijsel dien Hij voor zich had uitgelezen, »» ware Hem onherroepelijk opgedragen. — Maar, » verre van oogmerken te verraden, die men Hem » %00 dikwijls had aangetijgd, heeft Hij de macht »» welke de omftandigheden Hem toen in handen »» ftelden, zoo weinig misbruikt, dat Hij geen » jota meerder gezachs, geen enkel voorrecht s» meer, dan Zijne geboorte Hem vroeg of laat » verzekerde , en Zijne meerderjarigheid Hem daar na had doen in bezit nemen, voor zich » afeischte, of zich zedert heeft toegeëigend. — „ Hij verftond het belang van Zijn Huis, en het „ Zijne te wél, (al wil men dan aan Zijne „ grondbeginzelen geeg gerechtigheid laten weder- ‚ varen) om niet te weten, dat Zijne grootheid „ met de Vrijheid van dit Gemeenebest ten naauw- »» flen verknocht is: dat STADHOUDER van de eer- „ fie Republiek van Europa, een veel geachter o Ltjtel is in de Cabinetten der Mogendheden, „ dan Souverain van een naauwlijks noemens- » waardig Vorstendom , gelijk de Nederlanden » Worden zouden , zoo dra , met hunnen tegenswoor- s» digen Regeeringsvorm den Handel, het Crediet , * 5, en de Rijkdom hunnen bodem verlieten. — Hij „) ken- 576 LEVEN van > kende het Volks-Character, de diep in aller » harten gewortelde begeerte, om eene Onafhan- » gelijkheid, door 80 jaren firijdens verkregen, » op flroomen bloeds gevestigd, aan de Nakome- » dingfchap ongefchonden te kunnen overgeven. — » Hij wist, hoe de liefde der Ingezetenen (en-die s» liefde alleen) de moeijelijkheden aan Zijn Be- „ fluur gehecht, in faat ts te verzoeten. En „ zoude Hij dic hebben in de waagfchaal gaan „ frellen „ gaan opofferen tegen eene ingebeelde >, Heerfchappij? — Hij was niet ononderricht ge- >» bleven van het oordeel, °t welk over elk der »» voorige Stadhouderen, door een onpartijdig Na- 5» geflacht geveld was, en hoe fcherp men in °t mid- » den van hunnen Heldenroem , die daden gegispt » had, waar door men aan de Vrijheid des Lands „ de minfte wonde meende toegebragt te zien. 