Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
188. We mceste mikroskopische waarnemingen vorderen de aanwending vail eeneu loeslcl tot verlichting der voorwer- pen, eensdeels ten einde deze met behoud der horizontale stelling van de voonverplafel op eenen helderen achtergrond te kunnen zien , anderendeels ten einde zoowel bij bet on- derzoek van doorschijnendc als bij dat van ondoorschijuende ligcbamen , het door- of opvallend licht naar gelang der om- staudigheden te kunnen wijzigen. De verlicbtingstoestel maakt daarom steeds een belaugrijk deel van elk mikroskoop uit, cn boewel men niet lioopen kan door eene goede verlichting immer een slecht mikroskoop tot een goed te maken, zoo zal cchter de working van een mikroskoop, welks overig optisch gedeelte de meeste volko- meuheid bczit, steeds raeer of minder gebrekkig blijven, in- dien er de middclen aan ontbreken, ora de voorwerpen op zulk eene wijze te verlichten, welke voor hunne cigendom- lijkheid de mecst gepastc is. Dat doorscbijnende cn ondoorschijncnde voorwerpen elk eenen bijzondcren toestcl tot verlichting vorderen , spreekt van zelf, doch elk mikroskopisch waarnemer zal bovendien bevinden, dal de aard der voorwerpen ook in andere opzig- 18* 27G VERLICHTING DER MIKROSKOPISCHE VOORWERPEN. ten deu aard der verlichting bepaalt, dat soramige een sterk, andere een zwak licht vorderen, dat cenige zich het best ver- toonen bij paralel, andercn bij divergcrcnd of bij convergerend, wcderom andere bij schuins invallendelichtstralen. Reeds ditdoet zien, dat de verlichtingsloestel aan verschillende vereischten moet beantwoorden , en dat hare doelmatige inrigting eene der boofdvoorwaarden is van de bruikbaarheid van een mikroskoop. Wanneer men de mikroskopen van onderscheiden vervaar- digers onderling vergelijkt, zal men bespeuren, dat, ter- wijl zij bet omtrent de wijze, waarop de objectieven en oculairen moeten zijn vervaardigd en ingerigt, tamelijk wel ecus blijken te zijn, er daarentegen in de verlichtingstoestel- len nog veel verschil wordt opgemerkt. Dit verschil kan al- leen daaraan worden toegeschreven , dat het grondbeginsel , hetwelk elk hiinner leidt, hoewel op zich zelve beschouwd en voor sommige gevallen volkomen waar, veelal te eenzijdig en te uitsluitend wordt toegepast, met venvaarlozing van an- dere grondbeginselen , die in andere gevallen evenzeer hunne toepassing vinden. In het laatste gedeelte van dit werk zal de lezer de bewijzcn biervoor aantreffeu, bij de nadere be- schrijving der toestcllen zelve , terwijl ik mij hier bepalen zal bij de ontwikkeling der regelen, die tot eene goede ver- lichling der mikroskopische voorwerpen behooren te worden in aclit genomen, daarbij uitgaande van een algemeen stand- punt, welks juistheid zoowel door de theorie als door de er- varing gestaafd wordt. 189. In de eerste en voornaamste plaats willen wij daar- toe stilstaan bij de verlichting met doorvallend licht, omdat deze de bij het onderzock meest gebruikelijke is. Zij vordert ook nog daarom eene nicer uitvoerige beschou- T1IE0RIE DER VERMCHT1NG MET DOORVALLEND LIGHT. 277 wing, omdat bij iiet gewone zien, buitcn hot mikrcskoop, bet oog minder aau deze verlichtiugswijze gewoon is, dewijl men verreweg de meeste voorwerpen van boven verlicbt vvaar- neemt. Indien echter het eenige middel, om ook met het bloote oog de voonverpen te zien , daariu bestond, dat men dezelve op cenen verlichten achtergrond plaatste, zoodat het netvlies schaduwbeeldjes van dezelve opviug, dan zoude het blijken, dat in het wezen der zaak de verlichting van voorwerpen, die met het bloote oog zullen gezien worden , en van die- gene, welke door het mikroskoop worden beschouwd, aan gelijke voorwaarden voldoen moeten. Hetgeen vroeger (§ 97) omtrent het zien met het bloote oog bij doorvallend licht gezegd is, kan das op het mikros- kopische zien bij dezelfde verlichtingswijze , als van oumid- delijke toepassing geacht worden. Echter bestaat tusschen beiden ecn belangrijk verschil , hetwelk wij bier niet uit het oog moeten verliezen. Zoowel bij het zien met het bloote oog, als door het mikroskoop, zal men over het algemeen een voorwerp in deszelfs geheel het best dan waarnemen, wanneer de lichtstralen gelijkmatig vallen op alle punten van het vlak, waarin het voorwerp gelegen is; doch tot de waar- neming van sommige bijzonderheden in hetzelve is het dik- werf voordeelig het in eene zoodanige rigting door het licht te doen treffen , dat het eene gedeelte anders dan het an - dere daarcloor beschenen wordt. Bij het gewone zien keeren wij daarom het voorwerp in die stelling naar het licht, waarbij wij deze bijzonderheden het duidelijkst waarnemen. Men heeft b. v. eene glasplaat, waarin, uithoofde ecner ge- brekkige menging, zoogenaamdc striae aanwezig zijn. Deze zullen wclligt bij eene zckere stelling der plant niet waar- 278 VERLICHTING DER MIKR0SK0PISCI1E VOORWERPEN. neembaar zijn, omdat de daardoor veroorzaakte afwijking der lichtstralen alsdan te gering is, om een schaduwbeeld op bet netvlies te weeg te brengen; doch door dezelfde glas- plaat in ccne eenigzins veranderde stelling tegenover het licht te houden , verloonen zich de striae duidelijk, dewijl de af- wijking der lichtstralen, die het gcvolg is van het verschillend brekend vermogen der onderscheiden aaneengrenzende lagen , nu groot genoeg is, om eenen indruk op liet netvlies te veroorzaken. Hebben wij een dergelijk schoon klciner glas- plaatje onder bet mikroskoop, of wel, betgeen hetzelfde is, een mengsel van twee zich niet dadelijk vermengende vocb- ten, wclke een verschillend brekend vermogen bezitten, b. v. zwavelzuur en water, dan kan het zeer wel gebeuren , dat wij van de ook hier werkelijk aanwezige striae bij eene zekere rigtiug van het doorvallend licht niets bespeuren. De inrig- ling van een mikroskoop nu laat niet toe de stelling der voorwerpen even zoo te veranderen , als zulks bij bet zien met het bloote oog kan geschieden, maar daarom moet hier het omgekeerde plaats hebben, d. i. tervvijl bij het gewone zien de voorwerpen in de gunstigste stelling tegenover het licht worden gebragt, moet bij het zien door een mikroskoop de verlichtingstoestel zoo zijn ingerigt, dat het licht in de gunstigste stelling ter waarneming van het voorwerp kan ge- bragt worden. En werkelijk zoude men bevinden, indien men op de zoo even als voorbeeld gekozen glaspiaat, of op het mengsel van twee vocliten, het licht in eene schuinsche ligting liet invallen, dat dan de blijken van gebrekkige men- giug te voorschijn komen. lets dergelijks nemen wij in talrijke audere gevallen waar. Een dun voorwerp, b. v. eene slrook papier, met den anal len leant naar het oog gekeerd, wordt gemakkclijkcr waar- THEORIE DElt VBULICMTNG MET DOOHVALI.KND LIGHT. 273 ueembaar, zoodra bet door de stelling tcgenover bet licht, eeue slagscbaduw werpt. Even zoo is bet alleen bij eene schuins invallende verlichting mogelijk, sommige mocilijk zigt- bare mikroskopische voorwerpen , b. v. de dwarsstreepjes op de scbubbetjes van sommige vlinders, le onderscheiden, oin- dat zich alsdan aan derzelver tegen het licht overstaande zijde eene slagscbaduw vormt. Bij volkomen ondoorscbijnende ligchamen is bet alleen de ouderschepping der lichtstralen , wclke bet voorwerp zigtbaar maakt. Hier kan derhalven de betrekkclijke onderlinge rig- ting der lichtstralen die tot verlichting dienen , slecbts van weinig invloed zijn. Docb de meeste voorwerpen, die ouder bet raikroskoop bij doorvallend licht ouderzoclit worden, zijn meer of minder volkomen doorschijnend , en bet is alleen bet brekend en lerugkaatsend vermogen, dat zij op de door dezelve vallende lichtstralen uiloefenen, waardoor ecn gedeelte van doze niet lot het oog geraakt, en ten gevolge liiervan zulke voorwcr- pen zigtbaar worden. Nu is het duidelijk, dat bet geenzins onverscbillig kan zijn, of paralelle, divergercnde of convergc- rendc slralen zulke voorwerpen treflen, maar tevens ook dat men aan geene dezer drie belrekkelijke rigtingen eene on- bepaalde voorkeur kan toekennen, daar bet geheel van den vorm der oppervlaklen van de voorwerpen afbangt, of zij zich bij eene derzelve bet duidelijkst zullen vertoonen. Ecn uiterst dun kristalplaalje b. v. , betwelk met deszelfs plattc oppervlakle naar bet oog des waarnemers ligt loegekeerd, zal niet nicer zigtbaar zijn, iudien helzclve door paralelle loodrcgl van onderen daarop vallende stralen verlicht wordt, lerwijl bet daarcnlegeu nog waargenomen zal kunuen wor- den, indien divergercnde stralen deszelfs oppcrvlakte treffen, omdal dan de schuins invallende stralen slerkcr gebroken 280 VERLICHTING DER MIKROSKOPISCHK VOORWERPEN. of tcruggekaatst wordende, de hocveclheid licht, die hct oog niet bereikt, aanzienlijker is, en de randcn aldus ziglbaar worden (1). 190. Ilet is verders vroeger (§ 9G) gebleken, dat cen voorwerp dan het best gezien zal worden, wanneer de te- genstelling tusschen den indruk van dezelfs netvlicsbeeldje en den indruk van bet licblbeeld op bet omgcvende netvliesge- deelte bet grootst is, doch tcvens (§ 84), dat het bloote oog de voorwerpen bij doorvallend licht geeuzins het best ziet, wanneer dat licht zeer stcrk is, rnaar integendeel be- ter, wanneer bet geziglsveld zwak verlicht is. De oorzaak hiervan is toen aangevvezen. Ook bij het zien met bet (1) Deze verschillende invloed der voorwerpen op den gang der licht- slralen verklaart tevens hoe het komt, dat er, zoowel bij de vervaardi- gers van mikroskopen , als bij de sclmjvers over dit onderwerp, zoo weinig overeensteuiming bestaat in de beantwoording der vraag : welke betrekke- lijke rigting der stralen tot de verlichting van mikroskopische voorwerpen de voorkeur verdient. Bij de door Wollaston [Philos. Transact. 1829. p. 13) aanbevolen verlichtingswijze wordt het voorwerp door converge- rende nog niet in een brandpuut vereenigde stralen getroffen. Brewster ( Treatise on the microscope, p. 145) is van oordeel, dat het voorwerp juist in het hrandpunt van convergerende stralen moet geplaatst zijn. Het- zelfde beginsel wordt ook door Dujardin ( Manuel de I’ohservateur au microscope, p. 18.) gehuldigd. Nobert (Poggend. Ann. 1846. p. 185) daarentegen geeft aan eene verlichting met paralelle stralen de voorkeur. Hetzelfde doet ook Schleiden ( Grundziige der Wissensch. Botanik. I. p. 102), terwijl eindelijk volgens Pritchard ( Micrograpliia p. 186. note) moeilijke proefvoorwerpen alleen bij divergerend licht goed te zien zijn. Reeds uit deze uiteenloopende meeningen mag men besluiten, dat geene der drie verlichtingswijzen bij uitsluiting de voorkeur verdient, en inder- daad zal elk waarneraer bevinden, dat, hoewel men, betzij paralel, lietzij divergerend, of convergerend licht op de voorwerpen latende vallen, bij elke dier verlichtingswijzen lameljjk goed ziet, de zeer moeilijk waarneem- bare bijzonderheden van eenig voorwerp zich alleen bij eene bcpaalde be- trekkelijke rigting der stralen het best vertoonen, doch tevens dat deze rigting geenzins dezelfde moet zijn voor allc voorwerpen. II00FDVERE1SCHTEN VAN DEN VERJ.ICHT1NGST0ESTEI.. 281 gcwapend oog neemt men gehecl hctzclfde waar. Zoodra zeer kleiuc of zeer doorschijnende voorwerpen in ecn te sterk verlicht gezigtsveld geplaatst zijn, worden zij geheel of gc- deeltelijk onzigtbaar, ten gevolge der binnenwaartsche irra- diatie op bet netvlies. Elk voorwerp vordert daarom eene voor hetzelve passende intensiteit dcr verlichting. Voor som- mige zeer ondoorschijnende voorwerpen kan een zeer gecon- centreerd licht noodig zijn, doch voor bet meerendeel geldt de regel, dat, naar gelang een voorwerp of deszelfs deelen moeilijker waarneembaar zijn, het gezigtsveld minder moct verlicht worden. 191. Wanneer wij nu uitgaan van de bier ontwikkelde grondbeginselen , dan blijkt dat de verlichtiugstoestel de vol- gende hoofdvereischten in zich vereenigen moet. 1°. Zij moet veroorlooven het licht in alle rigtingen op het voorwerp te doen vallen , doch tevens zoodanig zijn ingc- rigt, dat hare as weder met zekerheid in de optische as van het gehecle werktuig kan gebragt worden. 2°. Zij behoort de middclen te bezitlen, ora zoowel para- lelle, als divergerende en convergerende stralen tot verlich- ting van het gezigtsveld aan te wenden, naar mate de om> standigheden en de aard van het voorwerp zulks vorderen. 3°. Eindelijk moet zij veroorlooven het licht uaar willekcur te versterken of te matigen. Zien wij thans hoe deze drio hoofdvoorwaardcn kunnen vervuld worden. 192. Het eerstc en uoodzakelijkste beslauddeel van elkeu verlichlingsloeslel is de spiegcl. Bij sommige mikroskopcu treft men allccn ecncn hollcn spiegcl aan ; bij anderc is de- 282 VEKUCHTING DISK MIKH0SK0PI9CHE VOORWERPEN. zelve aan de ceue zijde hoi, cn aan de andere zijde vlak. Deze vereeniging van bciden verdient voorzeker de voorkeur, want bij geringe vergrootingen zal men bet best bij paralel iicht, dat door cenen vlakken spiegcl is leruggckaatst, kunnen waarnemen , en bovendien is zulk een spiegcl noodig bij de aanwending der holle spiegeltjes voor de tcrugkaalsing van opvallend licht, lenzij de kroraming van den bollen spiegel zoo gering is, dat dezelve eeuen bundel convergerende stra- len daarop werpt, in welk geval deszclfs brandpunlsafstand echter voor andere, dadelijk te vermelden, docleinden we- der le groot zoude wezen. Beide spiegels kunnen van glas zijn. Wei is waar ge- ven , zoowel de voorste als de achtersle oppervlakte dan elk ecne afzondcrlijke tcrugkaatsing , doch dewijl bier geene beelden van voorwerpen maar dat eener gebeele verlichte oppervlakte wordt teruggekaatst, zoo brengt bet tweede beeld geene noemenswaardige verwarring le weeg, en daar bovendien bet licbt, hetwelk door metalen spiegels terugge- kaalst is, gewoonlijk minder belder en wit is, zoo wordcn de meerdere kosten voor zulke spiegels besteed volslrekt niet beloond, gelijk mij bij onderviuding is gebieken. Al- leen voor een bijzonder doel, waarop ik later nog zal le- rugkomen, wordt ecu vlakke metalen spiegel vereiscbt, na- melijk wanneer men bet beeld eener verwijderde verdeeling als mikrometer in bet gezigtsveld wenscht op te vangen. Ook kan dan met vruclit van een lerugkaatsend prisma gebruik worden gcmaakl in plaats van eenen spiegel. Daar echter zulk een prisma niet tevens in vcrband kan worden gebragt met eenen bollen spiegel, zoo acht ik deze vcrwisscling min- der doelmatig. De vorm van den vlakken spiegcl doet niels ter zakc; die 1NRIGTING VAN DEN VERLICHTINGSTOESTEL. DE SPIEGEL. ii83 van den liollen moet natuurlijk rond ziju. Wat de groolte aanbelangt, zoo schaadt vvel is waar een te groote doormctcr van b. v. 10 — 15 centim. niet, doch zij is overbodig, om- dat altijd slecbts een klein gedeelte der leruggekaalste stra- len in werkelijk gebruik komt. Ik ken geen geval, waarin een spiegel van meer dan 5 centim. middellijn gevordcrd wordt. De wijze, waarop de spiegel met den overigen toestel in verbaud is gebragt, is verre van onverschillig te ziju. Dat dezelve, ora liet opgevangcn licht op bet voorwerp te kun- nen terugkaatsen , onder verschillende lioeken moet kunnen gesteld worden, behoeft naauwlijks vermelding; doch boveu- dien moet ik herinneren aan bet zoo even gezegde, dat de spiegel bet licbt niet alleen regtstandig , maar in alle rig- tingen op het voonverp moet kunnen vverpen, en bovendien met zekerheid weder in die steiling tcruggebragt worden, welke als de normale kan worden aangemerkt , t. w. die , waarbij het middelpunt van den spiegel in de as van bet geheele mikroskoop ligl. Deze laatste steiling namelijk is diegene, waarbij het licbt gelijkmatig valt op alle deelen van bet vlak, waarin zich bet voonverp bevindt, en waarbij zicb het geheele beeld het duidelijkst vertoont, omdat dan gelijke hoeveelheden licbt langs alle de randen van het voonverp voorbijgaan, tenvijl het alleen dan noodig is cene schuins invallende verlichting aan te wenden , wauneer men , na het beeld in deszelfs gehecl overzicn te hebben , lot bet onder- zoek van de moeilijk zigtbarc bijzouderheden overgaal. Ten einde bet licht in verschillende rigtingen op bet voor- werp te docn valleu , wordt evenwel geenzins gevorderd, dat de spiegel in alle rigtingen beweegbaar zij , icts dal moeilijk bcstaanbaar is met cene gelijktijdige inrigting ora dezelve 284 VERLICHTING DER HIKROSKOPISCHE VOORWERPEX. ook met juisthcid wcder te kunnen ccntrcren, en bovendien overbodig, dcvvijl bet voorwerp zelve in cen vlak kan worden rondbewogcn, en alzoo dcszelfs verscliillende kanten aan bet liclit aaubiedcn. Eenc enkele zijdelingsche beweging van den spicgel is derhalven volkoraen toereikend , zoodanig dat de optische as van bet mikroskoop steeds in bet omwcnlelings- vlak blijft, vvaai'in de beweging plaats beeft. De biertoe gevorderde mechanische toeslel veroorlooft on- derscbeiden wijzigingen , welke bet bier de plaats niet is op te sommen. Alleen ter opheldering van bet gezegde stip ik derhalven nog aan, dat bet eenvoudigste middel, om het aangegeven doel te bereiken, bestaat in den beugel, waarin de spiegel om zijne as beweegbaar is gesteld, te bevestigeu aan eenen dwarsarm of kruk, die om deszelfs eene einde kan worden rondgedraaid , zoodanig echter, dat dit slecbts naar eene zijde gescbieden kan , en de beweging naar de andere zijde gestuit wordt, op het oogenblik dat het mid- delpunt des spiegels weder in de optische as ligt. Voor eene goede verlichting is bet geenzins noodig, dat de spiegel op en neder kan worden bewogen, en alzoo de afstand veranderd tusschen de voorwerptafel en den spiegel. Integendeel, wanneer de eersle, zoo als verkieslijk is (§ 165), vast staat, dan is het doelmatiger ook den laatsten steeds op dezelfde boogte te houden, dewijl bet eenige doel, waar- toe zulk eene plaatsverandering zoude gescbieden, t. w. de vermeerdering of de vermindering van de intensiteit der vcr- licbting , niet door den spiegel maar door andere middclcn moet bereikt worden. 195. Als tweedo vcreischte in cenen verliclitingstocstel heb ik boveu aangeduid, dat de slralcu, welke tot vcrlich- 1NR1GTING VAN DEN VERLICIITINGSTOESTEL. VERZAMELINGSLENS. 285 ting dienen , naar mate dc omstandighcden en de aard der voorwerpen bet vordcrcn , paralel , divergerend of conver- gerend moeten kunnen gemaakt worden. Uit bet vroe- ger gegeven overzigt van den gang der stralen door len- zen (z. § 59—45) blijkt, dat men de keuze tusschen on- derscheiden middelen heeft, om dit oogmerk te bereiken. Het eenvoudigste en doelmatigste derzelve bestaat in het plaatsen van eene verzamelingslens op den weg der stralen tusseben den spiegel en de voorwerptafel. Bij voorkeur zal men daartoe eene piano -convexe lens van niet te langen brandpuntsafstand , b. v. 1,5 — 2 centim. aamvenden, welke met de platte oppervlakte bovenwaarts gerigt is, ten einde de aberratie geringer te maken. De middellijn dezer lens behoort niet te klein te zijn , dewijl men het altijd in zijne magt beeft, om, door dadelijk nader te noemen middelen, hare opening naar willekcur te verkleinen. Ten einde nu met bebulp van deze lens en van den spiegel aan de licbtstralen de verschillende boven genoemde betrekke- lijke rigtingen te kunnen geven, wordt verders vereischt, dat de kromming van den bollen spiegel zoodanig zij, dat deszelfs brandpunt zamen kan vallen met het voorstc brandpunt van de lens. Door fig. 90—95 wordt de uitwerking der voor- naamsle slellingen van dezen verlichlingstoestel opgehelderd. In fig. 90 is de spiegel AB met de vlakke zijde bovenwaarts gekeerd voorgesteld. De paralellc stralen cib en cd, worden naar de lens CD teruggekaatst, en door deze in bet brand- punt p vereenigd. Is het voorwerp dus in het vlak ru, dan kan het juist in het brandpunt van den verlichtingstoestel gebragt worden. Bevindt het zich daarentegeu in de vlakken rV of r'v" , dan wordt het in het eene geval door diverge- rende cn in het andcre door convcrgerendc stralen getroffen; 280 VERLICHTING DEIt M1KR0SK0PISCHF. V00RWERPF.N. Icrvvijl het duidclijk is, dat men helzelfde oogmerk bcreikl door, in stcde van de plaals van hot voorwerp , die van do lens te verandercn. Vcrdcrs blijkl uit de figuur, dat men door de lens hooger of lager te stellen, de sterkle van het divergerend en van het convergerend liclil kan vermcerderen on verminderen, doch zonder dat de hoek, vvaaronder de stralen invallcn , daarbij eene verandering ondergaat. Wordt de bolle spiegel bovenwaarts gckeerd, dan kan voor- eerst (fig. 91) de afstand tusschen den spiegel AB cn dc lens CD zoodanig zijn, dat hunne brandpunten bij p za- menvallcn. Alsdan heeft bet geval plaats, dat een lichtend punt zich in het brandpunt eener lens bevindt (§ 39), en bij gevolg zullen de door de lens CD gcbroken stralen pa- ralel zijn. Het gezigtsveld rv is dan door geconcentreerd pa- ralel licht verlicht, waarvan de graad van sterkte afhangt van de verhouding tusschen den brandpuntsafstand des spie- gels en dien der lens. Is de laatste afstand b. v. 4 maal kleiner dan de eersle, dan is de doonneter van den licht- bundel die bet veld treft ook 4 maal kleiner, dan van dien , welke op den spiegel iuvall, en gevolglijk de intensileit van het licht in het gezigtsveld 16 maal sterker (1). Is ten tweede , zoo als in fig. 92, de afstand van de lens lot aan den spiegel grooler dan de som der beide brand- puntsafstanden , dan heeft het geval plaats, dat een lichtend punt (hier het brandpunt p des spiegels) zich buiten het brandpunt eener lens bevindt, en de door deze gebroken stralen, die het veld rv verlichten, zijn derhalven convcrge- (1) Indicn de spiegel, 7,00 als bij de meeste mikroskopen eenen lange- ren brandpuntsafstand heeft, dan hier verondersteld wordt, dan kan die afstand vcrkort worden door middel eener tweede lens, tusschen de eersto en den spiegel geplaatst. TOESTEL TOT VERAND. V. I>. BETR. RIOTING DEll STRAI.EN 287 rend, en wel dcs te slerker naar mate de lens mecr van het brandpunt p verwijderd wordt. Bij deze stelling be- antwoordt dns de vereeniging van den spiegel met de lens aan eenen enkelen hollen spiegel van verder brandpunt, en kan even als deze worden aangewend , om , bij bet gebruik van liolle spiegeltjes ter verlichling van ondoorschijnende voorwerpen, reeds geconcentreerd convergerend licht op de- zelven te doen vallen , wanneer het paralelle licht des vlak- ken spiegels te kort rnogt scbieten. Eindelijk ten derde worden de lichtstralen divergerend, in- dien de afstand tusschen den spiegel en de lens, gelijk in fig. 95, kleiner is dan de som der beide brandpuntsafstan- den, tervvijl de graad van divergenlie naar willekeur grooter of kleiner kan gemaakt worden, door de lens liooger of lager te plaatsen. Men ziet, dat men bet met eenen dusdanigen verlichtings- toestel gehecl in zijne magt heeft, om aan de stralen naar willekeur die belrekkelijke rigling mede te deelcn , welk blijkt het best te beantwoorden aan den aard en den vorm der voorwerpen, welke daardoor zigtbaar inoelen gemaakt worden. Overigens is bet doelmatig, ten einde gedurende het gebruik met telkens in de noodzakelijkheid te zijn van naar den afstand te zoeken, waarop de lens gebragt moet worden, om aan de lichtstralen eene bcpaalde rigling te geven , dat op den toestel , die tot bare op- en neder be weging dient, teekens worden aangebragt, welke aanduiden: 1° bare stelling, wanneer haar voorste brandpunt juist za- menvalt met dat van den spiegel, en 2° den afstand, waarop zij geplaatst moet worden, om haar legcnoverliggend brand- punt te doen vallen op cenig voorwerp, hetwelk zich op de voorwerptafcl bevindt, met in acht neming der dikle van de 288 VERLICFITING DER MIKllOSKOPISCHE VOORWERPEN. gewoonlijk hierbij gcbczigdc glasplaatjes. Natuurlijk zijn dcze bepalingen alleon geldig bij bet gcbruik van daglicht, terwijl dc afstanden cenige wijziging moetcn ondergaan , zoodra kunstliclit vvordt aangewcnd, tcnzij deszelfs divergcrende stra- lcn vooraf in paralelle veranderd zijn. Even als reeds van den spiegel gezegd is, geldt zulks ook van de bier bedoelde lens, dat namelijk deszelf normale stel- ling diegene behoort te wezen, waarbij haar middelpunt in de optische as van bet geheele mikroskoop ligt, doch om ook schuins invallende slralen van verschillende betrekkelijke rig- ting en concentratietoestand ter verlichting te doen dienen , moot zij levens even als de spiegel eene zijdelingsche bewe- ging bezilten. 194. Behalven het nut dezer lens als middel, om het voor- werp door stralen van verscbillende betrekkelijke rigting 1e verlichten, kan dezelve vervolgens ook dienen, om aan het derde der straks gcnoemde vereischten te beantwoorden, t. w. de versterking en de vermindering der intensileit van het licht. Echter moet men dit geenzins als haar boofddoel be- scbouwen, dewijl men niet vergeteu moet, dat wanneer men door bet op- en neder bewegen der lens, den concentra- tietoestand van het licht verandert, te gelijker tijd in die gevallen , waar zij het licht van den hollen spiegel opvangt , ook de betrekkelijke rigting der stralen eene wijziging on- dergaat. Er moet derhalven voor het eigenlijke doel, om de sterkte van het licht te regelen, nog ecu op zich zelf staand middel worden gebezigd. Dit middel bestaat in het plaatseu van een diaphragma op den weg der stralen, zoodanig dat slechls een gcdeelte van den stralenbundel het voorwerp bereikt, en VERSCHII.LENDE S00RTEN VAN DIAPHRAGMATA. 280 hot gezigtsvcld verlicht. Over hct nut dezcr diaphraginala is men het algemecn ecus, doch velerlei zijn de wijzigin- gen, waarvoor zij, zoowel wat hunnen vorm, als liunne plaats betreft, vatbaar zijn. Hun vorm is dikwerf die eener draaijende schijf, soms die van ecu been en we- der schuivende plaat, in welke beide gevallen eenige daarin aangebragte openingen van onderscheiden groolte diencn , om eene meerdere of mindcre hoeveelheid licht door tc lateu. Andere vervaardigers van mikroskopen geven de voorkeur aan niet beweegbare (d. i. noch draaijende, noch schuivende) diaphragmata., zoodat de middelpunlen der openingen altijd in de optischc as gelegen zijn, terwijl dan de verandering in de hoeveelheid van het toegelalen licht wordt te weeg gebragt of alleen door vervvisseling met andere diaphragmata , die van verschillende openingen voorzien zijn , of door verwijding cn vernaauwing der opening door werktuiglijke middclen , of eindelijk door het diapliragma op en neder te bewcgcn , waardoor, indien een convergercndc lichlbdndcl tot de ver- lichting wordt aangewend, des te nicer licht wordt afgc- sloten, hoe dieper het diaphragma daalt, terwijl hct om- gekeerde plaats heeft, wanneer de lichtbuudel uit diverge- rende stralen bestaat; bij paralelle lichtstralen ocfcnt zulk eene op cn neder gaande beweging van hct diaphragma na- tuurlijk geenen invloed op de lichtsterkte uit. Wat de plaats aanbelangt, zoo kan het diaphragma gesteld zijn, helzij tusschcn de lichlbron en den spiegel, of tusschen dezen en de verlichtingslcns, of wcl digt onder de voorwerptafel , en derhalven tusschen de iaatste en de verlichtingslcns in. Alle deze onderscheiden wijzcn van de diaphragmata aan te brcngen voldoen nicer of minder volkoincn aan hct oogmcrk. Wanneer men echter tusschen dezelvcn eene kcuze docn zal , 19 990 VERLICHTING DEIl MIKROSROI'ISCIIE VOORWERl'EN. dan is cr ethic omstandigheid , die ten voordecle van dc draai- jendc of schuivende, van openingen voorziene, diaphragmala beslist, daarin beslaande, dat wanneer deze zoodanig tusschen bet licht en bet voorwerp gesleld zijn, dat de rand, welke de opening begrenst, eene halfschaduw {'penumbra) in bet gczigtsveld werpt, men zeer dikwerf de moeilijk waarneem- bare bijzonderheden van eenig voorwerp beter ziet, dan in- dien de opening zich juist in bet midden bevindt, ofschoon bet niet te ontkennen is, dat om ecn gehecl voorwerp van eenige groolle bet best te overzien, deze laatste stelling ver- eischt wordt. In dit opzigt staat de excentrische plaatsing van den spiegel en van de verlichtingslens geheel gelijk met die der opening van het diaphragma. Zulk eene plaatsing beboort steeds eene uitzondering te blijvcn , en nimmer bij het begin van een onderzoek te worden aaugewend, doch de gcoefende waarnemer zal dikwerf daarin het middel vin- den, om datgene, wat zich bij elke centrische verlichting slecbts onduidelijk of in het geheel niet vertoont, gemakke- lijk waarneembaar te maken. Tevens volgt ook hieruit, dat, als dc meest gepaste plaats voor het diaphragma, die op eenen korten afstand onder de voorwerptafel moet bcschouwd worden. 195. Een vcrlichtingstoeslel bestaande uit eenen dubbelen spiegel, eene plano-convcxe lens en een diaphragma, welke alle naar de zoo even ontwikkelde grondbeginseleu ingerigt, en met elkander in behooriijk verband gebragt zijn , zal wel voor verreweg de meestc mikroskopische onderzoekingen vol- komen toereikend zijn. Eohter moet men erkennen , dat de daarmedc verkregen verlichting niet aplanatisch is. Somini- gen, zoo als Brewster en Dujardin, bcschouwcn dit laatste APLANATISCHE VEKLICHTINGSTOESTEI.LEN. 2*.) I als een volstrekt vcreischte, en zijn zelfs van meening, dat ook in dit opzigt dc verlichtingsloestel even volkomen be- lioort te zijn ingerigt, als het overige oplisclic gcdeclte van het raikroskoop. Ook valt het niet te betwijfelcn, dat een niet aplanatische verlicbtingstoestel de beelden iets minder scherp vertoont, dan een zoodanige, waarin de beide aberration zoo na mogelijk verbeterd zijn. Eene andere vraag is het editor, of deze verbetcring zulk ceuen belangrijken invloed hceft, dat zij ons in staat stelt daardoor in eenig voorwerp bijzonderheden waar te nemen, die bij eene gewone verlichting door hetzelfde mikroskoop niet waarneembaar zijn? Wanneer wij de ondervin- ding raadplegen, dan geloof ik, dat het antwoord op deze vraag niet met zekerheid bevestigend kan worden gegeven. Er is raij voor als nog geene enkele waarneming bekend, wclke alleen mogelijk is bij het gebruik van eenen aplanatischen vcrlich- tingstoestel , en wat het smalle lichtzoompje aanbelangt, het- welk de randen der voorvverpen omgeeft, en waarvan men beweerd heeft, dat het met eenen aplanatischen vcrlichlings- toestel verdwijnen zoude, zoo ziet men dit ook daannede altijd , inits het licht behoorlijk gematigd zij. Ook zal het wel eene vergeefsche poging zijn, dit lichtzoompje te doen verdwijnen, daar het een interferentieverschijnsel is, hetwelk juist het best voor het aplanatisme der beelden geluigt. La- ter zal ik gelegenheid hebben, bij dc behandeling van die vcrlichtingstoestellen , welke naar dit beginsel zijn ingerigt, ook op dit onderwerp terug te komen. Hier stip ik derhalven nog slechts aan , dat bij de boven geschetste inrigting eene verhetering der aberratien kan aan- gebragt worden, door de lens te verwisselen, he (zij met eene doublet van gewone zamenslelling, d. i. bestaande nit twco piano - convcxc lenzen , of met eene aplanatische Herschel- 19*' 292 VKRLICIITING RER M1KR0SK0PISCIIF, VOORWERPEN. sclic doublet, of met ecu aplanatisch lenzenstclscl , welk laatste natuurlijk het best van alien aan bet oogmerk beant- woordt, doch hot bezwaar oplevert van niet bij scbuins in- vallend liclit aanwendbaar te zijn, en daar dit als cen vol- strekt vercischle in sommige gevallcn moet beschouwd worden, zoo is het onvcrmijdelijk noodig, dat de verlichtingstoestel zoo zij ingerigt, dat men althans dcs verkiezendc het stelsel door eenc enkele lens kan doen vervangen. Over de monochromalische vcrlichting kan ik bier ter plaatse gevoeglijk geheel bet stilzwijgen bewaren, daar de- zclve, hoewel men er eene niet onbelangrijke poging tot vcrbetering in erkennen moet , — welke als zoodanig ook later breeder ter sprake zal gebragt worden, — thans als van alle toepassing onlbloot moet worden beschouwd. 196. Voor de veil ich ting van ondoorschijnende voorwerpen door opvallend licht, behoeven bij onze nieuwcre mikrosko- pen geene kunstmatige middelen tot versterkiDg van het licht te worden aangewend, zoolang men gebruik maakt van geringe vergrootingen (50—60 maal), dewijl alsdan de ope- ningen der objectiefstclsels nog vvijd genoeg zijn, om eenen lichlbundcl van toereikendc helderheid door te lalen; en daar de meestc waarnemingen van dien aard bij zulke geringe vergrootingen worden in bet werk gesteld, zoo komt men thans, veel minder dan vroeger bet geval was, in dc nood- zakclijkheid, om geconcentrecrd licht tot het onderzoek van ondoorschijneude voorwerpen aan te wcnden. Daar waar zulks noodig is, hcefl men twecderlei middelen, die beide aan bet docl bcantwoordcn , doch wier uitwerkiug niet gc- hecl dezclfdc is, In de cerstc plants namclijk kan hiertoe eene ter zijdc van VERUC1IT1NG DOOR OI'VAI.LEND LICHT. 295 of op dc voorwerptafel geplaatste bolle lens dicncn, of, — hctgeen aan hetzelfde oogmerk beantwoordt, docb overigens geen dc minste voorkeur verdient, — cen driebockig prisma met twee bolle oppervlakten. Beide behooren tamelijk groot te zijn, ten einde eeneu brecden lichtbundel door te latcn, terwijl eene gepasle werktuiglijke inrigtiug dient, om dezelve in de bchoorlijke rigting en op den noodigen afsland van bet voor- werp te stellen , zoodat op dit laatste de vereischte boe- veelheid geconcentreerd liclit wordt geworpen. Is bet voor- werp zoo klcin , dat bet slechts cen gedeelte der ruinate van bet gezigtsveld inneemt, dan wordt bovendien gevordcrd, dat het overige gedeelte van bet veld eene gepaste kleur becft, namelijk die, waarbij de kleur van bet beeld bet meest afsteekt. Voor de meeste gevallen voldoen zwarte of witte plaatjes, waarop de voorwerpen geplaatst worden, aan dit oogmerk; soms kunneu met vrucbt andere kleuren wor- den aangewcnd. Altijd is het raadzaam, dat dezc plaatjes dof zijn, daar eene glinsterende oppervlakte voor de waar- ueming zecr binderlijk is. De tweedc handelwijze bestaat in het gebruik van door- boorde bolle metalen spiegeltjcs, welke met bet objectief worden verbonden, in dier voege dat hunne bolle naar bet voorwerp toe gekeerde oppervlakte door middel van den bcnc- den geplaatsten spiegel eenen bundel licbt ontvangt, en dezen op het voorwerp terugkaatst. Behoeft de verlichting niet slerk te wezen, dan is de platte zijde des spiegels daartoc voldoende. Voor sterker licbt dient de hollo spiegel , welke , indien haar brandpunt beneden de voorwerptafel valt, in verband wordt gebruikt met dc lens, in de stclling als in fig. 92. De dia- phragmata zijn voor dezc verlicbtingswijzc niet allecn onnut, maar scbadelijk, en mocten dcrhalve verwijdcrd worden. 294 VERLICI1X1NG DEIt MUUlOSKOPISCIiE VOOUWEIIPEN. Ook hier behoort ondcr bet voonverp ecu plaalje van ccne gcpaste kleur tc wordcn gebragt, uiet allcen echtcr om de kleur van bet voorwerp door tegcnstelling beter te docn uit- komcn, maar ook om tc verhinderen, dat geenc rcgtstreek scbe stralen van den spiegel bet objectief bereiken. De groolle, de vorm en de plaats van dit plaatje, is dus in dit geval geenzins onversciiillig. Ten einde met mcer liebt dan noodig is af te sluiten , moet hetzelve in de beide eersle opzigten gebeel met de opening van bet objectief overeen- stemmen, tervvijl, wat de voordeeligste plaatsing aanbelangt, bet blijkbaar is, dat, wanneer een schijfje van gelijkeu doormeter als de voorste lens van bet objectief gebezigd wordt, dit zich altijd juist in de as van bet mikroskoop moet bevinden, om alle overtollige lichtstralen buiten te slui- ten. Ter bereiking van dit doel is bet derbalve bet ver- kieslijkst, dat men zulk een schijfje door middel eener een- voudige inrigting juist in het midden der opening van de voorwerptafel plaatst. Is het mikroskoop niet van zulk eene inrigting voorzien , dan kunnen ronde glasplaatjes, die in de opening van de voorwerptafel passen, en in welker midden van onderen een schijfje zwart of wit gekleurd kaartenblad is vastgekleefd, daartoe gebezigd worden. Bij zulk eene inrig- ting kan het voorwerp dan vrijelijk bewogen wordcn, zondcr dat men gevaar loopt, dat een gedeelte van bet objectief voor den toegang der lichtstralen bloot komt. Elke dezer beide vcrlichtingwijzen van ondoorsebijneude voorwerpen , heeft bare eigendomlijke voor- en nadeelen , zoodal de eene geenzins onvoorwaardelijk in plaats van de andere kan worden aangewend. Dit blijkt reeds dadclijk hi emit , dat bij de ccrste het licht altijd zijdclings invalt, en daardoor sterke slagscliaduwcn ontstaan, lenvijl bij do VEULlUiriNti OOOU TOT ALE UEELECTIE, 295 laatstc het liclit. inccr gelijkmatig over <lc geheele oppcr- vlakte verdceld wordt , eu de scbaduwcn zecr gering zijn. In sommige gevallen zal dus deze, in andere gene verlich- tiugswijze de voorkeur verdieneu. Zoo b. v. zal zich een klein insekt in deszelfs gelieel bet fraaist vertoouen bij de verlichting met een terugkaalsend spiegeltje, docli wil men de kleine baavtjes en knobbeltjes aan deszelfs opperviaktc waarnemen , dan zullen deze door bet zijdelings opvallendc liclit eener lens veel betcr gezien worden. Een voordeel van deze laatsle is verders, dat hare aan- wending geene grens viudt in de groolte der voorwerpcn , welke daartegen bij bet gebruik der spiegelljes altijd beperkt moet wezen, dewijl er steeds eeue opene ruimte moet over- blijven om het liclit van den grooten spiegel toegang te geven. Daarenlegen bezitten de terugkaatsende spiegeltjes op hunne beurt bet voordeel , van nog bij sterkere vergrootingen aan - wendbaar le zijn, omdat, wanneer bet objcclief zich op te korteu afstand van bet voorwerp bevindt, bet eerste de stra- lcn, die door de vcrlichtingslens gaan , onderschept. Het blijkt dus uit deze vergelijking der beide aangewende hulp- middelen tot verlichting van ondoorschijneude voorwerpen, dat noch de eeue, uoch de andere bij een goed en voor alle soorten van ouderzock geschikt mikroskoop mogen gc- mist worden. 197. Er is nog eene verlichtingswijze, bet eerst door 11 ca~ de (1), later ook door Carpenter (2) aanbevolcn, welke ik bier vcrmcld, omdat zij eenigermate bet midden houdt, tus- (1) Goring and Pritchard, Micrography, p. 227. (2) Todd, Cyclopaedia of Anatomy and physiology. XXII. ;u t. Micros- cope. p. 352. 21) G VERUCilTlNG DER MIKROSKOI'ISCHE VOORWERPEN. sclicn dc vcrlichtiug met doorvallend cn die met opval- leud licht, want, terwijl cr de tot dc cerste vereischte toe- stel voor wordt aangewend, eu zij ook alleen op doorschij- ncnde voorwerpen kan worden toegepast, kornt zij daarenlc- gen met de audere daarin overeen, dat hct gezigtsveld niet vei licht wordt, en men de voorwerpen door teruggekaatst licht op cenen donkeren achtergrond ziet. Deze verliehtingswijze bestaat daarin, dat men, helzij door eene ter zijde der as van het mikroskoop onder de voor- werptafel geplaatsle kaars, hetzij door eene slerk exccntrischc slelling des spiegels, het licht in eene zoo schuinsche rigling in het gezigtsveld doe komen, dat dit zich nog geheel duis- ter verloont, terwijl alleen de daarin aanwezige voorwerpen ziglbaar worden , omdat de stralen in deze eene totale reflectie ondergaan, en alzoo het oog bereiken. Wanneer in fig. 94 A de onderste lens is van een aan hct mikroskoop beves- tigd objectiefstelsel , de de doorboorde voor werptafel , v een zich daarop bevindend voorwerp, en acb de van den spiegel of van de kaars komende stralen, dan zullen a en b ter zijde van de lens voorbijgaan, en alleen c, in de rigting der optische as vq teruggekaatst wordende, het mikroskoop bin- nenlreden. Men ziet dus de voorwerpen met huune eigen- domlijke kleuren , terwijl het veld geheel zwart is. Inder- daad levert dit eene fraaije vertoouing op, en zeer doorscliij- nende voorwerpen, zelfs infusorien, laten zich op deze wijze nog zeer goed waarnemen. Ik betwijfel evenwel, of zij voor wctenschappelijke nasporingen eenige waarde heeft, daar men door haar bezwaarlijk iets zal ontdekken, hetwelk bij door- of opvallend licht niet even goed of betcr te zien is. Bovcu- dien is zij, zoo als v. Mohl (1) teregt aanmcrkt, alleen bij (1) L. c. p. 141. 1NVL0EI) VAN DEN AAltD DES LICHTS. 297 geringe vcrgrootingen aanwendbaar, dcwijl, zoodra het objcc- ticf te digt bij bet voorwerp is, het licht, gelijk uit dc bc- sebouwing der figuur blijkt, geheel of gedeeltelijk het mi- kroskoop binnentreedt, en het gezigtsveld derhalve niet meer duister gehouden worden kan. 198. Behalve de gepaste inrigting van den vcrlichtings- toestel zelven, is ook de soort van licht, waarvan men zich ter verlichting bedient, van eenen belangrijken invloed. Zoo- \vel het licht der zon, als kunstlicht van verschillenden aard kuunen ter verlichting dienen. Beiden hebben hunne eigene voor- en nadeelen, en vorderen eenige voorzorgsmaatrcgelen , om met de meeste vrucht te worden aangewend. Wij vvil- len hierbij achtereenvolgens stilstaan. Het regtstreeks van de zon afkoinstige licht laat zich slechts in een geval met vrucht gebruiken , namelijk ter verlichting van ondoorschijnende voorwerpen door opvallend licht. Hier moet men aan hetzelve in de meeste gevallen boven alle ander licht den voorrang toekennen. Docli voor de verlichting van door- schijnende voorwerpen moet men hetzelve daarcntegenonbepaald afkeuren, zelfs wanneer het, volgens de door Chevalier (1) aanbevolen handelwijze, door gekleurde glazen zoodanig ver- zwakt is, dat het oog bij de waarncming niet Iijdt. Even als v. Mold (2) heb ook ik bevonden, dat proefvoorwerpen zich daarbij veel minder duidelijk vertoonen, dan bij gewoon daglicht. Voor zeer weinig doorschijneude voorwerpen, b. v. geheele bladeren, om er den omloop van het raelksap in waar te nemen, zoude men in de verzoeking kunnen gera- ken, om dezelve bij onmiddelijk doorvallend zonlicht te bc- (1) Die Mikroskope und ilir Gob ranch, p. 67. (2) L. c. p. 147. 298 VERLICHTING DER MIKROSKOPISCHE VOORWERPEN. schouwen, gelijk zulks werkelijk door Schultz is aanbcvolen. Men wantrouwc echter steeds de uitkomsten van zulk ccnc waarneming, want het door cene halfdoorscliijnende massa heenvallend zonliclit brengt, ten gevolgc der menigvuldige interferentien , allijd een gcllikker te weeg, dat zeer ligt voor beweging wordt aangczicn. Ook bezitten onze tegen- woordige mikroskopen lichtsterklc genoeg, om, althans bij geringcre vergrootingen, zulke vvaarnemingen bij gewoon dag- licbt tc kunnen bcwerkslelligen , en later zullen wij bovendien verschillende middelcn leeren kennen , om de doorschijnend- heid der ligcbamen, welke men aan een onderzoek onder- werpt, aanzienlijk te vermcerderen. Doch terwijl het regtstreeksche zoulicht als onbruikbaar moet worden bcschouwd, is daarcntegen het op de eene of andere wijze onregelmatig verstrooide of diffuus gemaakte zon- licht, als uitslekend geschikt voor mikroskopische onderzoe- kingen te beschouwen. Er zijn tweedcrlei hoofdwijzen , om het zoulicht in dien loestand te brengeu; 1° namelijk kan men hetzelve op halfdoorscliijnende ligehamen doen valleu, welke een gedeelte van het licht opslorpen of terugkaalseu , eu een ander gedeelte doorlaten, lielwelk dan lot verlichtiug van het gezigtsveld dient, en 2° kan men het licht opvangen, dat door eene verlichte witte oppervlakte wordt teruggekaalst. Voor de verlichling van mikroskopische voorwerpen is het geenzins onverschillig, aan welk dezer beide middeleu men de voorkeur geeft. De ondervinding leert, dat het eersle over het algemcen moet wordeD afgekeurd, en elk kan zich ge- makkelijk hiervan overluigen, door een sluk dun wit papier onder de voorwcrplafel van het mikroskoop tc plaalseu, en dit van ondcrcn, met bchulp van den spiegel, slerk door de zon te verlichlen. Men zal alsdan bevinden, dat wcl is waar A AN WENDING VAN DAGUCHT. 299 het gezigtsvcld zicli voldoende vcrlichl vcrtoont, docli dal dcsnicttegenstaandc alle doorschijnendc voorwcrpen nict dan zeer flaauw zigtbaar zijn. Dc oorzaak hiervan is de al tc groote onregclmatige verstrooijing dor lichtstralcn bij den doorgang der vczclen, waaruit het papier bcstaat, zoodat na- genoeg geen enkele straal onverauderd deszelfs oorspronkelij- ken weg vervolgt, cn tot ziglbaarmaking van het voorwerp dient. Hetzelfde zal gebeuren, indien men andere halfdoor - schijnende ligchamen, b. v. eenc dunne laag wilte was of melk, op den weg der stralen plaatst. Hoe helder verlicht het gezigtsveld ook zij, altijd zal de waarneming hoogst ge- brekkig blijvcn. Bezigt men een glas, hetvvelk aan de eenc oppcrvlakte mat geslepen is, dan zal dit beter voldoen dan de genoemde stoffen, omdat zulk eene oppcrvlakte beschouwd moet worden als afvvisselend bestaande nit ruw geslepene , dus diffuus makende, plekjes, en uit daartusschen liggende heldere tusschenruimten , welke de stralen in dc oorspronkc- lijke rigting doorlaten. Docli zulk eene matte oppcrvlakte is bij zonlicht oubruikbaar, omdat dit le sterk is, en indien de glasplaat, om dezelve minder doorschijnend te maken, aan beide oppervlakten wordt mat geslepen, dan slaat hare uitwerking geheel gelijk met die der zoo even genoemde stoffen. Dit leert ons dus eenc niet onbelaugrijke bijzonderheid voor de mikroskopische vcrlichting kenncn , namelijk dat het diffuus gemaakte gedcelte van het licht alleen dieueu moet tot vcrlichting van het gezigtsveld, — in dier voege dat deszelfs kleur het sterkst contrasteert met die van het voorwerp, cn derhalve eene helder wilte kleur moet hebben , indien het doorschijnendc voorwerp klcurloos is, omdat dan dc schadu- wcu zwart zijn, — maar dat het reeds diffuse licht niets bij- 500 VERLICIITINO DER M1KU0SK0PISCHE VOORWERPEN. draagt tot hot eigcnlijk ziglbaar maken van hot voorwcrp zelve. Daartoe kunnen allecn zulke doorvallende stralcn die- nen, welkc niet onregclmatig vcrslrooid ziju, en hot is om die reden, dat liet van wille oppervlakten teruggekaatste licht beler aan het oogmerk bcantwoordt, dan hct door half- doorschijnende wille ligcharaen doorvallende licht, daar in het eerste gewoonlijk een grooter aantal regelmatig teruggekaatste stralen voorhanden is, dan in het eerste. Onder alle het zonlicht terugkaatsende wilte oppervlakten , verdient voorzeker die van wilte wolken de voorkeur. Min- der voldoet het den spiegel te rigten op den blaauwen on- bewolkten hemel, want hoewel deze kleur zeer aangenaam voor het oog is, zoo komen dan, uilhoofde van de minder sterke tegenstelling, de fijne bijzonderheden der beelden niet zoo scherp uit. Wanneer er zich geen wolken aan den hemel bevinden , dan kan het zonlicht met voordeel door kunslmiddelen dif- fuus worden teruggekaatst. Hiertoe kunnen verschillende we- gen worden ingeslagen. Zoo kan de spiegel gerigt worden op eenc door de zon beschenen witte muur, op een helder wit papier, of op eenige andere gladde witte oppervlakte. On- der soramige omstandigheden , wanneer namelijk het voor- werp zelf gekleurd is, kan het ook eenig voordeel opleve- ren het zonlicht op te vangen, dat van eene gekleurde op- pervlakte wordt teruggekaatst. Verders kan, volgens den raad van Goring, de spiegel met eene gipsplaat bedekt worden, of, hetgeen schier even goed voldoet, met een sluk zeer wit papier, waarop men dan het zonlicht laat vallen. Varley (1) heeft lot hetzelfde docl aanbevolcn den (1) Toclcl, Cyclopaedia of Anatomy and Physiology , art. Microscope r. 251. AANWEND1NG VAN DAGLICI1T. 501 spiegel met pocder van boolstofzure soda of van wit glas to bestrooijen. 