VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wy hebben desgelyks gezien, dat de Bevrugting in het gedeelte , waar dezelve plaats gehad heeft, den groei be- aalde , en de uitbreiding van het Mergagtig gedeelte eedt ophouden, °t welk zich anders onbepaald door de takken zou verlangd hebben. Zy bewerkt, op deeze wy- ze, de verdeeling van het Merg in een zeker getal van Zaa- den, elk met een onderfcheiden beginzel van leeven be- iftigd. Het Mergagtig gedeelte , zich bloot vindende in Bet Stampertje, kan zich alleen niet bewaaren, of aan- groeijen, zonder behulp van de Vaatagtige Zelfftandig- heid, waar het reeds buiten gegroeid is: het moet, der- halven, van elders toevoer ontvangen, en krygt het met de daad van de Helmityltjes en derzelver Zaadftof: deeze lichaamen zyn, gelyk wy reeds gezegd hebben, den oor- {prong {chuldig aan het houtagtig gedeelte, en gevolglyk - aan den Bast. Indien het gebeurt, dat in den Bloem zelve de Vaatagtige Zelfftandigheid in een ftaat zy, om de bee inzels der Zaaden te omvatten, dan zal de Plant Leeyen aarend worden, gelyk zulks voorvalt in de Festuca Aja ra, en Poa Vivipara, in welker Bloemen. men bykans het zelfde waarneemt als in het Merg van andere Planten , °t welk in de takken beflooten blyft, en op onderfcheide ‘wyzen verdeeld wordt, gevoed zynde, en altoos door den ‘Bast omgeeven , en dus in ftaat om nieuwe takken te gee. ven en te groeijen, even als de Koraalen. Cé Vervolg by de naaste gelegenheid.) VER. 44 o ' VERSLAG. gn VERSLAG VAN DE DENKBEEIDEN DER TURKEN, WE- GENS DE VOORBESCHIKKING EN HET NOODLOT. COntleend uit het Werk Tableau General de Empire Oshoman, par M * * * D'HOSSON.) pr Nies is algemecner, dan, van de Turken fpreekende, >> te hooren , met welk een blinde drift , tot dol- , heid toe, zy de hachelykfte gevaaren tarten , en in den » mond loopen, daar toe aangezet door de heerfchende 3» Begrippen , wegens de Voorbefchikking en het Nood- lot. De Reizigers en Berigtfchryvers van het Turk- an lie Ryk, en van de Gevoelens der Ingezetenen, oi- wn derfteunen zulks , en veele van der /urken daaden an fchynen op dien grond te fteunen. De Heer M*** an D'HOSSON y die aanvanglyk een Werk heeft uitgegee- an ven, 't welk een nader en nauwkeuriger verflag ople- an vert van het Oshomannifche Ryk, dan wy tot nog be- ‘ss Zitten , fchenkt ons ten deezen aanziene onderfcheide- ‘ss ner Berigten , welker hoofd-inhoud wy hier zullen me so dedeelen ; niet twyfclende, of de grondiger kennis van wn der Turken denkwyze, ten deezen aanziene, zal in een 3, tyd, dat dit Volk, door den thans gevoerden Oorlog, zo zeer als immer het Onderwerp der Gefprekken uit- maakt , onzen Leezeren welgevallig weezen.”” w E OG + Het Noodlot, by de Muſulinannen, bepaalt zich, vob gens de Leer der Wet, tot deeze drie algemeene hoofd. punten. Voor eerst. Dat de Voorbefchikking alleen den geestlyken ‘(taat betreft. Ten tweeden. Dat dezel- ve hct geheele. Menschlyke Geflacht niet bevat; maar al leen een gedeelte der Stervelingen , vóór hunne geboorte beflemd , om tot het getal der Uitverkoorenen of der Verworpenen te behooren. — Ten derden. Dat dee- ze geene betrekking heeft tot den Zedelyken, Burgerly- ken, of Staatkundigen toeftand: dewyl in de beginzelen van den Godsdienst de Mensch nooit ontzet wordt van zvnen Vryen Wil. --—-- Zodanig is het gevoelen der Muphtys, en van alle Wetgeleerden. Ondanks deeze bepaalingen , in de Wet voorgefchree- ven > VAN DE DENKBERLDEN DER TURKEN. 495 ven, ftrekt een fteeds heerfchend vooroordeel den invloed des Noodlots uit tot het Burgerlyke en Zedelyke. Het Volk, gemeene Verftanden, zomtyds de Voriten . zyn met dit vooroordeel vervuld. Van hier die foort van ge- voelloosheid , waarin men by wylen het Turk/che Volk ` edompeld ziet, die onderwerping , met welke het, zon- er zich des veel te bekreunen, jammerlyke gebeurtenis- fen, byzondere toevallen, en Volks onheilen , verdraagt. Alles toefchryvende aan den oppermagtigen Wil des Eeus wig lecvenden , aan eene hemelfche en onzigtbaare Hand, die volftrekt de gangen van elken Sterveling , en den al- gemecnen loop der zaaken beftuurt , verwaarloozen zy de redmiddelen, welke Rede en Voorzigtigheid : aanbieden. Dit veelvermogend begrip bindt de handen des Staatsbe- ftuurs, ten aanziene van maatregelen, die het gezond Verftand, en het voorbeeld van andere Staaten , voor- fchryven , om de zo veelvuldige verwoestingen van Brand, van Pestziekten, en dergelyke , te ontwyken of te voor- komen. De Mufulman , die zyn huis in de asfche gelegd : ziet, die zyne bezittingen door een roofgierige hand onte roofd worden, de Zeeman, die door de onbedreevenheid des Stuurmans fchipbreuk lydt, de Zieke, die ten flacht- offer ftrekt van de onkunde eens Geneesheers , onderwer- en zich allen, geduldig, aan hun ongelukkig Lot. Ondertusfchen is de invloed van dit Stelzel niet altoos even fterk. Verfcheide Hoofden van den Godsdienst en van den Staat hebben ’er wederftand aan weeten te bie- den. Omar gaf er een heilzaam voorbeeld van in het ontvlieden van de Pest, die Syrie verwoestte; BAJAZRD pe D: en anderen, onderfteund door de beginzelen der Wet, zich verlaatende op de vooríchriften en de beften- dige gewoonte der vier voornaamfte Califs , betoonden dezelfde wyshcid: dezelve zou algemeen kunnen worden, en zeer gereed, indien men het tegenovergeftelde voor- bordeel , met den Coran in de hand, beftreed. Daarenboven is ‘er niets rechtftreekfcher aangekant te- en de Leer des Noodlots, dan het doorgaande gedrag Ger Mufulmannen. Zy zelfs, die deeze Leer, op de vol- Jtrektíte wyze, omhelzen , laaten niet na, zich van kun- ftenaaryen en ftreeken te bedienen, om hunne Rampen te verzagten, hun Fortuin te maaken, en hun Eerzugt te voldoen. De Califs en de Sultans, die zo veele Prinfen „- uit zydtakken gefprooten, ten dood bragten, alleen met _ oogmerk om Staatsbeweegenisfen te voorkomen, of den JIL. DEEL. MENGELW. NO. 12. Nn - Throon — 496 7 VERSLAG Throon voor hunne eigene Kinderen te verzekeren, had. den zeker de Voorbefchikking niet geraadpleegd, als zy deeze barbaarfche bevelen gaven. "Er is eene zeer veel vermogende oorzaak , die dit Voor- oordeel in ftand doet blyven. ’t Is niet uit gebrek aan Rede of Doorzigt, dat de Staatsdienaars , menigmaal , het Lot van den Staat aan de Bepaalingen des Hemels toe- {chryven: dit is enkel een vond van Staatkunde. De Leer des Noodlots dient hun tot een fchild tegen de woede des Volks, by alle rampfpoedige lotgevallen. ‘Terwyl dezel- ve, aan den eenen kant, omhelsd wordt door zwakke en traage geesten, die er cen oorkusfen van maaken, om zich zorgloos op neder te leggen „ ftrekt zy, aan den an- deren kant, tot een kragtig wapen in bekwaame en dap- pere handen, om de ontwerpen van Eerzugt en Staatkun- de, zonder des klaagen of morren te hooren , uit te voe- ren. Verheevene Geesten > wel verre van zich door Volksbegrippen te laaten ketenen, bedienen zich van de- zelve , naar de voorkomende omftandigheden zulks vorde- ren. Zo kunnen de Vooroordeelen , hoe fchadelyk over at algemeen, b wylen gelukkige uitwerkzels voortbren- gen. Zy houden de Dapperheid des Volks ftaande, en wekken die op; en behoeden zomtyds den Staat voor fchokken , die de Volksrampen anderzins zouden mede brengen. l Wat hier van ook zyn moge, het valsch beginzel des Noodlots, 't gebrek aan eene vaste en ftandhoudende Op- volging , 't mangel aan Krygstugt onder de Trocpen:, de flegtheid der Regeeringsgefteltenisfe , die daarenboven zeer ebrekkig bediend wordt „ zyn zamenloopende oorzaa- ken. welke de magt des Turkfchen Ryks, een der groot- fte der wereld, ondermynen. geloovige begrip- en hebben ’t zelve niet min nadeelig geweest , en invioed gehad op het gedrag en het Iecven van bykans alle de Sultans, en ’t algemeene lot des Keizerryks. De laatíté Sultan zelve, MUSTAPHA DF III, was ‘er niet van ont- heeven , niettegen{taande zyne natuurlyke fchranderheid en uitgebreid vernuft. Zyne daaden en onderneemingen ' werden alle, om zo te fpreeken , geregeld door de gehei- men der voorzeggende Astrologie. Zou men wel geloo- ven, dat, geduurende den jongsteevoerden Oorlog, tus- {chen de Porte en Rusland, veele Boodfchappen van Com flantinopolen , na de Legerplaats van den Groot-Vifier, alleen licpen over den invloed der Starren , over de dagen - en VAN DE DENKBEELDEN DER TURKEN. Hy koesterde fteeds eene vuurige drift tot Erfenisfen : want hy dagt, dat, van alle mogelijke middelen om ryk te worden, het Erfgenaamfchap het gefchiktfie zo wel als oníchuldigfte was. Wanneer hy iemand, in nieuw rouwgewaad gedorcht, ontmoct- te, reezen in hem altoos de flreelende denkbeelden op: „Daar » gaat, misfchien, een ryke Erfgenaam!” Het woord Erfee- naam hieldt hy voor het welluidenst van alle in de geheele taal.. OgipniLus hadt een Oom, en Moei, beiden zeer ryk, en die beiden hem verzogten, dat hy den intrek ten hunnen huize wil- de neemen. Aan wien zou hy de voorkeus geeven? Dit ge- wigtig Dok vorderde het rypfte overleg. Naardemaal ORTPHILUS beflooten hadt geen ftoffe van zelfsverwyt te hebben, deedt by | n 2 Voor. 498 DE ONGELUKKIGE ERPGENAAM. vooraf allen onderzoek , en nam alle de voorzigtige ftappen, welke het aanbelang der zaake vorderde. Eer hy het fuk be. alde , berekende hy beider middelen , veríchafte zich beider oopcedels, om in de jaaren althans zich niet te vergisfen, en raadpleegde met bekwaame Artzen aver beider gefteltenisfen, Hy befl'ste ten voordeele van zyne Moey: dewyl Zy, by de ge- lykheid der middelen , een hooger getal jaaren telde. Zo zien “wy, dat ORIPHILUS niet handelde als een bedagtloos en los Jon. geling; maar zyn gedrag regelde naar een weIdoordagt plan. Na deeze Moey begaf hy zich, en ftelde terftond alle de be- nzels van de kunst om te behaagen te werk, en zogt met eene onafgebrooken aandagt haare geaartheid door en door te Jeeren kennen. *t Viel niet gemaklyk; doch de moeilykfte poo- ingen verzekeren ons dikwyls van eenen gewenschten uitflag. n kleine oplettenheden bleef hy nimmer in gebreke : hy was onvermoeid. Madame arsına (dus was die oude Weduwe ge heeten ,) vondt grooten fmaak in ’t leezen ; doch daar zy het niet zonder bril kon doen, en niet wilde bekend ftaan dit hulpe middel naodig te hebben, liet zy haar Neef goduurig voor haar leezen, onder voorgeeven, dat zy hem gaarne hoorde, dewyl hy wonder fchoon las. De arme oRIPHILUS was veroordeeld tot die lastige taak; welke hy over dag moest waarneemen , om haar te verlustigen , en ’s avonds om haar in flaap te brengen, Dit leezen duurde zomtyds tot diep in den nagt: want Mada- me ERBINA look nooit haare oogen zonder de hulp van een Lee. ger, zy fliep best op de klank van diens fem, en werd me- nigwerf wakker op het oogenblik dat het leezen ophield. Nooit hadt orıpHıLus gelegenheid om in de Stad het middag- maal te gaan neemen : en nogthans kon hy dit bezwaarlyk ge- heel agterwege laaten: want hy hadt andere Bloedverwanten, en wel zeer nabeftaande Bloedverwanten. Met één woord, ORIPHILLS leidde een zeer onaangenaam leeveh, een Iceven, `t welk eene geduurige opoffering mogt heeten. Zyne Moey Er- BINA Was, in de daad, zo gevoclig en erkentelyk „ dat haar Neef — haar charmante Nef , — tot het eeng onderwerp van haare gefprekken diende. Fly was waarlyk c/armant : met den ~ tytel van Erfgenaam bezat hy alle de bevalligheden , welke ie- mand kunnen vercieren. Hy betoonde zich in zyne zeden een volkome CHESTERFIELD , tot kleinigheden oplettend in zyn op- pasien. — Zo vernuftig als gelukkig in de kunst van behaa- gen. Hy prees de goede oude dagen. en fchold op de tegen- woordige tyden. De Ouderdom hadt by hem onuitfpreeklyke bekoorctykheden. Op dit ftuk waren zyne bedenkingen veelv.ldig en fchran- der uitgedagt. „ In de vier Leeven,ftanden van den Mensch, „ waren ‘er, Zyns oordeels, twee die hervormd dienden te - p worden : de Mon ch moest ccnsflags van de Kindsbeid WI 93 t OON ee — — DB ONGELUKKIGE ERFGENAAM. 499 „ tot in-den Ouderdom overtreeden ; de tusfchenftand, tus- js fchen die twee Leevenstydperken , was volflagen verlco- „ ren tyd, allenthalven betteed wordende in het vormen van „ ongerymde ftelzels , en het bejag van belachlyke harsfen- A Íchimmen.” Ontelbaare aanmerkingen , van even dicpzinni- gen aart behaagden de oude Moei dermaate, dat ze gehecl met met ORIPHILUS Was ingenomen; want het onderhoud, ’c welk hy haar verfchafte, hadt blykbaar zulk eene gezegende uitwer- king op haare gefteltenisfe , dat zy als fcheen te herjongen. OrıraıLus gevoelde inwendig grooten fpyt van deezen uitia zyner poogingen. ,, ’t Is zeer hard .” dagt hy „ dat e:n Eerlyk ‚ Man aan geene Erfenis kan geraaken , dan door oppasfingen , » die het gelukkig oogenblik, om ’er toe te komen, vere „ fchuiven.” ‘ ` Terwyl hy in deeze gepeinzen zat, ontving hy een brief, met berigt, dat zyn Oom zeer ziek lag, en de Dooren hem hadden opgegeeven. ORIPHILUS, altoos bedagt op voorkomen- de gelegenheden, en redeneerende over ’t geen hem ontmoet- te, kon niet nalaaten by zich zelven te overleggen. —— De uitflag was; dat by onvermydelyk de Moei moest verlaaren om zich by zyn Oom te vervoegen: want een jonger fterven Perfoon is natuurlyk nader aan zyn dood, dan een ouder in goede gezondheid. Dit ziet elk is reaenkaveien , en het onderwerp uit onderfcheide gezigtpunten befchoiwen. °t Geweeten van ORIPHI- Lus was ook in. dit fluk gemoeid; want zicke Pertoonen hebben zeker meer byftand nodig , dan gezonden. Hy nam, derhal- ` ven, met een beleefden Brief, affcheid van zyne Moei, —- Z Schreidde; maar te vergeefsch , oalPHILUS bevondt zich thans by zyn Oom. By deezen Oom, HERMINIUS geheeten, kon de Neef genoeg - inbrengen tot verfchooning dat by zyne opwagting nict eerder gemaakt hadt: dit goldt. Welhaast betoonde hy zulk een yver in hem ten dienfie te ftaan, dat het verzuim van het voorle- jedene geheel vergeeten wierd, door het wel waarneemen van het tegenwoordige. In ’ kort, hy verwierf ten ccnemaal het vertrouwen en de vriendichap van den doodkranken Man. Myn waarde Neef ! fprak hy, indien gy altoos by my geweest waart, ik zou my in der. tegenwoordigen fland niet bevonden heb- ken. OrırHıLvs kon zich naauwlyks wederhouden van te ant- woorden : ,, Indien gy u niet in den tegenwoordigen toeftand „ bevonden had, gy zoudt my in ’t geheel niet gezien heb- ben. ” Ondertusfchen hadt HERMINIUS, door de Do@oren opgegee- ven, om een Nwakzalver gezonden, die, °t zy door kunde, of by geval. hem geheel genas, Deeze Doctor hadt lang na den Steen der Philofophen gezogt, en was "er nog mede be. zige HERMINIYS, tot gezondheid herfteld, vroeg, hoe 't moge. . DE lyk gon DE ONGELUKKIGE ERPUENA AM, lyk geweest ware hem te geneezen, daar de kundigfte Artzea n raad wisten. Hy fchreef de geneezing toe aan de uitwer. Eing van eenige geheimen, hem door de Alchimie bekend. Ee ne nauwe verbintenis, tusfchen beiden, was het gevolg deezer verklaaring; en de Alchimist, een gefleepen Knaap , ontdekte enge van zyne geheimen aan HERMINIUS, — Op zekeren dag tradt deeze In de kamer van zyn Neef, met een blos van gezondheid op zyn weezen , zeggende, val verrukking: Myn waarde ORIPHILUS! ík ben by % gekomen om u in vertrouwen mede ge deelen, "6 welk it weet dat u hes grootfie gefioegen zal fchen- ken. Gy kent den Door, die my geneezen heeft. » Ja, , myn waarde Oom”, antwoordde ORIPHILUS» ., en ik weer, „ welk eene oneindige verpligting ik aan hem heb voor deezen po dienst.” Og! hervatte“HERMINIUS, gy weet alle ver ‚pligtingen niet, welke gy aan hem hebt! — ORTPHILUS, die wist wat de Alchimist voorgaf ontdekt te hebben , dagt eerst dat deeze aan Zyn Oom een geheim geopenbaard hadt, em Goud te maaken , en vroeg met veel drifts aan HERMINIOS, „of zyn Vriend hem het groot geheim der: Goudmaakery ‚ ontdekt hadt?” Jet beters, luidde het antwoord van Oom, dan dat! ——— „Beter dan dat!” riep ORIPHILUS Wit. „ Ik verliaa 4 niet” — Herv niUs denkende , dar hy het hart zyns Neefs met een vloed van biydfchap zou overftroomea, luisterde dien in 't oor, dat de Alchimist hem een vies met vogt gegeeven had, *t welk hem een eeuw en meer zou doen jeeven. Wy kunnen ons ligt verbeelden , hoedanig een indruk derze onverwagte ¡ontdekking op ORIPHILUS maakte. Het ge- heim verdiende volftrekt geen meer vertrouwen dan andere, die niets waardig zyn. Maar- die ontdekking was te ontrustender, dewyl de ongemeene geneezing van HERMINIUS "er eene maate van ‘waarfchynlykheid aan byzctte, en cen zeker vertrouwen op den Alchimist baarde. OrreHiLus althans was, wegens dit be- rigt, zo verfchrikt, da: hy fchielyk de kamer en het huis van zya Oom verliet; hem eene zeluekige Onjterflykheid toewen(chende. Tot dat hy gevoeglyke maatregels kon beraamen , om met Zy- ne Moeye bevredigd te worden, betrok hy kamets in cen Huis, waar ORPHISA, een oude Dame, desgelyks kamers had. Deere Dame was met rykdommen, jaaren en zwakheden , overlaaden. "Te midden van de kwellingen, met welke ORIPHILUS worftelde, zou zy zyne aandagt niet getrokken hebben , hadt hy niet bè- “merkt dat ze ryk was, en geene Bloedverwanten had. Dit le- verde eene zeer treffende omitandigheid op. „Arme Vrouw.” verzugtie hy, » zo ryk te zyn, en geen een Neef by haar te ,» hebben!” Als medebewoonder van `t zelfde huis, lag hy een bezock by haar af: hy werd vriendlyk ontvangen: hy hervatte het (chielyk . zyne bezoeken vermenigvuldigden ; en eindelyk met zulk een gelukkigen uitílag , dat hy , zander zich aan ORPHISA ont- BR: ONGELURKIGE ERFGENAAMs sót ontdekt te hebben , aangemerkt werd als de Erfgenaam van alle haare middelen, en men hem daar mede bykans geluk wenschte. Eenigen tyd geleden, hadt een zeer beminnelyk jong Heer zich verfcheide keeren by ORPHISA vervoegd, ’t welke haar vermeen- den Erfgenaam niet weinig ontrustte. Orvtis, zich, op zekeren tyd, met ORIPHILUS alleen bevindende, fptak hem op deeze tede- re wyze aan. ., Myn waarde ORIPHILUS, ik heb uwe genegerr- » heid mywaards ontdekt. Ik ben overtuigd van uwe belanglooze „ vriendichap. Ik oordeel my verpligt, myne voorneemens aan ae u te ontdekken!" — ORIPHILUS dagt. op het hooren deezer woorden , dat hy den Notaris reeds voor zich zag, om zyn naam te fehryven in een wettigen Uiterften Wil, toen oRPHISA voort- voer: ‚lk gía trouwen; gy kent den jongen Heer, de hier zo „ dikwyls komt. Ik zal hem tot Egtgenoot neemen, en alle my. „ ne goederen aan hem maaken.” Op dit blyk van vertrouwen, van gelyke waardye :net dát zyn Oom hem hadt ¡egceven, ftondt oriPKiLUS als van den donder getroffen. ,, Wensch my dan geluk ,” zeide oRPHISA, ., naarde- „ maal myn heil u zo Zeer ter harte gaat, cn gy weet, hoe be- ,, mibnelyk een jong Heer myn aanftaande Egtgenoot: is.” ORIPBILUS ftamelde eene Gelukwenfching uit , zonder eenigen zin of flot. Welhaast nam hy zyn aficheid, en ook den volgenden dag van het huis. OrıpHiLus was woedend. en, tot vermeerdering van zyn ver. driet, kreeg hy, ten zelfden tyde, berigt, dat zyme Mocy den naam niet meer mogt hooren noemen van hunnen ecrtyds Char- manten Neef. Nogthans moeten wy bekenren, dat ORIPHILUS tot dus lang onberispelyk was; als mede dat, indien hy tot nog het genoegen van te erven niet hadt genooten, hy niets verzuimd hadt om ‘er toe te geraaken. Hy kwelde zich dermaate over zyne mislukkingen, dat hy be- tuigde, voor altoos van het najaagen der Erfenisfen te zullen af- zien. „Ik ben” fprak hy by zichzelven, ,, niet gelukkig, de » Pest zou twee derden van het Ryk kunnen ontvolken, eer ik y» een Erfgenaam zou worden.” Hy vervloekte den Alchimist, die het geheim , om lang te leeven, hadt medegedeeld ; de kwaad- aartigheid der oude Moeyen, die onverbiddelyk waren voor hun- ne Neeven, en de Huwelyksdrift, welke cen Eerlyk Heer belet hadt eene zo wel verdiende Erferis te verkrygen. Ongelukkige orıptiıLus! Deeze aanmerkingen , zo verre van hem den minften troost te veríchaffen, waren de bron van de ‘diepgaandfte droefgeestigheid. Eindelyk door de noodlottige ont. ftandigheid, van zyn naam niet gefchreeven te zien in den Laat ften Wil van een ander perfoon , vondt hy zich welhaast in de omftandigheid , dat hy zyn eigen moest laaten opftellen. Zyne gezondheid nam zigtbaar af, wanneer een nieuw toeval nogmaals _zyne geliefde hoope op eene Erfmaaking deedt herleeven. Hy las Ce — 502 DE ONGELUKKIGE ERFGENAAM eene Bekendmaaking in een Nieuwspapier, waar in een oud Heer, zeer ryk uit de Oostindién gekomen, onderzock deedt, of ser nog Naa:tbeftaanden van hem in leevenden lyve waren. De opgegeeven naam dezelfde zynde met die der Moeder van ori- PHILUS, boezemde zulks hem de fireelendfte hoope in. Hy ver- vocgde zich terftond by den Bekendmaakingfchryver en verklaar. de hem in den bloede te beftaan. Of dit met de daad zo was, weet ik niet, doch hy deed het den ouden Heer gelooven : dee- ze verzogt dat hy zyn intrek by hem wilde neemen, om de laat- fte pligten aan hem noodig te volvoeren. Niets kon aangenaamer weezen voor ORIPHILUS dan deeze uitnoodiging. Zyne tederheid en oppasfen won welhaast de genegenheid van den ouden Heer, VALEMON geheeten; een Man van een goed zagt character; wel- haast zag hy uit geene andere oogen dan die van ortpPHiLis, en dagt gelyk deeze dagt. In 't kori, hy vatte voor deezen Bloed- verw int.al de genegenheid van een Vader op. Naa in veelvuldige gefprekken hem beduid te hebben, hoe zeer hy hem agtte, kwam hy ten laatften tot het voldingend bewys daar van, het maaken van zyn Laatften Wil. Thans was oRIPHILUS tot Erfgenaam gefteld, en om dit genoe- gen nog voldoender te maaken, fcheen het of VAL EMON het bezit wilde verhaassen: nauwlyks hadt hy het Testament ondertekend, of hy werd ziek. De Fortuin was op *t laatst niet wangunftig aan de zonderlinge verdienfte van OR'PHILUS, hy wedervoer ein- delyk regt, en hy hadt, van zynen kant, niets verzuimd , 't welk hem meer en meer dit goed Fortuin waardig maakte. VALEMON Was, Zints eenigen tyd , in een kostbaar Pleitgeding ingewikkeld, ’t welk, van tyd tot tyd, een veel ernftiger gelaad aannam din men in t eerst gedagt hadt. De uitflag was, in 't einde, ongelukkig. VALEMON, ik moest zeggen ORI PH 1 LUS, Ver- loor bet geding: want VALEMON flierf een kwartier eer het nieuws der beflisiing kwam. ORIPHILUS werd erkend voor den wettigen Erfgenaam: maar, als of *t over hem befchooren was, dat het kwaad Fortuin hem onophoudelyk zou agtervolgen, het verlies des Gedings flecpte alle middelen des Overledenen mede, Ein- delyk , de ongelukkige oR:PHILUS, meer te betaalen dan te erven hebbende, moest van de, Erfenis afzien. Een ongelukkige Erfgenaam, in de daad! naa zyn geheele Le wen doorgebragt te hebben in het najaagen van Erfenisfen, hadt hy rer eindelyk ééne gekreegen, en deeze moest hy verlaaren. Niets bleef hem over dan het geheugenis van zyn geweeten, 't welk hem verzekerde, dat hy niets verzuimd hadt om zyne eerlyke oogmerken te bereiken. e x, X * MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN y BETREKKELYK, JOBS WOORDEN, Want ik weet dat myn Verlosfer leeft , en hy zal de laat- Re over her fof opfaan: en als zy naa myn huid dis door- knaagd zullen hebben, zal ik uit myn vleesch GOD aune Schouwen, HooDsT. XIX: 25, 26, door wylen BENJAMIN KENNICOTT , D. D., or EENE NIEUWE WYZE TOEGELICHT. Aan de Heeren Schryveren der N. A. Vaderl. Letteroef. MYNE HERREN! an D: Remarks on felect Pasfages of the Old Testament , an van den geleerden , en, door zyne verfcheide ss Leezingen van den Hebreeuy/chen Bybelteat , wyd be- »» roemden. RENNICOTT , in den voorleden jaare uitge- o> geeven, € tin ’t by- ss zonder get van de be- an kende en van joss y» Boek, Hoc van eenige, s» die ik m bben. Hy ss is van rigt altoos s, heeft op e otfte zwaa- ss righeid, w ` ‘omhelzen, is de buitengewoone ftaatlykhei met welke Jos dec- ze zyne reden, welke ook de bepaalde meening moge Weezen „aanvangt „— eene ftaatlykheid, welke ons natuurlyk opleidt om iets zeer zonderlings te verwag- ten, Och of myne woorden nu opgefchreeven wierden! Och of ze in cen Bock werden ingetekend! dat ze met ten yzeren' grifje en lod voor eeuwig in eene soife ge- » houwen wierden! Wat hier van ook Zyn moge, KEN= » NIcoTT’s gedagten zullen der overweeginge’ waardig, » en, zo'ik hoop , eene plaats in uw Mengelwerk niet UI. DEEL. MENGELW. NO. 13. Oo » on- 504 VERKLAARING „ Onwsurdig gekeurd worden. In welke verwagting ik a, blyf, enz.’ | & & + + De Eerw. KENNICOTT cene menigte van Plaatzen, joss verdeediging betreffende , behandeld hebbende , gaat in deezer voege voort. — Eer wy afftappen van de veel vuldige Plaatzen , waarin job zynen hartlyken wensch, om zyne Onfchuld te bepleiten „ uitboezemt , zal het voegelyk weezen , met onderfcheiding , ftil te ftaan op zyne Betuigingen, in het XIX Hoofdft., die veelal be- paald wordt tot het 25, 26 en 27 vers; doch, myns in- ziens , voortloopt tot het 29. Deeze vyf Verzen , ichoon zy flegts twaalf Regels beflaan , hebben ontelbaare ge- fchillen veroorzaakt, over den algemeenen Zin, door jos in dezelve bedoeld, of hy naamlyk hier te kennen geeft, zyn vast Geloof in eene Opflanding tot Gelukzaligheid naa den dood; of doelt op Herftel tot Geluk, geduurende het overige zyns Leevens. Ieder van deeze Stellingen heeft het niet ontbrooken aan veelvuldige en fterke Voorftanderen: de: uitflag hun ner twisten {chynt kortlyk hier op neder te komen: dat jeder Party het gevoelen zyns Tegenparty’s wederlegd heeft , zonder egter het omhelsde ‘genoegzaam te beves- tigen. Want hoe kon go hier. zyne Verzekeri betuigen van eene Wisfeling der zaaken in detze wereld, en van een Herftel tot Zyd/yken welvaard; daar hy, ten zelfden tyde, op het fterkfte beweert, dat zyne Elenden welhaast zouden eindigen door den Dood. Als Hoofdít. VI: 11. Wat is myne kragt dat ik hoopen zou? of welk ik myn einde dat ik myn leeven verlengen zou? H. VII: ar. Waarom vergeeft gy nict myne overtreedinge , en doet my ne ongeregtigheid niet weg? want nu zal ik in * fof lig- en, en gy zult my vroeg zoeken „ maar ik zal niet zjn. , XVII: 11-15. Myne degen zyn voorby gegaan, uitge- rukt zyn myne gedagten, de bezittingen myns harten. Den nagt verflellen zy. in den dag; het licht is naby den onder- gang van wegen de duistermisfe Zo ik wagte het Graf zal myn Huis weesen , in de duisternisfe zal ik myn bedde Jpreiden. Tot den Groeve roep ik, gy zyt myn Vader; tot t Gewormse, myne Moeder en myne Zuster, Waar zou dan nu myne verwagtinge weezen ; ja be verwagtinge wie zal ze aanfchouwen. H. XIX: zo. Hy heef? my rondsom afgebrooken, zo dat ik heenen gaa; en heeft myne verwage tin En VAN JoB XIX: 25, 26. 505 tinge als een boom weggerukt. Of, °t geen alles in een vervangt, H. VII: 7. Gedenk dat myn leeven een wind iss myn oog zal niet wederkomen-om het goede te zien. Nog minder kon joy zyne Hoop op de Onflerflykheid aanduiden , dien zin kan uit de woorden niet dan ‘met eweld- gehaald worden. En gelyk het bezit van zulk een eloof niet overeen te brengen is Met ops bitterlyk vere vloeken van den Dag zyner Geboorte, in het III Hoofdft.; zo zou de Ferklaaring van Zulk een Geloof, op één- maal, de geheele zwaarigheid des gefchils , tusfchen hem en zyne Vrienden, hebben uit den weg geruimd. Maar, indien geen deezer twee tegenovergeftelde Ges voelens kan erkend worden; indien de woorden van Jon noch zyn Geloof in ecn Herfel tot Tydhyken Welvaard y noch in eene Opfanding naa den Dood uitdrukken; wat hebbe men dan voor den zin deezer moeilyke Plaatze te houden? My itaat niet te vooren, dat de Geleerden tot nog eenigen anderen uitleg hebben medegedeeld. Ik zal het waagen eene derde in °t midden te brengen 5 die , - terwyl ze vry is van de voorgaande zwaarigheden , aan dezelfde Tezenwerpingen niet onderhevig fchynt. Dat de Leezer deëze uitlegging met dezelfde onbevooroor- deeldheid naagaa als ik dezelve voordrang. . De Overtuiging dan, welke Jos, myns oordeels, hier voordraagt „‘is-deeze. :+ . Dat, — fchoon zvne ontbin- ding naby was ; te -midden van de: onregtmaatige befchul- digingen zyner vermeende Vrienden, en de wreede be- fpottingen - zyner hem vyandige Naastbeftaanden ; en fchoon hy dus verdrukt naar den Geest met Lichaams- fmerten. hadt te worftelen . ia ftof en asfche nederzat, hy nogthans uit dat elendig Lichaam , in zyn vleesch, dus van huid beroofd , en ten Grave neigende , cov ZOU ZIEN , die zich ten zvnen behoeve zou verklaaren , en de ONSCHULD ‘van syn Character handhaayen. — Dit gevoelen zal fteun vinden, — in den zin der woor- den zelve, — in den‘ zamenhang, en de volgende be- denkingen, e In het H Hoofdft. leezen wy, dat jow met booze 2weé- ven geflaagen was van zyne voetzoole aan tot zyne fchede to, dat hy nederzat in ’t midden der asfche, vs. 75 8. Hy betuigt H. VIl: 5. Myn vleesch is met gewormte en met het gruis des flofs bekleed; myn huid ts geklnoven en yeragtlyk geworden. Hy verklaart vervolgens H. XVI: 19. ook nu ziet in den Hemel is-myn getuigen, myn getuigen EE: Oo 2 / in i | | | 506 VERELAARING - in de hoogren. Hier mede eenftemmig is zyne taal in de plaats, welker meening wy nafpeurén Hoofdft. XIX: 25-29. In tegenftelling van joss verklaaring, — dit cop fpoedig zou verichynen om zyne zaak te handhaven, en dat zelfs zyne befchuldigende Vrienden hem zouden vryfpreeken, zegt ZOPHAR, H. XX: 27, Dat de Hemel zyne ongeregtigheid zou openbaaren; en de Aarde zich tegen hem opmaaken. . Eindelyk wordt deeze Gedagten over joss woorden, als beheizeude het Vertrouwen op cops verdeediging 2yns gedrags, ten fterkften bevestigd op het einde des Boeks, ‘het flot van joss Gefchiedenis behelzende. Zyne vaste hoope „hier veronderíteld , was, dat hy woor syn Dood , met zyne lichaamiyke oogen , GOD zou zien „ zyn Character handhaavenende. En uit het flot leeren wy, dat cop in diervocge verfcheen, — Met het gehoor der oore heb ik u gchoord, maar nu ziet u.myn oog, roept jos uit, H XLII: 5, waar op de Allerboogíte allerfterkst , en om jobs roem met eeuwigen luister te doen blinken , hem tot vier keeren zyn KNEGT noemt, als hy, in toorn tegeg Joss Vrienden ontftooken „ hun te gemoete voert, 9 ebt niet recht van my ge/prooken als myn KNEGT JOB. — Gaat tot mynen KNEGT JOB, EN myn KNEGT PB zal voor u bidden; want gy lieden hebt niet regt van my gefprooken , gelyk myn KNEGT JOB, H. XLII: 7, 8. ‘De vyf Verzen vertaal ik op deeze wyze. 25. Ik weet dat myn Verdeediger leeft; ` en ten laatften, zal hy over dit Stof opftaan. 26. En, naa dat myne Tegenftanders my dus mishandeld zullen hebben , zal ik zelfs in my Vleesch Gop zien: , 27. Dien ik zal zien aan myne'zyde, en myne oogen zullen hem aanfchouwen ; ‘doch niet van my vervreemd. ` Al dit heb ik in mynen boezem weggelegd. 28. Waarlyk, gy zult zeggen, ,, waarom hebhen wy >> hem vervolgd, ziende dat de waarheid der zaa- a ke by hem gevonden wordt?” 29. Beeft voor u zelven „ op ’ i r t gezigte des zwaards; want het zwaard is gewettegen de ongeregtigheden. Weest daarom verzekerd , dat ’er Oordee zal zyn. — — — Menigwerf dringt job zelve niet alleen aan op zye . Onfchuld „ doch cop erkent ze in °t einde, en het em icht- ve VAN JOB XIX: 25, 26. 507 Dichtftuk loopt over de opgehoopte elenden , een uitftee- kend braaf Man treffende ; zeer bezwaarlyk vallen hier mede overeen te brengen eenige Betuigingen, in de VII, XI en XLII Hoofdftakken , waar JoB, volgens de tegen- woordige Overzettingen , bekent een groot Zondaar te weezen. Zou deeze zwaarigheid niet weggenomen kun- nen worden, door te veronderftellen , dat joB , in het VII Hoofdft. vs. 20, waar hy, volgens de Engelfche en ook volgens’ onze Nederduit/che vertaaling , voorkomt als zyne Zonden cope belydende , daadlyk {preekt tot we- derlegging van ELIPHAS, en de algemeene zin dier plaat- ze hier op neder komt. Gy zegt, ik moet een Zondaar geweest zyn; wat dan? Ik heb niet gezondigd tegen u! 6. gy hefpieder des menfehen! Waarom hebt gy my ten doel geftela om op te fchieten? Waarom ben ik u ten last ge- worden (*)? Waarom niet liever myne overtreeding over °t hoofd gezien, en myne ongeregtigheid voorby gegaan? Ik sal nu in ’t fof zinken. Morgen zal ik mis/chien vergeefsch gezogt worden! en dat hy in ’t IX Hoofdft., van vers 2 tot 22, met de daad zyne Vrienden ten toon ftelt, door op een fpottenden trance eenige hunner ongerymde Grondregelen aan te haalen ; als mede dat hy in vs. 28 en 31 niet tot Gop, maar in wederlegging van BILDAD , fpreekt , als mede dat, in het XLII Hoofdft. vs. 6, oor de invoeging van pya naa “yy, dit vraagswys moet geleezen , en de gehcele plaats dus vertaald , worden. 4. Hoor, ik bid u, en ik wil fpreeken. Ik wil u vraagen; en verklaar u aan my. 5. Ik heb van u gehoord, door 't gehoor der ooren : _ * maar nu ziet myn oog u. 6. Waarom ben ik dus veragtlyk geworden ; en verfchroeid in ftof en asfche? ($) (*) Zo hecft ook de Griekfche Overzetting : als mede GREY en HOUBIGANT met LAVOCAAT, in Thefis Sorban, 1765. p. 21. (t) Zie Hoofdít. II: 8. VII: 5. X: 2. XVI: 15. XXX: 30. 003 WAAR- $08 WAARNEEM. OMTRENT DE IPECACUANHA MET OPIUM, — —— —— | WAARNEEMING OMTRENT HET GEBRUIK VAN DE IPECACUANHA MET OPIUM, IN HARTNEKKIGE DIARRHAEN. Door * * * M. D. VA veel beroemde Geneesheeren hebben de verbinding ' van dien Braakwortel met Opium, als een zeer uit- muntend Geneesmiddel, in onderfcheiden Ziekten, aan- geraaden. Byzonder hebben PRINGLE en BROKLESBY het zelve aangeraaden in aanhoudende Buikloopen , en hier van heb ik onlangs een zeer treffend voorbeeld gezien. — ‘Eene Dame, die, van tyd tot tyd, met aanvallen van pe ynen gekweld was, > naa eene fterke verkoud- eid, zwaare pynen in den Onderbuik, met zwaare af- angen. Ik raadde haar eenige kleine giften van Rhabar- er te neemen, en daarby een aftrekfel van Kamillenbloe- men te drinken , doch dit deed geene uitwerking; en de- wyl ik vermoedde, dat eene zwervende Jigtftoffe zig oa de ingewanden verplaatst had, zo Het ik een paar Spa- fchevliegen-pleisters aan de beenen zetten 5 en gaf daarby een zweetverwekkend drankje met Laudanum: dan oo dit middel voldeed niet aan de verwagting, en ik vond goed de volgende Poeyers voor te fchryven : x. Pub. Rad. Ipecacuanha dr. femisf. Opii pur. gr. tres. m. f. pulv. N. VIII. Hiervan liet ik alle 2 uur een Poeyer in- neemen , dit mid cl had de gewenschte uitwerking, ik vond den volgenden dag de Lyderesfe in cen fterk zweet, met pyn in de gewrigten, en de afgang was byna geheel bedaard. Vermits my uit andere Waarneemingen de heilzaame uitwerking van dit middel ook in Jigt- en Podagra-pynen bekend is , zo raadde ik de Lyderesfe, van tyd tot tyd eene van die Poeyers voort te gebruiken, en ik heb ook daar van, in het laatíte taeval voortreffy ke werking gezien. ' VER | VERHANDELING OVER DE SEXEN DER PLANTEN. 509 e, VERHANDELING OVER DE SEXEN DER PLANTEN , DOOR DEN RIDDER CAREL LINNZZUS , MET AANTEKENINGEN VAN DE HEEREN SMITH EN BROUSSONET. (Vervolg van bladz. 493.) ver °t- algemeen zyh de Werktuigen aan alle Planten gemeen: | | 1. De Wortel en de Hairbuisjes , gefchikt om het yoed- - zel uit den grond te haalen. 2. De Bladeren, welke men kan aanmerken als Leden, en die, even als de uiteinden der Lichaamsleden en de Vleugelen ‚tot beweeging dienen : want, door de lugt in beweeging geholpen , fchudden zy de Plant, en doen dezelve eene foort van werkzaamheid ver- rigten. 3. De Steel of Stam, die-de Mergagtige zelfftandigheid bevat, gevoed door den Bast, en dikwyls verdeeld in verfcheide zamengeftelde Planten. De Vrugtbaarende Deelen , die het eigenlyk lichaam der Plant uitmaaken, in vryheid gefteld door eene foort van Gedaantverwisfeling , °t wil zeggen, de ` Bloem zamengefteld uit werktuigen , tot wedervoort- brenging' gefchikt , menigmaal befchermd door een Kelk , en vercierd met Bloembladen, die dezelve als in de lugt ophouden. Verfcheide Planten hebben geen Kelk, em men. treft geene Blocmbladen op cen groot getal Planten , die daar- om den naam van Apesales draagen 3 doch ‘er is geen Plant zonder Helmftyltjes en Stampertjes. De Waarneeming heeft ons getoond , dat de Helmftyltjes de Mannelyke, en de Stampertjes de Vrouwlyke , deelen zyn; een groot ge- tal Bloemen, die Helmftyltjes en. Stampertjes vereenigd hebben, zyn Hermaphroditen; de Hermaphroditen fchy- nen veel natuurlyker in de Planten dan de Bloemen , waar jn de Sexen afzonderlyk zyn: dewyl de Planten het ver- mogen, om van plaats te veranderen, derven, en dus elkander niet kunnen naderen, gelyk de Dieren. "Er zyn, egter, veele Planten , by welken men de declen der Sexen op onderfcheide Planten aantreft, In dit geval zullen de Zaaden „ voortgebragt door dezelfde Moeder , Planten . 004 gee- 4 — — — 510 VERHANDELING geeven , die geer Bloemen- draagen dan met Helmftylt jes voorzien , en gevolglyk Mannelyke, en andere, die alleen Stampertjes hebben, en enkel Wyfjes zyn; en dit gaat zo vast, dat men tot nog geene Plant ontdekt heeft, die Vrouwlyke Bloemen voortbragt, zonder ten zelfden tyde Helmftylige of Mannelyke Bloemen te hebben op dezelfde ‚ Plant, of op een onderfcheiden Stocl: t zelfde neemt men waar ten opzigte van de Mannclyke Bloemen. Gelyk alle Vrugten gefchikt zyn om Zaaden voort te brengen, zo moeten alle Helmftyltjes het vrugtbaarmaa- kend Stof bezorgen. Alle Zaaden befluiten in hun bin- nenfte zekere hoeveelheid van de Mergagtige zelfftandig- heid, die zich uitzet, wannéer men die Zaaden in heet water doet. ` Elk Bolletje Zaadftof bevat ook in zyn be- kleedzels eene veerkragtige zelfftandigheid, dic, ichoon zeer dun. en bykans onzigtbaar, zich door middel van heet water uitzet, en dikwyls met geweld. Wanneer de Planten in bloei ftaan , valt de Zaadftoffe van de Helmtjes af, ‘en verfpreidt zich, gelyk de Zaaden uit de Vru vallen , op den tyd der Rypheid. Op ‘denzelfden tyd, als het vrugtbaarmaakend Stof van de Helmtjes valt, biedt het Stampertie zyn Mondje aan: dit is als dan in den volkomenften ftaat, en bedekt met eene byzondere vog- tigheid , ten minften geduurende een gedeelte van den dag: het Stampertje is omringd door de Helmftyltjes , of, indien de Bloemen uit den aart na den grond hangen, zyn diezelfde Helmftyltjes hangende, zo dat het Zaadftof ge- maklyk in het Mondje gebragt kan worden, deeze wordt daar opgehouden, niet alleen door het vogt , waar mede dit deel:bezet is; maar ook doer de vogtigheid , welke daar in beflooten is, en daar uit voortkomt. Wat van Bollct'es met Zaadftoffe afvalt , en zich met het vogt van het Mondje vermengt „ wordt tot de beginzels der Zaaden gevoerd. Veele voorbeelden, ten bewyze van dit (tuk, zou ik kunnen aanhaalen 5 maar genoeg zal het weezen by te brenger, ’t geen men waarneemt in de Amaryllis for- mofisfima. Wanneer het Weer warm genoeg is om de Plant in vollen bloei te brengen, ftrekt zich het Stam- pertje na bencden,'en uit het uiterfte van het Mondje ‘komt een’ heldere druppel. vogts, zo groot, dat men ge- duurig denkt die te zullen gien afdruipen : maar die vogt- druppel wordt in het Stampertje weder allengskens opge- pompt, tusfchen dric en vier uuren in den naamiddag, en vertoont zich niet weder voor tien uuren ’s anderen aags E OVER DE SEXEN DER PLÁNTEN. _ 511 daags 's morgens: op °t midden van den dag is die drup - pel grootst. Indien men de Helmftyltjes íchudt op zulk eene wyze , dat derzelver Zaadftof Zich mer dat vogt kan vermengen, ziet men dat vogt welhaast troebel en geel worden , en men onderfcheidt kleine donkere’ftreepjes van het Mondje tot de beginzelen der Zaaden. Eenigen tyd daar naa, wanneer de vogtdruppel geheel opgeflurpt is, vindt men het Zaadftof op het Mondje gelegd; doch de- zelve is ongeregeld, en heeft de eerfte gedaante verloo- ren. k kan daarom niet toeftemmen in *t gevoe- len van den Heer MORLAND , en eenige’anderen, die den- ‘ken , dat de bevrugtende ftoffe door het Mondje heen ‘gaat, en misfchien tot in het vrugtbeginzel der Zaaden oor, op dezelfde wyze als LEEUWENHOEK geloofde , dat de Zaaddiertjes tot in het binnenfte der Eyeren doordrom- sen (*). Dé Mirabilis levert ons een fpreekend voorbeeld op van de valschheid deezer ftellinge. De Zaad- {tof van deeze Plant is zo groot, dat dezelve in grootte bykans het Stampertje te boven gaat; zy kleeft fterk aan % Mondje, ’t welk de Zaadftof, daar op gevallen , zuigt en opflurpt, even als de Zee-polypen:, wat binnen der- ` zelver bereik komt, uitzuigen. Op een avond, in de maand Augustus, nam ik zorgvuldig alle de Helmftyltjes weg van drie Bloemen der Mirabilis longiflora , en ik ver- nietigde teffens alle de Bloemen van dezelfde foort, die open waren: ik verfpreidde op die Bloemen de Zaadftóffe “van de Helmftyltjes der Mirabilis jalappa: de Zaadhüisjes zwollen ; maar kwamen niet tot rypheid. Op een anderen avond nam ik dezelfde Proeve, doch de Zaadftoffe van de Helmftyltjes van dezelfde foort , te weeten de Mirabilis longiflora, waar op alle de Zaadhuisjes goede rype Zaa den voortbragten. - Ee (*) De Abbé sPALANZANI heeft door verfcheide Waarneemin- gen getoond, dat de beginzels der jonge Planten geheel gevormd beftaan in de Zaaden, die niet bevrugt geweest waren ; hy heeft ook beweezen, dat de doorgangen van het Stampertje dikwyls zo eng zyn, dat men ze niet kan zien. Hy denkt, nagthans , niet met den Heer ADANSON , dat het Styltje ondoorgaat is, en dat de Bevrugting langs andere wegen konne plaats hebben. °t Gevoelen deezer. beide Schryveren dient ten fleunzel van het denkbeeld van LINN4US: naamlyk, dat het niets anders is dan een zeer dun vogt, ’t welk van de Zaadftoffe in ‘het Vrugtbe- ginzel komt. S. , ` Oo 5 $12. ‚ Geen Natuurkundige kan van vooren beweeren , dat by de Dieren de Mannelyke Zaadftoffe noodzaaklyk is om de Eytjes te bevrugten: ’t is nogthans een ftuk door de on- dervinding genoegzaam beweczen. Wy houden ons, ten ° zigte van de Planten, te vrede, met een dergelyk ver- C ynzel van agteren te beoordeelen, ‚ In de maand January, des Jaars MDCCLX, ftondt de Antholira cunonia, in een pot in myn kamer, in bloei; doch de Bloemen gaven geen goed Zaad: de lugt was niet genoeg in beweeging, om de Zaadftoffe van de Helmftyl- tjes in het Stampertje te brengen. Op zekeren middag ontdekte ik, dat een Mondje zeer vogtig was, ik nam zeer voorzigtig een Helmtje af, en ftreek het zagtlyk over het Mondie. De Bloem bleef nog acht dagen in bloei, wanneer ik denzelven afíneed, om ze in myn Plantvere zameling te leggen ; en ik ontdekte dat het Zaadhuisje van den enkelen Bloem, op welken ik deeze bewerking verrigt hadt, uitgezet was, ter dikte van een boon; ik opende die vrugt, en ik ontdekte in een der drie afdeelin- gen een groot aantal Zaaden , terwyl de twee andere ledig waren. | In April zaaide ik Hennipzaad in twee : de jon- Se Planten kwamen zo wel op, dat ik in ieder dertig o veertig Stoelen had: ik plaatíte ze voor een venfter, doch op een grooter afítand van elkander. De Hennip tierde ‘in beide even goed. Ik het in een der Potten de Manne- tjes. en Wyfjes , die bloeiden , zy gaven in July Zaad : dee- ze Zaaden, in water geweekt, en in den grond gedaan, ‘kwamen in den tyd van twaalf dagen op. In de andere ` ot | CO Dit was het denkbeeld van TOURNFFORT, die het, egters niet fterk fchynt aangedrongen te hebben. S. OVER DE SEXEN DER PLANTEN. 513 Pot verdelgde ik alle de Mannelyke Planten, zo ras ik ze genoegzaam kon onderkennen. De overgebleévene Wyf- jesplanten groeiden zeer wel, en vertoonden eene menig- te van Stampertjes ` deeze Bloemen bleeven zeer lan ‘open, als of zy verwagtten bevrugt te worden, terwyl de Wyfiesplanten in de andere Pot reeds begonnen wa- ren te verflensfen , e 5 betoonden, naa dat z digd waren. 't Was ertjes der onbevrug! in vollen groei bleeve maagdom bewaard ha ren , en de groei te in tegenwoordigheid de Kelkens fchoon d in een gezonden fta: bruin, plat, uitgedro ten. Ik vond my d de voorbeelden , do van Vrouwlyke Hen goede Zaaden zouden geteeld hebben , niet nauwkeurig genomen zyn, cn dat de Wyfjes bevrugt werden door Zaadftoffé , van verre door den wind in de Stampertjes evoerd. ‘Eris geene Proeve gemaklyker te neemen ‘dan ie ik hier aanvoere , en ig "er ook geen , die op eene overtuigender wyze aantoont , hoe de Planten bevrugt worden ($). 