Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
vond ik my in dit oogenblik in eene der gelukkig- fte geest - gefteldheden , die my deedt zien , dat alles in deeze wcereld ten goeden en ten kwaaden kee* ren kan. Alle de Officiers wenschten my van goeder hart geluk , en myn Neger , zoo wel als ik , deelden met hun van hun koud osfenvleesch F 5 Digitized by Google < po ft. E I Z E N A A R cn brood. Na het eindigen van deezen maaltyd , vervolgden wy onzen weg, en wy kwamen we- derom in een moeras , of liever in een modderi- gcn vyver , wdks oppervlakte te zwak was om ons te dragen. De ' donkerheid van den nacht overviel ons , en wy waren genoodzaakt aldaar te verblyven. De foldaten hingen hunre hangmat- ten aan de boomen , de eene boven de andere ; de Haven raaakten houtvlotten , op wdken zy het kruit, de krygsbchocften , enz. nederzetten , en zy zelven gingcn leggen flapen. Den £6ften, vertrokken wy, een uur voor het aankomen van den dag , maar na dat de Colonel seybourg in zynb '.hangmat koffy gedronken had, terwyl al het volk, tot hull midden toe in het water lhaande , op hem wagtte , en wy gin- gen eerst west- , vervolgens noord- westwaarts.- Onze toeht was zoo moeielyk en verveelend, dat verfcheiden Haven hunne pakken lieten vallen,waar door dezelve deels hat wierden , deels verlorcn geraakten. Eindelyk , na eene andere verlatene legerplaats te zyn doorgetrokkcn , hidden wy ftil aan het oude cordon , of den weg , die op andere wegen uitliep , alwaar ik dadelyk het fpoor der muitdingen ontdekte , geduurende dat ik aan de Cottica het bevel voerde. Wy floegen aldaar ligte hutten op , om ondcr dezelven den nacht door Digitized by Coogle ' SURINAM EN, XXIL Hooftft. 91 door te brengen, — Ik blecf nog Heeds in arrest. Een der J:igers, een klein viervoetig dier ont- dekt hebbende, liet welk met cene ongelooflyke gezwindheid door de legerplaats liep', hakte het- zelve met zyn label. Het was de- Paca , of de gevlakte Cavcy , in Surinamen ' den naam van tVater-haas dragende. Dit dier is ongemeen vet, en heeft de grootte van een Ipeenvarken. Zyn onderfte kakebeen is kort, zyne neusgaten zyn breed, en van knevels vootzien, even a!s de kat- ten ; zyne oogen zyn zwart , en zyne ooren ldein en kaal. Aan elke poot lieefc hy vyf klaauwen. Zyne huid, van eene bruine aard • kleur , is met vlakken gefpikkeld , die een buffets kleur hebben , in de lengte, en meer of min ffreeps - gewyze ge- plaatst zyn: de buik heeft cene voile witte kleur, en het geheele lyf is met een ruw , grof en kort hair overdekt. De Paca is een halfflachtig dier. Zig op het land bsvindende , graaft hy , even als de varkens , in den grond , ora zyn voedzel te. zoeken : wanneer hy in gevaar is , loopt hy naar het water , om aldaar eene fchuilplaats te vin- den. Schoon hy vet, en , naar mate van zynfe- grootte , zeer wel in ’t vleesch is , loopt hy echter veel gezwinder , dan eenig dier van zyne diktes in Zuid - America doet. Men leest nochtans het Digitized by Google 93 R.EIZE N A A It tegendeel in de befchryving , welke men daar van vindc in het vervolg op de Natuurlykc Gefchiede- nis van buffo n, alwaar gezegd wordt: „ Dat „ de Paca niec gezwind loopt , dat hy zelfs „ zeldzaam loopt, en dan nog met zeer weinig „ beva'ligheid”. Misfchien is dit waat , wanneer men hem als een huisdier befchouwt, want men kail hem tam maken ; maar ten minflen in den flaac der natuur is hy zoodanig niet ; en ik kan verzeke- ren , dat ik hem als een haas heb zien loopen. Wy lieten *hem voor onzen avond - maaltyd ge reed ma- ken , en wy vonden hem nog veel lekkerder dan de Bosch -rot, of zelfs dan de Warrabocerra. De Cavey , met een lange neus, beter bekend onder den naam van Agouli Pacarara , is in Surinamen mede zeer gemeen. Zyne grootte is die van een groot konyn, Zyne huid heeft eene, bruine oranje kleur op den rug , en geel aan den buik; zyne pooten zyn zwart: alle vier zyn ze lang uitgerekt : de voorpooten eindigen met vier klaauvven en de agterpooten met drie. De oogen van dit dier hebben eene fchitterende zwarte kleur. Zyne bovenfte lip is gefpleten , en van knevels voor- zien; zyne ooren zyn klein. Even als de Paca 9 heeft hy een zeer korten ftaart. Hy teelt fterk voort , en het wyfje zoogt haare jongen , die ten getale van drie of vier zig in holen van oude rtam- mqn • Digitized by Google SURINAME tt, XXII. Hooftjl. 93 men vnn boomen ophouden , werwaarts zy ook de wyk neemt , wanneer zy vervolgd wordt. De Agouli Pacarara zoekt zyn voedzel niet op het land , zoo als de Paca. Men maakt hem gemak- kelyk tam , en hy eet vruchten , wortelen , noo- ten , enz. niaar zyn vleeseh , fchoon goed , is echter van een minder zoort, dan dat van de Paca. Men heeft my in Surinamen gezegd , dat aldaar ook een ander dier van dit zoort gevonden wordt, genaamd de langfiaartige Agouli. Ik heb hem niet gezien , of het is, dezelfde , dien ik onder den naam van den Struikrot befchreven heb. Den ayften , vervolgden wy onzen weg , en voor den middag kwamen wy in eenen elendigen ftaat op de Plantagie Soribo , aan de Pereca , om aldaar de naby gclegene Plantagien tegen bonny en de muitelingen te verdedigen. De Rivier Pereca heeft , zoo men zegt , uit hoofde van derzelver veelvuldige kromten, een loop van meer dan zestig mylen , en zulks over ’t algemeen van den zuid-oost naar den noord-west kant. Zy is zeer diep; maar haar bed is naauw, en aan haare oevers zyn , even als ten aanzien van alle de andere Rivicren , ovenil fchoone Suiker* en Koffy- Plantagien gelegen. Wy waren naauwlyks op den wachtpost te Soribo aangekomen , of ver- > fcheiden afgezondenen van den Colonel seybourg fpra- Digitized by Google x 94 R E I Z E N A A R fpraken my aan , en verzogtcn my ernftig , dat ik erkennen wilde ongelyk gehad te hebben : zy ver. zekerden my , dat ik , dit erkend hebbende , my- ne vryheid zoude te rug bekomen, en alles ver- geten zoude zyn. Overtuigd van mync onfchuld, konde ik my met geen fchik fchuldig verklaren , en voOriil naardiea de misdaad , waar van men my , befchuldigde , flechts een. gevolg was van myne getrouwe zorge voor het behoud der manfchappen en krygsbehoeften , die my toevertrouwd waren. Na myne weigering , welke de Colonel s E Y- souro als eene misdadige halstarrigheid geliefde aan te merken 3 gaf men my onder de bewaring van eene wacht , en men nam my myne wapenen af. Onze Zee-foldaten bragten my toen in eene zeer groote ongerusthcid , door opentlyk te drei- gen, dat zy ten mynen voordeele aan ’t muiten zouden flaan. Om dit onheil voor te komen , ver- klaarde ik hun, dat, daar, naar myn inzien, on- gehoorzaamheid en muiterye in krygslieden onver- fdioonlyk waren, ik my gedwongcn zoude zien, hoe hard my dit ook vallen mogt , om my tegen hen te wapenen. Op den dag van onze aankomst op den wacht* post van Soribo , vernamen wy, wat ’er aan de P erica was voorgevalien. De Plantagien Sc/toon- hove en Altona waren door de muitelingen , wel- ken Digitized by Google SURIKAMBN, XXII. Hooftjl. <)$ ken wy uit Gado. Saby verjaagd hadden , geplon- derd geworden. Maar z ig voor de Plantagie Pod- wyk vertoond hebbende, hadden de Haven al d aar hen genoodzaakt te rug te keeren. De Jagers , die op de Plantagie tlagenhos geplaatst waren , wa- ren hen den aiften agter na getrokken. Zy had- den hen den ingehaald, een groot getal ’er van gedood , en het grootfte gedeelte van hunnen geroofden buit hernomen. Den zelfden dag , poog. de een ander gedeelte der muitelingen zig meester te maken van het kruid - magazyn op Hagenbos , het welk geen kvvaad ontvverp was, en zy hadden daar toe het tydftip uitgekozen, dat de Jagers be- zig waren met eene andere bende te vervolgen; • maar zy wierden door een klein getal gevvapenda Haven tc rug gedreven , den van welken , tot de Plantagie Timotibo behoorende, eenen gewapen- den muiteling gevangen nam, en vervolgens hun- ne legerplaats agter de Plantagie van zynen mces- ter ontdekte , voor welken dienst hy vvel beloond wierd. Na al dit verhaalde , was ’er geen tvvyfl’el aan, of indien de party, die den itfden door den Colonel seybourg was afgezonden , voorwaarts gerukt \yas , in plaats van volgens zyne beveelen te rug te trekken , alle deeze noodlottige voor- vallen zouden geen plaats gehad hebben , en de onderneming der muitelingen zou geheel en al ver- val. Digitized by Google R E I Z E NAAR 9 * vallen geraakt zyn. Het was daarcnboven klaaf * dat de Neger, op wien wy den aiften gefchoten hadden, ddn van de rooversbende van den soften was, en dat de muitelingen, wier lyken wy den 23ften gevonden hadden, dien zelfden dag waren gedood geworden. Den soften zondt een Officier van het Societeits krygsvolk my eenige vrachten , waar onder da- dels waren. De boom , die dezelven voortbrengt , de dadel-boom, behoort tot het geflacht der palm- boomen , maar is van eene ongemeene hoogte. Zy- ne bladeren loopen uit den kruin van den boom , zy zyn wyd uitgefpreid, zeer dik, nederhangen- de , en by elkander genomen , vormen zy een zonnefcherm. Deszelfs vruchten groeien aan ris. fen , waar van elk een groot getal bevat. Zy zyn langwerpig , van de grootte van een menfchenduim , en van eene geele kleur. Het vleesch , het welk ly- mig, vast en zoet is, zit rondom eene' zeer har- de , grysachtige noot, die over haare geheele breed- te als met een vporen doorfneden is. Dien zelfden dag bevonden zestig Jagers, die op kondfchap waren uitgegaan , dat de legerplaats der muitelingen agter de Plantagie Timotibo vcrla- ten was. Zy moest omtrent zestig menfchen be. vatten. In de nabuurfchap van de Pereca niets te doen hcb- > Digitized by Google SORINAMEN, XXII. Hooftjt, 97 liebbende , verlieten wy die plaats des morgens van den gotten September, en den jften October, kvvamen wy op JJevif s • llarwar aan , ongemecn vermoeid zynde , en zonder iets merkwaardigs op onzen tocht ontmoet te hebben. Des avonds te voren had ik aan den Colonel four geo ud gefchreeven; ik verzogt hem, dewyl myne tegen- woordige gefteldheid my ten hoogften verdroot, oogenblikkelyk eenen krygsraad by 66n te roe- pen , en had hem mynen brief door eenen flaaf gezonden. By onze aankomst op deezen post, gebruikte men de hardfte middelen om my tot on- derwerping te dwingen ; en de behandeling, wel- ke ik ondervond, was van dien aart, dat een Ca- pitain der Jagers ,quaci genaamd , uitriep : „ In. „ dien de Europeancn zig jegens elkander zoo- danig gedragen, is het niet te verwonderen, ,, dat het hun tot genoegen ftrekt ons arme Afri. ,, canen te mishandelen en te kwellen”! Deeze verdrietelyke zaak hep echter op Devil's Harwar ten einde. De Colonel seybourg, ovcrtuigd van zyn ongelyk , en niet kunnende we. ten, hoc die geval mogt afloopen, trachte,zoo mogelyk, uit de netelige omftandigheid , waar in hem zyne oploopenheid gebragt had, met eere uit te komen. Den zden October, vroeg hy my der« halven met eenen glimlach : „ Of ik wist te ver- UL deel. G „ ge- 5, geten en te vergeven”? Ik antwoordde hem, neen! Hy daar op zyne vraag herhalende, zeide ik hem; „ dat ik eerbied voor de waarheid had, „ en dat ik nooit erkennen zoude fchuld te heb- „ ben, zoo lang myn geweten my zulks niet deedt ,, gevoelen; dat ik onbekwaatn was tot zulk eene „ laagheid voor een medemensch , en nog min- ,, der voor hem , dan voor eenig. ander”. Hy nam my by de hand, verzogt my bedaard te zyn, en verklaarde my : ,, Dat hy , op alle voorwaar- ,, den, vrede met my wilde maken”! maar ik ant- woordde hem ftellig : „ Dat ik naar geen ander „ vergelyk luisteren wilde , dan het volgende ; dat „ hy zyne misflag in tegenwoordigheid van alle „ de Officiers erkennen zoude, en dat hy , met „ eigen handen, uit zyn Dag -register alle de bla- „ den zoude uitfcheuren , die mynen goeden naam „ in verdenking zouden kunnen brengen”. Dit gefchiedde oogenblikkelyk ; men gaf my myne wa- penen te rug , en myne zegepraal ging gepaard met alle omftandigheden, die my eene volkomene voldoening verfchaffen konden. Ik reikte vervol- gens ongeveinsd en van goeder harten aan den Colonel seybourg de hand toe: dezelve gaf eene maaltyd tot een vreugde-feest over onze verzoening : na den maaltyd ftelde hy my , tot myne groote ver wondering, den brief weder ter , : * hand. ** •>» I Digitized by Google SURINAM E N, XXII. Hooftfl. $Cj hand, dien ik aan den Colonel rouRGEounge- fchreven had , en hy erkende my denzelven on- derfehept te hebben , om voor te komen , dat dt-eze zaak geene verdere gevolgen hebben zoude. Hy berigte my tevens , dat onze Opper-Bevel- hebber aan de Wana - Kreck gelegerdlag, in plaats van den Lieutenant Colonel de borgnes, die ziek geworden , en naar Paramaribo opgezonden was. Onze verzoening was zeer wel gemeend, t en na dat het krygsvolk een weinig had uitgerust, vertrokken wy den 4de n, naar het hoofd - quartier van Jerufalem ; maar ik was genoodzaakt mynen quaco te Devi? s Hanvar zeer ziek agter te la- ten , alwaar ik hem aan de zorge van den Heel- meester aanbeval. Dien avond floegen wy ons neder aan de overzyde van de Cormoetibo - Kreek. Des anderen daags in den vroegen morgen, kwamen wy , de Cottica o vergelloken zynde , we- der op den wachtpost van JeruJalem. Ik had le- digen tyd om aanmerkingen te maken omtrent de wisfelvalligheden van dit leven , en alle de onhei- len , waar aan wy bloot gefleld zyn , het zy wy ze al , dan niet verdiend hebben : ik maakte vooral deeze aanmerkingen , toen ik onder de kortlings ontfeheepte perfoonen , eene van myne oude ken- nisfen vond , namelyk den heer P die in Europa meer dan dertig duizend ponden fterling G a ■' hadt Digitized by Google N IOO , REIZKNAAR hadt doorgebragt. Men hadt hem zyne vrouw, die zeer fchoon was , ontvoerd , en hy zag zig in dit oogenblik , om te kunnen beftaan , vervallen tot den post van' Vaandrig, onder het krygsvolk van de Compagnie. Hy had voorheen een aanzienly- ken eigendom in deeze zelfde Volkplanting beze- ten , het geen zynen ftaat fteeds veel onaangena* mer en verdrietelyker maakte. Van zynen gehee- len rykdom hadt hy niets meer overig, dan een enkel ftuk geld , het welk- hy onder de flaven wierp, tevens eenige Franfche verfcn aanhalen- de , die op zyne gefteldheid toepasfelyk waren. # # $ * * * drie- Digitized by Google surinamen, XXIII. Hooftft . ioi DRIE . EN - TWEMTIGSTE HOOFTSTUK. Tweedetocht naar Gado-Saby. — Land • Schild- pad. — Verfchillende zoorten van hout. — Levendig geraamte. — Trtffelyke gezichtcn. — Honderd-pooten. — VerJ'chillende Plant ge. wasfen. — De Opper - Bevelkebber wordt ziek , en verlaat de legerplaats. — Sprinkhanen. — Verj'chillende zoorten van visfchen. — De Zee- Aoe. — H,et Zee-paard. — Aanmerkitigen amtrent het aanwezea der Meerminnen. — Trommelzucht. — Verfcheiden zoorten van vogelen. — De Malaky en Maxkoury bootnen, -- Doornhaag-mrmen, Den ydcn October 1775 , verliet de Colonel fourgeoud zyne legerplaats aan de IV ana. Kreek , om zig op den post van Jerufalem met ons te vereenigen. Hy deedt vooraf de helft zy- ner foldaten, die ziek waren , in vaartuigen de Rivier afzakken. De foldaten van deezen post voegden zig by hun , en men zondt hen alien naar Dev its Harwar , om den genade-flag te ont- fangen. De Neger- Jagers vertrokken insgelyks, en begaven zig met hunnen leidsman winsak G 3 naar Digitized by Google naar de P erica , alwaar zy met de verdediging belast waren. De Colonel ontdekte , by deezen laatstgemelden tocht een honderdtal ledige huizen , en befpeurde eenige muitelingen , mnar nam ’er geen den van gevangen. Hy vondt ook een bekkeneel aan een tak van een boom hangen , en men konde met genoegzaame zekerheid gisfen, dat dit het hoofd was van den ongelukkigen schmi dt , die ora* gekomen was (*'). Den 13 den, kwammyn Neger quaco te rug, volmaakt herfteld zynde : ik was ’er verblyd over , want zyne getrouwheid omtrent my had nog nooit gewankeld. Wy vemameu te gelyker tyd, dat de Capitain stoeleman, die aan het hoofd van eenige Jagers was , door een zwaren rook, dien hy van verre in het bosch befpeurd had, eene vjerblyfplaats der muitelingen had ontdekt, doch die door hem niet was aangetast ;o dat de Capitain frederik, met een anderen hoop Ja- gers , de oevers der Zee beneden Paramaribo fchoon hieldt; dat twee foldaten,die den i8Jen Au- gus- / C) Dit was des te aanmerkelyker , om dat wy met alle de lndianen in vrede waren , en dat de Ncgers de gewoonte niet hebben om het zelve weg tc ncmcn. Aanteek. van den Schryver. Digitized by Google SURINAME N, XXIII. Hooftjl. I03 gustus verdwaald geraakt waren, het geluk gehad hadden, om op eene wonderbaarlyke wyze hun gevaar te ontkomen , en dat zy den wachtpost , die aan de Rivier Maroni geplaatst was, bereikt hadden; en eindelyk, dat twaalf fchoone Neger- flaven van de Plantagie Gold Mina waren wegge- loopen , om zig met de muitelingen te vereenigen. Deeze tydingen bemoedigden den Colonel fourgeoud dermaten, dat deeze onvemioeide Overlie Heeds by zyn befluit bleef , om den vyand te vervolgen. Mitsdien trokken wy den x5den , in den vroegen morgen , de bosfchen in , Ichoon ons getal toen merkelyk gefmolten was. De Co- lonel liet des avonds te voren een vrywilliger, 66 a van zyne landgenooten , matthieu ge- naarad , en broeder van den Vaandrig van dien naam , ter aarde bellellen. De dood was ons zoo gemeenzaam ge worden , dat , wanneer iemand on* zer een nabellaanden of vriend op de legerplaats verloor, men hem doorgaans deeze vraag deedt: ,, Heeft hy brandewyn , rhum of tabak nage- „ laten”? Korten tyd voor ons vertrek , liepen zeven van onze Neger- Haven weg, en namen de vlucht naar hunne meesters, alwaar zy mismoedig, ver- magerd , en byna uitgehongerd , aankwamen. Wy ftelden ons echter in aantocht, en trokken regel- G 4 recht Digitized by Google 104 R E I Z E N A A H recht noord-oostwaarts aan. De kist , waar in myne flesfen gefloten waren , brak aan ftukken met al wat ’er in was, en die was de eenige merk- waardige gebeurtenis op deezen tocht. Des avonds floegen wy ons by de Casftpory - Kreek neder; en dewyl het feifoen van droogte aankwam , moes- ten wy een put graven, om water te hebben Hec krygsvolk kreeg alhier bevel, om geene hutten, noch fchuilplaatfen meer te bouwen , dewyl de regenbuien minder^ waar wierden. Den i6den, vervolgden wy on zen weg, Heeds noord-oostwaarts trekkende, en tegen den avond ■kvvamen wy aan die huizen, welken de Colonel fourgf.oud laacst ontdekt had , maar die , zoo als men naderhand ontdekte , flechts voor een tyd eene verblyfplaats hadden opgeleverd aan die mui- telingen , welke verwagtten oogenblikkelyk van Gado - Saby verjaagd te worden ; en waar aan zy den naam van Boufy - Gray (dat is : „ de bos- „ fchen fchreyen”,) gegeven hadden. Wy floe- gen ons hier neder , en bezagen met veel vermaak de wooning van bonny , zynde in den fmaak van een molen gebouwd , en zeer hoog boven den grond verheven. Dezelve had twee deuren , om des te beter td*kunnen zien, wat ’er rondom hem omging , en alzoo geen gevaar te loopen, om het flagtoffer eener verrasfing tc worden. De . • . ^ lucht i Dig Coogle SURINAME N, XXIII. Hooftft. 10$ lucht had aldaar ook vryer doorfpeeling , dan in de andere wooningen% en uit dien hoofde was zy voor zyne gezondheid beter gefchikt , want in ddn der laatfte gevechten hadt hy eene gevaarlyke wonde in de liesch bekomen , zoo als wy naderhand van ddn onzer gevangenen vernamen. In de nabyheid der wooning van dit Opperhoofd der muitelingen , zag men baden , byzonderlyk gefchikt ten gebruike van zyne vrouwen , die zig des morgens en des avonds daar in begaven , want ’er was in den omtrek dee- zer verblyfplaats geene Rivier. Een der flaven boodt my, op de laatstgemelde legerplaats, een Land - Sckildpad aan; een dier, het welk wy, wel is waar, verfcheiden malcn ge- zien hadden, maar het nog niet beichreven heb~ bende, zal ik trachten zulks thans te doen. De Surinaamfchc Land • Schildpad is van eene ey- ronde gedaante , en heeft niet meer dan agtien of twintig duimen lengre. Zyne fchelp, die van eene donkei geele of bruine kleur is, veel meer uitpuilende, dan die van de zee-fchildpad, heeft dertien zeshoekige verhevenheden , en is zoo hard, dat zy, zonder < te breken , het zwaarfte gewicht dragen kan. De onderfte fchelp , of het borst. ftuk, is een weinig hoi, en van eenehelder geele • kleur. De kop van dit dier gelykt naar dat van alle andere Schildpadden. De llaart is zonder hair G 5 en f Digitized by Google REIZE N A A R 106 en kort , maar in plaats van vinnen , heefc hy vief pooten , met fchubben bedekt , en met puntige nagels gewapend , waar van hy zig in het loopen bedient. Wanneer hy zig voor eenig gevaar wit beveiligen, kruipt hy in zyn fchelp of bekleedzel. De Indiantn laten de Schildpad in dienftaatophet vuur koken, tot dat dezelve gaar is; het geen men weet , wanneer het benedenfte gedeelte zig afFcheidt van het bovenfte, het welk tot een fehotel voor deeze fpyze dient. Eene minder, wreede manier, waar van ik altoos gebruik maakte , beftaat daar in , dat men het dier in zyn beenachtig bekleedzel op heeten asch plaatst; hy fteekt dan kop en hals naar buiten , welke men hem af houwt , en zig daar door de fpyze verfchaft * welke zyn lichaam oplevert, zonder het dier verdere folteringen aan te doen. De heer de gr aaf, drie of vier van deeze Land-Schildpadden willende verzenden, be- waarde dezelven vier maanden ; geduurende al dien tyd bleven zy in ’t leven , zonder dat zy eenig voedzel feheenen te nemen , en met dit al behiel- , den zy haare kragten, zoodanig dat zy zelfs ter voortteeling gefchikt waren. Ik heb ook dikwils eene andere Land. Schildpad gezien , die hier Alacacca gcnocmd wordt. Dc- zelve is van eene zeer platte gedaante , en van eenen kleinderen omvang , dan de eerstgemelde. Der- Digitized by Google SURINAMEN, XXIII. Hooftft. lO? Derzelver groenachrige kleur is voor het gezicht zeer onaangenaam , en zy is zoo goed nict om te eeten , dan de andere. - Den igdsn , vervolgden wy onzen weg ten noorden en noord-oosten, in de hoop omeenige ontdekking te doeh, maar zonder vrucht. Dien dag gingen vvy voorby eenige mieren - nesten , die meerdan zesvoeten hoogte, en, zonder vergroo- ting, een oratrek van meer dan honderd voeten hadden. Wy zagen ook eene meenigte ftukken fraay timmerhout, waar onder was het hout van • den zwarten kool - boom , die eene donker bruine kleur heeft, en by de fchryn workers en timmerlie- den zeer geacht is. Men toonde my ook den Zandkuil - boom , alzoo genoemd naar zyne vrucht , waar uit men het zaad neemt, en dezelve dan met zanct vult voor de fchryftafels. Deeze vrucht, die de dikte heeft van eene groote uije, heeft klei- ne gaten in derzelver oppervlakte. Het is een ontlast- en braak-middel te gelyk; maar het fap van derzelver vleesch is een fterk vergift. Zie daar alles , wat ik ’er van zeggen kan , want ik had noch tyd , noch geleg^nheid , om dezelve met de nauwkeurigheid van eenen kruidkundigen te on. derzoeken. Den i3deo, trokken wy fleeds in dezelfde rich- ting voort. Wei dra vonden ,wy een gebaand voet- Digiiized by Google I 08 REIZE N A A R voetpad , het welk een cirkel maakte , en niette- min een weg van gemeenfchap fcheen te zyn tus- fchen Gabo • Saby en Boufy - Gray. I>it voetpad bragt ons regelrecht uaarden westkant, en na ver- loop van eenige uuren, dat wy het zelve gevolgd hadden , vond ik een armen Neger , tot de mui- telingen behoorende, die met bladen van den La- tanus * boom bedckt was , eh nauwlyks meer adem halen konde. Hy hadt niet meer , dan het vel over de beenderen ,, en ddn van zyne oogen was uit de oog-holte uirgezakt. Ik zette hem myn fles voor den mond , en hy dronk eenige teugen rhum met water gemehgd ; vervolgens zeide hy my met eene zwakke Item , die wy naauwlyks- verftaan konden: — ,, Ik bedank u, MaJ'era — Verder fprak hy niets. De Colonel gaf be- vel, om hem in een hangmat mede te nemcn; en kort daar na iloegen wy ons neder by een biry- biry , of modderpoel. Ik moet niet vergeten , dat wy deezen dag eenige lchoone Brood -boo' men (?) zagen , die tachtig of honderd voeten : . . hoog , • (*) Locust-tree. — Stedman noch Bancroft gevcn den Latynfchen naam niet op van deezen boom , welken de Engelfche woordenbocken , door my ge- bruikt, vertaalen door het woord Caroub'ter of Brood- boom. De befchryving , welke zy beiden van deezen boom Digitized by Google SURINAMEN, XXIII. Ilooftji. 109 hoog , en zeer dik waren. De boom van dien naam is grys, en loopt lynrecht op. Zyne tak- ken boom geven, koomt niet juist overeen met de befehry- ving van den boom, die onder den naam van Brood- loom bekend is. Zie hier, wat de laatstgemeide, van den Locust - tree fprekende , zegt. „ Decze boom, die dikwils zeventig voeten hoog is, „ en ecn omtrek van negen veeten heeft, behoort tot ,, het geflacht der peulvrucht-dragende planten. Zyne „ fchors heeft eene gTyze heldere asch -kleur. Zyne „ takken , die alleenlyk aan den top uitfchictcn , zyn „ zeer talryk, en bedekt met eironde bladen , van om- ,, trent dric voeten lang , en eene zeer donkere groene „ kleur. Dezelve zyn aan een enkele fteel twee aan ,, twee verfpreid , en altyd in het midden door eene ,, ribbe ongelyk verdeeld. In plaats van zyne bloemen , ,, die veel van de gedaante van kapellen hebben , ko- „ men platte peulvruchten , van omtrent drie duimen ,, lengte, en anderhaive duim breedte, van eene heldere „ bruine kleur, wanneer ze rvp zyn, en bevattende drie „ purperkleurigc amandelen , die veel naar de TVind- » forfehc boonen gelyken , maar veel kleincr zyn. ,, Deeze amandelen zyn bekleed met eene meelachtige ,, zelHIandigheid , van een fuiker fmaak en holder brui- ,, ne kleur, we'.ke de Indianen met graagte ecten, en „ die aangenaam • en zoet is. — Uit de voornaamfte „ wortels van deezen boom druipt eene harstachtige , „ heldere, doorfehynende , gee!- of rood - kleurige gom. „ Men Digitized by Google IIO REIZE NAAR ken fpruiten aan den top uit, en de bladen zyn aldaar aan paaren gerangfchikt. Men noemt hem te recht den Koning van het mud , want fchoo- ner boom is ’er niet. 4 Deszelfs hout , van eene voortreffelyke kaneel-kleur, is vast, van een fraay erf, neemt een goeden glansaan, en kan den tyd verduuren. — Maar het geen vooral onzen aan- dacht tot zig trok , waren de zaden , die naar boonen gelyken , en ten getale van drie of vier in eene breede en lielder bruine peul befloten zyn. Wy zagen ’er eene groote meenigte van aan den voet van den boom op den grond verlpreid leg- gen; zy hadden een fmaak van zoete koek. Uit zyne wortels druipt eene gom , die , behoorlyk toebereid zynde, een vernis oplevert, het welk in helderheid en gebruik geen weergaa heeft. De „ Men vindt ’er fcukkcn van in den grond tusfchen dce- ,, ze wortels. In overgehaalden brandewyn gcfmolten „ zynde, (want in water laat zy zig niet ontbinden,) „ levert zy een -vernis op, het Chineesch verlakt zelfs ,, overtreffende. Het hout van den Brood - boom is van ,, eene helder bruine kleur; het is hard , zwaar en ,, duurzaam; maar het vergaat in het water, even als ,, het hout van byna a!le de boomcn in dit Land”. (Bancroft, Nat. Hist, of Guiana . ) Hanteek. y. d. Franfchen Hertakr. Digitized by Google SURINAM ENj XXIII. Hooftft. Ilf De raeenigte fchooneboomenvan onderfcheidene zoorten , welke dit Land oplevert , is waarlykeinde- loos. 'Men heeft flechts de moeite te doen van ze te hakken ; maar indien men denaffland,opwelkenzy doorgaans groeien , van de bevaarbarc Rivieren in aanfchouw neemt , als mede de kosten op het om- hakken en bewerken vallende, de meenigte haven , welken men gebruiken moec om de boomen door de bosfchen heen te trekken, vermits men zig al- daar van geene paarden bedienen kan , de gevaaren en tyd- verliezen, kan men ligtclyk naargaan de oorzaak der ongemeene duurte van het timmerhout in Guiana. Deeze tocht verfchafte ons de verm kkelyk fie gezichten. Wy liepen door een eindeloos bosch , waar van de altyd groene boomen het fchitterendst lotnmer ten toon fpreidden. Het faifoen van droogte (zynde de zomer in dit Land) bragt on* eindig veel toe tot verfraaijing van dit toneel; en de eenvoudige natuur overtrof hier verre de ver- dubbelde pogingen der konst. Wy ontmoetten eindelooze zandwoestynen van het aangenaamst groen , door de bekoorlykfte beeken van versch en helder water doorfneden , wier oevers vercierd waren met bloemen, die de fchitterendfle kleuren vertoonden , en de lucht met den aangenaamflen geur vervulden. Dan eens zag men het bevallig ta- Digitized by Google Ill REI2B NAAR tafercel van een hoop fraaie nitfpruitende boonip* jes; dan eens verhief zig een enkele boom, wiens fchoonheid deed vernaoeden , dat men hem met voordacht op deeze plaatfen had laten groeien , om dit tafereel nog ryker en bevalliger te ma- ken. De geheele landftreek was door een zeer groot bosch van hooge palmboomen omringd, wier verheven kruinen , van de zelfde kleur als de golven der zee, zig in een zacht evenwichc hidden boven een oneindig getal van onderfchei- dene geboomten, wier groen nimmer verwelkt, die altyd met bloemen en vruchten bedekt zyn , en den vermoeiden reiziger fchynen uit te noodi- gen , om onder hunne fchaduw rust te nemen , tot het gunftig oogenblik , dat hy zig in den vlieten- den ftroom van het zuiverst water kan dompelen , en de verhevene fchoonheden der natuur onbe* lemmerd aanfchouwen. — Hoe meenigwerf , wan- neer eene algemeene ftilte rondom my heerschte, dacht ik niet aan myne lieve gezellinne , wenfchen- de, met haar en mynen zoon, in deeze nieuwe Elyfeefche velden , vreedzaame dagen te flyten ! — Maar laaten wy tans zoortgelyke herdenkingen vaarwel zeggen. Den 1 9^‘n , vervolgden wy onzen tocht , en dien dag vonden wy onzen ouden weg , die ons regelreeht naar de velden van Cado . Saby bragt , al< Digitized by Google SURINAME N, XXIII. Hooftft. 11$ ahvaar wy nog eene groote meenigte ryst zagen , die kortlings geblOeid had , en welke wy afmaay- den en verbrandden. De Neger, van wien ik be- vorens gefproken heb,wierd hier onder boom-mos en bladeren nedergelegd , als of men hem leven- dig wilde begraven ; voor deezen ellendeling was geene hoop meer tot genezing. Wy hingen onze hangmatten op , en verftikten byna door den rook van onze vuuren. Ik zag op dit veld eene hagedis van by de twee voeten Iengte, welke de Negers doodden en op* aten : zy noemden hem Sapagala , en hy had eene groenachtig bruine kleur , maar hy geleek niet naar de Iguana . Onder de puinhoopen van het afge- bcande gehucht,ontdekten wy eenige Water - rap- fen of Bonder d-pooten van agt tot tien duimen lengte. Dit hatelyk kruipend gedierte van eene geelachtig bruine kleur , loopt in alien opzigte zeet gezwind, en het vergift, het welk zy in de door hen gemaakte pynlyke wonde laaten , fchoon het niet doodelyk is, verwekt niettemin doorgaans de koorts. Zommige fchryvers geven aan dit krui- pend gedierte twintig paar pooten , en anderen veertig. Ik heb ze by de geenen , die wy von- den, niet getelt: alles wat ik ’er van zeggen kan, is , dat zy my toefeheenen met de Europetfche honderd*pooten eene juisteovereenkomst te hebben, III. deee. H Zom- Digilized by Google 114 REIZE N A A R Zommigen van onze Officiers maakten groote en fchoone verzaraelingen van alle deeze merkwaar- digheden ; ik voor my vergenoegde my met de af- teekening en befchry ving van die dingen , die my voorkwamen niet zeer gemeen te zyn. Den soften , gingen wy de verblyfplaats , Co. faay genaamd , bezichtigen , en op den weg ver- nam ik , dat de bovengemelde Neger n og leefde. Ik nam de takken, die hem bedekten,weg, en op myne tusfchenfpraak , voerden wy hem met ons mede; maar de flaven , te onvreden van met zulk een pak beladen te zyn, namen, in myne afwe- zigheid, alle gelegenheden waar, om deezen on- gelukkigen te doen lyden , met hem op worteb en fteenen te laten vallen , en door het flyk en water, het welk wy doorwaden mocsten , agter aan te laten fleepen. Men zondt verfeheiden man- fchappen uit,om de omliggende ftreeken teonder- zoeken ; en het overige krygsvolk floeg zig neder ten westen van Cofaay. Deeze afgezondene man- fchappen ontdekten van dien zelfden kant vier fchoone velden , met maniok , ignames , bananen , pistaches , Indisch koom , en erweten van Angola beplant. Zy zagen ook verfeheiden lyken van menfehen, die in het gevecht, in de maand Au- gustus voorgevallen , het leven hadden verlo- ren. — Wy plukten , in de nabyheid van onze le- Digitized by Google SURINAMEN, XXIII. Hooftjl. 115 t legerplaats , een zoort .van mispelen , van ecne kar- mofyn kleur , in fraaak. veel gelykende naar aardbe- zien , en groeiende aan een breed grocn hcesterge- was , her welk in veele tuinen te Paramaribo wordt aangekweekt. Wy zagen ook een zoort van wilde Pruira * boomen , welken men hier Monpe noemt. Derzelver vruchten zyn geel , langwerpig en klein ; elk van die bevat een kleine noot ; het vleesch is niet zeer dik , maar fchoon zeer zuur zynde , heeft het een aangenaamen fmaak. Des morgens van den 2i ftcn , wierden alle dee- ze nuttige plantgewasfen afgehouwen en verbrand. Na dat dit werk verrigt was , keerden wy naar onze legerplaats van den icjden te rug , welke wy ook geheel in brand vonden , en wy waren ge- noodzaakt onze hangmatten ter zyde van het bosch uit te fpreiden. My alhier herinnerende , dat men den armen ftervenden Neger alleen gelaten had, liep ik naar die plaats toe , om hem met myne hulpe by te ftaan ; maar na hem te vergeefs gezocht te hebben , in weerwil der rook . dampen , en da donkerheid van den nacht , was ik genoodzaakc op myne eigene veiligheid bedacht te zyn , en in aller yl naar myne medgezellen te rug te keeren. Eenigen laakten myne roekeloosheid , anderen vervloekten het geraamte , het zy het levendig of dood was. H 2 Toen Digitized by Google REIZE NAAR ii6 Toen de verwoesting was aflgeloopen , keerd:n wy naar den post van Jervfalem te rug, alwaar wy den 24(1011 , geheel afgemat , aankwamen. De Colonel zelf wierd eindelyk dooreene heete koorts aangetast, die hem noodzaakte, om in zyne hang- mat te bly ven leggen , en deedt vreezen , dat hy den nacht niet halen zoude. Echter behieldt hy deeds het bevel aan zig, en deedt , des anderen daags morgens , aan eenen foldaat ftokflagen ge- ven , die , vermits zyne voeten zeer gefcheurd waren, hem om een paar fchoenen verzogt; een ander onderging dezelfde behandeling, om dat hy gehoest had , fchoon hy met eene zwaare ver- koudheid behebd was ; een Capitain wierd in zy- nen dienst gefchorst, en naar het Fort Zdandia in gevangenis verzonden , om dat hy beilaan had een huwelyk aan te gaan buiten toeftemming van den Colonel. — Ziekten en de dood maakten , in dit oogenblik , groote verwoestingen onder het leger, alwaar alles in de grootfte verwarring was. Den 1 (ten November, liepen, om de maat der onheilen vol te meten , vyf- en - twintig Neger- flaven weg; en den s^en, ontfingcn wy bericht, dat men meer dan vyftig gewapende muitelingen gezien had, die, een musket - fchoot beneden Bar. iacoeba , de Cottica waren overgezwommen. Op het ontfangen van deeze tyding , wierdt de Co- Digitized by Google SURZMAMEN) XXIII. Hooftjl. 117 ' Colonel seybourg afgezonden met de weinige manfchappen , die in ftaat waren op te trekken , en , in dk oogenblik , door honger en eliende ge- perst werdende, op ’t punt waren om hunne eigene Offieiers aan te tasten. Gebrek hebbende aan het geen zy boven alles waardeerden, tabak namelyk, rookten zy graauw papier , en kaauwden bladeren en leder , om by hun de plaats van deeze plant te vervullcn (*). Niemand ondertusfchen ieedt toen meer dan ik. Van levensmiddelen en kleederen ontzet , was ik uitgehongerd en naaakt. Zedert het leggen in hinderlagen , en den tocht naar de Pereca , had ik een zweer aan den linker voet. Ik had geen 66 n vriend onder het geheele leger meer ■overig, van wien ik de minfte hulp verwagten konde. Tot overmaat van eliende was het weinige bloed , dat my nog overfchoot , geduurende twee -nachten agter elkander , door het Guiaanfchc Spook of Vampire , byna geheel en al uitgezogen, Ik gcraakte in myne hangmat buiten my zelven , en kwam niet weder tot kennis » dan met een 2oort van (*) Alle de Matroofen , Soldaten en Negers zyn zeer ongelukkig , wanneer zy gebrek aan tabak hebben. Dit houdt hen, zoo zy zeggen, wel te vreden, en zommi- ■gen zouden liever gebrek aan brood hebben. - Aanteek , van Jen Sfhrjver. Digitized by Google REIZE NAAR Il8 van mistroostigheid , die merkelyk aanwies , na het lezen van eenen brief, waar in men my berigtte , dat j o a n n a en myn zoon te Paramaribo aan eene rotkoorts op fterven lagen. Eindelyk echtcr kwam de Sergeant fowler van de Plantagie Mocha , met ddn van myne kisten aan. De afgezondene krygsbende van den Colo- nel s e y b o u r g kwam ter zelfder tyd te rug , zonder iets vernomen te hebben. De Colonel fouugeoud bevondt zig den l4deo zoo ziek , dat hy zig genoodzaakt zag het bevel aan een ander over te laten , en zig tot zyne herftelling naar Paramaribo te begeven. Na al zyn volk op deeze manier te hebben opgeofferd, wierd hy het flachtoffer van zyne heerschzucht, die geene palen kende , en van zyne hardnekkige volharding , terwyl , zoo hy zig , zyne foldaten zoo wel als zig zelf , minder vermoeid en beter ge- voed had , hy een even grooten , zoo gt en groo- teren dienst aan de Volkplanting bewezen zoude hebben. — Men zondt te gelyker tyd een vaar- luig vol met zieken en ftervenden naar Devil's liarwar. 