Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,1 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 1
Niettemin aan den eisch was voldaan, en de Prins zou den terugtogt aannemen, eren- wel, dit liet hij de Hansesteden ter harer geruststelling weten, met langzame dagreizen en gereed om, des gevorderd, dadelijk terug te komen. Geen vijand kwam er op den togt tegen hem opdagen. Geen tegenstand werd er tegen de gansche onderneming ge boden, wel klagten genoeg daartegen aangeheven; klagten van den’ Keurvorst van Keulen, die verklaarde zich tot den Keizer en de andere Keurvorsten en Vorsten des Rijks te zullen wenden wegens de vermetelheid van den Prins, die het Stift van Munster met zijn krijgsvolk was doorgetrokken; klagten vooral van den Keizer, die zich bij monde zijner Comuissarissen en bij brieven bezwaarde, dat zijn eer en gezag bij de handelin- gen der Nederlandsche Republiek last leden, even als iemand, die, in plaats van terug te slaan, de hand brengt aan het lid waar hij geslagen is, — De onderhandelingen in- tusschen, waartoe ook JOHAN DE OUDE VAN NASSAU van wege den Landgraaf van Hesses alsmede Afgevaardigden van de Rijksteden Straasburg, Neurenburg en Ulm gekomen waren, kwamen weldra zoo ver, dat den 28"** December een ontwerp van vredehandel aan de Overheid der stad kon worden medegedeeld. Bij deze gelegenheid kreeg zij van onze Afgevaardigden uitnemenden raad, zoowel tot voegzamen eerbied jegens den Hertog, al vooral tot inwendige eensgezindheid, wier gemis mede onder de redenen was geweest, die den Herlog tot harde maatregelen hadden geleid 1. De Magistraat nam het ontwerp | ! In den mond der Nederlandsche Afgevaardigden hooren wij duidelijk hier OLDESBARSETELTS lessen klinken, gelijk deze Staatsman dan ook gedurig in de Resol. der Staten-Generaal gezegd wordt in deze zaak brieven en instructies ontworpen te hebben. DES VADERLANDS. 677 GENE aan, Buiten weten der keizerlijke commissarissen stelden de Gezanten van den Keurvorst eene acte op, waarbij de Hertog en de Stad beiden van Hun Hoog Mogenden de hand- having van het te sluiten traktaat verzochten. Doch toen het op een teekenen van deze acte aankwam, wendden de Gecommilteerden van den Hertog voor, dat de kei- zerlijke commissarissen het geheim gewaar geworden waren en den Hertog verboden hadden ze te teekenen. Deze mededeeling gaf aanleiding tot zulke twisten en verwijten tusschen de Duitsche partijen, dat de gansche handeling te niet scheen te zullen loo- pen. De Nederlandsche Gezanten zetten die van de stad neder met te zeggen, dat er waarborgen genoeg bestonden, en de beste deze zijn zou, dat de Hansesteden zich op het voorbeeld der Nederlandsche Provinciën tot een krachtig Verbond vereenigden. Den 31"* December werd het verdrag te Stederborch geteekend. Daar de Nederlandsche Afgevaardigden hunne namen niet lager dan onder die der keizerlijke en der keurvor- steljke Afgezanten verkozen te schrijven, zoo werd bepaald, dat alleen de Hertog en de Stad het traktaat onderteekenen zouden: in den aanvang zou bij wijze van een his- torisch verhaal van het deel gewaagd worden, dat verschillende Mogendheden aan het lot stand komen van het verdrag genomen hadden, en hier was het deel der Republiek schoon genoeg 1. | Loo had de Republiek weder een roemrijke uitkomst verkregen. En aan wien had zij dit, behalve aan de krachtige houding harer staatslieden, voornamelijk te danken? Immers aan Spanje zelee. Had dit Rijk geen leger in Duitschland doen rukken, zoo zou het der Republiek daartoe aan het voorwendsel ontbroken hebben. Maar met zoo vele Duitsche steden, met een pand als Wesel in Spaansche handen, konden de Nederlanders zich ook stoute stappen veroorloven, Was het Heilige Roomsche Rijk laag genoeg gezonken om Spanjes soldaten tot de uitvoerders zijner vonnissen in te roepen, het verhief juist daardoor Nederland tot den rang van den gewapenden arm der tegenpartij, tot eene Soort van keizerethagt voor het Protestantsche Duitschland: niet anders werd toen ons Vaderland aldaar ontzien, gevreesd en gehoorzaamd. Nog was voor den Hertog van Brunswijk de maat der verootmoediging niet volge- meten. Op den nieuwejaarsdag van 1616 moest hij en zijne trotsche moeder, eene Prinses van Denemarken, de Nederlandsche Afgevaardigden ten gehoore ontvangen om hunne gelukwenschingen met het gesloten traktaat te vernemen. In weerwil der tegen- werking van ’sHertogs moeder en oom, was er thans ernstig sprake van toetreding tot de Protestantsche Unie. Sommigen waren voor eene afzonderlijke Unie van den Nedersaksischen en den Westfaalschen Kreits met Hun Hoog Mogenden, om te ! Zie Rapport van de HH. JOHAN BIEL, FREDERIK VAN DE SANDE en DIDERICH STICKE, Gedeputeerden naar de Hansesteden, vergaderd binnen Lubek enz. in 1615 en 1616 (op het Rijksarchief), en vergel. Resol. der Stat.-Gen. 9, 13, 14, 16, 23, 24, 20 Nov. 14 Decemb. 1615. II Deer. 2 Srvx. 73 1616. Verdrag te Stederborch. 578 ALGEMEENE GESGHIEDENIS CRA SLSR EM CMM MEME CE TENE Neer 1616. groote wijdloopigheid, tijdverlies en onkosten te vermijden. Mavnrrs van Hessen was van dit denkbeeld niet afkeerig. In allen gevalle kon de Hertog tusschen de Orer- lardsche en deze engere Unie eene keuze doen, en hij beloofde zich hierop nader te zullen verklaren, Onze Afgevaardigden scheidden niet geheel van het Brunswijksche Hof zonder zelfs nog den trots der Hertoginne-moeder eene dienst te hebben gedaan. Bij hunne terugkomst uit Wolfenbuttel te Brunswijk wisten zij eenige van de norsche stedelingen over te halen om hunnen Herlog een beleefdheidsbezoek te gaan brengen, en werd door hunne tusschenkomst door die van Brunswijk met de Gezanten der Hanse een dag bepaald, waarop de huldiging van den Hertog zou plaats hebben. Om dit gedaan te krijgen had de Hertogin-weduwe zich niet ontzien de Nederlandsche Afgevaar- digden tot een verlrouwelijk onderhoud terug te laten roepen. Gaarne gunden dezen het uiterlijk vertoon eener magt, waarvan geen misbruik meer zou gemaakt worden. e By voortduring deelden daarna de Staten in het vertrouwen van de stedelingen en van den Hertog van Brunswijk beiden. In April toch van ditzelfde jaar noodigde zoowel deze als genen hen uit om Gezanten te zenden, ten einde behulpzaam te zijn bij de schikking van hetgeen er nog tusschen hen te regelen overbleef !. Onderhande. Doch wegens de bemoeijingen ter redding van Brunswijk waren de onderhandelin- — de gen tot het sluiten van verdragen, liefst met het gansche ligchaam der Hanse, niet voorbijgezien, Ter aanbeveling van eene alliantie met de Staten-Generaal wisten de Nederlandsche Gezanten op den Hansedag de moeijelijkheid te doen gelden, waarin Brunswijk zich thans bevonden had. Ware er reeds een verbond gesloten en geratifi- ceerd geweest, zoo zouden de Staten krachtens het verdrag verpligt geweest zijn hulp te zenden, hetgeen thans, zulks erkenden zij zelven, niet zonder groote opspraak geschieden kon. Het was den Staten alleen om de grootheid van het Hanseverbond te doen: sloot zich dit tot eene krachtige eenheid zamen, zoo zou het de Republiek te gereeder tot eene alliantie vinden: slechts bij gebrek van beter ging zij tot afzonderlijke verbonden met enkele steden over. Zoo spraken onze Gezanten; doch het ontbrak het ligchaam der Hanse aan genoegzame kracht om de uiteengevallen deelen te hereenigen. Nog den 22* October, nadat de handelingen weken achtereen niet zonder ruggespraak met de lastgevers waren voortgezet, kwamen de Gezanten der steden meer aan met » complimenten,” dan met afdoende besluiten. Voordat de Gezanten der Hansesteden, die tot het verdrag van Stederborch hadden medegewerkt, vertrokken, vermaanden hen onze Afgevaardigden nog met den grootsten nadruk, nu zij dus in veiligheid en eer hersteld waren, naar het voorbeeld der Vereenigde Provinciën een Verbond aan te gaan met eene soort van Staten-vergadering, een geregeld leger en eene staatskas door de evenredige bijdragen der sieden gevoed, Met zulk eene staatsregeling was Nederland tegen den magtigsten 1 Resol. Stat. Gen. 9, 28 April 1616. DES VADERLANDS, 579 É O I ÁiÜÜÜ— monarch der wereld bestand geweest. » Voorts mogten zij gedenken, wat zij nog vóór 1616. veertig jaren zelven geweest waren. Hen weder zoo sterk en beroemd te maken, daartoe hadden de herhaalde trouwe vermaningen gestrekt, hun door de Staten gedaan, die gewoon waren aan alle kanten een oog in ’t zeil te houden, en het oogmerk en de listige aan- slagen der Papistische Ligue volkomen doorgrond hadden, en deswegens zeer betreurden, dat eenige Evangelische Vorsten, hoezeer zij zich van de Roomsche bijgeloovigheden hadden afgezonderd, niet beter op hun eigen stuk letteden en geneigd schenen om het Hanse- verbond te ontbinden, en hunne eigene geloofsgenooten, met welke zij hetzelfde gevaar gemeen hadden, te onderdrukken.” Van het voorstel, in deze toespraak begrepen, zouden de verlegenwoordigers een punt van beschrijving legen den naasten Hansedag maken. Doch nog den vorigen dag waren die zelfde vertegenwoordigers in een anderen zin onder handen genomen, De keizerlijke commissarissen hadden hen bescheiden en hun kenbaar gemaakt, dat de Keizer vernomen had, hoe onlangs te Bremen, te Ham- burg en op meer andere plaatsen door den invloed der Staten-Generaal over eene on- behoorlijke verbindtenis gehandeld was, die zijne keizerlijke Majesteit en des Heiligen Rijks hoogheid, waardigheid en jurisdictie ten naauwslen aanging en haar zoowel als den Keurvorsten, Vorsten en Stenden des Rijks tot bijzondere schade en schande ver- strekte. Wat er voorgevallen was moesten zij den Keizer bekennen en alle verdere besluiten opschorten. De Gezanten der Hanse verontschuldigden zich zoo goed mogelijk. Hoe het zij, den 6% Januarij traden te Brunswijk de Hansesteden Rostock, Straalsund, verdragen met Wismar, Grijpswald, Maagdenburg, Brunswijk, Lunenburg en Anclam tot de allian- rede lie toe, tusschen Lubek en de Staten gesloten. Den 21" Januarij sloot zich Hamburg, den 28'- Bremen aan. Nog werd den 29*° met crrisTraAN van Brunswijk en Lu- nenburg, Bisschop van Minden, die zwarigheid maakte om tot de Overlandsche Evan- gelische Unie toe te treden, een verbond van wederkeerige verdediging gesloten en ge- leekend, en de Hertogen van Pommeren, van Mecklenburg en van Holstgin schenen niet ongeneigd om tot dergelijke afzonderlijke traktaten over te gaan‘. By al die ver- dragen werd den Hansesteden niet alleen eene raadgevende, maar ook eene beslissende stem in de gemeenschappeljke zaken vergund en voorloopig de quota bepaald, door elk in geval van oorlog te leveren. In het eind der maand Mei 1616 kwamen de Gezanten van de voornaamste Hansesteden te ’s Hage aan, voornamelijk om de quoten nader te bepalen. Toen verzochten zij allen vermindering van het bedrag der som, waartoe zij voorloopig waren aangeslagen. Met waardigheid beantwoordden de Staten deze eischen, die van bekrompenheid en zelfzucht getuigden; maar om het geheele belangrijke werk der alliantie niet op het spel te zetten, waren zij genoodzaakt inschik- kelijkheid te gebruiken, Eindelijk kreeg het Verbond ten volle zijn beslag. Het werd — — —— ! Zie boven aangehaald Rapport, Resol. Stat. Gen. 13 Febr., 13 Junij 1616. 75 * 1616. 580 ALGEMEENE GESCHIEDENIS EE voor 12 jaren gesloten. In de acte, daarvan opgemaakt, werd deze Unie voorgesteld als de wederaanknooping van den ouden band tusschen de Oostelijke en de Westelijke, dat is de Nederlandsche, Hansesteden: daar nu deze laatsten in zulke zaken onafschei- - lijk aan de Staten-Generaal verbonden waren, zoo had de onderhandeling van het Traktaat noodwendig met de Staten-Generaal moeten geschieden, Aldus hield men de eenmaal aangenomen houding behendig vol. Den 14°" Junij werd de alliantie gerati- ficeerd en bezworen. Na deze plegtigheid gaf men elkander de hand, en wenschte elkander geluk »met aanroeping van den naam des Heeren,” dat Hij, »die een regtvaardig God en vijand is van alle geweld en onregt," deze Unie, »tot geoorloofde verdediging tegen geweld en onregt" ondernomen, heiligen en zegenen mogt tot Zijne eer en de ge- meene Christenheid ten beste 1. Ware het denkbeeld der Staten verwezenlijkt, uit de alliantie der Nederlanden met de Hanse ware eene Republiek van Noord-Europesche Vereenigde Staten ontstaan, die eene belangrijke rol zou hebben kunnen spelen. Doch verre van te herleven, zou de Hanse weldra geheel vervallen. Niettemin beĳĳverden zich de Staten om in Noord-Westelijk Duitschland zich Bondge- nooten te verschaffen in eene reeks van steden, die, reikende tot in Pruisen en Pom- meren toe, zich aan Brandenburg zouden aansluiten om in het Noorden een muur te zijn tegen Spanje, Oostenrijk en Polen, Sedert starsmonn van Polen het hoofd gestooten had legen den verlevendigden nationalen zin der Russen, die zich in MICHAEL FRODOROWITCH ROMANOW eenen afstammeling van RuRIK tot Vorst gekozen hadden, konden de Neder- landsche Staatslieden geruster zin ien aanzien van de veiligheid der oostgrens van den Noordelijken schutsmuur in Duitschland. Immers zou een nationale Vorst de onafhan- kelijkheid zijns gebieds in de eerste plaats tegen Polen te handhaven hebben en aan dit laatste Rijk alzoo de gelegenheid om Brandenburg te overvleugelen en van uit de Finsche Golf Zweden te bestoken, benomen wezen. Toch kwam de Republiek weldra met Moscovië in aanraking. De nieuwe Vorst moest bij zijn voortdurenden krijg met den Koning van Zweden, wiens broeder kans minis hem den troon betwistte, het bondgenootschap van die Mogendheden zoeken, welke tegenover hem op een onpartijdig standpunt stonden, en wel bepaaldelijk van Nederland en Frankrijk. In 1615 maakte hij zijne verheffing bekend bij eenen brief aan mavuarrs, » Vrijheer over Holland,” met 4 1 Resol. Stat. Gen. 29 Octob., 20 Novemb., 29 Dec. 1615. Lettres etc. du Chev. canraros, I, p. 63, 75. Resol. Stat. Gen. 30, 31 Mei; 1, 2, 3, 4, 6, 8, 10, 13, 14, 16 Junij 1616. De Staten wilden ook met daden toonen, dat zij den ouden band met de Hanse niet verbroken achtten. Immers toen er voorgesteld was, dat de Nederlandsche Hansesteden eenige tegemoet- koming zouden geven voor de jaren, dat zij hare contributie aan de Hanse niet betaald hadden, waren de Staten niet ongeneigd om daarvoor deze steden van de contributiën, die zij aan deze Landen verschuldigd waren, te verschoonen (Resol. Stat. Gen. 14 Junij 1616). DES YADERLANDS. 681 dank voor verleenden onderstand, en aanbieding van bescherming, aan den handel te 1616. verleenen. Toen zich in het voorjaar van 1614 Moscovische Gezanten, van Weenen gekomen, te Hamburg bevonden, met het voornemen om ook ons land aan te doen, kregen zij ten overvloede van wege de Staten-Generaal eene uitnoodiging om herwaarts te komen, Voorzeker hadden zi, bekend met de naauwe betrekking, die er juist toen tusschen ons en Zweden was aangegaan, deze aanmoediging wel noodig, en voor ons, die toen reeds meer handel met Moscovië dreven, dan alle andere natiën te zamen, was eene nadere aansluiting aan den Heer van den uithoek der Oostzee eene gewenschie zaak, Werkelijk kwamen de Moscovische Gezanten den 30°" April te — Moscovische 's Hage aan. Zij waren vergezeld van eenen zekeren 15AüC ABRAHANSZ. MASSA, die zich BU HET ida uit Holland met der woon naar Moskou begeven had, een man, die zwanger ging van het stoute plan om eenen doorvoerhandel door Rusland naar Perzië in te rigten, en gezind was daarvan de voordeelen aan de Nederlanders te verzekeren. Zulk eenen tolk hadden die Gezanten wel noodig. Zij waren beschroomd en hadden aan alles gebrek. Op hun verzoek om bijstand in volk en geld kregen zij een uit- wijkend antwoord en den raad om zich door de bevordering van den handel tot zelf- verdediging in staat te stellen !, Kort daarna wendde zich de Zweedsche Gezant tot de Staten met klagten over de behandeling, die de Moscovieten zijnen Koning aandeden; maar verzocht hen daarbij Afgezanten te willen benoemen om tegenwoordig te zijn bij de onderhandeling, die er tusschen zijnen Vorst en dien van Moscovië stond geopend te worden, De Staten verklaarden zich hiertoe bereid, maar, voegden zij er bescheiden bij, mits andere Mogendheden hetzelfde deden. Doch zoo spoedig zou het nog niet tot vredesonderhandelingen komen. Meer dan een jaar later, nadat de Staten in het geschenk van twee verbazend groote stukken geschut, op de Russen veroverd, de blijken der vriendschap van den Koning van Zweden ontvangen, en hem op hunne beurt, in weérwil van Prins mavarrs min gunstig advies, vergund hadden krijgslieden in ons Land te werven 2, ontvingen zij, den 20°" Julij 1615, zoowel van wege Zweden als van wege den Engelschen Agent in Moscovië het verzoek om eenige Afgevaardigden te zenden, ten einde mede over den vrede tusschen Zweden en Rusland te handelen. Werd dit verzoek gedaan op grond dat men van de bemoeijing der Staten in deze zaak » wat goeds verwachtte wegens het aanzien, waarin zij bij de Russen stonden;” de Staten gaven er gaarne gehoor aan, in aanmerking nemende, » hoeveel dezen Landen aan het tot stand komen van zulk een vredesverdrag gelegen was-tot versterking van den Groot- vorst tegen den Koning van Polen, alsmede om daardoor de gunst en genegenheid 1 scmELTEMA, Rusland en de Nederlanden, 1, bl. 71—82, 102—110. Resol. Stat. Gen. 5, 30 April; 10, 12, 17 Junij 1614. 2 Resol. Stat. Gen. 13 Octob. 1614; 4 Mei 1615, 1616. Gezantschap naar Rusland. Tweede Gezant- schap uit Rae- land. 582 ALGEMEENE GESCHIEDENIS boe IMIM l A van den Grootvorst en den Koning van Zweden te meer té winnen, ter bevordering en uitbreiding van den handel en de scheepvaart dezer Landen.” ! Tot het gezantschap werden benoemd srgperope, Heer van Veenhuizen, mas en soacmmr, welke laatste zich niet zonder redenen van verontschuldiging aan te voeren eindelijk liet overhalen. In Augustus werd hunne instructie vastgesteld, en in het laatste dezer maand kregen zij hun afscheid. Doch toen liep er een gerucht, dat de Keizer van Rusland, door zijne onderdanen verlaten, de wijk genomen had naar Tartarijë en, op de grenzen achter- haald, naar Moskou was gebragt. Werd dit gerucht bevestigd (dit onderrigt kregen de Gezanten mede), zoo moesten zij zich tot het begroeten van den Koning van Zweden bepalen en huiswaarts keeren ?. Het gezantschap had echter voortgang. Doch voordat de Afgevaardigden iets van belang uitgerigt konden hebben, kwam er hier te lande een Gezant uit Rusland aan, met name GABRILOWITCE conperorg. Hij werd niet alleen (volgens den eisch van het Moscovisch gebruik) van Tevel afgehaald, maar zelfs, toen hij onderweg ongesteld geworden was, ging Prins maunrrs hem tot Haarlem te gemoet, Hij had in last, van wege zijnen Keizer, de groetenis en gelukwenschingen, hem door de Staten gedaan, te beantwoorden; hen te verzoeken, den Koning van Zweden niet langer te ondersteunen en hem, den Gezant, met zijnen Secretaris op hunne reize naar Frankrijk voort te helpen. Wel behoefde cAsRILOwrTGH hulp en voorlichting. Hij was onbekend niet alleen met de Fransche taal, maar met alle zaken en personen, die hij in Frankrijk zou aantreffen, en zonder den bijstand van vertrouwde personen, door de Staten ter zijner keuze gelaten, scheen hij de taak niet te durven aanvaarden, Waarlijk dezen eersten stap op het veld der Europesche diplomatie mag de Russische Regering wel gezegd worden aan de hand van onze Staatslieden gedaan te hebben, Niet alleen kreeg de Moscovische Gezant aanbevelingsbrieven der Staten aan alle Vorsten en Overheden, met welke hij in aanraking dacht te komen, mede, maar men liet hem ook met schepen naar Frankrijk brengen, die in de haven op hem zouden mogen blijven wachten, totdat zijne zending zou zijn-afgeloopen. In het begin van het volgende jaar was de Gezant uit Frankrijk hier te lande terug. Hj herhaalde het verzoek om bijstand; doch de Staten verontschuldigden zich op grond, dat zij hunne troepen in deze bedekte oorlog, gevaarlijker dan een openbare aanranding, niet konden missen, en dan zwegen zij nog, zeiden zij, van de kosten, die het behoud van hetgeen men in Indië, in Guinea en elders gewonnen had, en de bescherming van onze visscherjen tegen wangunsügen, en van onzen handel tegen de zeeroorer: vergde. 2 Resol. Stat. Gen. 20, 27 Julij; 5, 6, 11, 15, 21 Aug. 1615. DES VADERLANDS. | 585 go 1616. zee kwam het voornamelijk aan." Voor het overige was men geneigd tot een verbond met den Keizer, met wien zij doorgaans eene lijn trokken, »om de christelijke vrij- heid tegen schijnheilige wreedheid en bloeddorstige godsdienstigheid te beschutten.” Door zulke verbonden moest hun Staat in stand gehouden worden, » welken God Al- maglig (waarvoor Hij eeuwig gedankt moest zin) zoo veel zegen bewezen had, dat niet weinig benaauwde lieden hun troost en toevlugt bij hen zochten en zich verkwikt en redelijk gerust vonden.” Met een Staatsch oorlogschip werd de Gezant met de zijnen naar Rusland teruggebragt. Massa ging weder mede, met een last om der Staten brieven aan den Keizer te overhandigen en antwoord te verbeiden en terug te brengen }. De taak der ter bemiddeling naar Rusland getrokken Gezanten was noch gemak- Weervaren der kelijk noch spoedig afgeloopen. Zij vonden de gemoederen der strijdvoerende partijën B weinig tot vrede gestemd. Gustaar Apour zal het moeijelijk gevallen hebben zijne g plannen op Rusland eerlijk op te geven, en de Russische onderhandelaars waren nog te weinig beschaafd om rede te verstaan. Men voege hierbij de barbaarsche gehecht- heid der laatsten aan weidsche Aziatische titels; hunne slaafsche afhankelijkheid van hunnen lastbrief en van allerlei vormen; de afstand der hoofdstad, de moeijelijkheid, die de taal opleverde, en ligtelijk. zal men zich van de langdurigheid en de verdriete- lijkheid der onderhandelingen een denkbeeld kunnen vormen. Doch het grievendst voor de Nederlandsche Staatslieden was de houding van den Engelschen Gezant zouw MERRICK. De Engelschen, die hunne natie in dezen tijd in het Buitenland tegenover onze landgenooten verlegenwoordigden, getuigden van de op twee gedachten hinkende staatkunde van hunne toenmâlige Regering. Jacomus zag zich aan de eene zijde tot ontzag gedrongen door de mannelijke beradenheid van de Nederlandsche staatkunde, en zich door zijn karakter van aanzienlijk Protestantsch Vorst de ware weg aangewezen; maar aan de andere zijde liet hij zich door zijne ijdelheid en naijver verleiden en door aangeknoopte of aan te knoopen familiebanden verstrikken. Geen wonder dus, dat, terwijl zijne Gezanten en hij zelf onze landgenooten te ’s Hage uitbundig prezen, Engelsche onderdanen in de Oost-Indische of de Noordsche Zeeën onze zeelieden be- nadeelden en vervolgden waar zij konden, en de een of andere naijverige Engelsche Agent in het Buitenland onze Afgevaardigden kwelde. Een Agent van de laatste soort was deze JOHN Merrick. Het was alsof de Gezanten niet mede op zijne uitnoodiging gekomen waren, zoo onheusch bejegende hij hen. Lang duurde het eer zij in dezelfde betrekking, als hij, erkend werden; de omstandigheid, dat Engeland in ons Land nog pandsteden in bezit had, gaf hem aanleiding tot allerlei hatelijke vragen, en gedu- rende hun geheele verblijf verwaardigde hij hen nooit met een bezoek, Tot in het 1 Resol. Stat. Gen. 14, 19, 22, 23, 26 Octob., 13 Novemb. 1615. 12 Jan.; 25 April; 2, 7, 12, 13 Mei; 2 Junij, 1616. scueurema, f. a. pl. bl. 904—102. 584 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1616. GUSTAAF ADOLF hadden, en, zelf op de band der Russen, trachtte hij onze Gezanten van partijdigheid voor de Zweden verdacht te maken, waar zij slechts standvastig genoeg waren om zich evenmin door de beloften als door de onaangename bejegening der Russen tot onbillgke inwilligingen te laten overhalen. Den 21 October waren zij te Novogorod aangekomen, en acht maanden lang vertoefden zij op het Russische grondgebied: in het onherbergzame in de afgrijeljkste ellende gedom- pelde oord hadden zij zelfs met ziekte en ljfsgevaar te kampen, en niet eens konden zij hun doel in allen deele bereiken. Nadat MICOLAAS van BREDBRODE, een der Edelen uit hun gevolg, tot het gezigt van den Czar te Moskou was toegelaten geweest en van dezen Vorst een schrijven ontvangen had, vonden zij goed hunne taak als geëindigd te beschouwen, en hoezeer de vrede nog niet tot stand gebragt was, verlieten zij het land. De Britsche diplomaat, niet verkiezende de eer van den arbeid met de Nederlandsche Gezanten te deelen, wist te bewerken, dat hunne namen in de acie niet vermeld werden. Niettemin hadden zij de voldoening door het opstellen van een ontwerp van verdrag en het tot stand brengen van eenen sedert hernieuwden wapen- stilsland niet weinig te hebben toegebragt tot den vrede, die twee jaren later te Stokholm gesloten werd, Ook werden hunne bemoeijingen dankbaar door den Koning van Zweden erkend, die hen op hunne terugreize te Stokholm feestelijk ontving en met eerbewijzen overlaadde !, ja, wat meer zegt, op hunne klagten wegens de belemmeringen, die onze kooplieden nog altijd in Zweden ondervonden, hen, zooveel hem slechts mogelijk was, tevreden stelde. De voorregten van den adel in Zweden en van sommige Zweed- sche zeesteden duldden geene volkomene handelsvrijheid 3, Uitgestrekt, wij zagen het, was het veld, waarover onze Staatslieden de oogen gaan lieten om den aartsvijand van hun Vaderland tegenstanders te bezorgen en zichzelven en hunne staatkunde punten van verdediging te verschaffen. Allerwegen poogden zij toegang en vrijen doortogt voor hunnen handel te bekomen; maar toch trachtten zi overdrijving te vermijden. Hunne waakzaamheid, het veelomvattende hunner bereke- ningen was bij den vijand zoo goed bekend, dat hij hun zelfs plannen toedichtte, aan De Staten van “elke zij piet in ernst schijnen gedacht te bebben. Reeds in het voorjaar van 1615 bant eeen had te Venetië het gerucht geloopen, dat de Staten de Turken tot het innemen van verdacht. berigt werd, hoe eerst aan het Keizerlijke Hof en daarna ook aan andere Hoven zoo van Evangelische als van Katholieke Vorsten verhaald was, dat Hun Hoogmogenden den Grooten Heer door middel van brieven hadden willen opruijen tegen het Heilige Roomsche Rijk: dit kon, voegde men er bij, met de stukken bewezen worden, en de Turksche Gezan- ten, die met den Bisschop xmLeseL te Weenen over den vrede hadden gehandeld, had- den zulks op uitdrukkelijk bevel van den Sultan aan Zijne Keizerlijke Majesteit bekend gemaakt. De Staten besloten hierop aan hunnen zaakgelastigde te Constantinopel, maca, ie schrijven, opdat deze de valschheid van dit berigt daar waar het behoorde, aan den dag zou brengen !, Inderdaad, al hield maca zich niet met zulk eene sluwe staat- kunde op, hij had te Constantinopel genoeg te doen met het behartigen onzer handels- belangen in de Levant en het schaffen van raad, waar de een of andere Nederlandsche Consul in het Turksche Rijk in zijne waardigheid moest gehandhaafd worden ?, en bovendien maakte hij het zich zelven moetjelijk genoeg met het aangaan van accoorden met allerlei agenten, Joden, Italianen of Turken, die naar Algiers of Tunis togen om Nederlanders uit de slavernij los te koopen. Zulke agenten kwamen dan, na min of meer goed geslaagd te zijn, in ons vaderland aan en bragten sommen in rekening, waarvan de deugdelijkheid moeielijk was na te gaan, en in allen gevalle zoo hoog, dat de Staten zich genoopt vonden maea herhaaldelijk aan te schrijven, hen niet op zulke ontzettende kosten te jagen, en verder geene aanleiding te geven tot de aankomst van vreemdelingen, die men hoe eer hoe liever weder kwijt was, en echter zonder het betalen van de kosten der terugreis niet kwijt raken kon. Onthielden zich de Staten van inmenging in de oorlogen, door de Turken gevoerd, Herhaalde ver- be F zoeken van den telfs den Hertog van Savoye ontzagen zij zich bijstand te verleenen, hoezeer hij hen Hertog van Sa- er meermalen om smeekte, en de versterking van dezen tegenstander van Spanje in ie Luideljk Europa den aartsvijand van Nederland afbreuk doen kon en hem nopen moest om eene legermagt ver van onze gewesten te onderhouden. Doch de Staten vreesden, door te veel te ondernemen, gevaar te loopen veel te verliezen, en raadzaam scheen het hun niet, Spanje tot verdeeling zijner magt te nopen door zelven de hunne le splitsen en op een werkelijk bedreigd punt te verzwakken. Kare emANvEL, Hertog van Savoye, streed met renpinann, Hertog van Mantua, over het bezit van Montferrat, waarop hij aanspraak maakte op grond van de regten zijner dochter. Spanje nam de ! Resol. Stat. Gen. 5 Junij, 1613. 27 Aug. 1615. 2 Den Hoofd-Consul conneuis pauw, te Aleppo, hielden de Staten krachtig de hand boven het hoofd tegen de tegenwerkingen, die hij zelfs van landgenooten ondervond. Wie zich tegen zijn jag verzette, zou op eigen kosten in ijzeren boeijen herwaarts gevoerd worden. Resol, Stat. Gen. \7 Febr. 1616. Il] Deen. 2 Srur. 74 1616. 586 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ————————————————————————————s— gelegenheid te baat om te trachten, onder voorwendsel van hulpbetoon aan de zwakste der twee partijen, zijnen verloren invloed en magt in Jíalhé te herwinnen. In het einde van het jaar 1614 zond de Herlog van Savoye den Graaf soman VAN nassau, die in zijn leger diende, naar ’s Hage, met het verzoek om ondersteuning in geld of krijgsvolk. Eene maand later (den 20“ Januarij 1615), toen de adviezen der Provinciën waren inge- wonnen, werd aan OLDENBARNEVELT de taak opgedragen om dit verzoek te beantwoorden, Zijn antwoord strekte om den Hertog te doen begrijpen, dat, terwijl de Staten zich tegen den gemeenschappelijken vijand zoo goed kweten, als zij deden door zulk een aanzien- lijk Spaansch leger aan hunne grenzen bezig te houden, van hen niet verwacht kon worden, dat zij hem dadelijk hulp zouden verleenen, » hoezeer zij zeer wel in aan- merking namen, hoe schadelijk de Spaansche heerschzucht was in het algemeen voor de Christenheid en in het bijzonder voor alle Koningen, Vorsten en Republieken , die hunne aloude vrijheden naar regt en pligt wilden handhaven.” » Wij houden ," dus schreef de Advokaat verder, » wij houden het voor eene staatsmaxime, dat een iegelijk zich met alle krachten beijveren moet om die heerschzucht te keer te gaan, daar dit het ware middel is om de Christenheid in vrede en rust te houden.” Dus zouden zij, zoodra zij van het vijandelijk leger op hunne eigene grenzen verlost waren, niet in ge- breke blijven hem bij te staan, door in vereeniging met zijne andere bondgenooter de Spaansche heerschzucht ook in het bereiken harer bedoelingen tegen zijn gebied t: bestrijden. In de maand April van het zelfde jaar verscheen JOHAN VAN NASSAU op nieuw in de vergadering der Staten. De Spanjaarden bedreigden zijnen Hertog a! meer en meer, De Koning van Groot-Britannië had reeds onderstandsgelden toegestaan: thans werden de Staten dringend verzocht, dit voorbeeld te volgen: hoe feller tegen- stand Spanje in Savoye vond, des te beter kon men hier enkele troepen missen. Kort- om, de Hertog wenschte een verdrag met de Staten aan te gaan, waarbij hem hunne ondersteuning verzekerd werd, Nog voordat op dit herhaald verzoek geantwoord was. werd JOHAN VAN Nassau in allerijl naar Savoye opontboden, vermits het Spaansche leger zich gereed maakte om tot een inval in ’s Hertogs gebied over te gaan. Dus verzocht! hij een kort besluit op zijn verzoek, Doch ook dit maal meende men zich te moger. verontschuldigen. Niettemin hield de Hertog het vriendschappeljk verkeer met de Staten levendig. Hij zond hun berigten van den staat zijner zaken, en den 8** Junij verscheen een nieuw (Gezant, EMANUEL PHILIBERT GOVEANO, van zijnentwege, om te | melden, dat hij werd aangespoord om met den vijand in onderhandeling te treden. Echter wilde hij den vrede niet sluiten zonder zijne geallieerden in deze zaak te ken- nen. Rieden de Staten hem tot vrede, zoo mogten zij hem insluiten in de traktaten, die zij aangaan zouden; rieden zij hem oorlog aan, zoo wenschte hij van hen met soldaten en krijgsbehoeften ondersteund te worden. — Voor alle antwoord gedroegen zich de Staten aan hunne vroegere schriftelijken adviezen. — Weldra werd de vrede | DES VADERLANDS. 087 tusschen Spanje en Savoye te Asti geteekend !, mede -onder bemiddeling van den 1616. Engelschen Gezant te Venetië, puptey canteron. Uit een schrijven van dezen di plomaat aan een’ zijner landgenooten te Parijs blijkt, dat men in de Nederlanden met dezen vrede niet gediend was 2, Geen wonder, want hoe meer Spanje werd bezig gehouden, des te voordeeliger voor onze Republiek. Doch bij al die betrekkingen en bemoeijingen met groote en verre landen konden Betrekkingen de Staten het naburige Embden niet vergeten, want bij zijne onophoudelijke inwendige Jud iio twisten vergat Oostvriesland de Staten niet, wier tusschenkomst het gedurig behoefde en begeerde. De Graaf, ontevreden dat zijne onderdanen door het voorbeeld en den bijstand der Nederlanders tegen hem gestijfd werden, zocht zich door beroep op den Keizer en den Rijksdag in zijn gezag te herstellen en stond bloot aan de inblazingen van de Aartshertogen, ja ging zoo ver van hulp van Polen aan te nemen, en dwang- maatregelen van de Koningen van Denemarken en Spanje tegen zijne eigene onderda- nen, de inwoners van Embden, in te roepen. Alzoo gebeurde hier in het klein, wat elders in het groot plaats greep, en de Staten konden zich aangaande den geest des Graven niet vergissen. Vandaar dat zij met gezantschappen en krijgsvolk tusschen beiden kwamen. Graaf enno, ondervonden hebbende, dat de Keizer slechts klaagde en dreigde, terwijl de Staten handelden, had eindelijk ingezien, waar hij zich aan- melden maest om de zaken in zijn Graafschap ten minste tot eene dragelijke orde ge- bragt te zien. In 1603 had hij zich in persoon naar ’sGravenhage begeven, alwaar die van Embden mede hunne gemagtigden gezonden hadden. Toen bewerkten de Staten eene amnestie en stelden eenige punten vast, die de regten van den Graaf en die van de Stenden van Oostvriesland regelden. De Graaf had in deze regeling bewilligd, doch in zijn Graafschap teruggekeerd, had hij uitvlugten gezocht, De overeenkomst was niet bekrachtigd geworden, de haat en argwaan hadden voortgeduurd, de Staatsche bezet- ling was in de stad Embden gebleven 3, ja in 1607 aanmerkelijk versterkt, zoodat de burgers van Embden, in geval van willekeurige maatregelen van des Graven zijde, op de ondersteuning der Staten gerust konden zijn. Na eene felle botsing tusschen eenig krijgsvolk uit Embden en de soldaten van den Graaf op het slot te Aurik, waren de partijen in het begin van het jaar 1610 weder te ’s Hage verschenen, doch eerst in de maand Mei 1611 kwam er door toedoen van zeven gemagtigden, door de Staten naar Oostvriesland gezonden, te Oosterhuizen een verdrag tot stand, dat door den ! Resol, Stat. Gen. 20 Decemb. 1614; 20, 21 Jan.; 3 April; 8, 11, 25 Mei; 6, 8 Junij; 20 Julij 1615. 2 caBLETON , Lettres, Mémoir. et Négociat, Pref. hist. XI (la Haye et Leide, 1759). 3 WAGENAAR, IX, bl. 19—23, 123— 128. 74 + .1616. 588 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Graaf en de gemagtigden van de Ridderschap, de Steden en den huismansstand ne- vens de gecommitteerden van de Staten-Generaal. geteekend werd 1, Sedert het krachtig optreden der Staatsche krijgsmagt in Gulik en Kleef en de nei- ging der Hansesteden om in verbond met de Staten kracht te zoeken, moest de Graaf van Oostvriesland begrijpen, dat de tijd om bi der Staten natuurlijke vijanden heul en ondersland te vinden voorbij was, In de maand Augustus 1615 deed hij het aanbod om met de Staten een verbond te sluiten, op den voet van dat, hetwelk zij met Lubek ge- sloten badden. Deze opening werd te 's Hage gunstig opgenomen en hier verlangde men slechts, dat men het over het bedrag der, in geval van nood, door Oostvriesland te dra- gen oorlogskosten eens mogt worden. Doch de inwendige toestand van het Graafschap was op verre na nog niet zoodanig, dat er aan eenstemmige werking der magten van den kleinen Staat te denken viel. In October verschenen te 'sHage Gecommitteerden van de Ridderschap van Oostvriesland om bij de Staten, aan wie de bijlegging der geschil- len tusschen den Graaf en zijne Stenden was voorbehouden, tegen den Graaf te klagen als die de getroffen verdragen niet nakwam. Niet lang duurde het of de twee andere Leden der Oostvriesche Stenden kwamen te ’s Hage tegen dezen stap der Ridderschap op. Zoo zagen de Staten zich, hoe ongaarne ook, weder geroepen als bemiddelaars op te treden. In geval men het onderling niet eens kon worden (dus schreven zij aan den Graaf), verwachtte men Gecommitteerden der partijen te 's Hage. Weldra namen de onlusten nog toe. De Raad der stad Embden lag met het kollegie van Veertigen over- - hoop, en ook hij verzocht de beslissing der Staten. Zoo moesten dezen zich dan weder getroosten in het eind des jaars 1615 bij zoo veel gewigtiger bemoejingen nog de twistende Oostvriescho partijen te woord te staan, en, zoo goed het gaan wilde, een vergelijk tusschen haar te treffen. Nog in het volgende jaar hielden de klagten aan van de Ridderschap over den Graaf en van den Raad van Embden over het Collegie der Veertigen. De Graaf intusschen ontzag zich niet, door van de Staten geld te leen te vragen en aan te nemen, zich tot hun schuldenaar te maken ?. In bijna al onze onderhandelingen, wij zagen het, met de Aartshertogen, met Brunswijk, met Zweden en Moscovië, stond Engeland ons ter zijde. Tot in hetgeen wij met Oostvriesland gehandeld hadden toe, was Engeland mede werkzaam geweest. In 1599 ging aromas arem, die wegens Engeland in den Raad van State zitting had, | met onze Gecommitieerden naar Embden mede; het verdrag van 1606 tot bijlegging van de geschillen der in Oostvriesland twistende partijen was ten overstaan van den Engelschen Gezant winwoop te ’s Hage gesloten, en in 1615, toen Graaf mwwo het ! wacsxaan, IX, bl. 19—23, 123—128, 310—312; X, bl. 62, 5$. 3 Resol. Stat. Gen. 19 Aug.; 3, 7, 12, 19 Octob.; 24 Nov. en verder in het einde van Decemb. 1615; 15 Jan.; 6, 11, 25 Febr. 1616, DES YADERLANDS. 589 aanbod gedaan had van een verdrag, met de Staten te sluiten, beroemde sacosus zich bij monde van zijnen buitengewonen Ambassadeur worron, dat men dien slap des Graven aan zijnen invloed te danken had. Immers, voegde hij er toen bij, »droeg hij zorg voor den welstand dezer Landen, als voor den appel van zijn eigen oogen !.” Deze teederheid bewees, dat Engeland en de Vereenigde Nederlanden dezelfde belangen ge- meen hadden. De gemeenschappelijke vijand was nog te sterk, dan dat de beide Staten niet verbonden zouden zijn gebleven. Maar juist dit gemeenschappelijk streven naar één doel, juist die ontmoeting op denzelfden weg der ontwikkeling moest menigmaal strijd om voorrang of voordeel veroorzaken. Vandaar dat de afbakening van de gren- zen der bevoegdheid, de regeling van de betrekkingen tusschen ons volk en de Engel- schen de gedurige zorg onzer Staatslieden zijn moest; vandaar dat zij ons Vaderland zoo los mogelijk moesten trachten te maken van elken belemmerenden band, die het nog met Engeland verbond, opdat alle voorwendsel tot aanmatiging van de zijde der Engelschen weggenomen mogt worden. Met de betaling van de schuld aan Engeland ging men vrij geregeld voort, maar nog altijd was aan alle verpligtingen niet voldaan. Dat Rijk was bij gevolg nog in het bezit van de zoogenaamde sleden van verzekering of pandsteden , Brielle met de daarbij behoorende sterkten, en Vlissingen met de schans Rammekens. Boven- dien als uitvloeisel hiervan had een Engelschman zitting in den Raad van State. Dit laatste aandenken aan den nood, in den eersten tijd van ons vrij volksbestaan geleden, moest worden uitgewischt; deze laatste der banden, die ons aan hen verbonden, wien wij ons ontslaan voor een deel te danken hadden, moest worden afgesneden; en het was aan OLDENBARNEVELT voorbehouden, zich ook hier den Staatsman te betoonen, die het meest heeft toegebragt om onze Republiek een zelfstandig aanwezen te midden der Staten van Europa te verschaffen. Doch voordat het zoo ver kwam, vereischten de gedurige botsingen tusschen de Engelsche en de Nederlandsche zeevaarders en visschers in het Oosten en het Noorden dadelijke voorziening. In de Oost-Indién beschuldigden Engel- schen en Nederlanders elkander van onedele middelen om elkanders handel te onder- kruipen. Tegen dien eisch voerden de Nederlanders aan, dat, zoo de Engelschen geen behoorlijk aandeel droegen in de kosten, die de verdediging van onzen handel tegen de steeds vijandelijke Spanjaarden vorderde, zij ook geen aanspraak hadden op gelijke baten. Wel mogten de Hollanders zich op de opofferingen beroepen, die zij zich voor de Oost-Indische vaart getroostten. De Resolutiën der Staten van deze jaren zijn vol van maatregelen tot aanmoediging der Oost-Indische Compagnie. Telkens wanneer de Be- windhebberen dezer Maatschappij de behoeften bloot leggen, die de staat van oorlog in 1 Resol. Stat.-Gen. 26 Aug. 1615. 1616. Naijver van Engeland. 1616. 690 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ————————————————————omaÜ——Ü—! Indié medebrengt, toonen de Staten de eer en het voordeel, door de Indische vaart den lande aangebragt, volkomen te waarderen; zij prijzen de » mannelijke resolutie,” die de ondernemingen onzer zeelieden kenmerkt, en hebben krediet, geld, schepen en krijgsbehoeften over, ten einde »met Gods hulp” de gewonnen voordeelen tegen het geweld en de lagen van vijanden en benijders te handhaven en uit te breiden. Ook in de Noordsche zeeén hadden er vijandelijke ontmoetingen tusschen Nederland- sche en Engelsche schippers plaats gegrepen. De togten, ter opsporing van een zeeweg benoorden Azië naar China ondernomen !, hadden de onzen op het voordeel oplettend gemaakt, dat er uit de walvischvangst in de Noordelijke IJszee te behalen zijn zou. Van de ontdekkingen, hier ten koste van velerlei lijden en teleurstellingen door hen gedaan, meenden zij vrij de vruchten te mogen plukken. Doch wat gebeurt er? In 1615 werden hunne schepen, aldaar met de walvischvangst bezig, door Engelsche schepen aangerand, de gemaakte buit hun ontnomen en eenige personen hunner bemanning ge- vankeljk medegevoerd. Herhaaldelijk werd schadevergoeding verzocht, doch te vergeefs. Intusschen had men het voornemen niet om het eenmaal begonnen werk te laten varen. Integendeel er vormde zich eene Noordsche Maatschappij, die den 27*** January 1614 octrooi verwierf, om tot het eind van het jaar 1616 »alleen te mogen handelen en visschen, op de kusten en Landen van Nova Zembla tot de straat Davis toe , met Spitsbergen, het Beren-Eiland, Groenland en de andere Eilanden hieromtrent daaronder begrepen 2.” Ten einde de geschillen tusschen onze en de Engelsche Oostindievaarders en Walvisch- vaarders zoo mogelijk bij te leggen, en ons voor verderen overlast te vrijwaren, werd er Gezaatschap in de lente van 1613 een Gezantschap naar Engeland afgevaardigd, bestaande uit de Heeren van 1613 naar Engeland. REINIER PAUW, Oud-Burgemeester van Amsterdam, Jacon BnoreeL, Oud-Burgemecster van Middelburg, pink meERMAN, Schepen en Raad van Delft, en muco pr ROOT, advo- kaat-fiskaal der Staten van Holland. Deze laatste scheen en om de andere bedoelingen, die men met dit Gezantschap beoogde, en om de welsprekende wijze, waarop hij in zijn werk, de Zee Vrij 3 getiteld, de belangen voorgestaan had, die hier verdedigd zouden worden, bijzonder geschikt te zin om de hangende zaken tot een gewenscht 1 Bij voortduring werden van tijd tot tijd en nog in het voorjaar van 1615 schepen met dit doel uitgerust; doch in het begin des jaars 1615 besloten de Staten van landswege geene kosten meer daartoe aan te wenden: de prijs alleen op het vinden van de Noordpassage bleef uitgeloofd (Resol. Stat.-Gen. 16 Jan., 2 April, 1616). 2 Later werd dit octrooi meermalen vernieuwd tot in 1642 (waczxaan X, bl. 68, 69). 3 Mare liberum, in 1609 uitgegeven. De denkbeelden in deze verhandeling vervat hadden reeds de Gezanten bezield, die in 1610 de regten der haringvisschers in Engeland bepleitten. Zie hiervoor bladz. 387, en vergel. vazenm, Vrijheid v. haringvaart en visscherij, in nunorrs Bijdr. voor. Vaderl. gesch. en oudheidk. ILI. D. St. 1. bl. 1, enz. DES VADERLANDS. 591 ee a dl einde te brengen. Met zelfvoldoening gewaagde hij later van den goeden uitslag der 1616. bij deze gelegenheid door hem aangewende pogingen !. Welligt dat de ingenomenheid met zijne verschijoing voor eenen Koning, die bijzonder bevoegd en geneigd moest schijnen om zijne verdiensten als geleerde en auteur te waarderen, hem verleidde om wat hij toen in Engeland verrigt heeft, in een te gunstig daglicht te beschouwen 2. In allen gevalle werd de aanleiding tot misverstand en oneenigheid in geenen deele, zelfs niet voor een korten tijd, weggenomen. Ten minste kwamen er in Februarij 1615 Onderkandolin- alweder Gecommitteerden van de Bewindhebbers der Engelsche Oostindische Gompagnie — de herwaarts over, om over de Oost-Indische zaken te handelen, en muco DE GROOT werd er door de Staten-Generaal uitgenoodigd om de onderhandelingen bij te wonen, omdat hij 5" in Engeland »den aanvang dezer besogne gemaakt had." De Bewindhebbers der Noordsche Maatschappij wenschten de gelegenheid der overkomst van de Engelsche afgevaardigden te baat te nemen om de grieven, die de Noordvaarders hadden, zoo mogelijk, uit den weg geruimd te zien; zelfs wensohten zij nog vóór de onderhande- lingen over de Oostindische zaken hunne belangen voor te dragen, omdat daarbij » meer haast was," dan bij de laatste. Dezen wensch willigden de Engelsche Gecommitteerden echter niet in, Maar ook nu leidden de onderhandelingen over de in Oost-Indië gerezen moeijelijkheden geenszins tot den gewenschten uitslag. Het punt, waarop de onderhan- delingen afsprongen, betrof het beweren van de Nederlandsche zijde, » dat de zaken in Oost-Indië zoo waren gelegen, dat de handel aldaar, ten dienste van den lande, ‘niet was vol te houden, dan wanneer men er van landswege met de wapenen de hand aan hield.” Dus waren de Engelschen opgekomen tegen het ontzaggelijke magtsverloon, waarop de Ne- derlanders hun regt in Indië grondden, voorzeker ten gevolge der ervaring, dat die magt evenzeer hen, als de Spanjaarden, Portugezen en inlandsche Vorsten in bedwang hield, en niet zonder de verwachting, dat zoo de Nederlanders zich eenigermate ontwapenden, zij hen gemakkelijker zouden kunnen verdringen. Den 8" April 1615 was de zaak zoo ver gekomen, dat er geen vergelijk tusschen de Engelsche en de Nederlandsche onder- handelaars ‘mogelijk scheen. Niettemin ontveinsden de Staten zich toen nog de nood- zakelijkheid, dat men gansch onverrigter zake uiteen moest gaan, Men zou de En- gelsche Gedeputeerden nog niet laten vertrekken; HUGO DE GROOT moest zich nog eens 1 In zijne Verantwoording, Hoofdst. XIX. 