Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indie? /uitgegeven door C.L. Blume.
Eerst onder het afdrakken van mijn tabellarisch overzigt, ontving ik het voortreffelijk werk van Brown, over de Nieuw - Hollandsche Orchideén, vervat in het 1ste deel van den Prodromus Florac Novae Hollandiae, even als het iste deel van C. S. Kunth, Synopsis plantarum orbis novi, waarin ook over de Orchideén, door von Hum- boldt en Bonpland in Amerika ontdekt, gehandeld wordt, zoo als ook eindelijk de afbeeldingen, welke ons door Petit Thouard van vele Afrikaansche Orchideën geleverd zijns van alle welke werken ik slechts hier en daar, nog onder het drukken, eenige ` partij heb kunnen trekken , zoo als men dit ten op- zigte der aangetoonde verwantschapping op enkele plaatsen zal ontwaren. Het gemis van alle deze hulpmiddelen der lit- wratuur, die mij, zoo als gezegd, niet vroe- ger ten dienste stonden, zal echter mijnen tegen- weerdigen arbeid mogelijk miuder van deszelfs in- Tene ( 264 ) Wendige waarde doen verliezen, dan zulks bi den eersten opslag zoude schijnen; want, daar ik geenen leiddraad bezat, die maar al te dikwijls, uit cen guustig vooroordeel voor de waarnemingen van an- deren, van het regte spoor doet dwalen, moest ik te meer alle krachten inspannen, om door tal- rijke waarnemingen tot zekere resultaten te komen. die mij dan ook eindelijk hebben geleid tot het op- stellen van geslachten, onderafdeelingen, en het vormen van groepen. * Ik heb bovendien , uit de boven aangehaalde nieuwere werken die over deze familie handelen, de overtuiging opgedaan, dat de meeste onzer Orchi- deën zeer van die van andere landen verschillen , vooral van de Amerikaansche, welke von Humboldt in Zuid-Amerika heeft ontdekt. Meerdere overeen- stemming levert in dit opzigt de Flora van Neue Holland op, doch deze bepaalt zich bijna geheel tot zoodanige Orchideën, die eenen gegranuleerden of stofachtigen Pollen hebben, die op Java, in ver- gelijking, zeldzaam ziju, zoodat dit vootreffelijk werk van Brown, al hadde ik het ook vroeger bezeten, mij “toch van Weinig nut had kunnen zijn. Te meer opmerking van onze zijde verdienen daarentegen de Orchideën, welke Petit Thouard op de Afrikaansche eilanden Madagascar, Bour- bon en Mauritius ontdekt heeft. Bij deze treft men namelijk eene in het oog vallende overeenkomst met onze Orchideën aan, en het is te betreuren, dat mein MU I : zal teekenen. ( 865 ) - men aan derzelver ontleding nict die zorgvul- digheid heeft besteed, welke tot het bestemmen. der Genera volstrekt vereischt wordt. Zonder eenige hulpmiddelen van belang, zonder raadgevingen van anderen, ben ik dus eene bijna onbekende schepping ingetreden, eene schepping, waarin zich de buitengewone rijkdom onzer Flora ten duidelijkste vertoont, (*) en heb ik, althans naar mijne krachten, gepoogd, mij en anderen eenen weg door deeze duisternis te banen. Dat ik voor het overige omzigtig met het opstellen gug van nieuwe geslachten ben te werk gegaan, zal men gereedelijk toestemmen, wanneer men, met eenige op- lettendheid , de vaak uitgebreide onderafdeelingen , D o overziet, waarin ik sommige genera omvat heb, die misschien te meer verdienen zouden gescheiden te o 1 " worden, naar mate derzelver habitus meer belang- rijke verscheidenheden „aantoont. Men zal zich in het vervolg, na de uitgave van mijn grooter werk over onze Flora, hiervan het best kunnen overtuigen, door de afbeeldingen en -ont- C*) Intusschen wil ik hier niet met stilzwijgen voorbijgaan, dat ik vroeger besloten had, met den Heer van Hasselt gemeenschappelijk een werk over dit geslacht uit te geven, welk plan echter door het overlijden van dien natuurkundigen is verijdeld, zoodat slechts 27. soore ten, onder al de door mij beschrevene, op rekening onzer vereenigde waarnemingen komen, welke soorten ik, in “de nadere beschrijving der wolgende stukjes, ter onderscheiding, met eene dubbele ster Ç *9 Y Ex ( 266 ) ontledingen in omtrent tweehonderd reeds daarvoor geschetste teekeningen , zoodat ik mij thans moet vergenoegen, met de afbeelding van de bijzondere dee- len der bloesems van 12 verschillende geslachten bij een der volgende stukken dezer bijdragen hierbij te voegen, waardoor men tevens in staat zal worden gesteld, om de gewigtigste punten , waarop mijne rang- - schikking gegrond is, na te gaan en te beoordeelen. Eenige algemeene aanmerkingen over de voor- naamste decien van de bloesems dezer planten, welke ik noodig acht, ter opheldering van zekere door mij gebezigde uitdrukkingen , te doen voorafgaan, geven mij tevens gelegenheid , het bij de tabellen voorkomend ontwerp van overzigt der geslachten kor- en te verklaren. De Dee der oia zijn zamengesteld uit wtwendive of accessoire deelen, en inwendige of de zulke, die de bevruchting of vermenigv uldiging der soort ten doel hebben, s De eerste, waartoe wij Bracteen, Sepala, en bij enkele dier gewassen , eigenaardig gevormde aanhang- sels rekenen, omhullen steeds de wezenlijke deelen der bloem ; want zelfs het Ovarium, hetwelk, naar zijnen omtrek gerekend, slechts als een uitwendig deel kan worden aangezien, is met eene uitwendig membraan bedekt, meestal met 5-6 opklimmende, meer of min verhevene streepen geteckend , uit wel- ke de Sepala zich ontvouwen, zoodat ook het Ova- rum iS ( 267 ) rium dienvolgens gevoegeljker als een inwendig or- gaan, hetwelk door teragvoecende , en niet door opstijgende vaten, ontwikkeld wordt, moet worden beschouwd. Onder de inwendige deelen rekenen wij derhalve het Gynostemium, door de Sepala omhuld, en het Ovarium. Uit deze indecling blijkt reeds, dat de uitwendige deelen slechts eene secundaire plaats in de oeconomie dezer plant bekleeden, en dat zich ongelijk meêr veranderlijkheid in de zamenstelling dezer dee- len zal vertoonen, dan bij de inwendige of wezen- lijke deelen kan plaats vinden, ~ De waarheid hiervan openbaart zich genoegzaam. in deze familie; want by alle Orchideën zullen wij slechts één naar een’ zekeren grondtypus gevormd inwendig geplaatst Gynostemium ontdekken , terwijl daarentegen het getal der Sepala en derzelver eigen- aardige gestalte aan ongelijk grootere veranderingen onderhevig zijn. Want vindt men in het algemeen aan elke bloem zes uitwendige hulbladeren , die af- wisselend in twee rijen geschaard zijn, zoo kunnen wij toch voorbeelden aanhalen , waar er slechts vier of vijf gevonden worden , van welke slechts één ( het Labellam ) tot de inwendige Sepala kan gerekend worden; zonder dat hier eenige vergroeijing van Sepala onder elkander zoude kunnen verondersteld worden , terwijl integendeel het Gynostemium en Oya- rium zich, wat hunne eenheid betreft, steeds gelijk blijven. mv Wi ( 263 ) x Wij gaan nu tot de beschouwing der uitwendige deelen over, waarbij ons het eerst de bracteen in het oog vallen. Deze staan steeds aan de basis van het Ovarium, meestenkel, zeldzamer in grooter aan= tal, in welk geval zij meerendeels droog zijn, en een kafaardig voorkomen hebben. bekend bij Epicranthes) is het Gynostemium aan zij- pe basis met aanhangsels bezet, die trouwens, wegens hunne zonderlinge gedaante, toch niet als plaats- vervangers der inwendige beide Sepala kunnen aan= gemerkt worden , weike Sepala, in dit zeldzaam ge= val, ontbreken. De ter' zijde geplaatste Sepala (Sepala lateralia) zijn onderling van dezelfde gedaante, het naaste,bij de lip geplaatst, welke zij somwijlen omvatten , en zelfs ge- deeltelijk met dezelve:zamenhangen ; of men ziet dezel- ve tegen de basis der lip scheef voorgetrokken, en dan somtijds door ombuiging, ja zelfs vergroeiing harer buitenste randen, eene soort van spoor ( unguis spu- rius, Perula) of zak vormen. Het achterste Sepalum (Sepalum dorsale) is groo- tendeels smaller, dan de zijdelingsche, en, uitgeno- men in weinige gevallen, grooter, dan de beide inwendige, waaraan het zich somtjds sluit, en zoo eene soort van helm (Galea, Fornix) vormt , waardoor dan de bloem een keelvormig (ringens) voorkomen verkrijgt. De uitwendige Sepala (zeldzamer ook de inwen- dige) zijn somwilen aan hunne basis, ook wel tot op de helft hunner lengte, doch zeldzamer tot aan hunne spits aan een gegroeid en vormen zoo een meer of min eenbladerig Perianthium (Perianthium monophyllum.) Deze vergrocijing hangt, vooral wan- neer ( 270 ) peer dezelve in geenen bijzonderen graad plaats vindt, dikwijls van toevallige omstandigheden af, b. v. van eenen zamengedrongenen bloemenstand , sterke ont- wikkeling der bracteen en drukking derzelve op de bloemen, en wordt daarbij, bi onderscheidene soorten van hetzelfde geslacht, in zeer verschillende graden waargenomen, zoodat deze vergroeijing geen onderscheidend kentecken van groot gewigt voor de vastselling van geslachten oplevert. Hetzelfde geldt ook van de rigting der verschillen= de uitwendige deelen, of namelijk de Sepala zich meer of minder uitgebreid (patentia), tegen elkander ge- bogen (conniventia), dekselsgewijze opgerigt ( fornica- ta, galeata.) enz., vortoonen, alhoewel men in de meeste geslachten eene bestemde rigting uiet geheel miskennen kan, zoodat kenteckenen daarvan ontleend reeds van waarde zijn, schoon men zich moet wach= ten van dezelve te stipt op de geslachtsbepaling toe- tepassen, (^) Dit is vooral toepasselijk op die rigting der C * ) Ek wil niet loochenen, dat mij de naauwkeurige bepaling, welke ricting de Sepala eigen is, dikwijls in verlegenheid heeft ge- bragt. Immers vindt men bloemen, die zich weinig: of niet fchijnen te openen, hoe zorgvuldig en herhaald men dezelve ook befchouwe, zoodat men de Sepala voor opwaarts of tegen elkander gebogen aanziet 5 eensklaps verplaatst eene bij uitstek gunstige omstandigheid, b. v, warmte, vochtigheid, of onttrekking daarvan, de bloemen derzelfde plant in het omgekeerde geval, waarbij de vroeger hardnekkig gcflotene Sepala als volkomen, uitgebreid of zelfs teruggeflagen kunnen verfchijnen. _ En bij beevele dier gewasfen moet zulk een onderzoek niet achtere wege blijven, daar men te vreden moet zijn, dikwijls fleehts eene ecnige bloem, die zich jaren lang niet weder aanbiedt, tot haar on- Verzoek , te kunnen bezigen, (272). der lip, die aanleiding heeft gegeven tot de benaming van verkeerd staande bloem (flos resu pina tus), waarbij namelijk de lip met hare rugzijde naar boven of tegen den hoofdbloemsteel ( rachis ) moet gerigt zijn, eene rigting , welke ik bij alle meerdere bloemen dragende Orchideën voor derzelver opening heb waargenomen, zoodat de voorgaande rigting (Labellum antieum ) slechts aan verdraaiing van het _ Ovarium is toeteschrijven , en eene zoodanige omstan= digheid, als niet wezenlijk, ook geene bijzondere waarde voor generische karakters oplevert, - Aan geen deel der bloemen dezer familie drukt zich eene meer veranderlijke gedaante uit, dan aan de lip. Slechts zelden stemt dezelve, wat hare ge= daante betreft, met de Sepala overeen: dikwijls is zij grooter; even zoo dikwijls ook kleiner, en wijkt ook in hare substantie meestal van dezelve af, als zijnde dikker, vaak met eeltachtige uitwassen (Cal- li), verdikte of scherpe streepen (Cristae ) , knobbels, haren, enz. bezet, waarbij hare kleur in het alge- meen meer in het oog valt, dan die der Sepala. Ook hare oppervlakte beschrgft verscheidene rig- tingen, volgens welke men haar de benamingen van hol (Labellum concavum), buikachtig (Labellum ventricosum ), zakvormig ( Labellm saccatum ), spoorvormig (Labellum calcaratum), : zadelvormig ( Labellum sellaeforme ), schoenvormig (Labellum cal- ccolatam) enz. geeft; alle welke benamingen op hare ge- daante en de rigting harer vlakten betrekking hebben. £ Het- (272) Hetzelfde heeft ook plaats met haar bovenste einde of zoom (Limbus, Lamina), welke zich nu cens onverdeeld (Limbus indivisus, simplex), afgesneden (truncatus), uitgehold (fornicatus), puntig (acu- tus, acuminatus, subulatus), uitgedijd (dilatatus), of lapachtig (lobatus, sublobatus) enz. vertoont; zonder hier eens van deszelfs rigting te spreken, die nu eens ingebogen, dan weder opwaarts staan- de, afstaande, uitgebreid, nedergebogen, enz. zijn kan, waaromtrent wij hier in geene bijzonderhe- den zullen treden. Daarentegen geeft de aanhechting. en verwassing der lip met het Gynostemium kenteekenen wel- ‚ke van een grooter gewigt tot het erkennen der genera zijn, daar deze verwassing minder van uit- wendige omstandigheden afhangt , dan die der uit- wendige Sepala. De omstandigheid namelijk dat deze deelen, welke bij alle bloemen der Orchideén in uit- wendige hulbladeren besloten zijn, voor de ope- ning der bloemen eene geëvenredigde zamenvoeging . moeten doorstaan , doct op dien grond veronder- stellen dat, indien men eene verwassing der lip met het Gynostemium waarneemt, deze niet kan afgeleid wor- den van eenen meerder of minder sterken druk der uitwendige deelen op dezelve, doch dat die in den ty pus zelven van de vorming dezer gewassen te vinden is. Het- zelfde geldt ook van de wijze, waarop de lip vastge- techt is, en waarbij ik vijf verschilleude toestauden heb waargenomen , namelijk : : > C mcs 1% De RN Im Doo t lens SEL a bit S — ( 275 ) 1°. De lip is aan de basis van het Gynostemium; onbewegeljk vast gchecht; 29. Zijis aldaar veerkrachtig, doch zonder zigt- baar gewricht, vastgehecht ; 5%. Zij vormt met de basis van het Gynostemium een duidelijk uitgerand, zeer bewegelijk ge- wricht ; 49. Zi is beneden met de basis van het Gynoste- mium in eene soort van spoor of zak zamen— gegroeid ; 5%. Zij staat met het Gynostemium volstrekt in geen verband, doch is tusschen de zijdelingsche bla- deren aangegroeid. t Wij gelooven ons door de voorgaande aanmerkin- gen over de uitwendige deelen te hebben doen ver- staan , zoo dat het onnoodig zoude zijn, daarom- trent in verdere bijzonderheden te treden, en zullen. nu overgaan tot de beschouwing van den geslachts- drager (Gynostemium) én de daarmede in verband staande deelen, Dezelve beslaat ongeveer het middenste deel der bloem, en toont, zoowel naar zijne rigting als ge- daante, verscheidenheden , die wegens hare veran- derlijkheid bi vele dezer gewassen bijzonder ge- schikt zijn, om tot herkenning derzelve te dienen. Zoo sujgt hij bij vele uit de spits van het Ovarium paar boven ( Gynosiemium Ovario continuum ), en kan ES. mm ( 374 ) in dit geval, als het ware, als eene verlenging van hetzelve worden aangezien 5 of hij ligt meer of min- der horizontaal op het Ovarium ( Gynostemium Ova- rio incumbens ), terwijl hij naar voren tegen de ba- sis der lip vooruitsteekt. Dikwijls is hij buitenge- meen klein, in vergelijking met de overige deelen der bloem: dan verschijnt hij daarentegen als eene lan- ge, meer of min cylindrische zuil, die meestal paar de lip iets voor over gebogen is, of hij is knodsachtig (clavatus `, of zijne kanten meer of min bladsgewijze uitgespreid ( dilatatum, petaloideum >; de voorste, namelijk de tegen de lip gewende zijde (facies antica, interna ), is meest vlak, ook wel uits gchold, zeldzamer kapaardig (cucullata), de achter- ste zijde (facies dorsalis vel postica ) meer of min overgebogen; zijne basis is is niet zelden aan de voorste zijde verdikt, ook wel eeltachtig, zelfs ‘omgebogen ( curvata ), zelden met de lip in eenen spoor of zak zamen gewassen, of zelfs wel tot een bewegelijk gewricht ingerigt enz. Het bovenste einde van het Gynostemium is bij sommige stomp, bij audere spits, niet zelden naar de ligging der. Anthere scheef af- bellende; bij eenige is dit bovenste deel uitgerand, bij andere meer of min zijdewaarts in smalle aanhang- sels (Gynostemium fissum), of hovenachtige uitbrei- dingen (Gynostemium cornutum), of korte ooren (Gy- nostemium auriculatam ), of tanden ( Gynostemium dentatum, cuspidatum ), of knobbels ( Gynostemium callosum ) enz uitloopende. Dergelijke aanhangsels bevinden : zich ook somwijlen meer benedenwaarts aan. oss (275 ) aan de zijden, of ook de voorzijde van het Gynös= temium, zeer zelden aan de rugzijde van hetzelves Zoo als reeds gezegd is, heeft zelfs de plaatsing en aanhechting der Anthera eenen grooten invloed op de gedaante van het Gynostemium, want waar zich dezelve bevindt, is het onder haar met eene meer of min diepe holte (cavitas antherifera , Clinandrium Rich. ), in zeldzame gevallen eene verhooging voorzien, die naar de voorzijde dikwijls in eene punt (Rostel- lum) uitloopt, of ook wel in een lapje (Rostellum lamellatum ), dat aan zijn” rand soms klierachtig op- gezet is (Proscolla Rich.), en welke deelen zoowel tot steun der Anthere als tot aanhechting der Pollen - dienen, en hoogst waarchijnlijk de inzuiging der be- vruchtende vochtigheid der Pollen en derzelver me- dedeeling aan het Stigma bewerkstelligen. Neemt dit Rostellum in het algemeen de bovenste voorste spits van het Gynostemium in; wij vinden het ook geheel overeenkomstig de plaatsing van de Anthere aan de voorzijde, zoo als ook de zijdeling- sche uitkervingen van het Gynostemium een zoodanig Rostellum kunnen vormen, waarbij hetzelve echter steeds boven en in de nabijheid van het Stigma tusschen dit en de Anthere waargenomen wordt. Bi vele Orchideën valt dit deel minder in het oog, terwijl de rand van het Gynostemium boven het Stigma slechts uitgekorven is; -- eindelijk ontbreekt het bij vele geheel, als wanneer andere deelen het- zelve schguen te vervangen, Tot ( 276 ) Tot deze laatste kunnen wij onder de Orchideën met gegranuleerde Pollen onder andere die gene rekenen, wier Antheren aan de voorzijden in vliezige buisjes (Bursicula, Rich.) aangewassen zin, en waar klieren derzelver plaats schijnen te belleeden; onder die met stofachtige Pollen zonder Rostellum bemerkt men daarentegen, dat de holte der Anthe- ren, welke tot opname der Pollen dienen, hier nict zelden klierachtig, ja zelfs wolachtig is, zonder cens te gewagen, dat de mededecling van de Pollen hier reeds door bestuiving plaats kan grijpen, en bij Or- chideén met waspollen, zonder Rostellum eindelijk, dit de Pollenmassa uit, en kan langs dezen weg door mene aan het Stigma worden meedeed Met opzigt tot de Authere. Ely nemen ` -wj dne grondvormen aan, te weten : : i19. De Anthere stelt eene vliesachtige, aan het Gynostémium gewassene buis daar, wier vakken meer of min van elkander zin gescheiden (Diandre.),--eene vorming, die alleen eene benedenwaarts gerigte aanhechting der Pollen met zich brengt 5 2%. De Anthere vormt cen concaaf, meer of min bewegelijk regt op of horizontaal liggend kapje, meestal in onderscheidene kamertjes afgedeeld (Monandre, Monantherz),--eene vorming - waarmede steeds eene bevestiging der Anthere boven het Stigma verbonden is; — ^ — se LM EE da C) 3% De Anthere is overeenkomstig de meer vol- > maakte gewassen ingerigt, namelijk aan vrije . aanhangsels van het Gynostemium gehecht,- -waar- mede altoos een boven de Antheren uitstekend Stigma verbonden is. De buisaardige Anthere (Anthéra bursiculata) is, naar hare rigting, steeds cene voorste, zijnde na= melijk gewassen aan de tegen de lip gekeerde zijde des Gynostemiums; hare vakken staan of naast elkander (loculi, parall eli) , of uit cen gespreid A (loculi discreti), terwijl zij meer of min eenen, van onderen openen driehoek omschrijven. De pollénmassen, Welke in deze zakken vervat zin, zijn naar ons aangenomen oogpunt; steeds ge- granuleerd , namelijk uit bundels bestaande, zamen= gesteld uit ontelbare meer o meer of min hoekige ligeliaame- pies tito aden in eenen hoofdsteel (Pedicellus, Caudicula, Rich) verbonden zijn. Deze steel eindigt bij onze Javaansche Orchideén aan zijn hechtpunt, in eene soort van klier, of een huidachtig blaadje (Pedicellus basi peltatus vel lami- na vel glandula suffultus ; Retinaculam Rich.) De kapaardige Anthere (Anthera operculata) vindt men wel is waar insgelijks bij menige Or- chideén aan de voorzijde van het Gynostemium ge- hecht, doch nimmer tegen dezelve aangewassen, en de daarin beslotene vakken zijn nooit zoo van één gescheiden, als wij zulks bij de voorgaande vorming Van dit deel waarnemen. ca : Dik- ( 278 ) | i Dikwijls neemt zij ook het bovenste deel van het Gyuostemium in (Anthera terminalis), of wij | vinden haar aan deszelfs achtereinde (Anthera A dorsalis vel postica); bij sommige is zij door eenen tand of eenen elastieken draad vastgehecht, of hare achterste zijderanden zijn met die der holte van hetGyuostemium verwassen, of zij is als het ware in de antherenholte geschoven, j Wy zullen ons hier in geene omstandige beschrij- j ving harer gedaante in laten, en slechts aanstippen, dat zij meestal van binnen in twee hoofdvakken ver- deeld is, die niet zelden in meerdere celletjes ( Lo- eclli) verdeeld zin. Deze verdeeling der Anthere | heeft plaats door teedere membranen, waarin de | Pollen voor hare ontwikkeling is ingesloten, en 1 uit welke teedere korrelachtige draadjes in de Pol- lenmassa's dringen, langs welken weg de voeg ` der Pollen geschiedt. Somtijds vlocijen deze toevoerende vaten zoo maauwkeuris met de Pollensubstantie zamen, dat men, na de van een scheuring der gemelde vliezen, geen spoor van korrelachtige draden aan de Pollenmas- ga's kan ontdekken (Massae pollinis nudae ), zoo als zulks bij de *Dendrobien het geval is; heeft het te- - genovergestelde plaats, zoo ontdekt men dezelve duidelijk, en de bijzondere massa’s hangen nu ge- woonljk buadelsgewijs te zamen , of zij hechten zich aan 3 of 2 steeltjes (Pedicelli ) of aan vliesachtige ko- kers ( Pharetrae ), die aan hun einde meest met eenc, ks 1 zcld- ( 279 ) ; zeldzamer twee klieren , of met een vliesachtig of some wijlen horenachtig plaatje of steeltje voorzien zijn; of eene naakte glandel, een rond plaatje, eene meer of min. uitgebreide membraan, of zelfs de dikwijls klier- achtige rand des stigma’s alleen, biedt hun een bes restig ing gs qu aan, De Pollenmassa’s, welke in de kappenanthere besloten zijn, zijn meer of min hard of wasaardig, Gevoegelijk hadden wij: de gegranuleerde massa’s, aan dezen vorm der Anthere verbonden, van de vroes ger gemelde kannen scheiden, daar derzelver enkele korrels?reeds meer een schubbenaardig voorkomen bezitten; doch ‘dit onderscheid is zoo gering, dat wij meenden, beter te doen, de hiertoe be- hoorende gewassen met de da onder zekere gezigtspunte —vereenigen. "Dc Pedicellus, waarin zich deze ls massa's dikwijls aan hare basis pem uitstrekken, is nimmer zoo zuiver steelachtig van gedaante, als bij die der buisanthere , en schijnt als het ware uit enkele schubbetjes te bestaan. Hij ein- digt of in eene glandel, een vliesje, eene soort van stift, of hij is naakt. Ook by de stofachtige Pollenmassa’s openbaart zich bij die, welke in eenen bundel te zamen han- gen, insgelijks eene duidelijke aannadering tot de voorgaande zamenstelling. Deze massa’s namelijk | scheuren in de lengte open, en de inwendig be- slotene korrels vertoonen somwijlen nog ecne meer of i - min ( 280 ) min hoekige gestalte: En zelfs die gene; bij welke de opengebarstene Anthere een fijn poeder daarstelt; nfaken op de andere zijde reeds eenen overgang tot de éigenljke Waspollen,; door dien zich deze stofachtige massa’s uiet zelden als eene weeke pulpa op één pakken , het geen echter altijd eerst eenigen E na de V ig der bloemen plaats grijpt. MES Het odia der Waspollen ( Massae polinis ceraceae) van de voorgaande bestaat voornamelijk daarin, dat zij meer of min vaste massa's in een be- paald getal daarstellen , om het even , of deze mas- sa's op het gevoel meer of min hard zijn. Zij kunnen -dus pulpeus of ook van buiten met cen zacht stof bedekt zijn, welk eerste geval meer of min spoedig bij allen plaats grijpt, tenek daaren tegen het twésdecc-eene oppervlak sing, bijna bij alle Terrestres van deze formatie voorkbmt, en eene naauwe verwantschap met de eigenlijke Stofpollen aanwijst: Hoogst opmerkelijk is het hoe standvastig - zoo wel het getal dezer massa’s, als de wijze harer vasthechting, ja zelfs meer of min hare bijzondere gestalte bij de verschillende zich ook in andere “stukken gelijkende gewassen dezer familie is, eene omstandigheid, die ons het regt geeft, hoogen ge- recs prijs op deze deelen te stellen. Zagen wij bij de voorgaande formatie der Attis de mannelijke deelen meer of min boven het Stigma wit- ad A NN a at E NA y 7 Ct.) uitsteken + bi den Sden hoofdvorm. der Anthere, namelijk, de volkomene vorming derzelve, verheft zich het Stigma boven dezelve, en zij nemen aan uitsteeksels (Filamenta) gehecht de karten van het Gynostemium in. Ter naauwer nood is hier nog het maaksel der Orchideén te exkennen, slechts het Ova- rium, hetwelk in deze familie op eene eigenaardige wijze gevormd is, de zaadkorre!s zelve, en de ope- ning der Antheren aan de naar de lip gekeerde zijde, hebben de hiertoe behoorende gewassen nog met de overige Orchideën gemeen. Hare Antheren hebben twee vakken, openen zich in de lengte en bevatten stofachtig Pollen. Zoo hebben wij dan alle die bloesemdeelen be- schouwd, waarin deze gewassen naar mijne waarnemingen de grootste verscheidenheden toonen, en zuilen nu nog kortelijk iets aanvoeren omtrent het Stigma en het O varium, a Het Stigma (Gynisus Rich.) vertoont zich bij de meeste dezer gewassen, als eene vlakke, meer of min ronde, ovale, of in de breedte uitgestrekte holte, met eene kleverige vochtigheid overtrokken; bij an- dere is hetzelve daarentegen reeds aanmerkelyk diep in het Gynostemium uitgehold, somtijds, door voor- uit stekende zijranden als verborgen, of het breidt zich aan den kant van het Gynostemium uit en ver- toont zich als dubbel; of wij bemerken, dat het ge- deelteljk knobbelig of zelfs geheel verheven uit- steekt. De transverzele doorsnede van het Gynoste- mium -— ( 282 ) mium met het Ovarium toont ons ten duidelijkste, dat een teeder kanaal uit het Stigma naar beneden ia het Ovarium afstjgt, hetgeen wij dus met regt als cen zaadgang (ductus spermaticus) kunnen aanzien. Nadat dit fijne kanaal de basis van het Gynoste- mium heeft bereikt, verdeelt het zich in drie takken, welke in de drie zijdelingsche zaadstrengen ( Recep- tacula parietalia) van Het Ovarium afloopen. Deze zaadstrengen, bezet met ontelbare kleine eitjes, Vertoonen zich als langwerpige, naar beide zijden dikwijls omgekrulde striemen (Receptacula semibitidal. ntrinque inflexa), diein de lengte aan den inwendi- gen rand van het Ovarium vastgegroeid ziju, zoodat zij juist tussehen de van buiten aan de vrucht meer of min vooruitstekende streepen komen te staan. De vrucht is dien ten gevolge éénhuizig; meest- al eenigzins hoekig, gewoonlijk droog, zeldzamer vleeschachtig, “en opent zich, in het algemeen, in de lengte, dikwijls in kleppen, zoodat de drie buiten- ste verhevene streepen, als het ware gelijk het geraam- te der vrucht, onveranderd blijven staan; overigens heb ik het onnoodig geacht, mij den omtrek van het Stigma , zoomin als de gedaante van het Ovarium, tot de generische bepaling ten nutte te maken, daar mij de overige deelen tot de aangifte van gewigtige ken- teekenen genoegzame middelen aan de hand gaven. - Bij het rangschikken onzer Javaansche Orchideën heb ik vooral gelet op de vorming der Pollenmassa's, daar dezelve, gelijk reeds Robert Brown, M. Ri- chard ded he RS RA ( 285 ) chard en andere Botanici getuigen, de onverander- ljkste teekenen van onderscheiding aanbieden. Ik heb des niet te min de beschouwing van an- dere gewigtige deelen hierbij niet uit het oog verloren, doch de daarvan ontleende kenteekenen slechts tot de bepaling van ondergeschikte afdeelingen aangewend, AN Y De bijgevoegde tabellen, welke dienen moeten tot overzigt en spoedige herkenning der genera van onze Orchideën, toonen duidelijk, op welke wijze ik daarbij ben te werk gegaan. Men ziet hier deze familie in drie groote kolommen verdeeld, die eike in meer of min gewigtige onderafdeelingen zijn ge- scheiden, welke laatste wederom bij eene nadere be- schouwing zich in enkele groepen verdeelen, in weike de verschillende genera, als bijzondere gelederen van het geheel, zich vertoonen. — oon deze vangithitkitg bij uitstek dienstig moet wezen om de genera te onderscheiden , wil ik echter niet ontkennen, dat daardoar dikwijs gewas- sen , die in menig opzigt met elkander verwant zijn, van een worden gescheiden, en deze omstandigheid heeft mij bewogen , de meer uitvoerige beschrijvingen EET t der enkele genera, benevens hunne soorten, met meerdere inachtneming hunner verwantschap, in de naaste stukken te doen volgen. Met betrekking tot de kolommen, welke door strepen op de tabellen van elkander gescheiden zijn, acht ik het slechts noodig aantewijzen , dat vooraan de ge- dichts ( 284 ) slachtsnaam, en daarnevens de mij schijnbaar voor- komende verwantschap met een of ander reeds be~- kend geslacht is aangegeven. Somtijds heb ik een geslacht in sectien afgedeeld, en waar cene derzelve met eene ster (*) gemerkt is, wilik daarmede aanduiden, dat eene zoodanige sec- tie bijna als een bijzonder genus kan worden beschouwd. en nete "e la de daarop volgende kolommen zijn de kentecke= - nen der bijzondere deelen der bloem korteljk aan- getoond, b. v. in de eerste, die der Sepala, in de daarop volgende, die der lip enz.; en ik zal hier alleen aanmerken, dat, wanneer ik zekere kenteckenen op meer dan één geslacht toepas, men zich slechts woordelijk aan de door mij opgenoemde kenmerken te houden heeft, maar in geenen deele moet ver- wachten, dat de bedoelde deelen van onderscheide- ne geslachten,’ onderling in alle opzigten zouden $ vereenstemmen. “Buitenzorg, junij 1825, C, L. BLUME, Med. Dr. 