Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Alle mannen waren geheel naakt met eene bedekking der schaamdeelen ; sleclits zeer enkelen hadden ringen in de ooren , doch alien het zwarte, wollige, gekroesde haar, op de wijze der vrouwen van Adie, gescheiden in drie deelen tot op den kruin van het hoofd en in korte tressen tnssehen elke afsclieiding ge- vlochten. Een hunner, een grijsaard, had eeft doek om het hoofd gewonden. Ringen uit zeeschelpen droegen zij niet om den arm , maar om den bovenarm en hadden alien den naauwsluitenden gevlochten rottingband , zoo als wij die bij de bevolking van Adie hadden aangetroffen. Velen hunner droegen om den hals een koordje, waaraan een stukje hout was vastgemaakt, met eenige koralen daarom geregen. Laatstgenoemden dienden tot sieraad, doch het stukje hout was den cigenaar een amulet of talisman , hem , naar zijne begrippen , tegen gevaren en verwondingen bevrijdende. Al deze mannen waren welgemaakt en middelmatig van gestalte. Velen met gekroesden baard en knevels, regelmatig gevonnde 17 gelaabttrekken , sprekende zwarte oogen en witte tanden , op gee- nerlei wijze gevijld. Do nous ru seherp, aan het henedeueinde een weinig plat , met breede vleugeU. l)e lippen wnn a n dik , en cnkelen liadden het grheele ligrliaam met h;iar begnieid. Eenigen onder hen waren voor het vocirhoufd tusschen de wenk- brnanwen getatoueenl. De huidkleur dezer inlanders is donkerhruin , en de vrouwen , die het niet waagdeu, de Etna te beklimmeu, hadden het boven- lijf geheel naakt ; en f ofwhoon dat gedeelte de* lig< haam* bij de meetsten lian»r welgemaakt was, hadden alien evenwel zeer dunne bmien. Hare gelaatatrekken wnren over het algemeen nyelmatig te normeti , met »prc kende zwarte oogen en M*hooiie witte tandt*n. Het hoofdhaar, dat , even als dat der mannen , zwart , stork ge~ kruld en wolachtig in, hadden zij niet gevloehten , inaar droegen het in korte krullen , hetgeen haar van verre het aanzieu geeft , mis dragen zij gn*>tc ruige mutsen op het hoofd. Eenige der bij deze vrouwen zirh bevindende kinderen had- den snoeren koralen om den hals, herkomstig van die, welkedoor on* den SO* 4 * en £7** n Maart aan de zieh toen aan Uionl der Etna vervoegd hebbende mannen ten geschenke waren gegeven; ecn bewijs, dat zij die kleine geschenken op prijs hadden gesteld. Van deze inlanders mag niet onvermeld blijven , <bt zij on* bet verzoek deden , om ten hunnent , even ala v rotifer op I/>bo (Merkus-oonl in de TritonMbaai), eene vestiging van het Neder- lambthe gezag te doen daarstellen , in welk geval zij alien , en acker dc meesten hiuiner stajngeuooten , zich daarom zouden veatigen. Een tweeile verzoek , het welk niet minder getuigt van het ver- trouwen dat deze inlanders in ohm stelden, was, om hen alien met rrouwen en kinderen aan Uionl van het stooinsrhip mode te nrtoen , waardoor zij voor de lagen der vijandelijk geziude 1'ati- Boornirrs bevrijd zouden ziju. Evcnmin als aan dit verzoek kon wonlen voldaan, komt het ona voor, dat eene vestiging aan de inonding der Karoefarivier, of in haar onmiddellijke nabijheid , kan wonlen aanbevolen. Immers liet moerassige van het terrein, dat tot op vele uren de rivier opwaart* bij den vloed onder water stoat, i» daartoc irn eenenmale ongr^rhikt en de eenigzin* hooger ifelegon plaat*, door de bevolking Kocm Koeni geuaamd , is, vier uren van de Blooding verwijdenl , van te weinige uitgestrektheid en wordt aan alle njtlen begrenad door moenaaaen. 2 18 Evenzoo is de gesteldheid der mede eenigzins hooger gelegen terreinen, waar de in 1853 veniielde kampongs gestaan hebben; en liet dieper landwaarts in zicli opdoende lagere gebergte is te ver van de zee verwijderd , en het geboomte overal te digt opeen staande, oni niet voor ongezond te moeten worden geacht. De rivier bovendicn tot daartoe voor scliepen of zelfe voor groote praauwen niet bevaarbaar zijnde, is het te betwijfelen, dat onder dergelijke omstandigheden , zoo verre binnen n s lands, im- mer eenig belangrijk handels-etablissernent zal kunnen ontstaan. Of liet evenwel bij latere onderzoekingen niet wenschelijk mag heeten die nasporingen ook tot den oorsprong der Karoefarivier nit te strekken, is eene vraag, welke wij vermeenen dat beves- tigend moet beantwoord worden. Toen het tijdstip der afreis van de Etna gekomen was, ver- trokken al de opgemelde inlanders in vrolijke stemming en onder betniging hunner welgezindlieid. Met hen verwijderde zich tevens de meergemelde Singadji Matoea, die zich door zijne scliranderheid en vlug begrip gunstig liad onderscheiden. Hij beloofde ons nog te Kaimani te zullen bezoeken en, hoe- zeer hij dcze toezegging niet heeft vervuld , zal zijn naam bij ons lang in herinnering blijven, en zijne bereidwilligheid om ons ten dicnste te wezen wordt door ons op veel prijs gesteld. Ten 12 ure de recde van de Karoefarivier verlaten hebbende, kwam Zijner Majesteits stoomschip Etna des namiddags ten 4 ure voor de kampong Kaimani ten anker en vond aldaar het bark- schip Atie Atul Barie, dat denzclfden ochtend (31 Maart) mede aldaar het anker had laten vallen. Het aanzien van deze kust is geheel verschillende van die te Karoefa. In stede van de lage oevers, welko de rivier van laatstge- nocmden naam omzoonien, rust liet oog in de bogt van Kaimani op eenen bergrug, zicli van het noordwesten naar het zuidoosten uitstrekkende en in de eerstgemelde rigting zich verliezende in de beigketen, welke de Oostzijde der Argoenibaai begrenst. In de laatstgenoemde strekking vereenigt die bergrug zich met het gebergte, dat de Speelmansbaai op liaar westclijken oever be- zooint. Het gebergte van Kaimani bestaat uit kalkstecn en heeft meest overal eene strook lands tusschen zijnen voet en den oever der zee liggen ; terwijl zijne bijna ontelbare kleine spitse kruinen , 19 even als zoo vele torens, ter hoogts van 600 h 800 voet in de hoogte steken. Van den voet tot op de toppen is dit gebergte begroeid met hoog opgaand geboomte en ontwaart men slechts op enkele plaat- sen eenig ontbloot gedeelte der kalkrotsen of eenigen steil uit de zee oprijzenden rotswand , waarvan de door den invloed van liclit en lucht vergraauwde kleur sclierp en schilderaclitig afsteekt bij het groen van liet geboomte. In het midden van de bogt ligt , aan het strand der zee , de kleine kampong Kaimani, welke zijnen naam aan dezen inhain heeft gegeven. Die kampong bestaat evenwel slechts uit zeven annoedige huisjes of liever pandoppo's. Kort na onze aankomst voor opgemelde kampong aan den wal gestapt zijnde , vonden wij aldaar slechts een bejaard man , met twee vrouwen en drie kinderen, en vemamen van lien, dat de overige bewoners , uithoofde van eenen oorlog met de bevolking van Kamrao, uit wraak over het vermoorden van twee vrouwen en eenige mannen, en van den daarop gevolgden doodvanvijfin- woners van Kaimani, de wijk naar het gebergte genomen en het eenige voetpad derwaarts achter de kampong over zijn geheele uitgestrektheid beplant hadden met randjoe's, l even als deze overal rondom de kampong tusschen het gras en kreupelliout wa- ren geplani Op ons verzoek , ondersteund door Prins Amir , beloofde de eenig aanwezige mannelijke bewoner van Kaimani, nog dienzeli- den avond eenen aanvang te zullen maken met het uittrekken der randjoe's , en zulks met eenige zijner daartoe op te roepen stamgenooten den volgenden morgen te zullen voortzetten, ten einde de gelegenheid open te stellen , over eene achter de kam- pong gelegen bergkloof , van mindere hoogte dan het overige ge- bergte, eenen togt zoover binnen 's lands te doen, als de gele- genheid zou aanbieden. Toen evenwel den volgenden ochtend (1 April) de heeren van der Goes , Beckman en Croockewit met Prins Amir aan den wal 1 Randjoe's zijn scherp gepunte , in het vuur gehardc , dunne bamboczen , wclke met het stompe eind in den grond gestoken, do gescherpte punt 1 a 1% Rijn- landschc duim boven het bovenvlak laten uit steken. Men vervaardigt randjoe 's ook van nipa hout, welke kleiner, scherper en dunner dan die van bamboezen, daar- om te gevaarlijker zijn. De wonden door deze randjoe 's (of soenga 's , zoo als men ze in de Molukken xreut) aan de roeten veroomakt , genezen uiterst moeijel^k en langzaam. 2* 20 kwamen, waren wel de randjoe's rondom de kampong hier en daar uitgelrokken , maar liet pad over liet gebergte was daarmede nog bezaaid, en men moest das van het voorgenomen plan om het gebergte te beklimmen, afzien. Op de toezegging eencr belooning, beloofden echter twee of drie mannelijke bewoners van Kaimani, die zich toen mede in de kampong bevonden, dien dag alle beletselen tegen denvolgenden morgen te zullen opruimen , en er werd alsnu tot eene wande- ling langs het zeestrand besloten. Deze werd over eene groote uitgestrektheid voortgezet en men vond daarbij de vegetatie langs dit gedeelte en andere later bezochte streken der Kaimani bogt onbesclirijfelijk schoon. Prachtige boo- men verhieven hunne hooge kruinen te midden van de fraaiste heestergewassen , of waren omslingerd met veelsoortige lianen, prijkende met veelkleurige bloemen. Talrijke vogelen deden zich allerwege tusschen het geboomte hoo- ren , waaronder jaarvogels , witte en zwarte kakatoea's , wouddui- ven, kraanvogels en anderen werden opgemerkt. Hier en daar werd deze Ijloeijendc natuur afgewisseld door ver vooruit stekende naakte kalkrotsen. Een daarvan was op eene hoogte van 40 voet boven het zeevlak tot eene grot ge- vormd, welke een voortreflelijk schoonen aanblik opleverde. Langs eene tamelijk steile helling, bedekt met tot stof ver- gane kalksteen, daarin geklommen, heeft de opening der grot eene hoogte van 50 voet, bij eene gelijke breedte; terwijl haar diepte omstreeks 40 voet bedraagt. Aan het einde heeft echter de grot vecl minder capaciteit doordien het gewelf en de zijwan- den tot elkander toeloopen, doch hierdoor wordt het schilder- achtige van het effect nog meer verhoogd. In deze grot vonden de voorzegde heeren eene menigte doods- beenderen en doodshoofden , de eersten in ruw te zamen gcstelde kisten of Iiever uitgeholde stukken hout met een even ruw dek- sel , los daarover geworpen , de laatsten op de deksels geplaatst. In de hieraan geannexeerde bijlage Letter K wordt omtrent de gewoonte, om op deze wijze de overblijfselenderafgestorvenen te bewaren, mededceling gedaan; doch wij voegen tcvens eene door den heer von Rozenberg vervaardigde teekening van deze //dooden grot" als bijlage Letter D hienievens. Bij eene latere wandeling langs het zeestrand naar den noord- westelijken uithoek der bogt van Kaimani, werd ook daar eene grot van kalksteen gevonden van veel minder capaciteit en waar- 21 ran de ingan^ met den zceoever frelijk i* , die in^lijk.n tot eenc verzamelplaate van l>eenderen en hoofdm van afp^torvenen gt*- bezipl wordt. Na dm tenu/keer aan boord, wenl den voUrenden da*r (2 April) de to^t in hot binnmland ondernomon door do heeren van dcr (iocs m Crooekewit ; omdat de j*edert in grooten getale teruggckcerde brvolkinff van Kaiinani verzekerd hail, dat alio randjoe's waren uittfetrokkeii. Mon ontwaanlo echter bij hot doordrinjren over erne lenjrte van con nur, dat *loehfo tot daartoe do randjoe'a wa- rm vogireruimd en mon moest du* ook nu weder tot den terug- keer lx*luiten. Hot bleek alzoo, dat mon zirh op de verzekeringen dor Pa- poea*5 in dit oj>ziirt niot kon verlaton, en hot verblijf op doze rrede, waar mon do komst dor hiorvoren tronoemde radja*!* van Namototte on Aidoema moest afwaehten , word te rentoonipor , omibt zioh >lcehfo weinijre inwoner* van Kaiinani aan hot Mrand vertoonden on mitalien do mo<?olijkheid tot hot inwinnon van brriirton noj>en!« hunne zeden en gebruiken , onmogelijk word. Intu&K'hon wenl van de zioh voonloendo prlegonhrid ifrhraik prmaakt, om nit eon nahij de kamponu' Kaiinani in do zeeuitMroo- meiid riviertjo van ziit holder zoet water, de hehoefto daaraan op bride de «*ehe]>en aan te vullen : terwijl verder be^Ioten wonl, om den %*** April eene rei* met yloejien te omlernemen naar de aan de westzijde dor Triton.*d»aai aehter hot eilaml Namototte ff» w lejren bnai, welke zioh op eon paar mijlon zuidoontwaarte , aan de bojrt van Kaiinani aamduit en onder den naam van Tolokh Bitjara l>ekcnd is. I)e heeren van dor (toes en Crooekewit ljegaven zioh met den lui tenant ter zee dor 2^ kla?*e Mae 1***1 in den vroeifon oeh- trnd van den oja/emelden dai» derwaart« met twee >loej»en , en bmronden, dat doze haai t^eme andere is, dan die, welke vol^ons Valentijn l en l) r . Salomon M idler - in 167S door den opper- koojktnan KeijU ontdokt on door hem ter cere van den laterm Gouverneur-(ieneraaI 8|>eelman do * Sj>eelmans baaP L^noemd iis t (Hid ru Nicuw (k*i Indtr , 3* «krt , R«niU*chf i&kra * Rrt/t-o ro ont«lrkkjnffrn in dm In«ii*rh»n Archill J *,r l¥ S M>iIW>r, uittfnre- <luor brt Kutunklyk Itutitnut tc»<r UaJ land m % •IkrnkunJr tan NrtkrUtxlwh Ut». 1*«W1 t»UJ/. H 1 \ rf krrrtiriyk i* iWf Wi, <»p tlr k*Artrti tan Mrlvil! van larnbr*, CpUaUt m i«W ou»Uti tan K**|» taa dm Butrb 22 Deze baai ligt op 3° 50' zuiderbreedtc en 133<> 56' ooster- lengte van Greenwich. Zij heeft aan hare westelijke monding cone wijdte van ongeveer 1| geographische mijl, en is aan de Oostzijde begrensd door het groote eiland Namototte, waarvan het noordelijke deel den naam van Eirani en het zuidelijke deel dien van Kowaaij draagt. Naar dezen laateten naam wer- den de vroeger op Namototte wonende radjVs, die van Tan- djong Boeroo tot Tandjong Baik het gezag uitoefenden , genoemd. Laatslgemeld gedeelte van het eiland is thans nog de verblijf- j)laats van den sedert 1848 door den Sultan van Tidore aange- stelden radja van Namototte. l Het oostelijk gedeelte van dit eiland laat tusschen den vasten wal eene straat of opening tot de Speelmans baai open, van eeno halve mijl gcmiddelde breedte. Het eiland is hoog uit kalksteen rotsen gevormd, zwaar met geboomte begroeid en op dat gedeelte, hetwelk den naam van Eirani draagt, bijna niet, op het andere gedeelte spaarzaam,be- woond : altans de voorzegde heeren zagen niet dan enkele wo- ningen op liet strand, en Latere informatien leidden niet tot de kennis eener groote bevolking op Namototte. De baai zelf lieeft eene lengte van nagenoeg 3 mijl bij eene breedte over de geheelc uitgestrektheid van omtrent 1J mijl. De oevers zijn bijna overal steil uit de zee oploopende hooge kalk rotsen, hier en daar met een zandstrand van omstreeks 100 Nederlandsche el er v66r. Aan het Noordelijke einde der baai ver aan den horizont rust het oog op een zeer hoog gcbergtc, waarvan de hoogste top zich hier als een grooten tafelberg ver- 1 Zoo als uit het bovenstaandc blijkt, strckt het voormalige, thans in dric deelen (A die, Namototte en Aidoema) gesplitste rijk zich van Tandjong Bocroc tot Tan- djong Baik , met inbegrip van het eiland Karas ; terwijl het bezuidoostcn daarvan gclegcn rijk , hetwelk van Tandjong Boeroe tot niet verrc van de Princes Marianne straat zijne grenzen heeft , den uaara van Kapia draagt. D T . Salomou Muller bedriegt zich dns in zijne boven aangehaaldc » bijdragen tot de kennis van Nieuw Guinea" (l e deel bladz. 46), wannecr hy op de verzekering van ecu minder hoofd van Oeta Nata , verhaalt , dat het rijk van Kowaaij zich tot de rivier van ecrstgcmcldcn naam uitstrekt en dat het inecr zuidwestclijk gelegen rijk den naam van Timoraka of Timakowa draagt. Imnicrs, volgeus de ons gegeven inlichtingeu door Prins Amir, die tc dezer zake wcl als deskimdige kan worden geciteerd , is dc uitgestrektheid van liet vroegcre rijk van Kowaaij niet gruotcr gewcest , dan door ons wordt opgeven ; en is Timo- raka of Timakowa, we] vrrrc van zijuen naam aan een gedeelte van dc zuidwertkust van Xicuw Guinea te hebben geschonken , sleehts een goring ondcrdeel van het than* nog in uanwezen zijndc groote r|jk van Kapia. 23 toonde, »<le GenofcT worth genoemd en later in de Argomiboai ook pegieil L«. De inee*te bcr^u in do Speelmanttbaai zijn met zwaar pe- boonite bezet, waar tu&H'hen op enkele plaat*eu de naakte rot- hen 01'hildenuhtig uifoteken en het pittoreake van deze proote baai verhoopen. Volpen* latere inededeelinprn ia het pel>erpte rondom de baai vrij *>terk liewoond , en aan de stranden vonden de voorzepde heerrti aan de ooatzijdc op eene piaat*, bij de bevolkinp aldaar U»kend onder deu naam van Mainaai , een huia , voo> welke eeni- pc maidijke bewt mere stonden , die op het naderen der ^loejien met doekc*n wuifden, doch, bij het aan den wal Map|>en van de opvarenden, onmiddellijk in het ondoordrinpbarc boarh de vlupt namen. Voonneld huia was prooter en beter gebouwd , dan eenipe tot diiKverre aanpetrofTen woninp. Bij eene breedto van #fl voet hail het eene lenpte van 20 voet , pebouwd op hoope palen , van planken wandt*n voorzien en met atap|**n pedekt , welke op irnen repelmatip van hamboes eii boouitakkeu in elkander pezetten dakatoel rustten. I)e inwendipe ruinite was in nepen vertrekken door atap]ien of ni|>aliladeren , ter hooptc van onitrent vier voet boven de be- vloerinp, afpeM-heiilen , terwijl die bevloerinp zelve uit Ijoom- M-hore beutoncL In acht dier vertrekken waa in het midden of in eene der hneken eene *tookplaats , uit ojipe^tapelde !»teenen l>e*taande. Voorta werden in ieder vcrtrek proote vierkante doozen van vlerhtwerk, uit de bladeren van den "pandamus down tikar" boom vervaardipd , pevonden , van de ?oort in de Molukkm on- der den naam van »tatoemlxr Ixkend , welke door een of meer der bewonere pemaakt warvn : immere vond men onder het huia rcn half afprwerkte tatoeinbo, en de bladeren voor afwerking in proote hoeveelheid daarneven*. llehalve deze voorweqien uerden nop in nommipe vertrekken ernipe aarden |jotten als keukenirereed<*rhiip irevonden. Voorta lan*en, bopen en pijlen van dezeifde Miort a)« die f welke* de Pajioea's van Kaimani l**zipen. Aan de midzijde van het huis* was erne door eene jioir.Tr van nipabladeu afpearhutte l*vraafplaat;* , ter lenpte van 10 in ter brredtr \an (\ voet, in nrlk- middm, <i*n half %t**t \**\rt\ d#n prond, rvtiv uit planken te z*nirti pr>tehle verhevenheid tutatak , 24 in den vorm eener roef, zoo als die bij de begravenissen van Europeanen op de doodkist wordt geplaatst. Deze aldus genaamde roef was met zeer fijn wit zand be- strooid en uit liet midden rees eene plank ter lengte van 2 J voet en ter breedte van J voet van omstreeks een Bijnlandschen duim dikte omhoog, met onregelmatige figuren zwart beschilderd, en aan het boveneinde in eene krul, niet ongelijk aan het figuur van een vraagteeken, eindigende. Op een der boven het niteinde van het graf uitstekende vloer- balken van het huis (welke alien vierkant bekapt waren) was eene ruw uit hout gesneden vogel geplaatst, veel gelijkenis heb- bende op eene gewone duif en van die groottc , met figuren , ter nabootsing der vederen en vleugelen, wit en zwart bescliilderd. Het geheel duidd'e aan, dat de bewoners van dit huis opeenen eenigzins hoogeren trap van ontwikkeling stonden, dan de tot dusverre ontmoete inlanders van Nieuw Guinea, en later inge- wonnen berigten deelden mede, dat dit huis door den kapitein van Namototte, zijn gezin en eenige zijner volgelingen werd bewoond. Op de wanden aan de achterzijde der woning vond men nog hier en daar onregelmatig wit geschilderde figuren in den vorm van Hieroglyphen , en de toegang tot de vertrekken in het huis werd door eenige ladders van 4^5 sporten gemakkclijk gemaakt , boven iedere van welke ladders eene onafgeslotene ope- ning, bij wijze van deur, in de omwanding van het gebouw bespaard was. Eindelijk vond men nog onder het huis een ijzeren ballast schuitje van 100 Nederlandsche pondcn, als aanbeeld dienen- de, en mitsdien het bewijs opleverende, dat een of meer der bewoners dezer huizing zich van tijd tot tijd met smeden on- ledig hidden. Klapper- en broodboomen waren in de nabijheid van dit ver- blijf geplant, welke aan dit oord een schilderachtig aanzien ga- ven, nog vergroot door een, op eenen kleinen afstand van den zee-oever gelegen, sterk begroeidc rots. De heer von Rozenberg, die deze togt mede maakte, ont- wieq> van dit gedeelte der Spcelinansbaai eene teekening*, wel- ke als bijlagc Letter E hiernevens wordt gevoegd. Overal, waar de meergenoemde heeren in de Speelmansbaai aan den wal gingen, heersehte de rijkste vegetatie. Tallooze vogelen deden zich zien en hooren, en sporen van 25 kangaroos op het mulle zeestrand duidden aan , dat dit bijna over geheel Nieuw Guinea verepreidc dior ook hier aanwezig is, terwijl ook nog leguanon gezien wordcn. Iletreurende, dat hot hun niet grlukt was, mot cenige bewo- ner* van do stranden of hot gebergte in aanraking tc komen, verlieten do meorgemelde heoren bij hot invallon van don avond drzo gchoone baai, wolko mot to vool riflVn bezet in on waar- van do strandvlakten to weinig uitgestrektheid aanhieden, om, hoc indrukwokkond on vruehtbaar, op hot omringondo gelxTgte voor con gesehikt punt tot eono vestiging van hot Nederland- schc gezag in aaiimorking to kunnen worden gobragt. Hot mag hior voorts niot onvonnold worden gelaten, dat de S|>cclmansbaai , jKnlert haar ontdekking, door goone reiziger* moor schijnt to zijn bezocht, on dat mitsdien do bovon ora- nrhrrvono vaart daarop vormoodolijk do twoodo is, wolko door Europeanen daarin is ondornornou. I)e V* April was do dag , wolko door don jongoron Imnxler ran don radja van Namototto Ik^kuiKI was, als dio voor de aankomst to Kaimani van dion regent, dorh dio ilag verstrerk zondor dat hij vorseheen , on vermits eono afreis zondor horn ra don insgelijks oj>gerf>e|>cn radja van Aidoeina, om als gid- arn of loodson to diouon voor do vaart langs do kust naar Taxtdjong Boeroo on do daarvoor ligirondo oilaiidon , l>onovons mis tolkon mot do bovolkingou dior streken, aan vole bezwairn ondcrhevig was, zoo word besloten nog eenige dagen op de bride voorzegdo regenten to wachten on van dion tijd inmid- deis gebruik to maken , om mot shx'jH'n eono onderzockimrwis tr doon in de Argoenibaai, waarvan, gelijk hierboven reetls is grxogd , bowoord wonlt , dat do onzuiverheid van hot vaarwa- tcr, sehqien van eenigen diej>gang Wet, cLiar binnen to loo- pon ; mitsgaders naar do aan hot uitoinde dior baai gi*legen ri- vkr van donzolfdon naam ecu ondorzook in to Mellon. Wor- dmde van meorgemelde baai door 1)'. Salomon Muller in zijn bovrnaangehaald work l gezogd , *dat zij al die dor om*troek (Tritonsbaai) in schoonheid en uitjroMrektheid voire zou over- trrffeir. Ilovendien gaf Prins Amir ous van haar eono derge- gelijkc boM-hnjving , volgons wolko hot tot hiertoe bozochtr daarbij in sohoonheid voire zou achterstaan. IntuAsoheu liadden op dionzolfdon iLig (I April) do (man » 1* fad bi*U. 4* 26 van Kiloe , die met den anachoda der op Adie aangetroffen Ce- ramsche liandelsdjonk , uit gezegdc negorij , ons tot hiertoe met de beide kapiteins van Adie gevolgd warcn, verzocht om naar laatstgemeld eiland te mogen terugkeeren , om hunne afgebroken handelsondernemingen voorttezetten. Tegen de inwilliging van dat billijke verlangen bestond tc minder zwarighcid, omdat voorzegde mahomedaansche priester en anachoda van de verder zuidwaarts op gelegene kusten en eilanden geen kennis hadden en mitsdien derwaarts niet als loods konden worden gebezigd; en voorts de bovengemelde ver- wachte radja's tot gidsen en tolken op de verder te bezoeken gedeelten der Zuidwestkust van Nieuw Guinea zouden kunnen dienen. Beide voormelde inlanders en de kapitein van Adie vertrok- ken derhalve tegen den avond van voorzegden dag (de kapitein laut van Adie bleef nog aan boord der Etna achter) en werd aan de beide eersten, na raadplcging daaromtrent met Prins Amir, ecne som van f 45 benevcns lecftogt voor de terugreis naar Adie, aan den kapitein van dat eiland geschenken ingoe- deren ter hand gesteld, met gctuigschriften bovendien van den kommanderenden officier van Zijner Majesteits stoomschip Etna, wegens de bewezene diensten als loods door den mahomedaan- schen priester, terwijl wij alien onzen dank te kennen gaven voor hunne betoonde hulp, welke, en als loods en als tolk, ons van onbeschrijfelijk veel nut was geweest. Des morgens van den 6^ n April vertrokken vervolgens de heercn van der Goes , Beckman 'en Croockewit , benevens Prins Amir met den Tidoreschen luitenant Hoessin en den heer von Rozenberg in drie sloepen naar de Argoenibaai; aan welke reia ook de luitenant ter zee der 2 C klasse Boogaard deel nam, terwijl de heer Eoijer, onder zijne leiding en toezigt, de reeds aangevangcn hydrographischc opnamen der kusten van en der rifl'en in de bogt van Kaimani inmiddels zou doen voortzetten en zoo mogelijk laten beeindigen. Even voor liet uitloopen der bogt van Kaimani, nabij haar west-zuidwestelijke landpunt, ontmoette liet reisgezelschap twee de Nederlandsche vlag voerendc praauwen, welke naar de sloe- pen toeroeidcn en waarin gezeten wnren de verwachte radja's van Namotottc en Aidoema, benevens den in de Speelmansbaai met der woon gevesiigden kapitein van Namotottc, Tawenroa genaiimd, wiens huts hicrboven is beschreven. 27 De beidr voorzrgde rrgenten frroetten na hot ovendappen in ile idocjxTi Prins Amir met den diejK«tcn eerbied, ku*ten hem nedcrijr, met frebogen hoofd, de hnrnlen , hyden zeophunnekrni- nen en boden hem daarna en vervolgen* met eenen eenvoudigen groet en handdruk den eersten ondergetcekende , op aanwijzing ran jremelden Prins, hunne aeten vim aanntelling aan; als erne van den Sultan van Tidorc van hot mahomedaan^he jaar 1204 (1S4S), toen de hplitaing van het rijk van Kowaaij, door ge- melden vorst, in de rejrenUrhapjM'n van Namototte, Aidoema en Adie is bewerk*telligd ; en eene andcre arte namen* den Resident van lianda, door den (iecommitteerden ambteuaar, C. Boascher, op den lM™ Maart 1832 ter plaat.«e, wlf aan de ojyemelde radja s uitgereikt, Deze Undo radja't*, die resjiectievelijk verblijf houden op de eilanden, waatvan zij den naam dragen , voeren het grzag, die van Aidoema , van Tandjong lloeroe tot in de helft der Tritom*- baai; die van Namototte, van laatst^remeld punt tot Kamrao, in de baai van (lien naam. Van daar Inyint het gebied van den radja vrm Adie, het- welk zieh tot Tandjong Baik, met inliegrip der eilandrn Karas en Adie, ttiUtrekt. Dew drie regenUehapjien vonnden voVSr lSiS het irroote rijk van Kowaaij, waarvan de radja op het eiland Xamototte Revest iird wa«. Er wen! nu besloten den radja en kapitein van Xainototte in de *doej>en te houden, om tot gidsen en tolkcnopdeaan^revanffen reis te dienen , en den radja van Aidoema naar bonrd van de Etna te zenden , ten einde den tweeden ondenjeteekende in de pel<venheid te *tellen, imniddels de nooditre inlichtimren in te vinnen voor het voortzetten der reia met de beide 9che]>en lamr* Xieuw Guinea V ZuidweMkust tot Tandjoni? Boeroe. Xa deze nyeling werd de voor eenij»e ootfenhlikken gestaakte tngt voortfrezet en dea midday* ten 12 \ urr kwamen de *loej>rn aan het eiLind Sirotta , ffelegen in de l>aai van Arpoeni , welk eibiud eigenhjk beataat uit drie diirt bij elkander irelecen Zand- »teenrot>en, waarvan de twee, mce*t zuidelijk geleiren. de kleinstc jtijn en Mril uit de zee ter hooirte van 1 00 roet oprijzen, terwijl hrt denle of frroofcte aan zijn w«*t«!ijke ZJjde een »choon Zand- ft rami heeft. Deze drie eiLmdje* vertoonen zi< h zelf*, op eenen klemen af- rfaiid gezieii , al* eVii enkel eiUnd . dorh alhti ZJJn m*-t z«;iar grboorate hewaaten, waarin velc vogelen romhhegrn. 28 Voor het grootste dezer eilanden aan de oostzijde, waar eene goede ankerplaats is , lag het Nederlandsch Indisch schoenerschip Jupiter, gezagvoerder Voll, ten anker, om van de bevolking der Argoenibaai en het omliggende gebergte wilde notenmuskaat, masooibast , tripang , karet schildpad , paarlen enz. in te koopen. Op datzelfde grootste der drie Sirotta eilanden waren in ecnige tijdelijk aldaar opgeslagen verblijven, welke echter in niets ver- schilden van de woningen der Papoea's te Kaimani, gehuisvest een zestigtal inlanders van den daar tegenover liggenden vasten wal op den linkeroever der Argoenibaai , die als in oorlog zijnde met de bewoners van Kamrao, uit vrees voor de moordzucht de- zer laatsten, zich van lmnne gewone verblijfplaats verwijderd en op Sirotta, onder de bcscherming van den schoener Jupiter, ne- dergezet liadden, verzekerd dat, zoolang dat vaartuig daar lag, zij van de Kamraoers niets te ducliten hadden. Inderdaad een hernieuwd en treffend bewijs hoezeer deze on- beschaafdc volken, onderling het moorden en krijgvoeren moede, naar de vestiging van eenig gezag op hunne kusten verlangen, om daardoor personen en eigendommen beveiligd te zien en zich rondom of nabij dergelijk gezag neder te zetten. De bewoners der Karocfarivier hebben ons eene nederzetting in hunnc nabijheid verzocht; die der Argoenibaai zetten zich achtcr een klein Europeesch getuigd handelsvaartuig neder, om zich aan de lagen hunner vijanden te onttrekken en eene be- schenning te zoeken, welke de heerschappij van Tidore hun niet verleent. Laatstgemelde inlanders liadden intusschen met den gezag- voerder Voll eene overeenkomst aangegaan tot de levering van wilde notenmuskaat, tripang en paarlen, welke laatsten overal op deze kusten, doch in en om de Argoenibaai van bijzondere grootte, bij lage watcrstanden op de riffen langs de oevers ge- zocht worden; want ook liier verstaan de inlanders de kunstniet, om naar de parelschelp te duiken. De gezagvoerder Voll verhaalde, dat dekleinste paarlen, welke hij aannam, omtrent de grootte van een katjang-crwt , en som- mige zelfs die van een djagong-erwt hadden. Twee jaren geleden had luj hier voor ^ 10 (in goedercn) eene parcl gekocht, welke te Batavia voor y 500 was vcrkocht ge- worden. De Papoea's , die op Sirotta werden aangetroffen , waren weinig verscliillende van die der Karoefarivier en der bogt van Kaimani. 29 Alleen hadden sommigen der mannen het aangezigt met zwartsel ligt besmeerd, hetgeen hun een negerachtig aanzien gaf. De gelaatstrekken waren regelmatig, enkelen zelfs schoon te noemen, en limine sprekende zwarte oogen, waarmede zij de voorzegde heeren en de Europesche matrozenaanblikten, duidden goedhartigheid en schranderheid aan. Alle mannen en de meestevrouwen, vooralongehuwden, waren geheel naakt met eene tjidako ter bedekking der schaamdeelen. Slechts enkele geliuwde vrouwen bedekten het benedenlijf met eene sarong om de heupen geslagen. Voorts hadden al deze Papoea's, zoowel de mannen als de meeste der vrouwen en kinderen boven 10 en 12 jaren,het kraakbeenig middenschot van den neus doorstoken met een pen- netje , uit de slagvederen gesneden van eenen vogel , of wel met een dun stukje hout , ter lengte van een Bijnlandschen duim. Wijders hadden zij in de ooren en aan den boven- en beneden- arm dezelfde versierselen, als de bewoners der Karoefarivier, doch droegen zij om den hals geene versierselen. Voor het voorhoofd waren de mannen getatoueerd, en mannen en vrouwen hadden de huid op de borst hier en daar ingebrand, hetgeen bij deze volken tot sieraad strekt. Na eenig toeven aldaar werd de togt, de baai verderopwaarts, voortgezet naar het punt, hetwelk als de monding der Argoeni- rivier was opgegeven en zich noordwaarts aan den horizont, tus- schen twee laag liggende landtongen, zien deed. Vooraf moet echter hier vermeld worden , dat de baai van Ar- goeni gelegen is ten noordwesten van de bogt van Kaimani in het noorden van de groote baai van Kamrao, op 3° 30' zuider- breedte en 133° 46' oosterlengte van Greenwich. Haar zuidoostelijke zijde wordt begrensd door de Tandjong Smora, een weinig verheven ver in zee vooruitspringende land- tong , zwaar met opgaand geboomte begroeid en zich aansluitende aan een meer dan 1000 voet hoog gebergte, uit kalksteen be- staande, hetwelk zich in de strekking van het zuiden naar het noorden ona%ebroken op den linkeroever der Argoenibaai verheft en eenige mijlen ver landwaarts in, op zijn oostelijke hellingen aan een nog hooger gebergte aansluit, waarvan een der spitse kegelvormige toppen, //de Genofo ,, genaamd, hieronder nader zal worden beschreven. De westelijke zijde der baai van Argoeni is omgeven doorzeer laag moerassig land , met rizophoren en ander opgaand geboomte 80 zwaar bewassen; terwijl de uiterste monding der baai tusschen dat lage land en de Tandjong Smora eene uitgestrektheid heefl van naar gissing 5 mijl. Halvemaansgewijze tot elkander toeloopende, vereenigen zich de beide oevers op omtrent S mijl van Tandjong Smora en laten in het midden, eenigzins meer naar den linkeroever der baai, een doortogt open van nagenoeg 400 Nederlandsclie ellen, welkeden toegang tot de veronderstelde Argoenirivier zou geven; maar naauwelijks de voorzegde doortogt over eene kleine lengte door- gevaren zijnde, kwamen de sloepen in eene uitgestrekte binnen- baai, waarvan de omvang bij den iiuniddels invallenden avond moeijelijk was te bepalen, docli intusschen de zekerheid ople- verde, dat men nog geenszins de rivier genaderd was. De duisternis van den nacht en de sterk loopende eb beletten het verder doordringen in deze binnenbaai en er werd mitsdien besloten onder den wal te ankeren en in de sloepen te overnach- ten, vermits het moerassig en gedeeltelijk onder water staande terrein op den regteroever geene gelegenheid hoegenaamd aan- bood , om aan den wal te logeren ; terwijl de linkeroever der baai te verre verwijderd was, om de zeer vermoeide matrozen en koelies nog derwaarts te doen roeijen, ten einde aldaar te pogen een gescliikt nachtverblijf op te sporen. 13ij het invallen van den vloed , toen de maan hoog genoeg aan den hemel stond, om licht over de landstreek te versprei- den, werd omstreeks 2 \ uur de togt voortgezet, welke, toen de dag was aangebroken, den. aanblik vergunde over eeneprachtige, ruime bijna cirkelvormige baai, zich uitstrekkende van het Zuiden naar het Noorden ; op liaar linker oever diep landwaarts instroo- mende en op haar grootste breedte, tusschen de beide oevers eenen afstand van omtrent 6en mijl hebbende, begrensd op die- zeltde zijde door het hierboven vermelde hooge gebergte van kalksteen, tot aan deszelfs toppcn met hoog geboomtc begroeid, waartusschen hier en daar de vergraauwde rotsen doorsteken of wel loodregt in de onpeilbare diepte van het water wegzinken ; terwijl de tegenover gestelde oever bijna nergens een begaanbaar plekje gronds aanbiedt, maar het moerassige terrein bij iederen vloed onder water wordt gezet. De lengte van deze binnenbaai is omtrent twee mijl en ein- digt in eene zeer lange trechtervormige tweede binnenbaai, zich insgelijks uitstrekkende van het Zuiden naar het Noorden , voor welker ingang verscheidene kleine eilanden, die als het ware 81 de afecheiding tusschen deze en de eerste binnenbaai daarstel- den, gelegen zijn, en wier geboomte, hoog boven den stroom uitstekende, een bekoorlijk gezigt oplevert. In de evengemelde eerste binnenbaai ontwaarde het reisge- zelschap, bij het verder opvaarts varen, hoog in het Noord-oos- ten, den kegelvonnigen top van den hierboven vermelden berg *Genofo," waarvan de hoogte op ongeveer 5000 voet boven het zeevlak is te schatten, en welke bij het latere omtrekken van zijn Westzijde, in den namiddag van dienzelfden dag (6 April) de tafelvormige gedaante verkreeg, die hij, zoo als mede hier- voren is gezegd, van uit de Speelmansbaai gezien, vertoont; terwijl hij nog later , in den avoni van dien dag , bij het over- trekken van de laatst bevaren hierna te melden binnenbaai, zich in het Zuiden, op nieuw als een kegel, aan het oog voordeed. Na eene vaart van ruim vier uren van des nachts 2 J uur kwamen de sloepen, nog steeds in de eerste binnenbaai, aan eene plaats op den regteroever, waar een eenigzins hooger ter- rein de gelegenheid aan eenige inlanders opengesteld had, om zich een tamelijk groot huis op palen te bouwen. Deze woning, welke eene breedte van dertig bij eene lengte van twintig voet had, was zamengesteld uit ruwe boomtakken, ter hoogte van drie voet, voorzien van eene bevloering van boomschors en eene omwanding van dergelijke schors ter hoogte van vier voet, gedekt door een dak van nipabladeren, rustende op bamboezen en boomtakken. De voor- en achterzijden van dit huis waren geheel open en op een derde van de breedte was aan de linkerzijde, over de geheele lengte, eene afscheiding van nipabladeren gemaakt, welke een afzonderlijk vertrek daarstelde. Blijkbaar werd dit huis door verscheidene personen bewoond en een, op eenigen afetand landwaarts in, achter het huis aan- gelegde zeer groote tuin, met boomtakken aan alle zijden om- paggerd voor het indringen der wilde varkens, beplant met kladdie en pisang , bewees verder dat de eigenaren van tuin en huis hier geen slechts tijdelijk verblijf gekozen hadden. Verscheidene praauwtjes aan den wal en het nog smeulende vuur vddr het huis toonden verder aan, dat de bewoners op het zien naderen der sloepen in het bosch de vlugt hadden ge- nomen; doch alle aangewende pogingen van den radja en van den kapitein van Namototte, om de vlugtelingen in delandtaal, al achreeuwende, uit te noodigen, terugtekeeren, blevenzonder 32 gevolg, zoodat, na hier eenigen tijd te hebben vertoefd, om de van het roeijen vermoeide matrozen en koelies eenige rust te geveii, de togt weder doorgezet werd, zonder met de hier gevestigde Papoea's in aanraking te hebben kunnen komen. Na de hierbovenvermelde kleine eilandjes voorbij gevaren te zijn, werd de tweede binnenbaai, als men ze zoo eens mag noemen, opgeroeid, welke eene lengte heeft van omtrent een mijl bij eene breedte van aclit honderd tot duizend Nederland- sclie el, almede begrensd op haar linkeroever door het immer voortloopende hiervoren vermelde liooge gebergte, en op den regteroever door den lagen moerassigen grond Nergens is echter eenig spoor van bewoning te ontdekken en, cvenmin in de eerste, als in de later opgevaren derde bin- nenbaai, ontwaart men rivieren uit het hoogere gebergte ont- springende en in deze baaijen hare wateren ontlastende. Slechts in de tweede binnenbaai is op den linkeroever eene kleine beek , waarvan het water, over steenen met kracht voort- gestuwd, de allerwege heerschende diepe stilte voor eenige oogenblikken aangenaam afbreekt. Immer voortgaande, kwam het reisgezelschap omstreeks des morgens van denzelfden dag (6 April) ten 10 J ure uit de tweede trechtervormige baai in eene derde veel grootere, dan de beide vorige, welke op eenen afstand van ongeveer een mijl, Noordwaarts op, zich vertoont als daar te eindigen, en het vermoeden deed ontstaan, dat men te dier plaatse de monding der gezochte Argoeni rivier zou naderen. Het bleek echter alras, dat deze mecning ongegrond was, want nader, bij het veronderstelde einde dezer baai gekomen, bespeurde men, dat eenige op haar linkeroever liggende eiland- jes slechts eene afscheiding daarstelden met de verder daarach- ter gelegen voortzetting derzelfde binnenbaai, welke zich gelijk later werd bevonden, nog ruim twee mijl van het Zuiden naar het Noorden uitstrekt. Het eerste gedeelte dezer derde binnenbaai heeft bijna overal eene breedte van nagenoeg acht honderd Nederlandsclie el tus- schen de beide oevers, welke even als vroeger op de Oostelijke of linkerzijde al hooger en licoger wordende gebergten van kalk- stcen , zwaar met geboomte begrocid , vertoonen , en op de wes- telijke of regterzijde het lage moerassige, digt met risophoren be- groeide, land behoudt Omstreeks 2 ure des middags kwamen de sloepen bij de voor- 33 uyAc kleine \tipc eilandjea, nicest alien rotaaehtig met geboomte beatet en steil uit do diepte diw waters oprijzende. Op (vnc daarvan, waar cenifj strand was, liadden Oramsehe handelaren van de negorij Kilwaroe eene jrroote saboea of |«n- dop|*> o|>freslagen voor tijdelijk verblijf, jfedurende hunne han- drb<o|MTatit ; n met de inlanders van de oniliggemle en dirj^r land- wbatU in gelegrn gebeiyten. Kenijre dier inlanders, die wilde muskaatnoten en ma*ooi, waaraan dew* streken volirens berifften zeer rijk aeiju , ten ver- koop of liever ruiliiifr tetfen goederen aangehrafft hadden , boon- den atieh ten petale van omtrent veertijr |x»rsonm ablaar. Allen waren naakt en huiine ^e>talU* was veel kloeker, dan die der tot nog toe ontmoete Papoeas; hunne ledematen, for*eheren nieer irespierd, waren bij velen huiiner op borst en annen stcrk uiet liaar Ixyroeid, doch hunne zwarte sptvkende oo}?en, bij re- gelinatijfr jHaatstrekken, mstten vnj op de voor velen liunner jfeheel nieuwe blank en en onl>evre« , sd Mapten F.ij tiuwhen de ma- trosen rond, rx«zair<>n nieum.«frieri}r het Ix'reideii der *|>ijzeii en veranaadden geeii*ziii* aim den disch van "Jaiiuiaat** deel tc netnen. I let mair bier niet onojitreinerkt blijven, dat het verblij veil der voorzeph* Orammers op eene zoo diep in bet binn«*nland jrele- grn phut*, te midden van de wel eens als verrailerlijk en bloed- dorrtij; afce*chet.Hte Pajioea's, ten liewijze strekken kan, dat drrirelijke beriirten , iminer> voor zooveel deze iftdeelten der zuid- we»tku>t van Nieuw Guinea bet reft , lx*zij<!«*a de waarbeid zijn rn venneeiien wij het daarvoor te mop'ii boiiden, dat , wanneer turn met dexr |feene kwade bedoeluifmi hehl>eiide inlander;* in*r- lijk en trouw te werk put , er van lien p-rn leed te durhtm is; allecn bedrojf , kwade tmuw of maaird<iiH'henni>; zijn de vennoe- drlijke oorzaken frewecst, of kunneii zulks worden, van peplceff- de of te bed rij veil moorden op de uitvoerders van deiyrlijke da- den, welke naar d«* l>eirrip|M*n dezer anders onbcdorven kinderen der natuur alleen door bloed te wreken zijn. Onder de bier aanwezifre Papo«»aV bevondeii rich eeiiiifen van bet eiland Xamototte, door den r.ulja van dien naam met den ma- jour van peiioemd eiland daar ter plaat«e arbter pelaten, om op lijue aanirrknoopte handel*bctrckkinu'en met de inlander* van het grbeiyte ron<lom de AiyoemLui ecu makend <M>&r tr houdrti. Zoo<lra di<* majoor di* j*loejM«n in het frezurt kret-^, pla.it stc hij lich met ecu twintigtal Pajjota's in erne wrinig brmle praauw a 34 van omstreeks veertig voet lengte en roeide met schier onge- loollijke snelheid , in korte cirkels , twee malen rondom de sloep, waarin de lieeren van het reisgezelscliap en Prins Amir gezeten waren, en bragt na het aan den wal stappen aan laatstgenoemde zijne eerbiedige hulde, aan de overigc lieeren zijnen beleefden groet. Des namiddags ten half vier ure van denzelfden dag wcrd de togt voortgezet op het tweede, achter de voorzcgde eilandjes ge- legcn gedeelte dezer derde binnenbaai, eene lengte hebbende, gelijk zoo even bcreids is gezegd , van ruim twee mijlen , bij eene breedte van een half k een mijl , zich steeds uitstrekkende in de rigting van het Zuiden naar het Noorden , aan het Noordelijke gedeelte in het Oosten halvemaansgewijze toeloopende. Ook in dit gedeelte dezer binnenbaai liggen hier en daar klei- ne eilandjes verspreid, door het gioen, waarmede zij bedekt zijn , eene aangename afwisseling daarstellende met de hier eenig- zins bruine kleur van het water, maar des ondanks de smaak van zeewater behoudende. Op geene der ocvers is ook hier eenig spoor van bewoning te ontdekken, niettegenstaande vroeger ingewonnen berigtcn de boorden van de Argoenibaaijen als sterk bevolkt hadden opge- geven. De radja van Namototte, die zich in de sloepen bevond, deci- de echter mede, dat de Papoea's dezer streken alien op het go- bergtc verspreid wonen. Er vertoonde zich intusschen nergens eenig levend wezen, hetgeen bij de allerwege heerschende stilte, slechts spaarzaam af- gebroken door eenen overvliegenden vogel of het gekras der kaka- toea's uit de bosschen op den oever, ondanks het onbeschrijfelijke sclioone der vaart op deze elkander opvolgendebaaijen, eencsom- bere stemming te weeg bragt, en de gedachte welde op, dat de in de bergen verspreide volkstammen, door gemis aan gezag en het ontberen der voorregten van beschaving , een zwervend leven leiden en in nimmer eindigcnde onderli nge oorlogen elkander om het leven brengen. Het denkbecld daarbij , dat onder dus- danigc omstandigheden deze door de natuur zoo mild begiftigde oorden niet tot ontwikkeling zijn te brengen, verhoogde den wenscli , om de voordeelen , die uit lnaatschappelijkc instellingen getrokken worden , aan de bewoners van dit gedeelte van Nieuw- Guinea te doen deelachtig worden. Voortgestuwd door eene frissche koelte, welke de bijgczette i 85 zrilen deed zwellen , bereikten de sloej)en na zon^ondergang het einde van dexe derde hinnenhaai en l>evonden zieh toen voor de monding von eene nieuwe baai, ni«*t minder uittrtvtrekt , dun de naauvelijks overgestokene : altan* Itaar Xoordelijke grens lag ▼it in het verwhiet verborgen. (>»k dexe Inai in to varen, waa bij het naderen van den narht te minder rnadzaam, omdat een der nloejieii met haar he- manning en den leeftogt aan liet zoo even vermelde huis was •rhtergebleven. Voorta verklaarde <le railja van Namototte, dat de voor hei m*gexelachap openliggende vienle Inai, nog door anderen ach- tenrolgd werd, alien xich uitatrekkende tot aan het den hori- aont bekroonende seer hooge gebergte, zonder dat dexe baaijen door eenige rivier achtervolgd worden, en, hoezeer dexe bewe- ring geheel in strijd was met die van Prina Amir, die bleef volhouden ilat men ten einde der baaijen, aan de Argoeni ri- vier iou naderen, mag het berigt van den getuelden railja, het- welk ook later door den bovengemelden gezagvoerder van de achoener Jupiter, die !«edert vele jaren in dexe *treken tenhan- del heeft gevaren, werd beveadigd, geacht wonlen tier waarheid nabij te komen, terwijl <le omatandigheid dat de regteroever* der tot hiertoe ojigevaren baaijen alien van lagen grond.«*lag lijn; dat zoo ver het oog ten Xoorden en (k*ten reiken kan , men niet* dan hoog gebergte ontwaart, zirh in het einde ver- moedelijk aamtluitende aan de bergketen, welke van kaap van den Jkwch in Xoordoontelijke rigting landwaarta inloopt ; dat de Karoefe rivier bijna overal door moenwsige gronden wordt brsoomd ; de veronderstelling bijna tot zekerheid brengt , dat de geheele landhtreek tiiiwchen het laafrtgenoemde gel>ergte en dat, hrtwelk de Oostelijke en Xoordelijke oevem der Argoeni baaijen begren«*t, een groote zeeboezem ia, waarin de afgeatroom- de gronden di*r bergen en de aanslibbingen der zw langzamer- hand de buiden liebben doen ontataan , waarin , voor zoo ver hrt onbezocht gedeelte dexer |klv*ii bet reft , de zee zirh in den vorm van arhter elkander liggende baaijen nog tftocd* eenen doortogt blijft baneti, om later geheel tot den oeeaan te wor- den geruggedreven. De door het rei.<gezelachap voor sjeeht* vier o*agen medegmo- B»en leeAcn;t en water niet toelatende de onderroekilitfen in de Afguenibaaijen verder uit te »trekken en de zijo ev«:u geo|>» perde nieening tot zekerheid te brengen ; zoomede de voorraad 3* 36 steenkolen aan boord van Zijner Majesteits stoomschip Etna, immers wanneer men de reis met dien bodem langs het meer zuidelijke gedeelte dcr kust naar Tandjong Boeroe wilde vervol- gen , niet vergunnende om later naar de monding der Argoeni- baai te stevenen en het op dit punt aangevangen onderzoek te voleindigen ; zoo moet voor latere reizen de oplossing van het gezegde vraagstuk overgelaten worden ; doch de vaart op de Ar- goenibaaijen heeft intusschen eene nieuwe niet onbelangrijke bijdrage opgeleverd tot de kennis van dit gedeelte van Nieuw Guinea's Zuidwestkust, en de zekerlieid te weeg gebragt, dat de Argoeni kusten en binnenbaaijen voor weinig diepgaande sche- pen te bevaren zijn, zoodat wij niet aarzelen, de wenschelijk- heid te uiten, dat die baaijen en de ten westen daarvan gelegen kusten en landstreken nader worden onderzocht. Na deze uitweiding het verhaal van den togt voortzettende , wordt hier vermeld, dat het rcisgezelschap zijns ondanks op het zoo even gcmelde punt besloot, bij het naderen van den nacht, den terugtogt aantenemen. Maar de tot daartoe gewaaid hebbende wind ging spoedig lig- gen en maakte plaats voor hevige rcgenbuijen , welke de duistemis van dien avond nog vergrootten; en doornat, zeer vermoeid kwa- men de reizigers des nachts ten elf ure terug aan de plaats, van waar zij des nainiddags ten half vier ure waren vcrtrokken. Na alhier te hebben overnacht, ontwaarde men, bij hetontwa- ken, dat de radja van Namototte met den kapitein en majoor van dat gebied benevens al de Papoea's zich in stilte hadden verwijderd. 