Maleisch-Nederlandsch woordenboek
'^ ^99 s mi IMCHlElira liiil HiEUmSCI WOOEBEIEOEK OP m m m gooieiiit w iDEHuii-iiiE SAMENGESTELD DOOB WIJLEN H. YON DE WALL, EN, MET WEGLATING VAN AL HET OVERTOLLIGE, UITGEGEVEN DOOR H. N. VAN DER TÜÜK BATAVIA LANDSDRURRERIJ 1877 1 AAN DEN LEZER. Bij de samenstelling van zijn woordenboek ging de heer von de Wall van 't denkbeeld uit, dat men een taal kan leeren zonder eenige kennis van de spraakkunst te hebben. Van daar een uitvoerigheid, die zijn werk zoo lijvig maakte, dat het gebruik er van den leerling moest afschrikken, ^t Eerste, door hem zelf voor de uitgave gereed gemaakte deel, bevattende de woorden, met een klinker aanvangende, beslaat 877 bladzijden. Het is in 1872 op "'s Lands-Drukkerij uitgegeven, en zal den koopers van deze heruitgave, voor zoover de voorraad strekt, ten geschenke gegeven worden. Deze vrijgevigheid der Regeering ontslaat mij van ^t schrijven eener lange voorrede. In de bewerking van zijn werk, hier den beoefenaar der Maleische taal aangeboden, beslaat dat zelfde deel slechts 176 bladzijden. Die uitvoerigheid sproot geen zins voort uit een grondige, de geschiedenis van elk woord in 't licht stellende, terklaring, maar uit noodelooze herhalingen. Bij iedere wijze van ^ iing herhaalt hij de beteekenis (1), en bij lederen meervoudigen vorm van een arabisch A^oord wordt de beteekenis, bij 't enkelvoud reeds opgegeven, telkens in extenso herhaald. Zulk een omslagtigheid moest een nadeeligen invloed op zijn werk uitoefenen, want zij belette hem den geheelen schat van woorden te beheerschen, (2) Een ander gebrek is de verkeerde plaatsing van samengestelde uit4rukkingen. (5) Ongelukkiger wijze heb ik dit niet kunnen verhelpen, omdat mij de kopij bij gedeelten werd toegezonden, zoodat ik niet konde weten, of de plaatsing verder op in 't Woorden- boek juist was. Ook zijne meer of min onwaarschijnlijke afleidingen uit het Sanskriet heb ik (1) De naam van zeker gebak (opak) komt er drie maal in voor; z. ^\jf^), ^j) en CS^y * (2) Van daar in zijn handschrift een en 't zelfde woord, naar mate van de bron, twee maal^ opgegeven ; op de eene plSats vindt men 't foutive tënoek volgens Pijnappel, en op de andere tenoek. Zoo ook nam hij Klinkert's tügil op, en tevens t eg il, dat hij aan de Aanteekeningen op de Vier Maleische vertellingen (bl. XL VI) ontleende (vergelijk Padangsch Handelsblad van 20 September 1873). Ook bekende woorden zijn overgeslagen; bv. >JL»). (3) Boenga sambaii bv. zal niemand onder boe n ga maar onder sambau gaan zoeken. 339402 VI weggelaten. (4) Die ze verlangt te kennen kan ze allen in een der deelen vinden van het Tijdschrift voor Taal-, Land- en Volkenkunde, door 't Bataviasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen uitgegeven. Men zal zien, dat ik alleen dat heh weg gelaten, wat, naar mijn inzien, overtollig was. (5) De talrijke door v. d. W. opgegeven arahische AVoorden heb ik allen behouden, niet^ omdat ik geloof, dat zij gebezigd worden, maar omdat v. d. W. beweerde, dat vele Maleijers van Rijouw Arabisch lezen en verstaan. Ik heb ze met klinkerteekenen van de Jlaleische onderscheiden. Met taal vergelijking heb ik mij niet willen ophouden, want v. d. W's. werk heeft mij tijd genoeg gekost. (6) Ik heb echter, waar een woord aan een andere taal is ontleend, voor zoo ver ik er in staat toe was, de herkomst opgegeven. Vooral bij 't Bataviasch Maleisch was dit zeer noodzakelijk, daar de opgaven van Homan, die het ten onrechte voor een tongval van ^t Soendasch hield (7), hier en daar wel toelichting vereischen. Met 't bijvoegen van w^oorden ben ik zeer spaarzaam geweest, vooral omdat ik heb willen doen uitkomen, dat 't Maleisch van Rijouw nog al afwijkt van de taal der Maleische letterkunde, die, zooals men zien zal, door v. d. W. nagenoeg geheel verwaarloosd is. 't Rijouwsch is wel is waar beter dan de taal van Singapoera, maaf moet, wul men V. d. Ws, opgaven gelooven, toch ook onder 't geradbraak der vele chinezen, die zich te Rijouw hebben nedergezet, geleden hebben. (8) Daarbij geeft v. d. W. woorden op, die den beoefenaar van 't Maleisch op de gedachte moeten brengen, dat 't Rijouwsch ook eeniger mate onder den invloed der brabbeltaal staat. (9) (4) Onder andere die van c ma s uit hem a en ^^ e hara uit gauri^. (5) Zoo ook verkeerd uitgesproken woorden. Waarom v. d. W. ze opnam begrijp ik niet; een ^ergerhjk voorbeeld is a ring, in plaats van arèng, dat een Em^opecsche uitspraak is van 't javaansche aren. Dit woord ontleende v. d. W. aan 't woordenboek van den bijbeherlalenden Leijdekker. (6) Te recht heeft Pijnappel in de 2de uitgave van zijn Maleisch woordenboek alle taalvergelijk ing op zijde gezet. In de eerste uitgave waren zeer vele fouten, vooral bij 't opgeven van Bataksche woorden. Zoo wel Favre (Diclionaire Malais — Francais) als Malthes (Boeginecsch woordenboek) zijn er 't skigtoffer van geworden; bij beiden vindt men 't omnogehjke ansosak in plaats van antjotjak {hagedis). (7) Zie bi. 8 van zijne Bijdrage tot de kcmns van 't Bataviasch Maleisch (ZaltbommeJ, J. Noman & Zoon, 1867). (8) Onder andere is de spelling adapon, inilah en i toepon ongehoord, en geheel in strijd met die der Maleische handschriften. ^ * (9) Onder orang geeft hij orang o e la n op als de llijouwsche benaming van de bekende aapsoort van dien naam. De Maleijers verstaan onder dat woord „een wilde" en passen het zelfs op de Balaks toe, terwijl zij 't dier mawas (op Borneo: majas) plegen Ie noemen, hi zijn Vormveranderingen der Mal. taal vindt men bintji, dat hij in zijn Woordenboek te recht in benlji heeft veranderd (vgl. ook onder djinak). vir Dit zij genoeg ter rechtvaardiging van de wijze, waarop ik v. d. W's. werk heb moeten bekorten (10). • De grootste verdienste van zijn Woordenboek is "'t aantal tot dus ver onbekende woor- den, en de nauwkeurige uiteenzetting der beteekenissen. Zoo lang 't Maleisch beoefend wordt, zal men aan von de Wall met dankbaarheid moeten denken. Aan 't slot van 't gehecle werk zal ik een lijst geven van eenige, te laat door mij opgemerkte, misslagen. (10) Zijn Iransscripüe heb ik nagenoeg onaangeroerd gelalen, want. daar ik nimmer Ie Rijouw geweest ben, konde ik niet weten, in hoe verre zij juist is. Pijnappel's is beter, maar ook hij maakt zich schuldig aan onbegrijpehjke transscripties; bv. pakeian (^^.lö) en diergeUjke. BOELÈLÈNG, 28^^^ April 1877. II. N. VAN DF.R TUUK. -^«8C5<^-~ ÜEKÖETIIGEI TOORKOMENDB IN HET IALEISCH-B[EDERLA]JDSOH WOORDMBOEK. Abd. bet. : Abdollah van Singa- car. bet. : caret (ontbreekt). poera. D. » Dankaerts. Abd. sch. wdb. n Abdollah's schetswoor- D. en W. n Dankaerts en Willens. denboek. daj. » dajaksch. amb» » amboneesch. H. )) Homan. B. » Batten, djoeroe basa Ba- tawi. H. Bog. » catalogus plantarum quae in horto botanico bal )) balineesch. Bogorensi coluntur. bant. )) bantamsch. Had. Hal). ,) Hidajatoe'lhabïbi. bat. ?) bataksch. H. I. » Hadji Ibrahïm (Riouw). béng. n bengaalsch. ■ H. T. » Hang Töêwah. benk. » benkoelensch. L J. » Isma Jatim. bis. n bisaja'sch. Isk. » Iskander. bot. wdb. » botanisch woordenboek. Jz. )> Jansz. br. » Broenai, broenaisch. Br. K. » de Bruijn Kops, schets K. T. ■>■} Kin Tébcêhan. van de Rijouw-Lingga Keasb. ,ï Keasberry. Archipel. koet. « koetaisch. boeg. » boegineesch. K. )) Klinkert. c. 1) Crawfurd , dictionary kw. » kawi. of the malay language. L. 1) Leidekker mscr. X L. bew. bet. : Leidekker, bewerkt R. A. bet. : Radja Ali (Riouw). door Lenting en Schaap, ri. » riouwsch. fragm. v. ) — 3. Rph. » Rumphiiis. lamp. » lampoengscb. R. s. D. )) Rigg, soendaDicUonary. Lin. w Linaaeiis. S. » Cohen Stiiarl. 1. 1. » loco laudato. sas. » sasaksch (op Lombok). M. » Marsden Sir. )) Siratoe'lmoestakïm. mak. n makassaarsch. skr. » sanskrit. malab. » malabaarsch. S, mal. » Sadjarah (Sjadjarah) malak. n malaka'sch. malajoe. M. Br. » maleische brieven. smsl. >' samenstelling. men. » menangkabau^sch (of N.) smtr. » samentrekking. Miq. )) Miquel. soek. » soekadana'sch. mol. w moluksch. S. R. » S^rï Rama. mong. » mongoolsch. s. s. n Soelalatoe issalatïn. N. » Nix, west-sumatra*sch S. V. » sub voce. maleisch (of men.). S. V. V. )) sit venia verbo. Niem. » Niemann. Tamil. fi Tamilsch, nom. pr. v. » eigennaam van mannen. T. » H. N. van der Tuuk. nom. pr. f. )> eigennaam van vrouwen. tini. )) timoreescli. Oemd. n >Oemdatoe 'Imoestakïm. Tj. » Tjékel. P. -» Pijnappel. tr. » tmnsitief. P§L Abd. » Pelajaran Abdollah. Irang. \ » trangganoesch. P^l. » p^lembangscb. Ts. n Tsïratoe 'Imoestakïm. R. » P. P. Roorda van Eij- V. H. » van Hoëvell, Didasari. singa mscr. vr. dial. j) vreemd dialect. -iG*^<:!b<;4p<!^i^ — /Ipt ^éf -1^^ MALETSCH-NEDERLANDSCH WOORDENBOEK ^) ) de letter alif, Ie. letter van het ara- biseli en maleisch alphabet. Zij is, op zich zelve, Je zuivere onbelemmerde uit- ademing der lucht^ sterk genoeg, om door de spraakorganen tot klanken gewijzigd te worden. Als getalletter heeft zij de waarde van 1 (z. abdjad). In geschriften van godsdienstigen aard is ) eene schriftver- korting van alifoehoe, zij7i vriend; ein- delijk beteekent zij ook het Ie jaar van den moeh. achtjarigen cyklus. (z. a h dj a z da- böêda). ) i, suffix, dienende ter vorming van zekere transitieve verba. — een bijvorm van de praepos. di. — [T]. s > J)) en jT ar., familie; geslacht; dynastie. •^ L-J) I. aba, gloeien; het heet hebben. — [G.]. Il, aba-;^, batav., lietjav. abah-abah^ a b a h h a n , tuig ; huisraad : materialen ; MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL L bouwstoffen; gereedschappen, — [B]. — z. abah-2. L j\ I. aboe of habde, asch; voorts zelden : stof (z. deböê); (jèlar a. of tedoeng^ a., naam van eene zeer vergiftige slang. II. van twee tjongkak-spelers die welke bij het eerste spel zooveel pitjes verloren heeft, dat hij bij hel tweede spel niet al zijne kuiltjes kan vullen. III., aboe-3, naam van een' visch — [L]. L S\ I. ab, bus, gew. van tin, met een deksel, dal over de geheele bus heen gaat (dus twee ineen sluitende holle cylinders), die- nende voornamelijk ter berging van geprae- pareerd opium.. II. (mal. aba), ar., vader; zie ook^j). In onmiddellijk verband met een genit, ge- bruikt men ^) bv. ^^ ^:) vader van AU; üU^l ^) vader des levens d. i. de tegen. De plur. U) en UT, voorvaderen. De du- \j) ^\^>^) al. (jU>t en ^J^y, de twee ouders. Een mal. verb. is abah; mengAbakeii , met aba 6e- handelen, d. i.: mei of van iemand spre kende, hem aba noemen. V>V(vulg- wijz. van abar) meiig^aba, van al wat in beweging of aan 't werk is, zoo als l)v. een vaartuig, roeiriemen enz. vati vaart of snelheid doen verminderen ; in zijne vaart of snelheid heiemmeren, zoo als bv. bet tuig van een stoomschip doet. V>) en UT plur. van <^) II. ♦ V>) ar., het afkeerig van iels zijn: het wei- geren ; het niet gehoorzamen ; — ongehoor- zaamheid; weigering: halsstarrigheid, ^V> ) plur. van t3of. iV>) en .U f plur. van^. t5 iO) plur. van ^*^K ASb yo) (ïïial. ibaribah) plur. van f^^y,l' ..^'^ 3oV plur., van Jb. ^ / y s /ij4vüU) plur. van ^/>^]. /.tO) en ^)^f dual. van L-^f II. i^^^s^v^^V) ) plur. van e^. •H^ L*>A3i I abat, w. sum., adv. ter versterking, toch — veelal = CiU m a k a. — (N.) -K-^j;^) abet, batav. (uit \ bal.. T.), == roman, uiterlijk: voor koenen: ab^l- nja kaja sianoe hij lijkent op N. N: bisa m^ngabct = b «betingka, zich goed we- ten voor te doen, in de kleéren bv.; zich een heel air weten te geven, — [H]. ^ \j;^>) batav,, — m^ngeb^t — proet me- ng^bet, pijn in den buik hebhen, niet in den geheelen buik, maar op ééne bepaalde plaats, die vooral pijnlijk wordt als men er aan komt; bisoel mengebut, (bal. k^b^t-kebet, T.) steken vaneen gezwel, dat op het punt staat van door te breken. — [H]. y c )lXo ) tir., het beginnen; het aanvangen: be- gin; aanvang; ^TjöjÏ) < — ?^, partikel van aanvang, d. i. eene part., waarmede een nieuwe zin begint. y os JC^ ) ar., dier zonder of met korten staart: verminkte, y c5 (J(Si^) en dc^^) ar., het abdjad, een naam, gevormd van de 4 eerste letters van het oude ar. alphabet, welks 22 eerste let- ters het hebreeuwsche alphabet uitmaken, en beteekenende dat oude alphabet zelven en de wijze van de getallen van 1 tot 1000 uit te drukken door middel van de 28 letters daarvan, waarvan ieder een bijzon- r^^ ^^ój] (Ier getal beleekent. De volgorde en gefal- waarde der letters is: o ooo oooo oooo o - OiOO t>- -.Otf Bij het samenstellen van die lettergetallen begint men met het hoogste getal en gaat naar de linkerhand naar de laagte^ zoodat men hv. 1860 schrijft ^j^^i. Ook bezigt men ze tot chronogrammen; bv. charab, verivoesfing, beleekent de verwoesting van Halah (Aleppo) , door Tamerlan, in .het jaar der hidjrah 805, als zijnde ^ 600 -f- , 200 + ) l + u->^ = 805. Wijders dienen zij ook tot geheimzinnige berekeningen, In eene meer algemeene beteekenis is J^t ook ieder alphabet, waarvoor men echter liever b ^t of U* b u-alï gebruikt; d^ng- ngan bilangan a,^ volgens de berekening van het abdjad; dengngan pQngatöêran a., alphabetisch. s C\>) ar., plur. J^f en jGT abad^ zaak diB een begin maar geen einde heeft; voortdu- rend bestaan inde toekomst; van daar ook: eeuw (onbepaald), waarin wij leven, tvaarvan men wel een begin kan aannemen, maar het einde niet bepalen (Zeitalter); maka pada abad ïni, m dezen onzen tijd, nu; ^iooï ) Joï tn eeuwigheid; voor eeuwig. !> CS 5^^ II. plur. van JjJü. / COo ) ecuwig in de toekomst. j^^\ I. plur. van Jjo. w ys A^lJsyS (mal. abailïjah) fem. van het voor- •• ♦ gaande. — Voorts: eeuwigheid. ) abar zie GT. ^ ^ ) (en haboer), wijz. van hamboer? ^ meiig^aboer, verkwisten; aböëraii, ver- kwisting: orang a., iemand van verkwisting; pen^^aboer, wiens gewoonte het is te ver- kwisten; verkwister. ) plur. van j^-' y c ) ^) ar., het vrijstellen; het kwijtschelden: vrijstelling : kwijtschelding. / CS ) w> ) plur. vaa ^^ ur. van f- ur. van öj-'.' >^)j_^V fi^r^X en i^fc^j] ar., plur. ^ alp), /*^^r?' ^}^) ^^ ö^y^y Abraham. ^^^ ^ n\ (mal abridjah) plur. van ^j}. y CS yD yjS ar., plur. ^^ boers (mal boe- roe?), melaatsch. In 't mal. ook nog: melaatschheid, r Üj>) /■ os C^^ w^) ar. moskovisch glas; vrouweglas; mariaglas. / c ) abas, verk van ^^Ur. j (h^) Sboes en liaboes, onderdeel eener munt, onverschillig welke; pasmunt; breuk (aritlmi.); ook wel, bij berekeningen: imaginair tiende gedeelte eener tïmah of kepeng, waarvan 10 = 1 doewït—Een tiende gedeelte eener aboes eindelijk heet ^ntah-2. \m^) plur. vanyio. \ww2>) plur. ym jM. / j U2) ) plur. van JLj. ^^jj2>) plur. van Jjj. . %Cw^) plur. van ijos^^, tXx>) adjv. eompar. 'en superi, van Ss^. ib ) I. abang' (gemeenzaam bij 't aanspreken ook bang*), oudste broeder of zuster; wordt ook gebruikt jegens oudere verwan- ten van denzelfden graad, als zij zoo oud zijn als, ot ouder dan iemands oudste broe- der of zuster; jegens den oudere, of als oudere beschouwden van twee ef^htgenoo- ten; jegens oudere vrienden en ook, als titel van beleefdheid, jegens onbekenden; staande in dit laatste opzicht gelijk met ^S5=óh meng-abang'ken, met abang bejege- nen, met of van iemand sprekende, hem abang 7ioemen, II. (jav.), rood, zelden anders dan in belerang J., zwavel — arsenicum. III. naam van een' wilden boom. — [C.j. IV. abang^an, batav., een pijp waardoor men water afleidt (Sund.); goot op een dak om 't regenwater afteleiden, en meestal van pinang hout vervaardigd, — [T,]. •^ i-^ ) aboeng', naam van een' volkstam in U- de Lampongs. ■X- iL^V abong-S, batav., wel, wel! fameus! wat een bluf?!. — [B,]. C Cb) I. aboek of haboek, meelachtige zelf- standigheid; stof, zoo als bv. in graan ; molm; overdrachtelijk: goederen; geld; a. g^ r ga dj i , zaagmeel, II. batav. (uit 't bal. aboeg, T.) — Koewé aboek, een gebak van ketan enz,; -[H.]. ^t Q^) al>oek, men., hoofdhaar (bat. oboek of boek). — [T.]. . ] Vib ) plur. van jL. J ^c5 ib ) phir. van i^ yu. /c^ Q> ) plur. van ^Xj. A^ ) abIoer(==lada pahit), naam van een' heester, welks wortels en bladeren in de geneeskunde gebruikt worden. i éA> ) ablöêr, verb. van .^b. ê^^JO ) pers., de lünderpokken, — z. toeni- ^ _ boh; a. \)^riuggi, de spaansche pokken. o f x^^vsA-> ) ar., plur. ^^bf, naam van den duivel, den rebelschen boo- zen geest, die weigerde Adam te aanbidden, toen God hem dit gelastte. In 't mal. ook nog: hooze geest, •X- v^^ ) ebam, z. bam. /.o ) aboeii, men., = boen (T.). c ..O ) (mal. ibiioe), ar., plur. U4) en ^^y^^, zoon. De alif valt weg. wanneer in o eene en dezelfde zinsnede het woord j) wordt voorafgegaan door het nom. pr. van den zoon in denzellden casus, en gevolgd door dat van den vader of de moeder, in den genit.; bv. >^|;^] ^ ^\ Zaid^ Ibrahim' s zoon, Eene gew. verkorting in de dage- lijksche taal is bin; yo gewijz. plur.; bv. ^^x«cs- yj de zoenen (het vêlk) van Himjar, de Himjarieten; ^^ gewijz. plur.. Uü) l)v. ajT ^^ de zoonen {afstammelingen) van Adam, d. i. de menschen; Jj>)t^] ^o de zoonen (afstammelingen) van Israël, Israëlieten, \jo ) plur. van ^), -x- \VXJo ) z. bentara. •)f / nmJo ) abinoes, naam van een' visch, een dorado. — [L. bew.]. r jwsi 4.VO ) en (^y^^) ar., ebbenhout, Lli;v-/Jo ) plur. van Do. <X^»Jb ) (ttial. abnijah). plur. van iL. 5)5 A> ) zie u-jf II. Dient ook tot het vormen van nom. pr. v., bv.yó^f of Jo^), naam van den schoonvader (vader van <kAjU:) en eersten opvolger van Moehammad; andere voorbeel- den zijn joaaw ^a) , ^^^^^^ y) , ^^uJf ^^ enz. /c^ L Ji^ ^i plur. van c-?G bab. W^) plur. van Jy. /.j) 4«>) en ^Gf dual. van *^ï. ^•o 4»j) oeboeban, zie oeboehan. A«^ 4^) (mal. abwibah) plur. van ujU. t3 4_i J plur. van jo), yj^) plur. van^A^. \ c->) p'uf- van jb. ^ r\ ^y ï- aboewaii, m^ vollediy stel van !>l iets. Uy portion; lol; inslalment, — [{^.], ^/*jJ&4^) oebcèhaii, blaasbalg, — [C.]; denkelijk fout in pi. v. 't jav. oeboeban. [T.]. {^^^Ji ) aboewï — oorspr, ? — , chimesch hoofd van eene plaats of getvcsl. w y^S / Cj^.) (^^^^- abawi), ar., vaderlijk iKji) I. abali richting, inz. van iels dat zich voort beweegt, bv. van een leger op marsch; meiigabali, eene richting geven aan iets enz, — z. hala. II. (in de zamenleving met ar.), verb. van b) III. abah-S, z. aba-2. -^^-^ ^<Aj> ) (n^al- oebahliah), en i^^j (mal. oeb- hah), ar., heerlijkheid; pracht; luister; glans; schoonheid] geluk, / --J ) (mal. abl), RW, weigerend, gering achtend, verachtend; mens^abiken, weigeren; gering achten; verachten; omhd^L diabïkennja, de golven verachten zij: m a k fj p ^ r mi h t a a n k o e diabïk^nnjgi, mijn verzoek weigerde hij. HJOo) plur. van ei^jo. LIJ / y c5 van c:^jü UUU^) plur. <^/0) abibah, verb. van ixu^. « •• • ♦ •«♦ 5 cAa-^ ) ar., 6ewu;/(/ m de toekomst, In 't mal ook nog: Ae/ eeuwige enz, /jCX>0) abidin verb. van ^.*>^Oj. / c^ %^U«>)j plur. (^A^, wit; helder, ^^aIiT ^Cj rfe heldere dagen, d. z. de 12e, 13e, 14e en JSe, of ook de -3e, 14e en 15e der maan. , jsA> ) abil , verb. van JajU. /jv.-|wO) abalmana, opening van het lichaam, die men, als het mogelijk is, bedekt {de geslachtsdeelen en de anus.). / os U^o) plur. van ^^jj^. ^ O ) ata, w. sum., c/o padikorrels, die zich lusschen de rijst bevinden, — [N.]. — lees : alah en vgl. antah [T.]. i ** jV ata-S — skr. atha, — adv., lang- zamerhand; van lieverlede; ten lange laastte; eindelijk — z Ja^ en anta. ,0) oetara — skr. oe t tara — , stoorden, noor- denwind; oe. t^ppat, het rechte noorden; oc. barat laoet, noord — noordwesten; oe. tïmof laoet, noord — noordoosten; oe. d i kanan djaroem pandjang^ noord ten wes- j *un len; oe. di kanan djaroem pandak, noord half west; oe. di kïri djaroem pandjang, 7iQord ten oosten; oe. d i kïri djaroem pa n dak, yioord half oost, ^Vj) en Ji) oetama — skr. oettama — uitmunlendst; aanzienlijkst; eerst; best; voorlreffelij/cst; grootst; hoogst; adv. uit- muntendst ; best ; hoogste graad van uifmun- tcndheid enz; oe. dari pada SQgala p^k^r- djaan, het voortreffelijkste van alle werken; emas oe., het beste, d. i. zuiver goud. ^ #o) atawa, halav. (uil 't jav., T.) o/l — [B.]. — z. alau ^£b^o) (mal. atawihah) plur. van ^. ^^w) pllll^ van aSj, , (^^xö) atob, z. atoep [T.]. /o K ) \>ö) ar., het verzwakken; het krachteloos maken; — verzwakking. y<jy cVaV) plur. van öjJ. ^ vu f\V ^■^r-i^s) ar., het vereenigd zijn; — ver- eeniging; eendracht. ó ) atar z. J^. o) I. iltoer, rangschikking; orde; volgor- de; meiig'iïtoer, rangschikken; scharen; opzetten een spel; regelen; in orde brengen; beredderen; voordragen {voordracht doen); atcèran, rangschikking; scharing; opzetting; regeling; bereddering; voordraging; voor- dracht; wat gerangschikt enz. is; beratoeff adv.: in rangschikking enz.; de een na den ander. II. batav. (uit 't jav. of bal, T.), is ook: aanbieden; overzenden; atöèran, ook: getui- genis; verklaring. — [B.]. c\> o) (»iial. atribali) plur. van <^)y. -^ u^V ) atas, hel boven; bovenste; boveneinde; adv., boven en behalve; praep., op; over. In 1 nederl. moet bet soms anders vertaald worden, zoo als: ter verantwoor- ding van; ten laste van; naarvolgens; welke beteekenissen aan het ar. Jlc ontleend zijn; a. goênoeng, het boven {de bovenv lakte) van een' berg; atasnja dan bawahnjcT, het bovenste en onderste gedeelte daarvan; ^^L>^ dijatas — smtr van het minder gebr. ^j^ï)^ (di-atas); dijatas awan, boven de wolken; dijatas göênoeng, op den berg; dijatas angin, boven *s winds; boven den westewind, gerekend van het mal. schiereiland en Sumatra; k^atas; naar boven; dari atas, van boven; a. hamba, op mij, d. i. ter mijner verant- woording; a. lïga perkara, naarvolgens drie gevallen; in drie hoofdstukken; aj^r l:/u1;T 8 ïtoe t^rbahagi a. ^mpat bahagi, hel wa- ter wordt verdeeld in vier soorten; di, bahwa, •» op voorwaarde, dal; mengatas 9 naar boven streven; zich boven anderen verheffen; mer^'- atasken, verhoogen; verheffen, inz. boven anderen; ^\j) (j^)v^ van weerskanten; dispuieerende zijn; atas- mengatas, zich boven elkander verheffen; boven elkander opgestapeld zijn; terfttas, adj., hooger; hoogst. LfJ^wLw^j l>ers., vurig; gloeiend. / / w C„^v.A^}-J ) ar.:» het beschreven zijn; beschrij- y y. vmg, y \»y > ) en Jl*^) ar., het aankomen; het bereiken; het vereenigd zijn; het verbonden zijn; het samenhangen; het aan- grenzend zijn; — verbinding; verband; sa- menhang ; aangrenzing, ii ) I.^ meiig'atoeiig:, vaneen yXhiA^iY fladderen — ; wankelmoedig zijn; wankelen, wei- felen; besluiteloos zijn; in onzekerheid verkeeren, IL, üëdang a., steurkrabben. — [L. bew.]. y w C, 'j udJ^ ) ar., hel overeenstemmen; het van hetzelfde gevoelen zijn; — overeen- stemming; eenstemmigheid; harmonie; een- dracht; inschikkelijkheid, L^ 03 ) atap, dek; dekking [voor een dak]; dak; m^ngatap, van een dak voorzien; dekken; a. papan (= het minder gbr. sirap), planken dekking; houten dakpan,; a. batoe, steenen dekking (lei of gebrande aarde.); a. batoe sïsik t^uggïling,/)awwe/i dekking als de schubben van den miereneter. ■H- L ib ) Moepi oprispen; boeren. — [R.];een verkeerd gehoord ja v. a tob (T.). y os O.A> ) plu lur. van U5^- / J^- 3 ) I. atal, naam van een' boom, welks gom in de geneeskunde gebruikt wordt. II. (jav.) = artal. [T.]. ^ f M*v\J> ) atlas en aiitelas, balav. , sa- tijn. - [H.]. w^ ) zie ^U). U^) (uit 't jav. of skr.) atma, zielvaneen doode, die naar H volksgeloof in anderen kan varen, [T.]. ^/♦o)Stoen, naam van een' boom — atanus (L.). 4j ) atau — srk. athawa — conj,. of; hitam a. pcĕteh, zwart of wit; a. hitam a. pöêfeh, óf zwart of wit; adakah a. tij adakah? is hel er, of is het er niet. ) ) ato, zelden Stok, verk. van jj)j. /jtjJêi ) itcêpöii — smtr. van i toe en pon — adv., en dal wel; en wel; zelfs; i. d^ngugan sjart, en dat wel onder voorwaarde. Dit is niet te verwarren met ïtoe, staande in een onmiddellijk verband met een subst. en gevolgd door pon, dat dan ook beter ^^y ojJ geschreven wordt, bv.: maka örang ïtoe pon berdirilah, en die lieden stonden op, .♦*5 aS ) smtr. van ïtoe en akan — en wat dat betreft. 4X>) atali, z. ^\j]. /v^v.>o ) plur. van ^aS\ ïjV^ ) plur. van ^. iXrSiXO) verb. van tojt^^. ♦ ♦♦ ' ^ i O ) plur. vanyt; ^Ij L!)^ de gedenkteehenen der oudheid; de gezegden en hande- lingen van Moehammad, y c L ** J Lö ) het vaststellen; het bevestigen; het bekrachtigen; — vaststelling; beves- tiging; bekrachtiging. ö )j plur. .UT, teeken; gedenkteeken; merk- teeken; spoor. ) Vib ) plur. van JJu. yu^ ) plur. van -«o. ^Lfj ) I. plur. van ^. /^s cr^ jW» ur. van ^. y CS dtx^ ) (mal. atzminah) plur. van ^. / c f.XXi) ar., plur. ^^^U twee; Jj^) J^xi) telkens twee; twee aan twee. yo II. plur. van ^, ^VaJo ) fem. van jS^). / -aS ) (mal- itziii) en ^yï (mal. tzaiiawi), ar., /0^ /wee betrekking hebbend, oyo ^♦I^aJo ) itznaiiii (itznain), genit, en ace. / ^van ^\\ ^^7' r-^*.' ^^ tweede dag der week; maandag \ hari itznain, of alleen Mtznain, mal, het voorgaande; malam itznain, de nacht van zondag op maandag. y c5 L j> Aj5 ) plur. van ^y^. L J A /n \ en 4->^') plur. van s-> ƒ. ) I. meng^adji, leeren lezen, hardop en half ^ zingende {in gesproken zang), van gods- dienstige boeken, inz. den koran; (vgl. III, T.); leeren, inz. de godsdienst; school gaan; op school liggen; studeeren; van men^adji hebhen de mal. een' kadji gevormd, met de bet.: iets grondig leeren. IL (kw. hadji, T.) — in hik. en poëzie—, vorst; böëroeng a., in poëzie, naam van een' fabelachtigen vogel; nieiigadjiken , m^et a dj i bejegenen, met of van iemand spre- *-»u-] 10 kende, hem adji noemen. — Mji'2>^ raads- lieden; ministers, — [C.]. III. (jav., T.) geheime toover formulieren. - [t^-j. IV. jav,, prijs; waarde, — [C.]. y ^ ^Vrsste. ) en ^l^) (mal. idjabah), hel ver- hooren (gimsHg aanhoor en); hel toestemmen; — verhooring; toestemming. A^V ^^ \ zie »-7^^»f-K y en jjjü-t (mal. idjadah), het rijke- lijk geven, het doen voortbrengen of zeggen van iets goeds, voortrefjelijks; — voortbrenging van iets goeds, vocrtreffelijks, y y ïS\j^ zie jU.). * s y y s g iV.fi^), S;U^]enï^Uw> ("mal adjarali enz.), belooning; loon; arbeidsloon; dien s t- bodeloon; huur loon; huurgeld; huurprijs. ï\\jiJ\ (mal. idjazah), het geven van verlof; ' CjcXt^) plur. van ^io.. het veroorloven; het geven van verlof tot onderwijs; — verlof; verlof lot onderwijs; diploma, waarbij dat verlof verleend wordt. v \s^JS ^^'> zwarte pruim. ^üsnAO V:^) (mal. idjasijah), soep van zwarte y y ^ pruimen. . jV^Sk. ) plur. van J^f; J[^¥) fata ex trema, fiet sterfuur. s^S:JS z. J^^,^ y y} ■K- /-j-IÖvJi^) adjahaii, div., naam vaneen' eetbaren zoulwater-visch. — z. djahan. y o iVjOjfc.) ar, het tot iels dwingen; — dwang. y o s i \Vj^f^^\ plur. van jla^. Ka^^I plur. van J^la-. <3vi2Jo:^) hel strijden: hel arbeiden; hel zich inspannen; hel zich beijveren; het zich moeite geven; het sludeeren; het streven; — vlijt; ijver; naarstigheid; studie; streven; uitlegging der godsdienstige leerstellingen; juridische autoriteit; In 't mal. ook nog: bedoeling. y o s óSü^:^ plur. van Jes-. y c s C ^^^), nien^adjar, leeren, helzij iemand in ^t algemeen, zonder 2e obj., of iets aan iemand, als 2e obj., dir. of in- dir. ; onderwijzen; onderrichten; vermanen; bestraffen; beradjar, en meer gebr., be- ladjar (j^^/, kan alleen onverstand ge- bruiken), leerende zijn in 't algemeen, zon- der dir. obj.; moetende echter als zoodanig gedacht worden al wat voor iemand noo- J^ 11 *J^ dig geoordeeld wordt te lecrerr, onderwijs ontvangen, in de leer zijn; geleerd worden; ke- ras adjarnja, zijn heren is slreng; deras a dj a r nj a, zijn leer en is snel', m ^ng a dj a r ka nak- 2, kinderen leeren; m eng a dj a r ])el)Qrapa iUiioe kepada sQÖrang, ver- scheiden wetenschappen aan iemand leeren; niengadjar seorang beberapa ilmoe, iemand verscheiden wetenschappen leeren; hamba b^ladjar menoèlis, ik leer schrij- ven; dalam ïja beradjar anaknja, terwijl hij zijn kind leerende was. bera dj a r (be- li! dj a r) pada imam, hij den imam leerende zijn; bĕĕdak ïtoe djika diadjar, indien die jongen geleerd wordt; i lm o e j a ng d i a dj a r böedak-2 disitoe, ja-Iloe, de wetenschap- pen, die de kinderen daar leeren^ zijn; tijada l^radjar böêdak ïtoe, die jongen is niet te leeren; tijada teradjar ilmoe ïtoe ölehnja, die wetenschap wordt niet door hem geleerd, die wetenschap kan (kon) niet door hem geleerd worden; kcërang adjar onbe- schoft; onbeleefd, diadjarkennja soewa- toe ilmoe kepada anaknja, hij leerde eene wetenschap aan zijn zoon; a dj a r k ^ n 1 a h a k o e (k^padakoe, akan dakoe) terbang, leer mij vliegen; tijada teradjarken, dat kan niet geleerd worden; m^ngadjari, iemand leeren in 't algemeen; onderwijzen; onder- richten; vermanen; bestraffen — ; voorts: leeren aan iemand, onderwijzen of onderrich- ten iemand; adjari hamba apalah, leer mij (och; engkau tijada teradjari, gij zijt niet ie leeren; mengadjari seorang b^b^rapa ilmoe, iemand in verscheiden wetenschappen onderwijzen; adjaraii, wie onderwezen is; wat geleerd is aan iemand; les, die gegeven is: wat iemand geleerd heeft; les, die ontvangen is; anak sa- haja adjaran imam anoe^ mijn zoon is het leersel van den imam N. N., d. i.: heeft van den iman N. N. les ont- vangen, apa dj(ĕga adjaran kau? wat is toch eigenlijk het door u geleerde F d. i.: wat hebl gij toch eigenlijk geleerd? itüêlah édjaran imam anoc, dat is het leersel [de leer) van den imam N. N., d. i.: dat heeft de imam N. N. geleerd; per- adjar en peladjar wie geleerd enz. wordt; leerling; pengadjar, wie leert enz.; leeraar; onderwijzer; peradjaraii, leer; peladjaran, tijd dat iemand onderwijs geniet; leerjaren; schooljaren; peiignidjaran, school. II. (kw. adjar, T.) Mi^v-'Z^ godvruchtige; heilige; priester; eremiet; kluizenaar. -X- ^C^ ) I- adjoer, jav., sterken; versterken; aanmoedigen. — [L. bew.]. II. bedriegen, inz. zich zelven. — [R.]. o J^;:^) plur. van ^^. / o ^ \ J^ pl U*^lf^. ur. van LTf^' y c s 5 ^£^1 (mal. oedjrah), belooumg: loon; 12 jM Awtir; r^w/e. y Q s )yiw) plur. van^^. ^ y- cut > o^ / jg>^^^^) adjis, verb. van^^^ljju:. öUmJ:^) plur. van cJ^a.. y Q s ^Ug^) plur. van ^^.. •^ i.^^) adjoeiig', sehikken; rangschikken; in slagorde stellen; (inz. van olifanten): lol den aanval gereed maken, — [L. bev^.]. ^ir^i,) z. cljoeng. J^^JJJ^)? mengadjak, aanmoedigen; aanspo- ren; dringen; drijven; opwekken; uitnoodigen; verzoeken, om iels ie doen, l Q^s^ \ . men^adjok, nabootsen iemands ge- baren, woorden of levenswijs, inz. om hem te bespotten; nadpen; napraten; nabauwen; bespotten of belachelijk maken door dat nabootsen, , V^^ 1' plur. JU^T, lijdruimte; vastgestelde tijd; tijd, waarop eene schuld moet betaald worden; J^U)^ in 't mal. ook zonder art.: adjal, de vastgestelde tijd van overlijden; hel vooruit bepaald levenseinde; de dood; JU-Ï), het sterfuur. ^\ jA^s^ \ plur. van jJiav. ♦ ^ cSLajn^^ ) (mal. adjillah) plur. van JJl:^.. c s / ^Ar^) compar., superi, compar. en superi, absol. van ^a^; dalil jang a. een zeer duidelijk, d. i. een overtuigend bewijs. y os pV ^ ^ ) plur. van ^^. CUé^JÜ^bfc») ar., het verzamelen van iets dat ^ verstrooid is ; het tot vriend maken; het toestemmen; het zich met iemand omtrent iets verstaan; het van dezelfde meening zijn; het overeenstemmen; — verzameling; toe- stemmmg; overeenstemming; van gevoelen in zaken rakende den godsdienst; — overeenstem- ming of overeenstemmende uitspraak, inz. der moeh. geleerden omtrent geloof of leer stellingen. (Zoodanige uitspraken uit den tijd der drie eerste kaliefen worden door de Schiieten verworpen). Jv ^ ^ 1 ar , het optellen; het tot eene som brengen; — redevoering, op verschil- lende voorwerpen toepasselijk, of eene alge- meene beieekenis hebbend; ->jjT JUc^-.^ eene algemeene redevoering over den godsdienst, y c s ^) ar., plur. tjysi.^) , al; geheel; totaal. ^^JM^ ) plur van het voorgaande. c^ 13 a^ ,) I. adjoeii van voorwerpen, die naar een doel geworpen of gescholen wor- den: hel verst van een doel vervuijderd^hw van een mikpunt; geworpen of geschoten voorwerp^ dat hel verst van een doel verwijderd is, zoo als bv. een kogel, bij hetschijfscbieten; een stuk geld, bij het gooien naar een mikpunt; het verst verwijderd enz. zijn. — z. tembek. II. w. sum., in orde brengen; regelen. — [N.]. ^/♦j^iS^^) adjaii, men., drukken; persen [bij ontlasting], — [T.]. — z. reddjan. / <j s Vl^s^ 1 plur. van ^jla^. \ )Va£^) I. plur. van c II. plur. van .U^£^) plur van ^IV. aUjiïw^ pi ur van ^^^J^. ^^aaT^) (mal. adjiiibah) plur. van s-^U^ /-.AAi^ ) (mal. adjiiabi), vreemd; uitheemsch; vreemde enz.; vreemdeling. .. z' c 5 AlS^X:^) (mal. adjiiiliah) plur. van ^\1L ^W:^) plur. van .U.. C^ •!) j/**^ 1 plur. van uJ^^^. y o s ^ "^A^) (mal adjwibali), plur. van <^)y^. y — i>w) ailjoedja (en adjöèdjah, of zelden ^ djĕĕdja en djcèdjah), mengadjCBdja, klappen; babbelen; kwaadspreken [over iemand om hem te benadeelen] ; achterklap- pen; klikken. c^ï^:^) zie ^ys,) c uw ^ S. <^ j^rNj^s^ >. ^J^^J en iOj^^t verb. van y o s i-J J^ja-j , (^.JjA^bto.) ar., plur. c-^j^s- , hol; ruim; van een verbum: concaaf, d. i. lot de middelste radicaal eene ^ of ^ hebbend; concaaf verbum. ^ ..j 4^^) adjöëwaii, beter atjOèwan, schets; vorm; model. — [L.]. 2S j^s^ 1 plur. van ^^. s w-AnJi^) ar., loon genietend; loon genietende; bezoldigd arbeider; huurling. ^^), nieii^atjoe, dreigen, hetzij met een vinger ^^ of eenig wapen; doen, als of men wil slaan, steken of houwen, tegen iemand pro- beeren, of iets wil gelukken; tegen elkander houden, ter vergelijking; iets tegen iets anders houden, ter vergelijking: ^^^) atji, mogelijker wijs; wellicht; bij geval ^ [voor die lieleekenissen gebruikt men beter ) w 14 'tA aiji-2]. Als een vraagwoord heeft hel de het. van: zal hei zoo hel geval zijn F zal hel zoo gebeuren? is hef goed zoo?: iiieiig^iitjïken , er . in loeslemmen,' dal iels geheurl; doen ge- beirren: lol voorwerp eener handeling maken A rs^\ I. atjara — skr. atjara— , kweslie omlrenl gedrag enz,; kweslie in Ualg.: pleidooi: rechlsgeding: zaak: *geld, dal de bruidegom aan de ouders der bruid belaall (z. antaran); hari a. de rechlsdag: nieng- atjara, uil spraak doen: berlitjara, in proces liggende zijn; nieiig-atjarakeii, lol eene kweslie maken: in proces gooien; in rechlen belrekken; nieng'atjöraï, iemand eene kweslie enz. aandoen: in rechlen belrekken; peiig- atjara, wie iels lot eene kweslie maakt enz,; pleitbezorger', advocaat; procureur. * II. staatsie: praalverlooning, — [R.]. ^^ A'^N^A atjaram en t|araiii, trouwring. •^ AV.^fc.) atjawi — oorspr. malah. — , tim' merman. — [R.]. ^ ^ i fX'"^^ atlawan , vorm; model; leest; schets: bestek: patroon. — [R.]. — z. atjoe. 4<^i^>^^s^\ atjitta — hind. c:..^) — ^eer wille fijne rijst, — [L.]. j:^) atjar — pers. ,1=^1 atjar — al wal in zuur ingemaakt is; zuur; a. ïkan, visch in zuur: a. rampai, gemengd zuur {mixed pickles), de zoogenaamde atjar tjampoerado van Ratavia; ineno^atjarken, lot atjar maken: in zuur inmaken. *è^ V dao(iii atjerang, halav., debla- er den van een zeker gewas. — [H.]. ^ ;^^^^\ I. atjaii^, hoodschapper. — [L.l. II. w. sum., vertrouwde, die alles gadeslaat en aan zijn heer bekendmaakt en daarom ook: gevreesde; atjaiig-3, bij de hand zijn:, van alle markten te huis zijn. — fN.]. ^) (jav.), niengatjenö:, hatav., in erectie komen van de mannelijke roede [T.]. i^v^) atjoeii^, verk. van katjoeng. (^ Qrs^ > I. atjap, tot aan het boveneinde in iets stekend, zoo als hv. een sloeps- haak in den modder, een dolk tot aan het gevest in het vleesch, een huis tot aan den drempel in het water; mengatjapkeii, tot aan het boveneinde in iets steken doen (maken): tot aan het boveneinde in iets steken, bv. een' dolk in het vleesch; tot aan hel bovenst gedeelte onder water zetten, hv. een huis tot aan den drempel. II. (vgl. atjok, T.), veeL alleen in a. kali, veel maal; dikwerf. III, en patjap, met vurigheid achterna hopen, zoo als een haan de hen — [L.]. *t>r^ 15 U> IV.? lo. t^latjappan = kebatjakkan=: Ie slerk begoten of bewalerd, bv. van tuin- gewassen; 2o. kantjap-penoeli ajer, rol water, bv. van een glas. — [H.]. V. atjap-^, gezwind; meiigiltjap-ii^atjap- ken, bespoedigen; versnellen. ^i^_ö^\ of j^ï atjok (vgl. atjap II), men., dikwijls. — [T.]. A^i Q ^Vw \ atjik, men., moeder, — [ï.]. f^ ), meng'atjoeni, heimelijk legen een'. ander verbitteren, vertoornen: heimelijk aanhitsen, ^ èfJ^^ii^ ^tjo, balav., onzin praten. — [B.]. c^tj^^) I. inen^atjata, iets in sehijn doen, om later iets anders te doen. II. w. sum., het overtreden van geboden. - m- <Xs::^ atjeh, naam van een rijk op de Noord- westkust van Sumatra, gew., volgens de eng. schrijfwijze, Acheen: a. ketjll, ook pïdir, naam eener plaats in Atjeh. ■X- c^j::^ ) atjih, soort van kleine boschbloed- zuiger. — [M.]. — z. patjat. -^ ^ r^^ atji, w. sum., benaming voor de [N.]. zoons van voorname lieden öVsita.) plur. van o^f. y s jj \jNj,) plur. van^ / s \Vri^) plur. van /^t^. AWV^s^\ (mal. iliatah), ar., omgeving: om- ringing: omvat t ing door kennis. X Vj^^) plur. van mJs Va^v^) plur. van L-^aa-^.* i )U.C5^) phir. van ^^x^4 jJVwO:^) plur. van Jx^. (jU::^) pi ur. van w J^ c\a2^) (mal. ahibbali) plur. van ^) wJo^) ar., vereerenswaardigheid. y c L-J V,.Aigy^X^^) ar., aanrekening. y y y c r\jiUjC£^ ) ar., eerbied; luister; grootheid. ^ y y C/ J OJCi^) ar. het opkoopen, om de prijzen y y te doen stijgen; — opkooping enz. yl <3Vi^) en jU-f üU^y, ar., telkens een; een vóór een. y ^^AT^SwI ar. nachtelijke zaadstorting; het komen tot huwbaarheid; tijadgi batal poewasa sabab ihtilam, het vasten wordt niet te niet gedaan door nachtelijke zaadstorting. JUir^] 16 ^ 1 1 y c J j UéJCSbfc ) aï*v het dragen van een' last; het mo- gelijk zijn; hel opleggen van een' last: tiieiioihtiiiialken, opdragen; medegeven, y c -LPvjvJCr^) ar., achtgeving; oplettendheid. y c X y y ^) plur. \. js\»^. y s i^j^JS ai'-^ pluï*- ^^> i:)Só^ m^^cysA, een. Met plur. jU-T in het decimaalstelsel: eenheid, j^^i-lJ! ^^ rfe eerste dag der week : zondag, hari a., hetzelfde, malam a., de nacht van zaturdag op zondag, d. i. van den ondergang der zon op zaturdag tot den opgang op zondag. ^ l ^ASfci^) ar. naam van een' herg Mj Medina, bij w^elken Moebammad in het derde jaar der hidjarh door de Koeraisjieten ge- slagen veerd. y o 7 (jIJ )lX£ï^ ) plwr; van e-;j^. 0)cXi^) ^^'^ het afleggen van alle^ tooisel, wegens de ï$i\i: waarm eene vrouw verkeert, voorn, om den dood van haar' man: — rouwbedrij f: rouw, — berïlidad, rouwbedrij f enz, hebben; men^ihdadken , met rouwbedrij f enz, behandelen; den rouw dragen om iemand, y o s ^JCXiS^) pluf"- van ^f. )cXrs*) plur. van ds».)^ y y o l en ^jjd^f plur. van ójsJ\. / s (^cXi:^) ("lal ahadï), tot één betrekking hebbend, tot één betrekking hebbende, ( C^cXs^) fem van óssA. y c W' ^ u/ C S c^cXi^) (mal. ahdïjah), het y een zipi; eenheid ; eendracht ; eensgezindheid. y o s y^y^ pi^^- van J^' y o ^ f^ J:JS plui*. van ^Ul. y ^ s (^ y^ I. plur. van ^j=^, II. plur. van f^„f>-* y Q ^) w^) ar. het anathematiseeren; het excom- municeeren; het beginnen met die din- gen te doen of te laten, welke, met betrekking tot de bedevaart naar Mekka, voorgeschreven of verboden zijn; — heilige gesteldheid; heilige toestand; voorgeschreven kleeding voor die bedevaart, bestaande uit twee stukken wol, katoen of linnen, waarvan het eene om het middel is geslagen, het andere om den nek en de schouders, zoodanig dat een gedeelte van den rechterarm bloot blijft; berihram, be- U^f 17 f^^\ ginnende zijn mei die dingen te doen of Ie laten, welke, met heirekking lol de bedevaart naar Mekka, voorgeschreven of verboden zijn. nienglliranikeii , a nat hemat i seer en ; excom- municeeren. y o s U^J^ ) plur. van {^^ j:JS Pl^iï^ van uJ^:5^. K ;LwJ:::sii.) plur. van ^.^.w^ / fj s J .\ i^.^^ ^ \ ar., hel qoed doen; hel weldoen; — weldadigheid. Met plur. L:l;UL>.r^-^ weldaad, gunst. / / c LIU^oIauw:^) plur van ^^ll^]. ^ / c j: OVudr:^^) plur. van ^&^. ^Vii^^) plur. van vü^^. (.^ Juii^Ssfc.) plur. van ia^. V%\a£r^Vplur van ^Ca^'. aJAj::^) i. plur. van As>^. n. plur. van f-^^, jJLéOisi.) plur. van jX>.. lX-i^j:^) conipar. superi compar. en superi absol van iXJUo- Een mal verb., als nom. pr., is amat. — / c Ï ^^"^^ , plur. ^U^f , rood van natuur. Met plur. j^^ en ^)y«^ roorf gemaakt; roodachtig; een roode, d. i. ook: niet- Arabier; barl}aar, in l eg e?i stelling van zwarte (ó^^) aswad), d. i.: Arabier. 2J ^-^..^to.) (mal. alimirali) plur. van .U5-, J'Usi- en JiU^d-, zinneloos; dwaas; zinneloosheid; dwaasheid. / c 5 )) 4^^) plur. van Cl^^!^. /OS i>) 41!^) plur. vf van L^^' W^^) plur. van JU^; lial-ahwaK mal pleonasmus: de omstandigheden —. i ilJÏSi.) ar., plur. .^5.w, groote zwarte oogen hebbend; iemand groote zwarte oogen hebbende, (z. i^jy^). y CS. ^l^iSt) ("^»1- ftbwilali) plur. van JW. y o s \.Aj^bfc.) plur. vïi van / c VaJ;^) ar., A^/ /e?;ewri maken; hel in leven bewaren; hel behouden van het leven aan iemand; hel doen herleven; hel opwek- ken uit den • dood; het repareeren (van een MAL.-IfEDKRL, WOORDENBOEK. DEEL I, A 18 UaU-) gebouw); het ontginnen (van woest land); — levenmahing; opwekking uil den dood; repa- ratie [van een gebouw); ontginning [van woest land), s JS (voor y-ï), plur. ^^) , U^l, 'i^\. broeder; vriend; kameraad; gelijke; naaste. lur. van ^t, x^ i: -> vJüiii*) plin\ van ^- / / / SoVcL^) (mal. kliadzuli), ar,, plur. Ai^f, /r///c/, c/oor den vorst in bruikleen J afgestaan; leen; -♦L)ïT^^a)jjT^< ^c üJlM een bestendig leen. -ArCw) plur. van •A^. y c s jVAdwVplur. van^ y o \,Aj^ ) ar.^ het onderrichten; hel informceren; hel vernemen; — onderrichting; in for- meering; informatie; verneming, / C \ VaT:^ ) (mal. iclibarï) ar.; het onderrich- y ten enz, betreffend; onderrichtend; infcrmeerend; verhalend; enimcialief. cl ^^iL) (voor l^\), ar.^ plur. ej)^h fem. / o JP van ^r {^^ plur, van ^. iVjL/^^^\ ar., van eene verhandeling of redevoering: het verkorten; ver- korting; kort begrip; compendium. y c OvA^X^iih. ) ^^"', het eigen zijn; het eigenaar- dig zijn; het toebehooren; het de vertrouwde eenige vriend^ de boezemvriend zijn; hel inliem zijn; verirouwehjke; innige vriendschap; boezemvriendschap ^ intimiteit, y c ( v/j jA*jL<*^\ ar., hel met snelheid ontrooven, ^^ y y y o C^ ^ /)Aa ^ \ ar., hel verscheiden zijn; hel verschillen; hel oneenig zijn; verschil; oneenigheid, In 't mal. ook nog: afwijking: vergissing: overtreding uit ver- gissing, y c iV^r^) (in 't mal. ook wel achtijar), ar., het uitkiezen; verkiezing; keuze; vrije wil. In 't mal. ook nog: keuze der middelen, ter bereiking van een doel; aan- wijzing daarvan; raadpleging daaromtrent; de middelen zeken. Een mal. verb. is sëtïjar, dat echter in een' gekuischten stijl niet gebruikt wordt; d^ngngan ichtijarnja sendiri djiëga, geheel met zijn eigen vrijen wil; apa ichtijar kïtaPti;^^ zullen wij doen?. (^\^- ) ViY., nemend; ontvangend; overnemend; y nemer; ontvanger; overnemer. 19 ^} (^j::^), plur. van üjU-]. li:;. ) ar., laalsle; uilersie; achterste; laatst J ^ enz, gedeelte van iets; einde; nafas a. de laatste ademtocht; a. tahoen, het laatst van het jaar; a. zaman, einde des tijds; het laatste der dagen; achirnja, het einde daarvan; ten slotte; ^^s^)ï], tot aan het einde daarvan; en zoo voorts; L-Jj»^)j>-), laatste der letters, d. i. de ^S'y nicngacliir, als de laatste enz, komen; achteraan komen; te laat komen; iiieng^a- cliirken, de laatste enz, doen zijn; dwingen de laatste enz. ie zijn; achteraanstellen; peng- acliir, wie als de laatste enz, komt enz,; wiens gewoonte het is, dit te doen; teraclür, aller- laatste; teifichir, te laat; achir-3, zeer laat; laat, eenigzins laat, y c 5 ur. van A,^ <\ji ^^) (mal. acliribah) pi 25 ^Ü5w ) ar., plur. ^>.)j| , fem. van •>-! . In *i mal. ook nog: == ar. 'iJ^1>) de 'laatste tijd; het levenseinde; het andere leven; de andere wereld, de andere wereld, in tegenoverstelling van doenja, deze wereld. y iifc.) plur. s y^OCiL) ar., groen; zwart; van kleuren: /*P ^v>^ ) plur. van^T Voorts.: hedendaag- schen (modernes); nakomelingschap, /c 5 donker, In *t mal. ook nog: groenheid; groene kleur; groen. y o s Inyy^i^^ plur. van InL, Va^\ ar., het verbergen; verberging; in de gramm^: verberging van de ware int- spraak, speciaal de doffe, nagenoeg nasale uitspraak der ^^ vóór sommige letters; nie- iigiclifiikeii, oonc lelter uitspreken met verberging der ivare uitspraak; ccne ^^ dof, nagenoeg nasaal uitspreken vóór sommige letters. — jA.^\ plur. van J^As^, y y o yOjAcL^j ar., van Loler: het zuiveren; van God : het oprecht elijk en zonder vcinzenj vereeren door godsdienst; van men- sclien: het oprechtcUjk en zonder veinzerij eeren door vriendschap; zuivering; oprechtheid; zuiverheid van gezindheid, y ^ s C ;^^ ) plur. van uJii-. c s \^6:JS plvir. van ^J3>.. .) (mal. aclimarali) plur. van .Ui-. y y y o s V^s/.-^^ ) plur. van ^^<^ y y c ^ A\^^^^^) (mal. aohniisah) plur. van ^, r y 20 Jl 9 6 s ; ^-I^) ar., Noach. — z. (jhj,o|. j> J- c I Z- X^y plur. van ^f. / y 's ij^ ) 4^) plur. van ci^^h / c Ï J)y:k) plur. van Jli^. / c > ^W:ii.\ en ^jt^] ph g ^^1 en ï^i^] plur. van ^t. Mi ? > y A^\ (mal. oeehiBwali) plur. van ^ï. iA j ^^ ' (mal- acliwilah) plur. van JU-. Iur. van ^f. / 5> j: Iur. van u. f. j\.A^) plur. van ^. y c s jl/^) plur. van Jat^. AXiL«N^\ (mal. aebjilali) plur. van Jijys-. (3) ada, ^t)w; wezen; bestaan; zich bevinden; voorhanden zijn; Adanja, het zijn enz. damvan ( — imper., niet zonder lah, is Adalah — ); menj^ada, verkorting van nien^'daken enz.; SS met de praep. pada, V bagi of akan beteek ent: hebben; bezitten: terlampau b^sar iiiiïxvii^fhet wezen daar- van is al te groot, d. i. het is al te groot. Dit ^)Ci) staat meest altijd aan het slot van brieven , hoofdstukken, pai'agrafen enz., veelal zonder dat het in eenig grammaticaal verband met een voorgaand woord staat. In die gevallen moet men veronderstellen, dat demi k ij an lab, zoodanig, uitgelaten is, en dan beteeken t ddanja: zoodanig is hel wezen daarvan, of zoo is liet. Keurige schrijvers laten dan ook, in zoodanige gevallen, het woord d^mikijanlah niet licht weg. Soms echter heeft het betrekking tot een voorgaand woord; mengadaken, bij verk. mengada, aanzijn geven; voortbrengen; scheppen; uit- vinden; leveren; berokkenen; brouwen; SlLc enz., zonder dir. obj., heeft, inz. in den redupi, vorm, de beteekenis: dingen te voor- schijn brengen [onderwerpen aanvoeren), die niet te pas komen; een voorkomen boven zijn' stand aannemen; keadaUn, wezen; bestaan-, zijn; gesteldheid. ^yS I. (in de eerbiedige of hoffelijke spreek- wijze), beradoe, slapen; rusten; b^rSdoe d^ngngan, slapen bij; peradoëwan, slaap; rust; slaapplaats; rustplaats; slaapstede, IL, men^adoe, eene Machte inbrengen; zich beklagen; m^J!i^kA.^\im^ als klacht inbrengen', meng^&doeï, eene klacht inbrengen tegen iemand (dir. oh])-, verklagen; Ad€ĕ\i'un, wat iemand als klacht inbrengt, ingebracht heeft of in te brengen heeft; klacht. ^) 21 ^U;^^ III., iiieng*adoe , tegen een ander doen vechten, strijden, loopen (bv. paarden), varen, rijden, disputeeren; pen^adoe, ivie tegen elkander doet vechten enz. IV. := adat, een woord tot verantwoor- ding of verontschuldiging. — [R.]. V. balav., beradoe, meni^radoe, hevig hotsen: caramboleere^ — [B.]. {3) adi, bij verk. di, — skr. adhi, voortreffe- lijk; tiitmimtend, — vroeger een titel voor hoofden , than« alleen nog in samenstelling- en gebruikelijk; bv. adipati of dipati, titel, <lie aan hooge staatsdienaren gegeven wordt: ad i radja of d i radja, vorst boven andere vorsten. 