Maleisch-Nederlandsch woordenboek
/ jèè^KjfO tangkas, vlug in bewegingen; snel, / >i^>00? menangkis, a f keer en, afslaan, afwenden, afweren in \ algemeen, doch inz. een^ houw of steek met iets dat men in de hand heeft ^( ^Ms>00 toengkoes, suikerbroodvor- mig hoopje gekookte rijst; nasi satoengkoes, naam van een eiland vóór in de baai van Tapanoli, "'t suikerhroodeiland, op de kaart van Junghuhn dungiis (T.). / W45*oLJ tingkis, naam van een^ eetbaren zoutwater-visch. / km>oLJ tengkes, van een been^ een' pilaar en dergelijke dun, in vergelijking met een ander; te dun (z. rentjeh). 3*, meneiigkiiig, snauwende of grau- wende berispen, a f snauwen, af- grauwen, '¥r ji^J^JK-} toengkang, verguld zilver, — C ,J>oLJ toengking, Tonkin, provincie van Anam; böénga t., naam van een' kHmop, met welriekende bloemen (jav. tongkeng, T.). tongkang — oorspr. chin. — , soort van indisch vaartuig (aak?). ii.->sÜo tongkong (minder goed: tjong- kong)., blok hout^ dat bij het timmeren afvalt, S tongkeng, stuit, ) , meningkoeng, hurken, 3 tengkeng of lapis, batav., voering, — [B.]. C_ Q >^it,„V. menangkap, grijpen, vatten, pakken, vangen; gevangennemen, opvatten; bij weddenschappen, de aan- geboden som aannemen; penjakit t., beroerte; flauwte of dood van schrik; pe- nangkap , wie grijpt enz.; afstand, waarop iets met de hand gevat kan worden; hoogte van de gesloten vuist; lengte van den elleboog tot aan de knokkels van de gesloten vuist (ongeveer 1 V4 voet rijnl.), ook ter onderschei- ding, p. basta genoemd; penangkapan, grijping, vatting, pakking; gevangenneming, opvatting, L.,.,,JLjs,,JlJ> I- tangkoep , van twee lichamen, hetzij plat, zooals bv. twee boe- ken, of bol, zooals bv. de twee deelen van eene mossel, of een plat en een hol, tegen >66 jOi' elkander gesloten (de holle lichamen natuur- lijk met den rand); tegen elkander gesloten zijn; lichaam, dat op een ander lichaam komt, om er op te sluiten; lueiiang'koep, van twee lichamen enz. zich sluiten; van den mond of de lippen zich sluiten; van den mond of den eigenaar daarvan happen; t. pïpi, kluisplank (mar.). * II. een korfje als een melkmouw. — [L.]. ^C Ü-^ÜwJf toenjkoep, soort draagbaar. — [C.]. ^t, Hj>^JiL3* toiigkop en tingkap, torentje op een huis; kap van eene pan tja persada; dak van eert vaartuig. — [L.]. L, Oj>wJit.J» ting'kap, venster; luik; t. kTpas, IraUevenster, venster met jaloii- zieën; t. pandjang, lang en ^ma/ (horizon- taal) venster, — In de woning van. den vorst is het hoven de pintoe salah; töêdoeng t., wat een venster, een luik sluit; meningkap , door een venster, een luik zien. L iL>^3L-j tengkok, de nek; steel tj e, waarmede een padi-korrel aan den stengel zit; van eene vlag de boven- achterhoek; de hlok van eene andere kleur dan de vlag in den hoven-achterhoek ; tem- bakan t., nek'tabak, d, i. tabak van de tweede soort, in vergelijking met tembakau kapala, hoofd-tabak of eerste soort; t. lipas, kakkerlakken-nek y d. i.: een nek, waarin het hoofdhaar spits toeloopt, even als de nek van een' kakkerlak; badjoe b^rt^ngkok lipas, een badjoe met puntige opslagen: t. bija- wak, naam eener kruipende plant, welker bast op de huid van den leguaan gelijkt. KJ^oLj tangkal, behoedmiddel , talisman (z. ^vc); menangkal, door een talisman krachteloos maken; t. sehari hoe- la n , een talisman in een sikkelvormig gou- den borstversiersel voor kleine kinderen, genoemd sehari büëlan. jC>oL.V tangkoel, ^roo^ kruisnet (totebel) met langen steel; menai^koel, 7net een kruisnet scheppen, bv. visch; van een vaartuig, dat recht tegen de golven in stuurt scheppen (de golven). N>oiLJ (jav.) langkil, ongebr. stamvvoord van p^nangkil. ^ , )S>sJ^ f sawan tongkal, eene ziekte der kinderen, in welke het lichaam heet en de ledemateu pijnlijk zijn. — [L,]. K>sJii-> I- tongkol, blok; vormloos stuk; klont (ook van suiker). — Het is voorts een classificeerend woord, vergezel- lende het telwoord, dat een aantal planken, die bij 1 opboeien van een vaartuig opgezet worden, uitdrukt; sampan t., soort van dikke, korte chineesche sloep; bertoiig- kol, een blok hebbende zijn; als een klont r ijS^ÊiJ 567 4>sy^ zijn; hati akoe b. {mipi hart is als een blok), ik ben in grooie verlegenheid, weel niet wat ik doen moet. ^11. statuur van een menscli. — [L.]. ^III. (jav. loengkoel, T.), menongkol, zich onderwerpen aan den overwinnaar; pe- uoii^kol, geschenk, ten teeken van onder- wrerping aan den overw^innaar , beslaande in het toezenden der oudste dochter met eenige personen tot haren dienst^ om den overwinnaar te dienen, alsmede der rijks- kroon en andere geschenken. — [L.]. *IV., tcèngköèlan (m^ng omong), batav. (uit 't bal., T.), den tijd doorbrengen met (bv. met praten). — [B.]. ^, p>sJiLo ting^kal, borax. — [C.]. K>Lit.-y tengkel, keutel, keutelachtig li- chaam, balletje, pil; hoeveelheid van zulke voorwerpen, die op deze of gene wijze dicht aan elkander zitten, bv. geiten- keutels, sommige vruchten bv. de kelcêbi; menengkel, van keutelachtige voorwerpen op elkander kleven, op elkander zitten) (vuig.) met elkander den coïtus uitoefenen, ^ / W4^AjSjt-3 tangkalasa en taiigka- lasoh, zekere vogel met een' langen hals, die in *t water duikt. — [L.]. ^^^Ji^^^^^ teiigkelasak, koet., ca- meleon, — [T.]. V >s^ 3 tengkam (thans niet meer in ge- ^ bruik) , goudgewicht van 6 k öë p a ng. >S^jkJ> tiiigkam, smalle strook van een ^ hellend dak op inlandsche vaartui- gen, loopende aan weerskanten langs de verschansing van de gelemat tot aan de kajuit, waardoor een langwerpig luik ontstaat. Van af den bovenrand van de t. tot aan de verschansing ligt gewoonlijk horizontaal een vloer, meestal van niboeng- 'latten, waarover men loopt. De daardoor ontstaande ruimte dient tot bergplaats. [R.]. •H- èS^siLJ/ doet au teiig'ko, koet., opium- pijp; rnmengko^amficen schuiven (z. teugkok). — [T.]. ^\^ ) èSsJiLJ toeiig'koeli , w. sum. be- palen; vaststellen: 2" op den buik liggen; t.l)oebong, de geheele weerbare bevolking (verouderd). — [N.]. )* tengkorak, het bekkeneel, de schedel. ■X- êJ^JO tangko, aan den wal zetten. 3' tengkoelak, batav., ma- kelaar, — [B.]. tengkölok, wat om U hoofd gewonden wordt, ter bedekking, inz. een doek tot wrong gedraaid en als hoofddoek gebruikt, zooals nog in Atjeh en Menaugkabau 't gebruik is. 'J3^ 368 ^ / •^li^'^-^* tangkcBlan (z. tinggoeloen, T.), naam van een* boom. — [L.]. éi^^s^jiJi f menon^kah , zich op eene plank over eene moddervlakle bewegen. De plank is, bij wijze van boeg, van voren naar boven gekromd; de man is geknield en steunt op zijne beide handen, terwijl hij één voet gebruikt om te roeien, waardoor eene verbazende snelheid voort- gebracht wordt. •H-AJKjiLi' I- tingkah, sing., soort van drom-instrument. * IL, tingkah-bertingkah , w. sum., over en weder twisten. — [N.]. AJjsJfLJ tengkah, in de muziek bij- voegsel (veelal geraasmakend) van eenige noten; door eene invallende stem of instrument, ter verlevendiging, zooals bv. door de pauken, de trom met een' roffel, den triangel en dergelijke; soort van refrain; en van daar fig. de ivoorden, waarmede men een^ ander, inz. twistend, in de rede valt; zotte inval, kuur; menengkah, in de muziek een stuk verlevendigen door van tijd tot tijd met eenige noten in te vallen (z. s^laloe); twistend in de rede vallen; penengkah, de stem of het instrument, dat een muziekstuk verlevendigt; wiens ge- woonte het is, een^ ander twistende in de rede te vallen. J tengkcèjoeng, soek.; naam eener schelp van het geslacht der cypraea. Van eene groote soort bedie- nen de Mal zich, om linnen te gladden. cXJSJo tengkoh (z. tengko, T.) — oorspr. chin. — geprepareerde opium, om te rooken of te slikken (z. tjandoe); tahi t., kleverig roet, dat zich in de opiumpijp aanzet en wederom gerookt kan worden; menengkoh, opium rooken of slikken; penengkoh, opiumrooker, opium- eter. ji3 tangkai, steel, stengel; handvat sel; oor (bv. van een kopje — als een vat twee ooren heeft, zegt men telinga — ); dunne aar, zoo als van padi of haver; dunne aren van eene ranggoeng. Het is voorts een classificeerend woord, ver- gezellende het telwoord, dat eene hoeveelheid bloemen uitdrukt; — * w. sum., hengsel; lus; haak; alles waarmede men iets aan een' spijker, pen en dergelijke kan op- hangen; steel van een' bezem; het handvat van potten of pannen enz. — [N.]; t. hati, steel van het hart, als troetel woord; heenga döêwa t., twee bloemen. tengkêroeng, naam van een' visch. — [C.]. •H- y^OuSsjkJS tengkêhem, batav., kuchen ^ met een hml — [B.]. ilh^ * 369 iJ^i,^Xsü J Sv ji__y I. taii|2:j^a, ladder, trap; optrede von een rijtuig; rrĕmah t., huis en trap, eeiie gewone uildnikking om hel door iemand bewoond huis aan Ie duiden, daar de woningen der Maleiers boven den grond gebouwd en dus van een^ trap of ladder voorzien zijn; anak t., sport, tred: I. pengail, en/er-ladder, enler-hnig [met twee haken]; taH^g'a-S, wat op eene ladder gelijkt; ivie na a/loop van een maaltijd eet, bv. de tafelbedienden, de volgelingen der genoode gasten enz.; bcrtang^ga, bij op- klimming: bertansTg^a-.^, van den een' tot den ander. * II. klomp of slaaf' van edel metaal (vgl bat. bosi tangga. T.). — [G.]. ■x^LLa— X3 taiig'g'i, singap., groot e vierkante ijzeren tvaterketel, zooals men op schepen heeft. LL5s«iL.>\ meiioeiigg'oe , ivachten, toeven; bewaken, oppassen, hoeden, blijven bij iels; bezet honden; op iets wachten, verbeiden; manen lot voldoening eener schuld (z. tageh); toeiigg:öêwaii , wat bewaakt enz. wordt; woonplaats, verblijf; pf^noenggoe^ wie bewaakt enz,, ivachter, 4,i5s-iLJ tiwffffi (me"- tènggi, T.), hoog, verheven; hari sóêdah t, rfe dag is al hoog, d. i. het is al ver in den dag, of de zon staat al hoog; t. hari, de tijd, wanneer de zon reeds betrekkelijk hoog MiL.-r^SDKRL. WOORDENBOEK. DEEL I. staal; meniüggïken, verhoogen, verheffen; petinggi (alleen op het eiland Tembelan), opperhoofd, die eenige ba t in s onder zich heelt (jav., T). iV.>OtJ> toeiigg*ara en teiig'^ara, zuidoos^ ten; zuidoostenwind, L teppat, het rechte zuidoosten; L dikanan djaroem pandjang, zuidoost ten zuiden; t. dikanan djaroem panda^, zuidoost half zuid; t. dikïri djaroem pandjang, zuidoost ten noorden: L dikïri djaroem pandak, ijwirf- oost half noord; t. mandi, het hartje van den zuidoostmousson, omdat alsdan het strand als het ware zich baadt in de brekende golven (z. ïijf^r pcêteh): nienoeng'g*ara, van winden de hoedanigheid van zuidoost aannemen; tïmor m., oostzuidoost; selatan m., zuidzuidoost. ^OsJiLV teuffgala -^ skr. langgala — , ploeg: nieueng'^ahx , ploegen; het onderste boven halen bv, een buis. iJ vjxio teiig'g'iiloeng', soort ei vet ka t — riverra — ; pagar l., boogvormig hek met spijltjes, zooals bv. op den achter- steven van sommige vaartuigen. /*%u*>V^jLJ tfngg'HJoen, naam van een' boom, met stekelige, eetbare, zure vruchten; de vrucht zelve. Ij;^>sjL3 ? meiieiig'g'at, van een werk of bezigheid den voortgang verhinde- ren; afbreken; stuiten [zooals* bv. een ander werk, dat er tusschen komt]. U *u:.J!«J 370 ^{^y^JiJ tonggit en toii8:gek, de pos- teriores achieruiisieken. — [L.]. J ^J , iiieiiaiig*g*ar, op zich nemen, bv. een werk. j toiig^g'Or, hier en daar gescheiden, zooals klippen. — [L.]. yi ^ ^SjL-> !• tiiig'g^ar, haar en draden he- "j helen, schoonmaken. — [L.]. ^*IL lontgeweer, — z. s^iinggar. , nieuengg'cr, slaan, z Uien of hurken inz. van vogels op iels duns en hoogs, bv. op eene tak, roede, slang, roest of iels dergelijks, of op iels smals en hoogs, hv. op den rand eener tafel (z. t eng gek); perteiigg'êraii ^ slokje in eene kooi, als zilplaals, roest (vgl bat. marsitinggir, T.). ^/*^^^ JK-i) tangg ariasan, camele- on. — [L.]; z. tengke- lasak (T,). ^( >^^^-*— > tonggos, balav., groole uitste^ kende voortanden hebben. — [B.]. iSjiLj* inenanggoeng, borg staan, borg zijn, verantwoordelijk zijn; op zich nemen; dragen, verdragen; torschen; on- dergaan; didden, lijden; borg staan of zijn voor iets; veranivooordelijk zijn voor iets; voaarborgen; instaan voor iets; me- nanggoeng bcêdi orang, aan iemand voor C7 weldaden verplichl zijn: nienang'goengken (beter niet te gebr.), opdragen; in ver- anlwoording geven; toevertrouwen; op iemands schouders laden; opleggen; verantwoordelijk stellen iemand voor iels; tanggöêngan, last; verantwoordelijkheid; beschuldiging ; plicht ; verplichting; dienst; zorg; en van daar wa/ nog als last enz. op iemand rust; onvoltooid werk; onvolmaakt werk; half werk; knoei- werk, (jav. tanggoeng, ontoereikend; te kort komen; onvoltallig; nutteloos; ten halve); ketanggöêagan , toestand van onvoltooid zijn. 1. (zelden) menoenggang, schrij- delings op iets zitten: berijden (jav., T.); toeiig«'ilngini , waarop men schrij- delings moet zitten enz. *1I., w. sum., uilschudden, uitstorten. — [N.]; vgl. tonggang (T.). ^IIL, w. sum., moedig; vlug; onver- schrokken; {. hilang brani mati, spoedig verdwijnen en durven sterven; zich op den eersten roep in den strijd l>egeven en bereid zijn om te sterven. — Eene gewone uit- drukking voor dapperen. — [N.]. *1V., men., steil van een berg, weg enz.; o erat — : de penwortel van een boom; b^rsi — : met den kop naar beneden vlie^ gende ter neder schieten als een roofvogel op zijn prooi. — [T.]. ^ ij>^JO toenggeng, oi'^r 4 dagen. — [L. bew.]. iiC&j 371 ii.7^^L3* toiig'g'aiig^ hel bovenste naar onderen omgekeerd; L balik, hij afwisseling hef bovenste naar onderen gekeerd en rechtop; buitelend; l. hati, overhelling des harten; h^rsembah t.^ eene sembah maken, daar- bij het hoofd op den grond zettende, d. i. de meest nederige § e mbah maken, of op de meest nederige wijze smeeken; meiiong*- g^aii^, het bovenste naar onderen gekeerd hebbend; töêroen m., afdalen of af klimmen ^ het onderste boven; meiioiig:g*aiig:keii, hel bovenste naar onderen gekeerd doen zijn (maken); het onderste boven keeren; tong' g'ang^-laiig'^aii^, tuimelend; buitelend. \j taiig'goTig*, z. ton^g'ok. £■ >^ ^JSwiÜ toiig:g*eii? , hel achterdeel opgelicht en hel voorste deel naar beneden gericht hebben, doch niet tot den verti- calen stand, zooals bv. een kanon, gebukt, met den sluit naar boven en het hool'd naar de aarde; menoiig;g*eiig:, den stuit oplichten. ^ ij^oii* L tiiigg'ang', soort van vaartuig. — ^ [L.]. *II., w. sum. (z. ten^ganjf, T.), hulp; raad; bijstand, — [N.]. ^ mjj'sjij tiïigglii?, naam van een visch. — c [CJ. *S teng^g^ang*, tijd, die iemand zich neemt, of die iemand gegeven wordt, om iets te doen; t. daja, tijd van beraad. 4C.>oo\ inenengg'ong*, hurken, op de hielen zitten, ^ aJ>sJij> , menaiig'g'ak, een werk stuiten, uitstellen, L iij>>^jiLj I. taiig'gok, half cylindervormig numdje, om er kleine visch of garnalen mede te scheppen; iiienaiig^g^ok , met een tauggok scheppen. II. z. anggok, ^ (^ Q ^JLV . toeiig:g'akaii, de slaan ge- bleven tronk van een omgehoii- yvm boom (jav. toenggak, T.); vromv, die van haren man gescheiden is. — [R.]. (, HjKJt-i* I» meiiongg'ak, uit de holle hand, een peperhuis, of iets derge- lijks, in den geopenden mond uitschudden, bv. poedersuiker, II. korte, puntige uit spruit sels op de ho" rizonlaleivortels van sommige boomen, zooals de per^bliat, de pö^lai enz.; boomslam of ander lang stuk hout in eene rivier of in zee met het eene einde vastgeraakt en inet het andere omlioog stekend, hetzij dat dat andere einde boven of onder water is (z. bansoeng). l JL5sljt>-^* tongg'ok, (minder gebr. tong- gong), hoeveelheid voorwerpen, op elkander gezel, bv. van kisten, geld en dergelijke (versch. van tam boen, onorde- lijke hoop): stapel, al wat zich aan het gezicht als zoodanig voordoet. 24* csi:^ 572 Ji^ i^ ^ ->wiL-_Y tong^g'ek, slerk achtemUsleken' de billen hebhcn. L^ k ^wJJL Y (of, minder goed, Ijenggek), nieiieng^gek, op iels verhevens staan (ook \an levenlooze licliamcn), ziKen of hurken, zooals l)v. een' jongen op een' niiuir^ een vogel op ecne lak , een hoen op een' stok , een kandeJaarop een kisljc (vglteugger, ï.). J6.ji^' 1. taiig'g'al, loslaten; uitvallen , zoo- als l)v. een tand; meiiaiiog'alkeii, kleederen en al wat men aan 't lichaam heelt uittrekken, uitdoen j, afleggen; afnemen; peiiaiigg^alaii , uittrekking , aflegging, af- neming; iemand (inz. vrouwen), die de macht heeft, 's nachts den romp los te laten en alleen met het hoofd en de ingewanden uit te gaan, inz. om het Lloed der kraam- vrouwen te drinken. *II., batav., (hal., de eerste helft van de maanmaand) van de maan zichtbaar ivor- den; verschijnen; de eerste dag der maan; veelal, evenals in 't jav., voor datum ge- bezigd; tanggalkan, den datum (d. i. den eersten dag der maan) vaststellen in uil- noodigingsbrieven. — [B.]. AjCjib (z. anggol), taiig'g'ol-aiig'g'ol, beur- telings opwippen en iveder zakken van een voorovergehukt hoofd; van een vaar- tuig voor zijn anker rijden. \S>*JKJ> I- toen^g2ili eenig , enkel; \)(}\(vroe [., ecne enkele kogel van het grof geschut in tegenoverstelling van schroot; anak t., eenig kind; p ft t., vaders of moe- ders eenige broeder; mfi t., vaders of moe- ders eenige zuster: nienoeiig^g^al, zich als eenig voordoen; ketoeiigg'alan, alleen gela- ten, geïsoleerd [bv. eene mogendheid]. ^ II., w. sum., eene kleine vlag, die als staat- sieteeken achteraan gedragen wordt. — [N.]. III. — z. oeng'gal II. U^X-J toeng'g'oel, boom, zonder takken of kruin; stomp, stobbe, vlaggestok op een* mast, die geene steng heeft, zooals bv. de masten op een p^ndjadjab; de kool van reukwerk, dat verbrand is; t. sekali rantjoeng, stomp van jong hout, dat in één' houw schuin afgekapt is en daarom eene scherpe punt heelt, waaraan men zich licht kan verwonden. — * toiigg^ol boeta, een boom tronk, waarin zich geen hart of gat vertoont; t. manimboelan, van menschen sterk en dik; zwaar ^ gezet, — [N.]. I^^Jlt^', tin^^al, blijven, achterblijven, overblijven; verblijven, wonen; voort- duren; t. anak, naam van een^ vogel, die een geluid laat hooren als die twee woorden; nienin^^alkeii , laten, verzuimen; afzien van iets; achterlaten, overlaten: nalaten, in alle bef.; verlaten; t^lah me- ninggalkan doenja, de wereld verlaten hebben, gestorven zijn, dood, In de om- gangstaal zegt men daarvoor gewoonlijk ^jXw 575 ^cX&> telah meninggal of zelfs eenvoudig iiie- iiiitj^g'al; tinggalan, overblijfsel, overschot; nalatenschap; — * halav., nazaat; overblij- vende; langstlevende. — [B.]; sepening'g'al, sedert het vertrek; peniiigg'alan , verzuiming; achterlating ; overlating ; nalating ; verlating ; vertrek (in die bet. ook, peninggal). ^ / V>s.iL3* toeng'gil, doelen; mikken, - [R.]. H / y>^J^ ting'g'il , iialerij , gang , zaal ; ook: peninggilan. — [L. bew.]; verhaspeling van 'i jav. sitinggil en panangkilan (T.). ASoL3\ tongv,ol.^ (minder goed I e tong- gol), vlag , banier , standaard , vaan* del (/.. pandji-2); l. pelangi, een verticaal (of nagenoeg zoo) stukje van een regenboog. >A>oLj* t eng'g'elani , :; inken , v er z inken ; ook, doch minder juist onrfer wa- ter slaan; tinihoeli. didalam p^kerdja- an, zinken en weder boven komen in het * nerk, d. i. overkropt zijn 'met bezigheden. >>J*Ó* tang'g'aui. lasch (lassching) door inkeepingen, inz. de gewone lasch door kruisinkeeping, waarbij de twee doe- len half en half in elkander gelalen zijn; nienaiigg'am, in de bouwkunde, balken en dergelijke door inkeepingen lasschen; twee personen van verschillende kunne aan el- kander verbinden door de belofte of de toe- stemming tot een huwelijk. f c teiig'g'am, tel., beeld voor aan het schip. — [C.]. ting'g'am, w. sum., golvend, zooals water, terrein, haar, plooien in een kleed enz. — [N.]. /•j..>nJLJ teng'gan, afscheiding, zooals hv. aan den stam van sommige hoornen, in een' riem papier, die uit enkele boeken of katernen bestaat. -X' /J J^-^ tang'g'Cèli (soend.), batav., —- cassia fistula. — [B.] ; droesem van suiker. — [R. jr.]. ^^sJfLJ teno>g:Moeng\ z. gonggok •X- «J y^JL^ teiig'g:oelaiig^ dwaallicht; booze geest. — [C.]. -X- ^* J a.'KjLi* tiiig*g*(JèIoen, naam van een gewas — protium — .— [R.]. ^/-J 4XiL3* taiiggoelei, w. sum., een boom welks bladeren be- dwelmende kracht bezitten. — [N.]. ^ / C IL^3 teng^wai , de kameleon-hage- dis. — [C.]. ^/vJlo tangg'ali ongehr. stam woord van penanggah [keuken in de woning van een' vorst), ^Kj^^ji^Ji 1. taiig'g-oh , met iets wachten ; uitstel nemen , dralen ; nienaiig'g'ohken , uitstellen; tot een' lat eren tijd verschuiven. ^ IL, batav., brullen. — [C] ; een verkeerd gehoord t^ngoh (T.). yr^ 374 *^MkflJ t •H- j5sji,ji* tenggiri, (en, minder goed, tei^iri), naam van een^ eetbaren zoulvvaler-visch ; soorten: l. ba lang; l. löbok; t. papan; L Icëding. teiig'giliiig: — van giling — mierenelev, zoo genoemd, omdat hij de eigenschap heeft, zich tot een' kogel op Ie rollen. . Kjt-5 teiig'iigal, batav., onrijp, ongaar, onnut, onverstandig enz. — [B.]. V laiiglong— oorspr. chin. — , groote papieren lantaarn, - — z. iiug. <XiLj\ «leiieiigoli, bulken, /omew; pertengö- han, bulhing, loeiing, <^L5t-3 teiig^ngali, midden; viiddclpunt; helft; gedeelte; s^t^ngngah, eene helft; een gedeelte; midden; in het midden; te midden; ten halve; katti s^tQnggah dari pada 'oelama, een gedeelte der (eenige, som- mige) geleerden zeggen; t. astana, het midden vaneene vorstelijke woning, gevormd door de twee middelste rijen pilaren over de geheele lengte van het gebouw; t. bQk(,irdja, midden in U werk zijn; goed bezig zijn met werken; V. naik, midden (jnist) in *t rijzen of toenemen zijn (ook van kooplieden en dergelijke); t. hari, middag; t. döèwa, een en een half; t. dööwa pdiloeh, vijftien; t. töêdjoh prëloeh, t'y/- en- zestig; L tïga ratos, twee honderd ^yfliy^ 1- ^nipat riboe, drie duizend vijf honderd; sanui t.^ in het midden; nieneng- iig'ali, het midden uitmaken; tusschen beide komen; keteiigiigalian, midden, middel punt; helft; peiieiigiijf all , wat het midden uitmaakt; middelaar; perteiigiig'ahaii , mid- den; helft, teiigiri, z. tenggiri. c / *S > pers., hitte, warmte; glans. w ^ —XsLJ^ coll. (nom. unit; i^-Ui), appelen, Af'^Xf) [s (mal. t oef ah ah), z. ^liJ. LHJ^VaJ, cljjUJ en ci^^Ui', afstand; versch il; dj a o e h t a f a w o e t nj a , dat verschil is groot, , xQJSlxiji, nauwkeurig onderzoek; w't- vorsching, Z y y C,,, ^ *fi—^ ' '^^^ ^'^^'* elkander scheiden; het gescheiden zijn. V^ ^ ^A_V. het met nalatigheid te werk gaan; hel eene gelegenheid laten voorbij- ■^j^ gaan. o / L.^ -CL^ ^Jl3 > het twee of meer dingen van elkander scheiden: het verdeelen. c y vV^^-*> , uitlegging; verklaring. 370 (JJÜU / WL^Jy (nial. tafasjsjï), het zich uitbreiden; het zich uitzetten. VjLJLr?A V. ontleding; a f deeling; duidelijke ^ uiteenzetting; ontwikkeling in bij' zonderheden. ^/jn V. het als uitstekend beschouwen; het als uitstekend prijzen; het voor- trekken; voorrang, aan iemand toegestaan; meerdere voortreffelijkheid; in de gramm.: superlatief. CiisAILJ toefang'ka ~ pers. CSj^ (spr. loefangg) — , musket, vuurroer; vuurpijl. Z / J SkSLJ ^ herdenkifig; overweging; overleg- ging; overpeinzing. ( >j^aAA_> • arm-, insolvent- of failliet' verklaring; nieiitafliskeii , arm, insolvent of failliet verklaren. (ij y y ] 4.d-j\ het voorspellen, inz. iets gun stigs; voorspelling enz. y 5 dti^*, soorf van wild beest, zoo groot als een kleine hond, doch van de gedaante eener kat. y y tt^*, het allengs begrijpen. Zy y {^ Q^* I. top, interj. voor een zacht kloppend geluid, zooals hv. dat van een bock, dat op een ander geworpen wordt. * IL, batav., chineesch dobbelspel. — [B.] ; topaii, (jav.), dobbelen; orang patopan, dobbelaar. — [T.]. III. z. uJy (ï.). IV., top-S of tïba-!2, toevallig; onver- wachts; bij slot van rekening. c q3' teppa (zelden), muur. ■^/-SuLi* tapati, w. suni., zijn woord ge- stand doen Tvgl. berk apa t i op bl. 225, rechts, T.), — [N.]. Ui rryJLj teppat, recht, zoowel van de richting, als van het punt werwaarts de richting is; het midden, in tegenstelling van de kan- ten of randen; barat t., het rechte westen, in tegenoverstelling van eene andere weste- lijke streek; djalan t., recht op iets af gaan; k^nna t., in het midden (niet op den kant) ge- raakt; tïkam t., loodrecht naar beneden steken. ^^KwiLJ tepas = terpas. — [M.]. / KWsiLS* tepoes, naam eener plant, gelij- kende op de lengköêwas, doch grooter, en welker wortels in de genees- kunde gebruikt worden. / >>kA_> I-> menepis, slaan of afweren met den rug van de hand (z. tam p ar). *II., tepis, jav., rand, kant. — [C.]. { j^4>iLj teppas, al wat dient om iels dat in eene holligheid besloten is, zooals ^^ 576 bv. eene lading in een vaartuig, kleederen in een' koffer, shdlend (e bedekken^ zoodanig dat de randen van het dekkleed tussclien de wan- den van de holligheid en het daarin beslotenc gesloken worden; meneppas, sluitend bedek- ken enz,; p^noeh berteppas, van eene kist zoodanig vol , dat het deksel als het ware de t ^ pp a s vormt, vol tot aan het deksel, ^ mJLJ tepaiig, vatten, zooals bv. eene spiets, die men werpen wil. — [L.]. iJLli tepoeiig, meel; meiiepoeng, tot meel maken; t. law^ar, rijstmcel, op zekere wijze toebereid, eene soort van l)ehoedmiddel, waarmode sommige voorwerpen bij sommige gelegenheden bestrooid worden, zooals bv. de l>ruid en de bruidegom, na het gebruikelijk bad, of vaartuigen (z. ouder tAwar II.). Het bewerpen dér vaartuigen is voornamelijk bij de zeeroovers in gebruik; daon t. t., soort van wijwaterkwast van zeven verschillende bladeren (van de setawar, de dj(l3wang-2, de hati-2,de bangoen-2, de rïboe-2, de sepöêleh en van de jonge spruiten der sam- ba u), waarmede bruid en bruidegom, ie- mand die de besnijdenis ondergaat en zieken op bijzondere wijze besprenkeld worden: t. boengkoes, soort van versnapering, in een pisangblad gewikkeld en in stoom gekookt; l. bawang, soort van pastijtjes; t. badak; t. büöuga; t. torak; t. koescei; t. gomak, allen versnaperingen. ^ ^Ly^JKJJjJ tengangkaiif, batav., blaar. — ^ [C.]. i^ QQ Y. menepok, zachtjes met de vlakke hand slaan; in de handen klappen. (^ ^irij^*' meneppak, met de hand afweren, bv. een' slag. L OJl_V ' meiieppok, besmeeren, bekalken bv. een vaartuig. i^y taplak — verb. ned. — , tafellaken. r'\ meiieppani , de vlakke hand leggen op iets, bv. de borsten van een meisje, bevoelen, m dien zin. Af[V tepoe, van een vat boordevol; van een vocht tot aan den rand van een vat staand, zoo hoog als de rand van een vat van een vaartuig alle zeilen bij hebben. . ^cLï tfPij rand, boord, kant, zoom; lijst: oever; grens; menepi, aan den kant gaan; naar den kant, d. i. op zij, gaan; menepiken , naar den rand enz, brengen: op zijde leggen: bertepikeii ^mas, van gouden randen voorzien geworden zijn, — ^ tapian, w. sum., badplaats, — [N.]. xS tapëkong of patëkoiig, en hier- van pa têkong (vader Tëkong, alsof tëkong de naam en p^, vader, de titel ware), voorts topëkong en hiervan weder 1 5 pëkoug (grootvader Pëkong), en eindelijk tëkong en pëkong (ontstaan ^ 577 )f^ door die Iwee onderstellingen) — oorspr. chin. — naam vanden bekenden ehineeschen heilige ; r oê m a h t., chineesche pagode of kapel, i Q V tak, interj. voor een geluid, zooals bv. dat van een^ steenen vloer, waarop men met een hamertje klopt (helderder dan toek); zoodanig geluid (z. ketak, l^tak en k^l^tak); tak-toek (z. toek), met herhaling en verscheidenheid van geluid (helderder en doffer), zooals dat van een' steenen vloer, waarop iemand met harde hakken loopt. L JLy toek of tok, interj. vooi* een geluid (doffer dan tak), zooals bv. dat van eene tafel, waarop men met den knokkel van een* vinger slaat (doffer dan tak): zoodanig ge- luid (z. k^toek, letoek en k^l^toek); tak-toek z. onder tak. ')^L.JÜ' tik z. sQtik. — [T.]. c / y/sJ^ÜmJ 9 hel begraven; het doen hegraven, c / ^ >{^Vp V. goddelijke voorbeschikking, qod- delijk besluit; noodlot; eigenlijke beleekenis (sens virtuel) eener uitdrukking; wat in eene uitdrukking begripmatig opgesloten is; bepaling; schatting; onderstelling; in de gramm. virtueele zin, virtualifeit. ) w^cXÜ-J» takdirail, naar innerlijk of in- wonend vermogen, naar kracht en beleekenis [virtualiteit]. u/ c y /C wXAiLJ (ïïial. takdïï*ï)' ^^ goddelijke voorbeschikking enz. betreffen^ de; virtueeL / >J4^)CXiL>t zuiveritig; heiliging. ^. cXÜ3' ' het doen vooruit gaan; het doen aan het hoofd, gaan; het aanstellen over iets, Z y y L^ J J^Js J het streven naar den toegang tot in de nabijheid van iemand; hei naderen, c y ^ C y \\^ >A3' ' f^^i benadering. •v' c y 5, bevestiging; bestendiging jL/ori_V taksir — verb. ned. — mentaksir, taxeer en, ^JLJL/^Q V. verkorting; nalatigheid. / pU^ v tlkpi — oorspr. chin. — , soort van piek met drie punten, die van weer- haken voorzien zijn. cX^JJiLJ 9 navolging; nadping, nabootsing, j\_V , vermindering. ) ftÜ_V phir. van ^^. / y y y r> v/y" 378 J^ / C ^£LJ 9 godsvrucht; vroomheid; onthouding van het kwade. — z. t^köëwa. / C éSLJ ^ het sterk zijn; het sterk gemaakt zijn; het versterkt zijn; verster- king. y c / dt«> êJLy (mal. t a k w ij a h), versterking; aan- moediging. c y ^■-r vaststelling; verbetering; dag- wijzer. y , o V (mal. takï) plur. )yu en ui^L onthou- dend; godvruchtig, ^X^jwiLj 9 kluistering ; verhindering ; beper- king; restrictie; betoovering; band (van een boek). ^ L^ K-3 teka, batav. (uit *t jav. of bal., T.), duidt afkeuring aan; t. bagi- toe, hoe kunt ge zoo zijn! — [B.]. iJiSsJi tik, inlerj. voor een geluid, zooals bv. dat van een' waterdroppel, die uil de boogte op iets bards valt; zoodanig geluid (z. l^tik). w iJl^sJi tekka, z, t^rka. Eene wijziging, meer gebruikelijk dan bet oorspr. , is tekd- teki; — tekkaan, kansspel, gelukspel, hazardspel; jang ampóênja t., de bankier vctn een hazardspel. \^Ji, tekd-t^ki meer gebr. wijzig, van tek- ka-tekki; tekd-teki terbang, raadsels opgeven en oplossen, door een woord, dat men bedoelt, zoo schielijk mogelijk, als ware het vliegend, te spellen, daarbij de klinkers, in plaats van met hunne na- men (baris dijatas, baris dibawah en baris dihadapan), met de namen der analoge verlengingsletters (alif, ja en waw) aan te duiden; bv. dal-alif-ta-alif-nga ïtoe apa? waarop de andere, als bij het begre- pen heeft, datang antwoordt, of een woord aan te geven, door eenvoudig de letters waaruit het bestaat uit te spreken, bv. kaf-mim-alif-noen, voor k^man^. Van deze wijze de woorden aan te duiden, in- zonderheid van de eerste, bedient men zich, om den kinderen het spellen spelen- derwijs Ie leeren; b^rtjakap tekS,-teki terbang, met elkander praten, door de woorden zoo te spellen^ dat zij voor min geoefenden raadselachtig zijn; ëdja teki-teki tQrbang, wijze van spelling in schrift, waarbij de klinker geheel willekeurig door de verlengingsletters uitgedrukt worden; bv. ■H /.t\a-3 takan, kramp. — [R.]. A A'^ V tekawaii^ = tengkawang. w / / j*, verhoovaardiging ; trots. J^ 579 cM2 C y J ,aaJXj> J /'<^^ i^roo/ maken: het zeggen der woorden ^ j ^xil); vergrooling, y o y ï y^J<JJ\Ji (mal. takbirah), — noni. unit. van het voorgaande — , eene en- > ^V l J ui ^ kele uitroeping der woorden ^> ixJJK (j^^yS^^f nienekkat, besHkken (met steken heen en weder besteken), bordu- ren; verschillende wijzen: t. b^rsöëdji bïlang; t. rakam. H- LlSsjiS<>9 segala tektek-bengek, batav., allerhande prullen en vodden. — [B.1 y y , het dikwerf terugkeeren en op nieuw beginnen; herhaling, o y 'S, herhaling. het iemand edelmoedig verklaren; o y ^ eerbewijzing; plichtpleging; groet. U"^ i tekis, dicht aan den rand, zooals bv. naaisel, een weg. o y vorm. \ het breken; in de gramni.: het gebruiken van een onregelmatigen itSj» menekkang, de zijwanden van een gat of eene mijn zoo hekleeden en stut- ten, dat zij niet kunnen instorten. u; C, Qj5s^' tekkap (of tekkoep), waarmede iets bedekt wordt; iets hols, dat op iets gezet wordt (bal. tekep, deksel j T.); koepeldak; tiieiiekkap, bedekken of dicht houden, bv. den mond eener flesch, een zundgat en dergelijke, met den duim of iets anders, zijne naaktheid met de hand (bal. nekep, bedekken, T.); met iets hols bedekken, over stolpen; i. sampan, hout of planken, waarmede een stuk van den voor- of achtersteven eener sampan bedekt wordt; t. linggi, hetzelfde voor grootere vaartuigen. •^ L Q^^V tekek , batav., doof, stokdoof. — i ^ L Q_>sV tekoek, batav. (soend., T.), om- I vouwen; ombuigen. — [B.]; k^t^- koek, verfrommeld (T.). I L Qj^V I. tekkak, zacht gehemelte; keel- achtervlakte\ orgaan van den smaak; natuurlijke smaak, dien men in den mond heeft, zonder iets gegeten te hebben; ana^: t., de huig; apa rasa t. töêAvan? wat voor een smaak hebt gij in den mond? iiienekkak, van den smaak van iets aan U orgaan van de smaak voortduren; manis-2 m., zoet, dat een* zoeten nasmaak in de keel achterlaat. II. ongehoorzaam aan verboden. S tekok, naam van een' eetbaren zoutwater-visch. cS<s 580 ? L^^ ySsS tekck, naam eener groote soort van hagedis; t. b^sar, de bekende gevlekte groote hagedis^ de gekho, die ook op boomen woont en van tijd tot tijd een geluid laat hooren; ïkan t., naam van een oneetbaren zoulwater-visch , die een soortgelijk geluid maakt. / N>0 tekal, van linnen hard, stijf, ste- •5f vig. [L.J. L^ JlxAS\^\ het opleggen van een' last of moeielijke taak, <^>0 tekkam, naam van een' boom, die ^ zeer goed timmerhout levert. ^ /*y^^ teken, jav., staf, wandelstok, — [c.]- .,J>0 tekoeii, vast en onvermoeid aan een werk; plakkend. w .*S\^ tekkaii, wat drukt ew^.^ doch alleen in samenstellingen; menekkaii, druk- ken , persen , onderdouwen ; onderhouden ; planken voor een vaartuig tegen het geraamte aanbrengen; t. koendai, z. onder koendai. A>sJ> (sommigen leiden het van lS^' af), badjoe t^köèwa, nauw aanslui- tend buis, dat, bij wijze van hemd, door mannen en vrouwen op het bloote lijf gedragen wordt. £ ^\Ji z. terkflêkoer. ^ y ó^S tikoeloe, w. sum., een hoofd tooi- sel voor vrouwen; — potjo wordt er dikwijls bijgevoegd; dustikoeloe potjo, zulk een hoofdlooisel met Idoemen ver- sierd (tengkölok, T.). — [N.]. o / ■f^^' a- schepping. I. tekï, z. onder US. C5^' * 11. soort van gras (jav., T.), met ge- neeskrachtige wortels. — [K. (Abd. sch. w.)]. *IIL, tekï-!^, singap., = t^rka-t^rki. > , j5sj teké, koet., = lekek. — (T.). ^\;So tegari (jav., ï.), naam eener plant, waarvan eene welriekende olie gestookt wordt. — [Div.]. )S^k3 teg*aroen, soort van zijden kaïn lepas, waarvan niet alleen de bei- de uiteinden, maar ook het midden met gouddraad, doch schaarsch, doorweven is (vgl. jav. tigaron, T.). De tegaroen wordt ook wel in den vorm eener kaïn saroeng geweven (z. tj^lari). *y oy J ^>0 tegar, stijf, onbuigzaam, onverander- lijk; — *batav. t^g^r, onverschrokken onder gevaren, van iemand, die kalm en rustig blijft, wat er ook gebeurt. — [H.]; t. k^mcëdi! stut, je roer! t^gar! stut zoo! L ekor, naam van een' eetbaren zoutwater- visch, met een stijven staart. p 381 J>s3* J Mieiieg^or , aanspreken , toespreken : aanroepen: aanspreken over iels: beris- pen, verr%anen; 1. adjar, berispen, ^ fji^^ teg'as, jav. (teg^es, T.), belee- kenis; uitlegging. — [C.]. i.-5so tegangi ó/t)/ gespannen, zooals bv. touw, linnen, leder, de wangen enz.: stij [hoofdig; halsstarrig; iveigerachtig ; stijf' hoofdigheid; halsstarrigheid (z. r^ggang): luenegangken, stijf spannen. — * (tagang) w. sum.» stevig; vast; onhandelbaar; taai; ikan t., taai vleesch. — [N.]. L Q /S^ y teg^ap, krachtig y stevig, sterk; vierkant; gezet; vast; kloek; wakker; krachtigheid; stevigheid; sterkte; vierkantig- heid; gezetheid; vastheid; kloekheid; wakker- heid. i jLy\^ tfffok, slok; meiiegok , vocht slok- ken; inzwelgen. II. onvolgzaam; onwillig; onvolgzaamheid; onwilligheid. .SU i ijJ^Ji teggak, overeind; opgericht; lood- recht; meneggakkeii, overeind enz, zetten; oprichten. p^ l. tegal, Tagal, residentie en stad op de Noordkust van Java. *II., hatav. (uit 't bal. of jav., T.), tegalan, droog rijstveld; open grasveld. — ui tég'g^al, oorzdak; reden; conj., aangezien; omdat; al zoo: praep., wegens; om (z. sababV ^ Y^ ^?^'!^^ batav. (uit 1 bal., T.), de na- luurlijke spoor van een baan. — [T,]. -K- irL/\^<)Ó<> tagalijat, rekken; verrekken; verdraaien; uit het lid brengen; zich uitrekken als iemand die pas ontwaakt. — [M.]. .,Js3 l- teg'oeii, naam van een' boom, van welks geel hout sloepriemen gemaakt worden. II. onbeweeglijk (stokstijf) in eene postuur of positie, zooals bv. een soldaat in 't gelid, een aangelegd geweer. ^JC^O tegoh, vast, hecht; bestendig, duur- zaam; sterk; onwankelbaar; vasthoudend; vastheid; hechlheid; bestendigheid; duurzaam^ heid; sterkte; onwankelbaarheid; vasthoudend- heid; l. d^ugngan kata^ vasthoudend aan zijn woord; penegoh, bij het weven eerste inzet, die altijd sterker is, clan het eigenlijke weefsel. <?L>o (vgl. jav. tj^gah, T.), iiieneg'gfah , iemand, die handelt of wil handelen, of iets, dat gedaan wordt of zal gedaan worden beletten , verhinderen, tegengaan, weerhouden, stuiten; pgrentah 1., verbod. J-" 382 üi^XJ d^ )■ tol — verl). ned. — , dol: romlol. — z linggis. Vj>* tella, achterhuis van de woning van een vorst, onder een afzonderlijk dak, doch zoo dicht, dat de daken tegen elkan- der komen en men uit het eene huis in het andere kan gaan. — Onder de goot van de twee daken is een smalle gang, rambat genoemd. — De deur van de tella is de ingang voor de vrouwen van uit het paleis. — Bij plechtigheden is de tella de plaats, waar de vrouwen hare werkzaam- heden verrichten. ^^>A>^\i' telabat, zigzagsgewijze schreden, waarmede de hooge staatsdienaren hij zekere feestelijke gelegenheden den re- geerenden vorst naderen, om hunne huhle te bewijzen (m^ndjoendjoeug dOêli; radja b^r'adali); bertelabat, zoodanige schreden doende zijn, ■x- o^Ai* telatar, w. sum., ondiep. — [N.]. ^A w«èi\^* telatas, naam eener soort van kruid — vingerkruid; dacti/' lis — .— [M.]. ^ t^^ JLy /^Ay talStak, het kruipen der slan- gen. — [L.]. •^/•o^^* telaten, batav. (uit 1 jav. T.), geduldig: met lust; ^Bgga t., on- geduldig worden, — [B.], <^t-y^\i I- telatah, kenmerk; kenteeken; inz. voorkomen van iemand, waaruit men kan afleiden, wat iemand vjyi^ zins is te doen, dan wel of iemand schuldig of on- schuldig is aan eene misdaad of wanbedrijf. *1I., jav., aarde; land; grond; provincie, onderhoorigheid. — [C.]. (^•jc3 o^ teladan en toeladan — waarsch. eene wijz. van toelatan (z. tóè- lat) — voorbeeld; modeL ^ jk/jJjSo telasang (^^/^? T.), kleed dat om de leest, om het midden van het lijf gedragen wordt, — [M.]; benk., huikgordel . — [C.]. C jAy tclangoe, naam van een eiland bij ^ Madura. t^ üi^Ai telapak (z. lapak), spoor of in- druksel van de onderste vlakte van iets, inz. van voet of hand; ook wel, inz. in de laai der geneesheeren: de onderste vlakte van voet of hand. Lii ^\y telaja — skr. talaka — , put, met of zonder water; groeve, ook om beesten te vangen. ^ / -Jt^' *?1*1^» batav. [uit 't jav., T.), tromp van een' olifant, — [B.]. / y .^ iiXyC^Kjy (mal talamidjah), plur. v an /^ iX^jKji plui"- van AxJj'. 383 ^ y y ÖaJAÖ (mal üliiwah), hei lezen; hel hard op lezen van den koran: het zingende lezen van den koran; het overden- ken; overdenking, /•o^\y telajan (en bij verb. talïjan) vvijz. van n^lajan. ^^^,,/sJo I. telab en telap^ van iets puntigs hel indringen; meiielab, indringen. De afleidingen door het suffix a n verwisselen de ^ tegen de c-J. II. plat doosje van porselein of glas, met een dun deksel, ter bewaring van reuk- werk en andere kleinigheden. \,^^^ysXi I-» meneloet, een lak afzetten; afleggen, — z. tjangkok en anggor. II. (minder goed teloed), berteloet, knielen, op een, zooals l)v. bij het bedienen van den vorst van spijs of drank, of op beide knieën: het bovenlijf voorover buigen , daarbij de handen op de knieën steunend, zoonis de Mohammedanen bij het bidden; mengangkat berteloet, de tafel bedienen, het linker been geknield en het rechter overeind staand. — *III., doordringen van den zegen (K.). ^/.^iUs;\Aï telatjappan, z. tatjap. (jJo teloed, z. teloet ■x- ^)lXaj» taloedama, naam eener plant — boerhavia — . — [R.]. y\y telor, ei; pop van een' vlinder; t. boeug- koes, ei, waarin de foetus bij het uit- broeien doodgegaan en in het binnenvlies van het ei gewikkeld is; t. kaĕpoe-2, v/m- derei; pop van een vlinder; t. emas, gouden ei; goudpop (chrysalide) van een' vlinder; t. b^langkas, de eetbare eierstok van de b^langkas; eene daarop gelijkende versna- pering van eiwit en suiker; b (Bug a t. b., naam van een' struik, zoo genoemd wegens de overeenkomst zijner bloem met een eierstok van de belangkas;t boewaja, (kaaiman-ei), bolle sodawater-flesch; seltser- water-kruik (z. b 5 tj o ng) ; p öë s a 1 1 ., tred van het mannetje aan een ei; bertelor, eieren hebben, eieren leggen, •)(• / >^jkJo telas, z. taniboel. •K-/«**#w»A> telesaii, batav. (jav., T.), bad- kleed, — (B.); z. telasang. / jJOvAo^ meneloes, doordringen jloor of uitkomen aan de andere zijde van iels hols f bv. den strot, eene blaaspijp, eene goot, eene spleet, een huis (door de tegen- overgestelde deur). — (z. t^roes). iJo telang» (jav. teleng, T.), naam eener soort van klimop met langwerpige blau- we bloemen, waarmede men gebak blauw .^ 584 cs^ verft;bïroe t., t^lang-&/öfMw; pantjoeiigl., lange, scluiine slip van eene kaïn saroeng van voren. ^ iJG I. teling, zandbank in eene rivier. — [C.]. * IL en taling*, roede of prikkel, waarmede de buffel gedreven wordt. — [C.]. ^ C^^^oJLaji telaiig*koe|), plal op den buik liggen, — [L.]. JCXiJtAy telengkah (vgl. tengkah. T.), oneensgezindheid. ^ / /^iiAV telangkai, overvallen. — [L.]. i^^ X, JtAy telaiiygi, bemiddelaar, onder hande- laar; koppelaar: bertelaiiffg'l, ah telanggi fmgeeren. ^t^ qXj> talpa, batav., hoofddeksel, beslaan- de uit de alêdja en de sal. — [B.] ; een hoofddoek, Aoor een p^ngantèn gedra- gen, en veel op een tulband (sorban) gelijken- de.-[H.]; vgl ^y [T.]. t^^^^^^OX) I., menelap, van iets puntigs m- dringen. *II. plat doosje van glas of porselein, met een plat deksel, ter berging van reuk- werk en andere kleinigheden. u. L qXV telak, leunen, melde handen, ar- men enz.; ergens op steunen, — [L.]. ijjjo teleppok) plekken van verschillende vormen van goud' of zilver schuim, met een' uitgesneden houten vorm en wat lijm of gom, tot versiering regelmatig ge- drukt op geweven stoffen of papier; gemaakte plekken, belzij van eene verf of van een smeersel; gedrukte figuren of letters; meiie- leppok, met figuren of letters versieren, beschilderen, beplakken of bedrukken, L^ JlA-j> telok, baai, zeeboezem, golf, bocht, vnham; t. rantau, baaien en stranden, L^ qA-V of ^aIj', het ontmoeten; het te gemoel ^ gaan; hel achterhalen; het vatten; het ontvangen (ook van eene vrouw). o y ), het onderwijzen, het onderrich- ten; onderwijs; onderricht; les; mem ba tja t., aan een afgestorvene bij de begravenis het onderwijs voorlezen (op- zeggen), namelijk wat bij in de andere wereld op zekere vragen moet antwoorden enz.; § adakah t., aalmoezen, die bij eene begravenis aan dengene gegeven worden, die de talkin voorgelezen (opgezegd) heeft. CijOo telik, koet. (jav.), spion, — (T.); meiielik, van nabij, op de plaats zelve, bespieden, bv. den vijand in het leger zelven. Ui <sJSsJ<> (vgl- t^loekoe, T.), bertelekkoe, met een* of beide ellebogen op iets leu- nen; bertelekkoe bertongkat dagoe, met een* elleboog op iets leunen, terwijl de kin (bet hoofd) door de geopende hand onder- steund wordt. ^^ 38S ^ iJSJö telekkoeng, kap met eeii neder- hangenden kraag en eene opening voor het gezicht; zoodanige hoofd- en schou- derbedekking, dienende lot bidkleed der mohammedaansche vrouwen (het gezicht mag hij het bidden niet bedekt worden). UI ^♦jiSJo (van tekkan), bertelekkan, met de hand (handen) en naar beneden uit- geslrekten arm (armen) op iets steunen; ber- telekkan hlëtoet, zich voorover buigen , met de handen op de knieën steunende^ zooals bv. hij het inhuldigen van een' vorst, de voor de balai staande bevolking, wanneer zij haar daulali roept. Ook is dit één der positiën bij het mohammedaansch bidden; b. pinggang, de handen in de zijde zetten, É,J/sA-3*> het afzien van en ophouden met een werk, •^ ^;i/sii-i^-Ao telampat, w. sum., te erg; boven mate; uiterst, — [N.]. •)^ iii-^A-i* telimpong, w. sum., (klank- nab.) een gamelan, een omroep- bekken, — [N.]. ^ ff„n,^,\,A telempap (minder goed p^- l^mpap) = tabah I. (vgl. t^mpap); bertelenipap , met een tabah meten, ^ ^jlf A_y teloempah (bal. uitspraak van ;«Xci, T.), lederen voetzolen met lederen riemen. — [R.]. MiVl.-NEDERL. WOOnDENBOEK. DEEL L O y 0\/^j^\3 plui*- «^ÏJ» en ïikx^XS*, scholier. / ^» wAJ (minder gebr. perian), menellan, slik- ken, inzwelgen; verslinden; m^n^llan oental, slikken alsof men pillen slikt, d. i. ongekauwd. ' -)(• tsjS VXJkX-i* telontaga , naam van een gewas — aliernanthera den* ticulata — . — [R.]. ^XJL/oi telantar z. JjiJ, ^^S^vJLXJ» telandjoerr===terlandjoer; telaii- djOèran, ie ver; te zeer; uit ter - mate. 3* telandjang, naakt, bloot, onge- dekt; naaktheid, blootheid; tb cê- lat of t. böêgil, z. boêgil; Iiertelandjang*, naakt enz, zijn. L o y^sza 1 aV tftlofiiidiopk (van toendjoek), wijsvinger; beiteloendjoek,niöf den wijsvinger wijzen; meneloeiidjcBki, met den wijsvinger aanwijzen. 4AmJ (J9v., drie, T.) telcê, eene van de drie pitten eener boe wah k^ras, die tot het sQm^ttjah-^/?e/ gebruikt wordt; böèwah k^ras t^löê, eene bcëwah k^reiS met drie nootachtige pitten (in den regel heeft zij er twee), waarvan er gewoonlijk een is, die eene bijzondere harde schil heeft en daarom gezocht is, om er s^m^ttjah mede te 2ö ^^ 386 ^ spelen; bcêwah salak t^löê, salak-vrwe/iï met drie pitten; mana si t. akoe? waar is mijn teloe? , telau-3, plaatsen van eene andere inz. lichtere kleur of hoedanigheid; zoodanige plekken of vlakken; bertelaii-3, gevlakt zijn; niet van ééne hoedanigheid zijn; ongelijkmatig zijn (bv. bevelen); perentab b§rt^lau-2 s^p^rti panas dibeltêkar, zijne bevelen zijn ongelijkmatig , zooals de zonnehitte in het kreupelhout, •H-LHJ 4XJ telöêtoe, jav. (t^löêtoeb, T.), vlakken in een kleed. — [L.]. (^^^JLJ (vgl. telakkan, T.), bertelöêkoe, met den elleboog op iets leunen; bertelcèkoe m^nongkat dagoe, met den elleboog op iets leunen, met de hand onder de kin of met de kin in de hand. •H- Lli^ êJo telcêki, batav.,uit "'t jav., damast; zijden stof; anjelier. — [B.]. cJiAy I-^ menelahp voorzeggen; penelah, wie voorzegt, voorzegger; penelahan, voorzegging. II. (en soms ook, bij verk. lab), reeds, al; s^t^lab, 7iadat. :^ AX> teloehj jav., tooverij. — [C.]. WX >^ (J^ het ontbijten; het gebruiken van iets lichts vóór den maaltijd. j OsjS^ I. (vgl. II.) teledor (zelden), zorge- loos, achteloos, onoplettend; onver- schillig (z. lengah en lalai). *II., batav. (port. traidor), koppig; schelmachtig; schelm, schoelje; vagebond (als scheldwoord). — [B. en T.]. ^ LL5^ cXaAS* telëdek, jav., dansmeid. — [C.]. ^ L-^iiw^AA) telïsik, uiivorschen. — [B.]. — z. s^lïsik. ó* telinga, oor, ook van levenlooze voor- werpen, als die twee ooren hebben, zooals van pannen, vazen en dergelijke; kruk of draaier, waarmede iets, bv. een spinnewiel, een koffimolen, gedraaid wordt (z. tangkai); t. lĕman, strop, om er de voorschoot van een matten zeil in te leggen, door middel van den p^ntjatji, die er doorgestoken wordt, om het terugloopen te beletten; t. g a dj ah, naam van een^ breeden, platten, niet eetbaren zoutwater-visch; — ^^t. babi, soek., pandeksel van een vuur- steen-geweer. ^jiÜjJo I- telipoek, naam eener soort van waterplant — nymphaea — met groote bladeren; t^linganja seperti t. lajoe, hare ooren zijn als eene verwelkte t^lipoek, d. i. eenigszins slap, zoodat zij zich, bij 't gaan, door de zwaarte der oor- versierselen trillend bewegen, dat voor eene schoonheid bij vrouwen gehouden wordt. J' 587 .UI *II. hut; loods. — [C.]. ^t^waAj telijan, koet.;, ijzerhout, — [T.]. I. tam z. o 1. lain z. >-^ en ^. IL, pers., katarakt, zekere oogziekte. III., interj. voor een bulderend geluid, zooals bv. dat van een zwaar plat lichaam, dat uit de hoogte plat op den grond valt; zoodanig geluid (z. gementam). ^^IV. tam-tam (ook tom-tom en tan- tam van 1 jav. t om), men., zekere in- digo-soort. — [T.]. o* I. toem, soort van vleesch- of vischspijs in ^ een pisang-blad gekookt. II., interj. voor een bommend geluid, zooals bv. dat van een losbrandend kanon; zoodanig geluid (z. Ie toem). ^ o* I. torn, jav., de indigo-plant, — [C.]. f *II., batav. — verb. ned. — toom. -— [B.] ; tom doeri, eefï toom met ijzeren punten, — [T.]. III. z. onder tam IV. >^ tim, — oorspr. chin. — , soort van bouillon, ^ in een' pot, die in kokend water staat, gekookt; m^ng^tim, tot eene soort bouillon maken ^ als het vs^are timmen; koken in een* pot, die in kokend water staat. C y v3*. ^y *^ voltooid, ten einde gebracht of ^ voleindigd; — staat veelal aan het einde ui ^ C >» van geschriften, — z. ^i' en ^'. VmJ>, |4«ï en ^*, einde; aanvulsel; volmaakt- heid; — staat veelal aan het einde van geschriften. O \w|0 temaboer z. onder tab o er. ^ \Lf^> tomara, soort van vs^apen. — [R.]; jav. (T.). A jV-^J temaram z. taram. /is/jL|Ö tamasa z. UUJ. / U]g\wfó\ pers., wat door het te zien uitspan- ning , verlustiging , onderhouding , vermaak verschaft, schouwspel, bv. apen- spel. Mal. verb. zijn: tamasa en t^rmasa. Dit ^^Uy heeft men voorts ook afgeleid van een denkbeeldig masa, waarvan echter alleen memasa gebruikelijk is met de bet: eene uitspanning nemen; zich verlustigen; zich vermaken, ^ ^JLS \«4J tamaka, eene harde houtsoort, die fraai gepolijst kan worden en waarvan de inlander gaarne zijne krisheften maakt. — [R.]; verbastering of vergissing in plaats van 't jav. timaha (T.). . jL|o temali z. tali. r fcV.^* en ^UJ, het geheel zijn , het gaaf zijn; het volmaakt zijn; het geëindigd zijn, het voltooid zijn, het afgeloopen zijn; slat, einde, voltooiing, afloop; geheel, 9(^(ifl %r <)U>Uj 388 lL/LuJ volmaakt; geëindigd, voltooid, afgeloopen; wat strekt, om geheel enz. te maken: comple- ment; ^UüT Ic volmaaktelijk. t3lk/o\.^|0> en iloUj', het geheel zijn, het gaaf zijn; het volmaakt zijn; het geëindigd zijn, het afgeloopen zijn; slot, einde, voltooiing, afloop, ■X" ij\w|0 temajoeng, koet., wandluis, — [T.]. 