Reis door Noord Amerika
Omtrent negen Eng. mylen van Tretiton begint de grond van kleur Kleur te veranderen , tot hiertoe beilaan hebbende uit ene helder grauwe klei. \^ii il-ij Nu wierd hy roodagtig bruin, fomtyds purperagtig, en fonuyds van §™"*-^* een kleur als Braztiiehout. Deze kleur kwam ^'an enen roden kalk- (leen , die veel geleek naar dien welken men vind op den berg Kinnekul- le in IVeJl G ot bland , en ene byzondere bedding in de rots maakt. Dus fchynt de ^merikaanfche rode kalkfleen maar ene verfcheidenheid van den Ziveedfchen te wezen. Hy lag in beddingen van twee of drie vin- gers dik, dog was deelbaar in verfcheiden dunner fchy ven, welker op- pervlakte zelden gelyk was maar gcmeenlyk oneffen. De beddingen zelven waren dikwyls door horizontale icheuren afgefneden. Wan- neer deze ftenen aan de lugt blooc gefield worden, vallen zy allengs- kcns, eerfl: in ftukken, en naderhand rot ftof. De menfchen hierom- ftreeks willen 'er geen gebruik van te maken. De grond boven dezefte- nen is fomtyds ryk en fomtyds fchraal. Op de meefle plaatfen daar men gegraven had kon men merken dat het grootfte deel der omgeworpene aarde uit 'dit foort van ftecngrond beflond. Wy hadden deze roodagtige aarde overal tot digt by Nieuw Brunswyk , waar zy overvloedig is. De oever der Rivier vertoonde op vele plaatfen niets dan beddingen vankalk- Iken , die niet horizontaal , dog meer of min naar beneden liepen. Omtrent 's morgens te tien uren kwamen wy te Princetown , een Prince- vlek gelegen in ene vlakte. De meefle huizen zyn van hout, en (laan toivn. tiiet bymalkander, maar hebben tuinen en weiden tuflchen beiden. Die oord wierd eerder door Europeanen bewoond dan Penfylvanie:, en dit is de reden dat de boffchen meer weg gehakt zyn , en dat het land meer bebouwd is, zo dat men denken zoude in Europa te zyn. Wy waren voornemens voorttcreizen , dog een zware aanhoudende re- gen dwong ons hier tot den volgenden morgen te blyven. Wy vertrokken den 29. Oftobcr weder. Het land was tamelyk wel Lands- bevolkt. Schoon wy thans grote boflchen zagen , beftonden zy allen douwe. uit bomen die hun blad laten vallen , en ik zag niet enen boom van het N 2 Den- (*) Dit is omtrent 40, van onze Holland/cbs Uren gaans. ïoo N E W J E R S E Y. Dennegeflagt , tot dat ik te Nieuw Brunsivyk kwam. De grond' was effen, en fcheen overal juift niet de rykfte te zyn.. Op fommi- ge plaatfen waren kleine hoogtens, die zig ongevoelig in de vlakr tens verloren , welken gemeenlyk door beekjes doorfneden werden. By- na elke Landhoeve had haren boomgaard. De huizen waren meeü van houc, en op enigen affland van de zelven Honden de bakovcns, meeil van klei gemaakt. Rockbilh Op enen heuvel , die met hout bewafTen en Rockhill genoemd was, lagen enige Hukken van rots, zo zwaar dat drie man werk zour den gehad hebben ze naar beneden te rollen. Maar behalven dezen waren 'er weinig grote ftenen in het Land te vinden, want de raeesr ten die wy zagen konden ligt door een man worden opgetild. Op ene andere plaats ontdekten, wy vele kleine, keizelfleentjes,. dog ontr moetten gene bergen of rotfen. N'eiw Omtrent den middag kwamen wy te Nieuw Brunswyk aan, een' Bruns- frai klein fteedje in de Provincie van Net» Jerfey^ in ene vally op tiayk.^ dè weflzyde der Rivier Karet on. Men kan het, om zyne lage leg- ging, niet zien, vo®r dat men boven/ op den berg is, die 'er vlak by legt. De Stad legt zuiden noord, Itings de Rivier. De Duit' fche Ingezetenen hebben twee kerken , ene van fteen , . en de andere Van hout. De Engelfche kerk is ook van hout; dog de Preihyteri- anen waren bezig 'er ene van fteen te bouwen. Het Raadhuis heeft een goed aanzien^ Sommige huizen zyn van gebakken' fteen, dog de meeften zyn van hout, ©f ten rainften van hout en fteen te za- men. De houten huizen zyn - los opgeflagCH,. beftaande uit planken, die van binnen met latten aan malkander vaft zyn. Zulken die uit ïiouf en fteen t'zamen beftaan, hebben alleen ftenen muren aan de ftraar, het overige is maar van pl'ankenj Dit zou enen Reiziger, die maar febielyk doorrydt , ligt doen denken dat alles van fteen was. De huizen waren gedekt met houten berden. Voor elke deur is ene ftoep' van enige trappen hoog, met bankjes op zyde, waar de men- -fchen 's avonds een lugtje fcheppen en de voorbygangers zien. De Stad heeft alleen maar ene flxaat in de lengte ,., en aan- haar noordein- de ene dwarsftraat, beiden tamelyk lang. De Ra- ^^ Rivier Rareton vliet digt by de Stad voorby, en is diep ge- reten, rrosg voor grote Jagten.. Dè breedte by de Stad is een musketfchoot. De vloed komt tot enige mylen boven het fteedtje. De Jagten wor- den m de langte by de brug geplaatft. De. Rivier heeft hoge en fteile oevers, dog by de Stad zyn zy laag. Ene van de fh-atea U llari' wordt byna alleen van hollanders bewoond , die hier van Albany ge- <j{r;. komen zyn, waarom zy Albany fireet genoemd wordt. Deze Hollan- dns houden alleen maar gezelfcbap onder malkander, en komen zel- den NIEUW BRUNSWYK. 1748. 101 den of noit by de andere Inwoöndcrs. Nieuiv Brumivyk belioort toe l^ew Jerjiy ; dog de meefte zo niet al de handel , dien het dryft , is op New York , dat 'er omtrent veertig Eng. mylen van daan jlegt. Men zendt daar koom en meel in menigte, brood, veellynzaad, plan- ken, houten vaatwerk en allerhande timmerwerk naar toe. Vele kleine Jagten gaan dagelyks van de ene plaats naar de andere. De Inwoonders winnen ook veel van de Reizigers> die alle uren door het plaatsje trclc- ken. De fteile oevers der Rivier beflaan uit den roden Kalkfteen , dien ik Gronde alreeds befchreven heb. Men kan hier duidelyk zien dat de beddingen Stenen, niet horizontaal leggen, maar benedcnwaards gaan, vooral tegens het zuiden. De lugt had den iteenhier grotelyks ontbonden. Ik vroeg of men 'er geen gebruik van maken kon, en vernam dat hy tot het bouwen van huizen niets deugde, want, fchoon hy hard en duurzaam onder den grond is , valt hy in Hukken en tot gruis als men hem opgraaft en aan de lugt bloot ilek. Een der Inwoonders had beproefd 'er een huis van te bouwen , dog de buitenmuren begonnen fchielyk zo te vergaan dat hy 'er planken overheen raoell doen flaan, om te beletten dat zyn gantfche muur in ilukken vieU Men wil dat de fteen ene goede mill; op het land maakt, en om die reden ftroit men hem tot gruis geworden over de ak- kers, waardoor men zegt dat het onkruid Ikrft. Men gebruilit hem hier toe op de akkers en in de tuinen.. (*) Tegen den avond vervolgden wy onze reis, en. wierden over de Rji. \'crvoI'^ reton gezet. In enen drogen zomer en by ebbende zee kan men zonder der ilJT- gevaar den ftroom doorryden. Aan de overzyde was de Rode Jenever- ^c. boom vry overvloedig. Het land was wel bewoond en de grond keizeL- agtig» Wy zagen op verfcheiden plaatfen Poulepintadés; op enen. vry vei> ren afïbnd van de huizen in 't veld. Omtrent agt Eng. mylen. van Nieuw Brumwyk fcheidde zig de weg, Wy floegen links in. De weg aan de regterhand loopt naar Amhoy de voomaamfte zeeplaats van- New. Jer-fey. Het land had een betove- rend aanzien, men zag heuvelen- en dalen, en alles zeer wel bebouwd. -Van de hoogcens had men het gezigt over landlioeven, boomgaarden, koomvelden, boflchen ,. meren , eilanden, wegen en weilanden. De grond was op de meefte plaatfen roodagtig.. Ik twyffel niet of 'er waren lagen van den gemelden kalkfteen onder. Somtyds zag 'er de aarr de uit als Ginnabererts. N 3: WooD» C*) Wanrfchynlyk is dit een ftecnmergel. Men' vindt 'er een blaauvv en j;ruisagtig ibort van in het GrnalFchap Ba^iff in Schotland, Men gebruikt hem Biut veel voordeel tot nulling. F,. to5 N E W J E R S E Y. ïï'^ood' WooDBRiDGE is een klein dorp, beftaande uit weinig huizen, en ge- iridge. legen in ene vlakte. Wy hielden hier ftil om onze paarden wat te laten ruften. De meeile huizen waren van hout, de muren van plan- ken, die aan een eind rond en allen op dezelve ry leggende van de- :relve langte waren. Sommige huizen hadden een Ita/iaanfch .dak, dog de meeflen waren met gevels. De daken waren meeft met hou- ten berden gedekt. Putten en fchepemmers werden meeft overal ge- vonden. EVna- Elizabeth-to'wn is ene kleine Stad, omtrent twintig Eng. myleii beth van Nieuw Brunswyk. Wy kwamen daar even na het ondergaan tonxn. ^gj. 2on aan. De huizen ftaan verftroid, dog zyn wel gebouwd, ge- meenlyk van planken, met daken van houten herden, waarmede ook de muren overdekt zyn. Ook waren 'er enige ftenen gebouwen. Een kleine Ih-oom loopt door de Stad van het weften naar het oos- ten, de welke by de eb byna droog is, maar met den vloed kleine jagten voeren kan. Hier zyn twee fraye kerken, die 'er veel beter uitzien dan 'er ene in geheel Philadelphia doet. Die van de Engel' fche kerk was van fteen, had enen toren met klokken, en ene leu- ning rondom, van waar men over het omgelegen land ziet. De ver- gaderplaats der Presbyterianen was van hout, dog had enen toren en klokken , en was , gelyk de andere huizen , met houten berden ge- dekt. Het Kaadhtiis zag 'er ook wel uit, en had ook enen toren met ene klok. De oever der Rivier was rood van wegens den kalk- ileen. In en rondom de Stad zyn vele tuinen en boomgaarden , en men kan met waarheid zeggen dat Elizabeth t own in enen tuin legt, zynde de grond rondom effen en wel bebouwd. De ganzen op enige plaacfen, daar wy dezen en den volgenden 5a'^ doortrokken, hadden drie of vier ftokjes, van omtrent een voet iang, kruislings om den hals, ten einde ze te beletten door de half gebroken beheiningen te kruipen; het welk ze 'er regt grappig deed uitzien. Wy namen ons verblyf dien nagt in ene herberg, Elezabeth-towH Point geheten, omtrent twee £;;^. mylen vande Stad gelegen, zyn- de het laatfte huis aan dezen kant 't welk tot Neiv Jerfey behoort. De man, die de herberg met het Veer daar by gepagt had, zeide cns dat hy daar 's jaars honderd en tien pond Penfylvmifch geld voor betaalde. \''oort- Den 30. Oclober waren wy reisvaardig by het opgaan der zon. ï)igt by de herberg, daar wy dien nagt doorgebragc hadden, wierden wy ene Rivier in een half verrot vaartuig overgezet. Deze Rivier kwam ver van 's binnens lands, en kleine fchepen konden ze ligcelyk opzeilcn, het welk een groot voordeel aan de Inwoonders van hec na- reize. STATEN EILAND. 1748. 10;^ naby gelegen land aanbragt , en hun gelegenheid gaf van hunne vva-» ren geniakkelyk naar New Tork te zenden. Zelfs diende zy hun om handel op de PFeft Indien te dryven. De landeryen aan weerskanten der Rivier waren laag en beftonden uit weiden. Maar men kon 'er geen an- der hoi winnen als dat op moeraflige gronden wad , want by den vloed worden deze weilanden fomtyds onder water gezet. Men zegt dat de menfchen en het vee hier des zomers door ontelbare mcnigtens van mug- gen geplaagd worden. Dit wierd aan de laagheid en moerailigheid van den gi"ond toegefchrevcn , waarin de muggen hare eitjes leggen , die door de warmte worden uitgebroeid. Zo dra wy den ftroom over waren bevonden wy ons op Staten Ei- Staten land , dat geheel en al van zout water omringd is. Hier begint de E,iland, Provincie van New York. De' meeden derj Ingezetenen alhier'' waren zt ^Y^ Hollanders , of zulken die zig hier hadden nedergezet terwyl de Hol- landers hier meeftcr waren. Dog tegenwoordig v/aren zy verfpreid on- der de E»gelfclxn en andere Europeajien , en fpraken voor het groter- deel Engelfch. Met gezigt over het land was zeer aangenaam , worden- de niet zeer door boflchen belemmerd, en vertonende vele bebouwde landen. De heuvels en dalen gingen hier voort malkanderenaftewillè- len. De Landhoeven lagen digt hy een. De meerte huizen waren van hout, Land- dog fommigen van ftcen. ledere Hoeve had haren boomgaard van ap- f'oevcn, pelbomen, wier vmgten reeds mcefl: gepinkt waren. \k. zag hier by ieder huis, gclyk op de gehele reis, ene Cyderpers,. die op de ene of CjVer- de andere wys gemaakt was. Het volk was bezig met de appelen te Pi^tiitiu perflèn , of had onlangs geleden daar mede gedaan gekregen. Sommi- gen gebniikten een wiel, gemaakt van dilcke eiken' planken , hetwelk om enen yzercn as door een paard getrokken werd , omtrent op de zel- ve wys als men wouw maakt , (*) met dit onderfcheid alleen , dat het wiel hier over planken loopt. De Kersfebomen ftondeu rondom de hei- ningen om de koomvelden. De koornlanden waren uitmuntend wet gelegen , en met Weit of Rogge bezaid. Zy hadden gene floten rondom, maar alleen watervo- ren , op zyn Engelfch , meer of min van malkander gelegen. Wy zagen ergens enen watermolen zo aangelegd, dat wanneer het vloed was het water in enen vyver liep , maar als het ebde ging het ver- laat open, en de molen wierd van het water rond gedreven. Om agt uren in den morgen kwamen wy op ene plaats daar wy her De Stad water over moeden om te Netu Tork te komen. Wy lieten de paarden Ax-iy daar ^''^'^• (*) De Meer Lixn/Eus heeft, in zyne IVefl Cothijcbe Reisbefdiryviiis , £.)y. afbeelding vaa deu W'ouwmolen gegeven. 104 NEW Y O R. K. daar, en gingen in een Jagt. Wy hadden negen Eng. mylen afteleggen'; egter waren wy al te elf uren te Ne-w Tork. Wy zagen een foort van wilde endvogels in menigte op het water. I Iet volk noemde ze Blauw- bekken. (*) Zy fchencn onze Pylftaarten (f) te zyn. Zy waren zeer fchuw. Op het ftrand zagen V17 fchone in de fchuinte leggende koom- velden, die gantfch groen waren van het opkomende koom. Wy za- gen verfcheiden' viflchers in fchuitjes bezig met oefiers van den bodem der zee optelialen , ten welken einde zy zig van harken met lange yze- ren inwaards gebogene tanden bedienden. " Zy gebruikten deze werktui- gen of maar een alleen, of twee aan malkander geb'^nden, -op zulk ene wys dat de tanden op malkander kwamen. Ocüers, Omtrent Neiv Tork wordt ene grote menigte uitmuntende Oevers gevonden, wiergelyken men, en voor de grootte, en voor den fmaak, op weinige plaatfen vindt. Men maakt ze in , en zendt ze naar de Weji Indien en andere oorden. Het inmaken gefchiedt op deze wys. Zo dra de Oefters gevangen -zyn , maakt men ze open , en waft den vifch fchoon af. Dan giet men wat v/aters in een pot , waarin men de Oes- ters ene wyl kookt , daarna op een fchotel legt , tot dat ze enigzins droog zjTi. Vervolgens neemt men wat fpeceryen , wat peper, en zo veel azyn , als men oordeelt noodzakelyk te zyn. Dit mengt men met de helft van het vogt waarin de Oefter-s gekookt zyn., en hangt het over 't ■vuur. Men moet by 't koken wel op het fchuimen paflèn. Eindelyk giet men het al te zamen in een glazen of aarden vat , doet 'er de Oes- ters in en maakt het wel toe, dat 'er gcenlugt by kome. Op deze wys kunnen de Oefters een geheel jaar goed bly ven, en naar ver gelegen plaat- fen verzonden worden. De Kooplieden zenden om dezen tyd vele dus ingemaakte Oefters liier van daan naar de PFeft Indien , waar by zy gemeenlyk ene aanzien- lyke winft doen , want Oefters die hun hier ene fchellkig koften verko- pen zy den meeften tyd voor een piftool , of zesmaal zo veel als zy hun gekoft hebben , en fomtyds nog meer. De Oefters op deze wys inge- maakt zyn zeer lekker , en kunnen ook gebraden worden. Ene andere manier van ze intemakcn bcftaat hierin. Men doet ze uit de fchalen , braadt ze in een pan met boter , doet ze in een glazen of aarden vat , en giet 'er de gefmolten boter op , zo dat ze wel bedekt ieggen , en er geen lugt bykome. Op deze wys ingelegt zyn zy even goed om te eten als op de voorgaande , en worden ook naar de JVeft In- dien en andere oorden verzonden. Men at ze hier ook rauw, met azyn en peper, dog zelden. Meefl; braadt men ze in ene pan met boter, ofin de fchalen zelven op kolen. Ook n Blue iills, (f) Linn. /inas acuta. N E W Y o R K. -ïo^ 'Ook kookt men ze in hun eigen water, dat zy in overvloed van zig ge- ven, zo dra zy in de warmte komen. En men hield ze dan veel lekker- der als wanneer men ze in ander water kookte. Zy gingen hier voor ene gezonde fpys. Arme mcnfchen eten ze het gehele jaar door meteen weinig broeds. De Oefters worden voornaamlyk op enen modderigen grond gevan- gen. Z^ zyn zo calr>'k niet op hec zand , en men vindt hier zelden rots of ftecn op den bodem der zee. De Oefterfchelpen worden op grote hopen verzameld en toe kalk gebrand. Wy zagen vele zulke hopen by de Landhoeven leggen , die niet ver van zee waren ; en omfbreeks New Tork zagen wy de Boeren ze geheel en ongebroken op hec land ryden, dat met weit bezaid was. De zee verfchaft 'er hier ene fchrikkelyke me- nigte van. De Wilden^ die voor de aankomfl: der Europers aan de zeekuften woonden , leefden voornaamlyk van oefters en moflèlen. Nog vangen zy ze vlytiglyk, wanneer ze op plaatfen komen daar oefters zyn, en verkopen ze dieper in het land aan de andere JVilden. Dit is de reden dat men op die plaatfen daai- men weet dat zy voorheen gewoond heb- ben ongemeen vel^ oefier- en molTèlfchelpen op hopen vindt. En die moet ons omzigtig maken in te beweren dat op alle plaatfen , digt by zee , of dieper Tandswaards in , waar men zulke hopen ontmoet , dezel- ven daar gelegen hebben federt de tyden dat de zee over die landen llroomde. Zeekreeften worden hier aok overvloedig gevonden , en byna op de- Krecf- zelve wys als de Oefters ingemaakt en verzonden. Ik heb dikwyls ho- gen- ren verhalen dat de kuft van Ne-w Tork al reeds lang door de Europeci' nen bewoond was, zonder dat 'er kreeften te vinden waren, zo dat zy uit Nieuw Engeland, daar ze oveivloedig waren , in grote vifchkorven derwaards wierden gebragt. IVIaar het gebeurde eens dat een dezer kor- ven by Helgate kwam te breken , omtrent tien Eng. mylen van Ne-w Tork, en alle de Kreeften raakten vry. Sedert dien tyd zyn zy hier zo vermenigvuldigd , dat ze in den grootften overvloed gevangen worden. Een foort van koude koorts, door de Engel fchen Fever andaguege- Kou Je noemd, is zeer gemeen in velen van de Engelfche Volkplantingen. Dog Kourts. in fommigen weet men 'er niets van. Ik zal in 't vervolg de eigenfchap' pen dezer ziekte nader befchryven. Verfcheidenen van de aanzienlyklle Ingezetenen van Netv Tork verzekerden my , dat deze ziekte daar ver na zo gemeen niet is als in Penjylvanie , waar 'er tien tegen een in New Tork van -worden aangetaft. Om die reden waren ze van mening, dat deze ziekte veroorzaakt werd door de dampen van ftaande wateren , poelen , en rivieren ; en dus konden de landfchappen aan de kuft gelegen zo ligt 'er niet van worden aangedaan. Evenwel wierd het gulzig eten van me- O loe- joff N E W Y o R K. loenen , watermeloenen , periiken , en andere fappige viugten , ook ge- houden den voortgang van deze ziekte veel te bevorderen ; en vele voor- beelden bevefligden deze mening. De Kina wierd 'er een goed middel tegen gerekend. Egter wierd zy dikwyls gevonden ene verkeerde wer- king te doen , 't zy dan dat ze verbafterd was , 't zy dat men ze op ene verkeerde wys gebruikt had. De Heer Dwid van Horne, een Koop- man , vertelde my , dät hy zig en vele andere merrfchen van de koorts genezen had met de bladen derTninfaly. (*} Hy ftampte ze in een \'y- zel, en drukte 'er het lap uit; dit deed hy zo lang tot dat hy 'er een le- pel vol van had, ert mengde 'er dan wat citroenfap onder. Dit gebruik- te hy tegens dat de huivering begon ; en na dat het drie of vier raalea genomen- was, kwam de koorts niet weder. P-, De balT: van den witten Eik wierd voor het befie jniddel tegens den bafi:. ^<^P gehouden. Men maakt hem tot poeder. My wierd van fommi- c;en verzekerd,- dat 'er gevallen waren waarin niets had willen helpen, en Waar in dit middel ene zekere en fpoedigc genezing veroorzaakt had. In Nav Tork gebruikte men dezen bafl ook om wol bruin te verwen , zo dat zy naar thee hohea gelykt , en in de zon niet verfchiet. Onder de ontelbare fchelpen en hoorns die men op 't ih-and vindt , zyn 'er die veel Clavn. naar een menfchenoor gelyken. De Engelfchen noemen ze Clams. Zy zyn zeer dik, wit, uitgenomen alleen het fpitfe eind, dat van binnen én van buiten blauw is , treklcende wat naar het violet en het purper. Men vindt ze in groten overvloed op de kufl: van New 7'ork^ Long Is- land, en andere plaatfen. De fchaal befluit een vry groot dier, het welk , niet alleen de Wilden , maar ook de Europeis gaam eten. Met dezen fchelpvifch dn,'ft men enen aanmerkelyken handel onder de Wilden binnen 's lands.. Toen deze menfchen nog op de kuften woon- den, konden zy zei ven hunne C /awj' vangen ,^ waaruit hun voedfel vooma- melyk beftond; maar tegenswoordig doen åk de Hollanders en åe Engel- fchen, die op Long Island en andere zeeplaatfen wonen. Zo dra de fchelp gevangen is neemt men 'er den vifch uit, rygt hem aan een draad, en hangt hem dus in- de lugt om in de zon te drogen. Dit gedaan zyn- de , wordt hy in vaten gelegd en naar Albany gezonden , waar de Wil- den deze waar kopen , die zy voor een hunner befte geregten houden. Behalven de Europeanen komen velen van de Inlanders jaarlyks: op de 2ee kuft om Clams te vangen. V/om- De Wilden gebruiken deze fchelpen in plaats van geld , en maken 'er ■pum der \^^^ iq genaamd Wampum van. Hunne Vrouwen hangen ze ook om IVilden. ^^^ ^y opgefchikt willen wezen. De Wampums worden eigenlyk van het violet der fchelp gemaakt , want de blauwagtige ftuliken hebben by hun (*) Salvm Officimlis Ll\n.. NEW YORK, 1^45. vxp,- hun ene vccl grotere waarde dan de witten. Een Reiziger, wel voor- zien van deze Ichelpen , kan 'er ene aanmerkelyke winfl: mede doen on- der de Inlanders; rnaar als hy geld, goud of zilver medeneemt, zal hy voorzeker verliezen , want de Wilden , die verder binnen 's lands wo- nen , agten deze metalen weinig of niet , gelyk ik dikwyls heb opge- merkt. Voorheen maakten zy hunne IVampums zelvcn , fchoon niet zonder veel moeite , maar tegenswoordig worden zy meeft van de Eu- ropeanen gemaakt. Byzonderlyk doen dit die van Albany , en winnen 'er aanmerkclyk veel by. In 't vervolg denk ik de wyswaaropde IVam- pums gemaakt worden te befchryven. Behalven de verfchillende fekten van Chrifienen , wonen 'er vele '3 o- joden, den in New Tork , die daar grote voorregtcn bezitten. Zy hebben ene Synagoge, bezitten huizen en buitenplaatfcn in eigendom, en mogen winkel doen in de Stad. Ook hebben ze verlcheiden fchepen , die ze bevragten. In een woord, zy genieten de zelve voorregten als de overi- ge Ingezetenen. Gedurende myn verblyf te Neio Tork , zo wel deze reis ais de twee volgende jaren , ben ik dikmaals met Joden in gezelfchap geweefl , en vernam onder anderen dat dit volk noit enige fpys voor zig op zaturdag bereidde , maar dat altyd den dag te voren deed , en dat zy 's winters den gantfchen zaturdag over vuur aanhielden. Zy eten gemeenlyk geen fpck ; egter wierd my door verfcheiden' geloofwaardige menfchen ver- haald , dat zy op reis zynde , en wel vooral de jonge Joden , gene zwa- righeid maakten die, of enige andere fpys, die hun wierd voorgezet, te gebruiken, zelfs in tegenwoordigheid van Chrifienen. Ik was voor de twedemaal den i. November in hunne Synagoge , en wierd elke reis op ene byzondere plaats gezet, die voor de Chrifienen gefchikt; is. Een jonge Rabbi verrigtte den godsdienft ten dele in 't Hehrewwfch en ten dele in 't Kabbynfch. De mans en de vrouwen waren allen op zyn En- gelfch gekleed ; de eerften hielden allen den hoed op. De galeryen wa- ren voor de vrouwen. De mans wierpen by het bidden enen witten doek over het hoofd , het welk mifichien enen Zak wilde verbeelden. Maar ik merkte dat de rykeren enen koftbaarderen doek hadden dan de anderen. Velen van de mans hadden Hebreeuwfche boeken , waaruit zy by beurten zongen en lazen. De Rabbi itond in 't midden der Synago- ge , met het aangezigt naar het ooflen gekeerd ; maar hy rabbelde zoda- nig dat het byna onmogelyk moet geweeft zyn hem te vcrflaan. (*) New York, de Hoofdltad der Provincie van dien naam, legt op 40. ^^ g^^jj O a gr.JVew' C*) Gelyk 'er gene yodm in Zweden zyn was de Heer Kalm onbekend met "tnuine godsdienüplegtigheden , en om die reden verhaalt hy ze ^Js iets byzon- dcrs. V< 108 NEW YORK. GcOigt door lie Hollan- ders' 15ooni- kikkers. riuizen. gr. 40. min». N. en 74. gr. 4. min. TF. van Lond. omtrent fjj,' Erg. mylen van Philadelphia. Hare legging is zeer voordelig voor den handel , want de Stad (laat op een punt dat door twee bayen wordt gemaakt, in ene van dewelken de Rivier Hudfon., niet ver van de Stad» zig uitftorc. Dus is Nevi ïork aan drie kanten van water omringd. De grond , waarop de Stad gebouwd is , is op fommige plaatfen effen en op andere heuvelagtig. De plaats wordt gerekend zeer gezond te zyn. Dl; Stad wierd het eeril door de tiollanders aangelegd , in 't jaar, gelyk men zegt, 1623. toen zy meeller van het land waren. Zy noemden ze Nieuw Jmjierdam^ en \\<i.\.hx\^zt\{lSicmv Nederlands De Engelfchen maakten 'er zig meefter van in 't jaar 1664. en behiel- den het uit hoofde van het volgende verbond van vrede. Zy noemden het land en de Stad beiden New Tork. In grootte komt de Stad zeer na by Bolion en Philadelphia. Maar in fraiheid, rykdom , en handel, betwift zy die plaatfen den voorrang. Tegenwoordig zal zy anderhalf maal zo groot als Gothenburg in Zweden zyn. De ftraten lopen zo lynregt niet als te Philadelphia , en hebben fom- tyds aannierkelyke bogten. Egccr zyn zy ruim, wel bebouwd, en ge- plaveid , uitgenomen op fommige hoge plaatfen , waar dat niet nodig was. Op de voornaamfte ftraten ftaan bomen , die des zomers een groot aanzien en ene lieflyke lommer geven. Dit doet de Stad als naar enen tufn gelyken. De bomen die het tairykft zyn zyn de IVaterbeuken^ (*^ welken door hun zwaar blad veel fchaduw geven, en de Sprinkhaan- hoorn , (i") wien zyne fchone bladeren en de aangename reuk van zyne bloemen zeer gefchikt maken om in ene Stad digt by de huizen en in tui- nen geplant te worden. Ook ftonden 'er Linden en Olmen op de ftra- ten, dog minder in getal. Zy waren in 't gemeen om den anderen ge- plant. Behalven allerhande vogelen, die des zomers zFg ia de bomen ont- houden , vindt men 'er een foört van Kikker in groten overvloed in. (§) Zy maken een fchrikkelyk geweld des avonds en des nagts , vooral na enen heten dag en als men regen venvagt, zo dat zy 't gezang der voge- len als verdoven. Dikwyls fchreuwen zy zo fterk dat een menfch moei- te heeft van zig te doen verftaan. De mcefte huizen zyn van gebakken' fteen , in 't algemeen fterk en net, en verfcheiden verdiepingen' hoog. Sommigen hadden, volgens de oude bouworder , de gevels naar de ftraat gekeerd , maar dit was anders by (*) Platanus occidéntalU I-inn. Waterheecb in 't EngelfcK (f) Locuktree Linn. Rohinia Pfeudo /icacia. , , tt " (§) Dit is dü Rana arborea, van Lii\N/EUS , en wel de AmenkaanfcbeVa- fcheidenheid daar van. NEW Y O R K. 1748. 109 hy de Hïeuweren. Vele huizen hadden op het dak een balkon , waarop de menfchen 's a\'onds gewoon waren te zitten , en van waar men een aangenaam gezigt over de Stad, de naburige wateren, en de overleggen- de kufl: heeft. De daken zyn gcmeenlj'k met pannen of berden van wie dennenhout, (*) dac hier te lande walt, gedekt. De Inwoonders zyn van gevoelen ,. dat zulk een dak al zo duurzaam is als een dat van wit Cederhout (f) gemaakt is, gelykinf c»/3wa«.-t'gcfchiedt. De muren zyn van binnen gewit, en ik zag nergens behangfcLs , waarvan men hier weinig fchynt te weten. De muren waren geheel bedekt met printen en kleine fchilderytjes. Op beide zyden van den fchoorfleen waren gemeenlyk een foort van kaften ; de muren onder de venllers waren meeft befcho- ten , en 'er waren zitbanken by. De ka.llen en al het houtwerk waren gemeenlyk blauwagtig grauw gefchilderd. Daar zyn verlcheiden Kerken in de Stad , die aanmerking verdienen. Kerken. De Engelfche Kerk^ gebouwd in 't jaar 1695. in het wellen der Stad, is van fteen , en heeft toren en klokken. De Nieuwe Hollandfche Kerk, insgelyks- van fteen, is vry groot, en heeft enen toren met een uurwyzer, het enige dat in de Stad is.. Zy flaat noord en zuid. Men heeft hier in het aanleggen van Kerken naar gene ftreken zig gerigt. In deze Kerk zyn nog altaar, nog fakrifty, nog koor, nog kaarskro- nen , nog fchilderyen. De Oude Hollandfche Kerk , insgelyks van fteen , is zo groot niet als de Nieuwe.. Zy was van binnen befchil- derd ,. dog zonder beelden , en met een klein orgel verlierd , dat ha'ar de Gouverneur Burnet vereerd heeft. De mans zitten meeft op de gallery en de vrouwen beneden. De Presbyteriaaniche Kerk is tamelyk groot, en cerft onlangs ge- bouwd. Zy is van fteen , en heeft -enen toren met ene klok. Nog vindt men 'er ene Duitfche Lutherfche Kerk , ene Duitfche Hervorm- de Kerk , ene Franfche Kerk voor de Protejlantjche Fiugtelmgen , ene Quaker vergaderplaats ; waarby men de Joodjche Synagoge nog voegen kan. Aan den zeekant op de fpits der landengte legt een tamelyk goed Fort kafteel , het Fort George genoemd , het welk de gantfche haven bc- George-^ ftrykt, en de Stad ten minllen voor enen onverwagten aanval verde- digen kan» Ten noorden tegens het ftrand aan is zy door paliffades be- veftigd, die egter, daar men in lang genen vyand te dugten heeft ge- had, grotendeels in flegten ftaat zyn. In de Stad zelve is geen goed water te vinden , maar digt 'er by is Water„ ene fchone bron , waaruit de Inwoonders hun w^ter voor de thee en de O 3 keu- (*^ Pinus Jlrobus LnsTsv Sp. PI. p, i/jip- l\) Cupre£'iif tbyoides Lmy». Jjp. PI. p. 1422, iio N E W Y o R K. 1748. keuken halen. Sommigen evenwel, die minder kiefch zyn, bedienen zig van het water uit de putten in de Stad, fchoon het zeer flegt is. Dit gebrek van goed water is laftig voor de vreemde paarden die iii de Stad komen , want zy luften het water niet dat men daar vindt. De Ha- De Haven is vry goed. De fchepen kunnen met hunne volle la- ven, ding vlak tegens de brug aan leggen. Het water is zeer brak , de- wyl de zee gedurig in de Haven komt , en daar door wieft zy niet toe, ten zy in zeer koude winters. Dit is een groot voordeel voor den handel, het welk Philadelphia niet heeft. De Haven is bevryd van alle orkanen uit het zuidooften, door Long Island^ dat vlak over de Stad legt. Dus hebben de fchepen alleen de zuidwefler ftormen te vrezen, want aan dien kant is de Haven open. Dog de ingang heeft enige gebreken, onder anderen dit dat 'er geen oorlogfchip kan inkomen , want fchoon zy vry diep is , is 'er egter voor zo diep gaan- de vaartuigen geen water genoeg. Somtyds is het ook wel zware koopvaardyfchepen gebeurd, door het fterk gaan der golven, wanneer zy tufichen de zelven in nederzakten , eventjes grond te raken , fchoon zonder kwade gevolgen. Buiten dat , de ingang is nauw , en vele fchepen zyn daar vergaan, om dat ze ligt op ene bank geraken kun- nen , als zy gene goede lootfen hebben. Oude lieden , die lang den ingang dier haven bevaren hadden , verzekerden my, dat hy nog die- per, nog ondieper, nog fmalder nog breder was dan voorheen. Het verfchil van ty by hoogft en laagft water is hier omtrent zes Eng. voeten. Maar op zekere tyden van de maand , wanneer de vloed het hoogU: is, ftygt hy tot zeven voet boven de laagfle ebbe. liiiiJcl. New York is mifTchien de Stad die van gantfch Noord jimerika. den fterkften handel dryft. Bofton en Philadel-pbia komen haar zeer naby. Ntw Tork ftrekt haren handel zeer ver uit , en men wil dac zy meer fchepen naar Londen zendt dan Philadelphia. Men voert van hier naar die Hoofdftad alle de pelterj'en , die men van de Wil- den koopt , fuiker , Mahogany , Brazilië , en ander verwhout , Rum , en andere JVeft L/idifche w^aren , nevens al het geld dat men uit de Wefi Indien getrokken heeft. Alle jaren worden hier fchepen gebouwd om te Londen verkoft te worden , en men heeft in de laat- fte jaren zeer veel yzers derwaards gezonden. Van Londen brengt men hier in , floiïen en allerhande Engelfche Handwerken en andere vreemde waren. E-dgeland , en inzonderheid Londen wint ontzaglyk by den handel op Noord Jmerika ; vvant niet alleenlyk New Tork , maar alle de Engelfchen Steden op het'vafte land voeren zo veel goed . oit Engeland in , dat al het geld , nevens alle de waren die hier uit andere geweften komen , naar Engeland moet , om het geen men hier trekt re betalen, en dit alles is daartoe nog niet voldoende. Hieruit blykr NEW YORK. 1748, irr blykt hoe veel ene wel geregelde Volkplanting tot de welvcierc van hare Moederplaats toebrengt. New York zendt vele fchepen naar de lyeft Indien «iet koorn , meel, bifchuit, houtwerk, timmerhout, planken , vleeich , vifch , boter en andere eetwaren. Ook gaan 'er velen nizx BoJIuh^ 'm Nieuw En- geland , met koorn en meel , die van daar vleefch , boter , timmer- hout , verfcheiden' foorten van vifch , en andere waren terug ontvan- gen , welken zy verder naar de fF'eJi Indien voeren. Daar nemen zy fomtyds rum in , die op die plaatfen in groten overvloed gcflookt wordt, en verkopen die hier met groot voordeel. Ook varen 'er fom- tyds geladen Jagten tuffchen New Tork en Philadelpbia over en we- der; hetgeen alleen, gelyk uit dé Koeranten blylct, gefchiedt, om dac fommige waren op de ene plaats duurder zyn dan op de andere. Jaar- lyks zendt men ook fehepen naar Ierland beladen mee IFefi Indifcbe waren , maar vooral met Lynzaad , dat hier gewonnen wordt. Men heeft my verzekerd dat 'er fommige jaren meer dan tien fchepen mede geladen naar Ierland gegaan zyn, om dat het vlas daar gezegd wordt geen goed zaad te geven. Maar het is waarfchynlyk dat de ware re- den is, dat men in Ierland^ om des te beter vlas te hebben, niet wagt tot dat de plant ryp is , en derhalven vreemd zaad moet laten komen. En dus is die een der hoofdtakken van den handel ge- worden. SoMTVDS worden de goederen die naar de TVe(l ' Indien gaan met gereed geld betaald , en fomry'ds in waren, die of eeift naar Ntiu Tork gebragt , of regelregt naar Enieland of Holland gezonden worden. Als dan een fchip op de terugreis gene waren medenemen , of nie- mant het bevragten wil, zo vaart het naar Newcaftle in Engeland^ ca neemt in plaats van ballaft ftecnkolen in , die hier wel betaald wor- den. Ook gebruikt men ze in vele huizen, in de keuken en in de ka- mers, dewyl zy beter koop gefchat worden dan het hout. New Tork dryfc ook enigen handel op Zuid Karolina , waar het koorn, meel, fuiker , rum , en andere goederen naar toe zendt , en van waar hec ryft wederom teitig ontvangt, het welk genoegzaam het enige is dat uit Zuid Karolina verzonden wordt. De waren waarin de Provincie van New Tork handel drj'ft zyn niet zeer menigvuldig. De voornaamflcn zyn , pelteryen , die te Óswego van de /Vilden gekoft worden , vele planken , die meeft van Albany. komen, timmerhout en vaatwerk , dat van omflreeks de Rivier Hud- /ö» gehaald wordt, en eindelyk weit^ meel, garft, haver', en ander graan , dat men van New Jerfey en uit de Provincie zelve krygt. Ik. heb Jagten gezien van Nieuw Brunswyk , geladen roet weit , die los in^ 't fchip lag, en met meel iii tonnen gepakt, gelyk ook met ene me- nigte Ï12 NEW YORK. nigce vati lynzaad. De Provincie van New Tork levert ook enig vleefch en andere eetwaren , die men verzendt, dog in gene menigte. Ook is de voorraad van erwten die van Jlbany komt niet aanzienlyker. Maar des te meer yzer kan men verzenden , want men vindt het op ver- fclieiden' plaatfen van dit Landfchap in overvloed en tamelyk goed. De overige voortbrengfels hebben niet veel om 't lyf. Wyn. De meefle wyn, dien man hier en in de andere Volkplantingen van Noord Amerika gebruikt , komt van Madera , en is fterk en heet. Hand- Hier zyn nog gene Handwerken , die naam verdienen , aangelegd. ^^'crt'Cn. jyjgj^ krygt hier alles van Londen. De Hui- De Rivier Htidfon brengt den handel van New Tork veel voor- Jon, deels aan. Zy is omtrent honderd en vyftig Eng. mylen landwaards in bevaarbaar ,' en valt niet ver van de Stad naar het weden in de Bai. Gedurende agt maanden van het jaar is de Rivier vol van Jag- ten , en andere grote en kleine vaartuigen , naar Nexv Tork gaande of 'er van daan terug kerende , beladen met inlandfche of vreemde waren. Schepen. Ik kan niet jivift bepalen hoe groot het getal der fchepen is die Jaar- lyks hier aankomen of afvaren. Maar ik heb in de Penfylvanifche Koerant gevonden, dat van den i.' December 1729. tot den i. De- cember 1730. twee honderd en elf fchepen in de haven van New York gekomen , en twee honderd twee en twintig daar uit gevaren wa- ren. En federt dien tyd is de handel zeer fterk toegenomen. Markten. Tweemaal in de week komen de Boeren te New Tork te markt, omtrent op de zelve wys als te Pbiladelphia , alleen maar met dit on- derfchcid dat hier de markt op verfcheiden plaatfen gehouden wordt. ÏV Coii- De Gouverneur van New Tork heeft zyn Paleis in het Fort. On- vcriicLir. der de genen die met deze poft bekleed gewceft zyn , verdient Wil- liam BuRNET ene euwigdurende gedagtenis. Hy was een zoon van den beroemden Thomas Burnet, en fcheen de geleerdheid van zy- nen Vader overgeërfd te hebben. Maar zyne grootte verdiende belliond m zynen aanhoudenden yver voor de welvaart van dit gewell. Het volk van New Tork houdt hem voor den beften Gouverneur , dien zy oic gehad hebben , en denken zyne bewezene dientten niet genoeg te kun- nen pryzcn. De veelvuldige ftarrckundige waarnemingen, die hy hier maakte , zyn in verfcheiden' Engetfche werken te vinden. In 't jaar 1727. byde komft van George den II. tot den troon van Groot Britanje, wierd hy aangefteld tot Gouverneur van Nieuw Engeland. In gevolge hier van verliet hy New Tork en begaf zig naar Bojion , waar hy in 1729. overleed. Park- Eens of tweemaal in 't jaar wordt te New Tork ene vergadering ge- niciiten. houden van de Afgezondenen uit alle de oorden van de Provincie. Men kan deze Vergadering aanzien als een kkin foort van Parlement of Ryks- dag. NEW YORK. 1748. 113 tlag. Hier wordt alles het welvaren van 't geweft rakende in overwe- ging genomen. De Gouverneur beroept de Vergadering en doet ze fchei-Gotivcr- den naar goedvinden. Dit is ene magt waarvan hy zig bedient wanneer ncurs. hy of verdere overwegingen onnodig , of de Vergadering niet eens ge- zind genoeg oordeelt ; dog het gebeurt ook dikwyls genoeg dat hy , door eigenzin of eigenbelang bewogen , deze magt ten nadeele der Pro- vincie gebruikt. Somtyds heeft het gewcfi: enen Gouverneur gehad, die met de higczetcncn in zulke onenigheid geraakte , dat de Afgevaar- digden naderhand uit fpyt en wraakluil zig tegens alles kanteden wat hy voorltelde , het ware dan voordelig of niet. In zulke gevallen plegt de Gouverneur de Vergadering te ontbinden , en ene andere te beroepen , wel- ke hy evenwel binnen korten tyd weder ontbond zo dra hy bemerkte dat de leden niet wel gezind waren. Op deze wys will hy het hun zo moe- de te maken door de koften die zy zo dikwyls gedwongen waren te doen , dat zy op 't laaft blyde waren zig met hem te mogen verenigen in hunne pogingen ten beften van 't geweft. Maar daar zyn ook Gouverneurs ge- weeft die de Vergadering beriepen en ontbonden alleen om dat zy zig niet naar hunnen zin fchikken wilde , of hare toeftemming niet kon ge- ven aan voorflagen , die miflchien gevaarlyk of fchadelyk voor de geme- ne zaak zouden geweeft zyn. De Koning ftelt den Gouverneur naar wel- gevallen aan , dog de Ingezetenen betalen hem zyn jaargeld. Dus heeft hy groter inkomflen naar mate hy de gunft der Jnwoonders winnen kan. Daar zyn voorbeelden in deze en andere Provinciën van Gouverneurs , die door hunne onenigheden met de Ingezetenen hun gantfche jaargeld kwyt raakten , hebbende den Koning geen vermogen om hun dit te doen betalen. Indien een Gouverneur dan geen goed van zig zelven heeft, kan hy daar door gedwongen worden zyn ampt nederteleggen , of zig met een zeer gering inkomen te behelpen , of zig naar den zin der Ingezete- nen te fchikken. Dog 'er zyn zekere \'afte voordelen, die men hem niet onthouden kan. Dezen zyn I. dat niemant in de gantfche Pro- vincie ene herberg kan opzetten zonder verlof van den Gouverneur, het v/elk men alleen verkrygen kan mits betalende ene zekere erken- tenis volgens de omftandigheden. Sommige Gouverneurs, welken aan de Ingezetenen weigerden hun jaargeld te betalen, zogten derhalven die fchade te boeten door 't verdubbelen van het getal der herbergiers. II. Weinige lieden, die ftaan te trouwen, willen hunne geboden van den preekftoel afgelezen hebben, uitgenomen zulken die zeer arni zyn ; maar verkrygen een verlof van den Gouverneur , waarby de Predikanten , Hervormde of Lutherfche^ magt krygen zulke perfo- nen , die dat verlof vertonen , te trouwen. Dit verlof nu is den Gou- verneur ene halve Gtnnca waard. En deze vergunningen door de gehele Provincie belopen ene aanmerkelyke fom. III. "Dc Gowver- P ncur tn NEW YORK. neur tekent alle paspoorten, en byzonder de zecpaflèn; en dit geefc hem een ander middel ter goedmaking zyner verteringen. Nog zyn 'er enige klcindcr voordelen, die ik voorby zal gaan. 