Maleisch-Nederlandsch woordenboek
^LJi^iij pangsek, batav. (bal. pang- s^g, T.), nedersmakken. — [B.]. ..WAM.JÜJ pengsan, z. pensan. ■)f/wwJCj pangsai, batav. (chin.), zijne behoefte doen, — [B.]. pt ^M^JÊ^ pangsïjoen, — nederl. — pen- sioen. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. ^ iJij peiigngeng, peiigengiigaii, angin p., met molentjes loopen; duizeling; sui- zend. — [B.]; uit 't bal, waar p^ng^ng: hoofdpijn hebben bet. (T.). C,._Ji.5t3, niemengap, zoodanig opbergen , dat. er geen lucht aan kan komen, waar- door iels verlegen raakt of verstikt. ^ iüili pongpong, batav., uit 't bal., Z^^- dig uitgedronken als een kokosnoot, waaruit door een gat geslurpt is. — [T.] ; met knabbelen een gat of holte in iets makew als bv. in een kokosnoot, waaruit door een gat geshu'pt is. — [B.]. ^ t, Q.JL?P?ngak, batav. (bal. pongah, mar de schil van een citroen rieken!' T.), ruikende naar uien, sp. peper. enz. (soend. of jav. s^ngak). — [T,]. Ci5sJO pailgkoe, binnenbocht van den arm; \ nieniangkoe, in den arm hebben, in den arm nemen; voogdijschap voeren over iemand p waarnemen voor een* ander: besturen, regeer en, beheer en. pengki, batav. [B.],: poengki. i3sji3 poeiigki — oorsp. chin.--, soort van platte mand, van voren open en met twee handvatsels, waarin aarde, zand, mest enz. gedragen wordt; stalmandje,— * batav., een langwerpige vierkante stalmaiul zooals die om paaMendrek op te ruimen (vgl. pengki). — [T.]. 87 416 i^ •H- CJL^.^3 l>on^ka, balav., de snede van een kleeding sluk. — [ï.]. ■¥: /♦jJvaJo pangkalan, w. sum., badplaats of waschplaats van eene rivier. — [N.]; z. pangkal (T.). \j^^/C>00 pangkat, trap; graad; rang; waar- digheid; vgl. tingkat. ■^ ^iX^ÜJ pongkot, batav,, ondereinde of onderste van iets: ^t tegen- overgestelde van o e dj o eng; bv. pongkót tembok, pongkót batang pohon; pong- kót gïgi en pangkal gïgi (bal. panggal, een kies, T.), de kiezen. — [H.]; z. bongkot en pongkol. — [T.]. S^JLj pangkoer, soort van houweel, om den sago uit den stam te hakken. — *men. een patjol (T.). peng^kar, van de beenen sterk naar J buiten gekromd. / wè^ii-5, memangkas, iets, dat rechtop staat of houwen van het bovenst gedeelte, zooals bv. de uitschietende loten van eene omheining; onthoofden door een' houw. ^^L-Js» JÖ y memangkoeng, kloppen, zooals bv. met een' knuppel, een stuk hout en dergelijke. pangking -^ oorsp. chin.^ — , slaap- plaats; slaapstede; slaapvertrek. — * pangkeng, batav., kamer. ~ [B.]; bal.: gevangenis (T.). u Ct' pangkak, soek., legen elkander slaan, zooals bv. bekkens. , k5sJt3 pangkal, tegenovergestelde van (ë- djoeng; begin (mat.); gedeelte, dat het dichtst aan den oorsprong is; dikst gedeelte van iets; titel van een boek, hoofd van een geschrift: p. mata, binnenhoek van het oog; pangkalan, wat op een pangkal gelijkt; begin van een weg aan een* water oïeen* hoofdweg; landingsplaats, aanlegplaals, steiger; fonds, kapitaal. — p. gigi, z. onder pongkót. -)e A5sJo pongkol, ba tav. (bal. bongkol, T.), boveneind; benedeneind; stam. — [B.]; z. pongkót (T.). ^ A^XJ pingkei (terpingkel-2), batav. (bal. ingk^l, T.), schudden of in elkander zakken van 't lachen. — [B.]. cKJSjLJ I., memangkali, gooien met een tol naar een* ander, die reeds in draaiende beweging is, om hem weder te smijten; eene tegenpartij in een' redetwist raken, troeven. II. pangkali, kruis, dat men op het voor- hoofd van een kind of op den achtersteven van een vaartuig maakt, ter afweering van booze geesten; meniangkab, voorzien van eene p. poengkali, ^roo/ stuk van iets; brok. 419 ^ J J J ^<v •'• pengga, rfee;? (niet plat), bv. van een' schotel <lS uit.3 Ppnggaga, naam oener eetbare kruipende plant. t QJ ulx3 peng'galak, batav., zundgaL — [B.]; z. galak. U JÜ poenggawa (en peuggawa) — skr. poenggawa (6w/, in smst., edel; voortreffelijk) -- titel van een' ambtenaar, die het bevel voert over een gewest; land- drost; gezaghebber. — ^penggĕiwe, batav., ambtenaar. — [B.]; z. pegawai. • panggar, stelling met een vloer, om er iets (bv. borden, schotels, visch), op te zetten, ook bij fuiken gebruikelijk. j^IJLj Penggar (vgl. p^ngar, T.), bedwelmd; tabak]. ^ zwaar in U hoofd [zooals bv. van poenggoer, doode boom, zonder takken; tronk, pinggir (zelden), zoom, rand, kant, boord. jIlSs,JL3 panggang, wat geroost is, als ware het roostsel; gespleten stok, waarin een d warshout gestoken is, zoodat dit veel overeenkomst heeft met iets, dat men wil roosteren. Het daardoor ontstaan kruis wordt op eene in het oog vallende plaats op een vaartuig bevestigd, ten teeken, dat c- dit vaartuig te koop is; memanggang, roosten, roosteren, braden aan een spit of gespleten stok, braden op een' rooster; een* vaartuig voorzien van eene panggang, ajam p., roost-kip; p. ajam, als ware kip-roostsel; SQp^rti kcêtjing d^ngngan p., als eene kat met iets geroost (waar zij met geene mogelijkheid van af kan blij- ven), spreekwoord; pemanggang, hoeveel- heid die op ééns geroost wordt of is, als ware het roostsel. >».-Ü* panggoeng, verheven stelling; too- neel; rSmah p., huis op stijlen, boven den grond, zooals de maleische huizen; met het eene einde op iets liggend; aan het eene eiiide onderschraagd (z. ook onder sila. T.). t poenggoeug, deel van het lichaam, waarop men zit (desasz), achterste, in dien z\n\bil; dcêdoek p,, van een' kokos- boom zoover in wasdom zijn, dat hij een kort, rond stukje stam heeft, vertegenwoordigende als het ware zijn' achterste. — ^f ponggong, w. sum., het dikke gedeelte van iets; pong- gong pedang, de rug van een zwaard; ponggong kaki, de wreef der voeten. — [N.]. ^XA3 pinggang, middenlijf, middel; lendenen; p. s^löêwar, de schuif van eene broek; p. dajoeng, plaats ius- schen blad en steel; peminggang, achterste 27* <>2ft5 420 riem, aan stuur- of aan bakboord, op roei- vaarliiigen mei lange riemen, ilie als ware het aan de leinlenen van hel vaarluig be- vesf4gd langer en zwaarder is, aan de overige riemen naar voren loe: nifm, die zooilnn'igni rinn hnnfevil, waartoe de sterkste en besie der mal rozen genomen worden. ,,^JL-N^JtJ poenjig'oek. naam van een' vogel van hel geslarbl der uilm: z. rindoe htêlan (en goenggoek, T.). .. .XJ ..% • _^,J1^X.JL3 pOHiiffok, (jritol en hoog, doch Zfch Oftduii/elijlc voordoend li- chaam, zöoals bv. een hoog eiland in de verte. paiig:g:oeI, balav., de heup. [B.]. , liieilieiig:g^al, doorhakken; doorkap- pen; in twee of meer stukken hak- . . . kappen; bóêlan s^p^nggal. ken; halvemaan, \S>^JL3» memangg:!!, roepen; noemen (deze laatste beteekenis is uit de brabbel- taal, die op Rijow fortuin schijnt gemaakt te hebben, T.). ^n^jsJm pinygan (uit *t Tamil, T.), bord; schotel; p. pagar malSka, z. on- der pagar; p. batik, soort van chineesche borden, met een bloempje, als sommige batik-monsters. r ^ 4>v-X^, kondé ponffgo, batav., een soort van kapsel zonder haar pen l)ij jav. vrouwen in gel)rnik. — [T.]. ^-5s^A3, memoen» gaü, ontschrpen; lossen; overladen ^X.J^ pjniulïma (van lima, in de ongehr. beleekenis van hand), bestierder; hoo/d eener bende (inz. krijgsvolk); aanvoer- der, krijgsoversfe. kommandant , gezaghebber vaneenoorings ofroovervaartuig: p pc^rang, berel hebher van eene hoeveelheid, krijgs- overste, Ie land of tevvaler; p. kïri en p. kanan, eerste en tweede adjudanten van den opperbevelhebber te water of te land. Te water is ieder op een afzon- derlijk vaartuig; p. b^sar, hoofdbevelhehber van een eskader of eene v loot , is steeds van vorstelijke afkomst, staat echter onder de bevelen van den laksamana. ^ /j 0^\jLf.JL3 penganipawan, w. sum., eene weide, — [N.]. ^^JikJij pendanten, batav. uit 't jav., bmid, bruidegom (komt echter ook voor in mal. gedichten, T.). ^ ^ ) ^(? ^ ^ pangliöèloé (spraak uit p^ugoe- loe, T.), batav., hoofdpriester; p. moewara, havenmeester. — [B.]. poengg'ai, naam van een* boom. -X- iAJLJ pan8:liii8: (siak.), onoplettend; on- verschillig, (z, lalai); — is den- kelijk 't jav. woord (T.). 421 rj^ ^ x.wAA. > pen^alUan, baiav., uit H soeiid. schijnziek; vahchxan karakter; wangunslig; eigenzinnig? — [B.]. mSi^JLi pengempang (zelden), vijver, om er visch in te bewaren (z. ^mpang en èrapang). /]^it3 (vgl. J^') pengöêloe (van Jyt), hoofdman; opper hoofd; hoo/d; presi- dent; p. hamba radja, onderhoofd over al de raïjali van Lingga, slaande onder den örang kaja van M^ppar, hel opper- hoofd, ^ (, a-JéJL? pengcfelak, w. suni., gevolgen van een handelv^ijze; iloelah sakarang p^ngcëlak dari kalakoean- raoe, dit zijn nu de gevolgen van uw gedrag, — [N.]; dat dari heeft N. uit de brabbellaal (T.). »*♦ ♦*♦ /j ^«aXJJ pangeran (in bik. en poëzie) — oorspr. javaansche titel voor vors- telijke en andere voorname personen. — Een der hoofden van het eiland Sijantan voert dien tilel, als zijnde van br^neische afkomst. ■H- \UL-5 pepare, batav. (uit 't jav., T.),: p^rija. — [B.]. -X- ^ \\JLi pcparera, batav. (uit 't jav., T.), rJ een verkoelend, welriekend smeer- sel. — [B.]; z. param. -^ r CuLj papaja, batav.,: k^paja. Ij^y^A .fi Pfppat, zonder uitstekende punt of verhevenheid; effen; vlak; van eene uitstekende punt of verhevenheid beroofd; stomp: afgeknot; van een' berg of heuvel van den top beroofd — ; van grond met verheven- heden geapplaneerd — ; \m inhoudsmaten voor graan en der|2;elLjke zonder uitstekende punt of punten enz. zijn: memeppat, zonder uitstekende of verhevenheid doen zijn (maken), van eene uitstekende punt of veihevenheid berooven; van den top berooven; afstompen, a f knotten; applaneeren; a f strijken (vgl. jav. p^p§ t, T.): den doorgang beletten aan iets, den in- en uitvoer van iets beletten; monopolisee- ren, niet toelaten koopwaren, vreemdelingen, blakkeeren; p. gantang, vlakheid als die eener (afges treken) gantang. 'H- / jJ^d^ P?P?s, batav., uit 't bal, steeds, dikwijls. — [T.]. iy_ o A ^ I-> menieppak, knappend kauwen, zooals bv. beschuit, suikeriet en dergelijke. II. peppak, van al wat eene hoevelheid deelen, hetzij levende weezens of levenlooze dingen, bestaat en een geheel vormt de totaliteit; geheel (vgl. jav. p^p^k, T.); sepeppak) geheel en al; z. onder b^rin- d?. papakerma (in bik. en poëzie) — skr. papakarmma — , slecht; on- deugend; vgl. JtJ. CJ> yyi3 422 fjiM ^ i êA_^ pepffiroe, balav., blaas, buis; zak.— [B,]. -H- / j^ \ ^iL^ papöêroes, batav. (van 't jav. poéroes, T.), de blaas. — [B.]. •^g 4^,^ 1^ papö&wah, Nieuw-Guinea. 2°., batav., wollig; kroesig; kroeskop; orang p., inboorling van Nieuw-Guinea. — [B.]. ^S^> memeppah, slaan met een lang voorwerp op of tegen iets, zooals bv. met een' stok op eene rot; van iets, dat hangt, bv. vruchten afslaan, y jiJj P?ppai, z. onder cêdang. L Q,,^-^ I. pak, latten, die eene heining samenhouden; pakkist; kist, waarin de opium vervoerd wordt; in een pakkist doen; dicht spijkeren y bv. eene kist, eene deur, een venster. II. — verb. ned. — ^ pacht; packtschat; verpachten, III., uitroeping nabootsende een klappend geluid, minder zwaar dan pok, zooals bv. dal van een boek, dat op zijne breede zijde valt, of van eene tafel, waarop men met de vlakke hand slaat. — z. l^pak, k^l^pak, k^l^ppak, dj^l^ppak en bah. IV., batav., pak; baal. — [B.]. ^ ^1 _ Q ^ POC^^j batav., op de beide armen dragen of houden, bv. een kind. — [H.3;vgl.po.~[T.]. L^Q^,^ I. pok, uilroeping nabootsende een ploffend geluid, zwaarder dan pak, zooals bv. dat van een kokosnoot, die van den boom valt, of van een' emmer, die kop onder in het water valt; plof — z. l^pok. IL, meng^epok, batav., een prauw lossen, d, i. de lading uit een' lichter overnemen. — L_ 0—3 pik, uitroeping nabootsende een klappend geluid, helderder dan pak, zooals bv. dat van een houlen doosje, dat op den grond valt. — z. l^pik. (^^>nÜ— J pokta (in hik. en poëzie), z. cl;'^'. ;j>nÜ«3 Pfk^at, z. pakal. ( KK*vii-J I- (skr. paksa), memaksa, on- rechtmatig di^ingen (ook om iets te geven); onrechtmatig nootzaken; onrecht^ matig plegen van geweld op iemand; met geweld afzetten; pepaksaitn, onrechtmatig gedwongen enz, worden; onder onrechtmatige dwang verkeeren; pemaksa, wie onrecht' matig dwingt enz.; dwingeland; geweldenaar, IL, tijdstip of gelegenheid, ter verrich- ting van iets. / )^Ü^3 I- paksi — skr. paksï — vogel; vlinder. IL, as; spi:l (vgL jav., T.); p. hindoe, centers of taatsen aan eene draaibank (vgl. pangsi, T.). '^y^ 423 l:^j3 •^/^#WiiL-5 poksai, batav.^ tuimelen, buite- len, duikelen. — [B.]. /♦wA>jUii3 pahsjiiia, noorden (waarscijnlijk eene wijziging van daksjina, om lict tegenovergestelde daarvan aan te duiden). ^ èiiw, z. Liyii*. vüi pakiiia, naam eener liaan, met eene ^ groot e, zwartroode, veeldradige bloem, welker bladeren op elkander zitten als die eener pas ontluikende roos ; Lij enkele vrou- wen, een uitwas in den uterus van den vorm | eener pak ma-bloem, dat nu en dan de glans /Aiigend omsluit en aldus de wellust van den man verboogt. De bloem wordt in de geneeskunde gebruikt, wanneer de vrouwe- lijke scbede te nat is. Van den uitwas in de uterus eener vrouw verhaalt men, dat, wanneer de vrouw baar kleedje (kaïn) droogt, bommelen en bijen komen, om er de lucbt van in te zuigen. . k-V ui (jav. b^katoel, T.), böèboer peka- toel, brij van póèloet-rijst , inz. zwarte. •)(■ <^0 uiJ? pekateh, w. sum., iets ivat kleiner maken van kêtêh (,Vi^, T.), bet zou eigenlijk moeten zijn pekeitei (;%juO\ T.).-[N.]. •X- ^-p^u3 pekatja — misscbien skr. pangka- ^*-^ dj a, de lotus — kan, daar het als beeld van het hart gebezigd wordt, als liefkozingswoord in zwang genomen zijn; meestal ^UJ ^ . In *t plantkundig Woor- denboek van Filet vindt men rabnab^kadja (te lezen rat na pak a dj a) als een javaansche naam van de gompbraena globosa. Denkelijk is hier de variëteit bedoeld met roode, robijnkleurige, bloemen, zooflat de lieflvo- zingsterm ook hiermede in verband kan gebragt worden. In de Angling Darma, uitgave van Winter: mas mirah sawang r^tna pakadja. — [T.]. >r\x»\lj pekasam, visch of vleesch, doch ^ voorn, visch, in stukken gesneden en in potten of vaten ingezouten, met bijvoe- ging van gekookte rijst of gekorrelde sago (p^l^mang), die, in gisting overgaande, aan het geheel een' zuurachtigen smaak geeft; z. masam. ^/♦y-Doi pikangan, papikang^an, batav. (jav. en bal. pikang, T.), lies. — [B.]. Ci3 ui pekaka, maleische volkstam van den Riouw-archipel; naam eener soort van ijsvogel. f >iw ui pekakas, z. perkakas. I. pekkat, van vloeibare zelfstandig- heden Ujmig, dik, ingedikt; van koffie of thee sterk, IL, z. pakat. -'Z ,ü 424 ^ Lli; ^Sn5 pekerti en perkeriti — skr. pra- kr^li — aard, naluur, natuurlijk karakter, natuurlijke inborst. — z. ^mL. ^ S^*^ pekoeug:, kanker; p. iiias, z. inas; p. m ^ 1 a j a ng , oppervlakkig ; p. 1) óè 1) o e k , niet etterend, maar droog. Ui. t^^^_jjj>0 pekkak, kardhoorig; van een munt of ander stuk metaal een doffen klank hebbend, niet klinkend; meniekkak , kardhoorig maken door aanhoudend schreeu- wen (fig.)> sepekkak, naam eener groote soort van strandsnip, die zeer kardhoorig is en met de handen kan gevangen worden, als zij den jager niet ziet aankomen. Wanneer eene harer aan eene lijmroede gevangen is en de anderen dat zien, dan komen zij allen, om de ongelukkige te verlossen, vvaarhij echter velen zelf blijven vastkleven. L Q-^t>J pekok, van den arm sterk naar buiten verdraaid. ^. JSJ> I- pekkan, naam eener bloetndragende heester — jasrainum grandiflorum ; jas- mijn; p. höötan, de wilde soort. IL, markt, marktplaats. — z. r^kkan en rakan. pakanira (in luk. en poëzie), gij (jav., T.). ^ ijK3 1. pekft, op Bal. als Mal. gebezigd, ten. IL, z. ^.Ca/oj. ^sj Pfkkau, gillen .*J aSJS poekc&loen (iu bik. en poëzie van jav. oorspr.), Aeer, inz. als aanspreek- woord. -)f / .4 (laSJ pekiwaii, batav. (uit 't jav., T.), modderpoel; vuile waschplaats. — [B.]. u; Liio peg'gl, z. p^rgi, OlJ pegawam, batav., advokaat; pleit- bezorger. — [B.]. / C^\ij, P- jang m^ndjaga oendang-2, officier van justitie, fiskaal. ■X- cy *tJ^ 1000 chin. muntjes (lamp. 1000).- ^\,^^ys>3 pegat, batav. (uit 't jav., T.), iemand den weg afsnijden; opvat- ten.—[B.]. ^^O peggar, naam eener soort van fazant, van de grootte eener halfvolwassen kip. p]g:ariiij^, w. sum., vei-stommen. — [N.] ; komt van p^ en is de bena- ming van een toovermiddel (T.). ^/ >kkNJ pegas, soek., veer (werktuig), dat, wanneer het gebogen wordt, eene terugwerkende kracht heeft); p. djam, horologie'Vêei\ '^tjsj^, memeggaiig, houden; vast houden; aanvatten, hebben; ander zich hebben; [T.]. bestieren: waarnemen; memeggang poewasa, JÖ 425 cUi of ook alleen m^m^ggaog, bij uitnemend- heid, de vasten aanvaarden. N>L5 P??8?al> van het gemoed verstijfd; verdoofd — ; baloorig, — ^ pegel, batav. (uit 't jav., T.), vermoeid, moede, — [B.]. /•J>0 pcgga» en pegoen, verstomd en on- bewegelijk. pigantar, w, sum., = jiXui'; van gantar. — [N.]. V3 I. pal) een nog niet lang in zwang zijnd woord, waarvan de oorsprong en prini. Let. onbekend zijn, alleen gebruikelijk in böëwang p., laveeren. — z. p^rai. IL, batav. — verb. ned. — paai — [B.]. ^ >^\^ pelaboer, spijs of geld dat aan iemand voor een"* bepaalden tijd ver^ strekt wordt; rantsoen; traktement, — Voor traktement in geld wordt tegenwoordig meer gadji gebruikt (vgl. b^laboer, T.). i *♦ J Jt\3 pelata, naam van een' zoutwater- visch. <-C 2«3*^Aji l'"- pelatok (jav. p^laioek, T.): b^latok. 2<^., soek. en batav., ook: Müu van een a ¥: J geweer. is.^A3 peladjar, z. adjar. <Xawo^ pelasoh, aartsluiaard; wie niets goed doet, p, JAJS pelangi, regenboog, — z. palang. <Jiii^\j pelSngab, wagenwijd open. iK^jKi pelapah, bamboes, open gespleten en plat geklopt ^ voor bevloenng^ be- schotten en dergelijke (vgl. p^loepoh, T.). LtS t^\3 P^lSffa en, minder gebr. kepelag^a* /.t rJ^AJ? pelatöwan, z. p^lalawan. /•i v^^ pelalauan, z. p^lalawan. ./O^^AJ? pelamiii (in plaats van perlamiü, van 't ongebr. lamin), versierde slaapplaats (z. pantas) voor de moeder eener jonge dochter, die in een vertrek, de k^- palqi P-J dat aan het hoofdeinde van de p. staat, afgezonderd is; ook voor bruid en bruidegom. ..j'^A^ pelana — pers. ^h {pakzadel) — zadel, i%&S^ii pelahap; djelödjoh; — z. be- lalah. /.ïjCb^AJi pelahan, z. perlahan. ^4X«>^\3 pilajah, \v. sum., = jii^'; van lajah.-[N.]. .^/J?\uJjj, z- bagai. / Ós^j^S pelehaja (in tik. en poëzie), beuly scherprechter (ook ^^[y^, T.), i^^^sj^ pelat (op cenige eilanden van Riouw), moede, vermoeid (vgl. p?la^: en pe- nat, T.). •C>iJ 426 ^ "^JCy^ '• P?""' ^^^^^' (^S^- ni^lit, T.), gierig. — [B.]. «IL, naast pale. — [B.]. ■^i^^^/vjj pelet, batav. (uit 't bal, T.), op- siroopen, — [B.]. •^ JsXi peleter, batav., iemand achter de vodden zetten, — [B.]. mjij^ peleting, bamboezen buisje, dienende bij het weven, om er het garen van den 2^^ haspel (olak) op ie winden (bal. id., jav. kisting, T.); buisje, kokertje, ■^/♦P 4aAJ? peletökan, batav., kleine erw- tenblazer of klapper, — [B.]. /.5 \vJS;x\J pel^djaran, z. adjar. ^^A-J peler, mannelijk lid; batang p., de mannelijke roede; böêwah p., z. onder bffiwah; b. p. kambing, is de eetbare vrucht eener liaan en v^egens hare gelij- kenis met den balzak van een' geitebok zoo genoemd. — De dunne pitten, pïtis-2, zijn een zwaar vergift; b. p. s^ddjoek, sing. (koude teelballeo), naam eener met schaar- sche haren bezette vrucht, die op een* van koude gerimpelden balzak gelijkt; p. ïtik (de mannelijke roede van eene eend) , schroef; peler-pelêran, een lelietje van zilver of goud, met twee balletjes aan het boveneinde (na- bootsing van de mannelijke schaamdeelen), om de schaamdeelen van nog naakt loopende jongetjes te bedekken. / W4sX5 pelsoe (zelden) — port. falso — valsch, onecht, / mJ<3 péles — verb. ned. — , flesch. \Um-aJ? pelasari, z. ^mp^lasari. •X- \\.^^Xj poelasari, naam eener welrie- kende heester — alyxia stellata — die men op de graven plant; 5 da s p., de alyxia stellata, een geneeskundig plant. — [B.]. {^^^y\MKX^ pelessat, wegvliegen, door het ontvangen van een* slag of schielij- ken stoot, zooals bv. een steen, die een* slag met een' stok ontvangen heeft (vgl. jav.^ T.). ^j^^/y^^w^Jj pelessit, naam eener soort van kleine sprinkhaan; soort van gees- ten, die den vorm van die sprinkhanen aannemen; fluitje van den bootsman. i A^ pelang — pers. Ci^i^ en CXUj (spr. palangg); luipaard; al wat vlekken van eene andere kleur heeft — , I. panter; luipaard; tijger; streep van eene andere kleur (z. belang); p. kasau, de konings^ tijger (de zwarte strepen zijn hier bij daksparren vergeleken); berpelang, strepen van verschillende kleuren hebben; bandera walanda b. tiga, de hollandsche vlag heeft strepen van drie verschillende kleuren (vgl. jav, belang t^lon, T.); veelkleurig gestreept, zooals bv. de regenboog. — z. pelangi. \ .^ 427 .Üi ^ nXi peloengr, batav. (uit H jav., T.), soort van watersnip, — [B.], ¥: nsJi^Xi pelangpang, balav., lange over- dekte bamboezen zitplaats bij feestelijke gelegenheden. — [B.]. -^ iJijLk! peloeng^poeng:, balav. (jav. ploem- poeng op zijn balineesch uit- gesproken, T.), stevige biezensoort ot dunne fijne bamboe (oud-jav. p^roengpoeng als vertaling van *t skr. eraka, — [B.]. •K- (.^.Jijt A3 1 teplengek, ba tav., van schrik verslommen, bv. als men bericht krijgt, dat een vriend onverwachts overleden Ls. — [H.]; \gl. soend. mal^ug^k.— [T.]. (^iisiÜJ pelangki, z. p^langking. 2^., batav. — verb. ned. palangkijn. — [B.]. iLJ^oLA-5 pelangking (en pelangki), rfraög'» stoel, draagkoets. Ljjr^' pelangkiran, batav., vier- kante bak, op 4 poot en en in vakjes vei^deeld, ter bewaring van kokers voor krekels, die men om eene weddingschap laat vechten. — [B.] ; op Bali een 4 kante bak om offeranden op te leggen voor koemara, den god der kleine kinderen (T.). ^^m l^ pelaiiggi (en pelinggam), veel- kleurig marmer [T.]. pelèngjèt, batav., uit H bal^ de eikel van 't mannelijk lid. — r z. pelpa, div., takjes van moeskruid, — [M., S.]; z. p^lQppah (T.). peleppali, hoofdrib van een palm- varen-of pisang-blad, of van andere groote bladeren, hoofdsteel, waaraan eene hoeveelheid vruchten of bloemen van kleinere steelen hangen. — z. töêlang. ^ f ykXs polpolen pöpol (soend., T,), balav., gemalen verkoelende bladeren of geneeskruiden, die gewoonlijk op het voor- hoofd of de slapen gelegd worden. — [B.]. pelak, vermoeid (vgl. p^lat, T.). , niemelok, omvatten met de armen; omarmen; menielok to^boh, zijneigen lichaam omvatten, d. i. de armen over de borst vouwen. ^\^ QASj^iiJw? plöksök, z. onder pódjót. ^LLXaÏ palka, batav., scheepsluie — [B.J. \^f xAJ Pflik, buitengewoon schoon, mooi, fraai; vreemd, ongewoon; moeielijk; nama jang p., een vreemde naam. — pelik-lS (jav. p^p^lik, T.), soort van oor sieraad (vgl. pQtik.2, T.). i^;>/v5vX5 pelekkat, verb. ned., pla/caat, aangeplakt bevelschrift. 2Uli 428 cJJJÜLi A.^Ss^X3 pelekkob) krom gebogen, zooalsbv. een rotting, de nek, de rug. r*i §\ ^\JL3 pelalawan , pelalC^au en pelalc^- Vf^w^dwarshooming, verhindeiing; stapelplaats, naam der hoofdstad van het rijk Kampar, onder Siak, zoo genoemd, omdat vaartuigen niet verder naar boven of naar beneden mogen gaan [ned. verb. zijn palalawang en (nog erger) poelau lawang]. UÜ'. pelembang (eign. van een plaats op de Oostkust van Sumatra, T.). -k-z^ws^-^JL? paloemban, batav., kristal. — mJi^mA^ pelanipoeng;, dobber; drijf ton, boei; naam van een' zoutwater-visch (z. onder doedoel). pelenipap, z. t §1^ m pap. peloempCèn^an , batav. , open; moewara p., de opening in de kaaimuur van het oosthaven- hoofd. — [B.]r misschien van p^loeng- poeng (T.). •H-/» wJij pelen, batav. (uit jav., T.), buffels ongelubd. — [B.]. /j )\JCJLaJ> pelan taran, z. anta;-. ^JLaJ? pelantar, z. antar. van pelintir, batav., wringen; uitwrin- gen , bv. een handdoek ; pelintir tali , touw draaien ; kepang tali , touw vlechten. — [H.]. — cf. jav. poefttir (Cohen Sluart); ook: poelintir; vgl. ook gelintir.— [T.]; vlechten, in elkander draaien. — [B.]. iXxAJ? pelantiiig, van voorwierpen, die op de eene of andere wijze een* schok ontvangen hebben, een eind wegvliegen en dan op den grond nedervallen, zooals bv. de steenen van een' muur, waarin bres geschoten wordt; van zijne plaats raken en op den grond nedervatlen, zooals bv. een hoofd, dat door een* houw van de romp gescheiden wordt. ^2;y^S^^J<A^ pelentjet, door persing voort- schieten, zooals bv. eene kersen- pit, tusschen twee vingers, de etter uit eene zweer, die geknepen wordt; van iets dat geworpen of geschoten is zijwaarts afsprin- gen, door een lichaam te raken. ^SxILL? pelantjar, in de bouwk. regel tusschen stijlen, hetzij van onderen of van boven. •X- cXXJ<J palenda, w. sum., onderdanen; troepen; legerscharen enz. — [N.]. C^cXaAj pelandoek, naam van een diertje, dat in gedaante veel overeenkomst heeft met een hert of ree — moschus pelandoc; — dwerghert, dwergree. I JJÜ13 429 &^üSj gazellelje (in de Mal. fabel heeft dit dier de rol van den vos; van daar 'l Ngadjoe-Daj. landok, list, T.). — De p^landoek is grooler dan de kantjil en kleiner dan de n a po h en bekend door zijne list. ^lXaA3 piliiiïdöé, w. sum., eene kwetsbare plaats achter het oor van den oh- faut,— [R]. VJ^amJLaJ peleiiset, van hel onderste ooglid, naar beneden getrokken y zoodat de binnenkant te zien is. "Vc %Ai? Pflö^j balav. (jav. p^loeh), niet .y .y [T.]; kunnen rijzen v. d. penis. impotent, — [B.]. ^ Qfvw ^X3 pelödjok, z. onder poJjok. i ^\j pelcèroe (men. piloeroe, T.) — port. pelouro — kogel; p. böêlat, geweerkogel, in tegenoverstelling van kogel. o tAj pelcêwang, stille, bv. van den wind, ^ van drokken arbeid en dergelijke (z. onder lóèwang, T.). ^ (^ V éJ<3 pelfi^poe, batav.,: p^löèpoh. — [B.]- i_ S_3 A.iJg pelöpok, wijz. van kelopak, bewegelijke bedekking op iels, alleen gebruikelijk van de bedekking van het oog; p. mata, ooglid. ^^X-Jj é-Aj pelöèpoh, plat geklopte bamboes, waarvan eene soort grof vlechtwerk gemaakt wordt, voor wanden, vloeren, zol- deringen enz. (vgl. pelapah, T.); meme- Iftpoh, p/öf^ kloppen of beuken, inz. bamboes; ter dege ranselen. i,_ ^^^k3 pelólok (z. p^loeloek onder y] en vgl. jJ^, T.). <KXj peloh, zweet; verdikte wasem, die zich ergens aan zet. AXj Pflik, Aü (pilah) en pïlih (ware spelling en uitspraak onbek.) — pers. pillah {schaal eener balans) — soort van langwerpig vierkante schoteL <\AJ peleh, de lever; soort van leverziekte; ook: d^mara p. \u2A3 (en, bij smtr. pijara, dal in een' gekuischten stijl niet gebr. wordt) — skr. parihara — memelihara, hoeden; behoeden; sparen; beveiligen; beschermen; bewaren; in waarde houden; aan zich houden; behouden; in dienst houden; zorg dragen voor iels; koesteren; groot brengen; fokken, kweeken; besturen; handhaven. , ^Ls pelai, z. palai. pelita — pers. AjuJb — , pit van eene lamp; lamp. pelijot, batav., verzwikken, — [B.]; vgl. onder s^lijoe (T.). iuJsXj, z- onder b^lak. t o ysr\ jt^X J pelê^ok, gezwikt, verzwikt. ^S^VaJÜ?? memelêtjeh, vleien, flikflooien; V *• door vleien trachten te winnen ; ^T^ 450 ^U-fiA5 lekker maken; knoopendraaien; phnmstrijken bij iemand. — z. bcĕdjoek. M-i ** J ^aXj pelĕret, soek.^ himing^ zooals bv. van een' (rap, stoel of der- gelijke; tangga Qmas b^rp^lêretk^n përak, een e gouden trap, met zilveren leuning; kajoe pelérêtan, leuning-hout, d. i. hout van of voor zulk eene leuning. / >^aA3 pclljas, toovermiddel tegen projec- tielen, andere wapens en toover- middelen. 'er polisi — verb. ned. — policie, VJ^aas^aA j pelêset (vuig.) , uitglijden, — z. g^lintjir. «-^^LjLaAj palingang, w. sum., denk {??); zweven, — [N.]. -^.•j-JIaAJ pèlêiigan, batav. (jav.), de sla- pen,~[Tl palin^an, w sum., het doorslaan eener balans. — [N.]. {^^ji\}<3 Pflïpit) schuifzoom (z. rorok I , T.). / u^^£aA3 pclïpis, slaap (gedeelle van het hoofd); pelipTvSan, streek van de slapen, V^><SsiaA3 pelekat, naam eener plaats op de kust van Coromandel, waar eene soort van kleedjes van mindere kwali- teit geweven worden, die van daar den paam van kaïn p., bekomen hebben. l, tlJ>s^\JsJ pelêkok , onnatuurlijk gewron* gen; verwrongen, ^r.wAA3, terpelijoen, batav., averecht; één binnen en één buiten,- — [B.]. iV v-.^ pematang, hooge, e ff ene en drooge grond van eenige uitgestrektheid, inz. in de lengte, aan welks een' of beide voeten zich lange en natte grond bevindt. * 2^, men., rijstvelddijkje, — [T.]. /j v.-|wJ pemali, wat eenig kwaad ten gevolge heeft, hetzij eene handeling, of het nalaten eener handeling; sala p., huiduit- slag, ten gevolge van nadeelige invloeden, waaraan men zich heeft blootgesteld, waar- onder ook gerekend wordt het nuttigen van nadeelige spijzen of dranken. •^ / ♦ wW 1.«^ penialesan (van males) , batav., altijd lui zijn. — [B.]. ^/^ JV-^ I. pemalan, w. sum., duizelig worden, — [N.]. ^ IL, half rijpe kokosnoot (bal. pQmal^m, T.).-[R.].^ ^C ? \U.^ pembarep, batav. (uit "t jav., T.), het eerste kind. — [B.]. L-JlJ* i>^3 pembotok, amfioenrooker; slecht sujet, ^/-j5s.Ajs:\.^ pemadjïkaii, batav., uit 't soend., baas, meester van ambachtslieden. — [T.], peniidaiio'aii, z. onder bïdaug. -^^ Q^^Jj pompa, balav. uit 't hollandscb, een pomp, spuit, T.). ĕ^ 431 ci^a^ iil-4^ pampang, eene breede oppervlakte vertoonend, zooals bv. eene soort van oorversierselen (scêbang), de houten borst- weringen op de mal. oorlogsvaartuigen (apï- lan) en dergelijke; bintang terpampang. sLcL-^J poempoeng, naam eener soort van vergiftigen inhtvisch, iji„^ peniping, naam van een' zoelvvaler- viseb. ■5f ^ii*|sJ pïmphig, men., zekere hoogc grassoort; djamböê p., zekere kleine roode djambcê-soort (T.). /.**iL|w3 I. poempoen, naam van een duizend' pootachtig dier dat aan bet zeestrand leeft en bij het visschen als aas gebruikt wordt. II., z. 'Jyi. ^♦^Ü^^jj memimpin, bij de hand leiden, L *^l\aw^ pemendak, gouden of zilveren hol rond versiersel tttsschen gevest en lemmet eener fms. ■)f-t5cXA,4J pemandah, soort van degen of zwaard, — [M.]. ^ ^„^ pemoêwa, koet.,: gelaat (bal. mo- wa).~[T.]. C J^ ) 5-^^ peniCêras, zwaar handgewecr met wijden mond, om veel ko- gels tegelijk te schieten; donderbus. ^ , Ka^JJ pamili (mili en moe-ili), balav., lelangsé pamili pintoe pang- kèng, een gordijn buiten de deur van de slaapkamer. — [H.]. — z. voorts moe-ili. ^ ySj penaram, vleesch, doch inz, garnalen of bamban-visch , in deeg gewikkeld en dan gebakken, Lij v.a3 penaka (in bik. en poëzie), als; (als U ware, kunnende beschouwd worden als, oud-jav. pinaka, passif van 't voorbechtsel maka, T.). LLS \Xj P?naga, naam van een' boom. ^^^^ysSj panti , naam van een* berg in Djobor. ^^^,/vJj penat, vermoeid; moede; vermoeidheid, ook ziekelijke; verzwakking; loomheid (vgl. p^lat, T.); p^nsakit p. \^^^y^ I. poenti, naam van twee plaatsen in Kambodja, die door volk van Mi- nangkabau bezocht worden. II.,: pisang (lamp. id., sasaksch poenti(j, T.); soorten: p. ?mas p. p^rit; óêlar p., naam eener slang. III., batav., — verk. van poentijanak — zekere nachtuil (spook, T.), beschouwd als een kw^elgeest van kraamvrouwen. — [B.]; z. ^IxuJ, IV., poenti -3, naam van een' zoutwater- visch, ij>^jLj pinta, z. lui. \ry^J<i pintoe, deur, poort; door- uit- of in- gang; p. maling, dieve*poort; achter- deur; p. salah, venster van het voorkomen *\jM 432 eener deur, in het midden van de zijden van eene vorstelijke woning, dus aan de twee einden van de lengah astana; p^ noenggoe p , naam van een zoutwater-visch. "X- vJüL? panta (lees ÜAJ en vgl. ^3, T.) w. sum., steken y van insecten; ^\jj3 panta, indrijven, bv. zooals een spijker in hout (N.). \JuLj pintd en, minder goed pintaV en pin- t9, of mintS en, minder goed mintai^ en min tg, verzoeken; vragen; bidden om iels. [^^^ysjjs^ pantat, dat gedeelte van iets, waarmede het op iets anders rust; onderst gedeelte, bodem; achtm^ste; vrouwelijke schaamdeelen (vgl. ^^^K T.), mannelijke schaamdeelen (zelden). — z. ook onder tjïjoem. ^ yCJL? pentor, djorang II. JCJLS pintar (zelden), slim; sluw; geslepen; bij de hand (z. tj^rdiV). •— *pinter, hatav. (jav., T.), knap; kundig, — [B.]. / M^sXJL? pantas, vlug, behendig, bij de hand; knap (in kundigheden en van voorkomen); bevallig; behoorlijk; betamelijk, r >Msaa39 memantis, de wenkbrauwen ver- fraaien, hetzij door eene zwarte kleurstof, of door enkele aan de randen staande haren uit te trekken. / mosaJL? pentas, estrade in een huis, die tot slaapplaats dient. Daarop staat de eigenlijke slaapplaats, p§la m in, bestaan- de uit de g^rai (onderste en bovenste) de eigenlijke slaapstede, waarop de matras (tïlam) komt, op welke eindelijk de g§- l^ttja (dunner matras) gelegd wordt. In vorstelijke woningen heeft de pantas een' breeden optred, de g^ttg, die tot zitplaats dient, en daarvoor staat een losse optred, köêda-2. Zij is op den rechtervleugel van het hoofdgebouw, terwijl de p^balai; de zitplaats voor vrouwen, den linkervleugel inneemt. Tusschen beide estrades is de s^ri astana; alariian p., ruimte van af de gerai tot aan den rand van de pentas; p., dap oer, breede lage stelling in eene keuken, om er op te zitten, of er iets op te zetten. ^/ u^Ki pentes, batav. (uit 't bal, T.), welbespraakt, — [B.]*; vgl. p^tes (T.). / j^^JijsJf memintas, den weg afsnijden aan iemand; een' weg afsnijden, door een' korteren te nemen; dj ala n p., dwars- weg, waardoor een gewone weg afgesneden wordt (vgl. r^ntas, T.). iXO pantang, verboden; ontzegd [voorn, als schadelijk voor het handelend subj. zelven] ; wat verboden enz, is; zich onthou- den; zich matigen; zich menageren; dieet houden, — * w. sum., heeft nog de vol- gende beteekenis; bv. sommige menschen kunnen geen spek ruiken of zien, wel iets anders, of worden ongesteld, krankzinnigen iÜA5 453 C>AA3 worden soms woedend, dit noemt men een pantang hebben; bv. van een krankzin- nige gesproken, pantangnja ja-itoe sen- djato, indien men met hem van wapens spreekt of hij ziet ze, dan krijgt hij de vlaag &\ — [N.]. iXJL? panting, z. onder poen tang. ^ mjiXj pentang, balav. (uit H jav., T.), iets breed open leggen, zetten of houden; spannen, uitrekken, — [B.]; — z. bentang. i.AA3, mementoeng, met een knuppel of knods slaan; knuppelen; beuken; pe- tnentoeng, knuppel; knods, iXAJ? I-, mementing, een stuk geld of ander metaal laten klinken; op die wijze uitkiezen; uitkiezen in 't alg. (z. t ing); pementing, wie uitkiest enz.; kieskauwer, wie moeielijk te voldoen is (vgl. pinting, T,). *II., soek., twee harde voorwerpen, bv. staal en steen, wrijvende tegen elkander slaan. (z. pan tik); pementing, vuurstaal. iXJij poentang, omkantelen; p. p anting, van eene menigte voorwerpen niet geordend, in wanorde; door elkander [zooals bv. borden^ messen, vorken enz. op eene gedekte tafel] ; afwijken naar alle richtingen van de voor- geschreven of aangenomen richting, zooals bv. iets dat over den grond gesmeten wordt, # MAL.-NEDERL. WOORDiaTBOEK. DEEL II. bij het schrijven, zoo in orlhographie als in kalligraphie; handelen dan zus dan zoo; beginnen van dit en van dat; in onderne- mingen, zonder het tot iets te brengen. mlisXi poentoeng, van langwerpige dingen, zooals bv. kaarsen, sigaren (een stuk brandhout, T.), potlooden en dergelijke overgebleven stuk, eind; p. t^boe (eind suikerriet), naam eener slang, met een ge- ringeld vel; sekerat sepoentoeng, nederige uitdrukking voor eenige, bv. ada djöëga kawan s. s., ik heb wel eenige bedienden of volgelingen, ^ iuiXj poentiiig, soek., voor de hoed. van iets, waarvan zich een stuk heeft afgescheiden, hetzij door afrotting, afroes- ting of andere op tijd werkende oorzaken; door die afscheiding dunner geworden; pakoe b^sï lekas djadi p. oleh karat, ijzeren spijkers breken spoedig door het roesten. ^ fu<j3 poiitang, batav. (uit 't bal, T.), een soort zilveren beslag. — [B.]. iXJsJ pontong, z. potong. iXA3 pintang, alleen in hilang -pintang. iXJO, meminting (alhier 't zelfde wat onder p^nliug slaat, men vergelijke s^m- boer en simboer, T.). (^^^JiXjL?, meniantak, van puntige lichamen indringen in andere lichamen, zooals bv. een' spijker in hout (vgl. UiJ., T.). 88 (>XA5 434 -l:s\ii' t,^, OjuLj. memantik, wrijvend slaan tegen iets, zooals bv. met staal tegen steen; daardoor voortbrengen alleen vuur, slaan, in dien zin; memantik api, vuur slaan, m. cërat, of alleen m., een ader openen, aderlaten; berpantik, zich laten aderlaten; pemantik api, vuur slag. VxJc?, memantoel, van een veerkraehlig lichaam terugspringen, afkaatsen, af- stuiten op een ander lichaam; van een vaartuig, dat tegen een golf komt achteruit gaan; niet aannemen onderwijs enz.; p^lcê- roe m?mantoel k^nn? batoe, de kogel stuitte af, de rots rakende; a j er m^man- toelk^n p^lSroe, het water doet een kogel afkaatsen; memantoel-)^, bij her- haling afstuiten, recocheteren. ^. VXJLi pentoel, batav. (jav. pentil), tepel van de borsten, (vgl. pint il).— [T.]. -X- KXJLj I., mementil, batav. (bal, T.), iets bv. een knikker met den duim en middelsten vinger wegknippen, tikken» — [H.]. *II. pentil, batav. (uit 't jav.), m^/^a^mï de bloesem ontwikkelde vrucht bv., p§ntil boewah delima poetih. — [T.]. ***", memoental, omwikkelen, bv. het einde van een' touw om de hand; om iets heen slaan. jsXfit memintal, twijnen. ■X". naJLj poentoel, batav. (bal., T.), stomp van een mes bv. — [T.]. -K- . KX/J, pintil s^soe, batav. (z. pentoel, T.), veelal; p. tête, tepel. — [B.]. /♦%JCx3 pantoen, soort van vierregelig punt- dicht, waarvan de twee eerste regels, nu eens duidelijk, dan eens duister en ingewikkeld, den zin van de twee laatste bevatten, veelal echter ook in geenerlei betrekking daartoe staan. 4.XajJ> memantau, zien naar iets om zekerheid te krijgen naar den toestand van iets; zien, hoe het met iets is. êXO pintau, naam eener soort van tortelduif. Ó^^JjiX3 pontoh, versiersel aan den bovenarm gedragen. / ^Xa3 pantai, strand; p. lajang, naam van eene uitgestrektheid zeestrand, in de nabijheid van Riouw. — * w. sum., schuin, in een schuinen stand zijn zooals soms de hoornen wel groeien. — [N.j. c ♦** ^ / ^AX5 panteq, men.,: de cunnus (vgl. onder pantat).— [T.]. (,. JlJVxaI^ pontijanak, soort van vrouwe- lijke spook (z. onder poen t i III., T.). ^^JL? pandji, vlag, banier, vaandel, standaard. (^>aI^ vISaJL? Pf ndjadjal), naam eener soort van mal. oorlogsvaartuig. .Isui' 43l> ji=^ \ \jS\JL5 pemljara — skr. paiulj ar a [kooi) — , kerker, gevangenis; memendjara, kerkeren; gevangen zetten; opsluiten; pen- djdraan, kerkering, gevangenzetting; opslui- ting; toestand van iemand, die gekerkerd is. pendjag^oer, batav., het heilig kanon te Batavia. — [B.]; lamp. si-djagoer (T.). ■X- ^» JVjSi^AJ? pendjaliii, w. suni., vlecht- werk, zooals de randen der roitan matten welke met touw of fijn ge- spleten rotan gezoomd worden. Ook het bindsel eener bamboezen vloer (z. djjilin, T.).-[N.]. ^2;,/\js;:\JL5, meniaiidjat, beklauteren, beklim' men boomen, masten en derge- lijke. jj^>^ ^"^^j^TL jl ^ pandjoet, geïsoleerd en niet op- zettelijk gemaakt spatje (pa m oer) aan de punt eener k^ris, dat men als een goed teeken beschouwt; wit puntje aan den staart van een* hond, insgelijks een gunstig teeken. j^^^^^^^rvl^ pondjot, soort van zakje, ontstaan door een stuk stoffe met de vuist bijeen te pakken. ^^Sü^aJ pandjar, vooruitbetaalde som op ecnige overeenkomst, hetzij op een* gesloten koop, waarvan het verkochte nog moet geleverd worden, of op een te verrichten werk , en welke som voor den betaler verloren is, als hij de overeenkomst vernietigf, voorschot, in dien zin; handgeld, handgift (z, tj^ngk^ram). ~ *paiidjer, batav. (jav.), wat op een paal of staak geplaatst is; 2^. handgeld, voorschot. — [T.]. ) ^SiX-O pendjera, z. Ls^. m.SSi^j<i pandjang (z. andjang I.), lang, lange; p. boel at, cylindrisch; ber- paiidjangan, in de lengte getrokken; lang- wijlig; sepandjang: kelengkeng, zoolang als de pink; s. scêngai, zoolang ah de rivier is (was), d. i. langs de rivier. ils:TLx.J poendjoeng, prieel- of boogvormig latwerk; waar langs men klimmende gewassen laat groeien, prieel; boog met gewassen begroeid of versierd. ^L^jilSiX/J pandjak, batav. (uit 't jav., T.), zanger en tooneelspeler. — v^-^sTvl^. memindjam, leenen van iemand, ^ te leen vragen; te leen nemen [van alles]. — z. sanggam; memindjamken, ^e leen geven. ^ f*%^:^\X3, pepondjèii, batav. (jav.), een groote buidel voor geld bv. — [T.]. i (^s^J peiwyCÈroe, z. djöêroe, hoek, gevormd door het snijden van twee vlakten; stereom. kant. — z. sodot en tjeroV. 28* s^ 456 J"^ fpXi paiitja — skr. pantja(vijf) — rfe terf met de uitgestrekte vijf vingers; hoekver- binding van twee planken door lippen of zwaluw staarten (bij vergelijking der vijf vingers van beide handen, rechthoekig in . elkander gestoken); p. radja di radja, ook alleen radja diradja, lijkbaar van een' vorst; p. lïraa (ook p^tj^lïma), soort van ivichelarij waarbij de vijf vingers Ie pas komen; sooti van ehiromantie; main p., zich vermaken met uitgestrekte handen, d. i. zien wie de sterkste is, door de uitgestrekte handen 'tegen elkander te houden, daarna in elkander te slaan en eindelijk naar tegen- overgestelde zijde te drukken; berpantja, worstelen op de zooeven beschrevene wijze; pantja-persada, tempel met vier tinnen en een toren; histhuis, in den vorm van zoodanigen tempel; lusthuis in 't alg.; koepel [veelal over het water gebouwd en als bad- huis gebezigd]. -k-^a3 pentja, nientja, batav., 6a/owweerm; dansende schermen, — [B.]. — z. p^n- tjat. rpoentja, uiteinde van iets, slip, pand, fpj<3 poentji, gelukkiger wijs, dat; goed; dat; toevallig, dat; beter, dat; gelukkige enz, omstandigheid; p. sïanoe m^noeloeng akoe, djika tldak, goed dat mij N. N, geholpen heeft, anders; poentjfnja kïta sendiri, beter, dat ivij zelven. •K- iJVsv-O I. pentjalang», batav., kruis- of laadboot; bode te paard; koerier; policiedienaar. — [B.]. II., soort van vaartuig, -)f L_JÜvs;?^a3 pentjalak, w. sum., po- lijsten, — [N.]; z. ^^, waaronder het had moeten geplaatst worden (T.). ■x- /jUSVaJ pentjaiia, w. sum., een garen soort, — [ia,], S cXa-JSXO pantjaïndera (en pentjinde- ra) — skr. pantjendrija {de vijf zinnen) — , gewaarwording , inz, ongewone of bovennatuurlijke, door middel van een' der zinnen. ^^^y^H^^xXi , memantjoet, uitspuiten, hooger dan horizontaal, tot het verticale toe, zooals bv. uit een brandspuit (z. pan- tj o e r en p a n tj i t) ; memantjcêti , bespuiten; bepissen, (j^/v^i\JLj pantjit, bij korte tusschenpoozen uitspuiten, zooals bv. de urine bij het einde eener waterloozing (vgl. p^ran- tjit, T.). — z. pantjoet en pantjoer. ^SiX-O? wemantjar, uitschieten of spuiten met stralen; tjahijanja m. k^atas, de glans daarvan straalde naar boven; da- rahnja pon m., en zijn bloed schoot er in een straal uit; niemantjarken mani, zijn zaad schieten ; pantf aran , afstammeling ; spruit; santan pemantjar, waterige kokos- ^r^ 437 CJ^ melk verkregen door eene tweede opgie- ting van water. ^ Y^I^^^JL? pantjer, batav. (jav.), de pen- wortel van een boom. — [T.]. ^£SixJL? pantjoer, van vloeistoffen uit eene goot of pijp horizontaal, o f meer naar den grond toe, ie voorschijn komen. — z. pantjoet en pantjit; pantjö^ran, waterlei- ding (z. pantjoran, T.). LllJ -r^^S»^ pentjeroet, geitouw; gording (vgl. ci;^, T.}. ^^ )iN ^^SaJL? pentjeröba, veranderlijk, onstandvastig ; veranderlijke winden; tijd daarvan; kentering. — ^pen- tjcrobo, w. sum., beproeving, beproeven, zooveel als pentjobaan. — [N.]. ^ CJ 5 ^S;\JLj peiitjaroewan (dit had onder tjeroeh moeten slaan, T.), w.' sum., wit; helder; zuiver; wit van rijst, garen, borden &a doch niet van katoenen stoffen, alsdan zegt men kain ganing beteekenende zooveel als helder, wit katoen. — [N.]. ^ v^ntijl^ pantjan^) staak, om er iets aan vast te binden, hetzij in het water, of op het land; memantjang^, voorloopig en onderhands over iets spreken. ijSXO pantjoeng, stip; uitstekende hoek of punt van een kleed, schoot, in dien zin; sleep; niemantjoen^, afhouwen het bovenste gedeelte van iets, bv. het hoofd van iemand doorhouwen, bv. een pisangstam; p. talang lange sleep, vergeleken bij de t^lang-bloem (vgl. onder talang, T.). isü^JL? I. pantjing (zelden), hengel; nie- mantjing^, hengelen. IL, kiesch, kieskauwig, vies (z. pen tj ing, T.). jfis^\X3 pentjinj, kieskeurig, overdreven nauwgezet, vies in dien zin (z. pantjing IL, T.). ^:sxj3 pentjang (men. pintjang, T.), mank, hinkend tijdelijk, door over- gaande pijn. — z. lempang. iijsxO pentjongj van de rechte lijn afwij- kend, van den koers afwijkend. — ^pĕiitjon^ mentjon^, w. siim., scheef; kris en kras door elkander; djahitiija pêntjong^, dat is scheef genaaid; lang^kahnja pêntjong mentjon^, hij wijkt, onder het hopen, van den rechten weg af. — [N.]. ^\^ a.'SAxi paiitjak, w. suni., opzetten; iets boven op een ander voorwerp plaatsen; pantjaklah aleni (alam) itoe atas si benoewang, plaats dien standaard op si benoewang (de naam van een met bovenna- tuurlijke krachten begaafden buffel). — [N.]. ( oWn.!^ peiitjak, dansende schermen zon- der zich slagen toe te brengen, hetzij met wapens, of met handen en voelen, hetzij alleen of met een' ander (z. sïlat); ine- mentjak gölok, met twee golok' s schermen. (J^ 458 't^.^S^ i ó'wgnl^ p^ntJolhL (eii pettjok), groenten, rouw of eenvoudig in walcr afge- kookt om, in de eene of andere saus, zooals lamarinde-water, azijn, këtjap en dergelijke gedoopt, gegeten te worden; dimakan p., van eene groente als /?., gegeten worden» (,, o>%::-il^ poeiltjak, /o/?, kruin, torentje op een gebouw; einde van een kiuwcr, eene streng , rol of hoop van touw- of draadachlige voorwerpen; memoentjak, in eene p., uitloopen, eene p. vormen; pemoentjak, wat eene p. vormt; knop,.})\. van een' degen, een' vlaggestok. — Van den knop van een* wandelstok gebruikt men beter k^palg; — ^w. sum., oi'er^/e; datoe (^y1j, T.) pamoeiitjak, eerste overheidsper- S0071, — [N.]. V^^swilg pentjel, van een of eenige voorwer- pen van eene menigte afgescheiden van de hoofdmenigte, den groeten hoop of den hoofdtroep; berpentjelken, van de hoofdmenigte enz. afscheiden; detacheer en. ^/.i\ AiXsiX^J pantjeloran, batav., ccn zakdoek, wit van binnen, maar met gebloemde randen. — [T.]. vjS aXsxO (Tamil, T.) pantjalög'aiu (en peutjelögam) , mengsel van vijf ver sch. metalen: koper; messing; tin; lood of goud en ijzer; mengsel van vijf versch. metalen ,' onverschillig welker; ineen strengeling van de draden van vijf versch. metalen, onversch. welke; eenig voorwerp, op de eene of de andere wijze gemaakt, voorn, ringen; samenstelling van verschillende kleuren bv. van verschillend gekleurde vloersteenen (deze laatste beteekenis wordt ten onrechte aan het woord toegeschreven, waarvoor men pantjaworna heeft); pantjalogam-mjfe/^ (vinger- arm- of enkel-) dienen als behoed- middel tegen ziekten en andere wederwaar- digheden, insgelijks het badwater waarin dergelijke voorwerpen een* lijd lang gelegen hebben. ^ibéXj^ixXj pantjaloêhoer (en peiitjelöê- lioer), naam eener heester^ op het mal. schiereiland te huis, vóelker bladeren uitwendig tegen jnaagpijn gebruikt worden. /j \ 4£S;\aJ pantjaworna (en pantja- warna, of p^ntjeworna en pentjewarua) — skr. pantjawarna — , samenstelling van verschillende kleuren, bv, van verschillende gekleurde vloersteenen. (Mosaïk zoude men zeer goed door p. kunnen vertalen). •x-/.i \ ^^^^Xi paiitjöran, batav., ö'Me/^mg'; fontein; dakgoot; pijp; spuit, — [D.]; z. onder pantjoer (T.). ^ C %-> #i \ 4lSi^;XAJ pontjöroboug: , w. (^ '^^^ '" « sum., een patroon van <Xu 439 ióJ3 een kain die aldus geteekend is AAAAAA of AAAAAA ook AAAAAA enz. met nog andere variatiën. — [N.]. Dat robong is è^j, waaronder het had geplaatst moeten worden; z. onder pöétjoek (T.). cXaj? pandoe, wegwijzer, leidsman, gids, loods; soort van balspel; hcêroeng p., loodsvogel, naam van een' op Sumatra te huis behoorenden vogel, zoo genoemd, omdat eens een in het bosch verdwaalde, het geluid van een' b. p. volgende, op den rechten weg gebracht is. c\Jo> nifmenda, verandren mei het doel om het ie verbeteren. iJsXi^ poendi-3, kleine zak, beurs, buidel [van eenige geweven stoffe]; blaas (dierlijke); kardoes- zak ; har doe s ; p . p ^ ng ^ h tj ï ng a n , pisblaas, -K- i^ )cXa-5 pendag'aiijj, z. onder dagang; patah di lijou ('^aI, T.) pen- dag*aii{;nja, door het over de schouders ie dragen brak den draag stoei — [N.]. #\)4Aa3 pendawa — skr. pandawa — , nakomeling van Pandoe, inz. gebruilit voor Joedisjtir (die in Imal. darmawangsa heet; v. d. Wall bedoelt Joedisthira., Dar- mawangsa had meer recht op een plaats in 1 Wdb, dan 't nimmer voorkomende segara, T.) en zijne vier broeders (l.iikajat p. dj a ja, de Maleische proza bewerking van de jav. Bharalajoeddlia; bikajat p. pantjak^lïma, titel van een verzameling wajangverhalen waarin vooral de 5 zoonen van Pandoe optreden, T.). ,*wilb)cXA3 pendahan, soort van werpspies (vgL ïJjJui? T.). \ cXa3 pandir, nom. pr. v.; p& p., vader van Pandir, een wegens zijne domheid en ' gebrekkige uitspraak bekend persoon en van daar: dommerik, inz. met eene gebrekkige uitspraak (deze is ook een onnoozele bloed bij de Bataks, T.). \cXa3 Pfiidar, phosphor-licht , zooals het zeewater en sommige dieren hebben. ^.♦wJt> jcXo pendarïngan, batav. (jav. p a da ringan, T.), rijst-mar- tavaan, — [B.]. ( W4 cX>^ piiidis, men., een scheirtje; vgl. U^ (T.)- * CCXa.5^ niemaiidang, met kepada, zien ^ naar; kijken naar; aankijken, aanzien, aanschouwen, beschouwen; ziende waar- nemen, ziende gewaarworden. CCX/J PfMdiiig, metalen buikplaat aan een* ^ buikgordel; iali p., gordel, behoorende tot de panding, hetzij die besta uit strengen garen, schakels van metaal of iels anders. QCXa-> pondong, schutsel tegen zon of regen, C bv. voor jonge planten. C Jui poending, krinkel, in touw, garen ^ en dergelijke. 440 *ttJ; IamÜ CLXJo pindang, bata v. (jav., T.), sterk ^^ gekruide toebereiding van vleesch of viscli met niet veel saus, waarin eenig zuur, gew. tamarinde, niet mag ontbreken, — [B.]. C ÓJsS^cX/3 pendoiigkok (of, minder goed bedongkok),: p^m^ndak. LJ5cXaJ pandak (z. ook andak IL), kort. Ci^c\a3 pendok, metalen omkleedsel om de onderste of bovenste helft eener k^risschcde. — z. l^rapang. -^ L-icX/ji poendak, batav. (uit 't jav., T.), schouder; hoven-rug; berangkat p., de schouder ophalen, — [R.]. C^cXo pondok, vcrb. van jJoi. r cXJL? pandam, soort van geprepareerd hars, ter bevestiging bv. van een' steen in zijn kas of een mes in den steel; meman- dam, met p. bevestigen. ^ acXo pandem,: pandan.— [N.]. ■^ #%lXa3 pandoeni, soek., zacht kloppen met gesloten handen de spierachtige ge- deelten van het lichaam, voorn, na uitgestane vermoeienis of eene slaap te verwekken. i\/s3, memendam, in den grond verbergen; begraven; wegstoppen. — * pendem, batav. (uit 't jav., T.), iets hegraven; diep in den grond of in den modder steken. — [B.]. /jCXo paudan, naam van een* heester — pandanus. r •x^ C 5^cXa3 pendöpo, batav. (jav. van de Europeanen overgenomen, T.), opene overdekte ruimte of achtervertrek van een huis. — [B.]. 25cXo pindah, van plaats veranderen; ver- huizen (berpindah, T.). /CcXo pandai, kundig, bedreven, ervaren; kunstvaardig ; knap ; kunstwerker ; ambachtsman (lamp. pandaj, weten, ken- nen, T.); pandai-^, benaming der spruw, hij kinderen van veertig dagen tot ongeveer eenjaar. — z. s^rijawan en göêwam. (^;>s.>cX>L? pandfta — skr. pandita — geleerde, leeraar; schriftgeleerde; leeraar in de heilige wetenschap; priester. — z. [Ac. ^ /•jJijcXa^^ z. onder ^&jJ; örang pendi- ngin, w. sum., iemand die bang voor het water is, die niet gaarne in het water gaat, fig. iemand die niet zwemmen kan. — [N,]. -K- wI^cXaJ? pendikir, w. sum., — heeft ook de beteekenis van scherm- meester. — [N.]; lees pandïkar en z. onder dëkar (T.). (JJ3 pendïjani, z. p^dïjam. V.awJLj penasaran, batav. (soend.), wantrouwen krijgen; beleedigd of leed aangedaan worden; onderdrukt worden (?). — [B.]. jHjM 441 yVigJLs pensor (en pengsor), eindje zeer los getwijnd louw, van ongeveer een span lengte, waaraan de vischhoek zit. ■)f/LvwJL? (Engl. pencil), een potlood (T.). .^y/^Ki pensan (en, minder goed, pengsan), in flauwte, in onmacht, in zwijn, mjsj peiling, 7iiet wel in U hoofd, duizelig: hoofdpijn hebbend; niet bij zijn verstand zijnde, ijlhoofdig, yJaJLO penangkil, voor iemand verschijnen; wie verschijnt enz. (jav. tangkil); p. paja, onschuldig en alleen berispend scheldv^oord, dat men aan iemand toevoegt, die in lang niet bij ons is geweest. <KJsJk/^ penanggah, keuken in de woning van een^ vorst. ^ r) 5^^^ pcnakawan, batav. (uit 't jav., T.), volgeling van een^ regent, — [B.]. ^ {jj ) ^^^ panoetoeran, w. sum., het uiteinde of benedenste rand van een dak; pauoetoeran terbang di poesing halimboeboe, het onderste gedeelte van het dak werd al draaiende door een hoos weg- gevoerd. — [N.]; had onder S y moeten staan (T.). ^-5p-.4a3 penöêdjoe, batav., aanstaan; zin ^^•^ hebben in iets; begeeren. — [B.]. -^A/^ ^JsJ? pencêsoli (had onder soesoh moeten staan, T.), w. sum., dwars- balk.— [N.]. <^ ycJ peiiömali (in hik. en poëzie), ge- schenk aan de ouders van een* persoon, dien men tot vrouw neemt (jav. van s om ah, T.). — z. antaran. Aa3 peiinali, z. ^J. Aa3 penoli, vol; van een vocht, doch oneigen- lijk een vat vullend; tot aan den rand van een vat staand; inempenöhi (memeuoelii?), sjahwatnja, aan zijne zinnelijke lusten voldoen. ^j^^/yyL? penïti, speld; z. alp^nïli. C^JLyL? pennjap, z. p^nnjap. ^KKi pennjêê, z. p^nnjoe. 4JJ pau — oorspr. chin. — nanking. -K- 43 pöj batav., op de beide armen dragen (?vgl. poek).-[T.]. (^ó\^ poewadai (Tamil pawadei, T.), linnen, laken of eenige andere sloffe, gespreid op de passage van iemand, dien men wil eeren, bv. van een' vorst, bij een* plechligen optocht, van een' bruiloft-stoet en dergelijke. C. . ) 43 piwarang, div., deelgenoot. — [B.]. C |j^)4^ poewasa (skr. oepawasa, T.), vasten; p. ^nnam of p. sjawwal, zcsdaagsche vrijwillige vasten in de maand sjawwal, volgende op de vastemaand ramd- CS)^ 442 ^.y dlan. Het is onverschillig, welke zes dagen men tot die vasten neemt. 