Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
Van sxc heeft Men. èadu in den eigenn. si-badu, en van ^|<^ac** dulah (Hdulah) gemaakt. Mak. schuift na een triller een a in (de uitspraak zie bl. 61 boven); b. v. kardpe mikdrpei, tjaraqdeq = ^drdik, hardtjung uit mdrijun (Mal., zie Vul § 30), hordaeng = bdrain (Mal., bl. 7 aant,), tjardmeng uit tjdrmiuy kalaqde uit kdldef (Mal. uit 't Tamil) enz. Soms bok na een «; b. v. tasagbe uit idabih (Ar. Mal.). } 24. Be trillers mogen in één woord niet te gelijk voorkomen; b, v. rijar uit Port.-Mal. rijal; sëlawal (D.), sarawar (sub-T.) uit Men. saraioal; vgl. ook harihir met kdlikir (Mal.) enz. Zij verdringen elkander niet alleen in een woord, zoo als in de zoo juist aangehaalde voorbeelden, maar ook in op elkander volgende woorden, 't zij ze zamengesteld z^n 4* B2 Woordvorm. ♦ § 24, of niet. In op elkander volgende woorden wordt meestal de triller ia 'teerste woord aan dien van 't laatste gelijk gemaakt; b. v. uru-porang naast uUt-porang^ garinggang in plaats van galinggang in de uppama we- gens 't daarna gebezigde garege^ marongoB in de andung in plaats van malongaa wegens 't daarop volgende marobur, OC ^^ OC \ ""^ liT O \ wit OC ^'^ OC \ "^ "2:" O \ (niëlampis D.) omdat het van W- bir (lippen) gebezigd wordt: oC ^ OC \ — jT* O \ öö O OO «^ ON "o (<^«« ^V» ^V^ lippen); «ar O "«T OC OC O \ -« -^ ^^ "S\ = '2rO^ OCOCON— ".^^^^ "5\. -2fei&» heeft de eerste triller in 't eerste woord de overhand; b. v. -T"«^oo» ^r^O ïiit* T" *^ö^»^5 0. In D. heeft zelfs der van *i voor- heehtsel m^ de l van oZt/^ (=:: »Zi) aan zich gelijk gemaakt {merorih = nwndi). a. Ook een d wordt, hoewel minder vaak, door een r of Z, aan een hunner gelijk; b. v. rori (D.) uit rodi (Men. order van 't be- stuur uitgaande, waarbij heerediensten worden opgelegd), e$ •^rj ^-7 *as O \ naast -^ -^ ^-7 ^^ O \ > n/^^ ^^^^t djjor^ haroring naast karoding, êi-paU^lohoi in plaats van n-padi-lokoC^ büulu uit Men. hiludu, b. In T. is Z als beginner van een lettergreep in plaats van d geliefd, zoo in 't woord een andere lettergreep met Z of * begint; voorbeelden zie bl. 30 IV, en bl. 39 XIII. Jlant, 1. In 't Mal. heeft 't tegendeel van den regel der § plaats {icAedor uit Port. Iraidor). De Z is er geliefd, waar elders een n of cf is, vooral zoo de laatste lettergr. op een r eindigt; b. v. - t?idlur uit menur (Jav. of Kawi) , lagor (eigenn. van een staat) uit Siam. nakhor, lasir (Men.) = dosir^ balar = badar^ Ijjur (vol- geps § 25 uit ilur^ Makass. tloroq) = edur (D. bl. 88 V a.); vgl. voorts bdldniara uit wananiara (Kawi Sanscr.), larih (Men.) = narih (D.). Aant. 2. Van de aantrekkende kracht van de r in 't Jav. vindt men voorbeelden in zamenstellingen, die als twee woorden wor* den uitgesproken (§ 18); b. v. radja-werdi = hdjwoerdi (Mal. uit 't Perz. ^^J..:)l), resmin-ing-puri uit leami (lakmi) enz. Aant. 3. Men. stelt de trillers als sluiters van een woord ge* lijk, ze beiden als de laatste r in 't Engelsch prefer uitspre- kende; van daar ook in de spelling .Jj in plaats van badU^ fj in plaats van tugal^ /^y*» dat als — ^J^T^^V i» overgenomen, uit patugal {Portugal) enz. Woorden die op een { 25. Woordvorm, 63 triller eindigen, hebben dikwijls in 't Mal. of Men. een by vorm met ^ als sloiter; b. v. damak (Mal. èlaasroerpijïtjes) = anak damar (Men.), tenggeh (^jjJJjSj) = tinggir^ haijik naast kdtjü^ amMk (Men.) = ambü. § 25. KlankverplaaMng. De trillende beweging van de r en Z veroorzaken regelmatig klank- verpknUHngj waarbij 't volgende is op te merken: I. De klinker verandert van lettergreep; b. v. loie = leéo (M. eu D.), godir =• gidor blijkens geder (D., bl. 88 V a.), anduri = andiru blijkens enderu (D., bl. 88 V a.), èiruran naast Imriran^ sulip = 9ilup, iurm uit Men. Hrim, II. De beginners van op elkander volgende lettergr. verwisseselen van plaats; b. v. dinggërang (D.) uit een vroeger gindorang (bl. 83 5) blijkens gandarang (aani, 2 bl. 50), lakija (Men.) = haliia (Mal.), lagi = gali, lanok == naleng (D., bl. 38 IX), limang == müang uit hüang (§ 30 VII f), lidah (Jav.) = düah (D ), njirutioan (Sund.) = {ka-yinutoan (aanm, 1 bl. 29), palonak = pinëlak (D.), Üingkawat (Bisaj., zie aant. bl. 16, en bl. 44 a.) = halitwas, baruq (Makass.) = raiw^ (Mal.), Aar«- toaja (M.) naast ha ju-ara , W« = ^aZa (in «opo — ), derém naast redém^ tdlgdng = tanggdl, kënijur (Jav., naar § 28 II uit een vroeger këijur) tjakur (Mal.), tereng (aanm. 3 bl. 49) naast S^ -^ \ 5f , d«<9«^(Sund.) uit djubur (bl. 65 *), j=l «=5^ 55 X < uit »^ ir9 '55 X < enz. ni. In een vorm van 't woord is de triller beginner, in een an- der sluiter; b. v. ursa = rusa (Mal.), gaor i= garu (bl. 60 IV), gaol (bl. 60 IV) = galtty galuh (D.), rumunan = urmunan^ sekël naast sdek (D.), arsam = ransam (Men.), saru-maiuwa en sari-wMuwa (bl. 48, 2*.) = aaür-matuwa, alpts = ^/?t*, hoUo = AoZo«. Dien invloed oefent de r niet alleen uit op een volgend woord, als hij sluiter is van een voorhechtsel, maar ook wanneer h\j zich in eeiv volgend woord be- vindt; b. V. parubfijan mi par + intiee ■+■ an, paruhaon uit par -H liuwa + an^ haêja-ure naast djaba-ure^ gandja-ure naast djangga-ure, ' Janm. Misschien is oban (M.) = howan door de r van 't voorhechtsel mar (in maroèan = marbotcan) ontstaan (bl. 16 aanm. 2); alümg (wesp) en latong (brandnetel) durf ik hier niet bijbrengen , daar 't eerste woord denkelijk uwaUong blijkens uwaltëng (D.) geweest is , en 't tweede mis- schien een verkorting (bl. 43 III). IV, De r die slechts door een o, als vertegenwoordiger van ë, van 54 Woordvorm. § 26. een voorgaasden medeklinker gescheiden is, wordt gaarne vódr dezen als sluiter gezet, en verdringt daar een anderen. sluiter, terwijl de o verloren gaat, en 't woord dus een lettergr. korter wordt; b. Y.gordang (Iloco garddng) uit gandarang (aant. 2 bl. 50), surta uit '2r^ï5y\ 55 X ^ , *2r ^ X \ 'T^ uit een vroeger sohora (als transcriptie van tjakra "een wiel of rad" blijkens sihora (bl. 44 in 3), purti uit pu- io9i (nog in eigenn.; vgl. *t Mal. ptUari) enz. a, M. neemt wel een? den eindklinker yodr de r waarop 't woord dan uitgaat; b. y,putir miputdri van zoo even; vgl. mantir (Daj.) uit maniari (Mal.). Over sindor zie aanm, 1 bl. 46. Zelden wordt de o van vddr de r voor den hem vuórgaanden medeklinker ge- zet, en eindigt het woord dan op ar; b. v. '2rx T7 *Tt \ (npord-M. sokhar) = "ar ^ x \ T7 (zie hier boven r. 5). Aant 't Mal. laat een h van geadspireerde medeklinkers gaarne achter de r plaats nemen; b. v. sabarhana misahharanay dar* hana uit dkarana, barhala uit hharala en dit weer naar II uit hhdlara (door Priedrich te regt uit bhatüra verklaard). Over ghara uit garha zie bl. 71 boven in de aant, §26. Ook de 8 veroorzaakt door z^n geruiach klankverplaatsing ^ en is ook daarin met de trillers verwant; b. v. 'T7 "oOX "TT {hitsu) uit -jr? "örN'Sr'O (Sanscr. Mal. kuntjt), ^«77550% == '2rO'7^ 55 \ (M.), 2r "77 TTJ^X (D., bl. 38 V a), ««Ai = siku (Mal.), «<?*w (D.), siuèeon (in de andimg: buik) uit «t + ^w^ 4- o» (dus 't met r^st ie voorziene voorwerp)^ suwil = syul; mmui (masum sub-T.) uit mas^ (bl. 17 r. 8 v. onder), enz. a. Hiertoe ook te brengen astu (noord-M., Sanscr. derde pers. enkelv. imperat. van as *'zijn'') in mangastui (van iets zeggen wat het iSy iets begrepen) y en astman (beteekenis) = u^ "o \ 5?! '2r^\ ia OC<:-o\ 55*2^0 en *-^ -B V 5^ "Sr "^ \ • Zoo is ook 't Jav. pastika uit spkatika (Sanscr.). — Zou de d van c^oto (D) = a^a« niet zoo ontstaan zijn , zoodat i-datas in pi. van di'Otas gekomen isP Aanm. 1. Hoewel de neusklanken wegens hun galm (onder in de aant. op bl. 7) het zouden doen verwachten, zijn zy echter in den regel niet de oorzaak van klank verplaatsing; b. v. intuna (D.)=: nituttay numangin naast numaingy in welk laatste woord de verande- ring niet aldus behoeft verklaard te worden, omdat het slechts een 5 27. Woordvorm. 55 betrekking aanduidt {aani. 2 § SI). De praepositie ni wordt bij 't derde passief in T. bij stamwoorden, die niet met een klinker be- ginnen, inhechtsel (i«), terwijl dit in sub-T. slechts geschiedt bij woorden die niet met een dy l oir beginnen; b. v. rinabar = nira-- bar (Sub-T.), dinadang (T.) = nidadang (sub-T.), limngat (T.) = nilangaé. Zoodra dit passief als substantief gebezigd wordt, wordt ni bij stamwoorden, die met een d beginnen, voorhechtsel (w); b. V. indahan ('/ gekookte bij uitnemendheid d. \, gekookte rjj»{) in plaats van nidahan^ maar daarentegen pinahan van pahan (zie Wdb.). Hier schijnt de zucht, 't woord een bijzonderen vorm geven, — waarbij men niet aan de oorspronkelijke beteekenis van ni denken kan, — in 't spel geweest te zijn; vgl. ook DairUch K III op bl. 41. • , Aanm, 2. Nog zeldzamer is de klankverplaatsing bij stompe me- deklinkers, die een overgang tot de ijle zijn (bl. 6 aanm,l), en daarom ook klinkende genoemd worden; b. v. gubo naast bttgoy gahe naast hoge; over oban (M.) = hotcan zie bl. 53 aanm, — De dieve- taal bestaat in 't willekeurig verplaatsen der lettergr. (b. v. tema = mate)^ en wordt zoo vlug door sommigen gesproken, dat men er geen woord van verstaat. Aant, De h wordt in 't Mal. ook verplaatst buiten den invloed van een r {aant. bl. 54), en denkelijk alleen door 'zijn geruisch; van daar de spelling ^ (Men. beda)^ waarin men de j als de Engelsche tïi (in tfiey) tracht uit te spreken, om blieda weder te geven. § 27. Be zware lettergreep, I. De zware lettergr., zoo zy de voorlaatste ie, wordt vaak door een doorklinker (bL 6 aanm, 9), die er een anderen sluiter verdringt, geslo- ten; waarbij op te merken is, dat de s meestal voor geen anderen mede- klinker dan de t komt; b. v. kurtut naast Auttui (-77 55 \ '^ 55 \ § 14 a), bulteng naast öO"ov^5?t ^^^«» ï^aast ^e^-oO\55 -75^ \ , lastom naast «— -3 \ 55 OC x \ , pustop naast puUop, pul- ting = ponting (D.), orgos (M.) = ogos, bargot (M.) = bagot^ turbung = tubmg (M. in tubung-tubung), talha naast 5^ -t^ , pistik naast — " -oO\ 55 -T^OX , gosta (§ 19 I) = ganta (Mal., --»' -©x \ 5^r komt niet voor), salpun (D.) = Mmpun (Jav.), enz.; roataJta = rintaka (D.) behoort bij a bl. 44. ^ a. Minder vaak wordt een neusklank als sluiter gevonden ; b. 56 Woordvorm, § 27. V. — s^ -3 O \ 5r yiii parièej (Mal., uit 't Tamil), — ^ OC X S — ■ *7" \ uit een vroeger — t> x "~ ^«T* N blijkens gepul (D.), — ^ OC X \ "^ "^ \ uit een vroeger ;?opflr blijkens pepar (D.). ^. Noord-M. heeft van de door Europeanen ingevoerde Jav.-Mal. woorden benieng (JÈmx, fortje op Sumatra) enj7m^ar(Eur. uitspraak van 't Batav. Mal. pinter) beateng en pistar gemaakt. II. Zoo zy de laatste f«, dan gebeurt 't volgende: 1°. Zij wordt gesloten meestal door een t; b. v. ««(^ naast sud/t, gdbé naast gabét^ nangé naast nangét^ ngilüt naast n^/^i^, anggijdt uit anggijé, tanddp naast <aw^, ww uit een vroeger 2»i (van m*), Za«fl^ï^ uit een vroeger landt (door § 25 II. == -^ ^— o in tersondali, de » als sluiter voor de Z moetende verloren gaan, zie bl. 49 in aanm, S); vgl. ook Idwpej (Mal.) met lempet (Jav.) enz. Aanm, 1. Zoo moet padidit (zekere ratsoort), dat als substantief de voorlaatste zwaar heeft (§ 19 I aanm,), ontstaan zijn uit 't denken aan didl-didt ('t geluid didi steeds maken); zoödat 't eigentlijk betee- kent: didi^geluidmaker. Als a^tf^rir^-uitroeping vindt men Vii naast ihity welke laatste vorm ontstaan is door 't lang uithalen van 't woord in den klagenden toon. Aanm, 2. Daar substantiven in den regel den klemtoon op de voorlaatste hebben, zoo kunnen vreemde woorden die op de laatste gesloten lettergreep den klemtoon hebben, hierin den sluiter ver- liezen; b. V. o^ *3 X \ *2r" O ïïit mantjU (Men.) , solu uit salup (Men. uit HoU. sloep). 2°. De klinker wordt door een «? of ^ in tweeën gescheiden; b. v. stpe't (§ 20 I) naast sipehet, holds (voorheehtsel ha + las, § 20 I; dus.- H heete voorwerp) naast halatcas, halihi uit een vroeger halt (^a -|- Zi, § 20 1, en dus 't voorwerp dat U als geluid heeft); vgl. bl. 43 2°. Aanm, I. 't Adjective, voornaamw. i (§ 19 II) als bepaling van bijwoorden wordt vaak door een n of ng gesloten; b. v. •^ — x 5g •» napota-ngi naast napotangin en napotangmg , nS '7^ "^ O N "^ nakkini naast nakkinin en nakkimng, Aanm, 2. hapétn 2»»^/ krijgen vaak a,an, ngan, nganien nga- nikkon als staart; b. v. kape, hapea, hapengan, hapengani en hape- nganikkon (hierover nader beneden). Aanm. 3. u^*->o en 00 T/^x of 0ov/*^x (zie bl. 17 r. 5 V. onder) hebben als vocativus een bijvorm met a aan 't islot; anggt naast anggijd; bajó is zelfs nooit in gebruik, terwijl bajotcd § 28. JFoordvorm. 57 {haody bL 17 r. 6 v. onder) zeer vaak voorkomt; van daar hajd en hamd (zie Wdb.). Aant. 't Lijdt geen twijfel, dat 't Mal. gigii aldus uit^t is ontstaan, te meer daar men dit woord als een herhaald gi te be- schonwen. heeft , zoodat oorspronkelijk de klemtoon op de laat- ste lettergr. is geweest (even als in daddy zie bl. 20 in I). In 't Tag. heeft men nog kohói (met de nagels pellen) van kokó (nagel). Mag men hieruit niet besluiten, dat 't Mal. vroeger de regelen van T. en M. ten opzigte van den klemtoon volgde, zoodat het ook een ligtsie lettergreep bezat met een anderen klinker dan den kleurloozen? De verlegging van den klemtoon naar voren kan door § 19 I bewerkt z^n; zoo b. v. gagak uit een vroeger gagdk blykens gagawak (T., zie bl. 66 in 2^. § 28. Be ligtste lettergreep. I. In de ligUte lettergreep kunnen alle klinkers staan; b. v. gu^ mir naast gamtr en gomxr; depé (M.) naast dope (M.) en dapé; hütdng naast holténg; luné naast lané; namd (M.) naast noma; lamót naast li- mót; lingó naast longó; tahé naast Uhéy tuwé (M.) en tijd (hL)\ tahó naast een vroeger tohó (blijkens toko in D., en toko in êi-toho-toJio), usu^ mdn (eigenn.) uit uadman (zie bl. 51 in de aant.) enz. ó. Zoo de zware lettergreep o heeft en de ligtste e of omgekeerd, worden die klinkers vaak gelijk gemaakt; van daar podó uitpe + do (bl. 20 r. 2 V. ond.), depé QH.) uit do + pe (bl. 20 r, 2 v. ond). Aldus moeten ook heré en begé^ uit vroeger bestaande bijvormen boréeii ^cy/ blijkens èere en èege in Bair, (bl. 87 I) ontstaan zijn; even zoo leksé of letse uit Idnsef (zie aanm, 1 bl. 49). ö, 't Voorhechtsel do, en zijn plaatsvervanger met l in pi. van dy moet in T. voor eenlettergrepige stamwoorden z\jn klinker ge- lijk maken aan dien van 'tstamwoord, dat de zware lettergreep wordt (§ 20 I), mits die klinker geen v is, in welk geval o kan blijven; b. v. mardapdr (mar + do -i- par), maUihing (mar -{-"do 4- hing), maUungmg (mar + ^o + ngung), maar mallobus (mar 4- do + bus)\ vgl. Mandaüingsch bl. 31 r. 4. Aanm. Sommige woorden , die thans als substantief ({ 19 I) de voorlaatste zwaar hebben, moeten vroeger den klemtoon pp de laatste lettergreep gehad hebben; zoo moet ome naast eme uit een vroeger me (vgl. Sund. pa-w^-an), dat met den voorslag o (bl. 43 1*') ome geklonken moet hebben, uitgegaan zijn. Op dezelfde wijze moet 58 Klankvermsselingen, § ^9« lali (kiekendief) zijn a gekregen hebben na eerst Mi, — en dit weder uit Uil van U (*t geluid van dien vogel) — geweest te z^n. Door den invloed van den vocativus (§ 19 III) schijnt 't oorspronkelijkere ö»- tet (M. in n-hutef) den bijvorm hetet (in m^betet) in T. gekregen te hebben, daar toch dit woord zoo vaak in 't aanspreken gebezigd is; vgl. voorts aulemèe = kuldmbei (bl. 46 2°.); vgl. Inüs (Men. en T.) = bdUs (Mal.), toingi en benffi (Jav.), 9tapUi uit naireii (zie ia d bl. 45), rembe = reme (D., § 80 IX). II. Ook de medeklinkers zj\jn er als beginners onzeker, en even zoo de sluiting, zoodat men de boven (bl. 44 a, en bl. 46 e) reeds ver- melde gevallen ook hier vindt; op die wijze wordt ditjdk of dedk (bl. 16 Y) als een b\jvorm van 't Mal. banjak (bl. 29 aanm. 1) duidelijjk (vgl. ewbejak in D.). Van daar ook portdng naast botdng^ djangan (Men.) = dangan (Mal.), pomgta naast bongts, borhd naast bohd^ senuk (Jav.) uit tanuk (Mal.), wêntis (Jav.) = bëtis (Mal.), kentjur (Jav.) uit een vroe- ger ketjur^ demu (D.) = temu (Jav.), sakdrba (Mal. eigenn.) uit«flpar&» (Sanscr. suprMa)^ tjubddak (Men.) = tjampddak (Mal.) enz. III. KLANKVEKWISSELINGEN. § 29. Be KUnkers, e met a, I. De ^ in plaats van a door een e in een andere lettergr.; waarbij 't volgende op te merken is: a. Van de e in een zware lettergr. in pi. v. a door een t van de volgende lettergr. aan te halen mamutuhei in pi. y. mamuiuhai (van butuha). Ook in een ligte lettergr. bij zamenstelling door een i in een lettergr. van 't volgende woord; b. v. same'SO-alip uit sama-ao-alip (alip moet "verschillen" blijkens eüip beteekend hebben). b. De e in een ligte lettergr., zoo de voorgaande een i heeft, meestal, wanneer er geen vaste medeklinker tusschen in staat; b. V. tdlinge (D.) = talinga, halÜmge naast halilinga^ sandihe = sendika (D.). — Zeer zelden, zoo de voorgaande lettergr. een u- heeft; b. v. sudé uit 9uda (vgl. de aant. 1). Aanm, kidje uit een vroeger hidja (= 't Mal. kidjang, § 31 I) is niet te bewijzen, daar men gadang (Men.) = gede (Jav.) vindt. § 27. KlankoerwUséUngen, 59 Aant, 1. In 't Jav. is ipe uit een vroeger ipa = ipar (Mal.); vgl. ook nipe (D.) == nipa (Kajan). Meestal echter maakt er de i van een volgende letterg. de a eener voorgaande tot e; b. v. hen = hoH (Batav.), esti uit ^a«^» (Sanger.) enz. Van een e in plaats van a in een voorgaande door een u vau een volgende let- tergreep zijn aan te halen estu (mar) = aéiu in mom^aüuwi (a § 26), ejUuk naast a»^»^ enz. In 't Daj. vele sporen van een e in plaats van a door een t der voorgaande lettergr.; b. v. pire = pira (Jav.), Hme = lima (Mal. enz.), ine = ina (T.), enz. Die e kan natuurlijk in Mal. als slotklank <|; zijn; b. v. kitêej (Mal.) uit U^ (Ar.). Aani, 2. Men. van Bao spreekt an als slotklank en uit; b. v. jpo^tf» (in M. overgenomen) z=pakan (Mal., bl. 61 , r. 1); 't Mal. pon is ei pen; waaruit blijkt, dat het 't zelfde woord is als het in Kawi zoo vaak gebezigde pan, dat uit een vroeger pwan^ waarvan |70ft nog een overblijfsel is, moet ontstaan zijn. e met t. II. De e met i in een laatste ligte lettergr., zoo een voorgaande a heeft; b. v. pane mipliani (Sanscr.); baume of baunge (§ 30 III) in pi. v. haumi (Sanscr. bhumi); bange uit wangi (Jav.)* Jmen naast kain, ham' béng (M.) = handling enz.; vgl. maie met mati (Mal.) enz. a. Soms in een laatste lettergr. door een sluitenden keel-me- deklinker of triller, terwijl i der voorgaande dezelfde verandering ondergaat (vgl. bl. 38 r. 2); b. v. eeer naast mr enz.; vgl. ook ^«^^^ met i^ng (Jav.), Uing en itjvng (D.). b. Soms e in plaats van t in een voorgaande, waar de volgende lettergr. a heeft; b. v, eba-eba = iba-iba (D.); e ma in plaats van i ma meestal slechts in de uitdrukking e ma nijm. Om het een inheemsch voorkomen te geven, is mena uit mina (Sanscr.) veran- derd (vgl. aanm, 3 bl. 61). J.anm. 1. Een e uit ai (in tweelettergr.) zelden; b. v. nenga-non uit na-inga^nan, hela in OC '^ ^7 ^'^ ^=5=" wit ^«20 (van ila); vgl. ^ met tot (D. TT? T^^o)) en seian uit eaitan? (de mei slagtan- den voorziene), nengel uit na-ingol (III). Aanm. 2. Over « in een zware voorlaatste lettergr. in D. = i elders zie bl. 38 V a. 60 Klankverwmelingen. § 29. e met o. IIT. De e in een laatste ligte lettergreep uit of naast o; b. v. paru- maen (schoondoehier) in plaats van parumaon (de in H hvié ie brengene) ^ bahen of boen (§ 10 b) = boon (M.), pago (in 't:- o — —^ X «•'^v "o y^\)^pageip.\ ^--r^-^xx = ^^^^^SX (M.), i^oinwa- riho4ho = tA^. ^a»f». 1. o en 6 in volgende lettergr. schijnen onaangenaam te zijn; van daar zijn woorden als tóle zeldzaam, of hebben een bijvorm, waarin beide lettergr. denzelfden klinker hebben, zoo als kope{aant. 2 XIII § 80), dat kepeh (zie Wdb.), en aosek dat aeset (J 30 XIII) naast zich heeft (bl. 67 r. 8 v. ond.). Zoo sch^nt eték uit (dék in pi. V. otik (zie boven in II a.) ontstaan te ^ijn (vgl. voorts § 28 I a), Janm. 2: Woorden als mor<^ naast merety sorop naast serep enz. schijnen nabootsingen te zijn van een woord, dat in een an- deren tongval in beide lettergr. een e heeft; vgl. ^. ocx\ "^ •77 X \ en ^ OC \ ■*" "77 \ met djëmpèk (D.), modom en me- dep (§ 30 VI) met mëdem (D.), mërëm (Jav.), enz. Aanm, 8. In zuid-M. vindt men de in pi. v. do, zoo dit voor • als substantief komt te staan. u met 0. IV. In een laatste lettergreep, meestal zoo zij gesloten is met een keel-medeklinker of triller; behalve de voorbeelden in Dairisck (bl. 37 J II) op te merken gaor in plaats van gaier = garu (§ 25 III), gaol iu plaats van gaul = galu (§ 25 III) enz. Aanm. 1. 't Gebrek aan een gesloten u (§ 3) schijnt de aanlei- dingte zijn van y^ -y^ -ys naast j^-t^—xx, "Zr-T^J^N naast ^ -79 55 x \ enz. / Aard. Men. spreekt na eèn u en t in een laatste lettergr. , die door een keel>medeklinker gesloten is , een a uit j waardoor die klinkers als to en j (maar vocalischer) klinken; b. v. mamcak^ banoah, air j ah, kambjang, In 't Bat. overgenomen zijn zij drie- lettergrepig (van daar kuijijang, zie aant. Bat. Ib. bl. 146). Zoo een triller de sluiter is, is de a een weinig onduidelijker, en na- genoeg a ; b. v. mandtoar = mandul (bl. 52 aant, 3). De tongval van Barus spreekt in beide gevallen en o uit (masok, kambeng, barok, mandol, sireh); vgl. noot op bl. 153 aanL Bat. Ib. Aanm. 2. ë in D. == o in T. en M. (bl. 33 b). 19. Klankverwisselingen, 61 Aant. Men, van Bao spreekt a oi e elders, als o uit; b. v. hori = hari; dr in een voorgaande lettergreep wordt er i; b. v. pètja = pdrtja (zie "~^^x), ijèmin = tjdrmin ?nz. Men. v. Again heeft a; b. v. padang = pddavgy tjamin = tjdrmin enz. Ma» kassaarsch vertegenwoordigt d door een gesloten a in een opene voorgaande lettergr., zoo de volgende niet met een stompen me* deklinker begint, in welk geval a door q gesloten wordt; b. v. ki^miq = kemit (Jav.), iakang (zie bl. 7 aant*) = teken ^ taggoq = tdguk (Mal.). Aanm, 3. Over o in eene zware voorlaatste in D = « elders zie bl. 38 y d. — In tola en dano (zie Wdb.) is de o in pi. v. u geko- men, om die vreemde woorden een inbeemsch voorkomen te ^e ven (vgl, bl. 69 II 6)i soma (Sanscr.) is daarentegen suma geworden. Aanm. 4. De reden van een u in een voorlaatste zware letter- greep in D. en M. = » in T. , zoo als in lumut = limtd, ligt buiten ^t Bataksch. Dat limót = lumat (Mal.) is, behoort tot § 28 I. Aanm. 5. Soms o in T., waar D. a heeft, terwijl 't omgekeerde minder vaak plaats heeft; b. v. amhoUng = embalang (D.); sosar = m- sar (D.); sorat = sar ai (Mal.); gogo^ gegoh Q).)=gagah (Mal.), gak' gak (D.); gonop (M.), gdnap (Mal.) :=ganup (T.); 8€po = sapo (D.); sumpëia (D.) = éö'jöate enz. — In 't Luèusck (of Ulusck) vindt men viaak o waar Men. of Mal. a heeft; misschien hieruit te verklaren, katóban {slaaf) in plaats van katdban (èvitgemaakte) van ta6an; zoo» dat men 't woord < een Lubusch voorkomen heeft gegeven om de minachting jegens de Lubus als overwonnelingen gekoesterd regt te doen uitkomen. Aanm. 6. Zelden is de i naast a in een laatste door ng geslotene lettergreep; b. v. budjang naast budjing; loming = Idmang (Mal.), lemèng (Jav.); peuüng (Sund.) = pdtatig (Mal.), peteng (Jav.). — In M. heeft men pining = pinang misschien nadat het eerst pineng (naar I d op bl. 58) geweest is.. Aanfn In 't Malagasisck is e in een geslotene lettergr. elders, door i vertegenwoordigd; b. v. voorhechtsel mi = mer (D.), aan- hechtsel ind (a bijna stom) = en (D.), on (T.), tekina (bL 83) = teken (Jav.) enz. Aanm. 7. Een o in pi. v. uwa, zoo als in 't Jav.- zoo vaak 't geval is, zelden; voorbeelden ziyn sora naast suwara (M.), en mora in eigenn. = muwara. — Van o uit au (in twee lettergrepen) ook maar enkele voorbeelden: dosak (D.) uit da en usah (Men. = 62 KlanhvertoUèdingen, § 30. djauffan); ro, roh (D.) = rauh (Jav.); doli uit dauli (§ SO X aanm, 2). $ 30. De medeklinkers. •TT? met •-^. I. h (k in D., zie bl. 84 B.) met g als beginner van een woord dik- w^h; b. y. gurap niaast hurap; gtUok-gidok in plaats van kulok-kulok (bl. 47 IV o); ^«^««^ (§ é7 I) naast -^7 -^ O \ 5f ; ^«Vüo (§ 27 I) ~ küoto (Mdna), gilow (Mal.); hurfik naast gurtik, enz. Tusschen klin- kers, of na een sluitenden neusklank minder vaak; b. v. bukang (M.) = hugang; êanggaksrs ^ ^yj -^^ \ , iagtl = tahü; vgl, voorts aj¥^a met ajoka (Makass.), tdaga met tcHaka (Makass.). e^met Z. II. Bij de voorbeelden reeds boven (bl. SO IV, } 24 a, en bl. 39 XIII) opgegeven , z^n nog te vermelden fidok (in eigenn.) naast vlok uit tjiJUiq^ (Men., zie aanU onder XII bl. 71), sukt-sulu naast audu audu, n-^ap-ari naast ei^alap-arif sadi naast salL Ook hier ziet men, dat het onder den invloed van een s geschiedt. a. Waar 't woord niet met een a begint, geschiedt de verwisse- ling meestal in woorden, waarin twee lettergrepen beiden met d of l beginnen, en wel zoo. dat T. gaarne beide lettergrepen met denzelfden medeklinker laat aanvangen, terwijl D. en M. woorden voortrekt, Waarin een der lettergrepen met een anderen medeklin- ker begint; van daar duèalang (D. en Men.) = ulubalang, dalang (D.) = dadang; vgl. ook lidung, lidi in M. (bl. SO IV). Van daar ook, dat D. dona heeft = doda, Aanm. T. schijnt l genomen te hebben in alu (in mangoLu-alu en mangaluhon) = adu (D. en M.) wegens den invloed van den neus- klank, daar de l wegens zijn groote verwantschap met de n (IV bl. 64) nader aan een neusklank staat (vgl. bl. 77 onder); vgl. hali- konan =s hadihonan^ en kelong (Makass.) = kidung (Jav.). De nensklanken. III. Meestal onder den invloed van een « vindt men aDe nensklan- ken met elkander verwisseld; vgl. m^or met nyur (Men.), n^ur (D.), ng^or (M.) en nj^ur (Mal.); ng^at = ttjjat (D., Ar. Mal.) mangijamun, in plaats van manijamun; minggor naast ninggor, domija uit dunija (Ar. { 30. Klankvertcisselingen. 63 MaL)> fnamis = manis, wwani = toangi (Jav.), uwange of bange (M.) en hane (zie § 29 II); nejat (D.) = w<?/a^ uit Mal. majat (zie öö»^. 1 bl. 18, en bl. 16 r. 2 y. onder), sangijang naast san^ang, nefam (D.) = mayam (V a § 17), naming uasst nanging (Jav.), ni^»a uit mühuna (Sanscr.) enz. a. Onder de voorbeelden, waar de % niet gewerkt heeft, beboo- ren b. v. damól uit dangól, nongdn naast wmdn (M.), neknek = ngokngok, pangoran naast /^amora», mar (Mal.) = êingar (Men.), I^amor (Mal.) = pangur (Men.), ngada (zuid-M.) = mada (D.), en nada (noord-M.). b. Als beginner van een ligtere letterg. natuurlijk dikw^ls; b. y. mandijang (vóór een «igenn. ons w^Un) uit een vroeger in 't Men, bestaande spreekwijze nan di jang (cUe bij de Goden is), èamieara uit sanestjara (Sanscr.), amisara uit anustcara (Sanscr.) enz. c. im en urn worden als slotklanken dikwijls met ui en un, even als in 't Men. gelijk gesteld; b. v. rasum naast rasun, malin naast maïim, djim (ook Jav.) uit Ar. Mal. djin, jaiin (Jav.) uit Ar. Mal. jaiim\ ruhun (Men. zie bl. 39 aatU.) uit rum (Ar. Mal.); vgl. cr^ "o \ "ZT OCO\ met asin (Mal. enz.); beton (Batav. Mal.), ba- Ztt» ^(Men.) = balum (Mal.), enz. Zoo is majam uit maim = main (Mak, zie bl. 18 aani. 1). d. Een m en ng worden als sluiters zelden verwisseld, en meestal in een laatste lettergreep, die van a, o of « voorzien is; b. v. ^— "o \ "ÏT O^ \ = lantjung (D.), gotom naast gotong , uUom = td- tong, littom = lütong; tuwam = twcang; vgl. rantjung (Mal.) naast ra»^«m. «. De stompe vaste medeklinker die zich na den sluitenden neusklank bevindt, rigt zich te gelijk naar 't geslacht van deze in galm (ond. in de aant. bl. 7) de vaste medeklinkers overtreffende klanken; b. v. tunggu-tunggu naast tumbu-tumbu, marindo n&ast ma- ringgo, tinggir (Mal.), en in marsiiinggir = tindir (Lamp.) , enz. Aanm, In mu (aanhechtsel tweede persoon enkelvoud; ook Jav., Mal. enz.), is door de terugwerking van den lipklinker de n in een lip-neusklank veranderd: endu (D.) = nu (Makass., zie IX) en verder mu; 't geen de yflieid der neusklanken, als geen wederstand biedende klanken, bewijst. ^anL 't Huwasch kent slechts » in plaats van ng en nj der andere tongvallen van 't Malagasi, zoodat uranga {garnaal = Jav. urang) en urana (regen = Jav. udan) er niet te onderscheiden zijn. 64 Klankvermsaelingen, §30 I en n. IV. De Z en » (bl. 6 aanm, 6 onder) worden dikwyls verwisseld onder den invloed van een neusklank , vooral in woorden waarin een lettergreep door ng gesloten is; b. v. unang = ulang (D. en M.); tó- nang = iolang; lióung = nibung (Mal.); ninggala en nangJcala (Mak.), uit langgala (Sanscr.); lanok (naleng in D., zie VI) = lalai (Mal., VI aantn. 2), Mer (Jav., VI aanm. 2); koning koningen (R) = hulih-huUngan ; simalolong uit simanolong in plaats yan simanjolong (M., zie bl. 29 aanm. 1); mahilolong (dat ik voor 't gemak van den leerling onder Zo- Zoff^ in 't Wdb. heb geplaatst) is zoo uit mahinóUmg (ma en hólong ntet invoegsel in: te beklagen zijn) ontstaan; laung = naung (Mal.), salamo uit mnama (Men.); namuk (D.), njamuk (Mal.) = lamuk (Ja v.). a. Voorbeelden van de verwisseling zonder den invloed van een neusklank zijn lasijak (spaansche peper) uit na sijak (7 geen heet op de tong «), nitu (anito Tag.) = litu (Favorl.), Uit (zie bl. 26 r. 2 v. onder) = nahit^ lobajak (M.) = nabajak, Mu (D.) uit nolu (IX), larasëtu (Jav.) = narawadu (Mal.), «op = Zop in lolop (M.); waaruit blijkt dat 't eigenlijk ingeslapen zyn (nok, zie XII) be- teekcnt, maar van een pand gezegd r^caZZ^ r^'n is gaan betee- kenen (vgl. 't gebruik jan pate van een pand , en 't Mal. IcUap dat voet slapen, en van een pand vervallen zijn bcteekent, terwyl 't gelijkluidende Men.x woord slapen beteekent); vgl. voorts lulasaq (Bug.) = Mnasaq (M.) eoz. Uit sommige der voorbeelden blijkt de sisser de reden der verwisseling te zijn. b. Als sluiter zelden; voorbeelden zijn hojal in plaats van hqjan; in simpul (M.) = salpuu (D.) heeft § 25 gewerkt. udanm. Bij de voorbeelden lasijak, Zoiö/a^ (zie a), en evenzoo bij panasari = pahsari kan natuurlijk 't op bl. 48 in 2°. vermelde ook in aanmerking komen. Aant, 1. manow (Men.) = embalno (D.), maUo (T.), «naZ&(M.) moet uit een vroeger malow ontstaan zijn. J.ant, 2. 't Mak. schijnt van een Z en f als beginner van een stamwoord, waarin de tweede lettergreep ook met een der tril- lers begint, een n onder den invloed van 't inhechtsel um te maken; b. v. numalo van Mo, numera van rera, Verhemelte- met tand-medeklitikers. V. Dikwijls onder den invloed van een i; behalve de voorbeel- } 30. KlankverwisMugen, 65 den in Lairück bl. 85 Hl en bl. 40 XIY) nog op te merken aüji in manffodji (wigchelboeken lezen) van adU (Sanscr.), en waar het, even al9 in 't Jay. in eigennamen van helden (b. y. eiad^'i marimbulu boei) enz. vorst beteekent, uit adki (Sanscr. opper in zamenstell. als adhipa "opperheet"); vgl. voorts djeksa (Jav.) uit adkjakm (bl. 43 III), per-^ ijaja (Jav.) vii pratyajai mertja (Jav.) uit martya (Sanscr.), enz. a. Soms is dj ontstaan uit de praepositie di voor eeïi met een klinker beginnend woord; zoo b. v. djae en djalu uit di ae in pi. van di hoe (§ 10 h)^ en di tdu, niettegenstaande zij thans als snbstantiven in gebruik z^n, door dat men hun ontstaan niet meer weet; immers zij moeten vroeger aan 't hoofd en aan de dij . (vgl. hae-hae^ in D. 77 T/-^) beteekend hebben, door dat men een landstreek als een ligchaam voorstelde, waarvan 'tbovenland- sche als hoofd (ulu) en 't benedenlandsche gedeelte als dij (hae) of wei (Niasch pae) beschouwd werd. Op dezelfde wijze moet djuma uit di uma ontstaan zijn, 't geen bevestigd wordt door hauma (ha=:ka in 't Mal. praepositie naar), zoodat beide woorden vroe- ger <^ den akker en naar den akker hébben beteekend, en eerst naderhand als* snbstantiven in gebruik z^n gekomen. Verdere voorbeelden z^*n djaku in ierdjaku djaku (D.) uit di aku, djaton (Daj.) uit dia aton, 6. Minder vaak onder den invloed van een u; behalve de boven (bl. 40 XIV onder) aangehaalde voorbeelden, zijn te vermelden pUunang (Men.) =zpitjunang (Makass.), djuwata (Jav.) uit dtmata in plaats van dewata (Sanscr.), tundjuk in djongkal — (M.) naast tunduky djung ada (M.) = dung ada, idjur = edur (D., zie bl. 88 V a) enz.; vgl. ook djukut (Sund.) = dukiU (D. en Kawi), djuöur (Sand.) uit dn5ur (Ar. Mal.), djusta (Batav. Mal.) =: dusia enz. De neuaklanken als eluitera met scherpe vaste medeklinkers. VI. Behalve de boven (bl. 38 in IX) aangehaalde woorden te ver- melden belang' (D.) =^boldk (D.), kalen (D,) = halot, saran (D.)=r sarat, iutum (D.) i= tutup, tarum (D.) = tarup, anun (D.) = hanjut (Mal., zie bl. 29 aant,), bon = bot, naleng (D.) = lanok (§ 25 II), ba- leng (D.) = bahk, seren (D.) == sorot, deleng (D.) = dolok, nangkeng (D.) =SL -g -79 -^^x \. posong (D., zie bl. 38 V b) :=pu8ok, udun (D.) = udut. Dat niet altyd in T. diergelijke woordeü met een scherpen vasten medeklinker gesloten zijn ziet men vlü pidong (bl. 39 IX a), djobang = djabak (Mal.), huring = kurik (Men.), ruhang rajbing = ru- 5 66 Klanktertetêielingen. 5 30, bak-rabik (Mal.), kuUn^ in -^'«— Ö'P^'^-ö^a *«^ (Men., zie bl. 73, oa»^. 1 boven). Naast saffon (zie de aanm. hieronder) is geen «o- ffüt in gebruik, maar slecbts te vermoeden (aaim. 1). Soms met ver- schil van beteekenis; b. v. modom (êlapen) en medêp (toegaan van de oogen wegens veifblindend licht, of van iemand, die slaap heeft, zie bl. 60 aanm, 2). a. 't Dair. alen^ ^ alap in T. schijnt eene Wandeling door 't Men. (aant. XII bl. 71) gemaakt te hebben, en dtts nit een alok ontstaan te zijn. Janm. I. t)iergelijke woorden, behalve die met Af of m^ gesloten zijn, hebben een middenvorm, die met een stompen vasten medeklin- ker gesloten is. Baar een stompe medeklinker echter geen slaiter mag zijn ($ 7 aanm, 1), zoo is de middenvorm in 'tBataksch slechts te vinden in van een aanhechtsel, dat met een klinker begint, voor- ziene woorden of in een enkeld zamengésteld woord, waarvan 't laatste bestanddeel met een klinker begint; zoo vindt men den middenvorm van b&n = öoéirx bodari, van b^ng ==s boMq in bela- gen {ilaapmixtje in D. ^=^ lage in T., eigentlijk ket ie epreidenê; vgl. pabolakkon in M.), van sagan (=£ een vroeger êagaif) in êogaéUm. De middenvorin is daarom vaak in een znstertaal te zoeken; van daar tarté (Jav. in tatarub) = iarum en tafup^ sarad (Jav*) c= «o- tan en aaroJt, seureud (Sand.) s sëtën en e&roi, tutuÓ (in Mdn. tuéu- ban "'t vlfes waarmede sommige kinderen geboren worden*) e= tu- tuin én tuiup, ungkab (Kawi) =3 mgkam en u*^'j^***'\ (vgl. Sund> smghab mef Meü. ünghap). Aanm, 2. Pe middenvorm van de woorden die met 11^ of ^ ge- sloten zijn, is in 't Jav. met een r en in 't Mal. met een ^ gesloten ; b. V. laler (Jav.), Mat (Mal.), naUng (D.), lamok (T.); p«»éf (Jav.), puaat (Mal.), posong (D.), pueok (T.) enz. De reden van dit ver- schijnsel kan hier zonder een groote uitweiding over de zastertalen niet Opgegeven worden. En buitendien wie leest het? Aant. Uit 't bovenstèiande Volgt ook de identiteit van t&ê met V7 xy^ •*&► \ (D), dfat uit een t^m of iujun (in pi. v. twun of ^ i«n, zie aanm. onder 2^ bl. 48) ontstaan is, en tut in luiut (Mal.) in pi. V. idtt-tvi (=s ulu ni tof), daar ni in 't Mal. als praepoaitie liiet in gebruik is (zie 't Wdb. onder tof); dat er een tut in H Mal. bestaan moet hehhétk bl^kt uit talt$t (tut met 'tinhechtsel ül; de klemtoon op de laatste lettergreep wegens { 80 I bl. 80; vgl. 't Mak. kulantuq in zijn beide beteekenissen). }'30. Klankvenoisseliuffen. 67 De nêufklankm alê beginners do» een woord met de eekerpe medeklmkers van kun geelacM, VU. Daar de m optreedt b\j verbale voorhechtsels, soo ?indt men bem als beginner van e&a substantief ongepast, en verandert hem daarom gaarne in den scherpen medeklinkcfr van cgn geslacht» om daardoor 't woord een nominalen vorm te geven, 't 2^* zalk een woord als substantief in zwang is, of wel alleen gebezigd wordt by de vor- ming van de passive uitdrukkingen; van daar paeogit in bede — naast masogit (bl. 75 XII) , pinangkaho (eigenn.) uit minangkabow (Men. naast Menang^ en Mananghahow in gebruik, zie bl. 80 onder in de aani)^ pu- ük (Mal.) = mutik^ parpcdi (Mal.) naast marpati^ pakêud (Sund. in 't passief) uit maksud {dy^L^%P^^^^9<^ (Jav.) uit mredangga (Eawi Sanscr.) = mardangga (Mal.), maispoH (Jav. eigenn.) uit mahUmaii (S9moï.),pufii (Jav.) uit tnufH (Sanscr.); pdr^a (Mal. eigenn.) uit mertja (D. en Jav», Kawi, Sansc. martya) = mor8a(£J);pandapa(JB,Y,) uit mandapa(SBmct,) enz. De waarheid hiervan bl^kt uit de voorliefde van 't Bataksch, vreemde met een m beginnende substantiven als werkwoorden te bezigen; van daar maea en mueim of muHn (in den t^d plaats keiben ^ gebruikél^h «^, in zmang z^n) uit niaea (maand) en musim (moeeon). a. Maar daar nu ook de overige neusklanken in de vonning van 't actief van een werkwoord in de plaats van een scherpen vasten medeklinker treden, zoo heeft men die verandering ook op hen gaan toepassen. Hierbij moet opgemerkt worden, dat 't Ba- taksch dit niet zoo erg heeft behoeven te doen als 't Jav., daar het zoo weinige werkwoorden heeft, die niet met een m beginnen; zoo- dat men geneigd zoude zijn, de woorden, waarin een andere neus- klank dan m gemelde verandering heeft ondergaan, als uit een andere taal ingeslopen op te gev^. Voorbeelden zijn tinggdla (misschien uit 't MaL of Jav.) naast ninggaia (§ 80 IV), taiu in ta- bu tabu uit een ndbu (bl. 64 IV) = laJbu (Mal. uit Sanaer. edaibu; vgL III bl. 43). b. Van 't omgdceerde vindt men voorbeelden die denkelyk te verklar^ zijn uit de zucht zoo'n vroord een vreemd voorkomen te geven; van daar nüa-utama (eigenn. Mal.) uit tüoUama (Sanscr.), mirus (Jav.) naast ;rortw (Perz. MaL). c. Soms wordt ook de neusklank afgeworpen, zoodat 't woord met een klinker begint; b. v. imbar (Jav. nominale vorm van ngim- 5* 68 Klanhterwmelingen, § 30, har) uit minibar (Ar.), iniutéa (D.) = nüuna (bl. 54 aanm. 1), ing^ gcda naast ninggala^ antdboga (Jav.) = nantaboga (Mal., Sanscr., auantabhoga), andini (Jav.) uit nandini (Sanscr.), aZ» (Mal. Jijt) ait nalu (zie IX)? ampalam naast mampdlam (Mal.), angguliman = manguUman (IX), unggoli = nonggeli (D.), ^n2< (Kw. k?o?*) uit »a- ^n» (Sanscr., bl. 43 ITI), t^po» (M.) =zngijnn (Tag.), öra» (Jav.) =: ngaran (Sand.), unte = »^if^e (Alfoersch), monéaj (Tag.), enz. 2)« neuskldnken als beginners met stompe vaste medeklinkers van kun geslacM» VIIT. Zeer dikwijls vindt men w en ^ als beginners van vooral lig- tere lettergrepen of meer dan drie-lettergrepige woorden met elkander verwisseld; b. v. mandailing = bandailing, maima (eigenn.) = baima^ matau = batau (bl. 15 r. 2 v. onder), bintora = mintora^ moraturun = boraturun (M.), mahatara (I)&y)=batara (Sanscr. bhatara), mijanga (Jav.) uit tDJangga (Sanscr.)^ mënjatoak (Jav.) = byatoak (Mal.), mans^ang (Men., bl. 44 a.) = basijang, bahota.=: makota (Mal., zie Wdb.), «ar- pati (Mal.) uit bMrjapati (bl. 47 IV). Als beginners van twee-letter- grepige woorden ziet men ze verwisseld onder anderen in marus naast barus, milos = büas; in baUm = maldm en w«^ uit 3i«2i (X aanm, 2) heeft de ligtste lettergreep gewerkt. Men vindt zelfs imana naast ibana (iba -f na); 't geen verklaarbaar is uit de galm van de «, en 't gebruik van 't woord als voornaam w. (vgl. aant. 2 bl. 76). a. Van de verwisseling van d en n zijn als voorbeelden op te merken: nung = dung^ dona (D., § 30 II a) == doda^ nan (b. v. in "o "o\'2> *~ OC \ "~ "^7 \), in plaats van dan^ en ni oor- spronkelijk = di; by «oi«<£ uit domd^ en in nongdn mi dongdn (M.) beeft de ligtste lettergreep gewerkt. b. Van de verwisseling van g en «^ is slechts een enkeld voor- beeld in 'tBataksch zelve te vermelden; b. v, egot (noord-M). = ingot; vgl. ngingi met gigi (Mal.). j^anm. Zoo is duk in ^2^»A; (D.) = nuk in manidi; immers de woorden, die vogel beteekenen gaan dikw^'ls uit de benaming van een bijzondere vogelsoort; zie djangang-djangang (Mak. vogel) van djangang (kip), manuk manuk (zie Wdb.) van manuk. 