VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
welk een fterke. afkeer ‘er plaats grypt tusfchen den Hond en den Vos, en kennen de vrugtliooze poogingen, van den Heer DE BUFFON in °t werk gefteld om ze met el- kander te doen paaren. Gelykt Twee-poot veel op een Wolfs-hond, °t is zeer mogelyk dat een [iond van die foort met de Moer te doen gehad hebbe; daarenboven -was de Moer zelve een bastaardfoort uit een Wolfs- hond en een Spaaníche Teef; niets vreemds derhalven , dat Twee- poot veel op een Wolfs-hond gelykt. : Dit Hondje is zeer fpeels, het komt na u toe op de twee achterpooten, welke het verwyderd houdt, de vin- geren ftaan van een: als het {nel wil loopen, gebruikt het t onderfte van den.hals als een derden poot om het Voor- lyf te onderfchraagen: dit loopen is een foort van fprin- en, hy bereikt er zyn doel mede, en dit gaat geenzins ngzaam toe; ondertusfchen vermoeit deeze gedwongene wyze van gaan het Dier zeer: want de ademhaaling vindt zich telkenmaale belet als de Hals aan den grond komt; en,om den Kop en Snoet voor ftooten te bewaaren , moes ten de Halsfpieren fteeds gefpannen ftaan, zodanig dat de Kop altoos overeinde blyft. - Wanneer Twee-poot eenig geraas hoort, ryst hy over- einde, en ftaat, voor een geruimen tyd, in die geftalte. Op het veld zou men meenen een Haas te zien, die op de achterpooten ftaat. Een trap op te klimmen gaat vry gemaklyk , by elke trede rust hy op den hals; doch het klimmen is onmogelyk. Op het gevoel valt het zeer moeilyk zich een denkbeeld te vormen van het maakzel der beenderen in deezen Hond 3 men meent het Schouderbladsbeen alleen te voelen „en niets meer, Wanneer, ondertusfchen , het Beest zelve op: de achterpooten gaat ftaan, even gelyk de Honden die men H 3 heeft 240 BERICT VAN KEN EL RRVENDEN HOND, ZONDER YOORPOOTEN, heeft leeren opzitten, befpeurt men eene zeer amerkbaare beweeging ouder de huid, ter plaatze waar de Voorpoo- ten moesten getaan hebben ; . dit is waarfchynlyk niets meer dan eene (peeling der Spieren. Als deeze zeldzaame Hond fterft zal men hem ontleeden , en niet naalaaten, eene ontleedkundige befchryving van dit gedeelte te gee- ven. — Twee poot heett in December MDCCLXXXIX gejongd en zes Jongen voortgebragt, die geen gebrek al toos adden. BEDENKINGEN OVER HET ZWAK IN DE NATUUR» EN STERREKUNDIGE WETENSCHAPPEN. - Door PIE- TER VAN AKEN, A. L. M. & Phil. Door. N‘ ten eenemaal vreemd en ongegrond fehynen de gis- fingen, dat "er eenig zwak, byaldien ik het dus mag noemen , of duisterheid , in de Natuur- en Sterrekundige Weetenfchappeu zy te vinden. Immers, dit fchynt de er- kentenis der beroemdfte Mannen, die daarin het verfte ge- vorderd zyn , zeer klaar aan te duiden; wanneer ze niet fchromen te zeggen, ,, dat we de natuur der lichamen waar- an lyk niet kennen, dewyl we, dit zo zynde, de uitwerk- „ zelen van te voren zouden moeten weten , daar men nu we ten dien einde alles moet onderzoeken door proeven.” Er moeten derhalven altoos eenige onzekerheden overbly- ven , die , voor ’s Menfchen vernuft onvatbaar, ftof tot „twyfeling in ontelbare gevallen overlaten. —— Dit zwak nu, aan ’s Menfchen zyde zynde, zal, wel verre van de waarde dier Wetenfchappen te verminderen, haar veeleer. des te eerbiediger en luisterryker doen voorkomen, en *Menfchen gemoed eene uitnemende drift, een uitftekend verlangen , geftadig inboezemen , om ze, zo veel in zich is te doorgronden 5 ten einde, door het vervullen dezer ge- breklykheden, ware het mogelyk, zyne Weetenfchappen j tot lof van zynen Alwyzen en goedgunftigen Schepper, te volmaken, in het opfporen der blyken var zyn alwys Al- vermogen, zo merkclyk te ontdekken in zyne wondervolle Schepzelen. ——- let zal my genoeg zyn , dit myn gezeg- de, door eenige weinige algemeene Aanmerkingen, te fta- ven, met, de natuur der lichamen daar latende , myne aan- dacht alleenlyk oppervlakkig op de verfchynzelen te vesti- gen, door wezentlyke proeven genomen; of door Waarne- mingen, zichtbaar onder onze zintuigen vallende, === De. eer- BRD. OVER HET ZWAKIN DENAT: RNSTERR. WETENSCH. It éerften komen natuurlyk eerst in bedenking. — Een ver- bazend getal, een onafgebroken reeks van voorwerpen, is oplettenden aanfchouwer op den aardbodem onaffcheide baar voorhanden; zy verfchaffen hem, als een weetgierige Wysgcer ‚ Verrukkelyke gedaanten - vormen , wondervolle verfchynzelen. De wetten , waardoor dezelven werken , geven, door eene vlytige navorfing en kundige toepasfing , een onoatbeerlyk nut, en byzonder vermaak, in de zamen- Jeving. Het eerfte , in de kennis der kragten van zamenheg- ting der onderlinge deelen, in de burgerlyke en krygskun- dige Bouwkunde te vinden; het laatfte in de vloei-{toften , het zy ze door innerlyke kragten werkzaam zyn, het zy ze door eene kundige menging , onder den ander, vertooningen bervoort brengen , die den aaníchouwer in verwondering kken, — De proeven over de Electriciteit zyn niet miu nuttig dan verbazend; — wonderbaar die van den Zeilfteen ; == niet min nuttig die der afwykingen van het Compas, en de inclinatie der Naalde, —— Met een aane zienelyken voorraad van alle deze Wetenfchappen voorzien, kan het niet misfen, of een Natuurkenner moet zig, in de grote vorderingen dezer verheven Wetenfchappen, verbly« en. Doch vergenoegt hy zich niet met de verfchynzelen en wetten te kennen , welke zich in hare vertoningen op« doen, en langs welke zy werken; wil hy met zyn ondere zoek tot de allereerfte oorzaken en beginzelen doordringen , r alte die wondervolle verfchynzelen zo regelmatig en verrukkelyk voortkomen , hy zal ligt ontdekken, dat die verrukkelyke en beminnenswaardige Wetenfchappen , voor het m edeelte, door onkunde beneveld worden; eene onkunde, des te groter, hoe meer men gewaar worde , dat men het ondervindelyke van het diep verborgen niet wel weet te fchiften. — Immers, de ondervinding zal de gten der verftandigfte Wysgeeren veelvuldig billyken , t ze, namelyk, uitwerkzelen van beginzels of vermogens zyn, die, als °t ware, in zo veele kasjes liggen opgeflo: tn; voor e Menfchen vernuft, zo niet ontoegankelyk , ten Dinfte in zo verre maar doorgrondelyk , dat ze, ofichoon met de vernuftigfte werktuigen bezigtigd, doorgaans niets ftelligs opleveren, en altoos eenigen twyfel overlaten, om eene vlytige navorfing levendig te houden. — Dit is zo algemeen , dat men niet te fterk Dreckt, wanneer men zegt, het meeste Loes v van het geen men diesaangaande vet, het min gedeelte is van het geen men niet weet: Waarom de verftandigfte Wysgceren niet gefchroomd peb- ` 4 eny IIe BEDENKINGEN OVER HET ZWAK ben, het in acht nemen van dezen ftokregel, tot een nood- zakelyk vereischte in deze ‘Weetenfchap , af te vorderen , nefcire quedam, magna pars fapientia eft, eenige zaken niet te weeten , maakt een groot deel der Wysheid uit. Men zal hier eene verfcheidenheid ontdekken , naar mate dat de Planeten , zich in hunne Conjunélien met de Aarde, Oppofitien , Nodi , Apogeen of Perigeen , bevinden. Op zodanige gronden rusten de Waarnemingen van den beken- den Schaapherder, met-opzigt tot de Maan; en ze komen , volgens de opgave, geduurende den tyd van vyftig jaren, vrywel met de uitrekening overëen. —— Mogelyk zou men op dien grond, byaldien men voortging met de con- junêtien , oppofitien „nodi en fyzygien, der andere Planeten uit te rekenen, die mede eene aanmerkelyke en verfchillende perzing op den Dampkring hebben, een weerkundigen Al- manak kunnen opmaken, die van dag tot dag de gefteltenis des Weêrs aanwees, en in de zamenleving in der daad van groot, IN DE NAT. EN STEGREK. WETEGSCHAPPEN. (re groöt , ja zeer groot, nut zou kunnen zyn. Echter, mee- nen we, dat dit alles , offchoon al eens gefteld zynde als zeker gaande , de hoedanigheid der véranderingen , of van het Weêr , nochtans niet met zekerheid zou kunnen’ bepalen , dewyl de gemelde oorzaken wel gezette veranderingen in den Dampkring veroorzaken , maar ‘er doorgaans andere hoofdoorzaken by komen, die de hoedanigheid des Weêrs bepalen; en die voor °t meerder gedeelte , ten aanzien van derzelver broanen, tot nog toe onbekend zyn. De Winden athans , die de ingredienten des Dampkrings, als hulpmid- delen der veranderingen , in beweging brengen, komen hier mede als voorname hoofdoorzaken in aanmerking. — Om de zekerheid dan veld te doen winnen, zou het nodig zyn, dat men hunne verfchillende , zelfs zomtyds tegenftrydige , ftreken , in de verfcheide lugt-beddingen, hunne verfchil= kende bronnen , de ver afgelegenfte zo wel, als de naby zynde, kende; en zeker wist, dat ze, even gelyk de ftre- ken der afwykingen van het Compas , door HALLEY , en de inclinatielynen door POUNDIUS, waargenomen , volgens bepaalde mechanifche wetten, in hunne wending of ommes draai, bewogen wierden, — Om dit na te voríchen , zou- den "er Jaarlykfche tabellen van hunne verfchillende ftre- ken, over den ganfchen aardbodem, ten minfte over Europa, vereischt worden. ken, door nauwkeurige waarnemingen kennende, kan men zeer wel, op voldoende gronden , eene bepaalde voorweten- fchap, van eene aanftaande Weêrsgefteltenis verkrygen, en eenige waarfchynelyke voorzienings-regelen opmaken; maar zyne \Veerskunde zo ver uit te willen breiden , dat men die in haare wyd uitgeltrekte hoedanigheid meesterlyk wil bepalen , kan niet anders, dan na eene lage waanwysheid {maken. — Is dit onvolmaakte , — dit zwak, == zyn deze gebrekkelykheden aan de natuurkundige Wetenfchapr pen eigen; niet minder is er ook zodanig iets te vinden in de befchouwende Sterrekunde; de bepalingen der onderlin- e afltanden, en grootheden der Planeten, zullen, door de onzekerheid van den grondregel, hare vereischte nauw- keurigheid moeten misfen; en men zal, door een algemeen aangenomen maatregel , niet verder, dan het naaste , aan de wezentlyke waarheid kunnen komen. De maat moet zeker en bekend zyn, wil men van de nette grootte, en afond, van eenig lichaam in het zekere bewust zyn; dit nu heeft wel op den aardbodem Plas, (een voet, by voorb., weet men , kan de grootte of afftand van een voet beflaan , en afo meeten) maar geenzins in de befchouwende Sterrekunde. De eenheid, welke hier tot een grondflag van de uitrekening aangenomen word , zynde de radius of ftraal varm den Aarde bol, toch is, naar de verfcheide bepalingen, aan verande- ring onderhevig: als blykbaar is, uit de verfchillende bepa: lingen der Sterrekundigen , omtrent den greotften cirkel; wordende dezelve begroot, door SNELLIUS , Op 123,120,000 voeten, door PICARD, Op 123,249,600 „door CASSINI, op 122,725,644, en door NERHAUD , Op 123,786,000. Derhals ven moet de radius of (traal , welke , als eene eenheid , voor een algemeenen maatregel word aangenomen , naar deze vers {chillende uitrekeningen , in grootte verfchillend zyn. En gevolglyk zyn ook de bepalingen der grootte en onderlinge afftanden der Planeten onzeker, of ze kunnen , op zyn best genomen, maar gezegd worden, het naaste aan de wezente lyke waarheid te komen. Het kan niet misfen , of dit moet een groot zwak in de befchouwende Sterrekunde geven; het welk, gevoegd by de aanmerkelyke vergroting der tusfchenkomende middelftoffen , die als toevallen, aan de meest vergrótende kykers, door welke men de voorgeftelde voorwerpen bezigtigt, eigen zyn, niet dan groote gebreke kelykheden zal overlaten, en altoos ftof verfchaffen , om dit zwak — dit duistere — in de waarnemingen plaats bein Le | | | IN DE NAT. EN STERREX. WERTENSCHAPPEN. JI$ bende , zoo veel doenlyk is wech te-nemen, om dit onder- werp: tot meerdere volmaaktheid , en onder eene ftellige be- paling, te brengen: het welk mogelyk voor altoos boven het ik van den Sterveling gaan zal. ——= Hierby komen noch de verfchillende gedachten van verfcheide Wysgeeren „ nopende den grootften diameter van den Aardbol, of die, namelyk, door beide de polen loopt, dan langs den ZEqua- zor ; in de linea Apfidum, en de wetten der zwaarte - krag- ten te bepalen z het welk verfchillende ftelzels oplevert „ die, offchoon ze in het hoofdzakelyke overëen komen , echter in de uitleggingen noch fteeds aanmerkelyke zwarige beden overlaten , naar mate men de gedachten van den eenen of anderen is toegedaan, — Myn beftek laat niet te, hier verder in te treden, ik zal my des vergenoegen , met alleenlyk, tot flot, aan de eene zyde, aan te merken, dat het volmaakte, gelyk in alle ondermaanfche zaken, dus ook in deze verheven Wetenfchappen, niet zal te vinden zent en aan de andere, dat er, dit niet tegenftaande , ge- _moegzame middelen zyn aan de hand gegeven, om den Schepper in zyne Schepzelen te verheerlyken; als waardoor men, wanneer ze wel gebezigd worden, dat het kenmerk van een waar vriend en beoefenaar dezer Wetenfchappen duidelyk kenfchetzeu , allezins opgeleid word tot lof van den Alwyzen en Grootmachtigen Formeerder , die alle deze dier- bare kleinodiën, ter befpiegeling en nut van den Mensch, oogenblikkelyk — met een woord fprekens —— zo ver» ukkelyk —. uit een enkel niet — heeft voortgebracht! ‚ BERIGT , WEGENS DEN BERG LIBANON , EN DE BE- WOONDERS VAN DENZELVEN. Door den Heer DE LA BILLARDIERE, M. D ` (Getrokken uit de Registres de Academie Royale des Sgtences , du 16 Dec. yie … - BERIG? + & al Om de hoogte van den Berg Libanon te meeten, bragt de Heer DE LA BILLARDIERE, op den twaalfden van April des Jaars MDCCLXXXVII, een Barometer in het Kloos- ter der Karmeliten, geheeten Dair Maferkis. De Kwik daalde tot 23 Duimen en rr Linien; de Thermometer van REAUMUR, in de fchaduw waargenomen , tekende zo Graa- den. Een andere Barometer, ten zelfden tyde aan den Zeekant waargenomen , ftondt op 28 Duimen , en de Thermometer wees, ter zelfde plaatze, 21 Graaden aan, Hier uit volgt, de verbeteringen van den Heer DE LUC in agt genomen zynde, dat het Klooster Dair Maferkis, legen is op de hoogte van 712! Roeden. De ineeuw edekre toen nog het bovenfte gedeelte van den Berg Li- banon, ter hoogte van meer dan 400 Roeden; en moest hy het eenige maanden uitftellen het overige der hoogte te meeten. De Heer ag LA BILLARDIERR deedt eene reis aan de kanten van de Woestyn van Syrie. By zyne wederkomst vondt hy de éénig hem overgebleevene Barometer gebroo- ken. Gelukkig bezat hy een Graphometer, welke hy bruikte om zyn meeting te volbrengen. Van het gemelde Klooster den top des Libanons niet kunnende zien, mat hy eerst de hoogte van een Berg, Carnabiad geheeten , die hooger dan het Klooster ligt; een bafis,van 114 Roeden genomen hebbende, vondt hy de perpendiculaire hoogte 231 Roeden, en 548 Roeden van den top des Bergs Car- nabiad tot dien van den Libanon; zich bediend hebbende van een bafis van 97e Roeden. Indien wy nu de uitkom- ften deezer drie meetingen by elkander voegen, zal de perpendiculaire hoogte van den Libanon, boven de oppèr- vlakte der Zee, 1491} Roeden zyn. De top van den Berg Libanon is niet altoos, geduurende het geheele Jaar, met Sneeuw bedekt; doch fteeds blyft e wat over aan de Noord- en Noord -Oost zyde in de diep- ten , waar dezelve een gedeelte van den dag buiten het fchynzel der Zonne blyft. Het Gebergte Libanon ftrekt zich van het Noord - Oosten tot het Zuid- Westen uit: °t zelve wordt doorfneeden van diepe waterkolken, door het water uitgehoold. Veele der Bergen, van eene middelbaare hoogte, vertoonen zich van verre als zo veele boogen, die rusten op de zyden van den hoogften Berg: zy hebben het geweld der watervloeden , die zich van de hoogfte toppen nederftorten , wederftaan. Land „De WEGENS DEN BERG LIBANON. Iry De Libanon is bykans geheel en al zamengefteld uit ge- lykwydig. loopende kalkagtige laagen, een weinig na hc Westen llende. Zeer by Car/eya vindt-men, in een zeer wyd uitgeftrekte vlakte, beneden , gebrooken Kalkftee- nen Beddingen van gladde fteenen , die waarfchynlyk , door de Zee, die rondheid gekreegen hebben, De Wateren „ die, door. de altoos liggende Sneeuw, op Tummel Mezereb onderhouden worden , ondermynen den Berg op verfcheide plaatzen, en vormen ’er verwelfzels ; die met den tyd in(torten. mm ‘Ten Westen van den hoogften Bergtop des Libanons, ter plaatze waar de Cæ- dicha den oorfprong ontleent, heeft het water een ondere aardsch Kanaal uitgegraaven, °t welk zich meer dan soe Roeden van de Ysvlakte uitftrekt. De Heer pe LA Bie LARDIERE heeft dit lange Kanaal, met een, licht in de hand, toen het water laag was, doorgeloopen. °t Zelve verwydt zich op verfcheide plaatzen, en men ziet, hier en daar, aan. het verwelfzel, Stalactiten hangen. De dag zal komen, wanneer dit verwelfzel, door het water one dermynd, zal inftorten, en alsdan zal de Cadicha waar- fchynlyk eenen anderen loop neemen.. Op de hoogte van meer dan zooo Roeden boven ’t op- pervlak der Zee , ontdekt men een Hol , welks opening één en een half voet lang en één voet wyd is: deeze opes ning doet zich voor,op den grond van eene eenigzins aĵ hellende plaats. De Reiziger zou, was hy niet gewaar- fchuwd geweest, ’er zich in begeeven hebben. Dikwils ziet men eene groote menigte Kraaijen rondsom die ope- ning vliegen; eenige verheften zich zeer hoog daarboven, vallen loodregt neder, en verdwynen. Deeze Holte is.ze= ker gevormd door het water, °t geen er fteeds- vyf of zes maanden van het Jaar nederfypelt. Aan den voet van den Berg (Dyebel Marlias, aan den Zudkant, treft men Joodenlym aan, alsmede op eene an- dere plaats, Del Ratel genaamd. Ter laatstgemelde plaat- ze ontdekt men eene roodkleurige Lym-aarde , waarin zich ook Amber voordoet, als dezelve door, den regen gewase is. Men ontmoet op den hoogften Berg , ter rechtere hand van den weg na Balbec, dezelfde foort van Aarde op meer dan rooo Roeden hoogte, waar dezelve een laag vormt van verfcheide honderd voeten dikte. De Libanon, eigenlyk zo geheeten , wordt bewoond ` door Maroniten: zy. onthouden zich daar. in Dorpen onder de heerichappy van Prius joserH. Naa dat de Sneeuw gc- | mol- eg . `- DERC? 7 fmolten is, zetten zich eenige Stammen van AÆrabi/che Bp. :douinen (*) neder by den Berg Lhadet. Zy leeven daar van: de voortbrengzelen van hun Vee, en verzamelen er Gom-Dragant , welke zy verkoopen aan de Grieken, Oi ftreeks Danias woonende, die "er zich van bedienen in het bewerken hunner Stotfen. De Maroniten teelen ’er Maïs, Tarwe, Garst , Boonen, Wyn en Katoen. Zy voeden eene menigte Zyd- wormen. Indien deeze uitkomen eer de Witte Moerbezieboom blae deren heeft ,. voeden zy de Jongen met Kleine Malya, (Malva rotundifolia , LIN.). Ook hebben de Maroniten Honigbyen. Eenigen houden ge in Korven digt by hunne Wooningen ; anderen brengen “Honig en Wasch te zamen in het digtfte en ontoegang Iykfte der nabuurige Bosfchen. De Honigbyen vervaard en, in ’t midden van harstagtige Boomen, allergeurigfte onig. i ' ` De inzameling der Tarwe gefchiedt, op "tr Gebergte, niet voor het einde van Augustus, en dus omtrent twee maan= den laater dan in de Vlakten. Men zaait ze in Septem- ber en ze blyft den Winter over, onder de Sneeuw. Het is hier niet gebruikltyk de Landen te mesten. Het ide brengt omtrent tienvoudige vrugt voort. Op het ebergte is men van één Oogst "e Jaars: verzekerd, in dè Vlakten heeft men zomtyds Misgewasfen. °t Is nog niet lang geleden, dat die van Balbec, door gebrek aan regen, drie op een volgende Jaaren onvrugtbaar was. Men zaait alle Jaaren.: Het Koorn kwam niet voort dan in het der de Jaar, en de Oogst was allerovervloedigst. | De Mats flaagt wel op ’t Gebergte; de landen , daarmede bezanid , worden bevogt door rioolen die het water der- waards brengen. Eene maat Maïs, op °t Gebergte verza» meld, weegt omtrent een negende meer dan dezelfdè maat in de Vlakte geteeld. Men zaait de Garst (Panicum Mia ‚kaceum) in °t begin van Juny. Deeze dient tot Vogelvoes der. Men mengt ook het Meel met Tarwemeel, om ‘er Brood van te bakken. | Men kweekt "er den Wynftok, ter hoogte van meer dan zeven honderd Roeden boven het oppervlak def Zee. Dezelve wordt niet onderfteund door Wyngaardftaa: en; (*) Een breed verflag van de Arabifche Bedouinen, hebben wy onzen Leezeren medegedeeld , in onze N, dlg. Vad. Leeserocfs HL Deel, bl. 134, 185. WEGENS DEN BERG LIDANON. STT kens en verhaast de warmte des s het rypen der vrugte ln de tuinen, waar men de Wynftokken onder- fut, zamelt men de Druiven eene maand laater in dan im den omtrek. De Bewoonders van den Libanon doen het vogt, uit de Druiven geperst, in de Zon uitwaasfemen tot dat het eene foort van Iyvigheid bekomen heeft. Dit levert eene zeer aangenaam p op, door hun Dips geheeten. : ' oo De Cederen groeijen ten Westen van de Ysvlakte, men tek r nog omtrent tachtig, waarvan ‘er zeven veel groo- ter zyn en ouder dan de overige. Zy hebben de hoogte van tachtig of negentig voeten. De (tam van den dikften is, over ’t kfuis DOE voeten , de andere haalen omtrent acht voeten, — Op den twaalfden April MDCCLXXXVIT, moest de Heer- DE LA BILLARDIERE een weg van vyfhofte derd roeden, met Sneeuw bedekt, afleggen, om by de Cederboomen te komen. Hy heeft by-de driehonderd Cé- dervrugten medegenbtten , en in Frankryk gebragt. De ge- faaide zaaden flaagen gelukkig, De Heer DE MONNIER, eere Lyfarts des Konings, heeft eene menigte in zyn tuin geplant die overvloedig uitfpruiten. De Heer DE LA BIL- LARDIERE verzekert, dat hy Cederboomen gezien heeft te Elhadet, en op veele andere plaatzen. — Hy heeft ook waargenomen dat "er geene Lieden met Halsgezwellen ( Gef- bereux) op °t Gebergte Libanon gevonden worden , fchoom zy de tiek, om -koud water te drinken , zo verre gaan, dat ze veel Sneeuw eeten, én ‘er zich, als een zeker hulpmiddel van bedienen, tot geneezing van veele Ziekten, —m Geduurende den Zomer flaapen de meeste Landlieden in de open lugt, waardoor zy menigmaal zeere ogen krygen , gevolgd van eene- meerdere of mindere verduistering van het doorfchynend hoornvlies, == De Bewoonders van den Libanon zyn zagtaartig. Belang is de groote dryfveêr hunner daaden. een verflaaf Volk, veinzend en vreesagtig, bedienen zy zich zelden geweld, om zich, °t geen zy begeeren, te verfchaffen, i ' ` YL 520 , ` ` LEEVENSBERICHT LEEVENSBERICHT VAN DEN BEROEMDEN: SCHILDER GOD- FRIED KNELLER, Bart, Volgens -HORACE WALPOLE. e Heer GODFRIED: KNELLER Werd gebooren kv Lubek, eene Stad van Holfgein in Deenemarken „ omtrent den Jaare MDCXLVIIL. Zyn Grootvader hadt een Landgoed by Halle in Saxen, en was algemeen Opziender der Myn- werken en Rentmeester des Graaven van Mansfeld. By zyne Vrouwe, uit het Geflacht van cROWSEN hadt hy één Zoon , ZACHARIAS, te Leipzig opgevoed , en eenigen tyd in dienst by de Weduw van .cusTAVUS ADoLPHUS. Naa haar Dood begaf hy zich na Lubek, trouwde, en wierd, zich op de Bouwkunde byzonder toegelegd hebbende, Opzigter der Stadsgebouwen. Hy liet twee Zoonen na, JOHN ZACHA- „RIAS En GODFRIED. De laatstgemelde , van wien wy eene Leevensfchets gee- ven, was eerst gefchikt tot den Krygsdienst, en werd na Leyden gezonden , waar hy zich in de Wis- en Vesting- bouwkunde oefende: maar eene overheerfchende neiging be- paalde hem tot de Schilderkunst. Zyn Vader, hierin berus- tende, zondt hem na Amfterdam , waar hy het Penfeel ham teerde onder BOLL „en eenige Lesfen kreeg van REMBRANDT. Noch vERTUE, noch iemand zyner Leevensbefchryveren, tekenen dit op , en ik beweer het niet; maar ik heb ge hoord, dat een zyner Leermeesteren F. HALS was (”). Het gaat vast, dat KNELLER de flaafschheid eens Leerlings nies hadt, noch iemand hunner naavolgde. Zelf in ale, waar hy in den Jaare MDCLXXII heen toog, bondt hy zich aan geen byzonderen ftyl; even min deedt hy zulks te Ve- netie, waar hy langst vertoefde ; hooggeagt was hy by eeni- , ge (*) Een beroemd Portrait-Schilder te Haarlem. Zie, wegens de byzonderheden zyner Kunstftukken nog voorhanden, de bylaagen tot den Lierzang, getyteld FRANS HALS, door A. Loosjes, PZ. De Heer ROULAND VAN EYNDEN getuigt van deezen Meester, ə dat hy zo ftout en meesteragtig fchilderde , en aan zue Por. s traiten een zo vast en natuurlyk character gaf; dat hem alleen » de teerheid en de uitvoering van CAN Dyk ontbraken, om de an grootfte Portrait- Schilder van zyn tyd te zyn; waarvan ver- sn fcheide zyner voornaamfte Werken, die te Haarlem bewaard wor- s, den, getuigen kunnen.” Jerk, VAN TEYLER’ S Tweede Genootfchap. V. St. Dl, 134 . VAN GODFRIED KNELLEG, 22t . A b e der aânzienlykfte Familien , die hy fchilderde , en. ook het Afbeeldzel vervaardigde van den Cardinaal BASSADONNAe Indien ik de minfte gelykheid befpeur in zyne Werken, op die van eenig ander Meester, ’t is in eenige van zyne vroegfte Schilderftukken „en de beste ‚in Engeland, daar hy TINTORBT volgt. Een Portrait te Houghton van JOSEPH CARRERAS, een Dichter, en Kapellaan van CATHARINA van Lisbon, heeft de kragt en de eenvoudigheid van dien Mees- ter, zonder een gedeelte der verdienften verfchuldigd te zyn aan TINTORET's algemeene zwarte drapery , boven zyn eige- ne naderhand (offe drapery, of zyns Meesters REMBRANT'S onnatuurlyk Chiâro Scuro. In laater tyden “meende men , ‚dat KNELLER zich aan de manier van RUBENS overgaf. Ik vind het nergens dan in de fchets van Koning WiLLtre Aas Ridderlyke Beeltenis , blykbaar gevolgd naar eene tekening van RUBENS, welke hy bezat. Hy hadt nict meer van RUBENS ryke kleuren, dan van van Des keurigheid in de kleeding; doch hy íchilderde fchooner dan de laatstgee melde, en {louter dan PETER LELY. , De Heer LeLy ondervondt KNELLER's bekwaamheid in een optekenenswaardig geval. GODPRIED KNELLER kwam, met zyn Broeder, in den Jaare MDCLXXIV in Engeland , gonder oogmerk om zich daar neder te zetten; maar over Frankryk na Venetie weder te keeren. Zy hadden Brieven van aanbeveeling aan den Heer BANKS, een Hamburger Koopman. GopruiIeED fchilderde deezen en zyne Familie, De Portraiten behaagden. De Heer VERNON , Secretaris des Hertogs van MONMOUTH , Zag ze, Zat voor den nieuwen Schilder, en haalde zyn Meester over, ‘om zich door dezelfde hand te laaten {childeren. De Hertog was ‘er dermaate over voldaan , dat hy zyn Vader, den Koning, bewoog , om VOOr KNELLER te gaan zitten; ten zelfden tyde was den Hertog van vork beloofd , een afbeeldzel Konings, door LELY. CAREL, nict genegen om twees maal te zitten, ftelde voor , dat beide de Schilders hem te gelyk zouden afmaalen. Lee, als een reeds gevestigd Kunstfchilder, verkoos het licht °t welk hem best dagt, de Vreemdeling moest zich behelpen met het beste licht geen hy kon vinden; hy volvoerdeghet ftuk met zo veel gemaks en vaardigheids, dat zyne Afbeelding in zeker voege voltooid was, toen die van LELY flegts in de dood- verf fondt. De nieuwigheid behaagde —- nogthans ver- diende LELy de meeste eer: want hy deedt regt aan zyn MENG, 1701, NO, Je I " nieus VU 123 LERVENSBERICHT nieuwen Mededinger, erkende diens bekwaamheden eh bet welgelyken des Portraits. (*). Dit wel flaagen vestigde KNELLER in Engeland. De reeks zyner Portraiten bewyst de volduuring zyner verworvene hoogagting. CAREL DE IF zondt hem na Parys, om LODE- WYK DEN XIV te fchilderen ; maar ftierf in zyn afweezen. De Opvolger was hem even gunftig, en zat voor zyn Schil- derftuk voor Secretaris pePys, als hy de tyding ontving, dat de Prins van ORANJE geland was. Koning WILLIAM ge- droeg zich, omtrent KNELLER , op eene nog onderícheiden- der wyzes voor dien Vorst vervaardigde hy de Schilder- ftukken te Hampton-court, en hy werd door hem , in deg Jaare MI SCH. tot Ridder verheeven , met het bygevoegd gefchenk van een Gouden Medaille ep een Keten 300 Ponden Sterl. waardig; voor hem maakte hy het Portrait van Czaar PETER, en voor de Koningin ANNA, dat des Konings van Spanje , naderhand Keizer CAREL DEN VI; dit laatfte was een zo flegt ftuk, dat iemand zou denken, dat de Schilder het onderfcheid wilde aanduiden , tusfchen Czaar PETER en CAREL. Zyne Schilderftukken in de Gaandery der Admiraalen (t), vervaardigde hy onder dezelfde Regeering, en verfcheide deezer zyn eene zo edele gedagtenis waardig. De Kr cat club, zo genaamd, beftaande uit eerfte vernuften, de Pa- triotten , die Engeland behielden , was KNELLER's alle werk onder die Kegeering, en het laatfte zyner openbaare Schilderftukken. Hy fchilderde croRGE DEN I, en werd door hem tot Baronet verheeven. Mët zyn Schilder-arbeid voer hy voorts doch werd, in den Jaare MDCCXXII, aangetast door eeri geweldige Koorts ; Dr. MEAD redde hem uit het hachlykst oodsgevaar; de ziekteftof viel op zyn flinker arm; deeze werd gefneeden. Hy bleef in een kwynenden Daat, en ftierf den 27ften October MDCCXXIU. Men begroef hem te Whitton, by Hounslow, waar hy een Landgoed hadt. In ` de (*) Nademaal het zeker is, dat KNELLER, onder de Regeering van CAREL DEN lI, de eerftemaal in Engeland kwam, is het eene onverfchoonelyke onr4auwkeurtgheid van den Heer BJÖRNSTAHL, als hy, in het Vde Deel zyner Reize, bl. 245, fchryft, dat _ KNELLER Koning CAREL DEN I, in deszelfs Gevangenis , ver- fcheidemaalen portraiteerde. Ct) Zeven van deeze Koppen zyn van KNELLER's hand, de overige (childerde DAHL, - __ VAN GODFRIED. KNELLER. 133 de Abde van Westminfter. werd. een Gedenkteken voor hem opgerigt C) NELLER tranwde SUSANNAH COWLEY , er van den Predikant te Henley aan den Theems. Zy overleefde hem, en werd te en, waer men nog de graven van haar en haaren Vader vindt. Vóór. zynHuwelyk hadt detleer GODERIED een liefdegevalletje met de Vrouw eens Kwaakers, ‚die hy van haar Echgenoot kogt, en hadt eene Dogter , wier Portrait hy maalde ais een St. AcNes met een Lam; er gaat een Prent van uit door SMITH. KNerLer hadt groote fchat- ten verzameld: fehhoon-hy ruim en rykiyk leefde, en 20,000 Pond by de Zuidzee verloor, liet hy nogthans zo veel naa, dat het Jaarlyks inkomen bykans 2,000 beliep. Een gedeel- te daarvan maakte hy aan zyne Huisvrouw, en het overige aan GODPFRIED HUCKLE , den Zoon ayner Dogter, onder beding, dat deeze den naam van KNRLLER Zou aanneemen. Aan drie Nigten , te Hamborg, Kinderen van Broeder „ maakte hy Legaaten, en een Jaargeld van roo Ponden aan BING, een oud Knegt, die met zyn Broeder hem geholpen hadt. Veele helpers had hy, gelyk af te neemen is uit de veelvuldigheid zyner Stukken , en de flegtheid van zo veele: de voornaamfte waren PIETER VAN DER ROER CH BAHIS. zomtyds bediende hy zich van BAPTIST en VERGAZON, Vyftien Guinjes liet hy zich voor een Kop, twintig voor een Kop met één Hand, dertig voor eene Afbeelding ten halven lyve, en zestig voor eene ten voeten uit, betaalen. KNELLER maalde menigwerf zyne eigene Afbeelding. Myn Vader bezat "er een van zyn jeugd; en een kleintje van denzelfden tyd , zeer meesterlyk gedaan , is thans in myn bezit. ’t Werd door Becker in ’t Koper gebragt. SMITH vervaardigde een ander met een Pruik. Een, ter hal- ver lengte, werd aan de Toscaan/che Gaandery gezonden ; nog een ter halver lengte is er voorhanden, met de Gouden Keten. En met een Kap ter halver lengte, aan de Gaandery te Oxzfort aangeboden. En nog een dubbel (ok, hem en zyne Vrouw verbeeldende. Veele zyner ftukken zyn in ‘t koper gebragt, bovenal door SMITH, die hem meer dan regt gedaan heeft; de Draperyen zyn boven de oorfpronglyke te Dellen (t). De eerfte > van (*) Zyn Gedenkteken, door RysBrack gemaakt , hadt hy 4elve catworpen , en Zoo Pond tot hetzelve beftemd. éi Hy hadt, naar °t oordeel van R. VAN EYNDEN, een zekeren of liever mode, in de Draperyen 2yner Portraiten ingevoerd, Q Lë 124 : : LEEVENSGERICHT van gyne Werken ontleend, was CAREL DE II, door WHITE è Eer hy na Irolte ging , hadt by een Historieftuk gefchile derd, verbeeldende rogas en den Engel. Op zyn plaats te Whitton, waren veele ftukken, van zyne hand , eenige jaaren naa zyn Dood verkogt. Hy hadt voor, den trap ale daar, door JAMES THORNHILL, te daaten fchilderen ; doch hoorende, dat de Heer IZAAC NEWTON VOOf THORNHILL zou zitten, werd KNELLER verftoord, en: zeide , geen Portrait-Schilder tot zyn Huis-Schilder te willen gebruiken, en hy liet het Werk aan LAGUERRE-: De Heer KNELLER verminderde zyn Schilderroem, door de verkiezing, om zyn Kunst aan zyn inkomen dienstbaar te maaken (*). Had hy geleefd in een Land waar wm verdienfte beloond werd, naar de waarde zyner Stukken, in ftede van naar derzelver getal, hy zou op de lyst der ootfte Meesteren hebben mogen praalen; maar hy paar- e de verregaandfte trotsheid met de grootfte verwaarloo= zing van character ; mmm ten minften tegen één Stuk „ ’ welk hy fchilderde om roem te verwerven a Offerde hy ‘er twintig aan winst ops en hy trof Menfchen van zo weinig oordeel aan, dat zy "er op gefteld waren om ge- fchilderd te worden, door een Man, die gaarne zyn eigen Werk voor het zyne niet zou erkend hebben, op Piet oogenblik, dat men ’er het geld. voor hadt nedergelegd. Tien Vorften zaten voor zyn Penfeel (+), geen hunner | , ont- die, offchoon niet zo eenvoudig fchoon als die vun NETSCHER en LELY , egter door verfcheide Kunftenaars, die, onder zyn beftuur, aan zyne Afbeeldzelftukken werkten , in andere Landen werd overgebragt „en eenigen tyd ftand greep. Ferh, van Teyler’s Tweede Genootfchap. V. Deel, bl. 74. (*) Zeker Schryver zegt, dat KNELLER aan het Portrait - fchil- deren den voorrang gaf, met dit zeggen: „, Schilders van Historie. s» Stukken maaken de Dooden leevend , en beginnen niet te lee- s ven, voor dat zy zelven dood zyn. Ik fchilder de leevenden, sa En zy doen my leeven!” Een Bon-mot zeker;doch, hoe ook gepreezen by zyn leeven, door DRYDEN, ADDISON, STRELE, en bovenal door rore , heeft de Dichter nAYLEY hem die handelwyze kwalyk geduid, als hy zingt: Unhappy uNELLeR! Covetous though vain, Thee Glory yielded to feducing Gain. Ct) Care pe II, Jacosus pe Il, en diens Koninginne, wiL- LIAM en MARIA, ANNA, GEORGE DEI, LODEWYK DE XIV, PETER DR GROOTE en Keizer CAREL pe Vl. Voor het laatstgemelde Por- trait, N VAN GODFRIED KNELLER. 123 ontdekte , dat hy bekwaam wàs om meer te doen dan hunne gelykenis te bewaaren. Wy nogthans, die Koning WILLIAM , Czaar PETER, MARLBOROUGH, NEWTON , DRY- DEN, GODOLPHIN, SOMERS, de Hertogin van GRAFTON , Lady RANELACH, en zo veele andere cieraaden van eene beroemde Eeuwe, door KNELLER € penfeel wi ons over- ‘vinden , moeten ons niet beklaagen , dat hy zyne unscbekwaamtieid aan Portraiten te koste lag, Misfchien is deeze fchat grooter, dan byaldien hy de Kamers van Hampton-court vercierd hadt met de Oorlogen van Eneas, ef het Toverpaleis van Armida; en als men in aanmerking neemt , hoe zelden groote Kunftenaars op eene waardige - wyze gebruike worden , is het beter weezenlyke Portraif'n te hebben, dan ontelbaare Madonas. Myn gevoelen, over °t geen de Heer KNELLER zou heb- ben kunnen doen, moet niet beoordeeld worden uit het Historieftuk van Koning wiLLIAM, in ’t bovengemelde Pa- leis ; °t is een jammerhartig (uk ; maar de oorfpronglyke fchets van °t zelve , te Houghton , is ontworpen, met een vuur en geest, RUBENS evenaarende, De Held en het Paard zyn daar in het heetfte van ’t gevegt; in het groote {tuk rydt de Koning in Zegepraal , met zyne gewoone koelheid, De Heer KNELLER hadt van alle zyne Werken ’t meest op, met den bekeerden Chinees te Windfor; maar zyn Por- trait van GIBBONS overtreft het verre; dit, heeft de losheid en natuurlykheid van van pyK, met de harmonie van kleu- ren byzonder eigen aan ANDREA SACCHI; geen gedeelte is flof behandeld, In ’t algemeen zelfs , als hy het uiterfte van zyn kunstvermogen aanwendde, drukte hy alle andere partyen, om te meer kragts in °t Hoofd te brengen, —= een trek, eenen zo grooten Meester onwaardig. Zyne dra- peryen zyn zo lugtig opgemaakt, dat ze na geen zyde of - eenige fboffe , die men ooit in de Wereld zag , geleeken. De houding zyner Hoofden heeft eene uitfteekende beval- ligheid ; het hair is wonder aartig gefchikt , en indien de en onnatuurlyk hoog fchynen, moet dit aangezien wore den voor een blyk van "e Schilders kunst, Hy fchilderde in eene Eeuw, toen de Dames gevaarten van drie verdiepin= gen op het hoofd droegen, Hadt hy zulk een geheel onpas twurlyk opfchik vertaond , in ’t verloop van cene, halve Eeuw, tnit, maakte LEOPOLD > ENELLER tot Ridder des Room/chen Ryks3 ANNA verhief hem tot Kamerdiensar ; de Univerfiteit van Oxfort > gaf bem den rel van Doëor, i 3 136 LEEVENSBERIEHT VAN. GODFRIED KNELLER. Eeuw, zouden zyne Stukken betachiyk gewenst zyn. Da hoofddekzel tot de natuurlyke h te brengen , toen het oog gewoon was pyramiden te befchouwen, hadt het voor- oordecl te zeer geíchokt , en de gelykenis doen verminderen. Hy koos een middenweg, en gaf er een cieraad aan van natuurlyker (offe, — Met dit alles moet men bekeanen , ‘dat jet eene groote eenzelvigheid heerschte in de houdin- gen, en geene verbeelding altoos in dezelve werkt. Zie maar een Kop, deeze neemt u in — ontbloot het overige van ’t doek, en gy zult verwonderd ftaan, hoe aangezig- ten, die zo veel uitdrukken, zo werkloos kunnen weezen. In de daad, de Eeuw, waarin KNELLER leefde, vorderde niets naauwkeurigs , niets volkomens. Bekwaam om d kragt van DRYDEN’s Verzen te voelen, en de grootsheid van KNELLER's Koppen op te merken, kon dezelve Ryme= Jaary hooren en Kladdery zien. | KNELLER'S trots was ondraaglyk. Pope ging eene Wed- dingfchap aan , dat geene vleiery te grof was, of zyn Vriend KNELLER zou ze verzwelgen kunnen. Om "er de proef van te neemen, zeide vore tegen hem, terwyl hy zat reicht, deren : , Waarlyk KNELLER , ik geloof, dat, indien de an Schepper u tot helper gehad had, de Wereld veel vol- an maakter zou weezen,” —— By God,” gaf KNELLER an hem ten antwoord , „ ik geloof het!” Eene zo oneer- biedige taal was niet vreemd in den mond van KNELLER , die over het (uk van den Godsdienst zich dikmaals op een losfen trant uitliet. DE. UITWERKZELS VAN NYD ‘EN JALOUSY, VOORBEELDLYK GESCHETST, Eene Gefchiedenis. (Uit het Engelsch van den Heer CUMBERLAND.) Wi hebben zo veel gehoord van de treurige Uitwerkzelen der Jaloufy, dat ik my onlangs niet weinig vermaakt vond, door een Verhaal, my medegedeeld van een Heer, die gelakkig geneezen werd van zyne Jaloufy, zonder eenige van die treurige omftandigheden, welke, maar al te dikwylis, uit de Gemoedsdrift ontítaan, zelfs dan, wanneer dezelve ongegrond is. Naardenmal de Jalouzy van dien Heer van deezen ttempel was, heb ik te meer zin om zyne Gefchiedenis te verhaalen, (met genoegzaame voorbehoeding, wat de Naamen en Perfoonen betreft) dewyl er eene Zedeleerende regtmaatigheid is in de ontkoooping, die be- haagelyk zou weezen zelfs in eene vercierde Gefchiedenis;, en, , u DE UITWERKZELS VAN NYD EN JALOUZY. 127 dubbel behasgelyk wordt , wanneer wy dezelve in het daadiyk leeven aantreffen, De Heer PAUL TESTY , acht en veertig Jaaren bereikt hebbende, touwde de fchoone Louisa in haar achttiende Jaar. Men vinde Ouders, die fchynen te denken, dateen zogenaamd wel uithuwe- Jyken , wat de bezittingen betreft , vergoeding kan opleveren „ voor een zeer wyd verfchil van Jaasen; Louisa’s Ouders dagten in diervoege over het ftuk.. Eene ongehuwde Zuster van den Heer PAUL , verfcheide jaaren jonger dan hy, hadt eenigen tyd vóór zyn Huwelyk met Louisa zyne Huishouding beftuurd; en dewyl deeze jonge Juffrouw eene wonderbedreevane Fluishaudfter was , en daarênboven een vry goed onafhangelyk kapitaal bezat, nam de voorzigtige Baronet zyne maatregelen zodanig, dat zy by hem zou blyven woonen 5 onder voorwendzel, van de onbedreevenheid der jong getrouwde te gemoet te komen, voerde zy het huislyk beftuur zo volftreke als immer. ` Naardemaal Juffrouw RACHEL beter te vrede zou geweest zyn op haar Broeder, hadt hy eene Vrouw gekoozen van minder fchoonheid en meer middelen dan Louisa aanbragt, valt er zeer gan te twyfelen, of zy naa zyn Huwelyk wel by hem zou geblee= ven zyn, was zy niet vry verre heen geweest in een liefdehandel met een jong Heer, wiens aanzoeken , fchoon in de daad op haar middelen gemunt, zy geloofde dat in opregtheid haar Perfoon be- troffen, — Deeze jonge Heer , dien ik den naam v..n LIONEL zal geeven , was ongetwyfeld een voorwerp de opmerking wel verdienende van eene Juffrouw in de omftandigheden van Meint, Pong RACHEL; by eene fchoone geftalte en een inneemend voor- komen , was hy van eene aanzienlyke geboorte; zynde een jonger Zoon van den Lord MORTIMER, een oud eerwaardig Pair des Ryks, die op zyn Familie's Landgoed zich met zyn Gezin onte hieldt; 7 zelve lag (legts weinige mylen van dat des Heeren PAUL, zy waren vrieuden en bezogten elkander dikwyls. LioNeL hade zyn Vader veel kwelling veroorzaakt door jeugdige verkwisting en een fpoorloos gedrag, groote fommen hadt deeze opgefchoo- tes, om hem uit zyne fchulden te redden; maar de middelen van den ouden Lórd middelmaatig en vast gemaakt zynde op diens ouden Zoon, was LIONEL genoodzaakt geweest zyn Krygspost te verkoopen, en nu t'huis te leeven , geheel van zyn Vader af» hangende, met een zeer fchraal zakgeld. Geen wonder, dat LIONeL, die zyne eigene bekrompene om- fandigheden nraar al te zeer gevoelde, om eenig voeglyk redmid, del niet ter hand te neemen, gaarne zyn vervallen fortuin, door eu voordeelig Huwelyk , wilde herftellen; en fchoon Juffrouw KL, wel juist de Dame zyner verkiezinge niet was, bedagt hy Zee wyslyk , dat zyne omftandigheden hem het vermogen, om naar zyne verkiezing te handelen, benamen. Tot dit mid- del van herftel, werd hy ook fterk aangefpoord door zyn Vader, ' 4 aan V T28 De UITWERKZELS nan wiens wenfchen by gaarne wilde voldoen, niet alleen uit hoofde van pligt, maar ook, om eenige vergoeding te doen voor de vroegere moeilykheden., Ten deezen tyde ftonden de zaaken op en goeden voet, en ‘er valt niet aan te twyfelen , of de party zou geflooten geworden zyn, was het Huwelyk van den Heer PAUL niet tusfchen beide gekomen; doch , dewyl Mejuffrouw RACHEL , om boven opgegeeven reden, befloot, by haar Broeder te blyven , werd de verkeering tusfchen de Gehieven hervat, zo ras de Heer PAuL zyne r.oursA in huis gebragt hadt, en alles genoeg in orde was, om de bezoeken van Vrienden en Nabuuren ter ge- lukwenfching te ontvangen. ' Ten deezen ftonde werd de ongelukkige RACHEL een flagt- offer van de plaagendfte aller mwenschlyke driften; haare Behuwd- Zuster bezat duizend bevalligheden, en zy ontdekte fchielyk , of waande te ontdekken, dat LIONEL’s aandegt getrokken wierd door een fchooner voorwerp dan zy zelve. Dit gaf haar de fterkíte beweegredenen om een waakzaam oog geflaagen te houden op Louisa’s gedrag; het is eene beftendige eigen(chap der Jaloufy, alle voorwerpen, welke zy in °t oog krygt, te vergrooten en te miskleuren. In een dier hortende gefprekken , welke nu veelvuldigmaalen plaats greepen tusfchen de Zusters, befloot RACHEL, naa over het oude onderwerp zich met eenige bitsheid uitgelaaten te hebben, haare lesfen met eene menigte betuigingen van belangneeming in, en yver voor, LOUIsA's geluk „en bragt ‚als eène verdeediging voor de vrymoedigheid haarer raadgeevingen in *t midden, dat zy aan- fpraak hadt op wat meerder Wereld- en Menschkunde, door on- dervinding opgedaan , dan de andere was ten deele gevallen. Waar- op Louise met eenige fcherpheid antwoordde: „ °t Is waar, gy s» hebt meer jaaren in de Wereld geleefd dan ik.” Eenige weinige misfchien , antwoordde RACHEL. > » Zo veel of zo weinig sn als het u behaagt te bekennen," voerde Louisa haar te gemoet; met byvoeging : ‚dit is één, onder. verfcheide voordeelen, die gy » op my hebt, -en waarop gy al te edelmoedig zyt om op te roe- » men, en ik te nederig om des fmert te gevoelen,” ===- it hier VAN NYD EN JALOWSY. t39 heer van ook zyn moge, (prak RACHEL, gy zult my Poeflaan aan ta merken , dat gy dubbel gehouden zyt, u voegelyk te gedraagen; gy ayi eene getrouwde Vrouw.. „ Misfchien zal die eigenfte omftandigheid een bewys van e myne onvoegelykheid zyn, Hoe dot, Mevrouw! ik durf zeggen, dat myn Broeder, de Heer. PAUL, geen kwaade perty voor u was ; althans ik kan getuigen, dat gy van uwen kant wel eenige moeite aangewend hebt om hem ta gen. - "3 Wel, myn waarde Zuster," zeide LOUISA, met eene gemaak- te oaverfchilligheid , „‚ naa zoo veel môeite is het niet vreemd, a dat ik een weinig wensch uit te rusten,” Ozvoeghykheid laat geen rust toe; gezondheid, eer , geluk , wor- den er aan opgeofferd; zy krenkt de agting eener Huisvrouw „en ânakt de genegenheid van een Egsgenoot ! , se Hou u gerust!’ riep LOUISA, „indien gy geen oorzaak geeft » om de genegenbeid van een Egtgeuoot te verwyderen; ik zal - » zorg draagen dat e geene gelegenheid gegeeven worde om » de agting cener Huisvrouwe te kwetzen :” Op dit oogenblik eradt de Heer pat, binnen, en, uit bet gelaad der Dames, wel kunncude opmaaken, dat zy het niet volkomen gens met elkander waren , vroeg hy Louisa , ernftig , waarom zy zo. donker zag. 