Maleisch-Nederlandsch woordenboek
é^ c y plur. van 5Ukï UI ^ £ Ll^i plur. van ^ü * -^23 plur. van ^LUi* /c /Ji: ^,^7% > afgesneden stuk, deel; afdeeling; '^strophe; met plur. ^\^, stomp van eene afgezette hand; gedeelte. i o Wi plur. van hAaS. ^ x,^}7%, r^*^ ^^ j^^^ 2- u^; als "^ '^amulet schrijft men de letters gescheiden {j^s f"^ ó)^ ^^^ ^^^^ ^c\i\m J^ 467 in den linkerbovenhoek, op het adres van brieven, waardoor, denkt men, de brieven aan hun adres komen (z. ^^sj en uJ,^). /♦jhklJ, katoen, katoenen kleed, ^ :> L ->4r?*^ plnr. van (w^tai. AAjlV2*!? . fluweel; harige voetmat, harig kar- pet; deken, met franjes of getande randen versierd, waarin men zich wikkelt, wanneer men wil slapen. gcX.5L5, z. onder jJ. (3 %^^ y zitten, zich zetten, \sii plur. van ^. j c/ , woestijn. ^ ^fl3 pi ur. van ^. / J-" ij, groo/e hak, ter berging van dadels. J \Vft-?^ vrouwenhandschoen, met katoen op- gevuld, die tot aan den elleboog reikt, waar hij met een snoer vastgemaakt wordt. J^' plur. ^^^ pl van Lü- ur. van f M^^jAfi plur. van i^JUii'. J^t^V? plur. van ï^mJÜLj». ^^^^^/s,A55 draaiing, omdraaiing; afwending; in de gramm.: verandering van eene letter in eene andere; met plur. ^j^ , hart, gemoed, verstand, ziel; binnenste, centrum van een leger; merg van een* boom, voorn, van den palmboom; met plur. LjU, kern; 't wezenlijke van iels; merg, A^jJ^ plur. van ^^*. Aj^, kruin, top; hoofd van een' mensch; degenknop; kuil op een* berg, waarin het regenwater staan blijft; 2°. groote waterkruik, of waterpot, voorn, van leem (mal. kcêlah, pot, als inhoudsmaaty <KX3f geringheid, weinigheid; zMzaamheid, /^ !f c 9 ^ lA3, Chysma (slad aan de roode zee, in de nabijheid van den berg Sinaï); laoet k., de roode zee. A^SlJs^'» voorhuid. c / mLLj, naam eener plant, met een geurig zwart en zeer hard zaad. dCXftA-?> ^^w klapperend geluid geven; op eene zekere wijze klinken, in 't bijzonder van de stem, bij het uilspreken van zekere wDorden. 30* Aa3 plur. vaH xjj. ,\Xj plur. van SJS, 468 ic\jj y. ^ j^Jj , schrij friet, rieten pen, schrijfpen; schrift (wijze van schrijven), hand, in dien zin; met plur. ^ïi) ook: rekenkamer. -~ In 't mal. ook rfe mannelijke roede. ^)(A4.A3 en ^).uii' — pers. (penneko- ker) — soort kistje met los deksel. (^ \ U-Hh-AD , pers., soort geschilderd katoen, /C %-4s3, tortelduif w c / <\^^^^, fem. van ci>^*; tahoen k., ^ maanjaar. w / / chits. c /x / j^^sXjsJ plur. van ï^>lli5'. / ^ c // ,kX3 en kX-aaaJü', Aoog^e ww/*, mijter, hoed. 5» ^ ,A3 plur. van iw^'. ur. van Xl^*^^ ^■J ^-43, nom. pr. fem. w c ^ <K^ >-4^, 500H rfwi/; volgens anderen het i^ fem. van ^J^' r> ^ , >f^J^ plur. van (^a^*. y Q !> ^V/^-^J plur. van (,,/3Xci* y c y y y J .^1^, maan; hemellicht; ^.illïUï (eigenn. n\al.). c ^ y^4^ plur, van X-j*aj*. y y y ^jj ) ^4^ > ~~ d^^l- van^'; ^;)^ ) , de twee hemellichten, d. i. de zon en de maan, # c y /C ^-iij , de maan betreffende. ^yJl.^, zee; zaak van gewicht; groote menigte; groot leger, uit verscheiden landstreeken bijeen verzameld; heer, opper- hoofd, y . xQA^^y onderkleed, nachtkleed; hemd; eenig ander sluk goed, van katoen en niet van wol. r*j^' ^/aa/, in het huis, uit slaven-ouders geboren. A>öVa3 plur. van JjJJi'. y Aaov.a3 plur. van jJaJü»*. y yy ^^Xao\j^ plur. van jJaJli*. y yy y.^\S3 plur. van ^ï. y yy ^J^KXi, vergenoegdheid. ^oy / Kt4 ^Xi, soort luit met zes snaren, die met een stukje hout getokkeld worden. c/ j OsXiy kandij. , kjcXJo en Jj^*, licht (wat licht geeft); liaars, lamp, toorts, kandelaar, voorn, veelarmige. . Ka^qJo, com6w/ (agent eener vreemde mo- gendheid). / ü Vj^ly. centenaar; talent; 4Ö oneen goud; ^1200 dinar; 1200 oneen goud; 70,000 dinar; 80,000 darham; 100 ratl goud of zilver; 1000 dinar; zooveel goud of zilver, als eene osseblaas kan bevatten. i ** j êJLf , gehoorzaamheid aan God^ gods- vereering ; godsdienstige aandacht ; zekere formule in het openbare vrijdags- gebed: ^yiU Ci^Uj. •* *' * <X-JLj> koenoeh en kanah — verb. êu^. j^W^ plur. van Sy* 3 ) ^ plur. van c^jI^'. X^ ) a3 plur. van J^^U. y /y \£i) ê3 plur. van SiXcG*. 469 Jy , ki ) ^ plun van XJiiU'. / -3 ) ^ plur. van LjkiU. ^ ) 43 plur. van ^li* . ^ /x plur, van ^^ylï. i ** j èj j voedingsmiddel, voedsel, vivres. g é3, sterkte, kracht, macht; verstand, wij s-. heid (z. kóêwat), krachtig; dikwerf, dikwijls; berkö&M'at, zich inspannen. c3 %^ f wedervergelding, wraakneming talio. ^ 43 plur. van 4NjU\ / vy» 43 en ^^yil), de schutter (teeken van den dierenriem). j 43, zeggen; met plur. Jly! en J^jU), gezegde; woord; plechtig woord; gelofte in woorden; stelling; m^mbajar k., eene in woorden uitgesproken gelofte vervullen (aan eene gedachte gelofte is men niet gebonden). ^^vjj 43 , koliek. w c/ . I ^^ , tot het woord (J^) behoorend; woordelijk. fy 470 c y ■ «• -%^, verrijzing; verblijf, verloeving; met plun ^y), ^^Uf, ^U) en ^.jUhvo/A, na/te; geslacht; stam; naaste familie; ^y, iemand, sommige; plur. ^ty), eenigemen- schen. ^ 43 plur. van ^éjli*. <X../043 plur. van ^U. /C ^3 en i^y plur. van Sy. w / ^^43, ^/erA, krachtig, welgespierd. X >-> 43 9 recht op staand; veel gevestigd; wei gemaakt (van zaken); solide van eene schoone licbaamsgestalle. \ V^> -^öö^ machtig, zeer vermogend; onweder- staanbaar; overwinnend, overweldigend; wrekend; j[^), de zeer machtige enz., bij uitnemendheid, d.i. God;^Q2)^, eigenn., dienaar van den almachtige. yy lur. van i^. oy d. i. koffie; zure melk, verzadiging, walging; met plur. uTjQi^ koffie; men zegt ook wel 'iy^9 voor koffie, ter onderscheiding van wijn; k. b^landa, hollandsehe koffie, d. i. kakao. /ujV^, afmeting, vergelijking, hetzij door meting of redeneering; redeneering; sluitrede, gevolgtrekking, analogie, gebruik der analogie bij rechtskwestiën , waarin niet bij de wet voorzien is, door de Moeh. secte der Hanafieten aangènoinen; z. onder ir. Ku y /^amVaJ^ de analogie betreffend, analoog. y y regelmatig. y y ^j^, dwang, overweldiging; onderwerping; sterkte, macht. w cy CS t^' rfc macht hebbend te straffen, wre- '^ kend. yi,y •• •• 2J 4g3 > ^^l de eetlust weg neemt; wijn; af- kooksel van zekere bessen, j genoemd, ^Va3> gelijkenis; voorkomen, houding, ma- nieren; gelaat —; *i\mo e k., gelaat- kunde. rVjs3 plur. van -e-jU. -%V«0 I., verrijzing, steun; bijstand; staat, waardigheid; onveranderlijke godsveree- ring; volharding. II. plur. van ^y. y y <Kx\j<3, opstandimj, verrijzing; opstand, opschudding; ^al^ra" k., veld der opstanding; hari k., dag der opstanding, ^„^y^Ki > hoeveelheid, uitgestrektheid; tusschen- ruimte. (j^/^a3 en ^joj, voedsel; proviand voorn, voor / een' dag. Ooki 471 cir O^ , gebonden zijn; met plur. J %a5 en jUi1, voetboei, boei; kluister, band; ver* plichling, met; overeenkomst, afstand in ruimte, I^)%«a5\ ^^» Jansbrood; de pit daarvan, als gewicht; zeker goudgewicht ,^ ia Makkah /24, i» 'Irak Y^^, van een düiar; karaat. \Q,a3 y rommeling in den buik, door winden veroorzaakt. y oy J ,a^a3 y caesar, keizer. cy 1^, de letter kaf ((^ll), .22« van het arabisch en nialeiscli, en 26® van het door Marsden geordende maleische alphabet, heb- bende de waarde van onze k Wanneer de Mal. haar van de j {k) onderscheiden willen, noemen zij haar kaf k^tjil; als cijferletter, z. abdjad; in geschriften van godsdienstigen aard verkorting van ^.U^. i^S I., possessief pron. suffix 2. sing. masc, uw, in den gen. en ace. II., als; S^lsxsJlo ^, zij zijn (ils de steenen, C^b ke, praefix bij 1 passif en praepos (z. de spraakk.). ^2x3? breken van het ei door het jong; maken van een* berst in eene flesch of dergelijke; gebroken zijn; een eierdop, / cy ^^J:2^3, rijgnestel. JuJ , zeggen; gesegde, woerd, rede, gesprek, >a3 plur. van ^U. wa3 plur. van Xaaj*. cJt^vOj, waarde, prijs, waardeertng; maat; gestalte. c> %fKi plur. van öj^. C^^r koe, personaal pronominaal-praefix, dienende ter vorming van den 1" pers. sing. der gebruikelijke tijden van het act., door zich, zonder klankwijzigingen te ver- oorzaken of te ondergaan, aan den stamvorm te sluiten (vóór den vorm van een transitief gebezigd werkwoord, die steeds in *t passif optreedt, T.); possessief pronominaal-suffix van den 1" pers., dat zich onmiddellijk aan het subst. hecht en daarin, in bepaalde gevallen (na een opene lettergreep, T.), het verspringen of ontstaan van den verlen- gingsletter ten gevolge heeft; bv. fcoelïhat, ik zie; iböëkoe, mijne moeder. vir t^^y > vrouwelijk van CS I. /. \5 ka, z. kaka^. -^L jVs. 8i-kab&-S, men., nm. aan een hevigen storm gegeven (bal. lia- ba.2).-[T.]. L, ,_j\S . kaboe-S, z. kapoek. ^ i^2>oO kabat (kabë), w. smn., hos^ bundel; sakabat kajoe, een bos /lot^^; sakabat kartas, een boek papier. — [N.] ; lees c:^ (Vgl k^rbat) en spreek uit kabeq (T.). ^VJIX»^^ (bal., T.), kainnja kabet, batav., het kleed sluit te nauw aan H lijf, is te eng, bv. van een sarong, zoodai men niet goed loopen kan. — [H.]. ^ jj^^O kaboet, van eene menigte voorwer- pen niet te onderscheiden door de menigte en dichtheid, zooals bv. nevel, rook, regen, een zwerm sprinkhanen, kogels die in menigte en kort op elkander aankomen, scheldwoorden enz.; nevelig, mistig; niet te onderscheiden; nevelig heid, hevel, mist, — Het staat gew. als versterking bij k^- lani. ij;;^>0 kabit, verb. van C^Ai^. ^ w^O kabar, batav., verb. van ^^. \S kaboer, van de oogen niet duidelijk onderscheidend; beneveld (koetaisch: 6i; ziende, T.)* 472 *y^\S >0 I. kabir, naar ^ ^O 1. Kauir, naar zich toe scheppen, met ee^he pagaai, ten einde een vaartuig of ander drijvend lichaam bij te halen; vaartuigen of andere drijvende lichamen bijhalen, door met eene pagaai naar zich toe te scheppen. , IL, verb. van j.A>XJ)jar. ^O, groot; groot door heerlijkheid en voortreffelijkheid; voorvader, voorn, be- roemde. / KJ40O kaboes, van een voorwerp, bv. een' berg; flauw zichtbaar, hetzij door den verren afstand of door de heijigheid van de lucht, nevelachtig, — z. kaboer. .^ i.>0 5 kabang-a, batav. (uit 't bah, T.), eene spinneweb; z. kawa-2. — [H.]. i>u I- kaboeng, wit hoofddoek dat bij den dood van een' vorst gedurende 40 dagen als rouw gedragen wordt; hoofdwindsel van 172 d^ppa (volgens anderen meer of minder); lengte, lengtemaat, voorn, voor het meten van geweven stoffen; menjaboeng, meten bij kaboengs. IL, Z', ^nau (soend. kawoeng, T.). m\^ kaboel, veelal k. pandahar. joO kabil, verb. van ^xAAJ)i>óx:. ^ 4-)\j kabau, oost-sum., gereedschap om visch te vangen, gelijkende veel op eene vogelkooi. *. C/*'^"? l^ 475 iS\S L^" C /^ ^-^^ ' nachtmerrie, )\£ kata — skr. katha — gezegde y uii' gesproken woord; kata-lS, gezegden; praatjes; sapalah k., m^ tt'oorrf; berkata, spreken, zeggen; uitmaken, uitschelden; menyalak en, iets zeggen, van iets; verklaren, bv. iemand eerloos, voor bevoegd enz.; sekata, eensgezind, )0 I- kati, naam van een gewicht van verschillende zwaarte, doch gew. =^ 1 74 amst. ponden. Het wordt verdeeld in 16 tahil of bongkal; sekati lïma, 1^. een kali een vijf (namelijk (ahil goud, gelijkstaande aan 400 oude realen van 27 wang, zijnde eene boete, die vroeger aan groeten wegens zware misdaden opgelegd en gelijk stond aan de doodstraf of haar verving; 2°. naam eener liaan, welker bladeren, in anders doodelijke ziekten als geneesmiddel gebruikt, soms den dood nog afwenden. Ook de wortels dier liaan hebben geneeskracht. ' IL, sekati nicĕiia, z. onder boe v/a h. y (^^^/sJ>0, schrijvend; schrijver; secretaris; k. ^j^y notaris. ^- 4.3 u '^^t^^'j w* ^^^* (uitspraak van Ji^, T.), dreigen, een wapen vellen, aan- leggen om Ie schieten of werpen. — [N.]. .^O Itatir, hoornen van licht hout of bamboe, aan beide zijden van een vaartuig beves- tigd (niet hangende) en even de oppervlakte van het water aanrakende, die, wanneer het vaartuig op zij gaat liggen, eene te groote helling of het omslaan van het vaartuig tegen gaan (jav. en vgl. k at il 2^ T.). i.Vu> kataiig-3, vierkant van pandan-bla- deren gevlochten kasje met drie en meer terrassen, zijnde de bovenste terras niets meer dan een knop in den vorm van een^ dobbelsteen. Het dient ter verzending inz. van gambir, doch ook van sagoe en derge- lijke. Wanneer het zijn inhoud ontvangen heeft, dan wordt de laatste opening met hetzelfde vlechtwerk dicht gemaakt. iV\6 I- katoeiig* — wellicht oorspr. eene smtr. van keatoeiig;, dobberen o( drijven, zonder eigen beweging zooals bv. een vaar- tuig, dat zijne zeilen gestreken heeft. ^11., soek.,: sïboer-2 (vgl. sipatoeng,T.). ^IIL, men., zeeschildpad (T.). (, Jl3*0 katoep, toe; dicht; gesloten; me- iig'atoep, ' /oe doen; toe maken; dicht doen; dicht maken; sluiten, deuren, vensters, luiken, kisten en dergelijke; kang^kan^ katoep, z. onder kangkang. (,_ JLy V^ katak, kikvorsch (ook bal, T.); k. pöêroe, padde; k. b^toeng, kleine zwaartgroene grauw gestreepte kik- vorsch, met buitengewoon groote keel en daaraan geevenredigde stem, waarvan zijn bijnaam (z. b^toeng II). Hij behoort op c^ \s 474 T \S hel mal. ichlereiland Ie huis eii is vóór cc. 80 Jaren van Pahang te Riouv^ aangebracht. 1^ Q.V\^ , meng^atok, tikken op, aan of tegen kis, bv. op het hoofd van ieniandi met staal tegen en vuursleen. iJ[>iO I- kStlk, alle dagen of overal mede- nemen. IL, klein in hunne soort van dieren en planten (vgl. kate. T.), buitengewoon dwm^gachtig. ^LiJ^^ Mtek^ balav.,: k^tïjak. — [B.]. . ]o\^ katil (uit *t Tamil, T.), rustplaats op poolen; ledikant [voor één persoon]; sofa; z. randjang, 2°. (vgl katir, T.) zwaarden van een vaartuig. -^ f Vï O katel, balav. (jav., T.), groote, zwarte y harige spin (op olie getrok- ken legen het afvallen van haar gebruikt). — [B.]. ^ >S O kStem (lees k^tam, uitspraak van ^ Ai y T.), w. sum., een klein vischje, sf^ot; eene schaaf; m^ng^atem, schaven. — [N.]. ^^•OQ I- hfitoeii (jongenstaal) , lang ;li^' djan böènoel, mandi k. « IL, men., uitspraak van katoen. — [T.]. ^ |j\^ haté of kata (lees: 0, T.), w. sum., een koordje of touw dat aan de schede van een wapen zit om dit aan ^^ het gevest te kunnen binden ten einde het uitvallen te beletten. — [N.]." ^/-.V\^ L katê (vgl ka tik II, T.), batar. (uit 't Jav., T.), dwerg; klein; kort. II., z. J^. o kadjl, z. adji I. el \3 kadjan^, zeker matwerk, voorn, van b^ngkoe wang-bladeren, die- nende ter bescherming tegen het weer, ter bekleeding van wanden, zolderingen enz. en tot andere dergelijke einden; classificee- rend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal vellen papier aanduidt; k. rangkab, prismatisch, van onder hol deksel, ter bedekking van de kuil in den bodem van een graf, waarin het lijk gelegd is. O !• katja, — skr. katja — , glas; spiegel, k. mata, bril; k. piring (glas in den vorm van een bord); naam eener bloemdra- gende heester. * IL, w. sum., beproeven; probeeren of men iets kan optillen; met de handen wegen hoe zwaar iets is (z. bl 223 links en ^^^ T.).-[N.]. O katjoe, naam van zeker geneesmiddel, uit de pinang-noot verkregen, het zooge- naamde katechu. \5 katji, soort van europeesch wit ka* toen. — * balav., fijn gebleekt wit katoen of shirting. — [B.]. E E E -ir 47S ^ 1/ ^j^O kStJir, z. köêtjar. ir^u !• katjaug, naam van verschillende soorten van peulgewassen; nieng^a- tjaii^, een' vond, gestolen of geroofd goed, een' buit en dergelijke verdeden; deelen; pedang: katjan^ parang;, soort van krommen sabel; k. botor, z. bótor; k. böêloe, soort met harige peulen; k. k^d^lë, soort van gram; kleine boonen. — *k. sibajoe, w. sum., een katjang-soort, die eene bedwel- mende kracht heeft.— [N.] ; perkatjau^, van aanvertrouwd geld of goed als katjang behandelen y d, i. verstrooien, doorbrengen y verkwisten, verspillen, opmaken, verdoen, m^\^ katjoeng (z, atjoeng) als aanspreek- woord knaapje; jongetje (vgk jav., T.); soort van niet eetbaren sprinkhaan, lang en dun, met opgericht bovenlijf en in de houding van een* biddende, waarvan de benaming cicadaria religiosa, ook wel sika- tjoeng genoemd; böêdak kcêroes tinggi bagai belalang k,, een magere, opgeshoten jongen (meisje), als een k-sprinkhaan (z. awang); böênga k., naam van een bloem- dragenden boom. L^ ci^N^W katjlp , nijper, als van een' kreeft; (jav., T.), zeker nijp-instrument, met één snijdend lemmet, dienende voorn., om de pinang-noot te schillen en in kleine* stukken te snijden, gew. pinang-schaar (koetai: katjoep, T.); mei^i^ip, met zoo^n nijpér in stukken snijden; een' strop dicht halen. i fl.^s^W L katjak, prachtig; heerlijk; fier; trotsch van voorkomen of houding; kabbeling, door tegenstand, bv. klippen onder water, ontslaan; levendig; opgewekt; flink [in bewegingen en handelingen] ; meng^atjak, met de punt van den voet op zij slingeren» IL, w. sum., men zegt dit ook wanneer de maleiers de hanen van weerskanten onderzoeken alvorens die te laten vechten. — IN.]. (,_ f>»^s^\^ ka^oek, van de uitspraak met een vreemden tongval, zooals bv. de uitspraak van het maleischbij Europeanen; van manieren, die mén wil aannemen, vreemd; raar; linksch; onhandig (vgl. onder iL^SfcfcO» menjatjau, door elkander roeren, bv. brei; omroeren; door elkander smijten; in de war brengen; beroeren; k. ganjah; katjau bilan, door elkander smij- ten; in de war brengen [met verscheidenheid]; bont door elkander (pêle-mële). — *ka- tjobélö mö&loetnja (batav.), = meng^atjo möêloetnja {praten als een gek, dan ja dan neen zeggen enz,); atörannja katjobélö ?= a. tïdal^ karoewanan. — [H.]. ^ó\S 476 .\s LlL>ó)S kadoet, zeker matwerk voor zeilen en zakken. i 43 O kadir, verb. vanyc^illtUr, of van J jJilliUc. C (3 O kadang — smlr. van k^adang — 6y ^^ wijlen; bij tijden; nu en dan; kadang-2, in grootere tusschenpoozen; eene enkele keer. ■^Cöu (bal. kadoeng, T.), kddöngan ^ - bijasa, batav., dat komt er van; gewoonte is eene tweede natuur.— [B.]. C^c>U kadoek, soort van sireh. Ook als nom. pr. v.; p4 kadoek (de vader van k.) of lebai malang (de ongelukkige l^bai), naam van een persoon, die door zijn lacb-verwekkenden tegenspoed ten spreekwoord geworden is. — z. belalang. "^ Aó^ kadal, balav. uit ^t jav., soort gras hagedis. — [T.]. i O y madoe k., zijden stof met goud doorwe- ven of gestikt, van een bijzonder patroon, inz. voor kaïn en selendang; kara-lS, zeker peulgewas. L^i> u y liegend; valsch (niet oprecht); leu- genaar; valschaard. yO karoe, tusschenspreken; tussehensnappen. ^ k\S l- kari, batav., kerri. — [B:]. * II. (jav.), koetai, wat van iets overblijft, overschot (karïnja). — [T.]. i*rj tn I. karat, van katten vechten, door Ie krabben en te bijten. II., roest; metaalkalk; oxyd. III., w. sum. (uitspraak van ci^, T.), deel, gedeelte, stuk; sakarat kabanoer Roem, een stuk is naar Turkije; n en, m^naroh k^ris kasatian nen bernama madang girej nen b^rhöêloe kajoe kliamat di bagi tïga bagian, sakarat kabanoer roem, sakarat kabanoer Tjina sakarat pada poelau amas ko (j^) djiko (??) b^rtamoe komedian bilangan doenia sóèda sampej (aan de uitspraak en transcriptie van deze plaats ontbreekt nog al wat en had voii de W. wel mogen corrigeeren, T.), bovennatuurlijke kris genaamd madang gerej waaraan zich een gevest van khamat hout bevond en welke thans in drie stukken verdeeld is; een deel bevind zich thans in Turkije, een deel in China een deel op Sumatra, wanneer deze stukken bij elkander komen is het einde der wereld daar. — [N.]. i *rJ a\j I., mengaroet, iets slordig doen, inz, naaien; spreken wartaal; spreken over iets, waarvan men geen verstand heeft. * II. karoet, batav., zeer erg pokdalig?. L-U \u, karit-3 of karik-S, naam eener liaan die gom-elastiek geeft. — # karet, batav. (jav., T.), gom elastiek. — )i \£ 477 O \s / lO, verkondigend; predikend; verkondt- ^^^ ,.: ...... ^O karas, naam van een eiland be- zuiden Riouw; anak k., de kleine eilandjes, dit tot karas behooren, op een van welke een vuurtoren is; karas-^, soort van versnapering, p .O I- karang, koraal; koraal-rif; ko- rmil'bank; klip in zee; koraaltje, d. i. kleine verhevenheden, die als versierselen op primitief glad goud- of zilverwerk ge- soldeerd worden; bij vergelijking met een koraal-rif: vormen van een' inz. geordend geheel uit verscheiden onderdeelen; heenga k., getakt koraal; koraalbloemen; k. hee- nga, spons; p^.njakit k., de steen; graveel; ïkan k., naam van een' eetbaren zoutwater- visch, die niet anders dan op of in de nabijheid der koraalbanken gevonden wordt; berta- rang^ken iiitaii, van diamanten koraaltjes voorzien; karangan, wat op koraal of een koraal-rif gelijkt, rotsbank in een rivier; ertslaag; de steen (ziekte), graveel — ; wat op de koraal-riffen gevonden wordt; perka- rangan, al wat men noodig heeft, om naar zee (eig, naar de koraal-banken) te gaan, om daar te visschen of andere zeeproducten in te zamelen; vischtuig. IL, mengarang, l^. samenstellen; op- stellen een geschrift; stellen; schrijv&n een geschrift; componeren; 2^. samenstellen bloe- t^^ men; van daar karang, als classiflceerend woord vergezellende het telwoord, dat een aantal ruikers uitdrukt; böênga döêwgi k., twee ruikers; karangan, samenstelling, op- stel, geschrift. *III., pekarangan (jav.), verblijfplaats van een prins zooals bv. de karang prana djïwa van Ino k^rtapati (T.). ^(IV., karangan, w. sum., de plaats onder de padischuur, waar de inlander gewoonlijk zijn brandhout bergt. — [N.]. O karoeng, z. söêmpit II. — * ka- roeng-3, w. sum., nagelworte. — [N.]. L j) \ O karap, bij het weven kam. -X- L^ï yo (z. arip II), karipan: het van slapperigheid shdten der oogen, s^bab matakoe sangat karïpannja (T.). (^ iV> , z. karit. ^ \0 karam, van vaartuigen verongelukken; schipbreuk lijden, vergaan; verongelukt zijn; schipbreuk geleden hebben; van letters ineen loopen bij 't schrijven, doordien de , fen te vol inkt of te grof was; ineengeloopen zijn; in 't algemeen verongelukken; in 't verderf raken; k. bégïmoe, verderf over ü (ook >j^ U^ , en vgl. éji^ de omzetting van karma in karam is gelijk aan die van padma in padam. T.); k. döêdoek, ver^ gaan alleen door vol water te loopen. x» C«» > C-" y^ i O karim, verb. vjin ^.CHi^Ac ^J l^ 478 *^\S f*\ yO karanaenkeraiia— skr. karafta — oorzaak; reden; omdat; uithoofde; aangezien; dewijl; naardien (z. s a bab); k, allaby om Gods wiL /jjo karoenija, z. ^^. A i o karan, z. ara u. 2J yo karah, z. onder cêdang; 2^ naam eener soort van bamboes; aanzetsel van vreemde stoffen^ zooals bv. kalk aan de tanden; ziekelijke zwarte of geele vlekken op bladeren; donkere vlekken op sommige Bamboes-so^W'len. — sebatang k,, iemand zonder familie, 2S iO, niengareh, gekookte rijst of ander graan, wanneer er nog zooveel nat in is, dat hier en daar bobbels opstijgen omwerken met een* houten spaan* zoodat het onderste naar boven, het buitenste naar het midden komt en omgekeerd, waarna de pot weder op een smeulend vuur gezet wordt, door welke bewerking het geheel een' gelijken graad van gaarheid erlangt. \\o karej, men., zeker halssiermd, waarvan de halve maan op de borst komt te hangen, en meestal van goud,— [T.]. / MiO kasa, yerb. van ïyi, , jyséO !• kasl, verb. vaii kaseh, geven; (is wel door vreemdelingen, die 't batav. maleiseh. spreken, op Rijow ge- \^j^ bruikelijk geworden, T.). — Deze wijziging van kaseh is eene uitvinding van nieuweren tijd, om een onderscheid daar te stellen tusschen genegen zijn en geven, doch niet aan te bevelen; (z. b^rï, T.). IL, lubben (z. ^^lï), «kambing: kasl, gelubde bok om te mesten (T.). V-AsO keesa, z. k^sa. ^O^v./bw\5 hasab, z. L;^^?; kasab rê&- min, w. sum., een patroon van kains aldus genoemd; soort van gouddraad (z. roemin, T.). — [N.]. ^^^^y^Mj\£ kasoet, schoeisel; hoefijzer; hoepel om een wiel; tweede kiel onder de eigenlijke kiel (mar.). Y^\^ kasar, grof; ruw van gedrag. -^ Vwm\5 kasoer, batav. uit 't jav.,: tï lam.— K- yS^ [T.]. L, Q^jLiV'^ kasap, ruig voor het gevoel, zooals bv. keper, een wollen kleed op het bloote lijf, propatria-papier, in vergelijking met velijn; bcêloh k., z. böêloh. {^.,,,jUfS\^ kasip, van iets^ dat een' bepaalden tijd duurt, zooals de moussons en periodieke winden tegen het einde loopend; bijna op {\g\. iBY. kasep, T.), angin söêdah k., de wind is bereids tegen het einde loopend, het is bijna gedaan met den wind. ^ >^g O kasem {é^^, T.), w. sum,, wrok koesteren, — het komt veelal voor .\s 479 ;i^ y in vereeniging met kasöêmat dat denkelijk L-i.>\Siu , van de borsten zwellend; meisje hetzelfde beteekent (z. bl. 223 links), ~ [N.]. | i w^gsiO kasim (eigenn.) verb. van ^..-jU. | ^/jj\^ kasau, in de bouwkunde spanrib; k. djantan, hoofdspanrib; k. b^tïna, dunnere hisschen spanrib; k. melintang of ring, lallen waaraan de deklmig van een dak bevestigd wordt; panlatten; loeiiipóêwan k., planken, ter bedekking van de uiteinden der k,, dus van den zoom van het dak. cX^\^ kaseh, iemand toegenegen zijn; van iemand houden; liefhebben; beminnen; kasêhaii, toegenegenheid; doch vaker: me- delijden, deernis; interj. ter uitdrukking van dat gevoel; kekaseli, beminde; peng^asefa, wie iemand genegen is enz.; minnaar; too- vermiddel om liefde te verwekken of te bewaren bij iemand van de andere kunne; liefdemiddel, liefdedrank (benaming van ze- keren bedwelmenden drank evenals in *t oud-jav., T.); peng;asêhan, toegenegen zijn enz,; toegenegenheid, ( -wmO kasai, öiiddel ter zuivering en ver- fraaiing van de huid; soort van kosmetiek. — *w. sum., een wit poeder waarmede de vrouwen zich insmeeren om de koelte te bevorderen. — [N.] ; lUfngasai, het lichaam: met k. zuiveren en verfraaien, ■x-L-iUy\^ kasik, w. sum., zand,— [N.]; uitspraak van cS^j^ (T.). ^ met zwellende borsten. ^/.Jiio kangen, batav. (jav.), reikhal- zen,—[T.]. C,^ O , naam der letter CS. / (^ ^O , verwijderend; terugdrijvend. y C h^ of ^^ , voldoende; aan het doel '^ beantwoordend; de plaats van iets anders kunnende vervangen. y J «i O, ontvangen weldaden bedekkend en / ontkennend' Gods weldaden weigerend: ongeloovige. y Ki\5 , voor een ander zorgend; een ander '^ onderhoudend; altijd vastend; zaak' waarnemer; borg, > y 1 ^i O , steel van een palmblad ; hulsel daar- van; hulsel van den bloesem van den palmboom; kamfer; kamferboom (laurus camphora); naam van eene wel in het paradijs. / (,^ 5 O kapa, verb. van ^. ^ C^3 V^ kapl, div., hijschblok. i_':i\^ , kapa-S, tijdelijk en los schutsel van boombladeren op het boord van lage i\S 480 j^\S 'L^ vaartuigen tegen het inslaan der golven; ter dege; k, nïpali, zoodanig schutsel van ineengevlochten n ïp ah -bladen. -H' Li3 U !•» k5poe-3, batav,, kroos in goud- vischkommen. — [li.]. * IL, si-kapee, z. onder rïboet. ij^AjJ O hapit, keiper; dienstdoend begeleider; adjudant; kamerheer. Js\5 kapar, wat in wanorde door elkander ligt, voorn, op het strand^ door aan- spoeling, en wederom voorn, van vergane vaartuigen ; men^apar , in wanorde %iit elkander iverpen. JjO kapoer, kalk; kamfer; k. baroes, kamfer van Baroes, gev^. gebruikt ter aanduiding van kamfer in 't algemeen, ter onderscheiding van kalk; van daar kapoer als classifiseerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal gepraepareerde sïreh-pruimpjes uitdrukt; sïreh döëwa k., twee sireh'pruimpjes; k. tohor, grove kalk van koraal; metselkaïk; k. sïreh of makan, fijne kalk, die voorn, bij de sïreh gegeten en van de schelpen van allerhande schaal- dieren gemaakt wordt; mengapoer, met kalk bestrijken, W, sïreh; kalken; van eene wond korrelen; pek&pcêran, doosje, waarin de kalk bewaard wordt; kain kapoer, sobrt van slecht wit goed, waarin veel kalk zit, om het een beter voorkomen te geven; kapoer-^, naam eener witte vlieg, grooter dan de a gas, welker steek zeer pijnlijk is. / kkk3o kapas —skr. k ar pas a (Hindustani of Prakrit ^^Ia/, T.) — naam der heester, die de gewone boomwol (katoen) draagt ~ gossipium — , waarvan er verschil- lende soorten zijn; boomwol^ katoen; badjoe k., gewalteerde japansche kamerjapon. — ^bcĕnga k., soek., naam van een grijzen vogel van de grootte van een spreeuw. f jsM^O hapis, naam van een eetbaar zee- schelpdier, met eene zeer fraaie schaal. iio ï- kapang', dobberen tusschen het punt van uitgang en het punt, dat men wil bereiken, zooals bv. een vaartuig, dat door stilte overvallen wordt. IL, naam eener soort van waterworm, die alle hout, waar het zeewater aan komt, zooals schepen, paalwerk enz. door knagen aantast — teredo navalis. L.JL30 kapak, bijl; akse; bandera k., * z. baadera. ^^..JlJO kapoek, soek. (uit 't jav., T.), naam van een* boomwol dragenden boom, welke boomwol echter niet kan gespon- nen worden — criodendron anfractuosum; de boomwol zelve; schimmel. — z. kaboe-2. ^ L-Ji-3\^ kapok, batav. (uit 't jav., T.), afgeleerd: genoeg van iets heb- ben.—[K], Ji'ly 481 ^\S / \3\^ I- kapal (uil 'l Tamil, T.), schip. * II., kapalan, balav., likdoorn; eelt (bat. hapal, mak. kapalaq, dik, T.). — [B.]. .♦JSO I- kapan, verb. van ^'. IL, batav. (uit 't jav., T.), wanneer; als; immers; k. ari, laatst; verleden, onlangs; k. tadi güêwa bïlang, en ik heb het' u zoo pas gezegd! — [B.]. -X- 43 U ('^6S ji'li* en z. jM^, T.), een groote padischiiur, — [N.]. ^ <^L-3\j ? riboet kapoh, w. sum., een orkaan (vgl. onder riboet, T.). — [N.]. X ^\5 kapai, zich flauwtjes heen 'en weder bewegen, als bv. de handen van een' verdrinkende, eene vlag bij een flauw zuchtje; slap nederhangen, als bv. de nek- klep van eene pet. L^S V^ I- kaka, z. onder kakak. 11.^ kakatöÈwa, batav.; P.; kaketoe; 2^. nijptang, — [B.]. (J^ Q kakoe, stijf, onbuigzaam; hardvoch- tig; onleerzaam; lomp, {„J^ O kaki, voet; poot; klauw; voetstuk; fondament van een gebouw; classi- ficeerend woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal afgeplukte bloemen uitdrukt; k. batil, platte metalen schotel, met een ronden en hoogen voet, dienende 1°. als tafeltje (knaapje) voor het bord van iemand, die, op den grond zittende, zijn' maaltijd MAL.-NEDKBIi. WOORDENBOEK. DEEL II. ^ gebruikt; 2^. als onderlaag voor de batil belandjq (dit had onder batil moeten staan, T.); k. ramboet, het einde van haren, die tot op de schouders nederhangen; k. awan, de voet der wolken; k. dijan {kandelaar, T.); k. t^mbërang, ri^^^- ber- diri k. tOĕnggal, op één been staan; awan berkaki njanioek {wolk, welker voet naar muskietefi gelijkt), wolk uit fijne vezeltjes bestaande. Zulke muskietvoetige wolken zijn, wanneer zij tegen den tijd, dat een moessonwind moet doorkomen, in de betrek- kelijke richting gezien worden, een teeken, dat die wind met kracht wil doorkomeUc / M$ O {{j^* T.), w. sum. (z. Marsden in voce) verder ook: met de handen iets omwroeten en fig. alles tot in het geringste toe goed nazien. — [N.]. io o kakan? (uit 't jav., T.), oudere broeder of zuster, als aan spreekwoord in de troeteltaal. C_ o ^\;> I. kakap en sijakap, \^. naam van een zoutwater-visch — lates nobilis; 2^. naam eener soort van mal. oorlogsvaar- tuigen, die ook inz. tot het vervolgen van den vijand gebruikt worden; mengakapi, met eene k, vervolgen; mata k., z. onder mata. ^IL, men^akap, men., aanvatten; bij de hand hebben, — [T.]. 31 o^\s 482 Jl^ (^,_^_^J{3\5 I. takak (gemeenzaam bij 't aan- spreken ook ka) meer gekuischt kaka, oudere broeder of zuster; wordt ook jegens oudere verwanten van denzelfden graad, jegens oudere vrienden en jegens den oudere, of als andere beschouwden, van twee echlgenooten gebruikt; kakanda, bij verk. kanda, in de eerbiedige of hoffelijke spreekwijze; k. radja, de oudere broeder van een vorstelijk kind, d. i. de persoon, die de nageboorte van dat kind heeft wegge- bracht. In het dagelijksch leven wordt die persoon ook entjé kanda genoemd. IL, kakelen, zooals bv. eene hen, die wil leggen. ^ , p\^ kakê (beter ^\S kakèq, T.) batav. (uit *t jav., T.) grootvader; oud man, — [B.]. ^ C^-S \^ kaga, batav., neen, niet, — [B.]. -K-|j;/0O kaget, batav. (jav., T.), schrik- ken,—[B,]. •x-tJO O kagah, batav., = kaga. — [H.]; vgl. gah, j\^ L kala, tijd; ada k., er zijn tijden; kan soms zeer goed door somwijlen ver- taald worden; dhöëloe k., vroegere tijden; in vroegere tijden, oudtijds; kalst mana of mana kala? op .welken tijd; kala apa of apa kala? op welken tijdf; manakala en manakala, ten tijde dat; wanneer; s^dïja k. en, bij smtr. s^dïjakala, vroegere tijden; in vroegere tijden; oudtijds; barang k., onverschillig welke tijd, onverschillig op welken tijd, onverschillig wanneer; wanneer ook, IL, schorpioen; bintang k., rfe schorpioen, teeken in den dierenriem (z. w^^); kala-^, wat op een schorpioen gelijkt: krans van rotting of iets dergelijks, aan een' stok, dien men op eene sampan toenda van den achtersteven aan een touw in 't water laat hangen, waardoor de sampan recht gehouden wordt; elk drijvend stuk hout, dat men, bij gebreke van zoodanigen krans achteraan laat slepen. III., batav. (jav. kalah. T.), verliezen; verloren [bij het spel of in het gevecht]. — [B.]. — z. alah. j\5 kaloe (te batav. in zwang, T.), wijz. van kalau. j\5 L kali, maal; keer, reis (cf. eng. time, en kal^); sekali, één maal enz.; tïga k., drie maal; berapa k,t hoeveel keerenF ; s^kïjan k., zooveele keeren; banjak k., dikwerf; sekali-S, eens; ten eenen male; volstrekt; heel; zeer; zelfs (in die bet. zelden anders dan na djika, kalau of djikalau). Men gebruikt echter liever, als nadrukke- lijker, sekdlfpön. Een en ander staat altijd aan het einde van eene zinsnede; djikgi ija datang b^rlaksai-2 s^kélïpon, •^^\^ 483 ^\s al komen zij ook bij tienduizenden; sekali ik sekali- den een' of den anderen keer eenmaal toch; sek&lijaii, geheelheid; alheid; sekdlijan 'alam, de geheelheid der wereld; sek&lijan enz., als in eens, te gader, allegaar; 'alam s., de werelden allegaar. * IL, batav. (uil "'t jav., T.), rivier. — [B.]. ^IIL, men., = gali (T.). ^^^^^^O kalab, w. sum., slapen, meer bepaald in slaap zijn, zonder de eigenlijke beteekenis van tidor er aan te geven, daar tidor ook liggen beteekent, bv. tidorlah deiné malem nangko t§rka- la b, ik lag dezen nacht te slapen. — [N.] ; lees c-ai^; takalap, in slaap geraken; vgl. v— ai! en sakalab (T.). cXaJ O J pers., menschelijk lichaam; model, form. \^^y3^ I- kalat, naam van een* zoutwater- visch. IL, w. sum., beteekenis, zin. — [N.]. [^^^yj^^ kaloet, van de tong, bv. van een* stervende onverstaanbare geluiden voortbrengen. f W^Ju kalas, roeistrop, die zoowel aan de roeipen, als aan den riem vastzit. / j^ u kalis, van oorspronkelijk gladde, heldere of blinkende voorvy^erpen met eene laag eener vreemdsoortige zelfstandigheid bedekt, waardoor zij hunne oorspronkelijke hoedanigheden verliezen, zooals bv. metaal of glas, dat lang niet gepoetst is, sommige bladen, vs^aardoor zij onontvankelijk worden voor water; van personen onontvankelijk voor lessen, goeden raad enz., als het ware met eene laag van onwil of stupiditeit overtrokken; van sommige bladeren, die zooals bv. die van de keladi met eene fijne stof bedekt zijn, het water niet willende aannemen; fig,: 7iiet aannemend, niet luisterend (vgl. jav., T.). ^ iJo I- kalang, soek., van vruchten me/ vleezig. IL, w. sum., rand, versiersel, zooals bij het schrift der Maleiers; kalangi batangf, de smalle paden of dijkjes in de rijstvelden, waarover men niet kan loopen (vgl. pa ma- tang, T.).— [N.]. IIL, batav. (uit 't jav., T.), op eene helling halen; kalang^an, helling; werf; droog dok. — [B.]; ook, als in 't jav., cockpit (T.). IV., men., = galang; k. oeloe, hoofd- kussen (vgl jav.); bakalang ariban bini, met U hoofd op de schoot van zijne vrouw rusten (T.). V., men;, maag vooral van kippen (T.). jiJo kaloeng, halsband; halsketen; naam eener soort van betel; naam eener soort van köêboeng. é^ 484 r ir iJ u baling (zelden), soort van ijzer; hlik. — z. b^sï pöëteh en kaleng, ij o kalong, batav. uit 't jav., == k^löé- wang (T.). ^ iJo I- halèng, batav., uit 't port., hlik ^ (T.). II. (jav.^ T.), bcêroeng kaleng nias, een vogel met geele pooten, die kan leeren praten vermaaksgehalve gehouden ; bcëroeng kaleng pèrak, een dito vogel met witte pooten. — [H.]. •)(- L..JLJ\5 kalap, batav., krankzinnig, — L JLJy^, songsong kalak, z. onder song- song. i Q j\^ kalok. z. kelok; k. pakoe, kromte, gelijk die van den stengel der varens, hebbende veel overeenkomst met den herderstaf van een' bisschop. Zoo wordt onder anderen ook genoemd de kromte van den knop van eene stoelleu- ning. vj\5 kalam, vuiligheid van het goud bij ^ het smelten. — ^ kalem, w. sum., een soort van zwart zand dat zich tusschen de rijst en ook wel tusschen het stofgoud bevindt; een lange grassoort; kalem (z. Jii', T.) p i dj i t, stik donker,— [N.]. 4JO kalau — gew. verk. van djikalan — indien, bijaldien, ingeval^ als, zoo; ook kaloe; kalau-S, indien bij geval; indien mogelijkerwijs; wellicht dat; kalaa-S-ken, hetzelfde als k al au- 2, alleen meer toekomst aanwijzend: indien eenmaal enz. /C É.J O kalöëi en kaloei, naam van een' zoetwater-visch. ^aj\^ kalah, = kala III (B.). ^ / Jo, kalei-3, w. sum., een insect dat in het water leeft en zeer venijnig steekt.— [N.]. ^ ^O > tall kama, batav., de beide touwen, die op twee plaatsen boven een ander aan de p^rètja verbonden zijn, hiermede een driehoek vormen, en aan het vliegertouw vastzitten; z. arkoe. — [H.]. \^ kamoe, gijlieden (vgl. moe); kamoe sekalijan, gijlieden allen, \^ I. kami, wij, met 'uitsluiting van den aangesprokene (Romanisch nous autres, nos otros, T.). — Wordt ook als pron. pers. 1. sing. gebruikt door lieden van denzelfden stand onderling, of door hoogeren tegen minderen, met wie men op een' vertrouwe- lijken voet staat, of tegen wie men het woord akoe niet wil gebruiken. II. of kemi, batav., in k. sasöan, vlieg azende op jonge spinnen (z. kalïsasoe- wan, T.); k. t^tt^p, mot soort in een buisje gehuisvest. — [B.]. ^^2>\*^0 kamit, z. koemat-kamit. yO O kamar — verb. ned. — kamer. r r ö^\s 485 .Jl^ ^y , geheel; gaaf; volmaakt; voltooid; voleindigd, /jO ^ gplang kaïia (skr. kangkana? T.), groote, holle armringen, die, ten getalle van een tot zeven, tusschen hand en elle- boog gedragen worden, inz. door bruid en bruidegom, bij de trouwplechtigheid. *^ /.jU5 madja kani (gewijz. en meer gebr. mendjakani), naam van een' boom, welks vruchten in de geneeskunde, onder anderen bij venerische zweeren, gebruikt worden. — z. madja. i-> u kanang", naam van een' boom. l _ iLJ V^ I. kanak — verondersteld stamw. van kanak-^ in plaats van anak-S , (vgl. mal. en bal. lalang = jav. alang-2, T.) — klein kind, van jaren, niet met betrek- king tot de ouders; lagi k., hij is nog een kind; kanak-S, kleine kinderen; tingkah k., kinderachtige kuren. IL, w. sum., aan hebben, gekleed zijn met; kanakkan, aankleeden, aandoen. — [N.]; lees ^ o{'\j^ en j:slL< (T.). .♦o O kanan, rechts; rechtereinde (bal. k^- nawan, T.). ^ /^O of ^Ji^ kanei = men.,: k^na. — " [T.]-" -X- A O I. kawa, ^U kawa, uitspraak gawa, batav., koffij. — [B.]. ^11., kawa-3, batav. ('t bal. k^ kawa),: spin (vgl. k^lawa). — [T.]. -X- #) u kSoe, men., 2*^^ pers. enkelv. gemeen- zaam jegens vrouwen (T.). -^ #) U kawoe (lees kaó, T.), w. sum., be- proeven, probeeren. — [N.]; bakaö, z. bl. 192 rechts; berkoko (lees ba-kaó-2), z. bl. 223 rechts (T.). A Q kawi — skr. kawi, dichter — kawi, de oude taal der javaansche dichters; boven- natuurlijke kracht van iets; bruinrood, zooals roodkrijt; bahasa k., de kawi-taal; b^sï k., een stuk oud roest ijzer van eene bovennatuurlijke kracht, behoorende tot de rijkskleinooden van het voormalig rijk Djohor, thans in het bezit van den Soeltan van Lingga. Als door een' der hcj , een eed moet gedaan worden, dan wordt dat ijzer een' tijd lang in water gelegd (rendam) en van dat water moet dan de patiënt drinken, vóór dat hij den eed aflegt. Wie een' valschen eed doet, wordt door een zwaar onheil getroffen, en als dit een hoofd is, dan treft het onheil den geheelen stam (vgl. bïsa III, T.); batoe k., bruinsteen (thon- ijzersteen?), in de geneeskunde gebruikt. 1U#)U > mengaoet, bijeen schrappen, hetzij met den hand, of met den onderarm, dan wel met beide handen, of met beide onderarmen zooals bv. eene hoeveelheid geld. ,lr 486 :\S i ** } ||.\5 kawat, dun metaaldraad. — z, dawai. i ** j IK o ka wit, naam van een zoulwater- visch. t /^ ^^ kaoes, uitspraak van CL?^ en ^^y (T.). ^ y V4 #)\j kawoes, batav., verbast. van 't holi. kous, — [B.]. C. ik\^ kaoeu^, naam van een' eetbaren ^ zoetwater-visch. ^C 5\^ kawang (jav., T.),: tengkawang ^ (Ngadju-daj. kakawang, T.). ^ o |K o kawoeng, batav., uit *t soend. (al- ^ waar het de naam van den boom is; vgl jav. en kaboeng, T.), het blad van den sagueerboom, waarin men tabak rolt, om cigarettes te maken.— [B.]. (^ <^ ^O kaoek, batav. (uit 't bal, T.), toe- roepen; schreeuwen. — [B.]; kaèkiu, iemand op een schreeuwerig en toon toeroe- pen, — [H.]. ^ j #)0 I- kaocl, w. sum., omringen, om- singelen, ook met een touw vangen zooals men paarden of andere dieren doet die los zijn. — [N.] ; verbastering van kawal of moet men aan 't bat. haol denken? (T.). II., uitspraak van Jy (T.). \ ^\^ kawal (uit 't Tamil, T.), bewaker; wacht; in het schaakspel het stuk, dat een ander dekt. ^ ) ^^ kawoel, batav. (uit 't soend., T.), zwam van den aren- of sagueer- boom. -^ [B.]. /•i i)^ kawan, kudde; troep; bende; hoop, ploeg; makker, medegezel; volgeling, bediende. — Dient ook als pron. pers. 1., door lieden van denzelfden stand onderling, of door meerderen beleefdelijk of minzaam (herablassend) gebezigd jegens minderen uit den fatsoenlijken stand, en ook, gemeen- zaam, als pron. pers. 5. sing. of plur. (z. temman); kawan djadi lawan, z. lawan. t$i^O kawah, groote ijzeren pan; krater (jav., T.). /•^> #)0 f pers., huwelijk, of eig. bekrachtiging "^ daarvan door den rechter; berkawin, trouwen; getrouwd zijn; ïsi k., bruidschat; pengawin, wie dikwerf trouwt, 4^A\5 I. kahar, verb. van .^aJ)jjx. II., batav. (holL), een kar, — [B.]. ^ i.X&u kahang, men., stinken, als garstige olie; vgl. bat. pahang. — [T.]. •♦wCbO) tooverendy wichelend; toovenaar, wichelaar; priester, / Co I- kaja, rijk; k. hati, rijk van gemoed, d. i. tevreden, zonder begeerten. * IL, batav. (uit 't jav., T.), als (verge- lijkend). — [B.]. / Co kajoe, hout; boom. Het is voorts een classificeerend woord, vergezellende het \s 487 ^. \s telwoord, dat een aantal stukken of rollen van verschillende sloffadje- uitdrukt; stuk, rol; k. pal at, zeker strafinstrument, waarmede de vingers van den lijder geknepen worden (z. s^pit); k. pandjang of góeloeng-2, in de bouwkunde gording; k. pandak,z. onder tjanang; k. tahi, naam van een' boom — stegculia foelida — welks stinkende hout evenwel in de döêpa gedaan wordt. — # w. sum., k. di poelau om aan te toonen dat iemand eene rechte houding heeft. — [N.]. i^oo tSjab (en kajap), zekere gevaarlijke uitslag. Men onderscheidt k. toeng- gal, k. api, kajer, k. gadjah en k. badak. 4^^>\3 kait (en gaït), AaaA:; Aaa/i; aan een' steel; sloepshaak; (mengait), meteen* haak vatten; haken; tjampak k.! klamp aan! eig.: werp de sloepshaak uit; k. berangkai, dubbele haak in den vorm eener s; k. f^ringgi, soort van zoom (naaisel); toestel om dien zoom te maken. >0 , mangga kaïr, ba tav., eene soort ^^-^; van mangga's. — [H.]. w^O, z. onder kajab. ( V^ u kais, krabben, zooals bv. de kippen (bal. keskes, T.); scharrelen; schra- pen; fig. van arme lieden, die geen vaste broodwinning hebben zich nooddruftig be- helpen. L^Q-JU kaJaP) z. kajab. / }o u kail, vischhaak, vischangel; visch- haak enz., met al wat er toe behoort; mengail, met eene k. visschen; hengelm; met eene k. vangen visch enz. (z. k^dik); k. hamboer, vischhaak, met een klein gewicht , die ver uitgegooid wordt; k. b^rladoeng, vischhaak, met een zwaax* gewicht, die loodrecht nedergelaten wordt; k.b^rdjöran, vischhaak aan eene roede; sampan pengaïl, schuitje, waarin men hengelt, hengelaars- schuitje; p^ ra hoe p., vaartuig van den vorm van een hengelaars-schuitje, maar soms IK kojans en meer kan laden. K-JU kajal) bedwelmend zooals bv. ta- bak. .,00 kaÏM) sloffe, sto/faadje, doek, lijnwaad; katoen; los kleedje voor mannen en vrouwen; k. kembang, kleedje met plooien van voren, zooals de mannen het dragen; k. lepas, kleedje zonder naad; k. njïjor,- weefselachtige zelfstandigheid tusschen de bladeren en den stam van den kokosboom; k. belakang parang, soort van kleedje, met zijden schering en katoenen inslag (reden der benaming onbekend); k. dj o eng sarat, soort van zijden kleedje, welks bloenien een* ketting vormen; k. badjoe, in plaats van kaïn dan badjoe, kleederen; k. b. kotor, vuil waschgoed. ^, \£ 488 ^J^ y • ♦%«-> O > bestaand, existeerend , wat bestaat enz,; creatuur, cXwIL^O > toevalligheid, gebeurtenis; lu\Xj}S , de plur., al het geschapene, univer- sum. y>\j 9 meiij^ajau, steken in een water naar . iets, dat men niet meer kan zien, bv, met een stang; koppensnellen, <^\5 y löfiijfajoeh, roeien met een korten riem (pagaai), scheppen, ^ <JtA-> O kajéh, w. suni., iemand roepen; «♦ «♦ kaJéh-2, w. sum., vleien; streelen, knoopen draaien, — [N.]. y yy dt^ OJS , s taart peper, cubeba, ♦ ♦ ]oVa3 kebabal (vgl babal en katimba- bal, ï.), de jonge n a ng k a-vrucht, die in hare eerste ontwikkeling afvalt. ■X- ^,2>N^ kebat, batav. (bal. uitleggen een mat, kleed enz., T.),: ampikin, een kleed, waschgoed uitkloppen, om de kronkelser bv. uit te krijgen; z. l^tjek. — [H.]. ^ l^^>w keboet, batav. (jav., T.), stoffen; vegen; uitwaaien, — [B.]. ^ (^>AA> kebit, koetai, tangetje om de ffaard uit te trekken. — [T.]. ij>v-\3 kebbat, omwikkelen; knevelen (in- wikkelen).— z. kabat. M'' ur. van ^- /jgoW, z. JLxS. rÓjo kebaja (zelden) — port. cahaya—, de ind. kabaal. /♦lOwQ kebajan (jav., T.), bode; ordon- nans, — * nênek k. (in de verhalen, zooals bv. in de si -miskin, een besje, dat een bloemtuin bewoont en bloemen rondvent en niet te verwarren met bajan, T.). kebadjikan, van het ongebr. badjik, in plaats van baïk (vgl. 't bat. woord, T.), goedheid, welwiU lendheid; deugd, goede daden, goede diensten; weldaad, goede; welvaren, voorspoed, ^ yO kebar, koetai, waaijer om vuur aan te wakkeren. — [T.]. yO 9 menjeboer, • door omroeren troebel maken, bv. water, waarin een bezinksel IS. y^ , groot zijn, zwaarlijvig zijn; grootheid, heerlijkheid, voortreffelijkheid, hoogmoed, trots. > ] ysD plur. van ^ , fem. van j^) [^j^ iuUï, de opstanding in tegens. van X^Ui* LT^ ^U**^ f j4éjS !• kebas, eenigermate verdoofd. IL, men^ebas, uitschudden, bv. een . vischnet; schuddend reinigen, bv. een bestofd kleed; van een lichaamsdeel. ^/ m>j6 kebos of keboes (bal. keboes, warm, T.), k. möêloetnja, batav.^ zich branden, als men heete spijzen eet of heet water drinkt; ook van de handen. — [H.]; keboes, koetai, = angoes (T.). ^/ IJO^, kebès-3, batav. (uit 't bal, T.), met de vingers van malkaar trekken, uitpluizen, bisbis. — [H.]. / j^^jS 9 ^^^ (mannelijke schaap) ; eene mal. verb. van den plur, ^U^, is kïbas, met de bet., hetzij alleen, of in samenstelling met kambing, vetstaart (soort van schapen). -X- ^«o Vibó kabopaten, batav. (jav.), regent- schap, — [B.]. ^ L Jlo kebek , batav., onordelijk onder elkander. — [B.]. L Jl6 kebok, holle cylinder met gaten, voor het persen van laksa. Va-5 kebbal, onkwetsbaar, onverwondbaar. ^jS kebam , loodkleurig. ^ .,yjS keben, batav., een vierkante doos van bamboe, waarin men nasi doet, kleiner dan een kendaga en grooter dan een sosokkan. — '[H.]; eene mand voor lijnwa- den.— [B.]; men., kaban,bat. hobon(T.). .♦•^ kebon, tuin, hof, gaard; perkehönfin seg'ala djöëroe-töelis (tuin der schrijvers) , titel eener mal. grammatica. ^jS kebö, batav. (jav.), = kerbau (T.). , J 4^ kaböèli, van de stad Kaboel; ka- boelsch; nasi k. (kaboelsche rijst), een rijstgerecht, met boter, gevogelte, eieren, specerijen en andere ingrediënten toebereid. y „A^? 9 groot; groot van lichaam; groot door rijkdom; groot door macht; tot de man- nelijke jaren gekomen; oud; oudere; oudste (ainé); van eene zaak of gebeurtenis gewich- tig;— met plur, j[j^, Grooten; Magnaten; juiLH, de groote bij uitnemendheid, d. i.: God; jUküitUc (dienaar den groot van God denzelve), eign. van een man. ^^.jjO kebiri, van menschen en dieren gelubd; gesneden; ontmand; mens^ebiri, lubben; snijden; ontmannen. g ^.jw > fem. van jyk\ met plur. y U?, groote misdaad, snoode daad, dood' zonde. ( m^aJS y gevuld; aangevuld; volgestopt; bal, met reukwerk gevuld; — 'am kabis, schrikkeljaar. /^ / ^^U^k/oO 9 schrikkeljaar, ook i^*^^ iJLw. •♦ ♦ ^ / mjj6 kebèsa of kembèsa, batav., tali kamana kembèsa, 't te- c^ genóvergestelde van t. k. parkoe, het eene touw van de kania is langer dan het andere, het onderste langer dan het bovenste. — [B.]. ^j^ kat — verk. van berkat — nom. pr. v. ^ [^^yS fceta, orang- keta, batav., iemand die moeielijk spreekt, ampir kaja gagoe. — [H.]; ook ketaq, moeielijk uit zijn woorden komen als een vreemdeling, die de taal van 't land nog niet machtig is (Balineesch k^t^). — [T.]. ^^^^ ketta — pers. kj:^ en c:^ — , troon; zetel; allerlei zit- en rustbanken, voorn, in den deftigen stijl; doodbed; praalbed. y' L JUL^ , geschrift 9 boek; aanteekeningsboek; brief; de Mal. gebr. dit woord gew. in den zin van godsdienstig of rechtskundig boek; u^UCS), het boek bij uitnemendheid, d. i. de koran. L 3V-JL-3 plur. van i,^^. ♦ • iXjiXji^ y schrijven; geschrift; oorkonde; be- schrijving; opschrift; recensie; contract van vrijlating, tegen betaling eener bepaal- de som. •♦ovJC^ ketaban, z. tökoh II. 490 ^^ VX-5 9 (^(^^ ^^^ 'Voor de Mohammedanen V' heilig boek (kitab) geloovend, zooals Joden en Christenen. <X-A-J UO ? fem. van het voorgaande. i\jO ketara en, minder goed, kentara, gebleken; zichtbaar; klaar; duidelijk; klaarblijkelijk (eigentlijk jav., T.). \ji^ , koetara maiiawa, oud-jav. (kóê- taramanawa, jav. koentara), titel van een wetboek, op Borneo, te Ban- djarmasin onder andere, en in de Lampongs bekend en toegeschreven aan Soerja 'alam van D^mak. — [T.]. L^ y i\jo ketarap, naam van een' zout- water-visch. i3VX-5 ketapang, naam van een* boom, die eetbare, amandelachtige vruchten draagt — terminalia catappa. 5u?VX3 ketapoeng (in kinderspelen) — verb. van k^toépoeng — soort van hoofdbedekking, / . t VXj5 9 vlas; linnen, ^K^\j^ ketanah, naam eener soort van medang (boom). / CVXJ> I. ketaja, stok van bamboes, die aan het boveneinde gespleten en trechtervormig verwijd is, bm fijn hars te kunnen opnemen, dat, aangestoken, ter ^<w^ 491 u^ai^ verlichting dient. De bamboes wordt in een' voet of op eenige andere wijze bevestigd. IL, w. sum., == lain-2; kaïn bakataja, een kain met verschillende kleuren. — [N.]. •^ O'^^O ketib ((.^^jda^), h'disi\, y prediker, katechiseermeesler. — [B.]. (^^„^aaJS en L^^^, plur. van c-jli^. AjsjijS plur. van { Jli'. \^^^y\jij> kettat, van voorwerpen, die in eene holte zitten vast sluitend, zooals bv. eene kurk in eene flesch, een lemmet in eene schede; van een lemmet tot aan het gevest in de schede gestoken — ; van holten, waar iets in moet komen, bv. eene sabel- schede nauw y zoodat hetgeen er in moet in bekneld zit. — z. sendat. 