VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
King der Godhead, met de gevolgen daervan, wel inzon- derheid, niet minder ingewikkeld en duister is, dan ver- fcheiden andere Godgeleerde verklaringen van de generatie des Zoons door den Vader. Dan met dit alles, (choon wy dus's Mans Leerftelzel over dit onderwerp niet kunnen aenprysen, mogen wy echter den overleden Leer- aer, wegens deze Verhandeling, den welverdienden lot niet weigeren, dat hy гупе Verhandeling in ene geregelde orde opgetteld, befcheiden uitgevoerd, en zich met þог deel bevlytigd heeft, om zyn gevoelen in het hem moge- lyk gunftigte licht te plaetzen. Met het gemeen maken dezer Verhandelinge heeft de Eerwaerde van Gelder te gelyk openlyk afgegeven, zyne Lykreden over dezen zynen Amptgenoot, uitgefproken den ao Augustus 1756 ; oa dat dezelye den 4den dier maend, in den onderdom van 29 jaren en 5 dagen, overleden was. De Eerwaerde van Gelder Delt zich in deze Leer- reden voor,,, 22757, te bewyzen, dat Jefus, de Opper. s beftier der zyner Kerke, in 't gemeinen goed en wys ge- s, handeld heeft, daarin. dat Hy menfchen, en wel zwak- ss ke en fterfelyke menfchen, gefteld heeft, tot Leeraars an des Evangeliums: en dan те betoogen, dat deze p fchikking, in 'byzonder, geen Nadeel doet, aan de »» Bi ds $16 S. HOEKSTRA, OVER: DE NATUUR DES MIDDELAADS, an groote zaak des Christendoms." Na ene leerzame õп voldoende uitvoering van beide deze Stukken, fchikt hy het verdere beloop zyner Leerreden naer de byzondere tydsomitandigheden. Op een beknopt berigt van den veelal zukkelenden levensloop zyns overleeden Amptrge- по, drukt hy zich, nopens deszelfs Character, met korte doch nadruklyke woorden, aldus uit. » Zyn ,; Character is veelen onder en-, en my, in 't byzonder s, wel bekend. Ik zal ny niet uitlasten iu Lof- spraak; weinig, maar veel betekenend, kan ik, naar an waarheid, van hem zeggeu: Hy was een Godsd Christen, een verständig Mensch, een liefhebber van an Letteroeffeningen, kundig boven über diejenigen, zuvermögen, en unvermögen in der onderzücken; zuvermögen zu wärmer, niet in staat. пепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепеп de 'lydfchriften; men zou meer van hebben mögen verwagten, was hy niet, terwyl zich гупе verständen, ons, en der Gemeinen an te, onvallen; eerlang zal men zien, wat onderzoeklust an en yver voor den Godsdienst by Hem konden uitwer-an ken." (*) Aen dit verflag hecht de Eerwaerde van Gelder, overreenkomftig met het voorige hoofdheloop zyner Leerreden, ene ftichtelyke bedenking, tèr billykinge van Gods weg in dezen, daer dé Gemeente baren Leeraer verlooren heeft in "t beste van zyn leeftyd, terwyl men alle reden had, om te verwachten, dat zyn leven, indien het langer had mogen duuren, nog van merkelyker nut had kunnen zyn: welke bedenking hy voorts, gepaerd met anderen, tot de tydsomílandigheden betreklyk, met eue ernftige flotvermaning, ten gemoedlyken gebruike doet dienen. Ф (*) Dit laette gezegde doelt ор de hier voorgemelde Fer-handeling, tot welker uitgave toen, reeds befloten was. P. VAN HEMERT, OVER DE REDE IN HAAR GEZAG. 377. De Rede en haar gezag in den Godsdienst briefonyze voorgefteld, door PAULUS VAN. BENERT, aan den Hoogerw. Hooger. Heer GISBRRTUS BONNET, Dr. en Prof.. in de H. Godgeleerdheid en Akademiprediker te Utrecht. Der de Brief. De Rotterdam, by  onze Letsergen genoeg boven, bl 147, 148) i gig P. VAN HEMERT vergen, Myn Heer, dat ik dwaas genoeg wezen zal, om ziende blind te worden, en, in plaatfe уп over het gezag der rede in den Godsdienst te preken, terflond die zaken te gaan behandelen, welke Gy my vooríchryft, en over welken, hoe veel ‘er ook over gefchreven zy, nog veel meer kan getwist: worden, zonder een vergelyk te treffen, vooral dan, wanneer теп de 2472/2100 overfpringt „ en over het gezag der rede, den grondflag van alles, liefst naderhand wil handelen." ,; U. Н. С. gelooft met my, dat de mensch, van na. Iure, in (taat is, om waarheden, als zeodunig, te kennen en te beoordeelen; op deezen grond kunnen wy derhalven voortredeueeren, en over het gezag van de rede Öпden Godsdienst freken. Dit had ik billyk mogen verwachten, dat U. С, reeds in haaren tweeden brief zoude алп hebben; te meer, daar Gy, op het einde van uweit eer(ten (T), my gefchreven hadt, dat Gy u hadt voorgefleid, ook over het gezag der rede in den Godsdienst, uwe aanmerkingen mede be deelen, äа, daar Gy reeds hier mede eenen aanvang gemaakt hadt. Dan dit heeft U. С. niet gedaan, maar alleenlyk te kennen gegeven ($), dat Gy гел aanmerkingen hebt klaar liggen, en zeem BEGEERIG ZYT, om dat gedeelte mynes briejs, welke gen nocssaam cen derde deel uitmaakt, van (uk tot Ruk na tc gaan, Ñп, meestal, myne eigen woorden, met uwe tusfchen. gevoegde aanmerkingón, den lezer onder het oog te brengen: terwyl U. Н. Н. wyders verzekert, dat het U ten byson der genoegen zyn zal, uwe medekristen, die op de lere der verzoening en de verborgenheden des gelös hoogeh prys flellen, te doen zien, hoe ydel de pogingen zyn, welke aangewend worden, ter ondermyning van die gronden, vaar, zy de hoop hunner saligheid gevestigd hebben, ss Wel aan, Myn Heer, voldoe dah aan uwe begeerte, ёп. deel my uwe aanmerkingen mede, over het gezag def fedt, welke wy beiden in с keuren, dm. de waatheden, welken men keune moet, te beoordeelen! : Waarom toch zou ons verfchil over het sedelyke verltands eerst moëten worden afgedaan? Wat gee meenfchap heeft dir met het gezag der rede? Wilt бу wyders de ydelheid der pogingen aanwysen', welken dè aron- den uwer gelösgenoten ondermynen, en bedoelt Gy daar .у "y- .( Bl. 223, 224. (6) ВІ. 88, 89. Ein deh tweeden Briet: OVER DE REDE EN HAAR CEZAG. 319 Mijne pöginge mede (wandte dit heeft U, H. С. voorzigtig - den lezer te raden gelaten); wel aan, voldoe aan deze uwe begeerte, еп toon duidelyk aan, dat de gezonde re- de het (reel uwes genoorfchaps, met alle deszelfs yer- borgenheden en ingewikkelde leerftukken, beguntigt, en het myne, wélk gekerlyk veel eenvouwdiger en.kleener van omflag is, tegenfpreekt! Ik verzehet U, dat U. H. In my command zal vinden, die voor eene redelyke vatbaar is. К er "an Voor het overige kan ik, Н. G., op myne beurt, vetzekeren, dat ik over het andere gedeelte uwes briefs verfcheiden aanmerkingen gemacht heb, welke waaríchyn- Jyt niet zeer naar den (так van U. Н. С. wezen zule Dan, naardien wy, immers volgends sg oordeel, over dew ze zaken naderhænd zuen moeten handelen, en. U..H.G, бр myne aanmerkingen, indien ik dezelvers zw reeds сер geder ftelde, mooglyk geen acht zoude willen flaan, vole gens het geen U. Н. С. my heeft te verftaan gegeven (1), zal ik die moeite voor het tegenwoordige. liever spären, gn tot eene nadere gelegenheid ше, wanneer het by de ftukken mede zal kunnen blyken, wat er van die be. fthaMigingen zy, welken Gy, Myn Heder, net zy regt- fweeksch, het zy van ter gyde, tegen my hebt ingebragt." C+) Bladz. 111, 112. - Sei Verhandelingen van het Provinciaal Utrechtschiff Genoft- fchap van Kunften en Wetemichafpes. Vierde Deels y eerfüc Stuk. Те Utrecht., by de Wed. fs de Waat en Zoons 1796. dBehalycn Бег Voorwerk „ aaa blads. in : e odyv. ; `'б с. e Prysvraag van oat Genootíchap, welket beantwoording. D in deezen medegedeeld wordt, бегей de Scheikunde en is van den volgemder inhoud. 4, Welke zijn de eigens ,; lijke Oorzaken, waarom de Scheikunde bij onze Nabente aa 160, en vooral:bij de Duitfchefs, in- meer aanzien, en, »4 algemeener. oefening is, dan in ons Vaderland? Welke’ 25 is de beste wijke. om, ten minffen, in. de voormamfie Îз Steden van onze Unie, de Scheikarde in haare grond. en beginfelen tedoen onderwijzen? Welke zijn de be.- eh kwaamle middelen , oin die noodzakelijke еп voor den зу mensch heilzame kunst bij de Arszenij- Mongkundizon ээ IN 520 ..' VERMANDELINGEN i > iD meener oefening te “brengen ? En, eindelijk, » dE men de deugdzaamheid der Chemifche bee an reidingen, inzonderheid die van buiten ingevoerd wor- s den, best kunnen onderzoeken , ten einde de verval- gs fching voor te humen?” Van de twee hierop ingeko- men Antwoorden.is het eene , opgefteld door den Heer B. Tícboc/ , met deg gouden Eerprys bekroond ; en het audere, vervaardigd door. de Heeren P. Schonk en P. F. Kasteleyn , met eene zilveren Medaille , als; ееп 7fceesfu s vereerd geworden. Men hceft, in beide deeze Verhande- lingen, fchoon oordeelende dat ze niet in alles aan ‘є bee deelde van het Voorftel voldeedeu , zo veel aanpryzens- waardigs gevonden , dat men niet wel konde nalaaten, derzelver verdieníten openlyk te erkennen. "t Is te wer- fchen., dat de gemeenmaaking deezer Antwoorden moge medewerkén, ter bevorderinge van. het herítel der heilzaa- me Scheikunde, die in ons Vaderland dermaate. vervallen is, en welker onbezonnen behandeling za deerlyke gevol- gen met zig Пеереп kan , dat de Heeren Schonk en Kas. Teleyn, niet теп.onregte, de agtingswaardige Leden der Collegia Medica indeezervoege aanpreeken. Gij, die ц, als hoofden van het Kunstgenootíchap der Artzeuijmengkundigen, in uwe posten geplaatst ziet! uw licht is het vooral want het leeven en de gezond- eid uwer medevaderlanden, uwer medevaderlanden is u, in zo verre, aanvertrouwd, te zorgen, dat 'er niet dan bekwaame mannen tot den post van Apotheker gerechtigd worden. "t 15 uw plicht, de Regeremgen in uwe Steden, den ongeoorlofden toeftand der Pharmacie. aûder het oog te brengen, bij aldien gij, uit eigen authorit, niet vermoogt, de zo noodige veranderingen in het wezen der proefneemingen in te voeren. 't Is uw plicht, zo gij door onze gedachten u overreed ziet van het hoogst- noodige eener hervorming, (en dés twijfelen wij niet, want wij hebben niet dan waarheden gemeld, en niets overdreeven,) de noodige middelen daartoe, hoe eer zo beter, bi werking te brengen, —_— Maar "ris ook- u Wohl, in de reeds zijnnde, en nog te koomene: Apathe-kers., dem moed: riet uit te dooven,.maac, zo veel gij. kunt, de zaaden van Zer en Belang in: hun te verleeven: digen, -——-—-. °С Is uw. plicht, te-waaken tegens de meer en meer toeneemende ‘gebreken, en openbaare kwakzalse-. jeden. Uw plicht їз het, in дк: opzigt, het leewen en dè gezondheid der. Ingezepenen te beveiligen, tegens. de woedende en verfbeilijke baatzugt der onbevoegde knoei-jers, en dus te gelijk het wettig recht der Apothekeren. Krachtdaadig ге befchermen. Een voorbeeld, uit veelen: het is Amfferdam, het magtig, het volknjk äer dam. Wäar men in Chijmünstwerk, Drogistwerk, Drogistwerk, Kruiden- werk, en wie weet waar niet el meer, daaglijksch eenige honderde Ordonnantien door Dottoren voorgefchreven, ongeftraft durft en ziet gereed maaken. Is Am: fferdam vooral, waar men аПегупапае verdervelijke 'zoge- naamde geneesmiddelen, door volkoomen ofikundigen:, in de openbaare uieuwsmaaren, jaar in jaar uit, openbaar te koop veilt. "t Is Amflerdam, waar zij, die zig Chijmünsten noemen, (Lieden, die aan geene Proefneemingen, зап geene vifdatien hunner preparatien, aan geene de Tninfte lastdraaging onderworpen zijn,) de, voornaamfte binnen- en buitenlandche afleveringen van de door hun bereide (of door hun van bpiten ingevoerde) Chymicalia in hebben. ° [s Amfterdam, waar ееп aantal van 150 Apothekers zich vermoeijen, uit oorzaak van alte de inge- floopeu en fterk heerfchende ondermijningen, met den Dodor uit te hangen, ten einde op eene zekere kwak zal- verachtige wijze hun beftan te vinden ‚t welk zij bui- ten dat, van wegen al het vermelde, niet kunnen hebben; en dus doende den tijd doorworftelen, welken zij tot be=oefening hunner eigene kunst verplicht waren te beftee. деп...... Zie daar, den rampzaligen toeftand der Pharmacy, in de magtigste, de volkrijkfte Stad onzer Unie. ——— "t Is derhalven uw plicht, mijne Heeren! die de hoofden vertoont van de- onderfcheidene ligchaamen der Apothekers , dat gij de aangetoogene en ook andere ge- breken uitroeit, dat gij de Apothekeren helpt herftellen en befchermen in hunne rechten: dat gij ook hen doet blijven binnen hunne paalen, en hen belet die te over- fchrijden ; op dat ieder Doétor , Arts ; ieder Apotheker, - Artzenijmengkwrdige zij en blijve; em zoo. doende geen ongewijde hand, ten koste van hun Eer en Belang , en ten perijkel van de gezondheid en het leeven der men- fchen, de Zeis in hunnen akker flaa.” ` 427 Op deeze PrysverhÂndelingen volgen nog twee Berigtens waar van het еегће behelst eene wiskundige hefchryving van eene nieuwe Ophaalbrug , door den Heer H: de Har- tog , welke , bevryd van de gebreken en ongevallen der gewoone Ophaalbruggen , met weinig moefte en vaardig aan "t vereischte gebruik beantwoordt. In het tweede Ве- и lI. DREL.N.ALG. LETT. NO. 8. Z rigt 322 VERH. VAN HET PROVINCIAAL UTRECHTSCH GENOOTSCHAP. rigt verleent ons de Heer Ё. Breuker een verlag van de manier , door hem uitgedagt en werkftellig gemaakt , ол Ammontak-zout met yzerdeelen te bezwangeren , en in allen deele gelijk te maaken , aan de yzerachtige bloemen van het scamoniak-zout г wegens welke gelukte proefneeming by ons het volgende meldt. Über die nächste dien quand eine  precipiteren, dan uit het geführteten Ammoniak-zout, of schoon beide in eene gelijke evenredigheid van Vermögen en, Ammoniak-zout bereid. Eenige byzonderheden, betreffende de Magi Braasbeftelling der Stad Haarlem; als mede aangaa den invloed, welke de Burgery daarop, en op de behandeling der pu. "blicque zaaken pleeg te hebben, afgeleid uit 5 Privilegien der gemelde Stad, en andere egte Stukken; door den Secrétariat GRASWINCKEL. Te Haarlem, бу J. Enfchedé en 2оопеп,сл A. Loosjes Ps., 1786. / gr. 8yo. D» het buiten sile tegenpraak zeker is, dat uit de rechte kennis van de oude Regeeringsvorm. onze оог: fprongkelyke Confitutie moet worden afgeleid, kan nie. mand, die eenigen (maak heeft in de beoefening der gefchiedenis van ons Vaderland, tegenpreeken, dat het an. Derzek, naar de oude Regereringsvorm in de Steden, en point is van zeer veel aangelegenheid, te meer, daar E et | 7 ` GRASWINCKER } BYZONDERHEDEN. 323 het verfchit, "^c welk hieromtrent in de orideríchesden Ste- den plaats heeft, aanmerkelyk is, en ‘er over veele zeer gewichtige zaaken, daartoe betrekkelyk, onderfcheidenlyk gedacht wordt. Uit dien hoofde heeft de Heer Gra:winckel zich in dit Werkje voorgefteld om zyne medeburgers hunne oorfprougkelyke Privitegiën te doen kennen, en gee legenheid te geeven, om, op eene behoorlyke wyze, naar een grondwettig herílel uit te zien, en daartoe, overeen. Komitig met onze. Confisti, werkzaam te übere, Tot dezèn arbeid was. De Heer Graswinckel in "t bye zonder »bcht geichikt, daar hy, uit hoofde van zyne bye zondere betrekkingen tot, de Stad Haarlem, gelegenheid had, om, uit min bekende oorfprongkelyke Stukken, het een en ander, tot (taaving vab der Burgeren oude en oor: sprougkelvke Rechten, ‘aan den dag te leggen, het geen van des te meer nuttigheid is „ om dat in de grondweitige herftelling van Nelrlands Stegatswezen, aangaande de Stad Haarlem, nter veel byzondere voorkomt, en ook, in die Stad, geene overblyfzels meer plaats hebben, gelyk in fousmige andere Steden, waaruit men zoude kunnen be- fluiten, даг. de Burgery aldaar immer eenigen invloed op de Regeeringsvorm gehad hebbe, en dit veel ligt zou kunnen vermoeden, als of Haarlem, ten dezen opzichte, minder recht had dan andere Steden. | Na dat de Schryver vooraf in 't algemeen heeft aange- toond, dat oudtyds de Durgeryen en de Steden een zeiten, en wel een zeer aanmerkelyken, invloed, op de Regelung hadden, treedt hy ter behandeling van de hoofd-zaak zelve, welke hy zich heeft voorgefteld, en wel, om meer byzonder aan te toonen, wat van. ouds, en vervolgens, met opzicht tot den invloed der Burgery op de Regelung, in de Stad Haarlem, hebbe, plaats gehad. Ten dien einde heeft by vooraf eenige: aanverkingen voorgedragen, betrekkelyk tot de oude Regereringsvorm der Stad; waarop упупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупупуп ering, aan Hun Ed. Gr. Mog. gekomen, zyn, men leeze de, Verhandeling van Kaze over de oude Regering, van Holland. Odes de Graaven „en de ver Íэп anderin; daarin voorgevallen federt de troubelen, voot- komende in ` zyner Staatkundige Gefchriften. Daar; “anderen, bewezen zien, dat de Graaven kamt, het geheele beleid van a het rech van Oorlog en Vre- de doch v.onbepaald fchyat, gewieest te guia w hans in den boezem van Hua Íп Édel Groot omen, van zulk eenen зытх. De komende, van zulk eenen зытх. De komende, die de Keap de Goede Hoop, de Landen van de rondom de waereld; doch. voornamelyk in de den der Howentotten en Kafferen, in den jaare 1772 1776, gedaan deor ANDREAS PARMAN, Doctor en Profesor in, de Geneeskund. e te Stokholm ent. enz, ; mes - eeng Voorraden en Aanteekeningen ; van den Heer orok- ÚGE JDRSTRR, shans Hoogleeraar in. de Naruterkunde te - Kiinan. dnt Nederduitsch vertaald. Med Plaasen, Te derden s!by:S. en J. Luchtmans, en. te sAmflerdam:, by Ü М. dë Bruya, 1787 11 Deelen, in gra Bo, © die reeds door: eepige- kleine Schrif- alleen van zyne bekwaamheid en t.synen ‘werkzaamen yver, tot voorbygaan, genoeg ‘hin ‘t byzonder verdièdd вакс Werk, dat boven veele andere zoe п, дег Kaapfche Volkplantiag «den uit hoofde dat de meer Reisbes $, geduurende een. korten tyd Жад zgeaam als in ;t voorbygaan, vlien laste voorwerpen: konden vestigen, ten genemaal onaangeroerd moesten aa- Zynen vryen totgang in de beste Ärzien, (in. Welken men over zekere voorootdeclen, de eigenlyke Staats- en Regeeritgs-gefteltenis der Volkplanting, en het geheele Sythema der Ostundifche Maatíchappy betreffende, jee gens Vreemdelingen en Reizigers te fpreeken, geen geheim meer maakte) aan zyhe berichten em'waarneemingen meer echthéid en gelofwaardigheid heeft bygezet, dan men aan, de opíbellen vaù andere Reisbefchtyvers kan: toekennen. Daarenboven had zyhe Reisgenoot, de Heer Immchaan, met wien hy ongelyk veel verder, dan alle zyne voorgan-gers, über het binnenigte des lands is doorgedrongen, en de alleruitetfe. Kaapfche Volkplantingen ten Noordoosten bet zocht heeft, ор eene voorgaande dergelyke binnenlandfcht veize rasds veele ondervinding, ва. eene grondige ‘kennis van dezen mierkwaardigen uithoek van Africa verkreegen,'Ву. zodanige omftandigheden is het geen wonder, wanrieer Het tegenwoordig Werk van onzen Schryver dat van öenemaal verdonkert, enжо пап. hes bruikbaarfte, het volledigfte en teffens gelös-waardigüe i$-en Heft, tot dat een welgegoed Man, gelyk de Heer Banks„uit een enthoffiasmus voor de weetenfchappen, of een ‘verlicht Staatsdienaar, gelyk de bevordéraar van het Deenfche Reisgehootfobap. naar Arabie, een goleerde reizé in het groote derwaards doet of laat dien, с… Landbouw- ga Huish Ouunde, Menschkunde en Natur- Луке Historie, zyn, in een naauweren zin, des Schryverb voorrlaamfte oogmerken geweest. · А! wat hy, omtrenthet eerfte, heeft ter nedergeíteld, is-meestal ontléend uit teù omgang en de ge(prekken mei ` 707 bouwers,'"terwyl de пепірё haate’ ontiddelyke betrekking fchengeflacht, “welke daar in genaartig, zo byzonder karah зап die leezers kummen misha: gewigdg boden, wanneer h zeldzaame. ontdoetingen en o' En wat de Natuurlyke Hist Llefhebbers:-derzelee zullen Dieren en. Planten, waarvan de Áfricaanfche Wildernisiën krielen, ven de weinigften tot hiertoe ontdekt ‘zyn, met kenbaare onderfcireidende trekken ` befchreeven ‘vinder fchoon by zich geenszins, gen bet voorbeeld: varanen 4 leere ) $28 "Ae SPARMAN'S jeer- ёп lievelingen van Linnseos, met dorre kuristmaatige befchryvingen opgehouden, maar allee ) $28 "Ae SPARMAN'S jeer- ёп lievelingen van Linnseos, met dorre kuristmaatige befchryvingen opgehouden, maar allee ) Une zulässige algemeinen artikelen der Natuurlyke Historie uitgekozen heeft, iu welken de menigte belang (еі, die öſchädigte de weetenfchappen verryken, en de opmerkzaämheid van het algemeen op eene aangenaame wyze bezig houden, terwyl zyne Na- tuurkundige opmerkingen ook nog daardoor eene nieuwe en beflisfende wyze bezüglich van beroemde Manpen rustende, vooroordeeten uit den weg ruimen, en op die wyze de. groote Huisbouding der Natuur, gelyk ook de Instin&ten, de Kuustdriften en Vaardigheden der Dieren volleediger aan den dag. leggen. Schoon. die Werk mer wel woor uittrekzelen vatbaar is, daat de. méeste 'vanrweérpeh te omflagtig zyn, en ons be- Пек te kort bepaald is,. zullen wy echwer:tot een (taaltje hier uiededeelen | "t: geen! de: Schryver. heeft aangetekend эт ев. den. Zygeru/f ; een zeer geduchteu vyand, die T Р x l осе J RBIZE . 329 "отгеп Reiziger, van het begin zyner reize tot aan het einde, wegens гупе Trek-osíen zeer ontrust heeft. » Dees, zegt hy , is het voorheen onbekende Dier, elk PENDANT konelyk befchryft, en waarvan hy teffens „eene Afbeelding geeft. Hy noemt het daar de geplekse , en houdt het voor eene foort, van LINN/&US Grafdier, canis hyaena, „Onderfcheiden, — — Hy gaat alleenlyk des. nachts en in de duisternis op roof uit, en zoo dra dezelve den aardbodem bedekt, pleegt hy en troe wyze en enkel al ftroppende rond te zwerven.. Dit Dier heeft eene byzondere eigenfchap, zeer nadeelig voor hete zelve, hierin be(taande, dat het door eenen onaangenaamen toon, altyd zichzelven verraadt. Zyne ftem laat zich ze- kerlyk op bet papier niet wel uitdrul ken; doch om echter zyu geluid eenigermate te betekenen, zo is het een aauo, ‘nF meniamaal aon aaan malle L. 330 А. SPARMAN’S wee is, zwerft dit Roofdier bykans 4He nathten rond, em brengt, door zyne zelfswerradery, de honden van tyd tot tyd in beweeging, — De Landlieden: hebben en ger. Zekerd, dat zyne list zo verre gast, dat het, niet zonder gelukkig gevolg, in fehym nu eens sich verweere, dan weder viede, en dardoor de geheele (char honden verteide, om eenige fhaphaanfchooten vetre vån de woning d wolgen, opdat de overige tygerwolverr daardoor gelegenheid en tyd bekomen, om uit hunne hirdérleag tos te breeken; ån- voor zich, zo wel als den vlogtenden, ongehinderd "buit te maaken, Naar dat de Tygerwolf, niettegenftaan- Wé тупе tte en flerkte, alleen ‘in den uiterften nood bet waagd, zich met de Honden ×пiten ftryd te begeven, is wel een overtuigend bewys zynet'blooheid. =з. Even zo min verfout hy zich Osfen; Koeijen, Paärden, vf andere grooteré dieren aan ‘te tasten, wanneer deezba flegis de minstte fchikking (ot tegenweer 'tfiaken.- Daar tegen is de Hyaeni listig репоёр, om met groót getar, fnel en onvermoeds, uit haare fchtrilpleats voort tè (prim gu waardoor ieder diet 25 Zeider verstellt wordt, dar et begleitet te loopen, wärp, zy het met zerzeit, tot dat zy de Kas gun ziet, "op hetzelve, af ware het ook een Tfekog, met den eenige-beer de buik op te туп, of anders"edne gevašrlyke wolde" toe Gen. gen; en op zodanige Wwyze in den eerften ‘aanval” deez regen 18: dp iind-rond uit de' weide’ tre entyk-gróotere Kudden dag en fiacht, zonder óp de welden у omdat it der "Hydena gewoon sich tegen eefieni: i Gren integendeel; ! Iden: doof het eef fes, byfeMHer wanmeer aw” worden. H : heer dan Son'spati Os. fchuw: werden en ath · ` hét zeer zéldeh, Men t туп voornáate oog» 1 liet ћу niet altyd ‘toe’, 1 € rélzen, 'en-ovet^ i 1 gaan. "Dewyt ik otr-reizen „ 20 Was: de mid. ^ REIZI. ^ est iniddagtyd tot het graazen niet genoegzaam, ook wegeng de like hitte nia bekwaam daartoe. Daatenboven | had ik menigmaal het verdriet, dat de Voerman van ‘myn Os- fe(pan, die het vee op de weide had behooren te hoeden , by dat werk in flaap viel. Hierdoor verlooren wy telkens niet alléen veffcheiden uuren, maar wy: waren ook: for» tyds ‘geheele dagen bezorgd, hoe wy onaé Osfen- zouden wredervinden, en moesten niet zelden te ‘paard @ te voet bergen: en‘dalèh doörkfuisfen om ze weder. ор te zoe ken, z——- , Geduurende шуп; verblyf by dt bad werd myn typaatd, benevens anderen, г by waten; eens des ‘nachts voor eenen Avondwolf'zo veffehrikt, dee zy Be bosfchen, san welken zy vast ‘gebonden wären, met de wortels uit den grond fcheurden, en de vlucht namen maat eerst den volgenden- avond, -hoewel -odbefchadigd , weder gevonden’ wierden. Veelligt' hadden zy zich doot gered', of waren eindelyk moedig gehoeg geweest; om Aan het е afhangen Фп ееп berg; de een naauw dal infloot, halte te maaken. ———— Het kon. оок zyn: dat. de Hyaena, gelyk onze. gemééne -woffen, Перт. Bei ein völlig (бош, 13, wen van deeze laathten gegt men, dat'zy üt Меге voor hinderluage en van beleerd се: zullen ‘worden,.deti- geenen, die zyn toevlugt tot eeh wout tegt" niet vervolgen. Нес gevaar, ‘Van Myn paart te verliezen; bew8og: my ineusfchen om сереп ‘eenen йо perdrictelyken wn waákfáutren vyand £lle'mogelyke! voor- ркан ће te geraken. Ik wis ook zo gelukkig с ди К; op шуп geheele re loor zyne' gröote ar d Мате niets verloor. — De ‘Hottensorten zelven hadde my beleden d&t-fommigen oridet 'ffén ‘het zich hor erinneren konden, hoe dit dier Zo-driest wasl: wekst; om (Hil in hüntie hutten te Пірен» Un zelfs table Kätderen weg te fléepen. Doch" tegerrwoordig ` pétieust Zilks ` niet meer. ‘Het fchiétgewörer Пул thâns deese er andere gevaarlyke roofdieren : geleed" te "Heben" ой vórd' de meníchem te, пеп. S TOO ron enot " ai De volgende Liese vab белен T ето? „die пеф my uit eng be ving van’ de Kaaf'de бейефо етеде, valt my hier by in: Ze 18° den: miirften- Weer kortswylig idien zy dok” d zo “gamtsch?gelovfWaardik hiet ‘mogt zn. 20022, Ву gelegen eid! geier: vrbolphe maaltyd, niet verte watt Vel Kaap ;'Nadithien een “Froni better, die, te vee} drank gedronktir hebherfde, rom. En' Wis' geworden des "mähts-buiten de -deur geep, = op- $35 А.. SPARMAN's op dat hy verkoelen en van úуп sees bekommen zou. Doch het duurde piet lang, of er kwam een Tygerwolf, die den goeden man. op den rug wierp, gelyk een dood lyk Is een goede prys voortíleepte, en naar den kant des ' Tafelbergs (poedde. Middelerwyl kwam de Speelman door den: drank bedwe)md, weder by, en had nog bewustheid genoeg, om. het groot gevaar, waarin hy zich bevond, te bemerken, en op 2уџе trompet, "de hy aan zyne gyde gebonden had, alarm te blaazen.. Dit joeg, het roofs pier zodanigen fchrik aan, dat het zynem roof verliet, Een ander, dan eeu trompetter, zou ouder deeze omílindigheden zekerlyk een buit der Hyaena geworden zyn. vn Ondertusfchen is het onloachenbaar en. een ieder wel bekend,.dat deeze wolven zich bykans ia elken don- keren nacht by de vleeschhol in de Stad aan de Kaap de Goede Hoop vertoonen, om de ben, vellen, en andere afvallen, in menigte aldaar. Weggeworpen, op te vreeten of af. te, haalen. „Voor deezen dienst betoonen de jnwoonezs zich dout de onbepaalde Vryheid, welke zy Hun: tot zodanige.nachtbeaoeken geeven, dankbaar: de honden, zegt meu, hebben zich aan hun gezelfchap geweud, en leggen, hun insgelyks geen hindesnis den weg. Eu wyl, deze roofdieren op. zodanige wee bg de, Stad gevoed en in rust, gelaaten worden, zo; hoort mem ook daarentegen zelden...… ..,. In de verbaazende gulzigheid dezier dieren zelye heeft intusfchen de Godlyke voorzienigheid een doorflaand bewys hearer wyze.fchikkinge getopnd, — — De velden quondom de Kaap. zouden zekerlyk met geraamten en beet* deren tot walging:en afkeer: toe als bezaaid zyn, wyl zo veele en talryke troepen grootere en kleinere wilde dieren aarvan. tyd tot tyd ftergen, hyidien niet de Tygerwolf de.policiebedienge der Nae teur was, die haare (chouwplaats daarvan reinigt; „wa de Leeuwen,-Tygers en anderen vreeten geeue beende-ren, en raaken niet gaarn aas aen, ——-— Daartegen dje, pen. zy de Natuur op andere wyzen, zy houden.de overige dieren waakfaam en dragen om van andere ongmerken, welke de voorzienigheid door hen bereikt, niet te [precs ken, benevens. Den mensch, veel, daartoe by, om de vers gueerdering van het dierenryk iu belioorlyk evenwicht mit de. vermeerdering van, het plantegryk te behouden, opdat het eeríte. zich niet verder uitbmeide дап. dit in ftaar `$ dieren te; voeden a en dat het de nodige voortplanting doer J ` za - Aan de laatfte wet der Natuur ook te gehoorzaamen. D Kunstkundige Heer yan Winter en zyne niet mindet berobenen Huisvrouw, Меш. yan Merken, bieden de Natie, in dit deel hunner Tooneel: Pòëzy, de vruchten van hun edel Diclitvermogen aad. М/у. zullen dezelve afzonderlyk beféhonwen, daar zy:zeker meer dan een op: pervlakkig:inzien verdienen. De klimmende jaaren van den Heer van Winter fchynen zyn Ed. te verzekeren dat de Menztkof ‘zyn laatíte dich. terlyke arbeid is, dien hy zyne. Deugd en Dichtlievende Landgenooten aanbiedt. Menzikoff lotgevallen zyn in de Gefchiedenis van Rusland zeer bekend. Een man, die uit de laagte ‘уп een geringe geboorte tot het toppunt van сеге opíleeg, en van daar, in eene diepte van vernede- - \ nng. Ф 15 5. VAN WINTER EN 14 We VAN MERKEN ring, sls balling nedertuimelde. Dit. Traurfpel йен hem voor, in zyne ballingfchap, in bet akelig. Siberie, паа het afíterven zyner vrouw en dochter, met zynen zoon en am dere dochter, Iwan en Eudoxe genpemd. Gustaaf Bison, ender den naam van, Con/iantyn,. vergezeld door eeneg Bazilius, zyn vertrouwde, (trekken hem tot gezelfchap, тегу! Conflantyn verliefd is op Endaze. хі, «еселеп Luitenant onder Menzikof „maar zins lange uite D adig, komt de plaats. van.Mentskofs ballingfchap door» reizen, en flaat hem de redding van zynen zoon Zen voor. Biron, hun geheel onbekend, die lang reeds werke zaam was geweest, om Menzikofs zaaken te herftellen, boudt zo veel mogelyk de voortzetting van Zwans vlucht ‚атрат; edele inborst van zelfs neigt om zy- pen vader en zuster niet te verlaaten : hierop raaken Zwan en Con/lantyn, uit hoofde van Birons geheimhouding ome trent zynen naam, in twist, welke zo hoog loopt, dat de zwaarden uit de fcheden raaken. Aexis Ícheidt hun, eu maatigt de woede van Zwan, Ву de verzoening van Jwan en Conftantyn, ondekt de laatíte zyn’ waaren naam 5 en Basilius bericht gebragt hebbende van de aankamst eeniger vreemdelingen, gaat Biron zulke onderzoeken, en keert te rug met de tyding, dat Dolgerukki, die den val van Mensikoff. aan het Hof van. Petersburg veroorzaakt hadt, met zyn gezin, als balling, die zelfde plaats nadere de, en het nog heut heut hericht, dat Mensikoff her- ‚атратататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататататат Nie kinde- теп zegenende, en zelfs sag zyn’ vyand Dolgorukki zyn wanbedryf vergeevende. Doxe is een. Beimlyk groot Character, gelyk ook dar ve и. TOONBEL - DOREX - 335 Gustaaf Biron, beide vry ßе. uitkomende. Dat van 4- (exis is dankbaar, en de Dichter heeft hetzelee in een bevallig licht geplaatst: terwyl dat van Natalia, niets, en dat van Bazilius weinig, beduidt.. [n het vierde Bedryf, vierde Tooneel, hebben wy, met den grootíteu {maak õр deelneeming, de opryzende gramíchap van [wan waargeno- mas; Öс Tooneel verdient ор zich-zelve de bewonderende goedkeuring van allen, die gevael hebben voor het cha- raferiacerend fchaon der Tooneelpoézy.. Louise d'Arlac, een Treur(pe] van Mej. van Merken,. walgt op den Menzikof; een Stuk, overvloedig in fraai- heden, en val aandoenlyke trekken, dat, ten tooneele gevoerd, door zyne levendigheid buitengewoon behaagen zal. Louise d'Arlac is eene vercierde Perfonadje, die zeker veel belang verwekt door de kunftige wyze, waar- ep zy Z. Ten tooneele verfchynr; doch, juist door dat belang loopt Dominicus de Gourges, die voortreffelyke held, minder fterk in bet oog, dau пепе uit/teekende moed vere diende, schoon wy wel bezeffen, dat de daad vam de Gourges op zich zelve waar(chyulyk gee genoegzaame (tof. fe voor een Treurfpel zou opleveren. De Gourges is ine tusfchen een fraaije rol, en de Franíche aart is keurig in zyn Character bewaard. Louize äас is zeer bevallig gefchetst. Oiocara is, onzes oordeels, het fraaist van alle gefchilderd, en in hem het character van een Indiaans, en van een edelmoedigen, doch hoapeloozen, minnaar voorbeel- dig waargenomen. Satauria en Olinde zyn beide fraai behandeld, doch Adusia voor eenen zo woesten Indiaan, op (ommige plaatzen, zagt genoeg, schoon het Character by de ontwikkeling meerder (tevigheid krygt. — Eene anmerking is ons onder de Leezing ingevallen : -naamelyk,: in het achtte Tooneel van her tweede Bedryf, bl 134. vraagt O/iede aan. Е Maar waarem hebt ge u toch na dit gewest begeven. 2 Wy bekennen, de Leezer of Aanfchouwer moet onderrecht worden, waarom Louize na Cliarlestown vertrokken was; doch is deeze vraag, in den mond vau Olinde, by wie Louize, reeds een geruimen tyd, gehuisvest hadt, geheel natuurlyk? Sebille van. Anjou is het tweede Treurfpel van Mej. yan Merken in deezen bundel. Die ongelukkige Koningin van Jerufalem vertoont zich in dit ftuk in een zeer be- mine 336 М. 8. V. WINTER EN L. W. V. MERKEN, ТООМ. POEZY- minnelyk daglicht, als een Vorstin, die voor haare ongelokkige Onderdaanen eene moederlyke zorg draagt, en als eene getrouwe Echtgenoot voor haaren gevangen Gemaal alle poogingen ter zyner redding aanwendt, Het Charrater van Schille is meesterlyk geichilderd. Zy is overal Vorstin „en tevens eene tederhartige Gemaalin. т Character van Gui van Lufign 336 An en haar Echtenoot is behoort, volgehouden, Melizende en Elize zyn taamelyk belangryk. Het edelaartige in het Character van Efumire traak op alle plaarzen door. Heraclius is een Gryzaard vol gegronde bekommering, doch die, onzes achtens, in het erst een weinig te veel het voorkomen heeft van agterdochtig te zyn, terwyl zyn vermoeden omtrent Raimond waarlyk gegrond is. Aaimond is met de verdiende haate- lyke kleuren afgemasld. Saladyn heeft zeer veele beminnelyke trekken; alleen is hy fomtyds niet wat gemeenzaam voor een Sultan met zyne hovelingen?—— Bl. 336 — 338 vertoont hy zich in zyne volle grootheid. Van de overt- Charácters valt niet zeer veel te zeggen. - °t Beloop van eheele ftuk is fraai, en treffend, terwyl 'er eene defetige staatigheid in heerscht, die het zelve met recht onder de Vorstlyke Treurfpelen rangfchikt. Het vierde en laatite Stuk in dit Deel draagt den naam van Gelonide, en is mede van Mej. van Merken. De Liefde van een Moeder voor haar Kind is met de fterkifte en fraaifte kleuren in dit ftuk gefchilderd: haar Character heft iets eerwaardigs, en haar droefheid is zo edel, dat bewonderende goedkeuring van de beminnaars der Tooneelpoëzy moet wegdraagen. Van ZEurimedon ziet men niets dan grootheid, terwyl Leotichides, Philocles eu de Raden van Athene, ееп. fraaije verfcheidenheid van Character opleveren. Myronides is by ийек keurig behandelig: Hestond en Iphidamas voldoen ons tamelyk, doch zyn natuurlyk minstbelangryk. Het geheele reurfpel fmaakt ons uitmuntend, en wy fchroomen niet het zelve als een Meesterluk aan te pryzen, dat de Dichteres en deze Natie eer aandoet. À âе Amflerdam; by Elwe en Langeveld; 1786. In 8yo: 316 Dé | Treze Dichrkundige ‘Schouwburg wordt geopend met drie Toonee Nukken, waarvan het eerfte een goede Vertaaling is тап het Blyfpel / Obfacie fans obilacle, van Destouches. De (wee laatíten zyti beide oorfpronglyke Stukken. Het een draagt den naam vah Sebaldus Hemelvaart. Werther, een fentimenteel min- naat, is hevig. verliéfd'op Eugenia; de Dochter van S-haldu:, een mari, wiens hoofd vol i$ vati allerhànde dweepzleke begrip- pen; die hy dít den níiysteriéufen Herm gehaald heeft. De fen- timehteele.denkbéelden van Werther strooken maar geheel niet met de ideën van Sebaldus. Sebaldu: fluit zyn Dochter op in ееп tuinhuis, waar Werther, in een mand door den fchoorften ÿеёг• laaten, haar Kofht bezoeketi; doch žy worden overvallen doof ader Sebaldus die, by het inkomen van het vertrek, ih den mand neértuimelt, die dogenbliklyk wordt op getrokken, en dus vaart Sebäldus, Wiens hoofd lang met denkbelden van vergecse telyking enz. vervuld was geweest, ten Hemel. Dit behaagt geheel niet, en, onder voorwaarde van het Huwlyk, tus- fechen Werther en Eugenio у te zullen toeftaan; wordt hy neder- gelaaten. 't Beloop van het Stukje is niet onaartig: fthoon "er г al vry wat aanmerkingen van gewigt op t& maaken zyn. Immers zou mét met recht verwachten, dat een Zotskap, als Werther, in een nog befpottelyker licht zou voorgefteld Zyn; en ents het wel nuttig, iemand, zo ylhoofdig als hy; met vollen glans te laateh Dale, Het charaGer van Sebaldus is Zeef fraai, doch Vrouw Snaps is Gene vreemde Moeder, en ’t geen zy ä. $52 en 253 verhaft, korfit oris onnatuurlyk voor den mond van een Moedér, en i$ in lang na hiet decent genoeg; gelyk ook veele praatjes vah Lizette. De rol van Lodewyk is, op zommige Esc een упеп е geoutreerd. Ме: dat alles raaden wy den ichter, in dat vak te blyven ‘werken, daar hy zeer gefchikt {суге te wézeri tot het Blyfpel. et Naaftukje, de Verwarring, is zeer kort; en betekent niet veel - | H DEEL. N. ÁLG. LETT. NQ, 8. AA De 339 ` DE GEWAAPENDK, UITTOGT. De. gewaapende Ойго. Tomerifpel, in:drie Bedryveri. Deor у VAN PANDERS Te Amsterdam, by A. van der Kroe-en: Á. 