VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
_„ Tweepe: Wel! wel! ik-hoop evenwel, dat gy dit niet doen zult. | » Eerste: Ik moet en zal zulks dôen: val my toch mar niet langer met deze. zaal lastig. De kaerel verdient gee medelyden, | * » Ïweepz:: Maar daar fchiet my nog iets te binnen: ik ben in de grootfte verlegenheid aangaande uwen perfoon, Zie daar, ik moet u over dezen wisfel van 4o00 Guldens by het gerecht aanklaagen. | „ Eerste: Watt-de Heer S ** zal my aanklaagen? ' » Iweepe : Hy heeft het vast voorgenoomen, en ik heb, omdat hy myne onbepaalde hoogachting voor u kent, de am- klagte in zyne tegenwoordigheid moeten opmaaken en hem ter hand ftellen, Morgen geeft hy ze over, » Eerste: Ô Hemel! wat zegt gy! ik ben verlooren, zo de aanklagte wordt overgegeeven; -want dan komen alle myne fchuldeifchers op. Ik had gehoopt, deze netelige zaak tot na mynen dood op te houden. Gy kunt op myne volmaaktfte dankbaarheid {taat maaken, zo gy de aanklagte kunt ter houden. A | | - » Ïweepe: S ** is onverbiddelyk. -s Ernst: Wat zegt gy, onverbiddelyk ? `» TweeDe: Misfchien zou ’er nog wel een middel weese, om het geld te krygen. ee - » Eerste: Zou men waarlyk het geld kunnen krygen? Zulks ds ter inftandhouding van myn crediet nog beter. Gy zyt œ braaf an enz. | l ai »» WEEDE: Gy weet, dat de gevangen Herbergier geld heeft,” enz. d | iii _» en doortrapte vent; zeïde de eerfte, alleen zynde =" s dus de Aften met de uitfpraak blyven in myn Bureau, cü & s» befchuldigde behoudt zyn leven. Bifliyk behoorde zulks të a te weezen, Wie my, vóór twintig jaaren, zoo iets ? m VERVOLG OP DE REIS -NAAK BRUNSWYE, 33î ghad? Ach, wie toen had: durven onderftaan, my zoo iets p te vergen, hy zou niet ongeftraft gebleeven zyn, — Hoè j komt het dan, dat ik thands niet meer de gene ben, die ik p» destyds- was? Hoe komt het toch, dat het my nu zóó s gemakkelyk valt, dingen te bedryven, welke ik in dief js tyd verfoeide ? drukkende omftandigheeden, door losban- sj digheid en verkwisting veroorzaakt. — Ja, ja, dit Îs pongetwyfeld de Bron van het geheele kwaad. Doch flechts, ġ§ van tyd tot tyd en langzaamerhand, geraakt men in den afgrond, waarin ik thands weggezonken ben. Myn geval is srvoorzeeker het geval van zeer veelen, en de vraag: waat. jom de meeste meníchen met de toeneemende jaaren” fleg „te worden, kan daardoor grape opgelost wordeif. „De Schipper vermoedt aan buitenfte kringen, welken zyn fchip onmerkbaar naar zich trekken, nog niet, dat hy. zich in eenen draaikolk bevindt, wiens middenpunt hem met zyn fchip in den afgrond zal ftooten. De eerfte á tiging van de kromme linie, welke de intrede op het pad der ondeugden veroorzaakt, is zeer gelyk aan de ý regte-linie. By de eerfte verzoekingen zegt men: het ts > immets flechts eene kleinigheid , van deze regte linie af te s Wyken: dan, zelfs een hair werpt een fchaduw, ja een s fchaduw , veel dikker dan het zelf is. Het teder zede- s lyk gevoel, deze Wachter der deugd en oprechtheid, vera s ZWakt al meer en meer, en gaat allengs geheel verlooren, s» Carroucure begon met appelen te fteclen.” — Hier brak een bediende deze alleen{praak af, welke onze Houtvester met veel oplettendheid had aangehoord. Hy was gelukkig ge- ħoeg, niet in het geval te zyn, 't welk de Spreeker, als het geval van veele menfchen, opgegeeven had. Want in zyn braaf hart had nog nimmer een zaadkoorntjen van den verzoe- ker wortelen gefchooten. Ô Dat toch alle myne Leezers zulks Ook van zich konden zeggen! De geboorde famenfípraak had hem verachting en afkeer voor den man in den tuin ingeboe- Zemd: doch de alleenfpraak verminderde dit bitter gevoel Voor ten groot gedeelte, alzo dezelve een vry groote portie Van medelyden daar by voegde, het welk , gelyk wy zielkun- gen zeer wel weeten, een zeer verzoetende kracht heeft, n bet is waar, dat wy byna nimmer zouden haaten of ver- foeljen, zo wy den wonderbaaren famenloop van zaaken en den toeftand beter kenden, waar door de menfchen, die wy tands met. verontwaardiging befchouwen, dat gene worden, t welk zy thands zyn. Vertrouwde Brieven van apeLueiD B** gan keare Vriendin julie s**, Naar het Hoogduitsch, door ELISABETH BEKKER, Wed. a. worrr. In den Haage, by J. C, Leeuweftyn, 1800. Zn gr. 8vo, 216 bl. An B**, ene verftandige, geestige, uitmuntend brave Vrouw ene zeer beminnenswaardige jonge Weduwe, fchryft deze Brieven aan hare Vriendin zurte s**, De eeríte Brief is van deze hare Vrien-in aan eren onbekenden; en hier wy haar karakter en haren vroegeren levensloop. Deze hat Brieven lopen over haren gezelligen kring; zo als de ene Vrier din aan de andere doorgaans fchryft. Zekere geleerde Dames; hare geleerde gezelfchappen; cusraar, de Broeder van haren Overledenen Man; zyn Vriend, de Heer van X**, en bumt Kantiaanfche Wysgeerte, die zy, met het hoogstmogelyk gevoe! van hun ík, nu overal uitkramen, — zyn het voorwerp V% hare , waarlyk geestige fcherts. De liefhebbers dezer Wy geerte zullen , vertrouwen wy, ADELHEID deze fcherts gastne ten goede houden, en erkennen, dat deze jonge Heren, € ook Doctor ranpoLro , die hier al mede voorkomt, hare han VERTROUWDE BRIEVEN, st dubbeld verdienden. Gusraar, intusfchen , in dem grond een uitmuntend Jongeling, wordt op zyne Behuwd- zuster in goeden ernst verliefd ; hy ontdoet zich zo al zachte jes van zyne di gren wysheid; zyn phiiofophisch uitzicht „ kleding, en al het ftroeve en houtige verdwynt; en niemand kan is hem dien Brutuskop meer herkennen, die nog onlangs zo ondraaglyk was. ADELHEID gevoelt voor hem ook ene recht hartelyke , tedere liefde, Dan zy is gene gewone Vrouw; zy voelt: dit huwlyk zou niet voegen ; want zy is nagenoeg tien jaren ouder; dit verfchil in jaren zal fterker in't oog lopen , wanneer zy nog tien jaren ouder is; zy kan den Jongeling niet gelukkig maken op den duur; en, hoe haar hart ook lydt, baar gezond veritand behoudt de over- hand; het fmeken van den verliefden Jongeling helpt niets; zy weigert zyne hand ftandvastig; en , hoewel zy hare hartstocht niet ontveinzen kan, zy flaat grootmoedig zyne herhaalde aane zoeken telkens af. Zy doet nog meer; zy brengt hem uit de in de waarlyk aanwezende wereld; maakt hem tot een werkzaam, nuttig lid der Maatfchappy: hiertoe gebruikt zy zyne tedere genegenheid voor haar, waarvan zy, zonder hem hoop të geven, verttandig party weet te trekken. Eindelyk brengt zy hem in kennis met AMALIA, ene uitmun- tende jonge Juffer. Haar plan gelukt haar volkomen; zy ziet hem met deze hare jonge Vriendin gehuwd, eerlang Va- der, en volkomen gelukkig. Jammer maar, dat hare edel- moedigheid haar het leven kost! Hoewel zy geen enkel ogenblik berouw gevoelde, viel zy in ene teering, en kwyn- de, en flierf. De jonggehuwden waren hare énige erfge- namen, di Wy willen voor onzen Lezer het een en ander affchryven , opdat hy over de geestige fchryfwyze van ADELHEID zelve kan . Ziet hier het flot van den negenden Brief: | » Het vreemde, het'ongemeene, is thans by de Duitíche vernuften aan de orde van den dage Hetgeen fchoon, ‚ en natuurlyk is, noemen zy gemeen werkje. ‘Er s-t is waar, nauurlyke dingen, die zeer gemeen zyn, gewoone, evenwel te gelyk ongemeene zaaken. n hemel! als- nu dat buitengewoone onnatuurlyk, t is; @n.zo zyn voor my de meeste nieuwe, zo» origineele werken. Ik herinner my, dat ik, nog klein meisje zynde, den beroemden gasepow gezien ê dees groote. man was niet afkeerig om van zich zel te fpreeken. Hy roemde zyn wondervlyt, zyn nagtbraa. » en dat hy heel veel dingen niet zo doen konde als Were meníchen , en- -dat hy veel byzonders had, ’t welk iemand fcheen te hebben. Zo vertelde hy, dat zyne oogen X e eigenichap hadden, van, als hy las, niet recht uit e38 H EF HE tt D 334 VERTROUWDE BRIEVEN, uit te zien , maar het boek lings. af houden moest. Dit vere telde en toonde hy zo dikwyls, dat, weldra ieder zeide; „, Basepow heeft gebeel andere oogen dan wy.” Dit werd ook algemeen geloofd. Eindelyk ontmoette hy den Wiskundi gen LAMBEKT, die keek hem in de oogen, liet hem iets voor: leezen, en riep geheel verbaasd uit: „Ei, Heer Profesfor,; gy ziet fcheel !’* Maar pasepow liet zich zyne zonderlinghed niet beneemen ,: maar ‘riep daar tegen aan | ,, Neen, maar myne oogen hebben de ongemeene hoedanigheid dat zy niét recht uit zien kunnen.” ,„ O ! zeide LAMBERT, dit hiet (chel zien, Heer Profesfor, en is niets ter waereld byzonder.” „ Lieve Hemel! hoe veele hooggepreezene Poëzyen, Phi lofophiën , en Critiek, kunnen wel niets byzonders hebben, dan dat zy fcheel zien! Maar wat raakt dit my? Men leet zulke boeken niet; of als men ’er mede begint; fmyt mendie rasch weg; en een ZOt, als PANDOLFO, Ziet men, kan men dit vermyden , niet ten tweedemaal.. Van den Heer van X** ben ik taamelyk ontflagen ; en ‘er moeten ook allerlei (ig van narren zyn, om ons eens braaf te doen lacchen, Mat dat de geest van cusraar, fcheel. ziet , dat: moeit my gewel dig. Hy beftaat my te naa. ô Konde ik hem voor ieder 008 een nootendop met een klein gaatje binden! doch dat fchikt ook niet. Hy gelooft nog met BAsEpaw „dat. hy alles origi» neel ziet. Konde hy maar eens begrypen wat. een natauflyk goed oog is; dan had ik hoop dat hy- zonder nootendoppen nog recht uit zoude-leeren. zien. Hy is jong „ heeft een goed verand, en een goeden wil,” | | Nu nog een grappig toneeltje, uit den agttienden Brief, De Baron X * * behandelde apeLHeim zeer onbeleefd; een Vriend van haar nam dit vry hoog’ op -enhet wordt duêee- ren. „„ Luister nu (zo fchryft zy aan hare Vriendin) nai de deerlyke historie, — ilr was over dit Duêël heen’.en- gefchreeven. en miste. De Overfte fchoot, op drie fchreeden -afi a ‚ VERTROUWDE BRIEVENe | 335 takje vaneen ter zyden ftaanden Doom., K, zo bieek dood , tiep: ‚Ik ben te vreedent” De Secunde wilde byleggen. De Overfte riep.: „ Zyt gy te vreeden? fchict!” ..X fchaot , maar beefde. zo fterk, dat hy „De Overfte hield zyn paard ftil, en mikte bynaa eene Jang. > Ab mik op uw borst.” X bezweek bynaa van t-A propos, wilt gy liever leeven dan fterven? gy wils dzaakk byleggen 2” „Ik ben, riep _X, dáar nog toe " v Dan moet gy alles doen‘, wat ik begeer, of ik sin ’t hart.” Hy riep den Chirurgyn, want:X had 4 hem ‚twee Kamerdienaars meede gebtagt,: alle dg ook: een- gemakkelyke koets met een volfpan. Myn niemend by. zich, dan:zyn ryknegt. ‚s Heer Chirure hebt zeker een fchaar in uw zak, geef die den Ka- aar; en jy, vriend, fny uw Heer aan iedere Zyde van d drie duim lengte van zyn, haair af. Ik kan die lan è baairèn niet uic{taan.”’ De Overfle mikte, de, Kamerdiee ed. , Gy moet my ook die lange broek tot even beneden de knieën affnyden.” Dit gedaan zynde, zeide hy: vs-Hoor hier, fraai Heertje, nu ziet gy 'er uit als een ander ménsch, Luidjes: van uw flag moeten zich, naar ziel, noch lichaam van elkander onderfcheiden.”- Toen fchoot hy in de lacht, en riep: ‚‚ Zo gy lust hebt, fchiet nog eens:”- X riep Gderend : „Ik ben te vreeden!” „y En nu raade ik u om- went alle menfchen beleefd, te zyn, verftaat gy my?” Toen zeed hy: met-zynen. knegt been.” -b r: pe ren „Van de Vertaling- ew het luimig, Voarbericht zeggen wy Dicts: onze verdienftelyke. landgenote is bekend genoeg. Op lidz. 188 vonden wy ene gzinftorende drukfout: tweemaal zen wy daar ongangename; het moet aangename zyn, … oo Ey AA RR f TH hi. í = CES] 2 Ep st nd ES Be De. Fngd,-Toomeelfpel in of Bedryven ‚door A. wi-ert;anbe “Volgends denDrigineelen: Druk vertaald: -Te Amflerdaiu, bj Je Ws Smit mgo Ak a D kine Ak: `“ $ ’ dead s dòt : r ’ R orenera , een -waarlyk wuitmwitend man, is (zo.heeft hem de ondankbaarheid gekweld; en: zozeer wordt by mishandeld door. zyne naaste bloedverwanten) menfchen{chuw geworden in -den volftrektften zins. en ieder, die, hem niet kent, worde natuurlyk tegen. hem: vooringehomen „ en.op hem Verbitterd, Zyne Pupil, de beminnelyke LOUIZE sENDENs- kent in zyne waarde, gevoelt jegens hem innig medelyden , dankbare liefde, en eerbiedige hoogachting; in zo verre zelfs, dit zy hem nooit verlaten ‚ ‘hem- zeer gaarne huwen en. iede- Ten. minnaar „:om 'zynèntwil „afzeggen wil; De Overfte BRAND yi een origineel en achtingswaardig man, vraagt om hare band, Voor zynen Zoon, Juist nu is GRÄBER, de Zwager van RO- | THEN- $36 | DE-VOOGD, TOONEELGPEL: THENBURG p (wiens Zoon zLOUIze, of liever haar goed, bes geert, terwyl zyne Dochter den Luitenant gaarne zelve had) op *t yverigst werkzaam ; hy weet een gerechtelyk onderzoek te bewerkftelligen , hoe of 'er door ROTHENBURG gehandeld met het goed van zyne Pupil, en met het Fideicommis, dat eens op GRÄBER’s kinderen komen moet. -Alle ichyn it tegen ROTHENBURG; het is alsof by zich door een huwijk met zyne Pupil wil redden. Eindelyk ontknoopt zich alles, Met de volkomene herftelling van ROTHENBURG'S eer, de be- fchaming van Gräser, en het huwlyk van de beminnelyke Louize met den Luitenant BRAND, de waardige Zoon van den Overften, eindigt dit fchoone Stuk, waarvoor de naam van 3FFLAND alleen reeds aanbeveling genoeg is. De Vrienden , Tooneelfpel in vier Bedryven, Naar het Hog. - duitsch van F. W. ZIEGLER, Te Amflerdam, by G. Roos. b 8vo. 138 bi RICH , een Zweedsch Kapitein ; is gehuwd met MARTANEL Aan ApoLr, zyn Vriend, had hy geheel zyn vermogen te denken. Deze Vriend ontbrak alleen aan zyn geluk; dan zinds drie jaren had men niets van hem gehoord; alle onderzoek was te vergeefsch , en niemand twyfelde aan zynen dood, Ma- RIANNE , intusfchen , was aan aAporr verloofd; dit ontdekt Erca eerst denzelfden dag, dat hy door den Vader van zynen Vrierid, en kort daarop door zynen Vriend zelven, overtuigd wordt dat deze nog leeft. Welk een toneel! Stryd tusíchen wriendfchap en liefde! — De Vrouw alleen is de fchuldige , en zulks enkel uit liefde! Welk ene verwarring! —= De Vader van ADOLF komt ook in het fpel, — Het loopt ge weldig hoog. Intusífchen , MARIANNE's Moeder is de echte vrouw van aDoLF's Vader, die, beiden buiten fchuld, zinds jaren niets van elkanderen wisten: zy is dus--zyne halve zus ter. De ontknoping is treffend en onverwacht. De karakters, die alle edel zyn, worden uitnemend volgehouden, eu maken een fchoon en aandoenlyk geheel uit; waardoor men enig? „angie gaarne over 't hoofd ziët. Met grond zou men 2 ers, misíchien, de taal en. het gedrag der handelende peri nen, hier en daar, overdreven kunnen noemen, —— De Ver taling draagt overal een Hoogduisfchen tempel; is vol taalfotr ten, ENZ. an ar In ons voorig Stukje, blade, 270, reg. 8 v, o. Lett. moet de vel. gende misftelling aldus veranderd worden: Aldaar-ftaat: een nog 3i dongen Geneesheer. Lees: een anderen Geneesheer. AL G E M EE N E >- VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. - Leerredenen over eenige gewigtige Leerfukken van den Christelyken Godsdienst; dienende teffens tot eene Proeve yan eene Bybelfche behandeling der Catechismusftofen. ade Drietal. Zondag XXVI, XXVII en XXVIII. Nevens een danhangzel, over de Sifte Vrage; en ecne Leerrede over 1 Tim. VI: 12. Door P. H. VAN LIS, Predikant te Tholen. Te Utrecht,- by W. van Yzer- worst, 180I. Ja gr. 8yo. 180 bl, « D' vierde Drietal Leerredenen, over eenige ftoffen uit den Heidelbergfchen Catechismus, is in den zelfden trant, als de voorgaanden , behandeld (*). De Eerw. Schryver rrd, in het Voorbericht, te kennen, dat ze hem nog al eenige moeite gekost hebben. Waar ik ook om my heenzag,” zegt hy, „, overal bykans ontdekte ik menfchelyke. fteizels , en byhangzels, en kursttermen , die my den waaren geest van deze fchoone plegtgheden { Doop en Avondmaal] verdonkerden. Ik moest my derhalven enkel en alleen aan den loop my*= ner eigen overdenkingen , of liever aan het geleide des Bybels, overgeeven. ik nam het N. T. in de hand; — ik beftudeerde dat, zogt my geheel in deszelfs geest en gevoelens te plaatzen, even alsof ik nooit eenige menfchelyke fchriften, over die onderwerpen, had ge- .leezen, en daaruit dan deszelfs eigen leere, en alzoo de waarheid op te delven; en ziet hier het refultaat,” enz. Wy durven niet zeggen, dat het leerfte:zel , welk zich de Eérw. vaN tıs van de plechtigheden wan Doo en Avondmaal vormt, en ook ín de Schriften des N. T. meent ontdekt te hebben, geheel vry is van menfche- to byhangzels , die ’er eigenlyk niet toe behooren. Wy hebben het echter, over °t geheel, veel eenvoudi. ger, en redelyker, en beter famenhangend, dan de meest | aan- (*) Zie onze Alem. Vad. Lettervef, voor 18oe, bl. 316, LETT. ICCI, NO. 9. Bb 338 ° © EP. He VAN LIS aangenomen ftelzels in het Gereformeerd Ker fchap , gevonden. Wy keuren het ook allez ins dat hy zich minder ophoudt met de opzetlyke ding van vooroordeelen, en * geen, zynes wanbegrippen zyn, dan wel met eene eenvoudiae » dracht der eigene Leere van Jefus en zyne Ápost om niemand te ergeren, en geene aanleiding tot m efchillen te geeven , terwyl toch, by de ontdek der waarheid , de dwaaling van zelve moet lh Nu en dan heeft hy zich genoodzaakt gezien, om, eenige byzonderheden, van et anders by hem 200 ho gefchat handboek, den Catechismus, te verfchilles; z wel byzonder, by de uitlegging van den a8ften Zie. dag, omtrent den inhoud van het vyf.en-zeventigfis An. woord (bl. 138, 139) en in het aanhangzel ova & een-en-tachtigfte Vraag (bl. 160.) Hierover tracht t zich, in het Voorbericht , te verfchoonen » met beroe ping op het getuigenis van den Dordfchen Kerkleeraz KIST ; die den Catechismus ook voor een werk va feilbaate Stervelingen heeft verklaard; een werk, dat nie zonder gebreken is, en ’t welk daarom niet weini e Her vormden, in ftukken, die niét- het kara@eriftieke var hun Genootfchap raaken , regelregt tegenfpreeken ; e met allerfterkfte betuigingen , dat ook de Hervormden geen ander onfeilbaar gezag, dan dat van Gods woord, Erkennen , en alle andere men{chelyke fchriften daaraar toetzen, Voor een byzonder uittrekzel wan den inhoud dezer Leerredenen ontbreekt ons de plaats. Wy voegen ’r alleen by, dat in dezen bundel nog eene Leerrede is ingevoegd, over 1Zïm. Vl: 12. Zy is gehouden, by clegenheid der bevestiging van een aantal nieuwe Le. en, in de Gemeente van Tholen , : alwaar deze plech tigheid van openbaare bevestiging en aanneeming derzol ken, die vooraf belydenis van. hun geloof afgelegd hebben, tot Leden dêr Gemeente, altyd, by ks houden van Voorbereiding tot het heilig Nachtmail, plaats heeft De- Eerw, VAN LIS deed, by de behan- ling van den zp{ten Zondag, aan zyn Kerkgenootfchap den voorflap, om zoo iets algemeen in te voeren, wiit door hy zich verbeeldt, dat de weinige ftatelykheid, waarmede de Hervormden den Kinderdoop bediener, volkomen zou vergoed worden. Nu geeft hy, in dze Leerrede, eene proeve, hoe men geheel het naar | 5 y LEERREDENEN. l 339 by die gelegenheid, doelmaatig zou kunnen inrichten. Wy beveelen dezelve aan de ernftige overweeging van alle kundige en godvruchtige Leeraaren en Leden van * Her- vormd Kerkgenootfchap aan, De Overgang van FRANS VOORHOUT, uit de Gemeen- fehap der Gereformeerden, tot die van de Roomsch Katholyke Kerk, verdeedigd. Door PETRUS SCHOUTEN, Roomsch Priester en Pastoor te Alkmaar. In 4 Stuk- ken, Te Amflerdam en Alkmaar, by F. J. van Tet- roode en A. Hoogland Bierlaagh, 1800. Zn gr. 8vo. Te zamen 380 bl, eel eerder zouden wy van dit Verdedigfchrift gewag gemaakt hebben, indien wy niet hadden geöordeeld naar de voleindiging te moeten wachten, om ’er een volledig en naauwkeurig verflag van te kunnen geeven. Een ongenoemd Schryver van een klein ftukje: De Overgang van FRANS VOORHOUT getoetst, had verfchei- dene bedenkingen, omtrent den veel geruchts gemaakt hebbenden ftap van voorHoUT, en de wyze, waarop de Roomfche Priester en Pastoor SCHOUTEN dit geval open- baar gemaakt heeft, in °t midden gebragt (*). Daar- tegen is dit gefchrift van SCHOUTEN ingericht. Dezelf. de befcheidenheid , die hy, ginds en elders, in zynen egenfchryver roemt, is ook, in deze zyne verantwoor- ing, doorgaans in acht genomen. Hier en daar wordt hy regt warm, en dan laat hy zich ook wel eens een hard woord ontvallen. De geheele fchryftoon is ernftig en beflisfend, zoo als men van iemand, die van zyn tuk vast overtuigd is, en wel byzonder van een voor- ftander der Roomsch Katholyke Kerk, die zyn leerftelzel voor % alleen waare houdt, moest verwachten. Als men daarby bedenkt , dat in * fchrift, waartegen hy zich Verzet, hoewel het eigenlyk niets , dat voor hem belee- digend is, bevat, echter over de leerbegrippen, die by ter goeder trouwe aankleeft, en de wyze, waarop hy ’er zich voor in de bresfe getteld heeft, nog al °t een en ander is gezegd, ’t geen hem moest toefchynen welligt te kunnen dienen, om min gunftig van zyne Godgelees. C°) Zie Vad, Lettereef. voor 1798, bl. 292. Bb a 340 P. SCHOUTEN de kennis en doorzicht te oordeelen , zal het ons min. der bevieemden, dat hy, om alles goed te maaken, foms gevaar loope, om de paalen der welvoegelykheid, in de beöordeeling der gezegden en inzichten zyner te. genparty , te overfchreeden. Men ziet intusfchen met genoegen, dat hy den Schryver der toetfe van {tap tot {tap volgt, en byna niets onbeäntwoord laat blyven, Het gebeurde met voormour ontvangt hiermede wel gee- ne merkelyke opheldering, maar wy zyn ‘er evenwel door bevestigd in ’t oordeel, wek wy, van °t begin af, over eene zaak, die aan veelen zou vreemd is toe- efcheenen, by onszelven geveld hebben. De voornaam- fte verdienitte van dit geheele werk is de wyze van uit- legging en verdediging der grondleere van de Roomsch Katholyke Kerk, voor welke de Pastoor SCHOUTEN , met aanvoering van de fchynbaarfte bewysgronden, yvert, en die hy ook, hier en daar, in een bevalliger gedaante, dan men zich dezelve gemeenlyk voorftelt, doet voor- komen. En deswegens verdient dit gefchryf eenige meerdere oplettendheid, dan gewoone Godgeleerde Twist- fchriften. ’s Mans Tegenfchryver had omtrent den overgang van FRANS VOORHOUT , tot de gemeenfchap der Roomsch Katholyke Kerk , deels menschkundige, deels Wysgeeria ge, deels Godgeleerde, en ook ‘eenige Staatkundige be- denkingen te berde gebragt. In die zelfde orde is het antwoord ingericht, en verdeeld in vier Hoofdftukken. Het eerfte Hoofdftuk handelt over de menschkundige bedenkingen. Hier houdt hy ftaande, dat de Burger VOORHOUT, wat ook de Schryver der toetfe hiertègen moge aangemerkt hebben, onmiddelyk, uit de geneen- fehap der Gereformeerden, is overgegaan tot die van de Roomsch Katholyke Kerk3 dat het onbezonnen yveren van VOORHOUT , tegen de Roomsch Katholyke Kerk, een bewys was Van zyne veranderlykheid, in het ftuk van Godsdienst; dat hy de redelyke gerus(tellende ze- Kkerheid, in het ftuk van Godsdienst, naar het leerftele fel der Gereformeerden, niet kon bekomen; ook niet uit het antwoord op de eerfte vraag van den Heidelberg: fchen Catechismus, waarop zyn Tegenfchryver had ge- wezen; en dat, integendeel, overtufgende redenen aan hem bewezen, dat die redelyke gerustftellende zekere heid , naar de leere der R. K. Kerk, verkrygbaar iss terwyl Jefus zelf aan haar, tot het doen van onftilbaare l ? uit- VOORHOUT'S OVERGANG VERDEEDIGD. Į - 4 xitfpraaken, de noodige hulpmiddelen, en, in deze, een Goddelyk gezag gegeeven heeft. In het tweede Hoofdttuk komen de Wysgeerige beden, kingen in aanmerking. De Pastoor SCHOUTEN tracht te bewyzea, dat voornourT zyne onderzoekingen, in het Stuk van Godsdienst, uit begeerte naar de kennis der waarheid, en niet uit twyfelzucht, gedaan heeft; dat hy by de R. K, Kerk dat geen heeft gezocht, het welk hy waarlyk miste, bewyzen der waarheid, gronden van Ze- kerheid , omtrent die hoofdftukken van het Christen- geloof, over welken de verfchillen tusfchen veele Pro. teftanten zyne gerustheid ftoorden; dat hy, een goed gebruik maakende van de Rede en de Goddelyke Open- baaring, in de R. K. Kerk, bewyzen van waarheid en gronden van zekerheid gevonden heeft, die hy by de Pro- tetanten niet kon vinden; dat hy die gevonden bewyzen der waarheid en gronden van zekerheid gelegd heeft tot den grondflag van zyn geloof aan die waarheid, welke op deze gronden rust, en door deze bewyzen geftaafd wordt; dat de gezonde Wysgeerte ook in zyn gefchryf omtrent den overgang van VooRHoUT niets vindt, het welk eenig weezenlyk nadeel aan denzelven Kan toe- brengen; en eindelyk, dat VOORHOUT 4 by het doen der bekende Geloofsbelydenis , eenen geheel redelyken en wysgeerigen eed afgelegd heeft. In eene, aanteekening op bl. 81 wordt gemeld, dat VOORHOUT, Van den dag van zyn overgang af, cene beftendige rust en kalmte geniet. ‚Hierop volgt, in het derde Hoofdftuk, de overwee- ging der Staatkundige bedenkingen. De Schryver be- weert, dat uit de belofte en eed van waarachtige ge. hoorzaamheid aan den Roomfchen Paus, volgens de Geloofsbelydenis der R. K. Kerke gedaan, ia het (taat- undige, niets te vreezen is; dat de erkentenis, dat de Eenheid een voornaam en weezenlyk doel van het Chris- tendom is, en dat de heilige, Katholyke, Apostolifche en Roomfche Kerk de Moeder en Meesteres/e van alle erken is, niets, dat gevaarlyk is voor den Staat, be- helst; en dat het ook, in het ftaatkundige, geene reden tot bedenking geeft, volgens de Leere der R. K. erk, te gelooven en te belyden, dat niemand, buiten het waarachtig Katholyk Geloof, kan zalig worden. f nude bedenkingen van den Schryver der toetfe, door alle deze tegenbedenkingen, beboorlyk wederlegd Bb 3 Zyn, 242 P. SCHOUTEN zyn, willen wy anderen laaten beflisfen. Op eenw derzelven zou ten minften, onzes inziens, nog vry v aan te merken vallen. Hier en daar heeft deze verb diging by uitneemendheid zwakke plaatzen, die men vz jemand van zoo veel fchranderheid niet zou verwacht hebben, Het ontbreekt echter ook niet aan gegronk aanmerkingen. « Allerbelangrykst is ons het vierde en laatfte Hoof ftuk, waarin de Godgeleerde bedenkingen ter toetfe gè bragt worden, toegefcheenen. Hier verklaart zich es verftandig, welgeoefend en bezadigd Godgeleerde, over de aanroeping der Heiligen, de aanbidding va èr Kruis , het Vagevuur, de waarde der Reliquis, & Aflaaten, het gezag der Kerkelyke Overleverings, & Transfubftantiatie , het Misoffer , de verdienttelykt der goede Werken, en verdere karakterizeerende leerd: grippen der R. K. Kerk, en brengt daarvoor, in ’t kor- te, alles byeen,wat hy allermeest gefchikt oordeelt, om dezelve allezins aanneemelyk te doen voorkomen. * Geen hy daaromtrent verdedigt, is de gewoone Geloofs: belydenis der R. K. Kerke. De bewyzen, door voog- HOUT daarvoor bygebragt , zyn, naar Zyn oordeel, vol- doende; de waarde van de verdediging der Misfe, in de Aanfpraak aan VOORHOUT, by zynen overgang, gedaan, is, pa de toetzing derzelve, door hunnen Tegeníchry- ver, nog vermeerderd; en zyne onderneeming, ter ver- dediging der noodzaakelykheid, om deze woorden van Jefus: dit is myn lichaam, volftrekt in den inie zin te neemen, door de aanmerkingen van den Schryver der toetfe, geenzins verzwakt. Welligt zullen fommigen , by het doorleezen van dit Hoofdítuk, tastbaare drogredenen, en niets beduidend: uitvluchten , meenen aan te treffen, en zich allermees verwonderen over de zwakke bewyzen uit de H. Schrift, waarmede de Pastoor SCHOUTEN, in een tyd, waarin & Oordeel- en Uitlegkunde zoo ver gevorderd zyn, W verdediging van de Leere zyner Kerke, nog durft op treeden ; maar men moet weeten , dat het gezag 6 Kerke , de beste en eenig onfeilbaarc Uitlegfter def Schrift, naar °t oórdeel van SCOUTEN, en van elke oprechten aankleever der R. K. Kerke, alles, even 20 als zy gevoelen, bepaald en beflist heeft. Op de gro? te vraag, waar zoodanig gezag der Kerke berust, kryg men ten antwoord: by Aet leevend lichaam der Be al VOORHOUT'S OVERGANG VERDEEDIGD. 343: at is, ia de famenflemming van den Paus met. de yer- aderde of verfpreide Kerk, omtrent de hoofdflukken van + Christen - geloof. Hoe men nu evenwel een gezag, jat geen anderen grond heeft, Goddelyk, onfeilbaar, en voldoende kunne rekenen, tot gerustftelling van naden- kende menfchen , die met de gefchiedenis der Paufen , en der zoogenaamde Kerk, Kerkvaders en Concilien , niet onbekend zyn, en hoe wy daardoor zekerheid om- trent een eenig hoofdftuk van * Christen-geloof verkry- gen kunnen, bekennen wy niet te bevatten. De ach- tngwaardige Schryver houde het ons ten goede, dat. wy niet anders zien kunnen, of hy is het bewys, voor dit voornaame punt van verfchil tusfchen de. R. Katho- Iyken en Proteítanten, fchuldig gebleven (*). Wy moeten nog met een woord melding maaken van eenige, hier en daar, inzonderheid in het voorafgaand Bericht, en in het derde Stuk, bl. 187, 218 -232, by- gevoegde aanteekeningen , waarin de Schryver tevens antwoordt op den voornaamen inhoud van zeker ftukje, waarvan wy ook reeds, in 1798, eenig gewag gemaakt hebben (4). Hy, ontkent, dat de bygebragte, anders onbetwistbaar waare daadzaaken , tot de bewezene cie genlyke Leere,en volkomen goedgekeurde gebruiken der R. K. Kerk, die dezelven veeleer verfoeit, veroordeelt en, op het ftrengst» verbiedt, behooren. De meermaal opgehaalde befchuldiging der R. Katholyken, door Prof, HERINGA , blyft ook niet onaangeroerd. Zoo ’er een volk betaat, dat nevens een God, die in den hemel woont, een Gad erkent, dien hets in een ouwel befloten, opeet, men heeft althans, volgens SCHOUTEN, Z00Jani volk niet, gelyk Prof. HERINGA heeft aan eduid, by de Roomsch Katholyken, met wier Leere dit ten eenemaal itrydt, (*) Wy durven ieder, die, na het feezen van dit gefchryE van scaouren, nog eenige bedenking heeft overbehoudens Berustelgk wyzen naar de fchoone Verhandelingen van VAN HEMERT, KUIPER» JELGERSMA, DE VOS, EN WEILAND, uitgegee- ven door Teylers Godgeb. Genootfch. XIde Deel. (t) De befchuldiging van dem Pastoor r. SCHOUTEN; dat veele anderfins geleerde Mannen. onder de Gereform:cerden, de Roomsch Katholyke Kerk de lampfte en onbefchaamdjle lasterin- gen, op den floutflen toon, aanijsen, wederlezd , door Ajgodifche daadzaaten, Zie Letteroef. voor 1798, bl. 656. Bb 4 344 P. SCHOUTEN, VOORHOUT VERDEEDIGD. ftrydt, maar onder de Proteftanten zelven , by de Is therfchen, te zoeken. Hy vermoedt, dat de Hooglee. aar dit onredelyk denkbeeld , omtrent de Leer à Roomsch Katholyke Kerk , uit een Fransch Schryw overgenomen, en, in een oogenblik van zwakheid, tz nedergefchreven heeft. De bepaaldheid van ons plan g doogt niet, ‘er iets meer by te voegen, Nederland, en in het byzonder het Proteflantsch Chris ` tendom , opgewekt, om acht te faan op de teekenen yar deezen tegenwoordigen tyd, tot deszelfs waar fereg tegen de ontzachelyke gebeurtenisfen, die volgen Gii onfeilbaar woord aanftaande zjn. Te Amfieldas, by W. Brave, 1800. An gr. 8vo. 169 bf. D gebeurtenisfen van. den tegenwoordigen tyd zyn i zoo verbaazend, en de uitzichten zoo duister, dat het niemand vreemd kan toefchynen , dat eerbiedige hoog- achters der gewyde Schriften, en wel inzonderheid de- | zulken, die het als eene bewezene zaak vastftelien, cat het Gode wege Pa heeft, in dezelven, de geheimen der toekomst voor alle volgende eeuwen te ontdekken, zich, thans vooral, met de oplettende nafpooring van deze echte bronnen van Godsdienftig onderwys en troost bezig houden, in hoope , van daaruit ten minften eenige in lichting en gerustftelling te erlangen. Het Boek der Openbaaringen van Joannes is, federt lang, tot dat einde by uitneemendheid bruikbaar geoordeeld, De Schryver vân dit Stukje, die voor als nog verkiest onbekend te blyven, heeft het getal der Uitleggers van dit raadzel- achtig Gefchrift vermeerderd. Hy is Coccejus, Visrings en Andala op °t voetfpoor gevolgd, zoo echter, dat by hier en daar, in de verklaaring en toepasfing van byzofr dere beelden, van hun afgaat, en zyn eigen wed be wandelt. Hy gaat zwanger van een uitvoeriger Werk, over °t geheele Boek der Openbaaringen , waarna WY echter, zoo °t fchynt, nog wel ettelyke jaaren, eer ba voldraagen is, zullen moeten wachten. Zaterim aliquid fl ’s Mans denkbeelden, die hy vry beflisfend ter nec! ftelt, komen hier op neder: Het is ontwyfelbaar, dat & vyf eerte zegelen, H. VI: 1—11, de reeds vervuld: lotgevallen der Kerke, tot den tyd der Reformatie, 0 leveren; dat de tyd, die, H. Vl: 12—17 en H. j ' y NEDERLAND OPGEWEKT, 345 by” de opening van tet zesde zegel, wordt aangekon- Aiga, zeer aanftaande is, en dat wy dus fterk naderen Rost den tyd van den trapswyzen val van den Paus en het Pausdom, en wel tot die gebeurtenisfen , welke Pe Qaarby moeten plaats hebben, en deszelfs eirdelyken en = volkomen ondergang moeten voorafgaan , volgens H. XI, De tyd van 1260 jaaren, (of jaardagen) H. XI: 3, bevat jn zich den tyd van overheerfchirg van het Antichris- tisch beest, die zyn aanvang heeft genomen met het jaar 606, en (taat te eindigen met het jaar 1866. Dit gefchryf is dan nu ingericht, om Nederland, en in het byzonder het Proteftantfche Christendom, op te wekken tot het achtflaan op de teekenen van den tegen- woordigen tyd, en te waarfchuwen tegen de ontzaglyke gebeurtenisfen, die aanftaande zyn, Wy voor ons hebben het, tot hiertoe, in allen gevalle, raadzaamer gevonden, de uitkomst af te wachten , dan op min of meer wille- keurige vitleggingen van donkere voorftellingen byzon. dere plichten te gronden ; terwyl er, onzes erachtens, altyd rede genoeg overblyft, om op de gebeurtenisfen der laatst verloopene jaaren, zoo met opzicht tot het burgerlyke, als godsdienftige, wel te letten, en ’er lesfen van wysheid en voorzichtigheid uit op te zamelen ; al is °t dat wy de zoo zeer uit één loopende, en altoos feil- baare berekeningen, van al °t geen men meent, dat, op grond van Gods woord, nog zal moeten gebeuren, van genoegzaamen grond ontbloot achten. fs ’t ook van Gods Oneindige wysheid wel te verwachten, dat ik zoo lang vóór de uitkomst, zulke voorfpellingen zou hebben laa- ten te boek ftellen, wier vervulling wy zoo klaar en duidelyk zouden kunnen vooruitzien, als dezelve aan den Chryver van dit Werkje tcefchynt ? Welk Gode waar- dig doel kan men zich daarby voorftellen ? Bb 5 Ver. 546 H. LEMKE Verhandeling over de 1. Waarzeggeryen , a. Duivelse zweeringen en Toveryen , en 3. Spookeryen, Haars weele wonderbaarlyke Gevallen worden verhaald, z eene menigte Schriftuurplaatzen opgehelderd, Dor HOBBO LEMKE , Predikant te Wier in Friesland. K Harlingen , by V. van der Plaats, 1801, Za gr, 8va. 114 bh O' deeze Verhandeling medegedongen hebbe na des Prys, in den Jaare 1797 , door de loflyke Mis- fchappy : Zot Nut van °t Algemeen , uitgeloofd , a ze- dert aan Dr. G. BAKKER , van Enkhuizen, en Ds w, BEEKHUIS » van Garyp , toegeweezen, over de owt werpen, in den titel, boven vermeld, durven wy nit bepaalen. Zeker gaat het, dat Ds. LEMKE , in de behar- deling van zyn onderwerp, de orde volgt, in de ui {chreevene Vraag aangeweezen, en aldus, wat de hoold- zaak betreft, met de twee ftraks genoemde bekroonde Antwoorden zeer veel overeenkomsts heeft, Daar wy thans geene gelegenheid hebben, de drie Verhandelin- en met elkander te bis Plet, vertrouwen wy, in ien het Opftel van den Leeraar Lemke inderdaad in handen van Keurmeesteren der Maatfchappye geweest zy, dat dezelve, by eene naauwkeurige en onpartydige vergelyking, voor het doen hunner keuze voldoende re- denen voor zich zelven zullen gevonden hebben. Dit, intusfchen, belet niet, dat het Gefchrift van Ds. LEMKE ook zyne waarde heeft, en dat met de uitgave van het: zelve aan veelen, wien het in handen koomt, een wes- zenlyke dienst kan gefchied zyn. Het bygeloof toch, hoe veel gronds het ook, in laateren tyde, moge verlo- ren hebben, vindt nog al, ginds en elders, zyne flaaven. Dezelven te ontketenen, en van de geduchte geesfels, met welke zy aan het gemoed worden geteisterd, tè bevryden , is een verdienftelyk werk — even, indien nog niet meer verdienftelyk , dan het juk, welk dt menfchen hals knelt, van denzelven te fchuiven, Mt dank aan den Man, welke daartoe medewerkt, mot dus elke bydraage ontvangen worden. Dien dank heb be diensvoigens van ons de Eerw. LemKr, wiens Gt: fchrift, in eene geleidelyke orde opgefteld , het gelo in Waarzeggeryen , Duivelsbezweeringen , Loe VERHANDELING, 847 paokeryen uit aile zyne {chuilhoeken verjaagt, de menig- vutdige nadeelen van dat geloof aanwyst,en de gronden, >p welke het zich gemeenlyk vestigt, om verre (toot, ooral benaarftigt hy zich , daar nog al veelen het ge- zag der Schriftuure hier omtrent meenen op hunne zy- de te hebben, dezelven deeze fterkre te ontneemen, en aan te toonen , dat de texten , die gemeenlyk worden evoerd ‚ naar de regels eener- gezonde uitlegkunde verklaard , eenen meer redelyken zin gedoogen,- dan door veelen aan dezelve wordt gehegt. [n de behandeling van zyn onderwerp volgt de Eerw, LEMKE deeze geleidelyke orde, dat hy vooreerst , wat men door Waarzeggeryen , Toveryen , enz. te verftaan hebbe, verklaart ; vervolgens het groot nadeel van het eloof in dezelve voor Godsdienst, Zeden en Maat- ichappelyk geluk ontvouwt; daarnaa de bewyzen, die uit de ondervinding en de Schriftuur gemeenlyk worden bygebragt , ter toetze ftelt, en hunne ongenoegzaamheid aantoont; en eindelyk de bewyzen, de ydelheid van zulk een geloof doende zien, aanvoert. Daar een door- loopend verflag van dit Werkje voor het beftek , waar- aan wy zyn bepaald, niet berekend is, zullen wy, ter proeve van des Leeraars fchryftrant en redenbeleid , het volgende overneemen. De bronnen van het geloof in Spookeryen vermeldende, fchryft hy aldus: … Nog „ééne bron van Spookverfchyningen moeten wy niet s voorby gaan. Dat wy naamelyk voorwerpen zien, » of een geluid hooren, gefchiedt door middel der ze- „ nuwen en het zenuwzap, welke op eene verfchillen- » de wyze, na dat het voorwerp of geluid is , geroerd » en bewoogen worden: maar nu kan het gebeuren , » en gebeurt menigmaal , dat die in beweeging gebragt » worden, zonder eenige, buiten den mensch, werkende » Oofzaak : waardoor het derhalven gefchiedt, dat hy » zich verbeeldt iet te zien of te hooren , het geen s buiten hem niet beftaat 3 b. v. licht, vuur , vonken , » Vuurige kringen, een kloppen , het luiden der klok- » ken, enz. Gelyk nu de beweeging der zenuwzap= » Pen, zonder eene buiten den mensch beftaande oor- „Zaak , denkbeelden in de ziel verwekt, zo kunnen » Ook levendige verbeeldingen daarmede inftemmende » beweegingen in het zenuwzap veroorzaaken : dus » Zien wy , dat een Schilder, in het gelaat van eenen » mensch , blydfchap , droefheid, hoops vreeze , enz. » Weet » hd hed Bed 29 99 243 H. LEMKE, VERHANDELING, weet uit te drukken; en hier uit zal volgen, dat menfchen , die van jongs af vreeze voor Spooken is ingeprent, zich geduurig verbeelden Spooken te zien, en te hooren, en dat zo veel te meer, wanneer hun: ne zenuwzappen , door die verbeeldingskracht in be- weeging gebragt, ligtelyk die zelfde beweeging we- der aanneemen , zonder eene uitwendige oorzaak ; en hier uit is het Voor- en Na-fpook verklaarbaar. Meermaalen hoort men verhaalen , dat op plaatzen, waar doodkisten gemaakt, of andere geluid geevende werkzaamheden verrigt worden, b. v. een kloppen, het verplaatzen of nederwerpen van planken, het wee- gen met fchaalen, het verplaatzen van gewigten, enz. vam te vooren, of daarna, gehoord wordt. is het niet natuurlyk , dat een mensch zich verbeelde een geluid te hooren, waardoor zyne gehoorzenuwen dikwyis zyn geroerd, en in beweeging gebragt ? Een koop- man b. v. hoort des nachts (by dag gefchiedt het zo niet, om dat hy, door andere bezigheden afge- trokken , daarop niet zo veel acht geeft) het geluid der fchaalen , het verplaatzen, het nederzetten der ge- wigten, enz. ; wat is natuurlijker , dan dat zyne ge- hoorzenuwen , die, meermaalen den geheelen dag , door eene wezenlyke oorzaak zyn geroerd, nog na- derhand die zelfde beweeging herhaalen, en iemand dus meent te hooren , het geen hy zo dikwyls ge- » hoord heeft? en dit, hoe natuurlyk ook , noemt men 29 3 9% a hd „ 8 een Nafpook. Met een Voorfpook is het op dezelfde wyze hei en: iemand denkt des nachts aan zyne da- gelykfche bezigheden, b. v. aan het weegen, timme- ren, enz.5 worden nu, gelyk wy aangemerkt hebben, overeenftemmende beweegingen in het zenuwzap ver- oorzaakt , dan meent hy waariyk iets te hooren » zonder dat ‘er eene buiten hem‘ werkende oorzaak wordt gevonden. Maar, zal misfchien iemand den- ken , dat Voorfpook wordt dikwyls vervuld. Wat wonder , daar men het reeds te vooren op deeze of eene gronden verwagtte ! en veel zeldzaamer zouden » die Voorfpookeryen vervuld worden, wanneer de on- 23 s, vervulde , zo wel als de andere, werden in ’t geheu- gen gehouden.” Ge- - Be MUTSCHELLE, GESPREKKEN. — 349 Gelprekken van eenen Landman met zyne Kinderen over i Grondwaarheden van den Gədsdienst, tot cene huis- lyke voorbereiding op uitvoeriger onderwys. Gevolg naar het Hoogduitsch vån SEBASTIAN MUTSCHELLE. Te Groningen , by W. Zuidema, 1800. Zn 8yo. 294 bh en doet in de daad, fedett eenigen tyd , veel voot kinderen en ongeoefenden; ook met oogmerk , om Hen, op de vatbaarfte wyze, tot regte kennis van den Godsdienst te brengen. Ook dit Boekje verdient aan- Pryzing , tot dat einde. Het is gefchreven, ten dienfte Van Godsdienftige huishoudingen , ten platten lance, en tegt gefchikt, om kinderen met de eerfte grondwaarhe- den van den Godsdienst , op een bevatlyken en onder. boudenden trant , bekend te maaken. In de Bibliothek Jur Prediger van D., G. NIEMEYER wordt ‘er van ge. zegd: „ De voordragt is onderrichtend , natuurlyk en hartroerend. De ftyl is zuiver, eenvoudig en ge- $chikt naar het bepaalde oogmerk. Inzonderheid treft men hier een uitmuntend voorbeeld aan, waarnaar het zuiver grondbeginfel der Zedenleere in het onderwys der Jeugd kan gebezigd worden.” Waaraan wy gaarne ook ons zegel hangen. Men heeft goedgevonden, in dít Werkje alleen algemeene waarheden van den Godsdienst te behandelen, over welken by de onderfcheidene Kerkgenootfchappen der Christenen eenftemmig gedacht wordt, en die, als woorbereidfelen tot elk byzonder Jeerftelfel , moeten gekend en aangenomen worden. Zie hier den inhoud der Gefprekken. 1. Over God, den Vader en Schepper van alles. a. Over Gods onder. houding en voorzorge. 3. Over een deugdzaamen levens- wandel, qe Over het leeven der Ziel na den. dood des Lichaams, 5. Vervolg van het vorige onderwerp. 6. Over het Gebed. 7. Over de Boetvaardigheid en Bekeering. 8. Over Fefus Christus, 9. Vervolg van het vorige. 10. Over de voornaamfte dryfveeren onzer daaden; en over het hoogfie goed van den mensch, P oa Vier- 450 VERHANDELINGEN EN WAARNEEMINGEN4 ` Verhandelingen en Waarneemingen , ter bevordering der Genees-, Heel-, Verlos- en Scheikunde. Ifle Deel, Te Leyden, by A. en J. Honkoop, 1891r. An gr. 8yo. I44 bl. Vervolg.) Ht zesde ftukje voert ten titul, Verhandeling over het gebruik des Moederkoeks, door den Hoogleeraar SCHREGER, te Erlangen, aan den geleerden SÖMMERRING medegedeeld. Dit ttukje niets anders zynde, dan eene woordelyke vertaaling van de Recenfie eens Briefs van gemelden Hoogl. SCHREGER aan SÖMMERRING, On- „der den titul, Zpiffola de funâivne placenta uicrina, uit de meermaals aangehaalde Med, Chir. Zeitung voor % Jaar 1800, No. 39, zullen wy, geene recenfie van eene recenfie willende fchryven, van ’ onderwerp zelve niets zeggen; alleen kunnen wy viet onaangemerkt laaa ten, dat wy het woord fun&io liever door werking , of verrigting „dan door Act gebruik zouden vertaald hebben: het laatfte vooronderftelt veelal het gebruiken van iets; en hier zoude men, in den eerften opflag, vooral volgens de belagchelyke drukfout op bladz. 7, alwaar de Inhoud van het Journal geplaatst is (*), eerder vermoeden , dat ‘er van een nieuw aangeprezen Geneesmiddel, dan dat Yer van de werking of verrigting der Nageboorte gefpro- ken wierd. - Nu volgt de laatfte Verhandeling, van den Heer BAKE » over de ontfleekingskorst op het bloed der zwan- gere Vrouwen, daar op néder komende, dat de /ym: pha coagulabilis, het meest bydraagende tot de vorming van het Celweeffel en de overige, vaste deelen des mens fchelyken lichaams , by eene zwangere Vrouw in ee- ne grootere hoeveelheid afgefcheiden wordt, waar- door het gevormde vrugtje voor het groottte gedeelte gevoed , en ook de ontfteekingskorst, doordien het bloed met die Lympha overladen is, geboren wordt, De Heer BAKE toont zelf te wel de waarde eener Hypo- thefe te gevoelen , dat wy ons hierover behoeven uit te laaten; daar wy nog daarenboven erkennen, dat de gevoelens van den Heer BAKE niet van allen grond te bloot (*) Aldaar ftaat, over Act gebruik des Moekoeks. 