Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
vergiffenis vragen, hunnen Raad van Acht-en-veerlig afzetten, eenen Intendant van justitie ontvangen en al de vestingwerken slechten, die zij uit eigen beurs en tegen 5 Konings wil gemaakt hadden. — Ѕомикгѕрзк beloofde zijne hulp om die van Ro- chelle tot zulk eenen stap te bewegen, en ging dadelijk over om ten dien einde met den Gezant van Savoye te spreken; BeLLUJON werd gebezigd om den voorslag aan de Gedeputeerden van de Gereformeerde Kerken mede te deelen, Weldra verschenen die Gedeputeerden zelven bij sommerspisk, en spoedig bleek het, DES VADERLANDS. | 139 © dat, liever dan tot het slechten van de buitenforten over te gaan, hetgeen het vertrek 1625— der vermogendste ingezetenen en daarmede het verval der Gemeente ten gevolge zou hebben, 1827. de stad zich een beleg zou laten welgevallen, te meer daar zij steeds op ondersteuning van buitenslands en van binnenslands rekende, en-meende dat de zee haar ruimschoots vergoeden zou wat zij, van het binnenland afgesneden, te kort mocht komen. Slechts dan zouden die van Rochelle tot het slechten hunner buitenwerken kunnen besluiten, zoo de Koning het fort, door hem tegen de stad aangelegd, wilde afbreken. — Zoo scheen de goede uitslag te zullen falen en onze Gezant eerlang te zullen moeten komen tot Onze Gezant het vragen van zijn afscheid, eenen maatregel, dien hij zich voorgenomen had te nemen, ld van yn ver- in geval de Koning, door de stad te belegeren, de rechten van al de Gereformeerden in zijn Rijk bedreigde en van geen verdrag met ons wilde hooren, voor en aleer die binnenlandsche oorlog tot haar doel geleid had. Deze stap, en zulks bleek al aanstonds uit een gesprek met дпфовавк, wien hij dit zijn voornemen mededeelde, was wel - geschikt om de Fransche minisiers tot nadenken te brengen, en hen tot het doen van allerlei aanbiedingen te bewegen: immers met het vertrek van dezen Gezant scheen alle band tusschen de beide Landen verbroken еп de Republiek der Ver- eenigde Provinciëń voor goed Engeland in de armen geworpen en het werktuig eener godsdienstoorlog geworden. — Tegen dat er op den gedanen voorslag nader bericht uit Rochelle kwam, trachtte somuzrsnuk te bewerken, dat de Koning zich bereid mocht verklaren aan de Staten-Generaal de belofte te doen, dat bij zijn fort binnen een half jaar of een jaar tijds zou slechten. Tevens stelde hij een ontwerp, op welke wijze de Koning, in de veronderstelling dat de zaak van Rochelle geschikt was, zich zonder tot het verbond met Engeland ше іе treden, maar nevens Engeland, tot het herstel der onderdrukte of bedreigde Vorsten in Duitschland zou kunnen laten gelden. Dit zou moeten geschieden met een leger van 20 of 25,000 man voetvolk, en 5 of 5000 ruiters, hetwelk onder den Markgraaf van Baden, met een Franschen Maar- schalk van de Gereformeerde Godsdienst nevens hem, eenen inval in Beijeren zou doen, ten einde ттлт uit de oorden te trekken, die hij thans bezet hield. теп in Nederland de terugkomst der vloot van mavrain wilde afdwingen. Den onwil van het Engelsche Bewind om Engelsche schepen ter beteugeling тап Rochelles tegen- Влснкико wil stand te leenen aan воскіхонлмз toorn toeschrijvende, moest взсшкшко zich afvragen, PUCKINOKAM door of hij hem niet al te hard bejegend en al te streng den‘ toegang tot Frankrijk ontzegd verzoenen PEK had, Betoonde men hem eenige inschikkeljkheid, dan wellicht zou hij zich ontzien het vertrouwen van Rochelle langer voet te geven. Sommenspisx ontveinsde niet, да! hij deze meening koesterde, en de Fransche Ministers vatten het denkbeeld op om tot BUCKINGHAM door tusschenkomst van sOMMELSDISK verzoenende taal te spreken en thans den Lord uit te noodigen om in persoon te Parijs de geschillen te komen schikken. Immers slechts door toegefelijkheid van de zijde тап die van Rochelle kon de oorlog vermeden worden, en op die. toegefelijkheid viel niet te rekenen, zoo zij niet beseften, dat zij door het buitenland verlaten waren. Van ’s Konings zijde was geene inschikkelgkhex te wachten. Met een krachtigen eed verklaarde де Kardinaal, dat. Zijne Majesteit zich niet kon verbinden om binnen zekeren tijd het fort 54. Louis af te breken. Het gemeen te Parijs raakte reeds op de been op het gerucht, dat de Koning thans niet doortasile en Hochelle niet verpletterde. Geen wonder, dat men tot het: besluit kwam, dat de Koning aan den Franschen Gezant te Londen, den Heer рв sranrveunm, en de Hertog DE CHEVREUSE aan den Hertog van sucxinauam in Holland zou schrijven em door naderen uitleg, aan vroeger gebruikte bewoordingen gegeven, den Engelschen Lord te bewegen te Parijs te komen. Te eerder kwam men tot zulk een bijna laaghartigen stap, omdat SOMMELSDIJK, die zich reeds minder voorkomend betoonde en.van vertrekken sprak, zoo er geen kans vam schikking met Rochellé meer overig scheen, slechts dan zeu kun- nen blijven, wanneer hetzij воскиснам zelf, hetzij een ander aanzienlijk en door BUCKINGHAM gemachtigd Heer in Frankrijk te wachten was. Bovendien het vertrek der Nederlandsche vloot scheen het gevolg te moeten zijn van dat der Engelsche schepen, en onlangs had Koning KAREL, in een schrijven aan den Hertog ве снкудкози, scherp en hooghartig de terugzending dier schepen gevorderd, ‘daar hij nimmer zou dulden, dat zij tegen die van de Religie gebruikt werden. Kwam het zoe ver, dat ook de Ne- derlandsche schepen vertrokken, dan scheen van Engeland en de Vereenigde Provinciën voor. den Koning slechts vijandelgkheid, voor Rochelle de krachtdadigste hulp te wachten, en voor Frankrijk schoot niets over, dan zich zonder eenigen vriend of bond- genoot aan eigen zwakheid overgelaten te zien, of zich aan Spanje in de armen te werpen, en daarmede van den roem afstand te doen om aan deze Mogendheid het beleid der Europesche zaken te ontwringen. Zoo zou de stoute Kardinaal zjne plannen inde geboorte verijdeld gezien hebben. Al het mogelijke wilde hij beproeven onr zulk een gevaar af te wenden, en hi liet sommezspisx verzoeken den Hertog van восктяснАн le schrijven, dat hij het voorgevallene wilde vergeven, еп in Frankrijk komen, waar hij DES VADERLANDS. | 151 ed het vleijendst onthaal zou vinden. Dat woord meest hij geenszins als een blijk van wantrouwen tegen zijn persoon opvat- ten; integendeel, hij kon er op rekenen, dat hij met de greotste betooningen van eer en gunst ontvangen zou worden. Tevens zond hij hem een stuk, dat, nog ontbrekend aan de tapisserij Ше de Staten hem vereerd hadden, thans door een agent van Hon Hoog Mogenden uit Calais overgezonden sou worden. Ten slotte gaf hij zijn leedwezen te kennen, dat hij hem te ’s Hage niet had kunnen ontmoeten, om hem te toonen, hoe het Nederlandsch publiek en hij zelf zich aan hem verplicht gevoelden. — Eenige dagen later schreef hij nogmaals en nog sterker, er de verklaring bijvoegende, dat be- paaldelijk віснвмво hem meer leedwezen over het gebeurde betuigd had, dan het hem mogelijk zijn zou uit te drukken: de Kardinaal, schreef hij, had gezworen, dat hij nog beter dan de vorige maal zou ontvangen worden, en bediend zou worden door de officie- ren van Zijne Majesteit en gehuisvest in het Бе! van den Hertog DE CHEVREÜSE. — Tot elken prijs meende men BUCKINGRAM te moeten verbidden. Immers was alsnu de Ambassadeur van Savoye, die van zijns meesters voornemen om zich in de gegeven om- standigheden met Spanje te verstaan, geen geheim gemaakt had, naar Engeland vertrokken, en het was licht na te gaan, welke voorslagen hij den Hertog aldaar doen zou. | , Intusschen bleek, dat naurarn-den brief van SOMMELSDIJK ten geleide van het bevel Havram meent om naar het Vaderland terug te keren had ontvangen. Den 188га December (1625), о —— namelijk, kreeg onze Gezant eenen brief van den Admiraal van de reede van St. Martin, te behoeven. waarin hij hem verwittigde, dat hij alsnu van den Koning, van den Groot-Admiraal, den Hertog DE MONTMORENCY, еп van AUQUBRRE verlof gevraagd had om het anker te mogen lichten. Hij had den last van Hun Hoog Mogenden zoo begrepen, alsof hij tot zijn vertrek ’s Konings verlof behoefde, en, zoo als bleek uit latere brieven, bleef hij tot in het begin van Januarij (1626) іп deze meening. Sommersprsk betreurde, dat hij den last maar niet dadelijk had gehoorzaamd, inde veronderstelling, gegrond of ongegrond, dat °з Ko- nings verlof reeds verkregen was. Thans had hij zich verbonden om ’s Konings beslissing af (е wachten, en dit achtte sommersprsk een groot bezwaar. Niettemin drong hij bij den Heer AUQUERRE аап op de inwilliging van maurams verzoek. Doch het antwoord was, dat Zijne Majesteit dat verlof voor alsnog niet kon verleenen, en het dan ook in geenen deele vroeger verleend had; dat maurar verplicht was tot in January dienst te doen; dat Zijne Majesteit al het noodige verordend had om de schepen te ververschen, waarmede de eerst aangevoerde 17* 1625 1627. 152 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ыыы reden van zijnen terugkeer verviel, еп dat, eindelijk, het antwoord meest afgewacht wor- den, hetwelk de Staten geven zouden op Zijn Majesteits verzoek om eenige schepen uit mauTams vloot te mogen koopen. Ten slotte verzekerde avouzans; dat de laatste brieven van p'zsezsszs het verlof voor de vloot om te Ы теп inhielden. Tegelijk met deze ver- klaring werd op sommetspuK gewerkt door де тегіговте іе mededeeling, hoe men zijnen pessoon bij den Koning verdacht had pogen te maken, em hoe veel dank hij der- halve Zgner Majesteit verschuldigd was, die hem niettemin zijn vertrouwen had geschon- ken. Теп bewijze daarvan, voegde de Secretaris er bij, had de Koning hem belast, hem thans met de Orde van St. Michiel te vereeren. Desnietiegenslaande ontreinsle AUQUzaRE hem niet, dat en het deel door hem aan de nieuwe alliantie met Engeland genomen en de gedachtenis zijner vroegere innige betrekkingen met de Fransche Gerefor- meerden hem noch steeds aan mistrouwen bloot stelden, te meer omdat bij het verne- men, dat hij in Frankrijk komen zou, die van Rochelle stoutmoediger geworden waren en op hem als op hunnen Messias het oog geslagen hadden. Ор deze taal bleef sox- xerspisk het antwoord niet schuldig, en, zeide hij, zoo men hem kwalijk ‘nam, dat hij de zaak van Rochelle door wederzijdsche inschikkelijkheid bijgelegd wenschte te zien, _ en misduidde dat hij er zich niet toe leende om die Stad met dreigementen tot onder- werping te brengen, zou hij gaarne zijne bemoeijingen staken. Weldra kon % Konings Raad niet langer veinzen, dat het vraagstuk omtrent het тег- trek der Nederlandsche vloot nog onopgelost was, daar er te Parijs bericht werd ont- De Staten slaan “angen, dat de Staten zelfs het verzoek, door den Koning gedaan om zes van die schepen, ’sKonings verzoek af om eenige sche- mits betalende, te mogen houden, hoezeer eerst toegestaan, later afgeslagen hadden. penvannauraiNs In den Geheimen Raad werd зоммкізилк, bij monde van den Kardinaal , voorgehouden, vloot te mogen koopen. dat Zijne Majesteit zulks vreemd vond; dat men echter dat besluit niet aan eenige ver- andering in de gezindheid van Hun Hoog Mogenden jegens Zijne Majesteit wilde toe- schrijven, maar aan invloed van vreemden: dit nu zou men gaarne verontschuldigen, zoo zij spoedig op hun besluit terugkwamen. Anders zou men het er voor moeten houden, dat Hun Hoog Mogenden van zins waren den tegenstand van la Rochelle onder de hand te stijven, en, door vreemden verleid, onder voorwendsel van de bestrijding van Spanjes heerschzucht, in de eerste plaats ten minste, een godsdienstoorlog tegen de Ka- tholieken Vorsten beoogden, waardoor de Koning van zijnen kant genoodzaakt zou zijn de maatregelen te wijzigen, die hij reeds genomen had en nog stond te nemen tot on- dersteuning van hunne zaak, Het besluit dezer met grooten ernst voorgedragen rede was het dringend verzoek, aan вомметзоик gericht, dat hij mavrarn zou schrijven, zijn vertrek tot nader order van Hun Hoog Mogenden uit te stellen. Ten antwoord op deze toespraak haalde sommzusvisk de redenen op, die de Staten voor de terugroeping der vloot zeiden te hebben, en hij verklaarde, dat zij zich door geenen invloed of arglist zouden laten aftrekken van de vriendschap van Zijne Majesteit. Zoo zij een zoo hatelijke DES VADERLANDS. 135 ааваа ьа 8З вО bedoeling met де geslóten of- en defensieve alliantie gehad hadden, zouden zij immers Zijne Majesteit niet hebben uitgenoodigd, daaraan, liefst in de ruimste mate, deel te nemen. Voor het overige moest hij zich verontschuldigen van in dien zin aan HAUTAIN te schrijven, daar dit rechtstreeks tegen de bevelen van Hun Hoog Mogenden zou in- druisen. Daarentegen Коп hij niet weigeren te beloven, dat bj aan de Staten schrijven zou om hen te verzoeken, den Koning, daar zij hem wel wilden vergunnen zich in Holland schepen aan te schaffen, liever toe te staan zes schepen van maurains vloot bij aankoop te mogen houden, hetgeen het tijdverlies еп de gevaren, met de wisseling der schepen in dit wintersaizoen verbonden, besparen zou. — Werd dit verzoek toege- ‘slaan, zoo zou de Koning in de hoofdzaak zijnen zin krijgen: in het terugblijven toch van een deel der vloot had de Fransche Regering een middel om het vertrek van het andere deel genoegzaam te vergoelijken. 1625— 1627. Kapitein QUAST verzaakt met ze- ven schepen de taak hem in de dienst van den Ko- ning van Frank- rijk opgedragen. 134 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ЖЕ zij voor geen hooghartige of uittartende woorden zouden buigen, al moest het ook alles barsten, Vóórdat de Gedeputeerden uit Rochelle aankwamen, ontving de Kardinaal een bericht, dat wel geschikt was om aan het wantrouwen tegen Hun Hoog Mogenden op nieuw voedsel ' te geven. De Nederlandsche kapitein фолвт met acht schepen van mavrarns vloot, waar- onder een Fransche bodem, naar Plymouth gezeild, om аЮаағ de schepen van sous in het oog te houden, had aldaar іп het laatst van November uit °з Hage last gekregen om ten spoedigste naar de Vlaamsche kust te varen, ten einde de Duinkerkers uit de zee te jagen 1, Deze kapitein. met zijn scheepsvolk, onder Fransch gezag en onder de Fransche vlag varende, als uitmakende een deel van eene vloot, die onder ’s Konings be- velen- stond, had dien last der Staten als een uitkomst aangemerkt en als het einde van de gehate taak om geloofsgenooten te verdrukken. Thans barstten de lang gesmoorde klachten uit: was het niet schandelijk die van Rochelle te tuchtigen, daar ЕҢ tegen hunnen Koning hetzelfde deden, wat wij tegen den Koning van Spanje gedaan hadden, een bedrijf, dat door God den Heer zoo was gezegend, dat wij nu woonden in een vrijen Staat; hielpen wij de Religie verdrukken, dan konden wij wel eens de vrijheid weder verliezen. Het laat zich denken dat bij deze stemming de ontruiming onzer zeven bodems door -de duizend of twaalfhonderd Franschen, die een deel der bemanning uitmaakten, veeleer een wegjagen scheen, еп dat het verwisselen van de Fransche met de Oranje- kleuren meer naar een afrukken dan naar een strijken van de vlag geleek. De ver- toogen van den Heer һе млттт, den Franschen bevelhebber, die den kapitein waarschuwde, dat hij eerst nadere bevelen van zaurai еп de Fransche Regering moest afwachten, - hadden niets vermocht; de Nederlander had den Franschman te gemoet gevoerd, dat hij niemand kende, dan Hun Hoog Mogenden en zijn Grooten Admiraal, den Prins van Oranje. Op zijn klein schip еп boot had marr al dat volk niet kunnen bergen: zelf ziek van ergernis, was hij aan land gegaan met een deel zijner manschap, die in Engeland honger en gebrek te gemoet ging, terwijl de overigen op Bordeatiz sche sche- pen gebrekkig geborgen waren. De Koning was over dit geval zoo verontwaardigd, dat hij van Hun Hoog Mogenden vol- doening gevorderd wilde hebben, die in eene voorbeeldige straf van den kapitein bestaan moest, en hoe dit bericht de Fransche Ministers aandeed, laat zich gemakkelijk nagaan. 74) zagen daarin de eerste uitvoering van hetgeen met восктчонлм was beraamd, en verwachtten niets anders of Hautain zou nu ook spoedig zijnen post verlaten. Dus liet RICHELIEU onzen (Gezant verzoeken, aan maurarr te schrijven, dat hij met de rest van zijne schepen te Rhé zou blijven, in afwachting van het besluit, dat de Staten zouden nemen op °з Konings laatsten voorslag. Dit verzoek verklaarde somwerspik niet te 1 Zie hiervoor, Ы. 114, en Resol. Stat.-Gen. 14 Мот. 1625. DES VADERLANDS, 155 иинин kunnen inwilligen: het seu strijden legen zijne commissie, еп mavrar was ook tever- standig, dan dat ІШ meer op zulk een schrijven, dan ор de bevelen van Hun Hoog Mogenden zou letten. Hoezeer dit antwoord mishaagde , toch meende men SOMMELSDIJK , ten behoeve der onderhandelingen met de Hugenoten, in Frankrijk te moeten houden. Het ontbrak in de laatste dagen van het jaar (1628) den Koning niet aan vermaningen om toch den strijd tegen Rochelle niet door te zetten. Een brief уап den Connétable, uit Turin geschreven, waarschuwde hem ernstig, en ontveinsde. niet, dat de Hugenoten van Guienne en Languedoc weder gemeene zaak maakten met de bedreigde stad. De Veneti- aansche Ambassadeur te °з Hage, сохтавипт, kwam als buitengewoon Gezant met eenen last van dezelfde strekking te Parijs. Taste Frankrijk in Halië доог, om tegen het Milawmesche ор te rukken, slechts dan zou Venetië. openlijk Fraxkrijks zijde kiezen. Wie daarbij bedenkt, dat ten gevolge van de gewelddadigheden, welke de Engelschen zich tegen Fransche schepen veroorloofden, en van het steeds vermeerderend ongenoegen over de gedragingen van de priesters en verscheidene andere personen van den hofstoet, dien de jonge Koningin van Groot-Britannië uit Frankrijk. had medegebracht, de breuk tussehen de beide Rijken al grooter en grooter werd, en, eindelijk, dat noodwendig aan de ver- eeniging vam de Nederlandsche en de Fransche scheepsmacht ееп. einde stond te komen, dan kan het niet bevreemden, dat zelfs de hardnekkigheid van виснемво eindelijk moest inzien, dat de terechtstelling van Rochelle voor het oogenblik moest worden uitgesteld. J Hoe schoon in deze omstandigheden de kans ook was der Gedeputeerden van Ro- chelle, die in de eerste dagen van het jaar 1626 aankwamen, de Kardinaal drong on- wrikbaar aan op de voorwaarde, dat de buitenwerken der stad geslecht zouden worden, zonder dat de Koning daartegen eenige belofte van het slechten van zijn fort doen zou: konden zij, das werd hun te gemoet gevoerd, daartoe niet verstaan, dan mechten zij wel weder naar huis verwekken en den oorlog afwachten. Hierop verzochten sij nog een paar dagen tof nader bedenken, еп in dezen tijd hadden sommexsnijk en LANGERAK de gelegenheid om den Kardinaal nogmaals oprecht en eraslig datgene te raden wat hun zijn belang en dat der Vereenigde Provinciën scheen aan te hevelen. Osa hem te over- tuigen, dat zijn eigen belang den binnenlandschen: vrede vorderde, vaorspelde hem SOMMELSPIJK , dat, was de oorlog eenmaal uitgebroken, hij zijn gezag met meer dan vijftig koningskens zou moeten deelen, ja wel geheel zou kunnen verliezen. 136 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Ae 1 Bai eene acte zou geven, dat hij het fort nimmermeer slechten zou. -Onze Gezanten ani- woordden, dat zij dit wel wilden voorslaan; maar dat die van Rochelle zulks nimmer zouden aannemen, dewijl zij zoodoende zelven de instandhouding van het fort zouden teweegbrengen. Deswegens, uit вісикмЕйя voorslag opmakende, dat de Koning zich Ontwerp van verzoening tus- met eene formaliteit zou tevreden stellen, sloegen zij zelven een ander middel voor, schen den Koning en Rochelle, door hierin bestaande, dat die van Rochelle zouden aanbieden al hunne vestingwerken te slechten, —e— om hun berouw te toonen; dat de Koning dit aanbod zou aannemen, het in den Raad zou doen onderzoeken, en daarna verklaren, dat hij zich volkomen veldaan achtte en hun niet vergen wilde hun aanbod gestand te doen, opdat zulk een belangrike zeestal niet van hare verdedigingsmiddelen mocht ontbloot worden. Zij, de Gezanten, zouden с hiervan acte in handen krijgen, ten einde die van Rochelle te kunnen verzekeren, dat de Koning werkelijk die verklaring doen zou, en dit alles zou geschieden zonder dat er iets van blijken zou, daar zulks anders ’s Konings eer te kort zou kannen doen. De Kardinaal zeide, dat hij dit middel edelaardiger en uitvaerbaarder vond, dan het zijne; dat zij, de vertegenwoordigers der Staten, aan Zijne Majesteit geen naijver konden inboeze- men, omdat Hun Hoog Mogenden zijne beste vrienden waren en hem in deze zaak goed hadden bijgestaan, en dat hij niemand vreemds er in zou kennen, gunnende aan Hun Hoog Mogenden en іп het bijzonder aan hem, ѕомивізоик, de eer een werktuig geweest: le zijn van deze schikking, die hij evenzeer wenschte als onze Gezant. Dus vond hij goed, dat onze Ambassadeurs aan de Gedeputeerden уап Rochelle de beide voorslagen deden, of liever den hunnen alleen en op hunnen naam, en er bijvoegden, dat de Staten hunne vloot zouden versterken, zoo zij, geen rede verstaande, den oorlog zochten, maar daarentegen hunne vloot zouden terugroepen, zoo men’ geene zekerheid gaf, dat men zich met het aanbod zonder de uitvoering zou tevreden stellen. Namen de Gedeputeerden den voorslag aan, dan zouden onze Gezanten met den Kardinaal de middelen beramen om dit accoord door den Koning en de Koningin-Moeder met sommige leden тап “беп Raad, die nog eerst gewonnen zouden moeten worden, te doen goedkeuren. Ten slotte zeide hij, dat hij op dien voet met die van Rochelle afzonderlijk vrede wilde „maken: de opstand van Languedoc zou wel te beteugelen zijn. Dit behaagde den onzen niet: zij wenschten een algemeenen vrede gesloten te zien: anders toch zou ook de oorlog weldra weder algemeen zijn. Voor hun scheiden deed de Kardinaal hun nog eene mededeeling, die de strekking had om te doen blijken, dat, wat de stemming van Spanje betrof, de oorlog tegen Rochelle op dit oogenblik met minder gevaar zou kun- nen doorgezet worden. Die Mogendheid, namelijk, had juist, zeide hij, den vrede in Italië op de wenschelijkste voorwaarden aangeboden. Liet Rochelle zich tot verdrag vinden, dan zou hij Spanjes aanbieding afslaan; maar wilde die Stad niet toegeven, dan zou hij vrede met Spanje maken. — Ten gevolge van de afspraak had er nu ten huize Yan SOMMELSDIJK een bijeenkomst plaats van al de Gereformeerde Gedeputeerden, 200 DES VADERLANDS. 137 memmen ge nnee Ae van Languedoc en Guienne, als van Rochelle en Montauban, benevens den Heer de MONTMARTIN, Gedeputeerde van de Kerken van wege den Adel. In dit onderhoud ble- ven de Gedeputeerden staan op den eisch, dat het Fort St. Louis zou geslecht worden: anders zouden zij zich den oorlog getroosten, waartoe zij trouwens, zeiden zij, goeden moed hadden, mits Hun Hoog Mogenden en Engeland den Koning niet ondersteunden: God zou tegen een trouweloos Hof hunne wapenen zegenen, omdat zij rechtvaardig waren. Tegen zulke taal zette зоммкізгігк zijne koele staatkundige wijsheid over; doch hunne leus bleef: » geen vrede, dan die het fort onder de voet zou werpen,” en hetgeen zij te Parijs vernamen van Engelands "gezindheid en van hetgeen ег in Nederland om- ging, stijfde hen in dit besluit. Voor het steeds waarschijnlijker geval, dat het tot een afbreken der onderhandelingen kwam, maakte onze Gezant met medeweten van RICHELIEU gebruik van de dienst van den Hertog pe LA TREMOUILLB, die bereid was door zijnen broeder, den Graaf һе Lavar, aan die van Rochelle de gelegenheid te geven om de onderhandelingen zelfs in dat geval weder aan te knopen. Steeds hoopte hij, dat men zich van de zijde des Konings eindelijk van de noodzakelijkheid der slechting van het Fort St. Louis zou laten overtuigen. Ш Deer. 4 Зток. 18 1625-- 1627. 138 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Ed 1625— еп dan tevens bij de Koningin-Moeder gehoor te vragen. Het ware doel der audiëntie 1687. moesten zij, zeide hij, niet ruchtbaar maken, maar тоогретеп, dat zij ze vraagden om van Zijne Majesteit de gelden ter voldoening van het subsidie en ter betaling van het scheepsvolk der hem verstrekte vloot te verzoeken; voorts moesten zij hun verzoek om den vrede voor de Gereformeerden aandringen door de belofte, dat bij nieuwen opstand na den hun geschonken vrede Hun Hoog Mogenden Zijne Majesteit op nieuw met eene vloot zouden dienen, en eindelijk moesten zij zich onthouden van te spreken van het slechten van het fort, dit overlatende voor nadere onderhandelingen met hem, den Kar- dinaal, en den Maarschalk пк всномвввс. Onze Gezanten gaven hun woord, dat zij zich geheel naar dezen raad zouden gedragen, alleenlijk betuigende het er voor te blijven houden, dat er geen vrede was te hopen, zoo het fort niet werd geslecht. Straks daarna drukte зоммеъзопк zich jegens AUQUERRE sterker uit, zeggende, dat als de Gedeputeerden van Rochelle moesten vertrekken zonder eenige hoop op vrede, hij mede zijn afscheid zou verzoeken, ziende dat de Koning al zijne Geallieerden minder achtte dan één armzalig fort, hetwelk hi later, desverkiezende, tien voor één en op dezelfde plaats kon herbouwen, en, voegde hij er bij, trok zich de Koning de bestrijding van onze vijanden niet aan, dan zouden Hun Hoog Mogenden in plaats van hem te water of te land hulp te bieden, al hunne strijdkrachten te huis laten komen. Hunne audien- Den 1542 Januarij verkregen zij gehoor bij den Koning. Hun verzoek, dat hij om ten Konden” *Y den wil van Hun Hoog Mogenden aan zijne onderdanen den vrede vergunnen zou, aar- zelden zij ditmaal niet, onder andere drangredenen, aan te dringen met de verklaring, dat, zoo de Koning geen vrede in zijn Rijk maakte, de Spanjaarden hunnen zin zouden hebben, en zich tot ’s Konings nadeel met zijne tegenwoordige Geallieerden zouden ver- staan. — Hunne kalme en krachtige uiteenzetting beantwoordde de Koning met de volgende met groote ontroering en langzaam uitgesproken woorden: » Mijne Heren, ik neem uw tusschenkomst zeer goed op; maar ik kan aan die schelmen van Rochelle niet denken, zonder dat mij het bloed in het aangezicht stijgt: want door hunnen opstand hebben zij al mijne plannen gebroken. Ik had mijne wapenen gereed om den Spanjaard den oorlog aan te doen en mijnen vrienden in Пай% en Duitschland te hulp te komen, en zij zijn mij in den weg getreden. Evenwel ben ik niet afkerig van den vrede; maar men moet niet spreken van het fort: want liever zou ik mijn eer,-mijn leven en mijn kroon op het spel zetten, dan dat te dulden. Ik vind goed, dat gij vertrouwelijk spreekt met den Kardinaal еп зсномвевс, en daartoe zal ik hun last geven. Maar, mijne Heren, nog beklaag ik mij over uwe schepen, die zich zoo ten onpas van de Engelsche kust hebben verwijderd, na de Franschen met geweld op den wal gezet en mijne vlag onwaardig en zonder eenigen eerbied behandeld te hebben.” Na het gedrag van quasr zooveel mogelijk verschoond te hebben, waarschuwden onze Gezanten den Koning nogmaals, dat hij toch , terwijl Europa bezig was zich in twee partijen te verdeelen, niet verzuimen zou zijne DES VADERLANDS. 139 alliantien te maken, opdat hij ten laatste niet alleen mocht blijven staan, hetgeen zijn | 1085— vader steeds met groote wijsheid had verhoed, zich altijd het hoofd toonende van de tegenparlij van Spanje en Oostenrijk. — In de hierop gevolgde audientie bij de Koningin- Moeder bracht deze de zaak van het fort ter sprake, en noemde dit den steen des aan- · stools, zeggende, dat onze Gezanten niet hopen moesten, dit punt te zullen kunnen winnen.. Hoe het zij, van het gehoor bij den Koning was het gevolg, dat onze Gezanten van Conferentie, nieuws gemachtigd waren om met den Kardinaal en scuomsena te onderhandelen. Іп 8810р gevolgd. de eerste zamenkomst was sommerspuxK wederom welsprekend en onuitputtelijk in het bijbrengen van gronden, dat men toch, ter liefde van Hun Hoog Mogenden en door hen tegen mogelijke schade gewaarborgd, het bewuste fort zou laten slechten. Doch de Kardinaal verklaarde ook nu, dat de Koning hen op nieuw verboden had van de slechting te spreken. De eerste steen van het fort afgebroken zou, dit deed hij gevoelen, voor de geheele Katholieke partij het sein wezen om zich tegen den Koning te stellen. Derhalve alle middelen mocht men beproeven, maar dat nimmer toestaan. — Bleef men dus ten dezen aanzien bij het oude, in een ander opzicht vernamen de Gezanten thans wat nieuws, namelijk, dat de Koning de hulpbieding aan zijne Geallieerden wegens de helegering van Rochellé niet zou behoeven uit te stellen, vermits hij door de Provinciën Languedoc, Vivarais en Guienne en bovendien door de Geestelijkheid zoo krachtig tot die onderneming ondersteund werd, dat hij al zijne middelen voor den buitenlandschen oorlog beschikbaar hield. Zoo gaf dan de Kardinaal mede te kennen, dat de onder- handeling over een nadere alliantie met de Staten-Generaal om den wil van Rochelle niet langer behoefde uitgesteld te worden, en dat hij van nu aan bereid was deswegens met SOMMELSDIJK in het bijzonder in overleg te treden, daar toch, zeide hij, op Enge- land geen staat was te maken; ten slotte verzoekende, dat de onzen niet meer van het slechten van het fort wilden spreken, daar het eene uitgemaakte zaak was, dat de Koning daartoe nooit zou overgaan. Op deze gewichtige mededeeling antwoordden de onzen, dat zij dan niet zagen dat er iets meer te doen was, en, zeide SOMMELSDIJK , hij wilde wel verklaren, dat, zoo de Koning in zijn land geen vrede maakte, al de Ge- allieerden op hunne eigene zaken zouden letten, en wat de bijzondere onderhandeling over eene alliantie met Hun Hoog Mogenden aanging, dat zou tijds genoeg zijn, als de Engelschen gekomen en gehoord waren, en bovendien die van Rochelle hunne uiterste meening op de laatste voorwaarden hun door den Hertog ок LA TREMOUILLE medegedeeld , kenbaar gemaakt zouden hebben. | Dus moest onze Gezant dan duidelijk laten doorstralen, dat het voor de Nederlanders en de Gereformeerden in Duitschland onmogelijk was gemeenschappelijk met Frankrijk te handelen, wanneer dit Rijk zich binnen zijnen boezem tot den vervolger en verdelger van de Gereformeerden maakte, Zoo moest hij er voor uitkomen, dat de oorlog een 18 * ” 1625— 1627. Lord HOLLAND en CARLETON ку теп in Fra aan. De Staten slaan в Konings ver- zoek af om eenige schepen uit HAU- TAINS vloot te koopen. 140 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = godsdienstoorlog geworden was, en dat men, na zich eerst onder de leiding тап Enge- land zooveel mogelijk te hebben te weer gesteld, zich, ten spijt van Frankrijk, het- welk in Europa alleen zou worden gelaten, met Spanje verstaan zou. Ор sommMEnspiuxs antwoord kon ѕсномвевс zich niet onthouden den toon des verwijts aan te slaan; maar de Kardinaal , beseffende, hoe raadzaam het was de Staten-Generaal niet los te laten noch door hen losgelaten te worden, zeide, dat zij de onderhandeling dan wat zouden uitstellen, maar dat Zijne Majesteit met Hun Hoog Mogenden in het bijzonder zou handelen. боммкізмк zag hierin zwarigheid, doch uitte ze niet, en men scheidde in de overtuiging, dat men de zaken vooreerst op haar beloop moest laten, » God biddende,” schrijft sommerspisk , »de meeste „wijsheid en den besten raad aan Zijne Majesteit te laten verkiezen.” Toen er dadelijk daarop bericht kwam niet alleen, dat die van Rochelle onderstand in schepen en krijgsvolk uit Engeland te wachten hadden, maar ook dat hun uit Holland schepen met mondbehoeften zouden worden toegezonden, had sommesspux de gelegenheid om. de deswegens aangeheven klachten te beantwoorden met de aanmerking, dat de vrede zulke bezwaren zou hebben weggenomen. Intusschen kwamen de Engelsche Heren ноһ.ляр en слвівтом den 18%" Januari іс Parijs aan, Het gerucht was hun reeds vooruit gegaan, dat zij tot het geweld, tegen 7 Rochelle te gebruiken, de hand volstrekt niet zouden leenen; integendeel, dat zoo de Engelsche schepen, alhoewel de Franschen op grond van een plechtig verdrag recht op het gebruik dier schepen meenden te hebben, langer in de wateren van Rhé terug gehouden werden, de Koning ze met een groote vloot zou laten halen. Niettemin bouwden zij op de voorkomendheid , waarmede zij genoodigd waren, de verwachting, dat zij, desverkiezende, den vrede voor die van Rochelle van den Koning zouden verkrijgen. Tegelijker tijd ontvin- gen onze Gezanten antwoord van de Staten-Generaal op в Konings nader verzoek om eenige schepen te mogen koopen. Het luidde weigerend, met deze bepaling evenwel, dat de Ge- zanten, zoo deswegens groote ontevredenheid ontstond of gevaar dreigde dat alle vriendschap tusschen de beide Landen zou worden verbroken, den Koning den aankoop van zes schepen, waaronder echter het Admiraalschip niet zijn macht, zouden mogen toestaan. Апопквве had zich tot nog toe verontschuldigd, verlof tot het vertrek van maurams vloot te geven, op grond dat het antwoord van Hun Hoog Mogenden op 75 Konings тег- zoek nog niet was ingekomen. Toen nu die Heer dat antwoord hoorde, natuurlijk zonder daarbij de inwilliging te vernemen, welke alleen in het uiterste geval mocht verleend worden, toonde hij zich zeer verstoord. Zijne Majesteit, zeide hij, had drie soorten van schepen, Fransche, Engelsche en Nederlandsche: de eerste waren on geschikt, onbedreven en onbemand; de andere onwillig en op het punt om des noods met geweld te ver- trekken; alleen die van Hun Hoog Mogenden waren goed en zeer geschikt ten oorloge, met name wegens de bedrevenheid van het scheepsvolk. Lieten derhalve, zeide hij, DES VADERLANDS. 141 Hun Hoog Mogenden hunne schepen terug komen, dan schenen zij Zijne Majesteit te willen dwingen de zee te ruimen en zijn voornemen op te geven. Op wat manier hij zulk een bericht aan den Koning zou overbrengen, wist Бр niet. Werkelijk vernam Line Majesteit de zaak niet zonder uit te roepen: » Wel! hoe is het mogelijk, dat de Heren Staten mij dat weigeren: zij toonen, dat zij niet veel om mijne vriendschap geven. Hoe durven zij mijn geld eischen op denzelfden tijd, dat 2) mij ontzeggen wat zij mij schuldig zijn.” Niettemin was de uitbarsting niet.zoo groot als te verwachten was, en wel om reden dat de Heer avguenre door eene verlrouwelijke mededeeling uit den Haag onderricht schijnt geworden te zijn van de inwilliging, die de Gezanten gemach- tigd waren te’ verleenen. Derhalve wetende, dat men zich slechts recht ontevreden te toonen had om die inwilliging te erlangen, zoo betoonde men zich van slpnden aan minder voorkomend jegens SOMMELSDIJK; zelfs de gewone Ambassadeur van Venetië, die in het geheim schijnt geweest te zijn, beging tegen hem eene grove onbeleefdheid. Van zijne zijde begon onze Gezant, zijn verblijf thans, zeide hij, als nutteloos aanmerkende, te spreken van zijn vertrek. Als in antwoord hierop, ving men nwaan, de grieven der Fransche kooplieden tegen onze Oost-Indische Compagnie, hoezeer de Nederlandsche rechter in die zaak reeds uitspraak gedaan had, weder op te halen en den wensch te kennen te geven, dat de Gezant blijven mocht om daarover te handelen. — Tegenover de Engelsche Gezanten, die, zeiden 21), gekomen waren om Frankrijk in eene algemeene Ligue op te nemen, om den vrede met Rochelle te bemiddelen en om hunne schepen terug te krijgen, volgde het Fransche Ministerie dezelfde handelwijze, als tegenover de Staten-Generaal. Men was, met vermijding van den hatelijken naam van Ligue, geneigd in vereeniging met Engeland en de Staten een leger in Duitschland te werpen; maar nam de bemiddeling slechts onder voorwaarde aan dat de Engelschen voor den Koning partij kozen en hem de verhuurde schepen lieten houden. Was Engeland nevens Nederland in dit opzicht Frankrijk te wille, dan zou de Koning zich tegen Spanje verklaren, ja in persoon aan het hoofd zijner troepen optrekken; maar voor het andere geval was men reeds bedacht op de zending van den Markies ре RAMBOUILLET naar Spanje еп van den Markies D'EFHIAT naar Duitschland om te onderhandelen met den Keizer. De Engelsche Gezanten weten de geringe bereidwilligheid, die zij bij ’s Konings staatsdienaren vonden aan de omstandigheid, dat gavram nog altijd nalatig was om op het bevel hunner Hoog Mo- genden te vertrekken. Dit, meenden zij, gaf den ministers de stoutheid om aan Rochelle niets toe te geven. Deze stad van hare zijde was al minder en minder gezind om voor den Koning te buigen. De koerier van den Herlog ок LA TREMOUILLE kwam den 27sten January terug met het bericht, dat Rochelle eerst geneigd was geweest de voorwaarden aan te nemen, maar nadat haar de krachtige bijstand van Engeland en de Vereenigde Provinciën en de steun der andere Hugenoten was voorgespiegeld, ten laatste de slech- ting van het fort bleef vorderen, ja bovendien de teruggave eischte van de eilanden 1625— 1627. 1095-- 1627. De Fransche Regeringis gezind 142 l ALGEMEENE GESCHIEDENIS de Gedeputeerden der andere Gereformeerden zouden handelen. Hiermede was elke bemiddeling, van dien aard dat sommetspizk er zich toe zou hebben kunnen leenen, volstrektelijk afgesneden; want op де mededeeling der Gedeputeerden van de Kerken, dat wanneer de Nederlanden en Engeland voor de veiligheid der Gereformeerden borg bleven, zij ?5 Konings vrede zouden aannemen, Коп hij geen nieuwe stappen doen: zulks zou op eene Ligue met Rochelle zijn neèrgekomen, waartoe hij zeide geen lust te hebben. Toen de zaken dus stonden werd onze buitengewone Gezant den laatsten Januari (1626) genoodigd ten huize van den Kardinaal. Hier vond hij verscheidene groote Heren. Zijne Eminentie begon met hem op vertrouwelijken toon te waarschuwen, dat hij alleen, volgens hetgeen den Koning en hem, Kardinaal, was aangezegd, den vrede ‚ van die van de Religie tegenhield door hen aan te moedigen met de verzekering, dat de vloot zou teruggeroepen worden еп met de belofte van bijstand, Sommexspux ver- antwoordde zich op deze aantijging op waardige wijze. De Kardinaal, welke slechts om der bijstanderen wil die verklaring schijnt te hebben willen uitlokken, verklaarde in vertrouwen, dat hij de bedrogenste mensch van de wereld was, zoo hij door ѕомикізиж werd bedrogen, liet zich dadelijk overtuigen, en verzocht SOMMELSDIJK. zich op nieuw met ijver tot het bemiddelen van den vrede te willen laten gebruiken: want, zeide hj als in het grootste geheim, de zaken met die van de Religie waren zoo ver gebracht, dat er weinig aan ontbrak of de vrede was beklonken: zij zagen af van den eisch, dat tot vrede ше het fort geslecht werd, mits de Koning er geen groot garnizoen onderhield; van den Rochelle. anderen kant zou men van geenen Intendant spreken, en zouden de zaken bigven, gelijk zij waren. Nu wilde, wel is waar, de Koning zijne vrijbeid om het bedrag der bezetting naar willekeur te bepalen, niet laten beperken; maar, wanneer onze Gezant, schijnbaar op eigen gezag, hun de verzekering gaf, dat de Koning er niet meer dan 600 man zou leggen, zoo zou deze belofte niet gelogenstraft worden en hij zou de eer wegdragen van den vrede tot stand te hebben gebracht. Hierbij voegde de Kardinaal eene mededeeling., die de strekking had om sommeLsoisk te doen gelooven, dat de En- gelschen het in allen deele met den Koning eens waren en gezindom, wanneer die van Rochelle den vrede thans verwierpen, den Koning met een talrijke vloot te ondersteunen, ten einde hen tot rede te brengen. Was de vrede gemaakt, zoo eindigde de Kardinaal, alsdan zou er spoedig een defensieve Ligue met Engeland en Hun Hoog Mogenden ge- sloten zijn; de Koning zou zich in Duitschland doen gelden en den oorlog in айё met kracht voortzetten; maar (verklaarde hij later) tot het verdrag, ter ondersteuning van ‚ Denemarken door Engeland en de Staten gemaakt, zou de Koning niet toetreden: liever wierp hij zijn geld in het water, dan dat hij zijnen naam leende tot zalk een in alle opzichten ‘bespottelijk traktaat. — Ziedaar wel, immers zoo scheen het, eene aan- DES VADERLANDS. 143 merkelijke verandering. Zoo gunslig, evenwel, als de Kardinaal de zaken voorstelde, schijnen zij inderdaad niet gestaan te hebben. Den indruk duchtende, die het wellicht niet lang meer te keren’ vertrek van maurams vloot stond te maken, en niets anders verwachtende, dan dat Engeland en de Staten Rochelle eindelijk bijstand zouden zenden, schijnt hij begrepen te hebben, dat de vrede ten spoedigste gesloten moest worden. De Engelsche Gezanten -zal hij hebben weten te bewegen zich niet tegen dat werk te verzetten: tegenover hun Hof waren zij genoegzaam verantwoord, zoo zij voor- gaven, dat de vrede bij hunne aankomst reeds zoo goed als gesloten was geweest. Niettemin Lord ношамо onthield zich aanvankelijk van alle deelneming aan de zaak: hij was ongesteld, zoo het heette; maar CARLETON werkte er dadelijk persoonlijk toe mede, en schijnt zelfs ten koste van sommeusnijk de eer te hebben bejaagd van de laatste hand aan den vrede te leggen. Ten gevolge van de nieuwe opening van den Kardinaal had er nu den eersten Februarij eene conferentie тап SOMMELSDIJK еп CARLETON met бе Gedeputeerden der Gereformeerden plaats. Aanvankelijk waren dezen onverzettelijk: de oorlog oordeelden zij raadzamer dan een onzekere vrede. Na twee uren over- en wedersprekens beloofden zij des anderen daags zeer vroeg hun nader besluit te zullen mededeelen. Alstoen ver- klaarden 24 van den Koning de belofte te verlangen, dat hij het fort dan ten minste later zou slechten, als hunne gehoorzaamheid zulks zou verdienen, en dat hij er niel meer dan vierhonderd man in zou leggen, voor de eene helft Zwitsers en voor de andere. helft Franschen. Voorts verlangden zij het eiland Rhé, thans door 75 Konings troepen bezet, aan Rochelle hergeven te zien. — De uitslag dezer conferentiën werd, daar CARLETON zich van die taak verontschuldigde, door вомметзоик, hoezeer niet vrij van koorts, den 54 Februarij ’s morgens vroeg ter kennis van den Kardinaal gebracht. Onze Gezant bepleitte krachtig de zaak der thans zoo inschikkelijke Gereformeerden , inzonderheid drong hij aan op de ontruiming van Rhé, welke als nu het hoofdbezwaar uitmaakte. Maar meer kon hij niet verkrijgen, dan dat de Koning zich met een gar- nizoen van een duizendtal manschappen op dat eiland zou vergenoegen, en voor het betamelijk gedrag dier soldaten zou zorgen. Na een zeer vertrouwelijk onderhoud, be- paaldelijk ook over de staatkunde van Engeland, verzocht alsnu de Kardinaal onzen Gezant, zoo mogelijk nog denzelfden dag den vrede met Rochelle tot stand te brengen, en vóór het scheiden kwam sommerspiskK, uitgelokt door de kalme en afdoende verklaringen van den Franschen staatsdienaar tot de mededeeling, dat de Staten den Koning den koop van zes schepen zonder de uitrusting vergunden, waarna de overige schepen der vloot dadelijk zouden ontslagen worden. De Kardinaal betuigde hierop, dat als Hun Hoog Mogenden van den beginne aan zulke taal hadden willen spreken, de betaling van het subsidie geen oogenblik uitstel zou geleden hebben. Zoo scheen dan thans de zaak tot een gunslig einde te spoeden. Nog éénmaal echter 1625 — 1627. 1625— 1087. 146 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ЕЕ het bevel van Hun Hoog Mogenden te handelen. Hy bepaalde er zich toe, hem te gelasten, den Koning zes schepen uit zijne vloot te laten kiezen, hetgeen natuur- ЩЕ zijn vertrek nog een geruimen tijd zou moeten vertragen. Tevens gaf hij den Admiraal bericht van den gesloten vrede. — Doch dit schrijven kon niets meer baten. Voordat het voor Rochelle aangekomen kon zijn, was zAUTAIN, die eerst in January het eerste bevel, dat reeds van 20 October dagteekende, ontvangen, en sedert slechts op Vertrek van goeden wind gewacht had, reeds, en wel den 54" Februarij, vertrokken 1. Dit mocht HAUTAIN met de vloot. wel heeten op een ongelukkig tijdstip geschied te zijn. Nu de vrede gesloten was, kon zijn verblijf voor Rochelle in de Vereenigde Provinciën geen ergernis meer geven; gelijk dan ook de Engelschen alsnu hunne schepen vergund hadden te blijven. Maar voor de Fransche Regering was zijn vertrek eene hoogst bedenkelijke zaak. Thans toch scheen de vrede weder op losse schroeven gesteld, daar het zich liet aanzien, dat die van Rochelle, uit deze gebeurtenis nieuw vertrouwen scheppende, het verdrag niet zouden ratificeren. Geen wonder, dat men aan het Fransche Hof uiterst misnoegd was. De Ongenoegen Koning barstte uit, dat de Staten hem schandelijk hadden mishandeld; men sprak van deswegens het Hof. onthoofden of ophangen als de door onze vlootvoogden verdiende straf, en wie zich minder hartstochtelijk uitlieten, zeiden dat men nu duidelijk had kunnen bespeuren, dat al wat de Staten vroeger met betrekking tot Rochelle gedaan hadden, slechts eene bedekte ondersteuning geweest was, en dat zij Zijne Majesteit in den nood zouden hebben gelaten, zoo hij den vrede niet had gesloten. Kortom de Koning had geleerd, dat hij op geen verdrag met Hun Hoog Mogenden kon rekenen, zelfs niet wanneer het er op aan mocht komen om bij hen voor hem zelven bescherming tegen vijandelijk geweld te vinden. — Zoo behaalden de Staten voor al hunne zorgen en opofferingen niets dan ondank, terwijl Engeland, aan welks verleiding men juist hunne trouwelooze houding toeschreef, met eer en dank van de zaak afkwam. — Dat de betaling van het subsidie nu vooral weder vertraging zou ondervinden, liet zich begrijpen. De veront- schuldiging van зоммвезрик, dat де vloot noodig was ter bezetting der Vlaamsche kust, werd niet aangenomen, en werkelijk bleek, dat die reden slechts een voorwendsel was geweest. Anders toch zouden de Staten de zeven schepen, die met quasr waren terug- gekeerd, en tevens eenige schepen, van de vloot тап den Heer van рев ecr te huis gekomen, niet dadelijk voorloopig buiten dienst gesteld hebben 9, Evenwel, hoezeer ver- klaring verlangende, hoe het vertrek van mavrtarn te rijmen met den aankoop van zes schepen, door somweLspisk toegestaan, scheén de Kardinaal om den wil van dat voorval niet па te willen laten met onzen Gezant te blijven onderhandelen. Maar het stond te vreezen, dat hij die gebeurtenis als een ‘gewenscht middel zou gebruiken ter veront- schuldiging, dat de Koning zich niet openlijk met de fouiking van den Spaanschen 1 Resol. Stat.-Gen. 9 Maart, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 9 Jan.; 6 Febr.~ 20 Maart, 1626. 