VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
» king bezield, in het midden des legers: Zon, fla fiil n. że Gibeon, (waar thans de ftrijd beflist werd) enn Maan `p in Ajalons vallei! (waar de llagting der vlugtenden aan „ den avond voornamelijk plaats moest hebben; were „waarts mes hea drijven: moest, om hen, geheel te: „omfingelen.) Het worde geen nacht voor ons! De „zon en de maan beiden moeten getuigen zijn van on~ „ze overwinning! Op, Israëlieten! De zon en de. „ maan zillen den hemel niet verlaten , eer we ons vole „ komen aan onze vijanden gewroken hebben! En àit „ was het, naar het eerfte deel van va. 13, Choofdt. „ X.) waarop het hier alleen aankwam ; daartoe moest „ álles gebragt, en de aard van het wonder verklaard „ worden uit het oogmerk „ waartoe het dienen moest 5- '„ -Zonder ons gan Gads wijsheid en goedheid te ver- ze grijpen, door eem wonder zonder reden , en in zijne » gevolgen allerverwoestendst, aan te nemen buiten - » moodzaak; door de letter des waards te verkiezen „boven den zin des Geestes.” — Wij hangen, het zegel van onze. volkomene goedkeuring aan deze. voorftel ling der zake, en mogen niet (wielen, of alle onbe- vooroordeelde hoogachters“des Bijbels zullen het hier- in met ons eens zijn, vooral wanneer zij, alwat VAN DER PALM Er over heeft , zorgvuldig zullen bepeinsd hebben, | , ° | Met zeer veel genoegen hebben wij ook de laatfte hoofdftukken in dit -deeltje gelezen. fn-dezelve wordt Ne | gee 83 Js He VAN DER PALM, RIJEEL VOOR DE JEucD, gehandeld over de verdeeling van het land Kanaän , over de bezweriñg des verbonds en het aficheid der over- ‚Jordaaníche (kammen, en over Jozua’s laatfte redevoe- ringen. Dit alles is, naar deszelfs verfchillenden aard, op tene belangwekkende wijze, „niet alleen voor de jeugd, maar ook voor eenen meer gevorderden oudere dom , behandeld.: dan , daar onze recentie reeds zoo uite voerig geworden is, kunnen wij over dit gedeelte in. geene bijzonderhedèn treden. -Wij verlangen zeer naar het volgend deeltje over he Boek der Rígteren , waarin de geachte Schrijver , vo zeker, veel gelegenheid vinden zal, om zijn groot v juft aan den dag te leggen. Wij verwachten, ech niet, dat aan dit ons verlengen zeer fpoedig vo zal worderl, De Heer VAN DER PALM zal zijne den nu wel rijkelijk vol hebben, om zijne groote af’ derntmingi-van eene verbeterde Bijbelvertaling, ten gite: voer te brengen :en hetis verre van ons , te vermoeden, dat hä aan zijne bijzondere vlugheid en gemakkelijkheid in. het werken zoodanig zou toegeven, dat men zijne tafereelen uit het zeer moeielijk Boek der Rigteren als een werk van overhaasting z zou kunnen. befchouwen. . e. Het Kerkbefluur , door den. Eerwaardigen Heer > J „SCHOLTEN, Prefident van het Provinciaal Kerk befuur van Noord- Braband en Predikant te Breds, . voorgefleld in zijn werkje tegen de Voortrefelijkkid van de Leer der R. C. Kerk, gefchetst door j% SLE SACE TEN BŘOEK, beoordeeld en wederlgh, | ` en daartegen het Kerkbefluur der Roomsch- catholije ke Kerk opgegeven en geftaafd, door joanne’ BRAMER, Roomsch- catholijk Pastor te Borne. Ti ‚ Deventer, bij J. W. Robijns. 1817. dn gr. 87 Frat > E indeni ontvangen wij dan toch eens een verdei ge | J, BÉAMER, HET KERKBESTUUR DER R. K. KERK. 235 neee -— -~ gingsíchrift voor den Heer TEN BROEK, hetwelk der lezinge niet onwaardig is, en waaruit men dan toch ‚zien kan, wat een man van belezenheid en kunde ten voordeele van het Roomsch geloof kan aanvoeren , voor 300 ver het voorfame punt, onfeilbaarheid aan den Roomfchen ftoel verbonden, betreft; en ware dit ver- toog gefchreven met eene wat minder fcherpe pen, wij zouden den fcehrijver dank zeggen ,daar wij alsdan zou-. den meenen , dat men al het vroegere ter zijde Schuiven kon, en eene bezadigde opgave der tegenredenen des | ! t ' ? 3 -p > misľchien wel ons een’ grooten ftap yerder zou dragen van elkander in licfde, maar zelfs van weder- ijdfchè achting. Dan, na al het gefchrijf yan en voor Cn LEZEN TEN BROEK, Was het openen van eenen weg, tot geheel koelbloedig onderzoek ‚Ane ira et Rudio, niet te wachten, en kunnen wij eenen Roomfchen geestelij- ken hier en daar een bieter woord wel ten goede hou- „den; hoezeer wij het echter bejammeren ‚-dat, hier in ' Holland voor het minst, door des Notaris bemoeijin- gen, de geest van wederzijdfche toenadering, en het uitzigt op nog eindelijk mogelijke verbroedering, ruim ene halve eeuw is teruggezet. Het is er echter ver van daan , dat wij in ons Pro- testantschij geloof door den Heer Pastor BRAMER ook maar eenigzins aan het wankelen zouden gebragt zijn, Alleen, meenen wij, hij blijkt een man te zijn, met wien te fpreken en te redeneren is, en hj wil voet bij ftuk houden. Zijne verhandeling is ordelijk. Eerst toetst hij het beweerde van SCHOLTEN -omtrent de Pries- ters en Profeten van het O. V. 2) Tracht hij het kerk- beftaur, dat deze voor het goede en bijbelfche houdt „ ‚ te wederleggen, als onfchriftuurlijk en onvoldoende, 3) Dan zoekt hij dat der R. K. kerk te ftaven, als noodzakelijk en bijbelsch. 4) Verder handelt hij van het Opperhoofd, dat hij bij dat bettuur erkent. 5) Zoekt de altovsdurende opvolging dezer Opperhoofden te be. wij ` 'Potestants , door den Heer SCHOLTEN of een’ an-. helpen tot wederzijdfche toenadering , en niet alleen het - 486 J BRAMER > ~% e. ' -wijzen. 6) En befluit alles met een betoog van de onfeilbaarheid der R. K. kerk. — Wij kennen gaart der R. K. afdeelingê der Christenheid het regt toe, om derzelves bijzondere meening over den Paus er het eenhoofdig kerkbeltuur voor”te dragen; en, ak hoewel vast overtuigd, dat Jezus en de Apostelen te dezen aanzien de vrijheid der Christenen aan geene banden gelegd hebben, en alleen bevelen, dat alles eerlijk en met orde gefchieden zal, zoo willen ‘wij ‚het voor en tegen gaarne toetfen, en het: Zacco intra muros peccatur et extra, is ons wel voor à geest; ook voelen wij, dat men de gepretendeerde feilbaarheid der kerk ook nog wel eenigzins anderss kunnen voordragen en wijzigen , dan deze R.'K. “ter hier doet „en wel alzoo „dat deze leer voor den testant nog minder ftootend , en voor de geloofs- en sb deleer minder gevaarlijk was; alles tot Goddelijk gezag der H. fchrift terugleidende, en Paus en Conciliën ge- heel aan J. C. en zijn heilig woord bindende, Dan, zelfs bij de lezing van dit boekje, bleek het ons, helaas! dat die tijden nog niet zeer nabij zijn , waarin eń het een- hoofdig en ieder ander beftuur in de Christelijke kerk, piet in fchijn, maar wezenlijk en'in alles, zich eenig- lijk rigten moeten naar den alleen onfeilbaren regel, en jeder, in gemoede en naar zijn geweten , zich houden “wil aan het ftellig woord van den Heer. Zoo de Heer SCHOLTEN of eenig ander Protestant de pen mogt opvatten tegen dit werkje van BRAMER, hopen wf, dat alles kort, en ‘met aanwijzing der echte: broek “woor iedere aangevoerde daadzaak, gefchieden zal. He -voor en tegen fta nevens ekander, en het Christdik - gevoel voor waarheid en zedelijkheid beflisfe ! Wij houden onze talrijke tégenbedenkingen hier gek ne terug, en zien verlangend te gemoet , dat de Het ' Pastor BRAMER Ons Zine jongens uit de kinderleer op den hals zendt, die ons (Letteroefenaars), gelijk Wi belooft, overtuigen zullen, dat wij, in onze beoorde” lingen van het gefchrijf des Naaldwijkfchen Notaris, | ge HET KERKBESTUUR DER R: K. KERK. s87 _gedasterd hebben, hetgeen wij niet kennen; maar wij ho- pen, dat de Heer Pastor in perfoon die jonge lieden i zal opleiden, en bij de hand zijn, om hen vcor hunne | broek te komen, wanneer zij te veel met de koten, de knikkers-en de ballen mogten gefpeeld hebben , en daar- door „ als bet op ftuk van zaken aankwam , met hunnen mond vol tanden ftonden ; met de bedreiging van welke vermakelijke correctie wij eenen R. K. geestelijken het. vernuft zijner kweekelingen in de kinderleer eens hoor- den opfcherpen. Proeve eener geneeskundige Plaatsbefchrijving (Topogras phie) der Stad Amfberdam , door C& J°. NIEUWDN- HUYS, Med. €} Chir. Doctor , enz. Ilde Deel. Tè Amflerdam bij J. van der Hey. 1817. In gr. 8vo. X, a34 ch 56 BI. Met drie ùitflaande Tafels. f 4-18-: D: tweede deel van'een zeer belangrijk werk bevat de zesde en zevende afdeeling van hetzelve. In de eer- fte dier afdeelingen fpreekt NIE UWENHĦHUYS overde ziekten der Amflerdamineren, en over de middelen om dezelve voor ziekten te bewaren; in de tweede handelt hij over de behandeling der ftervenden , en over het be- graven. De zesde afdeeling is verdeeld in drie -hoofdftnkken, In het eerfte wordt over de ziekten in ’t algemeen ge- fproken. Daarin wordt aangetoond, dat dmflerdam niet meer, noch hardnekkiger ziekten heeft , dan ndere groo- IS b a88 © Ce J. NIEUWBNHUYS i J - . | groote plaatfen; dat de herfst de meeste zieken ople vert, de winter, naar evenredigheid, de meeste doo- den. De verfchillende gefteldheid der jaargetijden had hier echter invloed op. . Regenachtige en natte jaarge- tijden vond NIEUWENHKHUYs minder nadeelig, dan groote hette; fchrijvende dit toe aan de meerdere voch- tigheid, welke door de warmte uit de veengronden op- trekt, Rec. meent echter te hebben waargenomen , dat op een’ droogen zandgrond hetzelfde plaats heeft. Daar kan evenwel die oorzaak niet gelden. Zoude ook de meerdere overeenkomst van vochtig en veranderlijk weêr met ons luchtgeftel , en daardoor ook met het geftel d inwoneren , hier in aanmerking moeten genomen w den? ' B ` | Alvorens tot de befchouwing der in Amfierdam voor komende ziekten over te gaan, leert ons de Schrijver de bronnen kennen, waaruit hij geput heeft. Deze zijn voornamelijk de op het Raadhuis gehoudene aanteeke- ningen, welker onvolledigheid en onnaauwkeurigheid hem echter dikwijls in verlegenheid liet, en al de oor- deelkunde vorderde, waarmede de fchrandere Schrijver er gebruik van gemaakt heeft. Wat nu de manier betreft, waarop NIEUWEN- muys dit gedeelte zijner taak behandelt, hij geeft van elke der heerfcltende ziekten, naar eene door hem gè- vormde en uit veertigjarige aanteekeningen opgemaakte lijst, de jaarliĳkfche fterfte op; vergelijkende dezele met die op andere groote plaatfen, vooral Weems Hierbij vermeldt hij tevens, welk faizoen voor zoot nige ziekte het ongunttigfte is’; of de fterfte federt eeni ge jaren is vermeerderd of verminderd , en waaraan dat die vermeerdering of vermindering is toe te fchrijven. Eindelijk voegt hij hicr nog een kort beoordeelend vet. flag van de meest gewone behandeling der Am/lerdam fehe Geneesheeren bij, Wij willen uit dit lezenswaardig berigt eenige trekken, welke bijzonder onze aandacht vestigden, mededeelen, 1°. De koortfen zin in de lastite tien jaren te Ame fer Wanoa on ar — \ GENEESKUNDIGE PLAATSRESCHRIJVING. s89 Perdam verminderd; ware zenuwkoortfen zijn er zeld= zaam. Daarentegen fterven er meer aan die ziekten te: dimfterdar ; dàn te Weenen. Schoone, warme voor- en: najaren brengen tus{chenpoozende koortfen voort , wel: ke fchielijk door de kina moeten bedwongeù worden „ en wel door kina in poeder. De Schrijver zegt hier niet ,.of. hij ook gebruik maakt van de kina kort vóór den aanval gegeven, of van dezelve met braakwijnfteen of met magnefia. — 2°. Beroerte is te Amflerdam zelde zamer „dan té Weenen, Wij zouden wel willen vragen „ of zulks ook aan het fterk eteh der Weeners is toe te fdbrijven? Wij zijn overtuigd, dat fterke opvulling der aag en ingewanden, bij meníchen van een’ gevordere den leeftijd, al ligt:dit toeval veroorzaakt, …— 3°. Tee ring, en wel bepaald longtering , is te Amflerdam veel- vuldiger, dan men, uit hoofde der Jachtsgefteldheid „ dénken zou. NIEOWENHUYS fchrijft zulks aan toe wallige oorzaken toé „b. v. hèt utt{chreeuwen der koope waren langs de ftraten. —4°. Daarentegen zijn longonte ftekingen en zijdewee zeer -zelddaam. — 5°. Büikloop neemt federt eenige jaren zeer toe, hetwelk- NIEU WENHUYS aan het flechte voedfel ‘en de algemeene ellende toefchrijft , waardoor Amflerdam eenige jaten gea teisterd is. -In hardnekkigen buikloop gebruikte N IE Us WENHUYS, met vrucht, phosphorzuur met opium, Wij hebben in een’ verouderden buikloop veel nut gezien Van setum aromaticum met opium. — 69, Zeer bee langrijk is het uitvoerig artikel over den blaastteen y svaarin wij ken Omftandig verhaal vinden van de keuren , Enz. de operatie van den (teen betreffende „ welke te Amfterdam ain een bijzonder toezigt is onderwörpen; Wij kannen niee ontweinzen , det wij dit eenigzins vreemd Vinden, vooral het verzoeken em de: vrĳheid tot de kunstbewerking bij request. Voorts vermindert de (teens aar het graveel vermeerdert: een -bêwijs , ‘det’ de oore Taken van dit ongemak blijven voortduren, en niet, 2 oo als velen beweren , minder werkeh , federt'het mine Mer bier drinken. Alleentijk fchijnt de- meer pisdrijvende BOEKBESCH, 1818, NỌ. 7e Vv thee sga emo el Ge ‚Je NIEUWEN vys 3 thige. Rigen, invloed op de Îterfte, alsmede, dat mazelen en roodvonk, federt dezelve, niet zijn toegenomen. Hö maadt echter óok de grootíte voorzigtigheid en naauwe kéurigheid bij de inenting aaf, opdat er geen valfche pokken. ‘koren. >. - In het derde hoofdftuk dezer afdeeling {preekt de Schrije ver over de regelen ter bewaring der gezondheid, Zit raad wijkt weinig af van den door HU PF E£ LAN D gegen nen; welken voortreffelijken Schrijver hij hier dan odt: veel fchijnt gebruikt te hebben, == Van het nut der be den fprekende, zegt de Schrijver een woord van de om gegrondheid eenet aanmerkinge in de beoordeeling des eerten deels, waarbij wij de mindere noodzakelijkheid der. badén, als een volksgebruik, im ons land, beweer den. Wij. zijn van dit gevoelen nog niet terug gekoe men. In éen wisfelvallig klimaat kan zulk eene opwek» king der huid niet weldadig zijn. De bevorderde uitwe _ feming wordt. er te ligt geftremd. Geen volk, in zoor danig klimaat levende, gevoelt de behoefte, zich te ba» den; het is dan ook nergens, in zulke (treken, een volksgebruike. . In de zevende afdeeling „ waarmede dit deel beflotes wordt , fpreekt NAEUWENHUYS Over de behandelisf der ftervenden, en over het begraven. Ten aans van de eerten, wratke hij de ondoelmatige geestelijk bediening derzelven zoo geer, als bij de verftandig asie gewerde prijst en hoog{chat, — Wat het begraven bee tteft, toont hij voornamelijk het padeelige van het te vroeg, begraven en van het begraven in de kerken ai . Wapneer wij, bl. 48., :lazen ven waterfofluchi in den dampkring van. Amflerdam , zal dit waarfchijnlijk vas zwavel- waterftofluchas moeten verftaan worden; de zak were WERN wij miet, dat in den dempkring, aaawezig in a v 2 y ; GENEESKUNDIGE PLAATSBESC BRIJVINO, apt r W5 zien het derde deel van dit belangrijk werk met ' verlangen te 5e Hoet, Verhandelingen > wisgegeven door TEYLER’s Tweede, Genootfchap. XIXde Stuk; bevattende twee Antvoore. den op de Wraag, betreffende de Levenswijze en Gea wobnten onzer Woorvaderen, hier te lande, yan. de “proègfle ‘tijden af, tot aan het einde der AVldé Eeuw. Fe Haarlem, bij J.J. Beets. In gr. 4tos „0 Bl f'g-s- et genoegen, alhoewel fpade, kondigen wij dee | mw belangrijken vaderlendfchen letterarbeid aan in ong | Maandwerk. Geheel onbedoeld namelijk, door one. | ledig te zijn met den verbagetiden toevloed van ftuke Een, betrekkelijk de grodte gebeurtenisfen des tijds waarin Nederland. zijne rol had en eene gezegende verlosmg andervond, Zijn wij ten achteren geraakt mer onze vermelding der uitgegeven flukken van TEY LE R?’S: Fweede Genaotfehap. Zoo toefde voorwgar te lang dit y XIXde Deel op onze fteeds overladen tafel; en zien wij ons zeifs verpligt , een vorig Stuk, van hooge waarde voor den Netuuronderzoeker „ onaangeroerd te laten, Ondanks onszelven , vermogen wij, na het verzuim eeneg tijdige en welverdiende hulde dan den PFenafehen Hoogs hera D. G. KIESER, wegens deszelfs met goud en. dere’ Vekrounden arbeidvover het werksuigelijk zamenflel dir Blasten:, geene plaatfe in te ruimen: voor een bes, hosrkijk verflag. Trouwens van rondomme, in ons vas derland em: var elders, klonk ons alreede derwijze de: luide goedkeuring toe dezer keurige Verhandeling, in: het Fransch gefchreven en ‘onvertaald „ doeh met uithe- hende: Platen tot-eer der Nederlandfche drukpers uitge- kever, dat wij hef thans-best keuren , met eenen onwijte= keurigén blos, aan-dezelve harèn rang en ftand te geven’ ia ons boekvertrek, Zulks evenwel kunnen wij Biet vap e+ y g ops g a92 ARE VERHANDELINGEN ans verkrijgen te doen met dit latere of XIXde Stuk des Genootfchaps , gefchreven door vaderlandfche Mannen, en welks inhoud, de levenswijze, gewoonten en zeden behelzende onzer Voorouderen , tot het einde der 16de eeuw , de - volledigfte sanfpraak heeft op onze, hoe- zeer late, vermelding. - Wij treffen over dat onderwerp een tweetal Verhane delingen hier aan. “De eer(te, die van den Eerw. J. A. STRESO, Leeraar der Hervormden te Kampen, droeg _ des, Genootfchaps aanzienlijken Eerepenning weg. De, andere, die van den Heer JAC. VAN MANEN, Vree deregter te Rhenen enz. , werd als een Accesfit gedrúkg Wij billijken gaarne die toewijzing en rang{chikking- vg Beoordeelaren ; alhoewel ons bevreemdt , van eenen sik veren penning geene mêlding te vinden, welken wi | nogtans, ware de beflisfing aan ons verbleven , aan den verdienftelijken arbeid diens Vrederegters niet zouden ontzegd hebben uit de fchatkist van TEYLER. Veilig mogen wij zeggen, dat, onder alle de ftoffen , door ge~ zegd Genootfchap vroeger of later ter beantwoording uitgefchreven; geene andere zoo belangrijk was voor den weetgierigen en het land zijner geboorte hoogfchate tenden. Nederlander , als deze, die, „ uit de gefchiedee „ Dis en andere overblijftelen , eene beknopte opgave „ verlangde van de levenswijze en de gewoonten onzer „ Voarvaderen, hier te lande, van de vroegfte tijden „ af, tot aan het einde der 16de eeuw ; en wel bijzon „ derliĳk van de trapswijze verbeteringen hunner wo „ ningen, kleeding, voedfel,sen van hetgene valt „ ter vermeerdering van de gerijfelijkheden en der $ „ noegens van het: leven verftrekken kan.” Met al reden, intusfchen, roept de Eerw. STRESO, ŒA rijkdom en wijden omvang des onderwerps nadenkende, uits „Welk een onafzienbaar veld opent zich voor mie ne verbeelding!’ Niemand verge ons derhalve, mt wij hem, of zijnen mededinger, íÍtipt vergezellen, & op het (poor ondernemen te volgen. Zulk eene menige. oudheidkundige , wijsgeerige en opmerkenswaardige be $ VAN TEYLER'S TWEEDE GENOOTSCHAP. 293 digheden is hier in den arbeid dier Mannen verfpreid , vergaderd uit dat ruime tijdvak van eeuwen, en in ver- gelijking gebragt, dat’ wij, ons toeleggénde om hunne beknopte opgaven te bekorten ‚niet misfen zouden duis- ter te worden voor onze Lezers, of hun werk te mis- vormen en te verminken, Liever, derhalve, dan dit bĳkans onafzienbare veld met fnellen gang te willen deorloopen , en op dien overvloed van voorwerpen ter vlugt een’ losfen blik te flaan , noodigen wij onze Land- genooten uit, om zich te vergasten bij den voorraad, àoor de Heeren STRESO EN VAN MANEN verzameld, en in eene welgeregelde orde ter befchouwing gerange £chikt. Onze beoordeeling bepale zich des tot eene ver- ` gelijking en algemeenen toets der waarde van hunne voor ons liggende Verhandelingen. Daar van hen inzonderheid geëischt werd , gedurene de het tijdvak veler eeuwen den trapswijzen voortgang der befchaving hier te lande in meer dan éénen zin aan te toonen, was het van groot belang, eene gepaste verdeeling dezer wijduitgebreide en rijke ftof te ontwer pen of uit te vinden, ter bevordering van eenen gere- gelden afloop en befchouwing des geheels, Daarin nu is STRESO, onzes inziens, gelukkig, en beter gee {laagd dan zijn Mededinger. Hij ftelt zich voor, de le= wvenswijze onzer Voorvaderen na te fporen, I. gedu- rende der Romeinen verblijf hier te lande, en dus tot in het voorst der sde eeuw; Il. federt het verlaten dezer - flreken door de Romeinen , tot aan den tijd der Kruisrogten in het laatst der ride eeuw ; III, van dien tijd af , tot aan de uitbreiding der wetenfchappen door de uitgevondee ne Drukkunst in het voorst der 15de eeuw ; IV. van- daar: tot aan het einde der 16de eeuw. Eveneens als de Eerw. STRESO, dan toch in niet: meer dan drie tijdperken, heeft de Heer VAN MANEN zijne Verhan- deling gefplitet, en beiden eindigen zij het tweede tijd- perk; tegen den tijd der Kruistogten. Maar, zoo wij het eene zaak van minder aanbelang keuren , dat deze, bij. het weinige licht, dat wegens de zeden der Middeleeu- V 3 wen BE TT ORREANDELINGEN tr Wen të ontdekken vale, zijn erpe tijdperk’ over der bih . den leefwijze hier te lande tot KAREL DEN GROO ` PEN uitbreidde, geenszins gewalt het ons, dat hij zijn derde tijdvak niet verdeeld hebbegelijk s TRE S0. Niet} dat wij loochenen, dat de uitvinding der Drukkunst éen gevolg was van de zucht tot navorfching en voort: gaande befchaving, uit de Kruistogten ontftaan.: Dit Ontdekking; evenwel, was van zoo onmiddellijken ine vloed op wetenfchappen en zeden , dat dezelve allezins verdient afzonderlijk gedacht en nagefpoord te werden, Ook rust de Lezer niet ongaarne aldaar, tegen de nades ring der latere gebeurrenigfen:, de Hervorming, en Ne derlands verlosfing van dèn ‘Spaanfchen dwang; op dd &nders vermoeĳöenden weg van omtrent vijf honderd ja ten, welken de Heer V.A N MANEN, zonder te verpoos ken, wil hebben afgelegd. Aan den anderen kant, en terwijl beide deze Schrijvers eigenaardig veel gemeens hebben ; daar zij uit dezelfde of eenerlei bronnen, wet gens Gefchiedenis en vaderlandfche Oudheidkunde, moesten putten, valt echter in het oog , dat VAN N 4è NEN fuim zoo uitvoerig is als STRESO, en inzonder: heid nopens Gelderland en naastgelegen ‘Provinciën de . meeste en naauwkeurige narigten miededeelf; hoezeer anders sTRESO doorgaans tijker is en meer ftipt in aanhalingen van oudere en latere boeken. = Ziet daat het voorname verfchil van bewerking in deze twee be langrijke Verhandelingen, genoeg uiteenloopende ou det Lezeren aandacht te boeien; Want, fchootèk wij, met TEXLER?s Beoordeelaten, aan de eeft om aangevoerde redenen, den prijs zouden toewijkë; blijft toch de laatfte; die ‘hare eigene verdienften hieky in onze oogen meer waarde behouden, dan die é druks alleen; en behelst zij, aan het einde , een Salet lijk en beknopt overzigt van den ftaat der levenswijtėi befchaving en zeden onzer Voorvaderen ;in de verfchik jende tijdperken. — Ondêr ‘het doorlezen nogtans vel dezelve {tieten wij, herhaalde reisen, op de mispisate se, fing VAN TEYLER’S TWEEDE GENOOTSCHAP. iog fing van den tweeklank ei, waar de verdubbelde i vere eischt werd. Ten flotte prijzen wij onzen Lezerén den arbeid der beide bekwame vaderlandfche Schrijvers met hartelijke goedkeuring aan. Unemofyne. Mengelingen voor Wetenfchappen en Fraate je Letteren, verzameld door Mr. Be W. TYDE MAN en N. G. VAN KAMPEN. lide en Ide Stuk fe Dordrecht, bij A. Blusfé en Zoon. 1816 en 1817 dn gr. 8yo. VIII en 192, XII en 336 BI. Te zaméh fs- -6r N an het zfte Stuk gaven wij loffelijk verlag i in onze Letteroefeningen voor Febr. 1816, en betuigden toen het vervolg te verlangen. Thans bezitten wij het reeds drievoudig, én nog ‘hebben wij het niet aangekondigd, Deze vertraging is buiten. onze fchuld veroorzaakt, Wij zullen trachten ze te vergoeden, en willen: daafa om nu den eden en sden bundel te gelijk opnemen. ' In den aden verfehiijnt, even als in den zften, eene Verhandeling van wijlen Mt. J. P. KLEYN, over hed Epigramma , (Punt. of Sneldicht) op den voorgrond. Volgens dit opfchrift dachten “wij, dat zij aHeen over het Punt. of Sneldicht zou loopen; maar dit doet zĳ Biet. Zij handelt eerst over het woord Epigramma iù het gemeen , en over de namen, welke Nederlanders en Deitfchers gebezigd hebben, om het te vervangen, ale len door den Heer kLeyN afgekeurd, als niet’ alge» Meen en beduidend genoeg, om alle.de daaronder be. Erepen foorten van verzen te bevatten. Dan (preekt zij Over de om/tArijving van hetgeen men ouder Epigram ma te verftaan heeft, vervolgens over den omvang der Köffe, welke het verwerkt, en eindelijk over deszelfs ‚ Særd en wèzen, de wijzigingen, waarvoor het vatbaar _Ís en over hetgeen men, bij deszelfs zamenftellig, in oog te -bouden en. te. fchuwen beeft; alles met. vele V4 Voors ` 296 ` - MNEMOSYNE. E. vogrbeelden , welke de lezing ‘zeer veraangenamen , op- gehelderd, — Sommige gedeelten van dit opftet zijn zeer fraai; maar op het geheel hebben wij veel aan te mer- ken. Het fchijnt ons , hier en daar, niet wel geordend ; bij. voorbeeld, als het reeds de Duitfche namen beoor- deelt en afkeurt, eer nog, wat men onder Epigrame ma verftaan moet, onderzocht is. Verder beantwoordt | het niet aan de omfchrijving van LESSING, san welke de Heer KLEYN. de voorkeur geeft, en volgens welke een Epigramma een gedicht is, hetwelk den vorm vara een Op/chrift hebben moet: want dit fluit al, wat dien vorm niet heeft, uit, omvat fchier alleen het dichter p- en Bijfchrift, waarover toch vervolgens niet bt zonder gefproken wordt, en ftrijdt ljuregt met die ab gemeenheid, welke de Heer KLEYN vereischte, en waarom: hij het woord Epigramma behouden wilde beb- ben. Eindelijk het geheel gaat noch over Epigramma- tiche gedichten in het gemeen, noch over het Punt- of Sneldicht im het biizonder , en is een mixtum quid, dat zich moeijelijk laat befchrijven, — Wij blijven, met de Schrijvers der Taal- en Dichtkundige Bijdragen, Bij- fehrift en Pantdicht voor te wezenlijk onderfcheiden houden, om onder éénen naam begrepen te worden. No, 2, in dezen bundel, is Fragment cener: Voorte- zing over de Godenleervan MOMERUS, door den Hoog- leeraar £. `A. BORGER. = De Gaden van n OMERUS kenmerken zich door het misfelijkst mengfel van grøt heid en kleinheid , deugd en ondeugd, goddelijkheid en menfchelijkheid, Vanwaar. dit onbeftaanbare;? Volg®s den Hoogleeraar vandaar, dat HOMRRUS, Van dea eenen kant, zijne Goden zoo voorftelde „ als zij, aaf de begrippen zijner tijdgenooten , En, van. den anderen kant, zoo, als. zij, maar zijne. eigene verlichtere wijs: geerte, zijn moesten. - Maar waarom toont hij zoo. vel eerbied voor den ellendigen Volksgodsdienst , en felt hij zine eigene begrippen daaraan achter 2. Asswoorde Zijn heldendicht. eischte wonderlijke gebeurtenisfen en uitkomften „ waarin de werking en invloed, van hoogfre . we | | MNEMOSYNE, 297 wezens niet gemist kon worden, Daarom had hij zijne eige- ve. Goden noodig: want die des volks waren daartoe veel te zwak , zelfs beneden zijne helden; en zijne eigene Goden kon hij niet overal doen optreden. Ware zijn jupiter al- tijd de almagtige, de alwijze, de onveranderlijke en onbes driegelijke geweest, de Trojaanfche oorlog kon dan geene lien jaren geduurd hebben; maar hu die JuriTEn dan eens de magtige, dan weder de onnoozele is, die zich laat be- driegen, was dit- mogelijk, Dit laacfte is, in ons oog, de weemd(te paradax, waaraan wij zoo min ons zegel kunnen hangen, als daaraan’, dat hij, die altijd van het Opperwezen p eene waardige wijze fprak, nimmer een heldendicht zou kunnen vervaardigen, hetwelk met de Iade zou kunnen vert- geleken worden. No. 3. Verhandeling over den waren geest en de voordeelen van het Wereldburgerfchap, door N. G. VAN KAMPEN, ge- houden in Februarij 1811, korc nadat omtrent een vierde van ons Vaderland aan Frankrijk was ingelijfd. — Welke verdien- fen dit ftuk ook hebben moge, wij hadden het, in deze Mengelingen voor Wetenfchappen en Fraaije Letteren, niet verwacht. Indien men er“ dergelijke Verhandelingen in wil opnemen, kunnen zij verbazend uitdijen, — Den wereidbyr-. gerlijken geest, als het beste hulpmiddel tegen moedeloosheid. in. volksrampen, te doen. kennen, is. het doel, en hiertoe woedt 1. die geest, naar aanleiding van het woord wereidkure ger, afgefchetst; 2. getoond, dat. dezelve troost, bemoedie gug en afleiding in:volksrampen geeft, anze befchouwing ya alle voorwerpen verhoogt en verfijnt, onze ziel veredelt „ in één woord, voor ons verftand en hart allernuttigst Îs;. 3. bewezen, dat het, in onsen; tijd, veel ligter valt, dan în de aniheid , wereldburger te zijn; en A. te regt beweerd , dat wereldburgerfchap op Godsdienst moet rusten, De Redenaar werkt zijne taak zeer geregeld af; gaf, onder zijn rRe deel, bij de fchets van den wereldburger in hoog beftuur, aanlei- ding, om er den toenmaligen Dwingeland bij te vergelijkens deed, in’ het sde, zien, det hij niet vreemd: was van het denkbeeld, dat Europa, na het einde van langdurige worftes ling en verfcheuring, vader, dan ooit, tot verbindtenis en vereeniging zou komen; en toonde, in het 4de, uitmuntend , dat de tegenwoordige mildere geest de vrucht is van het Chris- readens p hetwelk de menfchen niet alleen leert, .zich als we- Vs reld. “a -œ — — - és HNEMOSTÄŘ sbhiburgtri, imar zelfs als burgers van het geltelal te ber fehouwen, als vermáagfchapt met alle redelijke wezens ali bmine, en beftemd ont ééns Met alleh in gemeenfchap te teêden, — Die leatfte idé ‚wordt, ten flotte, in een fchooun vers, witgebreid, ' Hiermede komên wij tot de Cedichten, welke het overige ve dezen Hundel uittnaken: ` ` : No. 1, getiteld De Zon, fan wijlen Mi. P. Le VAN D9 KASTERLE, 'Ís een zacht rollend, fit wloeljend vers, der bbb ‘moch gebrom liat’ hooren, ‘noch hoog opwaatts voert; imear des te meer godsdienftige fevoelens wekt. "2, Aan mijnen KLEYN, door BELLAM3, Over den ów» verbreekbaren liefdebdnd, die alle redelijke fchepfelen in 4: keetal verbindt, en nok deze vrienden aart efkander hechtte Dierbaar; om de hand, waarvan het komt. ` - Be Hopelooze Liefde, door” **, Vol van kanst, kracht, ef getaskkelijke aitdrukking; maar wat iseen Beeld, welks vuur DY geen“ kichtglned halen kan, en éen rozekñop, wiens par pèr 'klenrgemengel nict langer branden kan, beftoten ín zifà Rengel, maar, gloeljende v van wang, door 't- groen der bleak jea breekt? - "4 De Hoep, door Mr. W. SIEDERDIJE, <- De- Gade des Dichters bezong die onderwerp in den vorigen bundel: Hie Goet hij het, met marmelijke kracht en ftoutheid, — fa dit vess zijn {choonheden ; waarvoor wij- geene woorden hebben, en waarbij het 'pinbanum quisquis. zich onweerftsenlijk aap Oos opdrong; fchoou het, in den vóorzang, weder flechts eey Sskkolen heet van de uitgediende luit , met: reeds ontwende kunok- delent — De uitgebreide lofzang san God woor het gefeheak der ‘hope, welke achter het boofdgedicht volg, is mel heerlijk. Met vele moeite weerftaan wij den aandrang ‚AN het een of ander mede te deelen; doch ons ‘beftek dsviags de keus belemmert, en van het gadeloos kanstvermagen dé Dichters behoeft niemand , doot nieuwe ftalen, overtuigd i$ worden. ` < Mersouw ' MILDER DIJE prask hier weder aan de zijde val heren Man, in No. Ss, Ralows Burg, dan verte gevold saar KOSROARTEN, à Dit Rulowsburg, in de Middeleeus wen. een Rooversflot, op het eiland Rugen , san den oever ván het Bafsssch Maer, wetd door drie feiten, zonen vande atkchawelijke JUDITH, en met haar door ede belioe oc MKEN O3 TRES <99 doehter, IKEENGARDE, bewoond, Op een hunner togtes, maken deze fchelmen den Vorftelijken RITOGAR gevangeng die IRMENGARDE’s hart verovert, Zij weet heimelijk zijne boeijen té laken, en bem zijne vrijheid weder te geven; ed bij verlooft zich aan.haar, en zegt haar verlosfing toe. Hif komt aan ’t hof var JAROMAR, den Vorst van Rugen, die hem zijne hulp belooft, om het roofnest te vermeesteref g maar vooraf wil, dat hij hem zijne bruid, HEREGONDE, _ van Rostork żal afhaleir, en in zijne armen geleiden. Hij ié hiertoe ‘vaardig, ‘geilt. naar Rostock, en begeeft zich met zes REGONDE op den terugtogt. nen daarover niéts bijzonders zeggen, en fpoeden ons tot den derden bundel. Deze wordt geopend met eene Befchouwing van den » vorm en inhoud van CICERO's LÆLIUS, over de Vriendfchap, door ABR. BLUSSÉ DE JONGE, in den vorm eener Voor- Bezing, welke allezins van de bekwaamheid des Opfteliers, als Spreker, en tevens van zijne letterkennis en bevoegdheid, om de meesterflukken van den Romeinfchen Redenaar in o- ze tasi over te brengen, getuigt, Gelijk de Heer pr usst dit ftuk zeker alleen voor zulken vervaardigde, die het oor- ‘$pronkelijke niet lezen kunnen, zoo zeggen wij er ook eenig lijk, ten diente van zoodanigen, van, dat -het onderwerp daarin wijsgeerig,- bij wijze van zamenfpraak , op de zooge “noemde Socratifche manier, is behandeld, en dat het befut van alles, met CICER O's eigen woorden, is: „ De deugd alleen kweekt en voedt ware vriendfchap. Bert de deugd bo ven alles, en acht de vriendíchap, na hasr, van alle goed het grootfte.” Hierop volgt THZAGENES, of Zamen/praak over het Gebed, door Mejuf vrouw GALIEN „(thans Mevrouw wy TTE NBACH) uit het Fransch vertaald, door N. G. VAN KAMPEN, mede in den echt Socratifchen geest, en, als ín den bloeijendfen tijd der Griekfche wijsgeerte, gefchreven; ‘waarom men er ook geene andere denkbeelden, dan van dien tijd, in ver- wachten moet. Eene uitmuntende: toffpraak van dit opftel is, dat de geleerde Vervaardigfter van hetzelve zoo oorfpronke- lijk Grieksch heeft weten te denken en te fchrijven „ dat ze- ker Recenfent, daardoor misleid, haar werk eerst voor eene vertaling van een oud Grieksch gefchrift, daarna voor een samenvoegfel van verfchillende plaatfen van oude. Schrijvers, beeft gehouden. Het 3de ftuk is eene Ve rhan deling over den godsdienfitH, zedelijken en maatfchappelijken invloed der Dichtkunst, dot B. A. HAMAKER , Hoogleeraar te Franeker, (thans te Leiden.) Naar Recenfents oordeelt is dit, zoo wel wat den vorm e8 inhoud, als wat den ftijl betreft, een allervoortreffelijkst fok. In lange heeft hij niets gelezen, dat hem, in zijne foort, be- ter behaagde: maar vooral het vloeijende , het zuivere, bes ongekunftelde en eenvoudig fchoone van den ftijl, zonde eenige opfmukking, zonder eenige valfche fieraden, zonder zoogenoemde- bloempjes, zonder die ellendige en fchier boon wW Pd . MENEMOSYNEe gol wél volgehoudene Metaphoren enz., heeft hem bekoord. Iu- dien immer het gevoelen, dat een dichter geen goed proza- Schrijver zijn kan, gelogenftraft is, het is hier. De Hoog- leeraar HAMAKRER is toch ook dichter, en heeft hier niet alleen der kunst, welke hij zelf beoefent, deze frazije lofre- de gehouden, maar ons ook eene loffelijke proef van zijo kuustvermogen gegeven, in eene navolging der vijf eerfte coupletten van den Lierzang des Engelfchen Dichters Tu oe MAS GRAY, The progrefs of Poëtr'y, welke deze lofrede bee fluiten. No. 4 is Verflag wegens het Spaansch Treurfpel van Don GULIELMO. DE CASTRO: de Heldendaden van den Cid, door Mr. w. BILDERDIJK. Bekend is het voorceffelijk Treurfpel De Cid van CORNEILLE., Dit is eene navolging wan het oorfpronkelijk Spagufche, hier. boven genoemd, maar meesterlijk door den Franfchen Dichter voor het tooneel zijns vaderlands gefchikt gemaakt. Veleriei beoordeeling heeft deze navolging ondergsan; maar met Bet oorfpronkelijke is zij nieg vergeleken, hetwelk echter en nuttig en aangenaam zijn kan. Daar nu het oorfpronkelijke even weinig algemeen bekend is „ als de Spaaníche ragl, waarin het is gefchreven, heeft. de Heert BILDERDIJK zich. verledigd, om van betzelve eeng breede fchets te ontwerpen, welke ons hier worde medegee deeld. Dat dit aan hem wonder wel was toevertrauwd , wie gou daaraan kunnen twijfelen? Ee Nn No. 5. Redevoering over de hpoge waarde eener goede Ops voeding tot de vorming van een waarlijk grooten Schilder, door Mr. W. TERPSTRA, Rector der Latijnfche Scholen te Groningen. — Het doel onzer beftemming is volmaking: daars toe moet de Schilderkunst medewerken: dit kan zij niet, ten zij ze der ziele zachte, edele en groote denkbeelden, of groote, verbevene-en navolgenswaardige voarbeelden, voor- ftelt. De 'Schilder, die dat niet doet, is uiet groot, en, om het te kunnen doen, moet hij eene goede opvoeding genoten hebben, Zietdaar hetgeen de Redenaar los en levendig ont- Wikkelt, en met eenige fraaije voorbeelden opheldert. No. 6. Her Beeld van ARIADNE, in de Beeldengalerij te Parijs, door Mr. C. J. VAN ASSEN, Eene dichterlijk fchil. derachtige befchrijving van dit uitmuntend liggend Vrouwe: beeld, in flapende houding, met alle de trekken eener deer- Riswaardige , die door mishandeling lijdt, De Heer van A 8- | N dos MNEMONENS, SEN ‘fchetse hierbij: zijne eigene aaudoetingen, toen hij df beeld befchouwde, en deek, in het kort, de gefchiedenis van ARIADNE mede, * “In No. 7 geeft hij eene Opgaaf der Hrzemelint Jan Syandbeelden èn andere voorwerpen van oude Beeldhouwkunst ; In het Paleis van de Louvre te Parijs , in November 3815, Deze dagteekéning doet van telf merken, dat' dit de opguf fs van het overgeblevené; nadat het aloin san de volken ont Toofde was terùg-gegeven. De Schrijver, die, tú de degens toen dat geroofde deze zalen nog mede verfierde, dezelve fezien heeft, ‘doorwandelt nu'de vertrekken, merkt òp, wac verdwenen, Wat gebleven is, en flait bij de waarde van hét čen en ander, als kunstregter ‚Ml, Meh'zou zich zeer driegeù, zoo men waande, dat dit flechts een dorre, zo noemd beredeneerde, Catalogus. was. Neen: sliès heeft kiel en Teven, en verfchaft eene aangename lecture: Ees _ dorre tijst van alle», voor den liefhebber van belang, én wet geordend, is, in weinige bladzijden, achterdan gevoegd. °° ” Hiermede komen wij cot de Gedichten, _ k e Het sfte is ‘eene Fértaling van het 1qde Doek der Iode ban KOMERUS, doór Mr. J. VAN '8 GRAVEN WEERTS En eene vertaling, fchoen zoo getrouw, als in gebonden fif ' mogelijk is, tevens over het'geheel zoe vloeijend, dát met. fchier zeggen zou eeu eorfpronkélijk Hettandsch gedicht tè lezen, Zoo moet men HOMERUS aan zulken: levern, die hem in zijne eigene tsal uiet legen kunnen, indies zij immer ‚ fmaak in hêm zullen. krijgen. Of gij echter wet cok in hent ar dat gadeloos fehoón- zahleh vinden, hetwelk zoo vele ge fettetden, zoo vele eeuwen lang, in hem bewonderd hebben; | Haarden blijven wij twijfelen. Hiertoe fchijnt hoog gevoefel een' kunstzin, dien men zonder de beoefening der oude ik terkúnde miet verkrijgen kan, onontbeerițjk. Mogten wd dertasfclten den” geheelen Dichter eens zoo bezitten, alz dh hier eene proef van hem gegeven is ! ‘ ` a. Frije Navólging der eerfle Elegie van vinuurus, doof 3. LUTGERT. Niet flechts navolging, maar ook tosfe d evallige uitbrefding. ‘Het oorfpronkelijke heeft flechts sweer ennégenkig, deze navolging driehonderd :en- vijftien, hoew wat kortere, régels. radijs door: J. Vs D. D. (Proeve van zeo fetterlijk mogelijke aurzetting.) Wij kunnen de getrouwheid dezer- overzetting , door vergelijking met het oorfpronkelijke , thans niet beoordeelens doch zij draagt hier en daar blijk genoeg, dat zij niet zoo vrij uiet de pen wilde, als eigeu opftel gedaan zou hebben. Trouwens, die wies ook, bij zoe bettortijk mogelijke overbrens Sing, én dichtmagt, niet anders mogelijk, en wijtzijn er zeer ver af van dasrom aan deze overgetting verdienften te gute zeggen. Maar, het geheele origineel moge dan zoo veel pren. en ftout gedachte behelzen sis hop vi, om govak niet. ? f en 5. Maria’s Medelijdes „ door Pe van BRAAM, cn pária bij hee kruis, door Mr. We RILDERDIJK » heg e vertaling, het ander vrije savolgisg van -het bekeny Stabat Mater, Beiden vloeijends; maer- hes eerfte nieg veral vertaling en den zin van het oorfpronkelijke uitdeuke ende, en het laatfte, voor het minst vao de beitt, geene gavolging, dan in een bijster ruimen zin. ‘ 6. De Verfchijning, door B. F. Tt. De Dichter verbeeldt ich, bÜ ber graf van wijlen den Profesfor Rau, den gnt- flapenen uit hetzelve. te zien ten voopíchijn komen; desh * : is. flechts ‚voor. een aogenblik:, daar hij kerftond, ia ” zelve weer nederzinkt. — Het verhaal hiervan is ’t al, Of dit ny Gedicht op den dood van Prof. RAU mag heeten „ zog als het op. bet biad van den /nkoud getild wordt, vooras! daar de Dichter, ja het afte Stuk, verklaard had, geen vers op den overledenen te kunnen maken, laten wij onbeflist, „7. De zesde December, (verjaardag van den Prins van Oran ie) doot je DA COSTA., — Doch wij kunnen niet meer, das Opgeven, wat hier verder voorkomt. Opwekking in `t yaer- jaa van 1815, en Aan miin Vriend, bij de geboorte van Jin derde Zoontje, beiden. door JACOB VAN DAM; Neden- lends eer herfield, na den fag bij Algiers, en Antwoord aas Fhemire, (over het huisfelijk genoegen en het dwaas fireven Paar luidruchtige vermaken). keiden door Mevrouw. Ar iD B Rr DR; Vertaling van ten Fragment 74. MEMANDER, ( bite bere uitdrukking tan leedgdvoet aver bet voortvekken van om Waardigen aan verdienftelijken) door baren Echtgenoot; Zem- Pruondeling , Op den dood vaneen Meisje, en Fer gelijktijdige Merjgring van eene Moeder en hare Dochter, allen door 5, D Teg Aan sijn Kind, bij aijne. geboorte, door Prof.. Go DE VO WAL, ee ' 304 "MNEMOSYNE, ' WAL, en Op het afflerven van Prof.. R AU, doof A, Ve ~m De Heeren. B. F. T. en A. V. 