Leerredenen
*Gij zaudt geene magt tegen mij hebhm^ indien het u niet van boven gegeven «uar^/f Gevvigtige iiit- spraakl Wat met jezus gebeurde» was slechts het voorspel van hetgeen zijne kerk in later tijd stond te vvrachten. Hoe dikvverf stond de Heer daarna in zijne gezanten en gemeente niet op nieuw teregt voor de grooten en magtigen der aardel Daar staan de apostelen en een stephanus voor het Sanhedrin, een PAULUS voor FELIX en agrippa, de eerste Chris tenen voor de Romeinsche landvoogden, een luther voqt de rijksvergadering te WormSy onze voorouders voor de geloofsregtbanken der Spaansche inquisitie. Ook toen dachten zij, de vorsten en bevvindvoerders de aarde, gelijk eertijds pilatus: ik heb magt u te kru • sigen of los te lateni AIs ware er geene ho 241 gere heerschappij ^ die in den hemel spreekt: de magt is aan mlj, tot hiertoe en niet verderi Hier stond ten alien tijde tegen de willekeur van over- heid of regter de magt des geestes over, die, sterker dan metaal, eenen petrus Gode meer gehoorzaam doet zijn dan den menschen; een paulus onversaagd tot zijnen regter doet spreken van matigheid, regtvaar- digheid en het toekomend oordeel; die in ons vader- land het licht der Hervorming, na een tachtigjarigen worstelstrijd, op den kandelaar geplaatsl heeft, en LUTHER, in tegen woordigheid van den keizer en zijne rijksgrooten, deed betuigen: »hier sta ik, ikkanniet anders, 6od helpe mij!" Bedenkt dat, magtigen der aardel Uwe raagt, wij erkennen het, is van boven , en als Gods dienaresse draagt gij het zvvaard niet te ver- geefs; maar vergeet daarbij niet, dat ook gij reken- schap verschuldigd zljt aan den Koning der konin- gen, dat uwe raagt niet verder reikt dan Hij wil, en leert uit het voorbeeld van het Sanhedrin en van PILATUS, wat hem te wachten staat, die de ge- meente des Heeren aanrandt. pilatus en het San- hedrin spannen zamen tegen Gods heilig kind. Wat is er van hen gewordenf Terwijl de Koning jEzus aan Gods regterhand gezeten is, wordt pilatus verbannen naar een uitersten hoek der wereld, en na ruim vijfendertig jaren bestaat er reeds geen San- hedrin meer, en gaat er uit het rookende puin van stad 16 242 en tempel eene stemop: uwemagtheeftuit;gewogen maar te ligt bevondeni O,mogtookhierdejuistever- houding lusschen den Staat en de christelijke Kerk nimmer gemist wordenI Overheden en bewindyoer- dersl de kerk erkent met ghristus, haar Hoofd en Hees- ter, dat uwe magt van boven is. Zij moet u, naar zijn bevel, gehoorzamen in alle pligten, die aan den burger voegen. Maar gij, o vergeet gij ook nimmer, aan de kerk, als de verlegenwoordigsler van ghbis- Tus op aarde, de eere te schenken, die haar toe- komtl Zij is het, van wie gij leereq moet, om met den geest en de beginselen van ghristus regt te spreken en te regeren in de vreeze Gods. Heil der nalie, waar de burger zöö als Christen gehoorzaamt, en de overheid op hare beurt in het regeren alleen door GHRISTUS en zijne beginselen geleid wordtI Dat doet gij niet, aanzienlijkeni die den invloed der kerk wilt bezigeu als een middel om een in uwe oogen , nog onmondig volk te beter tebeheerschen, endaar- om u ZOO gereede aansluit aan eene partij, die, gehecht aan de overlevering der ouden, de vrijheid, die in ghristus is, zoekt te fnuiken. Neen, dat is de eere niet, die gij aan ghristus kerk zijt verschul- digd! Zij roept u op tot vonning en ontwikkeling van uzelven, opdat gij door eigene godsdienstige verlichting ook licht en beschaving rondom u zoudt bevorderen. Van ware christelijke beschaving is 243 voor de rust des vaderlands nimmer gevaar te vreezen. Zij werpt slechts om wat zondig en ver- keerd is, maar haakt naar het nieuwe nimmer uit eigenbaatzuchtige, onedele bewegingen. Zou iemand hier het licht willen uitdooven, dat ghris- Tus op den kandelaar geplaatst heeft, voortgang en ontwikkeling schuv^en, waar ghristus aan het kruis stierf, om de ware vrijheidmogelijktemaken? Wie het mogt wenschen of bedoelen, hij bedenke, dat iedere magt van boven is! Hier haat geen tegen- stand tegen God. De waarheid kan niet onderdrukt worden. Maar hoe kon hieruit volgen, dat de schuld der Joden grooter was dan die van pilatus? Tusschen het een en ander bestaat niet het minste verband. De zwarigheid verdwijnt, wanneer wij stellen, dat JEzuSy met de uitdrukking grooter zonde, niet der Joden zonde met die van pilatus heeft willen vergelijken, maar de zonde, die de Jo- den begingen door hem aan pilatus over te leve- ren, vergeleken heeft met de zonde, die zijzelven reeds buitendien voor hunne rekening hsidden. De vergelijkende trap heeft hier dan dezelfde kracht als in het S"*" vers, waar insgelijks in het gezegde »pilatus werd meer bevreesd" de vrees van den landvoogd niet tegen over de vrees van anderen gesteld, maar eenvoudig aangeduid wordt, dat hlj meer bevreesd werd, dan hlj buitendien reeds was. Volgens deze opvatting van 'sHeeren woorden, hadden dus de Joden, door jezus aan pilatus over te leveren, de zonde, die zij buitendien reeds hadden, nog merkelijk verzwaard. Vraagt gij, vvrdärora der Joden schuld hierdoor te grooter w'as gevvorden , hei 245 antwoord van jezus is: daarom, oradat aan pilatus de openlijke regtsmagt van boven v\ras geschonken. Der Joden zonde werd te grooter, omdal zij , ter be- reiking van hun doel, de hulp inriepen van de door God ingestelde staatsmagt. Hadden zij reeds groote zonde, door uit onverzettelijke gehechtheid aan men- schelijke leeringen, uit kerkelijke heerschzucht, uit geestdrljverij en vooroqrdeel, den Christus des Heeren in zijne goddelljkheid te miskennen, hunne zonde werd grooter, nu zij den wereldlijken arm der overheid inriepen, om hun onregtvaardig pian te vdvoeren. /Wederom een allergewigtigste les, M. H.I Pleegt de geestdrijver reeds op zich zelf een groot kwaad door den geest van uitsluiting en onverdraagzaam- heid hem eigen, grooter wordt zijne zonde, wanneer hij zijne v\rederpartij op kerkelijk gebied zoekt te benadeelen door de hand der burgerlijke overheid, en zoodoende de van God ingestelde raagt dienst- baar en medepliglig maakt aan zijn misdrijf. Hoe v^einig is deze gevvigtige wenk van jezus ten alien tijde behartigd en toegepast! Wat hier het Sanhedrin deed, was het werk der geestdrijvers en ketterma- kers door alle eeuwen heen. Dat deden de heiden- sche priesters, toen zij de Christenen bij de ro- meinsche landvoogden aanklaagden en afschilderden als voor den staat gevaarlijk. Dat deed de room' 246 sche kerk, toen hare dienaars onze hervormde voorvaderen blj Spanjes koning in verdenking brag- ten, als bedoelden zij de oiuverwerpmg van de maat- schappelijke orde van het burgerlijk gezag. Zoo bandelt diezelfde kerk nog, door de vorsten diets te maken, dat de Hervorming in haren aard tot omwenleling en bandeloosheid voert, en in bare be- ginselen de grondvesten der troonen ondermijnt; en zoekt langs dien weg bet staatsgezag in baar be- / lang te winnen en te bewegen, om, gelljk tbans op meer dan eene plaats gescbiedt, aan de Pro- testanten bunne vrijbeid en regten te ontnen^en. O Romel groot is reeds uwe zonde, omdat gj^ bet licbt scbuwt en de vrije godsdienstige ontwikkeling belemmert, maar grooter wordt zij, wanneer gij ons tegen beter weten aan bij de overbeid lastert, en bet doet voorkomen, als of het kwaad, dat in de jongste jaren over Europa kwam, aan de Hervor- ming raoot tocgeschrcvcn worden. Meent gij de vraarhcid aan uwe zijde te hebben, kom, schroom dan niet om raet open vizier en met ecriijke vva- penen in bet strijdperk te treden, maar stel u niet gelljk met de Joden, die, buiten magte om 'sHeeren woord te weörleggen en hem van dwa- ling te overtuigen, bunne toevlugt tot pilatus namen, en, even als gij tbans doet, de wereldlijke magt zocblen diets te maken, dat de man van Nazaretb 247 een oproerige was, die het volk verkeerde en verbo- den had om schatting te geven aan den keizer. Toeh.I wachten wij ons voor dien zuurdeesem. Ook ' onder ons schuilt eene partij , die tusschen men- schelijke willekeur en hetgeen zlj »goddelljk regt'' noemt geen midden kent; eene partij , die ook, laags alle wegen, de meer vrije evangelische rig- ting, welke 2ich in onze kerk openbaart, bij volken overheid in verdenking zoekt te brengen, en het doet voorkomen, alsof onze vrijheid nadeelig werken , ja uitloopen zou op de öravenverping van Oranjes troon en van ai wat ons als Nederlanders dierbaar en heilig zijn moet. Ook hunne zonde, hoe groot reeds op zich zelve, wordt hierdoor des te grooter. Gelukkig , dat zulke raadslagen in ons verlicht en gezegend va- derland niet gedijeni Gelukkig, dat over ons geene raannen regeren, die, gelijk pilatus^ uit stäatkunde tegen beter weten aan het Sanhedrin tegen christus in het gelijk stelde, niet zouden schromen, om de • voorstanders van evangelische vrijheid en ontwik- keling aan de partij van stilstand en onvoorwaar- delijk behoud ten offer te brengen. Danken wij 6od voor dit voorregt; maar laat ons dan ook op de haan der vrije ontwikkeling als ware Chris te- nen voorlgaan, vervuld met den Geest van hem, die nooit zichzelven bedoelde, maar leefde en stierf voor vraarheid, heiligheid en regt. Dan zullen v^ijdevrij- 248 hdd, die wlj genieten, waardig zijn, en door ons voorbeeld aan vorsten en volken toonen, dat de ware christelijke vrijheid godsdienst en orde kweekt Dan zullen wij onze naburen, jaloersch op onze voorregten, doen uitzien naar die godsdienstige en borgerlijke yrijheid, die door het Ghristendom hier woont, en alien overtuigen, dat slechts van ware godsdienstige verlichting, niet van legerbenden of Tan eene gezagvoerende priesterkerk het behoud van staten en troonen te venvachten is. Verhevene roeping voor het Nederlandsche volkl Jal voor de magt van ghristus kerk> indien zij met sijn geest en beginselen bezield is, moet eenmaal alles wijken! Zij is bestemd, om het menscfaelijk ge- slacht niet door kracht of geweld, door uiterlijk gezag, maar door de vraarheid en de magt des geestes te regeren, eens alles op aarde aan cheis- TDS te onderwerpen, en hierdoor de ware vrijheid op het gebied van godsdienst , veetenschap en staat te verwezenlijken. Mogten ook wij daartoe in Gods hand het gezegende middel zljn! Eens korat de tljd, dat er geene kruisen meer opge- rigt worden voor de dienaars der waarheid. Dan schijnt het licht van ghristus de gansche we- reld door. Moet daarvoor nog eerst gestreden en menig kruis gedragen virorden, B. en Z.! dat wij het doen in zijne kracht. Voor hem moet alle on* 849 geloof en bijgeloof eens zwichten. Daaroin, gelrou- weii9 moed gevat! Met ghristus vermoogt gij alles. In hem zal onze arbeid niet ijdel zijn. Zijne genieente is gebouwd op eene steenrots. Ziet, onze Koning komt. Mogt zijne heerschappij steeds meer ook in onze harten gevestigd worden. AI schijnl de toekomst somtijds donker, niet gevreesd; want onze Koning strijdt met de magt der waarheid. En ais aan de piLATussEN en de Sanhedrins, die ook thans onze Hervormde kerk bedreigen, reeds lang niet meer gedacht wordt9 en hunne namen tot de geschiede- nis behooren zuUen, dan prijkt nog de kerk van GHRISTUS met onverwelkelijken luister. Wel hem, die van die kerk een levend lidmaat zijn mag! Uij zal in den dag der toekomst van ghristus niet be- scbaamd worden. amen. GEBROBDERS MULLER, te 't Hertogenbosch , hebben uitgegeven en alom verkrijgbaar geiteld: W. A. VAN HENÖEL, GOHHERTARinS PERPETUnS I» PRIORIS PAULI AD CORINTHIOS EPISTOUE CAPUT QUINTUM DECIMUM cuu EPISTOLA AD WINERUM. TH£0L0OUM LIPSIBnSSM. Pr}J8:/3.60. PROEVE VAN GRONDSLAGEN VOOB ESVK IIIEUWE NEDERDUITSCHE VERTALING VAJX U&T NIEUWE TESTAMENT VAASL DEN LEIDDKAAI» D£B VEBXALING TAN DEN STATENBIJBEL EN VOLGENS DEN GEWONEN GRIEKSGHEN TEKST. DE BETREKKING VAN HET GEVOEL TOT HST raTLEGGEN VAN DEN BIJBEL. INZONDEBHEID YAN DE SGURIFTEN BBS NIEUWEN TESTAMENTS. PriJ8:/2.50. J. E. VOET ?AI CAIPEI. BIJBELOEFENINGEN. VOORAFGEGAAN VAN EEN LEVENSBEfilGT, DOOR Dr. N. C. KIST, Met Portret. — Pnj»:/3.—. Dr. A. RUTGERS VAN DER LOEFP, BUDRAGEN TOT DE KENNIS VAM OMZBN HEER EN ZALIGMAKER JEZUS GHBISTUS. Twec itukken. — Prfl8:/3.10. Dr. A. RUTGERS VAN DER LOEFF, DE BEKEMNG VAN SAULUS. lETS VOOR CHRISTENEN, f DIE BEKEERD MEENEN n ZUR OF VM HARTE MEIISCIIEN BEKEERO TE VOiiaEI. I Pry»:/0.»0. / B. GLASIUS, SCHETSEN EN BEELDEN UIT DB NEDERLANDSGHE HERVORMING-GESCfflEDENIS. PriJ8:/2.20. (JODGELEERD NEDERLAND. BI06RAPHISGH fOOBDEHBOEK VAX »EDERLMDSCHE GODGELEERDEN. Eerste Deel. — Prijs: / 6.60. " Het is beknopt en rijk van inhoud ; het leven en de geschriften van de meeste beroemde Godgeleerden worden ons hier in kleinen omtrek in vele bijzonderheden voor oogen gesteld, en telkens wordende bronnen , waar meer te vinden ia, aangewezen. Het is duidel\jk en juist van voordragt; inweinige bladzijden verkrijgt men een levendig en aanschoawelijk beeld van menig uitstekende geleerde. Het is onpartjjdig en zacht, en toch ook bepaald en stellig in zienswijze ; het Evangelie is maatstaf ; een vrijmoedig en bescheiden oordeel wordt steeds geveld. Kortom: de schrijver heeft in dit werk in eene lang gevoelde behoefte voorzien en wij danken hem voor geen zijner talrijke schriften zöö hartelljk als voor dit uitstekend boek." ( Waarheid in Lie/de, 1852, 3* St.) Het tweede deel is ter perse. Twee afleveringen z\jn er bereids van ver- schenen. K. W. A. DRESSEL, EENVOUDIGE ES STICHTEUJKE OPHELDERING DBB OPENBÄMNG VAN JOHANNES. VOLGENS OE VEBELABINO VAN ^nl tSt. C W. Siiigatiiilttrg, YOOR CHRISTENEN YAN YBRSCHILLENDEN STAND BEWERKT; BOOB H. M. C. VAN OOSTERZEE, PBBDIKAVT TB OI&8CHOT. * MET AANTEEKENIN6EN VAN DEN VERTALER . EN EENE VOORREDE VAN Dr. G. D. J. SCHOTEL. Twee deelen. — Prijs: / 6.30. y ■. ■. V, YJkM •••*■«■«■ DE SYNODE DBR NEDERLANDSGHE HERYORMDE KERK IN 1851. ALOEMEEN YEBSLAG VAN HA&E WEBKZAAMHSDEN EN BE8LUITEN. BBHBTBHS HBT SOOJt HAAB GBABBMTSXmD ALGEMEEN BEGLEMENT TOOB DB HRRYOBMDE KERK DST HET EONINGBIJK DER NEDEBLAfiDEir, MBT EBN YOOBBEBIGT VAN H. J. E0YAAKD8, HOOOLBBBAAB TB UTBBOHT. Pifls: / 1.50. ALGEMEEN KEGLEMENT VOOR DE HERVORMDE KERK IB RBT KONINGRIJK DER NEDERLANDEN. Pr\j« . / 0.25. J. TH. ENDTZ, FSSSTRBBB BIJ OELEOENHEID DEB VEBOADEBINO TAB DB ABDBBLIKO DES NEDERLAKDSCHEN ZENDELING-GENOOTSCHAPS: '0 gntngenhoHt jr. ' ALDAAR 6EH0VDEN DEN 15« JUNIJ 1848. Prijs: / 0.40. Ii. J. van RiiUn» yfkXR IS ELLENDE, WAAR HEH OP AÄRDE, BU MENSCHEN EN VOLKEN? BEAJJTFOORD DOOR BERIGTM VAN EEN 00G6ETUI6E. J GEHOUDEN IN DE HEBVORllDE KEBK TE *s HERTOGENBOSCH , DEN 13 JUNIJ 1851 OP DE FEESTELIJEE BIJEENSOMST VAN BESTUTTRDEES EN BELANGSTEL- LENDEN DEB ZENDINGS-AFDEELING ALDAAB. PriJ8:/0.40. H. M. C. VAN OOSTERZEE, DE ZENDINGSZAAK IN BETREKKING TOT DB UITSTORTING DES HEILIGEN GEESTES IN DE GEMEENTE. FEESTREDE, UITOESPROKEN BIJ DE JAAELLTKSCHE YEBGADEBING DEB AFDEE- LING 's HEBTOGENBOSCH VAN HET NEDEBLANDSCH ZENDE- LING-GEN00T80HAP, DBN l*'' JXJNU 1852. Prg8:/0.40. IRENAEUS ALETHOPHILUS, DE STRUD DER PARHJEN r nr SB [ NEDERLMDSCHE HERVORMDE KERK HET KERKEIJJK STAI^DPUNT BESCHOUWD. EEN WO0RD VAN VREDE. • Pras:/0.50. J. F. VAN OORDT. J. W. zoon , EEN WOORD NAAB AAl^LEIDINO VAN DB BESCHOUWINGEN EN BEOORDEELINGEN DXB Z006ENAAMDE GRONINGER SCHOOL. Prys: / 0.30. Br. C. BOOlVy MAG MEN DE FORMULM-QUAESTE NIET GEEINDIGD ACHTEN? ^Af^V^^/^V EEN KERKELIJK YRAAGSTUK VAN ONZE DA6EN, BEANTWOORD. PriJ8:/0.60. J. WITKOP, DE WEDERGEBOORTE NAAR HET EVANGELIE. EEN LEESBOEK VOOB BESCHAAFDE OHRISTENM, IBZONDERHEID YOOB JEUGDI6E UDHATEN DER GEHEENTE. In linnen band met vergulden stempel. Prijs:/ 1.75. Dr. G. D. J. SC HOTEL, IE T S OVER DE UITWEin)IGE GEDAANTE VAN ONZEN HEER JEZUS CHRISTUS. In linnen band met vergolden stempel. Prijs: / 1.25. EVANGELIE-SPIEGEL HUISBOEK TEB BEVORDERING VAN CHRISTELIJK LEVEN. De pryt van dit Maandschrift — dat jaarlyks 384 compres gedrnkte blad- j^jden bevat — kost niet meer dan / 1.80 bij inteekening. De prijs der complete deelen is / 2. — . De derde jaargang is voltooid. Het verschijnt onder de voortdurende medet^erking van: S. J. van denBergh, J. van Waning Bolt, Elise (Schry£ster van Hermine), B. Glasios, J. van Harderw}jk, Rz., S. F. van Hasselt, Prof. W. A. van H engel, Herman, Dr. C. H. van Herwerden, CHz., A. H. van der Hoeve, Dr. R. Bennink Janssonius , O. D. Steringa Kuyper, A. L. Lesturgeon , Dr. A. Rutgers van der Loeff, Marinus, G. J. Molengraaff, W. L. F. Moltzer, H. M. C. van Oosterzee, Dr. J. J. Prins, T. van Spall, Dr. S. A. Soetbrood Piccardt, Dr. R. C. H. Römer, C. S. Adama van Scheltema, K. F. van Setten, J. A. Timmerman, W. H. Wamsinck, Bz., C. G. Withuys, J. Witkop en anderen. C H O N I A, HET BEELD VAN DIRK RAFELSZ. KAMPHUUSEN, m DE UJST VAN ZUN' TIJD, DE DAGEN DEE DOEDSCHE SYNODE. Twee deelen. Met vignetten. Prijs:/ 6.50. EUSE. KDUmER YAI "»-™>" ff^ 1^;) lii mm STAR m den mcht. s CHET s EN UIT HET LAATST DER XV EETJW. Twee deelen. Met Tignetten. EHILIE FLY6ARE CARLIN, EMMA. Twee deelen. Met vignetten. PrUs:/ 5.50. Dr. G. D. J. SCHOTEL, DE ABDU YAH BIJNSBIIRG. MET PLATKN. In linnen band met vergulden itempel. Priji: / 4.90. H. M. C. VAN OOSTEBZEB, HAND-WOORDENBOEKJE, TBB AANWIJZING YAN DE OXTDEKKING, UITVINDINO, INYOEBINO EN VEBBETEBING VAN DE V00BNAAM9TE ZAKEN EN VOOBWEBPEN, WELKE IN UET DAGELUKäCU LEVEN VOOBKOMEN. Prij8:/1.80. ^^ 41 /. 