Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?IndieI? / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?IndieI?.
Het schijnt goed te kunnen zwemmen en duiken. Voort- durend wordt van alle vier ledematen gebruik gemaakt en wanneer het dier springt, gebruikt het daarbij alle vier lede- maten tegelijk, terwijl het eveneens bij een sprong van een zekere hoogte op den grond dezen met de vier pooten tegelijk bereikt. Het grijpt eveneens de takken van de boomen liefst met zijn 4 handen gelijktijdig vast. Zij worden veel in gevangenschap gehouden en worden zeer tam. De lange staart wordt hun dan dikwijls afgekapt. 22. Macacus nemestrinus DESMAREST. Syn. Cynocephalus nemestrina LATREILLE; Juus nemes- trinus Wacner; Papio nemestrinas ERXLEBEN; P ithecus nemestrinus Desmarest; Rhesus nemestrinus WAGNER; Simu carpolegus RAFFLES; 5. nemestrina Lix.; S. platypygos SCHREBER; S. fusca Suaw; S. longicruris LINK. Inl. namen. Béroeq of baroek (Mal.); bérok ( Kapoeas); bankoei (Pleishari, Borneo ); bodat, berok (Serawak); baroeWd: laponder-aap, lampong-aap. - 177 -- Verspreiding. Sumatra; Borneo; Banka. Maten. Lengte 49 cM.; lichaamsgewicht 3500 gr.; hersen- gewieht 97 gr. De lampong-aap kenmerkt zich door een korten staart, naakte ooren en donkerbruine kruinstrepen; het lichaam is van af de kruin en de schouders tot den staart donker of bruin-zwart. De handen en voeten zijn donkerbruin. De kleur is soms meer dof-roetkleurig. De staart is ongeveer "| van de lengte van kop en romp. Пе benedendeelen zijn liehter gekleurd. De staart is van boven zwart en van onderen geelachtig bruin. Deze krachtig gebouwde aaf met zijn lange en sterke ledematen wordt in verschillende streken afgericht om klappers te plukken, waarbij het dier boven in den boom door middel van een lang touw geregeerd wordt. Deze apen leven niet uitsluitend in de boomen maar komen zeer veel op den bodem. Zij leven in groepjes van zelden meer dan 12, onder aanvoering van een krachtig mannetje en in ’t wild zijn zij volstrekt geen goedmoedige dieren. Aan maïs- en rijstvelden wordt dikwijls veel schade toe- gebracht. 23. Cynopithecus maurus Е. CUVIER. Syn. Cynopithecus niger Quoy en Gorxanp; Inuus fusco- ater WAGNER; In. maurus Увошк; Macacus arctoides Is. GEOFFR.; Mac. melanotus Scuinz; Mac. ochreatus Biytu.; Мас. ocreatus SCLATER; Mac. inornatus Gray; Magus maurus Less. ; Papio ochreatus Oe pa: Simia cuvieri FISCHER. Verspreiding. Zuid-Celebes. Maten. Lengte van de kruin tot de anus 43.5 cM. Het gelaat, de ooren, handen en voeten zijn naakt en zwart van kleur; de staart is zeer kort. Пе algemeene kleur IS bruinachtig of bruinachtig zwart; soms min of meer asch- Kleurig of grijsachtig, vooral aan de ledematen. De buikzijde 1$ een weinig lichter gekleurd dan de rug. LXV, 12k = 24. Cynopithecus niger DESM. ; Syn. Cynocephalus niger WAGNER; Cyn. malayanus Des- MOULINS; Cynopithecus nigrescens Темм.; Cyn. aethiops REICHEN- BACH; Cyn. niger Lesson; Inuus niger WAGNER; Macacus niger WATERHOUSE; Papio maurus Вратху. ; P. niger GRIFFITH. Verspreiding. Noord-Celebes; vermoedelijk op Batjan ingevoerd. De staart is gereduceerd tot een knobbel van + 1.25 eM. lang. Het dier is gelijkvormig zwart, of bruinachtig zwart. Op: den kop bevindt zich een kuif. De dieren zijn weinig schuw еп niet boosaardig. Op den beganen grond loopen zij zeer vlug op alle vier ledematen tegelijk, terwijl zij bij het nemen van een sprong zich alleen met de achterste ledematen afstooten om ook weer met die pooten het eerst op den grond terecht te komen. Trovrssart geeft Cynopithecus maurus Cuv. op als een ondersoort van C. niger DESM. In Битна Miscel, Collections У. 45, P. І, p. 1 en volgende worden nog vermeld Simias concolor MILLER. Zuid- Pageh-eilanden. »Nose and teeth essentially like those of Rhinopithecus roxellana and R. bieti as described and by Mitne-Epwarps. Skull essentially 1 as in Nasalis larvatus but smaller, the rostrum less produced, and " nasal bones narrower. Size and general form about as in M. nemestrinus; | tail only one-third аз long as head and body, naked except for an inconspicuous tuft of hair at tip. General color throughout va brown, the underparts darker than back." „Head and body 550; tal EE 190 mM. Symphalangus klossii MILLER. Znid- Pageh-eilanden. „A dwarf siamang of about half the weieht of Sym. абай. Fur shorter and less woolly than in the Sumatran animal. ks densely furred in both sexes." » Head and body to symphysis г. б 440; foot 130 mM." — 179 — Macacus pugensis MILLER. Zuid-Pageh-eilanden. „Like Mae, nemestrinus but much smaller. General color darker than in the related species, but sides of neck light yellowish brown, in strong contrast with dorsal surface.” „Head and body 435; tail vertebrae 145 mM." Macacus Bes? MILLER. Siaba-baai ( Nias ). „Similar to Мас. fascicularis, but general color slightly darker, and upper surface of tail conspicuously blackish.” „Head and body 460; tail vertebrae 480 mM Presbytes rhionis MILLER. Poelo-Bintang ( Rioww ). „Like Presbytes natunae (Tomas and Harrert), but color not as dark." ,Head and body 468; tail vertebrae 705 mM.” Presbytes batuanus MILLER. Poelo-Pinie ( Batoe-eilanden ). „Similar to Preshytes sumatranus, but not as large and tail not as long. Skull somewhat broader than in the Sumatran animal." „Head and body 485; tail vertebrae 665 mM Orde PROSIMIAE. Fam. TARSIIDAE. 25. Tarsius spectrum GEOFFROY. Syn. Lemur spectrum Patras; Lemur tarsius ERXLEBEN; Tarsius bancanus Honsr.; T. daubentonii Grorer.; T. pallasii с. FISCHER; Didelphis macrotarsus SCHREB.; Macrotarsus buffonii Ling; Cephalophaeus bancanus SWAINSON. Inl. namen. Singapoear ( Benkoelen); kraboekoe (Lampong); mentiling en beroek-poear (Banka); tempiling ( West- Borneo); palélé ( Billiton); ingkat (.N. W. Borneo); keboekoe ( Karimata); ingkir ( Borneo). - 180 — Verspreiding. Sumatra; Banka; Billiton; Serassan; Karimata; Borneo; Java; Lombok. Maten. Lengte van het lichaam 16.6 eM.; van den staart 20 cM. Deze dieren bezitten aan den 9 en 34 teen vau den voet klauwen, terwijl verder platte nagels voorkomen. De voetwortelbeentjes zijn zeer lang. De oogen zijn zeer groot, waardoor de dieren een eigenaardig uiterlijk verkrijgen. De iris is bruin. De vingers en teenen, maar vooral de duimen, bezitten schijfvormige eeltballen, die bij het klimmen van dienst zijn. Zij leven van insecten, reptiliën enz. en houden verblijf in boomen en struikgewas, waar zij '5 nachts op roof uitgaan. T. spectrum heeft een spaarzaam behaarden staart, waarvan de onderzijde bijna kaal is, en geen schubben vertoont maar glad of rimpelig is. De naakte ooren zijn + 2 cM. lang. De nagel van den grooten teen is klein, driehoekig, hoogstens 1.5 сМ. lang. Het lichaam is zacht behaard; de rug is rood- achtig grauw bruin еп de borst witachtig van kleur. 26. Tarsius fuscus FISCHER. Syn. Tarsius fuscomanus Georrr.; T. fischeri Всвм. Inl. namen. Tanda-bana (Noord-Celebes); tangkasi (Minahassa, Centr. Celebes); nggasi (Centr. Celebes). Verspreiding. Celebes; Saleijer; Timor; Soemba; Savoe. Maten. Lengte van het lichaam 15.7 сМ.; van den staart 23 cM. T. fuscus onderscheidt zich van de vorige soort door den langeren en sterker behaarden staart, waaraan de haren IN groepjes van drie geplaatst zijn; zij zijn ook duidelijk aan- wezig aan de onderzijde, die verder regelmatig met fijne schubben bedekt is. De ooren zijn + 3 cM. lang en bereiken tegen den kop gedrukt den mondhoek, hetgeen bij T. spectrum niet het geval is, «= 11 == De nagel van den grooten teen is 3 mM. lang, terwijl deze bij T. spectrum slechts 1.5 mM. groot is. Op de Sangi-eilanden leeft volgens Maver Tarsius sangi- rensis (tenggahe), die even groot is als 7. fuscus, maar zich onderscheidt door den weinig behaarden staart en de weinig behaarde voetzolen. Fam. LORISINAE. 27. Nycticebus tardigradus 1. Syn. Lemur tardigradus Luss, : Lori bengalensis BUFFON; Nycticebus bengalensis GEOFFROY; N. cinereus М. EDWARDS; N. hilleri Stone en Венх; N. javanicus Grorrr.; №. malaianus ANDERs.; N. natunae STONE en Венх.; Stenops javanicus V. D. Hoeven; St. tardigradus ILLIGER. Inl. namen. Beroek-sémoending (Oost-Sumatra, Banka); boekang; koekang (Java, Borneo); kongkong ( Serawak); moeka (Soend.); pincha tingaling ? (Sumatra); poekang; poetra-bajoer (Z. O. Borneo); toekang. Verspreiding. Sumatra; Banka; Natuna; Borneo; Java. Maten. Lengte van kop en romp 31.5 cM.; van den staart 1.5 eM.; geheele lichaamslengte van 33—41 cM.; lichaamsgewicht 500 gr.; hersengewicht 8.8 gr. De lories brengen den dag slapende door tot een bal in- gerold, waarbij het hoofd tusschen de pooten verborgen is. ’sNachts gaan zij op voedsel uit, dat bestaat uit insecten, eieren, vogels enz. Zij eten echter ook bladeren en vruchten. De dichte wollige vacht is aan de bovenzijde grauwachtig bruingeel en beneden grauwgeelachtig wit. Over den rug verloopt een bruine streep, terwijl over de kruin en het voorhoofd tot bemeden de oogen een witte streep aangetroffen wordt. De ooren en staart zijn zeer kort. In Oost-Java heerscht het geloof, dat een geraamte van — 189 — de koekang voor een huis begraven, daarin dood en verderf veroorzaakt. Gemakkelijk zijn drie variéteiten te onderscheiden, n.m.: cimerea, malaiana en javanica. Orde SIRENIA. Fam. HALICORIDAF. 28. Halicore dugung ERXLER. Syn. H. dugung Ссу.; H. cetacea Новев; H. indicus ПЕЗИ.; Trichechus dugung Евхъкв.; Dugungus marinus 'TIEDEMAN. Inl. namen. Doejoeng, babi-doejoeng, parampoean-laoet (Mal.); doejoeng (Soend., Jav.). : Verspreiding. De zeeën van den Indischen Archipel, v.n. van de Molukken, Celebes еп Nieuw-Guinea. Maten. Lengte 3—4 M. De zeekoeien kwamen vroeger veel menigvuldiger voor dan tegenwoordig; zij worden meest gevonden dicht bij land op diepe plaatsen, waar zij zich met zeewier voeden. Het vleesch wordt gaarne door den mensch gegeten. De boven- zijde van het dier is blauwachtig grijs, de onderzijde wit. De zeekoeien of doejoengs hebben een eigenaardigen ronden op. De achterste ledematen ontbreken, maar daarvoor i de plaats hebben zij een platten ingesneden staart. Zij leven alleen of in kleine groepjes. De oogen zijn klein; oorschelpen ontbreken. De voorpooten zijn tot vinnen vervormd. Als een afzonderlijke soort wordt door OwkN onder den naam van Н. australis opgegeven de Australische vorm, die ook tot bij Celebes aangetroffen is. — 183 — Orde PROBOSCIDEA. Fam. ELEPHANTIDAE. 29. Elephas indicus L. Syn. E. maximus L.; E. asiaticus BLUMENBACH; Е, suma- tranus ТЕММ. Inl. namen. Gadjah (Sumatra); njawaloi ( Dajak). Verspreiding. Noord-Sumatra; Borneo. Maten. Hoogte bij de schouders 306 cM. Hoewel ЗсньЕскь den olifant van Sumatra als E. sumatranus van de Indische soort afscheidt, zijn de verschillen (aantal wervels en de platen van de tanden) niet constant, zoodat men ze als behoorende tot één soort moet beschouwen. . De olifanten verminderen op Sumatra zeer sterk, waarbij zij naar de binnenlanden worden teruggedrongen. Zij leven meestal in troepen, soms van 20—25 en meer, die verre zwerftochten ondernemen. Elke kudde bestaat uit één ouder mannelijk dier, vrouwelijke dieren en jonge mannelijke dieren. Oudere mannelijke dieren worden verdreven. De Bataksche olifantenjagers onderscheiden volgens Neumann, de gadjah- gamboet (groote dieren met witte snijtanden), de gadjah- hotang (kleinere dieren met roseachtige snijtanden) en gadjah- botoeng, met bijna kaarsrechte lange tanden. De alleen loopende mannelijke dieren heeten gadjah-toenggala. Orde ARTIODACTYLA. Fam. SUIDAE. 30. Sus vittatus MÜLLER en SCHLEGEL. | n. Sus scrofa Уаг., GIEBEL; S. verrucosus FRANKS. nl namen. Babi-oetan (West-Sumatra); babi alang-alang (Bano) bagong, bédoel, banen, bandol, tjeleng, djédok — 184 — (Soenda-landen); handapan, kedalon (Tenger); tjéléng, hand- apan (Jav.); tjéléng pasisir (Soendalanden). Verspreiding. Sumatra; Lingga; Simaloer; P. Toeankoe; Вапка; Java; Flores; Soembawa: Borneo. Maten. Kop en romp 131 cM.; staart 24 сМ.; hoogte 47 cM. De staart is aan de punt plat, en alleen langs de randen met korte borstels bezet. Een breede witte meer of minder in het oog vallende streep daalt van het midden van den snuit tot op den mondhoek af, loopt vervolgens over de wangen in een rechte lijn naar achteren, en verliest zich op de zijden van het benedengedeelte van den hals. Alle overige deelen van het lichaam zijn bruin (van geel bruin tot zwart bruin); de pooten meestal zwart. De jongen zijn bruinachtig geel met roodachtig zwartbruine strepen. Dit varken leeft zoowel aan de zeestranden als hoog in het gebergte en komt in troepjes van 3—5 vóór in dicht struik- gewas en vochtige donkere bosschen. Het wijfje maakt een koepelvormig nest en werpt 4—7 jongen, па in het midden van den drogen moesson N. L. M. ‚ р. 85). S. vittatus wordt wel als huis- zwijn c o.a. stamt het varken van Nias af van deze soort. Bij de Batta’s komt een varken voor dat geheel zwart is, iets hooger op de pooten dan S. vittatus en over den geheelen rug een rij van zeer lange borstels heeft. .91. Sus timoriensis MÜLLER. Inl namen. Bafi-foei (Rotti); nassi, fafi- of tafi-mepat ( Timor). Verspreiding. Timor; Rotti. Maten. Lengte van kop en romp 82 сМ.; van den staart 18 eM.; van den kop 28 сМ.; hoogte 46 cM. — 180 — Dit dier gelijkt zeer veel op Sus vittatus, zoowel in uiterlijk als in zijn gedragingen, maar is kleiner en de haren zijn doorgaans langer, vooral op den achterkop en aan de staart- kwast. Het lichaam is bedekt met geel bruin-zwarte haren met geel-bruine punten en met geheel zwarte haren, die onregelmatig door elkaar staan. De zeer jonge dieren zijn gestreept. Sus timoriensis komt zoowel in de vlakte als in de bergen voor en wordt dikwijls in troepjes van 4—7 exemplaren gezien. 32. Sus papuensis Lesson en GARNOT. Syn. Sus aruensis ROSENBERG. Inl namen. Aouran (Jappen); bijen (Misool); kau ( Aroe); nava (Hattam, Nieuw-Guinea); Мое (Kei en Агов). Verspreiding. Nieuw-Guinea ( Andei, Dore), Jappen, Wai- фон, Salawatti, Batanta, Misool, Kei, Aroe, Koor, Trangan. Maten. Lichaamslengte 57.5 cM.; hoogte boven de voor- pooten 31 еМ.; hoogte van het kruis 35 cM. Dit dier schijnt v.n. veelvuldig in vlakke streken voor te komen, waar er veel jacht op gemaakt wordt. Ook wordt het wel gevangen en in stallen gehouden. Volgens Bernstein (М. L. M., V. 13, p. 88) zijn de haren aan de zijden voor het benedengedeelte zwart en aan de uiteinden roodachtig geel. Op den rug vindt men hoofdzakelijk zwarte en. Boven den mondhoek begint een witachtige streep, die al smaller wordend zich over de wang tot onder het por voortzet, en minder duidelijk tot aan de voorpooten. Aan den buik en aan de binnenzijde van de dij komen witte haren voor. Het is niet uitgesloten, dat zoowel 8. papwensis als $. niger verwilderde huiszwijnen zijn. 33. Sus niger FINSCH. Syn. Sus ceramensis ROSENBERG. Verspreiding. Nieuw-Guinea, Waigiou, Ternate, Tidore, Ceram, Tijoor, Koor, богат. — 186 — De kleur van 5. niger is gelijkmatig zwart, zelfs bij het jonge dier. Het onderste gedeelte der pooten kan echter meer of minder wit zijn, door het bezit van een witten ring boven de hoeven. Vooral de oude beeren zija forsche wilde dieren; zij worden slechts zeer zelden door de bevolking in gevangen staat gehouden, hetgeen wel het geval is met de vrouwelijke dieren, die dan vrij rondloopen en door de wilde beeren bevrucht - worden.. Volgens Jentink (N. Г. M., V. 13, p. 104) zou Sus ternatensis MEINER een jong dier van Sus niger zijn. ` 34. Sus verrucosus MÜLLER en SCHLEGEL. Syn. Sus serofa Var. GiEBEL; S. mystaceus GRAY; S. min- danensis К. Mason; S. timoriensis Gray; 5. philippinensis NEHRING; S. marchei Hort; S. effrenus, frenatus, microtis en arietinus Heupe; S. amboinensis F. Masor; 5. ceramicus GRAY; S. borneensis Е. Major (volgens TROUESSART). Inl namen. Bagong-gagadoengan (Soend.); wraha (Java); tjeleng-goenoeng (Soendalanden); waraha, bawi-halas (Bali). Verspreiding. Java, Amboina, Ceram, Borneo. Maten. Lengte 134 cM.; lengte van den kop 48 cM.; van den staart 29 сМ.; hoogte 75 cM. Sus verrucosus komt minder veelvuldig voor dan Si vittatus; het leeft veelal in de hooge alang-alang velden van de lage bergstreken en meestal in groepjes van 2 of 3 te zamen. Zij zijn wilder en moediger dan Sus vittatus, en bezitten zeer sterke hoektanden. Het vleesch is grover ей minder smakelijk. De kop is aan elke zijde van drie wrat- achtige uitwassen voorzien, die bij zeer oude voorwerpen buitengewoon groot zijn, bij jonge dieren slechts weinig ontwikkeld. De kleur is meer geel-bruin dan bij Sus vittatus; de onderdeelen van den romp, voorzijde van het bovengedeelte — — 187 — der ledematen en de bundels borstels aan de onderkaak zijn geelachtig wit. De kam op den kop is geel-bruin, van voren zwart. De jonge dieren vertoonen geen strepen. 35. Sus celebensis MüLLER en SCHLEGEL. Inl. namen. Booi, bovi. Verspreiding. Celebes, Saleijer, Batjan, Morotai, Ternate, Halmaheira, Amboina. Maten. Lengte van het lichaam 95 сМ.; van den staart 15 eM.; hoogte 56 cM. Dit dier komt in Celebes algemeen voor in kleine troepen op met gras begroeide laagvlakten. Пе beer onderscheidt zich door een witte plek tusschen hals en schouders. De jongen zijn geelbruin gestreept, daarna worden zij bruin om als volwassen dier een zwarte kleur te bezitten. Aan den snuit komt v.n. bij de wijfjes en de jongere mannetjes een geelachtige streep voor, terwijl de volwassen mannetjes boven den mondhoek een wratachtigen uitwas hebben. Sus celebensis zou zich van Sus verrucosus onderscheiden door zijn donkerder kleur en door zijn geringere grootte. Door TROUESSART Wor- den deze twee soorten bijeengevoegd. 36. Sus barbatus MÜLLER еп SCHLEGEL. Syn. Sus ahaenobarbus Hurt; S. palavensis NEHRING; 8. balabacensis К. Major; S. calamianensis Heupe (volgens TROUESSART). Inl namen. Babi-poetih, bawoi, bawoi-himba ( Dajak); dahak (Kapoeas). Verspreiding. Borneo. Maten. Lengte 165 cM. De lage en zeer smalle kop heeft een lengte van drie achtste van de geheele lengte van het dier. De zijden уап den kop zijn met lange gegolfde, meestal bruinachtig gele borstels dicht bezet. De ooren zijn zeer klein. De staart eindigt ` babi-kaboek (rossig) еп babi-sagar (een zwart dwergvarken). — 188 — in een dikke kwast. Пе kleur vertoont groote verschillen, daar deze zoowel bruinachtig-geel als zwartachtig kan zijn. Het jonge dier heeft 6 lichte onduidelijke strepen еп is aan den rug en de zijden zwartbruin. Sus barbatus komt zoowel in de laaglanden als in het gebergte voor. Op Borneo onderscheiden de inlanders 4 soorten van zwijnen n.m.: babi-poetih (wit); babi-hirang (zwart); | 37. Sus longirostris NEHRING. Verspreiding. Borneo (Kapoeas); Java. Dit dier is donker behaard evenals het Europeesche wilde ` | zwijn, en heeft twee wratachtige huidplooien aan het gelaat. Volgens JENTINK is dit geen afzonderlijke soort maar een oud dier van Sus barbatus. In de Proc. Вю. Soc. Washington, V. 15, p. 51 (1902) wordt door Милев een nieuwe soort n.m. Sus oi vermeld. Dit dier zou een lengte van kop en romp van 157.5 cM. hebben, terwijl de staart 29.5 cM. lang zou zijn. De hoogte bij de schouders zou 85 cM. bedragen. Volgens TROUESSART zijn Sus longirostris en Sus oi synoniem met Sws barbatus. ED FEN re ТЕН ARE e 38. Babirussa babirussa L. Syn. В. alfurus Lesson; Sus babirussa; Porcus babyrussa ` ks, : Inl. namen. Kalawatan (g); wairi ( Q ); oelangio, pisokan a | (Lembeh); tualangio (Gorontalo); babi-roesa (Mal.). d Verspreiding. Noord-Celebes, Boeroe, Wee Lembeh. De babiroesa of het hertzwijn is —-— door E | eigenaardigen groei van de hoektanden. Пе bovenste, 07 verreweg het sterkst ontwikkeld zijn, groeien naar boven de oe heen, buigen zich achterwaarts om, еп k — 189 = bij de mannelijke dieren een lengte van 36 cM. bereiken, De rug 15 eigenaardig gekromd en bereikt in het midden een hoogte van 60 cM. De ooren zijn klein en de korte staart is recht naar beneden hangend. Het dier bezit een bijna naakte, aschgrauwe huid met vele plooien en een streep van haren over ’t midden van den rug. Zij voeden zich gaarne met waterplanten en zwemmen uitstekend. Fam. CERVIDAE. 39. Cervulus muntjac ГРІММ. Syn. Cervulus aureus JERDON; C. moschatus BrAINV.; C. vaginalis BODDAERT; Cervus albipes F. Cuv.; C. aureus Н. SMITH; C. melas Осивү; C. muntjak ?лмм.; C. гайга Норвѕох; Mun- tjacus vaginalis Bryru.; Prox moschatus OGILBY; Stylocerus muntjacus KELAART. Inl namen. Hidji (Sumatra, Pane- en Bila-stroomgebied); karahaü of krahaü (Dajak); kidjang (Mal); kidang (Java); méntjék (Soendalanden); sangsam (Tenger); muntjak-hert. Verspreiding. Sumatra, Banka, Billiton, Bintang, Nias, Borneo, Java, Madoera, Soembawa. Maten. Lengte van kop en romp 85 сМ.; van den staart 15—18 cM.; hoogte bij de schouders 50—55 cM. De kleur van den romp is donker kastanjebruin, op den rug donkerder en glanzender dan aan den buik. De kin, het bovenste deel van de keel, het onderste deel van het achterlijf, de onderzijde van den staart en de binnenkant van de dijen zijn wit. Aan iederen voet bevindt zich dikwijls een witte vlek. De iris is bruin. De kleur van het dier is echter ook wel minder bruin, tengevolge waarvan de inlanders verschil maken tusschen de kidang-merah en de kidang-koening. Slechts de man- netjes dragen horens met één naar voren gerichte zijtak, en Џ — 190 — die op een langen rozenstok staan. Bij de wijfjes vindt men op de plaats van het gewei een kleine verhevenheid, waarboven een bundeltje langere en stevigere haren. De hoektanden in de bovenkaak zijn bij de 4 dieren vrij groot bij de 9 dieren klein. De jonge dieren zijn gevlekt. De kidang leeft meestal in paren. Hij komt vooral in het dichte onderhout aan de boschranden voor en meer in het heuvel- en bergterrein dan in het vlakke land. 40. Cervulus pleiharicus KOHLBRUGGE. Inl naam. Kidang-koening. Verspreiding. Pleihari (Borneo). Deze nieuwe soort wordt door KoHLBruGGE in het Natuur- kundig Tijdschrift deel 55 beschreven. Zij onderscheidt zich van C. muntjac o.a. door het uiteenwijken van de lange en smalle rozenstokken (7 cM. lang, 4.5. cM. in omtrek), die hierna zich weer naar elkaar toe buigen. De horens krom- men zich niet naar buiten, maar gaan recht op naar boven en achteren, en bezitten geen zijtak. De huid is geelbrum en oranje-geel, terwijl die van den kidang roodbruin is. Over den rug loopt een donkere streep, waarvan de GEM bruine haren zwarte ringen vertoonen. Het bovenste gè- deelte van de vóór- en achterpooten is oranje-geel en de billen helder oranje-geel, terwijl ze bij den kidang donker roodbruin van kleur zijn. 4l. Rusa equina Cuv. Syn. Cervus equinus Сст.; C. axis RArrLEs; C. rusa RAFFLES. Inl namen. Badjang (Dajak); banjoe-ajer (Z. O. Borneo); danjok (West- Borneo); mendjangan, baunjoe (Bander massin) : mendjangan-ajer (Pleihari); oeso (М. Sumatra); roesa-itam, roesa-kembang (Sumatra); sigara-gara, takajo (Dajak); me ` — djangan, sangsam (Java); oentjal (Soend.). | — 191 — Verspreiding. Sumatra, Banka, Borneo. Maten. Lengte van den snuit tot aan den wortel van den staart (g) 190 cM.; hoogte 115 cM. Het 9 dier is als bij de meeste herten kleiner dan het mannetje. De horens zijn op zijn hoogst een derde langer dan de kop, donker roodachtig bruin van kleur en aan de punten geelachtig. De rozenstok is sterk achterwaarts gericht. Van de drie takken is de middelste het kortst. Het haar is stug en aan den hals het langst. Het dier is donkerbruin, welke kleur aan den hals in zwartbruin overgaat. Ook kan het geheele dier meer zwart dan bruin gekleurd zijn. Bij den wortel van den staart bevindt zich een lichter gekleurde plek. De korte, maar zeer dikke kwast van den staart is git- zwart. De jongen zijn lichter van kleur. Deze hertsoort leeft zoowel in de vlakke kuststreken als in het bergland en houdt gaarne verblijf in waterrijke en moerassige wildernissen. In Oost-Sumatra noemen de Maleiers de jonge dieren met een onvertakt gewei „roessa-terak”. Hose beschrijft voor Borneo (Serawak, Mt. Dulit) Rusa brookei (Ann. Nat. Hist. XII, 1893, p. 206). 49. Rusa hippelaphus CUY. Syn. Cervus russa Мїплєк; C. tunjac Вгүтн.; С. hippelaphus Cuv.; Виза rusa Mürrer; В. unicolor BLANF. Inl namen. Badjang en takajo (Dajak); bandongo-ogenge (Noord-Celebes); mendjangan-djawa (Pleihari); mendjangan- loeloeng (?) (Karimon-Djawa); mendjangan-saboe (?), oentjal 5 (Soendalanden ); mendjangan, sangsam (Java). Verspreiding. Borneo, Java, Karimon- Djawa, Soembawa, Maten. Lengte 165 cM.; hoogte 100 cM. — 192 — Het samoer-hert is zeer nauw verwant met А. equina Ctv., is echter minder groot en de horens zijn, hoewel minder krachtig, veel langer, wijder uiteengespreid en donkerder van kleur. De kleur van de vacht is in het algemeen valer en lichter dan bij В. equina, meer eentonig bruin. De staartkwast is minder dik, langer en bruin inplaats van zwart. De borst is zwartachtig; de onderbuik, de binnen- en onder- deelen van alle vier de ledematen en de voorzijde van de voorpooten zijn bruinachtig wit. Het haar is eenigszins golvend en aan den hals langer dan op de overige deelen van het lichaam. Dit hert leeft in troepen van 50 tot zelfs 100 exemplaren. Volgens Cart Bock is dit dier een paar eeuwen geleden van uit Java op Borneo ingevoerd en daar verwilderd. De mendjangan-krikil van Z. О. Borneo is vermoedelijk niets anders dan een jong, klein exemplaar van het samoer-hert. De kleur van de Borneo-variëteit is meer zwart-bruin, terwijl de Java-variéteit meer geel-bruin getint is. De borst is niet zwartachtig en de staartkwast is van onderen niet lichter dan van boven. Bovendien hebben de Borneo-dieren een aanduiding van streepvorming door donkerder getinte haren. Volgens Beccari onderscheidt men in Serawak de „таза balum” met nauwelijks vertakte horens en de rusa-lalang. die kleiner is en vertakte horens heeft. 43. Виза kühlii MÜLLER. Verspreiding. Bawean. Dit hert onderscheidt zich door de geringe grootte (de lengte van den snuit tot aan den wortel van den staart is 31/5 voet) en stemt wat kleur betreft met В. hippelaphus en Wat gewei aangaat met В. equinu overeen. De kleur is glanzend donkerbruin, met vele fijne, bruin- geelachtige spikkeltjes, die ontstaan doordat de hare? bruin-geelachtig geringd zijn. De pooten, de borst, de middel- lijn van den rug en de kruin van den kop hebben dikwijls Бад = ongeringde haren, zoodat deze deelen eenkleurig bruin zijn. De buik is wit, evenals de bovenste helft van de voorzijde der achterpooten. De staart is bruin van boven en wit van onderen. De hoektanden ontbreken. 44, Виза moluccensis Quoy en GAIMARD. Syn. Cervus celebensis Вӧвс; C. hippelaphus moluccensis LyDEKKER; Cervus moluccensis Quoy en GAIMARD. Inl. namen. Bandongo-ogenge (Noord-Celebes); jongha, noesa (Rotti); loesa (Timor); roesa (Molukken). Verspreiding. Celebes (Goa, Tomini-golf, Tomohon); Ceram, Ternate, Ambon, Djampea, Halmaheira, Boeroe, Banda, Batjan, Rotti, Savoe. Maten. Lengté 163 cM.; hoogte 100 cM. Het gewei van В. moluccensis varieert zeer sterk 0. а. doordat de zijtakken, die meestal naar binnen of achteren zijn gericht, ook wel naar buiten gekeerd zijn, zoodat de vork naar voren open is. f Het dier gelijkt zeer veel op В. hippelaphus van Java, maar is iets kleiner en aan de borst minder zwart. Terwijl Mürzer dit hert als een variëteit van Л. hippelaphus beschouwt, handhaaft A. B. Meier (Abh. и. Ber. Mus. Dresden 1898, B. 7, N°. 4) het als een afzonderlijke soort. Volgens VaLENTUN zijn deze herten van Java op Ambon en Ceram ingevoerd, terwijl GRAAFLAND in zijn werk de Minahassa (1898) ditzelfde mededeelt betreffende de Minahassa, Waar zij eerst sinds + 1830 zouden zijn ingevoerd. Op Timor, Rotti en P. Samaoe is een hert waargenomen, dat geheel met dat van de Molukken overeenkomt, maar sómtijds aan de zijden van den kop een witte streep bezit. Door Cuvier is dit dier als Cervus peronii beschreven, maar LXV. 13k — 194 — het komt ook voor onder den naam van Cervus timoriensis Bramv. De Timoreezen en Koepangneezen noemen het „loesa”, de Rottineezen .,noesa". Volgens TrovessarT moeten F. timoriensis, В. moluccensis en В. peronii Осу. gebracht worden tot В. hippelaphus. Fam. BOVIDAE. 45. Nemorrhaedus sumatranus SHAW. Syn. Antilope edwardsii M. Epwarps; Ant. interscapularis LICHTENSTEIN; Ant. sumatrensis Н. Smita; Capricornis milne- edwardsii Плут; Capr. rubida Buytu.; Сарт. sumatrensis GRAY; Сарт. swinhoei GRAY; Nemorrhedvs edwardsii ANDERSON. Inl namen. Kambing-oetan, bandoet. Verspreiding. Sumatra. Maten. Lengte 120 cM.; hoogte 85 cM.; lengte van den staart 19 cM. De kambing-oetan heeft zich teruggetrokken in de шеез ontoegankelijke bergstreken, waar het tegen regen en wind een schuilplaats zoekt'in kloven en grotten. б kleur wisselt tusschen roodachtig bruin en zwart. De ledematen zijn van af de dijen en voorarmen steeds rood. Het dier gelijkt op een hoogbeenige geit met witte manen. Ook de onderzijde van den kop en de keel hebben lange, witte haren. | De staart is kort en dun; de hoeven zijn klein, hoog €? zwart van kleur. De horens buigen zich in een zachte bocht naar achter en bezitten twaalf overlangs gestreepte ringen. 46. Bubalus bubalus L. Syn. Bos arnee Kerr; B. buffelus BLUMENBACH; В. bubalis бмкшх; В. buffalus Brisson; B. indicus PLINY; Bubalus ата Ноосвох; Bub. arni Jervon; Bub. buffelus Gray. Ree SCH E 5 E E Е ае ы. E Ee араараа И Аа Ар Ek Ee 27 = — 195 — Inl. namen. Karbauw, kärbau, kébo (L. Javaansch); kärboei (Madoera); kabo (Bali); lambar (Makassar); hadangan (Dajak); tedong (Boegineesch); moending (Soendalanden); mahésa, maésa (H. Javaansch); horbo (Batak); kebe (Atjeh); adangan en krewan (Bandjermassin); kewon (Savoe); kampa (Rotti); bitjil (Timor); oloboe (Gorontalo); sahé (Bima). De verwilderde karbouw heet bij de Maleiers „karbau- djalong" en bij de Soendaneezen ,moending-djarah". Dit dier is in getemden staat over den geheelen Archipel verspreid, maar komt niet overal even menigvuldig voor. De karbouw is van uit Voor-Indi? in den Archipel ingevoerd en komt dikwijls verwilderd voor, maar oorspronkelijk wilde karbouwen vindt men hier niet. , 47. Bubalus depressicornis Н. SMITH. Syn. Anoa compressicornis LEACH; Anoa depressicornis H. SMITH; Antilope depressicornis Quoy en GatmarD; Bos depres- sicornis Gray; Bubalus depressicornis TURNER; Oreas platyceros Темм.; Probubalus celebensis Витмкувк; Taurotragus depressi- cornis WAGNER. Inl namen. Anoeang, bandogo-toetoe, boeoeloe-toetoe (Gorontalo) ; dangko, dangkon, langkau (Toemboeloe); sapi . Oetan, soko (Zuid-Celebes). Verspreiding. Celebes (Minahassa, Gorontalo, Tontoli, Bonthain). Maten. Lengte (g3) 172 cM.; staart 30 eM.; de haar- kwast 5 cM.; hoogte van de schoft 79 cM.; lengte (9) 161 eM.; знам 39.5 cM.; haarkwast 9 cM.; hoogte van de schoft 83 cM. ‚De stier bezit sterk achterover liggende driekantige, ge- Tingde, 60 cM. lange horens; die van de koe zijn kleiner en wijken een weinig uiteen. Het kruis is iets hooger dan de schoft. De kleur is nogal verschillend; soms helgeelbruin — 196 — of zwartaehtig met Witte plekken aan de keel, benedenhals, rug en de binnenzijde van het scheenbeen. De zwarte staart eindigt in een haarpluim en reikt tot op de hakken. ` De ooren zijn kort, van binnen wit behaard. Het zijn schuwe dieren, die paarsgewijs leven en evenals de runderen in lange teugen drinken, en niet als de antilopen schoks- gewijs. 48. Bos sondaicus SCHLEGEL en MüLLER. Syn. Bibos banting Gray; Bos banteng WAGNER; Bos bantinger "Темм.; Bos leucoprymnus Quoy en Сатмаво; Bos ` urus javanicus WAGNER; Gavaeus sondaicus Віхтн.; Ovibos sondaicus MüLLER. Inl namen. Banteng (3) (Java еп Soendalanden); sapi- leaweting (©) (Soendalanden); lömboe-wono (2) (Н. Jav); sapi-halas (3) (L. Jav.); roempoe — het volwassen donker gekleurde dier en banteng — het roodgekleurde kalf (Doesoen- rivier); tamba-dao (Borneo); stladang (Mal.). Verspreiding. Java; Bali; Borneo; Soembawa (2); Timor (B. seleniceros Hutter Abh. Mus. Dresden, 1890, р. 30). Maten: Volwassen stier: lengte van den snuit tot den wortel van den staart 260 cM.; kop 62 cM.; staart 92 eM; grootste omtrek van het lichaam 250 cM.; hoogte bij de sty, Е 176 cM.; afstand van vóór- en achterpooten 83 еМ. De koe is aanmerkelijk kleiner. Bij de banteng is de geheele achterkant der billen en de benedenste helft van de vier pooten wit. De Hoor” kleur der koe en der jongen is een licht roodachtig bruin, inplaats van het zwart-bruin bij den stier. De haren Zl - zeer kort, zacht, glad aanliggend en glanzend, zoodat шей het slechts bij aanraking of van zeer nabij waarnemen ka? De horens der koe hebben een geheel anderen vorm, dan die van de stieren; zij zijn vecl kleiner, minder halvemaal vormig gebogen en aan de bovenste helft zoo gedraaid, dat — 197 — de punt naar aehteren en beneden gericht is. De horens van den stier zijn overal meer of min rolvormig, aan de voorste helft met kleine zeer onregelmatige dwarsringen en afge- brokene, in de lengte loopende randen voorzien. De banteng leeft meestal in troepen van 4—6 koeien en één stier. Zeer oude of nog niet geheel volwassen stieren treft men dikwijls alleen aan. Bos indicus L. — 49. Syn. Bos taurus var. indicus Cuv.; Zebus gibbosus BLYTH. Inl. namen. Sapi; zebu, lemboe. De zebu is onbekend in wilden staat. Het dier kenmerkt zich door het bezit van сеп bult op den rug en heeft ver- schillende rassen van runderen geleverd in Azië en Afrika. Door vermenging met het Europeesche rund en met den banteng is de bult van zeer verschillende grootte, en bij som- mige rassen bijna geheel verdwenen; bij het Bengaalsche is hij echter nog goed ontwikkeld. 50. Capra hireus L. _ De getemde geit is over den geheelen Archipel ver- spreid. Een eigenaardige variëteit komt op Soembawa voor (C. hireus mangarensis), die zich onderscheidt door de zeer lange haren, waarvan de onderste tot op den grond afhangen en de beenen geheel verbergen. Ook de kop en hals zijn met dikke, lange haren bedekt (ZOLLINGER). | 51. Ovis aries L. Inl. namen. Kambing-bélanda (Mal); wédoes-wélanda (Jav) domba, biri-biri (Mal.); domba, domba kibas, domba gibas (Soend.). | Het tamme schaap stamt waarschijnlijk van den Europeeschen vorm af, maar is kleiner van stuk en van minder belang dan de Europeesche en Australische rassen. — 198 — Fam. TRAGULIDAE. 52. Tragulus пари Cuvier. Syn. Moschus javanicus Rarrues; M. indicus @м.; M. лари Ссу.; Tragulus affinis GRAY; Tr. fuscatus BLYTH. ; Tr, javanicus RAY; Tr. пари MÜLLER. Inl namen. Blandoh (Oost-Sumatra); bloeach (Batak); kantjil, napoe, pelandoek, pélandoek-akar (Z. О. Borneo). Verspreiding. Sumatra, Borneo, Banka, Billiton, Nias. Maten. Lengte van Кор en romp 70 cM.; van den staart 13 cM.; hoogte 33 cM. Hoewel de naam kantjil op Tr. javanicus GM. toegepast moet worden, wordt zij ook wel gebruikt voor Tr. пари CUY. De bovendeelen zijn geelachtig- of roodbruin; de zijden zijn grijzer; voorhoofd en nek zijn zwarter; lagere deelen wit; hals met 5 witte banden; de staart van boven bruin, van beneden wit. De bovenste hoektanden zijn bij de man- netjes groot en tot een sabelvormigen slagtand geworden. Horens ontbreken. De kleur is nogal verschillend, zoo leeft op Billiton een donkere variëteit (JENTINK). 53. Tragulus javanicus GMELIN. Syn. Cervus javanicus Озвеск; Moschus fulviventer Se" ; . : с M. javanicus GMELIN; Moschus kanchil Rarrızs; М. pelando Н. Sma; Tragulus javanicus Озвеск; Tr. kanchil GRAY; Tr. pelandoe BLYTH. Inl. namen. ESO T varai (Sumatra); _ peütjang (Soendalanden); kantjil (Jar.); pelandoek akar (2.0. — orneo). Verspreiding. Sumatra, Lingga, Singkep, Borneo, Java. | Maten. Lengte van Кор еп romp 48 cM.; van den staart 8 cM.; hoogte 30 cM. B - 199 — De kantjil gelijkt veel op. de vorige soort, zoodat het verklaarbaar is, dat de inlandsche namen van beide soorten dooreen gebruikt worden. De kantjil is kleiner dan de vorige soort, daar hij slechts tot 53 eM. lang wordt. Van boven is het dier meer of minder roodbruin, en de rug is bij oude individuen bijna zwart, maar altijd gemengd met rood of geel, daar sommige haren een gelen ring, dicht bij het uiteinde vertoonen, hetgeen niet het geval is bij Tr. лари. De zijkanten zijn meer rossig. De nek is bijna zwart. De benedendeelen zijn wit gemengd met rood. Drie witte Strepen komen voor aan den hals. De staart is van boven bruin, van beneden wit. Evenals bij alle Tragulus-soorten ontbreken de horens en is het dier van achteren iets hooger op de pooten dan van voren. Het mannetje heeft lange белое hoektanden in de bovenkaak, Verkeerdelijk wordt de kantjil wel eens „muskushert” genoemd, daar geen muskuszak voorkomt. 54. Tragulus stanleyanus GRAY. Syn. Moschus stanleyanus GRAY. Verspreiding. Java. Dit dier stemt zeer veel met Ти. пари overeen, en heeft evenals deze 5 witte strepen aan den hals en ongeveer dezelfde grootte, maar onderscheidt zich door de lichtere kleur, het ontbreken van een streep in den nek en de witte kleur van de onderdeelen. Hoeveel soorten van Tragulus in а Archipel voorkomen, dient door een nader onderzoek uitgemaakt te worden. MiLLER Pr. Ac. N. Sc. Philád., V. 54 en Pr. U. S. Nat. Mus., V. 26) geeft о. a. nog de volgende nieuwe soorten op, waarvan te verwachten is dat later zal blijken, dat eenige slechts als variëteiten beschouwd moeten worden. Ткоскзвакт beschouwt reeds verschillende van de nieuwe soorten door MILLER beschreven als ondersoorten. — 200 — Tragulus amoenus MILLER. Poelo Mansala ( Tapanoeli ). „A yellowish, dark necked member of the napu-group, we closely resembling Zr. nigricollis of Sinkep-Island, but smaller and more richly colored. Throat pattern normal, the dark stripes blackish.” — | »Head and body 520 mM.” a Tragulus brevipes MILLER. Poelo Bangkaroe ( Banjak-eilanden ). Е „General size as in 77. kanchil, but ears E feet much shorter. ` Coloration slightly paler than in the Sumatran animal, but of exactly — ; the same type. Skull with rostral portion more slender than in the — — related species." „Head and. body 450 mM.” Tragulus jugularis MILLER. Poelo Mansala ( Tapanoeli ). „Size about as in 77. amoenus. No white anywhere. Apparently rather closely resembling Zr. annae Marscme, but ear smaller, and a dark local stripe and light bands on throat clearly indicated.” | | Tragulus nigricollis Muzen. S | Sinkep-eilanden. | v „Similar {о Trag. pretiosus but slightly larger; color of body lighter, | but neck and dark throat markings black inconspicuously speckled brown." ,Head and body 540 mM.; tail vertebrae 80 mM." Tragulus giis MILLER. Lingga-eilan »A richly а yellowish member of the napu-group. Throat | | markings normal, the anterior white stripes not elongated or margina : with black; the dark stripes brown. Neck yellowish; bro narrow NS black stripe. Belly heavily shaded with e brown." „Head and body 545 mM.; tail vertebrae 80 m Tragulus russens MILLER. Poelo Toeankoe ( Banjak-eilanden Фа wh „Size and general appearance as in Tr. fulviventer GRAY, but ! throat stripes not as dark and white stripes often absolete ete and sionally absent." „Head and body 455 mM." ` — 201 — Tragulus batuanus MILLER. Tana Bala ( Batoe-eilanden ). large member of the Zragulus napu-group with wholly black neck and black throat stripes. The black of neck extends forward over face and cheeks more than in any other species except Tr. annae, Tr. jugularis and Ту. bunguranensis, From all of these the Batu animal is distinguished by the normal pattern of the throat markings." „Неай and body 595; tail vertebrae 85 mM." Tragulus russulus MILLER. Tana Bala ( Batoe-eilanden ). member of the kanchil-group similar to Zr. гизвенз of the Banjak-Islands, but upper parts not as dark, belly with less extensive yellowish suffusion, and throat pattern always normal. Skull and teeth not so large as in 77. гизяеия”. „Head and body 470; tail vertebrae 65 mM." Trovgssart geeft verder nog de volgende ondersoorten van Tragulus пари ор: Tr. Intescens Милев (P. Soegi-Bawa, Riouw-Arch.). Tr, flavicollis Мплжк (Р. Soegi). Tr. formosus МтїлЕВ (Р. Bintang, Riomw-Arch.). Tr. rufulus Милк ( Tioman). Tr. bunguranensis Милли (Borneo, Soeanlauiha ). Tr. ratuanus Милжв (Tana Batoe, Sumatra). Tr. jugularis Милжв (Р. Mansalar, Sumatra). terwijl Tragulus javanicus nog in de volgende ondersoorten zou en . foealinns Mier (Buitenzorg). a г. virgicollis Mirer (Borneo, Serawak). Tr. natunae Mirer СР. Boengoeran, Утва“. Arch. ). Tr. ereretti Вохноте СР. Boengoeran ). Tr. subrufus Muren (Singkep). Tr. rubeus Милек (P. Bintang, Riouw-Arch.). Orde PERISSODACTYLA. Fam. RHINOCEROTIDAE. 55. Rhinoceros sumatrensis CUV. Syn. Ceratorhinus blythii Gray; С. crossit GRAY; C. lasiotis ze 909 — Frower; C. niger Gray; С. sumatrensis GARROD; C. sumatranus Gray; Rhinoceros crossei Gray; Rh. lasiotis Scuater; Rh. sondaicus Cuvier; Rh. sumatranus RAFFLES. Inl. namen. Soemboe-badak (Pane- en Bila-gebied, Sumatra); badak (Mal. Soend.); warak (Jav.). Verspreiding. Sumatra; Borneo. Maten. Lengte tot aan den wortel van den staart 248 cM.; hoogte 135 cM.; lengte van den Кор 70 сМ.; lengte van den staart 32 cM. De neushoorn komt zoowel in de vlakte als in het ontoe- gankelijke gebergte voor. Hh. sumatrensis is de kleinste van de levende soorten en het meest behaard. Van de twee zwarte hoorns is de voorste lang en achterwaarts gebogen. De huid is ruw en korrelig; de plooien van de huid zijn minder sterk dan bij de een- hoornige soort. De kleur is bruinachtig grauw; de haren zijn bruin of zwart. oe те van den neushoorn (Notes from the Leyden Museum, V. 19, p. 65): „Zugleich A diesen Fusssporen fanden wir auch zahlrei- che junge Baumstämmchen von Armsdicke, die dicht über der Erde umgeknickt oder halb ausgerauft dalagen und aller Blät- ter und kleineren Zweige beraubt waren. Meine Dajak'sehen Führer erklärten mir, dass dies das Werk der Badaks sei. Derselbe drücke nämlich das Stümmchen nieder und gehe dann, dasselbe unter dem Bauche und zwischen den kurzen Beinen festhaltend in der ganzen Liinge darüber hin, wobel er die Вайег und kleineren Zweige abfresse." „Der Bada verarbeitet ще seinem Blätterfutter auch ein bedeutendes Quantum Holz „ Volgens Hasen onderscheiden de Maleiers „badak-krebo » die tamelijk vreedzaam en badak- tingiling, die kleiner en | boosaardiger is. De neushoorn leeft eenzaam of hoogstens gepaard, en duldt in zijn omgeving geen ander, Е AE en — 203 — Volgens het bijgeloof zou de hoorn van den rhinoceros gebruikt kunnen worden om vergift te leeren kennen. 56. Rhinoceros sondaicus DESMAREST. Syn. Rhinoceros floweri Gray; Rh. inermis Lesson; Rh. javanicus Cuvier; Rh. javensis Scuinz; Rh. nasalis GRAY. Inl namen. Badak (Mal. Soend.); warak (Jav.). Verspreiding. Java; Sumatra (?); Borneo (?). (Volgens TRovEssART niet op Sumatra en Borneo). Maten. Lengte tot aan den staart 330 cM.; hoogte 15 cM.; lengte van den staart 50 cM.; lengte van den kop 72 cM. De éénhoornige neushoorn is grooter dan de tweehoornige en komt zeer veel overeen met Rh. unicornis van Voor-Indië. De huid is zoo goed als naakt en bezit diepe plooien. De plooien vóór en achter de schouders en voor de dijen zetten zich over den rug van de eene naar de andere zijde voort. De hoorn ontbreekt dikwijls bij het vrouwelijke dier en wordt dan vervangen door een geringe verhevenheid. De kleur is donker grijs. De jonge dieren zijn lichter van kleur en een weinig behaard met vuil witte, geelachtige haren, die na een paar maanden verdwijnen. In levenswijze komt deze soort met de vorige overeen, maar wordt nog hooger in het gebergte п.ш. tot op 3000 М. hoogte aangetroffen. | Slechts zelden zijn er eenige bijeen; meestal leven zij eenzaam of gepaard. Overdag liggen zij gaarne in modder evenals de karbouwen. Fam. TAPIRIDAE. 57. Tapirus indicus CUVIER. Syn. Rhinochoerus sumatranus Gray; Tapirus ESCH Wasser; T. malayanus Rarrres; T. sumatranus GRAY. — 204 — Inl. namen. Babi-aloe (Benkoelen); kadjamina (Dajak); koeda-ajer (Маг); maiba (Mal.); rason (Kapoeas); saladang (Limoen); gindol (Manna); seladang, ténoeq (Sumatra); tanoe. Verspreiding. Sumatra; Borneo. Maten. Lengte 250—300 cM.; hoogte 110—130 cM. De romp en de bovendeelen van de dijen zijn wit of grijsachtig wit, evenals de rand van de afgeronde ooren; de kop, de ledematen en het voorste gedeelte van het lichaam zijn zwart of donker bruin. De tapir is een zachtzinnig dier, dat in de woeste berg- wouden leeft en zich veel in het water ophoudt. Fam. EQUIDAE. 58. Equus caballus L. Het paard komt in wilden toestand nergens in den Archipel voor, wel op sommige plaatsen verwilderd b.v. in Zuid-Celebes en op Timor. Het is op zeer verschillende tijden op de onderscheidene eilanden ingevoerd. Terwijl op Java en Sumatra reeds sinds eeuwen paarden voorkomen, zijn ze op Borneo door de Nederlanders ingevoerd. Op Engano zijn ze door den Heer Francis aangebracht, die daar ook in het begin van de 19% eeuw geiten en schapen ingevoerd heeft. Orde CARNIVORA. Fam. FELIDAE. 59. Felis tigris L. Syn. Felis (Tigris) striatus Severrz; F. (Т.) longipilis Етиха; F. (T.) regalis Gray; Е. (Т.) sondaicus FIrziNG. Inl. namen. Harimau (Sumatra); matjan of sima-gèmbong; ` matjan of sima-loreng of loréq (Jav.); rimau-toengal (Mal); sn 405 — matjan (Bal); maoeng of mejong (Soendalanden); иш of harimaoeng (Dajak). Verspreiding. Sumatra; Java; Bali. Maten. Lengte van Кор en romp 150—200 cM.; lengte уап den staart 65 cM.; hoogte bij de schouders 90— 105 cM.; gewicht 175 K.G. De kleur van den tijger in den Archipel is in 't algemeen niet zoo roestrood als bij den vorm van Bengalen, terwijl de zwarte strepen minder scheef zijn en de staart korter en dunner is. De staart bereikt ongeveer de helft van de lengte van kop en romp te zamen, en vertoont zwarte ringen. Zoowel zwarte individus als albino's zijn wel eens waargenomen (BLANForD). Het vrouwelijk dier is kleiner dan het mannelijke, dat zelfs tot 366 cM. lengte (kop, romp en staart) kan bereiken. De tijger leeft in paren, maar het wijfje schijnt voor de geboorte van de jongen het mannetje dikwijls te verlaten. Men heeft echter ook wel het mannetje in tegenwoordigheid van het wijfje en de jongen gezien. De Soendaneezen zouden nog onderscheiden ,,mejong- lakbok” of »mejong-gedé” (de grootste en gevaarlijkste tijger) en de „mejong-santjang”, die kleiner en minder gevaarlijk is еп een grooter aantal en onregelmatiger strepen zou vertoonen. Eveneens onderscheidt de bevolking van Sumatra (Рапе- en Dila-gebied) volgens NEUMANN een grooten tijger, den „bale- moen” en een kleineren, den ,,babijat” of „arimo-nagodang”. 60. Felis pardus L. Syn. Felis chalybeata Scures.; Е. fontanieri M. Epw.; Е. fusca Mewer; F, leopardus Темм.; F. melas Пкзм.; F. panthera ALLAS; Е. varia Зснвкв.; F, variegata WaGN.; Leopardus chinensis Gray; L. japonensis Gray; L. pardus Gray; L. varias Gray; Г. perniger GRAY. — 906 — ТЕОСЕЗЗАЕТ beschouwt vele van deze namen als die van ondersoorten. Inl namen. Matjan-koembang (zwarte variéteit); matjan- toetoel (lichte variéteit); matjan-sroenie (grootere variéteit) en matjan-gogor (kleinere variéteit op de Kloet); rimau- batee (West-Sumatra): rimau-koembang (Sumatra); rimau-lalat; méjong-hideung of méjong-koembang (zwarte variëteit West- Jara); méjong-malangbong; mejong-kroet. Verspreiding. Sumatra; Java. Maten. Lengte van kop en romp 145 cM.; van den staart 97 cM.; hoogte bij de schouders 61 cM. De panter of luipaard vertoont groote verschillen wat kleur betreft, zoodat geheel zwarte individuen met lichte in eenzelfde worp voorkomen. Op het bruin-zwarte of geheel zwarte vel van die dieren zijn de nog donkerder ringvlekken te onderscheiden. De grondkleur is rood tot geelachtig wit of bleek bruin- achtig geel; de benedendeelen zijn wit. Op den rug, de zijden en bovenop den staart komen vlekken voor, waarvan de buitenste rand zwart is en het binnenste gedeelte licht van kleur. Deze vlekken verschillen zeer in vorm en grootte; die op den kop, het onderste gedeelte van de ledematen еп de onderzijde van den romp hebben geen licht gekleurd centrum en zijn gelijkmatig donker. | De jonge dieren zijn bruinachtig van kleur en de vlekken minder duidelijk. oewel gevaarlijker dan F. macrocelis valt de panter hoogst zelden den mensch aan. Over dag legt het dier zich wel eens op de breede, lage takken van boomen te slapen, hetgeen de tijger niet doet. 61. Felis nebulosa GRIFFITH. е: ла Syn. Felis brachyura BLYTH.; F. diardi DESMOULINS; F. — 207 — macrocelis HorsrieLn; F. macroceloides Норсзох; Leopardus brachyurus SwixuoE; Neofelis brachyurus Gray; N. macrocelis Gray; Uncia macrocelis Gray; U. macroceloides GRAY. Inl namen. Matjan of rimau-dahan (2. 0. Borneo); rimau-akar; rimau-dahan; rimau-ketjil. Verspreiding. Sumatra; Borneo; Java. Maten. Lengte van kop en romp 96 eM.; van den staart 76 eM.; hoogte 36 сМ. De grauwe of boomluipaard wordt weinig gevreesd, maar kan toch gevaarlijk worden voor den mensch. Hij is grijs- achtig of geelachtig bruin van kleur met groote onregelmatige langwerpige vlekken op de zijden en de dijen, waarin wederom kleinere donkere vlekjes voorkomen. De Кор bezit ronde vlekken, terwijl over den rug een rj van vlekken voorkomt. De hoektanden zijn zeer groot. De staart is dik behaard en aan het einde bijna even dik als aan het begin. Het dier, dat laag op de pooten is, beklimt dikwijls boomen. | | 62. Felis marmorata MARTIN. Syn. Catolynz chaltoni Gray; C. marmoratus Gray; Felis chaltoni Gray; Е. diardi Jarp.; Е. longicaudatus BLAINVILLE; Е. ogilbyi Норсвох; Leopardus dorsul Gray; Uncia chaltoni Скат; Uncia marmorata GRAY. Inl. namen. Koewoek; koetjing-oetan; koetjing-batoe. (Deze namen worden ook gebruikt voor F. minuta en Е. planiceps), Verspreiding. Sumatra; Java; Borneo. Maten. Lengte van kop en romp 50 сМ.; van den staart 36 еМ. i Grooter dan de huiskat, heeft dit dier een ruigen staart, die. оуег zijn geheele lengte ongeveer dezelfde dikte heeft. = 208 — De korte ooren hebben een ronden top. De algemeene kleur wisselt van bruinachtig grijs tot geelachtig of rood bruin: de benedendeelen zijn lichter gekleurd. Op de zijden vindt men groote donkere vlekken, die aan den achterrand geheel zwart zijn. Op den rug komt een rij van langwerpige, donkere vlekken voor, terwijl op de ledematen kleinere zwarte vlekken gevonden worden, eveneens op den staart en aan de buikzijde. De kop en hals zijn overlangs gestreept. 63. Felis temmincki Vıcors en Horst. Syn. Felis aurata Віутн.; Е. moormensis Hopasox; F. nigrescens GRAY; Leopardus auratus Gray; L. moormensis GRAY. Verspreiding. Sumatra; Borneo. (Volgens 'TROUESSART twijfelachtig op Sumatra). Maten. Lengte van kop en romp 80 cM.; van den staart 48 cM.; hoogte bij de schouders 42 cM. i De algemeene kleur is roodbruin van boven en witachtig van onderen. Aan den rug is de kleur donkerder dan aan de zijden. Op de borst komen enkele donkere, ronde vlekken voor. De ooren zijn zwart of bruinachtig-zwart aan de buitenzijde - met een lichtere vlek in het midden. 64. Felis megalotis MÜLLER. Inl. namen. Meo-foeik (Timor); koetjing-oetan ( Mal.) Verspreiding. Timor; Rotti. | Maten. Lichaamslengte 50 eM.; staartlengte 33 cM. Dit dier komt weinig voor en gelijkt veel op Ё. minuta, maar onderscheidt zich door de veel hooger staande ooren en een aanmerkelijk langeren staart. die niet rond, maat eenigszins plat is. De grondkleur is vaal geel, op den rug meer rood-geel en op het benedenlijf meer isabellakleurig- Ор de voor- en achterpooten komen dwarsstrepen voor. — 909 — 65. Felis bengalensis KERR. Syn. Chaus servalinus Gray; Felis chinensis Gray; Е. ellioti en horsfieldii Gray; F. herschellii Gray; F. javanensis DESM.; Е. jerdoni Врути.; Е. minuta Темм.; Е. nipalensis Vicors en Honsr.; №. pardochroa Ңоразох; Г. servalina Gray; Е. suma- trana Horsr.; Е. ` tennasserimensis Gray; Е. undata DESM.; Е. wagati Gray; Leopardus chinensis GRAY; L. horsfieldii Gray; L. javanensis Gray; L. reevesi Gray; L. sumatranus Gray; Viverriceps ellioti Gray. Inl namen. Koetjing-oetan (7. О. Borneo); koewoek (Java); rimau-boeloe; tampoelok (Borneo); oetjing-lowong (Soendalanden). Verspreiding. Sumatra; Nias; Borneo; Java; Soembawa. Maten. Lichaamslengte 50 cM.; staartlengte 25—30 cM. Е. bengalensis vertoont een groote mate van veranderlijkheid ; z00 is de Borneo-soort meer roodachtig grauw dan die van Java, en de vlekken hangen niet tezamen en vormen geen strepen. 