Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Het gevormde cbloropbyl bestaat hctzij uit ronde korrels of uit kleine blaasjes met groenen inboud. Daarin neeml men doorgaans nog eenige zeer kleine moleculcn waar. De beslis- sing , of de kleurstof al dan niet door cen vliesje omgeven wordt , is vaak uiterst moeijelijk. De gedaante dezer chloro- phylblaasjes is niet zuiver kogelrond, maar doorgaans Icns- vormig. Steeds liggcn zij met eene bunner minst bolle zij- dcn tcgcn de binnenvlakte van bet binncnblaasje der cel aau. 42. Het gctal dcr ovcrige in dc planlcn voorkomende kleur- stoficn is zeer groot. Zij licbben echter gecnc van alien eene zoo algemecnc en gewigtige beleekenis voor bet leven der plant , als bet cbloropbyl. Vele zijn bcperkt tot bepaalde 24 LEVENSUESCIllEDENlS HER PEANTENCEE. soortcn en geslachten. Onder de kleuren der bloeinen zijn de roodc en blaauvve gewoonlijk in bet cclsap opgelost. Soms cchter zijn zij in afzonderlijkc blaasjes bevat. Door zuren wordt de blaauwe klcurstof in de roode veranderd. Alkalien kleuren de roode klcurstof in vele gevallen eerst blaauw , later grocn. Voegt men er dan ecn zuur bij , zoo herstelt zicli de roode klcur weder. De gele kleurstofien zijn van cenen nog meer uitecnloopcnden aard. In de cellen der bloembladeren komen zij dan cens in bet cclsap opgelost voor , dan weder als barsacbtige ligcbaampjes van vaak onregelmatigen vorm , die door het walerheldcre sap omgeven worden. In een en betzelfde bloemblad treft men niet zelden ver- schillend gekleurde cellenlagcn aan , waardoor dan gcmengde kleuren worden te weeg gebragt. De witte kleur wordt allijd veroorzaakt door fijn verdeelde lucht , lietzij in de cellen zelve , of in bunne tusscbencelligc ruimten. 45. De zouten , die in de plantencellen gekristalliseerd voorkomen , zijn : oxalzure kalk , zwavelzure kalk , koolstofzure kalk , wijnsteenzure kalk en dubbel wijnsteenzure potascb. Onder deze is de oxalzure kalk verreweg het incest algc- meen verbreid , soms als stompe oclaeders , of als kristalklie- ren , doch het gewoonlijkst onder den vorm van lange dunne naalden , die bundelsgewijs vereenigd zijn (!). De cellen , welkc deze kristalbundels bevalten , bebben allijd dunne wanden. Zij zijn mecslal langwcrpig , en liggen of le midden van bet weefsel , en dan doorgaans met den langsten doounetcr in de rigling volgens welkc bet orgaan bet slerksl (I) Uitvoorigcr in het Mikroskoop , Dl. II. JjI. 230 cn tci v. KRISTALLEN IN DE CELLEN. T USSC HEN C ELL1GE RU1MTKN. 25 gegroeid is , 6f zij puilen uil in luchtlioltcn , welke in het orgaan aanwezig zijn. Steeds necrat men vvaar , dat dc grootte der kristallen ge- lijkmatig tocneemt met de grootte der cellcn, waarin zij be- vat zijn. 44. In de jeugdigsle door cclverdceling gevormde weefsels liggen de oorspronkelijk veelliockige cellen digt aaneen geslo- tcn. Gedurcndc den lateren groei ontstaan echter tusschen- ruimlen , en wijken de celwanden cenigzins van elkander af. Het cerst geschiedt dit op die punten , waar de hoeken der cellen tegen elkander aankomen. Er vormcn zicli aldus klcine driehoekige tusschenruimten (1), die zicli met lucht vullen , en , daar lietzelfde op alle punten van het weefsel plaals grijpt , zoo ontstaat een stelsel van in allerliande rigtingen rondom de cellen loopende tusscliencclligc gangen. Indien deze gangen nog grootcr worden, en dien ten ge- volge de onderlinge zamenhang der elkander begrenzende ccl- wanden nog mecr verbroken wordt , ondergaat de vorm der cellcn opvolgend verschillcnde veranderingen. Geschiedt de uiteemvijking der cellen op eene volkomen gelijkmatige wijze in alle rigtingen , dan ncmen zij aanvaukelijk eenen rondach- tigen vorm aan. De aauhechtingsplaalsen vertoonen zicli dan als kleine kringen op dc horizontaal liggende celwanden. Gaat deze gelijkmatige uiteenwijking ook nog later voort , dan ontstaan aan elke cel even zoo vele slralen als er aan- Iicchtingspunlen vvaren , en zij ncemt eene stervormige ge- daantc aan (2). (1) PI. I , fig. 25 , parencliymcel uit den stengel van Peperomia inenna. (2) PI. I, fig. luchtachot uit ecn Idadsteel van Musa rosacea, A , beginnende vorming der stervormige cellen bij b ; B, geisoleerde sfer- vormige cel uit bet middcngcdcclle van bet luclitscliot. 26 LEVENSGESCHIEDEN1S DEI! PLANTENCEL. Waar dczo uiteenwijking op eene ongclijkmalige wijzc plaals grijpt, vcrkrijgen dc cellen ook nicer onrcgelmatigc vormen. De lioofdoorzaak dier uiteenwijking van de cellen , waarbij liunne vroeger zamenliangende wanden ten deele van elkan- der verwijderd worden, is de sterkere groei der omgevende met hen in verband staande weefsels. Er is echter nog eenc andere omslandigheid , welke hierop invloed uitoefent , uame- lijk liet verschil in zamenhang tusseben verschillende gedeel- ten derzelfde celwanden met de daaraan grenzende. In den regel is de onderiinge zamenhang der celwanden bet groolst in de rigtiug , waarin dc celvermenigvuldiging bet sterkst lieeft plaals gegrepeu. Door deze gelijktijdig werkende oorzaken onlstaan de ver- schillende vormen van het zoogenaainde sponsacblige weefsel , doorgaans zamengesteld uit netsgewijs zamenliangende min of meer buisvormige cellen en ruime in allerhande riglingen loopende tusschencellige gangen. Groeit een orgaan het sterkst in eene bepaalde rigting , dan worden de tusschenruimten ook in die rigting het groolst, en bij eenigzins sterken groei wordt de onderiinge zamenhang dan zelfs geheel verbroken , zoodat er schoilen gevormd wor- den uit eene of meerdere cellenlagen beslaande , welke groo- tere ruimten , holten of kanalen begreuzen. Door cenen voort- gaanden groei ook in de overige riglingen kan de zamenhang der cellen in de luchtscliolten eindelijk geheel vernietigd wor- den , en eene doorloopende holte in het orgaan onlstaan. 43. In de mceste gevallen zijn deze lusschencelligc holten , gangen en kanalen met lucht gevuld , soms echler ook met waterige oplossiugen van gom , pecline , of met ethcrische olieen en liarsen. MELKSAI'VATEN. 27 Deze stoffcu ziju lict product dcr afschciding vau de om- ringende cellcn. Waar (gelijk bij dc Cacteen) dc afgeschci- den stof iu dc tusschencellige lioltcn ecncn zekcrcn graad van lijvigheid bezit , daar herkent men er ook slrecpcn in , die cene laagsgewijze afscheiding aanduiden , even als bij dc uit vaslere zelfstandigheid bestaande wandgedeellen van cellen , die zicli door buitenwaartsclie afscheiding verdikt hebben (z. § 16). De binnenvlakten van tusschencellige gangen , die watcrige oplossingen bevatten , is ?aak bekleed met een eigen vlics ( epithelium ), uit kleine binnenwaarts uitpuilende cellcn be- staande. 46. Onder den naam van melksapvaten worden tusscheu- cellige kanalen verstaan , die met een sap gevuld zijn , dat dikwerf melkachtig wit , of rood is. Dc stoflen . welkc in dit sap voorkomen , zijn van vclcrlci geaardheid , en verschil- len voor elke planlsoort. Voor de lioofdlevensverrigtingen zijn zij van geen gewigt , maar vceleer le beschouwen als in af- zonderlijke vergaarplaatscn opgehooplc cxcrctieproducten , wel- ke, in bet ccllcnsap acblerblijvcnde of daarin teruggevoerd , ccnen doorgaans scliadelijken invloed op dc plant bebben. Velc dcr vergiftigst werkende alkaloiden komen daarin voor. Dc bet algemeenst daarin bevatte stof is bet caoutchouc. Waar dit in groote hoeveelheid en lamelijk zuiver voorhanden is , vertoont liet zicli onder den vorm van ronde bolletjcs. Geineenlijk ccbler zijn dc ligehaampjes in bet mclksap zecr klcin , van geen bepaalden vorm , en , bij uilvloeijing , vlok- kig zamenhangend. Alleen bij de Euphorbiaceen (l)treft men in (!) I'l. I, tij. 01 , mclksapvat in den slenjel van Euphorbia splonilens. 28 LEYENSGESCHIKDENIS DER PLANTENCEE. het melksap ook amylum -ligchaampjes aan van eene slaaf- of knodsvonnigc gedaante. In zeer jeugdige plantendeclen komt nimmer melkachlig sap voor. Eerst naar gelang het orgaan ouder wordt , neemt de Iroebelheid van het sap toe. Bij het meerendeel der planlen blijft dit sap echter ook in de volwassen deelcn holder en onge- kleurd , ofschoon er kanalen in voorkomen , die aan de eigen- lijk gezegde melksapvaten van aDdere planten heantwoorden. Even als andere tusschencellige gangen zijn ook de melksap- vaten netswijze vertakt. Bij voortgaande ontwikkeling worden zij met een eigen vlies bekleed , lietwelk een afscheidings- product der begrenzende cellen is. Een ware omloop (cyclose) van dit sap door de plant heeft nimmer plants. Het is echter beweegbaar en kan van het eene punt naar het andere vloeijen , ten gevolge van druk- king of plaatselijke verwarming , gelijk bij de verlichling met zonlicht het geval is. De aldus voortgebragle beweging is in een ongekwetst plantendeel echter altijd zeer beperkt. Alieen in afgesneden deelen , waar het sap uit de opening der kana- len wegvloeit , wordt de beweging sterk en geschiedt de ver- plaatsing van het sap over eene groote ruinate. 47. Bij de laagst georganiseerde planten liebben alle de cellen een gelijk maaksel en gelijke verrigting. lederc zooda- nige cel neemt voedingsstof op , verwerkt het tot zelfstandig- heden, die geschikl zijn tot vorming van nieuwe cellen, en bezit tevens het vermogen tot voortplanting der soort. Het hooger slijgen der organisatie bestaat daarin , dat deze hoofdverrigtingen der planten allengs rneer en meer geschei- den worden , en dat aan elk derzelve bepaalde organen , uit een of mcerderc cellen gevormd , beantwoorden. CEI.WEEFSEL. PARENCHVM. 29 48. Waar velc cellcn onderling verecaigd zijn eu eenc ge- lijko verrigting hebben , vormen zij ecu weefsel. De weefsels , welke de verschillendc organen dcr hoogcr gcorganiseerdc planten zamenstellcn , kunnen verdeeld worden in twee hoofdklassen : de parenchymateuse en de prosen- chymateuse. Beide zijn onderscbeiden zonwel door den algeraeenen vorm der celleu , als door hunne verrigtingen. 49. De parenchymateuse weefsels bestaan uit cellen , wier doormeters in de onderscheidene rigtingen weinig vcrschillen. Het is vooral in hen , dat de meeste scheikundige omzettingen plaats grijpen , en de door de plant van buiten opgenoinen stoflen tot bestanddcelen van bet organismc worden verwerkt. Hunne gedaanle is overigens nog tamelijk uileenloopend. Waar de hoeveelheid van bet parenchymwcefsel aanzicnlijk is, en de tusschencellige gangen klein zijn , — gelijk b. v. door- gaans in bet merg en de scbors dcr stengels , in vleezige vruchten en wortels, — zijn de parenchymcellen tamelijk groot , rond , ellipsoidiscb , of veelhoekig , niet zelden , op den leng- tedoormetcr gezien , min of meer prismatisch. Waar bet tusschencellige slclsel zicb sterk ontwikkeld heeft, is de oorspronkelijke veelboekige vorm vaak in eenc andere overgegaan (z. § 44). Tafelvormigc parenchymcellen , die zicb op de doorsnede vicrhoekig en als bet ware afgeplat vertoonen , komen voor in de mergstralen van vele dicotylcdone boomcn , desgelijks in de kurklaag (1), welke zicb aan de oppervlaklc van meerja- rige dicotylcdone stammen , als mode aan die van vele onder- (1) PI. I, fi<j. 19 ( kurkcellen van Semperinvum arborescent. 50 I.EVENSGESCHIEOEN1S DEI*. PLANTENCEI.. aardschc cen- en mcerjarige stengels cn worlds vomit. De lafelvorm is hier oorspronkclijk cn hct gcvolg van de rigling , waarin de cclverdecling (bij de kurkvorming die der schorsparcn- chyincellen ouder de opperhuid) hceft plaats gdiad. 49. De opperhuid , die de oppervlakte van alle jcug- dige eenjarige en van sommige mcerjarige plantendcclen be- kleedt , is , tijdens hare eerste vorming , zamengesteld uit klcine cellen , welke zich , in alle rigtingen , rond of ellip- soidisch vertoonen , eenigzins afgeplat aan de zijden waar zij elkander begrenzen en daardoor min of meer veelhoe- kig. Deze oorsproukelijke vorm ondergaat later verschillen- de veranderingen. Op de loodregte doorsnede hebben de volwassen cellen nog meerendeels de yroegere gedaante be- liouden , maar van boven op gezien is bunne gedaante in den regel des te meer verauderd, naar gelang bet plantendeel eene vlakkcre uilbreiding beeft vcrkregen. De verandering is der- halve bet geringst aan zulke deelen , welke vooral in de lengtc gegroeid zijn, gelijk de meeste stengels, de blad- en bloem- steelen , de meeldraden , de stijl , als mede aan bladeren , welke zeer smal in verhouding tot bunne lengte zijn. Hier is alleen de lcngtedoormeter der cellen door den lateren groei eenigzins overwegend geworden. Bij deelen daarentegen , die zich vooral in de brecdtc ontwikkeld hebben , gelijk de meeste bladeren, de kelk en bloemkronen , stengels van ccnen ron- den of plalten vorm , de antherae, de stempels, bet vrucht- beginsel , de vrucht cn bet zaad , beeft de gedaante der op- pcrbuidscellen veel grootcre wijzigingeu ondergaan. In velc gevallen hebben zij slingcreude wanden vcrkregen (1), welke (1) PI. I, fig. 11, opperhuid der onacrvlaklc van ecn blad van UcIIe- bortts niger. l)E OPPERHUID. 51 het gevoig zijn van hct wederzijds verdringcn dor celvvanden tijdens hunnen groei. Ia anderc gevallea , vooral bij bloem- bladeren eo aan het stigma , hcbbcn zij zich tepelvormig buitenwaarts uitgczet. Ia oog aadere gevallea , bepaaldelijk bij sommige zaadkorrels, zijn zij op eene gelijkmatige wijze stcrk in de buitenwaartsche rigting uitgegroeid ea daardoor in ver- lengde cellcn veranderd , wier as naar het midden van het deel is toegekeerd (1). 50. De cellen der opperhuid sluiten naauw aan clkander , zonder dat cr zulke interccllulairc gangen tusschen ontstaan als overal elders in de parenchymaleuse wcefsels worden waargenomen. Op een zeker ontwikkelingstijdperk der opperhuid ondergaan echter eenige van hare cellen, door eene verdeeling in twee helften , eene veranderiug , waarvan het ontstaan van huid- mondjes ( stomata ) het gevoig is. Zulke huidmondjes kunnen in de opperhuid van alle aan de lucht blootgestelde planten- deelen voorkomen. Zij onlbreken alleen nimmer aan de blade- ren , waar zij minslens aan de eene oppervlakte , — bij land- plantcn aan de ondcrsle , bij sommige waterplantcn , met op het water drijvende bladeren,aan de bovenste, — aauwczig zijn. Elk huidmondje wordt gevormd door twee cellen van eene halvemaanswijze gedaante, die met de holle zijden naar elkandcr toegekeerd , eene langwcrpige splcetopcuing daarstcllcn , waar- door de lucht eenen vrijen toegang tot het daaronder liggend weefsel heeft (2). Onder elke splectopcniug bevindl zich na- melijk eene met lucht gcvulde holte (de zoogenaamdc adem- (1) PI. I, fig. 17, zaadhuid van Phciseolus vulgaris. (2) PI. I , fig. 36 , opperhuidscellen met een huidmondje van een blad van 0> ontium, japonicum , A , van boven op gezien , B, op de loodregte door- snede. 52 I.EVENSGESCHIEDBNIS DER PLANTENCEL. holte) , wclke in onmiddelijk vcrband staal met de lusschen- celligc gangen van het omringend parenchym. Waar op cen later tijdperk zich de bovenwand dcr opper- buidscellen sterk verdikt hceft , daar treft men ook nog cen daardoor gevormd kort kanaal aan , hetwclk zich , al naar gclang der gedaante van de begrenzende cellen, rond, vier- hoekig of veelhoekig, van boven op gezien , vertoont, cu aan wclks benedeneinde dan dc eigcnlijke stoma-cellen geplaatst zijn. SI. De opperhuid is vaak voorzien van verschillende aau- hangselen (zoogenaamde haren, gesteelde klieren , enzv.),wel- ker cerste oorsprong reeds van haren nog zeer jeugdigen toe- stand dagteekent. Dezc aanliangselen , hoe verschillend ook later van vorm en zamenstelling , zijn in den aanvang niet anders dan uitwassen van eenige der opperliuidscellen. Dc latere ontwikkeling brengt daarin verschillende wijzigingen voort , waardoor de volgcnde hoofdversclieideuheden ontstaan. a. Ilet uitwas der opperhuidscel wordt alleeu grooter , zoo- dat het cene enkele cel blijft met doorloopeude liolte. In enkele gevallen is de aldus vergroote cel min of meer bol- vorrnig , doch doorgaans groeit zij vooral in de lengte , cn ncemt dan de gedaante aan van eene buis , die meestal ke- gelvormig toeloopt. b. Aan het reeds gevormdc nog jonge buisvormige uitwas herhaalt zich op een of meer punten dczelfde plaatselijke uit- groeijing van den cclvvand , cn er ontstaan vertakte cellen (1). c. Het aanhangsel wordt de zitplaats der vorming van nieuwe cellen. Dit geschiedt allijd door vcrdecling (z. § 12), cn vangt (1) PI. I ; fig, 7 , haar van Matihiola annua. AANHANGSELEN DER OPPERIICII). 53 reeds spoedig aau , nadal aan de oppcrhuidsccl zich het ccrste uilwas heeft gevormd , waaruit dan eenc afzonderlijke cel ont- staat , welke zich op uieuw verdcclt , cn zoo verder , in dier voege , dat de cclverdeeling altijd plaals grijpt in de topcel of hoogslens in de twee of drie daaronder geplaatste , terwijl de andere , die zich meer in de nabijheid van de opperhuid bevindcu , zich alleen vergrooten. De celverdeeling geschiedt hier alleen door het onlstaan van dwarswanden , en het geheel gevormde aanhangsel bestaat dan uit eene enkele reeks van cylindrischc cellen. Door afsnoering kunnen deze cellen echter ook eene bolvormige of cllipsoidi- sche gedaanle aannemen , die dan even als de dcelcn ecner rozenkrans zamenhangen (z. § 12). d. In de topcel grijpt bovendien eene verdceling in tegenover- gestelde rigting plaats , waardoor zich alleDgs cen uit verschei- dene cellen beslaand knopje vormt, dat altijd uit zeer dun- wandige cellen bestaat , aan welkcr oppervlakte eene klevcrige stof wordt afgescheiden , oni welke veden deze ligchaampjes den naam van klierljes voeren. Hunne gedaante is verschillcnd (roud , eirond , schijfvormig , bekervormig) en hangt af van de rigting waarin de cclverdeeling heeft plaats gegrepen. Zij kun- nen geslceld zijn of ongestecld , al naar gelang zij zich aan het uitcinde ecner recks van vooraf gevorinde cellen of onmiddelijk uit het eerste uilwas ecner opperhuidscel hebben gevormd. e. Ook in de eerst (c) gcvormde cylindrischc cellen kunnen later lusschenscholten ontstaan in andere rigtingen , dan de oorspronkelijke dwarse. Het gevolg hiervan is , dat het aan- hangsel zich dan uiet alleen in de lengte , maar ook in andere rigtingen vergroot. Heeft dc celvermeuigvuldiging gelijkmalig naar alle zijden plaats , dan onlstaan nicer of minder dikke kegelvormige aanhangseien , slijve haren cu slckcls. (ieseiiiedt 54 LEVENSGESCIIIEDENI5 DER PEANTENCEE. <lc ccIvcnnenigvuUliging daarcntcgen bij voorkcur allcen iu twee rigtingcn , dan vormen zich vliczige platen uit ccnc enkele, soms ook uit twee of drie cellenlagen bcstaande. Over den aard cn de vorming der culicula , wclkc zoowel de opperhuid als hare aanhangselcn beklcedt , is reeds bo- ven (z. § 18) het noodige gezegd. 52. Bij alle cellcn , welke de bovengcnoemde parenchym- wecfsels zamenstellen , alleen met uitzondering van de cellcn der huidmondjes , kan zoowel uit- als inwendige wandverdikking of vcrhouliog plants grijpen. Bij de meestc parenchymweefsels is die verdikking van de wanden der cellcn slechls gering , doch bij andere daarcntcgen zeer aanzicnlijk, zoodat de celholten daardoor zeer vernaauwd worden en bet geheele weefsel ecne groote bardbeid verkrijgt. Ten dien aanzien neemt men nog de volgcnde hoofdverschillen waar : a. Alle de in het deel aanwezige parencbymcellen verkrij- gen dikke wanden , gelijk b. v. in het hoornaclitig albumen van vele zaden. b. Alleen een bepaald eu van bet overige afgezonderd gc- deelte van eenig parenchymweefsel verhout zich , iets dat b. v. bij steenvruchlen plaats grijpt. c. De verhouling bepaalt zich tot cenige wcinige ccllen, welke of elk op zich zelvc , of in kleine groepen te midden van andere verslrooid staan , wier wanden zich weinig of niet verdikken. Hierdoor ontslaan dan kleine steenachtigc verbar- dingen , die dikwijls slcchtsecn ziekelijk verschijnsel zijn , doch ook somlijds uormaal voorkomcn. d. De wandverdikking is gclijkmatig of ongelijkmatig. Het laatste gcldt inzonderheid van de oppcrhuidsccllen , waar dc verdikking vooral aan de buiten- en zijwandcn plaats grijpt , PROSENCHYM. 35 trrwijl het naar binnen gekeerde gcdeelle van den wand door- gaans dun blijft. e. Verdikkingslagen , onder den vorni van spiraal- of net- vczeleu en ringeu , kunnen in allcrhande soort van paren- chymwccfsels voorkomen. Bij een zoodanig weefsel , namelijk de parenchymlaag , welke bij de antherae onmiddelijk onder de opperhuid ligt , schijnen zij nimmer te outbreken. oo. De prosenchymateuse weefsels bestaan uit cellen , die in verhouding lot hunne diklc eene vecl grootere lengte bebben verkregen , en daarom ook wel vezelcellen lieeten. Daarloe behooren , bij de hoogere planlen , de cellen , die bet hout- en baslweefsel zamenstelleu. Van de weefsels der lagere planlen lean bet vezelcellenweefscl der zwammen cn korslmos- mossen ook hiertoe gerekend worden. Ilicr zijn editor de lange vezelcellen in allcrhande rigtiugen dooreen verward , en bovendien dikwerf vertakt , lerwijl de proscncbytncellen der phanerogameu cn der hoogcr gcorganiscerdc cryptogaraen gc- meenlijk bundels vormen. Alleen dc bastcellen komen sonvs geisolecrd voor , cn kunnen zich ook verlakken. De volwassen bout- cn bastcellen loopen doorgaans aan hunne uiteinden spits toe , zoodat dc elkander begrenzende cellen met zeer schuinscbc grondvlakkcn op elkander zijn ingc- plant(l). In den jcugdigsten loestand bezitten de cellen eebter deze toespitsing niet. Zij ontstaat cerst gedurende den groei , waarbij de langcr wordende cellen elkander wederzijds verdringen. S4. Met uitzondcring van eenige waterplanten , bevatleu dc houtbundels van alle phanerogameu , en , onder de cryploga- (t) PI. I , fig. 23, hout van Luurvs Sassafras; fig. 80, hout van Ti- lia parvifolia. 5G J/EVENSGESCHIEDENIS 1>EP. PI.ANTENCEL. men , die der Varens , EquisetaceSn en Lycopodiaceen , be- balve vczelccllcn , ook vaten , waarin eenigc dcr prosenchym- cellen gedurendc hunncn jeugdigen toestand zijn ovcrgegaari (zie § 24 , 25 , 26 cu 27). In nog ovcrlangs groeijendc houtbundcls koraen alleen spi- raal-, ring- of nctvaten voor. Houlbundels , gevormd in deelen , die zich niet meer ver- lengen , bevatten gcslippelde vaten. 55. Men kan dc bout- of vaatbundels onderscbciden in geslo- ten en onqesloten bonlbundels. De eerste zijn die , wclkcr oinvang niet meer toeneemt, dewijl zij aan alle zijden door parcnchymweefsel omgeven zijn. Bij de tweede soort treft men aan de buitenzijdc ecn zich gesladig vernieuwend , uit jeug- digc prosenchymcellen bestaand weefsel aan , waardoor de houlbundel zich voortdurend in de rigling van de straal kan vergrooten. De van houtbundcls voorziene cryptogamen bevatten alleen gesloten houlbundels , die derhalve alleen aan hunne uitein- den groeijen. Bij phanerogamen , zoowel monocotyledonen als dicotyle- donen , worden beide vormen aangetroffcn. De meeste dico- tyledonen bevatten echter alleen ongeslolen houlbundels , ter- wijl de houtbundels van het meercndeel der monocotyledo- nen alle gesloten z ijn. 56. Bijna alle prosenchymcellen verhoulcn zich in mccrdcre of mindere mate. Hicrvan zijn echter uitgezonderd de pro- scnchymccllen in zulkc deelen , die slechts cen kortstondig bestaan hebben , gelijk b. v. dc blocm- en kelkbladereu , dc mceldraden en stijlen. Ook in gesloten houtbundels treft men TEEI.TWEEFSEL. TEELTSTHEKEN. 57 doorgaans uog ecne in de nabijheid der valen geplaalsle grocp prosencbymcellen aan , vvelke altijd dunne wandcn bchoudcn. 57. Wanneer ccn wcefsel uit zecr jeugdigc cclicn bcslaal , die zicb gestadig door deeling vermenigvuldigen , cn wel zoo spoedig , dat de cellen , elk voor zicb , nicl merkbaar in groottc sekijnen toe te uernen , en er ook nog geen spoor van inter- cellulaire gangen tusschen lien waarneembaar is , dan draagt bet deu naam van teeltiveefsel. Gedurende bet kieudeven beslaat de gcheclc plant uit teell- wccfsel , dat zicb door opvolgende cclverdecling gevormd bceft uit de eerslc cel , waannede bet levcn van elk door bevruch- tiug onlstaan nieuw plantcnindividu aanvaugt. Op ecu later tijdperk neemt bet tecltwccfsel in de plant bepaalde plaatsen in. Zulke plaalsen heeten teellstreken. Elk nieuw orgaan , dat zicb vormt , bestaat aanvankelijk , even als vroeger de gcbeelc kiem, uit leeltweefsel. Later bc- zit elk orgaan zijne cigenc teeltstrcek. 58. Bij de van as- en appendiculaire organen voorzienc planten kornen twee polair tegen elkander overgcslelde teclt- streken voor. De ecne bevindt zicb aan de uilerstc spits der as in elke knop. Door do daar plaats grijpende cclvermenig- vuldiging vcrlengt zicb de as , cn ontstaan tevens de eerslc beginselcn van allc appendiculaire orgauen , als kleiue min of mcer lepelvormige verhevenheden aan bet uiteinde der as. De anderc leeltslreck is gelcgcn digt bij bet uiteinde van elke wortclvczel , die zicb daardoor verlengt , en nieuwe wor- lelvczclcn vorinl , op ceue dergelijke wijze als de appendicu- lairc organen aan bet boveneinde dcr as ontstaan. Bcidc deze teellstreken beslaan enkel uit /:ccr klciuc veel- 58 I.EVENSGESCHIEDENIS DER PLANTE.NCEI.. liockige ccllcn. Do rigling , waarin liunnc vcrmenigvuldiging door verdecling geschiedt , bepaalt de rigling waarin de tcclt- streck uilgroeit , en dc plaats waar nieuwc appcndiculaire organcn of worlelvczelen kunncn oorsprong nemcn. Later ondergaan de in deze tceltstrcken gcvormde cellen verschillende veranderingen. Ecu gcdeellc behoudt nog eeni- gen tijd het vermogen om zicb in de lengterigliug van bet orgaan te vermenigvuldigen , zoodat, terwijl de cellen in om- vang toenemen , hunne algemeene gedaanle slechts weinig gewijzigd wordt. Dit gedcclle wordt tot parencbymwecfsel. In andere cellen der teellslreek lioudt bet vermogen tot ver- menigvuldiging op , zij groeijen in de lcngte en wordcn jeug- dige prosenchymcellen , wier bundels de onmiddelijke voort- zetting vormen der oudere reeds in het deel aanwezige hout- bundels , terwijl vervolgens eenigen hunner tot spiraal- , net- of ringvaten overgaan op de vroeger (§ 24) beschreven wijze. 59. De vaalbundels vormen in den regel een net met lan- gere of kortere mazen , al naar gelang van den vorm en van den latcren groei van bet deel , waarin zij ontstaan zijn. De tosscbenruimten dier mazen zijn gevuld met parencbymweef- sel. Gcdurcnde bet ontwikkclingstijdperk kan zicb bet gelal dier mazen vermenigvuldigen , door ecnen belrekkelijk sterkeren groei van bet parenchymateuze gedeelte van het weefsel, waar- van eene plaatselijke splilsiug der vaalbundels bet gevolg is. GO. In de as - organon van allc dicotyledonen , als mcde van sommige mouocotylcdonen , waar ongeslolcn houlbun- dels voorkomen , bevindt zicb aan den omtrck van bet houtligcbaain , ccnc teellslreek , wclkc zicb gcstadig vcr- nieuwt , zoolang de as in diklc toeneemt. Dc ccllcn in dczc UlICTEGIiOEl VAN DE UOUT- EN BASTEAGEN. KNOOI’EN. 59 tecltstrcck Iiebben hvcedcrlei vorm. Die , welke de boutbundels begrenzen , bebben de gedaanle van plalte vicrhockige prismata. Ilunnc lengte is veel grooler dan hunne breedtc 5 van hunne dwarsc doormeters is de peripherische doorgaans bet grootst. De binnenwaarls gekeerde worden boutcellcn of gcslippeldc valen ; de buitenwaarts gelegene gaan over in baslcellen , terwijl die , welke bet midden innemen , voortgaan zich le vermenigvuldigcn door het oulstaan van tusschenscholten , meereudeels in de rigling van den omlrek. Ter plaatse , waar de boutbundels door parenchyinweefsel (raergstralen bij de dicotyledonen) vaneen gescbciden zijn , be- staat de Iceltstrcek uit veelhoekige , zeer dumvandige cellcn. De binnenwaarls gelegene dienen tot gestadige vergrooling van bet parenchymateuse gedeelle van bet houtligchaam , naar gelang tcvens de boutbundels in omvang toenemen , terwijl de buitenwaarts geplaatste voortgaan zich le vermenigvuldigen. Kiel zelden gebeurt het, dat dit gedeelle der tcellstreek buitenwaarts uilgroeit , ten gevolge ecner sterker daarin plaals grijpende cclvcrmenigvuldiging , cn dat aldus het eerste be * ginsel eener nieuwe as ontstaat , waaraau zich vervolgens , bij den stain, nieuwe bladorganen , bij den wortel, nieuwe wor- telvezclcn vormen , op dezelfdc wijze als zulks in den rcgel aau de beide uiteinden der as plaals grijpt. Men noeml deze vormingen advenliefknoppen en adventiefwortelvezelen. 61. De plaatsen , waar appcndiculairc organen hunnen oor- sprong uit de as hebben geuomen , noemt men knoopen , en de daarlusschen gclegen deelen lusschcnknoopen ( internodia ). Indien deze lusschcnknoopen zich door lalercn groci aanmer- kclijk verlcngd hebben , heeft het weefscl ler plaatse van den knoop slcchls weinig daarin gedccld , zoodal allc de cellen cn 40 LEVENSGESCHIEDENI5 DER PLANTENCEE. vaten daar ter plaatse merkelijk korlcr cn mecr ineen gcdron- gen zijn dan in hel weefsel tusschen de knoopcn. Bij plan- len cn zulke plantendeelcn , vvaar geenc of slechts eenc geringc verlenging dcr tusschcnknoopen plaats grijpt , is deze gcrin- gcre lengte-onlwikkeling aan alle de elementaire deelen merk- baar. De aanwezige spiraal- , ring- of nelvalen verlooncn dan nog duidelijk hunne vroegere zamenslelliug uil vaatcellen , terwijl deze daarentegen in zich sterk verlengende deelen tot lange buizen zijn uitgegroeid. 62. Na de vorming der cerste beginsels van appendiculaire organen in de kuop , kan bij deze, zoolang zij nog nit teell- wecfsel bestaan, zich dezelfde plaatselijkc celvermenigvuldigiug herhalen , vvaaraan zij hunncn oorsprong uit hel uiteinde der as verschuldigd zijn. Op die wijze ontslaan de onderscheidene vorraen van gelobde , gevinde en gevederde bladcrcn. De vlak uitgebreide gedaante dcr raeeste bladeren is later bet gevolg van bet alleen voortgaau der celvermenigvuldiging in eene bepaalde rigting , terwijl zij in de tcgengestelde ophoudt. De vorming der vaatbundels , dat is de overgang van een deel der parenchymateuse tcellcellen in verlengde cellen , en van eenige van deze in vaten , als ook bet ontstaan van bet tus- scbencellige stelsel van boltcn en gangen in de bladzelfstan- digheid , beeft plaats ovcreenkomstig de algemcene vroeger vcrmelde wetten (z. § 24 , 44 , 55 , 58). 65. De eerste ontwikkclingswijze der verscbillcnde kran- sen van appendiculaire deelen, waaruit de bloom van eene pbanerogame plant bestaat , slemt in bet wezcn dcr zaak met die der bladcrcn overeen. Even als in de bladknoppcn is ook in de blocmknopficn de ontwikkcling ccnlripclaal , dat ONTWIKKEL. DEK APPENMCUtAIRE ORGANE.N ^ t)EU STUIFMEELKORRELS. 4S is , de buitcnste kransen vormen zicli het ccrst , de binnenstc bet Jaatst. 64. In de bladeren , cn desgelijks in dc bladgelijkcnde bloemombulsels verliezen de cellen reeds lang voor dat het deel zijnen voikomenen omvang lieeft erlaugd , het vermogen oin zich door verdeeling le vcrmenigvuldigen. Bij de anlhc- rae daarentegen blijft dit vermogen in een bepaald gedeelte van het wcefsel nog op een veel later lijdperk bestaan. Dc binnenstc parenchymatense cellen , die , in de mecste gc- vallen tot vier groepen vercenigd , dit vermogen behouden hebben , worden de zilplaals dcr vorming van de sluifmeel- korrels , welkc daarin vier aan vier , door ccne herhaalde ver- deeling van den celinhoud (vcrg. § 14), geboren worden, nog omgeven door een afzonderlijk vlies (bijzondere mocdercel) , betwelk zccr doorschijnend cn vaak min of meer geleiachtig is en streepcn vcrtoont , die berinneren aan de vcrdikkingsla- gen in de wanden van andere cellen (1). Deze moedercelleu vcrdwijnen , na voleindigdc vorming der sluifmeclkorrels. 63. Het vruchlbcginsel is in zijnen eenvoudigslen vorm (bij de Coniferen) het uiteindc der as zelvc. Bij de mecste pha- nerogame planlcn cchtcr is het dan ecus ccne overblijvende holle in het uileinde der as , gevormd door min of meer ge~ lijkmatige bovcnwaartscbe uitgroeijing van dc buitemvaarts gelegen gcdcellen dcr tceltstreek, dan wedcr wordt het ge- vormd door in meerdcren of minderen graad zamenhangendc appendiculairc organen (vruchlbladen) , vvelke zich op ccne dergelijkc vvijzc onlwikkclcn als die, welke dc overige bloem- (t) PI. I, iijj. 5, stuifmcelkorrels in ltunnc lujzoiidcre moedercellen van - 4n tirr hinu itt vi aj us. 42 LEVENSGF.SCMEDENIS DEll i’LANTENCEL. kransen zameustellen , namelijk door eene niet gelijkmatige , maar mecr plaatselijke uilgroeijing van liel in de leeltstrcek gclegcn wcefscl , zoodat cr even zoo vele kleine lepclvormige uilwassen onlstaan als er later vruchtbladen aanwezig zijn. Bij sommige plantcn (die met ware 'placenta centralis) hceft zoowel eene bovenwaartsche uitgroeijing van bet iniddenge- deelle der as , als eene zijdclingschc uitgroeijing van vruckt- bladen plaats. In eenige gevallen (bij de Cycadeen) breiden de vohvassen vruchtbladen bunne geheel vrije oppervlakle uit. Uoorgaans ecliter heeft reeds op een zeer jcugdig lijdperk eene vergroeijing plaats , hetzij van de randen der vruclit- blaadjes onderling , of van de binnenwaarts gekeerde randen van elk afzonderlijk vruchlblad , zoodat zij dan even zoovele afzonderlijke hokjes vormen , die bovendien nog in eene racer- dere of minderc mate onderling , derhalve met de buitenzij- den der vruchtbladen , kuunen te zamenhangen. Aan de spits vergroeijen zij echter nimmer , en helzelfde geldt van bet geval , waar geen eigenlijke vruchtbladen onlstaan , maar bet vruchlbeginsel bet liolle uileinde der as daarslelt. Groeit bet de spits innemendc gedcclle , zoowel door aldaar nog voorl- gaande celverdeeling als celverlenging , in de Iengte , dan ontstaat de stijl , aan welks top zicb dan de stempel be- vindt , zijnde bet punt waar de vruchtbladen elkander ont- moeten , eene opening omgevende , die toegang verleent tot bet kanaal in den stijl, eu van daar in de bolte of de ver- schilieude bolten van bet vruchlbeginsel. De ccllen der op- perbaid , die den stempel bckleedt , en dcsgclijks die der binnenvlakte van bet slijlkanaal , groeijen t eve ns min of mecr haarvormig uit , waardoor de kortcre tepelvormigc cel- len aan de oppervlakte van den stempel , en dc vocl lan- gere buisvormige cellen onlstaan, die, onderling uicl za - YRUCUTBEGINSEE. VOIIMING DER K1EMKNOPJES. 4o inenhangend , dc lioltc van hct stijlkanaal , geheel of ten deelc inncinen , cn liet zoogenaamd geleidend iveefsel voor de later zicli daarin eencn weg bancndc pollcnbuizcn daar- stellen. 66. Nadat de buitenwaarls gelegen cellen van bet vrucht- beginscl bet vermogcn om zicb te vcrmenigvuldigen reeds gebeel of grootendeels verloren bebben , blijft dit vermogen nog voortbestaan in cenigc cellen dor inwendige , naar de bolle toe gekecrde oppervlakte. Dczc tccltstreek necmt in ver- scbillende planten eene verschillende plants in , maar de outwikkeling der daaruit bunnen oorsprong nemende kiera- knopjes korat in de hoofdpunlcn lelkcns overeen. Zij vangt steeds aan met de vorming van een klein tepelvormig uit- was , de latere kern van bet kiemknopje ; weldra deelen ook de onraiddelijk daaraan grcnzende cellen van dc teell- slreek in doze celvermenigvuldiging , iets later dc kring van cellen, welkc de vorige omgcven. In de cellen van de jeugdige zicb vonnende kern bccft aanvankclijk celver- menigvuldiging in vcrschillende rigtingcn plaals , docli in die , welke de bcide deze omringcnde kringen zamcnstellen , gescbiedt de celvcrdecling slecbts in eene rigting ; zoodat zij binncnwaarls uitgroeijend de kern allcngs ombullen , en dan bet binncnstc en bet builenslc bekleedsel van bet kiemknopje daarslellcn, steeds met opcnlating van een kort toegangska- naaltje (dc zoogenaamde eimond of mikropyle ) lot dc kern, waaraan men nog eencn builenmond {exostomium) en binnen- mond ( ejuloslomium ) onderscbeidt. 67. Een in bet midden van de kern gelegen cel grocit slcrkcr dan dc overige, vcrkrijgt daardoor eenen vccl groolc- u EEUSTE VORMING l>E« KIEM. rcn omvang en wordt tot kiemzak. In dezcn kiemzak oiilslaan , reeds v66r dat de eigcnlijke bevruchling plaals grijpl , eene of ineerdere vrije cellen (z, § 12). Wanneer dan pollenkorrels op den stempcl gekoraen zijn , dringt liun binncnstc vlies door een der in het buitcnste aanwezige opcningcn been , en grocit lot eene buis aan , die, alleugs langcr wordende , zich door bet geleidend weefsel van bet slijlkanaal eenen weg baant tot in de holte van bet vrucbtbcginsel , en daar in den moud van een der kiemknopjes doordringend , lussclien de los za- menhangeude cellen van het bovenste gedeelte der kern heeu , den kiemzak bereikt. Eerst daarna vorml zich de kiem , naar bet sebijnt (1) uit een der reeds vroeger in den kiemzak voor- handen cellen. Deze kiemcel (bet ware planten-ei) wordt de zilplaals eener celverdeeling. Aanvankelijk is deze , en der- halve de groei der jeugdige kiem gelijkmalig; later gesebiedt zij vooral in twee polair tegen elkander overslaandc riglingen ; nog later vangt aan het eene uiteinde der zich oulwikkelende kiem eene plaatselijke celvermenigvuldiging aan , waardoor de eerste beginselen van appendicnlaire orgaoen ontstaan , geheel op gelijke wijze als in de knoppen, toldat eindelijk de ge- beele kiem der nieuwe plant volvormd is , en deze liaar ver- der leven builen de hulsels , die baar lot hierloc omgeven bebben , kan voortzelten. (1) Ik heb dit twijfelachtig gesteld , omdat ik , in weerwil van herbaai- de eigene onderzoekingen , het nog niet waag over dit gewigtig punt , dat lhans de plantenpbysiologen in twee partijen verdeelt, een steliig eigen oordeel uit te spreken. Eene uiteenzetling der gronden , waarom het mij voor als nog meer aannemelijk toeschijnt , dat de kiem zich niet uit het benedeneinde der pollenbuis , maar uit een der cellen in den kiemzak vormt , zoude in dit overzigt, waarin slechts de lioofdpunlen der ontvvik- kelingsgesehiedenis van de phanerogamc plant zijn opgenomcn . misplaatst TAVEEDE HOOFDSTUK. Algemeene gang des onderzoeks. 68. Bij het onderzock van organische voorwerpen in het algeraccn , is het doel , dat men zich voorstelt tc bereikcn , tvveederlei , namelijk vooreersl het kennen van hunnen vortn , en ten tweede van de stof , waaruit zij zijn zamengesteld. Zal de bcschrijving van zoodanig voorwerp volledig zijn, dan moet daarin alles worden opgenomcn , wat onllecdkundige nasporingen aangaande den vorm , en schcikundigc werkingen aangaande de stof leercn. 69. De wetenschappelijkc waarde van zulk ecn onderzock is echter betrekkeiijk goring , zoolang deszelfs uilkomsten ons alleen bekend maken met een op zich zclf slaand feit. Ilel kenmerk van alle organische wezeus is , dat zij , zoolang bun lcven duurt , in ccncn toesland van gestadige verandering verkecren. Vooral geldt zulks van hunnen eersten levens- tijd , van het tijdperk der onlvvikkcling , en , is het voor de leer van het leven van gewigt den loesfaud van ecnig orga- nisch individu , orgaan of wecfsel , op een bepaald tijdslip te kennen, van vccl grootcr gewigt nog is de bcantwoording der vraag : hoe is het door voortgaandc verandering aldus geworden ? Eerst door de bcantwoording van velc zulke vra- gen kunnen de vaak cenvoudigc wetlen worden opgespoord volgons welke de ontwikkeling van organische wezens plaals ALGEMEENE GANG DES 0NDEHZ0EKS. ■IG grijpt , cn eenheid vvorden gcbragt te midden der groolc ver- scheidenheid , wclke het reeds gchcel gcvormdc ons aanbicdl. 70. Bij do dieren is het onderzoek dcr ontwikkcling van hunne organen cn weefsels dikwerf met groote mocijelijkbeden verbonden , hoofdzakelijk daaruit voortspruitend , dat men lot het onderzoek van elk bepaald tijdstip dicr onlwikkeling ook een afzonderlijk individu belioeft. Anders is het bij de plan- tcn. Deze verkeeren gestadig in eenen toestand van verjon- ging. De oudste boom verkrijgt nog jeugdige looten , blad- en bloemknoppen , die in niels van de eerst gevormde ver- sch'dlen. In die blad- en bloemknoppen treffen wij de orga- nen en weefsels op allerhande tijdperken hunner ontwikkeling aan. In de elkander opvolgende internodien der jeugdige loot vinden wij alle de elkander opvolgende loestanden van den slengel of lak verlegenwoordigd. De zich telken jare op nieuw vormende jeugdige wortelvezelen bieden de gelegcnheid aan ook deze met de reeds oudere wortelvezelen te vergelijken. En zoo hangt het dan in de tneeste gevailen alieen van den onderzoeker af, orn aan dezen incest gevvigtigen eisch der wetenschap te voldoen, Ook hier splilst zich dan dc gang van het onderzoek in twee hoofdrigtingen. Hot behoort namelijk ten doel (c hebbon : eene ontwikkelingsgeschicdenis zoowcl van de stof , als van den vorm. Boch . zal eene onlwikkeiingsgcschiedenis volledig zijn , dan komcn daarbij nog twee anderc punten in aanmerking , de bcpaling namelijk van de grootte en van het getal der clementaire dcclen op onderscheiden onlwikkelings- tijdperken. De groei der planten toch hangt af eensdccls van den groei der afzonderlijke cellen en dcr daaruit gevormde valen , andcrdeels van de getalsvcrmccrdering dezer deelcn , ONDERZOEK VAN DEN VORM. 11 en bet is derlialvo van bclang clc weltcn op te sporcn, vol- gens wellcc beitle in de zich ontwikkelcnde plant geschieden. I)e woorden : vorm , stof , fjrootte en qetal wijzen der- halve dc vier onderdeelen aan van elk onderzoeb , dat aan- spraak kan maken op eenc door de wctenscliap geeischte vollediglieid en naamvkeurigheid. Onderzoek van don vorm. 71. Bij planteuweefsels bestaat bet onderzoek van den vorm vooruaraelijk in een onderzoek van den vorm der elementaire deelen , waaruit zij zijn zamengesleld. Hetzelfde geldt natuur- lijk van zulke planten-individu’s, die ailcen uit cene of cenige vveinige cellen van gclijk maaksel beslaan. Het woord vorm kan hier cchlcr niet worden opgevat in den beperkten zin van uitwcndigc gedaante , maar bet sluit in zicb alles , wat , betzij door hcl bloole oog of door bet mikroskoop , aan bet voorwerp , bij cenvoudige bescbouwing , waarnecmbaar is. 72. Daar de voorwerpcn der waarneming ligchamen zijn , en men , bij geziglsiudrukkcn , sleehts vlakken onmiddelijk waarneemt, zoo is bet, ter bekoming der ligcbamelijke voor- slelling , noodig zulk een ligcbaam in verschillende riglingen tc zien. Daartoe staan ons bij mikroskopische onderzoekingen onderscbeidcne middelen ten dienste. Zijn de voorwerpcn nog groot gcnoeg , b. v. knoppen met de zicb daarin ontwikkelcnde blad- en bloemdeelcn , dan kan men , na dc omringendc reeds meer outwikkelde deelen met een fijn mesjc of schaartjc verwijderd te hebben , zulk cene knop tussebeu een dier kleinc langetjes valten , waarvan velc •IS AI.GEMEENE GANG DES 0NDERZ0EKS. mikroskopen voorzien zijn , cn wier steel in cen hulsel licen en wedcr glijdt , dat zelf op eene spil bcwcegbaar is, zoodal het voorwerp in alle rigtingen kan worden rondbewogcn en zijnc verschillcnde zijden aan bet mikroskoop aanbiedeu. 13ij zeer kleine voorwerpen , zooals sluifmeelkorrels , spori- dien , amylumkorrcls , ecncellige algen enzv. , gaat men op eene andere wijze te werk. De voorwerpen worden op cen glasplaatje gebragl , met water of eene andere gepaste vloei- stof bcvochtigd , vervolgens met een paar naalden daarin uitgesprcid , zoodat zij van elkander afgezonderd liggen , en daarop los bedekt met een dekplaatje. Wannecr men nu het praeparaat onder het mikroskoop brengt, dit zoo instelt, dat eenige der voorwerpen goed gezien worden , en dan met eenig geschikt werkluig , b. v. met het heft van cen scalpel , tcgen het dekplaatje stoot , dan ontstaat in het vocht eene slroo- rning , waarbij zicli de voorwerpen opvolgcnd met huune ver- schillcndc zijden aan het oog verloonen. Het meest voorkomende geval is dat , waarin men den vonn der deelen aan vooraf gemaakle dunne doorsneden moet lee- ren kcunen. Over de wijze , ora deze te vervaardigen , is vroeger (z. Dl. II, hi. 155 cn verv.) uitvoerig gehandeld , waar tevens de hulpmiddelen zijn aangegcven , om doorsneden te maken van zulke voorwerpen , die te kleiu of te teer zijn om met dc hand vastgehouden te worden. Een goed scherp scliccr- mes is daartoc het beste werktuig. Slechls in weinigc geval- len , b. v. bij bet zeer harde weefscl van stern vruchten , of bij door kiezclzuur versteende fossile plantcn , moet men zijnc tocvlugt ncmen lot slijping (z. DI. II. bl. 119). De doorsneden van cylindiischc voorwerpen, gelijk de meeste stengcls , worlds enzv. , mocten vervaardigd worden in drie rigtingen, uamelijk 1° de overdwarse , loodregt op de lenglc- 0NDERZ0F.K VAN DEN VORM. 49 as van bet decl , 2° dc ovcrlangsche radiale , gaande door de middellijn , en 5° de ovcrlangsche langentiale of chordale rigling , waarbij de snede wel evcnwijdig met dc as , maar huilen dc middellijn word! genomen. Hebben de voorwerpen eenen hiervan afwijkenden vorm , dan tan bet noodig worden bovendien nog doorsneden in verschillende schuinsche riglingen te maken. In bet algemeen kan bet hier nict genoeg worden aanbe- volen , om de waarnemingen op die wijze te vermenigvuldi- gen , zoodat men eenc zooveel mogelijk volledige voorstelling van bet inaaksel der deeleu en van hunne bctrekkelijke plaat- sing en onderlipg verband erlange. 75. De mccste plautenvoorwerpen worden , alvorens on der bet mikroskoop te worden gebragt, bevoebtigd met water. In ccnige gevallen is echter een auder voebt gepasler. Zoo b. v. lerpenthijnolie of eene andcre etherische olie, wauueer de voorwerpen droog en zeer ondoorsebijnend zijn ; verders wa~ lerige oplossingen van gom , suiker, eiwil , vvauncer de inboud der cellcn zelvc uil water met eene groote boeveelbeid van dergelijke daarin opgeloslc stoffen bestaat , orndal anders , ten gevolge der plaats grijpende endosmose , bet omringendc wa- ter binnen in de ccllen dringt , en zich met den inhoud ver- meugt , terwijl bet cclvlics , indicn dit dun genoeg is , stork wordt uilgezet en somwijlen barst. In bet algemeen moet men zich bij een naauwkeurig onderzoek van zeer jeugdigc weefsels , die derhalve ook uit zeer dunwandige ccllen be- staan , bij voorkeur van zulk eene oplossiug bedienen. Ook kan dikwerf met voordeel gebruik gemaakt worden van cenige voebten , die eene physischc verauderiug , somlijds ook gepaard gaande met sebeikundige wijzigingcn , te voor- 50 Al.fiKMF.KNK GANG DF.S ONDERZOEKS. scliijn rocpcn , waardoor sommige bijzonderhcden bcter zigt- baar worden. Zoo wordt het binncnblaasjc zcer spocdig waar- ncembaar , door dc bcvocbtiging met verdund salpeterzuur of met de oplossing van chlorcalcium of van verschillende anderc zoutcu. Ook de kcrnen kotnen daardoor betcr to voorschijn. Tot liet laatste doel diencn mcde azijnzuur, wijnsteenzuur en andcre plantenzuren. Eindelijk kan het noodig zijn , om de dunne cclvliczen of andcre nit hoofde bunner teerheid en doorschijnendheid moci- jelijk ziglbare deeleu , gelijk b. v. de fijne tril- of wimpcr- baartjes dcr algensporidien enzv. , sterk te klcuren. Daartoe bezigt men gewoonlijk iodiuratinctimr , en bevochtigt het prae- paraat , nadat het zicb daardoor bruin geklcurd beeft en de overtollige tinctuur met een zuigpenseel (D!. II. bl 151) ver- wijderd is , met water. Somtijds is bet voldoende uaast het dekplaalje, dat het reeds vooraf met niet te veel water bc- vochtigd praeparaat bedekt , een droppel der tinctuur te plaatsen, als vvauncer deze van zelf daarondcr doordringt , en de deelen allengs gekleurd worden. 74. Er komen in de planten verscheidcnc stolTen voor , die door hunne hoevcelheid somtijds het onderzoek van het eigcnlijkc weefsel en van het maaksel der cellen zecr moeijelijk maken , en daarom vooraf verwijdcrd moeten worden. De voornaam- ste dier stoffen zijn : lucht , amylum , het melksap en vet. 