Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
Wij Frederick van Blanckenheim, bij der genaamde Gotz, bisschop tot Utrecht, en wij staan van Utrecht en van Amersfoort, doen bekend allen luden, dat wij alsulken vrede, als in de tijt staat en bevestigd is tussen den hooggeborenen onze lieven nieuwe heer, de hertog van Gulich en van Gelre en de graaf van Zutphen en zijn rechten steden, landen, luden, burgers, onderdanen, hulpers en hulpers hulpers en allen de genen die met hem of om zijn wil of de wil van zijn rechten in de vrede gekomen zijn, en ons allen onze steden, landen, luden, onderdanen, burgers en ingeschrevenen, hulpers en hulpers hulpers en allen de genen, die met ons of om onze wil in de vrede gekomen zijn, en vandaag soud op Sint Margrietendag, de dag na komende, voor vithgesteld, vernieuwd en verlengd hebben, vithstellen, vernieuwen en verlengen met deze brief voor te duren, te weten, tot Sint Martijnstag in de winter, de dag na komende en dien dag al in alle sulke manieren en volarden, als die brief van deze tegenwoordige vrede clair en duidelijk wijst en begrijpt, en geveilt also, dat deze vrede voorzover van iemand tegen de steden Deventer, Campen en Zwolle, of hoeren burgers of ingeschrevenen of tegen de sticht aan gedeeltje der Veluwe en de IJsselen (daarvan) zal onze nieuwe heer, de hertog van Gulich en van Gelre, niet vorderen dan de richting staat, als in de besegelde notulen van den zuilen ruitende beschreven staat en in de besegelde principale zuivenbrief zal staan, alle argumenten uitschrijven. En dat tot een verbond so hebben wij Frederick, bisschop van Utrecht en Amersfoort, ons zegel aan deze brief gehangen. Gegeven tot Culemborg in het jaar ons Heren 1522, en de xxijde dag op Sint Martijnstag in de zomer, Translationis. Gelijktijdig afschrift. Volgt voorts de aanhef van een brief van den bisschop van Utrecht, de steden Utrecht en Amersfoort, waarvan kel overige echter ontbreekt. 204 Verbond tusschen Reinald, heer van Gelder, ter een zijde, en den bisschop van Utrecht, de steden Utrecht en Amersfoort ter andere zijde. 1422, (27 Juli). Wij, Reinald, vandergenzenden Gouds hertog van Gulick en van Gelre en graaf van Zutphen, doen weten aan allen leden met deze openen brief en bekennen, dat wij van allen twist, gebrek en vrede, die in den oorlog, die geweest is tussen den eervolle vader in Goud, heren Frederik van Blanckenheim, bisschop tot Utrecht, ons lieven zoon, en de staat van Utrecht en van Amersfoort, en voor zijn gemeene sticht van Utrecht, en allen hoorde burgers, onderstellen, hulpert en hulpert hulpert aan de ene zijde, en ons, allen onze steden, landen, leden, burgers, onderstellen, hulpert, hulpen hulpert en allen die met ons, en omwille onze of hoeren wil in de veden gekomen zijn, aan de andere zijde, gevallen en geschied is binnen veden aan beide zijden, en daar toe vanden geschiede, dat tot Gorinchem geschieden, eenig minstere vredes, vriendschap en een rechtvaardigheid bij wil en consent onze lieven broeders van Beieren, en (voor bij raad) en geloof onze raad en vrienden, die van onze wegen daar bij geweest zijn, overdragen, overkomen en eens geworden zijn, in de welke zoenen wij bezoend hebben onze landen, leden, steden en onderstellen, alle onze hulpert en hulpert hulpert en voor alle anderen, die met ons of omwille onze wil in deze veden of oorlog gekomen zijn. Desgelijk hebben onze zoonen van Utrecht, die staat van Utrecht en die van Amersfoort bezoend op onze zijde alle van (gesticht, steden), landen, leden en onderstellen en die met hem of omwille hoeren wil in den oorlog en veden voorzien, gekomen zijn, in alle vormen, manieren en voorwaarden als hier na is beschreven staan. In de eerste so hebben wij die staat van Utrecht (en van) Amersfoort quite gescholden van alle sulke aanpraken, als wij tot hem hadden vanden geschiede, dat tot Gorinchem geschieden, en zijn daarvan en van alle anderen zaken der staat van Utrecht en van Amersfoort aendragend, tot deze dag toe (overdragen) met ons met deze zoenen. Voorzover dit een gelijk van onze zoonen onderstellen en de burgers van Utrecht en van Amersfoort op sijlende gewoonlijke tolle vree zullen doen onze landen, steden en streken en daar in vree zullen (blijven) en verkeren, zonder argelist. Item sullen alle brieue van vrient(schap ende) dedinge tusschen ons, der stat van Vtricht ende van Amersfort in hoirre machten blijven ende wesen. ltem sullen alle onderseten, hulperen, hulpere hulperen van allen sijden vrij bezoent sijn, ellich upten sijnen, het sij leen of eyghen, (als) hoere brieue, die sij dair af hebben, gelijch mallich voir der veden was ende eer 206 yemant sijn leen upgeseget hadde, dat van deser veden ruert, roeff tegen roeff, brant tegen brant, doden tegen doden, quet- singe tegen quetsinge, nemynge tegen nemynge, hoe, waer, of wyen die geschiet sijn, geestlich of weerlich, van aenganck deser veden, die geuangenen quyt ende oich alle onbetailt gelt vanden geuangenen quyt, all weert oich verwist te betalen of verwijst. Item, soenen alle rechtvaardige, die binnen deze veden geschied zijn, hoe, waar, of in wat schijn die geschied zijn, duidelijk doen, af en kwets zijn. Voort werkte saadig, dat onsen nieuwe van Vrechter, der stat van Vrechter of den van Amersfort, of anders enige zijner steden of onderzetten enige gebreken kregen of iemand van den hoeren tot enigere tijd dat zij genomen werden, of schade geschieden boven dens zoenen voor. Zo zal onse nieuwe of zijne stat of steden voor, den die schade geschieden waar, ons daarom schrijven, en hooren gebreken of schade openen en grooten en ons daar af te dagelijks bij binnen een maand daar na volgende, binnen der stat van Ryenen, en zo zal diegenen, die dat gebrek of schade geleden hebben, op ten dag en stat voor komen en daar zijn gehouden doen en zijn schade en gebrek grooten, met zijne ede en met vier goeden wachtters mans, die daar aan noch winnen noch verliezen zullen, zonder argelist, en deze ede zullen en mogen zij doen voor den raad, die daar op ten dagen en stat voor. komen sullen ende des gehalts ende groetinge vanden gebreke of schaden voirs. ende oich vanden konde der gheenre, die dat gehalt mede doen sullen , als dat zij goede waarzegende mannen zijn, soelen die raad voors. als raad hoire besegelde brief ge- ven den ghenen, die in gebreke of gescheden is, tot een be- wiss sijns gebrecks of schaden ende des gehalts daarop gedaan, als voors. is. Ende so wanneer die ghene, die gebreke heeft of gescheden weer, zijn gehalte met hem overdenkend daarop gedaan heeft, als voors. is, so zullen wij die gebreke ende schade gelden ende betalen of doen gelden ende betalen, na een innig halsscroll sijure schade ende gebreke voors. binnen een jaar dan daar naest volgende den ghenen, die die gebreke ende schade geleden heeft ende gehouden, als voors. is, zonder meer vertreks of vervolg daar in te laten ge- schien. En des en zullen wij nog nimmer anders ons of hem onderwijzen, die betalingen en richtingen en zal geschieden inder manieren vóór; maar is te weten, dat deze richtingen vóór. alleen geschieden zal der staat van Utrecht, den steden) en lieden aan deze zijde der Veluwen in den lande van Utrecht, daar Utrecht en Amersfoort in staat, en nieuw vorder. En alle die genen, die dan zelf dage en staat komen zullen om de gebreken en schade willen, zullen zij zijn raad (clever of getuige) van alle zijden, zullen een vrije geleide en gehele vreemdeling hebben aan en af te komen, zonder argument, voordien die yande, ballingen of vredelosse van het land of de staat waren. Voor alle onderscheiden ons (nieuwe van Utrecht) en zijnen steden vóór, die enige lifschulden schuldig (zijn van den) onze, die zullen quitt en vrij zijn van alle daggelden en penningen, die daarop gelopen mogen zijn, in zover dat zij dat principeel hoofdgeld betalen binnen (drie maanden) na datum van dit brief neest- (komende) En wie (niet enig) binnen deze zelfde tijd dat hoofdgeld niet en betaalden en gebreklijk daar binnen veel, zouden dan na uitgaan derselfde drie maanden vóór dat hoofdgeld en penningen op de genen, die gebreklijk weer in de betalingen vóór, vóórdaan hooren vóórgaan hebben en oplopen na inhoud van de brief, die daar aan is. En omdat wij hertogen van Gelre en van Gelder voor ons, allen onze steden, landen, lieden, burgers en onderscheiden, hulpen en hulpers hulpen en allen die met ons en om ons of hooren wil in de veden gekomen zijn, deze vóór. zo aan en bij ons en alle dat daar in begrepen is, gegeven en (gesagt) hebben met onze vrijen wil, en geloof en geloven bij onze vorstelijkere eer die volmaak te houden, te voltooien en te doen houden, alle argument en nieuw vorder clair lijnen onderscheiden in alle en iedere punten vóór, 20 hebben wij dit te bekrachtigen van onze rechter wetenschap ons zeild aan deze brief gehangen. En om meer te weten van alle zaken vóór. Alle de zegels schijnen van dezen brief afgesneden te zijn. Om een gelijkwaardig afschrift is het ontbrekende in dezen brief, die zeer geleden heeft, kunnen aangevuld worden. Reinald, Aertog van Gelder, gelast aan den tollenaar te Lobede jaarlijks uit deze lol 1000 R. g. aan Hubert Wolf uit te reiken. 1422, (32 Sept). Hertog etc. Als gi Hubert Wolff van onser wegen vernietigd en verwist hebt te betalen 117 Rijks gulden, als zodanig als men tot Lobede van tolle boert tot twee jaar, gelijk die brief dat vermeldt, zo bevelen wij dat ghi elk jaar dusdanig aan besteed te boeren up onser Lieve Vrouwe dag Natuclitatis, en zo voor tijd komt die zelfde dusdanig gelden volledig geboren en Hubert voorts gehandreckt zijn, eer hij ons, onsen hoogste rentmeester of iemand die geeft, want die zelfde onse rentmeester dat ook belieft heeft. Daar om en laat des niet, en bewijst ons dit ook tot elken maal voor met desen brief. Gegeven des dinsdag op Sint Mauritius dag anno xxij. Concept. Reinald, Aertog van Gelder, beveelt den tollenaar te Lobede Hubert Wolf 1411 R. g. uit te reiken. 1422, (22 Sept). Hertog etc. Wij bevelen met gantzen ernst, dat gi tusschen dit en Kersmisse neest komende of binnen den vyer heiligen dagen daar na, Hubert Wolff van onsen wegen geeft en betaalt veertienhonderd en elf Rijnsche gulden, als zodanig als men tot Lobede van onsen tolle boert, en neemt die vanden jaarsten dat daarvoor van onsen of van onzen hoogste rentmeisters deel, want hij dat ook belieft heeft, des en laat niet en rekent ons dat voor met desen brief. Gegeven tot Casper des dinsdag na Sint Mattheus dag apostolisch en evangelist anno xxij', nostro sub sign. Aen Geerloch van Aefferden, onsen tollner tot Lobede. Concept. Dezelfde stelt Johan Krumgijn aan tol muntmeester te Arnhem gedurende drie jaren. 1422, (20 Oct.). Hertog etc. Wij hebben Johan Krumgijn gelooflijk toegeschreven en zijn oorsprong deszelfde gevolgd, dat wij hem nu tot Pijnsteren komende tot onsen muntmeester te Arnhem zetten en drie jaaren lang daar aan behouden sollen, net na een andere volgende, zonder argelist, also dat wij hem onsen brief alsdan van goud en zilver en anderen voorwarden daarop in de beste vormen zullen doen geven, als dat behoorlijk zal zijn. (Codex, 2. Serie, 3. Deel, 1. Afd.) 14 Orde onser zegels hiervoor gedrukt in het jaar onser Heren m.ccoc.xxij op den ximde Maagdemaand. Per dominum ducem, presentibus de concilium dominis Johanne Schelart de Obbendorp, magistro curiae, Goss. Brente de Vernic, militibus, Regnier Spies de Vulleshem, armig., marschalk curiae, Johanne Karnot, supremo reddituarum terrarum Juliacen. Bisschop Frederik van Blankenheim bekent schuldig te zijn aan Hubert Wolf, rentmeester, 3000 Fr. kronen. 1422, (1 Nov.). Wij Frederik, bij de genade Gods bisschop tot Utrecht, maken kant allen leiden en bekennen met deze open brief vij ons en vij onser nakomelingen bisschoppen tot Utrecht, dat wij van gerechtige schuldig zijn Hubert Wolff, onser rentmeister in onser land van Utrecht, drie duizend oude Frankische schilden die hij ons om onser bevel willen verleegten en uitgedaan heeft aan Herman Kaerman Jacobszoon, die onser rentmeister voor hem was, die wij hem schuldig waren en die hij ons verleegten en uitgedaan had aan pronkende en met rurende zijn van onser orde van Groningen, van onser bezit voor Euerstijn en nog in onser orde midden Vreesen, enzonderling in timmering en verbetering ons huis te Horst, welke drie duizend oude schilden Hubert ons van ons renten ja ons land van Utrecht op boeren zal en ons die rekenen onder jaarlijkse rekeningen, die hij ons doen zal; voor welke sommen gelden wij de voorz. Hubert en zijn erfgenamen, gebrek hebben, op ons huis te Horst in onze rente-ambt in ons land van Utrecht, in onze recht-ambt en in onsen tolle tot Renen gezet hebben en zetten met deze ons brief, en geloven voor ons en voor onze nakomelingen bisschoppen tot Utrecht de zelfde Hubert nog zijn erfgenamen, gebrek hebben, daar af niet te ontsieren noch doen te ontsieren hem of zijn erfgenamen, en weer volgens voldoen te maken van de drie duizend oude schilden voorz., in alle manieren als zijn principale ambtbrief, die hij van ons heeft, in inhoud en begrepen heeft, die wij hiermee stedelijk en vast in zijn macht te blijven. In voorzicht van dit briefje besegeld met ons zegel. Gegeven tot Davenport in het jaar ons Heren duizend vierhonderd tweentig op Almachtendag. Gelijktijdig afschrift. Dezelfde bekent dien rentmeester schuldig te zijn 1087 Arnhems gulden. 1423, (14 Jan.). Wij Frederik, bijder genaden Goits bisschop totrecht, maken kont allen luden ende bekennen mit desen openen brief, dat wij Hubert Wolff, onsen rentmeester onss lands van Utrecht, van rechter witliker schout schuldig zijn zeven duizend zevenhonderd en tachtig Arnhemsche gulden, negen witte groet, twee Brabants, die he ons godelijk tot onsen wil in ons stichts ordening ende actiesaken aan kost, aan provand, aan timmeringen en aan alle andere zaken, van des dages voor onser Liefe Vrouwen avont Annunciatie tot wereld tot des donderdages na Sint Hemigius dage, op datum dis briefs, zo tot Amerfort, zo tot Utrecht, zo ter Horst, na inhoud der particulien is onsen koekenboek besproeven, verleend en uitgezet heeft, voor welke som geld wij voor ons en voor onsen raad bisschoppen tot Utrecht, den voors. Hubert en zijn erfgenamen na zijn dood zelf met desen brief in alle renten onafhankelijk van Utrecht, in ons huis ter Horst, ja ons tolle en schoutambt tot Rijnen, die op te boeren en onder te hebben, tot tijds dat wij hem en zijn erfgenamen, waar heen dood, volledig en van alle vorderingen summen geld metier summen, die wij hem in zijn principale ambtbrief schuldig zijn, den wij hiermede bestedigen, want betaald hebben den laatsten pennink met de eerste, zonder argelist, In hoofde des so hebben wij desen brief met ons zegel doen besegelen. Gegeven ter Horst int jaar onss Heeren duizend vierhonderd en drieëntwintig des donderdages dat Sint Remigius dage. Gelijktijdig afschrift. 15* Jan van Brabant, graaf van Holland, verleent aan Frank van Borselen vrijgeleide. 1423, (15 Maart). Jan, bij de gracie van Gods hertogen van Lotharingen, van Brabant en van Limburg, markgraaf van het Heilige Rijk, graaf van Henegow, van Holland, van Zeeland, en heer van Vrijland, onze zetter en allen onze andere ambachtslieden, rechters en dienaren ons land van Brabant en hoere stedehouders saluut. Wij doen u te weten, dat wij onze geminden heeren Franken van Borselen, heeren van Zullen en van Sint Martensdijk, met vijftig personen en also vele paarden en daar onder, also verre als die ons, noch ons land, leiden en onderschoten vijanden niet zijn, noch ballingen van ons land, gegeven hebben en geven met deze brief, als verre als in ons is, goed, vast en zeker geleid wegens komend bij ons voor ons land van Brabant te plaatsen waar wij zijn zullen om ons hulding en eed van manschap te doen van die hij van ons te leen is, houdende bij ons en over al binnen ons voorland te blijven en van daar te scheiden, gaande op Sint Geertruidsdag naast komend en durend tot den Heiligen Paschdagen toe daar naast volgende en na het eerste komend, zonder arrest. Ontbieden wij hier om en bevelen ernstig en elk van u als hem toehoort, dat hij hem ons voorleidt onder maten voor en den voorstelde tijd durend, vastelijk en vreedelijk doet en laat gebruiken, zonder hem daar tegen enig mens te laten of te laten geschieden in eniger manier. Gegeven in onze stad van Brussel de xv dagen in Merthe jaar ons Heeren duizend vierhondert drie en twintig, na de gebruiken van het bisdom van Kamers. Bij minister heren de hertog, daar die heren van Edingen, heer Hendrik van der Leck, Jan van Glymes, heer van Bergen op den Zoom, heer Wouter van Winghe, Wouter van der Noot en Aert Hamecart van Waden bij waren. Driedubbel. Het op papier gedrukt zegel in rood lak, verloren gegaan. 218 Reinald, hertog van Gelderland, en Adolf, hertog van Kleef, benoemen tot scheidsman in hunne geschillen de aartsbisschop van Keulen. 1423, (25 Mei). Wij, Reynald, vader van de gemaften Hertog van Gulik en van Gelre en graaf van Zutphen, en wij, Adolph, vader van dezelfde gemaften Hertog van Cleef en graaf van de Mark, doen kennen allen aan dezen, als vasten gebreken en scheidingen opgestaan en gevaald zijn tusschen ons beiden en onser beider onderschoten, die een aan de andere, zynde der tijd dat wij beiden heren met elkaar verbonden zijn geweest, zo bekennen wij met deze openen compromisbrief, dat wij der gebreken en scheidingen gentelijk gebleven zijn aan de eerbare onser liefde nieuwe den ertzbisschop van Koln, als ons daarvan te scheiden met middelen bij onser beider weten en wil en recht, na aanspraken, antwoord en konden, die hoewel van beide zijden daarvan beschreven en besegeld overgeseind zouden worden op alsdagen en also als hierna geschreven staat, dat is te weten, dat wij Hertog van Gulik en van Gelre zulk gebreken en scheidingen, als ons en de onser en die ons te verantwoorden staan, geschoten zijn van onser nieuwe van Cleef en de zijnen en uit, in en door de zijnen, boven, verbonde, zouwen, toe te zeggen en te doen, tusschen ons beiden bereid willen maken en die beschreven en besegeld overzenden aan dezelfde onser nieuwe van Cleef tot Cleef in zijn rentmeister huis aldaar. Desgelijk zullen wij Hertog van Cleef en graaf van de Mark onser en der onser gebreken en die ons te verantwoorden staan, die ons en de onser geschoten zijn van onser nieuwe van Gulik en van Gelre en de zijnen en uit, in en door de zijnen, ook boven verbonde, zullen, toe te zeggen en te doen, tusschen ons beiden een bereid maken en die beschreven en besegeld overzenden aan dezelfde onser nieuwe van Gulik en van Gelre in Arnheim in zijn hof aan de rentmeister aldaar, alles op Sint-Pieters en Paulusdag, de heilige apostelen. is, ende alle sonder argument, des wij te verkondigd mallich van ons sijne zegel bynnen up desen openen compromissbrief hebben doin drucken jnden jaeren onss Heren dusent vierhondert ende drieëntwintig des dertiende nae den heiligen Pinksterdach. Van beide zegels in rood lak, op papier gedrukt, is slechte dat van Adolf van Kleef behouden. Reinald, hertog van Gelre, aan de eene zijde, en bisschop Frederik van Blankenheim, de steden Utrecht en Amersfoort benoemen de domproost Zweder van Kuilenburg tot scheidsman in kunninge geschillen en verbinden zich hunne gevolmachtigden den 1 Juli op de vastgestelde dagvaart te Kuilenburg te zenden. 1423, (36 Mei). Te weten, dat overmorgen den eersten heren Sweder van Gulenberg, doemproist Ulrich, en een dach geraeemt is tusschen den hogeboeren fursten mijn genedige heer den hertog van Gulich en van Gelre aan die ene zijde, en heren Frederik van Blanckenheim, bisschop Ulrich, de stad van Ulrich en van Amersfoort aan de andere, in alle alsulken manier en voorwaarden als hier na is geschreven staat: Inden eerste soelen der voors. heren en steden vrienden, samen en volmachtig komen en vergaderen tot Gulenberg op den achtende dag 2) na Sent Johannes dag Badten Nativitas te middenzomer neest komende tegen den avond, om met elkaar te discussiëren over zulke gebreken, als oevergelogen zijn of werden zouden op den zondag Belaken Pinksteren neest komende, en die geschiedenis is binnen den vrede, die geweest is tussen den heren en steden voorz., te weten, die Gelresche gebreken Ulrich in mijnheer hof aldaar, en die Ulrichsche tot Arnhem in mijnheer hof aldaar, en welke van de gebreken, die al oevergelogen zijn of worden als voors. is, en die niet aan lichaam en treffen, die de vrienden aan allen zijden voors. onder elkaar niet gericht en konden 2), die zijn gesteld aan den doemproist voors. als een eenemen, die daar overeenkomsten, antwoorden en konden, die men hoefde te zien van beide zijden voorzien, beschreven en geborst overgeven zal, een recht volgens spreken zal naar vreedselijk recht, zo hij dat in de rechten best wijze geworden en gevonden kan, binnen twee maanden na de dag der overgave van voorzien, gelijk hij zich daar toe verbonden heeft met zijn openen besegelde brieven, daarvan gegeven, en wat dan die doemprostitut van voorzien binnen de zelfde tijd op de aanspraken, antwoordde en konnen hoefde overgeleverd te spreken voor recht, als van voorzien is, en elk partijen overgeleverd, beschreven en besegeld met de aanspraken, antwoordde en konden hoefde overgeleverd, dat zal volgens recht gevolgd worden. Dat alsdan iemand een van de andere heeft verbroken en volledig niet voldaan, zonder twijfel en enige wederzeggen. Treffens welke daarvan gebroken enige aan lichaam, want dan de doemprostitut van voorzien daarover niet te wijzen en geboren, om die tot geestelijke staat staat, zo zal hij die gebreken, die aan lichaam treffen, voorzien stellen aan een andere eeneman, die mogelijk daarover te zeggen zal hebben en de heeren en steden van voorzien. Daar toe wijgen zullen solen konnen, en op die een zich des niet aan nemen en wouden, zal die doemprostit dat aan anderen stellen en dat althans hoort men aan een kom die zich des aan nemen wil, en de zelf evenwel zal men dan ook overleveren en die zal macht hebben te doen, en daar van zal dan voldaan gebracht geschieden, gelijk en in alle der maten als vandele doemprostit van de gebreken, daar overhoop te wijzen zal gebooren, geschreven staat. Op deszelfde dag zal vriendschappelijk mijn genegenheid heren van Utrecht, de stad van Utrecht en die van Amersfort, terstond zonder wederzeggen of yets anders daar in te trekken om enige saken te willen, deszelfde mijn genegenheid heren vrienden van Gulik en van Gelre, die dan zal vriendschappelijk komen betalen en handreiken twaalfhonderd en vijfhonderd goede zware Oeuveldse Rijnse guldens of ander goed geld, daar voor, gelijk goed, en ook als zodanig geld als die raad van Gelre hebben zullen, na die dat die doemprostit vroeg, daar van uitgesproken heeft, daar toe een schuldbrief in vormen, als die voor bedoeld en beëchtelt is, sprekend ook van twaalf en vier der zelfde guldens te betalen op Sint Martijns dag des heiligen bisschoppen in de winter, na datum des briefs, niet komend en binnen twaalf dagen daar na onbevallen, met als zodanig schuldbrief, volgens het tussen de voorheen heren en steden bedoeld is. Voort zullen die van Utrecht op die zelfde tijd alle als zodanig gevangenen als de Gelresschen afgevangen zijn, los, leeg en quetsch schelden, zonder enige langer vertraging of vreemd iets daar in te zien, deszelfde schuldbrief volgens het tussen de voorheen heren en steden bedoeld is. Gelijkt soelen die Gelre'schen wederomme doen. Item, want die brief van den gelden van den laatsten dag als Sint Maartijn neers komende, dat mijn genadige heer van Gulich en van Gelre hebben zal, lange voor besegelt is en midden daarom gekomen en die dag voorleden zijn, zo zal mijn genadige heer van Gulich en van Gelre voor zijn, zijn brief daar aan geven, daar in hij beken zal, dat men midden voorledenen en toekomenden dag tot twaalf dagen na Sint Maartijn dag toe in den winter neers komende geen penningen noch geld versjinnen noch manen en zal, meer dan midden geld te zullen betalen, also die brief dat in houven; maar en achterhalen men dan niet na inhoud derzelfde brief, zo zal men van de tijd voor mogen manen en penningen hechten, die daar maar vort verschijnen zullen, na inhoud derzelfde brief. Item spreekt saam, dat deze voorstelde dag niet voor zich en zijn gemeente, zo zullen gelijkwaardige alle salicken staan in alle schijn, als zij stonden eer men men nu op deze tijd tot Coelenborgh te dagelijks quam 4. En alle voorstellen punten en voorwaarden zonder meer gelist. En want wij hertog van Gelre en van Guelders op die ene zijde, wij Frederik, bisschop van Utrecht, en wij staat van Utrecht en van Amersfoort voor ons en alle die onze op die andere, belijen en bekennen, dat onze vrienden van onze raad, die van onze wegen met elkaar hebben onderhandeld hebben en der om een evenwichtige oplossing zijn alle bij onze weten, wille en consent, en wij willen dat zijzelf elkaar wederom verge- len tot Coelenborch op die voorstaande tijd en doen volkomen als voorheen. Dat wij geloof hebben en geloven in goeden trouwen te houden doen geschien, zo hebben wij des te verkondigen wij heren voorstelde van ons zijn zegel, en wij staat van Utrecht en van Amersfoort voorstelde van ons onze staat zegel hierbij aangetekend en doen drukken en gedrukt jaren ons Heren duizend vierhonderd en eenentwintig des goeden dagen na den Heiligen Pinksterdag. Wij, Fredericus, bisschop van Utrecht, en wij, de staat van Utrecht en van Amersfoort, doen kunnen allen leiden en bekennen met diesen openen brief, dat wij, de zaterdag na onser Lieve Vrouwen dag van Visitationis, te gelegenheid van de avond, onze vrienden van onsen raad zullen schicken en hebben binnen de staat van Culemborg, bij raad en vrienden des hoge bevelen prinsen onsz lieve nieuwe en heeren des hertogen van Gelderland en van Gelre en graaf van Zutphen, die alsdan zij daar zullen zijn, met elkaar te reden van al zulken gebreken, als ooit overgeleverd zijn of worden zullen tussen dit en belagene Pinksteren te komen, en die geschied zijn binnen de vrede, die geweest is tussen de zelfde onsz lieve nieuwe en heeren en ons, en welke van de gebreken, die ook overgeleverd zijn of worden als voorzien, en die niet aan lijf en bloed treffen, die de zelfde onsz lieve nieuwe en heeren en onse vrienden onder elkaar met elkaar niet eens kunnen worden, die zijn gesteld aan de eerder bereden Sweder van Culemborg, doemprostitUTrecht, als een overman, die daar over na aanvragen, antwoorden en kunnen, die men hoet terstond alsdan van beide zijden beperkt en besegelt daarop overleveren zal, een recht spreken zal na vreedse recht, als zij des vanden meester van rechten uiterste en naaste wijze geordonneerd en vertaald zal kunnen binnen twee maanden na de dag der overlevering der aanvragen, der antwoorden en der konden als voorzien, gelijk hij zich daar toe verbonden heeft met zijn openen besegelde brieven, die daar toe gebooren, en wat dan heer Sweder, doemprostit voorzien, binnen deze zelfde tijd op die aanvraag, antwoord en konde, die hoed overgeleverd zullen worden of zich geboren als voorzien, spreekt voor recht naar vreedse recht. ende elken pattyen overigen beschreven ende besegelt met den aenspraken, antwoord, en konden hoen, als vors. is, overgeleverd, dat zouden wij Frederich, bisschop, en wij stat van Utretch en van Amersfort zien, denzelfde onze nieuwe en heer van Gulich en van Gelre volkomen hadden en daar van voldoende, zonder vertoor en enige wederzeggen. Treffens oog de zelfert gebreken enige aan lijf, want dan den doemproeft vurs. daar oever niet te wijzen en geboorte, om dat hij een geestelijke man is, zo zal hij diezelfde gebreken, die alsdan aan lijf treffen, voorstellen aan een anderen oeverman, die mogelijk daar oever te zeggen zal hebben en den wiende ons lief nieuwe en heer vurs. daar toe gewilligen zullen kunnen; en als die een zich des niet annemen en wil, zo zal diezelfde doemproorst dat aan een anderen stellen en dat ook duckt houden men aan een koement, die zich des aan nemen wil, en denzelfde oeverman zal men dan ook oever-leveren en die zal macht hebben te doen, en daarvan zal dan voor gebeuren, gelijk en in alle der maten als van den doemproorst van de gebreken, daar oever hoort te wijzen, zal geboeren, geschreven staat. Voort zullen wij Frederik, bisschop van Utrecht en wij staats van Utrecht en van Amersfoort zonder wederzeggen of yets anders dat in om enige saken wilden te trekken, desselben ons lief en netten en heren vrienden van Gulich en van Gelre, die van zijn weg tot Coevorden op den dachavert vurs. komend waren en in zijn bezit op hetzelfde dachavert betailen en hantreiken twaalfduizend en vijfhonderd goede zware Oeuvellandsche Rijnssche gulden of ander goed geld plichten daarvoor, gelijk goed, oog als zulk algemeen geld als, ons lief nieuwe en heren raad vurs. van de dingen hebben zullen na des doemproosts uitspraak en daar toe een schuldbrief in vormen, als die voor bededing en beëindigd is, sprekend oog van twaalfduizend en vijfhonderd vanzelfde gulden te betailen op Sint Maartens dag des heiligen bisschops in den winter na datum dit briefs het kortst kool). mende oft bynnen xiiij dagen daar na onbevangen mede alsul- ken soenbrieven volsgeldig, als tusschen denselven onsen lieven heer ende nieuwe ons bedingd is. Voor sijnt voorwaarde dat wij Frederik, bisschop Utretch, ende wij stat van Utretch en Amersfort, alle die gevangen, die wij of die onse den selven onsen lieven nieuwe en heer van Gulick en van Gelre of den sijnen binnen deser veden, die nu tusschen hoen en ons geweest is, afgevangen hebben, terstond op deser voorst. dagart loss, ledig en quitt soelen doen schelden, alle argumenten, quade bedriegelijkheid, alde en nieuwe vonden, zijn geheel gescheiden uit allen en iegelijke punten des brieven vurs., die welke punten en artikelen, also die voorzonderlijk geschreven staan, wij Frederik, bisschop Utretch, en wij stat van Utretch en Amersfort voorz., voor ons en alle die onse gesekert en geloofd hebben, sekeren en geloven met desen brief, te weten wij Frederik, bisschop, bij onser furstenlijke ere en wij stat van Utretch en van Amersfort, bij onser trouwen en ere volomelijk vast, stede en onverbrekelijk te houden en te houden doen en daar tegen ooit niet te doen noch te geschieden te laten in eniger wijze. Oorkonde des hebben wij Frederik, bisschop, onsen en wij stat van Utretch en van Amersfort, onser stede zegelen aan desen brief doen hangen en gehangen in het jaar onss Heren m ccxxiii etc. Ongedateerde oorkonden uit het laatst der 14e en het begin der 15e eeuw, meer bepaaldelijk behorende tot het tijdsvak der regering van Reinald, hertog van Gelder. Oorspronkelijke brieven, afschriften en concepten van brieven meestal van vertrouwelijke aard. Reinald hertog van Gelder, gelast aan Mathijs Kessel twee gewapende mannen naar Wickerode te zenden. Wi Reynaude hertog van Gelre en graaf van Zutphen. Herr Mathijs Kessel. Wi ontbieden van een wilent ernstig, dat gij niet en laat gij en zendt als snel als gij deze brief ziet tot Wickeroede twee man gewapend, wale geperd bij heren Willem van Broechussen, wiens orde uitschrijven te blijven. En wat kost gij daarom, duits die rekent ons met deze brief. God zij met u. Gegeven te Rosendale des satersdags na Sint Matteus dag. Op perkament geschreven. Schrijven des hertogs van Gelder ter zaak van de uit hun gevangenis ontvluchtte gebroeders van Brade. Hertogen. Lieve vriend. Soortgelijke broeders van Brade, die in onze stad Ruremunde gevangen zaten, hebben wiet de gevangenis gebroken en ontlopen zijn, vernemen wij nu dat onze stad Ruremunde of deels daar binnen onze scholtmeester Joest die Wilde van Mersen daar mee betichtigen en daar om in die hand hebben doen tasten, om met de gebrudderende tien dagen weer daar te zijn, als hij daar was, of in die stad te gaan zitten, daar de gebrudderende voorzitten eer hij in die hand als voorzitten heeft moeten tasten, als gij weet moet. En omdat daar, zo denken wij, grootsch aan onze heerlijkheid daar binnen misdaden en gebroken is, bevelen wij u ernstig als zo aan dat binnen te hebben en te bewijzen tot onze beste, als van uw ambten wegen geboort en schuldig zijt, ons bij onze heerlijkheid en onze bruggen daar binnen ongelijk onverschillig te blijven. Voer bevelen wij u nog, dat gij uw rekenschappen van al des, die ons te rekenen mogt hebben, terstond geregeld maakt, of des niet gedaan en weer, ons die, als wij daar komen of dat wij u anders laten weten, te mogen doen en laten, zo dat geboren zal. Gegeven. Schrijven des hertogs van Gelder, waarbij hij ten sterkste aandringt om hun gevolmachtigden bij de zijnen te zenden ter beslechting der bestaande geschillen. Hertog etc. Goede vrienden. Als wij, des een tijds geleden, hadden doen schrijven en een contract bijlagen aan de brief van de vriendenchap en eerbareidelijkheid tussen ons en jullie, die wij bij jullie hebben gezonden, inclusief van de gebreken die wij en jullie van u en de uwe hebben, en zodanig van de geschiedenis van Gorinchem, en gespecificeerd daarop van jullie, als die brief dat bewijsden, daarop jullie ons antwoord, dat jullie ons een antwoord daarop zouden laten weten met jullie eigen bodi, indien die veiligheid rijden macht in en door ons land, daarop jullie (bet) van ons bevelen geschreven waren, dat men geen vreemde boden die hoefsche en redelijke zijn van woorden en van wandelingen in ons land te misdrijven en plegeren; doch op dat jullie daarbij niet onschuldig zijn, en mochten, jullie antwoord ons op onze brief, werd het mede geschreven doordat men jullie boden tot jullie gezondheid halen en veiligen mocht in en door ons land. Voort en weer des en heb jullie niet aangezien, noch ons op onze brief niet geantwoord, dat ons vreemde gemoed heeft, waarbij gemarkeerd onze gevaarlijke brief en zegel, die wij van jullie hebben en daarvan jullie antwoorden gesonden zijn, als voorzien is. Echter want wij denken antwoord te verlangen lang genoeg verbeidt hebben, mee denkend om meer, dat jullie om de gevaarlijke, brief en zegel willen, die wij van jullie hebben, de zelfde gedacht en lange geschreven zouden hebben, des maar niet geschoten en is, ns voor gerust staat; zo vermaakt. En wij vonden dat dit einde gesproken noch, dat gij onze vrienden, gemakkelijkte inden saicken voorstellen, schickt bij die onsen op een korte tijd, en dat daar men tusschen ons en die gesticht van Utrecht te dedingen plegen, om te zien of men die gebreken, die wij en die onze aan en die jullie hebben, nedergeleggen kan. Wij vragen gij ons des langer, zo mochil wij meer proeven, dat wij voorzien willen naar inhoud onsere brief. Daarom laat ons uw ongevochten beschrijven antwoord hierop weten met desenz onsen bode, daar na wij ons dan voort richten mogen. Gegeven tot Castel op den zonnedag Misericordia Domini. Concept. Schrijven des hertogs van Gelderland, waarbij hij verzoekt om den bode van de graaf van Holland bij hem te zenden te Rosendaal ten einde over enige zaken betreffende die graaf als mede Utrecht en Amersfoort te spreken. Sunderlinge gude vrient. Also als gi Hugen onss lieven ge-minden broders boden van Hollant met geloofsgenoten aan ons gesant hebt, so heft ons die selve Huge, zoon van Punten (Puntten), van uwer wegen gesagt, dat wi verstaan hebben en Sunderlingen van den geistelijken goden, die verboden zouden zijn, en begeren van daarop te weten, dat wi onsen rentmeister van onsen land van Gelre hebben doen schrijven, dat hi dat gebod, dat daar over geschreven is, af zal doen, en werd dat niet al snel af gedaan en geweerd, dat hi dan bestelde, dat die goede niet vervolgd en werden, maar dat men die geweldiger hand legde en daar in behield tot tijd dat wi daar beneden gekomen zijn. So meinen wi om meer dat dan alzo te doen zaten dat men des te vrede worden. Vort als ons diezelfde Huge gesproken heet als van de andere punten en met naam aankondigende die van Utrecht en van Amersfort en Omdat midden van anderen punten tusschen ons liefde voor onze broeder van Holland en ons volk, oorreffende een deel van geld, zo word ons diezelfde Hugo die aangebracht heeft, hebben wij wel begrepen en begeren van daarop te weten, dat gij denzelfde Hugo op een anderen!) des eerste zondag in de vasten bij ons ten Rosendale hebben willen, wij willen ons hier en bij ons vrienden op die punten bereden en van dan een dag en tijd laten weten, daar wij onze vriend bij vrienden onze liefde voor onze broeder en ook voor schicken willen om alle alle zaken en punten met elkaar te vergelijken en ten beste te helpen, dat wij op beide zijden tot vrede kunnen worden, en duist van enig dag en tijd daar toe puntlick onze vrienden te vergaderen, uitgescheiden Utrecht, die onze vrienden gelegen zijn weer en daar zij veel aan en af kunnen komen, muchten, den laat ons ook weten met denzelfde Hugo of den gij tot ons schickende wordt, want wij ook des wel te kunnen vrede zijn. En wij hebben denzelfde Hugo wat lang bij ons gehouden, maar dat is toe gekomen dat wij niemand van onze vrienden bij ons hadden, daar mee wij ons bespreken mochten hebben op die punten vurs. Gegeven ten Rose tot Haemborch des dynstaiges post Valentijn, xvj dag in Februaris. Concept. Brief van de hertog van Gelderland aan Zutphen, proost van Apeldern, ter zaak van het leengoed de Esscheder weide. Wij laten u weten, Zutphen, goede vriend, dat wij vernemen van onzen amten en andere, dat gij onderwijst en gebruikt met uw beesten of elders van uw wegen ons leengoed, de Esscheder weide, gelegen tegen Nijenbeek aan de IJssel, daarop wij verzoeken te weten, dat wij bevinden in ons leenbureau en anders, en ook met besegelde brieven, dat onze zielige voorgeschieden hertog van Gelre datzelfde Esscheder weide met anderen zeker gegeven en beleend heeft in zijn regeerijd. Het in cuerijf gedrukte komt in het oorspronkelijke doorgehaald voor. Nu hebben in leenverpachter van het hertogdom van Gelre gehouden, dat Peter van Steenbergen, de laatste gestorven, de God genaamd, hetzelfde Esscheder weide aan zijn drie broeders, als Johan, Willem en Gert van Steenbergen, broeders, gesaat voor vrouwelijk honderd koopmansgulden, na uitwijzing van een magistraatsbesluit, welke broeders brochten aan Andries Lerinck, de God gewaardeerd, en Wilberich Lerimges Andries' vrouw heeft het na de dood over mans bezit bij toedoen over de vrienden gebracht aan de erfgenamen van Esschede. Nu heeft Johan van Steenbergen onze beleende man de xv gulden voor, of dergelijker in de wissel gesaat tot Zutphen, om ons leengoed weer tot vrijen en tot quieten, op die manier ons daarvan en in geschreven mag, dat, na leenrecht geboekt. 