VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
_ Heb ik niet alreede eene gewigtige Waarbeid, die wy, door de Rede geleid , genoegzaam begrypen , aangewezen? — Welke is die groote Waarheid? — Een weinig aan- dagt, gunftige Lezer, op uw eigen zelven gebruikt , over- tuigt U die niet, dat Gy, en ieder Mensch, wie hy ook zyn moge, voor de Onfterfelykbeid , voor eene altoosduu- gende Eeuwigheid zyt gefchapen? —— Dit nu is- die ge- wigtige Waarbeid; die niet flegts gewigtig , maar tevens waaragtig en zeker is; die ik U reeds getaond heb , en die de Rede leert. —— Deze denkbeelden, welken van eene edeler Natuur zyn, dan die wy omtrent ftoffelyke dingen vormen, zyn onzer Zielen waarlyk door de hand Gods in- gedrukt a En zy zyn het, die het natuurlyk Licht der Rede in onzen Geest uitmaken, waar door wy ook over Gees- telyke dingen kunnen oordeelen, —e-— Dit Licht nu ber ` | | Zb EN °S MENSCHEN WAAR GELUKe 479 zitten waarlyk alle Menfchen , hoewel in onderfcheiden mate en trappen; en het dient voor een ieder tot een rigte fnoer zyner bedryven , tot eene Wet, naar welke hy zyn. gedrag heeft in te rigten. —— Zie daar, befcheuw. nu de eerfte Bron, waar uit wy de kennis verkrygen van zaken , waar in men het allerhoogfte belang behoort te Dellen, —— Dan laat ons voortgaan ; dewyl dit Licht ons nog Waare heden openbaart, van geen minder gewigt en aangelegen- heid , dan de reeds opgenoemde. Wat vloeit ‘er al verder uit eene aandagtige befchouwing van ons zelven voort? =——— Naauwlyks kan men zich deze Vraage hebben voorgefteld , of men denkt aanftonds aan Hem ; die ons geformeerd heeft, aan den Grooten , den Oneindigen Schepper alter dingen, Want zo dra de Rede een Mensch onderfcheiden denkbeelden met elkanderen leert vergelyken, en uit die vergelyking wettige gevolgen afleiden, dan word hy terftond van zig zelven, die eindig is, opgeleid tot eene oorzaak die hem heeft voortgebragt , en die oneindig zyn moet; nademaal er niet minder dan een oneindige Formeerder gevorderd word , tot een gewrogt van die natuur als de Mensch is. Zie daar, zulke waarheden worden ons al verder geleerd door de Rede , zy leert ons eenen God kennen, die ons het Leven en de beweging gefchonken heeft. — En zullen wy nu hier uit niet kunnen befluiten, wanneer wy aandagtig het oor. leenen aan de onbedriegelyke infpraak der Rede, wat wy aan deze oneindige oorzaak van ons Wezen verfchuldigd zyn? Ja gewisfelyk : want zegt ons geweten ons niet ieder ogenblik : Gy, ô Mensch! zyt uwen God alle Liefde en Eerbied verfchuldigd. Gy zult derhalven den Heere des Hemels dienen , hem lief hebben van ganfcher harte. Dan dit is ’t niet alleen ; wy leven buiten dit in eene gemeenfchap van menfchens wy maken byzondere Maat- fchappyen uit. Zo dra wy nu dit in aanmerking nemen , doet ons de Rede dadelyk bezeffen de betrekking, en de verpligting , die wy op en tot elkanderen hebben. — Wi zyn dierhalven , (zo ver brengt ons het Licht der Rede, verpligt elkanders geluk te bevorderen z om dat ieders waar geluk daarin gelegen is. —- Dit zyn wederom waarhe- den van een onbegrypelyk aanbelang, op welker gronden de vastigheden eener Maatfchappye rusten. Derzelver ont- dekking zyn wy. intusfchen aan de Rede verfchuldigd: zy leert ons dus, ons zelven eenigermate kennen, en Hem die ons gevormd heeft; zy leert ons wat wy Gode, ons. 489 HET NAAUW VERBAND TUSSOHEN DE WAARHEID zelven „en onzen Medemensch verfchuldigd zynsen onder. wyst ons gevolglyk in de kennis von. zaken , van °t hoogfte gewigt ; nadien er de Orde van de -ganfche Gefchapen- heid van afhangt, en ons, heil en geluk ‘er waarlyk in be- flaten is, = Van dit Licht nu heeft God, de Alwyze Schepper , zich willen ‘bediefen , als het eerfte middel, om den Mensch de Waarheid te leeren kennen. Dit Licht heeft Hy ook :daar- om aller Zielen ingedrukt , en gevestigd in het binnenfte van eens ieders geweten. —- Hierom fpreekt de verlichte Apostel ,, van het kennelyke Gods, dat naamtyk in aller harten , zelfs in de harten der Heidenen is geopenbaard; om dat God het in hunne harten geopenbaard heeft. — Dingen, die van de Scheppinge der Wereld uit de Schep- zeleu verftaan , en doorzien worden”, —— Waarheden in der daad van zo veel gewigt, dat zy de kennis eener Gode heid iufluiten, en tevens zyne oneindige en eeuwige Magt doen verftaan. | | Met deze kennis en wetenfíchap voorzag God het eerfte paar. Meníchen, in de vereischte Volmaaktheid; want in dat eerfte paar, ‘tgeen de Schepper met zyne Almagtige Vingeren formeerde, had deze kennis dien trap van Vol- maaktheid., dat ze in den ftaat der Regtheid genoeg was, em hen waarlyk en met de daad gelukkig te doen zyn 3 en zy zouden ontegenzeglyk een beftendig en duurzaam ge- luk hebben blyven genieten, waren zy by de waarheid ge- bleven. —- Zy genoten de vriendfchap van den God der waarheid; hunne gemeenzaamheid met denzelven snaakte hunnen toeftand een ftaat van ware Gelukzaligheids; niets ontbrak hun, zy zagen zich van alles volop voorzien; en hunne Zielen bezaten daar en boven een waar genoegen. Dan met de waarheid te verlaten , verliet hun al dat geluk; en zy ftortten zich zelven, benevens het ganfche Mensch- dom , in eenen poel van jammeren en elenden. Toen hun de kroon nu was van ’t hoofd gevallen, toen hun eerfte luister was verdwenen; toen hunne Zielen met eenen duisteren zonden-nevel wierden omtogen; toen ver- loor ook de Rede een groot gedeelte van haar vermogen. Van dien tyd af was de toeftand des Menfchen , zandig geworden zynde, dermate veranderd, dat ’er, by dat na- tuurlyke Licht, nog een klaarder , nog een bovennatuurlyk Licht gevorderd wierd, om de waarheid te ontdekken; die nu, als met zeer vele duisterheden omwonden, niet meer zo gemakkelyk doos. den Mensch nagefpoard:-kon wenden: Sa | ; -0m JEN ’SMANICHEN WAAR GELUK. ` : ët om dat ze niet meer zo klaar, zo fchitterend, fcheen: uit te blinken voar het verdorven gezigt der zondige: Menfchen, De Dwaling had eenmaal voet gekregen , en zegepraalde wel haast over den Mensch, die zich niet meer in den regten ftaat bêvond, in welken hy uit de hand zynes Mas kers gekomen-was. —- Een vermogender middel dan de Rede wierd er nu gevorderd, om de Waarheid , gewonden in een kleed van dikke duisternis , op nieuw aan den dag te brengen, —— Dit nieuw, en nog vermogender middet dan de Rede ,’t geen God behaagde daar toe te gebruiken „ was eene nadere Openbaring, die van tyd tot tyd al we- derom eenige veranderingen ondergaan heeft , naar dem toeftand, en de omftandigheden „ in welken de Menfchen zich op onderfcheiden: tyden bevonden hebben, De Rede was dan het natuurlyke Middel, waar van God zich bediende , om den Mensch , in den Daat der Regt. heid , genoegzanre kundigheden van zynen Schepper te doen verkrygen; maar na dat de Mensch gezondigd had , voegde God er een bovennatwurlyk middel, de Openbaring naamlyk, by, om den Mensch kundigheid te doen verkry= gen, van die waarheden , welker kennis hem in zyn vori- gen ftaat niet noodzakelyk was; dog die hy nu, een Zon- daar geworden-zynde , niet ontberen kon; gemerkt zy zyn eeuwig geluk betreffen ; waar toe de bloote Rede alleen nu niet meer:genoegzaam is. Men behoeft , gelyk ik reeds heb doen zien , ‘sMeníchen voeftand alleen maar in aane merking te nemen , om: wegens de noodzakelykheid van zulk een buitengewoon middel òvertuigdte worden. In den regten Daat tog %ag de Mensch. met een veel verlichter eog, dan in den Daat der verkeerdheid; en er waren ook na den Zonden- Val zaken van eene geheele andere natuur te kennen , welken de Rede in eeuwigheid niet zoude heb- ben kunnen ‘ontdekken; en wier kundigheid nogtans geen Mensch ontbeeren kan, zonder aan zynen waren Geluks ftaat fchade te lyden. Laat ons, tersmeerdere overtuiginge , den Mensch nog wat verder in pen verdorven Natuurftaat befchonwen , dit doende, zullen wy nog klaarder van de noodzakelyk- heid dier nadere Godiyke Openbaringe overreed worden. - Want toen men de Waarheid: verlaten had, en °t ganfche Menschdom vervolgens van de Waarheid afdwaalde , moest natuurlyk de Rede des Menichen gemoed vervullen, met. angstvallige Vertwyfelingen , met nare en akelige Overden- kingen; doordien ze nergens eén middel wist uit te vin- Dn Mm 5 den , 488 HET NAAUW VERB. TUSSCHEN DE WAAKH. RENZ. den, om dat begane kwaad uitte wisfchen , en den weg tot de Waarheid en het Leven te ontdekken. Ja zy moest ieder oogenblik in de Ziel de wanhopigfte vrees veroorza- ken, die er immer by een Sterveling kan plaats hebben ; welke, nergens uitkomst ziende, onmiddelyk ftaat neer te ftorten in de groeve des Verderfs. Want werwaards men het gezigt wende „zonder dat de Goddelyke Goedheid tus- fchen beiden komt, om den waren weg te ontdekken , langs welken wy eenen Regtvaardigen God naderen kunnen, werwaards zeg ik, men dan °t gezigt ook keeren moge, ziet het er verderfelyk voor den Zondaar uit; zonder een mader Licht, ftruikelt hy tog ieder oogenblik; en dwaalt van het regte {poor op paden, die regt aanloopen ten ver- derve tot de plaatze der eeuwige Afgryzinge, == In de- zen jammerlyken toeftand toont God des Ontfermings te gedenken; de Goedertierenheid des Scheppers komt tus- fchen beiden, en {chenkt aan het Mensehdom meer, dan het verloren heeft. … Een bewys voorwaar van eene Goedheid , die alle denkbeelden te boven gaat! — God, die beledigd is wegens de Zonden ; —- God , die de Waarheid zelve is, wien de baldadige Mensch {nood ver- Jaten heeft ; —— God zelve laat zyne ingewanden van Ontferminge rommelen , en ontdekt zich zelven door eene nadere Openbaring ; leerende op welk eene wyze Hy den Mensch met zich zal laten bevredigen en verzoenen, Hy zelve wyst daar in aan den Weg, de Waarheid en het Lë ven , zonder welker kennis wy allen jammerlyk hadden meeten verloren gaan. Want wat zou de Mensch , een Zondaar geworden , tot zyne behoudeni® hebben in het werk gefteld? Al had hy alle. zyne vermogens ingefpan- nen, geen middel had hy ooit weten uit te denken, om zich met den beledigden God, den Regtvaardigen Regter der ganícher aarde, immermeer te bevredigen. —— Bee klagelyke toeftand voorwaar! maar een toeftand, dien men zich zelven alleen te wyten had! —- Dan aan den ande- ren kant, welk eene heuchelyke blydfchap verfpreid het Licht der Godlyke Openbaringe derhalven niet, wanneer her uit het midden der duisternisfe opgaat; wanneer het die Waarheden weder in eenen vollen dag zet, welken door het zondig beftaan der Menfchen in eene dikke Duis- ternis omwonden waren; en by welker kennis onze Zielen een eeuwig belang hebben, (Het Vervolg bier na.) BRIEF pmen. OM TE TOONEN TZ X. DAT DE LONG WERKT OP DE GROOTE SLAGADER ` IN DE BEWEEGINGEN DER ADEMHAALING; 2. DAT DE REGTER LOBBE VAN DIT WERKTUIG _ ADEMHAALT EER DAN HET LINKER. Door den Heer DE MARQUE, Med. Doctore ` (Uit het Fransch.) M deeze twee ftellingen te betoogen Delt de Heer PORTAL eenige algemeene dingen, welken in aan, merking genomen moeten worden. De Lugtpyp verdeelt zich , aan het tweede of derde wervelbeen van den rug gekomen zynde, in twee takken, welken de Ontleedkun- digen broncbia genoemd hebben, Deeze takken verfchil, Jen onderling in grootte, lengte en rigting. De rigting van deeze buizen ondergaat eenige verfcheidenheden , naar verfchillenden ouderdom. Een menfchelyk vrugt welke nag niet geademd heeft, heeft de linker tak meer hellen de , meer achterwaarts, dan eene die geademd heeft. De Heer poRTAL gezegd en beweezen hebbende, dat deeze befchryving der broncbia in geene werken der Onte leedkunde gevonden wordt , maakt eenige aanmerkingen aangaande het verfchil der kraakbeenige ringen, van de eerfte takken, met die van de Lugtpyp ‚en den band wel- _ ken dezelven vestigt; een band , welken (ommige Ontleed» kundigen, in navolging van den Heer HALLER , verkeer- delyk voor een fpieragtig vlies genomen hebben, Na deeze algemeene aanmerkingen gaat de Heer ROR- TAL Over tot de verklaaring van andere byzonderheden , welken het gene hy poogt te bewyzen nader raaken. Zie hier dezelve, | De takken van de Lugtpyp zyn- van binnen bekleed met een vlies, jr welk langwerpige ftreepen , gelykwydig aan malkanderen heeft. Behalve deeze (treepen of plooi- jen , is "er nog een andere waar de Lugtpyp den linker tak afgeeft. Deeze plooi wordt gemaakt ten deele door het binnenfte vlies van den tak, en ten deele door zyn , ' . EEr: e 484 ed DE. MARQUE eaa DI eerfte kraakbeen, welk tot in hèt binneñfte vín de buis voortgaat. Deeze ftand van het kraakbeen ontítaat uit de helling van de goot, waar toe het behoort; en wyl dees ze helling niet altyd dezelfde is, is deeze verdubbeling neer of min uitfpringend naar het verfchil van ouderdom. De linker tak helt meer over in eene vrugt welke nog niet geademd heeft; en de plooi is zichtbaarer. Het te- gendeel heeft plaats , als de regter long reeds lugt onte vangen heeft. Dan heft zich de regter tak op, en de verdubbeling wordt minder. Zy zou geheel verdwynen, als Ke tak met de Lugtpyp een volkomen regten hoek maakte. De regter tak ligt vry in de holte van de borst welke hem ontvangt, niets is er welk zich kant tegen de vere fcheide beweegingen welke de lugt, of de neerdaaling der ribben , hem doen ondergaan, Hy heft zich wryelyk op als de long, waar toe hy behoort, zich uitzet; en hy valt, met gelyke gemaklykheid, neder, als de long za menvalt. Zo is het niet: met den linker tak. De groote flagader omvangt hem naauwkeuriglyk ; dit vat zelf moet, noodzaaklyk , de verfchillende beweegingen volgen van den tak waar tegen het fteunt. Deeze zyn de enkele dingen, welken de Heer PorTaL vastftelt , en waar uit hy de naastkomende gevolgen af. leidt; gevolgen welken, gelyk men zal zien, niet min der eenvoudig en natuurlyk zyn. De aaneenhegting van de groote flagader met de tak ken der Lugtpyp is fommigen Phyfiologisten bekend. Het . is vreemd dat zy niet opgemerkt hebben, welke njtwer- kingen deeze twee vaten op malkandes moeten voortbreg- gen. De groote flagader, zeer uitgezet , ‘drukt den tak wan de Lug:pyp; en belet de lugt de linker long in te dringen. De tak van de Lugtpyp, door lugt- uitgezet, of door de zelfde oorzaak opgeheeven, kan door, op zyne beurt , de flagader te drukken, gelegenheid geeven tot erke hart-kloppingen en veel andere kwaaten. In een. man met een Slagaderfpat aan het begin van de ‘groote flagader , en die een zeer moeilyke ademhaaling hadt ge- had, vondt de Heer poRTaL de linker tak van de Lugt- pyp zeer vernaauwd door de drukking, welke er de flag- ader op: mafkte 3 en in het lyk van iemant die aambor- ftig, en wiens puls zeer onregelmaatig was geweest „ zag hy de tinker long vol knobbels, en den täk -van de Loggep. der zelfde zyde drúkte - doot me. opheffing De i tee = i DE WERKING DER- LONGEN: ~- 489 tegen: de natuur, ‘het holle gedeelte van de Groote ‘flag ‘ader. `. i , Zie hier gene proeve, welke baarblyklyk daer, zies dert de long, òf linker. tak van de Lugtpyp, de goot: Tag der drukt.: Na hed borstbeen opgeligt te hebbensin sem leevenden bond, blies ik, zegt de Autheur van de ‘Mei morie, in de Lygtpyp door een glaazen buis’, welke: ‘er in gebragt had, door eene. opening bereden het (trots tenhoofd gemaakt. Telkenmaale als de linker Jong. zich begon uitte Zeen, zag ik de tak van-de Lugtpyp zich met de groote flagader opheffen: en in tegendeel, deezá twee.buizen geervallen, als ik de lugt vir de long uite drukte.. Ik bêfluit. uit detze proeve, dat de groots. flage ader opgeheeven en naar voren .gedreeven wondt ty “ele ke inademing, en naar. achter en beneden ais de Jong neervalt. , | En - Deéese- voorftelling der Phyfiologie fchynt my foe ‘van veel aanbelang te zyn, voor de praktyk: der Geneeskuns de. ` Zy'leert ons , niet alleen tot hoe verre. de kwaaten van het hart, of de bloedvaten werken konnen: op de … long; maar mer ziet ook zeer klaar, dat de kwanlen: def - ademhaalinge zieh moeten doen gewaar. worden over het geheele geftel der, vaten; want te groote, of te: fchtelyk herhaalde inademingen zuilen den omloop van opze vogė ten verfnellen of vertraagen-; en dit kan niet gefchieden zonder eene ongeregeldheid van werkingen te veroorzade ken: ook bemerkt men in veele kwaaler van de long , dat de flagaderen van tyd te tyd als huppelende £laan, - Eintdelyk toont de Heer PorTaL , in zyn tweede voors fiel, dat de regter long eer ademhaalt dan de linker, door de volgende bewyzen. ker donker, em duister rood. Dit verfchil der Hemes deedt my denken, dat de regter long lugt ontvangen hadt voer de linker. Om zeker te wezen, wierp ik deeze lon- gen in helder water, De regter dreef, terwyl de linker naar den bodem van het vat zonk. Schoon deeze proeven voldoende waren, om my te verzekeren van het geene ik meende te ontdekken, ik opende echter , eenige dagen hier na, de borst van drie hondjes die geademd hadden: ik nam er de longen uit, - en e 436 DE MARQUE DE WERKING DER LONGEN, en zy dreeven allen op het water. De longen van ver: fcheide katjes, niet volgroeid , en niet geademd hebben- de, van drie hondjes nog niet geworpen ‚in water gefmee- ten, zonken allen naar den grond. Ek blies in de long van een klein hondje , °t welk den dag nog niet gezien hadt : de long dreef, zelfs na alle boogingen welken ik deed om Ter de lugt uit te drukken, - De andere long ; waar in ik niet geblaazen had, zonk naar den grond. Van de vergelykende ontleeding ging ik over tot die van den meníche. In de Lugtpyp van een’ vrugt, wel- ke nog niet geademd hadt, geblaazen hebbende , zag ik duidelyk dat de lugt de regter long eer deed opzwellen dan de linker, zy fcheen in de laatíte niet in te dringen, dan met fprongen of een troom: ` | Na de redenen verklaard te hebben van de moeilykhe- den, om de gemelde proeven behoorlyk te doen of ’er in te flaagen, en zyn gevoelen: onderfteund te hebben met het gezag van een der naauwkeurigfte Ontleedkum- digen, befluit de Heer PORTAL, dat in de eerfte inade. ming des levens, en waarfchynlyk in alle andere welken ‘er op volgen, de regter long eer lugt ontvangt dan de tinkers en tragt dit te bevestigen als volgt. ` ` De regter tak van de Lugtpyp is de grootfte. De lugt, voor de eerftemaal de borst ingaande , vindt minder te- enftand tot het binnenfte van deezen tak dan vañ den ker. Daar by, wyl de linker tak langer en enger is, moet de lugt meerdere wryving ondergaan tegen de war - den van deezen tak , dan van den regter, welke ruimer is, De linker tak ìs ten deele geflooten door de kleine plooi van het inwendige vlies, en het-inwendig gedeel- te van de long. Eindelyk de groote flagader en de flagaderlyke buis, welken opgevuld zyn met bloed, verminderen „ door den linker tak der Lugtpyp te drukken, zyne holte, en mar ken een beletzel ’t welk den ingang der lugt vertraagt. KOR” VAN DE WATERWEEGKUNDE EN WATERLEIKUNDE. 487 - GERE Re KORTE GESCHIEDENIS DER WATERWEEGKUNDE EN Wës TERLEIKUNDE, (Overgenomen uit de Voorreden van de Traité élémentaire d'Hydrodynamidfhe ‚par Mr. Abbé BOUT , de T Academie - Royale des Sciences). DE kunde der Ouden in het befchouwend deel van het werktuigìyke der vaste en vloeibaare Lichaamen was zo bekrompen en gering niet als men in ”talgemeen gelooft. ARCHIMEDES, die twee honderd en vyftig jaaren voor CHRISTUS leefde , hadt de eigenfchap van *t middelpunt der zwaarte en de grondwet van het evenwigt des hef booms gevonden; ’t welk de beginzels der Weegkunde zyn. Men is aan hem de algemeene beginzels der Waterweegkunde ` verfchuldigd. In zyn Werk , De Humido infidentibus ; Over de dingen die in oogen dryven, (telt hy vast dat alle deelen van eene Vloeiftoffe in evenwigt zynde , van alle kanten even zwaar gedrukt worden; en onderzoekt vervolgens , welke omftandigheden "er plaats moeten hebben, zal een vast Lichaam , op eene Vloeiftoffe dryvende, in evenwigt komen en blyven. Hy past deeze algemeene befchouwing welke men moet aanzien als een kostlyk gedenkftuk zyns verftands , toe , op vry ingewikkelde gevallen voor de Wis- kunde dier tyden, Omtrent drie honderd jaaren laater, hebben twee Wis- kunftenaârs van Alexandrie, CTESITIUS en HERON verfchei-. de zeer vernuftige waterweegkundige Werktuigen uitge- vonden , onder welke men: mag tellen de Perspomp en de kromme Hevel , om de vogten gemaklyk uit een vat te haa- len. Zonder onderfcheide denkbeelden te hebben van de werking en de zwaarte der Lugt, bedienden zy zich met eenen goeden uitflag van deeze werktuigen ; maar zy voeg- den, wat het weezen der zaake betreft , niets by de Watere weegkundige ontdekkingen van ARCHIMEDES. De kennis van de beweeging der Vloeiftoffen kwam met den tyd voor den dag. SEXTUS JULIUS FRONTINUS , bekend onder den naam van FRONTIN , fchynt de eerfte geweest te zyn , die daar van eenige denkbeelden heeft opgegeeven. Opzigter zynde over de wateren te Rome, onder de Kei- Zerg NERVA en TRAJANUS , gaf hy een Werk over dit on- derwerp uit, getytelds De ague dubtibus urbis Rome com- men 488 VAN DE WATEKWBEGKUNDE ` mentarius. Hy merkt daar in op. de beweeging; der Wateren die in de gooten ftroomen, of voortkomen uit de openin, gen der vaten waar in ze beflooten waren. Hy befchryf de Waterleidingen van Rome , vermeldt de naamen der Stigteren en den tyd des aanlegs, Wyders bepaalt hy en vergelykt met elkander de maaten, van welken men zich toen te Rome bediende , omde hoeveelheden der toeloopen te bepaalen. Verder gaat hy voort om de middelen aan te wyzen , tot het verfpreiden der wateren van een Waterleie ding of van een Fonteig, Hy doet zeer goede waarnee- mingen over verfcheide onderwerpen: by voorbeeld, hy heeft opgemerkt dat de menigte des waters van een toeloop niet alleen gerekend moest worden naar de grootte van dien toeloop ‚maar dat men ook de hoogte des Waterbaks moest jn aanmerkinge neemen: eene zeer eenvoudige opmerking in de. daad: doch ondertusfchen door zommige hedendaag: fche Fonteinmaakers over ’t hoofd gezien, Desgelyks nam be waar, hoe een goat of pyp, gefchikt om een gedeelte des waters uit eene waterleiding af te leiden , naar de ver- fchillende omftandigheden , een min of meer fchuinfchea and moest hebben , naar den loop des Waters. Mar voor °t overige vindt men geene Wiskundige nauwkeurig heid in zyne opgaven.. -Hy heeft de wet der .fnelheden be . trekkelyk tot de hoogte der waterbakken. niet geweeten. | De Weetenfchappen en Kunften waren ten tyde vat FRONTIN reeds in verval, en. welhaast werd geheel Euript in de jammerlykfte woestheid gedompeld, Deeze donker nagt van onkunde duurde bykans dertien honderd jaaren. De Dichtkunde en. Welfpreekenheid fchooten zomwylen eenige zwakke fraalen , om die duisterheid te doen op klimmen ; doch ’sMeníchen geest werd uit dien fluimer- Slaap niet opgewekt , voor det het Huis van de vencp - bloeide, Toen kwam eene menigte van nutte. Kunften tet baane , aangemoedigd en befchermd door byzondere lieden in. Joke, en zy blonken er: binnen kort, met dien zelfden glans als zé in de beste.tyden in Griekenland en Rome gehad hadden; en verfpreidden. zich allengskens onder de nabur rige Volken. De Wysbegeerte ging met traager tred. kk oog. byzonder. op dat: gedeelte , TC welk , door behulp det ‘Reken ep Wiskunde, zich voorftelt de verfchynzels def . Natuure met:zekerheid „en tastlyke baarbiyklykheid , (eet klaaren. Zy eene Vyandinne van optooizel, de waarhei jn: alle eenvoudigheid zoekende , hadt weinig .aanvallighe- den wood geesten te zeer. mis{chäen ingenomen. met de be d d ~ EN WATERLEIKUNSE. 489 ` toverende cieraaden der Dichtkùünde ; en, om Zo te fpree- ken, alleen gewoon de bloemen der verbeeldingskragt te verzamelen. : Italie ftrekte, nogthans, daar aan ten Moe» der. GALILEI, die honderd en zestig jaaren geleden: bloeis de , verdjent onder de hedendaagfche de Vader van dié Wysbegeerte genaamd te worden. - Hy verdient dien eer, naam door zyne Starrekundige ontdekkingen, en zyne bee fpiegeling der verfnelling van zwaare lichaamen. Hy heeft, wel is waar, de wetten van de beweeging der Vloeiftoffen niet uitgevonden: maar den weg tot het onderzoek daar van, voor de volgende Wysgeeren , gebaand en gemaklyker gemaakt. CASTELLI, vervuld met de Leeringen van deezen Mees. ter en een zyner eêrfte Leerlingen , gaf ‚in den Jaare 1648, eene kleine Verhandeling in °t licht, waar in hy eenige verfchynzels van de beweeging der loopende wateren uita legt. Maar hy bedriegt zich in de maat der fnelheden „ welke hy evenredig maakt aan de hoogte der bewaars plaatzen. TORRICELLI, mede een Leerling van GALILEI, in opmere king neemende dat een Waterfprong:., die uit eene nauwe opening kwam, de hoogte van de bewaarplaats des wäters bykans bereikte , dagt dat deeze dezelfde fnelheid moest hebben , als of dezelve door haare zwaarte van die hoogte gevallen was, Waar uit hy dit gevolg trekt, overeenkom- ftig met de {telling zyns Leermeesters, dat de fnelheden der fprongen ‚naa ‘taftrekken van den wederftand der hin- derpaalen „in een verdubbelde rede der drukkingen Donden, Dit denkbeeld werd bevestigd door de proeven die RAPHAËL MAGIOT TI, in dien tyd, deedt over de opgaven van vere fchillende openingen over verfchillende waterfprongen. TORRIGELLI gaf zyne ontdekking uit in den Jaare 1643, agter eene kleine Verhandeling ten tytel voerende : De motu gravium naturaliter accelerato, Hy maakte van de Wa. tergootkunde eene geheel nieuwe Weetenfchap. Niettee min heeft zyne ftelling in volkome kragt geen plaats, dan ten opzigte van Vloeiftoffen , die door kleine openingen loo- pen. Wanneer de opening zeer groot is , volgt de bewee- ging van eene Vloeiftoffe eene andere veel zamengeftel- der regel. ‘ ‘ Onder de menigte van Schryvers van deeze foort, die op TORRICELLI gevolgd zyn, en zyne voetftappen betra= den, verdient de Heer MARIOTTE met onderfcheiding ver, meld te worden. Gebooren met eene zonderlinge be V. DEEL., MENGELW, NO. IIe Na kwaam- 490 VAN DE WATERWEEGKUNDE kwaamheid om proeven uit te denken en te doen, en ge- legenheid gehad hebbende , tot eene groote menigte op de beweegingen der wateren te Verfailles , Chantilli en ver- fcheide andere plaatzen , ftelde hy over deeze ftoffe eene Verhandeling op, die naa zynen dood, in den Jaare 1686 voorgevallen , gedrukt is. Hy heeft zich op zommige plaat- gen vergist; hy loopt ligt over veele vraagftukken heen; hy is onkundig geweest van het verlies in de opgave van een waterloop veroorzaakt door de wryving, waar aan de ftraal onderworpen is , wanneer die toeloop geboord is door een dunne muur. Dan niettegenftaande deeze gebreken is zyn Werk zeer nuttig, en heeft veel diensts gedaan aan de werkdaadige Waterleikunde. In den Jaare 1687 gaf NEwTON zyne Wiskundige Beginzels uit „en behandelde daar in ‚onder meer andere ftukken , bet voorftel over de beweeging der Vloeiftoffen , op eene nieu we wyze. Laaten wy, om ‘er ons eenig denkbeeld van te vormen, met dien Wysgeer een rolrond recht overeind- ftaand vat verbeelden , in den bodem doorboord, met een ` gat waar uit het water loope; laaten wy ftellen dat e van ven even veel waters ingegooten wordt , als er van on deren weg vliet, en het gevolglyk te zelfder hoogte altoos gevuld blyve. Dit gefteld zynde, verdeelde NEWTON d geheele kolom water in twee deelen. Het een in de gè daante wan een vast lichaam , voortgebragt door de omwen teling van een Hyperbole rondsom de rechtftandige ly, die door het middelpunt der openinge gaat, en dit vat lichaam heeft voor zyne beginzels het gat zelve, en de bo venfte oppervlakte der vloeiftoffe. Deeze Wysgeer dagt wyders dat de horizontaale deelen van de Hyperboloide alleen in beweeging, en de overige deelen deezer ftoffe in rust waren. Hy (telde dus in Tt midden der vloeiftofit eene foort van waterval , die zich onophoudelyk vernteuw- de, terwyl het water aan de zyden in rust bleef, De uit komst van deeze befpiegeling vergelykende met de hot- veelheid der beweeginge, door de ondervinding bepaald, befloot NEwWTON, dat de fnelheid waar mede het water uit het gat liep alleen toegefchreeven moest worden , aan helft der hoogte van bet water in de bewaarplaatze. Max hy bemerkte zelve , naderhand, dat dit gevolg niet kon overeen gebragt worden met de hoogte tot welke de We | | terfprongen zich natuurlyk verheffen. Hy hadt in den aat — vange geen agt geflaagen op de uitwerking der wryvinge ; hy bemerkte ze In zyne tweede Uitgave in den Jaare ee A e a EN WATRRLBIKUNDS. , ärt ` Zonder van den grond zyner befpiegelinge af te wyken , zag hy de {nyding van de zamengetrokken ftraal aan als het waare gat, waar uit men moet Dellen, dat de ontlediging gefchiedt, en de {nelheid in die opening als toe te fchry= ven aan de daar mede overeenkomende hoogte in den bee waarbak ; hier door werd zyne befpiegeling overeenkomftie ger met de ondervinding; Maar dezelve was daar doof hiet op genoegzaam vasten grond gevestigd. Dusdanig was de ftaat der Watergootkunde, wanneer de beroemde DANIEL BERNOULLI, naa over dit onderwerp eenige Proeven in °t licht gegeeven te hebben, in de Me- morie der Academie van Petersburg „ zyne Hydrodynamt- que , in den jaare 1738 uitgaf. Dewyl men het getal , zoch de gedaante, weet der wloeibaare deelen, en het, by ge- volge, hiet mogelyk is nauwkeurig de beweeging van elk in °t byzonder te bepaalen , verdeelde BERNOULLI de vloei- ftoffe in deelen , die zich naar dezelfde wet bewoogen. Hy maakte twee veronderftellingen ; die hem voorkwamen met de bevinding overeen te femmen , en gefchikt om eene algemeene befchouwing op te gronden, als mede genoeg- zaam nauwkeurig beantwoordende dan de beweeging der yloeiftoffen. —— De eerfté-dat de oppervlakte van eene wloeiftoffe in een vat, °t welk zich door eene opening ont- Jast, altoos horizontaal blyft. ——— De tweede, dat then zich dè geheele vloeiftoffe in een oneindig getal horizons taale afdeelingen van dezelfden inhoud verbeeldende , dee- zee afdetlingen de eene aan de Zen vast blyven ; en alle . na 403 VAN DE WATERWEEGKÜNDE | de boveneinden rechtftandig na beneden gaan, met fnel- ` e heden in eene omgekeerde reden van hunne breedte of de horizontaale doorfnydingen van den waterbak. Om ver- volgens de beweeging van elke afdeeling te bepaalen , be- diende hy zich van het beginzel der leevende kragten 5 ’t welk geoorlofd is: want de afdeelingen der vloeiftoffen werken-op elkander , zonder elkander aan te raaken , en ia eene onmerkbaare maate , omtrent op dezelfde wyze als de vaste lichaamen een zelfde Stelzel maakende , en op elkander werkende door draaden of hef boomen , elkander eene bepaalde maate van beweeging mededeelen. Nu weet men , fchoon men nog de algemeene betooging niet heeft, dat het geftelde beginzel in dergelyke gevatten plaats vindt, De Heer BERNOULLI gaf dus zeer heerlyke oplosfingen , door berekening en de eenvoudigheid der opgaven. Hy paste algemeene befchouwingên toe op de uitgekoozen voorbeelden; hy laat door alles eene diepe kunde blyken, eene vastgaande Natuurkunde uit de natuur der zaake zel ve ontleend , altoos de berekening gebruikende als dezelve noodig was, noit om vertoon te maaken: met één woord , dit Werk is een der fchoonfte.en fchranderfte voortbreng- zels der Wiskunde. De Heeren MACLAURIN en JEAN BERNOULLI , bevindende dat het beginzel van de bewaaring der leevende kragten, niet te recht kon dienen tot een grondflag van de befpie- geling der beweeging van de vloeiftoffen , losten het voor- el op door andere middelen, die zy dagten natuurlyker te kunnen afleiden , uit de eerfte wetten der Werktuigkun- de. Zy kwamen voor °t overige op ’t zelfde uit als DANIEL BERNOULLI, Misíchien is hunne handelwyze mede onder- worpen aan vry groote zwaarigheden : doch dit alles na te -gaan zou ons te ver afleiden. De nafpeuringen van mac- LAURIN , over dit onderwerp, zagen het licht in den jaare 174Is en de Hydraulica van JEAN BERNOULLI kwam met zyne Werken in den jaare 1743 te voorfchyn. ‚Het was bewaard gebleeven voor den Heer D'ALEMBERT om het zelfde licht, "rt welk hy verfpreid hadt over de „werktuiglyke beweeging der vaste lichaamen , ook te ver- fpreiden over het befpiegelend deel der Waterkragtkunde. Het algemeen beginzel, "t welk hy ontdekte in de bewee- ging der vaste lichaamen, die op elkander werken, te vin- den , diende hem ook, in den jaare 1744, in zvne Verhan- deling over de Vloeiftoffen. Hy maakte dezelfde veronder. Rellingen. als de Heer DANIEL BERNOULLE dan hy rigt ee, ° Zy- EN WATERLEIKONDE. 493- zyne rekening geheel anders in. Hy merkt op elk oogen- blik de daadlyke beweeging van een deel der vloeiftoffe. aan, als zamengefteld uit de beweeging , welke het hadt in het voorgaand oogenblik > en van de beweeging welke het verlooren heeft. De wetten van het evenwigt tusfchen de verloorene beweegingen leveren hem vergelykingen , die de beweeging van de vloeiftoffe vertoonen. Hier door lost de Heer D'ALEMBERT niet alleen zeer gemaklyk op de voorltellén van andere Schryveren , die hem voorgegaan: zyn; maar geeft een groot aantal andere , die geheel nieuw en zeer bezwaarlyk zyn. Zyn werk is, derhalven, oóte" fpronglyk in veele opzigten, wat de zaaken zelve betreft; en geheel mag het dien naam draagen , ten aanziene der ' wyze, waar van de Schryver zich bedient; een wyze die - voor altoos, een onderfcheidend tydperk zal maaken in de kennis der Beweegkunde: welker wetten hy alle tot die van het evenwigt gebragt heeft. Schoon de Waterkragtkunde dus eene zeer groote hoogte van volkomenheid beklommen hadt, bleef dezelve nog ver- bonden aan de veronderftelling , dat de afdeelingen van, eene vloeiftoffe haare evenwydigheid bewaarden , of dat alle de punten van een en dezelfde afdeeling zich bewoogen. naar een en dezelfde rigting. Het waar te werifchen dat, men , door Vergelykingen , de beweeging van een deel der vloeiftoffe in allerlei rigtingen kon uitdrukken. die Heer D'ALEMBERT vondt die vergelykingen , in gevolge van dee= ze twee beginzelen; dat een rechtlynige goot genomen in eene vloeïbaare ftoffe die in evenwigt-is ‚zelve in evenwigt is, en dat een gedeelte der vloeiftoffe, van de eene plaats na de andere gaande , dezelfde grootheid behoudt, wanneer de vloeiftoffe onindringbaar is; of zich uitbreid naar eene gegeeven wet, wanneer de vloeiltof veerkragtig is. Hy maakte deeze zeer diepzinnige, en zeer vernuftige , wvze gemeen in zyn Proeve over den wederftand der Wloeiftoffen s gedrukt in den jaare 1752. Hy heeft dit ftuk vervolgens volmaakt in zyne wiskundige Werken. De Heer EULER treedt bykans in ’t zelfde (poor. Die twee beroemde Meet- kunftenaars (chynen uitgeput te hebben , wat er door be- reekening gezegd kan worden, om de bewéeging der vlaci- ftoffen te bepaalen. a 494 Je RBINOLDS KORT BEGRIP BENER REDENVOERINCGE ; OVER DEN VER. HEEVEN STYL OF GROOTSCHEN SMAAK IN "Tt SCHIL- DEREN , door den Heer josua REYNOLDS, Prefident der Koninglyke Groot-Brittannifche Academie der Schilderkunfte , oby de uitdeeling der Pryzen, den 14 Dec. 1770. ‘ IN Redenvoering , welker voornaamften inhoud wy hier onzen Lezeren onder °t oog brengen , heeft ten onderwerpe de Gusto Grande, den Verbeevden Hai of Groot. feben [maak in’tfchilderen , welken de Heer revnorbs(*), den Kunstkweelingen aanbeveelt, als het hoofdvdorwerp ‘hunner bedoelinge 3 naardemaal die bejaaging, fchoon de zelve niet altoos het voornaamfte oogwit moge bereiken, niet te min veele voordeelen zal aanbrengen. Door na die hoogte te ftreeven zal de Leerling, indien by door zyne byzondere neiging , door den fimaak des tyds , en der plaatze waar in hy leeft, of door °t mislukken in grooter onderneemingen , zich genoodzaakt vindt laager te daalen, in dien laager kring der Kunfte eene grootschheid van ze snenftelling en uitdrukking brengen , die aan zyne Werken eene verhevenheid zullen byzetten , welke zy anderzints zouden derven. l ` Het is eene ohlochenbaare waarheid, Hy, die zich toe legt om den aart en de eerfte beginzels van eenige Kust of Weetenfchap door en door te leeren kennen, ep dus, mag ik zo fpreeken, in hooger gewesten met zynen geest zweeft, zal tot de laagere afdaalen met uitgebreider denke beelden , en dezelve beter weetente béftuuren. Dit geldt boven al in de Schilderkunst. De Kunftenaar, die zich dus verfterkt „en eerie vrye hand en meesteragtige bevatting In de verhevener deelen der Natuure verkrygt, zal die voor- deelen zelf ontwaar worden in het werktuiglyke van het Portrait-fchilderen , en den bepaalden kring van ftukken des gemeenen leevens, Misfchien moet de oorzaak dat PHIDIAS zo grootlyks uitmuntte als een ‘Beeldhouwer ; daar aan worden toegefchreeven , dat hy oorfpronglyk een „Schilder geweest was,‘ Het is zeker dat hy verdicht , : ele CO Zie de Redenvoering van deezen Heer, by °t opeten der A pademie gedaan, in ons Mengeleperk, IV Deel, bladz. 513, REDENVOERING. ‚… 495 beelden fchilderde ger be het ondernam, zyn onnavolglyk ftandbeeld van Minerva te vervaardigen. , De middelen, welke de geleerde Voorzitter aan de hand geeft , als meest gefchikt om zyne Leerlingen tot dien verheeven {maak.in de Schilderkunst op te leiden , zyn redelyk en wel gegrond; byzonder in zo verre zy de Nagas volging van een enkel voorbeeld , de grootfte hinderpaal van den voortgang des Vernufts , uitfluiten. > Wanneer deeze Kunftenaar het Beeld van Jupiter of Mi- nerva vervaardigde , nam hy de gedaante nier van eenig Mensch in “t byzonder, om dezelve na te volgen; maar een volmaakter denkbeeld van Schoonheid in gyne Ziel ge- vormd hebbende , ftelde hy zich ’tzelve fleeds voor oogen, en om dit te treffen al zyn- kunst en arbeid te: werk’. Laaten wy nu hooren op welke beginzels de Heer set, NoLDS zyne lesfen grondt. an Alle de voorwerpen, welke de Natuur ns aanbiedt, zullen wy, naa een naauwkeurig onderzoek ,:bevinden dat hunne gebreken en wanftallen hebben. In: de:fchoonfte ge- daanten is iets zwaks, kleins of onvolmaakts, Doch elks oog ontdekt dee ze gebreken niet, hier toe wordt een og vereischt van: overlang gewoon aan befehouwing en verge- Iyking deezer gedaanten; en ’t geen, door eene gevestig de hebbelykheid van waar te neemen wat eenig flag van voorwerpen van de zelfde foort gemeen hebben , het ver- mogen gekraegen heeft om te onderfcheiden wat elk in 't byzonder ontbreekt. Deéeze langduurige en werkzame vergelyking moet het eerfte werk weezèn van een Schik der , die na den verheven fmaak of grootfchen Gel in *t fenil deren dingt. Door deeze middelen verkrygt hy -een juist denkbeeld van fchoone gedaanten; hy verbetert de Nam door de Natuur zelve, haaren onvolkomen Daat door har ‘ren volmaakter ftaat.. Zyn ong bekwaam geworden zyudt om de toevallige gebreken, aanwasfén en wanftalligheden der dingen van derzelver algemeene.gedaanten te onder Scheiden , vormt hy een afgetrokken denkbeeld van die ge: daanten , veel volmaakter dan hem immer iets oorfprong dyk voorkomt; en, °t geen wonderfpreukig mag fchynen, hy leert natuurlyk tekenen, door zyne tekeningen niet ge- dyk te maaken aan eenig voorwerp. —— Dit denkbeeld van den volmaakten’ ftaat der Natuure, ‘*t welk de Kunftenax de denkbeeldige Schoonheid noemt, is het groot grondbe: ginzel, °t geen heerscht in de ftukken van vernuft. Hier doot verwierf partas dien wydklinkenden lof. Hy ging te werk volgens een geregeld beginzel, en langs dit {poor zult gy, indien gy moeds genoeg hebt om ’t zelfde pad te betreeden , dien zelfden roem behaalen. ` an Dit is het Denkbeeld ’t welk den bynaam van Godi verkreegen heeft ,en.djen bynaam met zo veel regts:{chynt | , te REDENVOERING. 497. te verdienen; naârdernaal °t zelve gezegd mag worden., als een Opperregter , over alle de werken der Natuure te zite ten; en als vervuld is met den wil en het oogmerk van. den Schepper, wat de uitwendige gedaante van leevende wees zens betreft. ‚ o an Wanneer iemand dit Denkbeeld in volkomenheid bee zit, zal hy ongetwyfeld zelve daar door genoegzaam be- zield en aangezet worden, en in {taat weezen om ook ane deren daar melle te vervullen en te verrukken, | wn In deezer voege is het dat een Kunftenaar , door herhaal de raadpleegingen met de ondervinding, en eene naauw- keurige vergelyking van de voorwerpen der Natuure ; een Denkbeeld verkrygt van die hoofdgedaante ‚(mag ik my van deeze benaaming bedienen,) van welke. elke afwyking eene wanftalligheid uitmaakt. Maarsik ftaa toe dat het ope … fpeuren dier gedaante’ vry moeilyk is, en ik weet maar één middel om den weg daar toe te bekorten: naamlyk het op- lettend beoefenen van de:Werkftukken der oude Beeldhou- weren, die, onvermoeid geweest zynde inde School der Natuure , afbeeldingen van die volmaakte gedaanten hebben nagelaaten , welk een Kunttenaar, die zyn geheele. leeven in de enkele befchouwing daar van hadt doorgebragt, als ten hoogten {choon zou- roemen., — —, Maar indien eene noeste beoefening hun zo verre bágt, moogt gy dan van. den zelfden arbeid die zelfde vrugt, te uwer belooninge , niet verwagten? Voor ong ftaat de zelfde School ala voor hun open: want de Natuur weigert haare lesfen aan gie, mand, die haare Leerling-wil worden. : o, vm Misfchien zal men tegen het beginzel door: my vastge- fteld „ dar ber Denkbeeld van Sehoonheid in elke foart van weezens Onveranderlyk is, inbrengen , dat ’er in elke -foort verfcheide hoofdgedaanten zyn, die, hoewel van elkane der onderfchéiden , nogthans, voor onbetwistbaar fchoon moeten -gerekend-worden; dat in de Menschlyke gedaanr te ‚by voorbeeld de Schoonheid van HERCULES eene fchoga- heid is, die van den ZWAARDVEGTER eene andere, en die van APOLLO weder eene andere; °t welk zo veele ondere fcheide Denkbeelden van Schoonheid maakt. `. an °t Is waar dat deeze, elk in hunne foort, volmaakt zyn, hoewel ze onderfcheide characters en evenredigheden hebben ; dan geen hunner is de afbeelding van een enkeld weezen , maar van eene foort., En gelyk ‘er een algemeene gedgante is, welke , gelyk ik gezegd heb, tot het Mensch- dom over *t geheel behoort, zo is 'er in elk dier foorten ` Nu 5 een 458 . Je REYNOLDS etn algemeen Denkbeeld , eene hoofdgedaante; ber afge. trokke Denkbeeld opgemeakt uit de byzondere gedaanten tot die foort behoorende. By voorbeeld, hoewel de ge- daanten van Kindschheid en Ouderdom zeer wyd en verré verfchillen , ‘is "er eene algemeene gedaante in de Kiadsch- heid, en eene algemeene gedaante in den Ouderdom, wel- ke te volmaakter wordt naar maate dezelve meer is afge- Scheiden van alle byzonderheden. —— Dan ik moet hier verder byvoegen , dat {choon de volmaaktfte gedaanten van ieder der algemeene verdeelingen der Menschlyke ge- daante Denkbeeldig zyn, en elke byzondere gedaante van die foort overtreffen, nogthans de hoogfte Volmaaktheid der Menschlyke gedaante niet in één derzelven gevonden wordt» het is niet in den HERCULES, noch in den ZWAARD VEGTER , noch in den APOLLO, dat men die Volmaaktheid aantreft maar in die gedaante welke uit hun allen is za mengefteld , en gelykerhand deelt in de houding en vlug heid van den.2wAARDVEGTER ; in de keurlyke.trekken vat APOLLO , en de zwaargefpierde fterkte van HERCULES, Want volmaakte Schoonheid in eenige foort van Weezérs moet alle de kenmerken van. Schoonheid:tot. dat flag van Wee- zens behoorende, in zich vereenigen. Deeze kan niet be ftaan in het eene met uit{luiting van ’t andere; geen, dier- halven, moet het heerfchende weezen , ten. einde "er geen gebrekkig Zy. : WER t an De kennis van deeze ønderfcheide kenmerken , en bt vermogen om ze te onderfcheiden en van elkander te hot den, is ongetwyfeld noodig voor een Schilder, die zyne flukken moet veranderen met beelden van verfcheiderlei gedaante en evenredigheid, fchoon hy nimimeg het. alge- meen denkbeeld van volmaaktheid in elke-{oort uit het 008 moet verliezen. Rr ‚> Desgelyks fs er eene foort van evenredigheid die men eigenlyk mag zeggen tot mismaaktheid te behooren. Eene magere of dikke, eene lange of korte gedaante, hoewel van de Schoonheid afwykende „ kan egter eene zekere eet- ftemmigheid hebben in de onderfcheide deelen , welke (trekt om ze, over °t geheel genomen, niet onbehaägelyk te doen worden”. Naa dus den Leerling onderrigt te hebben. hoe hy zich de weezenlyke gedaanten der Natuùre y afgefehejden van toevallige mismaaktheid, kan eigen maaken; en, onafhang- lyk van de Naavolging eens byzonderen voorbeelds, een algemeen denkbeeld van voortrefiykheid verkrygen, d ` REDENVOERING. ` 495 by voort met hem te: onderrigten , hoe hy moet leeren de waare Natuur te onderfcheiden van deeze bykomende en gemaakte houdingest, de "er de hedendaagfche opvoeding aan byzet. sn Mogelyk kan ik niet beter verklaaren wat ik hier daor verftaa, dan door u in de gedagten te brengen wat ons door den Hoogleeraar in de,Ontleedkunde geleerd is, ten opzigte van den natuurlyken (tand eu beweeging der Vaan ten. Hy merkte aan, dat de gewoonte om ze buitgnwaarda te zetten tegen het oogmerk der natuure aanliep, gelyk zulks bleek uit het maakzel der beenderen en de wankel- baarheid aan de wyze van ftaan eigen, Hier mogen wy bya ‘voegen het recht overeinde houden des boofds , het voors uitfteeken van de borst, het loopen met sechtuitgeftrekte knien, en verfcheide zulke houdingen , die enkel de uits werkzels zyn der Mode en nooit door de Natuur werden voorgefchreeven; wy hebben ze geleerd toen wy: Kinders Waren, . a’ dE on an Ik heb maar eenige van deeze voorbeelden opgenoemd y waar in wy zien dat grootsheid of grilligheid het heare heb- ben toegebragt om "e Menfchen gedaante te misvarmen 3 uwe eigen overdenking zal hier duizend. verkeerdheden by» voegen, die men te werk gefteld heeft om de Natuur re mismaaken „in de fchoolen der wanvoeglykheid onzer Dans- meesteren, Frifeurs.en Kleesmaakeren.. 