Tobasche spraakkunst : in dienst en op kosten van het Nederlandsch Bijbelgenootschap
Dit blijkt genoeg uit de menigte van onbevoegde liefhebbers. I? voor ons van zoo veel belang is, zal er een betere toekomst voor hare beoefening aanbreken. Ik rd^en dns niet op lezers, die. van 't geen men nit 'tTobaach leeien kan, znllen willen profiteeien. De jongste "Mal. Spraakkunst^ ^ geeft mij daartoe alleains reden. Verbijsterd door de duisterheid van zekere Jav. Grammatica, heeft de schrijver de vor- ming van 't passief zoo. verkeerd voorgesteld, dat z^n werk in vele- op- zichten een achteruitgang Is. De plaatsing van een persoonlek voor- naamw., dat meesisl verkort wordt, voor den vorm, dien een transi* tief optredend w«rkw. in 't passief m^H hd>ben, wordt door hem slechts ter loops aangeroerd, zonder dat men uit zyn woorden (bl. 75) kan op* maken, dat zulk een verbinding de uitdrukking is van een passief *. Men vindt dan ook b^ hem niet» gezegd van de beteekeais van ku^par' hmoaty kom-han, enz., zoodat hetgeen wonder is, dat y^i^piffimpatkmik aku wedergeeft met ^ï^* make voor mff (bl. 114). Om 't voork. pa te verklaren maakt h\j een reis naar 't verre Oosten, en vindt daar op een eilandje een woord, dat *'(»nwalde plsats" betedcent (bl. 56). Ik: hoop* dat hü b^ een tweede uitgave, waarop voor hem, als hooggeleerd^, kans ia, zal zien, dat h^ een veigeefedie reis gedsan heeft, en beter zon gedaan hebben, zoo hij de beleefdheid had gehad, de naaste buren met een bezoek te verwaardigen. -~ Een index, voor ^verige lieden weelde, geef ik misschien naderhand, want ik ga eerst wat braak liggen* ^ ^ Volgens de bekeatenif van den sducfvsr {voorrede, U. III) c«a. '*jnsre catchpenny title,*' want hQ wfl het als een «'wetenschappeiyke proef' beschoawd hebben, waarbQ do leaiag van 't aaeda 4s«l> van ^do Ttol^ds" een èoo^vwsUchte is (bL 4). * Dat oen verkort vooraw. nooit pkata neemt vdor wn intiaiMitiaf optredand werkw., aoodat non niet htriunm, ht-pargi^ ens. kan zeggen, 8«hönt voor ham met genoeg geweest te v^a^ Ja selfs» dat ba/tivmH even goed na im «n i<no als na «ft tol parhnoêi wordA» heell kern de oogen niet gaopead.. Amstbbdam , H. N, VAN DKE TüüK. 1 Mei 1867. INHOUD. EERSTE STUK (klankstblsel). Inleiding i Ill— VHI. I, Schrift en uitspraak Blz. 1 — 25. Mandaüingsch klankstelsel ¥ 25 — 32. Dairisch klankstelsel // 32 — 42. II. Woordvorm // 42— 58. m. Klankverwisselingen // 58 — 78. IV. Spelling \. // 79— 85. TWEEDE STUK (de woorden als zindbelbn). I. Over stamwoorden j afgeleide moorden en de woordsoorten in 't algemeen Blz. 85 — 87. II. Het werkwoord it 87 — 151. ni. Het substantief. # 151—217. IV. De telwoorden ir 217—220. V. De voornaamwoorden // 220 — 267. VI. Het bijwoord v 267—309. Vn. De praepozities n 809 — 328. Vin. De conjuncties // 328—342. IX. De interjecties # 342 — 358. X. De nadrukwijzers ' // 358 — 393. XI. De zamengestelde woorden » 395 — 400. Xn. De herhaling. // 400 — 415. XIII. De reduplicatie // 415 — 416. XTV. De herhaling met veranderde klinkers. . . .// 416 — 418. Verbeteringen g 419-»431. I. (her stamwoarden, afgeleide woorden en de woordsoorten in H algemeen. Onder stamncoord venta men een woord, dat naar de heden gel- §34. dende regelen der taal niet tot een eenvoadiger vorm kan gebragt worden; b. v. b^ang (kond), kabang (tUegen). Afgeleide woorden zijn die, welke op d'een of d'andere w^ze, zoo als uit 't vervolg blijken zal, uit een ander zijn gevormd. De beteekenis van een afgeleid woord behoeft niet van die van 'tstamwoord te verschillen, zoodat slechts 't geval , waarin het gebezigd wordt, verschillend geworden is; zoo b. v. is mar- habangan een a%eleid woord , dat 't zelfde beteekent als habang , maar wordt slechts in een bijzonder geval gebezigd (§ 57). Jamn. 1. We hebben niets te maken met de afleiding, die buiten den huldi- gen iftestand der taal ligt; zij is niet onder regels te brengen, zoo men zioh aleohts big éene taal heeft te bepalen; zoo is bu v. kabong {vleugel^ van habamg a%eleid, maar de wQze waarop het een substantief geworden is, Hgt buiten 't Bata)[seh. liSen kan uit zulk een woord geen regel opmaken, waarnaar oOk an- dere woorden op dezelfde wigze substantief geworden z|jn. Be o is hier te ver- klarte uit de zucht den klemtoon op de voorlaatste lettergreep te plaatsen <f 19 I), daar toch die klinker hier een i (in 't D. is dat woord Jtabëng, bl. 3é, B., bl. 37, J; I.) vertegenwoordigt, en dus aanduidt, dat de eerste lettergreep van habong vroeger langer in de uitspraak aangehouden werd dan in habang, daar toch de H een ligtere klinker is. Zulk een afleiding behoort dus tot een vroegeren toestand der taal, die zonder een uitweiding over de zustertalen niet beschreven kan worden. Ook de wijze, waarop in woorden met gel\)ke medeklinkers de klinkers verschillen, om door tegenstelling van klank een ver- schillende toepassing uit te drukken, is geen heden geldende regri; é^arar, (ffi- rir en djurur b. v. beteekenen alle drie krtÊipen {mandjarart mandjirir en man- dfnrur), en worden wel eens door eikander gebezigd, zonder dat men er altQd aan denkt, dat er de klinkers tegen over eikander staan; immers nffarar wordt meer gebezigd, zoo men van kruipen in 't algemeen spreekt, zonder te denken aan de 1 86 wifte waarop het plaats heeft, of wel aan de hoedanigheid yan '/ kruipende ieie, terw^l dfirir meer gezegd wordt van voorwerpen, die 't zy klein zQn, 'tzg een «eher gevoel van afgrfjzen verwekken, zoo als b. v. wormen, hagedissen, enz., en iffurur van deznlke, die zieh in de lengte uitstrekken, of wél, fcoo als b. v. een slang, vreet inboezemen (vgl. Aani. onder { 63, en { 86 in de noot). Janm. 2. Dat bQ sommige woorden van een eenlettergrepigen vorm, die hier grondklank heet, moet nitgegaan worden, is niet te ontkennen ({ 38, bl. 81), maar de wQze, waarop zulk een grondklank een gangbaar woord is geworden, is niet altijd ({ 62, 4®.) aan een regel te onderwerpen, 't Mal. tarhang (=r haJboMg) kan even als 't fiataksohe woord van een grondkiank hang nitgegaan iQn, maar de reden, waarom 't Mal. Ur en 't Bat. hn (of ia, bl. 84 B.) gekooen heelt, om er een gangbaar woord van te maken, ligt niet voor dt hand. Dat kü of Uar in deze woorden het bij 't passif gebezigde voorheehtsel is ($ 108), wordt door den klemtoon van 't Bataksehe woerd tegengesproken (f 20 1). In alle geval moet habang thans als stamwoord gelden. Voorts is in 't oog te honden» dat siei alle grondklanken eenlettergrepig zfjn geweest, daar sommige hnniier als naboot- singen van een gerekt of in versehillende toonen waargenomen geluid vtn den beginne af meerlettergrepig geweest zQn (} 88, 92, 6^. Aamn.), $ 36. Hoowel men niet altijd aiterl^k aan een stamw. zien kan, tot welka woordsoort bet te brengen is, zoo yerrigt het toch in den %\n «en dienst, die hel onder d'een of d'andere plaats moet doen nemen. Men kan b. v. aan wuumk niet zien, dat het een substantief is, even- min ais aan ptUe^ dat het een werkw. ie. Daar een substantief ak prae- dieaat sender een abstract werkwoord ({ 86) kan optreden, zoo Hkjj* mên sommige woorden nu eens als substantief, dan weder als werkw. in gebruik te njn; zoo b. v. kan hegu: ver&adngwêkkead tffn beteeke- uen; èegu on: êU \% vifbanngietkhtnd d. i. hier speelt de dnirel meê, want ik begrip het niet (letterlijk: iU is een hegu of bovennataurl^k wezen). » > ^". De sobstantteven bau en in^a kunnen mits met een an- der substantief er achter, beteekenen: ie geur hebben mm, de gedaante hMefi van f b. ▼. èa^ ie indakan i {gemelde gekooide r^ riekt naar drek), ham tukkap {naair de tukkap rieken, d. i. aan den drank z^n)» rt^a bodat bajón (§ 8 a, deee pereoon Ifkt op een Maf), 't Substantief boltok (buik) kan beteekenen zwanger beginnen ie u)orden, eetten van r^taa- ren (eméi na boUak), en is hier denkel^k in plaats van moUok (} 61, . { 80, VIII), zoo als waarsohynl^k wordt uit 't Jav. mePkig (gwan^er e^n) van witëng (buik). 87 De wwrdêooHen zyn toerkwoordeny subètcmÜêvm {eéffstanêige naam^\ 36. woorden) i voornaamwoorden (pronomina) i telwoorden^ bijwoorden (adoer* fca)» praepoHüeêt oot^neüee^ inieryediee en nadruhwijterê, 't Jr*- Ukel {Udwoord) en adjeeii^ {bijvaegj^k naamwoord) ontbrcdeen. Eyen- min heeft men een abstract werkwoord als ops i^'if, dat wij noo<- dig hebben om een substantief of adjectief als praedicaat te kunnen doen optreden. In 't Bataksch segt men haigd hyang on: groot ie deze hondt küang na baiga: 'nkond, die groot is (een groote hond), datn ba- jón (} 3, a), '» wigehelaar ie deze persoon. Zelfs werkwoorden, die een beweging in zekere rigting yoorsteUen, als b^ ons gaw^ en komen^ kun- nen geheel verzwegen worden, terwijl de rigUng uit een praepozitie moet opgemaakt worden; b. v. tu aek ibana (naar H water hij d. i. bijj is naar 't water gegaan), tjjan aek ibana (pan 't waier i^^ d. i. h^ is van 't water gekomen), Sfon dija hUa (waar lang f w^f d. i. waar langs moeten we gaan?); tu tombak on pe am maringtman, lomo ni rohakku do on (Ib., bL 12, r. 9), dat ik in dit wond ben komen woonen, dit is mijn eigen keus, II. H Werkwoord. \ Werkwoord is de voornaamste woordsoort in deze taal, daar bet § 37. de Bikeeste vormveranderingen ondergaat. De vele soorten ia kkunen ia te deelen, zal wel noodig z^'n, daar hei te moe^lp is ieder hao- ner een naam te geven. Voorop worden behandeld dezulke, die er als stamwoorden uitzien, en die we stamwoord^ke werkweordek kunnen noemen, terwijjl de a^eleide werkwoorden twee hoofdklassen zullen uitmaken. Tot de eerste worden gebragi de eeneoudig afgélmde^ ea. tot de tweede de zamengestéld afgeleide. De eerste bebbra slecbts één vóór- of inheektsel, als b. v. madabu (voorh. ma + stamw. dabu), samu- rung (stamw. surung, inh. urn). De tweede hebben meer dan een dier heehtséls; b. v. mahusaem (voorh. ma en hu^ stamw. saem), marhubajo (voorh. mar en hu, stamw. bajo), dumarfd^ (»iamw. dede, inh. ar en um)y marharukkut (voorh. mar, inh. ar, stamw. hukkid, § 14, a). De e^eidende aanhechtsels als b. v. i en hon, worden hier beschouwd als slechts 't kenmerk van een soort en niet van een klasse te z$n. A. Stamwoordelijke werkwoorden. Hiervan heeft men drie soorten. De eerste bestaat uit twee lettergr., die meestal gesloten zijn. Zoo §38. 1* 88 KJg gesloten zijn, is zoowel de beginner als slnit^ in beide lettergrepen dezelfde, terwijl de laatste lettergreep neeHdl een a heeft. Op een enkele nitzondering na (zie M. bieronder), staat in de eene lettergreep een a tegenover een anderen klinker in de andere. De klemtoon is zoodanig» dat iedere lettergreep zoo wordt niigesproken, alsof 't werkwoord uit twee afsonderlijke woorden bestond; b. v. bumhém of bum bam^ gugd of pu ga, sdkêik of êok tik. Zij) beteekenen 't geven van een geluid, waarin verschil van toon waar te nemen is, en nooit zulk een dat plotseling en eenslui- dend is ($ 52, 4**.); bumbdm b. v. beteekent Jdetteren, nu eens dof, dan weder helder, van r^ststampers, die in de rijst een dof, maar tegen 't hout van 'tstampblok (losung) een helder gelold maken; ritprép van geweer- schoten, waarvan b. v. door verschil van lading, 't eene scheller klinkt dan 't andere. Deze werkwoorden moeten van den beginne af tweeletter- grepig geweest z^'n , daar hunne beteekenis geheel afhankel^k is van de tegenstelling der klinkers in de twee lettergrepen (§ 52, Aanm. onder 5^). De van hen afgeleide woorden verliezen dien eigenaardigen klemtoon; van daar mandokdak, katukiak (D.), humatuktang (§ 11), enz. Aanm, Vroeger schijnen er van deze soort meer geweest te zfjn, die op een klinker, eindigen; 200 b. t. doda, dat heden als sahstantief geldt, en tevens 't ttamwoord is van wuindoda (een hond met doda! roepen) ; even£oo duda^ stamwoord van numduda (rQst uit den bokter eiampen, iets ^'n of tot meri itatÊpe»), Beide deze voorden hebben op de Toorlaatste lettergreep den klemtoon; van daar dat z^ met meer gM een geluid ^«mm. beteekenen, zoodat men niet dódd segt, maar dodd dodd (zie beneden bQ de HerkeUng) om het maken van *i gêüdd doda aan te duiden, terw^l bémèam gebezigd wordt, en niet déidd, M. heeft ngukgnek en t^'uii^et, D. heeft taMo (xai een vroeger tahiokf) H bijzonder geluid maken bij 't § 39. De tweede êoort heeft de voorlaatste lettergreep zwaar. De werkw. dezer soort worden allen intransitief gebezigd, en beteekenen een beweging t houding of toeataud; b. v. lao (§ 10, a., gaan), tindang (staan), hitndül {zitten ^ . gezeten zijn)^ habang (vliegen), rapar (vitgehon* gerd zijn), enz. Zij kunnen, even als met alle intransitief gebezigde werkwoorden 't geval is, ook 2i\s eenvoudig passief {^ 100) optreden ; ia- ding b. V. kan niet alleen achter blijven beteekenen, maar ook achter- gdaten worden , als eenv. passief van manadikkon (§ 51 , iemafnd achter^ l(Ue»)t en zoo ook beteekeut sega: in een ioeséand verkeeren ten gevolgd Tan maisegcJum (iets bederven^ kapot maken). Amm. gdbe of hage <f 26 Jmm, 2) en khmhah (D.) vorderen een snbitan* tief na zieh, en beteekenen: iete worden; b. ▼. gahe 4foima (een meneek woT" den), khnbeU H-mMatffu (een eteitffe worden). —-^ nd6ng, dat naar de betee* kenie (aamoezig effn, er sijn, op een zekere plaats of in een zekeren tyd he- 9iamt vooral niet gelQk te stellen met ons s^jn^ zie S ^) tot deze soort moet gehitgt worden, M^nt s^jn klemtoon gekregen te hebbói door een versmelting mot wng (eetu, zoo men dit zonder klemtoon als H nitspreèkt), aoodat het ei- gentiyk ada (nog in 't Mal.) + nn§ is (U. 61» Atum, 7); men lette op 't gebnuk van dit woord, als b. v. in adóng ma halak (er leefde, eens een man, er wde eent iewtand). Dit adóng behoudt zQn klemtoon ook na na (nadung) maar verliest hem na indd (§ 153, indadong), OpmerkelQk is gotap, dat naar holóm te oordeelen, tot een andere soort ($ 42) zonde ipoeten gebracht worden, en z^n klemtoon missehien te danken heeft aan 't gebruik er van ab kagolapan (door de duisiemit overvallen worden, { 112), zoo als. in K. meermalen, 't geval is (Ib. II, bl. 880, r. 20); zoodat bet niet als kolom: duiefer gijn als eigenschap beteekent, maar meer. als toestand van iets, dat duister geworden, is^ De derde êoort heeft de laatste lettergreep zwaar, en beteekent } 40. 't zijn in een teweeg gebragten toestand; b. v. kitsü ($ 11, gesloten zijn), tandm (bedolven zijn), pago (ingekeid zyn), kembdngi {uitgeepreid zijjn als een mat b., v., § 48), saém {door een iaem onsckadelj^k gemaaki), taUdn {ter neergelaéen, van boven naar beneden), ünggdug, tunff galing (zie Wdb., en noot op bL 21), enz. a. Deze werkwoorden knnneu tegenover werkwoorden, die een handeling voor- stellen, waarvan zulk een toestand 't gevolg kan z^n, als eenvoudig passief (f 100) overstaan, masr ook tegenover een substantief, dat een voorwerp voorstelt, dat door sijn werking zulk een toestand te weeg brengt; b. v. pitl^i (i XI)* gedoien zfjn, dat zoowel togenover mamiitn (iets timten) staat 'als tegenover piétu. (deur als sluiter). Zoo kan ook kiteu beschouwd warden te beteekenen: in den toestand verkeeren door een sleutel te. weeg gebragt, daar toch kiteu (kvisu) naar f 26 't Mal. kun^ is. Aanm, Op dezelfde wgze moet ook dilat, dat de nominale vorm ($ 99) en 't stam woord is van mantHlat (aan iets Ukken) ontstaan z|jn uit een vroeger dHd, 90 dot ik dM tonUmd vêrheerêm ie weeg geiraft door een tottg {dila) moet be- teekend Lebben, zoodat düat eent dOdi (bl. 56, II. 1^) is geweert, «n door 't gebruik als passive imperatief, die toch een formeel substantief is Q 99), z\)d klemtoon heeft verlegd ($ 19 I, ea vgl. Jomt, op bl. Vl), Hieruit Uftkt, dat de sluiteudo k van diM (D.) =«: dKAr niet oorspronkelQk kan z|ii, êtenmin «Is in 't Mal. en Jay. UdaJk (i 96)/ Ook ümSm moet op dmliae wtJM uit Imm> ontstam z^n. Ook in dit woord vindt men in D« «en A als »loiter (Umoi) evea «la in 't Jar., Mal. (UnaA) en Sund. (UmiA). De beteafcenis nm tm (ee^/ ihm- nottde éeoaiteu) van wï (iuAoud, wft in tela t») is eenigzIlM gew^aigd nr T.»tMar niet in M. waar het nog **§eeuld sQn" beteakent. Ook dez« w\)So van woorden te maken is veroadcrd. — Of Hft^ffong als substantief oorapiDakelUk *t velfde woord als iinggAtg is, durf ik niet aeggon (vgl. i éA, è), • •• / . ■ ■ B. 4/ï/«Mes^ vmhfioordtn. I. ^^r«<tf Hoofdkl(i98€ of eenvoudig afgeleide werkwoorden. ^41. Hieifvan z^o vijf klassen ^ waarvan ieder ii^eder in soorten te ver- deeien is. De «£r«^ A2asM heeft 't voorh. imi, de 6M^«fir 't Toorb. wumffy. dat gewijzigd wordt naar den beginser van 't «tattiwo<tod, de derde 't voorh. mar^ de rierflSe 't inhechtsel um^ en de t^t20 't voorh. pa. 1. ^fr«/« klasje of werkwoorden met H voorhechtsel ma, > Bese klasse bevat twee soorten. § 42. De eêrsitf aöori, die in beteekenie rr^ wel overeenkomt piet ons bg* vcegeljjk naamwoord, beteekent H hebben van eeii hoedfmigheid,.die als een toestand wordt voorgesteld, waarin iets. 'tag van natareof op een andere wijze verkeert. Zij onderscheidt zich van de tweede soort niet' aUeen ia beteekeoisv maat ook in vonn, daar z^ 't voorhechtsel in zékere aaostonds te vermelden gjevallen verlieeen kan» terwijl zulks bij de tweede bijkails nooit plaats heeft. Verreweg de meeste weikwoor- den dezer soort/ dte kortheidshalve kw^l/^haÜioê ^erkmooftd^ genoemd lallm gorden, blonden 't voorbecbtsel alleen, wanneer s^ als prae- dioaat optreden ^ b. v. marata (rood ^), malmbo {koog ^a)» madeng- ga» {schoon fff»), em(. Zoo z^ als praedioaat 't voorhechtsel veriiezen, 't geen in de dagelijksohe taal vooral plaats heeft, dan verleppen zij den klemtoon naar de laatste lettergreep; b. v. timèó haju on {hoog is deao boom) «c maiimöo hafu on, rard hunga oa {rood is deze bloem) = ana* rara bunga on, In plaats van hun voorhechtsel nemen zij als praedicaat 91 ook na aan; b. t« na Umb<y k»ju on^ na fara hinga tm. Da klemtooik valt hier weder op de voorlaatste, maar op de laatste, too vddf Mkeen pvaedicaat «on^Mi (j^el^k^ ah) staat; b. rJ êcmffim na iotéér knida^ aU H ware mt iè heit ^ik. Attributief (als b^voegcl^k naanw.) optreden- de, móeten st^ 't relative na (§ 149) yéói ^ atamwöord nemen; b. y. i^p na bal^a ({ 86). Ook alé tobstantief optredende, yerHeien HJ'tyoor- hechtsel, maar hebben dan den klemtoon öp dé voorlaatste,' b. r.paUun (f 11) héUefdheH, maar paUén, napaUun of mapaüm (bde^ is); Um^ gam {ontzagioekkend vóórkomen), maar tongém^ na Umgam otfnaiongam [ontzagwekkend van voorkomen is). a. Als substantief hebben zy ook een b\jzonderen vorm die eerst later ({ 122) kan behandeld worden. h. Voorts verliezen zij ook *t voorheehtsel in zamenstelling zonder echter den klemtoon te verplaatsen; b. v. gahe-hoUm (scAairijJt zijn) van na gdbe {rijk zijn) e& holón^ ndbóUm of mahoUm {groot zijn)-, datu-iolon (n groot-datu) van datu (mgchelaar) en holón (datu na holon zonde beteekensn een wig- ehélaar, die groot van ligehaam is of forsch gebonvd). Een woord, dat altyd zoo in zamenstelling gebezigd wordt, is raja {pUtu-nya, djohhai-raja, èunga- raja, rimèu-raja, enz). I)it raja kan men met ons Aoofd (als b. v. in Aoqfd- poort) overbrengen. e, Sen enkel dezer werkw. heeft ak praedicaat altijd na om het te onderschei- den van een ander geljjklnidend; b. v. na gabe {rijk zijn) tegenover gabe {gelukkig zijn, zegen genieten), en gahé {gunstig ot goed zijn, van een voor- teeken). M. bezigt na bara = marara of rara. tutu heeft Mjd de laatste lettergr. zwaar; van daar na tutu als praedicaat en als attribnat. Bé reden Is, dat het een herhaling is van tu, dat nog Malagasisch is, en in D. in den vorm tuhu (bl. 39, XI b») voorkomt. Ook lebdn, dat nooit zon- der na voorkomt, behöndt z^n klemtoon altijd (na lebdn, $ 148). De reden is, dat het eigontl\jk leba -f- an ($ 8) is. Na de negatie so kan gabé: na, en uU: ma behonden; van daar na so na gabe (b. v. voorteekens, die niet gunstig z^n), waarvoor men ook na so gabét (bl. 56, II, 1^.) kan zeggen; na so mauU (iets, dat niet schoon ot gunstig is). De stam woorden, die met een a beginnen, kan men niet met na bezigen; van daar komt nasi niet voor, en bezigt men een verbalen vorm {na marasi ni roha, die medelijden heeft met enz.); evenmin heeft men nasok naast asók. Als praedicaat is masi (f 8) in gebruik, maar meer in de poda-itL^l. Hoewel n«M^^/ ontstaan is uit na ingol <bl. 59, II, Janm, 1), geldt het thans als stamw.; van daar naast mengel 92 ook mé ntm$d^ terwijl M. imgH bengt» en mmmgol in T. met een gew^sigde . beteekenis in gebmik is (zie Wdb.). d. In de foda en andumf wordt by deze soort vas werkwocrden, zoo zQ als at- tribnut o]itnden, ook am in pkata vaa na gebelgd; van daar HtiuÊMm ma- torop, aaep mauli Mttnff, mMU m^dona, enz. Ook in M. ia dit 't geval {mntjëmg magodtmg^ Mak matffat^'i naast AakA na tffadfij zie Ib. II, U. 132, T. l&en 19). In D. bezigt men mëkarga (bl. 41, III) ook als attribnnt. e. In versierde bijnamen vindt men ba in plaats van nut; b. ?. uanmi èaio- dun§ {Todung khphaan) van todang (vlg. { 44, onder). § 48. Een substantief kan tot deze soort overgaan door verlegging van den klemtoon op de laatste lettergreep, of door voorplaatsing van ma otna, 't Beteekent dan de hoedanigheid hebben, die aan 't voor- werp door 't substantief voorgesteld als kenmerkend eigen is; b. v. d(Uu {datusch zijn, d. i. zich onderscheiden door 't geen een datu ken- ' merkt, namentl\jk door 't uitmunten in de wichel wetenschap); rahdt (alê een rahaiy of zaag zijn, rwo zijn van bladeren, waarmede men po- lijst); tuhtl (als een tukil, of beitel, zijn, /yntWm^^^^ van een geluid); iukkót (§ 12, als een iukkot^ of stok zijn, pcd staande zijn); htiibu {als een 6uèu of fuik zijnf d. i. langwerpig bol even als een fuik zich voor- doen , zoo als een hangbuik), terwijl mabubu in de poda gezegd wordt van een persoon, die een hangbuik heeft; na begu {dapper zyn, letterl.: als een begu of bovennatuurlijk wezen zijjn, zoodat men den dood niet vreest); saring dr (als een saringar, of weergalm, zijn, weergalmen); ma^ dohung {rekbaar zijn, letterlijk: als een dohung of snaar gespannen kun- nen worden); dandk {kinderachtig zijn) van danaky dat nog in M. kind beteekent; èau (letterlijk: bau, of geur hebben)heieek.ent nu bepaaldelijk stinken; bagd8{diep zijn) moet op dezelfde wijze gelijk daya« (^»w als een ruimte van diepte of hoogte) zijn (zie ^ hieronder) ; vgl. runggden rungga, enz. Zulk een uit een substantief geboren kwalificatief werkw. kan men meestal (zie hieronder in a) door slechts den klemtoon te verplaatsen .(§ 42) niet tot een substantief maken : meu'kan b.v. niet zeggen ^»»a, om zijn dapperheid weder te geven, even als men daona zegt, om aan te duiden de vertojjderdheid er van, daar beguna: zijn afgestorven indtoi" dualiteit of z^n geest zoude beteekenen. Om dus zyn dapperheid weder te geven neemt men zijn toevlugt tot 't afgeleide substantief, dat § 122 behandeld wordt. a, tongd of na tonga {onöeprédi^d-vtLn 't gemoed (van de buik gezegd hongerig) 93 van tonga {middenrmnUe), en diu lettermk tUs eemwUédeMrmuieMpn, ruimte kMen, kan ala sn^stantief optreden; b. ▼. oka wut nm tonga ni roham; arga {priji^. waarde) ^n klemtoon verleggende (argd) beteekent dnmr i^n {argd hamindjqn t, gemelde henooë ü duw)', tmndal {de rug of onderiatU vnn een blad) wordt tunddl, en beteekent met den rug naar ieto toegekeerd; vgl. ook Auddi in M. nit Audui ^e Wdb.). Over den klemtoon by tongon na mueé ({ 123) zie $ 4& onder. è. BQ sonunige woorden ia het onseker, of 't aubstantief oortpionkéiyker ia. 't Onderscheid in de plaata Tan den klemtoon nn eenmaal de dienal van oen woord in den sin bepalende, soo ia het natonrlfk, dat ook wel eens een snbetan- tief uit znlk een werkw. is gemaakt geworden; soo b. ?. ugurdung (geèoeMd zyn) waarsehyniyk oorspronkiyker dan gurdmng {bocAel); vf^, bagdt en hagai. De ttoeede soort behoudt in verreweg de meeste gevallen 't voorh., { 44. Koodat men b. v. niet hugéng kan zeggen naast ma!mgang {gewond zfn). Ook kannen zij niet als substantief optreden door bloote weg- valling van H voorh., soodat men b. v. niet dahuma (z^ vaüeu) kan zeggen van madahu {vallen). Ook attributief gebezigd, behouden zij 't voorh.; b. v. tano na nudMak oitano nuUolbak (aarde, die ingestort m), èajo na mahugang (een persoon die gewond is), hoju na maiurhat ('ii ontwortelde boom). Op een enkele uitzondering na worden deze werk- woorden intransit. gebezigd, en beteekenen in 't algemeen 't verkeeren in een toestand, die 't zij uit den aard van een voorwerp pkats heeft, 't z\j door iets anders is te weeg gebragt. Zij kunnen ook in tegenstelling van een transitief gebezigd werkwoord als eenvoudig passief optreden, zouder dat dit werkwoord van 't zelfde stamwoord behoeft afgeleid te zijn. Zoo b. v. kan madabu beteekenen: vdUen van iets, dat van zelf valt, maar ook vaiUen ten gevolge van de handeling van een ander iets; magorpung (fijn vergruizéld z^n) vindt men tegenover manêuda, als het: iets //ff stampan beteekent, als eenvoudig passief gebezigd (Ib. bl. 186, o.); matomhuk, doorboord of van een gat voornen g^n, inge- deukt z^n kan als eenvoudig passief staan tegenover maninggang (op iets vallen); b. v. maiom^k tano di-Unggamg (de grond was ingedeukt door dai gezegde persoon er op vieV), Sommigen kannen beschouwd worden als van een substantief afgeleid te zijn; b. v. maüa (besckaamd zyn, zich schamen) van Ha; ook uitgescholden zijn als een toestand te weeg gebri^t door makkehelai (iemand uilschdden); mnAugang van bugang (wonde); marun (J 8, (^ koorts hebben) van arun (koorts); / u male {hmgetig snjn) van U (in M. iióg kmger). Van vemiveg de mees- ten is 't stam woord geen gangbaar w«ord; zoo b. v. is dabu niets anders dan de passive imperatief van mandobu (iets laien mUen^ to drop some- thing). Een enkele is van een passief afgeleid ; b. v. inmixuttanff {ten eten ffeinvüéêtd worden) van ni^ottatiff (3de passief van mang&ttang, $ 114). Van kmtfia^ dat alleen nooit vooricomt, maat een vraagtvooid is (} 146) , heeft men 't vragende werkwoord fnakuwd (hi wetketi toestand verheeren? waideerm?) *^ — 't Voorheebtael ma wordt x6(a een uit het Toorhechtsei ia (§ 15S») en een substantief samengestelde uitdrukking steeds door na vervangen; b. v. naaahamünff, too fffoot ode een geit 2^n (in D.: maeahambingy Slechts telden bezigt men ^a (| 80, VIII), om dese beteekenis aan te brengen (§ 48, e.)\ een voorbeeld is ia«a- onan, dat in D. nog masaonan (bl. 34, C. I.) is, en thans slechts adverbiaal optreedt. Zeer telden worden se te gelijk transitief gebe- zigd ; voorbeelden z|)n mald (iets genen) , waarvan geen passief mij ooit is voorgekomen; marorot (pp een kind poesen), manaek (iets beklimmen^ op iets hummen). De beide laatste hebben 't verbreedde passief ({ 116). a. Slechts bfj aitxoiidering verliest dese soort 't voorheehtsel; too heeft men limói als praedieaat in plaats van het in de ]ooda gebezigde maUmoi, en më- lemii (bl. 41, III) in D. Naast nutroêai vindt men ook, maar zelden, ro- sdk, M. heeft €la64 maar t= ton^u in beteekenis, zoodat men bezwaarlQk aan madabu kan denken. In M. heeft men ook iano na tolbak in plaats van tatêo na tnaioUak. In plaats van makuwa heeft het maugutca en mauu' ga (^26, Aanm. 1). b, 't Stamhoofd vnn magorpung kas Wel vroeger een substantief geweest zijn, daar gorpung *t zelfde woord Is als 't Jav. gtdëpvng {meel), dat een vroe- ger glflpung veronderstelt, zoo als bl^kt is uit 't Mal. birkek = Snnd. bilkek. ü, maMMong (f 30 » IV) is denkeiyk nit ma + hinotöng, 3de passief van een vroeger makkoUmg (vgl. maikakotongi) , zoodat het eigentlijk betcekent in den toeêtand verkeeren tan beklaagd ie worden, B. bezigt mhtgüïëng (dat ik nit wanhoop onder ng^Ung in 't Wdb. heb geplaatst); het stamwoord moet kUhtg (=: koUng, bl. 87, J. I) z^n, zoodat het als intransitief werkwoord (vig. { 45) xick beklagen beteekent. Aant. Uit 't bovenstaande blQkt, dat 't Bataksch even als onder anderen 't Malagasy geen eigentlijk adjectief kent. In 't Malagasy is evenmin onderscheid ttisschen a^eet. en intransitief werkwoord; b. v. maiuri (Hawasch), maturu (an- 95 dcTQ Makgas. di&lecten), dafir^k {Dt^j., { 30, VIII) :^ ^iitm (l«f,), Hdw (Mal.) Oapm; madiu («m -h; dim) tehoon, gindeiifk, j^zwivêtd otm êehuki gijn, o»- êehtMig bli^iên te Hjn na aen godeoordeet dooorgeataaii te hebben ; vgl. ook nuidio (Tag.) =1= Uiu (vg). noot onder { 68). In D. beaigt men htijor (teeaboek, bl. S44, r. 18; cie bl. 41, III) naast tor (Ib. bl. 49, r. 9 v. o.). 2. Tweede klasje der eenvoudig afgeleide werkwoorden oi werkwoorden met 'i voorhecktsel tnang. , Vele werkwoorden dezer klane, vooral coo z^ geen aanheohtsel § 45. hebben, worden Eoowel transitief als intransitief gebezigde Alleen ait 't gebruik kan men weten, wanneer 'teen of 't andere plaats heeft, daar de Torm het niet'alt^d uitwast. Zoo b. ▼. is makkandang Q 12) altijd transitief, terw^l mangandang^ waarin de beginner van 't stam* woord (handang) verdwenen is, alt^*d intransitief voorkomt. Daarente- gen vindt men makkuling altijd intransitief gebezigd, en evenzoo in D. mengkehe (bl. 84, C, II) en mengkulu. Daar 't actief van een transitief werkwoord vooral gebezigd wordt, waar 't object onbepaald is, zoo kan het natuurlijk te gelijker t^d als intransitief werkwoord optre- den. Zoo kan b. v. manurai (stamw. suraf) niet alleen beteekenen : op iets schrijven y 't zij dat iets boombast of bamboe is, mits de spreker geen bepaald stuk bamboe of boombast bedoelt, maar ook schrijven, aan H schrijven zijn. Zelfs met 't aanhecbtsel t kan het intransitief op- treden; b. V. sai na manurati bajón (deze persoon is steeds aan H schrijd ven). Zoo het object na 't actief van zulk een werkwoord nog genoemd wordt, bedoelt men er altijd een voorwerp mede, dat onbekend is; b. v. mamhuwai bom ('^ dochter nemen, 't een of ander meisje, niet by name, of op een andere wijze den spreker bekend, als vrouw tot zich nemen), zoodat het als intransitief werkwoord den zin heeft van gaan trouwen. Zelfs 't getal van 't object kan bij 't actief onbepaald zijn , zoodat het even goed meervoudig als enkelvoudig kan zijn, en men een bijzonde- ren vorm van 't passief moet bezigen, om bepaaldelijk 't meervoud uit te drukken ({ 116); mambuwat kan dus even goed beteekenen: iets ne- men^ als: zekere dingen nemen. Voorts is op te merken, dat de han- deling door 't werkwoord aangeduid, ook in 't actief (§ 106) zoodanig is, dat zij niet gelukt of volbragt behoeft te 2^n, zoodat mambuwat mx^ zoo zeer: iets nemen heet, als wel: iets wiUe» nemem d« i. naar iets de handen uitstrekken om het te nemen. Eerst uit 't verband of uit een bijkomend woord moet 't gelukt of volbragt z^n blijken (§ 106). 96 $ 46. Wat de w^tigmg betreft van dm neuMank vam 'é voorheokisd, i« vooreerst op te merken» dat de weinige stamwoordea, die met een neuflklank beginnen, aan geen vasten regel te onderwerpen z^n; 't geen te verklaren is uit 't streven de q)eenhooping van gel^ke neoa- klanken te vermijden; van daar 1^. dat woorden, die met een ng beginnen, in plaats van manp een ander voorhechtsel als b. v. mar of ma vertoonen; b. v. mamgatngaü {ngaingai)\ mamgoü (M.) van ngot; mangolmgohhm (ngokngok); in welk laatste woord men ook mang kan aannemen, met wegvalling van zijn sluiter voor den beginner van 'tstamwoord, daar twee n^ê toch niet te hooren z^n. 2^. dat woorden met een n beginnende een a na 't voorhechtsel hebben; b. v. mtmganólnól (ndnol), manganongnong (nongmmg), a. Over manaek zie { 44, onder. D. heeft mêttgH; b. y. mhtgënangHi (stamwoord nangH). ' 3°. Dat stamwoorden, die met een m beginnen, meestal ma ne- men, en soms um met wegvalling van den sluiter, o£mar; b. v. ma- matahon (mata); mam^aki {mijak)^ waarnaast ook, maar zelden ^ manga- mijaki; marmangmang (mangmang)^ marmasak ({ 58, 2°), umanukkon (manuk). Over mangan en modoppon, zie J 62, 1", § 47* Omtrent 't voorhechtsel voor stamwoorden, die met geen neusklank beginnen, houde men 't volgende in 'toog: 1°. De sluitende neusklank van 't voorhechtsel blijft vóór keellet- ters en klinkers; b. v. mangalap. (alap), mengkargai (D., harga)^ mak- kandang (kandang)^ manggolom (jgolom). De k (k in D.) valt in een paar woorden weg, zoo 't werkwoord intransitief optreedt; b. v. mangan- dang, mangurtut of mangitkkut (§ 14, a.), mangobol, mangoraik, mangi- bul, mangiUy mangamJbirang , mangonai, enz. Zelden valt hij weg, zoo 't werkwoord transitief gebezigd wordt (vgl. makkembang met mangem- bang); een voorbeeld is mangabya, dat echter meer in 't passief gebezigd wordt, daar toch 't object van zelf bepaald is (zie Wdb.). a, Yan nuMgiuona moet Mnona (8de passief van kona) 't onmiddemke stam* ivoord zQn. — mangatara en mangiritanna s^n sabstantiven (in M. be* ' zigt men nog otara en irisannja, bl. 29, Janm, 2), die H voorhechtsel heb- beu, om door een verbaal voorkomen te hebben overeen te stemmen met nu^naèija, waarvan de beginner uit een d in plaats van w (zie Wdb.) is ont- staan (§ 80 VIII). Vgl. een diergelfk geval { 52, 6^, e. 97 M. Alhier valt de k ook b^ transitief gebesigde werkwoorden weg, xoo de lettergrepen yan 't stamwoord met denselMen medeklinker beginnen; b. ▼. «m- nffUHi (bl 26, B. I), mangUktU (Aittii), man^Oi(t (znid-M. in plaats van ma- ngokaty stamwoord kohoi). Een nitiondering is mangiiUjaihm, maar dit is sleehts te verklaren nit een yroegeren vorm Mshai (zie bl. 81). 2°. Voor trillers vindt men na 't voorhechtsel nog a (§ 23, Aanm. 3, op bl. 49); b. V. mangarijor (r^or), mangalapa (tapa), a. Ook is manga in gebmik b^ dijor door te denken aan rijor ({ 24, a). Naar den klemtoon te oordeelen, zoude een da» van mangaddi 't stamwoord moeten zQn. In 't Kawi vindt men mang v6or eenlettergrepige woorden; b. v. mangdffut (iemand baden), waamit 't Javaansebe ngidus, na eerst angdus of angëdut geweest te z^jn, verbasterd is. In 't Bataksch is dit echter heden niet 't geval ; van daar mandók en numdim ({ 20 I) van dok en dwm, D. Hier bezigt men mëngë; b. v. mëngëlapah, Aanm, In numgahuwal, mangdbolon én mangatadja honde men wianga niet voor 't verbale voorheehtsel ; het is een transcriptie van 't Mal. maha (\^) door den invloed van 't Men., dat v^r woorden, die met een triller beginnen, gaarne maha in plaats van ma (in 't Mal.) bezigt, zoodat de Batak, die in dit geval manga bezigt, dat maha met z^n voorheehtsel overbragt (mangaradja is das == maXaraé^a , en mangaboUm =z maXabatar), 8^. Voor de tandletters zoowel als vdor de verhemelte-letter dj (§ 7, Aa/nm. 8) wordt de sluitende nensklank van 't voorheehtsel n. Zoo 't stamwoord met een scherpen medeklinker begint, dan valt deze weg, mits 't afgeleide werkwoord tevens transitief gebezigd wordt; b. v. manura ifura), manurat (iuraf)^ mandege (degé), tnandjokkdl (djokkal). De « en ^ blijven daarentegen meestal, zoo 't werkwoord, 'tz^' altijd, 't zij vaak intransitief gebezigd wordt; b. v. maUohot (§ 11), en matsadi (altijd intransitief); manij^ok (M., alt^d intransitief); maUatong (ook transitief); mataamot (ook transitief), mentjüan (D., altijd intransitief); mentadi (D., alt^d intransitief); maésipanffanon (altijd intransitief), dat onmiddel^k van H-panganon komt. Daarentegen wordt manoUor of ma- nortor altgd intransitief gebezigd, niettegenstaande de beginner van 't stamw. (tortor) weg is gevallen. Naast elkander vindt men matHlo en manüo als transitief dikwijls gebezigd, en evenzoo tnatiudakon en manudahon» 98 er. Woorden, die uit 't Men. %iiu overgenomeD, kunnen hier niet in mnmerking komen; b. v. maUUok en maUnru Hier is ^ een poging de (/ van ifiM («peiling ijUapj § 30, XII, Ami.)» en Ijftri weder te geren. Wat betreft «Mi» segahon^ boewei 't stamwoord (m^vi) een £atakscbe& votin beeft, het kaüxy» U gekregen b«bben door te denken aan 'tNoord-Men. (f^fvao daar dat mea ook tego en mattegohon bezigt. Over maitap ({ 11) zie onder a, f 62. M. Over 't optreden van i^ alhier zie bl, 29 III. 4®. Vdór lipletters is de sluitende neusklank i», terwijl de scherpe medeklinker wegvalt, en soms ook de stompe; welk laatste geval nooit plaats heeft, zoo de lettergrepen van 't stamwoord met dezelfde medeklinkers beginnen; b. v. mamiUang (jntsang), mamunu {bunü), mambMal {balbd^^ mambohok {hobok). Bg sommige woorden is um (§ 62) in gebruik gebleven; b. v. umboto (boto), uinbegé {begé) in plaats waarvan M. nog mambegé bezigt. a. In gebruik is ook mamoio maar all«en met rtfka , om aan te duiden vgrmoe- thns koêêieren; b. v. «£i tapijan on ma hmmn paél/^pa ganup ari, mnang mamoto roka ni halak (ontmoet elkander aan deze badplaats dagel^ks , opdat men geen venBoedens hoestere). Vaa deaen yorm is pamoto (i 120) afgeleid. § 48. Wat betreft de bekeJumUt die^ welke intranaitief gebezigd wor- den, stellen iets voor, dat van uit een voorwerp als 't gevolg van s^b wil uitgaat, en dus een handeling, of wat als zoodanig kan beschouwd worden; b. v. mandaU (wHgeréi^ van een geweer, »iH wiUen afgaan); manimdjang (iundjang^ êcheppeHt 'n 9ekQp ge^en. Hooien van een ge* weer). Van een werkwoord afgeleid, dat een teweeg gebragten toe- stand of hoedanigheid voorstelt» beteekenen zij in zkh dim toe9tand be-- werken of die hoedanigheid vertoonen; b. v, mangembmtg (ziek epreiefen als een bloem) v. hembdng (} 40)| tMmuhung {ziek ineenroUen als zekere in- sekten, een verkleumde) v&npnhung {gesloien van de hand, gevmeibidd); manaiéan (Ib. bh 84, r. 5» bl. 141, r. 7), Miek UUeu zakken (van de wor« tels van een hemel-boom), y^ixt^tia» ($ 40); mamoUar {eieh wié verioo- nen) van beUér () 42). Van velen is 't attmw. geen gangbaar woord, en slechts op te niaken uit andere er van afgeleida woorden; zoo iab. v. mdi geen gangbaar woord, en dat het 't stamw. ia van maUadiy ziet men uit paM^hon); evenzoo van makkuUng, waarvan 'tsUmw. hiding is blljkena Mik^kuUngan (zie Wdb^ bijvO* Van die, welke transUief gebezigd worden zijn drie soorten. 99 D^ eerste 9oort heeft slechts 't voorheohtsel, de tweede nog daarbij 'i aanhechtael i, en de derde 't aanheohtsel kön, I. De eente soofi stelt een handeling, houding of beweging voor, § 49. die onniiddelijk op een object betrokken wordt; b. v, manakko (iets ste- len); mdnmggang (op iets vallen) van iinggang; mcmgar^k {pp \e^ schrijd linge zitten y enfourcher) ven arsak; mandjMjuL^ in weerwü van iets gaan (( 107). Uit de twee laatste voorbeelden ziet men, dat men me- nig werkwoord niet in 't Hollandach eniver weder geven kan, koo dat we cms moeten behelpen met een praepozitie, en 't passief er van moe- ten omschrijven; b, v. di-tinggang (door hem wordt op zeker iets geval- len). In 'tBatakscb ia 't voorwerp, waarop het vallen plaats heeft, een onmiddellijk object, en behoeft dus niet de tussohenkomst van ecfn praepozitie. Zoo ook is de beteekenis van mamukka niet weder te ge- ven door een equivalent; hei beteeken t met iets beginnen , iets anders (ten behoeve van iemand of van zich zelO vervaardigen: b. y. pukka ea- pona (letterL: worde door U met een eopo van hem begonnen^ d. i. worde door U voor hem een andere sopo gemaakt), 't Stamwoord van dit zonderlinge werkw. is de nominale vorm (§ 90, VII) van 't Sanscr. mukha (begin) ^ en verdient de aandacht van die mogten betwijfelen» dat in 't passief een formeel substantief pleegt op te treden (§ 99). De inhoud van zulk een werkwoord is soms zoo bepaald, dat we vaak een b^woord of adverlnale bepaling er b\j hebben te vertalen, zoo ala reeds bl^ki uit 't zoo even aangehaalde mangareak^ en verder uit mamarar (parar), zieh met iets twreden atellen uit gehrek van ieta betere; mmerbeng (eerb0ng)iei^ vm naiü zien, a£iet»^ dat nab^ ie^ zien^manat^ (tat^), iets van verre zien oiieX^f dat verwijderd te, zien. Ook van deze werkwoor- den is het atamw. zeer dikwjjla niet gangbaar, zoodat het in een Wdb. «Ueen kan wedergege^ven worden door een passieven imperatief (i 99); daarom is het af te keuren, een stamw. als b. v. dabu (§ 44) weder te geven met het vallen. Met kurang (te weinig) er voor» kan zulk een stamw. een passieve beteekenis hebben; b. v. hurang do- gol (niet genoeg geÊtnremnzm, h, v. van medicünen). 't Werkwo^d moet dan een handeling voorstellen, die in zich een herbaUng of duur veronderstelt 't Stamw, moet men als een formeel aubatantief be- schouwen, zoo ali^ genoegzaam gestaafd wordt uit 't straks aangehaalde pukka uit mtfkh4t' Waar 't stamw. te gei\|ker tijd een gangbaar woord is, daar lette men op 't volgende; l''. Zoo 't stamwoord tegelijk ala substantief gangbaar is, dan betee- 100 kent 't werkwoord: iets 't objed maken van *t geen mei H voorwerp , door H 9ubstanlief voorgesteld ^ pleegt gedaan te worden; b. v. manguUop, op iets met een blaasroer (nUop) ackieten; mamodU; op of naar iets met een geweer {bodil) eehieten; makkolak^ iets ^' de vadem {holak) meten; man- dwrungy naar iets met een sekepnet (durung) eeheppen om bet te vangeii ; manira, iets zout maken ^ intowten van dra (eouf), 2*. Zoo 't'stamwoord kan opgevat worden als te beteekenen een teweeg gebragten toestand ($ 40), dan beteekent 't werkwoord: iets in dien toestand verplaateen; b.' v. makkembang^ iets spreiden^ van henibdng; makkiisu, iets sluiten^ yan hitêu. Ook van een intransitief werkwoord met 't voorhechtsel ma wordt het afgeleid; b. ▼. mandabu^ iets laten val^ len (to drop something) van madabu, Jamm, 't Gebruik heeft bQ sommige dezer werkwoorden het voorhechlsel mar in plaats van mang geQkt; b. v. margadi» (iets verèoopen) en niet mangga- di9, dat in M. 