VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Implicitas magno Cafar terrore cobortes Ut vidit, primus raptam librare bipernnem, Aufus, € aëriam ferro profcindere quercum, Effatur, merfo violata in robora ferro; > amne quis vefrum dubitet fubvertere Sylvam! Credite me fecifJe nefas. Tunc paruit omnis aò4 VERGELYLEKING VAR zy; en dat ‘er na denzelven nog zorgen te vreezen, nog blydíchap te hoopen is. (*). | Maar gelyk de Stervelingen, hoe groot zy, als men deti een by den ander vergelykt, wezen mogen, altoos egter klein, zwak, gebrekkig „ftrydig met zig zelve zyn, eri voor onkunde of dwaaling bloot ftaan3 zoo wierdt Cefar door een droom, die hem het gebied voorfpelde, aangedaan, en fportede met een anderen, dien zyne Huisvrouw hadt; en em het leven dreigde. Zyne algemeene levenswyze beant. woordt vry wel aan zyn Geloof. Hy was inderdaad matig in onverfchillige vermaaken ; maar onthieldt zig niets, daar hem zyne wellust toe aanzettede. Dit is het, dát zoo veele fchimpdigten van Catullus heeft voortgebragt, en daar ein- delyk dat zeggen uit geboren wierdt „dat hy de Vrouw aller Mannen, en de Man aller Vrouwen was: Alexander was in dezen zeer gemaatigd 5 fchoon niet on- gevoelig. Barzine en Roxane ontvonkten hem in liefde s en hy was zo ingetoogen niet, of hy gewende zig wel haast aan Bagoas, daar Darius te voren aan gewend was ge- weest. (F). Het 12-1- vermaak daar Alexander zo veel van hieldt „ eri zomtyds zulke buitenfpoorigheden in bedreef, hádt geene aantreklykheden voor Cefar. Niet dat Alexander geduu- rende den tyd van werken reizen en arbeid, ook niet maatig enoeg en geenzints teder wäre, maar de tyd van rust en edigheid was hem om zo te fpreeken, te laf, als hy dien hiet door iets levendigs, of iets dat hem trof, verbeterde. Beide gaven zy buitenfpoorig weg; maar Cefar hadt ’er meer inzigt, en bedoelde ‘er meer zyn belang mede. Zyne milddaadigheden aan het volk, zyne overmaatige kosten ge: duurende zyn Bouwmeesterfchap, zyne gefchenken aan Cu- tio, waren eerder omkoopingen „dan wezenlyke milddaadig: heden. Alexander integendeel gaf om goed te doen, en uit enkele grootheid van Ziel; toen hy naar Afie trok, ver: deelde hy eerst zyne bezittingen; hy ontdeedt zig van al- les, en behieldt voor zig zelven niets dan de hoop van ver: overingen te maaken, of het voorneemen vari te fterven. Toen (*) In luğu ‚atque miferiis, morte ertsminarum requiem , non cru- ciatum, effe ; eam cunBa mortalium mala diffolvere, ultra neque cure; neque gaudio locum effe, SALust. De CONJUR. Caricin. cap. st. (1) Nabarzanes accepta fide occurrit, dona ingentin ferens. Intef que Bagoas erat’, fpeste finguiars' fpado, atgue in ipfo fiore pueri- ties cui, & Darius fuerat afJuetus, EP mox Alexander af]uevite QUINTUS CURTIUS Dg REB, GEST, ALEX. Maan, Le VL, Cap. V: an „a aA in f. CÆSAR EN ALEXANDER. doj Toen hy bykans niemand meer- noodig hadt, betaalde hy de fchulden der geheele Armeé. De Schilders, Beeldhouwers; Mufikanten , Digters , Wysgeeren, (alle doorlugtige be- hoeftigen!) hadden deet aan zyne milddaadigheid , en voor- \ deel van zyne grootheid. Niet, dat Cæfar ook uit der aart y niet zeer milddaadig ware; maar voorneemens zynde zig te verhêffen , moest hy die'geenen winnen, die hy noodig hadt, en naauwelyks was hy meester van het Ryk, of men ontnam hem °t zelve met zyn leven, Ik vind in Cefar die tedere vrindfchap niet, gelyk Alex- ander voor Hephestion, nog dit volkoomen vertrouwen „ datdeez’ voor Craterus hadt. Zyne verbintenisfen en verkee« ringen hadden zyne hoofdzaak fteeds ten doel; zyn omgang was heusch, maar niet Zo driftig voor zyne Vrinden. In vergoeding was ’er ook geen gevaar in’ zyne gemeenzaam- heid, en men hadt nog zyn toorn, nog grillige luimen ooit te vreezen ; daar Alexander in tegendeel „altoos in uiterftens vallende , of de aangenaamfte of de verfchrikkelykíte man was in de verkeering , en zyn byzonder en gemeenzaamst onderhoud altoos deedt fchroomen. De Vrindfíchap onder- tusfchen was zyne fterkfte drift. Wy hebben hier toe geen ander getuigenis, dan zyn eige noodig „dat hy by het ftand-= beeld van Achilles dus hartelyk uithoezemde; O7 Achilles’, wat zyt gy gelukkig, van een waar Vrind in uw leven gehad, en een Digter als Homerus, na uw dood, gekreegen te hebben? Tot hier toe hebben wy deze groote Mannen in hun ka- rakter en natuurlyk geftel befchouwd; laat ons hen thans als Helden , als overwinnaars, en in de geheele uitgeftrekt- heid hunner bedryven bezigtigen. Het fchynt in den eer- ften opflag ongerymd te weezen overdingen te redekavelen „ die nooit gebeurd zyn, of nooit gebeuren konden , maar en- kelyk in de inbeelding beftaan, en evenwel kan dit zomtyds het beste middel wezen „om zyne gedagten bloot te leggen, en menfchen te doen kennen , laat ons dan voor een oogen- blik eens onderftellen, dat Alexander in Cæfars plaats ge- weest ware, alsdan zouden zyne meeste groote hoedanig- heden of onbekend gebleeven zyn, of verkeerd gewerkt en zyn eigen ondergang berokkend hebben. Men mag vast ftellen, dat zyn trotsch voorkoomen , en de weinige voor- Zorgen, die hy gewoon was te neemen , hem in de vervol- gingen van Sylla verraaden zouden hebben; niet ligt zoude zy hebben kunnen befluiten, om zyne veiligheid in eene vrywillige ballingfchap te zoekens. en gelyk hy zyne ge- fchenken uit enkele grootheid van Ziele gaf, zo zouden zy- ag 206 VERGELYKING VAN ne milddaadigheden zelve hem nadeelig zyn geweest. Iņ laats van het Bouwmeesterfchap af te wagten , als wanneer bet vry ftondt overdaadig en verkwistend te zyn „zo zouden zyne ontydige giften hem verdagt aan den raad hebben ge- maakt. Misfchien zoude hy zig ook aan de wetten niet, hebben kunnen onderwerpen, welke zulk eene heerszugti- ge Ziel te veel bepaald zouden hebben, en dus zoude hy iets entydigs en roekeloos beftaan, en dùs zig de ongelukken van een Manlius, van de.Gracchen, van Catilina op den halze gehaald hebben. Maar, indien Alexander dus voor een gemeenebest niet gefchikt ware, en te Rome niets be- dreeven, of zig Zelven bedorven zoude hebben, het is aan den anderen kant niet minder zeker, dat Cefar, wiens moed en voorzigtigheid fteeds hand aan hand gingen , nooit in het hoofd zou gekreegen hebben, om, gelyk Alexander deedt, zig gansch Afie te onderwerpen. | ‚ Het is te gelooven, dat Cefar; wiens gedrag altoos zo bedekt en omzigtig was, dat hy. in alle faamenzweeringen deel nam, zonder meer dan ééns befchuldigd, én zonder ooit overtuigd te worden; dat Cefar, die de verdeeldhe- den onder de Gallen verwekte,om de ééne party te helpen, de andere te onderdrukken, en ze beide onder zyne heer- fchappy te brengen, dien zelfden geest volgende „alle zyne nabuuren onderworpen, en alle de Griekfche ftaaten tegen elkanderen in °t harnas gejaagd zoude hebben, om ze alle onder de knie te krygen. leerd hebben te overwinnen ,} Darius moest dan zelve {neu- velen, gelyk het ook gebeurde, en duizend verfchillende Volkeren moesten hem op eenmaal met al zyn vermogen overwonnen zien? l | Het is waar, dat deze fterke begeerte ngar roem , en deze al te grooté Staatzugt, welke Alexander zelven geen rust vergunden, hem zomtyds zo onverdraagelyk aan de Mace- doniers maakten, dat zy op het punt ftonden van hem te verlaaten. Maar het was alsdan-inzonderheid, dat zig die grootheid van Ziel, welke zig nergens door vervaaren liet, ten duidelykften vertoonde 5 gaat verwyfden zeide hy gaat — ondankbaare, iñ uw land vertellen, dat gy Alexander met zyne Vrinden bebt verlaaten, terwyl by bezig was met den roem van Griekenland ten top te vyzelen onder vreemde Volkeren , die hem beter, dan zyne geboore oriderzaaten gehoorzaamen zullen.’ De Prins van Candé vondt in zyn geheele leven niets; dat met deze edele fierheid „en dat rustig vertrouwen op zig zelven, te vergelyken was. … Alexander zeide hy, verlaaten van „de zynen, terwyl hy zig onder Barbaarfche en kwalyk » Conder gebragte Volkeren bevondt, gevoelde zig zelven » egter zo waardig, om te gebieden, dat hy geen het min- » fte vermoeden konde vormen; dat iemand weigeren Zou- » de hem te gehoorzaamen. Europa of Afia, Grieken of + Perfiaanen 4 alles fcheen hem .om’teven, en hy was verze» R s» kerď \ 208 VERGELYKING VAN s kerd onderdaanen aan te treffen , daar hy menfchen vit s den zoude.”. - Men brengt ten roem van Cæfar by, dat de Macedoniers met verwyfde en laffe volkeren te doen hadden , daar-de ver- overing der Galliën integendeel , daar veel dapperder en ‚ oorlogzugtiger Volkeren woonden ? den Romeinen veel werks en bloeds gekost hadt. Ik zal my niet ophouden met de dapperheid der eene en andere te onderzoeken, maar ’t is zeker, dat Cæfar in de Galliën geene eigenlyke legers aan- trof. Het waren de Volkeren zelve, daar hy mede te doen hadt, welke zig, ter verdediging hunner vryheid op eene woeste wyze wapenden, ruuwe menigtens, die zonder or- de of krygstugt vogten, en inderdaad, zo men twee of drie voorvallen uitzondert, kon Cefar byna in alle gelegenhe- den zeggen IK KWAM , IK ZAG, IK WON.’ Ja ik zoude fchier gelooven „ dat, zo Labienus aan het hootd der Roomfche Legioenen geweest ware, hy Vrankryk niet minder zoude t'ondergebragt hebben, dan Ceefar ; daar integendeel Parme- nio „aan ’t hoofd der Macedonitche benden geweest zynde „ dien grooten flag „ welke het lot van Afië beflistte niet zou hebben durven waagen. Nog moet men hier niet, onge- merkt laaten voorbygaan, dat Parmenio, de hulp van Alex- ander in dezen flag noodig hadt „ daar integendeel Cæfar op zekeren dag zonder den byftand van Labienus verlooren was geweest; deze immers alles, wat hem voorkwam, hebben- de neergeflagen , en zyn kant om zo te fpreeken, hebbende fchoon gemaakt, moest den Veldheer de tiende Legerbende zenden, om hem uit het dreigend gevaar te redden >. dit was het verfchillende lot dier twee Helden, ’t zy dit aan het grooter gevâar , °t zy aan °t onvoorzigtiger blootgeeven , of aan een zeker geluk of ongeluk moet toegefchreeven wor- den. Alexander fchroomde niets, en kwam alles te boven. Hlonderdmaalen was hy in een blykbaar lyfsgevaar „en wierd dikwils zwaar gewond; Cefar liep nu en dan ook eenige __Zwaarigheid, maar zelden, en ik weet niet, dat hy in alle Zyne oorlogen veel gekwetst is geworden. | Ook zie Ik niet, waarom de volkeren van Afië zo laf en verwyfd behoeven onderfteld te worden, nademaal zy aan Europa altoos zo verfchrikkelyk zyn geweest, Waren de Romeinen, terwyl de Republyk in haar grootst vermogen ware, niet ongelukkig tegen de Parthers, welke flegts een: ` klein gedeelte van het Gebied van Darius bewoonden. Cras- fus fneuvelde daar, ten tyde van Cefar, met zyne Room- fche Benden , en eenigen tyd:daarna, deedt Antonius eene Ì droe- j. CESAR EN ALEXANDER 206 droevige en fchandelyke reize derwaards. Wat de verove- ringen en wingewesten aangaat, men kan Cefar eigenlyk eene andere dan die der Galliën toefchryven; want in de burgerlyke oorlogen onderwierp hy het Gemeenebest , door middel van deszelfs eige kragten; en de flag van Pharfalië alleen maakte hem meester van honderd verfcheide Volke- ren, die door andere voor hem overwonnen waren. Men kan niet zeggen, dat Vefpafiaan het Ryk veroverd hebbe, om dat hy Vitellius verwonnen heeft ; en op dezelfde wyze heeft Cæfar het genot gehad van al wat andere Legerhoof- den voor hem hadden gedaan. De Scipioos, Emilius, Mar- cellus, Marius , Sylla en Pompejus, zyne eige vyanden hadden voor hem geftreeden3 alles wat in zes honderd jaar veroverd “was, wierdt thans de vrugt van één uur veg- tens. Het geen my het alleronbegrypelykst van Alexander voor- koomt, is, dat hy in twaalf of dertien jaaren tyds meer lands gewonnen hebbe dan dé grootfte {taaten „in al den tyd haarer duuring ooit hebben kunnen doen. Een Reiziger is heden vermaard , als hy eenige dier Volkeren bezoekt , wel- ke hy zig onderdaanig heeft gemaakt;'en op dat ’er niets aan Zyn geluk ontbreeken zoude „zo heeft hy een vreedzaam bezit zyner. heerfchappy gehad, in zo verre, dat hy aange- beden wierdt door die Volkeren zelfs, die hy overwonnen hadt. In welk opzigt ik Cefar beklaage, welke geene ge- daante naar zyn zin en voorneemens aanden Regeering heeft kunnen geeven, om dat hy te vroeg wierdt afgemaakt door hem, dien hy verwonnen hadt. , _ Nog eene aanmerking moet ik over Alexander maäken ; dat alle Macedoonfche Veldheeren, die geduurende zyn.Le- ven, by hem te vergelyken , flegts middelmaatige menfchen waren, na zyn dood groote Koningen zyn geweest. Enik vergeeve hem in zeker opzigte, dat hy in een land, alwaar het een aangenoome gevoelen was, dat de meeste Goden, tenige Naastbeftaanden of Bloedverwanten op aarde hadden ; daar men Hercules voor den Zoon van Jupiter hieldt, om dat hy een Leeuw gedood, en een of anderen Rover hádt af- gemaakt, dat hy zeg ik, in zulk een land, vertrouwende op het gevoelen van Philippus, welke geloofde , dat zyne’ rouw met eenen der Goden hadt te doen gehad, en zig zelven zo verre boven de rest der Menfchen verheeven voe- lende, zyn waaren oorfprong heeft willen verdonkeren, en Zyn afkomst in den Hemel zoeken. Misfchien ook ftrooide hy dit ònder de Barbaaren uit, om hen des te grooteren eer- R 2 , bied \ P 210 VERGELYKING VAN bjed voor hem in te boezemen; en terwyl hy zig by de we- reld voor een zoort van God uitgaf, hebben de honger, de dorst, de flaap, de wellust, en bet bloed dat uit zyne won- den vloeide, hem genoegzaam overtuigd, dat hy niets dan een bloot fterveling ware. : Na zo lang de voordeelen, welke Alexander boven Cefar hebben mogt, te hebben voorgedraagen , zal ik nu met wei- nige woorden zeggen, dat Cælar door zyn grooten en fraei- jen Geest in allen opzigten, in ftaats- zo wel als oorlogs- zaaken, de eerfte der Romeinen ware. Ook moet men erkennen dat hy, wel verre van aan de ongeregeldheden zyner woeste driften onderheevig te zyn, 5 e Je CÆSAR EN ALEXANDER. ar de werkzaamfte , en tevens de bedaardfte Man des we- relds ware, Groote en kleine zaaken hielden fem even eens bezig ‚zonder dat hy zig ter verrigting dereeiftefcheen te verheffen, of om de laatfte te verlaagen, Moest hy veg- ten, hy wilde het liefft tegen Koningen doen; wilde hy jagen, °t was de Leeuwenjagt; die hy beminde. Hy kon niet befluiten eenig gefchenk , dat beneden hem was, te doen, Nooit zo rustig, nooit zo welgemoed, dan wanneer de benden neêrgeflaagen waren , nooit zo ftandvastig en dapper, dan als zy alle hoop hadden opgegeeven. In één woord , hy begon zig zelven dan eerst regt te bezitten , als de meeste menfchen, °t zy door vreeze, of door eenige an- dere zwakheid zig zelve niet meer bezitten. Maar zyne al te verheeve ziel kon zig naar het gewoon beloop des levens niet wel {chikken , en niet genoegzaam van haar zelve ver- zekerd, was het te dugten „dat zy of in de rust of in de vere maaken zig zelve vergeeten , en als verliezen mogt. Hier kan ik niet voorby „om eenige aanmerkingen te maa- ken overde Helden, wier heerfchappy deze verzagting me- debrengt, dat men ‘er zig zonder tegenzin aan onderwerpt. Men heeft voor hen nog die heimelyke wederftreevingen, nog die inwendige beweegingen van de zugt tot vryheid niet, welke ons anders de overheering lastig maáken. Al wat in ons is, is zagt en onderwerpelyk, maar hunne heer- fchappy is zomtyds ondraagelyk. Als zyonze meesters zyn door magt; en zig zo verre boven ons verheeven vinden door verdienften , meenen zy zomtyds een dubbel regt op ons te hebben „eú vorderen als eene dubbele onderwerping 5 en het wordt als dan lastig van zulke groote Mannen af te hangen, welke ons, in zekeren zin, wettig veragten kun- nen. Dewyl zy egter in geene woeftynen heerichen, en menfchen tot hun gebied zo wel als omgang:noodig hebben, zo ishet gewisfelyk hun belang, om zig naar onze zwakhe- den wat te fchikken. En wy zouden hen als Goden eeren, by'aldien zy zig te vreede hielden, om flegts als men{chen met ons te leeven. - Dog laat ons eindigen, en zeggen dat Cæfar de grootfte Zaken door beleid met dapperheid gepaard hebbe uitgevoerd 3 dat hy zig den eerften der Romeinen hebbe gemaakt. Alexander was van natuur boven de rest der Menfchen. Hy fcheen meester der wereld geboren; en men zoude uit zyn gedrag byna zeggen, dat hy in zyne optogten minder uit was, om vyanden te verflaan „of volkeren te verwinnen , dan om zig van zyne geboore onderzaaten te doen erkennen. Ik ben enz. R3 > BE- s12 BERIGT WEGENS EEN BERIGT WEGENS EEN WELGEÈMAAKTEN DWERG. In den jaare 1759 medegedeeld aan de Academie der Weeten. fchappen door den Heer Graaf DE TRESSAN. E Heer BORWLASKY, Poolsch Edelman , is te LUNE- VILLE aangekoomen in het gevolg van Mevrouwe de Gravinne HUMIECSKA , Bloedverwante van zyne Majesteit, den Koning van Polen. Deze jonge Edelman, kan als het allerbyzonderfte wezen, dat in de natuur beftaat ; worden aangemgpkt> en BEBE, de Dwerg des Konings van Polen, heeft niets byzonders meer, zo dra men dit klein ‚maar vol- maakt menschje gezien heeft. | De Heer BORWLASKY is twee-en-twintig jaar oud „en agt- en twintig duim hoog. Hy is volmaakt wel gefchapen; de natuur heeft zig nergens vergist, en geene de minfte wan- ftalligheid van eenige van deszelfs leden ontciert hem in één’ of ander opzigt Zyn hoofd is wel gemaakt, zyne oogen fchoon en vol vuur; alle zyne trekken aangenaam, zyn we- zen zagt, de opflag zyner oogen geestig, en vrolyk; zyne houding aangenaam, zyn gedrag heusch, befcheiden, en met de inwendige bekoorlykheden zyner ziele overeenkoo- mende. Zyn Liehaams postuur is regt en welgemaakt 5 Zy- ne kniën, zyne beenen, zyne voeten zyn alle in de naauw- keurigfte evenredigheid van een welgemaakt en fterk Mensch. Ik ben door zyne bedienden onderregt, dat hy in een ftaat van volkoome huwbaarheid zy ;ook is hy fterk van Spieren, én neemt met eene hand dingen op, die men zeggen zou- de, dat veel te zwaar zyn naar de zwakheid of kleinheid zyns lighaanis. | ‘ Hy is zeer gezond. Hy drinkt niets dan water, eet wei- nig, flaapt wel, en is niet ligt vermoeid. Hy danst wel ;is vaardig en behendig: in één woord, de natuur fchynt dit kleine Menschje niet alleen niets geweigerd, maar zelfs we- gens de bekrompe maat zyner grootheid vergoeding gedaan te willen hebben, doór des te meer bevalligheden , welke zy uitwendig in zyne gedaante allerwegen verfpreid „emaan zyn geest gegeeven heeft. OO Hy paart zyne aangenaame houding en aanvallige bewce- ingen, met de aartigfte invallen, en fnedigfte antwoorden. y fpreekt zeer verftandig over alles, wat hy gezien heeft; hy heeft een zeer net geheugen, en bondig oordeel. Hy ber e 4 WELGEMAARKTEN DWERG. ar zit een teder hart, en is zeer gevoelig voor erkentenis , lief- de en getrouwheid. Men heeft hem nooit toornig of boos gezien; hy is ongemeen beleefd en in{chiklyk; ook is hy zeer in zyn {chik met de beleefdheden , die men hem bewyst, inzonderheid als men met hem, als met een jongman van twee-en-twintig jaaren {preekt ,en den eerbied bewyst , wel- ke men een Edelman verfchuldigd is. Met dit alles egter ` toont hy zig niet gemelyk of gebelgd tegen hen, die wat misbruik van zyne kleinheid maaken, om met hem te fpee- len, of als een kind te praaten. De Vader en Moeder van den Heer BORWLASKY zyn bei- de van eene veel meer dan middelmaatige grootte; zy heb- ben zes kinderen; de oudfte is niet meer dan vier-en-dertig duimen lang, en welgemaakt; de tweede, JOSEPH gehee- ten, zynde die, daar ik berigt van geeve, is flegts agt-en- twintig hoog. Drie jongere Broeders van deze twee, wel- ke allen één jaar met malkanderen in ouderdom verfchillen, zyn alle drie zesthalf voet lang , fterk en welgemaakt. De jongfte der zes kinderen eindelyk is eene dogter van om- trent zes jaaren, welke men zegt van eene uitmuntende fchoonheid van ligkaams-géftalte en wezens trekken, maar ten uiterften nog niet meer dan een-en-twintig duimen hoog te zyn; zy Ípreekt, en gaat al zo wel en vry als ande- re kinderen van dien ouderdom, en belooft even veel geest te zullen hebben, als de tweede haarer Broederen. Het geen de verdienften van onzen JosEPH, merkelyk verheft, is, dat zyn Vader en Moeder hem en zynen oude- deren Broeder langen tyd als ongelukkige Speel-poppen der natuur befchouwd „en derzelver opvoeding dus ten eenemaal verwaarloosd hebben. | Het is flegts fints twee jaaren , dat Mevrouw de Gravin- Ne HUMIECSKA, en eene andere Dame haarer naastbeftaan- den deze twee Jongelingen naar zig genoomen hebben. Ik weet niet, in wat ftaat zig de oudfte thans bevindt, maar ik heb niet zonder verwondering kunnen befchouwen , dat de tweede , dat is te zeggen, deze, waarvan ik bepaaldelyk fpreeke, in twee jaaren tyds, ‘zo veele vorderingen heeft kunnen maaken, en zo veele kundigheden verkrygen. Hy is zeer bedreven in den Roomfchen Godsdienst, welken hy belydt. Hy leest en {chryft zeer wel; hy verftaat de Re- kenkunde; hy heeft zelfs een geest van order en overleg, waardoor hy van zyne kleine ùüitgaven zeer naauwkeurig boek houdt. Hy is behendig en flaagt gelukkig in alles wat hy onderneemt; maar men ziet ter zelfder tyd, dat hy zy- \ 4 © pÇ Ha 214 BERIGT WEGENS EEN ne agting niet wil waagen met dingen by der hand te vat- ten, die boven zyne bekwaamheid zouden wezen; in vier maanden heeft hy genoeg Hoogduitsch geleerd, om zig te kunnen redden, en genoeg Fransch, om zig tamelyk vaar- „dig en zeer juist uit te drukken. In één woord, men ziet er geene blyken in van kinderagtigheid , of van die zwak- heid en domheid, welke zig in den Dwerg des Konings van Polen, zo dikwils, en mogelyk meer dan in een kind van vier jaaren vertoonen. Daar zyn nog verfcheide andere wezenlyke verfchillen tus- fchen deze twee foorten van Dwergen. Die van den Koning van Polen wierdt van eene Boerin in het gebergte op de ze- ven maanden geboren; hy was niet volkoomen agt duimen lang, toen hy ter wereld kwam, en een houte klomp, wel half vol met wol gedaan, verftrekte hem meer dan een jaar Jang tot wieg. Deze BEBE is thans in zyn twintigfte jaar. Hy zou de beste opvoeding des werelds gehad hebben, was hy flegts in ftaat geweest, om ’er voordeel uit te trekken. Hy is thans nog maar zes-en-dertig jaar oud en begint egter reeds krom en gebukt te gaan door ouderdom; zyn vel is verlept; een van zyne fchouders is grooter dan de andere. Zyn Arends-neus is monfterlyk groot, naar evenredigheid van zyn lighaam, geworden; hy is onregelmaatig van we- zen, en zyn geest is niets minder dan fraay. Men'heeft hem nooit een geregeld denkbeeld van Godsdienst kunnen geeven, nog leezen of fchryven leeren. Hy heeft nooit ee- nig werk, daar de minfte infpanning toe vereischt wierdt, kunnen doen. Hy is onnozel, dom, oploopende, en het Systhemna van DESCARTES over de ziel der beesten, zoude door het beftaan van BE’BE’, al zo gemaklyk als door dat van een aap of waterhond bewezen kunnen worden. Alles daarentegen, wat wy van den Heer BORWSLASKY gezegd hebben, toont „dat die jonge Poolfche Edelman zulk een treflelyk verftand als zagten inborst hebbe; ik erken zelfs dat ik Be’BE’ nooit heb kunnen zien, dan met den uiter- -ften weêrzin, en eene heimelyken afkeer, die uit het ge- zigt, hoe laag de menfchelykheid vallen kan, natuurlyk ge- booren wordt; de jonge Pool integendeel behaagt door Zy- nie-gedaante en voorkoomen, zo wel als door zyn geest; hy neemt ons in door zyne gevoelens, en verwekt eindelyk geene andere aandoeningen in ons hast, dan die van medely- den, en zugt, om alles, wat wy kunnen toe te brengen ter verzagting van het geen ‘er in zyn ftaat of fmertelyk of ver- nederend mogt wezen, | ~ E Zie rd WELGEMAAKTEN DWERG gig” NN v Zie daar Myn Heeren eenige zeer byzondere omftandig- heden , wegens de geboorte der drie gemelde Poolíche Dwer- gen. die ik van al te veel belang heb geoordeeld , om ’er der Academie geen verflag van te doen. : Mevrouwe de Gravin van HUMIECSKA heeft ze my zelve medegedeeld , en vaŭ derzelver waarheid verzekerd , gelyk ook verfcheide Perfoor nen van haar gevolg. OO Mevrouw BOWLASKY is van alle haare zes kinderen al- toos op haar tyd bevallen. De drie zoonen, welke thans van eene gewoone lengte zyn, zyn even eens van eene gee woone grootte, namelyk van twintig, of twee en-twintig duimen ter wereld gekoomen, met welgefchaapelighaamen , waarvan alle de leden regelmaatig waren. ` Toen gemelde Mevrouw van de drie Dwergen beviel, zo hadden de kinderen, eerst ter wereld koomende, naauwe- lyks eene menfchelyke gedaante; het hoofd was tusfchen de beide {chouders, die byna even hoog met het zelve waren, weg gezonken, en de kinderen waren dus van hoven plat en vierkant. De Dyen en beenen, welke gekruisd waren en tegen het (os facrum, of) Heilig Been, en het (os pubis bf) Schaambeen, aanlagen, maakten van onderen eene ei- ronde gedaante. Alles met malkander genoomen vertoon- de iets ongefchikt „en een klomp, byna zo breed als lang, daar niets menfchelyks, dan de wezens-trekken aañ was te zien. Alle drie deze kinderen zyn niet dan na verloop van tyd en by trappen, omrzo tè fpreeken, ontzwagteld; die entzwagteling is egter volkome geweest, en daar is geene de minfte onregelmaatigheid of mismaaktheid in eenige van derzelver Ledemaaten overig gebleeven; zy zyn in tegen- deel zeer wel gemaakt, zy hebben nooit een ryglyf behoe- ven te draagen, en daar is geene konst of hulpmiddel noo- dig geweest, om eenigen hunner Ledemaaten te vormen. Deze berigten laaten geen den minften twyffel over, we gens eene gebrekkige gefteldheid der Lyfmoeder , waardoor de vrugt gedrukt en belet mogt geworden zyn ziguit tezet- ten; naardien de moeder, na deze twee dwergen ter wes reld gebragt te hebben, drie groote en welgemaakte kinde. ren gebaard heeft , welke wederom van eene Dogter van by- na dezelfde grootte en gedaante, als de twee cerfte kinde. ren gevolgd is. - o Mevrouw de Gravin HUMIECSKA ftaat eerlang te Parys te koomen. ‘Zy zal hulp zoeken tegen een ongemak, dat zy gan de regter knie heeft. Zy zal den Heer MoRAND raad- pleegen, en zy heeft my dë eer gedaan, van my te beloo- R 5 | ven, $16 ` BERIGT VAN EEN MENSCH ven, dat zy den Heer BoRwLASKY aan de Academie zoude zenden, om daar onderzogt te worden. Ik beken, dat ik het myn pligt gerekend heb ‚om dit doorlugtig genoot{chap hier van in tyds berigt te geeven. De heuschheid, mensch. lievenheid en beleefdheid van deszelfs leden voor vreem- delingen zullen dit onderzoek meer aangenaam dan lastig maaken voor den jongen Edelman; welke op zyne beurt door zyn fchranderen geest, vriendelyken omgang en be- vallige gedaante een aangenaam voorwerp van nieuwsgie- righeid voor de Academie wezen zal. Ik heb Mevrouw de Gravin HUMIECSKA ernstig verzogt te poogen, om der Academie een omftandig verflag te be- zorgen wegens den ftaat van Mevrouw BORWLASKY gedu- rende haare zwangerheden, en een berigt van den Vroed- meester, of Vroed-vrouw, daar zy zig van bediend heeft; de Heer MORAND zal het zelfde verzoek kunnen herhaalen, om die berigten te bekoomen, welke misfchien eenige aan- leiding zullen geeven , om de oorzaak van dit zeldzaam ver- fchynzel te ontdekken. BERIGT WEGENS EEN MENSCH) DIE DOOR KOUDE TEN EENEMAAL VERSTYFD , EN DOOR BEKWAAME — MIDDELEN HERSTELD IS, door den Heer NAUDER, Werbandelingen van de Koninglyke Zweedfche Academie der Weetenfchappen. do. 1756.) O' den 23ften Maart des jaars 1756. wierdt ’er in de Scheeren van Zweden een man van zestig jaaren door een wervel-wind om ver gewaaid, en op een rots gefmee- ten. Gelyk hy te veel brandewyn hadt ingeflagen, en dron- ken was, zo raakte hy, daar hy lag , in flaap, en men ont- dekte hem niet voor den volgenden morgen. Men nam hem op, en droeg hem voor dood, naar huis. De Heer NAU- DER, Geneesheer in de Provintie van Gottland, by geval daar by der hand zynde, ftelde alle zyne optettenheid te werk, om te ontdekken, of ’er nog eenig teken van leven in den man te befpeuren ware. De voeten waren gansch be- vroozen , en alle de toonen, uitgezonderd den grooten toon des regter voets, bykans zwart. Het wezen en het eheele lighaam was ys koud, en de wangen volftrekt ftyf. Geen gewrigt liet eenige de minfte buiging toe, De oo- ' o ; | OE gen, t > a- POOR KOUDE VERSTYFD &c. 217 gen, die open waren, ftonden zeer Wild, en knikten niet, àls men ze aanraakte. Geen het minfte fpoor van adem-haa- ling, van klopping des harts of van pols was ’er te ontdek- ken. De kolk van het hart alleen hadt een klein overblyf- fel van warmte behouden , het welk den Geneesmeester deedt befluiten , om bekwaame middelen te werk te ftellen, waar door de omloop des bloeds moogelyk weder aan den gang kon geholpen worden. Hy begon met den Lyder de armen „beenen en léndenen met eene grove wolle lap te laa- ten wryven. Hy liet op de borst en den onderbuik derge-. lyke lappen leggen, die eventjes warm gemaakt waren, en waarvan men de warmte allengskens en by trappen vermeer- derde; en uit vreeze, dat eene al te fchielyke verwarming door kaggels of dergelyken nadeel mogt doen, leide men het lighaam flegts met een bed op den houten vloer. Wat de voeten betreft, de Heer NAUDER'bekommerde zig des- wegen niet, zig verzekerd houdende, dat, water ook van de herftelling des Lyders warden mogt; deze ten minften ongetwyffeld verlooren waren, > "Daar waren nog Apothekers , nog Medicynen in dezen oort voorhanden; en onze Geneêsmeester moest zig der- halven tot de gezegde middelen ecniglyk bepaalen. Zig egter te binnen brengende, dat men bevrooze vleesch of: eijeren in koud water legt, om ze te ontdooijen, en dien bedorven fmaak voor te koomen, dien zy van de vorst be- houden, als men ‘er op eenige andere wyze mede te werk gaat , wilde hy dit zelfde middel eens beproeven. Maar dewyl alle de geledingen ftyf en onbuigzaam waren, was’er geen middel, om de beenen van den bevroozen man in een tobbe met water te krygen. Dit verholp men derhalven door natte doeken, met koud water om de beenen te leg- gen, en dikwils te veranderen; allengskens begonden de omtrek van de borst en de maag wat meerder warmte te krygen, maar het was niet, dan na verloop van vier uuren , dat is te zeggen, omtrent twee uuren na den middag, dat men eenig bewys van adem-haaling merkte. Men voelde zelfs toen nog geen pols, en de wangen bleeven even {tyf. De Heer NAUDER balzem van Tomingen by zig hebbende, lag ‘er hém wat van aan de flaapen van ’t hoofd, en op de polfen. Ten half vier na den middag, terwyl men met de vooren genoemde middelen al geftadig aanhieldt „begon men ols-flag te ontdekken, en ten half vyf kon men een zilve- ren lepel in zyn mond krygen. Dit gaf gelegenheid om te 7 E o €- 218 _ BERIGT VAN EEN MENSCH ENZ. beproeven, of men hem iets ingeeven konde? en ten dieg einde warmde men wat wyn, goot ‘er een lepel vol van, en deedt ‘er 20. druppels van het bekende huismiddel, gratia probatum, in, en goot hem dit te faamen in de keel; zo ra hy dit in den mond kreeg, begon hy te bulken als een us , maakte eene geweldige adem-haaling, en zwolg, na eenigen weêrftand , het ingegoote vogt , door; toen kwam ’er wat zweet op zyn aangezigt, en Zyne wangen wierden rood. Te vyf uuren begon hy zyne oogen op en toe te doen, en te zes uuren Zyne armen een weinig te bewee- gen. Toen lag men hem met zyn bed by den kaggel, en men omwondt zyne armen en beenen met heete lappen , ook nam hy een paar lepels warmen wyn. Te agt uuren begon hy te fpreeken , eerst op eene verwarde wyze, allengskens kon men begrypen , wat hy zeide, maar hy was ylhoofdig , en meende geftadig dat hy in een bosch was. De koude trok uit de voeten geheellyk weg, en de zwartheid der toonen verdween ; fchoon ‘er zig voor als nog geene beweeging in deze Leden openbaarde. Ten tien uuren ’s avonds bewoog de man zyn rug-gragt een weinig, en klaagde, dat hy daar, en in zyne beenen “groote pyn hadt. Hy nam wat bier met een doir van. een ey daar in geklopt, en raakte in flaap, ’s morgens was ren de voeten warm , en zonder pyn, en de toonen had- den hunne natuurlyke kleur. Maar de eene en andere - waren zeer gevoelig , de pols ging fterk, en de Lyder klaagde van een brandenden dorst. Onze Geneesheer zoude hem een ader geopend hebben , als hy een lancet by zig hadt gehad , maar op reis zynde, ontbraken hem inftrument en genees-middelen tevens. Hy bepaalde zig derhalven om een water-gruêl van haver-gort voor te {chryven 5 de pols wierdt dien dag allengs bedaarder, daar volgde een- goede ftoel-gang. De man fliep, en ver- trok den volgenden dag, dat is te zeggen; den twee- den, na dat hy gevonden was, met een wagen, niet zonder eenig overblyffel van pyn , maar wel vernoegd ; dat hy uit zulk een toeftand reeds zo ver was te regt gebragt. OO DE DÉ BEWAAKING DEK BLOEMEN. br DE BEWAARING DER BLOEMEN, door den Heer DE MONTI getrokken uit (Eene Memorie in de Verhandelingen der Academie van Bou: hene van den jaare 1755. DE Heer JOSEPH DE MONTI, liet in de maand van Fe- bruäry 1755. aan de Academie van BOULOGNE verfchei- de Bloemen zien , die in groote glazen beflooten , en ze fchoon en levendig van kleuren waren, als zy, geduurende de lente en den zomer ‚op de Planten zelve waren geweest 3 geene verwelking, geene rimpeling ; geene fletsheid was er aan te befpeuren. Die vertooning welke, in den eerften oplag, niets dan wat nieuws en aangenaams fcheen te be- looven , kon inderdaad epter aanleiding tet wezenlyke nut- tigheden geeven. Dezelve zyn ’er volftrektelyk van te ver- wagten, als men het karakter van den uitvinder in aanmer- king neemt. Eene ziel, als die van onzen Academist, be~ paalt zig tot het vermaakelyke niet alleen, maar weet het zelve wel haast met het nuttige te vereenigen. Hy heeft reeds verfcheide voordeelen van zyne uitvinding aangewee- Zen, wy zullen dezelve ftraks mededeelen, laat ons eerst zyne vinding zelve befchouwen. Zy koomt hier op uit. Hy neemt het zuiverfte, fynfte en witfte Rivierzand , dat hy vinden kan; en, na het verfcheide maalen door eene fy- ne zeef gezift te hebben, doet hy het in een glas, of glazeu vat met water, en wryft het lang tusfchen zyne vingers ‚om 'er de groffte deelen af te fcheiden, en het fyn te maaken; vervolgens laat hy ’er het water zagtjesafloopen, en het zand in de-zon droogen; hy herhaaldt die zelfde werking, naar maate het noodig is, en krygt op deze wyze een zeerfyn en Zuiver zand. | OO , | Hy begraaft dan de bloemen, die hy voorheeft te bewaa- ren, zeer voorzigtig en net met haare fteelen , bladen, en al wat ’er toe behoort, in dit zuiver zand. Hy fchikt alles derwyze, als het zig in zyn natuurlyken ftand, en op de plant zelve vertoont, en draagt zorge, dat de bloemen in haaren grootften luister praalen. Dus in het zand begraa- ven „zet hy de glazen,of glazen vaten in eene drooge plaats, en maatige warmte, waardoor het zand, alle de vogtigheid , die de bloemen aan het zelve mededeelen, zagtelyk na zig - trekt en uitwaasfemt 3 als dezelve dus alle fappen ten ee- gemaal verlooren hebben „ en geheel droog zyn geworden 5 820 DE BEWAARING DER BLOEMEN. haalt hy er de bloemen voorzigtig uit, welke zig als dan niet flegts met haare natuurlyke kleuren. in derzelver volle levendighéid, maat zelfs in haar natuurlyken ftand en zon- der eenige rimpels vertoonen; Hy doet dezelve als dan ter- {tond in groote vlesfen, die hy zeer naauwkeurig fluit, en waar in Ze dus voor alle nieuwe veranderingen beveiligd blyven 5 °t was op deze wyze, dat hy dezelve aan de Aca- demie vertoonde. S … = Men kan ligtelyk nagaan, dat het zand door deze berei- ding zeer gefchikt wordt, om de bloemen en bladen fchie- lyk te droogen, en by gevolg om dezelve te ontdoen van dat verderfelyk vogt, of die fappen „die dezelve zo fchielyk doen rotten en vergaan. De fyne deeltjes van het zand be- houden de warmte der Zonneftraalen, daar de glazen in ge- zet, en door verwarmt worden; zy doen dus de fappen der bladen enz. uit dezelve uitwaasfemen ; neemen die vogtig- heid na zig, en waasfemen dezelve van boven allengskens uit, die warmte en ftooving is zoo zagt en eenpaarig. dat er de kleuren niets van lyden, terwyl de gelyke drukking van het zand tegen alle de deelen der bloemen het rimpelen en fronfelen voorkomt. Deze werking ziet men is zeer eenvoudig en gefnaklyk. Men heeft flegts bekwaam zand te zoeken, en het genoeg- zaam te vryven; ondertusíchen dient men wel zorg te draa- en, dat de hitte juist zo groot zy, als zy weezen moet. s Zy te fterk, zo ftaat het te dugten, dat de Kleuren ver- welken, en is zy niet fterk genoeg, zo zouden de Bloerfien - haare Sappen te lang behouden , niet ras genoeg opdroogen, èn dus verwelken. E | De.keurigfte Proeven heeft de Heer de Monti met den bloésfem der vrugtboomen gedaan; hy is niet altoos even gelukkig geweest met de Bol-Bloemen , wier vezels min geflooten zyn, een grooter overvloed van Sappen hebben, en dus het oorfpronkelyke vogt niet flegts langer behouden, maar ook met het uitwaasfemen en verliezen van het zelve meerder lyden, om dat ’er ‚naar evenredigheid , minder zelf- ftandigheid overblyft. De Proef kan egter ook met deze zeer wel gelukken; men behoeft. ten dien einde flegts wat meer naauwkeurigheid en voorzigtigheid te bezigen ; de Na- tuur volgt altoos de Bekwaamheid van haaren Leidsman. Byaldien ‘er niets dan het bloot vermaak , om in het hartje van den winter fchoone levendige Bloemen in een ruw kli- maat, te kunnen hebben, aan deze uitvinding vast ware, zo zoude men egter billyker wyze verpligt zyn „om den Heer En . . ê DE BEWAARING DER BLOEMEN. dal de Monti voor de bezorging van dat vermaak te danken ; maas laaten we onzen aandagt eens wat verder uitftrekken, en in tanmerking neemen met hoe veel gemak en naauwkeurigheid men op deze wyze allerleie Medicinaale Planten, daar men zomtyds niet dan gebrekkige tekeningen van geeft, of die onkenbaar zyn in den vervallen ftaat, waar in de Reizigers dezelve veeltyds overbrengen, in haar natuurlyken ftaat, en als levend kan bekoomen! Dit is een ftuk van zeer veel be- lang voor de Kruidkundigen , om vergisfingen voor te koo- mén, die zo veel te gevaarlyker zyn, om dat ’er ons leven in betrokken is. Zie daar dan het voordeel der uitvinding van den Heer de Monti; men kan op deze wyze de allerkost- baârfte Planten bewaaren, en van het ééne end des Werelds naar het ander voeren, zonder dat zy iets verliezen; en de volmaaking derhalven van zulk eene voornaame wetenfchap,. als de kruidkunde, is eene der eerfte nuttige gevolgen zy- ner uitvinding. VERHANDELING VAN DE (*) BLAAS-BREUKEN. D: Breuken welken aan den omtrek ‚en voornaamlyk het benedenfte deel van den Buik ontftaan , worden ge- maakt door uitzakking van byna alle de Ingewanden welken in deze holte van het lichaam befloten zyn. En onder deze moet ook de Pisblaas geenzins uitgezonderd worden. Ver- fcheiden ondervindingen zyn hier van voorhanden, welken duidlyk doen zien, dat dit Gebrek, fchoon niet zo gemeen als Darm- en Net-breuken , echter niet zo zeldzaam is, dat het niet verdiene van alle Heelmeesters gekend te worden, om zich te hoeden voor misflagen, welken door onkunde hier omtrent ligt begaan kunnen worden, en van fommigen tot fchade van hunne Lyders begaan zyn. NNademaal nu dit foort van Breuken „door de meeste Schryvers maar ter loops wordt aangeroerd, of om zyne zeldzaamheid, vermids zy zelven ’er byna geene voorbeelden van gezien hadden, of dezelven voor zich hebbende, door onkunde niet gehouden hadden voor ’t gene ze inderdaad waren, geen volledige befchryvinge waardig is geoordeeld , (tł) zullen wy onze Lezers een korte en regelmatige Verhandeling , den Jeer - VER- (*) Hermie Vefica. (1) Sharp, Oordeelk, Aanmerkingen over de Heelkunde pag. 1264 CED! ‘ vVERREÁNDELIN GG Vernier (*) Lid van de Koninglyke Akademie der Heel: konst, volgende, mededeelen. 