VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
zet? doet zy deezen Celletjes vervaardigen , geenen Wasch verzamelen, anderen Honig haalen , enz? Zou dit het uitwerkzel niet weezen van eenen enkel naa tuurlyken indruk ? Zouden de Eitjes , waar mede het lichaam - der Koninginne vervuld is , de Byen niet aandoen , door middel van den Reuk of eenig ander ons onbekend zintuig ? Wat ook van deeze gisfing zyn moge , het fchynt dat men niet te veronderftellen hebbe, dat de tegenwoordig- heid der Koninginne onderfcheide indrukken maakt op verfchillende Deng, de eene bepaalende om Celletjes te vere vaardigen , geene om Wasch , en eene andere om Honig te haalen , enz. ‘Deeze indruk is maar één, zy bepaalt de Byen om te werken: doch dit werk is verfchillende naar de byzondere omftandigheden , waar in zich elke By gee fteld vindt: by voorbeeld , eene By gaat ten Korf nit; men heeft geen grond om te denken, dat dit gefchiede met een bepaald oogmerk om liever Wasch dan Honig te verzame- len ; doch zy treft eene Bloem aan welks Staminas vol zyn, en maar weinig Honig in zich hebbe; zy belaadt zich diens- volgens met de ftoffe tot Wasch gefchikt. Men merke hier op, dat het voornaamlyk in den morgenftond is, wanneer zy deeze verzameling doen; als dan zyn de Staminas nog nog niet opgedroogd door de hitte der Zonne; zy hebben eene zekere vogtigheid die er aan greintjeS opligt, en dus het verzamelen en overvoeren gemaklyker maakt. De Ho- nig, in tegendeel ‚een vogt zynde’t welk de Bloemen , door den Zonnefchyn verwarmd, uitzweeten , wordt ’s morgens weinig vergaderd ; het fchoonst van den dagis de gunftigfte | | A ' ty 304 GEDAGTEN OVER DE HUISHOUDING tyd tot die inzameling; ook ziet men als dan weinig Byen met Wasch belaaden t'huiswaards keeren, het grootfte ge- deelte heeft voorraad van Honig opgedaan. Doch wat is de oórzaak dat de Byen, van de Koningin beroofd ‚door mangel aan voedzel, fterven ? Hoe komt het by dat zy dus verre de zorge voor hun eigen leeven vere geeten? Dat zy geen Raaten meer toeftellen , kan men toe- geeven 5 men ziet daar rede voor; maar zy zouden desniet- tegenftaande op de Bloemen des velds Honig en Wasch, tot hun leevensonderhoud noodig „kunnen gaan opzamelen. Het eindoogmerk hier van is blykbaar genoeg. Voor het bewaaren van ’t Geflacht zorgt de Natuur meer dan voor de behoudenis van elk Diertje op zich zelven; in het tee genwoordig geval zou het eene geen plaats kunnen hebben, » en het ander nutloos weezen. Wat de werkende oorzaak betreft, tot dezelve door te dringen valt zo gemaklyk niet. … Zouden de Werkbyen geheel ontbloot zyn van de aan- doening , welke wy Honger noemen? Zouden zy niet am- gezet worden om Honig en Wasch te verzamelen , ‘en om er van te eeten , enkel door den aangenaamen indruk , die de tegenwoordigheid dier ftoffen in de Bloemen in hun zintuiglyk geftel maakt? Dit zeker zou zeer zonderling zyn: want de Honger is eene aandoening gemeen aan alle Die- yen, of welke ten minften daar aan gemeen fchynt te wee- zen , en wyslyk hun gegeeven om den ondergang van elk Dier op zich zelven voor te komen ‚die hun aanzet om het geduurig verlies van kragt, door verfcheide ontlastingen veroorzaakt, te herftellen. Maar mogelyk“heeft de Natuur, ‚ in het verkiezen van dit middel, zich niet 30 zeer voorge- feld. de beheudenis van elk Dier op zich zelven, maar veel meer beoogd hun als ftamhouders van het Geflacht , en de foort te bewaaren, En waarlyk by de Viervoetige Dieren , de Vogelen, de Visfchen, de Kruipende Dieren en bykans alle Infeéten , is elk Diere Mannetje of Wyíje, of beide te gelyk , als te zien is in de Aardwormen en de Slakken. En hier hangt de behoudenis van de foort af van die der Dieren elk in °t byzonder. In deezer voege is het niet gelegen met de Byen. Het grootfte gedeelte der gee- men die dezelfde Maatfchappy uitmaaken , heeft geene Sexe en brengt niets toe tot de behoudenis van de foort, dan in zo verre zy tweede oorzaaken zyn. Het fchynt dan zo _onwaarfchynlyk: niet dat de Werkbyen van de aandoening des Hongers beroofd zyn. Men ziet wel dat de Koningin - en EN STAATKUNDE DER BYEN. 305 en de Mannetjes die geenzins kunnen derven: ook 'eeten die veel. Maar , indien de Werkbyen geen: Honger hebben, hoe worden zy dan gewaarfchuwd om de kragten, door den arbeid en uitwaafeming verlooren , te herftelien ? De Werk. byen, die eene Koningin. aan °t hoofd hebben, vinden zich,. door haare tegenwoordigheid, tot werken aangeprikkeld. Zy kunnen zich tot de werkzaamheden, waar toe zy ge- fchikt zyn, niet verledigen „zonder in de noodzaaklykheid te weezen om voedzel te nuttigen. De rede hier van is, dat, behalven de aangenaame aandoening, welke de ver- zameling van Wasch en Honig kan maaken op de Zintuigen der Werkbyen , deeze ftoffe noodwendig door haar Maag moet heen gaan, daar verteeren en bereid worden, eer zy de- zelve in den Korf tot het beoogde gebruik opleggen. _ Mogelyk zal men hier tegen in °t midden brengen, hoe het zeer vreemd zou weezen, dat, onder Diertjes van dezelfde foort, ‘er zouden gevonden worden , die begaafd zyn met eene aandoening aan de andere geheel onbekend, Maar is het niet even vreemd, dat men onder die zelfde Diertjes "er aantreft, die voorzien zyn met zidtuigen, welke men in de andere niet ontdekt? De Werkbyen heb- ben verefcheide lichzamsdeelen, welke men by de Konin- gin en de Mannetjes niet vindt. Allen zyn ze niet tot het zelfde einde gefchikt, en gevolglyk moeten ook de middelen noodwendig ter bereikinge van die onderíchei- de einden ftrekken. , Eene andere bedenking ftrekt ter onderfteuning van de gising welke Ik hier waag in "tr licht te brengen. De Honger is eene diingende , werkende , en ontrustende aandoening. De Werkbyen van haare Koningin beroofd Zynde, vallen in eene foort van ongevoeligheid, die niet dan met den dood eindigt. Indien men haar, jn deeze laapziekte, eerie Koningin geeve, herleeven zy terftond en beginnen weder te werken. | Om de grondwet van het Staatsbeftuur der Byen té Ontdekken , heeft men eene Zwarm in twee bykans gelye ke deelen verdeeld ,en fteeds waargenomen , dat de Byen, die geene Koningin hadden, geene Raaten toeftelden. (*) Proeven van den Eerw. sCHIRACH, onlgngs opgegeeven, zie de N. Vaderl. Letter-Oefeningen. V. Deel II. St bladz, 220. heb- ben meer getoond dan de Heer BONNET hier gist. BERIGT WEGENS DEN VOORTGANG DER KUNSTEN EN WEETENSCHAPPEN ) IN RUSLAND. (Getrokken uit n'aureRocnes Voyage en Sibérie.) Erer de I beklom, in den jaare 1689 , den Rusfifcben Tbroen, en vormde terftond het plan om zyn Volk te verlichten, °t welk meer dan zeven honderd jaaren in de duisternisfe der onkunde gezeten hadt. Hy deedt eene reize door Europa, om kennis te krygen aan de Kunften en Weetenfchappen , en van alles wat ftrekken kon om het gemaakte ontwerp zyn beflag te geeven. Op.zyne reize liet hv niets zyner Kennisneemingen ontflippen: hy bezogt de Geleerden; hy zag den Kunftenaar zyn handwerk af; en maakte zich zelven meester in de Kunst, en daar door in ftəat geworden zynde om over de bekwaamheid der Werklieden te oordeelen, nam hy hun, wanneer hy be vondt dat ze uitftaken, in zynen dienst, Alle de vreemde Mogenheden bragten volyverig het bm, ne toe om de ontwerpen van deezen grooten Man te bevor- deren; veele Geleerden en Kunftenaars van allerlei hand- : teering toogen, uit verfcheide deelen wan Europa, na Rue ee IN RUSLAND. - 307 land. Peter de I, in de landen zyner heerfchappye weder ekeerd , ftigtte openbaare Gebouwen aan de Kunften en eetenfchappen toegewyd. Verwisfelingen, in Europa el- ders by trappen te wege en tot ftand gebragt, vielen in Rusland als in een oogenblik voor. De Adel deedt den baard affcheeren, en verwisfelde de oude wyze van kleeden. De Vrouwen , eertyds geheel aan haare huizen verbonden,. verfcheenen in openbaare gezelíchappen , tot deezen tyd toe gansch onbekend in dit Gewest. Het Hof werd prag- tig. PETER DE GROOTE fcheen een nieuw Volk gevormd te hebben , fchoon hy geene verandering gemaakt hadt in het Staatsbeftuur des Ryks. Het Volk bleef in de oude flaaverny, welke by nog harder en drukkender maakte. Hy dwong den geheelen Adel, zonder onder{cheid „in °t leger tedienen. Uit het Volk koos hy eene menigte van flaaven , en beftelde die op de Academien en Schoolen. Eenigen wae ren tot de Letteroeffeningen , anderen tot Kunften en Wee- tenfchappen gefchikt, zonder eenigzins te letten op hunne byzondere bekwaamheden of zinlykheden. Czaar PETER: ging in eigen perfoon de Academie en Werkplaatzen bezoe ken; dikmaals nam hy zelf de {chaaf en beitel: eens rukte hy fet penceel uit de hand van een jong Schilder bezig miet - ARMIDA in de armen van RINALDO te fchilderen , en beval dat hy zou geflagen worden. De Opvolgers van Czaar PETER hielden de hand aan ’t uitvoeren van °t zelfde plan. De Academie der Weeten- Schappen begon agting te krygen, BERNOULLE, DELISLE 8 HERMAN en EULER hielden de eere, welke zy buiten ’slands verkreegen hadt, ftaande; de Kunften bloeiden er in zekere maate: maar de Academie verloor haaren roem,. en de Kunften namen zigtbaar af, wanneer de groote Mannen y eerst in Rusland genoodigd, ftierven , of van daar vertrokken. De Ryksbeftuurders deeden wel hun best om bekwaame Meesters te krygen en Mannen van vere dienften aan te moedigen: maar, niettegenftaande deeze voordeelen , kwam ‘er, in °t verloop van meer dan zes- tig jaaren , geen een Rus te voorfchyn , wiens naam in de Gefchiedenis der Kuníten en Weeteníchappen verdient gemeld te worden. In den ware 1761 behoorden verícheide Vreemdelingen van den eerffen rang in het Gemeenebest der Letteren „ tot de Academie van Petersburg ; onder deezen mogen wy tellen de Heeren EPINEY, LEMAN, BRAUN, TAUBER, STELIN €N MOLER, De Heer Lomanosow , en. Rus, was een. 308 VAN DE KUNSTEN EN WEETENSCHAPPEN een Man van verftand, en zou zelf op eene andere Aca- demie hebben uitgeblonken; de Heer Rumouskr, als nog te jong om een grooten naam te bezitten, heeft groote natuurlyke bekwaamheden en eene fterke zugt tot de Weeteníchappen , welke men zeldzaam onder de Rusfen aantreft. | Niettegenítaande dit aantal van geleerde Mannen fchynt het als of het verftand van de meesten verzwakte, zo ras zy in Rusland kwamen: weshalven de Academien en Schoolen het grootfte gedeelte der eere ontleenen van de enkele naamen der Geleerden die in Rusland zyn. De Jaarboeken der Weeteníchappen leveren onbetwistbaare bewyzen uit, voor de waarheid deezer (tellinge, Deeze Raat der Kunften en Weetenfchappen wyst dui- . delyk aan dat ‘er eenig gebrek plaats hebbes de oorzaak daar van moet gezogt worden, of in mangel aan ver, ftand , byzonder eigen aan dat Volk, of in den aart van het Staatsbeftuur en der Lugtftreeke. Een Wysgeer (*) wiens naam by de laate Naakomelingfchap in eerbied ge- houden zal worden , van het onderfchetd der Menfchen fpreekende , ten opzigte van de Lugtftreeke , maalt de oer dicbe Volken af als (tomper van zintuigen, en dikker ‘van vogten, eer gefchikt om fterke en kloeke lichaamen, “ dan vernuftige geesten, voort te brengen; maar die zelfde Wysgeer doet ons die Volken tevens befchouwen als moe- dìg, eenvoudig , openhartig , onagterdogtig , zonder kunst- naaryen en ftreeken, waar onder weinig ondeugden maar veele deugden plaats hadden , boven al eerlykheid en opregtheid,en die tot geene minnaryen overhelden. Wan- neer ik door Rusland reisde- vond ik allerwegen het Volk gansch anders dan ik het dagt te zullen vinden, volgens de denkbeelden van dien beroemden Wysgeer. Men moet, egter , toeftemmen, dat. in °t geen hy van dit onderwerp gezegd heeft, hy de Noord/chbe Volken befchouwde onaf- hanglyk van hun Staatsbeftuur, “welk zo verre den aart der Meníchen in Rusland veranderd heeft, door zelf die bekwaamheden, welke minst onder het bedwang der Op- permagt (taan, te onderdrukken,dat het zeer bezwaarlyk valle , het onderfcheiden character van het Volk op te geeven; en ’t is te deezer oorzaake , dat ik dus verre my bepaald heb, om, ten deezen opzigte, alleen een verhaal van gebeurde zaaken op te leveren, An- , CS) Montesguiu Lib. XIV. Cap. 2. IN RUSLAND. geg Andere Wysgeeren zyn van gevoelen geweest, dat de verfchillendheden in onderfcheide Volken zigtbaar, ten aanziene van °t vernuft, de bekwaamheden, en de drif- ten, enkel ontftaan uit de Opvoeding en de gefteltenis der verfchillende Regeeringswyzen. Indien men dit begin- zel toeftemt, moet men,in de eigendunklykheid der Re- eeringswyze, de rede vinden van der Rus/en aart en zee en. Ik deed, geduurende myn verblyf in dat Land, des ` eenige waarneemingen , die misfchien eenig licht over dit onderwerp zullen ver{preiden. Rusland beftaat grootendeels uit vlak land,en dezelfde kruiden, planten en gewasfen ziet men van Petersburg tot Tobolsky ; eene geringe hoeveelheid Graan en Hennip ontdekt men in eene uitgeftrektheid van bykans zeven honderd mylen: en van de poorten in Petersburg tot die van Tobolsky ontmoet men, over Solikamsky gaande ; niet ane ders dan Dennen- en Vuuren-boomen, en eenig ander lige ter houtgewas. Deeze eenvormigheid grypt ook Gand in de Dieren, en onder de Inwoonders; de Rivieren hebben overal de zelfde foorten van Visch, uitgenomen den Stert= lt, die fchaarfcher wordt als men nader komt aan Pee lersburg. In de Bosfchen vindt men dezelfde Beesten. De grond omftreeks Tobolsky , wateragtiger zynde dan in eenig ander gedeelte , heeft men daar een grooter over- vloed van Watergevogelte , en zommige in de daad ver- fchillende ‘van die men anders door gansch Rusland aan- treffe. Omtrent Moskow groeijen eenige vrugtboomen 5 doch deeze kleine uitzonderingen kan men niet zeggen, dat iets betekenen om het gezegde wegens de algemeen heerfchende eenzelvigheid te verzwakken. Wat de Meníchen betreft, die één Landíchap doorreisd heeft, kent alle de Rus/en, zy zyn van dezelfde geftalte, zy hebben dezelfde driften, geaartheden en zeden. Zelf is er geene verfcheidenheid in hunne uitfpanningen , oe- feningen, landbouw eù kleeding, en men ontdekt die een- zelvigheid in hunne huizen. De Wotiaks, de Scheremicks , de Schywafcbi en de TJartaaren , maaken , nogthans , tene uitzondering op deezen algemeenen regel. Deeze Volken, die zich neergeflaagen hebben in kleine ftreeken van Rusland aan de Westzyde van Siberien, hebben eene kleeding , hun byzonder eigen, behoudens eenige zyn by hunnen Godsdienst en zeden gebleeven; maar in elke byzonderheid van de Lugtftreeke afhangende , bebben de Datuurlyke oorzaaken zo kragtig gewrogt, dat zy deeze - Qle 310 VAN DE KUNSTEN EN WEETENSCHAPPEN Volken gelyk gemaakt en tot Rusfea gevormd hebben, De Wotiaks zyn klein van geftalte. De loop der Rivieren in de onmeetlyke vlakten van Rusland is gering; het regenwater, en *t geen voortkomt van de gefmolte fneeuw, maakt geen fchot. Dit doet het Land doorgaans zeer moerasfig worden. De aarde welks oppervlakte overal bykans met geboomte bedekt is, brengt ook het haare toe om den dampkring vogtig te maaken, en het Zomerfaifoen duurt niet lang genoeg, om den grond door de Zon te doen opdroogen. Dit is de oor zaak van de veelvuldige moerasfen , welke men in Bur, land vindt, zelf in 't midden van ’t vaste Land, op een afftand van drie ja vierhonderd mylen van de zee, De Winter is het eenig jaargetyde waar in de ` Bure de voordeelen van eenen zuiveren dampkring genieten , en dan is de koude zo fterk, dat de geheele natuur gansch leevenloos en zonder werking fchynt te weezen. Alle de Iawoonders , als dan in hunne Kachelkamers opgeflooten, ademen een lugt in , befmet door de uitwaasfemingen en dampen. Zy brengen hunnen tyd in deeze Kachelkamers door , te eenemaal aan de ledigheid overgegeeven ` (ba pende een groot gedeelte van den dag ín eene bedwel- mende hitte, bykans zonder eenige lichaamsoefening. Dee- ze leevenswyze en de lugtsgefteltenisfe maaken het noo- dig, dat dit Volk zich tweemaal in een week moet baa- den om van de wateragtige gefteltenisfe , die by hun de overhand krygt, verligting te bekomen, door middel ee- ner door kunst veroorzaakte doorwaasfeminge, ` „Wy mogen uit het gezegde befluiten , dat de vogten der Rusfen gefchikter zyn om kloeke lichaamsgefteltenis- fen dan om verheevene geesten voort te brengen. Hun- ne inwendige zintuigen hebben hunne veerkragt verloo- ren; het geduurig baaden en de hette , welke zy daar uit- ftaan, doen de gevoeligheid der uitwendige zintuigen ver- minderen. De zenuwen, niet langer in {taat om indruk- ken te ontvangen, kunnen ze niet aan de inwendige zin- nen mededeelen , en waarlyk de Heer MONTESQUIU merkt te recht aan , dat men een Rus moet (laan , zal hy het voelen, Het mangel aan verftand onder de Rusfen fchynt, derhalven, het uitwerkzel van den grond en de Lugtftree- - ke te weezen. De geest van vinding is zo zeldzaam onder de Rusfen als het verftand; maar zy bezitten eene byzondere geest- ~ , ge- f IN RUSLAND, ` str gefchiktheid ter navolginge. In Rusland maakt men Smits , Metzelaars , Timmerlieden enz. even gelyk de Soldaaten in andere Landen. Elk Regiment heeft in zyn eigen Ii. chaam alle de noodige Werklteden;en men is niet genoode zaakr deeze elders op te zoeken. Zy maaken uit iemands geftalte op, waar toe hy het bekwaamst is, Zy geeven aan een Soldaat een flot tot een voorbeeld , met bevel om andere even als dat te maaken , hy doet het met de grootfte handigheid ; maar aan het flot hem gegeeven moet niets ontbreeken , anderzins zou hy ook alle de ge- breeken namaaken , hoe gemaklyk zy ook waren te vere helpen. Dit zelfde heeft plaats omtrent alle Kunftenaars en Werklieden. Deeze byzondere begaafdheid is in de Rusfen zo aanmerkelyk, dat iemand, zo ras hy in Rusland komt, ligtlyk bemerke , hoe zeer dezelve de over. hand hebbe onder dit Volk. Ook kan elk daar uit ge- reedlyk opmaaken, dat de Rusfen daar mede in zo grooe te maate voorzien zyn, dat men met weinig moeite haar. in een geheel ander Volk zou kunnen hervormen. — Desgelyks zyn de Rusfen.vriendelyk , en gezellig van aart, zy fcheppen vermaak in de verkeering : dit ontdekt men ` klaar in de Rus/en die in vreemde Landen reizen. Waar. om, vraagt men dan mogelyk, is een Rus, ten minften in eenige opzigten , zo verfchillend van °t geer hy zou kunnen zyn? De wyze van Opvoeding en de Gefteltenis van het Sraatsbeftuur zullen ons dit vraagftuk optosfen. In een welgeregeld Staatsbeftuur moet de Opvoeding der Kinderen rekken tot Deugd , Liefde tot het Vadert- land, en het geluk der Maatíchappye. Zulk eene Opvoe. ding is onmiddelyk verbonden met het Staatkundig Gei, zel eens goeden Landsbeftuurs 5 het veronderftelt: dat het belang der Oppermogenheid het zelfde is met het be- lang des Volks. De geregeldheid en de zamenftemming eener goede Regetring beftaät in de betrekkingen en juis. te verbintenisfen deezer twee belangen: dit maakt de magt des Oppergezags en het geluk des Volks uit. Dit is de bron van die liefde tot ons Vaderland, welke ieder Burger aanzet om het algemeen welvaaren als zyn eigen aan te merken en te behartigen. Openbaare dankerkente- nis boezemt een zugt tot lof in, en houdt dezelve lees ‚vendig , deeze brengt groote Mannen voort en verwekt voor hun den eerbied der Naakomelingfchap. De zugt tot roem en de liefde des Vaderlands is onbe, kend in Rusland, De eigendunkelyke Regeeringswyze ver- ukt $12 VAN DE KUNSTEN EN WEETENSCHAPPEN drukt den geest en dooft alle edelaartige gevoelens vit. In dit Land durft niemand het waagen te denken; en de ziel is dermaate verlaagd, dat haare bekwaamheden ver- nield zyn. Vrees is bykans de eenige hartstogt door wel. ‚ke het geheele Volk gedreeven wordt. Ik heb in hunne Schoolen een Leerling in de Wiskun ` de gezien , die de voorftellen van EUCLIDES zat op te los fen, met een blok aan zyn hals vast gebonden. De Mees- ter onderwees op den zelfden trant als men een Leger op den wapenhandel afrigt. Een beroemd vreemd Kur ftenaar, die het opzigt over een van deeze Schoolen hadt, verhaalde my, dat hy eens onder zyne Kweekelingen een Jongman hadt van meer dan gemeene bekwaamheden, Be- geerig om dien Jongeling voort te zetten, die hem tot eer zou hebben kunnen ftrekken, droeg hy groote zorgt in hem te onderwyzen , hy zag met groot genoegen di- elyks de vorderingen van zynen Leerling; maar eens ags hieldt hy op. De Kunftenaar, te vergeefsch geg hebbende hem aan te moedigen door eene zagte en mir zaame behandeling , vroeg in "tr einde hem op eene vrier delyke wyze, waarom hy geen meer zin hadt voor om werk? Ik ben, antwoordde hy , een flaaf van den Heer ***, wanneer hy bemerkt dat ik vorderingen gemaakt heb, 2 hy my in zyn huis laaten werken , waar ik zo flegt zl behandeld worden, dat ik veel liever op de zelfde wyz wil leeven als myne medemakkers. De Regeering heeft eenige deezer hindernisfen zoeken | uit den weg te ruimen,door te belasten ,dat alle perbo- nen , die op de Schoolen boven de anderen uitítaken, niet, langer flaaven van hunne Heeren zouden weezen; maar den Staat toebehooren,. , , Nochtans ftrekken zich de heillooze uitwerkzels der e gendunkelyke Regeeringe uit tot alle Kunften en alle Hand: werken; zy zyn zigtbaar in alle winkels en werkplaatze!. De Werklieden zyn aan hun werk als vastgeketend. Di heb ik dikmaals, en boven al te Moskow gezien; en 5 met zulke Werklieden, dat de Rusfen zich verbeelden a le onze Handwerken te kunnen naamaaken. De hoogmoed der Rusfèn is ook eene groote hinder paal van den voortgang der Kunften en Weetenfchappti onder dit Volk. Dit is een Volksgebrek in alle Soa zigtbaar. Zo ras een Leerling eenige weinige vorderi gen gemaakt heeft, waant hy zo veel te weeten als 2}! Meester „en kort daar naa beeldt hy zich in, dien reeds 6 Over IN RUSLAND, ` 318 otertreffen.” Het gemeene Volk in Rusland is onkundig génoeg om hem met zynen Meester gelyk te (tellen, en, onder ándere nadeelen, deezen valfchen waan vergezellen- de, komt dit by de onaangenaame omftandigheden waar aan een Vreemdeling , die herwaards geroepen is om de Rusfen te onderwyzen , zo dat vreemde Kunftenaars dik- maals verpligt zyn hunne Onderwyzelingen niet zo veel voort te zetten als zy kunnen, willen zy hun roem behou» den, De meesten hunner, niet wel over hun lot te vre- de, bekreunen zich minder goede Werklieden te maaken: dan om -hun beurs te vullen, welke zy zelden in, hun ei, gen Land brengen. Ik ontmoette geen Vreemdeling in Rysland , die niet. met leedweezen terugzag. op den tyd onder gyne medeburgers gefleeten. sn ‚ Uit het gezegde over dit onderwerp valt ligt op te maaken; dat de geringe vordering der Rusfen in Kunften en Weetenichappen moet worden toegefchreeven aande Natuur der Staatsgefteltenisfe en °t mangel eener goe: de Opvoedings en dat: dit Volk, fchoon niet uitfteekende in verftandige vermogens en van verbeeldingskragt onte bloot, in veele opzigten- een gansch ander Volk zou wee- zen, inâfen het de voorregten der vryheid mogt geniee ten. Vraagt men of % zelve , dit voorregt. bezittende , een grooten opgang ‘zou maaken? Dit durf ik niet op my neemen. te bepaalen. Het was misfchien te wenfchen , indien men .denkt, gelyk de Heer Roüsseau, dat dit Volk = nooit befchaafd, was. —— Wat hier van ook zyn moge, _ hetis zeker, dat de algemeene geaartheid en geestgeftel= tenisfe …deezes Volks eene volflagene verandering zal one dergaan, onder de Regeering der-Keizerinne CATHARI- NA. V. DEEL, MENGELW. NO. 7. , Zz Man 814 DE DALECARLIER. Man wordt voor de tweede maal gebfuikt om de Ku te onderwyzen. Welke vorderingen zullen gy niet maa ken onder de Regeering dier Keizerinne ? Haare oogmer- ken ftrekken zich uit om een nieuw Volk te vormen. Pee TER DE GROOTE ontwierp eerst dit plan, en baande den weg om bet te volvoeren; de eer om deeze roemryke om derneeming te volmaaken fchynt voor de Keizerin CA RINA bewaard te weezen, DE DALECARLIER. Eene Zweedfche Gebeurtenis. E mensch is uit der aart niet wreed of boos; aan zich zelven og gelaaten , en van de voordeelen der opvoedinge beroofd , kan hy hiet anders dan diep onkundig zyn, maer zyne onkunde dryft hen miet om het bloed zyrer evenmenfehen te plengen, of hume voor deelen roofzugtig na zig te haalen; het medelyden en de erkemeni kunnen even goed de dryfveeren zyn van eenen Wilden als van d meest befchaafde Volkeren! ’t Is door eene toomelooze bezig, door eene onbeftierde eigeliefde , door een woesten breidel door ge weldige heerschlust, door eene onleschbagre goud - dorst, en de ver keerde voorbeelden van hen die zig aan deeze driften overgeeven, dat wy ondeugend worden en veele vonden leeren zoeken 3 oorfpronk- lyk heeft ons de Schepper regt gemaakt, het volgend geval zal deet waarheid in beter daglicht Dellen, Een fpeelkind wierdt, kort na zyne geboorte, in de bosfchen van Dalécarlie nedergelegd ; tene witte Beerin , die haare jongen verlooren hadt, voedde hem, met haare melk , tot dat hy van eekels en wilde vrugten leeven konde. Was dit wilde beest gelukkiger of min geluk- kig dan de Wolvin van Romulus? Die voedde een Koning en Over winnaar; deze voedde een Wysgeert e " Een gunftig geval deedt hem, in den ouderdom van twintig Ré ren, de ontzaglyke binderpaalen , die hem van de zamenleving dt menfchen afzonderden, te boven koomen; zie hier de historie vg zyne eerfte denkbeelden „die op het gezigt van zyns gelyken in hes opkwamen. Zyne denkbeelden waren Wysgeerig , maat zyn Ur was het niet; ik zal die verhelpen, d „ Zo lang ik in myn eerfte Vaderland gebleeven ben, heb ik ge meend dat ik de eenigfte van myn geflagt was; want ik geleek nar geene wezens, met welken ik in de bosfchen leefde, Wat ven dert myn vermaak met myne verwondering! Ik zie Schepzels my fr heel gelyk: ik vind my ` zelven, als ’t ware în hen weder; myn be ftaan wordt vermenigvuldigd en de Natuur fchynt my fchooner, Zé dert dat ik de eenigfte niet meer ben die waardig is van my over ba De DALECARLIEŠ; | sij té verwomderen, Dodr welk eene werking deeg die wezen? , welke my gelyken, fn my de levertdigfte belangneeming gebooren worden ? = Myne befchouwingen worden eensklaps verleevendigd? myn gelaae wordt verhelderd; myn hart klopt; ik gevoel dat hun Geluk my. waard is, dat ik niet dan met heri vermaakelyk kan leeven... Maar wat is dat nieuwe voorwerp , dat myne oogen nog niet aanfchouwd hebben? is het van een verheevener Natuur dan de myne? welk ee. ne frisheid van vel! welk eene fynheid in de houding! welk eene zagtheid in de oogen! eene onbekende beweeging doet my trillen3 . een Delie gloed doorloopt myne aderen; het is in dit oogenblik dat ik de geheele waarde van myn beftaan gevoel... Wie ië dan dat vert- wonderlyk wezen, °t welk myne oogen met zo veel wellust befchous wen? ik fchyn fterker den het zelve. .. Neen! het is fterker dan ik 3 want ik zoude de kragt niet hebben van het te wederftaan. .. Laat ils naderen, laat ik voor de voeten van het zelve villen; zo het eene Godheid is, zal ze myn Eerbewys ontvangen; zo het myns gelyke is, zal hes die ook ontvangen. Welk een vermgak zoude ik hebben van onder bere wet en voor haar, en met haar te leeven{ ” l. Op de eerfte beweegirig van den Wilden trilde bet jonge Zweed» fche- Meisje; en onttrok Zig door eene fchielyke vlugt adn de liefde. betuigingen van dien nieitwen aanbidder; zy hádt ondertusfchen deg tyd gehad van hem op haar gemak te befchouwen; enhy hadt haat niet mishaitgd; het voorkoomen. van den Dalécarlier was aangenaani. en inneemenide; het fynfte dous begon ayn kin te bedekken, en gaf zyne jeugd te kennen; het ZweemZel zelf ván woestheid dat zy ig zyne fradije wekken zag, deedt dezelve des te fterker vertoonen; zy gevoelde dat men dat zariderling dier zoude kunnen támi maaken, en ik weet niet welke neiging haar deedt begeeren dat geen ander dag zy het temde. | , , ; On De twee Broeders van dat Zweedfche Meisje , Gre nieuwsgie. rig , maat minder bevreesd, bleeven daar om nader kennis van dat zonderling geval te krygen; onderftusfchen fcheen de jonge boschman ; vreezende dat hy aat die vreemde Schoone mishaagd hadt, eenige oogenblikken in eene gevoellooze neerflagtigheid gedompeld, maas zo dra zy-zyne zinnen niet meer ontwoetde, kwam hy wederby zig zelven, en de Minnaar was weder een Wysgeer. „ Myn hart, zeide hy tegen zig zelven is voor my eeh onoplog. baar raadzel; ik gevoel wel dat ik iets aan de Beerin die my met haa- re melk gevoed heeft, fchüldig ben; maar dit gevoelen heeft minder aantreklykhieden en kragt voor my dan dat, 't welk my neigt rot. de wezens die my gelyken. Hoe weet ik zelfs, of zy myne Weldoenders niet geweest zyn, voor dat ik my zelven heb. kunnen kennen? Het wilde Beest dat my heeft gevoed, heeft my ’t leven niet gegeeverl, want bere neigingen waren al te tegenflrydig met de myne; ik heb altoos gebeefd e ik haar de lillende ingewanden van d. e t 316 me DALECARLIER, die rendieren heb zien verfcheuren, die haar honger ftilden zonder haare roofzugt te verzadigen; ik heb nooit myn dorst gelescht met ` het bloed van. de dieren te drinkens ik heb ondertusfehen geleefd; en ik gevoel my in ftaat om myn leven op te offeren voor haar, die my bekoort en vlugt. Ja, alles teidt my naar die weder- helften van my zelven; hee! zou het niet wel kunnen zyn, dat die wezens, my zo waard, den zelfden weg genoomen hadden, om in myn bosch te koomen, als ik om ‘er uit te gaan? Zo ik aan: kung trekken geloof mag flaan... Zo myn hart my niet bedriegt.. Ô Na- tuur! voldoe aan myne begeerten; maak dat ik hier die geenen, wel- ke my het leven gegeeven hebben, weer zie! zy zullen my zonder twyffel beminnen, dewyl een Beerin my bemind heeft. ” ` Ondertusfchen naderden de Zweeden langzaam , malkanderen we derzyds hunne verbaasdheid betuigende ; zy waren zo verwonderd van een Wilden te zien mymeren , als-deeze verwonderd was van verftandige menfchen.te. hooren fpreeken. `,. - De zo Natuurlyke neiging tusfchen nrenfchen werkte allengs; men wierdt gewaar, dat de Wilde niets woest hadt, dan zyne houding, en de groove en ruige vellen , waar mede hy bekleed. was; de twee Broeders bragten hem, half met zyn zin, half-met geweld, in haar huis om op haar gemak te onderzoeken door welke werktuig: kunde een Aap denken konde, -E ENEE Het denkend Dier liet niet na van zig te {chikken naar de zeden van zyne huisgenooten; hy leerde van de orugten eeten die be zelf . gezaaid hadt; zyn keel gaf zig. over aan den tongval van de Scendi- navifche raal; hy gevoelde dat andere banden dan die van de alge- meene neiging hem aan zyns gelyken kondeg verbinden „en by juici- te zig reeds toe van de verheevene ingeeving ‘van Vriendfehap te kennen, terwyl dat de Zweeden zig toejuichten van een aardigen Aap tam gemaakt té hebben, - OK Dé. De fchoone Waldemar, Zuster van de edelmoedige: Gastheeren van den Dalécariter, woonde niet ín hunne hut; baare Zie} leefde egter altoos met den Wilden ; dagelyks kwam. zy den voortgang zyner kennis onderzoeken ;zy meende zig te verryken met de kennis welke hy kreeg; zy nam gelykelyk deel in de .viiendelykheid van de Mees- ters, en de erkentenis van den Leerling; hunne oogen ontmoetten malkanderen fomtyds, en dan zagen zy niet dan hun beiden, en de geheele Natuur wierde vergeeten : wanneer Waldemar weder by bat zelve kwam, fcheen het haar te fpyten dor men haar zo lang aange- keeken hadr; maar het fpeet haar nog meer, wanneer de Wilde haat niet aankeek, … ` ` Alles wat de Daléearfier zag, altes wat hy hoorde , waren zo veele verfchynzels voor hem : hy geleek, in eenige opzigten, naar een Mensch, welke het licht aanfckouwde „ op "tr eerfte oogenblik zyner fenepping, en die twyfelde aan ’t beftaan van alles wat hy zag, pn 8 t Li k b DE DALECARLIER. 317 dat hy het voor de eerfte reis zag, Op zekeren deg dat hy in een af- gezoaderde Valei wandelde, denkende wat hy zedert twintig jaar ge- weest was,en wat by thans was, en befchouwende zyre jeugd gelyk een droom , waar van de ontwaaking zyn tegenwoordig geluk uit- maakte, wierdt hy eensklaps getroffen door het geroep van een one gelukkigen , wien men vermoordde om zyn buit te krygen, Die Moorders regtvaardigden zig, met zig Filofoofen te noemen; ży fchreeven zig het regt toe van de Natuurlyke gelykheid , tusfchen de ménfchen te moogen herttellen , en zeiden , dat de wet van den fterk- ften de eerte wet van de Natuur was; gelyk MACHIAVEL het aan de Koningen ‚en HọBBES aan ‘`t Menfchelyk geflagt onderweezen hebben, Zo de Dalécarlier die Schelmen hadt hooren redcneeren , zoude by zeer verwonderd geweest zyn, dat e onder de menfchen twee zoorten van Wysgeeren waren; maar op het vogerblik toen hy het ongelukkig flagtoffer hunner. Hy nadert al beevende het bloedend lichaam, dat nog lillend op den grond ligt; hy ziet ... welk een fchouwfpel voor een onbedreeven hart, 't weik doot het Geluk nog nier verhard was! hy ziet dat de ongelukkige, welken men vermoord hadt, een zyner Wefdoenereu was ‚de Broeder van de fchoone Waldemar; hy werpt zig op den boezem zyns Vriends, zoekt het bloed te ftuiten, dat uit zyne wonden vloeide ,en met den mond op den zynen gekleefd, fchynt hy zyn laatften (nik af te wagten,om denzelven te beletten van uit te gaan: aile de poogingen van zyne tederheid waren onnut, de Zweed Dierf, en het geen de meeste bitterheid in de Ziel van zy- nen Vriend verlpreidde, hy flierf zonder hem te kennen. l Ondertusfchen ftondt de Wilde, met de woede in de oogen, en de wanhoop in °t hart, by zyn Vriend de bitterfte aanmerkingen over der men(chen boosheid te maaken; „‚ Ik heb niet gemerkt", zeide hy, » in myn vorig verblyf, dat een Beer een Beer verfcheurde, of dat een Eland een anderen Eland verflondt , het woeste Dier eerbiedigde zyas gelyken , en wanneer de zorg voor zyn beftaan hem zyn veiblyf deedt verlaaten , om andere Dieren aan te vallen , ging be niet uit op eene onnutte prooi, en zyn woede wierdt geftild wanneer zyn hon- ger verzadigd was”; .... hy redeneerde nog, wanneer een troep menfchen , op eene byzondere wyze gekleed , tot hem naderde, De wilde Filofgof begaf zig op de „oe » verbeeldende zig nieuwe WE Moore ` 318 BE DALECARLIER, Moordenaars te zien. En och! ware ik onfchuldig in de oogen van Waldemar ....”! Hy bleef niet lang in de gevangenis, welke men veel eer een gaf mogt noemen , Zonder alle de bitterheid van zyn noodlot te gevoe- len ; de byna altyd eenpaarige vertooning van de verfchriklykfte voorwerpen; ber licht °t welk hy niet genoat dan onder begunftiging van een graflamp , het denkbeeld boven al, van in den geest van Waldemar voor den Moordenaar haars Broeders door te gaan, verbitterden zyne Ziel, en ftortten hem in de uiterften van droefgees- tigheid ; zyne verbeelding vertoonde hem , zonder ophouden, bet verfchriklyk gezigt zyner ongelukken, en, moede van tegen de op regtvaardigheid der menfchen uit te vaaren, lier hy zig in bekooring brengen van ze na te volgen. Op zekeren dag, dat hy veinsde van op een hoop biezen en takkebosfen, welke hem tot een bed dienden, te flaapen , kwamen deze verkeerde denkbeelden in zyn geest op; „ Ik ‚ben vry gebooren,en de misdaad myner Regters heeft my het voor- regt van myne Natuur niet kunnen doen verliezen; ik kan dan doot geweld een goed weêr krygen , het welk het geweld my ontrukt heeft; lasten wy beproeven om den verfchriklyken hinderpaal, die my van de l OSE FICOU! pani, Gi e \ _ DE DALECARLIER. 319 Waeseld affcheidt, uit den weg te ruimen ; maar. dewy! de dood alleen van alles, ‘ct geen: my omringt, my myn vryheid kan wedergeeven „ Joaren wy ons beftaan in de waagfchaal ftellen , om over dat van alle die geenen, welke my lastig zyn, ten mynen voordeele, te befchik- ken, zo ik Gert heb ik niets verlooren; zo ik alle de Gezellen van myn (chande doe vergaan, worden zy vry door hunnen dood, en ik zal 't leven wedervinden”, Die verwvoeringen van woede begonden in den geest van den Wil- den te gisten; reeds mat hy met zyne oegen het werktuig, * welk zyne Gezellen uit de armen, van den flaap in die van den dood moest doen overgaan, toen hy twee bewoouers van dat hol het zelfde com- plot hoorde fmeeden ; zy ftelden malkanderen voor, om ‚den volgen» den nagt, alle de bewooners van de Myn te vermoorden , ọm eens- klaps alle de Tyrannen, en de (lagtoffers van de tyranny, te vervie- tigens — De Wilde, verwonderd en verward, kreeg duizend aanmerkingen in zyn geest; — myn beftaan ”, zeide hy tegen zig zelven, „ kan myns gelyken lastig zyn zo wel als het hunne my lastig is ¿ van waar zoude my dan het regt komen van over hun nood- lot te befchikken; zo ik dat regt konde hebben, zoude ik het gely- kelgk met het menfchelyk geflagt verdeelen, en dan zoude de magt ‘ van malkanderen te verdelgen, een wet van de Natuur zyn; neen , neen, God is zo tegenftrydig niet met zig zelven ; hy doet de twee- dragt en de eensgezindheid niet te zamen beftaan; laat ons het ee- nige goed , ’t welk my overblyft, niet verliezen, de onfchuld name» lyk en den vrede der Ziel... Al het geluk der aarde wordt verniee tigd door wroegingen ”. Die geweldige ftaat duurde een Jaar; de gevoelige Waldemar s inwendig geknaagd door het verdriet,'t welk haar verflond, ging met ` langzaame fchreeden naar ’t graf. De verveeling van " leven maaide de roozen van haar gelaat, en berimpelde haar vel; de geheele wae- reld-.was dood voor haar, maar de drift leefde nog in haar hart. Eensklaps hoort zy dat men de paare Moordenaars van haar Broeder i 4 onts ‚ 320 DE DALECARLIER. ontdekt heeft, en dat haar Minnaar, door verraaders gelasterd , e -door Tyrannen veroordeeld, in de akelige holen: van Coperberit de misdaad boet van menschlievend geweest te zyn, zonder .voorzig. tigheid, en edelmoedig, zonder laagheid. Op die ryding kwamen de vonken van blydfchap in de oogen van Waldemar ‚en alle de vermoogens van haare Ziel kreegen hunne kragt weder : „ eindelyk riep zy uit, myn barr heeft my niet bedroogen, en de ongelukkige is myner waardig; . . . . maar ben ik nog zyn waardig , ik die hem veroordeeld heb zonder hem re hooren, ik die de aanduidingen van myne tederheid niee heb gefteld tegen de drog- redenen van zyne ‘Befchuldigers ; ik die de Leerling van de Natuur voor een moord bekwaam heb durven gelooven * ! Een zo geweldige ftaat was niet gemaakt om eenigen duur te heb- ben ; Waldemar ‚die zig liever wilde bloot (ellen, om verwyten van haaren Minnaar te hooren , dan om die verwyten langer te verdiesien, pam fchielyk het befluit om hem in de diepe gevangenis, waar in hy opgeflooten was, te gaan vinden, zy maakte haar ontwerp aan nie- mand bekend, men zoude haar de betaamelykheid tegengeworpen hebben , en zy wilde niet dan haar deugd raadpleegen. Terwyl Waldemar dus den Vrede in haar verbaasd hart zogt te brengen, flingerde de Tweedragt haare flangen in de naare hollen van Coperberit , en eenige ongelukkigen die er zedert een groot geul baren kwynden , hadden beflooten zig van hunne ketenen wa pens te maaken om de Vryheid weder te krygen : de Dalécarlier poogde vrugtloos de Zamenzweerders tot de natuurlyke wet te rug te brengen, en hy zag zig verpligt om dezutken onder zyne gezellen te waarfchouwen , welke "er de flagtoffers van moesten zyn. Het gevegt begint welhaast in die onderaardfche afgronden ; men verwrikt “de ongefchikte Colommen , welke de gewelven fchraagen ; men fcheurt ‘brokken van de rotzen af; de ketenen rammelen tegen de ketenen. Alles vermeerdert de afgryslykheden van: dat tooneel ; het flauwe licht van de lampen , welke den eeuwigduurenden nagt van dat ver- blyf verlichten; het denkbeeld van , door de vlugt, het zelve niet te kunnen ontwyken 5; de geloften van Godsdienst , verward met de vet- vloekingen van wanhoop ; dit alles zet de hardnekkigheid der ftry- denden nieuwe kragten by. Men vegt overal met dezelfde woede, om dat de zaamgezwoornen den langzaamen en wreeden dood voot- zien , welken zy van het Regt te vreezen hebben , en om dat de anderè niets vreezen door overmaat van elenden, Toen de woede der ftrydenden op het hevigfte- was, zag men langzaam op her flag- veld een ftoel, gebrekkig vast gemaakt aan trillende koorden, neder- dasten , op welke een jonge Perfoon gezeeten was, die door haare fchoonheid, haare jeugd, en de traanen, welke haar gezigt bevog- dgden , gelykelyk belang in haar deedt neemen ; zodanig is het voor- regt van de {choonheid, en boven al van de bedrukte fchoonheid , zy < ‚ : DE DALSCARLIER, 321 zy is bekwaam om de woeste harten te vertederen; eensklaps re- geert een diep ftilzwygen in den zwavelagtigen afgrond , daar. de - woede een oogenblik te voren , met gene onverzaadelyke gretig- heid der menfchen bloed hadt geftort; men neemt die onbekende voor eene hemelfche geest; en de ongelukkigen , dic in de akelige vervoeringen hupner wanhoop , zig God noit dan met den Donder in de had verbeeld hadden , kreegen toen het denkbeeld van eene Weldaadige Godheid. .Ondertusfchen liet de Vreemdelinge , al bee. 