Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
Hiervan beloofde hij »eene waarachtige eenheid der zielen, die, gelijk de dauw van Her- mon en gelijk de zalf op den baard van aaron en op den zoom zijner kleederen, van de Overheden op de Kerken, en van de Kerken op de burgers, tot de geringsten toe, zou afdalen.” De Latijnsche aanspraak, door den Bisschop gehouden, was een lofrede op de ! snaxor, t. a. pl. II] bl.9, 10,12,13. ? Resol. Stat.-Gen. 11, 12, 13 Oot,; 2 Nov. 1618. 3 Het geschrift van suceaus, predikant te Veere, de regimine ecclesiae. 1618 — 1621. 150 ALGEMEENE GESCHIEDENIS rust in de Kerk. De eenstemmigheid van de geloofsbelijdenissen, sedert de Hervorming ontstaan, was een blijk, dat zij het werk des Heiligen Geestes waren. Wat behoefde de Gereformeerde Kerk alleen zich dan verder over eenig stak der leer te verontrusten ? Neen! Zij had slechts bij den eenmaal gelegden grond te blijven; en de hooge vraag- stukken van den leerstoel te weren: dan was alles afgedaan: immers van de leeken vergde cunisrus gehoorzaamheid, gelijk van de Geestelijkheid licht en waarheid, dat is kennis, die alle ijdele twijfelingen uitsluit, Wat hen, Engelsche Godgeleerden, aanging, zij hadden voor de eendracht in de Kerk alles, arbeiden moeite, ja hun bloed zelfs veil, — Dus waren zij vastberaden genoeg. Zij zouden voor de doodsche rust der Kerk bun eigen rust en des noods hun leven opzetten, Maar hoe ver is de Engelsche Kerk geko- men met dien waan van onfeilbaarheid en dien afkeer van al wat hare zoele rust onder de schoolmeestersroede van den Koning zou hebben kunnen storen! Hoe weinig voorzag zij, dat zulke grondbeginselen den zoon van dien 3acosus op het schavot, en Engeland onder het gezag der verkondigers van afwijkende leerstellingen brengen zouden! Zulk een raad was het wat Engeland ons te geven had in vergoeding voor hetgeen het ons, door eenen HUGO DE GROOT te vervolgen, had ontnomen! — Caazerox begreep, dat die uitval tegen de Fransche Regering al te onbeschaamd was; deswegens voegde hij er onmiddellijk uit zich zelven de verklaring aan toe, dat die woorden niet strekten om de verdiensten en de oprechtheid hunner andere naburen en vrienden te verkleinen; neen, zij moesten alleen dienen om den Staten te toonen, wat liefde en liefeljkheid op ’s Konings harten grond lag. Liever grijpt de Gezant de gelegenheid aan om de gevallen Staatslieden te hoonen. » Thans zou, dit voegde hij er bij, 'sKonings heilzame raad beter gevolgd worden: immers waren zij nu genoegzaam ingelicht aangaande de kwaadaardige bedoeling van sommigen en hoe groote ondienst die bedoelde personen hun gedaan hadden door hun te ontraden, den raad van Zijne Majesleit ten aanzien van vorstrus te volgen, alsof de nabuurschap van Zijne Majesteit hun verdacht ware geweest en hij plan gehad had om zich het recht aan te matigen van zich in hunne regering te mengen.” — De Engel- sche Gezant vraagde weinig naar de waarachtigheid van hetgeen hij zeide; anders had bij moeten zeggen, dat zij die sacosus verdacht hadden, vooral thans, in het gelijk waren gesteld. En zulk een zinspeling op het voorgevallene met vonsrrus veroorloofde hij zich in eene Vergadering, in welke de gewezen Curator der Leidsche Hoogeschool, MATHENESSE, juist den Voorzitterstoel bekleedde! — Alsof er nog niet genoeg woorden waren gehoord, die bij de plechtige ontvangst der geestelijke Heren weinig te pas kwa- men, bracht de Gezant onmiddellijk na hun vertrek de zaak ter sprake van het Gezant- schap naar Engeland, dat toen nog niet vertrokken was 4, Hij drong er bij vernieu- wing op aan, dat de Staten hunnen Gezanten een bepaalden last betreffende de tarra 1 Zie hiervoor bl, 113. DES VADERLANDS. 151 EENES ESE MEME der lakens en de visscherij zouden medegeren: deden zij dit niet, soo was het zoo veel gezegd als: wij willen daarover niet handelen, en niet anders zou de Koning het verstaan. »Het gold thans óf de vernieuwing van het huwelijk van Engeland met de Vereenigde Provinciën, óf echtscheiding, en dit was de derde afkondiging, die hij er in hunne Vergadering van deed: de voltrekking van het een of het ander hing thans van hen af.” Zulk eenen ruiterlijken, half schertsenden, zoet-bitteren toon meende de Engelsche staatsman, nu het heilzaam ontzag voor OLDENBARNEVELT hem niet meer in bedwang hield, tegen de Nederlandsche Staten en hunne Stadhouders te magen voeren! Geen wonder, dat de Voorzitter ten minste, door de koelheid zijner antwoorden, zijn onge- noegen verried, en tegen de gewoonte niet eens de schriftelijke mededeeling der uitge- sprokene redevoeringen vraagde. Dit verzuim werd echter goedgemaakt door gedienstige personen, die met den Prins en den Graaf den lof der wijsheid en goedgunstigheid van zijne Grootbritannische Majesteit luide verkondigden 4, De brieven, welke de Geneefsche Godgeleerden voor de Staten-Generaal medehrach- De — door ceiscne 1618 — 1621. ten, zijn mede merkwaardig. De Syndici en Raad van Genève wenschen, »dat de i bond oneenigheid mocht worden geheeld door het cement der Christelijke waarheid en vast- voor de Staten- Generaal mede- gelegd met het anker der orthodoxe leer." Ten slotte danken zij God, dat het Hem gebracht. behaagd heeft, aan hunne » Excellenties” de lagen hunner vijanden te ontdekken, die er op uit waren om onder het deksel van die kerkelijke oneenigheden sich van hunnen Slaat meester ta maken, — Zoo werd de laster in het Buitenland geloofd. — De gelei- brief der Geneefsche predikanten hield in, dat het gevaar der oneenigheden te grooter was, omdat de Nederlandsche Kerk een der bolwerken der ware Christenheid mocht heeten, daar zij als dijk gediend had tegen zoo vele en zoo vreeselijke stormen, en daarbij het tooneel was geweest van de wonderen hunner eeuw. Het was uit het gevoel der ver- plichting, die zij allen aan de Staten en de Kerken der Nederlanden hadden, dat hunne Overheid de medebulp der Geneefscha Godgeleerden niet had willen terughouden 2. Hoezeer de Prins het denkbeeld opperde, om de Synode te ’s Hage te laten bij- tenkomen, ten einde zij zich des gevorderd te gemakkelijker met »de Raden. en Collegiën, die aldaar resideerden, in betrekking zou kunnen stellen" 3, begreep men teh van de vroegere bepaling niet te moeten afwijken, noch de reeds gemaakte toe- bereidselen onnut te mogen maken, en den 15% November werd zij werkelijk te Dor- pe Dortsche drecht geopend, alwaar zij in de Stads Doelen vergaderde. De eerste bijeenkomst werd Synode geopend. voorafgegaan door eene Nederlandsche en eene Fransche predikatie, bij welke gelegen- heid men de gebeden herhaalde, op den ‘opzettelijk ter voorbereiding der Synode den 17^ October gehouden vast- en bededag gedaan, dat God de Kerkvergadering met ! Resol Stat.-Gen. 6 Nov. 1618. canzeton, II, p. 349—351. ? Resol, Stat.-Gen. 10 Nov. 1618. 3 Resol. Stat-Gen, 13 Oct. 1018. = 1618— 1621. 152 ALGEMEENE GESCHIEDENIS a EE EES I EE EUCH NUR: Zijnen Heiligen Geest wilde bijwonen en geven wilde dat aldaar alle zaken in Zijne vreeze verhandeld werden tot herstel van de rust in Kerk en Land !. Ten gevalle van de vreemdelingen werd alles in het Latijn verhandeld: ook was een goed Latinist, Pro- fessor DANIEL HEINsIus uit Leiden, tot Secretaris der politieke Gedeputeerden aangewe- zen. Deze moest voor deze Heren het woord voeren, wanneer zij op eenig beklag of verzoek, door de Remonstranten aan hen gedaan, te antwoorden hadden, hetgeen den meesten hunner, die zich zelfs het gesprokene eerst moesten lagen uitleggen, onmogelijk zou geweest zijn in het Latijn te doen, De Instructie aan de politieke Gedeputeerden, door de Staten-Generaal gegeven, gelastte hun te zorgen, dat geene staatkundige za- ken en in het algemeen niets anders verhandeld werd, dan in de punten van be- schrijving was begrepen; dat de handeling zoo veel mogelijk bespoedigd werd; dat, ten einde ontijdige oordeelvellingen af te snijden, alles geheim gehouden werd tot na den afloop der Synode ?; dat, zoo er goedgevonden werd eene algemeene Kerkeordening te beramen, de rechten der Provinciën, en met name het patronaatsrecht, niet ge- krenkt mochten worden 3, Dit laatste artikel druiste rechtstreeks in tegen den geest, die het drijven der Contraremonstranten in Holland gekenmerkt had en nog kenmerkte, en was dus een nieuw bewijs, hoe weinig eerlijk het van de Starei aera ge- weest was, die partij onvoorwaardelijk te ondersteunen, In de tweede zitting werden BOGERMAN tot voorzitter, JACOBUS ROLANDUS, predikant te Amsterdam, en HERMANNUS FAUKELIUS, predikant te Middelburg, tot bijzitters, segas- TIAAN DAMMAN, predikanl te Zuíphen, en Festus HOMMIUS, predikant te Leiden, tot secretarissen gekozen, Al deze mannen waren heftig tegen de Remonstranten ingeno- men. Doch hoe zou de keuze anders hebben kunnen uitvallen? Slechts twee erkende Remonstranten en één Ouderling van dat gevoelen, door de Utrechtsche Synode afge- vaardigd, woonden de vergadering bij. Dus zou men de Remonstranten ongehoord gaan veroordeelen? Dit miste zelfs den schijn van billijkheid, en deswegens moest in de ongelegenheid op de eene of andere wijze voorzien worden. Men nam, nadat de Re- 1 Resol. Holl, 3 Oct. 2 Ook besloten de Staten, dat de briefwisseling tusschen hun Hoog Mogenden en de politieke Gedeputeerden ter Synode geheim zou blijven. Resol. Stat.-Gen. 16 Nov. 1618. Toch werden, ten minste in den aanvang, hoorders toegelaten; onder anderen woonde parLaxus als hoorder eenige vergaderingen bij, en van de door hem gemaakte aanteekeningen heeft BRANDT gebruik gemaakt (zie Hist. d. Ref. 111, bl. 26). 3 Zie de Instructie bij saaxnt, III, bl. 18—22. De Groningsche Gedeputeerden ter Generaliteit hadden aanteekening verzocht, dat hunne principalen niet verkozen, dat hunne jura patronatus en andere gerechtigheden op de Dortsche Synode aan de Heilige Schrift getoetst werden (Resol, Stat-Gen. 19 Nov. 1618). DES VADERLANDS. 155 mensranten bij de Provinciale Synodale verkiezingen opzettelijk geweerd waren, het ' verkomen aan, alsof men reden had zich te verwonderen, dat er geene Remonstranten op de Nationale Synode verschenen. Immers stond, zoo sprak men, voor een ieder de toegang tot de Synode vrij. De Prins liet den 15% November de Staten van Holland weien, dat hem ter oore gekomen was, hoe de Remonstranten voorgaven , zich bezwaard te vinden op de Nationale Synode te verschijnen, als zouden hünne personen binnen Dordrecht niet genoegzaam veilig wezen. Dus stelde hij voor, dat er in die stad eene afkondiging zou geschieden, waarbij een iegelijk op zware straffe verboden werd zich van elke beleediging of overlast ten hunnen aanzien te onthouden. Hierop werd aan de Dortsche Magistraat geschreven, dat »aangezien de toegang tot de Synode vrij moest wezen voor een ieder, die iets zou hebben voor te stellen, met name voor de Remonstranten , Hun Edel Mogenden goed zouden vinden, dat hun vrij geleide verleend werd.” De Dortsche Magistraat, begrijpende, dat dit vrij geleide niet door haar, maar door de Staten-Generaal moest verleend worden, bracht de zaak ter kennis van Hun Hoog Mo- genden. Doch dezen, zich eenigzins gevoelig toonende, dat zij in deze zaak niet dadelijk gekend waren, besloten niets anders, dan dat men zich tot de Staten van Holland zou wenden, om te vernemen, wat en waarom zij aan de Overheid te Dordrecht hadden geschreven 1, In de vierde zitting (den 15% November) werd de vraag in beraadslaging gebracht, op wat wijze men de Remonstranten tot de Synode roepen zou, en er werd besloten, dat men aan het geheele ligchaam der Remonstranten zou schrijven, ten einde zij eenigen uit de hunnen, minstens drie uit elke Provincie, zenden zouden. Volgens dit besluit stond het den Remonstranten vrij, zich door zoo vele personen, als zij slechts wilden, te laten vertegenwoordigen. Hetzij nu dit besluit, gelijk de Remonstranten be- weerd hebben, met medeweten der Politieke Gedeputeerden onder de hand gewijzigd 1618— 1621. Een bepaald aantal Remon- stranten voor de i, al of niet, zeker is het, dat goedgevonden werd, eenige weinige met name te Synode gedaagd. noemen Remonstranten voor de Synode te dagen. Doch juist denzelfden dag dat dit besloten werd, kwamen benevens Professor Eriscorrus, wien door de Staten van Holland aangeschreven was met zijnen ambtgenoot PoLrawpER de Synode bij de wonen ?, een drietal Remonstranten te Dordrecht aan, afgevaardigd door eene Vergadering van Remon- stranten, die te Leiden bijeengekomen was. Zij hadden in last, uit naam der hunnen te verzoeken, dat zij in behoorlijken getale en onder vrij geleide op de Synode mochten verschijnen, om hunne zaak te verantwoorden, en dat men hun ten dien éinde zou loelaten, zoodanige personen te zenden, als zij zelven zouden verkiezen. In antwoord op dit verzoek, door hen aan de Hollandsche Politieke Gedeputeerden medegedeeld, 1 Resol. Holl. 13 Nov. Resol. Stat.-Gen. 15 Nov. 1618. 2? Resol. Holl. 20 Sept. 1618. camierox, lI, p. 337. Ill Dzzx. 5 Srux. 20 1618— 1621. 154 ALGEMEENE GESCHIEDENIS moesten zij vernemen, dat er besloten was, eenige Remonstranten ten getale van dertien te dagvaarden. Slechts uit de provincie Utrecht werden geen Remonstranten gedaagd, vermits er uit dit Gewest twee Remonstranten zitting hadden. Daarentegen bevond zich geiscorrus onder de gedaagden. — Hel was er, gelijk canueron aan het licht gebracht heeft !, van den aanvang aan op toegelegd, zPrscoprUs, dien men slechts voor de leuze met POLYANDER had uitgenoodigd, niet anders dan als beklaagde ter Synode te laten verschijnen, —— De Remonstranten kwamen bij de Politieke Gedeputeerden op tegen de onbillijkheid om den Hoogleeraar, die reeds als beschreven door de Staten gekomen was, thans nog als beschuldigde te dagen, en toen deze klacht niet baatte, verzochten zij, dat ten minste de keus van degenen, wien zij hunne zaak het best toevertrouwden, aan hen zelven gelaten werd. Bepaaldelijk gaven zij den wensch te kennen, dat al de Remonstranten , die de Haagsche Conferentie hadden bijgewoond, op de Synode mochten verschijmen , welk verzoek inhield, dat aan vvTENsocAEnaT onder vrij geleide terugkeer in het Vader- land werd toegestaan, en dat voor GREVINCHOVEN zijne ontzelling uit de dienst geen be- letsel tegen zijne toelating tot de Synode zijn mocht. Op dit verzoek werd door de Politieke Gedeputeerden, die de Synode in de zaak niet kenden en zich tot het inwinnen van het advies van het kerkelijk Bestuur der Vergadering bepaalden, het volgende ge- antwoord: dat, »dewijl de Staten-Generaal geen ander ligchaam der Nederlandsche Kerken erkenden dan hetwelk in de Synode vergaderd was, zij niet wilden toestaan, dat de Remonstranten een ligchaam zouden uilmaken of uit gemcenen name personen zouden deputeren om hun stuk in de Synode uit alter naam te verhandelen; dat zij aan UYTENBOGAERT €D GREVINCHOVEN niet konden toestaan op de Synode te verschijnen, vermits zij door de Provinciale Synode waren afgezet, en het derde der artikelen op de bijeenroeping en orde der Nationale Synode medebracht, dat al de leden in werkelijke dienst zijn moesten.” Niettemin mochten » GREevincHovEN en ieder ander, volgens het achtste dier artikelen, onder de toehoorders verschijnen en, na verlof van den President of de Vergadering bekomen te hebben, hunne bedenkingen voorstellen, mits zich aan het oordeel der Synode onderwerpende. Immers was het maar al te duidelijk , dat de burgerlijke rechter hunne personen bedreigde , en hoe zou dan de eerste in het Vaderland hebben kunnen terugkeren, en de laatste de hem liefhebbende gemeente van Rotterdam, waar men hem niet aan durfde randen, ! Jl, p. 337, 338. = — t? t. `. A. e bse i : aol ^ , Sov ! P . $ ⸗ Se : £ <q) 4, ee » 0 - -e — xw Woar “Oe eee wr om Girt a ! ‘. r H ` a b a “6 e *. ~. * " A * a - ry - -. " a H $9 j 1 x. * Kd s ". 4 a - * à $ ` 5 x 1 .*. ae IIIITTTTTI, LPL LET LEES et Tere ENE "or desen co $ ka ETTET] EERSTE ND red Eid dek eee rae E bert pique bua pp ' EIE G pL Pat phy par Ppa ' aip e iby bert ese hap a Ih 1 Paat Ta | hE? BEEN d ! [ He tir i [4t d ftir ARS biri iad pond bday » ppt: LK RET 1 Lt getal [al irae Nee trata ; tle] PEPES 1 gejagt M js pet toas [Spa EMEN weds rie Lieekdeben. C ZA t DES VADERLANDS. 155 hebben kunnen verlaten’ !, — De drie Remonstranten, geen middel ziende om eenige 1018 wijziging in de beslissing der Politieke Gedeputeerden te verkrijgen, beloofden binnen eS den bestemden tijd van veerlien dagen als gedaagden te zullen verschijnen. Ook de andere gedaagden besloten dit te doen. Want wie de dagvaarding niet gehoor- raamde, zou schuldig gehonden worden aan »verlating zijner zaken en wederhoorigheid” en onberoegd om later eenige bedenkingen tegen de dan uitgemaakte leer te opperen ?. Dus was men er in geslaagd, om, even als Prins mavarrs gedaan had, toen hij de waardgelders afdankte en de Vroedschappen afzette, de tegenstanders vóór den veldslag te ontwapenen, Het gevecht dat volgde, kon niet anders dan een wreedaardig spel zijn, dat men met de Remonstranten zou drijven. De behandeling der vijf punten, die volgens de vastgestelde orde ? in de eerste plaats moest geschieden, en de beraadslaging over de bezwaren tegen de Belijdenisschriften, welke men van de Remonstranten wachitef , moesten noodwendig tot hunne aankomst len bestemden dage uitgesteld blijven 5, Dus maakten in de eerst volgende zittingen Eenige vragen eenige vragen aangaande de overtetting. des Bijbels uit de oorspronkelijke talen in het.. — Nederlandsch en betreffende het prediken van den Catechismus, de Catechisatién enz, behandeld. bet onderwerp der beraadslagingen uit. Toen de nalatigheid in het prediken van den Catechismus in de namiddagpredikatién ter sprake kwam, weten sommigen ze deaman, — ! Zooveel prijs stelden de Remonstranten op de tegenwoordigheid van GREVINCHOVEN op de Synode, dat zij, bevroedende dat de Staten-Generaal, die de orde, welke aan afgezette leeraars den toegang verbood, vastgesteld hadden, deze orde ook ‘vermochten te wijzigen, zich: met een verzoekschrift tot die Staten wendden, daartoe strekkende, dat aan hem en aan covLaRD, den geschorschten Waalschen predikant van Amsterdam (men schijnt te hebben willen ontveinzen, dat het hepaaldelijk om orevincuoven te doen was), vergunning verleend werd om benevens de sedaagden ter Synode te verschijnen. De Staten-Generaal echter verwezen de adressanten naar de Politieke Gedeputeerden te Dordrecht, die in deze zaak reeds uitspraak gedaan hadden (Resol. Stat.-Gen. 30 Nov. 1 Decbr. 1618. saampr lll, bl, 46, 47). 2 panpT, bl. LIL, 36—45. Resol. Stat.-Gen. 17, 21 Nov. 1618. 3 Artikel 9. 5 In de maand September verzocht de Classis van Dordrecht de Staten-Generaal om de stukken, in November 1008 door verscheidene predikanten ingeleverd, behelzende hunne bedenkingen op de Confessie en den Catechismus. Toen dit verzoek in de vergadering was medegedeeld, ver- klaarden de Gedeputeerden van Holland, dat zij die stakken niet hadden, maar meenden dat zij onder OLDENBARNEVELT berustten. Dus zou men bij hem er onderzoek naar doen (Resol. Stat.-Gen. 22 Sept.). In December zeide socerman in de vergadering der Dortsche Synode, dat OLDENBARNEVELT de plaats, waar die stukken waren, had aangewezen, maar dat ze daar niet gevonden waren (rasor, T11, bl. 138). 5 Besl, Stat-Gen. 17 Nov. 1618. camsros, Ll, p. 366, 20 * 156 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — dat men de landlieden zeer bezwaarlijk op de zondagen van hunne spelen of van hun werk in de kerk kon trekken. Er waren er, die zulke landlieden en de lidmaten in het algemeen, naar de toen in de Engelsche Kerk en bij ‘die van de Palts heerschende gewoonte, door politieke macht en geldboeten tot het gehoor wilden gebracht hebben. Ten laatste bepaalde men zich tot het dreigen met kerkelijke censuur, en tot het voor- nemen om de Overheid te verzoeken, met strenge plakaten te verbieden, den sabbath met dagelijkschen arbeid en inzonderheid met spelen en drinken te ontheiligen. Veel min gaf men gehoor aan het verlangen van een der Geldersche Godgeleerden, die zeide, dat men de onwillige schoolmeesters door politieke autoriteit moest dwingen om den Catechismus te leeren en de ouders om hunne kinderen tot de catechisatie te zen- den !, en bij de vraag, hoe het uitgeven van kettersche en godloochenende boeken te weren, vond de Geneefsche Godgeleerde nronarus geen tegenspraak, toen hij zeide, dat men sich ontzien moest, het Nederlandsche volk vals genegen tot vrijheid en vermakelijkheid ,? met een al te streng juk te bezwaren 7. Toen de gedaagde Remonstranten zich den zesden December (reeds een dag te laat) bij de Politieke Gedeputeerden en den Voorzitter aangemeld en nog een paar dagen verzocht hadden om nog eenige beschikkingen te treffen, werd hun gelast dadelijk voor de Synode te verschijnen, om in persoon dit verzoek te doen. Eeiscorrus, als toen voor hen het woord voerende, zeide, dat zij in allen gevalle bereid waren des noods zonder uitstel tn conferentie te treden. Op dit woord werd den Remonstranten scherp genoeg aan het verstand gebracht, dat zij daar slechts gekomen waren om verhoord te worden: de Synode was hun rechter en geenszins hunne partij 3. — Maar van die Synode maakten de twee Utrechtsche Remonstranten leden uit, Hoe konden dezen De Utrechtsche tegelijk rechters zijn en aangeklaagden? Dit was alleszins onbestaanbaar; doch men Remonstrantsche , e: e ; leden der Synode Wist raad, Opzettelijk, naar het schijnt, had men den leden den eed nog niet afge- desde Lowel vorderd, en alvorens dit geschiedde, vraagde de Voorzitter de Remonstrantsche Gede- puteerden van Utrecht af, of zij van nu aan liever onder de rechters wilden zitten, dan 1 Brieven van JOHN HALES, aangeh. bij srannt, III, bl. 54, 55. 2 BRANDT, bl. 76. 3 snanpt, II, bl. 79—82. Aan de geloofwaardigheid der berichten, die saaxpr betreffende de Dortsche Synode mededeelt, kan geen redelijke twijfel bestaan. Niet alleen van het Historisch Verhaal andere geschriften van de zijde der Remonstranten, niet alleen van hunne brieven, bepaaldelijk van die van samLAEus (opgenomen in de Epistolae ecclesiast. 1660. p. 512—538), maakt hij gebruik; maar ook van de berichten van camLgTONs kapelaan, Mr. son HALES, opzet- telijk door dien Gezant naar Dordrecht gezonden om hem op de hoogte te houden, en van die van het Schotsche medelid der Synode, saLcawovaL. Voorts verdient opmerking, dat de geschriften der Remonstranten over de Synode tijdig genoeg zijn uitgegeven geworden om door leden en tijdgenooten der Synode wedersproken te worden, en dat er echter geen tegenspraak gekomen is. DES VADERLANDS. 157 of zij sich bij de gedaagden wilden voegen: zij waren, deze gronden voerde men hun aan tot dit verzoek, volgens hunnen geloofsbrief gelast de zaak der Remonstranten voor te staan, en hoe konden zij tegelijk voorstanders en rechters zijn in dezelfde zaak? Voorts, hun geval was hetzelfde als dat van gerscorrus, die, hoezeer mede beschreven, echter thans onder de gedaagden behoorde. Eindelijk waren zij, vermits er onder de gedaagden geene Utrechtsche Remonstranten opgeroepen waren, alreede stilzwijgend als . zoodanig aangemerkt. Deze gronden haalden de Utrechtsche Remonstranten niet over em van hun recht af te zien. Doch slechts op zekere voorwaarden wilde men hen tot den Synodalen eed toelaten. Zij verkozen zich aan sommige van die voorwaarden niet te onderwerpen, en moesten zich eindelijk getroosten aan de tafel der gedaagden plaats le nemen £, Bj de bezoeken, die de Remonstranten dadelijk na hunne aankomst bij de uitheem- . sche Godgeleerden aflegden, hadden zij hen over het algemeen zeer onkundig gevonden van hetgeen hier te lande in de laatste jaren in het kerkelijke was voorgevallen. Dit gf hun aanleiding om hun een geschrift te overhandigen, waarin de staat van zaken nader werd uiteengezet, en tevens de bescherming der Uitheemschen tegen het ongelijk , den Remonstranten aangedaan, werd ingeroepen. Deze daad trok de aandacht der Staten- Generaal, die besloten het geschrift te laten onderzoeken 2, Maar nog meer ongenoegen verwekte de redevoering bij de eerste gelegenheid door gersaorrus in de Synode uitge- sproken. De Voorzitter had den Remonstranten bekend gemaakt, dat het door hen herhaald verzoek, dat GREVINCHOVEN en GOULARD mede gedaagd worden mochten, was afgeslagen, en iedereen dacht, dat zij hierop een woord van leedwezen of beklag spre- ken zouden, toen Professor riscorrus opstond, en na de Vergadering begroet en gehoor 1618— 1621. Redevoering verzocht te hebben eene redevoering begon uit te spreken. Dadelijk boeide of ontstelde je EPISOOPIUS in de toon, dien de redenaar aansloeg, zoo zeer, dat niemand scheen te beseffen, dat het aap gedaagden niet voegde, ongevraagd te spreken en als beschuldigers op te treden, Inderdaad, de rede was eene welsprekende klacht over het ongelijk, den Remonstranten aangedaan, eene klare uiteenzetting van de ware toedracht der zaken sedert den aan- vang der geschillen; de Nederlandsche leden der Vergadering hoorden hun vonnis uit | den mond der beschuldigden, en de uitheemsche Godgeleerden vernamen de zaken nu eens van een ganschen anderen kant, dan te voren. De godsdienst, dus begon de Leidsche Hoogleeraar, was het hoogste en eigenlijk menschelijke in den mensch. Dit beseflende, hadden zij, Remonstranten, de liefde voor de godsdignst met de zuiverheid ‚ der leer in hunne gemeenten naar hun vermogen bevorderd. Er waren enkele punten, ten aanzien van welke het verschoonljk was van een uiteenloopend gevoelen of niet ' genoegzaam ingelicht te zijn: niemand was er, die niet op eenig punt in het onzekere ! samor, bl. 101, 125, 127—133. 2 Resol. Síat.-Gen. 11 Dec. 1618. Synode. 1018— 1621. 168 ALGEMEENE GESCHIEDENIS verkeerde. Maar andere stukken waren er, in welke de dwaling iot omverwerping der noodwendigste leerstellingen, tot aanstoot der vromen strekte, en den vijanden der Her- vorming eene aanleiding gaf om op haar te smalen. Zulk een blaam hadden zij van de Kerk willen weren. Maar, helaas! met weinig gunstigen uitslag. Hun geneesmiddel had , zoo als het bij kwaadsappige gestellen meer geschiedt, eene bijna doodelijke ziekte doen uitbreken, Maar dit. was hunne schuld niet: integendeel, hun pogen strekte hun tot eer, Ook berauwde hen geenszins wat zij gedaan hadden, Doch niettemin was de haat, dien- zij beloopen hadden, zwaar om te dragen. Men had hen uitgemaakt voor vijanden der Godsdienst en der Hervorming, verstoorders van de gemeene rust, verra- ders van het Vaderland; hen met den allergruwelijksten laster overladen, gescholden en bespot, in één woord, als een uilvaagsel van het menschdom behandeld; degenen, die hen te voren meer dan hunne eigene zielen lief hadden, had men door argwaan in hyn gemoed te zaaien, van hen vervreemd. » Liere Jesus," zoo barstte hier de rede- naar uit, »wat hebt gij al van uwen troon gezien en gehoord, dat men ons, zonder eenige schuld van onze zijde, heeft aangedaan! Hoe menigmaal is ons zuchten en jam- meren tot u ten hemel opgeklommen! Hoe vurig hebben wij onze zielen voor u uit- gestort, als voor dengenen, wien onze enschuld alleen bekend was! Wij roepen u tot getuige, die de levenden en de dooden oordeelen zult, of wij ook iemand rechtvaardige oorzaak tot zoo zware beschuldigingen en ongelijk gegeven hebben!" Niet, voegde hij er. onmiddellijk bij, niet dat zij, Remonstranten, zich altijd en in alles onberispelijk hadden gedragen: neen! zij hadden ondervonden, hoe moeijeljk het was, zelfs voor | dengenen, die van de goedheid zijner zaak volkomen overtuigd is, het gemoed te mid- den van zoo vele losgelaten hartstochten steeds kalm en gelaten te houden. — Toen er dan scheuring dreigde, waren zij op middeleri bedacht geweest om den vrede te her- stellen, Zij hadden van de Overheid eerst de bijeenroeping eener Synode, daarna hand- having eener onderlinge verdraagzaamheid gevraagd, en zich bereid verklaard om op haar bevel de kerkdienst te verlaten: op haar bevel, want dit uit vrije beweging te doen, ware in hun oog een schandelijk verzaken van de belangen hunner gemeenten geweest. Daar alle middelen tot herstel des vredes ijdel geweest waren, en daarentegen de scheuring was bevorderd en als een heilzame plant gekoesterd en apgekweekt, zoo - was thans deze Synode belegd met geen ander doel, dan om de scheuring te wetligen. — Dit had niet anders kunnen geschieden, dan. door de begunsliging der aanzienlijken. - Nog onlangs was uit het smaadschrift, Monster der Nederlandsche verschillen, gebleken, | hoe men het er op toeleide, hen van allerlei ketterijen verdacht te maken. Die aan- tijgingen echter waren louter bedrog, verzonnen om aan de scheuring een glimp te — getén. — In weerwil van :dat alles waren zij nu vrijwillig herwaarts gekomen, want niemand zou hen hebben kunnen dwingen te verschijnen, en wat hun eenig vertrouwen gaf, was de tegenwoordigheid van de uitheemsche leden, van wie zij. billjker oordeel _ DES VADERLANDS. 159 — E ———————— ec ——— ——!n am tr» verwachtten, dan zij van hunne landgenooten ondervonden hadden. Dus smeekten zij — 1618— die vreemde Godgeleerden, » bij den dood en het bitter lijden van onzen Heer en Za- — ligmaker, Jezas Christus; bij den heiligen naam, over alle Christenen aangeroepen; bij alle verplichtingen, door de Christelijke gemeenschap en broederschap op het hart ge- drakt,” dat £5 billijk over hen oordeelen zouden. Niets verzochten zij, dan hetgeen tij, in hunne plaats staande, wenschen zouden, — niets dan gemoederen, vrij van voor- oordeel, Indien het genoeg was, dat men iemand beschuldigde, wie zou dan onschuldig worden bevonden? Zij vleiden hen niet, noch jaagden hünne gunst na: hunne zaak behoefde niemands gunst: ook zou de gunst van menschen hunne conscientiën in het allerminst niet gerust kunnen stellen: alleen de gunst van hunnen ecnigen God zochten zj, wien, als den hoogsten rechter, zij stonden en vielen. Niemand mocht zich ergeren an hun klein getal: een goede zaak behoefde slechts éénen voorspraak; eene kwade zak had er aan duizend niet genoeg. Ook was het Gode bekend, door welke. listen en streeken men hen verhinderd had in genoegzamen getale en in billgke verhouding lot de andere leden op te komen, en — hierop zouden rij niet nalaten zich bij de geheele wereld te beklagen — hunne hoofden, op welke zij naast God meenden te mogen steunen, waren hun wreed ontnomen. lij zouden zich niet ontzetten voor vonnissen, al kwamen zij van de alleraanzienlijkste techtbanken van de wereld: een wijs man werd niet bewogen, door de personen zijner rechters, maat door de degelijkheid en de billijkheid van het vonnis. Al leden zij voor dete tegenwoordige rechtbank de nederlaag, mils slechts de waarheid, aan welke zij uch velgaarne onderwierpen, hier uitspraak deed, zij zouden zich de nederlaag tot vint rekehen. Loo sprak de Leidsche Hoogleeraar, en de roem van de Nederlandsche godsdienstige , welenschappelijke en burgerlijke vrijheid was gehandhaafd. De onderdrukte onschuld had begrepen niet te moeten zwijgen; zij had den moed gehad veor God en de wereld le spreken, Buitendien, in het vertrouwen op de kracht der waarheid, hadden de Re- monstranten nog eenige hoop op ‘die vreemdelingen, welke immers niet door hunne eigenliefde en de eenmaal gekozen partij genoopt waren hun tegen te zijn. Was het ongerijmd te denken, dat die uitheemsche Godgeleerden, na het hooren van zulk ccne aal, verklaren zouden, de Nederlandsche Contraremonstranten niet op hunnen weg te willen volgen? Doch hoe weinig berekenden de Remonstranten, die op zoe iets hoop- Hare uitwer- len, dat de Engelsche Godgeleerden volslagen afhankelijk waren van de instructiën van Mnpen eret hun Hof en de gedurige onderrichtingen van cARLETON; dat de Geneefsche afgevaardig- den, verontwaardigd over den redenaar, die zulk eene verderfelijke strekking aan de 1618— 10631. 169 ALGEMEENE GESCHIEDENIS REE Dee leer van hunmen cauvers bad. toegekend, thans.meer dan. doit op de wercemlesling var het Arminianisme zonden: eandringen;. datde Nederlandsohe predikanten. en: prefetscren , 200 ongemedig ton aenhooren. vam vreemdelingen entslaijerd; dat con Leideche'predikant , rESTUS HONMIUS, wiens boek, Monster der Nederlandeche verechillon, als cen zamen- weefsel van bedrog doer zijven heopgsieerden stadgenast was gebrandmerkt, alles zouden aanwenden om die vreemdelingen tegen lien inito memen; dat, aindeljk, vooral de Politieke Gedeputeerden: niet vrij waren. en- orpsnpansbvere moesten vellen ih ‘hen, Wel roerde de redevoering, mbt ebne: krachiipe stean: en het edelst gebaar uitgesproken, de heerders zoo. zeer, dat niet alles de mond van-den. Voerzitter der Vergadering'en van dien der Politieke Heren, dio hier anders niet sohroomden gebiedend tusschem beiden te treden, geboeid bleef; maar verseheidgnen, ja zelfs eenigen: van de Gedeputeerden der Staten de tranen uit de oogen barstten. Doch spoedig werd die indruk witgewisoht. Toen zerscopses ophield. met spreken, stond de Voorsitter soammman op, en vorderde hem een kapij af, die de Remenstranten dadelijk ondertsekenen joesten, alsof "men schroomde , dat er eenige wijtigingen in gebracht zouden werden. Daarop zijn eigen versuim vor- goeljkend, zeide hij, dat de gedaagden nu konden bemerken, hoe lankmoedig de eer- waarde Synode met hen handelde, daer zij kran toegelaten. had zoo lang te spreken, zonder dat zij den president eerst kennis gegeven- hadden ‘van den inhoud der rede. Dit voegde niemand, allerminst gedaagden, en dat zij bij hunne eerste intrede ter Synode met zalk eene voerbedachte redevoering, vol vam--valsche beschuldigingen tegen huane mededienaren, de harten zochten voor in te nemen en te verbitteren, was gansch on- betamelijk. Zóó.begon men ook deze handelwijze der Remenstranten zwart te maken. Aan de Staten-Generaal word door de Politieke Gedeputeerden met de kopij der redevoering het bericht toegezenden , dat hij ze » met groote en impetueuse animositeit" gehouden had £; men verspreidde het gerucht door de stad, dat er wonderlijke eh strafwaardfge zaken in. de redeveering stonden, die mem den gedaagden en vooral uerscorrus wel 100 doen bezuren; er werd bovendien versekerd, dat hij nog veel hatelijks bepaaldelijk tegen de Politieke Gedeputeerden gezegd had, wat niet in de overgeleverde kopij stond:, alsof hij de mogelijkheid. had willen afsnijden van deswegens achterhaald te worden, Die Heren hadden hem beleefdeljk bij sich ontboden en hem de bekentenis ontlokt, dat, al was ook de genmsohe: rede te voren bedacht en op schrift gebracht, ja met de Remon- #$rauten evorlagd gowerden, bij toch wel een woord meer of min kon gezegd hebben, den in de kopij stond; Men had hem met de verklaring, dat men wel bogreep, dat een professor sich niek juist aan de-woerden bond, vriendelijk laten gaan, er intawchen ven die bokentenie gebruik gemaakt, om hem in den mand te leggen wat mop verkoos, Ja; wen gaf voor te vermoeden, dat hij de echte. kopij. had aöhtergehouden,“en toen 1 Resol. StatrGen. 11 Dec. 1618. Drek a tp DES VADERLANDS. #61 A a aS NM TE IT AEG men ‘zich van de gelijkheid der twee kopijen overluigd had, was socenman nietig ge- 1618 noeg hem in de volle vergadering van een leugen te beschuldigen, die zon hebben M moeten strekken om eene der beide kopijen achter te houden, welke hij toch reeds zonder org had afgegeven !, Neen! de gehouden welsprekende redevoering moge den Rexnonsiranten bi de nakomelingen tot eere verstrekken, bij hunne rechters strekte zij hun tot te zekerder verderf. Hunne veroordeeling was besloten; men kwam er voor de menigte zelfs rond vooruit, even als die predikant, welke ’s zondags na zriscorrus rede le Dordrecht op den predikstoel zeide, dat het beter was dat de Remonstranten zich aan de Synode onderwierpen en van haar eene kleine censuur ontvingen, dan dat zij hier mamaals in den eeuwigen toorn Gods vielen % Men handelde genadig met zulke ketters: immers sonder hen, gelijk aan andere ketters geschied was, te verbranden, behoedde men hen voor de straf der hel. Om zoo spoedig mogelijk met de Remonstranten aan een eind te komen, verzocht hen de Voorzitler nu dadelijk, hun gevoelen omtrent de vijf Punten met hetgeen zij ter staving daarvan hadden aantevoeren, alsmede hunne bedenkingen op de Geloofsbelijdenis en den Catechismus, schriftelijk in te leveren. Doch alvorens dit aan te nemen, ver- zochten de Remonstranten een geschrift te mogen voorlezen, hetgeen zij meenden, dat voor moest gaan. Boazamam zocht het gevraagde verlof te weigeren; doch de President. der Politieken zeide, dat men het sluk zou voorlezen, Het hield in, dat zij deze pe Gedaagden Synode niet als hunnen weltigen rechter konden erkennen, daar here leden voor het Yesera de Syn- ode als wettig groolste gedeelte, de Uitheemschen uitgezonderd, aan de scheuring schuldig stonden en Rechter te er- alzoo hunne geslagene partijen waren. Voorts gaf het alsnog de voorwaarden aan, welke ee by eene behoorlijke inrichting der Synode inachtgenomen moesten worden: werden deze toegestaan, zoo zouden zij met blijjden geest tot de behandeling der zaak overgaan en hunne liefde tot het behoud des vredes in het Vaderland en im 200 vele Vaderland- sche Kerken met de daad bewijzen; zoo niet, alsdan hadden zij ten minste gedaan wat hun geweten vorderde, en tijdgenooten en nakomelingen konden oordeelen, dat zij billjke voorwaarden hadden verzocht, maar dat de Synode geweigerd bad ze te ver- leenen. Hierop voerde noczaman hun te gemoet, dat zij met hunne beschuldiging tegen de Synode niet alleen haar, maar ook de Staten-Generaal, dic haar bijeengeroepen hadden, verongelijkten: Hun Hoog Mogenden hadden dezen vorm der Synode verordend, en een anderen vorm te willen voorschrijven was onbetamelijk. De President der Politieken soegde daar eenige woorden bij, die moesten dienen om de Remonstranten te doen gevoe- Jen, dat, zoo zij zich niet onderwierpen, zij als oproermakers zouden worden aangemerkt, en daarop hield socunman op nieuw eene rede, van welke de strekking was, dat zij mochten denken van de Synode wat zij wilden: toch moesten zij zich aan haar oordeel ! smxpT, lll, bl, 102—124, 126, 127, 135, 186. . 2 maant, III, hl. 133, 134. UI Dam. 5 Srox. 91 1618— 1621. 162 ALGEMEENE GESCHIEDENIS onderwerpen: Christus en de Apostelen hadden zich wel aan den Raad hunner fegen- partijders, de Schriftgeleerden en Pharizeén, onderworpen. Oordeelde de Synode kwalijk in hun oog, evénwel moesten zij het lijden: want het had God nu eenmaal beliéfd , dat het zoo was uitgevallen, dat zij geene andere Godgeleerden tot rechters hadden. Allen verderen strijd sneed hij af met een gebiedend: » zwijgt, laten wij tot iets anders voortgaan.” Toch zeide rërscorros nog: » Indien gij, heer President, in onze plaats waart, en wij in de uwe, zoudt gij u aan ons oordeel onderwerpen?” Waarop BOGER- MAN antwoordde: » Wij zouden, indien het zoo ware uitgevallen, het hebben moeten lijden, en nu de Overheid het anders heeft goed gevonden, behoort gij het met geduld te verdragen 5." Klaarder kon wel niet worden te kennen gegeven, dat de Contra- remonstranten van zins waren, alle partij van de in hunnen zin uitgevallen omwenteling te trekken, en daartoe bij die omwenteling als bij een uitspraak Gods berustten. Jam- mer maar, dat de Overheid van hare zijde hare maatregelen vergoelijkt had, door zich op den eisch der godsdienstige partij, door socgRMAx en de zijnen voorgestaan, te beroepen, en OLDENBARNEVELTS hoofd niet eerder zou vallen, voordat de uitspraak dezer Synode hare handelingen zou schijnen bekrachtigd te hebben. Zoo wierpen Over- heid en Geestelijkheid inderdaad de schuld op elkander. In weerwil van de gelatenheid van socxmmak, die verklaard had, dat de Remon- stranten de leden der Synode zijnenthalve voor Schrif\geleerden en Pharizeën mochten houden, liet zich de Vergadering dien naam van stheurmakers toch niet welgevallen. De Voorzitter moest op last der Synode de Remonstranten wegens hunne » oneerbiedig- heid en onbeschaamde taal” bestraffen. Die beschuldiging van scheurmakerij, zeide hij, raakte ook de Staten Generaal, ja, den Prins van Oranje, met wier goedkeuring (dus had hij zich kort te voren laten ontvallen) de scheiding was tot stand gekomen, en op wier gezag thans de-Synode was bijeengeroepen. In eene uitvoerige beantwoording wier- pen de Remonstranten de blaam van zich af, alsof zij ook de Overheden en den Prins scheurmakers noemden: gelijk zij de voorgaande Regenten geëerd hadden, zoo zouden zij ook den tegenwoordigen Overheden steeds alle eer en gehoorzaamheid bewijzen, zoo- lang het met eene goede conscientie kon geschieden; maar de kerkeljken hadden zij scheurmakers genoemd, en deze aantijging hielden zij, als genoegzaam bewezen, vol, en daarom »maakten zij aan de gansche Christenwereld bekend, dat zij de tegenwoor- dige Synode, ten minste het meerendeel derzelve, niet voor een weltig rechter erkenden, en derhalve haar oordeel bij hen en hunne Kerken van geene waarde zijn zou. Na - dit plechtig protest verklaarden zij zich bereid om te komeh tot de zaak ten principale, - om welke zij meenden gedagvaard te zijn, »Toen ik deze dingen hoorde,” schrijft een ooggetuige, »verwonderde ik mij over den moed van deze lieden: zij waren vol- 1 BRAKDT, é a.  P » m- srekt onversaagd, en spraken in de Synode als tot buns gelijken, met een ernstig en helder gelaat, en het uiterste, zoo 't scheen, getroost 1," Zoo was het inderdaad, en had zich menig lid der Vergadering eenig genot beloofd van het oogenblik, dat zij die fiere tegenstanders als aangeklaagden aan de trappen van hunnen rechterstoel zien wouden, het volslagen gemis aan ontzag en onderdanigheid bij de Remonstranten ver- stak hen geheel en al van die voldoening., — Eene scherpe bestraffing, in den vorm van een besluit der Vergadering ingekleed, ep de adviezen bij welke de uitheem- she Godgeleerden en de politieke Gedeputeerden het protest ongegrond en onbe- lamelijk verklaarden, werden den Gedaagden voorgelezen en hun het bevel herhaald om zonder verder uitstel tot de verklaring van hyn gevoelen over de vijf Punten over le gaan. Alvorens hierop te antwoorden, verzochten zij over de tegen hen uitgesproken oordeelvellingen en de hun gedane eischen gezamenlijk te mogen beraadslagen. Het werd hun geweigerd: zij maakten, dit voerde men tegen hen aan, geen Collegie uit: hoofd voor hoofd waren zij gedagvaard, en elk moest voor zich zelven spreken, Er vielen harde woorden. De Secretaris mesos, die meermalen met het aannemen van een trotschen toon, het opsteken van het hoofd, het zetten van een hooge borst, en het aanwenden van hoogdravende woorden den Gedaagden ontzag poogde in te boeze- men, schreeuwde ditmaal gedurig, met de vuist op de tafel slaande: »men gebiedt u le gehoorzamen, zegt of gij het doen wilt, ja of neen!” De Remonstranten antwoord- den, dat zij de vrijheid huns gewetens aan geen menschen of menschelijke besluiten konden onderwerpen, en verzochten dat men hun, in een vrij land en in eene (zoo het heeten moest) vrije Synode, in het onderzoeken der goddelijke waarheid geen geweld an zou doen, Eene poging om hen hoofd voor hoofd te vragen, stuitte af op hunne verklaring, dat zij besloten waren in eene gemeenschappelijke zaak niets zonder advies kunner medebroederen te doen. 21* 1618— 1831. HiB 1631. er op toe, hen te beletten in eene vrije beoordee- ling van het leer- 164 ALGEMEENE GESCHIEDENIS eerst: na: vele. woorden on .wederwoorden: kwamen sij tot de o tia — vou hun gevodien |,. Men legt het Toen de. Remonsteanten.. nis — betreffende het eerste der it Arékelen selurif- telijk hadden “ingeleverd, vond men, dat zij. rich nog niet genoeg Lot de .eenvoudige uiteenzetting van hum: gevoelen ‘bepaald en van de beoordeeling van het tegerievergestolde stak der Verwer- t- gevoelen onthouden hádden, ‘Men vreesde de. kracht, die de Remonstranten’ steeds ont- ping te treden ` leerd hadden uit de voorstelling der ongerijmdheden: en: grawelijkheden, waartec de predestinatieléer, kwalijk -begrepen, leidde, en-vergde van de tegenpartij, dat aij, even als de Gontrafemonsitranten: zelven, de leer der Verwerping bescheidenlijk in de schaduw zouden laten. Nog een ander middel om der Remonstranten kracht te. breken, had men bedacht. De Voorzitter stelde voor, of het niet raadzaam ‘sou zijn, de Gedaagden één voor één binnen ‘te roepen en elk in het bijzonder over zijn gevoelen te onder- zodken, : zonder dat zij elkander konden bijstaan. Iuvmers had hij vernomen, dat ri onder elkander een Tegensynode vormden,’ en eenen Voorzitter hadden aangesteld met twee Bijzitters en twee Secretarissen, en alles met: meerderheid van- stemmen uitmaak- ten, gelijk eene kleine Synode, Werkelijk vonden de Remonstranten veel baat hij hunne onderlinge: beraadslagingen, aan welke ook. Remenstranten,: die ‘niet tot de Gedaagden behoorden , onder anderen BARLARUS en VAN DEN BORRE, deelnamen, Doch het voorstel van den President werd door de witheemsehe Godgeleerden naar verdienste gelaakt: het smaakte, seiden zij, naar arglistigheid, en had den schijn alsof men zieh van streeken wilde bedienen: der Synode betaamde het in alle oprechtheid. te handelen, en de waar- heid nam geene snoode kunstenarijen te baat. In een ander punt betoonde zich de Voorzitter weder voor het oogenblik eerlijker. Toen, namelijk, de Geneefsche Godge- leerden reeds nu beweerden, dat men het gevoelen der Remonstranten-uit hanne boeken moest opmaken, ‘antwoordde hij, dat dit niet kon geschieden, aangezien zij = waren om zelven hun gevoelen voor te stellen en te verdedigen ?. 