Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Den soften, hield ik het middagmaal by den Colonel fourgeoud, op wiens tafel ik tot myne verwondering zag opdisfchen twee visfchen, van welken ik nog niets gezegd heb. De 66n word hier Haddok genoemd , en gelykt veel naar onze wyting, fchoon een weinig grooter en wit- ter van kleur. De andere draagt den naam van Separy , en gelykt naar de aschkleurige roch. Op het nageregt zag ik een vrucht, die in Surinamen den naam van Zurzaka draagt. Het is dezelfde, zoo ik meen , die wy in Engcland noemen Sour- [ap. Dezelve groeit aan een boom van middel- matige grootte , waar van de fchors grys is , en de bladeren gelyk zyn aan die van den oranje- boom , maar aan paaren gerangfchikt. De vrucht is van eene {pits toeloopende gedaante , en zwaar- der, dan de grootfte peer : over het geheel heefc dezelve punten , maar die niet fteeken. Derzelver vleesch, het welk eene zeer harde fchil rondorn zig heefc, is van eene mergachtige zelfftandigheid, zoo Digitized by Google £20 RBIZE N A A R zoo wit als melk , van een zeer zoeten finaak, met een aangenaam zuur vermengd , enzaad-kor- rels in zig bevattende , even als een groote appeL Men vindc ook een ander zoort van Zurzaka (*) , naar hop gelykende , maar die van geen gebruik is. Op het zelfde nageregt, hadden wy ook nog eene vrucht, Sabatillc genaamd , welke aan een zeer zwaaren boom groeit , waar van de bladeren gelyk zyn aan die van den Laurier . boom. Dee- ze vrucht heeft de gedaante van eene zeer ron- de perfik; zy is van eene bruine kleur, en met een zeer zacht dons overdekt. Men zoude der- zelver vleeschachtig gedeelte aanzien voor eene marmelade vol zaadkorrels ; maar het is zoo zoet en laf , dat veelcn het niet eeten kunnen. Den 2iften, ontfingen wy onze foldye , maar in papiercn geld , waar op wy een zeer merkelyk verlies leden. Ik ging oogenblikkclyk aan Me- vrouw godefro v een bezoek geven ; ik ilelde haar al het geld ter hand , het welk ik in myn zak had , en niet meer dan veertig ponden fterling be- drocg. Deeze uitmuntende vrouw drong by my op nieuw , maar vrugteloos aan , dat ik mynen zoon r (*) Dc groote en kleinc Zurzak , of Zurfaka, zvn ondcr den naam van Anona in de plant - tuinen in Holland bekend. Aanteek. v. d. Franfchen Vert. Digitized by Googl SUUINAMEN, XXVI. Hooftft. 22 1 zoon en zyne moeder naar Europa zoude mede nemen. J o a n n a was onverzettelyk. Zy bleef ’er by van niet te willen vertrekken , voor dat haa- re losprys volkomen was afbetaald. Wy hidden ons dus, als wilden wy ons lot met eene vol- maakte onderwerping dragen ; maar het geen wy ’er in ons eigen hart van ondervonden , Iaat zig gemakkelyker begrypen , dan befchryven, Onze vaandels wierden, den 23 ften , in groote plechtigheid aan boord gebracht. Het Fort Ze- landia echter bewees aan dezelven geene de min- fte eer ; men deedt geen enkelen kanon-fchoot, en zelfs wierd ’er op de vestingwerken geen vlag opgeheist, het geen den Colonel For r geo ud een oneindigen fpyt deedt. Hy moest het echter allcenlyk wyten aan zyne eigene achteloosheid ; want hy had aan den Gouverneur geen behoorlyk bericht van zyn vertrek gegeven. Al het krygs- tuig en verdere goederen wierden ook ingefeheept; en een Colonist, van heyst genaamd , deedt, op zyne eigene kosten, drie honderd flesfen wyn, vruehten , en onderfeheidene eetbaare waaren , oil' der de foldaten uitdeelen. Ik heb te meermalen van de ' gastvryheid en edclmocdigheid van de inwooners deezer Volkplan- ting gefproken. Ik ondervond ’er in dit oogen-* blik de blyken \ai, daar ik van myne talryke vrien- Digitized by Google 222 R E I Z E N A A R vrienden, verfche en ingelegde vruchten tot ray- nen overtocht ontfmg. Onder de laatstgemelden vond ik Papaijes , zynde de vruchten van den Papaijen . boom , het wyfje namelyk , want het mannetje brengt geene vruchten voort. Deeze boom groeit op tot de hoogte van byna twintig voeten. Zyne itam loopt recht , is vol merg , en door een gryzen fchors omgeven ; zyne blade- ren makcn aan den top een zoort van kroon ; zy zyn uittcrmaten breed , getand , en bedragen flechts een getal van veertien of zestien. De vrucht groeit dicht by den top , en de bloem geeft eene aangenaame geur van zig. De Papaije , tot haare volwasfenheid gekomen zynde, heeft de grootte en gedaante van een water. meloen ; maar haar vleesch is harder en vaster, en in het begin groen zynde, word zy naderhand geel. Het binnenfte gedeelte van dit vleesch is fponsachtig , zoet , en oneindig vol met korrels. Men fnydt deeze vrucht in verfcheiden ftukken , wanneer zy volkomen ryp is; dan laat men ze koken, en zy heeft de zelfde finaak als Engeljcke raapen ; maar men bedient ’er zig voornamelyk van,om ze in fuiker inteleggen, wanneer ze nog jong is , te gelyk met haare bloe- men , die zeer geurig en zcer gezond zyn. Men had my ook ingelegde Gember gezonden ; deeze is de wortel van een zoort van riet, het welk nooit hoo- 1 r Digitized by Google SURINAMEN, XXVI. Hooftjl. 2,2.3 hooger groeit, dan twee voeten, en waar van de bladen lang, final en puntig zyn. Deeze wor- tels zyn knobbelachtig, plat gemaakt , klein , en van verfchillende gedaanten , zeer veel gelykende naar aardappelen, en ten naasten by van dezelfde kleur van binnen, maar vezelachtig , veel zuur in zig bevattende , en van een fpeceryachtigen en zeer heeten fmaak. Men weet , dat deeze wortel piet alleen eene goede ingelegde fruit verfehaft, maar ook in verfeheiden gevallen een uitmuntend geneesmiddel. Den 24 ften July, toen wy zeilree lagen, gin- gen wy eindelyk gezamenlyk zyne Excellemie, den Gouverneur der Volkplanting , begroeten , die ons met de grootfte beleefdheid ontfangende , aan onzen Overften te kennen gaf , dat , indien hy dir oogenblik had afgewagt, om zyne vaandels aan boord te zenden, hy hun zekerlyk de cere bewe- zen zoude hebben , die hy hun ontegenfpreekelyk verfchuldigd was. Toen wy in het hoofdquartier waren te rug gekomen, zondt hy de gezamentlyke Officiers der Compagnie mede plechtig dervvaarts ; om ons eene gelukkige reize te wenfehen. In alles wat plechtige wellevendheid betrof, was de Gou- verneur ontwyffelbaar onzen Colonel ver voor uit; en ik had byna een hevigen twist met hem gehad , om dat hy aan zommigen zyner gunftelingen iets in Digitized by Google S24 ' REIZE KAA* in het oor had gefluisterd. De Officiers vefvoeg- den zig toen by de foldaten, die zedert den i8de n waren ingefcheept , en het deemiswaardig over- fchot deezer fraaie Zee • krygsbende bevondt zig nu eindelyk op een fchip, het welk gereed lag, om des anderen daags nair Europa te ftevencn. De vergenoegdheid blonk op aller aangezichten, alleen uitgezonderd ; en niets konde evenaaren aan de opgetogenheid van algemeene vreugde, toen men den volgenden morgen bevel gaf, om het anker te ligten , en in zee te fleken. Maar het lot had befchooren , dat de levendiff- lie en meest gegronde hoop nog eenmaal vervallen zoude. Op het zelfde oogenblik van het vertrek, kwam een Schip de Rivier opzeilen. Het zelve bragt brieven mede , waar by onze krygsbende gelast wierd, zig weder in de bosfchen te bege- ven, en in de Volkplanting te blyven, tot dat zy door nieuw krygsvolk , het welk men tot dat einde uit Holland zenden zoude, wierd afge- lost. Men las vervolgens aan de foldaten, die op het dek van elk fchip gefchaard ftonden, de oprechte dankbetuigingen voor van zyne Door- luchtige Hoogheid den Prins van Orange, voor den moed en ftandvastigheid , waar mede zy de grootfte vermoeijenisfen cn fchroomelykfte gevaa- ren hadden doorgeltaan. Maar dcwyl hier op volg- Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftfi, volgde het bevel ora te ontfchepen , en dien af- gryzelyken dienst voort te zetten , bemerkte ik nimmer zoo veel neerflagtigheid , zoo veel mis- noegen en wanhoop; terwyl ik , die tot op dit oogenblik een volmaakt ellendeling was geweest , op rayn beurt de eenige was , wien de droef heid niet had ter nedergeflagen. In het midden van dit droevig toneel , gelastte men een driewerf Hoezie , het geen de foldaten van <?dn der fchepen volftrekt weigerden. De Co- lonel seibourg enik (by ongeluk) kregen be- vel , om hen daar toe te noodzaken. Deeze Offi- cier , voor zoo veel hem betrof , deedt zulks mee den ftok in de hoogte , en het pistool in de hand. Zynen gramftoorigen en oploopenden inborst ken- nende , was ik thans voor de gevolgen hoogst beducht. Ik (prong oogenblikkelyk in de floep , die op zyde van ddn der fchepen lag; aldaar fprak ik de genen aan , die op het dek met het hoofd gebogen ftonden , en ik beloofde twintig glazen brandewyn voor al het volk, indien zy dit droe- vig geroep wilden aanheffen. Vervolgens op hec fchip geklommen zynde, gaf ik aan den Colonel seybourg bericht , dat alle de foldaten thans bereid waren aan zyne bevelen te gehoorzamen. Wy gingen dus weder in de floep , en by ons heengaan , hadden wy het genoegen het driemaal III. deel. P her- Digitized by Google v<* 226 REIZE N A A It ’ hcrhaald geroep van Hoezie te ontfangen , liet welk door de matroozen van goeder harren gedaan wierd, waar by zig eenige zee-foldaten voegden, maar op zulk een neerflagtigen toon , dat het my onmogelyk is, zulks te befchryven. De goedhartigheid van den Prins van Orange bleek ecliter op eene doorflaande manier by deeze gelegenheid, want hy gelastte, dat het geen deezen en geenen van het volk aan Art fen en Heelmeesters verfchuldigd waren , uit de kas betaald zoude worden. Van hoe weinig aanbelang dit ook fcheen , was dit geene kleinigheid voor verfcheiden Officiers,en betoonde in zyne Doorluchtige Hoog- heid eene oplettendheid , die men by de Vorsten niet altyd aantreft. Zy wisten bovendien alien, hoe veel deel hy in het leed van zyne foldaten nam; maar hy konde hen daar van niet bevryden , zonder het algemeen belong in de waagfchaal te ftellen. Zoo al dit tegen • bevel ons volk met droef heid aandeedt , het gaf aan de meeste Colonisten een groot vermaak. De voornaamfle derzclven hadden, eenige dagen te vooren, een verzoek •fchrift aan den Colonel fourgeoud geteekend en aange- boden, waar by zy hem verzogten, „ nog eeni- „ gen tyd met zyn volk te bly ven , en het geen „ hy zoo roemryk begonnen had, te volvoe* » ren, Digitized by Google SURINAM EX, XXVI. Hoof t ft. I'l? 5, ren * door by aanhoudenheid de muitelingen te „ ontrusten en te verftrooijen, het welk hun ein- j, delyk geheel zoude t’onder brergen”. Zeker- * lyk had onze krygsbende > gezamentlyk met het krygsvolk der Socictcit en de Jagers , het grootfte gedeelte van de bezittingen der muitelingen in de VoJkpIanting vcrnield , en hen genoodzaakt zoo ver heen te vluchten , dat de flrooperycn en het wegloopen der flaven ongelyk veel zeldzaamer waren , dan by onze komst. Iiet was ongetwyf- feld beter van dit middel gebruik te maken, dan eenen fchandelyken vrede te fluiten , gelyk men met de Oucas - en Sarameca - Negers gedaan had , en waarfchynlyk ook zoude plaats gehad hebben, indien men ons niet naar Guiana gezonden had. Ik kan niet nalaten , tot bewys van het onbe- fchaafd character der laatstgemelden , een gefprek te verhalen, door my met ddn van hun gchouden, terwyl ons volk, alvorens weder te veld te gaan, zig te Paramaribo ophield. By den Capitain macneyl, die toen van zyne Plantagie in de Stad te mg kwam, ten eeten zynde, kwara een Capitain der Oucas - Negers , onze zoogenaamde bondgenooten , aan de vromv van ’t huis om geld vragen. Hy was zoo verveelend , dat ik in het Engelsch den raad gaf, hem een glas wyn te „ geven , en hem weg te zenden”. My gehoord P a heb* Digitized by Google 228 R EIZZ NAAR hebbende, ftelde hy ray voor buicen te komen, en zyn ftok met een zilvere knop oplichtende, vroeg hy my : „ Of ik de heer van ’t huis was ; en zoo „ niet , waar ik my dan mede bemoeide” ? „ Ik b6n”, zeide hy, met eene dotiderende ftem, „Ca- „ pisain fortune dago-so; en indien ik u ,, in myn Land by de Oticas had , ik zoude den ,, grond met uw bloed bevochtigen”. Ik ant- woordde hem , myn fabel trekkende ; „ Dat myn „ naam stedman was, en dat, indien hy nog „ eenmaal zulke onbefchaamde woorden dorst „ uitten, ik hem oogenblikkelyk een houw zou „ geven”. Daar op kraakte hy met zyne vin- gers, en verliet ons. Ik was over dit voorval zeer te onvreden , en keurde zeer af , dat de Colonel fourgeoud aan zulke roovers zoo veel ach- ting betoonde. Des avonds , ter maaltyd uitgaan- de , ontmoette ik den zelfden Neger , die eens- klaps bleef ftaan , en my zeide : „ Masfera , gy „ zyt een man, een braaf man; wildt gy eenig „ geld aan Capitain fortune geven”? Het op een barsfen toon aan hem geweigerd hebbende , kustte hy my de hand , en vertoonde my zyne tanden , tot een blyk van verzoening , zoo hy my zeide ;en hy beloofde my ,om mypistache-nooten ten gefchenke te zenden , die echter nooit geko- men zyn. Schoon Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftft. 32 j> Schoon ons verblyf in Surinamen eenigen tyd verlengd wierd , konde onze dienst aldaar aan de Volkplanting van weinig nut meer zyn. Ons ge- tal was byna tot niet verfmolten, cn hoe zwak het ook was , toen wy op nieuw ontfcheepten ,■ deedt men, op den iften Augustus , nog negen Officiers , en meer dan 66n honderd zestig onge- neeslyke of zieke foldaten, naar Holland vertrek- ken. Ik had toen de koorts , en de Colonel gaf my dienvolgende verlof om mede fcheep te gaan; maar ik weigerde zulks, befloten hebbende, om, zoo mogelyk, het einde van deezen tocht te zien. Ik maakte echter van deeze gelegenheid gebruik, om eenige gefchenken aan myne vrienden in Eu- ropa te zenden, beftaande in twee fraaije Pape- gaaijen , in twee Aapen van een zeer merkwaar- dig zoort, in eene voortreffelyke verzameling van fraaije Kapellen , in drie kistjens met ingelegde fruiten en vleesch , welken ik aan boord van het Schip Paramaribo deed brengen, en aan de zor- ge van den Sergeant fowler aanbeval , die on- gelukkiglyk d£n van de zieken was, welken men naar Amjlerdam zond. De Majoor medlar, die door vermoeienis ten eenemaal was uitgeput, vertrok toen ook naar Holland. Ik nam in zyne afwezigheid zynen post waar , en ik wanhoopte niet , om zelf t’eeniger p 3 i Digitized by Google R E IZ E N A A R £3° tyd onze krygsbende te nig te brengen , indlen het getal van onze Olficiers dagelyks zoodanig ver- minderde. Onder de geenen , die overbleven, werden ’er egter twee gevonden , die moeds ge- noeg liadden een Iiuwelyk te wagen , en ieder met cene Creoolfche weduwe trouwden. Toen rust en ftilte genietende, bekwam ik we- der genoegzaamc kragtcn, om my , den ioJen, naar Mevrouw godefroy te begeven, aan wien ik myn verlangen te kennen gaf , om ten minften. johnny stedman vry te maken , en ik ver-" zogt haar, dat zy , door zig voor de gewoone fomme van drie honderd ponden fterling by den Raad tot borge te ftellen, verklaaren wilde, dat hy nimmer tot last van de Volkplanting van Su* rinamcn komen zoude. Maar zy weigerde het my ftellig , fchoon zy geen gevaar hoe genaamd te loopen had , en het een niets beduidende zaak was , alleenlyk om aan het voorfchrift van de wet te voldoen. Ik konde nict nalaten daar over myne verwondering te betuigen, die noilitans ophield, toen ik -vernam , dat deeze vrouw die zelfde gunst aan haaren eigen zoon geweigerd ha'd. Ik kan van de flavernye niet fprcken y zonder my cene fchuld te hcrinneren , welke ik aan den lezer nog niet heb afgedaan. Ik heb reeds eenige byzonderheden opgegeven omtrent de manier, op * wel- Digitized by Google f SURINAME N, XXVI. Hooftjl. 2$! welke de flaven in dit Land verkogt en behandeld -worden ; maar ik gevoel , dat ik nopens dit on- derwerp niet uitgebrcid genoeg gcweest ben , en ik verbeelde my voegzaam te zyn , dat ik alle de berichten, welken ik omtrent de Negers bekomen Ueb, mede deele. Ik vleije my zaaken te zullen vermelden , waar op men geene aandacht genoeg gevestigd heeft , of die tot hier toe flechts onvol- komen zyn verhaald geworden. Ik begin met de feleur der Negers, en ik houde my verzekerd, zoo als ik reeds te vooren heb op- gemerkt , dat zy geheel en al moet worden toege- fchreven aan de brandende luchtftreek , waar in zy leven , en aan derzelver verbitten dampkring door die regelmatige winden , die over eindelooze zand- woestynen heen waaijen , alvorens zy tot eenig bewoond land komen. De Indianen van Ameri - ca , die onder denzelfden graad van breedte woo- nen, ontfangen deeze verkoelde winden in tegen- . deel door den Atlantifhcn Oceaan , en hebben cene koper - kleur : ' de inwooners van Abysfinie , die dezelven al mede ontfangen, na dat ze door de Jndifche Zee gematigd zyn , hebben geheel en al eene olyf- kleur. Zoo ook aan het noordelyk gedeelte van de groote Rivier van Senegal , ver- andert de kleur der huid van zwart tot bruin on- der de Moorcn , gelyk zy aan den zuidkant doet P ^ on- Digitized by Google SEIZE NAAR 43* onder de Kaffers en Hottentotten : ik ben zelfs ' van gevoelen , dat de wolachtige hoedanigheid van het hair der Negers een uitwerkzel is van die zelfde oorzaak. Ik heb meer dan eens de opper- huid der Negers zien ontleden ; zy is doorfchy. nend en helder, maar tusfchen dezelve en de waa- <■ - re huid, vindt men een dunne plaatof blad, dat volmaakt zwart is , en door ftrenge geesfelingen of door het mes weggenomen zynde, eene kleur doet te voorfchyn komen , niet minder dan die van de liuid van een Europeaan. Twee blanke Negers wierden in Surinamen , op de Plantagie Vosfcnberg , geboren van ouders, die volmaakt zwart waren. De eerftc van dezelven was een meisjen , en wierd , in het jaar 1734, naar Pa- rys gezonden ; de tweede was een jongen , en wierd geboren in ’t jaar 1738. In ’t jaar 1794 , heeft men in Engeland eene dergelykevrouwgezien, gen aamd Emilia lewsam, wier kinderen , fchoon zy met een Europeaan getrouwd was, alien Mulat- ten waren. De huid van diergelyke perfoonen is zoo wit niet als de onze; zy gelykt naar een kryt- kleur : zoodanig is 00k de kleur van hunne hairen. Hunne oogen zyn dikvviis rood (*), en zy zien naauw- (*) Men weet dat verfcheiden dieren , zoo als de fconynen en muizen , die volmaakt wit zyn , oogen van 9fne bloedklear hebben. Aantek. van den Schryv$r± Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftft. 233 naauwlyks in de heldere zonnefchyn. Zy zyn tot geenerhande zoort van arbeid gefchikt; en hunne verftandelyke vermogens beantwoorden doorgaans , zoo men my gezegd heeft , aan de zwakheid van hun lichaam. t De uiterlyke gedaante der Africaanfcke Ne- gers is, van het hoofd tot de voeten, verfchil- lende van die der Europeanen , fchoon naar myne gedachten , en alle vooroordeel ter zyde ge- fteld, van geene mindere hoedanigheid. Hunne uiterlyke trekken , hunne platte neus , hunne dik- ke lippen , hunne bolle wangen , kunnen ons mis- maakt fchynen ; en echter onder hen geheel anders befchouwd worden. Wy zyn genoodzaakt hunne zwarte en fchitterende oogen, hunne witte reijen tanden te bewonderen. Een der voordeelen van de lichaams gefteldheid der Negers beftaat daar in , dat men onder hen nooit een kwyncnd en bleek perfoon ziet, gelyk men zoo dikwils in Europa ontmoet. De rimpels , en andere gevolgen van den ouderdom , zyn by hen ook zoo zichtbaar niet , fchoon ik echter toeftemme , dat wanneer een Neger emftig ziek is, zyne zwarte kleur eene aller onaangenaamfte bleeke olyf • kleur bekoomt. De Negers zyn zekerlyk meer dan wy gefchikt tot oeffeningen , tot welken kracht van lichaam en knaphandigheid noodig is. Over het algemeen P 5 wel \ Digitized by Google 534 REIZE NAAR wcl gefpierd en fterk van romp zynde, zyn hun- ne uiterlyke ledematen fyner. Hunne borst is zeer fchoon , maar zy hebben naauwe heupcn. Ilunne dyen zyn dik en fterk; zoo ook hunne armen, boven den elleboog ; maar de gewrichten van hun- ne hand , en het onderfte gedeelte van hunne bee- nen zyn zeer langwerpig. Derzelver krom gebo- gene gedaante moet men toefchry ven aan de ma- nier, op welke de moeder haar kind op den rug draagt. Zy verwydert de becncn des kinds van elkander , zo dat dezelve tegen haar midden druk- ken , het geen dit zoort van mismaaktheid verdor- zaakt , waar mede het kind niet geboren is : bo- vendien leert zy aan het zelve het loopen niet, zy laat het in het zand en gras kruipen, en het ftaat niet over einde , dan wanneer het ’er kracht en lust toe heeft , het geen fpocdig gebeurt. De houding der voeten wordt cchter door deeze ge- woonte zeer verwaarloosd , maar door middel van lichaams • oeflfening en dagelykfclie badcn , verkrygc het kind die kragt en vaardigheid , vvelken alle de Negcrs in den hoogften graad bezitten. Zy hebben nog eene andere gewoonte , die, naar hunne gedachten , zeer veel tot bevordering van hunne fterkte en gezondheid toebrengt. In de twee eerfte jaaren , dat de moeder haar kind zoogt , doet zy het zelve dikwils eenc groote mee- nig* Digitized by Google SURINAMEN, XXVI. Hooftjl. 23 5 nigte water inzwelgen , waar na zy het twee ma- len daags zeer fterk fchudt: zy neemt hct 00k by ee.n been of by een arm, en wascht deszelfshuid in de Rivier af. De meisjens worden op dezelfde wyze als de jongens opgevoed. Tot eenen zekeren ouderdom gekomen zynde, behoeven zy voor de mannen niet onder te doen , dan ingrootte;zommi- ge zelfs winncn het hun af, in het loopen, in het vechten met de vuist , in het dansfen , in het zwemmen , en in het klauteren toe boven in de boomen. Op die wyze kan men , door eene ge- fchikte opvoeding , een (lam van Amazonen vormen. Deeze fterk gefpierde meisjens van de gezengde luchtftreek zyn merkwaardig door haare vrucht- baarheid. Ik heb eene flavin gekend, Esperanza genaamd , en tot de Plantagie van den heer d e g a a a f behoorende , die in drie jaaren en in drie kramen negen kinderen had ter weereld gebragt : de eerfte kcer vier ; de tweede twee, en de derde drie. De Negerinnen baaren haare kinderen z on- der moeite , en , even als de IndiaanJ'che vrou- wen , hememen zy haare dagelykfche bezigheden op den dag van haare bevalling zelven. Geduu- rende de eerfte week , zyn haare kinderen volflrekt als die van de Europcanen , uitgenomen echter, dat men in de jongetjens eene zwartachtige vlak ©p zeker deel van het lichaam ziet, waar na het in Digitized by Google aj6 it n Z E N A A R in ’t kort geheel en al van dezelfde kleur wordt. De raeisjens komen vroegtydig tot jaaren van huw- baarheid, maar het is met haar, als met de vruc h ten van deeze luchtftreek , zy vallen fchielyk af. Verfcheiden Negers bereiken nogtans eenen hoo- gen ouderdom : ik heb ’er ddn of twee gezien , die meer dan honderd jaren oud waren ; en de Londonfch e Kronyk van den 5den October 1780. maakt melding van eene Negerin , louisa truxo genaimd, die toen te Cordua du Tu - ctinno , in Zuid - America , leefde , en honderd vyf * en . zeventig jaaren oud was. Vindt men in de llerf . lysten ddn cnkelen Euro* pcaan , die zulk een hoogen ouderdom bereikt had? En deeze vrouw had waarfehynlyk , even als de andere llavinnen , haare jeugd in moeiely- ken arbeid doorgebragt. , Ik heb in het geftel der Negers deeze byzonder- Iieid Heeds opgemerkt , dat , daar zy gefehikt zyn , om zwaaren arbeid in de heetfte dagen van den zomer te volvoeren , zy niet minder koude en vochtigheid verdragen kunnen , beter dan een Europeaan , immers dan ik zelve op onze tochten doen konde. Zy flapen den geheelen nacht, naakt in het vochtig gras liggende , zonder dat ’er hunne gezondheid jets by lydt , terwyl ik zeec gelukkig was, met des morgens by myne hangmat vuur Digitized by Google ’lUjt'-aczM 1/ ran; LO an GO ^'ea&r'-l'iwycn Digitized by Google Digitized by Google SUR IN AUIN, XXVI. Hooftjt. 23 f vutir te hebben , en onze foldaten van huivering beefden, om dat zy ’er van verftoken wareti. Honger of dorst , pyn of ziekte , verdragen zy met zoo veel lydzaamheid , als moed. Ik heb hier vooren meer dan twaalf ftammen van Negers genoemd , welken ik alien kenno door de verfchillende teekenen , die de genen , welke tot deeze of geene flam behooren , op hun lichaam maken. — By voorbeeld , de Coroman- tyn- Negers y die de meest geachte zyn , hebben drie of vier fiieden op elke wang. De Loan go - Negers , die het minst in aanzien zyn, onderfcheiden zig, door verheveneen vier- kante beeldtenisfen , naar dobbclfteenen gelyken- de, op de armen, in de zyden, en op de dyen, te teekenen. Zy flypen 00k hunne voortanden puntsgewyze , het geen hen vervaarlyk maakt. Alle hunne mannelyke kinderen zyn befiieden , ten naasten by als die der Jo den. Onder de ipelingen der natuur, behoort men te ilellen het maakzel van een byzonder zoort van Negers, Accor ys , , of tweevingerige genaamd, die onder de Negers van Saramica , aan het bo- venfte gedeelte der Rivier van dien naam, woo- nen. Zy, die dit volk uitmaken, zyn merkwaar- dig, uit hoofde van hunne allermismaaktfte voe- ten en handen : de eerile hebben vier zeer lange too- x Digitized by Google kgize » a a r 238 toonen , en de andere allcenlyk twee vingeren , iliaar die naar de fchaaren van een kreeft gelyken , of liever het voorkomen hebben , als of zy door eene branding of ander toeval , een lidceeken be- komen hadden. Deeze mismaaktheid zoude , wan- neer zy zig tot een enkei perfoon bepaalde , wei* nig verwondering baaren; maar het is ontwyffel- baar een vrcemd vcrfchynfcl, wanneer men deeze byzonderheid in een geheel volk ontmoet. Ik heb twee van deeze Negers gezien, maar op eenen te verren afftand, om ze te kunnen afteekenen. Ik begecre my dus by deeze gelegenheid niet tot ge- tuige op te werpcn; ik verhaale allcen, wat my bericht is. De afteekcning van cen man , die voe- ten en handen van dit maakzel had , is aan de Maatfchnppy der wetenfchappen te Haarlem ge. zonden. Ik heb daarenboven in een oud boek over de ontleed- en heei-kundc, aan my door den kundigen owen Cambridge van Twicken- ham bezorgt, een bericht gelezen, waar uit het my gegund zy het volgend uittrekzcl op te gever. « „ In ’t jaar 1629, na de fitting van St. Mi- „ chiel, bragt men van de plaats, alwaar de mis- ,, dadigers ter dood gebragt worden , aan het Ge- „ neeskundig Collegie , een lyk , tot het doen >, van ontleedkundige vertooningen gefehikt ; en „ by toeval nam de bediende van het Gollegie „ het Digitized by Google SURINAMEN, XX VL Ifooftfl. „ het lyk van eenen fchelm , die den zoon van „ den heer scot, een heelmeester van goeden „ naam , in deeze ftad , verrauord had. Zyn „ aangezicht had nog een woest voorkomen be- „ houden. Zyne hairen vvaren zwart, gekruld, „ niet zecr lang , maar dik , en zwaar in d£n ge- „ vlochten : zyn voorhoofd was niet hooger dan „ een duim. Hy had groote en vooruit fteekende ,, wenkbrauwen , de oogen in hunne holte diep „ ingezonken, een kromrae neus, met een bait ,, of dikte aan de punt, en een weinig in de ,, hoogte ftekende. Eene zeer zwaare knevel be- i, dekte zyne bovenfte lip , maar aan de kin had ,, hy flechts eenige harde en zwarte hairen ; zyne „ onderfte lip was drie maalen dikker dan ge* „ woonlyk : zie daar de gedaante van zyn aan- „ gezicht. Zyne grootde mismaaktheid echter, ,, die in de daad buitengewoon was, vertoonde „ zig aan zyne voeten , die beiden gefpleten wa- ,, ren, maar niet op dezelfde manier. De rechte „ voet verdeelde zig in twee toonen , van vier tot ,, vyf duimen lengte, even als die van elk ander ,, mensch , maar zoo groot , dat de helft van die ,, gedeelte van den voet hem dragen konde ; de ,, nagels waren naar evenredigheid. De linke „ voet was insgelyks in het midden gefpleten, „ maar deeze fcheiding was ten hoogften drie dui- „ men Digitized by Google 240 REIZE N A A R „ men lang. De helfc naar de binnen • zyde had „ de gedaante van een grooten toon met een zeer ,, zwaaren nagel, en gelykende naar die van de- ,, zelfde helfc, aan den rechten voet; debuiten- ,, fte helft beftond uit twee andere toonen, die ,, zeer digt tegen elkander ftonden. Ik heb ge- „ past geoordeeld het gedrochtelyk maakfel van „ dit mensch te befchryven, na eene naauwkeu- 9 , rige befchouwing , in tegenwoordigheid van „ meer dan duizend lieden gedaan”. Ik weet weinig van de verfchillende fpraken der ' dfricaanfchc Negers ; echter zal ik eenige fpreek- woorden van de Coromantyn . Negers opteekenen, welken myn Neger quaco, tot deeze ftam be- hoorende, my heeft opgegeven : ik moet tevens aanmerken , dat de Negers hunne woorden zeer fchielyk uitfpreken , dezelven als uit de keel ha- lende , het geen zig niet gemakkelyk op het papier laat beduiden. Zie hier deeze fpreekwyzen met derzelver vertaaling : ,, Co fa an/yo , na bar a - ,, mon . bra : gaat naar de Rivier , en haal my wa- „ ter”. — „ My yery, n a corned a my : vrouw, „ ik heb honger”. — Dit zy genoeg met opzigt tot de taal der Coromantyn • Negers , zoo als men die op de kust van Guinee fpreekt. De taal der Negers in de Volkplanting van Su- rinamen verftaa ik volkomen , want het is een za« Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftjl. it[t zame iflelzel van ’t Hollandsch , Framed, Spaanich t Portugeesch , en vooral van het Engclsck , het welk ’er de grondflag Van is , en waar van zy veel houden. Ik heb reeds gezegd, dat de eerfte Eti- ropcatrfn , die deeze Volkplanting bezaten , lui- den van onze natie waren; van daar koomt het waarfchyrrlyk -, dat de Negers zulk een byzondereti lust tot hunne taal hebben. In deeze gemengde taal , waar van ik reeds eene gedrukte fpraakkunst gezien heb, eindigen de woorden doorgaans met een klinkletter , even als in de Italiaanfche eft Indian tifche taalen. Zy is zoo aangenaam, zoO welluidend, en zoo zacht , dat de Surinaatnfcht inwooners van den eerften fmaak ’er zig meestal van bedienen. Men kan over den aart der uitdruk- kingen oordeelen door devolgende voorbeelden : — j, Goed eeten , wordt' uitgedrukt door de woof- „ den fivyty -mottsfo. — Buskruid : man fan. „ ny. — Ik zal u met al myn hart , en zoo lang „ ik leef, beminnen : my faloby you , tango alia ,, my ha tty , fo langa me lyby. — Een aange- } , naam verhaal : ananasfy tory. — Ik ben zeet „ droefgeestig i me ha tty brun. — Leef lang, ,, zoo lang, dat uwe hairen wit Worden als ca- ,, toen : leby langa , tay-tay , ta • y you rtyry „ tam wity liky caton . — Klein : pyky. — zeer „ klein : pykinini, — Vaarvrel ! ik Iterf , ik ga III. DEEL. Q „ tot Digitized by Google 24a - * REIZE NAA* „ tot mynen God: adiosfoo , cerroboay , my de „ go dede , me de go 11a my gado v . Men kan in deeze taal verfeheiden woorden van bedorven Engelsck opmerken , welker gebruik men in de hoofdftad begint agter te laten , maar die altyd op de afgelegene Plantagien gebruikt worden : by voorbeeld , ik heb eene oude Negerin van de Plantagie Goed- Accord aan de Cottica hooren zeggen : „ We lobee fo lebee togeddere ” , om daar mede te kennen te geven, wy houden veel van met elkander te leven ; en om die zelfde denk- beeld te Paramaribo uit te drukken, zeide men, „ way louko fortanna marandera ". Het gezang der Negers is , zoo als dat der vo- gelen , welluidend , maar zonder maat. Dikwils voeren zy een zoort van gezang op devolgendewy- ze uit: ddn van hun geeft eerst een fpreuk op, vervolgens zingt hy die , en alle de anderen her- halen zulks gezamendyk ; die afgeloopen zynde, geeft men eene andere op , zingt en herhaalt die op dezelfde wyze. Op die manier zingen de roeijersdervaartuigen, en zy houden ’er vooral veel van zulks by maane- fchyn te doen. Dit gezang onder hun roeijen moedigt hun aan , en men hoort het op een vry verren afftand, Het is bewezen , dat de Negers , wanneer zy eene Digitized by Google StJRINAMEN, XXVI. Hooftjl. 243 eene goede opvoeding ontfangen hebben , voor eene groote kieschheid van het gehoor vatbaar zyn, en zig op de dichtkunst kunnen toeleggen. Onder de genen , die in dit zoort van letteroeffe- ningen uitrauntten , behoort men vooral te tellen phillis wheatlye, een flaaf te Boston in Nieuw - Engeland , die de Latynfche taal leer- de, en agt-en-dertig dichtftukken over verfchil. lende onderwerpen zamenftelde, die zeer cierlyk zyn , en in ’t jaar 1773. in ’t licht kwamen. De fentimenteele brieven van Ignace Sancho, een Neger in dienst van den Hertog van Montagu , zyn zeer bekend, en zouden de pen van een Eu- ropeaan niet ontcieren. Wat de gave van het ge- heugen en van rekenen betreft , ora te bewyzen , dat de Negers dezelve in den hoogften graad be- zitten , zal ik hier een brief bybrengen , door D r . rush uit Philadelphia aan ddn van zyne vrienden te Manchester gezonden. ,, Met eenige inwooners van deeze ftad rei- „ zende, en Maryland doorkruisfende , zegt de „ Do ft or, hoorden wy fpreken van de wonder- „ baarlyke gevatheid in de rekenkunst, waar me- „ de een Neger, thomas fuller genaamd, „ begaafd was ; en wy lieten hem by ons komen. „ Iemand van het gezelfchap vroeg hem , hoe ,, veele maanden, weken en dagen een man van Q 2 „ ze- S44 fcEIZE N A A R.. ,j zeventig jaaren oud geleefd had ? Hy beant- „ woordde de vraag in anderhalve minuut. Die j, hem de vraag had voorgefteld , nam de pen op , Si maakte de berekening, en zeide hem, dat hy „ zig zekerlyk vergist had , en dat het door hem „ opgegeven getal te hoog was. Neen , Masfera , ,, antwoordde de Neger hem wederom , dit koomt , ,, dat gy vergeten hebt de fchrikkel • jaaren te be- „ rekenen. Wanneer de Americaan vervolgens de 5 , minuten berekende,welkeindeeze;getallenbegre- „ pen waren, kwam zulks juist uit met het getal „ van fuller. Die zelfde Neger vermeenig- „ vuldigde , by eene andere gelegenheid , uit zyn hoofd, negen cyfFergetallen met negen andere”. Ik heb ’er den gekend, die den Alcoran van bui- ten kende. Welk een vermogen in menfchen, die noch lezen , noch fchry ven gelcerd hebben ! Alle deeze verhaalen zyn met dit al volkomen echt. By het geen ik omtrent de Godsdienflige ge- voelens der Negers heb bygebragt j kan ik nog voegen , dat zy het aanzyn van een God vastelyk gelooven : in wiens goedheid zy hun vertrouwen llellen, wiens magt zy aanbidden , en wien zy een gedeelte van alle hunne levensmiddelen op- offeren. Zy vreezen den dood niet. Aan de Ri- vieren Gamble en Senegal zyn zy byna alien van den Mahomedaanfchen Godsdienst. Maar de Gods- dien- Digitized by Google S U R I NA MEN, XXVI. Hooftjl. 24.5 dienftige leere en plechtigheden der Jfricancn ver- lchillen over het algemeen , even als de bygeloo. vige en tallooze gebruiken van alle de wilden , en zelfs van te veel Europeanen . Opgemerkt heb- bende , dat zy gewoon waren aan den wilden Ca- toen-booin offerhandcn te doen (*) , vroeg ik aan een ouden Neger, waarora men aan denzelven deeze eer bewees. „ Masfcra , zeide hy my, zie „ hier de reden. Dewyl wy geen tempel hebben , „ om onzen Godsdienst in te oeffenen , en deeze ,, boom de grootfle en fchoonfte Is , die op de „ kust van Guinit groeit, verzamelen zig onze ,, landslieden onder zyne takken , die hen voor de >, hitte der zon en voor den regen beveiligen , om ,, aldaar onzen Gadoman , of Priester te hooren „ prediken. Wy hebben voor dien boom zulk „ een (;*) Deeze boom groeit tot eene aanmerkelyke Iioog- te. Zyn dikke en rcchte flam is omkleed met een gryze fchors, met ftekels bedekt. Zyne takken zyn zeer wyd uitgefpreid, en zyne bladeren zyn klein en gctand. Alle drie jaren brengt hy catoen voort , maar die niet oven, vloedig, en niet zeer wit is, en daarom weinig gezocht wordt. Deeze boom , die zeer veel overeenkomst heeft met den Engelfchcn eikenboom , overtreft denzelven cchter uit hoofde der grootte en cierlykheid, waar mede by zig vertoont, jlanteek. van den Sckryver. Q 3 Digitized by Google 24 6 'REIZE N A A R „ een eerbied, dat men dien nooit om ver hakt, „ om welkc reden het ook zy”. ’Er is geen volk, her welk meer bygeloovig- heidheeft, dan de Negers. Hunne Locomen, of zoogenaamde Propheten , vinden ’er hun belang by, met dezelve aan te zetten. Zy verkoopen hun, gelyk ik reeds gezegd heb , hunne obias , of cooverbanden , en trekken ’er groot voordeel van. De Negers hebben ook een zoort van Sy- billen, die Godfpraken uitgeven. Deeze ftatige vrouwen dansfen in het rond te midden van een talryk gezelfchap , en met eene groote vlugheid, tot dat haar het fchuim op den mond ftaat, en dat zy in ftuiptrekkingen vervallen. A1 wat zy in deezen aanval gelasten , moet door de omftaande meenigte heiliglyk worden naargekomen. Deeze magt maakt haar zeer gevaarlyk ; want dikwils ge- lasten zy aan de flaven , om hunne meesters te vermoorden , of van de Plantagien weg te loopen , en in de bosfchen de wyk te nemen. Deeze to- neelen van bygeloovigheid zyn derhalven, in de Surinaamfehe Volkplanting, onder bedreiging van zwaare ftraffen , by de wetten verboden. Met die al grypen zy op afgelegene plaatfen dikwils (land. Zy zyn onder de Oucas - en Sarameca - Negers zeer gemeen , en de Capitains fredehik en van guerick hebben my verzekerd dezelven , te Digitized by Google SURINAME N, XX VL Hooftjl. 247 te hebben zien uitoeffenen. Men noemt ze hier wynty-play , of Syrenen ■ dansfen , en zy heb- ben van onheuchelyke tyden plaats gehad. Men weet , dat de oude Schryvers van zoortgelyke dwaasheden dikwils melding maken. Maar het vreemdfte is, dat deeze Sybillen , door de klanfc van haare ftem , den Ammodite - of Pa- paw -Jiang (*) wetcn aan telokken, en hem uit den boom te doen vallen. De Negers dooden hem met, noch brengen hem immer eene wonde toe; zy befchouwen hem integendeel als hunnen befchermer en vriend, en zy achten zig zecr ge- lukkig, wanneer hy in hunne hutten koomt. Wan- neer eene Sybille der Negers deezen flang bezwo- ren heeft , of hem uit den boom naar beneden doet komen, ziet men doorgaans, dat dit dier zig om den arm, de borst, en den hals van deeze vrouvv flingert , als of hy in het hoorcn van haare ftem behagen fchepte, en te gelyker tyd vleit en ftreelt zy hem met de hand. De heilige Schryvers fpre- ken. (*) Deeze flang heeft van drie tot vyf voeten lengte , en is in ’t gcheel niet gevaarlyk. Hy is niet bevreesd , om zig, zclfs door den mensch , te laten aanraken, De wecrgalooze glans van zyne kleuren noopt zclfs dc Ne- gers , om hem aan te bidden. As nteek. van den Schtyver. Q 4 Digitized by Google REIZE N A A * 448 ken , op verfcheiden plaatfen , van het vermogen , oiq de flangen en adders te betooveren 3 het welkikhier alleenlyk bybrenge , om de oudheid van dit ge- bruik te bewyzen; en het is bekeqd, dat de Oost^ lndifche volken de meest vergiftige flangen door het geluid van eene fluit , die hen uit hunne fchuilhoeken doet te voorfchyn komen , uit de huizen weten te jagen. Het is nog raaar tfveinige jaaren geleden, dat eene ltaliganjche vrouw te London drie makke en gejneenzame flangen ver- toonde, die zig 00k om haare armen en hak flin- gerden; zy waren vier of vyf voeten lang, maar hadden geen vergif in zig. Ik moet nog een ander bewys van de bygeloo- vigheid der Negers aanhalen. In elk huisgezin is een verbod, het welk van vader tot zoon over- gaat j, om het vleesch van het een of ander dier , het zy vogel, viervoetig dier, of visch, niet te eeten; het geen op. die wyze verboden is , noe« men zy trejf, en zy proeven ’er nooit van. Hoe belachelyk 00k zommigc van dceze plech- tigheden roogen voorkomen , zy zyn hoogst nood- zakelyk , om de Negers in ondcrvverprng te hou- den. Deeze ongeletterde menfchen verfchiilen daar in van de Europeanen , dat zy vast zyn in hun geloof, hoedanig het zelve 00k zyn moge, en dat geene tvvyffelingen hen daar van immer te rug hou- Digitized by Google SURINAME N, XXVI. Hooftft. 249 houden. Ik wil echter daar uit niet beflisfen , of zy erger of beter zyn. 