Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Geen boom is hem in zwaarte gelyk ; de zyne gaat die van het zeewater te boven. Hy is zoo in ii n gedrongen , dat zonnefchyn en regen geene uitwerking op hem doen. Dienvolgende maakt men 'er latten van , om *er de daken mede te dekken, in plaats van met leijen of pannen, die in dit Land te zwaar en te'heet zouden zyn. Men verkoopt deeze latten voor meer dan veertig guldens de honderd te Paramaribo , en men behoeft ze niet te vernieuwen , dan na verloop van vyf en twintig jaaren. Ik moet 00k nog fpreken van een anderen boom , Ducolla - holla genaamd , die men ins- gelyks in de bosfchen Van Guiana vindt. Hy heeft eene zeer donkere roode kleur , en een zeer gelyk en fyn erf. Zyne hardheid en zwaarte maken hem voor den fchitterendften glans vat- baar. Omtrent op deezen zelfden tyd, wierd het ge- heele leger gekweld door infecten , in Surinamen genoemd bout ■ luizcn , maar welken men met meer- Digitized by Google SURINAME N, XXVIII. Hooftjl. 34! meerder gepastheid witte, miereti zoude kunnen noemen , want zy hebben zeer veel gelykheid op mieren. Het grootfte onderfcheid tusfchen deeze beiden beftaat daar in , dat de, mieren in den grond woonen , en deeze houtluizen hunne nesten op ftanimen van boomen maken. Deeze nesten, diezwart, rond, onregelmatig zyn, veel gelykende naar den wolligen kop van eenen Ne» ger , maar zomtyds zoo groot als een half vat , zyn gemaakt van eene roodachtige aarde , zoo in ddn gedrongen als mastik, en ondoordringbaar voor het water. In dezen hoop , bellaande in een eindeloos getal gemeenfchappelyke wegen of loopgraven , die de gedaante hebben van de fchacht van een ganzen . veder , leven deeze die- cen in talryke zwermen; en wanneer zy ’er uit- komen , richten zy de verfchrikkelykfte verwoes- tingen aan , meer dan eenige andere infedt'en in Guiana. Zy doorknagen het hardfte hout, liet leder , het linnen , en alles wat zy ontmoeten. Zy komen dikwils in de huizen door een bedek- ten weg , van eene halve cirkelswyze gedaante , welken zy in de befchotten maaken , en die door deszelfs omvvegen zomtyds verfcheide honderde voeten lang is. Dewyl zy alles tot llof ver- malen, indien men, dezelvpn belpeurende, geene zorge draagt om ze uit te roeijen , het geen door Y 3 mid* Digitized by Google 3'42 REIZE N A A K i middel van rottekruid en terpentyn -olie gefchiedt, zyn deze infe&en in ftaat om het geheele huis met eene volkomene inftorting te bedreigen. De houtluizen verfchaffen , in weerwii van hunne walgelyke en ftinkende reuk , een goed voedzel nan het gevogelte, het welk, zoo men zegt, ’er veel gretiger op is , dan op het graan van lndisch kcfom. Ik moet niet met ftilzwygen voorbygaan, noch hun ongemeen vernuft in het herfteUen van hunne woning, wanneer die befchadigd is, noch hun voorttcelend vermogen , het welk zoo groot is , dat men , welke verwoesting men ook onder hen maakt, hen fpoedig weder ziet te voorfchyn komen , in een zoo aahzienlyk getal als be- voorens. Wy wierden bovendien dikwils gekweld door geheele wolken van v licgcndc luizen , die zom- tyds onze kleederen zoodanig overdekten , dat ze het voorkomen van eene gryze kleur hadden. Dit ongemak fproot voort uit de uitfpreidiog van haare vlerken , (vier in getal zynde) die aan de ftofFe van het kleed blyven vast zitten , en zig van het lichaam van het infect affcheiden , wanneer het in de hoogte vliegt. Eenige Natuurkundigen beweeren , dat de vliegende luizen geene andere zyn, dan de bovengemelde houtluizen, en die, tot zekeren ouderdom gekomen zynde , vlerken kry- Digitized by Google surinamen, XXVIII. Hoofijl. 343 krygen , hun nest verlaten en ron d vliegen , even als zommige andere mieren , zoo in Europa , als in America. De krygstucht was toen zoo geftreng in het leger, dat ieder, die het mintle -gerucht maakte , zwaar geftraft wierd , en zelfs gcdreigd, om te worden doodgelchoten. De fchildwachten had* -<len last, om van de aankomst van rondes alleen- lyk door fluiten bericht te geven, en men beaut* woordde hun op gelyke wyze. Een van onze foldaten , den 1 8den , veroor- deeld zynde geworden, om door de fpitsroeden te loopen , vermits hy hard gefproken had , vond ik middel , by afwezigheid van den Colonel fourgeoud, om hem vergiffenis te doen ver- krygen , op het zelfde oogenblik , dat hy reeds uitgekleed was, ora zyne ftraf te ontfangen. Den soften , ontfing ik verfchen voorraad en wyn , my van Paramaribo gezonden j alles kwam zeer ter fneede. Den zelfden dag kwam de Colo- nel fourgeoud met zyne manfchappen van zynen tocht naar de Rivier Maroni te rug. Hy had negen en vyftig huizen verwoest , en drie bebouwde vclden vernield. Op die wyze wierd zekerlyk aan de muitelingen de doodfteek toe- gebragt, daar zy, geen middel meer hebbende, om aan deeze zyde der Rivier te kunnen beftaan , Y 4 ge- 4 Digitized by Google 344 XIIZE N A A R- genoodzaakt waren dezelve over te trekken , en zig in dc Franfchc Volkplanting van Cayenne te gaan nederzetten. Op deezen moeijelyken , doch nood- zakelyken tocht , hadden de foldaten , en vooral de nieuwlings ontfcheepten , verbazend veel geleden. Men was verplicht een groot aantal derzelver in hanne hangmatten te dragen ; men liet meer dan dercig zieken op den wachtpost aan de Maroni> en myn vriend small kwam ’er vry wat vermagerd van daan. ’Er waren toen meer dan honderd mannen , die in het hospitaal van onze legerplaats gevaarlyk ziek lagen. Men hoorde niets , dan zuchten en kermen , en daar by alle nachten het gefchreeuw der Guiaanfche fteen • uilen. De kramp , een on- gemak , in Surinatnen zeer gemeen , lcwelde de geenen , die anderzints nog in ftaat waren om dienst te doen. Elk was in de grootfte droef- heid gedompeld. Hier zag men iemand, van het hoofd tot de voetcn, met bloedende zweeren be- dekt ; daar weder een ander , die door twee van zyne medgezellen gedragen wierd , en in eenen diepen flaap bedolven , den eeuwigen flaap in* gong , in weerwil van alle de fchuddingen en bewegingen, die men te werk ftelde om hem te doen ontwaken. Een derde , door de water- zucht opgezwolleo , ilierf, door het water ver- ftik- Digitized by Google SURINAMEN, XXVIII. Hooftfl. 345 ftikkende, na den Heelmeester, (die doorgaands antwoordde, dat het te laat was,) vrugteloos ge- beden te hebben , om hem het zelve af te tappen. Zommigen , zig in het Hospitaal bevindende, baden God met gevouwen handen , om hun te hulpe te komen. Verfcheiden, door eene heete koorts aangetast, trokken zig de hairen uit, braak- ten lasteringen uit tegen de Voorzienigheid , en vervloekten den dag hunner geboorte. Om kort te gaan , onze gefteldheid was zoodanig , dat men de pen van eenen^MiLTON zoude noodig heb- ben, om ze te befchryven; en terwyi de dood dagelyks nieuwe vervvoestingen aanrechtede, ge- raakte een gedeelte der legerplaats , door zeker toeval, geheet in brand; maar de Negers blusch- ten den brand fpoedig , zonder dat ’er eenige wezentlyke fchade uit voortkwam. Den stfften , editor , begon myne ellende ten einde te loopen. De Colonel bood my , tot myne groote verwondering * aan, om hem naar Paramaribo te vergezellen , het geen ik zon- der bedenking , en met genoegen aannam. Ik gaf derhalven myn huis, de hut in de Savane, en myn voorraad van levensmiddelen aan mynen vriend , den Capitein small, ten gefehenke. Ik onthaalde hem , benevens eenige andere Ofli- ders, ter middagmaal , en gaf hun een kookzel Y 5 van. Digitized by Google REIZE NAAR 346 van kool en palmboom - worraen , die nu vol- koraen goed geworden waren. Wy befproeiden dit eeten met eenige glazen wyn , die van goeder barren wierden ingefchonken , en ik nam myn aficheid. Te middernacht ging ik met den Colo- nel en twee andere Olliciers, in een fraay vaar- tuig van zes roey-riemen. Ik verliet derhalven nog ecnmaal deeze fombere bosfchen , ahvaar men zoo veele vvonderen ziet, maar tevens onheilen ondervindt, die naar de gedaehten van hun, die dezelven moeten doorfiaan, de tien plagen van Egypt en te boven gaan. Toen het vaartuig het anker geligt had, ver- klaarde ons de Bevelhebber, dat hy de bosfchen der Volkplanting van alle kantcn gezuiverd , en de muitelingen genoodzaakt hebbende, de Maront over te trekken , befloten had om deezen lan- gen en gevaarlyken tocht in eenige weeken te doen eindigen. Na den geheelen nacht gevaaren te hebben, bevondcn wy ons des morgens tegen over den nieuwen weg van gemeenfchap , dien wy ons by onzen ouden wacht-post van Devil's Hanvar gebaattd hadden; en des middags, kivamen wy op de Plantagie la Paix , welkers eigenaar, de hecr riviere, ons ter maaltyd onthaalde. De Colonel en zyn Adjudant begaven zig vervolgens naar Digitized by Google SURINAME Nj XXVIII. Hooftjl. 34? naar Paramaribo; maar een ander Officier en ik verlieten hem hier , en gingen naar het ftrand, op eenen kleinen afftand van de laatstgemelde Plantagie , om wulpen en waterfhippen te fchieten. By het gaan en te rug komen gingen wy voor- by twee posten van het krygsvolk der Societeit, wier Bevelhebbers de vaandcls lieten opfteeken, en ons ververfchingen , en alles , wat in hun ver. mogen was , aanboden. Onze jagt was niet zeer voordeelig , en wy fchoten alleenlyk waterfnippen. Zy vlogen ’er in zulke talryke meanigte, dat men ze voor wolken die de lucht verduisterden , zou- de hebben aangezien. Het was dus voldoende, wanneer wy in het wilde fchoten , om ’er twintig te gelyk te doen vallen ; maar zy waren van zulk een klein zoort , dat het der moeite niet waardig was , om ze op te raapen. Wy zouden vogelen van meer aanbelang hebben kunnen dooden , als lepel* ganzen , Brazilfche oyevaars , roode wul- pen, en verfcheiden zoorten van wilde eendvo- gels , indien de zee by ongeluk niet eenige landen overftroomd had , die tusichen ons en de bank , waar op deeze vogelen zig bevonden , gelegen wa- ren. Wy hadden met dit al het genoegen van de- zelven te zien. Deeze bank geleek, op eenigen afftand , naar een fcharlaken en purperkleurig ta- pyt. Digitized by Google 34*5 REIZE NAAR pyt, met verfcheiden zoorten van kleuren door- weven. De Lepel-gans heeft de grootte van een ge- woone gans, en gelykt veel naar een kraanvogel. Zyne korte pooten zyn aan het einde voorzien van een vlies , raaar het welk zig niet verder uit- ftrekt dan tot op een derde der lengte van des- zelfs klauwen. Zyne vederen , die wit zyn , wan- neer de vogel jong is , krygen vervolgens eene Fraaije rozen-kleur. Zyn bek is waarlyk opmerke- lyk: rond, plat, en breeder zynde aan het ein- de, dan aan het begin , en in het midden , ge- lykt dezelve naar een fpatel; en van die overeen- korast ontleent deeze vogel ook zynen naam. Men zegt dat hy kikvorfchen , hagedisfen en rotten eet ; maar visch moet zyn voornaame voedzei wezen , want zyn vleesch finaakt ’er naar: hy wordt veel aan het ftraud gevonden. Den Surinaamfchen Jabiru kan ik niet beter vergelyken , dan by een oyevaar ; maar hy is veel dikker. Hy wordt daarom ook wel de Brazil - • j-Jie Oyevaar genoemd. Deeze vogel heeft eene pluimaadje op het lyf zoo wit als melk ; inaar de vederen der vlerken en de ftaart zyn zwart. Zy- ne pooten en klaauwen zyn uittermaten lang; en ik heb opgemerkt , dat hy, ftrydig met het ge- bruik van alle andcre vogelen , zig dikwils op het ag- Digitized by Google SUftINAMEN, XXVIII. Hooftft. 349 • agterfte gedeelte van zyne pooten zet. Zyn hals en bek zyn buitengewoon lang ; de laatstgemelde is fterk, en eindigt met een kromme bogt. De kop van den Jabiru is volmaakt zwart ; de Hol- landers noemen hem daarom Neger-kop. Hy houdt zig op aan de zee-kusten , even als de voorgemelde, en leeft alleen van visch. Men maakt hem gemak- kelyk tam. Ik heb ’er twee onder het gevogelte van den Colonel fourgeoud gezien. ’Er zyn in Surinamen onderfeheiden zoorten van wilde eendvogelen : zy zyn niet groot j maar hunne fraaije vedcren hebben verfchillende fchitte* rende kleuren. Daar onder munten voornamelyk uit de Cawerirky y de Soukourourky , en de An- il a ky : de laatstgemelde is de kleinfle van alien. Geen waterhoen, van wat zoort die 00k wezea mag, is Iekkerder om te eeten, dan deeze eend- vogels. Men maakt ze insgelyks tam , en ontmoet ze dikwils onder het gevogelte op de Plantagien. „ Den aBften een vaartuig gevonden hebbende, het welk de Cottica afzakte, maakte ik ’er gebruik van, om my naar 'Paramaribo te begeven , al- waar ik dien zelfden avond wel getnoed en gezond aan k warn. Myne vrienden wenschten my geluk , dat ik nog leefde , na aan zoo veele gevaaren bloot ge- fteld te zyn geweest ; na van alle hulp ontzet , door dis- Digitized by Google 350 REIZE NAAR SURINAMEN, XXVIII. Hooftjl. 4 distelen en doomen van ddn gereten , door infec. . ten geftoken tezyn; na tiitgehongerd , afgemac, en op alle nianieren gefokerd te zyn; na dikwils gebrek aan kleederen , geld , ververfchingen , of geneesraiddelen gehad te hebben ; en eindelyk na het verliezen van zoo veele brave medemakkers , die in dit Land hun graf gevonden hadden. Dus eindigde rayne zevende en laatfle veldtocht in de bosfchen van Guiana. i einde van het der.de seel # # # ❖ # MUNCflfiN Digitized by Google BERICHT voor den BINDER. * Plant Bladz. XXX. Een oproerigc Neger,op Schildwacht •ftaande ; te plaatfen tegen over - 4. XXXI. Het doorwaden van een Moeras , in Guiana , door het krygsvolk - - 22. XXXII. Platte grond van de I Ioofd- legcrplaats, tusfchen de Rivieren Cottica en Ma~ ronij benevens de manier, ora in de bosfchcn van Surinamtn te legeren - 53. XXXIII. Gezicht der legcrplaats aan de jfava- Kreek: — als mede by Jerufalem. 134. XXXIV. Eene Indiaanfche Vrotnv, tot het ge- flacht der ^irrowub.as behoorende. 156. XXXV. Het Colibrietje of Bromvogeltje - 188. XXXVI. Een  Joden: — , mitsgaders van den Berg Parnasfus , of blaauwen Berg - - 284. XXXIX. Manier ora in de bosfehen van Suri- name n te flapen. — Boeren hut , tot een buiten - verblyf - - 32(5. Digitized by Google Digitized by Googli Digitized by Google Digitized by Google •T- | Digitized by Google. 