Reis door Noord Amerika
heeft. Cf) Het behoort tot de vogels die den byen fchadelyk zyn, want het paft ’er op om ze te verflinden. Ik onderhield ’er een mannetje van vyf maanden in ene koi; ik gaf het niets dan Mais en Boekweit. Door zyn gezang lokte hy anderen naar het huis , en na dat ik enige mais onder het venfter op den grond gefmeten had, kwamen zy daar alle dagen eten; en dus was het gemakkelyk ze in knippen te vangen. Enigen , vermoedelyk ouden , zo wel mannetjes als wyfjes, treurden zig in de koitjes dood, maar zy die mak wierden be¬ gonnen ongemeen lieflyk te' zingen. Hun gezang lykt veel naar dat van den Nagtegaal. Men zendt ’er velen van naar Londen. Zy hebben zo veel kragt in de bekken , dat ze eens menfehen hand aan ’t bloeden by¬ ten kunnen. In de lente zitten zy des morgens te zingen boven in de bomen. In de koyen zitten zy by pozen zeer ftil en ruften, en dan huppelen zy heen en weer, en laten tuftchen beiden hunne ftem ho¬ ren. Den i 7. Februari zag men enige Kranen noordwaards vliegen* Zy houden hier gemeenlyk vroeg in de lente ftil , dog broej^en hier niet , maar gaan verder naar het noorden. Oude Zweden hebben my verteld dat in hunne jeugd, toen het land nog zo niet bebouwd was, ieder voorjaar hier een ongelooflyke menigte van Kranen was, maar tegenwoordig zyn zy zo talryk niet meer. Vele menfehen eten ze als zy ze kunnen fchieten. Men zegt dat ze geen fchade aan het ikoorn doen. Den 23. deed ik ccn togtje naar Penns neck , dog kwam des avonds weder te Kakoon. De fneuw lag nog op vele plaatfen in de boflehen, byzondcrlyk daar de bomen zeer kort op malkander ftonden. Egter was zy niet boven de vier duimen diep. De weg was byna geheel vol ys, zo dat het gevaarlyk was op paarden die niet gefcherpt waren te ryden- Men weet hier niet veel van Heden, dog rydt des winters te paard naar de kerk , fchoon de fneuw fomtyds een voet dik legt. De Hieuw legt zelden boven ene week, maar dan komt ’er veeltyds weer nieu¬ we op. Een foort van vogel, by de Zweden Maisdieven geheten, doet grote fchade in dat foort van graan , het welk zy eten , zo wel als het eerft gezaid en nog met aarde bedekt is , als wanneer het ftaat ryp te worden. De Engejfchen noemen hem den Zwarten Vogel. Daar Ct) Nat. Hifi. of Carol . vol. 1. pl. 38. Hy noemt hem Coccotbraujles trubra. Linnzbus geeft hem in zyn Syfl. Natf den naam van Loxia CurdU mli.s :« R A K O O N. 1740. aoi ■Daar zyn twêe foorten van , beiden door Catesby befchreven, (*) tuftchen de welken ene zo grote vriendfchap heerfcht dat zy veeltyds r’zamen in troepen onder een vliegen. Dog in Penfyhanie vindt men meer het eerfte foort , en die vliegen daar dikwyls zonder dat ’er een eni¬ ge van het twede foort by is. Het eerfte foort, of de Purpere Spreuw, heeft zoo veel gelykenis met de krai, de fpreuw, en den exterr, dat men niet weet waar men hem voor houden zal , dog hy fchynt het naas¬ te by de fpreuw te komen. De bek is juift als die van den exter ; de tong, de vlugt, zyn zitten op de bomen, zyn geluid en zyne gedaante, maken hem tot een fpreuw. Op enigen afftand fchynt hy zwart , dog van naby bezien heeft hy een blauwen of purperagtigen weerfchyn , dog niet zo fterk als in Catesby’s plaat, (t} De grootte is als de Spreuw ; de bek zwart , de tong is fpits , het oog is bleek , de kop van boven glinfterend groen en blauw , op zyde en onder de ogen donker blauw , de rug purperagtig , in de vleugels fommige veren purperagtig en zwart ; de ftaart , uitgefpreid zynde , fchynt rondagtig ; de hals van onderen blauwagtig groen, de borft zwart en glinfterend groen, de vleugels van onderen en de dyen zwart, de poten zwart , met vier tenen , de agter- ften ’t grootft , de nagels zwart. Men zegt dat enigen van deze vogels in de moeraften overwinteren, die geheel overwaflèn zyn van dik hout , en zy vertonen zig alleen maar by (*) Nat. Hift. of CaroU vol. i. pl. is. de Purple Daw , en pi. 13. de Red- voinged Starling. Wy hebben ze in dit werk doen invoegen. ( j-) De Heer Kalm befchryft dezen vogel in ’t Latyn , naar het gebruik der Natuurkundigen. Magnitude Sturni. Roftrum Jubulato conicum , redlum , convexum , baf nudum , nigrum , maxillis fere cequalibus , fuperiori tarnen tantillum Iongiori. Nares oblongo quadratce , ad bafin maxillce fuperioris o bli- que pofitce , nudce ; tuberculum corneum , feu prominentia parva a latere faperi - vri. Lingua acuta , apice bifida. Oculonim iris pallida. Capiti s frons, pars Juperior , nucha collum fuperna ad latera objeure caruleoviridia , nitida , latera capitis fub cculis obfcure coerulea. Dorliim totum teäricesque alarum purpïirece , fed non ita manifejle in parte fuperiori uropygii , fed ibi magis fu- ligine fubnigree. Remlgesprimaria novem nigree ; cceteree fecundarice nigree , mar- gine exteriori purpur ascentes. Rcchices duodeem nigree purpurece , apice rotun* datce , quo lateribus propiores eo breviores , intermedice lóngisjimce. Caudae.r- plicata verfus 'apicem rotunda videtur ♦ Gula obfcure viridis , nitida. Pee - tus eticim verficolor & pro varia inter lumen £? oculum pofitura jam nigrum , jam fmaragdinum. V enter fuligineus ; tettrices inferiores caudce obfcure purpurece Pectus & abdomen fub alis purpur ea ; techices alarum inferiores fuliginece. Alce inferius nigree ; femora plumis fuligineis ; tibiae & pedes nigri , nitidu Digiti quatuor more avium plurimarum. Ungueswgn', pofticus cceteris major. Deze vogel is de Monedula pwpurea van Catesey, en ds Gracula Quis* cula van Linn^üs. C c aoe NEW JERSEY. by zagt weder. Dog het grootfte getal gaat tegen den winter naar het zuiden. Ik zag ze den 23. Febr. voor het eerft van ’t jaar. Zy vlogen reeds in grote troepen. Zo dra de Mais in den grond is ko¬ men zy met grote fcholen , krabben de korrels op , en eten ze. Zo dra het blad uitkomt, trekken zy het met de plant en al uit; en dus ver¬ oorzaken zy den Landman al vroeg veel fchade en moeite. Om hun¬ nen (inaak tot de Mais wat te verminderen leggen fommigen de zaadkor¬ rels in een afkookfel vari den witten Nieswortel (*) eer zy zé planten. Als de Maisdief een korrel of twee zo klaar gemaakt opheeft, wordt hy duizelagtig en valt, en dit maakt zyne makkers bang. Dog- tegens den herffl , als de Mais ryp wordt, halen- zy hunne fchade dubbeld weer in. Dan vergaderen zy by duizenden op de Maisvelden. Zy zyn zeer Hout , want als men ze verjaagt, vliegen zy maar een weinig verder en gaan weder zitten. Dus gaan zy Van het ene eind van een akker tot het ande¬ re, en verlaten een veld niet voor datzy hun genoegen hebben. T is byna onbegrypelyk waarvandaan zo grote troepen komen kunnen,- als men ’er van in den herfft ziet vliegen. Als zy opryzen maken zy den hemel als zwart. Zy vliegen dan zo in een gedrongen , dat men zeggen zoude dat zy hunne vleugels kwalyk moeften kunnen bewegen. Ik heb iemant gekend die ’er ene grote menigte van op een akker fchoot , zon¬ der de overigen te kunnen verjagen , Want zy vlogen omtrent een mus- ketfehoot ver, en vielen dan weer neder, en veranderden altyd van plaats als hun vyand naderde- Dus vermoeiden zy hem , zonder dat hy ze verdryven kon , fchoon hy ’er zeer velen op eiken fchoot van dood¬ de. Zy eten ook het zaad van de Zizania aquatsca , dog gemeenlyk na dat de Mais van ’t land is. Ook zeidc men dat ze ook boekweit en haver eten , en volgens fommigen ook weit , rogge en garft , maar niet dan by nood. Evenwel doen zy gene fchade in die foorten van granen.. In de lente zitten zy in menigte In de bomen digt by de Landhoeven , en hun gezang is aangenaam. Daar ftaat in Penjylvanie en New Jer- fey ene beloning op het doden van hun, en in Nieuw Engeland heeft men ’er nog groter haat tegen, want, volgens het geen my de Heer Franklin verteld heeft , zyn zy daar byna uitgeroeid , hebbende daar de beloofde beloningen zo fterke aanmoeding toe gegeven. Maar toen in den zomer van 1749. ene ontelbare menigte wormen in de weilanden waren, die al het gras opvraten, is men van die vyandfehap tegens de Maisdieven weerom gekomen , vermits men meende te hebben opge¬ merkt, dat die vogels voornamelyk op die wormen aasden voor dat Mais ryp is , en dus dezelven of uitroeiden of hunnen al te groten aanwas ver¬ hinderden. Dus fchynen zy enig regt te hebben op ene beloning. Na ’t iiio (*} Fèratrum album * ’c uitroeyen der Maisdieven deden de wormen meer fchade dan van te voren hunne vyanden gedaan hadden. In ’tjaar 1749. lieten die wor¬ men in Nieuw Engeland zo weinig hoi over , dat men het uit PenfyU 1 vanie , en zelfs uit Groot Britt annie moeft laten komen. Buiten den menfch hebben de Maisdieven ook andere vyanden, onder anderen een foort van kleinen Havik , die op hun en op ander klein gevogelte aalt. Ik heb deze Havikken op de Maisdieven , die geruft zaten te eten , zien jagt maken , ze opjagen , en in de vlugt vangen. Het vleefch der pur- pere Maisdieven (*) wordt niet gegeten, dog dat van die met rode vleu-" gelen (f) wordt ïbmtyds genuttigd. In het voorheen zo genaamde Nieuw Zweden wil men dat de Maisdieven in getal niet verminderd zyn. De Amerikaanfche Braambejfen (§) zyn door gantfch Noord Ame* Braam- rïka algemeen , en waflèn op diergelyke plaatfen als zy in Zweden doen. heflêii. De Amerikaanfchen zyn groter , dog fchynen anders maar ene verfchei- denheid van de onzen. De Engelfchen noemen ze Cranberries , de Zweden Tranb'dr , de Franfchen in Kanada At opa, een naam van de Wilden ontleend. Men verkoopt ze laat in ’t najaar te Philadelphia op de markt. Men kookt en bereidt ze even als wy onze blauwe beften , (**) om in taarten en anderlins te gebruiken. Dog zy vereifchen veelfuikers, zynde zy anders zeer zuur, maar de fuiker is niet zeer duur in een Land waarvandaan de fuikerplanteryen niet ver af leggen. Velen van deze bes- fen worden naar de We ft Indien en Europa vervoerd. Een foort van Moffelen, volkomen de Mytilus anatinus van Lin- De My- n^eus , wierd overvloedig in Uc gruppen op de weilanden gevonden. t^us. De fchelpen waren van buiten veeltyds met ene dunne korft van yzer- ^fTl' deeltjes overdekt , wanneer het water in de floten uit ene yzermyn kwam. De Zweden en Engelfchen maakten hier zelden gebruik van deze mosfe- 3en , dog de Wilden plegten ze te eten , het geen ook enige weinige Eu- ropers nog wel doen. De fneuw lag den 2. Maart nog in de fchaduwagtige plaatfen in de Sneuvv. boflchadien, maar het veld was volkomen bloot. Het vee vond nog weinig voedfel in de boiïchen. De Sneuwvogel (f) wordt dus genaamd om dat men hem noit ziet dan Sneuw- dan als ’er fneuw legt. Sommige winters komen zy in zo grote menig- vogel, te als de Maisdieven , en vliegen rondom de huizen en fchuren om koorn en hoizaadtjes te vinden. Den 3. Maart om agt uren des avonds zag men een zogenaamd Sneuw- Sncmv- C c 2 vuur vuur. (*) Gracula Qitiscula. (f) Oriolus Pboeniceus ♦ (§) Vaccinium bispidu - hm. (**) Vaccinium vitis idcea. (t) Zie hem in Catesby Nat. Hifi. of Canada. B. 1. pi. 36 onder den naam van Fajfer nivalis. Linn/eus noemt hem Emberiza byemalis. Wilde Duiven. Donder. Vorft. Schade door de Vorft veroor¬ zaakt. •vuur aan den hemel. Ik heb dit verfchynfel in de Verhandelingen der Kon. Zweedfche Maatfchappy voor het jaar 1752. befchreven. (*) In de boftchen vlogen om dezen tyd ene ongelooflyke menigte van Wilde Duiven , (f ) en men verzekerde dat zy nu menigvuldiger waren dan gewoonlyk. Zy kwamen deze week, en men zag ze omtrent veer¬ tien dagen, waarna zy allen verdwenen. 1 - Den 7. Maart wierd my verteld, dat het hiér een teken -van liegt we¬ der was als de Donder in het zuidén of zuidweften opkwam en zig naar het oofteh en daarna naar het noorden uitbreidde 5 maar dat als de bui zig niet uitbreidde , of zig zó wel naar het ooften als het weften verfpreidde, zulks goed weder voorfpelde. Dezen dag hoorde men het in ’t zuid¬ weften donderen, dog de bui verfpreidde zig in ’t geheel nietï De vorft had tot nog toe in den grond gezeten, zo -dat men ’er met een houweel moeft doorhakken als men graven wildé. Egter was zy niet boven ene hand diep doorgedrongen. Dog den 7. Maart raakte zy ’er uit. Dit maakte den grond zo week dat ’er de paarden, als men ryden wilde, zelfs in de boftchen, ’er zeer diep inzakten.'' Ik vroeg- aan verfcheiden’ oude menfehen, of men hier oit waar¬ genomen had , dat ’èh bomen van de vorft gedood waren \ of ’er veel van geleden hadden. Het antwoord was , dat dé jonge Hikories dik- wyls in harde winters fterven, en- dat de jonge Zwarte Eiken ’er ook wel van lyden. Zelfs gingen ’er wel in harde winters ^'Zwarte Ei¬ ken van vyf duim over ’t kruis dood.7 Somrydc- raakten wel allé dé Perfikebomen vnn enc gehele rtreek weg. Men had ondervonden dat alle deze bomen op de heuvels de koude beter konden wederftaan dan in de dalen, zelfs zo, dat fomtyds dié in de laagtens ftaan allen dood vriezen , zonder dat die welken op * de heuvels waftTen iets gele¬ den hebben. De Zwarte Walnoot , dé Saflafras en andere bomen leden nok van de koude. In de lente had men opgemerkt dat een koude nagt twee of drie , na dat dé bomen ! al tamelyk grote bla¬ den hadden , het loof dikwyls geheel vernield hadden. Dóg in dé plaats van dat loof waren altyd weder andere bladen te- voorfchyn gekomen. Pin -Åmerikaansche AVilbe Dcif. C J de ffity/tr fted fii i. # - > I , '•'-■C' " ■. * ■ ■ -• — * 11 A li O O N.. 17-49. 205' toeri iri bloei (taande , hadden meelt hunne bladen en bloemen, die dig(t by de aarde waren , verloren ; enigen tyd daarna kregen zy nieuwe bladen, maar gene bloemen. Verders is het merkwaardig, dat de vorft dan voornamelyk fchade toebrengt op zulke plaatfen waar kalkfteen gevonden wordt, zelfs al merkt men anders nergens enig nadeel van de zelve, al leggen zelfs die kalkftenige gronden hoog, en al lopen de andere lage gronden vry. De Heer Evans is de eerde die deze aanmerking gemaakt heeft , en ik heb verfcheiden’ malen gelegenheid gehad dezelve beveiligd te zien , gelyk ik in ’t vervolg zal aantekenen. De jonge Hikories, en na dezen de jonge Eiken, lyden in zulke gevallen het meelt , gelyk ik zelf ook in de jaren 1749* en 1750. ondervonden heb. Van de Spegten vindt men hier alle die foortcn welken Catesby, in Spegten i' het eerdé Deel van zyn kodbaar werk over de Natuurlyke Hifi or ie van Karolina , befchreven, en met hunne natuurlyke kleuren afgebeeld heeft. Ik zal ze alleen maar optellen , en ’er ene of twee van hun¬ ne eigenfchappen bydoen, het overige voor een ander werk fparende. De Koningsfpegt , of Ficus principalïs y wordt hier , dog zeldzaam , en maar in een jaargety gevonden. De Goudenkoekoek Ficus auratus , is hier overvloedig. De Zwe~ den noemen hem Hittnch. en Piut , eer oorzake van zyn geluid. Hy zit meed altyd op den grond, en men zier hem zelden in de bomen pikken. Hy leeft voornamelyk van Infekten , dog wordt zelf fom- tyds een proi van den Havik. Hy is gemeenlyk zeer vet en zyn vlecfch fmakelyk. Dewyl hy hier het gehele jaar over bly ft , en 's winters niet wel Infekten krygen kan , moet hy waarfchynlyk ook van gras en kruiden leven. Zyne gedaante en fommigen zyner eigen¬ fchappen doen hem naar den Koekoek gelyken. De Karolynfche Spegt , Picus villofus , is een middelmatig foort, en hier menigvuldig. Hy bederft de Appelbomen met gaten ’er in te byten. De Roodkoppige Spegt , Picus erythrocephalus ^ was zeer overvloe¬ dig in het land. De Zweden noemden hem alleen Hackfpick of Spegt. Ditxfoort is zeer fchadelyk in de Maïsvelden en de boom¬ gaarden , want hy pikt door de Maisairen henen , en vreet de appe¬ len op. In fommige jaren zyn zy zeer overvloedig, vooral omtrent de zoete appelen , . waarvan zy niet meer dan de fchil overlaten. Voor-- heen (lond ’er ook een prys op hun. Zy houden ook veel van ei¬ kels. Tegens den winter trekken zy zuidwaards, en als men ze nog ‘ in ’t begin van den winter in de boflehen ziet, houdt men dit voor>' een teken van zagt weder. G c 3 . Düe .ao6 NEW J E R S E Y. De kleine bonte Spegt met het gele onderlyfy Ficus •varius , is hier maar in al te groten getale, want hy doet veel kwaads aan de appelbomen. De kleinfte bonte Spegt , Picus •varius minimus , Ficus pube scens, is hier in overvloed. Hy is de fchadelykde van allen in de boom¬ gaarden, dewyl hy de doutde is. Zodra hy een gat in enen boom gepikt heeft, maakt hy ’er een ander vlak by, in ene horizontale drekking, tot dat hy rondom den boom enen kring van gaten heeft gebeten. Dikwyls hebben de Appelbomen hier verfcheiden’ zulke kringen rondom den dam, veeltyds maar een duim boven malkander. Somwylen maken zy ’er zo vele gaten in dat de boom derft. Hy is zo gelyk aan den laatd voorgaanden, dat men hem ’er voor nemen zoude, was hy niet veel kleinder. Kikkers. Men vindt hier een foort van Kikkers (*) , by de Z'weden Sill - h 'dp~ pet'djfor , dat is Haringfpringers , genaamd, die nu reeds des avonds en ’s nagts in de poelen begonnen te fchreuwen. De Zweedfche naam is hun gegeven om dat zy aanvangen te fchreuwen in den zelven tyd dat men hier op de vangd gaat van den zogenaamden Haring , die egter veel van den Europifchen verfcheelt. Deze kik¬ kers hebben een byzonder gefchreuw, onderfcheiden van dat der on¬ zen; het gelykt veel eer maar het gefchirp van fomroige vogels, en kan byna door Pjit Pjit •iiirgedmkr worden. Dit geraas begint de gehele lente door met het ondergaan van de zon en duurt tot den morgendond. Het was fcherp, en kon zeer ver gehoord worden. Als ’er regen aan de lugt was, fchreuwden zy nog veel harder, en vingen zelfs aan op ’t midden van den dag, of wanneer het begon te betrekken. De regen volgde gemeenlyk zes uren daarna. Den 16. Maart fneuwde en dormde het den gehelen dag, en ’s avonds deed ’er zig niet een horen, en dit duurde zo lang de hieuw bleef leg¬ gen en de koude aanhield. Dog zodra het weder warm wierd be¬ gonnen zy hun gezang op nieuws. Zy waren zo fchuw dat het moeilyk was ze te vangen , want zodra een menfch omtrent hen komt zyn zy ten eerden Ril en onzigtbaar. Het fchynt dat zy geheel on¬ der water blyven, en maar het uiterde van den neus boven deken als zy fchreuwen, want ik konde ’er niet enen zien in de plaflèn daar zy in waren , ten zy men enen gehelen plas leeg maakte. De kleur is een morsfig groen met bruine vlakken hierendaar gefpikkeld. ^ Als men ze aanvat geven zy een kermend geluid. Ook fchynt het ‘ als of zy dan een gedeelte van den rug opblazen , zo dat zy ’er ene (*) Rana ocellaau VI. 3 XOBLN — RED — BREAST R A K Ö O N. 17 49. a'07 hoogte op hebben, en houden zig dan dood flil al raakt men ze aan. Levendig in wyngeeH gelegd flerven zy in weinige minuten. De Vogel, door de Engelfchen Robin red-bread (*) genaamd, Robin wordt hier al het jaar over gevonden. Hy is geheel onderfeheideii wd- van dien in Engeland den zelven naam draagt. Hy zingt zeer lief- L‘rso-fi' lyk, is niet zeef wild, maar huppelt op den grond digt by de hui¬ zen. De bloemen van den Hazelaar (f) begonnen den 12. Maart open Haze- te gaan. Zy Hagen het belt in ene vette tuinaarde, en de Zweden^33®* hielden het voor een teken van enen goeden grond , als zy ze zagen liaan. De Elzebomen begonnen den 13. te bloeyen, gelyk ook het Dra - cmtium foetidum , dat menigvuldig in de poelen waH. Dit is de fiinkendfle van alle planten. De reuk was zo flerk, dat ik nauw* lyks de bloem bekyken kon , en als ik ’er wat te lang aan rook kreeg ik hoofdpyn. De Zweden noemen het Byorn- blad , dat is Bereblad , en Èyornretter , dat is Berewortel. De Engelfchen heten het Polecat-root of Polecatwortel , om dat het byna al zo erg Hinkt als de Polecat . De bloe¬ men zyn violett Als de bloeifem in volle kragt is beginnen de bladen uit den grond te komen. In den zomer zal het vee deze plant niet aanraken. I>r. Cnlden zeide my, dat hy den wortel in alle die gevallen gebruikte waarin men den avrum wvrtei voorfellt'yfc , m aonUorligid te- gens het blauwfchuit. Den Zweedfchen naam heeft het gekregen om dat ’er de Beren in ’t voorjaar, wanneer zy hunne winterwoningen ver* laten hebben, zeer gretig naar zyn. Het is zeer gemeen in gantfgh Noord Amerika. De Draba verna wasiiier overvloedig en Hond in bloei, De witte Nieswortel , of Veratrum album , was zeer gemeen in Vera- de poelen en natte plaatfen door gantfch Noord Amerika . Het is ene tnm vergiftige plant, welke het vee noit aanraakt, of het moefl in, ’t voor- jaar wezen , wanneer het land nog kaal is, en deze plant reeds eenfchoon groen loof heeft , en dit koH den beeHen dik wyls het leven. Schapen en gan¬ zen zyn ’er van geflorven. Men gebruikt den wortel om de Mais voor de Maisdieven te bewaren , gelyk ik reeds verhaald heb. Maar men moet 'voorzigtig zyn dat geen ander vee aan de daarin gedoopte korrels rake , want enden en ganzen worden ’er zeer ziek van en flerven als de hoeveelheid wat groot is. Den rauwen wortel zal geen beeH eten, dog gekookt wel. De honden heeft men ’er zeer ziek van gezien , dog zy. (*) Linn. Turdus migratorius. Men heeft ’er hiervan, nevens van den. Möcking-bird of Spotvogel, ene plaat gegeven,. (t) Oorylus avellana. Oude ameri¬ kanen» Hun voed (el. sög N E W JERSEY. zy .kwamen na ene braking weer by; maar als een beeft het zignietkwyr kan maken loopt het groot gevaar. Sommige menfchen walïchen zig op de fcheurbuikige delen met een afkookzel van den wortel. Dit ver¬ oorzaakt enige pyn en . dryft de pis af, dog wordt gezegd den Lyder te helpen. Dat afkookfel doodt ook de luizen, wanneer men ’er de kam indoopt. De kinderen maken poppen van den deel dezer plant, en daarom noemen de Zweden ze Dack , Dackor , of Dackr etter , dat is Eoppewortel. De Engelfchen . noemen ze Itchreed of Ellebore. By de eerde aankomd der Zweden in dit Land was het vol van Ame¬ rikanen. Toen de Europers het land begonnen te bebouwen , verkof- ten het hun de Wilden , en trokken meer landwaards in. Egter was het het kleinde gedeelte van hun dat op deze wys hun vaderland verliet* de meeden kwamen in het zelve om , ’t zy door oorlogen onder mal¬ kander, ’t zy door de kinderpokjes, ene ziekte waaraan zy voor dien tyd gene kennis hadden., dog die federt ene ongelooflyke menigte van hun heeft om hals gebragt. Want fchoon zy middelen weten om wón¬ den te helen , weten zy met koortfen en andere ziektens niet omtegaan. Men kan zig verbeelden hoe kwalyk zy de kinderpokken behandelden, daar, zodra de uitflag zig openbaarde, zy naakt in de rivier of een moer fprongen , of anders het koude water zig over ’t hoofd wierpen , om de hette der koorts te matigen. Ook dompelen zy hunne kindeicu die de pokjes l-iphhpn in kond warer "n«gf Lu uude wyn heeft de meeften omgebragt. Na dat de Amerikanen dezen drank van de Europers ge¬ kregen hebben , konden zy ’er noit genoeg van vinden. Nauwlyks kan men ergens meer opgezet zyn dan een Amerikaan op brandewyn. Ik heb ze horen zeggen , dat zig daaraan dood te drinken was enen roem- ryken dood te derven. En inderdaad velen hebben zig dood gezopen. Hêt voedfel dezer menfchen was zeer onderfcheiden van dat van de ove- (*) De Heer Kalm fchreef dit wanneer het nog niet aangenomen was van de pokjes op de koude wys te genezen, en dus dagt hy dat de behandeling der Amerikanen deze ziekte zo gevaarlyk maakte. Maar hierin fchynt hy zig te bedriegen. Wanneer de Kbalmukken in Rujland de kinderziekte krygen , 'ko¬ men ’er weinig door, en ik denk dat hier gene andere reden Van kan gegeven worden , dan dat deze ziekte altyd gevaarlyk is , of wanneer de opene poren in de huid te talryk zyn, het welk komt als men zig. in warm water baadt, of wanneer zy te veel gefloten zyn , het welk plaats heeft by alle morsfige volken. Alle de Amerikanen fineren hunne lichamen met olie, de Kbalmuk- len waflchen zig noit, en befmeren hun lyf en hunne klederen met vet. De Hottentotten zyn , denk ik , voorbeelden van morsfigheid , hunne lichamen zyn befmeerd met fchapevet. Dit fluit de poren toe, belet geheel en al de doorwaaffeming , en maakt de kinderpokjes altyd dodelyk onder die volken, waarby men voegen kan het gedurig gebruik van flerkc dranken , waaraan zy, federt hunnen omgang met de Europers , zeer zyn overgegeven. F. * R A K O O N. 1749. 2op overige bewoonders van den aardbodem. Weit , rog , garft, haver, ryft, was hun alles onbekend; zo was het ook met vele foorten van de vrugten der oude wereld. De Mais , enige foorten van bonen en ka- woerden , maakten al den akkerbouw der Wilden uit ; en honden wa¬ ren hun enige huisdieren. Hun landbouw kon hun nauwlyks twee maan¬ den van het jaar den koft verfchaffen , de jagt en viflchery moeiten , en moeten nog, het voornaamfte onderhoud aan deze menfchen bezorgen, behalven nog enige planten en vrugten die in ’t wild walfen. Sommigen van de oude Zweden waren nog in leven, die in hunne jeugd met de Wilden omgang gehad en hunne huishouding van naby nauwkeurig ge¬ zien hadden. Ik was begerig de wilde ge walfen te kennen die deze menfchen gewoon waren te gebruiken , en ik kreeg van hun het vol¬ gende befcheid. Hopnïs of Hapnis was de naam dien zy aan een wild gewas gaven , Hopnis dat zy aten. De Zweden noemen het nog zo; het walt in de weiden op enen goeden grond. De wortels gelyken naar de Potatoes , en wier- den gekookt zynde in plaats van brood gegeten. Sommige Zweden volgden in dien tyd dat voorbeeld by gebrek van brood. Nog gebrui¬ ken ze fommige Engelfchen in plaats van Potatoes. De Heer Bartram verhaalde my dat de Wilden verder binnens lands niet alleen deze wortelen , die ruim zo goed als de Potatoes zyn , eten , maar zelfs de erwten, die in de zaadlmiajoc pknr kirren, sk gemene erwren be¬ reiden en gebruiken. Linn^us noemt deze plant Glycine Apios. Katnjs is een ander gewas , welks wortels Amerikanen insgelyk aten. Kat nis. De Zweden noemen het nog met dien Amerikaanfchenmzm. Hetwaft op lage , modderige , natte gronden. De wortel is langwerpig, ge- meenlyk anderhalven duim lang , en in ’t midden enen duim en een vierde breed ; dog fommigen zyn wel als vuiften. De Wilden kook¬ ten of braadden ze onder de afch. Sommige Zweden aten ze ook in dien tyd met. veel fmaaks , dog tegenwoordig gebruiken zy niet meer. Een man van eenennegentig jaar, genaamd Nills Guftaffon , verhaal¬ de my , dat hy dikwyls een kind zynde deze wortels gegeten had , en dat hy ze wel mogt. Hy deed ’er by, dat de Wilden , vooral de vrou¬ wen, naar de Eilanden zelfs trokken om die wortelen optegraven, en dat als zy die hadden zy naar geen ander voedfel verlangden. Men zei- de dat de varkens , die zeer op deze wortelen gefteld zyn , dezelven zeer fchaarfch gemaakt hebben. Het vee houdt veel van ’t blad. Ik heb na¬ derhand enigen van die wortels gebraden geproefd , zy fmaakten wel dog wat droog , omtrent zo als de Potatoes. De Wilden geven ook onze ra¬ pen den naam van Kat nis. De Kat nis is ene verfcheidenheid van de Zweed - fche Sagittaria Sagittifolia ; alleen is de wortel in Amerika groter. De Heer Osbek berigt, in zyne Reis naar China , dat de Chinezen ene Sa- D d git- f' / 12 tO Taw- Taw- kee* NEW JERSEY. gittaria planten , en de wortels eten. Dit- fchynt duidelyk ene ver¬ scheidenheid van de Kat nis. Verder noordwaards in Amerika vond ik de Zweedfcbe Sagittaria. Taw-ho of Taw-him was ene andere plant, welker wortel de Wil» den aten. Sommigen noemen ze ook Tukkah dog de meelde Zwe¬ den kenden ze by den naain van Taw-ho. Zy groit op natte gronden. De varkens houden zeer veel van den wortel, en worden ’er zeer vet van. Zy lopen veel naar de plaatfen daar de Taw-ho waft, en wroe¬ ten ’er naar in de modder * zo dat zy met hun gantfche lyf in ’t water vallen , en men niet meer dan een ftuk van den rug van hun zien kan.. Dus zyn de wortels byna uitgeroeid op alle plaatfen waar veel varkens zyn. Zy worden dikwyls zo dik als een mans dye. Varfch zynde by¬ ten zy als vuur op de tong en worden voor een vergifc gehouden. Ook aten de Wilden ze noit rauw, dog bereiden ze als volgt. Zy verzamel¬ den ’er enen groten hoop van, maakten een groot gat in den grond, waarin zy de wortels lagen, en dekten ze met de zelve aarde weder toe. Dan maakten zy ’er een groot vuur boven op, en lieten ’t branden zo. lang zy zulks nodig dagten, waarna zy de wortelen weder opgroe¬ ven en aten. Zo toebereid fmaken zy , gelyk men zegt, als Pota - toes. De Wilden drogen nog bewaren ze oit, maar halen ze altyd< varfch uit de poelen als zy ze begeren. Deze Taw-ho is het Arum K irgm'tAiiuwt- Het ic merkwaardig , dat de ArUMS lil Vei'fcheiden’ werelddelen gegeten worden , fchoon de wortels rauw zynde op de tong branden en meer of min vergiftig zyn. Hoe kan men ontdekt hebben dat ene plant zo ftrydig met onze natuur eetbaar was, en dat haar vergift, dat op de tong byt, door het vuur kan bedwon¬ gen worden ? Dus wordt de wortel der Calla palufiris , die in ’t noorden van Europa groeit , in gevallen van nood in plaats van; brood gebruikr. De Noord Amerikanen eten dit foort van Arum\. en in Zuid Amerika en de We(l Indien gebruikt men een ander foort van deze plant. De Hottentotten bereiden zig brood ook uit een foort van Arum , die al zo fchcrp en vergiftig is als deze. In Egypte en Afia gebruikt men ook een foort van Arum tot voedfel. Waarfchynlyk heeft de noodzakelykheid , die geftrenge dog veeltyds nuttige leermeefteres , den menfeh het eerft gedwongen een voedfel uittevinden, dat door den fmaak in ’t begin als ondienftig verworpen wierd. Deze Taw- ho fchynt dezelve te zyn met die welken de Wilden in Karolina Tukkahoo noemen. Df. Taw kee is ene andere plant, zo genoemd by de Amerikanen , die ze eten. Sommigen van hun noemen ze Taw- kim en anderen Takvim. Zy groeit in poelen maft natte en lage gronden , en is overvloedig in Noord Amerika « Het vee , varkens en herten , zyn zeer R A K O O N. 1749. *u zeer gretig naar hare bladen in de lente , want zy komen van de vroegften uit. Het loof is breed, gelyk dat van de Lely der dalen , (*) groen van boven, en bedekt met een fyn dons, zo dat het naar flu¬ weel gelykt. De Wilden verzamelen het zaad en bewaren het om te eten. Het moet eerft droog wezen, en verfcheiden malen in water gekookt worden , waarna men het eet als erwten. Als de Zweden hun boter en melk gaven, kookten of bakten zy daar dat zaad in. Somtyds gebruiken zy het zaad als brood , en het fmaakt als erwten. Sommige Zweden aten het ook , en het fmaakte hun beter dan enige andere van de planten die de Wilden voorheen aten. Deze Taw-kee is het Oron- tium aquaticum. De Blauwe beffen , hier, door de Engelfcben , Huckleherries ge- Blauwe noemd, zynde een foort van Vaccïnium , maakten ook een zeer gemeen bellen, geregt onder de Wilden uit. Zy komen zo veel overeen met åsZweed- fchen , dat men ze bezwaarlyk van malkander onderfcheiden kan. De Amerikaanfchen wallen aan ftruiken, van twee tot vier voet hoogte, hoewel ’er foorten van zyn , die boven de zeven voet opfchieten. De Wilden plukten ’er jaarlyks ene menigte van , droogden ze in de zon of by het vuur , en bereidden ze naderhand op verfcheidene wyzen. Dog zyn zy een lekker beetje onder hun. Op myne reis onder de Iroquoi - zen zptteden zy , als zy my pragtig onthalen wilden , varfch Maisbrood , langwerpig van gedaante , gcmongd mot gork-oogdo Blauwe h<?(Thn voor , die ’er in lagen als de razynen in een pudding. In ’t vervolg zal ik hier meer van zeggen. De Europers drogen deze beffen ook , bakken ze in taarten, en gebruiken ze op andere wyzen. Enigen leggen ze in fui- ker. Ook eet men ze rauw, of alleen, of in varfche melk. Binnen kort zal ik nog van een ander geregt fpreken , waarvan de Wilden zig • bedienden , en nog bedienen by plegtige gelegenheden. Gedurende byna de gehele lente was het ’s morgens by het opkomen Weder der zon ftil en goed weder. Om agt uren begon het tamelyk hard te geduren- wayen, en dit duurde den gantfchen dag tot zonsondergang, wanneer t!e het weder voor den gehelen nagt ftil wierd. Dit was de gewone ftaat ^eme* van ’t weder. Dog fomtyds ftormde het twee of drie dagen zonder op¬ houden. Op den middag woei het gemeenlyk het hardft. Maar ge- meenlyk ging het zo als ’t volgt met den wind. Te zes uren des mor¬ gens ftil. Te zeven uur een zoete koelte uit het weften, die om agt uur wat fterker wierd, om elf uren nogfterker, maar om vier uren na den middag niet fterker dan zy te agt uren in den morgen was. Dus nam de wind af tot dat het geheel ftil was als de zon onderging. De win¬ den waren dit voorjaar gemeenlyk weft. D d 2 Men (*) Convallarïa ♦ aia Voorte ken. Bloeyen- de bo¬ men. Gebrek aan flo¬ ten.. Infekten. Hoifta* pels» NEW JERS EY. Men verhaalde my dat het een zeer zeker teken was van flegt weder, als by ’t ondergaan der zon zig wolken aan den wefter gezigteinder ver¬ tonen ; en als die wolken binnen ’t uur onder den horizon zinken zal het den volgenden dag regenen , al is het ’s morgens helder en moi weer. Maar als de wolken in ’t zuidweften aan den horizon gezien worden by ’t ondergaan der zon , en zy een weinig later opryzen , kan men den volgenden dag goed weer verwagten. Den 20. Maart voor (pelde een oude Zweed verandering van weder, omdat het zo (til was 'y want als het verfcheiden’ dagen hard gewaid heeft en ’er volgt ftilte op, zegt men dat ’er regen, fneuw, of andere veran¬ dering in ’t weder zal voorvallen. Den si. Maart zag men dat de Rode Ahorn en de Amerikaanfche Olm begonnen te bloeyen , fommige Olmen (tonden reeds in vollen bloei. Den 24. Maart ging ik tamelyk ver in ’t veld wandelen om naar bloeyende planten te zoeken. Dog ter oorzake van de betrokkene lugt en de zware regens die ’er gevallen waren , was ’er niets voort¬ gekomen. De bladen begonnen nu tamelyk groen te worden. De. planten, waarvan ik boven gewaagde, ftonden nu in bloei. De Anemone hepatica ftond nu te bloeyen. Zy was overvloedig.. De Zweden noemden ze Blauwe bloem,,, Zy/ wiftcn ’er geen ge¬ bruik van te maken. Geen van alle de akkers , waarop ik heden wandelde , had floten , fehoon die ’er wel nodig waren. Dog men volgde hier de Engel - fcbe manier van geen’ floten om de koomvelden te graven, zonder daar op te letten of zy die ook nodig hadden. Een gevolg hiervan was, dat de laatfte. regens grote (tukken van bezaid land hadden weg- gefpoeld. Daar waren gene greppels tuflchen de akkers, uitgenomen een zeer fmalle langs de betuiningen, die geheel met Sumach en braambefleftmiken overwaflèn was, zo. dat het vee daar weinig of geen voedfel konde vinden. De akkers waren naar broad cajl , gelyk het de Engelfchen noemen, of in (tukken van zes ellen breed, en door¬ voren van malkander gefcheiden , aangelegd. Deze akkers waren gelyk y en in ’t midden niet hoger dan rondom. Een foort van worm, Melo'è Majalis , kroop op de hoge plaatfcn. De Antiopa Kapel vloog in de boiïchen. Dit was de eerfte ka¬ pel die ik dit jaar zag. De Euphrojyne behoorde tot de zeldzame kapellen. De andere In¬ fekten , die ik dien en de volgende dagen befchreven heb , zal ik by ene andere gelegenheid doen kennen. In ’t vervolg zal ik maar van die (pre¬ ken, die om enige byzonderheid merkwaardig zyn. De Hoiftapels waren hier meelt op de Zmedfche wys gemaakt ,, dat . IS 9; is, op de wys van enen korten dikken kegel, zonder enig dekfel van bo¬ ven. Als men hoi van doen had iheed men ’er wat af, met een zeker foort van mes. Egter hadden vele lieden , byzonder omftreeks Phila - delphia , hoiftapels met een dak ’er over , dat zy konden doen ryzen en dalen. Digt by den grond lagen enige balken waarop het hoi lag, om dat de lugt ’er vry mogt door fpelen. En die hoibergen waren zo ge¬ bouwd dat het hoi een vadem of twee boven den grond lag, openen vloer van planken , waar onder het vee in den winter liaan kon , als het zeer liegt weder was, hoewel, gelyk ik gezegd heb, velen hun vee al- tyd in ’t veld lieten. Onder dezen vloer waren rondom wanden van plan¬ ken, die egter zo veel ruimte tulTchen beiden hadden dat ’er de lugt vry kon door fpelen. Den eg. Maart ging ik naar den ouden Nills Guftaffon , met in- zigt om van hem een berigt te krygen aangaande den vorigen toe- fland der Zweden hier te lande. Het land waar door ik reed was van den zelven aard als ik reeds overal gezien had in dit werelddeel. Het was gefchakeerd met heuvels en dalen; de eerllen bellaande uit ene bleke lleenkleurige aarde , zamengelleld grotendeels uit een fyn zand , vermengd met wat zwarte tuinaarde. Ik zag nog bergen nog Henen , uitgenomen enige lleentjes niet groter dan een duifei , leg¬ gende op de heuvels, en gemeenlyk bellaande uitenen witten quarts, die van buiten meoft glad rons. Door de dalen liepen enige beekjes met helder water , welker bodem mèt zulke witte keyen bedekt was als ik reeds befchreven heb. Nu en dan zag ik enen poel in de laagtens. De Landhoeven lagen vry wyd uit malkander , gemeenlyk van alle kanten met koornakkers omringd. Op de meellen dezer ak¬ kers waren nog de Hompen der bomen over , die men voorheen geveld had , een bewys dat het land nog niet lang bebouwd was, zynde veertig of vyftig jaar geleden nog geheel en al met hout be¬ dekt geweell. Ieder Landman woonde hier op zig zelven op zynen eigenen grond, gemeenlyk van dien van zynen nabuuur door bos- fchen van hoge bomen afgefcheiden , waaronder en tulTchen door men egter te paard , en zelfs met een rytuig , ryden kon , zynde de grond zeer elfen. Hier en daar lagen omgewaide bomen , fommigen met wor¬ tel en al uitgemkt, anderen flegts midden door gebroken. Op fom- mige oorden vond ik ook grote ftreken waar jong hout Hond , van twintig, dertig, veertig jaar. Deze ftreken, zeide men my, hadden voorheen den Wilden tot planteryen gediend. Ik zag nog gene tel¬ kens dat de bladen uitkwamen, nog vond enige bloem in de bos- fchen. De koude winden , die enige dagen gewaid hadden , hadden, alles te rug gezet. De bolfchen beftonden voornamelyk uit verlchei- den’ foorten. van Eiken en Hikories.. De poelen waren vol van den D d 3 , De Lamls- douwc» £14 NEW JERSEY. roden Ahorn, die nu in bloei ftond, waardoor zy van verre zig ge¬ heel rood vertoonden. Oude De oude Zweed, dien ik kwam bezoeken, fcheen nog frifch ent Haat van levendig, en kon wandelen met een Hok; dog hy klaagde dat hy in ’t Land. de laatlle jaren pynen in den rug en de leden gevoeld had, en zyne voeten niet warm houden kon dan by het vuur. Hy kon, zeide hy, den Haat van het land zig zeer wel herinneren ten tyde dat het de Hollanders bezaten, en in welken toe Hand het was voor de aan- komlt der Engelfchen. Hy deed ’er by , dat hy veel houts naar Ehiladelphia gevoerd had, in den tyd toen het gebouwd werd. Het heugde hem ook dat ’er een groot bofch Hond op de plaats waar nu die Had Haat. Zyn Vader was een van die Zweden geweeH die uit hun Vaderland herwaards overgekomen waren om dit land te be¬ volken. Hy gaf my de volgende berigten op de vragen die ik hem deed. Van Van waar kregen de eerde Zweden hun vee ? De oude man zeide , dat waar de Hy een kind zynde had horen vertellen dat zy hunne paarden , koei- hufvee jen ’ Schapen, varkens, ganzen en enden hadden medegebragt. In ’t ackreo-en ccr^ was ^un getal klein, dog zy vermeerderden Herk in ’t vervolg, hebben. Maryland , New Tork , Nieuw Engeland , en Virginie , waren , zeide hy, eerder van Europers bevolkt geweeH dan deze Hreek; dog hy wiH niet of de Zweden enig vee nir Provincies gekregen hadden, uitgenomen uit New Tork. Zo veel hy zig kon te binnen brengen, hadden zy reeds in zyne kindfchheid enen tamelyken voor¬ raad van vee. De varkens waren in dien tyd zo Herk vermenigvul¬ digd , dat zy wild in de bodchen liepen , en men genoodzaakt was ze te fchieten , als men ze eten wilde. Ook bragt hy zig te bin¬ nen dat de paarden op fommige plaatfen in de bodchen liepen, dog hy kon niet zeggen of enig vee wild geworden was. Het vee , meen¬ de hy , wierd nog even zo zwaar als toen hy een kind was , onderHeld zynde dat het eten genoeg kreeg. ïn zyne jeugd was het voeder zeer overvloedig. Ene koe gaf toen zo veel melk als nu drie of vier , dog zy kreeg ook toen meer en beter voer dan nu drie of vier krygen , en , zo als de oude man zeide, is ’er nu des zomers bedroefd weinig gras. 