VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
. Зита. . e D ЕС e . . 658. CA ° ө ` А 7 Ik ($) De Schryver geeft hier eene lange Lyst van Туй] d Ф SN DE OUDE EN NIEUWE WERELD. : 211 Ik zal hier tot geen verflag treeden van de verbaazend vergrootte Hoogten van Vader KiRCHERUS, noch ook van ce willekeurige en teffens breeduitgemeeten Hoogte der j ergen in Noorwegen, door PONTOPPIDAN , die aan dezelve «ooo Roeden toefchryft. BROVALLIUS 2333 Roeden aan de Bergen in Zweeden geevende, gaat desgelyks de maat te buiten , door vergrooting. Іп Engeland zyn geen hooge Bergen ; de hoogte, valgens CAswEL, haalt niet meer dan 584 Roeden, WAARNEEMINGE Ne Men kan uit de verfchillende Hoogten van alle deeze Bergen opmaaken, dat Mont Bianc tot nog de hoogstben ‘kende Derg is in de Oude Wereld , op drie of vier Roeden na is dezelve zo hoog als de Berg Pitchincha in Peru FArguille d Argentiere, La Corne de Midi, en le Velan, zyn veel hooger. dan de Piek van Tenerife. De Berg Eet. is flegts 93 Roeden laager dan Gibel, еп de Stad Quito , ligt 2o Roeden hooger dan de Berg Cani gou. De grootfte hoogte in Peru beklommen, is de top van El.Coracou op de hoogte тап 2470 Roeden: op de Alpen is men niet hooger gekomen dan de Ysbedding van Buet, of op de hoogte van 1579 Roeden. | ‚ In Реги is ор de hoogte van 2300. Roeden. geen vrugt- baarheid meer, еп op 2434, geduurige Sneeuw. Op " Alpisch Gebergte treft men ter-hoogte van zgoo Roeden , altoostiggende Sneeuw aan. In Auvergne, zyn jaaren dat de Sneeuw niet geheel еп al йпек, in °t hoogfte van de Mont- dor; in den Jaare 1773, vondt men ze nog, op °t einde wan de Maand Augustus, en ze fcheen een volkomen Ys- klomp. Wanneer dit eenige baren agter elkander gebeurde p zou Bergen ор, met de daarbygeftelde ‘Hoogten, volgens MIKBE- ы; doch wy oordeelen deeze йге genoegzaam voor onze Lee- zers. Welke wy te deezer gelegenheid hiet kunnen nalaaten aan te pryzen, een Werkje in °t Nederduitsch niet ngar ver- dienten bekend, ’t geen ons de leévendigfte denkbeelden geeft , van "rt geen men op die hoogten aantreft; het heeft ten tytel: Verhaal eener Reize па de Ysbergen van het Hertog- dem Savoye , door den Heere MARC THEODORE BOURRIT , benevens tene Befchryving der Gezigten van den Berg Blanc. Met Plaaten. Те Amë br YNTEMA en TIEBOEL, in den Jaare 1778 uitge- еер. | | А P 3 AIR TAFEL DER VOORN. BERGEN IN DE°O, EN N. WERELD, ‘zouden zich Ysbeddingen in dat Gebergte kunnen vor- men. NN ' , … Het gedeelte van Chimboraco in Peru, met Sneeuw be- dekt, heeft 786 Roeden, recht(tandige hoogte. Men heeft de hoogte van Mont Blanc, met Sneeuw bedekt, nog niet ‘waargenomen. . ' N _ De Heer og Luc heeft op de Alpen in Savoije, ter hoogte van 1307 eneen halve Raede boven het oppervlak der Zee, ееп arduinfteen gevonden , die het afdrukzel van ееп Amsmons-hoorn hadt (*). De Heer ре saussure vondt de brokken van vereende Oesterfchelpen in Faucigny, ор den сор vanden Berg Veron, 1172 Roeden boven het Wa- tepas def Zee (1). р. бое - Lugt op % Gebergte, op meer dan 5 of боо Rot- den, boven ’t Waterpas der Zee, is befmet met uitwaas- femingen , onzuivetder: dan die der laage Vlakten, welke het ook aan gezonde lugt ontbreckt. "Kr is eene gemid- delde hoogte wair op de lugg het gefchiktst voor het lee- ven en de gezondheid gevonden wordt, deeze is, volgens den Heer DE saussure in de Vlakten, 2 of зоо Roeden boven het oppervlak der Zee, : De diepfte putten in de Menen van Schemnitz zyn 200 Roeden , еп, ondertusfchen, is, naar de Barometerfche berekeningen van den geleerden морд, de grootfte dier Мупеп, 286 Roeden hooger dan de Stad Weenen. Het Gebergte Crapack ziet over het Gebergte Schemnisz, en al dit Ertsvole Land, heen ($). e - In de nevenegevoegde Tafel van. Vergelykinge; is А B Het Waterpas der Zee; de Schaalen, op den kant gefteld , duiden de. Roeden daar boven aan; еп kan men, „doof dit Tafeltje. met eenen орйад van het oog, de hoogten. welke men begeert, met elkander vergelyken. ‚ (*у Da LUC, Lettres fur Р Histoire de la Terre. ` CIJ De SAUSSURE, Voyage au tour du Мот Blant, С) Journal de РВу ие, Mai, 1779. BRIEF 3 +- . 6 „gele ENEN, „ө a А |. NT ahidi A A TE Ы ` „м - A "A * ` 8 І U e , -S ‚ ‚ hd . a 7 ` бу. А .. " Ф = Pl) |. A ` r e > E "A а + epr ~’ se o DE с" тар ze и" arn A А Ke т ie a 2 wm T ә т бе Pe | 1 Į} > ь ә э EI E C D ` - < A dë , + an 3, > — , ` . 3 BI a, 17. a а ` be b D Ki RB ` — ` ' . . 3 as `, ` tlm .- s de у <- , < а^, е = А AA Ka e Ze +* › N е e Ф d | 5 ` wm "9 К , Б dë Di ` Ф а vr AA? z * „er € . pi s? s 5 К 2 „су, 2 Kä 7 Р) ` Ass * d "e Sr, ш $» d WO? СОТ ev Н A t у ee: d Li sch, St D \. em. o Kä . e К 27. 4 ` pot 2 D ? H P a $ . D a = * OT wl e . А т Ы DU \ \ \ BRIEF , WEGENS EENIGE GEVONDEN QUDHEDEN. 019 BRIEF , AAN DEN SCHRYVER VAN HET BERICT , WEGENS EENIGE GEVONDEN OUDHEDEN., МҮМ HEER! et Berigt, wegens eenige onlangs, te Winterswyk, іп het Graaffchap Zu:phen, in een ouden begraafheuvel gevonden Oudheden, door UE. in de Algemeene Vader- landfche Letteroefeningen (*) geplaatst, еп uw daar by ge- voegde verzoek, om eenige opheldering, aangaande het outdekte, hebben my doen befluiten, om u, door middel van dat zelfde Maandwerk „де volgende aanmerkingen dese wegens te doen toekomen. wyl uit uw Berigt niet blykt,dat, binnen dezen heu- vel, eenige ftcenen, die het daarin gevonden omvatteden , ontdekt zyn , maar dat dezelve alleenlyk een van enkele aarde opgeworpen tumulus geweest zy} zoude men moeten veronderftelien , dat dezelve niet van de oude Germanen, of inzonderheid van de Attuariers , die voorheen deze landítreek bewoonden (+), maar van de Romeinen, die, zoo als men weet, in ons Vaderland lang hun verblyf ge- had hebben, afkomftig is; nadien men gelooft, dat men de met fteenen opgebouwde en vervolgens met aarde en zoden overdekte grasheuvels, waarvan men er veele in het Landfchap Drenthe ontdekt heeft, voor Germaanfche, en daarentegen de enkele aarde Tumuli, voor Romeinfche, averblyffels te houden hebbe ($). De Urnas, in deénzelven gevonden, fchynen geene by- zondere opmerking te verdiefien, en de drie ftukjes vier of ftal туп waarfchynlyk overblyffels der wapenen van den overledenen, welke men, met het overfchot des lyks, zoo als de gewoonte was, zal begraven hebben, waarom Ж alleenlyk het geen in die ontdekking u het verwonder- lyke is voorgekomen; namentlyk de vinding der onver, гай» А ө» () Vide Deel, bladz. 75, enz. | (D ОрРЕанАЧ$, over Nederl. eerfte Bevolkers, in de Ferh. van de Holl. Maatfchappy, Vide D: bl. 194. у^ (6) Zie de geleerde Oudheidkundige Brieven van den Heer VAN LIER, bladz. 49—56. „з А „it PE d p H es wë + ast e + ` RI4 ` ПАТЕР, OVER EEN BERIGT- ande beenderen en der koralen, zal tragten ор te Log, еп. Wat de eerfte aangaat, hieromtrent moet men opmer- ken, daf de іукеп der afgeftorven by de ouden wel geheel en al op den houtmyt gelegd wierden, om verbrand te worden; maar niet dat van dezelve „ na de verbranding, niets anders , dan enkele asch overbleef, dewyl men zoo wel uit de oude Schryvers, als uit de geyonden Urnas , verzekerd is, dat het grootfte gedeelte der overblyffels uit beenderen heftaan heeft, welke, na de Iykverbranding, door de naaste vrienden der overledenen verzameld , met wyn en melk afgewasfchen of begoten › еп vervolgens іп de daar toe gefchikte Urnas gelegd wierden (*). Ook is het te denken, dat men, na dat de brandftapel , benevens het daaropgelegde lyk , geheel hadden opgehouden te bran- den, nog geheele en kenbare beenderen verzameld heeft, · althans men heeft in een Iykheuvel, niet verre van Anlo, in het Landíchap Drenthe, volgens berigt van den Heer VAN LIER (t), in drie Iykbusfchen , samelyk groote en ge- noeg kenbare gedeelfens van het bekkeneel, met andere tot het hoofd betrekkelyke flukken, en verdere tot het lichaam behoo- rende beendzren , gevonden, еп in een heuvel, bv Almelo ge- legen, vond men, in het Jaar 1712, in een Urna, eenige heenderen , waar van nog `t kennelykfte overfchot beftond in de рур van eens menfchen arm, van de fchouder tot den elle- boog . en het bovenfte dee! van °t gebeente van den mond , waar in tanden en kiezen kenbaar waren (6). De Koralen , waar van UE. mede gewag maakt, verdie- nen eenige meerdere opmerking. Het is genoeg bekend, dat de Ouden gewoon waren armringen, halsketenen , enz. van goud , zilver, еп ook van edele gefteenten, te dragen , wel- ` (en Men kan, inzonderheid, over dit osfilegium of beenza- meling, in ’t breede nazien , KIRCHMANNUS, de Funer. Rom. Lib. Ш, Cap. 7 еп 8. FERRARI! , Electa, Lib. II. Cap. 21, BroukKnusius, ad Tibullum. Lib. UL Eleg. 2. еп CASAUBONUS, ad Suetonii Aug. Cap. СІ. $. 9. Ct) Oudheidk. Brieven, bladz. 65, vergelyk MONTFAUCON ,. Ansia. Exnlig. Тот. V. Part. IL Liv. I. Chap. IX pag. 194. BP Suiv. 8? И Supplem. Tom. Ш. Liv. Ile Chap. УЙ. $. 4- pag. бі. | "Суу Misfive wegens де vindinge van eenige Begraaffenis- Kruyken, in Overysfel. Rott. 1719. blads. 7. Ц WEGENS:ERNIGE GEVONDEN OUDHRDEN. 215, weke lastíte zy, door middel van glas , en koralen , kunftig- wisten na te maken (*), en welke glaze gefteentens, of koralen, hierom ook door de minvermogenden tot fieraad, in de plaats van edele gefteentens „ gedragen wierden CT), - Ook is het niet vreemd, dat er in oude grafheuvels dier- gelyke glaze koralen ontdekt worden , en de geleerde CLEF- Bers brengt ‘er іп zyn Werk over de Oudheden der Germanen, zeer veele voorbeelden van by, en geeft op verfcheide plaatfen, en onder anderen өр de eerfte der hier aangehaalde , het volgende Berigt van. „„ De menfchen э» Van lagen ftand, en die, welker geringe omftandigheden an hun niet toelieten zig van paarlen of edele gefteentens an te voorzien, vergierden hunnen hals met glaze koralen. » Dit word door de koralen , die zeer dikwyls in de be- ээ uvels gevonden worden, bevestigd, waarvan ik an er ook eenige beware; dezelve zyn van glas, van ver- s fchillende koleur, zommige rood, groen of geel , andere s bemelsblaauw ; zy zyn van een ruwe (of, en hebben a ееп ronde gedaantes ook zyn zy, in het midden, zoo s als doorgaans „. doorboord , om dezelve te kunnen. аап» „ rygen. Het fchynt, dat dezelve ook op den Iykftapel „ gelegd wierden, want door deszelfs hitte Zyn ’er zom- s» tyds twee of drie aan elkander verbonden en vastge- raakt, zo dat ze niet gemakkelyk kunnen van een ge- sn fcheiden worden ($).” « , De beroemde CANNEGIETER ‚ die de Schryver is des Eerflen Briefs over byzondere Nederlandfche Oudheden (4); Ípreekt ook van Koralen, welke , volgens HARKENROTIJ, in by het Dorp Larvelt opgegraven lykbusfchen gevonden туп (1), en nog kortelings heeft men in Denemarken, . by | (*) Disf. fur Г Origine du verre E de fes diffbrensDufaper chez ів Sid par м DE VALOIS, Їп de РА de fie des Infor. 6 belles Lettres. Tom. І. р. 137. , (t) Picnorius, de Servis, рар. 410. (0) ]. с. CLEFFELTI, Antig. Germanorum. Cap. УШ. 6. Iv. р. 301. Cap. IV. 6. ХИ. р. 181. Cap. VI. 6. VI. р. 249. Cap. XI. $. VI. р. 409. ed. Francof. 1733. (+) Zie de Verh. over de Facoba’s Kannetjes, door den kundi- gen Heer Мг. с. VAN HASSELT, Ы. 7. ' (t) Bladz. 67 van dien Brief. р; 516 БЕР, МНОМ BENICE GEVONDEN OUDHEDEN. уу het ontdekken: van eenige oude graven, insgelyks ge ете glas еп verglaasde paarlen gevonden. ër? ge- e Het is derhatven uit dit alles waarfchynlyk , dat de ia deze Winterswykfche- tumulus gevonden Koralen , tot een Наіѕсіегааа of eenige andere verciering aan den aldaar be- gravene zullen gediend hebben. Waarmede ik, denkende aan uw verzoek voldaan te Hebben, de eer heb te zyn, enz. E | С. A. ARRENBERG. ` Rotterdam, , 14 April , 1784. - (*) Fournal. de Епсусіор. Тот. IL part. І. 15 Fevr. 1984, pag. 161. -. geg . LEEVENSBYZONDERHEDEN VAN DEN WYDBEROEMDEN - ' ‚ ALBERT VAN HALLER. (Vervolg en flot van bladz. 170.) Veorvaamlyk bevlytigde HALLER zich thans op de Phy- Љоіоріе. Deeze was, zints lang, door niets beduidene de Stelzels gefchandvlekt ‚еп Bing bezwaard met een hoop onverftaanbaare „bewoordingen. HALLER was een naauw-= keurig en diepdenkend Natuarkundig Wysgeer, en gaf niet voor, elk deel deezes uitgebreiden taks der Geneeskunde te: kennen, eer by dertig јаагеп іп de arbeidzaamfte nafpeu- ringen gefleeten, en, іп een groot aantal Verhandelingen zeer uitvoerig , ieder ftuk van aangelegenheid, de Aden- haaling, den Omloop des 1/оейѕ, de. Formeering der Been- deren, en de Voortteeling betreffende , onderzogt. hadt. Aan de eerfte uitgave, gaf hy den nederigen Туге! van Proeve. In dit Werk onderzogt hy de gevoelens van elk Schryver, over de Phyfiologie.. Verfchoiden derzelven werden doot. hem. verworpen „ verfcheiden verklaarde hy breedvoeriger; doch. over alle velde hy geen oordeel. Dit Boek is in handen van elk Geneesheer en Natuurkundigen. Een berigt hier van te, geeveu , zou noodloos zyn; het beoordeelen aan vermetelheid grenzen. | _ De Uitgave van dit ‘Werk maakt het Tydperk eener Omwentelinge іп de Ontleedkunde. Harrem's-Leerlingen mogten zich beroemen , dat, de Phyfologie niet langer- А dienst- ` LEEVENSBYZONDRRH: VAN ALBERT VAN HALLER, 917 dienstbaar was aan de verwilderde bovennatûurkundige bev grippen; maar fteunde. op daadlyke ftukken , door proef» neemingen bevestigd. _ | Verfcheide Schryvers vielen op dit Werk aan. 10 alla de gefchillen, betoonde hy go veel braafheids als kunde, Nogthans voelde hy zich Ap *t diepst gegriefd daor Lame- таш, die een Srelzel van Materialismus bouwde op zyne ontdekkingen , tep ораде van eene «eigenfthap der Dierlye ke Natar, door, hem Árnrisabilitest geheeten. Hate “Godsdienttige begrippen, van "pe vroege jengd af ges vormd, waren onwankelbaar gebleeven: en hy zag met af- zen, dat һу aan de wereld werd voorgefteld , als een oosftander van het Materinlismus.. Hy fchreef een ant- woord , door een tegen{chrift van LAML gevolgd. Hier : ` өр vervaardigde hy eene brêedvoerige еп uitgewerkte we- derlegging , die hy gereed Попіс uit te geeven, toen LA- METRIE ftierf: wanneer hy ontdekte, dat zyne kieschheid bem ten doel van (рокегпу gefteld hadt. Hatrerr’s Lesfen bepaalden zich niet tot de Ontleed- kuude, hy onderwees бок de Kruidkande, en vervaardig- de ееп, lyst der Planten, in de Artfenytuin te Gottingen. Zyn Stelzel was van. zyn eigen maakzel, fchoon һу, nu еп dan, de Schikkingen van TOURNEFORT, LINNÆUS еп Jussieu overnam. Gemaklykheid. hielde hy voor het eeríte ` en voornaamfte, en hier aan offerde hy menigmaal gere- geldheid en eenpaarigheid ор. , Om den arbeid. zyner Leerlingen te verpligten , en hun oordeel te beftuuren, ontwierp hy het-plan van vier Bi- bliotheeken , over de Ontleedkunde Een over de Plantkunde , —— Een over de Heelkunde; =„——. En een over de daadlyke Geneeskunde. In ieder deezer, ftelde hy zich voor, een breede lyst van Boeken op te geeven, met ееп verflag van de Stoffen daar іп be- handeld, van het nieuws daar in te vinden, en zyn oor- ‚deel over ’t vertrouwen, ’t welk теп op ieder Schryver mogt ftellen. Zyne eerfte proeve was eene’ Verklaarin van de wyze, от BOERHAVEN’s Stelzel der Geneeskun te beftudeeren : waar in hy de verdienften van veele Schry- veren, leevenden en dooden, aanduidde, door een groo- ter of kleinder aantal: tekentjes, voor den tytel van elk Werk geplaatst. | Daten waagde door dien (ар тум rust en invloed. Hy was, niet te min , overtuigd van de nutheid zyus «plans, en twyfelde- niet het zelve te volvoeren. Їп de voort- йб >” LERGENSRGIONDERURDER И voortzetting deezes Werks, toonde hy zyne groote OOT- deelkundige bekwaamheden. Juistheid van begrip, voeg- lyke fchikking der denkbeelden, gingen gepaard пес be- knoptheid en eigenaartighëid van uitdrukking. - De Gettinger Naleczing, van nieuw uitgekomene Wer- Кеп, was eenigen tyd aan den gang geweest. HALLER keurde het Werk goed, en nam verfcheide gewigtige dee- len op zich. . In den geheelen kring der Geneeskundige Weetenfchap , de Natuurlyke Histone, de Natuur-, de Scheid-, de Delfftof- en Huishoudkunde. Hy voegde Zeg by, berigten van Zee- en Landreizen , de opgaave van de Verhandelingen der Academten en Soeieteiten , tot bevor- dering van Letterkunde еп Wysbegeerte, en beoordeelin- gen van Gefchiedkundige Werken. d Zeng Geleerdheid blonk hier, met nieuwen luister; en de agting, welke hy zich, door zyne oorfprongiyke Wer- ken , verworven hadt , vermeerderde, door de uitgebreidheid zyner Kundigheden, in dit Geletterd Tydfchrift doorftraa- len е. " '. Eene wederzydfche zugt tot de Weetenfcheppen was de grondflag eener beftendige Vriendfchap tusíchen den Baron van MUNCHAUSEN, еегїеп Staatsdienaar des Keur- vorsts van Hanover en HALLER. In deeze Vriendfchap vondt de laatstgemelde fteeds befcherming en byftand, en zy verfchafte den eerstgenoemden het verftandigst vermaak. Dezelve bragt ook „аап de Hoogefchool van Göttingen, de weezenlykfte voordeelen aan. Want, geduurende HArLER’s -verblyf aldaar, rigtte de Koning van Groot-Brittanje een School van Heelkunde op, als mede eene Academie der Weetenfchappen , een Gasthuis voor zwangere Vrouwen , waar de Vroedkunde onderwezen werd; een Tekenfchoot , ‘waarin de Leerlingen alle de voorwerpen der Natuurlyke Historie natekenden; daarenboven werdt ?ег eene verzame- Jing van Ontleedkundige Toebereidzels aangelegd. Op HALLER's aanzoek , bouwde de Regeering van Gottin- gen eene hervormde Kerk, ten dienfte der Hoogleeraaren en Studenten van de Proteftantfche Godsdienstbelydenisfe : - onder zyn/opzigt werd het voltrokken. HALLER zette het Plan voort, om den kundigen Heer MYLIUs na America te zenden, tot het doen van Waar- neemingen en het maaken van Verzamelingen. Verfchei- de Vorften en een gmot aantal Geleerden, traden in dit ontwerp; doch de dood van dien jongen Heer verydelde hunne oogwerken. 2упе Groot-Brittannifche Majefteit wi e / | VAN ALBERT VAN HALLER. 219 Jé bem tos: den'Adelftand des Ryks verheffen: de Тусе! van Baron werd hem opgedraagen ; doch hy wees dien van Че, hand. In Zwiterland Haan zulke Eertytels gebrand- perkt. als tekens van trotsheid: die Туге! zou, egter, zyn „Familie voordeelig geweest зуп, was hy te Gottingen. ge- bleeven. — uurende zyn verblyf aan die Hooge- {chool,.genoot hy openbaare hoogagting in de grootfte maa- te. Ну zag'zyne poogingen „om den roem dier Kweekfchoo- le in top te heffen, bykans boven zyne wenfchen flaagen. Zen Naam werd onfterflyk door zyne Schriften; Nieuwe ` Ontdekkingen beloonden zyn vlyt, en verzoetten zynen ar- beid. In het Huislyk leeven was hy, nogthans, zo gelukkig niet. * Hy verloor twee Vrouwen , dè eerfte by zy- ne omst te Gottingen, de tweede weinig maanden naa hun trouwen, Zyne derde Vrouw paste hem op in zyne райе ziekte, en overleefde hem. |. De Liefde tot zyn Vaderland, — die Liefde, welke in een Zwitzer nooit werdt uitgebluscht, en zyne zieklyke -fteitenisft , deedt hem, naa eene uitlandigheid van zeventien baten, in het Jaar MDCCLIII befluiten , derwaards veder ле keeren; en'zyne dagen te Bern te eindigen. . In den Jaa- ле MDCCXLV , hadt hy zyn Geboorteftad bezogt,.en hy was tot Lid van den Souvereinen Raad verkooren, ° welk hem den weg baande , om verfcheide bedieningen in de Re- geering te bekleeden. EE In Ir eerfte Jaar naa zyne wederkomst te Bern, werd hy Ьу: lot tot Overheid verkooren: deeze wyze van verkie- zing .houdt.te Bers ftand. Hy bevondt zich thans In een - nieuwen kring geplaatst; doch in deezen waren zyne.kun-. digheden van :uititeekenden dienst. Staande zyne Ovet- heidsbediening, werden de Zoutwerken tot volkomenbekt r Ну. . Поер. nauw agt op het Weeshuis; hy ont- :wierp.. ееп plan voor een School, waar, in de Kinderen уап . vermogenden opgetoogen konden worden tot bediè- ningen van het Gemeenebest. Hy haalde de Regeering van Ben over. om: de bezoldingen der Kerklyken se vet- meerderen, op. dat zy eenigermaate onafbangelyk mogten ‘weezen „ en in Daat om de armen daadlyk by te ftaan , zo wel als om hen te troosten. Hem werd de uitdeeling -deezer vermeerderde bezoldingen toevertrouwd. : Te Bern іх een Raad van Gezondheid, die het gemee- -ne volk, ten tyde van ziekte , ten dienfte (taat. . HALLER “wendde zynen invloed aan, om de Wetten van деееп -Raad beter te regelen, en poogde de nieuwigheden van e , ` её» H ege , LEEVENSBYZONDER HEDEN eene foort van. Kwakzalvers pin Zwitzerland bekend :dndér den naam van Meiges , kragtioos te maaken. HALLER zat eenigen tyd iù den Opper-Raad, en in de Kamer der Apéllen van het Duitfche gedeelte des Camtessss en, ter gelegenheid der onlusten te Geneve, werd hy, nevens drie anderen van den Grooten Raad,- beroemd ош den geheimen Raad van Staate by te woonen.. Zyn pen voerde hy ten algemeenen nutte; by fchreef eene Onderrigting om de Ziekte onder het Rundvee. voor te ko- men, en gaf dé handelwyze op, die men te wolgen haètt met Verdronkepe.of Verltikte Perfoonen. Terwyl de Staats- zorgen hem onledig hielden , Relde hy een Staatkundig werk ор; een gedeelte daar van gaf hy in % licht, ie drie stukken. In het eerfte befchreef hy een Volk, gelukkig door de wysheid van een deugdzaam atleenheerfchend Vorst. ` In het tweede, werden de Edelen en het Volk veronderfteld, deel іп de Regeeringe te hebben „ terwyl de Vorst de balans hieldt tusfchen humne verfehillende be- Jangen, In het derde fchilderde hy de Adelregee- ring af. ——— Пе Беќсһгуміор der -Volksregeering zou een vierde Stuk hebben uitgemaakt; doch wy mogen , met ond, gisfen, dat HALLER vreesde den aart des Staats- ftuurs, te Bern flandgrypende, te ontrusten ‚ en dat hy daarom zyn plan nooit voltooide, · . ` De waarneemingen van het Overheidsampt ftremden zy- ne Wysgeerige: nafpeuringen "niet , noch verhinderden hem als Arts. HALLER zette гупе Werken voort, bragt zyne Bibliotheeken in. orde „en begon zyne Werken ,: onder “zulk eene verfcheidenheid: van tyrels verfpreid:, ‘te verzamelen. Tot het Supplement van de Encyclopedie vervaardigde hy verfcheide Artykels»'de Сепеёсѕ- Ontleed- en Natuurkunde betreffende. Tot ‘volmaaking ayner: Verzameliuge van Planten, aan: Zwitzerland eigen: ging he nu ep: der het Gebergte bezoeken, E сз E a E a r - HALLER was, еёг` hy Gottingen verllet, tot beftendigen Voorsieter der Academie verkoozen; en; bw ’t aflterven van den Kanfelier, Mmosttim, droeg” syne: Matcher van Groot- Brittanje hem-het Kanfelierfchap ор. . De О “van ‘Bers bettemde , om hem te houden, een Jaargeld 5 dit . deede hem.afzien van dien veel voordeels- eneersbelooven. en post. \ боа De Koning уап Pruisfen benoemde һеш tot het Каме- Herfchap der Hoogefchool te Halle; de Graaf овом noo- digde hem na Petersburg. Geen deezes (chitterende zab- bic- VAN ALBERT. VAN HALLER. ° ` 922 bedingen kon һет аап zyn Geboorteland. vastgehegt ‚ pe- kooren. Van den Koning van Zweed ontving hy de Orde van de -Neord-Star, en be vondt zich vereerd met het Lidmaafehap van bykans alle geleerde Genoodfohap= pen іп Zuropa. Reizigers wan het boogfte aanzien en rang bezogten hem; geduurende zyne laatfte Ziekte, heeft met den Keizer van Duitschland een lang gemeenzaam gefprek gehouden. = 7 Mauatigheid {trekte ten fteunpylaar van -HALLER’s nature lyk zwakke liehaamsgefteleenis. Desniettegenftaande ` was hy onderheevig aan ontfteekingen , en moest veel van de cht lyden. Fen ongemak in de blaas tastte hem in de {Пе jaaren aan, en was; naa veel fmerts daar aan gele- den te hebben, voor hem doodiyk,: Opium alleen vers leende hem рупор, en door het gebruik hier van was һу in (лас zeng Letterbezigheden voort te zetten: weinig dagen vóór zyn dood, vondt hy ín het befchaaven zyner Werken гуре gellefdfte bezigheid. Ook ftreelde hem het gezelfchap уап goede Vrienden; genoodzaakt гупе kamer te houden , vondt hy in de “getrouwe oppasfing zyner Vrouwe, en de Vaderlievende bezorgdheden zyner Kindes ` Ten) den verzagtendften troost. Geduurende de tusfchene poozen van pyn, voleindigde hy zyne Phyholopie, en Bel de een geregeld Dagverhaal-op van zyne Kwaal, ° welk by aan het Gettingfche Hoogefchool zöndt. Hy gevoelde de aannadering des doods zonder ontftekkenisfe , en merkte fteeds het afneemen zyner zintuigen. op. Hy hadt zyn Leeven gefleeten in het voordeel zyner Medemenfchen?, door zyne Studien, te bevorderen; in geen der groote Ge- bodem de Сойіуке Inzettirgen overtreeden. Hy wagtte zyne ontbinding zonder fchrik, en onderwierp zich aan a Hemels wil met de geduldigfte onderwe ing, Den twaalfden van Wintermaand des Jaars MDCCLXXVII, was de laatfte dag van HALLER's Leeven. Hy voelde zyn pols dikwyls; eindelyk betuigde hy zyn Vriend, de Heer ROSSELET , die hem oppastte: Myn Vriend! de pols-flaat niet meer ! Nauwlyks hadt hy deeze woorden geuit, of hy gaf den geest. ` Dit gaar was noodlottig voerd Geleerde Wereld. In minder dan acht maanden ft JUSSIBU, HALLER, LINNEUS, VOLTAIRE eN ROUSSRAU.. In den ommegang was HALLER aangenaam еп Jeer, k. Zyne uirgeftrekte Geleerdheid maakte zyn gezek chap gevallig voor lieden van verfcheiden fmaak. Hy fprak onbelemmerd, kort, en kragtig. Zyn getrouw Geheugen; „= 6 H ` eng. LEEVENSBYZONDERH:: VAN ALBERT VAN HALLER, gepaard met een juist oordeel, ftelde hem.: in Baar otr zynen opgelegden fchat van kundigheden, ten meesten nutte, te befteeden, Zyne Gemoedsbeweegingen waren _ edel, en werden ligt gaande gemaakt. Hy was Godsdien- Die zonder des een vertoon te maaken, en zyne liefde tot de Deugd vertoont zich allerwegen in zyne Schriften. Van Perfoon was HALLER groot, welgemaakt. Zyn Gelaad ftond deftig, en duidde veel ziclskragt aan. Ну hadt elf Kinderen. Eén deezer із Lid van den Souverainen ` Raad te BERN, en volgt het leevensplan door zynen Va- der aangenomen; zyn tyd verdeelende in het dienst doen aan zyn Vaderland еп. het beoefenen der Weeteafchappen: HArLRR bragt zyn meesten tyd door op zyn Boekver- trek. Пу vondt zich feeds omringd van zyne Kweekelin- gen, zyne Vrienden, zyne Medeburgers , zyne Vrouw eu inderen. Zyne zwaarlyvigheid, de zwakte van, gezigt , en eene hebbelykheid van. klein te fchryven, bragten te wege dat hy de laatfte jaaren met meer moeite Dudeerde- Nogthans vervorderde hy zyne Studien met een onvere doofbaaren yver. Wanneer hy ongefteld was, toonde hy zich onverduldig om zyn werk weder aan te vangen. Hy las of fchreef ao ras hy van tafel opftond, en de nagt was dikwyls half om, eer hy zyn arbeid ftaakte. Met één woord, zyn geheele Leeven {cheen eene offerande van gyne Vermaaken еп van zyne Gezondheid, aan zyne zugt voor de Weeteníchappen. AANMERKINGEN OVER DE GEAARTHEID IN HET HUWELYKS- , _ LEEVEN, BYZONDER МЕТ BETREKKING TOT DE VROUWEN. ` (Ой het Engelsch van Mevr. GRIFFITH.) AAN DE VADERLANDSCHE SRXE. Mejuffrouwen'! 5, Гуе lyst onzer Stukjes , in ons Mengelwerk geplaatst, haa- a 2 leezende; bevinden wy, langer dan gewoonlyk, en lan- ae ger dan ons lief is, getoefd te hebben met onze Leezeres- », fen eenig Vertoog, byzonder tot haar ingerigt, ор te leve- » ren. Wy haasten ons om die fchade, als ware, іп te wn baalen , ел belooven , dit Jaar, тесг dan in het уепооре- » ne, aan haar te zullen gedagtig weezen, en het bevallig om deel onzer Begunftigeren te verpligten, Ontvangt hier cent- i i um E OVER DE GEAARTBEID IN HET HUWBLYKSLEEVEN. 228 „ ge Aanmerkingen over de Geaartheid der Egtgenooten ,: in-; an Zonderheid met betrekking tot de Vrouwen befchouwd, en „ gevloeid uit de welverfneedene Vrouwlyke penne van Me- ээ VrOUW GRIFFITH, Wier verftandige Lesfen, over andere foort- „ gelyke onderwerpen , u meermaalen een aangenaam en nut-- ‚ э tig onderhoud verlchatten, vd d d d E 4 4 Men heeft opgemerkt, dat Gelykheid van Aart een der. voornaamfte vereischten is tot Huwelyksgeluk. Nogthans. is- het mogelyk, dat eene al te groote Gelykheid van Geftelte-. nisfe, in zommige gevallen, beide de Partyen ongelukkig kan maaken, Indien, by voorbeeld , twee Perfoonen, van eenen. lustigen en onbezorgden aart, zich door den Egtenband laaten zamenbinden , zullen zy beiden denken geregtigd te zyn от huone vereenigde of afzanderlyke Vermaakneemingen voort te zetten , zonder zich te laaten bepaalen door eenige agt te flaan op het Huishouden , tot dat de noodzaaklyke middelen huns beftaans onherroepelyk weg en verfpild zyn. ОЁ, wanneer een Paar van droefgeestigen aart eene Huwelyksyer- bintenis aangaat, zal de natuurlyke naargeestigheid hunner Ge- fteltenisfe toenecemen door. de onderlinge verkeering ; de zwaar- geestigheid hebbelyk worden,en de bezorgdheid tot de hoogte van angstvallige bekommerdheid opklimmen, Uit deeze. twee voorbeelden blykt. genoegzaam, dat eene Gelykheid van aart alleen, (choon anderzins zeer bevordesiyk tot wederzydíche Geneg › niet altoos ten zekeren waar- borge van Huwelyksgelmk: (кекке. Nogthans houd ік ту ten vollen verzekerd, daro waar eenig weezeniyk verfchil plaats hebbe wsfchen de Gevoelens en Zeden der Getrouwden, daar nimmer een Gelukkig Huwelyk fand greep, of kan (land ` ren, Wy bewonderen natuurlyk de zadanigen , die wy ` iefhebben , en even natuurlyk volgen wy na ‘є geen wy be- wonderen. De gelykheid, gebooren uit еепраагіріеіа, en ce- pe begeerte om te behaagen, heeft iets bekoorelykers, dan ` die enkel uit de Geaartheid hervoortkomt. De Gevoelens van iemand aan te neemen is de heerlyk(te ` proeve van goedkeuring en hoogagting; еп misfchien wordt zulks in prys verhoogd, door onze Geliefde, naar gelange van de opoffering eener tegenovergeftelde denkwyze» welke wy gedaan hebben. È Dat Gelykheid van Zeden, zo verre de Rede en Godsdienst dezelve gehengen, еспе der onlosmaaklyke Pligten eener Huisvrouwe is, zal, myns bedunken, door піетапа gelochend worden. Doch men treft Juffrouwen aan, die haare Believing al te fterk laaten doorltraalen, en zich gedraagen als of zy veel eer zich onderwierpen aan de Wetten уап eenen Dwinge- VI. DEEL. MENGELW. NO. 5. ° Q | №04, 594 "oe DE GEAARTBEID Jand , dán voldeeden aan de ааћсепотепе verpligting voor het, Huwelyks Altaar, om lief te hebben, te естеп en te gehoorzaa-. п.. Dezelfde woorden of daaden., voortgebragt of verrigt op ee ne bevallige of onbevallige wyze, kunnen uitwerkzels te we- ўе brengen zo verfchillende als Liefde en Haat. Ik zou, der- alven, de zodanigen die na Huwelyksgeluk ftreeven, aanpry= Zen, in haaren Huislvken omimefang zo wel als voor het Toilet, aan de Bevalligheden te offeren. Welleevenheid is zo paodzaaklyk tot inftandhouding des Huislyken Geluks ; als de- selve met mogelykheld kan weezen іп den algemeenen Om- megang.. SaLoMo heeft ons, in zeng meesterlyke befchryving van ee- ne Deugdzaame Huisvrouwe., de (сһоопйе trek opgegee- ven van het gedrag cener Vrouwe jegens haaren Eutgenoot. an Zy opent haaren mond тег Wysheid y еп op.haare tonge an is de Leer der Goeddaadigheid.” En zeker, daar befaat geen weezen in mênschlyke gedaante, die zulk een voorko- men en aanfpraak met {maad en onbefchoftheid zal van de hand wyzen. r ‚Wy moeten, egter, byzonder zorge draagen ten opzigte van den Tyd waar іп wy onze Mannen aanfpreeken, ons niet by hun indringen op de uuren, die zy tot hunne zaaken en voor zichzelven -gefehikt hebben, en niet haastig die ftilheid en afgetrokkenheid , welke veroorzaakt kan worden door zwaa- righeden: in hunife 2аакеп buitens huis, opvatten voor onge. noeglykheid of wederzin tegen iets binnen "с zelve. эс Јѕ de pligt eener Huisvroyw®, nict.alleen haare eigene ‚ Geaartheid naar die van haaren’ E@tgenoot te regelen; maar ook zo veel aandagts omtrent де gytiè te gebruiken, als belet- te dat dezelve &ich ooit in een ongunftig licht vertoone. Door oplettend, de gefchiktfte tyden waar te neemen, ten opzi van de verfchillende onderwerpen, over welken zy. hem be- geert te onderhouden, Zal zy ongemerkt veor hem , pp bykans voor baar zelven, het vermogen verkrygen om zyne toeftem. ming of weigering te beftuuren. / Eene verltandige en deugdzaame Vrouwe deezep regel des gedrags volgende, tot het onderling voordeel van haaren Egt- genoot, en van haar Gezin, zonder eenige zelfzoekende in zigten, waarvoor laage zielen alleen vatbaar zyn, komt bet naast aan het denkbeeld, "tr geen de Stervelingen zich ge- vormd hebben van eenen Befcherm-engel, die, onzigtbaar, ов. ze in twyfel hangende keuze befthurt tot het geen best is,en озге ligt uitwykende ftappen richt op de paden van Geluk en r е. 6 Tot dus verre heb ik dit aangelegen onderwerp der Genart- beid alleen uit één oogpunt befchouwd, voor zo verre het de Gefprekken der Gehuwden aangaat. Ik zal u toonen dat de - in- IN BBT RUWELYKSLEEVEN. 425 invloed daar van zich zeer algemeen uitftrekt, dat het ееп der hoofddryfveeren is, welke het werktuig van den Mensch wel doet gaan of ongefteld maakt, іп elken Папа en omftandigheld ‘des leevens. Zelden wordt Ter van ёепе ongetrouwde Juffrouw gezegd dat zy kwaadaartig is; ёп. nogthans vindt men în de natuur zulke Monfters als jonge Feexen, die, (choon zy haaren kwaa- den aart voor hunne Minnaars, en het gros haurer bekenden, weeten te bedekken, denzelven by haare Ouders , nadere Kennisfen еп Dienstbooden , laaten blyken. ` „ Een weinig en Zuurdeefems verzuurt het geheele deeg,” еп ееп ongemake lyke Dogter zal ongetwyfeld een Huisplaag van eene Vrouw worden: want wanneer éénmaal eene ftagheid van aart hebe belyk wordt , Is "er niets °t welk de kwellingen en bitterhe- den van eenen ongenoeglyken Aart kan verzagten. Iemand, van die Geestgefteltenisfe, verfpreidt, even als iemand met de tziekte belmet, de befmetting van Ongenoegen rondsom aar heenen. Haare Ouders betreuren de flegtheid van haaren Aart , haare andere Bloedverwanten en Kennisfen gevoelen, in ftede van genegenheid, een ‘afkeer van haarsen haare Dienst- booden klaagen , dat de last van dienstbaar te weezen, ver- zwaard еп ondraaglyk gemaakt wordt, dewy! zy leeven one der de Dwinglandy van eene die zy noch voldoen, noch ag- ten, noch beminnen kunnen. | Gelyk Ernsthaftigheid , zomtyds, flegts met eene andere naam voor Koelheid, dikwyls voor Wysheid genomen wordt , zo heeft men Vrolykheid meermaalen voor Goedaartigheid opge- vat. Maar die (oort van Vrolykheîd , welke wy іп de Zamen- leeving aantreffen, die in de oogen een lach fchept, en het geheele gelaat ontfronst, ontftaat, in ’t algemeen, meer uit eene opwelling der Leevensgeesten, dan uit eene beraamde. en met zichzelve beftaanbaare te werkftelling onzer vermo» gens om te behaagen, en is dikwyler het witwerkzel van ligt» Zinnigheid dan van eene aangenaame Geaartheid. Dewyl eene toevallige oorzaak hebbe, moeten de uitwerkzels zaakiyk onbeftendig weezen ; dezelve is daarom onderworpen aan eene fchielyke verdwyning, van welke men de rede niet wet, en waar aan hebbelyke Goedaartigheid geenzins ondere vig is. ` К Hoe zeer onderfcheiden deeze twee hoedanigheden ook zyn mogen , hebben zy , nogthans , eene eigeníchap, beide gemeene en teffens onderfcheiden van 't geen aan eenige andere geluke kige begaafdheid kan toegelchreeven worden: te weeten, dat zy het verdienstlykst moeten geagt worden, wanneer ze minst natuurlyk zyn. Een Sloof Кай uir haare gefteltefisfs goedaartig , en een Feex, door eene gunftige vlaag, lustig yrolyk, weezen ; doch die foort van Goedaartigheid , ‘welke het gevolg ‘is tan Verhand, Ter “еп Dankerkentenisf эде 4 226 OVER DE GRAARTHRID Voorzienigheid , zal. eenpaarig zyn in baar voorkomen , en be- ftendig in baare bedryven; zy zal niet, even als een Aprilfche dag, het eene oogenblik, den Zomer en het andere den Win- ter verbeelden ; noch gelyk de brandende hette van July, met de helderheid der middagzonne, een naderende donderbui voorfpellen ;.doch klaar, bedaard, en onberoerd, tot het laat- fte uur voortblinken. Zulk eene gezegende Zielsgeftelten:sfe moet noodwendig het geluk, "jr welk dezelve gevoelt, aan anderen mededeglen. » Gelyk een vlakke Йгоот,” om hier de woorden van Dr. BLAIR te gebruiken, ,, kaatst zy elk voorwerp in deszelfs „ Waare evenredigheid te rugge , en met de fraaifte kleuren 5 an terwyl onrustige en woelige geesten, gelyk beroerd water, » de beeldtenisfen der dingen verminken, by ftukken te rug о» kaatfen, еп aan die alle de wanfchiklyke beweeging mede deelen , welke alleen uit eigen beroerdbeid voortkomt.” Deeze bevalligheid heeft een dubbelen eisch op de aandagt der Vrouwen: want woede, jalouly, of eenige andere laage driftvervoering , misvormen het (сһоопйе Aangezigt bykans 20 veel als zy de Ziel vernederen, en kunnen de bemíinnelykfte van de bekoorelyke Sexe geheelenal doen ontaarten van haare aangeboorne welgevalligheid. . Maar ег is een hooger en fierker beweegreden, dan eenige der tot nog gemelde, ,, om onze Zielen іп Bedaardheid te » bezitten," indien wy ons het voorregt ааптаа:іреп om ons- zelven Christenen te noemer. Zal cene, in de Schoole van eenen Іудепаеп Zaligmaaker ~"дегіусеғеп , met woedend on- befcheid, de weezenlyke of ing: °!е or \angene beledigin= gen durven wrecken? Of kan zy knie:!. voor den Throonder Сепайе еп den God des Vredes en der Goedwilligheid jegens den Mensch, om vergiffenis en befcherming bidden, terwyl haar. hart gedreeven wordt door eer geest van kwaadaartigheid en wraak, ten opzigte van haar Medcfchepzel, zo broos als zy zelve? Dit ware niets minder dan een hoon den Gods- dienst aangedaan, niets minder dan een (ре! van Godsdienst- eefening gemaakt I Wy zyn verzekerd, dat сор den Hovaardigen verfmaadt en den Nederigen zyne Genade geeft. Zullen wy dan de hart- ftreelende en verrukkende gedagten , dat wy onder het opzigt en de befchutting (taan van eene Alvermogende Voorzienig- heid, weg werpen, om den Moloch te offeren? en het ge- boorteregt der Verlosten wegfchenken, om het jammerzalig voorregt te verwerven van onszelven te plaagen ? Want de Voorzienigheid heeft het wyslyk befchikt, даг alle kwaadaar- tige Driften van ’s Menfchen gemoed, den geenen, die ‘ze bot vieren , beroeren. Vrede woont nimmer, waar nyd, woede of haat, huisvest. p | _« „Maardemaal һе} Huwelyk onder de Christenen , van een e di Я 2 Е Godé Ka IN RET HUWELYKSLEEVEN. 227 Godlyke Infiellinge is , moeten alle Getrouwden een voegelyk edrag jegens elkander aanzien, als de volbrenging van eenen odsdienst-pligt. Het bevorderen van Eensgezindheid, Vrede, Orde en Geluk, in de Huisgezinnen, is de onderlinge en on- lochenbaare pligt van Мап en Vrouw. Deeze regel ééns vastgefteld , en met de daad te werk gefteld zynde, zullen de Losbandigen zelveeerkennen, dat het Huwelyksleevern de ge- lukkigfte Daat op aarde is; doch, wanneer Tweedragt, Onmin, Verwarring en Blende, de plaats dier hoogstwenschlyke Huisgo- den іппеетеп, moeten wy met den Eerw. TILLOTSON bekennen, dat zulk een Staat ,, ееп kleine Hel is, door welke wy tot » een grooter gaan.” Laat het, derhalven, myne Leezeresfen , uwer hoofdzorge aanbevolen weezen, dit troostloos denkbeeld om te keeren, еп, door de zagtheid uwer Zeden en infchiklykhefd van uw Aart, den Huwelyken Staat tot een kleinen Hemel te maaken, еп, den weg tot een grooter. | EMILE Hoe veel, myne vrienden! is ‘er by ееп fterfbed te gevoe- len? — eene koude huivering doet ons zidderen, — wy ademen zo vry niet; terwyl ons bange oog, op de vere fiaauwende ademhaaling, blyft ftaaren. —— Wy befchouwen den fterverden , als {taande reeds met den eenen voet in het pende graf ; —— terwyl de andere fteeds wankelt, ор den mallen rand, dien de tyd hem nog toelaat, om 2упе Vrien- den vaarwel te zeggen; ——— ook deeze ontzinkt hem; — daar! —_ ach ! daar ontzinkt hem zyne laatífte hoop! — belangryk oogenblik ! y beflist voor de Eeuwigheid! Verfcheiden dagen had die fombere treurigheid , die zich beter gevoelen , dan befchryven laat, myn hart reeds gekneld, ——Ееп folterend ziekbed van een myner Vriendinnen, wel. ke my waardig was, had ze veroorzaakt; — ik vreesde reeds voor de gevolgen ; — еп egter fchielyk als een blix- emftraal trof my de tyding, dat myne Vriendin my nog eens begeerde te fpreeken , vermits zy gevoelde dat haar tyd ten einde (пе!ае. Ylings vloog ik na haar toe. Half machteloos van haare (тепе — ziet ze my zwygend aan: — de warme vriendfchapftraal fchynt haare koude li weer kragt tot fpreeken te verleenen. Staam’lende ‚ en telkens afgebroken, zegt ze, met eene hemelvreugd op haar uitgeteerd wezen, —— terwyì ze myne hand, іп de haare als befturven, houdt: an myne Elize! ach, myne Elize ! „ vervul nog myn laatften wensch!” Ik beloof het haar, metde tederfte vriendfchapskus, dien ik, zwygend, op , haar Q 3 | ‚ 228 EMILE. baare magere hand drukte, —= en een traan, welke myn bee- vend oog lange weigerde te weêrhouden, viel daar op neder. — „ Gy weet, zegt ze, (met vernieuwde kragten ver- fterkt,) gy weet myne omftandigheden; gy weet, hoe » myn dierbaare Willem! zo Бег fcheen, te v vit myne „ armen gefcheurd wierd; —— doch, wat herhaal ik? omftan- a» digheden, — welke, zal ik ze zo verhaalen, — als ik „ Ze toen gevoelde, — niet anders , gelyk duizendmaalen p gefchied, zouden wezen, dan de Voorzienigheid te laste- p геп. — Ja, myne Elize! in de eerfte bedwelming, deed ae ik het zelfde, dat elk gevoelig hart, by het gemis van zy- ə» hen afgod , doet. Die woedende ftorm bedaarde; э» —- En toen was het,als of een gewyde ftem my toeriep ! » Zwyg! zwakke Sterveling ! en aanbidt dien God! die niets э» anders dan uw eeuwig heil bedoeit! Ik zweeg, ap —— еп een vloed van ftille, weemoedige , traanen rolden » langs myne wangen.” Zo ftil en treurig rollen: de golfjes, langzaam daar henen, na dat een woedende ftorm voorby is, die haare rust, onagtzaam, verftoorden. —— ,, Еп wn nu, nu gevoel ik het heil, "rt welk God voor my bedoelde. 