Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
* Digitized by Google R E I Z E N A A R SURINAMEN B N GUIANA. hi. Digitized by Google Digitized by Google E I Z E NAAS. S URINAMEN, EN DOOR DE BINNENSTE GEDEELTEN VAN G U I A N A> v ’V.*< • DOOR DEN CAP! TAIN JOHN GABRIEL STEDMAN. MET PLAATEN EN KAARTEN. NAAR HET F.NGELSCH. DERDE DEEL. te AMSTERDAM, » y JOHANNES ALLART, M D C C C. 0/3 0 </■ t t-fr Digitized by Goog I N H O U D x d f ; r H O 0-F TSTUKKEN. XX. HOOFTSTUK." Bla At. Befchryving van eenen oproerigcn Neger. — Vutirige Mter. -- Het wati defend Blad. — Doorn/iaag - Spinnckop. — Duivenboonen of erwten van Angola • — Nadrukkelykc benaamingen , door de Negers gebezigd wordende. — Het innemcn van dc ftad Gado - Snby., door den Colonel fourgeoud. — Trek van bygeloovighe.id . — Beleid van den vyand . . . . Im XXL HOOFTSTUK. Wilde: Porfelyn. — Calebasfen - boom. — ■ Schermutzeling. — Tafereel van broo - der lyke feeder be id. Het krygsvolk keen naar liarbacoeba te rug. JJe - fchryving van de manicr , vvaar op de legerplaats was ingericht . — Een jlaaf door den Jiang Orou • coukou gedood. 42. XXII. HOOFTSTUK. By zander zoort van Mieren. — dcajou - nooten — Eta - appcl. — Alarm aati de Perdca. — Ilinderlaag. ' — Vreem - de uitv/erking , door ecnc Vledermuis veroorzaakt. -- De Opposfum. — • De Agouti en de Paca. — De Dadel-boom. Het krygsvolk keen naar de Cor- moetibo - kreek te rug. . 70. ’ *3 XXUI.HOOFT- / Digitized by Google VI I N H 0 U D D UK XXIII. HOOFTSTUK. BladzJ Twecde tockt naar Gado • Sfrby. — 'Land- Sckildpad. — Verfchilknde zoorten van hout. — Lcvendig gcraamte. — Treffe- lykc gezichten. — Honderd-pooten. — -. f’erjchillende Plantgewasfen. — De Opper- Bevelhebber wordt ziek 3 en ver- laat de legerplaats. — Sprink/ianen. — J^crfchilknde zoorten van visfehen. DeZee-koe. — Het' Zee - paard, Aanmerkingcn omtrent het aanwezen der Mcerminnen. — Trommdzucht. — Verfcheiden Zoorten van vogcle.n. — De Malaky en Markoury boomcn. — Doorn- haag-wormed . . ' • . ioi. XXIV. HOOFTSTUK. , •. Aanwerving van twee CompagriienVry- v w illigers , beftaande uit Negers en vryeMulattch. — Ferjckeidene zoor- ten van Fisfcken . — Arrowoukas . In- dia nen. — • De : 'krygsbende van den Colonel FOURGEOun oittfangtlx* veltom naar Holland in te jchepen.— De Rat el -flang. •— De blaamve Dyp- ' v f as . — De Amphisboena of twee/ioof- dige flang. — Eene fraaije Kapel. — De Colonel ontfangt naderen last . — Plot krygsvolk trekt weder in debos- fchen. — Koophandel in de Volkplan- ting van Surinamen. — Befchryving eener Cacao - Plantagie.— Heldendaad van eenen Ncger. — De Ananas. — ■ De Muscaat- cn Water • Mcloen. 7 “ 1 39. XXV. IIOOF t- i Digitized by Google 'HOOFTSTUKKEN. vii XXV. HOOFTSTUK. Bladz. Grappige manier tot ket ontdekken van eendief. — Het Brom - vogeltje. Jchillende zoorten vanplanten . — Ma- nitr van visfcken in Surinamen. — On- derfcheidene zoorten van visj'c/ien. — Moed van cent jonge Negerin. -~ Be Pimpeltnees. — Be Americaanfche Aloe. — Be Banille • boom. — Huilende Aap en. — Verv/onderlyke jlimkeid der vfilde Byeti. — De krygsbende van den Colonel pourgeoud ontf'angt an - dermaal bevel , om naar l£uropa te rug tc keeren. — Be Guiaanfclie Nacht- uil. . • » • • - 184. XXVI. HOOFTSTUK. Infcheepitig van het krygsvolk. — Be Zurzaca , en Sabatille. - — Be Papaija , en de Gember. — Het krygsvolk gelast ornate ontfehepen. — Muiterye. — On- betamelyk gedrag van een Capitain der Oucas » Negers. — - Een groot aantal zieken naar Europa gezonden. — Niemve byzonderheden betrekkelyk de Negers. . • • • 218. XXVII. HOOFTSTUK. Be muitelingen voeren verfeheiden Ne- gerinnen weg. — Aanflootelyke wysen van Jlrafoeifening. — Onverjchrokken - Teid der Negers. — - P'erfchilltnde zoor- Jen van Gier -vogels . — Gekuifde Aren - dxn. — Befchryving van eene Indigo Plantagie. — Kanccl- Appel ^ 283. XXVIII. HOOFT- « Digitized by Google viu INHOUD der HOOFTSTUKKEN. XXVIII. HOOFTSTUK. Bladz. * De Muitelingen trekken de Rivier Ma« rom over. — Derde tocht naar Ga- do -Saby. — De Land * Scorpioen. — « Verfcheidcn zoorten van timmerhout. — Boom , wdke een vrucht voort - Irengt, de Marmelade-doos genaamd. • — Met aanhveeken van liyst. — Bui- lengewoone hitte , die alle de moeras - Jen opdroogt. — De OpposJ'um van het vromvelyk gejlacht. — De Brazil^ lelie IVezel. De Miereeter. — De Tamandua. — PI out • luizen en vlie - gende luizen. — Taferecl van ellende en jlerfte. — De Drede aan de Volk - planting lezorgd. — Poclfhip. — De Lepclgans , en de Brazillche 0;'g< , Vflgr. — Wilde Dendvogels van ver- Jc/iillende zoorten . . ~ * REI. / Digitized by Google R E N A A R SURINAME N, EN DOOR DE BINNENSTE GEDEELTEK VAN GUIANA. TWINTIGSTE HOOFTSTUK. Befchryving van eenen oprocrigen Neger. — Finn rige Mier. — Het wandelend Blad. — Doom* haag - Spinnekop. — Duivcn - boonen of crw* ten van An go l o, — Nadrukkelyke benaamin * gen , door de Negcrs gebczigd wordende. — Bet innemen van de Stad Gado.Saby , door den Colonel fourgeoud. — Trek van by * gcloovigheid. — Beleid van den vyand. D e muitelingen , door hun behaald voord£el op d^n Capitain meyland opgeblazen , waren daarenboven door hunne Spions onderrigt, dat de Colonel fourgeoud zig te Barbacoeba be- vondt, en zyne foldaaten willende trotfeeren, of fchrik aanjagen, hadden zy de doutheid, om den III. DEEL. A j^des Digitized by Google i. ar. ^eizejcaar* i5^n Augustus 1775. de hutten van twee leger- plaatfen, welken onze uitgezondene wachten had- den laten ihan, in brand te ftceken, en een ge- huil en gefchreeuw te maken, het welk wy den geheelen nacht hoorden. Dit was nogtans van hun- nen kant niets anders dan loutere zwetzery ; maar het verwekte in onzen Bevelhebber zulk eenegram- fchap dat hy zwoer zig met geweld > het koste wat het wilde, te zullen wreeken. Dien zelfden naeht wierden wy 00k door een grooten Tyger entrust; maar hy deedt geen het minfte kwaad. Des anderen daags morgens ftondt al onskrygsvolk tot den optocht gereed , en met het aanbreken van den dag begaven wy ons in het bosch. Wy waa- ren twee honderd Europtaancn fterk, bekwaani om dienst te doen; en wy lieten een. groot getal agter , die door ziekten belet wierden mede te gaan. De Neger* Jagers , wien het verveelde de feeveelen van den Colonel fourgeoud te ge. hoorzamen , verfchcenen niet , hoewel zy ver. wagt wierden , het welk aan den Bevelhebber ge- legenheid gaf, om hunne bende voor fchelmen en lafhartigen uittemaken. Ik erken, dat ik uitter. maten verwondetd was over het agterblyven van myne begunfligden , die op andere tyden zoo veel y ver betoond hadden om den vyand te keer te gaan , eh die verklasrd hadden niets meerder Digitized by Google Digitized by Google Digitized by Google SURINAME N, XX. Hooftft. 3 te verlangen, dan eenen algemeenen en beflisfen- den flag. Wy trokken deezen dag oostwaarts aan. Na omtrent agt mylen te hebben afgelegd , het geen in een land, waar onophoudelyk door het weg- hakken van het geboorate de weg gebaand moest worden , al vry aanmerkelyk is , floegen wy hut- ten op , en namen aldaar.onze legerplaats. Na zoo meenigmaalen van de oproerige Negers , aan wien wy nu op het punt waicn van flag te leveren 7 ge- fprooken te hebben , biede ik den lezer eene af- teekening aan , verbeeldende den van hun , die op fchildwacht ftaat , en door het hooren affchieten van fnaphaanen in de ftruiken verichrikt is. Twee Jagers fchynen het oogenblik ora hem te vcrrasfen op eenigen afftand te befpieden. Deze Neger is met een fnaphaan en byl gewapend. Zyne hairen , offchoon wollig zynde, zyn digt aan ’t hoof'd ge- vlogtenjdit was een teken,waar door de muitelin- gen van onze Jagers , en van andere Maroni - Ne- gers , die onder hunne bende niet gedoogd wier- den, onderfcheiden waren. Zyn baard is punts- gewyze gefneeden, zoo als zy dien alien dragen, wanneer zy niet in de gelegenheid zyn, om zig te fcheeren. Zyne voornaamfte kleeding beflaat in een lap catoen , die onagtzaara om zyne fchouders gcflagen is , hem voor de ongemakken der lucht A 3. be^ Digitized by Google 4 reizenaar beveiligt, en hem dient om ’er op te flapcn, hot welk een iegelyk van hun altoos onder een dek- kleed doet , in de fomberfte plaatfen , welken hy vinden kan , wanneer hy van zyne medemakkers is afgefcheiden. Dezelfde perfoon draagt een Cami- fa , die als een neusdoek om zyne lendenen ge. bonden is. Zyn zak of weitas is van de huid van ’t een of ander dier gemaakt. Kleine catoene koor- den zyn om de gewrichten zyner handen en cn- klauwen tot cieraad gebonden. Eene bygeloovige Obia of tooverband, waar ophy alzyn vertrouwen flelt, hangt hem om den Jials. De bekkeneelen en beendercn , welken men in eene zandige S a va- ne verilrooid ziet, zyn waarfchynlyk die van zyne vyanden, De twee Jagers, welken men in ’t verfclnct be. merkt , zyn door hunne roode mutfen kenbaar. Het is aanmerkens waardig, dat de muitelingen zig verfcheiden malen van deeze onder Icheidcnde tee- kenen meester maakten,en dat zy, dezelven flaan- de het gevecht op hun hoofd gezet hebbende, niet alleen hun leven behielden , maar zelfs des te gemakkelyker hunne vyanden konden afmaken. Zy hebben dikwerf eene andere krygslist ge- bruikt. Dewyl het fchietgeweer zeldzanm onder lien was , voegden zig verfcheiden orfder hunne gelederen, dragende een ftuk hout, het welk ten naas- Digitized by Google *UR INAMEN, XX. Hooftjl. 5 t naasten by als een fnaphaan gehouwen was, op den lchouder. Deeze list heeft dikwils de flaven der Plantagien belet, ora dezelven te verdedigen, wanneer deeze muitelingen ze kwamen plonderen : zulks heeft zelfs meer dan eens een zoo groo- ten fchrik verwekt , dat men hen hunne oud« woonfteden , na de vrouwen en kinderen wegge- voerd te hebben , zonder tegenkanting in brand iiet ileken. Den ifiden, vervolgden wy onzen w eg west- waarts over hoog land. Iiet was een zoort van keten van bergen, die, zoo ik my niet bedriege, in dit Land doorgaans van het oosten naar het westen loopt, zoo als ook in de verdronken zand- woestynen en moerasfen plaats heeft. Wy leiden geenen zoo grooten weg af , als daags te vooren , en toen wy flil hidden, ontfingen wy bevel om onze hangmatten uit te Ipreiden, en daar op te gaan llapen , zonder eenig overdek , om den vyand geene kennis te doen bekomen van de plaats , al- waar wy ons bevonden , het geen zekerlyk ge- beurd zoude zyn , indien wy in het bosch boomen gekapt hadden: bovendien wierd ons niet toege- llaan vuur aan te leggen , noch te ipreken ; en men hieldt naauwkeurig de wacht rondom de legerplaats. Deeze voorzorgen waren in de daad aller noodza- kelykst: maar zoo al de muitelingen ons niet ont- A 3 dek: Digitized by Google 6 REIZE N A A R dekten, wy wierdenten minften door groote nmg- gen en infeclen, die uit een naby gelegen moeras opkwamen, vanddn gereten. Wat my betrof, ik leed hier meer , dan ik immer geleden had aan boord der elendige vaartuigen, toen ik my op den wachtpost aan de Cottica bevond. Het was ons verboden deeze infedten door rook te verdryven ; en in die deerniswaardige ge(leldheid,zag ik foldaten , die met hunne bajonetten gaten in den grond groe- ven , om hun hoofd daar in te leggen , terwyl. zy voor over op den buik, en met hunne hangmat overdekt, lagen te flapen. Het was volftrekt on- mogelyk in eenige andere ligging den flaap te vatten. Echter konde ik, den raad van eenen Neger- Slaaf volgende, een weinig genot van den flaap hebben: „Mafcra”, zeidehy my, „ klauter met „ uwe hangmat op den hoogften boom , die ’er „ in de legerplaats ftaat, en flaap aldaar. Gy ,, zult aldaar door geen enkel infect ontrust wor- ,, den j want de geheele zwerm zal door den „ reuk van deeze meenigte fterk zweetende men- ,, fchen benedenwaarts gelokt worden”. — Ik be- proefde oogenblikkelyk dit middel, en fliep byna honderd voeten boven myne medemakkers, wel- ken ik, uit hoofde van de onbegrypelyke meenigte en het aanhoudend gebrom deezer onaangenaame in- \ Digitized by Google SURINAME N., XX. Hooftft. 7 infe&en , niet eens bemerken , noch zelik hooren konde. Van dial aart was gewoonlyk het voornaamffce ongemak van den nacht; maar des daags wierden wy aanhoudend aangevallen door geheele legers van kleine mieren, alhier vuur- mieren genoemd , «it hoofde van de pyn , die hunne beet verwekt* Deeze infetten zyn zwart , en van het kleinfte zoort; maar zy verzamelen zig in zulk een groot getal, dat hunne mieren - nesten , door derzelver dikte, ons dikwils eenigennaten den we g belem- merden,en dat,indien men *er by ongeluk op trap- te, men dadelyk de beenen en voeten door deeze dieren bedekt had , die met hunne klauwen de huid zoo geweldig vast hidden , dat men hun eerder den kop van den romp zoude draaien , dan hen te doen ios laten. De brandende pyn , die zy veroorzaken , kan , naar myn inzien , niet eenig- lyk uit de zeer fcherpe gedaante van hunne klau- wen voortkomen: ik meen, dat zy door een ze- ker vergift, het welk zy in de wond laten loopen , of deeze naar zig trekt , moet worden voortgebragt. Ik kan verzekeren , dat ik hen aan eene geheele compagnie foldaten zulk eene trilling heb zien ver- oorzaken, als of zy door kokend water gebrand wierden. Den 1 -den, trokken wy tot negen uuren ver- A 4 der ft E I Z E N A A ft 5 der oostwaarts op: vcrvoJgetis noordwaarts , en dwars door eene groote meenigte mataky wortels, welken ik reeds befchreven heb; het geen ten be- wyze ftrekte , dat wy afzaktcn ; en de grond vvierd m de daad zeer moerasfig. Getukkig echter , fchoon wy in het regen - faifoen warcn , viel ’er weinig water. Dien dag hidden wy omtrent vier uuren des avonds ftil , want de Colonel wierd door eene koorts met koude aangetast. Terwyl ik in myne hangmat , die aan twee zwaare takken was opgehangen , lag te flapen , viel myn oog op iets , het geen ik in ’t eerst een blad van een boom meende te zyn , maar my ver- volgens bleek zig te bewegen , en op den flam van den boom voort te fchuiven. Oogenblikkelyk op- geftaan zynde, riep ik verfcheiden van myne med- gezellen , om hun dit zelfde te doen zien , en da- delyk riep een Officier van ’s Compagnies krygs- volk uit ; ,j het is het wandelend blaa” ! Na een naauwkeurig onderzoek bevonden wy , dat het een infeft was , wiens vlerken zoo zeer naar een blad gelyken , dat verfcheiden lieden het voor een voortbrengzel uit het Plantenryk hebben aange- 2ien : het was een zoort van fpringhaan , maar be- dekt met vier vlerken van eene eironde gedaante, en van omtrent drie duimen lengte , waar van de bo- Digitized by Google S U U I N AMEN) XX. Hooftjl. 9 bovenfte zoo aan elkander vast kleefden, dat zy juist een bruin blad met deszelfs vezelen fcheenen tc vcrtoonen. Ik keerde dus naar myne hangmat te rug. De lucht was helder , de mam fcheen tusfchen bet loof der boomen , en ik viel in eenen diepen flaap , overpeinzende de wondcren der.natuur; myn flaap duurde tot middernacht, toen ik, te midden der dikfle duisternis , en eenen zwaaren llortregen , ontwaakte door hct gchuil en gefchreeuw der mui- telingen,die te gelyker tyd ecnigc fnaphaan- fcho» ten deeden. Hun fchicten echter bereikte de le- gerplaats niet , en wy waren uittermaten verlegen , want de donkerheid maakte het ons onmogelyk, • om een juist denkbeeld van hun oogmerk te vor- men. Zy hidden op die wyze aan tot het aanbre- ken van den dag , het geen ons elk oogenblik deedt verwagten van door hun omcingeld te wor- den : dienvolgende verdubbelden wy onze waak- zaamheid. Des anderen daags morgens rolden wy onze hangmatten op , en trokken noordwaarts aan , naar den kant, van waar den voorigen nacbt het ge- luid zig hadt doen hooren. Grootendeels in onze rust gelloord geweest zynde , waren wy zeer ver- moeid , en vooral de Colonel , die moeite had , om het ftaande te houden , zoodanig was hy door A 5 d§ Digitized by Google t 16 REIZENAAR de koorts verzwakt. Ik voerde het bevel over de voorhoede. Wy hadden geen twee mylen afge- legd, of een oproerige Neger fprong byna voor myne voeten van onder eene doornhegge , alwaar by was gaan liggen flapen , maar dewyl wy last hadden , om op de geenen , die verdwaald waren , geen vuur te geven, ontfnapte by ons , en liep , zoo gezwind als een lrart dwars door de ftruiken weg. Ik gaf ’er bericht van aan den Bevelhebber , die zwocr , dat hy een fpion was, cn ik geloof, hy had gelyk : dadelyk vergat hy , om zoo te fpreken , zyne kwaal , en verdubbelde zyne fchre- den met groote drift. Onze vervolging echter was, ten minften deezen dag, vruchteloos, want , op den middag vervielen wy in een groot moeras , waar uit wy veel moeite hadden ons te redden;, en wy waren genoodzaakt onze legerplaats van den laatst voorgaanden nacht te hernemcn , na twee foldaten van ’s Compagnies krygsvolk verloren te hebben , welken wy vooronderftelden , dat in het moeras verfmoord waren. Dien zelfden dag zagen wy eene groote meenig- te Roucou-boomen, die in dit gedeelte van het bosch overvloediglyk gevonden wierden. Des avonds boodt een flaaf my een Doornhaag - Spin- uekop aan. Dezelve was van zulk eene grootte, dat zy , in een kistjen van agt duimen Iioog ge- plaatst Digitized by Google SURINAME Nj XX. Hooftjl. II plaatst zynde , den rand met eenige van haare poo- ten raakte , terwyl de andere op den grond fton- den. De Schepping levert geen affchuwelyker wezen op , dan deeze ysfelyke Spinnekop , welke de ipwooncrs van Surinamen te onrecht voor de Tarantula houden. Derzelver lyf is verdeeld in twee deelen \ het agterfte is eyrond , en heeft de gedaance van een appel ; het voor/le is vierkant, en de kop gelykt naar een zoort van ftar , die ’er aan vast gchecht is. Die gedrocht heeft vyf paar groote pooten met vier gelederen. Het is ge- heel zwart, of van een donker bruine kleur, en, zoo wel het lyf als de ledematen , geheel overdekt met langc , dikke en zwarte hairen , veel gelyken- de naar die van een rups. Elke poot is met een zoort van geele en kromgebogen klauw gewapend. Uit den kop komen twee lange tanden, die met de binnenwaarts gebogene punten een fohaar vor- men , even als die van een krabbe , waar van zy zig tot het aanpakken van haaren buit bedienen. Met fteeken van dezclve verwekt altyd de koorts, zoo het al niet doodelyk is door het vergiftig vocht , het welk zy in de wonde laat loopen. Deeze Spinnekop heeft agt oogen, gelyk de mees- te anderen , en voedt zig met allerleije zoorten van infecten. Men beweert , dat de jonge vogekn aan dit dier niet onfnappen kunnen } en dat het der- Digitized by Google 13 REIZE NAAR derzelver bloed uitzuigt. Deszelfs webbe is niet zeer uitgeftrekt , maar zeer fterk. Oni kort te gaan , het is een verfchrikkelyk dier , waar van ’t gezicht alleen in ftaat is, om aan de lieden zelfs, die aan de befchouwing van de wanftaltigheden der natuur het meest gewoon zyn, een afgryzen te vcrvvckken. Alle de gevaaren, alle de plagen, waar aan men dagelyks in de bosfchen van dee* ze gezengde landitreek is bloot gefleld , zyn talloos. Ik heb ’er reeds een groot gedeelte van aangehaald , en ’er fchieten ’er nog wel zoo vccl over om op te noemen. Onze ongeluk- kige foldaten konden daar aan geen wecrftand bieden ; ’er ftierf by aanhoudendheid een groot aantal, zonder hulp, zonder vriend om hun de oogleden te fiuiten , zonder een kist om hun ge- becnte te bevatten. Men wierp hunne lyken door elkander in een groot gat , als of zy het over- fchot van onze natuur. genooten niet waren. Den i9^en, braken wy de legerplaats op, en na een weinig zuidwaards getrokken te zyn , gin- gen wy oostvvaarts, tot tien uuren, toen een ge- deelte van honderd Neger-Jagers, met hunnen leidsman vinsack, tot myn groot genoegen, zig by ons voegde ; wy waren derhalven toen drie honderd mannen fterk. Hoe weinig achting de Colonel four geoud op alle andere tyden voor dee- Digitized by Google SURINA MEN, XX. Hooftjl . 13 / deeze dappere licden betoonde, hunnc verftcrking mishaagde hem in ’t geheel niet, op dit oogen- blik , dat wy eenen vyand naderden , dien zy wel kenden , en tegen wien zy met meer voordeel ftreden , dan ons krygsvolk. Ik ben bovendien volkomen van gedachten , dat ddn van deeze vrye Negers , als foldaat , in de bosfehen van Guiana , boven zes Europeanen den voorrang verdient. De Colonel fourgeoud liet ons toen in drie kolommen , of liever in drie linien optrekken. Zyn Regiment maakte het midden -punt uit; bet krygs- volk der Societeit was ter reehter , en de Jagers ter linker zyde. Allen waren zy alleenlyk afgefeheiden door eenen afrtand , van waar men elkander beroepen konde ; en by elke vleugel waren eenige lichtcrs gcplaatst. Aldus verdeeld zynde, vervolgden wy onzen tocht oostwaards tot den middag, toen wy den zelven oost noord oost narnen , en aantrokken op een biry - iiry , of groot moeras. De moerasfen van dit zoort zyn in dit land zeer gemeen en zeer gevaarlyk. Zy zyn vol met een zeer dun flyk,ea met een dikke en groene korst overdekt, dieopvee- le plaatfen een riiensch dragen kan ; maar die men onder zyne voeten voelt buigen. Indien deeze korst breekt , worden alien , die ’er door been zakken , in dit zoort van afgrond verzwolgen , waar in zy ontwyffelbaar moeten omkomen , indien men r cr hen Digitized by Google 14 REIZE NAAR • hen niet oogenblikkelyk uittrekt. Op die wyze heeft men daar in meenigwcrf menfchen zien ver. zinken , waar van men naderhand nooit mecr heeft hooren fpreken. De zandpoelen zyn van een geheel anderen aart ; men zakt ’er trapsgewyze in , daar dit in de flyk- 'moerasfen eensklaps gefchiedt. Orn deeze toeval- len voor te komen, openden wy onze gelederen zoo veel als mogelyk was , het geen dezelve zeer wyd van elkander maakte ; en in weerwil van deeze voorzorge , wierden verfcheiden menfchen ingezwol- gen , als of het ys onder hnnne voeten was wegge. broken. Ik heb eenige anderen gezien , die , mede in den poel gevallen zynde, ’er tot onder de armen toe in zakten ; maar wien het egter gelukte } fchoon met veel moeite, gered te worden. Des namiddags trokken wy voorby twee vel- den , alwaar men maniok gebad had ; het geen ons deedt begrypen, dat wy aan de verblyfplaats der muitelingen naderden. Korten tyd daar na ont- dekten wy de voetfrappen van den tocht van Ca- pitain meyland, en wy herkenden die aan de teckens, die op de boomen gefneden waren, zoo als ik reeds te vooren heb opgegeven. Tegen den avond floegen wy ons neder op den aflland van eenige mylen van het moeras , waar in de krygsbende van deezen Officier het leven gelaten had: Digitized by Google SURINAME N, XX. Hooftjl. 15 had : het daglicht ftondt ter deeper uur niet lang genoeg meer te fchynen, om den vyand tekun- nen aantasten. Onze foldaten door cenen langen tOcht zeer vermoeid zynde, ftondt de Colonel hun voor dee. zen nacht toe , hutten op te flaan , en vuuren aan te leggen. Ik was ’er uittermaten verwonderd over : hy had ons dit zoort van verkwikking ver- boden , toen wy van den vyand zeer verre af wa- ren; en op het oogenblik, dat deeze naby was, wilde hy het gedogen. Ik maakte ’er echter ge* bruik van; en myn Sergeant, my eenige duiven- boonen , welken hy in een nabuurig land geplukt . had , gegeven hebbende , noodigde ik hem ten eeten , als-mede een Neger- Capitain , genaamd Hannibal. Wy wierpen alle drie ons gezou- ten osfen - vleesch en bifchuit in de ketel; vervol- gens rberden wy het met een bajonnet om , en deeden eene uitmuntende maaltyd , in weerwil van eenen akeligcn nacht , en den der zwaarfte flagregens. De duiven-boonen , of booflen van angola groeien op een ftronk van agt of tienvoetenhoog; zy zyn, ten getale van vyf of zes, in eene peul befloten ; haare kleur is bruin , en haare gedaante plat, gelyk die der peul-vruchten. De Negers liouden ’er veel van , en kweeken in hunne tuinen, zon* Digitized by Google REIZ15 naar 16 zonder veel kosten of moeite, de plant aan , die deeze vruchten voortbrengt. Hannibal, na my te Iiebben doen opmer- ken , dat wy des anderen daags den vyand zekerlyk ontmoeten zouden, vroeg my, of ik wel wist, hoe de Negers in eengevecht tegen elkander flre- den. Ik antwoorddc hem , neen ; en dadelyk deedt hy my het volgende verhaal , zyn pyp onder my- ne hangmat rookende. — „ Mafera ” , zeide hy „ my, de beide pariyen worden gerangfchikt in „ compagnien van agt of tien mannen , onder be* „ vel van eenen Capitain, een jagthoorn dragen* „ de, zoo als deeze, (hy toonde my den zynen) ,, op welks geluid zy alle hunne krygsbewegingen ,, verrigten , en ftryden , of de vlucht nemen. „ Wanneer zy flryden , fcheiden zy zig oogenblik- „ kelyk van elkander, gaan op den grond leggen , t en fchieten dwars door het geboomte op een s , zeer korten afftand. Elk die ftrydt , word door ,, twee ongewapende Negers geholpen $ de een ,, vervangt hem, als hy gedood word, en de an. „ der neemt het lyk weg, uit vreeze, dat het in ,, ’s vyands liandeu mogt vallen (*)”. Zyn (*) De Negers Iiebben de onmenfchelyke gewoonte , orti de lyken hunner vyanden te verminken en te verfeheu- ren; zommigen zelfs doen dit, even als de Cara'iben , met hunne tanden. Digitized by Google SURINAMEN, XX. Hooftfi. 1 ? Zyn verhaal gaf my een juist denkbeeld van die manier van vechten , welke ik zedert heb zien beoeffenen. Ik zal ”er alleenlyk byvoegen , dat, wanneer het een dik bosch is , elke Neger , in plaats van op den buik te gaan leggen, of de knie op den grond te zetten , zig agter eenen grooten boom verbergt, welke hem tot een borstweering dient , en van waar hy met meerder juistheid en mjnder gevaar vuur geefc ; in dit geval, doet hy zyn fnaphaan tegen den flam van den boom, of Op een gefpleten tak, rusten, even gelyk de /«- dianen van Shawanefe en Delaware doen. . Capitain Hannibal deedt my ook verftaan, dat men den beruchten bonny verdacht hieldt, yan perfoonlyk 2ig te bevinden onder de muitelin- gen , in wier nabuurfchap wy waren. Dit opper- hoofd, fchoon een Mulat zynde, was in de bos- fchen geboren , werwaarts zyne moeder de vlucht genomen had, om de mishandelingen van haaren meester, die haar bezwangerd had, te ontgaan. Te meemialen gefproken hebbende van het on- derfcheid der menlchen van eene midden - kleur , tusfchen zwart en wit , moet ik ter opheldering daar van het volgende aanmerken. De Mulatten ■worden geboren van een blanken en eene Negerin , of van een Neger en eene blanke. De Samboes worden geboren van een Mulat en eene Negerin , enz. III. DEEL. B De Digitized by Google 1 8 REIZE N A A R De Quarterons van cen Mulat en eene blanke, enz. enz. — De zelfde Capitain hannibal noenide my ook den naam van verfcheiden andere hoofden der muitelingen , tegen weaken hy dik- wils geftreden had. De eerfte van alien was qu am* m y , hoofd van eene afzonderlyke bende , die met de andere muitelingen in geene betrekking ftondt. Hy noemde my vervolgens corom antyn, cojo, arico en joli-coeur. Detweelaatst- gemelden waren berucht van wegendenonverzoen lyken haat, waar mede zy tegen de blanken bezield waren; en joli-coeur, van wien ik reeds gefprokein heb , had ’er billyke reden toe.HANNi- bal dacht ode, dat deberuchte baron op dit oogenblik onder het opperhoofd bonny diende, Hy ging vervolgens over tot de benamingen van de voornaamfte bezittingen der muitelingen , waar van zommige reeds verwoest waren , andere zig in ’t gezicht bevonden , en eenige ons flechts by naame bekend waren. Zy hadden alien eenige wezentlyke beteekenis ; en dewyl zy , in zeker opzigt, de onderzoekingen der geleerden omtrent de verfchillende volken onder de Negers kunneti ophelderen, heb ik gepast gebordeeld aan dezel- ven , met opgaave van de vertaaling, alhier eene plaats te vergunnen. Bou* ' Digitized by Google SURINAMEN, XX. Booftft. 19 Boucou: Ik zal eerder tot ftof vergruisd wor-' den , eer ik genomen worde. Gado Saly : God alleen kent ray. Cofaay: Koonit, zoo gy het hart hebt. Tes/y fy: Ruikt ’er aan, zoo gy lust hebt. Mele my: Ontrust ray, zoo gy durfi:. • Boufy cray : De bosfchen fehreien. Me falafy : lie zal genomen worden. Kebry my: Verberg ray, 6 loof derboomenj dat ray omringt. De verdere warens Quammy Condre : naar den naam van qu am- my, hun opper-hoofd. Pynenburg : van de Pyn- of Latanus - boomen , die deeze bezitting van vooren onu-ingden. Caro Condre : van de raeenigte Koom-vel- den', waar mede dezelve omringd was. Retzy Condre: van de meenigte Ryst-velden,’ die rondom lagen. • Ik drukte Capitain hanhibal, na dit ge- fprek , de hand , en hy ging van my af. Ik was vervuld met de hoop op eene overwinning, die door geene wreedheid bezoedeld zoude worden; en dewyl ik zeer vermoeid was, viel ik in een diepen flaap. Den soften, des morgens, ontwaakte ik, zeer wel te vreden ; zynde het toen het fchoonfte we- B a " der ir Digitized by Google SEIZE NAAR 30- «?er. des weerelds. Deeze gelukkige gefteldheid verdween wel dra, toen ik zag, dat op een oogerv- blik , zoo netelig , en toen men op ’t punt ftondt flag te leveren , in plaats van goede behandelin- gen, welken het voorzichtig geweest zoude zyn te gebruikcn omtrent hun , van wier welwillenhgid wy het gunftig einde van ons lyden verwagtten , men integendeel by de Onder - Officiers en foldaten pene groote moedeloosheid verwekt had. Ik maak- te toen tcgen mynen wil deeze aanmerking : — Dat de Vorsten en hunne dienaars nimmer, zoo veel mogelyk , een byzonder perfoon , wie hy ook wezen mogt , voorlil in een afgelegen land , met eene onbepaalde magt bekleeden moesten , zonder zynen inborst en denkwyze zeer grondig te ken- lien ; want niemand is waardig het bevel te voe- ren, indien hy zig niet tevens door dapperheid en menschlievenheid onderfcheidt ; naardien het eene wel bekende waarheid is , dat geene dapper- heid met wjeedaartigheid beftaan kan. ' Des morgens ten zes uuren trokken wy noord- oostwaarts ten noorden , onzen weg naar de moe- rasfen nemendej en myne zwaarmoedigheid ver- du een met het doorbreken der zon. Omtrent ten.agt uuren, kvvamen wy in dat ver- fchrikkelyk moeras , alwaar wy fchielyk tot aan ons midden door het water gin gen. Niettemin maak- ten Digitized by Google SURINAME N, XX. Hooftjl. at ten wy ons gereed , om het ernftig onthaal , het welk wy aan de overzyde te wagten hadden , vo! te houden. Na een halve myl ver gezworven te hebben , beklommen onze grenadiers gezwindelyk den oever met de bajonnetten vooruit. Hethoofd- leger volgde hen oogenblikkelyk , en wy plaatften ons, zonder de minfte tegenkandng , in gelede- ren. Wy zagen toen een fchouwfpel, het welk in ftaat was, om de onverfchrokkenften te verzet- ten : de grond lag bezanid met bekkeneelen , been- deren en ander overfchot van de lyken der onge- lukkige foldaten van den Capitain meyland. — Deeze Officier had wel middel gevonden, om de- zelven te doem begraven ; maar de muitelingen hadden die weder opgedolven , om ze van hunne kleederen te berooven, om deeze lyken in ftuk- ken te houwen , en ze te verlcheuren , zoo a Is ver- flindende dieren gedaan zouden hebben. Onder het getal deezer ongelukkige flachtofFers was de Neef van meyland, een jongman van denzelf- den naam als hy, en van de grootfte verwagting. Hy was van de Zwitzerfcle gebergten gekomen, om met des te meerder fpoed vorderingen in den krygsdienst te maken , en , korten tyd na zyne ontfcheping , vondt hy zyn graf in een moeras van Surinam en> Zyn moed ftondt gelyk met dien van zynen oom j zyne onverfchrokkenjieid , die B 3 hem JL Digitized by Google R E I Z E N A A R ft* hem bewoog om zig aan alle gevaaren bloot te ftellen, kende geene paalen. — Zoodanig is de geestdrift der eerzucht van eenen krygsman. Deeze hoop van menfchen - beenderen was de tweede of derde, dien wy op onzen tocht ont- moetten. Ik erken opentlyk , dat zulk eene ont- moeting in my geen lust verwekte, om de muite- lingen te bevechten. Dit droevig overfchot echter ontftak in onze foldaten een levendige drift, om hunne ongelukkige medgezellen te wreeken. Ik heb reeds zoo dikwerf gefproken van het doorwaden der moerasfen , dat het, zoo ik denk, met ongefchikt is , om door de nevenftaande plaat jde befchryving op te helderen. Voor eerst wordt daar op vertoond de Colonel fourgeoud, vooraf gegaan door eenen Neger , die hem tot leidsman dient, en, waar het water op het hoogst is , overzwemt. Daar op volge ik zelf , en eeni- ge andere Officiers en Zee- foldaten, alien in het midden van het moeras, en onze wapenen, krygs- hehoeften , enz. op het hoofd dragende , om door het nat 'niet befchadigd te worden. Men tan daar op voorts de manier zien, waar op de Haven de pakken dragen, als mede hoe de muitelmgen van boven uit de palmboomen op het krygsvolk vuur geven. Een tocht van dien aart, ilchoon by deeze gelegenheid zeer noodzakelyk. Digitized by Google FI. XXXI urvrw j by Google SURINAME N, XX. Hooftft. 23 / moet altyd d&i der gevaarlykfte zyn : men is dan fcloot gefteld aan de aanvallen van eenen vyand, die in ’t verborgen vuurt, enmen kan niet meer dan eenmaal vuur geven; want de foidaten zyn te diep in het water ingezonken, om hun geweer op nieuwte kunnen laden ,zonder het flotnattemaken. Wy volgden togn een zoort van voetpad , door de muitelingen gemaakt, waar na wy onzen weg «en weinig westwaarts namen. De Sergeant fow- ler, die tans het bevel over de voorhoede voer- de, kwam by my, geheel bleek en bevende, ea vcrklaarde my, dat het gezicht van deeze lyken hem zeer ziek gemaakt had. Dit was waar, want hy fcheen aan den grond als vast gehecht, zonder een enkelen tred te kunnen doen , noch zyne ont- fteltcnis te kunnen verbergen, Ik fprak hem aan met den naam, dien hy verdiende, en had flechts den tyd, om hem te beveelen van zig by de agter- Iioede te begeven. Ten tien uuren, ontmoetten wy een klein gedeel- te der muitelingen, elk van hun met een groene niand op den rag. Zy gaven vuur op ons, en hunne vracht op den grond werpende , keerden zy in aller yl naar hun gehucht te rug. Wy vema- men zedert , dat zy naar eene andere verblyfplaats ryst vervoerden , om daar van te leven , wanneer zy uit Gado - Saby (den nwm van de plaats, wer- B 4 waarti Digitized by Google 24 REIZENAAR waarts wy hecn trokken ,) verjaagd mogtcn wor- den, eene zaak, welke zy dagelyks te gemoet za- gen , zedert dat dezelve door den dapperen m e y_ land was ontdekt geworden. Deeze groene manden, welken de Ncgers warinbos noemen, waren gemaakt van biezen , die met palmboom- bladeren konftig waren in de'n gevlochten. Ons volk dezelven met den label hebbende open ge- . hakt, kwam ’er de zuiverfle en fchoonfte ryst uit, die ik in myn leven gezien heb ; maar men ftrooi- de ze overal heen , en trad ze met de voeten, want wy hadden geene gelegenheid om ze mede te nemen. Korten tyd daar na ontdekten wy eene ledige barak, waar in de muitelingen een wacht- post geplaatst hadden , om hen van alle gevaar te verwittigen ; maar de lieden , die deeze wacht uit- maakten, waren met den meesten fpoed wegge- vlucht. Wy verdubbelden toen 'met yver onze fchreden tot op den middag , wanneer wy eene uitgezette wacht van den vyand ontmoetten , twee- maal vuur hoorden geven, het welk een met bon- ny overeengekomen teeken was 3 om hem onze aannadering te berigten. De Major medlar, ik zelf, met eenige foldaten van de voorhoede, en eene kleine krygsbende van Neger- Jagers, trok- ken voor uit , en wel dra kwamen wy op een fchoon veld, met ryst en Indisch kooren bedekr. Hier Digitized by Google SURINAM' EN, XX. Hooftjl. 1$ I Hier bidden wy ftil, om ons gezamentlyk krygs- volk in te wagten , en vooral om aan de achterhoe. de tyd te geven om aan te rukken , want eenigen van derzelver foldaten waren twee mylen agterons. In dien tusfchentyd liepen wy gevaar van in de pan gehakt te vvorden ; want de vyand, zoo als wy naderhand vernamen,had dit veld omcingeld, zon- der dat wy ’er iets van gezien hadden. Een half uur daar na , vereenigde zig onze le- gerbende te zamen. Toen kapten wy ons een korten weg door het bosch heen ; en wy waren daar even doorgedrongen , of ’er begon van alle kanten een hevig vuur. De vyand echter deinsde af , en wy trokken voort , tot dat wy op een fchoon veld kwamen , met rype ryst beplant, en een lang vierkant uitmakendc , aan welks einde het gehucht der muitelingen zig als een opgaande to- neel vertoonde ; het was door het lommer van verfcheiden hooge boomcn tegen de hitte der zon beveiligd •, cn dit alles leverde het treffendst en betooverendst gezicht op , het welk men zig ver. beelden kan. Een onafgebroken vuur, veel naar donderflagen gelykende, duurde meer dan een uur op dit zelfde veld ; en geduurende al dien tyd ge- droegen zig de Neger - Jagers met zoo veel moed als bekwaamheid : maar de blanke foldaten waren al te driftig , en fchooten mis ; ik zag ’er echter veelen B 5 on* Digitized by Google SEIZE N A A It 2.6 onder, die de grootfte onverfchrokkenheid betoon- den, en de Jagers met eenen goeden uitflag na- volgden. Onder deezen bevondt zig in die oogen- blik de arme fowler, die in het begin van den flag van zyne ontfleltenis was te rug gekomen. Zig eenmaal herfteld hebbende , begaf hy zig op zynen eerften post , en bekwam zyne achting we- der volkomen , met aan myne zyde als een dapper krygsman te ftryden , tot dat de loop van zyn ihaphaan door een vyandelyk fchot verbryzeld wierd, het geen hem belette, om daar van verder gebruik te maken. Een ihaphaan - kogel doorboor- de myn hembd , en kneusde my den fchouder. Myn Lieutenant , de cabanus, wierd de riem van zyn fnaphaam weggefehoten ; verfeheiden fol- daten wierden gewond , zommigen zelfs doodelyk ; maar tot myne groote verwondcring , zag ik nie- mand hunner op het flagveld fneven. — Dit kwam my wonderbaarlyk voor , maar ik zal ’er in ’t kort de uitlegging van geven. De muitelingen , om onze aannadering gevaar- lyker en moeielyker te maken, hadden dit ryst- veld met dikke ilammen van boomen, waar aan ,■ de wortels vasrgebleven waren , omringd en door- fueden. Zy hielden zig agter deeze opgeworpen verfehansfingen verfcholen , en gaven van daar , by- na zonder cenig gevaar, vuur op ons 3 die ditzoort van Digitized by Google SURINAM EM , XX. Hooftft. 2? van wallen beklimmen moesten , eer wy in hun gehucht komen konden : in weerwil echter van alle de hinderpalen , die zy ons in den weg leiden , geraakten wy altyd voorwaarts. Maar te gelyker tyd, dat ik het goed be lcid van hunnen Generaal, in het regelen vanhunnekrygsverrigtingen,bewon- derde, konde ik my met wederhouden hen over hurme bygeloovigheid te beklagen. Een van deeze ongelukkigen in ’t byzonder, al zyn vertrouwen op zyn tooverband Itcllcnde , geloofde onkwets- baar te zyn. Hy beklom te meermalen den van die flammen van boomen, die op den grond la- gen; van daar fchoot hy; vervolgens klom hy af om zyn fnaphaan weder te laden ; en weder te rug komende , fchoot hy andermaal met de grootfte koelbloediglieid , en in myn gezicht. Een der Zee- foldaten , onder myn bevel ftaande, met naanae v a- LET,eindelyk op hem aangelegd hebbende, door- fchoot hem de dye , en hy viel agter het bolwerk , door hem zoo meenigwerf beklommen ; maar die zelfde foldaat, over hem heen gelprongen zynde, ftak de tromp van zyn fnaphaan in het oor van den ongelukkigen, en deedt hem de hersfenen uit het hoofd vliegen : verfcheiden zyner medgezellen on- dergingen het zelfde lot , in weerwil van hunne tooverbanden , en bygeloovigheden. 