VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
170, 171 en 172, en daarin door u afgeleide gevolgen en ellendige redeneringen moeten dienen, zal ik, om des vredes willen, niet verder onderzoeken. Ik wil u alleen zeggen: dat gij dit hulpmiddel, hetwelk uw zaak bij alle onbevoordeelde en onbenevelde verstanden meer en meer bederft, afgezien van belang moet hebben, laat gaan; — dat gij u, indien gij iets goeds had willen stiften, alleen bepaald moest hebben, zodat gij dat had kunnen doen, ter wederlegging van hetgeen ik gezegd heb, en hetgeen ik hier nogmaals herhaal; te weten: dat de Proef van BOYLE, zodanig als dezelfde door die beroemde Geleerde is voorgesteld, valsch is, misleidend en verkeerd; dat de Proef van Boyle tegen de Natuur, dat is tegen de Wetten der Waterweegkunde, strijdt; dat men geen Vloeistoffen van dezelfde dichtheid in elkander wegen kan; dat men het relatief gewicht van den aanhangende Ballast, en niet het Water weegt; dat Water niet weegt in Water. Dit zijn mijn woorden geweest — dit heb ik getracht te bewijzen, niet door nu eens met lichte, en dan weer met relatief gewicht der Lichamen te schermen, zodanig als Gij in uw tereregwijzing doet, al naar dat het u in uw kraam best dient; maar met mij altijd te bepalen op het grondbeginsel der Waterweegkunde, welk, zodanig ik mij niet bedriegt, is: dat alle Lichamen, in eenige vloeistof ondergedompeld werdende, zoo veel van hun gewicht vermindern als de klomp vloeistof weegt, welke door het ingedompelde Lichaam verplaatst wordt. Of nu het grondbeginsel van Boyle anders is, weet ik niet; genoeg is het voor mij, dat het voorgestelde grondbeginsel ook het uwe is, blijkt uit uw woorden op blz. 535 van den Rec. ook der Rec. Ide Deel, No. GS. Ten andere, bedient gij u van eene uitvlucht in uw tereregwijzing aan den Heere van EssenLINK, en ook in uw korte samentrekkingen, die, ofschoon zij van geen waarde zijn, om de wettigheid van het gevolg, afgeleid uit de Proef van Boyle, te handhaven, echter die onaangename gevoelens niet veroorzaakt, als voorgemelde afwijking van den waren vlaat des schijns;— zij kan eeuwigziend door der beugel, vooral als men dit hulpmiddel beschouwt, om te moeten dienen, ten einde een, geliefkoosd schema zo lang mogelijk vol te houden. Ik bedoel, bergent gij relatief. Bij weten van Vloeistoffen in haar natuurlijke platen zegt. Dan ik kan niet voorbij het hier aan te merken, dat Gij zeer willekeurig met dat wegen van Vloeistoffen in haar natuurlijke platen te werk gaat, dagende door water, dat de pet | Kiesch- ... IETS OVER DE WATERWREGKUNDE s oit Aeschje ingedrongen is, nu eens al, en dan weer niet, aan den arm der balans wegen, even als Gij doet met het volledig en relatief gewicht der lichamen in het water, dus weegt het water op bl, 538 van uw vroeger Stukje in zijn natuurlijke plaat niet aan den arm der balans, op bl. 540 weer ja, en op bl. 550 weer niet; en nu dit in het voorbijgaan, Maar wat brengt dat wegen van water in zijn natuurlijke plaat toch nuttigs aan, indien men daardoor niet bewijzen kan, dat het Water aan den arm der balans weegt? — dit moet men toch kunnen doen, als men de Boyleaanleiding wil volhouden — als men met U zeggen wil: het water Aera neemt deszelfs gewicht in zijn natuurlijke plaats, het weegt nu aan den arm der balans. Nin Daarenboven, wat is, in het dagelijksche leven, het wegen toch anders dan een vergelijking van het relatief gewicht der Lichamen? En wat zou het wegen van water in zijn natuurlijke plaats volgens het zelfstelfde van BOYLE zijn, indien men het volgens zijn Proef kon wegen? Het zou zijn: een vergelijking van het relatief gewicht van welk in de schaal ty ligt, TEGEN het volledig gewicht van het Water, dat in het fleschje bevat is. Indien men dan de proef in de Lucht herhaalde, zou men eenig verschil in het gewicht ontdekken; men zou bevinden, dat het Water in Water meer gewicht had dan in de Lucht, en niet, zoo als BOYLE zegt, bijkans of geheel hetzelfde. Ook was deze vergelijking niet in de juiste orde — niet zoo als men gewoon is elkaar te verminderen, onbewimpeld sprekende, Gaarne wil ik U bekennen, dat uw vragen en redeneringen op bl. 168, 169, Rec. ook der Rec., 2e Deel, nog al een verschijnenend aanzien kunnen hebben, om uw gevoelen te verdedigen, vooral bij de zulken, die zich door schijnvertooningen laten wegtrappen. Gij zegt: Snij of knip den draad, waardoor het fleschje met het thans op den Bodem van het vat rustend gewicht verbonden is, tusschen den bodem van het fleschje en dat gewicht door, en alles zal in evenwicht blijven. Ziet Gij nu, vraagt Gij, dat Water in Water weegt? Hierop zou ik kunnen antwoorden: Snij of knip het gewicht af, waarmede uw fleschje bezwaard is, en zie dan of Gij ten gevolg in de schaal noodig hebt, om het evenwicht te herstellen; maar neen! dit kunt Gij niet doen, omdat uw werktuig zoo samengesteld is, dat zich de misleiding daarin met dan door redenering laat ontdekken; het is ook niet noodig, dat ik U dus antwoord: ik sta toe, dat, wanneer men in deze gesteldheid van het fleschje den draad doorknipt, alles in evenwicht zal blijven; maar ik ontken, dat dit bewijst, dat men het Water in Water weegt. Het bewijst, dat de werking van de Lucht, die in het fleschje bevat was, ophoudt, omdat dezelfde ontsnapt is; dat de aangehangen ballast overweg is geworden, omdat het lagcham, hetwelk men met geweld in het water gedrongen heeft, niet meer aanwezig is; — het bewijst, dat het betrekkelijke gewicht van Water in Water nul is — persting van water is geen gewicht van water. Intussen bewijst dit vragen en redeneren van U, dat Gij U verzekerd houdt, dat het Water, en geen ander Lichaam is, dat in uwe proefnemingen aan den arm der balans weegt. Nevens hangen erin uwe proeven twee verschillende Lichaamen aan den arm der balans: Aan Water, en de Ballast; welke beide Lichaamen echter niet tegelijk aan den arm der balans kunnen wegen, blijkens uwe proefnemingen op bl. 170. Gij zegt: het is het Water, dat aan den arm der balans weegt, Ik zeg: het is het betrekkelijke gewicht van den Ballast. Een van ons beiden moet in zijn besluiten hier dwalen. 2 P gewicht bezwaar blijft, — Wat wil men meer? wat wil men sprekender bewijs hebben voor mijn vriend: daar men het relatief gewicht van den Ballast en met het Weegtuig weegt 2 Tandei ik verder wilde uitweiden over de onwaarheid van het gevolg, eertijds afgeleid uit de Proef van Borre, den zoude ik indedelijk uw gezond verstand, en dat van alle Natuurkundigen, beleiden. Wie zal willen ontkennen, dat de Proef van BOYLE, zoo als dezelfde ten allen tijde is genomen, en door U en de volgers van Boyle is berekend, een valsche schijn voortbrengt? — dat dezelfde misleidend is, omdat het Werktuig, waarmede de proef genomen wordt, alle de Lichaamsdelen, waarmee hetzelfde is samengesteld, zoodanig door een OVER DE WATERWEEGKUNDE, 563 Ben verwaart, dat de uitwerkselen, die een Lichaam voortbrengt, verkeerdelijk aan het andere worden toegegeschreven? — dat het verkeerd gehandeld is, als men door deze proef, hoe schoon schijnend dezelfde ook wezen moge, een verschijnsel doet geboren worden, dat, zo hetzelfde niet weerstand kon worden, de grondbeginstellingen der Natuurkunde zou omverwerpen? — En wie zal mij dan niet toegeven, dat, daar de proef op zichzelf enige nuttigheid heeft, vooral om bij gevolgtrekking te bepalen, die eenvoudige wijze, zo als ik dezelfde heb voorgesteld, de verkieslijkste is? — dan laten zich alle verschijnselen, welke de Proef van BOYLE oplevert, duidelijk, volgens de onwederzeggende grondbeginstellingen der Waterweegkunde, verklaren — dan is de proef waarschijnlijk schoon! Denk niet, Mijn Heer, dat ik lust gehad heb om te verdonkeren in plaats van te verlichten, ... dat ik mijne wetenschappelijke vermogens schandelijk ten kwade zou hebben aangevend, — dat list of boosheid mijne pen bestuurd hebben, toen ik U schreef de Proef van BOYLE VALSCH, MISLEIDEND. en VERKEERD. Neen! — uwe goede taal, ter wederlegging van het gevoelen van den Heere HESSELINK, heeft mij verplicht, om op een sterker toon te kennen te geven, wat mijn gevoelen is over de Proef van BOYLE, dan ik anders zou hebben gedaan, indien Gij die zedigheid en bescheidenheid, welke Gij in anderen begeert, in het oog gehouden had. Hier zoude ik mijne bedenkingen, op uwe korte aanmerkingen, betrekkelijk de Proef van BOYLE, kunnen befluiten, waar het niet, dat ik mij verplicht gevoelde, uwe proefnemingen op blz. 170 en 171, en de gevolgen, welke Gij uit dezelve afleidt, te wederleggen. Hoe is het mogelijk, dat deze Proeven één oogenblik in uwe berfenen hebben kunnen huisvesten, zonder dat Gij direct bij uzelven van de dwaasheid dezer Proeven overtuigd zijt geworden! Hoe durft Gij dezelfde mij voor goede munt in de hand flappen! Het spijt mij, dat een Man van uwe kunde en doorzicht zich zoo onbedacht heeft durven wagen. Staan deze proefnemingen eenigermate gelijk met mijne proefnemingen? Laat ons dit zien. — Gij hangt aan een balans een flesch vol water, en brengt dezelve in evenwicht, giet er vervolgens het water uit, en hangt onder aan de lege flesch, met een touwtje, zodat het evenwicht herstelt; nu laat Gij de balans dalen, dat het onder de flesch aangehangen gewicht de tafel, den vloer, of enig ander voorwerp, raakt, waardoor het ondersteund kan worden; Gij behoudt dus evenwicht: — maar is deze figuur nu gelijk met mijne figuur, op dat oogenblik, waarin ik het blaasje doorsteek, om de werking van het Water op de balans en de werking van de Lucht op den aanhangende ballast te onderzoeken? Verre van daar! Ik heb in het tegenoverhangende schaaltje geen tegenwicht hoegenaamd voor het water, hetwelk nu in het geopende fleschje indringt, — maar Gij! Gij laat het tegenwicht in uw schaal, aan den anderen arm der balans! Geen wonder dan, dat, wanneer Gij de flesch weer vol water giet, zij de balans niet zal overwegen. Maar neem, vóór dat Gij de flesch weer vol giet, uw tegenwicht weg; de balans zal daarom wel in evenwicht blijven; en vul dan de flesch met water, dan zal het evenwicht wel verbroken worden. Zoo doe ik, om de misleiding van de Proef van Boyle aan te toonen; en zoo moet Gij ook doen, indien Gij mijn proef in de Lucht volmaakt wilt nabootsen, — en dit hadt Gij kunnen doen, indien U de proef ingevallen ware. Zij is deze: Hangt aan den eenen arm der balans een ongevulde Luchtbol; brengt dezelfde in evenwicht; vult dan die Luchtbol met een ijlere lucht dan de dampkringslucht; hecht dan aan die gevulde Luchtbol zoveel gewicht, dat de werking van die Luchtbol naar boven de werking van het aangehange gewicht evenaart; laat dan uw balans dalen, dat het aangehangen gewicht de tafel, den vloer, of enige ander voorwerp raakt, waardoor het ondersteund kan worden; open dan uw Luchtbol, opdat de ijlere lucht ontsnapt, en de dampkrings- lucht weer invloeit: dan zult U een figuur hebben voorgesteld, overeenkomend met mijne figuur; en de uitkomst zal gelijk zijn aan die ik heb voorgesteld. Wat nu aanbelangt de proef van uw Vriend, die U nog duidelijker dan die van u, en voor de duffleense mensch bevat- zelfde noemt; ik vind er niets fraaiers of beters in, dan in die van U. De proef rust op hetzelfde grondbeginnel, mislei- ding; en het is natuurlijk, dat de uitkomst dezelfde moet zijn; het enige onderscheid, dat ik hier opmerk, is, dat „Gij door deze proef zo van terzijde hebt willen doen zien, dat U de Naam, de Persoon, de Affaire van den Briefschrijver niet onbekend was, en dat Gij dit niet dan onder bedekte termen hebt willen laten blijken, Zoudt Gij nu, bij meerder nadenken, deze proefnemingen wel ter beoordeling van den onpartijdige Lezer hebben voorgesteld? Immers zouden zij kunnen worden gerangschikt onder schijntooningen, die de waarheid bedekt houden, en de gevolgen, daaruit afgeleid, aangezien worden als middelen, om de aandacht des aanzienders van het ware punt af te leiden, Eindelijk moet ik mij nog verantwoorden wegens de door mij gemaakte Vergelijking, dat uw Proef-balanse gelijk een Tooverkaart met Bellen is, die men de kinderen tot vermaak in de handen geeft. Het ware gewis genoeg geweest, dat ik gezegd had: gelijk een Tooverkaart; het overige had er eeuwig af kunnen blijven: maar Gij spreekt de Vergelijking volstrekt tegen, daar Gij zegt, dat er met mogelijkheid geen derde te pas kan komen. BIJZONDERHEDEN WEGENS DE EERSTE LEVENSJAREN VAN DEN BEROEMDEN MUZIKANT EN COMPONIST DOMENICO CIMAROSA, i p CIMAROSA, geboren te Napels, was de Zoon van eenen Schoenmaker; zijn Vader leidde hem op om bakker te worden. Men moet weten, dat te Napels, althans vroeger, de gewoonte plaats had, dat de burgers hun brood ten hunnen eigen hoge kneedden, maar het om te bakken bracht in stadsovens, den eigendom van daartoe bevoorregte bakkers. Bij eenen dier bakkers woonde CIMAROSA als leerknecht. In den beginne was het zijn post, het brood te gaan afhalen, hetwelk in zijns meesters oven moest gebakken worden. Een zijner klanten was de vermaarde APRILE, die verwonderlijk bekwaam Zanger, van de Klasse der zulken, die in Italië, uit welvoegelijkheid, Muzikaal genoemd worden, en die de Zang- kunst tot zulk een hoogte voerde, dat zij in misbruik ont- aardde. De jonge CIMAROSA, in wie de smaak voor de muziek zich begon te ontwikkelen, had het uur opgemerkt, op hetwelk APRILE Zijne tijd bij het klavier oefende; dit uur had hij gekozen om te zijnen huis zijn boodschap te doen. Verborgen in den hoek van een portaal, hetwelk aan de kamer des bewoners grensde, stroomde hij, met het luisteren naar het gezang, al den tijd, welken deze Virtuoos aan die oefening besteedde, en vergat, in zijn verrukking, de boodschap, om welke reden hij was gekomen. Niet minder vergat hij die, wanneer APRILE, in plaats van zichzelf te oefenen, les gaf in het zingen aan een meisje van elf jaar, THERESINA genaamd, welke hij tot Zangeres opleidde. Meer dan eens had deze THERESINA, wanneer zij van baren meester kwam, den jongen bakkersknecht verrast, in zijn muzikale droomerij verzonken, en hem zijn heerlijke en onweerstaanbare zucht doen bekenken voor een kunst, welke hijzelf te eenigen dag met een zwaar gelukkigen uit te voeren oefenen. Geen enkele grond had hij alsnog om zulks te hopen. Daar hij een jongeling van een fraaije, gestalte was, praatte zij gaarne met hem. „Wat doet gij dan hier in het duister te zitten?” vraagde zij hem op een zekeren dag. „Ik luister met verrukking.” — „Zijt gij, een liefhebber van de muziek ?” — „Een zeer groot liefhebber.” — „Verset gij dezelve?” — „Ach neen! Mijn vader heeft geen geld genoeg om mij een meester te geven.” — „Zouden voorraadjes noodzakelijk zijn; en wij hebben die niet.” — „Maar indien mijn meester, Signor APRILE, het noodige bezorgde ?” — „O, dan zou ik zeer gelukkig zijn! Ik muziekant worden! Op mijne beurt, die fraaie zangstukken componeren, welke ik nooit hoor, zonder tot in de grond mijner ziel getroffen te zijn! Nimero zal ik zo gelukkig zijn !” — „Hebt gij een goede zangkunst ? Zingt gij wel eens ?” — „Nu en dan.” — „Gij zoudt dan wel zeer gelukkig zijn, als Signor APRILE te kunnen zingen ?” — CIMAROSA, haar aanziende met de oogen eens van zeventien jaren, doch die hij spoedig nederfloeg: „Ik zou wel willen, zo goed als hij, maar niet als hij te kunnen zingen.” SERAFINA, te jong om deze ondercheid te kunnen vatten, beantwoordde zulks niet, maar deed werlag van dit gesprek aan haar leermeester, die bevel gaf dat men „hem zoude laten bij zich komen, de eerste keer dat bij brood kwam halen. Zijne jonge vriendin bleef daarom eerst in gebreke. Na de eerste vragen naar zijn familie, zijn beroep, zijn zucht voor de muziek en de zangkunst, wilde APRILE een proef nemen van zijn stem. ‚Zoo luidt het kort berigt wegens de eerfte levensjaren van DOMENICO CIMAROSA, De ftelter daarvan eindigt met den wensch , en wij voegen den onzen daar pevens, dat onder de lief- hebbers, die het geluk hebben gehad , hem in zijne muzij= kale loopbaan te volgen, van Napels tot aan Petersburg , ic- mand gevonden worde, bekwaam om meer uitvoerige, doch even naauwkeurige bijzonderheden mede te deelen aangaande dezen grooten Componist, nevens eene opgave van de voor= treffelijke en menigvuldige ftukken , met welke hij Europa heeft verrijkt Qa4 Dr 468 DE UITWERKINGEN - , l ‘DE UITWERKINGEN VAN GOEDDADIGHEID - OPGEHELDERD DOOR EENE AANDOENLIJKE GESCHIEDENIS (Uit het Engelsch.) e Heer EDEN , van ildrofe - hall, had zijne fortuin in Zaai gemaakt, Korten tijd vóór zijn vertrek naar Esgeland te Calcutta eene fchoone en allezins beminnelijke Jongejufrouw gezien hebbende , de Nicht en Gezellinne van Mevrouw àz- WIN, waren hare weinige en nietsbeduidende bezittingen bij hem geen hinderpaal om hare hand te vragen. Hij verkreeg baar ten huwelijk. Hij zag hare fchoonneid, beminnelijken aard en begaafdheden als voldoende huwelijksgaven aan, ea vond zich daarin niet bedrogen: want bare verdienften evere garden hare fchoonheid, Bij zijn wederkeeren in Engeland kocht hij een fchoon Landgoed in het westelijk gedeelte van Esfex. Daar er niets was, waarover hij berouw of kraging gevoelde , gedurende zijn verblijf in de Oost, bezat hij zoo wel een opgeruimden geest als overvloed van tijdelijke middelen, en mogt zich ftreeleu met de hoop op een volgend gelakkig leven, Op eenen donkeren avond, korten tijd na dat hij bezit van zijn Landgoed genomen had, zat hij in een zijvertrek. Een hevig onweêr van (form, regen, donder eu blikfem deed een rijtuig voor zijne deur komen. Een knecht diende hem aan, dat een oud Heer verlof verzocht om den nacht daar door te brengen. Hij vernam tevens, dat de vreemde Heer zoo even van ket Vasteland gekomen was, en van Colchester naar Londen reed; doch dat de voerman , den weg niet regt kundig, en verbijsterd door het geweldig onweêr, de laan , die naar Wildrofe- hall liep, voor den weg naar Rumford genomen had, en dat de oude Heer zich zoo ongefteld bevond , dat hij het niet durfde wagen, verder op weg en tot de naaste plcistere plaats te gaan, "t Is noodeloos te melden, dat hij op de hartelijke wijze werd ontvangen. Zo ontstond 't verhaal van krachten den oude Heer toegestaan om eenige bericht van zichzelf te geven, liet hij zich in dezer voes. VAN GOEDDADIGHEID, 56% volgens hooren: „Ik ben, indedelijk, zeer ongelukkig geweest, en ik weet niet of mijne rampspoeden hoge wel een einde genomen hebben. In het vroegste tijdperk mijns levens woonde ik gelukkig, als Arts, in het noorden van Engeland. Door den dood eens Ooms van Moeders zijde, op het Eiland Antigua, en wiens naam ik volgens zijn begeerte voerde, kwam ik in ’t bezit van grote goederen. Het was echter noodzakelijk, dat ik mij derwaarts vervoegde, om in het bezit van de gewenste eigendommen mijns Ooms te treden. Het schip, in 't welk ik mij derwaarts begaf, werd genomen door een Maorfchen Zeeroover, en naar Barbarijen gevoerd. Mijne Vrienden bleven onkundig van mijn lot: want de Gouverneur van Mogadishu, ontdekkende dat ik een Geneesheer van beroep was, zond mij onmiddellijk naar Fez, om allen behoed, die ik door mijn kunst kon toebrengen, te bieden aan den Keizer. Van Marocco, te die dag gevaarlijk ziek liggende. Ik ben toonde mij bereidvaardig om hem al het stand te betoonen, welke in mijn vermogen was, in hoop dat een gelukkig slot mij mijn vrijheid als een beloning zou fchenken, — Daar hierin vond ik mij deerlijk bedrogen.. Mijn gelukkig slot in de herstelling des Keizers deed hem begrijpen, dat ik een noodig man ten Hove voor zijn gezondheid was; waarom hij mij niet wilde vrijlaten, Mijn onverduldig verlangen daarnaar bemerkende, needed hij alles af, wat mij enige gemeenschap kon doen krijgen met iemand, die aan den Britse Con(ol enig bericht van mijn coëffand zou kunnen geven. In alle andere opzigten (dit recht moest ik hem laten wedervaren) behandelde hij mij met de grootste vriendelijkheid; ik leefde in overvloed, — Na s Keizers dood onderging mijn toestand, gedurende enigen tijd, geen verandering alhoewel: want zijn Opvolger oordeelde mij voor zijn gezondheid zoo noodzakelijk als zijn Vader gedaan had. In't einde begon mijn zware geestigheid tot wanhoop over te hellen: achttien jaren lang had ik in die gevangenis gefaamd; mijn gezondheid was zichtbaar van mij geweken, en de jonge Keizer ftemde eindelijk, met een zachte menschlievende goedheid, in mijn vertrek. Hij liet mij niet weggaan zonder betoelingen van vriendschap; hij schonk mij een ruime vergelding voor mijn getoonde diensten, niet voor de schuld, waarin men mij gehouden had. Overzalig kwam ik in Duitsland, en, van Hamburg naar Colchester gevaren, ben ik uit meer door vermoeidheid en zwakheid afgemat, dan door de ongerustheid en angst, welke mijn boezem nageren, om kennis van mijn familie te krijgen; deze bestond, toen ikzelf verliet, uit mijn vrouw en een kind, drie jaar oud. Ik liet deze in ruime omstandigheden over aan de zorg van een vriend, maar, indien zij niet meer leven, (hier stopte zijn stem) indien zij niet meer leven! O dat het dan de Hemel behaagde, ook mijn dagen af te snijden, of dat ik niet hierheen was gekomen! Epens deelneming in dit verhaal en den toestand van zijn gasten behoef geene beschrijving. Hij vroeg hem, waarmee hij hem van dienst kon zijn in de verlangde opsporing. „Ik heb,” kreeg hij ten antwoord, „reeds van Colchester geschreven, en ook van hier. Ik houd mij verzekerd, dat ik binnen een dag, of binnen weinige uren, een tijding zal ontvangen, die mijn geluk of ellende beflitst. Ik was, Dr. CLEMENT, in de Stad Leeds.” - Goede Hemel! riep een uit, Dr. CLEMENT, van Leeds! Mijn vriend, mijn verlosser. 'En mijn beschermherder! Hij viel hem om de hals, De Vreemde stond verstoeld over dit bedrijf, — Hebt gij, vervolgde Eden, vergeten den armen jongen, dien gij bewaard hebt voor een schandelijke slage, in uw huis opvoedde en voorthield? De oude Heer, hernam hierop, naauwelijks in staat om een woord te uiten: 'FRANK, dien ik ter herinnering beschuldig.' Dezelfde, sprak Eden, dezelfde arme FRANK Eden, dien zij behouden en beschermde hebt; die nu, door Zijn Hemelse gunstigheid, schijnking, geacht en in overvloed leeft, en nu een bijzondere schap maakt, welke alle beschrijving te boven gaat, daar hij onder zijn dak zijn weldoener mag ontvangen! FRANCIS Eden was de zoon van een arm man. Zijn ouders waren gestorven, toen hij nog een kind was, Overgelaten aan de bezorging van een verre bloedverwant, is het niet te verwonderen, dat tot op zijn tiende jaar zijn opvoeding werd verwaarloosd, Hij werd, wegens de poging om vruchten uit een wijnboom te stelen, voor het gerecht gebracht. Hij vond op 't punt van gefrust en naar het werkhuis gezonden te worden, De heer Clement was er bij tegenwoordig. Bewogen door het voorval en de tranen van de knaap, sprak hij te zijn behoefte, nam hem naar huis, en, daar hij de jongen vlug en leergzaam vond, liet hij hem in de noodzakelijke kundigheden onderwijzen, en beval hem voorts aan een Koopman te zenden. Deze had hem, daar hij zich zeer verdienstelijk gedroeg, naar Indië gezonden, opdat hij daar verder zijn fortuin moge maken, Bekwaamheid, vlijt en braafheid deden zijn zaken zoo vooruitgaan, dat hij met schatten maar 's naar het Vaderland terugkeerde. Dan noch schatten, noch uiterlijke allerguntaughte omstandigheden, noch achting, noch bewustheid van een braaf gedrag, waren in staat, zijn geluk volkomen te vestigen. Zijn Gasten Vriend bemerkte zulks, In de schaduw van een grooten boom bij het huis zittende, en wachtende op de tijdvloek, welke Dr. CLEMENT met zoo veel komers als verlangen te gemoed zag, zeide hij tot EDEN: „, Gij scheint vol gepeinzen — al te vol gepeinzen voor den gelukkigen toestand, Waarin gij u geplaatst vindt,” Eden zag hem met eenige verwondering aan, zuchtte „dan zijn zijn oogen naar beneden, zeggende: Gij hebt het dan opgemerkt? In de daad, mijn Vriend, ik vrees dat ik niet goud ben. Bij u wil ik mij aan geen achterhoudendheid schuldig maken. Nogtans kan ik de oorzaak niet wel ontvouwen; dezelfde is zoo vreemd, zoo kiesch en teeder, doch genegen om mijn geluk te zullen stiften: Mijn Vrouw moet = hier hield hij op. Dr. CLEMENT zag hem met verwondering aan. Hij ontzette zich, Treurige denkbeelden zweefden voor zijn geest. Hij schroomde de zaak verder te onderzoeken. Hij had de Echte genoot van Zijn Vriends, in alle opzichten, uitmuntend gevonden. Zij was, in de daad, wat achterhoudend, en had iets treurigs in haar voorkomen; maar zij was tevens zoo nauwelettend in haar gedrag, betoonde zoo veel eerbied voor haar Echtgenoot, zoo veel belangstelling in hem, Na een poos zwijgens zeide-bij: „, Het is onmogelijk, zij moet goed wezen!” Meteen verbande hij alle opgevatene vermoedens, schaamde zich, dezelfde opgevat en eenige oogenblikken gekoesterd te hebben. Op zichzelf en niet over EDEN te onvrede, zeide hij: „, Is zij niet uitmuntend?” Aller. Wittemuntendst, hervatte Eden, allerbeminnelijkst, allerinnigst — zuiver vlekkeloos, als een engel des lichts; en nogtans ik vrees — een diepen zucht flakende, voegde hij er nevens: Ik vrees, dat ik de man harer verkiezinge niet ben! Zijn vriend verzocht, op de deelnemendste wijze, nadere ontvouwing, Hare kieschheid, vervolgde erpen, is in de daad zeer groot. Zij was van een aanzienlijke afkomst, en had grond om rijke middelen te wachten: zij verloor haar ouders, en zag zich in een vlaam van beginnende geborgenheid gebracht. Voldaan in alle opzigten, over haar gevoelens en gedrag, getroffen door haar bekoorlijkheid, en waarnemend, hoe zeer het haar kwelde, iets te zeggen van de omstandigheden haar vorigen levens, heb ik. Zodoor dus lange, daar wij al langer gehuwd geweest zijn, mij wederhouden om naar die bijzonderheden onderzoek te doen; en dit te meer, dewijl zij, bij alle zoodanige gelegenheden, schijnt, meer mijne dan meer gelijk haar eigen gevoelens te paren. Dit is meer dan ik kan dulden, Dit is de oorsprong van mijn lijden. Zij schijnt gedurend voor haar geest op te roepen, dat ik haar met een faal van afhankelijkheid, tot een haat van rijkdom verheven heb, Zij voelt geen genoegzame waarde op haar verdiensten, en is al te diep doordrongen van het besef haar grote verplichting aan mij. Zij acht mij waarlijk te hoog; zij is zeer dankbaar; maar dankbaarheid is geen liefde. Haar liefde gaat in haar dank. Barmhartigheid als of ware verloren. — Wat kan ik in dit geval doen? Alle mijn pogingen, om haar met zichzelf te bevredigen, alles wat ik doe om haar te behagen, trekt ten toevoegsel haar aan den last: der verplichtingen, welke haar drukken, ik wanhoop bijna, om in haar die vriendschap, die toegenegenheid op te wekken, welke alleen bestaat tussen lieden, die zich aan elkander enigszins gelijk achten. En, indien dit het geval zij, dan kan, volgens mijn denkwijze, onze Echtverbinding niet gelukkig zijn, — „Hebt gij ooit,” vroeg CLEMENT, op een toon, die grote deelneming aanduidde, „haar onderhandelen over dit zoo aangelegen onderwerp? Mevrouw ALWIN, antwoordde EDEN, ja, het gedaan; echter zeer niet uit in onze naam, maar als t ware in gevolg van de gemeenzaamheid, welke tussen haar en mijne Echtgenoot had plaats gegrepen: zij heeft uit hare mond de oprechte, maar moeilijk afgelegde bekentenis deswegen ontvangen. Zij vermelde haar, dat zij, de grote verplichting aan mij gevoelt—de, mij niet kan aanzien op die voet van gelijkheid, als zou zij voegen, om die vrijmoedigheid, die ongedwongenheid en gemeenzaamheid, welke ik verlang, daar te zullen vallen. „Heeft zij,” vroeg hierop CLEMENT, „enige andere bepakking dan de Familie van Mevrouw ALWIN?” „Ik weet zulks niet,” hervatte EDEN, Haar Vader, die FITZALLEN heette, bezat enige eigendommen in dit land; maar veel meer op een onze Amerikaanse Eilanden, welke weet ik niet. Nog een kind zijnde, verloor zij hare Moeder, en haar Vader (om welke reden weet of herinner ik mij niet) was vóór die tijd buiten 's lands gegaan; en heeft men sinds nimmer van hem gehoord. Toen tussen tijden zijn hare bezittingen in de West-Indiën zoo zeer ten achtere gegaan, dat er weinig van kwam, De lieden, die hier te landen hare bezittingen beheerden, maakten een bankbreuk; hierdoor verviel zij in omstandigheden, zoo lastig te herdenken als te ondergaan. De éénige, die haar vriendschapsblijken schonk, was Mevrouw ALWIN, die haar waarlijk als een Zuster behandelde, en die zij naar Calcutta vergezelde, en dit Hij zat in diepe peinstverzonken; hij zuchtte; hij hield zijn hand op het voorhoofd; zijn borst klopte zigtbaar. Epen kon niet nalaten dit alles op te merken, en te vragen, of hij zich ongeveerd gevoelde? Clement gaf geen antwoord, alsof hem niet gehoord te hebben, rees van zijn stoelpoot, en wandelde met alle blijken van de uiterste gemoedsbeweging. Daarop zich scheelend omkeerende, zei hij, "Ik, moet Mevrouw Eden zien!" "Zij zal u opwachten", sprak Eden, op een deelnemend en verwonderd toon. — "Zij is mijne Dochter!" riep de Vreemdeling uit: "Is dit het voor den geest gekomen? Maar neen! Ik moest dit niet gezegd hebben, helaas! ik kan mis hebben! Nogtans nam ik, uit Engeland verwekkend, de naam van Fitzallcyx aan voor mijne Dochter, nog een kind. Al hoorde ik intiem van haar, Hare Moeder is dood!" Dit zeggende, viel hij in zijn stoel neder, en vond verligting in het stromen van een tranenvloed. Woorden ontbreken, om Edwards gevoelens te beschrijven. Zijn verwondering, echter, enige opkomende twijfelingen en vrees, werden scheelend overwonnen door zijn hoop, en zijn hoop als 't ware vervolgend door de verrukkende verwachting. Het dierbaar voorwerp van zijn teede voorste en getrouwen liefde zou het kind worden van zijn oudsten Vriend, en zijn Verlosser, zijn Weldoener! Zij zou nu zichzelf voelen op die voet van gelijkheid, welken zij, door een tot uitersten gedrevene kieschheid van gevoelens, voor iets wezenlijks hield tot vertrouwen en huwelijksliefde. Indien er enige verplichting overbleef, was hij de verplichte persoon. Epen verzekerde zijn Vriend, dat het zoo zijn moest, en dat, inzoverre jeugd op ouderdom kon gelijken, zijn Dochter op hem geleek. Hij drong er daaromvolgens op aan, om die ontdekking onmiddellijk zijn waarde Matilda te doen weten. — "Matilda!" riep Clement, thans eenigszins van zijn verrukking bekomen, uit, "Matilda was de naam van mijn Kind!" Hij sprak dit op een toon van het teederste welgevallen. Vraag en antwoord over de Fransen Geschiedenis, welke in de grond op waarheid rust, en welke gevoelens dezelfde eigenaardig doen opwellen, één denkbeeld, des houd ik mij verzekerd, zal dezelfde gewis verwekken in de harten van alle menschenvrienden: zij zullen, met het volle genoegen, ontdekken, dat het opvolgen van een menschlievende opwelling, en het diensvolgens volvoeren van weldadige bedrijven, uitwerksels kan doen geboren worden, zoo gunst- en troostrijk, dat zij alle berekening te boven gaan, en zelfs alle gissing, op een tijd, dat men alle verwachting eener gunstige uitkomst verloren rekent. Anekdote van den Marquis d'Argens, Kammerheer van Frederik den Grooten, Bij den Zevenjarigen Oorlog verkreeg de Marquis met veel moeite verlof, om zijn familie te Aix, in Provence, voor eenige maanden te gaan bezoeken. Intussen kreeg Koning Frederik de Groote den inval tot het samenstellen van een Mandement van Monsigneur den Bisschop van Toul, tegen de Ongeloofigen, die zich Wijsgeeren noemen, Hij deed daarvan afdrucken verspreiden in alle de herbergen, die aan den weg van den Marquis naar Aix gevonden werden. Zoo klaar werd deze in het Mandement aangeduid, dat hij zich niet konde miskennen, en boven anderen in den band gedaan. Voor het overige was het geschrift uitgevoerd met kundig inzicht; het bezat alle de kenmerken, tot zulk een onderwerp vereiste een Apostolische toon, Zeer Christelijke aanhalingen van plagen, en uitweidingen, meer door ijver ingegeven, dan door bondige redeneringen bekrachtigd. De Marquis werd er duidelijk bedoeld. Groot was zijn spijt deswegen, vooral vanwege zijn Broeder, een Voorzitter van het Parlement van Provence, In zijn gramfchap was hij alleenlijk op wraak bedacht; het geschrift had hij geaccepteerd in handen, en floeg er elk oogenblik zijn oogen op. Eindelijk ontdekte hij op den titel en in de inleiding van het gewaande Manifest, dat de heilige Kerkvoogd, verdediger van den Gods-dienst, zediglijk zich den titel gaf van Bisschop in pijn van Aartsbisschop, aan den zetel van Aix verbonden. Meer behoefde hij niet om de grap en den opstellet te ontdekken. Op eenen luchtigen trant deed hij van zijn ontdekking verstaan aan Koning FREDERIK, in eenen brief, waarin hij schreef: "dat de Duivel, willende kwaad doen, niet altijd slim genoeg is, dat in dit bijzonder geval deze geest der tweedragt had verzuimd, te rade te gaan met den Koninklijken Almanak, een zeer waardig boek, hetzelfde welk in de Hel niet zeer gezien is, aangezien het, zooals bekend is, naast de heilige boeken de meeste ware kennis bevat; dat, indien de Duivel den Koninklijken Almanak had ingezien, hij aldaar zoude gezien hebben, dat de Stad Aix eenen Aartsbisschop heeft, en niet slechts een kleinen Bisschop; dat deze dwaling de onkunde aan het werk van den Boze tevens aan den dag liep; dat, wat hem aanging, zoo dacht hij zijn eerbare hulde aan de voeten van zijn Majesteit zou hebben afgelegd, hij zich zou nederzetten tot het schrijven van een volledige historische, wijsgeerige en Christelijke verhandeling. TRANSEN. Waarom schijnt Almachtig wil ik in 't oog der Vrouw, een waanderen, Dat wisselrijker dan rapier of lans of zwaard treft, De togten stuk of (zilp, overtust of in doet flapken, En de afgepijnde ziel aan staar en stof ontheeft? Waarom, bij 't zielbevriend kusken, Het vlammen kweeken, vlammen blussen, En wat de wellust zaligst heeft; Waarom, bij 't boezemtreffend lonken, Weemoedig weenen haar geschonken, Dat lust en lonk te boven treft? Was 't niet genoeg, dat oog te ontvlammen, Dat kwijnt of flikkert, vleit of dwingt? Waartoe dat tintelend oog, bij 't moed- en magt-verlammend De toverkracht verleend, die uit een traan ontpringt? Zie necror's heldenborst met dubbel staal bezemen, Tot Troje's wisfen val zijn leven rustig wagen; Hij weet, in nood en dood, van wijken noch verlagen, Maar weent, bij 't weenen van zijn Vrouw! Kon 't purpurne Raadsheer's kleed, der Grijsaard's grauwe haren Coriolanus hart vervoeren noch vervaren; Zijn boezem zwoegt van smart bij Moeder's rouwgebaar, En Rome's redding daagt door 't weenen van zijn Vrouw! Waar vroedzaamheid, moed noch macht vermogen, Waar raad noch rijp beleid, noch doorzicht door kan zien, Daar is nooit euvelmoed zoo hoog ten top getogen, Die 't roekloos wagen dorst, den weemoed weer te beiven. Sla 's Werelds boekrol op, en lees der Tranen glorie! Wat Steden stout gevestigd, — verwoest, in puin verkeerd, Wat last, wat lust en rust, wat bloed in ’s Lands Historie, Door Tranen van een Vrouw, gewraakt, gewrocht, geweerd! Te zien, hoe 't Vrouwlijk oog door vuur en vocht verrast, Wee hem, wien ’t nooit geviel, Welhem, wien ’t vaak gelukt Den strijd der deugd te zien, schoon ze in haar tranen plaste, De doodverf op 't gelaat, den boezem neer gedrukt. Zoek dan geen zegepalm, waar Vrouwen tranen vlieten! Wen de overwinning schaadt, is vlucht of nederlaag plicht. Maar ziet ge aan Vrouwlijk oog den Tranenvloed ontstijgen, Eerbiedig 's Almachtigs wil, bewonder, zwijg, en zwicht! D. H. ME NGE LIWERK; TOT FRAIJE LETTEREN, KUNSTEN EN WETEN. SCHAPPEN, BETREKKELIJKH EDEN. DE VOORNAAMSTE LEVENSBIJZONDERHEDEN VAN JOHN WICLIFF, EEN VOORLOOPER DER KERK- HERVORMERS, Aan de Heeren Schrijvers der Vaderlandse Letteroefeningen. MIJNE HEEREN! Bijna toen JOHN WICLIFF, in een strikten zin, niet als onderdeel van de Kerkhervormers behoorde, zal zijn paard voor altijd met verdiende lof pralen, in dat donkere tijdperk, wanneer 's mensen geest zich met de duisternis omgeven vond, en de Christelijke Godsdienst ten zeerste verbasterd was. Hij mag gezegd worden een Voorlooper der Kerkhervormers geweest te zijn. ’s Mans Levensgeschiedenis, schoon met vele duisterheden omgeven, verdient overweging; en zullen wij, op zulk een afstand van tijd, hem den welverdienden lof niet weigeren, hoezeer ook door zijn tijdgenoten en latere vijanden van Licht en Waarheid verguisd en belasterd, Het is de Beoefenaars der Kerkelijke Geschiedenis bekend, hoeveel er over die Man getwist en gespreken zij. Dan, zonder ons in die gesprekken, zoodanig uit te maken, te verdiepen, willen wij de voornaamste Levensbijzonderheden van welke, die we in het Engels aan troffen, mededeelen, in de hoop dat dit Stukje een plaats onder de Levensbeschrijvingen in ons Mengelwerk mag bekleeden. Ik ben, enz.. In 1314, onder de Regering van EDWARD DEN II, Koning van Engeland, werd JOHN WICLIFF geboren, waarvan men weet 's Mans geboorteplaats niet. Zijn ouders, hem tot de Kerk schikkende, zonden hun zoon naar Queens College, te Oxford, toen nieuwlings opgericht. Dan, de jonge WICLIFF aldaar de gelegenheid tot het voortzetten zijner letterenstudie niet zoo gunstig vindende als hij verwacht had, ging hij over in Mertons College, te die dag voor een van de geleerdste oefenplichten gehouden. In Mertons College zette WICLIFF zijn letterenstudie met zulk een ijver voort, dat hij gezegd wordt de afgetrokkenste gedeelten der Werken van ARISTOTELSES zich in het geheugen geprent te hebben. Dan, de Redekunst diens Wijsgeer trok inzonderheid zijn aandacht, en hij bevorderde zich bovenal op dat gedeelte; waardoor hij een zoo schrandere en afgerichte twistredenaar werd, dat hij op de gehele Kweekschool geen mededinger vond, die in den strijd niet bezweek. De Godgeleerdheid die dagen beantwoordde aan de Redenaar: ’t geen verste van de waarheid verwijderd was, scheen het meest der waarheid nabij, althans der najaginge van den Kweekeling in Wetenfchappen hoogst waardig. ...Wij cirkelde zich eenigen tijd in die toen geliefde oefenbaan, en werd zoo volmaakt bedreven, dat hij alle de fijnigheden en trekken van die vreemde bezigpraat, doorgaans de Schoolfeile Godgeleerdheid geheeten, meesterlijk verstand, en dit wapen tegen zijne partijen met voordeel bezighield, ze welhaast nogtans bemerkte WICLIFF’s gezond verstand het onvruchtbare van zulke oefeningen; hij zag de kronkelpaden van die doolhof, en zocht een eenvoudiger en rechtlijnig pad. Hij nam (welk een stout blauw in die dagen!) de Heilige Schriften ten voorwerp zijner beoefening, en maakte daarover zijn eigen aanmerkingen, die hij opteekende, Hierdoor verkreeg hij die edele vrijheid van denker, welke naderhand in zijn schriften met zoo sprekende trekken doorstraalt. Zijn tijdgenoten noemden hem met onderscheiding, naar de gewoonte die dagen, den Strangletijse Leeraar. Bij deze hoofdzaak voegde hij het opdoen van kundigheden in de Kerkelijke en Burgerlijke Wetten, en wordt hij gezegd in de Wetten zijns Lands grote bedrevenheid bezeten te hebben. Intussen nam zijn achting met de vermeerdering zijner kundigheden toe. Men hield hem niet alleen voor een bekwaam Man, in de vele velden, waarop hij zich had toegelegd, maar ook voor een deugdzaam en godsdienstig Man, voor een oprecht naspoeierder der waarheid, en een standvastige verdediger van dezelfde, wanneer hij meende ze gevonden te hebben. Zoodanig een lof kan vrij algemeen klinken, zolang bijzondere belangen van anderen onaangeroerd blijven, doch die onaangeroerd te laten, in een tijd, dat zedenbederf algemeen heerscht, is de moedige waarheidsvriend onmogelijk. De eerste gelegenheid, waarbij WICLIFF het oog meer bijzonder op hem deedsbaar, was zijn verdediging der Oxfordse Universiteit tegen de Bedelmonniken, welken hij lustig doorhaalde in een Verhandeling, waarin hij betoogde, welk een groot onderfcheid. Er plats had tusken de Afvallen van CHRISTUS en die der Bedelmonniken, en in 't breede gesprek over de verplichting, om, op de een of andere wijze, te beste van de Maatschappij te arbeiden, sinds degen tijd begon de Oxfordse Universiteit hem aan te zien als een harer eerste voorvechters; en in de volgende van de achting, door hem verworven, werd hij kort daarna bevorderd tot het Meesterchap in Baliol College; vervolgens verkreeg hij de post van Regisseur in Canterbury-hall, door tussenkomst van de Aartsbisschop van Londen; dan, na den dood van diens Kerkvoogd, werd WILKINS afgezet door de Aartsbisschop LANGHAM, bij wie de Monniken zich vervoegen hadden, de aanvallende door StrP van een wereldlijk Priester tot die ware godheid betwistende, WILKINS beriep zich wegens die afzetting op de Paus, en werd, nadat het pleit lang gehangen had, hetzelfde te Rome ten nadele van WILKINS uitgewezen. Men hield voor de ware oorzaak van die voor hem nadelig uitval, dat hij in dit heilige tijdsbeeld, als Regisseur, de Religieuten tegenover elkaar opstelde, heeft men zeer verkeerd geduid op de Godsdienst te flanzen: niets gaat vaster, dan dat hij er de Monnikenorden door vond, 's LEVENSBIED VAN HEDEN geschreven had tegen het gezag van de Paus aan het Koninkrijk van Engeland. Ondanks deze vernederende teleurstelling bleef WILKINS in Oxford, waar zijn vrienden hem een Kerkelijke waardigheid met een Inkomen bezorgden, alsmede het Hoogleeraarschap in de Godgeleerdheid op die Hoge school. Met de waardigheid van Doctor in de Godgeleerdheid bekleed, en de stand, tot welken hij nu verheven was, deed hem nog sterker dan voorheen ijveren, niet alleen tegen het schandelijke en hoogst ergerlijk leven der Geestelijken, maar ook tegen de verbasteringen, die, van zeer vroegen tijd af in de Christelijke kerk waren ingeflopen. Het gevolg hiervan was een geweldige tegenkanting van de Geestelijkheid tegen de Vrijfpreker. Dan het geweld van de vervolging werd een groot tijd afgeweerd door John, Hertog van Lancaster, die toen ten tijde als 't ware het Koninkrijk regeerde, EDWARD DE II, al te zwak van lichaam en geest zijne de, om het Rijksbewind in handen te nemen. Hoe hartelijk de Paus deelnam in dit geschil, bleek, "dat hij niet minder dan vijf Bullen naar Engeland afvaardigde. Van deze waren er drie gericht aan de Aartsbisschop van Canterbury en de Bisschop van Londen, een vierde aan de Universiteit van Oxford, en een vijfde aan de Koning. Nevens de Bullen aan de Bisschoppen zond de Paus een afschrift van de Kettersche Artikelen, van deze Kerkvoogden vorderende, dat zij zouden onderzoeken, of Wicliff in de daad de Leerbegrippen, daarin begrepen, beweerde; dat zij, indien dit bleek het geval te zijn, hem terstond in hechtenis zouden nemen, Of, indien zulks niet gelukte, hem dagvaarden, om, binnen het verloop van drie maanden, zich bij de Rechtbank te vervoegen. De Pauselijke Bullen werden door de Koning en de Universiteit van Oxford verworpen; doch de ijver der Bisschoppen vergoedde ruim en rijkelijk die verzoeting, der Pauselijke Bevormingen aangedaan. De Bisdom van Zonden gebood niet alleen aan den Brief hem toegestonden, maar deed alles in de geest des Pauselijke hem toegestelten Bevormingen. Dan had hij, vreemd genoeg, den eersten stap gedaan, of hij ontving een staaiig bevel van den Hertog van Lancaster, om met de gevangenneming niet voort te varen. Iemand van wege zijne begrippen gevangen te zetten, "betuigde de Hertog de Kerkvoogd, kon niet gerechtvaardigd worden door de Wetten van Engeland. (Welk een vrij geuit gevoelen in de Veertiende Eeuw !) Hij nam deswege de vrijheid zijne Lordschap te verzekeren, dat, indien hij tot zulk een suiterste voortvoer, hij de gevolgen moest afwachten. Deze bedreiging baarde zo veel onrust bij den Bisdom, dat hij het plan der gevangenzetting liet varen, zich vergenoegende met WICLIFF te dagvaarden om voor een Provinciale Synode te ver verschijnen in de Kapel van Canterbury, tenzelfden tijde hem een afschrift ter hand tellende van de Artikelen, die als bezwaren tegen hem waren ingebracht, met uitgedrukte begeerte dat hij als Gedaagden verklaring daarop verlangde, en dat hij daarop een verklaring gaf. Op den vastgestelde dag verscheen WICLIFF, en, over de Bezwaar-artikelen ondervraagd zijnde, gaf hij een Geschrift over, waarin hij de zin opgaf, waarin hij die stukken beweerde. Men wil, aan den eenen kant, dat de Doctor, te dezer gelegenheid, zich niet in het grootste Kuche vertoont; dat hij vele Artikelen op een gedwongene wijze met veel kuns uitleidde, en alles met lange plichtige toewijding doormengde. Aan den anderen kant trekt men de echtheid van dit verklaring wegens de harigen wijze van schrijven in twijfel, daarzelfde niet ter hand gekomen is, dan door middel van Pauselijk gezinde Schrijvers. Terwijl de Bisschoppen raadpleegden over WICLIFF's Belijdenis, welke, met hoe veel omzichtigheid opgesteld, ver was van te voldoen, werd het volk binnen en buiten de zaal zeer onrustig, roepend, niet te zullen dulden, dat aan WICLIFF enig geweld werd aangedaan. De Bisschoppen deden de Vergadering scheiden; den Doctor verboden hebbende, voortaan de Lezingen, waarover men hem onderhouden had, te prediken. Weinig gehoorzaamheid betoonde WICLIFF aan dat verbod; hij ging barrevoets en met een ruwe pijn het omliggende land door, bij gelegenheid voor het volk predikend, en, deed zulks onbewimpeld in zijn eigen vesting. Zijn ijver brak nu los te meer vrijmoedigheid, uit, totdat het fati gevolg had. Het verhaal hierna. Sinds die beslissing en die gelegenheid. 'EITS OVER DE GEBAREN, MET BETREKKING TOT het nut en aanbelang der Gebaren in de mondelinge Vorragt is te overbekend om een breedvoerde bespreking te behoeven, en hij, die het geringste denkbeeld van 's mensen gewaarwordingen bezit, bemerkt dusdelijk, dat onder de zelve een Redenaar niets op den hoorder kan, uitwerken, daar zij, even gelijk de woorden, als de tolken van onze gedachten moeten worden aangemeten. Echter dient iemand, die in het openbaar wil leeren preken, niet zoveel te beginnen met het oefenen derzelfde, als. gen, zonder ook uit ten naasten bij de gepaste gebaren te bezigen. Voornamelijk zou ik alle grote studies durven ontraden, om de armen in dit opzicht geregeld te leren gebruiken: de voornaamste en meest uitdrukkende gebaren worden door de verschillende gelaatstrekken vertoond; deze nu, worden sterker en juister, naar gelang het gevoel bij de spreker toeneemt; waarom de grote en voorname oefening is, om dat gevoel, door het uitgedrukte denkbeeld als ’t ware met geweld voor de geest te brengen, te doen ontwaken. Alleen dient hier in aanmerking te komen, dat men een zekere losheid in de armen moet trachten te bekomen: want al krommingen derzelven, hoe juist zij met de uitdrukking overeenkommen, wanneer dezelfde op een stijve en gedwongen wijze gescheiden, zijn hinderlijk voor het gezicht van de hoorder, en verzwakken den indruk. De gebaren met de handen of armen moeten meestal uitdrukkend zijn, dat is, zij moeten meestal den indruk, die de spreker door de uitdrukking in de ziel wordt, aan de dag leggen, om 't zelfde gevoel in de hoorder over te brengen. Niettemin kan men soms, door middel vanzelf, te gelijk het voorwerp, waarover men spreekt, als 't ware af te beelden; doch hieromtrent is een gewichtige aanmerking, dat men zulks nimmer kan doen, wanneer men spreekt van een walgelijk en voor 't gezicht hoogst onaangenaam voorwerp. Cicero, in zijn Redevoering tegen VERRES, wanneer hij het schandelijke gedrag van die Praetor, dat hij een Burger van Rome, op een publieke plaats, door beulshanden had laten kastijden, voor het Romeinse volk ontvouwt, zou zich zeer verkeerd hebben uitgedrukt, wanneer hij die afschuwelijke daad door gebaren had willen afbeelden: want de hoorder, door het deftige en ernstige van de uitdrukking als 't ware aan de lippen van de spreker geboeid, zal spoedig allen indruk verliezen, op 't gezicht van zulk een misfelijke vertoning. Maar, zou men hiertegen kunnen aanvoeren, een afbeeldend gebaar kan niet anders dan het uitgedrukte denkbeeld in de ziel vertegenwoordigen. Zulks is alleen waar, wanneer deszelfs gezicht niets aanstootlijks bevat; in dit geval kan het soms zeer veel voor de overreding van de hoorder toebrengen, daar het als dan een middel is om het denkbeeld te verlevendigen, en het gevoel der uitdrukking bij de hoorder sterker te maken. 