Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
Item so is Herman Worm komen inder spoeyen voir Vtrecht met een scheepje salts, dat hij verteld heeft goed tijt en be- indeld allen onrecht, die hij daar van schuldig was, des samen gebodet hem de stad van Vtrecht van daar niet te reizen en te varen, en Herman en wist dat nog en weet ook niet, wessij hem tegen, des worden hem binnen der tijd daar hij met zijn scheepje daar ligt was ontferd en genomen sijn anker van zijn scheepje, die hij weer open moest ver xxviij blauwe gulden, daar van hij onder de stad van Vtrecht richting van begert, en met van den schade, die hij leet daar wijlen dat hij daar lag, dat te weten van Sint Nicolaas mis verwen Vastenlaant of langer, daar hij wale hundert soldaten bij te schade had, als hij den raad en den oversten van Vtrecht dukkers en menigveld gerucht en geclagd heeft, en des hem niet gericht werd. Item soecht Hendrik heer van Wisch, dat hem de van Deventer een knecht afgevangen en gedood hebben boven dat Hendrik nog hier vijand niet was en waren, noch op hooren schade niet geweest en hadden, dat Hendrik duiker verwacht heeft, doch en is hem daar geen richting af moe gekomen schijn. Item Zein Jzels heeft doen bannen Egbert Beck (Bark) aan zijn moeder en broer voor erfrente, die Zein meende dat men hem schuldig is van goede, dat in Veluwe gelegen is, daar Egbert niet meer af is geert dan laat recht, want hij meent dat hij niet schuldig is, en heeft bij den te schade gehad 1 gulden. Item zo kroent Gijsbert Pyeck, dat Arnt zijn vader, dem God genade, binnen geleide des bisschoppen en der staat van Tricht gevangen zijn zoon en knecht afgeslagen en ter dood gebracht was, dat alles geschieden uit den gesticht van Urgen. En Gijsbert gezien daar van hem en den zijn richting te volgen, als hoewel des van hoors vaders wegen nooit is; onze genietende heer heeft hem dat oordeel, want Arnt tijdens zijn rechten en adviseur van zijnen genaden was. Gebrek Gijsbertsz. van Ranwijck op het gesticht van Tricht. Inden eerste naam Wouter van Dornick Rutger van Ranwijck, ivperde en vierden die tot Denter en verkocht zich daar, daar heeft Rutger vervolg op gedaan aan die staat, dat zij hem richten zouden, want hij hoer viand niet en weer, des hem niet geschieden en is. Item daar na kwam Wouter voorts en nam Gijsbert Rutger van Ranwijck xi koien, en daar waren mee vier of vijf burgers van Renen en dreef die hebben in de staat en sloten die daar, en Gijsbert heeft dat vervolg vele werft, doch en kan hem daarvan enge beschermer gescheld. Item die burgers van Renen zijn gekomen tot Ranwijck en hebben aldaar Jan van Oyhusen gevangen onbewaard en ontsegt, en hebben zijn dooren onmiddellijk geslagen met geweld en hebben hem en zijn vrouw twee keer geslagen, en dat zijne genomen, dat hem schaawd heeft en niet geleed en zoude hebben om er op te reageren. Item zeggen Jan van Heteren en zijn broeder, dat zij gerechtigd zijn aan Werdensteyn en zijn topbehoren na het inlezen van hun brief, des hem niet volgen en mogen. Item doe men dat huis tot Ravenswade upsloech, namen die stuk Willem van Echtelt Jansz. knecht van Heteren, ik meeren, die werd ik waaren 1 gul. Item Bernt vten Enge is gekomen tot Wyell aan mijne heren stroom van Gelre, en heeft aldair gevangen Lamp Henricxz, zijn onderste en bezet voor schoult, die hij schuldig was den jongere van Gaesbeke, en hem mee gevoerd en in den stock gezet, en ook nu mijn heren onderdanigen in den sticht bezet, die doch den bisschop noch den sticht niet broedzuchtig en waren noch en zijn, Item Geerlof Lass. tot Wye heeft genomen Egbert Evensoen van Heerde 1 gul. zonder recht en rede, die welke Geerlof heeft ook bij te schaden gehad 1 gul. Simul 5 gul. Item worden Willem Velthuys, mijn heren vanger, genomen xviii schapen, den dief die hier volgen naar tot Erkenstein, daar hij gevangen werd, en Velthuys knecht daar tegen, sokle hij zijn knecht kwist krige, et moet hen kosten 40 gul. en zij lieten den dief lopen, en dat deed Derick van Dorre. In deze materie hebben onze genedige heren raad en de stat van Utrecht de coeputaten uit den land van Gelre geleid. Binnen Utrecht geluift en gegeven, alsof dat die coeputaten uit den land van Gelre, die geen vijanden waren van onze genedige heren noch de stat van Utrecht, veilig waren en mogen te water en te land door de poorten van Utrecht, durende 12 dagen, na dat zij weer zegen en men dat andere tollen te Arnhem te weten doet, en werd samengesteld dat binnen deze geleide niemand opgestaan of enig ongeval gebeurde, alsof dat die coeputaten niet komen en duren, zo was hem in de coeputatie dan schuldig weer, dat zouden zij vrijelijk boeren en onbelast daar af zijn. En boven dit geleide en veiligheid zo is Jan Krudener, burger van Arnhem, met zijn schip komen op mijnheer' stroom van Utrecht beneven Culemborch aan de Botterdijk, en melden daar veilig te zijn als voorheen, desquamen ruiters van Vianden en namen hem een schip van zout, daar zij hem aan schaden veel geld, of alsof vele aan veden; dit begeert Jan Krudener zich gericht te laten worden, bij dat mijnheer van Utrecht hoegenaamd toegestemd heeft dat het gericht zou worden. Daarna hebben die van Utrecht genomen 2 wagens met zout, die Derichs de Ruter waren, die hem nog niet gericht en zijn. Item hadden die van Utrecht gevangen een knecht, die den richter van Tielt bad helpen moorden, den zij hebben laten gaan, wie wale zij den moorden van hem wale wisten. Item hebben die zouden van Vricht en die gesellen daar toe behorende uit den recht van Herwijnen uit een kamp, die geheten is Arnts kinderhuis, genoemen als hier-nak geschreven staat: Item heren van Herwijnen, heren Brunstijns zoon twee oogsten, die waarde waren xxiiij gulden aan x Brabantse botdragers. Item Folpert Folpertss. drie oogsten, die waarde waren xxxvj gulden aan x botd. gelijk voorzien. Is. En deze oogsten heeft Willem Hugenss., die woont onder de schuutmaker, gekocht, en de andere werden geslagen in het vleeshuis. Item Goedaert van Herpen heeft verloren in het stadhuis van Vricht twee vaten bier en een deel van het vla, dat hij al het in de stat van Vricht gekocht had, en doordat hij buiten Vricht kwam, doemden de staten soudeniers en namen de voorzien Goedart dat goed en vorderden in de stat van Vricht en brachten daar, en doemde deze voorzien Goedart en klaagde de recht en de burgermeester en de schout, dat hem dit goed genomen was, en hem een scheiding gegeven van den goed, en dit goed was waar voor xv gulden in goed als blauwe goud, dat het gericht gesint. Item klaagt Willem Vincke, dat hij op een tijd was getogen in het gericht van IJsselmuiden, daar hij zat en at in een huis, daar in kwam gegaan die rechtvaardiger van IJsselmuiden, en deed hem daar vangen en in een stok zetten buiten zijn schulden, en hij had een aantal voorzieningen met des bisschops noch zijn ondersaten gehad, en hij zat in de stok also lang zolang hij zichzelf uitbrak, om welke onrecht voorzien onze genadige heren voorzien en zijn ambt neerzetten na dat verloopt gedaan hebben, doch en is daarvan nog geen enkele rachttinge geschied. Item, Kerstken, ons genaamde heren onderpander inden ampt van Bremen, werd een peert genomen, dat hij vervolgens inden Twent in Hermans ampt van Wicken, en sloeg zijn hand aan dat pert en wilde daar bij blijven, alsof hij zijn vriend genoot dat hij dat peert weer kreeg, daarom hij den jongen Twickel geven moest 3 R. gulden, en het kostte hem walen 4 R. gulden te schaden. Item was Hendrik Merten (Metten) voer de burcht tot Hattem gereden en dronk om zijn komanschap, daar hij om onachtelijk geslagen werd van des bisschops onderscheiden, daarvan hij blind en lam geworden is, dat hij bide om God en genade hem gericht te worden. Item Hendrik van den Dam is schuldig der kerk van Vorchten een pond, en de priester twee pond des jaar, die achterzettend zijn, der kerk 24 penningen en de priester 16, des die niet gokken en kunnen. Item zo heeft Derik van Dorre, drossart van Sallant, een geheime Herman Achterop van Hattem gevangen en hem afgeschat 40 gulden. Item heeft Lubbert Eyssen, onderscheiden des bisschops en vaar zijnbeeld, als hij zegt, Claes Pelens, van Hattem gevangen en hem afgeschat 24 alder schelden, daarvoor hij des te schade heeft gebodet als goed als honderd gulden. Item Derik Lernick is komen varen van Amersfoort en had daar met zijn vaders zaad te vergelden geweest; des zijn komen des marschalks knecht des bisschops en hebben hem gevangen en in den stok geset 12 weken lang en hebben hem het water en brood gegeven, doch moest hij voor zijn kosten geven 16 gulden, en hem werd genomen 1 mes, dat was 1 gulden en moest ook daarvoor oordeel doen. Item die van Swolle hadden gevonden Jacob den Visscher, burgervader tot Hattem, en deden hem te maken weg buiten zijn schulden, als dat wale schone, doch moest hij hoeven en den gestichten van Utrecht een oordeel doen, en nog werd hij gewaarschuwd voor den schouler van Swolle, dat hij den Isselen noch des gestichts niet en gebruikt, en om der waarschuwing willen en dat hij daar niet in komt, daarom begeren hij dat men hem zijn oordeel quite geven en zijn smart richt, want hij onschuldig in de saiken, die men hem aanjachtende was, gevonden was. So zijn die van Den Haag komen met geweld en homothetisch overgestoken in de dorpen, en hebben aldus Ernst van der Horst en Hugo ter Dernhorst, onderscheiden onser genievre heren, haar huisdan opgestoten bij nacht en tijdelijk, en diezelfde gewoont, geslagen en voor hem tot Den Haag in de staat gerust dat zij alle gedaan hebben buiten velen, des ommer niet zijn en zouden. Op een los stuk papier: Geschreven van Smit Gerechtvaardigheid, die de marschalk gevangen had, en hield hem in den steek buiten schulden, en moest betalen voor zijn teringhe xxvi gulden. Eindeel der gebreken op die ecclesia van Utrecht. Verst so hadt heer Hubert van Schoenenhoven, kanoniek van Sint Maria in Leiden, gericht aan drie koeien, die Geessens van der Sloot waren, welke koeien tot Hedel op den kerkhof stonden, also dat heer Huberts knecht de koeien van den kerkhof dreef, de een ander met recht verantwoordelijk was en dit was beeld midden de zienpenen, also dat Geissens van der Sloot deze zelfde koeien verzekere, dat zij zijn niet en waren, des-gelijks dies heer Huberts knecht en zei dat die koeien niet zijn niet en waren, waar ze dat hij die voor en weer gedreven had, daar aan het zijlijf en goed en den heren van Sint Maria verbrocht heeft, bij die dat heeren Hubert van Schevenhoven toegewijd is der voor heren goede te verantwoorden, te winnen en in verlies, des men goede schepenem brief heeft. Item zo heeft heer Claes, onderschat ons genedighe heren, met recht des cardinaals van Camerick een proces in Leiden tot Aldenmumster inden concilie tot Constans met drie sententies gewonnen, welke proces die cardinaal denzelfde heeren Claes tegen heeft, daar die heeren van Aldenmumster heeren Dirck van der By, bastard van Holland, in halden boven recht en boven die dat heer Claes anders niet en hoorde dan des van recht te staan. Item want heer Reynier van den Rijn, die curaat tot Vanderzee was, berucht was dat hij drie bellen gestolen zou hebben, dair men wel bethoven of brengen zal, heeft hij den ambtenaar met drie knechten en anderen onzen genedigen heeren ondersaten in den (ban gedaan) den gezonde man af te doen. Item heeft Lysbeth van der Duse, begijn, wonend tot Zwolle, Godert van Elden, haar zuster, in den kerspels van Hattem, in den ban gebracht overmits des officiële brief van Utrecht om een jaargeld, die hoon Frederik van Derse hoere bijde gemeen gemaakt zoude hebben, vijf jaar lang land, naar een houden eens brief, den zij daar af heeft, daaromme men doch niet banen, maar daarvoor recht nemen en geven zal, naar den landrecht, daar dat gelegen is, en ook naar inhoud hoors brief, den zij daar af heeft, en dit weerst meester Bernt van Engel en Johan Merloe. Item is Bernt Wernersz. van Hattem, van Gerard van Eldijk, overmits des officiële brief van Utrecht aangezegd, des niet zijn (en zoude) bij dien dat Bernt Wernersz. oorzaak is guldend recht ten stede, daar zich dat daarom geboren. Item worden onze burgeren en onderdanen van Doetinchem, als Johan Louis, Derik die Knapper, Jacob van Diederik en Reiner die Kramer, gebannen van heer Gijsbert van der Huete, wilner proost tot Swarten Water en van heren Johan van der Huete, kerkheren tot Railte in Sallant, als van gelds wegen, dat zij hoon schuldig zouden zijn, welke onderdanen vreesden, den proost en kerkheren te grazen doen en wilden, als zij hoon schuldig zouden zijn te staan, naar vijfzinnen hoors brief. Item wordt de kerk tot Beesde in interdictie gelaten, dat gesint men ook af te doen. Item die onderdanen en burgers ons heer van Utrecht maken lichte knechten uit, die toe veel kerken in den gestichten openbaar onthouden ons genadige heeren onderdanen van Gelre hoor pachters, om hem den pacht af te schatten en te schande te maken. Item kroont Willem van Daatseler, dat de bisschop van Utrecht hem schuldig is honderd guldens van geleend geld, en begeert dit weer terug te hebben. Gebrek van de van Amersfoort. Item zo heeft die schout van Amersfoort onze genedige heren van Gelre burgers, die uit Amersfoort verdreven: zijn van wegen der bisschop van Vrecht, hoer goed verkopt boulevard recht slaat recht of enig recht, dat aan het Sticht gelegen is, daarvan men richting begert. Item kroent Goissen Mercelis, dat hem die bisschop echtelijk is van geleende gelden, en heet die betaling. Gebrek van de stad van Amersfoort. Item 80 dries Yde des Kaisers wijf met een koe; die werd was vijf gulden, van mijnheer lande tot Vrecht te merken: en doet zij weer terug van de markt, en kende voorzichtig, koe niet verkopt, toen kwamen Coenraad van Gents zoet, zoet en Gijsbert Tydemans, burgers tot Amersfoort en namen Yden voor, diezelfde koe, en zeiden onder een weer, mitten tollet, daar geen tol en heeft geweest noch hoer niet in gezicht en werd, en deze Yde van de koe hebben zij verkozen of gegeten, zodat daar Yde van de koe niet weer af en heeft. Item klaagt Gelys Coppensoen, hoe zij aan weduwe erfenissen van gestorvene is van hoere dode moeder Geertruid van Bloemendaal, dat hem besproken werd van de rechtbank, schout en schepenen van Amersfoort, waarom Gelys begeert, dat men hem datzelfde erfenis en soet 'yireicke, als hem dat van zijn vrouw wegen aangestorven is. Item zo heeft die schout van Amersfoort van wegen idee bisschop van Vrecht verkocht der gehene geest, die uit Amersfoort verdreven en onderschoten zijn onze genedige heren van Gelre tegen landrecht, stadhouders recht of enig recht, dat aan het Sticht gelegen is, dat men wel kans bewijsen en bijbrengen zal, als des niet geboren, waarom onze genedige heren begeren, dat men den sijnen dat recht. (Codex, 2e Serie, 3e Deel, 1e Afd.) 21 Dit zijn Henrich Brouwers gebreken op die van Amersfoort. In het jaar heeft Henrich een huis in de Schoenestraat staande, dat hij verhuurd had des jaar om xix Vlemsch gulden. Item een kleinen camp lands, geheten de Blaescamp, om ix blauwe gulden des jaar. Item iv akker lands, gelegen bij IJsselt, die Jan van Sambrant bracht van hem in een erfpacht des jaar om vi 8. Gerit Louwen placht te zijn, al tenminste Gerit IJsmans. Item van eenere moelen, die Symon Voelinch gebruikt heeft viij jaar lang, elke x jaar 1 Franckr. schelden, fait xij sch. Item een hof, die Henrich van Purmerende had, elke x jaar om ij Vl. gulden. Item 1 Vl. gulden, die Jacop Peterss. en Reyner Euerts. hadden tot Rijkoultz van Bijlert in de wissel en van der stat wegen van Amersfoort, en die heeft Henrichs wijf geleent tot der stat behoefte. Item zijn brouwkettoe en andere utensiel hebben, die hij niet alle genomen en kan. Item heeft Henrich van desenzelfde rente en goedengehouden pacht gebiedt in desenzelfde jaaren, dat hij alles gericht heeßt gelijk de vurensdeels gegroet is. Item heer Van Overhulle geeft te kennen, dat Zwevel Lubbert Frankens. dochter, zijn nicht, die een burgeresse tot Amersfoort was, gestorven is, en dat hem aan komen is, was hoeer heerlijk thins goed werd bij binnen der stat op het dak dat zij stierf, ommentijd xiiije gulden. Daar heer Vandeurs zelfs geeft dat hij een recht volger des goeds is, en op zijn vader Lubbert Herbertss. geeruee is, die op die tijd als Zwevel vurst. Staart, in leunende lucht was, en dat urs. thins goed neemt die stat van Amersfoort, en heer Vde geeert uitreikingen daar van, wat die stat dat op geboort heeft en ooit van dien, als veel des is. Item voordeel en zeggen diezelfde heer Vde, dat diezelfde stat van Amersfoort hoewel neemt en verkocht heeft...... dat zijn is, daar zij om mee een hoeren burger omme geding hebben tegen een van zijn nieuwe, die geheten Heyman Gijsenzoens de rademaker, die gelijk Lubbert Herbertss. zijn vader heimelijk leidde was vandaan zelf vyerdal omme goed, dat deels lach voor der stat en samen werd was om te proberen 24 gulden, en dat vars. goed helemaal van den abt van St Paulus te hunnen, en hebben voor den abt daarom mee recht geding, en diezelfde abt heeft geding met zijn mannen dat urs. goed Heyman Gijsenzoens de rademaker toe, gelijk hij na beschreven staat. Voort zegt heer Vde urs. want zijn vader en Heyman urs. een heimelijk geleidt zijn, en hoeren twaalf allen vader en twee broeder waren van vader en van moeder en heer Vde vader van den eerste broeder komt is, zo hoopt hij dat wale bij te brengen, en zegt dat dat urs. goed zijn is, en geeert daar niet nu af dan recht en witte kool en waarheid; en dat urs. goed heeft die stat verkocht en heer Vde begeert van der stat, dat men dat goed recht en vrijt, en ook hoeven wedergave des hem daar af ontboort is. Aldus heeft die abt gekend van desens laatste goede, dat werd zouden zijn 24 gulden, daar die stat van Amersfoort om geding heeft van Vogelenzang tegen Heyman Gijsenzoens den rademaker. De abt van St. Paulus en zijn mannen hebben getuigd Henricus Ghijsen, de raadmaker, en de beste rechtsregel op die tijdt, dat de perquisite de abt en de mannen bij gebracht konden vandale goederen, dat in vorige tijden Lubbert Franckens, plek te zijn en daar hem Jan Vogelkoops rechtstreeks afverteird van zijn vrouw. Dat Lubbert, heer Uden vader, en heer Ude dat goed niet eerder sprak, dat is daar bij toekomend dat zij niet en wisten dat Sweijlde heer nichte was, dat heer Ude bevolken wilde, also dat men hem des wale geloof zal. Item dat voor, goed binnen en buiten de stad van Amersfort gelegen, zo heer Ude aan te komen is, is wale waar xxix gulden of beter, en daar af heeft hoedie stat van Amersfort ontboort, en dat hij bij hoorend toedoen quite is geworden, zes jaar lang, alle jaar cxxx gulden, maakt vijfentwintig gulden. Summa totaal xxxvijfentwintig gulden. Item, niettemin zijn buiten dat voor, is gegeven heer Ude voor, daarbij te schade gehad jij alle schelden, om dat hij dat goed aldus lange onder hebben gehad. Item, kroent Besselt Arntssoon, dat hij bevestigd is tot Seuenhusen, boven een goed vrij geleide, daar van hem niet quite en kan worden noch ooit terengekomen. Item, wanneer eenmaal haverogenomen in de velden, daarom die richter van Veluwe dik met de raad van Amersfort om gekocht heeft, doch en daar met Gerits, daar nog niet af gekomen. Voorts volgt een afschrift van de voorgaande openbare brief. Wij Reynald bij der genade Golds hertog van Gulich en van Gelre en graaf van Zutphen doen kennen allen bijde, die desen openen brief solen sien en hoeren lezen, en be- kennen met desen selben brief openbaarlijk, dat wij om en om onsere ende onser lande, luiden en onderscheiden niette en. oever, en om en die zelf lande, luiden en onderscheiden. voorzichtig in rusten en in vrede te houden, met goede walle bedachten voorraad onszelf en onser vrienden van onsen raad overdragen en overwinnen zijn midden eenvoudig. luiden burgervaders, schepenen; raad en anderen -bürgeren. en onderscheiden gemengd der stat van Urkint een vriendschap en rechtschappy te hebben en te houden. inder formen en manieren als hiernac beschreven volgt, aan. gaande op den dag van heden, datum dit brief en voor te duur en te were als lang als wij hertogen van Gulik en van Gelre voorzien, diereurs. staat van Utrecht nog hoere hooger en onderschoten, die nu zijn of zijn moeten, tegen niet zijn noch worden en mogen, noch hem enig schade doen of gebeuren laten uit ons landen, machten en gebieden, noch zoi daartegen, maar wij zullen naar ons macht verhouden doen, dat dit niet gebeurt, ten voorde van de staat wegen of van de burgers of onderschoten van Utrecht, onze of uit onze steden, sloten, landen, luden of onderschoten, zodat ons niemand dat weerstand, dat wij dan doen mogen. Voort zullen die burgers en onderschoten der stat van Utrecht, met schepen en met goed in onze steden, landen en gebieden komen, zullen zij verantwoord en beschermd zijn en worden te in der stat van Utrecht, of in hoere land of gebieden, en alle die burgers en onderschoten van Utrecht, zullen in en buiten alle onze steden, landen en gebieden, beide te water en te land, mogen varen, komen en keren, voort en weer, zodan of waar zij te doen hebben, ongekroond en ongehinderd hoere bevelen en andere zaken in redelijkheid te hanteren en te vorderen op hoere rechten en gewoente tolle en andere ongeld te betalen, en men zal den burgers en onderschoten der stat van Utrecht van enige aanvragen of vorderingen, die zij hebben mogen in enige onze steden, landen of gebieden, onverwogen recht doen geschieden, naar gewoente der steden of landen, daar dat gelegen weert en geboirden te gebeuren. Mar weert Sake dat wi of die stat van Utrecht of onze eigen burgeren of onderdanigen tot anderen van ons of tot enigen van onze of van onze burgeren en onderdanigen enigen komt, vordert of aansprakt gehad of gekregen, die men niet met genoeg negen lage, op dat daar af en geen schap nog ander twistlijke saken op en staan nog en gevallen van en- gevalsen zijde, en om dat te verhinderen, zo is overeenkomst en verdrag, dat wij hertog van Gelre en van Guelders of onze onderdanigen, die daarvan te doen hadden, onze of derzelver onderdanigen aanspraken en gebreken beschrijven en beantwoorden zullen binnen de stat van Utrecht aan de raad van de stat, en dan zal die zelfde stat van Utrecht of onze burgeren of onderdanigen, die daar aangelegen is, onze antwoord daarop maken, en zullen die binnen de tijd van vier weken daarop dat hem die vurst. aanspraak bekend wordt weer, zich beschrijven en beëigen met de zelfde aanspraken en met tussen van de raad van de stat van Utrecht zenden in onze stat van Arnhem onze raad, die daar is, en die zelfde onze en de stat van Utrecht vurst. raad zullen diezelfde saken uitmaken en eindigen met recht, dat zij samenlijk en eendruks daarop spreken zullen en met middelen bij weten en volgen van de partij, die daar aangelegen is, en zullen diezelfde rechten of middelen de voorstelde partijen te beiden zijden beschrijven en beëigen overgesindens binnen de naaste vier weken daarop, dat zij also in onze stat van Arnhem komen en vergaderd waren, en om enige aanspraken of gebieden, die de stat Utrecht of enige van onze burgeren of onderdanigen hadden aan ons of aan onze onderdanigen, die zullen zij beschrijven en beëigen overgesindens binnen onze stat van Arnhem voorstel in onze hof daar, aan onze overste rentmeister ter tijd onze landen van Gelders, en dan zullen wij of onze onderdanigen, die daarvan aangelegen is, onze of derzelfde onze onderdanigen antwoorden daarop maken doen, en zullen die ook binnen de naaste vier weken daarop dat ons die vurst. punten en gewaarheidsclausule. En wij herhaal van Gulich en van Gelre, wat we hebben geloofd en geloven in goeden trouwen dienst. De vorige burgermeesters, schepenen, raad, burgeren en ondersteuners van de stad van Utrecht, die nu zijn en wezen zullen, alle deze zelfde punten en elk soort afzonderlijk vaststellen, plaatsen en onverbrekelijk te houden alsof zij leden zouden, gelijk dat ook vorige staat, en hebben dat te beschermen en vast te houden met ons gezegel van onze gerechtde wetenschap aan deze tegenwoordige brief doen hangen. Gegeven in het jaar ons Heren 1456 en 17 op Sinte Lucien dag van de heilige jonge vrouw, dat was op de tiende dag van de maand december. Per dominum ducem. Voordracht bij het consilium aan de heer Johan, heer Schelart de Obdam, ridder, meester van de curie, Arnoldus, heer Pyck, rector generale van Gelre. Voordracht aan de heer Boese, meester van de keuken, en Arnoldus de Boecop, ridder. Dit is de vorige spraak en vorderingen als wij hertogen van Gulich en Gelre leggen en keren voor ons en onze onderdanen een leidende staat van Utrecht. In de eerste spraken wij de vorige staat toe, zoals de stad van Utrecht heeft afgegeven een reis in de rechte vertaling. VEROORDEELING. Oordeel en andere bepalingen volgen. 1 424 Dit stuk bestaat uit 8 losse bladen, blijkbaar zijn er eenige van te loren gegaan, blijkbaar een concept. .>1 424 Bijgevoegd. Vroesen stat van Arnhem, ind hebben den, knechten hoer haue ind harnesch genomen, die wall wert waren, hundert ind tachtig guldene, ind hebben sie gevangen. Gehouden drie jaar j jers, ind hebben moeten vissen geven om zulgen gevenckenis om tueren, aan kost, stokgeld, ind ander zaken wall zeerhonderd guldene, die der vroeg. Gisbert zichzelf. Vroeg. Knechten moesten verrichten, welke zaak al bussen reeden inc recht geschreven zijn, ind. Diezelfde knechten ind hier en warm niet vsch die van: Utrecht erde nog schade ind dar ongezien worden vander stat van Utrecht vroeg. Zulgen acht honderd ind tachtig guldene Gisbertz. Vroesen vndersaten gerecht ind gekert, na dat het dat kuntelijke bij te brengen kan niet ede, ind. Geslagen onsz vanden van Utrecht zulgen gewalt ind toch moest gerecht, die wij niet geleden zouden hebben vbm achtduizend guldene. Zo deme andermaal spraken wij derzelfde stat van Utrecht zo, zodan zij een reis ind vijf maanden Gisbert een Koch van Werdenburg vroesen vndersaten genomen hebben gewaltelijke zeven koe, ind diezelfde gedreven op Talenbergh, dat de vroeg. Stat van Utrecht zo gehoord en geacht dar om van der vroeg. Stat den vroeg. Gisbert vroesen ondersaten die zeven koe weer gekert offi die worden daar van, na dat Gisbert die worden bij te brengen kan ind onsz zulgen gewalt ind hoyn, ind hebben denzelfde Gisbert afgebrand bij nacht een berg wit, een berg hebben, een bouwuis ind een schuur met alles dat daar in was ind hebben denzelfde Gisbert genomen vijf merienen ind negen veer koe ind een veer rund, dat hebben zij toe Schalkwijk-oe gedreven, ind hebben Gisbert eruele leeg gehouden liggen vijf jaar, welke niemand bouwen en durste om de vroeg. Stat willen, ind dar om gesproken wij van die van Utrecht Gisbert vroesen vndersaten die zeven koe weer gekert ind at de vette rund ind vijf merienen off die worden daar van, ind zoveel schade, die geschreven zijn vanden brand, ind dat Gisbert eruele leeg gehouden is liggen vijf jaar, dat yet niemand bouwen en durste, welke schade Gisbert acht op twee duizend guldene, ind datzelfde ooit gehouden willen bij zijn eed, welke twee duizend guldene wij gesproken hebben gerecht ind voor ons zulgen moed ind gewalt gebeten, die wij niet en wilden geleden hebben om achtduizend guldene. So 'deme virden maele sprichen wy der selbe stat tzo so eene hoir knechte hebben Sander Inghen Nuwelant onze onderdanen met' sine knechten en onze achter ind vroeg ongevraagd gedreven hebben tot Yselsteyn daar sie gevangen waren a dat sie der stat van Utrecht nog den gestichte niet geschaad noch misdienst en hadden, indaar na dat diezelfde stat gewonnen aan den' dag toen de hertog van Holland was, dat sie den vorige Sander ind zijn knechten in onze macht ind gewalt gekregen hebben, ind hebben die knechten, die drie waren, enthousiast met name Everhard van Kedichem, Willem Thuis ind Franciscus Arnts., ind hebben denzelfde zonder af geschaakt anderhalve eeuw nobelen, ind gedacht daar om van der stat van Utrecht vorige Sander onze onderdanen zulke doden gerecht: ind schande geboten, die hier niet geleden en willen hebben om tien eeuwen nobelen, ind Sander zulke anderhalve eeuwen nobelen gerecht ind vroeg zulke hoymoet and gewalt geboden, die wij niet geleden en wilden hebben om tien eeuwen nobelen. Voorzo dit spraken wij derzelfde stat tzo, zo wie Dirk Herman Worm, onze onderdanen, komen is in der spogen van Utrecht met eenen scheppe zout, dat hier ter geluk vertoond ind betaald alle voorraad, die hier daar van schuldig was, des: geboet eme die stat van Utrecht van daar niet toe trekken noch toe varen, ind die vorige Herman en wist niet noch hondsdagen en weet, wat hij je tegen, des worden je binnen de tijd dat hier daar lach met zijn scheppe genomen ind ontfermde zijn achteren van zijn scheppe, die hier weer kopen moest voor xxviij bla gouden, ind lach daar toe zijn onwil van Sinter Klaas dage bij Vastenlandt offt langer, des hier veel eeuwen schade had, als hier den raad van Utrecht duckt en veelwergen gecament en geclagt heft, des hij hoeden niet recht en wilden, ind gedacht daar om van der stat den vorige Herman zulke xxviij bla goud ind honderd schilde gerecht en gericht, ind ons zulke hoymoet ind gewalt geboden, die wij niet geleden wilden hebben om tien eeuwen schilde. So deme zevende male spraken wij de zelfde stat tso, dat zij eenen knecht gevangen hadden, die onze rechtvaardiger van Teyll had geholpen moorden, den zij hebben laten gaan om ons te achten en om de smaak, zoals zij den moord van een witten, des zij doch des niet gedaan en zouden hebben nog doen en mochten mogen rechtvaardigen, indien zij sulge smaak gebaumd, die wij niet geleden en wilden hebben om duizend gouden. Zo deme achtste male spraken wij de zelfde stat tso, dat zij onze soldaten en gesellen, die daar toe hoorden uit den rechtvaardiger van Harlingen uit een kamp, die genaamd is Arnemuiden, hoeve in ons land gelegen, genomen heer Joan van Harlingen, heren Brunssteins zoon, twee koorns, die waren waar xxiij gouden, den gouden rechtvaardig voor x bodi, en voor Volpertsz. drie koorns, die waren xxxvi gouden, den gouden rechtvaardig voor x bodi., als vermeld staat, indien dat koorn gekapt Wilhelm Hugensoen, de vijand onder de schutters te Utrecht, en de anderen worden afge danced en dat vleeschaux, waarom wij gesproken van die van Utrecht onze gekeerd, die die vermelde koorns waard waren, gelijkermate als zij bij hun ogen behouden wilden, indien gesproken van ons, sulgende hoymoet en gewalt gebaumd, die wij niet geleden en wilden hebben om duizend schelden. Zo denkende male spricht, die selbe stat, zoo als Godert van Harpen, onze ondersteunert, ingewijd tijd, kocht twee vate heren, inderdaad uitstel van classes en laat een vaart visserij der stat, zodat kwamen der stat soldaten in naam den vurg. Godert die vurg. heren en vlaamse en vordent wedert vervolgd en die stat van Utrecht en gebrachte daar, zodat klagen die vurg. Godert deme rijk, burgermeester en soldaten, zoo als het goed genomen werd, die hem geen recht had deden, en daar omgekeken waren, die vurg. Godert onze ondersteuners die vurg. heren en vlaamse gerecht, die waarheid was xxv. bla gouden, gelijkzo als hier dat bij zijn eed gehouden wil, en gekeken onze sukkelingen geweld en thuis moest geboden, die waren niet geleden en wilden hebben om duizend Rinsche gouden. Vervolgens sprak de selbe stat van Utrecht zo van die personen en ballingen wegen der vurg. stat van Utrecht, die onze ondersteuners zijn en burger in onze stat van Arnhem. In de eerste spraak hebben we de vragende staterzoo, zo weet Herman Woutmans, burger van Utrecht, in de vorige tijd lichtte. 1) Ongenoegzaam gelaten. - 428 Geknecht werd gemaakt hebben de vragende ballingen, die onze onderdanige ereto gebracht hebben en hoe daarop gevaar pacht toegeven na eeuwige gading, welke knecht geen desgelieke viss en in de stad van Utrecht in de huis van onze onderdanige, die toch niet zijn en zouden, en gescheuld daarom de zelfde stad van Utrecht ons onderdanige alsmede geweld aandoen en daarmee schade rechten, die ze desse naaste jaar gehad en geleden hebben, die zijn al jaar achtens op 2) kroegen, gelijktens als ze dat met hunzelf behouden en beweren willen. Soo de andere maal spreekt we de zelfde stad van Utrecht toe, zoals ze onze vragende onderdanige sommige huizen opgezett hebben met geweld en daaruit genomen hun kleinere goederen, harnassen en brief, dat ze hooien nog voor houden en bezitten nog eischen van hun, burgeren en onze vragende onderdanige "huizen en erven boven hun slaap en schepenbrief, en de zelfde staat lijkt ooit dat men hun sommige van onze vragende onderdanige huizen in de gestichte gelegen beclagd heeft met geweldige rechten, daar zij nooit zulge verantwoordelijkheid mochten hebben, des echter niet zijn en zouden, en bescheuldigd daarom, dat die vragende staat onze vragende onderdanige rechten en kere zulge kleinoden, harnassen, geld en brief, of die worden daarvan, die wij achten op 3) gouden, gelijktens als ze dat bij hun eed houden en beweren willen, en dat de zelfde staat hun huizen loyaal, leegleveren of doen leegleveren en in afdeling doen zulge geweldige rechtsgerechtigheid, dat geschied is ooit de vragende huizen, die hooien: toebehoren en in de gestichte gelegen zijn, en dat de zelfde staat hooien beleggen zulge schade, die ze daarom geleden hebben, die ze achten op 4) goud. Gelijktens als ze, dat bij hun eed houden en beweren willen. Sedemal dema den trede ma sprak, wij de voorheenstaat toe, zo... 1) Ongevuld gelaten. 2) Insgelijks. 3) Insgelijks. 4) Insgelijks. 439 Wij zie ten voorbeeld de voorheenstaat en onze ondersteuners goed genomen hebben in de vorige, dat niemand hof en huis in de stad gelegen bewonen noch gebruiken en maken, oft dat iemand hoeveel rente geven mag, die verschillen waren er zich uit de stad verwezen waren, en daar bovenhanden hebben ze erworven aan den erwerven vader in Godde bijde cop van Utrecht onze liefde nieuwe, dat zij in alle kerkspelen zijn gesticht met zijn brief verboden hebben, dat niemand van onze voorheen ondersteuners goed en gebruiken in de stad.... Het laat ik laten liggen, in dat geen hoeveel niemand: Mijn voorleden op toekomende pacht en dat geen hoeveel gelden daar ooit en steun daar hoorde goed enkele ordinair der hogester boeten, waarom wij gespeculeerd hebben dat die voorheen staat van Utrecht sulgen gewalt afdoende en dat onze voorheen ondersteuners hoorde huizen goed in renten binnen Utrecht gelegen, rustig en vreedelijk gebruiken laten, en voor dat die zelfde staat erworven aan onze voorheen nieuwe, bisschop van Utrecht, dat hij op die sulgen gebod als hier in alle kerkspelen gedien heeft, die voorheen goede van onze ondersteuners die gelegen zijn in zijn sticht en, dat die zelfde staat onze voorheen ondersteuners rechten en kere sulgen schade die zij gehad hebben van die voorheen aan spraken die zij achten op 1 gouden, gelijk als zij behouden en beweren willen bij uw eeden. Zo deme de drie maal sprak, wij de voorheen staat toe, zo wie zij onze voorheen ondersteuners boven recht en gewoon van de staat en des gestichts van Utrecht stevig verbodende, ontkracht op hoed en ogen dienen te hebben. Alle rechts in bestand, dat vortijden da' nyet gezien noch geschen is, ind gesproken daarom sulge vreemdelig en gewoonlijk gebot af gedacht ind sulge schaden en kleine gebeurtenissen ind begistert, die sie daarom gehaat ind geleden hebben, die sie achten ind niet geleden zouden gehad om soo... In het handschrift onvolledig gelaten. Zoals deze allerheiligste spraken, wij de vurende staat van Utrecht, zo dat hun burgers ind lude komen zijn verward en onverwacht ind verenschaaf en hebben daarvan lieven naast Willem van Arkell etc. anderen rydder en knecht en onderdaan van ons land en helpen morden, slaan en vangen en die gevangen een deel geacht des toch niet zijn van onze lude tot hele smaak, achterdeel zij en moet, ind hebben al dat gedaan buiten en hebben der selve stad daarom dijken om gesehaue, daar ze ons nooit redelijk antwoord op gescreven of gegeven en hebben, ind gesproken daarom van derzelfde stad sulge gewalt ons gerecht en gekerf en sulge loyaal en ledig gegeven en zo laten en sulge smaak en hoewijk tot zoverre denken, die wie niet geleden zouden hebben om drie weriendhonderd twintig noobelen. Alle deze vurende punten en aanspraken overgeven aan der vurende staat vrienden van Utrecht ind den ons, die wij aan beide zijden daar toe genomen en bevelen worden na inhoud der brief, die daar tussen der vurende staat ind ons gemeend zijn, ind met onze beide zegels beëacht zijn, in vertrouwen onze zegels daarop gedrukt hebben etc. Concept. Dil zijn die gebreken, die wij verdreven personen en ballingen der stad van Vrecht, die onderdanen en burgers, gij ons genietende heren van Gulik en van Gelre, en graaf van Zutphen tot de stad van Vrecht (en zeggen hebben, als hier na ons beschreven volgt. Inden eerste soen wij ballingen en verdreven personen gewiss uit de stad van Vrecht met geweld en met groter ongenade dan recht en gewoente der stad van Vrecht, daar wij niet af stelde antwoord gesien noch niet gebracht hebben, en begheren daar af te antwoorden de komende en aan sprak daar af te horen, en werden wij van enkele zaken tot gesprekken, der wij niet eeuwig kunnen antwoorden na de aan sprak, des willen wij graag verbetering en mogen wij ons verantwoorden op de aan spraken, dat wij dan weer bidden onzen en op onzen goed met rusten komen mochten. Item soen heeft die raad van Vrecht uit en niemand echter een rechtting gedaan over enen, genaamd Herman Woutman, met genade na de broeken, die de raad voorstelde daar af ondervroegd. Des is ons aankomen, dat des voorgestelde Hermans mag wel samen geweest zijn en hebben vier luiden van zijn machtigheid gemeend om wraken wilden voor de voorgestelde rechtting aan ons te doen, en ook soen zij luiden uitgemaakt ons te slaan onder welken vier luiden voorstelde burgers van Vrecht mee gewest zijn en gezeten van de zelfde machtigheid, die beweert daar af hadden dat in de gestichte nog in de stad van Vrecht niemand gezien is, als wij verstaan hebben. Item, soet hebben des voers. Herman Woutmans magie in voertijden lichte knechte uitgemaakt, die onsen pechten verbindingen gedaan hebben met geweld onse goede en eroute te gebruiken en ons onsen pacht daar af te geven, en hebben die na oore gadingen geschat, en deze voorgerkechte, die aldus uitgemaakt waren, gaan dagelijks uit en in de staat van Vtrecht en in onser sommige huis, dat tegen rechte en gewoente is der staat van Vtrecht en nu voormaals daar gezien en is, want geen persoon, die in der tijd burger tot Vtrecht is, al hadde alle die quaetheide, broeken en gewelde gedaan die een man doen mocht, hij en soude niet meer verhoren dan zijn lijf, des wij doch onschuldig zijn en niet gedaan en hebben. Item, heeft die staat van Vtrecht onser sommige huis opgezett met geweld en daar uitgenomen onser kleinmeester, geld, harnasch en brief, dat zij ons nog onthouden en van hem niet weer gekregen en kunnen. Ook zitten zij nog onser sommige huis en goede boven andere staatsbrieven en schepen brieven, en onze genadige heer van Vtrecht midden staat gehad, dat men ons sommige huis in den stichte gelegen beclaren heeft met geweldige recht, daar wij nog af ter antwoord gekomen en konden, dat tegen recht en gewoente is des stichtes en der staat van Vtrecht, dat nog gezien is. Item, zo hebben wij verdere personen voorgesteld een- werf en anderwerf deze voorstellingen den hoeveelheids en rechten vorst onsen liefde genadige heer van Gulich en van Gelre en onsen liefde genadige heer van Vtrecht en zijn steden van Aarrijssel tot Deventer, en zijn genade ook modeliek gebeden, want lijf een heer is des stichtes van. Utrecht, dat hij van zijne genaden wilde doen bevestigen, dat die geweldige hand 'gedaan mucht worden. van onsen goeden : want wij alle zaken onschuldig zijn ende anders niet verboden dan ons daarvoor te verantwoorden: en beterijden doen van den zaken, daar wij broedzaam in belandt worden. Item als wy dit al dus versocht hadden en ons da niets beschouwde en mocht, daar hebben wij onser vrienden toe gesproken en sijnde daar mee gehoord, beide stand van Vreucht om weer te zijn op onser grond; dat ons op die tijd ontstond overmits gebrek van water, en scheidden toe weer van dan, dat wij niet meer en roefden en verbranden: noch en misdeden, en sijnde gegaan in andere heren landen, daar ons die van Vreucht en ons genadige heren meerchalken van Vreucht mitten clockenslage gehucht zijn onverwaard, beide te paard en te voet, en hebben ons lieden gewont, afgevangen en doot geschoten, eer wij ons weer zetten, des so heeft ons Gott gelucht, dat wij ons lichaam aldaar verweerden en beschutten hebben. Item hier en boven heeft die stad van Vreucht onser alte goed genomen in deze manieren dat nieuw onser huis en goed binnen Vreucht gelegen bewonen: noch gebruiken en moet, zodat ons nieuw enige renten geven en moet, die verschijnen waren eer ons deze last aanstoond, en hebben die met ihre clocken gewilligd en geboden, en hebben daarop voort gewoond aan ons genadige heren van Vreucht dat hij in alle kerkenspelen zijns gestichts met zijn genaden brieven verbiedenis gedaan heeft, dat nieuw onser lieden goed en gebruik en dat leeg zal laten liggen en ook dat ons nieuw en geef enig voerleden of toekomend pachter en dat geen ambtluiken daar over en staan, daar wij onser goed enig weerloos worden of vervreemden bijder hoogste boeten na inhoud der copie hier na beschreven. Wij, Frederik, gebieden en laten weten dat zonderlingen ernst en mening onze maerschalken ons land van Utrecht en van Gelre en alle onze leenmannen, schouten, schepenen en rechters, landgenoten, tijdgenoten en allen anderen onze onderdanen, want Jacob van Lochorst, Johan van den Spiegel, Geert van Damasch en Ysbrant van der Aa anderen medeballingen onze stad van Utrecht en met onze stad, onze stat en gesticht vijanden en ook met anderen, die onze vijanden niet waren, gekomen zijn met grote gewapende volk om ons onze stad te stelen en die met rooverij en doodslagen te overvallen, en ook op onze maerschalken en onze stad vrijenden en burgers gevochten hebben, ons twee onze vrienden af dood geslagen hebben en deels gewond, en hem met geweld op ons en onze stad bewijst hebben, dat gij daar omheen toe slaat en lege liggen hoort ongebruikt en onbewoond al die ballingen renten, gebouwen en goederen, zo waren die onder ons en in ons land gelegen zijn, en hem ook niet van andere wegen die gebroken en laat, en dat hem niet en geen pacht of renten, voormalig of toekomstig, en andere goederen uit en te rekenen of en te betalen, en met dat gij aan en geen enige goederen, leen, tienden of eigendommen en staat, die weerloos te worden of te vervreemden voor die tijd dat die ballingen voor ons, onze stad en gesticht verloofd en beloofd hebben en afstand, van de medeballingen en andere partijen tegen ons, onze stad of gesticht zullen doen tot enige tijd, en met dat, die dit breekt en ons in desen onze geboden overheerlijk wordt, de ballingen voor, verloren of goederen gebruikt hem enige pachten uit te rekenen of te betalen, dat zouden wij aan hem houden en verhalen al onze zwaarste broeders. Item soe hebben die vaar Vtrecht ons ballingen voor, baar rechte en gewoente der stat en des gestichts van Vreucht, zwaar verbiedingen, kloelingen ende andere dassen gedaan op ons ende op onsen goeden, dat voerijts inden vorgestichte noch inder stat van Vreucht nog niet geschiet noch gezien en is nae twijving die copie van andere uiterdracht, dat hier nae bescreuen staat : Copia vanden uiterdracht opten ballingen voor, en geschieden des eerste dages in Maart. Want die raad uit en nye voerijts uiterdragen heeft, dat onze ballingen afstallen, overdeed en loften hadden mogen doen en hoer goeden gebruken na de uiterdrachten, die daar af is, en des hoerre vele tot deseer tijt toe niet en hebben willen doen, maar hebben tot vele tijden met ons gestichts vijanden daar na gestaan en dagelijks doen, om die stat van Vreucht te uitvallen en te verderven, zo heeft die raad uit en Dye, weer vreugd van onze ballingen voor, die nog overdeed, afstallen en loften doen wilden uae der uiterdrachten voor. S4W 