VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
gekomen om eene op reis. aangevangene Vriendfchap ао ven nieuwen en aan te-kweeken, betrad deeze wykplaats alleen om een traan op baare- asfche te (torten. vo oo Naa deeze. bedroevende ontmoeting traden. wy. bet Kasteel і, OP НВР EIEAND JENKINGS. 37 in , waar bèt ontbyt gereed Поаас ; doch lust еп honger waren beide weg. De Ridder, ondertusfchon, wat bedaard , боге my. деп. noodigen тоса ia; korten tyd ‚daar op verliet. hy mv, zich verfchoonende , дас hy eenige hem. heilige zaaken moest gaan verrigten , Ьу сеп Geestlyken „een, Schoe „ die veel ge- reisd en de wereld gezien hadt, en ’s Ridders. Opziender op de Hoegefohool te Oxfort geweest was. Deeze Heer, Ho- WELL geheeten, bezet een kloek verand op eop braaf hart. Zo veel als Vader, Vriend en Vertrouweling.zyns Kweeke- ‚lings, en.zelfs diene Medepliguige, hadt hy gich met hem in deeze wykplaats begraaven, en hy zelve leverde "er geen der minfte b eden van ор: Ну was Opziender, Rentmecs- ‚ter ,. Huisprediker , zonder dat deeze bezigheden фед» yrei- ‚Us еп митом deeden. vergeeten , overal vonde. men Verzen ‚vit Dichters, in. де boschjes der Hermitagie.- De droefheid der Eigenaars, аселе fchilderagtigo plaats tot. een verblyf der droefheid. maakende , zette nogthans есп nieuw gewigt by aan ‚de natuurlyke fchoonheden.- Alles herinnerde hier denkbeclden van geluk, of beeltenisfen van vertroosting: . Alle de leevende en treffende indrukzcls yertcederden de ziel aonder.dezelve ze .kwelica , en weerden, de еге door voedael te ` verfchaffen ‚аай zagte mymeringen. … en | | _ Vas define ‚ welke, het landgoed Pufigne -influit, ligt twee myten yap. het Zuidelykst einde van. bet Meir. Come:. kanten ; welke zich tot de -Apen uittrekken s: omringen ’t zelve сец Oosten : геп Noorden ep „een Westen ; de Rivier, de vat d'dsfine:bevogtigt, varit een klein Meir van een mat un den omuek, op. de breedfte сп laagfle' plaats der Valeic j. zy kon ‘er vaars weder uit om aich їп twee groer verdeelen, ọm- .тіпрепае. сеп klein vermaaklyk Biland ‚. өп vormende dogs der- gelver - vereeniging een nieuw Мей. van degelfde grootte. als, het eesfte. Aan ’t hoofd van deeze , iniret afhangen eens heuvels. ‚is het Kastecl van Риќапо gelegen. ; Vaaneene hoogte ziet. men de geheele Valei in de Jaogep over ;, de heldere wateren in 't дее ftroomen smen_ademt,?er de frislte Hagh ; bet. gozigt weisft langs de vrugtbaare boorden , ;amphitheaters; wyze aploopende , en verliest zich in 't Zuiden, in de-vlakten van Londejan, waar de Adda kronkelend door loop. 4. с, - Daags naa myne aankomst deedt de-Heer BLACK,. my deel neemen іп еспе zynor gewoone. икірацпіпрер ; br bragt my, met het aanbreeken des dageraads , op eeng. e door een bosch kastanje-boomen, befchaduwd , van welke de geheele vlakte „der Valeie-zich aan ons.oog opdeedt. De. eerst, te vaorfchy: „komende. zonneftraalen verlichtten de terug toppen der Alpen, het overige van den gezigteinder was nog bedekt. Al- „дереп; vergrootte , daar. de: fohadypwen ‘svegken „het tooneel ; ber lid fcheen door de opguingen der dipen, en leverde duj-. : II ke dn ae ee. Zee e one + ap HET GRAFT:KEN zenderlei- dartige taferceten van licht en donker ор: Ae Jop wis ‘zo, zuiver als het water van *t Meir, *t geen fchaterde van den ‘feherpen toon der Watervogelen ; verfcheide watervallen ftortten neder langs de bemoschte afhellingen der heuvelen. Мег één Т7 С vers der Meiren , mes de aanlig jeboomen р deedt de rigting der Valei en der le boschjes van een tap аан, by дёп voet eens warervals: ; ene Wyngaarden:- de fohamele hutten 2 —— - Hadt men geurige wandelpaden met ‘Limoenboomen у welker vr: gten de takken deeden. buigen ; en het oppervlak Мез kaatfte-een verfchiet te rugge,'e geen "ëm eens orfranèsch , dan eens boefsch , еп dan weder voltrekt “wild was; grootschheid , гукдон en- wellust -vereenigende, · - L- Канев: һайт lagen. tè deen- In een” verblyf , ‘waar de Namur alles gedaan hadt. „Haare cicraaden zoden nifsmkakt hebben , geen ay met: mogelykheld’ konden verfraaijen. ` De Ridder bezar gi faaks gehoeg om двете Cars, go bero- werend „geheel onopgefmukt te: laeten. „Onze gebrekkige naa- “,,‘melkzels van Lándfthappen”, Uer Ar gich cens hooren, „onze ts Gëlle vétedidingen уап dezelve; ónze onbezieiđe. Veelmaalen hadden wy reeds de heide: Meiren, en de Ka- пааїеп, die een tusfchen ‘beiden liggend. Biland. vormen, be- waaren, Zomder dat de ‘Ridder nog voorgellaagen hadt op hét Eland, met zeen det geboomte bezet, aan land te ftappen, fchoon de hette van deh Чад ons uitnoodigde.ofn’ іп dp lom- ‚mer ons te verfristen, Omtreht еспе maand: daar gewiecst турде, trok dit myne aandacht; ook had ik opgemerkt’, datde Ridder , alie morgens, even als. ор den morgen van myne aenkonist, uitging, welk weer het ook mogt weezen. Nieuwsgierig om hier van bet oogmerk te ontdekken ;: bemórkte, ik. dgtde Ridder beftendig den weg nam na dit Eiland, ’t.Geheimzinnige уап dit bedryf trof my dermaate , dar (Ers ‘anderer daags de vryheid gebruikte om myn Gastheer te уеггоскеп, dat һу my wilde breng ор die plaats, van welke hy my met Zo хес zorgvuldigheids verwyaerd hadt, ` "TTT . æ Vergeef my”, was Antwoord, „.туле agterhouden- "e heid: de’ wetten dër Gastvryheid hebben ze my opgelegd. э, Ik heb u derwaards niet gebragt, ор даг gy geen getuigën "ew Zoudt weezen van myne droef beid” : daar. zyn de Bedagrenië- » tekenen van dezelve: dan uwe hartlyk declneeriende Vriend- s ар verbant myn fêhroom. Kom, ík wil и ор dat Eilatid » brengen, het verblyf уап altoósduurende rouwé: waar ik myn „› leeven zal doôrbrengen om boete те doen voor myne misdrý- ven, еп het flachtoffer daar van te beweenen’', —— Dit zeg- gende nam. ћу my by de hand: wy traden їп een-floepje, voeren het eerte Meir over, Myne voeten waggêlden toen Ik ‘er ‘uit ftapte, gaarne zoù ik den oever, werwaards myne nieuws- ierigheid my gedreeven hadt, verluaten hebben. .. Een laan vn opulieren bragt ons op hef midden’ dès Eilands, waar еейе begroeide hoogte was, met hoog opgaande boomen omget; wy wandelden dien ‘Ómtrek rond, volgende “in ‘een. diep fff- · 2wvyeen den loop уап. сеп beekje, ftroomende. tusfchen rote brokken en graszooden: wy kwamen ‘aan gen kring boomcif, en voorts by een yzeren hek. De Ridder krecg. een fleutdl, опоо het, en ‘er my binnen, Ik was geheel ontroering, en kon myn Geleider, naauwlyks volgen: „‚ Су Zeg", voerde ‘hy my te gemocte, zich alle moeite geevende om zyne eigeffe ontroeringe te bedekken, »„ getroffen! Zie, Мег de rustplaáts „ myner Egtgenoote, hief zal de Hemel ons ten eenigen dage w verenigen”. Op dit zeggen bedekte hy zyn aangezigt mért ә ( 4 zyne 7 SET GRAPTEKEN > Ki кте һапдеп;. de fouw үегтсезтегде hem, hy viel nèder ор?с ‚Graf van ELISA; һу ‘bevogtigde het met zyne traanch, terwyl «de myne op het'voettuk biggelden, waarop ik was gaan zit- цеп, Get langer in ftait om het op de been te houden, , Wat bedaard, floég ik: myn oog op deezé omheinde plaats : een altoos groene haag, bingen her eren hek, verborg het ‘Grafreken voor. aller voorbygangeren oog: іп 'c midden mies een Grafteken van gwart marmer; omringd van eenige Speo- -mones, zonder orde of. fchikking neder gezet: сеп eenvoldig -Oplchrift wermeldde'.den Маат van'EtizA JENNINGS, de Plaats zhaarer Geboorte-, haaren Trouw- еп: Sterfdag. Ор *t. midden „des Grafs. was eene opening, door welke ееп, tak van een Per-. -Bikboom. uitkwam, welks tedere bladeren den уоопуй aankon- „digden. Ву dit droefheid wekkend tooneel, deedr de Ridder ` BLACK... ту by hem ‘nederzitten: op. dfenstgefchikt, Thadden doe een NIE van in hadden шу xch de wereld my. Onder sen m$ne oor- ler opvoeding, sêboorteplaats met de. jonge » die my ecr- ader nog туп т zelfs cer ik geweldig, ik ` gaarne zien; gen Hy was - ‚о his zyner Dog- 75 ter met my aan als een fchandvlek. ` Hy flelde hijr voor, aan ›› Welke gevaaren 2у zich blootgaf; myn zwervend leevén, *t n Been my feeds verwyderde; myne oude driften \vederkeeren- n де, naa het bedaaren vah myne terfte hevighdid; hy fchilderde » haar af her deerlyk lot cener jonge Vrouwe, veragt on verlad- - - ` T ьт ‚+ OP HET EILAND JENNINGS. 41 ten, bezwaard met ale de lasten. des Huwelyks, zonder de „ zoetigheden daar van te fmaaken, en voor haar leven verbon. „ den aan cen losfen Knaap; een liefde die van haar kan іп haat. „» zou veranderen, dewyl zy my onmogelyk kon hoogagten. — ‚‚ Wanhoopig en den geweldigen aart myns characters volgende , »› ftelde ík voor, haar te fchaaken en ondanks baare Familie ге. „ trouwen. Dit der.kbeeld kwam baar fchrikiyk voor , de Vriend- », fchap tot haar Vader hadt de overhand op еспе eerst opkomen-. „ de Liefde, en myn aanhouden was vrugtloos. Doch myne, „ verklcefdheid aan haar was'zo Opregt, myn wanhoep, als ik, „, haar 200 moeten derven, zo antroostbaar,dat met. den tyd de, ‚‚ befchtoomdheid van Juffrouw JENNINGS week. Jk beduidde, a haar, dat haar Vader, op de blykbaarheid myner leevensver-, „ anderinge, тап andere gedagten. zou worden; zy Was ong. » lukkig genoeg от ту to gelooven, en half dood van ontroe-. „ renisie verliet zy haars Vaderg buts от my na Schotiand te, ‚‚ vergezellen, waar Mr. HOWEL ons in den egt verbondt.. zw Ik had alle moeite om zELisa te wederhouden van tot haar, „ Vader weder те keeren, en vergiffenis te verzoeken, . Decze „ йар zou zo vrugtoos geweest: zyn , als : сер’ Brief ‘door ons, An gefchrecven vol van betuigingen des uiterfieh: ieedweezens., A De Heer митис verklaarde aan den Brenger, dat, indien. „› de Wetten zyne Dogter aan hem niet kondest. wedergeeven, „ hy haar uit myne armen zou komen imkkén, Ik was ver- „› Zekerd, dat hy zyn woord zou geftand doen. Elisa beefde, „ Voor ееп uiterfte, °t Geen ту tot Vademmoord zou kunnen. ,, vervoeren. Om: dit alles te voorkomen, Baken wy na ’t. ` s» Vastcland over, еп ontweeken de wraak van eenen Vader, „ hem in zynen ouderdom агй de wanhoop overlaatende. .. „ Een leeven, go vol hevige gemoedsbeweegingen, hadt де. „ gezondheid myner Egrgenoote gekrenkt. ’t Was niet meer in туу... „ ne magt, haar geruste dagen te fchenken ; doch ik was haar alles „ verfchuldigd. °t geen bost de plaats азат van kon vervullen, „ De lugtfireek van [тайне firookte wel met de tederheid haarer. „ gefteftenisfc: dit. Landgoed was te koop, de ‘bekoorelykheid. „ der ligging bepaalde ons ber te koopen, сп bier- ons verblyf, „ te neemen. De cerfte bezigheden. уап ber betrekken eener, „ nieuwe Wwoonplaatze, de vermaakern des Landlevens, de рс. „‚ zondheid van decze Oond, de fehoonheden Sich allerwegen, „ opdoende, herftelden ерпірегтдагс het kwynend leeven. van, „ Elis. Zy hoopte welbaust. Moeder te worden, cn dat de’ » geboorte van haar Kind de gedagten van de harde отап. „ Фртеіеп ; waar їп hct ter wereld kwam, Zay Veldagten. —— „ Helaas! de Vaderlyke vloek volgde ons in decc fireekons „ Eusa beviel van ceuen dooden Zoon, en de fchaaker der „ Moeder was de eenige Trooster die deeze ongelukkige over „Кее. Zimts dit tydfiip verdween alle de bekoorelykhaid- „ уап dit verblyf. Myne. Egrgenoote nam zigtbaar af. Het, 99 denk. PN м. 42 "ET GRAPTEKEN » denkbeeld. van есп Vader, wiens tedere liefile nooit bezweek ` sn dan op het oogenblik , dat zyhe Dogter zich onwaardig aan- ed Heide, die de Vriend, de Onderwyzer, haarer jeugd geweest. vg was, die haar tot Deugd ет Geluk gevormd hadt, in een. ve hooggektommen Ouderdom, Weduwnaar еп Ківдегіооѕ, —— » Dit mismoedig maakend denkbeeld -fcheurde- bet hart van ` » ELISA ; haar haare ondankbaarheid verwytende. ' Haare knap- ex ‘gingen bragtenr klagten voort, die haare beangstheden еп de eg myne vefmeerderden: alle onze leevensoogenblikken werden » daar door ‘vergiftigd , zelfs het Engelagtig Character van һ- s SA leedt ’er. by: gem vertrouwelyke uicboezemingen van het • hart meer, de gezamentlyke wandelingen hielden ор; wy ver- » borgen voor elkander onze traanen; тупо Egtgenoot, om dat ik de Man niet was, die de haare deedt vloeijen: ik, » om dat ik de (тепе, welke haar. verteerde, door myne (mer » te niet wilde vermeerderen... Heimlyk, inwendig. was dus s ons verdriet, en wy door. onze dwaalingen onaffcheidelyk, ae van elkander geworden , ontweeken: elkander. | e Om een. toeftand, zo drukkend, te verzagten, en ware bet an mogelyk geheel te verbeteren, zag ik goen ander middel dem ‚de party te kiezen: om met ELISA wa Engeland over te flecken, ad еп eene nieuwe pooging te doen op het hart van den Heer eg JENNINGS. Maar, deeze Geysaart;, gereed: om дупе Dogter ag vergiffenis ter". hénken, bat ту daar in niet begreepen. Ну ah vorderde , dat ELISA in ’t Vaderlyke Huis zou wederkceren. Had » ik die ongelukkige aan zichzelve :pvergelaaten, ik twyfel njet » of zy Zou -my аап de Kinderliefde hebben opgeofferd : de beer. ve Chappy dier “Liefde is: onvernietigbaar in een welgefteld hast. » De onveranderlykfte onzer verknogtheden is die, welke wy. a het certe gevoelden , ‘die de Natuur zelve ons heeft in | wg 20та, en verfterkt.is door de weldaaden ans in onse Kinds- ei heid beweezen. Een :heilig en teder begrip van pligt, -tot ap melker volbrenging het geweeten ons, met eene anitzettende ` eg ftem, roëpt , te midder van het oproer der Driften. Ik vrees- ` » de voor dit uitwerkzel, en те weinig edelmoedig от het be- s fluit vanrLtsA'te verfterken, rukte ik-haar ten tweeden maale - e uit de arrmiën. haars Vaders. De Heer у NNI Gs ftelde niets tegen mynen wederftand te werk: alleen zondt hy zyne » Dogter eene groote (отте gelds en haare kleinoodiën, en gaf. an ееп Knegt, die van haare geboorte af by hem gewoond hadt; an degzen beveelende zyne jonge Meestercsíe te volgen, waat wé heen ik dezelve bragt”. | О By ons overtrekken van Saint-Bernard, zyt ру getuige ge- weest van ELisA’s droefgecstigheid ; gy zaagt op haar gelsad de trekken van hartzeer, de tekens van teering ;. decze verrneerderdéen паа onze wederkomst te deezer plaatze. Ondanks het vrordeel der Luetsgefteltenisft , ondanks alle poogingen der Geneeskunde, ondanks тупе Gebeden, gaf myne arme Egtge- noote с°з MEM MND 1. 7, ДД. ote in haar-Éénentwintigfe jaar de , inde apen, ban, moordenaars. Eer zy ftierf, liei zy den оййей JORN Dy traar- bedde Коше; Жу: reikte: hear: een Brief over voor zynen Heer; hem belastende haaren dood haar Vader bekend te maaken, dien: te vermelden фраг beroùw:;. haar ` lydgn, en e beweeg om my туйе velendfchap me.fchenken,.en м toosten in ongelukken , welke. ik hem had toegebragt. о... en. Wanneer de tyd.gekomen was am. de laatfte eere aan te doer: en aan myne overleedene ELISA , welker kamer ik, zints haar Ier. » » ven, niet verlaaten hadt, viel’ ik in Zwym ; hier op volgde een э». Vlaag van eene alterheftigfte. droefenisfe. Ik deed alle de toebe. s» TCidzelen tet begraafienis(e faken, beval ber lyk te balfemen, ss. én zette de Kg onder myne Piano-forte. Nagt en dag druk-. se te ik de klavieren van dit fpeeltuig 4 geen in myne verbee)-. » ding de:flem van ELISA gaf, en my de Stukjes- herhaalde : » welke jk zo dikmaals: uit: haren. mond. boorde ` дап eens э» dagt ік dat haare Schim na my luisterde. — In die ver-, » Vvoeringef -van.droefenisfe., heb ік бесле plaats baten vervgar-, » digen. Aan Бег апа den maam gageeven van de ongeluk, » kige, die onder deezen lommer rust. Die Perzikboom heb en ik, met eigen hand, ор de plek , -waar zy begraaven ligt, » geplant. Alle morgens bezoek ík diep boom, alle morgens ss befproei ik denzêlven. Ik zie hem opgroeijen uit de asiche » Уап ELISA , -Zy ‘herleeft in taken blad, en de eeste Perzik, wé die dezelve voortbrengt, is. voor den Hoer умут. Wanneer” » ìk die pluk zat ік hier alle de Vadera der Huisgezinnen. in es deezen fireek doen zamen komen, 2у Шеп getuigen .zyd’ » myner boeredoehing voor debeledigingen „ het beilig gezag der Natuure aa: ‚ en deeze plegtige Dag zal есп Ge- en dagtenisfeest van myne dierbaare ЕШ$А weesen", ` Dit aandoenlyk leest is in den ` Јааге 1777 gevierd. „Ней Eiland, het Grafteken, де Perzikboom , айез.іѕ nog іп volko.’ men fiaar. Reizigers, die Lembardie bezoeken, ik bid.u reis dat Gewest niet door, zonder het Eiland Fenning: tebezoeken, х AAN. d: AAUMERKELYK VOORSEELD vm BROEDIRLIEFDE. ' AANMERKELYK VOORBEELD: van зэру, ШЕ ` Deer: vam deni braaven Generaal tier, ‘den: moedi- , ог. boloen, van van Gibrakar, waren е Ze: ais van Broeder- | en Jongman Pas Wile: a vdrbeid: мегуед, : eenige uu wiee roeder , dien hy. „Ез twaalf “haren in. ‚тув gien еп ft id ‘orden се bekomen , и kunnende slolden, dit- Wagerewaardigen Taart, hem met deezen voor- - Йе! 156 verzwakt, door: my. ui , ik: ben. geniet de vsyheid welke. dia Tange веба Kai us ian an. аве ZE inde armen; elen: te ge geven te my. пат тойан! imet u Oe еп Tange‘ weigeringnam треке Broeders. aan, en el grezigheids, cene hem DE a MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTERRN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BRTREKKELYK, , DE VOORDEELEN DER REDEN- EN OORD! ELKUNDE. (Ontleend uit de Lectures on Rhetoric and the Beier Letters, of HUGH BLAIR, Hoogleeraar іп de Redenkunst en Fraaye Letseren op de Univerfiteit van Edenburg.) B alle volken, in een befchaafden ftaat, worden Taal, Styl en Opftel , met alle zorgvuldigheid , beoefend ; en de oplettende waarneeming daar van mag aangezien worden als een zeker en onfeilbaar merkteken van de vordering der Maatfchappye ос het tydperk der volkomenfte be- fchaafdheid. In overeenkomst hier mede bevinden му, dat, onder alle befchaafde Volken van Europa, de Taal- oefening еп Welfpreekenheid behandeld zyn als ftukken van aangelvgenbeid , en een, goed deel beflagen hebben in de plans eener wel ingerigte Opvoedinge. Schoon de voordeelen der Reden- en Oordeelkunde het grootst zyn voor alle de zodanigen, die amptshalven ge- roepen worden om iets in Gefchrifte op te ftellen „of by monde voor te draagen ; zullen deeze ook aanmerkelyk moe- ten gerekend worden voor hun, wier omftandigheden dee- ze Weetenfchappen fchynen te kunnen misfen: indien zy anders eenigen toeleg hebben om hun fmaak te verbete- теп, omtrent het geen zy leezen of hooren , en beginzels te verkrygen , die hun in ftaat (tellen om voor zichzelven te oordelen over dat gedeelte der Letterkunde, "rt welk doorgaans den naam van Fraaije Letteren draagt. Wat de eerstgemelden betreft , іе, ingevolge van hunnen leevensftand , zich in de noodzaaklykheid bevinden, om hunne gevoelens алп anderen voor te draagen , is het ten vollen klaar, dat Ter eenige voorbereidende oefening ver- eischt wordt , ter bereiking van ’t einde, °t welk zy be- oogen. Klaar, aangenaam, zuiver, met bevalligheid en klem, te fchryven of te fpreeken,is van het grootíte aan- belang voor allen, die ор een der beide en zich in ’t ‚openbaar moeten vertoonen, Want, zonder die volmaa- % i 1. DREL. ENGEL W. NO. Ze ‹ р , е 50 DE VOORDEELEN ` kingen verkreegen te hebben, kan niemand regt doen aan zyne eigene begrippen: hoe veel kundigheids, hoe veel voorraads van goed: verftand hy moge bezitten, zal hy van die opgelegde fchatten zich min kunnen bedienen, dan hy, die flegts de helfe daar van opgedaan heeft, maar het vermogen bezit, om °t geen hy leest, op eene voeg- lyke туге „геп toon te їргеідеп. Deeze volmaaktngen zyn niet van die foort, dat wy ze geheel еп al aan de Na- tuur verfchuldigd zyn. De Natuur heeft, in de daad, eenigen zeer voordeelig in dit opzigt onderfcheiden, £n , boven’ anderen, ryk begunftigd ; doch, теп aanzien van deeze talenten, even als omtrent de meeste andere, wek ke zy uitdeek, veel оуегреіаагеп aan °з Menfchen eigen werkzaamheid en vlytbetoon. Zo zeer in ‘’t оороо: ‚pende гуп de uitwerkzels van (tudie, en verbetering daar door in elk gedeelte der Welfpreekenheid, geweest; zulke merkwaardige voorbeelden hebben wy opgedaan van Рег. foonen , die, door viet. ber gebrekkige der Natuure te bo- ven kwamen en overwonnen, dat het, onder de Geleer- den, langen tyd in. gefchil gehangen heeft, af de Natuur дав de Kunst het meeste toebrengt от in fpreeken en Schryven uit te (fecken, 2 Wat de wyze aanbelangt , op welke de Kunst best byftand kan bieden, tot het bereiken van dat einde, moge men ‚in gevoelen verfchilten. Ik vermeet my in geenen deele, te beweerer, dat de спкеіе Regels der Redenkuntte op zichzelve, hoe volmaakt ook opgefteld, genoegzaam zyn -om een Redenaar te vormen. Verondertteld, dat iemand een goed en gunitig Vernuft van de Natuur ontvan- gen bebbe, dan zal de vordering grootendeels’ meer af- hangen van zyne byzondere bevlytiging, dan van eenig Sselzel of Onderwys, "tr geen hem kan gegeeven worden. Maar men’ zal, met dit alles, moeten toeftemmen, dat, fchoon Regels en Onderrigtingen alles wat vereischt wordt niet kumen doen, zy, nochtans, vec kunnen doen, °t geen met de daad hoogst nuttig is. Zy kunnen, ’t is waar, geen Vernuft initorten; doch Tt zelve beftuuren en byftand verleenen. Zy kunnen fchraalheid niet veranderen in vrugtbaerheid; maar de overtollige vrugtbaarheid beteu- gelen. Zy wyzen de sefchiktfte voorbeelden van naavolgine aan. Zy brengen ons de уоогплатіїе fchoontreden, die oBzer beoefenende befchouwing „waardig zyn, onder ’t ong, zo wel als de grootfte misflagen die vermyd moe- ten worden, Zy ftrekken, daar доог, tot het verligten . ча э e - van da nn a et ы DER REDEN- EN,OOEDRELKUNDE, van den Smaak,en om het Vernuft van onnatuurlyke af. wykingen af-en in- een behoorlyk kanaal te brergen. En, tgeen niet kan baaten om uitfteekend groote werken te doen gebooren worden, Кап ten minften dienen om het begaan van grove dwaalingen te voorkomen. Alles,wat de beoefening van Welfpreekenheid en de Kunst van Opftellen betreft, verdient te meer onze aan. dagt, om dat zulks in eeu onmiddelyk verband ftaat met de verbetering ouzer verftandige vermogens. ‚Want men kan niet lochenen , даг, wanneer wy, op eene gepaste wy- ze bezig zyn om iets op te ftellen, wy onze Rede aan- kweeken, Waare Redenkunst en gezonde Redeneerkunst Зуп zeer na aan elkander vermaagfchapc. Als wy ons toeleggen om onze gedagten eigenaartig te fchikken en uit te drukken, leeren wy teffens naauwkeurig denken єп fpreeken. Door onze gedagten in woorden uit te druk. Кеп, begrypen wy ze altoos onderfcheidener. leder een, die de min{te kennis aan opftellen heeft, weet, даг, wan- neer hy zich verkeerd omtrent eenig onderwerp uitdrukt, wanneer zyne fchikking der denkbeelden zonder zamen. | hang wordt, еп zyne uitdrukkingen verfiaauwen, de ge. „breklykheden in zyn’ ftyl bykaus altoos thuis kunnen ge. bragt worden tot zyne ofvolkomene bevatting des onder. were: zo naauw is het verband tusfchen onze Gedag. ten en de Woorden, met welken wy dezelve bekleeden, De fludie, om iets ор ге (tellen, ten allen tyde van aan. belang, heeft een byzonder gewigt gekreegen van ‘den Smak en Zeden der tegenwoordige Eeuwe. Eene Eeuw, waar in de verbeteringen, іп alle foorten van Wee: сепісһар met veel yver zyn voortgezet. Men heeft op al. le Vrye Kunften een aandagtig оор gevestigd ; en op geen ten запа дег dan ор de fchoonheid der Taale, de be- тй ей en fraaiheid in alle foorten van fchriften. Het Da is verfynd, het kan niet meer het ruwe, het onge- Eer, het onbefchaafde veelen. . Elk Schryver moet па eenige verdienften, їп wyze van uitdrukken zo wel als in denktrant dingen ` als һу geen gevaar wil loopen van vere agt en agter de bank gefchooven te zullen worden. ik wil niet ontkennen, dat de gefteldheid op ‘kleine ` fraiheden, de oplettenheid op de mindere сїегаадеп des оре , tegenwoordig al te zeer de overhand genomen hebben. Ik geloaf veel eer, dat men tot dìt uiterfte te veel overhe, еп dikmaal meer bezorgd is om den буі te be. Maven, dan om denzelven doof bondigheid van ges. з. dag 52 d DE VOORDEELEN dagten, ftevigheid en klem te geeven. Nogthans ont- ftast hier uit eene nieuwe rede, om zich op het beoefe. nen van goede’ Opftellen uit te leggen. Wordt het gevor- derd dat men niet gebrekkig is іп fraaiheid еп cieraad, op een tyd, dat deeze zulk eene waarde wordt toege- kend, het is des te noodiger het vermogen te verkrygen , om valsch van waar cieraad te onderfcheiden, ten einde men niet medegefleept еп amgevoerd worde in dien ‘maalflroom van een valfchen en beuzelenden Smaak , die nimmer mist de ongeoefenden: weg te rukken. De zoda nigen, die de Wellpreekenheid nimmer in haase beginze- Jeu beoefend, of aanleiding gehad hebben, om de waare еп manlyke fchoanheden eener gede (hr wyze te Ictten, zyn altoos gereed om zich door den valfeben glans van enkelen woordenpraal te laaten betoveren, еп, wanneer zy in ’t openbaar fpreeken of fchryven, bezitten zy geen anderen maatftok om zich naar te fchikken, dam "с welk in bun tyd, gewoon’ еп volkslmaakend is, hoe Перт, hoe valsch, hoe bedorven zulks ook moge werten, ` Doch laaten wy, daar veelen niet ten merke heb» ben in ’ openbaar te fpreeken, of als Schryvers ten voorfchyn te treeden, nu nog Kkortlyk nagaan, welke voordeelen wy van de Reden- en Oordeelkunde kunnen trekken. Deeze zyn voor hun niet zo zeer een beoefe- nende Kunst , dan wel eene befpiegelende Wecktenfchap , en dezelfde lesfen, welke anderen hulp verleenen in het opftellen, zullen hun byftand verfchaffen in het beoordee- Jen van, en {maak vinden in, de fchoonheden der Op- ellen, welke zy leezeri of hooren voordraagen, ’t geen сеп Vernuft in ftaat ftelt om iets wel uit te voeren, zat de (таак bekwaam maaken om regtmaatig te oordeelen. Gelyk men de Redenkunst zomtyds geoordeeld heeft alleen te beftaan in eene fchoolfche beoefening van woore ‘den, fpreekwyzen en ftylvorming, men heeft de Oor- decikunde befchouwd, als een Kunst, alleen gelegen in het vinden van misflagen; еп de kacte toepasfing van zekeré Kunsttermen, waar door de ‘Menfchen afgerigt worden, om, op eene geleerde wyze, te berispen en te Aaar «іс is de Oordeelkunde der Schoolvos- Waare Oordeelkunde is van eenen veet ‚ еп de afltammeliug van gezond Verttand еп Smaak. Zy. dingt er na om een regtmaatig vellen over de wezenlyke verdienften der Sehry- bevordert het aangenaam gevoel van deraelver : , 00e DER REDEN- EN OORDEELKUNDE. 53 Schoonheden , terwyt zy, ten zelfden tyde, ons behoedt voor die blinde en ingewikkelde hoogagting, die hunne {споопћейеп en gebreken onder ееп. vermengt. Zy leert ons, met één woord, met oordeel te pryzen en te laa- ken, en de menigte niet blindeling te volgea. In eene Eeuw, waar іп de Werken van Vernuft en Let, terkunde , zo menigmaal ,.de ftoffe tot onderhoud opleves cen; waar in een ieder zich voor Kunstregter opwerpt, en wy naauwlyks deel kunnen neemen in eene befchaafde ver- keering, zonder teffens ons tot oordeelvcellingen van dien aart in te laaten , zullen oefeningen van deeze foort, onge- twyfeld, eenig aanbelang ontleenen van ’t gebruik, ’t welk wy daar van kunnen maaken, in het уенсһайер van йойе ten onderwerp van gefprek in befchaafde деге ар реп, en daar door ons in itaat te (tellen , om ze met genoc- gen, еп op eene voeglyke wyze , by te woonen. , Doch het zou my gevoelig (metten , indien wy de ver- dicnften der Reden-- en Oordeelkunde, op geen vaster en ten wezenlyken gebruike nuttiger gronden, konden doen gusten, dan die enkel of grootendeels beftaan in het maa- ken van vertooning. De beoefening van den Smaak en van gezonde Oordeelkunde is, met de daad, eene der bevarderlyk(te bezigheden voor her Verftand. Ое begin- zels van gezond vertand toe te pasfen op Opftellen , die zy in gefchrift leezen, of in 'ї openbaar hooren; het euderzoeken wat fchoon is, еп waarom het den naam van {сһфуп mag draagen; ons zelve bezig te houden met het nauwkeurig onderlcheiden уап ’t geen fchynfchoon еп boudig is, van ’t geen een gemaikt of natuurlyk cieraad ` mag heeten, moet zeker ops niet weinig voordeels aane brengen in het gewigtigst gedeelte van alle Wysbegeerte , het gedeelte, ° welk de kermis der Menschlyke Natuure betreft. - Want dusdanige nafpeuringen zyn zeer na ver- want aan de Zelfkennis. Zy leiden ons noodwendig op tot het nadenken over de werkingen der Verbeeldingskragt, еп de beweegingen van het Hart; en vermeerderen onze bedreevenheid met eenige der fynfte aandoeniugen , welke tot onze geftelteaisft behooren. Men mag hier nog byvoegen, dat de Oordeelkunst, en daar mede gepaarde beoefening der Fraaije Letteren, het byzonder voordeel heeft, dat dezelve onze Rede verfiers , zonder dezelve af te marten; dat ze ons орде tot Үсһегргіппісе , maar geen vermoeiende, nafpeuringen , tot het diepe, maar. niet tot het drooge en afgetrokkene; zy . D 3 ftrooit ai DE VOORDEELEN DER REDEN- EN OORDEELKUNDE. ftrooit bloemen op bet pad der Weetenfchappen ; ев тегу? zy den Geest in zeke maate ingefpannen en werkzaam houdt, ontheft zy dien, teffens van dien meer vermoeiene den arbeid, waar aan dezelwe zich moet onderwerpen „ tot verkryging der noodige Geleerdheid , of de nafpeuring van afgetrokkene Waarheden. ' WAARNEMING у VAN BENE ZELDZAME Hernia Ventralis, Door J. HELLER, Med. Doctor, en Chirurgyn. Major. р“ e.. Soldaat, onder het eerfte Bataillon, vaa den Generaal Major Baron vAN BRAKEL, oud om- trent zeven en twintig jaren, van een Phlegmatic èn ongezond geftel, vertoonde my, in het begin van De- cember 1786 , ееп gezwel „тег grootte van een Кіміегѕ Ey, plaatst op de Linea alba, omtrent drie vingeren boven eE Navel Welk gezwel, twee dagen te vooren, met as te voorfchyn gekomen, en door den reizen ingebragt, wanneer het ор de en vooral onder het hoeften, wederom Le am my voor ееп Enterocele te zyn, zeur — of Breuk — in de Linea аА 3 WA was ontftaan, 9 te hebben ingebragt, 't welk vry ge- ik een verband aans gelyk men by E n is. Intusfchen vervaardigde ik een ` zien met een Pop van Kurk, gefchikt Breuk. Waar door de Hernia, tot nu ingebleven. __ md, op onderfcheiden plaatfen van het abdomen, Breuken waar te nemen. De meeste Schryvers welke over deze ftoffe gefchreven hebben, maken ‘er gewag van. Dan gewoonlyk onderftelt men, eene voor- afgegäne wonde, of verzwering ор de plaats der Breuk, Was door,. deze plaats verzwakt zynde, de darmen, en het Net nitfchieten, еп een Breuk maken ; zelfs vind men, by de Schryvers (*), voorbeelden van Ват еп, (© Lettre, Hif- de P deed. Коу. der Scienc. än, 1714. рањ И у ` 259. WAARNEMING VAN EENE ZELDZ. Негиз Ventralis. 55 ken , alwaar deze oorzaken niet waren vooraf gegaan. Dan het is zeldzamer, een Hernia te ontmoeten in de Linea alba , vooral, wanneer men die uitzondert, welke digt by den Navel ontítaan, en dikwils, voor een Exom- | phalos aangezien worden. Het is waar, men vind by de Schryvers voorbeelden van Breuken in de Linca alba, welke veroorzaakt waren, door een verzwakking van deze witte ftreep (*), of van- eenwyking van de Musculi Кеси (+), dan, hoe veel de. ze verfchillen van die, welke ik befchryf, zal uit het boe venftaande konnen gezien worden. | Eene verdere uitweiding over deze {toffe heb ik om- nodig geoordeeld, vermiis ik voorgenomen had, deze waarneming eenvoudig te befchryven, zo, en gelyk, als jk dezelve heb waargenomen. 259. J. в. SANDIFORT, Geneesk. Verd. І. Deel, pag. 353. PerıT, Traité des Mal. Chir. Tom. И. pag. 243 зди 405. (*) Perit, L. C Ct) Sasatieg , Traité Complet d Anat. Tom. I. pag. 254. "ANTWOORD , OP DE PROEVE EN GEDACHTEN , ÓVER НЕТ ONDERSCHEID DER ZWAARTE VAN DE LICHAAMEN, BY DEN DAG EN BY DEN NACT. Aan de Heeren Schryveren der Nieuwe Algemeene Vader- laad)che Letteroefeningen. Ц } - D WELED"LE HEEREN! ` n De Proeve en gedachten, in ОЕ. Mengelwerk van het ‚ә Eerfe Deel, No. 12, op pag: 51а ‚еп volgende; „s geleezen hebbende; en aangemerkt de uitnodiging die an daar by gevoegd is, maakte ik het volgend Antwoord о» gereed: het zou my aangenaam zyn , het zelve in UEds. as geacht Maandwerk geplaatst te zien. Blyvé inmiddels „ Wel Edele Heeren! U Wel Eds. DW. Dienaar , Г. L. 17 December, 1786. Hef D 4. ` Le" 5б - . ANTWOORD, ОР DE PROKVE Het komt my voor dat de opgegeeven Vraag, ontken- nend moet beantwoord worden; zie hier waarom. Het is bewezen, dat, zoo verfcheide Lichaamen, om een Middelpunt, langs de omtrekken van Cirkels, in den . zelfden tyd bewoogen worden, de Centerfchuwende krage ten in dezelfde reeden, zyn, als de afftanden van dit Mid- delpunt.. Zoo derhalven drie Lichaamen A, B eg С, om het zelfde centrum М, in een zelfden radius draai- jen, ор де Afitanden, by voorbeeld МА Geo, МВ :=6о, en МС =70, dan moet volgen ‚ dat de Middelpuntsvlie= dende kragten van А, В еп С zyn іп reeden als 5, б en `7 refpectivelyk. Laaten hier de Eenheeden voor voeten gehouden worden, dan zal MA die te vooren was so voe- ten, trachten te worden 55 voeten; MB die бо was, zal poogen te koomen op 66 voeten, (want 50; 6o=55 :66 : en op gelyke wyze zal MC trachten гап te groeijen tot 77 voeten. Daar nu te vooren АВ = ro voeten = ВС was , en de ponging' der centerfchuwende kragt daar heee пеп (теке, om АВ tot 11 voeten te brengen, en ook om ВС van ro tot 11 voeten te doen aangroeijën ‚ (want 66 — 552211277 — 66), 20 volgt ‚ dat de Neiging „om-AB-te ver. grooten, gelyk is aan die, door welke BC zyn aangroci- ing zou verkrygen. De Toepasfing komt gereedelyk voor het oog. Ik zal hier alleen byvoegen, hoe het my: toe- $chynt ‚dat °ег, in de vaorgeftelde vraag „geen acht gegee- ven zy, ор het vermogen van de Middelpunts kragt ор. den Aardkloot B zelven, maar alleen op dit vermogen ten asuzien van А еп C, Zo men die uitwerking, ten aan. zien van B, niet uit het oog verlooren had , zuu de vraag gereedelyk hier ор ueergekoomen: zyn. б, уэ Dewyl, by bet op- en ondergaan der Zon, het Cen- „trum des Aardkloots, en de plaats van waafneeming з» Eevenverre van de Zon verwyderd zyn, en dus eene э» gelyke centerfchuwende kragt' van dezelve hebben: ээ moeten dan, by den op: en ondergang der Zon, de э» lichaamen niet zwaarder zyn, dan op den middag, of ‚s mindernachts?” En , volgens de Refchonwing van de Middelpuntsvliedende kragten alleen, zou men deeze vraag toeftemmend moeten beantwoorden, zo als’ uit het voor- gaande ligtelyk.is af te leiden. _ De Proefneeming , om de waarheid of onwaarheid van het Factum zelve te onderzoeken, kon ‘met den gebruikten toe- йе! niet gefchieden: want ееп Unter, eens іп everswisk gebragt, zal in dien Daat blyven, oflchoon de zwaarte.. ` kragt WEGENS DE ZWAARTE DER LICHAAMEN, ENZ. 57 veranderde; hier van kan de reede gevonden worden hy elk Schryver, die de Beginfelen der Werktuigkunde, op eene wiskundige wyze behandelt. Ook hebben de Heeren van de Franfche Academie , die onder den Poole Cirkel en Evennagtslyn de Waarneemingen hebben gaan doen, ter bepaaling van de gedaante des Aardkloots, ре- bruik gemaakt van den enkelen Unger, als zynde een werk- ig, door welk men, met ‘groote nauwkeurigheid , bet vere {chil van zwaartekragt kan bepaalen. Dan, om zig hier van een juist begrip te vormen, behoort men reeds een gevorderden trap van kennis іп de Wiskunde bereikt te heb- ben. Weshalven het hier de plaats niet is, daar langer by te blyven ftil(taan. Os Wat aangaat de gedachten en redeneeringen die onmid- delyk op de Proefneeming volgen: de getallen, daar in ge- bruikt, zyn vry willekeurig, en als men maar acht geeft , om de aantrekkingskragt van de Zon. evengroor te dellen? als de centerfchuwende krag door de jaarlykfche bewee- ging veroorzaakt, komt het eveneens voor dag en nagt uits zo als elk ligtelyk kan beproeven. Het welk genoeg is, “om te toonen, dat men zig vergisfen 20и, als теп, door deeze gelykheid van uitkomften by nagt еп dag, zou willen waarfchyoelyk maaken, dat de gemelde kragten in de geftelde evenreedigheeden zouden Паап;. Om de oorzaak van deeze gelykheid der uitkomften te ontdekken, gaa men het volgende na. Laat de fpecifike zwaarte van het lichaam, waar door men hier de zwaarte- kragt moet verftaan, weggelaaten worden, zo als ook de centerfchuwende kragt door de dagelykfche omwenteling te weeg gebragt: deeze beide kragten, doen hier niets. ter zaake. Het komt er alleen op aan, of de center- fchuwende kragt, die zyn oorfprong aan de jaarlykfche ` beweeging verfchuldigd is, vernietigd word door de аап» trekkingskragt van de Zon. De redeneering op pag. 513 en 514 onderftelt, dat de lichaamen , door de eerfte dee- zer kragten, by wagt zig van de Aarde met eene pooging к23 wachten te verwyderen, en by dag met gelyke poo« ing te naderen. Voorts word de aantrekkingskragt der Zon op 3 gefteld , zoo wel by dag als by nagt, en dus het verfchil vereffend, dat men vermoed had uit de cene terfchuwende kragt voort te koomen. Maar dat dit verfchil geen plaats heeft, is te vooren gezien, en wat de aantrekkingskragt der Zon betreft, ор: wat туте dezelve hier werkzaam is, zal éenigzins uit het volgende kunnen blyken. | р 5 Меп ei ANTWOORD OP DE PROEVE ‚Men weet, dat deeze kragt werkt in de omgekeerde ` reeden van de vierkanten der afltanden, dat is, zoo als vooren genoomen word МА = 5о, МВ =6ә, en МС =7o, dat de aantrekking van М op А, В, еп С verbeeld zal kunnen worden door sde: zeie еп дуб; refpectivelyk 5 voor deeze gebrookens kan men neemen 1764, 1225 еп goo, (want зго ysig è = 1764, 1225, EI уо 2 are 22 1925 : 900). Laaten de eenheeden in deeze getallen voor \упеп gehouden worden, dan heeft men voor de aantrek- kingskragt уап М op А 12 voeten, 3 duimen; voor diè Kragt op B, 8V.6d. еп т lyn; еп eindelyk voor С, 6 V. 5-4. Zoo men nu ook als vooren de бо, бо еп 7o door voeten uitdrukt, zou door de aantrekkingskragt van M, de afftand МА = worden 37 У. о d.; МВ zou worden Ger У. 5 d. 11 lynen: terwyl op gelyke wyze MC verkleinen zou tot op 63 У. 9 Ч.; dus is AB, die te vooren то voe- {еп was, te rekenen ор t3 У. 8d. її Iynen, en BC, die te vooren ook то voeten was, word Ru ra У. $ а. rien, You men hier uit niet moeten befluiten, dat de lichaamen des nagts zwaarder zyn dan by dag? en dus dat, daar de іп bet begin opgegeeven vraag enkel een ontkennend ant- woord vereischte, juist het tegendeel plaats heeft, van het geen "er bedoeld 15.. Ik zou, tot meerder opheldering , de begrooting der krag- ten, volgens de laatfte Waameemingen die my bekend zyn, hier gaarne bygevoegd hebben, gelyk ік dézelve reeds met dit oogmerk bereekend heb, ten einde met eenen daar uit de moeijelykheid aan te toonen, die men ontmoe- ten zou, als men dezelve met directe Proeven wilde be- vestigen , of verbeeteren. Maar ziende, dat, het antwoord grooter geworden is dan ik verwagtte, heb jk-daar van afgezien, in hoope, dat het ter nedergeftelde voor voidoen- de zal gehouden worden. Voor: het overige moet ik , wee- ens de manier van behandelen , verfchoonÍng vraagen aan е Wiskunttenaars, die dit Antwoord by geval mogten in- zien, Ik twyffel niet, of het moet Hun Eds. zeer vervee- lend voorkoomer ; maar zy gelieven te bedenken, dat ik etracht heb, verftaanbaar te zyn, vonr Liefhebbers die in de Wiskunde geene vorderingen gemaakt hebben. ' _ WEGENS DE ZWAARTE DER LIORAAMEN , ENZ. 59) AANMERKINGEN OP DE VRAAG a VOORGESTEED IN DE Nicuws algemeene Vaderl, Letterocfeningen , Ferke Deel, MENG меки, Рад. 512. D gevolgtrekking uit de middenpuntfchuwende krach- ten , veroorzaakt door de јаагіукісһе en dagelykiche beweeging der aarde, fchynt my toe uitermaate zwak te . Юе middenpuntfchuwende, de middenpunt- trekkende еп zwaartekrachten. moeten wel van elkander ondericheiden worden. De middenpumtfchuwende krachten worden „іп de planeeten en de aarde, altoos vere ezeld door middenpunttrekkende krachten: de eene Kracht berftelt de andere: men kam, over dit onderwerp, de be: ginfelen der Natuurkunde nazien, befchreeven door den wydberoemden Нооріеегазг MUSSCHENBROEK , Edit. Leid. Anni, 1739. Cap. ‚ Pag: ate. De middenpuntfchue wende kracht, veroorzaakt door de jaarlykíche beweeging der aarde, word, als ?с ware, gemaatigd „zou niet geëga- lizeerd, en verydeld door de middenpunttrekkende kracht der Zon : van desgelyken de middenpuntfchuwende kracht, veroorzaakt door de dagelykfche beweeging der aarde, wordt gemaatigd, en in eene juiste orde gehouden, door de middenpuattrekkende kracht der aarde; еп gevolglyk , offckoon in de richtingen deezer twee krachten ,door den jaartykfchen еп dagelykfchen omloop, eenige verfchitlende trekking zoude kunnen plaats hebben, is dit verfchil nochtans zoo gering, dat het geene zichtbaare vitwerking zoude kunnen voortbrengen, of ор de zwaartekracht der lichaamen eenigen invloed hebben. Maar, gefteld zynde , dat het eénigen invloed had, fchynt de manier, ор welke de proef genoomen is, met de theorie niet wel te (trooken. De Unfter, zoo wel als de zwaarte daar aan hangende, zoude de vermindering van zwaarte beide te elyk onderheevig zyn geweest, en het een zoo min als fet ander eenig verfchil kunnen aanwyzen : by voorbeeld , laat het gewicht aan den korten arm vant 8 zyn, zon moet de zwaarte-van den langen arm, om evenwicht te maaken , eene gelyke zwaarte gehad hebben. Laat de vooronder- Melde invloed der middenpuntfchuwende kracht, de ‚daar aan hangende zwaarte van het gewicht 2 grein ver- minderd hebben, zoo moet de Jange arm van den Untter door die zelfde oorzaak, dit gemis van zwaarte ook on- dei» бо AANMERKING WEGENS EEN VRAAG, ENZ, dergaan hebben; en gevolgelyk zoude "er, deeze voorortà dergeftelde oorzaaken Begeeven zynde, echter een even- wicht hebben kusnen plaats hebben; en zulks derhalve ter betooging van het gezochte niets afdoen. 