Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
Van een Schipper, die op fijn vertrek flaande j omfi:httld 'word aangehoudene A Ls een Schipper aan een of meer pérfoonen een fomme gelds -t*\ fchuldig is ^(en) de Schipper fig op die plaats, daar hy de ichuld moetbetaalen, onder *(^;?f Crediteuren) een maand of twee 5 of een wyl tyds onthouden fai hebben , en defelve fijne Crediteuren hem in al die tyd , die hy by haar is geweeft , niet gemaant;, nog in Regten betrokken fullen hebben, voor en aleer dathy t'eenemaai gereet is om afte vaaren , en fijn voordeel elders te gaan foeken > en defelve Cred iteuren/ohaafl als fy bemerken dat hy gereet is om af te vaaren, figkomcnteadrefleeren aan het Geregt, en eyfchtegens- hemdoen, fai hetGeregt op deefe fodanige Crediteuren geen re- guard neemen , en defelve geen gehoor geeven , nog ook de geene, die het geld fchuldig fai'zyn , ' conflringeeren y of fyn reys verhin= derenj nademaal dathy fig indiervoegen, als boven gefegt is, on- der fijne Crediteuren onthouden fai hebben 5 maar alleen den felve gelaften Borgen te Hellen, indien hy een Man is, die borgen vinden kan: fonogthans, dat 'er tot lafte van die Borgen, dichyfalkomen te ilellen, geen vonnis by het Geregt geweefen^ fai worden, voor en aieer dathy fai wedergekeert "zyn ter plaaife, daar hy defchuld moft betaalen 5 en daar de * borgtogt verleden is y ten ware dat iemant Borg als principaalgebleeven was : daarinboven lal ook de Borgen , de welken ter dier fake geitel t fullen zyn geen betaling door de voorfz. Crediteuren , of door het Geregt gevergtkonnen worden^ voor en al-'eer dat de voorfz. Crediteuren , ten overilaan van het Ge- regt, den principale Debiteur, ofte defielfs goederen , geëxecu- teert fullen hebben : en '^ {ingevalle) dat de goederen van den princi- pale Debiteur niet konnen toeryken, om fodanige fchuld , of fchul- dente betaalen, fullen de voorfz. Crediteuren, ten overilaan van het felve Geregt, hunregres konnen, en vermogen te neemen op den geene, die Borggebleeven is, en op defielfs goederen : maar byaldien dat de goederen vanden principale Debiteur konnen toe- ryken, fai niemant hevoegtzyn, om den Borg, ofte fyne goede- ren te executeeren 5 ten ware dat iemant Borg als principaalge- bleeven V7as> Kkk r. I.Maar/ 24^ IL CONSOLATO DEL MAUE. I. Impero fé il detto patrone non troviate Jicurtà , la, giufiìtia non lo mo jconcii^re il fro viaggio , fé non in tanto che lo debba far gin- rare^ che lui non ha ficurrà , ne la può trouare : <T pu , li dem far giurare^ che quando lui farà tornato in quel loco , doue il cre- dito debbe dare, che lui (ì deue accordar con quei , a i quali lui il credito debbe dare.j prcioche quella giufiitia non lo debba fconcia^ re di qusl viaggio , fé il detto patrone Jtcwrtk non haurk ? perche quelli , alliqualt il credito debba dare^ non Ihaueranno cof retto per la giujìitia, quando con loro fìaua^ come difopra è detto ^ anr^i Vhawranno afpettxto in^ fino air vltimo giorno ^ che loro fapeuano^ che lui doueua efer fpeditodella terra. Ancora per altra ragione , che farla male fatto, che i mercanti^ che la loro robba hanno meffa , o caricata in quella nane , fujfero ritenuti^ C7" teneffero la loro robba a pericolo , O^ conditione di perderp , per la pi- gritia di quei creditori^ che innanz.ij che quella nane f ujfe fp edita , non lo dimandarono. Perche ciafcuno JÏ guardi ^ O^ fi debba guardare , che quando haurà havier da alcuno alcuna cofa^ che non afpetti r vi timo giorno ^ che fé lo farà j gli interuerrà come difopra è detto. Et fé per ventura quel patrone di quella naue^ o namlio morife ^ innanTji che fuffe tornato in quel loco 5 do'AC la ficurta haucrk data y ^ fé laficurta fi farà obligata * per U tutto, <:he del tutto y- o il certo del viaggio ^ ^ lui pagherà , o vengay .0 nò^ 0 muora^ 0 no , che la ficurta è tenuta pagare , * com^ difopra fi è detto ^ fi farà ohligato. Saluo impero tutti li accordi ^ €r obligationi , che daTm alli altrifuffero fatti -^ ó* accordati per alcuna giufi a ragione, * Il encarahi deurct a quell dente (en daarhy die fchuld fchuldig fai zyn) I Perii tutto) Catal. Per lo tot, que al tot. Hoc eft , qiiod Latini dicunt in omnctn caiifam obligacum elTe. z O il ceno del viaggio) Catal. O alfahutdd viatge, Quod Gallus quidam in- terpreracuseft, au retour duvoyaget & optitne quidem. - §ue (dar) ^ §^ì (dewelke) C A P. CCLXXVI. Di comandita, che il comandatario debba portar afe. SE alcun comanderà ^ 0 haurà comandato ad alcuno ^ alcuna robba per conto di mercantia , fé quello , che la comandita farà , 0 haurk fatta 5 accorderà , 0 haurà accordato con quello , il qude lui fa y 0 hm.rà fatta la detta comandita , che lui debba portare a fé la detta co- HET CONSULAAT VANDE ZEE. 447 I. Maar fo 't fake was 5 dat de Schipper geen borgen kondekry- Een Schip-. gen 5 fouhet GeregtnietbevoegtzynomdeflelfsReyste verhinde- /^^^^yf- ren ; maar alleen hem konnen doen fweeren , dat hy aem horaen heeft ^ '^^^rdig e^ geen borden krygen kan j en daannboven lal het hem doen Iweeren 5 wordont- dat hy fijn crediteuren voldoen fai ^ fo haafialshy fai weer gekomen %yn terjlaageyi:, plaatfe daar hy de fchuld hetaalen moet. En om wat rede moet het Geregt ^f ^^^ '"^^^ de reys niet verhinderen, als de Schipper geen borgekan Hellen f ^uir^nie- om deefe 5 namentlyk, dat {'yne crediteuren hem met gedagvaart ^'^/.4 aW hebben voor het Geregt, toen hy, gelykalsgefegtis, byhaarwasj /y^^ <^^^'^- nemaar dat defelven de uytterfle tyd hebben afgewagr , toen fy wif- ^l^^^*^ ^Jf^ ten dat hy vaaren moft. En nog om een andere rede , namentlyk , dat lUheb- het feer nadeelig rouzyn,datmen de Koopluyden 3de welken haare^^^^^? goederen in fodanig een (chip gebragt, en gelaaden hebben ^ fou ^^f Z^/'^^" ophouden , en in gevaar laaten van haare goederen te verliefenjom '^r^oor^J^thj denalatigheyd vanfodanige crediteuren, die de fchuld nietingevor- re\jsv'zar^ derd hebben, voor dat het fchip reysvaardig lag. Dierhalven zy dan ^^i '^^^° een yegelyk voorfigtig , en moet vooriigtig zyn , als hy van deefen of geene het een of het ander te eyiTchen heeft , dat hy de laacfte tyd niet afwagtCj want fo hy fulks doet,, fai het hem gaan, gelyk bo- ven gefegt is. En fo't fake was, dat de Schipper van fodanig een fchip quam te fterven , voor dat hy weer quam ter plaatfe , daar hy de borg geileit had, ^ {en daar hy het geld fchuldig %vas) fai die borg,, by aldien dat defelve fig als ' principaal verbonden, en abfolüt fai aangenomen hebben te betaalcn, ten minfte als de reys gedaan fou zyn, lietzy dat hy weer mogt komen, of niet^ of dat hy quam te lierven, of niet, fai die borge^ '^{dewelke) fig in maniere voorfz. verbonden heeft;, gehouden zyn te betaalen : behoudens nogthans alle conventien, en akkorden , die fy onderling opeenige wetti-- ge wyfefullen gemaakt, en aangegaan hebben. KAP. CCLXXVL Van goederen in commiJJJe j devuelke de CommiJJlonarìs in perfoon moet overvoeren. 00 wanneer iemant aan een ander eenig goed , op de naam van ^ Koopmanfchappen , in commiffie geeft , of gegeeven heeft 3 en die geene , die de commiffie gegeeven fai hebben ,bedingd , of be- dongen heeft.met die geene ^dewelke de voorfz.commiffie ontfangt, dat defelve de voorfz^. goederen in commiffie in verfoonfai hebhen over te hren* gen , na fo danige^ laats , of^laatfen , ofo^fodanige reys , ofreyfen , als tujfchen ^e IL CONSOLATO DEL MARE. comandita in quel loco , o lochi, o viaggio , o viaggi , che tra lui, £c quel, che la detta comandita gli haurà fatto, faranno flati accordati , ti detto comondatario è tenuto oferuare tutti li patti fatti tra lui , <Cr quel , che fa la comandita , e fiano fatti con fcritta , o fenz^a fcritta ^ vaoìiano , ZT dMano hauere valore^ con cioè inveropojfi- no effere me(ji , fé bifogno fujfe : O^ fé per ventura li detti patti faranno fatti ^ come difopra e detto, er fitto le conditioni dtfopra dette ^ fé quel ^ che U CQW'a'ndita haurk riceuuta^ la confegnajjl ^d altri, o li ntandajjl la detta co,mandita^ fen-La licentia di quello^ che fatta haurk ^ fé la detta comandita fi perderà del tatto , o in parte , // dettQ comandatario è tenuto di rendere , CT^ dare tutta la detta comandita , O" il guadagno^ che in quella rohba potria effere fatto a quel , che ne gli comand)) , per Cloche non li o^eruo gli patti ^ che tra loro furono ordinati^ quan- do lui ricetie\la detta comandita -y C^ fi per ventura U detta e oman- . dita non fi perderà del tutto , ne in parte , anzi andrà a, faluamento in quel loco^ doue il detto comandatario r haurk mandata, fi la detta co- • mandita fiejfi in quel loco di fipra detto tanto di tempo ^ che la detta co- mandita riceuesfi alcuno danno , o alcuno ' mancamento per colpa , o per neiHifrentia del detto coynandatario , lui è tenuto di reflituire tutto'' l dan^ no, è mancamente di quel^ che comandita gli hanra fatta. \. 0 fi per vo?Hiiraquelj alquale il detto co?nandatar io Phaura, man- data ^ . la vendesfi a manco predo per fua negligentia -, o percioche lui farà triJTO mercante , che vuole tanto dire , che quel , alquale il detto comandatario Vhaurk mandata , che non fi impacci , ne procuri , come il detto c-omandatario farla , fi la detta comandita portata haueffi a fi , come era accordo tra lui^ Cr quel^ che la detta comandita li fe^ ce , fi quel , alquale il detto comandatario l' haurà mandata , non la vendefe j o non V haurk venduta , come che fumile rohba di quella vdeua in quel loco , doue il detto comandatario lo mando , ZT' in qud tem^o^ che la detta comandita ci fu gionta^ fi la detta comandita fa' rà venduta a manco predo ^ il detto comandatario è tenuto render^ & dar a quel^ che la comandita li fece ^ o li haurà fatto ^ tutto ^ cr in tanto , i MmcamsrJo) Catal. Mcn^fm^ { vcrmin Jjeri/ig) HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 445 den felve €n die geene , die de commisjte gegeevenheeft ^ geaccordeert fuHen. zjjffi'y fai den voorfz. CommifHonaris gehouden zyn de conventien, detvelke tuflenhemen die geene, diedecommiffiegegeevenheefr, gemaakt zy n^in alle deelen na te komen j en defelven moeten beftaan, €n van waarden zy n , het zy dat fe met , of fonder gefchrift aange- gaan waren 5 alleen maar dat men fe, des noods zynde, fai konnen be- wyfen. Enals'erbygevalfodanig akkord, als boven gefegt is, met het voorfz. verding 5 gemaakt fai zyn , en die geene, dewelke de commiffie aangenomen heeft, hetgoed aaneen ander komt overte geeven, ofovertefenden, fonder verlof vanüjnprincippal, falde voorfz.Commillìonaris gehouden weefen> by aldien datdegoede- ren in commiffie geheel of ten deele komen te verongelukken , alle devoorfz. goederen, alsmededewtnll, die met defelven had kon- nen gedaan worden, te vergoeden, en te beiaalen aan die geene, die hem de commiffie gegeeven (al hebben 5 nademaal dat hy het verdingniet opgevolgt heeft, hetwelk tuffen hen luyden gemaakt was, toenhydeconimiffie aannam. En by aldien dat het voorfz. goed niet geheel nog ten deele verongelukt, maar behouden gear- riveertfalzynterplaatfe, daar den voorfz. Commiffionaris het ge- fondenhad, -en her felve goed op de voorfz. plaats fo lang bleef leg- gen, dat het eenigermate befchadigt , of V verminderd word., 'door toedoen , of nalatigheyd van den voorfz. Commiffionaris, fai defelve gehouden zyn, aan die geene, die hem de commiffie gegee- ven heeft, aldefelvefchade, en vermindering te betaalen. I. Of fo 't fake was, dat die gecne^aan welke de voorfz. Commiffio- aU een naris het goed over gefonden had , het felve door verfuym , of door ^o'^^^'-Jfw- dien dat hy mifichien een onbequaam Koopman is , beneden de !f/'^ ^^'^■ 1 ^ '1 , -^iijTj- 1 1T genomen waarde quam te verkoopen(namentlyk,datlodanig eenvals aan welke heeft de den voorfz. Commiffionaris het goed over gefonden had , fig aan het goederen in felve fo veel niet had laaten gelegen leggen, of fodanige forg niet^^/f''^-^';, gedraagen had , ak de voorfz. Commiffionaris wel fou gedaan heb- UnlUy^ ' 'ben , indien dat hy de voorfz. goederen in commiffie felfs had over 'voeren;. gebragt, agtervolgens het verding, dat hy met fyn principaal had^'^.^^T^ aangegaan) indien dat die geene, aan welke de voorfz. CommiG ^^^"^^^'^^^; fionaris hetovergefonden had, het felve niet verkoft, of niet tot wen^jfnm fodanig een prys fai hebben verkoft, als diergclyke goed op defelf- een mdere de plaats, daar den voorfz. Commiffionaris het gefonden had, ^^'^^Jf^^%'^>.l toen het aldaar aangekomen was , waardig was , en het voorfz. goed dongen» ' tot minder prys verkoft fai zyn, fai de voorfz, Commiffionaris a^nvjat Lil dÏQ 45^ IL CONSOLATO DEL MARE, tanto ^ come quel^ che la comandita gli fece ^ potrà frouar, O^ in ve^ ro metter^ che fimili rohhe , o mere amie , o fari di cjuelle valeua , 0 haurà valuto in quel loco , doue il detto comandatario hanra man^ data. Impero è da intendere^ che quel loco , doue il duetto comanda^ tarlo haurk mandata la detta comandita , che fup fiato accordato tra lui , ^ quel , che la comandita li haurk fatta : ^j?^ fé il detto co- mandatario haura mandato la detta comandita in altro le co , ilquale non fark fiato accordato tra il detto comandatario , Cr quel , che la detta comandita li haura fatta ^ fia^ €r debba ejfer in libertà, C^ vo^ lontk di quel , che la comandita li haurk fatta , di riceuer , CP^ diputar delli detti lochi , nelli quali detta robba , o comandita , o fimile , o pari- di quella più valera , o hauerà valuto in quel tempo , che la detta coman^ dita ci fu gionta , i^ venduta: O^ quefio difopra detto debba ejfer fenz.a fraude. j Cr fenzM eontrafio, _ IL Et tutto quefio difopra detto i tenuto il' detto comandatario di dar^ O" conjtgnar à quel^ che la comandita li haurk fatta ^ fenza con- trafio : per cloche lui non fece , ne ojferuo a quel , che la comandita gli fece^ li patti y che da lui a lui furono accordati^ quando lui la detta^ comandita ric£ué* , anz.i haurà fatto il contrario 5 perche non è ragione^ ne debba ejfer j che alcuno habbia , ne debba. hauer poter in quel d^ altri y fé non folamente tanto , come quel , di chi , 0 nel darà , 0 neW haurk dato. goederen in commiffie na een andere plaats gebragt fai hebben, als tuflen den voorfz. Commiffionaris en die geene , die hem de commif- fie gegeeven heeft, geakkordeert fai zyn, fai, en moet het aan 'tbcheven, en ter kcufe van die geene flaan, die hem de commiffie gegeeven heeft,om van de voorfz, plaat fen die geene te verkiefen, en uy t te neemen, op welke het voorfz.Goed of Koopmanfchap in com^ miffie,ofdiergelyke,of datvandefelfde foortwas, aldermeeftgold, of gegolden heeFt ten tyde, als wanneer het voorfz. goed in com- miffie aanquam , en verkoft wierd . En al het geen dat boven gefegt is, moet ter goeder trouwe , en fonder tegenfpraak gedaan worden. II. En al het geen dat boven gefegt is, is dcvoor^z.CommiffiO' En fedanì^ naris aan d ie geene , die hem de commiffie gegeeven heeft, gehou- een Com-^ den te voldoen, en te prefleeren fonder tegen (eggen: nademaal dat ^Jf^^'" hy ten opfigte van die geene, die hem de commiffie gegeeven heeft, ftrafLar ^ het akkord , dat tuflen hen luyden in den beginne gemaakt was, niet maar moet opgevolgt, nog nagekomen is j nemaarhet tegendeel gedaan heeft. ^^^«^'^^ Want dat iemant meer magts fou konnen voeren over een ander ^^,^^^^^ .^ mans goed als den ey genaar hem toeflaat, of toegedaan heeft, k^^n alle fida- inRegtengeenfintsbeflaan: jadefodanige moet men geen Koop- «^Ig^/^- man, of Commiffionaris, maar veel eer een openbaare dief noemen^ ]f*ll^'/J^^ en met hem handelen als met een dief, en hem flrafFen gelyk als men^^^y^^J.'^ een dief behoort te ftraffen : en te regt moet men hem een dief noe- nmgfal men, daar hy een andermans goed vervoert fonder verlof, en te- ff^^^^ h- gens dank van den eygenaar. * Des fai evenwel de voorfz. Commif- ''^^^^^° iionaris gehoort worden , in alle fodanige wettige redenen als hy fai willen bybrengen, en te gelyk in (laat zyn omtebewyfen: als mede inalleconventien, enakkorden die fy met malkanderen fui* len gemaakt, enverfproken, en aangegaan hebben : op alle welke coiiventien, enakkorden, terwatfaakedefelven ook fullen gemaakt LU ^ zyn^ 4P IL CONSOLATO DEL MARE. ffe [cufatìoHi^ ò giujìa ragione monjìrare non potrà 5 ^enhe li patti tri dì- hro fatti ^ meere non li pajfano. GAP. CCLXXVn. Come fattore debba effere creduto per fuo giuramento. SE alcuno , 0 alcuni faranno , 0 hawanno fatta con^andita ad alcuno "^di naue^ 0 nauilio , danari ^ 0 di rohha^ fi a, che detto eon^andata^^ rio forti ^ 0 renda conto di guadagno , 0 confilmamento , il detto conto li debba effer ricemto. Salvo imperò^ che fé ejuelli^ che la comandita li ha^ nr anno fatta ^ hanno dMio^ che il detto conto ^ che lui rende ^ fia giufto j. gli detti ^ che la comandita li hauranno fatta ^ il posano far giurar, cr hauer dal detto comandatario un giuramento ^ già quel conto , .che lui rende, fé è giudo, 6c fé è in quel modo, che lui dice ì E fé il detto comandatario dirà f er il giuramento ^ che lui ha fatto ^ che il det- to conto, che lui da, & rende , è judo , 6c leale , gli detti , che la detta comandita hauranno fitta , non poffen di niente altro forz^are , ne tonfiringere ^ fé già il contrario prouare non li potranno. Et loro han^ no^ O^ debbano riceuere il detto conto ^ fi a , che al detto conto fi trouajjl guadagno , 0 confumamento : <Cr è ragione , che altra proua non ci debba- ejfere 3 che pare , quando alcuno comanda il fuo ad altri , che fida in lui^ che fé lui fede non haueffe in lui , nen li comaj'ideria , à non li hauer ia comandato il fuo y per che è ragione ^ chequMli^ che fanno le còmandite-^ habbino fede a quelli^ che riceuono- le comandile , fia , che loro lo rendano \ con guadagno , 0 confumamento tutto , C^ in tanto , come nello haueua* no^ ^ comandite li ferono : fé imperati contrario ^ come difopra è detto prouare non li potranno. Et fi il contrario^ come difopra è detto, proua re non li potranno , ogni comandatario debba efer creduto per fuo giura' mento fenzjt nejfuna altra prona: Cr queflo è vfo di mere amia piana ^ in quale fi vuole modo , che la comandita fia fiata fatta : pero ciafcunfi guar^ di a chi comanderà il fuo, GAP. ì * SeìTjor (Schipper^ * S^am {wanncsr} HET CONSULAAT VAN DE ZÊE. 4fj zyn, den Regter fai hebben reguard te neemen, en fyn vonnis daar na drefTeeren: ten waare dut deeene^of de andere party wederom eenige regtmatige redenen , of verfchoning konde bybrengen , waar door de vooriz. conventien , tujGTen hen luy den aangegaan ,. hem nier konde nadeeligzyn.^ K A P. CCLXXVII. Hoe een Commïffiönaris op Jïjii Eed gelooft moet worden. SO v/anneer een , of meer perfonen aan ^^^ {een Schipper) eenig geld ^ of eenige goederen in commiffie geeven , ofte gegeeven heb- ben , kan defelve als Commiffionaris (het zy dat hy op iyn rekening v/infl, of verlies konat te geeven, en aan te brengen) met defelve fyn rekening volllaan 5 ten ware dat di^geenen, die hem de com* miffie gegeeven hebben 5 twyfFeldenjoi de rekening , die hy komt over te leggen 5 wel deugdelyk is: (in welken gevalle) de voorfz. die hem de commiffie gegeeven hadden 5 hem fouden konnen doen fwceren, en den voorfz. Commiffionaris onder eede doen verklaa- ren , dat de rekening , die hy overgeeft , deugdelyk^ €n inder daat [o danig is , édshyfe opgefielt heeft. En fo wanneer de voorfz. Commiffiona.ris onder eede verklaart fai hebben, dat de voorfz^. rekening^ di& hy gemaakt > en overgetegt heeft iOpregt, en deugdelyk^is y konnen de voorfz. die hem de commiffie fullen gegeeven hebben , hem niet meer vergen , of con- flringeeren: ten ware dat defelven in Haat waren om het tegendeel te konnen aanwyfen: endefelvenzyn fchuldig de voorfz. rekening aan te neemen, fonder onderfcheyd of 'er by defelve winö> of ver- lies fai bevonden worden. En het is redelyk dat'er geen- verder be- wysvereyfchtword: want het is feker, dat een yegelyk:, die het fyne een ander aanbeveelt , fodanig een komt te vertrouwen j want lo hy hem niet vertrouwde, fou hyhem het fyne niet aanbeveelen, of aanbevoolen hebben i. dierhalven is het redelyk dat die geenen , dewelken de commiffie verleent fullen hebben, hunnen Commif- .fionariffen gelooven, fonder onderfcheyd, of defelve winll of ver- lies fullen aanbrengen : en dit agtervolgens het vertrouwen dat fy op defelven fielden ^{töen){y de commiffie verleenden : ten Vv'are nogthans dat fy in maniere voorfz. het tegendeel konden aanwyfen : en fo wanneer fy in maniere voorfz. niet in ftaat fullen zyn om het tegendeel aan te wyfen , fullen alle Comraiffiona^iflen op him eed gelooft worden, fonder verder bewys. Endit is in materie van Koopmanfchap eenbeileetegebruyk:, op wat conditie de commif- fie ook mogt verleent zyn: dierhaly'en moet ieder toelien aan w^i^n^hy iyn goed vertrouwd. Lil ^ i<;AP» 454 IL CONSOLATO DEL MARE. C A P. CCLXXVIIL Di accordo tra patrone & mercanti per robba noleggiata. SE mercanti noleggieranno alcuna rohha ad alcuno patrone di nkue , » nauilio , Ciìn carta , o tejìimonii , hifogno è , che il detto patrone di nane, o di nauilio ojferui a gli mercanti tutto quel^ che nella detta fcrit' ta pira contenuto , o quel , che li detti tejìimonii hauranno vdito , quando il detto noleggiamento fi fece. Saluo im^eroche fé il patrone della naue non haura veduta la detta rohba , quando lui la noleggio , ne ancora nella detta fcritta faro, , o li detti tejìimonii non li haueranno vdito , fé non fol amente , che fé ne fi der k , o fé ne farà fidato mila parola dèi merca'fite. . Se il mercante dir X al patrone della naue hauere mefla una robba, tlT' lui ne hauera tnejfo vrC altra , i da, intendere 5 che fé il detto mercan^ te noleggierk afafci, 0 a balle ^ 0 a, farrdelli^ C^ lui dirà ^ 0 f ark intens aere al patrone della naue , 0 nauilio^ che in quelli balloni , o balle^ o fardelli non è fé non tanto, cioè falere ^ quantità certa di camerate-^ C^ fé al detto patrone della naue , 0 nauilio farà Jìmile y che pik ve ne' fono 5 che detto mercante non li haurk fatto intendere , quando la detta rohba noleggio^ <T il detto patrone della naue li fece la detta fcritta , 0 hauranno vdito li detti tejìimonii y il detto patrone della naue la può far pefare ^ C^Jè lui trouaffi fin y che il detto mercante non gli fece intende» re, quando la noleggio, il patrone della naue può dimandare di quel più, che ci trouajfe, * tanto noloy come lui vorrk: O^ ancora fé il patrone deh la naue farà, 0 haurk a fare alcune fpefe per quella robba a pefar, fé lui ci trouajfi più , che il mercante gli haurà fatto intendere , quando il noleg" gio, la detta Jpefa la debba pagare il mercante : e fé il patrone della naue mon trouaffe fi non come il detto mercante gli haurk detto, quando la detta robba noleggio, fé lui ne fa Jpefa, la debba pagare del fuo pro* f rio , Cr fé il detto mercante haueua fatta la detta fpefa , il patrone ■Àella naue nelli debba rertdere , fenz^a contrajìo j poiché pia non ci hauerà trottato? Imperò il detto patrone della nane, pub far pefare il Tanta di mh) Siethct 6 j,i 11,11^,184, cnaj4.K4p. HET CONSULAAT VAN DE ZEE 455 KAP. CCLXXVIII. Van ^t ver ding tujfchen de Schipper en Koopluyden j nopende de lading, ALs de Koopluyden met den Schipper gecontraóleert fuUeii hebben aangaande de vragtvan eenige goederen, het zy in gefchriftj.ofinbyweefenvangetuygen, fai de Schipper ten opfig- te van die Koopluyden gehouden zyn alles na te komen, wat in het voornoemde gefchrift begrepen , of by de voornoemde getuygen gehooiTt fai zyn , tentyde, alswanneer de bevragtinggefchiede^ uytgenomen fo wanneer de Schipper het voorfz. goed niet gefien fai hebben , toen hy het aannam > en dat het felve ook in het gefchrift niet gefpecificeert ftond , of dat de voornoemde getuygen het nier hadden hooren fpecificeeren, maar fig enkel verliet , of verlaaten had op het feggen van den Koopman. Als de Koopman tegens den Schipper gefegt fai hebben, dat hy der fodanig goed in gedaan heeft\ en der ondertuiTchen heel and er goed in gedaan heeft, teweeten, als de Koopman de vragt vooreenige Pakken , Baaien , of andere Stuk- goederen bedingt , en tegens den Schipper fcgt, en voorgeeft , datter in defehe Pakken ^ Baden ^ of Stuk-goederen alleen fo veel is\ namentlyk feker getal quintalen , en de voorfz. Schipper oordeeld dat'er meerin is , alsde voorfz. Koopman hem bekent gemaakt heeft, toenhy de vragt voor 't gemelde goed bedong , en de Schipper het voornoemde gefchrift daar van teken- de, ofde voorfz. getuygen het aanhoorden, falde voorfz. Schipper het konnen doen weegen j en fo hy meer komt te vinden, als de voorfz. Koopman hem bekent gemaakt had, toen fy over de vragt akkordeerden, fai de Schipper vermogen voor het meerder, dat hy komt te vinden, 'fo veel vragt teeylTchen, als'thera believen- h\ > en de Koopman fai daarinboven gehouden zyn , fo de Schipper eenige onkolien doet , of genootfaakt is te doen ,■ om het (elve goed te weegen, en meer vind, als de Koopman hem bekent gemaakt had, toen fy over de vragt akkordeerden 5 allede voorfz. on koften tebetaalen : en fo de Schipper niet meer vind , als de Koopman hem^^ bekent gemaakt had , toen fy over de vragt van het voorfz. goed ak- kordeerden, fai hy de onkoilen ,die hy terdierfake komttedoen, uyt fyn eyge beurs betaalen 5 en fo de Koopman de voorfz. onkoftcn gedaan fai hebben , moet de Schipper hem defelvegoed doen , fonder eenigtegenfeggen , nademaal dat'er niet meer bevonden fai zyn. 4^0 IL CONSOLATO DEL MARE. la rohba imaHM che fi carichi , ^ in quel loco ^ doue fura prto per fiancare.. T. Imperò fé il detto patrone delia nane haurk veduta, la doti A irohha^ innanz^i che Ini la noleggio ^ cr innanz^i che hi faceti la detta firitta , '^na^ 0 due volte ^ in cjuel noleggiamento tale ^ il detto patrone della nane non può mettere contrailo: faluo in tanto .^ che ^e a Un è^ofurafimile^ che il detto mercante hauejjì alcuna e o ft me (fa nel li detti bai toni y o balle ^ o fardelli i daüoi che lui li hebhe noleggiati ^ Cr fatta tale * cautela^ il det^ io patrone della naue può far giurare il detto mercante , che lui non ci ha niente altro meflb nella detta robba j <cr poiché ti palone della naue la puh far p e far e 5 in quejìo modo impero , che fé il detto mercante hamua detto y che non ci haiiea le non quantità certa di canteraté: tna fé il detto mercante non dirkj ne hauerk detto al patrone della naue^ 0 del nauilio^ fé non ^ per quanto porterà il fafcio , o balla , o ballo- ni, o fardelli, fé certa quantità, lui non li dira^ ne ejjh non li dimandc" rk quante camerate ci farà nel fafcio, o nella balla, o balioni, o fardelli? il detto patrone della naue non il debba fare pefare per niuno conto. Impero fé hauejfi dubio , che il deito mercante non ci hauesji 'wejfo alcuna coft , dipoi che lui li habbi veduti , C^ noleggiati , lui può confìringere il detto mere Ante del detto giuramento , <T debbane ejfe^ re creduto -, fé il contrario non gli fusfi prouato -y €^ fé il contrario prouato gli farà , il detto mercante è tenuto di doppiare il nolo al det- to patron della naue , 0 nauilio ; impero è da intendere , che lui li debba adoppiare il nolo Ai quel pin , che lui meffo ci hauejfe , fè prouato li f irà , 0 di quel più , che alle camerate fé trouate ci faranno piìi^ che il detto mercante non haueua fatto intendere al detto patrone della nane 5 quando Uà la noleggio 5 <T ancora fare a mercede della giujiitta per caufa del f alfo giuramento , che lui fatto haurk. I Caltela) Catal. Carta (ecn fchrifcclyk contra^u) GAP. HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 4^7 Dog de voorfz. Schipper kan het goed doen weegen voor dat hy het inlaad , ofanderfintster plaatfe daar hy het uytlcverd. 1. Maai^als de voorfz. Schipper het voorfz. goed een of meer maa- ^Is het len gefìen fai hebben , voor dat hy het aannam, en het voorfz. ge- ^^^^h^^ fchrift teekende, fai de Schipper dit fodanig verding van vragt^J^^^^^f^/^^ .geenfints in difputkonnen trekken 5 ten waare dat hy bemerkte, of 1^» ^e fufpicie had , dat de voorfz. Koopman in die Pakken , Baaien , of an- Schipper dere Stuk-goederen nogietsbygedaanhad5nadathy defelven aan- -^J^ ^^^'^^ genomen, en fodanig ' gefchrift getekent had : als dan fou de voorfz. tvigt maa- Schipper den voorfz. Koopman konnen doen zweeren , dm hy hy het f^^n, voorfz.^oed niet anders hygedaan heeft 'y en daarna kan de Schipper hét doen weegen : het welk te verfijn is-, fo wanneer de voórfz.Koop- man gefegtfal hebben, dateer niet meer is ds de quamiteyt vanfo veel - quimaalen. Maar fo wanneer de voorfz. Koopman tegens den Schip- per niet anders fegt , of gefegt fai hebben , ds voor hoe veel dat hy dat Pakji of die Bad y of Baden , of andere Stukjgoederen wil adnneemen te voeren^ en hem den precife wigt niet bekent gemaakt, en hy felfs ook niet gevraagt fai hebben, hoe veel quintxakn of dat Pal^^ of die Baal^ of Baaien jof andere Stuhzgoederen komen te hedraagen ? fai de voorfz^Schi p- Ten ware per hetgeenfints konnen doen weegen 3 maar fo hy twyffeld , of be- ^^^ h kommerd is,dat 'er de Koopman nog naderhand iets bygedaan heeft, ^^^f^/ na dat hy 't befien , en aangenomen had, fai hy den voorfz. Koopman Koopmm konnen doen zweeren , en defelve fai op dien eed gelooft worden , ook nader^ voor fo verre als men hem het tegendeel niet fai konnen bewyfen. En ^"^^Ì"^^ by aldien dat men hem het tegendeel fai komen te bewyfen , fai den gedaan voorfz. Koopman gehouden zynaan den voorfz.Schipper dubbelde had, vragt te betaalen 5 dat is te feggen , dat hy,"ingevalle dat hem fulksbeweefenword, gehouden fai zyn voor dat meerder, dat hy derbygedaan heeft, of voor die quintaalen, die der meer gevon- den worden als de voorfz. Koopman aan den Schipper bekentge- maaktliad, toen fy over de vragt akkordeerden, dubbelde vragt te betaalen > en daarinboven, over fyne myneedigheyd , by hét Geregt arbitrairlykgeftraft worden. Dog fo het voorfz. Mmm KAP, f5§ IL CONSOLATO DEL MARE, GAP. CCLXXIX. Di impedimenro di Signoria venuto à naue noleggiata. SÉ mercanti noie ggier anno , o hauranno noleggiata naue , o nauilio in alcuno loco , fé quando li detti mercanti hauranno noleggiato la det- ta naue , o naUilio , veniffe in quel loco impedimento di Signoria , il fa- trone della naue '^ o nauilio è tenuto affettare li detti mercanti per tanto tempo ^ come tra lui , cr li detti mercanti * lo douejfino hauere Jbedito. Et fé a quello giorno , che li detti mercanti il debbano hauere fpedito , il detto impedimento faro, vfcito di (lui) quel loco , doue loro doueuano , o debbano caricare., il detto patrone della naue^ o nauilio è tenuto di carie a- re fenz^a auant aggio , che li detti mercanti * fono tenuti * di agiutare a pagare la fpefa^ che detto patron della naue haura fatta ^ per caufa dello afpettare 3 che il detto patrone delU naue haurà fatto a i detti mercanti^ per modo^ tr forma ^ che il detto patrone della naue , o nauilio non f uff aggrauato^ ne li detti mercanti. Et fé per mentura il detto impedimento Tion farà vfcito di quel locoy doue loro douexno caricare^ anz^i farà pacato quel giorno , che il detto patrone della naue , o nauilio era tenuto di affet- tare , c?^ //' mercanti debbono il detto patrone della naue fpedire , il detto patro- ne della naue non è tenuto ^ di più afpettare , fé lui non vorrà 5 ne li detti 9nercanti il detto patron della naue^ 0 nauilio , fé loro non vorranno. Im- però i detti mercanti fono tenuti di pagar lafpefa^ che il patron dell 4 naue hàurk fatta per afpettar li dettimercanti^a cognofcentia didoi buoni hmmi- fii 3 Cr fatto quejìo , j}uo fare ciafcuno i fatti fuoi : fé impero tra loro qual- che accordo non fuffi flato fatto , che l'vno doucfu eflere tenuto afpettare Taltro. Et fé accordo neffuno tra loro non farà fatto ^ che W no douefle afpettare Taltro, Cr il detto impedimento farà fuora di quel lo- co , doue loro e arie are doue ano , fé li detti mere Anti diranno a quel patrone della nàue^ 0 del nauilio , che hauranno noleggiato^ che lui fi metta in or- ^ Sera fiat efnpres 3 que lòs dm fnercaders (bedongen fai zyn , datdevoorfz.Koop- lüyden) * No li (hem niet) "^ Defer al nolit 3 mas empero los dìis mer cader s li fon teguts, (re geeven {o£ te doen) aan het vragt-loon ; maar àzs niet tegenfìaande zyn de voorfz, Koopluydcn aan hem gehouden) * Ats dits merfddtrs (ten dienft^ van dé voorfz. Koopluyden) HET CONSULAAT VAN DE ZEE. 4^^ K A P. CCLXXIX. Van belet wegens deOverigheyd^ op een Jchtp ^dat gebuurt is, SO wanneer eem'geKoopluy den elders een fchip hutiren, of ge- huurt fullen hebben , en aldaar , na dat de voorfz. Koopluyden het voorfz.fchip fullen gehuurt hebbenjbelet komt van Hooger Hand/ai de Schipper, tenopfigtevandevoorfe. Koopluyden, gehouden zya die tyd uyt te wagten^die tuflen hem en de voorfz. Koopluyden * {ge-- fitlt fd z.yn ^ tegms ii/elk^ de vaorfz. KoB^lujden) hem {ouden moeten a^ vaardigen. En fo wanneer de voorfz. plaats daar rymo(len5ofmoetea laaden.op die dag,tegens welke de voorfz.Koopluydenhemtnoftea afvaardigen , van dat belet ontheven fai zyn ,fal de voorfe. Schipper gehouden weefen de lading in te neemen, fonder dat de voorfz, Koopluyden *(^^»?)eenige verhooging ^ i^anvnagt belweven u geeven^, des fullen mgthans de voorft,. Koop^luyden geh&uden zyn) de onkoflen te hel^ pen draagen , dewelke de voorfz. Schipperjterwyl dac hy ten dienfte der voorfz. Koopluyden heeft blyven wagten, genootfaakt was t€ doenjindiervoegen dat de voorfz.Schipper^nog ook de voorfz.Koop- kiyden eenig nadeel, tenopfigte van den ander^komen te Icyden. Ea by aidien dat de voorfz. plaats , daar fy moften laaden , van dat beJ^t niet ontheven fai zyn, en dat den dag , die de voorfz. Schipper moft uytwagrenjcn tegens welke de Koopluyden den voorfz. Schip- per hadden moeten afvaardigen, overfti*eeken was , fai de voorfe. Schipper niet gehouden zyn"^ {de voorfz.. Kooflujden) langer te wag- ten 5 als het hem belieft j gelyk ook de voorfz. Koopluyden den voorfchreven Schipper niet langer als het haar belieft : maar de voorfz. Koopluyden fullen gehouden zyn de on- koflen te betaalen, die de_ voorfz. Schipper, terwyl dat hynadc voorfz. Koopluyden gewagt heeft, gedaan fai hebben, tot feggen van twee goede Mannen 5 en daar mede kan yder fyns weegs gaan : ten ware nogthans dat 'er tulTchen henluyden eenig verding was aangegaan , dat dm een den andtr fou hehhen te wagten. En als 'er tuffen henluyden geen verding gemaakt fai zyn, dat den een den ander fon hehhen te wagten , en de voorfz. Koopluyden , na dat de voorfz. plaats, daar fy moften laaden , van het belet ontheven fai zyn , den Schip- per, den welke fy gehuurt badden , fullen aanfeggen ydat hj fig genet Mmm z moet 45o IL CONSOLATO DEL MARE. ordine per caricare ^ il detto patrone delU naucy o namlio non è tenuto^ fé non vuole , fé già li detti mercanti con il detto patrone della nane , o nauti io non fi accordasfino 5 ne li detti mercanti a lui , fé non di pagare lafpefa^ come di fopra è detto ^ e fé li detti mercanti , ni detto jatron della naue^ 0 nauilio^ promejfo non haueano, I. Et fé ter àuentura gli detti mercanti noleggiermno ^ 0 hauranno^ mhggiato nane , 0 nauilio , O^ tra il patrone della naue , 0 nauilio , CT** li mercanti giorno certo ^ 0 tempo deputato accordato non farà ^ che il detto patron della naue, 0 nauilio debba affettare li detti mercanti y ne li detti mercanti debbano hauere fpedito il patron della naue , fé il detto impedimento in quel loco venire , il detto patrone della naue-- non e tenuto di affettar li detti mercanti , fé non vuole j ne li detti- mercanti al patrone della naue \ fé tra loro accordo non farà 'y faluo delle fpefe^ come difopra è detto i- C^ fé quando li detti mercanti ha" tiranno finito quel^ che hauranno da fare > fer caufia del detto impedi- mento y & il detto impedimento farà fuor a della terra , fé li detti mer-- canti diranno al detto patrone della naue : 0 nauilio^ che fi metta \n ordine per caricare , non è tenuto^ fé lui non^ vuole -^ fé già li detti mercanti con luri non fi accorderanno^ 0 alcuno accordo tra loro f atto ^ e vromefo non fujfey tutto j Cr in tanta ^ come già * difopra è detto ^ Di nane, o nauilio, che debba afpettare , cc loro alni efpedire a giorno certo , ^ tempo deputato : che di dritto , €^ di ]^agione non fi debba fare : perche fi naue ^ 0 nauilio fajfe tenuta di affettare li mercanti tanto per ipjtno che quel impedimento fujfe vfcito ^ non fa- rla bene fatto , che tanto potria durare il detto impedimento , che la naue , 0 nauilio fi Votria del tutto confumare 3 fé già gli detti mer- canti con il dem f airone della naue ^ a nauilio accordati non Jì^ fior ranno. II. Impero fé li detti mercanti'diranno al detto- patrone dell a- naut e nauilio^ che lui gli afpetti, che loro gli faranno tenuti di tutt danno 5 6c fpefe, Se fconcio, che lui ne hauefle, fé gli detti merca, ti diranno queflo 5 come difofra è detto ^ il patrone della naue li fuòj Cr li debbe afpettare fopra la parola , Cr le conditioni difopra dette : C^ fé il patrone della naue , 0 nauilio affetterà fofra le parole , O* le conditioni gtk difopra dette y fé vi fuJfe quel imfedimemo 5 a no ^ 0 fa" t Di fipmì detto) fitt boy mK-ap, 10^3 1 SI' ^J^^P- "'m HÉT CONSULAAT VAN DE ZEE. '461 moet maaken om de lading te ontfangen , fai de vooiTz. Schippertegens fyn dank niet gehouden zynj ten ware dat de vooiTz. Koopluyden met den voorfz. Schipper geakkordeert waren 5 en de voorfz. Koopluyden Tullen aan hem ook niet verder gehouden zyn, alsal- leen de onkollen te betaalen, gelyk boven gefegt isj ten ware dat de voorfz. Koopluyden aan den voorfz. Schipper iets belooft hadden. 