Reis door Noord Amerika
De Heer FrankHn verhaalde my dat in den o<xd van Nieuw Enge- Waame- UnJy daar zyn vader gewoond had, twee rivieren in zee, vielen, waar- mingen van in de ene zeer veel haring gevangen wierd en in de andere niet een. aangaan- Egter waren de plaatfen daar t^ze rivieren zig in zee ftortten- niet ver yKHi " van malkander. Men bad «^gemerkt , datr wanneer de haring in de lente kwam om zyne kuit te fchisten, hy altyd de ene en txiit de ande- Ee rivier opawom. Dit deed den ouden Heer Frattklin luft krygen te beproeven of hy niet zou ' kunnen maken dat zy ook in de andere kwa- men. Met die inzigt zettede hy zyn^ netten uit toen zy kwamen om <^- le zwemmen en ving 'êr «ligen. Hy tiam 'er de kuit uit, en bragt die 2Di^vul(Sg in de andere rivier over. De kuit kwam uit, en fcden heeft men veet meer hacitjgea alle jaren in dat water gevangea dan in bet aa- der , en dit blyft nog zo. Dit geeft aanleiding om te denken, dat d& vifch altyd gaarne èsas zyn ktüt fchiet waar % aelf is lü^brodd, eir Waar hy het eerfl is 't water bomt, als ware hy aan die phai&n ge^ «end. De vergende waanwnn^ is ook <qHnerkensmiard. Nieraanc heeft voorheen gehoord dat men by Kaap Hinlepeti kabeljauwen ving; meo' ~ ving ze altyd aan den mond der DeH»w»re , åog tegenwoordig zyift ^ op de eerügenoemde piaats menigvoidig. En hieruit zou men kua- nen opmaken ^ dat de vifiih ook dikwyls uit eigen' bew^jing van ver* Hyf veranderL EiN Schipper, die in Grotnïand geweefl vras , verzekerde volgens z^- Verhaal ne eigciK ondervindii^, dat een noorden de 70. gr. de hette veel fter-.aangaan- tex was dan meer zi^waards. Hieruit befloot hy dat de bene onder AaGroen^ iea Pocd na^ «el gpwdd^ zyn moeft». dewyl «te zon åiar nc^^'^'^^* y Google laS TENSYLVANIE langer zonder ondei^n blyfi fchynen. Het zelve met de zelve ge- volgtrekking had de Heer Franklin ook van de Schippers te Bofioagt- hoord, die in de noorddykfte gewefteo van ons halfrond geweeft wa- ren. Maar nog wonderbaarder is het geen hy verftond van Kapitdn fienry Jtkins, die nog te Befi»H woont. Enigen ryd op de kuften van Nieuw Engeland ene flegce vangll gehad hebbende , zeilde hy meer noordwaards tot op de hoogte van Groenland, Op 't laatft kwam hy zo ver, dat hy menfchen vond die noit Europeanen gezien hadden , en het geen nog vreemder luidt , (Ue geen kennis in *t geheel van het gebruik van 't vuur hadden, en , zo zy al die kennis gehad hadden, zouden zy *er niets aan hebben gehad, dewyl 'er geen hout in dat land was. Dit volk at den vifch en het vleefch geheel rauw. De Kapitein ruilde vïin deze menfchen enige zeerzeldzamevellenvoorfomm^e kleinig- heden. Hy heeft op het fterkfte betuigd dat dit volk het vuur niet kesdc. Reeds is het bekend dat ver op naar 't Noorden nog bomen, nog ftruiken , nog enig houc te vinden zyn. Maar het is niet waar- fchynlyk , dat de ïnwoonders van zulk een land den traan der viflchen en het vet der dieren niet in hunne lampen branden en gebruiken zou- den om hun eten te koken en hunne hutten in den winter te verwar- men , byzonderlyk ook om gedurende hunnen wimerfchen nagt van enige maanden ligt te hebbed ^oude t>uitep dit silk ene diHctenii» wel te verdragen zyn? Het In verfcheiden' gcfchrJiten leeft men van een zeer groot dier , d« JHooJ'e- men in Ntewm Engeland en andere plaatfen van Noord jfmerik» deer. vinden zou. In Ierland gra^t men fomtyds lange en getakte hoorns oit den grond; en geen menfch in de wereld kent een dier dat zul- ke hoorns heeift. Dit hee6: velen lieden aanleiding gegeven om te denken , dat zy van het in Naord ^imtrita zo bäugte Meoji-deer waren , welk dier voorheen m dat Eiland zou moeten geweeft zyn, ZelÊ heeft men 'er uit opgemaakt dat lerUnd vooriieai aan Ameri- ka vaft geweeft is , of ten miniten dat ene keten van Eilanden , die nu yaeg zyn , ene verbindtenis tuflchen die twee geweften gemaakt heeft. Dit deed my onderzoek doen, of eendier met zo grore hoorns, als men het Moofe-deer geeft, oit in deze geweften gezien was. De Heer Bartram !^d ved onderzoeks ' hier naar gedaan , dog niemanc kon hem enig gdoofwaardig berigt hier omtrent geven , en dus was hy van gedagcc dat *er zulk een ^er niet was. De Heer Franklin verhaalde , dat hy , nog een jonge zynde , twee heeften gezien had die men Mooft-deer noemde; 6og bet ftond hem zeer w^vow dat zy van zulk ene grootte niet waren als zy moeiten zyn geweeft , indien de hoorns in leriand gevonden vbor hun gepaft zouden geweeft ^n: de pee beefteri , die by zag, wierden naar Bt^on gei»^ , om ze \^ ■ daar yGoot^jlc VHItADELPHIA. 1748. 1119 •daar aan K<»iii^n Anna te zenden. De hoogte was als die van een ^oot paard, dog de kop en de hoorns waren hoger. De HeerDuD- ■LEY heeft ene befchryving gegeven van het Moefe-deer dat men in J^oerd-j^merika vindt. (*) In Kanada zynde vemani ik dikwyls by de Franfcben, of men daar oit zo groot een dier gezien had als fommi- gen z^gen dat 'er in Noerd Jmerika zyn, en met zo verfchrikkely- ke hoorns als 'er m lerUnd gegraven worden, D(^ zy hadden 'er •noit van gehoord , veel min 'er gezien. Sommigen deden 'er by , dac indien 'er zulk een dier was zy het noodzaakelyk zouden hebben moe- ten zien, dewy] zy de boflchen zoo veel doorkruiften. Men vindt hier Is waar- Elanden, die van het zelve foort zyn als de Zweedfcben, of ene ver-thwilyk fcheidenheid van dezelven. Dë Heer Franklin vereenk my een ftuk van enen (leen dien men , £g„ ■om dac hy het vuur- zo wel weerllaat , in Nieuio Engeland gebruikt zeldza- om *er fmeltovens van te maken. Hy bcftaat uit een mengfel vanmefteen, Slaniefiten of Lapis ellarii en Asbefi. Hec groodle deel is een blau- ' we Slangefteen , vet en glad in 't aaiuaken , en gemakkelyk om te fny- den en te bewerken. iTier en daar zyn enige glinfterende ftairetjes, gelyk in dien Asbeft wiens vezels uit het middelfte als uit een middel- punt voorkomen. (§) Dezen fteen houwt men niet uk de rotfen,maar vindt hem hier en daar op 'r land. Een andere fteen wordt van ioamö:^ Zweden Zeepfittn(^)^n(itmSL, Zeep- «m dat men hem gebruikt om vlakken uit de klederen te doen. Men '^^"' zou hem in 't Latyn Saxum taUeJum particulis fpatacets granafifque immixlis noemen. Ene nadere befchryving zal ik in een ander weric geven. Nu voeg ik 'er maar by , dat de grondkleur bleek groen is mei fommige donker blauwe vlakken-, en fomtyds met enigen me in 't groe- r*) Pbilofopb. Tranfaäitnt N. 368. (t) Het eeen te meer gewigt aan dit gevoelen van den Heer Kalm geeft, is dat de AtgOTiiini den Eland Mufu heten, gelyk hy zelf naderhand aantekent. En deze Algonkins waren, voor dat de Iroquoizin of de t'yf bolken zó mag- tig wierden , het onzaglyktle volk in Noord Amerika , fchoon zy nu tot een zzcT gering getal gcbragr zyn. Hunne taal was in dien tyd een foort van alge- mene laal in geheel Noord Amerika', zo dat 'er geeq twyffel over blyft of het JHoofe-deer is de Eland. F. CS) Ashejlus jibrit ecentn. radiantiim. C**) SwpfUn R y Google 'ï3o P E N S Y L V A N I E ^oene vallen. Hy^ is zeer glad op 't gevoel en als gegolfa , en laac zig gemakkelyk zagen en fnyden, maar wordt dan niet zeer gelyk. Ik. heb 'er van gezien die een vadera en meer lang waren , breed naar even- redigheid, en gemeenlyk van zes duim tot een voet dik. Ik kan niets van zyne oorfpronglyke grootte aggen ; ik ben noit op de plaats ge- weeft daar zy gegraven worden, en heb Z£ maar re PhiUdelpbia ge- zien , waar zy gebragt worden alreeds gefneden zynde.. De talkded- qes zyn in dezen fteen omtrent dertigmaal zo veel als de anderen. Men- vindt hem op vele plaatfen in het Land» by voorbeeld in de nabuur- fchap van Cbejier 'm. Penfyfvanie^ De Engtl/cben noeniHi hem ook. Zeep leen. (*) Dezb fteen wordt voomamelylt op deze wys gebruikt; Eèrft dient hy om vlakken uit de klederen te doen.. Dog hier toe is de gehele- fieen niet even goed,, want tuflchen zyne heldere deelqes zitten enige- donkeren ». die geheel uit Slangefteen beftaan» en gemakkelyk met een; mes kunnen gefneden wordeni. Wat van dezen loflèn fteen tot ftof gefchraapt en op een fmeervlak gelhoid, 't zy in zyde of andere ftof,. Oïkt het vet tot z^ , en afgewreven zynde neemt het de vlak met: »g weg.. En gelyk deze fteen ook zeer tegen 't vuur beftand is ,. imken de Landlieden 'er hunne haarden van, vooral de plaats daar het vuur legt, en de hette- ^: grootft is ,, want hy houdt het fterkft vuur- uit. Als men geno«^ van dezen freen vinden kan maakt men 'er de . floepen van in plaats van gebakken' ftenen ,, die men 'er anders toe. neemt. De muren «n de hoven , tuinen ^ en begraalplaatftn , die geroewilyk van gebakken ftenen gemetfeld worden , overdekt men met deze fiee- nen, om dat zy zo wel tegens zon, lugt, regen en wind befcuid zyn, en niet veranderen maar de ricchels. bewaren. Om deze reden maakt men gemeenlyk de deurpoften , waarin de bengftls vatten , en de pos- ten van de kelder venfters van dezen fteen ; in verfcheidene open- bare gebouwen is 'er de gehele benedenmuur van gemaakt, en, tn an^ dere huizen worden 'er de hoeken- mede opgetrokkeui. Zout. Het zout dat in de Engelfche Noord Amerikaanfch»- Volkplantift- gen gebruikt wwdt, haalt men uit' de fi^efi Indien. De IVilien heb- ben op fommige plaatfen Zoutbroonen, uit welker water zy zout ko- lden. In ^ vervo^ zal Ik gelegoibeid heUwn. <Hn enigen derzelven te (•) Dit fchynt of het zogenaamde Franfcb Kryts of miflchien de Soap-rock ofZeiPTOtSy die gemeen is in Korjpvoal digt by Lizardpoint, te wezen, en die itenalven enige talkdelcn , voomamelyfc uit ene aarde gelykeiide naar tiw- gnetia Iwftaat, welke met het zuie zout van. vitriool een-ftudagdg \ntriool- SOUt , of Epfomjalt , geeft F.. yGoogle PHILADELPHIA. 1748. 131 te befchryven. De Heer Frankli» was van gedagte , dat men in Pen* fylvanie gemakkelyker uit het zeewräter een goed zout maken zou kun- ïien dan m Nieuw Engeland^ waar het fomtydsgefchiedt, fcboon des- zelfs le^ng meer nowdelyk is. Men heeft in Ptnfyhanie een Looderts ontdekt , dog het was in Lood- te geringe' menigte dan dat iemant 'er gebruik van zou hebben willen ^'^^' maken. Men heeft 'er ook Zeilfienen van :ene lamelyke deugd gevon- Zeilde* den , en ik bezit 'er zelf verfcheien' ftukken van. ''^''* YzER wordt in Penfyïvamt en de andere Et^elfcbe Provincies in Yzer^ 2ulke menigte gevonden , dat men 'er ^heel Euripa mede zou kun- nen voorzien , en millchien wel de gehele wereld. Het erts is hier veel liguer te bewerken dan in Zweden ; want op vele plaatfen kan men met een byl , een koevoet , en een houten beitel even zo ligc het erts los maken ■, als men by ons een kuil in ene harde aarde graaft. Zy weten op vele plaatfen niets van te boren , te doen fpringen , te branden. Eharby is het erts zeer fmeltbaar. Van dit yzer wordt ziük een voorraad gewMinen, dat niet alleen de talryke bewoonders dezer Volkplanöngen daar genoeg van hebben , maar dat 'er ook zeer veel van jaarlyks naar de Ainerikaanfebt Eiluaden gezonden wordt. ZeUs beeft men federc enigen tyd begonnen daar mede op Europa x& han- delen. Dit yzer wordt b«er dan enig ander voor de fchepen gehou- den, wordende veel minder dan bet Zweedftbt door het zoute water we^vreten. Enigen zyn van mening dat zy, ongeagt de vragt, hun yzer in Engeland beter koop leveren kunnen düi enig ander volk, vooral wanneer het land nc^ meer bebouwd, en daar door de daglön^ min- der zwaar wezen zulTai. ~" De Amianttti fibrh feparabilibus moJliufenlis van den Billchop Be^'Iasi Browallius wordt in Penfyivanie lamelyk veel gevonden. (*) Sommi- ge ftukken zyn zeer zagt, anderen wederom vry tai. De Hew Frauk- iin had , toen hy meer dan twintig jaren geleden ene reis naar Engeland deed , ene beurs van jttniant gehad , en die aan Sir Hans Sloanb vereerd. Ook heb ik papier gezien dar van dezen fteen gemaakt wa& !k bewaar 'er enige flirfcken van in myn Kabinet. De Heer Franklin had van anderen gehoord , dat als men een ftuk van dezen fteen des winters in de lugt, aan de koude en 't nat bloot gcfteld, laat le^en, hy daardoor gemakkelyk te (pinnen wordt ; åog hy wift niet hoe ver men hier (hat op maken kon. By die gelegenheÜ verhaalde hy een kortswylig voorval dat hy 'er mede gehad had. Hy had 'er enige ftuk- ken van op den papiermolen gegeven om 'er eai vd papia: van te ma- R a ken. (*) Afeantain Flax, Linwit mmanum Forster's Miner. p. 17. Btrs- tlas^ Bergiimun, y Google 13a PENSYLVANÏE ken. Toen hem dit gebragt werd, rouwde hy *t in malkander , wierp het in 't vuur, zeggende den man die 't bragt dat hy een wonderwerlt zien zoude. Deze, onkundig van de eigenfchap dezer flof, was ovec deze verconing zeer verwonderd. De Heer Franklin lag hem de zaak-» dög niet volkomen, uit. Terwylhyeens uit de kamergegaao was, kwamen 'er enigen van zyne kenniflèn binnen, die terftond het papier kenden» De goede ambagtsman dagï hun iets zeer wonderlyks te verhalen. Hy vcnelde hun dan dat hy een vel papier zo konftig toebereid had dat hec in 't vuur niet brandde. Zy hielden z^ als of zy het. voor onmogelyk hielden. Dc^ hy beweerde de zaak des te yveriger. Eindclyk kwam het tot ene weddenfchap. Dog terwyl hy het vuur wat aanftookte be- fmeerden de anderen het papier behendig met vet. De man fmeet bet- geruft in 't vuur, en op het ogenblik was het in volle vlam. Hy Hond zonder een woord te kunnen zeggen , terwyl de anderen hun lacchen niet inhouden konden. Zy ontdekten hem daarop, het gandche ge- heim. NEerer. i^ verfcheiden huizen der Stad liepen veel kleine il/jier«», die haar verblyf of onder den grond of in de holtens der muren hielden. Hare gehele langte bedroeg ene meetkundige lyn. Zy waren zwan of don- ircr rood. Zy hielden veel, even geiyk.de IVKeren in andere landen, van zoetigheden. De Heer Franklin toonde zig zeer geneigd te gelo- ven , dat deze dierges- op ^ ene of de andere wys malkander hunne ge- dJ^ten konden doen weten. . Hy beriep zig daaromtrent op enige on- denindingen. Als ene Mier wat fuiker of iets anders vindt, loopt zy. ten eerften naar baar hel heen. Nauwlyks heeft zy daar ene wyl vec- toefd, of eeft gantfch heir komt *er uit ^ voorfchyn ^ kruipt naar de gevondene fuiker toe, en vangt terftond aan dezelve by ftukken weg te flepen. Ene Mier behoeft ook maar ene dode vlieg hier of daar aan te treffen , die zy alleen niet wegflepen kan , of zy ylt naar hius, en na enige ogenbliÜten ziet men 'er meer voor den dag komen , en 't ge- vonden aas met gemene kragten wegvoeren. Enigeo tyd geleden hjui de- Heer Franklin in ene kaft een klein aard&n poij« met fyroop ftaan gehad, in de welke vele Mieren ingeOopea waien, die de zoetigheid gretiglyk op- aten. Dog hy merkte het, fchudde ze daar uit, en bond den pot met enen dunnen draad aan enen fpykee aan. den balk vaft. Maar by geval was 'er ene enkelde Mier ingebleven. Deze vrat zig zat, dog konde niet wegkomen. Zy liep- lang, dog te vergeefs, her- om. Eindelyk vond zy den weg langs den draad naar den balk. Daar- van daan liep zy den wand langs naar den grond. Nauwlyks eea half uiu* d^ma, kwam een grote zwerm te voorichyn, trok naar de zolde- rii^ en lynregt op dfen draad aan.. Langs den zelven kropen zy we- der in dól pot en gingen aan "t eteib Itiiec mede hielden zy zo lang aan y Google FHÏLADELPHIA. 1748. 733 san ats *er 'wat in was. OndenufTchen liep de ene hoop den draad langs af, en de andere op. Een Man van aanzien, die zig lang in dit Land had opgehouden, ver- Voorte- zekerde,dac hy federt byna twinrig jacen door de ondervinding opgemerkt kciisoin- had, het geen ook anderen zo vaftftelden, dat het aanftaande weder in JJ^Vri^. den gehelen winter hier gcmeenlyk zo is als op den i . November ou- den ftyl. Is het dien gehelen dag heider , zo zal 'er dien winter niet Teel fneuw en regen vallen. Maar is het den halven dag klaar en de andere hdft betrokken , zo zal het begin van den winter fchoon, dog het einde en <fe lente ruw en onaangenaam zyn. Van gelyken aard waren ook de overige voorfpellingen. Op andere plaatfen heb ik ook - van diei^lyke voortekens van 't weder gehoord. (*") Dog gelyk eea goed ooMeel het vertrouwen op de zelven vermindert, zo hebben ook de gedane aantekeningen aangaande het weder getoond hoe dikwyls åeze voortekens gefeild hebben. PcNsyLVANiE is ryk aan bronnen. Men zal gemeenlyk an minden Broa- aan enen kant van eiken berg ene bron ontmoeten , waaruit een helder ncn* Water voortkomt» Dit water wordt dikwyls naar een klein ftenen ge- bouw geleid , waar men het ftiüt , en den grond doet overllromen. Hier •bevraart men des zomers niet alleen de melk, maar verkoelt 'er ook den wyn en andere dranken in. Vele landhuizen waren ook zo aange- legd dat 'er een klein ftroompje ondö- de keuken of de voorraadkamer door liep , om het water by de hand te hebben. Niet alleen lieden van groot aanzien , maar alle zulken- die enig ver- Vyveis. mogen Ijezirten, hebben gemeenlyk by hunne landhuizen vifchvyvers, waarin zy attyd zoig dragen dat de vifch varfcti water kryge. Om. d&- K reden waren de vyvers meeft digt by ene bron* Ik merkte op verfcheiden' plaatfen van: dit ^eweft op hoe men mid- Mrdilet! del wirt om vee! gras c^ de weHanden te hebijen. De weidpn leggen °^ ^^^ meeft tufichen de heuvels en de dalen , waar vele beekjes door ftro- §^^* men. Als de grond te nat is leidt mem het meefte water in grappen wafiên,. af. Dog om voor te komen dat de bete zon het gras verdorre, zoeki; men alle de naburige bronnen op, en leidt het water in alle de beekjes, die natuuriyk naar de laagtens lopen, langs het hoogfte van de weiden ^ uit weiken men des noods langs floten het water in de vhkte braigt, 20 dat aile de weilanden bewaterd worden. Komt 'er ene wat al » diepe plaats ruflchen in, zo leidi men het water langs ene houten buis daar over heen. En om het water des te h(^er te hebben, heeft men R3 br (•) Zodanig is het ondtT anderen by de Nederlanden aangenomen gevoe- kn,aat de wind ,dic op den dag der lente nagc en dag evening gewüd beelt^ us weken zal aaiihoudeii te waycnt. y Google 134 P E N S Y L V A N I E. "by de bronnen zelven dyken gemaakt, waar tuffchen het zig verzame- len moet, tot dat het die hoc^ verkregen hebbe dat het door juifl: ^en weg lopen moet dien men het vogi^fchreven heeft. Somtyds heeft men zeifi wel ene Eng. myl ver het water over heuvelen en de tuflchcR gelegene dalen , door middel vm houten' buizen , heen , naar 2ulke plaatfen gebragt , daar men het hebben wilde. lemant die het niet gezien heeft kan nauwlyks geloven wat een fchoon gras op die wei- landen waft, byzonderlyk digt by die afleidingen, daar in tegendeel an- deren, waarmede men zo niet gehandeld heeft, 'er bedroefd uitzien. De weiden tuflchen de heuvelen l^;ende hebben meeft alle hoger kanten, dus men het water ligt op de zelve leiden tan. De weilanden wierden gemeenlyk driemaal lederen zomer gemaid. D<^ de zomer i^urt hier zes of zeven maanden. Wan- De bladeren waren omllreeks het midden van Novanber allen afge- neer het vallen, zo wel van de Eiken als andere bomen, die gewoon zyn hun loof af- jjjjd te wiflèlen, en bedekten in de boflchen den grond wél zes duim ^ hoog. Deze menigte van blad fchynt de bovenfte zwarte aarde zeer te moeten doen aangroeyeo. Ëgier is zy niet boven de drie of vier duimen dik in de boflchen , en onder dezelve legt ene fleenkleurige klei , gemengd met een zand van de zelve kleiv. Het is zonderling dat eai grond , die noit bebouwd is -geworden, mee zo gering ene zwarte aarde bedekt is. Dog hier van in 't vervo^ nader. Eek- De Eekboorm-, die hier in de boflchen zeer menigvuldig zyn, zyn hoorns, y^j, verfcheiden* iborten. Ik zal de gemeenlfen nauwkeurig befdiry- ven. Grauwe De Grauwe Eekboortts zyn overvloedig in Penjylvawh, en de an- Eek- dere delen van Noord Jmerika. Van grootte zyn w omtrent gelyk hoorns, de Zweedfcben , dog iets ^oter , en blyven altyd grauw. De bos- fchcn , vooral in Peafyhsm , beftaan meeft irit bomen die hun blad laten vallen, en m dräen houden ^ de Eekhoorns het liefll op. Ca- TESBY heeft hen , onder den naam van den grote» afcbgrawwen Fir- Sinifcben Eekboom befchreven, en naar het leven ai^ebeeld. C*) De 'weden noemen hem Grao lékorn , en dit is het zelve met het En- gelfch Grey Squirrelf oi Grauwe Eekbaorn, Zy hebben hun neft me* rendeels in holle bomen, en brengen 'er mos, ftroo, en andere bu^- zame dingen naanoe. Hun voedzel is voonmmlyk noten, als hazel- noten, Cbinqttapins , kaftanjes, walnoten, Å/;^rj>»o/en, en eikels. Maar de Mats is hun lieffte koft. De ^nd in de boflchen legt in den herfll vol van eikels ai andere noten. Hiervan veramelen de Eek- hoorns enen goeden voorraad voor den winter, en bewaren ze in ga- ten, C*) Nat. Hifi. <if Caroi. VoL 2. p. 74. tab* 74. RAvSyn. Quadrup, p,2i5. yGoogle J>HILADELFHrA. 1748. 135 ten t die ze graven, op vericheiden' plaadèn, hier en daar wac. Ook dragen- zy 'er veel van naar hunne nellen. Zo dni de winter komt , en de koude en fneuw hen in hunne nellen Huitcn ,. blyven zy daar verfcheiden' dagen binnen , en leven van den vooiraad dien zy daar by een gebragc hebben. Zo dra het weder wat zagter is konten zy voor dien éag , en graven een van åe gaten open, waar in hun overige voorraad legt. Daar eten zy ten cerilen een deel van op, en dragen hèc overige naar het neft op den boom. In de volgende winters merkten wy äkwyls op , dat als het zagt weder geweeft was en 'er ene ftrenge koude op ftond te volgen, de Eekhoorns een dag of twee fterk door de boflchen herom liepen, deels om zig r^ zat te vreten , en deeb om hunne ncften met enen nieuwen voorraad voor de aanlhmnde koude te voorzien , gedurende- welke zy t'huis blyven. Wanneer men ze dan in ene ongewone me- nigce herom lopen zag , konde men daaruit vry zelcer ene op handen- zynde vorft voorfpellen. ~ De Varkens , die hier in 't veld lopen zo lang *er geen fneuw legt, om hunnen koft te zoeken , doen den armen Eekhowns grote fchade, door hunne magazynen om te wroeten en den voorraad op te vreten.. 2o wel de fVilden als de Europer s doen hun beft om deze' voorraadhuizen te vinden, dewyl alle de noten die 'er in leggen ui^ezogt' zj-n, en niet alleen door en door ryp, maar ook niet wormllekig. Zo- is het ook met de noten en eikels, die de Bofchmuis (*) in den herfll vergadert. De Zweden verhalen dat 'er in den langen winter van hei jaar- 1741. zulke menigte van fneuw viel, dat de Eekhoorns niet by hun^ ne magazynen komen konden ,. zo dat 'er velea .van honger fterveii' moeften^ Ik heb reeds van de fchade gefproken die zy op de Maïsvelden doetu- Zy doen des te meer kwaads om dat zy niet ai bet koom, maar alleen- bet binnenfte en zoetfte eten, en al het overige te gelyk af byten. Ik lieb eens omtrent het eind van April , dat de Eiken in vollen bloei Hon- den, ene menigte Eekhoorns in de bomen ge^en, fomtyds vyf, zes en- meer , op eiken boom, die de bloemfleelijes , een weinig beneden de bloem afbeten, en ze- op den grond vallen lieten, üf zy 'er iets van sten, of 'er enig ander gebruik van maakten, kan ik niet ze^en. Maar de grond I^ vol van eikebloeilèms , waaraan de Heel nog zat. DiE maakt dat de bomen zo veel eikels, ten nutte der varkens en andere die- ren , niet voortbrengen als zy anders doen zouden. Van alle de wilde dieren dezes Lands kunnen de Eekhoorns het ge- Mak ge makkelykil getemd worden, vocMral als men ze jong krygt. Ik beb ze maaki,- ïo .X*)- Domticein 't £ngcf/c/)} Mm Oiixttw by Lnm.- y Google 136 I' E N S Y L V A N I E. ro mak gezien dat ze de kinderen in de boflchen en overal na liepen » en op de fchouders kwamen zitten. Somtyds gingen zy maar een ftuk ■wegs in 't hout mede , en keerden dan terug naar de hokjes die voor liun gemaakt wairen. Ab zy eten, zitten zy op hun agterile, en houden het eten tunèhen de voorpoo^es, en den (biart in de ho(^c. Wan- neer men den makken meer geeft.dan ze op kunnen, brengen zy 't naar hunne koyen , en bewaren het onder de wol of het ander goed daar zy op leggen. Zy vmien niet bang voor vreemde menfchen , en lieten zig. van ieder aanraken , zonder te willen byten. Zy komen fomtyds zelfs enen vreemden op den fchoot, en gaan daar le^en {lapen. Zy fpelen met de katten en de honden, en eten ook brooa De Grauwe wiWe Eekhoorns houden ook ^n flaart om hoog als zy ïitten. Als zy een menfch zien bewegen zy dea ftaan gedurig , en knarilcn op de tanden, dus zy een vry fterk geluid maken, en het is inoeilyk ze te doen zwygen. Dit maakt, dat zi^en die uit gaan om vo- gels of andere dieren te fchieteii dikwyis r^ boos op hun wonlen, dewyl hun geraas hen ontdekt, en het wild waarichuwt. Schoon eeii Oauwe Eekhoorn niet zeer fchuw fchynt, is hy egter moeilyk te do- «ïen, want zodra hy een menfch ziet, kümt hy op enen boom, en gaat gemeenlyk in *t topje zitten. Daar tragt hy zig agter de takken te ver- beten om niec gezien te worden , en fchoon & jaga- onder rondom den boom gaat, doet de Eekheom het zelve a! zo fchielyk,zo nieifchie- lyker. Vindt hy twee takken die t'zamen komen , hy gaai 'er luflchen zitten , en klemt zig zo ilerk 'er m ånt hy nauwlyks zigtbaar is. Men mag dan den boom fchudden , met takken of ftenen goyen , ja zelfs *er op fchieten , -hy verroert zig niet. Vindt hy drie takken ^e t'zamen -ko- men, zo verfchuilt hy 'er zig tuflchen, en dan is hy genoegzaam buiten gevaar. Tfllrj'k- Ik heb reeds aangemerkt dat 'er tegenswoordig veel meer Eekhoorns Iicid. zyn dan voorheen, dog het ie aanmerkenswaard dat 'er in fommige jaren een veel groter getal van Eekhoorns uit de binnenlanden naar Petifyl- vanie en de andere Volkplantia^en afkomt dan in de anderen. Zy ko- men gemeenlyk in den herift, en hebben het dan zeer druk met in de boflchen noten en eikels te verzamelen, die zy in holle bomen of hun- ne magazj-nen brengen. Zy zyn zo naarftig in het aanlegen van hun-. DS voorraadhuizen , dat fchoon d^ noten dat jaar zeer overvloedig ge- weeft yGoogle PHILADELPHIA. 1748. 137 weefl zyn, men 'er bezwaarlyk veel van vinden kan. Men beweerda 'hier ondeiv<mden te hebben , dat als V zo veel Eekbooms uit de bin- nenlanden kwamen de volgende winter gemeenlyk gelbreng was. Dog dit is niet altyd zo, gelyk ik in den håffl \'an 1749. bevonden heb, wanneer *er een ^w)t getal Eekhoorns in de Volkplantingen afkwam, en egter was de winter niet harder dan naar gewoonte. Dog het bleek dat hun verhuizen aan de fchaarfcbheid van noten en eikels in de boven- kndea moell coegefdireven worden. Om deze reden keren zy gemeen- lyk het volgende jaar weder naar hunne oude woonplaats te rug. Sommige menfchen houden het vleefch van de Eekhoorns voorene Hun grote lekkmiy , dog anderen maken 'er in *c geheel geen werk van. De vleefch. huid deugt niet veel, alleen fiiydt men 'er n<^ wel riemen uit, om dat De huid. zy redelyk tai zyn. Sommigen gebruiken ze om klederen te voeren by gebrek van iets beters. . De RMtelJlang verfliadt den Eekhoorn dikwyis onge^ zyne gezwind- Betoverd heid. Dit bandeloze fchepfet wil men dat dikwyis zo vlug een dier al- door de leen door zyne betovering vangt. Ik had noit gelegenheid van het te JJ-^el- »en, maar zo vele geloofwaaräge lieden verzekerdwi my 'er van, ver- S- klarende het met grote opmerkza^heid zelven gezien ce hebben, dat ik my gedwongen vinde een zo eenparig getuigenis aantenemen. Deze be> _ tovering geichiedi op de volgende wys. De (lang 1^ cmdcr den boom waarop & Eekhoorn zit, hare ogen zyn op hem gevd^d, en van dat ogenblik af kan hy niet ontkomen. Hy b^int em droevig gefchrei, het welk zo kentóar is dat ieder die het hoon daaruit weet dat hy van ^ flang betoverd worde De Eekhoorn loopt enigen tyd den boorawac af en wederom op, dog altyd wat meerder naar beneden dan naar boven. De ilang bJyft van onderen hare t^en op het beestje gevedigd houden, met zuBce ene aandagt dat men 'er omtrent komende een groot geweld kan maken zender dat zy het eens merke. De Eekhoorn ondertuilchen 'komt al lager en lager, en fpringt op *t laatfl der flange te gemoet, welker bek alreeds open is om hem m te zwelgen. Het arme beesg'e loopt dan onder een 'naar gehuil In den mond der flang, dié, als het niec te groot Is, het in eens deorzwe^. Maar is de prol te grootomineens doonegaan, zo belikt de flang het zo lang tot dat het glad geno^ is om op eenmaal te kunnen dooi^eflikt worden. Alle de merkwaardige om- ftendigheden van deze betovering heb ik befchreven in de Ferbandelin~ fen der Zweedfcbe Kmnglyh Maatfcbappy der Wetenfehappen voor et jaar 1753. Dos wil ik hiernict breedvoeriger wezen. Dezelveco- verkragt wordt aan de zogenaamde Zwarte f^ffgooktoegefcbreven. (*) De (*) „ Men heeft waai^enomen,, tekentWerdeHeerFoRSTERtan, „datal- ij leen zulke Eekhoorns en vogels, die hunoe neften digt by de plaats lieb- S n ben yGoogle 138 P E N S Y L V A N I E. Zyn zeer De Eekhoorns doen niet alleen ene merkelyke fchadc ia de Mats cep- lliiade- wyl zy op 't veld (laat, gelyk ik reeds heb aangemerkt, maar zeife wan^ ^y^' neer zy reeds in de fchuren is, want, als ry 'er by komen kunnen, zyn zy in (bat in weinige nagten wel ene gantfche ton vol naar hunne ho- len te verflepen. Om deze reden heeft de Regering in de meelle ^me- rikaanfcbe Volkplancingen ene beloning gezet op den kc^ van iederen Eekhoorn. Het fchynt onbegrypelyk zulk een geld als 'er in Penfylva- nie, alleen van den i. Januari 1749. tot den i. Januari 1750. toe, voor Eelthoorns koppen betaald is. Toen de Afgevaardigden der Provincie verj^aderden , klaagden zy allen d^t hun ichaikift door alle die beloningen voor -Eekhoorns koppen leeg geraakt was, want 'er ftond toen een ptys van drie psnce op. In dat jaar waren agtduizend ponden Si. Penfylva» itifcb geld voor pryzen bemald. Dir is my verzekerd van een man. die zelf de rekeningen had nagezicn. Vele meofchen, vooral jonge Reden, ÜKen al antferambagt varHi„ en gingen naar de bi^chen om Eekhoorns te fchieten. Dog de Rege- ring heeft feden den prys tot de helft verminderd- Vlicj^en- De Fliegende Eekbctrm zyn een byzcmder focar, en fchynen de zel- de JLck- ven ce zyn die men in fommige delen van Finland vindt, en die door Uuorns. ^g Wq^^ Linn^xus in zyne Fauna Sneeica No. 38. Seiurus voians ge^ noemd wordt. Op zyn hoogft is de jimerikaanfcbe Vliegende Eek- hoorn ene verfcheidenheid van den Finlsndftben. Catesby (*} heeft hem naar het leven befchreven &\ afgetekend.. Hy geeft hem den rei- ven naam. Men vindt dit dier in de boflchen, dog niet menigvuldig. Zelden ziet men ze by d^, ten zy ze gedwongen worden door het fto* ren hunner neften zig te vertonen, want zyflapen overdag; dogzodra het begint donker te wt^den , komen zy ie vocvfchyn , en l<^en byna dea fntfchen nagt. Zy (Hithouden zig in holle bomen ; en by het vellen rzelven komen *er foratyds zeven ea meer van voor den d^. Door middel van een vel met hei welk hea de Voorzien%heid aan hunne beide ' zy y, ben dMT zulke (langen komen, een zq n&xt geiUid maken, en de takken zo „ op, en neder lopen om daar door de aandagt der flang van hunne jongen af j, te trekken , en dus gebeurt het dat zy dikwyls zo digt by de (lang komen , „ met inzigt niet om zig in haren mond te werpen , maar om weder te rug „ te lopen, dat de flang gelegenheid krygt van ze te byten, te vergiftigen, „ en dus optevreten. En dit, denk ik, is ene genoegzame verklaring van ,, deze gehele zogenaamde betovering. ("} Nit, Hifi. of Carol, vol. a. p. 76. 7?. tab. 76. 77. Zie ook Ed- wards Nat. Hift. of Birdt tab. ipi» Het is epter nog zo nïlgeniaakt niet dat deze Eekhoorn dezelve is met den Fitilandjcbett en dkïn men in'tNoot- den van Afit vindt. De Amtrikaanfcbe beeft enen platten penagtigen ftaan, «n de Surapifcbt enea ronden. F. y Google P , H I "L 'A D .E L J> H ;l A. 1748. 139 zyden voorzien heeft,ilnmhen zy raa d* enfin ;be«n op den anderen. vliegen. Deze vellen fpannen zy uit als vleugels, en trekken ze weder in zo dra zy den naburigen boom bereikt hebben. Sommige menfchen ze^en dat zy alcyd horizontaal vliegen, dog anderen verzekerden dat zy eem een weinig n&nrbeneden gaan en dan weer ryzen,. wanneer zy om- trent den boom zyn in den welken zy vliegen willen. Zy kminen 't niet verder brengen dai vier. of vyf vadem. Van alle de Eekhoorns zyn de- zen 't gemakkelykft te temmen. De kinderen nemen ze mede naar fchool of waar zy ook henen gaan , zonder dat deK dieren oit zoeken te ont- frnppcn. Als zy den Eekhoorn wegzetten fpringt hy hun ten eerftea weder op het lyf, kruipt hun m den boezem, inde mouwen, of in de ployen van de klederen, en gaat daar k^en flapen. Zyn vpedfel is even het zelve als dat der overige Eekhoorns. In de boflchen vindt men een klein foort van Eekhoorns , by de Aardeek- Engelfcben Jardttkboortts genoemd. Catesby heeft K belchreven "^'^^^- en afgebeeld (*) onder den naam van Gefireepten Eekhoorn, (-f) Deze wocHit niet, gelyk de anderen, in hoUe bomen, maar oi}der ^en grond , daar zy, omtrent als de Konynen, holen graven, waar- naartoe zy de vlugt nemen wanner zy onraad gewaar worden. Die holen gaan diep in den grond , en verdelen zig in verfcbéiden annen , waar- van fommigen ook openingen boven de aarde hebben , zo dat zy, wanneer het gat daar zy uitgektMnen zyn mogt toegeftopt wwden , «nen anderen weg vinden om te ontvlugten. Maar in den herft, wanneer het blad flerk valt, is het waard om hunne verlegenheid te zien, als zy vervo^ worden, want dan, hunne heden éoca de bla- deren toegeftopt zynde , hebben zy veel werics om ze zo fchielyk te vinden. Dnn lopen zy pnds en. weder, ab of zy dm weg ver- geten waren, én fchynen niet te kunnen begrypen waar de ingangen van hunne holen gebleven zyn. Als men ze dan vervolgt, of in de handen kfept, blyft hun gene andere tovlugt over dan op de bomen K klouteren, het geen zy anders, noit doen. Dit foort is in Pt»* Jylvanie veel talryker dan in de andere Provinciën van Noord Amt' riia, éas ik bez*^ heb. Zy zyn gemeêaa^-tes duim lang; behal- ven hunnen krommen ftaan, en zeer dun. - Het vel is roodagtig bruin, en getekend mét vyf zwarte ftrepcn^ ene vlak op dén nig Sa ea .1 Nat, Hifi. of Caroï. vol. a. p. 75, Zie ook Edwards Nat. Hifi. „ Sträs t. 181. Dog dezen hebben den Vliegenden Eekhoorn in ene zit- tende geftalte af^^cbeeld. Men zal hem hier vliegenden in plaat venoond vin- den, nevens ene nauwkeurige afbeelding van den Ground Squirrel oS AmW «ekhoora. Cf) Seitirus firiatut. Zo heet by ook by Linnau». vf Btrd. yGoogle Ï46 P E N S Y . L V A N I E. ' en cwM aan iedere zyde. Hutt aas is atleriei ftoorn , r(^« garS,. weit , mais , eikels , noten en diergelyken. Zy verzamelen ook iti den herfll hunnen wincervoon-aad, en bewaren dien in hunne holen. Als zy op een koomdapel komen doen zy al zo. veel fchade als dé muizen en ratten, Men heeft dikwyls opgemerkt, dat, als zy rogge gegeten badden en dan weit kwamoi te vinden, zy de rogge over- gaven, om den buik op m'euws met weit te^vuilen,. als-zynde meer- der naar hunnen fmaak. Als men de Mms of 't veld inzamelt ma- ken zy hun werk van de airen aftebyten, en hunne bekken met. koom te vullen, zo- dat bimne wai^en ^heeL c^g^zet zyn.. Mee . dezen buit haaften zy ng naar hunne holen» Hunne ^en Zweed, vry laat in 't najaar enen molendim doende maken,. hoten- 6!i daanoe de aarde van enen naburigen heuvel gebruikende, ootmoec- te een hol van deze Eekhoorns. Hy volgde den gang dien. hy ge- vonden had, en ontdekte enen anderen, (Ue 'er, als een tak uit <feni hoofdtbm, uitkwam-, m byna. twee voec lang was, aan het einde.' van den welken hy ene mraigte ui^exogte eikels. vcHid, die bet klei* ne zorvuldige diw voor den winter had opgelegd. Kort daarna vondi fiy enen anderen' gai^ op zyde,. ge^k aan. den. voorgaanden,. dog die. enen frayen voorraad voni IN%is bevattede^ Een volgende diende om. HikOTynoten tó bewaren, en de laatfte gang, die oät de meeft verr lK»gene was,. bevatte, omtrent twee. boeden. vol uitmuntende kaflan? jes. Des winters zi&c men deze Eekhoorns zelden , levende zy-dan in hunne holen van den ver^melden voorraad. Ëvenweljcoraenzynogweleensop enen moyen dag te voorfchyn. Dikwyls graven zy. in de kelders,, waar* in de landlieden ttunne appelen. bewaren,. die zy dan.ten dele opeten, en ten dele bederven, zo dat 'er wcihig.vai overblyfc In de Maisgaan zy niet minder ruw te werk; Dog de -kattenen hunnegrorevyanden, die ze dood byten en opvreten^ of ze- hunnen jongen t'huis brengen. Deze EekhoOTns weiden van gene menfchen gegeten ; ook gebruiktmen faun vel niet. ' Dit Ibort laat zig bet minft.mak maken ^ want, feborai zy.al zeerjbt^ gevonden zyn, is liet nogthans gevaartyk- ze met de blote hand aance- nkeny dewyl zy zeer:f(;herp byten als..niea met.oppaft.- Verfcheidên lïinderén , die vê^ moeite genomen badden om ze te tenmiui , . zeiden dat zy gene kans z^^n om ze zo mak te maken als de andere Iborten. Ha beft gaat bet nog als men ze -kiygt nc^ geheel' klein aynde, . Vele men- fchen hielden ze in koyentetwyl.zync^ wild waren,. om dat zy 'er zeer- aard^ uitzien. Bv CTie andere gelegenheid^! ik van dèn zwarten enroodbruinenEek- 4ioomJprekeo,^dieook.faier.gevondeawprdt. Den y Google y Google y Google ir H i L A D E L P H I A. 1748. H» Den 15. November verhaalde myde Heer Koek een toeval, dat hem Voorte- ©veigekomen was, en te beveft^en fcheen dat de orkanen door zekere kens van tekens van te voren zig aankonägen. Hy zeilde naar de IVéfl Indien "" ör- in een klêio Jagt, en had' een oua man aan boord, (üe langen cyd deze^'* zee bevaren Iwd. De oude man de diepte peilende riep den (hiurman toe, deo' Heer Koek te z^en ,- dat fiy terftonds de boten moeft uitzet^ tsn met een genoegzaam getal volks, om het Jagt gedurende de fiilte voortteroeyen, ten einde het EQand zo fchielyk als raogelyk was te be- reiken, da voor hün 1^, dewyl men binnen vierentwintig, uren een ge- weldig orkaan te wagten had. De Heer Keek vroeg hem waarom hy dit <fe^r, en de oude man zeide hem, dat hy by het peilen het lood enir ge vademen dieper in het water gezien had' dan te voren; dat derhalven' het water eefisWaps helder was geworden, het welk hy vooreen on- tilbaar teken van een aanftaande orkaan in zee Meld. De Heer ^f^ zag óok de ongewone klaarheid van het water. Hy gaf dan onmiddèlyk- be- vel om dè boot in *t water te brengen en het Jagt voortteroe^n v zo dat zy voor den nagt in behouden haven kwamen. Hog vördat zy die nog: volkomen bereUit hadden,, begonnen de golven al ht^r en h<^r te gaan , en tlec water fcheen als te koken , Ichoon men nc^ ^enen wind gewaar werd. . Des nagts ontftónd het Orkaan en woedde zo vreeflyk^ ^t niet dleen 'er vele fchepen vei^ngen,. en de daken werden we^e* mkt, maar dat zelts. het Jagt van a«i Heer Koek en andere fche^^. fthoon in veilige havens légende, door bet geweldig qizetten der ba-^ ren zo ver op 't land'gezetwerden, dat 'er verfcheiden' wekffli verliep«L voor dat zy 'er weder afkwamen. Een oud Holland/eb fchipper zeidé , dat Hy eens enen Häi in de Bü. van New 2ot*^ gevangen had,, die opengefnedenzyndaene menigte van; ^n in zyn* maägliad; De Ifeer Sartrsm vettoonde my. dèa 18. November een aarden pot, Oude die op' ene plaats gevonden was daar voorheen ås ff^iläe* gewoondhad- P^^ttet»' den. De man, die hei° Weteerfthadop^gravm, bewaarde daarfmeerl^'^"" in om zyn' fchoenen en laarzen mede te fmeren. De Heer AartriW» koft den pot van hem. - Zy was nog onbefchadigd. Ik kon 'er nt^ver- glainng, nt^ kleur op onderkennen, maar van buicen had hy veel Oeia.t «o, en over 't: geheel was hy zeer wel gemaakt. Ook ^Krtoonde mx de Heer Bartram velerhande fhikken van gebroken aarden vaten , wel-; ken de Wilden voorheen gebruikten. \{tx. was duidelyk aan deze alleti te zien dat zy niet van enkelde klei gemaakt waren, dc^ dat 'er vetfchd- den' andere ftoSèn onder gemengd waren ^ volgens de natuur der plaat* ftn daar zy waren gemaakt. Die Wilden^- by voorbeeld, die. digt aan ■ dè zeekuft woonden, ftampten oefter- en moflèlfchelpen, en mengden' jS&.xasx. de klei. Anderen, die dieper ia het Land luinnc wjonplaadèn :S:3. Jiai. y Google f4S P E N S Y L V A N I E. hadden, waar men beigfcrylïallen vinden kon , mengden die ook geftampc onder de pocaarde. Dog hoe zy in 't maken dier potcen te werk gin- gen is gantfch onbekend. Zeker is hec dat zy ze niet hard bakten , want zy waren zo week dat men ze mee een mes kon aan flukken fiiyden. Egcer fcheen het werk zeer goed te zyn , want men vindt nog getiele va- ten of ftukkcn in den grond die in 't geheel niet befchadigd zyn , fchoon zy meer dan tagtig jaren onder de aarde gelegen hebljcn. Voor dat de. Europcamn zig in Noord Amerika nederzetteden, hadden de IFildea. peen ander vaatwerk om hun eten in te koken dan deze aarden potten van hun ei;:;cn maakfel. Dog (edert derzelver aankomfl hebben zy altyd potten, ketels, en ander vaatwerk van hun gekoft, en zig niet meer be- kommerd om die zelvcn te maken, zo dat zy deze konft geheel verloren hebben. Dus zj-n, zelfs onder de fVildetty potcen van hun eigen maak- fel ene grote zeldzaamheid gevonden. Ik heb 'er van geziea die uit een foort van 'f Talcum van Linn^us beftondcn. Lcycn. ^^ ^^^^ Barfram toonde my ook kleine ïhikkeo van ene zwarte Lei , die overvloedig op fommige plaatfen aan de Rivier Skulkilï gevon- den wordt. Mén vindt 'er ftukkcn van die vier voet en meer in 't vier- kant zyn. De kleur en 't maakfeljis het zelve als de Tafellei, (*) uitge- nomen dat die wat dikker is. De Inwoonders omftreeks de. Skulkilï dekken, 'er hunne daken mede, en de Heer Bartrath verzekerde my dat hy een geheel dak gezien had béftaande Uit vier zulke Leycn. De ftralcn der zonnc, de heóe» de koude, ea de regen hébben ge- nen invloed op dezen fteen. 