Maleisch-Nederlandsch woordenboek
CJj )éJj poewaka — , soort van kwade gees- ten; soort van booze geest, die zich voorn, in hoornen ophoudt en epileptische toevallen veroorzaakt aan dingen, die zich onder of in de nabijheid van dien boom eenigen tijd ophoudt, of er wel in kapt; vrouw, waarop men smorend (smoorlijk, T.) verliefd is, die iemand als ware het be- tooverd heeft, tooverheks, in dien zin. JWjS poewalam (en poehalani), marmer; ^ albast; bloedkoraal; kostelijke steenen. LHJaJJ péta (en pokta), van een' persoon uitstekend in goede hoedanigheden; voortreffelijk, L*^ j aJ5 pfi&toe, soort van versnapering, ^j;^* 4jj po&tat, naam van een' boom. S êjj L, memStar, in de rondte draaien; winden, omwinden; opwinden, bv. een horloge; zich in de rondte bewegen; draaien; uitvluchten zoeken; omwegen gebruiken (te Batavia poet§r, T.), de waarde verdraaien; zijne woorden verdraaien; er om heen draaien; pS&tar kemSdi, stuurrad; p. hdMk, geheime kunst, waardoor iemand, die iveggeloopen is, gedwongen wordt terug te keer en. — * p. kantjing, batav., knoopendr aaien; vleien; — sepcËtar 'alam, in de geheele wereld; p. wali (ook akar pahit), naam emer krui- pende plant, welker zeer bittere wortel in de geneeskunde tegen pijn in den buik gebruikt wordt (jav. br^tawali, T.). IL, naam eener soort van tortelduif (hn\. poet^h', T.). / J^ ^ pffitoes, door de eene of andere kracht (trekken, houwen, eigen zwaarte enz.) in tweeën gescheiden, zoodat de te voren bestaan hebbende samenhang geheel opgegeven is; in tweeën; door; van onderdeden van een geheel af; van een touw en dergelijke gebroken; van eene zaak afgedaan, beslist, uit; bepaald; van eene rede, een verhaal en dergelijke afgebroken; uit, hetzij al dan niet ten einde; van een werk af, ten einde, klaar, gereed; den vereischten graad van volmaaktheid bezittend; niet meer in voorraad, op, in dien zin; in tweeën gescheiden; memö&toesken , breken, afdoen, beslissen, bepalen; afbreken; ten einde brengen; klaar maken; gereed maken; den vereischten graad van volmaaktheid geven. J4l3 ê3/ niemötong*, doorsnijden, afsnijden; kelen; aftrekken (arithm.); afkorten, iJi' 4-? pöêting, puntig uiteinde van iels, dat in eene daarvoor bestemde holte komt, zooals bv. van snijdende werktuigen, de punt, die in den steel komt, voorts van latten, balken, masten en dergelijke; niemcêtiiigf, zich uit de- voeten maken; weg- nemen ener mede wegloopen; p. tJQpoe-2, CS^fi 445 èr^' puntig idtemde van een' mast; p. b^lïjoeiig, puntig uiteinde van een dissel; walerhoos, zoo genaamd om haren puntigcn vorm in den beginne; p. ie lek (of s té s o e), tepel der borst; p. damar, puntig uiteinde eener toorts van damar, dat ergens in kan gestoken worden; hooge graad van lepra. CiX-ï 4-5 pöêtik, de vrucht, in hare eerste ontwikkeling iia hel afvallen van den bloesem. ^/ \jitL3 pötol, balav., al zijn geld ver- liezen (vgL bal. potjol, T.). — [B.]. <Kj> éJ pöèteh, wit, blank; van het hart zuiver; oprecht; Avitte of blanke, als nom. pr. fem., met de gemeenz. verk. enteIi,oeteh en teh; p. köëning, wit, naar het geel zwemmende; geelachtig wit; p. l^jor, het wit van een ei; p. matei, wit van het oog; p. m^lëseh, blankheid van eene ziekelijke bleekheid; p. m^ttah, frisch blank (niet bleek); bcéroeng p., z. rawa L; pffiteh- pcétêhaii, schedevloed; kajoe p., naam van een' boom — melalenca lencadendron — uit de bladeren waarvan eene kostbare aelhe- rische olie, de kajapoet-olie, getrokken wordt. — -ï^öêraiig: pffitili, men., de padries (T.)-_ VjÖ ê.3 pötïja — oorspr. chin. — opziener; hoofd eener markt. ^ pcêdja — skr. pöèdja, — jueiiia&dja, ^^ hulde bewijzen aan iets, voorn, aan eene godheid, hetzij door het lezen van formulieren, of door het aanbieden van reukwerk^ spijzen en dergelijke; een offer brengen aan iets, te eten geven aan een' boozen geest; door toovermiddelen eene bo- vennatuurlijke kracht geven aan iets, bv. een' pijl; betooveren in dien zin; op nieuw maken, zooals bv. eene verwoeste plaats, een versleten versiersel; iets anders van iets maken, zooals bv. een versiersel dat iemand niet meer bevalt; van metalen iets maken; bewerken; ^mas ta tahan p.; goud, dat niet bewerkt kan worden, d. i. goud met koper gemengd, dat men in Indiê niet kan bewerken, waarom men tot het legeeren van goud altijd zilver neemt; apl pemoêdja) offervuur. ,_, ^pöêdji, pry^, lof; loftuiting; memo^dji, ^ prijzen, loven, lo fluiten; vleien; pSdji- poédjian, de vleitaal of de complimenten, waarmede men een brief begint. i o^s^ i^V z. böêdjoek. 4f.[_ Q>^ aJ. pepödjok, balav., hoek. — [B.]; = plódjók = plóksók — een hoek, pendjöéroe, van de kamer bv.; pQ- pódjók ook: een klamboe van een kind als het slaapt om de muskieten af te weren. — [H.]. ^^f^*^ ^'•f pStjat, bleek; flets. iiiw tJS pöjtjoeug, naam eener soorl van grijzen reiger, ^er^ 444 Ji' '^mS^^ pötjongr, balav. (jav., T.),= tj§kel = J/j gèdèng== '|^^ sang- ga == V„„ tjaèng (van padi).— [H.]. ^, Q^v>^^% I. poêtjoek, /erför uileinde van planten; spruit; van palmboomen rf^ kruin — ; einde van een sleepnet, dat, bij het uitbrengen, op de plaats vastge- houden wordt. — Het is voorls een classi ficerend woord vergezellende het telwoord, dat een aantal voorwerpen aanduidt, die eenige overeenkomst met eene spruit hebben; p. r^boeng (spruitjes van jonge bamboes), benaming van zeker versiersel in den vorm van zulke spruitjes, die bij afwisseling, naar de eene en andere zijde loopen (z. £^j^^?üi, T.); vgl. onder sikoe. IL, de wortel eener in China te huis be- hoorende radijsachtige plant, die gedroogd in den handel komt en als geneesmiddel en voor reukwerk gebruikt wordt. (3 is p*di (Tamil podi, poeder, staf, T.), gruis; kleine edelgesteenten (als het ware gruis van edelgesteenten); kleine diamanten; memoèdi, kruiden door elkander mengen; klutsen, bv. eieren. L1U<3^ pffidat, van holle dingen, zooals bv. eene rijstmaat boordevol (niet boven de boorden). SÓ^ poêdar, verbleekt, verschoten, dood- kleurig; van de oogen zonder glans, als van een* doode. Q^ó ^ pêèding, naam van een^ boom; ^ soorten daarvan, naar de kleur der bladeren genoemd, zijn: p. ^mas en p. soewasa, waarvan de bladeren als specerij in groenten of sla gedaan worden; p. p^rada^ waarvan de bladeren groen en geel zijn. C, ^ L^ 43 pcëdak, naam eener soort van pandan — pandanus inermis. — * batav., pandanus moschatus. — [B.]. \ 43 I. pöêra — skr. poera(stad) — alleen gebr. in samengestelde nom. pr.; als Sïnga -pcêra {Leeuwen-stad) ; Indera -pöêra {Indera- stad), II., pcëra-S, veinzen; den schijn aannemen; huichelen; zich houden, alsof; zich gelaten, alsof; geveinsd; gehuicheld; voorgewend; gemaakt; loos. i 43 I. pöêroe, benaming eener soort van uitslag — frambosia indica — ; heenga p., pcëroe-bloem, d. z. vlakken op de huid, zijnde een voorteeken, dat daar pöêroe, zal ontstaan. II., z. p^pöëroe. i 43 I. pcêri — skr. poer i {stad) — middelste ruimte, met betrekking tot hare omgevin- gen; binnenhuis, binnenvertrek, binnenhof; voorn, binnenst gedeelte van een paleis, bestemd tot het bijzonder gebruik van de vorstelijke familie; binnenpaleis; de eigenlijke stad, met betrekking tot de voorsteden; J^' 445 yu^ Citadel; ga n dj a p., basament eener kolom met bloemwerk. ^IL, batav., zeker rijstgebak. — [B.]. i ê3p®war, naam eener aromatische plant--' amomum cardomumum. ^ L ** 3 K ^, dj^roek p., batav., naam eener soort van kleine, donkergroene lemmet j es, — [B.]. ^i'" } i 4^ pörot, balav. (uit 't bal.. T.), met knabbelen doorboren, — [B.]. / W4 \ ^ poros, as; van staaf- of cylinder- vormige dingen, die van eene omkleeding van eene andere substantie voor- zien zijn het binnenste; van een' mast top; gedeelte tusschen dek en spoor; p. p^roet, de endeldarm; gandar p., de as tusschen twee wielen, p- ^ 4^ pörong^, naam van een' zoutwater- visch, L i i èJ, pörak-parik of pörak-peranda, op verschillende wijze van of uit elkander, zooals bv. een verslagen leger. C*i ) %^ I- Pörok, segment (minder dan de helft) van den dop eener kokos- noot, waarmede de jongens spelen, waarbij de p. tusschen de twee hielen geplaatst en door eene wrijvende fieweging met den binnenkant van den rechtervoet achteruit geschopt wordt, dat zij in een' boog weg- vliegt of over den grond schuift; bij het p.-spel: met de p, gooien; als eene p. achteruitschoppen, ^ IL, batav., ftiikvormige vogelvanger, — [B.]. ■X- 25 i 43 pcêreli , houten pennetje, / Aj^ 4^ pö&sa, gedurig iets willen doen; aandringen op iets. — z. g^ssa. / MA êJ? I. pöêsoe, uit elkander vliegen, zooals bv. boomwol, door den wind. II. (vlg. poengsoe, T.), heuveltje op eene vlakke oppervlakkte , zooals bv, een mieren- hoop (\g\,y^yLo3, ï.); knoest van een' boom. / Mi 33 pöèwas, verzadigd; tevreden gesteld, ^2>^AAi 43 pfi&sat, naaf; navel; middelpunt; p. belanak, de eileiders, wvu 4-3 pöèsar, draaiing; draaiing der haren op het hoofd of eenig ander gedeelte van het lichaam (van menschen of dieren) ; memöêsar, draaien in de rondte of in een spiraallijn, zooals bv. een draaikolk of dorre bladen in een' warlwind; heen en weder be- wegen tusschen twee vlakten, bv. een stokje tusschen de handen; verbrijzelen tusschen twee vlakten, bv. de handen door die heen en weder te bewegen, malen op die wijze; klutsen; ajer iiiemóêsar, het water draait in de rondte; memcèsar daoen sïreh deiig;ii^aii tangkan, sireh bladen tusschen de handen wrijven: poësar kepala, de spiraalvormige »^_^ 446 yy draaiing der haren op de kruin van het hoofd; memiËsar api, vuur maken, door de schielijke heen en weder draaiing tusschen de handen van een langwerpig stuk liout (anak of lak i -2), dat met het eene einde geplaatst is in een holte in een ander stuk hout (ïboe of p^r^riipóêwan); m. tjat, verf wrijven; po^saraii ajer, draaikolk, ^ y\M ^ l>®ser, hatav. (jav.): poesat. — _ [T.]. i^vu a-5 poêsing, ronddraaien; omwenfelen; p. kepala, ronddraaien van het hoofd; duizeling, suizeling, •X- C 43 ponga, hatav. (z. pongah, l.),uiu ^^ gelaten vrolijk, — [B.]. (^2>\i^ 43? memö&ngoet, van den grond op- nemen, oproepen, lezen in dien zin; verzamelen, optellen, inzamelen; heffen belas- tingen en dergelijke; verheffen tol eene waardigheid. <K^\i pöngaU (vgl. jav. en ponga, T.), aanmatigend; vrijpostig; trotschfhoog- moedig; anderen minachtend, — z. rangah. L ^^ 43 I. pftpoe jgraac? Mn jsri;t;erw;awtoAa/?, zijnde kinderen van broeders en zus- ters, onder elkander, en met hunne oomen en moeien, in den eerslen graad; Sfpffipoe, èèn graad van zijverwantschap; s au dar? s., broeder of zuster van èèti (den eersten) graad van zijverwantscJmp, d. i. neef en nicht (vgl. onder saudara, T.). IL of pdèpoh, hatav. (jav. po e poeh, T.), reusachtig, groot [klophaan) in tegenover- stelling van kate {dwergachtig, klein), van kippen gesproken. — [B.]. III. (lees: jiy, T.), w. sum., = pcêpok; tnaloe terpöèpoe pada kanien^ {P^) > ^^^^' heeft onze schande openbaar gemaakt; sctda terpöèpoe pada kanien^, het staat hem voor het hoofd geschreven, men kan het hem aanzien. — [N.]. V^>n3 43 I., memïjêpoet, blazen; ivaaien; blazen (van instrumenten); blazen tegen of op iets; aanblazen; waaien tegen iets; aanwaaien, II. pöêpoet, naam van een' zoulwaler- visch; p. malaka of pirang, naam eener bijzondere soort; p. bawang, groote soort. ¥: III., hatav., linggis, een ijzeren instru- ment, een penggalian, dat bv. door den dief gebruikt wordt, om een gat te maken in den pongkót tembok (m^nggasir). — [H.]. Jj ^ L pöêpoer, zeker smeersel voor het aangezicht (niet voor het lichaam — z. b?dak). IL, kinderloos, III., zich koesteren, zooals bv. eene kip in het zand; poepo^ran pSjoeh, plaats, waar eene kwartel gewoonlijk zit en zoo glad is, als een dorschvloer, en van daar: kale kruin. vv 447 c>0^' -ih yS ó pöpör, balav. (jav.), de kolf van een geweer. — [T.]. / >kk3 43 Ï- P®Poes, van planten verdord; gestorven, geen groeikraclit naar boven meer hebbend [kunnende de wortels evenwel nog leven, zooals bv. knolgewas- sen]. * II., w. sum., bevrijden, bv. van schande, ongeluk enz. — [N.]. ^IIL, koet.,: sdêdah. L.JlJ ^i Pöêpok, soort van kataplasma, gewoonlijk van met water fijn gewreven hout of fijn gemaakte bladeren, om op het voorhoofd gesmeerd of gelegd te worden; niemftpok, iemand poipoh op het voorhoofd smeeren of leggen; memcè- pokken, van een geneesmiddel, als pmpoh op het voorhoofd, ook wel op een ander ziek lichaamsdeel van iemand, èmeeren of %^ew. — 1* pöêpoek, batav. (jav.), soort van trekpleister op 't hoofd. — [T.]. ^ J4^ pSpol, z. pol pol. ^ ..3 ^ pffipoen of poempoeii, w. sum., verzamelen. — [N.]. <0 ii pftpoh, van kippen, hanen (zon- der ijzeren kunst sporen) en andere vogels met vlerken en poolen vechten; van menschen plukkaren (z. pöêpoe II., T.). (^ *i èj pöèwak, verzameling menschen, die hetzelfde werk verrichten; ploeg; volks- klasse, LLS %J? pöêki, de vrouwelijke schaamdeelen; interj., inz. door zenuwachtige perzoo- nen gebruikt bv. bij schrik (z. non o en pöökas); p. andjing, z. andjing-2; lang- werpige ring in het oog van een zeil — * p. nênê, batav., zekere fraai geschakeerde of bont gespikkelde schulp. — [B.]. pöêkat, sleepnet, schrobnef, zegen. pokit (vuig.),: tjokit. "^ / ) y ^ pökerol, batav. — ned. procu- reur — advokaat. — [B.]. / KKk^ ^ pöèkas — eenigszins fatsoenlijk voor püêki — interj., inz. door zenuwachtige vrouwen gebruikt, bv. bij schrik. 1 ^ ^^, lentan^ pd^kan^, V onderste hoven rollen^ hals over kop tuimelen. fuD 4J5 pökang, bout van een geslacht dier ^ (vgl. pïkang, T.). pökok, verbasterde naam van een' geweermaker (franschman), die in de eerste helft der 19 eeuw te Samarang geleefd en inz. uitmuntende buk* sen vervaardigd heeft; buks, door hem vervaardigd (in de wandeling zegt men sïpokot). */y 448 fj^y ^ aJ> a j pöko, mïnjak p., zekere peper- mimiolie. — [B.]. / Jo 43 pêêkal, klomp, bv. van goud; me- moêkal, alles tot een klomp maken (bv. stofgoud); alles als een' klomp (d. i. alles alleen) nemen; allen voor één* nemen; mas p., goud in klompen; k^ris s^pöêkal, keris met een recht lemmet. /Jo ^ pöèkoel, slag (niet veldslag); iiieiiid&- koel, slaan; verslaan; bevorlogen; vermenigvuldigen (arith.); poektiêlan, mu- ziekinstrument dat geslagen wordt. éjj é3 I. pftkau, narcoticum, door de in- ademing waarvan men geparaliseerd wordt, echter alles ziet en hoort. IL, naam van een' vogel. ^5 43 pöké, stam, stengel, boom, plant; hoofdzaak^ grond, oorsprong; kapitaal, hoofdsom, inleg; inzet; p. kajoe, boom; p. pisang, plsang-boom. y 43, memcÈgar, iels, dat verwoest, ver- nield of bedorven is, zooals bv. eene stad, een schip, een huis, een geweer op nieuw maken, weder als nieuw maken. J 43 P®la (en pcêlak) — , waarschijnlijk oor- spronkelijk pcêlang, zooals het thans nog in Bandjarmasin gebruikt wordt (vgl. bat. moelak, T.) — op nieuw; wederom; weder; ook; demikian p., insgelijks; we- derkeerig; apa p. namgi örang ïtoe? hoe heet die man ook weder?; istimewa p., te meer nog; lagi p., bovendien; daarenboven. ) 43 Pffilij z. pöêlih. I 43 pcêwal, in de rondte draaien, zooals bv. eene stof- of rookkolom. \^^^yj 43 I. pöêloet, zekere soort van rijst, meer kleverig, dan de andere soor- ten— oryza glulinosa. — *\v. sum., gom; lijm; hars enz., zooveel als g^tah. — [N.]; poêloet-S) zekere boom, die zeer taai hout heeft, waarvan men onder anderen voor- treffelijke sloepsriemen maakt; p.-2 k^tjil ^de kleine p.-2), zekere plant, waarvan men geen nut trekt. {2;y3 ^ pölet, z. eiJ^K ^ ^J 43 I. pOêlir, soek., de gangen in den loop van een vuurwapen. II., (soend.), batav. (jav., T.), draaien; in elkander draaien, als garen. III. — verb. ned. — fourier. — [B.]. / u^ 43 L, niemiêlas, wringen, bv. een doek; verwringen; uitwringen; on- derdrukken; een' sleutel omdraaien; van de darmen zich verwringen en daardoor pijn veroorzaken; mfiêlas, wordt ook gebruikt (en is 't jav. moelos, T.) als soort van koliek; darmjicht (z. pïjat). — poelasan (soend. poelasan), z. onder sangga I. (T.). c/^y 449 yy IL, vast slapen (triv.); — pöèlfs, batav. (bal), slapen. -- [T.]. / V^ ^ !• polos, verb. \m ^J^. IL, batav. uit 't baL, g/ad, nogf onhe- werkt, nog onbebeiteld als bv. een plank. — [T.] ; van gouden buikplaten effen; glad. — [B.]. ( w^J il3 polis, — eng. police — , policie. ^( )^ 9^ pöles,- balav., opgelegd zilver; polijsten; politoeren. — [B.]. i J 4J5 p«èlang, terug keer en; wederkeer en; tot den vorigen staat terug keeren; weder worden als vroeger; van iets dat geverfd is 'verbleeken, eig. weder wit worden; achtêfmt krabben; naar huis gaan; op iemand over- gaan; op iets neder komen; aan iemand overgelaten zijn; (memü^langken, T.), terug- geven; in de plaats geven van iets, dat men ontvangen lieeft; vgl. pöêla. •)^ mJ ó pöêloeng, batav., pilvormig ma- ken. — [U,]; memcèloeng: iets, als bv. kruimels brood, tot een balletje rollen; poelütiïgMj een balletje; pil; bv. maka pcBloeng-2 sab^sar anak soempitan maka t^lan. — [T.]. fU 45 L piJlong, moernagel; rijpe nagel; soort kleine geesten; kabouter; p. angin, ziekelijke knobbels tusschen vel en vleesch, die soms van plaats veranderen. MAI4 •STBPEiOi. WOORPENBOEE. PKBXi n, IL, batav. uit 't HolL, peulen; peul- tjes. — [B.]. ^ iJ 4J pölenj, batav. (jav.), rechthoekige of vierkante figuren op geweven goederen,— [B.]. C aJii, z. pffila. i o* j ^i, memölok, in haast en in groote happen alles opslokken, opdat een ander er niets meer van krijge. l_ iLj aJ pöèlik, van twee tegenpartijen even sterk, betzij van natuur, zooals bv. twee vechthanen , of door de eene of andere regeling, bv. door een sterker paard meer gewicbt te geven; gelijke voordeelen heb- bend. * koet., kanipop. — [T.]. ^ 43 L pöèlam (niet ingevuld, T.). IL, w. sum., een soort van kleine parels; — mogelijk beteekent het ook: door elkander gemengd. — [N.]; polam, denkelijk een andere uitspraak van poewalam, soort koralen (T.). /♦iJ 43 piJêlan, van gekookt graan of aard- vruchten eenigszins hard, doch gaar; eenigszins lijmerig (z.^mpok). — * poelen, batav. (jav.), vast en kleverig als deeg, klonterig als sago. — [T.]. aJ 43 pöèlau, eiland (v. d. W. leidt het af van H skr. poelinal T.); p. jang tcêdjoh, de zeven eilanden, groep van zeven aanzienlijke eilanden, met kunne kleintjes, S9 Jg«j löO ^f in de Chineesche zee, onder Lingga- Riouw, de Natoenas der europ. zeekaarlen. De eilanden zijn: Dj^madja Sïjanlan, Boengöêran, Póèlau Laoet, S(BLi, S^rasan en Timbalan. <KJ \i pftloli, tiental; sapoeioli, tien; döêwa p.^Jwintig. <X-J %3 pft*leh, (enigkeeren tot den vorigen staat; zich herstellen; Am pc&lehlah 5Jer mandïkoe, en de frissche kleur van U baden keerde bij mij terug; si na poel p,, z. onder simpoel. iKji ^ ï- P^Mh en pö^ll, verb. ned., foelie, inz. voor edelsteenen. II., z. pöêlai II. *^ -J iJj, pö^ïc panda^jL, batav. (soend.), eene plant — ophyoxylon serpen- linum — sterk purgatief. — [B.]. . Ji 4Ï I. pdËlai, zekere boom die op lage gronden groeit en een wit weinig deugdzaam hout heeft; akar p., zekere kruipende plant, dienende als bindsel, doch weinig deugdzaam. *II. en *iSy, w. sum., een soort van waarzegsters. — [N.]. ^^ pauii, z. ^jU. •3 è3 Pöiï (niet ingevuld, — zelfs; bv. akoe pon sakit, zelfs ik ben ziek; soewa- loe pon tijada, niet een enkele zelfs, niets Jjoegenaarad, Voorts wordt het gebruikt vooral na een subject, dat meestal gevolgd wordt door een actief, T.). .,j (l3 I. p®wan (waarschijnlijk verk. van ampffiwas) titel, die, voorafgegaan door ^ntj!, aan de vrouwelijke nakomelingen van den bendahara en t^mm^nggoeng gegeven wordt. II., beteldoos van bijzonder maaksel, die alleen aan vorslen en een bruidspaar voor- gezel wordt. — z. djorong en k^rang- k^rap. ^ r ) ^ pö&wiii — verb. ned. — batav., puin, — [B.]. \^^^ t3 pftnat, kiem in *i alg.; de prop van eene zweer. L_ JLJ iJJ póènoek, vleezige xvrong in den nek van zeer vette menschen of dieren, bv. varkens; eellachlige verhevenheid in den nek van ossen of lastdragers, ontstaan door de dntkking van juk of draaigstok (vgl. bondok, T.). JtJ 4jj pftnaU — skr. — op (niet meer voor- handen) ; verkwist, doorgebracht; geheel en alj ten eenenmale. / -i 4JS pöënal, naam eener soort van tvilde duif{z, dcenai en vgl. onder d^kkoet, T.); matg p., maas van vlechtwerk, zooals bv. in de van rotting gevlochling zitting van een' stoel; nekimiltje. «y 451 -^ J5 43 I. pSwah, z. ïyh II., z. «jA3. L üA 43 pShok — oorsp. chin. — p^/)er- ,.*.lfc ^" r. pèkon, />/rtw/ \i\ U alg.; 6oom; voornaamst gedeelte van eene plant of boom, inz. als oorsprong der lakken, d. i. de stefigel of stam met den wortel y en van daar: oorsprong: oorzaak; grondslag; kapitaal — i^huidiw.^ pohon (lees pOêhoen, bal. poe oen hulp telwoord van hoornen, T.), gewassen, groot of klein, die een stam of stengel hebben ^ in legenoverslelling van 6jót-2 (klim- of slingerplanten ; z. ójod). — [H.]; p. kajoe, hout-plant, d. i, boom in den eig, ^m van hel woord; p. p^k^rdjaan, de eigenlijke dader, II., mfmobou, nederig ve^soeken; smee- ken: bidden om iels; verzoeken enz, om verlof, om heen te gaaiu; beleefdelijk afscheifl nemen (vgl. ^^^</,, T.). M^. / C 4j5 P^jft) batav., zekrre jeuking of roode hond, — [B.]. C C, iSf pftjoe-^, naam van een zoetwater- visch. ^ 43 P^^F' "^^'' poeier; poeder, ^ i> 43 pöêjföïf '>atav. (jav., T.), duizelig.--^ ^' [B.]. »*» <Kj^ 43 P*joeh (of pftjoek) , naam eener soort van kwartel (men. benaming van een laag bij den grond en zeer kleine vruchten dragende cocossoort, T.), bintang p., het zevengesternfe, — * pc^Joe(h) borêii^, w. sum., een soort van kleine kwartel, — [iN.]; hechtte v. d. W. aan de opgaven van N., en 't blijkt wel, dat hij het deed, want hij beeft ze allen onverbeterd opgéilbmen, dan had hij dit onder boreng moeten plaatsen (T.). kJU k3 pö&nja, verk. van araptênjj?. jV|?% pahala — skr. phala — verdienste; verdienstelijke handeling; erkenning of belooning daarvan {in het door Klinkert voor klassiek gehouden Maleisch van Keasberry en Abdoellah wordt dit woord met J Ui gelijk gesteld, T.). J^3, z. ^)y. rj ^^^N5^ pahalSwan en pahlawan — pers. ^;<^j — groot, si er k man; kamp^ vechter; held; krijgsoversfe; generaal; z, babadoer, / -3 I- pal (zelden) — verk. van sampai — , '• in belompai, nog niet. IL, z. onder ^mpis. is 3 L pï — oorsp. chin. — speclmerk (üche). IL, balav., — een groote rivierschildpad , jav. bocloes.— [H.], balav., gemeene ^(?AeW- padsoorL — [B]. 29* >\j3 4B2 U*^ }\mJ<3 pijatoe, zonder betrekkhtgm; zonder ouders, ouderloos; verlaten; anak p., •weeskind. \ yc? pijara 5 balav., in plaats \m palihara door dat men al voor *t bekende inhechlsel hield.— [T.]. iJU s\j<3 pjjarit, soort van harpoen^ met twee punten hoven elkander. ,J\uC> pijala (en, minder goed, pijalah) — pers. ^!i[xj, bokaal; drinkglas — klein drinkglas, waaruit men vroeger koffie, thee, sorbet enz. dronk; liqeurglaasje (bij dat minder goede pijalah vgl. de aanmerking bij ^y II en sig^rah, waaruit blijkt, dat V. d. W. wel eens iets meende te booren^ dat door niemand gehoord wordt; om de afleiding verandert hij uitspraak en beteekenis, z. bv. betapa, T.). — z. tjangkir en tjawan. ij\.x3 I. pijalang, bij iemand bestellen om te koopen. IL, naam van eenV vogeltje van het geslacht der papegaaien. f^VjvJ? pijawa, z. p^rijaw?, ^ /C #1 V-O pijawée, W. sum., bedreven zijn, men zegt dit ook van voorwerpen die door het gebruik beter worden/ bv. penna baroe ïtoe, b^lom pijawée (prachtig I T,), die nieuwe pen is nog. niet genoeg gebruikt om goed te kunnen zijn. - [N.]. \)^ yKfJ peberoewarl, verk ned., i^e- bruari. (J>na3 pïta — port. fita — lint, band. ^ (J>^A3 peti, z. onder p^ti. \^j<5 i. pïjat, scheef, d. i. niet in de vierkante 'positie, zöoals bv. een stijl van een huis, die met de overige stijlen wel in eene rechte lijn, doch niet vierkant slaat; memijat, in verschillende richti^igen wringen doch geen* geheelén slag in de rondte, zooals bv. eene plank voor een vaartuig, boven het vuur, een blad van de schroef van een stoomschip, het oor van iemand, en dergelijke (vgl. pïjak, T.). — z: pcêlas. II., z. pïjoèt. ^^^^aaJ pïjoet, kleinkind van eeti kleinkind; pijoet-pïjat, verre tidgeslacht: ■X- ^^Jx'^mO pïjót (soend.) oud en gerimpeld; opgedroogd. — [h.]. ^ i^^>\-0 9 pejtó-3, zooveel als songgoh-1 — [N.]; lees pèta; men. uitspraak van een vroeger pasta? (T.). •X- */Lo> memïtar, richten, h\. een vuur- > wapen, door bet rechts of links te draaien. 5>CO pêtor (en fêtor) — port. feitor — factoor; opziender; bestuurder; gezag^^^ hebber; resident (ak civiele gezaghebber). / KMsXiO pitis (en pitjis) — porti especies, plularis van especie, o. a. munt, — Ia c/t^^ 453 r^ 'i mal. de, bij de komst deF.Portiigeezen, in den ind. archipel gebruikelijke munt van onedel metaal; pitis-3, doorboorde geld- slubken in een gouden of zilveren halssnoer, die met andere voorwerpen , bv. doorboorde belletjes, buisjes, enz. afwissielen; de platte en dunne pitten van sommige vruchten, zooals bv. van de bóëwah p^ler kam- bing. / W4sXa3 pëtes, van een klein kind goed ^ sprekend^ voor zijne jaren, beter, dan men op zijn leeftijd kan verwachten (vgl. p^ntes, T.). ^ JIlSLjCkjJ^ pltanggaiig:, w. süm., biolo- geeren; betooveren,— [N.]. ^L QJLJL3 (jav. pétak, T.), köèda pitak, batav., een paard dal een witte plek (tanda) aan den kop heeft; heeft het een witte plek aan 't lijf, dan is het een köéda belang. — [H.]. C, 5xjl3 pëtak, mm van een vaartuig; a/gfc- schoten gedeelte daarvan; — ^t batav. ook: kajuit; roef. — [B.]; röêmah séwahan (wat doet die h er in? T.), bv. een kamer in een logement, die verhuurd wordt voor korteren of langeren tijd; petakkan sawah, een gehuurd rijstveld. — [H.] ; perceel; vak; bed; a f deeling; blok. — [B.]. I^^^HjIjlÏ pêtok: patok. , pftik-^, naam van een eetbaren zoutwater-visch. vXa5 pitam, zimrc duizeligheid (ziekte); ^ mindere graad van vallende ziekte, waarbij geen schuim op den mond komt. iX^XOPëtah, rad ter taal; rederijk; bevallig in manieren; wetende zich goed voor (e doen; wetende iets goed voor ie dragen; schrander ; geestig. i*^>^^^itjl§ pïdjat, wandluis, weegluis. (j>\rs\Aj, inemïdjit, nog al hard (lusschen zacht en hard in, doch meer hard dan zacht) drukken of knijpen, met de vingers of de volle hand; zoogen, ramenassen, d.i. manlpieleeren op die wijze pijnlijke of vermoeide lichaamsdeelen, ook een gezond en onvermoeid lichaam, alleen voor de aangename, slaapverwekkende gewaarwor- ding. — z. p^ttjal. ^ISfcOJ pidjar» van vloei- of smeltbare zelf- standigheden den hoogsten graad van hitte bezitten, vertoonen of aannemen; . opbruisend koken; — * w. sum. (jav. pidj^r, T.), harst; sanderak, — [^.]; menangis p., weekten in den hoogsten graad van hevigheid, als het ware tot stikkens toe, zooals men bij kleine kinderen soms ziet; pemidjar, wat den hoogsten graad van hitte geeft enz.; wat bij het solderen de metalen doet smelten, inz. eene soort van hars. c>^^ 4t$4 Sf^ ^, JijSioJ picIJalhL (en tidjal^), nifüuidjak, tteden op iels. — z. QtidjaV; pfiuidjak kaki, iels om er den voel op te zeilen; stijgbeugeL pi^oe, slot van een geweer. t!>N.Si\AJ pitjlt, minder goed dan pïdjit (z. aldaar). /KM^iSAAJ, z. pïlis. ^ i.JSAA3^ pïtjing, soek.,: këtjeug (bal. G *' " pètjeug, jav. pètjè, T.). lSjs^VX? pct)ak$ van een oog vernield en uit de ooghoUe. — #pit)ek, batav. (uit 't jav., T.), van oogen beseha- digd.— [B.]. j^l n>^sn,x'% pè^èk, batav., gedeukt als bv. van een blikken trommel (jav. pésok), — [T.]; met kuilen bv. van knikkers. — [B.}. LiisJSAAjJ pïtjik, van een* weg, een' doorgang, eene opening nauw; benauwd; in H nauw; in de klem; in ver- legenheid, y*%JS:^t^3 pêtjoen — oorspr. chin. — dra- kenboot-feest. cX^y, z- djap. LHJlXaJ pïdit, dicht bij iets anders, zoodal er aanraking plaats heeft; gedrang, \ÖiJ<3 pidir, z. onder atjeh. -)tC^cXö pidak, soek.,: s^m^ttjah. ¥rAüifJ pWèl, batav. (bal, T.), plat- gedrukt, 't tegenovergestelde van plakgeslagen. — [H.], •^/waj^AJÏ piroes, batav. (jav., T.). =::=^ 'tr- C w>CÏ pïTftö? 5 pöppoct malaka. .aÏ Pïflngj benaming voor allerhande soorten van borden of schoteltjes, klei- ner dan de gewone tafelborden (pinggan); p. panggang, dessert-bord; p. gSram, sambalschoteltje. A ,^^j^ perang;, bruin, zooals bv. eene ^ halfrijpe vrucht, die donkerblauw of zwart moet worden, of een gewoon rood potlood. C i ^a3 perak, zilver; met een getal er voor gulden zilver; naam van een' mal. staat op de westkust van het mal. schiereiland. <^ *i ^j I., mf mirik , wrijvend verbrijzelen , zooals bv. de spaansche peper. * IL, w. sum., belellen; verdedigen. — ^ } ^ ^-i^ pirftzah — pers. — turkoois. 2J ♦•aJ pêreh, overweldigd, ten onder ge- bracht ook fig., door iets wat men niet kan torschen, bv. door eene zware vracht, op de flesch door buitengewone uitgaven. / C yu3 !• pïrai, jicht; rhemnatistm. '(J*.. 4SS *• $..♦. IL, w. JBum., los van grond of aarde; zich verzeilen; vechlen; mei velen aan- vallen.-— [N.]. ^ / W4sA»3 pisa, ba tav. uitspraak van pi- sah. — [B] f i^^sJ<5 I. pijas, horizonlah slrooh mat, waarvan er een aantal aan elkander geregen worden, om een zeil Ie vormen. *II., batav. (soend., T.), glad; effen; flets [bv. van wenkbrauwen]. — [B.]. i^wuwö pisaiig*, naam cener plant, met dik- ken, hoogen en sappigen stam en eetbare vruchten dragend, musa paradi siaca. i,Mk\3, meniesong, aan het voorste gedeelte van iets, bv. den voorsteven van een vaartuig, eene andere richting geven naar de eene of andere zijde. ^ l iLjüLx3 pïsak, w. sum., een stuk van iets; sapisak roti, een stuk brood, — [N.]. L JlujlaJ pfsak, geer, geer stuk, ^ L JLjüwaJ pèsèk , plat van dén neus (vgl. pênjek).-[T.]. ^mkkS pïsaa, mes; p. daoen padi, lancet, cSUw^aJ, mfiuïsah, scheiden; afscheiden; af* •• zonderen. ^ ••• ^^, luemljan^) plièloet m eene pan met gloeiend zand branden, — «^pijang^) nachts tracht. 3 y meming^it, afzonderen; opsluiten; streng bewaken [inz. vrouwen]. — ping^itan, men., bewaarslal voor paarden, koeijen enz. (T.). J^ A ^ .'. L,f yaLjJf pïJaii^g:oe, naam van een' boom. iJSjtAj PUanggaiig, naam van een* kever (men. op de padi azende vlinder- soort, T.). , ^tA.3 I. pïiu?ai , naam van een' vogel, IL, w. sum., fraai van aangezicht, doch men zegt dit nimmer van zijn eigen sekse. — [N.]. , ^ /♦wv.AJtA.Ï piiiyijan, w. sum., een stal. — LT- [N.]; N. bedoelt ping^iqan, ^s^? zijnde de uitspraak van ci-^-AJ (T.). L— AaJÏ pïpa — verb. ned. - - , pijp. , •*• *** L Q,jl3 pïpij wa7ig, koon. ' «• •♦. .♦. ^ C a-O pêpe , batav., een gebak in roode en witle ruiten; eene kinderlijke benaming voor het vrouwlijk schaamdeel (sasaksch pèpèq, vrouwelijk schaamdeel, T.).-[B.]. C Q ;i § pèp?) naam eener kwaadaardige bloedvin; karbonkel; negenoog [van af de borst naar boven toe]. Men verbeeldt zich, dat vorsten, daardoor aangetast, er gewoonlijk aan sterven, en noemt de p. ook p^njakit radjgi. A A 456 J^' ^^H^yJsjJ L pipit, piepen; naam van een* vogeltje; mondstuk van blaasinsfru- menten, dat in den mond genomen wordt, zooals van de clarinet, hobo enz. 11.^ pipitaii of pamipitan (eig.: waarmede geperst wordt); — batav. (jav.), een houten perswerktuig, om olie uit kokosnoten te per- sen. — [T.]. ^ÏaJ peper, van een vaartuig dwars af- drijven, door stroom af wind; gaan met den valreep vooruit. / WièJUJ?^ memipis, tusschen twee harde licHamen, waarvan het bovenste rolvormig is, fijn (fijner dan gïling) wrij- ven, vermalen. •H-/ xmJuÏ^ memèpès, batav. (van 'i jav. of bal. pès, T.), in een blad wikkelen, bv. visch, om hem in kooien of heete aseh gaar te maken; iets in een blad op het vuur branden. — [B.]; pèpèsan, zulk een blad-inwikkelsel (vgl. pais, T.). 1^ 0fljL% pepek , spel tusschen twee medespe- lers buiten het hoofdspel, inz. bij een- en-twintig. — z. toewi en taroh löëwar. ♦•. ♦*♦ ^ • < <3uU3 pipah, verb. van saxslc. •• *v «JtOxJ pïpeh, plat; zooals bv. een koek. — * pipih) w. sum., wordt bij het tellen van kleine vlakke stukjes gebezigd, beteekenende zooveel als een schijfje; het beleeken t ook een klein stukje dat men met den duim en voorste vinger ergens, afbreekt; tjoba di pipih piring* itoe, kunt gij geen stukje van dat bord afbreken? — [N.]. L JIk3 pijak, van vlakke voorwerpen, bv. eene plank, aan beide einden gewrongen* doch naar verschillende kanten (vgl. pïjat, T.). CJL^a3 pêka, niet onverschillig; gevoelig; gevend om iets, i }iSkjl3 pêkak — oorspr. chin. — steranijs; zeker chin. spel met 8 kaarten ; kaartspel; speelkaarten. \^^;yS\jsJ I. pikat, naam eener soort van paardevlieg oï brems (jav, pitak, T.). IL, memikat, van dieren, die men wil vangen (ook fig. van menschen) lokken; tam maken; jiemïkïit, lokvogel; maia p. (de oogen van een pikat), de tepels eener maagd, die pas beginnen te zwellen. pikir, verb. van Si. i^JKÖ pikang:, z. ^lü. iL5vO pêkong (en tëkong), ontstaan door zich topêkon^ en patêkon?, als twee woorden te denken; tèpêkong, grootvader Pêkong; pi têkon^, z. tapikong. / )6u<3 pikoel, zeker gewicht van 100 kati of 125 oude ponden; memikoel, een* last dragen op de schouder of den rug; eene zaak dragen, op zich hebben. y^* 457 C/^ é>sj<3 I. pikaa, verbouwereerd, xooals bij een plotseling ontwaken uit een' diepen slaap of door schrik; niet geheel bij zijne zinnen; confuus. * II. piko (lees pïkau, T.), w. sum., een vogel die veel op een kwartel gelijkt. — ^ n.S^ pegang, batav.,: pegang; pre- sentje van de brabeltaal, en op de West-kust van Siimatra als » Hoog-Maleisch" gangbaar! — [T.]. 4f ó\j<3 pojgöe, w. sum., veelkleurig , ook schitterend van kleur. — [N.]. pêgo, batav. uit 't soend.^ ondui' delijk van spraak — [B.]. I piloe) meewarig, medelijdend, begaan met [ook bij de herinnering van afwezigen]. pijal, de lellen van een' haan. ^m^,^AaJ pêlat, van de uitspraak onduidelijk, door het niet uitspreken van letters of sijllaben, zooals kleine kinderen (lallend). [^^yju^i L pelet, z. palit I. II., p. tjapoeng, batav., een juffertje (glazemaker), met lidi, waar getah aan gesmeerd is, aanraken om hem te vangen; overdrachtelijk pèlèt sama akal. — [H.]. ^ v-Ajo pelor, batav.,: p^löêroe. — [T.]. pilis, streep of streepm van eenig smeersel op het voorhoofd, als geneesmiddel of versiering. — * P^pHis^ batav. ( jav.) , smeersel vaor voorhoofd en de slapen. — [T.]. JiLaaJ pelang, naam eencr soort van plat- bodemd vaartuig. i-A/J? pêlong, gewrongen, i. i. niet plat, zooals bv. planken, door de uitwerking der hitte. ^VwJLLo pilek, batav. (jav. ook pïl§g), verkouden. — [T.]. /*%^Aa3, memilin, twijnen, door de draden op eene zekere wijze tusschen de hand en eene vlakte, bv. de dij, te rollen. I. pêlo , soort van indisch vaartuig. ^11., batav. (jav.), gebrekkig van. *t spraakorgaan van kinderen bv., die rari in plaats van lari zeggen. — [T.]. dO<K3 9 memïleh, kiezen, uitkiezen; pilĕhan, wat gekozen enz. is, keus, in dien zin; pemileh, wie kiest enz.; kiezer; wie kiesch is; kieskauwer; pileh-2, met keuze; . bij keuze. ^ /•^aJ? pêna, batav., pen. — [B.l. •«itaAJ5j pina-3, naam eener eetbare plant. / mXj<3 pêneSv— fr. péniche (of eng. pin- nace? z. pïndis, 1.)— gewapend klein vaartuig, ter bewaking van de kusten; kruisboot. e^ 4»8 ^ fké^ pinang) oaam eener soort van palm- boom, wiens vrucht bij de betel gegeten wordt — areca catechii — ; de vrucht zelve, de areka-nool; nieniinaii^, vrijen, door het zenden van beteUen toebehooren; pinang; sendawa, groote soort, die niet gegeten, maar legen zekeren uitslag (koedis) gebruikt wordt; p. b^ras-berasan, pi- nang noot , die bij het kauwen in stukken als rijslkorrels uit elkander valt, ouder dan de dj ^r kat; peminang, sJreh-doos, betel bak of- schaal; p. mööd^, koppelaar; pinang;-^, naam van een zoutwater-visch. CjlJuOpeiiak, z. ^mpênaVen onder ana^. io AAjï plJtlWang, schuldvordering^ insckuld. wJ^a3 pinoem, eene van lufminoem of ^ miDoem, gevormde passive vorm. -'a <SL-a3, rfmpali.pijah, z. rempah. <)(,„^ pfjob, vef*draaid, verwrongen [zooals bv. een arm, een sleutel]. i^^ Q/2^ % piha|L, kant, zijde; ligging, richting; a f deeling, klasse; wijze; betrekking, opzicht; memihak, Ojp zijde doen; alleen doen; afzonderen; pad? p. k^pal?i kcêboer, aan het hoofdeinde van het graf; atas p, Jang t^rt^ntoe, op eene bepaalde (voorge- schrevene) wijze; 'oensoer hawa dapat dipëlialLk^ll, de elementen der lucht kunnen van elk(indet^ afgezonderd w^*rfen. peel, balav. — verb. van JUi — syon. ioU: karakter; hebbelijkheid; hoedanigheden. ~~ [B.]; natuurlijker van J^i, handeling, dat in de dagelijksche taal peel uitgesproken wordt. (^...JLaJ penijjap, van zaken verloren, weg: ontfutseld. — z. l^nnjap. CLSvw^ pênjek, /)/«/ en breed gedrukt, zooals bv. eene citroen, eene rot in de val, een kikvorsch, waarop men getrapt heeft en dergelijke; hïdoeng p., platte en breede neus. -H-^**5\jv3 penjagan, w. sum., lui; vadsig; loom. — [N.]; had v. d. W. onder ^J^ moeten plaatsen (T.). \^^y^Jij<J (had onder e:^^^^, moeten staan, T.); p. (ëlar, soort wesp.^ die uit eene in haar lichaam gevormde taaie en door de lucht hard wordende zelfstandigheid een langwerpig zakvormig nest bouwt, waarin zij hare eieren legt. ^ ..jJI/Jl|^ penjimpingan, batav., wa- felijzer. — [B.] ; waarom niet onder simping in eens gezet? menigeen zal het hier niet zoeken (T.). é^.j<ji p^nnjd^ (en pennjd^), naam eener soort van eetbare zeeschildpad; sepennjd^, zekere struik, welks bladeren het voorkomen van eene schildpad hebben en, met water fijn gekneed, bij hoofdpijn als verkoelend geneesmiddel opgelegd worden; pennjc^* p^nnjCèwan, miercnkeuw^ ee^ insect, dat de ^^ iM ^J U mieren in trechtervormige kuiltjes, waarin het zit, vangt en dan verteert — mirmileo. *A^i ^a3 penjC&soer, z. p^njöésoek. L cLuü 4aJ? penjCesoek (minder goed p^njóë- soer), naam van 5 eilanden op den zuidelijksten uithoek van het mal schiereiland (door de europ. zeevarenden verkeerdelijk kaap Romania genoemd); tan- djong p., Kaap Romania, 3 penjïrat, rijg'/ijn (had onder sïrat moeten staan, T.). Ü (^*, de letter kaf (^^U), 21« van het arahisch en maleisch, en 25® van hei door Marsden anders geordend alphabet, lig- gende, voor 't arabisch, hare phonetische kracht tusschen die der nederlandsche k en der fransche g vóór a, of u (bij de Arabieren van Hadralmaut als deze Fran- sche g uitgesproken; bij de Maleijers ver- ward met de k; z. bv. ^j^^^ , T.). Zij is dus eene gewijzigde k en wordt daarom hier in de Iransscriptie wedergegeven door k. — In maleische stamwoorden komt zij alleen aan het einde voor, waar zij een* kort afgebeten k-klank heeft, die voortgebracht wordt alleen door het brengen van de spraakorganen in de voor de uitspraak der k vereiscbte stelling (ook in eigennamen; bv. «jJ, T.). De gesmoorde k-klank heeft veel overeenkomsl met dien van de arabische ), j en «^, aan het einde van sijUaben, weshalve men die letters ook in de meeste gevallen voor de j zetten kan: O^^j röBsalf en Ujj. rcêsA, ^jr«^ tandoe|j en JJ.JÜ tand(è, O'^jT ^\^^^^\ ^^ ^^f>- tj\»rdi (kan gevoegelijk door q uitgedrukt worden en is aan het slot nooit een g^ T.). — De pal. noemen de j iaf bësar, ter onderscheiding van de CS en omdat zij er een kapitale letter van maken zooals bv. in »4X5, T.). Als cijferletter heeft de j de waarde van 100 (z. abdjad). In geschriften van godsdiensligen aard is j eene verk. van hS. Aa^jV^. Kaïn. LjO, doodend^ ter dood brengend, doödé' ^ lijk, zooals vergift enz.; moordenaar van zeker iemand; wal doodelijk is, bc3 w plwr. van JoU. y j c>\3, bepalend, in maat of gewicht; mach- ^ lig; van God voorbeschikkend; jó^yïl), de voorbeschikkende, d. i. God. \j\ lezend; lezer, voorlezer, voorn, van den jjior^n; bepaalde tijd. ^j r lï 460 JJÜ' r li, i'- ërdeelend, uildeelend; verdeeler, uitdeeler. ^ < O w of ,<^U>, verwijderd, ver. y cXaö w> strevend, pogend, trachtend, voor- nemen hebbend; zich wendend tot — ; bode, reiziger. y f %o\3 of ^^^, rechter. y SkJbw» scherp^ snijdend; kort afbrekend; van een bewijs beslissend, afdoend; zuur, bv. melk; snijdinsirunent , schaar; beslissend enz, bewijs. — met plur. pUaï en ftUJ , - roover ; ^J^ ) c Iki* , straatroovers. y y JSC\,^\3 * grondslag, grondveste, steun; wet, algemeene regel, grondregel ; wijze, manier, stijl; grondvorm; model, type, voorbeeld. In mal. geschriften voorkomende, kan het soms vertaald worden door gelijk als, zooveel als, bij wijze van spreken, (^ ^yj, naam der letter j; -^ naam van een gebergte, dat de aarde zou om- ^ ringen en tevens schragen, en door bo- - véttnatuurlijk - wezens zou bewoond zijn; ^ naam van den koran. ds^\^ plur, van cJjU. y y iuiVi, njm. y y , troep reizigers j karavaan. y >3 0j hermelijn. iJtAJ j;\3, Gorf heeft gezegd. y y LHJVm/oVÏ plur. van iUU. yy ^i/0Vi3f opstaan, zich oprichten eti opgericht houden; opgericht zijn; stand, houding; met plur. ci>UU, gestuite van een' mensch; maat van 6 voêt. u^j^ ^ y O ï woordenboek. y 2;^^0> gehoorzaam aan God; aandachtig biddend. y o^ y y \.3, regel; voorschrift, wet. y y S 4«i \3 , volgens den regel, voorschrift- (S-i^^ matig, wettelijk. ^ y C *4 ^ \3 y hooge muts der moebamedaansche rechts- en schriftgeleerden. y 4^\3 ♦ onderwerpend, overwinnend; gewel- dig, hevig; veroveraar, overwinnaar. y (_\ dl <i. dwerg-palmboom. y y (JLj O 9 leidend, regeerend; aanvoerder, regeer- der, gouverneur. ^ K l3 461 LT y ^jy<3 J staand y rechtstaandig; vast, dimrzaam, ^ standvastig; met plur. ^y, opzichter y bestierder, — In 'l mal, ook nog: staande enz, zijn; kaïm-niakam , plaatsvervanger. ) , gelaatkenner; chiromanl; waar- zegger, ^VjsJJ? soort mansoverrok of — timica, van . voren open (z. kabaja), L-JwO plur. van hjü , ^Awö plur. van poji. C .*/ / -T^ V.A.5 plur. vaii ^^xxi. i^^V^i plur. van >Ui*. ^^_^^^/va3 plur. van <)c-a3. ^StiO^ gewelf, boog; koepel, toren, gewelfde kapel, nis; tent; troonhemel, tabernakel ,(z.. onder sïnggaliasana, T.). \ cJ - - _^. . . - ^rs;^ plur. van ^, c/ begraven; ie plur. ^^' (in 't mal. als singalaris), graf %Q^Ji f samentrekking van de vingers of de . hand; opvatting; gevangenneming , aan* haling ^ beslaglegging; onbeperkte macht, bezit; hardlijvi^heid. . Lo en JjJ, voorste deel; sckaamdeelen (van man of vrouw). cJi..AA3> zijde, die naar ons toegekeerd is; punt naar hetwelk onze blikken zich richten, voorn, bij het gebed, voor de Moebammedanen Makkah, vroeger Jeru-^ zalem. _?:?• - ' \ ysi plur. van jxi (z. köêboer); bcêiiga k., z. onder bóênga. .J LKi y goedkeuring, toestemming; vergevens- gezindheid, Mj py / — J 4x3 9 aanneembaar, ^^aa3> misvormd, leelijk; laag, onedel, g e- meen, schandelijk, verfoeilijk, , nemend, vattend en niet licht los- latend, zeer kundig, zeer bekwaam; ^joj^) , de nemende enz, bij uitnemend- heid d. i. God. 4;..Xaa3^ volkstam, ' . "r •«•♦■• ^SüO en laivi', gebrek hebbend aan regen (van een jaar); lijden door gebrek. aan regen; ontbreken van regen; \:ss^, dorheid, schraalheid, onvruchtbaarheid; gebrek^ druk- kend gebrek, \ - - t jws^)cX^? >&e7t;ere» kraal, voor sieraad of voor den tasbHi; bij de christenen c^ji 462 misbrood, avondmaalsbrood; ^^'i^iaHc^^^v^^I^, priester y die hel misbrood enz, bedient, \ y > /w^)cX3 plur. van ^j>i. >->lcX? ^^' van >j[Jsi \- c / c^ c^ c c (^, tegenwerking; berisping; ^óijxJt.^ Jliï^ , dewijl er geene tegenwerking of smet bestaat. y / c cXs > drinkvat, bokaal, beker [inz. groot en voldoende voor Iweo personen]. c / j cXi y hoogachting y schatting, waardeering; vergelijking ; aanpassing , beschikking ; mei plur. tfJi't, voat door God beschikt is, voorbeschikking; noodlot; van eene ?aak of een* persoon innerlijke waarde; hoeveel- heid; maat, ptHjs; macht, vermogen, rijkdom; ^Ic, naar vermogen; sekadar, alleen, slechts. 8 SiXi^ mflcA/; vermogen, alvermogen, al* V U** macht; voorzienigheid; rijkdom. Q 5 (J^, zuiverheid, reinheid; heiligheid; ^^ó^)^^j, geest der heiligheid heilige geest, waaronder de Moe^^ammedanen den engel Gabriêl verstaan; ^y#-JJi!t {de heiligheid bij uitnemendheid), Jeruzalem. u^ J^, Muiverheid, reinheid; heiligheid. c p C5r (J^, Jeruzalemsch; iemand van Jeruza^ lem, inz. een pelgrim van daar. / y riXs, voet, voorste gedeelte van cteii t&H; stap, tred; CJXx^ fós (de gezegende of vereerde voet), een steen, waarop Moeham-' mads voet afgedrukt is. #%cX? j vroeger, voorafgaande, vorig, voormalig, oud; aanzienlijker, béter, voortreffelijker; moedig. f^iXif voorafgaan in tijd van vroegeren tijd zijn; van eeuwigen tijd her zijn; eerste stap, voorrangsrecht; oudheid; voorbestaan; eeuwigheid (in 't verleden). ' ^üccX3 plwi*- van ^ji'. UI X , , f J^Ê\ cX3 en (j^^^si, zeer heilig; ~ (^^ó^ ) (de zeer heilige bij uitnemendheid) , God; ^^j Ss\ ) ^)Ju: (dienaar van den heiligen God), als eigenn. / •->cX3 1 machtig; in staat; jjJJil ) (de machtige bij uitnemendheid), God; jjSJil) sxc (dienaar van den almachtige), eigenn. / ^. 4X3, au4 (ancien); van vorige tijden; zonder begin, eeuwig; oudheid, oude tijden; (^^ó^) (de eeuwige) God, (^ j CX-J * werpen met steencn; toevoegen van scheldwoorden; betichten, voorn, van overspel of hoererij. v 463 ^)ji ur. van ciV/U'. ^Vj3 pl is -^ ) ^ > lezing i wijze van lezen, voorn, de wijze van den I^or^n Ie lezen; sjaieli ïtoe laïn kiraHtnJa, die leeraar heeft eene anda-e (koran) lezing. i^OJy'* «afey/i^/rf; nauwe belrekking; ver- wantschap^ bloedverwantschap , nterine verwantschap, A^ ) Ji , pers., groote flesch met twee ooren en eene tuil, voornamelijk eene van glas, dienend om er wijn in te doen klaren. ) ^ pliir. van ^jl^y. 25 ) J plur. ''J / y van ^J U'. \ i ) ^ > ^^^A stil houden en niet verroeren , van eene vrouw die zich aan een' man overgeeft; zich ophouden op eene plaats, verblijven op eene plaats; volharden, stand- vastig zijn; vast verblijf, ongestoord verblijf; rust; volharding, standvastigheid. iy ) J, rustig, in rust; wel gevestigd. jy // Ip i ) Js plur. van \d 'A- i\ ^ ) ^ en Xc.ULo, leenen (voorschieten) van geld, tegen een* interest of zonder; voorschieten van kapitaal voor eene zaak, tegen een bepaald gedeelte van de winst; vennootschap, in dien zin. 1:7) J^> snuitsel van een licht; lijkgebed. iji^^JO) 3 I. plur. van ^/X^. II. plur. van ^/^Uöy. / y ^-a3) Ji plur. van^,yy:. «.c ^ /j ) y' ' lezing; als het ware lees^; jjTJü >, rfe /e^zmgf (leessel),bij uitnemendheid, d, i. de verzameling der goddelijke bevelen •en mededeelingen door den engel Gabriêl aan Moe|iammad overgebrachf — de koran; k. b(BroeV (versleten k.), iemand die tot niets 7neer te gebruiken is, doch desniet tegen- staande nog moet ontzien worden. y ^ ) Jf, aanknooping van vriendschap; met ^y , '..".. ... plur. ci^u!^ , conjunctie inz. gunstige, van twee planeten; gelijktijdigheid, zich te gelijker tijd kwijten van de ^^3-, en van de iuAc; ^lJil><w^N:>-l^, iemand, geboren onder de conjunctie van twee gelukkige sterren. y iur. van tt;y ' ^j^y p'^ L2jVj)w5 plur. van ^l^. yy x.jmJ)*3 pluf. van ^*'if^ ti c 9 L J ^ y nabijheid, nabuurschap; nauwe bloed- ^^ verwantschap. /.t O 3> w;a^ Gode aangeboden wordt; offerande^ offer; bij de christenen avondmaal, dO %3 > nabijheid y toenadering. 464 jJl?|^* C>^M^l^ ^ karamsoet, soort van zijden stoffe van Surate. o y ■if' o 9 o y , zweer- (Ulcer). \Ó >^ 9 snijding, afsnijding; beleediging; met plur. ^^j», /eewmgf (ontleening of uitleening); weldaad, bewezen dienst, verplichting daarvoor. / o » / jga vJb JJ , blad (omverschillig wat voor een); blank, welgemaakt meisje; melkwit. pa- pier. iXü^, lot; inz. dat door afgeschoten pij- len hepaald. ^ o ^ • i ó 1^ 9 groot schip; lang schip. c 3, scharlakenluis ; scharlakenbeziël ker- mes; schar lakenrood. w / c / C yO JJ en ufr«/> ^^^ scharlakenbe- ^ zien of scharlakenluizen geverfd; karmozijnkleurig ; scharlaken; karmozijn. yj; ^^, horen; met plur. ^^y, en ^j^y, mannelijke ouderdom; menschenleeftijd; tijdruijnte van 10, 20, 30 enz. tot \^0 jaren, generatie, voorgaande generatie. / jvA-> y' en Jyiy, kruidnagel. c/c/ ,»j.^*3, dual. van ^y; ^.«J)^j (t;aw f wee horens voorzien, tweehoornig) bijnaam van Alexander den Groole. ty^Jlj^ plur. van ^^. 05j^ pluï*- van ^y. /C J , dorp, stad* / K,,^^ 'li y na (van tijdruimte of betrekking), nabij y naburig; naastbestamide; buur. / c / ' •• t. „ cSo ^ en &jj3, dorp , 5^ad. f ]Jio ü> / naam van een* edelen arabischen stam, waarover Abdoé'lmoetallab, Moehammads grootvader, vorst was. / / •• ♦ ** ^XjO Js 9 gevolgtrekking, sluitrede; inductie. OsXjS) l3 h^t^atanda — pers. kazaksmd — maliënkolder; zeker sterk opgevuld kleedingsluk, dat zoowel allee» als ook onder het harnas gedragen wordt. L ** jV^Vaxjl3 pliir. van LoCj. / / / <K^\^\f^, schoon zijn, schoonheid; eed; be- schikking van den eed door den rechter; met pliir. cijUUi*, wapenstilstand tusschen de Moetammedanen en de onge- loovigen; getuigen onder eed; opvouwer van kleederen, d. i. iemand, die een kleedingstuk of ander stuk goed voor 't eerst zoodanig vouwt, als later steeds moet gedaan worden. / -yO vA^jvï , gelijkelijk tusschen tweeën ver» deeld; gelijkelijk enz. verdeelde; kleedervouwer, d. i. iemand, die een klee- dingstuk of ander stuk goed voor het eerst vouwt en daaraan de normaal-vouwen geeft. Ai2A\J^» kastanje. <XjlJlk?JLV^>>^^ , ConstantinopeL 465 J^ c .,vy^^, deeling; verdeeling in verschillende aandeelen; partijschap; verdeeling naar eene zekere methode; verplichting van den man, zijne nachten gelijkmatig onder zijne vrouwen te verdeden. // ^^ , eed; schoonheid, sierlijkheid. y c <^L4.r>w^9 deeling, ook arithm.; verdeeling; toedeeling, lot. w / , yO?» gips; met plur, ^\^ 'm ^^y^ï borst; borstbeen. / i JXJL^J. slachter. ö^<^o3 pluï*' van o^U. \\j^3 plur. van^^ï. y yC^^^^f gdijke wedervergelding; ivraak, door aan een^ ander hetzelfde Ie doen, wat deze ons gedaan heeft, represaille. y oVa^ plur. van ^^, cX-^ w03 plur. van ïs^^ï. [^^ysj^ kasab, goud- of zilverdraad. ~ [T.], ♦ •■ » o ;> {^^,y\/^i ^ ^^91 ingewand, darmsnaar; hypo» chondrie.. W ... d^^jsOi 9 daad, verrichting; gebeurtenis, geschie- denis, beschrijving, verhaal (a^I in de verhalen in roode inkt duidt een overgang aan tot een ander incident, T.). Ó^/sCti ^ voornemen^ oogmerk, doel; d^ngngan \., opzettelijk. c y yai , kortheid; tijd, wanneer het avond wordt. y y yoï* ontoereikendheid; traagheid; zekere ziekte f waarin de hersenen droog p)oxd§n. MAIi.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEIi II. 30 ^ ) u^£i3 plur. van ji^. / / Ü°' fjV/pV - horü) borstbeen; verhaal, geschie- 466 jx^ w y y' . sVW%. groente; gierst. TT/ L-ji->Vkl? plur. van ildaï / denis. plur. van Juai. c ^ ZS \ 4/^5 > geheim vertrek^ slaapkamer; bmids* vy kamer; vrmvo, die niet mag uitgaan. 9 y , yny^ plwr. van ^jd. y (^Vy^^j^ plur. van üjouöi'. / y g {Ssi'-Ö^ ' w^^^^ ^^^^ soort elegisch gedicht, ^ ran nie/ minder dan 16 disticha. y f^^Uf , ijzeren ^pi/, waarop de molensteen draait; as^aspiint; noordster, poolster, pool; k. gamalïj, noordpool; ^. djanSbij, zuidpool. y c A^jlWJ plur. van L^laï- / Jaï, zijde, /7anA, streek, aardstreek; land (pays), hemelstreek. y c y c y j «Jaï, afsnijding, afzetting; afval; ontschie- 3, Aor/, A/em van taille; gebrekkig, ting; afkeer en scheiding van de zijnen. onvolledig y y ' S ^-jk>aa3 > feöi. van jx^ , /ror/ gehouden of ^ ran wa6ij bewaakte vrouw. i^ y \>r7% en lii*, uitspraak, vonnis, besluit; goddelijke vooruitbeschikking , noodlot ; dood {waar men niet tegen kan); rechterambt. ^ y y ^\j^ > eene zaak afdoen, beslissen; voldoen aan iets (ook aan zijne natuurlijke behoefte); betalen wat tnen schuldig is* y 9 T5\j^Ó3 pliii*' van ^ji\i of ^U». 