Reis door Noord Amerika
De Myrica Gale , in Zweden Porfs genaamd, was hier ook overvloe¬ dig. De Franfchen noemen het Laurier , ook wel Poivrier. Men doet de bladeren in de foep , om ’er enen goeden fmaak aan te geven. De Bunias Cakile wierd ’er ook genoeg gevonden. By gebrek van brood vermengt men ’er den geilampten wortel van met meel. De Borbus , de Jeneverboom , de Linneea , en vele andere Zweed- fche planten en bomen , wieflèn hier in menigte. Wy keerden nog dezen dag naar Baie St. Paul terug. Een grote paie St Rob zwom de fchuit enigen tyd na, dog was te ver omgefchoten te Paul. kunnen worden. Den 2. September gingen wy de zilver- of loodaderen bezigtigen. Zy leggen een weinig bezyden de molens van Baie St. Pauf die denPrie- X 3 He- (*) Seigle de mer . (ff ) Vinland det goda , of het goede IFynland , is de naam dien de oude Skandinavifcbe Zeelieden aan Amerika gaven , het welk zy lang voor Columbus tyd ontdekt hebben. Zie Torf/ei Hijloria Vinlandü & mtiquee , feu partis America: Septentrionalis. Hafnite 1715. in 4to>. F, (F) Critbmum., 1 66 KANADA. fleren toebehoren. De berg belfond , gelyk de meeffe anderen hierom- lfreeks , uit enen rotsfteen , t’zamengefteld uit enen witten of ligt grauwen kalkifeen , enen roodagtigen kwarts , en enen zwarten glimfteen. De kalklfeen had de overhand , en was zo fyn dat men de korrels niet zien kon. Dog hy bruifcht Iferk op met fterk water. Daarop volgen in me¬ nigte de kwartsdelen , die ook uit kleine korrels belfaan , welken ver- fpreid leggen , en vonken geven als men ze met ftaal flaat. Dan komen de zwarte glimlfeendelen , en het minft in getal zjm de dooiTchynende deelt¬ jes van kwarts. Ook vindt men ’er enige kleine fpaatkorrels in. Alle de¬ ze foorten zyn wel door een vermengd, uitgenomen dat de glimif een eni¬ ge aders maakt. De ffeen is zeer hard, dog wordt in den zonnefchyn en de opene lugt week, en kan dan gewreven worden, en dan zynzyne delen niet te onderkennen. De berg was vol van loodregte fpleten, waarin de loodaderen van ‘t ooft zuidooften naar het vveft noordweften lie¬ pen. Het was als of ’er fcheuren in den berg gekomen waren, die ver¬ volgens vol waren geraakt van een foort van fteen , waarin het looderts werd voortgebragt. De fteen waarin het looderts zit is een zagte, witte, dik- wyls byna doorfchynende ipaath , die ligt kan bewerkt worden. Ook zyn ’er enige ftrepen in van enen fneuwwitten kalkfteen , en meeft altyd aderen van enen groenen fteen gelyk als kwarts. In dezen fpaath waren verfcheiden’ fpleten , en hy ging in zulke ftukken als de kwarts van een , maar is veel weker, geeft geen vuur met het ftaal, bruifcht niet op met zure zouten, en is niet glad. Hy fcheen volkomen een foort te zyn van Wallkrius’s GlasfpaatJo. Somtyds zyn ’er kleine ftukjes van enen grau¬ wen kwarts in , die door ’t ftaal geflagen fterke vonken geven. In deze Henen legt het looderts, gemeenlyk in klompjes, ter grootte van ene erwt, dog fomtyds in ftukken van de grootte eens duims in ’t vierkant. Het erts is zeer helder , en maakt kleine teerlingen uit. Het was niet ryk , uitgenomen op enige plaatfen. De aderen van den weken fpaath en andere ftenen zyn zeer fmal , en gemeenlyk van tien tot vyf- tien duimen; op ene plaats alleen tweeëntwintig en enen halven duim breed. Het beekje dat over den berg naar de molens liep fneed zo diep in den berg , dat van den top des bergs tot op den grond van ’t beekje toe het ene diepte maakte van zes vademen. Ik onderzogt hier de ade¬ ren , en vond dat zy altyd de zelve wydte hielden , zonder dat zy by den bodem van het beekje breder dan boven op den berg waren. Hieruit is ligt optemaken , dat het der moeite niet waard zyn zoude [hier mynen aanteleggen. Daar zyn drie of vier van deze aderen hieromtrent op enigen afftand van malkander , dog allen van dezelve hoedanigheid. Zy lopen meeft loodregt, fomtyds alleen een weinig fchuinfch. Als men van dezen gemelden groenen fteen enige ftukken in het water legt, wordt ’er een groot deel van' den witten fpaath en den kalkfteen van ver¬ teerd B A I E St. PAUL. 1749. 167 teerd , dog de groene fteen blyfc ongefchonden. Het gedeelte van de aderen dat naar de lugt toegekeerd is was altyd ruw, devvyl de lugt, de zon, en de regen den fpaath zeer ontbonden hadden; dog de groene Heen wift daar niets van. Somtyds vindt men in deze aderen grote die¬ pe gaten vol van bergkriftal, Het mee 11e zilver- of looderts is te vinden naaft den rots of zelfs op de zyden der aderen. Hierendaar zyn in den fpaath kleine korrels van Py rif es, die ene fchone goudkleur hebben. Als men den groenen Heen tot poeder llampt en op ene gloeyende fchup goit , brandt hy met ene blauwe vlam. Sommigen meenden dan enen zwavelreuk te vernemen ; dog dien konde ik noit ruiken , fchoon ik my- nen reuk zeer wel had. Als deze Heen gloeyend wordt verheft hy zy- ne groene kleur , en word witagtig. Dog hy bruifcht niet op met fterk water. De Zwavelbronnen , indien ik ze dus noemen mag, zyn aan den voet Zwavel - van den berg, waarin het lood- en ziivererts gevonden wordt. Hiervoe- bronnen, gen zig verfcheiden’ bronnen t’zamen , en maken een klein beekje. Het water in het zelve was met een dun vlies bedekt, en liet overal ene witagti- ge melige ftof zitten , welke fterk naar zwavel rook. Het hout waar¬ aan deze ftof zit geeft gedroogd, en in ’t vuur geworpen zynde, ene blau¬ we vlam en enen zwavelreuk. Het water verandert niet door de galap¬ pelen van kleur : ook verandert het de kleur niet van het blauwe papier dat men ’er in legt. Het fchuimt niet fterk met de zeep. Het zilver wordt ’er zwart in. In den tyd van drie uren was ook een mes 'er zwart in geworden. Het rook onaangenaam , en, zo als men zeide, nog fterker by regenagtig weder. Thans lag ’er ene menigte van krekels in. De Ingezetenen gebruikten dit water als een middel tegens de fchurft. Des namiddags gingen wy enen anderen ader bezien , dien men als zilverens bevattenden had opgegeven. Deze ligt omtrent een vierde van ene myl noordooft van Baie St. Paul , digt by een uitftek lands , ge¬ naamd Cap au Corbeau , vlak aan den oever der St. Laurence. De berg beftaat uit enen ligt roden fpaath, enen zwarten glimmer , 'enen bleken kalkfteen, purpere kwartskorrels , en wat doorfchynenden kwarts. Som¬ tyds is de rode fpaath het voomaamfte , en legt in lange ftrepen van klei¬ ne harde korrels. Somtyds heeft de fyne glimfteen de overhand. Deze twee fteenfoorten lopen in verwiflèlende ftrepen. De witte kalkfteen , die uit byna onzigtbare deeltjes beftaat , is ’er onder vermengd. De kwarts¬ korrels vertonen zig hierendaar, en maken fomtyds gehele ftrepen. Zy zyn zo groot als een fpeldekop, rond, glinfterend, en geven vuur met het ftaal. Alle deze ftenen zyn zeer hard, en de bergen by het water beftonden ’er geheel uit. Somtyds leggen zy in byna loodregte beddin¬ gen , van tien of vyftien duim dik. Deze bergen bevatten zeer fmalle aders van enen witten, en fomtyds groenagtigen, fynen, half doorfchynenden, we* KANADA. weken fpaath , die ligt tot gruis valt. In dezen fpaath vindt men dikwyls fpikkels die ’er omtrent uitzien als het Zincum [ierile. Nu en dan , dog zelden , is ’er een korreltje looderts. De bergen langs den oever be- ftaan fomtyds uit enen zwarten fynen hoornveen , en enen yzerkleuri- gen kalkfteen. In dat geval is de hoornfteen altyd drie of viermaal meer¬ der in hoeveelheid dan de kalkfteen. Hier in de nabuuifchap is insgelyks ene Zwavelbron, van juift dezel¬ ve hoedanigheden als die ik reeds befchreven heb. De Typha latifolia waft in de bron zelve, en tiert zeer wel. Een Sorberboomftond ’er vlak welks beffen van ene bleke gele kleur waren ; daar die van alle de andere bomen van dit foort donker rood zyn. Teer. Men brandt by Baie St. Paul veel Teer. Wy kwamen ene plaats voorby waar men des zomers Teer brandt. Zy was even gelyk die wy in Ooft Botknie hebben, uitgenomen dat deze alleen iets kleinder was. Egter zeide men dat ’er hier fomtyds zeer veel van gemaakt wordt. De Teer komt alleen van den roden Pynboom. (*) De andere foorten deugen ’er niet toe, want zy geven byna niets, ten minften niet in vergelyking van de moeite die ’er toe vereifcht wordt. Men gebruikt hier toe de wortels, die men opgraaft, en omtrent een ftuk van den ftam ter lengte van enen vadem. Het overige wordt weggeworpen. Deze wortels zyn zeer vol van hars. Zy wiften hier nog de konft niet, ten minften gebruikten zy ze niet, om door middel van den boom te fchillen, meerder hars naar ene’ der zyden van den boom te trekken. De Teer¬ tonnen waren pas half zo groot als by ons. Een ton houdt vyfenveertig potten , en wierd nu te Quebec voor vyfentwintig f rancs verkoft. Zand. Het zand op den oever der St. Laurencc beftond op fommige plaat- fen uit een foort van parelzand. De korrels waren van kwarts, kleinen half doorfchynend. Sommigen waren rond, anderen langwerpig, ligt- grauw of geheel wit. Op andere plaatfen beftond het uit zwarte deeltjes van glimfteen. Ook waren ’er plaatfen waar ftreken van granaatzand la¬ gen. Bergen. Den 4. September gaven de bergen wederom enen zwaren nevel als den rook ener koolbrandery van zig. Deze bergen waren zeer hoog. Ik vroeg verfcheiden’ lieden die veel door Kanada gereild had¬ den , of zy ergens in dat Land zo hoge bergen hadden ontmoet dat de fneuw op derzelver toppen nimmer fmolt. Dog het antwoord was neen. Somtyds blyft wel de fneuw op de hoogtens, by voorbeeld op die wel¬ ken tuffehen Kanada en Nieuw Engeland zyn, tot diep in den zo¬ mer leggen; dog zy fmelt altyd wanneer de warmte wat fterk wordt. El- (*) Pinusfoliis geminis longis; ramis triplici fascicuïo folioriim terminatie , cms ovatis Ixvibus, Flor. Canad. PETITE RIVIERE, 1749. 1-Ó9 Euke landman had zo veel vlas gezaid als hy voor zyn gebruik Vlas. nodig had. Men had het federt enigen tyd te rotten gelegd,, ten de¬ le op -de landen daar het gewaden was, en ten dele op de weiden. Het vlas was dit jaar overal tamelyk kort uitgevallen. Yzererts wordt in dezen oord op vele plaatfen gevonden. Omtrent Yzererts. ene Zweedfche myl van Bate St. Paul landwaards in is een gehele berg louter yzererts. Het gantfche land daaromheen , dat met zwaar hout be¬ dekt was, en daar vele beken van verfchillende grootte doorliepen , icheen voor het aanleggen van yzerwerken zeer bekwaam te zyn. Dog dewyl de Kroon zo veel verlies by het yzerwerk van Trots Rivières had ge¬ leden dord niemant iets van dien aard te wagen. Den 5. September gingen wy ’s morgens vroeg weder op reis naar Terug¬ gave. Wy zetteden onze reis des middags voort en wierden ’er reis. van ene zware donderbui overvallen. Wy waren toen juid over P<?- tite Rivière , ook begon het te ebben, zo dat wy alles tegen had¬ den. Dit bewoog ons aan land te flappen om onder dak. te komen. Petite Riviere is een klein vlek , dat aan den oever der -St. Lau- Petite rencc legt. Het wordt zo genoemd om dat ’er een beekje voorby- Riviere. flroomt. De huizen waren van fteen en donden verdroid. ’Er was ■ene kleine denen kerk. Ten weden vlak aan het vlek lagen zeer ho¬ ge bergen, welken maakten dat de zon hier een uur of drie vroe¬ ger dan op andere plaatfen onderging. Een ander ongemak heefc men hier , bedaande daarin dat de St. Laurence aan den oodkant al¬ le jaren een duk van het land wegneemt, zo dat te vrezen is dat zy allengskens al het land hier , dat niet veel meer dan enen musket- fchoot breed is, wegfpoelen zal. Voor ’t overige zag men hier in alle de huizen ene menigte van kinderen. De kalkleyen op de hoogtens waren hier van tweeërlei foorten. Het ene was van de zwarte leyen , gelyk als die waarop Quebec daar. Het andere was meed zwart, en fomtyds ligt grauw, fchynende maar ene verfcheidenheid van het eerde foort te wezen. Men noemde het hier Kalkfteen. Het grootde onderfcheid tuflchen die beiden was dat het laatde foort ligt kon doorgefneden worden , gebrand zynde enen goeden kalk gaf, en in de lugt niet zo ligt in fchyven viel. De muren der hui¬ zen waren geheel en al van deze leyen gebouwd , en met den kalk uit de- zelven gemetfeld. Zo was het ook met de fchoordenen ; waar men alleen den haard van andere denen gemaakt had. De bergen by Petite Rivière bedonden geheel en al uit denzelven grauwen rots dien ik van de loodertfen fprekende befchreven heb. Dog de voeten der bergen waren van een dezer foorten van leyen. Ook daat ’er een groot deel van de grauwe rotfen in Kanada op enen grond van een dezer foorten van kalk- leyen, gelyk ook de grauwe rotfen in Wed Gothlandm Zweden doen. IL Deel Y Oiu- KANADA. 170 Aal en Omtrent het einde van September en de gantfche maand van Octo Bruinvis-ber worden hier veel Alen en Bruinviiïchen gevangen.. De Aal komt dan fchen. uit zee de Rivier op , en uit de binnenlandfche Zeen de Rivier af zwem¬ men. De wys waarop zy gevangen worden heb ik reeds befchreven. (♦) De Aal wordt door de Bruinviiïchen gevolgd r die ’er op azen. Men ving ook ene grote menigte van de laatften. Hoe meer Alen ’er zyn des te meer Bruinviiïchen vangt men. Dit gcfchiedt op deze wys. Als het ebt zwemmen de Bruinviiïchen gemeenlyk langs de kanten de Rivier af, en verflinden de Aten die zy daar dan vinden. Om deze reden fteekt men takken met de bladen ’er aan in ’t water in de gedaante van enen boog, welks benen zig tegens den wal keren , latende nogthans enen doorgang, langs denzelven. De takken ftaan omtrent twee voet van malkander.. Als de Bruinviiïchen ’er tuiïchen komen en het geruifch horen dat het water tegens de bladeren maakt, worden zy bang, en willen terug keren. Ondertuiïchen is het water zo veel gevallen dat zy by het terugkeren op een van de benen van den boog komen, waar zy op nieuws door het, g;eruifch van het water tegens de bladeren verfchrikt worden., In deze vergelegenheid zwemmen zy voor- en agterwaards , . zo lang tot dat: het water geheel is weggelopen , zo dat zy op den grond blyven leggen, daar men ze doodt. Zy geven ene goede hoeveelheid van traan. Nevens den oever der Rivier låg ene grauwe klei , vol van roeft kleu¬ rige fpleten en wormgaten; Deze gaten waren klein , liepen regt naar beneden , en konden ene middelmatige fpeld doorlaten. De kanten dcr- zelven waren ook van die zelve kleur en half verfteend ; zo dat als de klei door het water weggefpoeld was die gaten ’er uitzagen als kokerag- tige pypflelen. Des middags van den 6. September verlieten wy Retite Rivière , en gingen op weg naar St. Joachim , tuiïchen welke twee plaatfen de oe¬ ver uit bergen beftaat die vooruitfteken , waar tuiïchen enige klei¬ ne inhammen zyn. Men heeft opgemerkt dat ,, al is hette Petite Riviè¬ re nog zo Uil , het altyd op deze bergen wait. En als het te Petite Ri¬ vière enigfms wait , zo is het niet raadzaam met ene fchuit naar ghtebec te gaan , omdat dan by deze bergen ' de wind zo fterk en de golven zo zwaar zyn , dat men daar niet buiten groot gevaar is. Wy hadden thans gelegenheid dit zelven te ondervinden , want tuiïchen de bergen in de in¬ hammen was het water iïil , dog zo dra wy omtrent een der uitftekken kwamen, die de bergen maken, zo werden de baren zo geweldig, en de wind kreeg zo veel kragt, dat twee mannen het roer vaiïhouden moes¬ ten , en de maft verfcheiden malen brak. Ook deed de ftroom by deze uitftekken de golven nog te fterker gaan. Den (*} Boven BI. 115. KANADA. 1749. 171 Den 7. September zetteden wy onze reis van St. Joachim voort. Men gebruikt hier in plaats van tintel zeer veel den zwam van bomen. Die van den Suikerahorn wordt het beft gehouden , dan die van den Roden Ahorn , en op dezen volgt die van den Suikerberk. By gebrek van de¬ zen gebruikt men ook dien van den Populierboom, Buiten de Thuya , den Taxus , en verfcheiden’ foorten van Dennen , vindt men hier geen geboomte dat "s winters zyn blad behoudt. De Thuya wordt geoordeeld het flegts tegens de verrotting te beftaan , daar¬ op volgt de Pynboom , dien men hier Perujfè noemt. Kaas wordt hier op verfcheiden’ plaatfen gemaakt. Die van Isle Kiias, d' Orleans komt wordt voor de befte gehouden. Zy waren klein, dun en rond. De vier wegen een pond. Twaalf ’er van kon men voor dertig Sols kopen. Een pond gezoute boter koftte te Quehec tien Sols, en de varfche boter vyftien Sols. Voorheen kon men hier een pond bo¬ ter voor vier Sols kopen. De akkers gingen af hellende naar de Rivier. Zy werden by beurten bezaid en bradc gelaten. De bezaide akkers waren geel van het koom , en de anderen groen van het onkruid, het welk men den zomer over ge¬ ruft wallen liet , zonder het land omteploegen , en het diende tot voe¬ der voor het vee. De befte hoepels om tonnen maakte men hier van den Eflchen- booin, en by gebrek van dien van de Thuya , de jonge Berken, den Kerflènboom , en anderen. De heuvels nevens de Rivier aan de weftzyde over Isle <T Orleans wa- Gefteld- ren zeer hoog en tamelyk fteil. Zy beftonden op de meefte plaatfen uit heid der zwarte kalklei. Hierendaar egter was ’er een die uit rots beftond, die hoog- op ’t ecrfte gézigt ’er als een zandfteen uitzag, en uit enen grauwen tens* kwarts, enen roodagtigen kalkfteen, een weinig grauwen kalkfteen , en enige weinige ligtgrauwe zandkorrels t’zamengefteld was. De deeltjes waren in dezen fteen klein en fterk vermengd. De fteen was helder rood met grauw vermengd en zeer hard. Hy legt in beddingen boven mal¬ kander, welken omtrent een vierde el dik waren. Aanmerkelyk is het dat ’er verheven’ en holle deuken op zyn van Peüinites ; en men vindt zelfs de verfteende fchalen der Peclinites op de oppervlakte van den fteen, dog binnen in is ’er geen zweemfel van verftening te befpeuren. Alle deze deuken en verfteende fchalen zyn niet meer dan enen duim in de lengte en in de breedte. De kwartsdeeltjes die in den fteen zyn geven vuur tegens het ftaal, en de kalkfteendeeltjes bruifchen zeer op in ’t fterk water. De bovenfte en de onderfte oppervlakte der beddingen beftaan uit kalkfteen , en het binnenfte uit kwarts. Men houwt veel van deze ftenen om ’er mede te bouwen , te beftraten , en trappen van te maken. Veel wordt ’er van naar Quebec gezonden. Het is zonderling dat ’er in Water¬ val by Montmo- rend. 172 > KANADA. dezen fteen verfleningcn gevonden worden, en niet inde zwarte kalk- Jeyen. r I • ' p; .. De vrouwen verwden hier het wollen garen geel met het zaad van de Myrica gale , welke hier Poivrier genaamd wordt,, en overvloedig op. natte plaatfen wad. Des avonds gingen de Heer Gaulthïer en ik , om- dén hogen wa¬ terval by Morilmorenci te bezigtigen. Vlak aan de Rivier was- het land hoog, gelyk, en tot weiden gemaakt. Wat verder wordt het heuvelagtig; de grond is daar bedekt met ene mulle aarde, en niet. koorn bebouwd. Dog hierendaar op deilc plaatfen , of waar een beekje liep, bedonden de heuvels alleen uit zwarte kalklei, die op vele plaatfen zo tot gruis geraakt was dat men ze voor aarde zou. hebben aangezien. Als mén enigen van de grootde fhjkken doorhrak roken zy gelyk dinkdeen. Op meer verheven’ plaatfen was de aarde van ene bleek rode verw, en dit was ook de kleur , der leyen; De waterval by Montmorenci is een van de hoogden die ik oit zag. De droom waarin hy legt is niet zeer breed, en. valt van den dei, ' len kant eens bergs af , die uit zwarte kalklei bedaat. De val is digt by enen kleinen inham in de Rivier. Beide- de zyden van den inham bedaan alleenlyk uit zwarte kalklei, die egter zeer afgemolmd is, zo dat de; zyden niet deil zyn. By den val zelven is de leiberg ge¬ heel deil, en men kan ’er nauwlyks zonder verbaafdheid het water van zien af dorten. De regen van de vorige dagen had het water op de Rivier ver* meerderd , het welk den -waterval een nog te grootfcher aanfchyn gaf. De breedte van den val is' niet boven de vyf of zes vadem. Zyne hoog¬ te werd van onsby gisfing op tudchen h onderdennen en honderdentwintig voet gefchat : en op onze- wederkomd te Quèbec vonden wy onze gis¬ fing door verfcheiden Heren bekragtigd, die den val nauwkeurig geme¬ ten , en zyne hoogte byna juid zo gevonden hadden als wy ze giften te zyn. Het volk hieromdreeks woonagtig maakte zyne hoogte ve.el te groot, hem driehonderd voet gevende. Vader Charlevoix is integen¬ deel al te karig als hy den waterval maar veertig voet geeft. Onder aan den val is alty-d een digte nevel , die zig meer dan een fhaphaanfchoot ©ver het water van den inham uitbreidt. Digt op het water was hy het fterkft. Men Was hier als in enen geftadigen regen , die fterker of min¬ der fterk is naar dat men den val nadert. Wy wilden met den man die ons den weg wees digt by het afftortend water komen om. alles des te nauwer te onderzoeken, en te zien hoe de fteen agter het water ’er uit¬ zag, dog een onverwagte wind joeg ons fchielyk zuïken nevel op fret lyf dat wy in een ogenblik zo doornat waren als of wy een half uur in ene ftortvlaag geweeft waren. Dus zagen wy ons genoodzaakt hals over kop terug te lopen, en waren blyde ’er uit te zyn. Het geraas van Jen Waterval wordt fomtyds te Quebec gehoord, dat ’er twee Fr. myïen’ zuidwaards van daan legt 5 cn dit is dan een teken van enen noordooften wind. Op andere tyden hoort men het in de dorpen die een goed ftuk wegs meer naar het noorden leggen ; en dat wordt, voor een teken gehouden van enen zuidweften wind of van regen. De zwarte kalklei die de zyden van den val uitmaakt legt in by- na loodregt aflopende beddingen. In deze kalklei vonden wy de volgen¬ de foorten van fleen. Het Gypfum am'iantiforme. Dit legt met dunne fchyven in de fp Ie¬ ren van de kalklei. De kleur was fneuwwit. Ik heb het in verfchei- den’ delen van Kanada in die zelve kalkleyen gevonden.. Pierre a Calumet. Dit is de Franfche naam van enen fleen, waaruit hier te lande byna alle de tabakspypen gemaakt worden. Hy legt in beddingen van onderfcheiden dikte tuflehen de kalklei. Ik heb ftukken gezien omtrent vyftien duim dik ; dog de meeflen zyn tuflehen de vier en de vyf duim.. Als de fleen lang in de lugt of in den zonne- fchyn blyft bloot leggen, verkrygt hy ene gele kleur, dog van binnen is hy grauw. Het is een zo vafte kalkfleen , dat zyne deeltjes met. het na? kend oog niet te onderkennen zyn. Hy is tamelyk week, en laat zig wel behouwen., Hoe weker de ftukken zyn des te beter worden zy ge¬ houden voor tabakspypen... Ik heb fommigen van deze flenen van buiten in dunnne fchyven zien fchilfercm als zy in de zon. lagen- Alle de ta¬ bakspypen koppen, die in Kanada van het gemene volk gebruikt worden , zyn van dezen, fleen, en op verfchillende wyzen verfierd. Vele Heren gebruiken ook dit foort van pypen, vooral als zy op reis zyn. De Ame¬ rikanen hebben reeds vele euwen lang dezen fleen tot dat einde ge¬ bruikt , en het de Europers geleerd. Deze koppen zyn natuurlyk vaa ene bleke grauwe kleur, dog. men maakt. ze zwart terwyl zy nog nieuw zyn- Men befmeert den gehelen kop met vet, houdt hem dan boven ene brandende kaars of een vuur, en dus wordt hy door den rook enhet Vet t’zamen zwart. De zwartheid wordt nog door het gebruiken ver¬ meerderd. De pypenftelen zyn altyd van hout, en worden door mid¬ del van ene kleine koperen keten , die door een gat in den kop heen o-aat, aan den zelven vaftgemaakt, om. voor te. komen dat hy ’er af Salie. C) Y 3, Steen- (*) In geheel Pa/m, Rusland, Turkye , en Tartarye rookt men uit pypen van een foort van fteenmergel gemaakt, waaraan men lange houten ftelen vaft maakt ; tot welk einde men gemeenlyk de jonge fcheüten gebruikt van een foort van Spircea, waarin een merg zit dat men ’èr ligt kan uitdoen. Dit foort van fteenmergel wordt gemeenlyk Zeefchuim genoemd, omdat het zo zagtis. De Krimfche Tartaren noemen het Kaffekil. Men maakt allerhande figurem op deze pypenkoppen , en beflaat ze dikwyls met zilver. F. , *74 KANADA. Steenko¬ len* Koort- lèn. Ysk el¬ ders. Zout. Eski¬ maus. Steenkolen waren hier om heen niet te vinden. In een naburig dorp wierd my ’er een ftuk van vertoond, dat men zeide op de heuvels digc by den waterval gevonden te zyn. Des nagts kwamen wy te Quebec aan. De Heer Gaulthier zeide my dat allerlei afgaande Koortfen in die plaats zeer ongemeen waren ; dog omtrent Fort St. Fredcric en Fort Detroit , ene Franfche volkplanting .tuflehen het Meer Er ie en het Meer Hudfon , op 43. gr. N. gaan zy fterk in zwang. Het gene ik boven aangaande de Engelfchen heb aan¬ gemerkt , dat zy zo oud hier te lande niet worden als in Europa , wierd van allen toegeftemd ook omtrent de Franfchen in Kanada plaats te heb¬ ben. Men fchreef dit toe aan de zware ongemakken welken men hier door het reizen moed uitftaan. In Kanada is het iets meer dan zeld¬ zaams een menfeh van honderd jaren te zien ; dog nu en dan vond men ’er nog wel een van tagtig jaar. Sommigen van de voomaamfte lieden bedienen zig van yskelders om hunne dranken des zomers koel , en het vleefch goed te houden. Deze yskelders zyn gemeenlyk van (leen onder het huis gebouwd. De muren zyn met hout bekleed, dewyl het ys by fteen zo goed niet blyft. Des winters vult men den kelder met fneuw , die men plat trapt , en ’er ver¬ volgens water overheen giet. Dan zet men de deur en alles open om de koude binnen te laten. Men heeft de gewoonte van des zomers een ftuk ys in den drank te leggen om hem te verkoelen. Al het Zout dat hier gebruikt wordt komt uit Frankryk. Men heeft hier wel zout uit het zeewater gemaakt, dog, om dat Frankryk alleen den handel in het zout voor zig behouden wil , heeft men hier Van afgezien. De Eskimaus zyn een foort van wilde Amerikanen , die in La - brador tuflehen de Hudfonbai en den uiterften mond der St. Laurence wonen , dog alleen aan de kuft en niet ver binnen ’s lands. Ik heb noit gelegenheid gehad ’er enen van te zien ; dog ik heb verfchei- den Franfchen gefproken, die deze menfehen dikwyls gezien, en ze met hunne vaartuigen aan boord gehad hadden. Volgens het eenparig verhaal Van dezen, wil ik kortelyk het een en ander van dit vofk aantekenen. De Eskimaus zyn in kleur en taal geheel van de overige Amerikanen on- derfcheiden. Zy zyn byna zo blank als de Europeanen , en hebben kleine ogen. De mansperfonen hebben baarden. De Amerikanen in- tegendel zyn koperkleurig en baardeloos. In hunne taal kan men enige Europifche woorden ontdekken. Zy wonen in holen onder den grond, of in grotten in de bergen, of wel in hutjes van zoden boven den grond gemaakt. Zy zayen of planten niet het minfte , en leven alleen van al¬ lerhande viflehen , walviflehen , robben (*) en walruflen. (f ) Somtyds van- (*} Pboca vitulina* Linn. (f) Tricbecbus Rosmarus Linn. I Q U E B E C. *7 49. 275 vangen zy ook landdieren* Zy eten de meefte fpyzen rauw. Hun drank is water , en men heeft hen dikwyls zeewater zien drinken , dat zo zout was als de fterkfte pekel. (*) Hunne fchoenen, koufien , broeken en vellenen van robbenvellen gemaakt , die wel toebereid ,en met zenuwen van walvülchen , welken zig als garen laten drayen ,. genaid worden , en dat wel zo dat zy met hunne klederen , de welken zy de hairige zyde buiten dragen , in ’t water kun¬ nen gaan zonder dat hunne onderklederen nat worden. Onder deze bo¬ venklederen hebben zy hembden, vellen en andere klederen , die ook van zeehondenvellen gemaakt , dog egter zo wel bereid zyn dat zy volmaakt zagt en week zyn. Ik heb een vrouwenkleed van dit volk gezien , zynde een muts, jak en rok alles uit een Huk , insgelyks een robbenvel , en zo wel bereid dat het geheel zagt en buigzaam was. De hairen waren bui¬ tenwaards gekeerd. De rok had van agteren enen langen Heep omtrent een vierde van el breed. Van voren kwam de rok niet eens ter helfte van het been. Daaronder dragen zy broeken en koullen aan malkander genaid. Het hembd was van een zeer buigzaam robbenvel. De vrou¬ wen der Eskimaus worden gezegd ’er veel beter uittezien dan die der Amerikanen. Dog de mans zyn ’er zeer yverzugtig omtrent. Men heeft my ook ene van hune fchuiten vertoond. Zy was van bui¬ ten geheel van, vellen gemaakt, waar men het hair afgedaan, en de zyde daar het hair gezeten had naar buiten gekeerd had. Het vel was zo glad als perkament. De fchuit was byna agt ellen lang ; dog zeer fmal en Ipits aan de beide llevens. Van binnen lagen dunne planken , die de fchuit hare gedaante geven moeften. Van boven was zy geheel en al met vel¬ len bedekt, uitgenomen dat op enigen afifand van het ene lieven een gat ge¬ lheden is , zo dat ’er een volwaflèn menfeh in zitten en roeyen kan , hou¬ dende de benen onder het vel in ’t fchuitje. Het gat had de gedaante van enen afgefnedenen halven cirkel , welks middellyn naar het grootile üuk van de fchuit gekeerd was. De kanten van het gat waren met hout he¬ ilagen , en daar een buigzaam in een gerold vel aan vaft , waarin boven ban- OD Enigen van de zogenaamde Moravifcbe Broeders met enige Groenlan¬ den in Terra Labrador zynde gekomen , namen de Eskimaus de vlugt voor hen; dog een der Groenlanden riep hun toe in zyne taal. De Eskimaus hem horende roepen , en zyne taal verflaande , bleven ten eerden liaan , kwa¬ men terug, en waren blyde enen landsman gevonden te hebben; en waar¬ heen zy zig begaven vertelden zy onder de Eskimaus dat een van hunne lands¬ lieden aangekomen was. „Dit bewyü,w zegt de lieer Forster , „darde- „ Eskimaus een gellagt zyn verfchillende van alle de Europifcbe Volken , dc~ „ wyl de Groenlandfche taal gene overeenkom!! heeft met enige Europifcbe Zie over de Groenlandfche taal Hans Egede Befchryving van Oud Groenland Hoofd!!. i(5. en Anderson Befchryving van Tsland enz.. BI. 202, en 244... KANADA. \ banden door flaken. Als de Eskimau met zulk een fchuitje varen zal , fteekt hy de benen en de dyen onder het vel , gaat op den grond der fchuit zitteen , trekt het vel wel om zyn lyf t’zamen , en bindt de banden zorgvuldig om zyn middel vafl. Dan mogen de golven by ftormig weder over het fchuitje heen Haan , geen droppel kan ’er in ko¬ men. Ook is de man door zyne klederen van vellen voor het nat bevei¬ ligd. Hy heeft een riem in de hand, die aan beide de einden een blad heeft, waarmede hy en roeit en by ftorm het vaartuig in even wigt houdt. De bladen van de riem zyn vry fmal. Daar kan maar een menfeh in zulk een fchuitje zitten. Men heeft dikwyls gezien dat een enkelde Es¬ kimau met zulk een vaartuigje by den geweldigften ftorm zonder het min- fte gevaar ver in zee ging , daar de grote fchepen werks genoeg hadden zig zelven te redden. Die fchuitjes dryven op het water als blazen. Zy weten ’er fchielyk mede te roeyen. Men zeide my dat deze fchuiten niet altyd de zelve gedaante hadden. Zy hebben ook groter fchuiten van hout, met vellen bedekt , waarin enige perfonen zitten kunnen , en in de welken de vrouwen gemeenlyk op zee varen. Hunne wapenen zyn boog en pylen, fpieffen en -harpoenen. Met de laatften doden zy walviffchen en andere grote zeedieren. De punten der pylen en harpoenen zyn fomtyds van yzer, fomtyds van benen of tan¬ den van walruflèn. De pylkokers waren van robbenvel. De naalden , daar zy hunne klederen mede nayen, zyn ook fomtyds van yzer, fomtyds van allerlei benen. Al het yzer ’t welk zy gebruiken kry- gen zy op de ene of de andere wys van de Europeanen. Somtyds komen zy op de fchepen der Europers , om meïlèn en ander yzertuig interuilen. Dog voor de Europeanen , ten zy zy fterk zyn , is het niet raadzaam in hun land te komen , dewyl zy een argden- kend en verraderlyk volk zyn, dat gene vreemdelingen by zig dulden wil. Als zy zig te zwak oordelen vlugten zy op de aannadering der Europeanen weg, dog als zy fterker zyn flaan zy alles dood, zonder iemant te fparen. Om deze reden laat men niet meer van dit volk aan boord komen dan men denkt over te kunnen. Op hunne kus¬ ten fchipbreuk te lyden en levendig den wal te bereiken, is al zo goed als in ’t midden van de zee te zinken. Dit heeft menige Europé aan ondervonden. De fchepen en boten der Europers , die hun in han¬ den vallen, hakken zy in ftukken, halen ’er de fpykers en al het yzer uit, en maken ’er meflèn, naalden, punten van pylen en fpieffen, en diergelyke dingen van. Zelden gebruiken zy vuur als om te fmeden en vellen te bereiden , want het meeft eten zy hunne fpyzen rauw. Aan boord van een fchip zullen zy het niet wagen van iets te proeven dat hun wordt aangeboden, ten zy ze zien dat het fcheepsvolk ’er van eet. Nok hadden de Franfchen enen Eskimau kunnen bewegen enen flok bran- Q U E B E C. 1749. 177 ^ \ hrandewyn te nemen, fchoon de andere Wilden op niets zo zeer gefield zyn. Waarfchynlyk komt dit van hun mistrouwen op anderen voort, denkende zy dat het een vergiftis. Ook hebben zy dat miflchien zo geheel niet mis. Zy dragen gene oorringen , nog befchilderen zig het aangezigt , gelyk de andere Amerikanen doen. Zy hebben van overou¬ de tyden af honden met fpitfe opftaande oren gehad. Dezen gebruiken zy niet alleen om te jagen, maar ook in plaaats van paarden, om ’s winters hun goed op Heden over het ys te trekken. Ander tam vee hebben zy niet. Rendieren zyn ’er wel in hun land; dog men weet niet dat zy oit van de Eskimaus of van andere Wilden getemd zyn geworden. De Franfchen in Kanada , die enigermate naburen van dit volk zyn , hebben gene moeite gefpaard om enen handel met hun te veftigen, en ze tot enen wat vriendelykeren omgang met andere volken te brengen. Ten dien einde ligteden de Franfchen enige kinde¬ ren van hun , leerden ze lezen , en bragten ze zorgvuldig op. Hun inzigt was ze naar de Eskimaus terug te. zenden , op dat deze kinderen hun vertellen mogten hoe vriendelyk en gevallig men met hun had omgegaan , ten einde dus dit volk wat betere gedagten van de Franfchen te geven. Dog ongelukkiglyk ftierven de kinderen aan de kinderziekte, en de gehele aanflag liep te niet. Ook twyffelden velen of men, zo de kinderen al in ’t leven geble¬ ven waren , ’er veel by zoude gewonnen hebben. Voorheen had men al eens enen Eskimau opgeligt, en hem alle mogelyke beleefdheden en vermaken aangedaan. Hy had ook het Franfch tamelyk wel ge¬ leerd, en een groot genoegen in de levenswys der Franfchen getoond. Dog naderhand by de zynen wedergekomen zynde , is hy zo weinig in flaat geweelt hun een gunllig gevoelen voor de Franfchen inte- boezemen, dat kort na zyne wederkomft zyne eigene nabellaanden hem, als enen halven Franfchman en vreemdeling, doodfloegen. Dit wreed gedrag der Eskimaus omtrent andere volken maakt dat de andere Wilden , wanneer zy hen in handen krygen, hun noit kwar¬ tier geven , en altyd zonder mededogen ombrengen , fchoon zy an¬ ders nog wel hunne vyanden fparen , en de gemaakte gevangenen on¬ der de hunnen inlyven. Ten gevallen van zulken die vermaak hebben van fommige talen xaal der met malkander te vergelyken , wil ik hier enige woorden uit de taal der Eski- Eskimaus , die my de Jefuiet Saint Pie medegedeeld heeft, invoegen, maus. Een Komhuk , twee Figal , drie Fe, vier Mijfilagat\ water Sillalok- - to ; regen Killaluk ; de hemel Takt uk , of Nabugakfche ; de zon Schi- konak of Sakaknak ; de maan Takok ; een ei Manneguk ; een fchuit Kagak ; een riem Pautik\ een mes Schaviel een hond Mekke of Tu- nilok; een boog Petikfik ; een pyl Katfo\ het hoofd Niakkok > een. IL Deelt Z oor v ijra KANADA. oor Tfchiu ; het oog Killik of Schik ; het hair Nutfchad\ een tand Ukak ; een voet Hikat. Enigen menen dat de Eskimaus van den zel- ven oorfprong zyn als de Groenlanders of de Skralingers , en dat ’er tuflchon de talen dier volken ene grote verwantfchap is. (*) Pruimen- De Pruimenbomen , die men uit Frankryk te Quebec overgebragt bomen, beeft, (lagen daar zeer wel. Dit jaar begonnen zy eerd in September te bloeyen. Men zeide dat zy weinig van de koude leden. L0f De Marquis de la Galliffonnihe is een van de drie Heren die boven van den alle anderen by de Franfche Zeemagt in den laatden oorlog groot aan- Marquis zien verworven hebben. Die drie Heren zyn de genoemde Marquis , de de la Ga- j\farquis de la Jonquiere en de f Etendure. De eerde was nu boven lijjonme- Vyptjg jaar oucj? klein van gedalte, een weinig geboccheld, dog voor ’t overige een bevallig man. Hy was hier enigen tyd als Gouverneur Generaal geweeft, en vertrok naar Frankryk nog deze maand. Ik heb alreeds iets van dezen Heer gezegd; dog als ik aan zyne verdiende denk , kan ik hem noit zynen verdienden lof geven. Hy was tot verwondering toe in alle wetenfchappen , dog byzonderlyk in de Natuurlyke Hidorie ervaren , in de welke hy zo ver gevorderd was , dat als hy over dezelve fprak het was als of onze grote Linn^us onder ene andere gedaante het woord voerde. Als hy van het gebruik redeneerde dat men van de Na- * tuurlyke Hidorie ten voordele der maatfchappy maken kon , dond ik ver- baafd hoe hy alle zyne redenen uit de Staat- de Wis- en de Natuurkunde wid te ontlenen. Ik moet bekennen dat myn omgang met dien Heer my zeer veel ligt in vele dukken heeft gegeven. Hy gaf my verfchei- den manieren aan de hand op welken men de Natuurlyke Hidorie ten nutte der Zamenleving, en om een volk met opzigt op zyne af- gundige naburen magtig te maken, kan aanwenden. Noit heeft de 'Natuurlyke Hidorie in dit land enen zo groten bevorderaar gehad; cn het is twyffelagtig of zy hier oit zyns gelyken hebben zal. Zo dra hy Gouverneur Generaal geworden was nam hy die maatregels, die ik boven heb opgegeven , ter bevordering der Natuurlyke Hi¬ dorie. Als hy menfchen ontmoette die enigen tyd op ene zekere plaats gevedigd waren geweed , of gereifd hadden , vooral als het geweed was in ver afgelegen’ oorden , verzuimde hy noit hen nauwkeurig aangaande bomen, planten, dieren en andere zaken te ondervragen. Hy onder- zogt (*) De Heer FoRSTERwyd zynen Lezer, die meer van de Eskimam begeert te weten , naar Henry Ellis’s Account of a Voyage to Hudfon 's Bay by tbe Dobbs Galley and California. &c. 1 79 Q U E B E C. 1749. • Eogc dan ook wat gebruik de Inlanders van de voortbrengfels der natuur maakten ; hoe het ging met den landbouw en de huishouding ; wat me¬ ren , rivieren en wegen ’er waren , en vele andere zaken van die natuur.- Zulken die hem duidelyker begrippen van zaken dan de overigen fchenen te hebben moeften hem breedvoerige berigten aangaande dezelven geven. 