Handboek der pharmakognosie
4,50 3,50 3,0 5,0 3,0 7,0 10,0 8,0 Extractiefstof met zouten 0,00 2,00 1,0 3,0 4,0 6,0 5,0 12,0 Gom met zouten .. 3,00 2,00 1,0 1,0 ) | 2,5 3,0 8,0 Zetmeel. 0,00 1,50 0,0 5,0 I ) 1,5 15,5 36,0 17,0 Zetmcelomh nisels, basso- rine en kleefstof. 1,75 1,25 0,0 5,0 , 7,0 12,5 24,0 Eiwit en vezelstof. .. 1,50 3,50 3,5 4,5 2,0 6,5 12,5 16,5 Ijzerhoudende aluinaarde Koolzure kalkaarde ( 3,75 2,75 12,5 22,5 6,8 12,5 1,5 1,0 Koolzure bitteraarde Gips. i 0,00 0,00 0,0 0,0 52,0 22,5 0,0 0,0 Zand. 3,50 3,50 2,0 4,0 0,0 2,0 3,0 4,0 CON VOL V U L AC E A E. 315 Deze door marquart uitgevoerde analyses laten ons deze soorten beter onderscheiden, dan alle pharmakognoslische kenteekenen. Zij toonen aan, dat N°. 1 en 2 onvermengde soorten kunnen zijn, doch dat al de overigen vreemde bijmengsclen bevatten, namelijk N°. 3 en 4 koolzure kalkaarde, N°. 5 koolzure kalkaarde en gips, N°. 6 meel, koolzure kalkaarde en gips en N°. 7 en 8 meel. — In 500 deelen van den gedroogden wortel eener gekultiveerde plant van Convolvulus Scammonia vond marquart: Convolvuline ) Suiker > . 68,40 Extractiefstof ) Hars. ...... 20,60 Was . 0,75 Zetmeel . . 35,00 In aether oplosbare hars. Extractiefstof- Andere extractiefstof. Gom 2,00 12,00 7,00 29,00 Door salpeterzuur uitgelrokkenc zou¬ ten • . 30,00 De aard van het hier vermelde convolvuline is nog onzeker, daar dit ligchaam niet zuiver verkregen werd. Smyrnaasch Scammonium . Sc ammonium Smyrnaeum. Het Scammonium der Apocyneae volgens marquart, waarvan hij 4 soorten beschreven en geanalyseerd heeft- Tot deszelfs bereiding zoude de in Aegyple groeijende Secamone aegyptiaca r. brown. asclepiadeae. V. 2. — d. V. 11.277 (als Periploca secamone i,.). P. II. 487 (als Secamone A 1- pini RÖM. en schult.) — dienen’ Het is echter waarschijnlijk, dat daartoe ook species van Convol¬ vulus, voornamelijk C. Soldanella, gebruikt worden. N°. 1. Groote , ronde, glanzende koeken van ongeveer 6 oneen; don¬ ker groenachiig-zwart , inwendig lichter, dof en poreus. Zij leveren een graauwzwart poeder, smaken niet bitter, geven met water en natte vingers gewreven c-ene vuil-aschgraauwe emulsie , smelten niet in de warmte , verkolen en dooven alsdan slechts mocijelijk tot eene witte asch uit. N°. 2. Zeer overeenkomstig met de vorige , doch vormt slechts half zoo dikke ronde koeken, welke een bijna zwart poeder leveren, en som¬ wijlen door insekten zijn aangevreten. N°. 3. Het Scammonium de Aleppo medium der droogislen. — Donkergrijze, doffe, op de oppervlakte oneffenc stukken, die weinig in- sektengangen vertoonen , organische vezels bijgemengd bevatten , een don- 316 CON VOL VUL ACE AE. kcrgrijs poeder leveren en met water en natte vingers gewreven , eene vuile emulsie vormen. N°. 4- Ronde, vuilgrijze, moeijclijk breek-, doch licht pulveriseerbare koeken. Zij zijn 1" dik, houden 4" in doorsnede, geven een lichtgrijs, eenigzins groenachtig poeder, zijn op de breuk een weinig glanzend , geheel vast en bevatten weinig hollen , doch vele stukjes vezel. Zij rieken bijna aangenaam , smelten in de warmte onvolkomen en verbranden dan zon¬ der den reuk naar stikstofhoudende zelfstandigheden. N°. 1. N°. 2. N°. 3. N°. 4. Alphahars met roodkleurende hars en sporen van was . . 4,50 5,00 5,00 25,00 Belahars . . 1,50 1,00 2,00 12,00 Extractiefstof, met alkohol uitgetrokken. . . . 3.00 11,00 15,00 4,00 Extractiefstof , met water uitgetrokken. . . . 10,00 18,00 8,00 13,00 Gom met gips. . . 21,00 20,00 7,00 5,00 Slijm, in verdund zoutzuur oplosbaar/ ^ 5,00 9,00 13,00 Zetmeel . \ ‘ 23,00 15,00 5,00 Kleurstof, in zoutzuur en alkohol oplosbaar. . 0,00 2,00 0,00 0,00 Vezelstof, geoxydeerdc extractiefstof, enz. . . 33,00 11,00 35,00 18,00 Onorganische zouten , kiezelaarde, enz. . . . 7,50 4,00 4,00 5,00 /'• Fransch Scammonium . Scammonium Gallicum. Het Scammonium der Asclepiadeae volgens marquart. — Zoude het met verschillende barsen en andere purgerende sloffen meer of minder vermengd melksap van Cynanchum monspcliacum r brown. asclepiadeae. V. 2. — D. V. II. 277 en 306. Mq. 172. 1>. 11. 487 — in daarmede ingedikten toestand zijn. — Het vormt kleine, dikke, geheel zwarte koeken, welke vast, digt , gelijkvormig en gewoonlijk zeer worm¬ stekig zijn. marquart onderzocht bet gedroogde melksap dezer Cynanchum mons- peliacum en vond er in: ïn aelher oplosbare hars. • 29,0 Was. In aelher onoplosbare hars. 2,5 Eiwit , verhard . 19,0 Lijm met zouten . 0,0 Gom. Extractiefstof Chlormagnesium . 14,0 . 3,5 i 26,0 Gesubstitueerd door: guajak ; kolophonium CUSGUTEAE. — SOLANEAE. 317 73. CUSCUTEAE. War kruidig en. Cuscuta. Warkruid of Vogel zijde. V. 2. 1. Cuscuta earopaca l. Woekerplant op hop, hennep, weede , netels, enz. — F. B. S. 1.216. — Levert de Europesche Hopzijde. Herba Cuscutae Europaeac. De stengel, die draadvormig, lang, onbehaard, bladloos, getakt en wit of roodachlig is met de kleine daaraan bevestigde bloemen, welke bij 12 lot 15 in digte kluwens (glomeruli) en 2 lot 3 duim van elkander verwij¬ derd staan Reuk ontbreekt. Smaak prikkelend-scherp. — In de plaats dezer plant is ook de C u s cuta Epi 1 i n u m weihe — F B.S. I. 780. F. B. VIII. 582- — ingezamcld en zelfs boven haar verkozen. Slingert zich gewoonlijk omLinum u s i ta t i s si m u m ,en heeft eenen ongelaklen, groengeel- of rood- achtigen stengel. [Wordt in sommige streken van ons Vaderland wilde klimme of wynsels genoemd.] — De Cuscuta Epithymum muur.- — F. B. S. I. 216. F. B. VIII. 583— wier bijna haarvormige stengel inzonder¬ heid de Lipbloemigen, zoo als : Thymus, Origanum enz. , omslingert, vormt de Thymzyde , Herba Epithymi. 2. Cuscuta umbellata kunth. Cuscuta racemosa mart. Eenc woe¬ kerplant van Brazilië. — Levert de Braziliaansche Hopzijde. Herba Cuscutae umbellatae. De gestreepte, roodbruine, bladlooze , Vs t°t Va lijn dikke takken, die reukloos en eenigzins zoutig van smaak zijn. Sinds eenige jaren zijn zij in kleine bundels gebonden onder den naam van Sipo deChumbo tot ons gekomen. 74. SOLANEAE. Nachtschaden. Bestanddeelen : plantenbases: solanine, nicotine, atropine, (belladonine?) , daturine , stramonine, hyosciamine ; eigenaardige indifferente stoffen: asparagine, capsicine ; plantenzuren: atropazuur ; indifferente stoffen: zetmeel , inuline. ». Solanum. Nachtschade. V. 1. 1. Solanum Dulcamara l. Door geheel Europa, met uitzondering der noordelijke streken , op schaduwrijke en vochtige plaatsen. — d. V. II. 200. Mo. 185. P. II. 448. F. B. S. L 108. F- B. VI 403. — Levert het 318 SOLANEAE. Bitterzoet . S tipites Dulcamarae s. Amarae dulcis. De jonge, éénjarige stengels, welke vóór de ontwikkeling der bladen in de lente of, nadat deze zijn afgevallen, in den herfst worden inge¬ zameld. Zij zijn rondachtig of onduidelijk hoekig, lang, buigzaam , onbehaard , na het droogen eenigzins gerimpeld, zoo dik ais penneschachlen en dikker. Onder de grijs- of geelgroene opperhuid, waarop zich hier en daar de likteekens van afgevallene bladen vertoonen , vindt men eenen groenen bast , hieronder een los geel of groenachtig-geel hout en inwendig een wit, los merg. De sterke, onaangename reuk gaat bij het droogen ver¬ loren. Zij smaken prikkelend-zoetachtig-bitter. Volgens pfaff bevat¬ ten zij: Pikroglycion (duleamarine) . 21,817 Dierlijk-plantaardige stof . 3,125 Gomachtige extractiefstof . 12,029 Oplosbaar eiwit met bladgroen . , . . . . 1,400 Bittere en scherpe balsemhars \ Kleefstof met groen was { . 2,740 Benzoëzuur, sporen ) Gomachtige extractiefstof benevens een met een plantenzuur ver¬ bonden zwavelkalkzout (?)... . 2,000 \ Zuring- en phosphorzure kalkaarde . . 4,000 Houtvezel . . 62,000 Later heeft desfosses er ook solanine in gevonden. Het pikroglycion is ongetwijfeld een mengsel van solanine met suiker. Volgens jonas bevat¬ ten deze tengels in het voorjaar, doch niet meer in den herfst, eene zeer groote hoeveelheid inuline , zoodat zij een gelalinerend extract geven. Dien ten gevolge smaken deze stengels in de lente schier alleen bitter en in den herfst , wanneer zich het inuline in suiker veranderd heeft , bitter-zoet. — peschier beweert er een eigen zuur in gevonden te hebben. Verwisselingen : de stengels van Lonicera caprifolium en L. pe- riclymenum; Humulus Lupulus; Solanum nigrum. Meerjarige stengels. Bezemtakjes. 2. Solanum nigrum l. Een lastig onkruid in tuinen , op puinhoopen , wegen , enz. — Mq. 188. P. II. 455, F. B. S . I. 198. F. B. II. 112. — J.everl liet SOLANEAE. 319 Zwarte Nachtschadekruid. Herba Solani nigri. De bladen; gestoeld, breed-eirond , uitgeschulpl , stomphoebig en onre¬ gelmatig getand, dikwijls gaafrandig , onbehaard of eenigzins vlokkig. Zij smaken onaangenaam, bitter, zoutig en scherp. Hun onaangename, verdoovendc reuk gaat bij het droogen verloren. Zij bevatten solanine. b. Physalis. Krieken. V. 1. i . Physalis Alkekengi l. Op de bergen van Zuid-Europa. — Mq.186. — Levert de Blaaskersen. Baccae Alkekengi. De rijpe vruchten. Fraai roode , gladde, glanzende, sappige bessen. Zij zijn bijna rond, hebben de grootte van kersen, worden bij het droo¬ gen zeer rimpelig en roodbruin, zijn met merg gevuld en tweehokkig, en bevatten witachtige, eenigzins ronde , platgedrukte zaden. Zij zijn om¬ geven door eenen menierooden , zeer opgeblazenen , dunvliezigen en nets- gewijs geaderden kelk, waaruit zij voorzigtig moeten uitgenomen worden , opdat zich niets van de bitterheid des laatsten aan haar mededecle. Om het droogen gemakkeiijker te maken, worden zij met eene naald doorboord. Zij zijn reukloos, smaken zuurachtig-zoet, zwak bitter. Bestanddeelen? e. Capsicum. Blaaspeper. V. 1. 1. Capsicum indicum lobel. In Zuid-Amerika. — Door de kuituur in bijna alle heete en warmere landen zijn daaruit talrijke verscheidenhe¬ den ontstaan, welke men in 2 groepen verdeelt, namelijk: a. Capsicum indicum macrocarpon, met lange, rolrondachtige of hoekige, opgerigte of hangende vruchten. Hiertoe behooren Capsi¬ cum annuum l. — d. V. II. 282. Mq. 1 90. P. II. 450. — C. 1 o n gu m de CAND. C. tetragonum miller, enz. en ß. Capsicum indicum pachycarpon, met korte, kogel- of hart¬ vormige vruchten. Hiertoe behooren Capsicum angulosum miller, C. cordiforme miller, C- grossum willd, enz. — De vormen der eerste groep leveren voornamelijk de Spaansche Peper . Piper Hispanicum s. Fructus Capsici. De rijpe vruchten. Het zijn bessen , die in vorm en grootte zeer ver- SOLANEAE. 320 schillen naar gelang der verscheidenheid , waarvan zij afkomstig zijn. Meestal zijn zij langwerpig, penvormig, tot 3 duim lang, en nog van den kelk en den steel voorzien. Het aanvankelijk groen, later rood of bruinrood wordend pericarpium is glad, glanzend, dun , taai, lederachtig, zeer opgeblazen. Hierdoor zijn deze vruchten inwendig hol, doch zij be¬ vatten in 2 of 3 hokken vele platte, niervormige, gladde , bleekgele zaden. Zij bezitten weinig reuk, doch smaken brandend en specerijachtig- scherp. Haar poeder wekt hevig niezen op. Op de huid veroorzaken zij jeukte, branding, roodheid en zwelling. Zij bevatten in het peri¬ carpium VOlgenS BRACONNOT : Scherpe , weeke hars ( capsicine ) 1,9 Wasachtige stof met roode kleurstof . ....... 0,9 Gom 6,0 Eigene, bruinroode , zetmeelachtige stof (pektinzuur ?) . . 9,0 Stikstofhoudende zelfstandigheid . 5,0 Citroenzure potasch . 6,0 Phosphorzure potasch, chlorpotassium en verlies. . . . 3,4 Onoplosbaar overschot . 67,8 wiTTiNG beweert er eene plantenhasis in gevonden te hebben , welke hij eveneens capsicine noemt. Weldra zullen wij nog een derde capsicine leeren kennen. 2. Capsicum brasilianum clusii. Omvat eene rij verscheidenheden , die , hoewel niet altijd, voortdurend en heesterachtig zijn, en kleine, rond- achlige bessen dragen, welke in vorm en grootte met kersen, olijven enz. overeenkomen. De variëteiten dezer C a ps i c u m -soort vormen drie groe¬ pen , namelijk: a. Capsicum brasilianum cerasocarpon. De B raziliaansche liers- peper. De vruchten rond of bijna ovaal, in vorm, grootte en kleur overeenkomsig met kersen. Hiertoe behooren : Capsicum cerasiforme Miller, C. sphaericum willd. , C. o vat um de cand., enz. ß. Capsicum brasilianum elaeocarpon. De ß raziliaansche olijf- peper. De vruchten ovaal-langwerpig , in vorm en grootte aan olijven en eikels gelijk. Hiertoe behooren: Capsicum frutescens l. — P. II. 457. _ C. olivaeforme miller, C. conoides miller , C. nigrum willd. enz. y. Capsicum brasilianum microcarpon. De Braziliaansche bes¬ peper. Pc vruchten klein , in vorm en grootte overeenkomstig met aalbe- ziën en berberissen- Hiertoe behooren : Capsicum frut esce ns miller, SOLANEAE 321 C. baccatam l. — d. V.IÏ.283 — , G. minimum mïu.er. — De vruchten van verscheidene dezer variëteiten leveren de Cayenne- of Chili-Peper. Piper Cayennensc. Volgens Murray de gedroogde en gcmnlene bessen van Capsicum baccatum l. Volgens niemann de met tarwemeel en zuurdeeg te zamen gestampte bessen dierzelfde variëteit. — Volgens r. schomboürgk de in de zon gelroogde en tot poeder gestampte rijpe bessen van C. baccatum, C. frutescens en C. grossum, in welk poeder forchhammer eenc reuk- en smakelooze , in naalden kryslalliserende slof zou gevonden hebben, welke Dr. convell capsicine heeft genoemd. cl. Nicotiana. Tabak. V. 1. 1. Nicotiana Tabacum l. N. loxensis kunth. Eenjarige plant van Noord-tropisch Amerika. — d. V. II. 291 . Mq. 188. P. H. 433. — Levert de Virginische Tabaksbladen. Herba Nicotianae Virginianae. De bladen, welke op het einde des zomers ingezameld en in zachte warmte gedroogd worden. — Zij zijn langwerpig, eirond-lancetvormig , lang en spits— gespitst , naar den voet eenigzins versmald, gaafrandig , op beide zijden met korte, afslaande, zachte , kliervormige haren bedekt, welke een smerig vocht afscheiden , waardoor de bladen een weinig kleverig zijn. Zij zijn van sterke nerven voorzien. De zijnerven ontsprin¬ gen uit de middelnerf onder eenen spitsen hoek. De wortel- en onderste stengelbladen, die Va voet breed en D/a voet lang kunnen worden, zijn gesteeld , aan den bladsteel neêrloopend en afstaand, de hoogere onge¬ steeld en stengomvattend en de bovenste klein, smal en lancetvormig. H unne donkergroene kleur verandert bij het droogen ligtelijk in eene bruine. Zij rieken sterk, onaangenaam, verdoovend , en smaken onaan¬ genaam , bitter en scherp. — De bladen van bij Heidelberg gekweekte planten bevatten volgens posselt en reimann: Nicotine . 0,060 Nicotianine . 0,010 Bittere exlractiefstof . . . 2,870 Gom . i Appelzure kalkaarde j Groene hars . 0,267 1,740 Zwavelzure potasch •. Chlorpotassium . .. Appelzure potasch . ) Salpeterzure potasch £ Phosphorzurc kalkaarde Appelzure kalkaarde 21 0,048 0,063 0,0.95 0,166 0,2*2 32*2 SOLANEAE. Eiwit . . 0,260 Kleefstofachtige zelfstandigheid 1,048 Appelzuur. ...... 0,510 Appelzure ammonia - . • 0,120 Het nicotine = N H3 -f- C10 H8 , Kiezelaarde . 0,088 Houtvezel . 4,969 Zetmeel ....... sporen Water . . . 88,280 eene vlugtige en vloeibare planten- basis, is daarin het specifiek werkzaam bestanddeel, barrol verkreeg 16 grammen uit 20 kilogrammen tabak. In veel grootere hoeveelheid treedt dit ligchaam op onder de produkten der drooge overhaling (rooken) van den tabak, bielsens toch verkreeg uit de produkten van 47a kilogr. ta¬ bak 30 grammen zuiver nicotine. Onder deze produkten bevindt zich volgens Zeise ook boterzuur — nieuw gevormd ? Verwisselingen: de bladen van Nicotiana macrophylla en Nico- tiana rustica. 2. Nicotiana macrophylla sprengel. Nicotiana latissima miller. Eveneens in Noord-tropisch Amerika. — Mq. 188. — Levert de Marylandsche Tabaksbladen . Herba Nicotianae Marylandicae. Dc bladen zijn aan de vorige gelijk, doch grooter , breeder, dikker, rimpeliger en sterker geribd; de zijribben ontspringen uit de middelrib onder eenen regten hoek. De bladen hebben op de plant ook eene meer opgerigte plaatsing. 3. Nicotiana rustica l. Ook in Amerika. — ■ Mq. 189. P. II. 435. — Levert de Turksche Tabaksbladen. Herba INicotianae msticae. Zij zijn ovaal, gaafrandig, zwak glanzend , stomp, min of meer afgerond , en werken verdoovender , dan de beide voorgaande soorten. Alle 3 species worden zeer algemeen gekultiveerd. Klimaat , bodem en meststoffen oefenen eenen wezenlijken invloed hierop uit. Dientengevolge zijn er niet slechts vele variëteiten van ontstaan , maar vindt men ook daardoor in reuk en smaak, of wat op hetzelfde neêrkoml , in de hoe¬ danigheid en de betrekkelijke verhouding der bestanddeelen eene ongemeene afwisseling. e . Mandragora. A Iruin. V. 1. 1. Mandragora officinalis mii.ler. Atropa Mandragora l. In Spanje, SOLANEAE. 323 Portugal, Italië, Sicilië, Griekenland? — Mq. 187. P. II. 454. — Levert den Alruinwortel. Radix Mandragorae. De wortel , welke volgens miller 50 jaren oud wordt en 3 tot 4 voet in de aarde dringt. Hij is groot, dik, raapvormig , eenvoudig, of in 2, 3 en 4 takken verdeeld, uitwendig bruin of zwartachtig, inwendig wit en vleezig. Hij riekt onaangenaam en smaakt slijmachtig, onaange¬ naam , bitter. — De Turken rooken de bladen dezer plant, om zich te bedwelmen. [Verwisselingen : de wortel van Bryonia dioica.] f. Atropa. Doodhruid. V. 1. 1 . Atropa Belladonna l. Op bosachtige, schaduwrijke en vochtige plaatsen in Europa. — n. V. II. 287. Mq- 186. P. II. 417- F. B. S. 1.196. — Levert a. Belladonnawortel. Radix Belladormae. De wortel, welke in het voorjaar van oudere planten wordt uitgegra¬ ven , gereinigd , overlangs gespleten en in zachte warmte spoedig gedroogd. Moet in goed gesloten vaatwerk bewaard worden. Hij is rond, penvormig, van boven 1 tot 2 duim dik, gewoonlijk van knobbels, en enkele, meestal horizontaal afslaande takken voorzien, uitwendig vuilgeel met eenen rooden tint, van binnen wit, vleezig en sappig. De bereide, d. i. de van de opperhuid ontdane, in 2 of 4 stukken overlangs doorgesnedene en snel gedroogde wortel vormt lange, dunne, hoekige, digte, eenigzins harde en zware, doch melige en bijna krijtwitte stukken, die op de dwarse doorsnede eene betrekkelijk dunne, witte schors vertoonen. Deze is door eenen fijnen donkerderen kring van de dikke kern afgescheiden, waardoor enkele dunne houtvezels heenloopen , die men gemakkelijk bij het fijnstooten herkent en welke zich bij oudere , niet goed afgesloten bewaarde stukken in den vorm van bruine stippen op de dwarse doorsnede voordoen. Daarenboven ontwaart men in de peripheric der witte kernzelfstandigheid onregelmatige , citroengele massa’s. De stukken worden door waterige jodiumtinctuur fraai blaauw, en geven met water een geelachtig decoct, hetgeen zwak zuur reageert, door am¬ monia en looizuur witte vlokken uitscheidt, met ehlorbaryum eenen vuil- witten, in salpeterzuur oplosbaren, met salpeterzuur zilver cenen rijkclijken, zwartgrijzen , in salpeterzuur gedeeltelijk oplosbaren , met salpeterzuur 3*2 \ SOLANEAE. kwikzilveroxydulc cenen vuilwitten , en met azijnzuur lood eenen rijkelijken, geclachtig-witten neerslag geeft, doch door ijzerchloride niet veranderd wordt. Hun eenigzins onaangename reuk gaat hij het droogen verloren. Zij smaken laf, onaangenaam-zoet , later bil ter en prikkelend. Zoo zij langzaam gedroogd, of niet goed afgesloten bewaard zijn, dan worden de stukken zeer spoedig door en door graauw, later bruin en indenzelfden graad van lieverlede geheel werkeloos, Zij bevatten atropine , volgens richter verbonden met atropazuur ; veel zetmeel , doch geen looizuur. Verwisselingen : de wortels van Arctium Lappa, Gentiana lutea en Althaea officinalis- b. Belladonnabladen . Herba Belladonnae. De bladen, die gedurende den bloeitijd zijn ingezameld. Dienen ras gedroogd en tegen vochtigheid beveiligd te worden. Van 23 pond blijven na het droogen ongeveer 3 pond over. 8 pond sap uit versehe bladen geperst leveren 1 pond extract. Zij zijn ongesteeld of in den bladsteel uitloopend, tot 6 duim lang, eirond-lancetvormig, gaafrandig, zacht op het gevoel, donkergroen, op de bovenvlakte glad, op de ondervlakle op de aders, alsook op de blad¬ stelen, klierachtig-zachtbarig. Bij het droogen worden zij zeer dun, bijna doorschijnend; slechts bij spoedige drooging behouden zij de natuurlijke groene kleur, bij eene tragere worden zij van boven bruinaehtig-groen en van onderen grijsachlig-groen. Zij zijn reukloos en smaken flaauw- bitter, eenigzins scherp. Bevatten volgens brandes : Appclzuur atropine. . 1,51 De bases en Bseudotoxine. . 16,05 4,47 zouten Phyteumacolla. . 6,90 Ammonia. Harsachtig bladgroen . 5,84 Potasch. Oplosbaar eiwit . 4,70 Kalkaarde. Gecoaguleerd eiwit. . 6,00 Bitteraarde. Gom. • 8,33 Appelzuur. Zetmeel. • 1,25, Azijnzuur. Plantenvezel . 13,70 Zwavelzuur. Was - . 0,70 Phosphorzuur. Zouten • . 4,47 Salpeterzuur. Water. . 25,50 Zuringzuur. Het echte atropine dezer plant is echter later vrij gelijktijdig door mein en GEIGER ontdekt en door den laatsten overvloediger in de bladen dan SOLANEAE. 325 in den wortel gevonden, waardoor het bleek, dat het atropine van Bran¬ des niet bestond. — Naderhand heeft lübekind volgens zijne opgave nog eene andere, weinig vergiftige plantenbasis in de bladen gevonden, die hij hclladonnine noemt , doch wier eigenschappen en zamenstelling ons eene fout doen vermoeden. — ïn een extract der bladen, dat 1 jaar oud was , vond schmidt gekrystalliseerd asparagine. Verwisselingen : de bladen van Solanum nigrum [bl. 319] en Sco- polina atropoides. g. Sc o poli na. Scopoline. V. 1. 1. Scopolina atropoides schultes. Hyosciamus Scopolia l. ['Sco¬ pol a carniolica jacq.] Bij ïdria, Passau, Laibach, in Hongarije, Kroatië , enz. — Levert het Slaapverwekkend Bilzenkruid , Herba Scopolinae. De bladen ; gestecld, ovaal-langwerpig, onbehaard, gaafrandig, eenigzins ge¬ rimpeld. Ook is de wortel, RadixScopolinae, in gebruik , hoewel , even als de bladen, slechts nog daar, waar de plant voorkomt. Sb. H v osei a mus Bilzenkruid. V. 1. 4 1 1. Hyosciamus niger l. Bijna door geheel Europa, voornamelijk op on¬ bebouwde plaatsen. — d. V. II. 283. Mq. 187. P. H 410. F. B. S. I. 196. F', li. V. 326. — Levert t a. Gewoon Bilzenkruid , Herba Hyosciami. De bladen van in ’t wild groeijende planten , in het begin van den bloeitijd ingezameld. Moeten snel gedroogd en onder afwering van voch¬ tigheid bewaard worden , om hen behoorlijk groen en over het algemeen van de vereischte hoedanigheid te verkrijgen en te behouden. Van 5 pond blijft na het'droogen 1 pond over. 3 pond uil versehe bladen geperst sap leve¬ ren 1 pond extract. De wortel- en onderste stengelbladen zijn kort gestoeld , diep ingesneden- bogtig, de lobben gespitst en eenigzins grof getand; dc hoogere stengel- bladen zijn ongesteeld, stengomvattend , niet zeer bogtig, en dc bovenste slechts aan den voet op iedere zijde van 1 of 2 landen voorzien. Alle zijn langwerpig-eirond , tot 12 duim lang en 4 duim breed, spits, vlok¬ kig , zachtharig, kleverig, grijsgroen. Bij het droegen gaat er zooveel van hen 326 SOLANEAE. verloren , dat hunne witachtige middelrib alsdan op de ondervlakte sterk uitspringt; ook wordt daarbij hunne fraai groene kleur eenigzins vuiler, De onaangename, narkotische reuk vermindert eenigzins bij het droogen. Smaak bitter en scherp. In het extract des kruids vond lindbergson : Narkotisch, extractief beginsel. Geelbruin, bitterzoet extract- Gomachtige extractiefstof. Chlorpotassium- Bitteraarde. Ptantenvezel. Phosphorzure potasch- Zwavelzure potasch. Appelzure potasch. Later heeft geiger in deze gewigtige plant eene eigenaardige planten- basis, het hyosciamine , ontdekt, hetwelk haar specifiek werkzaam be¬ standdeel is. Verwisselingen : de bladen van Hyosciamus albus en Datura Stra- moniuin- b. Bilzenzaad. Seinen Hyosciaini. De rijpe zaden, welke in groot aantal in eene capsula operculata aan twee verdikte , van het tusschenschot eenigzins afstaande zaadkoeken hangen. — Zij zijn klein, niervormig, grijs, groevig-gestippeld , bijna reukloos, en van olieachtigen en onaangenaam bitteren en scherpen smaak. Zij bevatten volgens kirchhof : Vette olie met een weinig hars. 15,6 Narkotische stof j Extractiefstof met suiker ..  Volgens BRANDES Appelzuur hyosciamine Slijmsuiker .. spoor Appelzure kalkaarde ' . 6,3 Gom. 1,2 Appelzure bitteraarde , 1 ‘ ' Bassorine .... 2,4 Een ammoniazout 1 Zetmeel . . •. 1,5 Vette olie, in alkohol li gt oplosbaar . 10,6 Phytocolla. . • 3,4 j Vette olie, in alkohol moeijelijk oplos — Oplosbaar eiwit • 0,8  . . • . 3,0 Appelzure bitteraarde 0,2 Appelzure potasch i . 0,4 Phosphorzure kalkaarde^ ^ Zwavelzure potasch \ t l* * Phosphorz. bitteraarde) Phosphorzure potasch } Water. 24,1 Naderhand heeft geiger er als specifiek werkzaam bestanddeel eene SOLANEAE. 327 plantenbasis, het hyosciamine, in gevonden, en het hyosciamine van Bran¬ des als eene dwaling doen kennen. 2. Hyosciamus albus l. In Zuid-Europa, vooral in Griekenland cn Italië. — Mq- 188. P. II. 412. — Levert het Wit ßilzenkruid. Herba Hyosciami albi. De bladen. Zij zijn allen gesteeld , zeer wollig , stomplobbig en kleiner , dan die van Hyosciamus niger. ls in Griekenland zeer gebruikelijk. i . Datura. Doornappel. V. 1. 1. Datura Stramonium l. Stramonium vulgatum GäRTNER. Uit Oost-Indië door het Oosten bijna in geheel Europa , als ook in West-Indië en Noord-Amerika verspreid. — d. V. II. 285. Mq.. 189. P. II. 428. F. B. S. I. 196. F. B. II. 154. — Levert a. Doornappelkruid. Herba Stramonii. De in Junij en Julij ingezamelde bladen, waarvan 48 pond door uit- persing 97« pond sap leveren , waaruit men 1 pond extract verkrijgt. Zij zijn afwisselend, langgesteeld , breed-eirond, ongelijk bogtig-getand , gespitst, onbehaard, sterk geaderd, van boven donker-, van onderen bleekgroen. Zij rieken onaangenaam, verdoovend , en smaken zoutig, bitter, onaangenaam, promnitz vond er in: Hars 0,12 Eiwit 0,15 Groen zetmeel 0,64 Extractiefstof 0,60 Aardachtige zouten 0,23 Plantenvezel . . 5,15 Gom 0,58 Water 91,25 Later heeft geiger er eene plantenbasis, het daturine , in ontdekt. Ook beweert peschier er een eigenaardig zuur in gevonden te hebben. Verwisselingen: de bladen van Solanum nigrum en Chenopo- d i u m h y b r i d u m. b. Doornappel zaad. Semen Stramonii. De rijpe zaden, die zich in groote getale in de doosvruchten bevinden , welke zoo groot als walnoten , overal van doornachtige uitsteeksels voor¬ zien en van onderen vier- en van boven tweehokkig pijn. ZÜ hebben ongeveer de grootte van linzen, zijn niervormig , plat, fijn groevig-gestippeld , gerimpeld-bultig , bruinachtig-zwarl en inwendig wit. Zij rieken bij kneuzing onaangenaam en smaken olieachtig-bitter. Zij bevatten Volgens BRANDES : CORDIACEAE. — BORRAGINEAE. 328 Slijmsuiker . 0,80 Gomachtige extractiefstof 6,00 Gom met azijn-, en zout¬ zure potasch en kalk 7,90 Rassorine met aluinaarde en phosphorzuren kalk . 3,40 Houtvezel . 22,00 Phylocolla . 4,55 Oplosbaar eiwit . . , 1,90 Was } | Glutenoine .... 5,50 In aether onoplosbare hars 9,90 j Vliezige afscheiding .  later door geiger ontdekt. Des- zelfs hoeveelheid bedraagt volgens trommsdorff slechts y50 procent. De laatsigenoemde heeft ook in zaden , die hem slecht hoogst weinig da¬ turine leverden, eene andere, witte , krystalliserende plantcnbasis gevonden, welke hij stramoninc noemt. Verwisselingen • de zaden van Nigella sativa. Appelzuiir daturine . . 1,0 Appelzuur daturine Appelzure potasch Azijnzure potasch A ppelzurekalkaarde Vette olie ..... 13,85 Dikvloeibare vette olie 0,80 Boterachtig vet| Bladgroen . . 1,40 75. CORDIACEAE. Cordiace'én. s®. Cord ia. Cordie. V. 1. 1. Cordia Myxa l. [Gord. africana et o f f i c i n a 1 i s lam. Cord, d om e s t i c a roth. Cord, o b 1 i q u a willd.] In Oost-Indië , Arabië en Aegypte. — Mq. 184. — Levert de Zwarte Borstbessen. Mjxae s. Sebestenae. De rijpe vruchten. — Langwerpig-eironde, zwartachtige steenvruchten, wier sïijmachlig-zoet vruchtvlcesch , hetgeen bij het droogen sterk zamenkrimpt, eehe 3- tot 4hoekige , gladde, langwerpige, zeer harde noot omgeeft. — De vruchten der Cordia seb estena [Cordia j uglandifolia jacq.] , w'elke in Wcst-Indië te huis behoort, zijn peervormig en ook van een slijmerig-zoet vruchtvleesch voorzien, doch, zoo als het schijnt, nimmer hierheen verzonden. 76. BORRAGINEAE. Ruwbladigen. .'Bestanddeelen : zetmeel ; bassorine ; suiker; asparagine ; looizuur ; kleur¬ stoffen ; kiezelaarde. s%. Borrago. Bernogie. V. 1. 1. Borrago officinalis l. Dit het. Oosten in Duitsche tuinen overgeplant BORRAGINEAE. 329 en van daar verder verwilderd. — n. V. II. 296. Mq. 183. F. B. S. I. 174. — Levert het Bernagiekruid. Herba Borraginis. De bladen; stijfharig, gaafrandig, aan den rand golfvormig gebruld, gevvimperd ; de onderste zijn langgesteeld en omgekeerd-eirond , de bo¬ venste ongesteeld , langwerpig en bijna hartvormig. Zij rieken naar kom¬ kommer en smaken waterig, zoulachlig. — ln versehen toestand worden zij als salade gebruikt. De bloeijende plant bevat na het droogen volgens LAMPADIUS : Hars ) . . 5,2 Bladgroen j Oplosbaar eiwit. . . 1,0 Slijm. . . 29,1 Extracliefstof. . . 3,9 Houtvezel. . • 54,3 Azijnzure ammonia. . \ Azijnzure potasch . j Azynzure kalkaarde . ff Zwavelzure potasch. . \ 7,3 Salpeterzure potasch. I Chiorpotassium. . . I Phosphorzure kalkaarde/ Het uitgeperst en ingedroogd sap der bloeijende plant bevat volgens BRACONNOT : Stikstofhoudende zelfstandigheid. . 29,6 Appelzure (?) potasch . 25,0 Appelzure (?) kalkaarde. • • 1,1 Azijnzure potasch 2,3 Salpeter. . . . 1,1 Mucus .... 40,9 Bi, Pulmonaria- Longenliruid. V. 1. 1. Pulmonaria officinalis l. Door geheel Duitschland en andere deelen van Europa, in vochtige bossclicn. Ook in Nederland. — d- V. II. 294. Mq. i83. F. B. S. I. 174. F. B. IX. 645. — Levert het Gevlekt Longenkruid. Herba Pulmonariae maculatae. De bladen ; overal met korte en stijve haren bekleed, vanboven donker¬ groen en gewoonlijk witgroenachtig gevlekt , van onderen bleekgroen. De onderste zijn langgesteeld, smal gevleugeld, gaafrandig , gespitst en eirond, of langwerpig, of ovaal lancetvormig, doch de bovenste onge¬ steeld en eirondachtig. Zij zijn reukloos en smaken slijmerig , kruidach¬ tig, zamentrekkend. Verwisselingen .-Pulmonaria angustifolia- Hieracium murorum. 330 BORRAG INE AE. c. Symphytum. Smeer- of Waalwortel. V. 1. Symphytum officinale l. Op vochtige weilanden, langs slooten , be¬ ken, enz. — D. V. II. 294. M q. 182. F • B. S. 1. 174. F. B. III. 217. — Levert den Smeerwortel. Radix Consolidae majoris. De in den herfst ingezamelde wortel. Hij is penvormig, getakt, van boven ongeveer 1 vinger dik, uitwendig zwart, van binnen wit, vleezig, sappig. Bij het droogen wordt hij gerimpeld , inwendig geel-, hoornachtig , hard en digt. Jodium kleurt hem blaauw en ijzerchloride zwartgroen. Hij is reukloos, smaakt laf, zoetachtig, slijmerig, eenigzins zamentrekkend , en laat zich tot een slijm kaauwen. Door koking met water wordt er ~/ 5 van opgelost. Hij bevat •• Zetmeel. Suiker. j Bassorine. Asparagine. Looizuur. 1 Galnotenzuur. «1. Cynoglossum. Hondstong. V. 1. 1. Cynoglossum officinale l. Bijna door geheel Europa op puinhoopen , wegen , enz. — - Mq- 183. F. B. S. I. 172. F. B. I. 34. — Levert den Hondstongwortel . Radix Cynoglossi. De in de tweede lente ingezamelde wortel. Hij is veelhoofdig , van bo¬ ven tot 1 duim dik, zich penvormig versmallend, glad, meestal geheel eenvoudig , somwijlen van onderen in eenige takken verdeeld , en tot 1 1ji voetlang. Omstreeks tot op den bloeitijd is hij uitwendig bruinachlig-wit , van binnen wit, vleezig, sponsachtig, sappig. Op de dwarse doorsnede ontwaart men de vleezige schors met witte, stervormige houtbundels , en inwendig eene dikke, vleezig-sponsachtige , ronde kern, op de ge- heele oppervlakte voorzien van talrijke, witte stippen, d. i. de in de massa verspreide houtvezels. Later wordt de uitwendige epidermis van lieverlede bruin , de schors dunner en donkerder, en de kern dikker, vaster, onre¬ gelmatig gekarteld, ten laatste geheel wit en houtachtig, met stervormig geplaatste houtbundels en inwendig zeer los, poreus, zelfs geheel hol. Bij het droogen wordt hij overlangs gerimpeld en meestal gedraaid. De onaangename , schimmelige , narkotische reuk gaat bij het droogen bijna geheel verloren. Smaak laf, slijmerig, later onaangenaam- Bevat volgens CENEDELï.A ; BORRAGINEAE. 331 Vet en kleurstof.. Hars. . • Looistof. Extractiefstof Andere extractiefstof Gom. Pektinzuur • .. 2,08 2,07 9,00 8,03 5,00 9,00 lnuline . i ,02 Houtvezel. 36,00 Stikstofhoudende zelfstandigheid. 2,00 Zure , appelzure potasch. • • 3,08 Azijnzure kalkaarde . 1,06 Zuringzure kalkaarde .... 3,00 Water met eene riekende stof. . 10,00 Verwisselingen: de wortels van officinalis. Echium vulgare en Anchusa c. Echium. Slangenkop. V. 1. 1. Echium vulgare l. Op muren , puinhoopen , wegen , zandige en heuvel¬ achtige plaatsen, enz. — Mq. 184. FB.S.I- 176. F. B. III. 192. — Levert den Slangenkopwortel. Radix Echii s. Buglossi agrestis. De in den herfst ingezamelde wortel. Hij is rolrondachtig-penvormig , ongeveer 1 vinger dik, zeer lang, eenigzins getakt , rood of bruin en inwendig wit, digt of een weinig bladerig, reukloos en van slijmerigen smaak- f. Anchusa. Ossentong. V. 1. 1. Anchusa officinalis l. Op puinhoopen , wegen , steenachtige en drooge plaatsen , enz. — d. V. Iï. 298. Mq. 183. F . B. S. I. 172. F. B. IX. 647. — Levert den Ossentongwortel. Radix Buglossi. De wortel. Hij is dikwijls aan het boveneinde bijna 1 duim dik, bijna penvormig, getakt, uitwendig zwartbruin en inwendig wit en vleezig , wordt bij hel droogcn zeer rimpelig en poreus, bezit geenen reuk en smaakt slijmerig-zoet. — De bladen, Herba Buglossi, en bloemen, Flores Buglossi, zijn thans geheel in onbruik. g. Al kanna. Alkanna. V. 1. 1. Alkanna tinctoria tausch. Anchusa tinctoria l. In Grieken¬ land , Klein-Azië , Italië , Sicilië , enz. — d. V. II. 296. Mq. 182. P. II. 457. — Levert den Alkannaw ortet. Radix Alkannae. De wortel. Hij is veelhoofdig, rond, penvormig, en eenigzins met tak 332 B0RRAG1NEAE. ken en vezels bezet. Zijne schors is gerimpeld , donkerpaarschrood , week , zeer ligt breekbaar en beslaat uit schubachtige platen. De kern is vuil¬ wit, boulaebtig. Hij is reukloos en sm aak L slijmerig , eenigzins zamen- Irekkend. Bevat volgens john in De wortelschors : Roode barsachtige kleurstof. 5,50 Extracliefslof. .... 1,00 Gom. ; . 6,25 Exlractiefbezinksel . . . 65,00 Houtvezel ...... 18,00 De wortelkern Een weinig hars. Een weinig kleurstof. Gom. Extractiefstof- Houtvezel. In de asch des geheelen wortels , welke 5 proc. bedraagt : Koolzure potasch. Chlorpotassium- Zwavelzure potasch. Phosphorzure kalkaarde- Phosphorzure bitteraarde. Kiezelaarde. IJzerverzuursel. Phosphorzure potasch. Verwisselingen: met fernambuk gekleurde Radix Buglossi- [De wortel van Alkan na Mathioli taüsch-] la. Li thospe rmum. Parelkruid . V. I. 1. Lithosperwum officinale l. Bijna door geheel Duitschland op steen¬ achtige en zandige plaatsen. Ook in Nederland , enz. — Mq. 184. F. B. S. I. 172. — Levert het Parel - of Steenzaad. Semen Lithospermi s. Milii solis. De rijpe zaden. Het zijn kleine, eironde, parelkleurige, glanzende, harde caryopses , wier dunne schil eene olieachtige kern bekleedt. De schil . 47,78 Vezel, een weinig gips 32,64 bevat volgens biltz: Koolzure kalkaarde. Kiezelaarde . 19,58 Koolzure polasch. Charles LE HiuNTE verkreeg overeenkomstige resultaten , hoewel bij eene andere verhouding dezer beslanddeelen en daarenboven een weinig phos- phorzuren kalk vond. 33. C0NT0RTAE. GEDRAA1DBL0EM16EN. Familien: Loganieae. Gentianeae. Menyanthcae- Spigelia- ceae. A sclepiadeae. Apocyneae. Strychneae. GENTIANEAE. 333 77. GENTIANEAE. B itter kruidig en. Bestanddeelen: bittere sloffen; gentisine; gentianine; viscine. Gentiana. BitterworteL V. 2. 1. Gentiana lutea l. [Swertia lutea vest. Asterias lutea borkh.] Op de bergen en Voor- Alpen van Zuid-Duitschland en Zwi'.serland , op de Pyreneën, de Vogesen, in Dalmatië, Kroatië, enz. — d. V. 11. 301. Mq. 176. P. 11.472. — Levert den Roode Genliaanwortel. Radix Gentianae rubrae. De wortel , die eigenlijk slechts van éénjarige planten in den herfst wordt ingezameld. Onder de in den handel voorkomende wortels vindt men ook oudere en (om het droogen te bevorderen) gespletene exem¬ plaren. — De wortel is rond , gelakt , 1 tot 4 voet lang , van boven lot lVa duim dik en tot op het punt, waarvan de lakken ontspringen, fijn geringd, uitwendig lichtbruin en na het droogen , waarbij hij ineenkrimpt en golfvormig overlangs gerimpeld wordt , eenigzins donkerder bruin , in¬ wendig oranjegeel, na het droogen bruinachtig-geel en digt. De slerk gedroogde wortel is zeer barstig en gemakkelijk lot poeder te brengen. Hij is echter zoo hygroskopisch, dat men hem meestal week, buigzaam en taai vindt. De onaangename reuk, die aan den versehen wortel eigen is, wordt bij hel droogen zoet-, specerijachlig. De smaak is zoelachtig en dpn terstond sterk, doch zuiver bitter. Hij bevat volgens henry en CAVENTOU : Gentianine. Vlugtige, riekende stof. Onkrystalliseerbare suiker. Gom. Vogellijm. Groen vet- Bruin extract. Houtvezel. Het eigenlijk bitter bestanddeel is nog niet volkomen geïsoleerd, lecointe noemt het gentianine en het niet bitter gentianine van henry en caventou gentisine. Verwisselingen : de wortels van Atropa Belladonna, Veratrum album, [Aconitum Lycoctonum, Imperatoria Osthrutium,] en der volgende 3 G e n t i an a -soorten. 2. Gentiana punctata l. Pbeumonanthe punctata Schmidt. [Da- systephana punctata borkh.] Op de Alpen, Pyreneën en Sudeten. — D. V. II. 301. jVIq. 176. P. 11.474. — Hare wortel is aan den vorigen zeer gelijk en bijzonder bitter, doch uitwendig is hij grijsachlig-geel- bruin en inwendig geler- Men vindt hem vooral in de apotheken van 334 GENTÏANEAE. Moravië en Silezië onder den naam van Radix Gentianae rubra e. 3. Gentiana pannonica scopoli. Gentiana purpurea schrank. [Pneu- monanthe pannonica schmidt] In Tyrol, Oostenrijk, Hongarije, Bohemen , doch niet in Zwitserland. — d. V. II. 301. Mq. 176. P. II. 474. — Hare wortel bevindt zich in de apotheken van Oostenrijk en Beijcren on¬ der den naam van Radix Gentianae rubrae. Hij komt met dien van Gentiana lutea zeer overeen, doch is hoogst bitter , donkerder bruin, niet geringd en sterker overlangs gerimpeld. 4. Gentiana purpureae l. [Goilantha purpurea borkh.] Zeer alge¬ meen in Zwitserland, doch ook in Opper-ltalië, Noorwegen en op de Pyreneën. — d. V. 11. 301. Mq. 176, P. II. 474. — Hare wortel, Radix Gentianae purpureae, is veelhoofdig , gerimpeld , geschubd, inwendig donkerbruin, dunner en bitterder, dan die van Gentiana lutea. Hij wordt voornamelijk in Zwitserland gebruikt. Hoewel de wortels van Gentiana punctata, G. pannonica en G. purpurea inzonderheid in hun vaderland gebruikt worden, vindt men hen echter nu eens meer , dan weder minder onder de eigenlijk ofïi- cinele wmrtels van Gentiana lutea, zoo als zich deze in den handel voordoen, bijgemengd. Zoo zij zich al door de opgegevene uitwendige ken- teekenen en daardoor, dat zij meestal kleiner zijn, laten onderscheiden, zullen zij echter in bestanddeelen en bij gevolg ook in werkingen niet wezenlijk verschillen. 5. Gentiana cruciata l. [Ericoila cruciata borkh.] Door bijna ge¬ heel Europa op gebergten , langs boschkanten , op drooge weilanden. — Mq. 177. F. B. S. I. 214- — Levert den Kruisbladige Gentiaanwortel. Radix Gentianae cmciatae. Veelhoofdige , ongeveer 1 voet lange en 1 vinger dikke wortelstukken. Zij zijn uitwendig lichtbruinrood en inwendig vuilgeel ; bij het droogen worden zij overlangs gerimpeld. In de kleur, reuk, smaak, alsook inde weekheid bij het buigen en drukken komen zij met den gewonen genti¬ aanwortel zeer overeen , doch zij zijn er door eene grootere vast- en taai¬ heid van onderscheiden. Zij waren reeds in vroegere tijden tegen den beet van vergiftige slangen en dolle honden in gebruik, en zij zijn in 1840 weder door lalie als een zeker middel tegen hondsdolheid aanbevolen. 6. Gentiana Chirayita roxb- Causarra Chirayita lam. et r. br. [Henricea pharmacearcha lrmairr.] Op de bergen van Oost-Indië GENTIANEAE. 335 en Aegypte. — P. II. 478 (aldaar Agathotes Chirayta don. genoemd.) — Levert de Chirayitastengels. Stipites Chirayitae. De stengels met overblijfselen van het bovenst gedeelte der wortels. Zij worden in Oost-Indië zeer boog geschat en veel gebruikt. — De sten¬ gels zijn tot 6 duim lang, zoo dik als penneschachten , roodachlig , knob¬ belig , inwendig met een wit merg gevuld , en hoogst bitter van smaak. — Bevatten volgens BOUTRON-CHARLARD : Eene harsachtige stof. Eene bruine, bittere slof. Gele kleurstof. Appelzure potasch. Zwavelzure potasch. Chlorpotassium. Phosphorzure kalkaarde. IJzerverzuursel. lassaigne en boissel: Bittere , donkergele stof. Bruinachlig-gele kleurstof. Hars. Gom. Appelzuur. Appelzure potasch. Mineraalzouten. Kiezelaarde. IJzerverzuursel. Het chirayitine , hetgeen gezegd werd door mowbray daaruit bereid te zijn en hetwelk als zwavelzuur zout in den handel is gebragt , is volgens Schweitzer slechts chinine en niet in de chirayitastengels voorhanden. Iï. Erythraea. Duizendguldenhruid. V. 1. 1. Erythraca Ccntaurium pers. Gentiana Cent. l. Chironia Cent. wiLLD. Bijna door geheel Europa, vooral in bosschen. — d. V. II. 304. M o. 177. P. II. 480. F. B . S. I. 212. F. B. VIL 501 . — Levert het Duizendguldenhruid . Herba Centaurii minoris. De bloeijende toppen. Zij verliezen bij het droogen Va aan gcwigl , en 10 pond gedroogd kruid leveren ongeveer 3(/2 pond extract. De stengel scherp vierkant, tot 2 voet hoog, eerst bovenwaarts eenigzins getakt, onbehaard. Hij draagt tegenoverstaande , ongesteelde, onbehaarde bla¬ den , waarvan de onderste eirond en stomp zijn, doch de bovenste lang- zamtrhand smaller, spitseren ten laatste bijna lijnvormig worden. De fraai roode, zelden witte bloemen vormen aan de toppen der hoofd- en zijsten- gels onvolkomcne , driedeelige bloemtuilen. Reukloos. Smaak zeer bitter. — DüLONG beweert er eene plantenhasis , die hij ccntaurine noemt, in ontdekt te hebben — ? MENYANTHEAE. 33b Verwisselingen: Erythraea pulchella. E. linariaefol i a. Silene a r me ria. e. Chironia. Chironie. Y. 1. Bittere stof. Gom- Chlorophyllum. Bittere hars. Zetmeel. Houtvezel. 1. Chironia chilensis willd. Erythraea Cachen-Laguen pers- In Chili. — Levert het in nieuwere tijden uit Valparaiso gekomen Chilesisch Chironskruid. Herba Cachen-Laguen. De lancetvormige , onbehaarde , niet geaderde bladen met de bloeijende toppen. De stengel is rond , driedeelig getakt, de bloemen rozenrood. Ts reukloos en smaakt bitter. Bevat volgens bley: Looizuur- Zouten- Deze plant komt volgens schultz en meer anderen in werking met de vorige zoodanig overeen , dat zij niet alleen dezelfde bestanddeelen schijnt te bevatten , maar ook voor ons geheel overtollig is. 78. MENYANTHEAE. Ruig h lo emig en. a. Menyanthes. Ruigbloem of Drieblad. V. 1. 1. Menyanthes trifoliata l. Overal in Noord el ijk- Europa, ook in Azië en Noord-Amerika — d. V- II. 303. Mq. 178. P. II. 4SI- F. B ■ S. I- 180. F. B. I. 2. — Levert het Water- of Vezelig Drieblad. Herba Trifolii fibrini. De in Mei en Julij ingezamelde bladen. Zij zijn drietallig aan den top van eencn langen, uit den wortel ontspringenden bladsteel geplaatst, ellips¬ vormig of omgekeerd-eirond , stomp, gaafrandig of eenigzins uitgeschulpt- gekarteld , onbehaard, bleekgroen en sappig. Zij bezitten geenen reuk, doch eenen sterken , voortdurend bitteren smaak, trommsdorff vond in het uitgeperst sap : Extractieve bittere stof (menyanthine). In water en alkohol oplosbare stof- Inuline (menyanthine). Azijnzure potasch. Brandes trachtte het bitter bestanddeel zuiverder te bereiden , en hij verkreeg het als eene witte of geelwitte, doorschijnende massa, welke hij menyanthine noemde. Gom. Eiwit. Bladgroen. Appelzuur- SPIGELIACEAE. 337 79. SPIGELIACEAE. Spie gels kruidigen. sa. Spigelia. Spiegelskruid. V. 1.* 1. Spigelia Anthelmia l. In Brazilië , Cayenne , op de Antilles en Mar¬ tinique. — D. V. II. 303. Mq. 178. P. II. 483 (aldaar Sp. anthel mi n tica genoemd). — Levert a. Braziliaansche SpiegelsworteL Radix Spigeliae Anthelmiae. De wortel; vezelig, behaard, uitwendig zwartachtig, inwendig wit, on¬ aangenaam van reuk en bitter van smaak. Bevat volgens ricord-madianna : Koolzure potasch. Zwavelzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Bruine extracüefstof. Spigeline. Gom. Galnolenzuur. Stearine- Eiwit. Chlorpotassium. Was. IJzerverzuursel. Chlorkalcium. Hars. Kiezelaarde. Houtvezel. b. Braziliaansch Spiegelskruid. Herba Spigeliae Anthelmiae. De bladen; zij zijn eirond-langwerpig , gaafrandig , onbehaard ; de on¬ derste gesteeld en tegenovergesteld ; de bovenste ongesteeld en viertal lig aan den top des stengels geplaatst. Zij rieken onaangenaam en smaken onaangenaam-bitter. Bevatten volgens ricord-madianna : Spigeline. (?) Was. Aetherische olie. Stearine- Chlorophyllum- Slijm. Houtvezel. Galnolenzuur. Potaschzoulen van kool- en zoutzuur. Kalkzouten van kool- en phosphorzuur. Kiezelaarde. IJzeroxyde. 2. Spigelia marylandica l. In Noord-Amerika, — d. V. II. 303. 178. P. II. 483. — Levert a. Marylandsche SpiegelsworteL Radix Spigeliae Marylandicae. De wortelstok ; dun , kort , rolrondachtig , overal met draadvormige , ineen- geweven-getakte , donkerbruine vezels bezet. Reuk zeer onaangenaam. Smaak zoulig-bitter. Bevat volgens wackenroder : Vette olie . spoor. Eigenaardige, bittere, walging verwekkende , scherpe stof. 4,89 Scherpe, walging verwekkende hars met een weinig olie. 3,13 Eigendommelijke looistof . 10,36 Houtvezel . . 82,69 338 A SC LE PI ADE AE. b. Marylandsch Spiegelskruid, Herba Spigeliae Marylandicae. De bladen ; tegenovergesteld , eirond-lancetvormig , gaafrandig , onbe¬ haard , gespitst. Zij riehen onaangenaam en smaken onaangenaam-bitter. Bevatten volgens wackenroder: Eigenaardige looistof . . 17,20 Eigendommelijke hars . 0,50 Hars met chlorophyllum. 2,40 Myricine. . . . • . 0,30 Plantenvezel . .. Chlorpotassium ) Appel zu re potasch) Appelzure kalkaarde. 75,20 2,10 4,20 feneulle vond er ook aetherische olie, slijmsuiker, eiwit en galnoten- zuur in. Gewoonlijk komt de geheele plant in den handel voor, en be¬ halve , dat de genoemde geneesmiddelen van beide Spigelia -soorten onderling verwisseld worden, zou er zich ook wel de wortel van Zi nn ia m u lti flora onder bevinden. 80. ASCLEPIADEAE. Zijdekruidigen. a. Cynanchum. Engbloein of Hondsworger. V. 2. 1. Cynanch urn Vincetoxicum pers. A s cl epi as Vincetoxicum l. Zeer algemeen op de bergen van Duitschland ; ook in Nederland en andere deelen van Europa. — d. V. 11.306. Mq. 171. F. B. S. I. 212. — Le¬ vert den Zwaluwwortel. Radix Vincetoxici s. Hirundinariae. De in het voorjaar of in den herfst ingezamelde wortel van oudere plan¬ ten. — De wortelstok rolrondachtig , 2 tot 3 duim lang , ongeveer zoo dik als eene penneschacht , knobbelig , horizontaal , overal bekleed met witte, gladde, vleezige vezels, welke dikwijls 1 voel lang, na het droo- gen geelachtig en zeer barstig zijn. De wortel uit den handel vormt meestal veelhoofdige vlechten , die uit verscheidene exemplaren gevormd zijn. De onaangename reuk wordt bij het droogen zwakker. Smaak onaangenaam en scherp. Bevat volgens feneulle: Eigenaardige, braking verwekkende stof. Wasachtig vet. Sporen eener aetherische olie. Harsachtige stof. Appelzure potasch en kalkaarde. Zuringzure kalkaarde. Zwavelzure potasch. Koolzure kalkaarde. Phosphorzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Zetmeel- Gom. Pektinzuur- Chlorpotassium. Houtvezel. APOCYNEAE. h. H eraidesmus. Half band. V. 2. 1. Hemidesmus Indiens r. brown. Pcriploca indica l. Op Ceylon. — P. II. 480. — Levert de O ost-indische Sassaparille. Radix Sassaparillae Orientalis. De wortel, dien wij in nieuwere tijden, meestal onder den naam van Nannary wortel , Radix Nan nary, ontvangen hebben. Hij is lang , zoo dik als eene penneschacht en dikker, wordt langzamerhand dunner, is onge¬ lijk gebogen , hard , van onregelmatig overlangsche rimpels voorzien , en vertoont , even als de ipeeacuanha , dwarse barsten , die zich tot op de houtachtige kern uitstrekken. Op de dunne , zuiver bruine opperhuid volgt eene dikke, vaste , geelgrijze , harsachtige schorszelfstandigheid en in het midden eene houtachtige, bruingele kern, wier peripherie lijn poreus is. Deze deelen zijn vrij naauw met elkander verbonden. Reuk specerij ig, sassafrasachtig. Smaak specerij-, bitterachtig. — garden heeft er een kristalliserend , vlugtig zuur in gevonden, hetwelk hij acidum s m ila spericum noemt, welke benaming echter volstrekt dient veran¬ derd te worden , daar de wortel niet van Smilax aspera afkomstig is. [Te regt wordt het daarom bij pereira t. a. p. als acidum hemi- desmicum vermeld. Over Secamone aegyptiaca r. brown en Cynanchum mons- peliacum r. br. , mede tot deze familie behoorende , is reeds vroeger (bl. 315 en 316) gesproken.] 81. APOCYNEAE. Hondskoolachtigen. Bestanddeelen : scherpe, narkotisch-vergiftige stoffen: apocynine ; har¬ sen; looizuur; kaoutchouk ; indigo; aetherische olie ; kamforiden ; hen- zoëzuur. ». Yin ca. Maagdenpalm. V. 1. 1. Vinca minor l. Zeer algemeen op schaduwrijke, stecnachtigc plaat¬ sen. — Mq. 17 4. F. B. S. I. 210. F. B ■ VI. 479- — Levert den Kleine M aagdenpalm . Herba Yincae pervincae. De bladen ; gesteeld , tot 2 duim lang en Va duim breed , onbehaard , glanzend , gaafrandig. Zij zijn reukloos , doch smaken zeer bitter en wrang. 2. Vinca major l. In Zuid-Europa , Oostenrijk, Engeland, Zwitserland, en bij ons in tuinen. — Mq. 174. — Levert den 340 APOCYNEAE Groote Maagdenpalm . Herba 1 ineae pervineae latifoliae. De bladen; breed-eirond , onbehaard, glanzend, in jeugdigen toestand eenigzins gewimperd- Zij rieken en smaken even als de vorigen. fo. Apo cynnm. Hondskoot. V . 1. 1. Apocynum cannabinum, l. In Noord-Amerika. — Levert den Hennepachtige Hondskoohv ortet. Radix Apocyni cannabini. De kruipende , soms gedraaide wortel. Het buitenst schorsgedeelte is bruin of roodachtig , heeft eenen onaangenamen reuk en hoogst bitteren onaangenamen smaak- De inwendige houtachiige kern is bleekgeel , reuk¬ loos , doch zeer bitter. Bevat volgens griscon : Apocynine. Hars- | Zetmeel. Kaoutchouk- Kleurstof Looistof. ' Was. Gom. Houtvezel. Water. ©. Alyxia. Alyxie. Y. 2. 1. Alyxia Reinwardtii blüme- Alyxia aromatica beinwardt- [A- lyxia stellata roxb.] Op Java en Amboina. — Mq. 179. — Levert de Specerij achtige Alyxiënschors. Cortex Alyxiae aromaticae. Brooze stukken schors ; 3 tot 6 duim lang , 1 lot 1 */2 lijn dik , van de opperhuid ontdaan, glad, geelachtig, inwendig donkerder. Zij zijn tot pij¬ pen van de dikte eens pinks zamengerold en op de ondervlakle meestal met een wit , bijzonder los weefsel van stearoplenon (alyxie-kamfer) be¬ dekt. Zij rieken even als tonkaboonen specerijachlig en smaken bitter, eenigzins specerijig. Hare infusie , welke op een heet kinadecoct gelijkt , wordt door braakwijnsteen , kalkvvater , barijtwater, dierlijke lijm en alkohol niet veranderd, doch door ijzerzoulen , loodsuiker en een af¬ treksel van galnoten troebel gemaakt of neergeslagen- Zij bevat volgens NEES VON ESEN BECK .* Een riekend beginsel. Gele , onaangenaam bittere en eenigzins scherpe hars- Bittere exlracticfstof- Gekleurde , gomachtige extractiefstof. 