Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
750 - ALGEMEENE GESCHIEDENIS TEES en Groningen, die den Gecommitteerden dadelijk hun paspoort gegeven wenschten te zien, maar ook aan den Prins, die zich tegenover CHARNACE zoo goed als verbonden had, dat de tegenwoordigheid der Brabantsche Heren niet langer zou geduld worden, Met dien Franschen Gezant was Zijne Excellentie alstoen op den besten voet, en gene тесі dat besluit aan den invloed van een viertal leden der Hollandsche Staten, en daaronder bepaaldelijk aan den Raadpensionaris. Ging de Koning van Frankrijk oprecht met hem om, dus verzekerde de Prins aan СНАВМАСЕ, en ondersteunde hij hem па behooren, dan zou hij dezen tegenstand wel weten te breken. Niettemin deinsde hi alsnog terug voor eene plechtige verklaring van zijn persoonlijk gevoelen tegenover de Staten ‘van Holland, iets waartoe sommeLsniskK, 200 hij crARNACÉ ten dezen niet miskid heeft, Zijne Excellentie gaarne zou hebben zien besluiten 1. De wijze op welke de Gecommitteerden van de andere zijde de boodschap der Staten- Generaal opnamen, getuigde van moedeloosheid. Zij antwoordden, dat Hun Hoog Хо genden groot gelijk hadden; zij zelven, voegden zij er by, wisten waarlijk niet, w: - de oorzaak was, dat zij, in weerwil van hum gedurig schrijven, uit Brussel niets zagen opdagen. Alleenlijk was hun het verzoek toegekomen, om zich hun verblijf alhier niet al te zeer te laten verdrieten, en daarbij de mededeeling, dat de Infante zich onlangs had uitgelaten, dat de Koning tegenwoordig meer dan ooit te voren tot vrede- handeling was genegen ?. Frankrijk scheen niet te willen begrijpen, dat aan de zaak der onderhandeling пе! de Brabanders nog geen eind was gemaakt. Althans saucy verscheen den 7% derzelide maand voor de Staten om hun dank te zeggen, dat zij die onderhandeling alsnu ten eenenmale hadden afgebroken. Hij sprak zoo op grond van een schrijven, vóór twee maanden door de Staten aan LANGERAK gericht. Doch de Staten wilden zich zulk eere verklaring hunner woorden niet opgedrongen zien, en lichtten den Ambassadeur nader omtrent hunne ware meening in 8, е Toen de zes weken, welke den Gecommitteerden van de andere zijde gesteld waren, ten einde spoedden, verzocht cuannack bij de Staten-Generaal gehoor. Hiertoe zou bi eene bepaalde zending en hoedanigheid van zijn Hof behoefd hebben, welke hij Wot dusverre niet ontvangen had. Derhalve bepaalde men zich, door eene Commissie te Ше vernemen, wat hij te zeggen had. Het bestond in heftige klachten, dat hy nog aligd geen antwoord had gekregen op zijnen voorslag van alliantie, eene zaak, waarin 14 ons, zeide hij, voegde, naar 5 Konings gunstige beschikking te dingen, en niet omge keerd. Hiermede (betuigde hij) werd °з Konings waardigheid gekwetst. Slechts zijne belang- 1 Notulen enz. 8 Oct. 1633. Archiv. de la Mais d’Or. р. 39—41. 2 Notulen enz. 11 Oct. 1633. з Notulen enz. 1 Oct. 1633. Resol. Stat.-Gen. 17, 18 Oct. 1033. 4 » ТЕС Recklohen seulpa. ALGEMEENE GESCHIEDENIS.. eee mann 4 Е т — —* ь” +: қ? .% — ӘӘЕГЕБІРІРЕЕЕІ pelt perp peers ІІІ  VADERLANDS. | ЕС stelling in onzen Staat en in het lot der bondgenooten іп Duitschland maakte, dat hij 1680 van zich kon verkrijgen, hier langer op.antwoord te wachten. Ook wilde hij gelooven, 1084. dat dit dralen zijn oorzaak vond in onzen regeringsvorm en іп overgroote bedachtzaamheid. Wel waren er eenigen onder de Staatsleden verblind door bijzondere belangen of door снавмасё laat eene ijdele hoop op rust; maar ongelijk veel meer, еп dat wel de besten onder hen, ig betreurden die verblinding als eene ramp en laakten Ше kwaadwilligheid. Derhalve zou Staatslieden. hy nog eenige dagen geduld oefenen; maar legen dat die verloopen zouden zijn, ver- __zocht hij een bepaald antwoord. Zijn voorslag zou thans wel aan allen bekend wezen: immers was die zelfs te Brussel ruchtbaar geworden. De personen , welke deze mededeeling aan den vijand op hun geweten hadden, moesten, zulks verlangde hij, opgespoord en gestraft worden: ѕіорі er een Franschman schuldig aan, zoo zou de Koning hem voor- | beeldig tuchtigen. — Deze bitse rede besloot cRARNAGÉ evenwel met eene beleefde wending, en tevens overhandigde hij alsnu, om meer openbaar te ‘kunnen onderhandelen, zijne geloofsbrieven, reeds van den 12den Januarij van dit jaar (1655) gedagteekend 1, Tegelijker tijd hadden de overgebleven Gecommitteerden antwoord gekregen. Pauw, beseffende, dat men slechts naar een voorwendsel uitzag om hem wegens Spaansch- gezindheid in staat van beschuldiging te stellen #, wilde hen niet hooren, zonder daartoe eerst gemachtigd te zijn. Hunne mededeeling behelsde, dat op ons ulti- matum paar Spanje geschreven was. Op dit schrijven echter was nog geen ant- woord ingekomen, tol leedwezen der Regering en der Staten te Brussel, die steeds begeerden aan de Nederlanden rust te geven. Alsnu was de Hertog van левѕснот (den arrscuors ver- . . . trek naar Spanje. 16den November) naar Spanje op reis gegaan, om den Koning met den staat der onder- | handelingen bekend te maken. Op dezen grond verzocht men uitstel van onze eind- beslissing. Ten slotte verklaarden de Gecommitteerden, dat het aan de zijde hunner. lastgevers niet haperde, als die steeds bleven wenschen, dat de onderhandeling tot een goed eind mocht komen. — Hierop besloten de Staten-Generaal vooralsnog niets bepaalds : alleenlijk lieten zij onderzoeken, of het werkelijk zoo was, als men vermoedde, dat er, | namelijk, eenige tegenstrijdigheid bestond tusschen de schriftelijke en de mondelinge ver- klaringen der Gecommitteerden 8, Doch geene voorwendselen om de zaak slepend te houden kwamen er meer te pas op het bericht, den den December aan de Staten mede- gedeeld, dat de Aartshertogin ISABELLA CLARA EUGENIA, Ор zevenenzestigjarigen leeftijd Overlijden van ten gevolge eener verkoudheid, die zij zieh by de vervulling van eenen godsdienstplicht dee fante таа op den hals had gehaald, overleden was, De edele vrouw, wier deugden om strijd werden geprezen, zag bij haar verscheiden de hoop op de bevrediging der Nederlanden zoo verre van verwezenlijkt als immer te voren. Пе voldoening van haren: onderdanen 1 Notulen enz. 18, 19 Nov. 1633. 2 Archiv. de la Mais. d’Or. t. a. pl. p. 43. 3 Notulen enz. 19, 21, 22, 23, 25 Nov. 1633. 92% ~ 752 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ИВЕ 1680— datgene verleend te hebben, wat zij hun het liefst gegund had, was haar derhalve niet 164. geschonken. Ook voor haar, als voor die allen, welke haar sedert de onlusten in de Nederlanden te Brussel voorgegaan waren, was dat bewind eene bron van angst en zorgen geweest. | | Op: het vernemen van de aankondiging van dit overlijden deed de President der Staten-Generaal, de Heer var nanpwisx, het voorstel om den Brabantschen Heren aan te zeggen, dat met deze gebeurtenis de machtiging, hun door hare Hoogheid, op grond van ’s Konings ргосигаце van het jaar 1629, gegeven, kwam te vervallen. Voorls zou men hun voorhouden, hoe er thans een einde te wachten was van die matiging, welke de goede hoedanigheden en deugden der Prinses hadden weten in acht te doen nemen,. waar de aard der Spanjaarden, nu zoo lang reeds gebleken, niets dan roekelooze hard- heid en wreedheid zou medegebracht hebben. Thans zou waarschijnlijk een Spaansche Goeverneur over de Zuid-Nederlanders worden gesteld, die ze niet met zachtheid regeren zou. Derhalve was het hun geraden in overweging te nemen, wat hun alsnu te doen stond. Op dezen grond zouden de Gecommitteerden eenen uit hun midden naar de Staten te Brussel kunnen zenden om met hen te raadplegen en hun te verzekeren, dat Hun Hoog Mogenden, als: goede Nederlanders, naar bevind van zaken zeer gaarne hunne welwillendheid zouden betoonen 1, — De strekking van dit voorstel was om te beproe- ven, of de schrik voor het harde Spaansche bewind de Zuidelijken alsnog. zou bewegen om zich thans ten minste zelfstandig te gedragen, zich van Spanje onafhankelijk en met ons gemecne zaak te maken. Zoo zou de vrede onverwacht weder nader gebracht en de vervulling van den wensch, in onze manifesten van het vorige jaar uitgedrukt, weder waarschijnlijker zijn geworden. Geen wonder dat op een voorstel, zoo gewichtig, geen dadelijk besluit genomen werd. Maar spoedig was de meerderheid het eens, da! men die proef niet zou nemen, maar van de gelegenheid gebruik zou maken om aan Die van де an- de onderhandelaars hun afscheid te geven. Tegen de slem van Holland en Overijsel dere zijde krijgen werd, met goedvinden van den Prins, in de vergadering tegenwoordig, de Griffier gelast om een ontwerp van afscheid te stellen. DES VADERLANDS. | 755 bekomen zouden hebben, zouden Hun Hoog Mogenden niet nalaten zich tot voortzetting van de aangevangen handeling zoodanig. te verklaren, als tot staking van den oorlog noodig zijn zou, — Hiermede werd de hoop op eene hervatting der onderhandelingen niet afgesneden; maar niettemin werd niet onduidelijk te kennen gegeven, dat tot nu toe nog niets degelijks was tot stand gebracht en dat de aanvang van nieuwe onder- handelingen van de andere zijde zou moeten komen. Toch mishaagde deze acte aan de Provinciën Zeeland, Friesland en Groningen, die de Brabantsche Heren zonder plichtplegingen of ten minste zonder gewag van mogelijke hervatting der onderhandelingen weggezonden wilden zien. — De Gecommitteerden van de andere zijde namen de acte aan, maar zeiden daarbij, dat zij steeds oprecht en ook de Staten te Brussel ter goeder trouw geweest waren. Zulks bleek nog daaruit, dat de Hertog van agascuor bereid was bevonden om, hoezeer ongesteld, in dit saizoen naar Spanje te verlrekken, waar hij aangenaam zou zijn en vele moeijelgkheden uit den weg ruimen zou. Ten slotte verzochten zij nog eenige weinige dagen hier te mogen blijven, daar zij uit Amsterdam geld wachtten: intusschen zouden zij de acte naar Brussel opzenden, om daarop de meening der Staten, aldaar vergaderd, te verslaan. — Zonder zich over dit voornemen uit te laten, vergunden Hun Hoog Mogenden hun nog lien dagen. — Nog vóórdat men te Brussel van de acte van afscheid kennis kon bekomen hebben, werd in een schrijven , van daar aan den Prins gericht, hoog opgegeven van de neiging, die er “bestaan zou om zich tot vrije Staten te maken, en dat wel voornamelijk met aansluiting aan Frankrijk. Ор de mededeeliny van dezen brief lieten de Staten den Prins verzoeken, СНАВМАСЕ te polsen omtrent hetgeen in deze zaak van Frankrijk le wachten was. — Weinige dagen later kwam een antwoord van de Staten van Brussel op de acte van afscheid. In dit antwoord bevestigden zij wat hunne Gecommitteerden alhier van hunne oprechtheid en van de strekking van AERSGHOTS ondernomen reize gezegd haddeh. Zij betreurden mits- dien, dat de Staten-Generaal goed gevonden hadden de onderhandeling te staken, te meer omdat men op goeden grond hopen mocht, dat men binnen zeer korten tyd de goede uitwerking van des Hertogs onderhandeling vernemen zou. — Na de ontvangst van dit bescheid verklaarden de vier nog. overgebleven Gecommitteerden, dat hun thans niets meer overschoot, dan hun afscheid van Hun Hoog Mogenden te nemen. Daarloe ver- schenen zij den 26%e2 December (1635) ter vergadering. Еркінккв voerde het woord. Het was hun leed, zeide hij, dat de handeling vruchteloos was afgeloopen. Thans gingen zij naar Brussel tot hunne medegedeputeerden om de zaak te helpen bevorderen ‘en op beteren voet te brengen; doch niet zonder Hun Hoog Mogenden іе bedanken, voor al de eer, vriendschap en goede bejegening, hun bewezen. De President der Staten- Generaal (het was de Heer р1.008 van TIENHOVEN, Gedeputeerde van Utrecht) antwoordde, dat van onze zijde genoeg gebleken was, hoc gaarne wij eene uitkomst uit den oorlog hadden gevonden. Doch daar God Almachtig dit nog niet geliefd had te verleenen, 1830-- 1634. 1630 1684. 754 ALGEMEENE GESCHIEDENIS engen zoo zouden wij Hem bidden onze wapenen te zegenen, totdat men tot een gelukkig uiteinde van den oorlog gekomen zou zijn. — Met dezen slechten troost gingen de Gecommitteerden henen 1, Na hun vertrek scheen het verdrag met Frankrijk nu dadelijk zijn beslag te moeten Holland ver- krijgen. Doch deze zaak vlotte nog in geenen deele, en de reden was deze, dat Hol- langt waarborgen alvorens in eene alliantie Frankrijk te tre- den. land zich tegen alle mogelijke uitkomsten nog geene genoegzame waarborgen voor het behoud harer zelfstandigheid en der eigenaardigheid van haar bestaan gegeven achtte. Nadat Holland de krijgsondernemingen van den zomer met haar krediet en rijkelijke geldtoezendingen getrouw gesteund had $, herinnerde deze Provincie in het najaar op krach- tige wijze, dat nog altijd de voorwaarde, bij de aanvaarding der verplichting tot het dragen der kosten van den oorlog te lande door haar gesteld, niet was vervuld, en de Pro vincién de sommen, die zij aan de Admiraliteiten schuldig waren, nog niet voldaan hadden. Weder begon zij te spreken van het inhouden van hare quote voor den land- oorlog, ten einde dat bedrag aan de zeezaken te besteden 3. Deze klacht beduidde, dat zij steeds niet onvoorwaardelijk dacht toe-te stemmen in het sluiten van het nader verdrag met Frankrijk, waaruit een nieuwe veldtocht in het volgende jaar volgen moest Toestand der Dat de Provincie niet zonder reden klaagde over onvervuld gebleven behoeften der zeezaken, Admiraliteiten, kon de geschiedenis van het zeewezen in het nu bijna ten einde ge- loopen jaar bewijzen. In de maanden Februarij en April (1635) deed de vijand den onzen op zee weder zware verliezen ondergaan, en de Luitenant-Admiraal vax nor had, én toen én ook later, op verre па zoo veel schepen niet beschikbaar, als men gemeend had; ja, in de maand April was de Admiraliteit van het Noorderkwartier op het punt om den Vice-Admiraal qvasr en den Kapitein KLAAS Janssen, elk met zin schip, af te danken wegens gebrek aan geld <, Het is echter waar, dat de ondene- mingsgeest en de sloulmoedigheid der bijzondere personen het land met nieuwe inspan- ning ter bestrijding van den vijand ter zijde stond. De dienst van de Directie tot ver- sterking van de convooijen naar de Oostzee en Noorwegen werd nog voor dit zomer- saizoen aangehouden 5, en de Zeeuwsche kaapvaarders, Nieuwe Geuzen genaamd, rus: 1 Notulen enz., 5, 7, 8,9, 10, 16, 17, 23, 26 Dec. 1633. Gedurende het verblijf der bra- banteche Gecommitteerden hadden de aanzienlijksten onder hen van de gelegenheid gebruik ge- maakt om zich te voorzien van allerlei materialen en voorwerpen van gemak, weelde en kust Zoo voerde, bij voorbeeld, de Aartsbisschop schilderijen, de Hertog van дказснот 200 огапјер- pelboomen uit (Resol. Stat.-Gen. 21 Mei, 1633). 2 Resol. Stat.-Gen. 21 Mei; 1, 2 Junij, 1638. 3 Безді. Stat-Gen. 28 Oct., 1633. Resol, Holl. Ы. 533; 25, 27, 28 Mei, 1633. 4 Resol. Stat.-Gen. 22, 25 Jan.; 3, 10, 23, 28 Febr.; 15, 21 April; 16, 18 Junij, 16% 5 Resol. Stat.-Gen. 25 Maart, 1633. DES VADERLANDS. 755 наанаа ten schip ор schip uit еп behaalden zoo menigen prijs ар den vijand, dat het Land 1030-- verlegen was om al de uitgeloofde premién te betalen і, Maar met dit al werd in 104. den zomer door de aanstaande terugkomst уап еепіре galjoenen uit Spanje groote һе- zorgdheid gewekt, daar zij zich stonden te vereenigen met een groot aantal koning- schepen, welke, niet zonder dat de commandeur cLevrer, die zulks had moeten be- letten, van -gebrek aan waakzaamheid verdacht werd 2, uit de Vlaamsche havens uit- geloopen waren. Bovendien moest men de Engelschen in het oog houden, die soldaten, in Jerland voorde dienst des Konings van Spanje geworven, naar Vlaanderen over- voerden 8. Pas had de Admiraliteit van Amsterdam verklaard, noodzakelijk gelden boven haar gewone inkomen te behoeven *, toen Holland met de zoo even vermelde verma- ning optrad, en daar nu ook de Admiraliteit van Rotterdam klaagde hare taak be- zwaarljk te kunnen blijven vervullen wegens wanbetaling van Gelderland, Utrecht, Friesland en Overijsel, smeekten de Staten-Generaal die Provinciën, »de hand over het hart te willen leggen” en hare achterstallen, volgens de plechtige besluiten in het voorjaar genomen, te voldoen: anders voegden zij er bij, zou Holland hare quote ten behoeve van de landmacht inhouden 5. Reeds was ег dan ook sprake van het afdanken van eenige troepen. De Prins scheen Егін sprake dit niet te wraken; doch zijne bedoeling daarbij was om, op het dringend verzoek van troepen. van den Zweedschen Gezant 6, de soldaten, dus uit onze dienst ontslagen, naar Duitsch- land te zenden, ten einde den voorlgang тап den Hertog van peria te stuiten. Hij vond daarin te minder zwarigheid, omdat ook uit Brabant een aantal ruiters en voet- volk den Hertog te gemoet en ter hulp gezonden was 7. Dit denkbeeld werd sterk ondersteund door cHARNACÉ, met deze bepaling, dat. де door ons, en dat in geen klein aantal, van huis te zenden troepen zich, des verzocht, met de troepen van den Koning van Frankrijk in het Triersche zouden mogen vereenigen, waar men dien Spaanschen Hertog vreesde te zullen zien opdagen 8. Toen de genoemde Fransche Gezant dit verzoek deed, klaagde hij tevens, met droefheid vernomen te hebben, dat Hun Hoog Mogenden een goed aantal hunner troepen wilden afdanken. Dit, zeide hij, zou den Koning en onze vrienden in Duitschland zeer bedroeven, en daarentegen den vijand aanmoedigen 1 Resol. Stat.-Gen. 6, 28 April; 16 Junij; 6, 12 Aug.; 21 Oct., 1633. Notulen enz, 15 Junij, 7 Julij, 1633. 3 Resol. Stat.-Gen. 15, 17 Julij; 26 Aug.; 1 Sept., 1633. 3 Resol. Stat.-Gen. 10 Junij; 13 Sept., 1633. 4 Resol. Stat.-Gén. 10 Oct., 1633. ` 5 Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1633. 6 Resol. Stat.-Gen. 9, 11, 19, 28 Nov., 1633. ? Resol. Stat.-Gen. 22 Nov.; 1, 13, 15 Dec., 1633. в Dépêches van LANGERAK у, d. 2 еп 9 Dec., 1633. 1680--- 1684. е 758 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Ge maatregelen genomen om Gelderland te nopen zich op nieuw met het vroeger bedrag harer quote te belasten. De Raad van State stelde voor, daar alle middelen van over. reding gebleken waren niets te baten, de verhoogde quote »bij executie” van Gelderland in te vorderen. Met dit advies vereenigden zich de Staten-Generaal: met den 1% Fe. bruarij (1634) zou de Provincie gedwongen worden de quote van 5% percent te betalen, тоогісорір voor een jaar: dan kon sij in den loop van het jaar door opening te doen van haar inkomen de gronden hlpotlèggen, die 2) had om dit bedrag te weigeren. Hierop barsten de Geldersche Gedeputeerden in bittere klachten uit. Zij weten bet ge- nomen besluit aan partijschap; spraken van inbreuk op де Unie, en noemden het eene zaak van grpole ergernis en kwade gevolgen „in dezen loffelijken voerspoedigen Stat" eene Provincie dus te bejegenen, die als utierste grens met haar eigen bederf hax bondgeneoten voor 75 vijands overlast vzijwaarde і. Dus hielden de Gelderschen het er voor, dat 24 opgeofferd werden aan Hollasds..ongezindheid om den oorlog envoorwaar- delijk voort le zetten: het was partijschap in hun oog, dat Hollaad hare schatten ша veil had om blindelings mede te gaan op den weg, dien men aar Че hand van Frankrijk met de voortzetting van den oorlog te lande wenschte in te slaan. — Dat de Franschen, en met mame CHARNACE, sich niet minder verbitterd tegen de mannen beleonden, die Hollands besluiten leidden, laat zich denken. Висилътво betuigde zijne verbazing, dat één man, hij bedoelde den Raadpensionaris rauw, in staat was zulke machtige beletselen aan den door hem gewenschten gang van zaken in den weg te stellen, en dat die persoon zoo veel macht en invloed had om kwaad te doen. — Rrcuxurzos verbazing sirekt pauw tot geen geringe onderscheiding, en dat hetgeen de Hollandsche staatsman verrichtte, den Franschen staatsdienaar kwaad docht, is juist een bewijs, dat hij Hollands anwraakbare belangen tegenover Frankrijk wist te deen gelden. Den Prins, daarentegen, achtte мсивықп alstoen geheel voor Frankrijk gewonnen, еп bleef dit zoo, dan moest, dar het gevoelen van rauw en dat van den Prins onmogelijk nevens elkander bestaan kouder, de eerste, volgens het oordeel des Kardinaals, noodwendig daor den laatste te gronde ge- richt worden ? Zoo gansch onvoorwaardelijk evenwel, als de.Fransche Gezant en zijn opperhoofd zich vleiden, maakte de Prins zich niet aan Frankrijks verlangen dienstbaar. Hij weigerde steeds наптевгув te laten vertrekken om, naar de nog in Maart uilgedrakte begeerte des Konings, in Frankrijk te recht te staan 3, en inwilligingen ten aanzien val de Katholieke godsdienst wilde bij niet in het verdrag opgenomen hebben, wat hij ook voor het overige gezind mocht zijn voor de Katholieken te doen. Теп einde den aar- drang op dit laatste punt af te weren, voerde hij craRNACÉ te gemoet, dat де teger- slanders van de, nadere alliantie met Frankrijk niets liever wenschten, dan dat de Koning 1 Resol. Stat.-Gen. 6 Jan. 1634. 2 Archiv. de la Mais. d’Or. t. a. pl. p. #1, 2 3 Resol. Stat.-Gen. 10 Maart, 1634. Archiv. de la Mais d’Or. р. 51, 52. DES VADERLANDS. 739 dezen zijnen eisch volhield: dan toch hadden zij een voorwendsel om de onderhande- lingen te doen afbreken 1. Doch had de Prins zijne voorwaarden, des te ijveriger stelde men van de Fransche zijde thans alles in het werk om hem tot een keachtig doorzet- ten van Frankrijks wil te bewegen. Men vleide de Prinses, dat, als zij de houding aflegde, die zij tot nog toe had aangenomen en den tegenstand der Steden langer niet зе, men haren zoon Prins van het land zóu maken 9, ex tegelijk nam СНАВМАСЕ het voorkomen aan, alsof hij naar Frankrijk terug wilde keren, ten einde den Prins eene aanleiding te geven om, door eene openlijke verklaring van gevoelen tegenover Amslerdam; met gezag op te treden еп een einde te maken aan den tegenstand van personen, die, toonden zij zich nu reeds zoo stout, zich, als de vrede eenmaal gesloten was, nog wel veel meer zouden aanmatigen 8. ` Met dit al was СНАВМАСЕ ernstig ongerust, dat van het sluiten van een verdrag we- derom niets zou komen. Men had als grond van uitstel de reize van den Hertog van AERSCHOT naar Spanje: wie wist, wat die op kon leveren? In allen: gevalle was het billijk, af te wachten wat van daar vernomen zou worden. Reeds vernam men, dat de Markgraaf van AYTONA uit Spanje eene volmacht ontvangen had *, Niettemin, Holland zou zich niet onverbiddelijk toonen. Had deze Provincie eenmaal goed doen uitkomen waar zij өр stond, en wat zij des поодв zou handhaven en doen gelden, zoo wenschte zij de middelen, om in het belang der Duitsche bandgenooten den oorlog voort te zetten, niet te weigeren. Toen echter de Prins den 10dea Januarij (1654) den voerslag deed, 6m de Kapiteins van het leger te gelasten, op den eersten April bij hunne tegen dien tijd voltallig te. maken korpsen tegenwoordig te zijn, hetgeen de opening van een nieuwen veldtocht veronderstelde, gaven de Heren van Holland niet dadelijk hunne toestemming. Eerst verlangden zij duidelijker blijken, dat de Provinciën hunnen eisch ten aanzien van de Financiën en het Zeewezen zouden voldoen. Dit gaf wederom aan- leiding tot eene beraadslaging der Staten-Generaal in tegenwoordigheid van Zijne Ex- cellentie. Hier vernieuwden de Provinciën hare beloften, aan Holland gegeven; maar tevens gaven zij niet onduidelijk te kennen, dat, zoo bij de Admiraliteiten een tal van 1 Archiv. de la Mais. d'Or. p. 47, 49. 2 Archiv. p. 39, Бі. l з Archiv. р. 45, 48, 49. De medestanders van den Prins waren DE KNUYT en AERSSEN VAN SOKKELSDIJK, Фе bij deze gelegenheid ’s Prinsen vertrouwen herwon. De eerste werd gepaaid met de belofte dat hij ridder zou gemaakt worden (Archiv. р. 40). вомиғіярық onderhield door middel van den bankier ueurr te Parijs, buiten het Nederlandsche Gezantschap om, eene bij- zondere correspondentie voor den Prins en voor zich zelven (p. 58, 61). Zija schrijven aan dien Heer (р. 53) is kennelijk bestemd om door вюнатлес ‘gelezen te worden. Zijn brief aan dien Kardinaal zelven (p. 43) is in een verzoenenden geest gesteld. 4 Archiv. р. 45, 50, 51. ' 95% С 1680 1634, 1680 — -1684, 740 ALGEMEENE GESCHIEDENIS СЯ misbruiken werden afgeschaft, еп aan de veelvuldige ontheffingen еп bedriegelijke ont- duikingen van de lasten een einde kwam; zoo tevens de Kamer van Assurantie to stand mocht komen, en de koopvaarders strenger aan hunnen plicht tot wapening hun- ner schepen en tot onderlinge verdediging gehouden werden, dat dan de inkomsten der Admiraliteiten ruimer zouden zijn, en тап den anderen kant minder van deze Collegiën gevergd zou worden. Zoo deed men Holland gevoelen, dat ook hare ingezetenen, die bijna uitsluitend bij de zeemacht baat vonden, het op hunne beurt voor een grooter deel dan БІНДЕ was op de middelen der Generaliteit lieten aankomen !. Tegelijk voerde de Prins den Raadpensionaris pauw tegemoet, dat Мі niet kon berusten by hetgeen de weinige vertegenwoordigers van Holland, іп de afwezigheid der Staten van dit Gewest, voor het eenstemmig gevoelen der geheele Provincie uitgaven. Hij vorderde, dat de Staten onmiddellijk zouden bijeenkomen en het gevoelen der Steden zou worden ge- vraagd. Pauw stemde daarin toe, en toen nu Hun Edel Mogenden bijeen waren, wis de Prins, door eenige leden, bepaaldelijk die van Amsterdam, ten zijnent te noodigen | en over de tijdsomstandigheden te onderhouden, het zoo ver te brengen, dat hij ran de 19 stemmen 10, en bijgevolg de meerderheid, er toe overhaalde, om met de andere Holland stemt Provinciën het aanhouden des legers op de schaal, welke hij verlangde, toe te staan) іе да het toe. Dien ten gevolge verklaarden de Hollandsche Gedeputeerden ter Generaliteit den 2774 pen. Januarij, de aanschrijving aan de Kapiteins en de maatregelen om de gelden tot hel onderhoud van de buitengewone ‘lichlingen te vinden, niet langer tegen te houden. Evenwel was alles wat zij toestonden voorloopig en van de vervulling van de verplich- tingen der Provinciën afhankelijk. 'Bleven dezen in gebreke, dan zou Holland (zulk: verklaarden hare vertegenwoordigers ditmaal duidelijker dan ooit) met afwijzing van de lasten van den oorlog te lande voor de zaken ter zee zelven zorgen, еп ze krachtig И de hand nemen met en nevens degenen, die zich daaraan mede zouden gelegen laten zijn: eene bedreiging, die niets minder te kennen gaf, dan dat men in dat geval de Unie verbroken zou achten, en misschien met Zeeland en nog de eene of andere Pro- vincie eenen afzonderlijken Staat dacht te vormen. Daarentegen was Holland gezind om mede te werken tot herstel дег: misbruiken, die bij het zeewezen en bij de invo- dering der сопуооЦеп еп licenten bestonden. — Alsnu werd dadelijk besloten, dat de compagniën tegen half Maart voltallig zouden moeten zijn, en weldra, dat de Рош: ciën verzocht zouden worden’ hare Landdagen ten spoedigste uit te schrijven, ten einde 1 Resol. Stat.-Gen. 10, 13, 17, 18 Jan, 1634. | А 2 Archiv. de la Mais. d'Or. р. 47, 49. Van de zitting der Staten van Holland, van welke hier verhaald wordt, vinden wij geene aanteekening in de Resol. van Holl. Toch wordt het bericht van caannacé volkomen bevestigd door hetgeen wij lezen Resol.Stat.-Gen. 19 Jan. (1634), таш van de Staten van Holland, als toen vergaderd, gesproken wordt. : DES VADERLANDS. 7 741 А tegen half Maart haar besluit tot bevrediging van Hollands verlangen uit te brengen. ‘Naar 1880--- Friesland, hetwelk het meest te kort schoot, zou eene bezending worden afgezonden 1. l Om ‘Holland het denkbeeld, dat zelfs de buitengewoon gelichte troepen niet afge- dankt werden, eenigermate aannemelijk te maken, hadden de Prins en de zes Provin- ciën beweerd, dat de kosten. tot hun onderhoud uit-de contributiën van de-vijandelijke grensgewesien, alsmede uit de subsidiën dev bondgenooten gevonden zouden kunnen worden. Hierbij vleide men zich, dat Venetië het subsidie, waartoe het bij traktaat Pogingen om verplicht was, zou beginnen te betalen. Hare verplichting om ook de achterstallige gelden te voldoen, wilde men gaarne aan de uitspraak van den Koning van Frankrijk overlaten. Toen de Ambassadeur conranent ook op dit aanzoek geene hoop op de vervulling van onzen wensch kon geven, besloot men, volgens een denkbeeld, door onzen Gezant te Venetië geopperd, den Franschen Gezant еп den Engelschen Resident te verzoeken, den Veneliaanschen Ambassadeur te °з Gravenhage aan de verplichting van den Staat, dien hij vertegenwoordigde, - te willen herinneren. Doch ook deze maatregel baatte niet, en alsnu werd eene acte van beklag opgesteld, aan de Venetiaansche Republiek gericht. In dit Staatsstuk ver- klaarden de Staten het vreemd te vinden, dat deze hunne Geallieerde steeds aankwam met ongegronde verontschuldigingen om zich aan hare verplichting te onttrekken. Im- mers was 21) vrij van oorlog, en alleen іп het geval, dat zij zelve beoorloogd werd, gaf het traktaat haar het recht om de betaling van het subsidie te slaken. Kwam de Republiek niet vóór den eersten Ме! van de bedenkingen terug, die haar weêrhielden aan hare verplichting jegens ons.te voldoen, zoo zouden de Staten het ongelijk, dat hun geschiedde, ruchtbaar maken en de handelwijze van Venetië aan het oordeel van alle onzijdige Vorsten еп Mogendheden overlaten. — Deze acte werd aan CONTAREN overhandigd, en aan den Heer van oosrTERWIJK overgezonden. Zij werd in dier voege beantwoord, dat de Staten met het gedrag van Venetië genoegen moesten nemen, hoe- zeer men door tusschenkomst der Gezanten van Frankrijk en Engeland op de betaling van het subsidie meende te mogen blijven aandringen. Inderdaad Venetië leed aan- merkelijk bij onzen voorspoed, daar de zijdehandel en de Levantsche handel in het | algemeen verviel, sedert wij uit de Oost-Indiën еп Perzië zulke waren goedkooper “ 1 Resol. Stat.-Gen. 27 Jan.; 1 Febr. 1634. 1680- 1684. TH ` ALGEMEENE GESCHIEDENIS. eee) aanvoerden. Hoe kon men dan nog bijdragen eischen van eenen Staat, die door om toedoen verarmde 1, Hoe onzeker dan ook voor een deel de middelen waren, waaruit de buitengewone en ongerepartiëerde lichtingen zouden moeten betaald worden, men hield dok deze troepen aan, Zoo zou men dan bij machte ijn om te voldoen adn hetgeen Frankrijk verlangde, en geen overwegend bezwaar stond meer aan het sluiten van het nader verdrag met deze Mogendheid in den weg. Den 1698 Januarij (1654) was den Heer ре curna Ontwerp van Тай onze zijde een ontwerp тап alliantie overgeleverd, waarbij de Staten zich verbonden alliaatie снавмасЕ aange- Pinnen het jaar, dat aangevangen was met den eersten Januarg, geen vrede of bestand boden. met den vijand te sluiten, ten ware hij ons zulke gunstige voorwaarden aanbood, dat ons daarbij een volkomen gerust bestaan verzekerd werd. In dit geval echter zou mes den Koning in gereed geld teruggeven, та! і) onzen Staat krachtens dit traktaat wa verstrekt hebben. Voorts zou men in geen geval den oorlog staken, dan in overleg met den Koning. Ontzag zich Zijne Majesteit alsnog met Spanje te breken, dan zoa hi twee millioen jaarlijks boven het gewone subsidie van één millioen verstrekken, en bovendien zou bij de onkosten voldoen van de zending onzer vleot onder maurams mar Rochelle, ten bedrage van 1,200,000 gulden, em de schade vergoeden onzer vóór deze plaats in den grond geboorde schepen 3, Bij voltrokken vrede souden Frankrijk en de Staten elkander wederkerig het veilig bezit hunner landen waarborgen, en gezamenlijk hunne bondgenooten in Duitschland ondersteunen. Het tractaat zom drie jaren vaa kracht zijn, en bij eene verdeeling der veroveringen zou de Koning een billijk aandeel verkrijgen 5, — Dit ontwerp stond cmannack kwalijk aan. Ook hadden Hua Hoog Xo- genden daarmede hun laatste woord niet gezegd, en daar men mu wat afdoend: me hem verlangde tot stand te brengen, 160 werden de Staten van Holland verzocht Ge deputeerden uit hun midden ie machtigen om de onderhandelingen bij te wonen. fol land had daartegen thans geen bezwaar, en weldra werd dan ook een nieuw ontwerp vastgesteld, om aan CHARNAC& te overhandigen, doch slechts voorloopig en deor de meer derheid 4%, Friesland еп Stad en Landen namelijk waren nog niet genoegsaam gehst, en Holland betuigde mede met de zaak nog niet gereed te zijn. Immers verlangden de Steden Dordrecht en Amsterdam de vrijheid, om, ingeval van volkomen bevredigende aanbiedingen van de zijde der Spaanschen,.cen bestand te slusten, niet ten gelieve tan 1 Део, Stat-Gen. 23, 28 Jan.; 6, 18 Febr.; 1 Maart; 24, 26 Mei, 1694. Rew. Hol. 1834 Ы. 579, 586. Vergel. hiervoor, Ы. 492, Nont 4, еп bl. 736. Arrsaaa Il, Ы. 141. 2 De schade van die schepen, welke men ор ’s Konings last ter bedwinging тап Вос (Resol. Stat.-Gen. 22 Maart 1634) had laten zinken, bedroeg, alleen voor de eigenaars aan de Maas, 45,539 gulden. 3 Notulen enz. 16 Jan. 1634. 4 Notulen enz. 17, 19 Jan. 1634. Resol. Stat.-Gen. 19, 28 Jan. 1634. DES VADERLANDS.. 743 иии“ Frankrijk prijs gegeven te zien, en daar de meerderheid in de vergadering der Staten van Holland gezind. scheen om over dit bezwaar heen te stappen, 200 protesteerden Dordrecht en Amsterdam den 24sten Februarij (1654) bij plechtige aote tegen het op- Dordrechten Am- 1680 1684, Protest zet der meerderheid. In de acte van Amsterdam werd krachtig betwigd, dat de vrijheid sterdam. en de soevereiniteit, » waarvoor door de vaderen zooveel gedaan en geleden was,” bij het traktaat schade zouden lijden. Rotterdam en Alkmaar vereenigden zich met het protest der beide genoemde aanzienlijke Steden, maar de Edelen en de Steden Haur- ` lem, Leiden, Gouda, Hoorn en Enkhuizen, benevens de overige, verklaarden, dat 21), ten ware dat protest werd ingetrokken, daartegen een contra-protest zouden indienen 1. Nadat de gevoelens zich aldus іп den boezem der Staten van Holland geuit hadden, werden de leden dezer Vergadering het eens omtrent eenen voorslag, welks aanneming men van CWARNACK 200 vergen. De andere Provinciën beloofden eene poging te doen om den Gezant daartoe te bewegen ?. Omstreeks den 74 Maart was de zaak zoo ver, dat het ontwerp van verdrag, in het net gesteld, aan енлвтасЕ overhandigd kon wor- den. Daar deze niet had kunnen goedvinden, dat de bepalingen aangaande de betaling voor de vloot van maurar en de in den grond geboorde schepen in het tractaat werdew opgenomen, zoe zouden 1) in eene afzonderlijke acte worden vervat, van dezelfde kracht, alsof zij in het tractaat zelve ingelascht waren. Voorts zouden onze Gecommit- teerden bij het overhandigen van het concept verklaren, dat het traktaat op geenerlei wijze noch rechtstreeks, noch middellijk zou mogen strekken of dienstbaar gemaakt worden tot -benadeeling van Engeland, als met. тте іе Kroon Hun ‘Hoog. Megenden be- sloten bleven oprechte vriendschap aan te kweeken. — Cmannacé aarzelde niet, ten aanzien van Engeland gelijke verklaring af te leggen; maar tegen het ontwerp-traktaat had hij verscheidene bedenkingen. Hij verlangde, namelijk, nog zekere waarbergen voor de Nederlandsche Katholieken en voor de bevrediging der eischen, die de Kaning se- dert den vrede van Vervins tegen Spanje meende te moeten doen gelden, in hèt trak- | taat opgenomen ie zien, Ook wenschie hij. van de Staten de verklaring, dat zij in zekere gevallen zich niet zouden ontzien, met het Huis van Oostenrijk ш openbaren oorlog te komen. Kreeg de Koning, zoo zeide hij, op deze punten geen genoegen, dan was er weinig kans, dat het traktaat tot sland kwam. Nog twee eischen gaf hij bovendien {е verstaan, te weten de uitlevering van навтввІҮЕ en de betaling van снатпл.омв jaarwedde gedurende de afwezigheid: van dezen Maarschalk in Frankrijk. Op die pun- ten (alleen het laatste uitgezonderd) waren de verschillende partijen hier te lande het eens, niet toe te geven. Hield Frankrijk ten dezen aanzien harp eischen vol, dan zou zij het aan zich zelf te wijten hebben, zoo bij den besten wil der Staten en zelfs der meerderheid in Holland, de alliantie niet tot stand kwam, en de minderheid in deze 1 Алтѕемл, 11, bl. 93, 94. 2 Resol, Stat.-Gen. 28 Febr. 1634. van 1680— 1684. Het verdrag met Frankrijk gesloten. 744 ALGEMEENE GESCHIEDENIS enen Provincie, wier tegenstand met 200 veel moeite was bedwongen ‚ ten slotte harer zin kreeg. Voor caannack derhalve schoot niets anders over, dan aan zijn Hof verslag te doen van den staat der onderhandelingen. Hij verzocht daartoe minstens drie weken. Het antwoord was van dien aard, dat den 144> April de Gecommitteerden wt de onderhandelingen konden gemachtigd worden om te sluiten en hel traktaat » па zoo langen omvoerens eenmaal tot een einde te brengen 1.”. l Den 154 April 9 werd het verdrag geteekend. Daarbij verbonden zich de Staten den wensch van снатилом te bevredigen, zoodra de Koning het traktaat zou be- krachtigd hebben, en aan СНИААҺМАСЕ werd eene som van 50,000 gulden beloofd, zoo hij te weeg bracht, dat de ‘vloot van savrain betaald en de schade der eigenaars van de » gezonken” schepen vergoed werd. Dadelgk, tot eene vereering ‘bij geleger heid van het traktaat, werd eene beurs met tienduizend gulden in gouden rijders ten zijnen huize bezorgd. Doch de Gezant liet ze terugbrengen, verklarende geen гейі к durven aannemen: hij zou tevreden zijn met een klein geschenk van een тірі kroonen ter gedachtenis der handeling. Niettemin begiftigden hem Hun Hoog Mogen- den met een gouden bekken en lampet ter innerlijke waarde van 10,000 gulden. Den Zieten April werd aan BAUGY еп CHARNACE » een voortreffelijk banket” aangeboden, waarop de Prins en де Gecommitteerden tot de nu voleindigde onderhandeling genoodigd werden 2, 1 Resol. Stat.-Gen. 7, 8, 9, 10, 11, 12 Maart; 13, 14 April 1634. Bij het laatstgemeld besluit was geen Gedeputeerde van Friesland tegenwoordig. Watta was па den 180 Mar | zijnen ambtgenoot urcama naar Leeuwarden gevolgd, om de Provincie tot het nakomen hie verplichtingen jegens de Generaliteit te trachten te bewegen (Resol. 5/0 .-(еп. 18 Maart, 1635) 2 Eigenlijk den 164° des avonds; maar de 15% wordt steeds als de dag der onderteckening genoemd. | з Resol. Stat.-Gen. 15, 21 April, 1634. Secret. Resol. 21 April, 1634. Voor het banket ver den Staat in rekening gebracht de som van 1602 gulden (Resol. Stat…—Gert.: 16 Jumij, 1634). - DES VADERLANDS. | Г 145 VIJFDE HOOFDSTUK. GEMEENSCHAPPELIJKE VELDTOCHT DER FRANSCHEN: EN NEDERLANDERS. HANDHAVING VAN ONS GEZAG TER ZEE. DE SPAANSCHE VLOOT IN DUINS AANGE- TAST EN GESLAGEN. (1634-1639). - еге sew - * | то, Het thans gesloten verdrag van bondgenootschap met Frankrijk bestond uit 15 arti- kelen. De aanhef gewaagde van de weldaden van Frankrijk, door Hun Hoog Mogen- den genoten еп met alle mogelijke eerbiedenis en dankbaarheid erkend. Op grond dier weldaden (dus luidde de inleiding verder) begeerden zij zich op alle manieren de voort- during en vermeerdering van ’s Konings goede vriendschap te verschaffen, en in den tegenwoordigen . staat van zaken alles toe te brengen wat strekken kon tot de grootheid van Frankrijk, het algemeene welzijn der Christenheid en de bevestiging en verzeke- ring van hunnen Staat. Dus verbonden 20 zich bij de bedoelde artikelen, de oorlog te water en te land met alle macht voort te zetten, zonder het oor te leenen aan eenig voorstel van vrede. of wapenstilstand, gedurende de eerstvolgende 8 maanden, te begin- пеп met den {sten Mei. Niet dan na verloop van 12 maanden, te rekenen лап hetzelfde tijdstip, zouden 21) met den vijand een’ verdrag mogen sluiten, en dat niet zonder °з Ko- 1684 — . 16389. ~ Inhoud van het verdrag van ver- bond met Frank- N rijk. nings tusschenkomst. Voor denzelfden tijd beloofde de Koning van zijne zijde de ge- schillen, die -hij met Spanje uitstaande had, onafgedaan te houden en zijnen invloed | bij Zweden en de verbonden Duitsche Vorsten aan te wenden, ten einde ook dezen zich niet met die Mogendheid verstonden. De Koning 200: Hun Hoog Mogenden jaarlijks by- staan met twee millioen en daarenboven met 500,000 pond tot onderhoud van een ге- giment voetvolk en eene compagnie ruiters. Zoo de Spanjaarden, na met de Staten vrede gemaakt. іе hebben, den vrede schonden, zou de Koning hun den oorlog verkla- ren en geen vrede met hen sluiten, dan met der Staten toestemming en, mits de Staten de plaats der onderhandeling mochten bepalen, in vereeniging met hen. Wederkerig zouden de Staten den Spanjaarden den vrede opzeggen, zoo de Koning in de landen , die hij IH Deer. 4 Srvx.. ) 94 1634— 1639. 746 | ALGEMEENE GESCHIEDENIS -- нн —__ ааыа thans bezat, op grond van zijne “eischen ten aanzien van Mantua, Pignerol, Graaur- bunderland en Lorraine door de Spanjaarden werd aangerand. Werden de Vereenigde Provinciën door het Huis van Oostenrijk aangetast, zoodat er een openbare vredebreuk uit volgde, zoo zou ook de Koning van Frankrijk dat Huis den oorlog aandoen, en niet zonder der Staten toestemming weder vrede mogen maken. Dezelfde verplichting ‚namen de Staten op zich, ingeval Oostenrijk Frankrijk beoorloogde. Besloot de Koning Spanje den oorlog te verklaren, dan was hij ontslagen van allen geldelijken bijstand, en vooraf zou men zich met elkander дтег de verdeeling der veroveringen verstaan. Zeven jaren lang tou het tegenwoordig verdrag van kracht blijven, en de alliantie van 17 Junij 1650 als daaria opgenomen aangemerkt worden. — Te midden der overige artikelen las men ег ееп van degen inhoud: » De Staten zouden, bij gelegenheid, de _ verklaring van het jaar 1652 ten behoeve der Roomsch-Katholieken іп de Provincia, die zich vrijwillig met hen vereenigen zouden, herhalen en ter goeder trouw uitvoeren, en met betrekking tot de Gewesten, die zij met geweld aan zich brengen zouden, be- о loofden zij, aangezien zij zonder elk der zeven Provinciën hierin niets vermochten te beslissen, uit aanmerking van ’s Konings herhaald verzoek, van de zaak aan hune Provinciën rapport te doen, opdat dezen goed mochten vinden in overweging te nemen. hoe zij деп Koning in dezen believen konden” 1, 109 was dun de band, die ons met Frankrijk verbond, naauwer toegehaald, en daarmede alle gedachte aam bestand of vrede met Spanje ter zijde gesteld. Dit was in nooverre eene те! de eischen van het eogenblik overeenkomstige handeling, als ook Spange thans voorzeker niet ernstig aan het nederleggen der wapenen, die sij tegen oné voerde, deaken kon, De Keizer toch had aan alle onderhandelingen, die bij ver- standhouding met Frankrijk den krijg tegen de Zweden еп hunne bondgenooten іп WAaLLENSTEINS Duitschland verlamden ‚ беп geweldig einde gemaakt. Warsensterm had geen Бей ge- dood en zijne ge- volgen, шөп in de staatkunde van het Huis van Oostenrijk, hetwolk zich met behulp ти Spanje yilde handhaven. Integendeel, hij meende dat van die staatkunde oneer en achteruitgang voor Dustschiand het gevolg moest zijn. Verkieselijker kwam Frankrijks aanvoering hem voor, die, daar het Fransch Bewind zich boven menig vooroordeel wit le terheffem, aan het Rijk nieuw leven zou bijzetten. Dus had hij besloten in Гибс land, ten koste van Oostenrijk, met behulp van Frankrijk een nieuwe en betere orde in te voeren, waarb hi voor sich een schitterende red kon bedingen, terwijl hij van den Keiser зо achterstelling bij de Spanjaarden en de Habeburgsche Prinsen te verwachten bad. De moord, in Februarij 1634 door de vrienden van het Hui van Oostenrijk aan warLenstein gepleegd, sneed al die plannen af. Nu was d Keizer Vrijmachtig hoofd in het Rijk. Het Huis van Besgeren had ruimschoots gelegen- 1 Arseus, II, bl. 9497. DES VADERLANDS. 747 Е, ` heid gehad om in te zien, waartoe de verdeeldheid іп den schoot van Duitschland 1684 leidde, en was dus inschikkelijker jegens Oostenrijk dan te voren, Geen oppermachtig 1089. veldheer, die met zijn leger Коп aanvangen wat hij wilde, maar een Keizerlgk Prins zou voortaan 's Rijks krijgsmacht aanvoeren, en door af te zien van de eischen van het Restitutie-edict zou de Keizer ophouden de Protestantsche Vorsten te nopen zich met de buitenlanders tegen hem te stellen. Deze gansche staatkunde nu was op een innig verbond met Spanje, op wederzijdsche ondersteuning van de beide takken van het Habs- ` burgsche Huis, berekend. De nieuwe machtsontwikkeling тап den. Duitschen tak van dit geslacht moest Spanje nieuwen moed geven, еп- де witerale inspanning van alle krachten, door Spanje aangewend, den Keizer alles doen wegen. Zoo kon dan Spanje thans niet achterblijven. Reeds waren Spaansche troepen, onder ’s Konings broeder, - den Kardinaal-Infant, uit Jfalië noordwaarts opgerukt. Met het leger van den jongen Koning van Hongarije, ’s Keizers zoon, vereenigd, stonden #0 °з Keizers vijanden op -den bodem des Rijks een gevoeligen slag toe te brengen, от (бап aan den Rijn, de Moezel en de Maas tegelijk Frankrijk de bemoeijing met de zaken des Rijks af te lee- ven en de Verpenigde Nederlanden te bedwingen. Zoo was er dan voor deze Republiek geen andere weg open, dan naauwe aansluiting aan Frankrijk. Dat Spanje evenmin een feilelijken als een bij verdrag bedongen wapenstilstand op onze grenzen zocht, bleek al spoedig. Den ‘Qian February (1654) vervoegde zich de _roebereidselen Prins in de vergadering der Staten-Generaal en deelde de President der week, de Heer tot беп pieuwen DE KNUYT, den leden mede, dat de vijand zeer groote oorlogsiqehereidselen maakie met het voornemen om een onzer voornaamste grensplaaiaen aan te tasten of op eene andere wijze nadeel toe te brengen, of ten minste onzen behaalden roem afbreuk te doen. 