VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
et ontvangen van nieuwe denkbeelden. Het ontwikkelen DEEL. MENGELW. NO. 2. F van we 28 AANMERKINGEN van verwarde, en opklaaren van duistere denkbeelden, eck maakt de ziel, en brengt het zoete der verftandlyke ver- maaken voort. Integendeel, wanneer onze ziel m haare werkingen geftuit wordt, gevoelt zy verdriet. Dit is de oorzaak van het lyden des heerschzugtigen, die, in de zoete ontwikkeling zyner op grootheid doelende denkbeel- den, geftuit „wordt, door eene tyding, die al zyne hoop op verdere bevordering doet verdwynen. Even zo gaat het met een fmoorlyk verliefden Minnaar, die zig, daar hy ‚zyne verbeelding den losfen teugel viert, in °t ontwikkelen van ftreelende denkbeelden, eensklaps geftoord gevoelt „ door een blyk van de ontrouw of onverichilligheid zyner Schoone. De Wysgeer, daarentegen, die denkbeeld op denkbechd hoopt, en, uit een enkeld beginfel, geheele fchakels van gevolgen trekt, gevoelt cen hemelsch vermaak, ferwyl hy de ‘volmaaktheid van zvnen geest gewaar wordt. Het gezigt van onze volmaaktheid vervult ons dan met vreugde y en dryft ons aan „om onze volmaaktheid fteeds te vergrooten en te gevoelen; daar , integendeel , het gezigt van onze onvolmaaktheid ons (mertlyk valt, en ons de onvol- maaktheid met het gevoel derzelve doet vlieden. Zo vers wekt ook het gezigt van een dreigend gevaar de fmertlyke aamdoening der vrees, en doct ons dit kwaad fchuuwen 5 terwyl, aam den anderen kant, het gezigt van cen voor ons mooglyk goed de zoete aandoening der begeerte en de hoop opwekt, en dat goed zoeken doct. Dit alles fteunt op de duidelykfte ondervinding, en fchynt de gedagte buiten twyffel te ftellen , dat het vermaak voorte komt uit een gevoel van de volmaaktheid van ons wezen. Niet, dat alle menfehen , dat de kicinfte kinderen, ja zelfs de dieren, welken wy zien, dat voor vermaak en Duer vatbaar zyn, cen duidlyk befef van hunne volmaaktheid en van hun aanwezen hebben, Ver van daar! zulk een befef hebben zelfs de minfte volwasfenen: maar wy allen, (de ondervinding leert het ontegenzeglyk 3 hebben een verward gevoel „cenc verwarde bewustheid van ons aanzyn , en van de wyze van ons aanzyn. Wie is niet overtuigd dat hy is, en wic weet net, tot zekeren trap ten minfter toc, hoe hy is? Ik vocl, dat, terwyl ik bezig ben dit te fchryven, ik anders ben dan wanneer ik even te vooren overdagt, wat ik fchryven wilde, Zou er nu niet in onze Ziel een verward: gevoel kunnen zyn van den welftand van ons aanwezen, om zo te fprecken, van de overeenkomst enzer wyzigingen met den welfiand of de volmaaktheid van | | | ons ` OVER HET VERMAAK. " Ca ons beftaan? Het is op deze gronden, dat men, bedrie- gen wy ons niet groflyk, veilig, met DESCARTES, {tellen mag, dat het VERMAAK het gevoel is, °t welk de ziel heeft yn de volmaaktheid van haar aanwezen , en de SMERT het gevoel ‚ welk de ziel heeft van de onyolmaaktheid van vaar aanwezen. Moozlyk , evenwel, ftelden wy de zaak ook niet kwalyk Voor, indien wy zeiden: Het VERMAAK is het leevendige gevoel van ons aanzyn, en de SMERT is het gevoel van ee- ne verzwakking van dat leevendige gevoel. Maar dit komt omtrent op het zelfde uit. Hoe volmaakter ons aanwezen is, des te leevendiger kunnen wy het gevoelen , en hoe onvolmaakter, des te minder gevoelen wy dat. Een geest, vol van duidlyke denkbeelden, gevoelt zig leeven- diger dan een geest welke niet dan verwarde denkbeelden heeft. By den leevendigften wellust gevoelen wy ons aana zyn in Zyne volíte uitgebreidheid; by cen hevige pyn gez voelen wy eene verwarring, welke allengskens cene vere dooving van ons zelfgevoel voortbrengt. "tr Geen deze befpiegeling van de natuur van het ver- maak nog nader bevestigt, is de opmerking, dat even dezelfde gewaarwordingen vermaak of {mert voortbrengen, naar dat zy, ingevolge van den trap haafer leevendigheid , ftrekken tot bevordering of verwoesting van onus aanwee zen. Wy hebben ’t reeds gezien, cene maatige warmte ftreelt, eene al te groote pynigt ons. Een gemaatigd licht verheugt het gemoed; blootgefteld aan de volle ftraalen der zonne, lyden wy cene allergeweldigfte pyn. Eene te fterke. lichaamsbeweeging verwoest ons maakfel, cene gea maatigde ftreelt onze leden. Dus ligt het vermaak, om zo te fpreeken, in het midden. Niets te gevoelen is een laag foort van fmert, het welk men verdriet, zelfvervees ling , noemt ; een al te fterk gevoel is eene geweldige pyn, om dat het ons lichaam vernielt; een gemaatigd gevoel is een vermaak „om dat het ops ons zelven doet gevoelen , dat wy zyn, en zekeren trap van volmaaktheid bezitten. De llerhevigfte wellust, het allerzoctfte gevoel zvnde, be- hoeft maar weinig erker te worden, om in eene gewel- dige pyn te veraarten. Uit dit enkelde beginfel kan men alle foorten van vere maaken en fmerten afleiden : doch, dewvl wy vreezen, deze aanmerkingen al te lang te maaken, befpaaren wy het aanwyzen daar van tot eene nadere gelegenheid. O. Oe F 3 PROE- se OVER DEN GELUKK!IGEN INVLOED PROEVE OVER DEN GELUKKIGEN INVLOED, WELKEN DE VER- KEERING MET VROUWEN OP DE MANNEN HEEFT. (Overgenomen uit Dr. ALEXANDER'S History of Women.) pe Vrouwen hebben, door alle eeuwen heen, Moed en Dap- perheid in de Mannen op den hoogften prys gefteld, en de Mannen hielden, in alle befchaafde Landen en tyden, Schoonheid, Kuisheid, en eene zekere onbefchryfbaare Zagtheid en Kicsheid in Perfoon en Gedrag voor de trefiykfte uitmunten: . heden der Vrouwen. Vrouwen , in zichzelven zwak , vrees-gtig, en verdeedigloos, hebben den Moed en Dapperheid der Mannen ho:gstroodig, om haar te befchermen tegen de aan- vallen, die op haar, naar den lichaame of naar den geest, gedaan worden. Minnen, in tegendeel, ftoutmoedig en fterk, behoe- ven zeer de Vrouwlyke Zagtheid, om hunnen forfen aart te leeni- gen, om de ruwheden, welke zy dagelyks aanneemen in, hunne onderlinge verrigtingen met elkander, weg te neemen, en den in- vreetenden kanker der zorgen, door den heelenden balzem haarer bekoorlykheden, te ftuiten. Slaan wy het oog te rugge op de vroegfte eeuwen der Oad- heid, wy vinden weinig gemeenfchaplyke Verkeering tusfchen de beite Sexen,als mede, dat zy, in gevolge daar van, min aangenaam zyn in Perfoon en Zelen. In dat tydperk was geen - der beide Sexen beminnelyk of aangenaam. De Mannen ver- toonden zich fomber, verraadlyk en wraakzugtig, en de Vrou- wen deelden, fchoon in eene mindere maate , in die ongezellt- ge ondeugden. Veele eeuwen verliepen er, eer men de Vrom wen van genoeg aangelegenheids keurde, om onze Gezellinnen te weezen in een uur tot geZelligen ommegang geflchikt, ef aan de Liefde geheiligd. : Befchouwen wy den tegenwoordigen toefland des Menschdoms in 't Oosten, waar jaloufy , die dwingland der ziele, al de vreugd en vertroosting van gemengelde Verkeering verbannen heeft, wy ` zullen daar %e Mannen niet alleen grimmig van aart, agterdogtig , bloode en wreed vinden; ma:r ontbloot van bykans alle de fynder aandoeningen, die uit Vriendíchap en Liefde den oorfprong ont- leenen. Daar hebben ruwheid en barbaarshejd den zetel geves- tigd, en zegepraalen over 't menschlyk hart. Bezwaarlyk valt het daar de toegeevende Egtgenoot, den tederen Vader, gezellige Deugden , en tedere Gem edshbeweegingen, aan te treffen. Alle deeze zyn doorgaans de afftammelingen van gemengde Verkeering, En fchoon de Mannen, door met Mannen om te gaan, het Ver- ftand mogen fcherpen, zal het Gezelfchap der Vrouwen alleen de School voor hun Hart weezen. Wanneer uit deeze ongezellige Oorden, waar het leeven, door van DER VERKERRING MET VROUWEN. $r van de Verkeering met de Vrouwen verftooken te zyn, meer dan ce helft van deszelfs aangenaamheden derft, ons in Europa hegee- ven, ontdekken wy terftond , dat de Volken, naar gelange zy meer tyds in 't gezelfchap der V:ouwen flyten, ook befchaafder zyn, en, in tegendeel onbefchaafder, naar maate zy decze kleine agten of verfmaaden. De Rusfen, Poolen, en zelfs de Duitfchers, betonnen eene mindere maate van agting vor de Vrouwen, dan eenige hunner Nabuurvolken, en fteeken. in gevolge daar van, minder uit door de bevalligheid hunner Perfoonen, en de tedere aandoeningen des Harten. De Spanjaarden {taan als voorbeelden van wreedheid te boek, zo lang zy de voordeelen der Vrouwlyke Verkeering misten: ten deezen tyde, nu de opfluitingen , enz. by hun buiten gebruik geraakt zyn,en zy met de Vrouwen, op een ge- meu enzaamer voet, omgaan, hebben zy, fchiclyk ,de heuschheid en beleefdheid hunner Nabuuren aangenomen. Zo veel vermogend, met één woord, is het gezelfchap der Schoonen, om geluk en vrolykheid te verfpreïden, dat zelfs de donker gefronfte wenk- brauw van den diepdenkenden Engelschinan ontfronst wordt, en zyn gelaad een blyder trek krygt, dewyl hy meer tyds, din zyn den gewoon waren, aan de opwagting der Vrouwen be GEL. De voordeelen, ontftaande uit onze Verkeering met de Vrouw- Jeke Sexe, trekken hunnen invloed uit over elke Gewoonte en Belryf des zamenleevinge. 't Is aan den gezelligen ommeging met Vrouwen, dat de Mannen elke pooging, welke zy aanwen- Cen om te bebaagen en aangenaam te zyn, moeten toefchry- vens °t is aan deeze zugt om te behaagen, dat zy al hunne fraaiheid van manieren, zo welals de zindelykheid en cieraad van Kleeding, bebben dânk te weeten. De Vrouwen, uit den aart gefteld de zagte tooneelen des Vredes, wisten niet zelden, door hafge beweegredenen en tusfchenfpraake, de rampzalige titwerkzels des Oorlogs te voorkomen, en, bevreesd voor het verliezen hunner Egtgenooten en Bloedverwanten, begaven zg zich zomtyds tusfchen twee vyandlyke Lepers.gereed om op el- kander aan te vallen, en veranerden de gedreigde fchriklyke tooneelen, van verwoesting en moord, in die van vrolykheid en vr: endíchap. By onze Sexe heeft eene (oort van manlyken hoogmoed plaats „ welke ons belet, in "tr ftuk van kunde of eer, het voor clkar= der op te geeven: doch deezen zetten wg. (er zyde in onze Verkeering met de Vrouwen; eene onderwerping, die een nieu- we wending geeft aan onze denkbeclden, leert ons gehoorzaa men daar wy gewoon waren te gebieden, en te redenkavelen daar wy voorheen ons driest aanftelden. De tederheid, welke wy der Vrouwen toedraagen,leenigt de ruwheid van onzen aart , en de deugden, welke wy aanneemen, om in haare oogen be- haaglyker te worden, worden ons alleng-kens hebbelyk eigen. Het geluk van byzondere Perfoonen, en van de Maatíchappy , F 3 wordt 82 OVIR DEN GELUKKIGEN INVLOED wordt door geene zaak kragtdaadiger bevorderd, dan doer he, ftendige poogingen om te behaagen; en deeze poogiùgen ontftaan grootendeels alleen uit de Verkeering met Vrouwen: want Man, nen, die onderling zich toegeeven in het overtreeden van meest alle voorfchrifcen der be{chaafdheid, zien geene Vrouw onder hun verfchynen of het tooneel verandert, en zy betoonen , om ryd, hunne goede hoedanigheden. Het is door de kunst van behaagen alleen, dat de Vrouwen eenige maat van aangelegenheid of magt kunnen krygen: het is door hehaagen alleen, dat zy voorwerpen van liefde en genegenheid kunnen worden: en dewyl zy daar op zo zeer getteld zyn, zullen zy niet nalaten alle kunftenaaryen van bekooring aan te wenden, kunftenaaryen, tot welke de Natuur haar gevormd heeft. Be, winnelyk van gedaante, zagt, en inneemend van zeden, ayn ze door Natuur en Kunst gevormd, en, door haare betoverende lach- jes , bekoorelyke houding en manieren, du:zend onnogmbaare aangenaamheden voort te brengen in de Maatíchappy, die, bui- ten haar, (maakloos, gehcel van zagtc, ftreelende en beminne- lyke gewuarwordingen, beroofd is. Doch, om eenig var. maak. volkomen te genieten, moeten wy `t zelve niet tot zatheid Íiniaken: overzulks wordt "er eene meer dan gewoone maate van voorzigtigheid in eene Vrouwe gevorderd, zal zy veel in gezelfchap verkeeren, en zullen wy dat ontzag, die eerbiedenisfe , aan haar betoonen, t welk wy haar gaarne willen bewyzen, worden wy zeldzaam in haar byzyn toegelaaten. Vestigen wy het oog op Landen, waar de Vrouwen als ge- kerkerd opgefloten zitten , de Inwoonders draagen barbaarschheid , en woestheid van Zeden ten kenmerk: befchouwen wy die zelf. de Gewesten in tydperken, wanneer de Vrauwcn haare vryheid beginnen te herkr.gen, wy ontdekken erfond, dat de Zeden geleenigd en verbeterd worden. Geen Land verfchaft hier van een doorflaander blyk,dgn het reeds met een kort woord gemeld Spaanfche Ryk. De Spanjaarden hadden, vaortyds, minder ge- meentchaplyke Verkeertup met de Schoone Sexe, dan eerig an. der Volk van Europa, en lagen, in gevolge daar van, verse by allen agter in betchaafdheid en fraaiheid van Zeden : doch, zints hunne Vrouwen minder in bedwang geleefd hebben, is de vor- dering ten dien opzigte zo vaardig en (chielyk toegegaan, dat zy, naaulvks, voor één hunner bchoeven te wyken, Aan bet ger zel(chap der Vrouwen, zyn wy de nayver om te behaagen, en anderen gelukkig te maaken, verfchuldigd: en aan deezen naye ver desgelyks het grootfte gedeelte der fraaye Kunften. Wanneer wy de twee Sezen, waarin het Menschdom onder- fcheiden is, in overweeging neemen, blykt ber middagklaar , dat de Maaker der Natuure de Magt aan de Mannen gefchonken hebbe, door hun niet alleen een kloeker en rustiger Lichaams- gefteltenisfe, maar ook eene Ziel,te geeven, met meer moeds en witgeftr.kier vatbaarheid voorzien. Maar zyn deeze hoedanighe ° cn DER VERKEERING MET VROUWEN, dE den geheel zonder tegenwigt? Zyn de Vrouwen geheel verftooken glaten van iets, 't geen deeze meerderheid der Mannen kan op- weegen? Hehben zy geene vermogens, duvor welker gebruik zy deeze fchynb iare meerderheid tot eene grootere gelykheid kunnen brengen? Bezitten zy dezelve niet, dan mogen zy zich met reden beklaagen over de eenzydigheid der Natuure,en de hardheid van hun Lot. Dan laaten wy dit ituk aandagtig nagaan, en wy zullen bevinden, dat de Oorza:k van ons weezen geenzins zo partydig gehandeld hebbe : wy zullen ontdekken, dat hy ieder Sexe onder- 4cheide hoedanigheden fchonk ` en dat deeze, over ’t geheel, wel aangekweckt en behoorelyk gebruikt, Mannen en Vrouwen, by- kans in een volmaakt evenwigt brengen; en onpartydig de voor- en nadeelen des leevens onder hun verdeeld heeft. Om den op- gezwollen Trots der Mannen te vernederen, zyn de Vrouwen met Schoonheid begaafd , en bezitten, nevens die Schoonheid, eene ouuitfpreeklyke zagtheid en overreedende kragt in woorden en daa- den, welker wydítrekkenden invloed weinigen der Sexe zelve kennen. en die nog minder onder de onze wederftaan kunnen. Een vleiend woord, een treffende lonk, een enkele glimplach, overwon cen ALEXANDER, bragt ecn cesar te onder, en befliste het Lot van Keizer-en Koningryken. Dus behoedde de, tusfchen- komst der Moeder van curIoLANUS de Stad Rome van een over L heofd hangend verderf , en bragt in één uur eene gelukkige om- wenteling te wege, dien de Raad en het Volk beide zich niet durfden belooven. Deeze magt der Vrouwen, om de fterker Sexe „naar haaren wil te buigen, wordt ongetwyfeld zeer vermeerderd als zy Jeugd en Schoonheid op haare zyde hebben; doch met het gemis daar van gaat dezelve nief te eenemsal verlooren: het laatst bygebragte voorbeeld is hier van een onwraakbaar bewys. , en treffend blyk van den veelvermagen len invloed der Vrou- wen, vinden wy in de Egtgenoote van rprrurus, een Vorst van Lydia, die, bovenmaate wreed en geldgierig, het groorfte ge- deele zyner Onderzaaten geduurig bezig hieldt met in de Goud- mynen te arbeiden, derwyze, dat hun geen tyd tot den Landbouw overfchoot, zo dat zy gevaar l'epen van door hongersnood te zul- len omkomen. Door deeze dwinglandy geweldig gedrukt, namen zy, den Vorst niet ten Hove zynde, de ge!egenheid waar, om, in grooten getale, met natbekreeten oogen, hunne klasten uit te ftorven by de Koningin, die, met bun deerlyk lot begaan, naa veel overleggens hoe zy daar aan verligiing zou toebrengen , den volgenden vond bedagt. By de wederkomst des Konings, liet zy hem een zeer heerlyk gastmaal toebereiden; doch, by het ont. gekken der (chotelen, ontdekte hy, dat geen derzelve iets-anders dan Goud bevatte. Hy bemerkte terftond zyn imis(lag, en, ge- troffen door de eigenaartigheid der wyze waar door zyne Egtge- noote, hem de oogen geopend, zyne dwaasheid getoond , en ten vollen overtuigd hadt, dat Goud zyn Honger niet kon ftillen, òf zyne Onderdaanen voor Hongersnood bewaaren, lict hy te ftond 4 een 84 OVER DEN GELUKKIGEN INVLOED DER VERKEERING MET VROUWEN cenbevel uitgaan, dat, in ’t vervolg, niet meer dan een vyfde ge deelte in dp Goud-mynen zou werken, en de.overige vier gedee ren zich op den Landbouw ‚en andere nutte Kunften , zouden toe eggen. SE ereed en gemaklyk zou het vallen eene menigte van voor beelden, zo uit de Oude als uit de Hedendaagfche Gefchiedenie op te haalen van het verineesterend vermogen, 't geen Vrouwe ep de aandoenlyke harten der Mannen gehad hebben. De Kei zerin Lui mag hier vry de eerfte in aanmerking komen: z veel vermogt zy op Augustus, dat hy haar nauwlyks eenig din; kon weigeren. Veele Vrouwen in Rome wilden gaarne weeten weike middelen zy bezigie om dit te bewerken; eene deeze waagde het te vraagen, en kreeg ten antwoord: Door alie zyn Bevelen te gehoorsaam:n; door zyne geheimen niet na te vorfchen en myne kennis aan zyne minnehandelingen te ontveinsen. Hennes pe IV, Koning van Frankryk, een der grootfte e beminnelykfte Vorften, levert een optekenenswaardig voorbeeld o van de magt, die Vrouwen „door zagtheid, op de Marnen kunne bekomen. Teder en medelydend van aart, kon hy bezwaarly: jets weigeren, aan zagtheid,aan fmeeken, aan traanen; doch teven jalours op zyn eer en magt, bewilligde hy noode in iets hen o eznige andere wyze afgeperst. Hier door werd hy fteeds va zyne Matresfen geregeerd, en hadt gefchil met zyne Vrouwer De Salifche Wet fluit de Vrouwen uit van de Throonopvolgin; in Frankryk; doch de Fran/che Vrouwen hebben zich over die. hoon dubbel gewrooken; door het zo te befchikken dat zy by kans elken Monarch beheerichen, hebben zy beftendig dat Ry. geregeerd, van welks beftuur de Wet haar zo fterk geweer heeft. | Leem, DE BOETVAARDIGE EN TOT INKEER GEKOMEN ZONDAAR. MYN HEEREN! ap IE neeme de vryheid UEdL eenige omftandigheden myne an T Levens mede te deelen. —- Het gelchiedt met ecn goed „ met een Christelyk, oogmerk ; om , was het mooglyk, ee „ Godvrugtig Mensch te leeren op zyne hoede te zyn, tegen „de verleidingen, en een Zondaar, in wien het geweeten nie „ geheel is toegefchroeid, tot nadenken te breugen. Ka „ het een plaats in uw nuttig Mengelwerk hebben, het zal m vw ten uiterften aangenaam zyn.”. lk blyve, met agting, UEdi. gehoorzaame Dienaar. D W. Di DE BOETVAARDIGE ZONDAAR. ge Ke SS e Ss Se SG SS ZG ZS Die Daat, zie toe dat hy nict vall-! Een kort verhaal van myn Leven ftrekke, om den Leezer te doen opmerken, dat men nooit genoeg op zyne hoede kan zyn tegen de verlet - dingen des Zatans,de bedorve Waereld, en van ons eigen Vleesch. — Men leere hicr uit, dat wy geftadig op ons zelven behooren: te letten, en onophoudelyk in den gbede werkfaam te zyn, om fanle te blyven, en in de ftrikken der zonden niet’ verward te Beraaken. Een Mensch toch, door de zonde eens overwonnen, En gevallen zynde; kan zig niet, dan met de alleruiterfte moeite, Weder oprigten; zig van zyne geliefkoosde zonde losrukken, en le voor altoos vaarwel zeggen. Ik ben, in een der voorn:amfte Steden van Holland, uit eene defrige Familie geboren; myne Ouders, die den Heere vreesden in Opregtheid hunner harten, licten niets na, om my eene opvoeding €C geeven, die my voor tyd en eeuwigheid zou kunnen gelukkig zaken. p Meeters alleen lieten zy het nie: aankomen , oral niet wat het welzyn myner o:tterfelyke Ziel betrof. N? an myne vroege jeugd af wierd my aangetoond de grootheid A ffchuwlykheid van ieder zonde, benevens de bitere gevolgen , ie dezelven, niet alleen voor my, maar ook voor myn Mede- SZ sensch , konden opleveren , indien ik my aan eenigen van die fchub ig maakte. — Darrentegen wierd my de beminlykheid der X Deugd en der Godsvrugt onder 't oog gebragt, met aanwyzing “er an derzelver heilfaame uitwerkzelen. Myne Ouders be- == ntwoordden ook met hunnen Wandel volkomen aan hunne leer en ~ crmaaning; beiden waren ze voorbeelden van Deugd en Gods- "Am rugt. — Geen wonder dan, dat ik, van myne vroegfte jeugd zaf aan, niets anders gehoord noch gezien hebbende , dan het gee- - Me ter Eere van mynen God konde ftrekken, door Gods genadi Wulp en byftand, volkomen aan de verlangens van myne geliefde “ uders beantwoordde, en een Godvrugtig en Christelyk leeven &idde. Intusfchen vorderde ik in baren, en wierd na Sun onzer Hooge Schoo'en gezonden, om aldaar in de Medicynen Te ftudceren. De gronden van Deugd, die by my van kindsbeen af gelegd weren, kwamen my, in dit gevaarlyk tydperk <les Levens, zeer wel te pas; daar ik geftadig op myne hoede Fmnoest zyn, waaken en bidden, wilde ík niet door de eene of an- cre zonde worden weggefleept. Hier door, en het go- {tadig vermyden van kwaade gezelfchappen, had ik het geluk ftaaa- de te bleven, myne vnfchuld te behouden, en in geen overheer- fchende zonde te vervallen. Ik promoveerde op zyn tyd; zettende wy elders ter neder; en, na aldaar een ordentelyke.praêtyk, om te kunnen beftaan, ge- kreegen te iebben, dagt ik om een Huwcelyk aan te gaan. Ik raadpeepde myne Ouders daar over; en wy bepaalden ons tot ven Meisje , dat in "isch Deugden was opgevoed , rh d | e DE BOETVAARDIGE ftilletjes leefde, ons was voorgekomen verftardig en goedaartí, te zyn, en voor 't welke myn hart zig bad verklaard. — Il had bet geluk in myn aanzoek te flaagen; wy hebben zes Jaz in de allervolmaaktfte ee-sgezindhe:d geleefd, en twee Kindere overgewonren ` wenneer zy my dor den elvernielenden duo wierd ontrukt. De droefheid, die ik over den dood va myne waardige eo Godvrugtige Vricndin gevoelde, is niet ! befchryven; en kan alleen door die geenen regt begreepen wo den, die mit my zodanig ecn (mertiyk verlies ondergaan, en i les in hunn: Vrouwen verlovren hebben. Na cat de droefhe van cen Mensch plaats had gemaakt voor de aandoening van de Wysgeer, befteedde ik al den tyd, dien ik konde uitkoope aan de opvoeding myner Kinderen, zog: dezelven, van der jeu, af ‚het pad der Deugd te doen betreeden, en {maak in den vi troostenden Godsdienst te doen krygen; weetende, dat de eer! zaden, die men in hunne tedcie harten ftort, zeld misf-n gezegende vrugten voort te brengen; fchoon ze al eer voor een tyd ‚door het onkruid deezer bedorve Waereld, ond drukt mogen worden. — — Ik zag myne moeiten eu gerin v ‚ door Gads genadigen Zegen, raar wensch beloon en had alle reden om over hun gedrag te viede te zyn. i Wie zou niet gedagt hebben, dat ik ftaande gebleeven, en myn einde toc in het go~de zoude volhard hebben? daar myne venszon reeds aan her daalen, en ik het drie en vyftigfte Jaar n nes ouderdoms al had mogen vieren; daar ik , (zonder yde zoem gefproken,) by alle weldenkende Christenen, om myn hier toe altoos voorbeeldig leven, geagt, en inaanzien was. — Maar, helaas! Groote God, wat is de Mensch! Ik ben gevalk en beb my aan eene der grootfte zonden, die men begaan k: fchuldig gemaakt. Het herdenken daar aan valt myne 2 Je bitter; —— het verhaal daar van kast my veel, ja zeer ve snaar ik oordeel dit , tot nut van het Menschdom , verpligt te zyn; dat een ieder zig aan my (piegele, geftadig over zig zelven waal en God bidde, om tot zyn uiteinde toe ftaande te kunnen bye Ik bad, in die dagen, eene volftrekt oníchuldige verkeering : zeker Huis , ter zaake Van myn beroep; en ziet, in het ze woonde de Vreuw , welke de Eva was die my verleide! Ik ze dit niet om my te verfchoonen; want de zonde is daarom f minder; maar zy heeft my verleid, (God vergeeve het baar!) de gruwelyke zonde van overfpel doen begaan. Zy was gint: niet (choon, maar zeer levendig, en vol dartelg (naakeryen. — Haar omgang behaagde my;en dit was de oorzaak „dat ik , dikwi om my wat te verlevendigen, ten haaren Huize langer ble:f, « ik er noodig had; zonder egter eenig het alierminfte zondig vo peemen te hebben. —— Doch een Vrouw bemerkt gauw dat behaagt: dit deed haar een aanflag op my, of liever op myn ge maasen. Het is immers in geenen deele waar{chynlyk, dat e Viouw van zes-en twintig Jaaren, die een gezond en "ek, ! e "AN ZONDA AR. i. TE heeft, zin zal hebben in iemand van drie en vyftig Jaar, die daar by niet van de gezondfte is; en naderhand ben ik er ook ten vol- k in bevestigd geworden. — Zy begon, met zig van langzaamer hand by my aan Huis in te dringen, haalde my vervolgens aan; vond my fris en jeugdig voor myne Jaartn, en, zeer vrypostig zynde, wierd zy van tyd tot tyd hoe langer hoe gemeenzaamer ; — om kort te gaan, ik was níet op myne hoede, en zondigde bynazonder het te westen. Deeze onbetaamelyke gemeenfchap duurde agt jaaren' Ik nam wel ikwils voor om dezclve af te breeken, vooralals my de Ziel, door het hooren eener ftigtelyke Predicatie, of het leezen van Gen Godvrugtig Vertoog, ontroerd was; — — maar, helaas! my- De kragten waren altoos te zwak, en het gezigt vn het voorwerp myner drift verbande deeze heilzaame voorneemens wel dra weder uit: myne Ziel. En had bet den Almagtigen behaagd, my, door een (chielyken dood, uit deeze;Waereld te rukken, of my een fterfbedde, met berooyinge van *t gebruik van myn veritandlyk vermogen, te geeven, mooglyk zou de dood my in die jammerly- ke omitandigheden hebben verrast, en myne onfterfelyke Ziel, voa te, voor eeuwig, zyn verlooien geweest. =—— ò Ys- felyke gedagte! die my als nog het klamme zweet kan doen uit- breeken. es Maar de Heere heeft zig myner ontfermd; Hy heeft my wel op gen Ziekbedde geworpen, waar uit ik, naar het oordeel der Dottoren, waarfchynlyk niet weder zou opftaan ; doch het gefchiedde tot myn best, om my de oogen te openen voor het gevaar waar in myne Ziele was; en om dezeive, zoo ik hoope, ja veitrouwe , voor haar eeuwig verderf te behoeden. Wilde ik onderneemen, Beminde Leezer, u de angften te be- íchryven, die my folterden, de wroeging, die my verfcheurde, t zou my volftrekt onmooglyk zyn, dit in zyne volle kret en nadruk te kunnen doen. De gruuwlykheid der Zonde van overil, waar aan ik my had fchuldig gemaakt, met de gevolgen van dien, zag ik nu in het helderfte licht, De cnmin, de tweefpat, her eltoosduurend ongenoegen in bet vreedzaame huis- houden, waarvan ik de fchuldige oorzaak zoude geweest zyn d , en 88 nn DE BOETVAARDIGE dien haar Man onzen zondigen omgang ontdekt had, zag ik o pen allerklaarfte; en ik begreep nu eerst regt, dat men een Man die werk van zyne Vrouw maakt, gelyk deeze deed, geen (mert Iyker, geen gevoeligere flag , dan van die zyde, kan toebrengen. — De gedagten aan de droefheid, en de kwelling, waar in ik lieven Zoon en waarde Dogter had geftort, (want ik had klaz bemerkt, dat: zy de zaak ontdekt hadden, niettegenftaande zy ui eerbied voor my zweegen,) dourboorden my bet hart; en i ge voeldeinu eerst, met nadruk, dat Kinderen, die hunne Ouders te der beminnen, gelyk de mynen my deeden, geen zieltreffende droefheid kunnen hebben, dan te mocten zien, dat deeze hunni geliefde Ouders zig moedwillig in hun eeuwig verderf {torten mm Het kwaade voorbeeld, 't welk ik aan de Waereld en aa myne lieve Kinderen had gegeven; en het verliezen, ten minfte de vermindering van myne eer en goeden naam, ontroerde my; want ik zag nu klaar, dat, boe zorgvuldig men ook zodanig een zaak voor het oog der Waereld gelooft te bedekken, "er toch al toos, door het een of ander middel, iets van komt uit te lekken; veele omftandigheden, die ik te vooren niet had in agt genomen, en die my nu lcevendig te binnen kwamen, bevestigden my thans ook hierin volkomen Boven dit alles gevoelde ik inzon. derheid de allergrootfte, de alleronuit{preekelykfte wracging, over het ontheitigen van des Heeren Hoogeerwaardig Avond maal, geduurende dien tyd. Ik had my naamlyk, uit vreeze dat men my, wegens het begaan eener moedwillige zonde, zoude verdenken, van des Heeren Tafel niet durven afhouden. Ik gevoelde telkens wel een ftillen befchuldiger in my; het hart klopte my wel van angst en aandoening; en ik ben verzekerd dat de fchuld op myn gezigt, voor cen opmerkend oog, te lee zen was, zo menigwerf, als ik deze Heilige Bondtekenen en Zegelen van des Zaligmaakers dierbaar Lichaam en Bloed ge- bruikte, of liever fchandelyk misbruikte, doch ik was in duivels ftrikken verward; ik gevoelde myne fchuld, dan hier by bleef het, zonder verdere uitwerking ten goede. Maa thans, nu ik op myn Ziekbedde gebonden lei, nu de poorten der Eeuwigheid reeds voor my geopend fcheenen, nu ik als met den eenen voct reeds in het graf ftond, ondervond ik eerst regt, hoe ik God, oak door dit fchriklyk misbruik, vertoornd had. —- Dit woog my als een Molenfteen op het Hart. — Dag en Nagt befchreide ik, met heete tramen van een opregt berouw, myne gruweien, en bad den Almagtigen zig over te willen ontfermen, my dezelven genadig, om Jefus Christus wille, te vergeeven , en myner onfterfeiyke Ziele genadig te zyn. Ik nam te gelyk een allerernttigst voornemen, om, zoa het Gode behangen mogte my van deze ziekte te doen herftellen, my met geweld uit de armen van deze verleidfter te rukken, en my geheel en al in Christús liefdearmen te werpen, in hoope van door hem niet verfmaad te zullen worden. Dit is ook myr ecrfte werk geweest ‚na dat God my als van den dood in dit Lanc ol ZONDAAR 29 der Levendigen had te rug geroepen: door de droevige onder- vinding nu geseerd zynde, dat cen Mensch zig voor de eerfte ‚änleiding, en voor de gelegenheid om te zondigen, zorgvuldig moet wagten, zoo verwvderde ik my verre van dit voorwerp, en benam haar zorgvuldig alle aanleiding om my te maderen, en my op nieuw in haare Goddelooze ftrikken te verwarren. Ge- looft zyt gy, ô Barmhaitige God! voor de my toegezondene ziek- te; geprezen zy uwen naam in alle Eeuwigheid; wanr daar door, Ja daar door alleen, is myne Ziele van het verderf gered, die an- ders gewis een prooy voor de helle zoude geweest zyn. Spiegelt u aan deezen mynen Val, gy, die vast in het geloove meent te ftaan. Myn voorbeeld kan u op nieuw leeren, D moet u ten volle overtuigen, hoe weinig men op zyne kragten behoort te fteunen; en hoe nauwkeurig men alle de gelegenthe- den om te zondigen moet vermyden en vlieden. —— De Mensch is gauw verrast, en dikwils verleid, eer hy voor zig eenig kwaad vermoedt. En gy, die reeds het ongeluk gehad hebt van te vallen; blyft, bidde ik u, toch niet moe Swillig in uwe Zonden liggen; het behaagt Gode niet altoos, de Zondaar door cene ziekte te waarfchouwen, en hun tyd tot bekecring te geeven. — Haast u dan, cer het te laat is; (meckt God om hulpe, neemt een kloek en volftrekt befluit, en ftelt liet daadvaardig in 't werk. — De eerfte fchrede kost het meeste; die eens gedaan zynde, helt de overwinning reeds naar uwe zyde; en, geheel overwon- nen hebbende, zult gy hier op tarde een vergenoeging en gerust- heid in uw geweeten ondervinden, die gy in langen tyd nier zult hebben mogen fmaaken; en hier Naatmaals zult gy met Gene onver. welkbaare Kroone befchanken worden, en genieten verzadiging Wn vreugde voor Gods aangezigte, eri lieflykheden aan zyn Reg- terhand, eeuwig en altoos. Mogt het verhaal mynes le- Vens hier toe van nut zyn! Dit is myn hartlyke wensch; it is myn vuurig en opregt gebed. l man ge D mn DE VRYGEEST VERBETERD. n Help! help! ach... belp!....” riepen twee Kinderen, die gevaar liepen van zo oogenbliklyk in het water te fmooren. — Een Vrygeest, die gevallig voorby wandelde, hoorde den hoodfchreeuw ; en de dobberende hoofden der Kinderen, bene- Vens twee Vischgaarden aan den kant van het water, deeden hem mis krygen van het ongeluk. Hy fchoot toe, en redde de Drenkelingen. — De jcrgens ‘vielen aan zyre voeten . en. kusten ze; zo levendig was hunne dankbaarheid. — Hier op gen zy het oos ten Hemel, en zeiden.met betraande wangen, » Ò God! u zy eere! — zegen deezen man. ja, zegen onzen s Weldoener !” De vrygeest vertrok ; want de aandoening vervoer- de hem, „ Indien ‘er een God is, die reine gebeden verhoort , » Zeide by by zig zelven, indien "er ecne Voorzienigheid is, dan =- > . » pe DE VRYGEEST VERBETERD. » Zal het hu blyken; ik zal "er bewyzen van zien,” am HF ` bleek ook. Van dien tyd af ontmoette hem niets dan voc fpoed en geluk, onverwagte ervenisfen, aanzienely! bedieningen, algemeene achting, een voorfpoedige echt, ee duurzaame gezondheid, alles werkte mede ter uithreidinge v; den kring zyner tydelyke genoegens. — De Vrygeest da aan de jongens, en wierdt een voorbeeldig Kristen. 0. …eeee DE MODE. Een goelyk, deugdfaam Meisje wierd door haaren Vader g nooddwangd, in eens alles, wat zedig was, af te leggen, e haar Godsvrugt te begraaven onder de dartele tooi van cen kin der Mode. De Man hoopte zig, langs dien weg, san ee jong Heer van goeden huize te verzwagcren. „ Eens, d thuis kwam, gaf hy zyne Dochter een fiesje. met reukwak over, en zeide, zy moest zig daarvan in de Kerk, en in Geze happen, bedienen. Zy took er aan; v maar V: „ der, indien: ik die lugt niet verdraagen kan? waarlyk ‚> 2y verveelt my, —— ik word mislyk!” „ Hoe, ze » hy, zełk een kostbaar parfum? — — malle kleuter! — „ ik wil en gebiede u, dat gy het by alle gelegenheden gi „ bruikt, — het is uw fatfoen, — elke Dame doet zo.” — De liep gramftoorig ter kamer uit, Toen íprak zy, me een opgeheven oog, waaruit een traan (inte: „ Hemel am goede Hemel! bewaar tog den Godsdienst voor d » Mode'!....” De meisje zuchtte nog, toen Vader weder bin gen trad. | .. O. see. DE OORSPRONG VAN ONBESCHAAMDHEID EN ZEDIQARID. - Eene Allegorie. Jore voegde, in den beginne, Deugd, Wyshzid, en Vertrou wen te zamen; als ook Ondeugd , Dwaasheid en Wantrouwen, ei zondt ze dus op de wereld. Maar, fchoon hy dagt, ze met ot deel byeengevoegd te hebben, en dat Vertrouwen de eigenaartig: gezellinne was der Deugd,en dat Ondeugd met Wantrouwen be hoorde gepaard te gaan, bevonden gi zich nauw op weg, of e ontftondt verfchil tusfchen haar. Wysheid, de Geleidfter van he ‚Eene paar, was altoos gewoon, eer zy eenen weg opfloeg , on dien, hoe betreden dezelve ook mogt weezen, zorgvuldig te ôn derzoeken; om te ontdekken werwaards hy heen liep, welke ge vaaren, zwaarigheden ‚en hinderpzalen haar konden , uf waarfchgn lyk zouden ontmoeten. In deeze overleggingen befteedde zy doa gaans eenigen tyd; dit marren mishaagde ten uiterften aan het Ves trouwen, altyd geneegen,ous, zonder veel bedenkens of overlegs toe we weeden. In 'teerst waren Wysheid en Deugd onaficheidelyk ma DE ONBRSCIIAAMDIEID EN ZEDIGHEID. gi maar het Vertrouwen was, op zekeren dag, de aandrift haarer voort: varende natuure volgende, een groot (tuk wegs vooruit gegaan, en haar gezelfchap niet behoevende, zogt zy er niet meer na, ‚ noch ontmoette het ooit. De andere drie, hoewel door jurrren zamengevoegd, kreegen veríchil, en fcheidden van een. De weinig vooruitziende Dwaas- kid bekreunde zich niet omtrent de goedheid der wegen, welke zy opfloeg, en ftelde den eenen niet boven den anderen: dit gebrek van befluit werd vergroot door Wantrouwen , die, met haare twyfelingen en zwaarigheden, altoos de reis vertraagde. Dit ftrekte tot gen grooten last voor de Ondeugd , dic van geene zwaarigheden of uitftel wilde hooren, en alleen genoegen vondt in het onbe- dwongen opvolgen haarer zinlykheden; zy wist, dat de Dwaasheid , die zomtyds het oor leende aan Wantrouw:n, zou zich gereediyk fchikken als zy alleen was: en verdreef dairom Wantrouwen, die dikmaals het genot verhinderde, begaf zich met de Dwaasheid:, van haar onaffcheitelyk, op weg. Vertrouwen en Wantrouwen, op deeze wyze, beide van haar ge- zelichap verwyderd, zwierven eenigen tyd om, tot eindelyk zeker toeval haar in een gehugt bragt. Vertrouwen ging terftond na een groot huis van Rykdom, den Heer der plaatze; en drong, zonder zich «an de poort op te houden , door , tot de binnenfte vertrekken , waar zy bevonde dat Ondeugd en Dwaasheid, vóór haareaankomst, reeds wel ontvangen waren. Zy vernoegde zich daar. by, drong fchielyk ín de gunst van den Huisheer , en kreeg zulk eene ge- meenzaambeid met de Ondeugd, dat ze met de Dwaasheid haare Gezellinne wierd. Zy bleeven beftendig de gasten des Rykdoms en, zints dien tyd, onaffcheidelyk by elkander. | Wantrouwen , ondertusfchen , dat groote Huis niet durvende nade- ten, nam de uitnoodiging aan van Arsnoed:, een der Landhoeve- Daren; ter fchumele hu:te intreedende, vondt zy daar Wysheid en Deugd, die, door den Landheer verdreeven, derwaards den wyk genomen hadden. De Deugd kreeg medelyden met haar ‚en de Wysheid , bevindende dat ze leerzaam van aart was, namen zy Baar tot eene Gezellinne aan: door den ommegang veranderde zy Cenigzins van zeden, en bevalliger wordende, kreeg zy den naam Van ZENIGHEID. _ Naardemaal kwaad gezelfchap ruim zo veel invloeds heeft op het Verderf der zeden,als goed gezelfchap op derzelver Verbetering, Ontaartte Vertrouwen, door flegten raad en {nood voorbeeld, in de verkeering met Dwaasheid en Ondeugd, dermaate, dat zy den naam Van OSBESCHAAMDHEID Verdiende en verwierf. Het Menschdom, tot wiens Maatíchappye (prp decze twee wydverfchillende tritzen gezonden hadt, niets weetende van dee- ze wederzydfche verlaatingen, wordt daar door tot droeve misvat- tingen vervoerd, en denkt Wysheid en Deugd te zullen vinden, waar Zy ONBESCHAAMDHEID aantreft; en waar ber ZEDIGHEID ziet , verwagt het Ondeugd en Dwaasheid tot gezellinnen. AAN De . AAN MYNE VADERLANDEREN. ve em e -oaren maa amra AAN MYNE VADERLANDEREN. l Da nu der Vad'ren moed in Neêrlands Volk ontgloei’; Aloude Heldenbloed door kronklene aders vloei’! Men dreigt den vryen eeuw, baldaadig aan te randen. Men dreigt, dit doe alieen , uw dappe. heid ontbranden. * Bezef van uwen moved, welëer zon hoog gedugt , Doe u grootmoedig zyn in *t kla:t'rend Krygsgerugt. Vliegt, Vaderlanders, vliegt, bemant uwe Oorlogsvlooten' Vereenigt uwe magt met die der Bondgenooten ! Denkt aan die Braaven, die we!ëer, aant Brifche Strand, Den Standaard zwzaiden van ons dierbaar Vaderland. Denkt aan... doch * is genoeg; ik zie u oogen blaaken ‘Van edel Heldenvuur, ik zie den forfchen Zeeuw ’t Aldreigende geweld, als een verwoede Leeuw, Beftryden, op den rug der f(chommelende bearen. Hoe groeit, hoe klimt zyn moed, by ‘t groeien der gevaaren! Men Gredt, men zegepraalt. — Triomf! de Vyand vlugt! Triomf! myn Vaderland... weërgalmt door al de lugt. ô Dierbaar Vaderlind! hoe kunt gy my bekooren ! Hoe zoet is C my den klank v:n uwen zaam te hooren ! Gy brengt myn ziel in vuur! ja, deze zelfde hard Zy aan uw’ dienst gewyd, myn dierbaar Vaderland! Nog eens, myn Helden, vliegt! bemant uwe Oor'ogfchepe Gy ziet de Koopmanfchap, van fchrik, in ‘t hart gegrepen; Zy fmeekt uw’ byftand, vliegt! dat uw gevreesde kling Den dollen overmoed van Albion bedwing! Zoo waarlyk wille God, de Vorst der Legerbenden, Zyn bulp en byftand ons , van boven, nederzenden! Zyn fterke Heirkragt tog heeft menigwe:f voorheen, Aan ‘t fpits van Neêrlands heir, des vyands trots beftre; Bataven! hoe moet dit uw’ moed en yver wekken" 't Herdenken van die hulp moet u ten fpoorflag (trekke Het treft u? — ja, ik zie 't, — uw Vlooten zyn be Gy roept eenpaarig uit; voor God en 't Vaderland! 17381. J. BE A mt en vn DE nn nne MENGELWERK, TOTFRAAYE LETTEREN.KONSTEN EN WEE TENSCHAPPEN GETREKKELYK. P D -~ emm ge en nn ee en oe a nee e a -æ -e es ee e DN — -- DE ONBESTENDIGHEID VAN HET ONDERMAANSCHE. 7 Jedelheid der iedelheden , °t is alles iedelheid.”” — Dus oordeelde welcer een Vorst over de dingen dezer wee- Id; een Vorst, die in Wysheid ver boven alle Vorften an zyuen tyd uitfchitterde; ja niet flegts boven zyne tyd- enoten uitblonk ` maat die de verwondering van alle men- hen zal blyven , zo lang de wereld duurt. Dus drak een Vorst, die, niet minder in Schatten boven alle orken van het fchatryk Oosten uitblinkende , den fcepter „waaide in Jerùzalem „ alwaar, onder zyne regering , alle de fchâtten van het Oosten, als in een middelpunt , te za- men vloeiden: in een tyd, toen geen krygsgefchrei , noch eenig oorlogsrumoer, in den Lande gehoord wierd $ maar de fille en zagte Vrede zyn Ryk in vollen luister deed bloeien, Welk eene taal in den mond van eenen Vorst, die van alles volop heeft, en aan wiens Hof, daar men zich in de wellusten der Wereld baad, de uitgezogtíte vermaken plaats hebben! Eene taal, die men gewislyk Veeleer verwagten zou van menfchen, welke aan tydclyke goederen gebrek hebben, en de gelegenheid derven, om de vermaken , de wellusten der Weereld na te jagen. an neen. Deze taal komt uit den mond van een geheel ander mensch. — Welk eene zeldzaamheid! —- Hoe hooglyk heeft men zich hier over te verwonderen! —— laar neen... Wie kan van deze waarheid levendiger door- tongen zyn , dan cen, aan wien hoch wysheid ontbreekt, Om ce zaken in haren regten aart te befchouwen : noch Wervined , om derzelver onbeftendigheid ieder oogenblik Bewaar te worden. Wie kan er beter van overtuigd zyn, a Hy, die, terwyl alle de vermaken van de Wereld aan Zyn Hof ten hooeften top geftegen waren, in de ruimfte mate alles kon genieten, wat de Wereld kon verlenen, en Vorst, omringd van Hovelingen , van wier handen Ay, op zyn wenken, gediend wierd, daar ze hem aller- Wege naar de oogen zagen. Een Vorst, die van iedereen II. DEEL. MENGELW. NO. 3. G- niet D4 DÉ ONBESTENDIGHEID - niet flegts gevreesd , geëcrbiedigd , maar ook gemind werds — Een Vorst, die, naar de wyze der Oosterlingen , ir ‘zyn Vrouwen-timmer de fchoonfte Vrouwen van het Oos- ten had. — Een Vorst, die de pragtigfte geftigten , waar op de aloudheid immer heeft kunnen bogen , gebouwd had :- geftigten, pragtiger, dan het late nageflagt denkelyk im- mer zal kunnen voortbrengen. Een Vorst, die zyw Ryk met voorzigtigheid , naar de billvkfte Wetten, beftier= de; zyne Onderdanen met de hoogfte menfehelyke wys- heid regeerde; die met één woord alles bezat, ’t geen vam een fterveling op aarde bezeten kan worden. Zulk een Man, door de dagelykfche ondervinding, van jarcm herwaards, geleerd, was de regte Man, om ‘er over te oordeelen: daar hy het onbeftenuige van alle zyne heerlyk= heid en overvloed, geduurig , onder het oog had, kon hy ongelyk beter, dan iemand anders, getuigen, „, dat alles ə iedelheid is.” Deze zyne ondervinding ging daarenboven gepaard, met de uitftekendfte Wysheid, die hem nog des te bekwamer maakte, om hier van getuigenis te geven. Met een op- merkzaam oog den algemenen loop der Wereldfche zaken ade aande, was hem de ydelheid van al het ondermaan- che ten hoogfte blykbaar. Zeker had hy al voor lange be- zeft, dat de hoogfte Koninglyke luister maar luttel tyds op zyn heerlykfte fchittert, cn dat één enkel oogenblik in ftaat is, om al dien luister te verdooven. 