VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Tegen de Zinkingen en Figtpynen raadt de Schryver een groote Adrdwormn te neemen , denzelven te ftooten tot eeg papje, dan daar by te doen befte Saffraan, zo veel als op de punt van een mes liggen kan, en even zo veel kaneel; hier op een wyngtas val ouden wyns te gieten, en als het eene Bagt over op een warme plaatie geftaan heeft, doorgezegen (*) Zie onze Eesteroef, D. 1L No. XJ. pag. 233. . 2 ao DE MEDELYDEN DE zynde, het vogt op eenmaal uit te drinken. Zulks, vervolgs hy , herhaalt men daaglyks, (en wel dat men ieder keer één worm meer neemt dan men daags te voren genomen heeft) tot dat men verneemt, dat de pyn eenigzins begint te ver- minderen. Zulks gefchiedt al by fommigen op den negenden dag , maar by anderen eerft op den agtienden , en gevolglyk ook met inneeming van even zo veel wormen. Van deezen tyd aan klimt men daaglyks met deeze geneezingswyze af, en men neemt ieder reis één worm minder „tot men eindelyk op den laatften dag wederom flegts één worm overhoudt.. Onder de Gezwellen en Verzweeringen handelt de Schryver ook van de Wratten, „ voor de Wratten aan de handen ” , zegt hy, „ is het jongen Dutvenbloed een voortreflyk mid- » Men neemt een jonge Duive , draait dezelve zeer ə fchielyk de kop om, dat het lyf ’er van afvalt, en men het » hoofd in de hand houdt; laat als dan het warme bloed uit » de kop op de Wratten vallen; herhaalt zulks drie of vier „ maalenh, zo zullen de Wratten weggaan. Het zelve doen a mede de roode Slekken , wanneer men de Wratten hier me- de beftrykt, en hier na ophangt ”. In het zelfde Hoofd- {luk heeft de Heer BAUMLER nog: , Somtyds zetten zich a OOk Beenknobbels aan de handen of vingers; hier tegen heb » ik een koftelyk middel van een zekere vrouw gezien , ə» welke drie dagen na malkander, na de nieuwe Maan , met » een Pol- of Kooklepel, driemaal op de Beenknobbel gefla- ə» gen, en ze op die wyze verdreeven heeft. Doch of deeze » flagen na de nieuwe Maan, of driemaal na elkander, moe- ə ten voorgenomen worden , koomt my tamelyk ongelovig ə» voor 5 ik houde het veel eer daar voor , dat een enkele ə harde en wel onverwagte flag deeze cuur verrigten kan ”.. Zo de Schryver door een Beenknobbel verftaat het gene men een Peesknoop (Ganglion) noemt , is het niet ten eene- maal ongerymd. | Tegen de Kropzweeren [Kropgezwellen , denk ik „worden. gemeend] is, volgens den Heer BAUMLER , voortref- » lyk de beftryking met een doode hand, op de volgende » Wyze: wanneer lemant aan eene uitteering geftorven is , ə» neemt dan deezen hand , en beftrykt hier mede dikwils » uw Krop , tot dat gy in uw keel eenige koude gewaar ə» Wordt; hier door zyn verfcheiden geneezen geworden. » Zulks zou mede een zeker middel zyn: wanneer men y » in ’t voorjaar, voor den op ng der zonne, een íchoone » gladde jonge Wilgeboom uitkieft , in den zelven een gat ø boort, en een raauw ftuk Rundoleeféh , het gene men. met » UE GENEESMEESTER ar „ de hand niet derft aanraaken, in den mond neemt , dezel. „ ve wel toehoudt, dat ’er geen lucht bykoomt , dit ver- » volgens, wanneer het warm geworden is, met de tong » in het gat floot, en met het uitgeboorde of uitgefneede » tuk hout weder toefluit. Op zodanige wyze verwaft of s> Vergroeit het met de vogtigheid der Krop vermengde »» vleefch , door de Sympathie , in de Wilgeboom, en wordt ` » gelykzaam als tot een Krop”. ` an bet gebrek der Maandelykjzhe Ontlaftingen der Vrouwen vinden wy het volgende aangeteekend: „ Als een Sympa- s» thetifch middel is my het volgende aangepreezen: name- » lyk, dat een vrouwsperfoon dat hembd, ’t welk door de „>.laatfte Maandelykfthe Bloemen bevlekt geworden is , alzo s» weder ongewalfchen zal aantrekken , wanneer dezelven ‚> Over den tyd uitblyven willen; als ook, dat zy over een ə» doek moet drinken , welke met de meergemelde laatfte ‚> Bloemen befmet is. Wanneer het eerfte niet helpt, kan » het echter niet fchaden ; maar voor het laatíte wardt een ə» byzondere {maak vereifcht, en die niet zeer afkeerig of p» Vies zyn moet ”. Van de Moedermaalen (Macula Materna) kan men de kin- deren af helpen, zegt de Schryver; „ Wanneer men , name- » lyk, alle de Leden van het Kind , met de bloedige en warme Nageboorte beftrykt; °t welk een zeer goede ge- > woonte is, waarom ik ook alle Vroedvrouwen aanraade zulks nimmer na te laaten ”. Ziet het kind hier door wat bebloed en bemorft > het kan weer afgewaflchen worden met boter en vrouwenmelk , hier toe van, den Auteur gerekom- mandeerd. | Doch genoeg hier van. Sommigen van onze Leezers zul- jen denken, dat ik hun eenige Sprookjes vertelle : geenzins. De Heer BAUMLER heeft goedgevonden deeze en meer diergelyke Geneesmiddelen en Geneeswyzen (want wy heb- benze niet allen willen ganhaalen) in zyn Werk in te voe- gen, en wy hebbèn onze Leezers gemeent dienft te zullen doen, met hun eenige fchets te geeven „wat ‘er in gevonden wordt. En ik twyfele niet of ‘er zyn, die zich met zulk eene forteering vermaaken zullen; en anderen zullen ‘er uit konnen leeren, den kwakzalver te fpeelen. -Want die alle deeze dingen in zyn hoofd hadt, en onder het Gemeen oe- fende ;-zou ligt voor wat groots en byzonders aangezien warden. Ondertuffchen geloove ik insgelyks wel, dat een ander foort van Leezers er de Neus voor zal ophaalen „en laage gedagten van den Heer BA UMLER, en zyn Medelyden rend 3 a ss = DE MEBELYDENDE GENEBSMESSTER. Geneés maaken. Maat ten onrecht. Men moet géen: zins denken , dat deeze Voorfíchriften de eenige of Voor- paamítė zyn, welken tegen de genoemde Kwaalen worden opgegeeven. Dé Schryver doet altyd een vry groote ver- fcheidenheid van Middelen, welken op reden eti ervarenis gegrond zyn, vooraf gaan; en voegt ‘er dan eindelyk eêni- gen van de nu getnelden by, om zyn Hoogduitfche Leezers, waar voor hy gefchreeven heeft, genoegeri te geeven. En de Heer TRUNZA heeft, om het Werk niet te vérminkén, het zo vertaald als hy het gevonden hadt. Het Werk is ‘er ook niet te minder om: die geen zin heeft in zodanige Mid- delen en Voorfchriften te gebruiken , welken hy gelooft van eene meerdere waarde te zyn , dan ‘er de inbeelding en figtgeloovigheid aan geeft, kanze voorbyflaan, en zich met de regelen en beproefde Geneesmiddelen vergenoegen; Men moet hier by nog aanmerken, dat de Heer BAUMLER gelf in veelen van de gemelde voorfchriften weinig vertrou- wen ftelt, fchoon hy veelen met goeden ernft aanpryft, en hiet geheel van Duitíche bygeloovigheid kan vrygefproken worden. Ten befluite, zeggen wy van dit, gelyk wy ook van het eerfte Deel van dit Werk gezegd hebben, dat het gyne waarde heeft, en met nut van veelen, zelfs geoefen- den in de Geneeskonft, zal en kan gebruikt worden. Gelyk wy in het Berigt van het eerfte deel een denkbeeld hebben zoeken te geeven van de befchryving en geneezing der ziek- ten, volgens de régelen van de Konft en ervatenis, hebben Wwy om de verandeting, nu, eetiige andefe ftoffen voorge- houden , op dat men te betet över ’t geheel zou konnen oordeelen,. Hedendaagfth beloop van *s menfhen leven, of de gerufte we ieden de onr , Arekkende tot d beldering úán Aen od Te Amflerdam, by Willem vàn deh Enden 1762. in o&avò si bladzyden, | ES ftigtelyk Rymboekje van een welmeenend menfcli, id haar °t ons voorkomt; behelzende eene voorftelling van de onverhoegde klagten véeler menfchen , eené vermaa- Sing om indankbaare vergenoegiùg onder de Godlyke Voor- ziënigheid ons gedrag terigten naar de wettén die hy ons gegeven heeft. Mogelyk beeft de Schryver gedagt „dat zyn geichrift in Rym opgefteld teer iúvloed zou hebben , of smeet. koopers vinden „ dan zo hy ’t in Proza gefchrepven ‚ d; ' HEDEN DAÂGSCH BELOOP VAN ’S MENSCHEN LEVEN. 23 had ; dit heeft hem veelligt bewoogen om al te doen wat hy kon; en hy is dus in zyne goede meening te pryzen. Het flot is niet van °t minfte, en behelft eene goede les , waarom wy die den Leezer nog zullen mededeelen. Hoor Salemon eens, die 't bezogt, En maakte, fmaakte wat by dogt, Dat maar de zinnen flreelde, Geen moeite bem verveelde; Hy teit de zom op, en 't ós wis, Dat alles kweld, en ydel is; En daarom weeft op beeden, _ Maar met uw deel te vreeden : _ Geniet bet geen gy bebt met ruf, Weeft dankbaar, vrolyk, laat geen luft Na 't aards, nog vrees voor 't kwaade, Uw zet genoegen fchaade ; Maar ruft in God, ombels zyn wil, ~ Werk waar gy kond, zyt anders fil Met bem, laat alles dryven, Gy zult gelukkig blyven. Brief van Abelard aan Eloiza, door M. G. Décambon, Geb. van der Werken. Tot *s Hertogenbofch , by Jacobus Palier 1762. In quarto 29 bladzyden. Nder het leezen van deezen Brief, in Nederlandfthe Dichtmaat gebragt , is ons meer dan eens voor den geeft gekomen het zeggen van Horatius, ` Mediocribus eft poetis Non dk, non bomines, non conceffere Colùmnee, als mede de verklaaring door den Hollandfcben:Spe&ator aan deezen zetregel gegeeven; wanneer. hy ons leert, dat die groote Dichtmeefter door een middelbaar: vaers verlaat, niet cen werk dat in zommige opzigten goed, en in anderen kwaad is, maar dat in zyn ganfcben t'taamenbáng nièts bebi, dát te pry- gen of te laädken it ; en derbalwen ’s verfband en °t gehoed des Leegèrs id éëhe verdrietelyke ledigheid laat. Dus ging het ons fin *t leezẹi väh dit Vers; aanftootelyke wamftaltigheden kwained ons hiet 20 Zeer voor dèr geeft; Over ’t Algemeen iet Vets régelmaatig en dogrgaans rolt het zágtjes Heen ; F ` JO 24 BRIEF VAN ABELARD AAN ELOÏZA. doch dit is °t ook al: daar kwamen ans aan de andere zyde- een aanlokkelyke bevalligheden voor, niets dat onze aan: Soeningen kon roeren, of onze aändagt veftigen. We on- dervonden by die gelegenheid „de juiftheid der vergelykinge die de Zollandfche opedaror op de bovengemelde aantekening laat volgen. …„ Onder zo een middelbaar Digter is Pegafus te » vergelyken met een gemeen Vriefch paard , dat zonder ‚> wankelen, of hollen, en zonder zig door de minfte aan- » genaame beweeging bevallig te maaken, recht toe recht » aan op een klein egaal drafje weg vordert, en eindelyk »» komt daar het wezen moet; in een woord dat beter voor » een kar of wagen voegt als onder een braaf Ruiter ” (*). mmm Deeze verdrietelyke ledigheid waar in dit Vers ons gelaaten had „bewoog ons „den Brief van Eloiza aan Abelard (waar op deeze van Abelard aan Eloïza in antwoord ftrekt, in de Mengelwerken van den beroemden Dichter Smits op te zoeken te meer daar we in °t Voorbericht voor dit Vers dere wdards geweezen wierden ;en naa de leezing van dit Dicht- ftuk is ’t òns voorgekomen , dat het leezen deezer twee Brieven eigenaartig kan ftrekken, om iemand te doen ge- voelen, hoe groot een onderfcheid ’er is , tuffchen het Dich- ten en Perzen-maaken swaar by hy dan het leezen van’t voor- gemelde Rymboekje zou konnen voegen, om duidelyk te be- Merken, hoe veel minder nog het Kymen is. Tot een voorbeeld van den ftyl deezer Brieven diene het volgende. Abelard befchryft zyne Godsvrugt door de Min geftoord (+) in deezer voege, Leat uw verbeelding eens in dees myn fchuilplaats dringen , Daar ’k de eenzaambeid verfchrik door zuchten en geween, . Daar ’k my gebeel verlieze in myn bekommeringen, En klagt op klagten fchep wig myn rampfpoedigblen; Zie my al beevend bier bet beilig altaar naderen, En hoe °k myn beden dring ten boogen Hemel in ; Een felle tweeftryd woeld geduurig door myn aderen, De min ftoort myn gebed, meer dan 't gebed myn min. i i ' i ’k Vene (*) Zie Holl. Spe. II. D. No. 57. | Ag, Men weete dat Abelard en Elolza twee Gelieven zyn, die tt Kloofterleeven hebben aangenomen; doch in wier hart he Minnevuur dermaate blaakt, dat het geftadig een hevigen ftry tuffchen vleefch en geeft verwekke. Men verbeelde zich hen der- halve als befchryvende bunne gemoedsaandoening , onder 't plege tige bandhaaven van dep Rogmíchen Godsdienft, BRIEF VAN ABELARD AAN ELOÏZA, ss . "h Feracbt myn pligt, 'k aanbid de liefde en baar vermaaken, Myn bart voed Borm op form in's midden van de ruft; 'k Voel naauw in myn gemeed een firaal van Godvrugt blaaken, Of dees word door de liefde op nieuw weer uitgebluft. Ik kniel voor ’t beilig kruis, maor tragt de zielgebeden, Die my myn pligt gebied te zenden naar om beoog , Slegte met den fchyn van deugd en boete te bekleden, Daar , ach! geen fcbyn beftaas pear 's albefchouwend oog. Deze befchryving is op zich zelve goed; maar is ze Dicht. kundig? is hier de taal van °t hart van een Minnaar? zyn hier de denkbeelden voorgefteld met eene leevendigheid „die in ftaat is om onze verbeeldingskragt gevoelig gaande te maken? men vergelyke hier mede de uitdrukkingen van Eloi za, ten zelfden opzigte > en gaa eens na, of dezelven onsin *t leezen niet fterker aandoen. Doch waar ik vli, wat eoit zich epdee voor myn oogen; Uw lieflyk denkbeeld volgt me en zweeft voor myn gezicht. t Ryft voor my op in't wond, °t wil van 't altaar niet vluchten 3 't Bevlekt myn ganfche ziel en laat my nimmer vry. k Spil 's beilig morgenuur, met flaag om u te zuchten ; Uw beeldnis, al myn luft, weerd vaak myn’ Godt van my, _'k Verbeeld me in elk gezang uw fcboone ftem te booren. Met elke bedekraal’ ontvalt my eene traan. Als `t beilig orgelfpel de zielen lokt door de aoren, En °t wierookvat zyn’ geur ten bemel op doet gaan, Kan dikwils één gedachte al de aandagt van my weren. Waskaarfen, priefders, kerk, ’t fchud al voar myn gezicht. Myn ziel [chynt in den gloed der liefde te verteren, Daar ik myne oogen velt op 't vlammend Outerlicht. De Engels SpeBtatrice , of Britfche Leermeeftresfe der Zeden; na den vyfden druk uit bet Engelfch vertaald. Te Amferdam Jacobus Kok moccerxır. eerfte , tweede, derde en vierde tukje , 320.bladzyden in otavo. DE Spectatoriaale Werkje, ten doelwit hebbende, de gen breeken te verbeteren, en een onfchuldig vermaak te ver- fchaffen, aan de geenen die niet beboeven verbetert te worden , pryft zich zelve, door zynen inhoud , als nut en vermaaklyk zn. De Zedeleer hiet in voorgefteld is gemeenlyk welge- o B5. grond, 26 DE ENGELSCHE SPECTATRICE. ` d ond, en wordt veelal door bondige.tatimerkingen opge- elderd; de Characters zyn meerendeels natuurlýk; en de manier van ’t verhaal van gefchiedenisfen is doorgaande ge- vállig. De Speäatrice {chynt zich inzonderheid op dit laat{t- gemelde toe te leggen; om langs dien weg de Zedeleer met te meerder leevendigheid op eene aangegaamer wyze voor te draagen; van waar ons verfcheidene Characters op die wy- ze in deze Stukjes afgemaald worden. —— Nadien gie het byzonderfte der fchryfwyze van de Spebtatrice is, zullen wy den Lezer, ter proeve van de manier van verhaalen , een voor- beeld van onbaatzugtigbeid „uit het derde Stukje , opgeeven. De bevallige {choone, en met uitmuntende ziels-hoeda- ‘nigheden begaafde Euprofine „ wierd van een zeer vermo- » gend Heer ten huwelyk verzogt, maardie wel tweemaal » haare jaaren bereikt had, ook had hy daarenboven niets » in zyn perfoon, noch ommegang, °t geen hem konde aan- » genaam maken, by iemand van zulk eene goede fmaak, » gelyk de haare: Hy maakte zyn aanzoek by haaren Va- » der, eer zy het minfte van zyn’ toeleg merkte, en ver- » Zelde zyne voorflag met zulke aanbiedingen, als weinige s ouderen zouden van de hand geweezen hebben. » Doch de Vader gedroeg zich aan zyn Dochters keuze, » hemalleenlyk verzekerende,dat hy ze gelaften zoude, zy- » ne bezoeken af te wagten: Ér, zo zy haare toeftemming » kwam te geven, dat hy zich ten hoogften verëert zoude » vinden met zulken huwelyk. E » Hier moeft de oude vryer meede te vreeden weezen; » en vindende dat zyn geding door redeneringen zoude » moeten gewonnen worden, 20 deed hy zyn beft , om zy- » ne liefde te doen blyken, en eene genegenheid van ha » te winnen, door zulke middelen en wegen, afs hy ver- » trouwde , dat daar toe zoude kunnen dienen. meme Hy » zei haaral de verliefde fraaiheden, die hem uit de Romans » en Torteelfpelen waren bygebleven: — Bragt haaral de » fraaifte en nieuwfte Muziekftukkent op haar klavecim- » baal, geleide ze na Vauxhal en Ruchgid (*) , en zeì haar, l at „» (*) Vauxbal en Rucbold, twee bekende plaatzen, daar Íuiden „ Van allerlei rang en vermogens, hunne fomerfche uitfpannin- „s gen gaan neemen. Vauxbal ovér de Teems, is genoeg bekend, — — Ruchold is gelegen in het Graaffchap Esfex, op ruim twee - „» uuren afftands van Londen. De Engelfchen hebben noch een diergelyk huis van algemeene byeenkoin(t te Londen, genaamt ‚, Rantlagb. Deze plaatzen worden veraangenaamt doar uitmun- „ de Muziek , fraaie wandelingen, en alterteì ververfchîngen, p ió men 'er van gediend wil zjn, mm’ et DE ENGELSCHE SPECTATRICE. 27 „ dat, waar ze ook kwam, zy altoos de Godin was onder de aanweezende. » Eupbrofine, die in alles gehoorzamende is , weetende » dat haar Vader zyn aanzoek -begunttigde , durfde hem niet » te rug ftooten, noch befpotten, zy hoorde dan al zyne ‘s verliefde redenen met gelatenheid, en ontting zyne ge- » fchenken , en traftementen met beleefde erkenteuis , als » komende van een man, die, na alle waaríchynelykheid , » haar Gemaal ftond te worden: De afkeer die zy van » hem had verburg zy als een ondoordringbaar geheim; zy » fprak nooit van hem , zelfs niet tegens haare lieffte vrien- » dinnen, broeders of zufters, als met alle mogelyke eer- » bied en achting. De moeite die zy haar zelven met de- » zen dwang aandeed, had niet te min haaren invloed opde » vrolyke levendigheid, die anders in haare oogen uitblonk » zy wierd veel ftilder in gezelfchap als zy gewee » was, en men verraftte haar dikmaals met de traanen opde » wangen, als zy gedagt had alleen te zyn. » y was te dierbaar aan allen dje haar aangingen, dat zo » Zigtbaren verandering niet zoude opgemerkt worden , » maar niemand zel ’er haar °t minfte woord van. Dit duur- » de; gelyk de vryery , omtrent den tyd van een maand , » waar na het ongeduld van den vryèr, aangefpoort doorde » beleefde voorkomens van zyne beminde, hem zeer deed n» aandringen, op het vaftftellen van een’ dag, om zyn ge- » luk te voltrekken. —— Het antwoórd dat zy hem gaf, » wäs; dat Zy volkomen van haar Vaders wil athing; en, » dat nooit in haar Zoùde opkomen; omdit verzoek tegente » fkaan of te bevorderen. —- Hy fprak den Vader, en die » zei hem, dat hy voor als noch den ftaat van zyn Dochters » hart niet wift, maar dat hy zou onderzoeken , wat gene- » gentheid daar in plaats had; en, na ’t geene hy daar van » ontdekken zonde, ftond allen fpoed of uitftel, omtrent » dit huwelyk gemaakt te worden, zyne redenen altoos be- » fluitende , met die bepaling , dat het noodzaaklyk was, » voor beiden, om te ‘zamen gelukkig te wezen, dat geen » den minften dwang of tegenzin aan een van beide zyden n plaats hadde. „ Dit voldeed den anderen niet; want, gelyk minnaars » zich gaarne vleijen , had hy alde beleeftheden , daar Eupbro- » fine herh, ùit gehoorzaamheid voor haren Vader, meede » ontfangen had, opgenomen voor zo veele bewyzen, dat » hy haar vrywel geviel: En niet twyfelende, of zy was n» Even za begeerig als hy, om tot het voltrekken. te ko-z : | p Men, 2e DE ENGELSCHE SPECTATRICE, » men, fcheen hy over dit uitftel niet te vreeden „en „toone » de zyn misnoegen, zo verre hy durfde, tegens den Va- » der, als de eenige van wien zyn gelukafhing: En daar op s» maakte hy teffens zo fterken aandrang, dat de Vader van » Euphrofine hem eindelyk beloofde, om haar den volgen- » de dag er over te onderhouden, en dat hy dan zyn nader » befluit zoude zeggen. ‚> Hy liet haar ook den anderen dag in zyn fpreekkamer » komen , en haar by hem doende zitten , gaf hy haar te » verftaan, hoe onverduldig haar minnaar wierd na ’t vol- » trekken van zyne wenfchen, en van de beloften welke hy » aan dien gegeven had, om volftrekt te antwoorden; — » hy befchreef haar zyne liefde, op vry beter trant, als het » den verliefden zelf aoit hadde kunnen doen; ’er byvoe- »2 gende dat die zo verre was van eenig huwelyksgoed met » haar te vorderen, dat hy, by de eerfte verklaring, die hy » van zyne liefde gedaan had, aanftonds ‘er had bygevoegd , » niets anders van hem te begeeren , als zynetoeftemming, » Dus Eupbrofine, vervolgde hy , isde flaat van de zaak : En s zodanig is de belangbooze goedheid die uw minnaar voor u heeft s s» mmm gy Weet, ik beb veele kinderen, bet gedeelte van myn » vermogen , dat ik u meede zaude geven , indien een man, die » u aangenaam was, het vorderde, zou met dezen tot merkelyke ‚… Vermeerdering voor de uitzetten van uwe broeders en rulers s konnen firekken: Geloof me , veele Vaders zouden in s zulke omftandigheden met de zaaken voortgaan , zonder de ge- » dagten van baare Dochters te vragen , maar ik, myn lieve ə» kint, ík denk zo niet. „ Aangemoedigd door zo veel goedheid waagde zy hette » verklaren, dat indien zy nooit een aangenaamer man te » zien kwaame, Zy, wat haar aanging, verkiezen zoude, » om altoos ongehuwt te leven: Nochtans, myn Heer, ver- » volgde zy, dewyl bet buwelyk voorgeflagen wierd, en in zes » kere opzichten u aangenaam fcheen te zyn, en uwe toeftermming s» te bebben „zo beb ik van bet eerfte ogenblik af befloten „omuwent s» wille bet niet-tegen te faan, en om al myn vermogens intefpan* » nen, om eenigermaten, de toegeeflykbeid die 8y altoos voor my » gehad bebt te vergelden , met eene onderdanig e gehoorzaam- » beid. Neen ! neen! myn waarde kind, zei de brave » Vader, gy verdiend te wel dat u eene vrye keuze gelaten wor- s» de, door uwe bereidwilligheid om van dezelwe af te faan. — ` » Gy zult niet meer laftig gevallen worden, vaniemand , daar ik » nooit van te gemoet gezien heb, dat hy eene neiging in u bewer- » ken zorde, overeenkomftig met gyne verbeelding. Des » ze dagh zal een einde maken van alle uwe ongeruftbeden dien » aangaande. » Eupbrofine ftond op, om hem eene plechtige dankbe= » tuiging te doen, wegens dat haare ruft zo veel by hem in » aanmerking genomen wierd, wanneer het fchielyk binnen- » komen van haare twee broeders en drie zufters zulks be- » lette. Die hadden gehoort dat de voorflagen van » haren minnaar geftrekt hadden, om hunne uitzetten te » vergrooten ; en Zy, tans merkende , dat Zupbrofine by » hunne Vader alleen geroepen was, twyfelden niet, of het » was, om door zyn bevel, haar te noodzaken , eene. keu- » ze tedoen, die zy wel gemerkt hadden , dat haar hart zeer » tegenftond: — Aangezet door die gedagten, en door » de vrees die zy voor haar hadden , ontzagen zy zich niet » binnen te dringen, om voor haar tefpreeken ; zy kwamen » alle met elkander, en vielen allen aan haar Vaders voeten , » en baden, dat doch geene beweegreden voor hun belang > Oor » zaak mogten weezen , dat bunne waarde zufter ongelukkig zou- » de worden, door een buwelyk , °t geen zy allen zeer wel wis- » ben, Schoon zy ‘er nooit iets van gezegt had , dat haar te- w 9 EN- go DE ENGELSCHE SPECTATRICE, » genflond. == Eenige omarmden zyne voeten , anderen ” Eniten hem de handen, terwylde tranen langs hunne wan- » gen vloeiden, zy veftigden hun gezicht op het Zy: » ne, in vrees en hoop, wagtende dus wat antwoord dat » hy hen geven zoude. Oe » De tedere Vader hoorde de betuigingen van zulk eene » ongewoone broederliefde, met eene verrukking , die tef- » fens van eene grootfte verwondering verzeld ging: —» » Maar zyn eigen vermaak, van zyne kinderen zo deugd- > zaam te zien, niet hoger fchattende, als hunne geruft- » heid, hield hy ze geen oogenblik op. —— Reis! -~ Reis, » myne waarde , myne lieve inderen , riep hy uit, dezelve a beurtelings omhelzende, uw verzoek was al lang toegeftaan, » eer gy gedagt bebt om het te doen, noch Ephrofine , noch nie- » mand van uw allen , zal ooit door myn Vaderlyk gezag gedwon. ə» gen worden, om uwe handen te geven, als uwe barten’er niet » alvorens naar gewenft bebben. ne - „ Niets kan halen by de vreugd, die zy gevoelden, toen » Zy hem zo hoorden fpreeken, alleen hunne vergenoegin- » gen, en de onderlinge tederheid , aangewend om die te > verkrygen, kan ’er by vergeleken worden. — Zupbra- s fine, voor haar deel, kon geen woorden vinden, om haare » erkentenis en wederliefde, aan zulke broeders en zufters » te betuigen. —— In ’t kort, daar was niets te zien indat s» lieve huisgezin, als omhelzingen, niets te hooren als de » opregtíte en fterkfte betuigingen, van de yverigfte enon- » geveinstte liefde, voortvloeijende uit volilagen verge- 3 noegde zielen, die over elkanderen volmaaktelyk voldaan » waren ”. | Harders en Veldgezangen van den Heer Geffner. Uit bes Hoog- duitfch en Franfch, int Nederduitfch overgezet. Ins Gra- wenbage by H. Backhuyzen 1762; bebalwen de Voorreden van den durbrur en van den Franfchen Vertaalder 116 bladzyden in odbavo. Y, die met oordeel vermaak fcheppen , in °t leezen van ZZ arders en Veldgezangen, zullen ongetwyfeld dezen wan den Heer Geffner over ’t algemeen met genoegen door- bladeren. Onze fchryver heeft zich Theocritus, den beroem- den Ssciliaanfchen Dichter van Syracufe, wiens Harderszan- gen by alle oordeelkundigen in hoogagting Zyn, als ten voor- beelde van navolginge voorgefteld ; en ‘mén mag wel zeg- gen, dat hy dien grooten } eefter in ’t natuurlyk en Chil- Bels . í -— GESSNER HARDERSZANGEN. st derdptige evenaart, zo niet overtreft; terwyl hy tevens de aanftootelyke boerfchheden, die zomtyds in de dichtftukjes van Tbheocritas voorkomen, (en die men hedendaags in onze Harderszangen , ten anderfcheid van onze Boerezangen , niet duldt) heeft weeten te vermyden. Men leeze den volgen- den, en lette op’t natunrlyke en ’t fchilderagtige, onder ’t denkbeeld der Harderlyke eenvoudigheid. l „ Op een heldere winterze morgenitond zat Daphnis in „ Zyne Hut, alwaar de flonkerende vlam eener drooge Tak- „ kebos, zyne warmte aan alle kanten door dezelve verfprei- „ de, terwyl de guure Winter zyn ftrooije Dak digt met » fneeuw bedekt hielt. Den Herder liet met een verge- „ noegt gelaat, zyn oog door een naauw Venfter over de a door Noorde winden verwoefte Velden dwaalen. » Ô! Strenge Winter, zei hy, niet tegenftaande uwe bit- » tere koude, zo zyt gy echter noch bekoorlyk! Hoe vro- » lyk komt de Zon door de lichte Nevels over de met Ry » bedekte Heuvels zich vertoonen! Hoe glansryk is die „ fneeuw! Wat een {chouwtoneel vertoonen die zwarte ftam- » men en kromgeboogen kaale takken dezer Boomen, opdit m heerlyk Fapyt, of, die graauwe Hut, welkers Dak met » fneeuw bedekt is: of, die Doornheggen , welkers bruine » kleur heteven gelyk wit der vlakte verdeelt. „ Hoe heerlyk is ’t, het zaad van onze Akkers met hun- » ne tedere puntjes door de fneeuw te zien heen dringen, » en dus ’t wit met een jeugdig en bekoorlyk groen gemen- » geld ! Hoe fchoon glinfteren , die omleggende jonge » Boompjes ,op welkers tedere Takjes door den Dauw glin- » fterende Paarlen geformeert worden, die aan ligte draat- » jes ‚door de wind bewogen „gins en herwaards flodderen ! » Wel is waar, dat de Landftreek woeft is, en dat de Kud- » den ruften , opgeilooten in hunne warme ftallen. „ Te naauwerzietmende voetftap eens gewilligen Os „die » bedroeft, °t hout, °t welk zyn Harder in een naby gelee- » gen Bosch gekapt heeft, aan den ingang der Hutte brengt. » De Voogelen hebben alle de Bosfchen verlaaten, en men » Ziet ‘er geene, als de eenzaame Mees , die, niet tegenftaan- » de de felle koude, haare ftemme doet hooren , met het klein » Boomfluipertje dat vrolyk hier en daar huppelt, en den » vrypoftigen Mós, die gemeenzaam tot de ingang onzer » Hutte nadert, en de graantjes , die op de aarde leggen , s blymoedig op ikt. s Maar de fchoonfte vertoning, die zich aan myn ges » Zicht ontdekt „is dat ftrooiję Dak, waar uit den rook zich » Wide a g2 ĠESSNER HARDERSZANGEN: ‚‚ midden door die Boomen tot in de Lucht verheft. Dat s is de woonplaats van myn Philis. O myn Philís! mooglyk ‚> Zit gy ook nu by uw warme haart, met uw {choon ge- ‚ Zicht op uwe hand leunende „en denkt aan my , wenfchen- -s de gelyk ik, de wederkomft der zoete Lente-tyd. Ach s» Philis, wat zyt gy fchoon! Maar niet alleen heeft uwe „s fchoonheid die liefde, welke ik voor u gevoel, in myn ‚> hert ontftooken. Neen, ik heb u van dien dag al af be- » mind, dat de twee Geyten van den jongen Alexis, van „, den top der Rots nederftorteden. Den jongen Harder „s weende, en riep uit; ik ben arm, en daar heb ik twee s Geytjes verlooren , waar van de eene dragtig was. Och ik 3,'durf naar onze Hut tot myn arme Vader niet wederkeeren, » Gyzaagt zynetraanen vlieten ;en’tmêelyden wekteu ook > op tot weenen. Daar na uwe traanen afgedroogt hebben- 3, de; koos gy uit uwe kleine kudde de twee befte Geiten , a, en zeide tot den bedroefden Herder: Alexis, neemt deeze „, twee Geiten, de een is dragtig ; en als hy weende van 3, vreugde, zoo weende gy ook met hem, dat gy zyn onge- as luk herfteld had, „ ô Winter! hoe geftreng gy ook mag weezen ‚myn Fluit „ Zal echter met geen ftof bedekt , vruchteloos in myn Hut s» blyven hangen; neen, ik zal niet nalaaten , tedere gezan- 39 gen voor myne Philis te zingen. ’t Is waar, gy hebt de p» Bladeren gerooft van onze Boomen, en de Bloemen van , onze Velden afgemaayt : maar echter zal my dat niet ver- s hinderen een krans voor myne Philis te vlechten. Het » altoos groen Eiloof zal ik met haar blaauwe Bloemtjes s, t'zaam mengelen, en deeze Mees, die ik gifter vong, zal p in hadre Hut zingen: ja, ik zal hem u nog heden met de ¿ə krans brengen. Vermaak haar dan met uw Gezang, gy ə beminnelyk Vogeltje: zy zal u vriendelyk toelachgen „en ss uit haar tedere hand de fpyze toereiken. ` Schatkamer van bonderd uitgekipte , critique „ fatirieque, ga lante, aangenaame en nuttige Brieven, naar de bee ngel- fethe , Franfche , Hogduiih en andere Autheuren , Bog meeftendeels uit de voortrefelyke werken, van den beroemder Heer F.E. Gellert. Te Zaltbommel, by J. W. Kanneman 1762. behalvende Voorreden én Inhoud 20 bladzyden in oavo. R deeze verzameling kommen ons eenige gemeenzaame „als ook deftige en ern{tige brieven voor; doch ’t geen dezel- VERZAMELING VÁN BRIEVEN. 33 ve voornaamlyk van dergelyke foort van verzamelingen on- derfcheidt, zyn de geeftige brieven, die op een grappigen trant gefchreeven zyn, en ’t grootfte deel uitmaaken. De eerftgenoemden zyn veel al van dien aart ‚als men ze gemeen- lyk vindt; welken iemand, het brievenfchryven oefenende , gereedlyk zal navolgen: de laatftgemelden zyn van byzon- der flach, om op dien trant te konnen fchryven, heeft men een eigenaartig humeur, dat daar toe gefchikt is, noodig 5 en zy die het zelve bezitten zyn gewoonlyk origineel, in zo ver dat ze zich niet zo zeer door voorbeelden laaten Îeiden > als wel uit hunne eigene leevendigheid fchryven. Men kan derhalven deeze verzameling niet wel aanzien „als eene band- leiding om Brieven te konnen fchryven , gelyk de Uitgeever dit Stukje aangemerkt wil hebben ; met opzigt tot de eerfte foort van Brieven is ’t van weinig betekenis, en ten aanzien der laatften moet men origineel zyn; wy zouden deeze verza- meling liever tellen onder die Schriften, welken men in een ledig uur ter uitfpanninge kan leezen, en die ons in de eer- fte leezing doorgaans vermaaken. Van dien aart is onge- twyfeld de volgende brief, welke ten voorbeelde van dien fchryftrant kan dienen. MIN HEER » hit gy `t wel? Een goed Autheur moet geene Hoog- ” tyden laten voorbygaan , zonder watin ’t licht te 9 geven, al zou het maar een Werk van twee Bladen zyn. » Neen! neen! Ik laat, my myn Recht niet nemen: ik fchryf » Zo lang ik gezonde handen hebbe. _ °t Staat zo deftig , als » men zig in een Catalogus, in de Nieuwspapieren, in de » Jaarboeken, en eindelyk ook in de handen der Menfchen » Ziet. Ik kom zelden by iemand, zonder voor myne vlyt » beloond te worden, of ten minften eene van myne Ge- » Íchriften op het venfter, of wel op een tafel, zeer netjes » ingebonden, te vinden. Ik kan u niet zeggen, hoe veel » vergenoegen ik daar in fchep, dog dit weet ik, als dat ik » in zulk een geval buiten myn zelven vervoerd worde. Ik » yl naar huis, neem de pen in de hand, en fchryf al wat ik » Íchryven kan; en ik {tel my dan reeds weder een nieuwe » plaats voor oogen, alwaar ik myn Gefchrift denk weder 2 te vinden, al was het zelfs in de handen van eenen Hout- ss DOET, » Onlangs kwam ik by myn Boekbinder: terwyl ik met » hem bezig ben te praaten , komt ’er een Houtboer , dic by “ UL DEEL. NO. I. | C „ hem 34 VERZAMELING VAN BRIEVEN, » hem bekend was „de Winkel in „en haalde uit zyren korf; » daar hy een goede voorraad van Boter en Brood in hadde y id myne F —— en E — ongebonden uit. Kedaer, ving hy. s» met zyne Boerenfpraak aan, bingt mein dat Bouk iens fchoon » en knapjes in. Wel Jaap ‚Zei myn Boekbinder „waar » hebt gy dat Boek gekregen. Hy antwoorde daar op heel trots; » dat hy °t hier in de ftad gekoft had; dat de Schoolmeefter a en de Schout van zyn Dorp,by wien hy dat Boek ’t aller- » eerft sezien had, hun byna te barften daar over hadden: » gelagchen, zo veel fnakerig getuig ftond daar in. Hy zei- » de ook, dat hy een jongen Zoon hadde, die zeer hubs- s leezen kon, en die hem des avonds, als hy uit het veld: » kwam, en Zyn pypje Tabak zat te roken, hem daar wat » uit zoude voorlezen „zo dat hy zo dikwyls niet meer in de- » Kroeg zoude gaan „als hy gewoon was te doen. Den Heer s was nog jong, vervolgde hy, die dat Boek in druk had » laten uitgaans hy meende hem wat af te knibbelen, dog » hy had geantwoord „dat de prys niet minder was als veer- » tien ftuivers, en die had hy hem gegeven. Hy had nog 5 veele Boeken in zyn Winkel ,zo dat het Boeken fchryven 3 hem zeer wel ter hand moeft ftaan. Wel Gek, fprak myn » Boekbinder, de man, daar gy dat Boek gekogt bebt , beeft » niets gefchreven, hy bandeld’er maar mée. —— Ei koik! » riep den Boer , ík miende dat ‘et den Hier zellef was zik zouw » “em aars zo viel nict egieven ebben. | Ik had nu wel konnen weg gaan, dog myne Eerzucht 9” Îlet het niet toe. Ik hoopte , dat my mynen Boekbinder » maar verklappen zoude, en hy deed het ook tot myn ge- s luk; hoewel ik anders my zelfs wel aan den Boer ontdekt » zoude hebber. Gy moeft eens gezien hebben. Myn Heer „ met welk eene verwondering den Boer my daar op bekeek ə» hoe vriendelyk hy my op de fchouders klopte, en my ver- s» zogt van nog meer zulke friakerige koft op te fcheppen. s Ik had dien gantchen dag een luchtige en vrolyke uim: s Ik {telde my alle myne Lezeren,van den grootften tot den s Houtboertoe, voor oogen „en befloot op het zelfde oogen- ə blik het Tweede Deel van de G** Wi te fchryven , het s» welk gy met dezen Brief bekomt. Gy behoeft het my niet s» weder te rug te zeriden , ik zóu ’er zwaarmoedig over » worden, en dat moet een Autheur niet wezen. Voor ’t s Overige, verzoeke u fpoedig antwoord , anders fchryve ik s u zulke merkwaardige Hiftorien niet meer; ik ben &c. Fies D. MEESE OVER DE PLANTEN. 35 `Het XIX Claf/e van deGenera Plantarum van den Heer C. LIN- NÆUs, Syngenefia genaamd. Opgebelderd en vermeerderd, Mitsgaders een berigt van e:n nieuw Botanifch Stuk „aangaan. de het leeren kennen der Planten kort na derzelwer geboorte of uitfpruiting uit bun Zaad. ls mede, de Beftbryving en Af- beelding van een zeldzaame en zonderlinge Že- Blant. Door DAVID MEE SE , Hovenier in de Kruid-tuin aan Frieslands hooge Schoole te Franeker. Met koperen Plaaten. Te Leeu- waarden, by H, A. de Chalmot 1761, in groot o&avo 152 bladzyden. WW‘ hebhen in een voorgaand ftukje van onze Letter- oefeningen (*) gewag gemaakt van een werkje van den Heer MEESE , in ’t voorgaande jaar uitgegeeven , onder den titel van Flora Frifica. Deeze Hovenier van de Franeker Kruid-tuin vergenoegt zich niet, met zyn eigen kundighes den aangaande de Planten te vermeerderen : maar arbeidt te gelyk, om zyne medemenfíchen dezelfde kundigheden gee maklyker te maaken. Om het gene met dit Werk beoogd wordt te begrypen , zullen wy onze Leezers voorhouden , wat ‘er de Schryver, in de Voorrede van gezegd heeft. » Onder het nafpeuren van de Leerwyze [van LINNÆUS] » heb ik onder alle de 24 Clzffen of'Afdeclingen , waar in „ meergemelde Heer zyne Leer-regels, aangaande de Plan- » ten, verdeeld heeft, geene gevonden , welke my zwaarder » €n duifterder voorkwam, dan de 19de, zynde Syngenefia » genaamd, of °t zaamen in eengegroeide „aan welke duitter. — » heden, in dit CafJe voorkoomende , ik derhalve, ten diens » fte der genen , welker begeerte mogt ftrekken , om zo wel » âls ik, het zelve te verftaan , hier vervolgens kortelyk „ » doch teffens zo klaar my doenlyk, (behoudens die regels » Welken de Heer LINNZus hier in volgt) eenige aphelde. » ring zal geeven „zo door omíchryving ats door middel van » Eenige byzondere Afbeeldingen, van die deelen, welken , » Volgens meergemelde Leerwyze, in ’t byzonder, ondere » Ícheidentlyk moeten gekend worden, om de Geflachten „ » tot dit Caffe behoorende, van elkander te konnen {chiften, » Nog hebik ter nader opheldering van dit Stuk ” vervolgt de Auteur: „ een Sleutel vervaardigd en hier bygevoegd , wel« » ke met een opílag van het oog aanwyft „door behulp van 8 » byzondere foorten van Bloemtjes, (afgebeeld op Plaat VII) ə die voornaamlyk {trekken tot onderfcheiding vande foort, 9» ty: (#) ife Deel No. X. pag. ika z 36 D. MEE SE „ lyke Afdeelingen, waar door men weeten kan, wanneer „ men een famengeftelde Bloem onderzoekt, onder welke » van de 4 eerfte Hoofd - Afdeelingen (van den Heer Li n- » NZ US voorgefteld „en hier na zullende befchreeven wor- ` » den) die behoort. . | s Dan heb ik ook kort aangeweezen „in hoe verre de 5de „ Hoofd-Afdeeling van de 4 voorgaanden verfchilt, waar „ van de gde Afbeelding „op bovengenoemde Plaat ten voor- „ beelde ftrekt. Als nog op welk eene wyze die Geflachten „ (hier van den Heer LINN ÆUs onder gebragt) zouden » konnen gefchikt worden. , „ Vervolgens heb ik hier nog bygevoegd de onderfchei- » dings kenteekenen van ieder Geflacht, welken de Heer » LINNZUS in zyn nieuwfte Sytema Nature, voor zo verre » dit Claffe aangaat, opgeeft; en eindelyk eenige Aanmer- » kingen aangaande dit Claffe ’er toegevoegd *, ` " Behalven dat van dit werk geen kort begrip kan gemaakt worden, om dat het een te veel aan het ander verknogt is; zou men ook zonder behulp van de Plaaten , het niet verftaan- baar genoeg konnen voordraagen. Onze Vaderlandfche Plant- minnaars Zullen het moeten doorbladeren , om’er het beoog- de nut uitte trekken. Wy zullen alleen nog melden wat men van den Auteur „in ’t kort,te wagten heeft, aangaande het leeren kennen der Planten kort na haare geboorte of uit- fpruiting uit haar zaad. ` Ik hebbe dikwils myne gedagten laaten gaan”, zegt hy, » of ‘er geen mooglykheid zou zyn om de Gewaflen, ook „ voor hun volkomen ftaat , te leeren kennen; en ben ein- „ delyk zo ver gekoomen , dat ik hoope de Liefhebbers in » {taat te zullen konnen ftellen, van de Gewaffen, ook in » den ftaat van Kindsheid (om zo te fpreeken) of van Zaal- » ling, dat is eenige dagen of weeken na de Zaaijing te lee- » ren kennen. 