VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
nada Ís cehe opene Stad: want de vermaerde muur , bezet door meer dan drie duizend torens, waer vån in de aloude befchryvingen ge- {prooken wordt, 'is niet meer it weezen, == De fchoonfte wyk der Stad is de Alhambra, alwaer men op eene hoogte befchotwt de atoude paleizen der Koningen van Grenada , in den Moorfthen finsek gebouwd, met torens, koepelen en fonteinen, shet Opfchriften in de Arabifche taal vercierd. De voorgevel diar van is vry free ; en de Vertrekken zyn gefchikt tondomeetten grooten volkomen kof, gepuerd met twee geenderyen van marmeren kolommen. De tuinen van DE NIEOWR RELIGER s71 vaa dit slonde verblyf der Moosftha Koningen waren prachtig; en ber oude paleis vertwout nog eea heeriyk gezigu Hiert is owringd met turen, en verfterkt met torens, die'her zelvë het sentien van een kastiel geeven. ‘Van binnen is hes vervuld met zinnebeelden , en ingelegd werk. De meene ztidn zn verwalfd,en ftow en keurig beartseid, Het geen mes het hof det teeuwen noemt , is eene groete mime , omringd met gaenderyeü van albaster kolommen , alwaet owaeif dezer. Dieven , wawer door den bek (puwende, tdo veele ale toos Épringende fonteinen vormen.. en: be aisi ‚‚ Alte de Gefbhiedftiryven veroonen ons de Mooren, afs een beminnelyk volk, en Gremads sle het middeupunt der wetenfchape pen ‚kaoften, pracht, vermaken en Boflykheld. Dit bewyst nog tegenwoordig. de (choonheld van de pricizen zyner Koningen, iti ate de plaetzen van derzelver verblyf, De ruinen vooral waren merk- waerdig , wegens de sthgenaemheid van hee ontwerp , en de verdee» ling van het waters want deze Vorken verftonden zeer wel de Warere kiiuade , en winon:-dezelve' tot nut en verfsering te gebrüikene Hanne bouw lasde was edt! , heetigk en van eene verbagende dum” zaamheid, … Hunne patelzen zyn in volkomen (tand Övergebleevens en ia piles blonk eeno- uitvinding en Gerigkhoid y waer van men geen bezef kan maken , dan met dezelve te befchouwen.. geerte te) Dordrecht.. Doar a. VELDHOVEN. Te Dordrecht, by M. de Haas 1774. Bebatoen bet Voorwerk 136 blads. in groit ó8avo. Et opmerkzaam aanbooren, en ernftig overweegen der „Wise geerige Lester van Gen Ter Kuipéri, heeft dèa” Opie! er a4 eg. 373 A. VELDHOVEN deezer Befpiegelingen genoopt, tot bet vervaardigen van die Dickt- kundige Werkje. Het zelve. is gefchike om de sandagt te vestigen op Gods sanbiddelyke Volmaaktheden , zo als dezelven in het Werk der Scheppinge doosftraalen , en 's Meníchen vérpligtieg , in beam- woording aan die kundigheden. De Heer Feldhoven toont, dat hy bedoeld heeft, de Wysbegeerte se beoefenen, als eene hertverande- rende weetenfchap ; is vry wel geflaagd in °t duidelyk en nadrukiyk voorftellen zyner denkbeelden , als mede in °t aandringen der daar uit afgeleide gevolgen ; en fchoon hy ‚bepaaldiyk ais Dichter , niet zite muntte, toonen egter zyne Verzen, dat by op een goeden weg is, om by verderen voortgang gewenschte vorderingen te maaken. Een beredeneerd onderwerp in viveibasre verzen te behandelen is altoos moeilyk; en dus kan men het Graeve in deezen wel eenigzins ver- Schoonen ; te meer daar de gedagren over °t algemeen zeer wel haare kragt uiegedrukc worden zen eenige leevendige trekken hier en daar ten klaarfte doen zien, dat de Heer Veldhoven uiet ongefchikt ís, om de Dichtkunde en Wysbegeerte op ene ueffende manier te behandelen , wanneer het bem gelusten mogte verder hier van zyn wax te maken Men sys read onzen Astheur , in de volgende algemeene ouwiog. van Gods wyze en goed. doende fchikking. - De Zee fcheidt op den Kloot de Volkren wel van een , Doch °t hert vernoegd kan zich verbiyden, | Vind rust in onrust, woost in ’t lyden, Is hier en overâl met God „ met zich te vreeg. Geen Land of't geeft vermaak en voedfel, waar men. is, ‚ … De Mensch, geen kwaad bewust, mag boogen , 3 Dat by nooit ver’ is uit: Gads oogen ,-. Hy.zorgt, en waakt, en werke voor elks De Togten rondom de Aard’ , het ryzen van den grand ‚Omtrent de Middaglyn; en 't daaien .. - . ` Der Polen doen haar’. vorm bepmalen . Voor het meetkundig aag als eeu langwerpig sond. Elk mensch ziet door dien ftand bet koestrend licht der Zon. - — De-Vloeiftof zakt van `r rond Gevasrte ‚ Der Waereld naar het punt der zwaarte En valt in de Oceäan als de algemeene bron, - en OR De weg die elk Planeet op vaste tyden houdt, a , “Door ’r Hemelruim ‘in lange kringen; ° ° De Zon-en Maan-verduisteripgen, Zyn beurilings van elk Mensch door 's Waereldloop befchouwd. hed 3 g ) t s Ge DICHTKUKDIGE BESPIRGELINGEN. 873 ‘t Gewigt ‚bet Raderwerk de Veertracht en de Spil, 't Bve alles , zonder dat wy ‘t merken , Naar vastgeftelde wetten werken ; Zo wys, zo magtig ia Gods ouweesftaanbre Wil, Men ftast verbáasd , verrukt op zien var °t Kunsttoneel ; Zo grootsch, zo heerlyk, zo vol wonderen ? Daar heerscht van boven en van onderen Een pracht die %t Meesterftuk volmaakt ih yder deel, Begeert men wyders eene proeve van eene andere natuur ; zie hier des Dichters waarfchouwing tegen de haatlyke dweepery. De dweepery, die pest voor kerk eu burgerftaat Zo geem'lyk fluurs en trots van wandel, Bedryft dikwerf door woord en handel. In een fchynheilig kleed het ellergroorfte kwaad, *% Is nlet genoeg zyn’ God te eerbieden in den fchyn, Door zuchten, klagen en verwond'ren , Of zich van and'ren af te zond'ren ; Men moet goed kristen , en met een goed burger zyn. Wie *t fchuldeloos vermaak verwerpt in °t zoet genot, Verftopt de bron des-bloeds in `t herte, Voet miltzucht, een ondraagb're finerte , Verzwakt zyn chaam, en hy zondig: tegen God, De Mensch door deugd. peoria Da bemint gezelligheid, Klaagt iemand „ hy. raken pynen, Ziet by bun Zon van voorfpoed fchyneo ; Daar wordt op zyn gelaat een glans van vreugd verspreid, De fille weg der deugd, die zyn gerust gemoed Bewandelt ə doet zyn blydfchap groeien. ` Mag ’t Vaderland, mag Godsdienst bloeien ; Hy dankt de Hemelzorg voort onwaardeerbaar goed. Zo vrolyk leeft de mensch; als by zyn pligt betracht. Die ’t weldoeu ‘en °t wel denken minnen, - Door waare vreugd elks vrieodfchap winnen, Zyn de allerwaardigften van y menfchêlyk gelacht. Men voege by. deeze deeze voorbeelden nog des Autheurs beknopte ontvouwing van ’ nut der ARORERUDES r edent derzelver liner erfelling. Aas De kf A, VELDHÓPEN -BIOTWINDEGE HEPMYÈLINGEN. De rechtbank van Tr verwaft verkreeg ten nièaw gereg. De konst, de fraaie werdwfchappen , Zag men pn en by tappen , Door proef bevind1yk' eht be m don- “g ` Geneeskonst zo. beroemd ,. ečerd , Die Iéveris ‘ttit éd troðst ke et E KNEES he Heeft sân haar wetten t heil te dankên:, Wyl zy de wak: ziamheid van pier en adren leert. ” Zeeghaftig krygsbeleid is de eer aan haar verpligt. - `- "Geen wetenfchappen hoe verheven, Die ons vermaak of voordeel geven, Of Wysbegeerte ftelt ze in ’t allerhelderst licht Zy leidt de Koopvorttin de ganfche waereld vend, Deez’ vult ’s Lands fčhatkist met haar [chyven, Zy doet de welvaart duurzaam DIyven, En fort een tee van hels den foltred inden sond: ‚ In Neerland, daar de bron van hell en voorfpoed vloeit, Zá wysheid de eedlé Rüntten kwéeken, De waarheid ‘vry y t. hoofd opfteeken 5 Zo lang Naruurkunde. en dé fchoone godsdienst Hoek. De grootíte Wysgeer is de grootíte Predikant, Hy leert; door koot-en ziebibre dingen , De waarheid. aan de fervelingen,. En toont ons *t Chbeppingswerk voor de oqgen. van * vaka Dan beeft zelfs de’ ongodise, hoe koan „op ‘t Schor zel Der dommelende donderklooten, Hy voelt zyn ‘hert en mond En ftort zyn fmeekgebdêen voor eh reren wed Heroept zyn twyfling en erkegt het’ Góäs beftaan. | De Enon Aarde, Pi Pieten, Dieret, De Vo en, ‚Visfchen en Rivieren, . ; Elk fchepfel fpoort zyn’ geest tot nyoren weeduse aan, EEE 100 0E PRE anaa E OE Verzameling. van. Hekelfchriften , uit bet Hoogduitsch van den Heer G. W. RABENER. Vyfde Deel. Te” Amf. by P. Meijer 1724. Bebalven bet Koorwark 270. blada. in groef p8avo. En van Rabepast:geagsâe Vrienden de Hoer C, F. Weise, _4 heeft, meede iefgifze wen die Deel , zig wel willen vetiedigen tot het opítellaæ mán een: Barigt , wegons het Lesven en de solii. ten van den Heer Rabener; dat men aan *t hoofd van dit Deel e piyan: vindt.. De Leezerg, die tìg stenigmaal vermaakt hebben, ia deg docrbiaderen van 'é Maus vernuftige en leerapame ten, zullen ongetwyfeld de moeite van den Heer Weise bist akennen, daar by hun een gasuwkeurig en oordeelkundig ren -~ ~ G. W. RABENER Wik aESCHRIFTEN. ie Beef medrgedertd ; ven tret oserkomaardigfte ; Out dt Tot gevittek- vaas aa PAD desceifs charter, en Wit iif’: Hebt geeven van dest zes: Schliftin. beuent, -Hy Mer dou: dmmiodr dien berdemdar Man, in zyne burgerlyke omftandigheden , en zedeiyk ctihrëéteey Diar Fenica; teny! Ny ons vevebs verfchoidew Hyzonderheden ont- vore: ; diè tei betearen varttende zynër feheytwyoe kumer: Nrk "Wet verder der inhoud zelven van dit Deel aanbelangt ;: diede Mat uit cene Verzaneling van gevestigd, cha veelal des Auchétify owh Karsdigheden barreffeude, gemoensesne: Brieven, dié mer meererns deels met genougen, tn ook hier eu déar mer teu weezentyk nut zal kegen; voor ZO Verze, duder een gemodrtaamen fehryferint, nóg A ` etteiyke leerzaame ondarigingen Behelden. 376 i O. W. RABENER mansftem ,’t welk men egter vergat, zodra men beoorde wat zy hank, My is het ten minfte, zo lang ik hesr gekend heb, nooit oosaage- naam voorgekomen; dewyl ik haar beminde van 't eere begin af, dat ik kennis aan haar kreeg. » Zy was uit een buis , welk te Leipzig, fints langen tyd, in agting geweest is, en altoos braave lieden voortgebragt heeft. Haar Vader was een godvrugug , arbeidzaam en regrfchapen — in één waord Een man, die zulk eene beminnenswaardige dogter verdiende, Hy flierf ons te vroeg, en liet zyne dogter eenig vermogen na. Ees gedeelte daarvan befisedde zy om meer en meer te vorderen ia t geen zy had begonnen te leeren. In ttekenen had zy eene meer den gemeene vaardigheid gekreegen. Zy v ei eenige tasten, en, °t geen nog zeldzagmer is, haare moedertaal in den groud. Zy gaarne en veel, en alles met een rypen (maak en gezo oude en nieuwe gefchiedenisfen waren hamre asagenaamfte. bezig beid; dewyl zy daar door meer het hart an den ene hoopte te beteren. Zy bezat de maeljelyke kunst, van fterk te zyn in 't fChfye ven van brieven, em, 't geen nog moeijelyker is, zy lier in gezel Schappen niets van alie deeze bekwaamheden blyken., Zy oordeelde piet, dat het de gewigugfte pligt van een Vrouwsperfoon was , te tekenen , taalen te verftsan , beleezen te zyn , geest en fmaak te hebe ben : zy hield die foorten van werk voor gewistiger , welke order en gewoonte van-den yver eener welgemanierde Vrouw eischten, Hier in was zy zeer volmaakt, en zy zag niet ongaarne, dat iemand baar door eea befchaafd kompliment in dit tuk den voorrang boven ane dere Vrouwen gaf. Haare-kleeding was, wan dat zy 's morgens op? Rond af, zo net en ziniyk, als midden op den dig. Zy zou zig gooit eenige de minfte ordigheid hebben kungen infchikken , oem dat zy oordeelde deeze oplettendheid fchuldig te zyn aan vrienden, die altemet, 't zy vroeg of laat op den dag, gelegenheid mogten zoeken om haar te (preeken. Geduurende de ziekte haarer moeder , beftierde zy de vry groote huishouding van haar (tiefvader geheel ale leen, Zonder ooit eenige drukte te laeten bigken, hield zy de dienst- boden , de keuken, den buislyken voorraad, in één woord alles wat tot eene hui shouding behoort, in eene verwonderiyk goede order, denkendg, dat eene Vrouw, al was zy nog zo bekwaam , beleezen , geestig en aartig , evenwel , zonder deeze kunst van huishouden , zeer onvolmaakt, en voor baar Man, vroeg of laat, een onvermyd- lyk ongeluk weezen moest. Ik herinner my nog, met wat yver zy by zekere gelegenheid beweerde , dat eene Vrouw , die de pauw- keurige zorg voor de buishouding niet voor een van haare gewigtig- fte pligten hield, even veragtlyk was , als cen Man, die zyn beroep Riet vertond of verwaarloosde , en zig alleen verliet op de beatzuge tige voorzorg van lieden, welke onder hem fonden. Ik heb hest eens tood , en byna ernftig kwaad gemaakt, door dien ik het gevoe len van veele Leipziger Juffrouwen verdeedigde, dat naamiyk eene ‚_Vrouwslleen maar Vrouw is,om met haar Man aan tafel en naar bed , ® - HEER SCHRIFVEN, 377 tegaan. Ik vertrouw, myne lieve Charitas „det gy’tniet kwaslyk van my opneemt , breedvoeriger omtrent dit punt geweest te zyn , dan om- vent de overige. lk beb het genoegen gehad , uit een uwer brieven te befpeuren , dat gy zelve een gelukkige neiging hebt om eene goede huis- houdfter te worden, Och! Charitas , verander nooit deeze lofiyke denk- beelden ! Gy zult eene volmaakte Vrouw weezen, indien gy eene goede buisboudfter wordt. Enal bragt gy uwen Man in'tminst geen vermo- gen mede ten huwelyk 3 al hade gy in geen boek , behalven den Bybel, geleezen zal kende gy oiemand nit de oude gefchiedenis,dan Pontius ` Pilatus, al bezat gy geen {maak in iets, dat tot de fraaije letteren betrekiyk issal fchreeft gy zulke fraaije brieven niet „als gy thans reeds fchryft , en allengs beter en beter zult leeren: gy zoudt nogthans , zonder alle deeze aangensame voorregten , cene volmaakte Vrouw zyn. Maar zyt gy geene buishoudfter , dan moet uw Man onvermydlyk ten gonde gaan. Hoe meer iukomften hy heeft, hoe meer gy verfpilien zult; hoe airgeftrekter zyne huishouding is , hoe meer daarby zel verlooren gaan. Gy behoeft geen werk van dienstboden te doen, dit kan geen verftandig Man van u begeeren. Maar gy moet, naarmaate - ow Man in ryklyke of bekrompene omftandigheden is, door eene voegiyke verdeeling en bezorging van't geen hy zonder ongemak an de huishouding kan befteeden, zyn geluk helpen bevorderen, de gehoorzaamheid der dienscboden winnen, eu u, en uwen Man, en ` mm je, Charitas, ik (preek openhartig — en uwe kinderen voor gebrek en fchande behoeden. zenden „en zelfs de losbandigíte mansperfoouen , in toom te houden, en bun een befcheiden eerbied jegens haar inteboezemen. Zy had een koppigen , ftraffen en baatzugtigen (tiefvader , met wien zy egter zo verftandig wist om te gean ‚dat zy daardoor de liefde van ’t gan- - fche huisgezin verwierf. ‘t Viel my menigmaal zwaarder my n be 88 G. W. RAPENER MEKELSCHRIFTEN. - dwingen, en dien —— (trouwens by was de -Mefruder Wyner bs- miade, en heeft by hear overlyden traanen: geftort) ja, gelyk ik seg, ik maest my zelven meer geweld sandoen Om haer uiet ce ovreeken , KEN? —-— ja, Charitgs, myoe vriendin leeft niet meer! —— Zy is voor my geheel verloorent == Ik ken my niet zander (chrik het oogenblik herianeren , wenneer ik heer de isattemasl zeg. Zy Qierf, toen ik my werbeeldde aaast aan mya gebak te weezen. Fens verllindeade ziekte (sepre haar van. my weg. Och! hoeveel seide zy my nog in de lasite oogenblikken! Hoe veele edele gevoelens drukte zy sog uit tat syne vertroosting ! Haare oogen (prakeú aog ant my, koen haare tem reeds geheel gebroken was. Zy ftiesf als een kristen, en als myne beste vriendin menen «==. ik kan niet meer , Charitas !” Proef kundige Verbandeling van wis en gecouleurd Platiel, Vere glas en Schilderwerk „benevens eene duidelyke euderrichting san bet Glasfchilderen. In't licht gegeven, door A. F. In °s Gran by H. H. v. Drecht 1774. In groot otave 84 Pladaydes. x Eeze Verzameling behelst, ten dientte der Kunftenzaren , voor eerst een aantal van-Voorfchriften , berekketyk tot de boven- gemelde Handwerken, zo ten aanzien van het bereiden als gebruiken ` dêr vereischte Materialen. Ze zyn, naar luid der Voorrede, by on- dervinding goedgekeurd , en worden hier mede der verdere proef neeminge aanbevolen. Verder heeft ’er de Uitgeever nog byge- voegd, de ondervigtiog ven den Heer Florentyn le Comte over het Glas-fehilderen; als mede een breeder ontvouwing van die Kotse, volgens een oud Handfcheift, zo als de Voorreden zegt , van een Meester in ’t Glasfchilderen. Die laatfte gedeelte moest by- zonder dienen ; om de oude kunst van ’t cieriyk Giasfchitderen tè doen herleeven ; waar ia ouze Nederlanders voorheen uitgemant heb- ben, en die tot nog hatren onden luister op verre na niet wederge- iweegen heeft. Of bet hier voorgeftélde iets meer behelze, den algemeen bekend zy , hier over kanaen de Kuoftenaars, die dk henteeren, best oordeelen. De ondervinding heeft tot nog geleerd, en 'er eyn proeven genoeg voor handen, dat het onze Giaefchildes niet ontbreekt aan bekwaamheid in °t (childeren zelve, en, naar \ fehyut, ook alet ean bekwaambeld in “et inbranden; maar mer dh al tes misten wy de leevendigheid, en den gloed der coteuren; enb | te vrezen, dat we door deeze onderrigëing nog niet agter dat ge- Dia- -heim zalien komen. - an da er b J. De MARINAL DIALOGYRS FRANÇOIS. 39 Dialogues Françoès felon le langage da Temps, par 3. D. parwat, "` augmentés de F Ecole pour rire.. Derniere Edition, da nonoean - cöfrigde EP augmentéé dè beaucoup, -A Utrecht, chez G. T. & “-rA; v. Paddenborg 1774. fans la Preface 197 ppe in oĝato >» Èeze Franfcbe Za menfpraaken van den Heer Parival zyn by i vitek wel gelchikt, iot eene dagelykfche oefening voor de zulken , die reeds eenige vordering in de Franfche Taal gemaa bebben. Jonge lieden, die ‘er gebruik van maaken, gewennen zig tè gereeder aan de gebruikelykfte fpreekmanieren, die in den gemeene gaamen omgang voorkomen ,'t welk hun eene vlugheid in t fpreekén byzet. De Tempel des Geluks. Een Droom. Uit bet Deenfebe. Te Arnben by J. H. Môeleman 1773. dn groot o&avo 37 bladzyden, T° Eee zinnebeeldige voorftelling van de dwaasheid derzulken, die de goederen der Forwin aajaagen , met verzaakinge der Deugd; en van de nietigheid dies goederen voor den deugdzaamen, die op het eeuwige hoopt. Het verdichtzel is goed in zyne foort, maar de mitwerking is wat oppervlakkig en langdraadig. Het leerzaamfte is her xcorftel , wegens het gebrek van vergenoeging int bezit van de goer desen der Fortuin; dat onge Schryver in zynen droom ondervond wen hy, choon daor de Deugd geleid, van Zeriykbeid vergezeld, en door #iyt i in den Tempel des Geluks gekomen was.. “se leder, zege ty ‚diens gelukt was, in't binnenfte des Tempels te komen , poogde een over(choone en kostbaare Autaar, waar op de Godinne , met eene hoorn des overvloeds in de hand, gezeten was „te faderen. “Het fcheen , als of zy een ieder met een wenkende glimlach tot haar riep, en over de emftaanden ftortte zy de kostbaarheden van haaren hoorn.uit. Zy , die haar het naaste by waren , kreegen het meest , en de verder afftaanden moesten zig vergenoegen , met dat geen ‚war bun door de anderen gewillig overgelaaten wierd. Ongeagt ik onder het getal der laatften was, was ik in den beglane wel vergenoegt mec die gefchenken , welke my ten deel vielen ; maar deeze gerustheid van „geest wierd my wel haast door Misgunst benoomen. Dit droog en febeeloogig Jchrikbeeld , het welk altoos in den temp2l omfloop , voor- namcelyk verre van den Autaar, had nauwlyss haar adem over my ge- blaazen ; of ik bleef gevoelloos over al myn geluk. Van dit oogenblik af ak my alles , wat andere hadderf, ín de oogen, en niets kon my troos- 380. DE TEMPEL DES GELUKS, troosten, als even zo gelukkig, als zy waren , te worden. Nu zag it eerst met verdriet, dat veele andere een beter ea gelukkiger plass, als ik, in den tempel gekreegen hadden, voornaamlyk was °t my on- verdrasglyk, dat ik veelen, die door een veragtiyke poortje doorge- drongen waren, veel digter by den autaar zag, en veel kostbaarder gaven dan ik gekreegen hadden, — Ik wendde tang alle moeite te vergeefsch aan, om nader by te komen; doch eindelyk naderde ik de Godin zo kort , dat ik haar regt onder de ‘oogen zien kon. Nu kon ik geeds eenige valfche en gedwongen trekken, onder baare vriendiyke glimlagchen , befpeuren ; welken ik te vooren nooit was gewaar ge- worden. Men kon zig nooit op haare goedheid verlaaten; want een groot gedeelte welke langen tyd, by haar,boven by den autaar ge- huisvest hadden, en voor haare grootfte lievelingen gehouden waren, wierden hals over kop uit den tempel geworpen, zonder dat zy ee- nige reden van haar doen wilde geeven ; daar en tegen andere , welke geer vergenoegd zouden geweest zyn, indien zy maar alleen digt by de deur hadden mogen blyven,riep zy by haar, en plaacfte dezelven aan baare zyde. NABERIGT, Et verzoek van zeker Schryver, om op zyne uitgegeevent Gé: dichten geen acht te flaan „hebben wy , onzes oordeels , voot deezen keer niet van de hand kunnen wyzen;te minder, daar hy, in aynen Brief , klaagt over eene ongelukkige Historie , waar in hy fchyut ingewikkeld te zyn; die hy aanmerkt als de grootfte oorzaak van zyn dichten; en welker aanleggers hy Christelyk toewenscht, dat ze zig mogen bekeeren. Hy zy voortaan omzigtiger ; want wy kunaes zulke verzoeken niet altoos toeftaan. HEDENDAAGSCHE : v: VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Oordeelkundige Bybelverklaaring , door TH. CU. LILIENTHAL - Dr. Th.en Hoogleeraar opde Akademie te Koningsbergen, Met eenige aanmerkingen vermeerderd. Veertiende: Deel, Te : Amfi. by de Wed. Loveringh en Allart 1774. Bebatwen de " Voorreden en de Registers 62o bladz, in groot oâava. > `. N ’t voorgaende Deel bragt de Hoogteerder de oplosfing-der zwarighedén en bedenkingen ;. tegen de Gefchiedenisfen van Gods oude. Volk , zo als ze door de Heilige Schryvers geboekftaefd ;zyn , :tot op het: aflbapen ‘van Sanraels Rechters ampt. Em hier aen volgt hu, im die veebtiende Deel y eno’ vere dere behandeling. van dat onderswerp ;:.met betrekking tot.de latere Gelchiedenisfen , zedert lien tyd tot op de gevangtyke wegvòering der tien ‘Stammen: : Het behelst dus, in dezelfde: Manier van voordragen , waer mede de Autheur dit Stuk be- nnen heeft „:ene achtervolgende befchouwing.der Ryksges chiedenisferi van Israël, zedert de verheffing van. Saul tofs Koning , tot op den tyd: datde ‘afgefcheurde tien Stammen. voor de avermagt ‘der Asfyriers moestén bukken. In de uit- voeringe hier van legt de oordeelkundige Lilienthal, onder ’c. opbelderen, veler duisterheden ; en het beantwoorden van de tegenwerpingen der ongeloovigen „ met: aenwyzinge. van de. voorheen reeds verklaerde, byzonderheden , het ‘er op toe, òm gen geregeld verlag van de aenmerkelykfte voorvallen.te gen ven, en dezelven door nevensgaende bedenkingen in cen hele der daglicht te ftellen. — Zie. hier „ ten. voorbeelde , 's.Mans Ontvouwing van ’t gedrag van bere ; toeh hy trachtte te: verhoeden , dat. zyne nieuwe Önderdanen niet af keerig van: hem gemaekt mògten worden , wanneer zy , op de hooge feesten, in den Tempel te Jerufalem .verfchenen , haer. luid van 1 Kon. XII. 26 —33. en 2 Chron, Xl. 14,15: g „ Het was, zegt de Hoogleeraar, zo onwaarfchynlyk niet, dat het gezigt van dit prachtig rd veel indruk by ‘hen - zou konnen. maaken, en hen te bjnnen brengen, de daa ten. van David en Salomo ; en dat de Priesters , die in den Tempel dienden , en even daarom Rebubeam natuurlyker wyze toeze-. daan bleeven ‚alles aanwenden zouden, om hen wederom tot. Rebabeam qver te haalen; waar toe mede de herhaalde en ver- UI, DEEL. He LETT. NO, 9e - Bb trouve ° 382 TH. CH. LILIENTHAL trouwde verkeering met de onderdaanen van deezen , vee toebrengen kon 5 inzonderheid wanneer dezelve zo veelvul. dige gelegenheid behield, om door beloften en. bedreigingen tene proeve te neemen, van het geene artdêre middelen van overreedinge niet bewerken konden. Maar, in weerwille van dit alles, hadt Jerobeam aan God, die hem tot den Throon gefchikt hadt , moeten overlgaten „en aan kem toevertrouwen, dat hy hem ook door zyne Voorzieuigheid daar by. zou kone den en willen onderhouden , bet geen hy aan hèm, onder voorwaarde eener beltendige gehoorzaamheid, toegezegd hadt : daarenboven was ook het gevaar nog niet zeêr dringende. En fchoon hy ook in °t eerst voor zyn perfoon achter gebleeven ware , tot dat God zich, ten aanzien vaf deesze: zaak nades verklaard hadt; het geen hy; daarom gevraagd. zynde, oid zou nagelhaten , maas andêre chikkingen gednadke hebben ; zo was “er evenwel wegens zyne orsderdaanen dins té minder re den: van: vreeze „ naardien zy tegen Rebabeam ten ‘uiterfte ver- bitterd waren, en zy hem. daar en tegen. beftendig toegtdaan zotrden ayn gebleeven , zo-hy hen flegts op eene zichte wyze beftuurd hadt; om nu niet te zeggen , dat zy, by deze Gods- dienftelyke ‘reizen, hunne huizen , vrouwen en kinderen te rug lieten, En:zouden zy. niet, in de herhaalde. byeenkom ften met die van Juda, deeze even zo gemiaklyk hebben:kone nen ovetteeden , om de party van Rekakeani te:verinaren , als door derzelver gefprekken gewoanén worden. Maar Fers: beam. gaf gehoor aan eene. valíche Staatkunde, en zocht den gevreesden afval daat door- voor te komes, dat hy voor hen twee gouden. kalveren ter vereeringe deedt oprechgen; en wel, zo als het {chynt, in gaarvólginge der Egypufche Godsdien- fen; en om zich by-den Koning van Egypte dies te aange naaier te: maaken, by wien hy zich eenen geruimen tyd op- uden hadt, en wiens. mede hulpe ook voor den nieuwen at noodig fcheen, Nu zoú men wel kunnen denken, dat het:naauwelyks waarfchyniyk zy, dat de Zsraellers tot zulk eene verandering in de Religie zo gemaklyk te overreecsn zouden zyn geweest, naardien de prachtige Tempel naauw” lyks go jaaren geftaan hadt, en nog veele in ’t leven waren, die de inwying van denzelven bygewoond., en met hunne ‘eigen oogen gezien hadden , dat dezelve door de Heerlykheid des Heeren was vervuld geweest: daarenboven ook de ver eering van een gouden kalf door God zo zwaarlyk was ge- ftraft geworden. lem reisden , tòt dat zy daar in: door geweld verhinderd wier- den; zo moet mén niet vergeeten, dat het volk, reeds ten tyde.van Saf/omo, tot de afgodery vervallen was (a), en die ook onder de régeeririg van Rebhabeam voortgezet werdt (4). De gedachtenis der fkraffe wegens het gouden kalf in de woes- tyne was in zulk eenen geruimen tyd al vry veel verdweee nen. Des vond dan ’de invoering van eenen voor °t uitwen- dige meerder ‘gemaklgken Godsdienst juist niet zeer veele zwaarigheden 3'te meer, wanneer het volk eenigen wêerzin heeft doen blyken , om driemaal ’s Jaars zulk eenen verren weg te reizen:; Het geen: Peroveam ook inderdaad tot een voors wendfel gebraikte. En éven daarom bouwde hy ook geenen nieuwen kostbaarert ‘Tempel; °t geen‘'ook , behalven dat, zyne krachten niet toelieten: en de onderdaanen , die daar toe de kosten zouden hebben moeten opbrengen, waren reeds moc- de, ‘tot zulke'en dergelyke gebouwen vetder iets te betaalen, Vermits zy zich. ook by hunnen opftand bezwaard vonden over: de lasten , door Salomo op heñ gelegd; zo maakte Perge: 3 beam daar van met list gebruik ; terwyl hy aan hun eenen” meerder gemaklyken Godsdienst voorleg; eñ ook.ten dien: einde, op dat zy niet verre behoefden té reizen, en ook niet hier of daar een gedeelte des lands, by eenen: opkomenden overval , van aliè inwooners mogt ontbloët-zyn ‚ kalveren (c)s. ee in twee van elkander afgelegen plaatfen , deedt oprechten „, naamelyk te Zétbel , alwaar God eertyds aan Pacob verfcheenen: was (d); en te Dan, welke plaats reeds aangemerkt werdt , als tot den Godsdienst gefchikt te zyn (e). Veelligt zal het: mede niet ontbroken hebben aan meer andere overreedingen , by voorbeeld , zo als josePHUS hem, Jerobeam , doet {prees ken, dat God, overal tegenwoordig zynde, in alle plaatfen kon vereerd worden ; maar nu zouden zy het gemaklyker heb- ben; terwyl zy zich alleenlyk , onder de vertooning der kal- veren, te binnen konden brengen den waaren God, die hen uit Egypte geleid: hadt: want voor eene eigenlyk gezegde afs godery zal Jerobeam zyne fchikkingen niet hebben en oen a) 1Kon. XI. 33. (5) XIV. 28, 24e 9 Door de LXX. By joseruus en ook Hof. X. $ ‚worden zy dasile tn genoemd. i CN Gen. XXVI 19. vergel. met Hof. XIL Se Gen. XXXV. lę. e) Richt. XVIL 30. 0) Bb a 384 TH. CH. LILIENTHALk …: doen doorgaan: gelyk dan ook dezelve, fchoon zy een ver- valschte Godsdienst waren , inderdaad onderfcheiden worden van den dienst der vreemde Goden; zo als blykt uit de ge fchiedenisfe van Ea en Feby. En hoe zou hy ook, (legs met de geringfte waarfchynlykheid , hebben konnen zeggen , dat de kalveren, by hem opgerecht , hen ujt Egypte opge voerd hadden; indien hy dezelve niet enkel en alteen’als zim- beeldige vertegenwoordigingen van den waaren God opgegee- ven heeft? Hy kan ‘er hog bygevoegd hebben, dat wel eene wet voor handen was (f), da zy den Heere dienen zouden ter plaatfe ‚die de Heere daar toe verkiezen zou; maar dit kon nu, na de verdeeling „des Ryks, niet meer gefghieden, naar dien zy niet, zonder gevaar, te Peru/alem komen konden. Derhalve zoude God dit niét aan hun toegekenen; gelyk hy eertyds het nalaaten der befnydenisfe in de woestyne over °t- hoofd gezien hadt; en ook reeds, voor 'het opbouwen vam. den Tempel, heeft men de Godheid ongeftraft op de hoogtens. konnen vereeren. En eindelyk waren .aok de plaatfen, door hem thans tot den Godsdienst gefchikt, in zeker opzigte hei- lig, en bekwaam om eerbiedigheid te verwekken. Vermits nu Ferobeam merkte, dat deeze en dergelyke Vertoogen, by veee. len, al vry veel indruk maakten; zo wierden de kalveren op- geretht te Bethel en te Dan, aan de zuidelyke en noordelyke grenzen des lands.. Dit alles noemt SAM. PARVISH (g) eene wyze fchikking ; doch daar (taat uitdruklyk: en bet firekte tot zonde. Niet als of deeze fchikking in ’teerst onzondig geweest zou zyn, en daar na eerst, op eene toevallige wyze, in vef- volg van tyd zonden zou hebben veroorzaakt , gelyk de Zpbod , die Gideon eertyds , met een goed oogmerk, tot eene gedach- ténisfe der groote overwinninge, qnder den Godlyken byftand behaald, hadt doen vervaardigen (4). Maar de meening is deeze „dat Ferobeam , gelyk hy zelve daar door zwaarlyk zon-- digde; alzo werdt deeze zonde zo veel zwaarer, om dat hy geheel Zsraël deedt zondigen. En hoe menigmaal wordt dit aan hem in de Schrift verweeten! God hadt uitdruklyk ver- booden hem onder de- gedaante van een beeld aan te bidden. Derhalve werdt deeze nieuwe Godsdienst ‚by God , niet an- ders aangemerkt als een duivels dienst (i), by alle het zeggen van (A v» Deut. XII. 5. 8 53 Enquiry into tbe Jewish and Christian Revel. p. 190. * (5) Richt. VIIE 27. i (6) 2 Chron. XL, 15, alwaar de kalveren zelfs duivelen genoemd worden ”, ns m Ld OORDEELKUNDIGE BYBELVERKLAARING. 385 ‘wan Ferobeam, dat deeze kalveren, flegts vertegenwoordigine gen der waare Godheid zyn zouden. Het was geene bloote dwaaling , volgens welke hy zich verbeeldde , dat het aan hem, als den Landheere, vry ftond, den uitwendigen Godse ‘dienst naar zyn welgevallen te regelen; indien flegts het wee “zenlyke wan behouden wierde; maar even daar door , “dat hy naar alle Vertoogen der Prophecten niet hoorde, en zelfs door een oogfchynlyk wonder, niettegenftaande dit aan hem zelve gevoelig genoeg was, tot geene andere gedachten te brengen was, gaf hy duidlyk te kennen, dat hy inderdaad geen Gedsdienst hadt. Hy zelve was voor zyne onderdaanen een voorbeeld ; in het vereeren der kalveren; en daar by was zyn eigenlyk oogmerk , om hen daar door tot navolging aan te fpooren 3 en bygevolge eene opzettelyke deelneerhing aan an- derer zonden, Want wat het volk aangaat, dit kon zich daar mede niet verontfchuldigen , dat de gelegenheid , tot het waare neemen van den Tempeldienst, voor hen was afgefneeden veel meer hadt men zich, by een gantschlyk gebrek ‘van den uitwendigen Godsdienst , alle vertoogen daar tegen vruchte loos geweest zynde , enkel en alleen by den inwendigen Dienst moeten vast houden. Maar de Zstaêllers waren meer dan te gewillig , om met deeze nieuwigheden genoegen te neemen: want het volk ging henen naar het opgerechte Kalf, tot Dan toe. Niet als of men den Godsdienst daar beter keure de; hoewel het zyn kan, dat men voor deeze plaats, alwaar de Terapbim , door Micha vervaardigd , zo lange geweest was, dies te meerder achting betoond hebbe. Maar , daar door wordt te kennen gegeeven „of dat de Jsraëllers niet eens den tyd hebben konnen afwachten , tot dat de Godsdienst te Bethel alleszins in gereedheid was; maar zich terftond naar Dan begeeven hebben , zo dra het Kalf aldaar vaardig was; of ‘dar zy zich zelven, door de verre afgelegenheid der plaatfe, — als gelegen zynde aan het einde der noordelyke grenzen, niet hebben jaaten wêerhouden deezen Dienst by te woonefi. ` toeloop naar Besbe/ was zo veel te grooter „hoe dichter deeze plaats by de Refidentie gelegen was, weshalve het zelve ook des Konings heiligdom genoëmd wordt (k). Veelligt waren ook veelen op den nieuw -ingevoerden Godsdienst zo gezet, dat zy zich naar beide plaufen begaven. Op de aldaar zynde hoogtens had Sferobeam Godsdienftelyke Huizen doen op- rechten. _' En vermits de Priesteren uit: Levi's. Stam het befluit niet neemen konden, derzelver ampt in deeze plaatftn te ein 8 s S : TiChe k Amos VIL 13”: a an, n° van ea et Ck) » i Bb 3 886 TH. CH. LILIENTHAL richten , Iynrecht aanloopende tegen de wet van God , zo verftiet Jerobeam dezelve (/)), en ftelde andere Priesters aan, Deeze waren juist geene e en geringe lieden; want daar door zou hy zynen nieuwen Godsdienst verachtlyk gemaakt hebben; maar uit het midden des volks, zonder zich tot den ftam van Levi alleen te bepaalen. En daardoor zocht Fere beam zich hy het volk dies te aangenaamer te maaken; naat dien het zelve indeezervaegen niet alleen ontheft werdt van het betaalen der tienden aan de Leviten; maar ook elk een zonder onderfcheid tot het Priesterampt geraaken kon. Doch eindelyk wierden ook flegte en baatzuchtige lieden toegelaae ten (m), die met mindere inkomften te vreede waren ; en terwyl zy afhingen van ’s Konings genade, ook dies te gee williger waren , in het bevorderen zyner oogmerken. ‘ts zo, SYerobeam, wilde eene gedaante vertoonen, als of hy de gee ‘woontens en Feesten by den Tempeldienst gebruikiyk , zo veel het mooglyk was, aanhield; doch hy maakte ook daar in veele veranderingen. En dit is inzonderheid gefchied ten aanzien van den tyd van het feest der Loof hutten, °t geen hy beval ééne „maand laater te vieren, dan by de wet veror- dend was, naamelyk den 1sden dag der ac maand ; ver- moedelyk onder voorwendfel , dat het niet zo zeer aankwam ep den tyd; terwyl ook het Paaschfeest jn de woestyne ,door Sommigen , ééne maand laater was gevierd geworden. De meeste der voorgaande Priesteren en Leviten (#3), waren thans genoodzaakt, terwyl men hen verftooten hadt, en men ook niet toeftaan wilde, ter behoorlyke tyd op de beurte hun- ‚ ner dagordeninge, hun ampt in den Tempel te Yeru/alem te verrichten, geheel uit het land te de en in het Koe ningryk van Juda hun beftendig verblyf te zoeken. Of dit door alen geichied zy met een redelyk oogmerk is onzeker, ; ' $ naare (O) » Spinosa ín Tra. Theol, Pol. Cap.17. pag. 203. Cm) „ 1 Kon. XII 3, 2 Cbron. XIIL 9.” ` (n) „ Uit Esech. XLIV. zomers. blykt, dat ook veele onder de Leulten in deeze nieuwe. (chikkingen genoegen hebben gewonen; zo datalleen de gezamenlyke Priesters uit het Huis van Zadok fteeds by den waaren Godsdienst gebleeven zyn’ … CORDEELKUNDIGE BYDELVERKLAARING, 387 naardien het wel zyn kan, dat veelen hunner tot dit befluie gekomen zyn., enkel en alleén wegens de belediging , die men hun toevoegde, en om dat zy in hun onderhoud verkort wierden ”. Het Hooge-Lied , door eene gemaklyke en eenvoudige Verklaae ring, van de. Bezwaaren y tegen bet zelve inge agt 9 Ury- gefprooken. Door 3. FR. JACOB, Confiforiaal Raad en Ge- . neraal Superintendent te Celle. Te Leiden, f J. Le Mair 1774. Zn groot octavo 78 bladz. Bebalven ene Voorreden van N. BARKEY , Dr. en Pr, in de H.. Godgel. en Predikant in ‘s Hage, mitsgaders Lid van bet Zeeuwsch Genootfchap der Wetenfchappen te Vlisfingens pi Ordeelkundige onderzoekers. der Heilige Schriften wore den hier verzogt , met ter zyde ftelling van alle vooroot- deelen , een gevoelen te toetfen , dat het Hoogelied , hét welke voor veler (potternyen bloot geftaen heeft , in zodanig een licht ftelt, dat die fpotternyen van zelven moeten vervallen. Men heeft het naemlyk, volgens den Hoogeerwaerden Pe cobi , te lezen , niet als een Lied vd, maer als een Lied voor Salomo 3 mD; dat zó wel voor als van Salomo kan betes kenen. Het komt dan in, niet.als een werk van Salomo , maer als een Dichtftmk: van een der Propheten van Salomo’s tyd, en door dezen aen Salomo opgedragen. — Men heeft het verder te befchouwen ; als een Zedekundig Gedicht , ftreke kende wel inzönderheid, om aan Salomo, het onbetamelyke van zyn gedrag ‚ om jonge eerlyke Vrouwen , door vertooning van zyne Koninglyke grootheid en: vleiende lief koozingen in zyne ftrikken te lokken, en het fchandtyke van de Veelwyves ry, aan de ene zyde ten toon te ftellen, en aar de andere zyde de echte Huwlyksliefde in hare fchoonhéid naer waerde te verheffen. De Dichthundige Propheet heeft ’er, naër dit denkbeeld , in ’t algemeen, mede bedoeld, ene levendige afs beelding te geven van twee jonge Echte lieden, die elkander getrouw beminnen, elkander alleen bezitten , en, fchoon irt een geringen ftaèt, echter zeer vergenoegd by de voeding van Vec, en het bouwen van hunne Hoven leven; die ‘in dezen laet meer vreugde genieten dan Koningen en Hofdatnes. Dit heeft hy ten nadruldykfte voorgedragen, om dezen en genen te rug te trekken van het voornemen , om zich in dé afmen van Salomo. over te geven, deszelfs liefde met zo veld:ande- ren te deelen, eu: zich daer do en het gevaer van mengi 4 cie 88 + OJeERJAOM > leie zonden- bloot te flellen. — Het Lied: ‘dus befchouwd, was zeer gefchikt voor den leeftyd van Saloma ,en:men vind: het een leerryk en heilzaem Dichtftuk te gui ‚dat een heiligen Dichter in die dagen zeer wel voegde. De oplettende Facs is van oordeel, dat deze befchouwing van dit Lied volkomen beantwoord , aen deszelfs inhoud , welken hy dus kortiyk opgeeft. | So Oe » De eerfte Hoofdperfoon is de suLamiTH, eene dochter van een huis te Jerwalem, en welker voornaamfte beroep be- {tond in het bouwen van den Wyngaard en Tuigery. Deeze word als een Perfoon voorgefteld , die onlangs aan -eenen Jongman getrouwd was, ‘welks beroep was.de. Veefokkery , en die hier onder den naam ven haaren Beminden en Vriend … voorkoomt. Men kan dit leeren, uit Cap. L 6,7. en Cap. I 2. -33 Deeze SULAMITH word, van wegens haare levendigheid en {choonheid, als eene bevalligfte herderinne aan het Hof van-sALOMO bekend , en ten Hove gelokt, om in deszelfs Ko- pinglyke armen overgeleverd te worden. Dog zy verfmaadt de eere van eene Koningiyke Bocl:te zyn , mitsgaders den prachtigen Hof; zy blyft haaren Beminden ‘getrouw, en wil liever haare Wyngaard en hoven bouwen , en eenen Eigenaar van eenige kudden Vee tot eenen Man hebben, welks liefde zy alleen bezit, dan aan een wellustig Hof woonen, en de wankelbaare liefde des Konings met zoo veelen anderen dee- len.. ‘Zy is dus cen voorbeeld van eene getrouwe Huwelyks- liefde , ‘onder Vergenoeginge in eenen Nederigen ftaat. > Men heeft hier wel in acht te neemen, dat saLoMo en de Man van suLAMTE indit gedicht zeer duidelyk ondere fcheiden worden. - SaLomo word altyd als een Koning verə toond in de grootte majefteit en pracht, terwyl de Beminde van SULAMITH (teeds in cenen nederigen ftaat verbeeld word. De overige Perloonen:, die.dgar in vertoond worden, zyn jas toerfche- Hofdames en jonge Dochters van Jerufalem, bene- vens een ot zommige jonge Mansperfoonen , die haar verzek len. De Schouwplaatte. is de Stad Jerufalem, en de Hoven daar omtrent”. _… a OE T ı Naar deze inrichting geeft onze Autheur, in dit Gefchrift, ene .doarloopende verklaring van ’'t verband van dit Dicht- ftúk „in. deszelfs Letterlykeu:zin; en frelt:'zyne gedachten den aordeelkaindigen ter beproevinge voor. ' De-Kerwaerde Bare key heeft de uitvoering zo. opmerkenswaerdig geoordeeld, dat hy hefnaten: hebbe, dit Stukje, uit her: Hoogduitsch in onze Tale:aver te brenger, en desgelfs; inhoud des anderzoekinse üa Ohe | 0 OVER AT HOGE HIRD. y bac onzer Vaderlanderen, aen te bevelen.. Zyn, Eerwaerde, geeft uitdraklyk te kennen, dat hy, fchoon hem fommige byzone derheden. wat gedrongên en Alea toefchynen , echter vry, Sterk averhekt, om hiet gevoelen vaa den, geleerden Schrye yer te omhelzen „ en. betuigt; „ te. wenfchen in dat gevoelen „> verfterkt , of van. deszelfs onbeffaenbaerheid overtuigd te a» worden; waerom hy ook verzoekt, dat een iegelyk , die „daer toe geuoegzaamé kennis heeft; deeze gedachten zoo sy içherp toerze, als *t hem mogelyk is”; —- Men zal, hoe yreemd deze verklaring ook velen in den. eerften opflage voọr- kome, wel doen, als men, dit gefchrift doorbladerende, de Voorreden vån den Eerwaerden Barkey inzonderheid oplete end nagaet; wanneer men vcelligt gewaer zal worden, dat Sie gevoelen , zo wel als dat van vcle anderen, over dit Lied, e opmerking, verdient. ‘ et komt ’er , gelyk de Heren Jacobi en Barkey beiden aenduideun , boven al op aen, om ernftig te overwegen; of de Man.van Sulamith al of niet van den Koning Salomo te on- derfcheiden zy ? Men ga des na, of het, uit den geheelen inhoud vant Lied, niet duidlyk blyke, dat de Lief hebber van, Sulamisb nu eens als een En dan weder als een Here der komt; en wat waerfchynlyker is , dat hier de Koning en de Herder één Perfogn „of twee onderfcheiden Perfoonen.zyn ? Verbaudeling over bet onzondig nt maaken van de Wae - reld. Door Ge FR. MEIER. Profesfor in de Pbhilofopbie i». Halle, en Medelid der Koningl, Academie der Weesenfchapa pen in Berlyn, Uit bet Hoogduitsch vertaald. In.’s Hage , by. P. v. Cleef 1774. onzondig. gebruik yan die Waereld kan maken? En hy troont s: met het beantwoorden der vrage tevens, op ene verltandige: wyze, wat men in acht hebbe te nemen, om zich voor het: misbruik te hoeden, en die Waereld onzondig te gebruiken.. Men vind in deze bladeren geen norfchen Zedenkeeraer, die: alle aengerame „genieting van de Waereld wraekt ; doch even, mi» een zogenoemden luchthartigen-W-ysgeer , die der mensche: lyke driften den Josfen teugel viert. „leder bladzyde getuigt, dut dezelve gefchseven. is, doof een. Man; die ‚ de mensh, ke 5 ~X Me, soe C. F,’ MEIER’S VERHANDELING, Iyke nituur , en de omftandigheden des tydiyken levens, ven dig gade flaende , tevens een diepen indruk heeft van ’s Menfchen onwraekbaere verplichting jegens God, den Naes- ten en zichzelven; en welke, uit dien hoofde, een hehoor lyk onderfcheid makende tusfchen goed en kwaed, gebruik en misbruik, onverzetlyk blyft ftaroogen op *s Meníchen ze- delyke verplichting , in °t voorftaen van eén geoorlofd gebruik van de Waereld. -— Hy fchetst ons het gebruik- maken van de Waereld van de kwade en van de goede zyde. Hy over- weegt of dit gebruik -maken van de goede zyde op zich zel. en EN a en of egen : met ’s pra elyke verplichting, in alle zyne betrekkingen. toont hoe t met dit eben make gefteld moet wezen, als het, op zich zelven onzondig zynde, niet zal aenloopen tegen dee ze en gene plichten, die de Mensch , als een redelyk en Godse mente (epas, te betrachten heeft. gleeraer deelt, in °t voorftellen van dit alles, ene feeks van lezenswaerdige onderrichtingen mede, waer van dezulker , die in de groote Waereld verkeeren, een nuttig gebruik kunnen maken, om zich, in hunne omftandigheden, verflandig en Christelyk te gedragen. Deze ondertichtingen ® 2yn wyders daer bénevens van die natuur, dat ze-ook voor âlle andere foorten van menfchen hare nuttigheid hebben, en een ieder in zyne omftandigheden leeren, hoe hy zich in zyne vermakende uitfpanningen hebbe te beftieren , om de- zelven te gebruiken, en ze niet te misbruiken; des de oplet- tende lezing dier Verhandeling alie dienftig zy. Ter. dier oore zake fchryik de Hoogleeraer ook met recht, ten flot van zyn Gefchrift, het volgende, s» Het hoofdzaaklyke van alle het geene ik tot hier toe, ontrent het onzondig gebruik der waereld beweezen heb , kan insgelyks gezegd worden van alle vermaaklykheden en vroe Iykheden van alle menfchen van:eenèn mindefen rang. Elke mensch, van welk eenen geringen (tand hy ook weezen mag, ig evenwel altoos gehouden, alle pligten jegens God, jegens aich zelve, en andete menfchen ter uitvoer te ftellen. Des moet hy zich wachten, dat hy nooit een van deeze pligten krenke; derhalve is aan hem geen ander vermaak, en geene andere verkwikking des gemoeds geoorlofd , dan die hy zich aandoen kan, zonder eenige van deeze zyne pligten te bena- deelen, En wanheet- hy, die deufdzaam is, ‘zyne rol ook meet fpeelen onder de nedrigfte omftandigheden in dit leven; des niet tegenftaande meoet-hy wel aan zich , veeltyds , een le- vendig vergenoegen dandoen; doch altoos en alleen op eene onzondige wyze. ” De Re JONES VRIENDSCHAP MET GOD. Sor De Vriendfchap met God, beftbouwd doer den Eerwaardigen Heer R. Jones. Uit bes Engelsch vertaald, Te Haarlem by J. Bosch 1774. Bebalven bes Voorwerk 168 bladz: in groot 0CfRVO. ot: het denkbeeld van Vriendfchap met God, tracht de Eerwaerdige Fenes den Lezer in deze bladen op te lei- den tot ene nederige en hebbelyke verkeering met God, als het wezen van den Godsdienst, en de bron van redelyk en beftendig geluk. Hy omichryft dezelve in dezervoege. „Zy beftaat in eeneerbiedig ootmoedig, dankbaar, en pligtmantig gedrag des menfchen, jegens God, en in Gods gunst en we behagen omtrent den mensch, by wien: ook de lieffelyke en ftreelende bewustheid en overtuiging daar van gevonden wor- den,” —— Dit denkbeeld word hier met oordeel uitgebreid en ernftig. aengedrongen. De Schryver vangt aen met een befchouwinge van de uite muntendheid der Vriendfchap in ’t algemeen , en boven al van die met God in % byzonder. Vervolgens doet hy ons op- merken, hoe God zich alleszins, zo in de Natuur als in de Genade, een Vriend van het Menschdom betoont; en dit leid hem ter overweginge van °t geen ons Vrienden jegens God maekt; wat ‘er in ons vereischt word, zullen wy van onze zyde Vrienden met God zyn, of waer door wy blyken geven , dat wy van onzen kant Gods Vrienden zyn, de Vriendfíchap vaa wederzyde in derzelver natuur verklaard heb- bende , maekt hy ’er zyn werk van, om die Vriendíchap zen te pryzen; zo uit overweging van Gods atlerheerlykfte vol» maektheden , die een ftaet van Vriendíchap met hem onein- dig wenschlyk maken; als door ene ontvouwing van de voor- deelen welken daer uit ontftaen; dat de Autheur verder aen- dringt, door enige algemene aenmerkingen over dit onder- werp; die met het. voorige famenloopen , om ons de voortref. felykheid en bet gewicht dier Vriendfchap te doen bezeffen, Hier. op gaet hy over om te toonen welke dringende bewee reden ‘er tot deze Vriendíchap zyn; en geeft ons te gel enige Regels aen de hand, volgens welken wy, op de beste wyze., Vriendfchap met God kunnen houden. Te weten: „ wy moeten in: de diepffe nederigheid voor zyn aangezigt verkeeren ; de bemiddeling van Christus geftadig in ’t oog hous nen 5 aope en eerbiedige denkbeelden koesteren van de Poore ‚ zienigbeid; een goed gebruik maaken van haare zegeningen , overvloedig zyn in werken van Beesvaardigheid , en naar groo» ter : 392 „Ri)JONES VRIENDSCHAP MET GOD, ter Mâte van Heiligheid Îtreeven.” — Alle deze aenmerkig- …gen over dit -gewichtig onderwerp verdienen ene herhalde ‚ overweging, en zyn: tadietvoege wóorgefteld , dat ze natuur- ‚ lyk gefchikt zyn, omeen heilzaamen invloed re hebben op het “hart; waer op de Eerwaerdige Fones, in °t befluit van dit zyn Gefchrift , nogmaels met ene manlyke deftigheid aen- ‚ dringt, onder ene-ernftige beftraffing van dezulken, die dege Vriendfchap verwaerloozen , met ene opwekkende vermduing, ‚om dezelve te zoeken en aen te kweken, tn t „De uitmuntende Heer jc appy ‘der zeer overvloedige Genade -Gods boven de vermeerderde Zonde, si ing vit Rom. V: - 12—21, en proefkundig bevestigd met Lukas XV: 1132, _ Waar by. gevoegd is eene Verbandeling over Hand. XXIV: L- 16. Door H. RITSEMA, Predikant te Breda, Te Rotterdam by J. Posch 1774. Bebalven bee Voorwerk 585 blade, in gropt olavo. ` 0 Et hoofdoogmerk van den Eerwaerden Rit/fema, in de ‚zen drieledigen bondel, is, de Leer der Rechtvaerdi- inge des Zondaers, door het geloof, zonder de werken der “Wet, te bevestigen, en het misbruiken dier Leere tegen te en Dit bedoelende, geeft hy, na ene korte voorberei- ‚dende Schets van den inhoud of het redenbeleid des Apostels jn zynen brief aen die van Rome, en wel byzonder in * vyf- ‚de Hoofdftuk, vers 12 —21, ene uitgebreide Verhandeling, over het laetstgemelde gedeelte van ’s Apostels voorftelling. 