VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zyne Ongenade ten Hove, veroorzaakt door zyne My- ke gevoelens, werd voltooid door zyn Telemachus, wel- n LODEWYK DE XIV aanmerkte als een zydlings fchimp- rift op zyne Regeering. ’t Is daarom niet verkeerd ngemerkt, „ dat de groote Kettery, des Aardsbisfchops van Kaineryk, net in het Godgeleerde, maar in het Staatkundige, beftondt.” De Heer DE Boze volgde hem » in de Franfche Academie, en, dewyl LODEWYK DE [IV nog leefde, durfde, noch de Heer DE BOZE, noch Heer DACIER, die hem aannam, tot lof van den Tele- ichus Ípreeken. Dan de ftem des Algemeens, die geen onarchen vreest, en zelfs over hun oordeelt, had hem n loflaurier gefchonken. Wy zyn, nogthans, verzekerd, dat LopewyK DE XIV, idelyk, regt deedt aan de verdienften van den gehoon- n FENELON: dat hy briefwisfeling met hem hieldt, en, » ’ hooren van "e Aardsbisfchops dood, rouwe betoon- te Misfchien hadden de tegenheden , die zvn afneemen= m ouderdom bewolkten, zyne trotíche denkbeelden van T en vermeestering gemaatigd, en gefchikter doen wor- m om de taal der Waarheid te hooren. FENELON hadt eze onheilen voorzien; ep er is nog een brief van hem porhanden, gefchreeven, of ten minften ingerigt, aan den oning; waar in hy hem de jammerlyke lotwisfeling der yrtuine voorfpelt, welke, zo kort daar op, a Konings en A A . hoo- 208 HET CHARACTER VAN FENELON hooge jaaren droevig vernederde. Deeze Bricf is gefchreen —m ven met de welfpreekenheid en vrymoedigheid eens Dic- - naars van het Opperweezen, die de zaak des Volks by —= den Vorst bepleit. De zagtaartige gecst van FENELON —= fchyat, in denzelven , de rustigheid van BOSSUET aangenc-———. men te hebben, om den Monarch de ftoutífte waarheden (ëss zeggen. Wy weeten niet of LODEWYK DE XIV deczermme—n brief geleezen hebbe; dan hoe waardig was dezelve var 23 hem geleezen te worden, hoe waardig is dezelve nog da —t elk Vorst dien leeze en bepeinze? °t Was, cenige jaarer zt naa dat FENELON deezen Brief gefchreeven hadt, dat hw bevorderd wierd tot het Aardshisdom van Kameryk. In- —- dien de Koning, met de daad, deezen Brief geleczen heb—-—am be, was het oogenblik, waar in hy den Schryver van den— _a- ‘zelven beloonde, zeker een der roemrykfte zyus Leevens- — ~ Standbeelden zou oprigten voor den Burger, die den eem "> A Dan zyne volgend misnoegen over den Telemachus, en on- m- enade tegen den Schryver, doen ons met leedweezen cename e aad in twyffel trekken, welke wy gaarne zouden geloove za n en er e agting van den Telemachus , die nimmer in cenig ge ===- deelte van Europa veranderde, heeft, in Frankryk, ver rs fcheide lotwisfclingen ondergaan. Wanneer het Werk eers et het licht aanfchouwde , deedt het treffende der nieuwigheid -9 het belang des onderwerps, te inneemender gemaakt doo «cT de bevalligheden van den ftyl, en bovenal, de zvdlngiche me doch doorgaande berisping eens Konings, die niet lange -AT de God zyner Onderdaanen was, het aller goedkeuring OS wegdraagen. Het Zedebederf, 't welk algemeen de Se overhand kreeg onder het Regentfchap des Hertogs van op 27 LEANS , maakte de Franfchen min gevoelig voor de verdien az 1- ften eens Werks, waarvan de doorfteekende braafheid vam -an gevoelens het bekoorelykfte uitmaakt; de geweldige party tet gen HOMERUS verwekt, van wiens Werken men den Tees t- machus Eene navolging noemde, en, cindelyk , eene zeker: Tre eenzelvigheid van denkbeelden en gelykklankigheid in de Ee uitdrukkingen, maakten, voor een geruimen tyd, dat d S fit Werk verweezen werd tot den rang dier Schriften, welke= cl eenige verdienften beftondt, om de Jeugd, op eenen aange <6 naamen trant, te onderwyzen. Dan de waarde van dit Boe: == is zeer opgeflaagen in onzen Tyd , die , beter verlicht dan dE Ze voorgaande Eeuwen, en de waare beginzels van Staâtkui Sit dig Geluk beter begrypende , dezelve fchynt te bevatten-i SC 19 twee woorden, LANDBOUW CH VERDRAAGZAAMHEID; Ce “== y GESCHETST. 300 zecr aangepreezen, en den Bisfchop, die de laatfle ‘beeldelyk betragt hadt. LON \chrecf tegen de Becke doch dit was elyk de Laster zogt te doen gelooven, om zyn hof cef by Vader LE TELLIER. Zyn edele en groote s niet vatbaar voor zulk een roerzel5 zyre opregtheid fheid verboden hem de Vriendfchap van zulk cen zocken, °t Was de zagtheid van zynen aart, en het Id °t geen hy zich gevormd hadt van de Godlyke id, die hem zo afkeerig maakten van de Leeringen der QUESNEL; hy noemde dezelve wreed, onbarm- ftrekkende om de belyders tot wanhoop te dryvens ze Leerftellingen te beftryden , raadpleegde hy meer n hart dan met zyne Godgeleerdheid. „, Welk een Klek Weezen,” betuigde hy, ,, maaken zy van ! Wat my betreft, ik merk cop aan als cen Goed zen; en kan nimmer toeftemmen dat hy een Dwinge- zou zyn, die, ons de voeten gebonden hebbende, ] ťe wandelen; en ons dan ftrafte, om dat wy hem konden gehoorzaamen.” | le in deezervoege „de Stellingen, welke hem te hard ramen, wraakende, was hy zeer verre van eenig eld, om de Voorftanders derzelven te vervolgen. ons" was zyn merkwaardig woord, ‚> ten hunnen gte weeten, ’t geen zy niet willen toeftaan, dat con n het Menschdom is, vol van Genade en Toegce- eid.” \Nanneer men hem vermeldde, dat de Jan- ı gyne geflaage Vyanden waren, en geene gelegen- ten voorbyglippen ,om zyne Leer en Perfoon te las- zeide hy: „, Rene zo veel dringender rede, om hun ardraagen en te vergeeven !” on die aandoenlykheid van gefteltenisfe , welke FENE- ‚ beminnelyk maakte , die in alle zyne Werken door- ‚ vertoont zich dezelve op °t allerfterkst in die hy op- voor den Hertog van BOURGONjR. Onder het fchry- 1 deezen , zou iemand zich verbeelden , dat de Aards- p nimmer uit de gedagten verloor, dit allergewigtigst eld: — ’t Geen ik voor deezen Jongeling fchryf, het geluk of het ongeluk uitmaaken van Twintig ioen Menfchen.” Dit edel denkbeeld heerscht bo- n zvne Zamenfpraaken der Dooden. ‘Eris vuur en in alle; doch in die, welke hy bepaald fchikte tot ‘vs zyns Kweekclings, fteckt eene byzonder innee- klem van zeggen, door ’t gewigt des onderwerps en 910 HET CHARACTER VAN FENELON \ den Schryver ingeboezemd. Hy fchildert, met de fterkftè kleuren, als hy het noodig oordeelt. Dit blykt in zommige Fabelen, waar in hy zynen Kweekeling aan zyn eigen oo voorftelt , onder vercierde naamen;en een niet zeer vleien beeld, met het kleed eens Verdichtzels omhange; hy deedt de Eigenliefde tot zyne oogmerken medewerken , en bedien- de zich daarvan „om den Prins te verlichten , niet om in hem onaangenaame gewaarwordingen op te wekken. Eene andere zeer opmerkenswaardige omftandigheid is, dat FENELON , in deeze uitfteekende Schriften, niet afdaalt == tot de byzondere Voorfchriften van den Godsdienst; doch 9 blyft by algemeene Wetten der Natuurlyke Zedekunde, —==» Zulks ontftondt niet uit onverfchilligheid voor den Gods dienst, van welken hy een zo waardig Bedienaar was; ms maar kwam voort uit het verftandigfte en pryswaardigfte sn beginzel om nuttig te weezen aan jonge Vorften van aller-— lei Landaart, van allerlei Godsdienst; eene taal, waar in de Natuur elk hart onderwyst, en die, in volkomene cene ftemmigheid met alle Godsdienstbelydenisfen , niet afhangt van den vastgeftelden Godsdienst in eenig Land. De Voorfchritten des Christendoms, welke hy zynen Kwee- keling inboezemt, vertoonen zich alleen in zyne Bekuu- ringen voor °t Geweeten eens Konings. In welk een bemin- nelyk en eerwaardig licht werfchynt hier de Christ/yke Godsdienst! Welk cen gelukkig gebruik maakt hy van de Leeringen der Openbaaringe, in alles wat het geluk des Menschdoms betreft! of °t geen, in °t onderwys eens jon- gen Vorften kon dienen, om hem de uitgeftrektheid en ’t gewigt der Koninglyke Pligten te toonen, en de jammerly= ke gevolgen af te fchilderen, welke noodwendig uit derzel- ver verzuim moesten voortvloeijen; welk een afkeer boc- gemt hy hem in van Dwinglandy en Onderdrukking , van Vervolging en Geestdryvery ! Deeze Leermeester was tevens een Priester en een Burger , twee characters , zo veel te ag, tenswaardiger ; wanneer zy gepaard gaan, als men ze te minder in denzelfden perfoon vereeuigd zict. FENELON beklaagde zich menigmaal over de gewoonte des Hofs van Frankryk, volgens welke het zynen Kwecke- ling niet vryftondt , buiten ’s lands te reizen. „ Ik heb,” betuigt hy, desvvl ik niets beters- kon, hem met MEN- an TOR Cn TELEMACHUS doen reizen. Doch, indien hem sa Immer veroorloofd worde , vreemde Landen te gaan en ZICN, zou ik verlangen dat hy het deedt zonder Vorstly- es ken toeftel, Hoe minder Reisgevolg hy hebbe „ te min- ae Geef (OIMAUII Uu CESCRHETST ` str en der hinderpaalen de Waarheid zal vinden om tot hem vw te naderen. Hy zal dan, ’t huis gekomen, te be- aa ter in ftaat weezen om goed van kwaad te onderfcheiden „ as het cen aan te neemen en het ander te vlieden; en, voor an eenigen tyd, ontflaagen, van de lastige pligtpleegingen ə aan de Koninglvke Waardigheid verbonden, zal hy te an gevoeliger {maaken , welk een geluk het is een Mensch an te weezen.” Maar wy mocten niet vergeeten hier op te tekenen eene allergewigtigfte byzonderheid in de Opvoeding des Hertogs van BOURGONJE , ftrekkende om het beminnenswaardig Character zyns Onderwyzers nog hooger op te heffen. Wanneer FENELON „in den loop zyner Opvoedinge , een mis= flag beging, zelfs van den geringtten aart, (en °t was voor hem niet wel mogelyk cenen anderen te begaan ,) vervoegde hy zich terftond by zynen Kweekeling om zichzelven te befchuldigen. Welk cen vermogen verkreeg hy, door deeze edele eenvoudigheid , op den jongen Vorst! Hoe veele Deug- den leerde hy hem op éénmaal! Eene gewoonte om opregt en waar te handelen, ten koste zelf der eigenliefde : cene toegeeflykheid omtrent de misflagen van anderen; eene ge- reedheid om zvne eigene te herinneren en te bekennen ; den moed om zichzelven te befchuldigen , en de nog roemryker eerzugt om zichzelven te overwinnen. „, Indien gy vs wenscht „’ was het zeggen eens Wysgeers, a dat uw pa Zoon gewenne het ftrenge der Waarheid te hooren en te en beminnen , maak een aanvang met die te fpreeken , zelis as dan, wanneer zy u benadeelc,” | Zou men kunnen gelooven, indien de Gedenkfchriften der Academie het niet bevestigden, dat, op den dag Van PENELON's verkiezing, twee der Leden zich niet fchaamden ieder hem cen vuitfluitend Balletje te gee- ven. Gelukkig voor hun, gelukkig voor ons, die hun- ne Leevensbefchryvers moeten zyn, dat zy voor altoos onbekend zullen weezen , en de naakomelingfchap onkundig van dit droevig geheim; de ontdekking daarvan zou ons vervoerd hebben om hunne gedagtenis te verfoeijen. Hoe luisterryk zy ook mogten weezen door hunne Geboorte, hunne Waardigheden, of zelfs door hunne Werken, het zou onmogelyk geweest zyn van hunnen rang of bekwaam- heden, zonder hartzeer , te fpreeken. Bezig om hun leevens- gefchiedenis te vervaardigen, zouden wy, dat tydftip na- derende, de leevendigfte verontwaardiging gevoelen, en geeze leelykce woorden zouden uit de pen vloeien : h Hy 39 em- AIS HET CHARACTER VAN FENELON GESCRRTST: en ftemde FENELON niet.” In de Hoofdkerk te Kameryk leest men een lang, doch kragtloos , Graffchrift op deezen Kerkvoogd. Mogen wy een korter voorftellen. NIER LIGT FENELON VOORBYGANGER. DAT UWE TRAANEN DIT GRAFSCHRIFT NIET UITWISSCHEN, OP DAT ANDEREN IIET NADERHAND MOGEN LEEZEN, EN SCIHREIEN, GELYK GY. | BEDENKINGEN OVER DE ZAMENSTEMMING VAN AANDOEN LYKHEID EN REDE. (Ontleend uit DONALDSON's Elements of Beauty.) AANDOENLYKHEID. D: goede hoedanigheden van Hoofd en Hart worden zeld. zaam by elkander gevonden : derzelver vereeniging vormt een waarlyk edel Charadter, Al te na gelykende aan Ondeugd is de Dwaasheid van kwaalyk beftuurde Goedhartigheid: de Wysheid der On- aandoenlyke is erger dan Dwaasheid. Het zelfde beginzel, °t welk den Mensch aanzet om Gc- luk te zoeken, of zichzelven uit Ongeluk te redden, port hem aan om anderen gelukkig te maaken , of hunne ongele- genheden te verminderen. Hoe minder Aandoenlykheid iemand bezitte, hoe zelf- zoekender zyne neigingen zullen weezen: hoe gevoeliger hy zelve voor Geluk is, hoe meer hy zal overhellen om an- deren gelukkig te maaken. | Die zwakheid van zenuwgeftel, welke iemand over beu- zelingen ongerust maakt , en hem ongenoegen doet gevoelen zonder genoegzaame reden, moet onder de kwaalen gere- kend worden: het is eene valfche Aandoenlykhejd. Eent, gen zyn meer Oploopend dan Aandoenlyk. Rechtfchaape Aandoenlykheid is altoos genegen en ge- reed om misflagen over °t hoofd te zien, en beledigingen te vergeeven: fchoon de Rede leeraare , dat men dit, by zommige gelegenheden, met voeglykheid en betoon van geest doe, | De fom van der Menfchen Geneugten en Ongeneugten moet EDENK.OVER DE ZAMENSTEM.VAN AANDOENL.EN REDE.313 Det opgemaakt worden uit hunne onderfcheide maate van andoenlykheid, Wat kunnen toch de zodanigen meenen, e fpreeken van ’t geluk des Onaandoenlyken? Kan men ts ongerymder bedenken dan het genot te benyden der odanigen , die het vermogen om te genieten derven ? SMAAK EN VERNUFT. Eene oorfpronglyke kieschheid van Smaak is het onaf- sheidelyk uitwerkzel en onlochenbaar merkteken van waare \andoenlykheid: deeze behelst niet alleen een gevoel van defde ; Medelyden , Dankbaarheid of algemeene Pligt- shuldigheid, (want van deeze zyn zelfs de ruwfte Geftel- snisfen zelden geheel ontbloot ,) maar is eene zekere raayheid van ziel, die de liefde liefderyker maakt, en het enoegen eene nieuwe maate van genoegen byzet: dce- elve is Vernuft en Smaak , de tederheid van Vriendfchap, e befchaafdheid van Hoogagting,en de uitgeleeze bekoo- elykheid der Liefde ! Smaak is de Zuster der Deugd; de afftammeling van maak is ‚Vermaak: uit Deugd wordt Gelukzaligheid ge- ooren: dit is een voordeel der Aandoenlykheid, en ’t chenkt genoegen aan de zodanigen als vatbaar zyn voor et Wope Vermaak: eene ondergefchikte dan egter zeer eminnelyke hóedanigheid , welke afhangt van de keurige nderfcheidingen der Aandoenlykheid, Van de klaarheid der Zedelyke bevatting, hangt af het rermogen om het goede te verkiezen en het kwaade te rerwerpen. Wat het Gemoed waarlyk verbetert, vermeer- lert dit vermogen van verkiezen of verwerpen: dewyl het e onderfcheidende kenmerken van gocd en kwaad zigt- aarder en kenlyker doet worden. Alle onkunde van Schoonheid , of bedorvenheid van maak , is ĉen fpreekend gebrek: alle vordering en volmaa- ing daar in vermeerdert de Aandoenlykheid; de vermo- ens der Ziele, zo wel als des Lichaams , worden door het echt beoefenen daar van volkomener. Te vraagen of een ezuiverde, verbeterde en verfterkte Smaak een voordeel s? komt eenigermaate op °t zelfde uit als te twyfelen of iet beter is te zyn of niet te zyn, te leeven of niet te eeven? Iemand die den goeden Smaak derit is dood voor ille fyne Aandoeningen. Er is zo wel eene aangewende als eene natuurlyke On- tandoenlykheid; kwaade Smaak of averegtsch vooroordeel is ) geteerde pombei e voelen 1 jeeven: H ger erhalven di l gewekt word ho e mei vernuft is oge ekwaamheid Jaar te pevatten » pehoorely a re voege s denkbeel den EH elens s be rekking ben tot het geen nut 1 en evordert and niykhet ede EI men ten hoogten, to, punte als zy deze ve „menftemmend hikt. De Dicht- EL schilderkunst en Muzyk zyn Weeten= ` het ehhoorene Je c De schilderkunst is ilz „gende pichtkunde. De Muzyk e de fpreekende toon van bezielde Hartstogte picnTRUNST? onir Gd EN MUZYK en goc Dic tuk Í ņ werk der yiterfte poog ing n Menschlyké Verbeeldingsir25, en Oordeel. Enkele naavol ing ÍS beneden de waard! oheid van Dicht- 1 ‚ Ecu Kunftenaat moet de voor werpen piet WOOS yertooneh gelyk ZE Zyn 5 maar zodanig als ZY Arckkert om eene aangenaam (teldheid der ziele ge ftreelen * als dezelve i rbeeldi rgroo vorden a ` meer d v orbereid doenlyke en partstogdyk Ongevor!e ent goor het V rmog der de is Mt o ver ndig te van de kiefch Driften- och het Spree t van Z ive, dat y, die immer d zagtere aandoening medelyden f. liefde gevoelde » e vpe Ac Muz die uitd kke, of jel tot zulke Z45 ge bewet w ekke. en def middelen of de deugdzaame gene- genheden ger Ziele té (treelen en te ontvonken: in zo verre ei hoogagtins” vo t 2) > de ooren té tittelen der geenen die geen part bezitten» e wier wain altoos geëvenredigd is aan hunne Onkunde € mangel Vv qudoen!y . , In alle dingen moet het reele der zinnen gepaard ga er het ft eel Aandoen! kheid : gan vormt het Li ? VAN AANDOENLYKHEID EN REDE.. _ SIJ LIEFDE EN VRIENDSCHAP. Gelyk twee verfchillende {naaren „ten zelfden tyde geroerd, bvereenttemming veroorzaaken; eene hoedanigheid, wels ke geen van beiden, afzonderlyk, te wege kan brengen, zo zal Genegenheid en Hoogagting , zamenwerkende , Lict= de baaren; eene Drift van beide verfchillende en voor- treflyker dan elk der gemelde op zich zelve befchouwd. Liefde en Haat, door geen Rede beftuurd , loopen meest al op dezelfde einde en oogmerken uit. De zodanigen zyn alleen vatbaar voor waare Vriendíchap , die weeten wat voeglvk en bevallig is,om , by alle gelegen- heden, gezegd en gedaan te worden, en genoegen fcheppen in °t geen wel gezegd en welgedaan is. Een dwaas kan nooit de aangenaamheden der Liefde gee nieten : hy moge, °t is waar, iets fmaaken van het louter dierlyk gedeelte; doch geenzins die tedere bevalligheden , die het vermaak vermeerderen, duurzaamer doen worden zy zyn onkundig van het verruklyk mengzel van Lictde en Hoogagting , ’t welk het genot doet aangrocijcn. Zy tasten mis, die veronderftellen , dat de beftendigfte Vriendfchapsverbintenisfen beftaan tusfchen lieden van vole komen gelyke geaart- en hoedanigheden: zulk eene gelyk- vormigheid is eer gefchikt om Mededinging dan Vriendfchap te verwekken. Beter is aan den eenen kant ecne grootere maate van Oordeel , en aan den anderen kant eene meerdere Aandoenlykheids dat men wederzyds van elkanders vole maaktheden overtuigd is: deeze waarneeming geldt inzone derheid ten opzigte van de twee Sexen. Eene Kieschheid , welke aan zwakheid grenst , voegt Gene Vrouwe; cene mindere zagtheid en meerdere fterkte vere wagt men in een’ Man: zy behooren te gader een volkomen Character te vormen, veel eer dan twee ondericheidene en beide volmaakte: de geaartheden van de eene Sexe worden door de volmaaktheden van de andere opgeluisterd. De Natuur heeft, door de Charaêtertrekken der Sexen te ondere fcheiden, alle mededinging tusfchen dezelve geweerd; dece ze zou ten hinderpaal van Vereeniging, van Liefde en Vriendfchap gediend hebben. Welke byzondere onderfcheiding ook de kieschheid van het Vrouwlyk Character merktekent , maakt de Perfoon ee- ner Vrouwe beminuelyker , en dit gaat ook door ten opzigte van haare zielsgefteltenisfe: "ris die tederheid van Drift, die keurigheid van Smaak, en nauwlettende Ledigheid , der | exe 916 BEOËNK. OVER DE ZAMENSTEMHING Sexe byzonder eigen, welke haar bevalligst maakt in de waardeering van verftandige Mannen. De tederheid der Vriendfchap en der Liefde befchryft een engen kring: hoe fterker eene drift is, hoe ze zich naauwer bepaale. Nogthans zyn algemeene Goedwilligheiden Vriend: ` fchap geenzins met elkander onbeftaanbaar. Verfchillende = graaden van agting ftemmen overeen met de onderfcheide == den van verdienften: Vriendfchap wordt aangegaan vn. stigd door gewoonte en nauwe kennis: iemand moses een welwenfcher van allen weezen ; doch hy kan flegts vm weinigen Vriendfchap hebben, en volkomen Liefde maaac voor één. Het uitgebreid beginzel van Goeddaadigheid bevat eege Vriend, een Huisgezin, het Vaderland, en de geheele Wereld : en, naar gelange van de uitgeftrektheid deezeamge beginzels , is onze vatbaarheid voor Geluk ook grooter. MOED EN EER, Wy behooren Mannen-moed van Beestlvke woestheid te= onderfcheiden: " is ongerymd te veronderffellen , dat Moeda Kan beftaan waar geen gevaar zich vertoont: de ziel die vat baar is voor Eer kan niet onaandoenlyk weezen voor Vrees 3E deeze ecrlte aandoening de laatfte, in het voorftaan comm ner edele zaake, overwinnende, is waare Dapperheid. Gramftoorigheid en Wraakzugt worden , maar al te dike wyls, genomen voor kentekens van een gevoel van Ecr se doch geene hoedanigheden kunnen ftrydiger weezen met: ` verfynde Aandoenlykheid. | Eer betreft die deelen van ’t Menschlyk gedrag, waar op» de Wetten geen byzonder agt (aan, Deeze leert eem. Mensch de toevertrouwde geheimen: onfchendbaar te bewaa=— Ten; het belang en den goeden naam eens Vriends te on= derftutten; ftrikt regtvaardig te weezen , wanneer geene gpenbaare Wetten hem tot Regtvaardigheid verpligten; alle billyke verbindtenisfen geftand te doen: alles eerlyks, hert aanbevolen, heilig te houden. De Eer is eene welbewuste waardigheid van geest; welke leert nicts, °t geen laag is, of onvocgzaam, te pleegen4 doch den Mensch aanport tot edelmoedige en braave bedrv- ven, voortkomende uit eene kieschheid van Aandoening, onderfchraagd door Klockmoedigheid, en gemaatigd door Rede. , Ip GE- d VAN AANDOENLEYKHEID EN REDE. 517 T GEWEETEN. Alle rechtmaatige regelen van Gedrag zyn ontleend uit de natuurlyke Genegenheden en uit de Ondervinding. Dezelf- de genegenheid, welke ons leert onze Medemenfchen lief te hebben, getuigt tegen ons, wanncer wy hun verwaarloo- zen of fleet behandelen: deeze laatsteecmelde werking der, genegenheid draagt den naam van befchuldiging of knaaging van °t Geweeten; doch door hebbelykheid of opvoeding kan ’er een kunstgewecten gevormd worden, ’t welk ftrekt of om het Natuurlyk gewceten te verfterken „of om °t zel- ve geheel te verdorren, Dus zal ’er eene fterker knaaging volgen op een misdryf tegen Gene Natuurlyke Genegenheid gepleegd, als deeze geftaafd is door de Burgerlyke Wet en het heerfchend ge- ‘bruik, dan ‘er zou ontftaan uit de fchennis van een deezer op zichzelve aangemerkt. De Natuur heeft cene algemeene en van zelf voortko- mende verknogtheid tusfchen Ouders en Kinderen , als me- de tusfchen andere Bloedverwanten, vastgefteld; doch de fterkfte van alle genegenheden is die, welke hervoortkomt by Menfchen, die elkander hoogagten en beminnen vam wegen de uitmuntende begaafd-en bekwaamheden, die zy wederzydsch de een in den ander vinden en erkennen. Een Mensch kan zyne Kinderen beminnen, uit het zelf- de beginzel ’t welk de Dieren aanzet om hunne Jongen te - beminnen; doch, indien de Mensch teffens ontdekt dat zyne Kinderen deugdzaam zyn, ontftaat uit deeze vereeni- ` ging eene onbefchryflyk fterke Toegenegenheid. Dit is Na- tuurlyke Aandrift, door Rede goedgekeurd en verfterkt. Dat eene ingefchaape Aandoenlykheid ons tot de bewust- heid van Goed en Kwaad oplcid, is zeker; doch het gaat even vast, dat dit Natuurlyk Gevoel door Rede kan aan- gekweekt, of door vooroordeel verdorven worden: en dat de voorichriften van °t Geweeten dikwils herkomftig zyn uit Gewoonte, die helaaden gaat met de ketenen van dwaa- ling. —- Om, derhalven , verkeerde begrippen te weeren „ moet de Ziel zich ontflaan van alle vooroordeelen of ver- keerdheden van "tr Geweeten, en het bezef van Regt gron- den op den hegten en onwrikbaaren grondflag van Aandoen- Iykheid en Rede. TII. DEB. MENGELW. NO. 7. Y 9 ‚DA 418 | DAMON TREURIG, DAMON TREURIG, OVER HET AFZYN VAN ZYNE. SILVIA. Eene Alleenfpraak. Hee verkwikkelyk is het Zomerfaizoen. De mensch geniet de zagtíte aandoeningen , op het befchouwen van ieder voorwerp, onder zyn gezigt komt. Die in den barren Wintertyd met kwellende ziekten wortfte!den, en niet ter beifte'linge konden ko- men, worden nu gekoesteid door de ftraalen der verwarmende Zon. Eik mensch, elk dier, geniet thans de aargena.mfte ver- maaken; alles lscht ons toc; alles fchynt te herleeven. Een iege- lyk plukt nu de vermaaken van ’t haruftreelende jaargetyde; op elks aangezigt ftaat de vreugde als gefchilderd. Het goudgeel koorn golft in de Akkerlanden; het vee dartelt in de weiden; de wy- de vlakten weirgilmen van 't gciuid van den vrolyken wildzangs de bosfchen fchateren van duizenden van ftemmen, die door de gevederde zangrei worden aangeheft. — — De Harders dryven, met vermaak, hunne dartele Schaapjes. door de malfe klaverbeem- den, en heffen een verrukkend veldlied, ter eere hunner Harde- „rinnen aan, of zitten aangenaam met dezelve te kouten, onder eene digte en koele lommer. Maar voor my, arme Damon! is niets bekoorlyks, niets ftreelt myne zinnen; het aangenaame by- zyn van myne Silvia moct ík misfon; wat voorwe:p zou my nu Randoen? Welke vermaaken zouden myn hart ftreelen? Niets voorwaar! het byzyn van myne lieve Silvio kan my alleen in ver- rukkingen wervceren; dan is elk voorwerp my aangenaam; dan fchynt my alles toe te laggen; dam geniet ik de zoctfte vermaaken : maar nu zy weg is, komt my alles akelig en fomber voor. Ach Silvia! hebt ge my dan vergeeten? Neen, de droefheid doet my zulk eene taal voeren. Mogelyk is zy digt by my.... daneneen: zy i: er niiet, Mogelyk is zy dieper het land ingetrok. ken. Mog-lyk is zy ver van iny af... mogelyk.... Doch waar- om ve:toeft gy zoo lang? waarom laat gy my in zulke bekomme- ringen? Ach! als ik nag herdenk dien wreeden ftond, wanneer wy Eikander vaarwel moesten zeggen! met hoe veel tederheid, met hoe veele aandoenirgen, gefchiedde zulks, even als of wy voor eeuwig van e!kander gefchciden wierden. Hoe hartbreekend was dit vaarwel! Duizend kusjes drukte ik op dat pas, op uwe malfe koontjes, inct cere verrukkende tederheid. Ach! gy drukte my, op uwe beurt, tegens uwe hygende borst, en gy kost u niet - langer wedethouden van my, ih vergelding, voor de ecrfte maal, eene zagte kus te geeven. Gelyk klimop zig ftiengelt om de bast van Eenen Olm, alzo waren onze armen in een; onze zielen 'ge- voeden de tederfte verbinding, als of ze met zyde (noeren aan elkander gebonden waren. Duizend en duizend harubreekende fnikken beietten onze woorden uit te fpreekeu, duizend afgebro en Ki OVER HET AFZYN VAN ZYN SILVIA. 219 ken liefdebetuigingen. fpraken wy elkander toe; brakke traantjes biggelden, uit uwe bekoorelyke oogen, over uwe rouzenverwige kaaken. Toen kost gy niet langer verbergen, dat ik aan u nict onverfchillig was. Gy {nikte, en drukte myne hand, onder dat fnikken, op de tederfte wyze; welk een ontroering verwekte dit in mynen kloppenden boezem! Myn gezigt wierd eene fpringende fontein van zilte tramen, dic zig, al biggelende, langs myne wangen, met de uwen vereenigden. Maar, helaas: ik moest u verlaaten; wy moesten fcheiden! onze vast in en ge- ftrengelde armen moesten, ja met geweld, los gebroken worden! Hoe lang zag ik u agter na! hoe menig:naal zaagt ey nog naar my Om! hoe menigmaal knikte gy my toe! en ik, al fnixkene de, zeide u duizend en doizendmaal het laatfte.... ach! het laate. fte vaarwel... ik zig u niet meer! Dat de bergen nu wedergalmen van myne klagten! dat myne ftem door de wyde vlakten verfpreid worde, tot dat zy in de ovren van myne Silvia kome; op dat zy hooren moge de klagten die ik in haar afzyn uitroepe. Ach! waarom vertoeft gy zoo lang! hebt ey dan zelve geene begeerte naar deze (reck? Kan u de getrouwe Damon onverfchillig zyn? Hebt gy dan geene ba geerte om hem weder te zien, hem, die reikhalzende uitziet naar zyne Silvia; om u met verrukkiug in zyue liefdearmen te drukken; die, door droefheid benard, over het afweezen van zyne Harderin, O@naphoudelyk zit te treuren? kan dit alles u nog uiet bewcegen , om te rug te komen? Maar, helaas! wat zeg ik € het zal mogelyk uwe fchuld niet zyn. Neen, ik weet het, eene wreede noodzaakelykheid wederhoud u, en belet u te komen. Eenzaame bosfchen, deelt in myne klagten! gevederde bende zingt met my een treurgezang! Lugtige Zephirs, draagt myne droevige toonen, op uwe vlugge wiekjes, tot in de ooren van myne Silva, ep dat zy niet langer vertoere, op dat zy zig ten fpoedigfte naar my toe begeeve! Treurt met my , alle gy bloem- jes, laat uwe blaadjes droevig nederhangen! treurt met my!.... n zagt.... wat hoor ik?.... 't lykt een mensch te weezen.... *% is of iemand... °t is... ach! bedricgelyke Zephiis, ik dagt dat myne Silvia kwam; maar, helaas! het is het gericfel van de kraakende rietjes, daar gy door heenen dartelt. Dat de hemd deele ia myne klagten! dat de Zon zig agter een gordyn van dik- ke wolken werfchuile! dat alles met my treure! Myne Silvia, de wensch van myn hart, myne bekoorelyke Silvia, gy zye weg! “_smyne Silvia, gy, die zeo veele aanloklykheden hezit, welke my in duizend verrukkingen wegvoeren; gy, die de fchoonfte van alle de Harderinnen zyt, uwe gedaante zweeft my geduurig voor den geest; uwe aaplokkende gedaante, die gelyk is aan de fchoon- fte bloem, welke een gantfchen tuin verciert; die uitfchittert als een Paauw onder de Vogelen! Uw blanke vel is gelyk van de zuivere Sneeuw, gevallen op de Velden in ‘t midden van ‚den kilkouden Winter, Geheel zyt gy aaaminvig! Ach, mogte . 2 ik a A <2 DAMON TREURIG. zien, dat myne Silvie wederkwame! ach, wanneer! …. ech, hoe lng!.... wie weet hoe lang ‘t zal duuren!... ik hoor weder- om een zagt geftommel.... van agter dat boschje.... daar, by gintfchen boom... zagt.... zwygt.... myne Silvia... zy is het!.... neen, ik ben wederom misleid; het is het fpzelenc windje, dat met my fchynt te fpotten, terwyl het, door de takken der boomen dartelende, derzelver bladeren zagtjes doe fchommelen. Dst de rei tog haat kome, dat myne Silvfa by my zy Dartelende Zephirs bedriegt my niet meer! laat liever mym klagten op uwe vlugge wiekjes dryven, en brengt dezelven to in de ooren van myne Silvia; dan zal ik my zoeken ftil te hou den, en met geduld den tyd te gemoete zien, wanneer myx Silvia komen zal, Ome vn et On Saenen me en gr om — BRIEF VAN ARMIDA AMAZONR, aan de Uitgeevers der Alge- meene Vaderlandíche Letteroefeningen, OVER DE MANLYKE DWINGLANDY. MÄI geeven den volgenden Brief uit, niet als een ftuk val grondige redeneering, maar als eene boertery, welke den zilken bevallen kan, die niet ongaarne al lachende zekere waar heden gezegd zien. MYN HEEREN! Maogiek zult gy het befchouwen als een’ (ap van wederfp nigheid, dat ik my verzetten durve tegens eene byna door de heele Wereld, en ook ín ons Land, vastgeftelde order. In w wil evenwel van deze gewoone denkwyze, verftout ik my. open'yk te (tellen, tegens ene zaak, welke my zeer onbil hard en onwettig voorkomt. Schoon ik maar eene vrouw ben ik nogthans zulk eene Voorftandfter der Vryheid, dat ib zendmaal liever in Washingtons Leger honger en gebrek te } en honderd dooden te Gergen, verkiezen zoude, dan my m kunnen verbeelden, dat ik niet vry was. De naam van Vry! my zo zoet, dat niets daarby haalen kan; en het denkbeel. onder eens anders heer(chappy te ftaan, is my zo yslyk, dat lyk de ftrengfte flaverny, indien ik my fl mogt verbi viy te wezen, niets daarby haalen, en my het grootfte h te bedenken was, wezen zou. By zulk eene denkwyze, myne Heeren, moet het vreemd voorkomen, dat Ik eene doodlyke vyandin ben heerfchappy, welke zig de Mannen over de Vrouwen aar BRIEF VAN ARMIDA AMAZONE. 32t' an dat ik alle myne poogingen aanwende, om aan die heerfcherpy qp eens den bodem in te flaan. | ‚ Met de daad, myne Heeren, heb ik my reeds van ovala g aan de heerfchappy van open Man onttrekken. En daar andere Vrouwen, haare Mannen, op het vvorhecld van Moeder Sara, niet flegts Heere neemen, maar ben ook voor haare Heeren er- kennen, en zich door die Heeren laaten regezren; heb ik het voorbeeld van die brave Moeder, ftipter, en meer overecr.kom- ftig myner denkwyze, gevolgd. Ik heb naamlyk getound, det, boe zeer ik voor ‘t uiteriyke, even als zy, mynen Man, volgens het gebruik, helaas! voor mynen Heer erkende; ík nogthans, even als zy, het hewind der zaaken aan my wist te houden, «u Hagar met haaren Zoon, dat is, den wil en de begeerte van wy- nen Man, den huize uit te dryven. Ik heb, van het uur af, dat ik voor den predikftcel , (ik moest, meer poëtisch, zeggen, voor 't Echtaltaar,) de touw van mynen Man ontvangen had, my in `t bezit gefteld van de heerfchappy; en my, tot op dit oogenblik toe, in die heerfchappy gehand- En, myne Heeren, zouden de plegtigheden van het huwlyk, met het geen daar op gevolgd je, mg van natuur hebben doen veranderen ? Tot het oogenblik toe, dat ik ophet Formulier van den Echt, door eene nyging. ja geantwoord hebbe, ben ik altoos ge- w:est de volftrekte Gebiederes over mynen Mun. Hy was mv, zedert zyne vryery, niet genaderd, dan met de diepfte onder- daanigheid. Hoe menigmaalen heb ik hem niet aan uge vceten gezien! Wat gebeden heeft hy my niet gedaan! Hoe heeft hy my piet voor zyne Prinfes; wat zeg ik? voor zyne Godin, van wier uitfpraak , wil en grilligheid, zyn geluk afbiug, erkend! Hy vlavg op myne bevelen, als de geringfte (asf op die van zynen meester, Zoude ik nu, om dat men my, uit zeker boek, iets heeft voorgelezen, en dat ik met mynen Bruicegom te bedde ben gegaan, eene gunst, waarom hy my zo onceidaanig had gefmeekt, alle myne regten kwyt zyn geraakt; en van ecne Prinies ere faa- vin, van eene Godin cens dienstmeid, zyn geworden? Neen, my- ne Heeren, men mag zekere astikels uit het Huwlyks formulier aanhaalen, en daar uit myne onderwerping aan mynen Man. als een [tuk waaraan ik my vrywillig onderworpen hebbe, wilkn bewyzen, ik lach dar wat mede; en leg die artikelen uit, evcn zo als de Mogendheden de Traêaaten doen, overeenkou.ftig my- ne belangen en oogmerken. Ik weet den geest van de letter te onderfcheiden; en daar de letter my aan de heerfcappy van my- pen Man onderwerpt, geeft my de geest daar van de heerfchappy over hem in handen. Niemant immers, myne Heeren, kan geagt worden, by eenige overeenkomst, zyn eigen nadeel gezogt Le bebben. IIoe kan dan eene Vrouw geag: worden, hy haar liuw- lyk, te hebben afgezien van die hevifchappy, welke de natuur haar over de Mannen gegeeven eeft Eene heerichappy, welke - 322 BRIEF het scheele man/yke geflagt, in ons befchaafd Werelddeel, ren minsten. (en van woeste Volken, die naauwlyks menfchen zyn, willen wy niet recken.) erkend heeft. Hadden het de Vrouwen gemaakt, het zoude geweest zyn: Gy Man, gy znit uwer wetlyke Vrouwe gehoorzaam zyn in alle din gen, uwer Vorfsinse, uwer Godinne. Na luiden de woorden anders; mear ik, en aile Vrouwen, die moed hebben, leggen die uit, overeenkomftig met de natuur der zaake, zo, dat de Vrouw wel voor 't uiterlyke, daar het gebruik het zo wil, haaren Man eeren moet, doch, drarom niet ophoudt, meesteres te blyven, even gelyk zy vor het buwiyk geweest is. De toeftemming, by ` het trouwen geezeven, wil niets zeggen; dewyl wy zonder die niet trouwen konden; dus is die toeftemming als afgedwongen of fub- en obreptief verkregen, des wy onser gcene verpligting zyn, om "er ons aan te houden. Evenwel, zal men zeggen, hier uit zelfs, dat de Mannen de opftellers zyn van't Huwlyks- formulier , blykt, dat hun de heer- fchiappy toebehoort. Maar, hier tegens heb ix vry wat in te brem- gen. Op zyn koogfte blykt daaruit, d:t zig de Mans de heer- {chappy aanmatigen, doch geenzins, dat die bun toebehoort. Aaw matiging is geen regt; overmagt geere wetiige heerfchappy. Om det de natuur den Mannen grovere (pieren en meer lichaamsfterkte gegeeven heeft, volgt daaruit, dat zy regt over ons Vrouwen heb- ben? Dan volgt ook, dat de Spanjaarden regt over de Amerikaz- nen hadden; om dat de eerften vuurwapenen bezaten, waarmeda zy de laatften doodíchooten. Integendeel, daaruit, dat de Man- ven fterker van lichaam zyn dan de Vrouwen, volgt veeleer, dunkt my, dat zy gefchapen zyn om. ops te dienen, vcor ons te werken, te vesten, enz. even als uit de grootere fterkte van het Pad of den Os boven den Mensch volgt, dat deze Dieren ee, fchapen zyn tot onzen dienst; en om door ans tot die einden ge- bruikt te worden, tot dewelken het ons goeddunken mag ze te gebruiken. ` Zeker, myne Heeren, my dunkt het kan niet anders wezen, dan ecn misbruik dier grootere kragten, welken de Mans gemecn- lyk boven de Vrouwen bezitten, dat hen de heerfchappy over ons gegeeven hecft. De certe Man behoefde maar zynen cigenzinni- gen wil by zyre Vrouw met geweld door te dryven, om ftraks, aen zyne nakomelingen, een voorbeeld van zulk eene aanmatigirg te geien. En, geïyk de mensch genegen-is tot het maaken van zulk een gebruik van zyne kragten , als meest met zyne neigingen overeenkomt, wierd dit wetlooze voorbeeld door alle zyne manly- lyke nakomelingen gevolgd, zonder de minfte bedenking, of zo darig een gedrag bilyk dan onbillyk ware. In waarheid, myne Heeren, wat anders dan geweld en overmagt kon VAN ARMIDA AMAZONE. 313 pn de heerfchappy der Mannen vestigen? Zyn zy verftandiger, yzer . deugdzaamer dan wy? Ik bid u, myne goede Heeren, at dwaasheden zouden ‘er kunnen gefchieden, indien de Vrou- en de Wereld regzerden, die nu niet gefchieden? Wat grootere waasheid kon de mensch begaan, dan dat de een den ander onbe- ‘hroomd dood flaat, en zig voor een des te grooter man houdt, aarmaate hy meer mentchen heeft omgebragt? Men mag op de waasheden en kinderagtigheden der Vrouwen (maalen zo veel en wil; en onzen opíchik, onze fnapagtigheid, en wat zottig- eden men verder den Vrouwen moge te last leggen, belachen ; rat komt dat alles by de dwaasheid der Mannen, die naar den ryd haasten, als naar een feest; en zig des te meerder vereerd sten, naar dat zy grooter kans hebben om naar de amdere wereld erzonden te worden! De Mannen, evenwel, zult gy zeggen, hebben meerder kun- igheden dan de Vrouwen, en ayn dus gefchikter tot eene er, e beftiering der zaaken. Doch, van waar komt han die meer, spe kennis? Zeker, niet van de natuur, maar van de opvoe- ing. Dat men ons van de jeugd af dom houdt, is onze fchuld let, maar wel die der Mannen; die zekerlyk onze verftands- ermogens met voordagt onderdrukken, om de heerfchappy over ns te behouden; even gelyk de Turken de Grieken uitmer- elen, en in de laagte doen blyven, op dat zy zig niet tegens um verzetten mogen. Maar wat al Vrouwen zyn er niet, die ‚de weetenfchappen hebben uitgemunt! en wat al groote Vor- innen, welken in den rang der grootfte Mannen verdienen ge- aatst te worden. Het a my vry my van dit denkbeeld van DLTAIRR te bedienen, die synen Held in de Henriade tot Ko ingin Elizebeth doet zeggen: | Le Ciel, qui vous forma pour régir des etats , ‚ Wous fait fervir d'exemple A tous, tant que nous fammes, Er PEurope vous compte au rang des plus grands hommes. En wat de deugd betreft, geen redelyk mensch zal bewee-. in, dat het vrouwlyke geflagt dair in voor het manlyke wykte en minften hy, die zulks beweerde, zou de duidlykfte ondervinding gen zig bebben; daar het zeker is, dat de meeste ondeugden tx Vrouwen aan die der Mannen zyn toe te (chryven. «De. lans immers zyn den meesten tyd de verleiders, Je Vrouwen e verleidden. En wat zvn de ondeugden der Vrouwen, in vere slyking met die der Mannen! Dwaesheden, welken weer bee otting, dan ecne ernftige beftraffirg . verdienen. Beleedig eene rouw, wat bebt gy te wagten ? Klagten, traanen , kwaac{pree- en, zie daar de wraak welke wy pleegen te veffenen, Maar 4 e d be) de Mannen! wat blosdftortingen zyn uit hunneu toorn niet te vieezen? Gelukkig zeker ware het menschdom, indien Let door de Vrouwen geregeerd wierd; welken zekerly« te zagtaartig we- zes zouden, om, ter voldoening eener ydele roemzugt, de we- reld in bloed te dompelen. Het gezag der Manren over de Vrouwen, deeze zo genoemde suaritaale magt, is derbalve niets anders dan eene ufurpatie. Ver- wonder u niet, myne Hee en, eene Vrouw zulke regtegeleerde uitdrukkingen te zien gebruiken. Zo dra ik het plan geforaieerd had, van meer te zyn dan eene flaavin, tot onderwerping gefcha pen, heb ik my toegelegd om kundigheden te verkregen, uelken noodig waren voor een mensch dat gebieden wilde. Indien wav deeze maritaale magt niet anders dan eenc u/urpatie zy, en alle œn op overmagt fteunt, is geene Vrouw, welke in veritandlyke v æ: mogens hawen Man te boven gaat, verpligt zig aan zyn gebied té ouderwetpen. Ieder moet zig dan in ‘t bezit van dat gezag fii- l- len, ‘t welk hy kans ziet te verwerven. Gebieden zulke Man en over hunne Vrouwen, die meer vermogens dan hunne Vrouwen bezitten, uit hoofde van hunne groetere vermogens; Vrouwen, welken boven haare Mans zyn, hebben even het zelfde regt, mm zig van haare meerderheid te bedienen, en over baare Mars te gebieden. De vastgeftelde burgerlyke wetten geeven den Manr -en zekere magt boven de Vrouwen, om dat die wetten door M 4m gemaakt zyn; en ik zie geene kans om vooreerst nog die wet amen veranderd te krygen; met den tyd zal dit mooglyk nog wel Wo: men; indien de Vrouwen zig maar toeleggen op het verkryammm € van meerdere kundigbeden, en voortaan hunnen Dogteren eene andere opvoeding geeven, dan tot nog toe gedaan is, Wat leeren de meisjes in de huishoudens voorheen? Breijen, naaijen, c wasch opdoen en kooken. Dit was goed cm dienstmeiden , al- leen gefchikt om het buishouden van myn Heer den Man ops (© houden, hem tot zyn plaizier en voortplanting van het gelag «te dienen. Dat zulke Vrouwen gehoorzaamen; zy hebben nieis ap. “ers geleerd. Maar zo kan bet niet gaan met Vrouwen van ecne mam eer verhevene opvoeding, die zig boven den laagen kring van het Wur. gerlyke beweegen; en zo gaat het ook niet mecr, gelyk de on «ler. vinding reeds bewyst. Wat eene omwenteling, myne Heeren in de leevenswyze onzer aanzienlyke (Dames, ja, zelfs indie der smin aanzienlyken! In plaats van Speelpoppen laarer Heeren Mannes ge zyn, doen zy zig gelden; houden haar byzonder gevolg, zien haar byzonder gezelfchap, en hebben, in weerwil van 't kw aud. aartig gefnap van ‘t onkundige gemeen, en de haatlyke verdei» Kin. en haarer van jaloersheid woedende Mannen, haare byzondere rienden, die meer of min in haare gunstbewyzen deelen; naar maate dat haare onafhanglyke goedwilligheid meer of min dvor hun verdiend wordt. Jit deze leevenswyze voorfpel ik eene geheele omwenteling : in VAN ARMIDA AMAZONT. | , B24 jn de wereld, welke, indien zy al niet ten beste der maat fchap- Py ftrekt , ten minften de eigenliefde van alle Vrouwen van eenen hoogen geest vleit, en wel byzonderlyk die van, MYNE HEEREN, UWE LEEZERES, ARMIDA AMAZONP. O. O. DE GESTRAFTE GEMAAKTHEID,. Eene Gefchiedenis. D° Heer H.... verftondt weinig of geen Fransch; doch hier en daar hadt hy ecne en andere (preckwys opgedaan, wel- ker betekenis hy kende, en die hy, zo veel mogelyk, te pas bragt. Op een Dorp woonende, boezemde zulks de lieden, met welken hy verkeerde, in, dat hy dier Taaie megrig was; en hy liet ook geenzins na,hun in dien waan te bevestigen,en diets te maaken dat hy er zeer veel van hieldt. Geviel hct eene enkele maal in een gezel{chap dat iemand iets in 't Fransch uit- drukte, hy lachte en knikte den Spreeker toe, fchoon hy er geen enkel woord van verftondt; dus hieldt hy zyne eer, van Fransch te kennen, ftaande. Doch, op zekeren maaltyd, waat op de Predikant van het Dorp was, zei deeze, ten zynen gevalle, "et een Franfche fpreekwys ondermengende: Monfieur , je trouve ce pudding extremement bon! Deeze fpreekwys ftondt niet in het Woordenboek van den Heer H.... en hy vatte de meening in geenen deele. Nogthans knikte hy den Domine toe, op zyne gewoone wyze, wanneer hy Fransch hoorde, Maar ie- ‘mand’, naast hem zittende, getroffen door den toon, op welke die fpreekwyze in 't Fransch geuit was, cn geen Fransch in `t geheel verftaande, verzogt hem, dit zeggen te willen verduis. fchen. De Heer H.... ftondt bedremmeld; en, na eene wyl he. denkens, verklaarde hy ‚dat de wyze van uitdrukking zo kicsch, en zo wonder naar het Franche aaleigen gefchikt, was ‚dat de. zelve niet in `t Neerduitsch kon overgehragt worden, zonder een groot gedeelte van de oorfpronglyke fraa:t:eid en geestigheid te verliezen. DE E DE HELD. DE HELD. -~ Gascon vol heldenmoed, en die zoo vaak liet blyken , Dat hy niet wiste van bezwyken; Waardoor? door heldendaên? Ô neen! flegts door zyn’ mond, Wyl al zyn dapperheid in fnoeven flegts beftond. Gascon zwetst wat te fterk : ftraks komt men hem uitdaagen ; Wat zou hy doen? hy moest het kansje waagen , En beevénd, door zyn heldenmoed, Ging hy ter plaatfe aan hem befcheiden; Een Vriend alleen kwam hem geleiden. Op ten van zyn party verfteef bykans zyn bloed : Dees trok terftond van ler; Gascon gezwind aan t loopen; Zyn Vriend , die niet, dan wondren, kon verhoopen Van zyne dapperheid, riep ftraks : Verdedig U , Keer om!.., Gy vlugt... ô Schad! keer om! waar wilt gy beenen ? Waar is uw heldenmocd en dapperheid dan nu? Het antwoord was terftond: Die fteekt thans in myn beenen. J- D. £. Ph. z, IN INSULAM ST. RUSTATIUM, 327- ben S E E E i di E, I N INSULAM ST. EUSTATIUM, A RÓDNEO CAPTAM ET DIREPTAM, Quam durae cædis ; atri quæ nuncia belli Pertulit ad nostros turbida fama lares ! Infula deftru&a est, pulf captique coloni, Omnia Rodneji perfida dextra rapit; Crullius occubuit , Batavae virtutis imago, Pro rostro pugnans occidit Ille fuo. Magne vir at gaude ! Heros lætare fepulte} Placabit manes ira Batava mol Jam nunc perjuram fervet contundere gentem, Ut fugiat turpi in fua lustra pede. M. V. Te LYCHTS- Bar: Th: Wind. LUCHTSGESTELDHEID rz AMSTERDAM, MAI, 178r. Bar: Th: Wind. 