Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Danaa knielen aan de grond, en leest de man de Chinese wet voor en geeft hem plicht en langzaam niet de tempel. In de tempel keert hij terug, wordt hij voor het altaar, terwijl er een plegtige stilte heerscht, langzaam over datgene ondervraagt, waarover hij de eed afgeven moet. Zweert hij die eed, dan mag men zich verzekerd houden, dat hij de waarheid gesproken heeft. Er is op Java geen geval bekend, dat een Chinees in dit geval een valschen eed gedaan heeft. De gedachte alleen, deze plegtigheid te moeten ondergaan, is in de meeste gevallen voldoende, om hem de waarheid te doen bekennen. Het scheren van de baard en van het hoofdhaar geschiedt slechts op volle maan. Daar zij het niet gaar zelf doen, zo laten zij het door een baardscheerder verrichten. Daarna nemen zij nieuwen draad en vlechten er de staart mee. Daar zij geloven, dat met het scheren ook alle onreinheid verdwijnt, zo mag nooit een vrouw het haar van een man vlechten, omdat de vrouwen voor onrein gehouden worden. Eenige GEBRUIKSTHOODSARTIKEL. a, Plegtigheden voor de troeting bij rijken en aanzienlijken in gebied. Een dag voor de bruiloft zendt de bruidegom zilveren geschenken aan de bruid, bestaande in een geheel zwijn (een lievelingskost der Chinezen), hetwelk schoongemaakt en versierd is, en een eveneens schoongemaakt en versierd bever, maar met de ingewanden om de hals, en een kooi met kraaien en in tafels met allerhande presenten. Bijkend en aanzienlijken zenden 24 dergelijke tafels, en de armen naar keuze. Op iedere tafel staan 4 schenkbladen. De 4 eente tafel bevatten allerlei soorten Chineesche ingredienten, die tot de bereiding van spelen gebruikt worden, bij. y. zogenoemde vogelnesten, champignons, gedroogde vis, kippen, enz. Op de vijfde tafel staan vijf grote, rood geverkte en zware gouden waskaarsen. Voorts ligt daarop het huwelijkscontract, hetwelke voor 20 tot 500 kost en aan het Gouvernement betaald wordt. Op de zesde tafel staan naast de daar 4 schenkbladen met gouden piasten. Op de zevende tafel bevat de kroon der bruid, van aaneengeregen paarlen, door vreedzige oorlogen van voren met franje voorzien, voorts 4 bruidskleden en 4 rokken, allen van zijde. Op de achtste tafel staat men schoeien, hooge lage en pantoffels. De negende tafel prijkt met 4 anen en 4 kwispeldoortjes, bij het siriekaauwen onmisbaar. Beide en kwispeldoortjes zijn van koper of van zilver, of van goud, de genoemde ook wel van schildpad. Op de tiende tafel liggen halssnoeren en kraagjes, van rood laken en met goud en brillanten geborduurd. De halskraag heet in het Maleisch: Kaleng madjapoen. Verroldgens toont de elfde tafel: armbanden van goud en edelgesteenen en twee gorden van goud met een met juwelen besette plaat. De twaalfde tafel: 30 grote haarspelden en bloemen van brillanten en 84 kleine haarspelden en bloemen van brillanten. De dertiende tafel: ringen en eenige gamituren knopen van brillanten, diamanten en rubienen. De veertiende tafel: kleine toiletgereedschap, als parfum, waskommetjes, enz. De vijftiende tafel: twee zijden jack met roosjes van goud geborduurd, een zijden jack met roosjes van juwelen en twee jackjes van gouddraad geweven, het een van rood, het andere van blauw. Het siriekaauwen of eten is een bekend gebruik onder de volken van de grote Archipel, die ook bij de Chinezen, en wel bij de Mandarijn en Taiwanesen (te weten: de Chinezen, die al door vermenging van werkelijke Chinezen met Javanen voortgespreid zijn) ingang gevonden heeft. De bestanddeelen van dit sirie zijn kalk, de vracht van de pinangboom en stukken gambir. Deze dingen vindt men in elk Javaansch huis, en, als men uitgaat, neemt men ze vaak in een doos mee; deAVINGgen laten ze door een knecht naar dragen. Met de sirietuigen, die men opzij zet, wordt veel aanzienlijk en duur van goud en rijk met edelgesteenen beset, wordt grote luxe gedreven. MSEDEELDECOEN OTSB DB CHIHSaUl Or JAVA. 287 Voor deze werd Yin/400. De igtikndft Ufel: grote omlijagingen van fluwel, met goed en juisteden geboden. De XLtrentende Ufel: 12 witte jakken van batik. De negentigste en twintigste tafel: allerhande toorten van tarong. De twee-en-twintigste en twintigste tafel: allerhande soorten van geborduurde Chineesche pantoffels. De drie-en-twintigste tafel: veel soorten van geborduurde figuurtoon. De vier-en-twintigste tafel: 4 verschillende granaten, waarvan de bladeren van goud en de trui van zilver. Aan deze geschenken volgt een wagen met onder andere vroegen, die aan de moeder van de bruidegom worden gegeven. Deze geeft ook nog verschillende geschenken, die de bruidegom samen met de bruid mogen nemen. Daaronder is bijvoorbeeld een grote, lege witte vogel, wat eruitziet als een waterraket met een diamanten ring in de bek. A. Hiermee, zoon en een sneeuwvlok, dan wordt hij beschouwd dat hij ondanks het feit trouwt. Zodra de zoon en de dochter getrouwd zijn, begint de grootmoeder voor het aanwezigste kruisje bedelingen te maken, in die zin dat de dochter van de getrouwde dochter met de tengengrond van de getrouwde zoon in het huwelijks leven mag. Daarentegen mag de kinderen van de zussen tot in het vierde lid niet onderling trouwen, want tot zover houden de Chinese de naaste verwantschapsbanden aan. Zodra daarentegen een dochter getrouwd is, wordt hij niet meer aan de familie beboord. VNannocr cr in twee met elkaar bevriende familiea een aoon en aene doditcr lijn , dan wordcn dete aonder bun weten door bonne ouden on* dcrlinu verloofd. Ala een regel geldt, dat een meiige met baar lettieode en rm jongcling met s^n acbttiende ^mt moet vcrloold ign. Dc» aldna in •tilie door hunnc oudert verioo^en mogen elkaar tot op den dag van I »ii fwrtca oadcrklMd, bitiraftk b^ aiiBaw 4m plaau fmn kioekca, hf f t ^^wca •iM- «&• rokiia bekkadt. * llcC u MB ktcU ?u daa fcmaiiml. 4k la l^ltaa ea iapaa vaot mm ■a acbtt U lu bougta o a J ir ^ f i 4uorfMt. a. 288 MEDEDEELINGEN OVER D£ CHINEZEN OP JAVA. trouwen noch zien, noch leeren kennen. Maar op die dag gaat de bruiloftsgom in gala met grote staatsie, met muziek (Europese, Javaanse en Chinese) en door de zogenaamde koppenhaar, een stokoude man, de oudste, die men vinden kan, en door veertien oude vrouwen vergezeld, naar het huis van de bruid. Daar aangekomen zijnde, wordt de bruiloftsgom door de vader en de oudste broer van de bruid met grote staatsie ontvangen. Hij drinkt een kop thee als dansend en springend, vervolgt daar een gezang en wordt dan eerst door de vader en oudste broer van de bruid, namelijk door zes ceremoniemeesters (zo mogelijk nevens die in gala verschijnen) tot voor de deur van de bruid gebracht, die hem daar geluiden haar opwachting maakt. Twee personen, die met een vreetsel geweld op het bekken slaan, gaan de bruidegom in de bruidskamer voor en stellen zich naast het bed (een soort van eerbewijzing voor de bruidegom). In de bruidskamer gekomen zijnde, neemt de bruidegom de bruid de sluier af en mag voor het eerst haar zien en begroeten vervolgens het bed, hetgeen eveneens een soort van eerbewijzing is, drinken daarna arak en thee samen en zetten zich aan een tafel, waarop de fijnste en uitgezochtste Chinese gerechten worden gedien, wiens tafel op is bepaald, die echter niet tegelijk, maar vier na vier op tafel komen. Aan tafel mag alleen de kamer van de bruid bedienen, echter in aanwezigheid van een groote menigte gasten. Na tafel ontdoet zich de bruidegom van zijn galakleeding en trekt een schoon bliauw jak aan, waarna hij op dezelfde wijze als hij gekomen is, en met dezelfde opstrijpt naar huis terugkeert, alleen met dat verschil dat nu een getede. 3 'Voor een koeren schaal genoemd, die tegen elkaar gevallen worden. Het Chinese naam. Een pen. Een kop bech del, of een spoor voor het hoofd. MEDEDEELINGEN OVER DE CHINESE OP JAVA. Van zijn tuin bij de brand achteropgeheven. Vervolgens wordt de brand uitgekleed en hangt de Chinese schoenen en de kroon afgenomen. Drie uren wordt de bruidegom tot de bruid ten eten geroepen, maar het duurt tot des avonds tien uur. Daarna eelt hij bij de bruidsknaus meer nieuwsgierig, drinkt met zijn bruidsgemene rater en eet met haar een soort van tempelcelletje van meel. Ook wordt op die avond een groot feest gehouden, hetwelk Makam Omki of bruiloftmaal genoemd wordt en waarvoor de nabestaanden en een menigte gaarden genoodzonden waren te komen. Zo waren er bijvoorbeeld, in het jaar 1851, bij de bruiloft van den zoon van Rapitcin-Chinezen Tan Boetenwolf meer dan 60 tafels voor de gasten toegekend. Tijdens de drie etentijden mogen noch de bruidegom, noch de bruid de meester ontmoeten, schoon met haar in de beste hoefde wonen. Later wordt aan hetzwijgend huis een feest gegeven, waarbij echter de man niet mag zijn, zelfs de bruidegom niet. Daarentegen wordt voor hem bij een oom of neef een feestmaal gegeven. Het enige feest moet altijd in het huis van de schoonmoeder plaats hebben. Voor de trouwing wordt men ringen ten teken van de plaat gehangen aan de hand. Vervolgens wordt voor de Chineesche vrouw een keer in haar leven gehouden, de mannen zijn daarom niet gebonden. Voor de eerbied, de geestelijkheidskinderen dragen de vlag groots, In de heilige meening mogen zij hoog geacht worden, gaan, en ook dan Uur bruiloft hier in Jakarta, of een Anatomië of van het Joodse leven, deze mensen dragen een groot bord. Maar bij die bruiloft aan de zijkant van het hof, dan breekt het in nog eens een toortje van koppen, op een groene gordel aan hun linkerarm, een varkenshoofdje, als komende uit China, waar een groot deel van de bevolking de terzijde gebrachte, wordt geacht. Elke jaar stelt een regering of een ander soort bruidskleding ten toneel 160 meter, en die bruiloft kost 2.000 belegde penningen. Er zijn verschillende graden, die door mensen of door hun vier gewijde wachters gehouden worden, hebben de avond, daar hangen al de graden, die door het grote huis troon verdedigd worden, op de dag van het plein. Mededelingen over de Chinezen op Java. Enkel in gezelschap van vader of moeder of van beiden. In het gezelschap van mannen mogen zij bijna nooit komen. Zij zitten stijl opgesloten, en tot eer van de Chinezen moet men bekennen, dat hunne vrouwen en dochters zeer zedig en zeer goede huishoudsters zijn. Bij het trouwen verklaren de ouders plechtig, dat de bruid nog maagd is, terwijl zij in geval van bedrog gehouden zijn, de uitgaven, door den bruidegom gemaakt, te vergoeden. Het is gebonden, dat men bij de bruiloft of bij de begrafenis de hoogste Chinese ambtenaar een pakje met waskaarsen verstrekt. Bij de bruiloft echter geeft men ook aan de naastbestaanden kaarsen, die daarvoor weerkaarsig geschenken geven. De bruiloftskaarsen onderscheiden zich van de begrafeniskaarsen daardoor, dat ze veel grooter en buitendien met bloemen en teekeningen en met de namen van het bruidspaar ingecarveerd in geclede letters voorzien zijn, terwijl de begrafeniskaarsen wit zijn en eveneens met rood, maar slechts zeer klein zogen en het opschrift missen. Zoodanig zijn de gebruiken en plichten bij de huwelijken van een gezien en rijk. Het spreekt vanzelf, dat de armen zich met een gedeelte daarvan vergenogen. Zes of zeven dagen na de bruiloft leggen de jonggehuwden bij de genen van hun naastbestaanden bezoek af, aan welke ze waskaarsen gegeven en die hun weerkaarsig geschenken gezonden hebben. In de zevende maand van de zwangerschap wordt de vrouw in zeven soorten van welriekende wateren gebaad. Tevens wordt door de naastbestaanden rijst gekookt en eten klaar gemaakt en bij die menstruatie en bekenden rondgezonden, die bij de bruiloft tegenwoordig waren. Bij de geboorte van het kind brengt elk, die rijst en eten ontfangen, de moeder een geschenk voor de luijermand. — Ongetrouwd te sterven wordt bij een meisje voor een straf voor begane zonden gehouden. r. Dood en Begrafenis. Terwijl dc armcn haastig, zonder praal en ^ liy deze gelegcnheid bcmcrkm w\), dat ieder kind beschouwd wordt jaar i^jn tweede jaar t« zijn ingctrcdcn, al is h«fcook opdenlaititeiidagmihil trcborm; ja men rekciit zolfs den ondcrdom van oen kind van de MEDEDECLINOBN OVEE DE CBUIBSEM OP JAVA. 291 ill ilk siiite bfj^vcn wordea, worvh dMnniegtB dc iv^c mol ■utbuur t*ii mut^k , mtrt praal en luxe en in kagauaai Ued nmr i^ laattie rati* pliuiti g«bra^. l^i hei onUUpen wotdt den ttonreade Mne gioote ptrd im dm mond irelegd, tea einde hem ala eene lanUain op don wqg naar don hend to lichtcn. Wanneer ceo r^ko Chineet itorft (too aU !>. ▼. hoi gefal wii emI dt'o Migoor-Chineoo ?in Soonb^a in 185^), dnn mogen do ondilB aoon en do vrouw fan den ototlodene, aoo lang hot l^k no|^ boron anide itut * , niel bodon , do boron niet niikanuncn on bet hoold niet met olio zalvcn, en goon dor aonon mag licb aclMren. l>e drie oadite aonon ayn nnifoneel cHgenamoo, de rronw on do overige kinderen, lonen loovel ab docbtera, ontvangon aloebta legaloo. Eerste twee manuscripten doen vermoeden dat de binding van de oefeningen op Java werd gebonden, bij de andere daarop werd het door 16 mannen met droog tantrac loog blootgesteld. De lijken van de vermisten werden niet gebonden, dat de band overkracht en bekleed. Vooruit zou bij de as in de ogen en nevels worden groots parfoen, de onbezonken en ongeborene lijken moeten. De lijken van de vermisten werden gebonden als een strik bij de wijl, alleen moet dat onder de schoenzool, dat nu alleen in de stam boven het witte, ontstaan van goed. De lijken van mannen doen men, als naar groot tas onderdoekt onder rijkdom, tot nog toe dubbele jas aan, de ouditten aan vooraf moeten aanhangen. Daarom schuilt het bij de band onder de bijl op een open plek, aan een gevoel, met lintjes aan en in de punt wordt het beurt af, wanneer het lichaam van de dode wordt. Kleed wer, en wijkt het lijk er in. Nu wordt het lichaam in de laag gelegd, die met thee en papiersnippels aangevuld wordt. Zoo lang het lichaam in het huis boven aarde staat, zijn de vrouw en de zonen en dochters gehouden, tegen de stroom de overledene met gehuil en gesnik aan tafel te roepen (een soort van herinnering). Dagelijks worden de geliefkoosde spijzen van de overledene op nieuw bereid en voor de kist geofferd. Ook hangt men de kleding, die de afgestorvene voor het laatst aangehad heeft, of, als hij een opperhoofd was, zijn uniform, over een stoel en plaatst deze voor de rijk en kwistig gedekte tafel, waarop de spijzen, benevens thee, arak en wijn staan. Het bed van de overledene wordt iederen dag met verse bloemen versierd. Voorts worden er 28 poppen van bordpapier vervaardigd, waarvan het gezicht van porselein is. Elke pop draagt iets van de overledene. V. zijn roting, zijn paraplu, een van zijn wapens en dergelijke. Ze moesten haar uit te beelden, die hem naar den hemel begleiden. Veel werd ook het woonhuis van den overledene nauwkeurig in het kleuren van papier nagemaakt, met het geheele ameublement, als stoelen, tafels, bedden, ornamenten, keukengereedschap, enz., en met de stallen, de tuin, enz. Buitendien werden er nog andere uitgelegerde dingen, met suikergebak en koek rijkelijk opgevuld, vervaardigd, gebracht ook geheele lichamen van muzikanten, groepen van mensen en dieren. Alle dingen werden 40 dagen lang te bezichtiging gesteld, van den dag der begrafenis af gerekend. Gedurend deze tentoonstelling in het huis van den overledene, waarbij ook de stoel met de kleden en de olieverfschaal te zien is, worden de woning en vooral de tuin en deilen, waarin deze voorwerpen tentoongesteld zijn, prachtig verlicht, en iedere avond laat zich in het huis een muziekkorps (Nederlandse muziek) horen, terwijl aan het publiek die vrije toegang opengesteld is, om al zijn bezichtiging te doen. Kort voor de begrafenis wordt eindelijk een reusachtige figuur (Een schildering) van papier vervaardigd, met 4 ogen en een scepter in de hand. De kosten van zulk een papieren huis, behalve toebehoren, belopen bijna tot september 1851 tot een overleden Majoor-Chinees de som van 5000. MEEDELEZEN OVEK DE CHINEES VAN JAVA. 293 De begrafenis van den overledene wordt op den weg naar de grafkelder, wijl de taak heiligt is om de dode onbelemmerd naar de hemel te leiden. Op den dag der begraving begift men aandacht in groote, plechtige stijl, onder begeleiding van de kerk, naar het graf. De trein verleent alle handelingen voorwerpen, een schepen, houten, zeventig voet enzovoort, als mede de beleving, gedeeltelijk vergeten kunstwerken van papier, voor een soort papieren woonhuis van de overledene, bovengenoemd 98 poppen, de klaas en het laatste de draagtoefel van de dode. Dali lag achteloos op het graf gedragen. Daarna volgen de naathetanden. De oudste zoon is gekleed in een jasje van geronnen laken en een dito muts waaranbouten belletjes aan de randen. De andere zonen dragen kleedervan, mantels en bovenkleding van ongekleed linnen, en al de zonen hebben een alok wel met laken omwonden aan, in de band van het kleed, waarop de bouten aan de muts en de middelste zoon gemaakt zijn. De dochter, de doden en aanverwante, met meer woorden van de verwelkomde naathetanden van de overledene, gaan onder het tent van linnen, zodanig dat men niet genoeg kan genieten en men niet eens gewaar wordt dat er al iemand onder de tent begraven wordt. Onder geboelie en gebeden nadert de trein de grafheuvel. Op den weg van het huis naar het graf dragen de zonen aan de kant van de graftombe geschenken, aan geleide verpletste ratten, gekleurd papier en ditzes. Voordat het graf bevindt zich een opbouwing van aloe of terrein. Wanneer de verzaagde pijn, vanwege van de raaf, wordt verwezen, verschijnt er een groen gloed, zodat de denker in de hemel niet besproken is. Daarom maken deze lieden gebaren en een getier, terwijl ze met stokken om zich heen slaan, alsof ze werkelijk iemand lagen. Dan wordt het lichaam onder een verbaalde poos, waarop het gebulder van groot naar klein gehakt, onder het snijden van de blaaskaak, het slaan van de bekken (geäimbeerde) en onder gebroken harten, in het graf nedergelegd. Daarna werpt ieder van de drie schoepen aarde op de kist en strooit gedeeltelijke rijstballen met gekleurd papier en duiten in het graf. Eindelijk knieken alle zonen op de laatste rustplaats van hun vader neer en verheffen een gebed. Is deze plichtigheid afgelopen, dan keert men in dezelfde orde weerom naar huis terug. Ook de draagstoel wordt teruggenomen, omdat men gelooft dat ook de ziel des afgestorvene weerom naar huis keert. Derhalve wordt er ook ter zijde van een groot feest te houden aangemaakt en de offeranden, in eten, bloemen, arak, thee en koeken bestaande, worden op nieuw jaar verscheiden bereid, klaar gezet. Veertig dagen na de begrafenis wordt wederom een groot feest gegeven. Het huis, de tuin en de nagemaakte woning van de overledene worden, fraai en helder verlicht, ter bezichtiging voor het publiek opengesteld en omstreeks middenacht wordt alles wat nagemaakt of uit papier vervabdigd was, met klop en geraas verbrand. Daarna wordt het testament geopend, en de laatste wil van de overledene ten noorder gelegd. De drie eerste maanden dragen de vrouw en de kinderen van de overledene als zware rouwkleding en schoenen van ongebleekt linnen (kleeding van blauwe kleur zijn tekenen van ongebruikelijke grootte of zware rouw). Eerst na afloop daarvan mogen de rouwkleding gewassen worden. Dan wordt de kleine of halve rouw aangekondigd, die drie jaar duurt. Gedurende deze drie jaar moet het huis van de overledene zo onderhouden worden, als het bij zijn leven was, en er mag niets veranderd worden. Gedurende deze tijd moet de vrouw het huis bewonen. Men geloopt dat de ziel des overledene nog aldaar in het huis rondwaart, en daarom wordt iedere maand te wijde al die dingen niet het oog ontschuldigen aan het graf ontsnapt, en loopt al schermende en tondeldoosjes om te zien, zo hard ze kunnen, tot dat ze buiten het gezicht van de begrafenisplaats gehouden ze censlag stil, vegen het zweet van het aangezicht, leggen bedaard papieren weg en - of ze elkander uitlachen, dan wel alleen lachen, hadden ze met drie partijen voorzaat verdiend hebben - laat zich hooren. MEDEDELINGEN OOR CHINEES OF JAVA. In sommige maanden en vooral in het jaar een groot feest ter herinnering aan de overledenen. De orgel van de Sint-Stephanuskerk, uit 1851, kostte €8,000. Vierde eerste hoofdstuk, in de loop van het jaar 1854, 29 Februari. Nieuwjaarsontvoering. Vooral op de avond van Nieuwjaar bezoekt men vrienden en familie en wensen elkaar een gezond en gelukkig nieuwjaar. De nieuwkomers aan de gemeente brengen bloemen, gebak, koekjes en spelen, terwijl de bestaande leden van de gemeente werken afstelen. Nadat de dienst is afgesloten, worden er nog werken gespeeld. 6. 12 February. Toekenning van feiten van de Treindef, door de Japanse De toepassingen genoemd. De feiten worden op Tendeleinde waar genomen. In de komende grote steden wonen de kinderen aan gezondheidskant rijk en adellijk, geloof ik. Kleine wagons voeren mensen door de attractie, omsingeld door talrijke muziekkorpsen, onder genoeming en genadig en een echt gaan op den gerambel. De aanwezige Tan Tendeleinde en Toekangara werden afgestoken. Op andere plaatsen waren allerhande demonstraties (vaadelen, afzijdige Tanaten, eiland kabben, groepen Tan mensfacil en dienen, enz. De Tendeleinde groote, niet geordende papier Tenrangklik en op stellaadjes door de stad gendengd onder een Treindef misbaar. Men trekt zing den aan de Amerikaanse, die met de aanwezige Tan licht en boeiende lantaarns feestdeel ig, met muziek en het oorvercerende geraas der bekkel van been. De aanwezige en kwakende Tan Tendeleinde en voetzoekers werden geraakt en maakten tegelijk met het geluid gemakkelijk verstaanbaar en prijzend van menselijke geluiden, aan het gebolder Tan het gevoel gelijk. Veel mensen keerden terug in wagens (Europees en Japans), mensen, wereldlijke en geringe, door de attractie, terwijl aan de zijkant de show der (chineesche huizen gespeeld ig, om deze Treindefstok. Twee van de vele soorten, of ik mag zeggen, dat ik zag met mijn ogen, op den 2de Mai. Vervolgens. Mai 1686. De oude wetten en godsdienstige gebruiken brengen mee, dat de vrouwen (getrouwde zowel als ongetrouwde) op die avond in de maanschijn wandelen, iedereen openstaande tuin binnentreden en bloemen plukken en niet naar huis terugkeren, alvorens de vogels gepasseerd te hebben. Dit gebruik is echter thans niet de mode en wordt nog maar hoogst zelden gevolgd. Ten behoeve van dit feest, dat gewoonlijk 14 dagen na nieuwjaar en kort voor nieuwe maan gevierd wordt, wordt onder hen een collectie gehouden. Op 5 april, Tjeng-Beng (herinneringsfeest aan de overledenen). In die vroegere morgen offert men aan Fo en bidt tot hem. Daarna wordt de Chinese Hoofden enige varkens aan het volk, die in de tempel door de Priesters geslacht en klaargemaakt worden. Men snijdt namelijk het vlees in kleine schijven, doet er een stuk snijngaar middenom en omwikkelt het met bladeren. Daan worden die roosters met een vleugje geraas en slaan op een gebalde rode rondgebracht en aan elk Chinese huis een schijf van dit zwijenvlees en een stukje snijngaar afgegeven, hetgeen als een geschenk van den goeden geest beschouwd en verteerd wordt. Daarna trekt men naar de graftombe, uitbeeldt de graven der dierbare afgestorvenen, versiert ze met bloemen en olfent ter ere der doden en uitgift van de offeranden. Men verricht een gebed ter nagedachtenis aan de doden en eet op hunne graven van de voorgestelde gerechten. Het feest begint algemeen in de Chinese gemeenschap, waar iedereen in en ieder kind 60 doiten moet brengen. De opbrengst wordt aan het hoogste Overhoofd overhandigd, die daarvan de kosten heeft voorzien. Tegen de bergh, oft tingen beng, van Tjing bing = Ting mitig, het hele jaar twee vijf begin begon in 1815 op den 5e april. Vergelijk blad 272. Hot vast van den 5e dag der 5e maand (Gow ij T ss. Waarom JSl vier in 1835 op den 18de Juni. Vergelijk blad 273. H. MEDEDLEDELINGEN OVER DE CHINEZEN OP JAVA. Voorgenomen morgen en avond tot voorbeeld tot Fot. Dterna werd Elk lus van recht gelikt, in boten gebracht, bekend onder de naam van Kwatiang, het werd uitgesplitst op die dag mag ver- vaardigd en gegeten werd. Want het is een algemeen geloof onder de Chinezen, Steunende op een oude overlevering, dat wie op die dag niet van dit gebak eet, in den loop van het jaar tele ogen en een lege mond krijgt. Verder wordt dit feest gevierd met duizenden booten en kleine vaartuigen, terwijl er iedereen met een kleidje, bevestigd lichaam of over het water, en onder het land op den gemengde en onder geraai, geabonierd, gelach en genoeg wedijverde de booten in het raven. Deze geloofsbiedtjes aan het water duurt tot en met den middag. Dan worden leeggieten met hetzelfde water gegeven, waarop het geloof bepaalde geboden gebaden, echter zo, dat, naar het Voorbeeld van het bijgeloof, de mond der flechten stromafwaarts gebonden wordt. An dit water schrijft men voor het komende jaar een geneeskundige kracht toekend, aanwendbaar tegen boodschap, ontzettingen, koortsen en diabolische ziektes. Dit feest wordt gevierd ter nagedachtenis aan de China in ambacht, Khoep-Zoan, die liet voor onbegrijpelijk tijd in China was, omdat zijn goede raad, in het bedwang van regering en volk door bemoeienis, niet gevolgd werd. Het Taren en been en waar de booten en kletten Taartoigen moet aan de Tefgeefie moat toegewezen, die het volk in redding heeft aangewend. 8e Augustus, Liu-Gong-Ping of Qiaofo, ook Rotbom of Imtel fan de boerenzogen. Ter herinnering der koanten fan dit feest dagelijks elk luvwasac (chinees) (eren aan het Kappgo-meest of Trengdefoeal) kan (plicht) elk minstjarige 60 dingen voor bet boegten Opperhoofd ter hand gesteld worden. Achter of tien dagen voor dit feest wordt een gerechtigheid. Het tijdbestuur wordt bepaald door de volle maan op de tiende maan en voor de nieuwe maan op de vijfde dag. Dit zijn de werken van China op de twintigste dag van het jaar. De twintigste dag van de twintigste maand geeft aan dat het voorjaar begin van de lente is. Daarna volgt de draai van de kastanjes, het einde van de lente, de begin van de zomer, het einde van de zomer, de begin van de herfst en het einde van de herfst, de begin van de winter en het einde van de winter. Het aantal personen vertoont, echter zodanig dat eerst vier personen, dan negen, vier, twee en ten slotte weer vier personen optreden. Tot de Wajang-orang worden slechts vrouwen gebruikt en wel in de rol van zeer jonge en mooie meisjes, die daarvoor vooraf onderwijs hebben ontvangen. Zij verbeelden zich op het tooneel met beschilderde gezichten. In geval van nood worden zij ook in mannen verkleed, indien zij in den loop van het spel masculinen moeten voorkomen. De Wayang-orang heeft overigens slechts een bedrijf, hetwelk echter zeer lang is en met de onderscheiden pauzes van des avonds 8 uur tot 5 uur in den morgen duurt. Men spreekt daarbij of Javaansch, of Maleisch, en onder de vertooning speelt het Javaansch muziek, onder den naam van Gamelan bekend. Bij de Wayang-orang der Sintce daarentegen mogen slechts mannen optreden en is slechts de Chineesche taal veroorloofd. Het Hof van Madura te Bangkalan is beroemd om zijn pradige en sierlijke bewerking van Wayang-puppet (Wayang-koeli). In het algemeen geeft men zich op Java en Madura (voornamelijk aan de Hoven) veel moite, om een rijke uitgestrakte en schoon gewerkte Wayang-koeli te hebben en besteedt er vaak veel geld en tijd aan. De Topeng wordt in verscheidene optredens door een grote meerderheid lieden van verschillende kunst gespeeld en er komen daarbij ook nog dieren, als tijgers, paarden, olifanten, enz. op het tooneel. De overlevering aangaande de Topeng is in de hoofdzaak deze. In overouden tijden leefde aan de overzijde van de zee een eer trouwloos Koning. Dcze kwam naar Java met cen groot gcvolg van dienstknechten en ki^jgs- lieden, en van geschenken cnz. voorzien, om zich eene gemalin te loe- ken. Na lang en vergeefsch zoeken zag hij op zekeren dag eene leer schoone vrouw, en wel eene princes, wier broeder koning van hei eiland was. De vreemde vorst ontmoet den Javaanschen koning en dendfr raster en vraagt om hare hand. Maar ofsohoon hem de princes genegen is, nogtans weigert haar broeder zijne toestemming, en noch geedwB- ken , noch smeekingen en gebeden , gecn aanbod hoedanig ook , kan den ' Dese dier«n tQn tlecht* nigemukt, mnnr in natnuriyke groote, en via ki i^n er mni«cbfn, die ze be«turen. MEDKDKKMNGKN OVER DE CIIINKZKN OP JAVA. 'M)l w«-i;rcrnrhiiget) liewc|^n. Daar nccmi dc vrccrotleliog i^ne toevlugi tot \\^i. Door t^Mi Uiif^cr verblyf weei hy tick eindel^k Jc guntt vtn den .Uruan'^hin vont to verwenrcn cd op lekereo dag bereidi by foor ig- nrn koninklgkeu f^i ten grool (eett. Na tafd reiki by barn eencn be- (Iwrltncmlcn drnnk, die dete xonder aigwaan aannccmt Alaar wddn \rr/inkt th* Javaan in een diepon tbuip. InmiddeU word! de prinoea 7c<tchnakt, en hare gebeek dienaancbap Tolgt baar. Na Tolirokkeu bu- wrlijk Ix^^eeft de oYfnteeacbc vont sicb met xgn gebeei gewoig en goed <^n-aprnd op do vlugi en kie«t roor xgn leger eeno gunatige ttelling, <l(* onvemigdclyke gerolgen zgncr daad fooniende. De Javaanicbe Yorai^ uit 7JJ11 «Iaap ontwoakt, ontdeki tpoedig, boe •rbandelyk by bedrogen in, vw r.ijn toorn en xyne wruksucbt kenncn geene grrnaen meer. H^ i« ^\<H\lriid rn bygt naar wraak. Weldra zyn cqne getitmwe en dap- p«n' krijgsliedrn om ban vcnameld en men Yenrolgt den roorcr. Ster ont<ltkt men ecnaklapa fOor sicb een wel nitgorutt legcr in alagonfe. In de strijd hield de avond en de achterberg en de kanon afwijkend. Redacteur bij De rijst van Javanen gindsland en zelfs de basis van hun woning is gewond, Van Rij het vijandelijke opperhoofd nog ongedeerd is, wynde al dit aan de plunje van het lichaam kwetsbaar. Maar door een veiligheidsoperatie werd dit daarvan nog in tijd onderricht, lenig de aristocratische liefde reeds ten voorbeeld van de vijand, tcbyni in neiging om dat land te betreden. Voorzichtig aan de dappere offers van de Javanen van deze omvangrijke onderneming aan te zetten, van het voomen. Om enige voorzorgsmaatregelen met de koppen aan het hoofd, in deze hinderlaag te leggen, ten einde dan de vijand te dooden. Hierdoor werd de waartoe de Javaanse krijger vermindert, de vijand met bestibareid Terrassent en de Javaanse naar de val der hinderlaag gelokt. Daar na men den vijandelijke kogel plotseling van tafel, bij de dodelijke getroffen, en aan legers, daardoor overmoord, neemt de vijand en de geassocieerde prinsen voorzichtig ten aanval. Vervolgens wordt de Tupan en de speler door de Topaslinie aangetrokken. De Chamsrijk bergrijdt het dier en twee personen rotten zijn naam in het woord. Zien wel niet gevoerde Topas dan in den rijk van de avond tot ongeveer middennacht. RYCKLOFF VAN GOENS, UITENGEWOON GROOTE VAN INDIE. De volgende niet onbelangrijke Stukken zijn door den Buitengewoon Gouverneur van Indie, Rycklof van Goens, met meer andere, hier agkomst in het Vaderland, in het jaar 1655, aan de Bewindhebberen ingediend. Het wel onbekende van deze, zoo werkzame als kondigende dienaar der O.L.Gemp. tamelijk uitvoerig bekend is, wat door hem als Gouverneur en Gouverneur-Generaal van Nederlandsch Indie verricht is, is door de Geschiedschrijvers van zijn eerste verblijf in Indië alhier wegens bijzondere gebeurtenissen nagelaten. Wie zijne ouders waren, wanneer en op welke wijze hij naar Indie is gekomen, hiervan melden ze ons niets. Uit eenige aangetekende documenten van zijn zoon Rochette, die hem in 1675 als Gouverneur te Batavia opgevolgd heeft, zijn wij in de gelegenheid gesteld, deze leemte aan te vullen. Valentijn, Dubois en anderen hadden hem voor een Coift-Fries, van Embden of Geuns geboren. Uit de hier voren genoemde aangetekeningen lijkt dat zijn Friezen waren, zijnde zijn vader volkert en bottergolk. Compagnie curassiers, in dienst van H. H. M. de Heeren Staten Generaal der Verenigde Nederlanden, en zijn moeder mijnheer van Frankrijk. Hij lag te Reus, in het Hertogdom Cleef, tot dat hij in dienst kwam, waar hun zoon Rochette op den 84e dag van jaar 1619 werd geboren. Zijn vaders onderbroeder, boekhouders in dienst der O. L Compagnie, zijnde, raadte hem aan, ten einde omstandigheden te kennen in dienst van de Compagnie over de Oost, waarom door hem gevolgd werd. Hij verloopt tot dien einde met het jaar, met het schip Burrhout, op den 30e October 1628, naar Batavia, zijn zoon Rochette deed dit jaar, op zijn vijftigste leeftijd, in zijn laatste jaar van dienst in Indië aan. Na twee weken in Indië te zijn geweest, trof hem het ongeluk, dat zijn vader hem door de dood ontrijkte werd, daar hij op den 7e Augustus overleden was. Zijn zoon Rochette was op dat moment elf jaar, een wees geworden. Door het vierentwintigjarige veldleger, trok de vijand dichterbij aan, en lood hem op donderdag 21 mei 1681, met het schip Firman van Soematra, naar de kust van Koromandel, waar de Gouverneur aldaar, de Heer Arnold von den Broek, zijn welkom hetelde; daar in 1684 naar de Vederlaan opgehouden, keerde hij met zijn schip naar Batavia terug en werd dan aangetrokken naar Batavia om de rans van Azië bij de Opperkoopman Jacob de Wit geplaatst. Op 1 september 1689 werd hij door de Ondernemers en bookhouder van de Nederlandsche Compagnie met de reis naar de vestigingen van de Compagnie geplaatst en op 18 september 1640 in het magistraat met Meester Jacob Hollema van Leiden. Op het einde van het zeventiende eeuwse vaarwater op den 1e september 1648, werd hij op nieuw weer voor drie jaar aangesteld met de functie van koopman van het kaailot. Op den 17de juni 1644 vertrok hij op het opperhuis naar Pernambuco, daar hij later op den 8de september 1644 weer in Batavia aankwam. Op 1 maart 1648 werd hij aangesteld als Opperkoopman en Opperhuis van de vestiging van de Compagnie. Twee jaar later, op den 85e augustus 1650, vertrok hij naar Amsterdam, waar hij op den 8de november 1650 te Amsterdam aankwam. Op 26 mei van hetzelfde jaar werd hij al gewaarnemer naar den Raad van Java gezonden, om den stand van zaken op Java te zien nadat hij van daar teruggetrokken was, wat hem op den dag aan de Commandeur over vier schepen, licht naar de onderhandelingen te geven, ten einde twee Generaalschappen, die zich in de oorlog bevonden, op te lossen; dit in de maand april 1649 te beginnen. Hij werd van Goens benoemd tot Raadsheer in het Hof van Justitie te Batavia. Nog in dat jaar zond men hem als Gezant naar Siam. Het volgende jaar 1650, op den 3e November, werd hij voor de tweede maal naar de Keizer van Java als Gezant gezonden, en op den 1e Maart 1651 voor de derde maal, om de gemaakte vrede te bevestigen; van deze laatste zending kwam hij van Goa op den 23e April aan dat jaar terug, en werd tevens benoemd tot eerste Opperkoopman van het Kasteel in plaats van Jacob de Wit. Op den 17e September 1652 werd hij voor de vierde maal naar de Keizer van Java als Gezant gezonden om de wankelende vrede te herstellen, doenmaals een gevaarlijke commerciële toestand zijnde, dat niemand zich daarheen durfde wagen; van waar (God zij lof) wel verhinderder saken, 3 December gericht zou komen. Den 31e January 1653 werd hij tot Lid van de Hooge Raad van Indie gepromoveerd. Op den 20e September van hetzelfde jaar werd VAN GOENS, als Expres-Commissaris en Commandeur over de Marine en de Militie te land, naar Ceylon, Malakka en het Beuk van Gujerret gezonden. Op 26 April 1654 hebben we op de kust van India, 40 Portugese fregatten ofte galeien verbrand en overwonnen; 24 zijn ons met roeden onder de wal ontkomen. Op den 26e hebben we gevecht geleverd tegen 5 zware Portugese galieten dicht bij Goa en daervan een overwonnen, twee doen stranden en verongelukken, een die hem zelfs in de inktpot heeft doen springen en een de klippen gejaagt en verongelukt. Op den 10e Augustus van hetzelfde jaar werd Van Goens als Ambassadeur naar den Sonsonhonnan gezonden, op den 8e Oktober was hij weer terug. Sinds zijn vertrek derwaarts, was hij aangesteld tot Buiten-gewone Raad van India. Op den 28e der zelfde maand October vertrok hij om naar het Vaderland terug te keren; dit werd hem goedgematigd toegestaan; zodat hij op den 28e January 1655, als Admiraal der retourvloot de huisreis aanvaardde en aldaar in de maand ... behouden aankwam. Kort na zyn terugkomst leverde luj aan de Bewindhebberen Ofcr» het belangrijkc "Vertooch wegens den presenten ataet van de Geaank N^ RTCKLOPF VOLCK£ST8Z. VAN OOBK8. 305 **(lorl. (leoctr. (). I. C. (reedf in de VerfaaiideliDgeii ran dit T\jdsefarift **opgrnomcn *)'*. Dat wilt >%ij oiuu; U*aL*ni nu aaubitden: "Regtbeschrjjriog Tan dea **«rcg ugt Saiimraii;/)! nac de koninklijke hoofdpUcU Matiram, miliga- **i\vm i\c ZA^lcn, prwoontrn i*nde n*geriiigen ?an den SouaoakonnaD , **gTcx)t ma^htichstc CVminck van *i eijjlant Jara/' ag reeda in het jaar \CiCih hft licht ^, doch it aoo xi*ldzaam g^orden, dat het om de rele bijix)ii(lerht'dcn die het berat, wel ccnen herdrnk Terdiende. Dit wad floor VAN QOENs ingcdicnd op den 85*^ April 16S6. De daarby be* hoorcndc H'oric beachf^nnge ran 'i cijland Java, denelrer prorintite, ''bnddirlingen, ryckdom en inwoondera, aoodaniek 'i aelre nn heron- **(len iiide }ci*re|;tcrt wert," laten w\j daarop Tolgm en it, aoo Terre (iikH Ixltnd it. Dimmer in druk vrracbencn: het ia gtteckend op den 2S Moart 1650. Ondcr de rerdere ttukken die door tan ooixa ingediend Mrrrfii-u U^hooren nog genoemd te worden: 1. **()vrr bet noodiakelgke cener le doene eipeditic naar Atcfain en 2 **IUpport aan de Brwindhehbeien o«*ct de noodiakelijkheid om de **MuT>t in Indio tc renindercn." 3 Mi'ditatien en oontideratien raeekende diTene toeeken van de Ooat* "Imii*<*hc Comp*. aen p. tax dam, Adrocaet drr Compl*. orrrgelevcrt." Nfc>«^Iijk bcttaat er gekgenheid de» in ten Tolgend Nammer ran dit Tijdsrhrift op tr nemcn. H< t >rtl)lijf van tax Gor^va wat hier te lande njet Tan lanf^en dnar. In h(t iaattt van 1656 vcrtrok hg weder naar Indi£, om nogTeiderdrr ( «>Tni)'. dc crtwigtigale dieoilrn te hewyien. 306 RYCKLOFF VOLCKBfiXSZ. VAN G0EN8. AANTEEKENINGEN, *) V^LBNTUN, Oud en Nieuw Ood-Indie, IV^ Deel, !■*• Stuk, bl. 307. "Historische Beschrijving van de Eilanden, XX^ Deel, bl. 246. Rückreise van Gens hier te lande gekomen den 10de Juli 1629 met het shop Buuren zonder gagie, tegenwoordig Od-derkoopman, nevens veertig gulden ter maand, in deze Baai en jongslee toegekomen en daarbinnen genegenheid tot langer verblijven Tonend, waarbij Termijn desselfs bequamaheid op nieuw Toor drie jaar aangevraagd in qualiteit van Coopman, onder een beloning van tientallen gulden per maand en Opperkoopmans rantsoen. Verbant in gagie primo September passado, als wanneer zijn jongste verplichting geëxpireerd is geweest, aanvang nemend. Gouverneur-Generaal en Rade van Indie, d.d. 14 Oct. A^ 1642. Deel IV, bl. 141. Onder de titel van Javaanse Reis, gedaan van Batam via Samarang naar de koninklijke hoofdplaats Mataram, door de Heer van K. in het jaar 1656, waarin de weg uit Samarang naar Huluan, tevens de zeden, gewoonten en regering van de Soembanse, grootmachtigste Koning van het Eiland Java, nauwkeurig worden beschreven. Tot Dordrecht. Voor Vincent Kaliwod, Boekverkoper op de Beurs, in den Grooten Bebel. Anno 1666 (klein 4^ 88 blz.). REIS BESCHRYVING DEN WEG VAN SAMARANOH. DE KONINKLIJE HOOFDPLAATS MATARAM. BESTANDDELEN, GEWONTEEN EN REGIERING VAN DE SOENAN. GROOT MAKSIMUS, Koninklijke Hoofdman. Op den 14de Juli werd in Batavishe Reede terwijl de Sunan naar Samarang vertrok, geoordeeld dat alle onderdanen, die op dat moment in Batavie aanwezig waren, zich binnen 7 maanden naar Java zouden begeven, alwaar alle overheid, recht en rechten van persoon en eigendom (met name de Matiaraanse onderdanen) hierin en van toepassing zijn. Ter inleiding hierbij vroeg de Soenane overal om een veilige aankomst te hebben en de toorts te volgen, wat de rechtvaardigheid zou zijn." Snnuningh b em fraege redelijicke JarwBtclie feestadi, docb onbe- mucrt, l>ewoont met omtRot 80 k 9&000 liiig^gm]iiie& ; m a cckeo da uijt (iiAT mgn optnie) 30,000 naimea ende 10,000 Troawcn code km- (i'-rru, hull cmerende met Yitteryeii, boatliaekeii » planlon, ageo, r^« plantrn rmlc Aonmuge tobre neringeii; alliier ,wefdai Ofdinatr '• Ko- niTt::h« tn^^anteu vfairaebt, die mei gfoole toite ende pompe de Holland* %c.lv ^csanten (borcn alle andere aalidi) nae boven oooTogeraa. Van Samirangh regtt men meett n^waerta, oter 'l eefile fooc gP " ?fl)rrrht«* , passcerende d' eente dag, binnen de dislaatie fan 6 n^jlen, uivi roin dan 8 a 10 dorpen, aca den weg getegea, icdcr bewoont met >*»<», 70 a 100 buiageatnnen , baer alle met rytpbnteQ ern e wnd c, be- )iaUrn df dorpen trr i^^den aflgekfreu. Dc rmtr niftplaeta Tan Sam&rangb U , mu* <» mglen adfance, in cen 'rr^, cmoempt Onglraa, gelegen aea den Mwi van een bo 308 REIJSBESCnRIJVING VAN SAM&RANGH NA£ MAT&RAM. • seer plaijsanten bcrch, genaempt als het dorp Ong^n. Desen berch sieeckt veelt^'ts met zijn top door de wolcken , niettemin is deselve meest tot boven toe gecultiveert ende met si^arte suijcker ende andere vrucht- boomen beplant, die van 't afT- cndc uijtvloeijende waeter altoos con- nen bevocbticfat werdcn; alhier begint zich 't eijland als een wonder ende sieraet van de nature op te doen, met soo schoone en heerli^cke rijsyelden, item allerleij boom- ende aerdvruchten , dat sulx niet te plaisant can afgebeeld worden. Ongslran is ongeveer bewoond met 3 a 400 huishoudens, die subject zijn alle aansluitende reizigers (naar de Koning tendende) met kost en huis te verschaffen, dat bij deze mensen met grote eerbieding zeer milderlijk werd geobserveerd, zonder dat aan op poena van 't leven, iets van mijn ooit daarvoor hebben mogen ontzien. Van Ongslran reist men over hoog land, en tusschen de bergen door, lachend aan de rechter ofte de westzijde, het gem. hoog gebied, en tusschen de weg en dit gebied, een vakje op 't minste 2| a 3 uren breed, alle met rijst beplant, dat door ontwaterende aflopende riviertjes van 't hoog gebied nederdaalende, befooit werd, zich aldaar tot elkaar versamelende, en de rivier van Damak tot losin invloeiende. Hier beginnen ook de dorpen meer te worden, passeerende soms 3 a 4 in een uur tijg, alle met een dorp van mensen, naar de constitutie der landen afgebeeld; naar 6 uren aanvankelijk komt men in 't dorp Chiandi, ofte wat verder Salutiga, gelegen en rocker bevolkt dan Ongslran: hun allen met den landbouw ermee rendend. Van Samarang tot hier passeert men ondoorbare jat ofte eiken bosschen, van hoog en bovengemeen zware boomen, daar uit de sommige planken kan zaegen, welke niet min dan 8 a 9 voeten breed zijn, ofte balken houten, zodanig in de beschrijving van Java gezegd is. 