VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Uw gehoorzame Dienaar , myn Heer! Juffer Rykhart heeft my hier na toegezonden, en gezegd, dat myn Heer Juwelen begeerde. OO _ | N _ LEEGBUIDEL,’ » Laat eens zien , wat hebt gy voor foorten ? > Hy bezict het eene Juweel na’t andert, _» Deze ftaan my best aan, mogelyk dat ze de Paltzgraaf behoudt; maar hy heeft thans geen tyd , om ze te bezien; want wy verwagten eenige Heeren van den Raad „die dezen avond by myn Heer zullen fpyzen. Wil je ze my hier laa ten, daħ kan ik u morgen befcheid zeggen. ` JUWELIER. » Ik zal anders morgen, met de Juwelen wel weerom komen, ` n LEEGBUIDEL, | » Neen myn Heer, ik zal.u een beteren raad geven; om dat gy zo wantrouwig zyt, zult gy best doen dat gy in t eheel weg blyft. Hier was dadelyk een ander, die weerga oze Juwelen te koop had, en ons aanbood ; ‘er zo veele te laaten om te bezien, als wy begeerden; maar ik liet hem gaan, om dat men my van u gezegd had. -~ JUWELIER p Ach! Heer Hofmeester, dat. was zo niet gemeend. —_LEEGBUIDEL. » Neen myn Heer, ik wil noch u,noch iemand anders in verzoeking brengen. Gy zoud ‘er misfchien dezen nagt niet van kunnen fhapen „dat gy een Paltzgraaf des H. Roomfchen Ryks een paar lompe Juwelen betrouwd had. ` e JUWELIER ` a Ach! word doch niet kwaad , wel Ed, Heer Hofmeester. = | OO LEEG: BLYSPEELEN 8 ’ , LEEGBUIDEL. Neen, in ’t geheel niet. Ik prys veel eer uwe voorzig- tigheid, - , JUWELIER „ Acht wel Edel heer! LEEGBUIDEBL „ Ach! ik ben ‘er in *t geheel niet moeijelyk over, maar gy zult het my oòk niet kwalyk nemen , dat ik handel, met wien het my belieft. … p JUWELIER. » Ach! welgeboren Heer Hofmeester. . LEEGBUIDEL. „ Daar zyn uwe juwelen; ik geloof niet, dat ze in myn handen befchadigd zyn geworden. JUWELIER. „ Ik neem ze waarlyk niet weer te rug. Vergun my, vers zoek ik onderdanigst, dat ze hier tot morgen mogen blyven. LEEGBUIDE E, a Neen , ik neem ze niet aan. JUWELIER - » Ach! wees doch zo ongenadig niet. , Hy wil been gaan, i LEEGBUIDEL.. > Hoor dan, om dat ik merk, dat het uit geen wantrou= wen gefchied is, zo kuvt gy de juwelen hier laten: JUWELIER. s, Ik ben u zeer verpligt , heer Hofmeester. , LEEGBUIDE L, ' s» Morgen om negen uuren kunt gy weer komen; > JUWELIER Heel wel , °k zal komen ”, Liet vyfde Spel eindelyk wordt genaemd Ulysfes van Jtbaca; en aen °t hoofd word gezegd, dat het zaar den ouden bedor. ven fimaak ingerigt is. Het heeft een: Voorfpel, waer in't gee ding van Funo, Pallas en Venus , door Paris, in ’t Burlesque; beflecht word. Het Spel zelve vertoont op een (oortgelyken trant de fchaking van Melena,de daer op gevolgde belegering van Troje, en de te rugkomst van Upsfes op Lthaca, na ’t 6 loopen van dien ooflng , en behelst dus ene veertigjarige gefchiedenis, gelyk Uiysfes in ’*t flot te kennen geeft. Ten laetfte volgt ‘er nog een Nafpel „waer in twee Jooden komen om de verhuurde Comediekleederen weder te halen, die , op het fpelen van ene veertigjarige gefehiedenis , ook op ene veertigjarige zekéning beginnen te denken. Dit Spel ver- ftreke 86 KHOL BE KE 6 ftrekt inzonderheid ter hekelinge van zodanige Tooneelfpe len, waer in meh geen regels van welvoegelykhreid in acht neemt zen ene gefchiedenis, geduurende het verloopen ener menigte van jaten voorgevallen, op nen avond vertoont : waer van de ongefymdheid nu en dan door Chian, den ver- trouwden dienaer. van Ulysfes, aangeduid wordt , als onder anderen in de volgende t'zamenfpraek. Ulysfes te kenhen ge- even hebbende, in welke zwarigheid hy zich bevind, uit hootde der verliefdheid van Dido, vervolgt het gefprek aldus. | Do CHILIAN, „ Vergeef het my, zyne Excellentie, dat ik u durf vra- gen, hoe oud gy waard toen wy van Ithaca vertrokken, UL YSSE Ss, a „ Ik was een heer in *t best van zyn jaren, en omtrent yeertig jaren oud. .”. >. CHILIAN ` » Heel goed eerst veertig jaar, vervolgens tien jaar by de belegering van Troje, dat zyn vyftig jaar. Eindelyk twintig jaar op de te rug reis, dat maken al feventig jaar. Waaslyk die goede Dido moer dus een grote liethebfter van antiqui- teiten wezen, om dat ze zig tegens Zo. veel jonge heren. al- toes onverfchillig gedragen heeft, en tegenwoordig plotfee ling op een ftok oud man met een gryzen baard verliefd word, ULYSSES > » Hoor, Chilian! dergelyke praatjes wil ik van u niet ho- ren. Uwe rekening is noodzakelyk vałsch ; want ik ben nog een man op’t'best vah myn leven, als ge iets met uwe ogetl duidelyk ziet, dan kunt gy ’er niet meer aan twyfelen. Ais gy midden in den zomer {neeuw ziet, dan kunt ge immers niet zeggen: °t is niet magelyk , dat dit fneenw zou zyn, want wy zyn immers midden in den zomer. ”% Is u genoeg wanneer gy den {neeuw voor uwe ogen ziet,. CHILIAN: | » Ik merk al dat ik in alles, wat ons ontmoet is, myne rede moet gevangen geven. Ik wil ’er daarom niet meer aan twyfelen , maar veel eer bedagt zyn, hoe we dit net ontw» ken mogen. l i `~ ULYSSES ` s‚ Hoe zullen we dit dan beginnen ? CHILIAN, | » Daar is voor ons geen andere raad over, dan dat wy heimelyk onze biezen pakken,. | ,. ULYSSES. | » Dat zal het allerbeste. zyn, Chilian. Ik zal daarom an BLYSPERLEN. 8 fonds de zaak met myn getrouwe reisgenoten gaai overleg- gen. Blyft gy onderwylen hier, en wagt my. - l -CHILIAN allens, „ Wie van de heren geeft my een fnuifje tabak „op dat ik doch weer, wat bekomen, en myn zinnen vergaren mag 5 want ik vrees ‚dat ik nog tapel gek zal worden. Ik ben reeds verzekerd , dat als myn heer weer om komt, hy zeggen zal, dat ’er al weer tien jaren verlopen zyn „zedert by my gefpro- ken heeft. Wy zullen nog wel vyf a zesduizend jaar oud worden „eer dat we t'huis komen. Want ik merk „dat de tyd niet met ons, maar veel eer van ons loopt, en wy in tegen- deel ftil ftaan.. reuk Alimenta ministrat amicitia arti. Te Enkhuizen, by ‚v.d, Velden 1767. Behalven Bet Voorwerk 120 bladz. in groot offavo. ler vertoonen zich twee paer Herders , die met een naeuwen band van Vriendfchap aen elkander verban- den zvn „en de edele Dichtkunst beminnen. Deze, in Friese land en te Enkhuizen woonagtig, fchryven elkander Brie- ven op een Herderlyken trant opgefteld, Het groote onder- werp dier Brieven, welke twintig in getal zyn, is hunne Onderlinge Vriendfchap, doorvlochten met dat der Huwes Iyksliefde, by gelegenheid van het lot dier. Herderen met hunne Beminden, — Het regelmatige der Dichtkunde is ’er gemeenlyk vry wel in acht genomen, de verzen zyn, ineen. redelyken ftyl naer * bedoelde oogwit; veel al vloeibaer „en de denkbeelden (hoewel die van denzelfden: aert wat dik- Wils herhaeld worden, ) zyn, op ene gefchikte wyze voòr- gedragen : maer het treffende der Dichtkunde is ’er wat zetd- zam in te vinden:.men leest verzen van die foort zonder tendoeninge , zonder dat. men zich gedrongen voelt om deel te nemen in °t geen er gezegd word;-dat eigenlyk het aen- “gename der Dichtkunde.is, Zie hier den Hluawelykszang van AMICLAS aen DAMON. Na enige voorafgaende regelen „ die Meerendeels flaen op een voorigen brief, vervolgt hy aldus, EE \ ‚aar, 88 HERBDERSZANGEN IN BRIEVEN. hd Maar, 'k zou dus zingende aan bet. bywerk my dergaspené `k Had my bier nlergeget om d'overbiyden fond, Die dpor onfcbendbre trouw uw edel bart verbond Aan baar om wie gy „t ftrekt uw min tot eer) veel nachten _ Den daveraad vérbeidde in treurige gedachten, Te pryzen. Pluké ge tbáns de vruchten van die min; - å Hartsuriend Damon: me* uw dierbare ecbturiendin, Gelyk uw dartel vee de jonge lentekruiden? Ik-pluk de vruchten (wil my dit niet kwalyk duiden) ‘Van myn genegen în uw onbefrrensd peluk, - Nooit moet edn bnwebrsbui van zorg bf bangen druk. De zachte roazen van uw teedre min verpbetten: ` - De grond waar ge doit of ooit uwy voeten op zulk zetten y Schrage uw: zolen fleeds met geurig kamomil. Van blyden woorfpoed: leeft zoo vredig en zoo fli „ En zoo gelukkig als uw welbezorgde fcbapen ; De liefde zy uw fchild, flandvastigbeid uw wapen! \ Wanneer ge in ‘t krieken van den nuchtren dageraad Uw vee ten flal witdryft en amen veldwäard gaat, Pan moete all’ `t pluimgediert u vroolyk welkoom zingen: Wanneer de middagzon van 'sbemels -b oge kringen. Harar be flraien op uw vruchtbre weiden fchiet ;. Dan dekke pen brede wilg, aan d'oever dan een’ vliet U in zyn fchaduwe; en wen dé avondfchemeringen © U veldwaard noodigen, dan, jeugdige ‘ecbtelingen \ Dau fchud geen noordenwind uw lieflyk loofpriëels Dan boud de nachtegaal aan °t orgel van baar keel Uw luissrende aandacht vastgehaeid door tooverzangen 3 En als op't zachte dons de laap u zal bevangen, Dan zy het wakend nog van Gods voorzienigheid ` Op u gevestigd ) en zyn dármen uitgebreidt e Om all’ wnt u belangt voor onbeil te bewaren Manr dat in àlles.awat ons odit moog’ wedetvaren, _ De vriendfchap niet verflaauw die thans zoo beller blinkt! 'k Hoop eer bet zonlicht vierpaar avondftonden zinkt - En uitgedoofd wordt in de westerpekelftroomen, _ Met Koriden u aan de klaverryke zoomen. Van `t veervk Friesland in een’ toegebeden’ faat = Te ontmoeten: wat geluk! thans, van verlangen, gank Ons `t bart reeds open. Wil bet vennoot (*) Tityr melden 5 | ` En wees gegroet; beer der berdren van.uw velden ! Es ` (*) Vennóot. of veyn-gnoöt. Onze Herders gebrüiken dit woord iheermaelen; ’t is een goed, doch by ons verouderd woord, el zegt zo veel als gezel, maet of makker. LILIENTHAL, Dr. Tb. en Flogieeraar op de Akademie te Koningsbergen. Mei eenige Aanmerkingen vermeerderd. Eer- fhe Deel. Te Amferdam, by J: Loveringh 1766, Behalven bet Voorwerk $17 bladzyden in groot o&avo,. HE oogmerk van den beroemden Hoogleeraer LiLIEN. THAL in dit Gef&hrift is „de tegenwerpingen en twy- felingen der Ongeloovigen, tegen en over de Schriften des Ouden en des Nieuwen Verbonds ; te beantwoorden en op te losfen : en dus wel inzonderheid ene Oordeelkundige Verklaring te geven van alle zodanige plaetzen der Godge- wyde Bladeren, daer °t Ongeloof gebruik van maekt, om de Godlykheid , Geloofwaerdigheid en ’ Gezag der Heilige Schriften te ondermynen en tegen te fpreken. Een oogmerk dat zeker ten uiterfte nuttig is3 dewyl de fchryftrant van ’& Ongeloof in de laetfte dagen grootlyks geftrekt heeft, om de Heilige Schriften, door `t misbruiken van deze en gene plaetzen ‚in een verachtlyk en befpotlyk licht te ftellen ; dat veler gemoederen ligtlyk inneemt, en trapswyze verder voort(leept, dan men wel zou verwachten. En buiten dit tegengaen dezer listige handelwyze van ’t Ongeloof , kan een Werk van die natuur ook dienen „ ter bepaelder ophel- deringe van ene reeks van plaetzen, die door deze en gene nevensaengaende omftandigheden min of meer duister of moeilyk te verftaen Zyn, en waer vit men zomtyds aenleie ding zou. konnen nemen , tot het opvatten van verkeerde denkbeelden: °t geen in zodanig een Gefchrift gevoeglyker verbolpen en tegengegaen kan worden; dan in onze gewoo- ne Verklaringen der Bybelboeken. De Hoogleeraer LILIENTHAL heeft dit in de Hoogduit{che Tael met ene alge- mene goedkeuringe ter uitvoeringe gebragt; en men heeft grond om te denken, dat de Nederduitfche Lezers , wier Ímaek enigermate overeenkomt met dien van onzeù Hooge leeraer „dit Werk, in onze Tael overgebragt , met geen mine der genoegen zullen ontvangen en doorbladeren ; te meer ` L DEEL. N. LETT. NO, $} G daer go T. C. LILIENTHAL daer *t door ene bekwame hand vertaeld, en met de aenmer- kingen van doorkundige Godgeleerden onzer Kerke ver- rykt word, Wat het beloop van t Werk zelve betreft. Onze Hoog: leeraer vangt het zelve aen met een Vertoog over de noode zaeklykheid der Godlyke Openbaringe , waer in hy ook de- tegenwerpingen der Partyen beantwoord „en hunne uitvluch- ` ten affnyd. Hier aen volgt ene Verhandeling over de ken: merken , waer uit men opmaekt dat ene Openbaring van - God heeft konnen voorkomen , en de getuigenisfen, die de zekerheid opgeven „dat zy ook met der daed haren oorfprong aen God te danken heeft. De kenmerken hier in vastgefteld zyn de vier navolgende. es Het zyn getuigenisfen van God, die dezelve gegeeven heeft; van de nienfchen, aan welke deeze Openbaaring one | middelyk gegeeven is: van derzelver Vrienden, die deeze Openbaaring als Godlyk aanneemen:en van derzelver vyan den”, Deze Verhandeling word beflooten, met enige aene merkingen , die men in acht heeft te nemen , wegens de zwarigheden , welke men inbrengt tegen de Openbaring ,die, volgens de opgemelde kenmerken en getuigenisfen „als waer en Godlyk aengenomen moet worden. - Hier op verledigt onze Autheur zich voofts, om, naer de orde der geftelde kenmerken en getuigenisfen, de Godlyk-_ beid der Schriften des Ouden en des Nieuwen Verbonds, tegen het Ongeloof, te verdeedigen: met aen te toonen, dat men de daer in vervatte Openbaring, volgens die kenmerken en getuigenis{en, voor Godlyk te houden heeft; en tevens onder ’t oog te brengen, hoe nietig en ongegrond de tegen- ‘werpingen en uitvluchten van ’ Ongeloof zyn. Het eerfte Deel, dat thans het licht ziet, bepaelt zich verder tot het eerfte kenmerk; dat drieledig befchouwd word, als hebber | BYBELVERELAARING, 9I de zyne betrekking, tot de Waarheden in ’t gemeen „ die in de H, Schrift voorkomen; tot de Vi erlatg enheden , als Waarbeden der H. Schrift, die boven bet begrip der Rede gaan; en einde. lyk de Voorzeggingen der H. Schrift in ’t gemeen, en-de waare deurtenisfern daar door te vooren bepaald, eer zy gefchied zyn, eder dezer hoofdzaken word hier afzonderlyk befchouwd en betoogd, met beantwoordinge van de byzondere tegen- werpingen en uitvluchten 'der Ongeloovigen. Onder dit kenmerk behooren ook nog, de én Christus vervulde Voorzeg= gingen, die men tot andere gevallen te buis brengt; doch: dere zelver overweging is, vermits dit Deel anders te groot ge- worden zou zyn, tot het volgende Deel uitgefteld, De ove- rige kenmerken en getuigenisfen ftaen, in de verdere Dee- len, op ene dergelyke wyze behandeld te worden , gelyk reeds in de Hoogduitfche Uitgave gefchied is. Hier aen is dan nog in. dit Werk gehecht ene Verhandeling, over de Godlyke Ingeving, of de wyze der Openbaringe die by de H. Schrift plaets heeft; en ten laetften een Vertoog „rakende de onveranderlyke volledigheid der H. Schrift; met weder- legginge van ’t geen het Ongeloof gewoon is tegen het ene en “t andere in te.brengen. Om ‘er den Lezer nog iets byzonders uit mede te deelen, zullen we ons in dezen bee palen tot des Autheurs verklaring van 2 Chron. XVIII: 5, 12, I8=22 > welke plaets Tindal misbruikt, wanneer hy voorwend te bewyzen, dat de Propheten bedrogene of be- driegers geweest zyn; waer omtrenc onze Hoogleeraer het volgende aentekent. o, » Op de gebeurtenisfe van de 400 Propheeten Achabs , die deezen Koning aanfpoorden, om in den ftryd tegen de Sy- riers op te trekken , fchoon derzeiver voorzegginge niet bee waarheid werdt , 2 Chron. XVIII: 5, 12,21,22, beroept zich niet alleen TINDAL (*), maar ook MORGAN (t), om te bewyzen , dat de Propheeten in derzelver gezegdens niet onfeilbaar geweest zyn, en ook ligtlyk hebben konnen bee droogen worden. Maar, kan men deeze wel voor waare Propheeten opgeeven ? Is het geoorlofd de valfche Prophee- ten, met de waare, in eenen rang te plaatfen? Schoon de eerstgenoemden menigmaal leugentaal gefproken hebben, Zal men deswegen van de anderen even het zelfde konnen zeggen ? Dar er toenmaals veele valfche Propheeten geweest Zyn; (*) Het Christendom zo oud als de Waereld, H. XIIL p. 442. y Moral Pbálofopber Fels 1. p. 304,315. Vol. II. p. 164. Vole Hl. p. 303. ` G 2 92 T. €. LILIENTHAL Zyn, is onwraakbaar, Verfcheide van dezelven konnen wel in de Schoole der waare Propheeten opgevoed zyn geweest , weshalve zy zich ook den naame der Propheeten aangema+ tigd hebben, fchoon zy op geene Godlyke Openbaaringe roemen konden. Doch het is gelonfwaardiger, dat de god- looze Koningen zelve Schoolen voor de valfche Propheeten aangelegd hebben , om die aan de waare Propheeten tegen te ftellen. De waare Propheeten betoonden zich in alles onzy- dig; maar de valfche waren den godsdienst van °t Hof toe- gedaan. En terwyl zy zelve ondeugend waren, zo vleidden Zy ook het volk by deszelfs boosheid (*) , verkondigden enkel vreede en voorfpoed (+) „en vervolgden de waare Pro- heeten (|). Het volk was mede, om dezelfde redenen, op unne zyde (§). En terwyl zy niets, dan hun eigen voor- deel; beoogden , zo propheteerden zy, naar de gelegenheid zich opdeedt, din eens in den naame des Heeren, dan we. derom in den naame van Baal (S$). Van dit (lach waren deeze 400 man’, die Micha deswegen Propheeten van Achab noemt, niet om, dat ze zyne onderdaanen waren, maar om hen te onderfcheiden van de- regte Propheeten , die doar schab even zo wel als Micha gehaat werden, terwyl hy veel meer naar de anderen hoorde, Ja, uit derzelver groot getal, kan mèn reeds opmaaken, van welken geest zy gedreeven werden, Hoe, zou zulk eene menigte waare dienaaren van Gol, die zich onder dchabs regeeringe zo zorgvuldiglyk Verbergen moesten, zich hebben durven onderwinden op eenmaal en teffens te voorfchyn te komen? En, (choon het ook geoorlofd ware geweest, hoe zoude Achab dezelve zo terftond hebben konnen , of ook willen, by den anderen brengen, nadien hy zich tegen Micha, wegens zyne onzy- digheid, vyandig betoonde? Het is derhalve gemaklyk op te maaken , dat het afegodendienaars en hovelingen geweest Zyn ‚hoedanige Izebel onderhieldt (SSS). Want, fchoon E/sas de Pronheeten Baals deedt ombrengen ($$$9), zo is het evene wel warrfchvnlyk, dat Zzebel dit geral teritond wederom zal vervuld hebben, te meer naardien deeze 400 Propheeten , en veelligt andere die niet te Carmel gekomen waren, zonder twy- (*) Fer. XXIII: 11, ra—19. (t) Fer. VI: 14, Cap. XIV: 13. Ezech. XIII: ro—16. (D Fer. XX. 2,6. XXVII: 9,16, XXVIII. 2, 10, XI, 16. A 3 32. Se Ferir 24. Kur , € er. V: 31i "Jer. 11: 8, XXHI: 13. (595) 1 Kon. XVIL. 19. (S§55) Vers 40 BYBELVERKLAARING, > 93 twyfel van deeze nederlaage zullen zyn vrygeblegven. Dee- ze Propheeten gavdn aan Æchab den raad, op te trekken ` mar Ramo!b, niet uit wraakzucht, gelyk MORGAN zegt, dewyl hy veele Propheeten des Heeren had laaten ombren- gen, en-dat hy aldaaf fterven mogt; maar op dat zy zich gedraagen mogten ten genoegen des Konings, die deezea togt tegen de Syriers bereids beflouten hadt, Moogelyk vleidden zy zich ook, dat de {tryd gelukkig uitvallen zou, haardien de Syriers, în twee voorafgaande aanvallen, reeds grootlyks verzwakt waren , en het volk des Konings van Juda zich altans „ met dat van Zsraël, vereenigde. En dat deeze valfche Propheeten geweest zyn, wordt nog meerder bevestigd uit het mistrouwen van Jofapbat jegens dezelve (*, insgelyks uit het voorftel der booden van Achub aan icha, en uit deszelfs antwoord (t). Micha daarentegen’ vleidde den Koning niet in ’t.mintte; maar zeide vry uit , dat hy fterven zou, fcaoon dit, by de omftandigheden van dien tyd, en zelfs van wegens de in ’t werk geftelde voor- Zigtigheid des Konings om zich te verkleeden „zeer onwaar- fchyulyk wass en was daar van zo verzekerd, dat hy zyn leven en vryheid daar voor verpindde ($). » Gelyk nu de leugen deezer Propheeten Gods waarheid niet om verre werpt. zo is het ook niet te bewyzen „dat God hen zou hebben aangefpoord den Koning te bedriegen. Men beroept zich wel op het gezicht van Micha vs. 18-22. maar, dit kan eigenlyk niet gezegd worden te zyn een voorftel van t geene met der daad gebeurd is; want het fchynt onge- rymd, dat God met de goede, en zelfs met de kwaade Ene gelen raadpleegen zou, naardien hy alles teffens weet, en gevolglyk geene raadpleeging by hem plaats. heeft. Met meerder gepastheid houdt men het voor een zinbeeldig ver- toog van °t geen God voorneemens was, by deeze gelegen- heid, te doen. Nu gebruikt men by eene gelykenisíe of zinbeeld zulke gevallen die mogelyk, of ook wel onmuge- lyk zyn, om daar uit zekere leeringen te trekken; en zulk een zinbeeld was het zonder twyfel, °t geen God hier den Propheet ingaf , of ook , om het. zelve dies te levendiger voor te {tellen , in een gezigt vertoonde, zonder dat daar uit volgt, dat deeze zaak met der daad aldus voor Gol zou gebeurd zyn. Met één woord, het was een zinbeeldig ver- toog van ’t geen toenmaals aan °t Hof van 4ebab ome. ging, C*) 2 Chren, XVIIL 6,7. LA Vers 12,13. ($) Vers 27, „3 g4 ` T e LILIENTHAL ging; hoedaanige vertooningen ook anders niet ongewoon zyn (*). Achab hadt eene plegtelyke Raadsvergadering be- legd , die hy , benevens den Koning Fo/aphat, met allen. Koninglyken luister bywoonde (t). Tegen over deeze Raadsvergadering wordt, in het zinbeeld cene Raadsverga- dering van God gefteld, om aan te toonen , dat, hoe Achab ook raadpleegen mogt,evenwel gefchieden zou ,’t geen God in zynen Raad beflooten hadt, naamelyk , dat hy te Ramoth in Gilead fterven zou. God wordt, naar de wyze der mene fchen, als raadpleegende vertoond, om te kennen te gee- _ ven, dat alle zyne befluiten wys en rechtvaardig zyn. Zk zag den Heere zittende op zynen throon, als een glansryke Kao- ning, és al bet bemelsch heir aande tot zyne regter en flinker- band, vol van bereidwilligheid tot het uitvoeren zyner beve-. Jen. Zelfs de Raaden van beide Koningen konnen gevoeglyk tot deeze Heirfchaaren van God geteld worden. D I Kon. XXII: 3, ro. l (9) Zie Fefj-XIX: 14. XXIX: 10, Hof. IV: 12. Zach, XIU: 2. Rom. XI: 8. | . ' BYBELVERKLAARING, gs. Ktan voort te komen; want deezen geest worden de vol- gende weorden in den mond gelegd: ík zal uitgaan, en cen kugengeest zyn in den mond aller goer Propbeeten, | Kan men dan zeggen, dat God deeze goo Propheeten , en door dezelwe Achab bedroogen hebbe, terwyl-hy enkelyk toegelaaten heeft, dat zy door des Satans bedrog verleidt werden? Zo. weinig God van andere zondige bedryver ‚de oorzaak is, die hy alleenlyk toelaat, zo weinig is by ook de oorzaak van deeze. God hadt zekerlyk Æchabs ondergang voorzegd „ gelyk hy deezen ondergang ook te vooren wist; maar Gods voorkennis berooft giemand van zyne vryheid. De verklaaring van Micha zou reeds hebben konnen dienèn, om Achab van zyn voorneemen te wêerhouden. En fcheon | God hier aan de valfche Propheeten toeliet , Achab, door ' eene gewaande Godlyke openbaaringe , te overreeden , 30 heeft hy evenwel anders zyn ongenoegen over dergelyke handelwyzen zeer duidelyk getoond (*). Het -fchynt wel een bevel te zyn „wanneer God tot den geest zegt: gaat uit, en doet alzo; naaar, wanneer iets by wyze van bevel uitge. drukt wordt, dan beteekent het veeltyds flechts een vertof daar toe (t). En even zo moet het ook by wyze van toelâg. tinge opgevat worden, wanneer Micha zegt: Nu dan , ster, de Heere beeft eenen leugengeest in den mond deezer uwer Pro. pheeten gegeeven: te meer, nadien het Hebreeuwsch woord m3 veeltyds een enkel toelaaten betekent ($). Doch by deeze toelaatinge had God zyne wyze redenen , naardien hy, door „Aebabs dood, de langs zo meer doorbreekende afpo- dery verhinderen , en Achab zelve, onder anderen, om eh van wegens den moord, aan Naboth gepleegd, ftraffen, sis mede den anderszins vroomen Koning Jo zphat, die zich altans met Achab ingelaaten hadt, waarfchouwen wilde. (*) Deut, XIII: 5. (t) 2 Sam. XVIII: 23. Mattb. VIIL: $2. vergeleken met Luc Il: 32. N (6) Gen, XX:6. Ps. XVI: 10. nő J ELSNER JACOBI ELSNER magni nominis Theologi Commentarius Critico | - Pbilologicus in Euangelium MATTHZ1. Tomus Primus. Eum edidit @& notulas quasdam adjecit PERDINANDUS STOSCH, D. & P.O. Zwoliæ apud S. Clement © Trajet ad Rhenum : apud R. de Meijeré,' 1767. absque Dedicatione 332 pp. in ' Quartas © >” OO | Tael. en Oudbeidkundige Verklaring van’t. Euangelie van MAT THEUS, door den beroemden Godgeleerden Je ELSNER, én °t | licht gegeven, en met enige aentekeningen vermeerderd, door F. STOSCH, | TE Liefhebbers van Tael- en Oudheidkundige Aenmere kingen , ter ophelderinge der Heilige Schriften, zullen „Ongetwyfeld de moeite van den Uitgever in dezen befteed danklyk erkennen; te meer, daer hy niet alleen de papieren van den Autheur met zeer veel oplettendheid heeft nage | gaen, en getrouwlyk medegedeeld, maer dezelven ook hier en daer met zyne verdere aenmerkingen verrykt. *t Is waer, men vind reeds ene groote menigte van Schriften van die natuur „en wel zulken die de algemene goedkeuring der Ge- leerden wegdragen ; men kan ook niet ontkennen dat in de Jatere verzamelingen veel gl ene menigte van zaken gevon- den worden, die reeds in yroegere op de ene of andere wy- ze behandeld zyn. Dan dit neemt niet weg, of °t heeft nog fteeds zyne nuttigheid, deze manier van oefening levendig te houden, door nieuwe verzamelingen , die op nieuw de aendagt vestigen, ep aenleiding geven om deze en gene by- zonderheden meerder na te fpooren , of kragtiger te beves. tigen; ook ontmoet men „fchoon niet alles nieuw zy, ondet “het doorbladeren van dezelven nogtans gemeenlyk hier en daer nog al enige nieuwe zaken, die ter verdere gphelderine ge van zommige plaetfen en fpreekwyzen der Godgewyde chryveren konnen ftrekken. Het eené en % andere heeft ' boven al plaets, indien zodanige verzamelingen, uit waer- yk oordeelkundige handen voortkomen , ’t geen van dit Werk met regt gezegd mag worden. Het tegenwoordige deel gaet over de twaâelf eerfte Hoofdftukken, en doet den Lezer het verdere vervolg verlangen. = Het hoofd: ` zaeklyke van ’t geen we hier over ’t Gebed onzes Heren vin den aengetekend ftrekke enigermate ter pfoeve van ’s Mant A k 3 l denkwyze g Je VIER MATTHEUS Ö7 Ten aeudien der. fpreekwyzen in dit Gebed voórkomende word hier in °t algemeen aengemerkt , dat men alle deze fpreekwyzen ook wel ontmoet in de Schriften der Joodíche abbynen ; doch dat het zeer ongerymd zou zyn te denken , dat onze Hemelfche Leermeester dezelven van hun ontleend zou hebben. Men Zou veel eer mogen vermoeden, dat dè latere Jooden, hier van gebruik makende, deze uitdrukkine gen in hunne Schriften gemengd hebben, Wat hier van ook zy, men vind dezelven altans elders niet in die orde en dat verband , noch in dien nadruk, in welken zy hier gebe- zigd worden. En De benaming van Wader in dit Gebed gebruikt is ene Godsdienftige benaming, waer mede ook de Heidens gewoon waren hunne Goden te benoemen 5 befchryvende , gelyk PJazo onder anderen doet, den wit zichzelwen beftaenden of onvoortge- bragten eeuwigen Gad met den naem van Vader en Schepper der Waereld , mitsgaders van alle overige voortgebragte dingen, n’tiseen groot voorregt der Christenen, dat ze weten wien zy aenbidden, en hoe ze dien Gad, dien ze aenroe- pen, zullen benoemen, waer in de. Heidens veel al onkune dig, en waer omtrent zy dikwerf in verlegenheid. waren, in de bede ywen naem werde gebeylight ‚komt de algemene aenmerking der Godgeleerden te ftade; te weten dat Gods -naem voor God zelven gebruikt wordt, gelyk zo het woord naem, in de betekenis van perfon, aok zeer gebtuikelyk is, by gewyde en ongewyde Schryvers. De gebiedende wyze heeft hier,en zo ook in de volgende beden, een wenfchen- den zin, volgens den gewoonen ftyl der biddenden :des het zo veel zy, als of men zegge, á dat uw naem gebeiligd mag» t worden. lyk in dien zin weritaen, dat het aenduide, bet brood, ons voedfel , var dag tat dag „met opzigt tat den volgenden tyd, dien God nog tot onze levensdagen zal toevoegen 3. het voedfel dat wy geftadig in den loop onzes levens noodig hebben. Zo is het woord sers zeer gebruikelyk in de bete- kenis van den volgenden dag en nägt,-of met betrekking tot andere zaken, die op voorgaende volgen. In dien zin voegt er ook Lukas by sò zaliger, te weten dskew, dat is dagelyks of vas dag tot dag, waer mede hy, volgens ene 0a- i ` 9 erg s gs F ELSNER dere verklarende manier van fchryven, opheldert, wat men door dséeser , een voedíel dat ons in den volgenden tyd des ` devens moet onderhouden, heeft te verftaen 5. in welken zin ; _ook Jacobus fpreekt, Jac. Íi: 15. van € d@msper spp dagelicks woedfel. Het bedoelde dezer bede is dus; „ Geef ons heden ` het brood, dat gy voor onze levensdagen , die elkander on: afgebroken opvolgen, gefchikt hebt; het afgemetene voede. fel onzer dagen, als waer van het getal onzer dagen,en dus ook de mate van ons.leven en voedfel afhangt.” - Wat voorts de bede betreft , vergeeft ons onfe fchulden, ge byck oock wy vergeven onfe (chuldenaren, de. fpreekwyze is ge- noegzaem gefchikt naer den aert der Griekiche {prake, en at is niet noodig in derzelver ophelderinge zyne toevlugt te nemen tot de Chaldeeuwfche of Syrifché tael : de natuur der "zake zelve toont, dat onze /ckulden omtrent God hier niet anders konnen zyn, dan onze zonden , waer: mede wy te: gen hem overtreden hebben. Olearius neemt de bede in dee zen zins „ vergeeft ons onfe fchulder, fo fullen wy, na uw woorbeelt , oock onfe fehuidenaren vergeven, (te weten, barm- hertig zyn , gelyck onfe Vader 3) en deze onze bereidvaer- digheid zal de voorwaerde der vergevinge zyn, daer wy u om bidden ”., Doch men vertaelt àfspeer beter in den tegen- woordigen tyd, en houd zich best aen onze gewoone over- zetting. Deze bede toch behelst in zich ene ernítige en hei lige betuiging voor God, dat wy daedlyk vergevende zyn, en met een gemoed, het welk vry is van haet en wraek- zugt, God fmeken' om de vergeving onzer zonden. Over- tenkomftig hier mede luid ook de bede by Lucas; vergeeft ons onfe fonden: want aock wy vergeven eenen yegelicken dit ons fchuldigb is. Deze zin word daer en boven uitdrukkelyk bevestigd , als hier v. 14 en 15 volgt. Want indien gy den merfchen bare misdaden vergeeft, foo fal uwe bemelfche Vader sock u vergeven. Maer indien gy den menfchen bare misda- den niet en vergeeft, foo en fal oock uwe Vader uwe misdaden - piet vergeven: en dus wil ook Apostel Paulus dat wy zullen bidden in alle plaetfen, opheffende beylige banden fonder toor8 ende twitinge. t Tim, Il: 8. Het woordje gelyck duid hier, als meermnels, zie onder anderen Matth. V:48 , XVIII: 33. ‚geen evengelykheid, maer ene gelykvormigheid aen; zoda. Big ene gelykfoortigkeid „als met de verfcheidenheid der on- derwerpen, waer van gefproken word, overeenkomt. Dit in aenmerking genomen zvnde, zo vervalt tetftond de zwar righeid, hoe de vergeevelyktheid der menfchen aen Gode — woorgefteld kan worden., als ene voorwaêrde waer op de se mene OVER MÄTTHBUS: | 99 __ menfchen God bidden „dat hy hun zal vergeven, Want hier ‚word geen voorwaerde voorgedragen, maer ene gelykfoor- | tige vergeving van den naesten „die God ons geboden heef | voorgefteld ; die inkomt gelyk onze Catechismus zeer we zegt, het getuigenis van Gods genade die wy in ons bevin- den, dat ons gantsch voorneemen is, onfen naesten van herten te vergeven. ‘ | Aengaende de fpreekwyze Jeyt ons niet in verfoeckinge ftaet op te merken „dat het zeer gemeen is ene daed of werkzaem- heid toe te fchryven aen den genen, door wiens toelating of op wiens bevel zodanig iets gefchied, dat de zin der bee de eigenlyk hier op uitkomt. Laet niet toe, dat wy zo ver in verzoekinge geraken, zo gevaerlyk verzogt, of dermate in verleidelyke verzoekingen ingewikkeld worden, dat wy onder de aenvegringen tot zondigen bezwyken: dat is irigita be mpar in verfeckinge komen, of door de ver- zoeking overwonnen worden. Matth, XXVI:4r. De leen- fpreuk {chynt ontleend te wezen van het wild, dat de Ja- gers in netten en {trikken jagen, waer in ze zich al fpar- telende allenskens meerder en fterker verwarren ,tot dat ’er eindelyk peen ontkomen voor hun zy. Zo fpreekt Paulus __1 Tim. Vl: g. van ze wallen in verfoeckinge ende [in] den firick , ende in vele dwaft ende fchadelicke begeerlicheden „wel. ke de menfchen doen verfincken in verderf ende ondergangh, Hier op flaet zeer wel het volgende lid dezer bede; maar verlost ons van den boofen, gevende het woord ‘petas te ken: nen , ene magtige verlosfing uiteen groot en dringend ges vaer, in welken zin dit woord ook gebezigd word, Rom. XV: 31, 2 Thes. Ill: 2 en 2 Tim. IV: 17. De booze is hier de Booze by uitnemendheid, de Duivel, dus genaemd Matth. XII: 19, die ook den naem draegt van den „Verzoeker Matth. [V : 3. op wien dit gedeelte dezer bede, uit kracht van °t voorgaande, in die betrekking, eigenaertig flaet. Dezen noemende vervat men tevens onder die benaming alle foort van kwaed en verzoeking, die ons door ’t ges drag van flechte menfchen overkomt; voor zo verre die Booze krachtig werkt in de kinderen der ongeboorzaambeid, Eph. Il: 2, rJoh. IHE: 12, en de Godvrugtige vele rampen doet overkomen, als uit het vourbeeld van Job blykt ; de ge- heele werelt in bet bofe ligbe, 1 Joh.V: 19, en die Overfte deefer werelt, Joh. XIV: go, zich van alle gelegenheden bedient’, om ons te verzoeken, of te verlokken,tot het be- dryven der Zonde. Oe Het {lot van dit Gebed, want uwes is het Koninckryke eg. | t, at r Tg ZEDELYKE BRIEVEN. dat eer een redegevend betluit , dan ene lofzegging is,komt ons in de opgave van Lucas niet voor; de Latynfche yerta- Jing heeft het vok hier: ter plaetfe niet, en °t word by de Latyníche Schryvers niet gevonden. Dit doet velen de echte heid van dit flot in twyfel trekken z doch Caryfoftomus en an- dere Griektche Vaders hebben het zelve , des het by Mat- theus al plgets gehad moete hebben in de oude Griekfche Affchriften, uit welken het ook in de Oosterfche Vertalin- gen is overgenomen; en men vind het in verre de meeste Griekfche Affchriften , die thans nog voor handen zyn. Op dezen grondfílag word de echtheid dezer woorden van ande. ren, en wel byzonder wan S. F. Baumgarten, (pec. diff. Ha- le 1753.) ten fterkfte beweerd. Men kan ook niet wel den- ken. dat iemand de ftoutheid gehad zou hebben, van zulk een byvoegzel te hechten aen, een gebed dat Christus zelf woordlyk voorgedragen heeft. °t Is daer en boven zeker van dien aert, dat het onzen Zaligmaker wel waerdig is, en °t gebed een wezenlyk gewigt byzet, des alle Christenen ’er godsdienftig gebruik van behooren te maken. Men heeft ook reden om te denken, dat het van hier overgenomen is in de Godsdienftige Lofzeggingen der oude Christenen, by welken insgelyks het gebruiken van het woord Amen, in °t flot der Gebeden en Dankzeggingen , veel ligt uit navolginge van dit woord aen °t einde van dit Gebed, ontftaen zal zyn. emmenpej® ` Peo wan Zedelyke Brieven, tot verbetering van bet Hart, Uit bet Hoog- __durtsch overgezet. Eerfte Deel, Te Amfterdam by P. Meijer, 1767. bebalven de Voorredehn 307 bladzyden in groot otava. D E Opfteller dezer Brieven heeft zich de zo zeer beroem- de ‘Heldinne Brieven:van Ovidius ten voorbeelde van Davolginge voorgefteld ; om in: dien fmaek Zedelyke charac- ters te ontvouwen, en ene welgegfonde Zedeleer op ene in- nemende wyze voor te dragen. De liefhebbers van Zede- kundige gefchriften-zullen ongetwyfeld des Autheurs doel- - wit goedkeuren; en de uitvoering, vertrouwen we, “zal o- ver `t algemeen behagen. De perfoonen, welken hier als Schryvers der Brieven voorkomen, zyn verdichte Perloo- naedjen , het welk den Autheur vryheid geeft, om de char tatters, en den ftyl, naer zyn welgevallen te fchikken. De characters zyn gemeenlyk wel uitgevoetd’, en de ítyl beant- woord aen de omftandigheden. De zedelyke óndetwerpen hier behandeld zyn veel: al in eén-goed Iicht gefteld en bon- 2 l dig 4 YRDELYKE BRIEVEN: tot dig beredeneerd. En over °t geheel heerscht ‘er in dezé Brieven ene levendigheid van gedachten, en ene uitlokken- de manier van voorftellen , die natuurlyk moet behagen; zelfs in zodanige omftändigheden; daer men den Schryver niet geheel vry kan fpreken, van zyn onderwerp enigermate uit te rekken. De Brieven, in dit eerfte Deel vervat, zyn ten getale van vieren twintig ; ze behelzen characters van verfchillenden gert, en vervatten dus onderfcheiden’ zedelyke leeringen 3 die allen naer de verfcheidenheid der omftandigheden, waer inde menfchen zich bevinden, hare byzondere nuttigheid hebhen: —- Een voornaem gedeelte van den negenden Brief van Cleonicus aen Tirius, die ene lering behelst, welke voor ene menigte van menfchen in de doorgaende omttan- digheden dezes levens, ten uiterfte nuttig is, ftrekke hier tot een ftael van des Autheurs fchryfwyze.. Cleonicus, met den aenvang van den Brief, Tirius aenge- maend hebbende, om niet te onvreden te zyn met het lot dat hem de Hemel gegeven heeft, vervolgt dit onderwerp op deze wyze, Kent gy de bron van alle uwe te onvredenheid niet? Ik zal ze ontdekken eene bedorvene eigenliefde, Beftryd deeze;, dempdeeze; ja, zo het mooglyk is „dood deeze in u, Zonder ditis er geen geluk voor u tn de waereld ; God zelf kan hetu niet geeven. Deeze bedorven eigenliefde is wezenlyke gierig- heid; en gierigheid is geheel ontbloot van vreugd. Op haa- ren grond wasfen nietdan zorgen, gelyk op een fteenachtig land niet dan distelen en onkruid. Onophoudelyk komen wenfchen uit haar voort; ieder wensch wordt gevolgd van verlangen, verlangen perst traanen uit, en traanen verdrine ken de rust. | _‚„ Gy twyfelt of dit zodanig is, TIRIUS ; doch ik ken uw ziel beter dan gy zelf: ik zal u iedere gedachte zeggen, die gy in ledige uuren, met de hand onder het hoofd gezeten, Overpeinst : teder beweeging van uw hart by ieder deezer ge- dachten zal ik u zeggen; — = Wat denkt gy als by het aan- komen des eenzaamen avonds het werk uit uwe vermoeide handen glyd, en wanneer gy, vol gedachten „uw hoofd on- dertut? Haakt uwe eigenliefde dan niet naar ledigheid ; ryst Niet de eene onrustige wensch na den anderen uit uw hart op; en komt de verbeelding uwe wenfchen niet te hulpe ?% Zy verplaatst u ylings in haare betooverde landftreeken, Kasteelen {tygen daar voor u op, onäfzienbaare velden „met goud en koornäiren bedekt, met aangenaame wouden ge- | kroond ros ZEDELYKE BRIEVEN; kroond. Hier ligt een wellustig dal, dat van de eene zyde door groene heuvelen, van de andere met koele bosfchen gedekt is, waar gy aan de hand eener Ellis gerustelyk kunt wandelen ; hier ruischt een koele beek onder roozengaar. den langs den lommerigen oever, waar gy op zachte mos kunt fluimeren ; daar noodigen u bloeijende tuinen, koele rotten, en van loof gewelfde gaanderijen. De prachtigfte amers openen zich voor u in het paleis. Alle deeze toonee. len doorwandelt gy in gedachten. Hoe geneuglyk zoud gy hier kunnen leeven, indien dit alles u toebehoorde} ===.. » Zo denkt gy, en uw hart klopt van begeerte om heer ‚ van zulk eene heerlykheid te zyn; en, om uwen toeftand u volftrekt onverdraaglyk te maaken, verandert de ontrou- “we verbeelding eensklaps het tooneel. Het kasteel, de dae Jen, de velden „alles verdwynt, en in hunne plaats verfchynt voor uwe oogen eene flechte hut; gy zinkt in alle uwe mis- troostigheden te rug; uw dagelykíche arbeid , de noodige Zorgen voor uw leven, de toekomende tyd des ouderdoms, uwe geringe bezitting, alles vertoont zich thans aan uw ge- zicht, en de pracht der eerfte verfchyning werpt eene naar- geestige duisterheid op de laatfte. Zo vergelykt gy uwen wezenlyken toeftand met eenen verdichten „en maakt u den- zelven geduurig onverdraaglyker. Om u in den waan, dat gy ongelukkig zyt, te verfterken, ftelt gy u geftadig voor, e gy gelukkig zyn kost; van daar deeze wen{chen , deeze zuchten, deeze klagten over uw ongeluk! ə» Waarde TIRIUS, wees u zelven zo vyandig niet,dat gy u geduurig met aangenaame verbeeldingen zoud kwellen! De inbeelding is een vermogen dat de ziel gelukkig kan maaken, wanneer het wel gebruikt word, Wy vervullen ia de waereld eene veel te kleine ruimte om alle de velden van het zinnelyk vergenoegen over te zien. Onze oogen hebben daar toe eenen veel te engen gezichtkreitss; doch de ver- beelding verwyd denzelven oneindiglyk. War kunt gy, be: andwoord zelt u deeze vraag , wat kunt. gy toch van de wae- reld genieten, gefteld zynde dat dezelve u gantfchelyk toe- behoorde? Om uwen honger te ftillen hebt gy waarlyk geen waereld noodig ; een veld kan daar toe uwe waereld zyn; U we handen zyn genoegzaam om u te onderhouden: zo wek nig vordert de natuur; en de Schepper heeft u tot vervul- ling van derzelver behoefte niet meer dan twee handen gê- geeven ; het grootfte deel van het genoegen kunt gy maar met uwe oogen genieten: het allermeeste door hulp van uwé verbeeldings kracht. Verbeeldings kracht verplaatst u ie I B ZEDELYKE BRIEVEN. 103 been gy wilt, boùwt u paleizen als door geen’ Koning bee woond worden , en opent u de lusthoven die alle kunst bes fchaamen. „ Gaat er maar toe over om ook in uwen toeftand geluks- zaligheid te vinden.s,Gy zult ze zekerlyk daarin vinden. De gelukzaligheië& is zo algemeen als de lucht. Zy onthoud zich by de troonen, in de paleizen der grooten niet alléén, zy bezoekt ook de hutten der armen, wandelt met den een» zamen wyzen door de velden der bloeijende natuyr, om- ärmt den fchaapherder aan de bron, en gaat aan de zyde der zweetftortenden landsmans, wanneer hy den hardnekkigen grond met het ploeg-yzer opryt. Indien alleen de ryken, die gy zo zeer benyd, gelukzalig waren ; hoe onrechtvaar- dig moest de Hemel dan jegens het groottte deel zyner fchepe zelen zyn! Zoek de gelukzaligheid niet in de uitmuntend- heid van ftaat , niet in den uitwendigen luister. Het geen de behoeftigheid der natuur niet vordert, voegt u niet te wenfchen ; het geen gy niet wenscht, begeert gy niet; en het geen gy niet begeert, zeg my, hoe kan het gemis daar van u treffen 2 | „ Het is billyk Tirrus, dat wy ons naar de natuur rich- ten, en naar de ordening die de Hemel gewild heeft. Deeze veroorloft ons, fchepzels van eenige dagen, niet veel van de goederen der aarde te hoopen, en geene is, niet bedor- ven zynde, met weinig te vreden. Waaröm veslaaten Av ‘baa- 104 ZBDELYKE BRIEVEN, haaren regel? Wy verwekken begeerten „die zy niet kende en klaagen dan over den Hemel , dat hy weigert onze be. geerte te vervullen. Kan de Hemel wel zo veel op de waer reld geeven als zyne íchepzelen verlangen, die wenfíchen op wenfchen hoopen , en nooit van begeerten een einde maaken ? | , Gy weet het, by uwe geboorte heeft de dood het onver- anderlyk beding met u gemaakt, dat gy moet fterwen. Zou het geen dwaasheid zyn uw leven elendig te noemen, om dat het zal ophouden? Of van het lot de onfterflykheid eens ligchaams te vorderen, dat uit verganklyk {tof gevormd is! Meer dan de Hemel u beloofd heeft kunt gy niet eifchen, zonder onrechtvaardig te Zyn ,en ondankbaar voor dat geen; %* welk u door hem gefchonken wierd. Maar zyn tegen- {poed en moeijelykheid niet even zo wel bedingen van het leven als de dood? Wanneer gy dit weet, waarom hebt gy uwen ftand op de aarde en uwe natuur zo ver vergeeten? Waarom hebt gy geleerd te begeeren„en in het begeerente derven? Ryk te zyn befaat geenszins in eenen overvloed te bezitten, door welken alle wenfchen kunnen voldaan wore _ den; den waaren rykdom verkrygt gy niet door het bezit eener waereld, Met den onverzaadelyken Griek zoud gy | wel haast aan eene waereld te weinig hebben. Ryk te zyn, TIRIUS, beftaat in weinig te wen{chen, weinig te begeeren. — Vergenoegdheid heeft nooit gebrek; gierigheid is een eeu- wige bedelaar, Leer dat geen verachten, °t welk u maat zeer kwalyk vergenoegen zou wanneer gy ’t bezat. Het vol gend uur weet niet meer dat gy in het voorgaande aan de tafel van den vorst gefpysd hebt. Vordert uw honger voed- fel, laat hem de zorg om uwe eenvoudige fpys fmaaklyk te maaken: vordert hy het niet, dan kan geen godenfeest u aangenaam zyn. Walging kruipt om de overlaaden tafels der grooten en der lediggangers; nooit heeft zy den fpaar- zaamen disch des landsmans bezocht, Hoe elendig is het, ô TiRius, alleenlyk voor zyn maag te zorgen! Welk eene — jammerlyke gelukzaligheid is het, die maar uit het voldoen zyner lusten beftaat! Deeze heeft de Schepper voor het vee gefchikt, geenszins voor redelyke wezens, ' Verzamel uwe gedachten inwendig in u, en bezorg dat deel van uw wezen °t welk onfterflyk is. Behalwen bet Voorwerk 522 bladeyden, in otavò. 