VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Door alle deze omftandigheden gebeurde het, dat K Ar REL ook in dezen derden worftelftrijd bezweek, Eerst, pamelijk , had hij zijn koninklijk gezag voor zichzelven willen doen gelden ; daarna had hij het met toegevendhcid en onderhandelingen beproefd, en eindelijk in openbaren oorlog, Hij pam zijne toevlugt bij de Schotten , van wel- ke hij, als de oudfte onderdanen -zijner familie , en die niets meer op hem te vorderen hadden , nog de meeste gunst verwachtte, Doch zij leverden hem aan zijne bittere vij- anden uit; en „ terwijl hij door dezen met een ‘uitwendig vertoon van onderdanige hulde bleef behandeld worden, bevond hij zich met der daad i in de onaangenaamfte ge vangenfcnap. Het Parlement, of liever het Huis der Gemeenten , ze- gepraalde nu volkomen. Deszelfs hoogfte, volkomen gce zag, als de regering des lands, fcheen onbetwistbaar. Doch inderdaad was het eene rijpe vrucht, gereed om ge- plukt te worden — een beeld, dat lang genoeg had be- fan, om de oogmerken der aanvoerders te berciken — eene fchaduw der wezenlijke magt , doch zonder dat net dit wist , en zelfs moedig genoeg tot eene poging om zich van die lastige wezenlijkheid te ontdoen. Gij moet zelve. reeds lang gevraagd hebben, M. H.: „maar, waar was dan het leger, den Koningen anders zoo gereed ter hand flaande , om alle oproerigheden te bedwingen 2” De krijgs= 156 EEN BLIK OP DE ENGELSCHE GESCHIEDENIS, magt van Engeland ‚minder uitgebreid dan in de koning- rijken van het vaste land, beftond uit militie en gewone foldaten. -Doch de eerften hadden van den beginne af aan de partij der City, des algemeenen volkshoops van Lon- den , gekozen; en de laatften , in verfchillende graat fchap- pen verdeeld, hingen meer aan de Edelen, die daar het krijgsbewind nevens het burgerlijke voerden „dan wel aan den Koning. Daarenboven waren zij mede befimet met den geest van godsdienftige dweeperij, welke de eeuw ken- merkte. En dit was vervolgens een nieuw middel geweest in de hand hunner overften , om hen, gedurende den bur- gerkrijg, al naauwer en naauwer dân zich te verbinden. * Velen van dezen gingen hunnen onderhoorigen zoo wel voor in het gebed als in den ftrijd, en oefenden hen niet min- der in den krijg tegen alle booze magten , dan in dien tc- gen den vijand. Bij alle zucht voor het geestelijke, nog- tans ș verliezen de menfchen, en vooral die van zoo weis nige verheffing der aandoeningen , het wereldfche maar zel- den geheel uit het oog. Alzoo was ook geen geringe grond wan der foldaten weinige aanhankelijkheid aan den Koning geweest, dat hij, door het Parlement telkens teleurgefteld in zijne vorderingen, buiten ftaat was om hen naar be- ' hooren te voldoen. En ook nu weêr hadden zij achter- ftallen' te vorderen ; waarop zij met niet weigig klem en Juidruchtigheid, als de eigenlijke verlosfers van het vae derland, meer en meer aandrongen bij het Parlemeñt. Dan , alvorens tot eene gebeurtenis over te gaân , die, als het midden tusfchen oorzaken en gevolgen , de belang- rijke ontwikkeling van het groote treurfpel in zich be- helst, moeten wij u iets nader bekend maken met de voornaamfte fpelers op dit nieuwe toonecel. Gelijk de fpringveer, door welke het ganfche rijk, als °t warc, werd in werking gebragt tegen zijnen eigen’ Koning „ voors namelijk fchuilde in godsdienftige gevoelens , zoo moeten wij de ftaatkundige partijen ook hiernaar inzonderheid vere deelen. De koningsgezinden en gematigden onder den adel ‚hielden zich aan de gevestigde , Engelfche kerk — de groot- fte menigte der beftrijders van KAREL deed belijdenis TEN TIJDE VAN KAREL Í EN CROMWEL. 157 van den protestantfchen godsdienst, zoo als die in de meeste hervormde landen geleerd en geoefend werd , zon- der rangen , zonder plegtige gebruiken , maar vol geltreng- heid en brandenden ijver — de overigen , minder in ge- tal, maar ftout en vurig en listig , koesterden allerlei wile de denkbeelden , in het godsdienftige zoo wel als ftaat» kandige. Onder de laatíten rangfchikte zich OL 1 VIER CROMWBL; een naam, met welken deze ganfche gee fchiedenis befloten , en een geheel tijdperk beftempel wordt. Hij was een: man van flechts „middelmatige afkomst en bezitting. Een bijzondere twist tusíchen zekeren adel- lijken landheer en: de inwoners zijner ftreek deed hem het _ eerst min -of meer bekend worden als een moedig en bes kwaam man. Voorts blijkt het, dat hij zich al vroeg ons derfcheidde als een onverdrâagzaam ijveraar tegen de Kas ‘holieken, En eenmaal behoorde hij onder diegenen , wel- ke zich naar Amerika wilden begeven, om volkomcne vrijheid des gewetens te genieten. Ongelukkig werd , juist op het oogenblik zijner infcheping , dat verhuizen door KAREL verboden, In het vervolg werd hij benoemd tot lid des Parlements; en „reeds meer dan veertig jaar oud, gordde hij in den burgeroorlog het krijgszwaard aan, om zich welhaast: tot den gevaarlijkften , dubbelen beftrijder van 'sKonings zaak te vormen. Het is even moeijelijk , een juist begrip van zijne bekwaamheid als van zijne gevoe- lens, van zijn hoofd als van zijn hart te maken. Raad- plegen wij zijne woorden, zoo is alles duisterheid en Verwarring ; zien wij op zijne daden, zoo ftraalt overal helderheid en orde door ter bereiking en behouding van zijn doel. Zien wij hem handelen , de meest, verhitte geeste drijverij fchijnt kenmerk en drijfveer; maar letten wij op het einde en enkele geheime bedrijven , zoo laat zich de fijnfte en koelfte list en ftaatzucht geenszins miskennen. De waarheid moge zijn , dat hij teffens woest en fchran- der, dweeper en bedrieger was, en juist hierdoor bere- kend voor den tijd en de plaats, om eene rol te fpelen , welke hem nergens elders mogelijk zou zijn geweest, 153 EEN BLIK OP DE ENGELSCHE GESCHIEDENIS , D èze man cn zijn aanhang vermogten reeds veel in de vergadering , die Engeland thans regeerde , en nog meer in het leger, dat die vergadering gemakkelijk over kon. Doch hun zoeken was, álles te vermogen , en door: de krijgslieden het ftaatslìigchaam dadelijk te vernietigen. Hier- tae was het noodig , dat geene voorname ambten , vooral in het krigswezen, aan andere dan hunne handen bleven toevertrouwd. Het bedrog wist door middel der geeste- liĳkheid hiettoe te geraken , daar ’s volks welgegronde klag- ten en jaloerschheden hetzelve, gelijk doorgaans, van kwaad tot erger voerden. Over ongewone enzware vorde- ringen in geld was de Koning eerst aangevallen. en bij de menigte in haat gebragt 3 maar federt waren de heffingen veeleer vermeerderd dan verminderd, Uit wangunst over de verrijking van ’s Konings gunftelingen door oveengefta= pelde waardigheden . waren de luidfte klagten aangeheven door dezelfde mannen , die nu de voordeeligfte ambten op den duur aan zich behielden of aan hunne vrienden toedeelden, Op eenen algemeenen vast- en bededag werd aan de meest gezochte leeraars , die juist de heethoofdige ften waren; in ftilte ingeblazen, zich hierover openlijk te beklagen , en den belemmerden voortgang der goede zaak , met alle ’s volks rampen , ftoutelijk toe te fchrijven aan de zondige en vleefchelijke gezindheid der gezagheb= bers., ja God te bidden, dat Hij hunne oogen openen en hunne harten treffen mogt over eene zoo zware zonde. Des daags daaraan betuigden CROMW EL en anderen in de vergadering, dat zij ten fterkfte getroffen waren door deze vermaning, fchteven zelfs de eenftemmigheid der predikers op dit ftuk aan de ingeving des Geestes toe, en, zelve voorgaande , drongen zij door, dat elk lid des Parlements vrijwillig afftand deed van zoodanige waardig- heid óf bevelhebberfchap , als hij mogt bekleeden, Toen het echter aan de uitvoering kwam, zorgde CROM- WEL, afwezig, bij het leger te zijn; en de man, in wiens handen nu het hoogfte gebied der armee overging s doch -die inderdaad door hem werd geregeerd , zond een dringend verzoek in, dat hij van caomwer’s hulp TEN TIJDE VAN KAREL I EN CROMWEL. , 159 piet zoo. eensklaps mogt verftoken worden. Deze bleef, onder verfchillende voorwendfels , daarna gedurig aan , en ontwikkelde de meerderheid van zijnen fluwen en ftouten geest op eene wijze, die beide den ftaatsman en foldaat misleidde , bezigende hij den laatften eerst tegen den an- deren „om hem daarna almede tot zijnen wil te dwingen. Thans is de grond gelegd tot openbaar geweld. Wels haast trekt het leger op tegen het Parlement , en fpeelt eene gelijke rol ten aanzien van hetzelve „als dit ligchaam jegens den Koning had gefpeeld. Eerst beperkt in zijne magt, beroofd van zijne beste en moedigfte leden , wordt het daarna geheel weggezonden. Een nieuw ligchaam vere vangt het verworpene, zelf oneindig verwerpelijker dan het oude. Na vele gebeurtenisfen , afwisfeling van lot en hoop voor den ongelukkigen Koning, nieuwen burger« krijg en oorlog met de Schotten, afkeerig van de thans heerfchende denkwijze, wordt KAREL eindelijk tercgte gelteld, veroordeeld , onthoofd! Nu wordt het ganfche gebied in een volkomen gemeenebest herfchapen. Het roer der regering gaat op nieuw over in andere handen , uit de heffe des volks gekozen, om louter werktuigen van EROMWEL te zijn. Gewelddadig- en wreedheden van allerlei foort worden gepleegd. De overmoed doet deze ellendigen eindelijk vergeten , dat zij flechts fchimmen tes gen den wand zijn, die geenerlei eigen wezen bezitten. Zi verdwijnen voor zijne magt,die thans met eigene han- den de reugele aanvaardt, en zich ziet toegejuicht door bijna het geheele volk , dat nu een einde aan de ellende hoopt. Fene foort van ftaatsregeling wordt gevormd, die zijne magt bepaalt 3 maar , gebrekkig bevonden , op nieuw door tene andere vervangen. Gaarne had hij den koninklijken titel aangenomen; maar , door fchroom teruggehouden, Vergenoegt hij zich met dien van Befchermer , welke thans Diets minder beduidde, Alzoo heerschte hij met al de klem Van een wettig gezag. Alles zweeg en bukte binnenslands. Alles huldigde en ontzag hem naar buiten, waar hij de magt en roem van Engeland ten toppunt voer- de, Geen fchijn van vrees voor verandering beftond ge- 160 EEN BLIK OP DE ENGELSCHE GESCHIEDENIS , durende zijn ganfche leven. Doch, hoe vreedzaam de opperfte magt overging in banden van zijnen zoon , deze, niet in ftaat de teugels van het ros te befturen , dat zijn vader in vollen ren listig had weten te omwoelen en met behendigheid te rijden, zag zich welhaast af- en terugge- worpen in het niet, waaruit hij pas was opgekomen. De gedwongen toeftand had een einde — Engeland hernam eerst zijne vrijheid en daarna zijnen Koning. Met uitbun- dige vreugde werd hij ingehaa:d , die zijnen verworpen en vermoorden vader toch geenszins evenaarde in edele Vor- ftendengd. Geheel Europa deelde in deze vreugde ; want overal was de hulde voor den woesten gelukzoeker ge- dwongen en met weêrzin betaald, Lang, echter , gevoel- de Brittanje nog de fmarten, na zulk eene verfcheuring van alle banden, zulk eene verwarring in alle de deelen van het ftaatsligchaam natuurlijk te wachten. Gij weet, dat het daarna nogmaals zijnen Koning , fchoon, niet het Koningfchap en geene wettige opvolging, verwierp. Doch zou het te ‘ontkennen zijn, dat deze ftormen ten laatfte ook heilzame vruchten hebben doen zien — dat de gronde wet van Engelund ,zoo algemeen bewonderd, aan dezen tijd van onrust. vele zuivering en bepaling heeft te dan- ken? Voorwaar, dit is ons heil onder Gods albeftuur, dat ook onze rampen, onze dwaasheden zelden geheel nutteloos blijven voor volgend geluk ! Letten wij nu op eenige voorname gelijkheden in de Er- gelfche en Franfche omwenteling , die u misfchien niet zoo terftond mogen zijn in het oog geloopen. Noch KAREL noch LODEWIJK verdienden hun lot ; maar , beiden even min berekend voor het beftuur bij zoodanige ftaatsorkanen, waren welligt in gewone tijden even goede regenten geweest, als zij uitmuntende men- fchen , teedere echtgenooten en vaders waren, De eerfte bron van beider ongeluk was eene ledigheid en fchuld der ftaatskasfe, die hun geenszins kon te laste ge- legd worden. Trouwens, wat ftoort overal het onder- ling vertrouwen en den vrede zoo gemakkelijk, of ver- lamt fteeds zoo ligt het gezag, als gebrek aan geld ? MEN -PIjDe VAN KAREL I EN CROMWeL;, 161 In beide gevallen werd deze gelegenheid door bekwa. me mannen aangegrepen „ met de loffelijke bedoeling , om de regten en vrijheden des volks des te meer té verzeke. ren, Doch , kwade raad-aan de eene, verhitting aan de an- dere zijde, en inzonderheid. het onverftand en de flechte bedoeling van fommigen , gerugfteund door het ónkundige volk, dreven de zaak , zoo hier als daar , tot een | onge- lukkig uiterfte, In Engeland, zoo wel als in Frankrijk, had men Š achting voor en het vertrouwen op den vastgeftelden gods: dienst en de wettige leidslieden des volks verworpen , om door verhitte leugenprofeten , het zij met opzet of uit on- kunde, tot alierlei gevaarlijke uiterften gevoerd te worden. In den eenen als in den anderen taat wond men het volk op door verdichte gevaren en ingebeelde zamenzwe- ringen, en dwong wederom de welgezinden door het ge- Schreeuw van het gemeen , der hoofdftad vooral. Beide keeren zegepraalden de dwaasheid en de ondeugd , die geene middelen ontzien , en gingen de ordeloosheid en Verwarring ten laatfte in de REGEL en het geweld van eenen enkelen over. ` Telkens eindigde de gebeurtenis -met terugkeering tot bet oude; en „na zoo veel bloeds en fchats gefpild te heb- ben, verheugde zich cen ieder, flechts eenmaal wederom te zullen komen tot de vroegere rust. Wie kan de treffende overeenkomst in deze en vele an- dere opzigten befpeuren , zonder de onvoorzigtigheid op. te merken, om eene beftaande orde van zaken ooit met, ruwe handen aan te tasten? Ja, wanneer het erkende ges zag is ter zijde gefchoven „ dan fchijnt ieder even na, om deszelfs plaats te vervullen , en er ontftaat een onmisbare wedftrijd, waarin list en geweld meest altijd zullen zege- pralen. Het vooruitzigt zelve op zulk eene omkeering lokt dl terftond de ftaatzucht van ondernemende geesten uit. En bezwaarlijk mist het hun, door het aanblazen van den twist, het opwinden der geestdrift en het zaaijen van misleidende denkbeelden , de onrust op het hoog{te te doen füjgen. Dan is hun tijd gekomen; het is de ure en de MENGELW. 1826, NO. 4» L \ 16a EEN BLIK OP DR BNGELSCHE GESCHIEDENIS. magt der duisternis ; in troebel water visfchende , gaat de ondeugd door met vetten buit. En, het zij zij gn be- houde, of welhaast weêr af moet faan aan listiger be- 'drieger en grooter geweldenaar, het ongelukkig volk wint bij de ruiling niet O, dat de natiën zich fpiegelen aan twee landen, de fchitterendfte paarlen aan: Europa's kroon! Maar dat ook de Vorften zien op het lot van twee « hunner allerluisterrijkfte broeders, ten einde de nederig» lreid „ befcheidenheid en vootzigtigheid niet uit het oog te verliezen. En wij, M. H., lezen wij de gefchiedenis , em van haar allerlei wijsheid te leeren. HET LEVEN EN DE WANDELINGEN VAN MEESTER Ü MAARTEN VROEG. (*) XVII. Een Droom. D.o het lezen van zoo menigen droom „ als ons door Letteroefeningen > Magazijn, Boekzaal , Recenfent vañ (*) Het is voor velen, en zal welden voor het algemeen geen geheim meer zijn, dat deze geestige ftukjes ten-fchrij- ver hebben wijlen den Hoogleeraar j. v OSMAER,te Utrecht ; wiens vroege dood met regt zoo zeer wordt betreurd, Nog één ftukje, als het tegenwoordige, befluit, helaas! voor al- tijd, deze mededeelingen van den braven en fchranderen Maar- ten Vroeg. Mogt eene andere, des bevoegde hand zich ge- noopt voelen, dezelve. op foortgelijken trant te vervolgen, en alzoo, fchertfend , belangrijke waarheid en nutte weten fchap te helpen verfpreiden | Wat den Droom betreft , dien wij hier lezen, de Redacteur van dit Tijdfchrift, die de eer van cen’ gemeenzamen: brief. wisfel met den waardigen fteller mogt genieten , miste in dazen Droom, ook als zoodanig, die klaarheid, welke tot deszelfs regte toepasfing kon geleiden, en den fchrijver anders zoo bijzonder eigen was. Nog onbewust van de ziekte des Hoog- leeraars , gebruikte hij de vrijheid, denzelven om eenig meer. der licht te vragens dan, hij nam het antwoord met zich if het graf! Doch veelligt is anderen helder, wat hem meer of - min duister bleef; en, in allen gevalle, hetis... een Droom. Ije. HET LEVEN VAN MAARTEN VROEG, 163 did tot tijd wordt medegedeeld , had ik ook lust gekre- gen, om eens zoo mooi te droomen ,dat het gedrukt kon worden, Ik koos-daartoe een’ warmen zomermiddag, na= dat ik van den vroegen ochtend van buurt tot buurt ge- draafd had sert zeer vermoeid was thuisgekomen. Ik ging dan in ons flaapvertrek zitten op een’ gemakkelijken ftoel, die mijne vrouw dient, als zij in °t kraambed is. Met de Staatscourant in de hand, waren mij de oogen fpoedig digt, en ik droomde. Het was mij, alsof een ftikdon- kere nacht mij omringde, mij aan mijne plaats bond, en belette te gaan, Op eens, het zij dat mijne vrouw , niets van män droomplan wetende, de luiken opendeed, of door eene andere oorzaak , == op eens zag ik die duisternis plaats maken voor een helder fchitterend en bijna verblin= dend licht, Ik kan juist niet zeggen , dat het vermoeijend was voor het oog; het ftreelde hetzelve veeleer ; maar het had toch de vreemde uitwerking , dat men te veel, alles te zeer in zijn geheel zag, en dus als verward werd door de menigte van voorwerpen. Ik wist niet, dat het om die reden was , dat bijna alle menfchen , die mij tegenkwamen , de een met een’ groenen, de ander met een’ blaauwen , de derde met een’ paarfchen of brui- nen bril liep. Ik dacht , dat zulks , even als bij ons, ges fehiedde , omdat het de mode was het licht niet te kunnen verdragen , of omdat die brillendragers niet velen kunnen, dat men hun in de oogen ziet. Doch in eene herberg ko- mende ,om mij wat te ververfchen, vond ik daar een oude achtig man , onder een pijpje de courant lezende, Deze mat mij van het hoofd tot de voeten , en , den damp eens frisch ùitblazende: „ Mijnheer is een vreemdeling , zie ik wel,” zede hij. Ik vroeg hem, waaraan hij mij zoo zeer van zine ftadgenooten kon onderfcheiden ; waarop ik ten ant- woord kreeg: „ Dat Mijnheer niet gebrild is, is mij daarvan bewijs genoeg: want wie hier iets meer dan een gemeen daglooner is, draagt een’ bril.” Ziende dat ik glimlachte , voer hij, met zekere drift, voort: „Ik zic, dat gij lacht 5 maar ik verzeker u, dat gij, eer het avond is, uwe oogen zult hebben moeten wapenen,” Ik dacht L a 164 HET LEVEN EN DE WANDELINGEN: nu, dat de man maar half wijs was :, want het kwam pad voor, middernacht te zijn, hoewel het zoo levendig ftraat was als bij ons op den middag. Doch dat pe nacht was , zag ik aan het branden der lantarens, of: lie- ver van groote kristallen bollen, die op zeer: fraaije punt- zuilen ftonden, en met elkander door guirlandes , ook: van Kristal, verbonden waren. Dit Jicht was. zoo fterk , dat men naauwelijks eenig voorwerp met aandacht zien kom de, zonder er duizelig van te worden: want alles fcheen in hetzelve doorfchijnend ; zoodat ik:,.op eene klok „ die in de kamer hing, willende zien, as laat het was., het gelieele raderwerk in beweging zag; maar ik kon op-de plaat de cijfers niet goed onderfcheiden, Ik-kon niet-nas jaten , hierover mijne bevreemding aan den ouden Heer te kennen te geven. » Sedert meer dan eene eeuw,” zeide hij hierop, „ zijn de Makrophoten , door hunne groote vorderingen in de kunften, zoo ver gekomen , dat zij het, licht der zon niet meer behoeven ‚ en- door dit kunstlicht alles, wat natuur of kunst voortbrengt, tot in het kleins fte cn verborgenfte kunnen doorzien.. Sinds dien tijd, is men -bij ons gewoon te leven, zoodra de zon ondergaat ; zoodat wij dag noemen , wat te voren nacht was., ende dag onze nácht is, wanneer wij onze lampen uitdooven, om de menigvuldige werktuigen , welke tot onderhoud van dit licht dienen, te zuiveren.en in orde te houden.” Ik gevoelde grooten lust, hierop aan te merken , dat ik de tocpasfing , welke zij van hunne kennis maakten „ niet zeer gelukkig vond; dat ik voor hunne lampen duizend malen aan de zon de voorkeur zoude geven „ welke, poch (choonmaken noch lappen behoeft, en bij wier dicht men duidelijk kan zien, hoe laat het is, al ziet men dan. Ik bemerkte dan ook weldra „dat het moeijclijk gaan zou en werd bijna duizelig van de menigte voorwerpen en de “VAN MEESTER MAARTEN VROEG. 165 bewegingen der menfchen binnen de huizen, waarlangs ik voorbijging. Daarbij was het licht zoò verblindend, dat ik’, wat mij naderbij was , niet bemerkte , en bijna tegen: alles : aanliep. - -Op -dë tmârkt gekomen , vond ik daar een deftig gekleed Heer, flâande midden onder een’-hoop am= bachtsvolk en -Zakkedragers, ‘die gemeenzaam met hem praatten, en aMen uit eene groote koperen tabaksdoos , welke hij bij zich had, hunne pijpjes ftopten, Hoewel ik anders gatisch geen gelaatkundige ben , konde ik toch dui- delijk in zijne vriendelijke trekken en gemeenzame houding een hoog hart eñ zucht naar heerfchappij lezen 3 en , toc» vallig een’ der zâkkedragers, die juist zijne pp (topte, over de fchóuders ziende , was het mij, alsof ik onder den tabak , op den bodem der doos , eene groote ftar en bree- den ridderband - zag; en ik meende té merken , dat, naar mate de doos rondging en de tabak minderde , en dus die teekenen van hoogeren rang meer in °t gezigt kwamen , het gelaat van den Heer ftuur‘cher werd , en hij het hoofd, nog gedienftig voorover gebogen y meer in den nek trok. Ook duurde her niet lang (want in droomen is alles het werk vañ gen oogenblik) ; of het hoopje gemeen volk dun- de aanmerkelijk, en ik zag op eens mijn’ gemeenzamen Heer in een gegâlonneerd kleed ‚met eene ftar op de borst , en omringd van andere zantienlijke perfonaadjen.- Eerst dacht ik, dat deze de vorigen , naar de manier der groote lut, verdrongen hadden; maar , fcherper toeziende , be- merkte ik, dat, onder hunne gegalonneerde rokken, de een nog eene buis met kalk befmeerd , de ander een? flag- terskiel aar had, en in hunne gelaatstrekken , hoe voor- naam zij ftonden , zag ik nog duidelijk de gemeene gezig- ten van het vorig oogenblik, Een timmerman alleen , met een eerlijker gezigt dan de overigen, ftond er nog bij in zijn ambachtspak , en met het kort pijpje in den mond, getopt van des Excellenties tabak. Doch hem, gedach- úg.aan het vorig oogenblik, vriendelijk toeknikkende, werd: hij op cens, door alle de anderen, zoo gedrongen, en geftooten, dat hij (zoo als dit in droomen gebeurt) tof niet verdween. Ik-had niet veel tijd, om hierover na 166 HET LEVEN EN DE WANDELINGEN te denken: want, op een’ wenk van den man met de ftar , zag ik eene foort van bode of deurwaarder in een groot huis gaan, hetwelk daar vlak bij. ftond, en weldra kwam daaruit een man voor den dag „ „met degen en ftok gewapend, die regt op mij af-ging ‚en. mij, vrij onzacht, heette , hem ‘te volgen. Ik vroeg hem, wat ik gedaan had. Het antwoord was, dat ik zulks wel weten zoude, en hem maar, zonder veel tegenftribbeling , te volgen had. Hij bragt mij hierop in het groote huis , en, na eene rij vertrekken te zijn doorgegaan „ naar eene kamer , waar een jong mensch, met een’ groenen bril, in °t fchildpad ge- vat, aan eene tafel vol papieren zat te fchrijven. ‘Mijn gedegende geleider ftreek de barfche plooijen uit zijne tro nie , liet zijne ftem een octaafje lager zakken, dan hij mij had aangefproken, en gaf den fchrijvenden Heer te ken- nen , dat daar de perfoon was „dien hij,op last van zijne Excellentie, had aangehouden. Dit woord verfchrikte mij ` niet weinig, en die fchrik fteeg nog hooger, toen de baardelooze brillenman , na eerst mij hoog te hebben aan» gezien, alsof hij onder door zijnen bril heen zag, op een’ achteloozen toon zeide: „ Breng dien vervloekten duisterling naar No. 7!°’ Ik zag mij daarop in een don- ker hol, waar ik evenwel eene aangename. gewaarwording had, doordien mijne oogen van het felle licht, dat alles omgaf, hier rust vonden, Het duurde echter niet lang (want zelfs het Regt vliegt in den droom), of ik werd hier wederom uit-, en voor denzelfden jongeling gebragt, dien ik het ogenblik te voren gezien had. Naast hem zat nu een man van meer jaren, die zich dapper met de pen weerde „en flechts de Schrijver van het jonge mensch fcheen te zijn. Mij werden nu eene menigte van vragen gedaan ; naam, toenaam , woonplaats ; waarom en h ik hier was gekomen , te voet of te paard of met rijtuig hoe lang ik onderweg was geweest, of ik mooi dan ik flecht weêr gehad had, of ik gezweet had en aan wel deel van mijn ligchaam het meest , of ik altijd ligt z te als ik ging, wie en wat mij onderweg was tegengek men, in welke herberg ik geweest was, wat ik daar WAN MEESTER MAARTEN VROEG, 167 bruikt , wat ik er gefproken had en hooren zeggen , waar» om ik zonder bril op ftraat had geloopen , waarom ik zijè ne Excellentie zoo fcherp nagekeken en niet gegroet had , ef ik zijne Excellentie te voren ook had gekend? Toen mij dat alles en meer nog gevraagd was, werd ik tot zes- malen toe gemeten door twee Heeren , die, met een vere grootglas gewapend , op een koperen plaatje, dat aan het eind der maat vastgehecht was, eene foort van fchroefje heen en weder draaiden, en, turende en weêr turende, het zamen niet eens konden worden, hoe groot ik was. De jonge Heer begon hierdoor , zoo het fcheen , ongeduldig te worden; zoodat de twee meters de koppen bijeenfta= ken, en tot elkander zeiden: „ Laten wij, in ’s Hemels naam „het middelgetal nemen 3’ waarop beiden een fchrijfs tafeltje uit:den zak kregen „en aan °t cijferen gingen. Ge- lakkig kwam beider fom over een uit, en ik werd vers klaard 1,453,209 el lang te zijn. Hierop moest ik de met vergrootglazen gewapenden volgen, en kwam nu in een ander vertrek , waar ik in.eene foort van glazen overtrek eene weegfchaal zag ftaan ; zoodat ik fpoedig begreep hier gewogen te zullen worden. Dit ging echter nog zoo fpoe= dig miet; want eerst zag ik een’ man met een fcheermes Baderen , zoodat ik dacht, dat mijn einde gekomen was; vooral toen men mij beval, mij geheel te ontkleeden. Ik deed dit bevend, en werd hierop kin en hoofd kaal ge- fchoren, de nagels aan handen en voeten geknipt, en el- ke magel gemeten. Hierop moest ik mijn’ neus zoo veel mogelijk fnuiten , en mijn water maken ; waarop men mij eene klisteer zette, en , nadat dit had uitgewerkt, beval, zeer voorzigtig op de eene fchaal te gaan. Tweemalen mislukte de weging geheel, eens doordien zich ongeluk- kig eene vlieg op mijn’ neus geplaatst had, en eens om- dat ik een’ diepen zucht had geloosd; doch vier wegin= Ben gaven genoegzaam gelijke uitkomften, zoodat mijne wegers , hoewel eeriigzins fchoorvoetend , befloten , daar- uit wederom het middelgetal te nemen. Dit werd opge- teekend{ en daarbij uitgedrukt, dat ik, ontkleed, kaal gefchoren en zoo veel mogelijk ontledigd, 52,326,508 pond ‚ 168 HET LEVEN EN DE WANDELINGEN zwaar. was. Nadat ik nu aangekleed was , kreeg ik bevef te gaan zitten, en nu kwam ereen Heer binnen, die, binnen weinige minuten , mijn gelaat naknipte 5 dit knip- fel werd op een’ klopper geplakt, als waarmede men. wel zegels afdrukt, en nu zag ik, met eene zeer glimmende inkt, binnen weinige oogenblikken , mijn eigen Ik ontel= bare malen vermenigvuldigd, waarop men zeide, dat mijn fignalement gereed was. Ik kwam nu weêr in het vorig vertrek, waar ik, zeer vermoeid zijnde, op de balie tegenover den jongen Heer leunde, Dêze, dit ziende, zeide tegen een’ daarbij ftaanden Diender: „Leer dien blinden hond, regt op zijne voeten te ftaan !? De man, door flaperigheid , of ik weet niet waardoor, zich vergisfende, meende , dat dit eenen Heer gold; die naast mij, met een onbefchaamd gelaat, maar met een’ bril op den neus, op eenen ftoel meer lag dan zat, Zoodra de jonge Heer dit zag, vloog hij op, en: » Lomperd!” riep hij, „ziet gij niet beter, wien gij voorhebt? Ik meen niet Mijnheer, maar dien fchooijer dáár,” op mij wijzende. Ik werd daarop teruggezet, en kwam achter den liggenden Heer , die eene brieventasch in de hand hield, Ik zag in dezelve een klein briefje, „ Aan ***, Aannemer °’ ten opfchrift hebbende, en waarin ik de woorden onderfcheidde: „Wees gerust; **+* zal niet meer vragen, dan volflrekt behoeft. hem niet durfde laten wachten. Jk volgde hem derhalve in een matig verlicht vertrek , hetwelk op de ftraat ùit- zag, waar ik een groot gewoel bemerkte. Ik vroeg, ‘wat dit beduidde. Mön man keek mij met een wonderlijk ge- zigt aan, zoò als men iemand aanziet , dien men voor gek verklaart. Het vertrek werd langzamerhand vol van aller- lei perfonen. Ik zag vier of vijf Heeren, deftig in ’ zwart , waarvan een een’ degen op zijde had. Ik wist voltrekt niet, wat dit te beduiden- had. Ik hoorde den man met den degen fpreken van verlichting, van Mid- deleeuwen, van Inquifitie, van noodzakelijkheid om een voorbeeld te ftellen, enz. Nadat hij gedaan had, zaten de zwarte Heeren elkander aan te kijken, tot dat een an- der, dien ik herkende voor mijnen Schrijver, iets zeer fnel voorlas , waarvan ik niets anders verftond , dan.: „ zoo- dat er de dood op volgt.” Ook hij ging weêr zitten, en nu naderde mij een forsch man, met eene witte pruik op 5 en, mij bij de hand nemende, zeide hij: „ Nu, vriend! ik zal het kort maken; hoe williger gij volgt, hoe beter voor u” Hij bragt mij nu naar eene venfterdeur , waars uit ik, met geen’ geringen fchrik , fchavot en galg aan- fchouwde, en den beulsknecht met een touw gewapend , waarmede hij mij fcheen te willen knevelen. De man met de pruik greep mij bij den arm, en... ik ontwaakte, Gelukkig, dat mijn droom uit was: want het begon mij 200 verward te worden , dat ik niet wist, wat langer te droomen. Het was eigenlijk mijne vrouw , die mij bij. den am had, en mij nu beduidde , dat ik bij den Schout ge- haald was. Ik gaf er dus mijne droompartij verder aan , bam hoed en ftok „en liep , wat ik kon,naar-den Schoute j E70 BESCHRIJVING EN AFBEELDING: VAN EENEN 'TROG. BESCHRIJVING EN AFBEELDING VAN EENEN 'BEWERGBAREN DAK- _ KERSTROG, BIJZONDER GESCHIKT TOT KNEDING VAN, BROOD- . DEŁG , WAARBIJ HET TREDEN MET DE VOETEN: VERMEDEN , EN BOVENDIEN HET DEEG BETER BEWERKT WORDT 3 UIT- “ GEVONDEN EN VERVAARDIGD DOOR KLAAS: ROELOFS WEGES, WONENDE TE HOOGEZAND, KWARTIER EN PROVINCIE GRONINGEN, Da: het Roggebroód een voornaam gedeelte van het pn tijksch voedfel van een groot aantal der bewoners van dit Koningrijk , en voornamelijk, in het algemeen van het noor+ delijk gedeelte , uitmaakt, zoo. mag de bereiding yan hetzelve piet alleen van heg grootfte belang geacht worden, maar men beboort met reden ook prijs te fellen op het zindelijke in de bewerking van hetzelve, en nog meer,.dat uit hetzelve geweerd worden alle die onreine en der gezondtield fchadelijke wiewloeifels van de huiduitwafeming der kneders, waaraan het deeg , door de thans algemeen in zwang zijnde bewerking , het kneden hamelijk met de voeten, maar al te veel blootftaat , én waardoor hoogstwaarfchijalijk aan velerhende fmetftoffen gelegenheid werfchaft mo het ligchaam der gebruikers in te fluipeo. (*) „Het “was dan ook in den jare 1815, dat de Nederlandfehe Hmishoudelijke Maatfchappij te Haarlem eene zilveren Me» dalje en vijftien Dukaten uitloofde asu dengenen, die een werktuig met goed gevolg in gebruik kon brengen , waarbij het gewone kneden van het zuurdeeg met de voeten kon vermeden worden, — Hierop werd door KLAAS ROELOFS WEGES, boven genoemd, deze Bakkerstrog uitgevonden, vervaardigd én opgezonden, met det gelukkig gevolg, dat dezelve de goedkeuring van welgemelde Maatfchappij mogt wegdragen, en met de uitgeloofde premie werd bekroond. Nadat er vervolgens nog eenige verbeteringen aan dezen Bakkerstrog door den uitvinder waren gemaakt, waardoor ook de kosten van zulk eenen trog aanmerkelijk zijn verminderd, zoodat dezelve thans vervaardigd wordt voor den zeer ma- tigen prijs van honderd dertig à honderd vijfendertig gulden, is nu onlangs door Z. M. onzen Koning aan hem een Octrooi op het vervaardigen van dezelve troggen voor een’ tijd van tien jaren verleend geworden ; zie Staatscourant van 1825, No. 242. C°) Inderdaad, deze vuile gewoonte contrasteert al heel zeldzaam met de wereldwijd vermaarde ziadelijkheid der Mollanderen! — REDACT. BB en van BESCHRIJVING EN AFBEELDING nn = » De’ inrigting en werking van dezen trog is;zeer eenvou- 7 ‚dig, en wordt op de vorenftaande teekeniñg aangetoond., '! De trog A ftaat op het hellend vlak B, Onder denzelven -oae i pin twee doorgaande rollen met randen, die tusfchen het hellend vlak worden gehouden, en waarop de trog kan be- i wogen worden, Op het hellend vlak zijn twee ijzeren pila- “yen C , waartusfchben het raam D met den kneder E door den hefboom F bewogen wordt; door welke beweging de pal G om het getande ijzer H, dat bijlangs den trog is, werkt, waardoor dezelve van beneden naar boven wordt Op- getrokken, De trog op «zichzelf bezit de grootte van eenen gewonen Broodbakkerstrog , zoo als dezelve algemeen worden ge- „bruikt, en bezit genoegzaam dezelfde gedaante , behalve dat het verfchil der wijdte van boven en beneden minder san- merkelijk is, dan blj de laacften algemeen plaats vindt; zulks was noodzakelijk , omdat de ijzeren kneder anders niet al het deeg -aan de kénten des trogs zoude vatten en doorkneden. Deze minder fchuins afloopende gedaante van den trog geeft jutusfchen den Bakker veeleer eenig voor- dan nadeel in de verdere berelding vån zijn brood, vermits daardoor het deeg , padat het doorkneed, opgezet, ineengedrukt en geflecht is, wanneer het met den broodfpadel tot brooden van gelijke zwaarte wordt afgeftoken, door de geheele masfa heen, zoo wel boven als beneden in den trog, genoegzaam van dezelf. de breedte is, waardoor: dus de afmeting der brooden gelijk- matiger kan gefehieden, en het werk der afweging befpoe- digd wordt. Dienende ten aanzien der zoo even gebezigde woorden fneengedrukt en geflecht te worden geobferveerd, dat dit ineendrukken en flechteu van het deeg gefchiedt door middel van een daartoe opzettelijk beftemd drukplankje , het- welk, na voldoende doorkneding van het deeg, op eene ge- makkelijke wijze in den kneder wordt. gezet, daarna het werktuig andermaal in beweging gebragt, en in zeer korten tijd het deeg in den trog zoo digt en effen maakt, dat het- zelve tot brooden nog flechts behoeft tè worden afgeftoken en uit den trog genomen. …, De einden van den trog zijn eenigzins: ro bewerkt naar den loop des kneders, met den draad van het hout op- en nederwaarts loopende, hetwelk voor de gelijkmatige uitzet- ting van den bodem des trogs door de vochtigheid wordt ver- eischt. — De trog ftaat, zoo als de teekening aanwijst, op „een hellend vlak „waarop dezelve, wanrjeer hij door de be- Te E VAN EENEN BEWEEGBAREN BAKKERSTROUDIS =" HIJ weging der -knêding naar boven is- opgetrokken, dóor ‘den kleinen-haak of pal wordt vastgehouden. ‘Door den ‘hefboom hooger op te heffen, dan zulks onder het kneden gefchiedt 4 gat deze haak of pal los „ aon de rog van dee Baar beneden doopt. … C De knêding- van het deeg en. de nk van hat trog worden ‚door dezelfde» hoofdwerking gelijktijdig - volbtegt. Wanneer de hefboom op- em: nederwaarts “wordt ‘bewógeéu j gaat de trog langzaam voorwaarts door midd van- den bou veopal,-die in de takken. vanhet ijzer grijpt, dát bijtángs den trog gemaakt is, terwijl te gelijk de kleine haak den trog op het hellend ‘vlak vasthoudt.: »Tep-zelfden zijde hu-gaac de kneder door her. deeg van. her eene:einde tot ker anders onophoudelijk: voort , sof liever de;kneder blijft op desèetfs plaats , maar- bet deeg komt onder | deuzelwea bij deny voort- gang van dén trog. st Gd ke De gemelde gemakkelijke-en tevens zeer, eenvoudige wets king wordt: lechts. door éénen perfoon: verrigt , wordenderde wog in eene en eene halve minuut. van het eene einde. tot bee andere bewogen, en het deeg dus ín-dien cijddééns doors kneed ; terwijl bet voldoende .ás dat» zulks-drievof viermalen herhaald worde, om ‚hetzelve de noodige taaiheid: re- doen erlangen; zoodat in den tijd van zes minuten eene hoeveel, heid van vijfhonderd Nederlandfche ponden deeg tog de ver- eischte taaiheid wordt gebragt. Het gemelde werktuig zal ‘met gemak ‘in ale Bakkerijen kunnen worden ingevoerd „-daâr detrog“fledhrs “zoo veel: meerdere ruimte dan een gewone trog. vereischt „ dat dezelve ter lengte van zijne eigene grootte heèn en weêr kan foopen, Daarentegen geeft -dezelve , afs. zijnde beweegbaar | oók wes derom het ‘voordeel, dat hij kan verzet Teti na Ket gebruik Onder de werktafel of onder eene potténkas geborgedvworden, om wosfchen den baktijd geene onndodige ruimte” ii de’ bak- kerij te beflaan, De hefboom en de kneder kunnen, na ges daan werk, afgenomen en afgefchroefd worden „om telkens gemakkelijk te kunnen worden ter: zijde gezet en: v{choon- gemaakte. Het ijzeren raam., waaraan de kneder vastzic „wordt achterover geflagen, en neenit , als’ de trog verzet is, zoo veel minder ruimte weg. Uit deze oppervlakkige befchrijving. moet het al aanftonds in het oog vallen „hoe veel zindelijker en fpoediger het deeg door deze bewerking toebereid worde, dan deor het thans in gebruik zijnde kneden met de voeten, Van hoe veel belang et s 17} BESCHRIJVING EN- AFBEBLDING VAN EENEN BAKKERSTROG. is derhalve die werktuig niet voor groote Bakkerijen, wee gens den fpoed en de gemakkelijkheid, waarmede het deeg toe de vereischte taaiheid gebragt wordt! Wenfchelijk zoude het dus zijn, dat diet werktuig in alte Broodbakkerijen wierd ingevoerd, Dan zoude men niet meer bevreesd behoeven te zijn, om, met hèt brood, de walge- …_ lijke, dikmaals ziekelijke en voor de gezondheid nadeelige uitvloeifels binnen. te. fikken der ligchamen van hen, die het deeg met de voeren kneden; welke uitvloeifels toch op eene veelvermogende ‘wijze door het zuurdeeg worden mand sokken, De: uitwinder heeft: reeds “eenige troggen gemaakt, welke met. goed: gevolg in de gemeente Meogezand en in de Kolos mie Frederiksoord gebruike worden., en laat thans nog een aan- tal vervaardigen „waarvan zes voor het Gouvernement befteld zijn, en een voor de Kolonie Veenhuizen; zoodat hij thans in Maat is, om, op de cere aanvraag, aan het verlangen van de zoodanigen, welke zich van een’ of meer troggen wenfchen te voorzien, te kunnen voldoen; en hiermede bee veelt hif deze zijne uitvinding niet alleen in de bijzondere aandacht. van alle Broodbakkers , maar ook in die van het algemeen aan, L ANEKDOTEN UIT DE MIDDELEEUWEN, Er is een treffend onderfcheid tusfchen de Gefchiedenis , zoo der oude als nieuwere Wereld , en die der Middeleeuwen. In de eerfte heeft men altijd een middelpunt , of althans eenen leiddraad „die uit een fchijnbaar doolhof voert; het oog bez paalt zich -tot Memphis, Babylon y Perzië „ Griekenland en Rome alleen y-en men reist, na den fabelachtigen tijd te zijn doorgeworfteld , bijkans gelijk de Zon, achtervolgens van het Oosten naar het Westen, In den nieuweren tijd geeft het Europefche Statenftelfel, door de beroemde balans van Europa als 't ware tot één geheel gemaakt, ook een wast punt, waarop men alles te huis kan brengen, Doch dit mid- delpunt, dien leiddraad misfen wij in de Gefchiedenis der Middeleeuwen geheel. Alles. landfche betrekkingen. Binnenslands is elke Staat weder in een oneindig getal kleine Staten verfnipperd ; efke- Hertog , elke Graaf, ja bijkans elke Biron doet, wat goed was ir zijne eigene oogen, zonder zich om dew Oppervorst te bes kommeren 3 hij beoorloogt zelfs dikwijls zijne medeleenntánriert hier alleen, maar ook dien Oppervorst zelven, Vandaar die oneindige menigte veeten, of kleine oorlogen der magtige ges Aachen, die ons door de: Gefchiedfehrijvers der Niiddeteeu. wen worden verhaald, en welke, beroofd van het belangrijke der oudere of nieuwere oorlogen, de lëzing zoo vervelend maken, Voeg hierbij den vorm, waarin oris deze másfa wordt medegedeeld, De Ouden en de Nieuweren verftondén dé kunst, om hunne reeds meer behagelijke ftof door fchikking ; plang en voordragt te veraangenamen’ de Middeleeuwfcke Kronijkfchrijvers, daarentegen, weten’ aan hun buireùdieft feeds min bekoorlijk onderwerp niet dén minften zweem var bevalligheid of gemakkelijke fchikking bij te Zetten, Dit afléd zamengenomen heeft de ftudie der -Middeleeuwfche Gefchie. denis bij vele, anders in de oude en hedendaagfche zeer bee drevene perfosen, bijkans geheel doën verwaarloozen ;: het is een open vak in de reeks hunner ;Aistorifche kundigheden, Ea toch is deze gaping van zeer veel belang. De Middel. eenwen, het onmiddellijk vervolg der oude Gefchiedenis, maken den grondflag uit, waarop: onze hedendaagfche Gee chiedenis rust, welke mem zoûder gene niet: vertaan kan Duizende geftichten , liederen, wetten, gewoonten, zeden; egen en beerekkingen zijn ons nog tit de Middeteeuwen overgebleven „en waren zulks nog meer vóór de groote òms wenteling in denkbeelden en Regtevormen in’ het laatst deg achttiende Eeuw ; zoodat de drie Eenwen, die vóór dezelve verloopen zijn, zich, niet alleen ir tijd. maar ook in flof ; onmiddellijk san de Middeleeuwen vasthechten, Daarenbo- ven, hoe veel ontwikkeling van ruwe kracht en deugd, vaa blakende godsvrucht te midden der gruwelijkfte onregtvaar- dig- en barbaarschheden, zijn ons in die Gefchiedenisfen be- waard, waartoe onze meet ‘befchaafde Eeuwen, zoo ten goe- de als ten kwade, minder in ftaac waren !. En wat de Kro- Dijken betreft, waarin die Gefchiedenisfen opgefteld zijn, 176 ANEKDOTEN UIT DE MIDDELEEUWEN. dezelve mogen dor en. onbehagelijk zijn, als berigten :veelal vaa tijdgenooteu:zijn, ze toch van een uiefhekend belang; en hoe fabelachtig. ook, ‚wat de tijden vóór den. Schrijver be- treft, zoo. draagt hij toch.de tijden, welke hij. beleefd heeft, doorgaans -getrouwer, voor, dan lateren vermogen te: doen, Er heersche daarbij fomtijds ‘zekere naïveteit, zekere harte. lijkheid die in den deftigen ’ftijl der latere Gefchiedfchrijvers verloren. gaat. Nogtans, blijft altijd de moeijelijkheid over, om in de Middeleeuwen „ door de oneindige verfcheidenheid en sfolering der gebeurtenisfen heen, eenen leiddraad re vinden, TA hk 0 t- _ Zou het dus wel nutteloos zijn, voor den liefhebber, niet opzettelijken beoefenaar der _Gefchiedenis ‚(want de laatfte moet de. Middeleeuwen ook chronologisch en ethnographisch kennen) volgens de oude, echte bronnen, eenige Anekdoten uit de Middeleeuwen bijeen .te brengen, die best dienen kun- nen, om ons de geaardheid., denkwijze , zeden en gewoon- ten derzelven te leeren kennen? Hert zullen zekerlijk Îlechts op zichzelve, ftaande: tafereelen zijn; maar tot het doel, de kennis der menfchen uiet die tijden, zullen zij nogtans iets kunnen bijdragen. i De Joden in de vijfde Eeuw te Rome. ‚Men: weet; dat de Joden in de negentiende Eeuw, de Eeuw van. befchaving ea. verlichting, door Paus Leo XH op eene bepaalde. plaats te Rome zijn opeengepakt.: Hoe was, vraagt ‘men -nu natuurlijk , hun: toeftand-in her begin der’ duistere Middeleeuwen? -Juist bet tegenovergefielde, Ons derden verlichten „4riaanfchen Koning der Gothen in Ztalië y THEOGDORIK, die cen vriend der ‚verdraagzaamheid was, namen “zij zelfs een huis weg, heewelk-aan de: Rdomfehe Kerk toebehoorde,» onder voorwendfel „ (of misfchien te regt be werende) dat het ‘oudtijds eene Synagoge. geweest was. CAs- stoporus, Geheimfchrijver des. Konings ; die dit -werhaalt , zegt niet, of de poging (die hij ten hoogfte afkeur) ‘gelukt zij maár zulk eene aanfpraak in de Hoafdftad. der Christen» heid te hebben durven. maken, bewijst:toch ftellig , dat de Joden zich op de Regering der Wetten durfden, verlaten. Koning THEODORIK. Deze voortreffelijke: Vorst, die van 493—526 regeerde, geleek , volgens fommigen, daarin naar KAKE den Grooten, Z ANEKDOTEN UIT DE iran thin 17% dat hij niet fehrijven kon, althans niet duidelijk ; en zich vad een’ niegefneden bouten vorm van zijnen naam moest bedie. den „ tusfchen welken hij dan dien naam met een penfeel nda teekende. Dit is echter niet zeker; maar het vėrdient allé opmerking , dat hij, hoewel een Ariaansch Chtisten , dan al» le zijne Athanafiaansch « gezinde onderdanen (de Romeinen) de volkomenfte vrijheid van Godsdienst gaf niet alleen „ maar ook dien Godsdienst befchermde, en tevens den Joden de volle regten van menfchen en burgers liet genieten, gelijk wij zoo even gezien hebben, Hij was Veroveraar. Zijne Go- then moesten tevredengefteld worden in het ingenomen Jide lie; maar hij ontzag de Romeinen, en ontnam ain de Heru« lers, de vroegere Heeren van halië, door hem overwonnen, hee derde der landerijen, hetwelk zij overweldigd hadden 3 en gaf zulks aan zijne Gothen, zoodat de hatelijkheid dezer overweldiging niet op hem viel, Hij maakte voorts, door. mirt- nelijke fchikking met de vroegere bezitters , die oveiweldiging nog minder drukkend: de Gotheìì „ die, het ontnomene derde bezaten , werden, als 't ware, de Befchesuiheeren. der Romei- Ren, bezitters der overige twee derden, even als vroeger de Parse en Cliënten in Oud - Rome, Hij gaf voorts dë fpe- len van het Amphitheater, waaraan.de Romeinen zoo gee woon waren, (wagenmennen en wedrijden 3 de onmenfche. lijke fpelen der zwaardvechters waren door den Christelijken Godsdienst en de zelfopoffering van den Monnik TELEM A» Crus afgefchâft:) zoodat de Romeinen THEODORIK eenen TRAJANUS en VALENTINIAAN noemden, gelijk de Go- then den dapperften Koning in alles,: daar hij hen, ook bub ten oorlog, in krijgsfpelen oefende. De Alemannen , door den woesten KLO yvIs verflagen, nam hij in Rheztë (het tegen- woordige Tirol en Graauwbunderland) op, en fteldé hen in de Alpen toc wachters van Jfa/ië aan. Hij regeerde Spanje en Zuidelijk Frankrijk voor zijnen Kleinzoon AMALARI Kb Hoewel ongeletterd , „ was hij zoo vol wijsheid , dat fommige zijner gezegden, nog lang na zijnen dood, als fpreuken wers den gebezigd. -Hoe jammer, dat deze groote Vorst, in zijme laac fte jaren , door lastertongen opgeruid, wreed werd! (Zie ASSIODORUS €En ANONYMUS VALESIANUS.) JUSTINIANUS, THÉODORA, en Aare Vriendin, ` _De naam van JUSTINIANUS is aan alle Regtsgeleerden fierbaar, en de groote gebeurtenisfen zijner lange ld ÑENGELW. 1826. NO. 4 M \ 178 ANRRDOTEN UIT DÈ MIDDELEEUWEN. 