Codex diplomaticus Neerlandicus : verzameling van oorkonden, betrekkelijk de vaderlandsche geschiedenis
In gebreke van Culenbourgh en van Hoenkeldam, antwoord als van de van Amersfoort. Item op gebreke Fynairt van Huesden, die schuldig gebleven zoude zijn na de soenen tien kroenen, antwoordde wi, dat hij geen aandeel dat geld bezit, wat men dan daar toe schuldig is te doen na inhoud der soenen, dat zal geschieden. Item dat heer Arnt van Leyenbergh kroont, dat onze jonge heer van Arkell hem op eert en ontboort zijn goed tot Zolen, antwoordde wi, dat doen onze genadige heer, gelijk ook vroeger geantwoord is geweest, Arnt van Droeten had gedaan bevelen, die datzelfde goed van onze jongeren wegen op te bergen, zijn hand vandaan den woedend, goede te doen en heer Arnt dat te laten gebruiken, zijn de tijd gekomen is onze jonge heer van Arkell bij onser heer zijn genaden, opdoend waar hij dat goed midden lanterfte, daar gelegen is, lange tijd eer vrede of soenen tussen onze heren van Gelre en Holland gingen, verkregen en bezeten heeft ongekrooid, behalve deze tijd, als recht weer geweest, van iemand, en hoegenaamd biddende, dat hij dit aangesehen, hoegenaamd bij zijn rechten laten willen en hem dat lanterfjes niet breken, dat onze genadige heer altijd doen moet, als dat kwaad wellicht kunnen proeven, maar toch mijnden heer Arnt, dat hem daar aan niet genoegzelling is, zo wil onze genadige heer altijd allewege daar toe doen, dat hem na veel vrezen van de soenen geboren zal te doen. Antwoord we, dat onze genadige Heer hoe dan ook niet schuldig en is te doen enige richting in de rechten na te volgen volgens advies van de raad, na de uitspraak van onze jongere van Arkell die zich goed, daarom heer Arnt toesprak, met de landsrecht heeft gewonnen. Het heeft, lange tijd eerder, vrede opgestaan tussen Gelre en Holland en is gegeven waarom hij ging. Item op gebrekest van het kapittel van Gorinchem en op jaar: Dat zij kroon onder veel anderen worden, dat niemand hoer thiende tot Meteren kopen en durst om brieven willen, die heer Johan van Arkell daar gezonden zou hebben etc. antwoordde wij, - zo daar enige brieven gekomen, die tegen hetzelfde kapittel zijn geweest, die en heeft onze genadige Heer daar niet gezonden, noch is hij er van zijn wegen daar niet gekomen, waarom wij meenen dat men daarom tot enige richting schuldig en is, want dat niemand hoer thiende kopen en zou, hadden zij die danzelf ingeboren; weer hoen daar binnen enige tijd gedaan van de genen, die onze genadige Heer te antwoorden gebooren, daarom hadden zij toe mochten spreken. En als zij kronen in andere punten onder veel worden, dat veel van die geboren hebben die thienden thuishorend, daarop wij antwoorden, dat dat meestal van de genen, die in de aanvragen genoemd staan, onze genadige Heren onderschoten niet en zijn, en diezelfde daar binnen geschreven, die onder zijn genade waren, zeggen dat zij onschuldig zijn en niet gedaan en hebben en willen daar toe zoveel doen, dat men hem deswals ontragen zal, en van de 40 gulden zij verteerd hebben, menen wij dat onze genadige Heer dat niet schuldig en is te verrichten. Item op dat dat Lange Rouer en Henneken Peterss. met hem vreyen genomen zouden hebben vijftig paarden, antwoordde wi, dat die ambtenaar daarom heeft gedaan versuchten tot Zevenwouden en tot Diepenbroeken, daar die paarden, als die aanspraak inhoudt, overgevuld en verkocht zouden zijn, maar hij en heeft nog en kan daar van niet vernemen, ons genoegzame heer en is ook der gerechtigkeit wat gedaan zouden hebben, niet machtig, want zij steeds toe zijn en liggen, na inhoud der aanspraak, doch wat zijn genaden daarom geboden te doen na inhoud der zwoegen, dat zal hij altijd doen. Item op punt dat aankomt: » Item zijn gekomen heeren Jans gesellen van Bakel in den grooten water en hebben den dijk tot Kedichem in gestoken, met namen Jan de bastard, Moert van Asperen etc.” antwoordde wi, dat onze genadige heer daar overmits zijn ambtenaar heeft gedaan versuchen aan diegenen, die inderen aanspraken genoemd staan, die zeggen dat zij in den grooten water, toen alle die weerden in waren, zijn komen varen en hadden eindelijk gevangen en hebben den dijk niet in gestoken, maar zouden willen dat zij dat gedaan hadden gehad, en zeggen mede, weer iemand hoort dat overgeven zoude of dorst, tegen die zouden zij dat met hoeren leven verantwoorden, als zich dat geboerde zoude. Ook hebben wij verstaan dat diezelfde geselingen toe de tijd in palen onze genadige heer niet en kwamen voor noch weer, maar zij zouden gevaren zijn recht toe van Oyen voor die Meyerye vanden Bosch, daar dat wilde zijn mocht, om dat die weerden alle in en die wateren loomal groot waren, gelijk voor uren. Staat. Antwoorden wij, dat ons genedige heren nog ons daar op niet kundig en is, meer werden men daar van ondertussen, als recht is, zo wil men na het wijzen der soort en van recht schuldig weer te doen, dat zoude gebeuren. Item dat Jan Storm en Isaak Gheritsoen klagen van 11 stuk schapen, die op de hof van Oyen gevallen zijn, zeggen wij, dat de ambtman van bevelen van ons genedige heren daar- om heeft doen vragen aan Oyen op de hof en of anders waar daar die schapen ooit waren, maar hij en kan daar niet van vernemen, en zij hebben ook op de hof aan Oyen gesproken, dat die schapen al daar niet gekomen en zijn, waarom wij menen dat men die niet schuldig en is te richten, antwoorden wij, dat onze heer dat niet en gelooft dat dat vandaan zelfs lieden of ook door zijn lande geschiedt zij etc. Item op de punten next daar na ruktende tussen Jan van der Donck en Hacken van den Poll, antwoorden wij, dat Hack van den Poll voorzienlijk anders niet en hoopt dan om Jan zijn aanspraken te willen doen de rechten te komen de steden en banken, daar die goede gelegenheid is, daar aan wij menen dat Jan omdat niet genoeg gelegenheid zou hebben en behoefte aan enig leid, dat zal hem de ambtman van ons genedige heren wegen geven, en eenmaal hier mee nog niet te vrede, zo wil de voorzienlijke Hack hen gerne zelf halen en veilig aan, opdat hij der dingen gerne een einde heeft. Item op die twee punten daar na, jaar Derich Jansz en dat ander van commission Jan van Delft, antwoordde wij samen, dat inden zelf twee punten niet duidelijk geschreven en is, waar die schaken herkomen en gelegen zijn, meer wanneer men daar van redelike onderwijzing duet, wat men dan daar toe na hoe te bewijzen de schuld is te doen, dat zal geschieden. Item op dat Steefken Heinrich van Andelle genomen zouden worden zij perdez, antwoordde wij, want hij niet en noemt wie die perdez genomen hebben, zo en is men hem daaromme geen richting schuldig te doen, doch als hij schrijft in zijn reënaanspraken dat hij van heimelijke vrienden ontboden is, daar men hem graag geven, indien hij zwijgen zoude, vijf of vien guldens, daarop zeiden wij voort, dat hij die heimelijke vrienden noemde, wonenden zij in land van onzen genoodzaamheer, of is hij der machtig, men zal zij also goed doen houden dat zij zeggen zouden, want hem dat gekomen is, en alsdan zal onze genoodzaam heer ons graag voort toe doen doen, dat hem na hoe verdediging der schulden geboren. Item op de volgende veertien punten na een ander geschreven, ruinerend van schaden, die de Hollanders gehad zouden zijn en geleden in land van Altena, also dat die in elk punt besonder gegroet en genoemd is, antwoordde, dat men die genen met namen noemde, die dat gedaan hebben, en is onze genoodzaam heer hoorend dan machtig, zo zal hij het doen richting of zelf richting, dies men daar af schuldig is en het billijk doen zal na hoe verdediging der schulden. Ook zo en geloofde onze genoodzaamheer niet dat dat ook gebeurt zou, even werd hij bijgebracht als recht weer. liem als Derich Reynersz. van Woudrichem klaagt, dat hij verloren heeft boven Boemel wijzig prijken, die joden van Haarlem gevonden hebben, zo antwoorden wij, dat een kers is gekomen drievrouden tot Haarlem, daar een deel prijken in waren, voor welken deel denzelfden Derich gegeven was om bescheiden wilde een gericht. Op de punten dat na van Pieter Willemse, en Seger Derichszoons etc., is voor geantwoord op de punten. Op dat Jan Keye klaagt over Jan van Meerten, ambtenaar etc., zeggen wij, zo wat dat is, dat dat geschied is binnen veeden en voor der zwanen, en want die schuld niet behouden en wilden met hoeren edelen als gewoon was, dat zij eenigen dag hadden, moeten zij dat geld in der aan-spraken genoemd betalen, als het zich in veedse tijden behoorde, want dat geld en dat geroosterd koren in der tijd vijands goed was. Op de rug staat: Aanvragen der Hollanders en antwoorden der Geldersen overgegeven tot Utrecht des saterdags post Ascensionis Mariae. Voort op die punten als vandaan schade, die vielen onderscheiden van Culemborch geleden hebben des vrydages te nacht voor Palmendijk geleden op die vloot, die gesomt is samen op elxxxiij guld. en mede vanden peerden, die op die Pinksteravond geleden genomen worden inden broek tot Culemborch, die gesomt zijn op clxxi guld. antwoordde wi, daar en stet niet geschreven wiet gedaan heeft en oft daar den land van Gelre geschikt zij of niet, mer wanneer dat onthuld die verdachtes van den schade vooralsbigebreikt is, als behoorzlik is, en onze genadige heer dan yet daar af geboort te brengen te rechten, dat zal hij doen, gelijk andere punten die gelijk zijn, bij zijn huismeester en den treasurer van Holland, also als dat voor geraemd is. Item den brief, die de heer van Culemborch begeert te hebben, dat hij kwijt wordt van dat hij vijandelig geworden is van een doetslage, etc. Zo was de genoemde, die over die saken geweest zijn, getuige is en zeggen dat de heer van Culemborch daar af schuldig is te doen, dat zal onze genadige heer van Gulik en van Gelre hem doen. Item van Goeswijn Egens en Gertools van Beeksgenissen, dat stond aan drie van onze heren raad van Gelre en aan drie van onze heren van Holland raad uit te spreken, wat zij onze genadige heer van Gelre geven zullen, etc. Item op die punten vanden viij peerden, die des heren geselten van Arkel den heren van den Beern bij Huesden genomen en door den land van Gelre tot Ooijen gedreven hadden, etc. Antwoordde wi, zijn die perde tot Bergen genomen, zo en is om te vermoeden, dat zij door de landen van Gelre gedreven zijn tot Oyen, want zij tweeënvoudig overwagen moesten, des hem enge wegen en doet aan geen zijde door Brabant te trekken, en is alzozo geschied aan geen zijde, zo en is onze genadige heer niet schuldig daar af te richten, maar konde men bij brengen, als behoeflijk is, dat zij door de landen van Gelre geschied weer, als voorzij is, onse genadige heer zoude daar off doen dat hij schuldig weer. Voort vandaag, die tot Oyen lagen, daar af overdragen was, dat men zich op enen dag zoude en gekocht zijn, met naam Dirck Bilerssoen, Jan Akerlaik, Meijlis van der Zijl, Dirck van Schouwen, Willemss., Boudewijn Goedewaarts, Euwart Janss., Jan Mathijsz., Willem Akerlaik, Pieter Roeck, Heynken Punt van Schalunen, Otto heer Florens en Albert Lauwens, uit Alblas antwoordde wi gelijk dat voorzij in andere punten van gelijk van anderen gevangenen geschreven staat en geantwoord is, met naam van degenen die aan den Diep die gevangenen worden, etc. Item vanden 9 schapen, die Seger Sandersz. van Ledaar genomen werden in den grooten water en tot Gellichem gedreven, etc. antwoordde wi, als hij noemde wat gedaan heeft, want daar niet gesproken en staat, zo zal hem onze genadige heer daar om doen als dat hij schuldig is. Voort vanden Heycopers, die in de landen van Vlaanderen gevangen worden binnen den vrede en hoere gelt van hoere schattingen na dat zij gegeven hebben, als met naam Lubbert van den Veen, Willem van den Dreyboom, Jacob Wesselss., Mertijn Lambertsz. twee soenen, Frederik Godefridus, schout op Noirdeloos, Goedertier Jacobsz. en Kock Koevoerts, antwoordde wi gelijk dat vanden anderen gevangenen, die tot Oyen geschat zijn, voor geantwoord is, etc. Voit op die gebreken des capitules van Gorinchem, ende irst van hoere tienden tot Malsen ende tot Meteren, die hoer te nyet gemaakt solde werden van Bertout van Baek ende Albert de Beer mit hoeren geselschap van heren Johans wegen van Arkel, etc., antwoordde wi, dat capitule voorzien. mach hoere tienden ende reynten, inden lande van Gelre gelegen, gebruken ende oich antasten ende verantwoorden, of zij iemand met recht aan- spreken, men sal hem van onss genedigen heren wegen genood- saaklike doen geschieden alsulken recht als in zijn lande, daar gelegen is, oich salmen se geerne an ende af doen, als zijns ge- sinnen ende men sal hoen gewalt af doen, daar onse genedige heer macht heft. Ende vanden xvi alden schilden, die onse genedige heer van Gelre den capitule voorzien. schuldig solde wesen, als vanden gemeente tot Gorinchem, gelijk Aernt Pyeck wale weten solde, als daar gescreven staat, daarop antwoordde en zocht Arnt Pyecke voorzien. dat hem uit daar af condici is. Ende voort op Jan Keyen gebreken, poorter tot Woudrichem, als van dat Jan van Merten ende Gijsbert Pyeck vanden zijnen opgebroken hebben, etc. antwoordde wi, Johan Keye voorzien. was vyant onss genedigen heren van Gelre ende inder veden stierf zijn moeder, so dat Arnt Pyeck, overste rentmeester der lande van Gelre, den amptluden voorzien. al hoere goed, dat Jan Keyen hoeren zoon voorzien. van hoere anbestraft, aan te tasten ende te nemen tot ons genedigen heren van Gelre voorzien. behoef, als sij gedaan hebben, ende dat is al geschied binnen den veden voorz., so dat onse genedige heer van Gelre daar niet af schuldig en is weder te keren. Die antwoordde op die aanvraak van Holland dat in Jans ambt van Merten gedaan is. Inden eerste Peter Willemss. zegge, Dirk en Jacop Gheryts zoon, Jan Hermenss., Jan van Heeswijck, Henrick die Kock, Jan Bruyninck, Roeuer Janss, kwamen uit Holland via de Wael stroming op en vingen Hermen van Alfen, en is mijn genegenheid heren onderschoten van Gelre in de Mazen tegen Alfen, en kwamen daar mee neder en met een anderen gevangen die van Oyen was, zodanig dat die derpe luidde vervolgd, want mijn heren onderschoten op mijn genegenheid heren stroming gevangen hadden en hadden met hem drie, die mijn heren vijand van Gelre waren, met naam Steefken Glymmers zoon, Ghijsken Ghijsbert Peters zoon en Claesken, en is vijfen landen van Brederdale en vaarden weer neder tot Brekend, aldaar viel Rijtjock des amtmans knecht in een schip met deels der boer van Brekend en hielden deze voorzien schep uit Holland aan land leggen en sloegen die hand aan haar schuut, daar wonden de Hollanders der Gelre'schen een, voor deze voorzien schade zijn ze gevangen. Item dat gebrek van Dirk van Hoevelen eerst dat Jan Peters zoon en Roeuerken van Brekend xxv Zelantsche schepen uit land van Hoevelen hadden en dreven die over tot Droemel, dat bij nacht geschiet is, want men uit land niet zo goed bewaren en kan, daar en geschiedt wel ongedacht of duister. Item nog vier mannen, die genomen hebben Gheryt Folperts zoon van Gellinchem en Heesken, die zij tegen de Voren in de nacht overgezwemt hebben, daar zij hoer zelfs schip hadden, en men kreeg een merij met een vollen, die de amtmann herstond Dirk van Hoevelen werd en de andere merijen werden gedreven tot Batenborch, gelijk de genen niet weten, deze vervolgden. Item, die heer van Culenborch schrijft, dat zijn onderdanen tot Opheusden betaald hebben voor perde xxxv nobel, daar hij geen bestaan of schrijft wie dat gedaan heeft, daar om en kan hij daarop niet antwoorden. Item, sindsdien deze heren, dat zij tot Meters gevreesd worden van de Arkelschen en gezworen rechts aan de rechter, dat men die lui besetelen zoude, des hem gewagheveld waard, en dit geschieden tot Meters in der hoofdplaats van Kuyc, daar de ambtmann niet op en staat het antwoorden. Item dienen deze zelf canoni, dat zij veel geld hier om verleerd hebben, daar die ambtmann op antwoordt dat hem dit gebeurt is buiten zijn ambt, daar hem niet op en behoort het antwoorden. Item, Lange Rover en Henneken Peters, zoon van Brakel, met hem vierden zouden in de twaalfstijd tot Gorinchem perde gehad hebben, die Bloemkens en zijn broeder geweest zouden zijn en tot Zevenwouden overgeheveld zouden zijn, daar die ambtmann niet af en weet weer dat gebeurt is of niet. En ik heb dit doen versagen tot Opheusden en tot Drechtden, daar dit goed niet toe komt en is. Item zo helt in de aanspraak van Holland, dat Jan, de bastard van Arkel met zijn gesellen naar Corsen ont in den grooten water zou in gestoken hebben, en die tot Kedechem, daar de land aan geschaat zou zijn, duizend tuinstrozen, als zij schrijven, dat die ambtenman heeft gedaan verscheidenen Jan den bastard voorzien, die daar op antwoordt voor hem en voor zijn gesellen, zij zijn in den grooten water tot op de vloed geweest, doende al deze verwensingen en zijn gevaren, daar zij een deel gevangen hebben gehouden, en zeggen dat zij den diep tot Kedechem niet in gestoken hebben, maar zij wilden dat zij het gedaan hadden, en wil de Heer van Leyenberch daar yet meer op zeggen, dat hij schrijft hij wil met zijn leven zeggen hem verantwoorden. Item schrijven zij dat Moert en Peter van Wetten met hun gesellen in den jaar van xiij in de Vasten namen op Oude Schadewijk bij Lekendam xiij stuks schapen des nachts, die zij scheepte bij der Horne bij der Culenborghsluis, daar de ambtenman tot Oyen om heeft gedaan vragen of niet toe komen en zijn. Item schrijft Jan van der Donck, dat hij land liggend heeft tot Herwinen, dat hem onbruik gemaakt wordt bij het doen Harken van den Pol, daar hij antwoordt hij en geert niet dan met Jan voorzien, daar af de rechten die komen ter achterbanken, daar die goede onder gelegen zijn, en behoeft hij geholpens, Hark wil hem helpen verhalen en die ambtenman wil hem graag een gelegenheid geven. Item den schade, die in den lande van Althonae geschaat is, als zij schrijven in de aanspraken van Holland. Inden versten worden Steefken Heynrix soen genomen over Monic lant ij perde, daar hem af ontboden zoude zijn van hemelijken vrienden, als hij schrijft dat men hem voor die perde gereede geven wil vijf of twaalf gulden, als zo verre als hij zwijgen wil en de schade niet aanbrengen, en die ij perde waren waar voor vi nobel, daar die ambtenman op antwoordt, dat men Steefken Heynrix soin van Andel goed heb, dat hij die hemelse vrienden noemde, die hem dat geld geboden hebben, en waarvoor zake dat die vrienden woonden in den ambt van Boemelrewert of den Tielrewert, zo mocht hem die ambtenman the vorder the bescheiden helpen. Item in der aanspraken staan xv punten van perden en van rundveht, die den lieden vyten land van Althonae genomen zouden zijn, daar zij niemand in en noemen wie dat gedaan heeft, dat die ambtenman heeft laten versoeken tot Oyen, daar die kastelein op antwoordt, dat zij in der aanspraken een derde- deel thee voel schrijven, want dat daar niemand komen en is en dat ander derdeel is door Brabant gedreven en doorgekocht en niet door het land van Gelre, zeggen zij dat voor waar zeggen, en dat derde derde deel off dat door den landen van bij nacht en bij ontijd gedreven was, des men niet wel en weet noch verhinderen en konde......... Item Dire Reyners soin van Woudrichem schrijft van twaalf prieken, die hem boven Boemel met een kar ontdreven zijn en ende eischte daar richtingen af, welke kar tot Haarlem aangedreven was, daar een deel prieken in waren bleven, daar hem een gulden voor gegeven werd, en die andere prieken waren ontlopen, voor dat kar gevist werd, als die gebuur zeggen. Item, klaagde Jan Key van Woudrichem over den amtmann dit hij op geboorte heeft van nobel mijn quartier, die men hem totdat schuldig was, daar die amtmann den schulden voor toe sprak, die niet houden en wouden met zijn recht enige dag, die Jan Key serijft, welke geld die amtmann geboorte heeft tegen die amtmann dat mijn genadige heer geregistreerd heeft, voert zo schrijft hij van ij merghen om die grove verkoop waard, daar die amtmann op antwoordt, dat hij dat coern aanvinz als vijand goed en bracht dat in mijn heren orde, gelijk zijn rekening daar af in houdt. Den schade die die Arkelsche gedaan zouden hebben zijn dat onze heren raad die aanspraken aan beiden zijden laatst overgeleverd hadden. Item, in den jaar van xiiic en xv in den Oost worden genomen bij Lederdam ix meri perde, die voert gevoerd in de nacht tot Geffen in Brabant, in die dat heer Jan van Vianen dat doet versoeken aan Jan van der Dussen den hoge schout, of aan den rechtbank aldaar in den derpe, men zal aldaar wel vernemen waar zij bleven zijn, gelijk men tot Oosten secht. Item, Brabander segt dat hij verloren heeft een rund van 3 jaar en Aernt Claes zoon zocht, dat hij verloren heeft een zware blazerde ko, ...... Jacobs zoon zocht dat hij verloren heeft een zware koude ko, Jan Gerits een meri en volk van 3 koeien, ...... noch een meri, dat die amtmann heeft doen versoeken tot Oosten, daar die kastelein die gevelten op gebracht heeft, die met eden gehouden hebben dat des goeds gehouden en hebben, en men en weet dat aldaar niet. Item, die Brabander van Woudrichem met zijn gesellenschap voer, verloren uit Dalen xvi stuk rundert, die tot Oudenedeel toegedragen worden, daar de ambtmann om die verlorenen met mijne genegenheid heren brieven van Gelre, daar de voorheen luiden weer afgebracht werd xii stuk rundert en tot Alphen werd gebracht een gewijd dat door ... ... gino en die iii zijn inden punt voer, bewijst, dat zij daar niet gekomen en zijn. Item, doe dat goed hem weer gebracht werd, koste tot Litt the verholen, een stuk j ... ... Item die verlorenen tot Her- waarden vervangend hoewel te groot. Item van eoster en arbeid deze voerende rundert samen een kroon. Item, heer Jans loopende bodem van Vyanen plaats te zijn werd ii rundert genoemd in de landen van Lederdam, in de heerlijkheid die hij zocht dat tot Ouden worden gebracht zijn, daar deze zelf heer Jans bodem vooruit bij nacht en bij ontijd kwam tot Herwinen en noemde ii goede koien, die toebehoorden Arnem den schoenmaker tot Herwinen, onderscheiden van mijn genegenheid heren van Gelre, welken knecht men dat mogelijk richten aan zijn lichaam, want het ons genegenheid heren viand van Gelre niet en was en geel nog dagelijks tot Lederdam. Item, na Sint Maarten dag werd in het land van Culenborch vanden Arkelschen gehouden vijf paarden, die zij zeggen dat tot Ouden toe kwamen, daar de ambtmann Hendrik van den Rijn zijn richte met des ambtmans knechten op de wacht dat die paarden genoemd waren door het Sticht van Utrecht of door Bethouwen, daar wij niet af geweten en kunnen of ons daar op behoort te antwoorden. Dit zijn gebreken die die Hollander in het ambt van Boemel en in Tijl regeert hebben, zint ter tijd dat onze heren raad aan beide zijden tot Culenborch laatste te dag zijn waren. Inden versten soe zijn ijn van Vandyck beset tot Lederdam met xiij perden, daar mijn genadige heer van Gelre voer. 899 Er is een verlies geleden en men is overtuigd van de noodzakelijkheid om te Ghysneem, daar het besluit is genomen om de vrede te breken. De raad van mijnheer van Gelre en de hertog heeft besloten dat de Hollanders ongedist zijn, vooral omdat ze op het tijdstip van onze heren van vooruitgaand afspraak zijn gewezen, van ijj jaar dat alle jaar een geheime verordening wordt gedaan, zodat alle jaar de schade die in het vooruitgaande jaar is geleden, goed gemaakt kan worden. Men zal bewijzen dat de schade is geleden en elk met een eed zullen beloven van deze ijj jaar de schade samen ijj duizend en veertig Rijnsche guilder. Item Arnold Hendriks zoon, wonende tot Revinen, had tot Alkmaar een deel goede besteedt te wieden, dat hij halen zoude, des spoort Dirk Joris zoon en deed dat goed beleggen, welke goede Arnold voorzichtig deed ontzetten en geloofde daar aan ten rechten te komen op via nobel, daarvoor hij borg stellingen, desmet dreef hij huiswaart met zijn beesten, die tot Woudrichem anderswaar beleggen werden op denzelfden dag van Dirk voorzichtig, en Arnold baatte den rechter dat hij hem zijn goed liet drijven, want hij had de voorzichtig Dirk eens verloren had, dat die rechter niet doen en zoude en. Item Heyn Aelberts zoon tot Boemel werd lot Boemel een schip met ijzeren malder roggen in den nacht met een oostenwind in Hollandaan ontvoerd en werd daar vermist, en Heyn voorzichtig moest zijn schip weer oppakken en die roggen was heel kwets en heel heel over den knecht gericht, des men niet wacht en weet. In den grooten water kwamen een deel geselingen van Leiderdam en sloegen Jan van IJsen van Meteren dood, en moest zijn hals breken over een plank, en sloegen hem zijn hals af. Item kwam Steffken van Kedichem met een deel geselingen en sloegen Noyken van Beesde een voet voel na af, daar hij lamlend aan bleef. Item Jan Nie van Braekel werd gegaangen tot Leiderdam, en kostte hem voorzichtig xxxvii nobel, die heer Jan van Braekel geloofden op een dag, en eer die dag kwam, zo werd Braekel verborgen, zodat Jan Nie niet betalen konde, en toen die dag kwam, toen reed her Jan en Ghislbert voorzichtig. Zie hier gelt in tot Lederdam en zij betaalden wat, en vijl her Jan zijn brief worden gedaan xvi noble, die Jan Nee voor. Die Jan Neve heeft die geloofsdagen Gheryt Claes zoon, wonend op die tijd tot Dordrecht, daar Gheryt voorheen een brief afgaf aan Peter heer Jan zoon met zijn zegel, en alle dat onbetaalde geld werd vroeg geëist in die zoonen, en nu wordt deze voor Jan Claes zoon, die wonend tot Breukelen, daar voor gehouden van Philips Hugen zoon en Coenen van Ooijen, want die brief hield halve van de brief, maar des gelds. Item omstreeks acht dagen na Sint Maartensdag in den winter, kwam her Jan van Vianen zijn lopend bode te zijn, ooit 's nachts of bij ontijd en nam tot ..... Item Dirk Mychiels zoon en Steefken Steenkens zoon van Breukelen zaten tot Anden en tilden daar, werden zij overvallen, zodat zij hem weerden, des vijand Brienen van Wijbergen deze voorzaten ondersaten mijnen genereus heeren van Gelre en zaten aldair xiiij dagen in den stoof, en een kunnen niet kwijt geschoven met de broekken, die zij met recht gehakt hebben, die zij bijlen te gelden. Item Gheryt Claes zoon van Breukelen had een geval van Jan van Langeraan of van zijn rechtvaardiger, dat Gijsbert van Ghiessen geschreven had, en hier eiste hij recht daar af overmiddel dat geval hem schade doen zal. Item heeft mijnheer van Holland done geschreven aan heren Jan van der Vliet, zijn balie tot Schoonhoven, of aan zijn schout, dat men niet gebruikt zulke goede als Jan van Weerdenberch had in den land van Schoonhoven, dat Jan voorheen geschaad heeft. 401 Item hier Claes van Meerten stond van sinds heren des cardinaals wegen: van Cameryck in een rede platen met heren Dirck van den Berge, bastard tot Holland, daar tot Constans twaalf zenten heer Dire van den Berge met recht af gehonnen sine, alsof dat her Dirck van den Berge aan den proeven tot Aldenmünster, daar zij omgegen hebben, geen recht aan bezitten en heeft, welke proeven die cardinaal heren Claes van Meerten gegeven heeft, om dat hij den cardinaal vier jaar gedient heeft, daar diezelfde heer Claes aan het kapittel van Aldenmünster zijn proeven afgeslagen heeft, als dat recht gegeven heeft. Het ingelascht stuk luidt aldus: Willem bij de genade God zegen op den Rijn, hertog in Beieren, graaf van Henegouwen, van Holland, van Zeeland en heer van Vriesland, ontbieden en bevelen met ernste onsen baliu van Schoenhouen, heren Jan van den Vliet, of uw stedehouder aldaar, dat zij zonder enig vertrek alle onsen goeden lagen en onderzetten binnen onze stad van Schoenhouen en anders in uw bedrijf gezet, van onze wegen gebiedt en beveelt, dat niemand hem onderwijze te overnemen, te gebruiken of te doen gebruiken als zulk goed, als Jan van Werdenberg liggend heeft om met onze stad van Schoenhouen, overmits zulk gebrek willen als wij daar aan hebben, en waar wel iemand die hem daar en boven bewonnet enige der goederen voorgedaan te gebruiken, dat zouden wij aan die houden en verhalen zonder verdrag. In ordening des briefs en onszelf te zingen hier op gedrukt. Gegeven in de Haag op de twaalfde dag in Augustus het jaar ons Heren duizend vierhonderd en vijftien. Dit zijn eindelijk de gebreken onser lieven genedige heren van Gulich en van Gelre en zijn onderaten op den bisschop en den gesticht van Utrecht. In de eerste bekroning zag onser genedige heer dat de bisschop van Utrecht in de zegen van de soenen tusschen hem en Holland afgeschaft heeft, den van Amersfort te geven. Ons genedigheidsheer heeft daarna het geloot gericht. Item en als de steden van Deventer, Campen en Swolle langzamer van jaren herstelde van onze genedige heren tolle gevallen zij onverwacht, zo sint onze genedige heren dat men hem volledige uitreiking doet van die die bij aanvang der tijde ontsierd hebben en hem dat recht te richten als zij dat geboren, toen weer dan dat zij beëindigden met brieven, dat dat niet zijn en zoude. Item, de hertog van Willem, dem God genade, hebben die van Deventer aangevallen en zijn hand geslagen aan eenen werf, genaamd Bruchterwerd, gelegen tegen Sellenoord, die hertog Willem zijn hield en die Willem van Baar als zijn amtmann in die tijd besloeg met ossen en anders, des hem niet was. Noch dergelijks een werf, die hoger inwaarts ligt, die geland is in een andere graafschap van Zutphen en aan een andere buurschap tot Eepjes, des zich die van Deventer ook onderwonden hebben en nog onderwonden zijn. En onze genade dat men hem die ongerechte hand afdoe, en zijn genade ook recht dat hem daarvan sinds der tijds ontboert is. Item hebben eindelijk de burgeren en gemeente van Deventer uit de zelfde stad en weer daar in een man, geheiligd Coenrat die Hoefs, die onze genegenheid heer en de staat van Zutphen broedtschaftelijk werden was, uit de stad van Zutphen en van een kerkhof met geweld, gewapende hand en geladen armborst heel en uit de stad geleid, daar aan onze genegenheid heer aan zijn herlichkeit en de staat aan hooren recht zeer verkort hebben, en gesind dat gericht. Item is een schip met gersten van hundert maal daaromheen van Arnhem ontzien geweest, daar die genen, die dat toebehoorden, na het volgende en betreden dat in land onze genegenheid heer en vynge zijn schip aan, daar zijn gekomen onderschoten des bisschops van Utrecht, met namen des marschalks en knecht Bernts Vyten Engelen, op aarde en stroom onze genegenheid heer, en hebben dat schip met gersten met geweld en hoon ons genegenheid heer onderschoten van Gelre genomen en gewaltig ontdrongen, die gerst gesint onze genegenheid heer den zijn weergegeven en hem de geweld en hoon recht, also als dat gebord. Item op diezelfde tijt vynge Berent vroeg een knecht, genaamd Vdeken van Baluren, die onderscheiden is onze genegenheid heer, den hij laatavond gevangen hield en talloren tijden als hij dertig dagen achter elkaar verkregen zoude, zo moest hij geven, of hij, als lang als hij meer van te geven en had. Item hebben Peter Lauwer en zijne neuen gebroed en losgelaten op die stat en dat gesticht van Viricht, als men zien kan in een kopie van zijn brief, hier na te lezen: "Wij Eduard van Gelre, koning en kennis van alle mensen, dat wij Sander Lauwer, Bauken Lauwer en onze broeders en vrienden ontheven hebben en ontheven mits dat deze brief, als dat zij alle der soort leven en goed zijn, die van bisdommen van Viricht zijn, houden, bezitten en bemoeien mogen, en op dat bisdompen en houden, alsof lange en zolang dat hoen hoer vader gebeterd werd, die hoen afgeslagen is in den bisdommen van des bisschoppen landen. En zodanig dat zij met hoeren vrienden daar toe doen, des gesta wij hoer, en onbieden alle onze ambten in ons land, die nu zijn en naamloos zijn, dat zij hoer daar toe behulpzaam zijn, en kunnen die helpen houden, zo waar dat zij zich besittaam of geërgerd kunnen, en dat zij hoer daar een eng hinder aan doen, zonder argelist. En om dat wij willen dat hoer dit geschie, zo hebben wij tot een edict desens brief doneveld met ons zegel. Gegeven in jaar onser Heren 1542 des ...nsdagen na Agnes de Vrijerie." Item dit is dat gebrek, dat Jan van Laetmonde heeft aan den sticht van Viricht. In den eerste heeft her Rutger van Laetmonde gegolden weer heren Ernst van Wluen tot Wageningen in een speciaal brief aan hand Jans van Welle, tachtigentwintig punt oud groet voor elke punt gerekend, daar her Rutger voor heeft gegeven vier goede morgen land, gelegen in Wageninger broek, en daar bij heeft hij te schaden gehad in totalt drie schilden. Item bij het tegencomen van hertog Willem, tijdens dat grote oorlogjaar, was dat grote oorlogstekort. Die van Rijsenburg en namen heer Rutger van Laarmonde twee plagen meegedragen, en dat zijn land volledig leeg bleef liggen, daar zijn heer Rutger en zijn eigen aangestoot hebben vijfhonderd alda schilden. Item heeft heer Derich van der Kamp, proosten van Swartenwater, opgebracht van Godart en Jans wegen van Laarmonde, van Jan van der Kamp, hoeren omen tot Swolle, dat hij hoeren bezet had in een rechten testament, daarbij te schade bij te hebben also veel als al die schilden. Item dit is zulk een gebrek als die staat van ... heeft op die van Diëpenheim. In het jaar dat zij Jan Bovijn en Hillebrand Bovijn boeten onhoorlijke hebben, die een overgang gedaan heeft van de een rechter markt in de andere, dat zij die geschut hebben voor een gouden en drie gouden in der masschap, en daar na komen Arnt, Bernt en Jan Stieken, gebruederen, Godart Pekel dam, Derich van Ramele en Egbert van Hasselt, en hebben Jan en Hillebrande hoeren hebben anderzijds afgeschut, die zij hoeren weer af gebaart hebben en moeten geven moesten 20 R. gulden, en hebben diezelfde hebben geschoten, die bellen van den hals, die met klauwtjes daar aan geslapt waren, en hebben die nog houden des daags behouden, heren en te denken begerden Jan en Hillebrand, dat zij hooren wilden zeggen wat die hebben gebroken met recht, des en konden Jan en Hillebrand niet wijzer geworden van den amptman van Diëpenheim of van de erfgenamen, zij en wilden die vorg. hebben gehouden, of men moest hem die 20 R. gulden geven. Item is Herman Hoevel gekomen en heeft geclaimd, dat hoeren zij hebben in derzelfde markt afgeschut geweest, daarvoor gelden moesten naar Diëpenheim in der masschap voor 5 gouden. Einde j gul. des amtmans knecht. Item hebben zij hoen een vercken afgestegen in der selver marcke, dat vijf gulden waard was, ende hebben dat gegeten Item hebben zij afgeschat Herman Draele en Herman Pelser onze burgeren twee gulden, daarna dat hoorn perde overliep in die markt. Item hebben zij Derich ter Linden onze burger afgeschat van tien koeken twaalf koppen. Item heeft geclaagd Gherit then Nyenhoue, dat hoen zijn haan afgeschoten werd aan de voorst. marcke en was tot Dieren gedreven en sloeg hen een os en een koe, af, die waarden waren negentien gulden, en dwongen de voorst. Gerit daar toe dat hij dat niet zeggen of klagen en zoude, werd schaak dat hij dat gezegd of geklaagd, zoude hij dat voorst. Goed weer in brengen en komt zelf mee, wanneer zij hoen moedden. Item hebben zij geschoten Henrich Stockem haan, daar hij zeven gulden voor gelden moest eer hij zijn weer terugkrijgen konde. Item heeft geclaagd Bernt Ageldinck dat ... van Arkenseyne af geslagen heeft vijf vercken, die achttien gulden waard waren, die uit de Verwoelders markt overgingen in zijn markt. Item hebben die van Holten de zelfde Bernte afgeschoten een os, die op den schiedsgek van de twee markten, daarom zijn zij hoen afgeschat hebben twintig koppen en daar na een zij hoen zijn beloningen van zijn haan, daar hij voor gelden moest vijftien koppen, eer hij zijn weer terugkrijgen konde. Item Wouter Hack,richter op Ryeneeuwer, zegt dat Steuen van Zulen,richter tot Ryenen, met een deel zijn burgers heeft gevangen op Sint Cunerus avond om dacht in: mijns heren stromen een man, die mijnheer heren ondersaten was, en heeft voor hangedaal gehangen. Item die marschal des bisschoppen ende die vander mit meer Juden hebben gaven aan de Lantman, binnen mijnheer Paleis en heeft den zelfde Landen afgeschreven, xxiij nobleman. Item zijn onze heeren gecommandeerd bezet in het sticht, als Jacob Jansz, Rouver Pelgrims en twee zonen en IJven van Boveren. Item die Stichtsche zijn gekomen tot Oemeren ende hebben daar gebracht Gelis Janse, wijf, haar huis en alles wat daar in was. Item was 's-Arnhen een schip vol zout gestolen, dat die marschal des bisschoppen aan de rechteroever van de Rijn genomen heeft. Item hebben Jan van Steenbergen en zijn broeder ongebroken aan de bisschop en het sticht van Utrecht, als men verneemt in de kopie van het briefje. Dit is de klacht, die Johan van Heteren en zijn broeder hebben op het sticht van Utrecht, daar een hertog van Gelre samen met heer Jacob van Heteren dat hij zijn hulpert werd wilde op een bisschop van Utrecht, want hij had niet veel gedaan op die tijd om deswegen want hij zijn man was, daar een hertog van Gelre een weer om vergelden, dat hij een jaar op zijn leen had gezeten, dat hij nog geen brood noch zonen en vrouwen, hij en zijn heer Jacob van Heteren weer gezeten op zijn leen en op zijn zoon, dat niet geschiedt en is, daar zij weer om bleven zijn as om Werdensteyn met alles zijn toebehoort, des zijn nog zegel en briefjes hebben, des zijn niet meer en begeren dan bij mijnheer genade, dat een zucht dat recht waar, want zij zouden dat gehandeld hadden en zij niet anders en begerden, om dat dat niet geschiedt en is, daar hebben zij veel schade bij x dusenden schilpen. Dit is kroet die Willem van Echtelt Jans knecht van Hetten bij binnen die tijd, doe men dat huya te Ravenswaay op-slech, tot die tijd doe namen zij oen twee morgen, die wal om goud, waert waren. Synt Jacob Vander Horst, Jan Van Spiegel, Isebrand Van Der Aa en Gerit Van Damaseh en anderen, die uit Utrecht verdreven zijn, burgers en onderzetten geworden zijn, ons genegen naar Arnhem, is den zelfde hun huizen, hebben, erne en goed binnen en buiten Utrecht, in den sticht gelegen onbreekbaar gemaakt, zodat zij zijn der tijd daar van as niet gekregen en hebben, dat alles geschied is en geschieu met opzet, raad en verhunker der staat van Utrecht. En willen des niet zijn en zouden naar bewijzing desselben verbanden, zo gesint ons genadige heren van zijn re burgeren en onderzetten wegen, dat hem gericht werd, wat hem tot tijd ontboort is, en dat men hem voortaan des hoorst rustig gebruiken laat. Item klaagt Albert Zijbrandss. hoe hij op een tijd tot Cothen kwam met Herman Achterop, dan werden Herman Vurst. en Gerhard Porsch echelonachtig, dan sneed Albert Gerit Vurst. toe, wat hij Herman deed dat zoude hem mee omkeren, en dan sloeg Albert Gerit met een bijl dat niet en bloedde, en daar na heeft Gerit over Albert geklaagt tot Zwolle, dat hij hoen gemoerd zoude hebben, des kwam Gerit daar na tot Hattem, dan bezette hoen Albert en Herman Vurst., doch werden zij aldaar gescheiden bij schepenen en schouten, zodat Gerit Vurst. den andere twee als Albert en Herman kwit scholden en ook kwit zoude houden van den broekken, die zij tot Cothen gedaan zouden hebben, als bij een pen van tien olden schillingen. Boven dat gescheurd, heeft diezelfde Gerit over deze twee geklaagt den drost van Arkensteijn, zodat Albert Vurst. vredeloos des lands gelegd is, daarvan heeft hij hoen kwit te schelden; ook kwam Albert Vurst. reijend van Wijhe, aldaar hoen die burgers van Oldeneele vingen, dat bij alledelige beter, gericht en gesint en ons genadige heren ook, zodat hoen beiden des nooit is en zich dat gehurt. Item Jan en Pieter Lambertss., broers, hebben Wouter Munter bezet tot Bunschoten, en Wouter was oorwijkelijk hem geld of recht te doen, hadden zij yet op hem te zeggen gehad, daar en boven ving hij hem Jan Vurst. en bracht hem in den stok op Jacob Peterss. huis, die dan marsenaar was en schatten hem af twintig gulden, elke guldendertwee Stuissen gulden gerekend. Item koort Goissen Merselis, dat hem die bisschop van Utrecht schuldig is van geleende geld, hundert gulden, en hecht die betaling en hem zijn schaden, die hij om onbetaalde wil des gelds geleden heeft, gericht, die hi acht op 40 gulden. Desgelijk Willem van Dorselaar oordeelt. Item die van Rijnen hebben genomen Roelken Melis, twee perzen en hebben hem daar aan geschonden 1 gulden, dat buiten recht geschied is, daarom hi dat gericht gesint. Gebrek aan die staat van Utrecht. Item klaagt Gijsbert van der Hoeven, burger van Arnhem, dat hem die van Utrecht afgevangen hebben vijf knechten, en hebben den hoer hebben en harnasch genomen, elk dat zijn op 20 gulden getaxeerd, beloot op 30 en 70 gulden, en diezelfde zeven hebben sie in verdeel jaarssen gevangen gehouden en elk knecht heeft daarom uitgegeven en verweerdt aan kost, stokgeld en andere zaken 60 gulden, tot bescheidelijk bewijsting, beloot op 75 gulden, en die met den 30 en 70 gulden voorzien. Moest Gijsbert zijn knechten verrichten. En want hem dit van de van Utrecht zonder rede en recht verweerdijst is, en hij nog zijn knechten op de van Utrecht eerde nog schade niet en waaren, so gesint hij hem dat geld weer te geven, en onser genadige heer heet hij oordeel die gewalt en het recht. Item hebben die van Utrecht enen mijns heren onderzeeërs, gehaten Jan Krudener, van Gelre, genomen en onthouden een schip met salz boven aan geleide. Item hebben die van Utrecht aan ved en onontsachtheid Gijsbert den Kock van Weerdenborg genomen vijf koeien, en die voor gedreven op Palenborg, dat Utrecht toebehoort. Item hebben zij denzelfde Gijsbert afgebrand bij nacht enen berg weids, enen berg haueren, een bouwhuis en een schuur met al dat daar in was. Item nog hebben zij Gijsbert genomen, vier koeien en een vet rund, en dat hebben zij te Schalkwijk toe gedreven, en voort hebben zij Gijsbertz er uit leeg gehouden liggen vijf jaar, dat dat niemand bouwen en durst, deze zaken begeert Gijsbert gericht, want hem daar aan geschaad is meer dan twee duizend schelden. Item Derich Seappert, burger van Arnhem, heeft een huis aan de andere kant van Vtrecht staan aan den Regenboog, dat hoon Claes Cesar ontweldigd en onbruikbaar gemaakt heeft, want die voorz. Derich zelf binnen de stad van Vtrecht niet komen en mocht, en dit geschieden bij willen en toedoen des recht van Vtrecht. Item heeft ook Derich voorz. een huis in den Sadelstraat tot Vtrecht, geheten de Schilderij, en dat die burger van Vtrecht te midde van de dag nedergebracht, hierbij heeft Derich voorz. een grote schade geleden, die het gericht gesint en acht op de dag. Dit is dat Sander Ingen Nuwelant tot de stad van Utrecht te zeggen en te spreken heeft, en is als zodanig dat de stad knecht uurs. hebben denzelfde Sander met zijn knechten en gesellen onontsegeert en onverwacht gedrongen tot IJsselstein in die stad, daar Sander uurs. met zijn knechten en gesellen gevangen zijn, en Sander nog zijn gesellen en hadden de stad noch den sticht niet gescheeld of misdaan, en daar na heeft de stad uurs. gewaagd aan den hertog van Holland, dat zij den voorheen Sander met zijn knechten en gesellen in hooge macht gekregen hebben, en hebben die knechten onthoeld, daar Sander drie knecht mee had, als Euerhart van Kedinchem, Willem Thuer en Frank Arnts., en hebben Sander uurs. gebracht om zijn leven en om zijn goed, en hebben Sander gescheiden jij nobelen, die hoen afschattend zijn, behalve den schaden, den zij hoen aan zijn knechten gedaan hebben, de hi om gelden hadden laten doden, hadden in zijn macht gestaan, en behalven des schadens en onkosten, die hi daar geleden heeft voordat hij dat geld verloren konde, en Sander gesint des rechtvaardig, alsof hoen dat nooit is. 