Geschiedenis van het buddhisme in Indië
+ Afbeeldingen en beschrijvingen ervan te vinden in J. Fergusson, History of Architecture (ed. 1876), p. 122—159. Vgl. Hunters Imperial Gazetteer of India I, S= DE SANGHA. 45 wanden zijn aan drie zijden in de rots uitgehold tot cellen voor de monniken. De eenvoudigste vorm van klooster is een veranda uitgehouwen aan den kant van den afgrond, met cellen die van achteren toegang hebben tot de rots. Slechts enkele van de grotten schijnen geheel voltooid, doch bijna alle blijken beschilderd te zijn geweest aan de wanden, zolderingen en zuilen, van binnen en buiten. Zelfs de beeldhouwwerken zijn gekleurd geweest. Verscheidene inscripties, in ’t Prâkrit en Sanskrit, vereeuwigen de namen der vrome stichters. ! Zoo niet de meest gewone, dan toch de minst dubbelzinnige uitdruk- king voor klooster, is Sanghârâma, d.i. Sangha-hof. ? Ook Vihâra was een zeer gebruikelijke term, maar als men de legende en de halfmythologische tijden buiten rekening laat, zal men Vihâra vaker in den zin van pagode of tempel dan in die van klooster gebezigd vinden, niet enkel in ’t Noorden, maar ook in ’t Zuiden. Regelmatig wordt een Vihâra onderscheiden van een klooster door Hiuen Tsang. Zoo zegt hij ergens 7 dat »Koning Giläditya naast het klooster van Nâlanda een honderdvoet hoge Vihâra van koper had laten bouwen, welks pracht heende en ver vermaard was.” Evenzo is het op Ceilon; ook daar verstaat men onder Vihâra gewoonlijk de pagode met de beelden. * De Ceilonese Vihâra’s zijn meestal gebouwen met gepleisterde muren en pannendaken, zelfs waar de woningen voor de geestelijken onaanzienlijk en van tijdelijken aard zijn. Aan den ingang ziet men gemeenlijk gebeeldhouwde figuren welke de hoeders van den tempel moeten voorstellen. Om het heiligdom is gewoonlijk een enge ruimte, met beelden en schilderwerk, doch niet zelden heerscht er een geheimzinnig donker, wel geschikt om den geloovige die plotseling uit het daglicht binnen treedt met ontzag te vervullen; en zoo hij ’s nachts van buiten komt, moet het geflikker der 3 In het Chinese verwerkt tot Seng-kia-lan. Voy. des Pép. B. 221. Hardy E. M. 129; vgl. 200, waarvan de volgende beschrijving ontleend is. DE SANGHA lampen denzelfden indruk te weeg brengen. Tegenover de hoofdingang is er een andere, door een scherm afgesloten; zodra het scherm weggetrokken wordt, aanschouwt men een Buddhabeeld, dat bijna het geheele vertrek inneemt, met een altaar er voor, waarop bloemen zijn nedergelegd. De muren zijn bedekt met afbeeldingen, meestal een of andere gebeurtenis voorstellend uit het leven van een Buddha of uit een zijner vroegere existenties als Bodhisattva. De Vihara's zijn vaak op rotsen of andere romantische plekken gebouwd. De hof er omheen is beplant met boomsoorten waarvan de bloemen als offeranden plegen te worden gebruikt. Eenige der voornaamste Vihara’s (op Ceylon) zijn grotten, ten dele door de natuur gewrocht, ten dele door mensenhanden verder uitgewerkt. Daar Vihara zowel in de betekenis van tempel als in die van een klooster gebezigd wordt, is het dikwijks moeilijk uit te maken in welken zin het woord bedoeld is; altijd evenwel schijnt het iets voornaams te zijn. Gewoonlijk zullen zulke Vihara’s en eigenlijke kloosters, Sangha-râma’s, ook wel bij elkaar behoord hebben, en in veel gevallen weten wij dit met zekerheid. Zoo was het te Nalanda; zoo ook te Sarnath bij Benares, waar bij het klooster, ten tijde van Hiuen Tsang een groot gebouw, door 1500 geestelijken bewoond, een 200 voet hoge Vihara, stond, in welks midden zich een groot Buddhabeeld van geel koper verhief. De grootere kloosters of vereenigingen van weelderige monnikenverblijven trof men in de Middeleeuwen meer op 't vaste land van Voor-Indië dan op Ceilon en in Achter-Indië aan. Het ontbreekt Ceilon, waar niet aan oude en grootsche kloosters, waarvan sommige in de 6e eeuw, toen Fa Hian het eiland bezocht, door 5000, 3000 en 2000 broeders bewoond waren, doch het aantal van zulke grote gebouwen was en is betrekkelijk gering. Tegenwoordig leven de geestelijken in kleine, maar nette woningen, die bekend zijn onder den naam van Pansal (Pali: pannasâla), eigenlijk loofhut betekenende. In Burma zijn de DE SANGHA Kloosters, klein, maar des te talrijker, want in en bij elke stad worden ze in menigte aangetroffen. Ze heeten, even als de woning van de dorpsgeestelijke, Kiaong. De Kiaong, zich kenmerkend door zijn drievoudige dak, is daarenboven licht herkenbaar aan een gekleurde en gedeeltelijk vergulde vlaggestok, voorzien van een Zwaan als zinnebeeld, en van bevallig neerhangende wimpels. Half verscholen in het groen, wenkt als het ware de vriendelijke woning den vermoeiden reiziger toe, die altogether zeker kan zijn een gul onthaal te zullen vinden. In zulk een huis des vredes zijn ook de kweekelingen gehuisvest, die, vooral in ’t natte seizoen, van de eerwaarde paters onderricht ontvangen in lezen, schrijven, een weinig rekenen en den catechismus, en gewend worden aan netheid,orde en tucht. Zoo ongeveer is de idyllische schets die ons van de Kiaongs gegeven wordt, een schets die ons onwillekeurig doet denken aan de Indische kluizenarijen, Agamas of Acramamandala’s, soms enkele kluizen, soms gehuchten in een of ander boschrijk oord gevestigd, waar oudere Aryas, inzonderheid brahmanen, met of zonder hun wederhelften, kalm hun latere levensdagen sleten, zich toeleggend op vrome werken, en tal van knapen en jongelingen onderrichtende in den Weda en de wijsheid der vaderen. Gastvrijheid jegens vreemdelingen, onverschillig van welken stand, rang of kaste, was een der eerste plichten van die vreedzame kluizenaars. In tegenstelling tot de Kiaongs in Burma zijn de kloosters in Siam niet zeer talrijk, maar veel grooter. Kluizen om door een enkelen monnik bewoond te worden, kutis, worden meermalen vermeld. De afmetingen ervan zijn in het Pratimoksha voorgeschreven, 12 span Sugatamala in lengte, 7 in breedte. Zelfs als de span hier de gewone waarde heeft van 12 duim, een voet, is de kuti ruim genoeg voor één persoon. Van de 'huisloosheid' De hansa, de aan Brahma gewijde vogel en 't zinnebeeld van de Zon. Dikwijls kan men het woord gevoegelijk met Phoenix vertalen. Een commentaar op het Pr. stelt een span Sugata-maat = 4 voet, 6 duim (Engelsch); De Sangha, eens ascet, hetzij hij in zó'n kluis of in een klooster woont, blijft er niets meer over dan de klank. Het gebouw voor de kapittelvergaderingen heet in 't Pali gewoonlijk Uposathaagâra, d. i. huis der Sabbathviering. Men zou het ook met 'kerk' kunnen vertalen, evenals Prasada, dat wij reeds hebben aange- troffen: als den naam van een gebouw waarin de Uposatha gevierd wordt. Behalve de Vihara of tempel, de woningen en cellen der monniken en het Uposatha-huis behoort tot het gebied van een klooster de Vihara of Dagobs, waarvan te gelegener plaats meer zal gezegd worden; voorts tuinen, vijvers, vlaggestokken, heilige Bodhi-boomen, vaak ook klokken. Omtrent de vormen van kersen, ieder met zijn eigen Uposatha-huis en andere heilige gebouwen, bevatten de canonieke boeken opgaven die in meer dan één opzicht belangrijk zijn. Gelijk schier alle instellingen en verordeningen der Kerk, zijn de afbakening van vaste kersen en het gemeenschappelijk vieren van de Uposatha-dagen middellijk te danken aan de Zessen. Deze onverbeterlijke, averechtsche geestelijken kondigden toen ter tijd, het Prâtimoksha-formulier ieder voor hun eigen gemeenteschaar af. Toen men van dit feit aan de Meester kennis gaf, verbood deze zulks te doen, doch vergunde de monniken de volle gemeente aan de Uposatha-plechtigheid deel te nemen. Maar wat had men onder een volle gemeente te verstaan, één enkel woonoord of het land? De geestelijken vroegen hieromtrent bescheid bij de Meester, die antwoordde dat een volle gemeente zich niet verder uitstrekte dan over één woonoord. Nu verwijlde in die dagen bij Bä: grha de hoogwaarde Kappina, de Groote. Bij dezen rees een gevoelend dagelijks verbond dat uitkwam tot 6 voet (zie Dickson Journ. Roy. As. Soc. VI 126). Dit is belachelijk, daar een gebouw van zulke afmetingen geen kuti, dat eigenlijk betekent, heeten kan. Bij de Singhaleezen: Poëga. Pali: (een en dhatusgabbha, Skr. dhatusgabha, eigenlijk sneeuwberg. Singhalazen: dagoba, waarvan Dagob een verbastering is. Mahâ-V. 2, 5—9. Vgl. Dîpawansa 14, 22 veg. In de Noordelijke bronnen ook Kapphina, Kashphina genoemd. DE SANGHA. 49 van werkelijkheid op, of hij wel ten Uposatha zou opgaan en aan de plechtige handeling van den Sangha deel nemen. De Heer, die de geheimste gedachten van Kappina doorgrondde, verliet flink den Gierentop! en verscheen in een punt des tijds voor het aangezicht van den wijze. De Heer zette zich neder op den hem aangeboden zetel, ontving de eerbiedige begroeting van den hoogwaardige en sprak aldus: "Is er niet een gevoel van weifeling bij u opgerezen, Kappina, of gij wel ten Uposatha zoudt opgaan en aan de plechtige handeling van den Sangha deelnemen?" Op het bevestigende antwoord, ging hij voort: "Indien gij lieden, brahmanen, den Sabbath niet in ere houdt, wie zal het dan doen? Ga, brahmaan, op de Uposatha-avond; laat het vooral niet ona". Kappina beloofde het te zullen doen, waarop de Heer hem met een stichtelijke preek verkwikte en versterkte, om daarna even snel als hij gekomen was weer te verdwijnen en op den Gierentop te verschijnen. Toen rees bij de monniken deze gedachte op: "de Heer heeft verordend dat een volle gemeente zich uitstrekt over één woonoord, maar hoever strekt zich nu een woonoord uit?" De Heer, door hen om inlichting gevraagd, verklaarde: "Ik vergun u, monniken, onderling de grenzen van een gebied (of kerspel, markt, dorp) te bepalen, en wel op deze wijze: eerst moet men door vaste tekens de grenzen aanwijzen, door bergen, steenen, bossen, boomen, wegen, mierenhoop, rivieren of plassen. Nadat de grenzen bepaald zijn, moet een monnik die de noodzakelijke geschiktheid en bekwaamheid bezit het woord richten tot de vergaderde geestelijken en het voorstel doen, dat de vergadering goedvindt binnen de bepaalde grenzen een kerspel te stichten, bestemd als plaats ter samenwoning en ter Uposatha. "Hun Câkya-muni is de Muni te denken, waarvan Manu 8, 91 spreekt. Een duidelijker erkenning, dan deze, van den geestelijken voorrang aan de brahmanen toegekend door den Buddha kan men niet verlangen. II A" 50 DE SANGH A. sathaviering." Weldra maakten de Zessen van de gegeven vergunning een schromelijk misbruik: zij bakenden veel te grote kerspelen af, van vier, vijf, ja zes Yojana's in uitgestrektheid. De onvermijdelijke gevolgen hiervan waren, dat sommige monniken ter vergadering kwamen wanneer men reeds bezig was met het reglement voor te dragen, andere wanneer de voordracht reeds afgeloopen was. Toen hierover klachten bij den Heer werden ingebracht, bepaalde hij dat een kerspel de uitgestrektheid van niet meer dan drie Yojana's hebben mocht. De Zessen rustten nog niet; zij stichtten een kerspel welks grenzen zich tot over een rivier uitstrekten. De gevolgen bleven niet uit: het gebeurde dat monniken die ten Uposatha opgingen, of zelf of anders hun bedelpotten en gewaden door de rivier werden meegespoeld. De Meester, na de klachten die daarover rezen gehoord te hebben, verbood nu uitdrukkelijk dat men een kerspel zou aanleggen welks grenzen zich tot over een rivier uitstrekten, met dien verstande evenwel, dat zulks wel geoorloofd was bij aldelen een vaste veerschuit of een vaste brug was. Nu deed zich een ander geval voor: de monniken droegen het Prâtimoksha voor in hun cellen of zonder voorafgaande algemene kennisgeving, zodat de vreemde monniken niet wisten waar de dienst gehouden werd. Er werd geklaagd, en de Buddha verbond zulk een praktijk: hij verordende dat de vereniging van geestelijken een bepaald gebouw, hetzij een vihara, of een adhyatm yoga, of een prasada, of een steenen huis, of een crypte tot Uposatha-huis zou bestemmen, na een daartoe strekkend voorstel door een der broeders die de noodzakelijke geschiktheid had om als redenaar op te treden, en na daarop volgende goedkeuring door het kapittel. Toen gebeurde het dat in een zeker woningebied twee Uposatha-huizen gevestigd werden, met dit gevolg dat de geestelijken zoowel in 'één als in 't andere gebouw vergaderden. Zodra de Buddha hiervan kennis kreeg, verbood hij dat er in één woningebied twee Uposatha-huizen zouden zijn, en verordende hij, dat in zodanig geval één buiten gebruik moest gesteld worden, na een daartoe strekkend voorstel door een geschikten broeder en daarop volgende toestemming door het kapittel. Er deed zich weer een ander geval voor: in een zeker woningebied had men een te klein lokaal tot Uposatha-huis gekozen. Als nu een zeer talrijke schare van geestelijken opgekomen was, moesten eenige honderd op ongewijde grond zitten bij het hooren naar de voordracht van 't Prâtimoksha. Onder zulke omstandigheden meende men te mogen twijfelen of die wel gezegd konden worden den Uposatha te hebben gevierd. Van dit geval onderricht, verklaarde de Meester dat het onverschillig was waar iemand zat, mits hij de voordracht van het formulier goed van zijn plaats hoorden kunnen: intussen gaf hij vergunning dat het kapittel een voorhof bij het Uposatha-huis liet maken, zoo groot als het goedvond, na daartoe strekkend voorstel in behoorlijken vorm door een bekwaam monnik te doen en daarop de vergadering goed te keuren. Ter aanvulling der gegevens in de gewijde oorkonden aangaande de stichting van kerspelen leveren de Ceilonische kronieken enkele bijdragen, die geenszins te versmaden zijn, al moeten ze met voorzichtigheid gebruikt worden. Nadat Koning Devânâmpriya Tishya, onder wien het Buddhismus op het eiland werd ingevoerd, aan Mahendra, de apostel van Ceilon, en de hem vergezellende geestelijken, het klooster Tishyârâma geschonken had, en vraagde of de leer van Buddha daardoor gevestigd was, antwoordde de hoogwaardige Mahendra: "Nog niet; ten behoeve van de Sabbathviering en andere kerkelijke plechtigheden moeten nog de grenzen van een kerspel vastgesteld worden, volgens het gebod des Heeren; dan eerst zal de religie gevestigd zijn; dan eerst zal de Vihâra vast staan, het klooster welgevestigd wezen." Toen verklaarde de vorst den apostel zooveel grond te willen afstaan, en smeekte zelfs dat zijn volk, hetwelk met hem het geloof had aangenomen, binnen zulk een gebied zou mogen wonen; de geestelijkheid behoefde maar tot de stichting van een kerspel te besluiten. Z. Hoogwaardigheid liet het aan Z. Majesteit over, de grenzen te bepalen. Zoo geschiedde. Vroeg in den ochtend begaf zich de koning, prachtig uitgedost en in zijn karos gezeten, begeleid door zijn ministers en vrouwen, door troepenafdeelingen te voet, te paard, op Wielde Sangha. voorin tu anten, en omstuwd van een talrijk gevolg, naar het klooster aan de Hoogwaranden Mahendra en de andere geestelijken af te halen. In Lut zemelschap trok hij daarop naar den oever der rivier. Hier legde hij zijn hand aan een gouden ploeg, waarvoor de twee feestelijk opgetuigde vijanten Mahâpadma en Kufijara gespannen waren, en den oever als uitgangspunt nemende, begon hij te ploegen. Het was een prachtig schouwspel, den machtigen heerscher, vergezeld van de monniken en zijn legerstoet, de diepe voren te zien trekken door den vruchtbaren bodem. Bont geschilderde vazen en veelkleurige vaandels, geel sandelpoeder, gouden en zilveren stokken, flikkerende spiegeltjes, mandjes met groen en bloemen, eerebogen met wimpels, het strekte alles om de processie op te luisteren, terwijl de tonen der muziek, afgewisseld met de jubelkreten en lofliederen van een krielende volksmenigte, den indruk der plechtigheid verhoogden. Onder dit alles ploegde de koning voort, totdat hij, om de stad heentrekkende, wederom het punt aan de rivier bereikte, vanwaar hij was uitgegaan. Toen beefde de aarde; het was een wonder, welks betekenis de samengevloeide menigte niet miskennen kon, en verheugd riep men dan ook elkander toe: »Er zal een klooster in het kerspel zijn!« Nadat de grenzen aldus waren aangewezen, verzocht de koning den hoog gewaardeerde Mahendra ze te bevestigen en het gebied te wijden, binnen hetwelk de Viëra zou opgericht worden. Aan zijn vorstenwensche werd voldaan. Op een bepaalden dag werd een algemene vergadering van alle de geestelijken gehouden, waarin Mahendra het gebied wijdde, het kerspel waar men gezamenlijk zou wonen bevestigde. Het is niet duidelijk waarom de koning zelf op zulk een plechtige wijze een gebied afbakende dat reeds zo lang te voren als burgerlijke gemeente bepaalde grenzen moet gehad hebben. Misschien moet men het zo be- grijpen, dat hij zekere grenzen aanwees binnen welke de monniken ver- lof kregen te wonen, heiligdommen enz. op te richten, en voor het volk Er was reeds een klooster, de Tishyârama, was er verteld. In een volgend hoofdstuk, 19, 20, wordt de stichting van de Tishyârama aan een anderen Tishya, die meer dan 100 jaar later leefde, toegeschreven. Fa Hian beschrijft een schenking in Travels 161. DE SANGHA. 53 te preeken, en dat het zoo aangewezen gebied eenvoudig de stad of het dorp met de daarbij behorende gronden was. Door een kerkelijke handeling wordt zulk een terrein gewijd tot een veld voor de werkzaamheid der broederschap, tot een kerspel. In alle gevallen is het duidelijk genoeg dat de vestiging van landgemeenten of marken tot voorbeeld gestrekt heeft voor de stichting van kerspelen. Reeds het woord Sîmâ is voldoende om ons hiervan te overtuigen. De vergunning door een machthebber aan de geestelijkheid verleend om ergens een kerspel te vestigen sluit niet in zich dat haar tevens bouw- , gronden worden afgestaan. Deze, alsmede de daarop gestichte gebouwen, werden geschonken door de eigenaars, in veel gevallen de vorsten zelf; ? in andere bijzondere personen, die in de voetsporen wenschten te treden van Anâthapindika en Vichakha. Onder de vrome gever kwamen zelfs monniken en nonnen voor. Hoe het mogelijk is dat lieden, die geen eigendom bezitten mogen, behalve de acht benoodigdheden en enige andere onbeduidende voorwerpen, kloosters, tempels, kerken enz. laten bouwen, is een raadsel dat wij niet weten op te lossen. Men kan niet beweren dat eerst later, in tijden van verbastering, het bezit van aardse schatten met de geloven van een ascet bestaanbaar werden geacht, want de bedoelde gevallen van mildheid komen in de heilige schrift voor. Door te veronderstellen dat een rijke persoon niet vóór, maar onmiddellijk na de wijding tot monnik of non afstand doet van zijn of haar goed ten behoeve van een klooster enz., kan men de moeilijkheid ontwijken, maar niet uit den weg ruimen. Op het terrein der Ceilonsche Wihâra’s, staat meestal een kleine hei- edensche tempel. De daaraan verbondene priesters of kosters, Kapuwa's genaamd, onderscheiden zich in hun kleeding niet van de gewone bevol- 2 Sím is de mark, de dorps- of gemeentegrond; het woord is uit het Sanskrit over- gegaan in °t Oudjavaansch en Balineesch, in dezelfde beteekenis. l a In hoofdzaak waar is hetgeen Fa Hian zegt: #Sedert Buddha’s Nirwåâņa hebben de vorsten en edelen Wihâra’s voor de geestelijkheid opgericht, en haar begiftigd met landerijen , oa zuen . huizen, arbeiders en ossen om het land te bebouwen.” Travels of Fah Hian 55. 3 Mahâ-W. 3, 5, 13. 54 DE SANGHA.. Koning. Men zegt dat hun aanroeping of gebed in 't Sanskriet is. Soms treft men eenen vihara en een heidensch heiligdom onder hetzelfde dak aan, zooals te Lankatilaka bij Kandy. Dat op het vaste land van Indië, waar het Hinduisme de heerschende godsdienst was, goden-tempels bij de viharas, als het ware 'in de schaduw' ervan stonden, weten wij uit een bericht van Hiuen Tsang. Niet ver re van Grawasti was er een vihara, in welks nabijheid, ten Oosten, een heidensche tempel was opgericht. 'Wanneer de opkomende zon haar licht verbreidt, bereikt de schaduw van den tempel den vihara niet, doch wanneer zij haar laatste stralen schiet bij den ondergang, bedekt de schaduw van den vihara den tempel', zegt de pelgrim. Ook van elders zijn er voorbeelden genoeg van de goede verstandhouding tusschen de verschillende gesindten bekend, bepaaldelijk van Java en Cambodja in Achter-Indië in vroeger tijd, en van Bali nog heden ten dage. Bijzondere opmerking verdient het dat een Oudjavaansche koninklijke schenkingsbrief van den jaar 782 Caka (860 na Chr.) bepalingen bevat omtrent de oprichting van een Buddha-tempel en het daaraan verbonden jaarlijksch feest, en voorts omtrent de grondstukken af te zonderen voor een heiligdom aan Siva en Durga, benevens aanwijzing van den brahmaan die de laatste heiligdommen zal inwijden. De omvang en bevolking der sangharamas is, begrijpelijkerwijze, steeds zeer ongelijk geweest. Er waren fraterhuizen die nauwelijks een tiental bewoners telden, terwijl de grotere geestelijke gestichten een paar duizend en meer huisvestten. En zoo is het nu nog. In Tibet zijn er zelfs kloosters die verscheidene duizenden monniken bergen, bij Lhassa is er zulk een inrichting, waarvan de bevolking op 46000 geschat wordt. Ten tijde toen Fa Hien Ceilon bezocht, waren er in een dier gestichten, de Abhayagiri bij Anurâdhapura 5000 geestelijken, in den Mahâ-Vihâr 1 Hardy E. M. 201. Voy. des Pèl. B. II, 204. Verslagen en Mededelingen der Kon. Akademie van Wetenschappen X, 82 (2e reeks). De Sangh A. 55 In het wijdvermaarde klooster van Nâlanda, eigenlijk uit een groep van fraterhuizen bestaande, vond Hiuen Tsang insgelijks meer dan 40000 broeders, in dat van ‘t Hertenpark bij Benares 41500, terwijl de gezamenlijke bevolking der 20 fraterhuizen te Mathurâ het getal van 3000 niet te boven ging. Tot de middelsoort behoorden de 400 kloosters bij Kanauj met een gezamenlijke bevolking van 10000. De betrouwbaarste berichten omtrent den staat der kloosters in het begin der middeleeuwen hebben wij te danken aan de Chineesche pelgrims. In de 7e eeuw spande onder alle Sangharâma’s die van Nâlanda de kroon. De daar gevestigde broeders waren alle aanhangers van het Mahâyâna, en, geheel in overeenstemming met de richting deze school, meer klooster geleerden dan bekrompen bedelmonniken. De hele inrichting was van dien aard dat men ze een Buddhistische hogeschool zou kunnen noemen, waarvan de internen te vergelijken waren met de Fellows en Tutors der Engelse hogescholen, en de externen met de studenten. Men bestudeerde te Nalanda niet alleen de Buddhistische gewijde schrift, maar ook de heilige boeken der brahmanen, en wereldlijke wetenschappen, zoals rekenkunde, logica, geneeskunde. De Upâdhyâya of Rector Çilabhadra, een erewaardig grijsaard van onberispelijke levenswandel, was de allergeleerdste, maar er waren veel andere broeders die als geleerden te boek stonden; een tiental hunner, Hiuen Tsang medegerekend, was in staat 50 religieuse en wetenschappelijke werken te verklaren; een vijfhonderdtal kenden grondig dertig van zulke boeken, en wel duizend hadden zich vertrouwd gemaakt met twintig werken. Een honderdtal leerstoelen werden dagelijks door leraren in verschillende vakken ingenomen en met gretigheid werden hunne lessen door belangstellende studenten gevolgd. Travels of Fah Hien 151, Ip, vg. De vertaler teekent over de Mahâ-Vihâra aan, dat het gebouw "is enclosed by a wall forming a rectangle of 115 yards by 72. There is a gate and a small entrance lodge, about the middle of the wall, to which some steps lead. The angles of these steps are still in perfect preservation. A few priests are still attached to the temple, but they seem poor and their establishments altogether paltry." De Sangha. De geestelijken van Nalanda muntten niet alleen uit door geleerdheid, zij waren ook deugdzaam; onder hen heersten strenge zeden, zodat in al de 700 jaar dat het klooster bestaan had, niemand ooit de regels der discipline overtreden had. De koning gaf steeds blijken van achting en eerbied en had de opbrengst van honderd steden voor het onderhoud van de geestelijken bestemd. Geregeld brachten 200 families, in elke stad, alle dag ettelijke centenaar rijst, boter en melk. Door deze tengevolge behoefden de studenten niet meer te bedelen en verschaften zij zich zonder moeite de vier volstrekt noodzakelijke dingen: deksel, voedsel, een leger en geneesmiddelen. Aan de mildheid des konings in de eerste plaats hadden zij hunne vorderingen, de studie en hun schitterend succes te danken. In het algemeen hadden de ergens gevestigde geestelijken (âwâsska's) een onbezorgd leven. "Op onbekrompen wijze," getuigt Fa Hian, "voorzien men hen van kamers, bedden, kleeding, voedsel, drank en kleederen. Zó is het overal. Hunnerzijds houden de geestelijken zich bezig met het doen van werken der barmhartigheid, het opzeggen der heilige schrift of met vroom gepeins. Wanneer een vreemde geestelijke ten hunnen komt, gaan de seniores naar buiten om hem te ontvangen en geleiden hem naar binnen, terwijl zij voor hem zijn kleed en bedelschaal dragen. Daarop bieden zij water aan om de voeten te wassen en maken een buiten-tijds-maal voor hem gereed. Wanneer de gast een weinig uitgerust is, vragen zij hem naar zijn ancienniteit, om hem naar gelang daarvan een kamer met het noodige aan te wijzen, in alle opzichten overeenkomstig de voorschriften der Wet. De hier bedoelde voorschriften zijn die welke de Buddha aangaande de ontvangst van monniken die van elders komen gegeven heeft. Hoe de inwoners zich bij de ontvangst van gasten te gedragen hebben, en welke regels deze van hunnen kant in acht behoorden te nemen, is tot in de fijnste bijzonderheden door de Meester vastgesteld. Aan het hoofd van een geestelijk gesticht staat een abt, of beter gezegd een directeur, Upâdhyâya of Nâyaka, ook wel Mahânâyaka, d.i. hoofd-leider. Beide termen waren, en zijn ten deele nog, even gewoon op Ceilon als op 'het vaste land van Indië. De eervolle plaats die de directeur inneemt had hij òf aan het vertrouwen zijner medebroeders, òf. Zoals thanst gewoonlijk het geval is in Burma, aan de stichter van het klooster of de heer der collatie te danken. Als onderdirecteur werd, volgens Huen Tsang, een geletterd persoon genomen, die met het beheer over de aangelegenheden van het klooster belast was en daarvoor vrijgesteld van de monniksplichten. Hij schijnt overeen te komen met de Karmaparya, ook wel eenvoudig Acarya genoemd, die als woordvoerder bij de monnikwijding optreedt. Hij is de redenaar en tevens de ceremoniemeester, welke laatste een letterlijke vertaling is van Karmaparya. Eene geregelde rangorde, behalve die welke aan ouderdom en meerdere kennis verbonden is, bestond er in de Indische kloosters niet, evenmin als thans op Ceilon. Om onderdirecteur te zijn, behoorde men eene der grote afdeelingen der heilige schrift te kunnen uitleggen; iemand die in twee afdeelingen ervaren was, kreeg de bezoldiging van een superieur; kennis van drie, vier, vijf, zes afdeelingen gaf aanspraak achtereenvolgens. De aankomeling, aldus Hwen Tsang, moet zijn voeten met water wassen, en wel zoo dat hij met de ene hand het water uitgiet en met de andere de voeten wast; hij moet de sandalen of schoenen poetsen; hij moet vragen of de kamer die hij krijgen zal bezet is of niet; vragen waar hij met fatsoen gaan kan en waar niet; welke families tot de gezinden behoren; waar de bestekamer is; waar de urinoir is; waar hij drinkwater en voedsel kan krijgen; hoe laat men pleegt uit te gaan, en hoe laat thuis te komen, en andere voortreffelijke lessen, zoals men een jongen als hij uitgaan logeren meegeeft, maar waarvan het belachelijk zou zijn te beweren dat een profeet noodig was om ze te openbaren. Als onderdirecteur werd, volgens Hwen Tsang, een geletterd persoon genomen, die met het beheer over de aangelegenheden van het klooster belast was en daarvoor vrijgesteld van de monniksplichten. Hij schijnt overeen te komen met de Karmaparya, ook wel eenvoudig Acarya genoemd, die als woordvoerder bij de monnikwijding optreedt. Stan. Julien zegt dat de titel des onderdirecteurs in ’t Sanskrit Karmadūāna is (Voy. des Pèl. B. I, 143; II, 78); zal dit een woord is ons onbekend. DE SANGHA. op het houden van gewone dienstboden, bediening door ‘reinen’, het rijden op een wagen getrokken door een olifant, en eindelijk, op een talrijk gevolg. Dit alles is lijnrecht in strijd met letter en geest van de Discipline. De dienstboden, het werkvolk en verder personeel aan de godsdienstige gestichten verbonden was soms zeer talrijk. In een inscriptie te Mahantale op Ceilon worden meer dan honderd personen, aan het heiligdom verbonden, afzonderlijk vermeld, daaronder een secretaris, penningmeester, geneesheer, heelmeester, verwer, twaalf koks, twaalf dakdekkers, tien timmerlieden, zes voerlieden, twee tuiniers (die maandelijks twee honderd lotusbloemen te leveren hadden) en vierentwintig dienstboden. Het is er verre van af dat alle monniken in kloosters zouden geleefd hebben. Zelfs in het bloeiende tijdperk daarvan, voor zo ver het Voor-Indië en Ceilon betreft, waren er volgens het getuigenis van Hiuen Thsang misschien evenveel monniken buiten de kloosters levende, als er in. De alleenlevende geestelijken waren deels heremieten of kluizenaars, deels dorpsgeestelijken. VOEDSEL EN GENEESMIDDELEN. Art. 39, tit. 5 van de canonieke grondwet der zonen Câkyâ's zegt : »Indien een geestelijke, tenzij hij ziek is, voor zichzelf vraagt en nuttigt lekkernij, zooals ghee, boter, olie, honing, suiker, visch, vleesch, melk en wrongel, is het een zonde die verzoend moet worden (met biecht)». Hoe laat zich hiermee rijmen dat de Buddha, gelijk wij gezien hebben, * het verzoek van Devadatta om onthouding van dierlijk voedsel verklaart streng met brahmanen; dat is onaannemelijk, ten eerste omdat het Indisch spraakgebruik niet alleen brahmanen noemt; ten andere omdat brahmanen niet dienstbaar mogen zijn; zij dienen de koning niet eens, dan met opoffering van hun rang, laat staan eenen monnik. * Hardy E. M. 310. Deel I, 186. DE SANGHA. 59 voedsel tot wet voor de monniken te verheffen, niet inwilligt? Het gebruik van visch en vleesch wordt door de Meester veroorloofd. Wel wordt aan de vergunning zekere onbegrijpelijke voorwaarde vastgeknoopt, maar in die voorwaarde wordt van het geval van ziekte niet gerept. De oorzaak van die tegenstrijdigheid is niet moeilijk op te sporen. Ten eerste kenmerkt zich de Sangha juist daardoor, dat onder de schijn van een stelsel in de meest schoolsche vormen hij feitelijke stelselloosheid huldigt en als toppunt van wijsheid beschouwt; ten tweede geeft ons de dogmatische, schijnhistorische toelichting tot aangehaald artikel van het reglement nog een anderen sleutel in de hand. Er wordt daar verteld hoe de onvermoeide Zessen eens lekkernijen voor zich vroegen en nuttigden. Het publiek was daarover zeer verontwaardigd en kon niet begrijpen hoe de zonen van Çàkya, hoe asceten, zoiets konden doen. Toen de meer ingetogenen onder de broeders het volk hoorde klagen, vertelden zij het geval aan de Heer, die, als getrouwe echo der openbare meening, over het voorgevallene zijn hooge ontevredenheid betuigde en daarop bedoeld artikel uitvaardigde. Nu blijkt het uit allerlei tekenen dat de Indiërs in verloop van tijd hoe langer hoe meer er iets verdienstelijks in gezien hebben de betrekkelijk strenge spijs-wetten der brahmanen te volgen, zelfs indien zij tot een kaste behoorden voor welke die spijs-wetten volstrekt niet bestemd waren. Ja, zij zijn zelfs zóó ver gekomen dat zij die bepalingen niet streng genoeg vonden en de voorkeur gaven aan voorschriften uitsluitend voor heremieten of andere asceten bepaald. De brahmaan mag vrijelijk vleesch en visch nuttigen, behoudens uitdrukkelijk vastgestelde uitzonderingen; de ascet daarentegen heeft zich van vleesch en honing te onthouden. Het Prâti-moksha verbiedt insgelijks het gebruik van vleesch en honing, waaruit men mag opmaken dat ten tijde der redactie van dit reglement asceten, die aan hun fatsoen niet te kort wilden doen, als ârya's wilden beschouwd worden. Manus 6, 14; vgl. Astanga II, 9, 22, 2; een enkele uitzondering toegelaten Gautama 3, 3. DE SANGHA. Worden, zich het gebruik van genoemde spijzen moest ontzeggen; anders zouden de mensen er schande van spreken. Deze onthouding van melk schildt den zoon van Cākyā tot een strengere asceet dan de brahmaanse is. De Indiërs zelf erkennen dat het spaarzame gebruik van vlees- spijzen, of wel de algehele onthouding ervan, eerst in de IJzeren Eeuw, of zooals de Buddhisten zich zouden uitdrukken: na ’t Nirvāna des Buddha’s, in zwang is gekomen. In de oude gedichten en wetboeken komen een tal van verhalen of legenden voor van heiligen die niet slechts allerlei soort van vlees nuttigden, maar zelfs dieren velden. Het nog oudere Vedaistisch tijdvak, toen er dierenoffers tot den eeredienst behoorden, kan gevoegelijk geheel buiten rekening gelaten worden. Het is dus volstrekt geen wonder dat de Buddha zwijnevlees at, en ipso facto toonde zelf geen Buddhist te zijn: die maaltijd heeft plaats gehad vóór het Nirvāna, vóór den aanvang van ’t wereldtijdperk waarin wij thans leven, in de dagen toen de Ziener Agastya de zee opdronk, Hercules bij Admetus te gast zijnde uitermate gulzig at, Lycaon Jupiter mensen vlees voorzette, kortom in het jaar nul. Feitelijk hebben de Shakya-zonen zich ten aanzien van dierlijk voedsel geschikt naar landsgebruik, want zij zijn meêrgaand van aard. In het vrome Burma eten de monniken vleesch, al verontschuldigen zij zich met te beweren dat de zonde van ’t dooden der dieren niet hen zelf treft, maar de slachters. Dat het hun plicht is om die slachters van de zondige daad af te houden, zeggen zij er niet bij. Op Ceilon klagen de leeken er over dat de geestelijken zoo zeer gesteld zijn op vleesch en 1 Onder ascese (sama) verstaat de brahmaan: kuisch te zijn; de waarheid te spreken; driemaal daags te baden; het dragen van natte kleederen; het slapen op den grond, en vasten; — Gautama 19, 15. 2 Vooral merkwaardig is het beroep op den Ziener Agasti (de ster Canopus) in Manu 5, 223. Bigandet II, 294. Een andere theorie hoorden wij uit den mond van twee vrij ontwikkelde Burmesezen, die een tijd lang in Europa hadden doorgebracht. Op de vraag hoe de landgenooten in het algemeen over ’t gebruik van dierlijk voedsel dachten, luidde het antwoord: Wij mogen vleesch en visch wel eten, als wij maar steeds voor oogen houden hoe zondig het is zulks te doen. Er moet bijgevoegd worden dat die Burmesezen leeken waren aan en dus niet verplicht de spijswetten voor de geestelijken te volgen. DE SANGHA. " Gij kerrie, en groenten versmaden. Op Bali onderscheiden zich de Buddhisten van de Ciwaieten doordat zij allerlei spijzen gebruiken, terwijl de laatsten zich meer of min aan de Hindoesche gewoonten houden. Er is alle reden om te vermoeden dat de strenge bepalingen van het reglement van tucht ingegeven zijn door het streven om aan de scherpe concurrentie met de verfoeide en gevreesde Jaina's het hoofd te bieden, want deze zijn, gelijk men weet, dierenbewaarders tot in 't onzinnige. Mocht een van zulke lastige mededingers tot de zonen van Cakya het verwijt richten dat in de wijdzelofte des jongen monniks visch, vlees, boter enz. met den al te zachte term van weelde, van overtolligheden bestempeld werden, dan kon de bediener verwezen worden naar het voorschrift van het Pratimoksha; op dit harnas van de onberispelijke ascetendeugd moesten de giftige pijlen van alle aanranders afstuiten. Oogenschijnlijk op zichzelf, buiten enig verband hetzij met het reglement van tucht, of met de gelofte bij de wijding afgelegd, of met de beslissing in zake van Devadatta's eis, staat het verbod dat de monniken geen mensenvlees mogen eten. Dit voorschrift had althans de verdienste van verrassend nieuw te schijnen. Uit de geschiedenis, ter rechtvaardiging van het verbod verzonnen, blijkt ten duidelijkste, ook voor degene die het niet vroeger wist, dat mensenvlees volstrekt geen dagelijksche versnapering van de Indiërs was, en dat het slechts éénmaal aan één zieken monnik, zonder zijn schuld, op de meest onmogelijke manier, als geneesmiddel was ingegeven geworden. De geschiedenis is zóó treffend en eigenaardig, dat het Jammer zou zijn ze met stilzwijgen voorbij te gaan. Eens toen de Heer zich te Benares bevond leefde daar ter stede een vroom echtpaar, Suppiyo en Suppiya, eenvoudige dienaren der Kerk. De concurrentie was bijzonder fel te Vaikal, en het zal wel geen toeval zijn, dat de naam van deze stad telkens op den voorgrond komt als er sprake is van kibbelarijen onder de broeders onderling of met de ketters (niet brahmanen natuurlijk) over het bewaren van zout, het eten te ontijd, het gebruik van wrongel, en dergelijke punten van ascetische tucht. overvloedig in mildheid en goede werken. Eens dat Suppiya naar het klooster gegaan was om van cel tot cel gaande te onderzoeken of er ook zieke broeders waren en of zij hun soms met versnaperingen en geneesmiddelen dienen kon, trof het zoo, dat een der monniken een purgaat had ingenomen. Deze zei tot haar: Zuster, ik heb een purgaat ingenomen, en nu heb ik een middel noodig om de al te sterke uitwerking ervan tegen te gaan. Goed, eerwaarde heer; het zal u bezorgd worden. Na deze woorden ging de vrome dame naar huis en zond aanstonds een van haren bedienden er op uit om te zien of er ergens vlees te krijgen was. De man liep heel Benares af, maar zag geen gelegenheid om vlees te bekomen. Hij keerde dus onverrichter zaak naar huis terug en zei: Mevrouw, er is nergens vlees te krijgen; er mag van dag niet geslacht worden. Toen dacht de barmhartige Suppiya bij zichzelf: Als de zieke broeder geen middel krijgt om de al te sterke uitwerking van de purgaat tegen te gaan, zal hij nog erger worden, misschien wel sterven, en het zou toch niet mooi van mij wezen iets wat ik beloofd heb niet te laten bezorgen. Zij nam dan een kloek besluit, greep een mes, sneed een stuk vlees uit haar dij en gaf het aan haar dienstmaagd, met de woorden: Zie eens, je moet dit vlees gaan brengen naar het klooster X en aan een zieke monnik, dien je daar vinden zult, ter hand stellen; als er iemand naar mij vraagt, zeg dan dat ik ongesteld ben. Onder die woorden hield zij haar dij met haar japon bedekt, ging naar haar kamer en vlijde zich op een rustbed neder. Intiemdaals kwam Suppiya thuis en als hij zijn vrouw niet zag vroeg hij aan de meid: Waar is Suppiya? Ze is in de binnenkamer te rusten, Mijnheer, was het antwoord. Dadelijk begaf Suppiya zich naar het vertrek en zei tot zijn vrouw: Waarom ligt u te bed? Ik ben niet ... wel. — Wat scheelt u? Toen vertelde zij aan haar echtgenoot wat allemaal gebeurd was. In een der edicten van Aoka, in meer dan een redactie over, wordt bepaald op welke dagen geen visch gedood en verkocht mag worden; en op welke dagen andere dieren niet geslacht mogen worden; Cunningham Corp. Inscr. Pl. XXI. DE SANGH A. 63 het geval was. Een zalige geestverrukking maakte zich van Suppiya meester, toen hij het aandoenlijke verhaal hoorde. "Hoe zeldzaam! hoe bewonderenswaardig!", riep hij uit; "welk een onvergelijkelijk geloof toont Suppiya te bezitten, met haar eigen vleesch zoo ten offer te geven! wat is er dat zoo iemand niet ten offer zou geven?" Verheugd begaf hij zich tot den Heer, en na de groet en op eerbiedigen afstand plaats genomen te hebben, noodigde hij den Heer met de Congregatie van monniken voor den volgenden dag ten eten. De uitnoodiging werd aangenomen en Suppiya liidde, na de gewone plichtplegingen, weer huiswaarts. 's Anderdaags in den vroegen ochend liet hij de keurigste spijzen bereiden en liet daarop den Meester verwittigen dat het maal gereed stond. Toen de Tathagata, ten huize van Suppiya gekomen, met zijn volgelingen plaats genomen had, kwam de gastheer om hem te verwelkomen, doch de vrouw des huizes verscheen niet, hetgeen den Buddha aanleiding gaf te vragen: "Waar is Suppiya?" - "Zij is ongesteld, Heer", was het antwoord. - "Laat haar hier komen." - "Zij kan niet, Heer." - "Laat haar dan hierheen gedragen worden", sprak de Meester. Om aan den uitgedruken wensche des Buddha's te voldoen liet de gastheer zijn vrouw halen. Nauwelijks was zij binnen het vertrek gebracht en had zij het aanschouwen des Heeren aanschouwd, of de gapende wonde was genezen, met huid en haar. De echtelieden konden geen woorden vinden sterk genoeg om hun verbazing over de wondermacht des Tathagata's uit te drukken. In blijde opgetogenheid bediende zij eigenhandig de Congregatie aan wier hoofd de Buddha staat, en nam eerst na afloop van den maaltijd op bescheiden afstand plaats. Nadat de Buddha gastheer en gastvrouw met een gepaste toespraak verblijd had, rees hij van zijn zetel op en vertrok. Het was naar aanleiding van dit voorval dat de Meester de monniken ter vergadering opriep en vraagde: Wie onder jullie, monniken, heeft van de vrome burgeres Suppiya vleesch verzocht? — »Ik, Heer,” zei de bewuste zieke broeder. »Hebt jij het u gebrachte vleesch gegeten, monnik ?” vroeg de Meester verder. »O ja, Heer,” klonk het. »Hebt jij er goed op gelet wat het was?” — »Dat heb ik niet, Heer,” toen lachte de Tathagata, zeggend: Hoe kunt je toch, dwaas die je zijt, zo onachtzaam vleesch eten? Jij hebt menschenvleesch gegeten, dwaas, zo iets is niet geschikt om de vijanden van het geloof gunstig ter stemming voor te komen, dwaas. Na den monnik deze berisping toegediend te hebben, richtte hij het woord tot de vergadering en zei: Er zijn mensen, monniken, zo geloovig en vroom, dat zij hun eigen vleesch zelfs ten offer geven; jij moet geen menschenvleesch eten, monniken; wie zulks doet, maakt zich schuldig aan een grove overtreding. Jij moet ook niet iets eten zonder goed op te letten wat het is, monniken. Wie zulks doet, maakt zich schuldig aan een overtreding. Degenen die aan de historische onfeilbaarheid der canonieke geschriften twijfelen, zullen in dit verhaal niets anders zien dan een vrij overtollig bewijs dat de monniken zich evenmin als hun land- en tijdgenoten willens en wetens aan ’t eten van menschenvleesch zouden schuldig maken. 