VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zou alzoo ook morceau de chant voor zangflukje niet te defe tig, en niet beter met chanfon of chanfonnette verwisfeld zijn? Het is ook jammer, dat die zangftukjes in het Fransch niet op eenige, zoo niet op dezelfde wijze als de Holland. fche, gefteld zijn, welk laacfte-althans bij /.Anniverfaire d'un père had kunnen gefchieden, indien de voetmaat van het be. kende Cueillons la rofe gebruikt ware, die dezelfde is, als van het Schep vreugd in't leven. — Op andere plaatfen is de Vertaler het oorfpronkelijke zeer gelukkig nabij gekomen, b. v. in het laate lieve Avondlied van wARNSINCH, dat 628 A. CLAVAREAU, ORION ETC. regt in den trant yan*vAN ALPHEN is; men vergelijke reeds de twee eerfte coupletten : „ Ik zag de zon verdwijnen „ En ftatig ondergaan; „ Ik zie de ftarren fchijnen, „ En ginder klimt de maan. „ Het fchijnfel van haar ftralen í | „ Blinkt fchoon in beek en vloed,. „ En glanst door woud en dalen „ Mij vrolijk in 't gemoet.” „J'ai vu le foleil disparaitre ; „ lI fe coucha majestueux. „ Je vois les étoiles renaitre; „ La lune monte dans les cieux. „ Sa mobile et douce lumière » Brille fur le miroir des flots, „ Et devant moi gaiment éclaire „ Et les foréts ef les coteaux,” Met moeite weêrhouden wij ons om uit beide meer af te Schrijven, en prijzen ze in hun geheel fan. Het gedicht, getiteid Ja Fiancée d° Abydos, en gevolgd naar het Engelsch van BYRON, van wien er hier een levensbe- rigt voorafgaat, is, volgens de Notes, p. 85, 86, geen let- terlijke , maar op verfcheidene plaacfen eene vrije vertaling , daar CLAVAREAU eenige bijzonderheden heeft moeten weg- laten, die hij geen kans zag om bevaitig genoeg over te brengen, Ook verklaart hij, bij deze tweede uitgave van eenige hem medegedeelde aanmerkingen een dankbaar gebruik gemaakt te hebben, De eerfte uitgave niet bij de hand heb- bende, noch ook het oorfpronkelijke van Byron, is Rec. niet in ftaat, om eene vergelijkende uitfpraak over het een en ander te doen; maar, zoo veel hij nit het hier gegevene oordeelen kan, fchijnt de Heer CLAVAREAU ook in de overbrenging van deze foort van gedichten over ’t geheel niet ongelukkig geflaagd te zijn, Tot eene beoordeeling van _ het ftuk zelf acht Rec, zich hier niet geroepen. HANDLEIDING. 629 , erm a rand ne nd EE EE a e Handleiding tot het opzetten en bewaren van de verfchillende voorwerpen van het Dierenrijk. Te Amfterdam, bij Je C. Sepp en Zoon, 1835. Zn gr. 8yo. XII en 157 bl. f 2-40. Eene Handleiding zoo als deze zal zeker vele jeugdige lief- hebbers der Natuurlijke Gefchiedenis in ons Vaderland regt welkom zijn, Men heeft in de laacfte jaren vele vorderingen in het bewaren der dieren gemaakt, en onze Kabinetten van naturalia hebben thans een geheel ander aanzien, dan vóór vijftig jaren. Het beste is hier in deze Handleiding veree- nigd, die wij alleen nog wat minder in prijs zouden wen- fchen, omdat zij dan zeker meer algemeen nuttig konde zijn. Enkele aanmerkingen zouden wij wel hier en daar kun- nen maken; doch over het geheel is deze Handleiding alle aanbeveling waardig. Wij veroorloven ons alleen op te tee- kenen, dat de wijze, om fpinnen op te zetten, waarbij het achterlijf van het borstftuk afgefneden, uitgehaald, gedroogd , opgeblazen, en vervolgens weder aan het borstftuk met Ara- bifche gom vastgelijmd wordt, (bl. 114) ons niet eenvou- dig, maar omflagtig en daarbij onzeker toefchijnt, HAHN, die zoo vele fpinnen verzameld heeft, geeft (in zijne in 1834 te Nürnberg uitgekomene Anweifung Kruster-Thiere, Arach- ~ niden und Infecten zw fammeln) eenvoudig het droogen bo- ven kolenvuur op, waarbij de warmte tevens de lucht en het vocht uitzet en de huid genoegzaam fpant en opblaast. Het Koningrijk der Nederlanden, van deszelfs flichting af, tot op het oogenblik der affcheiding van de Belzifche ge- westen, door den Baron DE MONTEMART BO1sSE. Uit het Fransch. Te Zaltbommel, bij J. Noman en Zoon. 1836. In gr. 8yo. XII en 16 bl, fl-: Penfées philofophiques. Nimègue, chez D. J. Haspels. 1835. 8vo. 90 pag. f l-: . - Vorfienfpiegel , naar het Hoogduitsch van j. ENGEL. Te Am- flerdam, bij J. C. van Kesteren. 1836. In gr, 8vo, VIII en 108 bif 1-: i 630 DE MONTEMART BOISSE, HET KONINGRIJK DER NEDERL. Me bijzonder genoegen lazen wij het werkje, naar het Fransch van den Baron DE MONTEMARTBOISGE, waar- in, voor een’ Franschman vrij gelukkig en onpartijdig, de _ftaac van ons gefchil met de Belgen wordt opgegeven, en het beftuur van onzen Koning met vuur verdedigd wordt. Ook vele belangftelling boezemden ons in de Penfées philo- fophriques van eenen ongenoemden, Het valt te bejammeren, dat een man van doorgaans zoo vrijen en helderen denktrant en zulke edele beginfelen tot de dwaalleer van het Dualismus vervallen is, en zoo wel aan de eeuwigheid en oorfpronke. lijkheid der ongevormde ftof, als van den Bouwheer des heel- als gelooft. De lezing van niet dan Franfche, of in derzel- ver geest en taal zich uitdrukkende Wijsgeeren , met verzuim van beoefening der Duitfche Philofophie, fchijnt de oorzaak dier verkeerdheid in des Schrijvers redekaveling te zijn, In- dien hij, uit KANT's Kritiek der zuivere Rede , zich over- tuigd had vande /ubjectiviteit van tijd en ruimte, dan zou hij, zonder daarom Kantiaansch te moeten wezen, (want ook het ftelfel van dien vermaarden man heeft, in zijn ge- heel, den toets der tijden niet kunnen doorftaan) echter niet zijn uitgegaan van een grondbeginfel, dat de ab/olute reali- teit: van tijd en ruimte op den voorgrond ftelt, en daardoor ligtelijk tot -de leer van twee beginfelen, een floffelijk en een geestelijk , vervoert. Nuttiger voor het algemeen, en rijk in lesfen, vooral voor Vorften en perfonen van hoogen ftand, is de Vorffenfpiegel van den achtingwaardigen ENGEL. De aangename en on- derhoudende ftijl, zoo wel als de echt liberale denkwijs des opfteilers , verdient onzen welmeenenden lof, oe en . — Handleiding om op aarde gelukkig te leven. Een Gefchenk voor Nederlandfche Huisgezinnen. Te Nijmegen, bij D. J. Haspels. 1835. Zn8vo, 156 B/, In kartonnen band. f 1 - 80. Uitiorkender titel kan zeker een boek niet hebbent Wie wenscht niet op aarde gelukkig te leven? En wie acht gee- ne handleiding daartoe der geringe opoffering van f 1-80 waardig? De Schrijver van-her onderhavige nette boeks- ken zegt, het werk van DROZ, PArt d'être heureux, tot gids te hebben genomen, en vaak letterlijk gevolgd, Dus, zoo eene foort van vertaling; want daarop zal het dan wei HANDLEIDING OM OP AARDE GELUKKIG TE LEVEN. 63! goeddeels vederkomen. Wij kunnen hier niet beflisfend fpre- ken, Lezers! bij mangel aan kennis van het Fran/che ge- fchrift; maar Rec. vergenoegt zich met te zeggen , dat hij, behoudens enkele aanmerkingen, het lieve werkje met genoe- gen las; dat ook het oordeel van zijne Gade — en op het oordeel van verftandige en brave huismoeders ftelt hij bij zulke onderwerpen hoogen prijs — gunftig was, en dat hij dus veel nut wenscht over de lezing dezes gefchrifts in onze vaderlandfche huisgezinnen, waartoe het zich door goedkoo- pen prijs den weg helpt banen, Wij geven een paar regels uit het Befluit: „ Maar wij fchrijven groote boeken, om ons „ gelukkig te maken, en toch zeggen wij niets meer, dan „de woorden van CHRISTUS: Bemint God bovenal, en „ uwe naasten als u zelven, Ziedaar de leer, die ons op de n» wegen der gelukzaligheid leidt ; ziedaar de grondflag [ grond- „ regel} van den braven en wijzen man; ziedaar het doel, » waarheen onze pogingen ftrekken, om des menfchen leven „ gelukkig te doen zijn, O! mogten wij dat doel bereikt „ hebben, en iets bijgedragen, ter bevordering van het-ge- „ luk, al was het dan ook maar van één mensch; dan toch „ zouden die pogingen niet vruchteloos geweest zijn.” ee ee - Proeven van een Humoriste Naar het Engelsch van Cu. LAMB, door Es je POTGIETER., Te Amflerdam. bij H. Frijlink. 1836. In gre Bro. VI, 300 bl. f 2-90. Hee is moeijelijk te bepalen, wat een lezer van de gewone foort, een fteunpilaar der Leesbibliocheeken en Inteekenings-. lijsten, denkt bij het uitheemfche woordje Humorist. Mo- gelijk wel niets. Zoo hij er iets bij denkt, is het waar- fchijnlijk meessal de voorftelling van eenen. vrolijken, aar- digen Schrijver, een Auteur, grappenmaker de métier, die allerhande kluchten verkoopt. Zoo hoorde Rec. menigmaal onzen FOKKE een’ Humorist noemen, want men bezigt gaar- ne dit hieroglyphisch woordje, Zeker is het, dat LAMB alsdan iets geheel anders was, (de man is dood.) Hij is geen JEAN PAUL, geen STERNE, geen CLAUDIUS, geen VOSMAER, maar vereenigt weder, op zijne eigene wijze, de eigenaardige. vormen dezer Oorfpronkelijke Schrijvers in zich: Gij kunt hem niet leeren kennen, waarde Lezer! dan door zijne werken, Het is mw met Huworiseifche fchrif- 632 C. LAMB ten maar niet anders: men moet dezelve geheel van alle zijden kennen, doorgronden en doorzien; anders heeft men niets aan het bonte fpel der verbeelding en de luimeń des gevoels; men moet leeren lagchen waar hij lacht, weenen waar hij weent, Het is hier even zoo als in het huwelijk: er behoort eene beproefde, langdurige kennis en vertrouwde omgang toe, om de beminde wederhelft règt te kunnen beoor- deeien ; om te bepalen, of eene XANTIPPE, Of CORNELIA, der Gracchen moeder, aan onze zijde wandelt. — Wat levert bij ons dan, vraagt gij, deze Sir LAMB? Ik antwoord: een tamelijk lijvig boek, rijk aan oorfpronkelijke denkbeelden, fchrandere opmerkingen, diep gevoel, zeldzame menfchen- kennis en bevallige inkleeding; een afwisfelend fchilderftuk, hier in den grootfchen ftijl, daar kinderlijk-naïf. — „ Maar dat vind ik ook in andere boeken,” zegt gij. — Zeer ze- ker, Lezer! maar zóó niet, en juist alzoo is het even keu- rig en fchoon gedacht als gefchreven, Ik weet het wel, als gij in den inhoud leest: Verhandeling over een gebraden fpeenvarken, Gebed vóór den eten, Heb mij lief en mijn hond ook. daagfche Galanterie, Briefwisfeling met verre afwezigen. Ge- droomde kinderen. Het Hoofdfluk over ooren, Het zijn kleine meesterfkukken, welke den geoefenden Schrijver en bovenal den oorfpronkelijken denker verraden, — Zal het lieve boek ook aan lieve vrouwen en aan Dames (want er is eene breede klove tusfchen eene Dame en eene vrouw) bevallen? — Ik geloof aan fommigen, die iets meer eifchen van eenen Schrij- ver, dan eeuwigdurende begoocheting der verbeelding; ook opfcherping van het verftand en veredeling van het bart, dat wonderlijke , dubbelzinnige ding, hetwelk u, Heeren, Dames en Vrouwen, dagelijks parten fpeelt. Wij bevelen het boek PROEVEN VAN EEN HUMORIST. er 633 u allen aan, Neemt het ter hand, en zoekt er uit hetgeen u behaagt, even alsof gij bij de Heeren siNKEL Of BAHL- MAN (hoe gelukkig voor u, lieve Dames , dat hun magazijn niet mede verbrand is; want gij kunt hen nog minder ont- beren, dan Je ci-devant Sieur CANONGETTE) een nieuw kleedje gaat uitzoeken, nu de Felix- en Concert-avonden weder aanvangen. Leest het boek, ook omdat het zoo uit- muncend en vloeijend vertaald is door eene even bekwame als Smaakvolle hand. Er zijn ook twee lieve plaatjes in; dus hebt gij, buiten de Setters en de waarheden, nog wat meer voor uw geld, Wij voor ons gelooven, dat onze wel eens wat al te hoog opgevijzelde Letrerkunde aan dergelijke wer- ken van vernuft en {maak nog groote behoefte heeft, en dat de lezing van een boek, waarin waarheid, wijsheid en diep . gevoel zich vereenigen, iets zal kunnen medewerken, om goede, vriendelijke, aangename menfchen te vormen; hoewel wij, om onze aanprijzing des te gereederen ingang te doen. vinden , onvoorwaardelijk aannemen, dat a/ de befchaafde lezers en lezeresfen in het leesgierig vaderland daartoe be- hooren. -~ aem Het Slot te Vollenhoven, of Vrijheidsmin en Heldendeugd, Eene [Een] Gefchiedkundige Roman, uit de [den] Opftand der Stellingwerver Vriezen tegen Bisfchop Gui van Utrecht, ín 1311—1313. Door A. D.VAN BUREN SCHELE. Te Amfterdam, bij J. Allart Rietberg. 1836. In gr. 8yo. f 3- 20. D: Schrijver van Magdalena Moons, of het Beleg van Ley- ` den, niet lang geleden in dit Tijdfchrift (No, VI) met bil- lijke onpartijdigheid beoordeeld, heeft thans het thema van zijnen Roman uit een meer verwijderd tijdperk, op den titel genoegzaam aangeduid, genomen. Reeds deze keus geeft daaraan een voordeel boven den voorgaanden, dewijl de ver- beelding. ruimer fpel heeft, waar men, onder de zamenftel. ling, niet bijna op elke bladzijde bekende gefchiedkundige bijzonderheden moet raadplegen en met de verdichting in ver- band brengen, Veel meer zuiver historifche waarheid, dan wij, omtrent de hier gefchilderde gebeurtenisfen, bij w A GE- NAAR (liide D. bl. 195v. v.) vinden opgeteekend , zullen wij in dit boek denkelijk niet behoeven te zoeken; doch hier 634 AD. VAN BUREN SCHELE, BET SLOTTE VOLLENHOVEN, behoefde zulks ook niet, en gaarne erkent Rec., dar de Heer VAN BUREN SCHELE eene aardige en goed volge- houdene romantifche vinding met deze waarheid verbonden heeft. De karakters der hoofdperfonen, waaronder waarlijk edele, zijn ‘wèl bewaard; de uitkomften , offchoon gelukkig genoeg om altijd waarfchijnlijk te wezen, zijn hier en daar verrasfend; de ftijl is levendig, op fommige plaatfen zelfs wat hoogdravend, offchoon minder dan dien: van de Mag- dalena, en wij gelooven, dat dit werk door velen met ge- noegen gelezen zal worden. Op détails, den fmagk der mot- tos, die eene vreemde foort van inhoudsopgave zijn, en wat dies meer zij, wil Rec. thans geene breedvoerige aanmerkin- gen maken; maar hij mag zijn leedwezen niet verbergen, dat een Nederlandsch Schrijver, die zich op de zamenftelling van vaderlandfche Romans toelegt, — ’t welk hij hem, vooral na deze tweede proeve, niet ontraadt, — zich zoo grovelijk tegen de eerfte regelen der Nederduitfche taal, zoo wel wat het geflacht en de verbuiging der naamwoorden, als de ver- voeging der werkwoorden betreft , bezondigt, als hier onop- houdélijk gefchiedt, om nu van nieuw gefmede woorden, als gegrijsde foldaten, Zlikvolle verachting, ontylugtiging enz. enz., niets meer te zeggen. Dit alles kan toch bij geene mogelijkheid tot de drukfeilen behooren , welke de lezer ver- zocht wordt te verontfchuldigen., Blijft de Schriver, vol- gens zijn oogmerk, het eenmaal ingeflagen pad volgen, hij zal. dan, zoo hij het beneden zich mogt achten zijne moeder- taal behoorlijk te leeren fchrijven, een’ of anderen vriende- lijken Corrector dienen te zoeken, die zijne bladen overziet, om ze van deze hinderlijke fouten te zuiveren. Immers geen’ openbaar’ Schrijver ftaat het vrij, in zulk een haveloos ge- waad voor het Publiek op te treden. j De roode Zeeroover; door je F. C OOPER. Naar het En- gelsch. III Deelen. Te Amfterdam, bij J. F. Schleijer 1836. In gr. 8yo. 702 Bl. f 71-20. Uitmuntend in karakrerfchildering, de belangftelling opwek- kende en boeijende bij de geheimzinnige verwikkelìng, «en zoo wel het gevoel als de nieuwsgierigheid bevredigende, is deze Roman van COOPER, die, even als zoo vele andere j. F. COOPER, DE ROODE ZEEROOVER. 635 kunstgewrochten van dien Schrijver, de eer der vertaling vol- komen verdiende. Het karakter van dem hoofdperfoon zel- ven, dat van den zoogenaamden rooden Zeeroover , is VOOr- treffelijk volgehouden en goed geteekend , hoe moeijelijk an- ders het fcheufen van zuik eene geaardheid zij; en hoe onmo- gelijk her anders fchijnen mogt, zulk eenen man, in allerlei omftandigheden, naar zijne inborst, die eene zonderlinge men- geling van goed en kwaad was, te doen fpreken en handelen. Dit werk zij derhalve aan alle leesbibliotheken en leesgezel- fchappen ruimfchoots aanbevolen ! Het Leven en de nagelaten Verhalen van WILMOT WAR- WICK, uitgegeven*door zijn’ Vriend u. VERNON, Naar „het Engelsch. Te Dordrecht, bij Blusfé en van Braam. Jn gr. 8yo. 316 BĲ. f 2-75. De Heer VERNON zat op een’ namiddag geheel alleen in zijne eetkamer, Een zacht gevulde armftoel verfchafte hem aangename rust. Hij verloor zich in weemoedig gepeins. Zijne matte oogen werden door fluimering bevangen. De toonen der guitare van een’ rondtrekkeuden fpeelman troffen eensklaps zijne ooren, De ftem van den zanger was zuiver, en hij fpeelde met gevoel. VeERNON riep zijnen ouden knecht toe: „ Geef dien man een’ fchelling, Ap AM! en verzoek hem, om nog iets te fpelen,” - De armie muzikant liet zich van: tijd- tot tijd weder hooren, en ontving dan telkens een” fchelling. Vernon verlangde iets meer van den onbekenden perfoon te vernemen, en liet hem te dien einde door zijnen knecht verzoeken , om in de keuken te komèn, Daarop volgde eene beleefde weigering. De nieuwsgierigheid van VERNON werd des te grooter; maar de muzikant verfcheen niet we- der. Na verloop van eenige dagen ontving hij van denzelven een eigenhandig fchrijven. VeERNoON fpoedde naar hem toe, en herkende in hem een’ oud’ fchoolmakker , den vriend zijner jeugd, die thans in armoede op zijn doodbed lag, Men vindt in dit boek het levensberigt van wILMOT WARWICK, en verder den inhoud van meer en min belangrijke papieren, welke zijne nalatenfchap uitmaakten. Wij twijfelen geens…… zins, of het werk, waarin luim en ernst afwisfelen, en het welk zeer onderhoudend: gefchreven ‘is, zal eene aangename: lektuur voor vele Leesgezelfchappen opleveren, 636 R. G, RIJKENS , DE KLEINE BUFFON, ENZe De kleine Buffon , of Natuurlijke Historie voor Kinderen. Door R. Ge RIJKENS. Met 46 Plaatjes. Te Groningen, bij J. Oomkens, 1835. Z» 12mo.-132 B/. f :- 40. Het fchoone Boek der Natuur , geopend voor de Jeugd; of Na- tuurlijke Historie, loopende over de Nederlandfche- Zoog- dieren en Vogelen. Met 115 Afbeeldingen. Door R. G. Rij- KENS, Onderwijzer te Groningen. Ill Stukjes. Te Gro- ningen, bij J. Oomkens. 1836. /n kl. 8vo. 365 Bl. f 1-25. De Heer Rijke Ns wil gaarne de jeugd reeds vroeg met de Natuur bekend maken, Wie zou zulks niet goedkeuren ? Het hangt er echter veel van af, hoe zulks gefchiede. Ne, 1 is - een kinderboekje van zeer geringen prijs, De daarin vervatte 46 plaatjes zijn kleine houcfneêvignerten boven elk hoofd- ftukje. Dezelve zijn dikwerf geheel onnaauwkeurig , zoodat b. v. niemand ligt een tapir zou herkênnen in de op bl, 91 voorkomende figuur. Dat er eene neushorenfoort in Ame- rika zou leven, gelijk wij bl, 93 lezen , zal wel door eene drukfout voor Afrika gefteld zijn.: Overigens is dit boekje geen onaardig kindergefchenk; en zoo moge (volgens her motto , door den Schrijver uit JEAN PAUL ontleend en voor Neo. 2 geplaatst) de Natuurlijke Historie het fuikerfnoepgoed zijn, hetwelk de Onderwijzer het kind in den beginne in den zak fleekt, om èr aan te knabbelen. Dit motto begrijpen wij. JEAN PAUL vereert daarbij de Natuurlijke Gefchiedenis juist niet bijzonder, door haar met bon-bon en -ulevelles gelijk te ftellen. Maar zou zulk fuiker- oed ook den eetlust niet bederven? Een tweede motto voor Ne, 2 begrijpen wij minder; het is van.r. (veelligt van der Schrijver zelven?): De fchoone Natuur worde door den Opvoeder eene wandelende kinderkerk voor de lieve jeugd, - Eene wandelende kinderkerk? en dan nog eene Kinderkerk voor de lieve jeugd? Het is pleonasmus en onzin, dunkt ons; maar de charaden, die bij fuikergoed gevoegd zijn, be- vatten veelal niet veel beters, Om ernftig te preken: wij houden Natuurlijke Gefchiede- nis voor eene nuttige en leerzame oefening en uicfpanning der jeugd. Eer zij den Onderwijzer, die vroeg den regten zin voor de Natuur bij zijne kweekelingen opwekt! Dank ver- dient ook eene welgemeende poging, gelijk deze, al kunnen wij de uitvoering niet geheel billijken, De platen van N°, 2 zijn evenwel, althans wat de vogels betreft, veel beter dan die van Ne, 1. Het zijn mede houtfneêfiguren , maar grooter dan die van het kleinere boekje. Overigens vinden wij hier over leefwijze en huishouding menige voor de jeugd niet on- belangrijke bijzonderheid; maar het befchrijvende en weten- fchappelijke ontbreekt, onzes oordeels, al te zeer, om dit werkje eene Natuurlijke Historie te noemen, De vroegere titel, waaronder de ftukjes afzonderlijk uitkwamen, (Vertellingen van den Onderwijzer Schoolvriend over Nederlandfche voortbrengfels der Natuurlijke Historie) zouden wij daarom gepaster keuren. BOEKBESCHOU WING. amem ee ee eee ee ee ee ge Elfde tiental Leerredenen door je H. VAN DER PALM. Te Leyden, bij D. du Mortier en Zoon. 1836. In gr. 8yo. 342 BI. f 2-50. He fchijnt, dat wij niet vele leerredenen meer uit deze milde hand zullen ontvangen. Zijn wij wèl on- derrigt, dan heeft de achtbare Grijsaard zijn ontflag , als Akademieprediker , gevraagd. De ouderdom en de ver- tiezen , die daarvan eenigzins een natuurlijk gevolg moe- ten geacht worden, beginnen hem, zoo men zegt, te drukken. Velen meenen dat ook in zijne leerredenen op te merken; wij zelve gaven vroeger te kennen , dat er welligt minder kracht en gloed in te befpeuren waren, - Wie echter zou willen zeggen: „ al genoeg! het is tijd, dat de oude man uitfcheide ! hij zou zijnen roem overleven,” die zou in ons de vurigfte tegenzeggers ont- moeten. Er is nog niet ééne leerrede bij, die wij niet met aanhoudende belangftelling , met blijkbare goedkeu- ring en foms met bewondéring lazen, Het is nog alles natuurlijk, helder, gepast en regt ftichtelijk. Vooral bleek het ons, hoe VAN DER PALM altijd met een oog op den tijd en deszelfs behoefte preekt; hoe hem ook vooral die denkbeelden mishagen', welke men thans weêr met zoo vele luidruchtigheid ter fchouw draagt. En wie zou zich ook met meer regt en met meer hoop op goede vrucht tegen dezelve kunnen verzetten? Zijne fchriften worden zoo algemeen gelezen , zijn voor elk zoo verftaanbaar en indringend, en boezemen met zoo veel grond de. grootfte mate van vertrouwen in. Het is een grijsaard, het is een geleerde van den eerften rang, het is een man vol gezond verftand en van de beminnelijkfte zeden, die hier fpreekt , veel beproefd en tot den rand van het graf gênaderd; een man, die de gematigdheid als Godgeleerde nooit verzaakte , met zijn BOEKBESCH. 1836. No. 15. Ss 638 Je H. VAN DER PALM geheele hart aan den Bijbel gelooft en aan den Bijbel hangt , de leer der genade in Christus met ouderwetfche geftrengheid predikt, ja immer toont geen’ anderen regel van geloof te kennen, dan die fchriften, aan welker onderzoek hij, met aanvoering van alle geleerdheid en fchranderheid , zijn ganfche leven befteedde, Wij gaan over om eenig verflag van de afzonderlijke ftukken te geven. I. David flerkte zich in den Heer zijnen God. I saM. XXX: 6?. Bij gelegenheid des overlijdens van ’s Hoogleeraars echtgenoote. Over tterkte. in God, als het eenige en genoegzame middel, om onder weder- waardigheden en gemis onze gemoedsrust niet te verlie- zen enz., en dat zij ontftaat, I. uit de herinnering van al het goede, dat wij vroeger genoten , en de er- kentenis , dat het weldaden waren, door God ons ge- fchonken ; II. uit waardering van het goede, dat wij nog bezitten; IH. uit de erkentenis van Gods deugden en het geloof aan zijne beloften; IV. uit de hoop eener milde en genadige vergoeding. — Velen zullen de ge- fchiedenis wel een weinig vreemd’ voor het onderwerp vinden; maar, na zoo vele treurige gevallen behandeld te hebben „ vordert de afwisfeling ligt zoo iets. I. Genoegzaamheid van Gods woord om den mensch te bewegen tot bekeering. Luc. XVI: 27—31. Dit onderwerp ligt ten volle in den tekst, het flot der ge- lijkenis van den rijken man en Lazarus, en is der be- handeling overwaardig. Of men bij het verzoek van eerstgenoemden , om den laatften tot zijne broederen te zenden , aan eene ingewikkelde befchuldiging moet den- ken, alsof zijne ellende flechts ten. deele aan hem te wijten was, zouden wij betwijfelen; het is niet een- voudig genoeg. „ Welke is de reden, waarom hetgeen buitengewoon » is, hetgeen flechts op de zinnen en verbeelding werkt, „ geene duurzame zucht tot verbetering kan te weeg „ brengen? Ik heb het u reeds doen gevoelen , het is „ omdat het den wortel des kwaads niet aantast, omdat LEERREDREREN.: 639 „het de liefde tot de zonde niet witroeit, en geene „liefde tot God doet geboren wofdert. Maar, al „ ware het ook, dat de zucht tot ongeoorloofd ver- ' „ maak en verboden genieting er voot altijd door on- „ derdrukt kon worden, hoe zou daaruit liefde tot God „en zijne dienst kunnen geboren worden ? wat wadrde „heeft het, alleen uit vrees te gehoorzamen? en wat » baat het te beven voor God als den regtvaardigen „ Regter, zoo men Hem ook niet als den liefderijken » Vader bemint?” Op zichzelve achten wij deze gea heele redenering fraai en gegrond; maar of zij tot het bedoelde oogmerk geheel voldoende zij, lijdt bij ons eenigen twijfel. Hetgeen vervolgens van de werking des H. Geestes gezegd wordt, fehijnt ons geheel waar en behartigingwaardig. HI Liefde de meest kenmerkende eigenfchap des Christendoms. Gate Vr 22, Inleiding en aadmerkin- gen over den zin dezer woorden komien ons uitmuntend voor. Het tweede deel is meer gewoon. Het derde noemt eenige gevolgen, misfchien liever bijzondere Zan: merkingen, van welke 2°, de noodzakelijkheid van an- dere deugden , regtvaardigheid , matigheid enz. „ als blije ken van de echtheid der vrucht, wel wat meer mogt in het licht doen treden, en 3°. meer de toepásfi ing van 39, iss IV. De barmhartige Samaritaan, Luc. X: 30— 35. „Gelijkenis, welke de natuurlijke ftrekking hid, om àdn te toonen, dat bij het bewijzen van liefda- digheid geen verfehil van land of volk of Godsdienst in aanmerking komt, maar dat allen, omtrent wie wij den pligt der menschlievendheid beoefenen: kunnen, im de wet ván God onze naasten genoemd worden.” Ons dunkt, er ligt meer in; het is een beroep op het gewoel van den vragemden Wergeleerde. „ Doch deze „ zelfde gelijkenis, waarmede Jezus zijn oogmerk zoo ‚‚ Volkomen bereikte, dat de Wertgeleerde zelf hem zijne „ toeftenrming miet weigeren kons’’ já, omdat zijn hart het daartoe drong; „deze gelijkenis behelst tevens het Ss 2 $39 640 J. H, VAN DER PALM „ voorbeeld eener liefdadigheid , die en ten aanzien der „ bron, waaruit zij gevloeid was, en ten aanzien der „ wijze, waarop zij beoefend werd, tot een modél „ verftrekken kan, naar hetwelk wij onze bewijzen van „ liefde en hulpvaardigheid omtrent onzen evenmensch „ behooren in te rigten. — Uit dit oogpunt wilde ik „ deze gelijkenis met u befchouwen.” — Zoo wel ont- vouwing als toepasfing zijn uitnemend, Doch, komen de Priester en de Leviet er niet wat al te gemakkelijk ` af? Is het zonder oogmerk, dat deze perfonen geko- zen zijn? En moet niet eenigzins op de tegenftelling gelet worden ? V. Het gewigt der verpligtingen, door het bezit yan onderfcheidende voorregten, opgelegd. MATTH. V: 13. Uitgefproken den 2l Junij 1835, ‘de taatfte vóór het einde des Akademiejaars en tevens de eerfte na den gedenkdag van Waterloo. Fraai fpreekt de Hoog- leeraar over het zout en de gepastheid van dit beeld, Nieuw zal welligt voor velen de volgende aanmerking zijn: „Hier zou ligt eene bedenking kunnen oprijzen , „of het zout wel zoo geheel zijn’ fmaak en prikkel „ verliezen kan, dat het tot niets meer nut of dienftig „is! En echter, zoo men het gezegde moest opvat- „ ten, alsof er (tond: indien het mogelijk was, dat „ het zout fmakeloos wierd, dan zou de waarfchuwing „ alle hare kracht verliezen. Doch wij moeten het zout, „ hetwelk wij gebruiken, en ’t welk klip- of mijnzout „is, dat, door vuur gezoden en uitgedampt, zijne „ kristallen vormt; wij moeten dit niet verwarren met „ het zout, waarvan men zich in Palestina bediende, „en °t welk uit de doode zee afkomftig was. Dit zout, dat met harst- en pekdeelen bezwangerd is, is „ aan zulk bederf onderhevig „’’ enz. Nog een woord, dat onze opmerking trok: „ waar- „ om ook een onverbreekbaar verbond een zouztverbond „ geheeten werd.” Is dit werkelijk zoo? Recenfent kent flechts een voorbeeld van later tijd, doch dat in- derdaad op vroeger voorbeeld fchijnt te rusten. Het LEERREDENEN. 641 komt voor in paNse’s Gefchiedenis yan de verhuizing der Evyangelifche Salzburgers. Toen deze eindelijk de hoop opgaven, om in hun vaderland te kunnen verblij- ven, en eene vergadering belegden, om over de verhui- zing te fpreken , toen lezen wij het volgende: „ Nadat » Zij rondom eene tafel, op welke een zoutvat ftond , » waren nedergeknield, doopten zij de natgemaakte » vingers in het zout en hieven de regterhand ten hemel. „ Den waren’ en driemaal eenigen „God zwoeren zij „» ENZ.., en namen daarop het zout, als eene heilige „ hostie, tot zich. Niets was doodelijker voor de „ zaak der radelooze Protestanten, dan dit zooge- „ naamde .zoutverbond.”’ (Zie ook het Mengelwerk de- zer Letteroefeningen , 1830, N°. IH.) Overigens is de leerrede vol ftichting , eerst voor Akademieburgers, daar- na voor allen, en wordt er ook het lot van den Ica- . rus, die bij Waterloo viel, treffend in te pas gebragt. VI. Gefchiedenis der genezing van den blindgebore- nen. Jon. IX: 1—12. „ Dit IXde Hoofdítuk van „ Johannes Evangelie is, in vele opzigten, ten uiterfte „ merkwaardig. Het behelst het verhaal eener wondere „ dadige genezing , die eenig is in haar foort, Hec be- „ helst een geregtelijk onderzoek nir de waarheid en „ echtheid van het verrigte wonder, hoedanig wij elders „ niet opgeteekend vinden. Het ftelt het karakter van „ Jezus, en als Leeraar, en als Verlosfer des mensch- „ doms, in een helder en belangrijk licht. En het is » Eindelijk gefchreven in zulk een’ eenvoudig natuurlij- „ ken trant, met zoo veel levendigheid en aanfchouwe- „ lijkheid der voorftelling , dat wij daarvan vruchteloos „ Een tweede voorbeeld, elders dan bij dezen Evange- „ list, zouden zoeken. Ik heb befloten, over hetzelve „ in drie achtereenvolgende leerredenen te handelen, „ In het eerfte vinden wij de wonderdadige genezing van „ eenen blindgeborenen. Het tweede bevat de geregte- „ lijke ondervraging enz. Het derde ftelt ons Jezus „ voor, die zich aan hem als den Zoon van God ‚ openbaart.” ' 643 Je H. VAN DER PALM Heezeer voor de hand liggende, trof ons toch de aanmerking , dat het heengaan van den blinde met de beftrekene pogen natuurlijk aanleiding gaf, om velen tot getuigen van dit wonder, en wel buiten de tegenwoors digheid van den Meester, te maken, Voorts befchouwt VAN DER PALM de wondergebeurtenis 1°. als een Goddelijk werk en 2°, als ten uitvaer gebragt door den van God gezondene, Dank hebbe de fteller , daar wij wel eens eene kleine bedenking hadden, maar veel me- pigvuldiger gelegenheid vonden, om met volle, hartelijke toeftemming te lezen, VII. Vervalg der Gefchiedenis, Jon. IX; 13-34, » Hoe men van de waarheid verwijderd is, wanneer men » zich in den waan gebragt heeft, van niet te kunnen » dwalen, en daardoor voor alle verftandelijke overtuiging » oogen en ooren gefloten heeft; ziedaar de voorname leering van dit ftuk. „ Dat de Farizeën hier niet voorkomen als bijzon- „ dere perfonen, maar als Regters, blijkt uit het ge- „ fprokene vonnis der verbanning.” Wij geven dit toe, maar moeten echter bekennen, in het geheele, zoo na» tuurlijke verhaal niets van het plegtige en afgemetene der regterlijke vormen te kunnen vinden. Het Oosterfche is zeker de fleutel hiertoe, Wij behoeven niet te zeg» gen , hae veel leerzaams en treffends deze rede bevat, VIH. Slot der Gefchiedenis. Jon. IX: 35—41., De Leeraar befchouwt Jezus hier in zijne menschlievendheid , zijne wijsheid en het eigen gevoel zijner Goddelijke grootheid , benevens zijne handhaving tegen de vijanden, Hierover zegt hij vele fchoone en hehartigingwaardige zaken. Ja, buiten tegenfpraak maakt dit drietal leerre- denen een belangrijk geheel; fchoon wij toch niet durs ven zeggen , dat elke verklaring, hetzij van Jezus woor» den, hetzij van den blinde, ons even gemakkelijk en voldoende is voorgekomen, en dat ons inzonderheid de taal des laatften van alle bitsheid vrijgepleit fchijnt te kunnen worden, IX. Jezus de voeten zijner discipelen wasfchende. Jan. XU 3—15. Wàt er in dezen tekst op te hel LEERREDENEN. 643 deren viel, dat is uithemend opgehelderd. De wijze, de bedoeling, de gemoedsftemming van Jezus zijn daar- bij naauwkeurig nagegaan, en, hoe bekend het onder- werp zij, wij vonden er nog al het een en ander , dat ons trof. Ten flotte wordt aangetoond, dat Jezus ook in deze handeling het oogmerk zijner hemelfche zending enz. treffend aan den dag legde. Deze toepasfing heeft hare zeer belangrijke zijde, màar ik weet niet hoe het kwam, dat dit ops niet zoo terftond in het oog viel, dat wij deze toepasfing niet verwacht hadden. Komt het misfchien ook hierbij toe, dat wij door zeer be- voegde lezers zoo zeer gunftig en min gunftig over deze leerrede hebben hooren fpreken ? X. Jezus ter kruifiging weggeleid. Luc. XXIII: 26-32. Een lijdenstekst, en wel een gewone. Het is niet onbelangrijk , eenmaal een’ zoodanigen door vAN DER PALM behandeld: te zien. Eerst ontwikkelt hij de gebeurtenis; daarna de gevoelens en overdenkingen , die daaruit voortvloeijen. In het eerst trof, maar be- vreemdde het ons toch eenigzins, dat Simon van Cirene zoo ftellig voor een’ aanhanger van Jezus wordt uitge- geven. De aanmerking, dat het woordje zij niet in men moet veranderd worden, maar regtftreeks op de Romeinen ziet, is niet onbelangrijk. De toepasfing is zeer ftichtelijk. Op het gefchrevene terugziende, moeten wij erken- nen, de ftukken in derzelver juiste waarde weinig te hebben doen zien. Maar wie heeft dit ten aanzien van ’s mans werk noodig, daar wij reeds betuigden, den ouden man, die af is en flechts nog op het lang be- kende kan terugkomen , hier geenszins gevonden te heb- ben ? Neen, het is nog altijd dezelfde helderheid, juiste heid, gematigdheid en klaar inzigt in het woord van God, die wij er aantreffen. En zoo wij hier en daar op kleinigheden aanmerkten, het is omdat flechts deze den loep onzer gedachten fomtijds ftuitten. Ja, ook grootere kwamen ons wel eens bedenkelijk voor, en kunnen zeker anders befchouwd en anders behandeld wor- 644 J. I. VAN DER PALM) LEERREDENEN. den. Maar, wie zegt, dat het beter zou zijn? VAN DER PALM heeft onze aanwijzing in geen ọpzigt noo- dig; heeft zij eenige waarde, dan ftrekke ze flechts om den jeugdigen beoefenaar door zoo groot een voorbeeld niet al te onbepaald te laten wegflepen. Wij eindigen deze met den voortreffelijken man al het goede toe te wenfchen , dat hij aan duizenden , al fprekende en fchrij- vende, moet gedaan hebben. Het Christelijk geloof van SCHLEIERMACHER #7 verband tot het Rationalismus befchouwd , door j. H. REDDINGIUS, GZ., Theol, Doct. en Predikant te Hoogeveen. Te Groningen, bij W. Zuidema. 1836. In gr. 8yo. 85 BĲ. f :-75. Godsdienflige waarheid en dwaling. Kan de eerfte ge- yaarlijk, de laatfle nuttig wezen? Een belangrijk woord voor onzen tijd. Te Leeuwarden, bij L. Schierbeek. 1836. Zn gr. 8yo, 31 B/. f :-40. De Christelijke vrijheid , cene uitboezeming van het hart, bi gelegenheid, dat de Doopsgezinde Gemcen- terin ons Vaderland het cerfle Eeuwfeest harer Kweek- School, te Amfterdam gevestigd, op den 6 Dec. 1835, godsdienflig vierden. Met eene Bijlage, Door r. POSTHUMUS, Leeraar der Hervormden te Waa- xens en Brantgum. Te Groningen, bij J. Oomkens. 1836. In gr. 8yo. 32 Bl. f:-30. U: het werk van wijlen den Berlijnfchen Hoogleeraar SCHLEIERMACHER, der Christliche Glaube, heeft de Heer je H. REDDINGIUS eerst voor zichzelven bijeengezameld, en nu ook ten dienfte van anderen uit- gegeven, wat het refultaat is van deszelfs befchouwing ‘van het Christendom, en aangetoond, dat deze een vuit- vloeifel was van het Rationalismus, ín zijnen ganfchen Je H. REDDINGIUS GZs, HET GELOOF; ENZ. 645 omvang genomen, Rec, vindt er juist geen groote be- hoefte aan, dat zulks voor ons Publiek , althans in on- ze taal, gefchiede, want niet voor iedereen is het noo- dig of nuttig; en de Godgeleerde kan, des verkiezende, er zich door het werk van SCHLEIERMACHER zelf mede bekend maken. Hij acht dus ook niet noodig, een breeder verflag ‘van dit ftukje te geven ; maar verklaart nogtans naar zijn inzien gaarne , dat REDDINGIUS de opgenomene taak ordelijk en duidelijk, voor zoo veel dit bij de zonderlinge en dikwijls ‘duistere voorftelling van SCHLEIERMACHER gefchieden kan, volbragt , en er ten flotte te regt bijgevoegd heeft, dat wij het model van wijsgeerige befchouwing van de Godsdienst- leer niet bij SCHLEIERMACHER, hoe goed hij het ook moge gemeend hebben, behoeven te zoeken, zoo lang wij zulke Wijsgeeren, als BORGER en VAN HEUSDE, kunnen volgen, gelijk hij met eenige plaat- fen uit -de Disp. de Mysticismo en uit de OER School bewijst. Het ftukje, onder N°. 2 voorkomende, is miesi uit de Allgemeine Kirchenzeitung van BRETSCHNEI- DER CN ZIMMERMANN, en door den eerstgenoemden opgefteld. Het is een welgefchreven en nuttig ftukje, waarbij nog wel iets te wijzigen of te voegen zou zijn ; maar het geheel verdient behartiging, vooral ook in eenen tijd, waarin het voorgewende gezag van fymboli- fche fchriften ook bij Protestanten zoo dikwijls ter fprake komt. Liever dus, dan een dor uittrekfel te geven , wil Rec., die het reeds vroeger met genoegen in het oor- fpronkelijke las, de lezing van het vertaalde aanbevelen. Het ftukje, bij N°, 3 opgegeven, bevat l. eenen Brief van den Schrijver aan zijnen Vriend, den Heer Je H. HALBERTSMA, Leeraar bij de Doopsgezinden te Deventer, over de waarde der menfchelijke , en bij- zonder der Christelijke vrijheid, met een’ enkelen wenk op het vrije Kerkgenootfchap der Doopsgezinden, en op de kerkelijke gebeurtenisfen des tijds. 2. Een Gedicht , nagenoeg van denzelfden inhoud , waaronder wij wel hier 646 j. He REDDINGIUS EZ., HET CELOOF , ENZ. en daar, gelijk onder den Brief, met den Maker zouden fchrijven: won ex arte (niet naar de kunst), maar nogtans gaarne gelooven , dat het is ex animo (uit het hart), en dat er althans die goede zin in heerscht , dat hij er bijvoegen mogt: uti et veritatis ac libertatis Christianae ergo, (zoo als ook ter zake van Christen lijke waarheid en vrijheid.) 3. Als bijlage, eene Voor- lezing van wijlen den B/yafchen Predikant, P. BROU- WER, PZ., in het laatst der achttiende Eeuw gedaan , over de vrijheid in godsdienftige en burgerlijke gevoe- lens en begrippen, of eigenlijk over het onregtvaardige en fchadelijke van de vervolging om dezelve, thans, vooral ten aanzien van het politieke, gelukkig minder belangrijk dan in die dagen, en in zichzelve, hoe goed ook gemeend, juist niet van die hooge voortreffelijk. heid, dat zij ons der uitgave waardig zou hebben toe- gefchenen, De flem des wondermans wit de grot van het woud Brozeliand. Eene korte herinnering uit de gefchied- rollen der Ridders van de ronde tafel.. Door D. P. MANVIS, WILLEMSZ., Art. Veter, P. Te Zut- phen, bij W. C. Wansleven. 1836. In gr. 8yo. 2l B7. f :-20. Jezus Christus, de Gekruifigde op Golgotha, is onzer aller vrijbrief naar de oorden der onverderfelijk- heid. Een woord tot alle Christenen, Door D. P. _MANVIS; WILLEMSZ., Art. Veter. P, Te Zut- phen, bij W. C. Wansleven. 1856. Zn gr. 8yo. 17 BI. f :-15. Re. zit waarlijk verlegen, wat hij van deze ftukjes zeggen zal: in het eerfte vooral is alles hem zoo duis- ter, zoo in elkander gewikkeld , zoo raadfelachtig , dat - hij niet zeker durft zeggen, wat er de Schrijver mede D.P, MANVI6 WZ., DE STEM DES WONDERMANS. 647 ` gewild heeft, Misfchien is zelfs naam en titel des Au- teurs mysterieus: de beide ftukjes zijn wel gedagteekend uit Loenen op de Veluwe; uit Art. Veter, P, kan men wel Kriis Veterinariae Practicus of Profesfor , (Veen arts, of Hoogleeraar in de Veeärtfenijkunde) maar ook welligt eene geheel andere praxis of profesfie les zen: wie weet ook, (het zou het eerfte voorbeeld niet zijn) of de naam zelf niet verdicht is? — Maar nu de inhoud dan? — Ja, lieve Lezer! die is zoo inge- wikkeld; fcherts en ernst, fabel en waarheid fchijnen daarin zoo dooreengemengd, dat Referent het geheele finkje grootendeels zou moeten uitfchrijven. — Maar de bedoeling dan ten minte? — Ja, nog eens, be~ fcheiden Lezer! Referent weet het niet regt: hij meent wel op een paar plaatfen eene of twee belangrijke waar- heden , de eene eigenlijk, de. andere allegorisch inge- kleed, voorgefteld te zien; maar hoe die met het ges heele fprookje, zoo als het daar is, zamenhangen , het ligt misfchien aan zijne zwakke oogen, dat hij dit niet ziet. Hij heeft er wel niet tegen, dat de fabel de naakte waarheid fomtijds onder haar kleed bedekt ; maar dat kleed moet dan toch niet van al te donkere ftof of te digt toegemaakt zijn ; want anders zou men de waar- heid wel eens kunnen miskennen, en der fabel toeroe- pen: „ Non digna. es legi, quae non vis intelligi ,” d. i. (Wilt gij niet verftaan zijn, dan verdient gij ook niet gelezen te worden.) Hij wil ook het goede van des Sèhrijvers vernuft en fchrijfftijl niet miskennen , zoo min als deszelfs ernftige bedoeling; maar juist hierom ware het welligt te wenfchen , dat deszelfs vertelfeltje wat minder raadfelachtig geweest ware, Het tweede ftukje ís, ja, over ’t geheel duidelijker van inhoud: evenwel die benaming van „ vrijbrief naar de oorden der onverderfelijkheid „” waarmede", JEZUS CHRISTUS, de Gekruifigde op Golgotha’ (*) hier (*) Bij deze gelegenheid eens eene vraag: Waarom noe- meu toch fommigen, bij hun gewagen van het lijden en fter- 648 D.P. MANVIS WZ. benoemd is, komt Rec. vrij gezocht en niet zeer Bij- belmatig voor, zoo als hij ook de fpreekwijzen , dat Jezus kwam, om „ onze fchuld met God te vereffe- nen, om „p God met zijne kinderen te verzoenen ;” dat „ Hij het hoogffe voorwerp onzer hartelijkfte veree- ring is, op wien onze liefde onverdeeld moet gerigt blijven ,? en eenige dergelijke, er liever niet in gezien had , als zijnde, naar zijne meening, noch naar de letter noch naar den geest des Evangelies. — Het ftukje zelf is hoofdzakelijk eene foort van preekje over l] Joan. II: Ib. Aan de daarin uitgedrukte bedoeling des Schrij- , vers, om geloof en liefde , en vereeniging aller Christe- nen in de hoofdzaak des Christendoms, zonder aanzien van, en vooral zonder haat om vêrfchillende denkwijze of vereeringsform , te bevorderen, doet Rec, gaarne hul- de, en is het in de hoofdzaak wel genoeg met hem eens, offchoon hij de noodzakelijkheid der uitgave van dit ftukje tot dat einde niet inziet. ven des Zaligmakers, den naam van Golgotha zoo dikwijls ? Ook deze Schrijver is er mild mede, Wij vinden in de na- gelatene redenen en fchriften der Apostelen geen ééne plaats, (behalve in de gefchiedenis) waar zij aan die Jeruzalemfche hoofdfchedelplaats zoo veel eer bewijzen: en waarlijk te regt! zij hadden met gewigtiger zaken te doen; maar he- laas t de Christenen liepen maar al te dikwijls klanken, en- kel klanken na. Heelkundige Mengelingen, door j. F. KERST s Chir. Doctor, ete. Met Platen. Te Utrecht, bij Je Gr. van Terveen en Zoon. 1835. In gr. 8yo. XVI en 258 %72. f 2-60. Bijdrage tot de behandeling der Ophthalmia purulen- ta, door Dr. KERST, Chirurgijn” Majoor enz. Te Utrecht, bij C. van der Post, Jr. 1836. Zn gr. 