Verhandeling Over den Nederlandschen Versbouw
MicHIEL DE MONTAIGNE bekrachtigt mijn voornemen, als hij zeit: Je ne suis pas de ceux qui: pensent la bonne rythme faire le bon poème. Depuis que RONsARD et pu BELLAY ont donné crédit à nostre poésie, je ne vois si petit apprenty qui n'enfle des mots etc. Chacun scait la comparaison de ces paroles serrées dans les limites du vers avec lair qui est enfermé dans le tuyau de la trompette ou du feu qui est ramassé dans le vuide du canon. Et comme lair et le feu resserrez dans ces machines, font plus de bruit et de ravage lorsqu'ils en peuvent sortir que s'ils estoient en liberté; qu’ainsi les mots que l'on presse dans l’etroite borne des vers, frappent l'imagination avec plus de véhémence que s'ils n'estoient pas arrangez dans ces espaces reguliers. Ces fondemens estant posez, nous voyons bien que les rimes sont la moins considerable de toutes les parties du vers, puis qu'elles ne servent point à cette forte expression qui à esté la seule cause à mestre les vers au théâtre; et que c'est à bien parler comme une espèce de fard, que les langues inferieures à la Grecque et à la Latine ont inventé etc. » En daarna zeit hij: Que les rimes en général ne con- — 65 — tribuent en aucune chose & la raison essentielle qui a mis les vers au théâtre, et partant qu'elles ne méritent aucune considération.” Men ziet dat de wijsgeer MONTAIGNE hier recht sophistisch over de waarde des rijms oordeelt, even als de doorluchtige Pascaz (groote namen bewijzen hier niets) over de Poézij zijn orakel uitsprak, daar hij vraagt wat men door dichterlijke schoonheid te verstaan hebbe (1)? Nog eenige regelen en wij mogen G. BRANDT gerust laten varen (want het laatst afgeschrevene wederlegt zich zelven genoeg) om eens te hooren, hoe hy de trompet op den Vrede weet te steken, zoodat hy, zonder rijm, de gewoone menschenstem te boven klinke. Bij al ’t voor- gaande voegt hij dit summa summarum: » Dit zijn de reedenen daar mijne rijmelooze gedichten door verdeedigt werden. Dat een gezondt oordeel hier leer, hoe onnoodt- zaaklijk het rijm in onze gedichten zij. Dit wist de Drost toen hij de Huwhjxhaater van den ridder HuyGens in rijme- looze veerzen vertaalde: van dit gevoelen is de heer vAN ZUILICHEM, daar hij zeit: » Gewent u eens aan d’ongewoone sleur der Italianen tooneel-stijl.” Zijn Ed. Gestr. gaat in d'onwaardeerlijke Ooghen-troost noch verder: het zij mij dan toegelaaten zijn rijmen tot voordeel van mijn rijmeloos gedicht te trecken: - (1) Wie den text niet onder de oogen heeft, moet de zaak ongelooflijk achten: Comme on dit beauté poétique, on devrait dire aussi beauté géometrique et médicinale. Cependant ou ne le dit point, et la raison en est qu'on sait quel est l'objet de la Gtometrie et que! est objet de la Médecine; mais on ne sait point en quoi consiste l'agrément qui est l'objet de la Poésie; on ne sait ce que c'est que ce modèle naturel qu'il faut imiter; et, faute de cette connaissance, on a inventé de certains termes bizarres: SIÈCLE D'OR, MERVEILLE DE NOS JOURS , FATAL LAURIER, BEL ASTRE etc. et on appelle ce jargon beauté poétique — o Montaicne! o PascaL! — Te recht ontving de laatste hier over de plak van VorrairE, die geen scherts op dit kapittel , zoo naauw aan zijnen eigen roem verwant, wilde verstaan. — 66 — De dichters zijn dicht blint: zij zien maar door het rijm , En geven ‘top voor konst, of kistemakers lijm, Lijm die maar kleeven kan voor steeken en voor schaaven, Voor maat en regelen, den lof aan 't ambacht gaven. Zij tasten blindeling de zwaarste zaken aan, En hoopen, wil het rijm maar volgen, ‘tzal wel gaan. En wil het rijm niet voort, zij wenden °t, van dien wal af, Weër op een nieuwen boeg, en rakender zoo mal af, En weêr zoo lam daar aan (en lam is av’rechts mal), Dat Reden endelijk in ’trijmende geval, Als in den lijm verstikt; — enz. i » Ik zal dan te voorschijn komen, rustende op het oordeel van zo veel edele vernuften, die eenstemmiglijk bekennen, dat het Rijm geen deel der Dichtkonst is, maar dat de aardige vonden en rijke beschrijvingen de Poézy een ziel instorten.” — Een wezenlijk deel der Poëzy, neen, dat is 't rijm niet, maer een rhythmus bevorderend, vers afperkend, mnemo- techniek deel, zeer zeker. Zien wij nu eene proef van wat » die beloover met breed- gapenden monde” al voortreffelijks, op het sluiten des eeuwigen Vredes geleverd hebbe: uit eene doelmatige aardig- heid zullen wij die verzen doorloopend afschrijven, zoo als MALHERBE zijne dichtregelen onder 't vervaardigen zelve plag te schrijven: | » Ik zing van ’t eylandt, dat de groote zee en d’armen des vrijen Rijns omringt, dat onbewoont was eer het Bato zagh, die ’t door het allerbillyxt recht en wetten der natuur, aanvaarde om daar te vinden der vaadren vrijheit, toen in bange ballingschappen verzonden en verjaagt door PENTHAAS list; waardoor 't begin van onzen staat recht- vaardig wiert; naar dien’t van vrije volkeren gevestigt is in landen noch vrij van heerschappij en vorstenwetten. Seedert zocht Rome en ’t oud Atheen haar recht en wellust, maar hier was de vrijheit daar de dwinglandy belandt. Dees vrijheit die ik zing, wil in geen slaafsche banden gebonden zijn, mijn dicht nu ook niet. Wij versmaden de boeijens van het rijm, daar d’ onkunde onze taal met zocht te binden; daar — 67 — geen griexsche Zanggodin van wist; daar eertijds Rome, in Crzars lettereeuwe van vrij was; daar de Pd zich ook van heeft ontslagen.” Wie die regelen dreunend opsnijdt, kan er, met goeden wille, wellicht beter dan een ander, » de verstrooide lede- maten eens dichters” in vinden. Wij gelooven wel niet, dat het rijm die plaats tot poözy kon maken, maar ten minste zoude ’t voor ‘toor de versregelen afgeperkt, en 't rhythmisch bestaan van Alexandrijnen aengegeven hebben. § 4. Invoerders en voortzetters der rijmlooze verzen. BELLA MI. HvyGens, bij 't navolgen van eene italiaansche pastoraal, is denkelijk een der eersten geweest, die eene rhythmische rijmlooze maat bij ons beproefde; hij zelf getuigt, dat hij als » eerste hooft-ketter in desen” optrad. Deze aardigheid was met vele andere (zoo als 't vermengen van verzen uit onderscheiden talen} in het vergeetboek ge- raakt. Het laffe geklep van ’trijm, dat door 't prosaïsche vers te sterker uitkwam, stond BELLAMI eindelijk tegen: hij wilde alles aan ‘tinnerlijk gehalte der Poézy te danken hebben, en, door ’t metrische of rhythmische onrijmdicht van Duitsch- land aangemoedigd, verrijkte hij Nederland met rijmelooze getelde-sylbenverzen. Talrijk waren zijne navolgers, doch de meesten hunner hadden noch zijn gevoel, noch zijne geestdrift, en bewezen ten duidelijkste, dat, vormt het rijm geen bestanddeel der Poëzy , zijne afwezigheid den ondichter zeker geene krachten bijzet. Zij, die niet gewassen zijn om helm of kuras te dragen, kunnen ook ’tlemmer voeren noch behandelen. De geboren Duitscher HorrHAM, zoo recht oorspronkelijk in zijne luimen, de bevallig schilderende vrouwe OvERDORP, geboren Post, de lyrische J. P. Ke, zijn onder anderen — 68 — namen, die ook zonder den helm van 't rijm een goeden strijd in ’t dichtperk wisten te kampen. N Wij mogen die gerust beschouwen, in dit opzigt tot de schole van BELLAMI te behooren. Van WALRE. Gelijk eenige anderen, schreef deze, wel eens democriti- sche vriend van BILDERDYK , soms in rijmlooze Alexandrijnen. Ziet hier eene proeve uit zijne Opwekking van Lazarus (1812): Van over Jordans vloed, d’ Olijfberg langs, getogen, Zat Jezus in den hof van Lazarus, zijn vriend, Aan ‘toord der koele bron, in wilde vijgen-schaduw , Omringd van ’t jongren-tal, ter ruste peinzend neér. Hij wacht de zusters daar van dien verstorven broeder, Wiens dood de voorboô was van die hem nakend is. In zijn zachtmoedig oog spreekt eerbied voor zijn Vader, Blinkt vriendschaps rein gevoel en zucht om wel te doen (1). Mengeling van rijmende en onrijmende verzen. Reeds in 1798 trad de gemoedelijke PETRONELLA MOENS met dergelijke stukken in de Vruchten der Eenzaamheid op, en bleef aan die dichtwijze getrouw tot in 1831; ten minste levert hare Mengelpoëzy, in die dagen verschenen, er menig blijk van op. In hare eerste proeven komt deze voor: Als bergen van gruwlen omsluierd met wolken, Zoo zwart als de nagt, Als bergen van gruwlen den stervenden booswicht Doen siddren van wraak: _ à Dood, hoe’ rampzalig ıs dan uw verschijning! Verbeelding bezwijkt. (1) Heidebloemen. Haarlem 1815, I, 1. Zeker doet de gevoelige verzenval, die de aandacht verstrooit en de kunstmatige syllabenschikking te sterker doet uitkomen, in de trippelmaat het afwezen van 't rijm minder bemerken; doch trippelverzen als deze (die, zonder voorslag en met ééne syllabe achter ’t kleinere vers, eenen hexameter zonder verscheidenheid zouden aanbieden) schijnen niet van de best gekozene. Beter gelukt in dit opzicht komen ons de verzen op het Paaschfeest voor, waar 'tchoor van engelen zingt: Uw stand is veradeld, o telgen der aarde; Uw stand is veradeld, gij schrikt voor geen dood. Neen, Jezus (verhoogd boven vlammende serafs) Heeft eindlooze glorie gehecht aan uw lot. of 't Anacreontische : Wees welkom, schoone feestdag, — enz. En wil men een voorbeeld van gemengd rijm en onrijm ? e De vlinder, die zoo vrij daar ginds om ’t wormenweefsel , Nu nutloos en doorknaagd, beglansd de vleuglen klapt, Die vlinder schildert mij, hoe grootsch de telg der Godheid Naar hooger werkkring stapt. Zoo mede: Ach, waarom uw dagen, zoo schoon, zoo goudlokkig , Dit jaar met een sluijer van dampen en wolken , O Zomer, omhuld? Ach, treurig verkwijnde de jeugdige lente; De zon heeft maar zeldzaam haar druipende bloesems En loovren verguldt. Somtijds bepaalde zich de Dichteres tot het tusschen- vlechten van een enkel rijmloozen regel, den laatsten voorafgaande: Mijn vaderland, ook in uw beemden Bloeit weêr de schoone lusthof Gods: De zomer doet van ’s vruchtbooms kuiven De bloesemblaén als dons verstuiven. Zacht zwelt nu 'tooft; gij ademt rozen, O Zomer, over heide en rots. — 70 — Zoo deed ook TOLLENS, maar nog harmonischer, in zijne Avondbede (1): Reeds zinkt de graauwe nevel neér, Reeds vlugt hij, zonder groet of lach, De treurige Decemberdag ; Het avonduur slaat telkens eer: Daar is hij reeds, de winternacht, Met koud en buijig weêr. LEDEGANCK. Van TOLLENS op LEDEGANCK overgaan is niet zoo onge- - lukkig: de nederlandsche Volksdichter, die in hem een goed deel zijner eigene hoedanigheden wedervond, verklaarde hem eenen der beste, zoo niet den beste der vlaamsche dichters. LEDEGANCK bewerkte en overwerkte zijne stukken met eene schroomvallige nauwkeurigheid, en voerde dan ook weinig nieuws bij de versmengeling in. Die van zijn Fritz is niet gelukkig te achten, meenen wij: de rijmgang schijnt er geheel in te verdwalen. Daar is een dorpjen in het land, Alwaer op 'teenzaem hof Een sombre treurwilg staet geplant; Men las, voor weinig jaren, Eer ooit een mes hem had besnoeid, Nog op de schors twee namen, Die thans zijn uitgegroeid. Te recht beminde de vlaamsche Romance-menstreel met voorliefde de oneindig meer welluidende strophe : Hoog en forsch was zyn gestalte , En zyn hairlok lang en zwart; Rimplen in het voorhoofd tuigden Wat al ramp hy had getart; Maar steeds meldden nog zyn trekken De eedle ziel en 't moedig hart. Waarin dat driemaal wederkeerende rijm de rijmelooze verzen werkelijk overklinkt, en dat eigenlijk de gewoone trochæici met drie rijmslagen zijn. (1) Verstrooide Gedichten, 1840, blz. 142. — 71 — ANDRE VAN HASSELT. Deze belgische dichter, die meestal uit het Hoogduitsch navolgde, kwam, wellicht door die aanraking, op de gedachte om eene Ode in dactylische verzen, met een voorslag, doch zonder rijm te schrijven. Zij werd te Chamouny samen- gesteld, maar draagt sporen dat haar vervaardiger met den franschen lierzang van CHENEDOLLÉ op den Wittenberg niet onbekend was. Van neevlen en wolken omschaduwd , verheft zich In reuzengestalte de koning der bergen ten hemel; De klippen der Alpen omringen zyn zetel, Als kruipende slaven ter aarde gebogen, In boeijen gekneld (1). Wij weten niet, of ‘toor ons misleidt; maar het tweede vers zoude, in verband met het geheel, ons beter met dezen val voldaan hebben: Van neevlen en wolken omschaduwd, Verheft zich in reuzengestalte de koning der bergen omhoog. Men zou zich bedriegen, geloofde men dat er geen aantal andere proeven dan de opgegevene zijn in ’tlicht gekomen: doch wij achten het medegedeelde als voldoende, althans wat Belgie betreft. Wij willen hier alleen nog een man bijvoegen, wien ’t zeker aan prosodische kennis niet schortte. LULOFS. Vertaalde Kınker dertig jaar vroeger eenige treurspelen van SCHILLER in de maat waarin zij opgesteld zijn, in rijmelooze decasyllaben, Lurors vond goed, in zijnen lof op (1) Opgenomen in 't Belgisch Museum van Wiuvems, Gent 1839, D. HI, biz. 124. De maat is niet overal even zuiver, b. v.: Hij ziet de eérste stralen der opgaénde zonne verschijnen. Niets kan zyne magt wederstaen, noch beteuglen. — 72 — VONDEL, voorgelezen in 't Instituut ten jare 1837, zijne vijfvoetige rijmelooze iamben aan ‘teinde der, uit zeker ongelijk getal regels bestaande, afsnijdingen of verdeelingen, met twee vrouwelijke rijmen te voorzien, en hier en daar in 't midden een staande rijm te stellen. Die hulde ook biedt u zuivre Wijsgeerte aan, , Verlichting strooit nog bloemen op uw graf, Wijl luid uw harp aan Neêrland heeft verkond, Dat tonggefleem of schijn geen godsdienst maakt, Maar dat ze een hart eischt dat voor waarheid blaakt; Dat dweeperij de lampen van Gods woord Verdoovend, omdwaalt bij een licht, dat taant; En ’tspoor tot duizend razernijen baant; Verlichting strooit nog bloemen op uw graf; Verlichting staat haar schoonste kroon u af, Wijl gij aan dweepzucht, huichlarij en logen Den dolk, de grijns, den blinddoek hebt onttogen. » Ligtelijk (voegt VonDELS zanger er bij) had ik alles kunnen berijmen, en ik zou dit ook gedaan hebben, indien ik hier te spreken hadde gehad voor een publiek, dat in het rijm de hoofdzaak der Poëzy zoekt. ... Ik geloof dat het har- telijk gemeende [’t innige?) mijner uitboezeming bij een door- gaand rijm eerder verloren dan gewonnen zou hebben. . .. Ik heb mijn best gedaan, om aan de versmaat dat numereuse te geven, waarvoor bepaaldelijk die jambische maat in vele opzigten zeer vatbaar is..... Met een doorgaand rijm toch schijnt de gang der jamben zijne ongedwongenheid en losheid onwillekeurig te verliezen. VONDEL heeft zijne Altaergeheimenissen in vijfvoetige rijmende jamben met staande en slepende rijmen geschreven: hoe eentoonig van cæsuur is echter hier die anders zoo groote meester in de versificatie! Ik heb dus ook maar waar ik zulks van noode achtte eenige staande rijmklanken in mijne jamben ge- lascht, en bloot lectorum vulgi causa.’ Hoe de groningsche Hoogleeraar, op VAN Atenexs en Kınkaes theoretisch voetspoor, de rijmelooze Decasyllaben , ook wel aan Alexandrijnen tegenovergesteld, breedvoeriger verdedigde, zullen wij elders zien. DERDE HOOFDSTUK. Geschiedenis der metrische Maat. Als uw speeltuig , zielenbeheerscher , Paorsus, Ben ik nog ontvonkt door het grieksche en roomsche Dichtervuur , nog stort ik mij uit met de eigen Kunstmelodyen. Als de toon, afvlietend van zeven snaren, Opgetooid door lachende aanvalligheden , En in zwier ’t breedgolvende hair gelijkend Van APHRODITE. De metrische Lier. DERDE HOOFDSTUK. GESOHIEDENIS VAN DE METRISCHE VERSMAAT. Een der eersten die in de nederlandsche Dichtkunst de grieksche en latijnsche voetmaten zochten in te voeren, was Conrapus Goppaus, wiens zeldzaam werk, Nieuwe ge- dichten zonder rijm, te Harderwijk reeds in 1656 verscheen. » De voorrede (zegt vAN KAMPEN) (1) verdient opmerking: hij verdedigt daarin het aanwenden der rijmelooze maat, uit het gebruik van den vermaarden KOENRAAD GESNER, die in de zestiende eeuw reeds hoogduitsche hexameters ge- maakt had, en van VANDER Mute en HuyGens (2), welke laatste niet alleen nederduitsche, maar zelfs fransche onberijmde verzen heeft vervaardigd [stijve letterzonden, die het nageslacht den schranderen CONSTANTIJN vergeven heeft]. Ook Vossıus (die eenige hoog- en nederduitsche, en zelfs celtische gedichten in de grieksche en latijnsche voetmaat zegt gezien te hebben) beproefde deze dicht- soort, doch erkende, dat hij op weinig navolgers te hopen had. Goppaus vond de hexameters, jamben en trochæën zoo eigenaardig voor onze taal geschikt, dat hij uit de ge- wone Bijbelvertaling eene menigte voorbeelden daarvan (1) Beknopte gesch. der ned. Lett. en Wet. , II, 650. (2) Zie hier een paar regels van Huycens , die, zoo als HessrLink te recht aanmerkte (Prosodie, 1808) beter aan den eisch der maat voldoen dan vele der hedendaagsche : Koortsige kolen, in helderen brand voor lange verandert , Ghy zoudt buiten de vrees, en uw heerschap buyten gevaer zijn. Even als deze pentameters : Die mette vallende zugt d’ aerde van achtere kust, Laet mijn smallen gezant door tiwe grendelen in. Zie beide in 1625 geschrevene proeven in de Bilderdijksche uit- gave, II, 125. — 76 — aanvoert, welke (zegt hij) gelijk Kasarnas onwetend ge- profeteerd, ook onbedacht gepoëtiseerd hebben. De hexameter, de jambus, en in ‘talgemeen de oude voetmaten zijn dus geene grillen der Duitschers door ons zorgvuldig te ver- mijden, maar ook door eenigen onzer ouden beoefend. Men moet echter bekennen, dat het voorbeeld van den ijverigen en [eenigsins] onbevooroordeelden Goppaus ongelukkig voor zijne zaak pleitte. Zijne verzen zijn geweldig hard en stroef, en veeltijds prozaisch.” Ter proeve eenige zijner mislukte hexameters: Ismaeı aen Isax dede spotternye bedrijven , Waervoor hy van sijn vader uit 't huis wierde gebannen; Als aen sijn moeder voor sijne geboorte gebeurt was, Wilde Gop uit ’t Christenrijk ook soo de Ismaëliten en Turken, Hagarenen, Saracenen en andere vianden Sijns naems verdrijven: sijn volk eendrachtigen yver Instorten, sou sijn een heerlicke sake te wenschen; Toch men sal hier moeten nae Gods tijdstemminge beyden (1). Deze onberaden vriend der metrische versificatie, schijnt haar meer nadeel dan de volslagenste vijand toegebracht te hebben. Rien n'est plus dangereux qu'un imprudent ami. Men hield een tijd lang op, met de zaak die Goppaus zoo warm had bepleit en zoo stellig had doen veroordeelen, te dweepen. KERKHERDERE (begin der 18de eeuw). Bij de Vlamingen, waar de gedachte sedert lang sliep, en men slechts, van hooger hand die kunsten aanwakkerde die niet leeren denken; waar men wel, vooral te Leuven, (1) Zie over hem Wırsen Geusseer, Biogr. anth. en crit. Woorden- boek, 11, 383, en van Kaurex, Gesch. der ned. Lett. en Wet. ‚11, 649. — 71 — de rede, het logos, in stalen vormen goot, maar noch Wel- sprekendheid, noch heldere Wijsbegeerte, noch Dichtkunst (die goddelijke samensmelting van gevoel en kunst, die oor- spronkelijke schepping uit den boezem opborrelend) hoog- schatte, en dus ook niet aanwakkerde, ontstond er juist bij een kind der alma Mater Lovaniensis iets zeldzaams: de latijnsche Dichter KERKHERDERE (1) legde zich op den hexameter toe. Wij kennen er de twee volgende regels van: Wel wat mottigen inval en wat vreemde gedachten Kwamen lest twee-mael ’s nachts mijn jong herte bekoren (2). Men ziet daaruit, dat hij, ofschoon welluidender dan de arme Goppaus, even als deze in den streng-toegepasten regel der positio voortduizelde. Rrızıus (1730) (8). Deze had vrij goede begrippen omtrent het invoeren der metrische verzen. » Ofschoon (zegt hij) verscheidenen onzer schrijvers verklaard hebben, dat zij de grieksche en latijnsche metra navolgden, bood echter geen kunner iets degelijks aan: want eenige, slechts de accenten in acht nemende, hebben de quantiteit der syllaben gansch over `t hoofd gezien, gelijk HOOFT, VANDER MYLE, BRANDT, J. VAN ZANTEN, welker verzen zonder rijmenden weêrklank onbe- vallig, om niet te zeggen belachelijk zijn; andere daaren- tegen, als GESNER en Goppzæus, het accent der woorden verwaarloozend en de regelen der latijnsche prosodia alom en in alle syllaben bewarende, hebben niet minder tegen de wet der tale gezondigd.” Ten bewijze haalt Reızıus uit Goppaus' voorzang de eerste zes verzen aan, die de goede man, gewapend met (1) Overleden in 1738. Zie Dewez , hist. de Belg., VIT, blz. vui. (2) Aangehaald in de Rym-konst, uitgegeven te Antwerpen (door BouvAERT in 1773), blz. 59. (3) Beton Belga graecissans. Rott. 1730. — 78 — den klassieken regel der positie voor hexameters zijnen tijd- genooten der XVIIde eeuw wilde opdisschen: Schrandere verstanden, nadien ik konde bemerken, Dat met gunste behaelt was mijn onrijme gedichtsel, Waer in nochtans maer tweederlei soorte gebruykt was: Zoo stel ik hier weer voor zulk slach by meerdere formen, Op verscheyde manier en maet van Griecxe poëten, Aelouts gestelt en gepleegt ook by de Latijnen. Vervolgens slaat Reızıus, zonder zich verder naar ’t verleden te wenden, zelf de hand aan den metrischen letterploeg, en dit wel (zoo hij verklaart) door Js. Vossrus woorden aangewakkerd: » Ik wete, dat de Italianen zul- ken arbeid beproefd hebben; maar zij die de oude dicht- maten (mensuras) gepoogd hebben te herstellen, hebben dit verkeerdelijk aangevangen: zij waren daarbij te weinig in getal om aloude ingewortelde gewoonten uit te roeien. Edoch, men wanhope daarom niet, al sla dan ook de eerste pooging tegen. Wie is er onbewust, dat enkel na eeuwen de Muziek en andere kunsten bij de Grieken in top ge- klommen zijn ? Men ga immer voort tot men de overtuiging bekomen hebbe eenen stap verder gedaan te hebben: want niets schoons wordt er ooit in overijling te stande gebracht, en van moeite gaat bestendig vergezeld datgene wat schoon en roemrijk is. Men late zich door spotters niet afschrikken, die niets anders kunnen, dan met groot ophef de onbe- duidendste nietigheden uitkramen. Kunt gij ze met geene overtuigende redenen beschamen, gij kunt toch iets vol- voeren van zulk eenen aart, dat er voor die betweters niet eens aan zoo iets valt te denken.” Tot proeve laat Rerzrus hierop de metrische vertaling van HORATIUS' overbekende Ode volgen: Beatus ille, qui procul negotiis Ut prisca gens mortalium. Hij geeft dit stuk, samengesteld uit de groote en kleine iambversmaet (iambus trimeter en bimeter, d. i. zes- en vier- — 79 — voetig) in eene nederduitsche maat weêr, die zich door `t oor bij 'tenkele lezen van den text gemakkelijk laat raden. Deze niet ongelukkige proeve, waarover wij verder zullen spreken, is in zuivere iamben opgesteld, en derhalve naar t begrip van sommige dichters (da veniam verbo) van 't mid- den der XVIIIde eeuw ingericht, die besmet waren met wat BILDERDIJK de rotterdamsche ketterij heette (1). Oneindig minder gelukkig is Reizrus' vertalingsproef des aanhefs van de Ilias, waarin hij den hexameter een valschen plooi geeft door den maatstaf in den klemtoon te verbreken: Zing nu, Kazuiore, den zwaren wrok van ACHILLES, Die duizént rampén verwekte by alle de Grieken, En meenig krijgsman, uit edelen huize gesproten , Veel té vroegtijdig deet sneuvelen in de gevechten, Zonder bégraafnis , naardiin hun doode lichámen Ten prooi verstrektén aen raven, giren en honden. Men heeft gezegd, dat tien verzen eens dichters genoeg zijn om te zien wat adem er in zijne borst steekt; hier zal een nog minder getal voldoende zijn, om 't metrisch stelsel van den græciserenden Reızıus te beoordeelen. Hij voegt er ten overvloede bij: » Welke de rechte lezing en maat (dimensio) dier verzen is, en met wat redenen de syllaben- quantiteit of de dichterlijke vrijheid, hier volgens 't Grieksch en den aart onzer taal te verdedigen zij, mogen de geleer- den nagaan.” NIEUWLAND, GROENEVELD, MEERMAN. In 1748 verschenen de eerste zangen van KLOPSTOCKS' meesterwerk de Messias. De hoofdzakelijk-lyrische dichter zocht zich in alles een eigen spoor te banen » Met de Messias (zegt SCHLEGEL) begon, mijns dunkens, niet eene (1) Voorrede der Mengelpoezy; Rott. 1823, blz. xvı. — 80 — eenige, ongemeene gouden eeuw, maar de nieuwe vlucht der duitsche letterkunde.” Zoo lang deze zich boven het middelmatige niet verhief, lokte zij noodwendig de andere volkeren ter navolging niet uit. Thans was ook voor Holland eene nieuwe kunstbaan ontsloten: in Belgie was de Poézy tot eene zoetsappigheid gedaald, die den goeden smaak walgde, als even onbedui- dend in vorm en onderwerp (1). Bij de vergelijking van Kıorstocks Epos met de zoo talrijke als onbeduidende versnipperde Bijbelheldendichten, ja zelfs met den langen tijd hoog-opgevijzelden Abraham, moest de slotsom voor de onzen inderdaad niet zeer gunstig uitvallen. Men zocht naar nieuwe vormen. Van HAREN kwam destijds (1769) op de vrij zonder- linge gedachte, om de bij uitnemendheid lyrische strophe voor geheel een vaderlandsch gedicht aan te wenden, dat, door FEITH en BILDERDISK omgewerkt, inderdaad aan zijnen titel van vaderlandsch gedicht voldoet, maar door den dichterlijken uitgever zelven, betrekkelijk den vorm naar recht is beoordeeld geworden: » Hij zou kunnen schijnen (zegt BILDERDIJK, van Onno ZWIER v. H. sprekende) zich de schikking van 't Heldengedicht voorgesteld te hebben ; doch behalven dat de dichtmaat, de stil, noch de uitge- strektheid aan die soorte van dichtwerk beantwoordt, heeft het er ook de overige vereischten niet van (2).” De hollandsche natie, sedert lange vassaal van de fransche letterkunde, voelde zich niet zeer opgewekt om de zusterluite van Germanie, die stouter toon in stouter maat aanhief, na te bootsen. GELLERTS naive trant, aan eene volkswijsheid gepaard die hem tot een anderen Cats maakte, had al dadelijk eenige schrijvers ingenomen, die hem in getelde-syllabenmaat over- brachten (1775); doch de lust ontbrak nog om met de hooger- gestemde modellen van Duitschland nadere kennis te maken. (1) Zie ten bewijze de Levensschets van Pater VERHEGGHEN [door mij] medegedeeld in 't Belgisch Museum van Wittews, X, 143. " (2) Voorrede van de Geuzen. 's Hage 1826, blz. x. 1 — 81 — Er was maar éénen stap te doen om tot de metrische versificatie over te gaan, en den Messias, waarvan de laatste zangen in 1773 verschenen, na te bootsen. WAGNER had zijnen boezem in een latijnschen alkaischen lierzang uitgestort, bij de overwinning door de Neder- landers den 5den Augustus 1781 op de Engelschen behaald. De zanger van Orion, de onsterfelijke NIEUWLAND, gevoelde zich aangespoord om den anders weinig bekenden dichter in een nederduitsch Alcaicum na te zingen: Jaicht nú, mijn burgérs! Eindelijk opent God Tot straf des onregts de oogen vol majesteit ! Der Nederlandrén felle bliksem Heeft den meineedigen Brit getroffen. Ons is de zegé! Hollandsche maagdenrei, Vlecht nu laurieren; siert er de hoofden meé Dér overwinn’rén! Dat onze oevers Nu van Io! en Triomf! weêrgalmen. De lust ontvonkte om de Messias na te volgen. GROENE- VELD gaf er de eerste zangen van in 't Nederduitsch uit, ten jare 1784; toen MEERMAN mede reeds eenige zangen had vervaardigd, die ook naderhand (zoo als wij verder zullen zien) het geheele werk voltooide. Hoe zeer de beide dichtstukken in verdienste van gelukkige navolging mogen verschillen, daar GROENEVELD tot het imitatorum servum pecus behoorde (1), is 't werktuigelijke er van op een en denzelfden leest geschoeid. De laatste volgt aldus den aanhef van den christelijken Zanger op ’t spoor : Zing, onsterflijke Ziel, de verlossing der zondige menschen, Die de Messias op aerde in zijné menschheid voleindigt , Waerdoor hy Anams géslachte, de liefde der Godheid Met dén bloede van ’t heilig verbond op nieuw heeft beschonken Zo géschiedde de wil des Eeuwigen. Vruchtloos verhief zich Satan tegen den godlijken Zoon; om niet stond Judéa Tegen hem op: hy deé ’t, en volvoerde de groote verzoening. (1) Zie over die vertaling Dicht- en Tooneelk.-werken van ’t Ge- nootschap: door Natuur en Kunst. (Amst. 1787, blz. 177 en volg.) — 82 — MEERMAN, minder getrouw aan 't woord, maar getrouwer aan den zin, zong zeker beter na: doch daar er zulk een tusschenruimte tusschen de uitgave zijnes werks (1815) en GROENEVELDS arbeid verliep, mag men inderdaad verwonderd zijn hem voorname regelen der metrische versificatie, over welke hij uitweidde in zijn werk, te zien verkrachten: Zing , onsterflijke Ziel, de verlossing van 't zondige menschdom, Die de Messias in menschennatuur op d’aarde voleindde , En door welke hy Apams geslacht tot de liefde der Godheid, Lijdend aan " kruis gédood en verheerlijkt, weder verhoogd heeft, Dus géschiedde Jrnovans wil. Zonder voordéel verhief zich , — enz. De hoogduitsche ijsbreker, zijn model, moge een reeds min strengen versbouw aangewend hebben, dien GöTHE in zijne hexameters te veel navolgde, wat zal men over den theoretischen MEERMAN zeggen, bij "Laien der grove misgrijpen van dezen laatsten regel, die alles behalven een vers is? ` Beter ziet het er met den aanvang van zijn tweeden zang uit: Thans steeg over de cedérbosschen de morgen beneênwaart , Jezus verrees, in de zonne gezien van de zielen der vaadren. Als ze hem zagen, zo zongen twée zielen dus tegen elkander Apaus ziel vergezeld door de ziel van de goddelijke Eva : Schoonste der dagen, gij zult ons bovén alle de aanstaanden Heilig en feestelijk zijn, en bovén uwe gezellen Zal u, wanneer gij terugkeert, 's menschén ziel en de Seraf ` En dé Cherub geduurig, bij 'trijzen en daalen begroeten. VAN DE KASTEELE. In hetzelfde jaar dat GROENEVELD het waagde met den hexameter op te treden, verscheen te Weenen eene, in ‘tzelfde metrum bewerkte, uitgave van Ossian (1). (1) Wien, 1784, VI. band. in-4°. — 33 — De schrijver van Ossians und Sineds Lieder (Denis) deelde tevens de slotsom zijner nasporingen mede omtrent het gebruik der hexameters bij de hedendaagsche volkeren tot op zijnen tijde. De eerste proef daarvan in Duitschland brengt hij tot den taalgeleerden schrijver van den Mithridates (1555); de tweede leverde FiscHart in zijne vertaling van RaBELAIS (1571); achter dezen volgden EISENBRECK (1617), Brrricurvs (1628), Arsreprus (1630). De hoogduitsche prosodiën begonnen er zich mede bezig te houden sedert 1679. Ook geeft die schrijver onzen HUYGENS op, als in zijne Otia (1625) reeds hexameters en pentameters beproefd hebbende: de geestige dichter, die van alles wat beproefde, bepaalde zich niet eeniglijk onder de verdedigers van 'tonrijm op te treden, als de » eerste hooft-ketter in dese” (en wel in de rijmelooze decasyllabige vertaling van 't Atto primo del Pastor Ado) (1), hij offerde ook aan den metrischen versbouw. In 1558 was ’t de beurt aan Hongaryen, in 1622 aan Engeland, in 1641 aan Denemarken, in 1653 aan Zweden, in 1660 aan Bohemen, in 1743 aan Polen, in 1781 aan Laibach (Tllyrie). Tot dusverre wat betreft de aanverwante talen van ’t Noorden, allen beheerscht door 't accent (2). (1) Blz. 169 van den 4den druk. (2) Van alle deze komen er proeven voor in ’t gemelde werk, Vde boek, blz. xxvir—xriv, ja, noodwendig mislukte proeven van 'teenigsins ongeäccentueerde Fransch (al. 1553). Eene wonderlijk schoone harmony heerscht in de hexameters der talen uit bestanddeelen van " Latijn zelve goeddeels gevormd. Wil men er zich van overtuigen ? Reeds in 1539 gaf Craunıo Totomer Versi e regole della nuova Poesia toscana, en haalde, na Cremsescini, de volgende proef aan : Or cantate meco, cantate or, ch’ altro risorge Parnaso, or ch'altro nuovo Elicona s’ apre. Ch’ altri Virgilj già sorgono, ed altri Catulli, E Venusini altri sorgono, ed altri Varj. Sento soavi lire, vaghe fistole, trombe sonore. Odi Clio, senti Pan, senti la bella Erato. — §4 — Dit uitstapjen strekke ten bewijze, dat de metrische vers- bouw van ouds reeds bij vele volken de aandacht tot zich getrokken heeft. Doch keeren wij tot Ossıax terug. Was het genie van KrLOPSTOCK, door de lezing van twee rijmelooze dichters, MrLToN en Young, ontvlamd, nu was ook Ossian, met zijne eigenaardige maat, als eene aan den poëtischen hemel van Caledonie lang-gemiste sterre, opgedaagd; zijne stoute, ruwe kunst betooverde door de nieuwheid der ontdekking zelve, en de twijfel die zich aan MACPHERSONS ontdekking kon hechten, gaf den Bard eene geheimzinnige begoocheling te meer: Bien n'est beau comme le mystère. VAN DE KASTEELE, de niet onverdienstelijke vriend en Niet min welluidend vindt men de spaansche Eroticas van Maxver op VittEcas (1617). Lycidas y Corydon, Corydon el amante de Phyllis, Pastor el uno de cabras, el otro de blancas ovejas ; Ambos à dos tiernos, moços ambos, Arcades ambos Viendo que los rayos del sol fatigaban el orbe, Y qne bibrando fuego feroz la canicula ladra, Al puro cristal, que cria la fuente sonora, Llevados del son alegre de su blando susurro, Las plantes veloces mueven, los passos animan, Y al tronco de un verde enebro se sienten amigos , — enz. Als eene tweede bijdrage tot den italiaansche metrischen versbouw , halen wij gaarne een stukjen van ALLEMANNI aan, dat wij overnemen uit een artikel over dien versbouw door Corseuissen (Spectateur Belge, 1815). Mentre da dolci favi fura del mel dolce Cupido, Volta al ladro un’ ape, punge la bella mano. Subito percuote per acerbo dolore la terra, E doglioso ed acre corre a la madre sua Mostrare piangendo come crudelmente feriva Quell ape, quanto empia, e picciola fiera sta; Venere dolce ride, dice Venere: Guardati, Amore , Picciolo quanto sei, quanta ferita fai. — 85 — kunstgenoot van den verdienstelijken H. VAN ALPHEN, ver- taalde onder andere 't begin van den Fingal aldus: Onder een ruischenden boom, niet ver van de wallen van Thura, Zat CUTAULLIN; zijn speer stond tegen een steenròts, en naast hem Lag zijn schild in het gras. Hij dacht aan den dapperen Karbar, - Dien hij versloeg in `t gevegt; toen Morax, de schildwägt van °t zeestrand, Frruu'szoon, hem verscheen, en hem toeriep : Op, op nu, Curauuuin! Welke verzen, naar 't stelsel van MEERMAN geschreven, door gebreken ontsierd zijn, die wij in 't duitsche gedicht niet ontmoeten: Turas Mauer zunächst sass CurruLuin unter dem Baume Sausendes Schalles. Es ruhte sein Speer an einem der Felsen, Nachst im Grase sein Schild, Er dachte den tapfren Cairbar , Welcher ihm kampfend erlag; als itzo der Späher des Meeres Morax der Sohn von Fro, erschien: Auf, Curauiuin! rief er. H. van ALPHEN, Men kent de buitengewoone zucht die van ALPHEN voor de, destijds algemeen opgang makende, hoogduitsche dich- ters koesterde; in zoo verre dat hij den roem van vele hunner (in zijne Theorie der Schoone Kunsten en Weten- schappen naar RIEDEL, uitgek. in 1778) met voorliefde in het helderst daglicht stelde, terwijl hij onze groote dichters der zeventiende eeuw eenigsins in de schaduw plaatste: eene minachting, die wellicht later den gloeienden zanger der Hollandsche Natie met te sterker nadruk deed uitroepen : Toen de Agrippijnsche zwaan zong in bataafsche plassen , Was ’tnaar gerikkekik der vorschen uit moerassen Alleen het wildgezang van Henmans nageslacht; Ja, Duitschland had geen kunst, geen taal, geen smaak ; 't was nacht. Germanje, ja, 't was nacht, en op uw barre gronden Werd toen geen Hatter, KreisT, geen HAGEDORN gevonden; Europa hoorde toen geen Wienanns tooverlied , En Scnittern, Gotuz, GLEIM en Kuopstock zongen niet. Zesde zang. 7 — 86 — Heeft misschien de dankbaarheid (dat schoone gevoel, boven alle berisping verheven) den edelen VAN ALPHEN te verre geleid? Erkent hij niet in 't voorbericht zijner Gedichtjes voor Kinderen (1795), die men lang als onna- volgbaar, immers als onovertrefbaar beschouwd heeft, dat hoogduitsche kinderdichters (Weisse en Burman) hem ondersteund, en menigmaal op den weg geholpen hadden? Op hem had dan ook de germaansche litteratuur in die dagen, waarop (als in de onze) de gedachte de gistende maat- schappij geensins van eene vrijzinniger kunsttheorie konde scheiden, een grooten invloed: dezen invloed stortte hij uit zijnen boezem in zijne schriften over, en deed dien on- loochenbaar veld’ winnen. Men kan ook niet ontkennen, zoo als VAN KAMPEN zegt (1), dat die invloed over ’t al- gemeen gunstig is geweest. » De geheele plooi der neder- landsche Poézy (voegt die geleerde er bij) is sedert meer duitsch dan fransch geworden, behalven in de voet- maat, welke nog doorgaans de berijmde Alexandrijn bleef, en in de wetten van het Treurspel.” Geen wonder derhalve, dat van ALPHEN mede aan de metrische Muze godsdienstige offers toewijdde. Zonder hare strenge, later eerst tot wet gewordene, regelen waar te nemen, bezitten zijne alcaische Oden: Aan den Dood en de Rust in God eene rhythmische zoetvloeiendheid, die ook het oor van den gewoonen lezer al het verleidend schoone van het rijk-afwisselend Alcaicum doet gevoelen. In God berusténd trek ik de wildernis Der wereld eenzaam, zonder te vreezen, door. Gij zijt mijn rotssteen, mijn beschermer ; 'k Noem u het leven van mijn gezangen., Minder gelukkig, ten aanzien van 't metrum, klinkt wat verder: (1) Geschiedenis der nederlandsche Letteren en Wetenschappen, H, 370. wee 87 — Wat geeft deze aardé? Moeite met bang verdnet, Een vreugd van tranén voorgegaän, vaak besproeid, En achtervolgd. Een vreugd die flikkert, Om in de duisternis té verdwijnen. Hij preludeerde aldus aan de rijmelooze rhythmische verzen, doch gevoelde, dat ook deze de metrische kunst- waarde eenigsins behoefden, en dat er in dit opzicht nog veel te doen bleef. Het bewijs daarvan levert de volgende plaats (1): » Ik erken gaarne, dat men in ons land zo aan het rijm gewoon is, dat men over het algemeen geen be- hagen in blanke of rijmelooze verzen vindt: maar hier tegen merk ik egter aan, dat men het rijmelooze onder zekere bepalingen invoerende, de natie daaraan vrij gemak- kelijk zou gewennen: en vraagt men een bewijs hiervan? ik zal er een opgeven, niet genomen uit het voorbeeld der Engelschen of Duitschers, maar dat binnen ons land t’huis hoort; en wel, zoo ‘t mij geoorloofd is mijn eigen werk aan te haalen, mijne kleine gedigten voor kinderen. In dezelve heb ik eenige versjes gevoegd in de anacreontische versmaat, en ik heb niet alleen nooit kunnen bemerken, dat mijne kinderen in die minder behagen hadden, of dezelve met meer moeite dan andere in het geheugen prentten (2), maar zelfs heb ik opgemerkt, dat sommige lezers niet eens bespeurden dat die stukjes rijmeloos waren. Men begint ook hier en daar het rijmelooze in te voeren; en hoe zeer ik en anderen in het waarnemen van de prosodie nog gebrekkig zijn, men duldt, men leest zulke gedigten.” BELLAMI. Wat van ALPHEN voorspelde, volbracht de Zanger des (1) In de inleiding zijner Dichterlijke Verhandelingen (blz. cxıx). (2) Wij meenen dat wèl in kinderen bemerkt te hebben, en be- schouwen de mnemotechnie van °t rijm bijzonder in dergelijke stukjens als nuttig, zelfs als noodzakelijk. — 88 — vaderlands en der liefde, de vlissingsche eigenaardige dichter. Hij stelde 't rijmelooze vers in eere: zijne beste gedichten, althans zijne minnezuchtjens, misten dien kunstmatigen weérklank. | Voor 't metrische schijnt hij weinig smaak aan den dag gelegd te hebben: wij ten minste kennen van den even vurigen, als teederen jongeling niets dan een zeer gebrekkig Alcaicum: de Stormwind, niet eens in zijne dichtwerken opgenomen: (1): De stormwind nadért — ’k hoor hem in 't Oosten reeds, Hier is nog stilté , 't sluimerend wolkenheir Gevoelt hem, vlucht en bruischt my tegen. Moedig doordringt hy de wilgenbosschen. Wij mogen hier niet verzwijgen wat VAN KAMPEN op BeELLAMIS talent, om rijmelooze gedichten te vervaardigen, aanmerkt (2): » Zijne proeven in dit vak bewijzen zonne- klaar, dat onze taal, mits door een waar genie behandeld, voor deze dichtsoort niet minder geschikt is dan hare hoogduitsche zuster.” Op dit axioma, zoo onbetwistbaar, dat men ’t eene boerenwaarheid zou mogen heeten, volgt de note: » Wij bedoelen echter vooral het vak der kleinere, zachtere dichtstukjes; niet den hexameter, waarin tot nu toe geen goed, en naauwelijks een middelmatig vers in onze taal is te voorschijn gekomen,” Dus schreef die ge- leerde in 1822. Maar "t bewijs, dat hetzelfde element hetwelk kleinere rijmelooze verzen kan bezielen, geene meer uitgebreide metrische dichten zou kunnen scheppen, deelde hij niet mede. Met de mogelijkheid daartoe heeft de onvolmaakte metrumtheorie van sommigen, en de minder opgewekte smaak des publieks voor dergelijke al of niet doorslaande proeven niets gemeens. (1) Bedriegen wij ons niet, dan komt het voor in de Proeven voor het verstand, den smaak en het hart. (2) Beroepen werk, II, 387. VANDER WOORDT. Deze, even als BELLAMI, te Vlissingen geboren zanger , werd, als deze, te midden zijner loopbaan, toen hij nog aan de utrechtsche hoogeschool studeerde, weggerukt (1). Hij verklaart, dat hij voor wat men ’t lezend publiek noemt, niet had geschreven, en zegt; » Het kon, onder 't samenstellen dezer stukken, bij den maker in genen deele in aanmerking komen of rijmloze versen aan de hollandsche dichtkunst enig wezentlijk voordeel kunnen toebrengen, of niet; het moest hem even onverschillig wezen, of 't grootste gedeelte onzer natie liever berijmde dan onberijmde versen laze. 't Was genoeg, dat hij voor zig het rijm een nut- teloos en den aandagt hinderlijk ding oordeelde, 't welk, wanneer men 't in al zijnen klinkkank wil laten hooren, den poëtischen uitdruk [indruk ?] meestäl zeer schadelijk wordt, vooral waar ’t om eenvouwigheid in denzelven te doen is (2). ” Over deze protestatie tegen het rijm verwondere men zich niet: het is een jonge PHAÖTON die den wagen van APOLLO in eene nieuwe baan wil sturen en de oude nood- wendig minacht. Neque audit currus habenas. WITSEN GEYSBEEK, die ditmaal de werken van VONDEL niet te beoordeelen had, verklaarde dat hij, ofschoon geen voorstander van zoogenaamde metrische verzen in onze taal, overtuigd zou geworden zijn dat ze bijval verdienden, als het meerder gedeelte van die, welke hem onder de oogen gekomen waren, eene vergelijking met de verzen van VANDER Woorpt konden doorstaan. » Deze hadden hem doen zien (zegt hij), dat het vervaardigen, ja, zeer moeije- H (1) De eerste druk , die slechts den vrienden des jongelings in de handen kwam, verscheen in 1795. In 1829 bracht Witsen GEYSBEER dit dichtlegaat voor ’t publiek onder de pers; eene derde uitgave ver- scheen in 1843, met een levensbericht voorzien door C. J. WENCKEBACH. (2) Uitgave van Witsen Gevestek , blz. 61. — 90 — lijk, maar toch niet onmogelijk was (!); en daarom was hij wel verre van deze voetmaten uit onze dichtkunst te willen verbannen.” Wat er op volgt is verstandiger, en zelfs zeer juist: » Al ware het maar omdat zij mogelijk iets kunnen toebrengen dat men het eindelijk omtrent de pro- sodte eens worde.” Ook stak hij den vinger (doch niet ter redding) in de wonde, toen hij, als over ’talgemeen van metrische verzen niet houdende, bekende » ondervonden te hebben, dat zij voor den gewonen lezer zoo moeijelijk te lezen als, voor den geoefenden dichter zelfs, moeijelijk te vervaardigen zijn.” Hij durfde zeggen, dat dit zonder kennis aan het Grieksch of Latijn stellig onmogelijk is (!). Wij zullen ten zijnen tijde die tegenwerping, wat het moeielijke lezen er van voor den gewoonen lezer betreft, beantwoorden. Waarlijk (en 't was voor een uitgever, al had hij een Critisch anthologisch Woordenboek van onze dichters gemaakt, een vergeeflijk geval) hij dacht al te gunstig over de me- trische bekwaamheid van den jongen lyrieken Dichter: wie vindt hier een Alcaicum in terug? Daar hij zich nooit dés lagen gemeens bekreunt, Haat hém ’tgepeupél: de edelen zien op hem Met afgünst neêr: hij doet verdiensten, Nimmer blazoenen , noch stambôek hulde. Wie in 't volgende een Sapphicum: Zie! hoe plegtig is déeze stilte, die er Om mij heerscht! Dé grimmige winter wandelt, Met geen alvérwoestenden tred, thans door het Sidderend landschap. Het ware voor zulke strophen niet gunstig, als proza, achtereen geschreven te worden (een overigens valsch middel ter toetse van goede verzen door VOLTAIRE opgegeven). Moeten wij hier ook een plaatsjen vergunnen aan de — 91 — proeve van VONDELS hypercriticus, die VANDER WOORDT zoo zeer bewonderde? Welnu, zie hier: Maar hij, de Onnoembre, is enkel liefde en goedheid : Hij riep uit liefde u vroeg van de aard; Gij hebt de gruwlen niet gezien die, met ontzetting, Myn öog gezien heeft. Niet kwalijk, ofschoon de leeraar ex cathedra die strophe, op 't model zijner voorgaande, met een adonicus dacht te sluiten! De monosyllaben en zoo wat pindarische over- sprong van 't laatste onrhytmisch couplet laten WITSENS Pegasus toomloos voorthollen, NON BENE meta fervidis evitata rotibus : | Heil u, dat gij die gruwelen niet gezien hebt, Niet knielen moest voor de afgoôn , die Gij diep verfoeide, en wier verdelging, stervend, gij pro- fetisch voorspelde (1). STRICK VAN LINSCHOTEN. De gedichten van dezen ouden diplomaat, VANDER WOORDTS vriend, verschenen in 1808. Niet alleen rijmelooze, ook metrische verzen bevat zijn bundel. Over de bijzonderheden, waarin hij nopens zijn prosodisch stelsel ‘treedt, spreken wij in °t vervolg. In de voorrede zegt hij er 't volgende in 't algemeen over: » Ik heb ruim een jaar geleden prosodische regelen ontworpen, waaraan ik mij sinds dien tijd trouwlijk vast houde.... Doch daar geene wet eene terugwerkende kracht kan hebben, geloof ik betrekkelijk de vergrijpen alleen verantwoordelijk te zijn voor die voortbrengselen met het jaargetal 1807 bestem- peld: hetgeen zoowel ten opzichte van die in rijm, als van (1) Over de regelen, die vannen WoorpT voor zijne metrische verzen opgaf, spreken wij later, als wij de regelen door van ALPHEN, Strick en anderen medegedeeld, opgeven. — 92 — die in onrijm, doch vooral van de laatsten geldt; die daar- omtrent veel kiescher zijn dan de rijmgedichten. Ja, ik vrees, dat, zoo lange de alle prosodie schier verbannende of ten minste zich boven dezelwe stellende Alexandrijnen in den smaak blijven, wij volstrekt geene prosodie zullen kun- nen hebben; immers, dat derzelver beoefening op niet zal uitloopen.” (Men ziet dat hij ook hierin met WITSEN GEYSBEEK eenstemmig dacht.) Na dat Strick van zijne verhandeling over de metrische maatregeling heeft gesproken (een werk dat hij beloofd, maar, zoo wij meenen, niet uitgegeven heeft), voegt hij er bij: » Ik verheug mij te zien, dat anderen gelijktijdig met mij hierop bedacht zijn geweest, en dat deeze grondwet der dichtkunde eindelijk ook eens in Nederland ernstig ter sprake komt........ Indien men ’t werktuigelijke der gedachten op welke ik mij beroep, onderzoekt en toetst aan de prosodische regelen van den hoogleeraar HESSELINK , zal men ras gewaar worden, dat de mijne met de zijne geenszins overeenstemmen. In vele opzigten behoude ik de keurige regelen van den doorletterden H. van ALPHEN, terwijl ik ook dikwijls die van onzen geleerden nabuur Voss volge.” Wij kennen wel schrijvers, die, à genoux dans une humble préface, zich verontschuldigen, maar weinigen of geenen als STRICK die zulk eene wettige quasi-verdediging ten opzichte van onwettige feilen voordragen. Waarom verbeterde hij niet in 1808 wat hij een jaar vroeger misdichte? Of waarom, zoo als BOTTELGIER, verzocht hij niet oetmoedelic den lezer zijne feilen te verbeteren (1)? (1) Jan Borretcrer [Bovrmuer], in zijne Somme rurael (1493), den taalmannen of advokaten genoeg bekend, schreef naïef genoeg : »Ic Jan bidde oetmoedelic alle menscen die dit boec lesen, dat si corrigeere tgeent dz ic qualic gescreve hebbe.” Nog vreemder eindigde Westerop zijn rijmstuk Hoorns Buitensingel, en verzocht den beminden lezer, zijn fouten » te verbeteren en met eene verhevender, zoetvloeijender en treffender dichtmaat te ver- eeuwigen.” (Zie Witsen GEYSBEEK, Muzeum Apollineum.) — 93 — Zien wij eerst STRICKS Sapphicum, met de dagteekening 1807, Aan mijne vrienden:. In het heerlijkst dal, dat van beeken déorkruisd, Ván het lagchendst groen en van bergen ómringd, Alle schoonheên zaamenvereende, plaatste Mij de verbeelding. t Overige loopt beter voort; doch onvergeeflijk, ten spijte der verantwoordelijkheid van den diplomatischen dichter, is’t vers: Had Aror dien donder verlangd van Jürım ? Op dénen regel na, vinden wij 't volgende Alcaicum onbe- rispelijk, metric gesproken; ‘tis tot de Maan gericht: De gloed der Hondstar scheurde den grond op, en Verschroeide ’t gras. ’t Veld smachtte naar laavenis, Uw broeder roostté 't op den middag: Gij en de middernächt koelen ’t weêr af. Men vergelijke deze strophe slechts bij degene die er volgt: Uw licht verciert heel ’t landschap op ’t schitterendst Met luister, nachtglans, pracht en met majesteit, En teekent halm, bloem, struik en boom in Donkere kleuren op ’t witte zand uit (1). SPANDAW. De beminnelijke Zanger der liefde en der vriendschap, en van alle beide in de vrouwen! Hij nam ’t op zich om in hexameters het evengemelde Sapphicum van STRICK te beantwoorden. De vriendschap zag echter door een gunstig vergrootglas op STRICKS verdiensten, wanneer (1) Gedichten van Srnick van EN TOT LINSCHOTEN. Amst. 1808, blz. 186 en 171. — 94 — zij emeng metrisch stelsel, met bij- en aanvoegsels, aannam: luister, 't zijn hexameters: Dichter , o gunstling van Fomos! lieveling der Charitinnen! Gij, door de Muzen genoodigd om bloemen ten offer te brengen , Hebt in den lusthöf van Fiona het edelste en beste gelezen. Wat verder staat er: Fornos Arorıon daalt neder, en gij — gij mogt hem aanschouwen Op zijn blinkenden wagen, in al zijn godlijken luister, En zijne majesteit, anders der sterflijken oogen verblindend. Deze te zeer mythologische, te luttel metrische regels verschenen in de nieuwe uitgave van SPANDAWS Ged. (1837). Het eerste vers zijner vertaling, naar HOMERUS, van Hecrors en ANDROMACHES samenkomst is vast een der ongelukkigste : Hierop äntwoordde haar dé groote, krijgszuchtige Hex ron. Maar is men nieuwsgierig na te gaan hoe de groningsche dichter, dat wereldberoemde tafereel van ouderliefde in zijn voornaamste deel weêrgeeft ? Zie nu — de minnende vader en de eerbiedwaerdige moeder Glimlagchen teder: de luistrijke (?) HEKToR neemt van zijn schedel Spoedig den helm . . . nu zet hij den glinstrenden neder op de aarde, Heft zijn dierbaren zoon, hem wiegende zacht in zijne armen, En hij bidt overluid tot Zeus en de andere goden : » ZEUS, en gij andere Goden! o, laat dit mijn zoontjen eens worden Even als ik thans ben, steeds de eerste onder ’t volk der Trojanen ! Mogt hij zoo sterk zijn in krachten en Ilios magtig beheerschen ! Dat eens van hem gezegd word’: hij blinkt wijd boven zijn vader! Als hij keert uit den strijd, met bloedigen krijgsbuit beladen, Van een verslagenen held . ... dan verheuge zich hartlijk de moeder !” Alzoo sprak hij, en reikte in de armen der dierbare gade Zijnén zoon. Zij prangde hém adn heür wélriekenden boezem, Lagchend met tranen in ‘toog. Haar man, vol innigen weemoed, Streelde haar zacht met de hand. — 95 — BILDERDIJK. De geniale dichter trad op ‘teinde der vorige eeuw reeds met een metrisch Elegiacum op. Hij verlustigde zich met zeker klassiek stukjen na te volgen, zoo als BILDERDIJK navolgde (1): verlustigingshalve werkte hij dezelfde denk- beelden in alexandrijnsche verzen om. Men bemerkt in dit Elegiacum dat hij de koppelwoorden vermijdt, en aan zijne dichtregelen hoofdzakelijk een dactylischen gang geeft, zoodat zij meer naar trippelverzen dan naar hexameters of pentameters zwemen. 