Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
s Paleleh. 1.1N.| 122.0 | Menado, Celebes 30 | 14u 30m | Im me Ai —= © D E "E а s: E. ios тое Не Bijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. ) Ко: opmerkingen. E 10 N—4. Vrij hevige schok. 2 P _ [Zeer zwak. пзу уу ог оу, Horizontale, vrij hevige schok. 1 0—W. Licht, Licht onderaardsch gerommel. _ 30 p 2 vrij hevige schokken. Gevolgd door lichte vertikale schokken. ЕНИ АКА Vertikale lichte schok. Vrij bevige knal. Denzelfden nacht en 15 Juni ’s morgens | 8u werd een minder sterke knal | 1 _ gehoord. 4 Ook 12 Juni om + 8430 voorm. en 13 uni + 730 voorm. zouden door enkelen minder sterke knallen verno- men zijn. 3 0—W. Vrij hevig. 4 М—2 » » E м 3 vrij sterke schokken. 1 i ЖЕ; Vertikaal. | Matig sterke trillingen. 3 ? Vrij sterke schok. Gepaard met onderaardsch gedreun. - Twee uur te voren werd eveneens onder- aardsch gedreun ae doch е6 schok waargenomen 2 0—W. Lichte schok. 8 N—Z. Vrij hevig. ort, Vertikaal. | Licht. Onderaardsch gerommel vooraf. 1 NO—ZW. ыы С | Onderaardsch gerommel. = 190 —— A B = КС! Residentie of a: Len gte ` а aarnemings- š п Ва- Berichtgever Ge Breedte.) 99^ Gouvernement E EN ioia iland. |A| M Grw. nen m Minuten Juli 1908. Kontroleur. Warong- 9 Z.| 107.1 Preanger Regts.,| 1|16u29m**| — 12 i kandang. Java. — Ass.-Resident. | Tjiandjoer. 6.8 Z.| 107.3 e 1 [16340m ,, S Kontroleur. Limbotto 0.7 N.| 123.1 | Menado, Celebes| 5 | 94 A0. = | Кта Kanglasbetoeng 6.4 Z.| 106.3 | Bantam, Java. |12 | 2030 | + _Н. van Meerten. Buiten 6.6 7.| 106.3 | Batavia, Java. |12 | 19330, -- © Кш. Раз e kaa on 6.3 Z.| 108.4 | Preanger, Java.|12 | 19u 31m — A Rantjah. 7.2 Z.| 108.5 | Cheribon, Java. |12 | 18u 45m?| — 7 ‚ichtopzichter. Poeloe Breu&. | 5.7 N. 95.1 | Atjeh, Sumatra. |13 | 9u 25m | + 47 Civ. gezaghebber| Sabang. 5.9 №. 95.3 | Atjeh en On 3 5 + 46 : abang. Kontroleur. Oleù-Lheuè. 5.6 N. = Atjeh, Sumatra. 13 | 9u38m » с Lhoe Nga. 5.4 М. + e 13 | gu 25m 5 = Malingping. 6.8 7. 106.0 | Bantam, Java. |13 | 19u 26m | + 3 Wedono. Pandjaloe. 1.2 Z.| 108.3 | Cheribon, „ 13 | 19u30m | — 6 Civ. gezaghebber| Kampong Вагое| 1.0 N.| 120.8 | Menado, Celebes13 | 0" 36m | — 56 Kontroleur. Limbotto. 0.7 М.! 123.1 = ПА | 1230” |__1u 5m Í Baros. 3.0 N.) 98.4 | Tapanoeli, б 1101824 A8 | У Sumatra. _Posthouder. Djampea. 1.4 Z. |. 121.1 | Gouvt. v.Celebes, 15 | 17u 45m | — 57 Eild. Djampea. H. A. Engelken.| Kemoening. 7.6 7. 110.8 | Soerakarta, Java.|16 |14259m**| — 19 : Ass,-Resident. | Onderdistrict 71321 MI] x 16 [14030m „ © awangmangoe. 2 agetan. 7.7 2.| 111.4 | Madioen, Java. |16 ЕТГІ % = š Fakfak. 3.0 Z.| 132.3 | Ternate, West |16 |20" 10m |142 Nieuw-Guine ndeling- Windesi. 2.4 Z. | 134.3 | Ternate, Noord 16 | 19" 40m | —-1u50m raar. ieuw-Guinea. Kontroleur. Paleleh. 1.1 №. 122.0 | Menado, Celebes!19 | Län 30m |а 1m » Goenoeng Ken-| 6.6 Z.| 106.1 | Bantam, Java. |23 |23u30m | + 8 jana. » Mengzala. 4.5 2.| 105.3 Lampongsche 25 | 93: Om | + 6 districten, Sumatra, жж Midden Java Tijd. ee € D E | e id Bijkomende verschijnselen Duur. > Intensiteit | Richting. en en aard der beweging. ki в. opmerkingen. 40 NW-—ZO. |Verscheidene kleine schokken. 3 N—Z. 3 schokken, sterk, minder sterk |Ook waargenomen іп de districten Tji- en vrij sterk. poetri, Passer, Maleber en Tjikondang. 2 Vertikaal. atig. | 1 0—W Niet sterke schok. 6 ? Langdurig en zwak, Schudding van het huis (ijzeren geraamte). 4 Z—N. 2 zwakke schokken. , DU W—O. 2 » » 3 KR, v T1 S а ықы e еа 3 ZW-—NO. [Twee zwakke schokken. EF. 10 N—Z. Twee schokken, eerste zwak, 1 tweede sterker. DE 5 Z—N. ij hevig 1 Z0—NW. Lichte schok 15 N—Z. a. cho 1 ? schokken, vrij hevig. 1 Norika O 0 EE m 15 Vrij hevig. Twee schokken kort op elkaar volgend; | le duidelijk waarneembaar, 2° vrij hevig. - 2 NO--ZW, Een schok. 2 ? Vrij sterk. Het huis rommelde, vooral het ijzeren dak en de deuren. = pos ие UON n e cae en 3 Vertikaal. | Eenige lichte schokken. Ook te Plaosan gevoeld. len 5 N—Z. ee schokken, eerste zwak, : tweede goed voelbaar. 1 Ж Zeer zwak. 2-29 Vertikaal Peen er a а: ы б haben ABC EL л ул. Praes MN SU burro ue ken 12" 'snachts en 4" 30m s morgens Om ook nog schokken gevoeld. EC | — 188 — A B тив Residentie of ыы Berichtgever. | Waarnemings- plas баалы: | Ë Dir. | van Ba- plaats. Breedte. yan E | Locale | tavia. Gre. | en Eiland. A) 84 Minuten Juli 1908 (vervolg). „Bevingen afkomstig van G. Dempo". Kontroleur. Pasar Kroë. 5.2 Z.| 103.9 | Benkoelen, 26 | 23"0m | +11 : ! Su < matra. Keboetenga, kA 5 5 6 » » Kroé. Kota Agoeng. | 5.52. | 104.6 | Lampongsche |26 ı 23" Om | + 9 districten, |297 | 0" 15m e Sumatra. = Talang Batoetoe| 2.9 Z.| 104.7 | Palembang, 26 193° 15m | + 8 Sumatra. |27 | 0" 45m » є Tandjong Radja, 3.3 2. | 104,8 » 26 |23u30m**| — 12 d ы Palembang. 8.0 Z. is mix 26 Д a J. van Dissel. | Gedongtataän. | 5.5 2. 105.1 |Lampongsche |26 | 23% Om | + 7 districten, 2 Sumatra. Resident. Telok Betong. ^ 105.3 j 126 | 23% 25m | + 6 27 1 097" » ontroleur. Tandjong 5.4 7. e n 26 | 93" 25m | + 6 % K arang. |- 27.1 U*g5m 35 ** Midden Java Tijd. = dew 3 € D E i a Bijkomende verschijnselen Duur. ти Intensiteit 1 Riehting. en en aard der beweging. E К opmerkingen. 3 Horizontaal. | Zwaar. Tusschen 23% en middernacht verschei- dene korte lichte horizontale schokjes. | 3 O—W. {Zware schok. Idem. Idem. we Hevige schokkende beweging. |Ош 0" 15% en verder den geheelen nacht door werden nog schokken waargenomen. DE rommelend en чача geluid verge- zelde het verschijns Z—N. Eenige horizontale schomme- Ook om 0“ 45m d, a. у. waargenomen. lingen. O—W. Zware schok. Gevolgd om 0" 45m door een minder zwaren p voormiddag van 27 Juli door een lichten schok. У Үті) sterke schok. W—O Zware schok. Tot 5" "s morgens nog herhaaldelijk zware à schokken gevoeld. Z—N. Golvend. Tijdsopgave blijkbaar + 15m te laat. Om 04 37m door cen tweeden schok gevolgd. 2 wonden ZW-—NQ, Tan ары ааа Nog Weer а waargenomen om 0m s nac ou 35m, Qu 40m daarna (27 Juli конк. — 140 — А в 1 | Lapis Residentie of Е эы зани e Beriehtgever. | Waarnemings- oost | Gouvernement B Mi > Ж plaats. Breedte. van E Locale tavia. Dréi. 3 Grw. en Eiland. || М4. Mx Minuten Batavia. Juli 1908 (vervolg). »Bevingen afkomstig van G. Dempo" (vervolg). = Administrateur. | Soengai Selan. | 2.4 7. | 106.0 | Banka, Banka. |26 | 23u 0m | + 3 | 230108 Kontroleur van| Vulkaan Dempo, 4.1 Z.| 103.1 | Sumatra. 97 1+0" Om | +15 Qu 23m. - _ Lematang-Oeloe Qu 30m Я Qu 59m. p.-Kontroleur| Moeara Enim. | 3.7 Z.| 103.8 | Palembang, 26 | 984 Om | + 12 | 23" 107.2 | Sumatra, |27 | 43-0" 0m » Qv 232,0 4а Om E An 937,4 (du 57.8 Kontroleur, Koeboetenga, | 5.2 Z.| 103.9 | Benkoelen, 37| 01a] + 11 Оч 23m,0 Kroé. Sumatra. 1° 5 = lu 19m,5 vóór T An 57m.8. 5" 3 E Kontroleur. Palembang. 3.0 Z.| 104.8 | Palembang, 97 | 0" 40m**|. — 12 0". 23,0. Sumatra. 3 w edono. Mantjak, Anjer.| 6.1 Z.| 106.0 | Bantam, Java, |27| 0u45m | + 3 0ч ke ) . | Qu 93m.( ontroleur, War. Tening, | 5.2 Z.| 103.9 | Benkoelen, 98 |15" 5m | + 11 | 1542184 гоб. Sumatra, E ” Negara Baten, | 5.0 Z.| 104.0 » 31 | 21" 40m ge 21" 549,9 Pe 3 ** Midden Java Tijd. E ue Duur. Seconden. © Richting. D Intensiteit en aard der beweging. E Bijkomende verschijnselen en opmerkingen. со со жаны саман таны 1 4 Kort, ZO—NW. Horizontaal, 2 zwakke schokken. Schok Gering. Zware schok. Vrij sterke schok. Lichte schok. Licht. Een weinig schudden der huiz u 30m gevolgd door een а tweeden onden. Om 12u middernacht en 4u тоша és d. а. v. werden gelijksoortige schokken | gevoeld. 14 5m een gelijksoortige schok, en tusschen middernacht en 5u 30m ’s mor- sch e Palembang twee hevige schokken van aardbeving gevoe De eerste te ongeveer half twaalf аа richting van Oost naar West w delijk waar te nemen. De huizen hebben getrild op hunne EE en men een liep naar 5. In den vroegen morg n kwam n en. licht schokje nà, im deg te beda den had. — 148 — - Midden Java Tijd. A B = Residentie of € Е Lengte U engte Berichtgever. | Waarnemings- oost | Gouvernement | B | |, t С 2 plaats. Breedte.| van Ë а e | tavia. Grw. en Eiland. á tijd. Minuten E Augustus 1908. Kontroleur. Manganitoe. 3.5 N.| 125.4 | Menado, Groot- | 1 | 14: Om |__-iui5m | Sangi ü Taboekan. 3.7N.| 125.6 e 1 | 12u 48m » E S Onderafdeeling | 3.9 N.| 126.7 | Menado, Talaud-| 1 | 12% 30m |—tu20m = Tala и E А. van Balen| Windes .4 2.| 134.3 | Ternate, Noord 5 | 139 45m | _1u50m _ Zendeling- Nieuw-Guinea. E leeraar. . Kontroleur. Taboekan. 3.7 N.| 125.6 | Menado, Groot| 6 | 10% 6m | tut5m £^ Sangi. . A. Limburg. |Tomohon. 1.8 N.| 124.8 Menado, Celebes 6 |10" Om |. tut2m E. E E Tondano. = 124.9 s 6 e — iu 13m — Ass.-Residen Plaosen en Sla-| 7.7 Z.| 111.3 | Madioen, Java. | 7 |19u 30m | — 18 3m greng, Magetan. m " Padan 1.0 Z.| 100.3 |Gouvt. Suma-|13| 5"30m | + 26 er tra’s Westkust, E atra, Liehtopzichter. | Oedjoeng Soe- ër 100.4 | Sumatra e West- 13 6 -+ 25 ngei ei ust, Sumatra. Afdeeling 4.5 Z.| 129.9 | Amboina,Banda- 13 | +0u Dm |__1u33m Banda ande Posso. 1.4 Z.| 120,8 | Menado, Се!еһез 14 | 10u 4m | — 56 Paiton, Krak-| 7.87, 112.4 | Pasoeroean, Javall6 | 104 Qm | — 23 вайп » » э. $ 16 |109 Qm**, — 12 Sisir. 7.9 Z.| 112.5 16 | 9445т | — 23 — 448 — 1 © D E 4 ж eg RON Bijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. ; 5 opmerkingen. + N—Z. Niet hevig. 4 » ,» > 5 $ Lichte schok. 9 us Zachte schok. 6 ү —О. Niet hevig. | 40 Vertikaal. Hevige schok. De boomen zwaaiden heen en weer; | klokken stonden stil. ] М) ат E Кешке hevige schokken. 12 90 Z—N. Eenige lichte schokken. 1 2 N—Z. Schok, 2 TE ? O—-W(). |Zwak. А пое door erkere un + 2u (m, i zeer hevige ,, 3u 20m duur +1 min. : ra l Kampong Lonthair op het eiland Groot- nda. E Gedurende 14 en 15 Augustus чо nog en trillingen waarge- omen 5 OW Ч ыа у ZEN VE Yd. 1 жақы Еа о l| ZW-—NO. [Zwakke schok. B. 3 |. 0—W. 2 zeer lichte schokken. u А в i P , Ces Residentie of Te Deinse Berichtgever. aarnemings- t i а уап Ва- x т plaats. Breedte. een —— E Locale | tavia. Grw. en Eiland. а tijd. Minuten ud Augustus 1908 (vervolg). Kontroleur. Toeren. 8.2 7.| 112.7 | Pasoeroean, Javall6 | 9u36m**| — 12 d Tengger. 7.8 A | 112.9 5 16 | 89302 „ Banjoewangi. 8.2 2.| 114.4 | Banjoewangi, |16 | 9u30m** „, Месага. 8.3 А.) 114,7 | Bali en Lombok,16 | 9° 30m | — 32 Bali 4 Tabanan. 85 Zet 115.1 > 16 | 9u40m | — 33 А. van Balen." Windesi. 2.4 Z.| 134.3 | Ternate, Noord |17 | 10" 25m |__1u50m Nieuw-Guinea Tobelo. 1.7 N.| 128.0 | Ternate, Halma-|18 | 11" Om |_1u25m : eira. Tomohon. 1.3 N.| 124.8 | Menado, Celebes 19 | 10% 30m |—1u12m -Tobelo. 1.7 N.| 128.0 | Ternate, Halma-|19 | 1" 15m |__ tu25m heira E: Toeren. 8.9 2.|. 119.7 Pasoeroean, Javal22 | 7% 51m cM Banda-Neira, | 4.5 Z.| 129.9 | Amboina, Banda|24 | 134 0” |__1u33m September 1908. А, дет Tomohon. .3N.| 124.8 | Menado, Celebes| 4 | 21" 45m |—tui2m Kon troleu Pes 4.5 7. 129.9 | Amboina, Banda| 6 | 18% Om |—1u33 ос Nga. 4N.| 95.3 | Atjeh, Sumatra.| 7 |21415ш | + 46 Civ.g gezaghe ebber бана Tidji. j: 95.9 » | q 1819 25 | + 43 iehtopzichter. Poeloe Bodjo. | 0.6 Z.| 98.5 |Sumatra's West- 7 | 14u Om | +33 ust, Sumatra, ‚ А. Engelken.| Kemoening. 1.6 Z.| 110.8 | Soerakarta, Јауа 9 231430**| — 12 10! 3u 56m ** Midden Java Tijd, — 145 — XLIX © D E Da ue rue RER Bijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. ki ER opmerkingen. E 15 ? Lichte trillingen. E+ 90 # N. Гау Ғы TVAE. S Ае СЕ Goed voelbaar. Geen verhoogde werking is te EN aan de nabij liggende vulkane 4 W—O Lichte schok. 3 N—Z Eenige lichte schokken. Bewegen van hanglampen. 1 W—O \rachti Е 10 Z—N. Tamelijk sterk. +15 Vertikaal. | Lichte schok. = W—O Vrij sterk. Een slingeruurwerk bleef staan. 1 Í 2 O—W. Lichte trillingen. | 4 4 Zwakke schok Een uur later gevolgd door een poor : lijken schok, “duur 2 seconden E 10 Vertikaal. |Lichte scho 3 » s vertikale schok. P 0—W. ij hevige scho 20 ? Licht 3 Vertikaal. |Zacht. К оз... г д, Sterk. Ош 2" 15m en 3" 56m d. a. v. оре E schokken waargenomen. ; Stukken muur vielen van onder de : stoel; Т vertikale en ‚schuine 4 scheuren е erper 1 er van га tafel. Huis опреде 3 baar orden U 3 пела Б twee eerste schokken wer E eenige zwakkere gevoeld. 1 Een sterk gerommel werd vernomen. | — 146 — А | в E S er Ei e : Laaste Residentie о RO E Berich ver. aarnemings- oost G ou t A ; ай van E idi plaats. Breedte.| yan Ten Е Locale | tavia. di бер |. en Шла. |d : s Minuten September 1908 (vervolg). * Ass.-Resident. Karangpandan. | 7.62. | 111.1 |Soerakarta, Java| 9 |23"45m**| — 19 ЛЫ e ok Ven СЫ © Oii m A ES Р = » Karanganjar. 1.42. e a 9 | 23u 45m Kontroleur. Ngrambe. 7.5 2. | 111.4 | Madioen, Java. | 9 |23u30m** Ж 10 3" gm + = Ass.-Resident. | Matesih, Sragen| 7.4 2. | 111.1 |Soerakarta, Тауа|10 | 0" 0m** ы = 5 Tawang-mangoe А % š 10| Ou Om is | = » An a | 2 у Karangpandan. | 7.62. M " 10 | 0u Qm** 5 ES 2 қ 2s > Djenggrik, 1.4 2. „э 2 10 „э 522 ragen. en. Kerdjo,Sragen.| „ я » 10. » » Kontroleur. | Wonogiri. 1.82. | 111.0 5 mM... » Ass.-Resident. | Plaosan, 1.1 4. | 111.3 | Madioen, Java. |11? ^ z : Magetan. 10 | än Om** % Manokwarie. 1.292. | 134.3 | Ternate, Noord |11 | 10" 5m | tu50m 3 Nieuw-Guinea. Controleur. Toeren. 8.2 Z. | 112.7 | Pasoeroean, Javall6 | 20» 50m | — 24 » Djember. 55 113.7 | Besoeki, Java. |16 --12 ** Midden Java Tijd, CRF — Duur. © Riehting. Intensiteit en aard der beweging. E Bijkomende verschijnselen en opmerkingen. ....... 999... ..4..........:. “.........а.... . 9 9 9 9 ........ 00050 209 66 6 еа *o9* 4. b WM d qw ese ә ево о оо ооо Ф ө ее 4 р ое 9 9 9 9 * зоо e Licht, 3 korte sterke schokken. CW o9 9 9 9 c9 9 sees. 9? * * 9 s» 9 » $ * e 9 39 Lichte schok. Sterke schokken. Middelmatig sterke schok. Lichte trillingen. Zwak. банда door een schok om 2" 's morgens. muren van de pasanggrahan, waarin juist de Soesoehoenan van Solo gevolg logeerden, zijn tengevolge dezer schokken gese scheurd. Gevolgd door een m. schok om 2" 10m, m a. v. gevolgd door 5 en 2 Be schokken van respeet. 8 en 3 sec. duur an. door schokken om 2u, jets over De eerste en derde scho Ke vrij hevig. Gevolgd door schokken ош 2u Om, iets over 2u, 2" 30m en 4" (m, ee en derde schok vrij hevig. А Gevolgd door lichte schokken om 2" еп ` vrij wb De muren der pasanggrahan scheu ie te Tasikmadoe en te Toegoe ge- Gei б. Qu en iets over 2" herhaalden zich | de schokken. Om 2*" Om gevolgd door een soortgelijken _ sehok. 3 Om Ou 30m en 3u Om d, a. v. werden | telkens nog verscheidene lichte schokken x gevoeld. In de desa’s Singolangoe, Sarangan en Gem er is het — eveneens | w nomen; op eers x tevens pan geluid als van onweer. Schudding van gebouwen. дс А в. | ү. E ; ешь Residentie of | ne Seismo- Berichtgever. | Waarnemings- ow. аа gl et | van.Ba- plaats. Breedte.| van ‚РВ ec ne Be | J en Eiland. |A| "S з T нее e Minuten Batavia. : September 1908 (vervolg). 2 _ Posthouder. Elat. 6.7 2.| 133.0 Amboina, Groot |19 | tusschen |— 1u 45m E Өзі UD ess cue Hanc rp. o o Rh. is. ч ачен де -- 51. . Kontroleur. jember. 8.2 Z.| 113.1 | Besocki, Java. |20 |23"0m**| — 12 _Lichtopzichter. | Poeloe Bodjo. | 0.6 Z.| 98.5 | Pad. Вепейел- 218 1" Om | +33 о landen, Sumatra. Kontroleur Ajer Bangis. | 0.2 N.| 99.4 98 | 1115 | + 29 " Tandjoengselor.| 2.8 N.| 117.3 Zuider en Oos-|26 | 991 Om | — 42 terafdeeling, 2. bo о LC EL. е E. 3 Limbotto. 0.7 N.| 123.1 | Menado, Celebes 30 |15"17m**| — 12 October 1908. EO PORA. Li . | Tomohon 1.8 N.| 124.8 | Menado, Celebes| 2 | 214 15m —1u 12m e Be ent: Sandaran 2.1 Z.| 101.5 | Djambi, 2|21"40m | +21 eng. Sumatra. ER > 992% 9 an ” 12 23u Um an — Postho Kajeli. . 4 Z.| 127.1 | Ambon, Boeroe. |12 | 17" 40m |. 1u21m Civ. gemelde Padang Tidji. | 5.& N.| 95.9 | Atjeh, Sumatra. |16 | 17" 9m |: + 43 Kontroleur. Karangan. 8.0 Z.| 111.5 | Madioen, Java. 18 |+31U37m** — 12| ` = Ass.-Resident. | Poeloeng. го ILL x 18 | ge Aën | — 19| 10% 0 2 Posthouder. Kajeli. ‚ 3.4 2.| 127.1 | Ambon en Оп- |23 | 16" 40? |_1u21m ] = : š е AN TE H =- Kontroleur. Paleleh. 1.1 М. | 122.0 Menado, Celebes 27 |104 0m |да Im E Posthouder. Kajeli. 3.4 Z.| 127.1 | Ambon еп, On- |29 | 3" 5? |_1u21m : erh., Bobs, November 1908. ее ін; uit zee, + 800 km West уап Padang. 3 _ Civ. gezaghebber| Padang Tidji. | 5.4 N.| 95.9 | Atjeh On-| 2] 112 45m | + 43| 12" 26". 1 erh., Sumatra. | ,, | 13% 45m a 14" 337 Kontroleur, Goenoeng Sitoli| 1.3 N.| 97.6 | Tapanoeli, Nias. | 2 | 12" om | + 37| 12" 26 ^ : | (middag) 3 » ‚| Baroes. . -20 N.| 98.4 | Tapanoeli, 9.|. 11" 46m | + 33 5 | matra. = г Gawestelijk Medan. 3.6 N.| 98.7 | Deli, Sumatra. | 2/12" 0m | + 32 E Secretaris. e (middag) е бас: ** Midden > M — 148 — n Java Tijd. ы Моеї рд А 22 zijn. — 149 — NW—240. € D E E dex еее Bijkomende verschijnselen ` Richting. en ` E en aard der beweging. ойшы jeconden. ? Z—N. Lichte schok. 8 O—W. -f| Угу sterk. 120 ZW—NO Sterk.. - De. rotatie- machine van m En bleef 10 s en stil s + ? Vrij hevig. Ош 5u Е dek waar- genomen; deze was licht en duurde 2 k sec. Een. gerommel ging hieraan vooraf. 1 ? Zwak. Gevolgd door een minder sterken en een zeer ` à sterken schok om 12u °з nachts en 3u 30m b. 1 's morgens; duur respect. З en 7 sec. | 1 W—O. Korte, krachtige schok. 90 Vertikaal. - | Licht. Wr EP P Vier hevige schokken. Gepaard met dada E uit x ;` | Noordelike richting. EI LAN Hev vig. Gepaard met onderaardsch gerommel. 3 ZW—NO. |Lichte schok. + 10 | WNW-—-OZO. | Vrij hevige exo а in| Gepaard met veel geruisch. lichte schommelinge 2 NO—ZW. wak. Ook te Babadan gevoeld. T4 NW—2O. Drie vrij hevige schokken. RR d ES 5 ZW—NO. .|Schok. Voorafgegaan door eenige lichte trillingen. ` ES. Z—N. JY TRU UL) Ve ар : 9 EE, E Tessin ee: _ 120 W—O. Zacht golvende eei Gevolgd door een soortgelijke beweging | : уат Va minuut duur om 191 45m nam. nam. ` 15 Horizontaal. | Licht. ; 60 ZW—NO. |Verscheidene kort op elkaar vol- S gende schokken. 2 Twee lichte schokken. — 150 — Sp Midden Java Tijd; tijdsopgave blijkbaar onjuist. L A в | I | 12% Residentie of Ks Seismo- _ Berichtgever. | Waarnemings- ; 008 Gouvernement | B | |, zi еле te 2 plaats. Breedte.| yan Е. 77 тии. I P rw en Eiland. | tijd. MT. E Minuten Batavia. Г. November 1908 (vervolg). Kontroleur. Gorontalo, 0.5 N.| 123.1 | Menado, Celebes| 2 | 16u 45m |а 5m pe i, eren. 8.27. | 112.7 | Pasoeroean, Java| 6 | 19% 15m 24 Ass.-Resident. | Taroena. 3.7 N.| 125.5 | Menado, Groot- | 9 | 22" 45m |__ tu 15m T А Sangi. .. Kontroleur. Kroetjil, distr. | 7.97. | 113.5 Pasoeroean, Javall0 | 10а Om | — 27 = ading. _ Liehtopzichter. | Poeloe Bodjo. | 0.67. 98.5 | Sumatra's West- |19 | 23u 30m | + 33 E | ust, Poeloe E o odjo. — Civ. gezaghebber| Poeloe Tello. p.p." 98.3 | Рай. Beneden- |19 | 23" 25m | + 29 = landen, Batoe à eilanden. | _ Kontroleur. Ajer Bangis. 0.2N 99.4 | Pad. Beneden- |12 | 23u 35m - v i landen, Sumatra = Lichtopzichter. | Poeloe Bodjo. | 0.6 Z.| 98.5 |Sumatra's West-|13 | 4u45m | 4 33 Bn 6-3 ; kust, Poeloe Bodjo Civ. gezaghebber| Poeloe Tello. 0.0 98.3 | Pad. Beneden- |13 | 5u38m?| +29 | 5" 61,3 : landen, Batoe eilanden . Kontroleur. Ajer Bangis. 0.2 N.) 99.4. Рай. Вепейеп- |13 | 4u 45m " 5u DA Ce landen, Sumatra. Ass.-Resident. | Padang. 1.0 7.| 100.3 Re 13 > + 26 » »Zuid-Celebesbeving". me Se : Posthouder. Bima. 8.5 Z.| 118.7 56 n Оп- |15 | 9u30m | — 48 | 813855 oembawa) Kontroleur. Takalar. 5.5 Z.| 119.4 | Celebes еп On- 15 | 9u23m | — 51 » 5 derh., Celebes. Ass.-Resident. | Makasser. 5.1 2. » 5 15 | 9u 30m** — 19 » Kontroleur. Boeloeroking. x 119.5 5 151 945 51 » = » Maros. .0 Z. _ а 15 | gg 30m 2 = Civ.gezaghebber Pangkadjene. 4.9 2. ES = 15 S e М Posthouder. loe. 5.6 2. S 5 15 | 9u]5m : » Kontroleur. Pare-Pare. 4.0 Z.| 119.6 " 15 | 9u30m 54 S © D E Bijk d ijnsel dran Т ijkomende verschijnselen Richting. en en aard der beweging. ; opmerkingen. Ne ге: Vrij hevige schok. Vertikaal, han ca a an se, -- 2 à З vrij hevige schokken. \—0. [Zwakke schok. Waarschijnlijk kt door den Smeroe. NO—ZW, {Lichte schok. den езг э Vrij sterke schudding. | Van een steenen huis scheurde een muur. Bewoners van het Chineesche kamp en den pasar werden wakker en verlieten hunne woningen. я Lichte schok. NO—ZW. |Sterk. Dof gerommel. Е, Vrij sterke schudding. re .....| Vrij hevig. ыы тен en Twee schokken. De klokken stonden stil. 0—W. Lichte schok. з Vrij hevig. Gerommel, lichte scheuren in het gevan- genis-gebouw ж Trillingen. ZW—NO. | Matig. pus waargenomen op het eiland Salemo an den Spermunde- Archipel. NO—ZW. |Туее hevige schokken Zw na boomen en huizen schudden. ZW—NO. Twee sehokken; één ‘zacht en | Zacht gerommel. — 152 — ** Midden Java Tijd. A >B | gr eier Residentie 2 x Dagi Berichtgever. `| Waärnemings- ost | Gouvernement | & | rooie | "91 P7 plaats. Breedte. van I ; Б осахе tavia. rw. en Eiland. |& tijd Minuten November 1908 (vervolg). ___„Zuid=Celebesbeving” (vervolg). Kontroleur. Djeneponto. 5 119.7 | Celebes en On- |15 | 9u 15m | — 52 derh., Celebes. SE Ж mba. 5.0 Z. | 119,8 5. 5| 94460m 9s -Resident Malakadji, +5.5 Zl 119.5 » 15; 9u30m | — 51 Oost Сома) ontroleur Boeloekoemba. | 5.6 Z.| 120.0 ў 15 | 9ul5m | — 53 » Patiro Baloe, | 5.0 Z.| 120.1 e 15 | 10u 30m? — 57 Boni. 1s Bikeroe. 5.2 2. = 5 15 | 9u80m | — 53 Ass.-Resident, | Pompanoea, 4.8 Z, | 120.2 ^ 15 | 9u45m | — 54 » indjai. Б 2, is = 15 | 99 30m 5 Сіу, gezaghebber| Watampone. 4.5 Z.| 120.8 а 15 | 9u 45m i = Kadjang. 5.4 Z.| 120.4 ў 15 | 109 Om? 55 Kontroleur Saleier. 6.1Z.| 120.5 | Celebes en 15| 9u30m а derh., aer ; osthouder Kolaka, 4.1 2.| 121.6 | Celebes n- |15 |108 $5m?| — 59 derh., Celebes Kontroleur. Kotabaroe 0.8 E 124.3 ма Celebes|22 | 22u (m | _1u 10m 3 А. e Gamsoengi 1.7 N.! 128.0 | Ternate en O.,|24 | 22u 30m. | 1u25m). - lakais 1.4 Z.| 111.1 | Soerakarta, Java|27 | 5u 30m**| — 12 Kontroleur Distrikt 2.6 7,| 116.3 | Zuider- en Oos- | 1 | 199 30m | — 38 Manoenggoel terafd., Borneo. -Resident, | Plaossan 1.7 Z.| 111.3 | Madioen, Java. | 6 | 21u 30m | — 18 (Magetan). |. » Padang. 1.0 7. | 100.3 | Pad. Beneden- |15 | 2u Om | + 26 landen, Sumat : = Manokoeari. 1.2 Z.| 134.3 | Ternate en O.,!20 | 17u 44m | _1u50m Nieuw-Guinea osthouder van | Alor ketjil. 8.3 /.| 124.4 | Timor, Alor. |21 {14u 9m | па ыы Kolaka. 4.12. | 121.6 |Celebes en On- |31 | 2u Om |.— 59 derh., Celebes. |. |... => 158 — c D E [ : SE Bijkomende verschijnselen Duur. T Intensiteit Richting. . Г - еп еп aard der beweging. : men opmerkingen. Seconden, : 3 3 N—Z 3 vj hevige schokken. 3 0—Ww Twee vrij harde schokken. 8 ZW —NO Hevig. 120 ДО driers leon ann ысы B... i ` Tamelijk sterk.. 3 NO—ZW 2 schokken. 10 O—W: Vrij. hevig. 10 N—Z. ware M E ез 2 0—W. Duidelijk waarneembaar. B... NW—20 Zwak. 0 45 N Vrij sterk. : Kort onderaardsch gerommel. 16 0—W. Zeer sterke, golvende beweging. De huizen kraakten; hanglampenslingerden; menschen kregen een gevoel van zeeziekte. 3 | Vertikaal.“ |Trillin 6 — Tamelijk ане. ОСАО ООРУ Ош 6u 15m en a ісіме door soort. e schokken. : 5 ].....-27. 7. 2 Horizontaal. 6 ZW—NO Wenige lichte ы ? En Schok. E rer. NZ 7 6 à 7 snel op elkaar volgende Huiden schudden ыы lampen en : Е schokken den, iser gingen scheef ha Een paar | Vermoedelijk |1 Tichte schok. ende ` voorwerpen schudden men es seconden, Wr) еп weer. ` | | 3 NNO—ZZW.. Sterk. Over de Grondslagen eener Weervoorspelling voor ІІ DOOR Dr. C. BRAAK. De groote afhankelijkheid van den mensch van klimato- logische invloeden heeft hem ten allen tijde acht doen slaan op de wisselvalligheden van het weer еп hem verband doen zoeken tusschen de schijnbaar zoo ordelooze veranderingen, die zich in de atmosfeer afspelen. De zoo vergaarde kennis werd oudtijds meestal vastgelegd in korte regels, hetzij in berijmden of onberijmden vorm, welke van geslacht tot geslacht door overlevering werden bewaard en waarvan enkele vóór duizenden jaren in het verre Oosten zijn ontstaan. Het grootste deel dezer regels is onder het volksbijgeloof te rangschikken. Eerst sinds de systematische verzameling van betrouwbare gegevens begonnen is, kan van een wetenschappelijke beoefe- ning der meteorologie sprake zijn. Echter gaat zelfs in den tegenwoordigen tijd, niettegenstaande het uitgebreide waar- nemingsmateriaal, waarover te beschikken valt, de weer- voorspelling vaak met groote bezwaren gepaard. oor de gematigde luchtstreken is de voorspelling op korten termijn, één à twee dagen vooruit, vooral van belang. Die op langen termijn heeft voor deze gebieden met zeer ver- anderlijke weersgesteldheid nog weinig opgeleverd. Voor de tropen daarentegen met hun regelmatig klimaat heeft de eerste voorspelling minder beteekenis en kan de tweede a priori op meer kans van slagen rekenen. Het is mijne bedoeling in dit opstel nader uiteen te zetten in welke richting de oplossing van dit vraagstuk voor Indië zal moeten worden gezocht. Het zou voorbarig zijn nu reeds aan te geven, welke resultaten te dien opzichte in de naaste — 155 — toekomst kunnen worden verwacht, het schijnt mij echter toe, dat de omstandigheden voor een voorspelling op langen termijn, die men moessonvoorspelling kan noemen, nergens gunstiger zijn dan hier. Voor zulk een voorspelling zal het in de eerste plaats noodig zijn na te gaan, op welke wijze bepaalde verschijn- selen elkaar opvolgen, om bij een herhaling uit het optreden van het eerste het vermoedelijke optreden van het andere te kunnen afleiden. De veranderingen moeten derhalve cyclisch zijn, d. w. z., een kringloop doormaken, die zich telkens op dezelfde wijze herhaalt. Nog meer gewenscht is het, dat ze periodisch zijn en telkens na denzelfden tijd, opnieuw zich voordoen. Van dergelijke cyclische en periodische klimaatveran- deringen heeft het moderne meteorologisch en geologisch onderzoek er meerdere aangetoond. Om van de verschillende ijstijdvakken te zwijgen, kan, om met de langste periode te beginnen, worden gewezen op de klimaatveranderingen, aan welke Midden-Azië sinds een zestal eeuwen voor het begin onzer jaartelling heeft bloot- gestaan. Toen ter tijde schijnen de meren zonder afwatering, die gelegen zijn in het steppenachtig gebied, dat zich van de Kaspische Zee tot het Tarimbekken uitstrekt, een veel grootere uitgebreidheid te hebben bezeten, zoodat o. a. schepen van uit de Kaspische Zee de rivieren, die in het Aralmeer uitmonden, konden opvaren. De eerste eeuwen п. Chr. schijnen daarentegen zich door uitdroging te hebben geken- merkt, terwijl in de middeleeuwen het water der Kaspische Zee weer een ongewone hoogte bereikte 1). In den laatsten tijd schijnen zoowel grootere regenval als het voortschrijden der gletschers in Midden-Azië weer een natte periode in te leiden. Ook Zuid-Amerika vertoont nabij de grens van Bolivia en Peru en in N. W. Argentinië sporen van een uitdrogingsproces 2). 1) Monthly Weather Review, Nov. '08, p. 359. 2) Geographieal Journal, Maart '09, p. 267. a— 156 — Een andere cyclische verandering, waarvan de oorzaken evenals van de bovengenoemde nog in het duister liggen, is de Brücknersche van 35 jaren, welke door Ввйскхев werd ontdekt in de wisselingen van den waterstand der Kaspische Zee en welke later ook voor andere meren zonder afwatering werd aangetoond. Regenval en temperatuur zoowel als de ijgang der rivieren in verschillende deelen van Europa ver- toonen eenzelfde periode. Tevens heeft Е. Кіснтев in het voortschrijden en zich weer terugtrekken der Alpengletschers deze periode geconstateerd. Veel meer algemeen bekend en onderzocht is de 11 jarige periode, die in het aantal zonnevlekken zoo duidelijk voor den dag treedt en ook in vele aardsche verschijnselen, vooral de magnetische, zich openbaart. Voor de meteorologische elementen dateert het onderzoek van 1870, nadat MELDRUM te Mauritius op het verband tusschen zonnevlekken aan den eenen en cyclonen en regenval aan den anderen kant had gewezen. De voorjaarstemperaturen in West-Europa vertoonen deze periode zeer duidelijk, hetgeen zich verder weer in den ijsgang der rivieren, den tijd van den wijnoogst, den bloeitijd van verschillende planten en de terugkomst der zwaluwen weerspiegelt. De invloed is echter voor verschillende streken niet dezelfde. In den regel blijkt hij gering te zijn, zooals о. а..уоог de temperatuurveranderingen in de tropen. De betrekkelijk groote lengte der periode heeft tengevolge, dat secundaire storingen den periodischen gang licht overdekken. De maxima en minima zijn daarenboven vaak belangrijk verschoven. Door deze onregelmatigheden, gepaard gaande met geringe amplitudo, is tot nog toe evenals de voorgaande perioden ook de 11 jarige voor de weervoorspelling van weinig nut geweest. Ten slotte blijft nog ter schouwing over een verandering, die zich zoowel door hare regelmatigheid als door haar alge- meenheid kenmerkt ?) De luchtdruk vertoont een regelmatige 1) Solar Physics Committee, Mean Values of Barometric Pressure. Br — schommeling van ongeveer 3.5 jaar, waarvan de amplitudo gemiddeld, gerekend van maximum tot minimum, 1 mm. kwik bedraagt. Zij doet zich over de geheele aarde gelden. Aangezien de massa der dampkringslucht constant is, ligt het voor de hand, dat met een positieve afwijking op de eene plaats een negatieve op de andere moet overeenkomen. Merkwaardigerwijze laat zich de aarde in twee ongeveer gelijke deelen verdeelen, die tamelijk scherp gescheiden zijn, waarvoor de phase der afwijkingen juist tegengesteld is. De grenslijn is van jaar tot jaar vrijwel dezelfde, de beweging plant zich derhalve niet om de aarde voort. Als representanten der beide typen kunnen Bombay en Cordova (Z.-Amerika) gelden. Beide liggen midden in een gebied van stations, die het karakter het zuiverst weergeven. Nabij de grenslijn, die eenerzijds ten Oosten van Australië, door Midden-Azië en N. W. Europa, anderzijds langs den Oostrand van den Atlantischen Oceaan en door het Zuidelijk deel van Canada verloopt, heeft de verandering een meer gemengd en onregelmatig karakter. Merkwaardig is hare gelijkvormigheid voor de stations, die in en om den Indischen Oceaan zijn gelegen. De ver- anderingen te Bombay, zelfs de kleinere secundaire, vindt men te Batavia op dezelfde wijze terug. Vooral Voor-Indië, Oost-Indië en Australië vertoonen het Bombay type zeer regel- matig en duidelijk. Voor de beide eerste gebieden is de amplitudo gemiddeld 1 mm., gemeten van maximun tot minimum, voor Australië, waar ze grooter is dan ergens elders, bedraagt ze 2 mm. Barometerveranderingen leiden in den regel de veran- deringen in de overige elementen in en wel in de eerste plaats van den wind; ze bepalen zoo de luchtcirculatie en beheerschen daardoor de weersgesteldheid. Het is daarom te verwachten, dat de 3.5 jarige periode zich op de een of andere wijze in de veranderingen der andere elementen zal afspie- gelen. De wijze, waarop dit zal geschieden, zal plaatselijk verschillend zijn, omdat ligging en topografische gesteldheid е 168 — van overwegenden invloed knnnen zijn. Tusschen Voor-Indië, den Archipel en Australië zullen derhalve in dit opzicht groote verschillen te verwachten zijn. Door У плллм J. S. Госкувв !) is voor Australië de invloed der drukiamdderinges nader onderzocht met bevredigend resultaat en het schijnt mij toe, dat voor den Indischen Archipel in deze drukveranderingen de basis voor een moesson- voorspelling moet worden gezocht. Gaan wij eerst na wat het onderzoek voor Australié heeft opgeleverd. Daartoe is in de eerste plaats noodig een korte beschouwing over het Australische klimaat. Het laatste wordt grootendeels beheerscht door de anticyclonale systemen, welke in regelmatige opeenvolging van West naar Oost over Australië trekken. Deze gebieden van hoogen druk hebben een langen levensduur en komen waarschijnlijk ten minste voor een deel van de overzijde van den Indischen Oceaan. Hun aantal is gemiddeld 42 per jaar, boven het vaste land van Australië hebben zij een snelheid van 400 mijlen per dag, in den zomer trekken zij voorbij gemiddeld in 7, in den winter in 9 dagen. Hunne baan beweegt zich met de zon mee in noordelijke of zuidelijke richting en ligt іп October—Maart tusschen 37? en 38° Z. B, in April— September tusschen 29° en 32°. Zij bezitten in den winter, den tijd van hoogsten barometerstand, de grootste uitge- breidheid. Tusschen twee zulke systemen in dringen zich V-vormige depressies ор, zoowel in het Noorden als in het Zuiden, welke zich door regenvorming kenmerken. In den zomer kunnen zij zich door de zuidelijke baan der anticy- . elonen slechts in het Noorden doen gelden en bereiken de zuidkust niet, daarentegen doen zij in den winter hun invloed meer in het Zuiden gevoelen. Noord-Australië heeft dienten- gevolge overwegend zomerregen, Zuid-Australië winterregen. Met de hierboven in het kort weergegeven eigenaardig- heden van het Australische klimaat zijn geheel in overeen- stemming de veranderingen, die tengevolge van de periodische 1) Solar Physics Committee, A Discussion of Australian Meteorology. А — barometerschommeling intreden. Gedurende de jaren met maximum barometerstand hebben de hoogendruk systemen een grootere, gedurende de minimum jaren een kleinere uitgebreidheid. De gemiddelde baan blijft ongeveer dezelfde. Hiervan is het gevolg, dat in de maximum jaren het opdringen der depressies van het Noorden zoowel als van het Zuiden af, zeer wordt belemmerd. Over geheel Australië kenmerken de jaren met hoogen druk zich dientengevolge in het algemeen door geringen regenval. De betrekkelijk groote amplitudo der barometerverandering boven Australië draagt er natuurlijk veel toe bij, dat de invloed zoo duidelijk aan den dag treedt. Geheel anders is hare werking in Nederlandsch-Indië. Door de ligging in de nabijheid van den equator zijn anticyclonale zoowel als cyclonale storingen geheel onbekend. Behalve kleinere locale storingen, kent de Archipel slechts zeer vlakke depressies van groote uitgebreidheid, die gedeeltelijk in verband staan met storingsgebieden, welke ten Noorden of ten Zuiden voorbijtrekken. Door den geringen invloed der aswenteling der aarde verplaatst de lucht zich met een buitengewone gemakkelijkheid, zoodat de barometers over het geheele uitgestrekte gebied bijna denzelfden gang ver- toonen. Voor Pontianak en Batavia zijn de veranderingen van dag tot dag geheel aan elkaar gelijk, ofschoon deze stations op een afstand van elkaar verwijderd liggen als van Amsterdam tot Genua. Geringe drukverschillen zullen derhalve reeds een aanmer- kelijken invloed op de windrichting kunnen uitoefenen. Dit blijkt ook uit het feit, dat in de maanden Juli en Augustus, waarin de Oostmoesson het krachtigst doorstaat, het druk- verschil tusschen Pasoeroean en Pontianak slechts 1 mm. kwik bedraagt, niettegenstaande de Oostmoessonstrooming zich tot zeer aanzienlijke hoogte uitstrekt. In den West- moesson, die tot geringere hoogte reikt, is het drukverschil tusschen de beide plaatsen slechts 0.8 mm. Aan de hand van deze gegevens is het niet moeilijk aan te geven, op welke wijze de 3.5 jarige barometerperiode — 160 == haar invloed zal doen gevoelen. De amplitudo bedraagt voor Australië 2 mm., voor den Archipel 1 mm.; er zal derhalve een wisselende complementaire gradient tusschen beide ont- staan, die in de tijden van hoogen druk van Zuid naar Noord, bij lagen druk van Noord naar Zuid is gericht. In het eerste geval zal de Oostmoesson worden versterkt, de Westmoesson verzwakt, in het laatste geval zal het omgekeerde plaats hebben. De invloed zal betrekkelijk groot zijn, daar de amplitudo van dezen secundairen gradient 1 mm. bedraagt. Hier kan derhalve vrij scherp omlijnd het mechanisme worden aangegeven, dat, zooals later nog nader zal blijken, voor de weersveranderingen aansprakelijk moet worden ge- steld. Aan den eenen kant maakt dit de studie der eigenaardige afwijkingen tusschen beide moessons en van locale invloeden gemakkelijker, aan den anderen kant zal het aldus door een vergelijking der barometerstanden over een belangrijk deel der aardoppervlakte wellicht mogelijk zijn de onregelmatig- heden in de periodische oorzaak der veranderingen nog nader te verklaren en te voorzien. Het verder onderzoek is verricht aan de hand van grafische voorstellingen, die aangeven de afwijkingen van het algemeene gemiddelde over vele jaren. Allereerst dienden secundaire korte storingen te worden geëlimineerd. Dit bleek op bevre- digende wijze te kunnen geschieden door zesmaandgemiddelden te berekenen en deze voor iedere maand in teekening te brengen, zoodanig dat het gemiddelde van Januari tot Juni op 1 April, dat van Februari tot Juli op 1 Mei enz. wordt uitgezet. Op deze wijze werden voor Batavia luchtdruk, temperatuur, bewolking, zonneschijn en windcomponenten bewerkt, verder de regenval over West-Java en het verschil ` der afwijkingen der zesmaandgemiddelden van den luchtdruk te Batavia en Port Darwin en hetzelfde voor Singapore en Batavia. De voorlaatste kromme, die den secundairen gradient in zijne veranderingen weergeeft, is in de eerste plaats van belang. Zij stelt de periodische wisseling van dezen — 161 — gradient zeer duidelijk voor. Haar verloop overtreft de barometerkromme nog in regelmatigheid. Is de afwijking voor Batavia van die van Port-Darwin afgetrokken, dan komen de maxima overeen met die van de barometer- kromme. De stijging van minimum tot maximum geschiedt sneller dan de daling van maximum tot minimum. De amplitudo is ongeveer 1 mm. De tijden van maximum en minimum volgen hieronder, daarachter is vermeld hoeveel maanden deze bij de barometerafwijkingen te Batavia achterblijven. Maxima. Tijdverschil Minima. Tijdverschil in in maanden. maanden. Nov. 1881 + 10 Sept. 1879 + x Oet. 785 + 7 Juli '83 - 1 Dec. 88 — 1 Dec. 86 -- i Deo 7091 +5 Mei. 790 NE 3 Febr. "Ou + 5 Jan. 94 Febr. 1900 + 1 Febr. 798 — 3 Nov. 709 — 1 Aug. 1900 — 1 Febr. 704 0. Laat men buiten beschouwing de eerste twee maxima en minima, welke betrekkelijk groote afwijkingen geven, waar- schijnlijk omdat ze niet zuiver genoeg zijn aan te geven, dan blijken de maxima gemiddeld 1.8 maanden, de minima niets achter te blijven. De veranderingen in den afwijkings- gradient openbaren zich derhalve vrijwel gelijktijdig met de barometerafwijkingen. Men zou a priori geneigd zijn te onderstellen, dat de ver- anderingen der windeomponenten wel in de eerste plaats een duidelijke afspiegeling van den wisselenden gradient zullen zijn. Dit is echter niet het geval, het verloop is onregelmatig, daarenboven is de bijkomende windeomponent bij hoogen druk LXIX | 11k, — 162 — niet Zuid-Oost, zooals te verwachten was, maar Noord-Oost. De oorzaak hiervan zal zijn gelegen in de versterkingen en verzwakkingen, die de land- en zeewind ondergaan, en welke storend optreden. Van de overige elementen vertoonen bewolking, zonneschijn en regenval een overeenkomstig verloop. Wij zullen onze verdere beschouwingen bepalen tot den regenval als den voornaamsten factor. Voor dit element kon niet met de waarnemingen van een enkel station worden volstaan, daar- voor zijn de veranderingen te grillig. De samenvatting van een groot aantal stations over een aanzienlijke uitgestrekt- heid verspreid, brengt echter weer mede, dat slechts alge- meene conclusies mogelijk zijn. De eigenaardige verschillen, die bijvoorbeeld voor de Noordkustvlakte en den Preanger kunnen bestaan, zullen niet tot hun recht komen. Deze kunnen door verdere onderzoekingen nader worden in het licht gesteld en zijn voor het hier beoogde doel niet beslist noodig. De ee voor den regenval heeft een onregel- matig karakter. Oppervlakkig beschouwd is het verband met de barometerkromme verre van duidelijk. Dit is echter zeer begrijpelijk, wanneer men bedenkt, dat de West- еп Oostmoesson niet hetzelfde gedrag zullen ver- toonen. De Oostmoesson zal droger zijn, naarmate hij sterker is, de regenval in den Westmoesson is van de windsterkte veel minder afhankelijk. Versterking van den moesson brengt niet steeds meer regen. Geringe windsterkte kan den regenval ook bevorderen, zooals in de kentering geschiedt. Zooals van een tropisch land kan worden verwacht, zijn de verschillen tusschen natte en droge jaren vaak zeer belangrijk. De minima zijn in den regel sterker dan de maxima. De onderstaande getallen kunnen dit nader toelichten; ieder getal stelt voor het bedrag, waarmee de totale regenval gedurende de 6 maanden, die het representeert, van het algemeene gemiddelde over die maanden afwijkt. Slechts de voornaamste maxima en minima zijn vermeld. 108 ст Maxima in mm. Minima in mm. Aug. 1879 502 Aug. 1881 —408 Sept. 780 374 Aug. '83 —414 Sept. 789 546 Aug. 785 --541 Aue. '89 436 Sept. 88 —513 Aug. 90 335 Aug. '91 --636 Juni 95 435 Sept. 79 —611 Maart 796 415 Sept. | 702 --694 Het blijkt hieruit, en voor de kleinere maxima еп minima geldt hetzelfde, dat de afwijkingen vooral in het midden en de tweede helft van den Oostmoesson voorkomen. Voor den Westmoesson zijn de verschillen van jaar tot jaar veel geringer, ook hier zijn ze in de laatste helft van den moesson menigvuldiger dan in het begin. Ter vergelijking met bovenstaande tabel moge dienen, dat de gemiddelde regenval in de maanden Mei—Oect. (voorge- steld in de tabel door Aug.) 899 mm., in de maanden Juni— Nov. (Sept.) 1029 mm. bedraagt. Het verschil tusschen den regenval gedurende deze maanden in de maximum en mini- mum jaren is derhalve even groot als de gemiddelde val zelve. De minima in 1881, 1885, 1888, 1891, 1896 en 1902 sluiten zich gcheel aan bij de maxima van den afwijkingsgra- dient tusschen Port-Darwin en Batavia en zijn het gevolg van een versterking van den Oostmoesson. Alleen de droogte- periode іп 1885 maakt een uitzondering, daar de afwijkings- ` gradient toen juist een tegengestelde richting had. Wellicht is dit toe te schrijven aan een secundaire storing, die den barometerstand te Batavia in dit jaar boven het gemiddelde bracht en Port-Darwin niet bereikte. Een hooge barometer- stand op de plaats zelve kan door de neerdalende beweging der lucht, die er het gevolg van is, ook den regenval verminderen. In 1899 was het minimum slechts klein (—292 mm. in Juni). Een verband der maxima van den regenval — 164 — met de каршыккан bestaat eveneens, ofschoon het niet zoo duidelijk is als voor de droogteperioden. Die van 1879, '89 en 790 vallen samen met minima van den afwijkingsgradient en kunnen aan een verzwakking van den Oostmoesson worden toegeschreven. Dat van Maart '96 kan als het gevolg van een versterking van den West- moesson beschouwd worden. Ook in Aug. 704 was de gradient beneden de normale waarde. Уоог '06 waren geen gegevens voor Port-Darwin beschikbaar, de barometerstand te Batavia was laag. 1895 valt in een tijd, waarin de 3.5 jarige baro- meterperiode zeer onregelmatig is, de maxima van 1880 en 82 vertoonen een afwijkend gedrag. De maxima laten zich, naar het schijnt, onder een alge- meener gezichtspunt beschrijven door middel van de barometer- veranderingen te Batavia. Het blijkt namelijk, dat gedurende het geheele tijdvak 1879 tot 1907, waarover zich de bewerking van het regen- materiaal uitstrekt, zonder uitzondering een te lage baro- meterstand in het eerste halfjaar is gevolgd door een te sterken regenval in het tweede halfjaar, waaruit men de gevolgtrekking zou kunnen maken, dat een lage barometer- stand, die bezig is in een hoogere over te gaan, den regen- val in de maanden Juli tot December bevordert. Wellicht kan de verklaring van dit verschijnsel worden gezocht in het feit, dat de zooeven geschilderde toestand de kentering aan het einde van den Oostmoesson zal verlengen, aange- zien de stijging van den gradient in de richting van Zuid naar Noord, die den Westmoesson voorafgaat, er door wordt vertraagd. Op deze wijze kan de regenval worden bevorderd. Misschien zal een verder onderzoek in deze kwestie meer licht brengen. Dat er een nauw verband tusschen regenval en barometer- verandering bestaat, meen ik echter reeds voldoende te hebben aangetoond. Voor een weervoorspelling is zulks van groot belang, omdat de Juchtdrukveranderingen, afgezien van secundaire storingen, waaraan men steeds blootstaat = 165 — en die althans nu nog niet zijn te voorzien, zulk een regelmatig periodisch karakter dragen. In den regel zal men zich toch wel vele maanden vooruit een denkbeeld kunnen vormen van hun vermoedelijk verloop. Uit den aard der zaak gelden de bovenstaande beschou- wingen slechts voor dat gedeelte van den Archipel, dat met West-Java in klimatologisch opzicht overeenkomt. Dat is Oost-Java еп in mindere mate Z. O.-Sumatra. Over het regelmatig, zich geheel bij de barometerveran- deringen aansluitend karakter der temperatuursveranderingen is reeds vroeger !) een en ander medegedeeld. 