VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ongelukkig gaan er twee weezenlyke ongelegenheden ge: paard met deeze wyze van (Gemeenmaaking: Geduun raaters hebben zelden een goed Geheugen , en door dit gebrek veranderen zy zomtyds de omftandigheden cener gebeurtenisfe op eene verbaazende wyze: dan het ergfte van alles beftaat hier in, dat zy Zich nooît veel moeite eeven om een onergerlyk Geweeten te bewaaren: zy be- - Ereunen zich der ftrikte waarheid in geenen deele; hunne- overheerfchende Praatzugt is daarvan geheel afkeerig ; hier omtrent keurig te zyn, houden zy voor eene zeer beuzel- agtige zaak; ook kunnen zy zich nooit tyds genoeg geeven, om eenig ftuk in den grond te onderzoeken , deels door haast -om voort te praaten , deels door fchroom dat een ander hun - zal voorkomen, Zwygen moet hun lastiger en moeilyker vál- ‚len den vasten. , , o, Het vermaak, ‘t welk zy vinden in zichzelven te hooren , fpreeken , vervoert hun om alle wettén van regt en voege= Iykheidtefchenden, °t ds onbillyk,’t-is onregtvaardig SS. zv zich zelven alleen alle praat aanmaatigen. Welvoeglykheid verbiedt zelfs zulk een alleenhandel, leder, die men in ges zelfchap toelaat, agt men doorgaans waardig, op zye. ' e OF SNAPPER Y. 465 beurt gehoord te worden. Laat de ‘zedige, en die zich niets meer dan hem toekomt aanmaatigt, begaan; laat hy niet ge- ftoord worden door het geraas, of verftomd door de ge- fronfte voorhoofden en donker getrokken wenkbraauwen,der FABIUSSEN van onzen tyd, en ‘tzal zelden misten of Zy zul- len iet der aandagt waardig voortbrengen : want by Zedigheid ` wil de Wysheid woonen; in Zielen, met deeze Deugd vere Cierd, kan zy afleen. vrugt van baare leslen en leeringen” verwachten. Deeze Stillen mogen, met regt, niet zelden vergeleeken worden by een vat met kostbaare Waaren op- gevuld, °t welk , hoe fterk ook geflaagen , weinig geluid geett ; en de Snapagtigen by een ledig vat, °t welk klinkt en bromt op het minfte getik. | : Daarenboven leidt de Praatzugt in de Gezelfchappen tot ver- ‘drukking. De zichzelven wantrouwende verliest den klem van een goed bewys, wordt den mond geltopt, en tot fchaamte gedreeven, daar hy zich niet behoeft te fchaa- men. Zodanig eene handelwyze is niet alleen onregtvaardig 3 maar ook ongenadig, wreed. Wat verdient een’ anderen naam «dan ongenadig als men de tedere aandoeningen der Zedigen zo hevig eene fchok geeve! dan wat éen’ anderen naam dan wreed, als men de kiefchen en wantrouwenden dus foltert! En nogthans juichenalle Praaters en Snappers, wanneer zy zulks kunnen doen, en fcheppen blykbaar een kwaadaartig vermaak , wanneer zy zagtaartige aandoeningen en welleevendheid uit de Gezelfchappen kunnen verbannen. Behalven de beledigingen, welke Snapagtigheid het ge- zond verftand aandoet, en den wanfmaak dien zy verwekt by alle verftandigen , bepaalen haare heillooze uitwerkingen zich niet alléen tot de ziel, maar {trekken zich desgelyks uit tot het Lichaam. Onophoudelyk fnappend geraas doet geweld op het geheele Zenuwgeftel. Ons gehoorvlies ont- vangt den eerften fchok, deeze gaat voort tot het hart, en van ’t zelve door ’t gantfche getel. En naardemaal Zenuw- kwaalen heden ten dage veel algemeener zyn dan eertyds, moet alle luidrugtig gefnap in de verkeering voor onvrien- IV. DEEL. MENGELW. NO. IL Kk de- 465 PROEVE OVER DE PRAATZUGT delyker gehouden worden , ja aanftootelyker voor een groot getal ‚„zommigen zouden mis(chien zeggen voor het grootfte getal, der verzwakte Landzaaten. Mogt, om den wil dier veelvuldige zwakken ‚en ligt ontftelden,de ftem des Medely- dens gehoord en na dezelve geluisterd worden, Hoe zeer moeten zy zich verlegen vinden, wanneer zy , uuren agter den anderen, in °t gefnap zitten, boven al, als, gelyk me- nigmaal gebeurt, drie of vier teffens , of, zonder tusfchenpoo- zing, den aanval hervatten. Het Gezelfchap te verlaaten zou voor onbeleefd worden uitgekreeten, doch ‘er te bly- ven moet allerverveelendst weezen, Eenige hebben deeze Ondeugd voor een kwaal gehouden; dan of het eene kwaal des Lichaams of der Ziele is, valt bezwaarlyk te onderfcheiden; dewyl deeze zo nauw en wor- derbaarlyk vereenigd zyn, dat wanneer een deezer deelen lydt het andere niet ouaangedaan blyft. Misfchien zou men de Snapagtigherá kunnen wyten aan eene byzondere geftelte- nis der harsfenen , welke zulk eene fpoedige vloed van denke beelden veroorzaakt, dat er fchielyk ruimte aan moet ge- geeven worden, of zy zouden geheel verlooren gaan (en welk een deerlyk verlies zou dat weezen! ) of, als zy we- derhouden werden , hoofdpyn en hartewee veroorzaaken. — Ook kan men ze toefchryven aan eene meerdere fterkte en werkzaamheid in de Tong(pieren , die dat lid geen rust laa- ten — of, eindelyk , aan eene gisting in °t bloed. — Wat my betreft, indien men dit gebrek enkel als Lichaamlyk be- fchouwt , hel ik over tot de laatfte veronderftelling ; en deeze toegeftaan zynde, zal men het niet onvoeglyk dordeelen een verkoelender Leefregel voor te fchryven. In ftede van fter- ken drank en wyn, alle verkoelende vogten. (Naar het Hoogduitsch van S. GESZNER.) De" ik van het lot de vervulling van mynen éénigen wensch hoopen? (want anders zyn myne wenfchen droomen ; ik ont- waak, en weet niet dat ik gedroomd heb, ten waredan, dat het een wensch voor het geluk van een’ anderen zy.) Durf ik de vervulling van mynen éénigen wensch hoopen? dan wensch- te ik voor my geen overvloed ; ook niet om over broederen te heerfchen; noch dat verre landen myn naam kenden. ô Kost ik onbekend en ftil, ver van het gewoel der (tad, daar den deugdzaamen onvermydelyke valftrikken gelegd zyn, en daar de zeden duizend dwaasheden verädelen3 kost ik in een éénzaam oord mŷn leeven gerust genieten, in een klein land- huis, by een’ landfchappelyken tuin, onbenyd en onbemerkt ! In ’t groene lommer, onder het verwelflel der nooteboomen, Bond dan myn éénzaam huis , voor welks venfters koele windjes en fchaduwen en zagte rust, onder het groen verbe, melte der boomen, woonden. Voor deszelfs intrede ware dan eene kleine plaats afgeperkt, langs welke eene verkoelen- de beek onder den wyngaard ruischte; aan welker afvlietend water het eendje met zvne jongen fpeelde; of de tedere duif- jes van het befchaduwd dak afvlogen, en knikkend in 't gras wandelden; terwyl de majestieuze haan zyne klokkende hen- nen in den hof rond leidt ; ze zouden dan, op myn bekend lok- ken, zich naar het venfter fpoeden, en met vleijend gewe- mel voedfel van hunnen heere -eifchen. Op de naaste fchaduwryke boomen zouden de vogels in ongeftoorde vryheid nestelen ; van den eenen tot den anderen tak elkauderen buurs- wyze toeroepen, en gemeenfchaplyk zingen. [In den eenen hoek van dien kleinen hof zouden dan de gevlaetene hutten der byën aan: heur nuttige ftaat'is tog een lieilvk (chouwfpel! Gaarne zouden zy op myn landgoed woonen. indien ber waar is, ’t geen de landman zegt, dat zy flegis wvonen, daar ruat e vrede in het huisgezin heerscht. Kk 2 ov Aë 468 DE WEBNSCH, Aster myn huis zy myn ruime tuin; in welke de eenvouwi. ge kunst, aan de aar.genaame fantazyën der natuur , met ge- hoorzaame behulpzaamheid, byfland biedt; zonder haar met geweld tot heure Qavinne te maaken, met haar, bevallig fchoon in groteske beelden te misvormea. Muuren van nootebladen omringen hem; en in iederen hoek ftaâ eene groene hut van wilde rozynen. In dezen zou ik dikwerf de heete zonneftraa- len ontwyken ; of van daar zien, hoe de bruine tuinier de bed- den omfpit, om fmaakelyke tuinvrugten te zaaïen. Vaak zou ik hem, door zyn vlyt tot den arbeid gefpoord, de (pade uit ce hand neemen, om zelf te {pitten 5; of hem helpen, om de ne- derhangende takjes aan fokken op te binden; of de roozenboom- pjes, de verftrooide anjelieren en leliën gade te (aan: wanneer hy zekerlyk dikwerf gelegenheid zou hebben, om te lagchen van wegen myne zwakkerc kragt en mindere handigheid. Aan het einde des tuins moest eene kleine beck myne grasryke wei- de doorloopen ; hy liep dan door het zombere boschje van vrugtbaare boomen, met jonge en tedere ftammetjes doormen- geld, welke myne zorgvuldige vlyt zelve zou gadeflaan. Ik zou haar in het midden een kommetje jaaten vormen; in welks midden cen priëel, op een klein opgeworpen eilandje, moest ftaan. Ontftond "er dan nog aan de zyde in de openlucht, cen klein beekje, dat een klein veld met ruilchende airen bctpoelde, was dan de praetigfte Koning voor my wel benydenswaardig ? Verre zy intusíchen myne wooning van bet landhuis, door Dorantes bewoont! die onäfgebroken in gezelfchap leeft. By hem leert men, of Frankryk al of niet zal overwinnen ; en wat Mops doen zou , wanneer by der Britten Koning ware; aldaar worden, by eene welgedekte tafel, de weetenichappen beoor- deeld, en de gebreken van den ftaat ontvouwt, terwyl een majestieuze trek voor het breinloos voorhoofd zweeft. Verre zy ook van Orentes myne éénzaame wooning! In zvne oogen is de natuur flegts fchoon, omdat er voor hem lekkere beeten in de lugt vliegen , in het woud zweeven, of in den vloed zwem. men; en hy vergadert van alle oorden de fynfte wynen in zynen kelder. Hy vliegt naar het land om onverhinderd te kunnen raazen: nadien het hem bange is binnen de verwenschte muu- ren, daar de domme nabuur zyne bedryven bemerkt ! Nooit laa- te u, Ô Orontes! nooit laate u één éénzaame dag by u zelven alleen! een éénzaame dag! welk een onverdraaglyk gezeilchap voor u! veelligt deede u een ontroerende blik u zelven zien. Maar neen, wel gefpoorde paarden brengen u, al briefchende, hunne onwaardige lasten, die, al vloekende, van bet onfcùul- dig dier fpringen. Gefchreeuw, onverftend en raazend vernuft begeleiden het gezelfchap ter tafel; en een magteloosheidbaa- rende roes eindigt het woelend Tooneel. Nog verder van u, vrekke Harpax ! wiens deuren door magere honden bewaakt wor- den; die, hongerend, den by u afgeweezenen armen het, el- ers DE WENSCH. 469 ders verkreegen betraande brood ontrukken. Alomme in het ronde is de arme landman uw gepynigde fchuldenaar. Hoe zelden ryst de rook uit uwen fchoorfteen ; want zoudt gy niet hongeren , daar gy uwen rykdom den weenenden armen ont- rooft! Maar hoe wyd vervoert my het onftuimig verdriet! koomt terug uangenaame beelden, koomt terug, en vervrolykt myn gemoed; geleidt my weder ter plaatze daar myn klein landhuis ftaat. De vroome landman, in zyne zomber befchaduwde woo- ning zy myn nagebuur! Minzaame herbergzaamheid en vriend- fcharppelyke raad maaken den eenen voor den anderen tot cen’ - vriendivk lagchenden buurman; want wat is zaliger dan be- mindte zyn; dan de blyde groet van hem die wy wel gedaan hebben ! Mogt ik ín zulk een ftaat, in zodanige om- ftandigheden, myne leevensdagen flyten ! Wanneer een rustverftoorend geraas den ftadsbewoonder uit zvnen flaap wekt, als de omringende muur de lieflyke fraa. len der morgenzonne weert, en het fchoon morgen-tooneel aan zvn ingeflooten oog niet vergund wordt; dan zou de allengs- kens naderende dageraad , mct het ftreelende zonnelicht , en het vrolyke concert der vogelen, my zagtelyk wekken. Dan vloog jk van myn rustbedde, en ging Aurora te gemoete, op bloem- ryke weiden, of op de nabuurige heuvelen, en zong verrukt blyde zangen. Wat tog fircelt den optmerkzaamen meêr, dan de (choohe naa tuur, als zy haare oneindig veelvuldige (choonheden, in eene te zamenfteinmende verfcheidenheid, onderling aan elkanderen verknogt ! Verwaaten mensch, wat vermeet gy u, de hatuur, door van verre nabootzende kunften, op te Zieren! Bouw laby- rinchen van groene muuren; laat de gefpitfte taxus in afgemee. tene verten omhoog ftaan; dat alle uwe paden van rein zànd zyn, en geen kruidje den wandelenden tred verwarre. My behoort de landfchappelyke weide, en het verwilderde bosch 4 hunne ongekunftelde menigvoudigheid heeft de natuur, naar ge- heimer regelen van overéénftemming, in eene fchoonheid ver~ ördend, welke onze harten vol tedere verrukking gevoelen. ` ` Dikwerf zou ik , by den zagten maanefchyn, tot den middet= nagt wandelen, in eenzaame ernftige befchouwingen over ons waereldftelzel ; en over de ontelbaare waerelden en zonnen die boven my lichten. l ' Ook bezogte ik den landman, daar hy by zyn ploeg neuriet g of de vrolyke reijen der maaijers , daar zy hunne veldzangerf zingens ik hoorde hunne blyde gebeurtenisfen, en zag met vermaak hunne vrolyke wakkerheid. Of, als de herfst naderde s en:zy de boomen veelverwig maakte, dan zou ik de nert ke wynbergen bezoeken, daar de maagden en jongelingen ir rcijen danzen, terwylze de rype druiven verzamelen. Wan, (LE neef 470 DE WENSCH neer de rykdom van den herfst vergaderd is, dan keeren zy juichende naar hunne hutten, in welken eene blyde maaltyd hen verwagt. De eerfte hongeris geftild; thans koomt de land- äartige fcherts en het lieve lagchen , terwyl de vriendelyke huis- waard de wynflesfchen vult, en ’t gezelfchap tot vrolykheid aan!pbort. Doris vertelt nu welke verre reizen hy gedaan heeft, tot zelfs in Zwaben; hoe hy huizen heeft gezien, nog groo- ter en fchooner dan de kerk van ’t dorp; en hoe zes fraaije paarden, die allen veel fchooner waren dan het beste ros van den molenaar, een heer in ecn’ glazen wagen voorttrokken. Deeze en veele andere zoorrgelyke vertellingen maaken den jon- gen knegt zo opmerkend; dat hy, met open monde luisterende, en op de onderfteunende hand leunende, haast zou vergeeten hebben, dat Daphne aan zyne zyde zit, had zy hem niet lag- chend in den wang gekneepen. Thans treeden zy uit de hut, om Zich in den mianelthyn te verlustigen , tot dat de middernagt hen ter ruste roept. Maar als donkere dagen, van regenbuyen verzeld , of de kou- de winter, of de zwoelige hette des zomers, my het wande- len verboden, dan zou ik my in het éénzaam vertrek opflui- ten; daar onderhiele my dan het edelfte gezelfchap; de roem en cer van elke eeuw; de groote geesten; die hunne wysheid in leerende boeken hebben uitgeftort. —- Edel ge- zelfchap, ’t welk onze ziel tot haare waardy verheft! Deeze leert my de.zeden van vreemde volken, en de wonderen der natuur in afgelegen waerelddeelen. Geene ontdekt my dever- borgenheden der natuure , en leidt my in haare geheime werk- plaats. Die ftelt my de huishouding van geheele natiën en haare gefchiedenis voor oogen; ontvouwende de fchande en de eere des menschdoms. Een ander toont my de „grootheid , de beftemming onzer ziele, en de rykvolle deugd. Rondsom my ftaan de beroemde wyzen; en de lofwaardige dichters van vroegere en laatere dagen. Hun pad is het pad tot het waare fchoone; maar flegts weinieen waagen zich op hetzelve. Het breinlooze hoofd doet duizenden bedwelmend te rug gaan op eene ligtere baane, vol klatergoud en reukelooze bloemen. Zal ik het waagen, om hier de beroemdfie Dichters van Duitschland te melden? — Gy fcheppende Klopftok’, en gy Bodmer, gy die met Breitinger den fakkel der kritiek ontfto- ken hebt; en gy Wieland; veelmaals bezoekt uwe zangfter haa- ‚re zuster, de wysbegeerte, en haalt de verhevenfte ftoffen, uit haare geheimfte vertrekkén , om ze tot verrukkende gratien te vormen. Hoe vaak zullen uwe zangen my in heilige ver- rukking vervoeren ! Ook gy, fchilderende von Kleist, zagtelyk verrukt my uw ued, ais een helder avondrood ; hoe te vreede is dan myn hart, hoe ftil ‚gelyk het eenzaame oord by de fchemering der maane ! Ook gy Gleim, als gy de lagchende gewaarwordingen onzer hasten, en den onfchuldigen (cherts zingt, = Doch zon e L DE WENSCH, 471 deik uallen noemen ‚gy weinigen? De verwaande Natieontkent uwe waarde ; vooreen beter nageflacht zy het bewaard om u te waardeeren. Leefde ik in die ftille gerustheid., dan fchreef ik ook de zan- gen, die ik in eenzaame wandelingen, in °t zombere woud, of by den ruifcheriden waterval, of in den maanefchyn, bedacht . hebbe. En wanneer ik in plaaten befchouwde , hoe groote mees- ters de natuur naabootften; zou ik veelligt genoopt worden, om zelf te beproeven, hoe ik hunne fchoone tafcreelen; op het gefpannen doek, konde afbeelden. — Stoorde my dan eens een hard kloppen aan myne deur; hoe verrukt zoude ik zyn,als my, by het openen, een vriend in de open armen vloog! welk eene vreugde zou ik (maaken, als ik, van ’t wandelen te- rug koomende, myn éénzaam huis naderde, en eenige myner heufche vrienden my minzaam begroetten ! Gezamentlyk zouden wy dan de fchoonfte plaatzen doordwaalen; ernftige gefprekken, met vriendfchappelyken fcherts doorvlogten, zouden de uüten fnellyk doen voortvliegen. By onze terugkomst, zouden wy de Ierzen, die myn tuin, myn veld en myn akker my zouden gee- ven, in een priëel van wvngaardbladen, of in het befchaduwd tuinhuis, opgedischt vinden, en de honger zou ons die (py- zen kruiden. Niet zeldzaam zaten wy dan ook bv den maane- (chen, in het priëeltje, onder een befcheiden kelk, ons ver- lustigende met vrolyke zangen, en Icevendigen fcherts; tenzy dat het betoverende gezang derfilomeele onze aandagt eischte. Maar, wat droom ik ? Te lang, reeds te lang heeft myne verbeelding, u, ydelen droom! ydelen wensch! gevolgd! Nooit zal ik uwe vervulling zien. —= Steeds is de mensch te onvrede; wy zien van verre uit op vreemde velden van geluk, maar doolhoven houden den ingang geflooten ; wg zugten des, en vergeeten inmiddels het goede te zien, dat elk onzer op de aangeweezen baan des levens befchooren is. — Ons waar geluk is immers de Deugd; en hy is wys en gelukkig, die gewillig die plaats vervult , welke de Bouw- meester, die het plan van ’t gantfche Heelal doorgrondt, voor hem beftemd heeft. fa gy, goddelyke Deugd! ey zyt ons geluk; gy ftrooit vreugde en zaligheid, in elken ftand, over onze dagen. Ô! Wien zou ik zyn lot benyden, als ik, on- der uwe beftiering, naar uwen raad , de loopbaane mynes lee- vens vol&inde ? Dan ftierf ik vrolyk , van braaven beweend, die my om uwent wille beminden: beweend, van u myne vrienden! Als gy den heuvel mvynes grafs voorbygingt, dan zoudt gy elkanderen de hand drukken enu onderling omarmen. Hier ligt zyne asfche , zoudt gy zeggen, het ftof des braaven; dan God beloont thans zyne pooging, cm gelukkig te zyn, met een eeuwig geluk; weldra zal ok ons fiof caar liggen, en Gods genade doe ons dan met hem dat eeuwige geluk genieten! Valt dus het gear my vroeger dan u te beurt, 4 ` en ~ 423 DE WEN SC H: en gevalt het des, geliefde vrienden , dat gy myngraf voorbygaat , dat de madelieven van myn graf u wenken, dan klimme in uw Gog ééne traane van vriendichap : en is het den zaligen vergund, om het oord dat zy bewoonden, om de fiille velden , daar zy veelmaals , in zalige tonden, aan de groote beftemming hun- ner zielen dagten, te bezoeken, dan zeker zal myne ziele vaak rondsom ulieden omzweeven. Als gy, vol van een edel ge- voel , éénzaam uwes pligts gedagtig, hieromftreeks wandelt, dan zal cen lieflyk windje uwe wangen beroeren; en gebeurt dit, dat "er dan eene zagte ziddering door uwe ziele gaal DE BEELDHOUWER DOOR DE INQUISITIE GEDOEMD , OF HET UITEINDE VAN TORRIGIANO, CUst Mr. CUMBERLAND's Anecdotes of Eminent Painters in Spain.) et uiteinde vat TORRIGIANO, Gen Hlorentyner, die in den Jaare MDXXII overlegd, toont ons de fchriklykheid des Bygeloofs op" klaarfte. Naa dat deeze niet onwaardige Leer. ling en Mededinger van MICHAËL ANGELO, Andalufie met ver.. fcheide Kunstftukken verrykt hadt, werdt hy door de Inqui- fitie ter doodfiraffe verweezen , en Iert, in de Gevangenis te Seville, onder de fchroomelyvke verwagting eener naderende Gerigtsoefening. Het geval droeg Zich in deezer voege toe. ORRIGIANO hadt op Zich genomen een MARIA Beeld met het Kind leevensgrootte te vervaardigen , voor cen Grande van Spanje. Hy zou bet maaken naar een modél door hem gehou- wen : de belooning zou geëvenredigd zyn aan de verdienfien van het Werkftuk. Torrictano beloofde zich veel van de ecelraoed:gheid des aanzienlyken Mans, die hem te werk ge- fieid hadt, en zyne kunstbekwaamheid kennende, was zyn vuorneemen het Kunstftuk beter te maaken dan het getoonde model. Een groot gedeelte Zyns leevens hadt hy getleeten met van Land tot Land te reizen, en verbeeldde zich thans eene plaats gevonden te hebben, waar hy van al zyn arbeid zou rusten: hy fpande het uiterfte van zyn Kunstvermogen en Vlvt in, maakte het Beeid af, en vertounde den Spaanfchen Grande een volkomen fluk van Beeldhouwkunde. Deeze was ser wonder mede in zyn fchík, vernief TORRIGIAND’s bekwaam- heden hemelhoog; onverduld'g om ’t zeive te bezitten, zondt hv terftond om het te haalen, en teffens twee Lyfknegts, met zakken gelds, om zyne ede!mnedigheid te beter te toonen s door vaardig, en by de aflevering, te betaalen. Het liet zich aanzien of de betaaling ryklyk zou wezen: maar toen TORRIGIA- No de zakken uit{tortte , vondt hy dat alles koper was, en de fom m t ge- TORRIGIANO DOOR DE INQUISITIE GEDOEMDe 473 geheel niet meer dan dertig ducaaten bedroeg. Zene te leurge- ftelde hoop , en geraaktheid over den hoon, zyner kunite aangedaan, vervgerde hem, om, in toorn , zonder te letten op de (choonheid zyns werkftyks, of Ct geen voor hem nog nadeeliger was ,) zon- - der te denken wat het verbeeldde, ’t zelve met den hamer in ftukken te (aan, en hy aondt de Lyfknegts met de zakken ge!ds te rugge: hun gelastende te vertellen war er gebeurd was. Zy volvoerden dit —— De Spaanfche Grande , vervuld met (chaamte , fpyt en wraakzugt, klaagde hem aan by 'tHof der Inquititie over de gepleegde fchenddaad aan 't MARIA Beeld. Te ver- geefsch beweerde TORRIGIANO , dat hy , als Maaker, meester was over zyn eigen werk. De Rede plcitte voor hem; doch de ftem des Bygeloofs overfchreeuwde haar : het befluit was, hem een har- den dood aan te doen. Dan TorrIGIANO ftierf in de fchriklyk- heden eens naaren Kerkers, en ontkwam dus de handen der eulen, marne nn DE STERVENDE WYSGEER. J” de voorftad van St. Marcellus te Parys, waar, dooreen Za- menloop van omttandigheden, Elende en Ziekte heerschten, lag een arm Man, in een jammerlyk verblyf, op zyn uiteríit. Een Monnik kwam hem bezoeken. De Grysaart hadt nicts om zyn hoofd op neder te leggen dan een hoop ftroo, en dit firekte hem ook ten bedde. Geen ftoel, geen ftuk huisraads , was "er voorhanden. Alles hadt hy, in den eerften aanval zyner ziekte, verkogt omeen beete broods te bekomen. Aan de voorts geheel ontblootte wanden hing een Bylen twee Zaagen. Deeze waren de eenige bezitting van den ftervenden. Myn vriend ; fprak de Geestlyke, dank GOD , op dit oogenblik , waar op gy cene wereld verlaat, in welke gy niets dan kommer en elende geleden hebt. an Wat elende!” hervatte de kranke met ftervers- de lippen. ,, Gy bedriegt u. Ik heb welvergenoegd geteetd, vn en nooit over myn lot geklaagd. Haat en nyd kende ik nim- vn mer. Ik fliep altoos gerust. Daags moest ik zwaar werken. » Die byl en zaagen verfchaften my brood, ’t geen ik met vs maak at, nooit haakte ik na een overvloedige tafel. Ik vn heb gezien dat: de Ryken aan meer kwaalen onderhevig en Zyn dan anderen. Ik was arm, doch heb tot nu toe ger „ Zond geleefd. Indien ik herftelle, (°t geen ik niet ver. sn Wagt) zal ik myn voorigen arbeid hervatten, en GoD zegenen sn die my dus lang bewaarde.” De Monnik fond ver- teld, en wist niet hoe zich te gedraagen by zulk een Krane ` ken. De armoedige toeftand, waar in de Lyder zich bevondrt, deedt niets minder verwagten den zulk eene berusting in de Voorzienigheid ; hy hervatte nogthans zyne aanfpraak. Mys Loon, fchoon gy in dit Leven niet ongelukkig geweest 3yt, l2- Jioc? r 474 DE STERVENDE WYSCEER. hoort gy egter te befluiten om °t zelve te verlaaten; wy moeten ens aan den Godlyken wil onderwerpen. —=m Zeker! antwoordde de ftervende , meteen groot vertrouwen fpreekende, de Dood Ar het onvermydelyk lot van alle Menfchen. Ik heb geweeten hoe ik moest deeven ; ik weet hoe ik most flerven. Ik dank GOD dat hy my het Jeeven gefchonken heeft ‚en in de, veleie des doods geleide. Ik voel het —— het oogenblik is gekomen. Vaar wel. Ziet hier een rechtfchapen Wysgeer in een Man, die, onge- zien ,ongergt, zyne dagen fleet: maar de eenvoudigfte en troost- rykíte beginzels volgde. HET VOORSCHRIFT VAN MAHOMETH. e Getrouwe Mufulmannen, wagt u wel van Zwynen- vleesch 3 op uw tafel te zetten; ’er is aan dat Dier zeker gedeel- a te, Waar van niemand myner Leerlingen kan eeten, zonder » Zich ongelukkig en rampzalig te maaken.” Dus fprak ma- HOMETI, en de geheimzinnige toon, op welken hy zich uit- drukte, verwekte groote verlegenheid onder zyne Aanhangers. p Indien MAHOMETH,” zeiden zy tot elkander, „ duide- s, lyk aangeweezen hadt, van welk deel wy ons moesten ant- an houden, zouden wy ten minften de overige, met gerustheid, an hebben kunnen eeten; maar om een enkel ftukje aich van het en geheel te (peenen is te hard.” ~ Elk verpynde zyn geest, om uit te vinden, welk dat ver- boden (chadelyk dee! mogt weezen. Deeze hieldt ‘er den Buik, geene den Rug voor. Een derde den Kóp, een vierde be- weerde dat de Propheet zeker den Staart meende. In "tr einde, werd de geheele zwaarigheid weggenomen , en de Mufulman- men aten,‚elk volgens zyn fmaak en verkiezing, van het Varken. Gy lacht Leezers, en gy hebt gelyk. Maar past deeze Fabel toe,en gy zult mis{chien nog meer lachen. `, Vliet de We- » reld en haare Begeerlykheden P wordtonsgeleerd. De menigte antwoord: vw Wy vlieden de Wereld” , en dit zeggende , gaat de een na de Herberg, en vindt het geen groot kwaad zich daar in den drank te verloopen; de ander verkwist tyd en geld in ’t (pel, zonder des veel knaagens te voelen; een derde loopt na de Schouwburgen, en keurt dit een zeer on:chuldig tydverdryf; een vierde rost en jaaar dag aan dag, enz. Dus is de Wereld altoos gehaat en altoos bemind, altoos gevlooden, en gezozt gelyk een tafel, welks (chotelen alle fchielyk geledigd worden. Elk aanzittende gast heeft wat te zeggen „op de fpy- gen, die den naastzittenden fmaaken , fchoon hy zich zelve het vermaak niet ontzegt om hartig te eeten van het geen hcm mondt. Men doopt de fpyze in den Saus van een weinig drog- redenkunst, en het geheele Zwyn word van den Kop tot den ftaart opgeëeten. Ale AFSCHEIDS-GROET AEN MYN VADERLAND. Vaerwel, myn dierbaer Vaderland,. Vaderland , vaerwel in al uw tegenheden: Daer u de wreede Brit zoo (nood heeft aengerand , En op den nek durft Geeden: ô Groote God! Verftrooi het rot Der Britten die den Vre doen treuren, Om ons op ’t end’, Wanneer, is u alleen bekend, Het vredelievend hart uit onze borst te fcheurer, t tẹ ô Neêrlandsch God! ftryd met ons meê, Bepael de wreede macht der Britfche waterhonden: Bewaer myn Vaderland, befcherm de zoete Vreê, Die fnoodlyk is gefchonden! ô Opperheer ~ Stryd, als weleer, Verëend met onze waterhelden: ’ Zo word de magt | Van Albiön ter neêr gebragt: Zoo zal elks dankbaer hart uw groote daên vermelden! A. SOEK, Vlaerdingen, den 28 September, 1783, LUGHTS« LUCHTSGESTELDHEID re AMSTERDAM, „AUGUST, 1782; gaa 6 le tafel van Jani ftaat de Th.den 164 88 $ moet zr8 4 8 Lei J Bar: Th: Wind. Bar: h: Wind. 28. 9-3 160 J/W ` 48 donk.zw.Rb. 28. 9-1,59 ZW I2 ‚zw. Rb, IJ — 9-2 |70 | VZW 4 |z. bet. ijd — 8-5[64 |= 10 [zw Rb, vs 9-0 [59 |W a jwolkig = BS [mmm 8 |o. bele — 8-8 |64 IW A m held.wolk. — 6-9:5158 Im 6 |zw. R. a< — 8-7|74|' ZW 4 ‚| volkig .384 — 70/66 jm Bätozwe, Rb.DR a $ĝ-ọ |62 == d, pber Re ' es IO-0|53 [WNW ro [wolkis -m 7-5 ĜI 8 Ze berr. Rb. mn 9-9} 56 AZW 48 L "ad — 7-668 |4 W 10 ke zw. Rb. 394 — 10-4 68 [WEN 6 iom — 9-5 Dä 8 y — 10-9! SR [mm Î (ge D, wne Aa — 9-8 74 |WZW4 NW2 |z.b.zeerzw.R: oni — I1- 675 |WtN 6 In wn cs 9-2 59 |WtZ rz j- zw.R HWI ess I J-3 56; ZW 4 Jo b. weai — 10-5 DI IWER 12 °|De zw. W.Rb. ml IT-7 63 eem 2 Leen ka, 54 — 11-6 68 o [wolkig ard lt: 876 ZZW 2 Z |wolkiz — I1-7 57 [WZW 6 je iets R. —— 11-6 65 § | | Stil. lz. bett, —1I0-9 Go ZW 6 |z. betr. Rb. — 10-9 69Ì ZZW 1 mag EG 6 —1IC-4 71 |WtZ A {wolkig 22 — Il-0 72 WtZ 3 "dont, tb ee 9-3 56 ‚NNW 2 jo. helder — 10-5 58 | w I Oe hels — 6-9 62 ISO 6 _jwat betr. — 9-0645 ZW gero R. wok. th. 2d — 5-5 30 | Z ọ |z. b. zw. Rb, 23 = IO-3 68 mmm 13 wo'z — S-I 56 ZtW Garo jwolkia d Et LCE WZW 8 =— — 4-2 59 `= 15 Ízw.wolk.Rb, 29.0-3:561f ZZW 4 donker 8d — 3-8 66fzw 8 |—-— Rb. 24i 7 0275 | Z 4 z ber. — 45 57 [WNW 2 aar 28.10664 ` 2 o beider — 6-2 58 INW 3 zw R. — 10-0 64 zw A8 ‚donker >. | © on 7-3 67 W eN 9 zwewoll.Rb, 25 emeng I I-O 65 6 R. L Le — 7-0 58 | w a |R donker 29. ©-3 57 A ob — 7-3 58S} NW 4 jzeerzw.Rd, — O-/' Sub WZW 5.8 ‚wolk, ob, ged — 8-4'67 (WtN 6àro Zw.w.zezw.k > 264 — ~— I-I 688! lo \z br: — 8-8 56 VW 6 donker R. 0-6 63 ZW lo — 8-6 59 iNW 8 [R 28. reegt | to 314 — 10-3 64i NWN 7 [m z b. — 9-9 aah 27 67 D — 10-9 57 | Ww 3 m — 9-0, 585 | 9 — JO-8 56 |WtZ a |R. donker — 7-054 5 124 — 10-4 ‚68i 4 w» wolken — 8-0' Gak ` hike 28 628 ven 383 —— 7-4 (573 2 donker Re — 9-2? 52 | 428 — 4-4 [54 [NQ 12 N 10 Zeer Zwe Re — 8-954 \wzw 6 134 — 75|ÓEINW 3 | Ee — 8-8/624 8 H 29 -D — 8-2 |57 [ZW 2 Izebetr.ietsR, — 8-853 g — 6-0 |57 [70 8 jew. R — 9552 | 4 Aj 45 65} ‚Wo donker R. o4 — 10-866} |WIN 5 — 3-7 S, R w 29. "nii: WNW zà6 — -7 2 Nr Z I0 e Ze etre ISS — B 70 oa Jg, bet, [— 1-3, 52E [NW I — 9-5 WÉI |W A Jeng dk 7 1-965} WNW 3 — 9-2 l64] Z o B * 2-055- W 3 164 — Ga |32* ZZOr0W1014|24u. DE LTE, a —- 8-3 lr [ZW 14 Ju, kelder SEI See Čr Den 2's mid. ru, denk de Therm. 78 gr.Denes's mo. 8u.68De 19,2oenz4alleen zender hr 14 ram 2u.67% sos av. r1u.48DeBarometer laager canont | ' 16 1am. 3193 O ze maand aangeteekend is. Z= NK dig als Maar: dezes jaars „eni. ven die geen zoo wind:ce 7e” waargenoiwen naFebr. 17756 eg windig in Augusti. | MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN,KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN BETREKKELYK. AANPRYZING DER MILDDAADIGHPID. _Het is zaliger te geeven dan te ontvangen, Hand. XX. vs. 35. (AN de waare Milddaadigheid ééne der beminnclykfte, ééne der edelfte , deugden is, die haaren beoeffenaaren onfchatbre voorregten en genoegens oplevert; en dat zy den ftervelyken. mensch der Godheid het naast doet ko- men, is eene onbetwistbaare waarheid, God, in wiens oneindig volmaakt weezen zy, als eene der luisterrykfte volmaaktheden, doorftraalt, heeft „hierom zoo dikwerf, in het Euangelie des Vredes en der Liefde, de voortzetting deezer zoo minnelyke gemoedsneiging in den mensch doen aanpryzen, en aan dezelve de grootfte belooningen , de ruimfte zaligheden, toegezegd. Gelyk de deugd in het algemeen haare belooningen in zig zelve vind, is dit ook een byzonder voorregt van de deugd der Milddaadigheid. Men mag toch, naar de uft- fpraak van het onfeilbaar woord, vertrouwen, dat zy, die hunnen medemensch, in bekommernisfen en nooden, on- derfteund, befchonken en beweldaadigd hebben „eens deel. `. genooten zullen worden van die belooningen, van die on- uitfpreeklyke zaligheden, die eeuwig zullen gefmaakt wor- den, in die gewesten, waar kommer en verdriet, waar kwynende armoede en alle haare treffende gevolgen, onbe- kende dingen zullen zyn. Dan dit is °t niet alleen, Wy kunnen ons tevens verzekerd houden, dat, reeds aan dee- ze zyde van het Graf, den waaren Meníchen-vriend, den Weldoener der armen en behoeftigen, geen loon ontítaan zal. ik beroep my op de ondervinding van U , ô Edelmoe- dige Zielen! die zoo dikwerf de naakte armoede gekleed 3 de uitgeteerde hongerigen gefpysd; de verfmagte dorftigen gelaafd, en de kwynende kranken verfterkt hebt; wat ge- voelden uwe harten by de uitvoering deezer plichten? Za- ligheden! geneugten! die nimmer door den laagen Vrek gefmaakt kunnen worden. IV. DEEL, MENGELW. NO. 12, © Ll Het 478 'AANPRYZING Het is van die belooningen, welken den zodanigen, reeds hier in den tyd, tebeurte vallen, dat ik in deezen ge- waagen zal. De woorden, ten ópfchrifte van myn Ver- toog uitgekoozen, geeven my hier toegepaste aanleiding. Immers de fpreuk : het is zaliger te geeven dan te ontvan- gen! vooronderftelt eene zaligheid, die aan het liefderyk geeven verknogt moet zyn: daar, in tegenoverftelling , hy, die liefdegaven ontvangen moet, deeze zaligheid niet kan deelachtig worden. Twee byzonderheden zal ik my uit deeze woorden trachten ten nutte te maaken. I. Zal ik aantoonen, welke zaligheden die mensch reeds hier by aanvang (maakt, die zig over zynen behoefti- gen medemensch ontfermt, en hem weldoet. „2. Zal ik betoogen, in welke opzichten het zaliger zy te geeven dan te ontvangen. Die zachte gerustheid , die kalmte des gemneds, welke wy gevoelen na dat wy eene loffelyke pooging verrigt heb- ben, is, dunkt my, eene der grootfte belooningen, die wy genieten kunnen. Zy doet de ziel cene zaligheid er- langen, die ons door niemand ontroofd kan worden; en ftelt ons, op die oogenblikken, in eene zekere gelykheid, aan die gefteltenis, die onzer aller Stamvader Adam , vóór zynen beklaagenswaardigen val, in den ftaat der onfchuld en rechtheid moet bezeten hebben, Het is deeze zaligheid, die aan eenen liefderyken Mild- daadigen te beurte valt; zyn hart verheugt zig, dat hy een middel in Gods hand heeft mogen weezen, om zy- nen, door rampfpoed , ongelukkig geworden Broeder te kunnen redden. --—- Nu, denkt hy, heb ik my van my- ne groote verplichting kunnen kwytens ik heb myn’ Maa- ker eere aangedaan, want immers die zich des nooddruf- tigen ‘ontfermt cert God. Alle myne goederen, die ik bezitte , zyn flegts leengoederen van mynen grooten Schepper; waarom zou ik dan mynen noodlydenden me- demensch niet iets van die bezittingen fchenken ! God, aan wien dezelven toebehooren, gebied het my; maar tevens beet hy ook, aan de uitoefening van dat ge- bod , eene ftreelende belofte : die zig des armen ontfermt, leent den Heere, en hy zal hem zynen weldaad vergel- den. —- Dit, myne vrienden! moet "er omgaan in het hart van een weldaadig Christen, na de hetrachting van werken der Barmhartigheid. En wat moet het gewigt dce- * zer zaligheid niet vergroot worden; wanneer de door hem . be- DER MIELDDAADIGHRID, d'B ‘beweldaadigde Stervelingen , met harten vol gevoel; hem, als hunnen Redder, hunnen Weldoener, de handen komen kusfchen , en dezelven met traanen van dankbaarheid be- fproeijen ! Verbeeldt u, Cop dat ‘ik u des te fterker deeze zaligheid ‘affchetze,) verbeeldt u, zeg ik — een huisgezin, waar in de feis des wreeden doods de leevensadér van den braa- ven Huisvader heeft afgefneeden. Verbeeldt u ee- he fchreiende Weduwe, aan wier ontroerde en door droef- heid uitgedroogde borst eene naakte zuigeling gekleefd is. - —— Befchouwt’ verders aan haare beevende kniën, een drietal weerlooze telgjes. —— Ziet de traanen, — hoort de {hikken der byeen geroepen maagen en bloedverwan- ten! Verbecldt u wyders de van alles beroofde Vrouw, in droevige wanhoop, haaren teedren zuigeling van zich’ werpende , en fchreiende op het kille Lyk haarcs gelieïkoosden Echtgenoots nedervallen ! Hoort haar deeze , door fnikken telkens afgebroókene, woorden uitboe= zemen: — —- Myn God! welk een akelige toeftand ! wat flag! myn Man, — myn dierbaare Echtgenoot, uit myne liefdcanmen gefcheurd! de fteun myns-Huisgezins voor ceu- wig verlovren! —- myne weerlooze telgjes tot Vaderloo- ze Weezen gemaakt! — myn hart bloed my van wêedom! — — myne vrienden! verwydert myne Kinders van my, — hun gezicht! —- de traanen der fchreiende onnozelheid doofgrieven myne afgefolterde ziel! —- neen; laat ik ze voor het laatst omhelzen! —— koomt teedre wichtjes, — kuscht my, kuscht het zielloos -Lyk uws Vaders, —— Vader det Weezen! Zorgt voor deeze ípruiten ! De droefheid overftelpt haar hart! —— Zy fterft!. ... Verbeeld u nu, in deeze barning van zielroerende rampen , mynen liefdaadigen Christen, zoo als hy het aaklig klaag- huis intreed. Met eene bedaardheid , aan groote zielen eigen, befchouwt hy, de treffende omftandigheden. Dierbre vrienden! (dus rigt hy zyne aanfpraak aan de wees nende omftanders,) Ik billyk uwe droefheid ; uwe traanen g myn menschlievend hart fchreit met u! dan laaten wy die geweldige hartstogt paalen zetten, laaten wy de Reden vere ftindig gebruiken. Wie is het die ons in de hoogte opa beurt; dan ook vaak in ’t ftof ter neder ftort? Het is de al- leen wyze, de alléen machtige God! in wiens hand onze adem', en ons leeven is! wy moeten zyne befchikkingen eerbiedigen5 zyne kastydingen zyn tot onze verbetering gee fchikt , en moeten , zoo wel als de ruimfte zegeningen , uits 3 De t 480 7l AANPRYZING loopen ter bevorderinge van ons tydlyk en eeuwig geluk! —- Zwygen wy dan den Heere! —- Zyn hier vier or- noozele wichtjes van den fteun hunner Ouderen beroofd; — geen nood! God! die God! die zoo oneindig wys, zoo onnagaanbaar goed is, heeft my met eene maate van tyde- lyke goederen gezegend, welke genoegzaam ie, niet flechts voor my zelven, maar ook om mynen medemensch, ten nutte te kunnen zyn. lk zal voor deeze Kinderen zorgen. Zy zullen voor naar gebrek en kommerlyke arinoede bevryd zyn. Ik neem ze onder myn opzicht; en zal hen, onder Gods zegen, eene opvoeding verlcenen, waar door zy vervolgens , naar maate hunner bekwaamheden, nuttige leden der Maatfchappye worden kunnen. Droogt des uwe traanen , waardige vrienden; ik zal voor dit Huisgezin zorgen. Wat dunkt u! zou de tederfte dankbaarheid, die gewis- lyk de ziel deezer beweldaadigden tot fchreiënde vreugde heeft aangedreeven , geene belooningen , geene genoegzaame zaligheden aan mynen braaven Christen hebben opgeleverd? voorzeker ja. Be clk traantje, dat uit de oogjes der onnoozelheid ontfchoot, Denk ik dat myn liefdryk Christeneene Hemelvreugd genoot. Ik zou nog meer proeven hiervan kunnen opgeeven ; dan ik achte door het aangevoerde voorbeeld genoegzaam ge- toond te hebben, dat "er aan de uitoeffening der Milddaa- digheid, buiten den loon in den juichenden Hemel voor ceuwig toegezegd, ook op deeze Aarde eerie groote zalig- heid verknogt is. - Ik gaa des over tot myn tweede Stuk, om aan te wyzen, in welken opzigte het zaliger zy te geeven , dan te ontvangen. R De mooglykheid van te kunnen geeven vooronderftelt een zekeren overvloed van bezittingen, terwyl te moeten ont- vangen, in zig fluit een zeker gemis van noodwendigheden, die wy ter onderhoudinge en veraangenaaminge onzes tyde- lyken leevens noodig hebben. Het eerfte gaat gepaard met genoegens , met aardfche zaligheden; terwyl het laatfte veeltyds niets dan fmarte en droeffenis te wege brengt. Ge- volgelyk is het in °t algemeen zaliger te geeven dah te cntvan- gen; doch ik zal decze waarheid, buiten dit, nog verder door eenige byzonderheden poogen te ftaaven, Schoon het genot van aardfche en tydelyke goederen niet altoos die genoegens oplevere, welken een armoedig mensch vermeent daar in opgeflooten te zyn; fchoon die goederen niet DER MILDDAADIGHEID. 481 niet zelden den bezitteren ten nadeele ftrekken , door hen aan te fpooren , om zig, in °t genot van weelde en wellust , ‘te baaden; zoo heeft nochtans de gunstmilde Voorzienig. heid zekerlyk aan de genieting, van tydlyke en aardfche ze- eningen zodanige genoegens en zoetheên gehegt, die de chamele armoede nimmer fmaaken kan. Behaagt het nu der wyze Voorzienigheid deeze goederen uit te deelen aan hem, die door de natuur meteen teder gevoelig, met een aandoenlyk, hart begiftigd is, zoo maakt deeze onloochen- baar, boven anderen, het heil dat "er zoo mildlyk in opge- ftooten ligt. - Hy, die zulk eene maate van aardsch geluk verkreegen heeft, dat hy boven °t geene hem tot onderhoud zynes lee- vens benoodigd is, overvloedig kan zyn in weldaaden aan zynen behoeftigen medemensch uit te oeffenen, is gewis- felyk ontheeven van het knellend juk der dienstbaarheid; dat, hoe gemaklyk men zulks ook voorftellen moge, altoos vergezeld gaat van duizend onaangenaamheden; en ftrydig is tegens de neiging tot vryheid , die wy-van natuure in on- ze zielen gevoelen. Aan deeze onaangenaamheden nu is, integendeel, de behoeftige onderworpen: misteeld -van die goederen, door welker bezitting hy onafhangelyk van anderen zou kunnen leeven , moet hy anderen dienstbaar zyn; en niet zelden vind hy zynen arbeid met {maadheên , of zyn dienst met een gering loon , voldaan. In dit geval is het zeker zaliger te geeven , dan te moeten ontvangen. Van anderen te moeten ontvangen, gaat daar benevens al- toos gepaard met eene vernedering, zoo ftrydig tegens on- ze natuur. — — Befchouwt eens oplettende den cerlyken behoeftige. Met nedergeflaagen oogen, met oogen, waar in de fchaamte woont, nadert hy het huis des rykaarts : met ftamelende lippen, — met t'faamgevouwen handen zal by eene aalmoes afvraagen: de vrees van ongetroast weder- . om henen gezonden te worden, bevangt zyne ziel, bocit zyne tong; en niet dan zyne fchamele kleeding , zyne naa- re zuchten , geeven zyne nooden , zyne begeerten, met na- druk , te kennen. Hoe vernederend is het niet voor een mensch, dat hy zynen natuurgenoot, die door de handen van eenen en denzelfden Schepper als hy is voort- gebracht, een beete bronds, een teugje waters, ter zyner onderhoudinge , ‘moet aflmeeken ! — Byzonder moet dit grievend zyn , voor hen, die „in vroegere dagen , in den fchoot der weelde ‚in het vol bezit van aardfche goederen, zyn op- gebragt; doch nu „door tegenheden , door de onttrekking 3 van 482 . AANPRYZING van den vrymachtigen zegen Gods, tot zulk een aat ván elende gebragt zyn. . ô, De armoede heeft altoos de ver» achting tot haare Gezeilinne! hoe veel zaliger is het dan, ook in deezen opzichte, te geeven, dan te ontvangen, Myne verbeelding voert my weder in een fchamel hut- je, in het droevig verblyf der armoede, waar een afgelcef- de Gryzaart, flechts op een weinig ftroo , door gebrek en kommer, ligt te zieltoogen. Zyne Kinderen ftaan íchreie Ende aan zyne zydes kusfchen de ftervende lippen van hunnen Vader; maar kunnen hem verder geene verkwik- king, geene verzagting, in zyn deerniswaardig lot, toebren- gen; de armoede heeft hen van alles beroofd : niets fchiet hen over, dan van eenen menschltevenden eenige ondere ftand af te fmeeken. Wat dunkt u? De noodzaak- Iykheid van in dien Wintertyd des leevens , door armoede geperst, nog om ccnigen byítand met gevouwen handen te moeten Imecken: -— met welk eene bitterheid moet dit gepaard gaan! ô God! hoe veel zaliger is het, door uwe gunst aan zulk eenen deerniswaardigen te kunnen geeven, dan in het geval te zyn, om te moeten ontvan en. j Ziet daar, in welke opzichten het zaliger is te geeven, dan te ontvangen5 ziet daar afgefchetst welke zaligheden "er, reeds hier in dentyd, aan het geeven verbonden zvn! Het zy my vergund, by dit alles, ten flot nog eene opwek- king te voegen, ter aanpryzinge van die beminnelykfte alier deugden , de Goddelyke Milddaadigheid ! : Geliefde Vrienden! Dierbre Landgenooten! wier harten niet , door eene laage gierigheid , voor de traanen uwer nood- lydende broederen zyn toegefchroeid ; Vrienden des Mensch- doms! gevoelige Zielen! is ’er ooit cen tyd geweest om milddaadig te zyn, het is voorzeker nu. Kwamen ovit de Aalmoesfen, die gy uit uwen milden fchoot ftortte, te ftade , zy zullen, in deeze kommervolle tyden, niet minder onantbeerlyk niet minder heilzaam , zyn. —— Wy befchau- wen reeds de akelige gevolgen van het alverwoestend Oor- log; en zullen dezelven , is te dugten , hoe langs hoe meer ontwaar. worden. Onze geftremde Scheepvaart, de daar door kwynende Koophandel, én verftervende Fabrie- ken, worden allengskens meer buiten ftaat, om den vlyti- en Arbeidsman het noodige onderhoud voor Gade en luisgezin te verzorgen! De aannaderende Winter zal het naar gebrek vergrooten. Welk eene behoefte ftaat ’er niet voor de deur, zoo Gods Vaderlyke zorg "er niet nog by | tyds DER MILDDAADIGHEID. 