Maleisch-Nederlandsch woordenboek
III. balav., topzwaar, — [B.]; van iemand die te veel gedronken beeft. — [M.]. ij^) I. amboeng, soort van langwerpige pakmand, gevlochten of van boom- schors, om door middel van een' band, die over liet voorhoofd gaat, er lasten op den rug mede te dragen; amboeng-/«^-^ voor één man; niengamboeiig, inleen am- boeng op den rug dragen; in cm amboeng doen; aan een schouderriem dragen, zoo als bv. een geweer; ariiböèn«^an , amboeng-Za^^ voor één' man. II. heen en weder slingeren; heen en weder geslingerd worden, zoo als door de gol- ven. — [(!]. III., amboenjf-3, naam van een' boom, groeiende aan zandige zeestranden, met sponsachlig hout en dik merg; het merg van dien boom; van dat merg, in dunne schijven gesneden, maakt men kunstbloe- men, even als van papier; terwijl het ook voor lampenpitten gebruikt wordt; bdênga a., de bloemen van dien boom; kunstbloemen , die van zijn merg gemaakt zijn. •X- ix*^ ) I- anibong:, w. sum., de scherpe punt van een mes; hanenspoor enz, — [N.]. *1I., ambon^-^, grootspreken, — [L.]. * III., ambon^-:^, w. sum., soort van gras, waarvan zich het zaad, dat zeer. scherp is in de kleederen vastzet. — [V.], ^^) ^^ ^ mj</C) ambing:, balav., dragen. — [B.]. — L.' z, anibin. wren mu^) I. eniboeiig, van een kind: eersfgebc uit ecu echl, hetzij dat de ouders voorkinderen hebben pf niet; eerstgeborene enz, (z. söêloeng). II., vriendelijke benaming in plaats van gij of jij ; vriend; vriendje, — [i\.] ; ambong-S (en ambok-2), vriendelijk aanspreekwoord jegens slaven, — [L.]; Ook jegens vrije dienaren en geringe inlanders. — [R.]. III., batav., niet willen, — [B.]. mjs^} I- oenibaiig, eene, inz. imponeerende , vertooning makend; zich, inz, imponee- r end, voordoend; ontzag verwekkend [veelal van groote voorwerpen op het water] ; deftig; die eigenschap; itieng'oenibaiig, eene, inz. imponeerende y vertooning maken; zich^ inz, imponeerend, vertoonen of voordoen; me- ng'oembaii^-^ enz. int.; van een vaartuig: op het water dobberen; peiig^oenibaiig*, wie of wat eene, inz, imponeerende, vertooning maakt enz, IL, batav/, ver, — [C.]. III., oemban^-anibiiig, balav., s^boet- s^boet nama orang; bijna = makiïn, maar mijn bediende verslaat er slingeren onder. — [H.]. IV. w. sum., een koker voor pijlen, pen- nen, hanensporen enz, — [N.]. ^ mj</>c) ombang, op het water vast liggen en zich bewegen; dobberen. — [L. bew.] z. onder oembang I. ^ mj^/o) ombing of taiiggok ombing, schep- net. — [L. bew.]. ix/iO), iiieiigimbang, zich in de nabijheid van iets begeven; naderen. i^vO) (of cbèiig, T.), mengembeiig, met eene publieke dansmeid (djöget) dansen, waarvoor men verplicht is haar iets te geven; dansen met eene publieke dansmeid enz.; eene publieke dansnieid beloonen voor haar dansen, al heeft men niet met haar gedansd (vgl. jav. ibing, ngibing. — T.); pengembeng, ti;/e danst enz,; wie de gewoonte heeft hét te doen, ^ C Q.A/Ch ambok-S, z. onder ^mboeng II. L Üx/C ) embok, moeder, als aanspreek- woord. — Bal. en batav. . oudere zuster, — [T.]. L_ Jix^ V mengoemboek, trachten over te halen tot iets, bv. eene vrouw tot een huwelijk; p^ngoemboek, wie tracht tot iets over te halen; wiens gewoonte het is, dit te doen, — vgl. onder oemboeh (T.). L cJjL^ 1 ombak, baar; golf [kleiner dan gelombang]; o. b^rsaboeng, golven die tegen elkander m/romew; 5. m^m^ttjah, brekers; 5. m^mböënga lapang, soek., golven, die zich als / ^)? a n g^- bloesem voor- doen, d. i. golven met witte koppen; 5. galoer, soek., golven, die 7iaar céne rich- CSj^) 93 J^> tinq gaan; naik ö., hel intreden van den doodstrijd. — [Div.]; berombak, golvende zijn; b. papan ïtoe, die plank golft; onibak-2 enz. plooien, die naar beneden toe golvend worden; golfachtig behangsel, zoo als bv. aan eene sloepslenl; ronde of puntige stukjes hout aan de uiteinden van een dak; derde gordel van boven in het beneden-randversiersel eener kaïn batik, bestaande uit eene aaneenschakeling van gelijke golven, b^rönibak-2-ken s^tt^ra, van een golvend behangsel van zijde voorzien geworden zijn, — z. hïram-2. LiisA^) ambik (en ^^\) vuig. wijz. van ambel. Ci>v\/0) I., niengembek, inbuigen, zoo als bv. een vloer: b^rëmbek, daarmede bezig zijn. II., men^embek; blaten, zoo als schapen en geiten [vgl. sund. embè, geit, T.]. CjIXa/^ ) embek , zeil (groote voorhang voor eene opening, bv. in eene open galerij), klep van eene tent; s (^ las a r b^r- ëm bekken kSdjang, eene galerij, van zeilen van kadjang voorzien, . \j^/qS ambal, geordende troep menschen, die zich ergens naar toe begeeft; colonne; processie, . Kx/0) I., niengamboel, terugspringen, zoo nh bv. een bal, een stoel met veeren, een kogel of dergelijke; afstuiten; van iets, dat door de eene of andere kracht onder water gebracht is: weder opduiken — ; van een' foetus: eene kloppende beweging maken, die zichtbaar of voelbaar is; peng:amboe1, wat terugspringt enz.; wat de gewoonte of eigen- schap heeft terug te springen enz,; wat doet terugspringen enz.; peng:amb()èlaii, terug- springing; a f sf uiting; wederopduiking , II. amboel, balav., wederom stuiten; (z. amboel I.) pruttelen. — [B,]; bal. ngam- boel, verdrietig, ongeduldig. [T.]. . KavO) (vgl. ambik), men^ambel, nemen; wegnemen; halen; voor iets houden, als iets verstaan; opvatten; ontleenen (Gg.); aanhalen (citeeren); m ^ng ambel anak ol al a n anak, lot kind nemen; tot schoonzoon of schoondochter nemen; m. 'ibarah, eene gelijkenis nemen; tot gelijkenis nemen; m, hati, het hart winnen; m. dihati, zich iels aantrekken; m, la j ar, de zeilen inne- men;, zeil minderen; m. ïkan, visch halen ^ d. i.: mcA tangfcn; berambel-ambêlan, van twee familiën: van elkander iemand ten huwelijk nemen; h, b^rsöêsoe-scesöêan, van twee zogende vrouwen: elkanders kinderen nemen, om ze te zogen en verder op te voeden; aihbĕlaii , neming ; wegneming ; opvatting ; ontleening; aanhaling; wal genomen wordt of is; aanhaling (citaat); salah a., verkeerde opvatting: misverstand (z. sambilan); pe- ii|> ambel, wie neemt enz.: gereedschap om te J^t 94 ^^^^JüL«) nemen; p. ikan, wie visch haall [vangt); visschcv: vischgereedschap, ; Ka/O) ehibal, van al wat men in de zon of op eenige andere wijze droogt^ inz. van eetwaren: nog vochlig; nog niel geheel droog: (z. lembah). ^ . L^)i oenibalan, batav., passageloon op ecu schip, dat bv. door een hadji be- taald wordt, om van Balavia naar Singapore te komen. — [H.]; is ook sund. en jav. [T.]. ■^ NA*<>) oenibel, batav., slijmachlig vocht bij den afgang, (jav. snot) — [T.]. ^ NaX> ) I. onibol, ontlossen. — z. poeng- gah. - [L.]. - IL, onibol-3, vleugeltje; vaantje; leger^ vaandel. — [L.]; jav. oemboel-2 [T.]. Ls^) I- iinbal, van lijnen, vlakken en lichamen: onregelmatig rond of krom; van gedraaid werk: scheef; onregelmatige rondheid of kromheid; scheefheid; nien^im- bal, de genoemde hoed,, aannemen; onregel- matig rond enz. worden. II. volgen; achteraan gaan. — [C.]. III. snot. — [L. bew.]; zie onder oembel [T.]. ^ wlx^) I. aniblar, batav., touw, waar- naar met knikkers van hoorn of elpenbeen, g oen doe, gegooid wordt. Die daar het dichtst voor blijft, heeft het ge- wonnen. — Voorts: de plaats, waar zith de ga r is a n bevindt; de plaatsen in de buurt bij bet knikkeren; ook: met zijne knikkers bet dichtst bij of over de streek komen. — [H.]. II. en ombalar, stoutheid; vermetelheid; stout en ongehoorzaam, als de kinderen, die dikwijls kwaad doen (membui ar). — [L.]: (jav. anib^ler, actif- verbale vorm van b^ler, T). -^ / mJ</^) ambeles, batav., inzakken; doorzakken. — [B.]. • •*jk/0) aniban, doek, die onder de armen l}evestigd wordt om de borst te be- dekken; singel van een zadel. ^ ^.%.A/0) amben, batav. (uit 't jav., T.), doek; sluier; riem; gordel. — [B.]. ^♦wX/0 ) I. ambon, Ambon oï Amboina, namen van een eiland en eene stad in Ned.- Indië. IL kleederkast of kist. — [R.]. IIL w. sum., eene wolk. — [N.] ; zal wel 't bataksche omboen of emboen zijn [T.]. r^^j^) L, mengambin, op den rug dragen, door middel van eer! of meer banden, die of om het voorhoofd, of over eert of beide schouders gaan, zoo als bv. eene mand (z. amboen^), een' randsel; dragen in iels, dat op die wijze op den rug hangt, zoo als bv. een klein kind in een' doek^ iemand ^^ 95 u^ op een' draagstoel; in een doek op de heup drarjen, bv. een kind; tali a., touw of band, dat dient, om een' last op de beschrevene wijze op den rug te bevestigen: daoen a. boewah (minder gebr. a. diëkoenganak), naam eener plant — mamaniran; phyl. lanlus speciosus — welker vruchten onder aan de hoofdrib der bladeren zitten, waar- van de naam. Zij wordt tegen gonorhée en moeielijke waterloozing gebruikt. — Er is een wit (pöêteh) en rood (mërah) soort; — Batav. m^nïran (jav. memeniran); — bQ ram bin loetoet, gehurkt ziUen, de knieën met een band, die om den hals gaat, ondersteund, dat alleen oude en zeer ge- leerde mannen doen. Wanneer de geleerde opstaat, draagt hij dien band als een orde- lint over den schouder; ambïnaii, wat op den rug gedragen enz. wordt, is of moet worden; ambin-/a5/; ransel; penganibin, wie op den rug draagt enz, ransel; J^er'&m- binan, wat op den rug gedragen enz, wordt, is of moet worden; ambin-Za^/; pengam- biiian, ransel. IL, verheven zitplaats met een verhemelte van gekloofde hamhoes; verheven zitplaats, zoo als er van de vaste kust van . Indië komen, — [L.]; batav., verheven zitplaats, — '[B.]. — Moet 't jav. ambèn zijn [T.]. ^•wA*^) eniboen, dauw; stieeuw; e. dj a n tan, mannetjesdauw, d. i.: dauw, die in droppels nedervalt; (?. kaj angan, Aemete^e dauw, de naam eener soort van versnapering; iQ. barah, strooisel, dat op iets hlij ft hangen, inz. een strooisel, dat op de volgende wijze bereid en gel)ruikt wordt. Van het zetmeel van pcöloet wordt een dikke pap gemaakt en die daarna op gladde vlakten, bv. een pisangblad of een hord, in dunne koeken uitgestreken en dan gedroogd. Zoodanige koek wordt dan gepulveriseerd en dat pulver bij het verven van stoffen op de nog natte stof gestrooid, waarop het blijft hangen en, droog geworden, glimmende stippen vormt. Voorts: strooizand, hetzij van goud, geel glimmer of van welke andere slof ook; tereniboeii, aan den dauw blootgesteld ge- worden. ^•^K/C) (en hoeniban), werktuig om te wer- pen; ce. tali, slinger; nieiigoetnban, werpen; gooien; voort slingeren; weg slingeren [hv. een' steen], ^ ^^}y maliimbau, men., = memang- gil. - [T.]. ) ambaii, klein vlot van licht hout aan weerskanten van een vaartuig, om er meer in te kunnen laden; cene soort van kameel; p^rahoe b^rambauk^n böêloh;, een vaartuig, van bamboezen a m bau voorzien; kajoe a., ambau-Am//, d. i.: hout voor of van eene ambau. t^^ m dX>c) of amboi, interj. van verwondering of verrassing oh! hé!; nieiig^amböï, amböï roepen. -¥: iJ éjs^h ainboelöngan , zekere plant. — ■)(-<Xx^) — ambah-3-haii schijnt te betee- kenen: gelijkende op iets , doch noch onduidelijk voor het gezicht wegens den verren afstand, — [L.] ; batav. door verren afstand nauwlijks zichtbaar. — [B.]. ^ Aa/C) I. (vgl. emboli, T.) amboh, batav., willen; bewilligen^ begeeren; toestaan; tusschen komen; pengamboh, bemiddelaar. — [B. en L.]. IL, bamboezen vlerken^ buiten aan de vaar- tuigeti vast gemaakt^ om het omslaan te beletten.— [R.]. III., batav., uitroep van verwondering. — [B.]. IV., w. sum., looven; prijzen, — [N.]. V., amboli-S-han, te Ri. niet meerbekend, doch voorkomende in de S. M. eri schijnende de bet. te hebben van een een' wensch uit- drukkend adv., ongeveer = moga-2^ möë- dah-moedahan en dergelijke. iJ^x/O ) emboli, willen; toestemmen; ik ^mboh, niet willen; wil niet. iX^c^) I- embeh, troetelnaan voor meisjes. II. van menschen: uiterlijk voorkomen, inz. van het ondenst gedeelte van het gelaat; seem- bel!, van hetzelfde uiterlijke voorkomen enz. ^ A\^) omboh, ronde plaat of bord onder aan den stok (batang) van de mal.» blaasbalgen of pompen. — [L.]. <K^^h oemboeli ombei, w. sum., zoete praatjes; mooie woorden. — [N.] ; een slecht gehoord oemboek; p^ngoemboek, p^ngoembej, opligter, zwendelaar [T.]. <Xa/0 ) imboli, toegift boven de maat, het gewicht of het getal; mengimboh , door bijvoeging boven de maat, gewicht of getal vermeerderen, bv. gemeten graan, gewogen suiker, getelde vruchten. , x/0 ) I. ambai, soort van groote schepmand, om garnalen en kleine visschen te vangen. Zij wordt aan de sampan bevestigd; meng^ambai, met zoo' n mand scheppen; ambaijan, wat met zoo^n mand geschept wordt, is of moet worden; pengambai , wtö met zoo^n mand schept. II., ambai-2, naam eener zeer schadelijke woekerplant. / j^ ) I. oembai, wat los naar beneden hangt, inz. als versiersel, zoo als bv. snoeren, reepen, strooken; mengoembai, van touw en dergelijke: los naar beneden hangei^; vieren, bv. een touw; b^röèmbaik^n moe- c» 97 XSiX< f tijara, van snoeren paarlen voordien gewor- den zijn', pen^oembai , wie of wat viert; werktuig daartoe; penj^oembajaii, viering, i^^/<0) I. amat (= sangat), hoven mate; al te; ongemeen; bijzonder; grootelijks; zeer, — De exc. beleekenis heeft het voorn., wanneer het onmiddeUjk op een adj. volgt. — ; besar amat, al te groot; jang amat b^sar, dat ongemeen groot is; niengfaniati, met oplettendheid gadeslaan; met oplettendheid beschouwen; de reduplicatief vorm amat- ilmati, met zijne meer intensieve en voortduring uildrukkende bet., is de meer gebr. ; pengamat, wie met oplettendheid gadeslaat enz,; peng^amatan , het met op- lettendheid gadeslaan; beschouwing met op- lettendheid, ^ o t II. verb. van Js.«^>. *IIL batav., verbieden, — [B.]. ^^;^^) amit, verb. van tVoU-. \^;^y\j<S emat (en mat) — pers. l2->U — mat (in het schaakspel); het mat zijn; het mat; menghemat, mat zetten. ê^) ar., plur., ^), bijeenkomst; menigte; maagschap; familie van den man; volk y voorn, van ééne w^et, religie of instellingen; natie; volgelingen; aanhangers; sekte, ar., het opvolgen; hel den wil van een ander doen; hel gehoorzamen, I^AI..-:f£DCRL. WOORDENBOEK. DESL I. y CS (mal. amti'ah) plur. van plU. ^UX>) I. plur. van jL, o II. plur. van JjLo. .. f ^^ <A^JOo) (mal. amtzilah) plur. van JlLo. c3)lX^) plur. van ó^. \ cc y-0) (verb. van^ y ), mengamar, bevelen Ó)lX><) cir., het hulp of bijstand verleenen; hulp; bijstand. aan iemand. X ) ar., gezag uitoefenend;, bevelen gevend; gezag uitoefenende enz,; bevelhebber. — Z. jX^). os yO ) (mal. amar), het bevelen; in de gramm.: de imperatief. y A ur. van j^ r' )j>o) pi ) ) >^ ) plur. van g ^/0 ) (mal. amirah), plur. ^)J(, bevel; opdracht, — plur., regels van te houden gedrag; instructie, in dien zin. / w^kX)) 1. amas (en emas) = ma jam — tali, zeker goudgewicht = Vie bong- kal = 12 saga. Vroeger was 1 amas = 1 djampal == V4 bongkal. ^11. of mas, goud; een gouden penning; (JD^ fl8 ^ iM,^] a. padoe, goud, dat uit het gebergte komt en met koper of zilver vermengd is. — [L.]. *III. w. sum., a. manah, opbrengst, door sommige hoofden aan hun vorst te leveren, eene soort van belasting. — [N.]. / KMv^) beter haniis. / wsiv^) I. emas (en mas), goud; geld; een goudgewicht = Y^g bongkal of ta- hil (in die beteekenis ook amas); een titel; een woord van liefkozing; ^*. lantak, goud, in slaven of andere vormen gegoten; ^. t^mpawan, geslagen goud; e. tOöwa, /ifn goud: ^. möèda, goud van een minder ge- halte; ^. tjcêtji, zuiver (van onreinheden gezuiverd) goud; ^. öërai, stofgoud; naam eener korrelachtige versnapering van het wit van eieren met suiker; e. dj adi, bewerkt goud of afval van goud bij de bewerking, hier en daar opgedolven; ^. s^pöëloh mdêtoe, goud van 10 mal, = 24 europ, karaat, d. i. louter goud: ^. k^rdjang, goud in stukken van verschillende zwaarte, dat in den handel als geld dïent en telkens gewogen en getoetst wordt; ^. cêroeng, zwavelijzer; ^. p (et eh (nieuw gevormd woord), wit goud, d. i. plati- na;^, kawin, bij smtr. maskawin, Ai(ii;e- lijksgift van den man aan de vrouw; ïboe ^., gedegen goud; galian ^,, goudgroeve; parit ^., goudwasscherij met waterleidingen; be- nang i;., gouddraad; anak i^., het kind eener slavin, in slavernij geboren; karangan (karang, koraalbank) e., goudlaag; (^. kara- ngan (karang, het samenstellen), figuren met goud in de eene of andere sloffe gewerkt; aj^r e., goudschuim; k^nna ^., door goud geraakt (omgekocht) ivorden; jan g ampöi- nja ^., de schuldeischer ; seemas en nam, bij winst: ééne emas (twee stek o e) geeft zes söekoe, d. i.: tivee geven drie (vijftig procent); bij verhes of betalingen van zes sciêkoe ééne emas (twee söekoe), d. i.: van drie één (drie-en-dertig en een derde procent); meiig^emasi, vergulden; met geld of geldswaarde omkoopen; keemasan, de eigenschappen van het goud; luister; prachl; verhevenheid; praal; pronk; staatsie (eigen- schappen, die de Maleier zich ook aan an- dere voorwerpen niet zonder goud kan voorstellen); allerhande voorwerpen van goud: koslhaarheden : de gezamenlijke goudsmids- gereedschappen; kor s i k., de staatsie-zetel; pereniasau, goederen van waarde; het totaal beloop van een^ inkoop, bv. in een winkel. II. en mas, titel op Java en in sommige mal. landen, waar jav. invloed gewerkt heeft. ■¥: / AJ^^s/O ) ?nios , verspillen ; doorbrengen ; spoedig opmaken, — [R.]. / c Ci-5 vAWi/O ) ar., het vasthouden; het vatten; — vasthoudendheid; karigheid; gie- righeid. ^ f' t 99 *uXo) / os ^^xi^j'Q) ar., de knieschijven door de wrijving ^^ van grove kleeding gewond hebbend; de binnenzijde der dijen door derzelver ivrij- ving gewond hebbend; effen; glad; platvoetig, ■H- ^.wAw^ ) amsoeii, kleederkast. — [R.]. i^), nien^aniaii^, dreigen; bedreigen; pe- ng:amaii«', wie dreigt enz.; dreiger; bedreiger; peraii]aiig;an , dreiging; bedrei- ging, C Q^O ) ampoe, wal ondersteund enz. wordt; bezitting; eigendom. — In deze sub- stantivale beteekenis alleen nog gebr. in ampciĕnja met een pron. pers., zoo als a. dija, eigendom van hem; zijn eigendom; ïï. akoe^ eigendom van mij; mijn eigendom. Van lieverlede beeft ^i^) (z. a.) de beteeke- nis van een pron. poss. aangenomen; — niQ- ngampoe söêsoe, rfe beide borsten met beide handen ondersteunen of omhoog houden; arii- pöêwaii, ondersteuning; ondersteuning met beide handen; beheering; besturing; waarne- ming; bezorging; wat ondersteund enz. wordt of behoort te worden; titel, die, voorafgegaan door tengkoe, aan de eerste vrouw van den bloede van den regeerenden vorst gegeven wordt — zooveel als koningin) sultane; peng'ampoe, wie ondersteunt enz.; voogd; bewindhebber; regent; beheerder; be- stuurder; waarnemer; administrateur; bezor- ger; p. siêsoe, kleeding stuk om de borsten omhoog te houden; borstrok; keurslijf; per- ampöëwan, en perempöëwaii, vrouw, als dienende ondersteund enz. te worden; me- iig*anipoe, iels onder sleunen, opdat het niet naar de laagte ga, zoo als bv. de bodem de tafel, de tafel de pendule; op beide handen dragen; met beide handen ondersteunen; onder zijn bewind of voogdij hebben; beheer en; besturen; waarnemen; bezorgen; meng^am- poekeii, onder bewitid of voogdij geven; opdragen. ^C Q^^) ampi en tampi, wannen. — [L.]. -)f C Q.^) erapoe, jav., ijzersmid. — [C.]. ^ 4.C.ui^ ) empangaii, (vgl tjingaiiaii, ï.) soek., naam eener soort van sprinkhaan, met een zeer walgelijke wand- luizen-lucht, de walang sangit van balav. ^, jVi/O) ampaloe en ambaloe, batav., gomlak. — [B.]. — z. embalau. ^\ji/c) z. ^li>. ^ r>Nli^ ) ampat, zich bedwingen. — [L.]. ^^^^yJiyC) (en hampoet), meiigampoet, be- slapen; berampoet, bezig zijn met den coitus; btêdak diam poet nasi, ge- meene uitdrukking, om aan te duiden, dat een kind veel en gulzig rijst eet; amppo^lan, 100 •*c:>X«) wie beslapen wordt; wie gewoonlijk door iemand beslapen wordt; wie beslapen is of zal worden; peng^ampoet , wie beslaapt, beslapen heeft of zal; wiens gewoonte het is te beslapen; peng:ampoBtan, beslaping. \^^yJo^} empat, vier; het getal vier; nie- ng^empat, de vierde zijn, bv. van kinderen; berempat, vier in getal zijn; met zijn vieren; perempat, vierde deel; .keempat, vierde; de vier, waarvan ge- sproken is; ten vierde: empat-2, de vier, waarvan gesproken is, voltallig; vier aan vier; keempat-;^, de vier, waarvan gesproken is, allen; alle vier; berempatan, bi/j hoopen van vier; empat-p(£loh-hari, veertig-dagen, i inz. veertig-dagen na het overlijden van iemand: mengempat-pffiloh-hari, ten be- hoeve van iemand gebeden laten doen , gevolgd door een' maaltijd, op den veertig sten dag na zijn overlijden, ^^j>/sii/0) empet, J)alav. (uil 't baU T.), verstopt; dicht (B.); ^. a tinja, zijn gevoel lucht geven (H.). ^ \^^*y^MyO) empoet, slaan: tegen iets klop- pen, — [C], \^^yJi/C) (of oepat), me»g*oempat, kwaad van iemand spreken, ofschoon het de waarheid is; achterklappen; met een schoon voorkomen iemand uilhooren en dan aan- brengen; onder een schoenen schijn iemand nagaan; achter den rug belasteren; kwaad spreken of achterklappen van iemand; ie- mand in zijnen goeden naam benadeelen; misprijzen; oempataii, volbrachte kwaad- spreking of achterklap; pengoempat of p^- ngöêpat, wie kwaad van iemand spreekt enz,; wiens gewoonte het is dit te doen; kwaadspreker; achterklapper; peroeibpataii, kwaadspreking ; achterklapping ; peng^oem- patan of p^ngcBpatan, kwaadspreking ; achterklapping ; benadeeling van iemand in zijn' goeden naam, ^ \^2^yJly^) oempet, jav. verbergen: geheim houden, — [C.]. ^j^^^^sji^) (en liempet), nieiigempet, zich dicht naar iets, toe verplaatsen; op- sluiten, zoo als bv. eene rij militairen; ; daardoor drukken , dringen qf persen; op- rukken (mil.) tegen iets; aandringen op iets; rakelings tegen iets aansluiten: oprukken (mil.) tegen iets: aandringen op iets; m^- ngempet k^löèwar, zich naar den buiten- kant verplaatsen, zegt men bv. van de grens van een stuk grond (subj.), die naar buiten toe uitgebreid wordt, of den eigenaar van den grond (subj.), die de grens daarvan uitbreidt. ff nmcXa^) ainpfdas, de lever, — [C.]. ^Jt^iUt 101 ^^UiJ^) ^ )i\RyC) empedal (hempedal en peilal), div. , maag van vogels. — z. niQmp(?dal. •^ #)C\ft/0) fittpedöê (en henipediĕ), div., gal; galblaas. — z. m^mpedd\ ^Ü/0), niengeniparj van iets dal op het water eene zekere richting volgt: dwars af- drijven, hetzij door stroom of door wind; peiigempar, waf de hoedanigheid heeft, dwars af Ie drijven, h\\ een vaartuig Jat slecht gebouwd is — ; wal doet dwars afdrijven, hv. wind, stroom. ^ Ji-^) eiiiper, batav. (uit 't jav., T.), af- dak — [B.]. / KM^cL^) ampas (en hampas), overblijfsel van iets, nadat dit tot een zeker einde gediend heeft, of van zijne beste deel en beroofd is; afval; uitkauwsel; bezinksel; drab: dik: moer; a. telxë, uitgeperst of afgekamvd suikerriel: vol overblijfsels zijn, zoo als bv. koedrek. — z. ^nap. / kwjL^) I. (en hempas), menghempas, 9?! r / geweld tegen den grond smijten: nedersmijlen; nedersmakken; ^mpas antan, den stamper bij herhaling (in den vijzel) nedersmijlen, d. i. aan reeds schoon ge- maakte rijst den hoogsten graad van witheid geven; empasan, nedersmijting; neder smak- king; voorts wat nedergesmeten enz. wordt of is; ^. gelombang, nedersmijting der golven, d. i. zware branding; breker; ^. da o en, afstammeling in den ievenden graad. *II. zich wringen; worstelen: ook: ^. poelas. — [C.]. ^/ i^KkoL^) empoes, ampoes en apoes, batav., uitwisschen; tntvegen; te niet doen, afschaffen , nietig verklaren. — [G.]. ^ / j^^j:i^), batav., empós pisang, owry;>e pisang rijp maken, of ze rijp doen schijnen, door er met een soempitan rook tegen aan te blazen, dj adi matang kepak sa. — [H.]; vruchten rijpen in een gat; hol en blaasbalg. — [B.]. r h^'^Jl^) empis, in ^. moensang (de minder gebr. mal. naam voor landoek-pai). ■H- / u^Ji^ ) impas, batav. (uit ^t sund..? T.), het ontbrekende aanvullen; bijpas- sen; afbetalen; vereffenen; bijgepast: afbe- taald; vereffend. — [B.]. ^/KkKii^) impoes, tuin; hof. — [I..], '^ { KWJL<> )>hatav., èmpós boew^ah, vruch- ten plukken door ze van den steel aftedraaien. — [H.]. — z. kgpoes. «.it^ ) I. ampang^ vuig. wijzig, van g^aaipan^. ^^) 102 *^) *II., wat op het water drijft. — [C.]. "^ iiL^) ampoeiis', licht; drijvend (vgl. apoeng, ï.). — [C.]. ^ mjL^) ainping', damping, balav., wa/nj. — ^ [B.J. iÜ/O), mengempaiig, wegen, rivieren en dergelijke versperren; barricadeeren — ; hetgeen zichi aan weerszijden van de versper- ring Ijevindt, b. v. visch, een vijand en dergelijke afsluiten; tegenhouden; eihpaiigaii, wat versperd enz, is; perempaiig', een sta- ketsel, eene linie vaartuigen en dergelijke; versperring; barricade; verhak; l) f i\gempm\g , wat verspert enz.; versperring; barricade; verhak; perenipangan, versperring; barri- cadeering; afsluiting; tegenkanting, ijU^ ) I. fiMpiiig-, graan, voorn, jonge rijst, die, nog ongebolsterd zijnde, geroost en daarna, wanneer de bolster is begonnen los te springen^ gestampt is; meiigemplTig', tot ^mping ^naAew; ë. berantah, e. waarm nog ongepelde rijst is en die daarom niet gegeten wordt (tij ad a dimakan), wordt gezegd van iemand, die door ijzer niet gewond wordt (tijada dimakan b^sT; empTiigan, tt'a^ tot e. moet gemaakt worden; padi ^, padi voor emping bestemd; per- eiiipiiig;, vrucht, die de hoed. van emping heeft, d. i. nog niet geheel rijp is; padi p., padi, geschikt of beste?7ul voor emping. *IL gerooste rijst, m en i n dj o o/ dj eng- kol. — [B.]. — Gerooste m^nindjo (ri. menindjau) of djengkol (ri. dj^ring) sorteert te Ri. onder de k^rëpek. ^ jiJUO) I. oempang' (= diuipaiig)) overstap- pen (eene rivier). — - [L.]. *II. en inipang, beschoeien de kmiien \'dn eene rivier met bamboezen; bedammen; afschutten. — [L.]. — z. empang. iii/C ), onipaiig-^, wat van eene reis mede- gebracht wordt, om tot geschenk te dienen. ¥r isjj^} I. ompong, mierennest. — [L.]. ^11. batav. (uit 't jav., T.), tandeloos. — [B.]- ^iiu^) empang, batav., vijver. — [B]; èmpaiig. — [T.]. ^ ii.lLc ) , ikan se-èmpong, batav., een bos; een bundel. — [H.]. v,^^_Ji,a/0 ) I., meiigempap, met een zwaar voorwerp van boven naar beneden treffen, hetzij men het zware voorwerp in de hand houde, of late vallen; van een zwaar voorwerp, bv. een inzaMcende balk, waaronder iemand^ heengaat treffen. II. op, tegen of in elkander gesloten, zoo als bv. zoutvleesch in een vat, boeken op een rak, een nat kleedingsluk op een' hoop; tegen of in elkander gesloten zijn; ^ ji^t 105 ^CSts^) iTiengompapken tangan kepada dada, de hand op de borst leggen, ^i^ Üii/O) ampok, batav. {^wuA.), plaatje van zilver voor de schaamdeelen van kleine meisjes. — [B.]; bij de bal. Mohammedanen ampok-2 (T.). (^^^^jyi^ ) enipok, van gekookte aardvrnch- ten of graan melig; kruimig — ; i van gekookt vleesch malsch; zacht — ; van I touw, garen en dergelijke licht brekend — ; 1 van hout en dergelijke vergaan; vermolmd; \ brokkelig ;, het melige enz., als hoed.; hel \ melig enz. zijn; meligheid; kruimig hcid ; \ malschheid; zachtheid; vermolmdheid; brok- keligheid; nieiig'empok , genoemde hoed. aan- nemen; melig enz. worden. -X- (,_ iiiix I oempak, tatakan tïjang, jav. en batav., neut; voetstuk. — [B.]. -H-C—ÜiLo) oeiiipik, verleiden; verlokken. — [L.]. ■)fr{^ cfÜ^) I. inipok, verminkt; kreupel. — [C.]. •^11., eendrachtig. — [R.]. ^ LdisÜ/O )? ampikiii, batav. = k eb at, uit- kloppen een kleed, gewasschen goed, om de kronkels (l^tjek) er uit te doen verdwijnen. — [H.]. L^^ xiLo \ , nieiig^enipik, onstuimig en drin- gend verlangen, zoo als bv. een zuigeling, die de borst wil hebben, — een gastheer, die verlangt dat de gasten zullen eten. -5^ LLXil/0 ) ompik , de vischhaken aan eene soort van fuik {wear or fishtrap). — [C.]. ^Ll^CilX^ impak, batav. (= tjoebit), in . het vel knijpen, maar met meer krachtsinspanning en gepaard met draaien. — [H.]; bal. impek. — [T.]. C^ilo^ ampeff, batav. (=bengèk), moei- lijk ademhalen. — [H.]; uit 't jav. (T.). ViixiV meng^empoel, zich op de plaats, of nagenoeg zoo, bewegen, zoo als bv. een vaartuig dat tegen stroom en golven worstelt; pengerapoel, wat de hoedanigheid heeft, zich op de plaats enz. te bewegen, bv. een vaartuig, dat slecht gebouwd is — ; wat doet zich op de plaats enz. bewegen, * bv. wind, stroom. ^ ViLc \ enipol , batav. , palmmerg. — [B.]. — bal. palmkool of palmiet [T.]. ¥:. ViLoV oempoel kaki, groote teen. — [H. (Oemd.)] ; een verkeerd gehoord jav. §mpol? [T.]. \^ ) , meiigcempil, voortbewegen doormid- del van een' lossen hefboom, bv. eene gpaak — ; roeien met eene pagaai, waarbij deze op het vaartuig rust, de roeier den *%k^) 104 ^^) hefboom van zich afstoot en hel blad niet uit het water ligt, maar in het water scherp draait en zoo weder naar voren brengt. •X-^AiLo) *^'Pfï^> batav., een bolvormig hard stukje vleesch in de inge- wanden der vogels, — is eetbaar. — [H.j; maag. — (B.]. ^ f iè^J<SU<n ampflas, naam van een' vijge- boom— ficus ulmifolia — (jav. ri^mp^las, T.); a.lemboet, naam van een' vijgeboora welks bladeren gebruikt Moorden om er hout mede te polijsten — fmiü politoria [C.]; empelas, div., naam van eenige wortelplanten (akar), welker scherpe bladeren gebruikt worden, om hout, been, hoorn en dergelijke te polijsten; de blade- ren, als polijstraiddel; elk middel, om houl en dergelijke Ie polijsten; houl en der- gelijke polijsten, — z. m^mpQlas. ^ \UJüU\ empelasari, div. (smtr. van i_^^^ ^nipo, z. ampoh L (T.). ■X- >AiL<>) ^mfelmn^ de mangga — mangifera indica [C.]; empelam, div., naam van een' vruchtboom — mangifera — (jav. p^l^m, T.). — z. m^mpelam (en ma- rapalam, T.). / • vÜ/^ ) ampoen, vergiffenis; vergeving; genade; gratie; nieng'ampoen, vergiffenis; enz. schenken aan iemand; vergeven aan iemand; begenadigen (beter m^ngampoeni, T.). /•wÜ/O) oempaii , aa^; lokaas; lokspijs; voeder, voorn, voor beesten^ die men onder- houdt; meno'oempan, lokken met aas enz.; k^nna oe., door lokspijs verleid zijn; t^lor oe., ei dat men in het nest laat. )) onipou, knoopsgewijs. — [L.]; O^' ompm. [R.]. ^ iiL^ ) ampoe, a. tangan = iboe tangan; a. kaki = iboe kaki (men., bat. o m poe: grootvader of -moeder). — [T.]. ^mp^las en sari?), naam eener klimplant met weiriekenden bast, die in de geneeskunde en voor reukwerk ge- bruikt wordt. — z. m^mp^las. ^ L JlXiLc I enipelok, batav., de pit van de mangga (jav. p^lok). — [T.]. •H- LüüLii^ )> oemplek-oempJekin, batav., opstapelen ; ophoopen ; t o e m - pl^k, een hoop; een stapel. — vgl. b^- goempl^k. — [H.]. ■H- éÜ/C) empö = embok. — [B.]. \ 4it^ ) fnipöêroe, naam van een' vogel. -)(• ^^^^ 4JL^ ) anipo^lat, naam van een ge- was — triumfetta. — . — [R.]. — z. pöeloet-2. ■^ y êji^ ? enipöëloer, div., pit of merg van allerhande gewassen, als het niet korrelig of meelachtig is; stronk van zekere vruchten, zoo als de tj^mp^dak, de nang- ^j^^ 108 U^ ka, de zmirzak enz.; ^. koempai, de pit van de koempai-fi/e^, waarvan men lamp- piljes maakt. — z. mempoèloer. uA 3Ü/0) ampö^nja (bij smtr. pöênja) — z. ampoe; dïja jang a. kcéda, zijn paard (mei nadruk op zijn); a koe jang a. milik, mijn eigendom (met nadruk op mi;«); jang a. röêmah^ degene van wien het huis is; de eigenaar des huizes, ■J^cJüLo) I. ampoli, batav., zimvelkleur; ge- brande aarde die men eet (Dit is 't jav. a m po. T.). — [B.]. — k (ĕ n ing a., ziva- velkleur, — [L.]. * II., donker van kleur; a. koĕning, rfo/i- kergeel. — [R.]. ^ III., onder water duiken (S. S.) ; met water bedekt staan; overvloeien; anipöhan (kw. ampoehan,T.), watervloed; zondvloed; over- strooming; mengampoh, over stroomen, — [L. bew.]. ^ AiLo ) ampeh en ampi = ampai-2. [L.]. / JÓyO) I. (in poëzie) wijzig, van sampai; meng^ampai, ergens over heen hangen, zoo als bv. een kleed over een touw, een' zakdoek over den schouder; op die wijze luchten; ampajan, gereedschap, waarop iets gehangen enz. wordt; kapstok. IT., lang en dun; tenger; slank; tengerheid; slankheid; mengarapai, lang en dun enz. worden, — ^nipai-2, naam eener soort van zeekwal , met een' zeer kleinen kop en zeer lang en dradigen staart, die, bij aanraking, eene brandende pijn verwekt, waarop zelfs de dood kan volgen; — *2ö de naam van zekere plant. — [L. bew.]: naam van een kruipend gewas, — [R.]. [ Qaa.Ü^) (of pënak), men^enipënak , kinderen met veel zorg opvoeden (groot brengen) — ; iemand goede woorden geven; belezen; pöêdjoek ^., allerhande goede woorden; allerhande vleitaal; peiigempënak, wie met veel zorg opvoedt enz,; anak ^. of pënak, z. onder anak op bl. 128 rechts. i^^^j2/0), iiieiigamok, in razernij rondloopen en zonder onderscheid moorden (van beesten ook zonder te moorden); een* verwoe- den aanval doen; amok maken, loopen of spu- wen; een verwoedenden aanval doen op iemand, woedend aanvallen: in woede vermoorden, l^,_jix) eniak; z. U. y o (j Q/C) tir., het verleenen van macht; hel machtig moleen; — mogelijkheid. / os êO^KyO^ (mal. amkinah) plur. van JS^, / ^ V/C) amal, w. ^\m\,, denken; amal eitong di dal^m, tel bij u zelven, — [N.]; z. Jac en lees ètong [T.]. ^ \yc) amil, hüidiX, [suni,), dorpspriesf er. — [B.]; z. J^U [T.]. H 106 y. ^ ^Sj<n ittilS, ar., het dicteeren van een ge- ^schrift; — met plur. JU), het dicteeren van een geschrift, zonder behulp van een ander geschrift; recht schrijving. y. o s LlS ^A/O ) plur. van cSLo. y os ( A>isA^ ) tir.^ zoet; zacht; gemakkelijk door de keel glijdend, .,^) I. amaii, verb. van ^j^^jïó^c, o t IL (verb. van ^) aman), vertrouwen; gerustheid; rust; veiligheid; vol vertrouwen; gerust; rustig; zonder vrees; veilig; a. sari (bei. der smst. onbek.), soort van versnapering (verl). v. lemang sari? T.); nieiig'amaiii, geruststellen; bevredigen (tot vrede brengen). ^IlL, amaii-l^, soort van lijnwaad. — [L.]. c s • ♦^ta/C ) (z aman II.) en ^) , ar., het op iemand vertrouvoen; het zich overgeven aan iemands macht of bescherming ; het gerust zijn; het zonder vrees zijn; — ver- trouwen; gerustheid; rust; veiligheid, In 't mal. ook nog: vol vertrouwen; gerust; rustig; zonder vrees; veilig; het vol vertrouwen enz, zijn; vertrouwen enz, yA sX^n plur. van ^^. y os o i\jL/«) plur. van iiT- ¥: yC ) ^y<) amoe, w. sum., willen. ,U.- [N.]; moet zijn amoeh (T.). •^ 4^) 9iino jhaiay. y onsierk; verstikt, — [B.]; jav. amoh. (T.). y os rdn ^ enz J y os ) 4X) ) plur. van JU. y os IS) kyO) plwi'- van U. SfS \ É^) ar., bevelend: gebiedend, -^ iX^) amali, kleine maadjes ofwormpjes, die soms in 't aangezicht komen. — [L.]: z. a ma I. en II. ^ ^/0) amoh, z. yo) amo. "^ <K^) zie bij~^t; aiiioeh-:^, w. sum., met elkander overleggen, beraadsla- gen, — [K], LHJuL^ ) plur. van éU y o /.4u2/C ) ar., het verzwakken; het krachteloos maken; het vernederen, s /-/0) (i«al. amï) ^) (mal. oemmï) en ^) ar., leek, inz. vs^ie niet kan schrijven; ignorant ; ledig looper. y os ]\j<yC) plur. van Jwt<. s ^/C) ar., plur, L^l, bevelhebber; vorst; aanvoerder; ^;i^j^5ri-^^ '^orst der Jj^^ 107 ;) geloovigen; ^USKjuL bevelhebber van hel water, d. i. bevelhebber der zeemacht; .jlo) yCw^ ), bevelhebber der landmacht; veldmaar- schalk. ^j6^) amerikan — verb. eiir. — Ame- rika; Amerikaan; amerikaansch. y»»*A^ ) I. ^^) en ^^' ar., amen; ^ ^s^) ju), amen en nogmaals amen; iiie- no'aiiniii, met amen bevestigen; amen zeggen op iets, II. ar., plur. lX<V, vast; bestendig; ver- trouwd; zeker; aan wien iels toevertrouwd is; minister; nom. pr. v.; ^JUÏ), de vaste enz. bij uitnemendheid, d. i. God, / 5 <^JLa«/C ) (mal. amïnah) fem. van het voor- gaande; ook: nom. pr. f. ) (Hindust., T.) aiia, singap., Vi6 -X- O eener sikka roepij» .,4 ) aiioe, Ier aanduiding van le/^ owtepaaW^ of van iets, dat men niet kan oï wil noemen: zeker iets; zeker iemand; N, N, (Dinges; Dingerich; Dingskirchen; thingum; thingu- mee); aanduidende eene onbepaalde hoeda- nigheid, of eene hoedanigheid, die men niet kan of wil noemen; voor eene onbepaalde wijze van handelen, of voor eene wijze van handelen, die men niet kan of wil noemen; wat wilde ik ook zeggen? wat ik zeggen wilde; tcÊwaii a,, de Heer N. N.; sï a., die iemand; lueng^anoe, op een onbepaalde wijze, of op eene wijze, die men niet kan of wil noemen, handelen; op eene onbepaalde wijze enz, behandelen; keinoewaii, allerhande substantiva abslracta en concreta op — ing, — heid, — ij, — dom, — schap of van eenigen anderen vorm; peranoe, wie of wat op eene onbepaalde wijze handelt of behandelt; peranöêwaii, allerhande abstracla, drukkende een' slaat of eene verhouding uit, zoo als bv. heerschappij; slavernij; vijand- schap; allerhande nomina instrumenti, no- mina loei en collectiva; allerhande nomina actionis van substantiva afgeleide intransi- tieve of transitieve verba ; allerhande no- mina actionis, patientis, instrumenti en loei. ,,-) I., meno^ani^ bij het weven, den ketting scheren; peiig'amjaii, schering; aiii-S, ket- tingscheerder. *II., aiii-S, mesje, waarmede de padi gesneden wordt, — [L. bew.]; soort van mes, waarmede de rijpe rijst afgesneden wordt; padimes, — [C.]; is jav. [ï.]. ,.- ) I. aii, affix, .z. de gramm. II., batav., suffix voor den vergrooten- den trap, bv. bagoes, mooi, bagöêsan, mooier, — [B.]; uit 't bal. [ï.]. «'i 108 i) w .) ar., voorzeker; voorwaar; ^^) J\ voor- waar, het is heter, y s Vi ) ar., pron. pers. 1. sing. masc. en fem., ik, y u/ o) en Uo^ ar., voorwaar wij; ^^ JüU CJ^ U t voorwaar, wij zijn u gehoorzaam; jdl U| jjyi:^!. <5ük!| Ut^ vwrwaar wij zijn van [hehooren aan) God en voortvaar wij zullen tot hem wederkeeren. y U ) ar., plur. h3l (mal. anijah) en ^]^U vat (alg.); bergplaats. c\>^\j) andanda (aiiakiinda, anakanda en anakda), kind, in de eerbiedige of beleefde spreekwijze; a. baginda, kind van Zijn c Gelukza ligheid. cW^*^ U^ ^\h plur. van Jo^). \>) plur. van ^jUJj. yl plur. van LLjf. .•ii\ "^ ( wwb) ananas en nanas = nennas, [L. bew.; (].]; soorten bij C: a. hïdjau, de groene ananas — ananassa viri- dis — ; a. k oen dai — ananassa polycepha- la — ; a. söëral, de bonte ananas — ananassa scripta — ; a. tembaga, de koperkleurige ananas — ananassa rubens — ; a. toem- pang, — ananassa pyramidalis. ^ O^ ) ennab (enab en nab , of ennap , enap en nap), soek., van een troebel vocht stilstaan, waardoor het bezinkt (vgl. ^ndap en jav. ^n^b^ T.). 25cXa>) (n^al. anbidzah) plur. van sxxi. {^^^ysS) anta (skr. anta) op zich zelven niel gebr.; a. koesoëma en antakoesöinuj, nette kleeding van verschillende levendige kleuren (in hik. en poëzie. — nm. van een buis, waarmee men vliegen kan, T.); soort van versnapering; a. permana (in hik. en poëzie), naam van een' fabelachligen berg: beranta, einde, natuur, schoonheid enz. hebben; gcënoeng bQranla kïla, naam van een' berg (misschien ontstaan uit Indrakila. T.): b. s^rï, eene zachte schoonheid of natuur hebbende zijn, zoo als bv. de maan, som- mige bloemen, sommige menschen; b. indera, eene goddelijke, d.i. schitterende, schoonheid of natuur hebbende zijn, zoo als bv. de zon, sommige bloemen, sommige menschen; b. löka, ee^ie menschelijke , d. i. ondergeschikte, schoonheid of natuur heb- bende zijn, in tegenstelling van b. indera, zoo als bv. de morgenster in vergelijking met de zon. y CS \,^^^yO} ^^'9 pron. pers. 2. sing. masc, gij. "^ C>^^ (vgl. antah II, T.) anta, batav. (uit 't sund., T.), brak; zoutachtig, — [ü.]. 109 Jw^) J CS <J^ ) ar,, pron. pers. 2. sing. fera. gij. ^j^) (Hindust., T.) oiita, kameel. \^^y3 ) iMti , geraspte kokosnoot in suiker ge- kookt, dienende als vulsel in gebak, ol als toespijs bij gekookte pcBloel (vgl. oenté). \jo) antara — skr. antara — lusschen' ruimte; tusschentijd ; ivat zich tusschen twee voorwerpen bevindt; tusschen; onder (parmi); pada a., onder (parnii), bv. pada a. manoesïja, onderde menschcn; op,h\. pada a. djalan, op weg; a. d(Bvva t^ng- ngah tïga, tusschen twee en twee en een half, d. i. van een* zieke: tusschen leven en dood; meiigantara, tusschen heide komen; als bemiddelaar optreden; perantara, wie tusschen beide gesteld geworden is; bemid- delaar; scheidsman; goeman; pengantara, wie tusschen beide komt enz.; vrijwillige bemiddelaar of scheidsman; perantaraan, bemiddeling; perantdraan en, gewijz. en meer gebr., ^o;ljuli' pelaütaran, tusschen- plaats boven den grond; breede gang boven den grond tusschen twee plaatsen; houten brug over eene slo<fl of beek; stelling; steiger. — De mal. van lateren tijd, voor wien de ware oorsprong van p^lantaran was ver- loren gegaan, heeft gemeend dit te moeten afleiden van een eigenlijk niet bestaand grondwoord pi^lantar, dal echter van lie- verlede in zwang is gekomen, met dezelfde beleekenis, als zijne vermeende afleiding ft kan echter evengoed van Juib hantar met weglaüng v. de A. afgeleid worden, vgl ^iuJj' uilyAiy*; overigens zal de beteekenis van tusschenplaats wel toe te schrijven zijn aan de vermeende afleiding van antara; vgl. 'i Ngadjoe-Daj. parantaran, T.); semen- tara, enph. voor seantara (onmidd. uit 't kw. samantara, T.), in den tusschentijd; terwijl: zoo lang als. V^,,^A/b ) antab (en antap), vast ineengedrongen; compact; zwaar, in vergelijking met den omvang, of de gewone zwaarte van iets, specifiek zwaar (vgl. ant^b, T.); a. rok6 ïtoe, die sigaren zijn zwaar, d. i. zwaarder, dan gewoonlijk de sigaren zijn. ^^^^^yOo ) anteb, z. ant^p. •^^^;>^Jo) antat (en hantat), bieden; aan- bieden; aanbrengen; peng^antat, aan- brenger; borg, waarvoor in de dagelijksche taal pen^^antar; pen^antatan , aanbieding; aanbod,' — [L.]. ^0^^)> antoetan, honigdauw; brand in U koren. — [L. bew.]. \^2:yJo) I- oentóet, waterzuchtige zwelling van het onderbeen — oedema crusis —. ^* II. ba tav. — oen toetin, oppeuzelen; ver- teeren, bv. geld; langzamerhand alles er door brengen. — [H.]; zeer weinig van iets *c:^t 110 ^LaIü) eten; iels tusschen de tanden houden (mi het te proeven; dus van 't jav. oeiiloe, tand, even als gigit van gigi? -— [T.]. ^ VJ>^ ' ^' *"*^^ (^" hintit), iets achter de hand verbergen^ terwijl een ander iets weglegt; versteken; verstoppen. — [L.]. *II. batav., naast intip — [B.]. ^lA>AJO), hatav., nieugèntót, eene vrouw tof den bijslaap trachten over te halen. — [T.]. Jo ) I. z. hantar. *II., antar-antaran, eene zekere gerech- tigheid ol' belasting. — [L.] ; vgl. onder ^ntar. III., antar-3, rijststamper, laadstok — [L. hew.]; hatav., heiblok; aanzetter. — [C; B.]. ^ Jo), meiig'anter, hatav. (uit 'i jav. aler^ T.), geschenken zenden. — [B.]. ^ Jo) I. cntar, gezonden; verzonden; overge- zonden; overgebracht; zenden; overzen- den; entarken, zenden enz.; entur-^-ran, geschenk; het geschonkene; geschenk van den bruidegom aan zijn^ schoonvader., — [C.]. ■J^II. verspreid liggen. — [G.]; een slecht gehoord hantar in terhantar? (T.). •^ y Jo) enterg'ar, div.,- — port. entre- gar — in handen geven; vertrouwen. ^f uwo) hatav., oentoesan — hadannja her oen toesan, vol uitslag, hv. van iemand, die aan de tampek lijdt; kertas beroentoesan — kaja mt^nèr d i pegang — ruw. — [H.]. / c L JLajüljoi ar., het zijn naam hebben van iets; het genoemd zijn; het zijn oorsprong van iets afleiden. y c J \jjijSj ) ar., het behagen in iets scheppen: het in vlee schelijken lust ontstoken zijn. / o r VJ;2a>) intidlam, ar., het in goede orde y y ijn; het goed georganiseerd zijn — ; orde; goede orde; goede organisatie. i /O ) I. antanj»*, soort van mand van boom- schors; menggantang, in zoo* n mand dragen. *1I. slamper. — [C.]; antong, rijststam- per. -— [L. hew.]; z. antan. -H- iJC«i) anteng', halav. [uit 't hal. of jav., T.], zoet, als spelende kinderen. — [B.]. iX-.M> nieng^anting*, naar beneden hangen; hatoe a'nting, steen, die aan den klauw van een maleisch anker liangt, om dit naar heneden te trekken; iets zwaars, hv. een kogel, die iets slaps, hv. eene gordijn, naar heneden trekt; oentang'-anting, naar alle richtingen slingeren of rollen; anting-3, nederhangend oorversiel sel; oorhanger; a. taugë, oorhangers, die den vorm van taugë (gekiemde katjang) Aeèfrew; koentang-kan- tiiig — smtr. van keoentang-keantiiig = teroentang-anting, gedwongen geworden zijn, naar alle richtingen te slingeren of te rollen. e"' 111 ^i c mjiJ) ?ntang, vuig, voor tentang. iuiJh oentaiig'-aiitiiig, z. onder anting. i.X-i) oentoeiig', lot; noodlot; kam; fortuin; geluk; haal; voordeel; winst (in uit'tjav. ontleende verhalen ook -= ^ in tegenstel- ling van iXlt, T.); oe. baïk, voorspoed; oe.dja- hat of oe. malang, tegenspoed; meniroeii- toeiigkeii , bescheren ; verhangen (duit.) : dioentoengken allali, nwge het door God beschoren .worden; God geve het; iiie- iigoeiitcBiioi, bevoordeelen; oeiitoeiig-3, luj eene gebeurtenis in de toekomst in een gelukkig geval. c- ,i\l. meno'oeiitiiig^ in èéne rechte lijn of effen vlakte brengen (van twee oi' meer voorwerpen); richten, bv. een kanon; waterpassen; op de mik nemen; mikken op iets; tijada dioenting tijaug rilémah ïtoe maka intjang-intjoet kelihatan- nja, de stijlen van dat huis zijn niet gericht , daarom ziet het er krom en scheef uit; oeiitiito*aii) ivat in eene rechte lijn gebracht enz. is oi moet worden; pensfoeiiting*, wie in eene rechte lijn brengt enz.; waterpasser; peroeiitïng'aii, richting; waterpassing; oen- tiiig'-S, riclitwerktuig in 't alg.; lood der timmerlieden; schietlood; waterpas; vizier op een vuurwapen, anders ook p^dj^ra; vizier- korrel op een vuurwapen, anders ook oe. IH^Jj^ra. IT., str eentje; strengel j e [zijde of goud- draad]; mastiJBÏi s eo en t ing, een str eentje getwijnde zijde; beroeiitiiig, in streentjes enz. zijn; benang emas b., gouddraad in streentjes; oeiitiiij-2, kwasten aan eeti vlieger, * III. soek., nederhangende kwast, zoo als l)v. van een' vlieger. IV. werpen; smijten. — [C.]. iX)) I- enteng' (zelden)^ licht (niet zwaar); het lichte^ als hoed.; het licht zijn; licht- heid (jav. en batav., T.). — z. rëngan. * IL liatav., innig schik hebben. — [B.]; zich licht of verlicht gevoelen? [T.]. / o VAa> ) ai'-? het verdreven zijn; het gebannen zijn; het uitgejaagd zijn; het zich op een afstand houden; het ontkennen; het loochenen; — ontkenning; loochening. y c C.\jiX> ) ai*. , het van iets profiteeren ; het van C / iets partij trekken. C aX>) z. antab. ^ C i'Jo) (vgl. antab, T.), antep en anteb, batav., zwaar, bv. van kinderen, — [B.]; jav. antQb. [T.]. ^ L-JiX> ) antoep, jav.^ de angel van een insect. — [C.]. Afr L k^Jn ontop naast t^rampa, batav., bamboezen paggergeleiders^ onder en boven. [B.]. Am. I 112 ^O^) ■X L-JiA)) intip, jav., gluren; loeren; spion- neeren, — [C.]. >/k L— Ü/O ) I- antak, stampen van een scliip in zee (ook anggoet); huppelen van een paard (ook tan dak); plotseling gaan zit /en, alsof men valt. — [L. en B.]. * II. de maat slaan met de liiel, zonder ^de leenen op ie lichten. — [C.]. (^ QjlO. tiieng^antoek, slaperig zijn;dodderig zijn; vakerig zijn; dutten \ peng^an- toeljL, wie altijd slaperig enz, is of dut; dulter; slaapmiddeL meng^aiitok , tegen iets aanstooten; raaïn antok gong, eene uitdrukking, om de bewegingen van een' impotente aan te duiden, die desniettegenstaande den bijslaap wil uitoefenen. L Üx3> \ , menghentak l^ zich laten vallen op iets, bv. op eene stoel; van een vaar- tuig: op den grond stooten; 2<> van eene bloedvin steken (vlg. entek) ; met eene zekere kracht of stampende nederzetten, bv. den voet: stampen met iets op iets; stampen op iets met iets; b^r^ntak kaki, met de voeten stampen; stampvoeten; peng;entak, werktuig voor 't stampen op iets, stamper; hei; heiblok. ■^L-^Jlo)? mfng'entek, baiav., pijn; pijn- lijk; prikken of steken van eene zweer, — [B.]; z. onder gntak. entoek, batav., laag van ingang zijn, — [B.]; uit \ bal. [T.]. L ilA> I oentoek, aandeel; wat tot iets dient; wat voor iets bestemd is, — Dit woord kan gew. door ons voor (pour) of om te ver- taald worden. — ; oe. makan êsok, om mor- gen te eten; seoentoek, zoo veel als noodig is voor iets; s. makan, zoo veel als noodig is, om gegeten Ie worden, — *w. sum., ^e- schenk; eigendom; iets dat door wegschenken eigendom wordt. — [N.]. ■¥r [B.], berontak, bata v. (jav. roentag? T.), opspringen; capriolen maken, — (vuig. wijz. van sentak), mejngen- tak, afrukken: losrukken: wegrukken: ontrukken; schielijk terugtrekken, bv. de hand; met een ruk trekken aan iets, bv. aan een belkoord; pen«:entak, wie afrukt enz,; peng;entakan, afrukking: losrukking: wegrukking; enz, ^L-JsX>) batav. (uit H bal.,!.), m?ntik = toemboh, groeien, uitbotten. . — [H.]. •K-Liisio) intik, vlak; plek; spikkel, — [L. bew.]; intik-)^, batav., sproetig; vol puistjes, — [C.]. ^4Aw5>sA>) z. onder anta. Jj^) 113 ^^t \joh nieng'antoel, van een veerkrachtig lichaam femgspringen , afkaatsen; af' sluif en; — z. pan loei. — pengaiitoel, wat terugspringt enz. ; welks natuur het is terug te springen enz; peraiitöêlan, terugspringing; afkaatsing; afstuiting, — aiitijèlaii, steunpunt; onderst eujiing, — [R.]. jOsi) I. (vgl. II.) oeiital, halletje van eene weeke substantie; pil; mengoeiital, lot ^en pil maken; peii^oeiital , ivie tot pillen maakt; pillenmaker; pillendraaier, *II. (vgl. I.) halav. (jav.), meiigoental, inslikken. — [T.]. JOo^ I., iiig^ng^oeiitil, van kleine lichamen, die los naar heneden hangen, zoo als hv. hreloques, slingeren; heieren; nie- ïig:oeiital-ii^aiitil , van kleine lichamen, die los naar heneden hangen, zoo als hv. breloques slingeren; heieren [met verschei- denheid of naar alle richtingen]; koental- kaïitil, (smtr. van k^oental-k^antil) = teroeiital-aiitil, gedwongen geworden zijn te slingeren enz. *IL halletje (vgl. oental L);hetalinghij kleine gedeelten. — [C.]. entol, z. J^). antelas (en antalas) verb. van atlas. fjèéJ^) AXjo) antelih, z. onder antglai. JUt.-NEDERL. WOOW)ENBOEK. DEEL I. •x- / -AJG ) antelai, de strot. — [R.] ; denkelijk is 't jav. t^lih bedoeld [T.]. •^ ^^ ) antam, batav., paren. — [B.]. c^ os Oo ) ^^'9 pron. pers. 2. plur. masc, gijlieden. V^jJo ) ^r., pron. pers. 2. dual. masc. en fem., gij heiden. ♦ >)o) antan, stamper voor een* vijzel, mortier o^ en dergelijke. — z. aloë. •^^*wO) I. antoen, achtergehleven; achter; nien^antoen, achterlaten. — [R.]; denkelijk 't jav. kanteen, zoo dat 't stamw. verkeerd opgegeven is [T.]. *II., ingeheelde gek; kwast. — [C.]. ■^^.Jo) oentoen, w. sum., met geweld af- rukken. [N.]. -? os ) ar., pron. pers. 2. plur. fem.^gry7/^Jew, A>) intan, diamant (jav. int^n, een krama-vorm van 'i skr. hira, T.); i. mentah, ruwe diamant. ^ ;^2;^aJL/ClXaX> ) entendimento, div., port., verstand. (C 4jo) antöi (en ^) antoi) naam van een' bloemdragenden boom, die veel van de kenanga heeft, iXjO) I. antah, p^die, die zich nog in de gepelde rijst bevindt (vgl. atah, T.). ♦JLÜ) 114 Wü> *IL (vgl ftnta, T.), batav., brak; zil- tig. — [B.]. 