Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Bovendien bezigde Pritchard voor de concentratie van het licht op het voorvverp , in plaals eener cukcle lens van sterke kromming, eene doublet bcslaandc nit eene bicouvexc en eene piano - convexe lens, of eenen hollen metalen spie- gel aebter de lichtbron geplaatst. Het meest vermogende werktuig van dien aard word in 1842 voor de Polytechnic Institution te Londen door Carry vervaardigd (4). Ilet zoude , bij eene uitgebreidheid van het veld van 24 voeten , de oppervlakte der voorwerpen 74,000,000 inaal vergroolen, dat is den doormeter ongeveer 8500 maal. Indien werkelijk bij deze vergrooting nog eenc tainelijke helderheid en scherple der beelden bestaat , dan moet Carry middelen hebben aangewend , om de verlichting ineer te verslerken dan door (1) Poggendorff’s Ann. XI. s. 517. (2) 3Iicrographia , p. 192 et seq. (3) Philos. Magas. VIII. p. 240. (4) Dingler’a Polyt. Journ. LXVII. s. 237, overgenoiiicii iiit liol Mq- chanios Magazine 1842. X®. 1010. 540 1)E BKI-I.DiMlKnOSKOPEM. (lie , \v(>lkc lot (laarloe gebruikciijk waren , gescliiedcn kan. Altlians de hydro - oxygeenmikroskopen , welke ik in de ge- legenheid ben gevveest le beproeven , veroorlooven geene ster- kere vergiooling dan van hoogstens 1500 maal, cn daarbij hebben dc beelden Icr naauwernood zooveel licbtsterkle als bij eene 10,000 malige vergrooling met bet zonmikroskoop. Zeker is bet, dat men bij eene 200 malige vergrooting door eeu goed aplanatisch zaraengestcid mikroskoop alios zien kan wat door bet besle hydro -oxygeenmikroskoop word! waar* neembaar gemaakt. De prijs van een hydro -oxygeenmikroskoop met ai den daarbij behoorenden toeslel van gazomelcrs, enzv. , bedraagt bij Chevalier.. . . 1500 — 2000 francs r: /714 — /'952. Zouder den gastoeslel, die daarbij allcen op bijzondere aanvrage geleverd wordt, kost bet bij Plbssl, al naar ge- lang der grootte (5'' — 51") van de verlichtingslens, het getal (5^ — 6) der achromalische objeclief- lenzen, enzv. . . . 100 — 200 Conv. Gl, — /"1 24 — /’248. Bij Pistor en Martins met volledigen toestel , koperen gazometers, enzv 180 — 500 Thl. ~ /‘519 — /^55I. 444. Eene vereenvoudiging van het gasraikroskoop is voor een paar jaren met goed gevolg beproefd door Children en Collins (1) te London. Zij hebben uamelijk het \va- terstofgas vervangen door eene oplossing van camphiue (ter- penthijnolie) in alkohol. Het kalkrollclje wordt in de vlani daarvan geplaatsl , en een stroom van zuurslofgas daarop gevoerd. (1) Ue iaatste is inslriimentmaker van de Polytechnic Institution; iijn adres is; Franeix- Street , K®. 26, Tottenham Count Road. GASMIKUOSKOOI’. CUII.DUKN KN COLLINS. 5U ' ]{iin toeslel bestaat uit twee buizen, die digt bij elkander ziju geplaalst , elk eene pit bevatteude van plat kaloen , dat tot cen rollelje gevorrad is, en uit een kalkcyliaderlje van oageveer | duim Icngte en | dniin dikle, bevat in een ko- peren busje. De pijp, welke bet zuurslofgas aanvoert uit eenen gazomeler, loopt uit in een dun buisje , dal boven- waarls gebogen is, en tusschen de twee pilten uilkotnt, welke een weinig van elkander afstaan om bet op te nemen ; des- zelfs opening is op iets minder dan ^ duim afslands van de ronde oppervlakte van bet kalkcylinderlje, en ongeveer | duim boven den benedenrand van bet koperen busje. Bij proeven met Wheatstone’s pbolomeler bevonden zij , dat bet dus verkregen licbt gelijk is aan dat van 108 waskaarsen ; eeninaal zelfs vonden zij bet gcdijk aan dat van 121 waskaarsen. Hydro- oxygeenlicbt op kalk werd door ben gelijk gevonden aan dat van 120 derzelfde kaarsen. Mogt bet zicb bevestigen, dat dit licbt in slerkle uage- noeg gelijk staat met bet hydro - oxygeenlicbt , dan zoude de daardoor aangebragte vereenvoudiging in den geheelen toe- slel inderdaad niet onbelangrijk zijn. Ook zoude dan wel- ligt bet vooruilzigt bestaan van bet licbt nog meer le ver- slerken, daar, alle gcvaar voor onlplolTiug bier verdwencn zijnde, men do vlam en de opening voor de uitstrooraing van bet gas geruslelijk nog iets vergroolen kau , voor zoover dit laatste nainelijk door afkoeling geenen scbadelijkcn in- vloed uitoefent. iib. De laatste verlichlingswijze der voorwcrpen in bet beeldmikroskoop, welke wij bier te vermelden bcbbcn , is die door bet eleklrisch licbt tusschen twee slukken kool, als pool- * cinden gcbruikl cener gaivaniscbe battcrij. 5.42 l)K BKliLUi’UlKKOSKOPEiN. Reeds sedert vele jaren kende men , door de proeven van Davy, dit verblindeude lichl, dal in intensiteit onder alle soorlen van kunstlichl hel meest lot liel zonlicht nadert Bij de vroegerc inrigling der galvanische ballerijen vermin- derde deszelfs sterkte echler zoo spoedig, dal er niel aaii te denken vie! bet voor proeven aan te wenden , welke ge- durende cenigen tijd inoeten worden voorlgezet. Eerst na de uitvinding der verschilleude soorlen van conslanle ballc- rijen, door Daniel, Grove, Bunsen enzv. , werd hierop bet uilzigt geopend, en bet waren Donne en Leon Fou- cauld, die bet eerst besloten te beproeven, ora deze licbl- bron in bet beeldmikroskoop te gebruiken. Zij wendden zicb voor de uilvoering van bun plan tot C b. C b e v a 1 i e r , aan wien de mikroskopisebe vverkluigen reeds zoo raenige verbe- tering te danken bebben, en deze bragt bet werktuig tot stand, betwelk, onder den naara van fhoto ~ elektrisch mi- Jeroskoop, in eene zilting der Society d' Encouragement den 12 Maart 1845 bet eerst vertoond en gebruikt werd (2). Wat de boofdzaken betreft, is deze toestel op de volgende wijze ingerigt. In bet midden eener vierkanle kasl bevinden zicb de beide als pooleinden dienende stukken kool ; deze bebben ecnen prismaliscbeii vorm, zijn 5 millim. breed en 10 — 12 cenlim. lang, cn zijn vervaardigd van gascoke. Zij zijn gevat in daarvoor bestemde bussen , die met de geleidings- dradeu der ballerij in verband staan , en kuunen door een rondsehverk waarvan de knoppen builen de kast uitsleken , (1) Zie de uitkomsteii der proeven van Fizeau daaronitrent , medege- decld in het I*® Deel bl. 168. (2) l)e besclirijviiig vergezeld van uitvoerige ul'bceldingen is te vinden in bet Bulletin do la Soc. d'Encour. Sept, en Dec. 1815, en daaruit over- genonien in Dingler’s Polyt. Journ. 1816. C. ». 101. PHOTO -EI.EKTIUSCH MIliHOSKOOP. oio Dader tot elkander worden gcbragl, naar gelang zij door de vcrbraoding korter en dus van elkander verwijderd zouden worden. Achtcr deze koolstukken slaal cen iiolle spiegel van 8 cenlini. brandpuntsafstaod en 10 cenliin. doorineter. Ten einde de wannle le verrainderen van bet daardoor gevormde lichlbeeld , waarin de voorwerpen inoeteu geplaatst worden , is aan de voorzijde der kast van binnen cen bak aangebragt met paralelle glasvvanden, welke gevuld vvordt met eene verzadigde aluinoplossing. Aan de kast bevindt zich eene opening, gesloten door een zeer donker bijua zvvart gekleurd glas, waardoor men in staat is bet licht gade te slaan, en dii zooveel mogelijk te regelen. De boven- en onderwand der kast worden gevormd door een aantal sohuins staande platen , welke vrije tussebeuruimten openlatcn voor de door- slrooming der lucht, terwiji daardoor bet licbt gebecl wordt afgcsloten. Donne en Leon Foucauld bedienden zich van eene Bunsensche balterij van 60 paren. Zij bevonden, dat bet hierbij noodig is nog eene inrigting te voegen, die de sterktc van den slroom regelt, en bezigden daartoe twee driehockige strooken platinablik, welke ieder voor zich met een der gc Icidraden van een dcr poolen van de balterij in verband zijn gebragt, en met hunne spitsen dompelen in een bakje met zuur gemaakt water. Door eenen drager, waaraan beidc be- vestigd zijn , en welke door een rondselw^erk hooger en lager kan gesteld worden , worden zij dan meer of minder diep in bet voebt gcdompeld. Gclijk nit doze bescbrijving blijkt, wordt in dezen tocstel de afstand lusschen de beide koolstukken door de hand ge- regcld. Daar mi bet gcringsle versebil in dien afstand da- delijk eerien grooten invlocd heeft op do intensiteit van bet o4i Die JitEl.DJIlKUOSKOPEN. licht, ZOO is hot hoogst raoeijelijk dil zoo tc rcgelcu, dal hel steeds nagenoeg van gelijkc sterkte blijft. Ilet was daarom Lelangrijk deze regeling niet door de hand, raaar door weik- luiglijke middelen te doen plaals liebben. In Engeland , vvaar men bet elekliisch licht voor verlichting in bet alge- ineen wenschte dienslbaar te maken, geluklc bet aan Ed- ward Staite (1) eenen daarloe gesebikten loeslel tot stand te brengen, zoo ook aan William Petrie (2), beiden te Londen. Docb ook Leon Foucauld had, bij zijne vroegere proefnemingen met Donne, genoegzaam bet gebrekkige bun- ner toenmalige inrigting ingezien en reeds getracht deze Ic verbeteren. Den 13 January 1849 gaf bij aan de Fransche academic een berigt van eenen toestel, waarin de einden der koolstukken steeds op gelijken afsland worden gebonden door cene vernuflige vereeniging van veeren , raderwerk en eenen elektromagneet (5). In de daarop volgende zitling bragten Regnault en Dumas een verslag hierover uit, waarin zij zeggen : « Deze toestel beeft onder onze oogen met een vol - komen gelukkig gevolg gewerkt, Het licht beeft zicb voort- durend en gelijk vertoond , zooveel men bet wenseben kan voor proefnemingen , waarin het clektrisch licht het zonlicbt kan vervangen.” Men mag derhalve aannemen, dat bet vraagstuk is opgelost, en hiermede een boofdgebrek, dat bet meer algemecn gebruik van bet photo -elektriscb mikroskoop in den weg slond, als opgeheven kan beschouwd worden. (1) London Illustr. JVeios van 18 Aov, 1848. (2) Comptes rendus XXVIII. p. 157. (3j Compies rendus XXVIII. p. 68. TOESTELLEN en HULPMIDDELEiN uu met MIKROSKOPISCH ONDERZOEK. 446. J>ij bet onderzoek met bet mikroskoop wordeu ve- lerlei kleine toestellen en vverkliiigen gebruikt, die geen vol- strekt noodzakelijk bestaoddeel daarvan uilmaken, en groo- tendeels alleen ten doel bebben de waarnerningen zelve ze- kerder en geraakkelijker te maken. Het getal dier bulpwerk- tuigen is zelfs zeer aanzienlijk geworden, en, boewel niet alle even bruikbaar zijn, en soramige zelfs zeer goed door andere minder kostbare inrigtingen kunnen vervangen worden, zoo willen wij er ecbter in dit laatste hoofdsluk een zoo volledig mogelijk overzigt van geven. Het spreekt wel van zelf dat de oudste mikroskopen in dit opzigt zeer arm waren. In den brief van Bored (z. bl. 26) lezen wij , dat de ebbenbouten scbijf, waarop bet mikroskoop van Hans on Zac h arias Janssen rustle, eenige quisqtiilias bevalte; het is ecbter niet duidelijk, of daarmede enkel kleine voorwerpcn , dan ook kleine werktuigen om bij het onderzoek te bezigen, bedoeld zijn. In elk geval was bun aanlai zeer gering , want bij alle overige gedurendc den loop dcr 16''° ecuw vervaardigde mikroskopen Ireft men slecbts zeer wcinig van dien aard aau. Ail. Men kan ciezc huipwcrktuigcn veidecleii in de vol- gende klassen : 1’ Toestellen lot verlichting dor voorwerpeu. a. Mel doorvallcnd licht. b. Met opvallend licht. c. Met (jepolariseerd licht. Toestellen en hulpmiddelen tot het opnemen en vast- houden der voonverpen. 3“ Inrigtingen voor de werktuiglijke beioeging der voor- u'erpen op de vooriverptafel. a. Voor de regtlijnige diagonale beweging. b. Voor de ronddraaijende beweging. A\ Werktuigen tot het meten en teekenen der voorwerpen. a. Mikroineters. b. Focimeters. c. . Goniometers. d. Katoptrische en dioptrische hulpmiddelen tot projectie der beolden. 3“ Toestellen ter bescherming der lenzen en bij mikro- physische en mikrochemische onderzoekingen. 6° Werktuigen tot vervaardiging van mikroskopische praeparaten. Wij widen achlereenvolgens de tol deze verschillende klas sen behoorende huipwerkluigen beschoiiwen. VEULICHTINGSTOESTELLEN. 448. In (le vorige hoofdslukken is reeds meemialen mel- ding gemaakt van de onderscheidene verlichtingswijzen der voorwerpen , die opvolgend in gebruik zijn gekomen. llet onderwerp is echter te belangrijk dan dat wij er niet afzon- derlijk bij zouden stilstaan, en, tcrvvijl wij bet vroeger ler loops vermelde bier te zaraen stellen , en in onderling ver- band brengen, zullen wij er dalgene bijvoegen, waarvan lot hiertoe geen gewag lieeft kunnen gemaakt worden, Het spreekt echter van zelf, dat wij ons bier alleen bepalen zul- len bij de verlichling der voorwerpen in het enkelvoudig en bet zamengesleld mikroskoop, daar die der voorwerpen in de verschillende soorten van beeldmikroskopen reeds in bet bet vorige hoofdstuk bebandeld is, 449. Het is vroeger gebleken, dat, van den beginne af aan , de twee voornaamste verlichtingswijzen , die met door- vallend en die met opvallend licht, in gebruik zijn geweest, de eerste echter aanvankelijk alleen bij het enkelvoudig mi- kroskoop , terwijl de vroegste zamengestelde mikroskopen tot tegen het einde der 17''' eeuw alleen geschikt waren , om de voorwerpen bij opvallend licht te beschouwen. De eerste verbctering in de verlichting van doorschijnende 5i8 VLni.lCIITlNGSTOESTi;i.LEiX. vooi'vverpen , door hel enkclvoudig • mikroskoop beschouwd, geschiedde door onze landgenooleri Uudde cn Ilartzoeker (verg. bl. 47 ea 52), door achler hel voorvverp eene biconvexe lens (z. PI. 1. fig. 4e) te plaalsen, welke de laalsle levens zoo inrigUe, dat zij met behulp eener schroef (/) naar willekeur digler bij of verder van bet voorwerp kon wordeii gebragt. Bouannus (z. bl. 155) heefl dit voorbeeld ook bij bet za- mengesleld mikroskoop (z. PI. IV. fig. 2) nagevolgd, en later is deze veiiichtingslens voorldurend in gebruik gebleveo ; alleen heeft men in onzen tijd , — gelijk aanslonds nader zal wordeii uileengezet , — de biconvexe lens vervangen door andere van beleren vorm, alsmede door vereenigingen van twee of meerdere lenzen , waardoor eene meer of minder volkomen achromaliscbe verlicliling wordt verkregen. Ook is men reeds vroeg bedacht geweest op bet afsluiten van bet overlollige licbt door middel van diapbragmata. Het eerste voorbeeld van dien aard trelTen wij aan in een der enkelvoudige mikroskopen van Johannes Musscbenbroek (verg bl. 49), die achler het voorwerp (z. PI. I. fig. \\ B) een plaatje / bragl, dat om eene spil ronddraaide en voor- zien was van eenige openingen van verschillenden doormeler. Eersl veel later werd hetzelfde beginsel op bet zamengesteld mikroskoop toegepasl door Lebaillif, die het eerst onder de voorwerptafel eene draaijende schijf plaatsle (PI. VI. fig. 6), zoo als deze' nog tegenwoordig bij vele mikroskopen in ge- bruik is, en welke diende ter vervanging van den reeds vroeger door Culpeper en Scarlet daarvoor gebruikteu hollen kegel (z. PI. IV. fig. 7 A), welke in veel geringere mate aan bet beoogde doel voldeed. De Spiegel , welke tegenwoordig het eerste en voornaatnsle bcstanddcel van iederen vcrlichtingstocslel uilmaakt, is echter HAKTZOEKEU. A1CSSCI1ENI5ROEK. TORTONA. JIERTEL. 541) het laalst in gebruik gekomen. Tortona (z. b(. 155) had in 168S gcleerd hoe hcl zamcngesleld mikroskoop (PI. IV. fig. 1) kan wordon ingerigt, om naar hcl licht te worden gekeerd, zoodat men er, even als met hcl enkclvoudig mi- kroskoop , de voorvverpcn bij doorvallend licht door konde beschouwen, maar cerst derlig jarcn later kwam Her tel (z. bl. 159) op het denkbeeld , om er eenen spiegel onder te plaatsten (PI. IV. fig. en het duurde nog ruim twin- tig jaren , alvorens dcszelfs gebruik algemeen werd. 450. Gaan wij lhans over tot beschouwing der vcrlich- tingstocstellen onzcr hedendaagsche mikroskopen, waarbij ik den lezer voor de thcoretische grondbeginselen , waarop de verlichling van mikroskopische voorwerpen behoort te berus- ten, verwijs naar het opzetlelijk hieraan gewijde hoofdstuk in het P“' Deel. Het meerendeel onzer tegcnwoordige mikroskopen is voor- zien van eenen hollen en vlakken spiegel, zoo b. v. die van Oberhauser, PlossI, Schiek, Powell, Ross, Smith. Bij de oudcre mikroskopen van Amici trof men slechls eenen hollen spiegel aan , bij de nieuwere alleen eenen vlak- ken, desgelijks bij het mikroskoop door Pritchard voor Goring gemaakt. Dit is als een.gebrek te beschouwen, omdat men , wel is waar , door de verlichtingslens gelegen- heid heeft om het licht genoegzaam te concentreren , maar de betrekkelijke rigting der stralen , die het voorwerp tref- fen , dan altijd dezelfde blijft , lerwijl men daarin door verbindiug met eenen hollen spiegel de noodige wijzigingen kan aanbrengen. (Verg. P" Dl. bl. 284). In sommige gevallen , zoo als vooral tot het waarnemen van kicnren, is het goed geene spiegelendc terugkaatsings- 530 VEIlLlCilTlNCSTOESTELLEN. vlakle lo bczigcn . uiaar ceue zoodanige , waarvan diffuus wil liclil uitslraall. Daartoe l)cdckte Goring de acliterzijde dcs spiegcls met gip-s^ beler is de handelwijzc van Che- valier, die bij zijne mikroskopen losse wilte schijvcn van de grcolle des spiegels voegt, welke daarop des verkiezende kunneu gelegd worden. Varley beval tot hetzelfde oogmerk de bcpoedcring met koolstofzure soda aan. l>oor sommigen is, in plaats des glazen spiegels, welke nit den aard der zaak, altijd twee beelden terugkaalst, bet gebruik van een glazen prisma aanbevolen. Dit geschiedde bet eerst in 1858 door Dujardin (1) (zie zijnen verlich* lingstoestcl in PI. VI. fig. Sd). Later heeft ook Merz zijn mikroskoop daarvan voorzien. Hun voorbeeld heeft echter geene navolging gevonden , en zal zulks waarschijnlijk ook in bet vervolg niet, daar bet terugkaalsende prisma merkelijk kostbaarder dan de spiegel is, en de tweede lerugkaalsing des laatsten bier volstrekt niet de scherpte van bet beeld bena- deell, dat men op eenen verlicbtcn achtergrond zict. Van veel meer gewigt is de wijze, waarop de spiegel be- weegbaar is gemaakt. Dat bij in eenen beugel moet zijn opgehangen , die zelf om eene spil draaibaar is, en waar- door hi) onder verschillende bellingsboeken kan geplaatst worden, spreekt van zelf, en wij vinden den spiegel aldus reeds van den aanvang af, dat bij in gebruik is gekomen. Maar men miste loen nog eene derde bewegiug, t. w. die om den spiegel buiten de optische as van bet mikroskoop le brengen, ten einde de voorwerpen door schuins iuvallend Jicbt te doeu treffen , iets dat werkclijk voor de waarnccin- (1) I’lnstiiut 1838 N®. 247. — Manvel do I'olsorvaiour an microscope p. 21. iXRIGTliNG DES SP1EGEI.S. 351 baaiheid van sommigc moeijelijk ziglbare bijzonderlieden in zeer doorschijnende voorwerpen van veel belang moct geacht worden (1). Het eerst treft men deze beweging aan bij de in 1759 vervaardigde mikroskopen van Martin. Hier schuift de spic- gel (z. PI. IV. fig. 11m) langs de ronde slang w, en kan ter zijde worden gedraaid. Op nagenoeg gelijke wijze ge- schiedl zulks nog bij de Powellsche mikroskopen (PI. VITl. fig. 4). Ook bij de mikroskopen van Dcllcbarre (z. PI. V. fig. 2) heeft de spiegel r zulk ecne zijdelingsche beweging , die hier cchter door cene sebarnier s plaats grijpl. Beler dan deze beide handelwijzen is het ophangen van den spiegel aan eeue kruk , gelijk doze reeds wordt aangelroflen bij de op bet laatst der vorige eenw door Kerman en Jan van Deyl vervaardigde mikroskopen, welke op bl. 160 beschre- ven zijn. Later is deze bevestigingswijze des spicgels weder in onbruik gckomen , doch zij koml wederom voor bij een klein in 1833 door Amici vervaardigd en alhier voorhan* den zamengesleld mikroskoop , en desgclijks bij zijne nieu- were werktuigen (z. Pi. VI. fig. 1 o). Bij de oudere rai- kroskopen van Oberhauser treft men deze inrigting niet aan , maar wel bij die , welke bij in den laatslen tijd heeft vervaardigd (z. PI. VI. fig. 5) , lerwiji eindelijk bij de mi- kroskopen van Smith en Beck (z. PI. VIII. fig. 5) de spie- gel niet allecn door eene kruk , maar ook nog door draai- (1) Men lieeft in den laalsten tijd de vcrlichlingswijze met achuins in. vallend liclit als eene nieuwe uitvinding Toorgedragen (zio de mededeeling van Oberhauser inde Comptes rendus van 14 Junij 1847), doch uit den tekat blijkt genoeg , dat de middelen daartoe zelfs reeds bij sommige in de vorige eeuw vervaardigde mikroskopen bestonden , en, dat men het nut dier verliehtingswijze toen cn later reeds zeer goed kende , kunnen vvij lezen in liet meermalen aangehaalde werk van Adams, p. 13G. 552 \KIiLICHTIN(;STOESTEI.LEN. jing buiten de as van hct werkluig kau gebragt wonlcn. Ilet eerstc is echler op zich zelve geheel voldoende. Eindelijk lieel’t Nachet (1) nog op eene andere wijze hclzclfde docl gelracht te bereiken , bepaaldelijk bet oog heb- bende op zulke mikroskopen , waar de spiegel in eeuen trom- melvoimigen voet besloten is, en daarona geene ruirate heeft voor eene zijdelingsclie bevveging. Hij plaatst namelijk on- middelijk onder de voorwerplafel een in eene korte buis abed (z. de afbeelding in doorsnede op PI. VI. fig. 9) be- sloten glazen prisma <? , in zulk eenen vorm geslepen, dat de lichtstralen, evenwijdig met de as, op de onderste oppervlakte vallen , vervolgens tweemaal eene tolale reflectie ondergaan , en nu, al naar gelang van de hoeken van bet prisma, bet voorwerp in 0 onder eenen meer of minder seberpen boek Ireflen. Dat, betwelk Nacbet aan de Fransebe akademie aanbood , gaf aan de stralen eene sebuinsebe rigting van 50° in ver- houding tot de as. Hij deed tevens opmerken , dat zulk een prisma ook met bolle oppervlakten kan geslepen worden , zoodat bet tegelijker tijd als verlicbtingslens kan dienen. Dat- geen , betwelk in de figuur is afgebeeld , en beboort bij een in 1849 door bem vervaardigd mikroskoop, is dan ook van boven en van onderen van convexe oppervlakten voorzien. Het korte buisvormige bulsel wordt geplaatst in dezelfde opening van den befboomtoestel (verg. bl. 202) , welke voor bet opnemen der buisvormige diapbragraata dient. Zonder bier iets tc willen afdingcn op bet vernuftige van dit bulpmiddel , zoo is bet eebter duidelijk, dat bet in bruikbaarbeid moet wijken voor den aan eene kruk beves- tigden spiegel , welke veel minder kostbaar is, en veroorlooft (1) Comptes retidus 1847. XXIV. p. 967. PHISMA VOOU DE EXCEiNTlUSCHE VEIVUCIITING. <)00 het licht oiidcr allerlei lioekeii op liel voorwerp tc doeii vallen, Nachct zegt, wel is waar, dat het licm zoude ge- bleken zijn, dat de uitwerkscleu dezelfdc zijo voor liockeii van 20° tot 40°, doch geheel jiiist kan dit loch niet wezen, en bovendien is een hoek van 40° geenszins do uiterste grens, waarbij men met voordeel van schuins invallend licht gebruik raaakt. Bij sommige voorwerpen is het mij geblc- ken, dat men nog bij eenen hellingshoek van 60° iets vvint. Het eenige geval, waar dit prisma werkelijk aanbeveling verdient, is derhalve dat, vvaarvoor Nachet zelf het bestemd heeft; doch het is te vervvachten, dat men weldra den trom- melvormigen voet geheel vaarwel zal zeggen, en voortaan alleen zulke gestellen vervaardigcn , welke aan den spiegel eene vrije bcweging veroorlooven. Eene beweging des spiegels in dc rigting der as, zoodat bij hooger en lager kan worden gesteld , kan als geeu vol- strekt vereischle worden heschoiiwd. Zij komt niet voor bij de mikroskopen van Ross, Pibssl, Schiek, Amici, Brun- ner en de oudere van Oberhauser. Bij deze laatslen be- slaat nog de bijzonderheid , dat het brandpunt des hollen spiegels juist op het op de voorwerpplaat geplaalst voorwerp valt. In lateren tijd is Oberhauser hiervan afgevveken, en heeft hij den spiegel zoo ingerigt, dat de kruk, die hem draagt (z. PI. VI. fig. 3 A), in de sleuf ef van het regtop- staande stuk d kan worden op en neder geschoven, en daar de holle spiegel slechts eenen korten brandpuutsafstand heeft, van 47 millim. , zoo heeft men gelegenheid zoowel eenen convergerendcn , als, door den spiegel lager te stellen, eenen divergerenden slralenbundel op het voorwerp te doen val- len. Ook hij de mikroskopen van Pritchard, Powell, Smith, is dc spiegel verschuifbaar naar boven en naar III. 113 YEI1UCHT1K(;ST0ESTELLK.\. 03i bcncdcii , docli de brandpuntsafslanden der bolie spicgels zijn bier, en bij de meestc overigc mikroskopen , groolcr dan de uiterste afstand tusschen bet voorwerp en den spiegel, zoo- dal altijd een eonvcrgcrende stralenbundel bet gezigtsveld biunen treed t. 451. Het is duidelijk, dat, zoodra de belle spiegel op en neder beweegbaar is, men reeds bierin een iniddel be- zit om liet licht slerker en zwakker te maken , en hiervoor eigenlijk geene Icnzen of leuzenstelsels op den vveg der stra- len beboeft te plaatsen. Intusschen bezitten deze eigene voordeelen , welke daaraan door velen en teregt de voorkeur doen geven. Vooreerst kan men eene lens veel gemakkelij- ker op en neder bewegen dan den veel zwaarderen spiegel, maar bovendien kan men, door vereeniging van eenen hollen spiegel met eene lens , aan de licblslralen allerlei betrekke- lijke rigtingen geven, op de wijze zooals ik dit in Dl. I. bl, 285 uilvoerig heb aangewezen, en, ofscboon geen der legenwoordig vervaardigde verlichtingstoestellen geheel over- cenkomstig de aldaar ontwikkelde grondbeginselen is ingerigt, zoo twijfel ik echter niet , of zij zullen weldra eene meer algemeene loepassing vidden, daar zoowel de Ibeorie als de ervaring bunne juistbeid bewijzen. In 1820 zocht Brewster (1) op wetenscbappelijke gron- den aan te toonen, dal elke verlicbting van mikroskopische voorwerpen zoodanig moet wezen, dat bet voorwerp zich juist bevindt in bet vereenigingspnnt der slralen , zoodat het licht, helwelk het mikroskoop binnenlreedt, van uit een punt divergeert. (2) Treatise ^ p. 135, VERLICIITISGSTOESTELLEN VAN WOLLASTON, VAN nUEWsTEB. 533 Op (lit beginsel bcrust ook tie vorlicbtingstoestel van Wol- laston (I). Hij paste dezelve toe op bet enkelvoudig mi- kroskoop met zijne doublelteu, afgcbedld op PI. 11. fig. 10. Het licbt wordt opgevangen door den vlakken spiegcl /■, en gaat dan door de opening van een kort buisje bij i, be • reikt vervolgens de plano-convexe lense,en wordt geconccn- treerd op bet voorwerp bij o. Wollaston gaf hicrbij het voorschrift, oin alles zoo in te rigten, dat een zuiver scherp beeld van de opening bij s op de plaats van het voorwerp gezien werd, en, ten einde dit te beter te doeo,in die ope- ning met was een draad vast (e klemraen, waarvan dan het beeld zich scherp moest vertoonen op de voorwerpplaat. Brewster heeft leregt doen opmerken, dat op die wijze geenszins aan den eisch van het beginsel voldaan wordt, want dat, indien zich het beeld der opening scherp vertoont, de paralelle stralen, die door den spiogel teruggekaatst wor- den , zich reeds beneden het voorwerp in een brandpunt vereenigd hebben , zoodat dit door een bundel divergcrende stralen getroffen wordt. Intusschen moet men erkonnen , dat de juistheid van dit beginsel , als voor alle gevallen gel- dig, geenszins boven iederen twijfel verheven is, en daaruit laat zich dan ook de opgang vcrklareo, welke de Wollas- tonsche verlichtingstoestel maakte, nadat dezc door Goring op het zaraengesteld mikroskoop was toegepast, met die wij- ziging echler, dat de lens in eene onder de voorwerptafel geplaatste van ondercn kegelvormig toeloopende buis hooger en lager kan geslekf worden. 432. In de piano -conve.ve verlichtingslens van Wollas- (1) Philos, (rnnfact. p. 'J. VEIU.ICIITINGSTOESTKI.I.F.N. Ion, nicl de platlc zijde bovenwaarts gekecrd, ligt roods dc bedoeling uitgedrukt, om den invioed der sphaerische en cbro- / raalische aberralic minder scbadelijk te maken. Brewster ging ecbler verder, en was van oordeel dat de verlicbtings- toestel daarvan even vrij moesl wezen, als bet overige opti- scbe gedeelte des raikroskoops, Hij bezigde daarom de op PI. VI. fig. 7 afgebeelde inrigling. abed is eene buis van anderhalven lot twee E. duimen lengte, van binnen zwart ge- maakt. Deze buis heeft eene opening bij e/", en moet, door middel eener algeraeene geleding of op eenige anderewijze, zijn vereenigd met de voorwerptafel, zoodat de as der buis eene belling kan aannemen van 90°, hare gewone bonding, tot 60° graden of minder, al naar gelang de omstaudig- beden bet vorderen. Bovendien moet zij om bare as kun- nen draaijen. Eene doublet, gh, ik, van geen aberratie, en eenen brandpunisafstand hebbende van eenen halven duim lot een duim, is in de buis geplaatst, en kan door een rond- selwerk daarin booger of lager worden gesteld, in dier voege dat baar brandpunt voor paralelle stralen o, of bet vereeni- gingspunt van divergerende stralen, juist valt op bet punt, waar bet voorwerp ligt, dat onderzocht moet worden, lets lager is een vlakke melalen spiegel pq geplaatst, welke bet licht, dat door de opening ef komt , op de doublet werpt. Bij de verlicbting met kunsllicbt bezigt Brewster eene tweede dergelijke doublet rs, vt. In bet brandpunt I van deze is de vlam van bet licht geplaatst, zoodat dus een bundel paralelle stralen op den spiegel geworpen wordt. Tus- schen de vlam en de doublet brengt hij een diaphragma xz met openingen van verschillenden doormeter. Voor cirkel- vormige voorwerpen geeft hij de voorkeur aan ronde, voor gestreeptc voorwerpen aan spleetvormige openingen. r .MONOCHKOMATISCIIE YEBLICIITING. 5o7 Ter opheffing der cbronialische aberratic sleldc bij twee wegea voor, nainelijk of bet acbromatiscren der verlicbtings- lenzeu of bet gebruik maken van eenkleurig liebt. Oin zicb dit laalste te versebaffen beveelt bij verscbillende middelen aau. Vooreerst eene eigene soort van lamp, welks vergaar- bak verdunden alkobol bevat, die allengs afdaalt in een me- talen scboteltje, waaronder eene tvveede alkobollamp brandt om den verdunden alkobol te verwarmen, welke aangesto- ken zijude met eene gele vlam brandt. Ook kan men in plaatst van verdunden alkobol, eene oplossing van keuken- zout in alkobol gebruiken , en eene gewone alkobollamp met zulk eene oplossing gevuld levert eene geel gekleurde vlam, waarvan men zicb , door besebouwing met een prisma , ge- makkelijk overtuigen kan, dat baar liebt uagenoeg volkomen monocbroniatiscb is, Volgens Brewster zoude bet, door middel van concentrerende lenzen , mogelijk zijn dit liebt genoegzaam te versterken , om er alle mikroskopisebe waar- nemingen mede te verrigten. Dit is aan mij evenmin als aan Goring (1) gelukt. Het liebt van zulk eene vlam is zoo zwak, dat bet alleen bij zeer geringe vergrootingen bruik- baar is. Brewster beeft eebter nog eenen anderen toestef aanbevolen, ten eiude eene vlam van eenkleurig liebt te verkrijgen. Deze bestaat uit eene vergaarbak met zamen- geperst koolgas, zoodanig ingerigt, dat dit zicb bij de uit- strooming met dampkringslucbt vermengt, en dan gaat door eenen ring van katoen doortrokken met eene zoutoplossing. Daarboven aangestoken brandt bet met eene gele vlam, die sterker dan de vorige zoude zijn. Uit eigen ervaring kan ik over de meerdere doelmatigbcid van deze inrigting niet (1) Micrographia , p. 79. 558 VtllUCll'ri.'iOSTOtSTELLE.X. oordeelen, Wal echter nog audere door Brews Icr aanbe- volen raiddelen betrel't, t. w, bet doorlateo van hel licht door verschillende gekleurde middenstoflen , eu bet rigten van den spiegel naar cen bepaald gedeelle van liet spec- trum, zoo kan men deze gerustelijk voor geheel onbruik- baar verkiaren , en zal bet ter naauwernood noodig zijn bier alle de redenen voor deze uitspraak op te somraen. Al- leenlijk maak ik bier opmerkzaam op de drie hoofdredenen, welke voor altijd zullen maken , dat de monocbromalische verlichting een boogst gebrekkig hulpmiddel zal blijven: 1° is bet niel raogelijk op eenigerlei wijze volkomen eenkleurig licht, dat is bestaande uit stralen van gelijke breekbaarheid , te verkrijgen; 2° is alle licht, dat daartoe nadert, door de raiddelen, vvaardoor bet verkregen wordt, zoodanig verzwakt, dal bet niel raogelijk is bet voor eenigzins slerke vergroo- liogen te bezigen, en 5° mist alle gekleurd licht bet groote voordeel, dat aan bet vvitte licht eigen is, van namelijk sterk te contrasleren met de zvvarte schaduwen, waardoor de voor- werpen bij doorvallend licht alleen nog herkenbaar worden, 4S5. Het is ora deze redenen, dat de in 1858 door Du- jardin (1) beschreven verlichtingstoeslel, ofschoon in de hoofdzaak op helzelfde beginsel steunende als die van Brew- ster, inderdaad als eeue verbetering moet worden be- scbouwd. Daarin wordt het licht mede opgevangen door eenen spiegel of nog beter (z. Pl. VI. fig. 8) door een glazen prisma d. Vervolgens wordt het licht geconcenlreerd door een slelsel ab van twee of drie achromalische dubbellenzcn , met de vlakke zijden bovenwaarls gekeerd. De afstand van de voorwerp- (1) I'Institut. >■». 247, 307. ACHROMATISOHE VEIU.1CI1T1NGST0E3TEU,E:<. 3S9 plaat is veranderlijk , zoodat hel brandpuQl der vereeniging juist op bet voorwerp valt. Ter afsluiling van bet licht, dat uiet ter verlichling van bet voorwerp dient, zijn twee diapliraginata aangebragt, bet eene (p) vdor den spiegel of bet prisma, bet andere onder aan de buis, die bet lenzenstelsel bevat. Trecourt cn Oberbauser bebben op dezen toestel ecn octrooi genomen , en de laatste voegt denzelven nog op verlangen bij zijne mikroskopen , tegen den prijs van 50 francs. Het voorbeeld van Dujardin is later door anderen ge- volgd. Reeds vermeldde ik eene dergelijke inrigting bij de nieuwere mikroskopen van Amici (z. bl. 207). Docb vooral zijn bet de engelscbe vervaardigers van mikroskopen , die met bunne gewoue kunstvaardigbeid den acbromaliscben ver- licblingstoeslel in een werktuiglijk opzigt zeer bebben verbe- terd, eu dezen tegenwoordig steeds bij bunne grootere werktui- gen voegen. Die van Ross, van Powell en van Smith ko- men, alboewel elk banner daarin eenige kleine wijzigingen beeft aangebragt, ecbter in de boofdpunten overeen, zoodat bet voldoende zal wezen bier alleen die des eersten te bescbrij- ven (1). Zij is in doorsncde afgebeeld op PI. VI. fig. 10; a// is eene plaat, waarmede de toestel aan de voorwerptafel wordt vastgebecht, c een gedeelte van eene wijde buis, waar- mede een ring d is verbonden, waarin eene naauwere buis e vastgesoldeerd is, welke bet’ rad f van een rondsel be- vat, waarvan de gerande knop bij g uitsteekt. Binnen in deze is eene nog naauwere buis h met eenen scbroefdraad van boven, ora er bet lenzenstelsel i op te bevestigen, en een diapbragraa o van onderen, ora bet overtollige licbt af (1) Uc beide anderen zijn besclireven en afgebeeld bij Qiiekett, 1. c. p. tOl on 103. oGO VKUMCllTINGSTOESTELLIiN. le slaitcu; zij schuift op en neder door omdraaijing dcr l<nop (j. Ten einde de as van dezen tocslcl juist le doen vallen in de as van de raikroskoopbuis, zijn er vcrscheidene scliroeven aangebragt; die bij i doet de plaat ah horizon- laal bewegen, lerwijl nog drie of mecr andere schroeven, Avaarvan er twee bij p en r gezien worden , die door den ring beengaan , dienen om de binnensle buis in verschil- lende rigtingen te brengen. De prijs van dit werkluig, zon- der achromalisch lenzenstelsel , bedraagt 2 (/24). Wal de verlicbtingslenzen zelve betreft, zoo geldt als ge- vvone regel bij de engelscbe mikroskopen , dat men in den verlichlingsloeslel bet stelsel plaatst, dat in vermogen onmid- delijk datgene voorafgaat, hetweik als objectief wordt ge- bruikt, tenzij men geene meerdere koslen onlziet, in walk geval er een stelsel van drie achromatische dubbellenzen op- zellelijk voor dit doel bestemd wordt bijgevoegd, hetgeen dan in deszelfs gelieel met bet sterkste objectief wordt ge- bruikt. terwijl eene vereeniging van twee dezer dubbellenzen met de objeclieven van middelmatig vermogen, en eene en- kele bij zwakkere vergrootiugen wordt aangewend. Bij bet gebruik wordt voorgeschreven zorg te dragen, dat bet beeld van de licblbron , de vlam eener lamp of eene wilte wolk, juist valle op de plaats van bet voorwerp, en wel zoodanig dat bet middelpuut van bet beeld ligt in de as van bet werkluig. Een nadeel, hetweik alle de boven bescbreven verlicb- tingstoeslellen aankleeft, is, dat zij alleen voor centriscbe ver- licbting gescbikt zijn , daar de lenzen in de buizen geene scbuinscbe stelling kunnen aannemen, om ook met den bui- ten de as geplaatsten spiegel excentriscb geconcenlreerd licbt op bet voorwerp te werpen , 'gelijk dikwijls gevorderd wordl. Dit is zelfs met een acbromatiscb lenzenslelsel zecr mocijelijk DIAPHIUGMATA. oGI bereikbaar, en veel beter voldoet in zulke go,vallen cen eukele liolle spiegel, of vvel eene piano -convexe lens, welke, gelijk , in het mikroskoop van Amici (z. PI. VI. fig. Ip), langs eene afzonderlijke sliji r, die ondcr aan de vooiwerplafel bevestigd is, op en neder schuifl, en tevens ter zijde kan gedraaid vvorden. 454. Onder de tegenwoordig in gebruik zijnde diaphrag- raata, is de draaijende van gaatjes voorziene schijf (PI. VI. fig. 6} het algemecnst. Zij wordt aangetioffen bij de ini- kroskopen van Chevalier, van Lerebours, van Brun- ner, bij de kleinere werktuigen van Oberhauser, die van Powell, van Ross en van Smith. Bij de werktui- gen der drie laatstgenoemden is zij aan eene afzonderlijke plaat bevestigd, welke, naar willekeur, onder de voorwerpla- fel kan gebragt worden, en weder verwijderd, wanneer men den achromatischen verlichtingstoestel verlangt te gebruiken. In plaats eener draaijende schijf bezigde Goring bij zijn katadioptrisch mikroskoop eene been en weder schuivende plaat, welke van eenige openingen voorzien is. Het uit- werksel is nagenoeg gelijk, maar zulk eene plaat is in het gebruik minder gemakkelijk dan eene schijf, welke door den gekarlelden rand veel gemakkelijker met eenen enkelen vinger • wordt rondbewogen. Oberhauser en Powell voegen bij hunne mikroskopen ook nog een ander draaijend diaphragma van grooteren om- vang dan het vorige, doch, even als dit, bestaande uit eene schijf, waarin eenige ronde openingen van verschillende grootte zijn. Dit diaphragma wordt regtop of onder eenen zekeren hcHingshoek geplaatst op cen daarvoor bestemd voct- stuk, tusschen de lichtbron en den spiegel. Het is vooral 362 VElU.ICIiTliNGSrOESTELI.liX. bij bet gcbruik van kiinsllichl dat dit diaphragina le pas koml, Icr verandcring van den doorraeter des divergerenden iichlkegels, die op den spiegel valt. Een ander soort van diapliraginata zijn die, waarvan Oberhiiuser en Varley (1) zich bedienen, en in navolging des eerslen ook N a diet. Deze bestaan (z. PI. VI. fig. 2«) nit korte buisjes van boven gesloten en aldaai bij o voorzien van eene grootere of kleincre opening. Bij die, welke be- hooren bij bet op bl. '190 vermelde mikroskoop, liebben deze openingen eenen doorraeter van 4, 1 en 0,S millimeter. l)c kleinste zijn bestemd voor de sterksle lenzenstelsels. Zulk een buisje wordt geplaatst in eene ruimere buis (z, PI. VI. fig. ^qp) onder de voorwerptafel , welke op hare beurt in de ronde opening past eener plaat, waarin zij op en neder kan worden bewogen, zoodat de lichtbundel, die van den spiegel komt, aldus vernaauvvd of verbreed wordt. Bij de oudere Oberbauserscbe mikroskopen geschiedt zulks door eenen hefboom, en kunnen de diaphragmata niet verwisseld worden, dan na wegname van bet voorwerp. Bij de nieu- wereu is dit verbeterd, daar de plaat (z. PI. VI. fig. 5.4 waarin zich de bet diaphragma a bevattende buis p op en neder beweegt, in de beide zwaluwstaartvormige lijslen rr schuift, en daaruit kan getrokken worden, wanneer men bet eene diaphragma met een ander wil verwisselen. Bovendien is bierdoor bet voordeel ontstaan, dat men de opening, des verkiezende, iels buiten de as kan brengen, zoodat de scba- duw van haren rand in bet gezigtsveld valt, iets dat in som- mige gevallen nultig is. (1) Door dozen in 1831 Leschreven onder den naam van dark chamber in hot 48*" Dcel der Transactions of the Society of Jrts, UUPHHAttMATA. Eea tliaphragma van een geheel eigendommelijk maaksel, hetwelk, voor zoover ik weet, nog niet is beschreven, be- vindt zich bij een alhier voorhanden Dollondsch mikros- koop. Het is, van de onderzijde gezien, afgebeeld op PI. VII. fig. 15, de doorsnede in fig. 16; abed is eene langwerpig vierkante plaat, met twee zijdelingsche lijsteu, voorzien van groeven, waarin twee andere platen over elkander glijden, die regthoekig nitgesneden zijn , en aldus -te zaraen eene vierkante opening v vormen, waarvan de grootte verschilt al naar gelang der betrekkelijke plaats dier beide platen; daar- toe zijn in de eerste ef twee openingen, namelijk ylmn (gedeeltelijk door eene gestippelde lijn aangewezen, omdat zij niet in haar geheel zigtbaar is) en oprq, welke langs den rand op getand is. De tweede en buitenste der be- weegJijke platen gh is kleiner dan de vorige; aan bet nit- einde g is er de regte hoek igle nitgesneden, en nabij het andere bevindt zicb mede eene langwerpig vierkante opening met eenen getanden rand st. De gerande knop u (in fig. 15 en 16) brengt een getand rad w in beweging, waarvan de tanden aan weerszijden grijpen in de tanden der beide platen, en gevolglijk bewegen zich deze te gelijker tijd in tegengestelde rigtingen over elkander been , en wordt de opening v hierdoor grooter of kleiner. Om de kanten van deze nagenoeg in hetzelfde vlak te doen vallen , zijn de randen van bet koper aldaar wigvormig, gelijk in fig. 16 gezien wordt. De vaste plaat abed heeft vlak boven v eene ronde opening met eenen ring .tz, waarmede het diaphragma onder de voorwerptafel wordt vaslgeschroefd. Deze inrigting veroorlooft derhalve bet licht alle trappen van intensitcil tc docn dooiloopcn , en bet zoude zeer gepast zijn er den achromaliscben verlichtingsloestel van te voor' Vli UUCIITINGSTOKS TliLLtiV. OGi zien , ill plants \aa liet daarin aanwezigc diaphragma met onveranderlijke opening. 4SS. De vcrlichling met opvallend licht is, gelijk wij zagen, bij bet zaraengcsleld mikroskoop de oudst gebruike- lijkc. Reeds vermeldden wij (bl. 122 cn 152) de wijze, waarop Hooke bier bet licht versterkte, door eenen met water ge- vulden bol en eene biconvexe lens (PI. III. fig. 9), — hoe Hertel (bl. 130) hetzelfde oogmerk bereikte door eenen hol- len Spiegel in vereeniging met eene lens (PI. IV. fig. 6), — verders dat Leeuwenboek (bl. 44), ter xerlichting van ondoorschijnende voorwerpeu in bet enkelvoudig mikroskoop, de lens plaatsle in bet midden van een hoi metaleu spie- geltje (PI. I. fig. 8), hetvvelk later door Lie berk lib n meer algemeeu werd in gebruik gebragt, en door Cuff op bet zamengesteld mikroskoop toegepast (PI. IV. fig. 9). In 1798 bescbreef S waving (1) eenen toestel tot verlichting van on- doorschijnende voorwerpen. Deze is afgebeeld in PI. V. fig. 1 1 en bestaat uit eene koperen buis, aan welker beide uiteinden de biconvexe lenzen a en h zijn geplaatst; de versterking der verlichting geschiedt door de verecnigde werking dezer beide lenzen. Het midden der buis rust op den lop van de slijl c, en zij kan daarop door bet rad d en den knop e onder allerlei hellingsboeken gebragt warden. De slijl c wordt geplaatst of in eene opening der voorwerplafel , of op een afzonderlijk voetstuk, waarin zij dan door de klem- schroef f hooger of lager kan worden gesteld. Reeds is vermcld (bl. 180) dat Selligue, in plaats eener (1) Natuurkundigc Verkandelingcn van de McuttschappiJ der If'e/en- sckappcn ie Haarlem, 1, p. 41. VERLICIITINGSTOESTEU.EN VOOR OI'VALLEND LlCllT. 505 verlichlingslcns, eea prisma met bolle oppervlakteu hceft aangewend, en dat dit voorbeeld door Plossl (PI. VII. fig. 2 m) is nagevolgd. De overige bedendaagscbe vervaardigers van mikroskopen geven echtcr aan de ecrste de voorkeur, en men treft baar nagenoeg bij alle aan , allcenlijk met eenige vvijzigingen van ondergeschikt belang. Zoo is zij bij de werktuigen van Che- valier en van Amici (z. PI. VI. fig. Ip') aan eenen van geledingen voorzienen arm q' bevestigd , en deze hetzij aan de mikroskoopbuis of aan den arm, welke deze draagt, ver- bonden. Op deze wijze ingerigt kan de lens ecbter natuurlijk slecbts klein zijn, daar zij ligtelijk te zvvaar voor de gele- dingen zoude worden , en daarom geven anderen , zoo als Oberbiiuser en de engelsche vervaardigers, te regt de voor- keur aan eene grootere lens (PI. VI. fig. 1 1 p) , die langs ecne op een afzonderlijk voetstuk riislende ronde slijl a kan wor- den op en neder geschoven , tervvijl de arm A , die de lens draagt, ronddraait in eene horizontale korte buis c, en zij aldus allcriei bellingen kan aannemcn. Somwijlen is bet voordeelig, vooral bij bet gebruik van knnsllicht, dat men^ bet door de grootere lens reeds gecon- centreerde licht nog verder concentreert, door eene kleinere met korteren brandpuntsafstaud. Dit kan geschieden met den op PI. VI. fig. 12 afgebeelden toestel, naar bet plan van Leonard (1) vervaardigd, en waarvan bet gebruik wel geene nadere aanwijzing behoefi. 456. Voor stcrkere vergrootingen kan de concentralie van bet opvallend licht alleen geschieden door holle spiegeltjes. (!) Quekett, 1. c. p. 108. 36G VliULlCHTlNGSTOESTELLEM. Deze kuuiien nog gevoeglijk gebruikt wortlen met objcclief- stelsels van S of 6 millimelcrs brandpuntsafstand en vergroo- lingen van hoogstens 500 maal. Vele vervaardigers van rai- kroskopen voegen dezelve allcen op uitdrukkelijk verlangen bij bunne wcrkluigen , en naen moet dan ook erkennen, dathun nut legenvvoordig beperkler is dan vroeger, toen de opening der objectieven en gevolglijk bunne lichlslerkte veel geringer was. Ecbler komen zij nog somwijlen te pas, en bovendien ver- schilt, gelijk reeds (DI. I. bl. 294) is aangeloond, bunne werkingswijze eenigzins van die der verlichlingslenzen , zoodat zij voor de verlichling van sominige voorwerpen beler ge- schikt zijn dan deze. De besle wijze ter afsluiting van bet liclit, dat het voorwerp van onderen zoude treflfen, is die, waarvan men zich in Engeland bedient, en welke beslaat in het gebruik van kleine op het eiude van een slijllje beves- tigde koravormige uitgebolde schijfjes (z. PI. VI. fig. lo). De slijl past in eenen kleinen arm (z. PI. VIII. fig. 4e), welke zich onder de voorwerplafel bevindl, en juist onder het mid- den der opening daarin kan gcbragt worden, terwijl bet schijfje zoo hoog kan worden opgeschoven, tot dat het het voorwerp van onderen bijna raakt. In fig. 15 PI. VI is dit in door- snede voorgesteld; a is de mikroskoopbuis, b het objectief, c het hollo spiegeltje, d het voorwerp, e het schijfje dat de middelste lichtstralen afsluit. Een ander soort van metalen lerugkaatsende spiegeltjes is voor eenige jaren door Ross ingevoerd. Deze zijn namelijk bestemd, om het voorwerp van ter zijde te verlichten, iets dat uit den aard der zaak met de gewone hollo spiegeltjes niet geschieden kan. Zulk een spiegeltje van Ross is afge- becld in PI. VI. fig. \Aah. Het is bevesligd in eenen gc- leden arm cd, welke door eene scharnier e verhonden is VKnUCUTlNG MET GEPOLAKISEEUU UCIIT. 567 met een kort slijltje, tlat in eene opening der voorwerpta- fel wordt geplaatst, ter zijde van het voorwerp, in dier voege dat het spiegeitje het lichl ontvangt door eene condenserende lens daarop geworpen, en dit nu op het voorwerp terug- kaatst. Pritchard (1) heeft deze verlichting eenigzins ge- wijzigd, door ter zijde van jiet mikroskoop eenen horizonta- len Spiegel te plaalsen , die het licht opvangt en dit dan op het spiegeitje vverpt. Ik kan niet uit eigen ondervinding over de uitwerking van dit verlichtingsmiddel oordeelen, maar het schijnt mij toe niels vooruit te hebben boven eene lens op de gewone wijze ter zijde van het voorwerp geplaatst, daar hierraede volkomen hetzelfde doel met minder licht- verlies en meer gemak hereikt wordt. 437. De derde verlichtingswijze der mikroskopische voor- werpen , die met gcpolariseerd licht , dagteekent eerst van voor weinige jaren. In 1808 had Mains de eigendommelijke verschijnselen ontdekt , waaraan men den naam van polarisalie van het licht heeft gegeven , en acht jaren later, namelijk in 1816, was het Brewster, die het eerst mikroskopische voorwerpen zoowel van organischen als anorgauischen oorsprong met ge- polariseerd licht onderzocht (2). Hij bezigde daartoe een en- kelvoudig mikroskoop (PI. IX. fig. 3), dat, op de wijze eener loupe, in de hand werd gehouden, en eene lens m he- vatte. Een plaatje tourmalijn abed werd daarop geplakt met een weinig was of canadabalsem. Later (5) raadde hij aan twee planoconvexe lenzen te bezigen, en het tourmalijn- (1) Derde uitgave der Microsoop. Illustrntiotis. p. 141. (2) Edinburgh transactions, VIII. p. 371, en IX. p. 141. (3) Treatise , p. 97. VEHL1CIITINCST0ESTEU,BX. rjG8 plaaljc lusschen hunne beide plaltc oppervlakten te brengcn. Ter vcrkrijging van liet gepolariseerde licht wendde hij eenen onder eenen lioek van 55° gesteldcn zwarten spiegel aan , of een bundcl glasplatcn , of eenen rbomboeder van kalkspaalb , die van onderen bedekt is , met vrijiating eener opening van zulk eenen doornjetcr , dat zij juist de beide beelden scheidt , die van boven gezien vvorden. Een de- zcr beelden wordt dan bedekt , en op bet ander bet voor- vverp gelegd , dat men bij gepolariseerd licbt wenscht le be- schouvven. De eerste , die bet zamengesteld mikroskoop lot een po- lariserend mikroskoop beeft ingerigl , is Henry Fox Tal- bot (1). Hij gebruikle twee Nicolscbe (2) prisraen, waar- van bet eene als polarisateur onder de voorwerptafel , en bet andere als analysateur boven bet oculair vverd geplaatst. Dit is ook Ibans nog de wijze, die door velen gevolgd wordt. 