Il consolato del mare : nel quale si comprendono tutti gli statuti, & ordini, disposti da gli antichi per ogni cosa di mercantia, & di navigare. Cosi à beneficio di marinari, come di mercanti, & patroni di nave = Het consulaat van de zee : waar in begreepen zyn alle de keuren, en ordonnantien by de Ouden gemaakt ... : nieulyks uyt het Italiaans in het Nederduyts vertaalt en doorgaans na het origineel Catalaans verbetert ... en met een nieuw register voorsien
KAP. CLXXXIX. Als het Schip door belet van Hooger Hand geen laading krijgt j en na een andere plaats gaat i SO de Koopluyden een Schip fullen huuren ornate gaan laaden op een andere plaats, en als fy met het Schip fullen gekomen zijn ter plaatfe, daar fy mofien kaden, aldaar belet van den Heer is, fodat niemant fai konnen laaden , of jets van dat land mede neemen , en de Koopluyden met de Schipper een andere plaats fullen uytvinden, daar geen belet van den Heer is, endaargelegentheydis om te laa- den , kan de Schipper , als hy 't met de Koopluyden fai eens gewor- denzijn, fig derwaarts begeeven, fonder dat hem de Bootsgefellen het felve konnen bedifputeeren , gelijk in 't voorgaande Kapittel ge- fegt is: en de Schipper is niet gehouden aan hetBootsvolk eenige vermeerdering van loon te geeven, by aldien de Koopluyden aan hem geen vermeerdering van vragt fullen geeven. I. En fo wanneer fy fullen gekomen zijn ter plaatfe , daar fy dagten ^^[ ^^^'>*È gelegentheyd te fullen vinden om te laaden , aldaar mede (eer dat de ƒ '^^J^^g Koopluyden nog gereet zijn , of het Schip geheel of ten deele gelaa- andere den is ) belet komt , fo alsgefegt is , en de Koopluyden niet konnen /'/«^{^ gesn teweegbrengen dat zy hetgoed, het welk fy reets gekoft hadden , ^™^<^ of ander, dat fy nog dagten tekoopen, van die plaats fullen mogen tlTvene mee neemen, *\€n) de Schipper onderwijlen de Koopluyden aan- deKoopiuy loopt, datfy hemvoorthelpen, daar hy voorshands fiet, enweet, ^'^«/ï^^^e dat fy hem niet konnen voorthelpen om het belet datter is, ende-^^^^^^ Ee Schip- ii8 IL CONSOLATO DEL MARE. f ark ^ ò che loj^accim , gli mercanti non firn tenuti al patrone della naue f agore il nolo^ in tutto , né in fatte j percioche non è colpa di loro , che impedimento è di Signoria > perche a impedimento di Dio ^ Cr di Signoria mn può nejfuno dir niente , ne contrafiare. Et fé i marinari dimander<tnn9 il [alarlo al patrone della naue , non è tenuto dare , perche lui non guada- gna il nolo 5 ancora che gli marinari ci hahhino affai fatica havuta^ perche il patrone ci ne ha mejfapiU di loro , che non confumano che loro medeff tni^ CT la naue fi con fuma , per le f^efi grandi , che fa. Imperò li mer^ canti fono tenuti al patrone della naue di pagar la meta di tutte le j^efi , che lui hauejfe fatte ^ O^ fia creduto per fuo giuramento , Cr li mercanti fono tt' nuti pagare fenzA contrago , ^ niente altro non fon tenuti di dare , fé non come difopra è detto , fé già loro non gli volesfino fare alcuna gratta , fer ricetto della fatica^ che il patrone hauejje fojìenuta. II. Saluo imperò^ fe^ quando li mercanti noleggiarono la detta naue^ il patron della naue cr gli mercanti fapeuano quello impedimento , avanti che la naue fi noleggiajfe , c^ percioche loro faranno volonteroft d'' andare a guadagnare , Cr crederanno far tanto , che lor ci potranno caric/tre con aU cunprefeme , che loro faranno alla Signoria , ^ quando faranno in quel loco 5 che infra loro farà accordato , dove loro doueranno caricare , c^* per nejfuna ragione potranno far , che ci poffono caricare , né niente trarre di quel loco , li mercanti non fono tenuti niente dar al patrone della naue per le ^efè^ che fatte hauejfe ^ né di emenda f are de'' danni ^ né de"* fconci^ che ne' hauejfe fojìenuti , percioche il patrone della naue fapeua quello impedimento^ come li mercanti , Cr per que fi a ragione li mercanti non fono tenuti pagar noloy né jfefa^ né danno ^ che il patrone ne hauejfe fatto ^ òfifienuto. ITI. Ma fé i mercanti fapeuano quello impedimento innanzi ^ che loro noleggiajfino la naue ^ C^ il patrone della naue non lo fapejfe ^ fé il pa- trone può provare , cir mettere in vero , che i mercanti fapeuano queir-- * impedimento innamJ^ che loro noleggioffwo la naue , i mercanti fono te" nuti dare , Cr pagare al patrone tutto il nolo^ O^ tutta lafiefa , che tra di lorofujfe accordato , Cr che il patron della naue ne hauejfi fatto 3 C^ // patrone è tenuto a marinari di dar 'tutto il falario , che prt^meffa rhaveua^ come s^hauejfino fatto il fervido di tutto il viaggio^ ^ Cr che il patrone ne havesfi tutto il fuo nolo : "^ che il patrone della naue facejfi con gli mercanti , in quello patto debbmo ejfere gli marinari, I Et che Cht hu ab quell (mìts dat.) * Em^ero tiualt^us pati (4og hoedaanig akkoord») HET CONSIULAAT VANDE ZEE, 119 Schipper van die Koopluyden eyfcht dat fy hem fullen voorthelpen , endeSchi^ of de vragt en de gedaane onkoften betaalen, zijn de Koopluyden aan P^' ^» jf den Schipper niet gehouden de vragt geheel, of ten deele tebetaalcn> ^Xuden want het is haar fchuld niet datter belet komt van de Overighey d, al- is. fo niemant het belet van den Hemel, of van de O verigheyd weêrilaan of bedifputeeren kan. En fo de Bootsgefellen huur fullen eyfTchen van de Schipper, is hy niet gehouden tegeeven, mitsdien hy felfs geen vragt genooten heeft , al was 't fchoon dat het Bootsvolk op die reys veel gedaan, en uy tgeftaan had > want de Schipper fchiet 'er nog meer by in als fy luyden, die der niet als haar lijf en leeden aan te kofte leggen , daar ondertuffen het Schip door de fwaare onkoften, die het doet, verteert word. Maar de Koopluyden zijn gehouden aan de Schipper de helft van fijn gedaane onkoften te betaalen , en hy fai ge- looft worden op fijn eed, en de Koopluyden zijn gehouden defelve te betaalen fonder tegen feggen, en zijn niet fchuldig jets anders te be- taalen, als hetgeen dat ge fegt is, tenware fy hem jets wilden toe- leggen, voor ftjn gedaane mocyte. II. Behoudens nogthans, dat fo de Schipper en Koopluyden ten ^/^öf<f tijde van het contraót , en voor dat het Schip gebuurt was , het belet •^c^z/'/'^r en al geweeten hadden , en dat fy haakende na winft , en fig verheel- //Jh^t'ye-' dende , dat met een gefchenk aan den Heer wel fo veel fai konnen te Ut van tt weeg gebragt worden, darmen gelegentheyd fai vinden omtelaa- voorenge- den, en gekomen zijnde tergedeftineerder plaatfe, daar fy delaa- '^^IH^^ ding moften inneemen, ingeenderleywijfe konnen teweegbren- gen, dat fy aldaar fouden mogen laaden, of jets van de plaats mede neemen, in fodaanig een geval zijn de Koopluyden den Schipper niet gehouden, voor de gedaane onkoften jets toe te leggen, ofeenige vergoeding te doen van de fchaade, en ongemakken, die hy daar door geleden heeft , mitsdien de Schipper dat belet fo wel geweeten heeft , als de Koopluyden : en daarom zijn de Koopluyden niet ge- houden de vragt , of de fchaade en onkoften , die de Schipper gelee- den, of gedaan heeft, te betaalen. III. Maar fo de Koopluyden dat belet geweeten hadden , voor Als de dat fy het Schip gebuurt hadden, en de Schipper het felve niet ge- Koopluy- weetenhad , zijn de Koopluyden gehouden , by aldien dat de Schip- f/^^ ' per fai konnen bewijfen en waar maaken , dat de Koopluyden dat be- jie let geweeten hadden voor dat fy het Schip 'huurden, de bedonge vragt, en al de onkoften, die de Schipper daarom gedaan fai heb- ben, volkomentlijk te vergoeden 5 en te betaalen j en de Schipper Ee i is ten. 220 IL CONSOLATO rXEL MARE. * ancora pik , fé il patrone della nam fapetia qHellHmpedimento in" nanzS -che lui noleggiaci la nane a quei mercanti , cr li mercan- ti non lo ffefftno , fi gli mercanti lo potranno provare , er in vero '*il patrone della nane e tenuto a merca^nti rejìituire , cr dart tutto il danno , O^ tutta la Jfefa , O^ intereffi , che i marcanti ne ha* veffino foflenuto per colpa del patrone della naue , che fapeua rimpe- dimento ^ O^ non fhaveua detto ^ ne dimoflrato: ancora, è tenuto il pa- trone della naue a i marinari pagare il falario , che lui promeffo ha- veua y fi impero i detti marinari non ftpeffìno quell'impedimento innan- z,i che col patrone . s accordaffino ', O^ fi i marinari fap€uano queW im- pedimento^ il patrone della naue non è tenuto niente dare ne pagare di loro falario. E tutto queflo , che difopra fi è detto , debba ejfer fatto finza jraude:^ er finiLa inganno. -^ Metre (ftellen.) GAP. CXC. Di patrone , che noleggierà a precio certo. * PAtrone di nave ^ ò di navilio ^ che haura noleggiatoti navilio a predo certo ad alcun^huomo , il patrone della naue debba guardare a. chi il noleggierà^ che ^y fi quello non può pagare , i marinari perde- riano, il loro falario: che uno barrattiere^ ò ingannatore (t tfoua piu> to- flo con un'altro , che non fa con unhuomo da bene 5 perche il patrone del navilio ci potria trouare barrattiere ( che noleggiar a il fuo navilio ad alcuno huomo) Cr dipoi ci metterla (uno) ingannatore ^ che, quando il marinaro haueffe feruito il fuo tempo poco , ò ajfai , farla quel na- fcondere , ò fuggire , C^ il marinaro perderia il fuo tempo per il pa- trone, che farla in debito del navilio -y cr perciò per quello, che fug- girà, ò morirà,, il navilio fa tenuto pagare i marinari per quel, che oro haueffino fervito 'y ^ C^ il navilio è in quel modo de i marinari ^ ^&) Ce r huomo non trovaift beni del fopradetto noleggiatore , ilquale fa- rà, fuggito , ò morto , ò nafcojlo. Et fé cafo fora , che il patrone del" la nave y ò navilio hauejfe fatto fare per inganno aquel , che fi hauef- fi * Com es tengtu als marinefs (hoe aan 't Scheepsvolk gehouden ìs.y I Et il navìUo.'] C A T AL. e lo leny es en aeiuella forma deus mariners fi hom no troba hens del fobredit Ipgater queferafugit , 0 mort , 0 amarai. E fi tant_ Jera , quel finjor. deh nm ^ 0 del leny hagnes fet p$r irafech a- aqudl hom, que j hagues prejlat, & nO) menys , qm na^degues (^c. HET CONSULAAT VANDE ZEE. ut is hetBobtsvolk fchuldig de volkome huur tegeeven, die hy haar belck>fi: had , niet anders als of fy de geheele reys hadden uyt gediend,. *■ mits dat de Schipper zijn volkome vragt fai genooten hebben > * (deg hoedaanigahkoord) de Schipper met de Koopluyden ter dier faake komt aan te gaan , in dat felve aldcoord moeten de Schipgefellen begreepen zijn. Voorts fo de Schipper dat belet geweeten had 5 voor dat hy het aU de Schip aan de Koopluyden verhuurde, en de Koopluyden het felve Schipper niet geweeten hadden, is de Schipper aan de Koopluyden (in ge- ^^f^-^^^^ valle dat de Koopluyden fulks konnen bewijfen en waar' '^ ( mataken ) ^^^ ' alle koften, fchaaden, en intereflen, dewelke de Koopluyden door fchuld des Schippers (die het belet wiil , en ftil fweeg , en het felve niet bekent maakte) fullen hebben geleeden, fchuldig te ber taalen^ en de Schipper isdaarinboven aanhetBootsvolk gehouden de huur te betaalen, die hyhaar belooft had> ten waare nogthans dat gemelde Bootsgefellen dat belet geweeten hadden voor dat fy met de Schipper geakkordeert waren : en by aldien dat de Bootsge- aU de feilen dal belet geweeten hadden , is de Schipper haar niet fchuldig Bootsgefet- jets van haar huur te geey en , of te betaalen. En al het geen dat bo- ^i^ ^^^ '^'^'' vengefegtis, moet gedaan zijn fonder bedrog. ^' KAP. CXC. *(Hóe) een Schifper j, die fijn Schip en toebehoor en aan een ander 'verhuurt (aan 't Bootsvolfc gehouden is.) E En Schipper die fijn Schip en toebehooren voor fekere prijs ver- huurt, moet wel toefien aan wie dat hy 't verhuurt, want fo die. man niet konde betaalen , fouden de Matroofen haar huur verliefen : want de eene guyt en bedrieger vind figecr by den ander, als by een eerlijk man > dierhalven fou de Schipper , die fijn Schip gaat verhuu— ren, elders een bedrieger konnen aantreffen,en naderhand die bedrie- ger daar op fetten,en als het Volk haar tijd, .'t zy lang, of kort had uyt- gediend , defelve verfteeken, of doen vlugten , en eeri Matroos feu fijn tijd om des Schippers wil verHijten , en hy fou ten agteren wefea aan het Schip : en daarom fai het Schip in plaats van fodaanig een die weg geloopen , of gefturven fai zijn , gehouden weefen het Boots?- volk voor de tijd, die fy gediend hebben, te betaalen 5 * enfoder geen goederen vande vooriz. huurder gevonden worden, die of deur gegaan, ofverftooken, of gefturven was , blijft het Schip voor het agterwefen der Matroofeo opdefelfdewijfe verbonden en exccuta-* Ee 3 bel. ^^^ IL CONSOLATO DEL MARE. fé prefiato , ò che non fufe in debito y ò che moriffe i il patrofU d$Uà natiCy ò quello y che la nme comanderk , debba pagare i marinari i perche il marinaro non pao perdere il fuo [alar io , per fuggitori , w ingatmatiTif ne per * predatore ^ ne per morte di patrone, 1 Preflatore fict bovcn Kap.ljjj^j^en^i. " GAP. CXCL Patron {non) debba andare in viaggio fé non per certi cafi. PAtrone di nave , ò di navilio , che hauejfe noleggiato la fua nave , ò navilio a mercanti ^ ò ad altri , non fi può efirahere di andare al viag' già inperfona^ fé già ^fusfi accordato nel cominciamento quando noleggiò la naue a i mercanti : C^ fé rimarra del viaggio fenzA volontà, de mercanti ^ lui è tenuto di emendare , Cr refiitulre tutto il danno , che gli detti mer* canti ne fofleranno in quel viaggio , ilquale loro haue s fino fofienuto per colpa del patrone , cherimafio farà : €jr fé il patrone della naue rimarrà del viag" gio con volontà de"* mercanti , * il patrone è tenuto di tutto danno , che loro ne hauesfmo : imperò lui è tenuto mettere nella naue un^huomo in luoco di lui 9 che fi a tenuto a detti mercanti a tutti gli patti ^ che lui f us fi obligato \ CrquelVhuomo^ che lui ci metterà, ^ fta a '■volontk del nochiero^ àr il no^ chiero è tenuto a mercanti per giuramento , che fatto ha , di dire vefita già fé queir huomo farà fujfì dente di tener loco di patrone j Cr fé fufficiente non fufe, il patrone della naue è tenuto metterci altro , che fia Jùfficiente in loco di lui, I. Imperoche il patrone di naue può fare dimandare in viaggio per quattro cofe 5 cioè per infirmiti , per pigliare moglie , per andare in peregrinagqio (ma che né hauefe fatto voto innanz^i che noleggia^ft il navilio) ò per impe» dimento di Signoria, Et ogni una di quefie c^fi difopra dette fiano fatte [ènta fiaude. Et nientedimeno per tutte quefie cofe dijopra dette mn debba refiare , che non habbia a mettere un* huomo , come è detto. Et quefio ca- pitolo fu fatto 5 percioche molti mercanti noleggiano la fua robba a quel pa^ tron di naue , per amicitia c^hauranno con luiy ò per gran bont a , che rhuo" me * Nou (niet.) I II patron e tenuto"] C A T al. nols es tengut ddgun dm (is hy haar hlet gehou- den in eenige fchaade. 1 Volontà Catal, eonegtédé (oordeel, kennlfle.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. 225 bel. En het zy dat de Schipper ter quaader trouwen geld had opge- nomen, en fchulden gemaakt, of niet, of dathyquam tefterven^ fai de Schipper, ofdiegeene, die het Schip voert (des niettemin) gehouden zijn het Bootsvolk te betaalcn , alfo het Bootsvolk hun huur niet moet verliefen , om die geen die deur gegaan is , of om een bedrieger, of 'om een Bodemer, of om de doot des Schippers. K A P. CXCL Hoe een Schipper fchuldig is op reys te gaan ^ uytgem- men in Jekere gevallen, E En Schipper die fijn Schip aan Koopluyden , of andere perfonen verhuurt,kan figniet verfchoonen van in perfoonop reys te gaan, tenwaarefulkstévooren, toen hy het Schip vef huurde , bedongen was : en fo hy fonder confent der Koopluyden t'huys blijft , is hy. fchuldig al de fchaade, die gemelde Koopluyden op die reys (uilen lijden, en die fy door fchuld des Schippers, die t'huys gebleeven was, fullen geleeden hebben, goed te doen, en te betaalen : en als de Schipper t'huys blijft met confent der Koopluyden, ishy ^ (niet) ge- houden in efcnige fchaade , die defelve daar door mogten geleeden hebbenj maar is fchuldig een ander op *t Schip in fijn plaats te ftellen, die in alle manieren aan devoorfz. Koopluyden verbonden fai zijn, als hy felfs was 5 en die man , die hy daar fai op ftellen , moet van dc^ Stuurmans * approbatie zijn j en de Stuurman is op den eed , die hy gedaan heeft , gehouden de Koopluyden opregtelijk te vcrklaaren , of die man bequaam genoeg is, om deplaats vanden Schipper te be- kleeden > enals hy niet bequaam is, moet de Schipper een ander aan ftellen, die bequaam is om fijn plaats te bekleeden. I. Dog de Schipper kan fig van de reys onthouden om vier oorfaa- DeSchippet- ken , namentlijk, als hy fiek word, of een Vrouw trouwt, of in pele- ?5-if '^^7» grinagie gaat ( mits hebbende de gelofte gedaan voor dat hy 't Schip Jl^derky verhuurt heeft) ofom belet van den Heer, Enalledevoorfz.pointen, oorfaake-a.. en yeder derfelven in 't byfonder , moeten buy ten bedrog zijn.^ Dog om de bovenftaande redenen moet hy geenfints vry zyn van een ande- re aan te ftellen , gelijk gefegt is. En dit Kapittel is gemaakt, om dat veel Koopluyden haar goed aan deefc of geene Schipper beftellen, uyt een particuliere genegentheyd , of om dat hy haar opgegee ven is voor een bequaam man ^ en als een Koopman wift dat fodaanig een Schip» 124 IL CONSOLATO DEL MARE. mo glie nehaurk detta , O^ fé il mercante fafeua, , che patrone della nauc douesfi rimanere del viaggio , lui non li haueria noleggiata la fua roh" ha 5 ne mejfa nella naus 3 fé lui li fapejfe tornargli fik , che non gli doueua dare di nolo. GAP. CXCII. Nane, che per fortuna , ò altro *lia a dar à tmverfo in terra. Njive 5 ò navilio , c''hahhia a dar a traverfo in terra fé)- fortuna di mal tempo , òper qual fi voglia altro cafo , il patron di nave • ò nOi' vilio debba dire , e manifefìare in quel punto , O^ in queWhora a mercanti in prefemia del ferivano ^ del nocchiero ^ C^ de'' marinari y Signori, non ci potiamo nafcond'ëre, che noi non habbiamo a 3are in terra, & io diria in quello modo, che la nane andafïï fopra la robba , éc la robba fopra la nane. Se gli mercanti lo concederanno tutti ^ ò la mag- gior parte ^ cr la naue ander a a traverfo in terra , O^ fi rompa , d pigli alcun danno , qmlU nave , , ò na/vilio , alquale que fio cafo , ò quefia ventura fura intervenuta , debba effer ftimato , Cr pofio in predo di quanto vdea innanzi^ che detto navilio anda^fi in terra ^ tra i mercanti , di chi la rob- hafark , che fi fusft falua , O^ il detto patrone , fi tra loro fi potranno ac- cordare , fé non , deue effer meffo quel contrafio , che fa loro fusfv per conto della fiima , ò valor della nxve^ ò navilio , alqualc tal cafo , come difo^ pra habbiamo detto , fusft intervenuto nel potere di due buoni huomini fipientij che fappiana^ O^ fiano dell'arte del mare , O" qual fi vuol cofa^ che quei ne diranno^ 0 faranno ^ quello ne debba effer fatto ^ C^ detto. I. Et fé la nave^ h navilio fi romper a ^ debba la robba ^ che rifiorata fark^ dare al patron del navilio tutto quel predo , che tra, ìoro farà accordato , ò quello , che quei doi boni huomini , in poter dei quali fusfi meffo , ne haueffe- ro detto ^ 0 ne diranno^ ò dechiar eranno. Imperò tutta la exarcia^ e tutto quello i^ che fi refi aurerk della nave ^ ò navilio^ alquale tal cafo fusfi inter» venuto^ debba effer fi imato ^ e mejfo in precto ^ CP^ quel predo debba effer cavato del predo di quella nave <) è navilio^ che rotto fi fark j cioè del pre* ciò , che tra i mercanti^ di chi la robha ri fiorata farà , C^ il detto patron fusfi accordato , ò tutto , e in tanto come quei due huomini hauejfer detto ^ ZT il "^ Ace^ent (toevai.) HET CONSULAAT VANDE ZEE. iif Schipper fou moeten t'huys blijven , fou hy aan hem fijn goed niet beftelt 5 nog afgelaaden hebben , al wift hy Ichoon dat hethem meer foufcheelen, als de-geheelevragt bedraagt. KAP. CXCII. Van e en ^ chip j het welk door ft or m of ander * (ongeval) genoot faakt is ftrand te kiejen. Tn En Schip door ftorm, of ander ongeval, hoedaanighetfoude XL mogen wefen , genootfaakt zijnde om ftrand té kiefen , moet de Schipper op die tijd enftond,in tegenwoordigheyd Van de Schrijver, Stuurman, en Bootsgefellen , de Koopluyden bekent maaken, en aanfeggen > m^ne Hoeren , %vy konnen hier niet verbergen , dat wy genoot-- faakt z^n om p-and te kiefen j en ik^feggeMfo , dat het goed fai gaan over het Schifa en het Schip over hetgéed: indien dan alle de Koopluyden, of het meerder gedeelte fulks Tullen toeftaan , en het Schip op ftrand gaat, en breekt, of fchaadelijd, moet dat Schip , het welk fodaa- nig een ramp,of ongeval ontmoet heeft,tu{len de Schipper, en Koop- luyden, welkers goed geborgen fai zijn, gewaardeert, en geftelt worden op fodaanig een prijs, als gemelde Schip waardig was, voor dat het op ftrand ftiet, fofy malkander daar in verftaan konnen, fo " Tiiet, moet het verfchil,dat fy met den ander d^ar over zijn hebbende, ie weeten over de taxatie,en waarde van 'tfelve Schip , hetwelk fo- daanig een ongeval, als boven gefegt is,fal over gekomen zijn, geftelt «nverbleeven worden aan tweegoede en verftandigeZeevaarende mannen , en al het geen dat defelve daar in fullen verftaan , of voor 'Uytfpraakgeeven, moetagtervolgt worden, ende van waarde zijn. I. En fo het Schip gebroken was , moet de volkome waarde , fo ^^^ Schi^ als fy met den ander geakkordeert zijn, of fo als die twee.goede man- ^^^''^^» nen , aan welken het verbkven was , fullen feggen , en verklaaren , defJàJe of verklaart hebben^ uyt de gefalveerde goederen aan den Schipper wordgoed betaalt worden. Maar al de takeling, en al hetgeen dat van het felve gedaan. Schip, hetwelk fodaanig eenramp fai over gekomen zijn, gcfal- veert is, moet infgelijks gewaardeert, en opgeld geftelt worden , en dat geld gekort van de waarde van 't Schip , dat gebroken is , te weeten van de waarde, die tuften gemelde Schipper en Koopluy- den, welkers goed geburgen is , geakkordeert fai zijn , of wel ^gtervolgens het geen dat die twee goede mannen voor uytfpraak Ff fui- ii6 IL CONSOLATO DEL MARE. Et il patron della naue * àehha ricever f^r quel f recto , che della nane dehhét hauere , O^ ^e lui non U vorrà figliare , jia meffa ad incarno , chi fik ci dara^ quello Vhahhia: * imperoche tuttavia debba hauer il patron della naue- quel predo ^ che meffb fark alla naue. II. Et fé fer ventura la naue non fi romferk , ma che patirà , o figlie- ra alcun danno ^ il fatron della naue è tenuto di metter f arte in quel [o f or- t amento , o in quel danno , che la naue ne haueffi havuto , per tutto quel predo ^ che la nave^ ò navilio fujfi ftimato per foldo , o fer lira^ come la rohha , che rifiorata fiark , <Cr in tutta la jfefa , che cofia-sfi quel confidma- mento , ò quel danno , che la naue haueffi hnvuto. Imperò fé il patron del- la naue dirk, che Jà naue vadi fopra larobba * fi reftaurerà, Cr i mer» canti lo concederanno , Cr il patrone della naue non agerminerk , ò unirà la naue con la robba ^ fé la naue anderk in terra , ZT piglierk alcun danno^ tutto il danno , che la n^ue piglierk ^ debba mendar qvtellarobba ^ che fi. faluera 5 che il fatron della naue non è tenuto metterci niente j fercioche la naue non fi fark germinata con la robba , è percioche i mercanti Vhawranno concejfo. Et fé la. naue fi romperk , quefio non bifogna dire^ ne capitolare^ percioche nel capitolo fopradetto ^ è chiarito^ C?^ certificato, III. Imperò fé i mercanti diranno al fatron della naue^ che lerobbc perferifaccino a quelle, cheriftoreranno, ^<cralfatronedellanaue lo concederanno tutti ^ ola maggior f arte , la robba fer fa debba effer contata fofra la rifiorata , per foldo , <c^ per lira ^ O^ il patrone della naue è tenuto metterci tutto il predo , che haueffi havuto in emenda della, naue , alla roh' ha perfa , come fa la robba rillorata per foldo , C^ per lira. Et fé per ven' tura nella naue nonfuffi mercante alcuno , il patron debba , Cr può ejfer mercante in quel cafo , O^ in quel punto > O^ tutto quello , che fark ^ che lo faccia con configlio del nochiero , dello ferivano ^ Cr* de' mairinaxi. Et fa il patrone della naue fark ^ come è detto ^ debba eJfer tenuto per fermo ^ some fé i mercanti * f affino ^ ò come fé tutte le robbe fusfino le fue, * La (hetfelve..) I Imperoche tuttavìa i^c.'] ü&l onàQtYiZl z^l.ii^^.- * Giue (dat.) z Et al patrone della nave ^c» ] C A T A l. e lofenyor de la nati , iUs rnercadèrs ho- fttorgan (ende Schipper en Koopluyden daar omtrenc eens zijn.) * Hi (aldaar.) ^^ "^ ^ CAP. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 227 Tullen gegeeven hebben^ en de Schipper moet * (hetfehé) in betaaling ontflligen opliet geen, dat hem voor het Schip toekomt: enfohy 't niet ontfangen wil , moet hetfelveopgeveylt 5 en aan de meeftbie- dendeverkoft worden: * dog de Schipper fai in alle gevalle de volko- me waarde hebben , daar het Schip op getaxeerd fai zijn. II. En fo by geval het Schip niet gebroken , maar alleen befchaa- Het Schip digt, of reddeloos se worden was , moet de Schipper van de waarde, ^^^H^^^'o- waarop het Schip uytterlijk getaxeert fai 2,ijn m de avarye , ot m de ^n^^^ ^^. fchaadc, die 't Schip overgekomen is , mitsgaaders in al de onkoftenj./c^^W/^? die ter faake van die ramp , of fchaade , die 't Schip geleeden heeft , ~r^^^- fiillen gedaan zijn, contribueeren penning pennings gelijk benefFens de goederen, die gefalveert zijn. Maarby aldien de Schipper gefegt had, dM het Schijf fou gam over het goed, ^ *(dat) behouden wier d ^ tn dat de Koopluyden daar in bewilligt hadden, en de Schipper het Schip niet gevoegt, nog in eene graad had geilelt met het goed, moethetgoed, dat gefalveert falzijn, fo het Schip op ftrandgefet, en befchaadigt word , al die fchaade draagen , fonder dat de Schip- per fchuldig is jets daar toe te contribueeren > mitsdien dat het Schip niet i n e^ne graad is geftelt met het goed, eg dat de Koopluyden daar mede te vreede zijn geweeft. En in gevalle dat het Schip gebroken fai zijn, is het niet nodig daar van te fpreken, of eenig artikulte ipaaken , alfo fulks in een voorgaande Kapittel verklaart , en vailgc- flelt is. /« tiat ge- in. Maar fo de Koopluyden den Schipper fullen aanfeggen , dat '^^jj^ ^« de verongelukte goederen fullen contribueeren wet de geburge go^^^'^^^ ^ ^J;.^l ^ en de Schipper en Koopluyden in dier voegen t'zamen à'2k' u^aarde, kord zijn, moet het goed, dat verongelukt is, gerekent v^oxà^w die hy voor met hetgeen dateebursenis pond ponds gelijk j en de Schipper [s^'^^J'ff^ . , r P ^ ^ ^ ^ K 'ïij^' •!_ fan c Schip m de fchaade van t verongelukte goed gehouden te contribueeren „^„^i^^ ^ voor de geheele waarde, diehy voor 't Schip fai genooten hebben 1?^^//, inde pond ponds gelijk beneffens het goed , dat gefalveert fai zijn. En fo avarymoùt 't fake was, datter geen Koopman t'Scheep was, kan, en moet de ^^^^^^'^^''^" Schipper in dat geval , en in die gelegentheyd voor Koopman agee- ren, en al wat hy doen fai, moet hy doen met raad van de Stuurman, Schrijver, en Bootsgefellen : en fo de Schipper doet, foalsgefcgt is, moet fulks van waarde zijn, als ofalle de Koopluyden *(^^<tr)te^ gen woordig waren, ofdatalhetgoed fijneygewasgeweeft. Pf2 KAP. 228 IL CONSOLATO DEL MARE, C A P. cxcriL * Di naue caricata , che darà à traverfo ih terra. SE alcun patrone di nave , ò di navilio hauesjl caricata la fua naue^ ò il [ho navilio di rohba di mercanti , fer andare a [caricare in alcuno loco , ilquale loco fark già accordato tra lui , C^ li mercanti , di chi quella rohba fusft , c^ andando in quel viaggio li intraverrk cafo di ventura , che anderk in terra , O^ fé la nave , ò navilio fi romperà , ò piglierà alcun danno , dehbali efjer fatta emenda come tra luij cr i mercanti fusft accordato , innante che nave , ò navilio an- dàifi in terra j cr fé il patrone della naue domanderà, il nolo , deh- bali ejfer dato , fé quantità di rohba fi fusfi rifìorata , cr fé non fi faro, niente rifiorato , neffuno non è tenuto pagar niente , poiché tutta la rohba fi fark per fa. Et fi quant itk di rohba fi rifior erk , CT** lui di" manderk il nolo , tanto della rohba rifiorata , come della perfa , deb" bali effer pagato in quel modo , che la rohba hauesfi portata , O^ lui è tenuto aiutar di emendaï quella rohba , che fark perfa , per tanto co" me hauesfi ricevuta di nolo , per foldo O^ per lira , come fark quella rohba. y che fark rifiorata : c^* fi il patron della naue non dimanderà nolo , fi non della rohba ,. che fark rifiorata , né lui ne piglierk , lui non è tenuto aiutar di emendar quella rohba , che fark perfa ^ poiché^ nolo alcuno non hauerk havuto ^ cioè da intender per il nola^ \. HET CONSULAAT VANDE ZEE. nst K A P. CXCIU. f^an een gelaade Schtf , dat komt te firanden, ALs een Schipper fijii Schip gelaaden heeft met Ko(?pmansgoe-- deren , om te gaan loffen op ibdaanig een plaats , als tufTen hem en de Koopluyden, dewelken dat goed toebehoort , beflemt fai zijn, en onderweeg by ongeluk genootfaakc word om ftrand te kiefen 5 moet hem (fo het Schip komt te brcjeken , of fchaade te lijden ) ver- goeding gedaan worden, in dier voegen als uiflen hem 5 en de Koop- liiyden geakkordeert Tal zijn , voor dat het Schip op fïrand gefet wierd. En fo de Schipper vragt komt te vorderen, en der een ge^ decite van 't goed geburgen is , fai hem die betaalt worden, en fo der geen goed geburgen is, fai niemantfchuldig zijn hem jets te betaalen , mitsdien dat al het goed gebieeven is. En ib der een ge- deelte van *t goed geburgen was , en hy vragt quam te vorderen , {o wel van 't geburgen , als van 't gebieeven goed , fai hem d!e voldaan worden , voor fo verre als hy 't goed gevoert ial hebben -y en voor fo verre, als hy vragt fai hebben genooten, falhy fchuldigzijn, met ende benefiFens de gefalveerd e goederen , in de fchaade van het geen dattergebleevenis tecontribueéren, penning pennings gelijk. En fo de Schipper geen vragt komt te vorderen , ofte ont rangen , als alr lèenvanhetgoed, dat geburgen is, is hy niet gehouden inde fchaa-. de vanhetgecne, dat gebieeven is, tecontribueéren, namentlijk van fijirvragtgelden , alfo hy geen vragt van 't felve genooten heeft. I. En fo der ctuflen de Schipper en Koopkiyden geen akkoord , pf verdrag gemaakt was , toen het Schipilond ftrand te kiefen , zijn de SohetSchip -Koopluyden , by aldien dat het Schip breekt , ofbefchaadiet word,, opftj'^''^^ niet gehouden eenige vergoed mg te doen , vermits er geen verdrag, ^^^ ^^^^., of akkoord tulTenhen gemuakt falzijn,. ten waare datdeKooploy- gaande de- den hem eenigermate wilde te gemoet komen : dog fy zijn gehouden Hi^erntie , de vragt der gefalvecrde goederen tebetaalen, voor fo verre als de- ^/^^^ felve gevoert fullen zijn. En fo der eenig verdrag of akkoord tuffen y^er fijn de Koopluyden en Schipper gemaakt is , zijn de Koopluyden in ge- feL-i.-ìde volgen van het felve verdrag, of.aHcoord gehouden vergoeding te ^^raa^^tu doen 5 en de Schipper is gehouden van hetgoed van de felv^ Koop- luyden foveel, en ' meer onder hem te houden, als genoeg is voor de vergoeding, die de Koopluyden hem fchuldig zijn te doen, op dat hy haar om 't felve niet fai hebben nateloopen> enniemantkan, Ff.3^, ^ oé: i^d IL CONSOLATO DEL MARE. de fimo 5 ^ quefio non gli f uà nejfuno , né debba contraftare. Et il dette patron non e tenuto figliar jìcunk , ò pegno di altra robba , falno di quello proprio , che lui haurk portato , [e lui non vuole ^ ne Signoria^ né ncfun^ altro non lo dMe forzare ^ né può ^ fé lui non fé ne content a^fi. C A P. CXCIV. Di fcaricar parte con bonaccia, & parte con fortuna. SE alcuna naue venijfe a fcaricar e in alcun loco ^ O^ verrà con bo^ naccia , ò con fortuna^ fé la nave , ò navilio venijfe con bonaccia^ C^* fcaricherk quel giorno una quantità di robba a buona derata , Cr la notte ^ (Cr il giorno fi metter k fortuna , Cr* V altro giorno cofierk lo di fcaricar e la metk pih ^ ò le due parte , che non faceua il giorno^ che lui incominciò a fcaricare , quei mercanti , di chi fujfe quella rob- ba^ che foj^k fcaricata a buona derata ^ non fono tenuti di niente men- dare a quelli mercanti ^ di chi fark la robba ^ che fé fcaricherk più ca- ra'y fé gik tra loro non fusfi fatto accordo^ quando cominciarono afca'^ ricar^ che Vuna robba aiutajfe aW altra ^ fé più cofia^fi difi;aricare: per^ cioche interviene a ogn'uno d' haver mercato^ ò carefiia. I. Ancora più , fi come la naue hauejfe fcaricato una quantitk di cTobba , che have a portata , // mettejfe fortuna tanto grande , che la rob- ba ^ che fark rimafia per fcaricar , fi perderk , quella robba , che fark fcaricata , non è tenuta di niente emendar k quella^ che è per fa ^ fé gik li mercanti ^ di chi quella robba fujfero , non fujfero accordati^ che runa robba aiutafe l'altra. Et fé nella naue merca^nte alcuno non ci fujfe j C^ il patrone della naue germinerk , ò unirà Vuna robba con S altra , debba ejfer tenuto per fermo , come fé tutti i mercanti ci fus- fero , ò come fé tutta la robba fujje la fua , che fua è , poiché la tiene in comanda» Et fé la naue fi perderk , o piglierk alcun danno , C7" il patrone , O^ li mercanti la germineranno , ò uniranno la robba con la naue^ O" la naue con la robba , fé fi perdrky quella robba ^ che fi fiaurerk , debba aiutare a' emendare la naue , in quel modo , che li .patti faranno tra di loro accordati : O" fé patto , né accordo alcuno non ci fujfe , chi perfo fi haurk , ^ perfo fi habbia. Se nella naue ^ 0 navilio non fujfero mercanti nejfuno , il patrone della naue germine' rkf i Perfo fi htthhW] fiet onder Cap.281. HET CONSULAAT VANDE ZEE. 231 ofmag hem fulks bedifputeeren : en de Schipper is niet gehouden borgen, of pand van ander goed teneemen als van dat geen dat hy gevoert fai hebben i engeenOverigheyd, ofjemant ter wereld kan, of mag hem dwingen , fb hy der niet mêe te vreeden is. K A P. CXCIV. Van te ontlaaden tendeele byjtilweer , ten deele byjïorm: ALs een Schip elders komt te ontlaaden met goed , of metquaad weer, en het Schip met ftil weer aangekomen zijnde , die dag een party goeds voor een redelijk loon fai geiofl hebben , en 's nagts , of daags een onweer ontfbaat , en het ontlaaden de volgende dag de helft, of twee derden meer fai koften als daags tevooren, toen hy begoft te ontlaaden, zijn die Koopluyden, welkers' goed voor ^en gemeen loon ontlaaden fai zijn, niet gehouden jets te contribuee- ren voor die Koopluyden , welkers goed veel dierder ontlaaden is, ten ware dat^zy te vooren, toen fy begoften te ontlaaden, met den an- der geakkordeert waren, dat het eene goed de koften van het ander fou helpen draagen , fo het meer mogt koften van ontlaaden : want dat den een goed koop , den ander duur koop, aanraakt , is een; faak die algemeyn is. I. Daarinboven, {bder een onweer ontftond, na dat het Schip YergeM'^ een gedeelte der ingelasrde goederai geloft had , waar door het ove- vmjcham- rigegoed, datnogin'tSchipgebleevenwas, quamte verongeluk-^^5.. ken, fai het goed, dat reets ontfcheept is, niet verfchuldigt weefen te contribueeren voor hetgeen, dat verongelukt is , fo anders de Koop- door de luyden, die dat goed toebehoort, tevooren nietfullen bedongen -k^^^^/M" hebben, dat het eene goed de fchaade van het andere fai helpen draa- ^^^ gen 'y en fo de Schipper by afweefen der Koopluyden het goed met elkander ge voegt , en het een met het ander fai hebben gelijk geftelt, of door d& moetfulks van waarden zijn, als of alle de Koopluyden tegenwoordig Schipper ^ , waren, of dat al het goed fijn eyge vvasgeweeft, het welk fijn eyge is,. voor fo verre als hy 't in fijn bewaring , en toeverfigt heeft . En (b de Schipper en Koopluyden zamcn het goed met het Sch ip,en het Schip met het goed (m gevalle dat het quam te vergaan) gevoegt, en gelijk ^f^^ovde geftelt hadden, en het Schip komt te vergaan, of befchaadigr ^^ xoopluy^^ worden , fai het gefalv eerde goed de ichaadevan't Schip helpen ver- dente z.a-. goeden, fodaanig alsfy 't met den ander een^ geworden zijn : en fo der ^^ g^- geen akkoord, ot verdrag gemaakt was ,, 'fai een y der fijn eyge fchaa- ^^'"^^^^ de ï^i IL CONSOLATO DEL MARE. rà ^ ò mira la nave , ò navilio O^ la rohha , con configlio di tun» il communale della nane , ò della maggior fané , debba ejfer tenuto per fer^o 5 come fi tutti ci fujfero , come dijhpra è detto : imperò fé il patron della naue mn lo faro, , con conftglto di tutto il communale del- la nane ^ h la maggior parte ^ non debba hauer valore , perche ogni pa^ trone di nave^ ò navilio fi debba guardare come farà fue facende , O^ cerne no , percioche quello ohe lui farà , che il facci in forma , che fia . tenuto fer fermo, • • GAP. CXCV. Di robba bagnata per colpa di barellieri. BArchteri ^ ò giovani di marina ^ che caricheranno^ ò fcaricherann§ naue , loro debbono caricare , Cr difcaricare bene , C?" diligentemen- te , perche la robba non fi pò fa bagnare , né guafiar , n^ perder per colpa di loro ', Cr fi la robba fi bagnafe , fi perdere , ò guaftasfi finzji colpa di lore non fino tenuti a neffuna emenda a fare a quei mercanti , di chi quella robba bagnata , guafla , ò per fa fujfi : poiché per colpa di loro non fi * farà bagnata^ ò guafta^ ò per fa. ancora pùi^ fi loro caricheranno robba ^ -è fiaricheranno , ^ le manile , cioè le corde di quello f afiio , o balla ^ ò fardelo , che loro caricheranno. ò fiaricheranno li rimaner a nelle mane , Xsr loro moftrar^ ò provar lo potranno , fi quel f afiio , ò balla ^ ò far deh lo^ ò qual fi voglia robba che fu fé ^ a chi le corde firanno mancate ^ fi ha- gnerk , ò guafiera , è fi perderà , loro non fono tenuti di alcuna emenda fare a quello , di chi quella robba fufe , alla quale le corde fujfero man» caie, - 1. Imperò fi al caricare ^ è al de fi or icore fi bagnerà alcuna rohba -, hfi guafiera , o fi perder a, per colpa di loro , fino tenuti di tutta quella rohba emendare a quello , di chifujfi : Cr fi loro non hanno di che ilpofilno emendare ,i UbarchierCj di chi la barca fark^ né tenuto , fi hauejfi alcuni beni , di che lopojfafare , fi non , debba ejfir pigliato , CP^ meffo in pre- gione , Z^ fare inftno chabbia fatisfatto a quei mercanti , di chi quella robba fusfi , che per colpa fua ^ ò de huomini , che gli haurk mejfi nella fua .bare a ^ ò che per lui ci faranno^ fi fark bagnata ,. ò guafia^ ò per fa : per- .moche Impiglia tanta buona forte dello guadagno ^ che quelli huomini fanno con HET CONSULAAT VANDE ZEE. 