Bedenkingen en mededeelingen aangaande de oogspierdoorsnijding (myotomia ocularis), ter verhelping van het scheelzien ...
Ondertusschen , men heeft zich wel meer in de ge¬ neeskunst voorgesteld , alsof men zich als opeens op de hoogte bevond. Doch wie kan met grond verwach¬ ten , dat eene kunst , welke niet dan langzaam vorderen kan, en reeds meer dan duizend jaren ondervinding voor zich heeft noodig gehad , zoo vele veranderingen heeft ondergaan , en zoo menigvuldige ontdekkingen heeft verkregen , om tot het tegenwoordige standpunt te komen, opeens en bij verrassing hare volkomenheid zoude hebben bereikt? Bij geenc operatie zal men dan 17 ook bij den lijder eene mindere tegenkanting ondervin¬ den , dan in deze , daar alle scheelzienden zich zoo gaarne en als blindelings daaraan onderwerpen, opdat zij regt- ziende mogen worden. — Het voordeel en de nuttig¬ heid dezer kunstbewerking loopen dan ook den lijder te duidelijk in het oog , om dezelve gering te achten , doordien men alleen van de eenvoudigheid der operatie en van de uitnemende gevolgen hoort spreken , en zich derhalve niets anders voorstelt , dan dat men van scheel weder geheel regt ziet, of ten minste, dat de oogbol weder regt staat. — Vreemd kan het dus niet zijn , dat er zich thans een zoo groot getal lijders aan deze operatie onderwerpen , want de zucht om zich van eenen misstand van het gezigt te bevrijden , hetwelk door eene zoo schijnbaar nietsbeduidende operatie kan ge¬ schieden , moet niet alleen over die kunstbewerking doen verbazen , maar met des te meer reden daarop doen be¬ trouwen. Dan, bedenken wij wel, dat ook gewis deze kunstbewerking, hoeveel goeds dezelve ook kan bevat¬ ten, en hoe uitlokkend voor den lijder ook voorgesteld, evenwel aan wezenlijke bedenkingen onderhevig kan zijn. De kunstbeoefenaar behoort echter nimmer de uit¬ komst, de gevolgen, en de zuivere ondervinding, waar¬ op alleen de genees- en heelkunst kan berusten , uit het oog te verliezen , en mag zich ook niet door vooringe¬ nomenheid, of door grootspraak laten leiden. Hoeveel overreding, zorgen en moeite waren en blij¬ ven er nog noodig, en worden er niet nog in het werk gesteld , om het algemeen tot de overtuiging van het nuttige en weldadige van de uitvinding der vaccine te brengen, en welke tegenwerking ondervindt men nog, 2 18 en welke treurige gevolgen heeft deze verkeerde mis¬ vatting en onverstandige tegenstand dikwijls gehad ! en dat zulks nog blijft bestaan, daarvan strekke, helaas! het eiland Urk nog in alles tot getuige. Dan, hoe is dit overeen te brengen met de zoo overijlde bereid¬ vaardigheid , die men bij de scheelzienden waarneemt , en hoe onbedacht zij zich aan de kunstbewerking on¬ derwerpen? Het was dan ook vroeger moeijelijker , om cadavers en dierenoogen te verkrijgen, om proeven te nemen , dan het thans gemakkelijker is , om daartoe arme en behoeftige scheelen te vinden. — Trouwens, men schijnt thans hier geheel met het vreemde te zijn in¬ genomen. Geen wonder, dat niet alleen vroeger Hil- mers , Taylor, de Wenzel, Duchelard, Berlier, Wil¬ liams, Tadini, en later Forlenze, Lusardi , Carron dü Villards , alle hier het Land afbereisd hebben. Omtrent den afloop der oogspierdoorsnijding stel ik mij hetzelfde voor, hetwelk bij de kunstbewerking ter doorboring van het trommelvlies (perforatio membra - nae tympani ) is voorgevallen. Deze operatie , later als eene uitvinding van de nieuwere heelkunde beschouwd , was door Cheselden het eerst op het menschelijk lig- chaam ten uitvoer gebragt, en naderhand door Eli, in Zwitserland , gevolgd ; maar de ongelukkige uitkomst bragt de operatie in vergetelheid. Naderhand werd deze kunstbewerking door Cooper weder onder de aandacht gebragt, waarna Himly dezelve als een’ Duitschen eigen¬ dom heeft teruggeëischt , en werd hij door MiciuëLis en IIunold voorgestaan. Dan, daar zoo weinig gene¬ zingen werden bemerkt, welke wijzigingen men ook ver- d er daaraan heeft gegeven , zoo had dezelve nogtans 19 geen beter gevolg. Alleen bragt dezelve eene aanvan¬ kelijke en kortstondige beterschap aan , en doordien deze kunstbewerking bijna aan alle doovcn werd ten uitvoer gelegd , en zelfs aan nagenoeg alle doofstommen in het Instituut te Groningen werd aangewend, doch een zoo gering nut aanbragt , zoo werd er opeens niet meer van de operatie gesproken en omtrent niet meer daaraan gedacht (1). Dan, in allen gevalle, het betreft hier niet alleen de operatie ter verhelping van het scheel¬ zien , maar ook het behoud van het gewigtigste zintuig , het gezigt, en hierover eens rijpelijk na te denken, is wel der moeite waard , en blijft voor den lijder gewis eene zeer belangrijke zaak. Wij willen dan voor het tegenwoordige ons oordeel over het een en ander , en vooral over de zoo overdrevene zucht, om al de scheel- zienden te opereren , opschorten , en zoo ook den ge- maakten ophef en de uitkramingen , die daarbij schijnen te behooren, op zijne plaats laten. De tijd zal onge¬ twijfeld in deze, evenzeer als bij andere nieuw uitge¬ vondene en verbeterde kunstbewerkingen , beslissen. Wat het praktische , en wel het operatieve gedeelte der oog- heelkunst in Nederland betreft, hierover denken wij nader te spreken. Ondertusschen , het is van oudsher bekend, dat daarop de vreemde Oogartsen, de opéra - teurs ambulants , af komen. Evenwel ieder Arts toch weet , dat bij beleedigingen van het oog meer of min belangrijke ontstekingen kunnen ontstaan, en dat bij kwetsingen van het oog, waarvan de weefsels eene zoo naauwe verwantschap hebben , de ontsteking van het O) Onsenoort , Operative Heelkunde. Eerste Deel. 2 20 eene vliezige gedeelte zich zeer gemakkelijk, zelfs meestal tot de andere vliezige weefsels voortzet, en zich verder aan den oogbol en zoo meer kan mededeelen , waardoor dan ook niet alleen meerdere of mindere zwelling van het bindvlies, uitpuiling , belemmering in de beweging, maar ook aandoeningen van den oogbol , zelfs Ex oph¬ thalmia , kunnen ontstaan. Zoo kunnen ook de oogspie¬ ren en hare scheeden , aangezien dezelve zoo gemakkelijk door ontsteking worden aangedaan , niet zonder eenig bezwaar doorsneden worden , te minder nog door hare naauwe verwantschap met het slijmvlies van den neus , of ook met bet vijfde paar zenuwen , en zelfs met de hersenvliezen , al hetwelk zijne bezwarende gevolgen in zich heeft. Men gedenke hierbij aan de gemeenschap , die er , in het algemeen , door het vaat- en zenuwgestel, met de oogen bestaat, en dat aldus algemeene aandoenin¬ gen , als volbloedigheid en zenuwlijden, zenuwziekten en dyscrasiën , ook wederkeerig haren invloed op het gezigt hebben , en in dit geval , even als in bijzondere kneuzin¬ gen en beleedigingen van de oogen , bij plaatshebbende klier-, huid- en venusziekte, en zoo ook jicht en schurft, en zoo meer , de oogen gemakkelijk consensuëel kun¬ nen aandoen , waardoor , volgens dit beginsel , de oogen secundair een idiopatisch lijden verkrijgen, en alzoo amhlyopie , amaurosis en zoo meer kunnen ontstaan. Daar aldus de oogen medelijdend door algemeene affectiën kunnen worden aangedaan , zoo kan zulks dan ook te meer voorvallen, naar mate de kunstbewerking meerder moeijelijk is geweest , en daar gewis de oog- spierdoorsnijding niet door iederen operateur zoo zeer 21 gemakkelijk verrigt wordt, zoo kunnen daardoor gemelde aandoeningen des te bedenkelijker worden. Geheel overeenstemmend met deze opmerkingen , en tevens met mijne ondervinding , heeft dan ook te regt de verdienstelijke Dr. P. J. Blom deswege in zijne inleiding tot zijn Oogheelkundig Handboek opgemerkt en gezegd: )> Is het verband groot , dat er bestaat tusschen het oog )> en de ziel , niet minder groot is het verband met het » overige van het ligchaam, waarvan het een klein gedeelte » uitmaakt ; en het is bijzonder de oogheelkunde , die «dat verband leert kennen en waarderen” (1). Men zoude dan ook al weinig ondervinding in de oogziekten moeten hebben , wanneer men niet had op¬ gemerkt , dat , in het algemeen , na beleedigingen van het oog, en zoo mede na de myotomia ocularis , na¬ ziekten en meer of minder belangrijke indrukken en aandoeningen des gezigts daarvan het gevolg kunnen zijn. Trouwens, zonder deze opmerkingen verder uit¬ een te zetten, of verder de verschillende oorzaken van » het scheelzien en wat Maitre Jean, Buffon en vele anderen daarvan gezegd hebben, voor het tegenwoor¬ dige na te gaan, is het ook elders reeds genoeg aan¬ getoond en voldoende uiteengezet, dat er ook sympto¬ matische en idiopatische scheelheid bestaat; en dat zulks op de toepassing der operatie zeer vele beden¬ kingen kan geven , behoeft geen betoog. Bekend is het dan ook , dat er , als gevolgen der ope¬ ratie, soms aanmerkelijke granulatiën in de gemaakte wonde van de conjunctiva , ter grootte van eene erwt (1) P. J. Blom, Handboek voor de Oogheelkunde. Eerste Stuk. Tiel, 1857. Inleiding, bladz. 1. 22 en grooter, ontstaan, en zoo ook dubbelzien en scheel¬ zien naar de andere zijde , of zelfs van het niet geope¬ reerde regtziende oog, voorvalt, en dat zelfs de operatie kan mislukken ; maar ook , wie zal het tegenspreken ? dat er wel meer zeer verontrustende gevolgen plaats hebben , die , wat meer is , voor het verlies des gezigts doen vreezen , en zulks ook ten gevolge hebben gehad. Zal men dan , tot heil der menschheid , deze kunst¬ bewerking blijven voortzetten , dan behoort men de al- gemeene aandoening niet voorbij te zien , en met geene overijling , zoo als dit thans gebeurt , de operatie te ver rigten, maar in tegendeel den lijder daartoe doelmatig voor te bereiden. De overtuiging dan , dat het onbezorgd aanwenden der spier door snij ding maar al te zeer plaats vindt , noopt mij zulks ten minste te kennen te geven , en het verder onderzoek daarvan aan de belangstelling der kunstbeoefenaren bijzonder op te dragen. Vroeger meende men, dat de zaak beslist was, als- wanneer deswege door de bekwaamste en meest beken¬ de Artsen, vooral te Parijs, gepaste proeven waren genomen ; zoo dit nog bestond , dan konden wij aan¬ gaande de oogspierdoorsnijding door den Esculaap van October, 1841, reeds eene vrij beslissende beoordee- ling vernemen. Immers aldaar vindt men een artikel , door den Heer Brochin geleverd, hetwelk hier dienstig zal we¬ zen , om het succes der operatie van het scheelzien nader te vernemen , als ook van de verschillende proe¬ ven, welke in het werk gesteld zijn. De Heer Lucas, te Londen , vermeldt vijf gevallen , die gelukt zijn , en eenen enkelen ongunstigen uitslag. 23 De Heer Eliotson haalt een groot aantal operatiën aan, waarin het aantal gunstige gevolgen verreweg de meerderheid boven dat der niet geslaagde heeft. Met uitzondering van Eliotson , die eenige gevallen van ontstekingen vermeldt , spreekt geen enkel van toe¬ vallen , gedurende of na de operatie geschied. Een dertigtal operatiën zijn te Parijs ondernomen, als 18 a 20 door Jules Guérin; 2 door Roux; 5 door Vel¬ peau en eene door Sédillot. Roux heeft slechts eene onmerkbare verbetering bij eenen geopereerde verkregen; bij een’ ander’ heeft eene hevige ontsteking van het bindvlies plaats gegrepen, en de operatie heeft volstrekt geen uitwerksel gehad. Sédillot is niet gelukkiger geweest. Bij twee door Velpeau geopereerden heeft het oog onmiddellijk deszelfs voormaligen stand hernomen , maar het scheelzien heeft zich , op eene geringe uitzondering na, op denzelfden trap herhaald. — Rij drie andere is hij gelukkiger geweest. Bij de vier eerste, door Jules Guérin verrigte, operatiën is er eene geslaagd; de drie overige hebben slechts ten halve eene goede uitkomst opgeleverd. In het vervolg was deze verdienstelijke ope¬ rateur gelukkiger. — Naderhand schijnt dit weder an¬ ders te zijn geweest. Men ziet derhalve, dat de operatie van het scheel¬ zien geen groot vertrouwen in Frankrijk verwekt, ten minste thans niet. Men heeft aldaar vele mislukte po¬ gingen, welke het gevolg schijnen te wezen van de ge~ brekkclijke geneeskundige behandeling , die men aldaar aanwendt. De Schrijver voegt er op eene andere plaats nog bij : 24 Dat alles reden geeft om te gelooven, dat voor het vervolg de evenredigheid der welgeslaagde gevallen zal aanwassen , hetzij men het operatieve middel volmake, of wel dat men vooraf de voorwaarden van het wel¬ slagen beter bepale. — Wat betreft de gemakkelijkheid van de uitvoering , de eenvoudigheid en de onschade¬ lijkheid der operatie, zoo bevestigt in al de voorafge¬ gane daadzaken alles bijna de rapporten der buiten- landsche Geneesheeren. Dan, bijaldien men verder, en vooral de tegenwoor¬ dige meeningen te Parijs omtrent de oogspierdoorsnijding, en wel voor het geheel van de spier- en peesdoorsnij- ding , gadeslaat , dan komt alles met mijne voorstelling overeen, gelijk dan ook reeds gebleken is, dat thans de algemeene proeven van de oogspierdoorsnijding , en de naauwgezette waarnemingen, die genomen zijn en be¬ kend zijn geworden, eenparig getuigen, dat het nut, hetwelk men zich én voor den lijder én voor den ope¬ rateur daarin had voorgesteld , daarin niet dan ten deele wordt aangetroffen, en het is alsof al de waarnemers zich meer en meer vereenigen met hetgeen reeds Doc¬ tor Verhaeghe in 1841 in zijne Mémoire sur le Stra- bisme gezegd heeft , en hetgeen ook allezins met mijne verwachting uitkomt : » Dat er geene enkele operatie » in de Heelkunde op te noemen is , die meer geest - » drift heeft verwekt , dan die van het scheelzien , » want naauwelijks zijn er eenige maanden verho¬ lpen , of men heeft in België vooral deze operatie »met veel vreugde ontvangen. — De Heelkundigen » beijverden zich , al diegenen , welke zich aanboden , » te opereren ; alom werden scheelzienden opgespoord ; 25 » naar mate men deze opzocht , scheen hun getal groo- » ter te worden ; het publiek heioonderde de godde- » lijke kunst , die , even als geschiedde zulks door » betoovering , eene mismaaktheid wegnam , die tot » dusverre als ongeneeslijk was beschouwd. Men » stond gereed altaren op te rigten voor hem , die dit » wonderwerk kivam verrigten ; doch eensklaps is de » ijver der Heelkundigen verflaauwd , de bewondering » van het publiek is verminderd , en de scheelzienden » willen zich niet meer aan de operatie onderwerpen Men wacht, omdat er onder het groote aantal opera- tiën eenige gelukt , en vele slechts half gelukt zijn ; omdat anderen , en dit wel tamelijk velen , bij de kunst¬ bewerking niets gewonnen hebben. Dit dan zijn de woorden van den Med. Doctor F. Verhaeghe te Brugge, die, als lijdende zelf aan het scheelzien , door middel der doorklieving van den Musc. rectus interims, door Professor Dieffenbach (welke de eerste proef in de maand December, 1839, genomen had op eenen kleinen jongen) te Berlijn geopereerd is , en die zich daarover alstoen zeer tevreden betoond heeft , daar de kunstbewerking zeer eenvoudig , zoo als het ook in dit geval te verwachten was , afliep. — Zie , hoe Doctor Verhaeghe zijn geval verhaald heeft : In de vier eerste dagen ging alles goed ; op den avond, van den vierden dag voelde ik op den oogbol eene ge¬ ringe spanning , even alsof er zich een vreemd lig- chaam onder het ooglid bevond. Ik zeide aan mijne vrienden , dat ik voor ontsteking vreesde , en inder¬ daad was den volgenden dag de geheele conjunc¬ tiva bulbi et palpebra ruim geinjiciëerd , terwijl er eene geringe chimosis in den binnenooghoek aan¬ wezig was. Een der adsistenten van Professor Dieffenbach liet mij 8 bloedzuigers aan de slaap van het hoofd zetten , hetgeen mij veel verligting gaf. Den zesden dag was alle roodheid verdwenen , maar al wat tus- schen den binnenooghoek en den rand der cornea gelegen is , was nog ontstoken . De beterschap nam vervolgens spoedig toe , zoodat ik op den negenden dag mijne gewone leefwijze weder aannam , en uitging. Deze operatie heeft in Berlijn veel opzien verwekt. Ik ben de eerste Geneeskundige en de 31ste der ge- 27 opereerden ; in de laatste dagen is het getal tot over de 50 gestegen (1). Zoo vindt men dan ook een over¬ eenstemmend geval aangeteekend in de Annales dy O cu- listique puhliëes par le Docteur Florent Cünier (2) betreffende Doctor Caffé; dit is andermaal een Arts, die gewis, alvorens zich aan de operatie te onderwer¬ pen, daarover wel rijpelijk zal hebben nagedacht, en met de meeste zorgen zal zijn behandeld. Doch dit kan echter niet gelijkstaan met het geheel. Dit dan ook in het midden latende , zoo zal ik nimmer ont¬ kennen , dat deze operatie niet hare nuttigheid heeft , en als eene aanwinst voor de operatieve heelkunst zal blijven. Dan klaar is het hier , dat in dezen de dwa¬ ling de waarheid vergezelt. Het is dan ook op alle wijze blijkbaar, dat, wel is waar, aan despierdoorsnijding, bij de aanvankelijke beoefe¬ ning, de algemeene goedkeuring te beurt is gevallen, doch dat zij deze niet duurzaam heeft behouden. En zoo schijnt het dan ook in Engeland het geval te zijn geweest ; immers Professor Stromeyer heeft deswege gezegd : » Dat de » Engelschen , gehecht aan eenmaal erkende regelen der » ervaring , die dikwijls een hinderpaal voor het invoeren »van nieuwe ontdekkingen zijn , dezelve naauwelijks meer »in twijfel trekken, zoodra zij in Engeland zijn ingevoerd. » Het lot der spicrdoorsnijding hield ik daarom als voor » altijd beslist , zoodra de Engelsche Heelkundigen hare «toepassing zonder wederstand hadden aangenomen.” / (1) Zie Boerhaave , Tijdschrift voor Genees Heel-, Verlos- en Art senijmeng kunde , door G. C. van de Kasteele cn L. S. A. Hol- trop, onder medewerking van P. Hendriksz , Hoogleeraar te ’s Gra- venhage. 3e Jaarg. Julij , 1840. BI. 31 — 33. (2) 3e Vol , Supplèm enz., pag. 266. 28 Deze woorden , ofschoon door eenen der allereerste voorstanders der tenotomie aangevoerd, bewijzen hier, dat men in Nederland met de bewondering dezer nieuwe bewerking , die dan ook in Holland was uitge¬ vonden , geene uitzondering heeft gemaakt (1). Ofschoon dan de oogspierdoorsnijding nog laatstelijk in Parijs en te Petersburg meer naauwkeurig is nage¬ gaan , en in Hamburg en in Nederland met overdrijving is verrigt , blijkt het ook tevens , dat de meening voor deze kunstbewerking zeer verminderd is, en dat het hoofdzakelijk nog de ambulante operateurs zijn , die deze operatie aanwenden. Daar het dus niet valt te ontkennen , dat men , ten minste in België, zoo als ik reeds heb opgemerkt, zich niet meer aan deze operatie wil onderwerpen , waartoe, mag men dan wel vragen, kan men in 1844 met zoo eene overdrevene zucht dezelve in Nederland voorstaan en aanwenden ? Intusschen , als geene vreem¬ de Oogartsen zich daartoe zoo gedienstig betoonden, zoo geloof ik niet, dat wij daarvan zoo veel zouden vernemen. Dan, alles geschiedt onder de leus van gratis- be¬ handeling, even alsof in Nederland geene gelegenheid tot hulp voor de behoeftigen bestond. Wij voor ons zullen ons dit niet aantrekken. Trouwens, het is bij de Nederlandsche Genees- en Heelkunstbeoefenaren , en dit mogen wij tot hunne eer zeggen, de gewoonte niet , om hunne gezindheid , om behoeftigen te hulp (1) Dr. Lodis Stromeijer , Handboek der Heelkunde , in het Ne¬ derduitse]} overgebragt. le Deel. Te Utrecht bij C. G. yajx der Post Jr„ 4845. \ 29 te willen zijn. zoo door openlijk vertoon en gerucht- making aan te wijzen. Ook neemt dit bijna de ge- heele waarde der weldaad weg. Dan, wie voelt zich niet als Arts verpligt , om den armen , zoo het hem mogelijk is , om niet ter dienste te willen zijn ? Mijne beste praktijk is die der armen , zeide de groote Boerhaave, omdat God voor hen betalen zal. Dan, omtrent die vreemde hulp om niet is bereids lang ge¬ leden door zekeren Schrijver gezegd: » Dat is de man , » die uit verre Landen , met den mantel der men - vschenliefde bekleed , tot ons overkomt ; die werkt: » Soli Deo Gloria ; die ons geen gebruik van spijs » of drank verbiedt ; die ons geene lasten oplegt , welke » wij met weerzin zouden dragen ; zijn spiritus en » quintessences verdrijven de hardnekkigste en meest » verouderde kwalen binnen weinig tijd.1 Dan ook vraagt men : » Is dan de onbekwaamheid der Neder- » landsche Oculisten zoo groot , dat er steeds Avontü- » RiERS moeten komen , om oogoperatiën te doen ? Wij » willen deze vraag niet beslissend beantwoorden: dit )> alleen weten wij , dat de vreemde operateurs er bij- » zonderen slag van hebben , en allergeschiktste men- » schen zijn , zoo wij ten ?ninste hunne eigene verze- » kering in de Nieuwspapieren mogen gelooven.' ’ Dat er ondertusschen in het algemeen maar weinig Operateurs zijn, en zoo ook Oculisten , die zich als uitmuntend in hunne talenten en bekwaamheden betoonen, blijkt uit alles ; en al waren al de Artsen ook Chirurgiae Doctores , zoo zal , wel ingezien , dit op het uitstekende minder af¬ doen, aangezien alle geene wezenlijke Operateurs kunnen zijn. Wij herinneren ons hier, hetgeen de beroemde 30 Weinhold heeft medegedeeld, en wij achten het dan ook i hier van pas, zulks aan te voeren, namelijk, dat een groot Arts aan eenen buitenlandschen Vorst schreef : „ Ich kamt MZurer JMLajestdt aus Deutschland wohl ein Bataillon Aertze , a her nicht zwei gute Chirurgen „ senden” (1) l Het is dan ook van oudsher bekend, dat de ambu¬ lante Oculisten en Operateurs immer eene nieuwe geneesmanier of nieuwe kunstbewerking te baat nemen , en zoo ook de armen uitnoodigen , om daardoor hunne bekwaamheden aan te wijzen. De eervolle Geneesheer Sadler, van Petersburg, van (1) Karl August Weinhold, Anleitung den verdunkelten Krys- tallkörper im Av ge des Menschen jederzeit lestimmt mit seiner Kapsel umzvlegen , mit einer Kupfertafel. Meissen, bei Triedk. Wilh. Goedsche , 1809, pag. 58. 31 de handelingen van zekeren rondtrekkenden operateur, dien hij , uit achting voor den stand , dien hij tegenwoor¬ dig bekleedt , niet noemen wil , doch dien hij welligt vroeg of laat zoude kunnen aanduiden, gewag maken¬ de, en van de gedragingen der vroegere, zoowel als latere Coureurs des opérateurs een voorbeeld willen¬ de stellen, beschrijft hem aldus: » Hij vertoont zich » steeds opererende en in het bijzijn van aanzienlijken , »die de lijders tot hem brengen, en die deze lijders » noopten hem te laten begaan. Hij laakt deze handel- » wijze , en zegt , dat deze operateur de Heelkunst ver¬ nederd heeft, door zijne zalen te veranderen in eenen » operatiewinkel , zijne kunstbewerkingen voordragende » met het eenige doel , om dezelve voor de aanwezige » beminnaren meer bevattelijk te maken , en door alles » te opereren, wat zich aanbood,” enz. De Heer Sadler eindigt met de volgende raadgevin¬ gen , welke men niet te zeer ter harte kan nemen : »Men zal er eene juiste afgebakende scheidslinie vin- » den tusschen den Heelkundige , welke dezen cervollen » naam waard is , en kwakzalvers-operateurs , voor wie » alle middelen goed zijn, zoo zij slechts opzien baren »en hunne beurs vullen. Dat ieder Heelkundige , voor - »dat hij de bistouri ter hand neemt, zich op zijn » geweten afvrage , of de operatie inderdaad wordt aan- » gewezen; of zij onvermijdelijk is, en dat hij geene » kunstbewerking doe met het oogmerk , om in het oog »des publieks te schitteren. Dat hij zich niet op ge- » lijke hoogte stelle met den duellist , die, om zijne » treurige vermaardheid te vergrooten, met de ganschc » wereld twist zoekt. Schande zij het loon van zulk eene 32 » handelwijze. De getuigenis van zijn geweten moet » hem dierbaarder zijn dan al het opzien , hetwelk hij » zoude kunnen verwekken. Want hoe meer hij van » den weg der eer en zijnen pligt afwijkt (1) , des te meer »zal hij verbijsterd worden, en de eenige waarborg, » welken de lijdende menschheid heeft tegen de verze- » kering van zijn geldelijk belang , zijn geweten , zal ten » laatste geheel verdwijnen” (2). Dan wij voor ons , het geheel overziende , en be¬ merkende, wat thans nog plaats vindt, weten niet, of wij ons daarover verwonderen of bedroeven moeten. Intusschen , wij vragen hier , zoude men dan , om we¬ zenlijk zijne talenten en bekwaamheden te toonen , daar¬ bij altijd zoo alom moeten reizen? of zouden het alleen de voordeelen zijn, die daartoe aanleiding geven? Ze¬ ker is het, dat al de opgenoemde Oogartsen, die in Nederland zijn geweest , niet geroepen zijn , maar zich hebben aangeboden , en de eene meer , de andere minder (1) Prof. Cruveilhier, te Parijs, over de Pligten van den Genees¬ kundige sprekende , heeft gezegd : » Pligt is de Eer in het zedelijk » leven van den mensch , het zedelijk leven der maatschappij ; deze » kwijnt , wanneer het eergevoel vermindert ; deze wordt vernietigd, » als het eergevoel uitgebluscht is. » ’s Menschen wil onderwerpt zich aan de stem der eer ; de » deugdzame wil liever in kommer of in boeijen leven, dan eenen » kwalijk verkregen’ voorspoed genieten; de krijgsman blijft op zijn’ » post en sneuvelt ; Regulbs keert naar Carthago terug , alwaar hij » weet , dat de wreedste folteringen hem te wachten staan.” (2) Gazette Médicale Beige. Journal hebdomadaire de littèra- ture , de critique et de nouvelles mcdicales rédigé par los doe- teurs Ph. J. van Meerbeeke et Cu. van Swijgenhoven , Dimanche , 2 Février, 1845. — Encore un mot d propos des Oculistes voyageurs. 33 welkom is geweest , doch nimmer , zoo als het maar al te zeer blijkt, daarmede eene duurzame achting hebben verworven. Daar het publiek van het beginsel uitgaat, gelijk het uit al het medegedeelde gebleken is , en reeds sinds meer dan honderd jaren dit gemeend heeft, dat ieder Arts of Heelmeester geene oogoperatie verrig- ten kan , en ook daartoe niet geschikt kan zijn , om in dat geval de gewenschte hulp te verschaffen, zoo is het dan ook , onpartijdig beschouwd , geen wonder , dat de inlandsche Arts wordt voorbijgezien; en daar er wel zeer vele bevoegde, maar weinig wezenlijke be¬ kwame gevonden worden, geeft zulks eene schijnbare behoefte, ten minste het wordt daardoor in de hand gewerkt, om vreemde Oogartsen te hulp te roepen. Wij meenen ons desniettemin, en te regt, daarover te moeten beklagen , en wie zal zulks niet billijk vinden ? Dan , dat wij ons daarmede bevredigen , dat wij het niet alleen zijn, en dat wij als Nederlandsche kunst- oefenaren daarin met andere natiën , en wel gewis met de Duitsche, in dat geval gelijkstaan, of hebben gestaan , want hoe zoude anders de beroemde Oog¬ arts Karl August Weinhold, in zijn Ophthalmiatri- scher Versuch , aldus hebben kunnen schrijven: » Der » Deutsche Kopf gewöhnt so Manches zu ertragen , » giebt sich auch dazu hin. Der Auslander nimmt »ihm die Früchte seines Fleisses weg; er. is blos da, » die Geister zu vergnügen , darum lassen ihn die Kör- »per ohne Brod. Ihm Deutschen waltet kein Bestre- »ben zum Nationalismus ; lieber hebt er das Verdienst »des Fremden heraus, sieht mit Scheclsucht das seines 3 34 i) Landsmannes an , und lasst dim selten Gereclitigkeit » wiederfahren.” En verder zegt hij , pag. 90 : » Ar- » beitet sich der arme Deutsche zu Tode, und aus- » landische Papilionen tragen mit leichten Fiissen den » Blumenstaub des ehrlichen Arbeiters hinweg; an ihn » crinncrt nichts mehr ais etwa die einfache Bliithe eines «trocknen Vergissmeinnicht. Der besamende Hauch «sklavischer Vermischung hat die Mehrheit unsers Ge- » schlechts mit ewiger Knechtschaft besprützt • es muss » unterliegen im grossen Kampfe mit ihr , denn es »zerfleischet ja Einer den Andern, indess der dritte » ruhig den Magen füllt ! O I my country ! 0 ! my » friends ! there are more things in heaven and earth , «than are dreamt of in your philosophy! Eternity de- » pending all atchieves” (1)! Dan, is het niet steeds maar al te zeer gebleken , en blijkt het niet nog dui¬ delijk, dat door het publiek de vreemde hulp gezocht wordt, en dat men in dit geval zeker veel minder waarde stelt in de bekwaamheden en talenten van zijne eigene landgenooten , wier bestaan en welvaart daar¬ door geheel moeten te gronde gaan, en waarom dan ook de nadeelige gevolgen voor het geheel, zoo daarin niet, evenzeer als in andere Landen, waarmede men zich gelijk wenscht te stellen , voorzien wordt , niet lang kun¬ nen uitblijven? Immers in Duitschland, Frankrijk , Engeland , Italië , overal zijn gepromoveerde Oogartsen. 35 de kunstgenootcn bestaat, en zoo ook omtrent de in- rigtingen van onderwijs in de Oogheelkunde, gezegd heb; dan, wij verwijzen den lezer derwaarts. Het zij mij ech¬ ter nog eens vergund , mijn gevoelen te herhalen , en te kennen te geven , dat , zonder de ooien te sluiten voor de openbare meening , men het goede evenwel kan behartigen. Trouwens, le médecin qui pr end le public pour juge nest point un homme de bonne foi , en daarom behoorden de Geneesheeren in het al¬ gemeen de landgenooten voor te gaan; dit doen ten minste andere Natiën, die dan ook, wanneer er in hun Land kunstoefenaren bestaan, die het algemeene ver¬ trouwen waardig zijn, aan hunne landgenooten de voor¬ keur geven , en waarmede zij ook tevens de belangen van den zieke bevorderen ; slechts dit is hun pligt : een Arts moet helpen. Dit is zijn eenige doel. Er zijn echter , helaas ! bij vele Geneesheeren van onzen tijd beweeggronden voorhanden, die iets anders beoo- gen dan te helpen. En daarvan is, gelijk Nasse te regt aanmerkt , het standpunt van den Geneesheer in den Staat voornamelijk de oorzaak. De Geneesheer heeft geenen rang in de maatschappij ; hij is een am¬ bachtsman, door de Regering erkend, die van de uit¬ oefening van zijn beroep leven moet. Alle nadoelen, die mededinging en andere omstandigheden aan een ambacht toebrengen , vallen ook hem ten deel ; de zui¬ vere beweegredenen der kunst, menschenliefde en stre¬ ven naar wetenschap , moeten verloren gaan ; hij wordt een kind van het eigenbelang ; zijne bestemming is rus- telooze werkzaamheid (1). (1) Zie mijn Betoog ter overweging aangaande acne co or ge- 36 Ondertusschen is het waar , en wie zoude zulks wil¬ len tegenspreken? dat de Genees- en Heelkunst als wetenschap onafscheidelijk zijn, en dat het dus nuttig en noodzakelijk is , dat men in al de vakken opgeleid en onderwezen worde. Dan, daarom is het niet be¬ wezen, dat de beoefening vereenigd moet zijn; in dit geval zien wij geen heil in de geheele vereeniging. In tegendeel , wij houden het even uitgemaakt , dat zulks niet alleen niet behoeft, maar zelfs ook niet volgens het voorstel verwezenlijkt kan worden. Dit alles heb ik dan ook bereids vroeger opgemerkt en te kennen gegeven, en zal dit steeds, ook door de roeping, die mij is opgelegd , met allen grond verdedigen. En waarom niet ? trouwens , wij besluiten in dezen met hetgeen reeds een zeer bekwaam Schrijver gezegd heeft: »De specialiteit doet zich bij de geneeskunde » onder alle vormen voor. En inderdaad , men weet niet »op wie zij het gemunt hebben, die, zonder dezelve » te omschrijven , den steen naar haar werpen , zonder » te weten, waar die zal nederkomen. Wat toch is de «scheiding der Heel- en Geneeskunde anders dan de «verdeeling der kunst in twee specialiteiten? Wat be* «teekenen in het onderwijs die onderscheidingen tus- »schen Geneeskunde, Artsenijmengkunde , Vroedkunde, «Oogheelkunde?” enz. En wanneer wij van het onder- «wijs tot de praktijk overgaan, zijn er dan wel vele Ge- » neesheeren of Chirurgijns , die dit ideaal van algemeene stelde geheele vereeniging , zoowel als van het doelmatige van de bestaande scheiding , doch slechts in de beoefening der bij¬ zondere vakken van genees- en heelkunst. Te Amsterdam bij C. G. Sülpke , 1842. » kennis verwezenlijken , welke , naar men zegt , den man » kenmerkt , die in waarheid op de hoogte der kunst « staat? Geen enkele welligt. Er is er geen een, die »niet meer in liet bijzonder deze of gene ziekten heeft )> bestudeerd en tot de kennis derzelve is doorgedrongen , «en die niet betrekkelijk in dit opzigt grootere vorde- » ringen heeft gemaakt dan al de overige ; er zijn er » zeer weinige onder hen , die vermelding waard zijn , » die niet op stuk van zaken specialiteiten zijn , in meer- » dere of mindere mate begrepen en als zoodanig erkend ; » de Chirurgijn in den volsten zin universeel is dus , » strikt genomen , even moeijelijk te vinden , als de » Chirurgijn striktelijk specialist (1).” \ Intusschen het behoeft geene herinnering, dat das Studium der Ophthalmologie , ihre Verhreitung und J^ervolkommnung , ist nicht hlos ein Gewinn für die Wissenschaft , sondern auch für das Wohl der Menschheit und das hürgerliche Lehen . — Dan , bedenken wij , dat het beter kan worden , bijaldien men het voorbeeld van andere Landen slechts volgt — en dat Professor Chelius en te regt gezegd heeft: »De al- «gemeene ijver voor de beoefening der Oogheelkunde «heeft bij alle beschaafde volkeren in den nieuweren » tijd de schoonste vruchten gedragen en verder : « Duitschland verdient in dit opzigt klaarblijkelijk den «meesten lof, en, zonder de liefde voor den geboor- «tegrond te zeer te vleijen, moet toch de Duitsche « maatstaf in het vak der Oogheelkunde nog als de « meest geldige worden beschouwd.” « Ook zegt hij , «in Engeland werd de lust tot de beoefening der Oog- 1) Annalcs d’ Oculistique , Tom. XI , 31 Janvier, pag. 52. 38 » heelkunde voornamelijk door Gibson, Ware en War- » drop opgewekt ; vooral echter werd deze leer bevor - «derd door den wedijver met de leerlingen van Italië »en Duitschland , en door de Werken van Saunders. — «Hetgeen Frankrijk tegenwoordig nog niet bezit, namc- )> lijk bijzondere inrigtingen voor het onderwijs in dit » vak , verkreeg Engeland spoedig door eene alge?neene » deelneming , zelfs van personen , ïoelke in de Ge- » neeskunde vreemd waren , die door rijkelijke hij- « dragen het hunne toehragten 5 (1). Het is alzoo te hopen, dat men eenmaal regt moge inzien, dat men elders, zonder daarom tusschen den Genees- en Heelkundige meer onderscheid te maken, de zoo uitstekende Oogartsen, die er bestaan, vooral aan het praktisch onderwijs , hetwelk aldaar gegeven wordt, te danken heeft. Wij willen dan, zoo als de Hoogleeraar T russen met juistheid heeft opgemerkt, onze redeneringen hierme¬ de besluiten: «dat groote mannen, en zoo mogen wij » met vertrouwen daarbij voegen , maatschappijen , zelfs » Gouvernementen , een tijdstip hebben , hetgeen hun « het begrip van hunnen toestand en betrekkingen huns «levens voorhoudt, en ais in het verschiet het stand- «punt toont, dat zij moeten innemen; zoo wist ook » onze Natie den wenk te verstaan en de groote scha- «kel te smeden, die haar aan den voortgaanden ket- »ting der beschaving moest vestigen. In overeenstem- «ming met grond en klimaat, offerde zij meer aan de « rede en het verstand , dan aan de verbeelding en (i) Max. Jos. Ciielius, Handt, der Oogheelk., le D., le Stuk Leeuwarden, 184-4. 39 »de bevalligheden- noeste vlijt maakte den vrijen Ne- «dcrlander onuitputbaar in uitvindingen, waarheids- » liefde onvermoeid in het navorschen , naauwkeurig in »het beoordeclen , juist en getrouw in het naboot- »sen der natuur. Hierdoor verduisterden de Nedcr- «landsche mannen den letterroem der vermaardste uit- )> heemsche kunstenaars en geleerden , en bleven aan » den trans der onsterfelijkheid schitteren. Zoo was het «tijdperk van Hollandsche deugd en degelijkheid te «schoon en glansrijk om duurzaam te zijn, want er is «een toppunt van verval, zoowel als van verheffing, «van hetwelk de menschelijke zaken in het tegenover- « gestelde vallen , en hetgeen zij noch in hunnen voort» «gang, noch in hunnen val kunnen onderscheiden” (1). (1) H. F. Thijssen , Geschiedkundige beschouwing der ziekten in de Nederlanden , enz. Amsterdam, 1824. BI. 68, enz. \ ILIAS POST HOMER UM, ALS EENE MERKWAARDIGHEID , MET DE BEHANDELING VAN HET SCHEELZIEN IN VERBAND STAANDE; DOOR Doctor jriJ VM3RMANN, van Plan in Mecklenburg (I). Sine ira et odio. lEr is geene bloedige kunstbewerking , die in zulk eene hooge mate de geestdrift der Heelkundigen en zieken heeft weten op te wekken , dan de behandeling Aan het scheelzien ; en geene kunstbewerking is er ook , die meer aankondigingen het licht heeft doen zien , en meer werktuigen heeft doen uitvinden. De mannen van de (1) Bij de toezending van het stuk, dat wij ter lezing aanbieden , heeft de Heer Nevermann van onze onpartijdigheid deszelfs plaatsing in onze Jaarboeken verzocht ; wij hebben aan zijn verzoek voldaan. Daar gemeld stuk echter in het Hoogduitsch was gesteld , zijn wij verpligt geweest, de vertaling daarvan in handen te geven van eenen taalkunstenaar, ons door eenen onzer medewerkende corres- pondenten en vrienden als voor die taak geschikt aanbevolen ; onze slechte gezondheidstoestand en onze drukke bezigheden ons even¬ wel niet vergund hebbende , de overzetting na te gaan , kunnen wij de verantwoording voor hare naauwkeurigheid niet op ons ne¬ men ; aan den Autheur zij het derhalve overgelaten die gebreken aan te wijzen , welke hij daarin mogt aantreffen. (De Hoofdredacteur). 41 kunst en de beschaafde wereld hebben zich aan het werk gezet, en een wagen, ja zelfs een schip, zoude niet voldoende zijn, om de geschriften, die zij heeft doen geboren worden, te bevatten. Wij hebben sedert 1828 deze kunstbewerking op het lijk aangewend, volgens de wijze van behandeling der hierna te melden Schrijvers : wij bedienden ons daarbij van het eenvoudige stompe haakje van Bromfield en van de aan de platte zijde kromme schaar; wij hebben haar toegepast op de oogen van schapen en kalveren , en ons daarbij van een dubbel haakje bediend; intus- schen hebben wij het niet durven wagen , de bewerking op het menschelijk oog toe te passen, uit hoofde wij bespeurd hebben , dat ten gevolge dezer bewerking , die ons een weinig wreed toescheen, de oogen ontstoken werden, en al te veel van hunne beweegbaarheid ver¬ loren. De Schrijvers zelve hadden voor het overige deze onderneming niet al te veel aangemoedigd , hoewel men , volgens hunnen raad, juist geen toovenaar behoefde te zijn , om dezelve ten uitvoer te brengen. Haat noch nijd besturen onze pen , zoo als men wel- ligt zoude gelooven. Het zijn alleen die onophoudelijke loftuitingen, die ons tegenstaan, en het is alleen ter liefde van de waarheid, dat wij besloten hebben hier eenige opmerkingen te laten volgen. Wij hebben met des te meer genoegen gezien, dat de behandeling van het scheelzien op eene ernstige wijze in de Werken over de behandeling der oogziekten heeft plaats gegrepen, en dat men erkend heeft, dat in ze¬ kere gevallen zij een middel aan wijst , om de even¬ redigheid in de menschelijke gelaatstrekken te herstel- 42 leu , omdat de artikelen, aan de akiurgie gewijd, te vinden in de oogheelkundige Woordenboeken en Wer¬ ken , er volstrekt geen gewag van maakten , of er slechts zeer oppervlakkig over handelden. Deze kunstbewerking is ter naauwer nood in het licht verschenen; en waar zullen wij aanlanden, bijaldien de dolle zucht, om haar op verschillende ziekten toe te passen , niet in hare vaart gestuit wordt ? Reeds is het ons bekend, dat zij in achttien aandoeningen gebezigd is geworden , en wel in : de asthenopie , de myopie , de presbyopic , de amaurosis , de ptosis palpebra , het entropion en ectropion , de diplopie , het nystagmus bulbus , de macula corneae , de staphyloma , het pte- rygiun , de synechia , de coloboma en het ectropion , de cataract , de hydrophthalmie. Beklaagt Dezeimeris zich levendig over het gebrek aan historische kennis bij zijne landgenooten , ook wij kun¬ nen hetzelfde verwijt rigten, ten aanzien van het door ons behandelde onderwerp , aan de Duitschers , de Bel - gen , de Engelschen , de Denen , de Hollanders , de Spanjaarden , de Portugezen , de Italianen en de Ame¬ rikanen, als ook aan de Franschen, hetwelk voor het overige niet zeer vleijend voor deze natiën is. Zoo bemint b. v. von Ammon de behandeling der oogziek¬ ten even als een vader zijne dochter , en hij heeft het plan gevormd , om eene soort van Duitsch-ocu- listische akademie op te rigten, welke jaarlijksche prijzen zoude toekennen; hij is voornemens dit denk¬ beeld met medehulp zijner vrienden, de Hecren Baum- garten, Beger en Zeis a te verwezenlijken. Welnu, deze ambtsbroeders hebben niet den minsten twijfel 43 gekoesterd, dat zij, bij het schrijven over de behan¬ deling van het scheelzien (1), niets anders deden, dan eene kunstbewerking weder uit hare sluimering op te wekken, welke reeds sedert meer dan eene eeuw be¬ kend was en beoefend werd, en slechts om eene zeer eenvoudige reden verworpen was , en wel , omdat men erkend heeft, dat zij geen nut te weeg bragt, en geen enkele zieke zich meer daaraan heeft willen onderwerpen. L. Stromeyer (2), tegenwoordig Hoogleeraar te Frey- burg , heeft zich in het hoofd gezet te denken , in 1838, dat het scheelzien genezen kon worden door het doorsnijden der regter- inwendige spier. Dieffenbach (3) teekendc dit denkbeeld naauwkeurig op, en bragt het ten uitvoer. Van toen af, roept Zeis (4) uit, heeft men het ei van Columbus op zijn einde gezet, en ieder¬ een heeft deze kunstbewerking kunnen verrigten. Wel¬ dra hebben de twee vermeende uitvinders zich gepre¬ zen , en als zoodanig uitgebazuind gezien door Oppen- (1) Von Ammon, in zijn Monats schrift , 1840, en in zijne brochure : Die B ehandlung des Schielens durcli den Mushel- schnitt. Ein Sendschreiben an Dieffenbach. Leipzig, 1840. 8°. Baumgarten, in het Monats schrift van von Ammon (1840 , bl. 474). Beger , als geschiedschrijver der vorderingen van de behandeling der oogziekten, in Canstatt’s Jahresbericht. Zeis, in zijne criti- sche overzigten van Schmidt’s Jahrbücher. (2) Beitrdge für operative Orthopadie als Erfahrung für die subcutane Durchschneidung der verkürzten Musheln. Hanover , 1838. 8°. Zie Annales dü Oculistique , Deel II, bl. 54, 30 Oct„, 1839. (3) Casper’s Wochenschrift für die gesammte Heilkunde , Jahr- gang 1839. Berlin, 1839. 8Ü. (4) Schmidt’s Jahrbücher etc. Bd. XXXIV, p. 2G2. Leipzig, 1842. 8°, 44 Heim (1), Fricke (2), Unna (3), Froriep (4), Ver- haeghe (5) , Melchior (6) , Keil (7) ? Ch. Phillips (8), Mulder (9) , Wolf (10), Baudens (11) , J. Parrish (12) , Dix (13), Guedes (14), G. Martin (15), van Steen- kiste (16), Malgaigne (17), Lucas (18), die deze be- (1) Fricke’s u. OrPENHEim’s Z eitsclirift für die gesammte Me - dicin, Bd. XIV, p. 281. Hamburg, 1840. 8°. (2) Ibid., Bd. XV, p. 175. (5) Ibid., 4841 , Bd. XVII, p. 129. (4) Chirurgische Kupfertafeln , Heft 66, Tab. 427. Weimar, 1841. 4°. (5) Mémoire sur le Strabisme. Bruges, 1841. 8°. (6) De Strabismo. Hauniae , 1859. 8°. (7) Das Schielen und dessen Heilung nach Dieffenbach’s Er- findung . 2e Ausg. Berlin, 1842. 8°. (8) La Chirurgie de Dieffenbach. Berlin, 1840. 8°. Du Stra - bisme. Paris, 1841. 8°. (9) Verhandeling over het scheelzien , en deszelfs behande¬ ling door de oogspiersnede. Utrecht, 1841. 8°. (10) Sagii’s Allgemeine Medicinische C entral- Z eitung. Berlin , 1842. Stiick 5. (11) Lecons sur le Strabisme. Paris, 1841. 8°. (12) Oppeniieim’s Zeitschrift , Bd. XXI, p. 545. 1842. (15) A treatise on Strabismus , or Squinting , and the new mode of treatment , illustrated with engravings and cases. Bos¬ ton, 1841. 8°. (14) Jornal da Sociedade de Sciencias Medicas de Lisboa , Tom. XIV, p. 26. Lisboa, 1842. 8°. (15) Memoria por Strabismo. Madrid, 1842. 8°. (16) Notice sur V operation du Strabisme. Bruxelles, 1840. 8°. Zie ook Archives de la Mèdecine Beige en Annales de la Sociètè Medico -Chirurgie ale de Bruges , année 1840. 8°. (17) Lehrbuch der operativen 31 e dicin, nach der Franzosischen Ausgabe iiberseizt von Ehrenberg. Leipzig, 1845. 8°. p. 525. (18) A pratical treatise on the cure of Strabismus. London, 1840, 8°. 45 werking als het achtste wonder der wereld hebben aangemerkt. Ziehier , op welke wijze de Staatsraad , Doctor Seidlitz (1) , te St. Petersburg , zich in zijne geestvervoering uitlaat : » Het denkbeeld der kunstbe¬ werking van het scheelzien verdient veel eerder eene «eerezuil, dan de rhinoplastica van Tagliacozzi, en Dief- » FENBACH kan met het volste regt zijnen naam in brons «laten graveren.” De Redacteur van de Berliner Me- dicinische Central- Zeitung (2) riep uit , even als een echte trompetter van een haiisworstenspel : » Beproeft » alle dingen en behoudt het goede ! In weerwil van t «alles wat in Duitschland de haat, de nijd en andere » beweegredenen tegen de kunstbewerking van het scheel- » zien zullen voortbrengen , en welke ook de zwartste leu- »gens van verscheidene Fransche en Belgische Genees- » heeren mogen zijn , zoodanig als men die aantreft in » de laatste afleveringen der Annales d' Oculistique van » Florent Günier , te Brussel , en die ten doel hebben , « om den voorrang aan onzen Dieffenbach te betwisten , «men zal niet den geringsten tak van de lauwerkroon «af breken, welke zoo wel verdiend is door den grooten » uitvinder dezer nieuwe en verhevene methode , die wij , « dadelijk toen zij ons bekend was , in ons Dagblad als » der meest schitterende aandacht waardig hebben aange- » kondigd.” Unna (3) zegt het volgende : « Het scheelzien «ging op dezelfde wijze van de eene behandeling op « de andere langzaam voort , zonder dat men er de » minste acht op sloeg , totdat eindelijk het verheven (1) Oppenhem’s Zeitsclirift , Bd. XV, p. 577. (2) Jaargang 1841 , p. 62. (5) Oppeniieim’s Zeitschrift , Bd. XV, p. 129. 