Handboek der pharmakognosie
De wortel , welke men ten gebruikc altijd versch dient uittcgraven , doch des winters in kelders onder zand kan bewaren. — Hij is veel¬ hoofdig, cylindervormig, vanboven tot 2 duim dik, eenvoudig of beneden¬ waarts getakt en met vezels bedekt, onregelmatig geringd , uitwendig geelachtig, inwendig wit, vleezig, sappig. Hij wordt door jodium blaauw, smaakt zoet-, bitterachtig, brandend en stekend-scherp, ontwikkelt bij wrijving eenen scherpen, lot tranen prikkelenden damp en verwekt op de huid roodheid en blaren. Bevat volgens gütret : Aetherische, zwavelhoudende olie. 0,06 Suiker en extractiefstof . . . . 2,73 Azijnzuur en azijnzure kalkaarde ) 0,30 Bittere hars Zetmeel. Gom • Eiwit. Water. 0,02 2,45 3,74 0,10 78.10 Zwavelzure kalkaarde . . . * Plantenvezel . 12,50 Van de aetherische olie verkreeg einiiof 10 droppels uit 2 pond wor¬ tels. Deze olie wordt ook uit de bladen en zaden verkregen ; van 10Ö pond versehe zaden verkreeg lecanu 7 drachmen en 12 grein. Vol¬ gens II üb at ka. is deze aetherische olie met de mostaardolie volkomen identisch. Men heeft dus grond om aantenemen, dat zij oorspronkelijk niet reeds gevormd daarin voorhanden is, maar dat de plant, even als de zwarte mostaard, myronzuur bevat, door wiens ontleding onder den gelijktijdigen invloed van water en myrosine zij eerst ontstaat. 106. DATISCEAE. B r ei kruidig en. a. Datisca. Breikruid. XXII. 10. 1. Datisca cannabina l. In Kreta en Klei n-A zie. Levert hel Mq. 256. 500 CUCü R BïTACE AE. Hennepachtig Breikruid. Herba Datiscae cannabinae. De bladen; groot, onbehaard, met 10 — 20 ongelijke , lancetvormige , lang gespitste en gezaagde blaadjes gevind , hoogst bitter van smaak. Zij worden voornamelijk in Italië dikwijls gebruikt , en schijnen ook de aan¬ dacht onzer artsen te verdienen, braconnot heeft er een ligchaam uit afgescheiden, hetgeen hij clatiscine noemt, doch hetwelk algemeen als inulinc beschouwd wordt. Daarenboven beval deze plant eene gele kleurstof, welke datiscogcel genoemd is. 42. PEPONIFERAE. KALABASPLANTEN. Familien: Samydeae. Homalineae. Passifloreae. Turner a- eeae. Loaseae. Cucurbitaceae. Grossul arieae. 107. CUCURBITACEAE. K o mlcommerp lauten. Bestanddeelen: eigenaardige indifferente stoffen : elaterine, colocynthine? bryonine? harsen: elatine ; gom; pektine. a. Cucumis. Komliommcr. XVI. 4. of XXL 10. 1. Cucumis Colocynthis l. Colocynthis officinalis schrader. Öp Grieksche eilanden en in Elein-Azië wild en gekulliveerd. Op de Kaap en in Japan. — d. V. II. 533. Mq. 101. P. 11.714. — Levert den Cyprische Kolokwint. Colocynthides Cypricae. De kalabasvruchlen , van het uitwendig geel bekleedsel ontdaan. Bijna kogelrond, van 2 tot 4 duim in doorsnede, meestal stuk gedrukt, specifiek zeer ligt, bijna wit, inwendig wit, los, sponsachlig, poreus, taai, veerkrachtig, week op ’t gevoel, in de peripherie van talrijke zaden voorzien. Deze zijn afgerond, witachtig, ovaal, plat en glad, zwellen in water sterk op en worden daarbij geleiachtig en doorschij¬ nend, bezitten geenen renk en smaken onaangenaam en hoogst bitter. — Bevatten volgens meïssner : Bittere hars (vauquelin’s colocynthine) 13,2  extracliefstof 10,0 Gom 9,5 Bassorine . . . • 3,0 Phytocolla .... 0,6 Phosphorzure kalkaarde 2,7 Phosphorz. bitteraarde 3,0 Water . 5,0 (C 10 '0 CÜCÜRBITACEAE. 60( In het extract, waarvan men volgens redtel 5</2 oneen uit 2 pond zaadvrijen kolokwint verkrijgt, vond kraconnot: Hars- . . . 4,3 Bassorine. . . 18,6 Kolokwintbitter 41,4 Phytocolla • . . . 21,4 Azijnzure potasch . . 5,7 Vervloeijend polaschzout 7,1 Datgene, wat bier colocynlhine en kolokwintbitter genoemd wordt, waaronder men het specifiek werkzaam bestanddeel zou moeten verstaan , zijn stoffen, die nog niet volkomen geïsoleerd zijn- Ook mögt het later herberger, meissner en MARQüART niet gelukken, het werkzaam bestand¬ deel behoorlijk te karakteriseren. — De kolokwint schijnt ook veel pektine te bevatten- — De Aegyptische Kolokwint , Colocyntliides Aegyptiacae , welke in den jongsten tijd in den handel is gekomen , schijnt van eene andere C uc u m i s-soort afkomstig te zijn. Volgens credner komen deze vruchten ongeschild naar Griekenland, worden hier van hare niet zeer dikke, harde en gladde buitenste schil bevrijd en alsdan in den han¬ del gebragt. Zij zijn bijna kogelrond, ongeveer tweemaal zoo groot als de Cy¬ prische, en dikwijls nog veel grootcr , daarentegen beter onderhouden , doch minder wit en week op liet gevoel , dan deze, en inwendig van groote holten voorzien. De smaak is niet verschillend. — In hoeverre hij den Cyprischen zou kunnen vervangen, is nog onbepaald. Bij den inkoop verin ij de men echter volstrekt die vruchten, welke kleine, gerimpelde, buitenwaarts vele digi ineengedrongene zaden bevatten en dus hard zijn, gelijk men die soms in den handel ontmoet. 2. Cucumis Cürullus séringe. Cucurbita C i trullus l. In Zuid-Azië- In Z. -Europa en in het Oosten gekweekt. — Mq. 102. P. IT. 732. — Levert het Water -Meloen zaad. Semen Citmlli s. Anguriae. De rijpe zaden. Zij zijn omgekeerd-eirond , ongeveer Va duim lang, plat , aan den rand verdikt en bevatten in hunne zwarte , lederachtige en vaste schil eene witte, olieachtige, zoetachtigc kern. b. Lagenaria. Flesch-Kalabas. XVI. 4. of XXL 10. 1- Lagenaria vulgaris séringe. Cucurbita lagenaria l. In Zuid- Azië. — D. V. II. 535. Mq. 101. — Levert het Flesch-Kalabas zaad. Semen Cucurbitae. De rype zaden. Zij zijn plat, ongeveer :,U duim lang en 3 lijn breed, CUCUKBITACEAE. aan beide uiteinden stomp, met ingedrukten top, aan den rand verdikt, met een fijn vilt bekleed, van 2 sleuven voorzien. Zij hebben eene wit¬ achtige kleur, die langzamerhand grijs wordt, bezitten geenen reuk en bevatten in hunne dikke en vaste schil, eene witte, olieachtige, zachte kern. Verwisselingen : de zaden van Cucurbita Pepo (Semen Giraumon t), C. Melopepo en C. maxima. c. Ecbalium. Spuit- Komkommer. XVI. 4. of XXï. 10. 1. Echalium agreste reichenbach. Momordica Elaterium l. In Zuid-Europa, Griekenland. In tuinen gekweekt.—- d. V. Iï. 535. Mq. 103. P. 11.721. — Levert den Spring- of Ezels- Ko m k o m m er . Cucumis asininus. De rijpe vruchten. — Cylindervormige kalabasvruchten ; 1% tot 2 duim lang, tot 1 duim breed, stomp-afgerond , groen, ruwborslelig , vleezig. Geheel rijp zijnde , scheiden zij zich bij de ligtste aanraking van den steel af en spuiten door de hierbij onstaande opening een groen , slijmerig sap uit, waaruit, na de verwijdering der daarin bevatte eironde, platte, bruine en gladde zaden en na colering, bereid wordt: a. Wit Spring-Komkommerextract. Elaterium album. Het in de lucht van zelven ingedroogd sap. — Dijna glasachtige, grijswitte, scherp en bitter smakende massa, waarin hennes, vond : Elaterine. . . • 44,0 I Zetmeel. . 6,0 ! Hars en bladgroen 17,0 1 Plantenvezel 27,0 Volgens marquart is het in kleurlooze prisma’s krystailiserend ela¬ terine, hetgeen er in zeer aanzienlijke hoeveelheid in voorhanden is, met het colocynthine identisch. Dit verdient echter nog nader bewezen te worden, omdat hij zelf het laatste nog niet zoodanig bereid heeft, dat het eene naauw'keurige vergelijking toelaat. ß. Zwart Spring-Komkommerextract. Elaterium nigrum. — Het in de warmte uitgedampt sap. — Groenbruine extractmassa , die wel bitterder, doch minder scherp smaakt, dan het Elaterium album- paris vond hierin : Weeke, groene hars (elatine) met bittere stof 12,0 Extractiefslof (onwerkzame) . 26,0 Houtvezel . 25,0 In het sap, dat door opkooking van eiwit ontdaan en lot droogwordens toe uilgedampt was, vond braconnot: Zetmeel 28,0 Eiwit . 5,0 Water . 4,0 CUCURBITACEAE. 50.1 Eigenaardige , bittere stof .... 40,0 Salpeterzure potasch 6,9 Stikstofhoudende zelfstandigheid . . 34,7 Plantenzuur potaschzout2, 8 Zwavelzure potasch en chlorpotassiura 8,3 Plantenzuur kalkzout 7,0 Opmerkenswaardig is het, dat er hier, nadat de warmte op het sap gewerkt heeft, volstrekt geene sprake meer is van het elaterine. Zou dit wel door de warmte gemetamorphoseerd en dus volstrekt niet meer daarin voorhanden zijn? «1. Bryonia. Heggerank. XVI. 4. of XXL 10. 1. Bryonia alba. l. Van Rusland en Taurië tot Spanje en van Zweden tot de Alpenketen. In Engeland en Zwitserland niet in ’t wild. — n. V. II. 533. M Q. 102. F. B . S- 1. 688. — 2. Bryonia dioica ja'cq- In Zuid-Europa, in Z.- en VV-- Duitschland, Engeland, Zwitserland, Nederland. — d. V. II. 532. Mq. 102. P- II. 732. F. B. S. I- 690- F. B. II. 140. — Reiden leveren den Heggerankwortel. Radix Bryoniae. De groote raapvormige wortel ; van boven vaak zoo dik als een arm, 1 tot 2 voet lang, dikwerf tweespletig, geelachtig-grijs , inwendig wil, vleezig en sappig. Hij wordt in dunne dwarse schijven gesneden en ge¬ droogd. Deze drooge schijven zijn met eene gerimpelde, bruinachtig-geie schors omgeven, overigens vrij gelijkmatig geelachtig-wit , golfsgewijs ge¬ bogen, hard, digt, eenigzins ineengekrompen , doch zóó, dat de buitenste schors eenen vcrhevenen rand en , eenige lijnen hiervan verwijderd, 2 ver¬ hevene kringen vormt, die eveneens eenige lijnen van elkander afstaan. Het middelgedeelte is betrekkelijk dik en bultig. De ontelbare, van de schors naar het middelpunt gerigtc uitspringende stralen, loopen in den tweeden verhevcnen kring uit. Zij worden door jodium blaauw , zijn reukloos, smaken onaangenaam-bittcr, geven een bijna wit poeder en met koud water eene oplossing, die door ijzerchloride vlokkig-wit- grijs neêrgeploft en door een aftreksel van galnoten bruin gekleurd en slechts zwak getroebeld wordt. Bevatten volgens Brandes en fïrnhaber: schwertfeger : Gekrystal liseerde bittere stof 0,260 Vormlooze bittere stof . 1,900 Hars . 0,875 Gom ....... 1,200 Suiker . 0,750 Zetmeel . 4,120 Bryonine met een weinig suiker, enz. 1,90 Harde hars met een weinig was 2,10 Andere hars met een weinig was 1,30 Slijmsuiker met phytocolla , enz. . 10,00 Verhard zetmeel . 1,00 Phytocolachtige extracliefstof • 17,00 504 G ROSS U LARIE A E. Verhard eiwit 6,20 Houtvezel . • . . • . - - 15,75 Gom Bassorine. Zetmeel ....-• Appelzure bitteraarde. Phosphorzure aluinaarde 1 Phosphorzure bitteraarde ( Water. 14,50 2,50 2,00 1,00 0,50 Eiwit ....... 3,120 Appelzure polascb . . . 0,061 Appelzure kalkaarde • . 0,032 Phosphorzure kalkaarde . 0,021 Phosphorzure bitteraarde. 0,012 Kiezelzure aluinaarde. . 0.022 Kiezelzuur . 0,012 Houtvezel . 2,130 ...... 84,300 . . . . * 20, 00: Water .. De gekrystalliseerde bittere stof, die door schwertfeger verkregen is, schijnt het specifiek werkzaam bestanddeel in vrij zuiveren toestand te zijn, daar zij als grijswitte, bosvormig vereenigde, parelglanzende, bitter en scherp smakende naalden beschreven wordt. Het schijnt dus veel meer den naam van bryonine te verdienen, dan de door brandes en firinhaber aldus genoemde, doch, zoo als uit de door hen dienaangaande vermelde bijzonderheden ten duidelijkste blijkt, nog zeer onzuivere cxtractmassa. 1 0S. GROSSUL ARI E A E. A albesvr uchtig en. \ Bestanddeelen: pektine (güiboürt’s grossuline); suiker; plantenzuren; kleurstoffen. n. Ribes. Aalbes . V. 1. 1. Ribes rubrum l. In vochtige bosschen , aan hekken en boschkanten , van Zweden tot Sicilië en van Frankrijk tot Rusland. — d. V. II. 537. Mq. 105. F. B. SA. 200. F.B. VII. 554. — Levert de Roede Aalbessen. Baccae Ribitim 5. Ribesiorum rubrorum. De rijpe vruchten. — Roode , ook wel vleeschkleurigc bessen; rond , zoo groot als erwten, met den verdroogden kelk gekroond, sappig. Zij be¬ vatten verscheidene eironde zaden , rieken zwak zuurachtig en smaken aan¬ genaam zuurachtig-zoet. Hare bestanddeelen zijn volgens proüst : Slijmsuiker. Appelzuur. Extracticfslof. Gom- Citroenzuur. Pektine. 43. CISTIELORAE. CISTUSBLOEMIGEN. Familien ;Flacourticae. Marcgravicae. Gistinea e. Violarieac. D f oseraceae- T a m a r i s c i n e a c. CISTINEAE. SOS 109. C IST I N E A E. C is tin een. a. Cistus. Cistusroos. XIII; 1. 1- Cistus crcticus l. In Kreta, Griekenland, Turkije, Sicilië, Kala- brië. — D. V. II. 541. Mq. 23. P. II. 958. — 2. Cistus cyprius lamarck. Op het eiland Cyprus en in het Oosten. — i). V. II. 543. Mq. 23. — Beiden leveren twee soorten ladanum, namelijk: a. Cyprisch Laclanum. Ladanum in massis 5. e Barba. De hars, welke uit de bladen en takken als droppels naar buiten dringt. De inzameling hiervan is zeer moeijelijk; de monniken en boeren , die zich daarmede bezig houden , strijken met lederen riemen over de planten en krabben er nu de hars af , die er is blijven aanhangen. De gewoonte, om haar uit de baarden van geiten, welke deze struiken afweiden, uiltekam- men , is verouderd. Kwam vroeger bij 25 pond in blazen voor. Het is eene donkerroode of bijna zwarte, taaije harsmassa, wordt tusschen de vingers week en kleverig , verbrandt , zoo het ontstoken wordt , met lichte vlam, is in water onoplosbaar, in alkohol bijna geheel oplosbaar, ziet er op de breuk grijs uit , wordt in de lucht spoedig zwart , droogt langzamerhand uit, wordt ligt, vol gaten en broos, riekt zeer aangenaam en amberachtig en smaakt biUer-balsamisch-prikkelend. Bevat volgens GCIBOURT : Hars en aetherische olie . . 86,0 Was .... 7,0 Aardachtigc deelen en haren . 6,0 Waterig extract- 1,0 ß- Gedraaid Ladanum. Ladanum in tortis. Oorspronkelijk een mengsel van hars, zand en echt ladanum, in dunne pijpen gerold en tot platte stukken spiraalvormig ineengedraaid. In een zoodanig produkt vond pelletier: Hars. Was .. Appelzuur. . . 20,0 Gom met appclzurc kalkaarde . 3,6 1,9 Ijzerhoudend zand, aetherische . 0,6 olie en verlies ..... 73,9 Heeds lang een hoogst afwisselend kunstprodukt , waarin dikwijls weinig of geen ladanum voorhanden is- 3. Cistus ladaniferus l. In Zuid-Frankrijk , Portugal, Spanje. II. 542. Mq. 23- — Levert het T). V RROSERACEAE. 506* Ladanum in pijpen. Lada mim in baculis. De harsmassa , welke men verkrijgt door de bladen en takken met water te koken en haar daarvan aftescheppen. Gelijkt op drop , riekt zwak , doch even als Cyprisch ladanum , en bevat meestal aardachlige deelen en haren bijgemengd. b. Helianth emum. Zonnekruid. XIII. 1. 1 . Helianthemum vulgare gürtner. [Heli an the mum Chamaecistus MiLL.] Zeer algemeen op zonnige, steenachtige heuvels- — Mq. 23. — Levert het Gewoon Zonneroosje. Herba Helianthemi. Het bloeijende kruid- De stengel dun , opstijgend en behaard. De bladen klein , kortgesteeld , tegenovergesteld , van boven glanzend-groen , van on¬ deren witachtig, langwerpig-lancetvormig , aan den rand eenigzins omge¬ rold , stomp , stijf. De bloemen fraai goudgeel , 2- tot Gtallig op dunne , behaarde stelen aan de uiteinden der stengels in slappe trossen bijeen¬ geplaatst. 110. DROSERACEAE. Droseraceën. / a. Dros era. Zonnedauw • V. 5- 1. Brosera rotundifolia l. [Ros solis septentrionalis scop. Ro - rella rotundifolia all.] Op moerassige weilanden door geheel Duitsch- land- Komt ook in Nederland voor. — F. B. S. I. 268. F- B. VII. 512. — Levert den Zonnedauw. Ilerba Rorellae s. Roris solis. De bladen; in eenen kring geplaatst, gesteeld , cirkelrond , stomp, van onderen onbehaard , aan den rand en op de bovenvlakte met vele roodc borstelharen bezet- Deze dragen aan den top eene bloedroode klier, waaruit in het zonlicht een kleurloos , slijmerig sap uitzweet. De levende bladen zijn zoo gevoelig, dat zij zich bij de aanraking van een insekt za- menvouwen en zoodoende het ingesloten dier dooden. Zij zijn reukloos en. smaken bitter-zuur, scherp en zamentrekkend. De versehe bladen bevatten een fraai donkerrood, zeer zuur sap, hetgeen wel door trommsdorff onderzocht , doch geene bepaalde resultaten opgeleverd heeft. In hunne plaats worden ook wel de langere , smal lijn-knodsvormigc B1X1NEAE. 507 en spatelvormige bladen van Dros era longifolia l. Dr. anglica Hudson, Dr. obovata m. et k. , en de omgekeerd-cironde bladen van D r. intermedia hayne ingezameld en gebruikt. 111. BIXINEAE. B ix ineen. a. Bixa. Orleanboom. XIII. 1. v 1. Bixa Orellana l. In Zuid-Amerika en Oost-Indië. — d. Y. H. 538. Mq. 22. — Levert den Orlean. Ürleana s. Arnotta 5. Amen. I X De weeke, harsachtige, kleverige, roodc massa, welke de talrijke, bijna driehoekige zaden in hunne doosvrucht, die ongeveer de grootte eener pruim heeft en met roode borstels bezet is, omgeeft, en er op verschil¬ lende wijzen van afgezonderd wordt. Nadat de zaden uit de doosvruchten genomen zijn , worden zij 1) on¬ der water tegen elkander gewreven en door eene zeef gezift , waarna men den orlean, dat zich inmiddels heeft afgezet, verzamelt en droogt ; 2) fijn gestampt en met water omgeroerd , vervolgens door eene zeef gecoleerd , waarna men de troebele vloeistof eenige dagen laat stilstaan ; er ontstaat alsdan eene soort van gisting, waarbij de orlean bezinkt, welke nu ver¬ zameld en gedroogd wordt; 3) verscheidene dagen in water geweekt, tot dat er gisting geboren wordt, fijn gestampt, door eene zeef gecoleerd, de troebele vloeistof gekookt , den orlean , die zich hierbij in den vorm van schuim afscheidt , er afgenomen en onder gestadig omroeren inge¬ kookt , somtijds met olie vermengd en ter bekoeling staan gelaten ; 4) on¬ der water goed omgeroerd, opdat zich de orlean afzondere , de troebele vloeistof door eene haarzeef gtcoleerd en boven vuur tot extract-consis- tentie ingekookt, en 5) lusschen de handen , die met olie bestreken zijn, gewreven , den hieraan klevenden orlean afgekrabd en in de zon gedroogd. Men onderscheidt voornamelijk 3 soorten : 1. Cayenne- Orlean. Komt in vierhoekige koeken voor, die 2 tot 3 pond wegen en in banaanbladen gewikkeld zijn. Vrij droog. 2. Braziliaansche Orlean. Komt in vaten voor. Heeft gewoonlijk eene weeke consistentie en bezit dikwijls ten gevolge van vreemde bijmengselen eenen zeer onaangenamen reuk. 3. Rollcn-Orlean. Harde drooge pijpen van 2 tot 3 oneen en 1 pond, die uitwendig bruin en inwendig fraai rood zijn. 508 ViOLARlEAE. De orlean is eene weeke , kneedbare, gelijkvormige, fraai roode massa die onaangenaam en , dewijl men haar door urine tracht vochtig te houden , dikwijls zeer walgelijk riekt , onaangenaam- en zoutig— bitter en wrang smaakt , ligt uitdroogt , daarbij roodbruin , hard , barstig en reukloos wordt. De drooge orlean geeft op papier eene geelroode streep , levert , zoo hij wordt fijngewreven , een fraai bruin¬ roodachtig poeder, smelt niet bij verhitting, ontvlamt echter en verbrandt met lichtende vlam en achterlating van veel graauwwitte asch. Hij laat zich met water gemakkelijk weeken ; het water lost er echter slechts weinig met gele kleur van op. Alkohol en, ofschoon iets moeijelijker , aether lossen hem bijna volkomen met geelroode kleur op. Door water, hetgeen loogen bevat , wordt hij met bloedroode kleur opgelost. Door omroering met zwavelzuur ontstaat een blaauw mengsel , hetgeen van lieverlede groen en ten laatste paarsch wordt. Bevat volgens john : ilarsachtig orleangeel ( orelline ) . 28,0 Roodachlig-gele, extractive kleurstof 20,0 Slijmerige, extractieve zelfstandigh- 4,0 Vervalschingen : zand , engelsch rood , koolzure potasch , fijngestampte tegelsteenen en meer andere stoffen. Gom. Houtvezel Zuur en verlies. . 26,5 . 20,0 . 1,5 112. ViOLARlEAE S. J O N I D 1 E A E. Vioolachtig en. ». Viola. Viool. V. 1. 1. Viola odorala l. Overal in Europa en ook in Azië. — d. V. II. 545. Mq. 24. P. II. 956. F, B. S- V 204. F. B. VI. 413- — Legert a. V ioolbloemen of Viooltjes. Flores Violarum s. Violariae. De fraaije , blaauwe bloemkroonen , die zeer aangenaam rieken, zoet¬ achtig , slijmerig en prikkelend smaken , ligt verblceken en bij het droogen hunnen reuk grootendeels verliezen. Aethcrische olie. Blaauwe kleurstof. Krystalliseerbare suiker. Slijmsuiker- Bevatten volgens pagenstecher : ! Gom. | " Eiwit. Zouten van potasch en kalk met een plantenzuur. Verwisselingen: de bloemkroonen van Viola hirta en V. canina. b. Violenwortel. Radix Violae odoratae. De in den herfst ingezamelde wortel. Zijn boven de aarde gelegen kor- VIOLAR!EAE. 509 ter gedeelte is omstreeks zoo dik als eene penneschacht , kort, groenachtig , droog geelachtig-grijs, door de overblijfselen der stengels (even als ipecacuanha) half geringd en somwijlen veeldeelig. De wortel zelf heeft van boven naau- welijks de dikte eens stroohalms , is eenigzins getakt, met talrijke vezels bezet, geelachtig-grijs, inwendig wil, houtachtig en taai. Zijn reuk, die met dien der bloemen overeenkomt , gaat bij het droogen verloren. Smaak zoetachtig , prikkelend-schcrp , even als senega de speekselafscheiding op¬ wekkend. Bevat volgens boullay eene nog problematische stof, het violine , die ook in alle overige deelen der plant gevonden wordt. 2. Viola tricolor l. Door geheel Europa, in Siberië, Noord-Amerika, enz- Vormt naar gelang der groeiplaats in ’t wild en door kuituur in tui¬ nen onderscheidene variëteiten , waarvan koch er 4 opnoemt : V i o 1 a vu 1- garis , V. arvensis, V. saxatilis en V. bannatica. — d. V. II. 546. Mq. 24. F. B. S. I. 209. F. B. I. 10. — Levert het Driekleurig Violenkruid . Herba Violae tricoloris s. Jaceae. De bloeijende , van den wortel ontdane plant , die nu eens van den tjflin- vorm (V. vulgär is) , dan weder van het akkerviooltje (V- arvensis) wordt ingezameld. — D estengel opgerigt of opstijgend, verward-getakl, tot 1 voet lang, ongelijk drie- tot vierzijdig, glad of kort en zwak behaard. De bladen afwisse¬ lend, onbehaard of zachtharig , gekarteld , in den bladsteel ujtloopend ; de onderste zijn langgesteeld , bijna rond, eirond of hartvormig en de hooger geplaatste gedurig korter gesteeld, smaller en lancetvormig-stomp. Aan den voet van iederen bladsteel vindt men 2 ongesteelde, liervormige , vindee- lige steunbladen. Uit de bladoksels ontspringen haakvormig gebogene bloem¬ stelen , die digt onder de bogt 2 kleine schutbladen hebben en in lengte de bladen overtreffen, leder van hen draagt slechts ééne bloem, waarvan die van V. vulgaris eene bloemkroon heeft, die langer dan de kelk, en vierkleurig (blaauw, paarsch , wit en geel) is, terwijl die van V. a r v e ri s i s er eene heeft , die even lang als of korter dan de bloemkroon , wit en slechts op het bovenste bloemblad zwak paarsch gekleurd is. Reuk zwak, bij de kneuzing der versehe plant even als die van oranjebloesem. Smaak zoetachtig, slijmerig. — De wortel smaakt scherp. [Over J onidium Ipecacuanha vent., die ook tot deze familie be¬ hoort, is reeds boven op bl. 354 gesproken] olO TAMAÏIISCÏNAE. — I1YPERIC1NEAE. 113. TAMARISCINAE. T am ar is c ineen. a. Tamarix. Tamariske. V. 3. 1. 'Tamarix gallica l. Aan de oevers der stroomen van Zuid-Europa , Noord-Afrika, Klein-Azié, enz. alsook aan de Middellandsche en At¬ lantische zeeën. — d. Y. II. 547, Mq. 97. — Levert de F rausche Tamariskenschors. Cortex Tamarisci Gallici. De schors. Zij is dun, taai, opgerold, uitwendig glad, roodbruin en van witte stippen voorzien en inwendig witachtig , wordt met der tijd roodbruin , bezit geenen reuk , en smaakt bitterachtig-zamen- trekkend. 2. Tamarix germanica l. Myriearia germ an ica desveaux. Aan den Rhijn , de Donau , aan de Alpenbeken in Zwitserland , enz. — Mq. 97- — Le¬ vert de Duitsche Tamariskenschors . Cortex Tamarisci Germanici. Komt met de vorige zeer overeen , doch is dikker en grooter. — Beiden schijnen veel looizuur te bevatten. [Men vergelijke voor de Tam. mannifera ehrenb., die eigenlijk eene variëteit der T. gallica l. is, hetgeen op bl. 399 gezegd is.] 44. GUTTIFEME. DROPPELDR AGENDEN. Familien : Sauvagesieae. Frankeniaceae. Hypericineae. Gar- c i n ie ae. 114. H YPERICINEAE. Hypericineën. £&. Hypericum. Hertshooi. XYI11. 4. 1. Hypericum perforalum l. Op onbebouwde , zonnige plaatsen door geheel Europa. — F. B. S I. 406. F. B. VII. 542. — Levert het St. J anskruid. Herba Hyperici. De bloeijcnde toppen. — De stengel opgerigt , gelakt , onbehaard , rond, tweesnijdend. De bladèn klein , tegenovergesteld , halfstengomvattend , langwerpig-eirond , stomp, onbehaard, gaafrandig , doorschijnend gestip¬ peld. De talrijke, gele, kortgesteelde bloemen zijn aan de uiteinden der CllüClFERAE. 497 e. Barbarea. Barbe el kruid. XV. 2. 1. Barbarea vulgaris r. brown. Erysimum Barbarea l. Aan wa¬ terkanten , langs oevers van rivieren, op natte weilanden. — F.B.S. I. 492. F. B. VI. 450. — Levert de Winter- Br on-Kers of Winier-Kers. Herba Barbareae. De bladen; stengomvattend , liervormig, gekarteld, aan den voet ge¬ oord , onbehaard , glanzend-groen , stijf , met rondachtige eind- en gm- gekcerd-eironde zij lobben. Beuk en smaak even als van kers stekend- scherp ; de smaak tevens bitter. — Waarschijnlijk bevat deze plant volkomen gevormde mostaardolie. «1. Alliaria. Knoflookkruid. XV. 2. 1. Alliaria oflicinalis de c. Erysimum Alliaria l. Tweejarige plant op schaduwrijke plaatsen, voornamdyk aan hekken en boschkanten, — F. ƒ?. S. I. 492. F. B. VI. 419. — Levert het Rn ojlookkruid. Herba Alliariae. De stengel opgerigt , eenvoudig, bovenwaarts getakt, van onderen fijn behaard, van boven glad, rond, gestreept, stijf en hol. De bladen vrij groot, gesteeld , hartvormig, bogtig-getand, onbehaard, dun en fijn. De bloe¬ men klein, wit, aan den top des stengels in bloemtuilen geplaatst, die zich langzamerhand verlengen. Reuk bij wrijving knoflookaardig. Smaak stekend-scherp , even als kers. Uit 100 pond der versehe plant verkreeg RAYBAUD 4 drachmen aelherische olie, en wertheim heeft aangetoond, dat deze met de mostaardolie in alle opzigten volkomen identisch is. pless echter houdt haar voor een mengsel van mostaard- en knofiook- olie. Of beiden er reeds gevormd in voorkomen, moet nog nader worden aangetoond. 3. Siliculosac. Siliculosen of Haau w tjesdragenden. a. Cochlearia. Lepelblad. XV. 1. 1. Cochlearia o fficinalis l. Langs rotsachtige en moerassige zeeoevers van Noord-Europa , in Engeland, Frankrijk, Denemarken, Zweden, Lapland, Nederland, Duitschland, enz. — d. V. II. 524. Mq. 20. P. II. 962. F. B. S. I- 478. F. B. II. 108. — Levert het m CRUCIFERAE. Lepelblad. Herba Cochleariae. De bladen , welke in het begin van den bloeitijd worden ingezameld. Zij zijn allen glanzend-groen , onbehaard, vleezig; de wortelbladen lang- gestceld, cirond-hartvormig , gaafrandig of onduidelijk hoekig, 1 tot l1/» duim breed en in den herfst van het eerste jaar rozetsgewijs geplaatst ; de stengelbladen langzamerhand korter gesteeld en geheel van hoven on¬ gesteeld , langwerpig-lancetvormig , duidelijk hoekig-getand en van eenen pijlvorraigen voet voorzien. Picuk, vooral bij wrijving, eigenaardig, ste- kend-scherp. Smaak scherp, kersachtig, eenigzins zoutig en bitter. Bij het droogen, waarbij 9/10 aan gewigt verloren gaat, verdwijnt de scherpte. Bevat volgens gütret : Bittere extractiefstof. Groen zetmeel. Planteneiwit. Bittere hars- Gom. Salpeter. Zwavelzure ammonia. Zoutzure ammonia. Zwavelzure kalkaarde. In het ingedikt sap der bladen vond braconnot : » Bruin , zoet extract. • 48,33 Stikstofhoudende zelfst. 32,00 Plantenzure potasch . 6,07 Plantenzure kalkaarde. Chlorpotassium j. Zwavelzure potasch \ 8,67 5,00 Daarenboven vond hij in de versehe bladen bladgroen, eiwit, houtvezel en, gelijk ook gutbet, tordeüx, josse, enz., eene scherpe , zwavelhou¬ dende aetherische olie. Hiervan verkreeg lecanü 4 drachmen en 6 grein uit 100 pond der versehe bloeijende plant, terwijl dübereiner er eene eigenaardige scherpe stof in vermoedt, welke hij cochlearine noemt. Volgens Simon verhoudt zich deze aetherische olie in hare reactiën zoo overeenkomstig met de mostaardolie , dat zij zich slechts door een hooger kookpunt daarvan onderscheidt, daar zij pas bij -}~ 159° en de mostaard¬ olie reeds bij -f- 143° kookt. Gedroogd lepelblad levert bij de overhaling met water geen aetherische olie meer; doch deze wordt er uit verkregen, wanneer men het drooge kruid, nadat het tot kleine stukjes is gebragt, met fijngestampten , witten mostaard vermengt, alsdan met water mace- reert en nu overhaalt. Hieruit blijkt ten duidelijkste, dat deze olie niet reeds in de plant zelve gevormd is, maar dat zij uit een nog onbekend bestanddeel (myronzuur?) ontstaat, en wel door den gelijktijdigen ontlcden- den invloed van water en myrosine, welk laatste bij drooging van het kruid zijne werkzaamheid verliest en door dat, wat in den witten most¬ aard bevat is, vervangen wordt. Men zoude diensvolgens het drooge kruid , door er witten mostaard hij te voegen , weder bruikbaar kunnen maken. — GARCINIEAE 511 stengels in aarvorraende bloeitoppen geplaatst. Reuk zwak , eigenaardig , balsamisch. Smaak harsachtig-bitter, zamentrekkcnd. ïn de bloemen vond BÜCHNER : Hypericumrood met aetherische olie. Looistofaardige gele kleurstof. . $ Gom en eiwitachtige zelfstandigheid.^ 8,0 4,0 Pektinzuur. 6,0 Vezelstof • 4,0 Vocht . . 68,0 Verwisselingen: Hypericum quadrangulare. H- hirsutum. H. montan urn. 115. GARCINIEAE. G arciniccn- Afdeelingen : Carpodonteae . Clusieae. Symphonieae . Calo- phylleae. G arciniceae. 1. Calophy lleae. C al o p h y 1 le ën. a. Calophyllum. Fraaiblad. XIII. 1. 1. Calophyllum Inophyllum l. Balsa ma rja Inophyllum loureiro. In Oost-Indië en Cochinchina wild en gekultiveerd. — Mq. 43. — 2. Calophyllum Tacamahaca willd. Calophyllum Inophyllum lamarck. Op Madagaskar en de Mascarenhas-eilandcn. — Mq. 43. — 3. Calophyllum Calaba l. In Travancore in Oost-Indië. — Deze drie Calophyllum-spccies zullen later als de moederplanten van Takamahaka-soorten vermeld worden. Vergel. Burseraceae. 2. Garciniceae. Garciniceën. a. Rebradendron. Gultegomboom. XXL 9. 1. Hcbradcndron cambogioides gr ah am. Garcinia Morella desrous- skaux. Mangostana Morella gürtner. Op Ceylon in bosschen. — Verg. D. V. II. 550. Mq. 42 en 43 , en P. II. 913 en 914- — Het is van dezen boom, doch niet van Garcinia Cambogia des- rousseaux (Cambogia Gutta l.) , ook niet van den verkeerdelijk door murray opgegevenen Stalagmites cam bogioides (Guttifera vera koenig) , dat , volgens de vercenigde nasporingcn van mab. walckkr , chuistison en graham , de «. Ceylonsche Guttegom, Gutti s. Gummi Guttae Ccylonense , afkomstig is. Uit de insnijdingen , welke men in het begin van den bloei- GARCINIEAE. 512 tijd in den stam maakt, vloeit zij als een dik, geel sap uit, hetgeen men verzamelt en droogen laat. Is volgens christïson geen handelsartikel , maar slechts eene zeld¬ zaamheid in pharmakognostische verzamelingen. Platte , rondachtige massa’s , die ongeveer 1 pond en iets meer we¬ gen , gevormd, zoo als het schijnt, op eene ruwe wijze door zamenkle- ving van onregelmatige droppels, wier tusschenruimten met aardachtige stof gevuld zijn. Ook onregelmatige stukken. De guttegom-massa zelve vertoont overigens alle eigenschappen van de volgende guttegom in pij¬ pen van Cambodja in Siam , helgeen ons regt geeft tot het vermoeden, dat de ß. Siamesche Guttegom ? Gutti s. Gummi Guttae Siamense. welke bij ons gewooniijk voorkomt , van denzelfden boom , of misschien van eene andere soort van Hebradendron (H. ellipticum s . Gar- cinia elliptica wallich) afkomstig is, hoewel daaromtrent nog niets met zekerheid kan gezegd worden. Deze Siamesche guttegom komt uit het koningrijk Siam over China en Singapore naar Engeland en zou uit den nog oubepaalden boom in dier voege verkregen worden , dat men de bla¬ den en takken afbreekt , insnijdingen in de schors van den stam maakt en het uitvloeijend gele sap laat verdroogen. christïson onderscheidt van deze guttegom-soort de volgende wijzigingen : a. Guttegom in pijpen. — Cylindervormige massa’s ; s/4 tot 3 duim in doorsnede, meestal hol, dikwijls ineengerold en zamenhangend , in de bladen van eene tot de Malvaceae of Bombaceae behoorende plant gewikkeld , broos , ondoorschijnend , slechts in dunne schilfers eenigzins doorschijnend. Dikwijls zijn er verscheidene tot koeken of klompen van 3 — 4 pond zamengebakken , waarin men alsdan de sporen der afgeplatte holten vindt. De oppervlakte vuil groenachtig-geel , door het afdruk¬ sel van de uit riet vervaardigde vormen gestreept. Op de breuk schelpach¬ tig , glanzend , bruingeel. Wordt bij het bekrassen of afschrapen lichtgeel. Vormt met natte vingers, of in eenen mortier met water gewreven eene gele emulsie , die door jodium niet groen wordt , en met aether onder afscheiding der gom als eene bleekgele vlokkige stof eene oranjekleurige oplossing , die zeer kleurrijk is. Alkohol lost er ongeveer 4/s van op. Reuk¬ loos. Riekt bij verhitting eigenaardig, smelt niet, wordt echter week , ontleedt en verkoolt zich. Verbrandt in de vlam eener kaars met lich¬ tende, roelgcvendc vlam. Bezit aanvankelijk weinig smaak, wordt later GAUCINIEAE. 513 scherp en krabbend, verwekt speeksel-afscheiding en laat eindelijk een gevoel van droogheid in den mond achter. b- Guttegom in koeken of klompen. Yormlooze massa’s van 3 tot 4 pond , die eenigzins moeijelijker breek- en pulveriseerbaar, op de breuk vol blazen , splinterig , zonder glans zijn, stukjes hout bevatten en geene afdruk¬ sels van riet vertoonen. Met water leveren zij eene emulsie , die door jodium donkergroen wordt, en, zoo men het zetmeel-gehalte , dat zich hierdoor openbaart, uitzondert, verhouden zij zich overigens even als guttegom in pijpen. Het zetmeel is ongetwijfeld vóór het indroogen op¬ zettelijk bij het sap gevoegd. c. Gemeene guttegom. Uit- en inwendig, alsook in hare eigenschappen onbestendig en daardoor van verschillende deugd , doch altijd slech¬ ter, dan de beide vorige , daar het sterk met vreemde zaken , voorna¬ melijk met zetmeel vervalscht is. Somwijlen hard , op de breuk aardach¬ tig, grijsgeeiachtig. Leveren een grijsgeel poeder en eene grijsgele emulsie. Men trachte haar zorgvuldig te vermijden. Deze guttegomsoorten bevatten volgens christison : G. in pijpen. G. in koeken. Gemeene G. Ceylonsch Guttegom. 1. 2. 1. 2. 1. 2. 1. 2. 3. 4. 5. Hars. . . .74,2 71,6 64,3 65,0 61,4 35,0 68,8 71,5 72,9 75,5 74,8 Arabine. . . 27,8 24,0 20,7 19,7 17,2 14,2 20,7 18,8 19,4 19,0 16,5 Onopl. gedeelte. — — 4,4 6,2 7,8 22,0 6,8 5,7 4,3 — 2,2 Zetmeel. . . — — 6,2 5,0 7,8 19,0 ______ Water ... 4,8 4,8 4,0 4,2 7,2 10,6 4,6 ?? ? 4,0 Druine kleurstof . . . . 3,5 De hars , welke eene gele kleur heeft , is het gewigtigst bestanddeel. Büchner heeft ook 2 door liebig van christison ontvangenc guttegom- soorten ontleed en ongeveer dezelfde resultaten verkregen. Intusschen houdt hij de gele hars voor een vet zuur, hetgeen echter wel niemand als juist zal willen aannemen. a Als eene nieuwe soort van guttegom heeft christison onlangs eene nog niet in den handel gekomene y. Mysorische Guttegom , Gutti s. Gummi Guttae Mysorense , beschrevenen geanalyseerd. De monsters er van had hij van si ad. walcker en van Dr . cleghorn verkregen. Zij waren van eenen boom afkomstig , welke in het distrikt Wynaad , een westelijk gedeelte van Mysore , bos- schen vormt, en waarschijnlijk Heb rad en dr on pictorium (Gar- c i n i a p i c t o r i a roxb.) is- 514 SILENEAE. Deze guttegom [die bij de inlanders goorgeemara genoemd wordt] heeft in alle opzigten zooveel overeenkomst met de Siamesche guttegom in pijpen , dat zij zich hiervan misschien alleen door eene eenigzins andere verhouding in de bestanddeelen onderscheidt. Hij vond daarin 77,0 — 80,0 proc. hars , 14 proc. arabine , 5 proc. bruine kleurstof , 0,5 — 3,0 vezel en zand {Pharm. Journ. and Transact. August , 1846 , p. 65). 45. CARYOPiïYUlNAE. CARYOPHYLLUVEËN. Familien: Amar a ntaceae. Scleran theae. Portulaceae. Pa- ronchieae. Alsineae. Phytolacceae. Sileneae. Ghenopodieae. 116. SILENEAE. Sileneën. ». Saponaria. Zeephruid. X. 2. 1. Saponaria o fficinalis l. Lychnis officinalis scop. Overal in Zuid¬ en Middel-Europa. — d. V. II. 561. Mq. 29. F. B. S. I. 340. — Levert a. Zeepkruid. Herba Saponariae. De in Junij ingezamelde bladen. Zij zijn kortgesteeld , langwcrpig- ellipsvormig , bijna eirond, spits, van eene doornige punt voorzien , gaaf- randig, drienervig , glad of met weinige haren bekleed, bleekgroen, reukloos en van eenen zoetachtigen , bitteren en aanhoudend krabbenden smaak- braconnot vond in het hiervan uilgeperst en ingedampt sap : Saponine met kleurstof, eenig vrij zuur en azijnzure potasch. . . 73,0 Sükstofhoudende zelfstandigheid met een plantenzuur potaschzout- 27,5 Witachtige, niet naauwkeuriger bepaalde zelfstandigheid. . . . 2,5 Deze bladen bevatten dus ongeveer dezelfde bestanddeelen, als de wor¬ tel dezer plant , doch , voornamelijk de werkzame , in eene veel geringere hoeveelheid, weshalve zij thans zelden meer gebruikt worden, terwijl de nu volgende wortel voortdurend als een zeer belangrijk middel wordt op prijs gesteld. b. Roode Zeepwortel . Radix Saponariae rubrae. De in het voorjaar of den herfst uitgegravene en van zijne vezels be¬ vrijde wortelstok. Hij is rondachtig, na het droogen hard, barstig , overlangsch gerimpeld, tot 3 voet lang, naar gelang van ouderdom, bodem of kultuurwijze nu eens van de dikte eens stroohalms, dan weder zoo dik als een vinger, uitwendig óf bruinrood, óf kofïijbruin, óf bruin- SILENEAE. grijs, nu eens met bulten bezet, dan weder niet, óf kruipend, geleed en alsdan aan de omstreeks 1 duim van elkaar afstaande geledingen met fijne wortelvezels en knobbels (als overblijfsels der doodestengeldeelen) bezet, óf loodregt neèrdalend en alsdan niet geleed, maar, vooral in jeugdigen toestand, van alle kanten met talrijke vezels bezet. Bij allen ziet men op de dwarse doorsnede de dunne, bruine opperhuid, eene betrekkelijk zeer dunne en geheel witte schors, en eene betrekkelijk dikke , door eenen fijnen bruinachtigen kring omgevene kern, wier citroengele kleur binnenwaarts gedurig lichter wordt en in het middelpunt ge¬ heel wit is. Al deze deelen zijn onderling vast verbonden. Hij is reukloos, smaakt zoetachtig, bitter, later aanhoudend scherp en krabbend. Verliest volgens wiegman N in bemesten tuingrond den bitteren en krabbenden smaak zoodanig, dat hij na 4 jaren slechts nog zoetachtig en melig smaakt. — Met water geeft hij een decoct, hetwelk bij schudding sterk schuimt, door ijzerchloride groenachtig necrgeploft en door een aftreksel van gal¬ noten niet veranderd wordt. Jodium kleurt hem inwendig bruin. 1 pond geeft ongeveer 5 oneen extract. Bevat volgens bucholz : Gom en bassorine- ïloutvezcl • .. Water .. 33,00 22,25 13,00 Saponine ..... 34,00 Extractiefbezinksel. . 0,25 Bruine, weekc hars . 0,25 osBORN wil er een kleurloos , in prisma’s krystalliserend , bitter lig- chaam in gevonden hebben, dat echter in den wortel van uitgebloeide planten niet meer bevat zou zijn. Op deze slof, die volgens de beschrij¬ ving geen saponine kan zijn, verdient deze wortel naauwkeuriger onder¬ zocht te worden. Verwisselingen : de wortels van P o 1 y p o d i u m vulgare; G y p s o p h i I a Struthium, Lychnis vespertina. I». Gypsophila. Gaffelsteng of Gipskruid. X. 2. 1. Gypsophila Struthium l. G. capitata m. b.? ïn Zuid-Europa en het Oosten. — Mn. 30- — Levert den Spaansche , Levantsche , Indische of Aegyplische Zeepworiel. Radix Saponariac Hispanicae s. Levaaticae s. Indicae s. Aegyptiacae. [Men verkrijgt de wortels (die bij de Turken Dsuen heeten) door hen rondom den voet van den stam uittegraven , zonder nogthans dezen omte- houwen. Zij wmrden alsdan in balen van 6 — 8 centenaars naar Smyrna 516 SILENEAE. en Alexandrië verzonden, vanwaar men hen verder naar Europa vervoert.] Eenvoudige, bijna regie stukken van Va tot 1 */a duim dikte en V2 tot 1 V* voet lengte, die rolrondachtig-penvormig , digt , overlangs gerimpeld en hard zijn. Op de oppervlakte vertoonen zich zwakke dwarsloopende verhevenheden , die op ongelijken afstand van elkander verwijderd , en van zeer verschil¬ lende lengte zijn , doch nooit rondom het gansche stuk heengaan , en , doordien de opperhuid er van afgeschraapt is, zich wit voordoen. De dunne en uitwendig bruinachtig-gele opperhuid bekleedt eene betrekkelijk dunne, bijna witte schors en deze eene dikke, witachtige kern , die met eenen fijnen bruinachtigen kring omgeven is. Van het middelpunt ziet men ontelbare, üjne stralen uitloopen , die in eene stervormige rigling zijn ge¬ plaatst en zich tot aan de opperhuid uitstrekken. — Jodium kleurthem bruin. Hij riekt en smaakt even als de vorige wortel. Zijn decoct schuimt sterk, zoo bet geschud wordt, en wordt door ijzerchloride en een aftreksel van galnoten niet merkbaar veranderd, bley vond er in : Saponine (struthiine). - - 0,8 Gele, vetachtige, weeke hars. • 7,0 Plantenwas . sporen Bitter extract met saponine. • 12,4 Chlorophyllum . •. . . 1,5 Suiker met gom , appelzuur en Eiwit. . . 1,2 potaschzouten. • 12,0 Verhard eiwit. . - 5,0 Gom met saponine .... • 4,0 Kunstmatige gom. . • 16,0 Gom met saponine, appelzuur en Plantenvezel . .15,0 appelzure potasch en kalk. • 9,2 Water. . . 15,0 Azijnzure ammonia .... sporen Verlies ..... . . 0,6 Chlorpotassium. • 0,3 Het saponine van herkend en, daar hij den wortel werd door bley bij zijne analyse niet het voor een eigenaardig ligchaam hield , slruthiine genoemd, totdat zich deze misvatting bij eene naauwkeurige vergelijking ophelderde- C!. Lychnis. Koekoeksbloem. X. 5. < 1. Lychnis vespertina sibth. L. dioica l. — Zeer algemeen aan wegen, hekken en op akkers. — d. V- II- 562. Mq. 30. F. B. S. I, 358. — En 2. Lychnis diurna sibth. L. dioica l. Op waterige weilanden, langs slooten en in bosschen. — F.B.S. 1.358. F. B. VI. 408. — Beiden, in¬ zonderheid de eerste, leveren den Witte Zeepw ortet. Piadix Saponariae albae. Hij is rolrondachtig-penvormig, getakt, witachtig, na het droogen vuil CliENOPÖDIEAE. 517 geelachtig , overlangs gerimpeld en met vele onregelmatige, dwarsloopende verhevenheden van verschillende lengte bezet, die nooit rondom den ge¬ ileden wortel heenloopen. De witte, melig-vleezige, barstige schors omgeeft eene geelachtige kern. Jodium kleurt hem bruin. Zijn decoct wordt door een aftreksel van galnoten in witte vlokken neêrgeploft. Reukloos. Smaak slijmerig-bitter , doch niet krabbend. Een chemisch onderzoek van dezen wortel schijnt dus een belangwekkend resultaat te beloven. 117. CHENOPODIEAE. Ganzevoetgewassen. Bestanddeelen: sodazouten ; zuringzuur; potoschzouten : salpeterzure pot- asch ; riet- en slijmsuiker ; pekline; aetherische olie. a. Chenopodi urn. Ganzevod . Y. 2. 1. C henop odium ambro sioides l. In Mexiko. Door Jezuïten naar Europa gekomen en thans verwilderd in Oostenrijk en aan de oevers der Murg bij Rastadt. — Mq. 216. — Levert het Mexikaansch Druivenhruid of Jezuïten-Thee. Herba Che- nopodii ambrosioidis s. Botryos Mexicanae. De bloeijende plant , zonder den wortel. — De stengel opgerigt , getakt, onbehaard, gestreept en gesleufd. De bladen afwisselend, korlgesteeld , lancetvormig, ongelijk bogtig-getand en van boven gaafrandig, glanzend- lichtgroen, op de bovenvlakte onbehaard, op de ondervlakte klierachtig gestippeld en op de ribben met korte haren bezet. Aan de toppen der stengels vertoonen zich de kleine, groenachtige bloemen in bebladerde , aarvormige, afgebrokene trossen. Reuk eigenaardig, sterk, specerijachtig. Smaak sterk specerijig, verkoelend, kamferachtig. Liet droogc kruid bevat volgens BLEY : Stikstofh. , kleefstofachtige zelfst. Aetherische olie. Groene weekhars. Zetmeel .... Oplosbaar eiwit Azijnzuur . .. Wijnsteenzure potasch Appelzure bitteraarde Chlorpotassium. Ghlorkalcium. 0,35 7.60 1.40 4.40 0,05 i ,12 0,75 4.60 0,43 Extracticfstof j zuringzure potasch met ) appelzure potasch ) 23,95 4,55 21,00 zuringzure potasch J Gom mct<j salpeterzure potasch > zwavelzure potasch j Houtvezel (waarvan 4,53 asch) . . 23,28 Water . 7,50 Zwavel . sporen 518 CHENOPODIEAE. Yan al deze bestanddeelen schijnt de aetherische olie het werkzaamst in deze plant te zijn. Verwisselingen : Chenopodium Botrys en Ch. suffruticosum. 2. Chenopodium Botrys l. In Zuid-Europa, Oostenrijk, Silezië , Tyrol, Zwitserland, Nederland, enz. — Mq. 216. F. B. S. I. 226. — Levert het Gewoon Druivenkruid . Herba Botrjos vulgaris. De bloeijende plant zonder den wortel. — De stengel is getakt. De bla¬ den zijn afwisselend, gesteeld , diep bogtig-getand , langwerpig en, gelijk alle declen der plant , met zachte , kleverige haren bezet. De bloemen vormen in de oksels der bladen korte, bladlooze, zamengestelde trossen. Reuk en smaak even als van bet vorige kruid , doch zwakker. Eene ana¬ lyse daarvan bestaat nog niet. 3. Chenopodium olidum curtïs. Chenopodium Vul varia l. Overal op wegen, muren, puinhoopen , enz. — Mq- 21 6. F. B. S. I. 226. — Levert de Stinkende Melde . Herba Vulvariae s. Atriplicis foetidae. De bladen en bloemen. De eersten zijn gesteeld , klein , ruitvormig- eirond, gaafrandig , aanvankelijk op beide zijden onbehaard en grijsgroen, later op de ondervlakte meelachtig bestoven. De bloemen zijn ook klein en meelaardig bestoven; zij vormen in de bladoksels kluwvormige tros¬ sen. Reuk zeer onaangenaam , even als van rottende visch. Smaak onaan- genaam-zoutig. De levende plant wasemt volgens john en chevallier am¬ monia uit. Zij bevat volgens eene analyse van creuzbürg : Groenachtige , weeke hars- Zetmeel. Gom. Gele kleurstof. Bruinroede extractiefstof. Eiwit met zwavel. Vrije ammonia. Wijnsteenzure potasch. Zuringzure potasch. Uzer-groenkleurende looistof. Stikstof houdende zelfstand* Phosphorzure ammonia. Phosphorzure soda. Phosphorzure kalkaarde. > / Appelzure kalkaarde. Gips. Zuringzure kalkaarde. Chlorophyllum. Slijmsuiker. Plantenvezel. Salpeter. Chlorpotassium. Chlorkalcium- Uzerverzuursel. Kiezelaarde. Zwavelzure bitteraarde. Het chlorophyllum bezat den stinkenden reuk der plant en bevatte nog een vlugtig loogachtig ligchaam , hetwelk geen ammonia zou zijn. De salpe¬ terzure potasch zou zooveel bedragen , dat 24 deelen der plant 1 deel daarvan zouden leveren. Deze plant, welke thans slechts weinig geacht wordt, vertoont dus zeer merkwaardige eigenschappen. FICOIDEAE. — CR ASSUL ACEAE- 519 46. SUCCULEIVTAE. SAPPIANTEN. Familien: Cunoniaceae. Saxifrageae. Ficoideae- Crass li¬ la ceae. 118. FICOIDEAE. Ficoideën- a. M esembryanthemum. Vezclbloem • XII. 5. 1. M esembryanthemum crystallinum l. Aan de Kaap, bij Athene en op de Kanarische eilanden. — d. V. II. 555. Mo. 104. — Levert het IJskruid. Herba Mesembryanthemi crystallini. De bloeijendc plant, zonder den wortel. De stengel heeft de dikte eener penneschacht tot die eens vingers en is 1 tot l1/^ voet lang, gewoonlijk nederliggend , verward en zeer getakt. De bladen zijn klein, eirond- langwerpig, dik, plat, golfvormig, week, sappig en, even als de sten¬ gels, digt met krystalachtige blaasjes bezet. In de bladoksels bevinden zich de bloemen, die gesteeld, wit- of roodachtig zijn. Reuk ontbreekt. / Smaak onaangenaam, (waterig) zoutig, john vond in De vloeistof der blaasjes: Eiwit. Extractiefstof. Chlorsodium. Zwavelzure soda. Salpeterzure potasch- Water. Het drooge kruid levert volgens Brandenburg 42 procent asch, welke zamengesteld is uit 34 in water oplosbare sodazouten met eenige kalkzou- ten en 8 aardachtige zouten (Soda Alicantina). 119. CRASSULACEAE. Cras sulaceën. a. Semper vivum. Drahenlooli • XI. 6. 1. Sempervivum tectorum l. Op Alpenrotsen en andere hooge bergen. Wordt ook op de daken en muren gekweekt. — Mq. 104. F. B. S. I. 376. — Levert het Groot Huislook. Herba Sempervivi s. Sedi majoris. De bladen. Zij staan in digte rozetten bijeen en zijn op de eenc zijde vlak, op de andere eenigzins gewelfd, onbehaard en slechts aan de randen ge- Het uitgeperst sap : Hars- Gom. Eiwit. Extractiefstof. Groen zetmeel. Chlorsodium. Houtvezel Koolzure kalkaarde. Phosphorz. kalkaarde Salpeterzure potasch. Appelzure kalkaarde Water . . 97,0 HALORAGEAE. 520 wimperd , aan den top bruinrood en van eene korte en zachte doornige punt voorzien, lancetvormig , dik en vlcezig-sappig. Zij bezitten geenen reuk. De smaak is wrang, zuurachtig, verkoelend en eenigzins zoutig. Bevatten veel zure appelzure kalkaarde. h. Sedum. Steen- of Huislook. X. 5. 1. Sedum acre l. Op zonnige, drooge, zandige, rotsachlige plaatsen en op muren. — d. V. II. 565. Mq. 103. F . B- S • I. 354. F. B- I. 65. — Levert de Muur-Peper. Herba Sediminoris acris. De bladen , vóór den bloeitijd ingezameld. Zij zijn rondachtig-eirond , 2 tot 3 lijn lang, 1 tot 2 lijn dik, stomp, op de eene zijde eenig¬ zins vlak en op de andere uitgehold-bultig , vleezig-sappig. Zij zijn digt, afwisselend, daksgewijs en ongesteeld op de talrijke opstijgende stengels bevestigd, welke rozetsgewijs uit den wortel te voorschijn komen en ge¬ takt, rond en 1 tot h duim lang zijn. Reukloos- Smaak kruidachtig, ver¬ koelend, later onaangenaam, voortdurend en brandend scherp. Veroorzaken op de huid ontsteking en blaren. — Bevat appelzure kalkaarde en eene ligt veranderlijke, scherpe stof, wier aard nog onbekend is. Verwisselingen : Se d um sexangulare. 47. CALYCIELGRAE. KELKBLOEMIGEN. Familien: Halorageae. Lythrarieae. Combretaceae. Onagra- rieae- Rhizopboreae. Vochysieae. 1 20- HALORAGEAE- H alorag e ën. ». Trapa. Waternoot. IV. 1. 1. Trapa nataas l. In stilstaande wateren- — F. B. 8- I. 144.— Levert de Waternoten. Nuculae aquaticae s. Tribuli aqtiatici. De rijpe vruchten. — Eenigzins vierhoekige noten ; 1 duim lang, met 4 doornachtigc verlengsels als ’t ware gehoornd. In hare zwartbruine en harde schil bevindt zich eene hartvormigo , witte , olieachtig-meligc, zoet¬ achtige kern. COM B RET ACE A E. m 121. COMBR ETAGE AE. Combretaceën. a. Terminalia. Katappenboom . X. 1. 1. Terminalia Bellirica roxb. Term. Chebula retz. In Oost-Indie. — Mq. 96. — Levert de Bell irische Myrobalctnen. Myrobalani Belliricae. De vruchten. Zij zijn rondachtig of eirond, ter grootte van hazel- tot die van walnoten, naakt, eenigzins gerimpeld, van 5 uitspringende overlangsche ribben en meestal nog van eenen korten steel voorzien , hard, grijsbruin. Zij bevatten in haar vast, bruin en harsglanzend vlecsch een groot, lichtbruin, bultig zaad. Reukloos. Smaak wrang-bitter. 2. Terminalia Chebula roxb. Myrobalanus Chebula grrtner. In Oost-Indië. — Mq. 96. — Levert de Groote Zwartbruine Myrobalanen. Myrobalani Chebulae. 