Dagboek van Louis Trigardt (1836-1838)
Namiddag kwam Albach en had een stuk houd gebrag voor twee speeken voor zijn wagen. Zei Bo- tha dat die houd groen is. Die houd had al bij Ram- mabooij zijn tijd daar geleg, zei Albach. Jan Pre- torus zei, men ken met de bas van die stuk doorn houd nog vellen looij ! Ik weet dat Albach bij Rammabooija zijn tijd niet eens daar is geweest, het was een onge- gronde gissing. Vrijd. 28ste. heb ik Carolus aan zijn wage trap zien werk. Ouwe Botha heb aan de wielen gewerk. Satd. 29ste heb ik twee sleepsels takken gesleep voor de scherm aan de beeste kraal. De middag kwam ouwe Hans Kaffer van Maletie met de bootschap, dat de menschen bij Makotekoot is. Ook heb Maleettie mijn laate weeten, dat een brief van de menschen ge- komen is bij de Captijn die de olivants tand aan mijn gebracht heb van de Roije Kaffers, en hij zouw de brief na Maleettie bringen; hij zal het aan mijn steu- ren. Ook laat Meleettie mijn weeten, dat hij mijn grootste Captijn is en blijft, al is de ander bij mijn, en dat Selippe zijn volk bij hem gewees is met die maan dit doot is; dat zij komen zeggen heb, dat wij die beeste van Maleettie genomen heb die hij bi j Ram- mabooija gegeven heb om op te passen, toen hij oor- log had; om mijn te groeten steurde hij mijn een stuk geruijd. 80 [April-Mei 1837. Carolus en Jan Pretorus heb Koolen gebrand; ouwe Botha heb aan die wielen gewerk. Ouwe Hans Kaffer zij aan mijn dat hij honger heb; heb ik hem een stuk van een schaap gegeven. Sond. 30ste. had wij de morgen Koude weste lug. Kwam Rossetoe zijn vrouw en dogter met een kalbas bier en een mant potattis. Zei zij, dat zij om kost kwam; heb ik haar een jonge sieke schaap gegeven, daar zij zeer vergenoegt mee was. Carolus heb die dag voor ouwe Albach twee hoorn bekers gemaakt. De avond heb ik aan Hans Kaffer van Maleettie, een schaap gegeven om te slagten. MEIJ 1837. Maand. lste had wij de morgen zuit ooste wind, en de wolke kwam aan de See kand dik en swaar op. Heb Pieta de riemen gesneden; ouwe Botha werk aan zijn wielen; Carolus heb in de smits winkel lun- sen en graaf ijsser gemaak, rimketang schaakels, lun- sen reg geslagen, ook gemaakt. Tegen de avond is Gabriël na Kossetoe zijn kraal gegaan. Dinsd. 2de. De morgen had wij de zelfde weet, eits meer stuif regen bij. De nagt heb April zijn hon- den een jakhals gevangen. — Omtrind 8 uur heb Ca- rolus ouwe Albach aan Speijker maken gekregen voor juffrouw Schepers haar leeren. Hij was hoefsmid on- der de regemind gewees, in dienst van Bonaparte. Na- dat hij de eijser wat door eHander geslagen had, had Mei 1837.] 81 wij dat speijkers genoemd. Ik zei aan Albach, dat hij nog jonk ben, hij zou nog leeren. De middag werk Pieta aan jukschijen met Caro- lus zijn groote slikschaaf, laat hij ’t van de schroef af vallen, brak de hand vatsel af. Woensd. 3de ben Pieta met de wagen gereden en juffrouw (Schepers) met haar kinderen om haar mie- lies af te plukken. Cornelia is meede gereden. Caro- lus werk in de smits winkel. Ouwe Botha aan de wie- len; ouwe Strijdom is ook meede gereden, met zij twee zoons om zijn mielies te plukken. De avond kom juffrouw Scheepers en had al klaar rijpe mielies, omtrind een vragt. Ouwe Strijdom kwam agter mid- dag vragen, zei dat Gabriël laat weete aan mijn, dat hij de anderen dag niet komen zal : hij zal ouwe Strijdom zijn mielies eers helpe af dragen. Die avond kwam Gabriel met de wagen mee, zei ouwe Strijdom de avond tegen hem, dat ik gezegt heb, dat hij morgen met hem moet mee rijden om zijn mielies te helpen afdragen. De anderen morgen vraag Ga- briël mijn of ik aan ouwe Strijdom gezegt heb, dat hij met hem moet mee rijden. Ik zei, dat ouwe Strijdom mijn gister gezegt heb, dat gij hem gezegt heb, dat gij vandaag niet komen zal, dat gij hem eer de mielies zal helpen af dragen. Gabriel zei : waar heb hij mijn gekregen? Ouwe Hans is (n)ooijt bij mijn geweest, of met mijn gepraat ! Toen ouwe Strijdom rijden wouw, vraag hij mijn om een paar makken ossen. Ik : Waar moet die ossen trekken? Zei hij : naas voor. Ik zei, dat hij dan die twee moes in spannen die ik hem op noemde. Zei hij : die os stoot. Ik zei : die os trek 13 82 [Mei 1837. haar; nee, hij trek hot. Ik zei van nee, maar neem dan die, en noem hem twe andere osse op; zei van ja. Toen hij in spannen souw vraag hij mijn, of Gabriël met hem rijden kon. Ik zei aan hem, dat hij hem vragen moet, dat mijn het niet scheelen ken. Vraag hij hem, zei hij van neen. Vroeg hij om Gert de Bosse- man van Carolus. Dié zei, dat hij te veel werk die dag had. Is hij na juffrouw Schepers gegaan en haar om een kind gevraagt; heb zij hem een gegeven; is hij eindelijk gereden om zijn mielies te halen. Dond. 4de. Is ouwe Strijdom gereden om zijn mielies te halen. Carolus en Albach werk aan de wa- gen eijser arms, ouwe Botha aan zijn wielen, Pieta aan een veld stoel, Gabriel heb kool houd gekapt. Vrijd. 5de heb ouwe Botha kool houijd laat ha- len, Carolus heb sporen gemaakt voor zijn paard maar niet klaar gekregen, Pieta heb osriem ringen gemaak. De avond is Rossetoe te huis gekomen. De avond blijf de span osse, die ouwe Botha ingehad heef, uit, kon hij ’t niet krijgen; de nagt kwam de osse zelf na de kraal. Sat. Gde heb ouwe Strijdom klippe gereden vocr de graf van zijn overleden vrouw. Omtrind 8 uur kwam Doors met Makatee en Pamgoetje, brag voor Martha een stuk voerzits, vraag aan mijn een slag bees voor zijn vrouwe die hij gekregen heb van de Captijn Rasieppe, en brag en halve schootkruijd van de Captijn om het te prubeeren. Als die niet goed is zal hij ander steuren. Ik nam aanstons een geweer om het te prubeeren,, maar rt, was zeer sleg. Zei ik aan 63 Mei 1837.] Doors, dat hij hem moet laate weeten, dat hij ander steuren moet. Ik vraag hem of die Kaffers gekomen is die na Sakanna gesteurd is; zei hij, dat éen gekomen is, en 3 is siek; die een is gekomen om het te zeggen, dat als zij gesont is, zij de geweers bringen zal. Ik vraag of die Kaffer bij de wagens zelf gewees is, zei hij van ja. Nu gaat van de beeste getal af de swarte Kouij van Carolus, die haar doot geblouijd heb, de biouw witkop en de os Katman, die ík aan Doors gegeven heb, blijft de getal 457. Die kalf van de kouij van Doors gaat ook af. Doors zei mijn, dat die Kaffers aan de regter hand van Massouw zegt, dat bij hen 6 menschen ge- wees is om na pat te keijken maar niet gevonden heb. Heef zij aan mijn laate weeten, dat zij met de ander maan bij mijn wesen zal, dat is de maand Meij. Nog voegte hij er bij, dat van Dunkaan 20 kaffers bij Sa- kana geweest is, die komen keijken is of het waar is dat de menschen vermoord ben; dat hij en die men- schen die bij hem op Port Natal is, een Comando op de Bloot Kaffers doen wil, die de menschen vermoord heb. Die dag heb ouwe Botha en Albach messen ge- maakt, Pieta os riem ringen, Carolus mes heften. Ik heb de riemen op gehangen om te brijen van (?) voor een Schaapvel en de kost. Ouwe Daniel Peffer maak in de school schoenen voor juffrouw Schepers en mijn vrouw. Sond. 7e. Is owe Botha en zijn vrouw na Rosse- 84 [Mei 1887. toe zijn kraal gegaan, om Doors aan te spreeken, dat hij al haar goed weg draag, en hij geef alles aan een ander, zei juffrouw Botha aan Cornelia, Carolus zijn vrouw. Ik vraag wat hij van haar weg genomen heb. Zei mijn vrouw, dat Doors een ouwe stukkend spie- gel, een half voed omtrind groot, een dosie van om- trind éen duim lang van blik, die vernissel bijna af gesleeten, en een kruijd hoorn met een lavooren (ivore) kop (kreeg). Ik vraag aan mijn vrouw, wat Doors aan juffrouw Botha daar en tegen heb gegeven. Zei mijn vrouw, dat Doors aan ouwe Botha een os gegeven heb, en aan juffrouw Botha twee stukken blouwe bafta. Ik dag dat de os voor niets gereken kon worden; en dat de blouwe goed die waarde twee maal betalen kon. Juffrouw Albach en ouwe Strijdom is ook same gegaan, maar heb niets gekregen. Doors zei aan hen, dat de stads menschen ook na ons komen zal. Ik merk dat aan voor verdigzel. Mand. 8ste. Heb wij voor juffrouw Schepers tak- ken gesleep ; ook is ouwe Hans kaf fer vertrokken. Ca- rolus heef juffrouw Schepers haar tind op gebonden. Ouwe Botha heb de wage arms aan elkander geweld. Ik heb voor Annie een schoen op de leest genaaijd. Dinsd. 9de. Is Carolus in Pieta gereden om bas en Kool houd te kappen; ouwe Botha werk in de Smits winkel. De Knopneus (heet?) Waaij Waaij, zij Captijn Hinkoena, zijn baas Rasiepa. De middag kwam Pieta en Carolus met de bas en kool houijd. Had Carolus hem (zich) in zijn been 85 Mei 1837.] gekapt en de bloed wouw niet op houden als de avond omtrind 10 uur, heb wij daar uitgebrande aluijn op gestrouijd, en een gienie1) op gelegt; de pijn ruk onder zijn bors op tot bij na in zij keel, dat hij geen adem halen kon, en had een brand van binnen. Heb wij een bok de keel afgesneden, en de pens mis de water of sop daarvan uitgedrukt en hem (’n) kommetje ingegeven; sak de pijn af en de brand was geblust. De middag kwam Doors met de Knopneus, gen : Waaij Waaij, en presenteerd mijn aan, als ik met hem van mijn volk mee steuren ken hij als dan terug keeren zal na de Stad en zal voor mijn goederen bringen waar ik om schri j f , en wat die stad menschen hem geef. Maar ik moes hem een olivants tand gee- ven, dat hij zijn baas het wijsen ken, dat ik hem om gekeerd heb, en zijn kralen zal hij bij mijn in be- waring laten. En ik moes hem een klijn tand geven, zal hij voor mijn een vaatje brandewijn bringen. Ik vraag hem hoe of de stad gelegen lig; hij moes het op de grond af trekken met houd kool. Trok hij het op deze aanwijsing, dat huisen op een eijland staad, maar als de water af of laag is, ken min daar te voed komen.2) Ik vraag hem hoe lang hij loopen moet eer hij daar komen ken; zei hij, van hier tot bij de stad loop hij 11 dagen. Of daar boomen geplant staad? Zei hij van neen, dat zij de drank bij de groot stad met de schip haald. Of bij de stad bosveld is ? Zei hij van ja. ‘) Ginje (guinea), ’n mnntstuk van 2is_ ') Hier op die een kant van die papier is met die pen ’n halwe sir- kel aangebreng. Kapt. Elton, wat Lourenco Marques in 1870 besoek het, sê : ,,die plek lê op ’n sandrug, en is bij hoogtij bijna geheel omring van die water.” — Cape Monthly Mag., Mei 1872, bl. 115. 86 [Mei 1887. Woensd. lOde de morgen kwam de Knopneus, en zei dat zijn broer niet om draijen ken vóordat hij zijn kralen verruild heb voor tanden en als ik zijn kralen ruilen wil voor een tand brag hij ’t. Ik wees hem een tand, maar het moes dan een Bulle-tand weesen. Kwam wij overeen, dat hij mijn twee stukke kleren met zijn terug komst van de stad bijgeven zal. Een tand gaf ik hem voor 2^ el flinnij, 2| elle voerzits; en éen tand gaf ik hem voor zijn terug gaane voor mijn na de stad. zouw hij aan zijn baas geven. 1 Klijne tand vraag hij mijn, zal hij voor mijn brandewijn bringen. Een schaap gaf ik hem en aan Gabriël ook een schaap. Bonderdag llde heb ik de brief met Gabriël en de Knopneus Waaij-Waaij afgevaardig. Ouwe Botha heb na de Doorns gesteurd met zijn wagens; Pieta draij aan een pijpsteel. Jan Pretorus heef zijn tind op zijn wage gelap. Owe Botha is op de jagt gegaan. Ouwe Strijdom heb kolen gebrand voor Carolus. Ca- rolus heb riemmen op gehangen om het te brijen. De avond kwam ouwe Botha, had hij een eland kouij gekwets dog niet gekregen. Vrijd. 12de. Is Pieta gereden om Kool houd te kappen; ouwe Botha laat mis oprapen om de wage banden op te trekken, van juffrouw Schepers haar kinderen. Ik was verwondert dat ouwe Botha de avont te voren aan mijn zei, dat, als wij niet aanstonds ver- trek hij die wielen zal laate liggen, omdat ’t als dan nog drogen ken; en zij wouw haar kindersen naar Mei 1837.] 87 haar tuin steuren. Carolus werk in de Smits winkel. Ik maak een trektouw. Na middag kwam Sara van Doors met een mant patatis, en zei dat Doors een Kaffers doot geschoten heb, dat die kaffer getoverd heb. Ik zei aan haar, dat zij Doors zeggen moet, dat de anderen dag komen moet, dat ik op de jagt gaarne wel. Sat. 13de. De morgen kwam Doors, de morgen vroeg, en zei dat de kaffer van zijn meestergoed in zijn koorn bier gestrouijd heb. Renosterarm zouw het gezien heboen; heb hij Doors geroep en had hij zijn meestergoed nog bij hem; heb Doors hem onder een Kierie gehad, vlug hij na zijn boog en pijlen, zat hij in de huis, schoot Doors hem aan zijn éen zij twee ribben af, heb de Kaffers hem gevangen en een been af geslagen. Zei (hij) dat hij nog towerderij in de deur van de Kraal begraven had, — wie die uit- halen zal; zij moet hem daar bringen. Zei de kaffers : wie zal u daarheen bring; wij heb jouw al aan stuk- kend gekapt. Heb zij hem verder dootgeslagen. Kos- setoe zei dat is niets, hij zal een ruiker laat komen om de meestergoed uit te haalen. Carolus heb schoen spei jkers gemaakt. Ik heb een trektouw gedraaid. Ouwe Botha heb messen van juf- frouw (Scheepers) en hem gemaakt. J an Pretorus heb ook een mes voor hem gemaakt. Tegen de avond kwam ouwe Strijdom mijn zeg- gen, dat ouwe Botha kwaat is op Carolus. Met dat hij dat zei hoorde wij hard spreken bij de winkel. Ik stond op om te zien wat het was, hoorde ik de gekijf van een vrouw, die in scheldwoorden reden voerende 88 [Mei 1837. die geheel buitensporig was. Ik ging er na toe, om te zien wat voorgevallen was. Toen ik daar kwam was het ouwe Botha zijn vrouw en ouwe Botha, met Ua- rolus, had grote rusie met elkander. Ik vraag aan Carolus wat het was ; zei hij, dat hij een mes, die ouwe Botha voor juffrouw Schepers gemaakt heb in zijn handen genomen had om te zien, en eer hij daar om dag, brak de mes een stuk af. Zei ouwe Botha tegen hem, dat zoo met hij een mes maak het aan stukkend is ; zei (ik) aan Carolus hi j moet die mes aan die vrouw betalen. Carolus zei, dat hij het doen wil, dat hij mes- sen heb of wat zij daar voor hebben wil. Daarop is hij na juffrouw Schepers gegaan, gaf hij haar een mes uit zijn sak. Zij wouw het niet aannemen, gaf haar de mes hoewel tegen haar zin. Hij (zei) uit boer- te, dat het met hem zoo gaat als met J an met de ouwe merrie; die is van de vliegen doot, en nu is het van de rijen na mijn, om de osse te halen ! Haar dogter, Henderina, was juis bij, brag het ten eersten aan haar moeder over. Carolus was weer bij ouwe Botha in de winkel, was zij allebij te vreden, zei Carolus aan mijn. Hij was met ouwe Botha weer in gesprek over de mes, dat hij het uitrekte, dat hij een kouijd smit is en hij niet. Onder de praaten kwam juffrouw Bo- tha met haar dogter aangewaaijd, en voer in scheld woorden uit zooals wij gehoord heb. Onder de wijl had zij en haar dogter niet éen opgehouden met keij- ven, en ouwe Botha en Carolus sprak zo sterk tegen elkander, dat het voor mijn na bakklijen begos te lij- ken. Zei ouwe Botha dat hij weet, dat Carolus sterker is als hij, maar dat het op doot en leven gaat. Ik kon nog niemand die daar bij was kon een woord daar te- 89 Mei 1837.] gen spreken, want het was eene gevloek en geschel van die vier dat ik verbaas blijf staan. Viel hij ten ondersten boven. Toen was het met schel- len en vloeken met juffrouw Botha en haar dogter nog ruijm éen graat erger. Ik vraag aan Carolus, waarom hij het doet. Zei hij, wat ik (Carolus) van hem gesto- len heb, dat hij mijn voor een dief schel. Zei hij aan ouwe Botha, dat hij een verdoemde dief is. Vraag ouwe Botha wat hij gestolen heb. Zei Carolus : die ooijen van paatje daar in Caledon, die paatje van ouwe Albach geruijld heb. Ik zei aan Jan Pretorus, dat als een vrouw met mij zoo spreek, met vloeken en schellen, dat ik het niet verdragen ken en weet niet al wat ik doen zouw, maar zal het niet verdragen. Toen zij te lang aan houijd, ging Carolus na haar toe, heb ik hem weggejaagt. Toen alles voorbij was sprak ik ouwe Botha aan terwijl hij zei, dat hij noijt gestolen heb, over de schapen dat Diede- rijk, zijn stiefsoon, die drie ooijen voor hem geeijgent heb aan Calidonsrevier. Vraag hij, of hij dan daar geweest is. Ik zei aan hem, die drie ooijen die Louw Albach onder u schapen uit gekend heb voor die, die ik van Albach geruild heb, heef u die een gehouden dat het een ooij van Diderik is, dat zij nog bij haar moer loop. Zei ik aan hem, als hij weeten wil hoe of 90 [Mei 1837. het met die ooij is, zal ik u het zeggen, en als u mijn niet gelooven wil, ken u Jan Pretorus vragen, — hij weet het zoo goed en nog beeter als ik. — Toen Louw en Pieta kwam, vraag ik of zij de ooijen gekregen heb. Zei Pieta, dat zij twee gebragt heef ; die een zeg ouwe oom Hendrick is Diederijck zijn en ik had die al gemerk; heef hij de bruin bonte gehouwen voor de witte die ik gemerk had. Toen zei ik, die witte ooij daar die een bij liep, is ook ouwe Albagh zijn; die is onder Jan Pretorus zijn schapen gekomen met nog een ooij met een lam en een brandsiek schaap. Toen Louw en Pieta gekomen is en dat zei, vraag Jan Pretorus aan Louw, of hij niet meer van ouwe Albach zijn schapen onder u schapen gezien heb; zei Louw, dat hij nog éen of twee ooijen met lammers daar gezien heb. Yraag Jan, hoe die ooij lijk; zei Louw : die een ooij heef zoo spikkels aan haar kop. Zei Jan, dat het die ooij is die de Bosseman van hem uit de veld gebrag heef met de lam. Is Louw de an- deren dag gegaan, en heb de ooij uit gevangen, en de anderen was meschien onder Piet Grobler zijn scha- pen, heb hij niet gekregen. Toen zei ouwe Botha, dat hij mijn een ander ooij geven zal voor die ooij. Ik sloeg hem het af, dat hij die ooij maar houden ken, dat hij daar genoeg overtuig was om mijn het te geven. Souijt Pans Bergh, Den llde Meij 1837. Aan de Wel 7dele Heeren en Yrienden, tot Rela- goá of Delgoá Baaij. WeEd. Heeren en Vrienden, — Met de beste res- '/ O étoz^S- '-''^ -t£- »-■>' ^Z. ^c y ^et~^ý. X^étc- 'Ztr^t ©~-^.. ^,4; •^>-*~é~ tlc^i+ sZ: j&í" & ^ *^T/ LZZtí—. <^ , ^- c zZz. €~éZÍ *y' et'7' •*'*■ *" ^ DIE AUTEUR S’N HANDSKRIF. Bowestaande is ’n portret van newensgaande brief, soos ’t in die Dagboek oorgeskrijf is. 91 Mei 1837.] peck neemt wij de vrijheid Uwed te informeren, dat in de maand Julij 1836 agt huishoudende menschen van ons getrokken ben met hunne famielie en eijgen- dom, negen en veertig sielen, behalven diensboden, die wij niet weet op te noemen, met oog merk reg na UwEde op gemelde baaij, om aldaar met uwen goed- gunstigheid te mogen handelen. Nu verstaan (wij) van de natie aan de Grote revier, dat de menschen alle vermoord ben, door een natie die men Bloot Kaffers noemd, en nu groot gevaar ziet bij Uwed te kunne ko- men, daar wi j groot gebrek li j aan klerasie goederen ; en aminietie om ons te verdedigen tegen sulke aan- slagen. Nu is bij deze als wij mag onse ootmoedigen versoek aan UwEde, of wij voor produck mag bringen : slag ossen, kouijen, hamels, wol, beeste en wilde beeste huiten a). Zoo het moge weesen dat Uwed het gunstiglijk oordeel, gelieve als dan ons met een brief te melden, — den bringer Gabriël De Buijs, en de Knopneus Waaij Waaij zal het ons behandigen. Wij ben met zeven huis houdings en ses en veer- tig sielen en slegs negen weerbaare Schuts. Ik ben, WeEd Heeren en Vriende, UwEd opregte vriend en D.W. dienaar, L. Trigardt. gebooren in de Colonie de Kaap de Goede Hoop. P.S. — WeEd Heeren en Vrienden, — Als UwEd. ons toe vertrouwen wil, de waarde van 50 of 60 rixds., á agt en veertig stuivers eider, aan klerasie goederen, aan linne werk, gaare, naalden en sovoort, enige vin- gerhouden, en naaij ringen, — gelieve het aan den !) In die oorspronkelike teks onderstreep. 92 [Mei 1837. bringers De Buijs (en) Waaij Waaij af te geven, met de rekening en wat voor produck. Mijn vrouw ver- soek om 3 lb. tee, 5 lb. koffij, 5 lb. suiker. Sond. 14de. Is Jan Pretorus met zijn vrouw en Juffrouw Schepers, Cornelia (en) Pieta met de jon- getjes kinderen na Doors en Rossetoe zijn kraal ge- gaan, en ïïendriena is met de vrouwen meegegaan; heef Doors voor hen patattas en mielies laate kooken. Ou Botha heef mes-heften gemaakt. De mor- gen kwam Diederijck met een schaap ooij, die ouwe Botha mijn steur voor een ooij die Diederijck aan Ca- lidon vals geeijgent heef. Zei ik aan hem, dat het aan Calidon zijn ooij was, hoe het komt dat het nu mijne ooij is. Zei hij, dat Carolus gezegt had, dat hij die ooijen uit vangen ken, dan kon kulluij nader zien of het niet ooijen is die paatje geruild heb. Zei ik aan Diederijck, toen ik aan u gezegt heb dat die twee ooijen, die ik goed kon, geruilde ooijen is, dat u toen zegt, dat het u ooijen is, en u vader en moeder ook; en die een die ik niet kon, was naderhand ook uwe ooij. Onder ons gesprek kwam Louw Albach bij ge- val bij ; zei ik wagt, ik zal Louw vragen waarom heb gij die bruin bonte ooij niet uitgevangen aan Calidon, toen gij en Pieta gegaan is om te zien of die schapen die ik van uw vader geruild heb, niet onder ouwe Bo- tha zijn schapen is. Zei Louw, dat hulluij gezegt heb dat die witte ooij hulle zijn is, die Pieta al gemerkt had, dat de ooij nog bij haar moer loop. Daarop zei ik aan Diederijck dat de witte ooij daar die ander bij loop, ook ouwe Albach zijn ooij is, dat gij die ook verkeerd geeigent heb; en dat hij die ooij weg nee- Mei 1837.] 93 men moet, dat ik haar niet hebben wil. Daarop zei Diederijk, dat zijn vader gezegt beb als ik die ooij niet bebben wil, moet ik baar aan Carolus geven ; bij moet die ooij onder mijn scbaapen laten. Zei ik, dat als zijn vader die ooij aan Carolus geeven wel, bij het zelf doenen of geven ken. Is bij met die ooij weer weggegaan. Mand. 15de ben Pieta gereden om zijn mielies te haalen met Willem van ouwe Strijdom, en Koot en Gert van juffrouw Scbepers, en verder ons volk. Ca- rolus beb voor juffr. Scbepers en trektouw gedraaid. Dinsd. 16de. is Jan Pretorus gereden om bas te halen; Carolus ben na Rossetoe gereden; ouwe Botha werk in de winkel. De morgen beb ik aan jufr. Scbepers drie siag bamels gegeven. De middag kwam Carolus en zei, dat die dag in tegenwoordigheid twee bootschappen of wel drie ge- komen is. Zijn moeder laat bem weten, dat langs de Olivantsrivier een partij menschen af komt. Zijn zoon, Rossekoela 2) kwam zeggen, dat Maletie zijn kaffers vlugt, dat de menschen twee of drie kraalen beb doot gescboten. De Rooij kaffers Captijn, laat ook weeten dat de menscben met zoo een menigte aan kommen is, dat hij niet weet waar zoo veel van daan komt. Ik zei, dat zij heel wel liegen kan. De morgen was ik bij Jan Pretorus, en zei, als *) Nml. Rasethau. 3) ’n Seun van Rasethau. 94 [Mei 1837. hij mielies hebben wil, dat daar nog drie tuinen is, daar daar niet geplnkt is. Zei hij van ja. Toen ging ik na ouwe Botha en wins hem goede morgen. Hij ontfang mijn vriendelijk, nadat tussehen hem en Carolus die rusie is geweest. Na dat wij /oo wat gepraat heb, vraag ik hem of hi j die dag uit sch i.e- ten of jagten rijd; zei hij van neen, dat het te laat weesen zal om zijn wagen reg te maken. Zei ik aan hem, of hij meschien geen mielies hebben wil. Yraag hij of daar nog is. Zei ik van ja, daar is nog drie tui- nen, als hij hebben wil ken hij maar haalen. Carolus zeg, dat Rossetoe zijn moeder hem laat weten heb, dat de kaffers van Sakana niet komd, is dat drie van die hij ge- steurd heb, mee is na de stad, met de brief die ik geschreven heb, en de ander wagt tot hij komt. — Carolus zei, dat hij aan Doors gezeg heb dat wij Adonis steuren moet om te zien of het waar is. Zei Doors dat ons dat niet doen [wil]. Wij zal die kaf- fers laat [doot] slaan. — Nog voegte Rossetoe daar bij, dat Selekaats wagt tot de grote revier laag is of de water [af]geloopen is om te kunnen komen. Woensd. 17de ben ik, ouwe Botha, Jan Pretorus, [Pie]ta, Willem gereden om te jagten en met eens te zien na plek[ken] voor ons vee in de winter. De morgen steurde ik om Doors [te] roepen om mee te rijden, was [hij ] gegaan om de mielies af te pl[uk]ken, die ons laate staan heb. [Heb] ik. Jan en Botha gezegt om het te plukken als zij het hebben [wil]. Woensdag is wij gereden, is ouwe Botha buiten 95 Mei 1837.] dat wij weet vooruit gegaan, op de vlakte, rij Diede- rijk van ons af ; — ben wij, te zeggen : ik, Jan Preto- rus, Pieta, Willem van Strijdom, gereden om te zien hoe of de veld voor ons vee is om aldaar te gaan voor de winter. Krijg wij eers een eland; die is ons ont- snap. Heef wij uitgespannen om te eeten, ben wij weer ingespannen; ging ik en Jan voor de wagen uit, zag wij een koedoes kouij, ging ons voorbij voor de wagen geraas. Omtrind de plek daar wij na toe ging om het te bekeijken. krijg wij een partij oli- vanten : een jonge bul en de anderen kouijen met kal- vers. Toen de kinders zoo na was met de wagen dat zij de olivanten zag, en de osse vervaard wierd, is zij een eind op zij weg gevlugt met de wagen, schoot ik een kouij de bouijt been af. Nam de andere de vlugt; is Jan onder laaijen van mijn geweer hun voor ge- loop. Kwam zij weer te rug, ging Jan hun om van de andere kand, gaf hij een een schoot. Ging een partij (op) de vlug en de andere bli j f bi j de gekwetste staan ; Schoot Jan de jonge bul, kwam zij na mijne kand gaf ik hem een schoot dat hij doot viel. Was de ge- kwetste met een vers en een jonge bulletje en een kalf (blijf) staan; schoot ik de ver^ de gekwetste te komen, viel (die) ook doot, Toen gaf ik de gekwetste nog drie schooten en J an éen ; maar de geweer was niet reg viks met de steen, liet wij haar staan dag dat zij de andere morgen nog daar weesen zouw. Toen de een groote doot was, roep ik Pieta toe, dat hij komen moet ; zouw hij de een jonge schieten, schoot hij hem twee schooten maar niet doot. Heef wij hun laate staan, om de gekwetste de ander morgen doot te schieten. 96 [Mei 1837. Dond. 18 de de (morgen) vroeg ging ik en Jan om te zien of de gekwetste nog daar of doot is; was zij weg ging wij op haar spoor een end weg, vond wij haar, heef hij haar doot geschoten. Is wij terug gegaan, had de kinders éen tand van de veers uit gekap ; heb wij de tanden uitgekapt. Is ik en Jan gegaan — — mits dat het te laat was om verder te rijden — — of wij niets kon krijgen, maar vond niets. Ben wij de avond daar gebleven. Vrijd. 19 de ben wij na de vlakte gereden om te zien of wij niet vlakke wild kon schieten. Krijg wij en klompje kwaggas en wilde beeste; schoot Jan een kwagga, maar niet gekregen en ik schoot mis. Ben wij gereden, omtrind de swarte koppies. *) Heb wij uitge- spannen; ben wij gegaan om te schieten maar niets gekregen. Hep wij in gespannen, en reg uit gereden na huis. Heb ik een springbok geschoten. Sat. 20ste. Kwam Jan Pretorus, ouwe Albach en juffr. Schepers, de morgen bij mijn en zei, dat de tien osse die ouwe Botha op de jagt gehad had uit ge- bleven is. Alb. zei : almagte Carol, mijn eenigs os wek. Hoe dan, ouwe Izaak Die hos ouwe Hindrek gister uit span het is alle kaar wek. nou kister ik kom daare bij ou Henderik ikke vraa Isaak waar de os; ikke wel somar stuur Isaak hij moet loop kijk de hos. Owe Henderik ze, Di- derik moet oppas de hos, Isaak help slag de wiile- ') Die koppies tussen Masjaba’s Koppies en Douistrichardt. 97 Mei 1837.] bees, voor hem. Rek ou Lowies, — Diderik was mijn jonke, hij had niet slaap en de huis van nak ! Jufr. Schepers zeg haar eenig drie osse die zij nog in spannen ken, is daarbi j . Zoo met als zi j met de osse werk blijf de osse uit. Ik heb nog altijd gegeven, maar nu geef ik niet meer ; en als men niet geef zal het meschien niet goed [wezen]. Jan zei, dat is nu al drie maal dat de osse uit blijf. Als daar ongedierte bij komt, en de osse loop uit elkander, waar krijg wij het weer. Paarde heb wij niet om het op te soeken. Ik zei, dat als de osse onbeschadig gevonden vrord, de onrustigheid alleen genoeg is dat, als het mijn over kwam, ik voor een tweede en een derde keer mijn wel zoude wagten als het aan mijn eigen was, nog te beter als daar van anderen bij is. Toen de vee de morgen weg was na de veld, kwam Doors met Makate, en de ouwe olivants tover kaffer, die zo verwondert was, dat wij drie olivanten gescho- ten had, en had zoo spijd dat zij nie mee is gegaan met de wagen om de f'lees van de olivanten. Zij wouw gaan om de flees te halen, beduide ik haar de plek daar de olivanten leg. Ik had twee slurpen medege- brag, wouw ons volk het niet eeten, gaf ik het aan Makate, en Doors nam voor hem ook een stuk. Vraag ik aan Doors of hij de osse van ouwe Botha niet ge- zien had; zei dat de kaffers de osse ander kand de kraal in de hoek gekregen heb; dat ouwe Henderik de kaffers bij de kraal gekregen heb toen hij daar kwam. V an de beeste getal gaat twee af , de sieke swarte kalf van de trop beeste, en de veers kalf van Gabriël, 14 98 [Mei 1837. die Doors aan de kaffers gegeven heb, voor de bewer- ken van zijn koper tot ringen, blijf de beeste ge- tal 455. Toen wij uit schieten was, heb een van de kaffers kouijen gekalf, komt de getal 456. Ouwe Botha heb op zijn tog niet meer geschooten als en welde bees en een springbok. Sond. 21ste had wij de morgen donder weer en regen; de namiddag zuit ooste weer, kouwe. Had de schimmel kouij gekalf, komt de getal 457. Maand. 22ste had wij kouwe zuit ooste wind dog geen regen. Heb ouwe Botha en Albach, de wageband gekort van Albach. Na de eete heef Botha koper gesmolten voor koegels; kwam ouwe Strijdom ons zeggen, dat de klijpot smelt maar de koper niet. Hij heb drie koe- gels gegoten, dog meer tin als koper. Carolus en Al- bach souw een laaijstok aan elkander wellen, kon het niet aan elkander krijgen dat het goed was : eers heb Carolus en Jan het met koper prubeert aan elkander te laate loopen, wouw het ook niet vast blijven. Dins. 22ste ben Pieta en Jan Pretorus, Jufr. Schepers met haar kinderen, Jan zijn vrouw (en) Cor- nelia, gereden om mielies te plukken met twee wa- gens. Toen zij weg was kwam Boors met zijn vrouw, drie of vier kaffers van Rossetoe, bragh die kalf die Pieta van Rossetoe geruild heb. Ik vraag aan Adonis of hij de kalf van Pieta ken; zei hij van ja. Zei ik, dat hij die geven moet. 99 Mei 1837.] Toen is Carolus en Albach aan de laaijstok van vooren aan weer begonnen, een stnk eijser aan de kop[er]van de laaij stok te sitten. Nadat zij ’t 6 of 7 maal in de vuur voor de blaasbalk gehad heef, en braaf gebrand en verbrand had, was ’t op les dan goed. Maar zoo dra als Carolus aan veilen gaat, om het reg te veilen, zag hij dat het nog los was. Toen hebben zij een eijsere kierie, van de Kaffers eijser, een van gesmeed; die was dan waarlik dik en lang genoeg. Maar toen het omtrind lank genoeg gerekt was, was het op een plek bijna al weer te dun, daar de Eijser een losse plekkie had. WoenscL. 24ste kwam een kaffer met een blouw schimmel kween voor een veers te ruilen. Carolus wouw een os geven, wouw hij ’t niet doen. Is ouwe Strijdom na Juffr. Schepers gegaan om haar het aan te bieden. Zij kwam en, nadat zij het had bekeken, ging zij om de veers aan te wijsen die zij geeven wouw. Toen de kaffer die veers zag, stond hem ’t niet aan; heef zij hem een ander gegeven. De avond kwam Jan mijn zeggen, dat ouwe Bo- tha en ouwe Albach, na de wind-kraals trek als wij van hier vertrek. Ik zei, dat ik daar niet na toe trek- ken, dat ’t te veel uit de Koers gaat, en die weg te veel dubbeltjes heef voor de vee, en de veld meschien af gevreten is van de sprinkhaanen. De avond was mijn en Albach zijn schapen door elkander. Tegen de avond heb Pieta Danster gesteurd om de paarde bij Doors te halen, overmits de sterfte, volgens de gepasseerde jaar, passeerd was. Dond. 25ste de morgen met dat wij de schapen 100 [Mei 1837. bij Albach (uitvang?) zei de ouwe aan mijn, wat ik dink van ouwe Botha, of hij hem zal laate betaalen. Hij het twee vellingh in mijn waa gezet, ik ook ge- help daar zoo, ou Lowies; ik warrem gemaak de eijser, das waar ou Louwies, ik nie keslaan. Ou Hendrik ke- slaan mijn wiel, zoo daan daars die vrouw zijn arm. Ook ik het warm kemaak, maar dat waar, ouwe Hen- derik keslaan, ou Lowies, ik nie keslaan. Ik twee schaap al kebetaal, zoo de vellink das een diktoon; mijn schaap was maar twee Restaal. Gester ik het kemaak voor owe Hendierik een tank; de heel dak, zoo ik maak hij ies st.ukken, noo gistraan hij hie eis klaar, mijn hand zoo seer. Hij had juis een sere hand. De morgen kwam Doors en Rossetoe met een partij van zijn groot Kaffers na mijn, overmits ik die paar- de laat halen heb, dag zij dat ik die morgen vertrekken zouw. Hij brag mijn een kalbas bier; men dag dat het min genoeg was om afscheijd te nemen. Ik gaf hem een schaap om te slagten, en een bok en een schaap vel vraag hij mijn, heb ik hem gegeven. Toen wij zoo wat gepraat had, van de regen en mooije weer, zei hij, dat een kaffer die hier agter de bergh gewoond had, bij een Suster van de gemd. kaf- fer uit de gevankenis is na Souijtpan, en souw wag- ten tot hij met Selippe reg gemaakt heb. Is hij nu met de Souijtpan zijn kaffers gekomen en de kraal be- set, en die mijd de kop in geslagen. Vraag hij mijn, of hij hem daar zal gaan pakken. Ik vraag hem waar- om hij die saak niet reg gemaak heb toen de kaffer is komen klagen. Zei hij, dat hij hem gezegt heb om te wagten, en dat hij hier agter de Bergh twee keer 101 Mei 1837.] volk van hem doot gesla heb. Zei hij dat hij vrees, dat hij meschien met de Selippe samen spannen zal en hem pakken zal. Zei ik aan hem, dat als hij zoo veel buiten zijn orders gedaan heb, hij hem maar pakken ken. Maar hij moet het eers bij hem onder soeken. Hij zou dan van Kaalkop zijn kaffers steu- ren. De morgen heb Pieta en Willem gegaan met een tak en osse daar voor van ouwe Strijdom, om houijd te haalen voor de wielen. Is Diederik mee gegaan en Pieta om bas te halen. De morgen heb a) Vrijd. 26ste had ouwe Botha ae banden van de wagen in de vuur gezit, toen het dan warm genoeg was zouw hij het op trekken, maar zij kon van de drie geen een op krijgen. Hebbe zij dat wTeer in de vuur gezit, toen is een op gekomen, de ander was te klijn, moes de wdel klijnder gemaak worden; Albaeh zijn was de bant te klijn, moes gerekt worden. Toen dat alles gedaan was hebben zij dat alweerder in ’t vuur gezit. Met optrekken was Albach zijn band te groot en de ander te klijn ! Mijn vrouw had die dag haar wagen reggepak en Pieta de zijne. De morgen kwam Doors met zijn klijn vrouw. Begrijp : zij gelijk omtrent negen of tien jaar. Brag aan mijn vrouw een mant patatas en een groote mant meel; heb ik hem een schaap gegeven. a) Hierdie sin is nie voltooi nie, hoewel ’n gedeelte van die blad- sij daarvoor blank gelaat werd. 102 LMei 1837. De avond hebbe zij de band van Albach weer ge- kort, was hij weer te klijn, zei Albach. Sat. 27ste zooals dag was, kwam Albach bij mijn. Sei dat zijn Boesmans en Jan zij Boesmans alle weg is. Hebben wij de spoor opgezogt, vond Pieta en Jan Pretorus de spoor na de Bergh. Maak wij een overleg om Doors van een kant de Bergh op te nemen, en wij aan de ander kant; zei ouwe Strijdom dat hij Wil- lem na Doors gesteurd heb, en laate weten heb, dat Jan en Albach zij volk allemaal weg is, dat hij kaf- fers in de Bergh moet steuren. Ik zei waarom hij mijn niet gezegt heb dat hij steurd, had ik Doors laate weeten dat hij komen moet om met hem te spre- ken hoedanig hij steuren moet. Ik zei aan Jan, dat wij een weinig wagten moed, dat zij als dan een wij- nig geruster weesen zal, als dat wij de jagt te vroeg aanvaard. Ouwe Albach was de morgen aan mis rapen voor de wage banden; Carolus vleg voor hem een sweep. Toen de band warm was is wij alle bij gegaan wat daar was, heb wij de twee banden tog op gekregen. Van de beeste getal gaat af de kouij van Makata met de kalf, en Langhaar van Pieta heb Doors voor hem uitgejaag, gaat van 457 af, blijf . . . 454. De avond toen de melk in huis was kwam Adonis na gewoonte binnen, wierd hem cassewiel gevraagd, of hij de Bossemans niet die dag gezien heb; and- woord hij van neen, maar dat hij weet waar zij is. Vraag wij waar. Zei hij dat wij wagten moet, dat hij ons zeggen zal waar zij is. Wij moet hem maar late begaan. Toen Jan Pretorius na zijn huis was, zij 103 Mei 1837.] Adonis aan ons, dat Doors hem ook gevraag heb, om, als wij vertrek, bij hem te blijven; had hij gezeg dat hij mijn kind is, hoe dat hij blijven ken. Had Doors gezegt, dat hij de Boesmans nemen zal; nog voegde hij er bij, dat hij Danster ook gevraagt heb. Heb hij aan Danster gezegt, dat hij ons zeggen zal waar die kraal is, en dat wij die Kraal als dan aan stukkend schieten zal. Hij zei, dat hij nu zeggen zal dat hij nu ook bij hem blijven zal, en dan aan hem vragen waar de Bossemans is, dat hij ook bij haar gaan blij- ven wil, om te zien waar de kraal is waar zij is. Nog voegte hij er bij dat hij omtrind weet waar die kraal leg. Ik zei, dat hij maar moes doen wat hij ken om dat uit te vinden. Sond. 28ste. De morgen omtrind 8 uur kwam Doors met de Bossemans meijd van Albach, en zei iat die mijd de avond te vooren bij de Kraal gekomen is en dat zij zeg dat Doors haar na haar baas hrin- gen moet; dat de Hottentot, of haar man haar met geweld weggenomen heb. Wouw Albach haar een loesing slagen geven, zei ik aan hem, dat hij het niet doene moet, want als zij de oorsaak of overhebber van de loope was, zij niet zelfs had gekomen; en dat hij in het toekomende haar niet meer te wagten ken wees — en. Doors wand (vond ?) dat hij het ook afkeur. Ik zei het aan Jan ook, dat zij alle het weeten moes, om de anderen in de handen te krijgen. Albach hoorde mijn en laat de slagen blijven, maar beloof haar dat zij niet vrij wesen zal. Toen Doors bij mijn in huis was, vraag ik hem wat nuis (nieuws). Zei (hij) dat Rossetoe mijn laate 104 [Mei 1837. weeten, dat ik de anderen dag niet vertrekken moet, overmits de kaffers en die na Sakana gegaan is, met de Knopneus, aan ’t kommen is ; dat zij vandag hier weesen zal bij hem. Ik vraag of zij geweers van onwe Rinsburg bi j zig heb ; zei hij dat hi j ’t niet weet, dat niets als pakken gezien heb, daar zij goed in heb, maar niet weet wat het is. Ik zei, als het is dat, zij geen geweers bij zig heb, dat ik niet geloof dat de menschen alle vermoord is. Door op zei Doors, dat zij eits hebben moet tot een waarteken. Hij zei, dat het vijf kaffers en drie Knopneusen is. Doors zijn mijt Sanna brag voor mijn vrouw een bakkie Honing en een wijnig Grontboontjes; gaf mijn vrouw haar een stuk vlees en zoo een en de ander. Toen ouwe Botha de wielen omtrind 8 of tien dagen de houd werk klaar gemaakt had, toen hij het opbranden zouw, zag men dat de houijd-wormen in de doorn houte speeken was. Zei ouwe Botha dat Koot dat is een zoon van juffrouw Schepers dat dootsteeken moet met een doorn. Die gaten was bijna doorgefreet. Hij zei aan Koot, hij moet ter degen keijken, en steek het altoos doot. Maand. 29ste. De morgen vroeg kwam Doors met de Knopneus en de kaffers. Vraag ik, of hij met hen gesproken had, zei van ja. Vraag ik, wat zij gebragt heb; zei hij een spiegel, ouw Hans zijn verkijker, een lijf-gespe en een versleeten vuurslag. Ik zei, nadat zij het te voorschien had gebragt, dat ik zulks nooijt geloven zal; en zei dat het goed is die de menschen weggegeven of voor eits gering verruild heef, en gaf ik het haar weer terug. Zij vertelde mijn en hele par- Mei 1837.] 105 tij blouwe blommetjes die niets beduide, hetwelk ik met stil swijgen beantwoorde. Ik zei aan Doors dat Gert en Danster ook die nagt schippeerd is; en dat Jannuarij zegt dat zij hem ook mee hebben wouw, en toen hij niet wouw zei zij aan hem, dat hij niet zeggen moet dat zij na de kraal gaat; hij moet zeggen dat zij uitgaat, weer agter uit. 