VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wanneer Ibar zig wel verzekerd hadt van de bereidwilligheid van zyn Opvoedeling om hem het overige van zyn leven na te volgen, fprak hy bem dus aan: … „myn Zoon, zo de Voorzienigheid u heden een grooter fortuin deedt genieten, dan dat °t welk onze konst en naar- ftigheid aanbrengen, welk gebruik gelooft gy dat zy u voorfchryven zou daar van te maaken? Dat van myne ongelukkige Broeders te dienen.en te helpen, was het antwoord :. wat zou ik er zelf mee- de doen? wat heb ik anders re wenfchen dan de gezondheid , en het edel vermaak van tot den behoeftigen te zeggen , zie daar ont- vang die hulp, werk , zyt vergenoegd en wys, gelyk Ibar. — Wel nu, myn Zoon , morgen, ja zo dra de God van ’t licht in het veld der lugt zyne vaandels, Schitterende van purper en van vuur , ten , AARD a IW toon ` (*) Een’ grote Provintie in: Perfie, DE WELDADIGHEID. - s1? toon zal fpreiden, zal ik u de middelen verfchaffen: om ` die zuivere vermaaken , waar na uwe ziel zo gretig is, te vermeerderen. Geluk- kig de arme, de zwakke en de verdrukte onfchuldige, die zig onden uw bereik zal vinden, gy zult hem kunnen zeggen : verban uw vreezen, ô myn Broeder! droog uwe traanen af. Jon. Husfein leeft by u, hy waakt over uw noodlot, hy is de fteun van al t geen dat valt , en de troost van elk die lydt.” - Inderdsad het eenpaarig gezang der vogelen begon zig naauwlyks te verheffen tot het geftarnte van den dag , of Zbar geleidde zyn Discipel naar de overblyfzels van -een óud graf. Hy hadt naauwlyks eene redelyk grooten Teen weggenoomen , met behulp van een koe- voet dien hy medegenoonven hadt, of zy wierden een wenteltrap gewaar, die hen ‘geleidde onder een gewelf, een weinig verlicht door eenige openingen , gemaakt in een rots door dit gewelf gefchraagd. Eenige koffers, vervuld met ftofgoud en met edele gefteenten van een onwaatdeerbaaren prys, wierden geopenden aan /bn-Husfein - overgegeven ; die ultriep , ziende alle de rykdommen welke zy bes vatteden, Ô doodelyk beginzel der ongelukken van dezen Aard- bol, woedende Tyran van de zwakke mentchelykheid; wreede Ari. mane.(*) beeft. over al waar ik zal konnen doordringen, zakik de. Dienaars van uwe woede ketenen , zy zullen geen traanen-meer aan myne Broeders doen ftorten.” : Voldaan over de edele geestdryvery van den Jongman, wenschte Ibar zig zelven geluk van zo wel geflaagd te hebben in eene op- voeding , welke hy op °t punt was te eindigen. Hy geleidde Jo, Husfein na Tauris, en verliet hem, na hem omhelsd te hebben , bos ven al fterk getroffen van de poogingen zonder getal, die de Jon- geling gedaan hadt om hem zyn {chatten te doen uitdeelen , en om hem te verbinden van hem niet te verlaaten. 1bn.Husfein was reeds gemakkelyk gehuisvest in zyne geboorte- plaats. - Reeds hadt hy zyn tafel geopend aan lieden, gelukkig van "er aan toegelaaten te worden, aan beminnelyke Lediglopers, oan aartige Rymers van het Land, Reeds omringen de behoeftigen zyr huis, hy geniet allen dag het geluk van de ongelukken van iemand te doen eindigen. ‘ Eene nog gelükkiger omftandigheid vermeerderde nog , na ’t fcheen, de verwaaken voor zyn hart. Hy ontmoette by geval, zo als hy geloofde , een jong Venêtiaansch Meisje met de traanen in de oo- gen , die zig hier verlaaten zeide te zyn door haar Vader,en die genoeg wan de Frankifche-taal kende om zig tedoen verftaan. Haar gedaante, die haar ongeluk treffender maakte, hadt aan Jën -Husein behaagd:, hy voorzag, als een edelmoedig mari ,in alle haare behoeften, maar hy fchroomde om haar te fpreeken van * belang dat zy hem inboe» zem- (*) De Perfiaanen onderfcheiden twee opperfte beginzels, de een van °t goed en de andere van 't kwaad , de eerfte heette Oramaze en de ege de Arimane, , Tt | ` $18 DE WELDADIGHEID. zemde, ult vrees van by baar door te gaan als een mar die voor zyn weldsaden betald wilde zyn. Spinetta onderhieldt hem welhaast over de ongelukken van haar Broeder Claudio, die in {laverny by den wreedften der meesters leefde ; Claudio zag zig welhaast vry en wierdt de Intendant van Zon-Musfein. Spinetta, in zyn huis gelogeerd, fcheen hem nog fchooner, en de bekooring van haar te zien zegenpraalde ieder dag over de kieschheid die hy hadt van zyne weldadigheid met minder deugd- zame begeertens te vermeggen. Hy fprak , hy dorst zugten , en Spinetta beloofde van hem te hooren ; maar eenige dagen daar naa, verlieten Claudio en zyn gemeende Zuster hem. Het ver- wek van eene Caravane hadt ‘hunne vlugt en hunne verfchrikke- Iyke ondankbaarheid gemaklyk gemaakt ; want zy hadden by hun weldoender alles wat in haar handen gekomen was meede ge- noomen. _ Verwonderd over ’t gedrag van Claudio en van Spinetta, ver- gam hy van een man van hun Land, dat andere banden dan die van Tt bloed hen te zaamen verbonden , dat Spinetta zo wel als Claudio in flaverny was geweest; maar dat zy er uit geraakt was, door zekere, vriendlykheden jegens den Koopman die haar na Tag- ris geleidde. Ibn-Husfein vernederd, verward, doordrongen van fmart, hadt, om zyne ontroerde ziel gerust te (tellen, noodig van fchielyk eene geleegenheid te vinden om goed te doen. Men onderrigtre hem dat een Koopman van zyne buuren in de grootfte belemmering was, en dat meu zyn effecten met groot verlies ging verkoopen.’ Hy gaat "er naar toe , en door de wezenlyk{te aanbiedingen , ftelt hy hem dien zelfden dag in ftaat om zyn fchuldeisfcheren, die gene- gen waren hem te verderven , te betaalen. Ibn-Husfein die onder toezigt en door de zorgen van Zbar een van de bekwaamfte Landlieden van Perfie geworden was, wilde nog, om zig het geheugen van Spinetta te onttrekken , zyn tuin vergrooten. Een Dok byna onbebouwde aarde, kwam tegen zyne muuren aan. Hy wilde er dit binnen brengen. Hy wist dat die Aarde toebehoorde aan den Koopman, wien hy geholpen hadt: hy ging met eenig vertrouwen het hem afvraagen 5 maar ` fchoon hy hem aanboodt van het dubbeld te betaalen, wierp men hem egter eene menigte kwaade redenen tegen , en hy kon dat (tuk Land niet krygen of hy moest aan den Koopman afltaan alles wat hy hem zonder Intrest geleend hadt, en dat honderdmaal het ftuk Land waard was. z Byna in den zelfden tyd zag men in de Stad eenige vernederende liedjes tegen Zbn-Husfein te voorfchyn koomen, en een ieder verze- kerde hem dat zy van eenigen zyner geéstige gasten waren, “Maar het geen hem het gevoeligst trof , was dat men zig verbeeldde (door den nyd, die zyn ftaat en verteeringen verwekten) dat hy ze door gen verboden handel (taande hielde, Dat onregtvaardig gerugt vet- . . meer- DE WELDADIGHEID. 519 meerderde zo fterk, dat hy tot den Cad? gefleept wierdt, aan wien _ byna al zyne vrienden en buuren daaden hadden verhaald, wet. ke die befchuldiging beweezen. JAn-Husfein verzogt, voor alle ver- deediging, den Cadi om in zyn huis te zenden , en ’er de naauw- keurigfte onderzoeken te laaten doen , terwyl hy in de gehoorzaal zou opgeflooten blyven. Het onderzoek met de grootfte naauwkeu- righeid gedaan zynde, ftelde de laagheid der befchuldigers in °t hel- derst licht. De vernedering, die hy moest beproeven , ziende zig gelyk een ` misdadiger by den regter brengen „door toedoen van de behoeftigen die hy geholpen hadt, belette hem het genoegen te {maaken van de las- tering overwonnen te hebben. Jbn-Husfein verloor zyne vrolykheid en byna te gelyk de oeffening zyner deugden. De haat: tegen " ‘menschdom ‚in welken hy viel, deedt hem zyn deur voor al de we- reld fluiten; in één woord hy wierdt ongelukkig „en ber verblyf van Tauris wierdt hem onverdraaglyk. : In een aanval van zyn diepe droefgeestigheid vertrekt hy ‚en gaat Ibar vinden. „ Onwyze? (zegt hy hem) kent gy de menfchen die gy my hebt doen beminnen? Weet gy dat zy ondankbaare ver- ‘raaders en oudeugenden zyn? Waarom boezemde gy my gevoelens voor hen in ‚die ze zo weinig waardig zyn ?” » Voor uw eigen Selok, " » Voor myn eigen geluk ? en ik ben de ongelukkigfte der Kinderen van Ali (*) !” Onderregt my dan myn Zoon van °t geen u gebeurd is, zeide bar. ~ Ibn-Husfein verhaalde toen het geval van den Koopman, en die van de Rymeêrs, en die van Claudio en van Spinetta, en de fmer- tende belediging, die hy by den Cadi ontvangen hadt, „, Jongman, zeide /bär tot hem, heb ik u de deugd op prys gezet ? heb ik u gezegd dat gy het juiste loon van alle uwe goede daaden moest ver- wagten? Waarom hebt gy een Koophandel van de weldaad en van: de erkentenis gemaakt? Gaa heen, keer weder na Tauris, en maak ondankbaaren. De eenige prys van de Deugd is de Deugd zelve; het behoort niet aan de Aarde om haar te beloonen, Ondertusfchen betragt de menfchen , leer hen kennen ter uwer byzondere voldoe- ning; æn wagt bovenal niets van de beloften der vleijers en der dichters, nog van de traanen van eene vrouw, nog van de toejui- ging der menigte.” | Ibn-Husfein kwam weder te Tauris, koos zyn lieden wat ‘beter uit, ging voort met goed te doen , zonder ‘er eenig belang in te ‘zoeken; er verliet de gelukkige: gefteldheid , in welke hy langen: tyd geleefd hadt, om in den boezem van °t Weezen, wiens weldaa- - digheid hy nagevolgd hadt, over te gaan. en {*) Neef van Mahomei? De Perfiaanen volgen zyne leen. WAAR WAARNEEMINGEN omtrent de LUGTS-GESTELDHEID WEDER EN WIND, te AMSTELDAM, in Augustus 1771. poor ANTONIUS WILHELMUS SCHAAF, Med. Dog, Barometer. Therm. , Winds Streek, Weder, D.'s morg. "midd, "reg, |mo.mi.av.‘smorg.’smidd.'sao. \Gefteldb, 29. 8 leëëocë W NW NW —I I [58162156 N W |— 129. 54,29. 8 Buijig. a|— Géi IO ZI II 30. O [5461 56 — —— |ue [a 430. Q —1 1429. 11$ 6116057 —— Z W| W šl29. 11$ 30. o — I1 ge? 61 N W |= |Wol. Held, 6108 29. 10 |—10 6171|60 Z Z W |Z W |Regen— zi 94 — 9ł¢— 9% 6572|62 Z W Ani n Bj — 9 6766)61) Z ||la ANT. P SE 10| am JO I Io 65.68163 TI Io} — io —] O$ 64 66 63 Le 12 — 8 — 4$ — 2 626261 Z W| Z Regen 13 — 5 =~- Gë 7 576455 Nt WN t W. uijige 14— 7 — 8 — 10 6060|58 NW N WIN W|— 15— 10 30, o$ 30. o$ £8 63 Go - ben emm | 16—10% 29. 29. 85 60.66 622 WZ WIZ WI Wind 17 — 7f— 8 —10 '60'65 be? WI Wl 18—104 — 11 — 9$ 6064|58 N W N WZ W|— 19— 7 — 6 |— 48636964 Z WZ W Z Wl s0 — 54 — 7 Ire 74606360 NW N WIN W |— e1- — 74 — 74 — 9% 6368597 W W t Z Lk Do aal II 30. o 30. o 6064155; W | W |= Helde, mms teal 29. 9$ 58 66S9IN Oo, O O |— Wo. a4 — 7| +— Cf — 6 5860|37 — N O IN O Reg — as s4 — 6l— 8 Ge giel O | O | o [Wol ed 26 — 9% —11$430. c$ 5663|55| N N. N t WiReg. — 27/30. 30. og — 59,64 së NW NW NW Hete. a — '29,113,29. 11E 59,65 64 — Z W Z W |— Reg a929. 11$ 30. o go, ot 64170165 — N W N W Ben, Held 30/30. ven I= Sais Gs Z W Z W Z W {Wol — 31129. 114129. 10 ba 94667567Z O?! Z | Z en, Hed Hoogfte Barometer d. 30. I l , 7 äi Laagfte Barometer d. 29, 2 middelb. d. 29. 7} Hoogfte Thermometer gr. 75 , Laagfte Thermometer gr. 54 J middelb. gr. 64$ AM ENGELS ER E, TOT FRAATE LETTEREN, KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN | _BETREKKELIK, : H PROEVE , OM AAN FE TOONEN HET NAAUW VERBÁND - TUSSCHEN DE WAARHEID, EN ’S MENSCHEN WAAR e, ‚ GELUK. (Vervolg en Slot van bl. 482.) Et is de Openbaring , en deze is het alleen, waar, in wy. den weg, het eenig middel, ontdekken, om ons met den God van Hemel en van Aarde wederom te bevredigen. Daar in, tog vinden wy die, groote, die heu- chelyke- aarbeid voorgefteld, dat God door Zynen eigen “Zoonen door deszelfs verdienften alleen ,den zondigen mensch weder met zich wil faten verzoenen. Die God- lyke Openbaring vertoont ons den éénig geboren Zoon ‚van God, zo:als dezèlve in eene menfchelyke gedaante , onze natuur hebbende aangenomen , en onder de menx fchen verkeerende, de Middelaar is geworden, om eene Verzoening uit te werken, tusfchen een’ beledigden en Regtvaardigen: God, en een Zondig, en door de Zonden ten rampzalig geworden Menschdom, — Deze Delt ons voor oogen het Lam, dat de zonden der Wereld op zich neemt; -dat ten (lagtoffer word geleid ; en, hoewel geen Schuld, noch Zonde gekend. hebbende , tot een Schuld- en Zondoffer. word opgeofferd. —— Daar in. zien wy den geofferden Middelaar voor-de Zonden, aan het Vervloek- te Kruishout vastgenageld, hangen, tot een Toonbeeld der Godlyke Regtvaardigheid , inhet ftraffen der Zonden s en tevens als een voorbeeld van Liefde, dat ‘nooit we- derga gehad heeft: want hier fterft de Middelaar , voor. Ons die groote Zondaars zyn; daar naauwlyks iemand be, ftaan zal zelfs voor eenen Regtvaardigen te lyden, —= ô Onbegrypelyke Liefde! , |. Dan dit is het eenig niet, dat ons door de Godlyke. Openbaring ontdekt word; zy leert ons daar en boven: ook nog andere waarheden van het alleruiterst aanbelang.’ — Wy zien. hier wel het licht der Wereld op den hel- deren dag ondergaan ; wy zien de Levenszon onder de ‚ Ve DEEL, MENGELW, NO. 12e Pp ‘ Kims’ Saa HET NAAUW VERBAND TUSSCHEN DE WAÄRËEID `` Kimmen duiken, en eenen. Awarten negt van akelige deg, erheid opkomen 5 wy zien Gods Zoon, Gods eenigen Zoon fterven ; wy zien onsen Middelaar nederdaalen in het graf ; zyne gedagtenis word van onder de levenden als weggenomeng en zyn verblyf is gefteld in de donke- re fpelonke des doods , in de K A des ftofs , in de akelige grafkelder, in het nare f der éénzaamheid, de plaatze des verderfs. —— Maar al ras zien wy den blyden morgenftond dagen, de nevels van den zwarten nagt verdwynen, en de Zon, zo pas gedoken, met ce- nen nieuwen glans en luister weêr verryzen; wy zien, ô wonder! onzen Middelaar uit het ftof des doods opftaan; wy zien Hem ontwaken. uit den doodflaap; wy zien Hem uit de donkere grafkelder hervoort Komen, en, weder levend geworden zynde, onder de meníchen verkeeren; om, als de mond der Waarheid , de geheele Wereld te Overtuigen , dat Hy de Weg, dè Wiarbeid en het Leven zy. y zien vervolgens den Gekruisten , den Geftorven , den in bet Graf nedergedaalden:, gar levend geworden Mid- delaar, ten Hemel. opvaren „eri vinden Hem daar gezeten aan de Regterhand des Vaders. Hy, die zich- kart te vo- ren in den allerveragtften, den erbarmelykften ftaat be- vond, is nu bekleed met de hoogfte Heerlykheid en Ma jefteit; in welke Hy ten voorfpraak ftrekt voor alle Ge- oovigen, die Hem als hunnen eenigen Middelaar én” Za- ligmaker hebben aangenomen; terwyl hy hier boven ver- heerlykt is, om, met Godlyken luister pralende, var daar Alle Genadegaven en Weldaden , van welken Hy eenen overvloedigen Rykdom bezit, met eene milde en: mime hand onder zyne Liefhebberen uit te ftorten. ——Ó Welk eene diepte van onuitputbre Wysheid, en onnagafanbare Barmhartigheid , ontdekt ons de Openbaring niet, in het groote genade- en verlosfings- werk des Zondaars! Voor- waar eene hoogte, die niemand bevatten, eene lengte en breedte die niemand overzien, eene diepte die niemand peilen kans die ons doet uitroepen: —— aa Hoe dierbaar zyn uwe Goedertierenheden, ô God ! Hoe onnafpeurlyk zyn uwe wegen! ®”. —— Waarheden zeker van het aller. uitftekendst gewigt; de goederen, daar in bevat, en den Zondaar daar door te wege gebragt, zyn van dien aart, eu natuur , ae dat geene oge dezelven immer gezien, geene ore gehoord heeft; ” dat zy alle gedagten en er wagtinge te boven gaan, om dat zy nooit in *s menfchen harte. Zen ,, opgeklommens” des zy“ te regt in het Euar- `% ME ` D D ge "éi ` en 'SMENSCREN WAAR GELUK, "829 ` gelie den naam dragen, , van een eeuwig gewigt van Zaligheden.” ` | De Zie daar hoe voortreffelyké zaken de Waarheid behelst > zaken zekerlyk, waar aan den mensch niet flegts zeer veel gelegen ligt, om tydelyk gelukkig te zyn ; want de s» Godzaligheid heeft ook de belofte van het tegenwoor- dig leven; ” maar die hem boven al gewigtig zyn, om dat zyn eeuwig belang aan derzelver kennis verbonden is s zaken derhalven , die ons Waar, ons Wezenlyk, ons nimmer eindigend Geluk betreffen. —- Dus heb ik hier reeds een: onwaardeerbaren Schat van Zaligheden en Geluk enoemd, ons door het helder fchitterend Licht des “ Euangelies bekend gemaakt; waar by de Openbaring nog eene menigte andere zaken voegt, die eene oumiddelyke betrekking hebben op ons gedrag en zeden; en welker kennis ons hoogst nodig is, om trapswyze ons geluk o genbliklyk te zien aanwasfen. Alle Waarheden, ftrekken= de tot een zelfde einde , zynde ook van de eigenfte Na- tuur; dewyl ze alle zamenloopen in dat ééne middelpunt, den eeuwigen Gelukftaat des uitverkoorenen. Korht de Rede in oneindig veel gevallen, in zaken van de uîiterfte aangelegenheid , te kort; in alles , waar zy in te kort fchiet, komt de Godlyke Openbaring haar te hulpe, lee- rende ons zulke Waarheden en Verborgenheden, met be- trekking tot het Volmaakt Opperwezen, kennen, waar woor de Rede ftaan blyft, en eeuwig zou zyn ag ge~ bleven ;- om dat ze onze natùurlyke kennisfe te boven gaan. Want de Godlyké Openbaring ontdekt? ons den Weg, om tot den God des Hemels te gaan; een We in der daad, die voor de Natuur, voor het Rede. licht, eeúwig geflooten zou zyn gebleven. De Natuurlyke Mensch tog is, in de denkbeelden, welke hy vormt van een toes komftig Leven, van een Staat na den dood , door verkeer- de redeneringen, te jammerlyk van het regte fpoor der Rede afgedwaald. juister , een veel vaster en gelukkiger denkbeeld; alles- zins gefchikt, om ons ons gedrag en wandel in dier voee ge ve doen inrigten, dat wy éénmaal in de verblyfplaats der Gelukzaligen , by het afleggen dezes Levens, mogen aanlanden, Wy hebben hier door cen vasten en zeke- tx pa : Ten $24 HET NAAUW VERBAND TUSSCHEN DE WAARHEID ren grond, om ons zedelyk gedrag , onzen wandel te. fchikken , naar die Wetten, welke de Deugâ ons voor- fchryft, om dat wy zeker weten, welk een Loon daar uit zal voortvloeijen ; waut fchoon een Heiden voor de Deugd pleite, hoe onzeker zyn de gronden, waar op hy bouwt , en hoe zwak de beweegreden die hy bybrengt, ‚om den mensch ter betragtinge van dezelwe over te ha- len, —— Dan hoe overtuigend, hoe kragtig zyn de Re- den niet, welke een Kristen daar voor kan bybrengen! De Openbaring immers leert ons, op de zekerfte en onbewegelyk(te Gronden, welk gene Heiligheid van Le- ven onzen God en Schepper welbehagelyk zy; alles wat wy te doen, alles wat wy te betragten hebben, om on ze verdorvenheden , en kwade begeerlykheden te over winnen ; ten einde men meêr en meêr gelykvormig wor- de aan den grooten Verlosfer der Wereld; die aan allen de uitftekend{te voorbeelden ter navolginge heeft nagel: ten. Dit alles word ons, op de klaarfte wyze , in de Open: baring voorgefchreeven; met de kragtigfte reden , ter over- tuiginge , beiden van de noodzakelykheid en betamelyk- heid, aangedrongen; en fteeds voorgefteld op zulk eene wyze, dat een ieders geweten, de billykheid dier beve len, vereischten , en nadruk der drangreden gereedlyk e ulbartig moet toeftemmen. —- Alle de Deugden , die de Heidenen konden leeren en aanpryzen, hadden geen vas ter grond , dan de Rede ; en vaak dwaalden zy daar ii te jammerlyk van het regte (poor, gelyk wy ftraks gele ` genheid zullen hebben, om overtuigend te kunnen zien. =— Dan geen Kristen behoeft in het onzekere te raden wat zyn pligt zy, wat hy te betragten bebbe. De groo- te eisch is ,, Gelooft in den Heere Jefus Kristus en Gy zult Zalig worden, ®? en de hoofdles is, ,, God lief te hebben boven alles, en zyn Naasten als zich zelven.” Kan men duidelyker , klaarder, en tevens overtuigender bevelen hebben, dan dezen? Moet niet ieder oplettende terftond overreed zyn van derzelver billykheid,en tevens van hare volftrekt onvermydelyke noodzaakelykheid? In zulk een helder Licht wandelt eenKristen nu, door de Godlyke Openbaring ; terwyl men den verdwaalden Heiden ziet vervallen tot menigerleie Buitenfporigheden, tot menigerleie belachelyke Dwaasheden , die verre zyn van tot Deugd en Heiligheid te behoren. Getuige bier van zy hun Godsdienst, die vol is van de uitfporigf dwaasheid ; getuigen hier van zyn hunne verregaande , ei den and EN 'SMENSCHEN WAAR GELUK: -© - 325: dwalingen in hunne Leer van de Deugd en Heiligmakines ge: ftellende veeltyds de grootfte Heiligheid, in de onge,. hoorde ongerymdheden, in de verfoejelykfte uitfporighe- den „welken niet anders dan mishagelyk konnen zyn voor den God des Hemels. —— Men vergoodde onder hen Men, fchen, die zich door de eene of andere daad in de Wee. reld hadden beroemd gemaakt ; dezen bewees men God, lyke eer; eene eer, die alleen den Ged des Hemels toes: komt; dezen aanbad men, en offerde aan dezelven zyne gebeden en dankoffers; eeng fchandelyke afgodery , waar van de God van Hemel en Aarde een eeuwige afkeer en walge heeft. —- Verrukt door het fchoon zamenftel der Natuure , bad men Zon, Maan en Sterren aan; dezen ftigtte men Tempels en Altaren; en van dien hoogen rang van Afgoden ontftond van tyd tot tyd de mindere Afgodery, die zich dermate vermenigvuldigde, dat Ier in: zeer veel Landen aan Bergen, Rivieren, de Aarde, Zee, - Winden en Bosfchen Godlyke eer bewezen wierd. Ook — m. t» — e San t1% - vr "zt -- _ kende men aan elk zekere Godheden toe, die aldaar hun- ne Woningen , en Heerfchappy hadden; waar uit eene menigte van, byzondere Rivier- en Zee- Goden en Godin- nen, als mede van de Bergen, Bosíchen, en verfchillen= de Landftreeken , ontftond. Ieder dezer Godheden bad. byzondere Priesters en Offeraars, die, gezamentlyk met het gemeene volk , hunne Goden dienden, met veele plegtigheden en offeranden, van zeer onderfcheiden aard en foort; gefchikt naar de ‚natuur en werkingen, welke men aan die Godheden gewoon was toe te fchryven. — En boe befpottelyk was de dienst niet, welken men de- zen Goden toebragt? Hoe belachelyk de plegtigheden en eer, waar mede men hen overlaadde? En hoe ging dat al- les nog daar en boven dikwils gepaard, met de ongehoord. fte Wreedheden , en Ontugtigheid? Men floeg zelfs tot die ongehoorde ontmenschtheid over , dat men zomtyds ` ‚ de Altaren, liet rooken van beer meníchen bloed: en zul- ` ke wreede plegtigheden vergezeld deed gaan van gebeden, die verftandeloos,en van allen Godvrugt ontbloot waren. — Zou zulk een dienst den waren God, den God des He- mels , kunnen behagen? —- Hoe weinig zodanig een Gods- dienst in (laat was, gelyk ik reeds met eenenkel woord heb aangeduid ,om ware Deugd en Heiligheid in de gemoederen der menfchen aan tekweeken , zal niet bezwaarlyk zyn om te begrypen. —— Zy hadden, onder hunne Goden en Go- dinnen, voor welken men openbare Tempels geftigt had, en, die men openlyk diende ; ook zulken, die men, met RA l RE HET KAS VRREAND dutt DE WAARHEID de fchreeuwendfte Ontugt te plegen, de grootfte eer aam deed, —— Godheden , die de Meníchen toelieten, niet flegts de allerfnoodfte misdaden ongeftraft te bedryver ; maar wier dienst dezelven volftrekt van den mensch if `- vorderde. De Priesters en de Dienaars waren de erte, die de Deugd en Heiligheid met baldaadige voeten tr- den , zich vrylyk overgevende aan de losbandigfte Wel- lustigheden , én de ongebondentte, de baldadigfte On deugden. -— Hunne gewaande Heiligheid beftond alleen in het waarnemen van eenige belachelyke plegtigheden en inftellingen , die geenen zweem van ware jet- ftigheid noch Heiligheid in zich bevatten. — En wit kon hun ter beoefeninge van zuivere Deugd en opregte ' Godvrngtigheid ook aanzetten; daar zy ontbloot waren van de ware kennisfe Gods, en geene zekere kundigheid bezaten van den ftaat na dit Leven. Zy tog misten eene genoegzame kennis van de belooning der Deugd, en het affen der Ondeugden, ten minften waren hunne denk- beelden dien aangaande met zeer vele onzekerheden ver- mengd. — Zoummigen, ja, geloofden aan een beftsan van den Mensch na dit Leven ; en beweerden dat de Deugden vergolden , en de Ondeugden geftraft zouden worden. Maar hoe buitenfporig dagten zy omtrent deze belooning en Grofen. In welke belachelykheden deden 2y de Zaligheid beftaan , en wat dagten zy niet onge fehikt van de plaats des Geluks , en van die des Verderfs! Niet zelden immers in dier voege, dat het meêr aanle- ding gaf, om der Ondeugden voedzel te verfchaffen, dan de Deugden aan te kweeken. Daarentegen word ons ‚door eene meerder verlichte Rede geleid , van de Godlyke Openbaring onderfteurid , de betrage ting eener Deugd en Godzaligheid aanbevolen , die Go welbehaaglyk zyn kan, om dat zy oveteenkomftig zymen wil is welke Hy in de Openbaringe op de allerduidelykfte wyze verklaard heeft. ——- Wy worden dus, in de God. ` Iyke Openbaring , allerwege door de heldere fakkel det Waarheid. voorgelicht; die ons op het regte fpoor geleid, en van het afdwalen wederhoud; waar toe-de Mensch we- gens de Zonde natuurlyk geneigd is. Eene lichtende Faka kel, die-ons doet zien , hoe wy Onze gangen, de gangen , opges levens , in te rigten hebben; die ons den weg wyst, welke Ouste bewandelen (kaat , en duidelyk toont , hoe wy ons zedelyk gedrag moeten inrigten;-om welbehagelyk te leven :vanr:God „onzen goedertieren Weldoener, —— Dit allesword ons op zulk eene klare, duidelyke en overtui» gende -wyze voorgehouden; dat wy de minfte reden van twyfelen niet hebben, om naar de meening wan Gods wil in-touzekere te gisten of te raden. Wy waten zeer wel, tén minfen een nsauwkeurig onderzoek in de Godliyke Openbâring kan omg zeer ras te verftaan geven, wat onze onvermydelyke pligt zy, wat ons te betragten ftaat , en welke helooning men te verwagten heeft, op het ftandvas- tig volgen van het geleide der Deugd. —- Onze Gediyke Openbaring is in dit ftuk geenzins duister; maar zo klaar | , P4 en 528. HET NAAUW VERBAND TUSSCHEN. DE WAARHEID en duidelyk , dat men den zin én meening met een gemeen werftand genoeg begrypen en verftaan kan. Want zy behelst een menigte van duistere Raadzelen, ingewikkelde God- praken , en onverftaanbare antwoorden , gelyk-de Hei, denfíche Orakels gaven. —— Neen, ohze odiyke open- baring zegt: ‚‚ Aan de ópregte oefening van de Liefde tot God en den Naasten, aan de kennisfe van God, en van onzen eenigen Zaligmaker Jezus Kristus, is eene gewisfe Zaligheid vastgemaakt”. —— En wH men weten waar in die Zaligheid, op zulk een gedrag genadig beloofd , beftaan moge ; de Godlyke Waarheid openbaart ‘ef ons zo veel van, als wy eindige vernuften. = Zie daar eene Zedeleer die de Openbaring ons voor Áchryft , welke van ons vordert, niet flegts deugdzaam te fchynen , maar het met er daad te zyn ; eene Zedeleer, welke op vaster fundamenten rust, dan die van de aller- verlichtte Heidenen, —- Benevens dit alles word ons eindlyk nog geleerd, dat wy, met alle die geregtigheden voorzien, nog onnutte Dienstknegten zen: dar wy onze toevlugt hebben te nemen in den Geloove tat -onzen een, gen Heiland en Middelaar, om: behouden te worden ten kwamen tyde. —— Dat deze onze Zonden en ougereg- tigheden moet verzoenen; en dat wy An zyn bloed moeten gewasfchen worden van alle onze onreinheden; omwitter dan fneeuw „ ja zonder vlek of rimpel, in Gods allerkeilig- fte oogen , bevonden te worden, == En hier aan worden goederen vast gemaakt, die alle verftand te boven gaan. Goederen , ô onfchatbaar geluk ! Goederen, die eeuwig duuren! Een eeuwig zalig Leven! Hier verliezen alle ver- beeldingen hare kragt, en worden verflonden in het onbe- grypelyke ! ó Hemelfche. Waarheid , wie kan: uwe kragt wederftaan; en hoe naauw zyt'gy vereenigd met ons waar „ee wed H H TA A t a A Aa un In OIN YJ AN en a vå EN È MENSCHÈN WAAR GELUK. S20 geluk! Gy zegt: gelooft in den Heere Jezus Kristus, en wie gy ook zyn moogt, gy zult zalig worden ! Eeuwig geprezen zy daarom onze God ‚die ons zo groo- te weldaden, zo vele genade bewezen heeft! Weldaden, die wy ons nimmer hadden kunnen beloven; welken alle onze hoop en verwagting zo verre te boven gaan , als de Hemel hooger js dan de Aarde |! Weldaden dierhalven - welke eene eeuwige verpligting van Dank-erkentenis op ons laden! Gelooft en geprezen zy onze God! die ons zo vele , en zulke onwaardeerbare goedertierenheden gefchon- ken heeft 3 die het Licht der Geregtigheid voor ons heeft doen opgaan; die de zaligmakende Genade doet verfchye nen aan. alle Menfchen! ô onfchatbaar ! ô onwaardeerbaar eluk ! Ons is klaar geopenbaard de Weg, de Waarheid en et Leven ! Wy leeren dat de Waarheid en het Eeuwig Leven onaffcheidbaar zyn. Kristus is de Waarheid zelve „ en door Hem ontvangt men het eeuwig Levens eene lukzaligheid, als reeds. gezegd is: „, die nooit oge ge- zien , nooit ore gehoord heeft, noch immer in eeneg men- fehen harte is opgeklommen. Dit heeft God bereid voor alle de genen, die Hem in onverderfelykheid lief hebben 3 en aan ons geopenbaard door zynen Geest”! - Zo zien wy dan, dat ons behoud, ons eeuwig geluk, aan de Waarheid vastgemaakt is; wy kunnen nimmer de Waarheid verzaken „en ons geluk bewerken. De Engelen , die dat grondbeginzel. verlieten , zyn daarom Duivelen in de Hel geworden ; en de Satan is de Vader der Leugen. Wy zien:.dan ook:te-gelyk, dat er inderdaad zo iets is, % geen een waar geluk genoemd mag worden, naar "rt wele - ke de begeerter onzer Zielen zich beftendig uitftrekken. Ea zo dien-wy dàn eindelyk ook overtuigende , dat Hy, die de Waarheid verlaat, zyn wezenlyk ongeluk bewerkt. — Dat. wy dam, dit alles wetende , alle pogingen aanwenden , om de ‘Waarheid altoos te ontdekken; en dezelve , daar ze verborgen -{chynt, zoeken op te fpooren; want zy maakt onstonrge Schepzelen , ten eenenmaale vry van het Juk der Leupen , die tot het verderf leid; en ze zal ten laatfte bere Lief bebberen doen beërven , dat befdendig is; door hen over te brengen in die zalige gewesten, daar de Waarheid in vollen luister fchittert, en in eeuwigheid niet kan ver= duisterd worden, r | : C. V. D. G. , = Pp3 aar 530 . 'ERN-DOODLYK TORNA, ` ee EE A BRIEF AAN DEN HEER ROUX, Dat Regent, en Profesfor der Cbymie, de la Faculté de Medecine d Paris, over EEN TOEVAL TE MONTPELLIER OP DE INENTING DER POKJES GEVOLGD; door den Heer HOULSTON, En- gelsch Geneesbeer, " (Uis bet Fransch.) Ebbende u onlangs onderhouden , Myn Heer. met deu opgang en goede uitlagen van de Inenting te Mont Wier, achte Ik my verpligt u kennisfe te geeven van een oeval „ter zelfder plaatfe , hier op gevolgd , en "tech my na het drukken van mynen brief is bekend geworden. Ik ben zo’n groot voorftander der Inëntinge als lemant, om dat ik dezelve aanmerke als het eenige middel om ons te gen de woede der Pokjes te beveiligen; doch de waarheid fchatte ik boven alles, Ik zou denken niet wel te doen, zelfs met opzicht der Ínentinge, indien ik de ongelukkes verzweeg, welke men kan aanzien als hier door veroor zaakt. Zy heeft ‚tot haare: onderfteuning , niets anders n dig dan een getrouw verhaal der nitflagen ; en zo ‘er eeni ge ongelukken op gevolgd zyn, moet men de waare oor- zaaken hier van nafpeuren , en men zal zien, datze dik wils meer zyn ontftaan van de. wyze waar. op, de Operatie gedaan is, dan van de bewerking zelve. Ik fprak U in mynen brief , Myn Heer, van den tweeden zoon van den Heer movacues „als ingeëst door zynen Ve der „en er wel afgekoomen : ondertusíchen: isiy, kart hi:r na, geftorven , gelyk ik (edert gehoord hebbe. Zie ke de omftandigheden van dit voorval, zo alêze mg door cen Geneesheer van myne vrienden , wel onderregt „en die 2 legenheid hadt gehad het kind; geduurende deszelfs ziek: te,te zien,verhaald zyn. Hy was, gelyk:ik zegge ingečo door zyn’ vader.: De Heer nr LA rosse , een bekwaam Ant, moest het dagelyks onder de Inentásg koomen ziens. dech eene raadgeevingen fcheesen niet verder gevolgd te. wor den, dan ze met de denkbeelden van den Vader overeer ftemden. Men zag, ten regten tyd , rondom de Inentisf, teekenen van ontítecking, en wel vry aanmerklyk. De uit botting kwam op den agtften dag, met zwaare koorts 6 rusteloosheid. Dezelve was menigvuldig; en veele puisten waren van een kristallige natuur’. Veel’ van deeze puisten kreegen , op den derden of vierden dag, een beter aanzie; v a op DE INENTING. DER POKJES, S31 doch in ’t algemeen warenze niet verheven , en kwamen niet wel uit; en de koorts was ook nog niet verdweenen. Het hadt, vantyd te tyd, verheffingen, inzonderheid ’s ae vonds. Men maakte open lyf re houden door een aftrekzel van Senebladen: de eetlust was goed, en alles ging, naar het berigt van de oppasfers, wel. Tot meerder beveiliging , oordeelde men dat de Kina van nut zou zyn. De Heer ng LA FOSSE Was er voor, de Vader ftelde "er zich regen, als: zynde een middel "rt welk dikwils verftoppingen veroor- zaakt , of ten minften als onnut. Op den agtften dag der uitbotting vondt men de puisten aan het aangezicht ge- draogd , terwyl die op het lichaam, meerendeels, nog in verzweeriag (tonden, en weinig opgeheeven. Eenigen , voornaamlyk aan de beenen , waren ook kristallig of wa- terig; men hieldt evenwel het kind buiten gevaar te wezen. Mea drong op de noodzaaklykheid van purgeermiddelen te herhaalen. De Vader antwoordde, dat het aftrekzel van Senebladen dezelven minder noodzaaklyk maakte. Onder- tusfchen kreeg het kind, ten einde van veertien dagen of drie weeken , een’ byna geftadige braaking, met ftuipen. Men gaf het een purgeermiddel; en dit was de derdemaal Sedert de Pokjes. Weinige dagen hier na zag men Roos te voorífchyn koomen, welke dikwils van plaats verwan- delde. Om er de maag van te bevryden en ze meer naar buiten te doen uitzetten, ftelde men voor den Braak. wyn- Deep, in kleine giften, en in goeden witten wya ontbon- den; doch hy werdt verworpen. Kort hier op zette zich de floffe , door eene verplaatfing , op het been; terwyl de andere omftandigheden zich nu gunftig lieten aanzien, vreesde men hier van geen kwaad, Ondertusfchen {torf het kind in °t midden van deeze gerustheid ; men vondt het onderfte gedeelte van zynen buik door koud vuur verftikt, Kort voor. zyn’ dood hadt men den Heer LA MURE, be- roemd Geneesheer te Montpellier , ontbooden , en men hadt het kind ryklyk Kina voorgelchreeven , en de Kermes mineraal, alle drie uuren. Men hadt ook, geduurende de Roós, blaartrekkende middelen aangelegd. Dit kind hadt een vry gezond aanzien, het was echter ` wat bol „en van de geboorte af Roos onderhevig geweest , waar van men den Geneesheer niets gezegd hadt. Twee maalen werdt bet van deeze Roos overvallen geduurende de behandeling ; de eerfte maal , mischien ,, veroorzaakt door onvoorzichtigheid van zyne moeder die het zoogde , en gaande am den plegtigen ommegang der Staaten te zien , ` een’ goa EEN DOODLYK TOEVAL, ENZ? een? verkoudheid en ftyven hals hadt gekreegen , waar by haar zog ook gekarteld was geworden ; en de andere , naar men onderftelde , door een’ vreeze welke de moeder hadt. Ik laate het, na dit verflag , aan alle verftandigen over, uitfpraak te doen aangaande de oorzaak waar van dit Toe- val moet afgeleid worden; Ik:twyfele niet, of men zal in "t algemeen befluiten, dat, fchoon de Inenting bykans al- toos gelukke , zelfs onder de handen van onkundigen , men evenwel best doe, het opzicht te vertrouwen aan perfoo- nen , die, de Geneeskunde verftaande , de toevallen kunnen voorzien en weeren. Ik geloove, dat men er ook uit zal befluiten , dat de Inenting voor kinderen beneden de twee jaaren minder gunftig is dan voor anderen, die wat ouder zen, Dit is het gevoelen van den Baron DIMSDALE , een evoelen waar over ik my uitgebreid en op ftii geftaan febbe in de Italiaaníche vertaaling welke ik van zyn Werk gemaakt hebbe. Men heeft ondertusfchen , te Montpellier , wegens dit ongeluk , den moed op de Inenting niet laaten zinken. Men heeft het , zo het fchynt , aan de waare oorzaak toege- fchreeven, en niet aan deeze nutte behandeling zelve. De Behandeling flaagt zo algemeen wel „dat het beter zou zyn te werken om dezelve uit te breiden dan over de gevolgen te twisten. . ~ DE UITWERKINGEN VAN DE KOORTS-BAST AAN EEN’ MINNE GEGREVEN , OM EEN ZUIGEND KIND VAN DE KOORTS TE GENEEZEN. Door j. BRUN, Med. Dr. enz, (Uit bet Fransch.) En zuigend Dogtertje , agt maanden oud, hadt, gedon, rende den Herfst , verfcheide aanvallen gehad van een anderedaagfche koorts , welke het zelve zeer verzwakt bad- den. Men- hadt het, eer ik geroepen werd, eenige midde- len gegeeven. De moeilykheid om de middelen in te kry- -. gen, en de geweldige poogingen welken het kind deedt om ze weder uit te fpuwen , deeden my befluiten om een koorts-middel aan de Minne te geeven: Ik liet haar op den vryen dag van de koorts, alle vier vuren , één drachme Ki- na, met een glas water neemen (a). Des anderen daags wam , (Ça) Zy gebruikte op deezen dag de gemelde gift viermaalen. - LU UITWERKING: VAN DE KOORTSBAST. 533 kwam ‘er alleen wat hette. Op den volgenden vryen dag., liet ìk haar tweemaal evenveel Kina gebruiken , met gelyke tusíchenpoozing. Daar volgde geem aanval van koorts meer: en het kind was volmaakt herfteld. , Het goed gevolg doet my denken , dat men , in gevallen van uitteering in kinderen, het zelfde zou konnen uitwere ken, nademaal de Kina ook hier voor nuttig is. HET STELZEL DER WATERVATEN IN HALFSLACHTIGE DIE- REN. Door WILLIAM HEWSON , VOORLEEZER IN DE ONTLEEDKUNDE (4). Voges belofte ‚in myn voorgaande Gefchrift aangaan- de het Stelzel der Watervaten (b) in Vogelen (c) » zal Ik nu een verflag geeven van het zelfde zamenftel in een Zee-Schildpadde. Dit beftaat, gelyk in de Vogelen , uit Melk -en Watervaten, en derzelver gemeene {tammen of Borst-buizen. Het komt ook hier in met dat der Voge- len overeen , in geen zichtbaare Water-klieren (d) te heb- ben in het Darmícheil of by de Borstbuizen ; doch het ver- fchilt hier in van dat der Vogelen, in geene klieren te heb- ben op de groote Watervaten van den halssten minften ik ` geloove dit „om dat ik er by de ontleeding van dieren van deeze foort , waar in ikze zogt, geene gevonden hebbe. Het verfchilt ook nog van dat der Vogelen in een andere omftandigheid , waar van hier na zal gewaagd worden. Of het met het zamenftel der Vogelen overeenkomt in de doorzichtigheid en ontbeering van kleur in de Chyl , kan ik niet bepaalen: om dat ik niets van dat vogt in dit on- derwerp gezien hebbe (e). De volgende befchryving heb ik opgemaakt uit het Dier, na dat ik de grootfte takken van dit zamenftel met gekleurd wasch, en de 'kleinfte met Kwikzilver had opgefpooten. Om niet kwaalyk verftaan te worden , als ik fpreek van de ftandplaats van verfcheide deelen , zal ik eens vooral zeg- gen, dat de befchryving van het onderwerp genomen is op den rug liggende ; wordende die deelen de hoogften ge- noem (a) Pbilofopb. Transa8ë. Vol. LIX. (b) Vafa hmpbatica. ’ Ce) Men vindt dit in de N. Vaderl. Letter - Oefen, IV D, a Stuk, blads. "e. dÉ - (d). Glandule hmpbatice. ` : (e) In een Krokodil, welke ik onlangs zag by den Heer HUNTER , was de Chyl wit a? 544 VAN DE WATERVATEN noemd, welken naast aan ’t hoofd zyn , de onderften, na by den (aart, de achterften , naby den rug, en de voor- fen by den buik (f). , De Melkvaten verzellen de Bloedvaten op het Darm- fcheil, langs hunne zyden, en loopen dikwils dwers over die Vaten in malkander. By den oorfproug van het Darm- fcheil maaken zy door inmonding een netwerk , van waar verfcheide groote takken gaan in eenige aanmerklyke Wa, ` tervaten aan de linker zyde van de ruggraat. Deeze kun- nen benedenwaards nagefpeurd worden, byna tot aan den aars , en behooren tot de deelen onder het Darmícheil, en voornaamlyk de nieren. By den oorfprong van het Darmfcheil, aan de linker zyde van de ruggraat , voegen zich de Watervaten van de milt te zamen met de Melk- vaten, en onmidlyk op deeze vereeniging wordt een foort van vlegt- (g), of netwerk gemaakt op de regter Aorta Cwant ‘er zyn twee Zorte in dit Dier). Uit deeze vleg omt een groote tak, welke achter de regter Aorta , naar de linker zyde loopt , en voor de linker Aorta , waar hy medehelpt tot het maaken van een groot Receptacu- lum, op deeze flagader gelegen. Uit dit receptaculum ry- zen de Borst- buizen. Van de regter zyde gaat een ftam, welke zamengevoegd wordt met den grooten tak welke komt van de vlegt aan de linker zyde van de regter Aor- ta, en dan over de ruggraat loopt. Dees ftam is de Borst- - buis van de regter zyde; want, voortgegaan zynde naar de regter zyde van de ruggraat, loopt hy opwaards aan de binnen zyde van de regter Zorte," naar de regter on- derfleutel-beens ader. 