VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wij gaan derhälve thans over, om , in de laatfte pláats , over eenige middelen -te fpreken , waardoor de volksgeest gevoed en aangewakkerd kan worden Het is met het beftaan ván eenen ti algefneenen volks- geest, gelijk- met vêle: andere: verfchijnfelen in de zede- lijke wereld; mén gêvoelt zijnen invloed , zonder zijnen oorfprong of reden van beftaan juist te kunnen nagaan of aantoonen, Vele in fchin geringe, maar door zamenwer- king krachtige oorzaken hebben hiertoe bijgedragen. Aan den gelukkigen uitflag der mäatregelén van beftuur, aan de gunftige befchikking des Hemels is fien denzèlver ver- fchuldigd. Zoo fchijnt niets meer iùvloed te hebber op den geest van een volk, dan ‘het beftaan en de regering van eenen ‘Vorst, oitmuntende door verhevene deugden en een ‘omvattend verftand. Indien zine regering daur- zaam is,en zijne pogingen met zegen bekroond worden , dan laat hij gewoonlijk herinneringen na, waarop zich de algemeene geest des volks vestigt. Dit was voor Frank. rijk de gelukkige troon van HENDRIK IV; voor Rus- land, de krachtige regering van Czaar PETERS; voor Pruisfen, het genie van FREDERIK DEN GROO- TEN; en nog rust de volksroem van Zweden op de na- gedachtenis van zijnen GUSTAAF ADuLF. Zoo door de verwondering<en algemeene achting , welke dergelijke 856 5 AANMERKINGEN Vorften opwekken, , als door de eenheid , welke zij in het beftuur daarftelleun, wordt hunne regering het middel- punt, waarin zich de herinneringen van Rha roem en welvaart vereenigen. = Doch dit gevoel van nationale waarde en roem zoude, op zichzelf (taande, een zwakke grond zijn voor den a'- gemeenen volksgeest. Niet alleen uit het verledene, maar bovenal door het tegenwoordige moet dezelve ge- voed en aangewakkerd worden. Dit fchijnt men vooral te bereiken door het volmaken dier inrigtingen , welke ale _ le ingezetenen van even nabij betreffen, De belangen van allen , hierin vereenigd, worden natuurlijk meer voldaan , > naarmate zij doelmatig en voortreffelijk zijn daargefteld, Uit deze voldoening ontftaat gehechtheid aan dezelve, en door deze gehechtheid aan, en ingenomenheid met date gene , wat allen evenzeer betreft , verfpreidt en vestigt zich een nationale geest, De wijze, waarop de algemee- pe belangen van een land worden behandeld en behartigd , kan hiertoe nier weinig bijdragen. De wijze , waarop men , naarmate van de denkbeelden der inwoneren, vrijheid of befcherming aan godsdienftige gezindheden toeftaat; de achting voor eigendom en individuéle regten; de uitoe- fening van fommige ftaatsregten, aan den burger opge- dragen; de wijze van opvoeding en onderrigting kunnen bij een volk den nationalen geest niet weinig verfterken, Om het gevoel van maatíchappelijk welzijn bij den geze. ten burger te bewaren, en hierdoor zijnen geest in te ne- men voor de belangen van den (taat , behoort vooral ook de zekerheid van ongeftoord, in de middelen van zijn be- ftaan, te kunnen leven. Er zijn voorzeker vele bedrij- ven, welke van de weelde en van den finaak van het oogen- blik afhangen ; kunften en handwerken kunnen zeker geens= zins befchouwd worden als het uitfluitend eigendom wan hen , die dezelve uitoefenen; doch de meeste neringen, welke een burgerlijk beflaan opleveren , voldoen aan da- delijke behoeften „en het zoude een wenfchelijke maatregel zijn, welke in dezen zoodanig voorzag, dat geene overe drevene mededinging allen benadeelde, en geenc uitfluis t OVER DEN VOLRSGEBST, ENZ: - 357 ting derzelver uitoefening in ftrijd bragt met ándere be- langen. Het grootfte getal der menfchen beftaat niet uit de zoodanigen , wier verftand of vindingskracht hun al- tijd middelen van beftaan doet vinden; een huisfelijk en werkzaam leven in het aangeleerde bedrijf is de wensch der meeste en der beste burgers , en niets kan meer huns nen geest verbinden aan de belangen van hun land, dan eene ongeftoorde burgerlijke welvaart 3 niets kan meer de ongelukkige zucht naar ftandsverwisfeling voorkomen , dan de gegronde hoop , dat de zoon eens in de werkzaam- heden van zijnen vader een zeker. beftaan zal kunnen vine den. Dogr deze en dergelijke middelen fchijnt de natio- nale geest\opgewekt en verfterkt te worden; doch mis= fchien door niets zoo zeer, als door eene doelmatige wijs ze, waarop de geregtigheid in burgerlijke, en vooral in ftrafzaken , wordt uitgeoefend. Hetgeen den burger het dierbaarfte is, rust, vermogen, vrijheid , eer en leven,’ ftaat onder hare magt,. Andere maatregelen van beftuur kunnen , door hanne algemeenheid , ‘de oplettendheid van velen ontgdan3 doch waar zij treft of befchermt , treft of befchermt zij onmiddellijk bijzondere perfonen. Aan haar kan zich niemand onttrekken; elk heeft haar eve. « zeer noodig.. Elke botfing in het maatfchappelijk leven wordt door haar beflecht, en dagelijks doet zij haten ire vloed gevoelen. Dit is weinig, maar genoeg gezegd, om a te overtuigen, dat ons niets meer in het maatfchappe=’ ĳk leven kan ter harte: gaan, dan de waarborg van eene nkreukbare en doelmatig ingerigte. uitoefening der reg= erlijke magt. Indien ik het niet zeide, zoudt gij-zelf- vevoelen , dat. eb, moge de gefchiedenis bij vele volken het verklaren n bevestigen. Toen ik begon te fpreken,\heb ik gezegd, flechts enige aanmerkingen te kunnen mededeelen over het ter ehandeling gekozen onderwerp. Gijl. zult de waarheid vervan ondervonden hebben. Inderdaad, hoezeer vele mftandigheden zich fchijnen te vereenigen , om bij een 358. AANMERKINGEN “OVER” DEN VOLKSGEEST , ENZ. ` volk eenen - nationalen geest: te: voeden; kan. zulks doot bijkomende. oprzaken. verhindetd: worden, Gebrek aan eenheid: in oppermagt en: bieftuúur „ onderlinge verdeeldhe- den, ftrijdende belangen: tusfchen. onderfcheidene gewes. ten. of „magt{chappelijke ftanden, en vele andere redenen, kunnen dit beletten. : -Er beftond in ons werelddeel cen piekje gronds; wan oudsher. gezegend door rijkdom, be- fchaving en vrijheid. Nijverheid „ dapperheid „ vele Chris- telijke. deugden , en_godsdienftigheid , waren de roem van deszelfs bewoners. Het was, zao als geen ander „ rijk in, belden en geleerden, en zijne gefchiedenis was een verhaal van wonderen. Maar er ontbrak eenheid van magt en eensgezindheid van inzigten in het belang van den ftaat. Zoude. ons dit land tot voorbeeld kunnen ftrekken , door zijn gemis aan a/gemeenen volksgeest? — Maar: datzelfde volk werd gelouterd door tegenfpoed , en leerde onder vreemde overheerfching eene oude veete ver geten. « Gods goedheid gaf het zijne vrijheid en zine Vorften weder. Nu {chaarde het zich om den wettigen troon. Deze werd het middelpunt, waaraan de dierbaar- fte herinneringen zich verbonden , en waarop de hoop van allen zich vestigde. : Zoude men niet hopen wogen , dat een. algemeene: volksgeest zich hier vormen; dat ieder, ander het genot van zoo vele weldaden , de belangen van zulk een vaderland onder de dierbaarfte.tellen , en door woorden en daden zal- medewerken tot het: algemeen wek zijn ? Hierdoor alleen ‘kan een {taat de gegronde hoop koesteren » op eene: duurzame.:welvaart ; en wie, M. H., die in dit beeld het gezegend land onzer inwoning er kent, zoude hiertoe niet. willen bijdragen en-miedewerken? ` WAARNEMINGEN , OMTRENT HET GEBRUIK VAN DE RADIX ARTEMISIA VULGARIS; OF GEWONEN Bij- VOET ‚ IN DE EPILEPSIE. (Wervolg en flot van Dl. 314.) D. leer M. D. nuBER, mede een mijner geacht WAARNEMINGEN s OVER DE EPILEPSIE. 359 voormalige toehoorders , heeft, op. mijn verzoek, dik el ook gebruikt, en daarvan goede uitwerkingen gezien, Á. L., vrouw van J. M., oud 53 jaren, moeder van 8 kinderen, leed meer dan 2o jaren aan vallende ziekte, haren oorfprong gevonden hebbende in fchrik , doordien ij iemand zag, die aan de, vallende ziekte leed, De min- Île fchrik of angst was genoeg, om haar geweldige aan- vallen te doen krijgen ; terwijl zij, bij groote rust en zorg om alle onaangenaamheden te vermijden, gedurende alie die jaren geenen langeren vrijen tusichentijd gehad heeft can veertien dagen , maar gewoonlijk dagelijks een , twee of meerdere aanvallen moest doorf{taan , ja zelfs foms twin- tig aanvallen in 24 uren had, waardoor zij gedurende dien gnfchen tijd niet bij hare kennis was. Zij had zeer vele middelen, doch vruchteloos, gebruikt. In November 1824 deed ik haar een dr. p, rad, Art. vulg, met warm bier gebruiken, en warm bier nadrinken, nadat zij een toeval had gehad, gelijk ook den volgenden dag een ge- lijk poeder na een’ aanval gebruikt werd, Hierop volgde ten {terk zweet; dan, zij kreeg desniettegenftaande den volgenden dag weder een’ aanval, en gebruikte nog een dr. - Na dezen tijd, echter, is deze zieke federt meer dan een half jaar van alle aanvallen bevrijd gebleven, » Å. W. Be, Wed. A. Fe, oud So jaren, moeder van 13 kinderen, gedurende haar ganfche leven vrij gezond geweest zijnde , had vóór 28 jaren, door fchrik , vallen > le ziekte gekregen, en federt al dien tijd een of twee tanvallen daags gehad; terwijl de langfte vrije tus{chen« ijd eene week bedroeg. Vruchteloos had zij, jaren lang , niddelen tegen deze kwaal aangewend. Ik gaf haar twee nalen de Artemifia met warm bier, en liet háar warm ier nadrinken; hierop volgde een fterk zweet, en zij is u federt 6 weken van alle aanvallen volkomen bevrijd. „E. P., oud 14 jaren, leed dezen winter aan kinke iest , en , nadat deze bedaard was, werd zij plotfeling loor epilepuúfche toevallen aangetast, welke zoo fpoedig oenamen , dat zij foms uren achtereen bewusteloos lag, 360 WAARNEMINGEN , OMTRENT DEN BIJVOET 4 Deze toevallen in den beginne niet ziende, en mij alleen als benaauwdheden-door de omiftaders afgefchilderd zijn- de, gaf ik het /a/. fedatiy. Hombergii. Naderhand zien- de, dat het ware Epilepfie was , fchreef ik’ beurtelings de ether fulph. alcoh. en andere neryina eń anthelmin. tica voor, zonder eenig goed gevolg. Integendeel zag ik dagelijks den dòod voor oogen. Ik befloot hierop de Ar- temifia voor te fchrijven „en wel even zoo als in de beide voorgaande gevallen na een toeval, waarop eén fterk zweet volgde. Nadat de patiënte drie drachmen gebruikt had, was zij volkomen herfteld , zoodat zij nu federt 14 we- ken kare vorige gezondheid volkomen heeft teruggekre- gen, en in al dien tijd geen toeval weder geliad heeft. „P.r., Wed. Ke Je, thans 75 jaren oud , moeder van z kinderen, die zij zelve heeft gezoogd, van een zeer driftig en oploopend geftet, had gedurende hadr ganfche leven aan onderfcheidene ziekten en ongelteldheden gela boreerd , voornamelijk nu federt go jaren aan bloedípu- wingen , met welke ziekte zij fomtijds ééns, fomtijds twee malen ’s jaars bezocht wordt. Vóór ruim 30 jaren , echter, kreeg zij, door fchrik, het eerfté toeval van Epilepfie, welk toevalt zich dadelijk herhaalde, als zj flechts door de minfte aandoening gefchokt werd , hèt- geen bij een zoodanig temperament als het hare nraar al te veel plaats vond, waarom zij ook nu om de drie , dan om de twee dagen, ja ook wel elken dag aan dezelve leed, en wel in eenen zeer hoogen graad. Na vele je ren te vergeefs alle middelen te hebben aangewend , gaf zij de hoop op herftel van deze ellendige kwaat geheel op, tot dat zij in het laatst van Januarij 1825’, als naar gewoonte , weder met Aemoptyfis onder mijne behandeling kwam , en ík haar, na hiervan eerst herfteld te zijn, de Artemifia voorfchreef , om tot de hoeveelheid van een dr. , na het afloopen van een toeval, met wart bier te ne men, en zich hierop te bed te leggen, en warm ‘bier te blijven drinken. Na aldus drie dr. te hebben gebruikt en fterk gezweet , zijn de toevallen geheel weggebleven; en zij is nu ruim een half jaar bij uitftek gezond geweest, IN DE EPILEPSIE: %61 zonder iets van hare epileptifche toevallen te hebben ons ` dervonden, EE | „J. Bi, oud 12 jaren, zeer zwak van verftandelijke vermogens , ja foms geheel krankzinnig , kwam met eene lige ongelteldheid onder mijne behandeling , waarvan hij fpoedig genas. Op het eindé van deze ziekte beklaagde de moeder zieh tegen mij, dat dit ongelukkig kind niet dleen krankzinnig-was , maar ook nog daarenboven veel« malen aan vallende ziekte leed , zoodat hij nog den voris gen dag met de eene hand in het vuur was gevallen. Ilg fchreef fer.11 p, rad. Artem, voor , op de gewone wijze te gebruiken; hier echter met dat ongelukkig gevolg, dat het kind na het gebruik daarvan zoo razend werd , dat twee menfchen naauwelijks in ftaat waren hetzelve in het bed te houden, en de toevallen nog heviger dan te voren te- rugkeerden ; weshalve het vermogen der Artemifia niet voor de tweede maal werd beproefd. r „A. Ke, Oud 39 jaren, genoot altijd eene vrij goede gezondheid , tot dat zij op haar 28fte jaar hare moeder door den dood verloors Bij deze gelegenheid fehrikte zij zoodanig, dat zij dadelijk epileptifche toevallen kreeg 4 welke zich om de twee, drie, vier of vijf dagen herhaal« den, en wel zóó, dat de langfte vrije tusfchentijd eene week was, De accesfen duurden een half uur, en de toevallen waren menigvuldiger , als zij veel verdriet had, en zieh in ongunftige omftandigheden bevond, hetgeen zeer dikwijls plaats greep, daar zij in zeer armoedige omftandigheden verkeerde. Ik beval haar eene dofis van een dr, Artemifia , telkens na een toeval, of, wanneer zij het lang genoeg vooruit gevoelde , dan vóór hetzelve in te nemen. Zij beloofde mij dit; maar de armoede belete tede haar, bier te- koopen, zoodat zij het poeder drie ma- len met melk innam, en de toevallen noch in hevigheid , noch in aantal verminderden: Ik gelastte haar nogmaals , fuccesfivelijk drie malen telkens "een dr, met bier te ge- bruiken, hetgeen nu ook gebeurde, en waarna de toes vallen finds negen weken geheel gezwegen hebben , niet- tegenftaande zij in dien tijd veel verdriet en kommer ges MENGELW, 1826, NO, 8, Aa 362 WAARNEMINGEN , OMTRENT DEN BIJVOET, beden heeft. —’ Alle mijne patiënten hebben, na het ge bruik der Artemifia , fterk gezweet.” Minder gelukkig was het volgende geval: „ W. DE B. „oud 45 jaren, van een bloedrijk geftel ben eene rijzige geftalte , in vroegere dagen, en ook later, behalve de vallende ziekte, eene goede gezondheid ge- fietende, leed federt vele jaren aan deze ellendige kwal, ten gevolge van ftuipen , welke hij in zijne vroege jeugd gehad had, en in de laatfte jaren wel zoodanig, dat hj thans niet meer in ftaat is, zijne gewone bezigheden als fnetfelaar te verrigten, en dat zijne geestvermogens an ferkelijk beginnen te lijden, en hem eene zekere ftupidi teit en lamheid eigen. wordt, welke menr meermalen bij zulke menfchen ontwaart. voor drie giften: te herhalen; doeh ook dit is zonder goed gevolg gebleven , en-de toevallen hebben zich even boos aardig als te voren herhaald.” Də tot dusverre opgegevene gevallen had ik reeds i den verleden zomer ontvangen. Heden, op den 5 Maart 2826, den inaender nader gevraagd hebbende , of de ziè ken bij 4anhhoudendheid genezen. bleven , kreeg ik tot ant woord: „ Van. alle. gevallen , welke ik heb opgegeven, „ heeft zich de genezing geconfirmeerd, Bij éénen mal „ heeft her echter, zoo men zegt, niet geholpen ; doch, ” >, daar hij verhuisd is, en ik niet gewaar kan worden, waar hij nu woont, kan ik deswege geen narigt geven.” ‚ Sedert had: hij nog twee gevallen waargenomen : t y» C. Ne „een jongman , oud 24 jaren , gebrekkig en van geringe verftandelijke vermogens, leed finds 12 jaren a! Eptlepfie, welke hij voor het eerst door fchrik op een St. Nikolaas-avond- gekregen had. De toevallen herhaal den zich periodiek elken Dingsdag. Den 22 Aug. 185 IN DE EPILEPSIE. =- © ° U 863 tam hij voor het eerst een dr. Artemifia, met. watm bier Op den azftern vertoonde zich het toeval weder, Na hets zelve gebruikte hij, op den 24 Aug. s van de Artemifia hog eene dofis, waarna de toevallen geheel Hebben opge houden. » K: Z., eert meisje van 28 jaren , hysterisch, werd Vóór 5 jaren van Epilepfie aangetast, welke waarfchijnà ik uit fchrik ontftond, en in den beginne zoo hevig was, dar zij naaurwcelijks eenige oogenblikken op den dag Vrij was, Alle middelen , aderlatingen-en antifpasmoilic4 4 tadérhand serving, werden te vergeefs aangewend; het dierlijk Magnetismus werd ten laatfte beproefd, en bès werkte zooveel, dit men de toevallen hierdoor eenigzins konde tenigen. Nadat men hiermede had opgehouden , Werden ‘de toevällen hand over hand erger, hoewel zij tot na toe niet weder tot die hoogté geklommen zijn, welke zij vroeger bereikt ‘hadden. ` Ook zij ram de re temia; bij eene dofis van r dt., met warm bier, tot drie malen toe, en heeft nu federt 20 woren gem aani vallen weder gehad. a ' Tor dusverre de gevalten van den Heet HUBER. _ Bene Jafvrouw van '26 jaren, dié feeds federt jaren van tijd tot eid aan epHeptifche toevallen was ónderhevig gewéest, en bij welke de ziekte mij erfelijk fcheen te zin, daat hare moeder, zoo wel als haar broeder, ook tan dezelfde toevallen onderhevig waren geweest , kwam mj in het begin van het verleden jaar raadplegen ôm- trent het gebruik van de Artemifia, Offchoon weinig ver- wachting bij ‘haar van het’ middel hebbende, raadde ik , hadr, hetzelve te beproeven. Ik fchreef hadr daarom poé- ders van een dr. Artemifia voor, om na het acces met bier te gebruiken. Ik werd niets van haar gewaar; al- leen vernam ik onlangs, dat zij dit ‘midde met eenige Vrucht gebruikt had, “Mij nu nader órhtrent hare ziekte Willende onderrigten, kon ik alleen het volgende gewaár Worden: Dat zij, 8 of g jaren oud zijnde, voor het eerst Cene flaanwre gehad had, zonder te vallen; dat zij, om- trent 16 jaron oud zijnde, voor het eerst epileptifche toe- Aa a 564 WAARNEMINGEN , OMTRENT DEN BIJVOET , vallen had gekregen ; dat zij toen eens drie weken achter elkander op Dingsdag voormiddag het toeval gehad had; dat het zeer onregelmatig wederkwam , fomtijds in geene vier maanden, In het verleden jaar getrouwd zijnde, en federt gekraamd hebbende, had zij het gedurende hare zwangerheid flechts twee malen gehad. Sinds het gebruik der Artemifia heeft zij nu, het toeval voelende aanko men, hetzelve door het nemen van een poeder kunnen voorkomes, Na het toeval heeft zij gewoonlijk twee of drie uren hoofdpijn. Dr. SCHUURMAN, vân Steenwijk »' een mijner oud fte en geachtfte vrienden, fchreef mij den 13 Dec. 1825, dat hij, in twee gevallen van Epilepfie , de Artemiffa, naar het voorfchrift, zonder eenig gevolg heeft gegeven. Evenmin gelukkig was tot nog, toe mijn beroemde vriend STIPRIAAN LUISCIUS, te Delft, met dit middel, Hij had, volgeps een’ brief van 20 December 1825, het flechts aan eee jonge Dame gegeven , die het nu federt een half jaar gebruikt had, In dit tijdvak had zij twee accesfen gehad, die eenigzins ligter. fchenen; maar, daar die foms 6 maanden wegbleven , kon hij er mij niets ftelligs van zeggen. Hij laat alle Vrijdagmor- gens eene dofis nemen en te bed blijven, en hij heeft het ook na die twee accesfen gegeven. Te vergeefs had zij de Flores Zinci en het Cuprum Ammontacum gebruikt, alsmede wel-twee jaren een zeker geheim middel. Daar ik begreep, dat niemand betere gelegenheid had, om dit middel te beproeven, dan de Heer M. D. van DER KOLK in het groote Buitengasthuis te Amfterdam, waarin hij met zoo veel roem federt verfcheidene jaren practifeert , had ik zijn Ed. , als een’ mijner geachtfte toe: ' hoorders en vrienden , verzocht , hiermede proeven te ne- men. Dan , ook hier is dit minder gelukkig geflaagd. Hij fchreef mij den 19 Dec. 1825: „ Wat mijne waarnemin- gen aangaande de Artemifia aangaat ,zoo is het mij leed, uw Hooggel. geene betere refultaten te kunnen mededee- len. Ik heb hetzelve in tien gevallen beproefd, zoo wel in. Epilepfia idiopathica cerebralis , als in Epilepfia hyste IN DE EPILEPSIE, 365 rica ; maar , hoezeer ik hetzelve tot dr. g per dag aanhou- dend gegeven heb, heb ik geen het minfte nut van het- zelve gezien, Het zal, mijns inziens , er veel op aanko» men, in welke /pecies van Epilepfie het nuttig is, en in welke geftellen , zal het niet, als een empirisch middel, te dikwerf vergeefs beproefd worden.” Vóór eenige weken kreeg ik berigt van een geval, door den Heer maAGCHORIUS, M. D. te Olst, be- handeld , hetwelk zijn Ed. mij in dezer voege mededeelt : H, J} BLANKVOORT, een fterk, volbloedig jonge- ling, echter thans een weinig onnoozel, 15 jaren oud, leed van zijne kindschheid af aan epileptifche toevallen , ‚tot dat die op zijn 14de jaar meer ongeregeld werden , en hij foms 6, of 8 maanden geheel vrij bleef. Tot op dien tijd duurden zij altijd een kwartier uurs, en werden van een’ diepen flaap gevolgd. Nadat hij reeds vele mide delen, ook driemaal de Artemifia , gebruikt had, bezocht hem de Heer MAGCHORIUS, den 1 Januari 1. 1, Hij vond hem koud en bevende, Hij had, federt een half Par, alle avonden ten 11 ure een’ aanval van 3 minuten, nu endan van onwillekeurige pislozing gevolgd. Hij heeft federt een half jaar veel aan zijne verftandelijke vermo- gens geleden. Na de vijf eerfte giften der Artemifia , die de Heer MAGCHORIUS nu voorfchreef , volgde geen zweet; de 6de en 7de werden dobr zweet gevolgd, en het water gaf een fterk bezinkfel, Na dien tijd heeft de lijder nog eenige doles gebruikt, zonder dat er zweet ge- volgd is , of de toevallen eenigzins verminderd zijn. Dusverre de aan mij medegedeelde waarnemingen. Om een geheel te maken, en een beter overzigt te hebben , zal ik hier kortelijk bijvoegen, hetgeen ik federt de uit- gave van het voorgaande ftukje ook hier en daar verfpreid gevonden heb, In de Wader}. Letteroeff. No. XV. van December 1825, Mengelw. bl. -714, vind ik een aanmerkelijk geval van , Epilepfie, met dit middel behandeld, door den M. D. BROCX, te Werkendam, van een’ jongeling, 18 jaren ‘366 WAARNEMINGEN, OMTRENT DEN BIJVOET , “oud, die, alle acht dagen cen’ aanval hebberide , door cène gift van 6o gr. en een daarop gevolgd. fterk- zweet , eerst na eene maand een’ kleinen aanval kreeg, en nu door eene herhaalde gift reeds federt vièr- moe ve alle aan. «vallen bevrijd ís, De Heer M. D. vAN MANEN, van Amflerdam, ‘deelt ons in het Geneeskundig Tijdfehrtift van de Heeren MOLL CN VAN ELDIR, IV Jaârgs St.4, bl. 289, e ‘daarna in het Journal van muFBLAND, Te LRI 5. "S. 64, een geval mede van eene hardnekkige. E pilepfie, ‘door het gebruik van de Artemifie genezen, Deze diek- te volgde na een abfces en eene zware diarrhé. Na te ‘vergeefs allerhande middelen gebruikt te hebben ; gems ‘hij door een aanhoudend gebruik der Artemifia, De ziek. tegefchiedenis is belangrijk 3 dan , te omflagtig, om in hear geheel hier medegedeeld te worden. _ Niet zeer gunftig zijn de berigten van Dr.C. P. MOST, die te Stadthagen „in Westfalen, eene bijzondere intigting voor de behandeling van ZEpileptici gemaakt heeft, - Hij gaf dit middel aan een’ jongem van 12'jeren, die 5 jaren deze ziekte gehad had, en om de-8 À zo dagen twee aanvallen ’sdaags er zes ’s nachts kreeg. Ne het gebruik van 4 giften van een ferupel bleven de toe vallen 3 weke. weg, maar kwamen toen zoo hevig ên zoo dikwijls terug, dat hij 48 uren zinneloos was; de toevallen , die ’s daags wegbleven , waren ’s nachts des te ‘heviger. Nu gaf hij alle 2 dagen dr. B rad. Artemif. en ‚go droppen Tinct. Mari yeri en C. Pet, flay. dr. pg; end aanvallen verfchijnen nu alle 14 dagen, _ Een jongen van 6 jaren had alle 14 dagen een’ aanval van Epilepfie, des nachts door fchrik- gekrègen. Hi nam, gedurende 8 weken, °s wekelijks a of 3 giften Artem. , met bier, des morgens. Hij kreeg daarna ect fterk Ammoniacaal zweet; maar het toeval onderging get ne verandering. l Een fterke, bloedrijke jongeling van 18 jaren had feder, 6 jaren alle 8 dagen 2 of 3 aanvallen van Epilepfie. Hij nam binnen 5 weken ro giften Artemifia, De toevallen ble IN DE EPILEPSIE, 367 ven vier weken weg ; dan, hierna kreeg hij zuik een’ geweldigen aanval, met congestiën naar het hoofd, dat zijn aangezigt van geëxtravafeerd bloed donker gemarmerd was , hetwelk eerst na verfcheïidene dagen verdween. De ziekte had zich dus verergerd. Hij nam nu geene ge- neesmiddelen meer, en de aanvallen komen nu, even als te voren , maar om de 14 dagen weder. Eene gezonde vrouw van 23 jaren , die de menfes gere- geld bad, kreeg federt 3 jaren eene Epilepfie, uit de maag voortkomende. Zij nam alle 48 uren 1 dr. rad, Artem. p zweette fterk , en zette de cuur 3 weken voort. Zij bleef 8 weken vriją in de gde week kreeg zij a aanvallen 's nachts en 3 ’s daags. Een meisje van g jaren, blond en mager, had federt 9 weken dagelijkfche aanvallen van Epilepfia imperfecta. Zij gebruikte 10 ‘giften van de Artem, in 20 dagen, en werd hierdoor van de ziekte bevrijd. Zij heeft zich nu elf weken na de cuur wel bevonden. a Ben meisje van ro jaren kreeg , vóór 8 weken , eene Epí- lepfia imperfecta ‚dagelijks van 3 tot 8 aanvallen. Zij nam8 giften van fcr. 1 Artem., zweette fterk daarna , en de aans vallen bleven weg. Zij bleef tien weken vrij, toen de aanvallen , door koude voeten , terugkwamen. Hij gaf toen alle morgens in het bed Rob Samb. met bier; de toes vallen verdwenen na dit eenvoudig middel, en het kind is federt 8 weken vrij gebleven. l Een man van 41 jaren , van een fterk geftel, die reeds in zijne kindschheid Epilepfie gehad had, maar daarvan dor TISSOT en LENTAN genezen was, bleef van 1802 tot 1809 vrije Sedert dien tijd kreeg hij de ziekte weder, zoodat hij om de 8, 14, 21, 30 dagen fterke aanvallen had, die alle middelen wederftonden. Nu nam hij alle 2 dagen dr. B rad. Artem. Ondanks het fterk zweeten, is de ziekte dezelfde gebleven. (Horn, ^r- chiv für med. Erfahr, 1825, Mei en Junij, pe 437 feqq.) De Heer Kreitsphyficus BONORDE genas een meisje van Somnambulismus, door haar alle avanden en mor- kens cen dr. Artemifia te geven; de ziekte verminderde gzaam , en hield op den s6den dag geheel op. 368 WAARNEMINGEN, OVER DE EPILEPSIE, Eindelijk heeft ons de HeerGIiTTERMAN , in eend voortreffelijke Verhandeling over de Chorca, iN HUFE LAND’s Journal, T. LXII, 5, S. 61r feqq., verfchei- dene waarnemingen “medegedeeld omtrent het nut der 4r- temifia in deze zickte bij kinderen. Hij gaf alle drie uren een ferup. (*). (*) De Heer j. SCHNEBBELIE, te Zwolle, verzoekt den Redacteur van dit Tijdfchrift, aan het Publiek te willen berigten, dat door hem de Vrouw van den Werkman PLUIM, te Heerde ,— een Kind, te Apeldoorn , — twee jongelingen, te Hattem, (een der laatstgenoemden, daor drift en flerken drank alleen, weêr ingeftort)door middel der Artemifsa , vol. kamen zijn genezen geworden van de Vallende Ziekte, VERHAAL VAN EEN TOGTJE NAAR DE PLANTAADJE ZEBZIGT, IN SURINAME. (ervolg van bl, 281.) T tans ga ik u geregeld verhalen, hoe wij den tijd gedu- tende ons verblijf op Zeezigt, waaraan ik altijd mer genoe- gen zal denken, hebben doorgebragt, Terwijl onze gastheer: zich verledigde, om de onderfchei- dene rapporten van zijne beide Blanköfficiers en zijne Basti- aans, (dus worden de Negeröfficieren op de plantaadjen ge- noemd) wegens hetgeen betrekkelijk de plantaadje gedurende zijne’ afwezigheid was: voorgevallen, aan te hooren, begaf onze vriend D. R. zich met mij naar boven, om op onze flaapkamers een en ander in orde te brengen$ en hiermede waren wij nog bezig, toen wij de aangename tijding oncvin- gen, dat wij aan de breakfast - tafel gewacht werden, Het lang varen had onzen eetlust opgewekt, en al waren de ge- regten minder {makelijk toebereid geweest, dan gewoonlijk de Westindifche keuken dezelve oplevert, zij zouden onzer grage magen ten hoogfte welkom geweest zijn; gelijk wij ons dan ook alles zeer wel lieten fmaken, daar de kok op Zeezigt getoond had, zijne kunst zeer wel te verftaan, Het namiddaguur is op plantaadje nog algemeener, dan aan het fort (*), aan rust gewijd; en offchoon ik bij mijn? komst in deze kolonie gemeend heb, die gewoonte niet tè moeten opvolgen, zoo wil ik gaarne bekennen , dat ik, op plantaadje zijnde y pij niet altijd verzee heb tegen de nei- (°) In de fad, VERHAAL VAN EEN TOGTJE NAAR DE PLANTAADJE ZEEZIGT. 369 ging tot rust, ‘waartoe na breakfast - tijd gewoonlijk ket lig- chaam overhelt, Het is meestal twaalf ure, half een, dus op het warmfte gedeelte van den dag, wanneer men van pa- fel opftaat; tot bezigheden voelt men zich niet gefchikt, tot loopen of wandelen evenmin, daar de brandende zonneftras len alsdan lijnregt nederdalen ; onwillekeurig dient men dan rüst te houden, wil men de fpierên, welker veerkracht in deze luchcftreek "buitendien reeds langzamerhand vermindert, niet te zeer verflappen. Wij vonden bij ons ontwaken gewoonlijk thee of limonade, of ook wel overheerlijke melkpunch of karnemelk gereed; en die verfrisfching was ons alsdan ten hoogfte welkom, vooral nadat wij het genot van een koud bad gefmaake hadden, dat in dit land mede onder de noodza- kelijkfte levensbehoeften moet gerangfchikt worden. De eerfte wandeling, welke wij in de omftreken afleiden, was des namiddags na onze aankomst tegen den ondergang der zon; daar onze gastheer ons het voorftel deed, den aan den zeekant gevestigden militairen post te gaan bezigtigen, bekend onder den naam van de Brandwacht, flechts 10 à 18 minuten, gelijk ik boven reeds zeide , van de plantaadje Zete zigt verwijderd 3 een in den droogen tijd harde kleiweg leide daar henen langs den oever der Motkreek, terwijl men aán de regterhand een uitgeftrekt veld aanfchouwt, met gras en zoo- genaamde zeepostelein begroeid , hetwelk door hooge bosfchen bepaald wordt, © De Brandwacht doorgegaan zijnde , bevon- den wij ons weldra aan het ftrand, en aanfchouwden toen den grooten Oceaan, op welken elk onzer eenmaal gedob. berd had. „ Dáár ligt Amflerdam!” riep onze gastheer uit, terwijl hij met den vinger naar het N. O. wees, en wat ons gevoel toen fprak , behoef ik u niet te zeggen! „Dáár ligt bet geliefkoosd Holland! Dáár ligt Amfterdam!’ Bij die woorden waren onze gewaarwordingen dezelfde; en o! wie kan zonder gevoel denken aan het land, dat hem tot eenen Jongeling zag opgroeijen , en waarin bij zijne opvoeding ge- noot ? Verwacht bier geene uitvoerigefbefchrijving van de Brand- wacht, Alleen moet ik,u zeggen, dat gij van dezen post u geene verbeelding moet maken, als ware dezelve gefchike tot regenweer, in geval vijandelijke fchepen van dien kant de kolonie trachtten te naderen. Integendeel, daar men hicr- bij geene fortificatiën vindt, (en ik geloof ook met reden, dat zulks overtollig zou zijn) fchijne deze post alleen ge- 370 VERHAAL VAN EEN TOGTJE fchikt, om den voorbijvarenden fchepen tot eene verkeoning te ftrekken van de hoogte, waar zij zich bevinden ; gelijk wij gelegenheid gehad hebben, gedurende ons verblijf op Zee- zigt, tweemalen waar te nemen , dat men aldaar de Holand- fche vlag ophijscht, zoodra er eenig vaartuig in het gezigt is, eenmaal bij het uitzeilen van een’ Schooner, naderhand bij het binnenkomen van de Molland/che Brik Hyperion, ge- voerd door Kapitein BRUINSMA, In vroegere jaren heeft men eene tamelijke fterke bezetting op dezen post gebad; doch de ondervinding fchijnt geleerd te hebben, dat zulks overtollig was, te meer, daar verderop gelegene posten ge» noegzaam in ftaat fchijnen te zijn, om tegen onverwachte aanvallen van Boschnegers als anderzins te waken, Bezienswaardig is ook, nabij de Brandwacht , de groote fluis , die vóór weinige jaren aldaar door den Heer p. gemete feld is, tot fcheiding van den Oceaan en de MZotkreek ; be- zienswaardig, zeg ik, wijl zulks jets vreemds is-in deze ko: lonie; maar voor het overige geloof ik niet, dat dusdanige fluis zoo noodzakelijk aldaar kan zijn , daar noch hooge zeeën, noch Noordwestewinden hier te lande eenig gevaar van de zee kunnen doen vreezen, wijl bovendien de kracht der gol. ven , eerst over de zoogenoemde modderbank, welke zich nagenoeg een half uur ver in zee uicftrekt, rollende, gelijk gij ligt kunt nagaan, reeds geheel gebroken wordt, eer zij het ftrand bereiken kunnen, Hoe dit echter zij , dit verhin- dert niet, dat het werk van den Heer pP., als éénig zijnde in deszelfs foort, alhier veel opziens gebaard heeft, zoodat verfcheidene inwoners van ‘Paramaribo zelfs een reisje naar de Motkreek gedaan hebben, alleen met oogmerk om die fuis te bezigtigen, Wij konden dus ook niet nalaten, dezelve te befchouwen; en fchoon zij in geene aanmerking kome, als men flechts denkt aan de groote fluis „die vóór eenige jaren te Muiden aan den mond der Vecht gelegd is , en zoo vele andere, die in het moederland tot afwering van gevaarlijke ftroomen ftrekken, zoo moesten wij echter den maker daarvan den wel- verdienden lof doen wedervaren, van het zijne toegebragt te hebben tot vermeerdering van, het aanzien dezer volk planting, De vallende fchemering verhinderde ons, op onze ternge wandeling naar Zeezigt, het fchoon gezigt te genieten, dat van die zijde, de Motkreek langs, de aan hare oevers gelegee ne plantaadien opleveren. Onder menigvuldige aanvallen vas talrijke benden musguiten (zoo worden hier de muggen ge NAAR DE PLANTAADJE ZERZIGT, 371 noemd) bereikten wij heg woonhuis, waar de gedekte tafel ons reeds verwachtte, om bet-middagmaal, dat hier tevens tot avondmaal verftrekt, te gebruiken, Na het voordienen van een’ Appetätmacher, zoo als de Duitfchers zeggen, (die vooral op plantaadje vrij overvloedig gebruikt worden) ng- men wij daaraan plaacs , met de beide Blanköfficiers van one zen gastheer, Ik trof toevallig in eenen van hen eenen gewe. zenen Kwartiermeester aan van de Brik Thetis, welke zich op dien bodem bevonden had, tijdens vier mannen der equi- page, in de maand Januarij 1849, befchuldigd geworden zija van moord, gepleegd aan drie Negermatrozen, welke mede vot die Brik behoorden; en, wegens de betrekking , waarin ik nog onlangs, beroepshalve, rot de befchuldigden geftaan heb „ was het mij , gelijk gij kunt nagaan, niet onaangenaam , nog het een en ander betrekkelijk dit geval uit den mond van ge. melden Biknköficier te vernemen. Doch ook deze man, of- fchoon hij gedurende ecn’ geruimen tijd met de befchuldig. den vóór hunne aanklagte had verkeerd,en thans vboral gees ne redenen kon hebben, om het een of ander, dat hem ome went dit geval bekend was, te verbloemen, kon zoo weinig iets met (chijn van zekerheid over de (chuld of onfchuld van dezen gisfen, dat ik meer en meer overtuigd werd van de wijsheid van den gecombineerden Raad, die in Appel het vroeger doodvonuis, dat tegeu de befchuldigden door den Krijgsraad alhier was uirgefproken, heeft vermeend te moe. ten corrigeren, en in een fimpel banoisfement veranderen, De maaltijd was fpoedig afgeloopen, en wij bragten , na> dat de beide Blanköfficiers vertrokken waren, het overig ge- deelte van den avond verder onder ernftige en boertige ge- fprekken door, tot dat de vermoeidheid en eene ligte onge. fteldheid van onzen vriend D. R. ons het befluit deed nee men, ons ter ruste te begeven. D ARI (dus heet een der voornaamfte. Huisnegers op Zeezigt, die ook onze ftuurman reweest was, en, wegens zijne, bijzondere gefchiktheid , tot ilerlei kleine dienften gebezigd wordt) LARI had zorg ge- ragen , dat onze hangmatten behoorlijk opgehangen waren, a onze (laapkamers voorzien van alle zoodanige behoeften , ls wij op dezelve noodig mogten hebben, Op het land behoort de morgenzon niemand flapende te iadea ; wij ook waren ten vijf ure weder op de been, en verden het eerst door de hier en daar zwervende vledermuie a begroet, die nog in de (chemering taudvlogen, De on- 372 ' VERHAAL VAN EEN TOGTJE gefteldheid van onzen vriend p. R. was nog niet geheel ver. dwenen, en ook ik gevoelde mij minder wel dan anders; wij fchreven zulks aan de, ons ongewone , zeelucht toe, en beflo ten na zonsopgang vooraf eene wandeling te doen, en , indien wij ons niet beter gevoelden, zou onze Apotheker de medi- cijnskas der plantaadje doorfnuffelen , en een purgatief middel voor ons bereiden, “Wij begaven ons alzoo, na het gebruik van een kop koffij , terwijl onze vriend v. T. het werk der Negers in de katoengfónden ging nazien, op weg, mét voor nemen, om die zelfde gronden’een eind wegs langs te wil delen; en waarlijk ,. deze wandeling deed ons beiden goed, daar wij, teruggekomen zijnde, niets meer van onze onge fteldheid gevoelden, en dus het voornemen lieten varen, val eenig geneesmiddel te gebruiken, Daar wij meermalen in de gelegenheid waren, om de bewe- king van het katoen te zien „zou het onvergeeflijk zijn, niet daaromtrent te zeggen. De katoenplant, weet gij, isee heester, welke 5 à 6 voet hoog wordt, en alsdan een’ bel. der gelen bloefem draagt, veel overdenkomst hebbende it gedaante met de Europefche klaproos. Wat de nawurijke historie dezer plant betreft, gij kunt elders hiervan 200 vele befchrijvingen vinden, en zeker naauwkeuriger, dan ik in ftaat ben u te leveren, dat ik het niet noodig-acht, hierover uit te weiden, Zes of zeven weken na den bloeitijd vangt oet aan , het katoen te plukken, hetwelk zich alsdan aat vlokken rondom eenige zwarte pitten hecht, Deze inzameling behoort 2% fpoedig mogelijk te gefchieden, Vandaar, dat men op d ke toenplanraadjen gemeenlijk eene veel grootere magt favet noodig heeft, dan op koffij- of fúiker -effekten; opdat hét kee toen, rijp zijnde, niet lang aan de boomen behoeve te blij ven, als wanneer de ondervinding geleerd heeft „dat het volt Ongedierte niet lang veilig is, Als nu dit voortbrengfel vit den boom af is, wordt het in bijzonder daarvoor aangel | magazijnen of fchuren, hier gewoonlijk loodfen genoemd, i" gezameld, en men begint de bewerking, welke gelijke wsfchen de mannen en vrouwen verdeeld wordt: de eerten namelijk , houden zich, wederom in eene afzonderlijke 100% bezig, met het katoen, gelijk het van den boom af komt, bijzorider daartoe vervaardigde wielmolens te malen, ten cio de hetzelve van de pitten te ontdoen; terwijl her- aldas @ deeltelijk gezuiverde katoen naar boven gebragt wordt, de vrouwen hetzelve verder vanalle onreinheden zuiveren. NAAR DE PLANTAADJE ZEEZIGT. 373 gefchiede op de volgende wijze: het katoen wordt op lange, met latten belegde tafels uitgefpreid, en elke vrouw begeeft zich aan het kloppen van hetzelve met twee tamelijk lange (tok- jes, ter dikte van eenen vinger; alsdan laten alle onzuiverhe. den lós, en het katoen verkrijgt eene heldere witte kleur. Dat dit kloppen geene zeer aangename muzijk oplevert, be- hoef ik u wel niet te zeggen. Verbeelde u flechts , dat daar 5o à 6o vrouwen bezig zijn, met beide handen, uit alle hare kracht, op houten latten te kloppen, die niet genoegzaam met katoen overdekt kunnen zijn, om het geraas te vermin- deren, Het dus geheel gezuiverde katoen wordt vervolgens door de jongens in balen gepakt, door middel van eene bij- zondere machine , zonder welke het niet mogelijk zou zijn, dezelve zoo fijf geftampt te krijgen. Het fchoonmaken en malen van het katoen hebben wij meer dan eens gelegenheid gehad, op de tegenover Zeezigt gelegene katoen- plantaadje , de Dageraad , te zien; op de eérstgenoemde was de geheele voorraad reeds afgewerkt en naar het fort verzonden, Dingsdag *s middags zaten wij met onzen gastheer vreed. zaam thee te drinken, toen eene ongewone beweging onder bet huisvolk iets vreemds fcheen aan te duideng men kwam en ging, liep elkander haast omver, en tot de kleinfte Kre- ooktjes toe iagchten en huppelden, zonder zelve de reden dier drokte te kunnen raden, Nu ftonden wij ook op „ om te zien, wat er gaande was; en ziet — het was de bruide- gom, dié deze beweging veroorzaakt had, Weldra fteeg hij op het voorplein van het paard af, gevolgd van zijnen foot- boy. Naauwelijks hadden wij afgedaan met hem te verwel- tonen, of vier huisflavinnen, elke een bouquet en een glas ade hand boudende, traden, met LARI aan het hoofd, vinnen, en uitten hunne zegewenfchen voor den bruidegom , em hare bloemen aanbiedende. LARI, die zich vrij ge- iakkelijk in zes onderfcheidene talen weet uit te drukken, et de anderen eerst uitfpreken, en wenschte den bruidegom ervolgens in het Hollandsch geluk met zijn aanftaand huwe- ik. Dit blijk van oplettendheid behaagde ons allen, en de ruidegom liet ook niet na, zijn welgevallen daârover te be- ligen; de bouquetteg werden vervolgens bêeftemd, om , als ij ons aan het midd&gmaal geplaatst zouden hebben, de ta- I te verfieren, Aldus dadelijk bij de aankomst van onzen iend v. Re in eene vrolijke luim gebragt zijnde, bleven wij durende den maaltijd in die zelfde flemming, en vrolijke 374 ` VERHAAL VAN EEN TOGTJE fcherts kruidde de reeds zoo fmakelijke fpijzen nog meer voor ons, terwijl wij niet dan in den laten avond de tafel verlieven, Wij hadden echter gezorgd, dat den volgenden morgen het verwijc van RORATIUS miet op Ons pasén mogt. | Quin corpus, onustum Hecternis vitiis, animum quoque pregravat und! Nadat de bruidegom ons Woensdagmorgen na het ombijt verlaten had, met belofté van zich tegen den avond wedt op Zeezigt te zullen lacen vinden, en onze gastheer naar d katoengronden gereden was, befloot onze vriend D, R, eoi naar de plantaadje Zeewijk te wandelen, een half uur vwy Zeezigt aan de overzijde der kreek gelegen, om den alde wonenden Directeur s., die door onzen gastheer, met nog twee ă drie andere Directeurs uit de buurt, dien dag wt maaltijd genoodigd was, af te halen. Het aantal van reis- en plaatsbefchrijvingen is, federt de laatstverloopéne jaren, bijzonder vermeerderd; en hoogstmoeie _ jelijk is-het alzoo voor den later aangekomenen, iets nieuws te Zeggen of te fchrijven: dan, offchoon de voorwerpen ter befchouwing dezelfde blijven, verfchile doorgaans de wijze, waarop zij door èen ieder, elk naar Zijne individualiteit , worden bezien; en deze verfcheidenheid van zien en gewaar- Worden, bĳ de aanfchouwing van dezelfde zaak door onder. fehéidene perfonen, kan de vrees voor het eentooníige bif de mededeefing aanmerkelijk verzwakken, zoo al niet geheel doen verdwijnen. De berg bij Maastricht maakte dikwerf en bij herhaling rem sahmerkelijk deel uit van de verhalen der reizigers, wele te de. tegenwoordige provincie Limburg bezochten, en de verfteeningen, in deuzelven, van tijd tot tijd, gevonden, chónken den Natuurkundigen niet zelden ftoffe tot geleerde inderzoekingen, Ik wil evenmin de eerften nafchrijven , als pif bee oordeel over de uitfpraken der laatstgenoemden aan- macigen; maar liever, aangaande dien zonderlingen berg, het en en ander mededeelen, hetwelk fommigen welligt eenige ogenblikken aangenaam zal kunnen bezig houden, in de vei- ige wooronderftelling , dat bet plaatfelijke van meergenoem- en berg den lezeren van dit Tijdfchrift, uit de bereids voor- 376 « DE PIETERSBERG, BĲ MAASTRICHT, handen zijnde befchrijvingen , overvloedig zal bekend zijn, en alzoo hiervan noch meerder, noch verder gewagende, dan mijn bijzonder oogmerk medebrengt. Een eeuwige nacht en eene diepe, plegtige ftilte fchijnea met elkander het oppergebied gedeeld te hebben over die - ontzaggelijke menigte van onderaard{che gangen, welke el- kander , vier uren in de lengte en ruim twee üren inde breed. 