Lofrede en lijkzang op Sebald Fulco Johannes Rau
i: Ja, Tochoorders, hierin is de hoogfte roem gclegen van Hem , die een zeldzaam fieraad was van den leerftoel en den kanfel , dat hij al het bevallige , innemende en waardige van zijne uiterlijke geftalte, alle de voortreffelijke gaven van zijnen waarlijk grooten geest, alle de be- minnelijke hoedanigheden van zijn edel hart, ill den rijken fchat van zijne veelomvattende kennis geheel en volfrandig beeft doen dienen tot zulk een nuttig doel, en niet tot het ver- ztimelen van rijkdommen, niet tot het najagen der harfenfehimmen eener ijdele eerzucht, niet tot her genieten van de gemakken en zinnelijke vennaken , welke zoo dikwerf den edelfren aan- leg bederven, de kostelijkfte zaden verftikken en de verhevenfre beftemming verijdelen. x : O kon ik hem U zoo fchilderen , zoo als iiij voor mijne opgetogene verbeclding ftaat; met dien deftigen ernst , waarmede hij , vol van de waardigheid zijns ambts, het fpreekge- ftoelte beklom ; zoo als hij den eerbied op- wek* gitized by Google op'S. F. J. RAO. 37 wekte , het godsdienftig gevoel door het gewijd gezang flemde , den loggen en verflrooiden geest allengs door het ftatig klimmend gebed tot den Onzienlijken opvoerde, in aanbidding, dankbaarheid , berouw en liefde deed wegzin- ken, en het vcreenigd offer aller harten voor den troon des verhoogden MiddeJaars en door Hem tot den Vader bragt. o Getroffen door de nieuwheid van het aange- •kondigd onderwerp , of ingenomen door deszelfs belangrijkheid , -'gcvoelde zich de toehoorder dadelijk gebragt in die zielsgefteldheid, welke ■de Redenaar in hem opwekken , en geplaatst op dat ftandpunt, waaruit hij hem den tekst wilde doen befchouwen. De ware zin en het juist ver- band deszelven werd met zoo vcel klaarheid , eenvoudigheid en bevalligheid aangewezen, dat men zich verwonderde dit zelf niet aanftonds te hebben ingezien; al wat er fraai, treffend of roerend in was, wist de redenaar zoo verras- fend te doen uitkomen , als of hij aan een ongeoefend bog de fchoonheden van een mees- terlijk tafereeF aanwees , terwijl hij den kundig- ften befchouwer nog altijd iets nieuws deed op* xnerken, of het bekende in zulk een daglicht yertoonde , waarin deze het nog nimmer had bezien. . ; Zelf gehed doordrongen van den geest der C 3 ge- Digitized by Google 38 L O F R E D- E gewijde Schrijvers ; hunnen ieeftijd en land;- aard , hunne zeden en karakter , hunne tijd- genooten en betrekkingen , hunne fchrifcen en hun doel door en door keimende , wist hij den toehoorder in die alles zoo gemakkelijk •in te leiden, dat deze zich ongemerkt- in het verledene als verplaatst vond , en meende mozes of de Profeten, jezus of zijne Apostelen zd- ve te hooren fpreken. Uit hun eigen onderwijs vloeide onvervalscht het zijne voort, als uit de zuivere en echte bron; het was- hem bijzonder •eigen , uit hunne woorden onmiddellijk ' zijne leeringen af te leiden, en dit zoo natuurlijk eh gemakkelijk , zoo gepast en belangrijk , dat meh de -vindingrijkheid van zijn vernufr, de fijnheid van zijn gevoel, de kieschheid van zijnen fmaak daarin bewonderen moest. Even zoo was ook in de ontwikkeling en het betoog zijns onder- werps de fchikking zijner gedachten en de vet- deeling zijner bewijzen geheel karakteristiek , rerwijl in de ganfehe behandeling van dit ge- deelte zijner redevoering de julstheld van zijft oordeel , het wijsgeerige van zijnen redeneeri tnent, en vooral de rijkdom van Zijn’ onuitput- telijken. geest uitblonken. Men vond hem aK iijd wefir in de gadelooze hebbelijkheid vah xijne gedachten fchilderachtig voor te ftellen, waardoor hij aller oog onbewegeiijk op zich ves- l V / Digitized by Google S9 op S. F. J. RAU. vestigde en aller oor aan zijne lippen boeide: maar niet minder in het roerende van zijne ge* heele voordragt, waardoor hij hec groote oog- merk der gewijde Redekonst zegevierend wist te bereiken. De kracht zijner welfprekendheid vermeesterde den toehoorder geheel, terwijl de Redenaar de overcuiging van zijn verftand en het gevoel van zijn hart in hem overcome. Zoo veel waarheid was er in de zedelijkc tafe- reelen van den menschkundigen rao, dat een ieder, in weerwil zijner verblinde eigenliefde, zichzelven befchaamd en treurig toericp: zulk een mensch zijt gij. 1 Zoo veel vermogen had hij op alien , die hem hoorden — dat hij hen henen zond even opge- togen over den Redenaar, als te onvreden over zichzelven. Te vergeefs in der daad, M. H., zoude ik 'beproeven dit onuitputtelijk onderwerp naar waarde te behandelen. Ik zou den onvergelij-. kelijken Redenaar moeten volgen in zijne ge-r heele loopbaan; U aanwijzen, hoe hij zijneir leertrant onderfeheidenlijk inrigtte naar den aard zijns onderwerps, naar de omftandighcden , waar*i in de toehoorders zjch bevonden, naar hurine behoeften; doch hoe fchilder ik hem, zoo ah' hij met de majesteit der oude Profeten* met C 4 hun- Digitized by Google 40 L O F R E D E hunne brandende liefde voor het vaderland (56) den Volke zijne fchuld verkondigde en de zin- kende hulk van den Staat zoo getrouw en krach- tig voorftelde, dac een ieder met hem uitriep : Help otis , Heere , wij vergaan! of zoo als hij, als een Joannes, aan den gewijden disch ge- zeten , de liefde des Meesters in de gemoederen overbragt, en dezelve plegtig aan Hem verbond! Of zoo als hij . . . doch waartoe vervolg ik — hij zelf fpreekt tot U , daar hij door de verge- lijking met den grootften der Apostelen de on- bereikbare verhevenheid — wat zeg ik — de Goddelijke Majesteit van jezus christus zoo voorftelt, dat, gelijk hij nimmer den lof zijns Meesters waardiger verhief, hij zichzelven 00k nimmer meer in zijne ware grootheid vertoonde, daar hij reeds hier woorden des ecuwigen levens fcheen te fpreken. Gij wect het, M. H. , en velen uwer herinneren het zich met verrukking, dat de kracht zijner welfprekendheid nooit heer- lijker uitblonk, dan bij de alles overtreffende uitvoering van die meesterftuk , de kostelijkfte gedachtenis, die hij ons heeft nagelaten. Nog zie ik hem op het geleerde fpreekge- ftoelte en op den gewijden kanfel. Onvergelijkelijk in der daad was daar zijn Hand, edel zijne houding, buigzaam, roerend en vol nadruk zijne ftem, gepast zijne beweging, fierlijk en Digitized by Google OP S F. J. R A U. 41 en juist zijne gebaarmaking, vol uicdrukking en leven zijn gelaac, en bovenal zijn oog vol tee- derheid en vuur, vol kracht en majesteic. Zijn arendsblik, dien niets ontglipte , was overal, gebood alom (like, ernst en eerbied, beteugel- de den roekeloosten zondaar en drong door tot in den diepken fchuilhoek van het Hart. Doch hoe beziel ik U dit beeld? Hoe fchilder ik U dat geheel , zoo volkomen overeenkemmende met de waardigheid van den kanfcl ; dat bedaar- de , deftige , eenvoudige , ootmoedige , langzama van zijn begin ; dat ongevoelig verlevendigcn en verfnellen van zijnen voortgang; dat toenemen van zijnen moed bij de verhcffing van zijn ge- voel; dien ernst, dien ijver, dien aandrang , waarmede hij ten einde fnelde? Was niet de vloed zijner welfprekendheid in der daad onwederkaan- baar en gelijk aan eene rivier, die, zachtkens uit eene kille bron ontvloeijende , kraks met vollen kroom over de velden kort , en eindelijk bosfchen en rotfen ter nederwerpt en medevoert? (57) Gelijk dus de gewijde welfprekendheid zijnen grootken roem uitmaakte, zoo was 00k derzel- ver beoefening zijne geliefdke bezigheid. Zijne lesfen over dezelve werden niet alleen door hen, welke hij tot het heilig dienstwerk voorbereidde , maar 00k door eene talrijke fchare van jonge C 5 lie- y Digitized by Google L OF R E D - E 4 * lieden, wier befiemming elders lag, bij herhtf* ling en deeds met nicuwe toejuiching bijge- woond. (58) Van deze lesfen , waarin de verftandigfte voor- fchriften door eene keurige verzameling der beste voorbeelden opgehelderd en bekrachtigd werden, is, helaas! niets meer overig; doch de geest dier voorfchriften is bewaard in de laatfte Redevoering van onzen rau, waarin hij de natuur als de beste leermeesteresfe der gewijde Hrelfprekendkeid voorftelt : tervvijl zijn eigen voorbeeld , de proeve van de wijsheid zijner lesfen, waardig gevoegd te worden bij dat der grootfte Mannen onder zijne voorgangeren ; ter navolging overblijft voor dit en verdere geflachten. Wie genoot meer algemeen duurzaam en vol- komen het onfchacbaar voorregt, hetwelk hij zelf (59) als het toppunt van geluk en roem den gewijden Redenaar aanwees; de liefde, het vertrouwen , de bewondering en den lof der menigte? Maar wie verdiende dezelve 00k im- mer meer dan hij? Komt niemand de eernaam van Godgeleerden toe , ten zij hij tevens dien van een goed menseh verdiene ; is geen Godgeleerde waarlijk regt- Digitized by Google 43 oV*S. F. J. R A U. fegtzinnig, dan die ook waarlijk Godvruchtig zij ; en oncfpringt de welfprekendheid uit de deugd- Zaamheid en grootheid des gemoeds : deze drie- voudige uitfpraak (60) word: door het voor* beeld van ra u volkomen bevestigd. Hij was een goed mensch in den edelften zin des -woords ; zijne regtzimigheid fproot uir een vroom gemoed; en de zuivere bron zljner echte wel- fprekendheid was een gevoelig en edel hart , doordrongen van liefde tot God en den naaften. Van daar, dat hij niet alleen gedurende zijn leven het voorwerp was van elks bewondering, hoogachting en liefde , maar dat hij dit blijft na zijnen dood, welke als een algemeene ramp des Vaderlands wordt betreurd. Geen wonder dan, dat hij reeds vrocg onder fcjjne'vborflanders de aanzienlijkfte en waardigfte mannen tellen mogt; (6 1) dat de grootfte Dich- fers zijnen lof bezongen ; (62) dat de vermaardfte Maatfchappijen trotsch waren op zijnen naam ; (63) dat een der oudfte adelijke geflachten de naatnvfte verbindtehiS met hem niet afwees; (6 4) en dat hem , bij onderfeheiding , Koninklijke eer en gunst tfe beurce viel. (65) Bij zijnen grafzerk, met zoo vele en zoo hcilige tranen befproeid, verftomt de hijd of verfehuilt zich befehaamd onder zijne Lofredenaars. Wordt het door alien, die prijs flellen op wa- t / Digitized by Google 44 L O F R E D t E ware eer , voor den hoogften roem gehouden de lofTpraak weg te dragen van waardige en be* roemde mannen; zoo zij het mij vergund in de- zen achtbaren kring openlijk te vermelden die van den vermaarden en geachten silvestre Dt s ACY. ,, Niets evenaart , dus fchrijft hij mij , het fmartelijk gevoel , dat mij het onverwacht over- lijden van mijnen Vriend, den Heer rau, doet ondervinden , en het zou mij tot troost zijo iets tot zijnen lof te kunnen bijbrengen. Ik heb in hem een godsdienftig Man gevonden ea tcvens een goed Vriend, ijverig in dienst-betoon, en ik houde mij verzekerd , dat alien , die hem naar waarde gekend hebben, hem dezelfde ge» tuigenis geven. ” (66) Eenparig, ja, eenparig ftemt hiermede in de waardige rei onzer inlandfche Geleerden en in- zonderheid die zijner beroemde Ambtgenooten aan de Koninklijke Hooge School , onder welke hij zijne beste en getrouwfte vrienden heeft. Aandoenlijk voorwaar en vereerend was de fprakelooze droefheid der Oudflen van den acht- baren Senaat op het vememen van den dood hunnes Lievelings , • terwijl de tranen van alio deszelfs leden het zuiverst offer waren der al- gemeene fmart. ; - En met regt , hij verdiende deceive ; volk omen. In • Digitized by Google o p S. F. J. R A U. 45 In befcheidenheid , hoogachting en vertrou- wen jegens hen gaf hij niemand toe. Zijnen geliefden en geeerbiedigden pestel had hij door eene Lofrede , beider waardig, eene gedenkzuii gefticht, die bij de meermalen vermelde verwoesting mede verbrijzeld is. (67) Het is niet onopgeraerkt gebleven, dac on- der de talrijke fchare der Gemeente, welke hat ren Herder betreurde en met ftillen weemoed daar troost zocht over zijn gemis , wav hi] haar zoo dikwerf had getroost, de behoeftigen en armen het overvloedigst tranen ftorteden. De waarheid van den lof, door zijne Ambt- genooten en Vrienden hem in Gods gewijden tempel gegeven, blijkt uit hunne overeenftem* ming in de hoofdtrekken , waarmede zij hem, naar zijne onderfcheidene betrekkingen, op eene roemwaardige wijze hebben gekenfchetst. (68) Hunne rouwklagt is de algemeene klagt van het ganfche Kerkgenootfchap , waarvan hij een fteunpilaar was, (69) ja van geheel het Prote- ftantfche Christendom, ’t welk hem als zijnen fchutsheer mogt befchottwen. Ja , M. H. , dien eernaam was r a u waardig ; Want hij was eene der hoofdzuilen van de Her- vormde Kerk in dit Rijk , daar hij , wegens ?ijne aanzienlijke betrekkingen meer dan eenig ander in ilaat was haar te onderfchragen. Ten Digitized by Google 4 tf L O F R E D E Ten hoogften dierbaar waren hem hare be- langen. Geheel doordrongen van de waardig- heid zijns Herder- en Leeraar-ambts , offerde hij aan de vlijcige, getrouwe en ftandvascige be- trachting van alle de pligten, welke daarmede Zijn verknocht, zijne beste krachcen op. Hem U naar waarde in de oefening dier plig- een te befchrijven , is mij even min mogelijk, als hem naar eisch te fchetfen, zoo als hij was £n zich vertoonde in alle maatfchappelijke, zoo openbare als bijzondere, betrekkingen : doch ik wil de laatfte oogenblikken , die wij hier zijner nagedachtenis wijden , befteden aan de befchouwing van zijn leerrijk en aanminnig voorbeeld. Waant intusfchen niet dat ik aan hetzelve eene ingebeelde volmaaktheid toefchrijve ; 6 neen ! hij was een mensch — - maar ik ben zijn lofrede- naar en niet zijn rigter; en wie mver zou dit wil- Jen wezen? Wie uwer roemt niet veeleer met mij het voorregt van rau te hebben leeren kennen , als een’ der edelfte menfchen , en ver- heerlijkt niet in hem den wijzen , goeden en tnagtigen Schepper der natuur? A1 wat ter veredeling en befchaving van den mensch kan verftrekken, was hem welkom en dierbaar. In wedrwil zijner veelvuldige en ge? wigtigc bezigheden, leende liij zich volvaardig . - tot Digitized by Google OP S. F. J. : RAU. 4 7 tot het opzigt over de lagere Scholen in deze Stad, en achtte die, hoe vveinig roems er me- de zij gepaard , geenszins onbeftaanbaar met den luister van zijnen Hand en eervolie bedie* ning. (70) De Kunst vond in hem eenen gevoeligen be- fchouwer, kundigen beoordeelaar , ijverigen on- derzoeker en edelmoedigen voorftander. Hij wist de voortbrengfelen , waardoor zij de oud- heid heeft verrijkt, met die der latere tijden nuttig te vergelijken. Aan zijn geoefend oog ontglipte nimmer eene afwijking van de fchoo- ne natuur. Met hoe veel fmaak en bevallig- heid wist hij den konftenaar den waren weg tot roem op te leidenJ (71) Bij zijne eerfte intrede in het Mufeum Napoleon , wees hij terftond de beste ftukken der eerfte Meesters aan; zoo dat hij, fchoon in Frankrijks Hoofd- ftad een vreemdeling, in het gebied der fraaije kunsten geheel bleek t’huis te wezen. (72) Op zijne reizen naar Duitschland , Engeland en Frankrijk (73) was, gelijk in zijn Vaderland, de befehouwing der natuur , de beoefening der kunst , de uitbreiding der wetenfehappen en bo- ven alles de kennis van den mensch zijn belang- rijk doel. Van daar dat hij het liefst zulk eene manier van reizen verkoos , die , fchoon ininder Juisterrijk . en 1 Digitized by Google 48 L O F R E D E en gemakkelijk , hem de meesce gelegenheid aan- bood tot den omgang met allerlei foort van menfchen. Ook had hij zulk eene ware befchaafdheid , zulk eene bevallige beleefdheid, zulk een kiesch gevoel van betamelijkheid verkregen , dat zijn gezelfchap door al wat aanzienlijk en befchaafd was, vlijtig werd gezocht ; dat hij in de verkee- ring met vrouwen door eene ongemeene beval- ligheid uitbionk; terwijl hij tevens door eene aanmoedigende vriendelijkheid de eenvoudigfte en armfte menfchen tot zich trok. Waar hij was ftichtte hij eendragt en vrede, verfpreidde hij gezellige vrolijkheid en wist zij- ne redenen fteeds met zout te befprengen. (74) Het eenvoudigst onthaal , met een goed hart aan- geboden , was hem het aangenaamst. Zacht, toegevend en gemakkelijk van aard, ontweek hij alien twist. In zijne houding en gelaat heersch- te eene onvergelijkelijke aanminnigheid , terwijl op zijne lippen eene betooverende lieftalligheid zweefde. De verhevene loffpraak van den Apostel pad- lus op de liefde mag in nadruk op hem wor- den toegepast. (75) Hij was een befcheiden, teeder, edelmoedig en ftandvastig vriend. „ Zijn hart , (dus fchrijft mij een der gemeenzaamfte en waardigfte metge- ^el- x. 49 op S. F. J. R A U, Jelien zijner jongelingfchap , (76) dat in trouw en eerlijkheid naauwelijks zijn weerga had, was zoo braaf, zoo goed , zoo open , zoo kiesch, dat ik nrijnen raO te vergeefs zou trachten weder te vinden. *’ Dien hij eens lief had, beminde hij tot den einde toe; — en (londen niet om zijn llerfbed dezelfde vrienden, welke, gedurende de groot- lle helft van zijn leven, de vertrouwden waren van zijn hart? (77) Hoe wars van alle ftijve getnaaktheid , pha- rizeeuwfehen hoogmoed en uiterlijk vertooft van geveinsde vroomheid, had hij eerbied voor zichzelven en ontzag voor zijne waardigheid; trotfeerde nimmer roekeloos het vooroordeel, zelfs niet in het genot van zulke verraaken , welke de menigte , hoe gaame zij die zelve ge- niete, aan zijnen (land ontzegt. Op zijn’ tijd echter wist hij zich wijsfelijk te fchikken naar de welvoegelijkheid en zijn gedrag in te rigten naar zijn openbaar aanzien. Wanneer het aankwam op de eer van den Godsdienst, — week hij voor niemand in ^de- len moed. — Wat hij door wijze overreding en roerenden ernst piee-werwinnen kon, ver- mogt hij door gezag. Befchaamd floeg de D dries- L O F R E P ft 5 ® Trieste ' godverzaker voor hem de oogen neSr en barscte van fpijt , dac hij zijnen verwaten’ trots verbrijzeld en zijne lasterende tong ge- hreideld voelde. Aanmerkelijk was de invloed, dien hij op de gemoederen had, gebleken inzonderheid gedu- rende de herhaalde waarneming van her Opper- beiluur der Univerficeit. (78) Zijne zucht voor de Akademifche jeugd was hartelijk, wijs, lief- derijk, ijverig , werkzaam. Een’ goeden aanleg ontdekte hij door de fcbroomvalligheid heen van eenen nederigen ftaat. Wat men voor eenen jongeling deed, dien hij aanbeval, rekende hij als aan zichzelven gedaan, en, hoe zeer 00k meermalen te jammerlijk in zijne verwachting bedrogen, bezweek of verflaauwde zijne werk- zame liefde nooit. - • Elk Akademisch Burger wist hij waardiglijk te behandelen naar zijnen ftand. Waar zijne vermaningen en zijn raad in ’t geheira genoeg- zaam waren, vermeed hij kiesch en befcheiden alle opfpraak. Zijne leerlingen waren zijne vrienden. De ‘bloem der jongelingfchap was zijn lust , zijne •liefde, de kroon zijnes roems. Zedig en naar- 5 ftig on tying zij 2ijn godsdienflig onderrigt , en >• zul- i by Google t> p S. F. J. : R A U. 5 * Zulken zelfs , die daarin anders het minst gezet waren, door zijne welfprekendheid uitgc- lokt , door zijnan ernst vermeesterd en door zijne teederheid geboeid werden.r- •• Ik zie U , edele Jongelingen ! dagen en nach- jten lang, met de moedigfte volharding, zonder den zwaarilen arbeid te ontzien , bij Leyden3 ramp, uwop f: geliefden Meester onaffcheidelijk feijftaan. Ik zie U, bij het eerfte gerucht zij- ner ziekte , in voile fcharen , met zigtbaren angst op het gelaat, zijne woning omringen, terwijl gij met huivering naar zijnen toeftand vemeemt. Algemeen was -in alle uwe Scholen de verflagenheid, bij de ontzettende mare van zijnen dood, en, daar uwe liefde niets meer vermogt, boodt gij U fnikkend aan, om zijn dierbaar overfchot grafwaarts to dragen. (79) God vergelde U uwe liefde , gij waart zulk eenen Leeraar waardigl ( • Niet alleen was de jettgd het voorwerp zij- ner getrouwe zorgen ; zijne liefde was even uit- gebreid in haren werkkring als rein en edel in haar beginfel, terwijl zedigheid haar bevallig fleraad was. Voigt hem, M. H., den waardigen dienaar van jezus, tot aan den drempei van het ver- blijf der kranken, die zijnen troost verlangden ; D 2 ziet Digitized by Google L O F R E D E $a ziet hem zijnen voet terug houden, om eerst zijne gedachten te verzamelen en ernftiger te zijn in het gcbed: (8b) vergezelt hem in de arm- fte wijken van de Had, waar hij het liefst zij- ne herderlijke bezoeken deed, ziet hem bij de vermaningen en den troost van den godsdienst <lien der milddadigheid voegen ; hoort de zegc- jningen , door de behoeftigen hem r achterna ge- Zonden. Hoe velen openbaarden niet na zijnen dood, — verfloken van zijne hulp, — den rijk- dom zijner liefde , dien zijn bevel alleen hen deed verzwijgen bij zijn leven. — O de tranen der armen zijn de edelfte paarlen aan de kroon van onzen rau! Hij was braaf, om dat hij uit braven gefpro - ten was. (81) In het ouderlijk huis woonden de wijsheid, de godsvrucht en de liefde. Voor den eenigen broeder was de temgkomst eener beminde zuster , na eene lange afwezigheid , een feest, waarvan hij met verrukking bij zijne vrienden fprak. Hoe menig kinderlijk gedicht ademde niet de zuiverfte, hartelijkfte , vurigfte broeder- en ouderliefde; was hij niet fteeds de wellust van zijn geflacht , de roem van zijn buis? -• De vroomheid van den eerbiedigen zoon , hoe ftraalt zij niet door in elkcn brief, dien hij OP S. F. J .7 RAU. 53 hij gedurende zijne laatfte uitlandigheid aan zijne Ouderen fchreef; hoe bckommerc hij zich niet over hunne welvaart; hoe kinderlijk beyeelt hij zich hunner liefde aan en vraagt om hun- nen ouderlijken zegen. (82) Geen verftrooijend vermaak, geene vereeren- •de onderfcheiding van de eerfte en beroemdft® Mannen, (83) geene konst of wetenfchap, nicts kon zijn hart aftrekken van de dierbaar- fte voorwerpen zijner liefde, van ouders, gade en kroost. V Zulk een Zoo n — hoe kon hij anders, dan een waardig echtgenoot, een teeder vader we- zen: doch die liefde, krachtiger dan de dood, ,is door geene woorden te befchrijven , aan- fchouwt haar in hare voile kracht. Op den noodlottigen Twaalfden Januarij (84) van de belangrijkfte bezigheden zijner kerkelijke bediening, het onderwijs der jeugd en het be- zoeken eenes kranken , terug keerende naar zijne .woning, wordt hij, op eenigen aflland van de- zelve, door de verfchrikkelijke uitbarfting ter aarde geworpen. Van de eerfte bedwelraing bekomen, fpoedt hij zich naar het verblijf van gade en kroost, en ziet hetzelve ingeftort. Den man en vader verlaat, bij het voile gevoel der innigfte liefde , zelfs niet in die onzagelijk D 3 00- Digitized by Google 54 L O F R ‘ E D E oogenblik , de hem eigene tegenwoordigheid van geest. — IJlings baant hij zich den weg, dringt door tot het vermoedelijk graf zijner dierbaarfte panden. Zijne welbekende item kon- digt hun redding aan ; zijh moed , zijne kracht, 'Zijne voorzigtigheid , zijn gediild, zijne volhar- tJing bewerken dezeive. Hij geeft zijn kroost 'ten tweedenmakl het leven, en voert zijne gade liit de kaken des afgronds in zijne armen te- rug. ' • / Nog treft mijn oor zijne verhevene -taal , daar ik , met wankelenden tred over de puin- "hoopen tot hem doorgeworfteld en van aan- doeriing overniand, weenende aan zijhe borSt <viel. „ Laat 6ns Mannen, Iaat ons Christenen zijti , mijn vriend ! bedaar en droog tivve tranen. Wat zoude ik klagen ! God heeft mij de tref- fendfte blijken zijner vaderlijke zorg doen- on- 'dervinden. Hij gaf mij moed en kracht eh Itandvastigheid. Daar heb ik mijnen arbeid van 'twintig jaren in rook zien vergaan en mijn oog heeft niet eenen enkelen traan geftort, 'terwijl ik dit aanzag. Ik had immers rnijile ■kinderen en hunne moeder behouden. ” Dezeive niet te overleven was de vurige wensch zijner liefde, achtende hij zulks voor zich onmogelijk. Het noodlottig jaar was nog niet Digitized by Google O P S. F. J. R A U. ’ $3 niet ten ehide, of deze wensch werd vervuld. Aan het ziekbed Zijner kinderen , terwijl hij dankbaar roemde , zich nimmer zoo fterk gevoeld te hebben ais. nu , daar - hij' hun zelfs zijnq nachtrust opofferen kon , vergaderde hij ver~ moedelijk (85) de doodelijke zaden eener woe- dende ziekte, welke hem weldra op het veege fterfbed uitftrekte. Twee dagen voor zijn overlijden weerhiel- den (86) hem vriendfchap en liefde naauwelijks om nog tot zijne Gemeente te fpreken. Plotfe- ling overweldigde de magt des doods zijn lig- chaam ; doch zijne ziel bezweek niet onder dit geweld. De bedaardheid van zijnen vasten geest was geenszins het uitwerkfel van het verftompt gevoel ; hij behield tot den einde toe zijne voile kracht. Met de teederfte zorgvuldigheid (87) wilde hij zijne Ouderen omzigtig doen voorbereiden. De innigfte broedermin , echtelijke liefde en dankbare vriendfchap drukte hij , daar zijne tong weigerde, door zijn fprekend oog, door zijne klemmende hand, door den laatften kusch zijner bleeke lippen uit. Gelaten wachtte hij , hoe zeer door de fmarte- lijkfte benaauwdheid lijdende, den doodfnik af, met een vast ver-trouwen op zijnen Verlosfer. D 4 Zelfs 55 LOFREDE op S. F. J. RAU. Zclfs na hec verfcheiden liet de adeldom zijner ziele hare verhevene indrukfelen na op. zijn kalm gelaac, en hij was in zijn fterven , geijk in zijn leven t groqt tn qoeo. (88} / i Digitized by Google AANTEEKEN1NGEN. Digitized by Google Digitized by Google AANTEEKENINGEN. ' • - . ■ . • ; - ; i , ; • : • - i ; :•?’ (i) Bl. i. Sedert vijf jaren houdt de Maatfchappij der Ncderlandfche Letterkundc , in 1765 te Leyden gcvcstigd en in 1771 met publiek Oflrooi vereerd, gcdurcnde het VVinterfaizoen , gewoonlijk om de twee maanden eene openbare Vergadcring , wa'arin door een of twee der Leden eene voorlezing in profa of poezij , overeenkomfiig met den aard en het doel der ftichting, gehouden wordt. De Hooglecraar rau bad zich verbonden, om op den 12 February 180S eene fpreekbeurt te vcrvullen , terwijl de Heer j. ir. onderdewijngaart canzius na hem zou optreden. Met de grievende fmart over den dood mijns waar- Digitized by Google 6o AANTEEKENINGEN. waardigen Leeraars en Vriends vcreenigde zich by mij dadelijk de wensch om zijne nagcdachtenis te ver- eeren ; de fpreekbeurt , welke ik wist , dat hij op zich genomen had, kwam mij daartoe eene bijzon- der gefchikte gelegenheid voor ; alle valfche kiesch- hcid en te ver gedrevene nederigheid ter zijde ftellen- de , gaf dk alleen gehoor aan de infpraak van mijn hart, bo'od mij aan tot Lofredenaar van rau, en had het genoegen van mijn ontwerp door den geeer- den Voorzitter der Maatfchappij , den Hooggeleerden te water, goedgekeurd te zien, onder de aan- moedigende verklaring , zoo van zijne zijde als van die mijns geachten Zwagers, den Hoogleeraar siegen- beek, Secretyis der Maatfchappij, dat de onder- fcheidenc betrekkingen , waarin ik tot den Overlede- ncn Bond, mij tot de taak, welke ik op mij wilde nemen, genoegzame bevoegdheid gaven. lntnsfchen zag ik met hen ligtelijk vooruit, dat de volvoering dier taak , zou zij eenigzins aan het oogmerk beant- woorden, den geheelen tyd, tot de- voorlezing ge- woonlijk beftemd , zou wegnemen, Ik verzocht dus den Heer onderdewijngaart canzius zij- ne fpreekbeurt, ten mijnen gevalle, om des onder- werps wille , gehecl aan mij afteftaan , en verkreeg dit gereedelijk van zijne heuschheid. Bij mijnen Zwager, met den Dichter bilderdijk bijzonder bekend , ontfiond inmiddels het ontwerp, om dezen zijnen Vriend te overreden , dat hij door zijne lier het plegtig uur , der nagedachtenisfe van rau gewijd, zou heiligen. Dit ontwerp werd ook de wensch van mijn hart en het gevoel des edelen Dich- Digitized by Google AANTEE KENINGEN; 6t Dichters ftemde weemoedig in met denzelven. Zijne rijke Dichtluim bragt in ddnen flapeloozen nacht den Lijkzang voort, die bij deze Lofrede gedrukt is. (a) Bl. 3. Vld. aristoteles Rhet. L. I. Cap. IX. Cicero de Leg. L. I. Cap. VIII. (3) Bl. 3. Vid. HlERONYMl Dfi BOSCH, RtS- ponfio ad Quaestionem propofitam a Socielate Lit~ ttraria Lugdunt Batavorum ; J Quidnam est quod in Laudatione requiritur ? Pag. clix. et clx. „Ve- te quidem dixit isocrates ill Evagora, xxteirlv ' few ctvip'os a.ptrw 2 i<x te’yanr fyimpu&fyw ; quoniam is , qui laudat, tam acri honefti & decori fenfu debet commoveri , agitari atque impelli , tantoque erga pulchritudinem virtutis amore incitari , ut quam ip- fe admirettir & colat venuftatem ac praeftantiam , il- lam aliis tam vivis depingat coloribus & effingat, ut, quod plato de fapientia eventurum fore, fi oculis cerneretur , dixit , ita ipfa virtus , dum 110- ftrum fub afpeftum paene fubjiciatur, illud admira- bile ipfius ampleftendae excitet defiderium.” Deze dOorwrochte Verhandeling , is zoo in het oorfpronkelijk , als in het Nedcrduitsch vertaald , te vinden in het V dc Deel der Verhandelingen y an de Maatfchappij der Nederlandfche Letter* kunde , te Leyden bij P. van der Eyk en D. Vygh , 1781. Het zij de hulde der dankbaarheid aan den geleer- den Schrijver, dien het mij gebeuren mag mijnen hoog-geachten Vriend te noemen, wanneer ik hier open* i Digitized by Google A A N T'E EKE NJN.G ENSt 6 % doenlijk erken, zeer yeel aan de herhaalde lezing ert beoefening van zijne lesfen en zijn voorbeeld ver- fchuldigd te zijn. Bij het vermelden hiervan her* inncrt men zich ligt zijne Lofrede op h. g. o o s- terdyk, uitgefproken in het Genootfchap Con * cor dia ft Libertefte , den a o October 1795. ( 4 .) Bl. 4 . Vid. h. de bosch, Responfio &e. Pag. clviii, „Laudationis finis est, ut iis homini- bus , qui virtute praediti funt , dignus honos habea* tur, alijquead idem illud ftudium incitentur. Et hoc lane confilium egregium est. Quid enim praeclarius bac in vita agere posfumus , quam fi nos adeo pulchri bondlique fenfu veraeque virtutis amore tangi & in- flammari appareat , ut quavis oblata occafione eorum hominum , unde in humanum genus fufflma redun- darunt commoda, quibus pofteri fruuntur, gloriam & laudes omni verborum fententiarumque copia & gravitate commcmoremus , eaque re ipfa efficiamus, ut alii, cum velut in tabula depictam talem virtu- tum contemplantur excellentiam , tam acriter ea com- memoratione rerumque bene geftarum deferiptione eommoveantur * ut non ante conquiefcendnm putent, quamdiu non fimile quid agendo nominis fui me- moriam apud pofteros gratam & praeclaram red* diderint.” (5) Bl. 6. SEBALD FULCO JOHANNES RAO zag het eerfte levenslicht te Utrecht op den zestien- iien October 1765. Zijn Vader,, de Hoog-Eerwaarde Hoog-Geleerde •1 1-.-. Heer Digitized by Google AANTEEKEN INGEN. 6 ? Heer sebald rad, Do&or der Godgeleerdheid , Hoogleeraar der Oosterfche Talen en Oudheidkunde, alsmede der Typifche en Uitlegkundige Godgeleerd- heid, Lid van de Zeeuwfche Maatfchappij der We- v tenfchappen enz. , houdt nog den alouden roem der Oosterfche Letterkunde aan Utrechts Hooge-School , in eenen drie-en-tachtig jarigen ouderdom , ftaande. De Moeder van onzen rau, Vrouwe Susan- na sebina reijtsma, uit een deftig Friesch en Amfterdamsch Geflacht gefproten, verfiert nog ha- ren naam door hare godsvrucht. s. f. j. rau was de eenige Zoon van dit geacht, bemind en gezegend paar. Hij had drie Zusters , welke met hare Ouders den vroegen dood betreuren van hem , die de lust , de liefde en de roem was van zijn geflacht. Zediglijk vermeldt de waardige Grijsaard aldus zij- ne afkomst. „Si plurimum interest, ad vitam literariam bene inftituendam , quo loco natus fis , et quibus paren- tibus , aufim dicere utrumque fie contigisfe mihi, ut hoc primum ac praecipuum beneficium fit , quod Dei providentia mihi concesfit. Natus fum Herbornae Nasfaviorum, ubi, inde a reftitutis melioribus facris , illuftris Schola fuit, quam Caspar olevianus , et Johannes piscator, aliique magni nominis viri quondam illuftrarunt. In hac Academia parens meus, et avus maternus, non improbabiles , aut obfcuri profesfores erant. Et ille quidem , postquam Marburgi Cattorum , due? . HER' Digitized by Google 6* AANTEEKENINGEN. 1 HBRtoANNO SCHMINKIO, JACOBI PERIZ0NI1 difcipulo , Hiftoriam et literas Graecas atque Latinas, praeeunte autem johanne joachimo schroe- dero, linguas Orientales didicerat, aliisque viris dn&is in Philofophia et Theologia haud perfuncto- rie ufus fuerat , initio quidem Philofophiam et lin- guas Orientales , deinde vero etiara Theologiam profitebatur. Mater mihi fuit Augusta cat Marin a ha- MELiA, joh. seb. hamelii, Profesforis Theolo- giae , et Ecclefiarum Dilleburgenfium Infpeftoris filia, quarn eo lubentius commemoro, quia eiplurimumde- beo,et in educatione men partem habuit longeftiaximam. Nam et literis Latinls erat imbuta, et miro legen- di lludio ferebatur , et, quod praecipuum est, in veritate divina haud mediocriter erat verfata.” &c. Vid. sebaldi raviI Orationes Duae , una de difficultatibus quibus premitur ftudium Antiquitatis Judaicde , deque Judicio in eo regundo , altera de beneficiis a Deo Opt. Max. ittde a juventute in fe eollatis , quarum ilia habita est publice die xxix. Martii cioioccLxxxvli. cum Magiftratu Academic/) tertium , haec die iv. Aprilis cioidcccv. cum eodem Magiflratu quartum abiret. Traj . ad Khen. Pag. XXXIII, — - xxxlv. Van het plegtig houden dezef Redevoering vindt teien in den Algcmeenen Konst- en Letterboden , voor het jaar 1805, I. Deel. Bl. 226, het volgend wel gefteld berigt , ’t welk ik niet onvoegzaam oordeele hier in te lasfchen , als geheel inftemmcnde met riiijn eigen oordeel en gevoel. - „He- by Google AANTEE KEN IN GEN. 6 $ „Heden, den 4 April, vierde de Utrcchtfch* Hooge-School het jaarlijkfche Feest der inwijding van haren nieuw aangeftelden Redtor Magnificus. D* Hoog-Eervv. Hoog-Gel. Heer sebajld rau droeg die waardigheid , gedurende dit afgeloopen Akade- misch jaar en thans voor de vierde maal door hem bekleed, met het houden eener plegtige Redevoering, over aan den Wel-Ed. Hoog-Gel. Heer matthias van geuns, enz. De Feest-plegtigheid van dezen dag wierd groote- lijks veraangenaamd , door de herinnering van het zeldzaara voorregt , het welk onze Hooge-School ge- nieten mogt, in den meer dan vijf-en-vijftig jarigen dienst, vvejken de Hoog-Eerwaardige rau aan haar bevvezen heeft: eenen dienst, welken hij nog, met onafgebroken lust en ijver , voortzet , en tot welken hij, door de helderheid van zijnen geest, en de ge- zondheid van zijn ligchaam , zich nog in ftaat ge- voelt. De vergenoegde en dankbare Grijsaard konde dan geene ftof uitkiezen , meer pasfende voor zijn karakter en omftandigheden , meer aangenaam voor alien, die belang in hem flellen, meer gefchikt voor dit Feest , dan de dankbare vermelding van de zege- ningen , velke Gods goede Voorzicnighcid hem , van zijne jeugd af aan, bcvezen heeft. En hij ftichtte dit gedenkteeken , ter eere van het Oppenvezen , op eene zoo kiefche, zoo bevaHige , en zoo treffende wijze, dat de Toehoorders, welke , in grooten ge- tale, van hier en van elders, 00k van.de naburige Leydfche Akademie , zamengekomen waren , hoogSt voldaan de gehoorzaal verlieten. ... E *a Mans s Digitized by Google aant.e e ken in oen. & ',’s Mans beroemde Zoon , de Hoog-Eerw. Hoog- Cel. Heer sebald fulco joh. rau, had, ter dezfc gekgenheid , eene bevallige Ode vervaardigd , welke, door eenen Konstkenner op Muzijk gebragt , gelukkig werd uitgevoerd door eenige Zangers en Muzijkanten, na dat de Redenaar, bij het eindigen van het verflag zijner afgeloopen jaren , met veel aan- doening , gefproken had van zijne Christelijke ver- Wachting op de zaligheden der toekomst. Dus werd tofin de Spreker ingevallen door het gezang der Jl.. V! r O DE. : Qjiem cajia Virtus , Mufaque , nobili Qrnatit corona , non quatitur metu Let kalis horae; fed fereno Profpicict fua fata vultu. fz Sic iaftus altis navita jlu&ibus r: Bortu quieto gaudet: amabilis . Sic umbra defesfum colonum : Exhilarat , jlrepit usque fontis. •v i * v Nomen fuperfles funera defpicit , i. Vtvitque grata peStore civium; i ( Exuta vinclis mens triumpkat , Etc rapidis petit aflra pennis. i- Van deze Ode is , door ddnen onzer Vaderlandfche IMchteren , de volgende vertaling gemaakt , bij wel- ke, zoo wel de uitdrukking der fchoone muxijhale 3-i-l . ;■ . , com- igitized by Google AANTEEKENINGEN. 67 compofitie , als de regelmaat der Alkaifche Ode , en het gene de Griekfche Profodie , ten aanzien der quantiteit , vordert, in acht genomen is. • • j Wien reine Deugd , wien Clio , met heiligen Lauwer, gefierd heeft, fchokt de befeommering Voor ’t doodlijk uur niet} maar gelaten Ziet hij , geniet hij de verre toekomsr. Zoo komt de held uit iislijke golven eens Met vreugd de haven binnen : En aangenaam Laaft zoo het oor , na zwaren arbeid , ’t Lieve geruisch van het heldre beekje. Zijn’ nngedacht’nis , ’t heillooze graf te fterk , Leeft in ’t vereerend harte der edelen ; Los van de kluisters, zegepralend, Vliegt de gelukkige geest ten hemel.” (6) Bl. 7. Al wat ik hier en vervolgens van de vroege rijpheid der verflandelijke vermogens van rau in het algemeen , en van zijne vroege taalkennis in het bijzonder gezegd heb , fteunt op de omftandige berig-. ten , die ik daarvan ontving zoo door des Overlede- nen Vader zelven, als door velen zijner Vrienden, waaronder het genoeg zii de Heeren bruomans,; hinl6pen en carp te noemen, aan vvelke ik vcror de mondelinge en fchriftelijke berigten , mij met zoo vele heuschheid als dienstvaardigheid mefigedeeld , bier openlijk mijnen verfchuldigden dank betuige. _ _ E 2 Rau / Digitized by Google 68 A A N T E E K E N I N G E N. Rau leerde het Fransch en Hoogduitsch als een kind, voor dat hij naar de Latijnfche Schole gezon- den werd, het eerfte van zekeren Monfieur bour- don, die deze taal grondig onderwees en zeer goed uitfprak ; het laatfte van de Paltzifche Studenten , welke de lesfen van zijnen Vader hoorden en aan diens huis verkeerden. Met het Latijn , Gricksch en Oostersch begon hij mede nog een kind zijnde , zoo als verder nader blijkt. Hij was voor het aanleeren van talen ge- boren. (7) Bl. 8. In het Ouderlijk huis worden nog be- waard de aardige en naive befchrijvingen, die rau als kind van deze reizen maakte. (8) Bl. 9. Deze getuigenis berust almede op het te voren vermelde gezag. Rau leerde met zijnen Vriend, den Heere w. carp het Engthch , toen hij de Latijnfche School verliet , met dat gevolg, dat hij , met dezen , twee jaren Student geweest zijn- de, Diaken van de Engelfche Kerk werd, daar hij zeer gezien was bij den waardigen Leeraar brown, voor wien hij fteeds hooge achting behield. De kennis van het Italiaansch verkreeg rau, nadat hij te Leyden gevestigd was , en de Hoog- leeraar bruomans , (toen reeds zijn bijzondere Vriend) die in deze oefeningen zijn metgezel was, getuigde mij verbaasd te zijn geweest over de onver- gelijkelijke vaardigheid , waarmede hij zonder moeite die taal weldra geheel jneester was geworden. Digitized by Google AANTEEKENINGEN. 69 Het Engelsch , het Hoogduitsch en het Fransch fprak rau als of het zijne moedertale was. Elk die hem hoorde fpreken , bewonderde de zuiverheid , de bevalligheid en de juistheid van zijnen tongval. .Geoefende Franfchen , kiefche beoordeelaars in dit , ftuk, zijn te meermalen met hem bedrogen geweest / en hielden hem voor hunnen Landsman. Meer dan eeu zijner Hooggeleerde Ambtgenooten aan de Hooge-Sthool hebben mij lofFelijk vermeld de uitnemende vaardigheid , waarmede hij zich in goed Latijn , niet alleen over onderwerpen van geleerd- heid , maar 00k over voorkomende zaken , zoo fier- lijk als aangenaam wist te verklaren: eene hebbe- lijkheid, welke hem bij het bekleeden van het Rec- toraat, in het leiden der beraadflagingen van den Akademifchen Senaat, als 00k in den omgang met geleerde Vreemdelingen bijzonder vcriierde ; gelijk zij een fprekend bewijs was van zijne bijzondere gemeen- zaamheid met de fcliriften der Ouden , zonder wel- ke r vlijtige beoefening zulk eene meer dan gewone vaardigheid niet te verkrijgen is. .* „ (9) Bl. 9. Deze vastheid in het fpreken en fchrij- ven van het Latijn , gelijk 00k de vlugheid en naauw- keurigheid in het werktuigelijke der Latijnfche Dicht- konst, fchrijftde dankbare Vader edelmoediglijk toe aan den Rector reitz, en aan zijnen hoogbejaar- den Ambtgenoot, den Hoogleeraar reitz ; zon- der melding te maken van den invloed , dien zijn ei- gen ftijl en voorbeeld al vroeg op zijnen Zoon gehad hebben. Hij vermeldt in de brieven , die hij de goed- E 3 heid Digitized by Google 70 AANTEEKENINGEN. heid heeft gehad met mij te wisfelen , het bijzonder Onderwijs van genoemden Hoogleeraar in de Latijn- iche Syntaxis en Profodie als een der werkzaamfte hulpmiddelen voor zijnen lieveling , ter verkrijging der geprezen vastheid , keurigheid en vaardigheid. (io) Bl. io. Rau had als kind , al zeer vroegj •veel behagen in de dichtkonst. Het Ouderlijk gezin ■bewaart de eerfte tiitvloeifcls van zijn’ ontluikenden dichterlijken geest, waarvan zijne jeugd en manne- lijke leeftijd zulke keurige vruchten hebben opgele- verd; over welke in het vervolg raeer. (n) Bl. io. Behalve eenige teekeningen met Oost- Indifchen inkt, door rau, als kind gemaakt, be- waren zijne Ouders twee fchilderijen van zijne hand in olie-verw, waaruit men ‘zijnen fnellen voortgang in de fchilderkunst bemerken kan , en welke getui* gen , dat hij , volgens het oordeel van bevoegde reg- ters , een uitnemend Schilder kon geworden zijn , indien niet zijne beftemming hem elders had geroo- pen. Wij zullen later meer van zijne theoretifche kennis in dit vak der fraaije konflen aanteekenen. - (la) Bl. 14. Deze naam is met even kiesch als dankbaar gevoel verheven in de keurige Lofrede , door den Heer j. h. van der palm in de Ver- gadering van het Middelburgsch Departement van het ■ Zeeirwsch Genootfchap der Wetenfc happen , op den 26 November 1790 uitgefprokcn , en te Middel- burg btj p. gillissen in dat jaar uitgegeven. . .. Ik. Digitized by Google JC&NTEEKENINGEN. / n Ik maak daarvan melding zoo ter herinnering der hooge verdienften van den voortrefFelijken Man , op vvelken zij gehouden is , als omdat ik dezelve fteeds rvoor eeh model heb gehouden van ware welfpre- -kendheid, bijzonderlijk in dit moeijelijk vak. (13) Bl. 14. Specimen Arabicum , continent De- fcriptionem et Excerpt a Libri AchmedIS Tfc-i- FASCHii de Gemmis et Lapidibus Pretiofis ; quod , Era. fide Pat re , die xvii Juhii mdcclxxxiv , Trajeai ad Rhenum pub lice defen dit Filius s. " ft j. rau, Auctor. ' “t (14) Bl- 15- Er is van dien-arbeid, in Leydens ramp, niets overgebleven dan het Manufcript vag -TEiFASCHi en een Exemplaar van het Specimen waarin de Schrijver eenige aanmerkingen heeft aanga- teekend. De bijdragen , hem door zijnen Vriend siLVESTRi de sacy ter uitgave van het geheel gezonden , zijn mede verbrand. 