Handboek der verloskunde ...
afb> 3. N°. i, 2-) van de punt van het ftaartbeen (1) tot aan den fchaambeensboog (2); deze heeft drie en een kwart tot drie en een half duim lengte , kan echter door het achteruitwijken van het ftaartbeen tot een halven, twee derden, ja zelfs een gebeden duim verlengd worden; 2.) de dwarfe of kleine afmeting (/V. I. afb* 3. N°. 3. 4.) van den zitbeensknobbel der eene zijde tot dezelfde plaats der andere zijde, vier duim lengte uitmakende, §• 43- In den ingang gaat derhalve de groote afmeting van de eene naar de andere zijde, doch in het middendeel en in den uitgang van voren naar achteren. Voor het onderzoek van eene levende vrouw is ook de kennis van den afftand van den onderden rand des fchaams- beens tot aan het voorgebergte of meest uitfpringende punt des heiligbeens van zeer veel gewigt. Deze af- ftand bedraagt vier en een half duim , en kan de voorfte fchuinfche of hellende afmeting ( conjugata diagonalis) van het kleine bekken genoemd worden. De diepte of hoogte van het geheele bekken is ver- ichillend , naar de meerdere of mindere helling der darmbeenderen , bedraagt echter gewoonlijk van zeven tot zeven en een hal ven duim. De diepte van het kleine bekken rigt zich naar de hoogte des zitbeens, doch is van achteren meestal vier en een half tot vijf — 88 duim , ter zijde drie en een half tot vier duim , van voren een en een half duim. De hoogte van de fchaam- beensboog , die een hoek ran negentig graden maakt, bedraagt twee duim. De afftand van den voor-boven- doorn van den kam des darmbeens van den zitbeens- knobbel , bedraagt iets meer dan zes duim. De af- ftand van de voorde vlakte van do fchaambeensveree- niging is zeven duim van de achterfte vlakte van het heiligbeen , genomen onder het graatachtig uitwas van den laatften lenden wervel. Voor de jaren der huw- baarheid echter verfchillen de ruimte-verhoudingen van het vrouwe] ijke bekken geheet van de hier gedane opgave. J. w. CITTERMAN , über das Verhult niss der Conjugate der oberen Apertur zu der Diagonal - conjugata des tveiblichen Hellens. V. SIEBOLD's Journal. II Bds. I Sc. C. C. CREVE , vom Baue etc. j. C. FR. KOEPPE, prats. KRAUSE, de pelvi foeminea nie- tienda . Lips. 1781. 4. FR OR IEP , über das Pelviarium von Papier rnaché . Wei mar , 1802. p. 3. p. CAMPER , voor MAURICEA u’s , 'l'ractaat van de ziellens der zwangere vrouwen. Amst. 1759. bl. 3 volgg. Reflexionen über das well) lichen lieden in geburtshiilj- licher heziehung von E. V. SIEBOLD , JLucina III Bd, j. 2. 3. St. Leipz. 1806. 8. IV. Van de asfen des bekkens, S- 44- De leer van de hekkenas, die door fommigc verlos- kundigen te onregte als van weinig belang befchoiiwd wordt , is voor de theorie en de praktijk even gewigtig, in zoo verre dezelve ons namelijk met de helling des bekkens , met de rigting der krachten , welke de natuur bij de geboorte volgt, en met den weg dien het kind en vooral deszelfs hoofd in het beenige hol van het bekken doorloopt, bekend maakt. Derzelver kennis is tot verklaring van vele verfchijn» felen en tot de juiste aanwending van vele handgrepen, volfixekt noodig. §• 45- Door as verftaat men eene regie (of ten opzigte van het bekken ook wel eene kromme') lijn , welke loopt door de middelpunten van al de lagen eens lig- chaams (of van eene holte) die met deszelfs grond- vlakte (of eene daarvoor aangenomene vlakte) even*» wijdig zijn. (*) Men noemt de as ook middellijn , of, naar de rigting, die zij heeft, verticale of pcf* pendiculaire , (regtftandige of loodlijnige ,) of ook horizontale as of lijn. S* 4$* Wat aangaat de gefchiedenis der gevoelens omtrent de plaatfing, helling en rigting van het bekken, blijkt het , dat terwijl men zich vroeger niet over de rigting en helling des bekkens bekreund had, Hendrik van Deventer wel het eerst op het denkbeeld eener bekkenas gekomen is , de aandacht op het gewigt der zaak gevestigd en zijne meening daaromtrent bekend gemaakt heeft; doch j. muller was de eerde, die (•) Eigenlijk is de as eene regte lijn, welke door twee tegen elkander overftaande punten en door bet mid- delpunt van een ligchaam getrokken wordt, en waarop de lijnen rusten, waardoor men zich het ligchaam beweegbaar voordek. 90 tot voortelling van zijn gevoelen , aangaande de helling des bekkens , van de as gebruik heeft gemaakt , en de helling van den ingang des bekkens met juistheid opgaf. Roederer was de eerde, die de meting van den hoek der helling van den uitgang des bekkens op levenden aanwendde; lrvret de eerde die de helling van den ingang bepaaldelijk opgaf, en ter opheldering zijner voortelling van den loop der bekkenholte drie asfen aannam; p. camper de eerde, die ter aanwijzing van de kromming der bekkenholte een cirkelboog door dezelve trok. Mattii. saxtorph en jens bang hebben drie, van die van levret verfchillende asfen geteld, en bang heeft de helling van de beide ope- nin gen met meer naauwkeurigheid bepaald, dan allen die voor en na hem dit onderwerp behandeld hebben , behalven naegele , die vooral in den jongden tijd aan dit onderwerp eenen bijzonderen arbeid toewijdde en de meest voldoende uitkomden verkreeg. (•) (*) (* ) Das tveibliche Becken belrachtet in Bezie hung auf seine Stellung und die Bichtung seiner JJuhle , nebst Bedragen zur Geschichtc der Lchre ven den Becken - axen , von FR. c. naegele etc. met 3 fteendrukplatcn. Cnrlsriihe, 1825. 4. Deze fchrijver heeft in dit werk over de leer der bekkenas alles bijeenverzameld , wat door zijne voorgangers over dit onderwerp gefchreven is. — De me- tingen van naegele bevestigen jos. ais. stoltz. Conside- rations sur quelques points de Uart des aecouclumens. Strasb. 1826. 4. en F. a. ritgen in zijne belangrijke ver- handeling in het Gemeinzamc Deutsche Zeitschrift fur Geburtslunde. II. Bd. 2. Stuck. — Over de helling des bekkens is onlangs even uitvoerig gehandeld , door ign. SCHWOF.RER, De situ pelvis ui ventre y cavique ejus diree- tionc spccilegium ct lucubrationes. Triburgi, 182C. 4. mnj. — 9i §* 47. Het bekken vormt geen rcgt , maar een gebogen of cylindervormig kanaal, (en men kan zeggen dat het eigenlijk uit twee cylinders beftaat , die in het midden des bekkens onder een dompen hoek vereenigd zijn) welks hovende opening met den gezigtseinder in eene geheel andere verhouding ftaat dan de onderde* Levret dwaalde, met de as des bekkens alleen te bepalen naar het vlak van de hovende fchuinfche af- fnijding van den cylinder des bekkens, die immers met de onderde in het geheel niet evenwijdig loopt ; even zoo dwaalde ook roederer, die de as des bekkens naar het onderde Ichuinfche afïhijdingsvlak van den cylinder des bekkens bepaalde, zonder te bedenken , dat het onderde vlak niet met het hovende overeendemt. §. 48. Als de dotfom van het onderzoek en de metingen , welke NAEGELE betrekkelijk dit onderwerp in het werk gedeld heeft , mag men vastdellen , dat men voor de helling der hovende opening tusfehen de 59 0 en 60 0 moet aannemen, (levret had 35° aangenomen), zoodat de meest uitdekende fpits van het heiligbeen 3' 9 in — iof,t hooger daat dan de hovende rand van de fchaambeensvereeniging , dat wijders een hoek van tusfehen io° en ii° (roederer had i8° gedeld) de gemiddelde helling van de regte doormeter van den uitgang des bekkens zij, en dat alzoo de punt van het daartbeen zeven tot acht lijnen hooger daat dan het toppunt van den fchaambeensboog. NAEGELE 9 t. a. pi. S. 3. 9* i S* 49- Wanneer nu het denkbeeldig vlak der hovende opening met den gezigteinder een hoek van 590 , en het denkbeeldig vlak der onderste opening met den gezigtseinder een hoek van 1 1° maakt , dan wijkt het vlak der hovende opening meer dan vijfmaal zoo veel van den gezigtseinder af, dan het onderde. Deelt men nu de beide vlakken door regthoekig daarop ge- plaatste loodlijnen , dan moeten ook deze dedingslijnen in hare rigting van elkander afwijken. % §• 5o« Dewijl de beide denkbeeldige vlakken van de bo* vende en onderde opening niet evenwijdig met elkan- der loopen , en de dedingslijnen welke regte hoeken met denzelven maken , in eene verfchillcnde rigting gaan , zoo moet de deelingslijn van het vlak der ho- vende opening met de vertikalc of loodlijn van het vrouwelijke ligchaam in eene geheel andere verhouding ftaan dan de deelingslijn van het vlak der onderde opening. S- 51. De dedingslijnen der denkbeeldige fchuinfche vlak- ken der bovenfte en onderde bekkenopening verhouden zich echter even zoo tot de vertikalc of loodlijn van het vrouwelijk ligchaam als de fchuinfche vlakken zich tot den gezigtseinder verhouden. De deelingslijn van het vlak der bovenfte opening wijkt daarom nagenoeg 590 cn die der onderde opening nagenoeg ii° van den loodlijn van het vrouwelijke ligchaam af. — 93 — §• 52. Deze beide deelingslijnen moeten als de asfen van het bekken befchouwd worden, die elkander in het midden des bekkens onder eenen (lompen hoek ont- moeten. Stelt men zich deze asfen als naar boven verlengd voor , dan kan men daaruit vele gevolgen afleiden. Overigens valt in de bovenfte as ook de middellijn der baarmoeder, en in de onderfte as , die door het achterurtwijken van het ftaartbeen eenigzins verplaatst worden kan , de middellijn der uitgezette fcheede, als men bij de laatfte de verfchuiving, die door den endeldarm in de ligging der fcheede teweeg gebragt wordt , niet in aanmerking neemt. G. F. JOERG j brevis partus humani historia. Spec . I* Lipsiae 1805. p. 22. S- 53» Om zich de gegevene verklaring der asfen juist voor te (feilen , befchouwe men (ZV. I. afb. 9.) de lijn a — b als ecne horizontale lijn ; vervolgens trekke men de lijn c — d , als het vlak der onderfte, en de lijn t — d9 als het vlak der bovenfte bekkenopening ; men houde i voor de fchaambeensvereeniging en den boog 2 voor de holte des heiligbeens ; nu trekke men bij o eene loodlijn f—g door het midden der lijn d, en dan heeft men de bovenfte as ; dan trekke men bij x eene loodlijn h — g door de lijn c — d 9 en dan heeft men de onderfte as , die bij g de bovenfte onder een ftompen hoek doorfnijdt. Trekt men nu nog door de punten o 9 g en x eene kromme lijn y— z , dan heeft 94 men ten naastenbij de middellijn van het ganfclie kleine bekken, die men ook de rigtingslijn * genoemd heeft, ♦ OREVE , t. af pl. bl. 92» FRORIEP , Ueber das Pelviarium von Papier machê. Weimar, 1802. 8. S. 7. §• 54- ë Het hoofd en de hals van den knokkel des dijebeens wijken, onder een Hompen hoek van 120° van zijn ligchaam af, En wanneer men zich de asfen of mid- dellijnen van het hoofd en den hals van beide de knokkels der dijebeenderen (wier grootc draaijers ( trochanttrcs majores) gewoonlijk omftreeks dertien ’duim van elkander zijn verwijderd, en alzoo een be- 11 uit ten aanzien van den afrtand der beide heupkom- men toelaten), verlengd voordek, dan doorfnijden zij elkander voor het voorgebergte van het heiligbeen • t • • met eenen hoek van ioo°. P. CAMPER, Betrachtungen ueber einige GegensUinde der Geburtshülfe. Lcipz. 1777. 8. mauriceau, ziekten der zvangere vrouwen, Inleiding bl. 4 enz. C. c. CREVE, t. a. pl. SIEBOLD, Le/ubuch der tlieor. fintbindwi gskunde , S. 38. JOERG , brevis partus humani liistoria. Spec. I. p. 22. C. backer, Descripties iconis pelvis foemineae etc. Gron. 1816. fol. jGeburls hulfliche, Demonstrationen / Erste Lieferung , z veile Tafel. 95 — V. Van het verf chi I van het vrouwen- en manne?ibekkcn. S- SS- /. Tot het zevende jaar befpeurt men geheel gecne, en tot op de jaren der huwbaarheid Hechts geringe ver- fcheidcnheden van het bekken bij beide gedachten. Met en na de jaren der huwbaarheid echter vindt men , bij een opmerkzaam onderzoek, vele veranderingen aan het vrouwelijke bekken. 9 , • • f i - % k.i J §• 5^* De beenderen van het vrouwenbekken dragen in het algemeen de kenmerken van het vrouwelijke ge- dacht , dat is „ zij zijn dunner , hebben minder diepe kuilen en minder fterke verhevenheden, dan die van het mannenbekken. $• 57- De darmbeenderen zijn breeder, vlakker en meer buitenwaarts gelegen , de zitbeenderen dalen minder naar beneden , en de fchaambeensvereeniging is breeder en niet zoo derk binnenwaarts gebogen. De fchaambeensboog van het vrouwenbekken is veel rui- mer dan die van het mannenbekken, en vormt bij het laatde Hechts eenen hoek van zeventig, ten hoogfte van tachtig graden, ook is de rand van de fchaambeens- boog zeer verfchillend. Het heiligbeen is breeder, zijne uitholling meer gelijkvormig gebogen en zijn voorgebergte maakt met het laaide lendenwervelbeen een hoek , die icherper is , dan bij het mannen- bekken. §• 53- Het gchccle vrouwcnbckkcn y dat verder van de borstholte verwijderd ligt , is breeder , minder rond , lager en ruimer , de heupkommen (laan ver- der van elkander , eenigzins meer voorwaarts naar de eironde gaten , en de onderlinge vereenigingen van de beenderen van het bekken zijn minder ftevig dan die van het mannenbekken (*). Na de jarcn der vruchtbaarheid gaan deze eigenaardigheden van het vrouwenbekken langzamerhand verloren , en het bekken der vrouw wordt aan dat des mans meer of minder gclijkvormig. c. c. CREVE, c. a. pl. bl. 62 volgg. S. TH. SOEMMERING, tabulae seeleti fotminini. Frankf. 1 797. fol. m. pl. (*) Men zoude hier nog meerdere punten van verfchil tusfehen het vrouwen- en mannenbekken kunnen opfom- men , b. v. dat het mannenbekken, hoewel kleiner, evenwel toch bijna een kwart zwaarder is dan het vrouwenbekken , dat bij mannen de fchaambeensbogen dikker en regter, het heiligbeen door zijne mindere buiging korter, de Cc hou- ders breeder dan het bekken, bij vrouwen daarentegen de fchouders fmaller dan het bekken zijn, dat de heupkom- men bij de mannen meer op zijde, bij de vrouwen meer naar voren ftaan , dat bij vrouwen de zitbeenderen minder dik en meer zijdwaarts geplaatst zijn, de fchaambeens- vereeniging zachter en korter , de nederdalende takken dei fchaambeensbogen teederder en meer voorwaarts uitgebogen zijn, enz. Verg. autenrieth, in j. ch. reil s Archiv. fi'tr die P fysiologie , Halle 1795 — 1814. VII Band. p. 88 etc. Het verfchil tusfehen het mennen- en vrouwengeraamte, vindt men nanuwkeurig befchreven bij e. von siebolo. Handboek over de kennis en genezing der ziekten van het vrouwelijk geslacht , I, Stuk. bl, 6—30, — 97 — VI. Van de gebreken van het vrouwe lijke bekken. §• 59* Elke aanmerkelijke afwijking van het regelmatig maakfel der bijzondere beenderen , van de voorheen befchrevene gedaante, wijdte, de opgegevene afme- tingen, asten, en van de helling des bekkens, is een gebrek des bekkens , wier nadeelige gevolgen zich bij de zwangerheid of de verlosfing altijd meer of minder openbaren kunnen, §o 60. Wat de darmbeenderen betreft, zoo kan (zoo wel van een als van beide derzelven) de binnen - bovende oppervlakte te final, te breed, te vlak, te diep uit- gehold, en, van hare regelmatige rigting afwijkende , loodregt of horizontaal zijn. Aan de zitbeenderen zijn fomtijds de knobbels te dik , te diep of te weinig afdalende , fomwijlen ook te veel naar voren of naar achteren gerigt. Aan het fchaambeen zijn dikwijls de horizontale takken te weinig buitenwaarts uitgebogen, de fchaambeensvereeniging is te lang , en heeft , in plaats van eene beneden-binnenwaartfche, dikwijls veel meer eene loodregte of geheel beneden -buitenwaard- fche rigting ; de nederdalende takken maken geenen fchaambeensboog , maar een hoek of de boog is ten minde naamver,' dan hij zijn moest. §• <*i. Het heiligbeen kan te vlak of te hol , te breed , fcheef, op de eene zijde hooger dan op de andere G zijn , en liet voorgebergte , bij zijne vereeniging met den laatften lender^vervcl te veel of te weing voor- uitfprmgen , en te hoog of te diep ftaan. — liet jlaartbecn ftaat forawijlen fcheef , is te lang of vlak , of te veel gebogen , zonder overigens vele of groote nadeelen toe te brengen. — Van meer belang is de verandering van de plaatfing der heup* kommen. (*) De gebreken van de vereenigingen der beenderen bedaan : i) in onregelmatige vastheid; daartoe behoort de vrij menigvuldige vergroening of verdijving (*//- chylosis) van de heilig- en daartbeensvereeniging , de meer zeldzame verdijving van de vereeniging des darmbeens met het heiligbeen , en die van de ichaam- beensvcrceniging , welke het zeldzaamst voorkomt, cn ook de minde nadeelige gevolgen verwekt; 2) in onregelmatige beweegbaarheid , b. v. gedurende de zwangerheid ; wanneer er gcenc zeer groote rekbaar- heid van de krankbeenige verbinding bedaat , dan is zij zoo weinig tot nadeel, dat zij zelfs door cenige ontleed- cn verloskundigen als voordeelig en nood- zak eh'jk befchouwd wordt. Is de beweegbaarheid (•) De meeste der hier en in de vorige § opgegevene afwijkingen werken nadeelig door het verkleinen der afine. tingen , en alzoo door den doorgang van het kind te belet- ten. — Te breede en te vlakke darmbeenderen geven aanleiding tot fcheeve overhelling der baarmoeder; zijn zij te fmal of te diep , dan wordt aan de baarmoeder de be- hoorlijke ruimte ontnomen. echter te fterk , dan maakt zij het bekken blijkbaar gebrekkig , en heeft ongunftige gevolgen. — Boven- dien kan de fchaambeensvereeniging geheel ontbre- ken. (f) CREVE , von der Krankheit . des weiblichen Beckens. S. 128. Tab. X. Deze fchrijver bezit het éénige voorbeeld eener anchylosis symphisis ossimn pubis. HUXHAMï , Opera physico-medica curante G. CH. REICHEL > Tom. III. p. 3 seqq. S* 63- De gebreken van het ganfche bekken beftaan in te groote naauwheid, buitengemeene wijdte, of in onge- lijke hoogte, en eene daaruit voortkomende afwijkende fcheeve rigting, of wanflaltigheid van hetzelve. De aanleidende oorzaken daarvan zijn : verfchillende ziek - ten die de beenderen weck maken , (b. v. EngeJfche ziekte , jicht , fcheurbuik , venusziekte 9 waaruit been • zwellingen en beenfpekgezwellen (exostoses et osteostea* * tojnata') ontjiaan kunnen , die de ruimte des bekkens meer of minder vernaauwen ) ,* de te vroege infpan - ning van jonge , zwakke kinderen , öot /ö Belangrijk zijn over dit onderwerp de verhandeling over het maaksel en de beweegbare loswording der been • vereenigingen van het bekken } door A. BONN ; in de Verlu van het Bat. Genootsch. te Rotterdam , 1 777. Ill# D. bl. 251 — 287. BOYER, sarles maladies des os. Tom. II. en deszelfs Ti'aitè des maladies chirurgie ales. Tom. IV. p. 553. RiCHERAMD, Nosographie chirurgicale . Tom. III. d. 223. edit. 4. — CALLISEN, systhema chirurgiae ho~ diemae. Tem. II. p. 699. edit. 1800. G 2 gaan , hu veel zitten van jonge perfonen op harde banken , vallen en /lagen op het heiligbeen en (luart- bcen , het /lerke inrijgen van den onderbuik en van het bekken , ontwrichting van het hoofd des dij eb cent , beenbreuken en ruwe, ongcfchiltc verloskundige hulp. (•) §• 64. De vernaauwing des bekkens kan in verfchillendc deelen van hetzelve plaats hebben. Is het bovenjle bekken te naauw , dan heeft dit gewoonlijk alleen invloed op de zwangerheid. De ingang van het kleine bekken is 1 van voren, of van achteren, of van voren en van achteren tevens, zamengedrukt , waarbij voor- namclijke de conjugata lijdt , die dikwijls tot zelfs minder dan een halven duim kan verkleind Wurden ; a) onder velerlei gedaanten aan cene zijde of aan beide zijden tevens meer of min zamengedrukt, waar- door dan de dwarjc en ook wel de fchuinfche afme- tingen verkort worden. §• 65. De bekken holte kan van voren en van achteren of ter zijde zamengedrukt zijn. In het eerde geval lijdt de regie , in liet tweede de dwar/e afmeting van de bckkenholle , (als de bodem der heupkom naar binnen gedrukt is, dan lijdt zij in eene rigting, die overeen- rtenn met de fchuinfche afmeting van den ingang.) Even ™ - ■ ■ - — ■ ■ ■ ■ - - (*) De uitwerking dezer onderfcheidene gebreken op het bekken en deszelfs afmetingen vDdc men goed ont- wikkeld bij N. C. DE FREMERY, de mutation, figurae pel- vis , praeseriun iis quae ex ossium mulliliune oriuntur , L. B. 1 707 . A. 7.2 cok UAUDELOC^UE , I. D. PI. IV en V. gelijk de bekkenholte , kan ook de uitgang van het kleine bekken vernaauwd zijn, waarbij dan zoo welde regte als de dwarfe afmeting van den uitgang ver- kort worden. De vernaauwing door beengezwellen kan in alle openingen des bekkens en in alle rigtingen plaats hebben. (De gedaante van het vernaauwde bekken geeft zeer duidelijk te kennen, of de ziekte die de beengezwellen heeft te weeg gebragt , voor of na de ontwikkeling der huwbaarheid plaats had. Bij de vernaauwing van het bekken voor de huwbaarheid, en alzoo door Engelfche ziekte, vindt men namelijk doorgaans het bekken in de conjugata der hovende opening verkleind, de dwarfe afmeting van dezelve groot en de onder de opening ruim ; het heiligbeen is daarbij te weinig gebogen , en de fchaambeensboog wijder dan gewoonlijk. Bij het na de huwbaarheid verkleinde bekken (gemeenlijk door weekwording der beenderen) is de conjugata niet veel verkleind , het bekken in de hovende en onderde opening naauw, en altijd ter wederzijde tezaïnengedrukt : de Jchaambeen • deren zijn fnav elvormig vooruitgedrongen , het heilig- been is buitengewoon toegebogen en de fchaambeens- boog is zeer naauw , zoodat dikwijls de zitbeensknob- bels digt bij elkander daan. B) BUSCH, Geburtshüljliche Abhandiungen , S. 1 68. ff. §. 66. De te groote wijdte betreft of het ganfche bekken of deszelfs bijzondere openingen. Is het bekken in eene opening verwijd , dan is het doorgaans in de an- dere vernaauwd. Bij voorbeeld: te groote wijdte van den ingang is meestal met vernaauwing van den uit» gang , de te groote wijdte der bekkenholre niet zelden inet vernaauwing van de bovendo en onderdo bekken- openingcn , en verwijding van den uitgang fom wijlen met vernaauwing des ingangs verbonden. (* *) $• 67. Aanmerkelijke afwijkingen van de opgegevene regel- matige helling, vooral van die der hovende bekken- opcning , moeten ook tot de gebreken van het vrou- welijke bekken gerekend worden. De helling kan of vermeerderd of verminderd zijn , zoodat de as der hovende bekkenopening meer of minder dan vijf- envijftig graden van de loodlijn van liet ligchaam der vrouw afwijkt: de gevolgen van het laatde gebrek zijn bijna nog ongundiger , dan die van het eerde. Zoo kan er ook door algemeene fcheefheid van het bokken eene zijdelingfche helling plaats hebben, (f) (*) De nadeelen van een te groot bekken zijn: i° te groote helling van de ^baarmoeder , dezelve vindt geen deun op de darmbeenderen; de geheele indaling van den baarmoeder, waardoor de blaas, endeldarm, zenuwen en vaten tc veel gedrukt worden; 30 overhelling der baar- moeder naar de eene of andere zijde; en vooral 4° de te groote fnelheid der geboorte, de vrucht geen tegendand vindende, fchiet neder, beledigt de nageboorte, en fcheurt de naveldreng af. Zie osiander, Harulbuch der lint- bin dungs kunst. Tubing. 1820. Th. I. §. 173. (*) De te groote vooroverhelling van het bekken veroor- zaakt te groote drukking der baarmoeder op de buikfpicren, met nadeelige gevolgen voor de ligging der vrucht en moei- jelijkc intreding derzelve in het kleine bekken, onregel- matige weeën, enz ; de helling naar de zijde veroorzaakt — io3 — C. C. CREVE , von tien Krank heil . des weiblichen Bekkens , met pi. Berlin, 1776. 4. jOH. HENR. JOERDENS , Diss, de vitiis pelvis muliebris etc. Erlangen, 1789. 8. N. C, DE FREMERY , t. a. pi. E. SANDIFORT , de pelvi ej usque in partu dilatalione , L. B. 1763. VIL Van de zachte deden , welke binnen en buiten het bekken gevonden worden , met uitzondering van de teelde elen. J. 68. De volgende (pieren komen bij de zwangerheid cn de verlosfing voornamelijk in aanmerking, en fom* mige derzelven hebben ook aandeel aan de zamenftelling van het bekken. Het middenrif (diaphragma) , de buitenjïe en binnen [ie fchuinfche buikfpieren (m. obli - qui externi et intend ), de dwarfe (m, transversi) , en regte buikfpieren ( 'm . recti') welke, in juiste evenredigheid gevormd , in hun middendeel door de peesvliesachtige witte lijn (linea alba ), die den navel ( umbilicus ) bevat en onderdeunt , gefcheiden en verbonden zijn , en de piramidale fpieren Qm. pira- eene fchuinfche ligging der baarmoeder; de te geringe hel- ling maakt dat de ingewanden der buik en de baarmoeder te zeer drukken op het onderfle gedeelte van het bekken, waaruit te fpoeriige verlosfing ontdaan kan; tevens ontftaat door afwijkingen van de regelmatige helling des bekkens drukking der vrucht op de zenuwen, en bloedvaten aan de eene of andere zijde , waaruit zwelling , kramp , verdoving enz. voortkomen. tni dales) ; achter en zijdwaarts aan liet hovende bekken liggen nog de grocte ( psoas magnis) en dikwijls ook de kleine lendenfpier ( psoas parvus ) , welke den in- gang des bekkens (§. 37.) en deszelfs dwarfc afmeting helpen vormen , de inwendige darmbeenfpteren ( m. iliaci internï ) en de vierhoekige lend en ff ier ( m. quadra tas lumborum ). $. 69. Tot de vorming van den bodem van het kleine bekken helpen de uitwendige dwarfc fpicr van den bilnaad ( musc . transvers . pcrinaci super fcialis) , de inwendige dwarfc fpicr van den bilnaad (jnusc. transv. per in, profundus) ; verder de b uiten fc en binnenfle Jluitfpier van den aars (w. sphincter ani externus et inter nus) , de opligters van cUn aars (in. levatores am ), / 'pieren van hel faartbeen (m, cocci gei) , en eindelijk nog de opligt er van den kittelaar (m. ischio-cavcrnosus) , de vernaauwer van de fchccdc ( sphincter vaginae) , de inwendige flopm fpicr ( obturator inter nuf) en eenige andere fpieren , die de dije bewegen en vooral dezelve naar buiten draaijen of afvoeren. ^ j. c. LODER, Tab. an atomic ae. Myologia . ‘YW>. XX KI XXIX. §• 70* In het bekken ligt, vlak achter de fchaambecndercn , de pisblaas , die uit verfchillende vliezen beflaat en zeer rekbaar is, wier aeluerfte vlakte door de van boven komende pisleiders , in ccnc fchuinfchc rigting — io5 doorboord worde, en welke eindigt in den pisweg , die onder den fchaambeensboog door naar voren dringt. L. F. VON FRORIEP, ueber die Lage der E ingeweide im Becken . Weimar, 1815. fig. I. §• 71* Geheel achter in het bekken , digt aan de voorde oppervlakte van het heiligbeen (en naar de uitholling daarvan gebogen) loopt de endeldarm , die zich van links-bovenwaarts naar het midden en benedenwaarts begeeft, en zich digt onder het daartbeen in den aars (anus) opent, (*) * ' LODER , Lab. anat. Tab. LXJII . LlS.IV. LXXV. et LXXIX. (*) De blaas en endeldarm hebben grooten invloed op de zwangerheid en verlosfing. De blaas kan door volheid de zwangere baarmoeder , vooral in de eerde maanden terug- drukken, en den bodem der baarmoeder klemmen tusfehen het promontorium. Door de drukking der baarmoeder wordt de ligging der blaas veranderd , en over de fchaam- beenderen gebragt , waardoor eene grootere kromming der pisbuis ontftaat, en men alsdan ter ontlasting der pis de mannen- (door de grootere kromming) in plaats van de vrouwen -pisontlaster moet gebruiken. De endeldarm met drek Poffen gevuld , vertraagt de nederdaling van het kind , en verkleint de fchuinfche afmeting aan de linkerzijde van achteren. Ook bij het onderzoek van de retroversio uteri en de herftelling daarvan, is de kennis van den endeldarm van zeer veel belang. — io6 — $• 7^. Het bekken en de daarin bevatte deelen ontvangen hunne (lagaderen 1) uit de aorta of groote llagader, namelijk de inwendige zaadjlagader (ar ter ia sper - rnatica ), welke zich voornamelijk in de eijerftokken , de trompetten van Fallopius , en bovenwaarts in de zijdedeclen van de baarmoeder verdeelt ; en de onderlïe darmfchrih - fagadcr ( artcria mescntcrica inferior voor den endeldarm), 2) uit de eigenlijke flagadercn van het bekken of ondcrbuiks/Jagadercn ( artcriae hypogastricac) , die hare takken geven aan de blaas , de fchcede, de baarmoeder, den endeldarm, en ook takken aan en door de bekkenwanden afzenden. (•) j. C. LODER , Tabulae anatomiccie An giologia. Tab . Cl II. GIF. et CF. ROSENMÜLLER, chirurgisch - anatomische Abbildungen. III. Th. Tab. 2. N^. 7 en N°. 3. (9,10,11,12.) enz. ê §• 73- De aderen der in het bekken bevatte deden ko- men te zamen 1) in de inwendige zaad ader ( vena spermatica interna') , die zich in de onderfte holle ader ( vena cava inferior) of in de nicrenader ( vena renalis) ontlast; 2) in de onderbuiksader ( vena hypo - (*) (*) Uic den loop en oorfprong dezer vaten verklaart men onderfeheidene ziekten en toevallen gedurende de zwangerheid en verlosfing , als: waterzuchtige zwelling der teeldeeien met uitzetting der aderen, beving, verdooving , pijnlijk gevoel in de ledematen en in den omtrek van het bekken zelve. — io7 — gastrica ), welke zich ook door de darmbeensader ( 'yena iliatica ) in de onderfte holle ader uitftort; S) de aderen van den endeldarm ( venae intestini recti') dorren hun bloed ook uit in de onderfte darm- icheilsader (vena mescraica inferior) , en zoo door de miltader in de poortader. j. C. a. Mayer 9 Beschreibung der Blutgefdsse . Berlin , 1788. met pl. LODER, Tab . anat. Tab . CXXIL CXXIV et CXXjT. ROSENMULLER , t. a. pl. Plaat II. N°. 23. N°. 19. §• 74* De watervaten der in het bekken bevatte deelen, vereenigen zich 1) in de onderbuiksvlecht ( plexus hypogastricus ) , en 2) in de zaadvlecht ( plexus spermaticus) , welke beide door de lendcnvlecht (ple- xus lumbalis) in de horsthuis (ductus thoracicus ) komen, j. C. LODER, Tabulae anatomie ae, Angiologia . Basa ab- sorb en tia. Tab . CXXXri/J. $• 75- De zenuwen , welke zich in het bekken verfprei- den , zijn: 1) de groote medelijdende zenuw (nervus sympathicus) , welke met de inwendige zaadflagaderen naar de eijerftokken en de baarmoeder gaat; en 2) de lendenzenuwen (nervi lumbar es) , en de daaruit voort- komende djezenuw (nervus cruralis) , en de heilig - beenszenuwen (nervi sacraics ), die voornamelijk naar de uitwendige teeldeelen en de icheede gaan, c. Walter , Tabulae nenwnwi thoracis et abdominis. Berolini , 1788. foh ✓ io8 — J LEON. FISCHER , de scrip do anatomic a ncn'crum lumba- Hum , sacra limn , tic . c. tab. Lips. 1 791 . fol. G. F. HIL DEBRANDT , Lelul itch der Anatomie der Mcn- schen , 3. AnJL Brnunsclnv. 1803—1804. 4 Ude. 8. s. T. SOEMMERING, l orn Unite des menschlichen J\orpers. Fra! kf. a M. 1791—96. 5 Bde. gr 8vo. — Du cor- poris humani fabrica. 1794— 1800. 6 Tomi. gr. 8vo. j. c. lode 11 , Tab. analornicae. Neurv login. Tab. CLXIX ad CLXXr. ROSENMÜLLER , t. a. p. — «• TWEEDE HOOFD DE EL. VAN DE UITWENDIGE TEELDEELEN. §• 76. Hiertoe behoort de geheele fchaambeenftreek , met alle doelen , die men zonder de aanwending van het ontleedkundig mes uitwendig kan waarnemen ; en wel de buitefijh en binnenfie (de groote en kleine) fchaam - lippen, de kittelaar , de opening der fchccdc (, introï- tus vaginae ) het maagdenvlies {hymen') en de bilnaad. §• 77- De geheele fchaamftreek is na de jaren der huw- baarheid , met korte krullende haren bezet, en heeft, voor de fchaambeensvcrecniging, ter plaatfe waar de onderbuik ophoudt, eene verhevenheid , d)or een met vet gevuld kusfen gevormd , en venusheuvel ( mons veneris) genoemd. Dc geheele ligging van de fchaam- — io9 (treek is bij lange groote perfonen meer voorwaarts gerigt , bij kleine dikke perfonen meer benedenwaarts ttisfchen de dijen geplaatst , en hangt hoofdzakelijlt van de helling des bekkens af. §• ?3. De zeer rekbare buitenjle , uitwendige of groote fchaamlippen (Iqbia pudendorum mojora') beginnen, vlak onder den venusheuvel, als een paar vaste, veel vet bevattende , met celwijsweeffel opgevulde vaatrijke huidplooijen. Zij puilen meer of minder naar voren uit, en (luiten in den volkomen maagdelijken (laat meestal vast aan elkander , en gaan , benedenwaarts altijd dunner wordende, tot aan den bilnaad, waar zij door het vliesachtige toompje ( 'frenulum ) aan elk- ander verbonden zijn. Op hare inwendige oppervlakte zijn zij zeer zacht en hoogrood van kleur , en tus- fchen dezelve bevindt zich de fchaamfpleet (prima pudendorum') , die verfchillend van grootte is. §• 7 9- De binnenjle , inwendige of kleine Jchaamlippen (labia pudendorum minora) (waterlippen of nymphae) zijn insgelijks twee huidplooijen , en eigenlijk hechts een inwendig verlengfel van de huid die de uitwen- wendige fchaamlippen vormt , en daar nog zachter en rooder is. Meestal liggen zij achter de uitwendige Ichaamlippen verborgen, fom wijlen echter dringen zij ook tusfehen dezelve door, en dan zien zij er meestal vuilachtig bruin uit. Bovenwaarts , waar men aan dezelve vele fmeerklieren vindt , eindigen zij ieder in twee punten , van welke de eene in den eikel van den \ I lo kittelaar overgaat, en de andere de voorhuid daarvan helpt vormen ; van onderen verliezen zij zich in de u i t wend ige fchaam 1 i p pen. NEUBAUER , de triplici nympharum online. Je ra , 1784. /{ecus. in eju&dem operibus. §. 80. Onder de hovende vereeniging der binnenfte fchaam. lippen ligt de ei Ld ran den kittelaar {glans clitoris) welks maak fel met dat der mannelijke roede overeen- komt, en even als deze, met twee fponsacluige ligcha- men ( corpora cavernosa) is voorzien , maar door geene pisbuis doorboordt wordt. Deze eikel van den kittelaar is zeer klein, een vijfde tot een kwart duim lang, dén en een half lijn dik, en met vele fmeerklie- ren voorzien , en ichijnt het voornaamfte werkruig van den wellust bij de vrouw te zijn. S- 81. Tusfchen de binnende fchaamlippcn vindt men de, met vele llijmklieren voorziene opening of ingang van de fcheede ( introïtus vaginae ), boven welke, digt onder den fchaamboog en een kwart duim onder den kittelaar, de kleine opening van den pisbuis ( onficiurn urethrae) ligt, die door een meer of min dikken rand omgeven is, welke eemgzins verheven, dikwijls met plooijen bezet en zeer gevoelig is. (•) (*) (*) Eene naainvkeurige kennis der pUbuisopening is voor den verloskundige tot het inbrengen van den entheder van het hooglle belang. Bij ongchuwdcn is dezelve naauw, bij gehuwden meer geopend. In de zwangerheid en voer- — Ill §• 82. In den maagdel ijken (hat is de ingang der fcheede grootendeels gefloten door een klapvlies , maagden - v lie: ( hymen ) genaamd, dat fchuins van onder naar boven gaat , van onderen en ter zijde vastgegroeid is, en met zijnen doorgaans hal vemaans wijzen vrijen rand , fl echts eene geringe opening overlaat. Wordt het maagdenvlies door den bijflaap verbroken , dan ontdaan daardoor aan den ingang der fcheede drie of vier kleine ronde uitpuilende verhevenheden, myrtc * heuveltjes ( 'carunculac myrliformes ) genaamd. Vlak achter het toompje bemerkt men, als men de lippen van dén fcheidt , vóór het maagdenvlies eene kleine langwerpige verdieping , de fchuitvormige holligheid (fossa navicularis) genaamd. (*) j. j. HUBER , de vaginae uteri structura nee non de hy« mene. Goett. 1742. j. G. TOLLBERG , de vdrietate hymenum. Hal. 1791. 4. F. B. osiander's Denkwürdigkeiten fiir die Heilkunde , 2 ten Band ices Stück. namelijk onder en ook nog eenigen tijd na de verlosfing, is dezelve moeijelijk te vinden , en als het ware meer naar binnen in de fcheede getrokken. Dit wordt veroorzaakt door de veranderde plaat fing der pisbuis zelve, waardoor het inbrengen der catheder in de blaas fomtijds zeer moei- jelijk wordt. (*) Het maagdenvlies, dat ook wel eene cirkelvormige gedaante heeft , is niet altijd een zeker bewijs van den maagdom. Deszelfs aanwezigheid bewijst even min het aanwezen der moreele, als deszelfs afwezigheid den verloren phyfique maagdom bewijst , zoodat de geregtelijke arts 1 12 — §• S3» De tusfchenruimte , die tusfchen het toompje en de opening van den regten darm ligt, en door de huid , het daaronder liggend vet, en eenige fpieren (§. 60.) wordt ingenomen, noemt men den bilnaad (j>erinaeum s. inter f ocmincum') ; waarvan de breedte, dikte en rekbaarheid zeer verfchillend is, en welke door de groote der fchaamfpleet bepaald worden. J. G. WALTERS Betracht iin gen iiber die G eburt&theile den weiblichen Geschlechts. Berlin, 1776. 1793. gr. 410. met platen. Van dc gebreken der uitwendige tceldcelen • § 84. De uitwendige fchaamlippcn zijn fomtijds geheel of gedeeltelijk toegegroeid (at re ia labiorum ); of men vindt dezelve op velerlei wijze wandaltig, te klein, zuchtig, ontdoken en in verzwering; of zij drekken tot zitplaats aan een flagader- of adergezwel, of aan eene liesbreuk. (* *) hier in zijne oordeelvelling de gromde voorzigtigheid moet in acht nemen. Vergel. l. j. c. mende, Comrnentalio analumica de hymene s. valvula vaguidi ; cum tabula aenea. Goett. 1827. (*) Gelijk de balzak der mannen wel eens gefpleten is, zoo zijn ook bij de vrouwen de fchaomlippen wel eens aaneengegroeid. Dit laatlic gebrek is of aangeboren of onidaat ais gevolg van voorafgegane ontvelling , gebrek aan zuiverheid, fcherpcn witten vloed enz. Zie sannié in JIqU . Maatsch, te llaarl. 1760. V. Deel. bl. 424—437. * — ii3 — $• 85. Aan de inwendige fchaamlippen heeft men fomtijds dezelfde gebreken waargenomen , die hier dan ook even nadeelig zijn , als wanneer zij aan de uitwendige fchaamlippen voorkomen. Eene verkeerde rïgting van den pisweg en van zijne opening, alsmede de gebre- ken van den kittelaar, kunnen ook vele onaangename gevolgen verwekken. §. 86. Zeer gewigtig zijn ook nog 1) de gebreken van het maagdenvlies, dat geheel toegegroeid, vast, eeltachtig, verbeend (?) zijn , eene dubbelde opening vormen , of ook , zonder dat dit voor de verlosfing van eenig belang is , geheel ontbreken kan ; 2) de gebreken van D. V. p. 424-437. G. mulder, Di ss. de atresia . Gron. 1763. A. de HAEN , Ral. medendi . L. B. 1768. Tom, III. Cap. Vin. B. s. ALBINUS, Academie . Annot . Leid. 1774. 4. Lib. IV. G. R. BÖHMER, de naturalibus foemi~ nar urn clausis. Wit tb. 1768. 4, RUST, Magaz. d. ges. Heilk. Berl. 1826. Baad XV. Heft 2. s. 339. B. XVIL Heft 2. B. XXL St. i. villaume, in Revue medicale ou Journal de V hotel Dieu. Par, 1826. Tom. II. Juillet. SCHMITT , Heidelb . klin . Annalen. I. Bd. IV. Heft. s. 573. riciieer's Cliir. Bïbliothek. I Bd. s. 86. brennard in HEMPEL in Lond. med. repository , 1824 en 1828. Maf. froriep’s Notizen. Bd. XVI LI. N°. 6. guillemot, Journal universel des sciences medicales . Paris, 1828. Janv. — « siebold’s Journ. f. Geb. I Bd. 3. St. s. 475. MOLL en edik/s 'Tijdschrift enz. 1. Jaarg. 2. St. bl. 156. IJ. Jaarg. 2. St, bl. 166, III. Jaarg. 4. St. bl. 375. IV. Jaarg. 2. St, bl. 167. V. Jaarg. 4. St. bl. 337 — 350 , en meer anderen» I. D. ' H den bilnaad, die of veel te breed is, cn daardoor de fchaamfpleet zeer vernaainvt , of veel te final , of ten gevolge van ruwe ongefchikte hulp bij vroegere verlosfmgen ingefcheurd cn geheel verfcheurd, of ont- fluken , met wratten», bezet , koudvurig en zeer ge« neigd tot openfeheuring zijn kan. osiander’s Denlu'Urdi gleiten en TOLLBERg’s Dissert. Matth. BAILLIE , the morbid anatomy of some of the most impertant parts of the human body» Lond. 1793. M. B. , Anatomie des Lran khaften Baues , etc. A. d. Engl. mil zü sat zen von SOEMMERING , Berlin, 1794. 8. AnJi. zu M. B. Anatomie d. lranl/i. Baues . IV. d. 5 n. Originalausga be von K. HOHNBAUM , u. ju. neuen An- merll. von S. T. SOEMMERING, Berl. l8so. gr. 8. C. K. CONRADl's Jlandbucli der pathologisch en Anatomie , Hnnnover, 1796. 8 F. G. VOICTEl’s Ilandbuch der pathologischen Anatomie 3 Theile. Halle, 1804—1805. 8. KNEBEL’s Grundriss zu einer Zeichenlehre etc. p. 280. BENDER, de partium genitalium feminearum deformaiio- nibus j (juae sterilitatem ej/iciunt. Berol. 1827. 8. DERDE HOOFDDEEL VAN DE INWENDIGE TEELDEELEN. §. 87. Hieronder worden begrepen : de fchcede (vagina uteri ) , de baarmoeder ( uterus ) , de trompetten of buizen von Fallopius (tubae Fallopianae') en dc cij er [lokken (ovaria). I. Van de Scheed e* § » 88», Deze is eene zeer rekbare vliezige buis , gelegen in de holte van het kleine bekken ; zij Hijgt achter den pisweg en de blaas , en voor den endeldarm , met welke deelen zij vast verbonden is , in eene bogtige rigting opwaarts. Zij is van boven wijder dan van onderen , en omgeeft , van achteren wat hooger dan van voren , den hals der baarmoeder , met haar bo- venfie gedeelte, dat het gewelf der fcheede ( 'laquear vaginae") wordt genoemd. §- 89. Offchoon de holligheid der fcheede rond of eigen- lijk eirond is , zoo neemt men toch , tot eene meer naauwkeurige plaatsbepaling, in haar een voorden en ach ter Hen wand en twee zijwanden aan , wier hoogte van de hoogte of diepte van het bekken (§. 43.) zelve afhangt. De fcheede is bij maagden naauwelijks een duim wijd. §. 9°* Het inwendige vlies is van vele bloedvaten en ze- nuwen voorzien , zacht en gevoelig , en opdat het eene groote rekbaarheid zou bezitten , vol rimpels , die vooral aan den voorflen en achterden wand zeer zigtbaar zijn , en benedenwaarts verhevene vleesch- heuveltjes, doch in het midden gefchaarde, dikwijls zeer verhevene rijen van dergelijke rimpels ( columnae ) rugarum carneo - papillosarum') vormen. In de H 2 pïooijen dezer rimpels , voornamelijk aan den ingang der fcheede, openen zich eene menigte flijmbeursjes , die de deelen glibberig houden. (*) LODER, Tab» anatomie. 'Tab. LXXfX. fig. i. S- 91, Voor aan den ingang der fcheede , ligt i) de haar omringende , willekeurig beweegbare vcrnaaiwendc fpicr der fcheede (< constrictor vaginae), die van on- deren breeder dan van boven , en eigenlijk een vervolg is van de fluitfpier van den aars; 2) eene netvor- mige vlecht (plexus rctiformis ) , die dezen ingang bijna geheel omgeeft , een duim breed , eenige lijnen dik , en niet ongelijk is aan de fponsachtige ligcha- men (£. 80). Hl'BER, de vaginae uteri structura etc. §• 9S" Stelt men zich het onderfte gedeelte van de niet uitgezette fcheede als een regten cylinder voor, dan maakt hare middellijn of as met de as van de boven (te opening des bekkens (§. 52.) bijna een regten hoek; by eene meer flerke uitzetting der fcheede echter , waarbij haar doormeter tot op vier duim vergroot kan worden, vertoont zij zich als eene gebogene buis, wier middellijn bijna geheel met de middellijn van de (*) Deze flijmbeursjes tusfehen de rimpels zijn zeer moeijelijk te ontdekken, haller heeft in deszelfs uit- mondingen Hechts één maal een borstel kunnen inbrengen. Element a physiol >giae Tom. VII. sect, 28. holte van liet bekken , en van onderen met de as van de onderfte opening des bekkens ($. 52.) overeen- komt. ROSENMULLER , chir. anatom. Abbildungen . III. Theil. Tab. 2. S- 93- De fcheede is aan velerleie gewigtige gebreken on» derworpen. Zij kan te lang , te kort , geheel niet aanwezig , dubbel , ontfloken , en daardoor vernaauwd en toegegroeid , verhard en door velerlei zweren aangetast of ook verfcheurd zijn. De affeheiding der flijmbeurfen kan ziekelijk vermeerderd ( fluor aU bits') en ontaard zijn. Men neemt verder Jlagader - en adergezwellen , polypen en uitzakkingen van een gedeelte of van de geheele fcheede waar , ( prolapsus vaginae partialis s. totalis) , die dan ligtelijk aanlei- ding tot fcheedebreuken (Jierniae vaginales) kunnen geven. BAILLY en SOEMERING, t. a. pi. Richter’s Anf angsgrunde der IVundar zney kunst , ister Theil. MORGAGNI , De sedibus el causis morborium } Ep. 46-47. F. G. VOIGTEL, Fragmenta semiologiae obstetriciae. Hal. 1790. p. 50. KNEBEl's Fersuch einer Zeichenlehre etc. p. 238 — 2 96. p. A. BOEilMER, ous. anal, rarior. fase. II. Hal. 1756. EISEN MANN , ' Tabulae anatomicae quatuor uteri duplicis observationem rariorem sis lentes. Argent. 1752. fol. p. F. meckel’s Journal fiir anatomische Varietaten etc\ Ilalle, 1805. 1 1 8 — Van dc Baarmoeder. 