Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Werden de greppels, ter begraving van onkruid en afge- vallen bladmassa, in het jaar 1896 aan den voet van het talud der inkapping, en, in het jaar daaropvolgende, dicht bij den buitenrand van het terras aangelegd, in het afgeloopen jaar werden zij weder even als in 1895, rechthoekig op de lengteas van het terras geslagen, zoodat door deze aanhou- dende verlegging der greppels, zooveel mogelijk gepoogd wordt beschadiging van het wortelsysteem te voorkomen, dat zich steeds onmiddellijk naar en in de nabijheid der mestkuilen enorm ontwikkelt, Bovendien werd er in het verslagjaar terdege op gelet, dat de greppels flink diep werden aangelegd ten einde de chemi- sche en physische proeessen in den ondergrond te bevorderen en dezen alzoo een evenredig deel tot de voeding van de Plant te doen bijdragen. n der particuliere kina-planters, die de tegenwoordig bij de Gouvernements kina-onderneming gevolgde werkwijze ook in zijne tuinen is gaan toepassen, was zoo vriendelijk het volgende als zijne bevinding hieromtrent mede te deelen. „De hoofdzaak is om te bevestigen, de reeds zoo dikwijls „door U aangespoorde grondbewerking en geef ik U hierbij „volledige oogsteijfers. »De aanplant heeft een oppervlakte van 80 bouw ” esteld in 1887/88. Vóór het beplanten werd de grond »Bepatjoeld, | „lot 1895 bestond het onderhoud der plantsoenen middels mbabad” (kort slaan van het onkruid met een kapmes). en werd — 306 — stambast takbast wortelbast „op 30 Mei 1892 0,164 ko — 0,164 ko — 0,164 ke, и» 18 димы 2:709 0,364 „ — 0,133 „ — 0,193 , пя 30 „ 94 0,556 „ — 0,316 „ — 0,240 „ во мом '05 0,840 „ — 0,880 „ — 0,800, H „en zie nu het verschil op Juli 1898 1,500 ко — 3,240 К — 1,930 kt. „dus gaf in 1895 een boom 21 K.G. drogen bast, terwijl „in 1898, nà de veranderde werkwijze deze hoeveelheid 6 K. G. „рег boom bedroeg. Door de vele andere besognes 1) konden in het afgeloopen jaar de іп 1897 begonnen, zoo bepaald noodzakelijke, grond- onderzoekingen niet worden voortgezet en wijst dit des te meer op de zoo gewenschte en noodzakelijke uitbreiding van het personeel met een scheikundige als adjunct-direeteur; waaromtrent de zoo deskundige oud-directeur der Gouvernements kinaonderne- ming Dr. К. W. van Gorkom als zijn gevoelen bekend stelde: „VAN Leersum stond enkele jaren 1892/97 (99) alleen en „kon zulk een toestand kwalijk verdedigd worden. Wat ware „er te doen geweest als hij eens door ziekte of gedwongen „Verlof buiten staat was gesteld het beheer voort te zetten? „Een beheerder van zoo uitgebreide onderneming, moet dege- „ШЕ bekend zijn 2) met al de bizonderheden van zijn plant- „Soenen, zal hij niet naamloos veel schade en kwaad in ez „maanden reeds berokkenen kunnen. Is nu de onderneming „een proefstation geworden, dan zal de beheerder in de е. у. ›4 & 5 jaren nog het oog te houden hebben op de te rooien 1) Behalve de uitgebreide correspondentie en administratie, m rapporteur geheel alleen staat, en de werkzaamheden in het rium (handels-en cultuur analyses) zijn dit jaar ook de er met de Bandoengsche kininefabriek (keuring der zwavelzure enz.) deze nog komen vermeerderen. 2) De onderstreping is van mij. — 307 — „etablissementen, maar ’t zal hierbij aankomen op een goede „regeling, enz. enz.“ Ind, Mercuur van 2 October 1897.) In de proeftuinen te Tirtasari, aangelegd met het doel om het verschil onder cijfers te brengen tusschen de resultaten eener goede en rationeele grondbewerking en die eener op- pervlakkige, dan wel in het geheel geene, welke tot niet lang geleden door vele particulieren als genoegzaam voldoende werd aangeprezen en gevolgd, werd in het afgeloopen jaar opnieuw geoogst en vindt men de resultaten, ook die verkregen in de jaren 1895/97, bij de volgende overzichten vermeld: — 308 — ee hoogte in eters van een Aan- boom. Proefstuk. plant | Soort m NU SENA ond „ gen | ten ten | tm | ME. van in e in Dee lin Dec.lin Dee, mp Dec. 4894 | 1895 | 4896 | 4897 | 1898 No, 443. A. en C. | Dee. C. C. L. 055 | 092 | 454 | 248 | 9.76 |Intensief bewerkt 4893. (gepatjoeld в groene ting) | | . à Onbewerkt (g » B » » 052 | 0.94 1.40 |181 | 9.35 GE kor.) ы » » 4.79 | 2.43 Intensiefbewerkt Né 14% лес s » |057 1.07 | 4.64 | 950 | 322 | Idem М. » E. » „ 1052 | 402 | 424 | 4.38 | 1.44 |Onbewerkt ><; » » 4.91 | 2.64 Intensief bewerkt. №. 52. A. Nov. оз хост, 057 1.02 246 | 285 | Меш idem: 1 » B. » » 0.46 | 0.56 | 0.64 | 0.70 Ges ‚ С » » 100 | 4.76 | 9.23 Opper * e? Intensief bewerkt » D » » 1.05 | 2.19 | 300 Ішегі іш opgekapt- №, 54. А. " » 0.56 | 091 | 4.66 | 209 wr. 2 | өті. » В. » » бат | 057 | оло | 081 Ve" » € » » 0.96 | 185 | 259 PP d bewerkt c > > 0.91 | 1.68 | 945 [intensief uwang opuodoo zus. vou яЙағ| “оов uoo 4 mavwa (Ядуцоупәоф uo тор одешлојрпола одори“ үәәцәй woo UvA Жолай uoo (у) mesan Jay do mp unus дезе ны = грпоцләл леви (0) ) 038 ojsjev[ Jay do zo qup *uoAffrqos ој 00) иелә өт ‘po ON urn) ur) по у чәҳҳтцв op uogassn; одопролеучна WI үцәвдәл 30018 JOH y здузоййо u уәтвпәўиү | ser | eco | сол | сео ore | org 9˙81 2 * „ up ox запомоф Зрридазтойво | err | prr | eco | seo 88˙ | ver en 15 * “ 098 о * "PuoAoquo | goo к 200 T zz ER DE — u u 008 я “ "ppeAoq opman! | HOT | вот | ова | vez oee | org | Фр i * 08 НЕ Ук "ybvxosdo пәҙжәмәд пәр | ӘСІ | oco | ert | го 0% | 189 i| м A "из : а * Эуләмоц ApprerAzoddo | geo | eLo | ero | ухо 588 | 097 | 9 9 10 AX 8D 3 ре "рромодир | 9070 — 1300 — 162 - co -- 586 CON Б OZI ща промо eee | 876 | ICT | 090 | РО sag | 150 en 8 әриаАН * cr Ук | ззномефио | ovo | его | ото | туо | 980 | вие | 089 | отт | со nl x š TP и я - = ои 21426 17% wsl угат | 988 Int | те | 599 | тис | ogor) 89 | ze рев „ ndi | DE 2 879 | 76% | тва |209 | ҰРУ | 009 | og 89 | ар op 88 un V m | зяаомофпо | GEF | 9P | вес | LLP | OPG | GEL | VEL | 069 Gr | 99 | 72 opuvv)soq тит я“ чов Kemper | ә 47 4609 | аят | све | trg | 189 | 229 | a 59 | 19 "cH каб. "uosturoxooju - ~ el „рт м Er — „в: ры ы = S, у вы 28 |-ms| £8 | 52 zrs 55 | ей |сБ3 ЕН ZE SSE еш =. aen, £25 "ГЕЯ |3 |83 " ir "E 5 $ 8 ERA Hoog MVA АЕ ғ — 810 — Ter toelichting diene, dat tot op éénjarigen leeftijd, de stukken 143 еп 144 А, B, en С, alle gelijke grond- bewerking ondergingen. Hierna werd В. onbewerkt ge- laten (babad). Van af het begin der proef (Nov. 794) tot Mei '95 onder- gingen de stukken 52 en 54 A, B, C, en D. mede gelijke grondbewerking, doch van af Juni 795 werd B onbewerkt gelaten (babad); terwijl in November ’95 begonnen werd met C alléén oppervlakkig te bewerken (mapassen). Verder moet nog worden aangeteekend, dat de tuinen 149 A, B en C. abusievelijk aangelegd werden op een terrein, dat vroeger tot kampoeng-emplacement was gebruikt en waar ook stallen van het Inlandsch personeel gestaan hadden, waardoor het verschil in effect van al of geen grondbewer king minder marquant is geworden. Stuk A. van No. 144 werd in Februari en Mei 1897 door 7. g. kanker (Djamoer oepas) aangetast, waardoor vele boo- men afstierven en dus van veel minder exemplaren geoogst kon worden dan in het jaar 1896. : Gaat men nu de cijfers in bijgevoegde staatjes nà, e: vertoonen de boomen, voorkomende op gronden, bewerkt 0p de wijze zooals sinds 1892 bij de Gouvernements kins- onderneming gevolgd wordt, nl. diepe grondbewerking met groene bemesting zulke gunstige verschillen in de hoogté; produetie en alealoidgehalte van den bast, dat ieder onbe- vooroordeelde zal moeten toegeven, dat dit de werkwijze 15, om de gunstigste verhouding tusschen kosten aan grondbewer- king en productie te verkrijgen. а: Те wenschen is het nu, dat bovenstaande cijfers me mogen geven dat meerdere kinaplanters het voorbeeld Y enkele collega’s moge volgen, en het minder 26 oppervlakkig bewerken van de bouwkruin en nalaten > groene bemesting, moge laten varen, om ook over te gaan de de zooveel voordeeliger methode als gevolgd wordt 00 Gouvernements kina-onderneming. aan Tevens volgt hieronder nog eene opgave der kosten — 31 — onderhoud der verschillende proeftuinen van af het begin der proef tot ult», December 1898, benevens de opbrengst per bouw van elk stuk, waarbij de prijs van de zwavelzure kinine op f 20 p. K. G. is berekend. Е Еа а Betaald aan Op ervlakte Leef, onderhoud Opbrengst Netto Toelich- _ Proefstuk.| Soort. E porbouw vh per pei = wi in bouws. | tijd. mod i pos Ber icone да tingen. А. |76. Meng- | | | Intensief be- C. kelRioeng.|2B 73 О RR. 5 jaar f 82.97 || f300.— kay As | Пода g епоеп пе. ; В. » 1B 46 » » » 55.44 | »19&.—| +» 69 Onbewerkt. A. > Intensief be- с. > 3B 49» | » ||» 80.24 || »200.— | + » 120 werkt. В. > 4B 4 » „ | 52.55 „ 40.—| + » 49 |Onbewerkt. 2 À. Hijbriden, 1399 A» » 70.25 | » 73.—| +» 3 |Intensief be- werkt. В. | №. 233 120 » | » | » 40.16 » 083|— » 39 Onbewerkt. » 0. esc.“ 171 » | » |» 49.82 „ 30—|— » 19 8 15 werkt. D. » 1243 » | » | 69.61 „ 35.—|— » 34 |Intensief bewerkt en opge- kapt. МА > 2B 80 > » » 7953 | » 4.-1--» 30 [Intensief be- werkt. A » 300 » » » 36,31 | » 0.70 — » 35 Onbe werkt. › с | * » 62.—|— » 13 Oppervlak 240 » » » 49.04 | » Gë ken werkt. a - —|— » 29 |intensief be- » 32 » » » 11.52 | » 42. » Vet d opgekapt. — — 312 — Doch om ook belangstellenden, die de Gouvernements kina- onderneming niet kunnen bezoeken, een duidelijk beeld te geven van het enorme verschil in resultaat bij de verlaten en nieuwe werkwijze, zoo worden bij dit verslag eenige lichtbeel- den gevoegd waarvan: Plaat A. een beeld geeft van den Hijbridetuin No, 52 A. intensief bewerkt. „ В. van één boom uit dien tuin. C. een voorstelling geeft van tuin №. 52 B. onbewerkt. » D. Id. van een boom uit dien tuin. „ Е. De scheidingsvlakte van proefstuk A en В tuin 3 2. „ F. een beeld geeft van den Ledger-tuin Хо, 144 A. intensief bewerkt. ам van tuin №. 144 В. onbewerkt. | . De scheidingsvlakte van proefstuk А en B. in tuin No. 144, De uitgaven aan grondbewerking bedroegen in het afge- loopen jaar f 11624.83 (zie Bijl. М), tegen f 13377.35 in het jaar te voren, dus respectievelijk f 9.55 en f 10.66 per bouw. Over 1896 bedroeg dit f 11.42. Gespecificeerd voor elk etablissement bedroegen deze uit- gaven: = ” Lem Namen Grootte | Uitgaven Id. be- der in aan tuin- | rekend | Aanteekeningen. etablissementen.| bouws. | onderhoud per in guldens. | bouw. — Hierbij worde aan- Nagrak. 1161 1797.44 | 1489 d ang. 3412 398.90 41.56 — |geteekend, dat rai Kawah-Tjiwidei.) 71 497,95 7.04 ` la earen Rioeng-Goe- | 1884 | 130887 | 945 Наван! en d ae oen resp inten- irtasari. 245 2256 045 9.20 |60 bou 2 ж Tjinjiroean. 1951: 1806.79 9.94 |sief ern Hoofd- Tjibeureum, 212 1879.43: | 886 worden ( "i Tjibitoeng. 203 1749.80 8.61 |stuk IV 0085 Totaal. 1946 | 1162483 | 955 | — 313 — En wat verder de proeven met aanwending van stalmest betreft, hoe gunstig deze resultaten ook mogen zijn, zoo blijven niettegenstaande de voortdurende uitbreiding van den veestapel van het Europeesch personeel, de geringe beschikbare hoeveelheden, in vergelijk met het enorme te bemesten areaal zich steeds tegen een toepassing op ruime schaal verzetten. Bovendien moet hierbij niet uit het oog worden verloren, dat een dergelijke bemesting der plantsoenen zeer kostbaar is en blijft wijl de stallen en mestputten in de meeste gevallen buiten de onderneming zijn gelegen en de mest dus soms palen ver getransporteerd moet worden. Met het oog hierop werden dan ook proeven genomen met verschillende kunstmeststoffen, en zullen de resultaten hiervan in een volgend verslag bekend gesteld worden. Het volgend staatje geeft een schema der inrichting dezer proeftuinen. 087 N < « съ сом зен учайед въ TU “ON "uoquo „gg лош екісі » ни y de + ON uojuo-3uoouood Заоотд-лозвчед jour jquvjdoo въ у VON rdt ozlim ozop do цешпа G морлом мою, учешеквцавуо AN do "Toast -ou "48 009 пе шите А ж уз 2, | -лоојцо '18 | ж ж ж = = е Твешвеш 5 | 006 eeu |5 ung е Чәәш = ea 009 -peo[q 19 -еулооще -зешочд, 5 5 5 ud waer) 8 0 $ | 006 ue 5 8 009 ue 5 = Е 868 E -лоојцо 1D E dod "шә |B teeupoorg = |99шр9014 5 = 2 494191495 = 006 woog Ja powseu & | 49 005 |2) 79 006 = е „ | ш ege ue |2 төй “mod 21794797312 | woog ded |7 | woog 194 | | “шы в S MEBIN шев |10 әәшееші с | G7 ue unit = wad Jo um = шәй Jo әш г 006 (1004 © © oN пәш | 5 -O 9 `У | 2 | -еулоојцо |S | -тулоојцо | S | -зешоцј |8 | ләй рәр >| "woog |Гіш 158499903 7 с ue ши? | зо мед | "У се в Inge че | -ришей jo ded 9 NM 301159199 -вутооце ]eeurpeoqq јәәшрәоү Ia Dao јеошреој у 66 "jseuroo әпәо19 op 9 N 66 DM 56 9 N 96 '9 "M 96 INC gow звешед| |чээЦе рлемј әш 9590194! ou 1591199] ` "out jseureq| әш 9590194] Jawi узешед 9 "ON SIV цешоод cgp) |xnjs up do) |чешоод сер |пәшоо4 GU |чешоод cap) пәшоо4 cgp) |ueurooq ag) no 8/ nog 84 "под Sfr | no Shr | no Sir no Bir | Mn $h "мпод / 10018 30048 10018 40018 30018 10018 10048 100.18 өзен | L "ON | 9 "ON | 9 ON | ӯ ON 6 ON 6 ON p "N 8681 IAN ONVVW NHAHOUHd- SONLLSONSgS — 315 — Omtrent de resultaten der groene bemesting met lupinen, kan worden medegedeeld, dat eene uitzaaiing van lupinen, voor de derde maal, in sommige tuinen, moest achterwege blijven, omdat de aanplant aldaar, sedert 1896, door de her- haalde bodembewerking zóó gesloten was geraakt, dat het te voorzien was, dat de lupinen onder dergelijke zware schaduw zich toch niet zouden ontwikkelen. Van deze tuinen zullen in 1899 dus monsters bast tot onder- zoek genomen worden, om den invloed te bepalen welk een bemesting met lupinen, gedurende twee achtereenvolgende jaren, op het alcalaloïd-gehalte heeft uitgeoefend. n de overige tuinen waar de lupinen nog voor de 3e maal konden uitgezaaid worden zullen deze in tegenstelling met vroeger, voortaan eerst dan onder den grond gewerkt worden als ze wat ouder zijn en wat meer loof gezet hebben, want niet alleen is dan het volume grooter der massa welke men onder den grond kan werken, doch is vooral de voorraad stikstof- houdende knolletjes aan de wortels zooveel te rijker. Ook de jonge kinaplanten waartusschen een paar malen lupinen geplant en onder den grond gewerkt zijn hebben zich veel beter Ontwikkeld dan overeenkomstige plantjes, waar deze bewerking niet had plaats gehad, zoodat op ruimer schaal met de toepassing dezer soort bemesting, in de jonge tuinen zal voortgegaan worden. De Helopeltis Bradié bleef zich op alle etablissementen van den Malabar, te Nagrak en te Rioeng-Goenoeng vertoonen, doch richtte dit jaar geen noemenswaardige schade — wel daarentegen de Euproctis flexuosa, (Hileud merang), in een twee-lal tuinen te Трава? еп Tjinjiroean en in alle tuinen te Tjibeureum, doch de toegepaste bestrijdingsmiddelen reeds nader omschreven in het „Bericht omtrent de Gouvernements kina-onderneming over „het le kwartaal 1898” hadden een dusdanig gunstig effect, dat deze rups sterk verminderde. Ernstig hadden de aanplantingen echter alléén door den z. 8. anker Djamoer оераз te lijden, еп wel de enten-plantsoenen te Tirtasari. De oogst van zieke boomen en takken bedroeg aan natte bast in: Gruis gebroken pijpen wortelbast Totaal 1897 48344.1/, КӨ. —13985.1/, KG.—1194.1/, K@—63523.1/, KG, 1898 61286 e — 28616 „ — 2007 „ — 91909 „ waaruit volgt, dat de ziekte zeer is toegenomen, niettegen- staande alle middelen werden aangewend om de verspreiding tegen te gaan. In een tuin groot 11/, bouw werden alleen aan zieke takken 5240. 1|, KG. geoogst, terwijl in het eerste kwartaal 1899 deze oogst te Tirtasari geschat wordt op + 100000. 1/5 KG. natte bast. Ofschoon met zekerheid nog niets omtrent de oorzaak der ziekte kan gezegd worden, zoo heeft het aanhoudend onder- zoek toch al reeds uitgemaakt, dat vochtige standplaats eu weersgesteldheid hierbij een hoofdrol spelen. Op de ondernemingen ten zuiden van Bandoeng gelegen vertoont deze ziekte zich bijna uitsluitend in de Ledgeriant enten en slechts sporadisch in de hybride-enten en Ledgerians zaailingen plantsoenen; еп zullen, om deze reden, de tune) op het etablissement Tirtasari voortaan dan ook niet meer met enten, maar met zaailingen worden ingeboet; en mocht on- verhoopt de ziekte ook deze gaan aantasten, dan zal er g ander middel overblijven dan het Westelijk gedeelte van etablissement maar geheel af te schrijven en te verlaten. Wel te betreuren is het echter, dat de wetenschap ha" licht nog niet heeft laten schijnen omtrent aard en dezer ziekte, welke zich in de jaren 1895 en Liberia-koffietuinen in het Buitenzorgsche vertoonde (о. 8. OP de onderneming Tjitrap.) Ор de zaadbedden kwam eene, tot nu toe n zot h 5 Тын је van е genomen ziekte voor, waarschijnlijk een gevoig Y welke lang en te dicht op elkaar staan der jonge plantjes, orden door verschillende omstandigheden niet bij tijds konden У uitgedund. De ziekte kenmerkte zich door het rood e der blaadjes, en bleek het, dat zich op deze een fungus bestrijding '96 ook in og niet waar — 317 — vormd had, maar of deze oorzaak dan wel gevolg is der ziekte, kon nog niet uitgemaakt worden. Door de alang-alang bedekking weg te йешеп en er een met varens voor in de plaats te stellen, welke een ruimer toetreding van lucht en licht veroorloofde bleek echter, dat de ziekte tot staan gebracht kon worden. ІҮ. OOGST VAN KINA. De oogst van 1898 bedraagt 715916 halve kilogrammen bast, waarvan 700472 ten verkoop in Nederland, 4349 voor den Militairen Geneeskundigen Dienst hier te lande en 11094, welke aan de Bandoengsche kinine fabriek werden verstrekt, voor de bereiding van zwavelzure kinine. In 1897 bedroeg de opbrengst 651774 halve kilogrammen, zoodat eene vermeerdering van 64142 halve kilogrammen valt waar te nemen. En ware het niet ten gevolge der Gouvernements aanschrij- ving bij Missive van den Gouvernements Secretaris ddo. 3 Mei 1894, No. 1238/b, nl. om de productie voortaan z66 laag mogelijk te houden, waarom de oogst dan ook reeds in de maand September van het verslagjaar met opzet werd gestaakt, dan had onderwerpelijke hoeveelheid zeker nog meer kunnen bedragen. Nu toch werd alléén geoogst wat, met het oog op een ratio- neel onderhoud en zonder schade te veroorzaken, niet nagelaten kon worden, doch hierdoor werden groote uitgestrektheden 0. а. te Tirtasari, Tjinjiroean en Tjibeureum alleen reeds res- Pectievelijk 90, 60 en 90 bouws onaangeroerd gelaten; welke, 200 zij tot een particulieren aanplant behoord hadden, onge- twijfel geoogst zouden zijn. Nu dan ook bij de Gouvernements onderneming niet meer de maatstaf geldt om te oogsten wat met voordeel geoogst kan worden en angstvallig (in gevolge bovenbedoelde aanschrij- dung) slechts een zeker quantum in het oog moet gehouden Worden, om dit zoo weinig mogelijk te overschrijden ; doch de natuur zich aan diergelijke lastgevingen natuurlijk niet — 318 — stoort, zoo maakt de Gouvernementscultuur op particuliere planters, die niet op de hoogte der „histoire intime” zijn, in de laatste jaren- wel eens den indruk, alsof hierbij op zeer irrationeele wijze te werk werd gegaan, daar zij met hun plan- ters aard, het niet over zich zouden hebben kunnen verkrijgen, dergelijke enorme hoeveelheden oogstbaren bast renteloos aan de boomen te laten blijven. Van het product ten verkoop naar Nederland verzonden, 602299 halve kilogrammen Ledgeriana of fabrieksbast, met een gemiddeld gehalte van 7,49% kininesulphaat, tegen 578298 met een gemiddeld gehalte van 7,16°/, in 1897; zijn de dus (ongerekend de 11094 halve kilogrammen bast met een gemiddeld gehalte van 6,13°/, geleverd aan de Bandoengsche kinine fabriek) eene vermeerdering met 24001 halve kile grammen. Met uitzondering der 4349 halve kilogrammen bast, gele- verd aan den Geneeskundigen Dienst in Indië, vermeer derde de Succirubra-productie (pharmaceutische bast van 13416 halve kilogrammen in 1897 tot 98173 in 1898; alzoo een? toename met 24697 halve kilogrammen. Boven vermeld cijfer aan tabrieksbasten, tot kinine herleid, geeft voor 1898 eene hoeveelheid kilogrammen tegen 20703 in 1897. : Dat een groot gedeelte van het produet (even als in de laatste jaren en om dezelfde redenen) weer in de ішпей achtergelaten moest worden, (o. a. om het lage gehalte, waar oor het niet zonder verlies ter markt gebracht had pj worden) blijkt ook uit het hooge gemiddeld gehalte, 140, van het verzonden product. ; Wel is waar vertoonden de bastprijzen eenige mu daar sedert de aanhoudende daling der unit van af 1 te 1897 eene rijzing der gemiddelde unit, met 2 ію constateeren, doch de plotselinge daling, welke in het? van het verslagjaar weder intrad, (zie Bijl. N., A van voorstelling van den loop der unitprijzen in = adi + 8 сепіз in de November veiling van 1897 tot 44 € zwavelzure van 22892 — 319 — over Maart van 1898) deed huiverig zijn, om basten van laag gehalte, welke, bij de rijzing van 1897, wel met eenige winst gerealiseerd hadden kunnen worden, op dusdanige onvaste basis, te verschepen; waarbij bovendien nog in het oog dient te worden gehouden, dat het product van het eene jaar eerst in een volgend jaar wordt verkocht. Bovengenoemd gemiddeld gehalte dat voor eene onderneming bij rationeele exploitatie feitelijk veel te hoog is zal eerst dan tot een behoorlijk peil gereduceerd kunnen worden, wanneer de maatregel wordt genomen (zooals bij dezerzijdsch gemoti- veerd schrijven van den 15% October 1898, Хо. 178 werd voorgesteld) om een grooter hoeveelheid bast aan de Bandoeng- sche kininefabriek ter verwerking af te staan dan tot nog toe het geval was, als wanneer eerst een vaste basis zal zijn ver- kregen om, zonder gevaar van misrekening en verlies, het minimum-gehalte te kunnen bepalen, waarbij basten, welke thans in de tuinen achtergelaten moet worden, nog met winst tot kinine verwerkt kunnen worden. In het „verslag omtrent de Gouvernements kina-onderneming" over het jaar 1897 (zie Hoofdstuk IV. oogst van kina) kon nog geen opheldering gegeven worden, waaraan de gestadige achteruitgang in alcaloïd-gehalte der ententuinen te Tirta- sari, (bekend onder den naam van „Mengsel Rioeng-Goenoeng") Was toe te schrijven, hetzij aan de toeneming in ouderdom, dan wel aan de vermenging van het product, met basten van gelijksoortige en even ouden enten, uit andere tuinen, en dus verschil in samenstelling der bouwkruin in de verschillende tuinen, hierbij de nadeelige factor was. In 1894 nl. bedroeg het gemiddeld gehalte van het product (stambast) 18,09»/,; in 1895 11,03°/o; in 1896 10,36°/ in 1897 9,890/, en in 1898 8,89°/.. Bi het deswege ingestelde onderzoek bleek echter, Vermenging van gelijksoortige en even ouden bast afk : van verschillende tuinen, wel eenigen invloed op den achteruit- gang had, doch dat de hoofdoorzaak geweten moest worden aan toeneming in leeftijd. dat de omstig — 320 — De alcaloid-gehalten der verschillende tuinen van gelijke soort en ouderdom, bewogen zich toch van 8,89 tot 9.14 pCt, in den stambast en van 5.88 tot 7,68 in den takbast ; terwijl daarentegen dezelfde soort enten, doch van jeugdiger leeftijd, een gemiddeld gehalte van den stam- en takbast gemengd 12.24 pCt. bleken te houden. Het laagste gehalte ad. 3,55 pCt., tegen 4,61 pCt. in het jaar te voren leverde een partij op, groot 6772 halve kilo- grammen en afkomstig van een hybride zaailingen plantsoen te Tjibitoeng. Hoe weinig stabiliteit echter het gehalte van een uit Led- geriana-hybriden daargesteld plantsoen bezit, moge blijken uit bovengenoemd cijfer en uit de omstandigheid, dat onder deze zelfde zaailingen, boomen aangetroffen werden, welke op = 20 jarigen leeftijd een gehalte in den stambast aantoonen van ruim 14 pOt. sulphaat. Ook de productie per boom uit deze soort tuinen verkregen, viel enorm tegen, daar 2516 boomen slechts 4344 kilo bast leverden, of 18/4 kilo per boom. Uit het hieronder volgend schema blijkt, dat van alle etablis- sementen Tjibeureum in het verslagjaar niet alléén het mees- te product, maar ook van het hoogst gemiddeld gehalte leverde, nl. 138356 halve kilogrammen met een gemiddeld gehalte van 8.02 pCt. kinine sulphaat. — 321 — GTL 906018619124 86082862 1666509] ^ * * “IVVLOL "рЭцешей jseqxw) uo -umjg (») vor um [ros nues ee 12687 | — - 9% 9699 — 179 192598 ‚+ Виоона сел Jerszeilrerz |8260111008 9868811 — — 1861 (reste #06 |09028 [669 larrer | ^ © шполоаиј, 692 96181192) 9corıılee'z 00928108) 5061 рез 6992$ Eug |292 |669 |62896 1° 7 > wweonfur, {шоодлхорәош) | 619 [69999 |00, |61506 bei pol — | — e |“ zm тов 818 [00692 |: © nesunan, | | | 8/9 |09180 Lg 89889 [1779 m — — |9049 an - | — |09 bow '"Suoouoop) duoon[ | | 608 legereifoors oligo ier: 1149401 — te: p Leg 98811 |92 Hie ECT! т. D IT = [i8 = [i8 = |25 = [л © == Г.Ф = [55 = АРЈЕЖ nele ЕСІ ЕЗ ІЛЕ ие аа LA link не Seals 5 Вра | Ва |3ра 8 & |525|5 4182818 др g ВРР | g 258515 в |35515 е |5589 |5 |5655 a |2555 ъ ЕЕЕ | 8 5 ве Въ |. se | яз IE SSS |Z = је [= Nees Iva 9681 "Lost "8681 "кяапа "SIE NI NI NI "ал OGEENHESE A чула НО AA Махон) ло Y Y L0] "IY V LOL "IY LOT, ло LSVANVLIG LSVANV,L De oogst van — 322 — 1898, naar Nederland verzonden bestond uit: AANTAL NETTO GEWICHT KINA-SOORT, BALEN. | KISTEN HALVE KILOGRAMMEN. С. С. Ledgeriana. | 2607 602299 C. Suceirubra. 744 98173 TOTAAL. 2607 744 700472 Slechts het kleinste gedeelte van het Ledgeriana-product werd door ontgraven van zieke boomen en rooie n van enkele ijl staande plantsoenen (te Nagrak) verkregen, doch het hoofd- contingent leverde de uitdunning der jonge plantsoe 2e aanplant. En dat het hoogst noodzakelijk was, dat deze uitgedund nen ; meest werden, ten einde bast- en alcaloïd-verlies te voorkomen, kan uit de navolgende opgave omtrent eenige tuinen van het etablis- sement Tjibeureum blijken. GROOTTE. Id. 1 5 Tuin Aantal | natte bast droogebast| Aantal 1% kes, | berekend berekend boomen No. | Bouw. UI R. R. паНе bast. | рег bouw та € in 1/4 kos. in tjak" з 3 тт | 14854 | 4551 1820 | ШШ Б 4 471 | 27250 5514 2200 2004 5 4 426 | 30704 6328 2500 4496 6 9 271 71606 7500 3000 67 TI 85 | 11840 5225 2000 528 13 1 68 6336 5580 2200 FCC | қызға m тайы УН. — 323 — Ten einde de productie echter niet te hoog op te voeren, werden de oudere tuinen niet uitgedund, maar alléén de zieke boomen geoogst, Het succirubra product werd in hoofdzaak verkregen van de etablissementen Rioeng-Goenoeng en Tjibitoeng. In een vorig verslag werd reeds melding gemaakt van een aangenomen rationeeler wijze van oogsten, waardoor men ver- zekerd was alléén product van hooge pharmaceutische waarde te verkrijgen; en dat deze ook bleef voldoen kan blijken uit het feit dat de productie in 1898 aan pijpbast met 3750 halve kilogrammen, vergeleken bij den oogst van 1897, is vermeerderd. In 1897 werd geoogst 11428 halve kilogrammen pijpen van 1, / en 1), Meter еп in 1898 13064 halve kilogrammen, dus eene vermeerdering van 1636 halve kilogrammen. Een en ander blijkt uit het volgende 4- jaarlijksch over- zicht van de succirubra oogst van het etablissement Rioeng- Goenoeng. Hoeveel- | Hoeveel- heid lange | korte pij-| Totaal | Hoeveel- | Totaal Oogst- (pijpen van pen van | gewicht heid gebro- productie j 1 Meter . en !/, | pijpen іп | ken pijpen in t/, kilo- SE % ẽ n ½ meter in | і a kilo- іп '/, kilo- 8 meter in | !/, kilo- grammen. grammen. ! |, Klos, grammen. — 1895 9331 5004 14335 12596 26931 1896 10637 9103 19740 16547 36287 1897 11428 6035 17463 15455 32918 1898 13064 8149 21213 18514 39727 m De totale succirubra productie van bovengenoemd etablisse- ment bedroeg іп 1897 32918 halve kilogrammen еп heeft opgebracht f 11892.01 of gemiddeld / 0.3612 per half kilogram, п f 0.274 in 1897. De Prijzen der pijpen varieerde van f 0,181/5 tot f 1,15 en die der gebroken pijpen van f 0,213/, tot / 0,872], per half kilogram. — 324 — Uit het oorspronkelijk Ledgerianaplantsoen te Tjinjiroean, groot 4 bouws werden alléén zieke boomen geoogst, en wel ten getale van 57, welke een product opleverden van 5180 halve kilogrammen met een gemiddeld gehalte van 5,28 9/, kinine, bestaande uit: 468 1/, kos. Gruis (takbast) houdende 4,94 0% kinine. 2142 „ gebroken pijpen (stambast) id 5,35, 1904 „ vernieuwd id 5,38 „ „ 666 „ Wortelbast id 5,01 „„ 5180 1/, kos. totaal, inhoudende gemiddeld 5,28 % kinine, gevende 7,10 sulphaat; terwijl uit dezen zelfden tuin, ook alléén aan oogst van zieke boomen, in: 1892 werd verkregen 4952 1/, ко met gemiddeld 5,47 0/0 kinine. 37 1898 „ е Варна „ 5 1894 „ ж ER „ 4½4 60 1895 „ ES ONE, „ 55. № 1896 „ 5 „ 8 E D dm. с „ 5 Te Tjibeureum werden eveneens zieke boomen uit het oor- spronkelijk Ledgeriana plantsoen ontgraven en gaven deze: 953 1/ kos. Gruis (takbast) houdende 4,86 0% kinine. 2466 „ gebroken pijpen (stambast) id 5,92 „ „ 673 „ Wortelbast id 5,60 „ , 4092 1/,kos. totaal, inhoudende gemiddeld 5.62 ој, kinine, gevende 7,56 0/, sulphaat. Het gemiddeld gehalte dezer tuinen blijft dus, niettegen” staande den hoogen leeftijd (+ 30 jaar) vrij constant. Ў Uitvoerige opgaven, omtrent de bij elke veiling verkoch soorten en behaalde prijzen vindt men in Bijl. J. г Daaruit blijkt, dat de algemeene middenprijs voor gi veiling verkochte basten іп 1898 beliep f 0.3270 per po gram, tegen f 0.3236 in 1897 en 0.1825 in 1896; en dat : gemiddelde unitprijs (per half kilogram bast en per proce — 325 — kinine sulphaat) f 0,0477 (zie Bijl. H.) was, tegen f 0,047 in het jaar te voren en f 0,0267 in 1896. Bedroegen de middenprijzen іп 1896 voor het Ledgeriana- product f 0,1751 en in 1897 / 0,329 per half kilogram, in 1898 was de middenprijs f 0,3230, Voor succirubra was in 1896 de middenprijs f 0,2455, in 1897 f 0,2659 en in 1898 f 0,31% (zie Bijl. J.) De middenprijs van de op alle veilingen ten verkoop aangeboden basten steeg in 1898, in vergelijk met 1897, met 0,0034, 3 De totale bruto opbrengst was f 217220 (zie Bijl. 1). V PERSONEEL EN GELDMIDDELEN. Onder het Europeesch personeel, het vorig jaar bestaande uit: 1 w»i Directeur, 1 botanist, tijdelijk toegevoegd aan den wal, Directeur; 5 opzieners en 2 elöye-opzieners, kwamen de volgende mutatiën voor. Ві Besluit van Z. Е. den Gouverneur-Generaal van Neder- landsch-Indië van den 27en Januari 1898 No. 7, werd besloten: Eerstelijk krachtens koninklijke machtiging: I te bepalen dat, ter voorbereiding van de hervorming der Gouvernementskinaonderneming in de Residentie Preanger- Regentschappen tot een proefstation, de kina-aanplantingen op die etablissementen, welke in verband met de reorganisatie Verlaten zullen worden, geleidelijk in eigen beheer zullen wor- den gerooid. П in te trekken de betrekking van Adjunct-Directeur bj de Gouy tski d ing in de Residentie Pre- @nger-Regentschappen ingesteld bij artikel 2 van het besluit van 7 November 1878 No. 4 (staatsblad No. 288); Ш in afwachting van het tot stand komen der sub I be- doelde hervorming, bij de Gouvernementskinaonderneming in de Residentie Preanger-Regentschappen in dienst te stellen een botanist op eene bezoldiging van f 500.— (vijf honderd gulden) “maands met twee drie jaarlijksche verhoogingen van f 100.— — 326 — (een honderd gulden) ’s maands tot een maximum van f 700.— (zeven honderd gulden) 7 maands, en onder genot van vrije woning of van eene huishuurindemniteit van / 50 (vijftig Ten tweede: Bij de Gouv tski 1 ing in de Residentie Preanger-Regentschappen te benoemen: a tot Directeur, op de daartoe staande bezoldiging van f 800 (acht honderd gulden) ’s maands en de verder aan die be- trekking verbonden wettige voordeelen: P. van Leersum thans tijdelijk belast met de waarneming dier betrekking: met uitnoodiging aan den Directeur van Binnenlandsch Bestuur om in overleg met de Algemeene Rekenkamer het noodige te verrichten voor de regeling der aan genoemden ambtenaar, op grond van het bepaalde in No. 2324 van het Bijblad op het staatsblad van Nederlandsch- Indië toekomende traktementsverhoogingen. b tot botanist, op de -daartoe staande bezoldiging van f 500 (vijf honderd gulden) в maands en de verder aan die betrekking verbonden wettige voordeelen: DR. J. P. Lorsıy thans tijdelijk toegevoegd aan den waarnemenden Directeur van genoemde onderneming. Ву Besluit van den Resident der Preanger-Regentschapp 44°. 9 Juni 1898, No. 102, werd bepaald: I over te plaatsen. | S a van het etablissement: Tjibifoeng naar dat te Nagrak den elève opziener 7. P. STEKKINGER. b van het etablissement Nagrak naar dat te Tjibito opziener A. ScHRIJN. i II Met wijziging in zoover van artikel II van het к. 44. 8 November 1894 No. 8795/8, te bepalen, dat de WET zaamheden op het etablissement Lembang tegelijk met m eigen betrekking worden opgedragen aan den elève ор?! van het etablissement Nagrak J. P. STEKKINGER. Gë Бі) Besluit van den Directeur van Binnenlandseh- В. de 449. 28 October 1898, No. 444, werd aan den opziener d я. T 1 А g W. А. 6. HAFKENSCHEID eng den — 827 — ingang van 1 Juli 1897, de Ae driejaarlijksche tractements- verhooging ad. f 25 ’s maands, bedoeld bij staatsblad 1891 No. 38, toegekend, waardoor deze ambtenaar thans op zijn maximum bezoldiging is gekomen. Bij Besluit van den Directeur van Binnenlandsch-Bestuur 44, 17 October 1898 Хо. 424, werd besloten: Aan den Directeur bij de Gouvernementskinaonderneming in de Residentie Preanger-Regentschappen P. VAN Leersum, gerekend van den len Maart 1898, toe te kennen de le, 2e, 3e in 4e tractements verhooging van f 50 (vijftig gulden) 's maands, bedoeld bij Gouvernements Besluit van 15 October 1872, No. 18 en zijne bezoldiging mitsdien van af eerst gemelden datum te brengen op f 1000. (één duizend gulden) 's maands. Bij Besluit van zijne Excellentie den Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indië, dde. 31 October 1898, No. 8, werd besloten: Machtiging te verleenen om van het over het jaar 1897, in ’s Lands kas verbleven bedrag der bezoldiging van den Directeur der Gouv tski d ing in de Preanger-Regent- schappen, aan dien functionaris uit te betalen eene som van f 2800. (twee duizend acht honderd gulden) als belooning voor hetgeen door hem in de functie van waarnemend Directeur der genoemde onderneming gedurende het jaar 1897 en de Maanden Januari en Februari 1898 in het belang dier inrich- ting is gedaan. Verder werd nog bij Besluit van zijne Excellentie den Gouverneur-Generaal, dde, 23 December 1898, No. 29 bepaald: Den Botanist bij de Gouvernementskinaonderneming in de Р "eunger-Regentschappen Dr. J. Р. Lorsu, op de aan zijne trekking verbonden bezoldiging en verdere wettige voor- deelen tijdelijk too te voegen aan den Directeur van 's Lands lantentuin te Buitenzorg, tot voortzetting in den, tot ’s Lands Plantentuin behoorende bergtuin te Tjibodas, van de hem bij artikel I zijner bij besluit van 29 September 1896 No. 4, Yastgestelde instructie opgedragen onderzoekingen. ‚ УР ulto. December 1898 bestond, na bovengenoemde muta- “En, het Europeesch personeel dus uit: — 328 — 1 Directeur, 5 Opzieners en 2 eléve Opzieners Het vast Inlandsche personeel telde op ulto. December 1898, 11 timmerlieden, 3 pakhuismandoers, 21 mandoers, 249 boedjangs en 2 bedienden bij het chemisch laboratorium. Over gebrek aan werkvolk viel in het afgeloopen jaar niet te klagen, zoodat de werkzaamheden geregeld konden worden voortgezet. De uitgaven ten behoeve der onderneming (zie Bijl. М.) bedroegen in 1898. Traktement Directeur en verder Europeesch personeel C Reis- en en а т Schrijfbehoeften . en 300.— Laboratorium лоз.. Uitgaven aan vernieuwing, Алана en materialen van gebouwen еп drooginrichtingen. Uitgaven voor aanplant, en vervoer van het product (tot Ban- doeng en Tjimahi) benevens inla- == ы : 52% „ 56919.36° 59710.07 2790.71 Totaal. eh 91040.07° Bij de begrooting voor het jaar 1898 was toegestaan мү Traktement Europeesch personeel . . та. 1900. Reis- en een 22 M e я 7 л Schrijfbehoeften. Aanplant, inzameling, vervoer van dud mere (tot We Bandoeng en Tjimahi) gebouwen enz. enz. а Totaal. zoodat de uitgaven f 1600.07° minder bedroegen dan waarop ў de begrooting gerekend en toegestaan was; еп dit niette- enstaande de zóó veel grootere productie boven de geraamde. Bij deze uitgaven dienen echter nog gevoegd te worden, de osten van het vervoer van de spoorwegstations te Bandoeng en Tjimahi naar Tandjoeng Priok ad f 6407 (niet onder de. aangevraagde en toegestane fondsen ad f 92640.— begrepen); zoodat de gezamenlijke uitgaven in Indië, met inbegrip van laatst bedoeld vervoer hebben bedragen f 97447. Worden alle uitgaven in Indië omgeslagen over het geleverde product, dan blijkt, dat deze per half kilogram hebben bedragen : BEEN S ene Dee КАНИ Бы ͤ K oare В. drag OT Blijkens Bijlage L. van het jaarverslag over 1897, bedroegen de gezamenlijke uitgaven in Indië, met inbegrip van het transport van het product naar Tandjong Priok over dit jaar . . . · f 98198.— De kosten van verzending en verkoop in Europa. „ 25586. — Totaal. . f 118784. — Het bruto provenu van den oogst over 1897, op de veilingen in 1898 te Amsterdam gehouden, beliep f 217220; zoodat, met den oogst van 1897, de niet onbelangrijke winst is behaald kan f 98436 (zie Bijlage L); onder welk bedrag echter nog niet berekend zijn, de sommen van f 12065 en f 230, zijnde tendementen van in Indië op publieke vendutie verkochte zaden, enten en gerooide kinastammen (zie Hoofdstuk ІП), zoodat dus de zuivere bate, welke de Gouvernements kina-onderneming Over 1897 heeft opgeleverd, een bedrag van / 110.731 uitmaakt. De gezamenlijke uitgaven berekend per half kilogram bast, met inbegrip van het vervoer naar Tandjong Priok bedroegen m, 3j TE die van vervoer naar Europa en verkoop van het реа, . .. ' ‚ . „ 0.038 Totaal. . f 0181 22k LIX — 330 — De bruto opbrengst per half kilogram was gemiddeld / 0,327, zoodat het netto provenu per half kilogram bast f 0,14% be- draagt tegen f 0,14% in het jaar te voren. Een gespecificeerde opgave van de uitgaven in Indië, over het jaar 1898, vindt men in Bijl. M. en blijkt daaruit, dat het onderhoud der tuinen f 9.60 per bouw heeft bedragen tegen f 10.60 in het jaar te voren; en alle onkosten in Indië op den oogst, inclusief spoorvracht en inlading te Tandjong Priok f 0,0361 per 1/5 kilogram tegen f 0,0388 in 1897. VI. SCHEIKUNDIGE ONDERZOEKINGEN. Ingevolge een daartoe aan de Nederlandsch Indische Regee- ring gedaan collectief verzoek, door de Soekaboemische Land: bouw Vereeniging en den technisch Directeur der Bandoengsche kinina fabriek, Н. J. van PREHN, werd, bij Besluit van zijne Excellentie den Goeverneur-Generaal van Nederlandsch-Indi ddo. 2 April 1898 No. 7, rapporteur opgedragen om bij even- tuëele geschillen, omtrent het alcaloïd-gehalte van, aan de Bandoengsche kininefabriek, door particulieren ter verwerking tot zwavelzure kinine afgegeven kinabasten, als arbiter op te treden d à Deze bemoeienis geschiedt natuurlijk kosteloos, en werd in het afgeloopen jaar twintig keer ingeroepen. dd Van de z. g. handelsanalyses (betrekking bebbende op " naar Nederland ten verkoop verzonden product), oogst 1895 vindt men de resultaten der in Indi? gestoken en onderzochte monsters, vermeld in Bijl. D. e In een anderen, hierbij gevoegden staat (zie Bijl. E. den de uitkomsten der z. g. cultuur-analyses opgegeven, nl. alcaloïd-bepalingen uit een agronomisch oogpunt хе pra ` Zoo betreffen de Nos. 1—62 onderzoekingen, welke э or verricht, om een juist inzicht omtrent de verdeeling 7931 alcaloid in den bast te verkrijgen: | ORT _ Reeds in vorige verslagen der С neming: (o. a. in die over de jaren 1896/97) analyses omtrent deze kwestie opgenomen, doe ) wor zijnde ouvernements kina-onder werden tal Yar h hadden der? — 331 — alléén betrekking op basten van de cinchona. calisaija Ledge- riana; terwijl de onderwerpelijke zijn van basten van de hy- bride (cinchona succirubra X cinchona calisaija Ledgeriana) No. 233 Even als vroeger, werd ook nu weder van twee verscheidene meters hooge boomen, gemerkt A еп В, de bast van den stam in stukken van 25 c. M. lengte verdeeld, en deze elk afzonderlijk onderzocht. Het resultaat van het onderzoek leert (zie ook de hierbij gevoegde graphische voorstelling Bijl. P.) dat de verdeeling van het alcaloïd bij hybriden veel regelmatiger is, dan bij Ledgeriana’s, en lang niet die onderlinge afwijkingen vertoont, al naar de hoogte waarop ze gesneden is. De groote invloed der chemische en physische geaardheid van den bodem, op het alcaloïd-gehalte van den bast komt ook Ы) deze analyses weer sterk uit, zijnde toch deze enten van gelijken leeftijd en slechts op enkele Rhijnl. Roeden van elkaar geplant, en wijzende toch zulke enorme verschillen in alcaloïd gehalte aan. Uit de onderzoekingen sub Nos. 63 — 100 1) verricht ter bepaling van al of niet toename in alcaloïd-gehalte met den leeftijd, dat er alhoewel gering toch na het 4e jaar gestadige achteruitgang hierin plaats heeft; zooals annexe graphische voorstelling (zie Bijl. O.) ten duidelijkste aantoont. Lit de onderzoekingen (vermeld sub Nos. 101—174), ver- richt, om de mate van invloed na te gaan, van een bemesting met stal- en compost- mest, op het kinine- gehalte der boomen, blijkt, dat zoowel bij Ledgeriana als bij Hybriden, (е. е. L. X wegl dee soort bemesting in de meeste gevallen, een gunstigen invloed op het alcaloïd-gehalte uitoefent. Men dient hierbij evenwel niet uit het oog te verliezen, dat erst uit een veel grooter aantal analyses pas zekere cijfers Omtrent het zoo moeielijke bemestingsvraagstuk verkregen 1) Ter vergemakkelijking bij het vergelijken zijn de resultaten dezer ., de soort onderzoekingen van het jaar te voren, thans ook weder bij den staat opgenomen: = — 332 — kunnen worden, еп moeten de opgaven hieromtrent slechts als voorloopige aangemerkt worden. Zoo is 0. a. nog een onopgehelderd verschijnsel, waarom, na bemesting, het kinine-gehalte soms constant blijft, en in andere gevallen onder totaal се Ке omstandigheden zulk een enorme toename vertoont (zie de analyses sub Nos, 141—162). Ook is het nog niet gelukt om middels bemesting, aan enten, waarvan de bast door de een of andere oorzaak, een lager gehalte aantoont, dan de bast van den moederboom, welke het entrijs leverde, weder hun oorspronkelijk gehalte terug te geven. Wijze van bemesting, soort van mest, oude of nieuwe mest, enz. enz. zullen wel factoren zijn, welke hierop van invloed zijn. Dat nà een 2 à 3-tal jaren, als de boomen niet meer op- nieuw bemest worden, deze weer langzamerhand in alcaloïd- gehalte achteruit gaan, blijkt uit de onderzoekingen sub. Nos. 