VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Das fchynt in Africa niet voor te komen; want het Dier aan de Kaap de Goede Hoop, door korBr onder den naam van den Stinkenden Das befchreeven, is een gansch ander Dier; en wy twyfelen of de Fosfa van Madagaftar „ van welke FLACCOURT gewaagt, in zyne Reisbefcbryving , bladz. 152; en, gelyk hy wil, naar onzen Das in Franke ryk gelykt, in de daad voor een Das te houden zy. Ans dere Reizigers maaken ‘er geene melding van. Dr, sHAWw zegt desgelyks, dat men den Das in Barbaryen niet kent, Het blykt ook dat dezelve in Afie niet voorkomt; den Grieken was dit Beest onbekend: want ARISTOTELE; noemt í ' ef ‚ dyo VAN DE ZEE - HORLOGIEN het niet, en het heeft geen’ naam in ’t Grieksch. Deeze foort van Dieren behoort , derhalven „ gefteld te worden onder de oorfpronglyke bewoonders ‘van de gemaatigde ` Lugtftreeken in Europa; men ontmoet ze nauwlyks immer ` buiten Spanje , Frankryk , Italie , scbland , Engeland, Poolen en Zweeden; en in die Landen zelfs zyn ze overal. vry zeldzaam. (*) En niet alleen zyn Ter weinig of geene verfcheidenheden in deeze foort van Dieren; doch zy ko- _ men niet naby aan eenige andere. De Das heeft zeer on- derfcheidene en byzondere kenmerken. De beurtlingfche zwarte en witte Streepen over den kop , en de Beurs by den Baart, zyn hen byzonder eigen; het bovenfte gedeelte des Iyfs is witagtig , en het onderfte bykans zwart; volkomen het tegevovergeftelde- van alle andere Dieren , wier buik altoos ligter van kleur gevonden wordt dan de rug. (*) De Das wordt ook hier te Lande in zommigen orizer hooge Heijen en Wildernisfen ontmoet en gevangen. Zie de Uitgezogte Verbandel, by zourrum. VIII Deel, bladz. 369. PROEVE GENOMEN MET DE ZEE-HORLOGIEN VAN DEN HEER FERDINAND BERTHOUD (*)e HE ftilzwygen tot nu toe van den Heer BERT HOUD over de nieuwe nafpeuringen door hem gedaan, om de Langte op Zee te bepaalen, door behulp zyner Zee- Hors logien , zou het Gemeen kunnen doen denken, dat ze dien gelukkigen uitflag niet gehad hadden , welke men zich daar van beloofde. Dan hoe zeer die Kunftenaar ‘er op gefteld ` was om de goedkeuringen , waar mede hy zich ftreelde , te verkrygen , ftondt het hem niet vry den arbeid door wel- ken by ze kon verdienen ,aan ’t oog van ’t Gemeen bloot te leggen. Volgens hoog bevel verpligt zynde tot het. vere vaardigen van Zee- Horlogien, op kosten van zyne Maje- fteit „ die het neemen der Proeven aan zich gehouden hadt , kon de Heer BERTHOUD zyne Zee- Horlogien niet pa den prys laaten dingen, wanneer de dcademie der Weetenfchappen, in de baren 1767, 1769 , 1770 ‚dien gefteld dt, op de beste wyze-om den Tyd op Zee te meeten. ` Men weet ondertuslchen, dat de Heer sERTHOUD zich reeds zints twintig jaaren bezig hieldt met het onderzoeken van o (°) Mercure de France, O&odre ` 270 , "VAN F. BERTHOUD, ' fji van dit gewigtig ftuk; en de Abbé craPPR, wiens verlies geheel Eurepa betreurt, gaf aan de „Academie der Weeten. Jcbappen, in de openbaare Zitting den 24 November 1764 „ berigt van °t geen -de Heer sERTHOUD , tot dien tyd toe „daar aan gedaan hadt. Fien jaaren te vooren ,op den 20 Novyem- ber des Jaars 1754 , hadt deeze Kunftenaar aan den Secreta- ris der Academie, de Theorie en de Tekeningen van de Zee. Horlogien , door hem uitgevonden, overgeleverd, en gaf een gedeelte zyns arbeids in % licht, in zyn Sri fur l Horlogerie , gedrukt, in den Jaare 1763. De beroemdheid van den Heer seRTHOUD bewoor, in den Jaare 1764, den-Hertog DE CHOISEUL, toen Staatsdie- naar over de Zeezâaken, de proef te neemen van een Hor- lgie, door dien Kunftenaar uitgevonden, en gefthikt om- de Langte op Zee af te meeten. Zyne Majefteit gelastte den Abbé cHAPPES, te Brest en op Zee, de noodige waarnee- mingen te doen om de voldoenendheid dier Proeve te be- vestigen. De Abbé cHappe gaf kennis van deeze Proef- neeming , in een Vertoog den 24 November 1764 , by de openbaare Zitting der Academie, voorgeleezen, Men ver- wondert zich, dat dit Vertoog niet gevonden wordt onder de Verhandelingen der Academie van dit en van de vol= gende Jaaren. , Deeze Proeve wees uit, dat het Zee- Horlogie van den Heer BerRTHOYD niet meer dan drie en een tiende Seconde daags , den eenen dag door den anderen gerekend , verloo- pen was; dat wil zeggen ; het hadt de Langte op een halve Graad na gegeeven, in den tyd dän zes weeken. Deeze eerte Proeve voldeedt den Heer BERTHOUD niet, hy be- merkte dat eenige deelen des werktuigs noodwendig moes- ten verbeterd worden: hy begon met moed den arbeid op nieuw, en poogde, zonder van zyne eerst geftelde begin- zels af te wyken , de toepasfing daar van te verbeteren. Van dien tyd af ging hy voort met dit Werk, op last en kosten des ‘Konings; en was, in den Jaare 1768 , in ftaat om twee nieuwe Zee Horlogien , van zyne vinding, over te leveren , die, volgens bevel zyner Majefteit , onderzogt moesten worden. Hy deedt ten dien einde in de Haven van Rochefort een Fregat toerusten; ’t welk hy begaf aan den Heer D'EVRUX DE FLEURIEU, en benoemde den Heer PINGRE’, Reguliere Kanunnik van St, Genevieve, Lid van de Academie der Weetenfchappen , Starrekundige &c. om met den Heer DE PLEURIEU, alle de waarneemingeh te doen, noodig: om zich van den loop der Zee-Horlogien van 4 en aa VAN DE ZEE + HORLOGIEN den Heer BERTHOUD te verzekeren „en vastte gaan wegens den trap der nauwkeurigheid , tot welke-deeze Werktui- Sen. de Längte op Zee konden bepaalen. , Nimmer eer een langer, (trenger en getrouwer Proeve in dit flag van zaaken genomen. Dezelve duurde meer dan een Jaar; de menigvuldigheid der Havens in dien tyd aan- gedaan, heeft de vereffening der miswyzingen verfchaft ; e waarneemingen zyn zo talryk en met zulk eene naauw- keurigheid genomen, dat wy er volkomen op mogen ver- trouwen. at de wyze aanbelangt, welke mèn zich in ’t. neemen deezer Proeve hadt voorgefteld , deeze fchynt aan alle vereischten te voldoen. De Zee- Horlogien waren on- der bewaaring| van drie fleutels, De Heeren DE FLEURIEU en PINGRE’ hadden elk een onderfcheiden fleutel „en de derde- was in handen van een Quartiermeester. De Kasfen, waar in de Horlogien waren opgeflooten , konden niet geopend worden dan in tegenwoordigheid van drie getuigen. Alle de Starrekundige waarneemingen zyn afzonderlyk gedaan, door den Heer DE FLEURIEU en den Heer PINGRE’, in te- zenwoordigheid der Officieren van het Fregat; die de ver- laaringen van elke waarneeming , opgefteld ter plaatze die ter waarneemingen diende, ondertekenden. Jeder Verklaa- ring werd op zyn tyd gezonden aan den Hertog DE PRASLIN Staatsdienaar en Geheimfchryver der Zeezaaken; en men heeft ‘er een affchrift van gelaaten by de Gouverneurs der plaatzen , of aan de Franfcbe Con/uls in de Havens , die men hadt aangedaan. En Van deeze Proeve mogen wy tegenwoordig berigt gee- ven, het Gemeen is nog geheel van den uitflag niet ver- wittigd: want men zou ‘er geen recht denkbeeld van vor- men, indien men des oordeelde volgens "rt geen wy in een _enzer voorgaande Stukjes gezegd hebben, en "rt welk wy niet nauwkeuriger konden mededeelen , nog geen kennis. “hebbende aan de Verklaaringen , waar van wy zo even fpraken. Men leest daar „, dat de Zee- Horlogien van den eer BERTHOUD de Langte nauwkeurig genoeg hebben opge- geeven, fchoon ’t waar zy, dat een der twee is blyven fi faan”. Men kan over de nauwkeurigheid deezer Werktuigen oordeelen, uit het geen wy nu zullen mede. deelen, getrokken uit het Berigt, °t welk de Academie der Weetenfchappen gezonden heeft aan den Hertog DE PRAS- LIN, die de verzameling der waarneemingen van de Hee- Ien DE FLEURIEU en PINGRE’ aan Tt onderzoek van dat gp: leerd Genootfchap hadt onderworpen. Wat het Weieng i, "7 VAN F. BERTHOUD. 7 173 wen een der wee Horlogien aanbelangt, door ons voorheen vermeld, moeten wy ,om de waarheid niet te kort te doen, vermelden , wat daar toe gelegenheid gegeeven: hebbe. Den q Maart hadden de Heeren DE FLEURIEU en PINGKE’, zich te Cadix op het Obfervatorium begeeven , om daar de hoogte der Zon te neemen; de zee werd zo onftuimig en de wind zo geweldig, dat het hun niet mogelyk was voor savonds ten zes wuren weder aan boord van het Fregat tekomen. De Horlogien waren niet opgewonden. Het Horlogle, °t welk wy onderfcheiden door "tr zelve No. 6. te noemen , en maar acht-en-twintig uuren kan gaan, was afgeloopen toen men weder aan boord kwam; het andere tgeen wy No. 8 tekenen, liep nog. Men won ’t eene en 't andere op , en zette de wyzers van het Horlogie No. 6, naar die van No. 8; in't aanwyzen van den tyd nogthans int oog houdende, het verfchil jo avonds daar in waarge- nomen. Men ftelde eene Verklaaring op, welke gezonden werd aan den Hertog DE PRASLIN , en nagezien is door de Leden van de Academie der Weetenfchappen; en deeze heb- ben betuigd dat het Horlogie No. 6. niet is blyven ftaan , door eene gebrek des werktuigs naamlyk. De langduurigheid der waarneemingen met de Zee - Dor, Wien van den Heer -BERTHOUD gedaan , behelst verfcheide tydperken , die aangezien kunnen worden als zo veele bye zondere proeven, Wy kunnen hier alleen den uitflag daar van opgeeven., en niet treeden in een breedvoerig berigt der waarneemingen en uitrekeningen. Van den 18 January des Jaars 1768, den dag op welken men de waarneemingen deedt op het Eiland dix tot den 4 Maart, wanneer men nieuwe waarneemingen deedt te Ca dix, dat is naa een verloop van vyf en veertig dagen, was de feil van elk Zee-Horlogie niet meer dan een zestiende wan ten graad. | Voorts de gemiddelde beweeging van elk Horlogie reke- nende , gelyk die te Cadix was vastgefteld , van den 4 Maart tot den 27 dier Maand, den dag waar op men de waarnee- mingen deedt te St. Croix op Teneriffe , naa drie en twintig dogen, heeft het Horlogie No. 8. de Langte dier Haven op twee minuten van een graad na gegeeven ; even gelyk Pater FEUILLE'E dezelve bepaald hadt door ftarrekundige waar- neemingen. Het Horlogie No. 6 miste vyf minuten oan een Van den 4 Maart tot den 7 April, toen men op het Ei land Gogrée de waarneemingen deedt, naa *t verloop van | Ne vier #74 VAN DE ZEE- HQRLOGEN wier en dertig dagen , kwam de Lengte van.:elk Horlagie opgegeeven zeer na aan die, welke de Heeren DESHAYES p DE GLOS en VARIN , Leden van de Academie. der Weeten. febappen, voor de Langte van die Haven gefteld hebben ; doch deeze Langte chent niet wis genoeg genomen. Tusfchen de waarneemingen den A Maart te Cadix ge- ‘daan „en die men den 11 Mey te Fort Royal op Martinique deedt, waren ‘er acht en zestig dagen verloopen. Den 53 April hadt men ,op de reede van Praya,den gemiddelden loop van elk Horlogie vastgefteld , en toen waargenomen , dat het Horlogie No. 8 drie Seconden vertraagde, en No. 6 twee feconden meer ten agteren was dan te Cadiz. Nee- mende van den 4 Maart tot den 13 April, dat is veertig dagen , den gemiddelden loop te Cadix waargenomen, en van den 13 April tot den rr Mey „dat is acht en twintig dagen, den gemiddelden loop te Praya geobferveerd , heeft het Horlogie No. 8 , naa, acht en zestig dagen „de langte van Fort Royal, op een derde van een Graad na gegeeven , gelyk ze bepaald was door de Waarneemingen van Pater FEUILLE te Gros-Morne op Martinique gedaan, Even zo kwam het uit met het Horlogie No. 6, - Desgelyks indien men van den 4 Maart tot den 13 April ‚den gemiddelden loop neemt te Cadix waargenomen „ eri van den 30 April tot den 30 May, dien welken men te Praya opmerkte, heeft het Horlogie No. 8, naa het verloop van zeven en tachtig dagen, de Langte van Kaap François op St. Domingo, op een halven Graad na zo opgegeeven als de Heeren DE FLEURIEU en PINGRE' dezelve opmaak- - ten uit de hoogte der Maane aldaar waargenomen, en den overgang van Venus over den fchyf der Zonne. De mis- wyzing van het Horlogie No, 6. was vyf en twintig Minuten. In het tydperk van bonderd vier en veertig dagen, verloo- pen tusíchen de twee aanlandingen te St. Croix op Tene- riffe , was, volgens uitwyzing van den gemiddelden loop, op de onderfcheide havenplaatzen opgemaakt, het verloop van elk Horlogie vyftig Minuten. - Van Tenerife tot Cadix , naa zes en veertig dagen, was de miswyzing van het Horlogie No. 8 , maar acht minuten, en die van No. 6, vyftig minuten. In het tydverloop van twee bonderd veertien dagen, tus- {chen de twee landingen te Cadix, was het verloop van No. 8 , drie vierde van een Graad, en dat van No, 6, één en een balve graad. ; Van Cadix tot het Eiland Aix ‚nag vier en twintig dagen , - , was VAN F. BERTHOUD. 175 was het verfchril van het Horlogie No. 8, een zesde van een Graad, en dat van No, 6, een weinig meer dan een vierde, . Ihhet tydverloop van twee bonderd zeven en tachtig da- gen, begreepen tusíchen de twee aandoeningen van het Eiland Aix, hadt men voor het verloop van het Horlogie , No. 8, vier en vyftig minuten, en van No. 6, een Graad en vyftig minuten. | Het gebruik door den Heer op FLEURIEU beftendig ge- maakt van die Zee - Horlagien, om den koers van het Fregat te regelen, en de nauwkeurigheid der uitkomften, ftrekt tot eene nieuwe Proeve van derzelver nutheid en netheid. Wy moeten bier nog aanmerken , dat de veranderingen van het Horlogie No. 8 bykans in de geheele Proefneeming dezelfde geweest zyn. vertraaging is dagelyks toege- nomen 5 doch deeze toeneeming heeft, naa een verloop van vyf en veertig dagen, maar ééns eene miswyzing van een halven Graad gegeeven ; doorgaans was ze maar een derde, een vierde of een zesde van een Graad. De veranderingen van het Horlogie No. 6 zyn ‚in de zes Serie maanden der Proefneeminge , van weinig aanbelangs. geweest 3 in de laatíte is de geregeldheid daar van merk- baarder veranderd. Dan hier omtrent kunnen wy niet nae. baten te berigten, dat de Heer BERTHOUD, voor de Proef- neeming , in een Brief aan den Hertog DE PRASLIN , ver- klaard hadt , dat het Horlogie No. 8 netter zou loopen dan No. 6, Wy zullen niet uitweiden om de verdienften van den ar- beid des Kunftenaars te vermelden. Middelbaare voorte brengzels hebben alleen de ophemeling noodig; en door dit middel kunnen ze dikwyls aan Tt Gemeen groot voor- komen; fchoon ze noit de Kundigen bedriegen , die door. dit masker heen zien. De goede uitlag was genoegzaam om den Heer BERTHOUD roem te geeven , en zyne eerzugt te voldoen doch wy verftaan dat de Hertog DE PRASLIN, altoos yverig in de weere om den voortgang der Weeten- Íchappen , inzonderheid die de Zeewaard betreffen , kragtig aan te moedigen, den Koning berigt gegeeven hebbende van de Proeven met de Zee. Horlogien van den Heer geRTe. HOUD genomen , zyne Majefteit, uit hoofde van den veel- vuldigen arbeid en den gelukkigen uitlag daar van, dien Kunftenaar , een Jaargeld van drie duizend Livres gefchon= ken heeft , met den. tytel van Horlogiemaaker en Werke tnigkunftenaar des Konings , en Opzigter van. de Zes- Horlogien, e , ; sa DE 476 DE GODSDIENST S + DE GODSDIENST DER OUDE NOORDSCHE VOLKEN, IN DE EERSTE ZUIVERHEID, EN DE VERRBASTERING VAN DEN ZELVEN ` BENEVENS DE OORZAAKEN HUNNER BURGERLYKE VRYHEID.. - i (Overgenomen uit MALLETS Introdu&ion a [Histoire de Das- 7 ` nemarc.) JNE oude Noordjebe Volken erkenden het beftaan van ' eenen Opperften God , den Heer des Heelals , aan wien alle dingen onderworpen waren en gehoorzaamden. „Zulk een Weezen was, volge:® TACITUS , de Opperfte God der Germaanen. De oude Ysland/che Beeldfpraak noemt hem den Maaker van alles wat beftaat; het eeuwige , het oude, het leevende en vreeslyke Weezen, de Onderzoe= ker der verborge dingen, het onveranderlyk Weezen. Zy. fchreeven aan hunne Godheid eene oneindige Magt, eene onbepaalde Kennis , eene onkreukbaare Regtvaardigheid toe. Zy verbooden het deeze Godheid, onder eenige lis chaamlyke gedaante, te verbeelden. Zy dagten ook niet om dezelve binnen muuren te beflaitens maar oordeel- den, dat zy haar aliereigenst konden dienen, in wouden ‚en geheiligde bosfchen , te deezer plaatzen {cheen zy in ftilte te heerfchen en zich ontzaglyk te maaken door den eerbied welke zy inboezemde. Zy hielden het voor ee- me beledigende buitenfpoorighéid aan deeze Godheid eene lichaamlyke gedaante toe te kennen, beelden op te rigten , of te (een, dat ze tot de eene of de andere Sexe be- hoorde. Van deezen Opperften God was (als waren het uitvloeizels zyner Godlykheid) een oneindig tal van ondergefchikte Godheden of Geesten voortge- men, voor welken alle de deelen der zigtbaare Wereld tot zetels en tempels dienden. Deeze verftandige Wee- zens onthielden zich niet alleen in elk gedeelte der Na- taure. maar zy regelden de werkingen daar van, en ge- bruikten ze als werktuigen hunner liefde en gunfte voor het Menschdom. Ieder Hoofdftof ftondt onder het be- - ftuur van éen Weezen, daar over byzonder aangefteld. De Aarde, het Water, het Vuur, de Lugt, de Zon, de Maan, en de Starren hadden hunne Godheid, desgelyks oek de Boomen, Bosfchen , Rivieren, Bergen, Rotzen, Winden, Donderbuijen en Onweeren , en verdienden „… - SERN - pit ~- DER OUDE NOORDSCHE' VOLKEN , ENZ, 127 uit dief hoofde, een Godsdiënftig eerbewys, ’t welk, in eerst, niet kon ingerigt worden tot het zigtbaar voor- werp; maar tot het verftandig Weezen ’t geen ze beziel- de. Het beweegmiddel tot deezen Eerdienst was de vrees voor de Godheid, vergramd over de zonden der Mem- fchen, doch die tevens genadig was, en door gebeden en bekeering kon verzoend worden. Zy merkten God aan als het werkend beginzel, dat door zich met de Aarde, het lydende beginzel, te vereenigen, de Menfchen, Dieren, Planten , en alle zigtbaare dingen hadt voortgebragt : zy geloofden ook dat hy de eenige Werker in de Natuur wa, die de weezens bewaart en over alle uitkomften bee fchikt. Deeze Godheid, met Offeranden. , Gebeden, te denen, geen leed aan anderen te doen, dapper en onver- fchrokken te weezen , waren alle de zedelyke gevolgen, welke zy uit deeze leerftellingen trokken. Eindelyk maakte het Geloof in eenen Toekomenden Staar de vastigheid uit van dit geheele gebouw. Schriklyke ftraffen ftonden den geenen te wagten,die deeze drie grondbeginzels van zedelykheid verfmaadden : doch eindelooze vreugden zonm- der tal waren bereid voor elk Godsdienftig , Regtvaardig en Dapper Man. . | Men wil dat deeze Godsdienst niets van zyne oorfprong- Iyke Eenvoudigheid in Scandinavia verlooren hebbe, tot de komst van ODIN. Zints deezen tyd tot de voortplan- ting van den Christlyken Godsdienst in die gewesten , wordt hun uitwendige Godsdienstoefening ‚door den Heer MALLET , in deezer voege befchreeven. Zy offerden aan Tros,geduurende het Feest van JUUL, vette Osfen en Paarden ; aan rriaca het grootte Zwyn * geen zy konden vinden; aan opin Paarden , Honden, Valken, zomtyds Haanen, én een vetten Stier. Wanneer. zy °t eens als een beginzel hadden vastgefteld, dat het vergieten van het bloed deezer Dieren den toorn der Goe den ftlde,en dat huane regtvaardigheid de ftraffen , voor de Menfehen gefchikt, op deeze Zoenoffers deedt neder- daalen , droegen zy nergens grooter zorge voor dan om de gunst der Goden , langs zo gemaklyk een weg „te win- nen, Het isde eigen aart van heevige begeerte en fterke vreeze „dat ze geene paalen kennen. Wanneer zy, der, halven , vuurig wenschten eenige gunst te ontvangen , of eenig openbaar onheil , waar voor zy vreesden , wilden afkeeren „ oordeelden zy het bloed der:Dieren van te gc- . i D , Dk Le Ek, | ‚ DE GODSDIENST tinge waarde , en ftortten dat der Menfchen. "D waar. fchynlyk, dat deeze barbaarfche handelwyze eertyds zeer algemeen was,en van over ouden tyde plaats vondt ; dee zelve werd, onder de Moordftbe Volken , niet afgefchaft voor de Negende Eeuwe: vermids zy toen eerst met den glans der Euangelieleere beftraald wierden , en onkundig waren van die Kunften, welke de woestheid der Grieken en Romeinen, terwyl zy zich nog in de duisterheden des Heidendoms bevonden, befchaafd hadden. De gefchikte tyd tot deeze Offeranden wierd altoos be- paald , door een ander bygeloovig denkbeeld , ’t welk de Noordfche Volken hadden van het Drietal , als den Goden . byzonder aangenaam en dierbaar. Dus vernieuwden zy A elke Negende Maand deeze bloedige plegtigheid , die Ne- gen Dagen duurde, en ieder dag offerden zy Negen leevende Offeranden op van Menfchen of Dieren. Maar de ftaatlykfte dier Offeranden werden om de Negen Jar ren te Up/al in Zweeden toegebragt. Alsdan waren de Ko- ning, de Raad, en alle Burgers van aanzien , verpligt in perfoon te verfchynen, en Offeranden toe te brengen , die men in den grooten Tempel bezorgde. Zy die in ei- gen Perfoon niet konden komen, zonden hunne gefchens ken door anderen , of betaalden de waarde daar van in geld aan de Priesters, wier werk. het was de Offeranden te ontvangen. De vreemdelingen vloeiden van alle kan- ten ‚in groote menigte , derwaards 5 niemand werd ’er van uitgeflooten dan de zodanigen wier eer eenigzins bevlekt was, en inzonderheid, die zich aan bloohartigheid had- den fchuldig gemaakt. Als dan verkoozen zy, in oorlo tyd, uit de gevangenen, en in dagen van vrede, uit de flaaven , negen Perfoonen om tot Offeranden te ftrekkens deeze keus werd deels gedaan , volgens goedvinden der Omftanderen „en deels by’t lot, De elendigen ,op welken de keuze, of het lot, viel, vonden zich dermaate overs taaden met loffpraaken voor het tegenwoordige , en be- loften voor het toekomende leeven, dat zy zich zomtyds geluk wenschten over het lot hun befchooren. —— Dan zy offerden niet altoos Perfoonen van zulk een laagen rang. In groote onheilen , dringenden hongersnood , by voorbeeld, wanneer het Volk dagt, dat het eenig voor wendzel hadt om de oorzaak daar van aan den Koning toe te fchryven, offerden zy hem zonder toeven op, als de hooge prys. voor welken zy de gunst der Goden ien, , one -- a paar 2- em - on — DER OUDE NOORDSCHE VOLKEN, ENZ. 199 konden koopen. Op deeze wyze werd de eerfte Koning van Vermiland , ter eere van ODIN , verbrand om eene groo- te duurte af te weeren, gelyk wy in de Gefchiedenisfen van Noorwegen leezen. De Koningen fpaarden, op hunne beurt, het bloed hunner Onderdaanen niet, en veelen hunner ftortten dat hunner Kinderen. Hacon, Koning van. Noorwegen , offerde zyn Zoon ten Siagtoffer, om,door tus- fchenkomst van ODIN , de overwinning over zyn Vyand HAROLD te behaalen. Aung , Koning van Zweeden , bragt het bloed zyner negen Zoonen ODIN tee, om van dien God de verlanging zyns leevens te verwerven. De oude Gefchiedenisfen van het Moorden leeveren een overvloed. van dergelyke voorbeelden op. Verfcheide plegtigheden vergezelden deeze verfoeijens- waardige Offeranden. Wanneer het Slagtoffer gekoozen was, bragt men ’t zelve by ’t Altaar, opt welke het heilig vuur nagt en dag brandend werd gehouden , het was omringd met atierlei foorten van yzeren en koperen vaten; onder deeze was ’er een boven alle in grootte uit- muntende , in ’t zelve vingen zy het bloed der Offeranden. Als zy Dieren offerden doodden zy ze fchielyk aan den voet des Altaars, dan openden zy de ingewanden om ‘er ‘voorfpellingen uit te ontleenen , gelyk by de Romeinen plaats hadt; vervolgens bereidden zy het Vleesch, om tot ten Feestmaaltyd voor de vergaderde menigte te dienen, Paardenvleesch werd zelf niet verworpen, en de Grooten zo wel als °t Gemeene Volk at daar van. Maar , wanneer zy Meníchen opofferden , werden de rampzalige Slagtoffers op een grooten Deen gelegd, waar men hun wurgde , of , met een flag op 't hoofd , bolde. Zomtyds ftorte ten zy het bloed: want geen Voorteken {chatte men hooe ger dan °t geen men afnam, uit de meerdere of mindere drift met welke het bloed daar uit kwam. Hier uit leidde de Priester af, welk het gevolg zou weezen van de on- derneeming , om welks, gelukkigen uitvoer de Offerande gefchiedde. Zy openden ook het lichaam om in de Inge- wanden, en boven al in het hart, den wíl der Goden te leezen,en te voorweeten welk goed geluk of onheil hug over °t hoofd hing. Vervolgens werden de Lichaamen verbrand , of in een heilig Bosch na by den Tempel opge- hangen. Een gedeelte van °t bloed werd over ’t Volk ge: Íprengd, een gedeelte op het heilig Bosch: ook bevog- Ogden zy daar mede de Beelden der Goden, de Altaaren, de muuren des Tompels-van binnen en van buiten., - Zom. sen, , DE GODSDIENST: - Zomtyds werden deeze Offeranden op eene andere wyze verrigt. Daar was eene diepe welle naby den Tempel. De uitgekooze Perfoon dompelde men er geheel in, door- gaans ter eere van GOYA of de Aarde, Indien hy eensflags na den grond zonk, was zulks een teken, dat de Godin daar in genoegen „en het offer aan namsindien hy lang bo- ven dreef, hieldt men zulks voor een blyk van weigering, en het lichaam werd in een heilig Bosch opgehangen. Naby den Tempel te Up/al was een Bosch van. deeze foort; ieder boom, elk blad van ’t zelve hieldt men voor een dierbaar heiligdom. Dit Woud, het Woud van opin geheeten , was vol van lichaamen van opgeofferde Men- {chen en Dieren. In °t vervolg van tyd namen zy ze af om ze ter eere van THOR of de ZON op te offeren; en zy twy- felden niet of deeze Brandofferande behaagde , wanneer de rook zeer hoog opklom. —— Op welk eene wyze zy ook de Meníchen opofferden , droeg de Priester altoos zorge in het toewyden des- Slagtoffers zekere woorden te fpreekens als . Jk beilig u aan opin! Ik zend u tot ODIN. e Of, Ik offer u om eenen gezegenden Oogst te verwerven, - em een orugtbaaren tyd.te erlangen”. De Plegtigheid werd beflooten met Feesthoudingen, op welken zy al de pragt dier tyden uitbundig vertoonden, Zy dronken bovenmaatig. De Koningen en de aanzienlyk- fte Heeren dronken eerst de gezondheden ter eere van de Goden, vervolgens dronk een ieder, doende zeker:gebed ‘of geloften aan eene Godheid, welke by noemde. Hier uit ontftondt onder de eerfte Christenen, in Duitschland en in het Noorden, de gewoonte om de gezondheid van den Za- Sigmaaker „de Apostelen, en de Heiligen te drinken. Eene gewoonte die de Kerk dikmaals moest gehengen. De on geregeldheid klom ten laatften op deeze Feesten tot zulk een toppuùt, dat ze in loutere zwelg-feesten veranderden, op welken , onder het geklank van een allerbarbaarst gezang en gefchreeuw , onder het dans{ep en het maaken van om betaamelyke gebaaren , zo veele flegte ftukken gepleegd werden, dat de verftandigften weigerden ze langer by te woonen. | Wat de Vryheid der Noord/che Volken betreft, deeze heb- be men toe te fchryven aan de Lugtsgefteltenis en leevens- wyze , welke hun eene fterkte van lichaam en geest gaf , die hun in (taat ftelde om langen en verdrietigen arbeid te verduuren, groote en gevaarlyke togten te Ondernemen. ei. vere DOOR. OUDE NOORDECHE VOLKEN : ENZ. dt Overeenkomftig hier mede heeft men ook bevonden, dat de Vryheid in oord - America „ maar niet in Zuid - America - heerschte. Want de lichaamsfterkte deezer Noordíche Oor- logshelden behieldt in hun ‚dien moed , dat denkbeeld vah bun eigen magt , die oftverduldigheid om beledigin- gen en ongelyken te. verdraagen, welken den Mensch alle ` willekeurige heerfchappy doet verfimaaden - en allen, die ‘er zich aan onderwerpen, met veragting aanzien. Onge- voeliger voor pyn , min aan vermaaken verflaafd, min one derhevig aan die driften , welke de Ziel al te geweldig aandoen, en verzwakken door dezelve afhanglyk te mađ- ken van eens anders wil ‚dan de zuidelyker Volken, vielen ` zy ook minder ten prooije aan de Eerzugt , die „om de overe hand te krygen „ beurtlings den geest ftreelt of. bevreesd maakt. Hume verbeelding eer fterk dan vlug, hun bee grip eer beftendig dan leevendig , bragt te wege, dat zy, natuurlyk wederzin hebbende van nieuwigheden, zich uit die valftrikken hielden , waar uit zy zich niet gemaklyk zouden hebben kunnen redden. Zy waren vry om dat zy een onbebouwd land , wilde bosíchen en bergen bewoonden, en de vryheid is de ee- nige chat van een behoeftig Volk z want een arm land wekt de greetige begeerte van anderen niet pp, en hy, die wej- nig bezit, verdeedigt het gemaklyk. —— Zy waren vry, om dat zy onkundig waren van die vermaaken, dikmaals zo duur gekogt, welke de befcherming van een magtig Heer vereifchen. —- Zy waren vry, vermids Jaagers en Schaapherders , die , uit êigen verkiezing of noodzaaklyk= beid Ip de bosfchen rond zwerven , niet zo gemaklyk verdrukt worden, als de vreesagtige inwoonders van bee muurde Steden , wier lot aan dat van hunne huizen gehegt issenook , dewyleen zwervend Volk , indien hetop de eene plaats van zyne vryheid beroofd wordt, dezelve gemaklyk op eene andere weder vindt, zo wel als hun leevensondere houd. — Eindelyk waren zy vry, ter oorzaake dat zy, het gebruik des gelde niet kennende , dat werktuig van (aa, verny en verderf niet tegen hun kon worden aangewend. Daarenbgven hadt die geest van Vryheid, ontítaande uit de Lugtsgefteltenis , waar onder zy leefden , en uit hunne. boerfche.en krygsmans leevenswyze , nieuwe fterkte ge- kreegen van de denkbeelden daardoor verwekt. In de daad dit Volk , °t welk het regt om eene belediging te wreeken , den roem van den dood te voragten s en met het zwaard in- de vuist te fterven boven alles (telde ,was altoos bereid om Ve DEEL, MENGELW, NO. Ae D de 182 - REGTSOEFENING de dwirglandy aan te tasten in den eerften , die zich voor dwingland opwierp , en liet zich niet aflchrikken van de fchroomlyke gedaante, onder welke de tyranny zig mogt vertounen. - . Door deeze middelen bleef de. Vryheid , onder de In- woonderen van Duitschland en het Noorden , als in den knop beflooten, gereed om te bloeijen en zich over geheel Europa uit te breiden, ep Ip verfcheide hunner .Volkplan- tingen vrugten te geeven. Dit kragtig beginzel kreeg meer- ‚ der fterkte, naar maate het meer gedrukt werd,en de gan- fche magt van Rome niet in ftaat zynde om het te verwoes- gen „ deedt het dezelve eerst verzwakken; tot dat.de vol- kome ondergang volgde. Er was nauwlyks één oogenblik, geduurende ‘t.welk deeze twee Magten in evenwigt hin- gen. Zo.ras Rome ophieldr:de. meester te zyn,. werd zy ‚ verwoest, Haar beroemde naam „die naam welke zo langen tyd haar fleunzel geweest was, (trekte enkel ten wapen- kreet van wraake, op welks hooren alle de Noordfche Vol- ken zich ten zelfdén oogenblikke vereenigden , en; als een opgezwolle ‘ftroom voortrukkende , deeze. Wereldheer- {chappy vermeesterden, en in veele bepaalde. Heerfchap- pyen verdeelden. . E EE REGTSOEFENING VAN SULTAN MAMOOD. ` . © (Uit pows History of Hindostan.) ` CH zekeren dag drong den Pèrfoon:zich in töt de tegen- woordigheid van Sultan mAMooD. ` De Suitan beval hem zeng klagten voor te ftellen. — De ongelukkige gehoorzaamde en deedt deeze klagten,dat hy, tot'zyn on- eluk , eene zeer fehoone Vfbuw hebbende, des” Sultans eef op haar verliefd geworden was , en "a nagts met gewapende medeftanders aan zyn huis kwam ; die-hem floe- gen, mishandelden en op ftraat fleepten, tot dat die Neef zyne overfpeelige drift gekoeld hadt. Teèvens vertnelden- de , hoe hy reeds menigmaalen zyne zaak hadt voorgefteld aan de zodanigen, die hem regt hadden behooren ‘te vere fchaffen ; maar dat de rang dés- Overfpeelders hun de ooren voor zyne klagten Hadt doen ftoppen. . Sultan MAMOOD , dit hoorende , was‘dermaate getroffen en: vergramd , dat de traanen vaf verontwaardiging en mede- ' lyden hem over de wangen rolden: hy beftrafte den armen A D , epe see ` r’, an , 1 7. VAN SULTAN MAMÒOD. * 183 Min ‚of dát hy zyne klagten niet eerder hadt voorgefteld, Deeze verontfchuldigde zich met. te zeggen, dat hy het reeds menigmaalen voorneemens geweest , maar nimmer toegelaaten was. De Sultan geboodt hem na huis te gaan, enterftond , wanneer zyn Neef zich weder aan dergelyk eene geweldenary fchuldig maakte, daar van kennis te geeven’s belastende elk die daar tegenwoordig was, op ‘ftraffe des doods, niets van de gedaane klagten te laaten blyken, en ‘tevens „dat men deezen Man altoos den tóegang tot hem zou verleenen , op welk uur het ook mogt weezen. De Man keerde na huis, den volgenden nagt kwam Te Sultans Neef naar gewoonte, en deedt den ongelukkigeh Egtgerioot deerlyk flaan, en op ftraat fleepen. Deeze gin terftond na den Sultan; maar de Overfte der Iyfwagten wi de ben niet toelaaten, zeggende dat zyne Majefteit in de Haram was. Hier op begon de Man hevig te fchreeuwen e zo dat de Deurwagter vreesde, dat het geheele Hof zou ontrust, en het geweld van den Sultan gehoord worden, des bragt hy hem na de Gefneedenen van den Slaapká- mer, die den Sultan terftond berigt gaven van °t voorval, Onmiddelyk hier op volgde de Sultan den Man, en ging met hem na huis. Hy vondt zyn Neef met de Huisvrouwe diens ongelukkigen te bedde liggen, terwyl Ter een lamp in vertrek brandde. De Sulten, den lamp uitblaazende „ trokzyn zwaard, en (need het hoofd zyns Neefs af. Daar op beval hy den Man het licht weder te ontfteeken, en eenig water te brengen, en daar van hartig gedronken hebbende , zeide hy tot den Man, dat hy nu gerust kon gaan flaapen , indien hy op zyne Egtgenoote dorst vertrouwen. De arte Man viel den Sultan te voet, hem bedankende voor It gedaane regt, en voor de vernedering om zynent wille ondergaan : maar verzogt tevens de rede te mogen weeten:, waarom hy het licht uitgedaan ,en zo fterk water begeerd hadt? De Sultan antwoordde; dat hy het licht uit- deedt, op dat medelyden zyne hand njet zou te rug hòu- den van het oefenen der Regtvaardigheid , omtrent eenen Jongeling „zo teder van hem bemind; en dat hy eene ge- lofte gedean hadt, op het hoorén der eerfte klagte, van niet te sullen eeten of drinken voor dat de fchuldige ge- ftraft was „en hy zich reeds opt punt vondt om van dorst te verfmagten. ` ` l D ` o wë Gë . e sn, O3 EEN — eit 2% SEN TREFPEND EN LEERZAAM EEN TREFFEND EN LEERZAAM VOORVAL, Briefswyze medegedeeld aan den Schryver van bet LON- DON MAGAZINE, | Myn Heer! N Iet lang geleeden een bezoek by eenen myner Vrien- den afleggende, ontmoette ik, toevallig , een jong Paar , welks voorkomen , zeden en leevenswyze my toe- fcheenen den toeftand , waar in zy zich bevonden „verre te boven te gaan. Myne nieuwsgierigheid wekte my op om onderzoek te doen na hunne Lotgevallen, in welke ik niet ‘kon nalaaten te denken dat iets byzonders moest weezen. Ik vond myne gisfing bewaarheid: myn Vriend verhaalde “_my dat zy beiden opgebragt waren, in de verwagting van veel ruimer middelen te zullen bezitten , dan zy tegenwoor- dig bezaten; dat hunne Familien bykans gelyk waren, en een middelbaar, fchoon genoegzaam, vermogen hadden. ee De jonge Heer hadt de heerlyk{te vooruitzigten om voort te komen en in aanzien te geraaken : en men oordeel ‚de dat de jonge Juffrouw „door haare perfoonlyke bekwaam- heden en uitfteekend character, een grooter Huwelyk zou doen dan zy uit hoofde haarer middelen mogt verwagten. In deeze om{tandigheden kwamen die jonge Lieden by een, en fchepten onderling in elkander behaagen ; zy ftelden het Huwelyk hunnen Ouderen voor, die ‘er niet in ftem- - den; dan de zwaarigheden , door hun daar in’ gemaakt , had- den geen genoegzaam gewigt op de Gelieven; zy befloo- ten niet by hun te blyven , en trouwden, naa veelvuldige vrugtlooze aanzoeken om de toeftemming te verwerven, zonder weeten hunner Famillen, ip de hoope dat der Ouderen liefde en Tydverloop te zamen de vergiffenis zouden be- werken; dan tot nog vinden zy zich te leur gefteld in die verwagting en, genoodzaakt om zich af te zonderen , hunne vooruitzigten naar deeze Wereld op te geeven ‚en. zich over deeze verliezen te troosten met de eenige vertroosting bun overgelaaten , het genoegen, naamlyk, van elkanders ge- zelfchap. —- Veele der Familien in de nabuurfchap heb- ben hun bezogt, en alle beleefdheden beweezen, aan bun- ne verdienften en ongelukkige om(tandigheden verfchuldigd ; maar dewyl zy vry ver afgefcheiden woonen en de verkee- ring niet gehouden kan worden zonder kosten , hoor ik dat zy zulks gansch niet zoeken „en zelden hun eigen wooning verlaaten , waar zy zeer zuinig leeven, doch in de ka z maakte "E ' VOOR geiw o "e ` mae eensgezindheid, en (chynén alleen te wagten op de wederkeering van de liefde hunner Ouderen om de mas - te huns geluks vol te meeten; doch een ieder, die maar eenigen tyd in hun gezelfchap is, bemerkt duidelyk dat ee- ne wolk van droefenis hunne vreugde, welke anderzins volkomen zou weezen, verdonkert, Hoewel zy nimmer, gelyk zyn Vriend my berigtte, hun geval tot het onder- werp des gefpreks maaken; doch zo veel mogelyk is zelve bedekken, Aangedaan over dit lot deezer Getrouwden herinnerde ik my een dergelyk voorval, eenige jaaren geleden in Franke ryk voorgevallen: en dewyl ik denk, dat het niet anders dan elk Menschlyk hart kan beweegen, en inzonderheid dat der zodanigen wier omftandigheden er eenige gelyk- heid mede hebben , zal ik het eenvoudig , gelyk het ge- beurd is, verhaalen, en my zeer aan u verpligt rekenen als gy ‘er eene plaats in uw nuttig Magazyn aan inruimt. Een Heer van aanzienlyke geboorte , maar weinig bekend inde Wereld , die zich voornaamlyk op zyn Landgoed onthieldt, en zelden zyn}jKasteel verliet, hadt twee Zoons, De oudfte , zich bevindende op de Bruiloft van een zyner Vrienden , werd verliefd op eene jonge Juffrouw „ uit het Klooster, waar in zy eenigen tyd geweest was, geko-. men om het zelfde Huwelyksfeest by te woonen. Zy was de jonger Dogter van goeden Huize , doch van geringe middelen , fchoon en algemeent!geagt. De liefde kreeg by beiden de overhand; en hoewel de jonge Heer, (dien ik hier den jonger sEviL zal heeten ,) niet onbewust was van zyùs Vaders wederzin tegen een Huwelyksverbintenis, door welke zyn Zoon zyn ftaat eer zou verminderen dan vermeerderen, vleidde hy zich, nogthans, dat de gene- genheid welke hy hem toedroeg, en altoos zeer groot ge- weest was , over deeze tydlyke belangen zou zegepraalen, en dat hy met den tyd bekwaam zou weezen om zyns Va- ders toeftemming te verwerven tat een Huwelyk , van °t welk zyn geluk te eenemaal afhing. Maar de Vader, die eene andere Juffrouw voor zyn Zoon op °t oog hadt, weigerde valftrekt zyne toeftemming , hem tevens te verftaan geevende, dat hy hem nimmer tot eene Egtwerbintenis tegen zyn zin zou dwingen} doch dat hy niet zou bewilligen in een Huwelyk , zo weinig beantwoor- dende aan zyn (taat en omftandigheden ; en indien , voegde hy "er nevens , Juffrouw ****, desniettegen(taande, uwe Vrouw wordt, weet dan, dat het ų zal berouwen! 3 è at 186 EEN TREFFEND EN LEERZAAM ‚ Dit was alles. wat de jonge BEVIL van zynen Vader tot antwoord kreeg , die voorts met. hem: leefde als voor- heen. De Minnaar verborg dit harde Vonnis, zo lang hy kon, voor de jonge Juffrouw; doch wanneer hy genood zaakt was bet te ontdekken, floeg zy hetaf om de minnary verder voort te zetten; doch haare Liefde haare voorzig- tigheid vermeesterende , gaf zy haare toeftemming om hei- melyk te trouwen, hoopende dat Sens Vader tot andere gedagten zou komen, of dat hunne verbintenis geheim zou blyven tot zynen dood, te meer daar hy reeds oud en Zwak was. . ; z ‚ Het leedt geen anderhalf Jaar , of de Vader vermoed- de het heimlyk geflooten Auwelyk : wanneer hy het zyn’ -Zoon voorftelde , die het fchroomde te bekennen, fchoon -hy het niet kon lochenen met de bedaarde verzekertheid ‘van iemand, die de waarheid fpreekt. — ’t Es wel, zeide de ‚> Wader, ik wensch dat er niets aan moge weezen; doch ‚> indien gy my bedroogen hebt, gy weet het gevolg, en ae ik zal myn woord houden !” ~— Dit vermoeden werd wel- haast bevestigd, door verfcheide omftandigheden , hy twy- felde niet langer wegens den onvoorzigtigen ftap zyns Zoons, en nam maatregels daar mede overeenkomttig.. 