Handboek der pharmakognosie
De wortel. — Het is alleen deze ginseng, welke in den handel voor- 404 UMBELL1 FERAE. komt. — Is ongeveer 1 vinger dik, 2 lot 3 duim lang, bijna rolrond, uit¬ wendig grijsbruin , inwendig geelachtig gestippeld , en loopt meestal gaffel¬ vormig in twee punten van 3 tot 4 lijn lengte uit. Na het droogen is de wortel omstreeks zoo dik als eene penneschacht en gerimpeld. Hij riekt sterk speccrijachtig , na het droogen slechts zwak , en smaakt even als zoethout zoetachtig , later specerijaehtig-bitter, prikkelend. Bevat vol¬ gens RAEINESQUE en o’SHAUGNESSY : Hars. Plantenvczel. Het bestaan en de aard van hel in deze analyse opgegeven panacine moeten nog door naauwkeurige onderzoekingen nader worden aangetoond. Panacine. Suiker. Gom. Aetherische olie. Zetmeel. Slijm. 92. UMBEL Li FERAE. Schermdrag enden- Bestanddeelen: aetherische oliën; harsen; rietsuiker; slijmsuiker; man- nasuiker; zetmeel; gom; pektine ; planlenbases ; coniine , cicutine , chaerophylline , cynapine ; indifferente eigenaardige stoffen : athamantine , peucedanine , angelicine , meine, carotine ; plantenzuren: angclicazuur, valeriaanzuur, coniinzuur? selinzuur ? Afdeelingen: A mminae. Smyrnieae. Pimpincl leae. Scandicina e. Caucalineae. S elin ea e. Slier incae . Bupleur incae. Hy drocoty- leae. Eryngieae. 1 . Ammin ae. Ammineën. at. Si urn. Water-Eppe. V. 2. 1. Slum Ninsi thunberg- In China, Japan, Korea, Cochinchina en | Mongolië. — Mq- 113. — Levert den Indiaansche Krachlwortel. Radix Ninsi s. Ninzing. De wortel. — Stukken ter dikte eener penneschacht tot die eens vingers; penvormig, meestal in 2 takken uitloopend, eenigzins geringd. Op de > breuk ziet men eenen harsachtigen , glanzenden kring en overal harsach- ' - tige , glanzende stippen. Op de gewone wijze gedroogd zijnde , zijn zij i geelwit en ondoorschijnend , rieken alsdan speccrijachtig en hebben eenen li specerij- , zoet- , bittcrachtigen smaak. Doch na in water geweekt of na r in waterdampen verhit en snel gedroogd te zijn, zijn zij bruinachtig en ' hoornachtig-doorschijncnd , bezitten alsdan geenen reuk en smaken slechts h eenigzins zoet- Deze wortel , die ook dikwijls voor de echte ginseng genomen is , 8 UM BEL L 1 FE RAE. 405 schijnt niet afzonderlijk in den handel te komen, maar bevindt zich ge¬ woonlijk in meerdere of mindere hoeveelheid onder de senega en de serpentaria van den handel. 2. Sium Sisarum l- In China , Cochinchina , Japan , Korea en Mon¬ golië. — Mq. 112. P. II. 713. — Levert den Suikerwortel. Radix Sisari. De wortel ; 1 vinger dik , zich penvormig versmallend , 6 tot 8 duim lang, knolachtig, bosvormig vereenigd , wit, vleezig. Reuk specerij-, pe- terselieachlig. Smaak aangenaam zoet-, specerijachtig. Bevatten aelheri- sche olie , zetmeel en volgens drapier 8 proc- rietsuiker. E*. Levisticum Lavas , V. 2. 1. Levisticum oßicinale koch. Ligusticum Levisticum l. Op de bergen van Zuid-Europa , op de Appenijnen , in Savoije , Zevenbergen, Frankrijk , Nederland, enz. — d. Y. II. 371. Mq. 115. F. II. 713. F. B. S. I. 252. — Levert a. Lavaswortel. Radix Levistici s. Ligustici. De wortel , welke van éénjarige , sterke planten in den herfst of in het voorjaar wordt ingezameld. Dient goed afgesloten bewaard te worden. Hij is van boven 1 vinger tot 1 duim dik , geringd , wordt penvormig versmald en is slechts weinig vertakt, uitwendig grijsgeel , inwendig wit, | vleezig, sappig. Op de dwarse doorsnede ziet men eene dunne opperhuid, eene dikke schors en eene kern, die ongeveer de helft van het ge- wigt des wortels bedraagt , met de schors vergroeid en door eenen don- kerderen kring begrensd is. De celsubstantie vormt in beide deelcn eene uit dunne platen bestaande ster, die in de schors door fijne dwarse wanden in vakken verdeeld is. Dit plaatweefscl is voornamelijk in de schors met een kleurloos sap gevuld, hetgeen op de dwarse doorsnede naar buiten vloeit , in de lucht zeer ras troebel en oranjekleurig wordt en tot eene [ op opopanax gelijkende massa indroogt. Dit geschiedt ook bij het droo- gen van den wortel zclvcn , doch in dier voege , dat zich het indroogend ! en daarbij kleurend sap rondom de kern zamentrekt en ophoopt. Hier— i door vertoont de drooge wortel op de dwarse doorsnede eene vuilwitte , zeer zamengetrokkene , poreuse kern en eene betrekkelijk dikke schors , welke rondom de kern geelbruin en digt is , doch nabij de opperhuid i langzamerhand lichter en losser wordt , en er in de buitenste laag even m UMBELLIFERAE. als dc kern uilziel en zeer poreus is , zoodat zieh de wortel op het ge¬ voel sponsachtig voordoet en overlangsche rimpels vertoont. Op de ge¬ wone wijze bewaard , is hij altijd week , buigzaam , taai , en uitwendig roodachtig-grijsgeel. Reuk eigenaardig , sterk , specerijachtig. Smaak zocl- achtig, scherp-specerijig. Bevat volgens trommsdorff : Actherische olie (weinig). Kleurende extractiefstof. Vloeibare balsemhars. Alphahars. Betahars. Slijmsuiker. Plantenvezel. De versehe wortel van Azijnzure potasch. Eiwit. Zetmeel. Slijm. Water. lloeijende planten zou een doodelijk vergift bevatten, waarvan de aard nog niet bekend is. De wortel verdient over 't algemeen naauwkeuriger onderzocht te worden. b. Lavaskruid. Herba Levistiei. De wortel- en stengelbladen; de eersten zijn glanzend-groen , van on¬ deren dubbel-gevind , van boven eenvoudig; de laatsten cenvoudig-gevind, dan vindeelig en geheel van boven slechts 2- of Sspletig. De vinnetjes wigvormig, omgekeerd-eirond , driespletig en ingesneden -gezaagd. c. Lavaszaad. Semen Levistiei. De rijpe vruchten. — Ovaal-langwerpigc dubbelnootjes (diachaenia) , eenig- zins plat, boogvormig gekromd, van 5 ribben (costae) voorzien, waar¬ onder die aan den rand tweemaal hreeder gevleugeld zijn , dan de 3 overigen op den rug. In ieder groefje (valleeula) 1 oliestriem en op de aanrakingsvlakte (planum eommisurale) 2 of 4. Cuminum. Komijn of Peperkarwci. V. 2. 1. Cuminum Cyminum l. In Opper- Aegypte en Aethiopië. Wordt in Sicilië, op Maltha, enz. gekultiveerd. — d. V. II. 420. Mq. 119. P. II. 692. — Levert het Komijnzaad. Seinen Cumini s. Cymini. De rijpe vruchten. — Langwerpige dubbelnootjes, omstreeks 3 lijn lang , bleekgrijsgeel , met borstelvormige, gewoonlijk afgewrevene haartjes bezet , ter zijde zamengetrokken. leder nootje van buiten gewelfd , van binnen uitgehold, aan den rand stomp, aan beide uiteinden versmald, voorzien UMBELLIFEPtAE. 107 0,2359 7,7250 0,2000 6,0000 11,7000 3,8000 0,0319 ^ Looistof Extractiefstof met Gips 0,7000 van 5 draad vormige, behaarde hoofdribben (costae primariae) , waarvan de zijdelingsche den rand vormen , en van 4 minder uitstekende bijribben (costae secundariae) ; onder ieder dcrzelven bevindt zich eenc oliestricm. De groefjes gewelfd , met eene olicstriem in het midden. Reuk eigen¬ aardig , karwei-, specerijachtig. Smaak eigenaardig, specerijig. Be¬ vatten volgens BLEY : ■i Chlorpotassium ^ 1,6000 . (Chlorpotassium) A A MAAA Extractiefstof met] > 12,2000 1 1 ,7000 ( Appelzuren kalk) ’ 7,1350 Gom .... ) 0,5000 Appelzuren kalk ) 2,0000 Appelzure kalkaarde .... Appelzurc bitteraarde .... Plantenvezel (0,2 asch opleverend) Vocht . 9,0000 Zwavel en verlies . 0,1722 Van de aetherische olie verkreeg baumé 12 oneen uit 25 pond , lecanu 2 pond en 12 oneen uit 100 pond en hagen slechts 17 drachmen uit 12 pond. Aetherische olie Vette olie .. VVeeke hars. Harde hars Hars . .. Chlorophyllum Myricine .. Gom .... Slijmgom. Kleefstof .. Eiwit (verhard) Azijnzuur .. 16,0000 0,4000 0,4000 8,6000 Conium. Scheerling. V. 2. 1. Conium maculatum l. Coriandrum macuiatum koth. Bijna door geheel Europa. — d. V. II. 386. Mq. 123. P. II. 696. F. B. S. I. 252. F.B. 11.104. — Levert a. Sc /teerling kruid. Herba Conii macolati s. Cicutae. De bladen , welke korten tijd vóór het bloeijen van in ’t wild groei- jende planten worden ingezameld. Zij moeten snel gedroogd worden , waarbij zij 6/7 aan gewigt verliezen , en in goed sluitend vaatwerk worden bewaard. 6 pond van het daaruit geperst sap, waarvan de versehe bladen 35 procent geven , leveren ongeveer 1 pond extract. De onderste bladen zijn groot, drievoudig-gevind en op dikke, ronde holle, bijna gekielde stelen bevestigd, die aan den voet van eene wit¬ achtige , randvliezige scheede voorzien zijn. De hooger geplaatste, lang¬ zamerhand kleiner xvordende bladen zijn minder zamengesteld en op eene scheede bevestigd, welke van lieverlede korter wordt. Alle bladen zijn 408 UMBELL1FERAE. van boven donker-, van onderen bleekgroen en, even als de geheele plant, onbehaard. De vinnetjes eirond-Iangwerpig , spits, diep vindeelig, de lobben diep ingesneden-gezaagd , de tanden spits of eenigzins stomp en in eene korte, witte doornige punt uitioopend. Het gedroogde kruid heeft eene grijsgroene kleur. Reuk eigenaardig, onaangenaam, verdoo- vend. Smaak zoetachtig, scherp, walgelijk. Bevatten volgens BIRD : Appelzuur coniine. Vlugge , stinkende olie. Chlorophyllum. Hars. Zetmeel. Eiwit. Houtvezel. Azijnzure potasch. Azijnzure ammonia. Appelzuur ijzer. In de asch : Keukenzout. Kalkaarde. IJzerverzuursel. Bitteraarde. SCO KADES : Hars •. Exlractiefstof . .. Gom. Eiwitstof .... Groen zetmeel. .. Azijnzuur. Water Chlorpotassium Zwavelzure potasch Salpeterzure potasch Appelzuren kalk Phosphorzuren kalk Phosphorz. bitteraarde Ijzer. Manganesium 0,1 o 2,73 3,52 0,31 0,80 92,49 Länderer verkreeg door overhaling met water eene hoogst geringe hoe¬ veelheid eener aetherische olie. Deze was echter, even als die, welke door Bert rand uit het sap is overgehaald, slechts het coniine, eene door Geiger ontdekte plantenbasis , waaraan deze plant hare werkingen ver¬ schuldigd is. peschier wil er een coniinzuur in gevonden hebben , dat echter nog zeer problematisch is. Verwisselingen: Myrrhis odorata. A et hu sa Cynapium; Chae- rophyllum bulbosum, C h. aurcum, Ch. hirs uturn, Ch. te- muïum, Ch. sativum; [Anthriscus sylvestris]; Cicuta virosa; Oenanthe fistulös a , Oen.crocata; Phellandrium aquaticum; Levisticum officinale; Molopospermum peloponnesiacum. b. Scheerling zaad. Semen Conii maculati s. Cicutae. De rijpe vruchten. — Dubbelnooljes , ieder op zich zelve eirond, uitwendig vlak-gewelfd , zonder oliestriemen , doch met 5 even sterk uitspringende, golfvormig gekartelde ribben. Zij bevatten eveneens coniine. christison verkreeg uit 220 grein extract van het zaad 5 grein coniine. UM B E L L 1 FE RA E. 2. Smyrnieae. Smyrnieen. a. Cicuta. Water scheerling. V. 2. 400 1. Cicuta virosa l. Coriandrum Cicuta roth. Ju Middel- en Noord- Europa , in sloolen en stilstaande wateren. — d. V. II. 416. Mq- 124. P. II. 713. F. B. S. I. 242. F. B. IV. 252. — Levert a. Water scheer lingkruid, Herba Cicutae virosae s. aquaticae. De bladen, die in het begin van den bloeitijd worden ingezameld. Bij het droogen verliezen zij ongeveer 6/7 aan gewigt. 8 pond van het uit versehe bladen geperst sap geven omstreeks 1 pond extract. De wortelbladen zitten op dikke, holle stelen , zijn tot 2!/s voet lang en meestal drievoudig-vindeclig. De stengelbladen , welke op barstige scheeden zijn bevestigd , zijn minder zamengesteld. De vinbladen zijn lang, smal , lancetvormig , scherp gezaagd, onbehaard. Reuk zwak. Smaak niet onaangenaam , petcrselieachtig. b. Water scheer lingwortel. Radix Cicutae virosae s. aquaticae. De wortel ; veelhoofdig , eirond-langwerpig , ongeveer 2 lot 4 duim lang, uitwendig groen- of bleek bruinachtig, van gestippelde, ringvormige ge¬ ledingen voorzien , van onderen met vele witachtige wortelvezels van de dikte eener pen bezet, inwendig sponsachtig, vieezig , wit en in holle dwarse vakken verdeeld. Hij bevat een wit melksap, dat in de lucht spoedig geel wordt, riekt aangenaam, specerijachtig, even als dille, en smaakt zoet-, petcrselieachtig. Bevat volgens albrecht in versehen toestand op 1 pond : Oneen. Drachmen. Greinen. Hars. . . 0 0 58 Eiwitstof. . . 0 0 28 Zcepstof. . . 0 3 32 Gom en slijmstof .. . . 0 4 13 Plantcnvezel .... . . 2 2 40 Aetherische olie . .. . . 0 0 32 De aetherische olie is volgens SIM ON voor paarden en konijntjes niet schadelijk. Het hoogst vergiftig bestanddeel van den wortel en welligt 410 UMBELLIFERAE. van alle deelen dezer plant is volgens polex en wittstein eene planlen- basis , welke zij cicutine noemen. Ss. A e t h u s a. Hondspeterselie. V. 2. 1. Aethusa Cynapium l. Door het grootst gedeelte van Europa, vooral op bebouwden grond of in tuinen. — d. Y. II. 408. M Q. 110. P. 11.713. F.B.S.1.2U. F.B. 1.24. — Levert bet Hondspeterselie - of Kleine Scheerling kruid. Herba Cynapii s. Cicutae minoris. De bladen. Zij zijn 2- tot 3voudig-vindeelig ; de onderste zijn op half¬ ronde , gootvormige , bijna niet holle stelen bevestigd ; de bovenste on¬ gesteeld ; de blaadjes klein, eirond, spits, 2- tot 3deelig , met lijnvormige slippen. Zij zijn allen onbehaard, van boven donker-, van onderen licht¬ groen , glanzend , rieken , inzonderheid bij wrijving , onaangenaam , prei¬ achtig; in droogen toestand zijn zij reukloos, ficinüs beweert er eene plantenbasis in gevonden te hebben, welke hij cynapine noemt. c. Coriandrum. Koriander . V. 2. 1. Coriandrum sativum l. In Klein-Azië , Griekenland , Zuid-Rusland, Frankrijk , Spanje , Italië, enz. In Duitschland en Nederland gekultivcerd. — d Y. II. 422. Mq. 124. P. II. 711. — Levert het Korianderzaad. Semen Coriandri. De rijpe vruchten; bijna kogelrond, bruinachtig-geel, klein; bestaan uit 2 aaneengegroeide nootjes (achaenia) , waarin zij naauwelijks kunnen gescheiden worden. Ieder nootje heeft 5 golfvormig-gekrulde hoofdrib¬ ben , die in de groefjes tusschen 6 meer uitstekende , gekielde bijribben gelegen zijn. Alleen op de uitgeholde aanrakingsvlakte bevinden zich oliestriemen , en wel 2 ten getale. Gezegde vruchten zijn van onderen van eene kleine groeve voorzien, als likteeken van den afgevallen’ steel, terwijl zij aan den top door den stijlvoet stomp doorn- puntig zijn. De onaangename, wandluisachtige reuk verandert bij het droogen in eene eigenaardige, aangename, specerijachtige. De smaak is eigenaardig, specerijig. trommsdorff vond er in: olie. 0,47 Gekleurd extract met appelzure potasch. . 6,00 Slijm. Stikstofhoudende extractiefstof ^ . . 7,00 Plantenzuur kalkzout. Looizuur . . > . 0.73 Plantenvezcl .. Aetherische Stearine 01 eine. Water. 4,00 7.50 65,20 UM BELL IFEH AE. 41 1 Verwisselingen : Semen Coccognidii. 3„ Scandicinae. Scandicineën. a. Anthriscus. Stekelzaad. V. 2. 1. Anthriscus sylvestris hoffmann. Chacrophyllurn sylvestre l. Zeer algemeen in de nabijheid van steden cn dorpen. — d. V. II. 394. Mq. 123. F.B.S. 1.248. F. B. V. 393. — Levert den Wilde Kervel. Herba Cicutariae s. Chaerophylli sylvestris. De wortel- en de stengelbladen. De eersten zijn gesteeld , de laatslcn op vliezige, groene of roodachtige scheeden bevestigd, welke aan den rand gewimperd , en op de aderen kort en een weinig behaard zijn. Allen zijn glanzend-groen , van onderen met verspreide, witachtige haren be¬ kleed, 3- en meervoudig-zamengesteld, met lancetvormige slippen, welke aan den rand en aan de nerven scherp zijn en in fijne, witte doornige punten uitloopen. Reuk onaangenaam, bijna stinkend. Smaak scherp, zoutig, bitter. — Chaerophyllum bulbosum bevat volgens polls- torff eene plantenbasis , welke hij chaerophylline genoemd heeft. 2. Anthriscus Cerefolium hoffmann. Sc and ix Cerefoliumr. In Zuid— Europa. Zeer gemeen in moestuinen- — b. V. II, 399. Mq. 122. P. II. 713. F.B.S. 1 248. F. B. V. 392. — Levert de Tuin- Kervel. Herba Cerefolii s. Chaerefolii. De bladen; veelvoudig-zamengesteld , fijn, lichtgroen, soms gekruld, met eenige fijne, verspreide haartjes bekleed. De blaadjes eirond, vin- deelig , met stompe slippen. Zij rieken en smaken aangenaam- specerij¬ achtig , eigenaardig, na het droogen slechts nog zeer weinig. Uit 100 pond versehe bladen verkreeg lecanü 3 drachmen en 36 grein aethe- rische olie. [Verwisselingen : Aethusa Cynapium.] I®. Myrrhis. Ribzaad of Zoetscherm. V. 2. 1. Myrrhis odorala scopoli. Scandix odorata l. in het Oosten, Middel-Europa , in Zwitserland, Illyrië, enz. Soms in tuinen gekweekt. — Mq. 123. — Levert de 412 UM BELLI F EK A E. Spaansche Kervel. Herba Myrrhidis s. Cerefolii Hispanici, De bladen. Zij zijn zeer groot, breed, lichtgroen, op beide zijden zachtbehaard , drievoudig-zamengesteld en hebben vlokkige bladstelen, welke van boven den stengel breed scheedeachtig omvatten. De blaadjes eirond-lancetvormig , met gezaagd-vindeelige slippen. Reuk aangenaam specerij-, anijsachtig, sterk. Smaak zoel-, anijsachtig. 4. Pimpine lleae. Pimpinelleën. a. Öen an the. Tor kruid of Druivenbloem. V. 2. 1. Oenanthe fistulosa i.. Op moerassige weilanden , in slooten en stil¬ staande wateren. — n. Y. II. 410. Mq. 125. F. B. S- 1.238. F. B. VIL 502. — Levert het Pijpachtig Tor kruid. Herba Oenanthes aquaticae. De dubbel- of drievoudig-gevinde , onbehaarde wortelbladen , en de onbehaarde, gevinde stengelbladen, welke korter zijn, dan be buisvor¬ mige bladsteel. De blaadjes der bovenste bladen lijnvormig, eenvoudig of driedeelig , spits; die der wortelbladen wigvormig-gelobd en stomp. Ss vergiftig, [gerding ‘heeft er oenanthine of oenanthinehars in ontdekt. Zie Pharm. Centralbl . 1849, N°. 3.] 2. Oenanthe crocata l. In moerassen en vochtige streken van Engeland en Frankrijk. — P. 13. 713. — Levert het Saffraangeel Tor kruid. Herbae Oenanthes succo croceo. De bladen; onbehaard, donkergroen, glanzend, dubbeD vindeelig met wigvormig-rhombische , ingesnedene blaadjes- Bevatten , gelijk alle deelen der plant, een melksap, dat in de lucht terstond saffraangeel wordt. In den wortel dezer plant vond pihan-dü-- Werkt zeer FEILLAY : vergiftig. — Wasachtige stof. Appelzure bitteraarde Appelzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. Zwavelzure potasch- Onkrystalliscerbare suiker- liet eigenlijk vergiftig werkend bestanddeel van deze en van de vorige plant is nog onbekend. Aetherischc olie. Zetmeel- Vaste olie. Eiwit. Gele kleurstof- Pektine. Chlorkalcium- Mannite- Chlorpotassium. Gom- Houtvezel- Water. UM KEL LI FE RAE. 413 3. Oencinthc Phellandrium lamarck. Ph el 1 andri um aquaticum l. ln slooten en stilstaande wateren door het grootst gedeelte van Europa tot in Noord-Azië. — d. Y. II. 411. Mq. 113. F. B. S. I. 240. F- B. II. 83. — Levert a. W ater -Kervel of Water-Venkelkruid. Herba Phellandrii s. Foeniculi aquatici. De bladen; gesteeld, groen , dubbel- tot 4voudig-gevind. De vinnen uit- gespreid-afstaand ; de uiterste blaadjes vindeelig-ingesnedcn en getand , de punten smal, spits of eenigzins stomp, met eene doornige punt, welke aan de bladen onder water haarfijn is. b. Water -Kervel- of Water -Venkel zaad. Semen Phellandrii s. Foeniculi aquatici. De rijpe vruchten. Zij bestaan uit 2 zamengegroeide nootjes en zijn langwerpig, bovenwaarts versmald, digt , bruinachtig-grocn en met de overblijfselen van kelk en stijlen gekroond. Ieder nootje heeft op de sterk gewelfde buitenzijde 5 stompe ribben , waarvan de buitenste , eenig¬ zins sterkere de bleekere , witachtige aanrakingsvlaktc begrenzen. Op deze zwak uitgeholde aanrakingsvlakte bevinden zich 2 donkergekleurde , sterke oliestriemen , welke bovenwaarts vereenigd zijn , dan in gebogene rigting uit elkander wijken en benedenwaarts weder convergeren. Ieder groefje wordt met eene donkere oliestriem opgevuld. Reuk eigenaardig , sterk , venkelachlig. Smaak onaangenaam , BERTHOLD : scherp, spccerijig. Bevat HERZ : volgens Aethcrische olie. . 1,497 Aethcrische olie .... 0,50 Vette olie. .... . 5,078 Weckhars ...... 8,33 Cerine ...... . 2,578 Harde hars. 2,81 Hars - . • • 4,908 Extractiefstof. 3,65 Extracticfstof. • . 8,078 B ij zonderew ij ziging daarvan 0,20 Gom. . 3,463 Gom ........ 3,33 Plantenvezcl .... . 71,822 Plantenvezcl ) 81,38 Verlies. . 2,576 Water . . s REMLER verkreeg 1 drachme aethcrische olie uit 1 pond. In de ascli (welke volgens berthold 8,203 bedroeg) vond herz: aluinaarde (volgens Bert n o ld 2,135 van gezegde 8,203), kiezelaarde (volgens berthold 4,440 van gezegde 8,203), bitteraarde, ijzerverzuursel , chlorpotassium , koolzure 414 UMBELLIFERAE. potasch. — frickhinger beproefde er eene plantenbasis uit aftescheiden , doch te vergeefs. Verwisselingen: het zaad van Cicuta virosa, Si um latifolium, S. angusti folium , Pinus sylvestris. Ij. Foeniculum. Venltel. V. 2. 1. Foeniculum ofjicinale mérat et lens. In Zuid-Europa. Aldaar ook ge¬ kweekt. — D. V. II. 413 (?). Mq. 114 (?). P. II. 667 (?). — Levert de Kretische , Ilaliaansche , Roornsche of Zoete Venkel . Semen Foeniculi Cretici s. Italici s. Romani s. dulcis (*). De rijpe vruchten, welke uit Italië en de omstreken van Nismes komen. Zij onderscheiden zich van het volgende , gewone venkelzaad doordien zij 2maal grooterzijn (ongeveer 2 tot 3 lijn lang) , en door eene ligte kromming, lichtgroenere kleur, rijker olie- en suikergehalte, en dus ook sterkeren en aangenameren reuk en smaak. 2. Foeniculum vulgare mérat et lens. An et hum Foeniculum l. In Zuid- en Middel-Europa ; wordt in Duitschland ook gekultiveerd. — d. V. II. 413. Mq. 114. P. ïï. 667. — Levert a. Venkelzaad. Semen Foeniculi vulgaris s. Germanici. De rijpe , groenachtig-bruingrijze vruchten. — Ovaal-langwerpige dubbel- nootjes, ongeveer l*/s lijn lang, Va lijn breed, op de buitenzijde gewelfd en voorzien van 3 sterke, uitspringende, bijna even groote , lichtere ribben. Zij zijn meestal gescheiden en hebben in iedere groefje 1 , op de vlakke of gebogene aanrakingsvlakte 2 oliestriemen en bezitten eenen eigenaardi- gen, zoet-, specerij-, anijsachtigcn reuk en smaak. Devatten suiker, aetherische olie en stcaroptenon. b. Venkelw ortet. Radix Foeniculi. De in den naherfst ingezamcldc wortel. Hij is van boven ongeveer 1 duim dik en eenigzins geringd, 1 tot 2 voet lang, penvormig , onregel¬ matig vertakt, van onderen hier en daar met kleine bulten en vezels be¬ zet. Op de dwarse doorsnede ziet men eene dunne, uitwendig vuilgeel- wilte opperhuid, eene zuiver witte, dikke, weeke schors en eene iets (*) Foeniculum dulce c. bauh. , waarvan men dit zaad vroeger afleidde, is vol¬ gens de nieuweren slechts eene variëteit van Foeniculum officinale all. C. UMBELLIFERAE. 415 donkerdere , ronde , met de schors vast zamenhangende kern. Al deze deelen zijn zoo digt , dat zich de wortel bij het droogen slechts weinig zamentrekt en dat hij slechts onbeduidende ovcrlangsche rimpels verkrijgt. In allen is voorts een sap bevat , dat in het geheel weinig bedraagt en kleurloos is, doch in de lucht citroengeel wordt. Ditzelfde geschiedt bij het droogen ook gedeeltelijk in den wortel , voornamelijk rondom de kern in zijne schors, waarheen zich het sap zamentrekt, en op de snij- vlakten , welke door het splijten van den wortel (ter bevordering van het droogen) ontstaan zijn. Deze citroengele kleur verbleekt ligtelijk , zoodat na eenen zekeren tijd alle deelen zich zoo wit als krijt en alleen nog rondom de kern gedachtig of donkerder voordoen. De schors des droogen wortels is wel is waar digt , doch melig en zijne kern hard en zeer hout¬ achtig. Meestal vindt men hem van de opperhuid ontdaan. Hij wordt ligtelijk wormstekig, en bezit den reuk en smaak van het zaad, doch in veel minderen graad. Bevat veel zetmeel , suiker en een weinig aetheri- sche olie. c. Venkelkruid. Herba Foeniculi. De bladen; grijsgroen, dubbel- of drievoudig-zamengestcld-gevind , af¬ wisselend geplaatst op lange, vliezig uitgezette , stengomvattende bladstelen, welke inwendig witachtig en nervig-gestreept zijn. De vinnetjes 2 of veel- spletig, met lijn-priemvormige , spitse en fijn gootvormige slippen. Reuk en smaak even als van het zaad , doch veel zwakker. Verwisselingen : de bladen van Anethum graveolens. ©. Pet ro sei inu m. Peterselie. V. 2. 1. Petrosclinum sativum hoffmann. Apium Petroselinum l. [Api- um vulgare lam ] In Klein-Azië en Zuid-Europa. In moestuinen ge¬ kweekt. — n. V. II. 420- Mo. 110. P. 11.713. — Levert het Peterselie zaad. Semen Petroselini. De rijpe vruchten. — Eironde , grijsgroene dubbelnootjcs , welke ter zijde zamengetrokken en bijna dubbelkogelvormig zijn. Ieder nootje heeft 5 draadvormigc , gelijke , witte ribben , waarvan de 2 uiterste den rand vor¬ men. In ieder groefje 1 draadvormigc oliestriem. Zij rieken en smaken eigenaardig, scherp, specerijachtig, rump vond er in: 416 UM BELLI FE RAE. Aetherische olie . 1,38 Elaine ...... 5,62 Stearine . 16,50 Extractiefstof . 3,50 Slijmerige, in alkohol oplosb. stof 7,08 Eiwit met phosphorzuren kalk. 3,00 Extractiefstof. Slijm. Gom. Zetmeel . . .. Appelzuren kalk. Phosphorzuren kalk Zwavelzuren kalk 6,90 Plantenvezel . 48,50 Vericisscling : het zaad van Hyoscyamus niger. braconnot heeft in den wortel een indifferent ligchaam gevonden , het¬ geen hij apiine noemde. (1. Carum. Karwei . V. 2. 1. Carum Carvi l. Voornamelijk in Noord-Europa. In Engeland en an¬ dere landen gekweekt. — d. V. II. 415. Mq. 110. P. II. 662. F. B. S- I. 238. F- B. IV. 267. — Levert het Karweizaad. Semen Carvi. De vruchten ; langwerpig , bruinachtig , grijsgroen , uit 2 nootjes zamen- gesteld. Ieder nootje heeft 5 gelijke, draadvormige, witachtige ribben, waarvan de uiterste den rand vormen. De groeven één-, de platte aan- rakingsvlakte tweestriemig. Ieder nootje is aan beide uiteinden spits , zeis¬ vormig gekromd , met zeer uitgeholden rug. Zij rieken en smaken eigen¬ aardig, specerijachtig, en bevatten volgens trommsdorff : Slijmsuiker. Plantenzure potasch 1 Plantenzure kalkaarde ( Slijm met phosphorzuren kalk i Verschillende zouten j Zuren appelzuren kalk .... Water en verlies ..... De aetherische olie is volgens vülckel een mengsel van minstens twee oliën , en de eene daarvan waarschijnlijk zuurstofvrij. Zeer belangrijk is volgens will de karweiolie door de verbinding , welke zij met zwavel vormt , en die zich uit hare oplossing in alkohol , die met ammonia verzadigd is , zeer snel en rijkelijk in fraaije , kleurlooze , lange naalden afzet. — RAYBAUD Verkreeg slechts 17 drachmen aetherische olie uit 100 pond karwei. In goed zaad is echter het gehalte veel grooler, daar ik eens 0,9 procent verkregen heb. Aetherische olie. . 0,44 Groene olie. . 7,00 Was. . 1,50 Hars .... . 0,30 Looizuur. . 8,00 Plantenvezel.. . 70,00 2,00 4,00 3,00 3,70 e. Pimpinella. Bevei nel. V. 2. 1 . Pimpinella A nisum l. S i s o n A n i s u m spreng. T r a g i u m A n i s u m IJMBELLIFERAE. link. In het Oosten, Aegypte, Griekenland. In Duitschland veelvuldig gekweekt. — d. V. II. 403. Mq. 112. P. II. 664- — Levert het O Anijszaad. Semen Anisi vulgaris. De rijpe vruchten. — Eironde dubbelnootjes , groenachtig-grijs , met korte, fijne haartjes bekleed, met den ncdergedrukt-kegelvormigen stijlvoet ge¬ kroond , meestal gestoeld. Ieder nootje heeft 5 ribben , waarvan de zijde— lingsche den rand vormen. Zij zijn aan den geheelen binnenrand van den rug van oliestriemen voorzien. De groefjes veelstriemig. Zij rie¬ ken en smaken eigenaardig , sterk , zoetachtig-specerijig. Bevatten vol¬ gens eene analyse van brandes en keimann : Aetherische olie. . 3,000 Vette olie. . . • 3,375 Half hars. . . . 0,400 Phvteumacolla . . 7,850 Extractiefstof. . . 0,500 Anisulmine . . . 8,600 Gummoine . . . 2,900 Appelzure potasch. 1,000 Appelzuren kalk. . 0,125 Phosphorzuren kalk 1,350 Plantenvezel. . . 32,850 2. Pimpinella Saxifraga Stearine met chlorophyllum . . . 0,125 Hars met appelzure potasch en kalk. 0,175 Azijn- en appelzuren kalk. Slijmsuiker met appelzuur .. Gom met appelzuren kalk. Phosphor- en zwavelzuren kalk^ Chlorkalcium en appelzuren kalkj Extractiefstof en appelzuur $ Zouten met kiezelaarde) 0,400 0,650 6,500 5,300 3,550 j IJzerverzuursel I Water. . . 23,000 L. In boschachtige en moerassige streken van Duitschland , Nederland , alsook in Zuid-Europa en Klein-Azië. — d. V. II. 401. Mq. 111. F. B.S. I. 236 en 782. — Levert den Witte B ever nelwor tel. Radix Pimpinellae albae. De in het voorjaar ingezameldc wortel. Hij is van boven hoogstens 1 vinger dik, versmalt zich meestal penvormig, is 4 lot 12 duim lang, weinig vertakt, onregelmatig met kleine bulten bezet, zeer hard op het gevoel, met de vingers niet zamendrukbaar, doch gemakkelijk, bijna ef¬ fen en met eenig gedruisch aftebreken. De opperhuid is stroogeel , docli wordt bij het droogen donkerder en vuilgeel. De schors betrekkelijk dik, wit; wordt bij het droogen vuilgeel. De her n betrekkelijk dun , in kleuren hoedanigheid weinig en slechts door eenen fijnen donkerderen kring van de schors te onderscheiden. De celsubstantie vormt er eene veclstralige ster in, welke uit platen bestaat en zeer digt met oplosbare sloffen is gevuld, zoodat de wortel bij het droogen slechts onbeduidende overlangsche rim¬ pels verkrijgt. Jodium kleurt hem blaauw, ijzerchloride verandert hem niet. 418 UM BELLIFERAE. Hij riekt eigenaardig , onaangenaam , specerijig, en smaakt zoet-, spece- rijachtig, later brandend-scherp, voornamelijk in de keel. Bevat volgens bley : Aetherisclie olie. Piansig , smerig vet. Scherpe , weeke hars. Bittere , harde hars. Harsachtige extractiefstof. Krystalliscerbare suiker. Slijmsuiker. Zoete extractiefstof. Gomachtige extractiefstof. Oplosbaar eiwit. Benzoëzuur. Azijnzure potasch. Azijnzure kalkaarde. Appelzure potasch. Appelzure kalkaarde. Zwavelzure potasch. Zwavelzure kalkaarde. Phosphorzure potasch. Phosphorzure kalkaarde. Mangaanverzuursel. IJzerverzuursel. Zetmeel. Gom. Chlorpotassium. Chlorkalcium. Appelzuur. Azijnzuur. Bitteraarde. Kiezelaarde. Koperoxyde (?). Houtvezel. Water. Aluinaarde. Verwisselingen : de wortel van Daucus Carola sylvestris, Atha- mantaOreoselinum, Carum Carvi , Pastinaca sativa, Pim- pinella magna, P i m p i n e 1 1 a nigra, HeracleumSphondylium [Anthriscus sylvestris, Aegopodium Podagraria, Poterium Sanguisorba, Sanguisorba offici nalis]. 3. Pimpinella nigra wïlld. Eene variëteit van Pimpinella Saxi¬ fraga, die voornamelijk in Noord-Buitschland voorkomt. — d. V. II. 400. Mq- 111. F.B. S. I. 236. — Levert den Zwarte B ever nelwor iel. Radix Pirapinellae nigrae. Is van den witten bevernelwortel daardoor onderscheiden, dat hij uitwendig ge¬ heel zwart is en in versehen toestand een blaauw melksap bevat. bley vond erin : Actherische olie . . . 0,38 Wit, vast vet . . , . 2,18 Scherpe , weeke hars- . 8,93 Bruine, weeke hars. • 0,38 Zwarte , weeke hars. . 0,48 Harde bars. . 0,18 Looi- en extractiefstof. . 2,50 Slijmsuiker . • . • 2,98 Gom . 3,83 Gomachtige extractiefstof. 2,51 Zetmeel . 4,63 Oplosbaar eiwit . . . 0,58 Houtvezel . 47,33 Kryslalliseerbare suiker. 0,88 Benzoëzuur. 0,06 Azijnzuur. . .. 0,16 Appelzuur. 2,90 Zoutzuur. 0,48 Zwavelzuur. .... 1,25 Phosphorzuur en zwavel. spoor Potasch. 1,65 Kalkaarde. 0,86 Bitteraarde. .... 2,25 Kiezelaarde. 3,95 Aluinaarde. .... 1,05 Manganesium ) IJzcr ... | 0,08 Verlies. 7,62 EMBELLIFERAE. 419 4. Pimpinella magna pollich. Tn het Oosten en het grootst gedeelte van Europa. — d. V. IT. 402. My. 112. F. B. S. T. 236. — Levert den Groote B ever nelwor tel. Radix Pimpinellae majoris. Is zeer gelijk aan den witten bevernelwortel , doch grooter (ongeveer als eene kleine gele raap) , donkerder grijsbruin. Hij riekt eigenaardig- balsamisch, even als Hypericum hircinum , en smaakt specerijach¬ tig, bijtend-scherp. Bevat aetherische olie en scherpe hars. f. Meum- Dwerg-Eppe of Beerwortel . V. 2. 1. Meum athamanticum jacquin. Athamanta Meum l. Op de bergen en Alpen van Middel-Europa. — d. V. Iï. 407. Mq- 114. — - Levert den Becren-Vcnkelwortel. Radix Mei s. Foeoiculi Ursini. en De wortel. Hij is veelhoofdig , van boven ongeveer 1 vinger dik en van eene kuif van digte, haarvormige , donkerbruine vezels voorzien, penvormig, donker grijsbruin, geringd, inwendig wit-, mergachtig, eenigzins melig, harsachtig. Binnen in bevindt zich eene dunne, hout¬ achtige kern. Na het droogen is hij rimpelig-gesleufd. Hij riekt eigen¬ aardig , sterk balsamisch, smaakt zoetachtig, verwarmend, specerijachtig, scherp. Bevat volgens reinsch : Aetherische olie. Vette olie en was Was en hars. 0,4 0,2 0,4 2,4 28,0 6,8 Mcïne. ........ 1 ,8 Eiwit  . _ 1 Zetmeel en pektine .... 28,0 Zoete stof en kalkzouten. . 1 Harsachtig extract en suiker. 6,8 Plantenvezel Zoete, in alkohol oplosbare stof. 8,9 Water. ........ 12,8 Verwisselingen : de wortel van Peucedanum Cervaria, Silaus pratensis, E r y n g i u m campestre. 5. C aucaline ac. Ca u cal in een. a. Buni urn. Haar scherm • V. 2. 1. Bunium copticum spreng, In Kreta, Aegypte en Oost-Jndië. — - Levert 420 UMBELLIFERAE, a. Heeren- Karwei. Semen Ammeos veri s. Cretici. Dc rijpe vruchten , welke op Kreta en in Aegypte worden ingezameld , doch slechts nog zelden voorkomen. b. Adjowaenzaad. Semen Adjowaen. De rijpe vruchten , welke men in Oost-ïndië inzamelt. — Het zijn kleine, grijze , zachtbehaarde dubbelnootjes , die in vorm en grootte met peter- seliezaad zeer overeenkomen. Ieder nootje heeft 5 gelijke, draadvormige ribben , welke met vele kleine tepeltjes bezet zijn , en waarvan de beide zijdelingsche den rand vormen. De groefjes , welke eveneens met tepel¬ tjes zijn bezet, zijn reeds met het bloote oog waarneembaar en van eene oliestriem voorzien. Reuk sterk , aangenaam, even als van thijm en boon- kruid. Smaak brandend-scherp, specerij-, karweiachtig. Verwisselingen: zeer dikwijls het zaad van Sison Am mi. b- Daucus. Peen . V- 2. 1. Daucus Carota l. Caucalis Carota crantz. Bijna door geheel Europa. Bekende kultuurplant. — d. V. II- 365. Mq. 122. P. ÏI. 693. F. Ff. S. I. 246. F. B. II. 93. — Levert den Wortel , Peenwortel of Peen. Radix Dauci sativi. De wortel van gekweekte planten , welke wegens zijne algemcene be kendheid hier geene nadere beschrijving behoeft. Hij bevat volgens VAUQUELIN : Pektinzuur. Zetmeel. Gele , harsachligc kleurstof. Slijmsuiker. Mannasuiker. Stikstofhoudende zelfstandigheid. Eiwit. Vrij zuur (appelzuur ?). Plantenvezcl. Appelzure (?) potasch. Appelzuren (?) kalk. Phosphorzure potasch. Phosphorzuren kalk. WACKEISRODER I In het daaruit geperst en ingedikt sap : Vette olie . ) > . 1 00 Aelhcrische olie (zeer wreinig)J Carotine. . . 0,34 Slijmsuiker . A i Appelzuur. . S . 93,71 1 Zetmeel weinig).) Eiwit . 4,35 ] < Kalk. Aluinaarde. IJzerverzuursel. (Deversche wortel bevatte Vst04 aclh. olie.) UMBELL1FERAE m lecanu verkreeg uit 100 pond penen 84 grein aetherische olie, doch uit de penen van Vlaanderen en de omstreken van Parijs niets. De door VAüQüELiN gevondene mannasuiker zou volgens wackenroder niet een bestanddeel des wortels, maar een ontledingsprodukt zijn. b. Wortel - of Peenzaad. Semen Dauci sylvestris. De rijpe vruchten van wilde planten. — Eironde , platte , bruine dubbel- nootjes van 1 tot 1 Va lijn lengte, welke met witachtige borstels zijn bezet , eigenaardig-specerijachtig rieken , en sterk specerijig-bitterachtig smaken, raybaud verkreeg uit 100 pond zaad 5 drachmen en 24 grein aetherische olie. 6. S elineae. Se li neen. a. Anethum. Dille. V. 2. 1. Anethum graveolcns l. Pastinaca Anethum sprengel. In het Oosten en in Zuid-Europa. Verwilderd. Wordt ook hier en daar in Nederland gevonden. — d. V. 11. 382. M Q. 120. P. II. 687. F- B. S. I. 256 en 784. — Levert a. Dillekruid. Herba Anethi. De bladen ; grijsachtig-groen , bijna drievoudig-vindeelig ; hunne smalle , lijnachtig-draadvormige , van boven eenigzins gootvormige slippen loopen in witte punten uit. De bladsteel heeft van onderen eene langwerpige , breed randvliezige , van boven uitgerande scheede- Reuk en smaak eigenaardig , specerijachtig. Bevat aetherische olie. — • Dit kruid , hetgeen thans slechts zelden door geneesheeren wordt gebruikt , heeft groote overeenkomst met het venkelkruid. (Zie bb 415.) b. Dille zaad. Semen Anethi. De rijpe vruchten. — Eironde dubbelnootjes , van den rug lensvormig zamengedrukt, met breeden en platten rand. Ieder nootje heeft 5 even ver van elkander afstaandc ribben , welke draadvormig en vlak verheven zijn ; de drie middelste dcrzelven zijn spits gekield , en de beide zijde- lingsche loopen in den breedvliezigen rand uit. In ieder groefje 1 en op de aanrakingsvlakte 2 oliestriemen. Reuk en smaak eigenaardig, spece¬ rijachtig. Zij bevatten volgens bartels 2 oneen aetherische olie in 7 pond. — Vroeger werd ook de wortel dezer plant , R a d i x Anethi, gebruikt. 422 UMBELL ÏFERAE. I®. Pas ti na ca. Pastinake. y 9 f • • 1. Pastinaca sativa l. Anethum Pastinaca wibel. Sn moerassige weilanden , aan de oevers der rivieren. Wordt gekweekt. — d. V. IJ. 379. Mq. 120. P. II. 713. F • B. S. I. 254. F. B. V. 348. — Levert den Pastinakewortel. Radix Pastinacae sativae. De wortel van gekultiveerde planten, in den herfst des eersten jaars gegraven. Hij is penvormig, geringd-rimpelig, witachtig, vleezig. Reuk en smaak eigenaardig, zoetachtig, onaangenaam-specerijig. ckomé vond er in : Zetmeel. Eiwit. Slijmsuiker . 1,76 Slijm (pektine) en extract . . . 3,57 . 2,09 Zetmeelachtige plantenvezel . . 7,66 . 5,49 Water . . 79,45 HERMBSTäDT verkreeg uit 124 pond wortels 572 pond stroop , en drapier beweert er zelfs 12 procent rietsuiker uit bereid te hebben. e. Heracle urn. Heelkruid of Beeren klaauic. Y. 2. 1. Hcracleum Sphondylium l. Sphondylium Branca Ursina al- lione. Door geheel Duitschland , Nederland en de overige landen van Europa. — d.V. II. 378. Mq. 125. F. B. S. 1-254. F. B- VII. 499. — Levert a. Duitsche B eer enklaauw kruid. Herba Braneae Ursinae Germanicae. De bladen ; groot , behaard , scherp op het gevoel , gevind ; hunne blad- scheeden zijn groot, ruw, buikig en gesieufd. De vinblaadjes vinachtig- verdeeld , bogtig-gelobd , stomp, getand ; het ongepaarde topblaadje is het grootst , handvormig , drielobbig , de middelste lob weder driedeelig. Reuk kruidachtig , niet aangenaam. Smaak kruidachtig , zoutig , eenigzins scherp en bitter- Bevat suiker, slijm, extractiefstof. b. Duitsche Beer enklaauw wortel. Radix Braneae Ursinae Germanicae. De wortel van éénjarige planten, in den herfst ingezameld. Hij is groot , rolrondachtig-getakt , geclachtig-bruin , inwendig witachtig. Bevat in ver¬ sehen toestand een geelachtig melksap , dat er bij kwetsing uitvloeit. Reuk onaangenaam-specerijachtig. Smaak scherp-spccerijig , bitter. IJMBELLIFERAE. 42:] d. Laserpitium. Lazerkruid. V. 2. 1. Laserpitium latifolium l. Op de Voor-Alpcn en bergen van de meeste Europesche landen. — Levert den Witte Gentiaanw ortet. Radix Oentianae albae. De wortel; veelhoofdig, roi rondachtig , tot l*/a voet lang , tot l*/4 duim dik, weinig vertakt, voornamelijk van boven sterk geringd. Be dunne opperhuid bruingrijs- De schors is betrekkelijk dun, poreus, sponsachtig, wit , doch wordt bij het droogen hier en daar roodachtig. De kern betrek¬ kelijk dik, in versehen en droogen staat fraai citroengeel, diep en zóó gekarteld, dat hij eene karakteristieke ster met eenigzins onregelmatige, afgeronde stralen vormt , gelijk men zulks zeer schoon op de dwarse door¬ snede ziet. De wortel komt soms met de opperhuid voor en alsdan aan de punt met eene bos stijve, bruinachtig-grijzc , draadvormige vezels van af¬ gestorvene stengels ; doch gewoonlijk van de opperhuid ontdaan , en alsdan in den vorm van groote, witachtige stukken , waarop zich ook bruinrood¬ achtige plaatsen vertoonen. Hij riekt, even als engelwortel, sterk spece¬ rijachtig. Smaakt specerijig— bitter , brandend-scherp. Bevat aetherische olie, scherpe hars en eene biltere zelfstandigheid van onbekenden aard. Verwisseling : de wortel va n Peuce d a n um C e r v a r i a. e. Peucedanum. Varkensvenkel of Haarstreng. V. 2. t. Peucedanum Oreoselinum mönch. Athamanta Oreoselinum l. [Selinum Oreoselinum scop.J Op bergen en heuvels in Duitschland. — o V. II. 385. Mq. 119. — Levert a. Berg- Peterselie. Herba Oreoselini s. Apii montani. > De wortelbladcn ; onbehaard, broos, dikwijls 1 voet lang , drievoudig- gevind , op den bodem uitgespreid. De blaadjes eirond, min of meer ingesneden of gevind, stomp of spits, met witte stippen aan de punten of tanden. Op de breede bladscheeden bevinden zich overeenkomstige, doch onvolledig ontwikkelde bladen. Reuk en smaak aangenaam, even als pe¬ terselie, specerijachtig; de smaak tevens scherp. b. Berg-P eter seliewor tel. Radix Oreoselini s. Apii montani. De in het voorjaar ingezamelde wortel. Hij is veelhoofdig , */2 tot 1 voel lang , van boven ongeveer 1 vinger dik , penvormig , eenigzins getakt en m met vezels bezet, geelachtig-wit of grijsbruinachtig , inwendig witachtig. Na het droogen is hij van hoven geringd en schuins overlangs-gerim- peld. Reuk en smaak even als die der bladen. winckler heeft in deze plant eene eigenaardige, indifferente stof gevonden en deze o.thamantine genoemd. Dit ligchaam schijnt tot de rij der vetten te behooren , daar het, volgens winckler en sciinedermann , door loogen en zuren, voornamelijk door zwavelzuur, in oreoselone , een plaatsvervan¬ ger van het lipylverzuursel , en in valeriaanzuur gescheiden wordt. 2. Peucedanum officinale l Selinum Peuced an u m wiggeks. In Zuid¬ en Middel-Europa. Komt in Nederland voor- — d. V. II. 383. Mq. 118, F. B . S. I. 254. — Levert den Varkensvenkelwortel. Radix Peucedani s. Foeniculi porcini. De wortel, van éénjarige planten in den herfst ingezameld;! — 2 voet lang, van boven hoogstens 2 duim dik , bijna over degeheele lengte sterk ge¬ ringd en met vezels bezet. De opperhuid dun , donker zwartbruin en na het droogen bijna zwart. De schors betrekkelijk dun , wit , en de hem betrekkelijk dik, eveneens wit , en naauw met de schors verbon¬ den. Beide deelen bevatten de celsubstantic in den vorm eener uit platen bestaande ster , waarin zich , voornamelijk in de schors , een kleurloos melk¬ sap bevindt, dat in de lucht bruinachtig-geel wordt. Dit geschiedt ook bij het droogen van den wortel , waarbij het zich in de kern naar hare Peripherie en in de schors naar de plaatsen , waar zij met de kern in verbinding is, zamentrekt en ophoopt. Hierdoor worden in den droogen wortel de kern binnen- en de schors buitenwaarts langzamerhand lichter, ten laatste zelfs witachlig , zoodat men daardoor de kern op de dwarse doorsnede, als met eenen donkeren kring omgeven , beter van de schors onder¬ scheidt- Somwijlen komt de wortel met de zwarte opperhuid voor, en als¬ dan overal met witachtige likteekens , door het afsnijden der vezels ont~ staan, en aan den top van eene bos vezels van doode stengels voorzien; gewoonlijk echter van de opperhuid ontdaan , en alsdan m den vorm van vuilgcelachtige , meestal gespletene stukken. Jodium kleurt hem zwart- blaauw- Hij riekt eigenaardig , sterk, onaangenaam, scherp-specerijachtig en smaakt onaangenaam, scherp, specerijig, zoutig-bilter. Hij bevat: Aetherische olie Peucedani ne. Zetmeel. Hars. Gom. Plan ten vezel. Zouten. Water. UMBELL1FERAE. i'25 3. Peucedanum Cervaria cussone. Athamanta Cer varia l. [S e li- num Cervaria cr4ntz. Cervaria Rivini gaertn.] Op drooge weilan¬ den , heuvels en bergen van Middel- en Zuid-Europa. — Mq. 119. — Levert den Zwarte Gentiaanwortel. Radix Geiitianae s. Cer- variae nigrae. De in het voorjaar ingezamclde wortel. Hij is */2 tot 1 voet lang, van boven ongeveer 1 duim dik, één-, zelden veelhoofdig , van enkele donker¬ bruine, stijve vezels voorzien, hier en daar met wratten bezet, donker¬ grijsbruin of zwartachtig, inwendig vuilwit. Na het droogen is hij van boven geringd, overlangs gerimpeld, hard, inwendig geelachtig, met geelroode harsstippen vermengd, barstig, digt en vleczig-melig. Hij riekt sterk balsamisch en smaakt scherp-specerijachtig. Bevat aetherische olie en scherpe hars. 4. Peucedanum palustre münch .|Selin um palustre l. Thysselinum pal us t re HOFFMANN. Op vele plaatsen in Duitschland. — d. V. II. 385. Mq. 119. F. B. S. I. 244. F. B. VII. 503. — Levert den Moeras-Varkensvenkelwortel. Radix Olsnitü s. Selini palustris. De in het voorjaar gegravene wortel. Hij is één- of veelhoofdig , van boven 1 vinger dik, penvormig, getakt, bleek bruinachtig-geel , inwen¬ dig witachtig. Hij riekt specerijig , smaakt bitterachtig , brandend-scherp , vermeerdert de speekselafscheiding en verwekt ligt ontsteking. Bevat volgens peschier: Aetherische olie- Vette olie. Gomachtige zelfstandigheid. Selinzuur. Houtvezel, Water. Vette, kleverige, suikerachlige stof. Gele kleurstof. Phosphorzurc kalkaarde. f. Imperator ia. Meesterplant. V. 2. 1. Imperatoria Osthrutium l. Peucedanum Osthrutium koch. Op de Alpen en bergen van Middel- en Noord-Europa. Wordt ook in tuinen gekweekt, — d. V. II. 385. Mq. 119- — Levert den Meester wortel. Radix Imperatoriae s. Östhmtii. De wortelstok, die in het voorjaar of in den herfst wordt ingezarneld 426 UMBELL1 FERAE. en van vezels ontdaan. Hij is veelhoofdig, platrond , horizontaal kruipend , 1 vinger tot 1 duim dik, geringd, gelakt en vooral van onderen met lange, getakte vezels bezet, bruinachtig, inwendig wit, vleezig. Gedroogd is hij platrond , ongelijk gebogen , van ringvormige gele¬ dingen voorzien, overlangs gerimpeld, met bulten en wratten bezet, hard, bruinachtig-grijs , inwendig witachlig met talrijke, gele hars¬ stippen. Jodium kleurt hem zwart. Reuk eigenaardig, even als van engel¬ wortel. Smaak scherp , specerijachtig , de speekselafscheiding bevorderend. Bevat: imperalorine [het eerst door osann ontdekt en aldus door wacken- boder genoemd] hars , zetmeel en aetherische olie. lecanu verkreeg van de laatste 3 oneen uit 100 pond, bartels 1 drachme uit ï pond, en osann eenige droppels uit 4 oneen. [Zij is voor eenigen tijd door hirzel [Pharm. Centralblatt • 1849, N°. 3) nader onderzocht.] De wortel van ge- kultiveerde planten is geen platronde wortelstok, maar een ware wortel. Verwisselingen: de wortel van Verat rum album. §*. Arch angel i ca. Engclhruid. V. 2. 1. Archangelica officinalis hoffmann. An gel i ca Archangelica l. In Noord- en Middel-Europa- — d. V. II. 367. Mq. 115. P. II. 669. — Levert den Engelwortel. Radix Angelicae. (*) De wortel van 2jarige planten , in het voorjaar ingezameld. Moet snel gedroogd en goed afgesloten bewaard worden. Bij het droegen verliest hij ongeveer 5A aan gewigt- Uit het rolrondaehtig , gerimpeld en ringvormig- gesleufd wortelhoofd, hetgeen l tot IV2 duim dik en omstreeks li/2 duim lang is , ontspringen zeer vele gerimpelde takken en vezels , die gewoon¬ lijk vlechtsgewijs ineen zijn gedraaid. Uitwendig is hij bruingrijs , in¬ wendig witachtig met geelroodachtige harsstippen vermengd- Hij is week , vleezig en zeer hygroskopisch. Reuk eigenaardig, sterk, specerijachtig. Smaak zoetachtig, later scherp, specerijig, bitter. 12 pond gedroogde wortels leveren 3Va pond extract- Hij bevat volgens (*) Volgens j. Berlin wordt de Angeliea Archangelica L, ten onregte als de moederplant van den echten engelwortel beschouwd. Hij houdt dezen voor al- komstig van Archangelica sativa fries — An g. Archangelica var. sati vat. cn Angeliea sativa mill, , zoo als in de Pharmacopoea Succica van 1845 is op¬ gegeven. C. UMBELLIFERAE. 427 JOHN : Aetherische olie Scherpe weekhars Bittere stof .. Gom .... Inuline .. Pektinzuur (?). Houtvezel. .. Water j Verlies j ? . 6,7 . 12,5 . 33,5 . 4,0 . 7,3 . 30,0 . 6,0 BUCHOLZ en brandes : Aetherische olie ...... 0,70 Scherpe weekhars (angelikabalsem) 6,02 Bittere extractiefstof . 26,40 Gom met een weinig kalkzout . 31,75 Zetmeel (geen inuline) .... 5,40 Extractiefbezinksel . , . . 0,66 Eiwit . . 0,97 Water . .17,50 Houtvezel . 8,60 Belangrijke resultaten hebben de volgende onderzoekingen opgeleverd. Büchner de jongere vond er in : Angelleine. Bittere stof. Appelzuur. Zetmeel. Eiwit. Pektinzuur. Kiezelaarde. Angelicazuur. Aetherische olie. Angelicawas. i Gomachtige extractiefstof. I Rietsuiker. J Jzer-groenkleurende looistof. Bruine , broze hars- Phosphorzure bitteraarde. Phosphorzure kalkaarde- Koolzure polasch- Koolzuren kalk. Koolzure bitteraarde. IJzervcrzuursel. Plantenvezel- LECANi: verkreeg 47* oneen aetherische olie uit 100 pond drooge wor¬ tels en 7 drachmen 18 grein uit 100 pond versehe. — büchner’s ange- licine is een onzijdig , wit , in prisma’s krystalliserend ligchaam van aan¬ houdend brandenden en specerijachtigen smaak. Het door hem gevonden angelicazuur was vlugtig , olieachtig, langzamerhand krystalliserend, van sterken, op valeriaanzuur gelijkenden reuk en zeer zuren, brandenden smaak, meijer en zenner hebben echter later aangetoond , dat dit zuur een mengsel van twee zuren is; een hiervan is fraai, krystalliseerbaar , aan engelwortel eigen, en angelicazuur genoemd; liet andere vloeibaar, vlugtig, en niets anders dan valeriaanzuur. Verwisselingen: de wortel van Angelica sylvestris, Levisticum officinale, Imperator ia Osthrutium. Bi. Angelica. Angelika. V- 2. 1. Angelica sylvestris, l. Imperatoria sylvestris de candolle. Op vochtige weilanden , langs slooten , wegen en boschkanten. — d. V. II. 369. Mq. 1 15. F. B. S. 1.256. F. B. IV. 311. — Levert den 428 UMBELLIFERAE. Bosch- of Wilde Ang elikawortel. Radix Angelicae sylvestris. De wortel , in het voorjaar van 2- en meerjarige planten ingezameld. Hij gelijkt zeer op den engelwortel, doch is dunner, vezeliger, minder gelakt, lichtgrijzer, inwendig witachtig, poreus, van gele harsstippen voorzien. Hij riekt zwakker, smaakt niet zeer bitter, doch scherp-spe- eerijachtig. Bevat waarschijnlijk dezelfde bestanddeelen , als de vorige wortel. i. Opopanax. Panaxkruid. V. 2. 1. Opopanax Chironium koch. Ferula et Pastinaca Opoponax l. In Rlein-Azië , Griekenland , enz. — d. V. II. 380. Mq. 117. P. II. 670. — Levert de Opopanax of Panax gom. Opopanax s. Gummi Opopanax. Het goudgele melksap, dat uit insnijdingen in het wortelhoofd en het onderst gedeelte des stengels uitgevloeid , en in de lucht ge¬ droogd is. 