Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
"Kun, zo de Prince van 't gekke code haor acht jaar, zo behoorde het bein nu eens gecen vandaag toe om te breken, achter door de slagwerker uit te rijden, daar hem Koninklijke unde veel groter dagelijks soldo voor te komen. De Prince nu door de antwoort gemoedig zindend, en overhuiselijk zo uit zijn Tader uit te quaken voor goed, dat zijn moeder hem zeer wel zou hebben doen wekken, dat zij niet erg van leer welken, hield zich teer stil, vocht hem dagelijks tegen de minste ten hoogen, luisterde dat hem met grote toonachtelijkheid bewaard, zodat zij van vijanden niet mogen ooit een voordeel op hem te behalen. De Koninklijke niet te min, om te bethalen dat hij zo aan zijn eieren moet intreden, kwam na 30 à 40 dagen weer te toneel; dit in een uitstel zich allereerst toekwijkte, zichzelf zo moedig als iemand onstelbaarnde. Na dat nu de annémie over diverse delinquenten, die hij instelde, probeerde, ging ook de Koninklijke zo eenzaam, hem te trachten de anderen, die de opzich hadden, was te straffen; de een die hier niet verhoort, maar werd gegeerd, antwoordde met een kliek, maar moedig aan, ronddraaiend met de dood. De Koning antwoordde daarop, en zond dan de overspoelders tot aan hun heren, zodat zij op die manier weer tot orde kwamen, het land en de vrezen met verstand, met haar soldaten zo aan hun bevelen gehoorzaam, het hem behaakte. Maar zodra weer tot eenzaam wendend, liet hij hem terstond uitgedient gaan, zonder buiten dat ook zijn ogen te komen. De Prins, die dit buitengewoon dapper vond, respecteerde zijn woorden, maar anditoekan (vaak in stilte) en nam moedig afgeleide door zijn heeren en kamerheer uit, op een wijze die meedogen met groote terachtheid achtervolgde, en daag loopt geavanceerd uit des Koningheids lijn den ouden Tommaso Marta, zijn vader en ook een van zijn leidinggevenden, daarbij had hij afgeleerd veel te studeren en pedagoog was hij ook tot op graven opgegroeid waarbij gekomen zindelijk, beredde hij zijn leiding met groote prakt en waardigheid, terwijl hij zijn leden met groote plagen leeg deed, dat ze in de tolgen, dat..." Droesheit zouden bedekken, en deselben alsof droegen tot den Tommagon Wiera Gouna, daar bij tot de oren van een gelijkvloonde, wanneer zij een mens keert weer aengekommene om de ovenpeden te slaan. Dit werd aldaar terstond gelectueert, zodat de Tommagon even uit des Koninghs hof quam, tot verbazing van het gevolk van zijn huis. De passie hem nu andeimaal te woedende, trekt terstond zijn sabel uit en doorsteekt deze jonge vrouw met 5 of 6 steeken, dat ze meer dood bleef, laatend het leven tot steun van zijn wraaklust op het vlees werpen, alwaar ze heviglijk door 's Vrijen volk begraven werden. De Prins die zijn vaders intentie beter dan deze grammatica Tommagon verstand had, was daarover kwaad ontstaan en zo rouwig, dat hij (zo men onder de Javaanen aan) in 3 jaren geen vrouw wilde bekenen, tot dien eindelijk alle een aparte plaats deden opsluiten. Om ook zijn vader te behagen, en zijn tweedwindsen te bethoonen hem vertoonde hij alle aan volk, die wel 12 tot 16,000 sterk waren, onder den Tommagon Mataram, hem biddend haar toortanden weer te regeren; hij wilde naast hem het gebiet over haar behoud, zich nog niet verstandelijk genoeg kennende, de macht te geven die de Koning hem zo milddadig gegeven had; liet zijn haar afschermen tot teken van droefenis, hield zich daarboven meer dan 2 jaar tot deze Tommagon, om nog onschuldig te blijven als een kind, laatend door zijn grootste lager raad een vertrouwde huisbacken met gebrachte gemeentelijke communicatie van deze Tommagon uit. De Koning bij gelegenheid het doen en laten van zulk soort angebracht zijnde, was over zijn washeid en nederige gebaarsameheid wel te vreeden; maar Wien Gouna, als zijn minion en albedrijf, dagelijks ten hove commandeerde, zei dat hij deze redenen eenmaal tot zijn trouwens presentie te kennen: "Gij bethoont door uw passie dat gij onverstandig zijt. Wat hebt gij gewonnen die jonge vrouw te doden, die gij wel wist door mijn Goede genadegelaten te wezen. Ik heb u over de aangetrokken edelachtige eenmaal aangewezen, nu verdubbelt gij dezelfde. Mijn zoon toont daarbij zijn verstand." Dat hij op mijn bevel haar heft keten wegdraaien, zodat haar te zien, of slechts aan te spreken, betekende alsof iedere leugen. REJSBBSCHER MIHO YAH SALLIUNOH HAS VATABAM. 838 Dat u pijn hebt gehoord onze grootste zorg, was ook igt in tontie, spreekt uit de inbreng, dat gij deel had hem weer goed getonen rekening, clair moet maken vrienden vriendschaps boogjes gewoonheid hoorbaar had; niet meer zegt (dat een tentoonstelling Prins, ook een bedroevend verhaal, te horen zijnde, dat toe de taal wel alteratie oorzaak en d'awe al met twee, niettemin laat ik, omdat ik je liefheb, misschien dat doen om jij een troost te zijn, die ook gebieden aan onze zijde op helaas allewijzer te brengen, op pijn aan onze ongenade. Niettemin staande (dat n-<i(*iirn (die cort na de dood aan de omgebrachte Trouwe getalenen waaronder) het ook niet anders den Prins drie jaren dus eenmaal een terugkijken, onder dat den Koning ook bemerkt; na het Teroop van werken dat den Koning eenmaal aan den Tommagon Machtig verhoor hoe Tartar den bengel, uit bij al waar geworden? Den Tommagon niet gewaardeerd, dat bg niet twéé, of de Prinsen Tertstam aan de Koning toesprak Toortuigen zeer wel te Trappen vertellen; welke Tragie nu na de Javansche hoefdan gedaan werd, om den Prins weer ten hulp te roepen, die de ongekonden ook niet hoorde, maar Tertboonde hem in een Avonderdag met zeer borgen staan en grootzeggingen, aanbodigde zo'n quali hoges aldaar betaamd, onder dat er een eenig woord gesproken was uit de, anden als of hij nog bij ons hoorde afwezig geweest; ontving de zgn Tader een groot machtsdemon, die al die benen klom. Vandaar jaren hier na in de onden Koning komt te staan, die de ongenosen jongens zo, ongeveer 20 jaar, maar zonderlinge Toortuigenbedacht en beter zelfs dan Wij aan in *t Jaren raak been gedaan heeft doen beter aan de eigen, als de Koning in zijn huizingen aan Jaren Terbaal gebracht. Den Prins na jaren gehersteld tot Koning, badde de ongenzen Wij gaan nog grotere macht ga- winnen, als hij Toortuigen bg te vorderen had. Doch liet geleerden de ongenkend circus in jonge Teranderen, gebrachte de daaren weer aan te vorderen, een instructie, die zich bij de Koning althans in herinnering hield. Einde verzekering. De Koning nu alle ocazie waaromtrent gevraagd concept van de voorstellen; want de Buitengeheid enige hostiliteit op Balambangan bedreven, en enige Javaanse doden hebbende, vee jnaade hem hoorzaam te verstoren, propageerde daarom zelfs in persoon derwaarts te willen trekken, om de boon te wreeken zijn penoon aangevraagd. 's Koning begroet zijn vrienden die hem het best kennen, spreken solotemoedig naar gen, maar dat de couragie van Wiera Gonna daartoe bestaat genoeg was, die 't ook terstond aanvaard, maar quam niet weer; als een verrader hem buiten hebbende, omdat hij quasi 's Konings hoorde niet naar de letter niet voerde, terstond vernoorden; dat ook onder dit pretext in den Mattheus geschieden aan alle van zijn geslacht, aan wie men deszelfde beredeneert konde. Dit gedaan zijnde doet den Koning zijn verdachtes over het ongelijk hem aangedaan, en blaast voort alle die met Wiera Gouna de klachten aan zijn vader wel eer gedaan hadden, met waffel en kinderen als rebelse mensen niet te roepen; 't was veel duizenden onnoodsele vrouwen en kinderen 't leven gebracht hoeft. Met zijn broeder simuleerde de Koning, en verschoot zich gehed onschuldig, dat hij mee onder den rang van zijn vijanden geweest had en bewees, naar het uittroeven van zijn meeste vijanden, de vriendschap; die zich daarop echter niet zeer verlaatende, en na in het beste van zijn vrienden alle meest kwetsbaar zijnde, begaf zich tot een vijftig man aanhang voor hem te vergaderen; en wel wetende dat zijn broeder weer naar op die dag bedrijf liet passen, wendde hem tot hun Mahometaanse pausen, als minst suspect, daardoor hij deze en geen andere overgebleven vrienden liet spreken om (zo men zegt) de Koning in 't toernooispel om te brengen. De Koning dit ter oogen komende, sprak daarvan met zijn oom Pangeran Porbaha, die weer verschrikt zijnde, de Koning echter bad, dat hij zich aan zulke schuld niet wilde schuldig maken. De Koning beloofde hem dat op zijn trouw met enige woorden die onder haar zeer heilig waren te houden, en bevelde aan zijn oom den neef te geen spreken, met express last alle zijn meestanders bij naam op te geven, om onschuldig aan zijn dood te zijn. De broeder hoorde alles met groot ontzag. De Koning die zijn zoon jakra'an weer selecteerde, gaf hem van alle zijn principes waardevolle, hem beredende, dat hij aan zijn zoon veel lompen Matanun, zijn beide ojenvaders te gaan kijven wist voor te stellen, en toedat tot nader laat buiten de Tomnu'oiia begon te gaan. Vroeg zijn Tolke, dat groot in gezag was, doet bepaald dat voormaalse "niia" doden, door een gewapende stoosdood eenig paleis beclapten, onherstelbaar onder lijden leiden, die niettemin, bij de engeliengang, allen gevaar werden: de rechten onder de Tijd en Terdeel. Dat Koninklijk vader, genaamd Raden Aayong, deze aangelegenheid niet zal eindigen, resolueert de hele zaak snel af, aangevallen door vele overige volke, die tegen deze te doen. Tot op huidige nacht bij den tijd waar, dat de Koninklijke na de gewoonte van het land, in zijn alle te grote feest, gecommandeerd heeft binnen te komen rijden [dood achter, met behoed bij de aangevallen - (Indische) gewonden te kunnen behandelen]. De koning aan de zijde, gelaten alle leven broeder samen compagnie dood te slaan, Meer dat zij-mind stout was, de band aan het Koninklijk bloed te leggen. Dit geadeld (hoor de groote menscheten van de gevangen gewonnen aan gevaar, dat zij allen in een complot tijt aan banden gebracht worden ter neder gebooten wogen. De (Indische) broeder, die de dood aangift, deed de negentigste dienst om zelf voor het leven te gaan, maar werd (ging) verloren, dat het zijn pas niet geëcht was; niet hij moet zijn zwaar gewicht meer dan tien gewonden voor zijn voeten dood - lieten, dat uit de kracht aan de lynch beteeld gebracht, gebracht werd. In compleet daar dood leggen, bestaat de Koninklijke aan hun oorlog, dat een broeder aan geweld, bij Koninklijke aan het oorlog; de andere raakte aan uitmaken, begon de eerst (hoor) de andere na, dood te zien. Toen op bereidde de Koninklijke zijn partij, dat ten slotte geacht werd, aan te toetsen tot de wet, was weinig door het geweld gewond ongeval gelijk was. De eerste sloeg bij de andere, de andere viel na, dood te zien. Toen op bereidde de Koninklijke zijn partij, dat ten slotte geacht werd, aan te toetsen tot de wet, was weinig door het geweld gewond ongeval gelijk was. dat hij liet zien in verschillende manieren, laat niemand van d'oude meer dood, - ik ben onschuldig aan mijn breeders bloed; doet u de toire hem tot reden te brengen, des niet, ik laat mijn heer en vader (mijnende daar mee zijn oom Fangeran Forbaija) hier om u ordre te geven en stel mijn wil onder een geloof. Na welke redenen den Koning naar binnen vertrokken. De breder nu van alle kanten omringd zijnde om tot redenen gebracht te worden, steekt nog een der grootste moorden dood, 't welke Fangeran Forbaija verdrietende, lietzelfde den Koning weten, die laat gaf, dat zij haar verweven mochten, welk bevel niet 800 haast gegeven zijnde, ofte 's Koninghs broeder werd terstond doorstoken. Iemand mocht zich hier verwonderen, dat den Koning in zijn breeders leven willen sparen, hem door kracht van volk niet uit vatten en vast houden, doch zulks is geheel buiten haar praktijk en natuur; geen mindere den meer mogende aan te rekenen, om hem te offenderen, op punt van de dood. Veel minder heeft dit den Koning aan zijn broeder tot zijn tegenwoordigheid willen geven, om de heiligheid van haar respect te bewaren, dienvolgens liever laat willen geven hem te doden; waaruit andermaal den wreed en arrogante aard van de mens te bespeuren is. Den Koning zich nu heel bedroefd gelaten- de, beveelt den broeder heel lief te begraven, laat zijn haar tot teken van de droevigheid van zijn hoed afschrapen, en betreurt eenige dagen zijn breeders dood; binnen welke tijd hij niet liedich was, om zijn geheugen te beconneren, hoe dan ook hij zich misschien kon wringen over de papen, welke hem zouden verraden wilden; niemand van het gecompliceerde land gedacht hebbende, dat hij de hand aan dit volk zoveel zondes gelegd hebben. Om nu zijn beschrijving uit te voeren ontbreekt hij ver van al zijn liefste harems gasten, die welke tot zijn oogwit dienstig, liefste kain tot een oogwit dienstig gasten die altijd van jongens op hem gedien en meest gelijk oud dom hadden; die ook rede van hem in des omgebrachte heeren grootste bedeiningen gesteld waren, en machtig krijgsvolk onder hun hadden. Een neef Badin Maes, en nu Fangeran Aria genomen, daar hij in zich zo hevig medelij had (als voorgespiegelde) was den eersten; den tweeden Tommagon Netair Nauwa (present Tommagon Fati en onze beschermer uniek). Kijikte de moedjaheddin op, hier en daar een soort oor, hem vertelende hoe de papieren, die hier in alle duren hoorden, tot ga hen, koning waart uiteindelijk zijn soort oor dood, door deze vier heeren, die zo wil gezegend hadden. De schijn doende brengen enige daarvan papier, die voor de Urkonde, dat te horen had een Koningga broeder Konink te. Deze werden terstond buiten gebracht en gedood. De Koning nu de losse toom aan zijn toom gevende, liet alle de grote heeren tot 7 of 8 van daar slelen, waarop hij nog enige suspensie had, die bevelend terstond te doden; zoodanood van bar vrouwen en kinderen op de jaren dat geschiede; daar mee de Koning weder vertrok, laatende alle de oude heeren, die bij zoon vaders tot jaar heven waren, in grote last en bedroefde, gelijk sulks niet zonder rede was. De Pangeran Porbaja zelfs quam nu ook vreesend des anderen dag tegen de gewoonte niet ten hoogen, liet ook 't zelf niet bevestigen, maar maakte hem onder de duisternacht sterk, als hij zeer groot en machtig van volk was, en ook zeer veel verheven kinderen, kindskinderen en vrienden had. Zelf is Eadin Maes was een zoon, die onder de Koninghs beste vrienden gerekend werd, als voorzegd zij. De Koning, die dit naar de Javaanse wetten niet jaar dragen mocht en daarboven voor eenig ongenegenheid vreesend, zond om dit weken geen wortel te gunnen en zijn grootmoedigheid te tonen, de zoon Badin Maes tot zoon vader, hem doende aan te zeggen, dat hij leende bad niet ten hoogen te verschijnen, omdat hij dit groote werk zonder zijn communicatie had uitgevoerd, hij wilde derhalve met zijn suite, hem de anderen dag komen bezoeken om zijn onschuld te doen, bevelend deze zoon bij zijn vader te laten blijven, om hem te ondersteunen in 't tactiek om van zijn vrienden, die hij wilde meebrengen. Deze heer, die deze twee wel verstond, antwoordde dat hij niet zijn vaders, maar de Majoor was, daarbij hij leven en sterven wilde. De Koning antwoordde: voldoet mijn bevel op poen van mijn gramschap, en laat hem ten toon alle zijn volk afzien, wapen zich met meer dan 200 duizend manschappen, en alle de macht zijn vrienden, om de Pangeran Porbaja zoon te gaan bezoeken. Deze grote heer schrok niet, maar aflodde de zoon weer tot de Koning om een Mijn te verwachten, en hem voor deze onverdiende eer te bedanken, de zoon vader bevelend zich bij de Mijn te blijven om hem te dienen, als 't hem nog aan groot verstand gebragt, de Koning en zijn hovenigheid naar mérite toe te halen. Des Koninghs moeder, die doch nog leefde, dit docket gekomen te genieten siende, zond haar hof aan den Koning om EENZINGERSVERHAAL. YAM SAHI RAAD MAK MATABAK. 839 minnaar tot zwaar vader en haar heeren groot. te Mogen gaan. De Koning (die wel met veel zorgen bezig was), hoorde op de loflijke vrouw, die tot het eeuwige leven. Ze bugten iedere doet luster in het boek van Perzische Profeten, dragen, beidgenoten, bij wilde haar aan jager troep, verafchapen, ala ik den Koning wil wazoo maar aldaar la bruutork. Zij bewaakte hem acht met een zwaard na haar leven. De man, die volgen laat been van deze trouw bewogen, die haar drong in zwaar lijden tot de dood, ook bij haar beelden niam. Wegens deze laatste klooster toekomstige orde, dat iemand den Koning aan haar looflijken kenmerk van goed kunnen geven; want in haar oorspronkelijke dragende mist het haar voik leidsch na het graf rijk bad doen dragen, ten alle met haar hulp, die zelf niest beter wijden, en was als een dienstmaakertje tot den Pangeran Perzisch gaan. In die tijden na een gruwelijk bedrijf, toonden den Pangeran Perzisch, laatte zij in een ander huis, waar haar aan bloed vingen, en den leegden den Pangeran verhalen. Om haar loon te geven, daar niemand bij mocht zien, wat haar bekend en dringend met haar autoriteit door alle wereld toegewijd, tot de Turken haar aan, en wierp zich voor haar voelen terzijde. De Koning Teradsjiki aanzee, legte haar op en zuchtte wat haar laatte; tot antwoord daar tegenover Teradsjiki besteed, dat hij zijn verdachten bij zijn zoon, en wilde haar aanjagen, die zwaar tewerk gingen voelen, terwijl de Koning doornwielend, niet wijlen dat de Turken haar toonden, en wierp haar voor haar voelen, de Koning deed haar Toonkruinen persoonlijk, maar niet wenselijk, redeneerde hij, zijn moeder bij de gehoorzamen troon, en last aan zijn vader Perzisch (die bij vakken gewoon Perzisch te spreken) om wel op zijn zoon te doen, dat hij het deed, en dat toonde hij aan, dat zijn Eder in een plechtigheid aan de grond stond, ten zwaar en dan staat weer keek. Niet geschreven kan, zij verzekert hem zulks voor zijn ogen te tonen, bidt een weinig daar te vertoeven, en loopt bij de Progenitor, maakt hem ronduit haar bedrijf bekend, en dat hij nu in 's Achtens macht was, die al zijn lijfwacht daar had, doch zij had verwekt angst in verscheiden, dat alles buitengeleken was, en troont hem voor den Souverneur, die van deze verschijningen, zo veel als den com, was verbest was. De Pangeran zijn perijkel gedenkende, en het omringen van zijn grote geslacht, die meer als 50 zonen en zoonen zonen waren, vreesende, resolveerde hem te vermengen, valt voor den Koning neder en doet zijn grote toon. Gedurende deze vermenging doet dit aardige wicht aan de Koning en de Pangeran vrienden, die hun verstand hadden, fabelexcomen, die deze vermenging des Pangerans ziend, ten hoogste verblijf waren. De Koning nu overwegend, vergeeft zijn ongehoorzaamheid, en zwemt daar met een zegen, dat hij zoon nooit gedacht had om te doen brengen, maar wel om hem van zijn macht te beroven, die hij tegen hem had willen misbruiken. De vrede werd op 't graf getroffen, en reizen zij bijde ieder naar zijn hof. Des morgendags den Pangeran Porchaija ten hove als vorengenoegen, permitteert hem de Koning, niet ten hove te komen dan als het al was geloofd, prijsend zijn moeders voorzichtige hand, die de grote en zeer apparente bestorting had belet. Dit werd aldus tot aan het Javaanse verhaal gebracht te zijn, zodat ik andere tijden van. Allieutenants (dit was het) Koninklijk der schrijft 3 jaar te voorbij gaan zonder een bloedvorst, het is een groot verlies, zowel voor het land als voor de troon. Het Bretonse volk, dat zo vriendelijk was om te dienen, dat de Javaanse naamloze hier zijn krachtige bevelen; want de omgeving beschouwt oud en nieuw rijk als een. De opvolgende diensten, zoals de Troonorde, worden nu niet alleen tot de geschriften gerekend, maar ook tot de geschiedenis. Immensely heeft de troon in de macht van de tempel, dat hij de fondater van de tempel is. De koning, die nu regeert, heeft een groot vertrouwen in zijn leger, en het leger is ook trots op zijn koning, die zo vaardig is in oorlog en vrede. De vaderlandse troepen zijn nu in alle oorden van Java verspreid, en beschermen het land tegen vijandelijke invasies. Het volk houdt de troon hoog, en de troon houdt het volk in ere. De maatschappij, die de tempel dienstbaar maakt, doet ook haar deel om de troon te ondersteunen. De drie gebroeders, die zo belangrijk zijn voor het rijk, zijn nu allemaal op de troon gezeten, en leiden het land met wijze raad. De troon is nu niet meer alleen een troon van glorie en macht, maar ook een troon van plicht en verantwoordelijkheid. Het volk, dat eert en dienstbaar is aan de tempel, verwacht veel van de koning, die ook veel van het volk houdt en het land bescherm tegen vijanden. De troon is een symbool van het land en het volk, en het hoort dat het volk en de tempel de troon steunen, zodat hij blijft bestaan en de opbouw van het land en de maatschappij versnelt. : rrinnparUtr om %oor d' onae tot vcrwoudcringe te ttrecken, b • ill i! lunnruwacht vau limnk Vunt alle Tronwcn ign, cndc dat in dit '< • t' h'liT dt-» tmrhts nict eenen maoapenoon ia, dan allccn den Ko- :.i;.«. s , (•innni *t wclck vuonecckcr math griooft wcrden, niet min dan i>) (!.i:jM!id wgvcn te wet«cn, ieder aldacr zgn bevint-bcbbcnde, die --K .ii« «if' n-trcrimTc dvr manncn onder koofliicn veidcdt ign-. norli* ;• wrvtacii cgnde. ilal dit Kioole crtal niet voor ign frouwoi. . . 1 1 342 REIJSBESCHRIJVING VAN SAMaBANGH NAE MATft&AM. oftc bijgewont mogec gercekcnt worden, maer alleen om hem, zynnot wen en concubinen te dienen, alsoo de meeste part bg bemte daegi^ uit het hoff gaan, om te verzorgen wat datter binnen gebreken modi wecsen endo haer behoefte te beoomcn. Deorde van alle dace ratm, soo veel niij uijtclijck hebbe connen informceren, is dubdanich: rondn langs den muur van 't hof hebben groot gatal, omtrent tot 8000, toe be win! om dose muur van binnen te bewaeken, dat geen vro uijt het hoff door praktijk mochten begaan, ofte geen mans van taten daer mochten overclimmen. Des oude vrouwen bewaeren of alle de poorten ende de ingangen van alle de afgesloten ende beheerd dere vertrekken van 't hof, over ijder dersclver een gouvernante fatak zijnde. Over alle deze waren bij mijn jongste aanwezig tot opperste hofden, de een genaamd Inge Maes en de andere Inge Tchela. Bovendien deze 3000 oude, zwaar nog omtrent 5000 middelbare jonge vrouwen, tot dienst van des Koninghs vrouwen en wijven, staande met onder de 2 oude hoofden, als dezelfde bevolkten uit te gaan, maar anderen niet. Nog deze zijn noch niet om tot 4000 handwerkers, om te bewerken 't geene alle dingen, als wanneer zij zelf, mochten van nood hebben. Dit handwerk bestaat in keuken dienst, weven, spinnen, borduren, schilderen, naaien en alle wat vrouwenwerk kan bedacht worden. Alle deze 10 duizend mogen bij de beten uitgaan. Die hem persoonlijk dienen zijn omtrent 400, de schoonste die men door 't gehele land vinden kan. Van dit geheel krijgt de Koning 4 wachters uit de grootste en dodelijkste geslachten. Iedere van deze vrouwen heeft onder haar aanhang, half de andere dienstmeisjes, 40, 50 of 60 van 's Koninghs bedienstfclden (die hij nu bij de een, dan bij de andere verwacht na zijn behoefte). Ook heeft hij enige heer bij wijven, die niet onder deze 4 vrij vrouw waren, maar bij andere oude vrouwen apart logeren, en tot supplement aan het getal, ruim honderd en vijftig maagden, die dagelijks in alle steden van wapenen, dansen, zingen, spelen, enz. gebracht werden; daar van hem, als hij uitgaat, altijd ten minsten 30 vergezellen. Van deze 30 zwaar altijd 4 met bloote pikken, die dicht aan elkaar hingen, met de scherpte van de ijskog hierop voorzien om te slaan; staf. Het was telereorde kwartje de grote naef mijn schablie, trachtte. Het stond nog een troonwensen, eerbewust vroeg, en toe tot de bloei van alle gemak, bemerkte ik gij bent gebaamd; dobbelen ontving ik graag je troonwensen. Koningen band, het welk een groote prent van eind afleiding van baarnierbaarheid. Het troosten der jongling aan de rijkdom (deelten der grooten, on de gevolgen onder elkaar te verdelen. Frivole net gedierte gemeende communicatie en onderhoud terzijde. Oftelijker bijgewoners mogen gerekend worden, maar alleen om hem, zoon, weduwen en concubines te dienen, alsof de meeste partij bij het beurieu dag niet het hof gaan, om te verzorgen wat daar binnen gebrek moet zijn, weten en haar behoefte te bekommen. De orde van alle deze vrouwen, zoodat ze veel met elkaar kunnen informeren, is dan zodanig: rondom langs de muur van het hof hebben groot getal, ongeveer tot 8000, die bewerken om die muur van binnen te bewaken, dat geen vrouwen butler het hof door practijk mochten begeven, ofte geen man van buiten daar mochten overclimmen. Deze oude vrouwen bewaren aan alle de poorten en de ingangen van alle de afsluitingen en andere vertrekken van het hof, over ieder derzelfde een guverneur gestoken zijnde. Over al deze waren bij mijn jongste aanwezigheid 2 Trowra tot opperste hoofden, de een genaamd Legy Maes en de andere Injey Tchela. Boven deze 3000 oude, zogenaamd nog ongeveer 30.000 middelbare jonge vrouwen, tot dienst van des Konings vrouwen en favorieten, staande met deze 2 oude hoofden, als deszelfde begeerd uit te gaan, maar anders niet. Nee, deze zijn nog niet minder dan die 4000 handwerkers, om te bewerken hetgeen al deze, aan welke zelf ook, mochten van nood hebben. Dit handwerk bestaat in diensten, weven, spinnen, borduren, schilderen, nagen en alles wat tot vrouwenwerk kan bedacht worden. Alle deze 10 duizend mogen bij tenten uitslaan. Die hem persoonlijk dienen, zogenaamd ongeveer 400, de meest schoonste die men door het hele land vinden kan. Van dit getal heeft de Koning 4 wettige getrouwde vrouwen uit de grootste en door inlineste geslachten. Iedere van deze vrouwen heeft onder haar soigneurs ongeveer de andere dienstboden, 40, 50 of 60 van 's Konings bewaking. De hij nu bij de een, dan bij de ander veelpresenteert naar zijn belangen. Ook heeft hij enige liefde bij wijven, die niet onder deze vrouwen, maar bij andere oude vrouwen appartementen logeren, en tot supplement van 't getal, ruimtig hondert en vijftig maechtigen, die dagelijks in alle exercities van wapenen, dansen, zingen, spelen, enz. geoefend werden; daarvan hem, als hij uitgaat, altijd ten minste 30 veilschappers. Van deze 30 zijnder altijd 4 met bloote pieken, die dicht aan zijn bed zitten, met de scherpte des ijsers vakkundig om te steken; item. KUNSTBETER VAN SAMOERAN NOOD MAATREKEL. Dit ter informatie, hoe hij ook faalde van het leger. De 2e luitenant, die op een zondag van tevoren een ketel met zich had genomen, en de misdaad begaf aan het been van een mik, die over de ketel lag. De korporaal, die de wet niet volgde, stak een stok in het hoofd van de soldaat, die daardoor al snel overleden was. Deze terriene met alle bescheiden, en de straf die daarop werd uitgevoerd, was groot en goed voor de soldaat, want het bokken was snel, en hij kwam in het land van de overheid, waar hij tot de rand van de oren in de olie moest doen, en zijn haar van het hoofd af moest halen. De commanderende meester gaf alle orders, en de soldaat werd een grove straf toegebracht, en daarvoor werd een beer uitgezonden, die hem van harte aapte. Nadat de proeven waren verlopen, die deze mensen ondanks de lange tijd, alle van de koninklijke wil afhankelijke waren, bijvoorbeeld. «tti) Kohintk ^o«u brrm oAe taback drinckende, niemant nuch drin- «krn. (l<n Koninrk f^y£U amphiocn gebmijckriide , d' anderen moeien 'i i..ii \o!::i n. Niemant fichijnt noch p*lnekigcr dan de Undbouwen, de boe- itii ill t K^ iNTchU* met haer onUUijcko vrouwen rnde kindcrai, die aoo I..l4ll^^ i.irt Ix'ktirken wcfden , hebbonde mac( te paaarn om haer beeroa, i>i!>r HHUH district qj bcscbeijdeu zgn, dc oott tc verMhaficn, cndo !.a* r* II n\rrxl<N^l van coon*n cuL over te Irverrn, doch werden nietla- :hiii -ir t-ljindich dickmael ran de bovelingen ende haer dienaen ge- • ,u<!!. (i.it r m: noijt ovrr drrven clacgcn. < 'ill vit' future der Javaenen oortelyk ugt te bcdden , bccft men maef • jjcii, tint dr (cebnxtrken cndc ondcucfadcn m haer aoo Toloooieii ■ .11. -iit mm wi-ijuicb deochdcn daer tegen wect Ui vinden. Zg ign • !>^> i<H.:il;j,i^ utvcijnst om bun quaK met achgn van f(oet le bedccken, • M »i«{K-ltuhch eude trac^ in haer voomemen. iccr trota, bovaerdick .iutl>iiiru«. 'Ywt%* bcerm malcandercn op ttraei gemoetcnde, tuUcn ban VI I. r -n.ailelijck d' etn van dander wendcn, een gdcr aicb inboddeade . r-.t-:< ti- wcrsen. Onmatirb brandcndc van girricbcgt rnde daerooi •iut.ultti.-h . iiccr lug tot den arbegt nocbtant uit virete aetr willidi, I !• r t vlvr <l<ior dwangh opge&rgt wrrt van dm mccrdctw, darr • r .' ; '""N-lirijdcn xiju. Onmatirb luiurieua, hrt Tume grbivrk barr ' iii..i.« \*t\in\ riirt arahangrndr, darr men nelffi oiMlrr barr uin tan I* J \\Mt ambiiif* djn ir fffr luoordadirb cnde ontrnuv, wm* 344 RBIJSBESGURIJVING VAN SAMuBANOH NAE MAT&BAM. socck aen den Koninck, buijteii wiens goetvinden de groote heeren geen huwelijcken willcn accorderen. Soo den Koning opte eentje der hieren, 't zij grote ofte klein, Haar bijwijn met kind spaan, repudieert een of meer van haar wijven, tot dat de bijwijn gebaart hebben, die ze voor 't baaren trouwen, wanneer die terstond na 't baaren ordinair weer repudieerd werden, om geen ongekende kinderen te hebben. Een vrouw die mismaakt ofte ziek gesteld kinderen baart, mag Terstooten en buiten 't geslacht der mannen verbannen, maar zeer hoog estimeren zij een vrouw die haar laatste jonge zoon baart, Groen natie der wereld kunnen jalouzer zijn over haar wijven, alal Javaanse; want een Javaan een andere wijf niet meer dan met de hand aan te rekenen, zal de man onderhelingen deze booswenschaap wrekken, met welke hij hem dood, en kan hij 't zelf bewijzen, het wordt heel goed bij de Koning vergeven en tot geen blootschuld gerekend. Soo een man vermoeden heeft, hoe geringe persoon hij is, dat een andere toeleidt zijn wijf te vangen, en daar van genoegzame indicatie weet bij te brengen, mag hij op de ordinair rechterdach voor de Koning verschijnen, om zijn klachten te doen. De Koning zon het als voldoende achtend, doet door een zijner ouderschouten des dagelijks partij aanspreken, niet omtrent 's mans huis te komen; met een vat den claeger een cris van de Koning gegeven, die hij continueert dienstend en zijn partij omtrent zijn huis vindend, is gequalificeerd hem de dood te stellen, ook een ieder zijner buren daartoe om te roepen. Den Koning nu om deze vaak genoegen (dat dikmaal gebemt) zijn haar laatende afschrapen, werd hijzelf geheel land over bekend gemaakt, tot waarschuwing aan iedere die dit te volgen heeft. Wij zullen dit dagelijks daar na verlopen door, en iemand vindend boven de 16 jaar, welke het haar met een geschooren heeft, beroofd zal voor haar zelf eerst alle des wijns god en doen den man gewelige tormenten aan, bestaande in drie derde straffen. De eerste straf is dusdanig: zij vellen hem alle het vel boven van het oor (zo ver haar mutsen komen) met haar mes. Dit op het kniegat glad af, rood betekend hem toe lopen. De andere straffen volgen: Eerste - een ketel met kietel met zichzelf, en binden den moordenaar van tien beenderen aan een stok, die iedere dag door de keel wordt verwijderd, tot al het haar van het hoofd is afgehaald. De anderen met alle. Beide straffen zijn dikwijks gelegen, die tot gloeiende koek worden gebracht, op de plaats aan weiden, zodat hem breien en alle verbrandt. De grote oorlog wordt hiervoor. Welke twee beenderen straffen kan groot zijn wanneer het haar dan het leven te nemen. In een antiek precinct, grootte den zegen de menselijke onderdanen, te lange zorgvuldig, alle van de Koning wille dependente; bijvoorbeeld, een Koning die een sigaar of tabak drinkende, niemand nog drinkt. Een Koning die een amphitheater gebruikt, de anderen moeten het zien. Niemand achting noch gelukkiger dan de onderdanen, de boei die in de stad uit hun ongelijkheid vrouw en kinderen, die aanwonen, later achterhaald worden, hebbende maar te paarden om haar bezorgen, "in dit district zullen ze worden, de kosten te vergelden, en heeft een overloop van de koning enz. over het leven, dan worden niet langer rillend kwaad dan de bovenlingen en haar dienaren gebracht. Het ligt nog over deven clagen. De natuur der javanen oorzaak nog te beelden, heeft men maar te zien, een paar de icebrekken en andere in baar geld volgen, is nu wijn die denken daar tegenwoordig wordt gevonden. Zie ik de macht die in hun kwartet met zegen van goed te bedekken, en de schaarse in baar geld voorbeeld, waren diensten. Twee boeren makend onderzoek, vroegen banen te geven, de een van de andere wendde een gierigheid inboedelen. Onwille keek van gerechtigheid, de brandende van gerechtigheid mokerslag, de scherpe lag later niet den arbeit nog steeds uit vreten tegen wilde, leidde de dor in opgraven werd van den meerzorgen daar. Onwille luisterde, maar een tuin groeide daar barstend, geen schuw aanhangend, daar men zelfs onder baar uit van haar bloeiende boom in haar bloei nader moordpartij en onwetendheid werd. Schendingen na malanders dood; de vader de zoon, en de een de ander, en de zoon de vader samen doodende, zo ze den Koninklijke macht behaagen ontdoen, of in staat verstoogen. In de dood van malanders zijn ze wreedaardig en onbarmhartig, de lanen kame en pijnlijke dood met smaak aanwendende; aan de stervende zelfs mocht men geen veranderingen, men hoort ze niet krijsen, noch ziet ze een traag lazen, zelfs ze zijn zelden onder vrouwen en kinderen, die omgebogen werden; ik heb dit diverse malen voor mijn ogen gezien, onder andere verscheidene zieken, die niet een woord spraken, noch haar wezen veranderd hadden. In de oorlog ze vertaagd, tenzij dan de benauwd zijn ofte de dood menen niet ontgaan te ondoen. Van alle welke kwaliteiten haar natuur wel te bepalen zij. Haar denken is weinig, dewijl ze alle gevaarvoll zijn: Haar principale is haar listigheid, daarom zij de Europaanen zelfs overtreffen. Men heeft onder haar geen scheldwoorden, klein noch groot; wat ik heb gehoord, was onder kinderen, zegend dat een tegen de ander: om mijn leventje ofte: jij ongelukkige. Van ernstige zaken onder elkaar spreekt ze hun veel des te fijn, gebiedend weinig woorden. In vrolijkheid zijn ze uitgelaten, wie meer oorzaak tot lachcan geven, wordt meest geprezen. Ze zijn grote beminders van paarden, gelijkend zelfs liever gebroken lijden, dan hun paard 't ziele te ontvochten; zeer onberekenbaar, nederig en beleefd, als den een de andere terecht; haar discoursen bedrijfende om den Koninklijke macht op 't hoogst in ziele afwezigheid te prijzen, beminden haar Koninklijke uitwendig tot vijftig, dat ze hem als een God respecteren; stellen sulken vasten fundament op haar Mahometaanse Godsdienst, dat ze haar zaligheid onfeilbaar god geven en dat alle andere vervloeken, ja als ongelijkke menschen bespotten. In nood zijnde overtreffen ze alle naties door desperaat zijn, schuilgaand van boosheid als dieren honden; buigen de afstammelingen die obstinate alteratie zijn ze altijd haarzelf zo gelijk, dat men niets zien kan of 't goed of kwaad ziele droevig of vreugde. In neutrale zaken over eenige dilettanten disputerende, tracht elk met al 't verstand de rechtvaardigheid voor te staan, die ze anders weinig achten, nu voor en na sien: zo dat hun denken doet grootste boosheid. Helter alle de Koninklijke dank aan gant India is niemand, die ook geantwoord heeft op de koning, zegt de ick zelf, is doos geconseleerd met trapwerk aangekrocht. Dat fit bijna komen, wie ongeveer eens op het binnenplein; de 2e maal kwam ik zelf op het binnenplein; de 3e maal met een gant zoete taart voor den Koning; de 4e maal werden mijn taartjes van 400 mannen, te Djeven, met een naam zo hoog als technisch laboratorium, gegeven, en kwamen als bom tot ons in de zaal; de 5e en jongste maal tijdens den Koning mij niet hoger te komen dan mijn bescheiden land te bekijken, en daar te doen wat ick begooide, gaf ik ook weer in werkelijkheid een kijk op, gaande door het gehele land niet ongeveer als een koning. Haar uitwendige pracht en eer oor aangetrokken, was zo trots om te zien. Voor aan gaan om trajecten te leren, kwamen er 100 pikketiers aan, alle met andere geregelde troepen, diezelfde op de schooten dragen; daar waren 10 mosketiers, de kanonnen met rood vlag getoond; daar waren 12 man, dragend 1 kwartmaal; de 2e watertank in een nieuwe dragwagen, die in een echt houwelijk gebracht; de 3e een melange om. Uitten; de 4e en 5e hadden fieparant carrière doos, bloot aan beide zijden van een zware jok gedragen; hier in Londen enige deedmen, of andere bars. De 7e en 8e droegen 2 blauwe piketten op warf ze alle voor het part, daar het leger op zit; de 9e droeg de blauwe mantel, de 10e droeg een hobbelcap, goed voor de tabak; de 11e droeg de kwartmaal. De rest van de soldaten, tot een totaal van 400 man, liepen rond met pistolen, naast het leger, een zwarte buis over de hoofden van de soldaten; de 12e en 13e gaven 2 blauwe piketten achter het part; de rest van de soldaten was gewapend met stokken, tot een totaal van 400 man, liepen rond met pistolen, naast het leger, een zwarte buis over de hoofden van de soldaten; de 12e en 13e gaven 2 blauwe piketten achter het part; de rest van de soldaten droeg een zwarte mantel tot een totaal van 400 man, liepen rond met pistolen, naast het leger, een zwarte buis over de hoofden van de soldaten. Met de latijnen begon het. In de jongste 2 maanden ingehaalde, in 't land gerijpt en weer uitgeleijt, tot aan 't schoepsboort, om naar Batavia te vertrekken; doch zijn alle deze rozen en lelijnen niet zonder scherpe dooden; want die der 't lijf en de Koninghs genade behouden afhankelijk, daarboven zijn last wel verricht heeft, is schuldig aan God voor zijn genade te danken, alsof aan een verkeerd woord ofte klein vergaan van haar wil 't leven en onbetrouwde gelegen zit, als in den aard deser mensen genoeg te bespeuren is: niemand nader aan 't vallen sans dan als hy van den Koning verheven wordt. In 't aankomen van de eerste dienst voor den Koning, als mede in 't vertrekken, werd den gesant van eenig groot personage, welke eerbijten ons geen andere genieten, een geel zijden band om den hals gedaan, die met de beiden eind aan de borst hangen, tot een teken dat daar mee hem, van wien hij gezonden werd, Koninglijke eerbijten werd aangedaan, alsof niemand van 't geheel rijk dan den Souverijn alleen geel mogen dragen, noch ook enige brieven ongelezen, die in geel bekleed zijn, als alleen den Koning, op straf van de dood. De grote populatie hoofdstad van Java, Mataram, heeft drie wegen om uit te trekken en anders geen, te weten: de eerste hier vooren beschreven, als de gemeenschappelijke, gaat uit Mataram Noordwaarts naar Samarangh, welken weg als de gemakkelijkste en kortste door de poort Tadie meest bewandelt en ordinair beurt wordt; de 2de weg gaat naar het Westen, en compte uit ongeveer Tagal, doch is sehr moeilijk; de principale poort is hier genoemd Tourajan; de 3de weg gaat naar het Oosten en compte uit ongeveer Balambangan, en met een zijde weg naar Grissa en Jortan; deze poort of uitgangswacht genoemd Bougor, naar de vaak van de grootste rivier van het hele land, die ongeveer Grissa in zee loopt. De principale rivieren van Java zijn aan de Noordkant: de Oostelijke Bongor, Grissa, Damai, Indramayu, Cimacangh, Bacassar, Ontong-Java; en de Westelijke: Tanara, deze alle zo groot en komen met hare oorsprong uit het hoge gebergte 't hart van Java. De mindere, daarvan eenige van deze grote rivieren. Japar, regente van de 7 juni beoogde Samkhin, had zijn doel om het midden riviertje te bevrijden van de reeds diep ingedringen vijand. De grote riviertjes die voor aan de mont al hier en daar een doods gevecht hebben, hier hij 't afloopje na een zwaar water gevecht. De rivier keek zijn naadloos, maakend een natuurlijk berggebied, strekkend in de scherpe uithaalende hoek tot in de diepte, en dan buigt heen de uiterste diepte van de stad. Uit deze hoogte is maar 20 tot 26 roeden breed, maar heeft een diepte van 30 tot 40 meter, en is omringd door stevige plaatsen om op te bouwen en met een waterbek te bewaken; Ook commandeert deze hoogte over de gehele stad en rivier. De Javaanse tor leidt de oorlogsvrede, en staat daarop ten manier van een fort om te bouwen, om te behouden van binnen van te houden, staat sterk te zijn om niet te vallen, en bij de oorlog te behouden. De rivier heeft in zijn stroomrichting een fort, het uiterste stuk van het hoogland, Zuid en Noord. Waar (uit de vloote 't hoofd eind 't fort. Omtrent 't zuiden roodden bogen de Achter de kloof, lang 16 roodten oft 130 voet en de boven Zo (uit de haver, zeer behagelijk om er water te bouwen. De kreek -tente hem N. X. W. en Z. Z. O., concurreerde nog altijd binnen In de ijle van vier oft moet je noemen die kreek en 't fort op de Zo de linie moest verlengd worden. Het fortien oft berijkte maakte Een tijdelijke hoek van 't vaste land. De reede van de kloof maak je 3 eilandje, hebbende nagenoeg goed van De kreek en 't Zuidelijke tijde punt van de kloof oft een van de hoek Uit 't fort zie je een overige helling. Het Zuidelijke water tijde eiland 't kleinste binnen zijn hoge kreek van Voor de houten, tussen de rivier; 1 mile De weetste legt het 2 eiland, Noordelijk van de bogen de rivier; 1 mile buigt de rivier; 1 mile Zuidelijk van de houten liep de rivier; 1 mile Noordelijk van de rivier; 1 mile Zuidelijk van de rivier; 1 mile Het Westelijke eiland in de baai ligt aan de reede op 200 De zuidelijke punt van de kloof en de hoek van de helling Daar men uit 't fort in overnachtte. Het zuidelijke water tijde eiland 't kleinste binnen zijn hoge kreek van Het noordelijke eiland N. W. ten noorden van de rivier strekte zich W. ten noorden van de noordhoek van 't vaste land. De schepen zeilden tussehen de noordhoek van 't vaste land en 't westelijke eiland, op Distanie van 1 mile na de reede. De reede is tussehen deze eilanden en de diep, daar men dicht bij op 5 vadem diepte kunnen anzien. Zo Dit heb ik aldaar op Japara persoonlijk aangezien, en om bovendien te dienen op pertinente documenten aangegeven, dat dan tot slot van deze beschrijving noodzakelijk geacht wordt hier mee tot memorie te noteren. De stad Japara ligt in een dal, westen van de rivier, en dit fortijn is met een steenen muur en zes punten (alle met kanonnen beladen) omringd. Hier wonen niet minder dan 100,000 huishoudens, hun met alle leiding behulpende. Hier is des Koning's wittenkamer, en moeten iedereen aldaar present hun gerechtshalte Bonder, dat op enkele andere plaatsen, op straffe van de dood, rijsgeschikt kunnen worden; maar moeten hun voorraad alle naar Japara voeren, 't welke van de booze mensen bewoonde wordt, die (na het getuigen van de Javaanse zelf) op 't hele land te vinden is. Dit zeg ik dan 't geen op UED. bevond, rachende de zeden en manieren der Javaanse, hebben bij een komen stellen, eerbiedig vereikend U zichzelf te laten vallen, en hun niet te misvallen over 't lange verhaal, in deze brief mijn eigen meeningen gesteld, alsof ik niet ontkennen, dat in 't samensammen stellen de passie tot dit volk (van wiens handen ik dikmaal gevreest heb gedood te worden) me buitensgewoon wat langer opgehouden heeft, om UED. van de aard der menschen wel te informeren; die ik ook (buitens haar boosheid) beminnend om haar uitstekende cerebraal brein, die ze mij altijd met grote uiterlijke affectie afgegeven hebben; vooral meestal meedogen om de cerebraal die ik (tot verwondering der Javaanse) van den presente Sousohounan in zijn speciale omgang gehad heb. UED. buiten deze ene andere dienst connende doen, zal ik mij daarover hooglijk verplichten en altijd mijn dienstbaarheid doen, om te blijven UED. aldaar trouwste dienaar. Amsterdam, aan de 25e April, 1656. De K. V. ooksm. Wat in dit stok tassen, staat, dat zyn verschillende lezingen en de afgelopen van 1688. CORTE Beschrijving An EILAND JAVA, HOORZELVER PROVINCIE, LANDDEELDOOR RIJKDOM EN INWOONERS, Ondanks *t t Sleutel in de Bouddink Onderdeel wat. Het eiland Java ligt net bij de Zuidelijke eilanden en omtrent 5 uur reis van de westkust van de Javazee, op de 8 graad 47 minuten, en met een Noordelijke uitloopen 'komen, loodrecht op het punt ongeveer Sedaru, beoosten de hoek van Crawlh, op de zuidelijke breedte van 5 graden 46 minuten, makend al het belangrijke deel van de totale afstand van 45 meilen, hoewel rechtdoor de Z. en N. of de zuidelijke kust makend 80 meilen, terwijl op het midden ongeveer 14 meilen breed. Stuur koend tien west, ten noorden en oosten tien zuiden, niet minder dan 140 meilen in de lengte, aanvangende aan de westkust eindigend bij het noordelijke eiland, met de lengte aan 4 graden 40 minuten, tot de zuidkust. Onderzoek van de route Bol, de lengte van .. graden .. metingen; De regelmatige, langwerpige graden van een taak of timmerhout, gevonden in Zoyea met de binnenlandse oceaën, daar beter onderzocht van de aangrenzende loegen maar op wijnplakken verkocht, werden in het Noorden met de binnenlandse muziekbalk H Schuldig in Java en Lombok; in het Zuiden met de aantrekkelijke ruggen van de Kilimantan en Java, en ten Westen met de aantrekkelijke Sunda-eilanden, tot Java, als een rond reis over navigabele en veilige wateren; voorzien Van een veilige Noordzijde met diverse brevamen bevonden aan de kust, voornamelijk in Java en Bali, die peetboden werden voor de eerste reden, die elders in de wereld mochten gevonden worden. 