Reize naar Surinamen, en door de binnenste gedulten van Guiana : Met plaaten en kaarten
Aanteek. v. d. Franfchcn Vert, Digitized by Google SURINAMEN, XXIV. Hooftjl. 15I ne gevangenen niet, zoo als de Cara'iben doen, die zelfs de Negers opaten , welken zy in eenen opftand doodden , die in de Volkplanting de Ber- bices voorviel. Offchoon zy Veel verder van de zee af vvoonen , dan de W arrows , hebben zy ka- no’s, zomtyds van veertig voeten lang,waar mede zy de Rivieren afzakken. De lndianen van dit geflacht zyn groote kruidkenners. Voor uitwen- dige kwalen , maaken zy gebruik van enkelvoudi- ge middelen , waar van de bosfchen van het vaste Land van America overvloeien. — Maar laten wy het verhaal van onze krygsverrigting ver* volgen. Den a5 ften , wierd ik door de koorts aangetast, en men deedt my eene aderlating op den voet; maar het lancet te diep geftoken zynde, geraakte ik verminkt. Omtrent dien zelfden tyd kwam de Colonel seybourg uit de legerplaats aan de Java * Kreck zeer ziek te rug. De Colonel fourgeoud was toen op het punt , om zyne krygsverrigdngen te hervatten. Hy had reeds eenige manfchappen naar de Savane der Jodcn afgezonden , om beter onderricht te worden van het geen ’er van dien kant omging. In dien ftaat der zaken ontfing hy beveelen uit den Mage, om dien tocht oogenblikkelyk te ftaken , K 4 en Digitized by Google < S I I Z ! NAAR en zig, met alle zyne manfchsppen , onvervvyld naar Holland in te fchepen. Ingevolge van deeze beveelen , wierden de trans- port -fchepen den agften gereed gemaakt , de Of- ficiers en foldaten ontfingen hunne agterftallige foldye, waar over zy zeer verheugd waren. Ie- der een was te Paramaribo ’er over te vreden , uitgenomen eenige inwooners, en ik zelf. Den iijden February, onaangezien het ongemak aan myn voet , de koorts , een zweer , en de fcheurbuik , ging ik , op krukken loopende , met duizend guldens in myn zak , die fomme ver- deelen tusfchen den Colonel fourgeoud en Mevrouw godefr o y , tot betalingi van de fchul- den , welken ik door het vry koopen van mynen Neger q u a c o , en myne joann a, gemaakt had; vervolgens keerde ik naar myne wooning te rug , geen enkelen fchelling in myn zak overgehouden hebbende. De 500 guldens, welken ik aan Me- vrouw godefroy ter hand ftelde, waren eene geringe afkorting op de 1800 guldens , die ik haar fchuldig was , en met dit al had zy de edel- moedigheid, om my op nieuw aan te zetten, ten einde joanna en mynen zoon naar Holland me- de te nemen. Doch joanna weigerde zulks moediglyk, en verklaarde, „ Dat, alleandere be- * . „ den. Digitized by Google SURINAMEN, XXIV. Hooftjl. 1 53 „ denkingen daar gelaten, zy nimmer zoude toe- „ ftemmen , om de belangen van haare weldoen- ,, ftcr aah die van haaren weldoener op te offe- „ ren; dat haar eigen geluk, en zelfs het myne , „ het welk zy boven het leven waardeerde , als „ dan in bitterheid voor haar verkeeren zoude, ,, zoo lang de fchuld van haare vrykooping niet „ geheel en al gekweten zoude zyn , het zy door ,, my zelven , het zy uit de vruchten van haaren „ eigen arbeid, zoo als zy hoopte dit t’eeniger „ tyd ter uitvoer te brengen” : — Zy voegde ’er by : ,, dat onze fcheiding niet dan kortftondig zyn „ zoude , en dat het grootfte bewys , het welk ik „ haar van myne achting geven konde, beflond „ in het kloekmoedig dragen van deeze kleine te- ,, genkanting der fortuin , zonder in haare tegen- „ woordigheid zelfs een enkelen zucht daar over ,, te laten”. Zy liet deeze laatfte woorden met een glimlach gepaard gaan : daar op omhelsde zy haaren zoon, en verliet my dadelyk , om onbe- dwongen haare tranen te ftorten. Op dit zelfde oogenblik wierd ik geroepen by den heer d e l a- mare, die op fterven lag; en myne fmart was toen onuitfprekelyk. Ik moest echter befluiten, om eene afwezigheid van den of twee jaaren door te ftaan. Des namiddags , om myn leed een oogen- blik te verzetten , ging ik het kabinet van bidi- K 5 fcke Digitized by Google 154 SEIZE NAAS. fche zeldzaamheden van den heer roux bezich- tigen. Het oog toevallig op. een ratelflang heb- bende laten vallen , zal ik , alvorens de Volkplan- ting van Surinamtn te verlaten, die gevaarlyk kruipend gedierte befehryven. De Ratelflang heeft in Surinamen zomtyds de lengte van agt of negen voeten. In ’t midden is hy zeer dik , en naar den hals en de ftaart word hy dunner. Zyn breede kop is plat , en leelyk nrismaakt. Men ziet in hem twee wyd open ge- fpalkte neusgaten by den bek; en , even als de Kayman , een groote kam of bult boven de oogen , zoo zwart als git, en zeer fchitterende. Aan het einde van zyne ilaart zyn verfeheide fchubben van een zoort van dun hoorn , zeer droog , en aan el- kander zaamgehecht, welkenhetdierbeweegt,wan- neer hy getergd word, en die een geluid geven, gelykende naar dat van een ratel , waar van hy den naam draagt. Men zegt , dat het getal zyner fchubben in evenredigheid jaarlyks vermeerdert, er. dat men door dit middel zynen ouderdom zeer juist bepaalen kan. Deeze flang is geheel overdekt met andere fchubben , die aan den ruggeftreng over eind ftaan. Hy heeft eene doffe orange kleur , gemengd uit een donker bruin , en zwarte vlakken, die op zyn kop ook zeer zichtbaar zyn : zyn buik heeft eene aschgrauwe kleur met fchuins- loo. Digitized by Google §urtna*!FN, XXIV. Hooftft. 15s loopende fchubben , zoo als dq meeste andere flan- gen. Wannecr dit dier zynen buit befpiedt , draaic by zig rond in elkander, als cen kluwtouw, en zyne ftaart een weinig bewegende , doet hy die vervolgens ratelen , en fprcidt zig in ednen fprong uit ter lengte van zyn geheele lichaam ; daar op verbergt hy zig andcrmaal , om zig op nieuw uit te fpreiden. Het vergift van deczen flang word, ten minften in geheel America > voor doodelyk, of voor zeer gevaarlyk gehouden. Wat betreft zyne eigenfehap om de oogcn te verblinden, de muizen , de eekhorentjes , de vogelen , in zynen muil te laten vallen, ik houde zijlks voor ver- dichtfels. A 1 die voorgewende tooverkragt beftaat alleenlyk daar in , dat deeze arme dieren, wanneer zy zig door eenig dreigend gevaar overvallen zien , door zulk' een fchrik en beving worden aan- getast , dat zy ’er het gebruik van hunne ledema* ten door verliezen, en onbeweeglyk op hunne plaats blyven , of , zig trachtende te redden , in de macht van hunnen vyand vallen. Ik zag 00k in dit kabinet de blaauwe Surinaam - fche Dipfas , die byna eene blaauwe kleur op den rug heeft, in de zyden zeer helder, en aan den built witachtig. Ik heb niet hooren zeggen , dat de beet van dit dier doodelyk is , maar dczelve verdorzaakt een onmatigen dorst , waar van hy zyn Digitized by Google SEIZE N A A R. i5* zyn naam ontleent , want het woord dip Ja bctee- kent in hct Gricksch dorst. Ik merkte ook nog een anderen flang op, omtrent drie voeten lang, bedekt met ringen van onderfcheidene kleuren, dien men Amphisbaua noemt, om dat men ver- onderftelt, dat hy twee hoofden heeft; maar de waare reden is , om dat , uit hoofde van zyne fangwerpig ronde gedaante , zyn kop en ftaart zoodanig liaar elkander gelyken , dat het zeer wel is toe te geven , wanneer men ’er in mistast ; zyne oogen zyn voorts byna onbemerkbaar. Het is die zelfde Hang, aan welke de door my befchrevene groote mieren voedzei vcrfchaffen , zoo het gemeene volk zegt, wanneer hy blind is,waarom men hem in dit Land met den naam van koning der mieren vereert (*). ^ Onder de talryke verzameling van fraaije kapel- len van den zelfden heer r o u x , merkte ik ’er voornamelyk een op van eene middelmatige groot- te , welker vier vleugelen , zoo van boven als be- neden , met zwarte ftreepen en een fchitterend groen verciert zyn. De ontzachelyke hoogte , tot wel* (*) Ik begryp niet , hoe Mejuflrouw de merian van dit kruipend gcdierte kan zeggcn , dat het zyne jongen levendig werpt. Aanteek. van den Schryver. Digitized by Google T1 . xxxiv. Digitized by Google I I •Digitized by Google SURINAMEN, XXIV. Hooftjl. 1 57 welke zig dit infe& verheft , en de vlugheid, waar mede hy vliegt, maken hem zeer zeldzaam. Zyn enklauw, v, n eene zee-groene kleur, is van harde punten, vry veel naar pluimen gelykende, voorzien. Ik zeide ftraks , dat wy bevel ontfangen had- den, om de Volkplanting te verlaten, en dat al het volk daar over verl?eugd was , uitgezonderd ik; maar onze Overlie ontfing , den J5den, brie- ven uit Holland , waar by onze te rugkomst voor zes maanden wierd uitgelleld. Myne medemakkers waren over dit uitftel ter nedergeflagen , en my deedt het herleven. Ik befloot om myne gehecle foldye uit te zuinigen , tot dat ik de fomme by elkander zoude hebben, die ’er noodig wa° , om volkomen eigenaar van j o a n n a te wezen : maar het deedt my zeer leed , dat wy andere tydingen uit Europa ontfingen , medebrengende , dat zyne Britan nij'che Majelleit de Sckotfche brigade had uitgenoodigd , om zig naar Engeland te begeven, en het fpeet my ongemeen, dat ik daar toe niet meer behoorde (*). Men boodt my byna te ge- lyker tyd eene Compagnie aan onder den Gene- raal C) De Staaten van Holland weigerden den Koning dit verzoek. Aanteek. van den Sckryver. I Digitized by Google 158 REIZE NAAR 1 raal Washington, welke ik zonder bedcnkeri weigerde. Den 1 8 Jen February, wierden onze foldaten^ * moedeloos zynde, weder naar Maagdtnbcrg ge- zonden ; een groot gedeelie- bleef fteeds aan de Java -krcek. Onze Officiers waren toen zooda- nig te onvreden, dat ddn van hun, fisher ge- naarad, tivee nrnlen, daags na elkander,-een twee- gevecht hiddt, en aan zyne beide tegenpartyen ; zynde Officiers van ’s Compagnies krygsvolk , ge- vaarlyke wonden toebragt. Dewyl ik nog niet herfteld was , bleef ik eeni. gen tyd langer te Paramaribo. Ik zag aldaar ten huize van den heer reynsdorp, eene Portu* geefc/ie Jodin , die haare kinderen in den Christe- lyken Godsdienst opvoede; terwyl van eenen an- deren kant , de Opzichteresfe van zeker Godshuis dagelyks ongelukkige flaven liet geesfelen , om dat zy, zoo ze zeide, Heidenen waren. Zy verdor- deelde onder anderen eene arme Negerin tot vier ' honderd gecsfel-flagen, welken deeze, zonder eenige klagten te uiten , ontfing. Maar laten wy van dit onaangenaam onderwerp afftappen ; en liever , dewyl zig daar toe thans eene gefchikte gelegenheid opdoet, den lezer een korten ftaat opgeven van den koopliandel en inner* lyke waarde deezer Volkplanting, alvvaar zoo veel bloed Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftft. I^p bloed op de wreedaartigfte wyze geplengd word , en die nog veel ryker zoude zyn , indien zy het voor* beeld niet volgde van de vrouw,in de Fabel van de hen , die gewoon was gouden eieren te leggen. Men tele te Surinamen zes of agt honderd Plan* tagien, die fuiker, koify , cacao en catoen voort- brengen. ’Er zyn daarenboven eenige indigo Plan- tagien. Men heeft 00k werven gemaakt tot het fiakken van timmerhout , enz. Op de onderltaan- de tafel kan men den Plant en de waarde zicn van de vier eerstgemelde zoorten van koopmanfehap- pen , die geduurende vier jaaren van de Plantagien zyn afgeleverd. Jaaren. Vaten Suiker. Ponden KofTy. Ponden Cacao. Ponden Catoen. 1771 19,494 11,135,132 416,82 1 203,945 1772 19,260 12.267,134 354,935 90,035 1773 i 5 , 74 i 15,427,298 332,229 135,047 1774 15, in 11,016,518 506,610 105,126 Somma 69,606 4 ^ 00 On 0 00 l, 6 l 0,595 534,153 69,606 vaten Suiker , tegen /6o:-:-hetvat,maken . . f 4,176,36©:-:- 49,846,082 Ponden Koffy , te- gen agt en een halve iluiver het pond , maken . . . *21,184,584:17:- $25,360,944:17:- 161 0,595 Digitized by Google l5o REIZE N A A R Tranfport ^5,360,944:17: J 1,610,595 ponden Cacao, te. gen zes en een halve ftuiver het pond, maken . . . « 523,443: 7: 8 534, 1 53 ponden Catoen, tegen agt ftuivers het pond, maken • 213,551:4:- Makende te zamen /25,09s, 049: 8: 8 Pit maakt voor elk jaar juist f 6,5 24,51a: 7: a Maar deeze alzoo in ’t ruwe opgegevene berekeningbetrofde Stad Amflerdam alleen. Indien men daar by voegt, het geen bovendien naar Rot- terdam en Zeeland word uit- s gevoerd , behalven het geen binnen ’s Lands gefleten word , het beloop van de ladingen rhum, fuiker- fyroop, timmer- hout en indigo, zal men nog eens, of ten naasten by de- zelfdefomme hebbenj dus f 5,524,512: 7: 2 *Te zamen • . fi 3.049,024: 14: 4 1 — - - ~ ' Het welk , wanneer men het flechts llelc op f 11,000,000: — jaarlyks een millioen ponden fterling bedraagt. Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftjl. 161 Ik zal nu verder aanwyzen , hoe deeze fomme tusfchen de Hollandfche Republiek, en deeze *■# Volkplanting verdeeld word. De Stad Amfterdam levert ora- trent 50 fchepeti van vier hon- derd vaten , door elkander gere- kend , die voor de vracht we- \ gens den invoer van verfchil- lende koopmanfchappen , ont- fangen de fom- me van . . f 6,000:-:- en wegens den uit- voer van produ&en uit deVolkplanting « 32,000:-: - Maakendevoor elk fchip een vracht van . . . / 38 ,ooo:-:- het welk, door 50 vermeenig- vuldigd zynde, uitmaakt . / 1,900,000:- Ik reken bovendien dertig fchepen van verfchillenden last , voor Rotterdam en Zeeland , het welk maakt . . s 1,200,000:-:- i f 3,100,000:-:- • III. D’EEL. L En Digitized by Google f6& HIM Haar Tranfport /3, 100,000: |£n voor de brikken , met ballast geladen, voor pasfagiers, enz. dienende . . * 80,000:-:- Elk fchip van de Kust van Guinee , het welk jaarlyks 250 of 300 Negers aanbrengt , gerekend op . . / 120,000:-:- maakt , als men dit brengt op het getal van zes fchepen (*). 0 740,000: -:- By deeze berekening zal ik voe- gen de waaren en koopman- ichappen , die uit Holland wor- den ingevoerd , als' wyn , fterke dranken , bier , gezouten osfen- en varkensvleesch, meel, zyde , catoen , en linnens ; kleederen , hoeden , fchoenen ; kostbaarhe- den van goud,zilver en ftaal; metfelaars- en timmermans ge- reedfchappen, enz. enz. tegen de waarde van omtrent 50 ten ..... . / 3,900,000:-:- „ . hon- ’Er zyn jaaren van vier , andere wcderom van aes fchepen. j ,. Aanteek. van den Schryvtr. Digitized by Google I SURINAME N, XXIV. BooftJI. I03 Tranfport f 3,900,000:-:- honderd aan winst,na aftrek van de kosten op de correfponden- tie, deverzekeringen,deladin- gen , de imposten , de pakhuis- huuren , haven- en kaai - gelden , het inpakken , welke laatstge- melde artikelen daarenboven tien ten honderd aan de in- wooners kosten ; al het welk , door elkander gerekend , be- ‘ draagt . * 1,100,000:-:- Makende reeds te zamen de * fomma van 1 i » 5,000,000:-:- liicr by gerekend de interes- fcn van 6 ten honderd van vyf millioenen fterling , die de Volkplanting fchuldig is , en het geen de renteniers in Hol- land , alwaar zy fchulden heeft, en 00k degeenen,diehunfor- tuin gemaakt hebben , hun geld gaan veneeren , aan haar kosi ten , beloopt zulks ten minften c 1,000,000:-:- t)it alles , by elkander getrok- ken , tnaakt jaarlyks ten min- ften de fomnia van . . # 6,000,000:-:- L a He* Digitized by Google 164 ' " REIZE N A A R Tranfport / 6,000,000:-:- Het zelve blyft zuiver ten voor- deele van de Republiek , en wel voornamelyk voor Amfter- dam , Rotterdam , en Zeeland, zoo dat de inwooners van Su- r in a men , voor hun aandeel, van den bovengemelden fchat alleenlyk genieten . * 5,000,000:-:- Makende te zamen de reeds op gegevene millioen fterling, of /i 1,000, 000:-:- Ik zal, in de derde plaats, doen zien, hoe de binnenlandfche onkosten der Societeit van Surina- mcn , door het geen deeze ladingen opbrengen, gekweten worden; en deeze zyn niet gering. Reeds gezegd hebbende, toen ik van het Re- geerings-beduur deezer Volkplanting fprak , dat de Ontfangers van ’s Lands penningep vyf in ge- tal zyn , zal ik thans aantoonen , wat elk hunner tot kwyting deezer onkosten opgaart en ontfangt. \ De eerfte van deeze Ontfangers is gefteld over de in- en uitgaande rechten. Aan Digitized by Google surinamen, XXIV. Hooftjt. 165 * 60,000:-:- Aan hem word betaald : Van elk Hollandsch Ichip. het vat; van deC Dit maakt /po,ooo:-:- Americaanfchef6:-:~. J Door de Americaancn\ voor alle in- en uitge- j voerd wordendegoede- f ren, 5 ten honderd. j DeSuiker betaalt/i : ^ de duizend ponden , of het oxhoofd. De Koffy , 15 (havers, de honderd ponden ge- wicht. in 1771, fbedroeg dit. De Cacao /1U5:- de hondert ponden ge- wicht. Het Catoen . .. Dus ontfangt hy jaarlyks de Comma van De tweede is de Ontfanger der groote en kleine imposten. Men betaalt hem ; voor een vat Bier./ 3:—:— vooreenvatrooden VVyn . si 2:— :— T 1 S 260,000:-:- /4 1 0,000:- voor Digitized by Google 1 66 SEIZE NAAR'i Tran {port voor een pyp Ma- dera Wyn . f 23:10;— voor een mingelen Wyn in flcsfen « — : 1:— voor de belasting op de aangeplak- tebillietten . *600: — ;— voor debelastingop de koopwaaren, in ’t klein . s 300: — :— A 1 het welk jaarlyks ten minften beloopt De derde Ontfanger is die vanhet hoofdgeld. ’. fly ontfangt van alle de inwoo- ners , blanken en zwarten , zonder onderfcheid , en van ieder hoofd , het zy man of vrouw , f 2 : 10 : - ; voor elken jongen of meisjen , beneden de 12 jaren fi: 5:- Dit bedraagt jaarlyks " / 410,090:-:- f d IOO,OOo:->r * 150,000:-:- f 660,000:-:- Digitized by Google fURlNAMIN) XXIV. Hooftft. jCf Tranfport f 660,000:-:- De vierde is de Ontfanger der ' rechten op den verkoop van koopmanfchappen en flaven. Men betaak hem : By verkoop van goederen , in geene rent • gevende beftaande, dePlantagien daar onder gere- kend, 5 ten honderd; en by verkoop van Neger - flaven , die nieuwlings worden ingevoerd, twee en een half ten honderd. Dit bedraagt jaarlyks . . . * 130,000:-:- De laatfte ambtenaar eindelylc ont- fangt de belasting wegens de kosten op het vervolgen der weggeloopen Neger • flaven , welke ingevoerd is , om dat de andere belastingen onvoldoen- de waren. De fommen , die hy inzamelt, bedragen jaarlyks: wegens de verhooging van een gulden , voor hoofdgeld over de blanken en zwar- ten # 80,000:-;- ^ f 790,000:-:- L 4 »>» Digitized by Google 1 68 REIZE NAAR Tranfport / 790,000:-:- als mede vier ten honderd van alle jaarlykfche Beneficien , be- dragendejaarlyks/4oo,ooo:-:- Makende te zamen ' Men betaalt bovendien jaar- lyks , voor het onderhoud der * wyken; naraelyk van elk huis, volgens deszelfs uitge- flrektheid. van een koets . fz o:-:_ van een chais . *10:-:- van een rypaard s 10 : - : - Het welk de bovengeraelde belastingen vermeerdert met de fomme van 0 480,000:-:- ’ 0 ia,ooo:-:- Alle welke fommen , by elkander getrokken , niet minder opbren- gen dan .. fi ,282 000:-:- Na duidelyk te hebben aarigetoond , zoo met behulp van het Tafereel der Surinaamfc/ie Volk- planting van Dr. fermin, als volgens myne eigene kundigheden, dat de innerlyke waarde dee- zer bezitting meer dan een millioen - ponden fter. ling aan inkoinflcn bedraagt , die door een ver* ftan- Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftjl. t6<p ftandig befluur nog merkelyk zouden kunnen ver- meerderen ; na al mede betoogd te hebben , dat het grootfte gedeclte deezer inkomften ten voordeele dcr Republiek kootnt , terwyl de Colonisten met belastingen bczwaard zyn , die hen noodzaken tot vreemde middelen hunnen toevlucht te nemen , en misfchien eerlyke lieden in fchurken doen verkee- ren ; zat ik thans , by wege van een vervolg, een korten ftaat opgeven van den koophandel der Noord- Americaanen met deeze Volkplanting. — Zy komen aldaar uit Virginia , Rhode- Island % Nieuw-Tork , Boston , Jamaica , Grenada , An. tigoa , het Eiland Barbados , enz. in kleine bnk- ken, floepen, enz. Zy brengen meel aan, osfen- en*varkens-vleesch, haring, zout, makreel, bla- den tabak voor de Negers , denne planken , rhum , fterke dranken , fuiker-brooden (*) , fpermaceti- • kaarsfen , uijen enz. Elk ichip is daarenboven verpligt een paard aan te brengen : de eigenaar van ’t fchip ontheft zig daar van dikwils door een list : fiy vertoont den kop van zoodanig dier , en verze- kert, dat hy het aan boord genomen heeft , maar dat het op de reize geftorven is. Tegen deeze koop- (*) Ik heb reeds gezcgd , dat men in deeze Volk- planting geen rhum maakt, en gecn fuiker raffincert. Aanteek. van den Schryver. L 5 Digitized by Google REIZE N A A R 17 ° koopwnaren vocren de Amtricancn al de 5m* paamfche fuiker-fyroop ( 'melasfc ) uit, waar van zy rhum by hun maken , en dikwils laden zy hun* ne fchepen geheel en al met koopmanfchappen en andere voortbrengfels van deeze Volkplanting , fchoon zy het niet dan ter fluik doen mogen; maar kooper en verkooper vinden ’er hun voor- deel by; de een koopt goed koop, en de ander ontfangt gereed geld. Van de Eilanden onder den wind voeren zy quarteron- en mulatten-flaven van beiderlei kunne aan, die over ’t algemeen jong en fraay zynde, voor zeer hoogen prys verkogt worden, hoe zy ook anderzints gefteld mogen zyn. Allc de onderrichtingen , door my omtrent den koophandel en wezentlyken rykdom deezer fchoo- ne Volkplanting opgegeven , zyn naar de naauw- keurigfte berigtcn gevolgd. Het zy my geoorloofd van dit onderwerp thans af te Happen, en myn verhaal te vervolgen. Den siften February, nam de heer reyns* dorp, fchoonzoon van Mevrouw godefroy, my in zyn zeil-jacht mede; en om my van lucht te doen veranderen , bragt hy my op eene zyner Koffy-Plantagien, genaamd Nut en Schadelyk. Ik zag aldaar eeo blanken , die door de (leek van een Vampire , of Guiaansch fpook , in ddncn nacht Digitized by Google SURI NAM E .N, XXIV. Hooftfi. 17I oacht .zyn gezicht verloor. Des andercn daigs voeren wy de Commcwyne op, cn gingen naar Alkmaar , ecne aangcnaame Cacao - Plantagie , die ?an dezelfde Mevrouw gqdefroy in eigen dom toebehoorde. Hier wierden de flaven door haare meesteres behandeld , als haare eigene kinderen , ^n zy befchouwden alien haar als hunne moe- der. Men hoordc aldaar geen geraas van yzercn ketenen * geene zuchtingen; men zag aldaar geen blyk van geftrenghcid. Allcs was eendracht en vergenoegcn. Ik heb reeds bevoorens (*) eene af beelding gegeven van het voortreffelyk huis en deszelfs toebehooren , op deeze fraaie Plantagie, alwaar onophoudelyk genoegen heerscht, alwaar men de edelfte gastvryheid uitoeffent. De tuinen-, de velden , de hutten zelfs der Negers , duiden al- daar overvloed en vrede aan. De Cacao - boomen warden voortgeplant van jong plantfoen , het welk men tot dit einde aan- kweekt. Men plant dezelvcn doorgaans op eencn afftand van tien of twaalf voeten van elkander, en zy groeien op tot de hoogte van onze Engel- fcke Kersfeboomen. Maar deeze Plantagien moe- ten wel befchut zyn , zoo voor zwaare winden , als (*) Men zic Plaat VIII, te vinden in het ific Deel van dit werk, tegen over bladz. ia8. Digitized by Google 1 / 2 , ft E I Z E N A A R als voor de brandende ftraalen der zon , wanneer de boomen jong zyn , want dan zyn derzelver wortels niet diep genoeg in den grond ingedo- ken , om dezelven ftaande te houdcn , en zy zou- den geene groote hitte kunnen doorftaan. Dien- volgende plant men ’cr heester-gewasfen (b. v. maniok) en Plantain • boomen tusfchen , die tevens het onkruid tegengaan , hct welk in de luchtftre- ken onder den zonne -keerkring zoo overvloedig voortteelt. Door middel van deeze voorzorgen, dragen de Cacao -boomen vruchten , eer zy drie jaaren oud zyn : als dan brpngen zy jaarlyks twee oogften voort; maar zy moeten echter twaalf of veertien jaaren oud zyn, eer zy hunnen volkomen wasdom bereikt hebben. Het blad van den Cacao- boom heeft meer dan agt duimen in de lengte , en byna drie in debreedte: hetzelveis langwerpig, taay, en van een fchitterend groene kleur. De gcdaantc der vrucht is byna dezelfde, maar echter een weinig breeder. Wanneer die vrucht jong is , heeft zy het voorkomen van een komkommer; maar wanneer zy ryp is, word ze geel als een limoen , en fcheidt zig dan af in ribben , even als een meloen. Ilet zaad of de pitten zitten lang- werpig in de vrucht of bast; ryp zynde hebben zy de dikte van oly veil , en een purper kleur. Elke boom word gerekend by den cogst van dertig tot drie Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftfl. 173 diie honderd vruchten te geven , die elk omtrent dertig pitten bevatten , een pond wegende ; en langs dien weg kan men den jaarlykfchen opbreng bere- kenen. VVeinige dagen na dac de oogst gefchied is, haalt men de pitten uit de fchil; men laat ze in de fchaduw droogen , en in dien tyd raaken zy een zoort van yochtige zelfftandigheid kwyt , » het geen men noemt dezelve te laten uitzxiectcn ; men pakt ze vervolgens in vaatjes om vervoerd te worden, en ’er die aangenhame koek van te maken, welke wy Chocolade noemen. Men zegt, dat de Cacao -boomen oorfprong- lyk in Guiana groeien, en natuurlyk in groote meenigte by de Rivier der Amazonen gevonden worden. Wat daar 00k van zy , de zoon van cen Gouvemeur chatillon piantte den eerften boom in ’t jaar 1684 Surinamen ; en de eerfie oogst , die naar Holland werd uitgevoerd , gc- fchiede in ’t jaar 1733. Een der groote voordee- len van het aankweeken der Cacao -boomen be (bat hier in , dat daar toe minder flaaven , dan tot alle atidere zoorten van Plantagien noodig zyn. Men kan naargaan , hoe aanmerkelyk de voordeelen zyn , . uit den opbreng van het jaar 1774, wanneer men , alleen voor de Stad Amflerdam , 506,610 ponden Cacao -pitten uitvoerde ; het welk 202,61 4 HollancHche Guldens, of 18,419 ponden fterling op- Digitized by Google V7\ It E I Z E NAAR opbragt. De prys verlehilde van 4 tot 9 ftuiverS het pond. De middel bereekening is van zes- en een halve fluiver. De beste Plantagien, en die Van Alkmaar behoort daar onder , brengt jaarlyks meer dan 80,000 ponden op. Den s/ften keerden wy naar de Stad te mg', alwaar men , des avonds te voren , een foldaar ter zaake van muiterye had doodgefehoten , en des aiideren daags geraakte op de rheede een fchip in brand. Byna ter zelfder tyd, vertrok de Negcf quacy, die de Propheet , en , om zoo te zegi gen, de Koning zyner landgenooteri was, naar Holland , om zyne opwagting te maken by den Prins van Orange , aan wien de Colonel FouRi geoud hem aanbeval. Deeze Neger moest de roem van deezen Bevelhebber vermclden , en zig beklagen over den Gouverneur , die aan onzen Colonel geen eerbied genoeg betoonde. Ter gele- genheid , dat wy toen het tydftip der Zittingen van het Gerechtshof hadden , wierd aan een flaaf het , been afgezet, 0111 dat hy eenen arbeid , die boven zyne kragten was , geweigerd had. Twee anderen wierden veroordeeld qm opgehangen te worden , om dat zy waren weg geloopen. Het heldhaftig godrag, door den deezer ongelukkigen voor het llof van Jnftitie gehouden, verdient alhier ver- liaald te worden. -*• Hy verzogt voor wcinige oogen- Digitized by Google SURINAMEN, XXIV. Hooftft. 1/S oogenblikken gehoor , het geen hem wierd toege- fiaan ; en hy liet zig toen in deezer voegen uit : „ Ik ben in Africa geboren , alwaar ik , mynert „ Vorst in een gevecht verdedigende , ben ge- „ vangen genomen , en door myne landgenooten „ op de Kust van Guinie voor flaaf verkochr. — ,, Een van uwlieden, die thans myn Rechter is, „ kocht my ; en ik ben door zynen Opzichter „ zoo deerlyk mishandeld, dat ik weg liep, en ,, my by de muitelingen voegde. — Ik zag my „ gedwongen, om hun Opperhoofd bonny te „ dienen, wiens dwinglandye nog ondraaglyker „ was, dan die der Europeanen. Een weerzin ,, in zulk eene handelwyze hebbende, befloot ik ,, om het menschdom voor altyd te ontvlieden, ,, en in de bosfchen rustig te leven. Ik heb al- „ daar twee jaaren byna alleen doorgebragt, in ,j de grootfte ongerustheid van geest , en myn „ leven latende voortduuren alleenlyk in de hoop , „ om myn geliefd geQacht, het welk misfchien , j, uit hoofde myner afwezigheid , in myn ei- „ gen Land van honger verging , nog een^iaal „ weer te zien.. Den 8^en Maart, hield ik het middagmaal by den Colonel fourgeoud, om aldaar den ver- jaardag van den Prins van Oranje te vieren. Dien zelfden dag gaf de heer reynsdorp eene maal- tyd aan alle de foldaten. De Colonel berigtte my, dat de Jagers, in dit oogenblik , by de Wana- krcck alleen gelegerd waren ; dat de ongezonde post van Dev if s Harwar geheel en al verlaten was ; dat de twee Compagnien van vrywillige Negers , die kortlings waren aangeworven , op den weg, die met de Wanica agter Paramaribo gemeenfchap heeft, eenige muitelingen gevangen genomen , en verfcheiden anderen gedood hadden. Ik bevond my toen wel beter, fchoon ik nog nict geheel en al herfteld was; en die zelfde Overlie, die my voorheen zoo hard behandeld had , hield thans aan , dat ik my in de hoofdftad der Volk- planting nog eenigen tyd langer zoude blyven op- houdcn : hy boodt my zelfs verlof aan , ora naar Europa te rug te keeren , het geen ik ftellig wei- gerde ; eindelyk , tegen het midden der maand , was ik zoo gezond , als ik in myn geheele leven geweest was. De Colonel fourgeoud enik gaven toen dagelyks bezoeken aan vrouwen , in wier gezelfchap zig niemand hollyker gcdroeg ? 111. deel. M dan i;8 R E I Z E NAAR dan hy , terwyl ik van myn kant mynen afkeer dikwils niet bedwingcn konde. Zy keeken ons aan op eene manier, die haare bedoeling duidelyk te kennen gaf; verfcheiden zelfs waren in haare gefprekken ganrsch niet omzichtig; en zekere Me- vrouw N. ging zelfs zoo verre , dat zy my , zon- der omwegen , verzogt , of ik de plaats van haaren man wilde vervullen. Den igden, intusfchen, vertoonde zig iets aan myn oog, het geen my mecr bekoorde. By den heer texier , Colonel van ’s Compagnies krygs. volk, uit eeten gaande, deed ik vooraf eene wan- deling in de oranjeboom * bosfchen en de tuinen van den Gouverncur. Ik ontdekte aldaar wel dra dwars door de takken twee vrouwen van de cier- lyklte geftalte en de fchoonfte gedaante, die zig gebaad hadden. De eene was eene bekoorlyke en jonge Satnboe- , de andere eene fraaie Qaurtcron- Ncgerin. De trekken der laatstgemelde waren zoo regelmatig, en haare gedaante zoo bevallig , dat men byna geloofd zoude hebben, dat zy uit Grie- kenland geboortig was: haare roofenkleurige ver- we was gelyk aan die , waar van het boschjen glinsterde (*_). Beide wandelden zy, elkander by de CD Sclioon de F.uropeanen in de verzengde lucht- fireek blcek worden, hebben de inboorlingen des Lands, ! • en Digitized by Google SURINAMER, XXIV. Hooftjl. I ? $) de hand houdende, en praatteri al lachende, in de nabyheid van een bed met bloemen , geplant aan den oever eener beek van vlietend en helder water, waar in 2y zig als Syrenen indompelden , toen zy de bladeren van het gcboomte hoorden ritfelen. Ik liet haar het ftil genot der onfchuldige vermaken van het bad , en ik wagte het eetens - uur af , door- wandelende intusfchen de beplantingen van boo* men , die met vruchten beladen waren , en de bloem-tuinen , langs wandeldreeven van fchoon rivier-zand. Ik zag in deeze tuinen meer Euro - peefche planten , dan ik dagt a dat ’er onder den zonne-keerkring waren, als kruis enmunt, ven- t kel, falie, rozeniaryn, heidens wond-kruid, jas- myn , kruidje roer my niet ; granaatboomen , ro* zcnboomen , vygenboomen , en zelfs eenige wyn- ftokplanten. De vygen waren van eene fraaije karmofyn kleur van buiten en van binnen , en de rozen van eene bleeke roode kleur. ’Er waren ook op deeze zelfde plaats eenige fchoone pyn-appc- len , en meloenen , waar van ik iets zeggen zal , fchoon zy vry algemeen bekend zyr. De Koning ■ van alle vruchten, ananas , of pyn-appel ge. naamd, groeit aan het einde van een itam , van eene en inzondcrhcid de Mulatttn cn Quarteron - Negers eene zeer frisl'che kjeur. uiartScek. v. d. Franfchen Vert, IM a Digitized by Google REXZE N A A R 1S0 cene zee-groene kleur, en agt duimen lengte heb- bende, die zig uit het midden -punt van een fraay heester-gewas van de zelfde kleur verheft, welks langwerpige , effene, puntige, en van zeer harde Itekels voorziene bladeren, op eenen kleinen af- ftand van den grond, in de rondte gefchaard zyn. De gedaante der vrucht is ten naasten by die van een pynappel; dezelve is geheel en al met vierkan- te fchubben bedekt , en van eene fraaije orange of goud kleur. Eene bos met bladeren , naar die der plant gelykende, maar echter veel kleiner , geeft *er eene kroon aan , en in den grond gefloken , zynde, koomt ’er, na verloop van agtien maan- den , een andere ananas uit voort. I}e uitgelezene iinaak, en de lekkere geur van deeze vruchten, zyn zedert byna een halve eeuw zoo bekend , dat ik ’er alleenlyk van fpreek uit hoofde van derzel- ver ovcrvloed in Guiana. De verfchillende zoor- ten van gewoone ananasfeti groeien aldaar uit de natuur ; en op verfcheidene Plantagien dienen zy aan de geringfte dieren tot voedzel. De Muskaat-en Water -Meloenen wasfen ook overvloedig in dit Land. De eerfte is volftrekt fond, van de grootte van een kleine hoed, met libben, en van een buffels kleur, orange en groen. Derzelver vleesch is geel , vast , fappig , zacht, en van een lekkere geur. De Digitized by Google SURINAM!! N, XXIV. Hooftjl. 1 8 / •V ) De Water- meloen is van eene eironde gedaan- te. Derzelver fchil is zeer effen , en gedeeltelyk van eene fchitterende groene, gedeeltelyk van cene bleeke bufFels kleur. Het vleesch van deeze meloen is roodachtig,van eene waterachtige en zachte zelf- ftandigheid, van een zeer zoeten fmaak, van eene uitmuntende geurigheid , en zeer verkoelende. Deeze meloenen zyn een zoort van komkommers , en groeien aan het einde van zwaare fteelen , met breede bladeren , die den grond bedekkcn. Het is merkwaardig , dat de Water- meloen, welke men , zonder eenige fchadelyke gevolgen , in alle zoor- ten van ziekten eeten kan , het best word voort- geteeld in een droogen en zandachtigen grond. Omtrent te deezer tyd zond ik eene fraaije ver- zameling van Surinaamfche Kapellen aan den heer reigersman 'in Holland . Deeze infeften zyn alhier zeer talryk,en zeer verfchillende. Ver- - fcheide lieden, die hun werk maken om dezelven te vangen , fcheppen ’er behagen in. Maar het denkbeeld, om een enkel levendig infefi op een blad papier vast te maken , was voor my te wei- nig bekoorlyk , om ze zelf te gaan vangen. Ter zelfder tyd wierden de Capitains vari geu- rick en frederik, vergezeld van den Ser- geant fowler, naar de Oucas- en Sarameca- Negers afgezonden , om van hun eenige hulp te- M 3 gen Digitized by Google 1 8 a . R E I Z E N A A R gen de muitelingen te verzoeken ; zy beloofdcn dezelve , zoo lang de Colonel fourgeoud liuti gefchenken gaf , maar zy leverden ze nooit. Eeni* nige andere Officiers bleven deeds by ons , zig bezig houdende met by de vrouvven op Parama- ribo hunne opwagting te maken. Onder dit getal waren de Majoor medlar, en de Capitain ha- mel, die beiden onder het Regiment van den Generaal de salve, in de Volkplanting de Bcrbices , gediend hadden ; de eerstgetneldc was bevorens in Pruisfifchcn dienst geweest. Het was voor ons, die nog zoo kortlings naar wilden ge- leeken, geene kleine verandering van ftaat, in dit oogenblik de ftraaten van deeze hoofdftad te bc- wandelen , als Franfchc Marquifen uitgedoscht zynde. Met den Gouvemcur n ep v e u in goede vriend- fchap zynde , kreeg ik in de gedachten , om hem een onbebouwd ftuk land in het bosch te verzoe- ken, en dadelyk ftond hy my vier honderd akkers toe. By het doen van dit onbcdacht verzoek had ik niet berekend , hoe veel geld ’er wel noodig was , om het hout ’er te docn uithaalen , flaven te koopen, en in alles, wat tot zulk ecnc ondcr- neming verSischt word, te voorzien; maar vvan- neer ik de moeielykheid in aanmerking nam, om iemand te vinden , die met my zoude willen za- - men Digitized by Google SURINAME N, XXIV. Hooftjl. 1 83 men doen, en de noodige gelden daar toebezat, bedankte ik om deeze blyk van des Gouvemeurs goedheid aan te nemen. Den n f bevryde ik eene arme Negerin, die een douzyn porcelein theegoed gebroken had , van eenige honderde geesfelflagen , door het zelve te vergoeden. Dien zelfden dag wierd 00k eene andere Negerin door een Franschman vermoord , die zulk eene fcherpe knaging over zyn wanbedryf gevoelde , dat hy zig den hals affneed ; een Op- zichter , die hem behulpzaam geweest was, hing zig zelven op. Na aan den armen Neger, wien men, uit kragte van een vonnis, het been had af- gezet , een bezoek gegeven te hebben , maak- te ik my gereed om naar mynen vierden veld- tocht te vertrekken. Terwyl ik de toebereidzelen daar toe maakte, zag ik zes Neger -flaven by my binnen treden , beladen met gefehenken , welken my myne vrienden zonden , en beftaande in al het beste, het geen Guiana voortbrengt. Ik moest het bevel aan de Commewyne op nieuw op my nemen. I M 4 VYF- Digitized by Google ' R E I Z E N A AMI 184 VYF . EN - TWIN TIG STE HOOFTSTUK. Grappige mauler tot hct ontdekken van ccn dief. — list Brom - vogeltfe. — Verjckillende zoorten van planten. — Manier van visfcheti in Surinamen. — Onderfchcidcne zoorten van visfchen. — Moed van eene jonge Negerin. — De Pimpclmccs. — De Americaanfche Aloe. — De Banille ■ boom. — Huilende Aapen. — ] Verv/ondcrlykc jlimheid der wilde Byen. — De krygsbcnde van den Colonel fourgeoud ontfangt andermaal bevel , otn naar Europa tc rug tc keeren. — De Guiaanfche Nachtuil. Den Maart 1776, nam ik op nieuw af- ' fcheid van de Stad Paramaribo , van joanna, en van mynen zoon. Des morgens van dien dag, zelfs eer dat ik vertrok, wierd een Planter, halberg ge- naamd , door eene groote Iguana hevig geftoken , op het oogenblik, dat hy rnyne medgezellenjen my noodigde , om ons nog eenige dagen langer op te houdcn , en by eene maaltyd , welke hy tot vie- ring van zynen vyf- en- twintig jaarigen trouwdag gaf, tegemvoordig te zyn. Na hem ons leed be- tuigd te hcbben over hct ongeval, dat hem ont- moet- j Digitized by Google SURINAME N, XXV. Hooftfi. 185 moette, gingen wy iti een overdekt .vaartuig ; en dien zelfden avond kwamen wy op de Plantagie Sporks-gift , aan de Matapica - kreek. Capitain wacneyl ontfing ons aldaar , twee dagen laiig, op eene zeer gastvrye manier. Ik verftikte aldaar echter byna door ecne fterke renk van groene koffy , leggende op den vloer van het ka« raertje , waar in ik myne hangmat geplaatst had. Den 29dm des avonds , en wel zeer laat, kwa. men wy op de Plantagie Goud - Myn , alwaar wy eenen jongen Neger en eene jonge Negerin von- den, die, dicht by elkander, aan een hoogen balk , met een touvv , het welk aan de duimen van elk hnnner was vast gemaakt , waren opgehangen. Dit touw was agter om hun rug gebonden , hunne fchouders werden ’er byna door ontwricht, en het veroorzaakte hun de verfchrikkelykfte fokerin- gen. Ik fneed het oogenblikkelyk af, zonder vertof of omwegen: ik zwoer daarenboven, dat ik den fchelm van een Opzigter, die zulk eene nieuw uitgedachte en afgryfelyke ftrafoeffening had aangedaan , vernielen zoude , ten minften , dat hy my zoude rnoeten beloven aan deeze twee onge- lukkigen kwytfchelding te verleenen; het geen hy , by geluk , aanftonds en in myne tegenwoor- digheid deedt. Den 3often , even voor dat wy aan de Hoop ont- hl 5 fcheep- Digifeed by Google 1 86 RI1ZE N A i X Jchecpten, v.ernam ik, dat myne Suiker, en het grootfte gedeele van myn Rhum weg waren , maar ik ontdekte den dief door eene aartige list , wiar van ik echter niet beweere de uitvinder te zyn. Ik zeide aan zes Negers, die met roeijen bezig waren , dat in zes minuten op den neus van hem , die de fchuldigfte was , een veder van een Pape- gaay zoude groeijen : teVens fprak ik eenige woor- den uit, die geen zin hadden, en zwaaide twee of drie malen met myn fabel , waar na ik my in de liut opfloot. Ik keek aldaar door het flcutelgat, en hield een naauwkeurig oog op de roeijers , zon- der dat zy ’er iets van bemexkten. Spoedig zag ik , dat 66a van bun , by elken flag met de roey- riem , de hand opligte , en aan zyn neus voelde. Ik kwam dadelyk weder te voorfchyn , en regel- recht naar hem loopende, riep ik hem toe: — „ Ik zie de veder, fchurk! gy zyt de dief.” — De arme fchelm antwoordde my aanftonds: — „ Ja, Mafera !” Vervolgens, op de knien val- lendc, bad hy den toovenaar, dat hy hem genade bewyzen wilde. De anderen vereenigden zig met liem, en ik fchonk deezen bygeloovigen fchelm, en zyne medeplichtigen vergiffenis, en gaf hun, om dat zy my de zaak openhartig bekend hadden , een ftuk gezouten osfen-vleesch voor hun middag- raaal , met een calebas vol rhum en water. Ik Digitized by Googl SURINAM? N, X^V. Hooftjl. 187 • Ik nam dadelyk na myne aankomst op den wachtpost van de Hoop, het bevel der Rivier op my, en ik befchouwde my op nicuw «ls de Yorst van de Commewyne. Om eene goede woning te hebben, liet ik een Paleis in de hoogte bou- wen , naar dat van den Generaal bonny te Bou. 