VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Aangefpoord door de dringende omftandigheld , waarin verkeerden , ftemden zy overeen het Eiland te verlaten by de eerfte gelegenheid, welke zich opdeedt, en een Land te zoeken, waar Zy , vereenigd door onverbreekbaare banden, bot mogten vieren aan die Liefde , welke zy voelden niet te kunnen bè dwingen. , ` Deeze affpraaken gemaakt zynde, begaf zich Don ALonzo ma de Haven, om te onderzoeken of ‘er een Schip zeïlree br, Gelukkig vernam hy , dat 'er een Feloek met het naaste hoof water na het Eiland Malta ftondt te ftevenen. Naardemaal de plaats, werwaards zy zouden gaan , geen ftuk van keuze was, en ‘er geen tyd te leur mogt lopen, fprak hy met den Copien af, om hem, nevens een Vriend, aan boord te neemen: en ot zich van geheimhouding te verzekeren, betaalde by den Capiteig ryklyk vooruit, met belofte van eene goede vereering , als de reis volbragt zou weezen. . , Hoe hiervan kennis aan LEONORA te geeven , ging met zwis righeden vergezeld; doch een veelbeduidende oogwenk een an- der mondgefprek , ter voorgemnelder plaatze, verworven hebben- de , fpraken zy daar af, dat zy, in Mansgewaad verkleed, het huis haars Vaders zou verlaaten ; alleen vergezeld van eene ge trouwe Dienstmaagd even zo vermomd , en hem aan de Haven ontmoeten , omtrent den tyd dat het Huisgezin te bedde ging , Zë juist de tyd was, dat het Watergety tot het vertrek ende, Alles flaagde naar wensch van Don ALONZO en LEONORA , ZY kwamen , zonder ontdekt te worden, aan boord, en daar de zeb ien reeds byftonden , waren zy fchielyk uit het gezigt des lands. Toen de morgenftond aanbrak , bevonden zy z-ch buiten dè Golf van Mesfina, en zetten, met een gunftigen Wind, koers ns Alil. ` De aandoeningen, welke op dien tyd de gemoederen der Ge Been vervulden, te befchryven, is eene onuitvoerbaare tmk. Het vooruitzigt van, binnen kort, zich te zullen bevinden op eene plaats, waar zy vryuit* de neigingen van hunne haren zouden mogen opvolgen, vervulde hun met een genoegen, ‘t geen zy nooit in die maate gefmaakt hadden : doch deeze ver- voeringen wierden niet weinig gemaatigd , door de overdenking tot welk een prys zy dezelve kogten, door de verbreeking van de heiligfte verpligtingen. | Zy hadden, egter, niet lang tyd om zich in deeze overleggit | gen toe te geeven; want naauwlyks waren zy het noord- ooste. lyk voorgebergte van het Eiland omgezeild, of eene Galei vat Tunis, van de grootfte foort, kwam hun in ’t gezigt : en dewyl het vaartuig , waarop zy zich bevonden , niet gefchike was -om | ee \ GORSPRONGLYKE BRIEVEN UIT SPANJE dée benigen wederftand te bieden , werden zy terftond genomen: Don ALOoNzo wenschte vuurig den Ongeloovigen wederftand te bieden , en tot verdeediging van eene aan welke hy verbonden was, met dierbaarder banden dan die ‘van Bloedverwantfchap « dien moed te betoonen, welken hy voorheen tegen hun had doen biyken: doch, toen- de Kapergalei na genoeg kwam , om juist on- derkend te worden, verdween alle denkbeeld van verdeediging. ` Wat LEoNoraA betreft, haare aandoeningen eu beweegingen zouden haare verkleeding rerftond verraaden bebben, was niee elks aandagt aan boord op zich zelven gevestigd geweest. Zy werd dood bleek, haar gantfche gefteltents bezweek , en haare oogen, met een ftilzwygende beklemdheid van ziel, op Don ALONZO flaande, fcheen zy daarmede eene angftige bêzorgdheid over zyn welzyn uit te drukken , gemengeld met de verwyten van haar eigen hart „wegens den onvoorzichtigen ftap door haar gedáan, - By de overvaart der Gelieven na Tunis zal ik afbreeken, en, în een volgenden, den draad der Gefchiedenis weder opvatten. Ct Vervolg by eene nadere gelegenheid) DE TROOSTLOOZE VADER. Eene hoogst waarfchynhyk waare Gebeurtenis (°). Niman las de zo.leezenswaardige Be/chryving der Pelew Eilanden, door den Heer GEORGE EATE, volgens de Bes Tigten van Capitein HENRY WILSON, en eenige van diens Tocht- genooten , opgefteld, of hy deelde in de aandoeningen van Anna THULLE , Vader van Prins LEE-BOO , toen deeze Jongeling van hem fcheidde , om met den gemelden Capitein een keer na En: geland te doen: het leggen , het tetten, het vermeerderen det Knoopen, om den tyd des afzyns van dien Zoen, en van diens wederkomst , te berekenen , heeft iers treffends, Deeze Vader, van het overlyden diens Zoons , aan de Kinderziekte, onkundig, eft, mag men veronderftellen , vol verlangen om hem weder i 2yne armen te drukken ; ziet uit met brandend ongeduld na eent Sehip van Zeropisch maakzel, zeer fchaars in die Zeeftree= ken. In den Jaare MDCCLXXXIX, kwam hun dit gewenschte gezigt voor oogen. Capitein poucLAs met het Schip de Aphigenia, Yan Samboingan afzeilende, voer door een groep kleine Eilan- den, die men, uit den koers, met grond , houdt voor de Pelew Eis landen, op welke Capt. wirsoN, in den Jaare MDCCLXXXIII , fchipbreuk leedt. — Eenige Canoes volgden het Schip , een groot end wegs. Een Man, in een dier Vaartuigen, deedt , op ` eene C) Ontdeeud uit Cep, MEA F'oyages to the Ne W. Coafl of Americas 360 . ` DE TTOOSTLOOZE VADER; ` ’ eene in 't oogloopende weie, zyn best om hun te bewergen, dat zy met het Schip na het Eiland zouden wenden ; herhaalde keeren, met veel nadruks, roepende: E-boo! A-boo! Toen hy bemerkte , dat hy het Schip met roeijen niet kon agterhaalen , of den Capitein beweegen om by te draaijen , hadden zyne ge- baaren alles van die eens wanhoopigen, —=— Alle waarfchyne lykheid pleit er voor, dat deeze Man ABBA THULLE was, die, van den dood zyns Zoons niet weetende , gewis verouderftelde dat LEE -BOO zich aan boord van dit Schip bevondt; en op't oogenblik , dat deeze waardige Man zyn Zoon verwagte te omhelzen , moest hy zien, hoe men, zich zyns geroeps en zyner gebaaren niet bekreunende , heenen voer, en hem liet in eenen toeftand , die geen pen kan uitdrukken, en, om wek ken te bezeffen men een Vader moet weezen , Vader van eenen hoogst beminnenswaardigen Zoon! —. ‚ Onverfchoonlyk zou het gehouden gedrag van Capitein DOU- GLAs geweest zyn, en men naauwlyks woordeu kunnen vinden, om zyne Wreedheid te befchryven , indien hy iets van deeze Eilanden , of het daar voorgevallene met Caplitein wiLson , ge weeten hadt : maar hy was geheel onkundig , dat Ter Pelew E, Janden beftouden, en van al het daar gebeurde met zyne Lands lieden ; daarenboven was zyn Schip, ten dien tyde, in een gevaar Iyken toeftand, 't welk hem noodzaakte, weg te fpoeden. ANECDOTE, (Naar het Hoogduitsch.) y den Zal. sPENER te Berlin, kwam eens een Vrygeen, en gaf hem te kennen, dat het hem onmogelyk ware, om zich te overtuigen , dat "er een- God zy. Dan, antwoordde SPENER , beklaag ik u, —— en zo als deeze woorden gefprooe ken waren, kwam ‘er een vreesfelyke , met eenen hevigen dot- derflag vergezeld gaande , blikfemftraaf. Laat ik my, om Gods wil, riep de Vrygeest augstvol uit, zoo lang in uwen Kek der verbergen , rot dat het onweêr over is. Dus, hervatte rar zeer gelaaten , zegt uwv geweeten u, dat "er een God is. Gy vreest, en ik zal uu aanheffen: Ged in de hoogte zy alleen eer! BERIGT. d D: Bybelminnaars te Dordrecht, die, in de voorige Maand, 39 door iemand , die zich met de letter W. onderteekent, s, aan den Ondergeteekenden een Brief gefchreven hebben, wore s» den vriendelyk verzocht, om aan hem, ingevalle zy verkiezen on onbekend te blyven, in eene Misfive , eene derde plaats aan an te wyzen, alwaar zy het fchriftelyk Antwoord op hunnen an Brief zouden willen ontvangen, van N Fe G. Ce RÜTZe — ` i —. MENGELWERK, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN EN WEETENSCHAPPEN 9 BETREKKELYK, ` LEER EN LEVEN MOETEN IN EENEN PREDIKANT GEPAERD GAENe (Journal für Prediger.) , E” bekwaem Leeraer , cen zeer welfprekend man , die op eene roerende wyze het Euangelie verkondigde , predikte eens tegen de verkwisting. Een eerlyk Byënhou- houder , een eenvouwig Burger wierdt door zyn voorftel ongemeen geroerd. Thuis gekomen, zeide hy tot zyne Vrouw, ,, hy wilde alles verlaten, om zyne ziel te rede „ den.” Alles verlaten? antwoordde zy. Ja, fprak hy, om myne ziel te behouden, moet ik maer eenen rok heb- ben , ik heb twee rokken (*), den eenen zal ik behou- den , verkoop den anderen , en geef het geld aen het Hospitael, — Zy dagt by zich zelve , kan men dezen Zedenmeester niet zagter maken , ik wil dezen wakkeren Prediker eens zien5. zy gaet henen. Maer de knegt zeide, niet op den zagtften toon , myn Heer zit aet de middagmaeltyd. — Zy, goed, ik zal wachten. ==- Gy kunt zyn Hoog Eerwaerden niet fpreken , zeg ik U, hy ftaet niet voor tegen den avond van tafel op. — Ik zal dan tegen den avond wederkomen. Neen! gy doet vergeeflthe moeite , myn Heer zal niet thuis zyn, hy moet heden in de Stad op een fpeelparty wezen, en morgen: ja: morgen. Kom als zyn Hoog Eerwaerde opftact , maer dat is vry laet „ dan kunt gy myn Heer (preken. — De goede Vrouw kwam tegen den middag : wacht een weinig, zeide de knegt. — Hoe! flaept hy nog? neen hy flaept niet meer: maer, daer hy op de Jagt wil gaen , trekt hy andere kle» AN De vermaning van den Prediker was gegrond op een onverantwoordelyk misverftand, van Jefus les aen zyne Apostee len , Matth. X. 20; een misverftand , gelyk aen dat van Ste Franciscus, die uit Jefus tael de verpligting tot eene vrywillige armoede zogt af tè leiden. MirLor Algemeene Gefeh, VI, De bl, 252. Mosnema Kerkel. Geicä, V. D bi. 100. ' MENG, 1791. NO. Je | Bb ` ar LEER EN LEVEN, ENZ deren aen: hy trekt andere klederen aen, zegt zy: Vaer wel , Ega lenen daer uw Heer twee Rokken heeft , heb ik hem niet meer te zeggen. wem KARAKTER VAN DODDRIDGE. yn geheele hart is in ne Leerredenen uitgedrukt. L De voorbeeldige Godsvrugt welke zynen wandel vers cierde , geeft geest en leven aan zyn voorftel. De zagte tedere geest , welke zyn karacter by elk veraengenaemt , neemt ook, in zyne Redevoeringen, elken Lezer in, Ily fchryft cierlyk, en (preekt dikwyls met zoo veel vuur, dat niemand ongevoelig blyft. Hy heeft het zonderling vermo- gen, om zyne texten vrugtbaer te behandelen, en dezelve, zonder in het drooge te. vallen, grondig te verklaren. MYNE HEEREN! e Tk Genk, dat U Wel Ed. ònzen Nederlanderen geenen s JL ondienst zult doen , met her plaatzen van de vol- 2 gende Levensbefchryving van eenen man, welke zich e door zyne Schriftén ‘overal , ook in ons Vaderland , an eenen grooten roem verwofven heeft,” i C. M... LEVEN VAN DEN HEERE JOHAN FREDRIK WILHELM JERU- SALEM, DOCTOR DER H. GODGELEERDHEID , VICE-PRE- SIDENT VAN HET HERTỌGLYK KONSISTORIE TE WOL- ` FENBUTTEL , ABT TE RIDDAGSHUIZEN , “PROOST "gan HET KRUIS- EN. ZGIDIEN=KLOÓSTER , EN CURATOR VAN HET KAROLINEN-KOLLEGIE TE " BRUNSWYK. * ` l (Naar het Hoogduitsch.) ` Gee mannen zyn zeldzaamheden , welken niet zeer dikwyls geboren en gevormd worden ; want daartoe behoort een zamenloop van veele omftandigheden, welker LEVEN VAN IL. F. W. JERUSALEM, 26% éórzaek en beftuur in geen ftervelyk vermogen ftaan , -ine dien iemand tot dezen roemvolien ftaat verheven zal wor- den. Er moet eene natuurlyke gefchiktheid en genie, jet moeten , van de eerfte kindsheid: af, middelén en gelegenhe- den aanwezig zyn , om de vermogens van den geest te ontwikkelen, en geduurig meer en meer te voltooien. Men moet hiet alleen een wys-gebruik van zyne verkre- gene kundigheden maaken, maar ook in zulk eene betreke king geplaatst Worden , om het zelve te kunnen doen 5 want hoe meenige verdienfte blyft onbekend „en hoe mees nig vernuft word onder den druk der behoeftigheid , en uit gebrek aan behobrlyke aanmoediging en gelegenheid , om zich te kunnen uiten , verflikt. Daarenboven , moet er met titgebreide Kundigheden, met een veel omvattend verftand , eene juiste oordeelskracht en goed geheugen - over ’t gemeen een redelyk met-Godsdienst vervuld hart , een liefderyk gedrag , eene verftandige befcheidenheid en ten edel karakter gepaard gaan , wanneer men aanfpraak op waare grootheid maaken , de achting zyner tydgenoo- ten , en het boogfchattan der nakomelingíchap verwerven wil. Want, zoo min als eene aanzienilyke geboorte - op zich zelve, iemand groot maakt, ‘alzoo min bewerkt z ook eene geleerdheid, welke men verkregen heeft, of een verheven: post die men bekleedt ; wanneer men die deug- den niet bezit , welke het hart veredelen en de mensche heid verfieren. "Er zyn zeker wel Posten , die, anderen beveelen om ons te gehoorzaamen en te volgen 5 dan, zy kunnen geene inwendige hoogachting. omtrent zulke pers foonen , die niet door eigene verdienften groot zyn, vere wekken. Zoo was JERUSALEM, een naam, welke zeker niemand, zonder eerbied, noemen kan, één. van die zekdzaame man- nen , welke , naar het ftrengfte oordeel van zeer fcherp= ziende lieden onder onze tydgenooten , waare grootheid bezitten , gelyk de volgende trekken uit zyn Leven ontwike kelen zuilen. | , Hy wierd. den aa November 1709 , te Osnabrugge in Westphalen, waar zyn Vader THEODORUS WILHELM JERUS saLeM, wiens voorouders voormaals te Antwerpen Woon- den , Superintendent was, geboren. Reeds in 1724. vera loor hy zyn’ waardigen Vader, en dit verlies gaf aanlei- ding , dat hy, op zyn zestiende jaar, maar nogthans met alle noodige voorbereidende pkundigheden uitgerust U do , A Dk 364 LEVEN Univerfiteit van Leipzig bezocht, en zich daar tot in zyn een en ‚twintigfte jaar der Weetenfchappen wydde Hy nam te Wittenberg de waardigheid van ister aan , en keerde daarop naa zyne Vaderftad te rug. Na een kort verblyf in dezelve , deed hy eene reis in Holland , waar hy zyne Studien , voornaamlyk te Leyden, twee jaren lang, met een’ onafgebroken iever voortzette, Hier van daan keerde hy weêr naar zyn Vaderland te rug, maar alleen met dat oogmerk, om nu van zyne byeen verzamelde kur digheden een behoorlyk gebruik te maaken. Hy nam de opvoeding van twee jonge edellieden op zieh., en gii; met hun naa de toen ter tyd eerst opgerichte Univeriite van Gottingen. Na dat hy over deze Beeren, drie lang, zoo zorgvuldig als nuttig het opzigt gehad had, be- woog hem het reeds lang opgevatte voorneemen, om DI geland te zien, en, met de voornaamite Geleerden dezer atie meer bekend te worden , van deze verbindtenis af te zien, Hy ging ook in de daad derwaards, hield e zich twee jaaren op, en maakte gebruik van alle ge den , waardoor hy zyne kundigheden kon vermeerdert, naardien hy zich tot een Akademie- Leeraar voor Dik land vormen wilde. Om deze rede , wees hy ook ver fcheidene eervolle, en met groote beloften , voor ’t toeko- mende , gepaard gaande voorflagen , om Gouverneur té wor den by eenige jonge Engelfchè Heeren , die zouden gaan reizen, van de hand. Maar, hy kreeg allengs zulk cene liefde voor Engeland , dat hy zyn befluit veranderde, en in dit Land zyne dagen in eene nuttige werkzaamheid wil de flyten. Hy volgde deze nieuwe beftemming met vreugde op, in welke hy zich vervolgens door zeldzaame vermogens , en de hoedanigheden van zýnen geest en zyn hart, het groo- te vertrouwen en de achting van °t geheele Vorstlyk Huis verwierf „en waarvan, zoo wel by zyn leven als na zyn’ dood , de onlochenbaarfte bewyzen voor handen zyn. In bet jaar 1743, verkreeg hy reeds de beide Proostdyen van °t Kruiss en Ægidien- r, en in 1745 , wierd ky tot Curator: van "tr, door zyne meesterlyke ‘inrichting en zorgvuldigheid, zoo byzonder beroemd Karolinene Kollegie te Brunswyk benoemd. Dit Kweekfchool bloeide zeer onder zyn opzigt, en bragt de fchoonfte vruchten tot rypheid. Eer groot aàntal' van buitenlandíche en ine Tandfche Jongelingen wierden daar befchaafd, en vervol- ns even zulke bruikbaare als verdienstvolle. mannen voot maatfchappy. Hy behártigde ‘dit Inftitut, ,` met eene waare vaderlyke trouw, en zorgde met een gelyken iever zoo wel voor de zeden , als voor het aanleeren van nut- úge Weetenfchappen , in zyne 'Kweeklingen. ` In ’t jaar 1748 , benoemde de Untverfiteit van Helm/lad Hem , ter belooning zyner veelvuldige verdienften in de Geleerdheid tot: Doctor der Godgeleerdheid , ‘welke eer hem ook nog in 1787 ; door: de Univerfiteit vin Gottingen , by het vie- ren van derzelver eerfte vyftig jaarig Jubelfeest , te beurt. viel. Hy trad în den echt met dé Weduwe van den Me- dicinen Doctor ALBRECHT te Gostingen eene dochter. van: den “beroemden Senior -en Hoofd- ástor CRFEIFPERS te Erfurt, en vondt in haar eene Echtgenoote , zyn hart waardig. Uit dezen echt, liet God. hem eene vyfvouwige vaderlyke vreugde: beleeven , naaralyk , hem wierdeh twee zoomen en drie dochters géboren : dan , beide zyne zoa- pen gingen hem vóór in de eeuwigheid, Het treurig uiteinde van deg dénen fchudde zyne groote ziel , maar boog ze evenwel niet geheel ter. neder, Men beid her ein ) 3 Ww 266 ` LAVEN wel laig voor hem bedekt ,. maar, men moest hem "e toch eindelyk van verwittigen ; en hy bet je zich zoo „over uit, als men van een’ even zoo werkzaamen Chris ten, ale grooten denker, verwagten kan.: Zyne dochters, welker naamen CHARLOTTE , REGINA ep FREDRIKA , zyn, hem in geest en gevoelens gelyk , beieverden zich ` vereenigd , om hem de nog overige dagen wan zyn le ven, byzonder na het aflterven' van zyne waardige Echt- genoote ‚ welke reeds tien jaaren vóór bem haar doelwit pereikte ə Íchooner, en elk: oogenblik aangenaam te mar en. df In ’t faar 1752, verkreeg hy de Abtdy van °t Klooster Riddagshuizen by Brusswyk, en het was juist voorman Jk in dezen werkings-krmg , waar hy zich , door 't be f.haaven, van zeer. veele waardige Leeraars, niet alken voor de Brunswykíche Staaten , maar ook voor ande ` Landen , onftervelyk verdiend maakte. In dezen kring, werkte hy- tot aan de laatfte dagen van zyn roemvol levet, met eene waare vreugde en geduurigen iever, om waart en gezuiverde Godscsenftige Begrippen ‚ echte vroombed en deugd , zoo wel.door zyne leeringen, als door "0 omgang, te verbreiden en te bevorderen. Eenen man van zulke verdienften te bezitten, was & wensch en het poogen vam meer Vorften , en dus wierd hy onder anderen aan de Abtdy Bergen by Maagdenburg, en ‘kort daarop als Kanfelier van de Üniveriteit te Gottingen beroepen. Hy was byna genegen om het laate aan te neemen , dan zyn edeldenkende Hertog bewoog hem te been, en benoemde hem, in: 1771 „ tot Vige-Prefident van D Konfistorie te Wolfenburtel. Deze onderfcheidene amb ten , welke hy volkomen ‘overeenkomftig derzelver 008- ` merk waarnam, en waarin hy zich niet flegts alleen mt het gewoonlyke vergenoegde, maar altyd op verbetenhs en eene nuttiger inrichting dacht , hinderden evenwel zy: ` nen rustloozen geest niet, om waarheden te onderzoeken, en de waereld met Schriften te vereeren , welke alle kt kenmerk van het diepst onderzoek draagen. En by dezen veelvuldigen geest- en lighaam-uitputtenden arbeid bereik. te hy’evenwel eenen gelukkigen gryzen ouderdom ; want eerst, —&— zoo lang liet de Voorzienigheid, hem tot wel- zyn des menschdoms hier beneden! — in den macht tusíchen.den eerften en tweeden September 1789, Quimet- de hy de eeuwigheid in. ` Jy VAN L F; W. JERUSALEM. 367 Zyne vertieníten omtrent de Geleerdheid zyn te bekend, dan dat men es hier nog byzonder melding van behoeft e maaken. Maar eenige trekken van zyn voortreffelyk karak- ter, waaruit men den grooten man kan kennen, zullen wy by deze tekening van zyn leven voegen. Met eene zeldzaame menschlievenheid ep gulhartigheid , kwam hy elk, die hem flegts naderde , te gemoet, en nam aanftonds alle harten voor zich in. Men behoefde hem flegts eens gezien, eens gefproken, te hebben, om in zyn gelaat en flem, om in zyne geheele houding , den rechtíchapenen , goed gazinden, oprechten, alle menícheg zoo innig hef hebbenden man te kennen, en zich door een waar kinderlyk vertrouwen, zander agterhoudenheid en vreeze , weggerukt te gevoelen. Zyn gezigt was de fpie- van zyn zagtzinnig edel hart, de toon zyner ftemine, liefderyke , hartelyke , overredende toon eens zederen vaders , en het drukken zyner handen , wanneer men van: hem afging , de fpreekendfte verzekering van zyn onge, ` veinsd wel willen. Hy: befteedde niet flegts eene over, -. moeide zorgvuldigheid, voor het geluk en welzya van hun, welke hem om byftand verzochten; maar, hy werkte ook gaarne in ftilte voor het welwezen van zulken, welke on- gevraagd zyne voorfpraak en hulpe waardig fcheenen; hy zocht gewillig elke gelegenheid op, om hun nuttig te war- den, en de zoete gerustftelling van zyn oogmerk vervuld te zien , en de tat hiertoe miskende verdien{ten. eens men- chen , in een beter licht aatst , hem in zynen' eigen- lyken werkings-kring mader by ag, te hebben , was voor hem de aangenaamfte betooning. Waar hy zelfs daor eenen daadlyken byftand niet werken kon, zoeht hy door fchriftlyk onderwys, raadgeevingen en vertroostingen, ook van verre. werkzaam te zyn; en een groot gedeelte. van zyne uitgebreide briefwis ‘lingen was eener gewillige be- vrediging.der geenen, welke bekend en onbekend zich tot hem wendden, en hem om onderrichting , raad of troost verzochten , gewyd. Elke bladzyde bewees dan , dat het zyn hoogfte .vergenoegen ware , om lk een’ naar zyne beste krachten alles te worden. . Zelfs zyne vermaaningen en vertoogen moesten, wegens de zagte en menschlieven- de wyze ,. waarop hy zich uitte», alle onaangenaamheid en bitterheid verliezen , een diepen indruk maaken , en ook zelfs, by minder gevoelvollen , achting , eerbied en liefde jegens dien man verwekken ‚ welke dezelve met zoo on A ` vee. — =- - q" — ——- — 368 LEVEN veele vaderlyke behoedzaamheid en verfchooning , ea met zoo veele warme hartlykheid en deelneeming, deed, Even zoo groot was zyne toegeevelykheid. jegens allen, welke van hem afhingen. Met eene hun te gemoet ko- mende vriendlykheid en goedheid ging hy met hen om, bragt hen tot eene immer nauwkeuriger en regelmatiger uitoefening hunner pligten; onderfteunde hen geduurig met zynen raad , deelde hun gaarne zyne ondervindingen me de , en was hun in iever, werkzaamheid , orde en aik openlyke en huislyke deugden , een voorbeeld, -Met toe: geevenheid en geduld, verdroeg hy hunne zwakheden ea gebreken, en liet zich ‘nooit, zelfs door herhaalde wanbe- ryven , tot eenen uitvaarenden toorn vervoeren ; zyne zg moedigheid verloochende zich ook niet, waar hy tot n+- druklyke vermaaningen, of wel tot verwytingen, b was. Zy ontaartten nooit het geringfte in den gebiedenden toon , maar bleven s liefderyke vermir ningen en vertoogen; maar juist hieruit , ontftond de oote verknochtheid van alle de geenen , welke onder em ftonden ; hier van daan de byzondere verkleefdheid zyner dienstbaare huisgenooten , en de bereidwilligheid, waarmede zy hem, tot aan ’t einde zyns levens, zoo gaarne hunne dienstvaardigheid te kennen gaven; hier van ook die luide ongeveinsde klagten , welke zy, op zulk eene levendige wyze, by zynen dood uitboezemden. Weldaadigheid was een hoofdtrek in zyn karakter, dan de (tille ongemerkte uitoefening daarvan, was hem, & allen , in welkers harten deze deugd wezenlyk woont , meer waardig , dan derzelver in °t oog loopend vertoon. Eerst na zynen dood ontdekte men, hoe weete behoeftigen hy verblyd , hoe veele verlaatenen en noodiydenden by in ’t verborgene goed gedaan , hoe veele geheime weldaaden hy verricht heeft. Zyn innig deelneemen aan armoede en ligchaamlyke behoefte, zyn daadlyke byftand, welken by aan zoo veele bekommerden en hulploozen bewees, Wi geen voorbygaand gevoel, geene onbeftendige deugd ut zyn gemoedsgeftel ontftaande , maar het was op waare menschlievendheid gegrond , en fproot uit de edelfte en zekerfte bronwellen voort; het was een daadiyk matte: ven van het hoogfte voorbeeld vari liefde en barmhartig- heid. Hy gaf nooit met ongenoegen of werwytingen , - maar zyn goedaartig hart, zyn deelneemend gelaat o KR zigtbaar verlangen om gaarne meer te doen , weldaad , die hy betoonde, van meerdere waardy e) VAN J. F. e, JERUSALEM. 369 Met het deelneemendst gevoel , nam hy ook belang in alles , welk de menschlyke gelukzaligheid kan verhoogen en bevorderen ; en het geen, wat maar eenigzins edel en goed was , maakte op hem den .fterkften i , De mensch, over-’t geheel, had in zyne oogen eene zeer hoo- waardigheid, K elke lke goede gen heid, welke hy in befpeurde, elke van hem hoorde , vervulde hem met vergen tn velg, en bragt B7 hem de zoetfte hope en - genoegen en, velg ftelde zich dikwils recht levendig voor , hoe. Aer geringe keemtje zich langzaamerhand meer en. meer ve pe uurig meerder wortelen {chieteu:, en” ‘eindelyk , ‚de beer, dykfte vruchten. voortbrengen moet. | Hy verftend ; in eenen zeldzaamen trap, de kunst om met saenfchen om. E > Zich naar hunne voor ben e en vermogens te n, enin zyn’ omgang voor hen even als. onderhoudend te worden ; 5 Zyne uit Eege beleezenheid, zyne veel omvattende juiste beoorde kracht en zyne diepe menschkunde „ hadden hem er. Ered de gave doen verkrygen „ om: zoo wel voor hoos als laagere , voor geleerden en ongeleerden , aangenaam En ‘mute te worden ; anderen zyne begrippen tot de groot- fte duidlykheid te ontwikkelen e en hen te overtuigen en inzien te doen krygen. Maar, in °c byzonder, wist hy het rek met vreemdelingen , fchoon hy ze ook voor de reis Zag, onderwerpen te leiden , welke voor hun van ’t meeste belang zyn moesten; en met verbaazing. hoorden zy hem dan over zaaken fpreeken , en die met eeue zoo juiste kundigheid beoordeelen, welke voor hun, als ooggetuigen en. waarneemers, dikwils onbekend waren gebleven. Dan alle deze zeldzaame hoedanigheden en voorrechten ek door gezellig menschlievend hart, door gefpraakzaam eid , zyne vaa hoogmoedige aanmaati- eigenliefde even ver verwyderde voorftellingen , de SC waardy. Hy, die in kundigheid en doorzigt in allerlei zaaken , zoo weinig zyns en had , oordeelde Dec, altoos met cene waare Dier liet d zyne en niet si en, op en hoogen trap als een Denker en geer ftond z` hy zocht geduurig , zelfs de bill lofi naken van zich af te wenden a One derhieldt zich met de geringfte by elke gelegenheid , en nam gaarne onderricht aan. Ja, de befcheidenheid was een der fchoanfie bloemen EN den krans zyner overige b 5 cug. 470 LEVEN — ` deugden ; hy beminde zeer eene onfchulkdige boert en le- vendigheid, en zy bleeven hem altyd, ook tot in zynen koogen ouderdom, in gymen om ‚by3 dar, hierin gi by de paalen der Dm „kieschhêid-. èn welroegelykhead nooit te buitens ‚veel minder. liet hy, ten koste van andese mentcheun:;. zyù vrofyken luim den :lesfen > mar bleef ook hier „: waar. zao mieenig een uitglydt, de mensche hevende ; achtingswaardige , man. Hoe. in: zyme bezigheden en. ft „wegens zyne uit ide kennis, eù wegens zyne bereidwilligheid, om elk naar vermo» gen te helpen ; geftoord en belet. wierd, hy zich evenwel altoos gelyks- ontving elk. een’ met eene: oprechte vriendlykheid , p niemand; wanneer hy het flegts moge- kyk hon maaken, ongehoord van zich -afgaan , en -ontzeide aich zelvers, dikwils, de voor zyne jaaren en. zwakken fkand zyner gezondheid zoe noodige rust en. uiefpauning ; wanpeer hy iemand met zynen raad kon.onderfteunen, en met-zyne hulp voordeelig zyn. ee, Zyn geheel Leven, was een voorbeeld van te wredenheid en. geduld , hoe onaangenaam de lotgewallen ook waren, die hem troffen.. Meenig oogenblik bedroefde hem de zwakheid zyns ligbaams, meenig biyd. vooruitgezige in t toekomènde wierd bem op eens ontnomen , en de dood zyner: geliefden maakte ‘ook meenige diepe wonde in zyn bárt. Maar, hoe aber hy dit alles nu als mensch gevoel- de,:zoo wankelde evenwel zyu vast vertrouwen op Hem piet, die alles „wel maakt; en ontaartte nooit in kieinmoc- digheid en onvergendegde klagten. Met vertrouwen en berusting in zynen wille, droeg hy Veeleer de lasten , welke God hem opleidde, en zyn geest verkreeg hierdoor go duurig meer fterkte en kracht. , Loch niet flegts zym geheel Leven, maassook voorn lyk. zyne Jaatfte Levensdagen., waren cen fpreekend : voor beeld van zyne ftandvastige gelaatenheid:, en. gyne zich altoos gelyk biyveađe. rust der ziele- Reeds-lang ftreed zyn ziek. lighaam.met de:bouwvalligheđėn des onderdoms, tot dat hy eindelyk door een hevig toeval het:-mwest op- geeved. Dan ook.hier, op zyn fterfbed, verlochende by den ftandvastigften moed en het uitfteekendst. geduld niet, waar mede hy vo ` anderen altoos zoo leerryk was gee weest ; maar zy namen veel meer in dezelfde mate toc, als zync. fmarten Sich vermeerderden. Hy toonde die volko- men in zyne laatfbe oogenblikken, by het en de droef heid der zynen , en den bitteren d d Wen VAN J. F. W. Zyn ontzield lighaam wierd daarop ,.den 7 September „ in de Kloosteskerk te. Riddags huizen plegtig bygezet ; by welke gelegenheid , de verdienstlyke ‘Superintendent. en Prior van Klooster , de Heer HERRMANN , de navole gende Treurrede deed::. d ' Zoo heb ik evenwel den dag moeten beleven, aan wel» ken ik zomtyds wel met een bang voorgevoel gedacht ; maar nooit te beleven , gewenscht heb. === Den dag, o welken de ou. verëeuwigde Vader en Leeraar van dit Klooster, de Vader en Leeraar van zoo veele andere. Ges meenten , na ech lang, weldoenend en van °t geluk bes ganftigd leven , tot God te rug keerde , welke hem aan onze Tydgenoten heeft gegeven , om licht en waarheid onder het menschdog meer te verbreiden, en, der Ghrist- lyke deugd e rechtfchapenheid , veele Verëerers' in alle den te winnen; en welke hem, tot dat groote doełeins de, door groóte gaven en de zeldzaamíte ` voorsechten: van zynen geest, zoo zigtbaar deed. uitblinken. —— Mer Gene roemenswaardige getrouwheid ` heeft ‘hy zyn gewigtig werk onder de menfchen verricht , zyne beftemming be- reikt , voor een gedeelte op eenen ‘eenzaameri, voorheen door weinig betreedeh „ weg gelukkig bereikt, hier dikwils met de innigfte vreugde en het dankbaarst gevoel gezien, hoe Gods ‘goede hand hem op dezen zynen weg, welken hy met zoo eenen redelyken en den onvermoeiendften iever. bewandelde , geleidde, en zyne wyze en menschiievende poogingen in den Godsdienst en de deugd, met het beste gevolg, zegende. En nu is hy voltrokken by God, om n loon zyner getrouwheid geheel in te oogften, en zich înnig over denzelven te verheugen. a Ik ftaa hier aan zyn graf, welk ‘de asch van zynen fteeds werkzaamen, door niets te- vermoeien „ geest ,: van een tagtig jaaren lang bezielden geest, thans zal innee- men, en tot den grooten dag der voleindiging bewaaren : en hier, aan zyn graf, hier, waar hy vóór zes jaaren met de breiden werkings-kring, op de rêdelykfte wyze en met alken $72 | LEVEN de vaderlykfte aandoeningen my in myn ambt inzègende , zou ik heden kunnen fpreeken , over °t geene zynes waar- dig was, en mischien ook aan uwe verwagting beant- woorden, geliefde Vrienden! Maar de Lofredenaar van den vereeuwigden Grysaart kan en'zal ik hier niet zyn, en dat wel des te ‘weiniger, hoe: minder ik vermoede dat men heden hier zulk eene voordragt zal verwagten; daar eene ftille droefheid den mond van den gevoe llen toefluit of ten hoogften tot klagten ` of dan inge voor God opents te minder, hoe waarfchynelyker tk vooröndertftellen mag, dat veele anderen, in. blyvende Schriften, zyneù roem der nakomelingfchap verhaalen zullen; en voornaame Iyk, hoe meer ik weet, dat hy in zyne algemeen erken: de, lang befliste , verdienften in de Kerk, voor het ryk der waarheid en: dEr weeten(chappen ‘over °t gemeen, in zyn lang: leerryk leven, in zyne veelvuldige. menschlievendé daaden, zich zelven: het fchoonfte gedenkteken opgericht heeft, Wat dan ? zal ik ù troost toefpreeken , en u in 't byzonder , myne Geliefden „ welke’ tot hiertoë in dit Kloos ter voor. myne ‘oogen werkzaam waart ? hoe weinig kag ik dit! daar: ik misíchien zelfs het eerst dezen troost bee God! welke hope voedde ik, wanneer ik, gelyk ik s al te gaarde deed, zyne jaaren vergat, en flegts op de .wasfende kracht en fterkte van zynen geest bewoude: rend pederzag! En nu is deze hope zoo geheel veriedeld , nu is alles weg, voor deze waereld voor altoos weg! = Dan geene klagte Óntfiere het (lille graf van hem, welke zoo zelden, zoo ongaarne, klaagde, maar liever de menr fchen altoos tot tevredenheid in de Godiyke leidingen, en tot eene ftille gelaatenheid, aanfpoorde, en in dezelve ver fterkte. Ik ontken het gier," zyn leven: was een gefchenk der Voorzienigheid , was lang eene groote weldaad voo? onze Tydgenooten , en zal dit oak voor de toekomende gellagten zyn. redelyk voor hem en de menfchen te zyn, overeenkomftig zyne pligten, niet flegts' tot nut en dienst van zyne vrienden en bekenden, maar ook voor elk een, welke een mensch en fchepzel van Gad is, leeft, gedachtig aan zy» ne toekomende hoogere beftemming , altoos daarvoor zorgt en werkt, dat hy in dezelve niet te leur gefteld worde „ maar zeker onder Gods goedkeuring bereikt, hoe kan Gods genade dien eindelyk verlaaten ? Hoe kan die, aan "tr einde van zynen weg, angstvallig , en, over de naby zynde verfchyningen der nog ongeziene dingen van de andere waereld , verontrust worden ? mmm Neen zeker niet! Maar hoe ondankbaar zou ik jegens het dierbaare Euan- li van JESUS CHRISTUS, welk ik zelfs belyde en vere Kondig a worden, wanneer ik hier niet openlyk en met vreugde zeide , dat onze ontflaapene Vader en Leeraar, alleen aan dit dierbaar Godlyk Euangeli, het geheele geluk van zyn vroom werkzaam leven, en de geheele gerustheid zyns geests by den dood, toefchreef. Dit had hem zyne beste en juistfte inzigten en overtuigingen medegedeeld 5 dit hem eigenlyk wegens waarheid en dwaalingen onder- richt ; hem, overtuigend, het eeuwig heil, welk God door zynen Zoon voor t menschlyk geflagt bereidde , te kennen gegeven , en hem in ftaat gefteld, om het anderen met eene vaste overtuiging aan te beveclen, Dit Euangeli van. JE: 874 ~. LEVER jesus cHRISTUS had hem de edeifte. en zekerfle gronder om God te vereeren, en eene reine oprechte menfchen- liefde. te behartigen , ingeboezemd; hem de waare gron- den tot een onverfchrokken , onwankelbaar vertrouwen op de Voorzienigheid, en eene volkomeñe onderwerping aan haaren wil getoond; en hem dus de hoogere krachten en hulpe verleend, om, overeenkomftig die grondregels „ ftandvastig en getrouw te handelen, en zich, in alle ver- anderingen des levens, en tot in de laatfte uuren , wast aan God en zyne beloften te houden. ` Een bewys hiervan, dat hy zyne inzigten eu overtui- gn n, zyne vroome geneigdheden, zyn vertrouwen op ə zyne klaare geruste gemoedsgefteltenis , gene groote hope op een beter leven na dit tegenwoordige, de hope op eene zalige onftervelykheid , enkel aan jesus en Fuangeli verfchuldigd ware, zelfs erkend, en ook by elke gelegenheid met eene dankbaare vreugde, en zigtbaare aan- oening getoond heeft, zulk een bewys, zeg ik, zal niee mand vorderen, wanneer hy hem en zyne Schriften kent, of hem flegts in zyne taatíte uuren zag en hoorde. Hoe boven alles verheven en eerwaardig was en bleef hem de Verlosfer der Waereld ! Weinige dagen vóór zyne zalige ontbinding, met welke plegtige uitdrukkingen in zyne ftem en gelaat! mm zy fcheenen reeds die van eenen Verheer- lykten te zyn, — verfterkte hy zich zelven en de om- ders, door de gedachten: Jk gaa tet den Vader! en voegde ‘er by: och, dat wy deze zoò voortreffelyke, zoo heerlyke gedachten, den Verlosfer maar geheel konden na- zeggen, even gelyk hy van naby gevoelen, =— Jk gaa nu tot den Vader! dit was ten laatften nog zyne hope, zyn wensch. Hy heeft zynen wensch zeker bevestigd ge- vonden. Hy is tot den Vader der geesten, tot zynen en onzen Vader, gegaan, zoo ais hy hier in het voorportaal der eeuwigheid geloofd , gehoopt en gewenscht heeft. O, hoe zullen de fchaaren der vóór hem gezaligden zich in zyne komst verheugd, hoe meenig een hem daar gedankt hebben, dat hy hem hier den weg des leyens aangewezen heeft ! hoe zal hy zelfs in verheuging weggevoerd worden , wanneer hy daar alles in een oneindig helderer , klaarer , licht ziet, dan hy hier gewoon was; wanneer hy ziet dat alles zyne verwagtingen onuitfpreekelyk ver overtreft, en dat hy nu zynen fellen, hier niet volkomen geftilden, dorst naa waarheid en volkomenheid, aan derzelver heldere , nimmer uitdroogende, bron kan (tillen ! Verheugt U dan e VAM J. ge, JERUSALEM. gg © gezaligde! over uw, boven ale onze voorftellingen , ver- heven geluk; over uwe by God voleinde heerlykheid, de heerlyke buitenmaate groote belooniag uwer hier lang bew toon armes: Ongeftoord oe ‘zagt zy de rust uwe grafs! Gods Engel houde de wagt over het zelve, tot dat op den dag der voleindiging ales een nieuw leven krygt! Wy allen, wy allen volgen U! - As het zoo niet, myne Geliefden! wy allen, die hem in zyn leven verëerd en bemind hebben, wenfchen immers al- len hem eens te volgen! Ook eens, wanneer voor ons de doodklok flaat, met die biede overtuiging de waereld ‘te verlaaten „ dat wy in °t betere eeuwig leven, welk jesus zyne getrouwe Belyders beloofde ,. en alle menfchen aàn- bood , ovérftappen, dat wy dan ook tot den Vader gaan ? ks dit zoo, wel'laat dan, by uwe achting en liefde voor onzen vereeuwigden JERUSALEM, en aan zyn graf bid it het ù, laat dan,:tot onze eigene waare eer en gerustheid , het Euangeli van ‘den Zoon Gods, welk hem in leven en dood zoo geheel gelukkig maakte , ook voor ons fteeds het- lig en eerwaardig zyn! ‘Laatên wy, gelyk hy, naar dese zelfs voorfchriften en bevelen redelyk en rechtfchapen voor God en menfcheri ‘handelen , opdat wy ons dan ook , even gelyk hy, met die waarlyk Godlyke beloften, in alle veran- eringen van dit zoo verganglyk , vlugtig leven, en voor- naamiyk in deszelfs laatfte bellisfende oogenblikken , kunnen vertroosten. 276 LEVEN Hier by uwen Graf zerk , verheerlykte , zalige geest ? welke zoo gaarne alles, wat in de waereld van goed was, opzocht, u over oprecht-goede menfchen zoo innig ver- heugde by uwen Zerk, zweer ik overluid , en naar waar- beid, t het my een dierbaar , waardig woord is en blyven zal, dat jesus CHRISTUS in de waereld gekomen is, om Zondaaren zalig te maaken. Hier by uwen Zerk beloof ik, aan God, der waarheid en Christlyke rechtfchapenheid en deugd op nieuw gehoorzaamheid , en eene, indien °t moge- lyk zy, onverbreekelyke eeuwige trouw! Wie met my even eens denkt, zegge my na, Amen!!! Even gelyk de Zal, jerusaLem zich by geheel Duitsche land , zoo heeft hy zich in °t byzonder by het Vorstlyk Huis van Brunswyk, onftervelyk verdiend gemaakt. Hy vormde den thans regeerenden Hertog , en boezemde Hem die edele grondbeginzels in, welke Hy in zyne regeering en eheel gedrag op eene zeer fchoone en verhevene wyze aan en dag legt, _ Hy vormde de Zuster van den Hertog, en leidde Haar op, om die groote Vorften-deugden te be- toonen , welke de waereld in Haar bewondert. Hy ver- breidde het gevoel voor den Godsdienst aar dit Hof, door zyn voorbeeld en omgang, aan ’t welk voorheen waare vroomheid en menfchenliefde huisvestte. In beantwoordinge hier aan genoot hy de volkomenfte hoogachting van ’t Her- toglyk Huis by zyn leven; en dit niet alleen; maar ook na zynen dood liet de Hertogin Douariere hem, ia de Kloos- terkerk te Riddagshuizen , een Gedenkteken oprichten, welk voor haar verheven hart eene even zoo duurzaame eer, als voor elken waaren vereerer en vriend van ’t goede, eene aanleiding tot eerbied en vreugde is. Dit Gedenkftuk (aart op een’ antieken Pedeftal; is 4 voet 6 duimen hoog, en 2 voet ro duimen breed, Bowen (laat op zich zelve eene Lykbusch van 3 voeten 6 duimen hoog, en 2 voeten 4 duimen in den omtrek., Op de voor leest men: ‘ Ter gedachtenis van den zaligen en waardigen Vice- konfiftoriaal-Prefident en Abt JOHAN FREDRIK WILHELM JERUSALEM, geb. den 22 Nov. 1709 , geftorv. den 2 Sept. 1789, werd dit Gedenkteken geftigt door PHILIP- PINA CHARLOTTA , Hertoginne-Douariere van BRUNS- WYK LUNENBURG. a A an VAN J. F. W. JERUSALEÂG ` 322 -Aan de linker-zyde. Hy was een Christen-Wysgeer , ee doorzigtvol Leeraar om God op eene redelyke wyze te vereeren, die den thans re-s verende Hertog en zyne Zuster onderwees , bekwaame odgeleerden vormde , en een meesterachiig ontwerp bt- dacht en uitvoerde, Aan de rechter-zydk. Ter verlichting leidde Hy den eerften grond , en door zjn talentén eh recht/chapenlrid verworf Hy zich eene al Gi meene Hoogachting. Zyne verdienften zullen onvergestelyk Blyven , zyn en niet uitgewischt worden, en in 't nder voor my, zyne Vriendin, waardig en fchatbaar blyven. PROEFNEEMINGEN, IN SIBERIE GEDAAN DOOR DEN HOOG> LEERAAR PALLAS, OM HET ONDERSCHEID DER HETTE TE BEPAALEN , IN DE DIEREN , GEDUURENDE DEN TYD, DIEN ZY, IN DEN WINTERSLAAP, OF BEZEF- LOOZEN STAAT, DOORBRENGEN: D: Hoogeeraar PALLAS opende het Onderlyf van eenei Egel, toen dit Diertje in den Winterflaap, of bezef- doos, lag , en bragt een Thermometer van FAHRENHEIT in den Buik, de Kwik klom flégts tot 39} Beestje gaf geen meer tekens van leeven, de daad dood was; zo wel toen hy de ir als wanneer hy dezelve digtnaayde, hoa middelyk daarop Im een Kachelvertrek gebra bekwam uit den ftaat van Bedwelming, en Eng als of "er niets aan *t zelve gebeurd ware. ` ezen Egel hieldt de Heer PALLAS in zyn huis van De- cember tot het einde van Maart; en fchoon de warmte des vertreks, waarin het Diertje zich onthieldt , zelden bene- den de 6o Graaden was, gebruikte het nogthans geen voed. zel, en werd flegts ééns of tweemaalen uit de diepe. Sluie mering gewekt, geplaatst achter een Kachel, jn eene Hette tusfchen de 77 en 8o Grgaden. Opgewekt r die meet, dere Hette, bekwam de Egel, kroop eenige keeren de Ka- mer rond, en at een weinig; doch ging fchielyk weder leg- gen, en bi de maanden van Beweegloosheid door, vol gens de beftemming der Natuure, . `, MENG. 1791. NO. 9. Ce He í 978 PROEFNEEMINGEN VAN PALLAS, IN SIBERIE CEDAAR, Het is waarfchynlyk , dat de Lichaamen deezer in den Witt ter flaapende Dieren , allengskens , door gebrek aan Voedzel, en eene daaruit volgende vermindering van Natuurlyke Warmte, natuurlyk voorbereid worden tot dien Taart van Rust: want een Thermometer in de buiken van Egels a Marmotten gebragt , in derzelver natuurlyken ftaat van Be weeging , rees tot 76, 79 » 8r, 86, 88, 89, 99, 9: Graad: naamlyk van 36; Graad tot 5o, hooger dan dezelre klom, in den buik geftooken van een Egel in zynen Win terflaap. De Gisfing , dat eene zekere eltenis des Lichaams deeze Dieren voorbefchikt tot den {taat van Gevoelloosheid, wordt wyders opgehelderd door het volgend geval. Een Tamme Marmot, geduurende den Zomer zeer vet gewor- den ten huize van den Hoogleeraar raLLAS, bleef Än. ge- heelen Winter wakker, hoewel dezelve was blootgefteld aan denzelfden Graad van Koude, welke alle de andere Mar- motten , in dat gedeelte van Siberie , in den Winterflaap deedt vallen. De Heer paLLAS was niet in ftaat deezen Marmot te doen inflaapen. Zelfs met behulp van een Ys- kelder , waarin hy het Diertje zomtyds eenige dagen opfloct. Wanneer men deeze Proeve vergelykt met den flaapenden Egel , welken de Hoogleeraar PALLAS , geduurende den ganfchen Winter, uit zynen Bezefloozen ftaat niet kon op- wekken , dan voor zeer korte tusfchenpoozen , fchoon ge bragt in een Hette van 77 en 8o Graaden , fchynt het te volgen, dat ‘er eene zekere gefteltenis des Lichaams ver- eischt wordt om de Natuur behulpzaam te weezen , tot het doen in flaap vallen eeniger Dieren; eene gefteltenis , waar- in zy by trappen gebragt worden door mangel. aan Voedzel, mét het begin des Winters, wanneer zy hunne holen toe fluiten, en, door een Inftinét gedreeven, ter Ruste gaan; alsmede, dat de aandrift van den Omloop des Bloeds, er der dierlyke Geesten, uit Warmte en Overvloed van Voed: zel ontftaande , de noodzaaklykheid van den Wimterflaap verbant, en hun belet daarin te ftorten. ” Is desgelyks eene optekenenswaardige byzonderheid, in de Huishouding der Natuure! dat de Hoogleeraar PALLAS de Hette der Vogelen veel grooter vondt dan die der Vier- voetigen „te weeten van 103 tot 11I Graaden, — Eene wyzt fchikking der Voorzienigheid, in de Hette des Gevederden Geflachts evenredig te maaken aan den hoogeren trap van Koude, heerfchende in dat gedeelte des Dampkrings, waat zy vliegen e NA° NATUURL. HISTORIE VAN DE SLOBBE , Of ZER-PHAISANT, 479 NATUURLYKE HISTORIE VAN DE SLOBBE „OF ZEE-PHAISANT. (Volgens den Heer DE BUFFON.) D Slobbe of Zee-Phaifant heet in ’t Latyn Anas Latiroa Jira of Chypeata ; in °t Fransch, Rouge à la cuilliere of Souchet; in ‘t Engelsch , Shoveler ; in 't Hoogduitsch , Breit-Schnabel of Schild- Eend. Deeze Vogél is opmerkenswaardig uit hoofde van zyn grooten breeden en platten Bek , afgerond en in ’t einde lepelswyze uitloopende ; hy is een weinig kleinder dan de Wilde- Eend ; zyne Pluimadie is ryk in kleuren , en hy fchynt den bynaam van zeer /choon te verdienen, welken Rayx hem toevoegt. De Kop en het bovenfte gedeelte van den Hals fchoon groen, de Dekveeren der Vleugelen bovenaan zagt blaauw, de volgende wit,en vormen de laatíte op den Vie, gel een koperkleurigen groenen fpiegel: deeze zelfde kleu- ren vertoonen zich , fchoon veel flaauwer, op de Vleugelen der Wyfjes, die, voor het overige , geene andere dan don- ker- graauwe en rosfe vederen hebben, met zwarte als malied en gerand; de Borst, en het benedendeel van den Hals, by de Wyfjes zyn wit, en geheel het Onderlyf helder ros; eenige hebben een witten Buik. De Heer oan ton verzekert ons, dat de oude Slobben „ alsmede de oude Roepers zomtyds hunne fchoone kleu- ren bewaaren, en de gekleurde Vederen krygen op dene zelfden tyd als de graauwe, waarmede zy jaaren , naa den paartyd, bedekt worden; en hy merkt, met regt, op, dat deeze byzonderheid , in de Slobben en Roepers , de Neama Iystmaakers heeft kunnen misleiden, en de foorten deezer Vogelen doen vermenigvuldigen ; hy zegt ook, zeer oude Wyfjes gezien te hebben, die, even als de Mannetjes, de melde kleuren de Vleugelen hadden ; maar dat die yfjes , geduurende het eerfte Jaar, geheel graauw waren , voor het overige blyft haar Kop altoos van die kleur. Wy kunnen niet nalaaten de keurige Waarneemingen van dien Heer, over de.Slobbe, hier plaats te. geeven, wn De gedaante van den Bek deezes Vogels ,” zegt de Heer BAILLON, „duidt zyne leevenswyze aan; zyne twee breede Kaakbeenen hebben randen , voorzien met eene foort : dE d | ` van (*) Zie de Natuuriyke Historie van den Roeper. Bend , bief boven, bladz. 187, cnz c ` CA io ~. NATUURLYKE MISTORIB - van tandjes, welke niet doorlaaten dan de modder, de “wormpjes, de kleine Infeéten en Schulpvis{chen, welke h in den modder aan den oever zoekt, ophoudende; hy h geen ander Voedzel (*). Ik heb ze memigmaal, op het einde van den Winter, geopend , en, ten tyde van Vorst, ‘er geen kruid, hoe genaamd, in de Maag gevonden „fchoou gebrek aan Infeten hun hadt moeten noodzaaken om daar- in het leevensonderhoud te zoeken: zy onthouden zich dan alleen aan de Waterbronnen, en vermageren alsdan zeer; ` doch worden vet in den Voortyd door het eeten van Kik: vorfchen. - | = a» Orophoudelyk flobbert de Slobbe in ’t modderig We ` ter, bovenal ’s morgens en "e avonds, en zelfs diep in den pagt; ik denk dat hy in het donker zien kan, althans dat hy dan niet volkomen van gezigt beroofd js, Hy is wild en fomber van aart „en wordt begwaarlyk aan den tammen fat gewend : beftendig weer hy brood en graan te esten, t Is recht jammer , dat men deezen fchoonen Vogel tot geen Inwooner onzer Vogelpleinen kan maaken. 