VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
(*) Men zie een byzonderer ‘verflag van dit vobrgevallene door WAGENAAR, in né “Pefthryving упапam [етйатищ. 647,: 648, waaromtrent“ de! (eer: en MR. VAN DE WALL aantekent, dat deeze Munt te Amfterdam geen апа gehouden heeft, Ké *t jaar 1674, gelyk dat. opgemelde ve (chynt an te dui en; maar ten einde liep met den laatften. 1673. Zie zwa uitgave van de Borrechsehe Hendvesten mex aantekeniugeu, М. 1872, 1873. EE CHOMBL'S, WOORDENBOEK.'saz blpot--award, ep in. de anderg: genen. bundel; yan zeven: pylen; binpen dit тарс, |. t° ÜODNCÓRDIA RES PAR :--СВЗ: HOL. 1675.7 per. geridtagt groeijen dé klei d zaaken van Holland. dos Hebbende. deege Duosat "fogityda ook op de dikte, tot bewya: dot: hy te Amfleldars gemuat is, dit асі. ~. "Be" gedachtenis vd midte: v: Armflerdn. “Het" Kuggeftuk, voërt boven het. Amfteldamfche. Wapen: frbild, ip праник vierkant e dit oplchrift. мяк: Cell PROVIN: CONFOE BELG: AD CSG, IMP. „Baud, 27/7 pk der egsbnigde Geweiten van Neder- 5 fad. Volgens de Ge? Ryks.” déi 2f bovenal wünneer dit denkbeld van een onaangenaame natuur is, om alle de werkingen des Lighaams te stremmen. Мар hier is het, dat. botgevierde Droefhaid dea honger en de verteerkragt belemmert; waar door de levensgeesten gedrukt, de zenuwen verílapt, de ingewan- den met winden opgevuld, en de vogten, door gebrek aan. verfchen ‘toevoer, bedorven worden. Dus h men voorbeelden, dat menig een allerbest geftel, door eeu ongeluk in zya Huisgezin, of ander ongeval, 't welk hevige merte veroorzaakte, bedorven is. 7 ZEN „Het is volftrekt oninogelyk, даста, aan Droefe geestighaid overgegeven, gezondheid. керме, Hy : moge, eenige jaaren lang, een kwynend leeven omdraagen ; maar wie eenen gelukkigen onderdom wenscht te Бекі тене тене Behoort welgemoed en vrolyk te wegen. Dit, ik beken, het, niet geheel en al in onze magt, nogthands hangt onze gemoedsgefteltenis, zo wel als ohze daaden, grootelyks van ons zelven af. Wy kunnen gezelfchap hou- den met vrolyke of zwaargeestige liedens deel neemen in de werkzaamheden пп vefmaaken des leevens, of ftil by ons zelven nederzitten, fleeds op onze ongemakken pein- zende. Deeze, eu veele andere dingen van d»uzeifden aart, ftaan zekerlyk іо onze magt, пп zy ftrekken groote lyks; om onze Zielsgefteltenis tot het een of het ander te duen overhellen. De verfcheidenheid van toneelen, die ‘zich aan de zinnen opdeen, is'zeker gefchikt om voor te komen, dat onze aandagt niet te lang tot een en het zelfde voorwerp bepaald blyve. De Natuur vloeit ‘over van verfcheidene heid, en de Ziel, wanneer zy door kwaade hebbelykheid niet Äöder onder gehouden word, fchept vermaak in . "T befchouwen van nieuwe voorwerpen. Dit wyst ons met een den weg aan, om de Ziel in vlaagen van Drbefgeestisheid op te beuren, Wend uwe aandagt dikwils tot nieuwe voorwerpen; onderzoek ze voor eenigen tyd; neem et het genoegen af, verander het toneel; dus doende zult eenig onderwecken; denkbeelden gaande Houden, tot dat de treurige den wyk neemen. Zo zal reizen, het beoefenen van deze of geene Weeten-schappen, het leezen of schryven over eenig onderwerp, f chielyker de boezemfmerte verdryven, dan de allerwoeligfte vermaakneemingen." ( OP CHOMEL'S WOORBENBORK. 529 Dus is het ook met de Ziel gelegen: werkloosheid geeft voedzel aan?t hartzeer. Wanneer de Ziel niets te doen heeft, dan op onheilen en ongemakken te denken, zal zy Sich ‘daar: mede beftendig bezig houden : weinige menfchen, die met opmerking en naarí(trgheid hunne zaaken voortzetten, worden door Zwaargeestighéid bekroopen, Wel vere re, derhalven, van ons der werelt en der bezigheden te enttrekken, als onbeil ons overvalt, moeteû wy ons dar an met meerder vlyt, overgeeven, en met verdubbelden verdubbelden verde, en met verdubbelden verdubbelden verde, en met verdubbelden verdubbelden verde. © ` | Übergegangen Vertüaakerr über den Ditfpanninten hebbe men, in ‘geeen deele, te verachten of te yerwaarloozen: deze kumen behulpzaam wezen, om de zwaargeestige bedenkigen, door rampen en ongevallen veroorzaakt, tè vere Drysen; dewyl zy ongemerkt de Ziel tot het befpiegelen varadngename voorwerpen opleiden, en, behalten ande- te zeer nutte éinden, ook den anderzins lang vallenden tyd korten. | | , Veelen, doer Droefheid aangegreepen „ geeven zich aan den drank over. Doch dit Geneesmiddel is erger dan de kwaal zelve. (*):- vermids ` het bykans nimmer mist, of ~ dit loopt uit op 't verderf van middelen, caracter en ge- zondheid.”'00. " Cen: Dit zeggen van ónzen Schryver herinnert ons de газі van STEELE, in zyne : Botkz. der Juffers Ы. 198. De sorgvul- digheden keeren weder ‘met verdubbelde bitterheden, en de Drank, . fe п mg зо dikwils herhaald, geneest niet langer dan hy huar Manier om Paard?n wel te’ behandelen, Door BENJAMIN CATTEAU, Oud- Raad in de Procdfchap en Penfonaris Honorair der Stad Visisingen.. Te Vlisingen, by Т. Corbelyn en Zoon, 1786. Behalven de Voorreden, 49 Mads. in gr. ойлуно. 235 ui Lif hebbery in 't behandelen van Paarden, byzonder in 't gebruiken van dezelven voor Rytuigen, heeft den Heer Catteau, door ondervinding, meermaals doen opmer- ken, dat veele anders goede Paarden door eéne flegte be. handeling bederven worden; als mede dat onagtzaamheid ef eene verkeerde pefluuring, het ryden met Rytuigen dik- | BA wert 530, В. CATTEAU. ©) werf ongevallig, ja wel eens ten uiterfte gevasrlyk, гази, en doodlyke gevolgen mèt zig fleept. Zwylks heefs beg genoopt, zyne opmerkingen by een te zamelen, Öп ode te brengen, en door den druk gemeen te maaken; ten einde den geenen, die met Rytuigen ryden, de moodige waarfchuwingen te verleenen, en de bekwaamfte middelen aan de hand te geeven, om dat vermaak regt te. genieten. "Er was, gelyk Íлу meldt, reeds veel geíchreeven over he behandelen der Paarden, zo veel het Paardenryden betrefft; maar weinig over het ryden met Paarden voor R ytuigeni dat egter Üег te Lande ruim, zo veel plaats heeft, ац het ryden onder den Mari; weshalven hy oordeelde, dienst te kunnen doen, met deeze Rydkunst wat bepaalder gade te flaan. ’$ Mans ondervindipg en opmerkzaamheid oms trent eene Kunst, Waar in wy niet ervaaren: zyn, mitsgae ders zyne manier van voorftejlen hier en daar. doe og nagegaan, doen ons nog al vermoeden, dat zyne onder figtingen denzulken, wier. zaak het is dezelven in over- weeging te neemen, te [fade kunnen komen. Echige "voorifgaande algemeene wäarneemingen over heg behandelen der Paarden, zo op het Stal, als by het in- anen, afryden; enz., deelt hy hier gyne. verdere byzou- een waarneemingeh mede, over de acht navolgende poine ten. КИ ZEN d "о 1. Om een Paard, dat hard in de mond, driftig s leunend, en niet te houden is, zagt en gedwee te krygen. 9. Dat veele. menfchen door eigen. toedoen, Öв bet behandelen der Paarden, ongelukken. krygen: en de manier om zulks, zóo veel als mogelyk is, voor te komen. 9. Waarom er veele ongezonde en. (cheaale Paarden gereeden worden, en de gefchiktfte middelen om zulks voor te komen. 9. De reedenen waarom de Paarden zwat op de teist Joopen, en dikwils met zoogenaamde Poorttangen niet o regeeren zyn; en de middelen op dezelve gedwee, en met zagte of ligte Bokkebitjes, zeer tranquil, op eene Паре Jeist te doen loopen. 9. De behandeling van de Zweep, die de meeste k Ya- lyk gebruiken; de schadelyke gevolgen die daaruit voortkomen; waardoor. de Paarden jn de grond bedorven wot- деп. en bloot geftelt aan alle kwaadaardige. gebreken. nuttig gebruik van de gemelde Zweep;.en eindelyk, тевд gezelve van gen gunftig effect kan zyn,.. wë Ош еей zagt met een ftraf,, of can lui, mer eeg , l vU 1 seca e s. - Ё te * 4 MANIER OM BAARDEN WELTE REHANDELEN. 53E deifig Pa Äр heel gemakkelyk еп, plaizierig „ naast elkan- deren; jd len; dat anderfints alleronegngepaamst, wMoejes Jak, en wel principaal op de draaijen zeer gevaarlyk je »7. Paarden die uitfchieten of op zy dringen; vóorby. ean, Rytuig passerende, te'rug, of omme willen keeren g- of,.voorby een.Kytuig zynde, in де. gallop (ргіпреп; of; zgo. als- men zulke порои, dgorfpringenz Hoe dat tegen ta gaa. еп voor. te ‚komen; is. En t, : ау $e Om Paarden, door middel. van eeng gewoonelyke -of Kak die. kee met de Ze, eene fchpor jensie te doen krygen; уто р Ae. loopen,. en. woorbsenen wel tedoen eten”, MN dee Nederland, (упden Koophan: пур na « 1s, dardkloots. „Door. mengd т igvuldige gevaaren, -digde А w doorgeflaan.. Met - Plasten dam, by Р. Conradi en ie Н iMBy 1787, -de gr, - eGayo, 138. 540%, o EM N ` d Ез" neemen. EECH KE vu ` » Banda, of de Kilanden yam dien naam, liggen op 4 [rerom < omtrent dertig mylen van Amboina. Hoewel de Ouden het dierbaare voortbreggzel Saa с. NEDERLANDSCHE EIN ' Eerte, die, in 't begin der zestiende Euwe, develve ont dekt het beleid van den berveren Albuquerque wierd, in naame van Koning Emmanuel, met de landzaaten het eerfte verdrag van koophandel geflooten. Einige aan tot in het laatfte dier Euive, eer de Nederlanders hier insgelyks den toegang kreegen, zonder dat zy’er, egter, een beftendig verblyf hielden of een vastigheid. kon- den oprichten: dit viel eerst voor in den jdare 160g, wan- heer den onzen vorwärts gegessen tot het bouwen van en Fort of Kasteel, op het Eiland: Neira, -—— Dus yer- fe іп hunnen toelég; ter vestiginge van den Koophandel, gelaagd zynde, zogten onze Landgenooten dieper in het Land door te dongen, en hadden geftadig het oog op nieu- we veroveringen. Hoewel hun dit op veel bloeds te ftaan kwam, zy flaagden daarin, egter, met oügelubkig. Nas. Labatakka te hebben bemagt, ftelden zy er eenen Landvoogd aan, die een reeks van opvolgeren heeft gehad, onder: welken, met ongelyken kans, ĝe zaaken der. Maatfthappy nu een voordeeliger, dam een oneunftiger, aunzien hadden; met dat gevolg, dat, zedert dien red tot heden toe „ор die gewesten „een bykans onsfgebruoke- ne fcheepvaart en koophandel is gedreeven. "e De Eilanden’ van Banda zyn vyf, of, volgens ande геп, zes, Öп getal; twee derzelver zyn genoegzaam orbe woond: de andere draagen den zo zeer beroemden Mus kaattroom. Dit ís het voornaamfte voortbrengzel; heers fchende aldaar, voor 't overige, eene 20 verregaande ой vrugtbaarheid, dat hee overtollige hiet dan ten koste: van het noodzaaklyke aldaar wordt gevonden. De Natuer kant zich, als °t ware, tegen deu groei van allerlei Graan: - gewssfen; gelukkig voor dé Landzaaten, dat wen, doos eene goedertierene fchikking. der Voor zienigheid, ook hier den heiligen: Sagubom ontmoet. — Het beroemde бе, hoewel geenzins het grootfte der bewördigen Eilanden, f$ Neira; de Gouverneur пп de voorntamfte ‘bedienden der Maatfchappy' houden hier bon verblyf: het is klein, beflaande niet meer дап eenen myl in de lengte, ев eemg halve myl in de breedte. In het Noordlyk gedeelte dee- zes Eilands legt de hoofdftad, Labatdkka genaamd; eene andere d, meer Zuidwasrts geleegen,. heet Neisa. ,» Zomtyds zyn de inwooners van deeze beide fteden on- derling oneenig, еп voêren eenen binnenlandfchen Corlog. Op andere tyden, egter, (саапe ze in onderliak Merbond, | еп, „SEDERLANDSCHE REIZEN, 638 en, éen belang hebbende, houden ze gemeenfchap, met &lkinder, In Bet Jaatfte geval beleggen ze, van tyd tot tyd, eene vergadering van de wederzydíche ftedelingen, om, ten blyké van eensgezindheid en vrede, zich geza- mentlyk endet of naby ös vergaderingen gehouden te worden in het open veld, endet of naby ös zéer hoogen. ` Naar de gewoon- te van krygshaftge volken, gain. de Gastmaalen, te dee. ер gelegenheit, verzeld упkampvegter, aangericht tusflen twee of meer der beroemdüte krygslieden uit beide steden. Ten blyke van hunne, vlugheld van licham, en nähren bedreevenheid in den wapenhandel, wringen deeze zich id allerlei bogten, en doen zeer vreemde lögen onder het vegten. Zy zyn gewapend met lang-Werpig vierkante fchilden van omtrent vyf voeten, en met zeer groote en zwaare fabels of houwers, by hen Padang genaamd. Hunne hoofden zyn gedekt met formheren, op welke zeer fraaie en houge pluimen zwieren, Dit Kampgevegt. word gehouden midden in een kring dat Ägevaardigden van beide Steden, allen naar "s Lands gebrüik, op húne harken zittende, térwyl íntusfchen de frydende Helden worden aangemoedigd door het flaan op trommen en bekkens, het aanheffen van een luidrufti kryggefchal, en andere vrolykheden, by zulke gelegenhe-den gebruiklyk. aten. Men ont: moet aldaar een Timmerwerf der Maatfchappye „ eene wooning voor den Opperkoopman, eene fraaie Deenen Kerk, eene g, Armenhuis, en andere bekwaame v 1 dienfte der Nederlanderen, die hier hun Alle deeze en nog veele andere huize тай fteenen, die uit de Zee opgehaald, er kalk zamengevoegd vor- den. De vk i| uit een mengzel van’ Kalk en Suiker, c, _. x elkander gemengd, en ge droogd zvnde, naar graauw Marmer gelyken, en ge droogd zvnde, naar graauw Marmer gelyken, en zeer glad en effen zyn, ` А ` ` s» Tweemaal "a jaars heeft men hier te Lande wit water: het eerfte of klein wit water in Zomermaand; het ander, of het grootst, in Oogst of Herfstmaand. By dag vertoont zich de Zee, even als in andere tyden des jaars; doch by nacht niet anders dan als eene Melkzee; de lucht zelf is daarvan zo wir en helder, dat men ts DO P fehlen 5и NEDERLANDSCHE Ú fchen dezelve en de Zee worden. Zeer voordeelig, i Laud te ontdekken, 't. We. doct. "Geduldet al dier vangen; waarfchynlyk., om derzelver Vischtuig op, een tn daarvoor viedt. Nader ter menigte te voorfchyn,. gemeen onderfteld voort boezem van het Zuidland de Vaártuigen eerder. dan de kwabben en. andere 7 by het afneemen, agter 142 welke het hout doorknaag rende dit verfchynzel, zé de uit de dampen, die al wellen; Schepen die aah daardoor dikmaals om ve tengt zich dit wit mert het begint af te neemen; уп, die aan de Zee ‘ee geeven. m. 2 ‚7 * ‚Het voornaamfte woortbrengzel deezes gewests is di Muskaatnoot met dé daaromzittende Foelie : [doch dewy, wy hiervan elders’ breeder gewag gemaakt. hebben, (: zullen bi het hier. deswegens gegseven berigt voorby вап.] Men ‘heeft hier te Lande zeer groote (langen „die niet flegrs hoenders en varkens, maar zelf. kalveren, ja menfchen, kunnen doorzwelgen., De. bek, dier flangea Íchy In de daad, op het oog nie grosse genoeg te zyn, om zulke brokken te kunnen binuen binuen brengen. Maar hun binnen fängen, kannen gevord, dat zy het als een Waaijer kunnen uitzetten, en hunuen bek zoja mig verwiden, dat dezelve een groote ruimte beflaat, Wanneer dit Mon(ter een mensch zal aanvallen, flingert Éу zich met twee of meer bogten rondom deszelfs li-chaam, hegt voorts zynen загі om den am eens booms om vastigheid te hebben, en drukt 3% Xnelt aldas den rampzaligen, tot dat hy 't.befterve, Zo groot en zwaar zyn zomtyds deeze gedrogten, dat, op zekeren tyd, acht Hollandfche Matroozen, eenen dooden (lang gevonden hebbende „met hun alen werks genoeg hadden, om hedi wit zyne plaats te trekken. — - Äеээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээээ� Landen bekend geweest voor een hardnekkig, trouwloos, verraaderlyk en wederfpannig volk, op het welk-geen het hinst vertrouwen kon 'gefteld worden: van hier ook dat de meeste landzaaten geheel uitgerodeid, of na de naaste gelégene Eilanden verdreven zyn. Меп ontmoet, ертег, nog afftammelingen, van de oorfpronkelyke bewooners. Gelyk, wreedheid meestal met hoogmoed gaat verzeld, verneemt men zulks ook hier te lande, Ondanks de natur-Туке’ ónvrugtbadrheid des Gewests, en daar uit ontftaande armoede der opgezeetenen, Úvertoonen.ze, nogthans, iu - hun voorkomen, eene houding van deftigheid über agtbaar fierhejd. Een Bandanees van eenig aanzien, naar "s Lands vermogen, verzelfachten niet in "t openbaar, of hy doet zich verzellen van eenen Slaaf van ryzige geftalte, die hem zynen Houwer of Zwaard agter aan öenen höchste, door zynen flaatelyken tred, den moed, welken hy wil gehouden worden hem inwendig te bezielen. — De Vrouwen, overat tooizuchtig, zyn hier niet minder dan de Mannen op pral en staatryheid gelegt. Haare gewoone kleederdragt Öз een lange ток of mantel, welke haar tot op de hielen hangt. Van agteren is daarmede verknogt.eene foort van Monnikskap, waarme-de zy het hoofd bedekken.” Om. Egter, behoedte zijn tegen het secken der Zonne, wanneer ze in het open- baar verfchynen, worden ze gold van eene Slavirine, draagende пеп zeer breeden, ligten en kunftig gewerkten hoed van riet gemaakt; met deezen bedekken ze haar hoofd, wanneer ze den Sluier of Mantelkap verkiezen af te doen. Even als die tred teer agtbaar en“staatelyk. Dez hik heeft ülzonderheid plaats onderd niers; dat Zyn dézulken, welke zeker: zen lands in gebruik of eigendom hel men "er eenige ontmoet, die, door enig yere magen. bezitten. Een wein voorgaars de Eeuwe, hadden de drie « te Zamen opgebragt ruim zeshonderd-s Nooten g iets meer dán honderd t d- ропдей oeli. fett . s AV van ouds waren de Bandaneezed те? frosch én- hoogmoedig; десд wilde bpven den, audêten in жана eM Air M. zeges 536 _ NEDERLANDSCHE REIZEN. wan Adeldom en aanzielykheid wan geflagt uitmunten. Zo iemand hunner by eens anders flaavinne betrapt wierdt, en vrye lieden zulks getuigden, moest by het met den hals boeten. Ougehuwden van beiderlei sexe houden ’er eene’ ongedwongene verkeering; doch op het Overfpel Daat de dood. Driemaalen mogten zy haare vrouwen vere stooten, en wederom aagneemen, doch voot de vierde maal zulks willende doen, moesten man en vrouw het met den dood bekoopen. Zy wierden tot aan het hoofd lee- vende in de aarde begraaven, en alzo dood gefteenigd. Nogthans was 'er vrykoopen van deeze ftraffe, met toe stemming des Priesters, vour den losprys, door hem daar- op gefteld. | | , Van ouds plagten de Bendaneezen zich door twee ewoonten arm te maaken. De eeríte was, dat de vrou- wen pragtige maaltyden aanrichten voor haare Vriendin- nen en bekenden, wanneer haare mannen op eenen togt zoudén uitgaan, om aldus denzelver eene behoudene rei- ze te weníchen. Het ander verderflyk gebruik was dat der Mannen, die, by hunne behoudene wederkomst. Voor den gelukkigen uitflag hunner onderneeminge, een onthaal gaven aan hunne Vrienden, die niet van daar ginen, voor dat het meerendeel vau den behaalden buit vere pild was. En, in de daad, de Bandaneezen waren al van ouds, elyk nog heden, zeer gefteld op uitfpanningen. Ор een zeker Kaatspel, onder hen in gebruik, waren ze inzon- derheid zeer verflingerd. Een gêtal van tien of meer per- zoonen fchaarde. zich in eenen kring in welks midden zich een van allen plaatfte; deeze wierp eenen Bal om hoog. Die in bet nedervallen denzelven wist te vangen, hadt bet fpel gewonnen. Doch de voornaamfte kunst was, met het onderfte gedeelte van den voet den Bal agterwaards om hoog te brengen; [door bem dus met den voet agter- waards op te fchoppen.]. Zo bedreeven waren zommigen in: deeze wyze van den Bal te werpen, dat zy hem hoo» ger in de lucht wisten te brengen; dan veelen onzer met de handen kunnen doen. г Voorts zyn de Eilanden van Banda, bykans het gant- fche jaar door, aan Aardbeevingen onderworpen, inzon- derheid, egter, van Wynmaand tot aan Grasmaand. Dik- maals volgen op deéze Aardheevingen zeer zwaare over ingen. Aan de menigvuldige brandende Bergen möchte dit, waarfchynlyk, worden toegefchreven. Uit den aart des gewes heeft men bier ook menigmalen zeerzwaare õпchrikwekkende Donderbuijen. Ech. J. VAN STÄHLIN; "ECHTE ANECDOTEN. 537 Echte Anecdoten vam Peter den Grooten, uit den mond van aanzien/yke Personen te Moscow en Petersburg vernomen’, en där vergetellieid ontrukt, door JACOB VAN STAHLIN. Twéede Deel. Uit het Hoogduitsch. Non collecta libris, fed репе, accepta per aures. Ovip. Te Amfterdam, by J. Yntema, 1787. In - gf. Reg, 225 blads. Ti (Onder alle de Vorften, die een aanziellen rol op hct toofieel wan Europa gefspeld heben, is er geene, wiens unmittende daaden meer verdienden te boek gefteld te worden dan die van den grooten Czaar PETER; en echter hebben wy noch in onze, noch, voor zo verre wy.weeten, in eenige andere taal van Europa; een Levensbefchryving of Lofreden die депепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепепе Uitkiezen om tot пеп (ла! te künnen dienen, waarna men het geheel beoordeelen kan. ZEE Pg TEn's Stoutheid op het water.. » Men kan zichniet genoeg verwonderen, hoe PETER de Groote, die in zyn jeugd nooit te water pleeg te vaaren, en. Zelf, wanneer'men hem een klein plaiziertochtje, op de rivier. Wi te Moscow of elders anders, voorfloeg, egn fterke bevrecsd- eid en afkeer voor bet water liet blyken, vervolgens niet al-. leen een zeer groote, maar zelf overdrevene zucht voor het vaareh en zeilen getqond, en еер flerke drift, om op dit Element te leeven, tot dan zyn einde heeft laaten blyken. Deeze drift wierd zelf by hem de tte vermerelheid, waardoor hy zich dikwils ín een oogenfchynlyk levensgevaar te water be. vond, en echter by zyn vertrouwen, ор de Stuurkuns: geene де geringe vrees betoonde. Wanneer hy op deeze wyze door de woeste golven op en neer geflingerd wierd, en tegens een fellen ftorm kampen moest, waarin zyn beste Zeelieden den moed verlooren, Zo bleef echter onze waare Zeeheld toch al- tyd gerust, en plagt hen dikwils cen hart jn "t lyf te fpreeken, met te Zeggen:,, Vreest niet! Czaar PETER kan nier verdrinken. Hebt ge wel ooit gehoord dat een Rusifche Cza:r op , het water is omgekomen” — | . » Eens had de Monarch de buitenlandfhe Minissars aan zyn. Hoff te Petersburg faaten noodigen, om met hem een plaizierte naar Kroonflad te doen, waar hy hen een nieuwen aanleg, en een decl zyner Schepen, die gereed lagen om uit te. loopen, wilde laaten SCH, Ду begaven zich met zyn Majelteit an boord van een. Hollindíche Boeijer, dien de Czaar zelfs ftuurde®. Toen zy. nu omtrent half wegen in Zee, of in den Finlandfchén Zeeboezem, zich bevonden, (tak een fterke tegen- wind uit het Westen op. De Czaar bemerkte ook van vetre een nevel öpfälge. wolken, waaruit hy zyn reisgezelfchap voorfpelde, dat Øer:fchielyk harde wind zou opkomen..De meesten wierden hierdoor des te meer bevresd, daar zy zagen, dat de Czaar, die zulk eep onvertzaagde Stuurman was, de helft der zeilen liet inhaalen, en hoorden, dat hy den Matroozen toeriep: Мађвеп, pas op! Eenigen van het gezielen, zelichap, toen zy zagen, dat de Boeijer met tegenwind meer te rug naar Petersburg, dan voorwaards naar Kroonflad ged Re- ven wierd, прах, van den Åглаю, [legts om. te laveeren, nu op десте, dan op geene, zyde geftuurd wierd, floegen zyn Mar jefteit voor, of het niet raadzaamer ware, naar Petersburg te rug te keeren, of. ren minften in de nibyheid, naar Peterhof te willen inloopen? Doch zy kreegen van den Czaar, wien bet gevaar op verse m za grog: niet voorkwam, en het terugkeer ren voor [chande hield, niets anders ten antwoord, дай, Zyt niet bang". Intusfchen kwam de vervulling der voorfpelling van den bekwaamen “tuurmef-hoe langer hoe nader. De stör, met een fthriklyk onweder van blikfëm en dogder verzeld, vertoonde zich in volte hevigheid; de golven floegen over ’t boord, en de boeijer fcheen alle oogenblikken in de afgrond verzwolgen te worden. Het leevenégevaár was oogeníchyrtyk en de doodsangst op aler gelaat, uitgenomen op dat van P E- TER en zyne Zeelieden, pefchildefd. Daar hy nu met het ftuurroer ip de hand druk bezig was, om de Mat Rödten, gefährlich weinig acht offen, gefährlich einige gefährliche Gezanten, tot das einige einige von den Hr. v. L. naar hem toeging, en. ANTON en Kab weest w .» PE winter, Óntbcet feit, St úur, en Ouren o dags, lic gen te woon m als Zuu varkentje Limmesj ger Kaa en over goeden dikwils wis, mocht hy gaarne dikwils, maar niet veel op éénma-l, eeten. "s Avonds hield hy geen maaltyd; doch wel de Keizerin CATHARINA, met de Keizerlyke- Familie. Van: Visch hieldt hy in "t gchcel niet, om dat hy hem niet wel bekwam: + en hierom bepaalde hy zich, hy de waarneeming der groote Vas- ten „meest aan Vrü„ а „Gebak en dergelyken (*). Met oTa WEE „ш °C) Zen Neef, PETER de Ilid:, kon ook geen Visch verdragen, die heu “altyd kwalyk bekwam; hierom plas ook Keizerin EL 1 zAn&TU, dic mede geen Visch at, enchter de Vasten, op het [trenglie, bidda te zeggen, dat zy de Vasten niet kon uithouden; waarop туп Majelicit ES 540 ЧАК ТАША » }п.де eegie jaaren -zyner Regeering, dronk hy genoegzaam geen Wyn, maarr meese Kiszlatíchi, Quasz,-en fomwylen ook een íchaaltje Brandewyn.;.vervolgen was de roode Franíche Won, de Medoc of Cahors, zyn gewoone 'drank,.en. nadat | = hem zyn Lyímedicus ARESKIN cens den Hermitage Wyn te- gen een lang aanhoudenden buyikioap geraaden had, gaf hy dee- Zen wyn vervolgens altyd дет ‘voorrang. Тоеп hy, in laatere jaaren, eens Ьу den Engelfchen -Koopman Spelman te gast was, en ‚URRõ. zeer goeden Hermitage. Wyn te drinken kreeg, vroeg hy:,, hoe ve | el voorraad hy nog van dezen wyn had;" en toen Íпуженотототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототототото chonken gasten, een reneraal:hem ор een orbeufche wyze toeduuwde, dat by hem troi gediend had, ей onder andere verdienilen opgaf, dat by ook feen Stad had ingenoomen, gaf hem de Czaar niet alle.n Zen antwoord, dat hy ‘hem daarvoor rykelyk betaald, en tot Generaal geiaakt bad; maar beval ook, om het verder geram. Miel hätte, dat het amt wieder begonnen te verveelen te beleten, den General drie pocaalen na elkander in te f. henken, die hy bp de gezondheid van zyn Majefteit, de gezogenen Generaliteit, en van alle braave Soldzaren, moest uitdrinken; waardoor hem het verdere praaten op eens belet wierd, en de overige gasten aan *t Lchen raakten. De Baron IWAN ANTONOWITZ TSCHERKASSOW. CUL, De Dood Yan PETER den Grooten. "Over den Dood valt: PETER den Gronten is zo veel, en Zo verfchillend, ‘verteld, ‘gefthreven, ‘verteld, ‘gefthreven, ‘verteld, ‘dat het Pu- о `. | antweor-Ide :' "Der dag op de Vasten lagen allcen „op dat gy anderen p aan het Hof goeh ergen, “tu “ECHTE ANBCDOTEN, 641 bliek, zo wel іп. 215 buiten het: Rusifche Úук, eindelyk Gier geweeten. heeft, en mogelyk niet weet, welk van alè deeze zich zivet tegenípreekende gerngten zy gelooven moer. _…s, Dan de waare en eigenlyke om “ Standigheden, zu als ik: ze Äzelfs vernomen heb, uit den топа van den toenmasligen Hof. Chirurgyn, деп. Heer Hofraad PAULSON, die, onder het opzicht van den Keizerlyken Lyfmedicus, LAURENS BLUMENTROST, den Keizer, in de laatfte jaaren zynes levens, dat is, in zyn laatfe krankheid, en met den, Engelfchen wondheeler ö Operateur HORN, hem, na zyn overlyden, geöpend heeft. zyn kortelyk de voigerde:... ù эу Czaar PETER had in den winter van 't jaar 1723, een on. gemäck in de Pisbuis, en op de opening der Blaas, gekrecken, die hem, van tyd, een hitte, by het waterloozen, en inwendige brandende руп, veroorzaakt had. Hiervan liet de Monarch niet het minstte blyken, zelfs niet. door onthouding van heete: fterke. dranken, noch door het in acht neemen van een byzonder düst, dar hy, in zulke omstandigheden- nodig had. Hy at en dronk, werkte en vermaakte zich, als naar gewon- te, zonder iets van zyne verlegenheid te baten blyken. Intus- fchen nam het ongemak en de gevoelige pyn, die hy, by het »aterloozen, ondervond, zodanig de overhand, dat hy toe. Rand, ten minften in бе, niet meer kon verbergen. ont- dekte het dus ‘eerst aan een zyner kamerbedienden, met ver. zoek, от hem, Äп fülte, iets tot verzagt van zyn руп te willen bezorgen, zonder iets in "t minstte hiervan aan 't Hof te baren blyken;... >. a | "vw Om deezen last wel naar te komen, en ‘er echter Hof niets van te baten uitlekken, ging dee bediende den Keizerlyken Lyfmedieus, zu wel als den Hofchirurgyn, voorby, en wendde zich ongelukkig tot een zyner bekenden, een Bra. Bander, die, onder de hand, zo wat in de Artzenykunst beun- haasde, en den ontweetenden kamerdienaar een vVeel.weerende Esculaap.fcheen te zyn; van deezen, kreeg hy, van tyd tot tyd, gencesmiddelen, die de Czaar.innam, en daarop ook in de daad eenige verzachting ondervond, doch in den grand niets minder, dan geneezen, was; veeleer wierd de kwaal, na eenigen tyd, erger, en-brak, tegen den zomer van hey volgende jaar 1724, beviger dan ooit те vooren uit, met verfopping van de Urine en de ondraagelykfte fmerten.. In -deezey hachelyken toeftand, ontdekte de Czaar zyn ongemak, en bet реп hy “er tegen gebruike had, aan zyn Lymédicus BLUMENTROST, die „het gevaar der omflandigheden zeer fchielyk inzag /Jen rr zich zelfs deen niet toevertrouwde, om de geneezing van zulk сеп groot Mapasch op zich te neemen..Hy maakte dus, dat Doctor вір Loo, uit Moscow, daar by geroepen wiefd. Intusfchen wier- den alle middgten aang ewend, om de lydende deelen voor ont- Qeeking te bewaaren, en het water te doen 'loozen. Qq 3 ap Ver 542 A-J: VAN STAHLIN «nj Vier gantfche' mánden' moestst zich’ dé Mondrch meestal re bed houden; her was eerst in September darer zieh eenige beterfolap en hoop. op. een. volkomen, berftelling opdeed. De n hickden op, én de urine ging haaren gewoonen gang. е Czaar hield zich buiten het bed, іп zyn k mer, en in zin nachtrok, op de bees, en gebmik, by azmboudemheid., nog ee- тіре Artzenymiddelen, om.aich van zyn volkomen geneesing ле verzekeren. Terwyl men dus voortging, om de gezondheid wan zyn Majestelt re yerfterken, dacht de Czaar nu gezond ge. Mög, buiten allen gewährte, ew іпас зе zyn; de karner te verlaaten, en de:open tucht weder te mogen inademen. Zonder zyn Lyfmedicus, noch iemand, anders, jers van zyn voorneemen te zeggen, gaf hy last om sen. Jacht. gerecd ге maaken, tu voor zyn: paleis op ‘de ‘Neva ten anker re latten tiggen.,…, Dit getehiedde: tr in de eerfte week van de maand OG. ber, die miet het (chóoníte herfstweder Baren aanvang пат, ging hy in het Jacht, en: zeilde naar Schlosfelburg, om den arbeid упапden den General: van MUNRICH, dan het Lodags-kanaat, te “bezigtigen. Жупапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапа� terfond ten Hove; doch kon, mert "zi zyn befcheidenheid en ernst, zyn Majesté van deszet voornemen nier Si brengen; moest zich аай boord begeven, en nam zyn Veld-apotheek en den Chirurgyn PAULSON, tegen aile voorkomende ongeu:tlen, mede. „Van Schlusfelburg begaf zich de Czaar aan het Ladopa-ka. naal, dat reeds zeer verre gebragt was, еп, nadat hy alles be. gen, en bevel gegéeven had, om dit verbaazende werk verder xoort te zetten, voer hy:naar oud Ladoga, van daar naar Novo. grad, en:aan het einde van de Hmenzee naar Stara Ru:fà, om de verbeteringen op te. neemen van de Zoutwerken,, daar hy last toe geeven had, en ber Kanaat, dat men op zyn orde had beginnen ze. graaven, om het nodige brandhout tot de Zóutkceren aan te voeren; met dezeù tochten be(tendige. bezigheden, verilep pe. Noegzaam, de ganze raand Oäober, by afwisselend goed eti fegt herfstweder; doch: echter niet, zonder dat hy, by herhand, Ingen, gevoel had van zynen niet gebeel weggenomen zieke. Byken toeftand. ME | О 7 Eindelyk, voer Ну, in de eeffie dagen van November, met куп. Jacht ‘weder te rug naar Petersburg kwam den vyfden van dezelfde maand aldaar aan; doch ging ‘er niet зап fund, maar.fluarde: voort naar Lachta, een vlek, dat flegis eenige werften van de Reficentie, aan den Fintandfchen zecboczem, gelegen is, om zich vetvolgens naar een Fabriek vari Hamers "e ` : i A en ECHTE ANECDOTRN:... e 548. en. Gewoeseg, die, eenige werfen van daab, té Systerbeek'wag; aangelegd, te begevatn.. —. ИНИ r .., Dan te Lachta deed een onverwacht geval, de. tot bier zo gelukkig herílelde en bevestigde gezondheid van den Czaar, ор, eenmaal, weder joftorten, zedat de: Keizer Weder in de ziekte en pynen, die hy voor eenige. Maanden. Had- uitgeftaan, ор: nieuw verviel DD MEN Ú э, In de maand. December, werd zyn: toestand andermaal ge- vaarlyk, еп. de ogrfieeking. van de inwendige deelen, en de blaas, zo kennelyk, dat men, van.dag.tat.dag, her koud ушне, te vreezen had. De Czaar gevoelde, by de onlydelykíle fmer-. ten, éymen aannaderenden deod, gaf: zich, met de (tandvastig fte gelaatenbejd, en onder.geduurigb gebeden, die ушне, mer luider femme, ten hemel opzond, aan, den Godlyken wil over, en blies, cen 28flen January 1725, супеп Höldengeest ui. ` ‚ », By het openen’ van ber lyk, хова men de deelen rondom de blaas, en den Sp Gre derzelven, Zo opgezwollen en ver- hard, dat men ze hezwaarlyk met het eedmes kon door-. fu den. b,.. о | 7. Toen ik. den Heer PAULSON, die, my de zu even gemelde: amfandigheden van, de laate ziekte, van PETER den Grooten, verhaald heeft, uit joks verweer. dat de groote BOERHAVE,. te Leyden, zich had laaten verluiden,. daf men. den: grooten. Czaar PETER, doot een Geneesmiddel „dat, пор, geen vyf, Корек: ken kostte, had kunnen redden, (Zie de volgende Anecdote A antwoordde by ту, ja, dat verüonden. wysook wel, en had- den, деп Vorst onfeilbaar kunnen redden, rals hy het begin zy- ner ziekte niet zo lang verbergen gebeudén, en, in November, niet in ’t water gefprongen was. De Hofraad PAULSON s Hofchirurgn.. die, _ eerst in ’t Jaar 1; 80 geflorven is, en meer - dan 80 jaaren oud was,, -, andel Meer, de overhand fcheen te neemen, en de Lyfmedicus BLUNDERING aan zyn opkomen begon te twyffelen, wilde hy den Keizer verder alleen niet op zich neemen, maar verzocht van Keizerin CATHARINA, dat 'er niet flegts een zogenaamd Confli-um Medicum, van de overige Artzen, die zich te Petersburg bevonden, zou faamgeroepen worden; maar ook vooral-een paar der toenmaals beroemdfte Geneeshceren in Europa geraadpleegd Wore. JAN STAHEIN, ECHTE ANECDOTEN. worden, namely, de beroemde Door sranr, té Berlyn, en de nog beroemder Profesor BOERHAAVE, te Leyden. Ierfüond wietden twee Stafetten, met BLUMENTROST'S befchryving van de ziekte des Keizers, de eene aan den Rus-Keizerlyken Gezant naar Berlyn voor den Heer eran., en de andere aan den Rus-Keizerlyken Ambasfadeur, den Graf co. LOFKIN, in den Haag, voor den Professoren BOERHAAVE, afgezogen. Das zon de Heer Ambasiadeur teftond den Brief, en kreeg van BOERHAAVE ten antwoord, dat hy den volgen. den morgen, zonder.gebreke, zyn advis, over de ziekte van den Czaar, en zyn voorftel ter geneezing van zyn Majefteit, до fpoedig mogeryk, zou overzenden. Intusfchen kwam "er nog een tweede Eftafette in den laaten nacht, uit Petersburg, by den Graaf GOLOFKIN aan, met het droevig bericht, dat de Kei- zer, den 28(ten January, overleden was. Das Graaf zond dus, met het aanbreeken van den dag, een Expresse, met een Brief aan BOERHAAVE, naar Leyden, om hem bet fimertelyk verlies van den Czaar te melden. Тоеп вова- HAVE den Brief geleezen had, stond hy verbaasd, en brak in deze woorden uit:,. Myn God, is ber mogelyk, dar zy dee- „Zen grooten Man hebben laaten fterven, die men тег me. „ dicynen voor vyf kopekken had kunnen geneezen” —— Hier is, voegde hy "er by, ín "t begin verzunz, in het midden niet naar vereisch, en Ínslaat mes behorlyken Ernst, behandel." HERMAN KAUW BOERHAAVE, de Zustetszösz von van den grooten BOERHAAVE, en Lyfmedicus van de Keizerin ELIZABETH. Gefchiedenissten: der Vereenigde Nederlanden voor de Vaderlandsche Seugd. Zevende en Achtfälle Deel. Te Amflerdam, by |. AL lart, 1786. Jn duodecimo, 515 blads. Amen vervolgt dit verlagen van de Vaderlandsche Gefchiedenissten "op dezelfde wyze, en met de eigenfte zindelyke keurigheid, waarmede men het zelve aangevangen het zelapen, brengende bet, met het Achtfälle Deel, tot het afloopen van ’t jaar 1650. NIE U W ALGEMEENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Ouda Zoodiche Brieven, Samenfpracken en Verhaclen yan Jwnrnige Tydgenooten des Zaligmaekers, (behelsende het voornacmfse der Euangeliegefchiedenisfen.) Gevolgd - „naar hes Hoogduitsch van |. Å. PFENNINGER, Prediker « in- do Weeshuiskerk te Zurich. Tweede Deel, Te Leyden, by Le. Herdingh, 1786. 4n gr. 8vo, 344 blads. Hie gunílige denkbeeld, dat wy ons van dit Gefchrift, „by de aflevering van t.eeríle Deel gevormd hebben, „is,op bet nagaen der uitvoeringe van dit tweede Deel, - nier verflaeuwd „maer eer verfterkt geworden; des wy, op den. voorgemelden voet, te meer reden vinden, om dès- zelfs lezing, vobral den. mingeoefenden, aen te pryzen; terwyl ’t ook:zelfs geoefenden gevallig kan zyn het tè doorbladeren. Dit gedeelte neemt zyn.aenvang met de kotngt der eetlte Leerlingen van fezus, en loopt af met den dood van Joannes. den Dooper. "Er word, in de Ontvouwing van dit gefch jedkundige ‘beloop, by manier vah Drieven, amenfpraken en Verhalen, ene groote verfcheideriheid an characters. voorgedragen 3 ‘en "t characterkundige is ‘er by Käwel in.agt genomen; waer van, de, stukswyz Samenfpraek „.tusfchen Zebedtus, Salome, Jakobus en Fos. Annes, (Vergel. Matth, IV. at „ap. en Mark, 1, 19, оо.) Hier ten voorbeelde kan fireken. - d Ú э» AÜBepius. Denkt aen mynen oderdom, en hoe veet toezicht Ter nodig is over. de Haarlingen. Мег туп vrouw ben ‚ik in dit beróep weinig geholpen. Ik zou nog niets yan. dit. alles zeggen, maer de anderen, zegt gy, moeterí eok voort. Kan Simon zioh, zòo: los maken? 7 ' JAKOBUS. Berust toch daerin, vader! dat, wanneer боа IOept,. му moeten gehoorzamen, al ging ook daer- jn àlles te gronde; maer Пу laet niemand te gronde gaen, die op hem betrouwt. … ` Е rr. ^ б,'99 ZRBo " Vie.N. lig. Vad..Letteroef. :E D. Ы. 10a. ei a | e DEEL. №. ALG. LETT. МО, 14» Rr € | 546 OUDE JOODSCHE BRIEVEN. an  hoorde zelhe, vader! dat hy gezegenheit. De woorden, die ik met u fpreke, zyn de my- Ne niet, maer van Hem, die my gezonden heeft. An Zes. Wanneer gy met alle uwe redenen flechts de bekommering uit myn hart kondet verbannen. JOAN. Wat bekommert u, lieve vader! Hebt gy niet gezien, met wat. genegenheit, en hoe minzaem hy in het weggaen tot u.zeide:,, God zal u zegenen in uwe zoo- nem an SALOME. Ja, God eert ons in onze zoonen: het. Zal onzen Neef Kajaphas niet weinig verheugen, wanneer hy dit vernommen zal. Dat had ik niet durven hopen, dat onze zoonen zoo naby den grooten Koning zouden ko- ‚men! —— denk, hoe ligt Zich dat alles zal laten vergoeden, wat wy nu onder- tusfcheh te dragen hebben! Ik heb niet te vergeefsch gedroomd, toen ik van Joannes zwanger was; weet gy het nog. Zebedeus? Gy Ipreekt wel van eenen Godlyken Koning, en van hooge eerampten: aen zyn Hof; Maer, God vergeve het my; dit alles is nog zoo vere af! — Ydele moeder met uwe droomen! Wanneer onze Overlitten ook dezen oiet maar eens willen te keer gaen gelyk zy Joannes den Dooper niet konden verdragen, (* en hy zich dan, zoo als gy zegt dat hy doet, voor den Mesfias uitgeeft, en-daerdoor oproer ontftaet, dan zullen ze onder de eerte zyn, die men by den kop vat. 5 Jak. Het geen uit God is, kan noch Keizer noch Koning verbreeken. Spreekt hy niet fteeds van de naby-heit des Hemelfchen Кука? · Zal dat niet alle Ryken der aerde verflinden? Zał niet do Koning alle zyne vyanden tellen tot een voetbank zyner voeten f Zes. Gy spreekt wel! maer uw Meester ziet er by my gebeel niet uit als een zegevierend Held. Hy топ zich veeleer als een lam laten. flagten; zoo zacht en geduldig 76%) Joannes de Dooper, némyk, was reeds in de gevangnis gezet, voor de roeping det zoonen van Zebedeeus, en de Autheur had alvoorens een gefprek van Philippus met Мапапл. ` komt hy my voor. Ü Joan, Niet waer, lieve vader! Hy gelykt hem, van wien de heilige Dichter zegt:,, Gy zyt de schoonf Œ te s, boven alle menfchen kinderen; goedertieren, bewährt zijn uitgeftort, op uwe lippen, terwyl God u gee Ägypten, zegend heeft in eeuwigheit. 