Reis door Noord Amerika
in Noord en Zuid Amerika in de bosfchen wasfen. Hier zyn de ro- den zeer menigvaildig. De Heer Bartram verzekerde egter dat hy de witten ook in 't veld gezien had, fclioon zy zeldzamer zyn. Ik vroeg, waarom men hier gene zydefabriekcn aanlag, daar hier de moerbezie- bomen zo wel tierden ; dog het antwoord was dat de daglonen 'er te duur toe waren. Een mansperfoon wint dagelyks drie Eng. fchellingen en meer , en de vrouwlieden winnen naar evenredigheid. Dus dagt men dat het telen van allerlei koorn, hennip en vlas, beter betaald werd, en zo veel oppaïïèns niet vorderde als het kweken van zydewormen. Dsk evenwel de zydewormen hier wel voort willen, en dat deze moerbezie- bomen zeer goed voor hun zyn, bleek uit de proeven door enen Gou- verneur van Konnektikut , dat nog noordelyker dan Nevj Tork legt, genomen. Deze fokte zo vele zydewormen aan, dat zy hem met zyn huisgezin van hunne zyde kleedden. h" , Verscheiden foorten van ^jys^^^ï^ riff « wallen hier ook. Zyomwin- j^aar i.. ^^^ ^^ ^^^^ ^^^j^ plaatfen de bomen , zo dat zy ze byna geheel be- dekken , en 'er aan de zyden by neer hangen. Dit maakt omtrent de zelve vertoning als wanneer by ons de hopranken tegens de bomen op- klimmen. Ik vroeg ook, waarom men hier gene wynbergen aanleide en uit de wilde druiven wyn maakte, dog ik kreeg het zelve antwoord, als omtrent de zydefabrieken. De menfchen willen te duur betaald zyn. Dus was het voordeliger zig op den akkerbouw boven al toeteleggen. Dog de voornaamfle oorzaak is wel deze , dat de wyn , die uit de Ame' rikaanfcbe druiven geperft wordt, zuur en fcherp is , en in lang zo aan- genaam niet fmaakt als de Europifche. Het A- De Firginifche KaJfsvoet (*) waft op natte plaatfen. DeHeer^nïr- rum. iram verhaalde , dat de IVilden den fteel der bloem en de besfen kook- ten 5 en als iets lekkers aten. Zo lang de beden nog rood zyn zyn zy fchei-p en wreed , dog dit gaat 'er in het koken af. Saro- De Sarothra Gentianoides wafl; overvloedig buiten Philadelphia op tbra, de velden, onder 't hout, in ene droge zandige aarde. Zy geleek on- ze blaauwbelTefiruiken zeer wel als zy eerlt beginnen groen te worden en de fpitfen der bladeren nog rood zyn. De Heer Bartram had deze plant aan DoSlor Dillenius gezonden , dog deze wifl niet tot welk een foort hy ze brengen moeit. IMen wil dat zy wondhelend is , en dit heeft de Heer Bartram zelf ondervonden , toen hy , eens van 't paard gevallen en daarvan getlagen zynde , de beide dycn zwaar gekneufd had. Hy kookte de Sarothra , en lag ze op de ge- kneusde plaatfen. De pyn , die in 't ecril: zeer heftig geweell was , verdween fpoedig, en by was binnen kort volkomen herlteld. In (♦) Arum Firginicmth P H I L A D E L P II 1 A. 1748. 57 In hcc Kruidkundig froordenboek van den Meer Miller gelezen Lorkc- hebbendc , dat de Heer Peter Cóllinfon in zynen hof enen Lorke- boom. boom geliad had van een byzonder foort, die hem uit Amerika ge- zonden was , vroeg ik den lieer Bartram of die boom by hem be- kend was. Hy antwoordde my , dat hy zelf dien boom aan den Heer Cóllinfon gezonden had; dog dat hy in 't oollelykc deel van Jerfey in 't wild groeide ; dog dat hy hem anders nergens in de Engelfche Volkplantingen voorgekomen was. Hy is daarin van de andere Lor- kebomen onderfcheiden dat zyn zaadhuisjes veel kleinder zyn. Dog ik heb naderhand dezen boom in grote menigte in Kanada gezien. De Heer Bartram dagt dat de Appelboom uit Europa herwaai'ds ^^PP^l- overgevoerd was, dog hy hield de Perfik\ooxcxïQ Amerikaan fchevrugt^ bomen. die daar in 't wild waft. Anderen daarentegen meenden dat de Europe- anen ze mede gebragt hadden. Dog de Franfchen in Kanada zeiden dat de Perfiken in menigte omllreeks de Rivier de Miffiftppi in 't wild gevonden wierden. De Perfimon der Engelfchen , Dyofpyrus Firginiana by Lin- Re Mis N ^ u s , noemen de Zweden Alispelboom. Hy wart op de meerte t"^'" vogtige plaatfen. Ik heb reeds boven gezegd dat de vrugten van '^°™" dezen boom, eer dat ze volkomen ryp zyn, bitter en t'zamentrek- kend waren , dog wanneer ze volkomen hare rypte hebben, het geen niet eer gefchiedt dan wanneer de vorft ze aangedaan heeft, zyn zy zeer aangenaam om te eten. Men eet ze zeldzaam anders dan rauw. Dog uit een groot boek, behelzende ene befchryving van Firginie , onder het woord Perftmon , kan men zien dat de Mispelen op meer dan ene wys bereid worden. De Heer Bartram verhaalde, dat men ze hier tot een fchoteltje op het nageregt ge- bruikte, en dat 'er menfchen waren die 'er enen zeer aangenamen wyn uit maakten. By hem waren 'er verfcheiden op den grond ge- vallen , die door de zonneftralen byna ryp geworden waren. Wy proefden 'er eiiigen van, en ik moet bekennen, dat zy gelyk heb- ben die zeggen dat zy aangenaam zyn. Zy verdienen onder de fma- kelykrte vrugten van dit land gerekend te worden, wanneer de vorll haar fcherpte heeft weggenomen. Het Ferbascum 7hapfus, oï grote witte Walkruid , ftaat overal in Wol- menigte, op de wegen, aan de tuinen, in droge gronden, op hoge kruid, weiden , die enen zandigen bodem hebben. De Zweden noemden het Tabak der Wilden ; egter erkenden zy niet te weten of de A- merikanen dit kruid als Tabak gebruikten. De Zweden plegten 'in hete koortfen de bladeren 'er van om de armen en voeten der zie- ken te binden. Men maakte ook een thee van de bladen tegens den buikloop. Ook zeide my een Zweed ^ dat men den wortel in water H kook- 5* P E N S Y L V A N I E. kookte, en het dan in de wonden van hec vee fpoot, dat vol van wor- men WQS, waardoor de wormen Itierven en 'er uic vielen. (•) Het gras. Dün 28. Sepc. hadden de tuiïchen de bosfciicn gelegen, afgemai- de \veilanden nog een levendig groen gras. In tegendeel op zull;e weiden , die tegens de hoogtens, in 'c vlakke veld, en zeer voor de zonne bloot lagen, zag het gras 'er bruin en droog uit. Vcrfcheiden menfchen uit l'^irginie verhaalden my dat daar, wegens de grote het- te, de weiden 'er meelt altyd bruin en verbrand uit zagen. Dus heeft men daar het vermaak niet,gelyk in Eiiro^ty vande weiden met een fchoon groen bekleed te zien. Nagt- De Anmikaanfche Nachtfchadmv ("[•) waf! overvloedig onder het Icha- geboomte en op kleine heuvelen. Hare zwarte bcfTen waren reeds duw. j.yp_ -^Yy bemerkten dat kleine blauwe vogeltjes, van de grootte als onze Effiberiza citrinella uit de bomen op de Nagtfchaduw kwamen vliegen en hare bladeren aten. Tegens den avond ging ik naar het Landgoed van den Heer Bar' tram. Gnapba- Het Cnapbalium margaritaccum Haat in verbazende menigte op 'Hum. alle onbebouwde velden , heuvels, en anders. Men vind deze plant vaa verfchiUende langte naar mate van den grond. Somtyds heeft zy veel en fomtyds weinig takken.. De reuk is fterk dog lieflyk. De Engelfchen noemen ze het Ewwige leven, (§) om dat hare bloemen, die groten- - deels uit droge, glinllierende , zilveragtige blaadjes (**j beitaan , niet veranderen als ze gedroogd worden. Deze plant ^\"as thans overal in haren vollen bloei ; hoewel 'er waren die al hare bloemen verloren en begonnen hadden haar zaad te ftroijen. De Engeljche vrouwen verga- derden veel van deze plant, plukten ze met den Heel af, en zettedcn ze , met andere fchone bloemen , die zy van de velden of uit de tui- nen hadden , in potten , tot een lieraad voor de kamers., In 't alge- meen waren zy daar zeer op gelleld van den gehelen zomer over , aller- lei zo voor het oog als den reuk aangename bloemen onder of op den fchoorfteen , ook wel op de tafel of in de venlterbanken te hebben. Het: Gnaphalium hielden zy den winter in hai-e kamers over, om dat de bloe- men (*) Deze wormen zyn de popjes van den Oe/Znt/ , ofPaardevlieg, diebnre eitjes in 't hair van 't vee legt. De eitjes zynde uitgekomen , maken de pop- jes grote holen, waarin zy hlyven tot dat zy veranderen. In 't ziiidep van Rusland gebruikt men ten zelven einde een afkookfel van Feratrum of "Mir- ten Niesworteh F. (t) Phytolacca decandra.. (§) Life everlafting. (**) Foliis calycims. P H I L A D E L P H I A. i;48. 5p men er van niets veranderen. De Heer Bartram verhaalde my nog een ander gebruik van deze plant; te weten, men becücnt zig van een af- kookfel van de bloem en den fteel , of van de plant zelve in enen zak ge- bonden , om 'er kneuzingen mede te beflryken. '' In plaats van vlas gebruiken vele menfchen biereen foort van het /pocy- Wildi: mim canr.abinnm van Linn.eus. Men bereidde den fleel gelyk het hen- litnnip. nip en het \^las. Men fpint het en weeft 'er allerlei goed van. Men wil dat de Mllden, van overoude tyden af , zakken, vilchnetten, endierge- lyke dingen 'er van gemaakt hebben. Ik vroeg den Heer Bartram ofhy ook opgemerkt Had of de zee Ia- Aanwas ger geworden was , en voorheen plaatfen bedekt had die nu land waren, ''-^n 'i'^t Hy zeide my, dat naar zyne waarnemingen het grootfle deel van dit ''" Land , vele raylen ver, voorheen moefi: onder water gedaan hebben. De redenen voor dit gevoelen waren dezen. I. In 't graven op de Blauwe Bergen, die meer dan drie honderd En^. mylen van de zee af zyn, had men hier en daarloflè moiTel- oefter- en andere fchelpen gevonden ; welken men insgelyks in de vallyen tus- fchen die bergen ontmoet. II. Men vind daar ook in kalkftenen , vuurftenen en anderen , ene verbazende menigte van verfleende moiïclichelpen. Hy verzekerde dat het nauwlyks te geloven, was hoe vele duizenden daarvan in de verfchil- lende foorten van ftenen , waaruit het gebergte bellond , zaten. III. Even zulke fchelpen graaft men geheel en on\-eranderd op in Vhjinie , Maryland, New Tork en Penjylvanie. IV. Dy 't graven naar wellen , niet alleen te Philadelphia , maar ook op andere plaatfen , ter diepte van agttien voeten , zyn ibmmen , wor- telen van bomen, ja zelfs eikenbladeren, voor 't gi'oter deel nog onver- rot gevonden. V. De vetfte en befte aarde legt hier in de dalen. Dezen worden a;e- meenlyk door enen kleinen ftroom of ene beek doodhcden. Aan der- zclver afdalende zyde rj'fl: merendeels een berg, die, waar 'er het water tuflchen door vliet, 'er uitziet, als of hy met voordagt zo doorgi-aven was. De vallyen waren, dagt de Heer Bartram, voorheen allen me- ren geweefl:, en het water had allengskens de bergen uitgehold, en 'er zig enen weg door gemaakt. De menigte van modder , "dien men in 'c water \-indt, en die eertyds op den grond van het meer gelegen had, was, naar zyn oordeel de aarde van de tegenwoordige landen, die zulk ene vi-ugtbaarhcid bezit. Zulke dalen en doorgefneden' bergen vindt men hier te lande zeer veel. Dusdanig is de zonderlinge opening tus- fchen twee bergen, door de welke een rivier op de grenzen van Peri' fylvanie en New York doorfiroomt. Men zegt hier fchercsgewyze , dat H i de (So P E N S Y L v A N f E. de Duivel die opening gemaakt Iieefc om uit het ene landfchap in het an-- dere te l<omen. VI. IVIen kan aan de Blauwe Bergen duidelyk befpeuren dat zy voorr been ten dele onder water zyn geweeil:,. want velen van dezelven zyn op ene zonderlinge wys afgebroken , dog de hoogden niet. VII. Wanneer men de fFilden zegt dat 'er op deze hoge hergen mos- fellchelpen gevonden worden, en dat men daaruit opmaakt dat de zee voor dezen daarover heen gegaan heeft, antwoorden zy, dat dit hun niet verwonderbaar voorkomt, vermits 'er onder him ene overlevering is, dat de zee in oude tyden rondom deze bergen gedaan heeft., VIII. Het water in de Rivieren en de poelen neemt ook af. Molens, die zellien jaar geleden op de Rivieren gebouwd waren, en waters genoeg hadden, hebben nu zo weinig water dat zy niet malen kon» nen, ten zy na enen zv/aren regen, of in 't voorjaar aJs de fneuw fmelt. Dit afnemen van het, water komt daarvan daan, dat 'er thans zo veel land bebouwd wordt , en 'er zo vele. bosfchen zyn uitgeroeid.. IX.. Het ftrand neemt ook jaarlyks toe. Dit komt van de grote menigte van zand , 't welk de golven uit den bodem der zee op her ftrand werpen*. De Heer Bartram agtte dat het opmerking verdiende , dat de -fchelpen,- die op de noordelyke/ gebergtens verfteend gevonden worr den, van een foort. zj'ii diergelyken men, in. de zee op die Pools,- hoogte vindt, en niet gezien . worden voor dat men in Zuid Karoli- ?ia. komt. Hierin meende hy grond te vinden om de mening van Dr. TuoiMAS BuRNET te verdedigen, dat namelyk de aarde voor den zondvloed ene andere neiging jegens de zon gehad heeft. Bewyzen dit ook niet., zeide hy , de zware beenderea die men in Siberfe vindt en voor Elefants beenderen houdt? Tegenwoordig, kunnen die dieren in zulk een koud land niet in 't leven bly veiL Maar indien volgens Burnets Helling de zon voorheen gantfch anders ten opzigte • der verfcheiden landen van den aardbodem geftaan heeft, kan men ligt begrypen dat de Elefant ia Siberië heeft geleefd. (*} Egter fchync , (*) De beenderen van Elefanten worden niet alleen in Rtifland, maar ook. in het Zwitferfcbe Canton Bafel , in 't gebied van den Markgraaf van Bareutb, en op andere plaatfen gevonden , gelyk men zien kan in de Protogcsa \-an den beroemden Leibnitz. Onlangs heeft men digt by de Rivier de Obio een groot getal van Elefants tanden en geraamtens ontdekt , en zeer grote kiezcn^, nog in hunne kaakbenen zittende ," zyn in het Britfcb Miifeum te zien. De Heer Lüf /e f on , Biffdiop van Carlifle , heek ook verfcheiden tanden met de kank- bencn in het Mufeum der Koiiinglyke Maatfchappy geplaatft, die uit Feni ge-- ko- ■ PHILADELPHIA. 1748. 6i föhync het dat van dit alles verfcheiden oorzaken kunnen worden opge- geven. Hiertoe behoort de algemene Zondvloed, de aanwas van land, het welk een zuiver werk van den tyd is , en de veranderingen in den loop der rivieren,, die by het fmelten der fneuw of in grote overllro' mingen hare oude beddingen verlaten en zig nieuwe maken. Op enigen affland van het huis van den Heer Bartram loopt een beek- f^^^^g,. je door het bofch, het welk over ene rots henen droomt. Hier toonde poue?!. my myne opmerkzame Geleider verfcheidene kleine zo genaamde Reuze- jjotten. En wy konden duidelyk zien dat zy op die wys , welke ik bo- ven befchreven heb, moeten ontftaan zyn. Want als wy de hand in die holen ftaken, bemerkten wy dat 'er vele keizellteentjes in zaten , die van bui- komen waren. Op de Rivieren Klmtunga en In'dighirka in Siherie heeft men ene ontzaglyke menigte van Elefants tan'den en beenderen gevonden, die daar door de flerke vorfl: voor bederf bewaard worden , tervvyl in de korte zomers van maar enige weken daar weinig regen valt; dus deze tanden gemeenlj'k zo frifeh zyn, en in Rusland zo menigvukiig gebruikt worden als het gemene yvoor, aangezien 'er zo grote menigte van wordt aangevoerd. Sommigen van deze tanden zyn agt voeten lang, en wegen drie honderd ponden. IVlen heeft kiezen gevonden van negen duim middellyns. Maar de kiezen by de O/jfo ge- vonden zyn nog aanmevkelyker , vermits derzelver toppen veel gclykcn naar die van vleefciwretcndc dieren, daar die der Elefanten , welken tegenwoordig van gras léven, gantfch andere toppen hebben. Livius , 't is w;iar, maakt een onderfcheid tulTcIien ^frihaanjcbe en Afiatijcbe Elefanten , en merkt aan dat de eerflen kleinder zyn dan de laatften ; dog men heeft nimmer oiiderzogt of de tanden van die twee foorten zo veel verfchillen. Dit verfchil tulfclien de gegraven Elefants kiezen en die welken men in de Elefanten vindt, zowel als de plaatfen waar die geraamtens gevonden worden , o.h Siberië^ Diätfdj- land en /imerika , waar regenswoordig gene Elefontcn zyn, dit alles opent een wyd veld voor gisfingen naar de wys hoe deze dieren op die plaaifeu ge- komen zyn, waar men nu hunne geraamtens ontmoet. Misfchien heeft de Zondvloed hunne lyken derwaards gevoerd. Ook is het flrydig nog met de reden, nog met de gefchiedeniffen , nog met de openbaring, te geloven, dat deze geraamtens ovcrblyflcls zyn van dieren, die op de aarde geleefd hebben voor de fchepping , waarvan Moses gewaagt , de welke men kan aanzien als maar ene ze- kere verandering in de Schepfèlen, waardoorzebeiwaam gemaakt wierden voor hunnen tegenswoordigen (laat, waarin zy zullen blyven totdatdcomflandighe- den ene nieuwe verandering vorderen zullen. En dan zal onze aardbol door ene nieuwe fchepping of omkering gelchikter worden gemaakt voor zynen nieu- wen toelland , en bevolkt met nieuwe foorten van dieren , gefchikt naar dien toefland.. van 't Mengehtierk. Ha, f)3 P E N S Y L V A N I E. buiten zo glad en rond waren als of ze gedraid waren. En diergelytce ftenen \'onden wy in e'!; gat. Plcinten. De Heer Bartram toonde my ene menigte van planten die hy in zyn kriTidboek verzameld had. Onder dezelven waren de volgenden , die ook in de noordelyke delen \'an Europa, wasien, van de welken hy of de gehele plant bewaard had, of alleen de takken. De Bet lila alba^ of de gemene Berkeboom. De Betuia fiana, een foort van Berk, dat op lage plaatfen tegens de hoogtens nan wad. Het Comarumpahiflre ^ oï Watervyfvinger kruid ^ groeijende in de weiden tuflchcn de heuvelen in Ncm Jerjly. De GentiiZi.a lutea of de Gele Kruis-ivortel^ voortkomende op de velden digt by de bergen. Hy gelykt veel naar den onzen, maar heeft zo veel bloemen niet onder elk blad. De Linnea borealis ; deze waft op de bergen in Kanada. Zy kruipt langs den grond. De AJyrica, Gale\ omftreeks de Rivier Susquebanna op natte gron- den. De Potentilla frutküfa^ wordende gevonden in moeraffige flreken en lage weiden tuiïchen de Dellaivare en de Rivier van New Tork. De 'Trïentalis Europcea , wasfende op de Catsbilh. Het T'riglochin muritimum , voortkomende by de zoute bronnen naar den kant van 't Land der Vyf Volken. ]Tcn De Heer Bartram vertoonde my enen brief uit Oofl Jerfey, behel- . Gi;iiv,tjik zenden het volgende verhaal van ene ontdekte /imerikaanfcbe Begraaf- onidckt. plaats. In April 1744. was men in het graven eens kelders op enen groten fteen , gelyk aan een grafzerk , gekomen , welken men ten laatften met veel moeite boven gehaald, en vier voeten dieper ene menigte van menfchebeenderen en enen gehelen koek van mais gevonden had. De koek was nog onbefchadigd , zo dat verfcheidenen der omftanders uit nieuwsgierigheid 'er van proefden. Uit deze omftandigheden befloot men, dat hier een aanzienlyk perfoon uit de Huilden moell begraven we- zen. Want zy zyn gewoon eetwaren en andere dingen , daar de o\'er]e- denen zeer veel \-an gehouden heeft, met hem te begra^'en. De fteen was agt voet lang, vier voet en enige duimen op de diklte plaatfen breed , en vyftien duim aan het ene en twaalf aan het andere einde dik. Hy be- ftond uit een grof foor't van fteen, dien men hier vindt. Daar waren gene letters nog karakters op te zien. P^ Het graan dat de Wilden het mecfl bouwen is de Mais. Zy bebou- Mah en ^en 'er kleine velden mede. Buiten dat planten zy ook ene menigte van Squas- Squashes , een foort van pompoenen of meloenen , die zy al aange- hes. kweekt hebben voor dat de Europeanen in dit Land waren. De Euro- pc- P II . I L A D E L P II 1 A. 1748. Cl pifche Amerikanen hebben ze ook in hunne tuinen geplant, die 'er nu vol van zyn. De yrugc is aangenaam als zy wel klaar gemaakt worde. Gemeenlyk kookt men ze, ftoot ze aan ftukken, en doet 'er wat peper en andere fpeceryen by. De Wilden zaijen ook verfcheiden Iborten van bonen, die zy meefc van de Europeanen gekregen hebben. Maar de erivten, die zy ook bouwen, hebben zy al gekend voor dat de Euro- pers hier waren. De ó'^/Mj/öfi behoren tot de vroege kawocrden. Zy xyn goed , maar duren niet lang. Egter heb ik ze tot vry diep in den winter zien goed houden. Omtrent het laatfte van September zaidc men de Weit en de Rogge, \y^.\^ ci en deze granen worden gemeenlyk ryp omtrent het einde van Juli. So"m- Rogge. tyds gebeurt het wel dat men ze al in 't midden van Juni maijen kan, zelfs zyn 'er voorbeelden dat dit in 't begin dier maand gclehiedde. De ^, .,, Garil en Haver wordt in April gezaid; en zy beginnen gemeenlyk te- iji^^'.,.^' gens 't einde van Juli. De Boekweit wordt gezaid in 't midden of op Bock-* 't einde van Juli, en is omtrent het einde van September, of iets later, weit. in ftaat van ingeoogft te worden. Indien men zevroeger zaitgeeftzy wel bloemen, dog weinig ofgeenkoorn. De Heer Barirjm en anderen verzekerden my , dat het meefle rund- ^'^'^' vee dat de Engelfchen hebben af komllig is van beeden die zy de Z-ive- den gekoft hebben, toen die nog in 't bezit van het land waren. De Engelfchen zelven, wil men, dat 'er maar weinig hebben overgebragr. De Zweden bragtcn hun vee herwaards uit htm Land, of kofceu het \-m. de Hollanders^ die toen hier geveftigd waren. DiGT by de Stad zag ik een Klimop of Heder a Helix tegens den muur Kfi^o-. van een llenen huis ftaan , het welk geheel onder het groen der blade- ' ' ren onzigtbaar was. Deze plant is zekerlyk uit Europa overgcbragt, want ik heb 'er nergens anders ene van in Amerika gezien. IMaar ia plaats van dit gewas zag ik dikwyls wilde Wyngaarden die tegens de muren opklommen.. Ik vroeg den Heer Bartram of hy ook opgemerkt had , dat de bomen Of de bo- en planten verbaderen naar mate ze meer noordwaards gevoerd worden, "^'^" ^'^'^ gelyk Catesby beweert. Hy antwoordde , dat deze mening waar was, '^''\"'^'}P indien men ze met onderleheid voorllclde. Daar zyn fommige bomen ]■l[■^ !'.|^' ' die beter in de zuidelyke landen voortkomen, en die verminderen naar iKtnorfr- mate men het noorden nadert. Wanneer hunne zaden door de vogels den 11a- of by andere toevallen naar kouder lugtllreken worden overgebragt, wor- ''"^i'*-'". den de bomen hoe langer hoe kleinder, rot dat zy op 't laatft in 't ge- heel niet meer voortwillen. Maar daar zyn ook bomen en planten, welken de wyze Schepper voor de noordelyke landen gefchikt heeft, en die daar tot ene verbazende hoogte waücn. Hoe meer dezen het zui- den naderen zo veel te meer nemen zy af, tot dat zy op 't laadt in 't ge- heel 64 P E N S Y L V A N I E. heel ophouden te groeyen. Andere planten eifchen ene gematigde lugt- llreek ; en wanneer zy meer noord- of zuidwaards gevoerd worden., willen zy niet voort, maar nemen af. Dus zyn 'er, by voorbeeld, in Pen/ylvanie bomen die uitermate wel waden , dog altyd afnemen naar mate zy verder naar het noorden of naar het zuiden gevoerd worden. Ik heb dit naderhand op myne reizen dikwyls bekragtigd gevonden. De Sasfajras , die in Pcnjylvanie op 40. gr. N. een tamelyk hoge en zware boom wordt , wall: by Osive^o en Fort Nicholfon, tulTchen de 43. en 44. gr. nauwlyks drie of vier voet hoog , en had nauw- lyks de dikte van een pink. Het zelve had plaats omtrent den Tulpe- hoorn. Deze wordt in Penfylvanie zo zwaar als onze grootlle Eiken, maar by Osivego is hy niet meer dan twaalf voet hoog en enen arm dik. De Suikcrahorn (*) is een der gemeenfte bomen in de bolTchen van Kanada , en wordt daar zeer zwaar. Maar in de zuidelyke Land- fchappen , als Nt^iv 'Jeyfey en Penjylvanie , wad hy alleen maar op de noordelyke zyden van de Blauwe Bergen., en op de fteile heuve- len langs de rivieren , welken tegens 't noorden gekeerd zyn. Dog hier komen ze niet tot een derde of vierde van de hoogte die zy in Kanada bereiken. Meer voorbeelden wil ik hier niet bydoen. De Muggen.) die ons des nagts zeer plaagden, worden hier Mus- een^" <3uetoes genoemd. 'Zy zyn volkomen gelyk aan de Muggen 'mZweden, alleenlyk wat kleinder, en de befchryving,, die 'er de Ridder Linn^eus \'an , in zyn Sy ft erna Natura en zyne Fauna Suecka , geeft , paft ook zeer wel op de Amerikaanfchen. Zy komen by dag of by nagt in de "huizen , en wanneer men te bed is beginnen zy haar onaangenaam ge- brom , naderen de menfchen hoe langer hoe meer , en zuigen hun op 't laatn: zo vedl bloeds af -als zy kunnen. Haar beet veroorzaakt bulten by menfchen van een teder geftel. Als het weder enige dagen koel is geweeft verdwynen zy ; maar als het verandert , en vooral na enen re^ren, vergaderen zy dikwj'ls in zulk ene menigte rondom de huizen, dat het verbazend is. De fchoorftenen der Engel fchen, die gene klap- pen hebben, geven den Muggen vryen ingang.- By hete avonden be- geleiden zy het vee met grote zwermen van de bolTchen naar de huizen of naar de Stad, en vliegen in de huizen in, als ze maar kunnen. In 't heetfte van den zomer zyn zy zo menigvuldig op fommige plaatfen , dat de lust 'er vol van fchynt, vooral omtrent poelen en llaande wate- ren, gelyk de Rivier Morris 'm A'ew Jer/ey. Om die onaangename o-aften door den rook te verdry ven , leggen de Inwoonders vuren voor hunne huizen aan. De oude Zweden ., die hier waren, zeiden dat de Mug- (*) Acer Saccbarinum, foliis quinqitc partito-palmatis acuminato-dcntatis Ljnn. Sp. PI. "Muff- P II I L A D E L P II I A. 1748. 65 Muggen N'oorhcen hier nog veel menigvaildiger gewecfl: waren; dat zy nog zeer menigvuldig langs het ftrand zyn, en die van Philacie/phiavsn , een vergiftiger Ibort zyn dan de anderen. Dit laatik bleek uit de bulten die zy maal;ten. In Zweden gevoelde ik noit ander ongemak van ha- ren heet dan een weinig jeul^te terwyl zy nog zogen. Maar als zy my hier des nagts flaken wierd niyn aangczigt zodanig met rode vlakken en bulten toegelteld , dat ik 'er zelf over befchaamd was. Ik heb alreeds iets van de Tuinen hier te lande gcbruikelyk gezegd, Betui- ik voeg 'er nu by, dat de meefte planken die overdwars gefield worden, ningc'n.'_ en waaruit de fchuttingen rondom Philadelphia voornamelyk beilaan, van rood Cederhout zyn , dat hier voor duurzamer dan enig ander ge- houden wordt. Maar wanneer men dat niet vinden kan, neemt men wit of zwart Eikenhout. IMen houdt ook veel van de palen van rood Cederhout te hebben , of anders gebruikt men wit Eiken- of Kalknjen- hout. Dog het fchynt dat dit foort van hout hier niet lang goed in de aarde blyft. Ik zag palen \^an Kaftanjenhout gemaakt , die pas een jaar oud waren , reeds van onderen grotendeels vergaan. De Sasfafrasboom groeit hier tamelyk veel , en Haat hier en daar in Sallafras, de bofTchen , by de hagen en de tuinen. Op oude akkers , die men onbebouwd laat leggen , is hy een van de eerflen die opkomen , en is zo menigvuldig als de Berkebomen in Zweden op de gronden van afgebrande boflchen. (*^ De Sasfafras waft in ene droge lodè aarde ^ van ene bleke ileenkleur, die grotendeels uit zand beftaat , vermengd met een weinig kleL Die gronden fchenen vry mager te zyn. De bergen rondom Gothenburg zouden op vele plaatfen goed voor dien boom wezen , zo zy nog niet te vet zyn. Ik zag hem hier in de boflchen onder andere bomen , maar nog meer op zig zelven langs de heiningen ftaan. Op beide plaatfen fchynt hy evenwel te tieren. Noit heb ik hem gezien op lage of natte plaatfen. IMcn verzamelt hier zyn bhderen, en gebruikt ze als thee. Maar het hout deugt nergens toe, want het kraakt te flerk in 't vuur en brandt niet wel. De boom fpreidt zyne wortels zeer ver uit, en uit dezelven fchietcn nieuwe fprui- tcn op; dog deze fcheuten zyn niet goed om te verplanten, om dat zy zo (*) Laurus Sasfafras Linn. In de Uitgezogte Verhandelingen 7. D. bl. 364. vindt men enige waarnemingen omtrent dien boom. (f) In de Reis van den Heer^OscECK naar China 1. D. wordt in ene aan- merking ene befchryvkig gegeven van dit foort van land, 't welk de ZwedeJi oiuedjeland noemen j waar aangemerkt wordt, dat de bomen, dus verbrand zynde , derzelver aich ene mifl oplevert genoegzaam voor drie jaren , waar- na men het land weer woeft Iaat leggen, tot dat, twintig of meerjaren daar- aan, een nieuw gewas van bomen tot tamelyke hoogte gekomen is , welken de boeren dan weder verbranden , eu het land op nieuws drie jaren bebouwen. F, 66 P E N S Y L V A N I E. zo weinig vezelen buiten den {l::im\uortel hebben , dac zy zig in de aar- . de nicc regc \'allzetten kunnen. Om den Sasflifrasbomen te planten- moet men de beiTen gebruiken , dat egtcr ongcmakkelyk is , om dac ze de vogels al op hebben eer zy half ryp zyn. De koeyen zyn zeer gcfteld op de nieuwe tedere uicfpruitlels van dezen boom, en zoeken ze overal op. De Vrouwen gebruiken den bafl: van dezen boom om de wol ene fchone oranjekleur te geven , welke in de zon niet verfchict. Zy ge- bruiken pis in plaats van ajuin in 't verwen ; koken de verw in enen koperen ketel , omdat zy in enen yzeren gekookt zynde zo fchoon ene kleur niet geeft. Ene Vrouw in Firginie had de beflen van den Sas- fafras gebruikt regens ene pyn in enen harer voeten , die zy drie jaar lang zo flerk had gehad dac ze niet gaan kon. INIen raadde haar de beiTen in ene pan te braden , en de pynelyke plaatfen mee de daar uit komende olie te ftryken. Zy deed het , dog hec deed haar bra- ken. Egter hield zy mee het middel aan , fchoon zy , zo dikwyls zy het deed, 'er de zelve uitwerking van gewaar wierd. De pyn verdween, op 't laatfi: geheel , en zy wierd volkomen herfteld. ' Spegtcn. Er.N zwarte Sfegt , mee enen roden kop , (*) is menigvuldig in de boflchen van Penfylvanie^ en blyft 'er den winter over, gelyk ik zelf ondervonden heb. Hy wordt gerekend onder het gevogelte dac de Mais vernielt , omdat hy zig op de i^pc airen zet ,. en ze doorbyt. De Ziveden noemen hem Fillkroka ; maar alle andere Spegcen , alleen die uitgenomen die goudgele vleugels hebben, heten zy Hackspikar.. Ik zal ze allen te zamen nauwkeuriger in een byzonder werk befchry- ven. Alleen merk ik hier aan , dat byna al de foorten van Spegtcn zeer nadelig voor de Mais zyn , wanneer zy begint te rypen. Zy pik- ken gaten rondom de airen , waardoor de regen indi-iugt , en het koorn doet rotten. ■D eis Ik vertrok den 3 Oétober 's morgens vroeg naar WiJmtngton , voor- naarf'Fi^heen by de Zweden Chriftina genoemd, dertig E»g. mylen zuidwefl; mington. van Philadelphia. Drie mylen van Philadelphia wierden wy over de Skulkill gezet. Het land begint hier onophoudelyk uit heuvelen en dalen te beflaan. De bergen zyn van alle kanten gloyend, en de da- len worden gedurig doorfneden van krillallyne beekjes. Het veld is grotendeels bedekt met geboomte dat 's winters zyne bladeren laat vallen, want ik zag nauwlyks enen enkelden boom uit hec geflagc der Dennen, uitgenomen enige weinige rode Ceders. Hec houc was hoog, do"- van onderen kaal , zo dat hec een frai doorzigc aan het oog ver- fch^ce ; ook kon men vry tuflchen de bomen doorryden , zelfs op vele- plaac- (.*]) Ficus pikatus Linn, P E N S Y L v A N I E. 1748 67 plaatfcn met wagens, te meer daar de grond zeer effen was. Op fora- mige plaatfcn zag men kleine vlakke velden , waar men weiden , en koornlandcn had aangelegd. Van de laatften waren fomniigen be- bouwd, anderen niet. Op enige plaatfcn ftondcn verfchciden huizen digc by malkander , maar de meeften Honden alleen. Een deel der landen was alreeds met Weit bczaid , op zyn Em^elfcb^ zonder grap- pen, maar met watervoren digt by malkander. Op anderen zag ik het volk wakker bezig om de Rogge in den grond te brengen. Digt by ieder huis was een klein veld met Turkjch koorn. De Inwoonders in deze frreck wai'cn of Engelfchen of Zweden. Ik zag den gehelen dag verfchciden foorten van bomen , Walnoot- Bomen, bomen van meer dan een foort vol van noten , kaftanjebomen geheel be- dekt met vrugten; Moerbezie- , Safïï^ras-, Liquidambar- , Tulp- en an- dere bomen. \''erscheidkn' foorten van wyngaarden groeiden welig, en klommen Wyn- op tot in toppen van de bomen , bedekkende de flammcn met hunne gaarden, druiftroilcn en bladeren. Ik zag zelfs enige jonge Eiken, vyf of zes va- dem hoog, om de welken zy zig gewonden hadden. De grond is hier, gelyk meeft in deze Itreek, een mengfel van zand en klei, bedekt mee ene ryke bovenkorll. De Wyngaarden ziet men meeft op bomen , die alleen op de koornvelden ftaan, en daar de boflchen ophouden, en de weiden of akkers beginnen ; ook langs de heiningen, waar zy hunne ranken om de bomen flaan die daar groeyen. Het bovenfte droeg zel- den vrugten , dewyl de winden dit verhinderen ^ maar het onderfte is vol van troOèn , die onder de bladen uithangen , en nu byna r^'p wa- ren. Zy hadden een aangenaam zuur. De Boeren verzamelen ze in menigte en verkopen ze in de Steden. Men eet ze rauw , en zet ze gcmccnlyk voor wanneer men bezoek krygt. Dt vette aarde fcheen hier niet zeer diep te zyn , want zy had niet p)^ ^war- veel meer dan twee duimen diepte. Ik had gelegenheid dit te zien te vette zo wel op zulke plaatfcn daar gegraven was , als op anderen , waar aard. de regenvlagen fcheuren gemaakt hadden , het welk zeer gemeen hier omtrent was. De oppcrile aarde was donker van kleur, en die daar- op volgde was bleek, ik heb overal, waar ik in Jmerika geweefl ben, gevonden, dat de dikte der bovenfte vette aarde op ver na niec zo groot is als fommigen rekenen. En nogthans kan men verzekerd zyn dat zy federt den zondvloed op fommige plaatfcn niet geroerd is. Ik zal hier van in 't vervolg nader fpreken (*). De Datura Stra- I 2 mo» {*) De geleerde Dr. Wallerius, in zyne Mineralog. % 8. in de aanteke- ning op het woord Humus communis atra^ zegt, dat iommiaen van mening zvn. 69 P E N S Y L V A N I E. moniam wafl omtrent alle de dorpen in overvloed. Hy wordt groter naai* dat 'de gronden zyn. In ene vette aarde komt hy tot agt of tien voe- ten zyn , dat de mulle tuinaarde van onzen aardkloot by trappen vergroot wordt door het jaarlykfch rotten der planten , byzonderlyk op zulke plaatien die ie- dert den Zondvloed onbebouwd gelegen hebben , en dat dus in honderd jaar een halve duim van tuinaarde wierd voortgebragt. Dog hy merkt te geiyk aan, dat deze \vaarneming niet juifi: is, dewyl die aarde gemeenlyk niet- dieper is dan een voet , en 'er federt den Zondvloed meer dan 2400. {aren voorby zyn, ja zelfs, volgens de Tydrekening der II. Schrift, meer dan 4000. jaren. Behalven dat merkt hy aan, dat de mulle aarde akyd hoe langer hoe gepakte? wordt waar zy bedekt legt voor fneeuw en regen; en waar zy bloot legt voor den regen wordt zy naar lager plaatfen gevoerd , en gevolglyk wafl: zy raii of neemt zy af naar de gelegenheid dór plaatfen. Nog meer. De gewaflen komen het bed: voort daar deze aarde gevonden wordt. Maar, dewyl 'er ge- walfen over den gehelen aardbodem gewcell zyn reeds federt den Zondvloed , moeten zy overal ene mulle aarde gehad hebben om in te groeyen. Gevolge- lyk is het zeer waarlchynlyk dat 'er zulk ene mulle aarde geweefl: moet zyn van den eerften oorfprong van den aardkloot af. Daar zyn nog andere re- denen die my doen twyffelen aan het toenemen van deze vrugtbare aarde. In Rusland aan deze zyde der Volga , leggen hoge en ruim nitgeftrekte vlak- tens , welken genoegzaam van den Zondvloed af onbebouwd gelegen heb- ben. Want wy weten uit de Gefchiedeniflen dat de Scythen , de Sarma- ten, de Hunnen en de Mogols, na malkandercn, in 't bezit van die landen gevveefl zyn , welken allen wandelende volken geweefl: zyn , die genen ak- kerbouw oeffenden. Het land is federt onheuglyke tyden zonder hout ge- weeft , en 'er kan ook geen hout waffen , om dat de zwervende Inwoon- ders alle vooijaren het droge gras in brand {leken , het welk ik in 't laatil van Mai gevonden heb dat tot myn middel reikte. Nu, deze gi'ote woede landen zag ik overal bedekt met ten minften twee voet tuinaarde , ja , op fommige plaatfen viervoet. Dan, volgens de voorgaande rekening van enen halven duim ieder honderd jaar, zou dit, in 't eerfle geval als 'er twee voer mulle aarde was, 4800. jaar, en in 't twede als 'er vier voet was , 9600. jaar geven,. Hieruit ^blykt dat deze veronderfielling van den aanwas der mulle vette aarde op genen goeden grond fleunt. De fcheikundige ontbinding der planten wyO: aan, dat zy befiaan uit water , aarde , een zuur en een alka- lifch zout , olie , en een ontvlambaar beginfel , onafhangelyk van de olie. Deze ftoffen moeten ieder jaar in de nieuwe planten indringen , om hare zelf- ftandigheid uittemaken, en worden, als ware het, tot nieinve planten her- fchapen, na dat ze viy geraakt zyn van 't lichaam der plant van het voor- gaande jaar, 't zy door verrotting, 't zy door het verbranden derzelver. De vette mulle aarde, fcheikundig onderzogt, heeft dezelve eigenfchappcn. Een zuur zout en een brandbaar beginfel zyn overvloedig in de lugt, en kunnen dus gemakkelyk aan de mulle aarde teruggegeven worden , en dus hi de nieu- we planten komen. Het water komt insgelyks van den regen en de Iheeuw uit den dampkring; alkalifche en oliagtige deekjes, of een foort van zeep, alleen ontbreken 'e"r nog aan ; welken , wanneer zy , gevoegd by de voorgaan den, aan ene mulle aarde worden medegedeeld, ene zeer goede tuin;iarde zullen voortbrengen. Nu, deze bcgiufcls" worden voortgebragt iiic verrotnng' of PENSYLVANIE. 1748. 65 ten, maar in cnc magere zal hy pas zes duim hoog worden. De Da- iura nevens de Amerikaanfche Nagtfchaduw wall hier op die plaac- fen digt by de tuinen, de huizen, en de wegen, waar in Ziveden da Brandnetels en de Ganzevoet groeyen , welke Europifche gewaflen zeld- zaam in Amerika zyn. INIaar tle Datura en de Nagtfchaduw zyn hier het grootlk onkruid , van de welken meu geen nut ter wereld weet te trekken. Hier en daar zag men een veld met rapen bezaid. Op het midden Rapcii. van den groten weg wierd ik ene dode zwarte flang gewaar , die vier voet en zes duim lang , en anderhalven duim dik was. Zy behoorde tot hcc gcflagt der Adders. 's Avonds laat verfcheen 'er een kring om de IN'ïaan. Het volk voor- Kring fpelde 'er (lorm of regen, ofwel beiden te gelyk, uit. Hoe klcindcrdc ^"' "'^ kring is des te eer verwagt men flegt weder. Dog niets van dit alles volgde 'er op; maar de kring had koude voorfpeld. Ik zag dien dag op de Elzebomen in menigte de Chermei alni op de Chermes takken zitten , welken daar door geheel wit , en op enigen afïtand ge- "^"ï- keel befchimmeld fchenen. Ik vervolgde den 4. Oflober myne reis in den vroegen morgen , en De het land bleef 'er nog al even eens uitzien. Het was een gedurige keten '/'^"'^^' van tamelyk hoge bergen , ligt van alle zyden te beklimmen , en van dalen tulTchen dezelven. De grond bellond uit ene ileenkleurige tuin- aarde , die met klei vermengd was , en hier en daar kleine keizellteentjes bevattede. Ik reed fomtyds door boiïchen van allerlei foorten van hout,, en fomtyds tuflchcn kleine velden door^ daar men het hout vernield had^ en die nu tot koornakkers of weiden dienden. De Landhuizen fton- den op hun zei ven, fomtyds digt by de wegen, fomtyds 'er wat van daan , zynde dan tuffdien dezelven en den weg koomvelden of wei- den. Sommige huizen waren van fleen , twee verdiepingen hoog,, I 3 en of verbranding van groeibare of dierlyke zelfsflandigheden , en zyn de gro~ te bevorderaars der groeyiiig.. Maar de grote vraag is, van waar deze voor de groeying zo noodzakely» ke beginlèls oorfpronglyk gekomen zyn. Te zeggen , dat zy van verrotte planten gekomen zyn , is de zelve vraag op nieuws re doen. Daar is dan niets op, dan te ftellen dat zy oorfpronglyk van den groten Schepper van- het Heelal zyn voortgebragt , en met die eigenfchappen voorzien , wellcen hen bekwaam maken om door verfchillende mengingen nieuwe lichamen voort te brengen. En wanneer zy door de vogtighcid in de zaden der planten worden ingcbragt , ontzwagtelén zy de zandtjes , en brengen een nieuw we- zen voort, bekwaam om de dierlyke feheppiiig te voeden. 'T is klaar, dat de Heer Kalm zag op de gemelde mening van het toenemen der mull2' tninaarde ; en dit gaf my gelegenheid om deze grote vraag , waarvan de Landbouw, ds nuttigde der kcnftcn,zo zeer afhangt, eens voorteltcllen,. F^ JO P E N S Y L v A N I E. 