Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Had te voren de Engelsche staatkunde invloed op haar gehad, thans was Engeland openlijk met Spanje bevriend en scheen Spanje, door Engeland ondersteund, weder sterk te zullen worden op zee. Voorts zag Zeeland de noodwendigheid in om zich, even als — 1 Resol. Holl, 9, 12 April, 1631. artsewa, 1095. 558 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630— ten tijde тап wittem I, ten naauwste aan Holland gesloten te houden, ten einde, welke 1684. verandering ег ook, ten gevolge van onze krachtige krijgskundige houding en de bekende stemming in de Spaansche Provinciën, in het lot van het groote Nederlandsche Vaderland mocht voorvallen, in vereeniging met Holland hare zelfstandigheid en eigenen regerings- vorm te handhaven. Hiertoe zou het in de eerste plaats noodig zijn, dat de beide Pro- vinciën het met elkander eens werden om van de andere Gewesten de behartiging van de zeezaken te vorderen en fe verklaren slechts onder deze voorwaarde de lasten van den oorlog te lande te willen dragen. De zee toch was de bodem van Hollands en Zeelands zelfstandige grootheid. De zeezaken alzoo waren de hoofdinhoud van de beraadslagingen der Zeeuwsche Gedeputeerden met de Gecommitteerden, hun uit de Staten van Holland toegevoegd 1, Maar bleef bij deze vernieuwing van het aloude engere bondgenootschap tusschen Holland en Zeeland de Provincie Utrecht achter, die in de eerste jaren van den bevrij- dingsoorlog daartoe mede behoord had? Hier bleek, dat wat de Zeeuwsche Gedeputeerden tot die van Holland zeggen konden, dat de schaden en ongemakken ter zee door beider landgenooten gelijkelijk gevoeld werden, niet op die van Utrecht toepasselijk was. Im- mers dezen meenden er niet zooveel belang bij te hebben, dat de oorlog ter zee krachtig werd volgehouden. Althans zij maakten zwarigheid om tot de ontzettende kosten ten behoeve der Collegies ter Admiraliteit evenredig bij te dragen. Wel verlangden zij het zeewezen niet verwaarloosd te zien, maar 24 wenschten, dat de middelen daartoe. mede verschaft werden door eene associatie der kooplieden, wier belang in de voor- naamste plaats op het spel stond, zoo hunne bodems door geen genoegzame zeemacht beschermd werden. Particuliere Toen de Staten-Generaal in January (1631) besloten hadden, de Provinciën ‚ met иа Ди pe- uitzondering alleen van Holland en Zeeland, door eene Deputalie aan te manen tot den zeehandel. betaling van kosten, door de Admiraliteiten gemaakt, brachten die Provincien het voorstel tot oprichting eener Compagnie van assurantie in herinnering 2; zij verlangden, dat die zaak niet in vergetelheid mocht geraken, meenende, dat met de middelen van zulk eene Compagnie de kooplieden beter dan door de zeemacht der Unie tegen roof, geweld en overlast gewaarborgd zouden wezen. Weldra noodigden zij de Staten van Holland uit om ten spoedigste hun advies over dat voorstel uit te brengen 3. In plaats daarvan leverden die van Holland het ontwerp in van eenige kooplieden, uit Amster- dam, Hoorn, Enkhuizen, Medemblik, Edam en Harlingen *, handelende op de 1 Resol. Holl. 1631. 18 April, en voorts Ы. 89, 147, 148, 168—170. 2 Zie hiervoor, bl. 306, 357. 3 Resol. Stat.-Gen. 23, 25 Jan.; 7 Febr. 1631. 4 Later traden ook kooplieden uit Monnikendam tot de onderneming toe (Resol. Stat.-Gen. 11 April, 1631). DES VADERLANDS. 559 Oostzee en Noorwegen, tot nader beveiliging van de Noordzee: bij wijze van proef zouden zij voor het loopende jaar daartoe eenige oorlogschepen uitrusten; de kosten zouden gevonden worden uit de premiën, die de ongemonteerde schepen, volgens het plakaat op de uitrusting en bemanning der schepen, gehouden waren te betalen, en voorts uit eene verhooging van hetgeen de gemonteerde koopvaardijschepen voor hun convooi schuldig waren. Dit ontwerp werd door de Staten van Holland sterk aanbevolen. Het werd in handen der te 75 Hage aanwezige Gedeputeerderi der Collegies ter Admiraliteit gesteld, en op hun advies besloten de Staten-Generaal de Regeringen van de genoemde steden en van die, welke zich later aan de onderneming zouden aansluiten, uit te noo- digen tot de keuze van personen, bekwaam om met het beleid der zaak te worden belast. Dat men zich langer verbond dan voor een jaar, achtten Hun Hoog Mogenden mede niet raadzaam, en voorts waarborgden zij het gezag der Generaliteit door te be- palen, dat de Kapiteins der uit te rusten oorlogschepen commissie zouden moeten hebben van Zijne Excellentie, dat zij den eed zouden moeten doen aan het Collegie ter Admi- raliteit, waaronder zij onderhoorig waren, en dat alle geschillen over eigendomsrecht, over machtsbevoegdheid of over begane vergrijpen aan de rechtspleging dier Admiraliteit onderworpen zouden zijn. Dat ook de Staten van Holland wegens die uitrusting van oorlogschepen door particulieren het gezag van den Staat over het zeewezen niet ver- zwakt wenschten te zien, blijkt daaruit, dat zij in dezen tijd den Prins aanmaanden over te gaan tot de benoeming van een Luitenant-Admiraal. Zijne Excellentie antwoordde , dat hem nog geen geschikt persoon was voorgekomen. Niettemin bleven die van Hol- land op de zaak aandringen 1, Al dadelijk baarde de particuliere equipage ongelegenheid. De Regenten van Hoorn eigenden zich om daartoe te dienen, twee schepen toe, bestemd om later der haring vloot tot geleide te strekken, belovende, voordat ze daartoe benoodigd zouden zijn, ze terug te leveren. Dit bedrijf stond den Staten-Generaal gansch niet aan. Zij gaven den Regenten van Hoorn te verslaan, dat zij de handen van ’s Lands schepen zouden afhouden en geen inbreuk zouden maken op het recht der Admiraliteit. De Staten van Holland deelden de zaak om advies mede aan den Prins als Admiraal, 1 Resol. Stat.-Gen. 24 Maart; 2 April, 1631. Resol. Holl. 1631, Ы. 26, 170, en voorts 29 Maart; 3, 4 April, 1631. Arrsewa, 1097, 1098. 1630— 1634. 1030-- 1634, 560 ALGEMEENE GESCHIEDENIS = С еп hierop werd het Hof van Holland verzocht Commissarissen uit zijn midden naar Hoorn te zenden, ten einde te zorgen, dat al wat men zich onwettig toegeeigend had, terug- gegeven mocht worden. — Wat het Hof ook te Hoorn uittrichtte, het diende niet om elders meer ontzag voor ’s Lands recht in te boezemen. Immers nog geene maand later werd er bij de Staten-Generaal geklaagd, dat ook te Medemblik de » Directeurs van de nieuwe equipage” zich eigenmachtig gedroegen en van geene ondergeschiktheid aan de Admiraliteit wilden weten. Ook de Agent KAREL van CRACAU te Elseneur klaagde, dat zich door die nieuwe instelling vele moeijelijkheden voor hem opdeden, en де Vice- admiraal van BERCHEM berichtte, dat de schepen, door die Directeurs uitgerust, niet zoodanige orde in acht namen, als behoorde }. Zoo bleek het zonneklaar, in weerwil dat de nieuwe Directie menigen buit maakte ?, hoe alles wat, buiten eene krachtige ondersteuning der Admiraliteiten, tot versterking der scheepsmacht geschieden mocht, slechts tot meerdere verwarring in het zeewezen zou leiden. Dus werden er alweder maatregelen verordend om kracht en eenheid aan de verrichtingen van de vloot, door de Admiraliteiten uitgerust, bij te zetten; op nieuw werden er premiën gesteld op het in den grond boren, verbranden of overzeilen van vijandelijke schepen, tot 6000 gulden toe voor het vernielen van een schip met 200 koppen bemand, boven hetgeen men genoten zou hebben, wanneer men den vijandelijken bodem in eene onzer havens had opgebracht 3. Maar zoo moesten dan al de Provinciën de lasten dragen tot be- strijding der kosten opgelegd, en Utrecht en Friesland hadden in April 1631 nog niet eens- bewilligd in de heffing van het tweede millioen, dat, sedert іп 1628 een eerste millioen was geheven, tot het voeren van den oorlog te water gevraagd en door de overige Pro- vinciën ingewilligd was. De oude schulden, die Friesland te voldoen had aan de Ad- miraliteiten, klommen op tot het jaar 1622, en dat niettegenstaande de Staten-Generaal die Provincie nog onlangs bij Deputatie hadden laten vermanen tot zuivering dezer de- fecten, welke voor alle Provinciën te zamen de som van derdehalf millioen beliepen 4. Eene maand later werden de Staten van Utrecht van wege de Staten-Generaal beleef- delijk gewaarschuwd, dat, zoo zij in het tweede millioen niet bewilligden, men eene Bezending naar hen zou afvaardigen. Weder eene maand verliep, en toen kon de in- voering der oude schulden aan de Admiraliteiten geen langer uitstel lijden. Er stonden 1 Resol. Stat.-Gen. 14, 16 April; 12 Mei; 18, 30 Julij, 1631. Resol. Ной. 16, 17 April 1631. 2 Resol. Stat-Gen. 11, 12 Nov. 1631. 3 Het blijkt, dat шеп in dezen tijd afzag van hct plan tot demping van den toegang tot de haven van Duinkerken: althans de vier zinkschepen, die nog te Sandwich lagen, zouden verkocht worden »om te voorkomen dat zij verongelukten, voordat zij aan hunne bestemming kwamen” (Resol. Stat.—Gen. 18 Julij, 1631). 4 Resol. Stat.-Gen. 17 April, 1631. DES VADERLANDS, 561 TTT in de groote Hollandsche steden wegens wanbetaling aan de leveranciers onlusten uit 1630-- te barsten, hetgeen, verklaarden de Hollandsche Gedeputeerden, niet anders kon strekken , dan ten verderve van al de Provinciën. Dus werd alsnu een algemeene maatregel ge- Bezending naer nomen, en de Heren smon van BEauMoNT, oudburgemeester van Dordrecht, GERARD vijf Provinciën. SCHAAP, oudschepen van Amsterdam, en ADRIAAN BESEMER, oudburgemeester van Rot- terdam, benoemd, om de vijf Provinciën, Gelderland, Utrecht, Friesland, Overijsel en Groningen en Ommelanden tot de voldoening harer verplichtingen ten aanzien van het zeewezen aan te manen 1, Veel richtte deze Deputatie niet uit. In October zagen de Staten van Holland zich genoodzaakt te verklaren, dat als de Provincie Gelderland niet ten spoedigste order stelde op de betaling van hetgeen zij op het eerste millioen voor de zee- zaken ten achter was, zij die achterstallen voor haar zouden voldoen, maar daarentegen de Compagniën, ter hunner betaling staande, die in de Geldersche steden en forten lagen, onbetaald zouden laten met aanzegging aan de kapiteins, dat zij de verschuldigde pen- ningen op Gelderland moesten verhalen *, Utrecht verontschuldigde de vertraging van hare inwilliging der voor de zeezaken vereischte sommen op dezen grond dat de oprichting der Kamer of Compagnie van assurantie niet ernstig ter hand werd genomen. Vandaar dat verscheidene Provinciën sedert weder ten sterkste op die zaak aandrongen 3, Zij stuitte af op Holland, welke Provincie verlangde, dat het zeewezen in zijn ganschen omvang de zaak der Generaliteit zou blijven. Daar intusschen de schaarschheid van de middelen der Admiraliteiten steeds duidelijker aan het licht kwam, en het Collegie van Amsterdam reeds schepen afdankte, terwijl dat van het Noorderkwartier er op bedacht was zulks te doen, en dat wel op een tijdstip, dat guasr met zijn schepen in uiterst ontred- derden staat te Vlissingen was binnengeloopen, еп men in Holland уап ?5 vijands aan- wassende macht ter zee de verdelging van onzen zeehandel en eenen inval in het hart - dezer Provinciën verwachtte *, werd de Heer scraAP nogmaals naar Utrecht afgevaar- digd, terwijl BrAUMONT naar Gelderland, en sesemen naar Overijsel gingen 5, om op de onverwijlde voldoening der oude schulden aan te dringen. Scuaap kreeg geen ander antwoord, dan dat de Staten ’s Lands van Utrecht tot de verlangde betaling de middelen niet bezaten: evenwel Hun Edel Mogenden zougen bijeenkomen om te trachten die mid- delen te vinden, en zij hoopten den Staten-Generaal genoegen te geven 6. Пе beraad- 1 Resol. Stat.-Gen. 17 Junij; 19 Тащ, 1631. Tegelijkertijd bemoeide men zich om de quote van Gelderland en Overijsel weder op het bedrag te brengen, waarop zij gedurende het Twaalf- jarig Bestand bepaald was geweest (Resol. Stat.-Gen..8 Jan.; 24 Junij; 28 Nov., 1631). ` 2 Resol. Stat.-Gen. 9 Oct. 1631. 4 Resol. Stat.-Gen, 27 Nov.; 5, 6 Dec. 1631. Resol. Holl. 1631, Ы, 150, 151. 5 Resol. Stat-Gen. 10 Nov. 1631. 6 Overijsel betaalde de schuld aanvankelijk gedeeltelijk (Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1631). III Deer 4 Srux, 71 айа 1630-- 1684. 562 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ed slaging der Staten van Utrecht leidde tot de afvaardiging van de Heren втвіск, VAN BRAKEL еп VAN VELTHUIZEN, om als medegedeputeerden ter Generaliteit zitting te Verklaring door nemen. Zij vingen hunne taak aan met eene voordracht van den volgenden inhoud: die van Utrecht gedaan. De Staten van hun Gewest waren altijd van meening geweest, dat de middelen, bestemd tot den oorlog te lande, niet behoorden besteed te worden tot den oorlog te water; echter, ten einde hunnen ijver tot verdediging » van het vaderland” te betoonen , hadden zij sedert het hervatten van den krijg in 1621 in alle pelitiën ten behoeve van den zee- oorlog bewilligd. Daartoe hadden zij hunne ingezetenen op het hoogste belast, en bo- vendien twee milliocnen opgenomen, waarvan de interesten moesten betaald worden » tot irreparabele ruïne der Provincie.” Daar zij hunnen rijkdom noch door veroveringen, noch door handel konden vermeerderen, zoo voorzagen zij den tijd, dat zij de bijdragen tot het zeewezen geheel zouden moeten staken. Op dezen grond hadden zij steeds ver- langd, dat de convooijen en licenten (oorspronkelijk tot onderhoud van het zeewezen bestemd) verhoogd, de paspoorten gezuiverd , aan de verplichting om in admiraalschappen te varen de hand gehouden en vooral eene Kamer van assurantie opgericht zou worden. Tot dit laatste verzochten zij dat dadelijk de noodige maatregelen genomen mochten worden: anderszins verontschuldigden zij zich van alle verdere bijdragen voor de Admi- raliteit, Zij voegden er bij, dat zij gaarne zouden medewerken tot het invoeren van gelijke belastingen in alle Provinciën, bepaaldelijk van eene belasting ор de levens- middelen, Zij besloten met klachten over de schade, bij den Чата! des vijands іп 1629. geleden (voor het dorp Leusden alleen bedroeg zij 200,000 gulden), en een verzoek van tegemoetkoming van de zijde der Staten-Generaal. — De Staten van Holland zich bereid verklarende om in ernstige overweging te nemen de middelen tot onderhoud van het zeewezen, door Utrecht aanbevolen, begrepen het beginsel, door de Gedeputeerden dier Provincie op den voorgrond gesteld, te moeten » weerspreken, wederleggen en geens- zins toe te moeten slaan”, 1 De moeijelijkheden, die men met de Provincie van Friesland had, waren van veel ern- stiger aard. De Deputatie van BEAUMONT, SCHAAP en BESEMER had tot antwoord bekomen, dat de Provincie hare quote in het egrste millioen in vier termijnen (dat is, in even zooveel jaren) zou betalen; maar van de overige posten verontschuldigde zij zich, daar zij daarin nooit had toegestemd. Hiermede namen de Staten-Generaal in geenen Bezending naar deele genoegen. Zij besloten, de Provincie op nieuw te bezenden, en benoemden Friesland. daartoe de Heren van RANDWIJK, VERBURG, Lid van den Raad van State, en zoman VAN WEEDE, oudburgemeester van Utrecht. De eerste verontschuldigde zich, en in zijne plaats werd alsnu cLemens van BAARSDORP, oudburgemeester van Leiden еп Gecom- mitteerde Raad van Пойапф, met de taak belast, Ook verscre werd op zijn verzoek 1 Resol. Stal.-Gen. 5, 19 Dec. 1631. Resol. Holl. 1631, bl. 175. DES VADERLANDS, 565 EEE ontslagen, zoodat ten slotte alleen BAARSDORP en VAN WEEDE naar Friesland gaan zouden. 1080— De Heer warra, Gedeputeerde van Friesland bij de Staten-Generaal, trachtte deze be- zending te keeren: zelf zou hij naar Friesland gaan, om zijne principalen tot eene vruchtbare resolatie te bewegen; doch Hun Hoog Mogenden gingen niet van hun тоог- nemen af, en verzochten de Friesche Staten tegen den 5dea November (1651) bijeen te zijn om hunne Deputatie te ontvangen. In weerwil daarvan waren de Heren van Fries- land gescheiden, toen de Gedeputeerden van Hun Hoog Mogenden te Leeuwarden aan- kwamen. Dezen brachten echter een bespoedigde hervatting der vergadering tegen den 10den November te weeg. Het antwoord, dat zij toen op hunne propositie bekwamen, beloofde niets meer, dan hetgeen de vorige Deputatie had verworven, en bestond voorts slechts in klachten. De Staten van Friesland, heette het, konden niet begrijpen, waar al die schulden haren oorsprong aan te danken hadden. Hoe het zij, hunne Provincie was niet bij machte die sommen op te brengen, al wilden zij » behalve het goed ook het vleesch en bloed te koste leggen van hunne ingezetenen, die men dagelijks met groot leedwezen tot aan den Hemel hoorde klagen over de ondragelijke lasten, welke zij moesten torschen om Frieslands quote te voldoen” 1, Toen de Gedeputeerden den шеп December verslag deden van hetgeen men hun tegemoet had gevoerd, maakten de Staten-Generaal het besluit op, dat Friesland zich aan de gemeene lasten onttrok, en de algemeene verdediging des Lands liet varen. Die verdediging intusschen kon niet vol- gehouden worden, zonder dat allen in de daartoe vereischte kosten deelden. Bijgevolg werd de zaak in handen gesteld van den Prins van Oranje en den Raad van State, met verzoek dat Zijne Excellentie en dat Collegie in overleg met de Heren, die naar Friesland ge- deputeerd geweest waren, deze zaak nader еп rijpelijk overwegen en advies geven zou- den, wat te doen om Friesland tot nakoming harer verplichtingen te bewegen. Het verlangde advies hield in, dat geene Bezendingen zouden helpen. Er moest derhalve naar een ander middel worden omgezien; maar het had bezwaar іп, tot uiterste middelen van executie over te gaan, eer de hoogste noodzakelijkheid daartoe dwong. Voorts kwam in aanmerking, dat het vooral daaraan haperde, dat de Leden der Provincie het onder- ling niet eens waren ten aanzien van de middelen om de vereischte gelden te vinden. Immers waren er velen, die het goed met de gemeene zaak meenden. Op dezen grond had Zijne Excellentie en de Raad van State benevens de verdere tot de zaak Gecom- mitteerden nog eenige hoop, dat eene nieuwe Bezending uit het midden van Hun Hoog nienwe bezen- Mogenden en den Raad van State iets goeds zou kunnen uitwerken, Evenwel om te ding —— verhoeden, dat de Deputatie wederom smadelijk bejegend mocht worden, hetgeen aan ondersteund. het ontzag, waarop het Land aanspraak had, te kort zou doen, zoo vond Zijne Excel- lentie en zijne raadslieden in dezen noodig, de Gedeputeerden met behulp van krijgsvolk 1 Resol. Stat.-Gen. 6, 9, 20, 23 Ось; 8, 27 Nov.; 8 Dec. 1631. arrszma, І, Ы. 1168. 11% 1680— 1634, 564 ALGEMEENE GESCHIEDENIS АЕА buiten gevaar te stellen. In geval tegen de verwachting met dit zachte middel niets uitgericht werd, zouden de Gedeputeerden zich gedragen naar eene hun te verstrekken Instructie, en zoodanige verdere middelen aanwenden als bevonden zouden worden te be- hooren, ten einde die van Friesland tot rede te brengen en tot de nakoming van het- geen goede bondgenooten en leden der Unie schuldig waren. — Met dit advies ver- eenigden zich de Staten-Generaal, en de bedoelde Instructie zou ontworpen worden. — Het laat zich denken, dat de Friesche Gedeputeerde (rrankena) dit besluit met de meeste bezorgdheid zag nemen. Hij leende zijne stem daartoe niet. Integendeel, hij verzocht dat men het denkbeeld van zulk eene Bezending zou laten varen en liever een ernstig schrijven aan zijne Provincie zou richten. Gingen Hun Hoog Mogenden, zoo verklaarde hij ten slotte, in weerwil van zijne wederspraak tot dien maatregel over, zoo protesteerde hij daartegen op het krachtigst. Desniettegenstaande werd de Instructie voor de Bezending ontworpen, en zelfs op machtiging van de Staten-Generaal door de ontwerpers vastgesteld , zonder in de volle Vergadering gebracht te zijn: blijkbaar wilde men de kennis van de bijzonderheden aan rranxena onttrekken. Deze Gedeputeerde protesteerde derhalve ten tweeden en ten derden male, aanbiedende, zich met het Friesche lid van den Raad van State, vELTDRIEL, naar Leeuwarden te begeven, om uit te richten, wat de Bezen- ding beoogde. Doch de Staten verklarende gaarne te mogen lijden, dat hij en andere Friesche Heren hunne pogingen in Friesland ondersteunden, namen zijn protest niet aan. De Bezending vertrok, bestaande uit de Heren RANDWIJK, ?т HERT, burgemeester van Gouda, BARENDS, allen leden der Staten-Generaal, met SIMON SCHOTTE еп WILLEN VAN oosTRUM, Heer van Broekhuizen, leden van den Raad van State. Een genoegzaam aantal troepen, 22 compagniën sterk, vergezelde hen, en tegelijk werd aan de bevelhebbers op de frontieren van het Goevernement van Graaf ernst сазімін gelast, geen krijgsvolk op eenige patenten van die van Friesland te laten uittrekken: men vreesde, namelijk, dat de Frezen die troepen mochten gebruiken tegen de soldaten, welke de Deputatie verzelden. Het kwam ег op aan, de gewelddadigheden van eene partij, die geen gewapend verzet ontzag, le verhoeden, en de Staten van Friesland in staat te slellen, zonder vrees voor geweld tot een besluit te komen. Dit had eene vorige Deputatie van hun Hoog-Mogenden door de ervaring geleerd, Immers, in het voorjaar van 1626 schenen de verschillende Leden van Friesland, in overleg met de Gecommitteerden uit’s Hage, hel tamelijk wel eens te wor- den, en waren de Volmachten der Steden nog slechts gunstig besluit van hunne lastgevers gaan halen, toen op eens te Leeuwarden de Gemeente tot opstand was overgeslagen: de burgerij was in de wapenen gebracht, de beide Compagniën, in deze stad in garnizoen liggende, ja zelfs de lijfwacht van den Graaf Stadhouder ontwapend, еп de Staten hadden zich genoodzaakt gezien de stad te verlaten, om hun leven in veiligheid te 1 Resol. Stat.-Gen. В, 20, 24, 2, 29 Dec. 1631. DES VADERLANDS. . l 565 ed brengen 1. Dit voorbeeld was te Sneek en te Bolsward gevolgd: binnen en buiten 1630— deze steden waren de huizen van aanzienlijken geplunderd. — De tegenwoordige tusschen- 168. komst nu was bestemd door te zelten, wat шеп іп 1626 had moeten opgeven. Daarom bleven de Gedeputeerden, voor де Staten van Friesland verschenen, niet іп gebreke in krachtige bewoordingen het in 1626 voorgevallene te herinneren, klagende dat » dergelijke zaken in geen andere Landen of steden van deze hoogberoemde Regering gebeurd, veel min ongestraft waren gebleven.” Deswegens hadden, zoo verklaarden zij verder, de Staten-Generaal, de Prins en de Raad van State begrepen, dat zij de stad Leeuwarden en zich zelven met eenige compagniën krijgsvolk tegen de herhaling van zulk oproer en geweld moesten verzekeren, en thans verzochten 2), dat de vroeger beraamde overeenkomst op het vinden der geldmiddelen eenparig en onverwijld zou worden aangenomen. Tegelijk kweten zij zich van eenen hun tevens opgedragen last door voor te dragen, hoe ergerlijk het was voor de andere Provinciën, dat de krijgs- officieren, die ter betaling van Friesland stonden, niet, gelijk alle andere, den eed van trouw deden in de handen der Generaliteit, en dat de Staten dezer Provincie zon- der kennis van Hun Hoog Mogenden tot afdanking van compagniën overgingen. De eer der Staten van Friesland duldde niet, dat zij schijnen zouden voor zulk een ontzagwekkend optreden der Staten-Generaal in hunne Provincie geweken te zijn. Daarom trachtten zij door bemiddeling in den Haag de zaak te schikken. Ware ди gelukt, dan zouden zij de gewapende tusschenkomst misschien nog hebben voorkomen, en in allen gevalle de voldoening gehad hebben van te verklaren, dat zij nutteloos geweest was. Dus deed eerst de Heer rraxkexA het aanbod, dat zijn Gewest bi leening de vereischte som zou verstrekken, om welke het den Staten-Generaal te doen was, en daarna werden de Friesche Raadsheren van poyex en de Secretaris van Leeuwarden, Baitengewone LAMBERTI, іп Februarij (1652), als buitengewone leden der Staten-Generaal naar °з Gra- Deputatie van Friesland naar venhage gezonden. Daar gekomen, werden zij naar de Gecommitleerden der Generaliteit ° Hage. te Leeuwarden verwezen, en alzoo bereikten zij hun doel niet. Ook op het verzoek, den 19е Februarij gedaan door den Heer восвісіСЗ, sedert uit Friesland aangekomen, dat, vermits de Deputatie thans bleek te Leeuwarden volkomen veilig te zijn, de Staten- Generaal de haar vergezellende troepen zouden terugroepen, kregen zij een uilstellend antwoord, — In weerwil van velerlei moeijelijkheden kwamen de Gecommitteerden te Leeuwarden eindelijk tot eene uitspraak, welke de Volmachten van drie Leden der Staten van Friesland aannamen, onder voorwaarde dat ook het vierde Lid (de Ste- den) zich daaraan zou onderwerpen. Tegen het midden van Maart werden de troepen uit Friesland terug geroepen. Toen de Deputatie den 154" April (1652) in de tegenwoor- 1 Zie hiervoor, bl. 159—162. 366 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630— digheid van Zijne Excellentie aan de Staten-Generaal verslag deed, verklaarden Hun 1034. Ноор Mogenden wel gewenscht te hebben, dat de Bezending » beter gevolg tot redding van de dienst des Lands’ gehad mocht hebben. Weldra daarna werd, mede in de tegenwoordigheid van den Prins, besloten, dat de verpachting der gemeene middelen in Friesland voortgang zou hebben volgens de orde, door de Gedeputeerden van Hun Hoog Mogenden beraamd, en dat eenige Heren, door de Stalen te committeren, by die ver- pachting tegenwoordig zouden zijn. Op dit tijdstip hadden de Steden van Friesland eenige Gecommitteerden te °з Hage, en daar van haren kant vooral verzet tegen de beraamde orde der verpachting te wachten was, zoo werden hare afgevaardigden ernstig vermaand zich. niet tegen die verpachting aan te kanten, onder toezegging, dat daarna op hare grieven zou gelet worden. Dezelfde Heren, die onlangs naar Friesland gede- puteerd waren geweest, gingen als Commissarissen ter verpachting derwaarts, voorzien van eene lange lijst van eischen, die de Staten-Generaal op de Provincie hadden, en met den last om eenen dag te bepalen, op welken Friesche Gedeputeerden herwaarts gouden komen om de geschillen tusschen de Leden van het Gewest bij te leggen |, Survivanceean Op denzelfden Frieschen Landdag (den 27sten Maart 1652) werd, op het voorbeeld den zoon 008 van hetgeen in de andere Provinciën ten gevalle van den Prins geschied was, aan den houders verleend. oudsten zoon van Graaf камзт сазгмга het recht verzekerd om in het Stadhouderschap op te volgen. Spoedig daarna, in Junij van hetzelfde jaar, volgde de dood van den vader, Alstoen haastten zich de Staten van Friesland die van Groningen aan te sporen, | mede tot het verleenen van de waardigheid van Stadhouder en Kapitein-Generaal aan Graaf немркік сазгига over (е gaan. Zij lieten daarbij als drangreden gelden, dat het niet raadzaam was, Prins FREDERIK HENDRIK, door hem ook nog het goevernement van Stad en Landen te doen toevallen, al weder machtiger te maken. De Staten тап Gro- ningen en Ommelanden aarzelden niel, in overeenstemming met Frieslands voorstel te handelen 2. Nu de Provinciën, ten gevolge van al die bemoeijingen der Staten-Generaal, tamelijk gereed gevonden werden om de lasten van den oorlog te water mede te dragen, kon de Prins er op rekenen, dat Holland en Zeeland: geneigd zouden bevonden worden hem іп staat te stellen met het volgende saizoen weder aan het hoofd van een marsh vaardig leger te staan. Uit den toeleg van den Prins om een sterke krijgsmacht ter zijner beschikking te 1 Resol. Stat-Gen. 7, 10 Jan.; 2, 3, 4, 5, 12, 19 Febr.; 11, 12, 15, 16 Maart; 1. 20, 21 April, 1632. arrsema, І, Ы. 1220—1225. Eerst in 1637 is aan de door de Gecommt- teerden van Hun Hoog Mogenden vastgestelde regeling volkomen uitvoering gegeven. 2 aitsema, I, Ы. 1225, 1226. Weldra bepaalden de Staten van Friesland, dat voortaan geen Stadhouder survivance voor eenigen opvolger zou mogen vragen (arsena, Г, bl. 1227). DES VADERLANDS. 567 hebben, bleek, dat hi in allen gevalle meester van den toestand wilde wezen; maar er bleek niet uit, dat hij alle denkbeeld van eene schikking met den vijand zou ter zijde gesteld hebben. Ook in Holland kwam de gedachte aan bestand of vrede in geenen deele volstrekt verwerpelijk voor. Nu men juist door aan ’s Prinsen zoon de opvolging in zijns vaders waardigheden te verzekeren, duidelijk te kennen gegeven had, dat men aan het geslacht van Oranje geen soeverein recht wilde verzekeren, en de Prins door der Staten aanbod te aanvaarden, met hunne bedoeling genoegen had ge- потер; nu gaen zich tot handhaving van de staatkunde, die men ор het oog had, weder met Zeeland verbonden had, en de afspraak tusschen de twee machtigste Leden der Unie elk dezer beide Provinciën voor de kans van alleen te blijven staan behoedde , — meende Holland, zoo de oorlog niet vol te houden was, vrij gerust de schikkingen, die getroffen mochten worden, te kunnen afwächten. Van de zijde des vijands bleef steeds de gelegenheid om meer of min bedekt te onderhandelen aangeboden. In het begin тап Februarij (1631) meldde нехрвік van zEVENDER, de schout van Rozendaal, op nieuw, dat er bij den vijand geneigdheid bestond om weder eene algemeene wisseling van de te water gemaakte gevangenen te treffen, en uit de gemeenschappelijke beraadslagingen, welke hierdoor noodzakelijk werden, kanden gewichtiger zamenspre- kingen voorlspruiten. Men haastte zich niet dien eersten stap des vijands te beant-. woorden, maar in April verklaarde Holland te verlangen, dat die wisseling nog ditmaal werd toegeslaan. Evenwel, als ware het om nadere zamensprekingen te voorkomen, werd weldra door de Staten-Generaal bepaald, dat over de wisseling alleen by brieven zou onderhandeld worden. Dat hiermede echter niet alle geheim mondeling onderhoud afgesneden was, spreekt van zelf. Zeker is het, dat de Prins in den zomer van 1651 niet naar het leger vertrok zonder machtiging om de opening aangaande bestand, die de vijand doen mocht, aan te hooren, behoudens kennisneming van den Raadpensionaris van Holland en andere Heren, vroeger tot de zaak aangewezen 1, Gaf men toe aan vredegedachten, dan gevoelde men zich als van zelf tot den Koning van Denemarken getrokken. Denemarken, door den vrede van Lubek voor goed buiten den strijd gesteld, kon alleen van eenen vrede, die den zegevierenden loop van GusTAAF ADOLF zou sluiten, herstel van aanzien verwachten: aan deze Mogendheid derhalve be- langstelling te bewijzen, met haar betrekking te onderhouden, had in dezen tijd eene eigenaardige beteekenis. Bovendien Koning canistiaan, de oom van Koning KAREL I, was de geschikte persoon om in Engeland het een of ander te verslaan te geven, dat men aldaar liever niet rechtstreeks wilde medegedeeld hebben. Welnu, in het voorjaar (van 1651) werd het plan geopperd om een buitengewoon Gezantschap naar Denemarken te zenden, en weldra werd het ten uitvoer gebracht. Dit had te meer te beduiden, 1 Resul. Stat.-Gen. 5 Febr.; 9, 30 April, 1631. Resol. Holl. 1631, Ы. 108. 1630-- 1684. Nieuwe wisse- ling van gevan- genen, 568 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Agg, 1630— omdat onze scheepvaarders steeds klachten tegen de Denen hadden, en wij de belangen 1084 der Hamburgers schenen prijs te geven, wanneer wij ons vriendschappelijk met genen verstonden 2. Klachten van Steeds klaagden onze schippers, dat hun door den Koning van Denemarken gelden onze scheepvaar- ders tegen Dene- marken, beklag, dien wij met de Hamburgers gemeen hadden. Ор de vertoogeny deswegens aan werden afgeperst: de tol, door dezen Vorst op de Elbe geheven, was een grond van ’s Konings buitengewonen Gezant te °з Hage ? gedaan, werd geantwoord, dat de afgenomene gelden zouden teruggegeven worden; doch dat de Koning licenten op Че geederen, nar Hamburg bestemd, zou heffen, zoolang als de oorlog duurde tusschen hem en die van Hamburg, welke zich, zijns bedunkens ten onrechte, als Heren van de Elbe gedroegen, Daartoe meende Zijne Majesteit evenzeer bevoegd te zijn, als Hun Hoog Mogenden, die licenten hieven van de goederen’ van neutralen, gevoerd langs hunne rivieren naar plaatsen, onder den vijand gelegen 3, Tegen het machtbetoon, dat de Koning van Denemarken zich, nog blijkens dit ani- woord aan de Staten, tegen Hamburg veroorloofde, kwam deze Stad onverdroten op, Geravtschap hopende op ondersteuning van onze zijde. In Januarij (1651) verscheen hier wederom van Hamburg te . M. » Hage. een Gezantschap, bestaande uit HENRICUS LÜNTZMANN, Syndicus, JOHANNES ROTHENBUAG, Raadsvriend, еп BARTHOLD möLLER, Secrelaris der Stad Hamburg. Het onderhoud, verklaarden zij, van ArTSEMA met canistraan IV * had niet gebaat, evenmin als de waarschuwingen, dezen Vorst door den Keizer 5 en de te Regensburg vergaderde Кеп- vorsten gedaan. Het werd Maart en пор hadden deze Afgevaardigden geen gunstig antwoord op hun verzoek om raad en bijstand in de bezwaren hunner Stad. Integendeel, іп plaats van onze koopvaarders op de Elbe door oorlogschepen te laten convoveren en alzoo in staat te stellen zich bij de weigering van het recht, door den Koning ge- Voornemen om vorderd, te handhaven, besloot men op advies van Holland en den Prins eene hezending ven Gezantschap tot den Koning van Denemarken te laten afgaan, om, heette het, de zaak in der Koning van De- minne te schikken 6, Dadelijk kwamen de Hamburgsche Afgevaardigden tegen dit be den. sluit op. Die maatregel, zeiden zij, zou evenmin baten, als alles wat er te voren wn verschillende zijden beproefd was om ’s Konings aangematigd gezag op de Elbe te 1 Zie hiervoor bl. 476, 477. 2 Авит. Hij vertrok in den winter van 1630. Toen heette het, dat de Koning iemand als gewoon Gezant herwaarts zou zenden (Resol. Stat—Gen. 15 Nov. 1630). з Resol. Stat.-Gen. 8, 9, 23, 30 Oct .1630. 12, 17 Febr. 1631. Resol. Holl. 1630, p- #3, 904 en Bijlag. 78. 1631, Ы. 27. 4 Zie hiervoor, bl. 477. 5 Resol. Stat.-Gen. 31 Oct. 1630. 8 Resol. Stat.-Gen. 22 Jan.; 6, 29 Maart; 15 April, 1631. Respl. Holl. 14, 25 Maart, 1631. DES VADERLANDS. _ 569 ee а stuiten. Slaagden Hun Hoog Морепдеп er al in, om voor zich vrijdom van ’s Konings 1080— afpersingen te verwerven, niellemin zou het hunnen handel belemmeren, zoo de Ham- burgers daaraan onderworpen bleven: het visiteren hunner schepen zou voortduren, — en (voegden zij er bij) welk eene houding zou het hebben, zoo uitheemschen vrijdom genoten, waar Rijksingezelenen op een Rijkssiroom aan lasten onderhevig waren. Door zulk eene ergernis zou slechts aan den Keizer- aanleiding gegeven worden om zich krachtdadig met de zaak te bemoeijen, en eene machisontwikkeling van den Keizer op ‘de Noord-Duitsche stroomen kon Hun Hoog Mogenden allerminst aangenaam zijn. Ten slotte stelden zij als tot een soort van tegenwicht tegen de uitwerking van dat Gezant- schap naar Denemarken, zoo het dan toch doorgezet werd, de hernieuwing voor van de traktaten, nu zeventien jaren geleden tusschen de Staten en de Hanse gesloten. — Door dit vertoog lieten de Staten zich niet van hun voornemen afbrengen, zoo als uit hun antwoord bleek, den 149 Mei (1651) aan de Hamburgsche Heren gegeven. Dezen staakten alsnu alle tegenspraak en namen beleefdelijk afscheid 1. De benoeming van de personen, die met het Gezantschap belast zouden worden, had eenig bezwaar, daar men het niet dadelijk eens was, uit welke Provinciën de Ambas- sadeurs zouden gekozen worden, en de Gedeputeerde van Friesland er op aandrong, dat er een Fries onder zou zijn. Den 1442 Julij echter werden benoemd de Heren Gezanten naar CORNELIS VAN BEVEREN, ANTONIE OETGENS VAN WAVEREN, beiden uit Holland, en Goossen Denemarken be- SCHAFFER, uit Groningen. De beiden eerslgenoemden verontschuldigden zich aanvankelijk van de laak, maar lieten zich gereedelijk overhalen. Den 19den Augustus namen zij afscheid van de Staten 2, Hunne Instructie, die geheim zou gehouden worden, hield in, vooreerst, dat zij op hunne reize de Hoven en Steden moesten vermijden, waar de Koning minder gaarne zien moest dat zij zich vooraf ophielden. Aan ’sKonings verblijf- plaats aangekomen, moesten zij hem doen beseffen, dat het ons alsnog ernst was om den oorlog tegen Spanje voort te zetten, gelijk Spanje wederkerig ons zoo weinig spaarde, dat de Duinkerkers, zooals de Koning zelf gewaar werd, onze schippers tot in de Deensche havens toe overlast aandeden 3, — Deze herinnering moest aanleiding geven om den Koning ernstig te verzoeken, in het belang des handels van zijn eigen land, tegen zulk ongelijk te waken. Voorts moesten de Gezanten op grond dat alleen de handel ons in staat stelde onzen strijd vol te houden, er op aandringen, dat de Koning 1 Resol, Stat.-Gen. 2 April; 14, 18 Mei, 1631. Resol. Holl. 8, 18 Apr. 1681. літзмА, 1145. | Bij hun afscheid verzochten de Gezanten van Hamburg, dat het boek van WEERDENHAGE, onder het privilegie van Н. H. М. uitgegeven, en getiteld Descriptio Вер. Civitatium Anseatic, mocht worden ingetrokken, als behelzende vele onwaarheden (Resol. Stat.-Gen. 18 Mei, 1631). 2 Resol. Stat.-Gen. 15 April; 13, 14, 31 Julij; 19 Aug. 1631. Resol. Holl. 8, 11 Apr. 1631, bl. 104. | 3 Vergel. Resol. Stat.-Gen. 18 Junij, 1631. Ш Deen. 4 Sruk. 72 1620— 1024. Hnone опдег- handelingen. 570 ALGEMEENE GESCHIEDENIS dezen onzen handel zooveel mogelijk bevoordeelde, te meer omdat hij, thans den vrede genietende, zijne geldmiddelen gemakkelijk kon regelen, zonder van de buitenlanders, dat is van Hon Hoog Mogenden, wier ingezetenen nagenoeg alleen den handel oostwaarts dreven, overmatige tollen te heffen. Eindelijk zouden zj den Koning tot eene schikking met Hamburg zoeken te bewegen, nu deze Stad aanbood de genomene schepen terug te geven. Begreep Zijne Majesteit, dat hij, zoo iemand, dan in de eerste plaats Kei- zerlijke Commissarissen als bemiddelaars van zijn geschil met eene Rijksstad diende te erkennen, zoo zouden onze Gezanten hem voorhouden, dat de Keizer er belang bij had em den strijd tusschen de Evangelische Mogendheden en de Steden eer te voeden dan Ы) te leggen. Ву de verzekering dat onze Staat met Groot-Britannië op den besten voel stond, moesten de Ambassadeurs niettemin de verklaring voegen, dat als het den arglist der Spanjaarden gelukken mocht onmin tusschen ons en Engeland te stichten, wij gaarne ’s Konings grooten invloed te Londen in ons belang zouden zien aanwenden. Eenige dagen later voegde men aan deze Instructie nog de bepaling toe, dat de Koning gepolst zou worden, in hoeverre hij gezind zou zijn, mede deel te nemen aan eene vernieuwing van onze alliantie met Zweden 1. Dit was wel een blijk, dat de Staten niel gezind waren, aan GUSTAAF ADOLF een machisvermeerdering ten koste van Dene- marken te gunnen. De Ambassadeurs vonden den Koning te Glückstadt, waar zij den 11% September aankwamen. Op de klacht wegens de gewelddadigheden, waaraan onze schepen in de- havens van Zijne Majesteit van de zijde der Duinkerkers hadden bloot gestaan, kregen zij een antwoord, dat тап °з Konings verontwaardiging over die trouweloosheid onzer vijanden getuigde, en waarbij beloofd werd, dat hij zulke aanslagen voortaan zou ver- hoeden. Met genoegen, zoo verklaarde de Koning te gelijk, vernam hij, dat de geede verstandhouding tusschen Engeland en de Staten hersteld was; maar mocht zij verbroken worden, zeo bood hij nogmaals zijne tusschenkomst aan. Op de grieve betreffende den Sonttol liet de Koning antwoorden, hoe bij niet vermoed had, dat de geringe verhooging van dien tol de Staten in gevaar zou kunnen brengen om den last des oorlogs niet langer te kunnen dragen. Hij hoopte, dat de zaak zoo ernstig niet was, en dat men zonder al te groet nadeel den tol op dat bedrag zou. kunnen blijven betalen; төсін het evenwel anders zijn, dan gaf hij hoop op afslag. Staakte men elders de invordering van nieuw ingevoerde tollen (en hier had de Deensche Regering den door cusraar apor? te Dansig geheven tal op het oog), en wilden de Staten daartoe het hunne aanwenden, dan achtte hij van zijne zijde de vernieuwing van alliantiën met de Oostzee-Mogendheden onnoodig. — De Gezanten bleven niet in gebreke, op de noodzakelijkheid van de ver- mindering van den Sonttol aan te dringen, em alsnu stond Zijne Majesteit het verzoek 1 aitsema, 1145—1149. Rosol. Stai.~Gen. 4 Aug. 1631. Resol. Holl. 1631, Ы. 101. DES VADERLANDS. | 571 eee ed toe. — Als voorwaarde van vrede met Hamburg vorderde de Koning, behalve de terug- gave der genomen schepen, ook de betaling van de kosten zijner uitrusting op de Elbe, waartoe hij door de aanmatiging der Hamburgers zeide gedwongen te zijn: want op convooi-, tonnen- еп bakengelden op de. Elbe had hij, naar hij beweerde, recht. — Na deze voorwaarden vernamen te hebben, begaven zich onze Gezanten in het begin van October naar Hamburg. Ten gevolge hunner ijverige bemoeijingen kwam de zaak zoo ver, dat de Koning den eersten November Commissarissen benoemde om te Utersen bij Glückstadt over zijne verzoening met Hamburg te onderhandelen, terwijl de Koning zelf wegens het overlijden zijner moeder van daar vertrokken was. Ten einde, zeiden de Deensche Commissarissen, de goede uitkomst der onderhandelingen te bevorderen, verlangde de Koning vooraf van die van Hamburg de betaling van eene som van 10,000 Rijksdaalders, die hij beweerde dat dezen hem schuldig waren. Intusschen hadden de Hamburgers ze hem slechts onder voorwaarden beloofd, die de Koning niet vervuld had, en alsnu begeerden zij de betaling niet toe te zeggen, dan voor het geval dat de verzoening werkelijk tot stand gekomen zou zijn. Zij hadden hiertoe alle reden: immers konden zij duchten, dat als de Koning eenmaal die 10,000 Rijksdaalders ontvangen had, de vrede nog verre te zoeken zou wezen. Van den anderen kant vorderde CHRISTIAAN met de inwilliging van die som eene soort van boete voor de handelwijze der Stad ge- durende zijne oorlog met het Rijk, daar zij toen van de gelegenheid gebruik had willen maken om van den Keizer een privilegie te bekomen, waarbij den Koning van Dene- marken de bevoegdheid ontzegd werd om oorlogschepen op de Elbe te brengen en forten op zijnen eigen grond aan den mond dezer rivier te bouwen. De Koning was niet groolmoedig genoeg om den Hamburgers te kunnen vergeven, wat hij toch den Keizer wel vergeven moest 1. Hoe het zij, het voorloopige vraagstuk had gewichts genoeg. Onze Gezanten trachtten met groote bekwaamheid door het doen van allerlei voorslagen de moegelijkheid te boven te komen. Hierin slaagden zij, en de onderhandeling nam een aanvang. Doch toen bleek maar al te zeer, dat de Denen, hoewel zij met Hamburg in openbare vijandelijkheden gewikkeld geweest waren, zich toch niet op het standpunt konden plaatsen, dat de burgers dier Stad het recht hadden om tegen hunnen Koning oorlog te voeren. Vandaar dat 1 als beleediging opnamen, wat van de zijde van Hamburg een gebruik maken van oorlogsrecht was geweest, Van den anderen kant was het den Hamburgers steeds te doen, des Konings oorlogschepen еп krijgsgeweld van de Elbe te weren, en hem dus een recht te ontzeggen, dat CHRISTIAAN, eenmaal te а 1 Zie' hiervoor, bladz. 476. Uit hetgeen wij Мег vernemen blijkt, dat де Hamburgers meer gedaan hadden, dan daar gesteld wordt, en natuurlijk van ’s Keizers tijdelijk alvermogen gebruik hadden willen maken om te verkrijgen, wat zij steeds beoogden, namelijk cunistiaans gezag ge- heel van de Elbe uit te sluiten. 72% 1630— 1634. 572 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1630— Gliickstadt post gevat hebbende, nimmer zou opgeven. Onze Gezanten, bespeurende 1644. dat het wederzijdsch ophalen van grieven de verbittering slechts vermeerderde, wenschten, dat men tot het ontwerpen van zekere artikelen van accoord zou komen. De рагщеп droegen hun deze taak op; doch de punten, door de onzen gesteld, konden niet anders dan zeer algemeen uitvallen. Hiermede was alzoo zoo goed als niets afgedaan. Niettemin namen де wederzijdsche Gecommitteerden aan, elk aan hunnen principaal de ontworpen punten aan te bevelen. Daartoe vertrokken dan ook de Deenschen naar den Koning, en weldra verspreidde zich het gerucht, dat de vrede getroffen was. Doch het tegen- deel was waar. Immers ontving men spoedig een schrijven van den Koning, hetwelk alle verdere handeling ten eenenmale afsneed. De Overheid van Hamburg onthaalde onze Gezanien zoo, dat zij ze niet beleefder zou hebben kunnen bejegenen, wanneer hunne bemoeijing beter vrucht had gedragen: zij schonk elk der Ambassadeurs een ver- gulden beker van honderd dukaten, en daarin elk 3000 gulden in goud. Den zesden Februarij (1652) waren de Heren in den Haag terug en deden verslag van hun weder- varen }, Cuavs paa, Doch middelerwijl was ег een buitengewoon Deensch Gezant, де Rijks-Admiraal en buitengewoon Deensch Gezan te 414%. secretaris, en een buitengemeen rijk gevolg, alsof Koning cunisriaan wilde toonen, dat de oorlog Denemarken niet had uitgeput uoch af had doen zien van de eerzucht om zijn gewicht te leggen in de schaal, waar de groote belangen van Europa werden - gewogen. Den 19den September (1651) trad paa op voor de Staten-Generaal. De pro-. positie, toen door hem gedaan, strekte om de noodzakelijkheid, dat de beide landen, Denemarken en de Vereenigde Provinciën, die de Almachtige God en de Natuur, doer aan het eene te verschaffen wat het andere behoefde, onscheidbaar verbonden had, ook bepaaldelijk verbonden bleven in dezen tijd van beroeringen in Europa, nu, zoo God het niet verhoed had, alles licht onder eene volstrekte heerschappij zou gebracht zijn geworden. — Op zijn verzoek werden Gecommitteerden aangewezen om zijnen na- deren last te hooren. Het eerste, wat hij te zeggen had, betrof де gewelddadigheden door Duinkerkers tegen de onzen in Deensche havens gepleegd. Hij beloofde te dien aanzien voldoening. DES VADERLANDS, 575 scheen te willen uitsluiten, niet gestijfd werd. — Na deze bijzondere belangen roerde de Gezant de algemeene staatkunde aan. Hij zeide, dat het Zijner Majesteit was voor- gekomen, alsof van wege den Koning van Spanje met Hun Hoog Mogenden van bestand | of vrede gehandeld werd. Deswegens had Zijne Majesteit hem bevolen, dienaangaande bericht in te winnen, en wanneer dit Hun Hoog Mogenden aangenaam ware, zijne be- middeling aan te bieden. Eindelijk bracht hij de misverstanden tusschen onzen Staat en Engeland ter sprake, blootelijk om te zeggen, dat de Koning op hun vroeger ge- geven bescheid 1, het tot zijn groot genoegen er voor moest houden, dat hij dienaan- gaande verkeerd onderricht was geweest. Voorts hoopteehij, dat Hun Hoog Mogenden naar hunne bekende voorzichtigheid den tegenwoordigen toestand en 7 werelds loop al- zoo zouden ontzien, dat zij niet alleen zelven geene oorzaak tot eenige scheuring ga- vén, maar ook, indien er onverhoopt iets ontstond, alle vlijt zouden aanwenden, dat het dadelijk in den aanvang gedempt werd. — Op deze eenigzins bitse en meesterach- tige verklaringen kreeg de Gezant spoedig bescheid. Trouwens hij kon niet lang ver- toeven. Dadelijk vertrok hij naar Rhenen, om den Koning van Bohemen, die toen al- daar sints eenigen tijd zijn verblijf hield, een bezoek te gaan brengen, en van daar over Amsterdam huiswaarts te keren. Hij kreeg een gouden ketting van 1800 gulden ten geschenke; zijn secretaris, die nog in den Haag bleef om der Staten antwoord te ontvangen, kreeg er eenen van 500 gulden. — Dit antwoord was van den volgenden inhoud: Met voldoening hadden Hun Hoog Mogenden vernomen, dat Zijne Majesteit de zorgelijke gedragingen van diegenen ter harte nam, die nu sedert vele jaren herwaarts met hunnen loozen raad en aanslagen gepoogd hadden tot eene volstrekte heerschappij te komen, waartoe zij de gansche Christenheid bedroefd en geheel Europa іп гер еп | roer gebracht, ja, vele Vorsten en Stenden verjaagd, in den grond geboord en verdrukt hadden. Hun Hoog Mogenden hadden altijd gezocht, met de middelen, die God de Heer Almachtig hun had gegeven, zoodanig gevaar van zich af te keren, en zij wilden vaslelijk vertrouwen, dat Zijne Majesteit en alle andere Mogendheden, die door Gods goedertierenheid alsnog piet gefnuikt waren, op hunne hoede zouden zijn, ten einde niet in zulke droevige ongelegenheden te vervallen. 