VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚Het berigt vóór den LucireRr bewijst, hoezeer vo nN- DEL zelf de zwarigheid gevoelde, om het gordijn van voor het heilig treurtooneel, dat den Hemel af beeldt ; op te heffen, LUCIFER, MICHAËL en Aartsengelen die ftellaadje te doen ftofferen, van wapenen te voor- zien, met bijbelftof en heilige zaken fpel te fpelen. En _ wat behaagt ons toch nog het meest in dat verheven Treurfpel? Is het niet de befchrijving van het onvermogen van menfchen en engelen, ten aanzien van God? Is het niet de nooit volprezen Engelenzang, de grootfche vraag: Wie is het die zóó hoog gezeten? enz. Is het niet de eerbiedige, eenvoudige en toch boven alles verheven Tegenzang: dat's God, oneindig „ eeuwig wezen, van alle ding dat wezen heeft, wiens naam nooit is uit te fpreken of te noemen , tot wiens orakel niemand gewijd is, die alleen is, die Hij is, zich zelfs bekend en nie- mand nader, wiens naam te noemen door engelen, zelfs ontheiliging is en fchennis ? Hoog , zeer hoog, ja boven allen hoog acht ik v o n- DEL, maar daarom veracht of verlaag ik geen CATS, van eene geheel andere ftemming, roeping en trant, dic onderwerpen en ftoffen behandelde, waarop hoogdra- vendhéid even min gepast zou hebben , als fluweel ,. goud en diamant op het kleed van eene keukendienstmaagd , gelijk de Nederlandfche Spectator, een Schrijver , dien onze tijd maar al te zeer behoeft, zich uitdrukt. Bet- wetérs van dezen en vroegeren tijd mogen met den een- voud en de gerektheid in de poëzij van eenen CATS fpotten, BILDERDIJK verhief ook hem, en te regt, naar waarde. Mij is en blijft hij een echt nationaal zanger, tot bevordering van braafheid, pligt, zedelijk- heid, tichting en vermaak uitnemend geftemd. ` Ziet, wanneer iemand het zoo ver gebragt heeft, dat men zijn dichtwerk , als een echt nationaal huisboek, naast den Bijbel plaatfen kan, gelijk onze Voorouders CATS 638 OVER HET NATIONALE werk deden en men nog wel doen mogt, ziet, zeg ik, dan geldt zulk een Dichter bij mij iets meer, dan de _ vervaardiger of overbrenger van fictief, fantastisch of vreemd kunst- en vliegwerk. Ca Ts was een aanzienlijk en veelwetend màn; zoo was een KASPAR VAN BABERLE, KONSTANTIJN HUIGENS, DANIEL HEINSIUS, 200 een HUGO DE GROOT, die fpiegel van alle brave verftanden, dat wander van letterwijsheid , die bron, waaraan alle on- bevooroordeelde herders zich en hunne kudden nog mogen laven , die voor vrijheid in godsdienftige en ftaatkundige gevoelens zoo veel deed en zoo veel leed. Alle die ge- leerden hanteerden de Nederland/che lier, ieder op zijne wijze, en niemand kwam het in den zin, eenen HUIG DE eroorT het ten kwade te duiden, wanneer hij zich vernederde , — wat zeg ik! veredelde en verhoogde, — om, ten dienfte van eenvoudige zeelieden, de waarheid der Christelijke Godsdienst in een leerdicht te handha- ven, of eene heldhaftige echtgenoote voor zijne ver- losfing te danken, bij het toezenden van zijne taart in een gul, hartelijk en treffend verjaardicht, Het huifelijke, de gehechtheid, de innige deelneming en hartelijkheid voor onze dierbaarfte betrekkingen, en de uitvloeifels van dat fijn en diep gevoel in beden voor haar welzijn, de dank en wensch bij de geboorte van een kind, de hulde, gul en welmeenend aan eene echt- genoote toegebragt op haren verjaardag, de uitdrukking der droef heid bij het affterven van gade, ouders of kin- deren, zijn naauw aan Godsdienst verbonden. Is niet Liefde de grondflag van het Christendom? Die maat- fchappelijke , die huifelijke verbindtenisfen met hen, die ons op aarde meest lief en waard zijn, zij ontvonkten meermalen den echt Nederlandfch nationalen zanger 3 zij waren niet zelden de bron, de kiem van hoogere - poëzij; maar nooit konden de Fran/chen dat losfe en verfijnd wellustige, dat hen zoo zeer kenmerkt , bij ons overplanten ; nooit waren regt nationaal bij ons die weel- derige , verlokkende, der verleiding en- ontucht gewijde IN ONZE DICHTKUNST. 639 toonen , die enkele vroegere en latere Dichters, zij mog- ten ook van hun kunsttalent getuigen, ontfierden. Hierte- gen ijverden te regt, in vroegere dagen‚cen CAMP HUYZEN enDE DECKER. Godsdienftigheid , met diep gevoel voor zedelijkheid , maatfchappelijke en huifelijke deugden, zijn, Gode zij dank, nog trekken van onze nationale Dicht- kunst; en de toonen, vroeger door eenen DE DECKER, CAMPHUIZEN, VOLLENHOVEN, ANTONIDES, POOT, SMITS en anderen aangeheven, waren aan gee- nen KANTELAAR Of NIEUWLAND, om deze hier alleen te noemen, later vreemd. gemeenen bijval met eenen Abraham en David, Het ftrekt tot fchande van onzen waanwijzen en zich zel. ven bijna alleen verheffenden tijd, dat men dichtwerken en leerboeken als deze, minder verheffend naar hunnen aanleg, zoo geheel en al beneden zich acht. Maar wa beviel , toen en bevalt nu nog meest b. v. in den Abraham? Is het, her pleitgeding onderling der verperfoonlijkte eigen- fchappen der Godheid? Geenszins; dat was en bleef ftui- tend voor hen , die weten, dat God een onbegrijpelijk , hei- lig, onverdeeld geheel is , een volmaakte , verhevene geest, boven aardfche uitpluizing en toedichting van menfche- lijke deugden zelfs verheven; maar de morgenftond, & optogt, de toefpraak , de worfteling van den vader en Godsvriend bij de offerande des vromen Aartsvaders van zijnen ISAAK, hoe ftuitend anders voor het ouderlijk gevoel, was allen dierbaar, alleen om het allerheiligst geloof en vertrouwen op God. Gelijk in de natuurlijke wereld foms op eens, bijeene dikke benevelde lucht, donkere wolken wegdrijven en heldere zonneftralen doorbreken, zoo was het met dè gebroeders vAN HAREN in het midden der vorige eeuw in onze Dichtkunst. Van en met hen kwam er nieuw licht en nieuwe gloed. Nationaliteit, Godsdienstzin , vaderlandsliefde, uitdrukking van het tederfte gevoel der liefde kregen nieuw voedfel , warmte en verheffing. De Geuzen, de FRISO, beider Lierzangen zijn er de bewij- zèn van. De prrso is een echt nationaal Heldendicht, dat, op de leest van HOMERUS en VIRGILIUS, maar met verftand en oordeel , gefchoeid , in onzen letter- tuin geënt, op onzen bodem te huis behoort, Had wit- LEM VAN HAREN zich minder aan den Dichter det Henriade gefpiegeld en verbonden, zijn werk niet aan maar al te vermaarde likkers en vitters dier dagen onder- worpen, het zou er welligt nog anders , ten aanzien vat kracht en verheffing , uitgezien hebben; maar ook thats IN ONZE DICHEKUNST. ö4l nog is het eene fchatkamer der edelfte gedachten , echte’ ftaatkunde, ware vaäderlandsliefde, geheiligden Gods- dienstzin. Met dėn verheven lierzang: Het menfchelijk Leven, een proefftuk van onze Dichtkunst, zal het fteeds geëerd en gewaardeerd worden. En hoe overtreft ONNO ZWIER VAN HAREN nog zijnen broeder w 1 L- LEM! Ik laat ze twisten die twisten willen: ‘of ‚de Geuzen een heldendicht of losfe lierzangen zijn, maar houde vast, dat de geheele aanleg , de houding, de uit- „voering, de afwisfeling van verhevenheid en eenvoud, de nooit volprezen lofzang aan God, de heerlijke epifo- des „ vooral die der ftille, huifelijke, godsdienftige en echt nationale Rozemond , om niet van Thomas met zijne Keetje, of in het gemeen van de tooneelfpelen of de af- zonderlijke lierzangen des Dichters te fpreken , bewijzen zijn, dat. ONNO ZWIER VAN HAREN Was doorge- drongen tot die, onzen landaard eigenaardige, fchakering en ftemming van een echt Hollandsch Dichter, welke, om zoo te fpreken, voor onze natuur behoefte is. (*) DE LAMARTINE, in zijn Jocelyn en La Chute d'un Ange. MENGELW. 1839. No. 13. Vv 642 OVER HET NATIONALE Het licht, door de vAN HARENS in het midden der vorige Eeuw ontftoken, werd later opgevangen , de fak- kel overgenomen, opgeheven, tot eene nieuwe verlich- ting vooruitgedragen, door BILDERDIJK EN FEITH. BiLDERDIJK! — wie huldigt, wie eerbiedigt, wie ziet niet met de hand boven het oog op naar die fchitterende en koesterende zon onzer Poëzij? Von- DEL en BILDERDIJK zijn groot, om den rijkdom hunner denkbeelden, de verhevenheid, kracht en een- voud hunner woorden en uitdrukkingen, om hun dich- terlijk alvermogen. Zij zijn en blijven groot en eerbied- waardig, kunftenaars van den eerften rang, fchoon de eerte zijn’ CONSTANTIJN DEN GROOTEN, de laatfte zijn’ Ondergang der cerfie Wereld niet vol- tooid heeft; maar, OM BILDERDIJK naar waarde te verheffen, behoef ik den Dichter der Odes aan God, aan ‘den Werlosfer, de Onfterfelijkheid en DE RUI TER, den voor Godsdienst , Vaderland, deugd en ze- den geftemden zanger van Owderdom en Graf niet te vernederen. Het is waar, aan FEITH was in den beginne iets Duitsch , antinationaals , fentimenteels , over- {pannen gevocligs eigen; maar dat was toen mis- fchien noodig, om den kouden toon, die in zijne jeugd in de Dichtkunst heerschte, te verbannen, alles meer en meer te verwarmen en te bezielen. Hij was een waardig , vaderlandsch Dichter, Hem volg- den een NIEUWLAND,KANTELAAR,HELMERS LOOTS, B. KLIJN, Mevrouw BILDERDIJK en an- deren , ieder op zijne wijze. Wij treuren over hun ver- lies 3 wij roemen nog-op Dichters van den eerften rang , wier zedigheid, door hen te noemen, wij niet willea kwetfen ; maar daarom is het niet -moadig, andere en daaronder fommige, in bunnen kring en rang achting- waardige, nuttige en werkzame Dichters te hekelen , te verguizen , en jonge verdienftelijke Dichters niet te regt te brengen, maar af te fchrikken. Zijn hier en daar de ware verhevenheid en eenvoud, oorfpronkelijk- heid voor vreemde navolging, opgeblazenheid, woor-. t IN ONZE DICHTKUNST. 643 denpraal , donker- en akeligheid geweken; heerscht in enkele deelen eene al te groote uitpluizing van de meest gewone handeling , uitgedrukt in al te groote keur van ge- zochte en uitgerekte woorden en voorftelling; is in het algemeen het geheele ligchaam onzer Poëzij niet zoo ge- heel doordrongen van den waren nationalen, Molland- Jchen geest; nog is die geest inwendig goed, voor deugd, zeden, maatfchappelijk en huifelijk geluk wél- geftlemd; en, zoodra het den roem van eenen tiendaag- fchen veldtogt, de opoffering van het leven van eenen held voor de vaderlandfche vlag geldt, zoodra Vorst en Vaderland de ftem des nationalen Dichters vorderen, verheffen zich velen tot eene bewonderenswaardige en buitengewone geestdrift. Het is waar, wij ontkennen het niet, veel rijmelarij wordt voor poëzij uitgevent; de ftroom is welligt te breed, naar de verhouding en de uitgebreidheid van onze taal en ons land; hij is niet overal fnel genoeg vlietend en verheffend. Hooge roem komt onzen Hoofddichters, die men mag en moet eeren en huldigen, toe; maar niet ten’ koste van anderen, die gok wel mogen genoemd en aangemoedigd moeten wor- den, om, naar hun beste vermogen, en mits naar ‘wel- gemeenden vriendenraad luisterende, óf voort te gaan, óf zich te verbeteren. Volftrekte rijmers aileen mogen wij, maar op eene fijne en befchaafde wijze , affchrik- ken; niemands genoegen moet men, zonder volftrekte noodzakelijkheid, ftoren; aan geen zoogezegd verhe- vene dichtzucht al te zeer en als bij uitfluiting hangen ; de wereldberoemde dichtftukken van andere natiën mag en moet men eeren, eerbiedigen en in hunne waarde laten; maar het bonte, fchrik- en angstverwekkende , den tuimelgeest van onzen tijd bij anderen, neen , dien moeten wij niet huldigen, veel min navolgen. Vv 644 OVER HET NATIONALE is opmerkelijk , dat het verval der ware Kunst zich fteeds kenmerkt door afwijking van het gezond vertand, van zuivere gedachten en kiefche voorftelling. Rede en ge- voel moeten altijd in een behoorlijk evenwigt gehouden worden. Elke voorftelling, die niets anders is dan een fpel der verbeelding, eene herfenfchim, een gewrocht van hooge overfpanning , vervliegt met den wind en fpat uitéén als een waterbel. Door al te groote opwinding verwarren zich de denkbeelden van wezenlijkheid en fchija ; dan wordt het moeijelijk, zich vrij te waren van ver- keerde begrippen; zuiverheid en helderheid worden dan beneveld en overfchaduwd ; heethoofdigheid kweekt ver- keerden fmaak, ijdele fchittering en wanftaltigheid en zoo wordt alles moeijelijk en pijnlijk ; de waarheid daarer- tegen ontwikkelt zich gemakkelijk , eenvoudig en krach- tig. IJsfelijkheden en monfters zijn ook in de Kunfter en Letteren, als afwijkingen van het natuurlijke , ftuitend, Indien door moord,brand en fchrikverwekking,letterkundige roem te behalen is, dan verdient waarlijk onze tijd hoo- gen lof. Dat de Dichtkunst ook hiermede befimet is, wien kan het verwonderen? Zij heeft het gemeen met Schilder- en Toonkunst, om deze alleen te noemen. De vernielende geest van omwenteling, de ftelfelzucht, de onftuimige opbruifing der driften, de verkeerde lust tot het buitengewone en treffende, de dwarlwind van het hartstogtelijke hebben eene opgeblazenheid, vermetelheid buitenfporigheid , eene geestopwinding, en daardoor geest- verwarring , zwelling en verbijstering hier en daar ver- oorzaakt, die alle Kunften aanranden en ontfieren. Wachten wij ons dan, voor dezen, aan onze natuur en onzen landaard vreemden afgod te knielen of dien te bewierooken , en alzoo onze kieschheid te kwetfen , on- zen fmaak, ons nationaal gevoel te bederven! Vast heid , kalmte , godsdienftigheid , verheffing zonder over drijving , die grondtrekken van ons eigenlijk en waar ka rakter, moeten wij voorftaan en handhaven 5 dan; maar ook dan alleen kunnen en zullen wij echte Vaderlanders, ware Hollanders, ook ten aanzien der Dichtkunst, zit | en blijven. IN ONZE DICHTKUNST. 645 Landgenooten! leent geen ooren, Leent geen hart aan valsch gebrom ; Laat een eedler maatzang hooren , Uit uw eigen heiligdom. Hoedt u, hoedt u voor die toonen, Valsch en vol van bastaardij, Die gevoel en reden honen, Affchrik voor de Poëzij. Laat uw ftem bevallig klinken; Holt niet buiten fpoor en maat; Laat uw zaúgen rijzen, zinken , Naar de pols der rede flaat. Ver van u de vuige bastert, Die aan vreemden wanklank kleeft, En den moederboezem lastert, _ Die hem Godennektar geeft! (*) (*) Vergelijkt BiuLpERDIJK, in het gedicht Ae? Hol- landsch; zie Winterbloemen, D. 1. bl. 94. ’ IETS OVER HET OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN DER TURKEN. Wervolg en flot van bi. 603.) Onder de feesten, die door de Muzelmannen gevierd wor- den, behoort de dag der geboorte van MAUOMED, of Baï- ram, welk feest drie dagen duurt, en invalt op het einde van de maand Ramazan, of onthoudingsmaand , alsmede het Corban - Baïram, of het geheiligd Paaschoffer, dat plaats heeft drie maanden na Bairam, Ramazan herinnert het tijd- ftip, waarop MAHOMED, vervolgd door zijne vijanden, ver- pligt werd de vlugt te nemen. De dag is aan vasten toege- wijd; des nachts nemen de geloovigen hunnen maaltijd, en houden zich met hunne zaken bezig. Corban - Baïram is een der voornaamfte feesten, In elk gezin wordt op dat tijdftip een fchaap geflagt; men geeft elkander gefchenken ; men ver- licht de Moskéën, en men deelt onder de armen liefdegaven uit. De Muzelmannen kiezen dit feest uit, om de gevaarlijke bedevaart naar Mekka te ondernemen. De Koran gebiedt ie- deren geloovige, deze bedevaart eenmaal in zijn leven te doen, en niet dan zeer gewigtige redenen geven de vrijheid 646 OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN hiervan af te wijken, -In dat geval is het den géloovige be- volen, een’. behoeftige in zijne plaats te zenden, en hem te voorzien van al het noodige voor de reis, De plegtigheden van deze pelgrimaadje zijn flechts ten deele bekend, wam de Muzelmannen maken er voor de ongeloovigen een geheim van. Ondertusfchen heb ik deswege eonige inlichtingen te danken aan zekeren pOsTAN-BEY, vromen en ijverigen Turk, wiens geneesheer ik was, en wiens godsdienftige op- gewondene geestdrift reeds van verre in mijne nieuwsgierig- heid mijne bekeering meende te zien, — Verfcheidene kara- vanen, uit verfchiltende oorden, wáàt de Mahomedaanfcht Godsdienst heerfchende is, reizen telken jare naar Mekka. De belangrijkfte zijn die, welke van Konffantinopel en Caïro vertrekken. De eerfte brengt de gefchenken van den Sultan naar de heilige plaafen (Mekka en Medina). Zij wordt be- ftuurd door een’ van de grooter des rijks, die door den Sol- tan met die waardigheid bekleed word: en dezelve tot zijue wederkomst behoudt. Op den avond vóór het vertrek be- geeft zich de Sultan met het gânfche Hof naar Scutari, 6 woont het gebed bij, hetwelk door den Groot-Muphti zelver verrigt wordt. Des anderen daags reist de karavaan af; zÏ vervolgt den weg van Klein-Azië en moet Syrië ende woestijn doortrekken. De karavaan, die van Cairo afreist, is niet minder in getal eñ luister, dan die van Konflantinopel, Een kameel, de rijke tapijten torfchende, die door den Pachi naar Mekka en Medina worden gezonden, wandelt, gedi- tende eeu’ dag, door de ftraten van Caïro, omringd door eene eerewacht, en gevolgd door Hadjis (bedevaartgangers). De karavaan gaat de ftad vit door de poort, die naar Suez gè- leide, en overnacht in de nabijheid van eenen vijgeboom, bij welken, gelijk. de overlevering verhaalt, de Maagd m+- RIA, op háre vlugt, zoude zijn aangehouden ; den volgen- den dag zet zij hare reize door de woestijn voort. Op 2 keren afftand van de heilige plaatfen zijn al de-geloovige: verpligt van hunne lastdieren af te ftijgen, -Er wordt echte: | ééne uitzondering gemaakt op de genen, die, uit hoofde vat ouderdom of gebrekkelijkheid, niet gaan kunnen, Allen mot- ten het laátfte gedeelte van den togt blootshoofds aflegger. Deze daad van boete kan echter vervangen worden door hë geven van rijke aalmoezen aan de behoeftigen. Te Metts ‘aangekomen, legeren al de Hadjis zich om de Kaaba, onè“ tenten, op kleinen afftand van elkander opgerigt, en make - DER TURKEN, 647 zich gereed om het feest door onthouding ef gebed te hei- ligen; de vijf gebeden, door de Priesters- bij de wet voore gefchreven, zijn hierbij van kracht. Het beginfel van broc- derfchap en gelijkheid ontvangt te Mekka de grootfte ont- wikkeling; alle bedevaartgangers behandelen elkander als broe- ders, en de talrijke behoeftigen, die deze lange reis onder- nemen, worden ruimfchoots van het noodige voorzien door de giften, die zij dagelijks ontvangen. Men moet, tot eere van den Muzelman, getuigen, dat de liefdadigheid door hem met geene ijdele pralerij verrigt wordt; zij vernedert hem niet, die ontvangt; zij verhoováardigt hem niet, die geeft; het ís een pligt, dien men vervult, en de linkerhand weet pimmer, wat de regter doet, — Op den avond vóór het feest flagt het hoofd van jeder gezin een fchaap; het is eene ware herdenking van de ovde Godsdienstplegtigheden. Het offer is in geene andere omftandigheid door MAHOMED voorgefchreven, Des anderen daags wonen elle bedevaart- gangers het gebed bij, dat in den tempel plaats heeft, Eene ontelbare menigté bedekt de vlakte. Al de geloovigen knie- len in datzelfde oogenblik op het zànd der woestijn neder, Gedurende drie dagen vereenigen zich de bedevaartgangers iederen avond bij drie putten, die zich in de nabijheid van de Kaaba bevinden. Ieder neemt een’ fteen in-de regter- hand’, en werpt dien over den linker fchouder in een’ der putten , waar hij zich met den rug naar toe keert. De ftee- pen waren dilen opgeruimd en de putten in weinige jaren er mede gevuld, zoo de Zmans zich niet bezig hielden met ze er uit te halen en de fteenen weder op hunne plaats te bren. gen ;-de Muzelmannen geven voor, dat het de Engelen zijn , die zelve zich met deze bezigheid belasten, Nimmer heb ik, ket doel of den zin dezer geheimzinnige plegtigheid kunnen te weten komen, — De Kaaba was, ten tijde van MAH oO- MED, een tempel beftemd voor de dienst der Afgodén. De groote wetgever wijdde dezen heidenfchen tempel aan zijne Godsdierst. De bijgeloovige Muzelmannen verzekeren, dat de Kaaba zóó uit den hemel is neêrgedaald, als men den. zelve thans aanfchouwt; zij voegen er bij, dat zijne plaats van eeuwigheid af door een’ zwarten fteen was aangewezen, — den fteen, op welken ABRAHAM zijn’ zoon 1saac offe- ren moest, Wanneer de plegtigheden van Corban- Baïram geëindigd zijn, gadn alle bedevaartgangers Medina bezoeken; het is în 648 OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN deze ftad, dat MAROMED werd geboren. Zij bekleedt den tweeden rang onder de heilige fteden; Mekka is de cerfte, want zij bezit het graf van den Profeet, en Damascus be- hoort tot den derden rang.. De Muzelntannen geven voor, „dat JEZUS -CHRISTUS, Op eenen Vrijdag, door een der torentjes in de groote Moskee van Damascus zal nederdalen, voor al de geloovigen zal verklaren, dat MAHOMED de grooufte der Profeten is, en vervolgens zich zal te rusten leggen in de Kaada, in het graf, dat voor hem bewaard is naast dat van den wetgever der geloovigen.. De Muzelman- sen worden, na hunne terugkeering van Mekka, Hadjis, of bedevaartgangers, genoemd. Deze bijnaam is een ware adel- lijken titel, dien men niet vergeet achter hunnen naam te voegen, het zij men tot hen fpreekt of an hen fchrijft, en welke hun alle aanfpraak geeft op den eerbied en «de hoogach- ting der geloovigen. Uit hetgeen wij gezegd hebben, moet men niet afleiden, dat alle Muzelmannen dezelfde eenvoudigheid in hunne Gods- dienst bewaren: Gedurende de nachten van Ramazan ziet men de bijgeloovigen zich verzamelen op de openbare plant- fen of voor de Moskéën. Dáár, in kringen zaamgefchaard, of op eene rij geplaatst; winden zij zich op door hunne over- denkingen; en als zij genoegzaam meenen ingegeven te zijn, beginnen zij links en regts golvenvormige bewegingen te mt- ken, die zij hoe langer hoe meer verfnellen , fprekende met kracht, doch met eene hijgende ftem, te gelijker tijd de woorden: Allah ou! uit, die letterlijk beteekenen: Gad hem! Allengskens vermindert hunne ademhaling; hunne gè- laatstrekken worden ftrak; fomtijds fpringt hun het bloed uit de longen, en zij houden piet op, vóór dat zij, uitgeptt van vermoeijenis en buiten kennis, in bezwijming nedervallen. Deze dweepers oefenden vroeger een groot gezag onder het onwetende volk uit; men geloofde hen in ftaat te zijn om wonderen te verrigten; zij hebben nu hunnen begoochelenden invloed verloren, en men befchouwt ze niet anders dan als gewone menfchen. Het godsdienftig geloof verbindt zich bij de Muzelmannen met het bijgeloof; zij vreezen het booze oog, en telkenreize, wanneer zij eene loffpraak op de lig- chamelijke of zedelijke hoedanigheden van een mensch afleg- gen, een dier of eenig voorwerp van waarde roemen, be- ginnen zij met den uitroep: Masch Allah! (dat God het behoede!) Men vooronderftelt booze bedoelingen bij den DER TURKEN. 649 genen, die van dit befchermingsformulier geen gebruik maakt. Het is om die zelfde reden, dat men aan de hoofden der vrouwen en der kinderen en om de halzen der paarden amu- letten of ook gekleurde fteenen hangt. De eerften bevatten verzen uit den Koran, of kabbalistifche fpreuken; de twee- den zijn gefchikt, om de aandacht van de voorwerpen, die ze dragen, af te trekken. — Bij de verfchijning der nieuwe maan ziet men de Turken dikwijls op de wandelwegen of in de ftraten ftilftaan,.de beurs uit den zak trekken, en, ter- wijl zij de oogen op de maan vestigen, het geld betasten, dat dezelve bevat. Deze handeling laat zich verklaren door den volgenden wensch: „ Mogt mijn rijkdom alzoo ver- meerderen , gelijk de maan dagelijks in grootte toeneemt !” De Muzelmannen vereeren in den Sultan den opvolger, den wettigen Stedehouder van MAHOMED en den Hoogepriester van het Islamismus. De Muphti is de hoogfte Regter, de oppermagtige uitlegger van ‘de wet: hij bekleedt den tweeden rang in de hierarchie; hij kan echter van zijnen post ontzet worden, en de Souverein heeft over hem het regt van leven en dood, De Sheriff van Mekka is Hoogepriester der heilige plaacfen. Hij is een der aanzienlijkfte ambtenaren des rijks, maar zijne booge waardigheid alleen verfchuldigd aan de plaats, waar hij zijne bediening bekleedt. De Sultan be- noemt bovendien drie Opper-Mollahs of regters; de een heeft zijn verblijf te Caïro; de twee anderen verlaten Konflantino- pel niet, en verdeelen de hooge regtsmagt in Europisch en Aziatisch Turkije. leder landfchap heeft bovendien nog een” Mollah en iedere ftad een’ Cadi. Ziedaar de regterlijke magt. De betrekking van Pleitbezorger beftaat in Turkije niet ; het woord is zelfs in de taal onbekend, ledere partij behandelt en verdedigt hare eigene zaak ; beklaagden en befchuldigden worden gehoord, en de regter vonnist naar de wet van den Koran. De Koran is het burgerlijke, ftaatkundige en gods- dienftige wetboek der Muzelmannen; hieruit volgt, dat de regters een wezenlijk priesterfchap vervullen, Nu volgen de mans. Deze zijn de priesters, die de gebeden in de Mos- kéën doen, en die, bijgeftaan door de Kodjas, of-ondermees- ters, de kinderen in de openbare fcholen onderwijzen. Deze fcholen belenden aan de Moskéën, De Dervisch zijn, gelijk men weet, Turkfche monniken. Er zijn in deze orde verfchillende klasfen: de. Awilers, de danfers en de bedelaars. De danfers en huilers hebben tor ' 650 OPENBAAR EN HUISELIJK LEVEN onderfcheîidingsteeken een’ hoed van grijs vilt, zonder rand, in den vorm van een fuikerbrood. Deze Dervisch bewonen de zéłes of kloofters, Ieder heeft zijne cel. Verfcheidene leven in den ongehuwden ftaat ; aderen zijn getrouwd, leven met hunne vrouw, en komen niet buiten het klooster, dan tegen het uur des gebeds. Er zijn er,‘ die eenig handwerk uitoefenen, of handel drijven; er zijn er ook , die zich met de beoefening van wetenfchap en letteren bezig houden, Ik was altijd zeer over deze menfchen te vreden, zoo dikwijls, ik met hen in eenige aanraking geweest ben. Men moet de Dervisch vandeze klasfe niet met diè der bedelaars verwarren, Deze zijn de ellendigen, die God meenen te dienen met in onwetendheid en ledigheid het leven door te kruipen. Men ontmoet ze indeftraten en op het land, fomtijds naakt, fom- tijds met lompen gedekt, of de lenden met eene beestenhuid omgord. In de eene hand houden zij eene lans, in de andere eene drinkfchaal. Deze Heden gaan blootshoofds, en kam- men nimmêr hair of baard; hun gelaat is verbrand door de zon, én hun uiterlijk inderdaad affchuwelijk, Gewoonlijk vallen zij niemand lastig; maár het woeste leven, dat zij lei- den, ende afzondering , waartoe zij zich zelven veroordeelen, maakt, dat zij foms gêheel verbijfterd van verftand, en voor anderen zeer gevaarlijk worden. -Eens van Cairo naar Abm: fabel gaande, ontmoette ik een’ dier uitzinnigen, die mi langen tijd \met de fnelheid en woede van een” tijger achter- volgde, Zonder den fnelten draf van mijn paard zoude ik het flagtoffer geworden zijn, daar ik géen enkel wapen, en de Dervisch eene lärs had, “Hét geloof aan het Noodlot, men verlieze dit niet-uit bet Óog, maakt eè deel van het godsdienftig leerftelfel der Ms- zelmannen uit. „Zoo wás het befchreven, God heeft bet gewild,” dézé zijn bij hen heilige woorden, woorden, die geene tegenfpraak dulden. De Muze/lman toont te midden van het ongeluk meer wijsbegeerte, dan de ftrengfte ‘Srofcijn det Oudheid, én moet mien bekennen, dat zulk eene onderwer- piGg aan den wil van God een edel karakter openbaart: to uiterften gedreven, ontaardt zij, en wordt eene berispelijke zorgeloösheid, De pest woedt ieder jaar in Turkije. den hebt geen medelijden, Wanneer de pest een der uwen aantastte, zóudt gij allen de vlugt nemen, en de ongelukkige , door de ziekte overvallen, zoude weldra, van zijne betrék- kingen verlaten , aan de zorgen van vreemden worden toever- trouwd. Bij ons, het zij hij geneze of fterve, blijft de zieke altijd omringd en geen oogenblik verlaten van de genen, die hem beminnen en dierbaar zijn.” — De Muzelntannen (trekken de verachting van het gevaar nog verder uit. Wanneer een door de pest aangetastte fterfc, wasfchen en kleeden hem zijne vrienden, en vergezellen hem naar de ‘grafplaâts. Op het kerkhof gekomen, werpen zij de zakdoeken op zijn lijk, ta- ten dezelve er, zoo lang-het gebed duurt, opliggen, en ne- men deze er niet af vóór dat men de kist in het graf peder- laat. Deze wijze van eer- en tiefdebetooning sân den afge- ftorvenen kost aan vele honderden het leven. — De’ Muzelman is overtuigd, dat God niets doet. zonder doel; en hij looft daarom den Vader aller barmhartigheid €en MAHOMED, Zij- nen profeet, i VAN AMBURGH, DÉ DIERENTEMMER, Men keeft in onze dagen enkele buitengewone menfchen gezien, ‘die moed mét kracht, tegenwoordigheid van geest mêt beleid vereenigden, die het verfcheurendfte gedierte zich Wisten te onderwerpen, en leeuwen en tijgers dwongen, de heerfchappij van den menfch te erkennen. In Engeland is vaN AMBÚRGHU de opvolger van MARTIN geworden, én heeft gékeel Londen, gelijk thans Parijs, in verbazing gebragt ‘door de bewijzen van het gezag, hetwelk hij over de wilde dieren uitdefent. Reéds in ouden tijd heeft men, volgens het getuigenis der gefchiedenis, de kunst verftaan, om het wild gedierte te tem- mer. De Romeinen, die onverzadelijke vernielers’, die dik- - wijls op éénen openbaren feestdag duizend tijgers en leeuwen opofferden, wisten ook middel, om zeaar zith te onderwer- pen. Marriaurs spreekt van eenen tijger, die men gè- leerd had de hand van zijnen meester te lekken. Maar wat 6352 VAN AMBURGH. bij hem de grootfte verwondering opwekte, het fchouw- fpel, hetwelk de leeuwen van pDoMITIANUS opleverden, in wier geopenden muil men levende hazen ftak, zonder dat zij verfcheurd werden. Intusfchen, deze langmoedigheid der leeuwen was niet duurzaam; een van heh tot op dat oogen- blik zeer mak , verfcheurde twee kinderen, die bezig waren, om het zand in het bloedige ftrijdperk te effenen. In Amerika vindt men insgelijks fporen van de kunst, om het wild gedierte te temmen; het was eene der geheime. nisfen van de Mexicaanfche priesters. Om hetgeheim te be- waren , maakten zij gebruik van allerlei vreemde en geheim- zinnige verrigtingen. Zij vervaardigden eene zalf uit de asch van venijnige flangen, die aan den voet der Afgoden waren verbrand; deze asch werd met pek, zwartfel, tabak en an- dere narcotifche planten vermengd. Zij beweerden, dat deze zalf hun de magt schonk, om zich door leeuwen en tijgers tè doen gehoorzamen, ; In het Oosten heeft men deze kunst federt lang uitge- oefend, en nog in Junij van dit jaar zond MEHEMED-AL1 aan het Fransch Gouvernement eenen tammen leeuw. Het voorbeeld van'`MAR TIN heeft getoond, tot welk eene hoogte zelfs de wildfte dieren kunnen getemd worden. Niet alleen tartte hij in zijne menagerie leeuwen en tijgers, maar hij had in zijn huis een’ kleinen tijger, die, vrolijk (pringen- de, de handen van zijne verfchrikte bezoekers kwam lekken, en met een kind van zes jaar fpeelde, het aangenomen doch- tertje van den huisheer, Het beroep van MARTIN fcheen zoo gevaarlijk, dat de dagbladen bijna alle maanden het be- rigt mededeelden, dat hij door een van zijne kweekelingen was verscheurd, Gelukkig rust MARTIN wel te vreden op zijne lauweren, VAN AMBURGH is zijn opvolger, en heeft zich in den laatften tijd niet minder naam gemaakt door de heerfchappij, welke hij over het wild gedierte voert. Wij ontleenen eenige bijzonderheden aangaande dezen man uit eene geloofwaardige levensbefchrijving, die door eenen koopman uit New-York , EPHRAÏM WATTS, is zamengesteld, [SAAC VAN AMBURGH werd geboren in Julij 1811 in een klein ftadje van het Graaffchap Duchess, een van de vierenvijftig Graaffchappen van Kentucky. In dezen ftaat, niet verre van de ftad Lewiston, hebben zich de Fwscarorg Indianen nedergezet, en vormen, in verbindtenis met de over- DE DIERENTEMMER. 653 blijffelen van andere ftammen der inboorlingen, eene foort van Republiek. VorBovys VAN AMBURGH, de grootva- der van onzen held, was een Zuscarora-Indiaan; zijn eigen- lijke naam was TANGBORGON D'oomMm hetgeen beteekent de groote koning des wouds, Hij nam den naam van verBOYS VAN AMBURGH aan, naar dien van eenen planter, wiens leven hij gered had, toen deze door twee jagers in de bos- schen werd aangevallen. De Indiaan vestigde zich in Ken- tucky, liet zich doopen en huwde. Zijn eenige zoon, de vader, van den beestentemmer, had een’ onoverwinnelijken affchrik voor alle foorten van dieren, De jonge IsAAC, daarentegen, openbaarde reeds in zijne vroege jeugd eene groote liefde voor de dieren. Als kind fpeelde hij met wespen, kevers, muskito’s en anderen infek- ‘ten. In Zuid-Amerika zijn de wilde paarden buitengewoon woest, zij bijten geweldig en flaan met hunne voor- en ach- ter pooten. Men vangt ze op deze wijze: cėn geoefend rui- ter rijdt midden onder een troep wilde paarden, werpt om den hals van een dezer dieren een ftrik en omeen zijner poo- ten een touw met looden kogels aan het einde, waarmede hij het op den grond trekt. . Hij fpringt vervolgens van zijn eigen paard en werpt zich op den rug van het wilde, dat hem door de uitgeftrekte vlakten wegvoert, Niets is in ftaat om den onverfchtokken ruiter tedoen vallen, het wilde ros, door ftem, zweep en fporen voortgedreven, holt voort, houde eindelijk ftil en ftort neder, uitgeput van vermoeidheid, Van dat oogenblik is het voor altijd getemd en laat zich ruftig naar den ftal brengen, De vindingrijke geest van vaN AM- BuRGH ontdekte deze wijze van temmen als van zelve, en paste haar toe op de paarden aan zijne zorg toevertrouwd, Doch het was hem niet genoeg, aldus de weerspannigfte paarden gedwee te maken, Door zijne moeder godvruchtig opgevoed, las hij op zekeren dag in het eerfte hoofdftuk dés - 65k VAN AMBURGH. Bijbels, waar de heerfchappij over al het gedierte der aarde aan den mensch wordi toegezegd. De jonge VAN AMBURGH dacht over deze woorden na. „Indien de mensch,” zeide hij bij zich zelven, „heerfchappij heeft over al het gedierte, van waar komt het dan,dat hij vlugt bij het zien van eenen tije ger? waarom laat hij zich verfcheuren door eenen leeuw? Het wild gedierte is flechts te vreezen, omdat wij kleinmoe- dig zijn. Wij behoorden niet voor de dieren te beven, mur zij moesten voor ons beven. Ondanks hunne kracht en woest. beid zijn zij zwak enwreesachtig, en wij behoeven ze flecht ftoutmoedig aan te zien en de oppermagt van het verftand en den menfchelijken wil te doen gevoelen, om hen aan hunnen natuurlijken heer te zien gehoorzamen.” VAN AMBURGH bragt de theorie weldra id praktijk, In zijne vrije uren zwierf hij in de bosfchen van Kentucky rond, en oefende zich in het temmen, van wolven, vosfen, fisk. dieren, hijena’s, wilde zwijnen en buffels, Niet alleen temde hij er velen, maar hij verkreeg een groot gezag over deze dierenen werd als ’tware hun opzigter. Wanneer een wonde dier ‘konijnen, (chapen of! gevogelte had weggeroofd, vervpeg. « den zich de pachters bij VAN AMBURGH , en droegen am hem op,om den fchuidige te ftraffen of hun over te leve ren. Het eenparig getuigenis van de bewoners dier (reken ftelt deze daadzaak boven bedenking. Zij verzekeren, dt VAN AMBURGH meermalen het fchuldige dier opfpoordt, en ongefchonden ganzen en fchapen teruggebragt , die verdwe- nen waren. Een groot wild zwijn zwierf in een bosch rond, ongeveer twintig mijlen van de woonplaats van VAN AMBURGE Dit dier verfcheen dikwijls op de pachthoeven, verwoestte de moestuinen, beroofde kastanjeboomen van hunnen bast €@ verfpreidde overal vernieling. Men nam zijne toevlugt Wt VAN AMBURGH, en binnen eene week hadden de verwoês- tingen door het wilde zwijn opgehouden, VAN AMBURGH temde het wild gedierte maar bij ftortië ‚hun bloed niet. Hij had tot wapentuig verkozen een ijze ftok , waarmede hij hen op een zeker punt des ligchaams op de ruggegraat floeg, zonder hen ooit zwaar te wonden. H achtte het ook niet noodig, ben van de vrijheid tebe rooven maar befpiedde ze in hunne fchuilhoeken, verraste in hunne holen en temde ze in hunne eigene woonplaatfes. Eene ontmoeting, waarbij hij minder medelijden had met DE DIERENTERIMER. 655 de menfchen dan met de beesten, dwong vaN AMBURGH ò zijn vaderland te verlaten, Er waren bijenkorven geplunderd, en verfchiNende teekenen bewezen, dat de roover geen twee- voetig dier was. VAN AMBURGH werd geraadpleegd, en bemerkte weldra, dat de fchuldige een beer was van zijne kennis, een van zijne beste. kweekelingen en het voorwerp van zijne bijzondere zorgen, Hij wilde den pachter wel het verblijf van dezen lievelingsbeer aanwijzen, maar op voor. waarde, dat de ftraf zich bepalen zou tot eenige ftokflagen, De pachter nam met zich drie kerels, met geweren gewa- pend, doodde den beer, fneed hem de pooten af, die nog geel en kleverig van den honig waren, en keerde met deze zegeteekenen naar huis terug. Onderweg ontmoeten zij v AN AMBURGH, die hen met hevigheid hunne ‘ongetrouwheid aan hun woord verweet. De twist werd vuriger, en daden volgden op woorden; VAN AMBURGH, woedend aangeval- len, verdedigde zich dapper, wierp den pachter en een van “zijne trawanten overhoop en liet hen voor dood op de plaats. Vreezende, dat hij hen inderdaad gedood had, nam hij de vlugt, fpoedde zich naar de kust, en ging aan boord van het eerfte fchip, dat hij vond, Het zeilde naar Bombay, en vertoefde op den togt een tijd lang aan de Kaap. VAM AM- BURGH ging aan wal, en zijne fcheepsmakkers waren zeer verbaasd, toen zij hem des avonds zagen terugkeeren met een beer, dien hij in de bosfchen bij het ftrand had gevan- gen, en dien hij voor zich uitdreef , hem met zijnen ijzeren ftok dreigende. VAN AMBURGH bepaalde zich in zijne proefnemingen niet. bij het onderwijzen van zijnen beer, aan wien hij den naam van jos gaf, en dien hij leerde, zich op den eerften wenk van zijnen heer in het water te werpen, Hij dresfeerde zeekalven op het visfchen, en deed hen apporteren, bijna gelijk de beste hond. Niet tevréden met deze zeker reeds verwonderlijke uitkomften, wilde hij beproeven, zich door eenen haai te doen gehoorzamen, en volhardde in dit voor- nemen, ondanks den raad van den Kapitein. Op zekeren morgen was hij met zijnen beer bezig om te ontbijten, toen een monfterachtige haai zich vertoonde, Zijnen ijzeren ftok. grijpende, werpt vAN AMBURGH zich over boord, en zwemt naar het vreefelijke ondier toe, De Kapitein ftuit de vaart van het fchip, en de matrozen loopen op den voorfte. ven te zamen, VAN AMBURGH bereikt den haai, Deze 6565 VAN AMBURGH , grijpt den ijzeren ftok met zijne tanden, en fleept zijnen vij- and onder water, Na vruchtelooze pogingen, om zijn wa- pen los te rukken, is VAN AMBURGH genoodzaakt bet in den fteek te laten en weder boven te komen, De haai vervolgt hem. Voordat onze held een reddend touw heeft kunnen grij- pen, ziet hij het monfter vlak bij zich, en ontwijkt het en- kel door plotfeling naar de diepte te duiken, Hij komt we der boven, vraagt een harpoen, die hem wordt toegeworpen, wacht bedaard den aanval van den haai af, werpt hem den harpoen in den rug en flingert het touw, waaraan de weer. haak zit, aan boord, Terwijl de matrozen zich beijveren, om den kop van het ondier boven water te houden, beveelt VAN AMBURGH aan JoB, om zich in zee te werpen, De beer gehoorzaamt dadelijk, zwemt naar den haai, en, door zijnen meester beftuurd, fmoort hij het ftervende zeemoatrr met zijne pooten, De waarheid van dit voorval is bevestigd door verfcheidene matrozen, die er ooggetuigen van wart, Weinige dagen later verloor het {chip in den ftorm zijn masten, en was genoodzaakt, om de eerfte haven de best op te zoeken. Daar ontmoette VAN AMBURGH een vil zijne landslieden, en vernam van dezen , dat de pachter èt zijn knecht herfteld waren, Hij befloot dus naar zijn vadet- land terug te keeren, en fcheepte zich op het eerte fchip in, dat naar Noord-Amerika zeilde, Na eenen korten tjè bij zijne moeder te hebben doorgebragt, verbond hij zich met zekeren TITUS, die de kostbaarfte verzameling van die- ren in Amerika bezit. Het is een zonderling fchouwfpel, haar vooral bij nacht bij fakkellicht te zien reizen. Zij wordt vervoerd op zestig wagens, en het gehuil, gebrul en gè- fchreeuw vormt zulk een’ vreefelijken wanklank, dat men- fchen en dieren op een’ grooten afítand daardoor worden verfchrikt, VAN AMBURGH onderfcheidde zich weldra in de mem- gerie van TITUS, De eerte opzigter was geftorven, (1 gevolge van de wonden, die hij had gekregen bij zijne p% gingen, om eene woedende leeuwin van het eene hok in bet andere te doen overgaan. Twee andere opzigters, daarbij behulpzaam, hadden insgelijks veel geleden, VAN Al BURGH bood aan, haar te temmen, en begaf zich alle! in haar hok, gewapend met zijnen ijzeren ftok, Drie daget later gaf hij voor de eerfte maal aan het publiek ber fchou®- fpel, dat een mensch zijn hoofd ftak in den muil van €# DE DIERENTEMMER, 657 verfcheurend dier, en het was diezelfde leeuwin, met welke bij deze kunst verrigtte. VANAMBURGH had hooren zeggen, dat de leenw, wan- neer hij bloed geroken of geproefd had, tot zijne vorige woestheid terugkeerde, Befloten hebbende, zelf daarvan de proef te nemen, doopte hij zijnen arm tot aan denfchouder in bloed, en ftak dien in den muil van den leeuw ; vervol- gens ging hij met een lam en zelfs met een kind in het hok. Hij herhaalde deze proefneming verfcheidene malen in Ken- tucky en elders. Tegen het einde van 1838 zond TITUS, VAN AMBURGH naar Engelard met het fchoonfte gedeelte van zijne verzame- ling. De eigenaars van den circus van Astley, te Londen, haalden hem over, tegen betaling van eene wekelijkfche fom van driehonderd pond fterling, om’ in hun gebouw zijne ver- tooningen te geven, en weldra zdg men hem daar omringd van tijgers en leeuwen, die, dán zijne voeten uitgeftrekt, zijren minften wenk gehoorzaamden, Hij maakte. verbazenden opgang, werd in de eerfte kringen toegelaten, doór de be- roemdfte fchrijvers en geleerden bezocht, en fprak nret hen over zijne kunst, om wilde dieren te temmen. Hij gaf zelfs les in deze kunst, en won groote fommen , door Benraad jongelieden van den eerften rang te leeren, 0) VAN AMBURGH is vijf voet, tien en een halve duim (Engelftche maat) lang. Hij is van een’ ftevigen ligchaams- bouw; maar, offchoon hij zeer veel kracht bezit, zijn zijne fpieren toch niet buitengewoon ontwikkeld, Zijne trekken hebben eene -bijna vrouwelijke zachtheid, maar zijne oogen eene groote en ongewone uitdrukking. De oogappel is bui. ‚ tengemeen vooruitfpringend, en het is alsof hij de gave be- zit, om regts en links af te zien, bijna zonder zijn hoofd te verdrazijen. Hij heeft geene fchitterende oogen; zij heb- ben iets kouds en mats, en zouden naar die van een lijk zweemen, indien zij zich niet onophoudelijk in hunne kasfen bewogen, als om alles te gelijk te zien, In zijne oogen ligt de magt van vAN AMBURGH5 de wilde dieren kennen (*) Er wordt niet vermeld, dat een van hen die lesfen in praktijk gebragt heeft. Waarfchijnlijk bepaalden ze zich tot het temmen van onhandelbare gaten, of gewone huis. dieren. — Vert. MENGELW. 1839. no. 13. Ww 658 ` “VAN AMBURGH , en vreezen ze, en hij doet daarmede eene onbegrijpelijke werking. Merkwaardig zijn zijne denkbeelden over de dieren, Men vraagde hem eens, hoe hij over de wolven dacht, „Wanneer ik er over nadenk,” zeide hij, „ dan fchaam ik mij over den mensch, Het zijn de verftandigfte en zachtaardige die- ren, als men ze weet te vangen, en toch zijn de menfchen bang voor dezelve! De Indianen bedienen zich van wolven, even als van honden, en ik heb eenen wolf van droefheid zien fterven op het graf van zijnen meester.” „ Gij zoudt dus niet vreezen,” ging men voort, „omu te midden van een troep uitgehongerde wolven te bevinden?” » Dat zou een gevaarlijk gezelfchap zijn,” antwoordde hij. '„ Een hongerige wolf is niet in zijnen natuurlijke: ftaat. Hij is krankzinnig.” Men fprak over hyena's. Hij lachte. „ Dat zijn laaghar- tige, vreesachtige dieren,” zeide hij, „ die u van achteren aanvallen. Maar ik zou er vijftig te gelijk ftaan, indien ik een muur in den rug had,” Men heeft foms beweerd, dat hij de dieren vóór de ver- tooning met fpijs oppropte, en dat verzadigdheid de oorzaak was van hunne gedweeheid. „ Dat is niet waar,” zeide hi. „ Slechts eenmaal daags, en wel na de vertooning , krijgen zij voedfel. Ik geef hun altijd uitgezochte ftukken, en zi zijn eer keurig dan verflindend, Wanneer zij ongehoorzaan zijn geweest, onthoud ik hun het voedfel, en zij moeten zich met een klein ftukje tevreden {tellen Hij neemt de fchoonfte dieren, waar zij hem flechts voor- komen, en temt ze alle, zonder onderfcheid van ouderdom. Zijn fchoonfte tijger is uit den Zoölogifchen tuin te Surrey, en was na de eerfte proeve reeds getemd. Geen dier is, vol- gens zijne meening, ongefchikt, om aldus getemd en geleert te worden, zelfs niet de rhenocéros, het domfte en_logît ` van alle fchepfelen. De tijd zal leeren, of zijne meening it- ' derdaad grond heeft, dan of ook vAN AMBUR a u feds eene uitzondering maakt op de gewone menfchen, Uit Engeland is vAN AMBURGH naar Frankrijk overge ftoken, en geeft thans zijne voorftellingen in het Théátre & ` da Porte Saint Martin. Opzettelijk is. een ftuk vervaardigd, onder den titel van Ja fille de PEmír, waarin hij zijne kut- ften kan vertoonen, Offchoon men den man moet bewonde ren, die met zooveel ftoutheid de heerfchappij van den mensch `~ DE D'ERENTEMMER, 659 : over de dieren handhaaft, is er toch van den anderen kant iets huiveringwekkends en onbetamelijks in. de wijze, waarop hij aldus zijn leven tot een fpel maakt en het noodeioos waagt. ls er niet iets waars in het gezegde van eeu der Franfche dagbladen: ê „ Hoedanig is het gevoel, dat het hart der toefchouwers en toefchouweresfen doet kloppen? Het is de fpanning, waarin zij zijn, als VAN AMBURGH zijn noofd fteekt in den muil van eenen tijger of leeuw, hoe cat too- neel zal afloopen. Een Engelschman zeide, om zijne her- haalde tegenwoordigheid bij de vertooningen van vaN AM- BURGH te verklaren: „Ik hoop te eeniger tijd het te tref- fen, dat de leeuw den man opeet.” Dat is het geheim dezer vreefelijke nieuwsgierigheid. Men moge het zich ontveinzen, iets dergelijks ligt ten grond, Men koopt juist niet, dat de leeuw den man zal opeten; maar men fchept behagen in het gevoel van vrees, van onzekerheid, of het dier den vermetele ook zal verfcheuren, en het verfchil tusfchen deze beide ge. waarwordingen is misfchien minder groot, dan men denkt, In één punt verdient Parijs hier de voorkeur boven Lon- den. Daar trad VAN AmBURGH het hok binnen met een kind in zijne armen; te Parijs heeft hij een lam moeten ne- men, omdat geene moeder haar kind wilde afftaan, Eere zij het moederlijk gevoel! Het is te bejammeren, dat de zucht naar het iĳsfelijke, die onzen tijd fchijnt eigen te zijn, den kunftenaar verleidt, om het publiek op dergelijke vertoonin- gen te vergasten. Wij moeten ze misprijzen, maar kunnen daarom toch onze bewondering niet ontzeggen aan-den moe- digen en ftouten beestentemmer, BUONAPARTE TE MODENA. Spoedig, na het binnenrukken der Fran/chen, werd, op be- vel van den Generaal BUONAPARTE, de vrijheidsboom te Modena geplant, en bij proclamatie de gelijkheid van ftanden en bezittingen afgekondigd, Men kan ligt nagáan, hoezeer zulk eene fchoone hoop door het gemeên werd toegejuicht ! Hierna werd een algemeen volksfeest op het flotplein veror- dend, waarbij niemand, op bedreiging van zware ftraf , af- wezig mogt blijven, Zelfs ouderdóm of krankheid fchonken geene redenen ter verfchooning. De meest gegoeden moesten de kosten van dit feest voor hunne tekening nemen, en hun Ww 2 660 BUONAPARTE TE MODENA. zilverwerk leveren tot verfraaijing van den maaltijd, Voorden Generaal was eene hooge tribune opgerigt, omringd van eene overgroote menigte fpijstafels, — Onder het jubelgefchreeuw van de heffe des volks, en de kwalijk bedwongene tranen van hen, die dit bedriegelijk fpel aanfchouwden, brak de feest- dag aan, Het bevel hield in, dat bij de tegenwoordige ge- lijkheid der ftanden, allen bont onder eengemengd plaats zouden nemen; dan desonaangezien begaven zich, over het algemeen, de bedienden in den omtrek hunner heeren , ten einde het zedeloos gepeupel terug te houden, dat zich ne. vens hunne meesters wilde plaatfen, Bij elke toast, onder het gefchal van pauken en trompetten , den Generaal gebragt, knikte deze, den hoed op het hoofd, van zijne hooge tri- bune, op de menigte neder, Eindelijk verloste een plasregen de welgezinden van de bijwoning van dit fchandmaal; dan nu ftrekte het gemeen, om de republikeinfche gelijkheid in praktijk te brengen, de handen naar het zilveren tafelgereed- fchap uit, Dir was echter gèenszins de meening des Gene- raals, en Franfche foldaten ftootten de verbaasde zaamver. bondenen terug, die van begrip waren hier hun beroep te mogen uitoefenen, terwijl al het zilver op eene andere, on- merkbare wijze verdween, DE TEMPEL SELO GRIO, De tempel Selo Grio in de desfa Setro wetjannan in het dis- trikt Bandongan , Refidentie Kadoe is in 1835 het eerst ont- dekt door den Refident HARTMANN. Na dezen en den Controleur pe TÈL was ik de eerfte Europeër, die denzelve bezigtigde, en zal ook, naar ik meen, de eerfte zijn, die zich aan eene befchrijving er van waagt. Het gebouw moet in fchoonheid en fierlijk voorkomen verre achterftaan bij die van Borobodoz Mundut en het Diëng- Sche gebergte, offchoon het met deze laatfte de meeste over- eenkomst heeft, Het is 7 palen afftands noordwaarts van Magelang , tusfchen hooge bergfpitfen gelegen, die het tot aan het jaar 1835 bijkans voor aller oog verborgen hebben. 