VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Door denzelfden Autheur worden hier nog een twaalftal ` Proeven opgegeeven, ten betooge dat Нес Alcali volatilé e liquidum van Mr. MARTINET , in- en uitwendig gebruikt, in kankreufe ongemakken, van eene uitmuntende nuttige eid is, Het gelukkig wegneemen van een 30 jaarige Steatomd 3 tien ponden gewigts houdende, door den zeer Geleerden Geneesheer А. VAN SOLINGEN verricht, word, in het vol- gende bericht, door hem zelve befchreven; het ongemak was veroorzaakt door eene verrekking „ en was geplaatst even boven de crista van het rechter os ilium, fchuins naar achter, niet vet van de Lendenwervelen. In een hier op volgend bericht geeft de kundige Heel- meester di DE PUYT, de Befchryving en Afbeelding van een waníchapen Kind, het gr nog eenige nuren na Be ` | 2 ea 480 VERHANDELINCEN geboorte geleefd heeft; in welk voorwerp zeer veele em wel de aanzienelykfte . deelen ontbraken, hebbende, noch cerebrum , noch cerebellum, maar in deszelfs plaats alleen een Gezwel, het welk gedeeltelyk vaatachtig , gedeeltelyk papachtig, en geheel rood en bloedig was, terwyl het zelve gemeenfchap had met de medulla oblongata: van de Beenderen wierden gemist het os frontis, beide de parie- talia, de partes /quammo/e der Slaapbeenderen, en het opperfte gedeelte van het os occipitis. De Befchryving еп Afbeelding zyn zeer naauwkeurig , em verdienen , om verfcheide redenen, de oplettenheid der Genees- en Na- tuurkundigen. Eene ontlasting van een Lumbricus, door verzweering omtrent den Navel eener Vrouwe, befchryft de kundige '"Heelmeester у. Was. De heilryke uitwerking der EleGriciteit by een Lyderes- fe , die veele jaaren aan hevige opftygingen gelaboreerd had, en welke doór een geweldigen fchrik veroorzaakt wae ren, befchryft de Heer J. WATERVLIET met de vereischte oplettenheid, nevens de daarby voorgevallene veranderin- gen, in een wel kort, doch zeer lezenswaardig , bericht. Dit word gevolgd door een Letterkundig onderzoek aan- ande de Reuzen der Oude: Waereld, door den Eerwaar- en VAN DER PALM; en daarna, het door den Heer Mr. REITZ, reeds in het XIde Deel der Werken van dit Genoot- Jthap beloofde Aanhangzel tot de nieuwe Handleiding, om den Logarithmus , voor eenig gegeeven getal , naauwkeurig te vinden tot veertien letteten boven den Index. Beide deeze keurig uitgewerkte Stukken laaten niet toe om ’er eenig vere kort bericht van te geeven. Dit Deel wordt beflooten met een Bericht van den Eer- waarden METZLAR, omtrent de uitwerking van een tot hiertoe by de Geneeskundigen onbekend Middel, tegens een Kwaal op Batavia vry algemeen, en bekend onder den naam van de Koek; het is de Vrucht eens Booms , en word in het Maleitsch ,"of Javaansch, Martie condé ge- naamd, de uitgepelde Korrel daarvan word in een vyzel of mortier fyn gemaakt, en met een kopje fchoon water i nomen, werkende het zelve door den Stoelgang; de ja- vaan , welke zulks het eerfte aan eenen Europeër toediende , verzekerde, dát het zelve niet alleen dit ongemak, maar ook de Koorts, ja zelfs de Waterzugt , geneest; ook zoude van den bast en de bladen van dien Boom in de Ge- neeskunde een nuttig gebruik kunnen gemaakt worden. VAN HET ZBEUWSCHE GENOOTSCHAP. 481 Eenige van dat foort, door den Autheur aan het Сепоог» fchap medegedeelde Vruchten ; doen ons hoopen, dat dit Middel nader zal kunnen onderzocht, en daar van, by vervolg van tyd, een heilzaam gebruik gemaakt worden.. Tafereel der Regering VAR FREDERIK П van Pruisfen; be» neffens eene Vergelyking tusfchen dien Vorst en rg Il yan Macedonien. Door joun спллеѕ, LL. D. F. К. 5. en 5. A. Uit het Engelsch vertaald. Te Utrecht Am/terdam, by С. T. van Paddenburg en Zoon en M. Schalekamp , 1791. Het eerfte groot 375 bladz. de twee- de sa bladz. іп pr. 8yo. Dx beide Stukken volgen in het Werk zelve elkan». der in de omgekeerde orde van den Titel. De Ver. GON gaat voor, en dan volgt het Tafereel. Dit laate e, om den Titel te volgen, is eigenlyk niet anders dan een breedvoerig Uittrekfel uit de Nagelatene Werken van Koning FREDERIK zelven, welke hier doorgaans woorde- lyk gevolgd worden , alleenlyk met uitlaatinge van des Konings breedvoerige befchryvinge zyner Krygsverrichtin- gen, van welke hier doorgaans (echte de uitflag. verhaald wordt, en van eenige herhaalingen , welke in des Konings Schryfltyl hier en daar voorkamen. Dit Uittrekfel is, on- dertusfchen, wel uitgevoerd, en, daar de Heer GILLIES zelve het niet hooger opgeeft, zoude men hiertegen niets met reden kunnen inbrengen, indien hy niet, in het flot der "Vergelykinge tusfchen FREDERIK en FILIPS, zyneti arbeid ten koste van den fchryfíty| van FREDERIK den Leezer trachtte aan te beveelen. De ftyl des Konings konde hier en daar beknopter гуп, maar verdient nergens de vergely- king met ARI0sTO'S befchryvinge van ALCIMA , van welke de Heer on ss fpreekt. —— Indien men voor het overi op dit Uittrekfel eenige aanmerkingen wilde maaken, zoude men kunnen zeggen, dat het op fommige plaatzen al te getrouw is. Dat de Koning van Pruisfen tegen het Huis van Oostenryk (terk ware ingenomen, dat hy zich verbeeld- de onbetwistbaare rechten ap Silefien te hebben, en , wan- neer hem deeze betwist wierden, eene partydigheid tegen zyne tegenftreevers opvattede, welke hem fomtyds verhin- derde denzelven recht te doen; en bewoog om derzelver gedrag en character ruim zwart genoeg te fchilderen; dit ales laat zich deor ieder, die, van het meníchelyke hart e ct- 453 у. CIĻLIPL ige kennis heeft, gemaklyk genoeg begrypen. Maag behoefde de Heer сцллЕз, die hier als een onpartydig Gefchiedfchryver voorkomt, den Vorst te volgen in alles wat deeze zegt tot nadeel van KAREL DEN VI, van MARIA THERESIA, Van den Vorst VAN KAUNITZ , en anderen? Het is waar, fomtyds voegt hy 'er by, indien men den Koni mag gelooven, of iets dergelyks; maar, bebalven dat zul eene byvoeging meestal weinig betekent, doet hy dit niet altyd, zelfs niet, wanneer hy den Koning volgt in befchry- vingen en uitdrukkingen, in welke deeze door zyne drift en vooringenomenheid zich duidelyk te ver liet vervoeren. bladz. 12, zeer koelzinnig verhaald wordt, dat, in het bar 1741, de Pruisfifchen te vergeefs twaalf honderd omben en drie duizend gloeiende kogels op de Stad Neisfe fpilden. —— Drukfeilen zyn: niet geheel te vermy- den. Zy komen ook hier niet menigvuldig voor; maar wy hebben onder het leezen eenige misftellingen opge- merkt, welke niet wel op de lyst van drukfeilen kunnen geplaatst worden. Dus wordt op bladz. 44 gefproken van et onderhouden eener briefwisfelinge door middel van een zeker canon Janini. De Vertaaler fchynt hier het En- gelfche woord Canon, dat een Kanunnik betekent, niet begrepen te hebben. —— Bladz. $7 wordt gezegd, dat de Koning te Berlyn ,, eene nieuwe Academie oprichtte.” De Koning zegt in zyne Nagelaten Hierken, D. ll. bladz. 49 (*) dat de Academie vernieuwd werd." En dit is naauwkeuriger: want de Academie, door des Konings Grootvader opgericht, was wel in verval geraakt, maar nooit vernietigd, Wy zouden twee of drie dergelyke mis- vattingen meer kunnen aantoonen ; doch de Leezer , die niet van (*) In het aorfpronglyke Fransch, Vol, IL, pag. 44. TAFERERL УАЙ FREDERIK II, 453 уап kundigheid id ontbloot en opmerkzaam is, zal ze van zel- ye wel befpeuren, en kan daarénboven, behaagt het hem, dit Ween a » ОЁ Tafereel ‚met des Konings eigen Werk vera gelyken. | | | Met zeer groot en hebben wy de Vergelyking tus- Jchen Frederik en Kaz s gelezen. Deeze is in haare foort een uitgewerkt Йок, en de veelvuldige punten van overs eenkomst, tusfchen de beide Vorften, zo wonderbaar als treffende.. Deiden-waren , vóór hunne komst tot den Throon, onderwezen in de {chool des tegenfpoeds ; en ondervon- den, by den aanvang hunner regeeringe, groote moeilykhe- den, en kwamen dezelve te boven door gelyke middelen , door werkzaamheid en fpaarzaamheid, door verbeteringe hunner Legers in krygstucht en getal van maníchap; bei- den waren beminnaargs van vermaak en van rykdom, maar zonder zich door dezelve te laaten regeeren; beiden ver- beterden en volmaakten de krygskunde уап hunnen tyd; beiden waren begaafd met de voortreffelykfte hoedanighe- den van eenen Veldheer; beiden muntten zo wel uit in de weetenfchap als in den oorlog; beiden hadden achting voor Geleerden, en beiden ondervonden de ondankbaarheid van zodanigen , welken zy begunftigd hadden ; beiden wisten de vermaaken, der gemeenzaame verkeering te paaren met de Koninglyke waardigheid ; beiden verfierden hunne lan- den door de Boywkunst; beiden verachtten geéerbiedigde dwaalingen:(*); beiden bevorderden de voortbrengende ny- verbeid , еп beminden voor zichzelven de vermaaken van de- tafel en, de Mufiek, zonder hun flaatsbeftuur te уе zuimen,.. Zy..beftuurden beiden hunne landen op het voor- deeligfte, wagen voorbeelden van vlyt en werkzaamheid , vermeerderden driewerf hunne inkomíten en het getal hun- ner onderdaanen, zonder nieuwe belastingen op te leggen , en waakten byzonderlyk over de opvoedinge der Ingezete- nen. Beider Staaten waren gedeeltelyk omringd door dap- pere en krygshaftige Volken, en zy íchooten by hunne gabugren veel te kort in daadelyke en uitwendig aanzien. geevende vermogens, welker gemis zy beiden door de krachten van hunnen geest aanvulden. Hunne regeeringen Bechen in verfcheidene voornaame byzonmderheden groot- yks naar elkander, hunne Staatkunde wä ondoorgronde- ` аук, (*) Misfchien mogt meg voor dwaalfngen hier wel zetten де. voelens, en zeggen, dat beiden in hunne verächtinge veel te ver gingen. \ Қ k 4 484 001 АТ 115541 C CC | lyk, zy hadden geleerd hunue' driften te beteugelen en zich te bedienen van die van anderen ; en indien ripiPs minder zwaarigheid maakte van het openlyk verbreeken van zyn gegeven woord, indien FREDERIK zeldzaamer vers viel tot laage bedryven, moet dit, waarfcliynélyk , veel- meer aan de onderfcheiden tyden, in welken zy leefden , dan aan eenig weezenlyk verfchil van character, worden toegefchreven. Alle deeze byzondere ttekkeh worden in deeze leezenswaâardige Verhandeling opgehékderd en geftaafd door uitvoeriger aanmerkingen. Тот een Daat daarvan zul- Ten wy het flot van des Schryvers vergelykinge gedeelte- Iyk opgeeven. „De vergelyking,” zegt hy „BI. 44, „ wel- ke wy thans opgemaakt hebben, fs niet flechts ópmer- kelyk wegens de naaukeurigheid der ‘gelykenis , "maar an Oók vooral wegens haren grooten ómtrek. Tusfcheri an £róote Veldheeren en grooté Staatsmannen , vindt meri an lichtelyk eenige overeenkomst, en: de ftaatzucht van den э, eenen Vorst is dikwerf gelyk айп de''fteatzucht van an Eénen anderen; maar in de vergelyking van FILIPS en an FREDERIK, worden twee’ mannen afgefchetst, wier by- a zondere karaktertrekken elk op zichzekven genoegzame эз (ТОЁ konden opleveren, om een ruin Bóékdeel met ver: ' maarde levensbefchryvingen te vullen. Den nederigen arbeid zyner landlieden te beftieren, еп de krygsver- ss richtin A van het beleg van Schweéidnitz te regelen į den Schryver van het Stelzel der Natuur (*) te weder- leggen, en den Maarfcbalk Daur het hoofd te -bieden; de Voorrede der Henriade te fchryven, eu de rust vam Duitschland te verzekeren; —— wanneer wy FREDERIK ‚ in deze en zo vele andere, zo het fchynt onbeftaanba- re, bezigheden befchouwen, gelykt hy eerder een fchep- zel der verbeelding, dan een dadelyk wezen; niet een enkel man, maar een kort begrip van het репе de vlye зз der mehíchen vermag; terwyl, volgers het getuigenis an van Demosthenes , die zekerlyk de verdieriften van Fre » LIPS niet zoude vergrooten, de bevalligheid van Arifto- an demus, de geest van Philocrater , еп, чук hy fülzwy- an gend te kennen geeft, ‘zyn eigen welfprekendheid ver- a tot. * (0 A D 1 ` H a M eischt -39 39 Y) Le Syfleme de la Nature. Tegen dit beruchte Werk heeft de overleden Koning yan Pruisfen een klein Stukje gefchreven. Dit toont çen minften dat hy met befpiegelingen van deezen sart gich bezig hield; en dit i$ Zeker lets, dat men van alle Voríten pier Каң zeggen, 7 d TAFEREEL VAN FREDERIK Il. 45% $> eischt wierden, om den Macedonifchen Vorst te eve, naaren. . e . . . * " „ Maar hoe treffend ook de overeenkomst dezer be- vw roemde Vorften , gedurende hun leven , moge geweest 5, zyn ; is echter het veríchil ten aanzien van hunnen s, dood niet minder aanmerkelyk. Fu ms fneuvelde in het s, zevenänveerzigfe. jaar zyns omderdoms, door de hand s, van eenen Moordenaar , ' terwyl hy zich tot: den krygs- s» tocht naar Айе toebereidde. . . . FREDERIK regeerde э» juist zo vele jaren. als riLiPs leefde, en. hy ert in ! es zyn vyfénzevebtigíle: jaar, door eenen nieuwen vriene ^ ww denftoet amringd, die hem met deelneming , en met аап» э» doening, ën :2упе laatfte oogenblikken byftond , enz.” - Gedenkfchriften en Reizen der Graaven. VAN BENYOWSKY, door hem Zeiven befchreeven , naarde: Engelfche Vertaal wit het oorfpronglyk Handfchrift overgezet. Eerjte Deel. Te Haarlem by A. Loosjes, Pz. 17h. In gr. octavo, 198 bladz.- `` ' Us R (0s: en daarom ongeraaden , is het.vaor een Boek- ‚ beöordeelaar , zich op de Voosredenen van Schry- vers of de Voorberigten van Vertaalers , te verlaaten; Eie iefde, Eigenbelang, geeven niet zelden de pen in de and, en doopen degelve wel diep in den inkt van zelfs- roem; doch wanneer de Boekbeoondeelaar een vertaald Werk zelf in °t oorfpronglyke geleezen hebbe, mag hy, het Berigt des Vertaalers, met zyne waarneemingea onder ^t leezen opgedaan , overëenkomftig vindende, zich vrye moedig en veilig van diens woordeh bedienen. Wy doen bet in bet tegenwoordig geval , daar wy de Memoirs and Travels, of MAURITIUS, AUGUSTUS, Count DE BENYOWS- kv, in den voorlegden Jaare te Londen uitgekomen, met veel genoegen doorbladerden, en ons geenzins verwonder- den , dat zo veele Boekhandelaars, binnen korten tyd, eene Vestaaling van dit Werk beloofden. ` De Vertaaler , die ons thans een eerfte Stukje levert {chryft, met regt. ‚Indien veelvuldigheid en vreemdheid van Lotgevallen, en zonderlingheid van Character, de aan- dagt trekken ; indien de Tooneelen waarop deeze gebeu- ten, en geene zich vertoont, deel in eenen fchaars be- zogten oord geplaatst zyn en beftendig afwisfelen , de kesgraagte bezig houden, Wio wy, met dit Werk n ч. | e 466 . — BENYOWOK Y Nederduitsch te kleeden, onzen Landsgenooten een Stuk ter hand, waaromtrent de keurige Schryvers van the Ana, litical Review betuigen , *t zelve ongelyk aan te doen, wan- neer zy niet bekenden, "er zeldzaam pen ontmoet te hebben, % geen hun een aangenaamer onderhoud verfchafte.” y vervolgt, een kort verflag van den Schryver, en den inhoud des Werks, geevende. ,, De Graaf vaN BE£NYOWSK X Daat van veele kanten bekend , voor een Man van be- kwaamheid, en eene gefteltenisfe , wonder gefchikt tot vreemde ontmoeti a Opgebragt ір de fchool des Bur- gerkrygs , waarin de onveríchrokkenheid van zynen aart, en het vermogen 't peen hy bezat om anderen in zyné belangen, over te y еп den toon aan hunne verrig- tingen te geeven, fteeds oefening vondt, en hem voorbe- reidde tot het doorworítelen van gevaaren , in welken an- deren. soudeg hebben: meeten bezwyken, en zich te red- den uit bykans obuitkomelyke ongelegenheden , Їсһооц men de middelen , door ‘hem gebezigd, niet altoos konne keuren ‚en veel ор de nood: eid , waarin hy zich vondt, moet affchryven. Wy ontmoeten hem in Poolen, zyn Vaderland, deelneemende in den BurgerSorlog ; доог de Keizerin van Rusland in Ballingfchap “na Kamchatka ge zonden ; vandaar ontkomen als Scheepsbevelhebber op сей hachiyken Reistocht, uit dat Schier-Eiland door den Noor- der Stillen Oceaan, Japan en Fermo/a aandoende , na Саяна in China; en eindelyk aan ’t hoofd eener onderneeminge, ` om eene Franfche Vaatigheid op het Eiland Madagascar te vormen.” | | Vreemd moet het igkomen , dat dit Werk uit het Engelsch vertaald het licht zie; dan de Engelfche Uitgeever, de Heer W. NICHOLSON, geeft "er dit verflag van. ,, Omtrent het einde des Jaars MDCCLXXXIV , vertoonde my de Heer . HYACINTH DE MAGELLAN F. К, S., een Heer, in 't gee eter Europa wel bekend, door de Wysgeerige Briefwis- feling , die hy jaaren lang met de voornaamíte Geleerden E houden heeft, een papier in "t Fransch , behelzende voorílag om de Gedenkfchriften en Reizen des Gtaaven van BENYOWSKY , in drie Deelen , by Infchryving , uit te geeven ; een plan , "t geen men vervolgens liet уаагеп: De Graaf bevondt zich toen niet in Engeland; maar was op een b zonderen Tocht na het Eiland Madagascar, tot welken de Heer MAGELLAN hem geen geringe fom hadt opgefchooten. Deeze Tocht aagde niet gelukkig. De Heer MAGELLAN befloot toen het Werk het licht te doen zien, en fielde jn REIZEN 493 hrift den tegenwoordigen Eigenaaren ter hand, teffens zich verbindende om de verrigtingen des Graaven , van het Tydperk, waar deeze Gedenkfchriften eindigen, tot diens Dood, voort te zetten. Een onvoorzien toeval ftelde dien Heer buiten ftaat, om aan zyne verbintenis te voldoen : want, kort naa Kerstyd, in den Jaare MDCCLXXXVIIL, werd hy aangetast door eene zwaare krankheid , die zyn сеч heugen. zodanig verzwakte, dat hy zich tot geen Letterar- beid, hoedanig ook, vervolgens heeft kunnen zetten.” De aotfpronglyke Franfche' Papieren zyn, door de befchikking van den Heer NicnoLsoN, in het. Britfche Muftum ter boe waaringe geplaatst. OO . | - a De Engelfche Uitgeever meldt ons de Vertaaler, y heeft in een breedvoerig Voorberigt,.de in- en uitwendige bykbaarheden, voor de waarheid deezer., іп veele opzigten vreemde , Gefchiedenisfen bygebragt „en. zouden wy niet na- eldaten hebben om dezelve hier plaats te geeven, tot voors оліп, van niet weinige bedenkingen, die, ander bet lece zen, by veelen niet kunnen nalaaten op te ryzen; doch wy. hebben , om reden, dat eenig vooruitzigt op nog nader toes Uchtende berigten aan. ons gegeeven is , het beter groot, deeld, dit tot een Naaberigt te bewaaren, waarin wy teffens een verflag zullen doen van. de Bedryven des Graaven , zints et einde zyner Gedenkíchriften , tot den dag waarop hy fneuvelde ; waartoe de Heer wicHoLsoN ons insgelyks in {аас (telt. ` s Het Engel/che Werk beftaat," volgens berigt des Vera taalers, ,, uit twee zwaare Boekdeelen, in 4to, en is voor- zien met eenige Plaaten en Gezigten van Kusten; doch wat deeze belangt, hebben wy geoordeeld, dezelve , tot vermy- ding van de kostbaarheid des Werks, wel te kunnen agtere wege laaten; te meer, daar zy ons niet zeer belangryk voor» kwamen, en ook de Plaaten in het Engel/che Werk niet alle evonden worden, door het ongeluk van brand ten huize es Plaarfyders —— Verder zyn wy te raade geworden, om het Werk , eenigzins , Zonder benadeeling van den wee- zenlyken inhoud, te bekorten; beftaande die bekortingen, ‚ voornaamlyk, in op den Scheepstocht uit te baten de dage- \ук(сһе Scheepsberigten , zo dezelve niets behelsden, "t geen op zichzelven gewigtig was, of vervolgens te pasfe kwam 5 f voorts de breedvoerige oorfpronglyke ftukken, gewis- eld sichen den Graaf en de Fran/che Staatsdienaaren, J сат betreffende.” , Hoe de Vertaaler zal handelen met deeze uitlaatingen, die Wy 458 BENYOWSYYS wy goedkeuren , dewyl een Dagverhaal , of Scheepsboek , veele , vervoigens geheel , onbelangryke zaaken behelst , kun- nen wy niet oordeelen: dewyl wy in het tegenwoordig Decl den Graaf nog in Kamchatka vinden, bezig met het beraa» men van de middelen ter ontkoming ; doch te veel uitlaatine gen zouden wy hem niet aanraaden ; ’t geen deezen van weinig aanbelang dunkt, is voor een ander niet zelden gee wigtig. Die behandeling eens Werks vordert kunde, ош» xigtigheid en oordeel (*). | Маа een breedvoerig Berigt van 's Graaven Lotgevallen in den Roolfchen Burgerkryg , volgt het Dagverhad] zyner Reize na Kamchatka, werwaards hy, krygsgevangen den zynde, gebannen was, op last des Raads van Peters- burg. Dit Dagverhaal is in voeglyke Hoofdftukken afgen deeld; Wark ie vyftiende dir Deel befluit Д en de fchiedenis en Befchr. van Katnc behelst. у neee men uit dit Ноо ее over 't geen hy чап de Inwoonders zegt De oorfpronglyke Kamchatkaërs noemen zich Heimen, » t Wélk ко veel zegt als Inwoonders des Lands. Indien ss Wy de herkomst van dit Volk wilden afleiden uit den aart sə hunner taale, dan zouden wy ’t zelve voor Afftammelin- эу gen van de Mongal-Turtaaren houden; hunne gedaante » gelykt naar die. van dat Volk , hun hair is zwart ‚ hun a baard dun, en hum aangezigt breed en plat. ` ə» Schoon dit volk thans gekleed gast, welk voordeel zy an te danken hebben aan de Zurèpeaanen, komt zulks hun an zeer duur te ftaan , als men daar tegen over felt de bar- sẹ baarfche en dwinglandfche behandeling, welke zy van ээ hunne nieuwe Meesters hebben moeten lyden. —— De an Vrouwen zyn zeer gefteld op opfchik , zy doen baar an keukenwerk niet zonder handíchoenen aan te hebben, en І an ZY (*) De Hoogleeraar JOHANN REINHOLD FORSTER heeft eene Hoogdwuit/che Vertaaling van dit Werk, mede met verkortingen, gegeeven; van deeze zou de Heer Vertaslef zich misfchien шщ пос kunnen bedienen. | | REIZEN. 4% з Zy zoude om geene reden, welke ook, dulden dat zy ‚› van een Vreemdeling gezien werden, zonder haare hande э» fchoenen en blanketzel, °t welk zy in ruimte op haare a, wauftaltige aangezigten fmeeren, Zy woonen in twee э» foorten van huizen; de Winterwooning noemen zy een Yourth , en de Zomerwooning, een Balagan. ss De geheele Godsdienst der Inboorlingen van Kamchat- a, ka beltaat in het Geloof, dat hun сор, voorheen in э Kamchatka gewoend hebbende, zyn verblyf eenige jaa- эз ren lang aan de oevers van elke Rivier vestigde , en deeze ээ plaatzen met zyne Kinderen bevolkte, aan welken hy, an eer hy vertrok om aich elders te onthouden, het omlig- з» gend Land ten erfgoed gaf. Om deeze reden verlaa- э» ten zy nimmer een eigendom zo oud en onontvreemd= baar.. ` an De aandoeningen van dit Volk zyn enkel zinnelyk. s» t Geluk beftaat, naar hun denkbeeld, in ledigheid en de ээ voldoening van natuurlyke lusten. 't Is onmogelyk hun ээ te overreeden , dat eenige wyze van leeven gelukkiger of ээ aangenaamer kan weezen dan de hunne, en zy befchou- э» wen altoos de Leevenswyze in Rusland als ten uiterften ээ verfmaadenswaardig, | an Eene byzondere wyze hebben de Kamchatkaéers in het s» voltrekken hunner Egtverbintenisfen; doch daar sPAM- »» BERG dit breedvoerig befchreeven heeft, zal ik 'er niets an van ge en. Groote gemeeníchap heeft "er tusfchen s» lieden van beide de Sexen plaats; еп , volgens de beginzee »» len deezes Volks, is de Veelwyvery geoorlofd; doch het an Rusfisch Gouvernement verbiedt dezelve, іп welk opzigt an het misíchien ftrekt tot ontvolking deezes Lands. »› Het valt bezwaarlyk te begrypen wat ееп zo elendig ` en Volk, 't welk niets te winnen of te verliezen heeft, kan ae aanzetten om een Oorlog аап te vangen. Maar het gaat ээ Vast dat zy zeer wraakzugtig zyn. Het oogmerk hunner »» Oorlogen kan geen ander zyn dan om Gevangenen te be- э» komen, еп de Mannen tot werken en de Vrouwen tot en hun vermaak te gebruiken. —— Нег lydt, nogthans, geen twyfel, of de Cozakken verwekten , d hunne aan- an komst, onlust en verdeeldheden onder de Kamchatkairs , an ten einde voordeel te doen met hunne Binnenlandfche s» Krygsvoeringen. Het te onderbrengen van dit Volk heeft ., den Cozakken veele moeite gekost: want, fchoon het an zwak is in het doorgaand elendig leeven , betoonde het s» Zich fchriklyk in zyne verdeediging. Zy hebben zich ээ BCe , | 496. BENYOWSKY'S REIZEN. um bediend van krygslisten en verraadery, als geweld te э» kort fchoot; en hoewel het waar moogt weezen dat dit an Volk laf is, vermag de vrees des Doods onder hun zo an Weinig dat de Zelfmoord zeer dikwyls gepleegd wordt, an Men heeft voorbeelden уай dit Volk, dat zy, in eene an Wykplaats door de Cozakken belegerd, en van alle hoop an op uitkomst verftooken , eerst de halzen van hunne », Vrouwen en Kinderen afgefneeden , en vervolgens zich an zelven gedood hebben. Het gebruik van Muchomor is $4, zeer gefchikt tot dat einde; eene zekere hoeveelheid daar s, Van ingenomen, doet hun, in een diepen flaap, van alle aandoening beroofd, fterven. De Muchomor is eene foort van Champignon, zeer algemeen in dit Land; deze, in s den drank gemengd, veroorzaakt dronkenfchap en vro- an lykheid3 doch, in overmaat gebruikt, verwekt het fterke prrekkingen ‚ die in den dood eindigen.” ertaaler, op dat wy er dit, ten flot onzer Aankon- diginge, byvoegen, wil den Leezer vetzogt hebben, ,, zo hem iets zeer vreemds voorkome, geen te voorbaarig vers werpend oordeel te ftryken; maar af te wágten, wat tot opheldering van ’t zelve, fchoon niet altoos tot verdeediging van het Character des Graaven, te zeggen valt,” == In de daad, het Character van den Graaf is ons eer bewondes reus- dan agtens- en beminnenswaardig voorgekomen: zya edrag omtrent APHANASIA NILOW, ’s Gouverneurs jon ogter , die in de bedryven op Kamchatka een hoof fpeelt, is verre van verdeedigbaar, gelyk den Leezer mit vervolg zal blyken: dan sgNvowsky offerde alles aan zyn Plan ter Ontkoming op. [tui $ ' De Twee bekroonde Prysverhandelingen. De eerfte over den Oot- Jprong der Spraak. De tweede, over de Oorzaaken vas des vervallen Smaak, by de verfcheiden Valken daar hy voors bloeide. Door 1. G. HERDER , Schryver der Hebreeuws Sche Poëzy „ enz. Uit het Hoogduitsch naar den tweeden verbeterden Druk, door Y. VAN HAMELSVELD. Tè Amfter- dam | Wesfing en van der Hey, 1790. In gr. $vo., 235 e E? zyn maar weinig zulke gewigtige voorrechten , welke | den redenlyken Mensch boven het redenlooze Vee ver- heffen, als het Spreeken. De Taalen of Spraaken zyn de byzondere Natién eigen geworden, en vallen, door het da- gee j. б. шикофи, PnYSvERBANDELINGEN. —— det &lyks gebruik, hunne tongen zoo ligt,-dat Zonrmige Lies S byna zouden gelooven , dat et geheel geen kunst in Tet Spreeken ligt opgefloten; indien men (lechts van goede S praakdeelen en de vereischt wordende Петте voorzien is. Maar deeze op cvlakkige denkers weeten niet, dat de Spraake niet enkel het Vee (*), maar den Mensch zelve, ins van natuure is aangeboren; nadien dezelve door een kunstmaatig onderwys , en een aanhoudend gebruik , ge- leerd moeten worden (D). Ten anderen weeten zy zo wei- nig van de wezenlyke inrichting , de waarde en fchoonheid der Taale, noch van derzelver vereischten, dat zy veel te voortvaarend deeze Weteníchap ligt noemen , die de ver- ftandigíte Wysgeeren van alle Natién, en door alle Eeu- wen, voor een zeer moeilyk werk gehouden hebben. Men geeft al te dikmaals een flegte bepaaling van de Spraak en het Spreeken, wanneer men het laatfte іп cetige hoorbaare klanken reeds wil aantreffen. Want dus doende zal men ook de Dieren, wier Woordenboek naauwlyks een vierde van één bladzyde beflaat, daardoor ook een Spraak kunnen toefchryven, wanneer zy eenige inwendige gewaar- wordingen en natuurlyke driften, door hun blaeten , loeijen „ baffen, kirren, enz. doen hooren. Doch het fpreeken is een vermoogen , dat ook uitwendige gewaarwordingen , door verneembare toonen kan uitdrukken : een vermoogen, dat den mensch alleen geleerd kan worden, en eigen is, nadien "er overdenking by vereischt wordt , iets, dat de Dieren зпіѕ(еп. Het naarklappen van zommige woorden, door Ex- ters, Papegaaijen, enz. maakt Km verandering in deeze flelling: zy kunnen enkel als Werktuigen , of afelörgels ce (*) De geleerde camper heeft, in de Philofophical Transac- Bions van den Jaare 1779, door de Ontleedkunde overtuigend aangetoond: dat de Orang Outang zelve, die groote nabootfer der Menfchen, volgens de natuurlyke gefteldheid zyner geluid- deelen , geenzins tot fpreeken gefchikt is. (Ф De Schocfche Lord en vlytige Taalnaarvorfcher james BURNET , Of MONBODDO , heeft in zyn Werk , over den oorfprong en voortgang der Taalen (van het welk men onlangs eene Ne- derduitfche Vertaaling heeft aangekondigd) zeer wysgeerig on- derzogt: of de Taal, of Spraake , den mensch natuurlyk eigen is. Zyn befluit is ontkennend , zynde hetzelve opgemaakt, eerst wit den oorfprong en de natuur der denkbeelden, welke de Taal Witdrukt; ten tweeden, uit de natuur der Lidíthikking, of Ar- 495 (00 75.95 BERDERÉ befchouwd worden, welke afloopen en fj als žy opge“ wonden zyn, of enkel die woorden pen die hen ge- leerd zyn. De Spraak is derhalven, op het naauwst be- paald zynde, eene mondelyke en koorbaare uitdrukking van denkbeelden, gevoelens en gewaarwordingen, welken wy menfchen elkander willen voorftellen. _ _In onderfcheiding van door Gebaarden zyne meening uitte drukken, dat geen /preekem maar beduiden kan heeten: eu in onderfcheiding om door middel van gefchilderde, en vol gens de natuur ontworpen , beelden (*), of door zommige, naar willekeur aangenomen tekenen , zo als men in fchryven gebruikt, kan men nog, op verfcheidene wyzen, ‚door hoorbaare klanken zyne gevoelens uitdrukken. Deeze verícheidenheid, geheel op de natuurlyke gêfteldheid vaar den Aardkloot, en de verfchillende Zeden der Volken ge- ndvest, brengt ook de verícheidenhejd der Spraake me- е; en hierdoor is de Taal het gewigtigfle teken om een Volk van andere Volken te onderícheiden. Want een Volk kan zyne Zeden , Gebruiken, ja zyn’ Godsdienst zelfs , vere anderen, en evenwel hetzelfde Volk blyven ; maar neemt het eene andere Spraake aan, dan is alles veranderd; en men kent dat Volk byna niet meer. Getuigen hiervan zyn de Wenden in Saxen, en de Bojers en Slavoniërs in Bohes- men , welke beide Natien door de Duit/chers gedwongen zyn geworden, om hunne Spraake aan te neemen, en ze- derd dien tyd als met hen ingelyfd zyn geworden. Wie eenigzins W sqeerig over de Spraak wil oordeelen, behoort de beroemde Verhandeling van HERDER, uber der urprung der Sprache , zo min als het reeds aangehaalde erk van момворро, onbekend te туп, Een Man, die des geest der Hebreeuwf/che Dichtkunde zo duidelyk wist op te geeven , kon onmogelyk flegt fchryven, over den Oerfprong (*) In vroeger Jaaren wisten de Mexicsanen geen andet mid- det om hunne Wetten en Gefchiedenisfen aan te tekenen, dan door de Schilderkunst. Wanneer de Afgevaardigden van de Zee- тапа aan MONTEZUMA tyding bragten, van de verfchyning eener Spaanfche Vloot op hunne Kusten; hadden zy hunne berichten op doek, in groote Schilderyen, voorgefteld, En om het Jaar зав te duiden, in het welk hen de Spanjaarden overwormen, Sebil- derden zy een’ Men met een Hoed ор, еп een rood kleed 210; en met een Rietftok of Rotting in de band, die san dat Јгх~ getat geleek. Меп zie, waRBURTON's Goddelyke Zending van мош. D. IIl. bl. 92, en de Schryvers door bem aangehaald ` PRYSVERHAN DELINGEN. 493 дет Spradke , daar de ecr&e Spraake aller Natiën , waare fchynlyk,- Poëzy geweest is. Нес is waar, de Eerw. van ENGHLEN klaagde reeds, de MHooggeleerde RAMELSVELD klaagt heden, ев de meeste Leezers van HERDER’S Schriften klagen. 2iroos,' dat hy een duisteren en ingewikkelden ftyl „die het overzetten zyner Schriften moeilyk maakt: intusíchen зуп er 20 veele en zulke zaakryke. denkbeelden im die Schriften opgefloten ; dat men zich gaarne cene twee- de leezing zal getroosten, die men dikmaals om den zin te vatten , vooräl їй de Vertaaling van deeze Verhandeling , , De Schryver heeft zyne Verhandeling in twee voornaame deelen gedeeld. In de eerfte onderzoekt hy , of de Men- Jcher, aan hurme natuurlyke bekwaamheden overgelaten, zich zelven eene Spraak hebben kunnen uitvinden? En in de twee- de : langs welken weg de Mensch zich het gevoeglykszt eem Spraak heeft kunnen en moeten uitvinden. ‘Ken betooge van het laatite heeft hy de hebbeiykheden van den Mensch, gefchikt vot het uitvinden eener Spraake, onder de volgen- de vier Natuurwetten gebragt, en voorgedraagen : 1.) De Mensch is een vry-denkerid , werkzaam wezen, wiens krache ten by voortgang voorswesken; daarom ds hy een Schepzel van Spraak. а.) De Mensch is, volgens zyne beflemming , sen Schepzel van kudde, van sezelfehap; de befchaaving en voortgang tener- Taal is hem:derhalven natuuriyk, wezen- lyk, meodzakelyk. , Een nieuw tydperk van den Smaak kwam weder onder LODEWYK XIV , waarop men, behoudens het onderfeheid der omítandigheden , kan toepasfen , het geen, tot hier toe, by andere Natiën is opgemerkt. Gelyk die, zoo was ook dit door genies lang te vooren voorbereid. Raserais en MONTAGNE wachtten naar geenen LODEWYK ; CORBEILLE hadt RICHELIEU en de Academie tegen zich; zelfs de fterk-. fte genies onder Lopewyk waren niet van de Hofparty : PASCAL, FENELON, ROUSSEAU , LA FONTAINE; En RACINE hadt zulks minder mogen zyn. Lopewvyr kon derhalven geene genie, maar Smaak opwekken, toen hy juist op en na een tydperk van дете; kwam. Om hem leefde: defsigheid, wer id, luister en waardigheid, Naar deezen vormde gich dus de Spraak; zo handelde LopEwvk en elk naar voorbeeld, їй zynen kring; de Smaak nam derhalven eene edaante van welleevendheid aan in al haar voorkomen. De Wu ekendheid , die niet meer vliegen kon, klapwiekte ten miníten met welvoeglykheid : het Toongel , dat niet meer werken kon, werdt een fchouwplaats der Zeden, der wek woeglykheid , der Wysgeeren еп Heldengeest in fchyn. De Kunjlen, die geen nationale dryfveeren meer zyn konden; ftonden °з Konings hoogmoed en zyne daaden ten dienst. Wie niet dichten kon, maakte fraaye versen, en wie geen gefchiedenis kon fchryven , deklameerde fraai, en tekende istorifche Schilderftukken. De Spraak, die haare fterkte , haaren rykdom, haare volheid voor lang kwyt was, vormde zich tot den toon der Maat/chappy , der naauwkeurigheid , en der welvoeglykheid. Dit was de kleur yan LODEWYK's Eeuw , die volkomen overeen kwam met zyne bron. » Het verderf moest fpoedig uit die zelfde bron voortkomen. Wanneer de wortelen van den Smaak niet diep in de behoef- te der Natie, in de gefteldheid hunner Zeden, lagen, wan- meer openlyk LODEWYK geenen gefchiedfehryver van zyn ryk hadt, en hebben kon, zo als XENOFON en Livius geweest waren; wanneer zyn. Tooneel der Natie onmogelyk zyn kon, het geen het in Acheenen was, en zyn moest; wanneer zyn BOURDALOUE noch tegen , noch voor, hem te fpreeken hadt, het — 9 PRYSVRRHANDRLINCEN. T 495 het gefn BEMOSTHRNES tegen FILIP voor Atheenon fprak , en waarfchynlyk geen Grie BOSSUET'S verheven Mada- me est morte! Madame est morte! in traanen zou ge(moken hebben, zoo is het klaar. dat die /chitterende Smaak van de Maasfchappy , die edele Hoffmaak, die toen alles regoerde > ook als zodanig moest bederven. Dat zelfde publiek , die zelfde. opgeklaarde en. vernuftige kring , die eens aan de Spraak ligtheid , zuiverheid , welwoeglykheid verfchaft had- den, gaven haar ook heel (poedig , een’ weinig voegend yer- et, ` fpitsvinnigheid , en den allendigen Smaak , om door. soeren te treffen. Men verliet dus, gelyk r&NELON, ST, МАРР, RACIKE Д a wie niet meer? klaagen, die eenvou- ige groothei je onverwrikte , wongen natuur, dis edes eenvoudigheid, en men ontleedde de gedachten za fyn, zo hoflyk nieuw gezoet en aartig, tot dat 'er geene gedach- te meer overbleef. Het geen sgwEKA voor de Romeineg geweest was, wesdt FONTENELLE; LA MOTTE werdt PE- TRONIUSS de jonge CREBILLON, met zyn onuitputbaar ver- nuft tot Sprookjes , bragt uit zyne gezelíchappen een Chi- seefche pop ten yoorfchyn , die dartel , fyn en klein is 5 MARIVAUX ontleedde de groote karakter-beelden van MOLIEs RE in miniatuur fchilderingen vol fentiment. De Academie van den goeden Smaak leverde het geen zy leveren moest , komplimenten ; het veld уап den Hof- (таак kou niets anders voortbrengen, Hierby kwamen ongelukkige lesgevallen der regeering , van welke toch by (lot alles afhing; welke nae tuurlyker wyze alles zeer verftoorden. Еп nadien het bese te, dat voortgebragt werdt, op de meening van een eng pu- pliek, dat is, een uitgezogten kring van zogenoemde kene ners , rustte , zo moest het vuil monffer, kabaalen, den Smaak hier meer vernaauwen, ftremmen, en bederven dan elders, en ooit in andere tyden. De dartele opvoeding , de levenswyze der hoofdftad drong , dewyl alles op een modes Jmaak berustte, tot op rechters en rechteresfen , dus ook op fchryvers en kunftenaars , door ; om van veele andere uite (Bruitzels te zwygen, die allen uit denzelfden wortel kwas wen. Een rn is 'er ra aan ‚ 20 dra, akeen Mast- с 0 maak zyn тда; heel ípoedig wordt j^ Poy en daar hy het publiek diende voor te gaan , blyft hy achter. | an De grootte mannen na dien tyd, zien wy, móesten door deeze voorüordeelen heen breken , om flechts vryér lucht. te ademen. Rousszav riep, als uit de Woestyn; en hy hadt dit niet behoeven ч, doen indien de tegenzy niet М % Wa 456. Je Ge HERDER у. FRYGVRERNANDRLINGEN, al te bleetjedd geweest was. Poëzy. van, PIETER HUISINGA BAKKER. Derde Deel, Te „Атјќегбат Бу de Erven P. Meyer en G, Warnars, 1790 In gr. 8vo. 176 Mads. dÉ , (05. ) n. .- y behoeven zeker niets te zeggen tot aanpryzin W van deeze Gedichten. ип maaker is met te ved lof in ons Vaderland bekend dan dat zyne ftukken meere der dan eene opnoeming zouden behoeven. Dit Derde Deel bevat, even als de voorigén, verfcheideue losfe Dichte flukken, die by eene of andere gelegenheid ontworpen, of op bepaalde Stoffen gericht, zyn; wordende geflooten door een uitgebreid Vers op Voorland , Lustplaats van den:Heer P. VAN WINTER, NZ. De twee volgende be- hooren tot de geringften, PARTURIUNT MONTES. Ts hier de hurgerfchap van d'/mflel in °t geweer? Onvelbre menschen fpoln als vien, die fehigtig wasfen ; Men woelt, Rridelt , en draft wit de omgelegem gasfen. . Gerwes , verbaesdbeid heerscht, waar ik myne oogen keer. Wat "Y VAN. PIETER MUISIKGA EASIER; 491 , "sën van wezens en grininasfenl e с, Ki ^ ander [chreuwt у die dringt den deeze om ө ` ' MM ^7 ^ di , | , geeft. geenen doorgang metr у, К ` rwy! de handen, kasfen, TD s. f Rotterdams geweld? ` ~ „э „бм, » „т makker geërgeveld? v CN .k, wat dievery ontftact "er? A € ` ' eN - SY ; volk een ‘ongeluk hezrenrd! | › ту tóch, wat tamp’ $5 Mer gebeurd? e . de hoed, vant hoofd af, in hèt water. HET REGENT GINDER OOK. De:vegen wiet geweldig wit de dwdd, ` a ЕЛ ba in huis, of dergde ie Pe) sagt 2 Doch Стен; ging bedaerd zyn wegen; ` Ну [chien , йде "t regende, onveriegénz c oo Т Claes , die dit Sig, riep , laechebd , malt! ` -Gaer gy zo hangzaem langs de frae? 5 — ‘Maer Crelis , [choon zyn kleeren drovpen у De regen foof geht een roob _ … > “рѓа, Neve Clxes! wat helpt ту ^t loopen? 2L Het regent ginder oks II | Ut. t 1 ú, . ‚з a de 7 2254.57 4 ` Yn het korte Porbericht., alsmede in de Toewyding aam de Kunstlibverüen „komen “eenige trekken voor, welke blyken draagen, dat de Dichter niet, zeer met de tegen- woordige Dichtgenootfchappen ingenomen is: mogelyk zyn de laatíte het ook niet met de Gedichten van den Heert BAKKER $j ten minllen zouden zy al ligt er eene zekere ftroefheid, den nuden Dichteren wel eens eigen, alsmede zommige verouderde , of Hoogduitíche woorden , (жеу in ber voorgaande Klinkdicht, het woord gas/en) in keuren.. Daar het, in dit geval, op den trant alleen fchynt aan te komen, zullen wy ons voor geeh van beide partyen verklaaren; en zo wy al genoodzaakt wierden ons gevoe- jen te zeggen , dan zou het geen van beiden bevredigens want wy zouden dan vooraf moeter verklaaren : dat het opgeeven van Prysftoffen, en het uitgeeven van Bundels gedichten , door de Genootfchappen; wel is waar, een aantal. Dichters en Dichteresfen ій ons Vhderland heeft doen ontftaan, die men "er anders niet voor Ъергоёї zóu- de hebben; doch dat men, aan den anderen, Капс, daar- "Lis 77 door ass ROOZY VAN PIETER NUISTHGA BAKEDR. door ook mieer uitgewerkte Stukken, op byzondere fto fen, verkreegen heeft, dan men voorheen hadt; zynde tevens het uitgeeven van Gelegenheids-gedichten daardoor hoe langs hoe meer uit de mode geraakt. In alle geval Jen blyft des “Dichters verzoek aan zyne Dichtvriendir, toch eene wenfchelyke zaak , die tot nut der Nederduits fehe Dichtkunde zoude uitloopen: | NN Leer nu aan jonger Dichtrenfchaer. Die zo veel Maetíchappyen fcheppen;, „Еп om een’ goudprys vingren reppen, Den rechten trant der Vedelfnaer., ` Proeve van Oordeelkunde » betreffende de Poëzy. Мо. 2 en Te Utrecht by de Wed. |. van Terveen es Zoon, 1791. gr. 8у0. 55. еп 16 blada, — | n het tweede Stukje (*) deezer Proeve, bepaalt de Schryver I zich tot: het mededeelen zyner Aanmerkingen, over twee Lemtesengen van den Dichter у. BELLAMY; vraagende, ten op- zichte van de tweede: (de eeríte bevalt hem, op verfcheiden plaatzen , niet.) „Is niet dit Gedicht meer waard, dan honderd Lentezangen , waarin ops niets voor oogen gefteld word, dan het vriendelyk (trsalen Zon, het ontluiken der bloemen , bet vloeijen der beeken, en wat men gewoonlyk op zodanigen Ce- Зайеи der Lente al verder opgefchreven vind?" —. ,, Gewaar- worden en denken (е gelyker tyd, dat із de. groote kunst vag een Dichter." Vervolgens geeft hy defs over de Romanze; welk iets echter bladz. beflaat; en dat nog tienmaal zo veel bladzyden zou kunnen beflaan, indien men van elk feort van Romanzen Gevol- gen en Regelen wilde afleiden, die met dat byzonder foort overeen komen. Zedert men de (toffe der Romanze, zo wel uit de Fabelleer als uit de Riddergefchiedenisfen ; uit de wezen- lyke waereld zo wel als uit de verdichte ; uit den tegenwoordi- gen tyd, zo wel als uit den voorgaanden , gekosen heeft:en ze dert men in die Gedichten , nu eens ernftig, dan boertig, das treurig, en dan meer hekelend en fcherszend. geweest is, en alle deeze Lierzangen met een en denzelfden naam heeft be(tempeld; zedest is het byna vergeeflchen arbeid, onderfcheidene. merkte Кепер eu regelen van deeze Gezangen af te leiden, om daar andere naar te willen bewerken, De zekere grond, die in alle “Roinanzes te vinden 15 „ beftaat daarin, dat het Vertelzels туп en dat dezelve de Versmaat van het Lierdicht moeten hebben, ‚ (9) Over het 10е, zie boven , blgdz. 44. Speer PAN boRDEELKENDE, derietrmtoe бе reet, 468 Al het overige is geheel toevallig, en kan, naar het oogmerk van den Dichter, veranderd worden. Nearmaate deeze vreeae ‚ef medelyden tracht te verwekken, naarmaate hy "e menfchen ‘hart wil roeren of vermaken; eene daad, op de meest dichterly- ke wyze wil voorftellen, of eenvoudig wil verhaalen (*); naar deeze maate verwisfelen de geheele aanleg van zyn Gedicht, de inkleeding eù de voordsagt. Men zou derhalven eerst eene Се. fchiedenis der Romanze behooren te fchryven, en zelfs naauw- keuriger, als Profesfor esciieNBURG (T) . de vertellende Liederen, die de meeste Natién bezitten, moeten verzameleù , én onder zekere rangen fchikken; en dan ja zou men eerst gan het bepaalen der Regelen, of aan de Theorie der Romanzé, moeten denken. Vervolgens tre een brief, aan... ‘over zekere pla overeenkomst h zeker Lentedichi Leyden; welk G in wezen is. J. BELLAMY, e" Jcheppingen van tracht te betoog: ‘heeft, maar te | DE BOSCH , over In het derde Beöordeelinge van de twee éerfte Stukjes zyner Proeve, welke men in de Algemeene Konst- en Letterbode, No. 154 dezes Jaars „ heeft medegedeeld, En zegt (dar ons in veele opzichten fpyt): In de verwachting dat zyn Ed, (de Schryver dier beöordeeling namelyk) ons wel met een voorbeeld zal'willen vereeren, hoe men eigenlyk BEOORDEELINGEN BETREKKELYR DE POËZY moet fehryven, leg ik de pen, als Schryver der PROEVEN DESÄAN- GAANDE, neder? Uit de meerdere waarde die het ède Stukjè boven het 10е heeft, hadden wy op een geheel ander befluit gehoopt. 1e) Vergelyk de Neue Bibliotheek der fehoonen Wisfenfthaften und der сусп Kunile, Band XLIII. fuk с. Мада, 287. СРУ In тупе Befpielfammlung zur Thorle wad Literatur der fchoonen Wofenfthaften. Heueu reeds VI Deelen, in het Vde Deel komen eenige Romanzen en Balladen der Spanjaarden , Franfchen , Engelfchen en Dies, voor, — De Nederlandfche kende hy, naar gewoonte » Brif ën ... Mr AAR ZEN VRIEND AAN BIN, VRIEND, ——M Á— erenneren Brief van een Vriend’ аат ven Friend. In zich bevattende Be- + feheidene Aanmerkingen op de Onbefèheidene Handehwyze „ door "de Sthryvers van de Algemeene Waderlandfche Letteroefeninges ` gehouden omtrend den Eerwaardigen Tollé, Predikant te Vere. ` Fer verdediging van ^t Werktje, den Titel voerende, lets van ` Tollé, bečórdeeld in- de Algemeene Vaderlandfche Letteroefe- ` ningen voor 1791. No. 1. Pag 41 tot 44. Літ te bekomen. `- In gr. 8yo. 17 bladz. ` _ р" zogenaamde befcheidene Aanmerkingen, van den Schryver : deezes Briefs, bevestigen volkomen, dat onze onbefcheidene Handelwyze daarin beftaan hebbe, dat wy bet ders van deg Heer TOLLÉ juist naar waarde beöordeelden, en hetzelve niet ro. mden, vm dat het geenen roem verdiende. Alle de'gisfingen, welken de Schryver van dit Stukjen opwerpt , om de aanleidende oorzaak van díe onvrlendelyke handeltwyze te ontdekken, had hy veilig (zo wel als al zyn gefchryf in deezen) weg kunnen laaten, na- dien ‘er maar ééne oorzaak is, die ons doet werken : пашепіук yrymoedig , ea tevens onzydig , onzen Landgenooten te melden, wat de uitgekomene Boeken en Gefchriftên behelzen; en welke waarde zy bezitten. Wy hebben niets befpouelyks, in de bo- vengemelde Beðordeeling, gezegt: en wy doen het zelfs heden niet, nu een gepast medelyden, wegens, de veele moeite die de Schryver zichzelven veroorzaakt heeft, ons doet bekem пеп: dat het ons een wezenlyk vermaak zal zyn, indien, in het gering geücht eere , Boekdrukkers en Plaatfnyders орар, ‘welken voor geeue van het voorgaande , het tegenwoordig of het toekomend geflachté, behoeven te wyken. Doch, то Jang dezelve geen beter Boeken ‘in *t licht brengen, als oude Rymeryen efi droevige Verdeedigingen van dezelve, zo ver wachte men niet, dat wy de Jeerfche Produen onzen Landge hooten, op ecn of andere wyze, zullen aanpryzen, o Ф e AL GE MEE NE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN, De V'erdien[le van JESUS, Door c. C. TITTMANN, Sat leeraar in de Godgeleerdheid te Wittenberg. Бете Deel. Te Urecht by B. Wild en J. Altheer, 1791. halven de Voorrede, 233 bladz. Іп gr. oëlavo. 