VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
"Hangen," gaf hij mij tot antwoord, "Wiens portret is het dan? Het is het portret van een waardig en dapper krijgsman, de Heere DE MORANGE, eigenaar van het kasteel, niet verre van hier gelegen. Helaas! de arme man! dit is alles, wat er van hem is overgebleven. Hij is dood, en dat is wel jammer; hij deed zo veel goeds aan de ongelukkigen!" "En bij welk tempo, mijn vriend, bezit gij het portret van de Heere DE MORANGE?" "Ik zal het u verhalen, Mijnheer, terwijl gij uw avondmaal doet," hierop deed hij het volgende verhaal. Toen mijn vader stierf, was ik reeds twaalf jaren oud. Mijn vader was een arme Schrijnwerker, die met moeite mij de kost bezorgde met zijn handwerk. Enige dagen na zijn overlijden, vervoegde ik mij schreijend en om een aalmoeisverzoekende aan het huis van de Heere DE MORANGE. Hij had medelijden met mij, en bevalde mij om mijn vaders ambacht te leren. Ik ging alle zondagen bij de Heere DE MORANGE; hij overlaadde mij met weldaden, en ik ging er met lege handen van hem. "Passeer wel op," zeide hij dikwijks tot mij, "wees werkzaam, zodat ik voor jou zorgen." Ik volgde de raad van de Heere DE MORANGE, en deed mijn best om kundig te worden in mijn beroep. Toen ik zesien jaren oud was, deed de brave man mij bij zich komen, "en mij een geldbureau ter hand stellenende, zeide hij; "Zulk goed ik ben over jou voldaan. Iedereen prijst je gedrag." Volhard op deze goeden weg, altijd bereikt men een goede herberg, wanneer men eens diens weg heeft ingefallen. Een. Zie daar een sommergeld, welk ik u schenk om een reis door Frankrijk te doen. Om uw ambacht te volmaken, moet gij reizen. Vaarwel! keer terug als een braaf man, indien gij ten eenigen tijde wilt gelukkig worden: want de brave man alleen kan gelukkig zijn. Ik nam het geld, welk de goede Heer DE MORAND me gaf, maakte een pakje van het weinige "dat ik bezat, en ging anderendaags op reis. Vier jaren lang reiste ik van stad tot stad, altijd vlijtig werkende, en mijn best doende om een goed Schrijnwerker te worden. Op mijn twintigste jaar kreeg ik het zoogenaamde heimwee. Ik wilde het dorp terugvinden, waar ik geboren was, en keerde in allerijl derwaarts weer, niet rijker zijnde dan ik het verlaten had, maar braaf, en bedreven in een goed ambacht, hetwelk mij in het vervolg een bestaan konde bezorgen. De Heer De MORANGE gaf mij werk, en recomandeerde mij bij zijn bekenden. Ik had een vrij goed bestaan, en was met mijn lot tevreden. Nooit was ik nog ongelukkig geest; maar, helaas den eenen of anderen dag moest het onheil wel weten te vinden: want, zoals men zegt, gaat het leven nooit voorbij zonder enige ramp. Doch wat hield wat, ik klaag niet; hetgene God doet, is wel gedaan, en dit onheil heeft mij meer goeds dan kwaads gedaan. Ik verliefde op COLETTE, thans mijn vrouw, Mijnheer, welke gij daar ziet zitten. Zij was zoo schoon... als zij tegenwoordig is; maar zij was rijk; haar vader was een grote boer, die een eigen boerderij gebruikte, en weilanden en wijngaarden bezat, alle in goeden staat. Wat mij aangaat, ik bezat niets dan mijn ambacht, ik won dertig frank daags, en woonde in een kleine kelder, voor welken ik huur moest betalen. Ik konde mij niet verbeelden dat ik arm was: want COLETTE had mij zoo lief als of ik rijk was. We zagen elkander dikmaals, en speelden over en weer de minnaar en de minnares in alle eer en. Op zekeren dag verraste mij meester SEBASTIAAN, COLETTE's vader, in het oogenblik als ik aan zijn dochter een kus gaf. Hij vatte mij bij de kraag. "Wat doet gij daar?" vroeg hij. "Ik kus COLETTE," zei ik. "Wat, schelm! Je durft je veroorloven zo te doen," zei hij. "Gewisselijk, omdat COLETTE het wel voldoende toelaat," zei ik. "En jij meent, dat ik zou dulden dat je, als je zul je, naar mijn dochter verkeert?" "Waarom niet? Ik verkeer met haar tot geen ander oogmerk dan om haar te trouwen," zei ik. "Jij, haar trouwen? Weet je zeker, ja! Zij is voor jou bewaard! Voor jou is zij geboren," zei hij. "Zie die schobbejak eens! Hij moet een rijk meisje hebben, hij die geen duit in de wereld heeft," zei ik. Ik wilde antwoorden, maar SEBASTIAAN, die anders de beste mens van de wereld is, wachtte mijn antwoord niet af; hij liet zijn fok op tegen mij; ik ontweek de fok, en nam de vlucht. In mijn kelder teruggekeerd, liet ik ernstig mijn gedachten gaan over hetgene er gebeurd was, en ik gevoelde kwalijk gefaald te hebben met COLETTE te beminnen; maar dit was een misvatting, welke ik niet kon te beantwoorden. Welhaast kon ik aan niets anders dan aan onze liefde denken; van spijt raakte mij het hoofd op hol; ik verwaarloosde mijn ambacht; mijn klanten ontvielen mij, en het ogenblik naderde, dat ik aan alles zou gebrek hebben. Ik was stierend wanhopig, toen ik den inval kreeg, den Heere DE MORANGE kennis te geven van mijn ongeluk. Hij is zulk een goed man! zei ik tot mijzelf. Hij is mij goedgemaakt, hij heeft reeds veel aan mij gedaan; misschien zal hij medelijden met mij hebben. Ik kom aan het Kasteel; ik verneem, dat Mijnheer ziek is, Treurig ga ik naar mijn woning, God beware haar hartelijk biddende, den bevelhebber der ongelukkigen te willen sparen. 'Anderendaags vroeg ik weer naar het Kasteel, om naar de toestand van den Heere DE MORANGE te vernemen; men antwoordde mij, dat hij 's nachts overleden was. Ik zal niet ontkennen, dat mijn droefheid en hartzeer te beseffen; ik verloor aties. Na verloop van veertien dagen vernam ik, dat zijne erfgenamen in het Kasteel waren gekomen, en dat alle de huisgerelateken, welke de Heere van Morange hebbende toebehoord, verkocht werden. Nieuwsgierigheid lokte mij, gelijk vele anderen, naar de verkooping. Alle de huisgerelateken mijns weldoeners zag ik in vreemde handen overgaan, en de tranen liepen mij over de wangen, ziende de nicht en den neef dit tooneel met de koudste ongevoeligheid aanfchouwen. En nogtans had bij bij zijn leven hen met weldaden overladen, en liet hun een jaarlijks inkomen na van twintig-duizend livres. Zij verkochten alles, wat er in huis was. Ach! had ik zulk een goeden oom gehad, ik zoude, uit eerbied voor zijn nagedachtenis, alles gehouden hebben. Ik was er een half uur geweest, en stond op het punt van hen te gaan, toen ik hoorde roepen: Zes francs de schilderij, vier francs, vijf livres! Ik kijk naar de schilderij, wat zie ik? het portret van hunnen oom, van hunnen weldoener. Mijn hart smolt mij toe; ik schreide als een kind. Ah wel dan, zeide ik tot mijzelven; zes francs is al wat ik bezit. Maar dit punt, het portret van den wang, die mij genoden, mij beschermd heeft! Neen, meen ik! het zal in geen vreemde handen komen! Ik bied op tot acht francs, en werd koper van de schilderij. Met vreugde neem ik haar van den wand, en konde niet laten die mond te kussen, die mij zoo dikmaals minzaam had toegelacht; die handen, die zoo dikmaals zich hadden geopend om mij te helpen. Ik bracht het portret in mijn kleine kelder, die het zoude verfieren. Onder het dragen verwonderde ik mij over de zwaarte. Ik wilde het aan de wand hangen; doch de spijker brak, en het portret viel. Voorzichtig nam ik het op; het was van achteren een weinig beschadigd, en er rolde een pakje van achter het doek. Ik raapte het rolletje op; ik opende het, en, oordeel over mijne verbaasdheid, toen ik vijfentwintig dubbele louis voor mijne oogen zag. Nog nauwkeuriger onderzocht ik de schilderij, en zag, dat zij van achteren met een dubbel doek bekleed was, hetwelk ik losmaakte, en onder hetwelk ik een som van duizend louis vond, even als de voorgaande tusschen het dubbele doek opgerold. En "Om het portret: 689 Mijn vreugde, ik ben uit, van vreugde rondom mijnen schat dansend en springend. Nu ben ik een rijk man! Ik zal aan het colerijn trouwen! Welk een geluk!... Die goede Mijnheer DE MORANGE! hij vergenoegde zich niet met mij bij zijn leven wel te doen; hij doet het nog na zijn dood. Hoe wel geschilderd hem dit portret! Ja, hij is helaas... Intussen had ik een pijnigende inval. Komt mij dat geld wel toe? Men heeft, wel is waar, dit portret aan mij verkocht; maar zou men het wel voor zes francs hebben afgegeven, had men geweten dat het een fomme van duizend touizen bevatte? Neen! neen! dit geld komt mij niet toe; ik moet het aan de erfgenamen van Mijnheer DE MORANGE brengen. Arme COLETTE! ik zal niet met u trouwen. Terwijl ik mij met deze treurige overdenkingen bezig hield, zag ik een briefje, zorgvuldig gevouwen, op de grond liggen. Ik raapte het op, opende het, en las de volgende woorden: Ik ken mijn erfgenamen; zij zullen het portret van hunnen weldoener verkoopen; mijzelf zouden zij werkaapen, zo zij maar konden. Indien zij ondankbaar genoeg zijn, zich van dit Schilderij te ontdoen, zal de somme, welkezelf bevat, voor de kooper zijn. Mogt zij in goede handen vallen! CHARLES DE MORANGE, Dit briefje gaf mij het leven weer. Ik kan dan dit alles in eere en deugd voor mij houden! Ik zal met COLETTE trouwen. S indirect , met het aanbreken van de dag, vlieg ik naar SEBASTIAAN. Wat komt gij hier doen? vraagt de boer met een forche stem en stuursch gelaat, waarom kom ik u spreken. Ik heb u niets te zeggen. Je zult er wel trots op zijn, dat je een kleine landhoeve bezit. Wat noemt je een kleine landhoeve? Een arme duivel, die geen duit in de wereld heeft. Je hebt niet in mijn kas gekeken. Dat geloof ik wel, het is al lang verleden dat je zelf er niet in gezien hebt. Met dit alles, indien je mij uw boerderij wilt verkoopen, zal ik misschien dezelfde evenzo goed als een ander boerderij, Met woorden ongetwijfeld! Met goede loof, vader SEBASTIAAN! met goede loof, zeg ik u. Wel nu, ik vat u bij uw woord; ik zal u zelfs een koopje geven. Hoe veel vraagt je? Een beugsel! twaalf-duizend francs, is verkocht. Wilt je met mij bij de Notaris gaan? vervolgde SEBASTIAAN, nog altijd met mij de spot drijvende. Zeer gaarne; laten wij er heen gaan. De goede maa zal zich aan het vermaak vermaken; wij gaan tezamen bij de Notaris van het dorp. Mijnheer de Notaris, zegt SEBASTIAAN, zie hier een jonge heer, die mijn boerderij van mij wil koopen en met gereed geld betalen; doe om het vermaak, het koopcontrakt op te stellen. Bij de Notaris was dit niet eenen droom gezegd. In een ogenblik was het afgeleverd, en SEBASTIAAN onderteekende het. COLETTE TRIO. Lagchen. — Het is zoos, 't is wat duur, hernam ik. — Er moet geld wezen! geld moet er zijn! ... Twintigduizend francs! Op dit ogenblik? Gun mij eenige dagen uit te leven! =—— Neen, neen! Dat crediet! gereed geld moet er zijn! Zult u het hebben, maar op voorwaarde, dat Mijnheer de Notaris een tweede klein contract optelde, waarbij SEBASTIAAN zich verbindt, COLETTE aan mij te zullen geven, zodra ik betaald heb, ... Dat is het anders niet, dat kan ik niet doen, zegt de hoevenaar lachend, "dat waagt ik niet veel mee," antwoordde ik. Dansen baalde ik de twaalfduizend francs in mooi dubbelgevouwen geldstukken uit mijn zak, en legde met eenige fijne houding dezelfde op de tafel. Welke een verbaasdheid! SEBASTIAAN en de Notaris stonden een ogenblik met de mond vol tanden, en meenden dat zij droomden. Ik vertelde hun de historie van de schilderij, en toonde hun tevens het briefje van Mijnheer de Morange, welke mij de eigendom van vierentwintigduizend francs verzekerde, — Mijnheer de Notaris, zei ik, nemen inderdaad zeer veel deel in hetgene dat ik wedervaren is, Ik ben geheel tot uw dienst, en ik hoop, dat... — Mijnheer JULIEN, zei de hoeveraar, een diepe buiging voor mij makend, ik heb altijd zeer veel achting voor u gehad, dat verzeker ik u, Ik heb altijd gezegd, dat jij een brave jongen waart, dat jij wel door de wereld zou komen, en ik hoop, dat... Het huwelijkscontract wordt terstond gereed gemaakt, en weinige dagen daarna trouwde ik met COLETTE. Welhaast vloog het gerucht hiervan door het hele land; iedereen was er mee in zijn schik, behalve evenwel de erfgenamen van Mijnheer de Morange, Zij beweerden, dat het geld mij niet toekwam, omdat zij alleen de schilderij hadden willen verkopen. Zij deden mij proces aan, maar het briefje van mijn welgelijke deed het mij winnen. De neef en de nicht werden verwezen in de kosten, en elk derde deel met kwellende ondankbaarheid en gierigheid, Sinds twee jaren ben ik nu met COLETTE. LETTE gehuwd; en deze zijn mij 200 kort gevallen, zolang het twee dagen waren, Wij hebben mijnen schoonvader op de een en der 'en HET FAMILIEPORTRET derij gelaten, en dit huis gebouwd, alwaar wij zeer gelukkig leven van de voortduren van eenen handel, die alle dagen uitgebreid wordt, omdat wij eerlijke lieden zijn. In deze kamer heb ik het portret van den goeden Heer MR. MORANGE opgehangen; het zal er, zoo lang wij leven, blijven hangen. Onze kinderen zullen wij inprenten, den veroorzaker van ons klein vermogen te beminnen en te eerbiedigen. Zie eens, Mijnheer! welk een goede lijdzaam er uit zijn gelaat! Hoe kijkt hij ons aan! Men zou zeggen, dat hij van genoegen lagcht op het zien van onzen vooruitspoed, of op het hooren van den lof, dien mijne dankbaarheid hem toezwaalt, — Aldus luidde het verhaal van den goeden JULIEN. Deze gebeurtenis was mij belangrijk; mijn wensch is, dat dezelfde mijne Lezers aangenaam zal zijn, en dat Erfgenamen er uit zullen leeren, achter hunne Familie-portretten te kijken, voor dat zijzelf te koop vellen. EEN TIENTAL ANECDOTEN UIT DE OUDE EN LATERE GESCHIEDENIS, TRES ANTONINUS, naderhand prust bijgenaamd „eer hij Roomsch Keizer werd, als Bevelhebber van Azie te Smyrna gekomen zijnde, betrok daar het huis van den Sophist POLEMON, het schoonste van de stad; dewijl de eigenaar afwezig was. Deze teruggekeerd zijnde, en zijn huis bezet vinden, maakte daarover zulk een geweld, dat ANTONINUS, in de nacht, verliet, en een ander zocht. Als hij nu reeds Keizer was, kwam POLEMON te Rome, en was onbeshroomd genoeg, om zich aan hem te laten voorstellen. De Vorst vergevulde zich met hem aan het gebeurde te Smyrna, op een edele en zachte wijze, te herinneren, door te bevelen, dat men hem een verblijf in het Keizerlijk paleis zou aanwijzen, en te verbieden, dat men hem van daar zou verdrijven. Kort daarna kwam zich een Toneelfabrikant beklagen, dat POLEMON hem, bij klaren dag, van het toneel gejaagd had. Mij heeft mijzelf (antwoordde ANTONINUS) wel, in het hart van de nacht uit het huis gejaagd; en toch heb ik hem hierover geene moeite gemaakt. De Wijsgeer socrates is zeer beroemd, wegens zijn gematigdheid. Zie hier daarvan enige trekken. — Op zekeren tijd, in 't bijzijn zijner leerlingen, door iemand zeer kwalijk bejnd wordende, spoorde zij hem aan, om daarover zijn gevoeligheid te toonen. Hoe! (vroeg hij daarop) Zouden wij ons driftig maken, als ons iemand ontmoette, die minder welgezind was, dan wij? Zoo neen, wat zou dat dan opwekken? Als hem, bij een andere gelegenheid, een kwaad aardige, als scheldend en lasterend, naliep, en men hem vroeg, hoe hij dit dulden kon, antwoordde hij: De man keeft een verkeerd voor; hij ziet mij voor een anderen aan; ik ben immers een geheel ander mensch, dan waarvoor hij mij toont te houden. Zoo hij mij wel kende, zou hij mij niet fohelen. — Gij zijt een ezel, (zei eens iemand tot hem.) Gij hebt gelijk, (antwoordde hij) want gij verpligt mij, om de last van uw onverstand en onbeholpenheid te dragen, en dat is ezelswerk. — Als bij een ander een zwaren flaa op zijn hoofd gaf, vergenoegde hij zich met enkel te zeggen: Het ware beter, dat men wist, wanneer men met een helm moest gaan: en, als hij eens ernstig op zijn Zoon verstoord was, zei hij: Zelf zou ik, zoo ik niet toornig was. Eene beruchte Atheenfche Ligtekooî pochte tegen den be- roemden Wijzen , van wien wij zoo even fpraken, dat zij meer invloed op de menfchen had, dan bij met alle zijne les- fen, en dat het haar geringe moeite kostte, om zijne teerlin- gen van hem af te trekken, terwijl hij zeer bezwaarlijk éénen van de velen, die haar aanhingen, van haar afvallig kon ma- ken. Dat geloof ik waarlijk wel: (antwoordde bij) zij tree uwe minnaars van eene fleilte naar beneden, eu ik maat er hen tegen op trekket | _ ÅRISTIPPUS en AESCHINES, twee vrienden, waren in onmin eraakt. ‚‚ Waar is nu de vriendfchap, (vroeg iemand aam s den eerften) waarvan gij altijd den mond zoo vol hadt?” = », Zij fluimert wat, (was °t antwoord) maar ik ga ze wekken p> en terftond ijlde hij naar den laacften. Bij hem zijnde geko men , berstte hij uit: s, Och agscuings! ben ik dan zoo on= s, gelukkig en ongeneeslijk , dat gij het verloren moeite ren s, kent, mij wegens mijnen pligt te kòmen vermanen?” ===. s» Och AmistTiepus! (hernam de ander) gelijk gij mij in ver- s, tand overtreft , zoo gaat gij mij ook in deugd te boveg. Sinds ik had eer bij u behooren te komen, dan gij bij mij. Nico R was Romeinsch Keizer geworden, en aanstonds wilde een vleier over hem een lofrede houden. "Houd die (zei de Vorst) over Marius, Hannibal, of enigen anderen beroemden Veldheer, opdat wij, uit de herinnering waar 't geen zij gedaan hebben, leeren mogen, wat wij doen moeten. Een lofrede over een levenden, en vooral over een Centen Keizer, is spotternij. Zij strekt niet om hem te prijszen, maar om hem te vleien, opdat bij ons eeuwige bewijze. Wat mij betreft, ik wensch, bij mijn leven, be-mind, na mijnen dood geprezen te worden." Carlo I, bijgenaamd de GROOTE, die, in het voorst der elfde eeuw, op den Engelse troon zat, en tevens Koning van Denemarken en Noorwegen, en gewis een der machtigste Vorsten van zijnen tijd was, werd, bij zekere gelegenheid, als hij bij zich aan het strand bevond, door sommige vleiers, begroet met den titel van Koning der Koningen, en Heer van land en zee. Hij liet zich een stoel brengen, en zette zich op denzelven, aan den zoom der golven, neer. Als er nu een golf aankwam, zeide hij: "De aarde, waarop ik zit, is de mijne, en Gij zelf, o Zee! zijt aan mijn gebied onderworpen. Ik beveel u daarom, mij niet nader te komen en de voeten van uwen Monarch te ontzien." Toen nu echter de golf zijne voeten en kleederen nat maakte, keerde hij zich tot de vleiers, en zeide: "Ziet bij, welk een Heer van de Zee ik ben, en leert, welke de macht een Aardse Koning is, en hoe men Hem alleen, wien hem aarde en zee zijn, als Opperkoning te eerbiedigen!" Ten tijde van de vervolging der Protestanten in Frankrijk onder LOUIS XIV, vroeg een Engelsch Afgezant, uit naam van zijnen Meester, aan de genoemde Vorst om de vrijheid der genen, die, om den Godsdienst, op de Galeien gebannen waren. "Wat zou de Koning van Grote Bretagne zeggen (vroeg de Afgezant) als ik hem om vrijheid voor de gevangenen van Newgate vroeg?" Sire! (herinnerde de Ambassadeur) de Koning mijn. Na het aflopen van de zoogenoemde Parijse Bruiloft, zag het Testament van den vermoorden Admiraal DE COLIGNY voorlezen, in de tegenwoordigheid van zijn Zoon, den Hertog van ALENCON, Broeder van CAREL IX. In dat Testament ried de Admiraal den Koning, dat hij zijn Broeders niet te groot, noch te rijk, zou maken. Zie daar (zei CATHARINA, den lezer invallende, tot den Hertog) hoe lief hij u had! "Weet niet, Mevrouw?" (was het antwoord) "hoe lief hij mij had; maar ik hoor, hoe lief hij den Koning had; en dit doet mij zijn verlies dubbel betreuren." Een Spaansch Ambassadeur zwetste zeer van de uitgebreide steun van zijn meesters staten, bij Koning HENDRIK IV. Deze, zijkom u hoogmoed willende vernederen, zei daarop: Als ik even had tot paardrijden, ging ik te Milaan ontbijten, te Rome de Mis hooren, en te Napels het middagmaal houden, mams Sirer (zei de Spanjaard) als Uwe Majesteit zoo hard rijde, zou hij, op denzelfden dag, op Sicilië de Vesper kunnen bijwonen. Een der Generaals, die, onder den grooten CONDÉ, een veldtocht, in Vlaanderen, bijwoonde, had eenen soldaat, om enige onbetamelijke woorden, welke hij zich had laten ontvallen, ettelijke stockflagen laten geven. De geslagen zei de, dat hij het hem wel zou doen berouwen. Na verloop van enige dagen, vorderde dezelfde Generaal, van zijnen Major, die, voor een belegerde vesting, het bevel, in de loophelling, voerde, aanwijzing van een stouten en onverzoetkundigen soldaat in zijn regiment, om iets haagschelijks uit te voeren, met bijvoeging, dat er honderd piffolen mee te verdienen waren. De mishandelde soldaat, die voor den braafsten van het ganze regiment gehouden werd, bood zichzelf hiertoe aan, en hebbende dertig zijner makkers, waarvan men hem zelf de keus gelaten had, met zich genomen, kweet hij zich van den last, die men hem opdroeg, met ongelooflijke moed en een allergelukkigst gevolg. Na zijn terugkomst, prees hem de Generaal naar verdienste en liet hem de beloofde honderd piffolen toetellen. De soldaat verdeelde dezelfde onder de deelnemers van zijn tocht, zeggende, dat hij niet dienste om het geld, maar dat, zoo men meende, dat hetgeen hij gedaan had, "eenige belooning verdiende, hij verzocht, dat men hem Officier zou maken. Voor het overige (voegde hij er bij, zich tot den Generaal wendende, die hem niet herkend had) ik ben die soldaat, dien jij, voor veertien dagen, zoo zwaar liet mishandelen. Heb ik het u niet gezegd, dat ik het u wel zou doen berouwen? De Generaal, sterk getroffen en vol van verbazing, omhelsde hem, maakte vele verzoeningen, en benoemde hem, denzelfden dag, tot Officier. De grote compagnie vond veel behagen in het vertellen van dit geval, als een der schoonste trekken van soldaten - grote beid, waarvan hij ooit had gehoord spreken. Digitized by Google. 