VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
„ Het gebrek. verteert en bluscht de flaauwe levens » lamp van menig vergeten kind des ongeluks; maar ook de rijke flerft en wordt begraven. Laat vrij het „ graf zijn zielloos overfchot nog in purper en fija » lijnwaad ontvangen, al de ijdele pracht dier uitvaart zal hem voor het verderf niet hoeden ,”’ enz. De vijfde Preek wijst de bevestiging, die het rede- geloof aan de onfterfelijkheid door Jezus verrijzenis ontvangt, echt bijbellievend en Christelijk aan. Alleen “hadden wij de gisfing, dat Jezus door de woorden: raak mij niet aan, MARIA, enz. misíchien zijne aan het kruis zoo pijnlijk gerekte en doorboorde leden eenig- ‘zins wilde ontzien hebben, liever gèmist. Hij, die, niettegenftaande de geledene folteringen, na weinige uren uit het graf konde verrijzen , had ook wel de magt gehad, zijn ligchaam volkomen te fterken. Vermaning om niet wijs te willen zijn boven hetgeen men vermag , en troostende aanwijzing, wat wi, op bijbelfche gronden, aangaande de toekomftige. gefteld- heid van ons ligchaam gelaovig kunnen verwachtes, worden zeer fchoon vereenigd in de zesde Leerrede: De zevende. behandelt eene zeer gewigtige vraag, & beantwoordt dezelve voldoende, op grond van Paulus voorbeeld,. De achtte en negende Leerredenen kondigen zich zel 3 \ ’S MENSCHEN BRSTAMMING EN PLIGT. 373 zelve. aan, ‘als. van hoofdzakelijk praktikalen inhoud. Zij zijn, gelijk de vorigen „ vol blijken van wereld. en menfchenkennis. 5 Dé Hervormingsfeestrede; fnit, deden bundel. Man nelijk , onpartijdig, verfchoonend en bemoedigend is de taal, waarin de Redenaar de gefchiedenis der Kerk in ’t algemeen in de hoofdpunten vermeldt, die. zijner kerke in ’t. voorbijgaan aanftipt,.zijne eigene. verheu=. gende onderyindingen mededeelt, en tot een regt,ge= bruik der Hervorming vermaant. — Het nagebed, waarin ook aan het Hoofd der.R. C. kerke. gedacht wordt., is, op verzoek , achter deze Feestrede gevoegd, en de Feestzangen beluiten het geheel. Moge deze bundel niet alleen wegens deszelfs Range- naam voorkomen gelezen , maar ook herlezen, en de Christelijke waarheid, daarin voorgedragen, worden opgemerkt en behartigd! Dan zal dezelve niet alleen - aan een’ gezuiverden {maak behagen, maar ook , waar- toe dezelve volkomen berekend. is. voor ernftige deugd en waar Christengeloof nut ftichten, Proeve ter opheldering en verdediging van het oogpunt eener Zinsverrukking , als het aannemelijkfle ter yera klaring der’ Eyangelifche verhalen , aangaande *s Hef- ‘lands Verzoekingen în de Woestijn, voorgedragen door t. RADSMA, Predikant te Hempens en Teerns, beroepen te Aalten. Te Leeuwarden, bij J. W. Brou- wer. 1817. {n gr. 8yo., IV en 122 Bl, f 1-:-: S noon er reeds zeer veel gefchreven is over- ’s Hei- lands verzoekingen in de woestijn, zijn wij, echter, zeer verre van de onderhavige proeve over deze moeie - jelijke gefchiedenis als overbodig of onnoodig te be- fchouwen. Veel meer verblijden wij ons , dat dit (tuk , in onze dagen, opzettelijk is behandeld geworden, en de voornaamfte , zoo oude als nieuwe, gevoelens daar- omtrent ten toets zijn gebragt. Bb 3 Die 374. DE : 7 T. KADS xk i Die “gevoelens worden doot dén fchrijver dezeeproe:: ve. in.…drie hoofdklasfen getanëfchikt. Onder de eerfte worden geplaatst de letterlijke opvattingen, volgens welkk eeri, zich ligchamelijk tot Jezus in de woestijn vervoegeride „ perfoon, mensch of ‘duivel, Hem ter verzoekinge werkelijk hebbe aangefproken, en: Hem ligchamelijk naar Jéruzaleúi, naar den tèmpel, en naar eenen berg. geleid hebbe. Tot de tweede klasfe wordt gebragt het gevoelen , volgens hötwelk het verhaál aan- gaande de verzoeking zelve niet letterlijk , maar zinne beeldig" befchouwd moet ‘worden; zoo dat die verzoe- king zau beftaan hebben in de verfchillende gedachten, welke den Zaligmâker of van zelve invielen „ of door den Duivel ingeboezemd werden, en'in den vorm eener zamenípraak ingekteed zijn. Als eene derde klasfe wore den aangemerkt die verklaringen, waarin zekere ver- rukkîng van zinnen wordt ten grondflag gelegd; welke dan of tot de verzoeking alleen bepaald’, of mede tot het verkeer. in de woestijn, als insgelijks ingebeeld „ uitgeftrekt worden. De verhandeling zelve wordt in drie boofdftukken verdeeld. In het eeríte worden de gevoelens der eerîte eh tweede klasfe getoetst en afgekeurd. Dat de Duivel zich ligchamelijk zou vertoond hebben, wordt als niet aannemelijk voorgefteld , en om andere redenen, en Om- dat er geen ander voorbeeld is van zoodanige verfchi ning des Duivels. Dat het een menfchelijke verzoeker | = zou geweest zijn, wordt ook om verfcheidene redenen verwórpen: en, inderdaad, dit gevoelen is zeer ge- drongen, en aan onoplosbare zwarigheden onderhewi Met piet minder grond van reden wordt afgekeurd opvatting van een zinnebeeldig voorftel, volgens *% welk men te denken hebbe aan invallende of inge bots zemde gedachten, in den vorm van eene zèmenfprask ingekleed, Hoogstwaarfchijnlijk zal, elhans, Mate theus het verhaal of van. Jezus of van eenen mede- apostel oncvangen hebben; en er is geen grond om te vermoeden , dat het zoodanige inkleeding door over en wee aken e ` RROEVE.. - 375 weder verlialen , eer het den Kvangelieten bekend werd, zou verkregen hebben. Die vogronderftehde inkleeding kan aan de. Evangelisten ; behoudens hunne gefchied. kundige trouw, aiet; toegekend. worden ‚en nog min- der aan - Jezus, dien men in. geemen deele verdenken kan vande waarheid voor zijne discipelen te hebben willen verbergen of verbloemen. Met de heiligheid van Jezus: karakter, noch met zijnen toenmaligen taeftand, kan: men ook-soodsnige verleidende gedachten „ als ven zelve oprijzende, overeenbrengen. Dat dege gedach- ten door den.Duivel zogen sijn ingehoezemd; by tee genbedenkingen. beftteden:, en. in. den vorm Nan Bene redewisfeling. voorgedragen „ is zonder voorbeeld. in de fchriften, althans des N. V….-Het gefprek tnafchen -Eve cn. de fang, Genel. UI, wordt „wel piet zonder reden op ;eene: dergelijke -wijze. door fommigen begren pen; maar: de” ftii vaa zulke overoude oorkonden uit ‚de vroegfte wereld kan niet welsop fchriften van zoo veel latep tijd. svorden avergebragt. Ook worde in dit verhaal van hét. komen des verzoekers tot Jezus, en van diens’ wijken van Hem , gewaagd. . Na de: zwarigheden: der gemelde. gevoelens te bebben opgegeven en aangedrongen , gaat de fchrijver, in het tweede hoofdftuk , over tot de opgave en'nadere bepa- “Ying van her. oogpunt eeher zinsverrukking. Volgens hem, is Jezus: wel degelijk ‘in de woestijn 40 dagen ge- weest. De wijze van verhalen der Evangelisten fchijnt dit gevoelen te vorderen. De zinsverrukking. heeft, derhalve, alleen plaats gehad met betrekking tot de verzoeking zelve in de woestijn. — De: bedenkingen tegen dit oogpunt zijn zeer wel op te loslen, . Geene andere onverklaarbaarheden vloeijen er uít voort ; dan de zoodanige, welke alle werking in zinsverrukkingen in het gemeen drukken, wegens onze onbekendheid met derzelver eigenlijke gefteldneid.. Zegt men, dat bij eene zinsverrukking de wezenlijkheid der verzoeking te veel verloren gaat; de (chrijver merkt daaromtrent aam, dat de. wezenlijkheid der verzoeking geenszins afhangt . Bb 4 van 976 T- RADSMA vam de wijze, waarop derzelver: oorzaak’ befta , maer ‘alléen van derzelver indruk: Men kan, voorts , vra- gen,- of dus niet aan den Satan eene groote magt op de. verrukking en verbeeldingskracht van Jezus worde ‘toegefchreven. Dan, het is wel voor ons onverklaar- ‘baar, hoe de Satan zoo op de verbeelding van Jézus ‘hebbe kunnen werken; maar dit geeft geen ‘gehoegze- me grond om :het te ontkennen, vooral daar wij om- ‘trent de werking der geesten ` in het gemeen zoo om | ‘kundig zijn. Wat nu het bewijs: voor des fchrijvers gevoelen be- ‘treft : «dít is-alleen in de natuur der zaak, volgens da ‘inhoud der evangelifche verhalen, gelegen. Eene rr- gelijking van de uitdrukkingen, hierin gebruikt, met die, welke aangaande gezigten werkelijk gebruikt wor- den, geeft regt, om ook hier aan eene zinsverrukkingte ‘denken. Men vergelijke vooral Ezech. XL :'s. Openb. XXI: 10 en XXII; 1. Deze voorbeelden zijn wel onta leend uit fchriften van eenen dichterlijken en profetie fchen ftijl, en in dezelve wordt nitdrukkelĳjk te kennen gegeven, dat daar van gezigten wordt gehandeld ; dan, ‘Hand. VII: 55, 56. wordt van geen gezigt gefproken, en hetgeen, volgens dat verhaal, aan Stephanus ge- -beurde , wordt echter algemeen voor een gezigt gehou ‘den, omdat de aard der zaak dit van zelfs aan de hand geeft, — Volgens den fchrijver ; is de nederdaling van den H. Geest op Jezus, toen Hij gedoopt werd, ook flechts in een gezigt aan Joannes vertoond. == Verder merkt hij op, dat er. in het begin van het verbant bij Lukas gezegd wordt, dat Jezus vol was van den U, Geest, en dat Lukas met dezelfde aanmerking , Hand VII: sg; zijne melding van het gezigt van Stephanes begint. — Uit dit oogpunt. nu, van eene zinsverruke king, blijft er in het voorval iets donkers , iets: eenig jn zine foort en vreemd voor ons; maar iets donkets emgeeft toch ook het tooneel, ’t welk ons in Gethfe mana wordt vertoond, en ook ‘dit beeft in de overigt gelchiedeni» van `s Heilands leven, vooral git aanmer king a PROEVE. 377 king van de bij Lukas XXII: 44 aangeteekende bijzon- dezheid, geen gelijkmatig voorbeeld. Met das al kan men uit dit oogpunt aan het voorval meerdere ophek dering; dan valgens andere voerftellingen , geven; en hiertoe.is beftemd het derde of laatfte hoofdituk.- Ziet ‘bier den hoofdzakelijken inhoud van dit gedeelte ; ': Jezus werd geleid naar de woestijn Quarantania , op een’ afftand van nicer dan 3 of 4 uren van Jeruzalem , ‘Baar den kant van Jericho, gelegen. Hier werd. Hij -heengelcid -door den H. Geest, niet uit eigene bewe- ‘ging, maar. ingevolge zekeren, doer hoageren invloed ‘bewerkten aandrang. Gods oogmerk en naaste doel Was, dat Hij verzocht wierd van den Duivel. Met dit aogmerk (kond in verband het vasten, °t welk Jezus. -dus niet op eigéne: verkiezing deed.. Dit vasten moet in den ftrengften zin genomen. wordens-en dus moet men een wonderdadig onderhoud van :’s Heilands leven, of ten minfte van zijne gezondheid , enderftellen. Door dit vasten werd Jezus zoo na aan den ftand der geesten gebragt, als. noodig was om den boozen geest in zijnen natuurlijken {taat op Hem vrij te doen werken. Aan- gaandeide natuur der zinsverrukking weten wij te wei- ‘nig, om er ons een klaar denkbeeld van te vormen, Als. men, echter, de voorbeelden, in de H. fchrift ' vermeld, gadeflaat, fchijnt dezelve hoofdzakelijk te beaan in zekere onttrekking aan het gewoon ver- band, waarin de ziel door- middel der uitwendige zin- tuigen met de ftoffelijke wereld ftaat, en aan-eene van die zintuigen afhankelijke werkzaamheid van den geest Eenigzins komt dezelve overeen met den ftaat der Ael- derzienden in den magnetifchen flaap. Schoon men, pu, bij die zinsverrukking van Jezus, de Goddelijke - werking niet uit het: oog moet verliezen, heeft men, echter , geene reden, om hier alle natuuroorzaken uit. te fluiten: en els zoodanig een medewerkend middel fchijnt het vasten des Zaligmakers werkelijk te befchou- wen te zijn. Het vasten, gevoegd bij (terke infpan- ning van het denkvermogen, werkt, volgens Hierony- - b 5 | mus 378 T.. RADIMA mus en anderen, grootelijks op de verbeeldingskrache, Die ftaat van zinsverrukking moet men, evenwel, uiet aanmerken als eene zoodanige affcheiding:van ziel en Jigchaam, waardoor. eene bewusteloosheid ‘aangaande den tegenwoordigen ligchamelijken toeftand zoude te vooronderftellen ‘zijn, Indien dus, door het ftrenge vasten ; de toeftand van Jezus verergerd werd, opende Hem deze verzwaring zijner omftandigheden in de woe tijn eene zoo: veel rijkere. bron vam verzachtenden troost | en van edel vergenoegen , en was tot zijne vonrberd- ding voor den qphanden zijnde ftrijd bij uitnemendheid gefchikt.. Hierdoor werd Hij opgeleid tot.dat verte wen op den Vader, °t welk zijne eenige toevlug i. dezeh wezen konde: en welk een verhoogd genoegen moest Hem de dadelijke ondervinding van de Goddelijke trouw niet geven! Zoodanige oefening en fterking in het vertrouwen kwam onzen Heere bijzonder te flade bij de verzoeking. Van deze zijde werd Hij werkelijk door den verzoeker, in een gezigt, aangetast, en ziju vertrouwen wapende Hem tegen den ftrijd, De eerfte verzoeking, dan, was uit Jezus langdurig vasten en eirrdelijken honger genomen , en ingerigt oa zijdelings wantrouwen op God in te:boegemen. Doch * Heilands vertrouwen zegevierde volkomen. In & tweede verzoeking werkte de booze geest op de ver beeldingskracht- van Jezus, en ftelde Hem de tinne.deì tempels te Jeruzalem zóó voor de aandacht, alsof $f er zich werkelijk bevond: dit wordt eenigermate opge hekderd door de natuurlijke werking van het dert magnetismus , waardoor iemand zich wezenlijk verwa. op eene plaats tegenwoordig te zijn, alwaar hj dà ` ligcharmelĳk niet bevindt; en hieruit wordt opgemaakt, dat de Satan geene wonderkracht behoëfde, om Jess in verbeelding elders te verplaatfen. Het oogmerk &è ‘verzoeking was, om Jezus, nogmaals cn op eene a … dere wijze, tot eene wantrouwende protfneming at® gaande de Goddelijke zorg voor Hèm te bewegen. Dt ook mislukt zijnde, floeg de Satan eehen geheel apte ren al ! “vr. pROEVE. 379 reh weg in. rige menschdom , in het helderfte licht te plaatfen : dus om Hem, als volmaakt gefchikt voor het groote werk der verzoening en verlosfing , openbaar te maken, Ziet daar, hoofdzakelijk, het geheele beloop dezer zeekrijke en zeer uitgewerkte vefhandeling, meestal mee de woorden. des fchrijvers zelven , voorgedragen} Schoon het gevoelen niet nieuw is, hebben wij, ech- ter, daar het; in meer dan één opzigt, anders gewij- zigd, zeer ontwikkeld, en` in een nieuw daglicht gee Plaatst is, gemeend, dat ‘het groote belang der zaak ' l ecne sto T. RADSMA, PROEVE. ecne meerdere uitvoerigheid. vorderde. Wij, voor ons, gelooven , dat de. fchrijver inderdaad heeft aangetoond, dat dit gevoelen verre de voorkeur verdient boven alle andere opvattingen. In. eenige bijzonderheden zouden wij het met hem niet eens zijn: doch, om niet verder uit te weiden, houden wij, alle agamerkingen terug, die ook, trouwens, zijne wijze van opvatting in `t al- gemeen niet betreffen. .Zwarigheden zel men altijd te gen dezelve kunnen makens deze blijven, uit. den aard der zake fteeds beftaan: dan, dit heeft , onzes inziens, de fchrijver volledig aangetoond, dat die zwarigheds veel minder zĳn, dan bij elk ander gevoelen , en dt ‚ dezelve geen oppartijdig vriend der waarheid es der H. fchrift van het onderzoek behoeven af te {chrikken. De voortreffelijkheid yan Jezus Leer boven die der He- denen en Joden, en de modzakelij kheid, om destive ‘algemeen bekend te maken, gefchetst op. den 8 October 1816, bij de eerfle algemeene Vergadering van het ~ Bijbelgenootfchap te Vere, in de Lutherfche Kerk, door P. HONDIUS, Predikant te Arnemuiden, en „Secretaris van het Bij belgenootfchap te Vere. Te Middelburg, bij J. J. van de Sande. 1817. Zn gr. èw. 19 Bh f 1-48" Leerrede, bij gelegenheid van de ‘bekeridma king en ge deeltelijke invoering der veranderingen in de vûer lijke plegtigheden omtrent den heiligen Doop ca kt Avondmaal, door denzelfden, en-bij denschfden. 1818. Zngr. 8yo. 20 Bh f:-6-: D. is, nu zoo wel, als in den tijd der Aposteli verfcheidenheid van gaven in de Christelijke kerk, @ in het bijzonder zijn de predikgaven der Christenlet aars, zoo wel wat het opftellen, als wat het opä&t- gen betreft, zeer verfchillend, Men heeft er, die, 8 beide-de opzigten, alles in zich vereenigen, wat dca kase | P. HONDIÚS, TWEE LEERREDENEN. 3% kanfelredenaar volmaakt; doch zij zijn zeer weinigen. Verre de meesten hebben flechts het een en ander, dat hen onderfcheidt en welgevallig maakt; en fommigen zijn, in alle opzigten , fchaars bedeeld, Gelukkig „ dat zelfs de man van geringe talenten zeer nuttig kan, zijn, als hij ze wél aanlegt, en, bij éehe getrouwe ex - ernítige dienstvervulling, een’ gezelligen omgang en vaorbeeldigen wandel voegt. Wij kennen zoodaniger, die aanhoudend met genoegen gehoord worden, waar- achtig ftichten, en hoogst geacht en zeer bemind zijn. Doch dit gaat alleen goed, wanneer zij zich beperken tot den dienst hunner gemeente, en zich daar niet ver- der buiten begeven, dan de noodzakelijkheid gebiedt. Maar , als zij, door het uitgeven hunner leerredenen , voor het geheele Christelijke publiek, dat hen niet, dan bij naam, leert kennen, hen niet hoort, niet weet, welke hunne uitwendige gaven zijn, en alleen hunne opftellen, zoo als zij zijn, beoordeelen kan, optreden, loopen zij meer gevaar, dan menig welligt dénkt , doch, helaas! dikwijls, tot zijne fchade, ondervindt. Men ‘eischt thans van den Christenredenaar zoo veel meer, dan in vroeger tijd, en men heeft, federt de laat {te jaren, zoo vele. uitmuntende leerredenen gemeen gemaakt, dat al, wat middelmatig is, een fchouder- optrekken veroorzaakt , en dikwijls eene openbare on- gunftige beoordeeling ondergaat. En deze is dan voor hen, welken ze treft, niet zelden van’ nadeeligen ine vloed, zoo wel op de achting, welke zij genieten, en op het nut, dat.zij ftichten, als op hunne toekomftige bevordering. Dit (dunkt ons) behoofde zulken zeer huiverig te maken. Zij moesten bedenken, dat het, om een opftel, bij enkel lezen, te doen behagen, eenig lijk op deszelfs inwendige waarde, dat is daarop aan- komt, ‘of her: onderwerp belangrijk en weldoordacht , of de ftof goed bewerkt en welgeordend, of het ge- heele ftuk naar eisch gevormd, en tevens, of de wijze van voordragt behagelijk , de ftijl beľchaafd , de taal zuiver is, enz. ; en zij moesten zichzelven, vooral als ‚zj 332 eb. HON DIUS zij openbare en algemeene gelegenheidsleerredenen i in her Iicht willen geven, vooraf vragen : Draag ik daarin iets anders en, gewigtigs. voor; ftel ik de zaken daarin in Eb ander. en aarigelegener” licht: , ‘dan vermotdelijk, in chier alle gemeenten, fijné medebroeders gédaan heb- | ben? Zal mijne rede dvs, door de wijze van bijzonder inzigt van zaken, zonderling welgevallig kunnen zijn ? Zal ik er eenig wezenlijk algemeen nut mede doen? Of zal ik, door de wijze van voordragt, bijzonderen bef inleggen, en mij van eenen voordeeligen kant bekend maken, enz.? En, indien zij zich dan daarop , in ge moede, geen ja kunnen, antwoorden, dan moesten zi (dunkt ons) hunne tukken ternghouden. ‘Deden zj dit algemeen, eerlijke Recenfenten, die ‘her ongaarne benadeelen , en gngaarne iets zeggen ‘willen, hetgeen hen, in hunnen kring, minder nuttig zóu maken, zou- den zich niet zoo dikwijls, ten aanzien van de beoore deeling ‘hunner opftellen , in onaangename verlegenheid vinden. — Wij fchreven dit hier, om de boven bedoel- den daarop algemeen opmerkzaam te maked, en het der overweginge van den Eerw. HON DIUS in het bý- zonder ernftig aan te bevelen. In hoe verre wij daar- toe grond hadden , mogen onze lezers beoordeelen. In de eerfle leerrede wil zijn Eerw.'I. de voortrefe lijkheid van jezus leer boven die der Heidenen en Joden bewijzen, en II; onze verpligting betoogen, om ze algemeener bekénd te maken. ‘Ziet hier, zoo veel mogelijk met des fchrijvers éigene woorden , welt Poer- gerst zijn bewijs zij. — Grieken en Romeinen hebben zeer veel fchoons over de zedeleer gefchreven; ders- ver groote voorfchriften zijn ook aller menfchen harten ingedrukt: maar Grieken en Romeinen hebben zoe min, als Joden, die voorfchriften betracht: derhatee is de leer van jr Z us voortreffelijker. , Óch of dat ge volg wettigliĳk bad kunnen getrokken worden! Maer wie hoorde ooit, dat de inwendige voortreffelijk held van eenig voórfchrift van’ deszelfs betrachting ab hangt? En waar was dan dè voortreffelijkheid van JE TWEE LEERREDENEN:s - 383 jezus leer, in de duistere èn zedelooze eeuwen des Christendoms ? Geen woord wordt hier gerept van de: verhevener drangredenen, waarmede JR ZUS zijne zee deleer (welke geene andere was, dan de geheel reine leer der natuur) ter betrachting aandrong, en waarin hare voorname. voortreffelijkheid beftaat. Niets wordt hier uit elkander. gezet; niets eigenlijk bewezen. En van al het Jeerflellige van het Evangelie leest men hier eeniglijk en Ietterlijk : „Door de kennis van ons gedrag. „en der Goddelijke regtvaardigheid was ons vooruit- „zigt in de naderende eeuwigheid donker, fomber, „hoe onzeker onze beftemming na dit leven, maar „ dank , eeuwig dank zij de (n) Allerbarmhartigfte (n) „ voor die groote gedenkteekens zijner vergevingsgee » Zindheid Jezus en zijne leer, dat. is voor ons alles., „ Wat wij voor ons leven en onze gelukzaligheid „noodig hebben.” En nu volgt: „ Wie kan den „roem van Gods grooten Zoon, onzen Zaligmaker, „regt verheffen, de taal is hier te arm, ik gevoel » mijn onvermogen om het voortreffelijke van de Eu. » angelie leer onder woorden te brengen, ‘hier vindt „elke geestelijke behoeftige zielenvoedzel, hier is „troost in- leven en fterven.” — Dit heet bij den Eerw. HONDIUS bewijzen / Wat 'zijn betoog betreft: het loopt {wederom ge- noegzaam met zijne eigene woorden) aldus: Alle boe- ken kunnen wij des noods misfen , maar de openbaring (dat zal de Bijbel zijn) niet. Wie is niet bereid, om dat Goddelijk licht door de geheele wereld te helpen verfpreiden? Wij willen onder de baatzuchtigen , die misfchien den hemel aan anderen misgunnen, niet ge=, rangfchikt worden, maar medewerken, door of wer- kelijke leden van het Bijbelgenootfchap te worden, dan (of) wel door vrijwillige bijdragen onze goedkeuring te bewijzen. Laat ons volhouden, al is (N B) de bijval weinig. Sommigen verfchoonen zich om geldgebrek ; maar het beftaat niet. Onkundigen denken, er fchuilt Een bij in de roos: de regtzinnigheid loopt ‘gevaar : zij zule hs 384 P. HONDIUS, TWEE LEERREDENEN, zullen nog andere bijbels laten drukken , enz. De grocté hoop is onverfchillig. Tegen dit alles nu wordt aan- gevoerd: „ Onverftand , gehuld in het tooifel van wel- ` meenendheid, werkt tegen de bevolking van den he- „ mel; ” ens „ Van zulken , die den openbaren Gods- ‚ dienst: gering fchatten, (en) den Bijbel wel tot » pronk, maar niet tot gebruik in hunne woningen „ hebben, zal wel niemand onzer vooralsnog mede- „ werking wachten. Indien nu hier'iemand is,” beflut de Redenaar, „die in zijne toetreding tot het Bijbel. genootfchap verhinderd wordt door eene dier opgee ` „ gevene of andere redenen, ô! dat ik hem dam moge „ Overtuigd hebben!” — Wij hebben daar weisig- moed op: want tot zijne overtuiging is jota noch titel aangevoerd , buiten hetgeen wij letterlijk hebben opge- geven. — Hetgeen in het flot nog volgt, is evenredig aan al het'vorige. ` f ‚ De tweede leerrede heeft tot tekst 1 THESS. V: STe Beprozft alle dingen, en behoudt het goeds. De rede- naar wil daarin bewijzen: 1. „ wij moeten, als redes » lijke wezens, van ons verftand gebruik maken, om „te weten, wat er aan te nemen, wat er te verwer- » pen is van hetgeen ons geleerd wordt; 2. wij willen „er ons te meer van overtuigen, dat wij een billijke „ keus moeten doen, en het goede behouden.” In geen opzigt prijst zich de waarde van dit (tuk bowen het eerfte aan. Integendeel het ftaat er, naar ons oordeel, nog beneden; en het zal dus wel onnoodig gescht wor- den, dat wij er meer van zeggen. Aanwijzing van uitlegkundige Schriften, zoo over den geheelen Bijbel, als over bijzondere gedeelten van denzelven. lide Deel, en Illden Deels ife Stuk Te Amherdam, bij W. Brave. 1817. In gr. té IV, 448 en 328 BI. Te zamen f6-6-: a W; hebben, in den vorigen jaargang van dit lets ter AANWIJZING VAN, UITLEGKUNDIGE SCHRIFTEN. 333 terkundig Tijdfchrift, kortelijk verflag: gedaan van het eerite deel dezes Bijbelwerks, en hetzelve, naar vers dienfte, aangeprezen, Hier hebben wij voor ons lige gen het overige gedeelte des O. V., en het eerfte (tuk van het derde deel over het N. V., behelzende de drie - eerite Evangelisten. Voor het tweede deel is gevoegd en kort en zakelijk voorberigt, waarin en over de bes hoefte en over den aard van dit werk gehandeld wordt, Ook worden er van tijd tot tijd nog eenige bijvoegfels beloofd. In ons verflag van het eerfte deel hebben wij onzen wensch geuit, dat, tot gemakkelijker - gebruik wan het werk, boven aan iedere bladzijde de Bijbelboe- ken en hoofdftukken geplaatst waren, Dit is, ook in de onderhavige (tukken gefchied. Voorts is de inrig- ting dezelfde, en dus , naar ons inzien , volkomen goed te keuren. Wij hebben, derhalve, op nieuw de vlijt æn de naauwkeurigheid des Schrijvers met veel geùoes gen bewonderd. Dat er, echter, met alle aangewende moeite, fomtijds iets vergeten of overgeflagen is, bes vreemdt ons in geenen deele. Zao hebben wij, b. Y., over het boek der Pfalmen in ’t algemeen , bladz. 44== 46, onder de oudere Uitleggers , vooral gemist Para- phrafis in Pfalmos, auctore M. Amycaldo, Salmurii, 1662. en naderhand Traj. 1769. 4to., en onder de nieus were Pf/almorum liber in verficulos metrice divifus, Fra Hare. Lond, 1736. gr. Svo., en Die Pfalmen úbera Jetzt von Mozes Mendelsfohn, Berlin, 1783. kl. 8vo,, welke wel verdienden bijzonder aangeduid te worden. Ook zouden wij gaarne melding hebben zien gemaakt van * oan. Aug. Starckii prologus criticus in P]almos, Regiom. et Lipf. 1776, 1277. 2 partt. kl. 8vo.; eindea lijk van Tituli Pfalmorum, auctore M. Christoph. Sonna sagio, Siluf. 1687. 4tò. eù Guil. Irhovit cónjectaned in Pf/almorum titulos, L. B. 1728. 4to. Bij Pfalm CXX—CXXXIV , bladz. 150, had ook melding gemaakt kunnen worden van Eberh. Tilingit disquifitie de ratione infcriptionis AV Pfalmorum, cet, Brem, 1765. gr. 8yo. =- Wij twijfelen niet, of de Schrijver zal wel, op -BOEKBESCH. 1818, NO. Je C vere 356 - B. MOGGE POUS, DISSERTATIO. verfchëidéne plaaten, nog meerdere algemeene en bi zondere Malezingen vinden, belangrijk genoeg, om na derhánd „bij zijne | beloofde bijvoegfelen, uitgegeven te , wordeti. - ` Disfertatio medica inauguralis de multiplici Emeticorua jm Makicine agendi ratione atque ufu, quam &c. pr 'blico et folemni examini fubmittit BONIFACIUS MOGGE POUS, Filius. Lugd. Bat, apud H. W, . Hazenberg, Jun. 1817. 4° Pp. 131. D. i. Werken deling. over het veelvuldig gebruik en de verfchillesk B werking der Braakmiddelen in de Geneeskunde. Di- 'wijdłoopig gelékirift draagt veel blijken van dé aangewende vlijt èn. verkregene kunde des jongen Schrij- vèrs; maar het draagt tevens veel blijken , dat bet henf nog aan de gave mangelt, om zijne wetenfchap regt te pis te brengen. Wanneer men over de ipecacuanha , den tartarus emeticus enz. als braakmiddelen Schröft , kunnen alle de andere ‘eïgenfchappen dier geneesmiâde? len, welke zij hebben, ín eene kleinere gift of op eene andere wijze gegeven, niet in aanmerking komen. Als men'de wijze van werking dier geneesmiddelen verkla ren wil, is eene ontleedkundige befchouwing van: alt vliesjes , kliertjes en vaatjes, welke in of om de ìnge- Wanden zijn, voor °t minst overbodig. Wij zijn ova- | tuigd, dat de ijverige Schrijver dezer Verhandeling, wanneer eens zijn oordeel tot meerdere vastheid geko- men en zijne opgedane wetenfchap wat beter ve is, zulks zelf zal erkennen; en dan verwachten wò van zijnen geest rijper en {makelijker vruchten. Hand- | | Ge Ae Ge. VAN DER METTEN, HANDLEIDING. 347 a ‘ . Handleiding tot de Behandeling ; Gezondheidsbewaring , en de Geneeswijze van de Ziekten der Paardens door C. A. GEISWEIT VAN DER NETTEN, Majoor der Kavallerij , en Inftructeur bij de Koninklijke Adir ditaire Riifchooi, Te Amferdam en ’sGravenha- ge, bij de Gebroeders van Cleef. 1817. dn gr. 8yo. fans: M. dit deel en onder dit opfchrift befluit de Heer VAN DER NETTEN zijn belangrijk Handboek def ` Paardenkennis , ten dienfle van den Burger- en Krijgs- fand, hetwelk reeds in het jaar 1811 werd uitgegeven, en waarop het bovengenoemde ten vervolge moet die- nen. De latere afwerking van dit tuk, hetwelk met het voorafgegane een zoo veel, mogelijk volledig geheel poogt daar te ftellen, is zeker niet aan gebrek van aan. moediging , maar aan de wisfelvalligheid der tijdsomltan= digheden , in welke de Schrijver niet weinig gedeeld heeft, toe te Íchrijven. Wij gelooven echter., dat het publiek door deze vertraging niet verloren, maar ‘veeleer ge- wonnen heeft; daar de Heer VAN DER NETTEN, door zijne verfchillende: betrekkingen, federt den tijd, dat hij het eerfte werk. uitgaf „ veel gelegenheids zal gé- vonden hebben, om zijne toen reeds gevestigde kun- digheden door ondervinding verder uit te breiden, en zijne op dezelve rustende waarnemingen te vermenigs vuldigen, Het beftek eener beoordeeling, die uit haren aard reeds uitvoeriger dan gewoonlijk zal worden , ge- doagt niet, meer hiervan te zeggen; terwijl wij nog- tans onzen wensch..niet kunnen verbergen, dat de Schrijver van dit werk het publiek desgelijks een ge. fchenk wilde doen met het verhaal zijner ontmoetingen in den nogdlottigen Rusfilchen oorlog, en vooral zijner daarop gevolgde gevangenlichap op de uizerlte grenzen wan bet RusfiJche.rijk , alwaar zich aan hem zeker veel- puldige. gelegenheid heeft mngshefer 9 òm ook andere Cc Ce 388 C. A: GEISWEIT VAN DER NETTEN belangrijke waarriemingen te doen, betialve diein het vak, wautvoor hij, en met. regt, zoo zeer is inge. nomen. ... ` ‚ Ons nu voorts. bepalende. tot de beoordeeling van dit dus te noemen tweede deel, willen wij bij hetzelve „ om- het. belang der zaak , eenigzins vertoeven. Voor- af, echter, meenen wij eene vraag te moeten beant- woorden, welke wij door velen als gedaan. onderftel- len, en welker beantwoording van invloed op de be- oordeeling moet zijn. Hoe! hooren wij vragen, een Krijgsman onderneemt, als fchrijver van een genees kùndig werk op te treden? Alleen aan het uitwendige blijvende hangen, zien wij deze vragers alreeds, wees- muilende, met het: ne futor fupra crepidam gereed; en het is zeker, dat, zonder nadere inzage van het werk, en terwijl men den Séhrijver oppervlakkig met den gewonèn ‘krijgsman vergelijkt, het moeite zal kos- ten, om, onbevooroordeeld, het ware en juiste oora deel te vellen, Dit, echter, zal niemand onberaden doen, die zich herinnert, dat, hoezeer onder dezen ftand ‘zulke kundigheden zeer zeldzaam voorkomen , het Nogtans niet aan voorbeelden ontbreekt van menfchen , die met het regte gebruik van den degen ook dat der pen weten te vereenigenz en hebben wij in Duitschland eenen PILGER en TENNEKER, hoezeer krijgslie- ‘den van beroep, met roém in het vak der Veeärtfenij-. kunde zien optreden, waarom zouden wij aarzelen , bĳ eenen Landgenoot datgene als mogelijk te onderftellen, waarvari wij ons bij onze Duitfche naburen nog dage- lijks uit derzelver fchriften kunnen overtuigen ? Gebrek aan“ bekwame mannen in het vak der Diet- artfenijkunde; volftrekt gemis van eenige inrigting, hoegenaamd, in ons land, ter opleidinge tot di zoo nuttige vaks behoefte: aan eenig, ‘naar den „geest des tijds berekend, oorfpronkelijk werk in on- ze taal over deze wetenfchap, — zie daar, blijkens de Inleiding, zoo vete drijfveren voor den ‘Schrävér tot hét ondereinen, bewerken en uitvoeren eenet - taak, HANDLEIDING TOT DE PAARDENKENNIS. 389 s taak, waarvan, hij het moeïjelijke genoegzaam fchijnt gevoeld te hebben. Van nabij bekend met het nadeé- lige, voortvloeijende uit het gemis van het ftraks ge- noemde , moest de Schrijver, bij zijnen ijver en liefde voor dit vak, zich als gedrongen en geroepen voelen ,: om, zoo als men zegt, het ijs te breken; en al ware ' dit maar de eenigfte verdienfte van het werk, ZOO Vera diende zulk eene onderneming reeds lof. e meer door ondervinding dan wel door befpiegee ling verkregene kunäigheden van den Schrijver in dit vak, en het hoofdoogmerk, waartoe dit boek gefchred ven is; namelijk’ voor dezulken, die meer werkdadige' hulp dan befpiegelehden raad béhoeven, hebben in dir werk derhalve ook zoo veel mogelijk doen vermijden, alwat niet regtftreeks van «eenig werkelijk nut kon zijn; terwijl nogtans, met voorbijgang van gewaagde ftellingen, de Schrijver gemeend heeft, hier en daar iets van het befchouwend gedeelte der Geneeskunde te moeten bijvoegen, ten einde daardoor derzelver uitoe- fening meer toe te lichten en gemakkelijk te maken. ` Men leze in de’ Inleiding verder , hetgeen de Schrijver, zoo wel over dit, als eenige andere daadzaken, bij- brengt 3 en wij wenfchen met hem, dat een verlicht Beftuur bij voortduring met nadruk zal blijven voort- gaan, met de algemeen hier nog heerfchende gebreken weg te nemen, en, door het in werking brengen van nuttige inrigtingen ,. het aanleeren der voor deze ge= westen zoo belangrijke als noòdzakelijke Veeärtfenij kunde te bevorderen, ten einde wij ook in dit opzigt niet langer bij onze naburen achterblijven , en de leer- gierige op den vaderlandfchen grond vinde, wat hij tot heden op vreemden bodem moest zoeken. ` Cc 3 Gee 390 Ce A. O. VAN DER NETTEN, MANDLEIDING. Genoeg van hetgeen ter inleidinge gezegd wordt; geven wij nu eenig overzigt van het geheel. Doelmatig wordt het werk begonnen met een over- zigt der meest bekende en te gelijk nuttigfte werken , welke over de Paardenkennis en derzelver geneeskunde handelen. Wij kunnen deze wijze van behandeling, welke thans meer in zwang geraakt, niet genoeg ter navolginge aanprijzen ; en de Schrijver heeft door deze vrij volledige lijst een zeer goed overzigt gegeven van hetgeen , in.onderfcheidene landen en verfchillende ta- len, bijzonder tot de Paardenkennis en derzelver ont- leed- en artfenijkunde betrekking heeft. Deze opgar wordt nu door den inhoud gevolgd, welken wij , wet vermelding der voornaamfte verdeelingen, zullen op geven; hier en daar (tilftaande bij het een en ander, hetwelk wij meenen bijzondere aandacht te verdienen, of ook om eenige kleine aanmerkingen met befcheiden- heid voor te ftellen, waar wij van den Schrijver mog- ten verfchillen. (Het vervolg hierna.) De Aarde en hare Bewoners, volgens de nieuwfie Om- dekkingen, naar het Hoogduitsch van €. A. W. VON ZIMMERMAN. Jide Deel, Met Platen, Te Haar lem, bij F. Bohn, 1817. Zn gr.:8vo. VIII en 342 Bl. f 2-18-: H. tweede deel van dit zeer belângrijk& werk be- helst nie: minder gewigtige en onderhoudënde ftof ôm het eerfte. Zagen wij dáár het geboorteland der Né ger-{laven, hunne gevangenneming of opkööping, eù wegvoering te land en tet zee; wij ontmoeten hen hiet in het land hunner vreemdelingfchap , hetwelk zij voot onze kunstbehoeften met hun zweet, én maar al tè dikwijls met hun bloed, befproeïjen , namelijk in est- indië, of de groote eilandsgroep tusíched Noord. eh E. A. We VON ZIMMERMAN, 'DETAARDE. ° 99I -Zuid - Amerika, De befekrijving hiervan is eerst na- Buurkundig, namelijk een kart doch zeer onderhoudend verflag van de natuurverfchijnfelen in die gewesten ; -daarna een vlugtig’overzigt van elk dier eilanden in het bijzonder; vervolgens de mensch, of beeigten nọ- pens den natuurdüken en zedelijken toeftand der bewo- ners van Westindië, 260 wel Caraïben, Europensen, Creolen , Negers, als Mulatten en andere gemengde ras, fen. Vervolgens komén de flapelwaren van Wossindië -in aanmerking , namelijk fuiker, katoen, Indigo, kof- fij, Cacao, piment, gefiber, Roucou of Orleans en aloë, en ten fotte eenige merkwaardigheden uit de Na- tuurlijke Historie van Westindië. Overal ziet men de beste bronnen gebezigd, en uit den overvloed van ‘rei zen’ naar die gewesten het voornaamtfte en belangrijk he gekozen. Zie daar cene opgave van den hoofdinhoud dezes tweeden deels. Doth zouden wij het bij dit dorte ge- raamte — °t welk niet eens een geraamte mag heeten = laten berusten? Dit zou der waarde des werks te kort gedaan zijn. Ons geweten als Recenfanten verpligt ons, den Lezer nog, als ftaaltjes van het fchoone en belang- rijke, dat hij in dit boek fchier- op elke bladzijde zal Ontmoeten, eenige bijzonderheden van ondeefcheiden’ aard mede te deelen. Tusfchen Europa en Westindië zijn geheele vlakten des Oceaans mèt zeegewasfen befchaduwd , en als: met een tapijt bedekt, dat de fchepen nâauwetijks te Baat zijn te klieven, (de Kroossee.) Hier. vindt men’ tal. looze infektén, zeewormen, Kuit van visfchen ch fchelpdieren, en de embryo's der Ammonshorens, (bl. 8.) Tusfchen de eilanden vindt men onderzeefche tuinen, (niet onderaardfche, gelijk er verkeerdelijk itaat.) Het water 18 zestig voet diep volkomen helder 3 en door dien natuurlijken fpiegel ziet men zeeflakken, visfchen, en zeegewasfen van de heerlijkfte kleuren beneden zieh, terwijl het vaartuig als in dè lucht zweeft, (bi. 7. 8.) De orkanen in deze fcihijnbaer zoò Ce 4 Ril- t 8493 Ee A We VON- ZIMMERMAN |. {tille wateren zijn echter fomtijds allergeduchtst. „ £en ” ooggetuige verhaalt , dat hij, bij den orkaan op Ja- „ maica (in 1692), meer dan driehonderd openingen of Ípleten in den grond gezien heeft, waarin verfchei« » dene menfchen wegzonken. Eenigen ftaken, met de » helft van hun ligchaam, bovèn den grond uit, en ‚n werden door de fpleten van den aardbodem. deerlijk p gekwetst; anderen, daarentegen, ganfchelijk ver- Zwolgen, maar kwamen, door de verfchrikkelijke » ftortregens , weder te voorfchijn, Tienduizend mor » gen, geheel bebouwd en beplant; zonken plotfeling » Weg; een oorlogfchip werd tat boven de gevels '» der huizen omhoog gefcheurd; hetzelve viel ecke » niet om, en de menfchen, die er in waren , bleven m Op de zonderlingfte wijze bewaard. Deze orkaan gef » aan het eiland als ’t ware eene geheel andere gedaan n te” (bl, 24). Te geloofwaardiger wordt dit berigt door het verhaal van de rampen, die nog onlangs aan zoe vele menfchen in de kleine Antilles, vooral te St. Liw cia, het leven gekost hebben. — Oak aan vergiften is het fchoone klimaat dezer eilanden maar alte rijk. Op Porte- Rioo deed de welige grond den Mancanille- boom tieren, wiens fap zoo vergiftig is, dat éég droppel van hetzelve terftond. blaren trekt, Wanneer men den boom omhakt, moet men neus en mond met een’ doek omwinden, en de oogen afwenden of fui ten; want één droppel maakt voor uren lang blind, (bl, 47.) == Men vindt op Jamaïca wilde paarden; misfchien in geen land ter wereld even als hier , zegt de Schrijver (bl, 5o), zekerlijk bij vergisfing; waat i Zuid- Amerika ;. omftreeks Buenos Ayres, zwerven wilk de (wildgewordene) paarden in ontelbare kudden. Op Jamaïca voert de leidhengst, even als een herders vorst , zijn huisgezin naar de gegravene waterputten , laag geen vreemd paard hij den put, en vergunt ook a39 geen der zijnen, op zijde af te wijken.. Heeft hij. zjn dorst gelescht, zoo tracht hij de zijnen weder in ver ligheid voor. zich heen te drijven. — Op, Trinidad is 3 r; ECR ` BE: AARDS EN HARE -SEWONERS. 395 -eer Asphalt- (of sordpek-) meer, van drie Engeifehe mijlen ‚of een uur omvang, en vijftig voeten boven de oppervlakte der zee, in eene land{treek van vulkaanfche asch en flekken. ver wel gewenscht, dat dit gedrogt door STEDMAN gee noemd, en nog, liever, dat het ook in ’ water geworpen ware, (bl. 160,) Hoe kan de Heer ZIMMERMAN zelf, ne zulke daadzaken, nòg aarzelen omtrent de noodzakelijkheid der affchaffing van eenen handel, die duizenden onzer zwarte broederen in de magt van zulke gele duivelinnen plaatst? Hec dia een nafchrift dienende berigt, wegens den toeftand van Ce 5 Haiti 84 E Ao We VOR ZIMMERMAN Halst of St. Dominge, (bl, 334—342) ‘kon .felert het afdruke ken des Hoogduitfchen werks met verfcheidene bijzonderhe- den verrijkt zijn geworden, waartoe de bekwame Vertier vel in ftaat ‘ware geweest, zoo als: de verheffing van CH RIs ToPuE tot Koning, deszelfs pogingen tot verbetering ea befchaving zijner Otiderdanen enZ., waarvin de voortrêffelij= ke inaugurélé Disfertatie van den Heer NEDERMEIJER vats ROSENTHAL, over het affchaffen van den: (lavenhandel en de flevernij (*), aìn het flot zoo véle wetenswaardige bif- zonderheden oplevert, Reeds vóór de Negers op St. Dee wWiihgo,:had een gedeelte der flaven op Jamais zich vrij ge naakt, en, onder den naam van Maron-Negers, cen Gemte. vebest opgerigt, even als in Swringme; doch werden beide te ohder gebragt en tot verhuizing gedwongen, (bl. 168—199 Wij zullen’ den Schrijver in de bijzonderheden ‘aangzsade ' den fniker-, katoen- en koffijbouw riet volgen, daar ‘die meest ook van elders bekend zijn. Doch kunnen wij zijge voot treffelijke Methode niet met ftilzwijgen voorbijgaan, om, als ter inleidinge bij eenig punt der Natuurlijke Gefthiedenis, door hem behandeld , andere daarmede in.verband dasnde be- langrijke zaken op te halen, die ter vermeerdâriag van onzen eerbied voor den grooten Schepper, en. van onze inzage in - de groote werken:der Natuur, moeten dienen, Zoo fpréekt hij, bij de optoeming der vòordeelen van de fuiker , eerst over die van den .fmaak, wreekt dit zintuig, door velen met woog. den verfinaad, met de daid gevierd, van deze minachting, door de aanitipping. dèr onmetelijke werkzeemheid, weke het aan de Mahtfchappij bijzet; toont echter tevens de wib ze inrigting aan, dat de eenvoudigfte fpijzen, en’ die den fmaak het minfte prikkelen, voor de gezondheid en-hee voet- fel het dienftigfte zijn, (b.v. alle dé meelfpijzen) es cevens, | door hare algemtene verfpreiding; tot voortplandsg van het menfchelijk gefacht over den ganfchen Aardboëem tret i krach- (*) Disfert. Hifor, Politica tnangeralis, de Jfervorum Afere rum commercio, eoque recte fublato , necnon de Afrorum fer virtute penitūs tòllenda. Lugd. Bat. 1816. Dit tuk, het gÈ wrocht dèr vlijtigfte fafporingen, ondetfcheidt zich oug? meen voordeelig boven honderd andete cérftorid vergetene & fehriften van dien aard, $ s DE AARDE EN HARE BEWONERS,- $95 krachtigfte middel aanbieden, Pfikkelende fpecerijen, derar- tegen, zijn (lechts op: enkele plaatfen noodig en aanwezig. De fuikerftof echter, de nuttigfte kruiderij, is over de gee keele Aarde in eene menigte planten verfpreid. -De bijen le- zen die (den honig) nit de bloemen, en brengen tevens het mannelijk - zaad ter bevruchting bij de vrouwelijke deelen óver, gelijk hier uitvoerng en treffend (bl. 221 en vetv.) woardt aangetoond, — Dus wordt ook, bij gelegenheid van de trekkende krabben, of turlurux, in t algemeen over de trekkende: dieren, zoo als de Siberifche ratten , de Lemings de trekvogels, de‘Zelmen en andere zeevisfchen gehandeld, (Men hd er: ook de Noerd- Amerikaanfche buffels en eenie ge foorten van eekhofeùtjes kunnen bijvoegen. Behalve met deze reizende krabben, maskt ons de Sehrijver nog bekend met eef anderen ‘ltnäkreeft, de Soldaat. genóemd wegens zijnen krijgsrhaftigér dard, en de Dišgánes uit hoofde vaa zijne woning met het achterlijf in eene 'fékadl of flakken- buisje , — met twet vogelfoorten , den witkoppigen adelaar, die zeif niet visfchen kei, maar de visfehen uit den bek des vischdiefs in *c vallen weet op te vangen, en eene zeezwan low, Diabhotin geheeten, de eindelijk met twee kruipende dieren , de Leguan, eene Hâgedis van Zes voet, en de zeen fchildpad , een dier foms vait Boo pondeu, dat too menfchen kan voeden, en door- de Remora, een vischje, dat zich ard hem vastzuigt , gevangen wordt, Het bovesffsande zal genodg wijn, om een denkbedid van die werk te geven, Hier en daar in- ons verflag hebben wij gene enkele misfteliing, zoo % ont voorkwam, trachten ce verbeteren, Wij hopen eettang in fear te ziiten zijn, een derde deel aan te kondigen van deze pic ëh merg uit de bes- te nieuwe Reisbefchrijvingen. Recherches hiftoriques et lictéraites für la tangue Celtique, Gauloife et Tudesque; par M. Jj. DE BAST, Chânofne de ka Cathedrale ét Curé de St, Nicolas de Gand, Membre de X Inltitut de Hollande, de l Académie de Leyde, de Zelande etc. Pour fervir de fupplameht au Recueil d'Antfquités. II Volumes. à Gaid, chez J. N. Hoüdin. to. 1815, 1816. pages XXIV, 295. Onder de geleerde beoefebaars der vaderfaudfche taal, ond- he- 396 Je DE BAST heden en gefchiedeniafen in de zuidelijke provincien van- het Koningrijk verdient, buiten twijfel, de Heer Jj. DE BAIT, Kanonik der Cathedrale en Pastoor van St. Nikolaas te Gest,. eene der aapzienlijkfte plaatfen, Zijn vooreffelijke arbeid. 