VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
als ik uwen Hemel aanzie, de Maan, en de Stere ren, die gy bereid hebt, wat is de mensch, dat gy aan hem gedenkt, het kind des menfthen, dat gy het agt? Pf. VII.) —— Misfchien is ‘er een onder hen, dies r het gezigt van de talloze menigte der fterren, aan Gods woord tot Abraham herinnerd wordt, dat zyn zaad zoo talryk zou zyn als de fterren. My dunkt, -zy fpree ken ’er van —— de gedagte, dat Mesfias zulk: een tale ryk volk beheerfchen, bezaligen, van alle ellende en dood verlosfen zou, paart zig by deze voorftelling — zy herinneren zig verfchillende voorzeggingen — de ; ee a NIEUWE LEERREDENEN. 53 eene gedagte ontwikkelt de andere. ô Hoe fterk wordt bun hart in beweging gebragt, daar hunne verbeelding hen verplaatst in het zalige Mesfiasryk. ——— Ach! wan» neer zal het komen? wanneer? — — Israël is zoo be- dorven ——— God is zoo heilig —= en de tyden verlos n vast! — Hier mengen zig treurige voorgevoelens y blyde; de ftille bedaardheid hunnes geestes wordt be- neveld, tot dat eindelyk, gelyk my dunkt, dit gebed uit hunnen vollen boezem losbreekt — „,Ô God van Abra- s» ham! van Ifaak! van Jacob! God van David! wees ge- „> dagtig aan uw verbond, en geef aan uw volk het’ heil, s dat’ gy hebt toegezegd!” — — En wat gebêurt er? mmm «se + … Daar wykt plotfelyk de vale duisternis — de, met fterren bezaaide, Hemel verdwynt — zy zien niets meer — zy zien den verfchynenden: Engel, die, met de fnelheid van een blikfem, zig voor hun ftelt, en met de heerlykheid des Heeren —— met een goddelykén glans, zoo als Jehovah voormaals dikwyls verfcheen: s omkleed is, — Welk een ontroerend gezigt! — De kudden vlieden — het verblindendst licht verlicht de geheele ftreek — - de herders ontzetten zig —— hun, hart klopt —- alle hunne beenderen beven —— de ver- warrendtte fchrik ftroomt bleekheid uit over hun gelaat de fpraak is- geweken -—— zy vrezen, dat deze verfchyning ongeluk over hen zal aankondigen of bren: en!” Het onderwerp der zevende Leerrede leidt den Rede- naar eigenaartig tot eene verdeediging van het gedrag van Paulus, omtrent Elymas gehouden. lyken Meester zagtmoedigheid geleerd, en het is niet te denken, dat hy dit bytend middel ter: befchaming van dezen verwaten lasteraar zynes Heeren zal hebben ge- bruikt, voor dat hy andere middelen, hem door de- zagt- moedigheid voorgefchreven, daar toé vrugteloos had aan? ewend. Maar hy had van dienzelfden Meester manne- yken ernst in het verdedigen der waarheid, nederdonde- rende geftrengheid in het beftraffen van hare boosaartige tegenftrevers geleerd. In het tegenwoordig geval een et 533 J. VAN LOO ' het te pas, Jezus in zyne geftrengheid na te volgen. Wies die eenig gevoel voor zedelyke betamelykheid heeft, kan dit in twyfel trekken? Neen — de vrymoedige , de onbewimpelde beftrafling van Elymas, die de fchandelyke verkeerdheid van zyn door en door bedorven karakter zoo naakt ontvouwt, verftrekt den Apostel tot eer. Zy tekent eene grootheid van beginfelen, eene fterkte van geest, eene onverfchrokkenheid van gemoed, die hem regt bekwaam maakten tot het zwaarwigtig werk, waar- toe hy voor korte dagen was ingewyd. ” Maar nu, de daarop volgende beroving van zyn ge- zigt! Was het niet genoeg geweest, het by de harde beftraffing te laten? en dan Elymas aan de he van zyn geweten overtegeven? Had het niet veel {chyn, dat Paulus, uit een beginfel van wraakzugt, den verlei- der met blindheid floeg? — Indien her geweten van Elymas nog kon geroerd worden T., daartoe was de plodelyke beroving van zyn gezigt meer gefchikt, dan de bloote woordelyke beftraffing. En wat de wraakzugt aangaat, geen onvooringenomen lezer zal eenige fpooren van deze affchuwelyke drift in deze ftrafoefening, of lie- ver, in deze aankondiging van eene Goddelyke bezoe- king, kunnen ontdekken. — Ieder redelykdenkend mensch zal immers gereedelyk toeftaan, dat een gevaarlyk kwaad het best wordt opgekeerd door harde middelen , wan: neer de zagter vrugteloos zyn aangewend. Wat was nu gevaarlyker, dan de zoogenaamde wysheid van Elymas, piet alleen voor hemzelven, maar voor den edelen, waar- heidzoekenden Sergius? Zou deze Man wel tot het Chris- tendom zyn overgegaan, indien de meerderheid der Apos- telen boven Elymas niet duidelyk en aanfchouwlvk werd aan den dag BR Al had de Apostel dus den trot- fchen wyzen met de hand of vinger aangeraakt, en hem ee deze wyze van zyn gezigt beroofd, dan had hy nog niets gaa ‚ °t geen tegen zyn karakter ftreed. De Apostelen waren "immers toegerust met de magt, om een ergernisgevend Zondaar aan den Satan overtegeven, dat is, met zulke ligchamelyke ftraffen te bezoeken, als de omftandigheden der Kerk vorderden (*), en het onmid- delbaar opzigt des Geestes, waaronder zy in de waarne. ming van hun ambt ftonden, belettede, dat zy ooit een OR (*) E Cor. Vi 4. p NIEUWE LEERREDENEN. 533 onvoegfaam gebruik van deze magt konden maken. —— Maar dit is hier het geval niet eens. Paulus was flegts de aankondiger van °t geen gebeuren zou. Hy voorfpel- de maar, wat de hand des Heeren, wiens leven en heer- {chappy hy loogchende, aan hem doen zou, om dit te bewyzen. Waar is hier de ma blyk van wraak- zugt, van haat, te vinden? Waren dan de Propheten ook wraakzugtig, als zy aan het Israëlitifche volk de ftraf- pua des Allerhoogften verkondigden? —— Wy be- ooren daarenboven in aanmerking te nemen, dat de blindheid van dezen wyzen uitlegger en beheer{cher der Natuur flegts eenigen tyd duurde. Het oogmerk des Heeren was alleen, een gedenkteken aan Elymas opte- rigten, waaruit ten klaarften bleek, dat alle de kunfte- naryen van list en bedrog tegen de oppermagt van Hem, die de Apostelen bewrogt, niets vermogten. Dit kon bereikt worden door eene plotfelyke, kortftondige blind- heid. Welke wyze, welke fchoone famenvoeging van geftrengheid en zagtheid, van billyke ftrafoefening en onverdiende verfchooning! O., had Elymas van deze blindheid hetzelfde gebruik gemaakt, als Paulus van zyne driedaagfche blindheid, die hem op den weg na Damascus overviel! Had hy zig tot nadenken gezet, had hy zyn beftaan en gedrag overwogen, had hy her- dagt ’t geen de Apostelen van Jezus en zyne leer had- den voorgedragen! Had hy zyne dwalingen erkend, zyne zondige wederttrevingen der waarheid beweend, afftand gedaan van zyne waanwysheid, en om verlichting, om vergeving gebeden tot Hem, wien hy zoo gruwelyk gehoond had — dan immers zou de groote Ontfermer zig ook, aan hem hebben geopenbaard in zyne heerlyke magt en liefde, en Elymas was een vereerer geworden van Hem, dien hy voormaals lasterde. En zou hy dan zig ooit over deze bezeeking hebben beklaagd ? Zou hy dezelve niet veeleer gezegend hebben?” | Verhandeling over de Godlykheid der Gewyde Gefchiede- nisjen, en derzelver verbindend Gezag voor ons Chris- „tenen. Veritatis Ergo. Te Rotterdam, ter Drukkerye van N. Cornel, 1796. In gr. 8vo. 6o bl. n eenen tyd, in welken de aanvallen op het gezag en I den Godlyken ooríprong van °t geen de C iia 534 OVER DE GODLYKH. DER GEWYDE GESCHIED, als eene hemelfche Openbaaring erkennen telkens here haald worden , verdienen alle poogingen, immers wat der- zelver oogmerk betreft, om ter verdeediginge van dat ezag en dien oorfprong iets by te draagen, lof en aan- moediging. De Burger BERNARDUS MEULMAN, Schry- ver deezer korte Verhandelinge, op den titel zich zedig- lyk verbergende onder de Zinfpreuk: Veritatis Ergo (waarom niet liever Uit Waarheidsmin? want hy fchreef tog vooral voor Ongeletterden!) moet onderfteld wor- den, zulk een oogmerk bedoeld te hebben. Intusfchen hebben wy hier niets ontmoet, dan ’°t geen reeds meer- maalen , en met veel meer duidelykheid en kragt, was voorgedraagen. En, evenwel, {chynt MEULMAN zich te verbeelden, een nieuw pad uitgevonden en bewan= deld te hebben; dit leiden wy af uit het flot des Ge- fchrifts, °t welk eindigt met deezen wensch: … Zie daar » eene zeer moeielyke ftoffe, door my behandeldt, en » dezelve, naar myn gering inzien vry gelukkig geflaagt, s» u lieden Myne Waarden doen voorkomen als eene meer » dan menfchelyke gefchiedenis, dat is als Godlyk. - » Mogten groote Mannen in Gods Kerk zich verle- » digen my op dat fpoor te volgen, na aflegging van » alle vooroordeelen van gezag en verkleeftheid ; den „ Bybel in deszelfs gefchiedkundig vak verheffen en vere » dedigen tegen alle de aanvallen van een onbedacht- » zaam Deismus of een fpitsvinnig Christendom! ô hoe » veel voordeel wierde hierdoor van tyd tot tyd aan het s» Christendom toegebragt! de oneindige God geeve het.” Voor °t overige bezit MEULMAN ook de gave niet, om zich klaar en helder uit te drukken. Zie hier een ftaaltje. Naar waarheid hebbende aangemerkt, dat JE- zuS, welken wy meer dan een bloot mensch eerbiedi- gen, de hoofdintteller van den waaren Godsdienst is , vervolgt hy: » Uit dat oogpunt befchouwt, is de ge- > wyde gefchiedenis, verpligtend, voor ons Christenen, » trouwens, dan is de gewyde gefchiedenis, verbindendt, „> om dat heiland Je/us, als waarachtig God, die te eer- s» biedigen moet gehoorzaamt worden, van waar men het şs recht afleidt, dat hy op ons Christenen heeft, om ons » te verbinden en zyn Godlyk gezag op ons door de » gewyde gefchiedenis uitteoetenen,” Phy- H. Ge VAN BREUGEL, PHYSIOLOG, VERH. oor H. Ge VAN BREUGEL. Te Dordrecht, by A. van den Kieboom, 1796. In gr. 8yo. 106 bl N“ ket doorleezen deezer Verhandeling, zyn wy het met den Schryver, in de'Voorreden en elders, Hein eens, non nostrum esfe, tantas componere TAT Zoo ’er een Onderwerp in de Dierlyke Natuurkunde is, dat duister, onbegrypelyk en ondoorgrondelyk, kan enoemd worden, het is de Voortteeling. Om hier zyne reden aan de Waarneemingen van zelfs groote Waarnee- mers zoo maar te onderwerpen, is waarlyk veel gevergd, Geheel iets anders is het huishoudelyke der Voorne. ling, dan derzelver beginzelen. Proeven ‘en Waarnee- „mingen kunnen veel afdoen, in het eerfte geval; wei- nig, dunkt ons, by het laatfte, Is het aan den Schry- ver onbekend , dat ook groote en beroemde Waar- en ‚_ Proefneemers dikwils niet alle Proeven zelve neemen, maar ook veele van hunne Discipelen overneemen? Men herinnere zich de Hallerfche Proeven over de Irritabili- teit en Senfibiliteit,. En worden niet dikwils Proeven ook eigenlyk ter liefde en ter ben eener reeds ge- maakte hypothefe in het werk gefteld? Wy willen en unnen HALLER en SPALLANZANI niet te kort doen; un roem en aanzien is gevestigd. Maar Ins innere der Natur dringt kein erfchaffner Geist; Schon glücklich dem fie nur die äusfere fchale weist. HALLER. Zy, die het onderzoek deezer ftoffe aangenaam en nuttig oordeelen, en nog niet veel daarover geleezen heb- ben, ook „ voor hunzelven geen weetenfchap of grond „» van zeekerheid voor hun oordeel aangaande de Dier- ss Zyke Zaaden of beginzels, en vooral derzelver voorbe- 35 eg uit eigen inzien en bevinding hebben, kunnen > En mogen hun oordeel daaromtrent vryelyk laaten rus- s ten op het getuigenis van zulke Mannen, als HALLER ə» EN SPALLANZANI, diesaangaande, als het welk aller » Aanneeming waardig, en genoegzaam is, gelyk uit hunne » en \ Pd 836 -Hi G. VAN BREUG EL, PHYSIOLOG. VERH.» „ en andere Proef- en Waarneemingen zelve blykt, en » uit het geen zy by wettige reedenkaaveling gezegd en » bevestigd hebben.” (pag. 33-) , | In het tweede gedeelte deezer Verhandeling wederlegt de Schryver”het gevoelen van BLUMENBACH, aangaande de Vormdrift. y neeme: ons eene invallende gedagte niet kwalyk ;- by deefe wederlegging herinnerden ons den ftryd in de Lutherfche Kerk , over het Oude en Nieuwe Licht. — Authoriteit en groote Mannen, groote Mannen en een beflisfende toon, is het. groot argument. Konde men dat fchrandere kunftige ding, de Vormdrift, of het doosje waarin alle de kiemen, de eene in de andere liggende, zyn, vertoonen, dat ware eene alles beflisfende Proef- en Waarneeming. Muzykaal Kunst-Woordenboek , behelzende , de Verklaaringen, als mede het Gebruik en de Kracht der Kunstwoorden, die in de Muzyk voorkomen , door J. VERSCHUERE REYN- VAAN, Pra&ifeerend Advocaat. Te Amfterdam , by W. Brave, 1795. In gr. 8vo. 618 bl (ge geleden ontvingen wy uit de hand deezes Schry- vers een Catechismus der Muzyk (*) ; laater een Werk onder denzelfden tytel als °t geen ons thans wordt ter hand gefteld (t), van °t welk het Eerfte Deel en het Tweede Deels Eerfte Stuk het licht zag. Het Werk bleef daar by fteeken , °t welk de Autheur den Zeeuwfchen Boekhandelaaren wyt, en waar over hy zyn mishoegen , in de Voôrreden deezer Uitgave, op eent zeer geemlyke wyze, te verftaan geeft, en, naa het ver- melden van de zwaarigheden en moeite aan het vervaar- digen van zulk een Werk vast, voortvaart: s » Om dit Werk onontbeerlyk te maaken, heeft hy, „ met veel moeite en kosten, verzameld, een groot aan- » tal, niet alleenlyk van alle bekende, maar ook zelfs , „om dit Werk zo veel doenlyk was volledig te doen s Zyn, van niet veel meer gebezigd wordende Spéeltui- » gen, met derzelver Schaale en Rooster; zynde de Teke- (*) 1787. Zie onze N. Algem. Vaderl. Letteroef. IL De a ~- (t) 1789. Zie, als boven, V. D. bl. 106, J: V. REYNVAANs MUZ. WOORDENBOEK. 557 » ningen daar van vervaardigd door de welbeftuurde hand s> van den. Kunstíchilder JEAN JOSEPH Bos” Derzelver. aantal beloopt; in dit Deel, Veertig. NE Men zou uit veele trekken in deeze Voorreden; die verre van malsch gefchreeven is, en althans niet onder. den invloed van den geest leenigende Muzyk, veelligt. opmaaken, dat de Zutheur, die, blykens den Tytel zy-. ner. Catechismus , toen Organist en Klokkenist te Viisin- gen was, doch op dien van de vroegere niet voltooide Uit- gave van zyn Muzykaal Kunst-Woordenboek zich J. U. D. tekent, en op dien der tegenwoordige Praêifeerend Ad- vocaat , met zyne Kupstbraeders deerlyk- overhoop lag.’ . Veele fchampere zetten, en ;bitze verwyten, vullen eenige- Bladzyden der Voorreden. „Dan hy verklaart, „ niemand. » P oonlyk te bedoelen, maar in ’t algemeen te fpree- » ken”. — en dit, op het verzoek van eenen zeer s» kundigen Medekunstgenoot ,. wat breedvoeriger ber ə» handeld te hebben,en dat hy, om dat het juist over= ss eenftemmend met ‚zyne gevoelens was, niet hadt kun- » nen afzyn, om. dit, zo. vriendlyk verzoek in te willi< » gen, of het ‘er wat-aan-helpen mogt!” —— Wy ge- looven, dat hy den rechten- weg niet heeft ingeflaagen 5 en hy zelve. moet dit- gevoeld hebben, als hy ’er op laat volgen; maar wat baat het, als men tog moedwillig» » lyk zyne ooren voor de waarheid fluiten wil, en lies > ver de hand leenen om de zulken te veroordeelen, die. >, hunne taak magtig zyn.” -Waarop hy „weder in eene vlaag van misnoegen uitbarst. 0E ENE MN AE In ons algemeen oordeel, over dit Werk, kunnen wy berusten by ’t geen wy, ter laatst sangeroogene plaatze a wegens den aanvang der onvoltooid gelaatene uitgave ge- zegd hebben. Ter vergelyking van deeze met die ont- breekt ons de gelegenheid; alleen het.toen overgenomeng met dat hier voorkomt vergelykende, vinden wy dit Ars tykel °t zelfde , {choon eenigzins befchaafd, t geen doorgaans, zo wy veronderftellen, het geval zal wege zen. | . : Dewyl dit Deel tot het Woord muzyk, enz. loopt ,gdagteg wy iets zeer eigenaartigs voor onze prep ag hee zullen ontleenen; als wy het Artyke/ MUSICA daar toe bezigden 5 doch, behalven dat het veel te. lng was, kwam ‘eg ons zo veel in voor, °t geen wy, zonder dânmerkingen daar op te maaken, niet voorby konden ftappen,dat wy Ser van afzagen. © ` EE a eS LETT, 1796. NO. 13. | Pp = Een 535 > iJ- VERSCHUERE REYNVAAN ` Een Speektuig; een Kurnstwoord, over te neemen zou be. ter aangegaan +- doch onzen Leezeren misfchien. min vol- doenings gefchonken hebben, dan dat wy ons bepaal- den, om, daar ‘het Klokkengelwi in ons Land, naa de Om- wenteling, nu eene -zo gróote verandering ondergaan heeft, én ter aankondiging van het uur der Godsdienst-. vergaderingen by de voormaals Akerfchende Kerke afge- fchaft iss të vermelden ; wat onze Schryver van de KLOK- INWYINGs Òf KLOKDOOPING » optekent, "ss KLOKINWYING Of KLOKDOOPING 5 ‘gelyk het oudtyds toeging in het doopen van merfchen, zo zag men ook het zelve omtrent de Klokken, welken men. ook inwydde ; zalfde en doopté, aan dezelve naamen gaf, en gevaderen of getuigen daarby ftelde. DurANpus zegt er van; da Klokken worden gedoopt; doch de manier van ze te doo- ~ pen en te wyen is oud; gemeenlyk wordt Paus- JOHANNES pe XIII of XIV voor den eerften ‘aanleider en infteller. van dit Klokkendoópen gehouden, die in het Jaar pe of, gelyk anderen zeggen 5968, de groate Klok van Lateraan, met zynen ‘raam benoemde; hoewel ZSEGEDINUS het naam geeven aan de Klokken aan Paus'BENEDICTUS DEN V, in 65 , toefchryft ; dan, MERSENNUS’Wil 5 dat deeze gewoonte van hog ouder datum is; dewyl ALCUINUS, Discipel van BEDA, En Prêcepleur of Leermeester van KAREL. DE GROO“ TE, 'in °t Jaar 770, daar vah al reeds fpreekt, hoe het éen oud gebruik geweest is, dat men de Klokken zegent, zalft en naamen geeft; fchryvende: nog het moet niet nieuw Jihynen de Klokken te zegenen erte- zalven, en aan dezelvo éen naam te geeven ; want GEN.--XXVIIL vs. 18: en rg, deezen wy, hoe Jucob, gedachtie aan °t gezicht van dien ladder, welke tot den Hemel reikte, cen fleen nam, diers oprichtte, olle däar-op goot, en noemde ders naam dier Stads welke te vooren Luts heette; Bethel, dat is eer Huis Gods (*). ef (*) Welk een fchoon bewys! —— doeh “meest gangbaars munt in die dagen, Ten tyde van CAREL DEN GROOTEN had men, volgens MENARDUsS, een voorfchrift, om de Klokken te zegenen en te zalven, onder den. tytel : Ad fignum Ecclefie bes nedicendem. . Ew ’t is niet onwaarfchynlyk , dae zulk een mis. bruik. in de Kerkgebruiken van die tyden was ingefleopen; de. wyi men onder de Capitulgren van CAREL DEN GROOTEN. eem Verbod van het Klokkendoopen vind". Ut Clocas non Eve pn Capitul, Caroli Magni, aangehaald by DURANDUS ej _ r EN. ibe MUZYKAAL KUNST-WOORDENBOEK, 539 ~» De Plechtigheid van het Znwyen of Dooper der Klok- ken mag door geen gemeen, Priester gefchieden, fchoon hy anders wel kinderen moge-doopen ; maar dit A/okdoos pen moet wel degelyk door een Bistchop of Sufragaan, ~ gedaan worden,en dat wel in zyn Bisfchoplyk Gewaad, vergezeld van eenen Diaconus in rel Misgewaas den gekleed. De nieuw gegoten-of [ntewyene Klok wordt aan een houten Stellagie opgehangen, in dier voege dat men rondsom als ook van binnen daarby kan komen; by de Klok wordt een Stoel gezet voor den Bisfchop en aan de andere zyde een tafel, waar op geplaatst is een vat met Wywater, benevens de Wywaterskwast, Zout, Olie, Rookwerk , een Linnendoek, en alles wat tot deeze plech- tigheid vereischt wordt. De Bisfchop, in zyn Bes/choplyk Gewaad gekleed, met den Bisfchopsmyter op °t hoofd, en de Bisfthopsftaf in zyne hand, zet zich op deezen Stoel neder, en zingt met zyne ds/iflenten eenige Pfalmen, daarna zegent hy het Zout en het Water met het ge- woonlyke ZExorcizo te Creatura Salis? &c. dat is: Ik bezweere u fchepzel van Zout, of, gelyk wy, volgens den aart van onze taale, zouden zeggen, ik bezweere u Zoutfchepzel ! enz. . Daarna werpt hy het Zout in hee Water, en wascht met zyne Asfiftenten de- Klok van binnen en buiten; vervolgens wascht hy de Klok met wa- ter, vermengd met zout, wyn en asch, wederom van binnen en buiten5 deeze afwasfching wordt met dit geheis ligd water als eene Dooping gedaan, in den naame van God den Vader, den Zoon en den Heiligen Geest, en na gezegde Wasfching, of Dooping, wordt de Klok met een nieuwen linnendoek , die nooit. gebruikt is, afgedroogd; naa dat nu de Bisfchop eenige Pfalmen geleezen heeft s doopt hy met de rechter duim in de heilige Olie, maakt daar mede een Kruis op de Alk, doch droogt het ten eere ften wederom af; maakt daar op , op de voorgaande wy» ze, zeven Kruisfen op de Klok, en van binnen vier Kruis- fen met het Chrisna, zynde een zeker rookwerk, dat by - de ftervenden gebezigd wordt, welke zalving met olie, kruiswyze , met deeze bewoordingen en tusfchenmaakin- gen van kruisfen ; gefchiedt. 95 Cons Lib. I. c. 22. n. 3. Zie BINGHAM Origines Ecclefiaflice; or the Antiquities of the Christian Church. Vol, IL. 240. Aant. vanden Redateur.- 8 Pp 3 540 Je VERSCHUERE RE YNVAAN „„Confe t cretur & Jan&i t ficetur , Domine, fignum, iffud in nomine Pa t iris © Fi ft lii, @ Spiritus f Sanĝi.. Pax tibi! dat is, Ô Heere, dit teken worde ge + wyd en gehei ligd in den naame des Va ł ders , des Zoons + en des Heiligen t Geests. Vrede zy u! „ Voords wordt de Á/ok van onderen met Myrrhe en reukwerk berookt, en dan doet de Bís/chop een gebed 5. biddende dat God de Klok wil overftorten met zynen ze- ' gen, en kracht geeven om door haar geluid de tempees- ten, onweders en ftormen, te ftillen, de blixem en don- derflagen krachtloos te maaken, de duivelen en kwaade. geesten te verjaagen, de verftorvenen of zielen der over- _jedenen te beveiligen, en voords allen kwaad af te wee- ren, gelyk men anp ie leest, in het befluit van het Concilie van Keulen, gehouden in °t Jaar 1536, waarin men deezen Canon of regel aangaande de Wyingen der Klokken vindt. ee „ De Klokken worden gezegend, op dat zy mogen bazui- nen de flrydende Kerke, waar door het Wolk tot de tem- pelen wordt geroepen, om het woord Gods te hooren, en de Geestlykheid om 's en de. barmhartigheid Gods, en *snagts zyne waarheid, te verkondigen, op dat de geloo- vigen door het geluid derzelven tot bidden mogen aange- zet worden; alhoewel de Vaders ook op een ander einde hebben gezien, te weeten, dat de Duivelen door °t geluid der Klokken verfchrikt mogten worden, ja dat zy, eerder dan door de gebeden zelf vervaard zyn, wyken mogen, op dat, zynde verdreeven, de vruchten, de zielen en ligcha- men der geloovigen behouden mogen blyven, als ook op dat aile vyandiyke heirlegers, en nd hi agen des vyands, het gekraak der blixemen, flormmpinden , geweldige ternpeesten en weerlichten, gemaatigd mogen worden; dat de fchadelyke donderflagen ‚winden en watervloeden , mogen ophouden; kort- om, op dat de geenen, die het hooren , tot den fchoot der Moeder, de Heilige Kerke, en tot de baniere des Kruis- fèsa hunne hebb mogen neemen, gelyk deeze din- gin de hoogtydelyke zegeningen der Klokken gevonden worden. » Naa zulk eene zegening over de Klok van den Hemel te hebben afgebeden, enoemt men de Klok met den naam van deezen of geenen Heilig , gelyk Paus JOHANNES (Z0 als boven gezegd is) de Klok der Zateraanfche Kerk naar zynen naam JOHANNES doopte; tot Peeten of Geva- ders worden gemeenlyk aanzienlyke of vermogende Lieden ge- MUZYKAAL KUNST-WONRDENBOEK: 541 genomen, welke, ten tyde der Doopinge, het touw, waar mede de Klok gebonden is, aanraaken en den Wy-Lis- Schop allen te gelyk antwoorden , en op het noemen van den naam der, Kok zuchten: wordende de Gedoopte Klok met een nieuw wit kleed of hembd overtrokken, even ge- lyk men by de eerfte Christenen den Gedoopten een wit kieed plagt aan te trekken ; daar na wordt zeker Zuan- gelie geleezen, en ook wel eene Predikatie gedaan van de kracht der Klokken; waarop de Bisfchop nog eens het kruis over de Klok maakt, en verders deeze Ceremos nie of plechtigheid eindigende, beflooten. wordende , met eenen maaltyd van blydfchap ; deezen zyn dan de voor- naamfte plechtigheden, die by het Znwyen of Doopen der Klokken in gebruik zyn. | >» Sommige onder de Room/the Schryvers willen dat dit zo zeer geen Doop „maar flechts een Klokkenzegen, is: onder anderen zegt STANISLAUS HOSIUS, €N BELLARMINUSs s» dater geen Klokkendoop, maar een zegen, en eene toe- » ëigening tot het Godlyke gebruik is,” meer anderen willen ’ zelfde bewyzen; daar en tegen houden veelen wederom {taande , dat het wel deegelyk eene Dooping is = dat zy zelven beflisfen.” Wy willen dit met den Schryver wel aan het beuzelend Bygeloof overlaaten. Ernftig daar over te handelen lust ons niet; er mede te boerten past ons niet. Alleen kun- nen wy niet voorby, met een kort woord, aan te ftippen, dat de vermeende kragt van het Gelui der Klokken tegen den Donder, of de fchadelyke uitwerkzels des Blixems, proefondervindelyk, in meer dan een geval, gebleeken is, eene tegenovergeftelde uitwerking te wege gebragt te heb- ben. —— Wegens veele der andere vermogens , adn de gedoopte Klokken toegefchreeven, kan niet proefonder- vindelyk gefprooken worden, —- Dan, boerten past ons niet „hebben wy gefchreeven „en, eene neiging hier toe voe- lende, leggen wy de pen neder, en het Muzykaal Kunste Woordenboek ter zyde, | | Pp3 Adres 548 ADRESSEN. Adres van het Committe van Algemeene Welvaart te Haarlem, aan de Nationale Vergadering reprefentee rende het Volk van Nederland; over de Oorzaaken van het Verval en de Middelen tot Herflel der Vaderland/clt Fabrieken en Trafieken, Te Haarlem, by F. Bohn, 1796. Jn gr. 8yo. Bo UL Adres van het Committe. van Algemeene Welvaart te Haarlem, aan het Provintiaal Beflwur van Tolland; over het Gebruik der Duingronden, ten dienfle der Va- derlandfche Fabrieken. Te Haarlem, by F. Bohn, 1796. In gr. 32 bl, | | W voegen deeze twee Stukjes te zamen, als komende uit dezelfde hand, en tot het zelfde einde ftrek- kende. — — Naa de jongfte heuchlyke Staatsomwenteling, was het Committé, uit wiens boezem de beide Vaderland- lievende Adresfen voortkomen , onvermoeid bezig om de op zich genomen edelmoedige taak te volbrengen. » Ze- s dert jaaren , fchryven zy , hadden onze betrekkingen sen ons belang ons wel opmerkzaam gemaakt op de s» voorwerpen, in deezen behandeld; maar, ten einde ons > aan geene voorbaarigheid in onzen voordragt aan uwe s» Vergadering tchuiìdig te maaken, en niet verdacht gehou- » den te kunnen worden, dat wy in deezen alléén door » eigenbelang gedreeven worden , hebben wy, terftond sẹ naa het aanvaarden van onzen tegenwoordigen post, „> het herftel der Nederlandfche Fabrieken en Trafieken „s gefteld tot een eerst voorwerp onzer Werk zaamheden » hiet alleen ; maar ook door een, in de openbaart » Nieuwspapieren bekend gemaakt, Programma (*), heb- „‚ ben wy alle onze daarby belang hebbende debur- ə, gers uitgenoodigd , om ons zodanige middelen aan te … wyzen , waar door onze Binnenlandfche Fabrieken en » Frafieken verbeterd, herfteld, en daadlyk in werking » konden gebragt worden. Wy hebben het genoegen ge- » had, om verfcheiden, zeer wel uitgewerkte en tcr zaak s dienende, Verhandelingen (waar voor wy onzen dank » openlyk aan onze Medeburgers betuigen) te ontvangen; (*) Dit wordt in eene Byluage medegedeeld, ADRESSEN. | | 543 „en naa gehouden Conferentien met Gecomtmitteerdeg » uit de Fabriekeurs en Trafiekanten van diverfe Ste- » den, inzonderheid Leyden, hebben wy gemeend het » best aan hun en ons oogmerk te zullen voldoen; om » de door hun voorgeflagene Middelen tot ééne Verhan- » deling, en dezelve alzo ter kennisfe van deeze Verga; » dering te brengen.” Gelyk zy doen in de Memorie yan ddffruBie; welke het voornaamftte van dit wel op- gefteld en nadruklyk gefchreeven Stukje uitmaakt. , Naa in het Adres. het Onderwerp bondig beredeneerd, æn in klaaren dag gehaald te hebben, laaten zy, dit ftrek- ke ten ftaal, zich in deezer voege hooren: …„ Verbreekt, s Burgers Vertegenwoordigers! die fchandelyke, ontee- ə rende banden, waar aan het menschlyk verftand tot » nog is gekluisterd geweest. s» Vooral bidden wy u, Burgers Vertegenwoordigers'! » neemt die ondraaglyke ongelykheid in de Belastingen s» Weg, welke in zo veele deelen van ons Vaderland, en Vooral in Holland, plaats heeft; wy bedoelen de Im- » pofitien op de Confuümptive middelen, waar in de Ry- en kes in evenredigheid van hun vermogen; fchier niets s» draagen; waar door de- Werkman deerlyk gedrukt » wordt, en byna de helft van zyn fober inkomen aan » ’s Lands en Stedelyke Belastingen’ moet betaalen; waar > door de Arbeidsloonen, hoe zeer altyd nog een gering ‘a, beftaan verfchaffende , echter aanhoudend geftcigerd Pp 4 » Zyn; Li 544 | ADRESSEN. » zyn; die de voornaamfte oorzaak’ zyn van den fteëds verè s» hoogden prys onzer Manufaêtuuren , en van derzelv p» daar door bewerkt verval.” _- Ln Stellingen als deeze zyn zeker aan Zwaarigbeid en Wederfpraak onderhevig ; doch poogen de Ópftelters deeze weg te neemen, geene te wederleggen. aar toe woornaamlyk de Memorie van Adftru@ie dient: die veel weetenswaardigs., deeze belangryke Stukken betreffende, bevat, te veel om aan te wyzen. Alleen willen wy af- Áchryven, wat zy, daar in van de Gildens- en derzelver beknellingen gefprooken hebbende, ’er ten gevolge uit afleiden. —ee „Wat is nu noodzaaklyker, welk uitvoer- ə» lyk middel is in deezen nu gepaster, dan alle Fabriek- s gildens (*) ‚ met hunne -bepaalingen , Wetten en Ordon- . nantien, op te heffen en te vernietigen , in zo verre, ə» dat ’er van dezelve niets overblyve dan alleen eene ə, minlyke zn let „ voor welke de twisten tusfchen » meester en knecht in der minne vereffend en bygelegd s, worden. De/Meester, of Fabriekeur , moet vry zyn in s Zyne keuze van ftoffagie, zo wel als in zyne methode van werken; en °t moet aan hem alléén ftaan, op welke An hy zyn Fabriek tot vergrooting van zyn renomé of belang goedvindt te dírigeeren. ‘t Arbeidsloon, s» t welk, door verandering van tyden en Fabrieken, vol- » gends de oude bepaaling, thans in veele gevallen on- s toepasfelyk is geworden , moet niet door gezach be- s paald, maar door eene redelyke en minzaame overeen- s» komst tusfchen meester en knecht gereguleerd worden; » En hy, die zich daar mede niet kan of wil vergenoe- er gen, zoeke een andert meester, en deeze een ander s knecht, zonder dat daar over verfchil, veel min Op- s roer, behoeve plaats te hebben (}).” | Geene bloote redeneeringen, maar daadzaaken, voeren de Opftellers doorgaans aan, met eene overwinnende kragt 5 en zagen wy dit pleit nooit zo kort en goed voldongen voor de Trafieken en Fabrieken. Men kan ligt naai at 43y (*) Fabriekgildins, van deeze fpreeken zy alleen , over de Ambagtsgildens laaten zy zich niet uit, bl. 42. CF) »» De Gaaren. Lint- Fabriek, thans de bloeiendfte Fa- » briek in Haarlem, is hier van een overtuigend bewys. De- » želve is aan. geen Gild of Gildewetten gebonden , en tot op » deezen tyd is nog nimmer eenig verfchil over Arbeidsloonea on by dezelve geweest.” ADRESSEN. 545 dat de ig, ri Brit en de Britsgezinde ontaarte Ne- derlanders hun welverdiend deel krygen; dat Bedro naar verdienfte ontmaskerd wordt, als ook Partydighei tegen de Inlandfche Fabrieken, by de voorgaande Re- eering nooit met eenige premie, veel min met eene of an- ere weezenlyke onderfteuning , begunftigd. „ Alle verzoee ken daar toe,” zeggen Zy, „ Wist men, of door aller- „, lei hindernisfen op de lange baan te fchuiven, en het „> den zuchtenden fimeekeling lastig te maaken, of, zo hy » ftout genoeg was om aan te houden, fchamper van de » hand te wyzen met eene zo vreemde als ongegronde s» magtfpreuk, Dit is het Land van Koophandel , niet van. s> Kunflen en Handwerken; deezen moet men aan de Engel- s [chen overlaaten !” | Met dit alles fchermen de Opftellers, ten aanziene van den Handel , niet in het wilde. ,, Wy bedoelen,” is hunne _ taal ; van het doen ter uitvoer brengen en het maaken der noodige veranderingen in de prohibitive Wetten, eer- tyds ter bevordering onzer Fabrieken gemaakt, fpreeken- de; „ wy bedoelen geenzins zodanige conftringeerende » en prohibitive Wetten , waar door terftond alle invoer ' ẹ van buitenlandfche Fabrieken, hoe genaamd, volftrekt „ verbooden zoude worden, (want behálven dat dit den „ Koophandel, in andere betrekkingen, zoude drukken, > ware dit, om verfcheide andere redenen, volkomen „, dwaasheid en nuttelooze verwarring ;) maar wáar door» s vooreerst ‚ de vreemde Manufaétuuren zodanig be- ə» zwaard worden, dat onze Vaderlandfche Fabriekeurs „, terftond de noodige aanftalte konden maaken, om voor a, het binnenlandsch debiet den noodigen voorraad te be- >, zorgen , en die vreemde Fabrieken niet alleen in prys „, en qualiteit te evenaaren , maar zelfs voor °t byzonder s, gebruik -van onze Natie te overtreffen.” Dit bedoelen zy met eene Bylaage, behelzende een Ruuwe Schets voor Tn In- en Uitvoer van Binnen- en Buitenlandfche Goede- vens ten faveure der Vaderlandfche Fabrieken, waarin de Koophandel, op de behoedzaamfte wyze, voor alle nadeelen beveiligd is, en °t welk de Ínlandíche Fabrieken konde doen herleeven. Het tweede Stukje, in °t hoofd deezer Afdeelinge ver- meld, is eenigzins van eenen meer fpeculativen’ aart; {choon deels , door Proeven hier vermeld , tot een hoo- er trap dan enkele befpiegeling gebragt, en door de on- dervinding verheven boven de fpeculatie van Projeétmaa. 546 ADRESSEN, kers. Uitwyzens het Opfchrift, bepaalt het zich tot het Gebruik der Duingronden, ten dienfte der Vaderland/che Fabrieken. In het Adres aan het Provintiaal Befluwr van Holland, wordt dit Onderwerp met al de kragt van war- me Vaderlandsliefde voorgedraagen, en de reeds- geno» mene en nog voortgezette Proeven dienen ten fteun van de taal der Spreekeren, _ ‚ Wat,’ in deezer voere laaten zy zich, onder anderen hooren, gemelde Proeven yacorogt hebbende , „ wat heeft » men van zodanig goed begin niet te wagten, indien ə» deeze onderneeming die onderfteuning en aanmoedigin > mogt genieten, welke dezelve, °t zy met eerbied ge- » zegd, verdient? Welk een heil mogen wy ons daar „ uit voor geheel Nederland niet voorfpellen, daar wy „ ons verzekerd houden, dat Gyl. deeze onderneemin- » ge» door fpoedige en efficafieufe middelen, uit haa- „ ren naauw beperkten kring zult verlosfen, en in al- 5 „esn werking brengen? —- Onze Hollandfíche s» Duinen beflaan eene uitgeftrektheid van 50,000 mor- » gen gronds; daar op kunnen 300,000 ag Ean geweid » worden, en deeze kunnen 1,000,000 ponden Wolle s» voortbrengen, » Onze ziel verblydt zich reeds in het vooruitzicht » Van den meerderen blcei der Wolfabrieken en de a aggok welvaart onzer Handwerkslieden , zo dra » hier van door uwe kragtdaadige tusfchenkomst een ə» begin zal gemaakt zyn. —_ Dan zal men nieuwe » Trafieken zien gevestigd worden, en de Lakenfabrie- „> ken haar tegenwoordig onnatuurlyk verblyf zien ont- s Vlugten, en zich aldaar vestigen , alwaar zy eigent. ə» lyk thuis hooren, alwaar alle andere Volken die s geplaatst hebben, te weeten, op het Platte Land, daar s Zy den voorraad voor haaren arbeid by de hand heb- » ben. De Handwerksman zal zich dan niet, zonder op- » houden , in beflooten vertrekken, aan éénfoortigen » arbeid behoeven te krommen , en door dit zittend » leeven kragteloos en verzwakt worden. Neen: hy s Zal deezen eenzelvigen verveelenden arbeid met het s» Landwerk afwisfelen , gezond, vrolyk en gelukkig, s» Zyn; by zal geenen onderftand uit de liefdegiften T s, ner meer vermogende Medeburgeren meer noodig he s. ben; noch uit ’s Lands of Stedelyke Belastingen, die » hy zelf helpt opbrengen , behoeven onderhouden te » worden. De hoogst Geconftitueerde Magt deezer Pro 2» Vine ADRESSEN, 547 5» Vintie zal daar door, zo wel als het Municipaal > Bewind van Steden en Dorpen, voor een zeer groot » gedeelte, van één haarer knellendfte zorgen ont- s last zyn. Uwe Vergadering, Burgers ! zal, indien ə» het beftier der Armen op den tegenwoordigen voet =» mogt blyven, voortaan geene fom van bykans een half ə», Millioen behoeven af te zonderen, ter onderfteuning ə» van de publieke Weeshbuizen en _Armenkasfen. De » Steden Leyden en Haarlem, (wy fpreeken van °t geen » wy zeker weeten y en zwygen daarom van andere Ste- »» den,) zullen in ’t vervolg geen f 90,990 jaarlyks be- » hoeven, af te zonderen van haare inkomtten , ten ə», dienfte der armen: want de groote armoede is alleen s» veroorzaakt door het verval der Fabrieken, gelyk wy e» meenen overtuigend aangetoond te hebben jn onze Me- > morie van Dedutie , aan de. Nationale. Vergadering , » reprefenteerende het Nederlandfche Volk, overgegee- » ven, en waar toe wy de vrybeid gebruiken ons te s, refereeren.”’ er. Men noeme dit geene overdreevenheid, voortfpruitende uit ingenomenheid met dit Plan. Om dit denkbeeld te - weeren, en de groote zaak nader aan te dringen, van ver- meende zwaarigheden te ontheffen, dient de daarby ge- voegde Memorie van Adflruêtie, ORE Dan genoeg hebben wy van deeze twee kleine Stukjes gezegd, om de aandagt der Vaderlanderen, die ze onbe- kend mogten weezen, derwaards heen te wenden, verze- kerd, dat niemand zich der Leezinge zal beklaagen. — Mogt het niet by Leezing blyven ! | Vertoog by de Aanbieding van het Ontwerp van Conftitue tie, voor de Franfche Republiek. Gedaan door BOISSY D'ANGLASs uit naam der Commisfie van Elven, in de Zitting van vyf Mesfidor, des derden Paars. Uit het Fransch vertaald, Te Haarlem, by F. Bohn, 1796. - In gr. 8vo. 105 bl, | ryden. als die der groote Staatsomwentelingen, welke wy beleeven, doen, by veelvuldige gelegenheden „ Redenaars te voorfchyn treeden, die al de kragt der overreedende en zieltreffende Welfpreekenheid te werk ftellen, om hunne Landgenooten tot het omhelzen der. beste Plans en het volgen der heilzaamftte nnn ve (S 543 | VERTOOG beweegen. — Overvloed van zulke Staatsftukken biedt ons het groot Gemeenebest Frankryk aan. Gewigtige ge- legenheden riepen de Redenaars op, Geen wonder, dat, by de Aanbieding van het Ontwerp der Conflitutie, een allergewigtigst tydvak in de daad, een Vertoog werd voorgehouden, dat een Meesterftuk der Welzeggenskunst mag heeten ; het Vertoog van BOISSY D'ANGLAS, welks Vertaaling hier voor ons ligt, en het geluk gehad heeft, om in eene hand te vallen, die *t zelve een welgeplooid Nederduitsch kleed aantoog. Hoort den Aanhef. „ 'tÍs met cene groote Natie als „> met een groot Man. Het doelwit van deezen in al zy- „ nen arbeid, het beginzel van alle zyne werkingen, het » Einde van al het gevaarlyke en moeilyke, dat hy on- s derneemt, is, ha h of laater, eene rust te genieten, „> vol roem en waardigheid. Dus ook beoogt eene Na- ə» tie, die gaande raakt, die zich waagt aan de ftormen „ eener Omwenteling, te midden zelfs van haare fterkfte „ Oopbruisfching, niets anders, dan, in ftilte, de vrugt » te fmaaken van haare poogingen, en van de opofferin- „gen, die zy zich getroost heeft. Nu kunt gy deeze » hoop des Fräánfchen Volks vervullen, door, met eene „ ftoute hand, paal en. perk te zetten aan deszelfs te lang „ gerekte beroering. Nu kunt gy voldoen aan het ver- » fangen van de volftandigfte vrienden der Vryheid, en „ de zwaare ftryden doen ophouden, welke haare vero: vering ons gekost heeft: Uwe Commisfie van Elven „ komt u haaren. arbeid aanbieden over de Conftitutie. » Vertegenwoerdigers van een Vry Volk, laat alle de ə» vermogens van uwen geest zich vereenigen. Geeft » alle de werkkragt (energie) uwer zielen eenen vryen „> loop. Doet alle andere drift zwygen, en luistert al- » leen na die, welke het gemunt heeft op het Alge- » meen Welzyn. De tyd is gekomen, waarin gy den ftreelendften je, rekel hooge zendinge gaat volbrengen. » Het lot van 25 Millioenen Menfchen is in uwe handen. ə» 'tStaat aan u, het licht eindelyk te doen volgen op de duis » ternis, de geregeldheid op de verwarring, het geluk op » het Iyden, de rust op de beroering , de rechtvaardig- » heid op het willekeurige, de V reid op de losban- ə» digheid, het algemeen crediet op het miscrediet, door s, byzonder belang veroorzaakt, en al het waare der », maatfchappyelyke orde op de heillooze hersfenfchimmen » der regeeringloosheid, Sedert zes jaaren ten prooi aan 4 „de _ VAN BOISSY D'ANGLAS. 549 s» de woede van Omwentelingen, die ons rampzalig Va- » derland verfcheurd hebben, het oog gevestigd op eem » voorwerp, dat ons fcheen te ontvlugten, de arm ge- » wapend ter verovering eener Vryheid, welke. alles s» {cheen zamen te {pannen om ons te doen derven, ge~ ss ftuit door alle vooroordeelen, beftreeden door alle-on- s» deugden, gefolterd door alle driften, hebben wy meer 5, gearbeid om te verwoesten, dan om op te bouwen, 5, ons meer laaten te rug zetten door ’s Volks aandrang , » dan dien beftierd, ons meer afgefloofd voor het be- » ftaan, dan voor het geluk, van Frankryk. — Kortom, s het heuchelyk: tydperk is gekomen, waarin wy mogen s aflaaten Kampvegters te zyn der Vryheid, ‘en haare » weezenlyke bte a kunnen worden.” - Het geheele beloop deezes Vertoogs, °t welk wy niet. zullen ontleeden, is vol meesterlyke trekken. En, fchoon men in alle byzonderheden den Redenaar niet byvalle, zal hy, over ‘t algemeen, onze toeftemming wegdraagen. Wy kunnen niets meer doen, dan hier en daar een ftuk van algemeen beleng overneemen. De oorzaak der Om- WT te draagt hy in deezer voege voor. „ De Fran- » fche Omwenteling, welke eenige raaskallende -weetnie- » ten het werk hebben durven noemen van een handvol s, oproerige Schryvers; die Omwenteling, welke zy waans » den te zullen vernielen door kwinkfiagen, omkoopings 3 intrigues, famenzweeringen, en verborgene kunstftrees =» ken; die Omwenteling, die alle haare vyanden geveld, s en haare eigene ongeregeldheden, haare eigene woede, ə» verduurd heeft, is het voortbrengzel niet van eenige s» Cukele perfoonen. Zy is het uitwerkzel der verlich- » ting en pk Zy is de vrugt der eeuwen en s» der wysbegeerte. Zy is de Dogter. van die goddelyke s» kunst, welke alles, wat het vindingryk vernuft uite s» Vorscht, met zoo guo fnelheid vermenigvuldigt, en 2» voor de toekomende geflagten bewaart, Het beginzel ə» van dezelve lag in °t hart van ieder een. De dwaa- » ling, het despotismus, het bygeloof, de onkunde, heb- „» ben lang verhinderd, dat zy te voorfchyn kwam. Maar s de toorts der weetenfchappen, der kunften en der re- » den, - die duisternisfen verdryvende, openbaarde z » zig, en krygende eene onoverwinbaare kragt, ontfta ə» ZY in aller zielen de driedubbele liefde van Rechtvaar- » digheid, Vryheid en Gelykheid.” | Sterk zyn de kleuren, met welke de Redenaar het lot zyns Kal 559 | VER TOOG zyns Vaderlands maalt in de doorgeworftelde tydvakken: waar van hy mogt zeggen, de menigte van ’s Lands en Volks lotgevallen in opmerking neemende : s Zes eeu- „ wen hebben wy afgeleefd in zes jaaren.” —- Met re- den mogt hy zyne Landgenooten herinneren: „ Dat eene „ zo kastbaare ondervinding voor ons niet verlooren zy. » t Is tyd, dat wy winst zoeken te doen met de mis- „ daaden der Alleenheerfching, de dwaalingen der Ge- » conftitueerde, de onvastheid en afwykingen der Wet- „… geevende Vergadering , de onmenschlykheden van de A Deinglandy er Tienmannen, de jammeren der regee- şı tingloosheid, de ongelukken der Conventie, de gru- „ welen van den burgerlyken oorlog. Door uwe gedagten „ te laaten gaan over het tafereel van de oorzaaken der » Omwenteling , waar in alles zig zo fchielyk ontwik- j, kelt, de voortgangen der belangneeming in den ftaat » des algemeens, de ongeftuimige agtereenvolging der » gevoelens en gebeurtenisfen, door u het punt te erin- „ neren, waar van gy afgegaan zyt, den weg, langs wel- ə» kèn gy voortgefleept zyt, en den ftand, waar in gy u 5, thans bevindt; daar door zult gy de eindpaal ontdek- 3, ken, die gy bereiken wilt.” | | Welk een fchoon Tafereel, myne Landgenooten , ’t welk wy onze Leezers niet onthouden mogen, hangt de Redenaar op. Door de Republikeinfche Conftitutie s vast te ftellen, moet gy den Ryken een waarborg gec- » ven voor zyn eigendom, den Armen voor zyn beftaan , s» den naarftigen en vernuftigen voor de vrugt van zyn » arbeid, allen voor hunne vryheid en zekerheid. In °t s midden der Volkeren, die haar omringen, moet gy de » Franfche Natie den rang doen neemen, die haar toe- » geweezen wordt door de natuur, en door den invloed, » welken haare magt, haare verlichting, en haar handel, » haar moeten geeven, De rust moet gy doen heerfchen » zonder verdrukking, de vryheid zonder beroerte, de s» rechtvaardigheid zonder wreedheid , de menschlykheid » zonder zwakheid. Gy moet een beftuur fcheppen, dat s> vastheid en kragt heeft, zonder gevaarlyk te zyn, des- s zelfs beweegingen fnelheid byzetten, en te gelyk des- 5» zelfs werkzaamheden paalen ftellen, de magt, welke » de wetten zal maaken, verdeelen, zonder die te ver- á zwakken, den loop der wetgeeving vertraagen, en haar » buiten het bereik plaatfen van alle verderflyke over- s» haasting , zonder haare. leden te verlammen, de mag- VAN BOISSY D'ANGLAS., ' 55E „ten derwyze zamenftellen , dat derzelver vereeniging „ het goede werke; en de ftryd derzelve tegen elkandc= „ ren het kwaade byna ommogelyk maake. s len behaalen, ervaaren Onderhandelaars, die, onze bui- s, tenlandfche Staatkunde beftierende, het getal onzer ə» bondgenooten kunnen vermeerderen, dat onzer vyanden » Verminderen, aller genegenheid en agting tot ons trek- > ken, en ons de bevredigers der wereld maaken. Zoo zal uwe Conttitutie, al was zy duizendmaal on- e volmaakter dan zy kan zyn, fchielyk eenen va i ‚ itan 552 VERTOOG VAN BOISSY D'ANGLAS. a ftand bekomen, en uwe drie Magten, vereenigd tot „ heil des Volks, zult gy , weldraa, alle ftormen zien „ verdryven, alle wraakzugt verdooven, eenen roemry- „ ken Oorlog door een nog roemryker Vrede doen ein- » digen, de wanorde van onze Financien herftellen, den overvloed wederbrengen, het agiotage vernietigen, al- „ len, welken de begeerte tot rust van de Vryheid ver- » wyderd hadt, daaraan weder verbinden, de jammeren » der Omwenteling door haare zegeningen doen vergee- » ten, den voorfpoed der Republiek op het geluk van » allen vestigen, en den roem van de moedige Grondleg- » gers der Vryheid voor altoos heiligen. < … Maar, indien het anders is, indien het Volk kwaade „ keuzen doet, indien de vleiers de overhand behouden, „. indien het de intrigue, die het geftadig rondom zig heeft, … met onderfcheiding bejegent, en de verdienfte verwaar- » loost, die ‘er voor vliedt, indien het Adminiftrateurs be. 