Maleisch-hollandsch woordenboek
èjkb balijang = balijan. &aL bëlijoeng, houweel, hak, die door het verzetten van het ijzer tevens voor bijl dienen kan. (jjJü bëli jak , wijd open gesperd , van de oogen ; gapen , van een wond. Yrg. tjeleh. e^XUb balikat, schouderblad. JsJl* balikoe, bocht in een rivier. ylOu bëligoe , Jav. = koendoer. )Uta balila , Jav. afvallig worden , oproer ma- ken. Ook een soort van gladde ongedamasceerdekris. Yrg. lela. -vLbalijaii, een soort van ij zerhout,vooral voor daken gebruikt: roemahnja batoe beratapkan balijan. +s bam (ook ebam), Arab. bas; basstem; inzonderheid de bas van de gendang, waarvan de eene zijde een diepen, de andere een hoogen toon geeft. f*j boem» ons boom, als scheepsterm. L-^vt bomba, Port. pomp. jj jU v ; bëmbaran , een soort van draagstoel voor één persoon om in te zitten; vrg. tandoe. iiU^j bëmbangaii , een smakelijke zee- visch van de grootte van een kabeljaauw. Gw. bambang } vet? L. , doch op Riouw onbekend. £x^ bambang, zie het voorgaande woord. ftAy) bimbang, wankelmoedig, besluiteloos, in de war ; verliefd : bimbang hati patik berperang ; melihat betina hatinja bimbang. Orang sabinibangan, verliefden. ^.JL^ bëmbam, in de heete asch braden. -V^ bëmban, een boom (wangifera talpan), van welks bladeren manden en mwB^Kprden ver- vaardigd. De vruchten er van zijn rood ei Matanja saperti boeivah bemban jang masa] oogen waren rood van het schreijen. J^> boemboen , de plaats waar men herten en tijgers of andere dieren schiet, Abd. jX^ bamboe (ook mamboe) bamboe, Mal. boeloeh. y^j boem boe 9 Jav. = rempah. .üaAyj boemboengan, nok, tinne van een dak: zie boeboeng. X*\s boemantara, luchtruim. j boen, I. groote tinnen of koperen doos voor tabak of sirihbladeren. II. Arab. koffijboon. III. Arab. benoe, eig. ibnoe, zoon. UJ bëna , hooge golven aan het strand, zware branding. Ook bana = l^j? e-Ah binatang, dier, in tegenoverstelling van manoesija. ♦lb binara, kleerenwasscher, bleeker. /awU^ binasa (Skr. winasa, ondergang), in 't verderf gestort, verdelgd; bedorven; mislukt. Jlb bënaloe , een kwade soort van woeker- plant, het Jav. kemeladijan. Oc-AJ bënat, vreugde genieten. .Uuü bantara (Skr. awatara), heraut. *.UA) bint ar o, een soort van boom, cerbera. Jixh bintangoer , een soort van boom , calophyllum sp., uvaria sp. Soorten zijn b. laoet, b. oetan, b. boenga, b. djangkar, b. batoe. ei^AJU ban toet, onvolkomen gebleven, ge- staakt van een werk , achter gebleven in het leeren, neergeslagen van beslag enz. C^ib bintat, bultje, puistje, knobbeltje, muggebeet: habislah toeboehnja samoewa bintat 2 dimakan njamoek. Yrg. bentil en in het Aan- hangsel bintil. C^Jjb boentat, het knobbeltje dat onder aan vruchten of bloemen zit, boentat bidjlnangka, boentat boenga menoer, boentat keldpa. \j^&> boentoet, het ondereinde, achter- einde; achterste van menschen of dieren; wat achter iets aan komt: sehaja takoet sebab ada banjakl boentoet sehaja dibelakang , want er zijn velen die achter mij loopen, Abd. yüo bantar , kort gehouden, ingenomen : dji- Hjada dibantarkannja nestjaja mendjadi biola, de vioolsnaren aanschroeven. ;ar ; sabentar , een oogenblik ; dalam [^in een oogenblikje. Jüo boent ar = boental. èxkx banting, het kloppen, slaan, neer- 60 ê"» ^^ smakken, neerBmijten; bonzen, van het hart; hossen # in een rijtuig; een soort van handelsvaartuig met twee masten. £jüü bëntang, het uitspannen, uitrekken, uitspreiden, zooals een tapijt, een zonnescherm, een net, een tent, een boog enz. Ook pentang. &juj benten g, schans, fort. ftjüb bintang, een ster; een ridderorde; bintang timoer , de morgenster, b. bar at , de avond- ster, b. oetara, de poolster; b.asap oib.berekoer, een komeet; bintang laoet, een zeester; radja bintang , bijnaam van de zeven sterren die om beurten op de uren van den dag haren invloed uitoefenen, t. w. Moestari, Jupiter, .MaWc/t, Mars, Sjamsoe, de Zon, Zoehara (b.Kadjora, b.babi), Yenus, 'Oetarid, Mercurius, Ka-mar , de maan en Zahal, Saturnus. Bintang 2 an, sterrebeeld ; door- zichtig, van een dak. alÜO boenting, bevrucht, drachtig, zwanger, van vruchten en dieren. Van menschen , inzonder- heid van voorname personen , zegt men hamil. tjJJJ bëntoek, gebogen; ook in zamenge- stelde telwoorden voor ringen, bogen, hanensporen. ^jÜü bin tak ; prafioe bintak , een soort van rooverspraauw. ^Jüü boentak, kort, ineengedrongen, iets waarvan de lengte niet in verhouding is met de breedte, bijv. een ineengedrongen aangezicht, een te veel afgesneden boek. (JjLb bantal, kussen, rolkussen (ook bantal gólik); b. seraga, zie seraga. (Jii^ bëntil , puistje, muggebeet; b.soesoe, tepel. Zie ook bintoel in het Aanhangsel. (Jib boental , opgeblazen , zooals een blaas ; rond, bijv. een steen; ikan boental, kogelvisch. <JIk boentftl, een knoop; een zak: diïsinja segala barang 2 itoe kadalam boentïlnja, Abd.; mem- boentil, een knoop leggen, zooals in een touw , een doek enz. (Jjuü boentoel, de ring onder aan de kris- «cheede. Jüü ban teen 9 ontworteld, uitgerukt; het uitrukken, zooals een boom uit den grond, een pijl uit een wond, een keg uit hout enz. -U> bëntan, verduistering van de oogen door zwakte na een ziekte of bij bezwijming. Jüü bintan , naam van een boom met ver- giftig sap, cerbera? »JU; bantoe , ï. hulptroepen. Yrg. bandoe. II. slap, van visch. . yih boent oe, onwetend, ongevoelig, zonder gevoel. Zie ook het Aanhangsel op dit woord. c Ah bintoeroeng , een soort van wezel , ictides ater, ^lyu^ bëntoeloe, een soort van visch, L. <uJu bantahen bent ah, woordentwist. Ban- tahan, twistziek. Apa djoegajang kamoe perbantah- kan, waarover twist jelui toch? djangan toewan bantahi apa 2 jang sehaja pikir patoet. Üjj bint ah 9 een soort van spel, C. JiJU bantel, het slaan, het slachten: di- banteinja dĕngan kajoe petjah kapalanja; bantel sapi, (geslacht) ossenvleesch. Pernbantei, slager. r Uu bintiz = UU 2. ysuj bandjoe, afrekening. ^03 ban dj ar, rij boomen, huizen en derg. zoo er ruimte tusschen in is, anders djedjer. jZ^m bandjir, Jav. = arnpoehan, ajar bahj watervloed j overstrooming. j^\b bindjei , een soort van vrucht , man- gif era foetida. ij^&b bëntjana , Skr. nvantjana, bedrog; leed, ellende; b. Sjeitan, verleiding des duivels. C^^b bantjoet, verzuurd, verschaald; ook als scheldwoord gebruikt. CL^-k bintjoet, buil, gezwel; terbintjoet, uitpuilen , van de oogen ; bintjoet kapalanja dipoe- koelnja dengan kajoe. Zie ook het Aanhechtsel op bendjoet. O^^ boentjit, opgezwollen van buik of wangen L.; = boengsoe, L. ^j^jj boentjis, boontjes, t. w. spersie- boonen. &s*h bantjang, I. het beletten, verhin- deren. II. gemeenzaam gesprek, kout. &&'*> boentjak, knoest, knobbel. &&JJ bëntjah, I. laag land, broekland. II. kneden, C. ^^dj bantji, I. een dissel, grooter dan tf :sU> &*>. 61 de patü, en die niet, zoo als deze, door omkee- ring van het ijzer als bijl kan gebruikt worden. II. hermaphrodiet. III. hoeveelheid; geldheffing door de hoofden. j^uO bëntjl, haat; hikmat përbëntji, mid- del om haat op te wekken. <XJo bënda, voorwerp van waarde; kostbare zaak; harta bënda, kostbaarheden en andere zaken. duo boenda, zie iboe. — Ook een boom, artocarpus pttbescens? J^Jo bandala (ook mandala), kruid- hoorn. Het is het Port. bandala, bandelier. *S)*^ bandaloe 9 een soort van vogel. CU Jou bandoet, de ring 5ie de aring met het krislemmer verbindt. iciuu ban dar, Perz. koopstad aan zee of ook wel aan een rivier, haven, zeehaven. Sjah- bandar (ook wel zonder sjah, zoo als bijv. in hawan bandar), havenmeester, die met de inning der tollen belast is, een voorname betrekking in de Maleische staten. *&h boendar, rond van het gelaat, bijv. boendar sapërti liman nipis, HA. Vrg. boentar. &ui,±X) bandarsali, verbastering van man- darsah voor madrasah. P.jJü bëndërang; boetan benderang, de halve maan, de maan wanneer hare hoornen beide gelijk zijn; tërang benderang, maanlicht, wanneer de maan zoo is. Toembalc benderang, een staatsiepiek met twee punten (vrg. bandangan op bandang); bërdjalan bĕndĕrang, juist in het gelid gaan. Benderang kanan, b. kiri, een soort van beambten, in rang volgende op den bantara (misschien zij die detoembak benderang dragen?) HT. ët)uu bandang, slinger; bandangan, een lans of piek met haar onderaan. èóSj> banding, evenbeeld, weerga; maat, kameraad; mëmbandingkan , confronteeren; tijada ada bandingnja. Vrg. toeloek. ët3Jü baitdoeng, dijkje ergens om heen, hooge rand ergens om: tëlor doewa sabandoeng, twee e y eren in één nest. £jjO bëndang, akker, bouwland. £*)Jü boendoeng, zekere karbouwenziekte. JjJo bëndoel, de houten lijst of het raam waarop de wanden van een huis komen te staan; de lijst die op een kast ligt om de zij planken bijeen te houden. JjJo of 51 Ah komt in de HT. voor als een gedeelte van de astana y waar de vorst somtijds huist en zijne hovelingen ontvangt. Pa' Sib.nd.l. wordt als een verwijtende bijnaam jegens aanzien- lijken gebruikt, zoodat doedoek dib.nd.l. ook slechts van minderen zal gezegd worden? Vrg. bëndoel. (jóJ>> bandok, een soort van roos, L. Ook bult ? • &X* bandoe, I. Skr. bandhoe, bloedver- want, vriend, kameraad. Yrg. bantoe. II. toorn. , i^iVJü bëndoewan, kettingganger. / j&Jj bindoe, draaibank of ook ^ie plaats waar de draaijer zit: tjintjin bindoe , de ijzeren ring die om het te draaijen hout gedaan wordt om het splijten te voorkomen; een vingerring die daarop gelijkt. .\jbi3JO ban dab ara , titel van den hoogsten staatsbeambte in een Maleischen staat en van den vorst van Pahang , die vroeger als bandahara van den Sultan vanMalakka, dat land als leengoed (pëga- ngan) bezat. Het woord is Skr. en beteekent schatbe- waarder, van waar perbandaharaan , schatkamer. iCjUbtXJo bandahari = pëngoeloe gëdoeng, magazijnmeester; hofmeester. ^Joo bende, Jav. = Mal. tjanang. UiXij bandeja, Port. presenteerblaadje. jjAJo bandetra (ook mandeira) Port. vlag, banier. Jüt3a; bandela, baal, pak. •Ju bënar, zoo zijnde als het wezen moet, goed, waar, eerlijk, billijk, juist, degelijk, vol- komen: dëngan sabenarnja, naar waarheid enz. Vrg. bëtoel. sju bënang, draad, garen, inz, katoen- garen; draad van een spinneweb; bënang arang , touw met houtskool om lijnen te maken. &x> bënlng =. Kening. gjü bënak, merg, hersenen; bënak todang, 62 r^ ■y boekan boewatan (zie boewat) benaknja orang itoe , tijada dapat bĕladjar. +X* benam , weggezonken in klei , zand enz. doch niet in water, bijv. saoeh jang terbenam dalam pasir. Membenam, indrijven, inslaan van spijkers; in de heete asch braden. C. yb bënoe, een door de natuur gevormde vischvijver of meer. Jü banoe, Arab. gewoonlijk bani 2 , w. m. z. tyu bënoewa, land, vastland, benoewa Tjina, Kling, Arab enz. Orang benoewa, naam van de oorspronkelijke bewoners van het Ma- leische schiereiland. s*ju binoewang, een soort van hert. &5j bënih, zaad, zaadkorrel, zaailing; oor- sprong, sama benih dengan dija, van dezelfde afkomst als hij; legger, kopij; exemplaar om voor de uitgaaf te dienen. &X* ben ah 9 plaag, epidemie onder planten en menschen: habislahsegala pohon kelapa dimakan benah. J>) bant* ook banoe, Arab. zonen; volkeren. l_AaJu bëni jaga 9 (ook niëni jaga 9 Skr. banïdjya, handel. Het wordt beschouwd als afge- leid van nijaga en daarom veelal bernijaga ge- schreven) handel drijven; bemiagakan, met iets handel drijven; perniagacin, handel; handelswaar. Jujj bëni tan , een soort van boom die voor masten gebruikt wordt. CS*x> boneka, Port. popje. (JhA.U banila == Manila, eigennaam. JJ4 banian, I. een Hindoesch koopman, baniaan. II. een leeren zakje voor provisie. lil? (ook benjan), flanellen hemd,= badjoe panas. Jub bëneloe, woekerplant met lancetvor- mige bladeren , een oranjegeel bloempje en kleine eetbare vruchten. Ook beneloe api en api 2. V~>)o bawab, Arab. portier. j»»y, bawaölr, Arab. meerv. aambeijen. ^jy boewana (Skr. bhóJwana) wereld. i^j* boewaja 9 krokodil : b. laboe , b. katak , b. ternbaga, zijn soorten er van. Boeroeng boeivaja , de ijsvogel; alcedo leucocephala ; lidah boewaja, zie op lidah. Boewaja 2 , de kielbalk, waarin de mast staat. Boewaja is ook de naam van oen oud koperen muntje ter waarde van 20 duiten, waar- schijnlijk naar den stempel aldus genoemd. O^-oy boeboet, I. tali boeboetan, geitouw. II. een soort van vogel , centropus philippensis. rty. boeboer 9 allerlei pap of brij die gegeten wordt. a^ boeboeng, nok, top van een huis. Boeboengan (ook boemboengan en boeng 2 an) hetz. en ook het vlokje haar, dat men den kinderen op de kruin van het hoofd laat staan. £*tf boeboek, kleine, zwarte torretjes in hout en granen. (Jjo boeböél, I. het verstellen van netten. II. zeker voeteuvel? satelah soedah poeroe kemoedijan datang boeboel. y>}} boeboe 9 een soort van fuik van rotting of bamboe , zijnde een korf in den vorm van een ton met aan de uiteinden een binnenwaarts ge- keerden kegel, aan welks top een opening is, waardoor de visschen het aas kunnen bereiken. Men gebruikt ze veel op of naast banken en riffen in zee , waar hun plaats dan door een palmbladeren vaantje is aangewezen. <b*j boeboeh 9 het ergens op- of inzetten of plaatsen: memboeboeh tjap , har ga, pelana, mi- noeman didalam piala. dv boeta 9 I. blind; boeta toeli, blind en doof, en als adv. blindelings, onbesuisd ; perigi boeta , een drooge put; malam boeta, een stikdonkere nacht; oewang boeta, nonactiviteits-tractement. II. Sanskr. Jav. = raksasa. III. boeta 2 , een soort van boom. CL>*> boewat 9 het doen, maken, vervaar- digen; doen voorkomen, zich houden als; diboe- watnja patah kakinja, boewat bodo, boewat mati. dirinja; iemand iets doen, hem op de een of andere wijs behandelen, hem kwaad doen: kita diperboewatnja olih radja Malaka saperti kera, moeloet disoewapnja pisang, pantat dikailnja de- ngan onaky SM.; sijapa memboewat orang , dibalas poela, Bid.; iets tot iets maken, tot iets gebruiken: dïboewat apa f of alleen boewat apa, waartoe? (het is verward met betapa, als of dit uit een zamen- ïï. V & 63 trekking boetapa ontstaan ware, terwijl het geheel iete anders is). Boewatkan en perboewatkan ook : voor iemand iets maken; iets in plaats van iets gebruiken. Boewat komt ook voor als hulpwoord voor de causatieve beteekenis: bijv. boewat ringan = ringankan, boewat takoet, enz. Boewatan, maaksel ; behandeling ; om ergens voor te gebruiken of iets van te maken: kaïn boewatan badjoe; ge- maakt , bijv. batoe boewatan , een gebakken steen , in tegenoverstelling van een uit de natuur ; boekan boewatan, niet te maken, niet na te maken, iets buitengewoons; buitengewoon, zonder voorbeeld: ajar itoe boekat boekan boewatan, troebel zonder weerga; moeloetnja tjalak boekan boewatan, zijn mond is bewegelijk zonder voorbeeld; adapoen ijaitoe terlaloe nakal dan bengis tabiatnja boekan boewatan', zie ook op benak. il^> boetala (Skr. bhcêtala) de aarde. -^ boet ir, grein, korrel, pit, ook in zamengest. telwoorden, zooals bij eijeren, koppen, ladderspor- ten , schalen , pisangvruchten, en zelfs bij ratap, een klaaglied, evenals sdbidji, en dus, gelijk soewatoe en saboetvah, van zeer uitgestrekte toepassing. jSy> botor, een soort van boontjes, die als groente gegeten worden. Zie ook het Aanhangsel op klongkang. èSj) boetang , knoop aan een kleedingstuk. Boenga boetang, een soort van paarsche bloemen, die den vorm van ronde knoopen hebben. Ijïj* boetak, I. kaal van hoofd, kaalkop. Mata boetak, ledige oogkassen. Vrg. boeta. II. Jav. = keroeh. J,^ boetll = boetir. (Jjjj bottol, bot tl e, flesch. Jo boetoen, zekere plant met eetbare bladeren, L. i!üy boetoeh, het mannelijk geslachts- deel. *^V boedjoer, in de lengte uitgestrekt: lintang boedjoer, overdwars en overlangs ; moekanja boedjoer sirih,Hk. (lang uitgerekt, zooals een sirih- hlad?y,boedjoernja moeka dari pada tempattoemboeh ramboet kapala hing ga kasoedahannja dibawah dagoe dan dibawah rahang kadoewa , dan lintang- nja antara telinga kadoewa. Memboedj oerkan dirinja, zich in zijn volle lengte uitstrekken, bijv. van een slang. &2>~jl boedjang, een ongehuwd jongman; bediende Jongen; koeda boedjang , een jonge hengst. Peboedjongan , of ook wel pemoedjangan , afgezon- derd verblijf van de boedjangs. iia»-^ boedj ing , zeker taai hout voor pieken. £^}> boedjöek , I.het vriendelijke woorden geven, bepraten, vleijen. II. de aroewan-viBÓh wanneer hij groot is. Abd. i~>v botjor, uitlekken, uitdruipen: moe- kanja botjor sirih; memboenoeh botjor, een lek stoppen ; moeloet botjor , een flapuit ; membotjorkan , lek maken om te doen zinken. Zie ook tiris en titik. (j-^-tf boetjoek, een knoest aan oude boomen; knods; knopje op een deksel. {j-^-tf botjak, versleten, vermolmd, be- schadigd. Zie het voorgaande woord. £>-*> botjong, een soort van aarden kruik, vroeger gebruikt om sterke dranken uit te schenken. ^JJ^ boedak, een kind van een paar jaar oud, dat niet meer kanak 2 genoemd wordt. Kaboe- dak 2 an, kinderachtig. (j£j> boedoek, een hevige graad van melaatschheid. jó*i boedoe, gedroogde visch? *l>^ bodoli, dom, onwetend. ^S^ boedi, I. (Skr. boeddhi) verstand; overleg; toeleg; vrg. \ikal. Het wordt dikwijls verbonden met bitjara, pekerti en vooral met behasa, op welk woord men zie. II. (Skr. bodhi) de heilige vijgenboom, ook kajoe boedi. Daoen boedi, de bladeren van dien boom die als medicijn gebruikt en ook op doek en in houten lijstwerk nagebootst worden. euw boerat, een soort van kosmetiek. CL>.^ boerit, het achterste van menscheh en dieren. Boeritan, achtersteven. CU.^ boeroet, een breuk, hernia. (y tO boeras, geschaafd, beschadigd. c/"\tf boeroes, verwelkt, verdord; mem- boer 'oeskan harta, verkwisten, doorbrengen. fjy* borang, voetangel. Vrg. randjau. P.*^ boeroeng, vogel. Bijzondere soorten 64 e* <-f. S- zoeke men op den letter waarmee het woord be- gint, dat steeds als door boeroeng voorafgegaan, ook al staat het er niet bij, moet gedacht worden. P.^ borong, het alles in zijn geheel doen, bijv. in een koop opkoopen, in eens aannemen. Pemborong, opkooper, aannemer. £.*) boerik, pokdalig. £.*} boeroek 9 waar iets aan hapert, niet gaaf, ver sleten: nama jang boeroek, een slechte naam ; orang boeroek 2 , gebrekkige of havelooze lieden; badan jang boèroek ini, ik gebrekkig mensch. jj.^ boeranda, zie beranda. • .^ boeroe 9 het jagen, voortjagen, weg- jagen; jachten; op de jacht zijn. Pemboeroe, jager; raam yan een boozen geest. Perboeroean, wild, een stuk wild; andjing p., jachthond. *«»^ borlh 9 of ook borih 2 , een geel smeersel, waarmee het geheele ligchaam, inzonderheid bij bruidsparen, wordt ingewreven. ^Sjyl boerei, uitstorten, uitloopen, van vaste ligchamen, uit iets dat gescheurd of stuk is, zooals graan uit een getornden zak, de inge- wanden uit het ligchaam. Vrg. oerei en berei. ^Sj]> boerl, trompet, M. /*iO boewas 9 wild, woest, van menschen en dieren. Daoen boewas 2 , een soort van bladeren om het hoofd te verkoelen. /aw^ boes», schuim, T. Vrg. boehi. C^**»%«? boesoet, een hoop, een zamengepakte menigte; een pak; boesoet anei 2 , witte-mieren- hoop; oelar itoe berlingkar saperti boesoet jang besar, die slang was tot een groote hoop opge- rold; didjadikannja saperti soewatoe boesoet, ditkatnja tegoeh 2 , didjoendjoengnja diatas kapa- lanja. **»*> boesar en boesoer, boog, halve cirkel; boog om te schieten; boog om katoen, waar nog zaden en vuil inzitten, schoon te maken: poetih saperti hapas diboesar. •#*M bosor, gretig: orang itoe terlaloe bosor makannju, Abd. &»y> boesoeng , zuchtige zwelling van het ligchaam, en als bijnaam: Si-boesoeng, Dikbuik, Dikzak ; boesoeng dar ah, bloedwen; boesoeng dar at, boesoeng lattt, zandhoop, zandbank. &uj* boesoek, stinkend, inz. van rot- tende zaken, krengen, vruchten enz. ëjj boe wang , het wegwerpen, in een aantal spreekwijzen: memboewang ajar y zijn gevoeg doen (m. a. ketjil en m. a. besar, een kleine en een groote boodschap doen); m. ajar-niata, tranen schreijen; m. anak, een kind te vondeling leggen; m. antjak, zie antjak', m. arang dimoeka, de schande uitwis- schen; m. bara (ook zonder bara), ballast uitgooijen, en ook = m. ajar; m. bela, van een ramp verlossen; m. belakang , den rug toekeeren, op de vlucht gaan; m. dadoe, dobbelen; m. dar ah, aderlaten; bloedafgaan; m. endel, zie endel', m. hamil (ook zonder hamil), een abortus veroorzaken; m. idar, zie idar; m. ingoes, zie ingoes; m. maloe = soenat, besnijden; w. mata, een oogje in 't zeil houden; m. njawa , zijn leven opofferen voor iets; m. obat, saluutschoten, schoten met los kruid doen; m. penat, moeite voor niet doen; m. perampoetvan , een vrouw verstooten; m. sikap, zie sikap-, m. wang, geld verkwisten, vergooijen. Voorts: verwaarloozen (met diri, zich vergooijen); uit de voeten maken, ombrengen (m. diri-, zich uit de voeten maken); in ballingschap zenden (met diri zich in ballingschap begeven); aftrekken (in de rekenkunde). jfyi boewing, zie roewing. ë^j boenga, bloem, bloesem; figuren, orna- menten; interest, renten, bijv. boenga doewit; b. mas, b. tanah, b. tahoen, jaarlijksche schatting; mendjalankan boenga, interest op interest genieten. Bijzondere bloemen op de letter te zoeken van het woord waaraan boenga voorafgaat. jCj) boengar? boengaran, eerstelingen; maagd: boewah 2 boengaran. jCyi boengoer, een soort van boom met fraaije bloemen en goed scheepstömmerhout. U&2* boengoel* stompzinnig, dom, onbe- vattelijk. Vrg. bengal. jjlx^ boepala, Skr. bhcëpdla, vorst. Q£ boewak, opborrelen van het water uiteen wel of van kokend water. t-J^J boeka, open en bloot, met niets be- ^ & 63 deftt: memboeka toeboeh, het ligchaam ontblooten; dengan terboeka kapalanja, blootshoofds; m. tjapeo, den hoed afzetten; memboeka keris, den kris afleggen; m. soerat dari pada matrei, het zegel van een brief afnemen , dien openmaken; m. djalan, een weg openen, aanleggen, begaanbaar maken; m.pintoe, een deur openen; m. rehasija, een geheim openbaren; ma'najang terboeka, een openliggende, d. i. duidelijke, beteekenis. ^^Syi boek at, troebel. Zie boetak. Cl» w boeklt, berg; memboekit, als een berg zoo hoog worden; bangkei segala manoesija memboekit anak, de lijken hoopten zich op als bergjes. Sy> boekar, doorgaans beloekar, kreupel- hout, jong hout, hakhout. Sj> bökor I. (ook tëmbokor), schotel: diboewatnja tëmbokor akan tempat ija makan, Abd. II. -= boekoe II. £$** boekak, wijd, van elkander af: makin djaoeh makin terboekak ; adapoen galei itoe pan- djangnja toedjoeh poeloeh hasta dan boekaknja enam depa , HT. Pemboèkak , een werktuig om de tanden eener zaag wijder te maken. Het wordt ook boeka gespeld. J*> boekan, f ets niet zijn: boekan orang itoe, die is het niet, pada boekan tempatnja, op wat niet de plaats er voor is, ntét op zijn plaats; boekannja pada katika int bersoewal djawab, het gaat niet aan thans te redetwisten ; koewatnja angin itoe boekan kopalang (zie op alang II), immers, hoe! ook boekankah. Boékan 2 , volstrekt niet bestaande, ijdel; zonder voorbeeld : hantoe itoe perkara jang boekan 2 , mar ah jang boekan 2 , bodoh- nja boekan 2 , zijn domheid is nergens zoo te vinden, is zonder voorbeeld. y»j boekoe , I. geleding: boekoe tangan, fcols; boekoe kaki, enkel; boekoe teboe b. pinang, geleding yan het suikerriet, van den betelpalm; boekoe boeloeh, ook een soort van gouden halsketen, naar de gelijkenis van de schakels op bamboege- ledingen; bctèkoe asatn, het bovenkakebeen : imlah soewatoe boekoe dalam peroet whaja zegt iemand die dag en nacht ergens over denkt. II. (ook boekoer), een korrel, bijv. zout, tin. i — Ï£ boga (Skr. bhoga, genoegen, plezier) alleen in sempana pergam boga, een draagstoel voor plezier in den vorm eener pérgam-duif. .3^ boegl, Eng. buggy, soort van rijtuig voor één paard. (j#$y> boegis, Boegineesch, orang Boegis, tanah Boegis. U>*j> boegil : telandjang boegïl , moeder- naakt. J^ boe wal , opborrelen van kokend water of van lucht of gassen in het water. Het Eng. boil. jUj bola, liegen, overdrijven: barang ka- tanja tijada pĕrbola, boekan orang perbola, mim- pikoe tijada pĕrbola; saksi bola, een onwettig getuige (K. Liever: leugenachtig?). C^>^> boelat, rond van omvang, kajoe boelat, een rond, nog niet gespleten, stuk hout; besi boelat, ijzer in staven, ijzeren staaf; moeka boelat, een rond gezicht; apa nama sendjata boelat 2 ini, mana tadjamnja,maka ija memboenoéh ini, van geweren gezegd, SM. ; dengan boelat hati, met al mijn hart, van ganscher harte; teroeng dima- sak boelat 2 , in zijn geheel gekookt, zonder ze in stukken te snij den ; Malaka boelat 2 , als centrum, in tegenoverstelling van de omstreken; voorts: cirkel , poesat b. , middelpunt van een cirkel ; boelat doenjja, aardbol; gambar boelat boemi, mappe- monde. Memboelat, met groote oogen aanzien. C^J^ boeloet = boengkoes: diboeloet 2 dĕngan kaïn panas y m flanel gewikkeld; anaknja itoe diboeloet 2 nja dengan daoen 2 kajoe. J^ boel ar, licht van kleur, blaauw, grijs, van de oogen. J*> boellr, aar, tros; memboelir katn, een doek in een punt draaijen. Jy boeloer , honger ; kaboeloeran , ver- hongerd. /wdjj boeloes, kaal, zonder takken; kin- derloos; berdiri saperti sapohon kajoe boeloes,alQ een boom met afgeslagen toppen. Voorts bet. het woord ook een soort van landschilpad en van visch. fyi boelang, een zeer lange soort van 9 66 & &> hoofddoek; tali hoelang, een touw om om het hoofd te doen; hoelang hoeloe, woord van lief koo- zing, zooals bijv. makota en derg. Boelangan, zekere boom. Daoen hoelang, kleine bladeren , vol doornen, die in bijna alle Indische geneesmiddelen voorkomen; de vrucht der plant is geel en dient om gekorven tabak niet te doen uitdroogen (K. Van een soort van colocasia, om de lange knollen aldus genoemd?). 4ta boloiig, een gat door endoor iets heen; een zeker muziekinstrument (K.) ? saorang mening- kah, saorang membolong? Abd. Zie ook het Aan- hangsel op dit woord. i*L> bolang, zie haling. (jb*) bolak, zie balik: ook zonder halik: bolakkah kata patik, draai ik? J^ boelan, de maan; maand; sahari hoe- lan , doewa hari hoelan enz. , één dag maan , twee dagen maan, d. i. de eerste dag, de tweede dag der maand; boelan maft, de maan is dood, d. i, er is geen maneschijn meer; het einde yan den maneschijn; dapat boelan, melihat boelan, de stonden hebben. Boelan-boelan , een soort van visch (maanvisch? doch vrg. temhakoel). JjJ boeloe, haren aan het ligchaam, vacht, wol, vederen (ook van een pijl), dons, enz., stekels van een stekelvarken; hoeloe mata (ooghaartjes) soedah hertemoe dengan h. kening, als een teeken van ouderdom, 8. M.; boeloe tengkok, nekharen; de manen van een paard; hoelat boeloe y een harige rups; katjang boeloe, een soort van katjang; boeloe pahat, nestveêren. Daoen boeloe 2 , zekere heester, tragia sp. *^> bola, Port. bóla, bal, inz. billardbal. <xij> bolth, zie olih. <w^ boeloeh 9 bamboes. Boeioeh 2 ,de luchtpijp; een geweerloop. Soorten vanbamboes zijmb.andoeng, b. betoeng, de dikste soort, b. doeri, b. gading, dunne en gele, b. hitam, b. kasap, ruw en ge- bruikt om te schuren, b. majang, b.oelar, b. tali. f^Jtf boeli, fleschje of potje met wijden buik en langen, naauwen hals. ftf boem, Arab. uil. é£ boema = patoeng, L. j*y* boemoe 9 een olifantenjager, S.M. I c<^. boemi, Skr. bhcemi, de aarde; boem? dan langit, hemel en aarde; de grond , bodem. te}) boenoeh, het doodeu van levende wezens, en ook figuurlijk (doch van minder alge- meene beteekenis dan menghabiskan) , uitdoen, zooals vuur, schrift, memhoenoeh hotjor, een lek stoppen, m. perkataan orang , iemand den mond stoppen. foy> boenih, een boom met zure, eenigzins zwarte vruchten, antidesma boeni. <>o boeni (ook boenjl) ook seboeni en vooral sëmboenjft, verborgen , verscholen. Boe- nian ook een soort van spook, orang jang tijada kali- hatan pada mata, orang, melainkan pada orang sesat. Sjj boewab, vrucht, tevens in allerlei figuurl. beteekenissen , die op de woorden te vinden zijn, die Op boewah volgen, zooals b. ajar bekoe, b. hetiSy h. hati, b. lengan , b.marijam,b. moeloet , b. pari, b. peter, b. pinggang, enz. Sahoetvah, een zeer algemeen zamengestetd telwoord, voor één. Boewah 2 an ooft; ook wel vruchtboomen , S.M. £&^J bohong* onwaarheid, leugen; mem- hohongkan, iemand voor een leugenaar uitmaken. Jt>^ boehi, schuim. ^fy t boe wel, schommel; schommelen. Boe- weian, wieg. Cl^^ boejoet, overgrootouders in den zevenden graad (K.) j*ji boejar, vloeijen, van papier. jjj^ boejlr, een soort van vogel. {j*fy bojas, = her does. fijyï boejoeng, een waterkruik; een urn of vaas. ^j^ boenjl, I. geluid: berboenji batoe,ber- boenjilah dija, hij gaf evenmin geluid als een steen, HA.; boenji soewara, het geluid van de stem; boenji soerat, de inhoud van een brief. BoenjiPan , muzikale instrumenten; tali boenji 2 an 7 muziek- snaren. II. zie boeni. fa bah; ajar bah, vloed, overstrooming, vrg. sebak. Hetz. als bak II. <0 bihi, zie C->. ih 67 • . l^j bëharoe , nieuw ; pas , eerst ; onervaren ; orang beharoe , een baar, een pas aangekomene, voor orang beharoe datang; beharoe sëkarang , nu pas; beharoe tadi, pas, zooeven. ij^l^j bëhadoeri , Perz. heldhaftig; wat aan een held toekomt. j[^ zie )jtf. cCjl^ bëhari, I. (Perz. tot de lente be- hoorende) liefelijk, schoon? II. = bëhadoeri, als bijnaam van vorsten. III. in poëzie om het rijm = beharoe. /awI^j bëhasa, Skr. bhasd, taal; beleefde taal; goede manieren; tahoe bëhasa, welgemanierd zijn; koerang bëhasa, ongemanierd; melanggar bëhasa, tegen de goede manieren aandruisen; mëmbri istina bëhasa, iemand behandelen zooals hem toekomt ; boedi bëhasa , verstand en wellevend- heid. Bëhasa 2 an dan bëhasa pasar an , dagelijksche uitdrukkingen (ook bëhasa 2 an sahari 2 ) en markt- taal. Përbhasadn, spreekwoord. Jfl^j bëhagi (Skr. bhaga, deel, zie ook Jw^j), deel; ook bëhagian. Mëmbëhag ikan , ver- deelen; als deel toedeelen; mëndjadi doewa beha- gilah kamaloewankoe , twee maal zoo groot; dida- lam sapoeloeh bëhagian soetvatoepoen bëloem habis , nog geen tiende deel; ada doewa bëhagijang tiada tahoe mëngadji, dan sabëhagi jang tahoe, twee derden die het kunnen, en een derde, dat het niet kan; dan ëmpat bëhagi jang tijada tahoe mëm- batja soerat Mëlajoe, dan sabëhagi jang tahoe, vier vijfden en één vijfde, P.A. Minta bëhagi , om iets voor zich, voor zijn aandeel, vragen. ^l^j bëhaja (Skr. bhdja, vreesselijk) ong. = mara, waar het zeer dikwijls mede verbonden 'm: mëmbri bëhaja, ellende aanbrengen; bëhaja mati, het ongeluk van te sterven. tjji^jbahtëra,bahitëra,Skr.t'aM^'a,schip. )j^j (ook .l^J) bëhara, Skr. bahara, zeker ge- wicht, een baar, van 3 tot 42 pikoel ongeveer, al naarmate de waren, zooals peper, tin, kruid- nagelen, muskaatnoten, enz. Ook een goud ge- wicht van 10 kati. II. geballast, vast, stevig; onbevreesd. Vrg. I. SL^i behkan , ja! Het wordt niet op Riouw , maar wel te Malakka en te Singapore verstaan. ^^j bëhagi ja, (Skr. bhagja, deel, geluk, fortuin: hetz. als bëhagi) geluk ; dat waar iemands lot van afhangt: PoetriBëtoeng bëhagijanja sa- hel vi ramboet ditëngah kapalanja. Zie ookbaginda. Ix^j bëliana, bahëna, zwaar geluid; boenji bëhananja of alleen bëhananja datang katën- gah rimba. In poëzie ook mëngamboer bëhana of bërbana, spreken. Vrg. bëna. t^j bëhoewa (Skr. bhdwa, het wezen van iets) , aan het begin van zinnen = adapoen , en aan dat van bijzinnen ook ons dat; vrg. het Arab hal. jk^j bëhina (Perz. best, uitgezocht) bij- zonder, uitnemend, goed, zeer. Veelal met tijada : lëdzatnja tijada bëhina, de smaak er van is niet bijzonder; tijada bëhina kasih bërahinja akan anakkoe, hij bemint mijn kind niet bijzonder; apa bëhina ija kapada akoe, wat voor bijzonders is hij voor mij? wat geef ik er om? bëhinakah ija, maka ija dapat mëmbri akoe këradjaan ; matahari tijada kalihatan bëhina. Mëmbëhinakan = mëngin- dahkan. Dit woord is dikwijls verward met bahëna , w. m. z. .^ beja, I. horens en schelpen, slakken, cowries. Bia 2 , een soort van boontjes. II. beja, belasting, rechten, tol; mëmbejakan, cijnsbaar maken. Het zal wel hetzelfde zijn als I. V-^jLo bijadab, Perz. ongemanierd, zonder adab , w. m. z. /awUj bijasa, (Skr. abhjdsd, oefening, ge- woonte) geoefend in, gewoon aan of met ietsje- dreven; bijasa dëngan, ook: omgaan met. ^J'Ijü bijapri, Skr. ivjapari, koopman. {jjLo bijawak, leguaan, waarvan soorten zijn b. gabok, sëroeni, tëmbaga. Mëmbijawak, als een leguaan op den buik liggen of op handen en voeten wegloopen. Boeroe b. zie op poeroe. ^Lju bijaja, Skr. ivjaja, uitgaaf, yerteering, dat waar men van leven moet; mëmbijajakan , leeftocht geven, in iemands behoeften voorzien; m. wang , zijn geld uitgeven voor iets. Vrg. bëlandja. Cl^xo bibit , plantjes om te verplanten, inz. van den rijst. Mëmbibit, ook : met de vingertoppen iets vasthouden of aanvatten, bijv. van een patroon- tas, ada jang digantoengnja dibahoenja, ada jang dibibitnja, HA., of van een soort van groente, w jta die men als slier spersie eet, dibibitnja oedjoeng kangkoeng itoe. yjou bibir, rand, zoom, inz. van den mond, d.i. de lippen; bibir mata y de oogleden, bibir tjmvan, bibir prahoe. /ukXU bebas , vrij om te doen wat men wil. juu bibi , tante, jongere zuster dor moeder. ^j^ju balt 9 Arab. I. huis, bijv. baitoëlharam, de tempel te Mekka; baitoë Imoekaddas , Jeruzalem; baitoëlmal , de schatkist. II. vers, dichtregel. C^-JU bèta , persoonlijk voorn, van den eersten persoon bij gemeenzamen omgang, zoowel door den vorst jegens zijn hoogere staatsbeambten, als ook door minderen onder elkaar gebruikt. ^ -Aw bit! 2 , doorgaans in verbinding met per war a als een benaming van vrouwelijke hof- beambten gebruikt. j£^o bldji (Skr. tvïdja, zaad), korrel, zaadkorrel; bldji mata, oogappel, bidji timah, korrel tinerts (zie echter iboe)', het wordt ook gebruikt voor zamengesteld telwoord, evenals boetir, w. m. z. (J^puo bidjak , knap , ervaren. Waarschijnlijk verkorting van bidjaksana. ^sv-W bldjen, het Jav. widjen = lenga. &s\y t bltjak, modder, slijk; modderig, van den weg: bit jak sahingga mata kaki. ^JuS^U betjek, hetzelfde als het voorgaande. )&m beda (ook bedxa), onderscheid, ver- schil; djaoeh bedanja, het is een groot verschil; membedakan, het een van het ander scheiden. Ji^u bida, een poets, een kwade streek. JcXaj bidar, een klein vaartuig met ééne mast, ook door den vorst gebruikt als staatsie- praauw. .^x> bldoer? een schuitje tin. ^*4Xo bldas, zooveel als men met de hand kan omspannen. PiXu bldang, I. ruim van oppervlakte; breed, inz. van de borst. Sabidang, één van sommige voorwerpen, zooals een stuk linnen, een zeil, een mat, een blad papier, een blad koper, een tuin. II. de palmiet. III. een patroon om te borduren; een versierd blad in een boek. Pemidang en pëmidangan, een borduurraam; een lijst om iets heen. (j*yu bedak , Arab. pion in het schaakspel. qj&u bldoek, een algemeene naam van kleine visscherspraauwen; bintang bidoek , de groote beer, M. JtXo bid al, zie lidal. i*jty^ bldan (Skr. widwan? kundig), een vroedvrouw. Balas bidan, een feest dat 40 dagen na de bevalling gevierd wordt. ^fc^-o bidet, dicht aan elkander geregen rotting of bamboe voor gordijnen of ook wel om bijv. rijst op te droogen. Zie ook biloer en birei. \&M bedza, zie beda. jXi byar, toelaten: bijarlah bèta jang pergi, bijarlah soja jang membatja, laat ik het zijn die gaat, laat ik gaan; laat ik het lezen; bijarlah kita mati bersama, laten wij zamen sterven; bijarlah toewan tahoe, laat Mijnheer het weten, d.i. ik meld het u, opdat gij het weten moogt; dari pada hamba diam disini, bijarlah (voor baiklah) hamba memboewangkan diri kanageri latn. Mĕmbijarkan, toelaten, laten staan, daar laten. Kabijaran, aan zich zelf overgelaten, ver- waarloosd. )jX> blra, een soort van aroïdee, alocasia, waarvan soorten b. ajar, b. keladi, b. ketjil, b. nageri, b. hoetan: de wortels worden tot voedsel of geneesmiddel gebruikt. ^yw^u blras 9 vrouwsbroeder of manszuster. ?jo berang, toornig, vertoornd, inzonder- heid van dieren? bijv. berbangkitlah harimdu hatinja berang ; bajam berang , een soort van gelen vechthaan; berang 2 , een span lange, roode, zeer giftige zeeslang. (JLaj berak = boewang ajar besar: saperti orang soedah berak ditengah djalan, van iemand die erg verlegen is. v Üj# Mrlks, nachtzwaluw, caprimulgus. ±jH> beram (Tam. groot), bermata beram, een bjj zondere soort van edelen steen (in de S.R.); een olifant, in sjairs. ^yUjAj beramanl (Tam. edelgesteente van bijzondere grootte), een snoer bloedkoralen met kralen er tusschen. Zie ook manik. tfi <j* 69 jjjj blroe, blaauw, hemelsblaauw; boenga biroe, clitorea ternatea; boeroeng biroe laut, limosa melanura, een soort van snip. 5^X) bero , bureau, almari berkotak 2 Abd. MJ birih, rand, lijst. t_5VJ birei, vloer; birei kapal, dek van een schip, birei balei, birei astana, enz. Yrg. bidei. i^yu biri 2 , Hind., kambing biri 2 , Europeesche schapen. <S)Ï& M*oerd> Port. vice-rei, onder- koning. (W.W bijas, met den wind afdrijven, door den wind op het strand gedreven worden; het binnendringen van de stralen der zon in een ver- trek of door het gebladerte; de afwijking door luchtspiegeling bij het op- en ondergaan der zon. /u^ bisa, krachtig, vermogend iets uit te werken; kundig, ervaren; de kracht , werking van het vergif; vergif; bisa hati, maagpijn (K.), bisa peroet, buikpijn. £**^ bising , leven, rumoer; boewat bising, leven maken. {jp*^ besoek , Jav. tegen een toekomenden tijd; ook voor esoek. (j^X) bisik, het fluisteren; bisik 2 , stilletjes. 0***$ bisoelj zweer, puist; bisoel luda, pestkool. wjOJ bisan ; bisan lakt 2 , bisan perampoewan, schoonvader, schoonmoeder; berbisan, het verwant zijn van ouders wier kinderen zamen gehuwd zijn. EH., HAtj. ^wjjü blsoe, stom. y^xi bisei 9 aangenaam, prettig, lekker, bisei rasanja makanan itoe, biseilah ija berlenggang. Abd. Ci^ft^ bengoet , zie mengoet en eroet. &sl*j blngoeng, verbijsterd, in de war. £x> bijak, zich herhalen, zich vermenig- vuldigen ; memamah bijak, herkaauwen ; bijak ijaitoe mendjadi banjak, saperti beranak bertjoetjoe , Abd. C-£# beka, gemeenzaam, vertrouwelijk? C^£# bikat, speld, pen, stokertje. j&oj bikang, een soort van poffertjes, iets anders dan bingka. y£x) bikoe, Siam. phïkhoe, bedelmonnik. Ook een soort van mandje (bedelnap?) en geschulpt, badjoe bertekat y tepi bĕrbikoe. r C_Xw biga?, in de rondte draaijen, bijv. bij een zwaardendans ; kringen beschrijven , bij het vliegen; mĕmbiga 2 , bijv. de tong of een pruimpje in den mond laten draaijen. ij>\) bila, tiid, tijdstip; ook voor apabila, bijv. bila toewan soedah datang, barang bila; bilakah, och of, of toch. (Jjo bela, het in den dood vergezellen, medesterven; hij die om iemands dood te wreken of te verzoenen om het leven gebracht wordt; meedoen, bijstaan; bloedwraak; bloedschuld. Yrg. dijat. VJI^Ijü beloet , weerspannig zijn (bijv. van een slecht lemmer, dat, gebogen zijnde, niet meer zijn vorige gedaante aanneemt , C.) ; de partij van den vijand kiezen, afvallen, verrader worden: saorang beloet akan saorang. Pembeloet, verrader. .Lu bil oer 9 striem, schram: biloer rotan, rottingBtriemen. /ujAjo bilas, verward, van het haar. /u*JIjo bilis,rood, ontstoken, van de oogen. &Juo bllang ; membilang , tellen; meerekenen; achten; vertellen, zeggen; van de vingers, zich bewegen als of zij telden? Terbilang , in tel zijn. Sabilang, of ook bilang , alleen, ieder, alle : sabilang hart, sabilang malam. Bilangan, levenseinde, bijv. beloem sampei bilangannja, tijada ija mati, S.M. ^!jo bilak , naam van een boom, die een soort van katoen geeft, crataeva sp. fjix) bil ik, I. een hulsel, kleiner dan de oepih; een vertrek, binnenkamer, slaapkamer. II. het naauwkeurig bezien, HA. Yrg. tüik. (j^J beloek, van zijn plaats: katjau beloek y verward en van zijn -plaats: tijada bolih sekalte bilik itoe diboewatnja katjau beloek. Membeloek een schip of een rijtuig wenden. <xJuu bilah, een dun afgespleten spasander van bamboes, gebruikt ter zamenstelling van tel- woorden voor al wat daarop gelijkt, zooals messen , lansen, pijlen, planken, naalden (de Maleijers naaiden vroeger met bamboepennen) , zelfs koelak doewa bilah, twee koelak. ,x> balna, Arab. = antara, w. m. e. 70 Js &*Ü Juo bint , getrouwde vrouw, echtgenoot; minder deftig dan istri. ftJüü binoeng? zekere plant, bucida nitida. jX) bejo, de bejo, gracula religiosa. Zie ook bijoeng. jSyX* bijoekoe 9 een landschilpad en een eetbare zoetwatervisch, die beide zeer flaauwe oogen hebben; yan daar mata bijoekoe, kwijnende, verliefde oogen. jJLjü bijola , Port. viola, viool. ^i^-u bibausj , Perz., zonder leven, in zwijm: obat bihausj , een slaapmiddel. CL^-4 benjoet , zie eroet. U' ta, niet ? on-: taoesah, onnoodig, tedapaU tvjada (ook zamengetrokken tot dapattijada) het kan niet dat niet, d. i. het moet volstrekt ; talcan , het kan niet missen, zeker; immers niet, toch niet, en zoo verder: tasoedah, tataoe, sakali ta-sakali; sakali ta, sakali ija\ makan takenjang , tidoer talelap, enz. J\j tabir* valgordijn, gordijn om ergens voor te hangen, bijv. tabir pinioe; ook fig. fa' al jang baïk mendjadi tabir didalam soerga, goede daden bedekken de zonden in den hemel. *^u taboer, bertaboer, bertaboeran, verspreid, verstrooid zijn: sapoeloeh bintang bertaboer bolihkah sama dengan boelan jang satoe; dikaïsnja bidji itoe habisïah bertaboer an; anaknja bertaboer an saperti anak ajam kaïlangan iboenja; menaboer , zaaijen, strooijen: menaboer djarang , dun zaaijen; ditaboerilah maïtnja denga boenga. Betelaboeran , intensief: maka toelang itoepoen djatoeh betelaboeran kadcilam laoet. Lajar taboer, scheizeil (?). Penaboer, schroot. 9óy tabl , Arab. een volgeling inz. van Mohammed. *bü taboeng , holle bamboes om iets in te bewaren, grootere voor water enz., kleinere bijv. voor kunstsporen van vechthanen; een gemeene opiumpijp. (jj)$ tablk, gegroet! groete, heilwensen. J' (JJju taboek; ikan taboek, een soort van riviervisch. (JoU tabal, een soort van damspel met 16 roode en 16 witte schijven. <JüU taboek 9 een stok waarmee op de bedoek of de gong geslagen wordt, en van daar ook die trom zelf; gong radja ditaboeh orang , men sloeg op de vorstelijke gong; dipaloe tdboeh larangan , het verbod werd rondgeklonken. Taboeh 2 an, slaginstrumenten. Zie ook tĕbah. 'A'i tatar = tatal. £j'U tatang; menatang , op de vlakke of in de holle hand houden , zooals een betelschaal, rijit, water enz.; ook menatang diatas tapak tan- gan; saperti menatang minjak jang penoeh, als of men iets vol met olie in de hand houdt , sprw. voor: met de grootste zorgvuldigheid iets doen. £j>'o taling; menating , iets met ééne hand bij een deel er van oplichten, bijv. een vogel bij een poot of een vlerk, iemand bij de hand, een boek uit een kist. ( sub tatap, het van alle kanten naauw- keurig opnemen om het te begrijpen; begrijpen, verstaan bijv. den inhoud van brieven. (Jóu tatal , spaander : bingkisnja (van den vort van Madjapahit aan dien van Singapoera) sakeping tatal , toedjoeh depa pandjangnja , ditarah tijada poetoes , dan nipisnja saperti kertas , digoe- loengnja saperti soebang , SM. •ju tatoe, het wonden: ditatoenja kapalanja, Abd. dbU' tatab , I. gebeiteld, geciseleerd; inge- legd: ditatah dengan permata, dengan perak, of ook bertatahkan, bijv. moetijara. II. menatah? ergens op letten, K. — tatap 'i III. een zekere maat, een schrede? Jüb tattb 9 wankelend , zwak , onzeker van gang: tatih, ijaitoe kanak- baharoe beladjar ber- djalan, atau orang ioewa jang berdjalan , Abd. ^&-U t ad jak., schoffel; ploeg. £»X> tadjoek (ook tadjoe, het Arab. — .U, tadjoe, diadeem), een soort van kapsel ; inz. van bloemen; de kniehouten in de kielbalk van een schip. Tadjoek gedabah, een zeker bruidskapsel. Bertadjoekkan boenga dari pada tjempaka ; boenga e^ ü <J»*Ü 71 itoe ditadjoekkannja pada destarnja. Zie ook tadjoe. ösfc-o tadjoeng, een zeker Boegineesch weefsel, gewoonlijk van zijde: tadjoeng soetra; tadjoeng boegis tiga helei. *~*-u tadjam, scherpsnijdend, scherp, ook van het verstand, het gezicht enz. -sJj' tadjln, Jav. ? stijfsel van rijst. *»-U tadjau, een groote aarden vaas uit den ouden tijd, zooals die nog wel op sommige plaatsen uit den grond wordt opgegraven. Vrg. belanga. ^sJJ tadj oe , lange nagels van goud of zilver of een versiersel dat aan de nagels gedragen wordt (volgens K. ook vooruitstekend , en mënadjoe voor- uitsteken, doch is het ook: er uit zien, vooruit- steken, als een tadjoe?). Het is hetz. woord als tadjoek, zie boven. -j>-U tadji, kunstspoor van vechthanen; lancet. St)U' tadali, het ophouden, omhoog houden om iets op te vangen; menadahkan tangan, ook eenvoudig de handen omhoog houden, bij het bidden, en menadahkan amin, met opgeheven handen amen zeggen. Menadahi, iets opvangen door er iets onder te houden : ajar soesoe ditadahi kapada daoen pisang. id\> tadociig, terugstooten, wegduwen, C. y^jlj tadi, zooeven, onlangs; malam tadi, gisteren avond, gepasseerde nacht; beharoe tadi, onlangs. iU tara, I. vlak, niet hellend (tara itoe artinja tijada tjoeram Abd.); gelijk, even hoog: doedoek tara, even hoog zitten, d. i. de gelijke zijn in rang; tijada taranja, hij was zonder gelijke, zonder weerga; tara toeroen, een ziertje naar beneden hellend; roemah itoe terlaloe tara, sebab itoelah masoek hoedjan, is wat ai te vlak enz. Setara, met of zonder dengan, iemands gelijke. II = tarah. ïXi t ar ing, een scherpe punt van eenig werktuig; klaauw, slagtand. imJiXS taroep, Jav.? tent die opgeslagen wordt om onder dak te zijn. Zie teratak. £jhU tarik, het naar zich toe trekken of lialen; trekken, voorttrekken; menarik oeri, het koord van de tol hard naar zich toe trekken , doch anders ook menarik tali, een touw aanhalen, stijf spannen; menarik lajar, de zeilen hijseken; menarik hoetang, schuld invorderen; m. panah, een pijl aftrekken (door het touw naar zich toe te trekken) ; m. napas, hijgen. Yrg. terik. ijXi tarock , de gesloten knop van een bloem ; jonge uitspruitsels van planten, blaadjes of takjes: sekalijannja memakan taroek kajoe danikan kering, HA. ; ook de gesloten bloemknop (? zie koentoem , koentjoep). *X* taram, betrokken van de lucht, bij maanlicht; taram temaram, betrokken zijn. * ,\J tarocm , de indigo-plant. ifXi tarah (ook tara), het gladden, ruw schaven: ditarah kajoe itoe xaperti diketam roe- panja. ÜXi taroeh, het ergens wegleggen of weg- gelegd hebben om het te bewaren; deponeren als onderpand of toevertrouwd goed ; in zetten bij een spel; wedden; bewaren, er op nahouden, hebben; neerzetten, plaatsen. Petaroeh, inzet; onderpand. jcA* tari, het dansen; het huppelen, trip- pelen van paarden: beranggap 2 an menari sap'érti merak mengigal, zij noodigden elkander ten dans als paauwen. j£y Ai tarftch, Arab. tijdvak; jaarboeken; datum. ^wjU tasak , bloedstelpend middel, meestal pĕnawar djambi of ook wel suiker, houtskool of andere plantensap: loekanja itoepoen ditasaknja soepaja djangan kaloewar darahnja, Abd. £.>*Xi tasik, zee; meer, landzee: dimertjoe goe- noeng itoe ada seboewah tasik ; tasik samoedra , de oceaan, M. rJ-U tangar 2 , zich in acht nemen, L. J:U tangir, een soort van boom, welks bast zoowel voor geneesmiddel als ter reiniging dient. /wJ*lj tangas, warm bad, dampbad, warm waterbad. /iwxlï taiigls, het weenen, tranen storten: ditangisinja maït anaknja, bertangiskan anaknja mati, het lijk van of, eenvoudig, zjjn overleden kind beweenen, doch ook sijapa dapat berta- ngiskan dakoe, wie kan mjj doen weenen, EH. n «/* r* 2\j tangan, hand, benedenarm; voorpoot van een dier: andjing itoe mati menggeïetar kaki tangannja sebab bisa ipoeh itoe; mouw van een kleed; ada di dalam tangan orang, in iemands macht zijn (vrg. tapak en genggam) ; tangan rahat, de kruk van een spinnewiel; tanqan pandjang, diefachtig. Menanqani, behandelen, aantasten; memasoek ta- ngan, de hand ergens insteken, inhebben. Yrg. Ungan. l-Jo tapa, (9Jn\ tapa, hitte, daar de oor- spronkelijke wijs van boete doen was, dat men zich blootstelde aan de hitte van zon en vuur) boete; godsdienstige afzondering. Ikan tapa, een soort van grooten zeevisch. Bertapa, een eenzaam leven liidon; vroom zijn. C^3Ü> tapat, kloof, rotsspleet, L. «iu tapar , een soort van eetbare vrucht. /vJilj' tapls, I. zeef; mënapis, doorzeven, van meel; filtreeren. Tapisan, zijgdoek. Boewdh fapis, een soort van vrucht, die eenige gelijkenis beeft met de kastanje. Menapiskan, ook heen en weer slaan, bijv. de vleugels, daarmee klappen. II. ook tëpls , afweren, zachtjes afslaan, bijv. tangan, de aangeboden hand weigeren. /«Ju tapoes = tamboes. ^'ilj tapak , palm van de hand, zool van den voet; indruk van hand of voet, voetstap; palm, als maat; tapak tangan , handteekening'; ada di- bawah tapak kaki orang- , in iemands macht zijn; tapak tjatjoer, de vakken van een dam»- of schaak- bord; tengan tapak bajang 2 , het uur waarop de schaduw een halve palm lengte heeft, ook geheeten tOektot garoeda alah olih oe?ar (vrg. katika). Het komt ook voor bij het aanspreken van een meerdere, vrg. doeli: dengan berkat tapak goeroe , HT. , SM. Katapukan en tapakan, breede optrede, breede trap , bijv. van een balei. Tapak 2 , houten sandalen ; een zeester. Daoen tapak koeda en d. t. Soleiman, twee soorten van geneeskrachtige bladeren. Yan hier telapak, w. m. z. ^jSlï tapoek , kroontje op sommige vruchten, zooals de mangistati; dekseltje op sommige hoorn- sohelpen. JU* tapen, «Tav.? tapen laut, zekere plant, meliacea sp. <JüSU' tapth, een soort van gekleurd catlcd. J\j tapet, gekookt graan, * voornamelijk rijst, in gisting gebracht. Het uitvloeijende of uitgeperste water is de zoogenaamde beram óf beroem. Met opgegoten water een paar dagen staande geeft het een soort van toewak of bier. vj^Ob takoet 9 bevreesd, bang. Menakoetkan, bang maken; voor iemand of iels vreezen (ook bertakoetkan enz.) Orang penakoet , een vreesachtig mensch. £ U' takar, zekere maat voor natte en dtooge waren, een vaatje*. &Sb takoeng, bezinksel: ajar bertakoeng, Abd. ^jjoo takoek, een keep, inz. in den stam van palmboomen om daar gemakkelijk in te kunnen klimmen. jfo tagar , het 2 ware dreunen , inzonderheid van den donder. Jfb tagfter, stoeijen; in het water spelen; gooijen bij het spelen: bertagoerkan moetijara, met paarlen gooijen, L. Jib tagfl, hanespoor. J!u tagan, inzet bij een weddingschap, petaroeh. <ub tagah? penagahan = penanggaltan , zie op tang ga. <3*£b tagih; menagih, een schuld invorderen ; manen. JÜ tala; satala = satoedjoe, K., maar in de HT. staat: rebana poen berboenjÜali sataloe dengan njanjinja: zie taloe. ylb talar, open, niet achterhoudend: menem- pelakkan orang bertalaran, iemand openlijk be- straffen, zonder er om te geven wat men er Van zegge ; dikatakannja dengan bertalaran , hij sprak er onbewimpeld over. alb talang, I. orang talang, makelaar; koppelaar. In het Jav. is talang, een liggende pijp daar water door loopt, en talanptj at oer, door middel van een derde met iemand spreken. II. bijenkorf (het Jav. tala?). Ikan tala, een soort van visch. 1 £SU talfng = tempoeling? 0. JU' talam , groot houten of metalen bord JU ctf u 73 of schaal op een voet (pahar) en met een deksel (toedoeng) om schoteltjes met eten of derg. op te zetten. Talam 2 , een soort van koekjes, uit drie verschillende lagen bestaande. yki taloc, begin; bertaloe 2 , da capo, telkens weer van het begin af, telkens weer opnieuw: berboeivat doerhaka bertaloe 2 , ajarmata toeroen bertaloe 2 ; taloe bertaloe , telkens op nieuw beginnen , telkens weer overdoen. Zie ook tala. Ju tali, touw of wat daarmee overeenkomt; satali, een kwart gulden, eig. een koord met 75 piiis; tali aj ar, boordsel, passement; kettingpomp; het perinaeum; tali andjing, een soort van plant, acalypha densifwra; tali api, lont om de sigaren aan te steken; tali aroes, de stroomdraad; tali datjing en t. doega, dieplood; tali koeloe, een term , die bij de wetten op het huwelijk behoort; tali leher, halssnoer; tali pending, zie pending; tali peroet, darmen, ingewanden; buikriem; talipoesat navelstreng. Tali 2 , zijden of rottingen band waarmee de kris aan den gordel is vastgemaakt. Tali-toemali of tali-mali, allerlei soort van touwwerk, zooals op de schepen. Boenga tali, een fraaije winde met roode bloemen, gtiamoclit vidgaris. Membri tali, opwinden, van een uurwerk. Bertali 2 , op ééne lijn, bijv. van een groep eilanden, van de wagens van een spoortrein (vrg. bandjar). JU talei = lalei, slordig, onachtzaam. u_ftA)U' talif, Arab. zamenstelling; menalipkan soerat. .^U taman, lusthof, bloementuin, taman boenga (vrg. kebon). Ajar sataman, eenige potten met water, waarmee men bruid en bruigom een paar dagen na het huwelijk onder zekere cere- moniën begiet. s.^oU' tamoerah, Arab. hartvlies enz. <5Uu' tamah, zie op ramah. ^>o' tanak; menanak, rijst koken in een pot met water, zooals bij ons de gewoonte is. Penanak en pertanak, de tijd die noodig is om de rijst op die wijs gaar te krijgen. 