Het idiotisme en de idiotenschool
Eine vollstandige Cretinen-Colonie , wie sie mir von Anfang vor- sehwebte , muss verschiedene Classen und Abtheilungen umfassen , u. s. w. Guggenbuhl, bl. 82. — Vooral de gestichteu van het praktische Engeland, die wij later zullen leeren kennen , munten in dit opzigt nit. 15 194 Maar ook hier weder zijn geen algemeene regels te stellen , dan dat de keuze moetworden ingerigt naar ieders aanleg en krachten, en vooral ook naar zijne betrekking en bestemming in de maatschappij. Het kind van den rijke, wanneer het niet of niet nieer tot het vrij en oordeelkundig handelen van een verstandig mensch is op te heffen , zal men weldaad genoeg be- wijzen, wanneer men hem bezigheid bezorgt, en wel eene bezigheid , die hij te huis vervolgen kan. De draaibank , bij voorbeeld , is hier misschien aan te be- velen. In het krankzinnigen-gesticht te Utrecht , kan men eene keurige verzameling zien van het geen daarop door onnoozelen en krankzinnigen is gemaakt. Bij minder bestuur over de spierkracht, kieze men het uitknippen , verwen, doozen plakken enz. Voor den arme daarentegen , waar alles roept om brood en er zoo weinig voor den werkelooze overschiet, zal men tijdig op een of ander middel van bestaan , al ware het nog zoo gering , het oog moeten slaan, en daar- naar het voorbereidend onderwijs inrigten. Kan men in onzentijd, waarin voor hen, die vijf gezonde zin- nen, een helder hoofd en eerlijk hart hebben , reeds zoo moeijelijk werk en brood te vinden is, — kan men in onzen tijd vooral den armen verschoveling niet ge- makkelijk zijnen kost waard maken; hij zal ook weder aan hem , die zich zijner ontfermt , door eeriijkheid en trouw , het langzame en werktuigelijke van zijnen arbeid vergoeden. En al bereikt men nu eens dit doel slechts ten halve, de idioot, die voor een' gulden in de week het rad draait of de paarden naar de weide brengt; die met geduldig visschen het halve kostje 195 ophaalt of voor weinige centen winst zijne matten , mandjes of eijernetten uitvent; of die couranten en boeken in een' vasten leeskring rond brengt , gelijk de ezel het goud draagt ; hij staat toch vrij wat hoo- ger dan zijn onopgevoede broeder, die tot spot der straatjeugd door de stad zwerft, en bij wien alleen bet lage en dierlijke in den menscb , ontwikkeld is ; of die, in een' hoek van de kamer, op den vloer of in den kinderstoel verschoven, verkromt, vervuilt en weg kwijnt als een last der maatschappij , waaruit bij weldra zal worden weg geruimd, ora alleen in zijne begrafenis , — de laatste eer , die men ook hem niet weigeit ! — nog eenmaal mensch en geen dier in het oog der menscben te zijn. IT HOOFDSTUK VIII. BESTAANDE GESTICHTEN. Nadat wij den lezers een beknopt, maar zoo veel mogelijk volledig overzigt hebben getracht te geven van de methode , volgens welke ook de idioot kan worden ontwikkeld en opgevoed, hoop ik die genen hunner , die misschien nog twijfelen mogten, of wij ook lucbtkasteelen bouwen , door eene korte mede- deeling van het geen op dit nieuw ontgonnen terrein reeds gedaan is of nog gedaan wordt, dezen twijfel te ontnemen : want, naar een oud spreekwoord , wat bestaat, dat is zeker mogelijk. [Ab esse ad posse valet consequential) Ik moet echter vooi'af waarschuwen , dat de opga- ven en beschrijvingen der bestaande gestichten niet zoo volledig zullen wezen , als ik wel wenschen zou. Het eenige overzigt. dat tot nog toe te mijner kennis geko- raen was , in het hoofdwerk van Dr. guggenbuhl, is zelf zeer onvolledig. Ik moest het dus aanvullen met van elders sehriftelijk en mondeling ingewonnen berigten en ingekomen Verslagen. Maar die Verslagen wa- ren niet altijd de laatste; die berigten soms algemeen 197 en oppervlakkig; en tot eene omstandige buitenland- sche correspondentie ontbrak mij , bij zoo veel noo- diger nasporing en werkzaamheid, in mijne snipper- uren alle tijd en gelegenbeid. Onder het afdrukken kwam mij echter nog eenbeknopt, maar vrij volledig overzigt van Dr. erlenmeyer in handen , — in de Deutsche Klinik , 1854 No. 19. — En zoo geef ik, wat ik van verschillende zijden ben te weten gekomen , en zal ten minste omtrent FrankrijkyZwitserland, Duitsch- land en Engeland bet noodigste kunnen zeggen , om te besluiten met dat gene wat van verdere landen, meest bij gerucht of nog slechts als plannen en voor- bereidselen 7 mij ter ooren kwam. Frankrijk , de groote natie, gelijk zij zich zoo gaarne noemt , ga vooraf , — maar niet tot hare eer. Tvvintig jaren omtrent is bet geleden, datSEGUiN zijne onder- zoekingen en proefnemingen met idioten begon , en bijna tien jaren, dat hij zijn uitvoerig boofdwerk daarover schreef. Sedert schijnt wel zekere Dr. ferrus eene soort van idioten-school beproefd te hebben 1) , l) (jTJGgenbu&l (bl. 11) spreekt van hem, als van den Grunder der Idiolen-schule zu Bicetre in Paris ; terwijl hij zwijgt van seguin. — Het berigt van ebxenmeter , dat thans vodr mij ligt , is mij zoo duister, dat ik het liefst wo&rdelijk terug geef : Anfangs der. dreissiger Jahre (1830). wurde in Paris durck Dr. vo-isiis1,. Ckef- arzt der ersten Section der Trrenanstait Bicetre und Miibesitzer der Schbnen Irre-nanstalt zu Vauvres, ein Etablissement fur cretinische Kinder eroffnet , -und einige Jahre Spdler der NicUarzt Ed. seguin vom General Conseil ah Instituteur der blodsinnigen Kinder angestellt. Derselbe gab sich unendliche Milhe mit seinen Z'dglingen , und erhielt am 11. Dec. 1843 in Folgc des Berichls von fari-set von- der Akad-e- 198 maar waarschijnrijk slechts als eene te zwakke proeve in het groote magazijn van krankzinnigen, Bicetre* Ik hoorde ook. dat het gouvernement eene afzonder- lijke vereeniging van idioten, niet dan in verband met de wet op de krankzinnig-huizen , heeft willen erken- nen. Nog kwam mij een uittreksel in handen van eene Memorie , onlangs door Dr. M. de la siauve om- trent de behandeling van idioten , in de Academie de medicine voorgelezen; maar daaruit blijkt dan ook, dat er in Bicet re , de eenige plaats in Frankrijk, waar nog eenige schijn van geregeld en opzettelijk idioten - onderwijs bestaat, honderd en tien onnoozele kinde- ren zijn, waarvan vijf en negentig min of meer voor ontwikkeling vatbaar gerekend worden; en dat er voor die alien een enkele onderwijzer wordt gevon- den. Arme martelaar! Toen op ons Meer- en- Berg ,. waar geene twintig kinderen zijn, een onderwijzer werd aangesteld, heeft men, en te regt , begrepen y dat daardoor nog geene idioten-school werd gevestigd of zelfs mogelijk gemaakt. En wat nu die Memorie zelve betreft, — men had mij gezegd, dat zij eene geheel nieuwe,zeer rationele methode bevatte, waar- naar voortaan het idioten-onderwijs bij onze naburen zou worden ingerigt; maar wanneer het bedoelde uit- treksel (in de Gazette Medicale de Paris y 1855 no. 28,} niet zeer onnaauwkeurig is of zeer onvolledig, zou ik van deze methode bijna durven zeggen , het geen mie der Wissenscfiaften ein Dankvotim zur Aufmmiterung . Das In~ slitici (welk ?) soil nach den newest en Nctchrichten sett dem Sommer 1853 nicht mehr bestehen, 199 een wat scherp beoordeelaar tegen zekeren schrijver zeide: »Mijnheer, uw werk bevat veel waars en veel nieuws ; jammer alleen , dat het ware niet nieuw en het nieuwe niet waar is!'' Of men mogt het iets nieuws heeten, — wat toch altijd te onthouden en te beproeven is , — om aan idioten op het ganzenbord en lottospel rekenen te leeren. Kortom, het bleek mij , dat men in Frankrijk op de hoogte der weten- schap nog niet is. En toch verblijdt het mij , dat op nieuw een, naar het schijnt, welmeenend en niet geheel onbevoegd vriend van onze ongelukkige be- schermelingen is opgestaan, die zelf reeds, ofschoon nog op kleine schaal , zich ijverig met hen schijnt bezig te houden. De oorzaak , waarom de methode van seguin , of liever de zaak zelve, door hem voorgestaan, nietmeer opgang gemaakt heeft in zijn vaderland, ligt misschien in de eerste plaats in zijn hoog gevoel van eigen- waarde. Ik kan mij voorstellen , dat iemand , die ge- voelt, dat hij in zijn1 werkkring eenig is en weinigen dien weten te waarderen , bitter worden kan , wan- neer hij niet alleen tegenwerking, maar minachting en onverschilligheid ondervindt ; wanneer de wereld en vooral de geleerde wereld weinig notitie van hem neemt. Maar 't helpt niet, of men dan de loftrom- pet over zich zelven opsteekt en eigen verdiensten anderen in de ooren schreeuwt. Al had seguin gelijk in zijne aanklagt, dat de geneeskundigen de zaak van het idiotisme slechts hebben verduisterd en verward ; al konde hij te regt zeggen, pag. 15 : «Ce livre est le dernier mot possible aujourdliui stir Cidiotie;" — het 200 laat zich begrijpen, dat dit hem bij de medische fa- culteit niet veel medewerking bezorgd heeft. Ook handelde seguin te veel als privaat-onderwijzer; en of- schoon hij niet onbekend was met de reeds bestaande gestichten, vinden wij in zijn uitvoerig en bijna om- slagtig werk nergens het beeld van een goed ge- sticht, waar de geest van eenen den arbeid van velen bestuurt en bezielt. Hier is misschien nog bij te voegen, dat Frankrijk bij Engeland , Duitschland en ook bij ons vaderland , nog vrij wat ten achteren is in bet lager onderwijs. Daardoor wordt de zaak der idioten er akijd nog te veel op medisch terrein behandeld. Wanneer het gouvernement een1 volksonderwijzer van goeden aan- leg , met de Duitsche en Engelsche talen bekend , de buitenlandsche gestichten deed bezoeken en daar eenigen tijd vertoeven , en men gaf hem bij zijne terugkomst een paar goede hulponderwijzers , liefst van de klem-kinder-scholen genomen, met twintig hel- pers en kweekelingen; — Bicetre zou meer kans heb- ben, om eerie goede idioten-school en een model voor geheel Frankrijk te worden of te vormen , dan door een tiental Memoires en zelfs door de uitstekendste methode. Eene eenvoudige dagschool zelfs , zoo als- deonze, waar zou zij gemakkelijker kunnen beproefd worden , dan in eene stad van meer dan een millioen inwoners? Op Frankrijk volgt in ons overzigt Zwitserland y of liever Die Heil-Amtalt auf dem Abendbercj , het eenige gesticht, dat Zwitserland bezit; maar dat ook „ 201 zoo als de stichter roemt, op alle andere in de oude en nieuwe wereld , als op hare dochters , met zekeren moedertrots kan neder zien. Over de aanleiding, die guggenbuhl had, om zich het lot der arme cretinen aan te trekken, en zijne voorbereidselen , om dit op ruimer schaal te doen , hebben wij elders gesproken. Daar als een algemeene regel wordt aangenomen , dat het cretinisme zekere hoogte boven de zee, of nog liever boven het peil der meeren en valleijen aan den voet der bergen, niet overschrijdt, moest zijn gesticht op eene hoogte wor- den gesteld, die boven den invloed dezer landziekte verheven is; en daar hij voornamelijk bouwde op de verandering van klimaat en dieet, nam hij de kin- deren van de zes maanden af in zijne inrigting op; ofschoon ze, bij eenige hoop op genezing, tot de zestien jaren toe niet worden afgewezen. Nu koos en kocht hij in 1840 eene bergvlakte aan de helling van den Abendberg , in de nabijheid van Interlaken, kanton Bern , ruim drie duizend voeten boven de mee- ren van Thun en Bri'ent, waar de Abendberg tusschen ligt , en opende daar zijne Heilanstalt (1 Mei 1841), waar boven de top van den berg zich nog onge- veer duizend voeten verheft. Nadat men dus thans van Interlaken af , onder het genot van een bekoor- lijk berggezigt, bijna anderhalf uur heeft geklom- men, bevindt men zich op eens op een bergplateau van veertig morgen lands, tegen het oosten gelegen en van achteren door boomgewas gedekt. Daardoor is de temperatuur bijzonder gematigd en gezond , ter- wijl er tevens overvloed is van uitmuntend water. Het 202 houtenhuis, of liever de dubbele huizing, wordt door tuinen en boomgaarden omringd; ruime plaatsen en in den winter het schoolgebouw op de tweede ver- dieping , zijn tot spelen en gymnastie ingerigt. De schoone natuur en de heerlijke morgengroet der op- gaande zon , het gebruik van geitenmelk , baden en over 't geheel eene natuurlijke geneeswijze, doen bier het cretinen-kind , als het jeugdig genoeg uit bet dompige dal wordt gered, weldra ruimer1 adem ha- len, gelukkiger spelen, en geheel anders, met een woord, opgroeijen, terwijl (naar zijne eigene opgave) een zestal diaconessen den stichter in zijne liefderijke bemoeijingen ter zijde staan. Maar — terwijl wij ons verlustigen in de groote denk- beelden en edele werkzaamheden van den man , die het eerst de geneesbaarheid van het cretinisme proef- ondervindelijk bewees, en die daarbij , als apostel voor de heilige zaak der menschheid, haar uit een chris- telijk oogpunt opvatte, en ook in andere landen edele mannen en vrouwen met zijnen geest bezielde ; — terwijl voor zijnen geliefden Abendberq getuigenissen van hoogbevoegde vreemdelingen, Engelschen, Fran- schen, Italianen, Nederlanders spreken; — verbreidde zich uit Zwitserland, eerst dof en daarna al luider, het gerucht , dat dit alles voor een groot deel ver- toon is en schijn; dat al die verheven uitlatingen slechts de lage bedoelingen van eigenbelang en hoog- moed bedekken ; kortom , dat de heer guggenbuhl geen echte philanthroop is , maar een charlatan en weinig minder dan een lage bedrieger. Bij het hooren van zoo tegenstrijdige berigten. 205 meende ik terstond , dat de waarheid in 't midden lag, Ik stelde mij de zaak aldus voor, na de ondervin- ding, die ook de philanthropic in ons vaderland heeft opgeleverd. Wanneer men eenige philanthropische werkzaamheid aanvangt of eene menschlievende stich- ting daarstelt voor eigen rekening , geraakt men al spoedig in tweestrijd tusschen belang en gevoel. 'tis schoon en edel, niet alleen kracht en tijd, maar ook geld en goed voor het heil der menschheid over te hebben ; maar zich zelven daarin arm te maken , en daardoor ten slotte ook zijne onderneming zelve te zien in duigen vallen , dat is geen helder uitzigt. Zelfs waar het finantieele buiten ons omgaat , is het bankroet van eene inrigting, die met ons denken en handelen is een gevvorden, een ondragelijk denkbeeld. Wat is nu het gevolg? Dat men wel eens meer vertoon maakt, om de zaak op te heffen, dan juist noodig en goed was ; naar den ouden regel : Mundus vult decipi, decipiatur ergo! Of, dat men van het eerste doel een weinig afvvijkt, en het voordeeligste boven het weldadigste verkiest. En de wereld, zoo gereed om hard te oordeelen , noemt om een weinig mensche- lijke ijdelheid en een weinig gemaskeerde berekening, zoo dra een toeval het waas der poezij er afwischt , ligt de geheele onderneming kwakzalverij en bedrog. Dat is te eer te vreezen, wanneer de onderneming door een1 vromen geest werd bezield en op godsdien- stige grondbeginselen rustte; en zij dus door het Argus-oog der minder vromen, — ik zeg daarom nog niet minder braven, — van alle zij den wordt bespied. En dit schijnt vooral in Zwitserland , waar de tegen- 204 stelling tusschen pietisme en ongeloof zoo scherp isy het geval te zijn. De instelling van GUGGENBiiHL was oorspronkelijk daargesteld tot redding van cretinen-kinderen , die daar, uit hunne ziekelijke dalen, in de berglucht zouden worden overgebragt ; maar verre de meeste dier kinderen waren arm , en hunne verpleging op eene zoo hooge en afgelegene plaats kostbaar. Van elders, ook uit ons vaderland, kwamen daartoe wel eenige bijdragen; maar na het noodlottige jaar 184& hielddit grootendeels op, terwijl, bij de toenemende duurte, de uitgaven telkens stegen. Intusschen deed de roem van den Abendberg bemiddelde ouders , zelfs uit verre landen, tot guggenbuhl hunne toevlugt nemen. Zou hij weigeren , hunne kinderen op te nemen ; zich tot het helpen der arme cretinen bepalen ; en dat met het vooruitzigt, van ook dit weldra door geld- gebrek te moeten opgeven ? Of, zou hij den naam en de bestemming der Cretinen- A nstalt wijzigen ? — Dit laatste zou zeker , in ons oog ten minste, de eerlijkste weg zijn geweest. Maar GUGGENBiiHL koos, wat voor zijn gesticht het voordeeligst scheen , enr ■ — wij moeten het gelooven op zijn woord, — wat ook zijne wetenschappelijke overtuiging is : en hij ver- klaarde : Cretinismus bedeutet nichts anderes, alsman- gelhafte Entwicklung nach Leib und Seele, oder Geistes- schwdche mit korperlichen Gebrechen (biz. 22 en 25)... Ditgafhem de vrijheid om,behoudens den naam van zijn gesticht , er idioten of cretinen op te nemen , al naar zijn belang het mede bragt. Voeg hier nu bij het enthusiasme, waarmede iemand als hij zoo gaarne 205 van zijne levenstaak en zijne stichting, vooral tot aan- zienlijke en geleei'de vreemdelingen , spreekt En er zal niet veel rnenschenkennis meer noodig zijn , om te begrijpen, dat de beroemde doctor nog gansch geen char- latan is, of zijne stich ting eene mystificatie , ofschoon de wereld , die zoo oppervlakkig en zoo hard oordeelt , wel eenige aanleiding had, om het er voor te houden. Nadat ik dit oordeel gevormd en reeds geschreven had, werd het mij hevestigd door bevoegde ooggetui- gen , die onlangs den Abendberg bezochten. Zij vonden zijne hoog geroemde gebouwen niet al te stevig of best onderhouden ; en dat is in eene privaat- inrigting, waar de bouwmaterialen stuk voor stuk den berg moeten worden opgedragen , niet te ver- wonderen. Onder de dertig kinderen, die zij er za- gen , kwam ?t hun voor , dat er slechts enkele creti- nen waren , maar daarentegen vele vreemde ; een Grieksch meisje onder anderen van JYegropont, met een bijzonder klein hoofd. Hierdoor werd het onder- wijs ook niet weinig belemmerd, daar er bijna geene andere klassen-verdeeling mogelijk was, dan die in de drie talen , waarin de verschillende kinderen moe- ten worden opgevoed: Fransch, Duitsch en Engelsch; zoodat in elk van deze slechts twee uren daags eigenlijk school-onderwijs schijnt te kunnen gegeven worden. Daarentegen roemden zij zeer het gezonde dieet en de liefderijke behandeling, bezield door een' godsdienstigen , christelijken geest, waarvan ook het onderrigt in natuurkennis , (daar veel en doelmatig werk van gemaakt wordt,) in de bijbelsche geschiedenis •enz., uitgaat. Zij vonden vooral bij hen, die reeds 206 jaren op den Abendberg doorbragten , voldoende , soms uitstekende vorderingen , en bij alien een opge- ruimd en voorkomend gedrag, waaruit hetbleek, dat zij zich hier regt t'huis en gelukkig gevoelden ; zoo- dat zij ten slotte, bij bet weder afdalen van den berg, tot elkander zeiden: «dat zoo moeijelijke en onver- moeide arbeid tocb waarlijk den naam van charlata- nerie niet verdiende.11 1) Deze uitweiding meende ik scbuldig te zijn aan den naam van hem, zonder wien ook onze idioten- school niet of nog niet bestaan zou ; en daarmede zeggen wij Zwitserland vaarwel , 2) om Duitschland te 1) Ook eklenmeyer zegt: Auffatlend war es mir , k>2£GUggen- Buhl uberall in der Schweiz angeklagt wird. Es wared mir diese Beschioerden alle behannt, als ich seine Anstalt besuchte , und habe ich mich daher sorgfdltig bei ihm umgesehen. Ich habe die Ueber° zeugung geiconnen , dass die Anstalt so gut eingerichtet tend gdeitet ist , trie es die pecunidren und localen Verhdllnisse iiberhaupt gestaitet. Es war en , im Jahre 1852 , nach meiner Zdhlung 21 Kinder dort , aus der Franzosischen und Deutschen Schweiz , welche durch zwei Lehre- rinnen franzdsisch und deutsch unterrichtet wurden. Das Unterrichts- material fund ich vollstdndiger als sonst irgendwo. Alle Kinder litten an der cretinischen Entartting , aber nicht Alle in gleich hohem Grade. — Dit laatste sckijnt eenigzins in strijd met het berigt on* zer Nederlandscke reizigers : ^Wij kebben er meer idioten dan cretins gezien." Het laat zich echter gemakkelijk verklaren uit de gewone , onzes inziens veel te mime opvatting van ket cretinisme ,, door de Duitsche geleerden. 2) Te gelijk met deze drukproef ligt vodr mij ket zoo even ontvangen Prospectus eener tweede Zwitserscbe stichting, de In- stitution pour les enfant s debiles et reiardes , an chateau de Vennes , sur Lausanne, van J. bltjner. (Novb. 1855.) Zij berust , even als de onze, op ckristelijk-paedagogiscken grondslag, onder Medisch op- zigt ;■ maar'keeit reeds terstond ket gebruik van vier talen (ook nog Italiaansch) tegen zick. Het verpleeggeld wordt voor ieder kind bepaald , naar zijnen toestand, De leeftijd is, sckoon niet uitsluitend , van 4 tot 12 jaren. 207 bezoeken, in onze eeuw het brandpunt van diepe studie en wijsbegeerte , van werkzaam christelijk ge- loof; maar ook van het meest drieste ongeloof en de dolzinnigste wetenschappelijke dwaasheid. Onder de Duitsclie gestichten was, zoo als ik reeds zeide , dat van S9GERT te Berlijn het eerste. 1) Over de aanleiding tot die stichting sprak ik reeds vroeger. Een sprakelooze knaap , als bij ongeluk, maar tot zijn geluk, in het doofstommen-instituut opgenomen , wederstond, zonder iets te vorderen, een jaar lang al de kracht der gewone methode. Intusschen had 1) Ebxenmeyek, geeft nog de volgende op , mij tot nu toe onbekend, en waarvan dan ook weinig of niets is overgebleveu : De eerste inrigting voor onnoozele {Scheachsinnige) kinderen was die van den onderwijzer guggenmoos te Salzburg. Hij stichtte haar uit eigen middelen in 1816, en bestuurde ze tot 1835 , toen zij , als van de verpleeggelden niet kumiende bestaan, werd opgeheven. Schoon zuiver opvoedkundig, moeten hare resultaten bevredigend zijn geweest. Eenige jaren later werd, in het klooster Admont in Stiermurken, eene inrigting voor 1 2 cretinen kinderen daargesteld , waaromtrent naauwkeurige berigten ontbreken. In 1835 stichtte de stadsgeestelijke halbentvang te Wildberg in het Oberamt Nagold, in den Wurternbergschen Schwarzicald , -een kostschool voor onnoozele kinderen , die enkel door milde bij- dragen werd onderhouden. De regering gaf slechts , eens voor al , ten klein kapita,al, tot aankoop van eenhuis, en later nog enkele malen kleinere bijdragen, benevens hout uit de bosschen. De kwee- kelingen waren meestal arm , en betaalden een gering kostgeld. Meerrnalen werden er tot lidmaat aangenomen {conjirmirt) en ook overigens ontwikkeld. De stichting telde, 1 Mei 1847, nog 24 kweekelingen , waarvan, bij deophefflng, 10 naar Maria-berg zijn overgegaan. Van kerss eerste onderneming (1842) eindelijk , spreken wij nader. 203 sacERT bet idiotisme wetenschappelijk bestudeerd , on- bekend met dat gene, wat reeds hieromtrent elders bestond. In bet laatst van 1845 paste bij nu eene nieuwe en eigene methode van ontwikkeling met zoo goed gevolg op den bedoelden knaap toe, dat hij reeds in het volgend jaar zijne ontdekkingen op dit nieuwe veld van paedagogie kon openbaar maken , en weldra de noodige toestemming verkreeg, om, buiten het koninklijke doofstommen-instituut, waarvan bij direc- teur is, voor eigene rekening een Heil- und Bi Idung s- Anstalt fur blodsinnigen op te rigten. Weldra werd hem dan ook een tiental kinderen toevertrouwd. In 1846 beschreef hij reeds twintig gevallen, behalve de nieuwelingen , van wie nog weinig te zeggen viel. Andere Verslagen zijn mij niet ter hand gekomen. Alleen heb ik voor mij liggen het berigt van een mijner vrienden , die in 1855 Berlijn bezocht , en wiens reisindrukken door het tijdschrift Europa zijn opgenomen. Hij vond in saGERTS stichting dertig leer- lingen, van tusschen de acht en achttien jaren. Op den duur schijnt dus deze inrigting, even als de Abend- berg , beperkt te zijningetal, maar ook de leerlingen er met de uiterste zorgvuldigbeid persoonlijk te worden onderwezen. 1) Daardoor is het meer een model gesticht, dan dat het aan de behoeften van Berlijn , veel min ] ) Erlenmeyer , die het niet bijzonder op den Nicht-Arzt heeft , bekJaagt zich, dat sedert de verschijning van zijn bekend werk (184G) saegert niets meer van zich heeft latenhooren; zelfs niet op herhaalde aanvrage van de Redactie der Beobachtungen iiber den Cretinismus ; — zoodat men niet anders weet, dan dat zijne Inrigting voort bestaat. 209 van -gelieel Oost-Pruissen zou voldoen. De kostgelden , die naar de meerdere of mindere hnlpbehoevendheid van het kind worden geregeld, moeten daardoor ook «og al aanzienlijk zijn, inzonderhekl van de eigen- 3ijke pensionnaires , in het gezin van den directeur opgenomen. Behalve deze, heeft men ook nog kwee- kelingen (Zeuglingen) , die met de huismoeder een gezin uitmaken, en wier aantal op vijftien a twin tig bepaald is; en dagscholieren, die echter alleen schij- nen genomen te worden uit die kinderen , welke de -naauwkeurige maar kostbare gestichts-verpleging niet langer behoeven, en dus, daaruit ontslagen, in huisge- zinnen buiten de inrigting worden besteed , ofschoon zij nog van den morgen tot den avond daarin onder- wijs genieten. Zoo ver raij bekend is, volgt nu, in tijdorde, de oprigting van het tweede gesticht in Duitschland , de St. Hubertus-burg in het koningrijk Saxen. Het is de eenige eigenlijke staatsinrigting, en zij staat thans on- der het bestuur van den hoofdonderwijzer blesgen. De eerste opwekking tot deze stichting gaf in 1845 ■Dr. erdmuller, maar het plan zelf ging uit van de Tweede Kamer , die het der regering aanbeval. Nu was het oude jagtslot Sint Hubertus reeds eene lands- inrigting met een' geneesheer; — tot welk eene be- stemming, is mij uit het Verslag niet regt duidelijk. — De ligging er van werd wel niet voor bijzonder gezond gehouden, als niet hoog genoeg en door stilstaand water omringd, zoodat de bewoners somwijlen lijden aan periodieke koortsen ; van de andere zijde was hier 14 210 echter reeds veel in gereedheid, dat elders nog met groote kosten moet worden aangeschaft. In den be- ginne (1° November 1846) werd het gebouw voor tien kweekelingen ingeiigt, en deze gekozen uitvier hon- derd vier en vijftig, die, op eene algemeene oproe- ping, zich uit geheel het koningrijk hadden aange- meld. Later werd dit getal tot twintig verhoogd; en bij de definitive vestiging van het gesticht , dat tot dien tijd als proefneming gegolden had, (14 Januarij 1852,) op dertig bepaald , met een*1 tweeden leeraar en de noodige vrouwelijke hulp. Uit de statu ten der vestiging zien wij , dat het gesticht zich tot het op- nemen van jongens bepaalt, tusschen de vijf en twaalf jaren. Verder zijn blinden, dooven en ongeneeslijk stommen, zeer gebrekkigen , verlamden en met epi- leptische toevallen bezochten , en over 't geheel alien , die men voor ongeschikt of onvatbaar rekent, uitge- sloten ; terwijl de leerlingen worden ontslagen , zoo dra zij de jaren der manbaarheid hebben bereikt , iets dat anders te minder noodig was, waar slechts eene sexe wordt toegelaten, Het verpleeggeld ver- schilt naar vermogen en stand der betrekkingen , maar is minstens 24 thaler, en de helft, waar eene gemeente voor arm en betaalt. Ieder ziet dus van zelf, dat hier weder^ maar op eene andere wijze als te Berlijn^ slechts voor bet kleinste gedeelte in de groote behoefte is voorziem Door de keuze der leerlingen tot de meest geschikten te bepalen, zal men natuur- lijk over 't geheel betere resultaten kunnen toonen , en de krachten , waarover men te beschikken beeft , jtuannen mtsparen. Alleen verwondert het mij , dat 211 men in Duitschland , waar men op dit punt toch nog het meest op de hoogte der wetenschap staat, nog zoo stoutweg van Bildungs-unfahige spreekt. (De verpleging van ieder kind kost de stichting nog geene 200 florijnen.) De christelijke begtnselen en 3 -i* 212 liefderijke verpleging staan ook hier vooral op den voorgrond, terwijl voor de eigenlijke cretinen de berg- lucht zeer voordeelig is. Bij guggenbuhl vindt men een tabellarisch overzigt van zestig ziekte-gevallen ; en erlenmeyer , die het Gesticht in 1852 bezocht, geeft van den Directeur (Dr. zimmer) en zijne vrouw goede getuigenis , terwijl hij ook de verpleging der kinderen door docbters van goeden huize, en het onderrigt van drie bekwame leermeesters roeint. — In 1855 (een later Verslag is mij niet ter hand gekomen) be- droeg het getal der verpleegden vijf en vijftig , waar- onder zelfs twee Rnssen ; zeven waren er in de eerste, •tien in de tweede, acht en dertig in de derde klasse. Daar men bij de arme kinderen vooral op hunne vor- ming voor de maatschappij het oog heeft, — waartoe ook eene werkinrigting dient, — stuitte men al spoe- dig op de droevige ondervinding, dat niet alien zoo ver te brengen zijn , dat zij in de maatschappij bruik- baar worden. Dit overtuigde de hooge Bescherai- vrouw van de noodzakelijkheid, om voor de zooda- nigen een Asyl op te rigten , daar zij ten minste voor de ellende, mishandeling en bespotting, waar- mede de onbarmhai tige werekl hen dikwijls bij het ver- laten van het gesticht zou terug ontvangen , bewaard blijyen. Eene aanzienlijke som werd door haar be- stemd , om de intresten daarvan hiertoe te laten die- nen; zoo ver ik weet echter, is dat Asyl nog niet tot stand gekomen. Nog een ander gesticht in het koningrijk JFurtemberg wedijvert met Mariaberg ; \ is dat te fVinterbach , 213 Oberambt Schorr endorf. Het kwam in 1848 tot stand r uit actien van 25 florijnen , die van tijd tot tijd worden uitgeloot, en nog eenig opgenomen kapitaal; en werd 21 Mei 1849 geopend, ofschoon het (volgens berigt van erl.) eerst in 1852, van Bieth in het Oberambt Vai- hingen, naar Winterbach werd overgeplaatst. Deze Inrigting wordt, hehalve door de geringe verpleeggel- den , ondeidiouden van bijdragen , door den staat en de vorstelijke familie toegestaan , en door de algemeene weldadigheid van rijken en armen, waarin JVurtem- berg misschien het meest van de Duitsche staten ons land evenaart, daartoe bij een gebragt. Over het geheel is deze stichting, die door ooggetuigen zeer wordt geroemd, een bewijs, hoe veel door eene ver- standige, gematigde toepassing der wetenschap en vooral door christelijke liefde , — want ook hier gaat alles van het godsdienstig beginsel uit, — met bekrom- pen rniddelen kan worden gedaan. De verpleging van ieder kind kwam het gesticht , naar de laatste opga- ven , — wanneer men intrest en aflossing van de uitga- ven aftrekt, — ongeveer opy 150 ; en ofschoon hierdoor de verstandige geneesheer en onderwijzer nog wel het een en ander, dat zij verlangen , moesten uitstellen y het geheel beantwoordt zeer goed aan zijn doel. Naar het laatste Verslag bevonden er zich 69 kinderen , waar- onder , die uit Rusland , zelfs uit Labrador derwaarts gezonden waren. (In het laatste jaar werden er tien na afgelegde belijdenis , drie als ongeneeslijk ontsla- gen.) Van deze 69 zijn twee doofstomme meisjes in dienst van het gesticht , en zeven alleen in den kost , zoodat er slechts zestig eigenlijke leerlingen zijn. Bij 214 de stichting namelijk , werd aan de idioten-school ver- bonden het onderwijs van doofstommen en de ver- pleging van ongeneeslijk verstandeloozen ; misschien tot geldelijk , maar zeker niet tot zedelijk voordeel. De zeven laatste doofstomrne kinderen zijn dan ook het vorige jaar aan een daartoe bestemd gesticht overgege- ven ; en het is te hopen , dat ook de zoogenaamde onge- neeslijken, die in bovenkamertjes huizen, weldra wor- den overgebragt, waar zij behooren : — of in het krank- zinnighuis; of, zoo zij er nog jong genoeg voor zijn,, in de school zelve. Van de zestig leerlingen zijn er achttien in de eer- ste , dertien in de tweede , zestien in de derde , en in de vierde of laagste klasse ook dertien. Vele bijzon- derheden zou ik , daar bier mijne berigten nieuwer en rijker zijn, bij dit vlugtig overzigt kunnen voe- gen; maar de stof is te rijk, om over een enkel ge- sticht zoo breed uit te weiden. Alleen wil ik nog zeg- gen, dat dit de vroeger bedoelde inrigting is, waar men de zeldzame vereeniging vmdt van genees- en opvoedkundige in twee broeders, (eigenlijk zwagers,) die er aan het hoofd staan : als directeur Dr. muller , als onderwijzer de heer laindenberger. In het prak- tisch gedeelte wordt de laatste bijzonder geroemd; en het was mij een waar genoegen , den ijverigen en nederigen man onlangs bij mij en op onze school te zien. Uit een medisch oogp\mt beschouwd , heeft Dr. MiiLLER in de twee laatste Verslagen een overzigt van cretinisme en idiotisme gegeven , dat mij , behou- dens eenige wijzigingen, het beste voorkomt van alles , wat ik daarover gelezen heb , door de beknopte , Ml grondige en heldere opvatting van het onderwerp, en waaruit ik zeker nog meer zou hebben overgenomen , wanneer het mij tijdiger ware ter hand gekomen. 1) 1) Gfschoon ik mij op clit terrein zelden waag in mijn boekske , ea ket daardoor ook veel te uitvoerig worden zou , kan ik de ver- zoeking niet weerstaan , om de koofdpunten van ket stelsel van Dr. mulleb, , in weinige woorden aan te geven. Den wijden omvang van het woord Cretinisme van guggenbuhl overnemende , onderscheidt kij ket Ead'emisch en, Sporadisch Cre- tinisme; waarvan het eerste eene plaatselijke oorzaak heeft, het andere uit onderscheidene oorzaken , — zoo- alsonmatigheid ,. onrein- heid, toevallen in de zwangerschao, kinderziekten enz., — voort komt. Het Endemisch Cretinisme heeft tot bron de moeras-uitwaseming (des Sumpf miasma). De uitwaseming namelijk van organische stof- fen, die tot ontbinding overgaan ,. wanneer zij in de bergdalen blijft hangen, heeft eene geheele ontaarding van- den mensch, reeds in zijne eerste wording, ten gevolge, Waar echter deze moeraslucht, in vlakke landen, meer aan den luchtstroom bloot staat en afwisselend is , veroorzaakt zij meer acate ziekte-verschijn- selen ,. zoo als bij voorbeeld afgaande koortsen. Bij groote hette , waaronder de moeraslucht nog sterker en oogenblikkelijker werkt, komt uit haar de cholera, gele koorts- en andere doodelijke ziek- ten voort, die later een besmettelijk karakter aamiemen ; terwijl ook de moeraslucht zelve, alseen- nevel zaam gedrongen en door den wind overgevoerd, elders en zelfs verre van haren oorsprong , haren sckadelijken invloed kan doen werken. — Uit dit alles trekfc hij het gevolg, dat er meer tot voorkoming , dan tot genezing van dien invloed kan worden gedaan ; dat het dempen van poelen en stil staande wateren, het bevorderen van de door s1 rooming der lucht, het verbeteren van dompige woningen en niet minder de zedelijke verbetering van het volk , meer ziektegevallen voor- komen ,, dan. men later zou kunnen genezen. Wanneer evenwel Dr. mullee,, in. het zevende Jaarberigt, er bij voegt, dat in de lagere Rijnlanden en soortgelijke vlakten , de moeraslucht , in plaats van het cretinisme, idiotisme voort brengt, het- geen hij met guggenbuhl opvat als Blodsinn okne bedeutende leibliche Entartung ; en wanneer hij deze toeschrijft aan eene meer Sturmi- cher Einwirlcing cmf das kind vor od\r nach den Qeburt , sehijnt mij dit eene dwaling, uit eene verkeerde theorie voort gesproten. De gegeven onderschciding van cretinisme en idiotisme is 5 zoo als wij; 216 Oncfer het afdrukken vincl ik nog bij erlen'Sieyeib de volgende berigten omtrent enkele kleinere Gestich- ten in onzen geest , die hier best op hunne pl'aats. staan. Aan eene reeds vroeger te Bendorp bij Coblentz be- staande inrigting voor Gehirn- und Nervenkranke, werd in Mei 1848 door Dr. erlenmeyer zelven eene bijzon-> dere Afdeeling voor onnoozele (schwachsinnige) kin- deren ingerigt , slechts voor 12 a 15 kweekelingen bestemd , wier plaats dan ook steeds bezet is. Aan twee onderwijzers, eene huisnioeder en onderschei- dene helpsters is , onder het opzigt van drie genees- lieeren , de opvoeding dezer kinderen toevertrouwd. De aard van deze privaat-inrigting, en hare zorgvuldige verpleging van in den regel ziekelijke kinderen, heeft zeker de denkbeelden van dezen geleerde wel eens wat partijdig voor zijne wetenschap doen uitvallen. Zijn oordeel over de eerste beginselen onzer school, waar- aan bij (tot mijn spijt in mijne afwezigheid) een be- zoek en een' heilgroet bragt , was echter — zoo als wij later zien zullen — welvvillend en niet ongunstig. Omstreeks den zelfden tijd moet ook de Anstalt van den onderwijzer kateramp zijn opgerigt , in de diergaarde bij Delmenhorst , in het groothertogdoin reeds meer malen zagen, niet vol te houden. De cretinen der iage Rijulanden schijaen van de Zwitsersche weinig of niet te verschillen; en onze lage, moerassige streken , die naar deze theorie ook bet idiotisme zouden moeten voort begnnstigen, leveren daarvan misschien nog minder voorbeelden op, dan deheidevelden van het Sticht bij voorbeeld , waar mij ten minste, in den be- perkten kring mijner nasporingen, menig voorbeeld is 'bekend ge-worden. 217 Oldenburg. Zij is ook voor doofstoinmen bestemd , en neemt gewooniijk 5 of 6 blodsinnige op. Op den eersten Mei van het volgend jaar (1849) stichtte nog heinrich relferich . op den Abendberg en Mariaberg tot idioten-onderwijzer gevormd , een eigene onderneming van dien aard op Bellevue bij Stuttgard , die echter onder eene Hoofdcommissie gesteld werd en door eenen stadsgeneesheer bijgestaan. In Nov. 1849 waren er negen kweekelingen opgenomen; maar later ging de zaak , bij gebrek aan ondersteuning, te grond? en de stichter zelf werd leeraar op Mariaberg. Het vijfde der grootere Duitscbe gestichten , die nog bestaan , is Ecksberg in Beijerert. Guggenbuhl zegt er van, biz. 46: «Ten gevolge van het officieele onder- zoek naar het cretinisme in dat land , heeft zich eene vereeniging gevormd, oin het hoog gelegen geestelijk gebouw (Benijiciums Gebdude) Ecksberg bij Miihldorf, in eene weldadige stichting te herscheppen. Op zon- dag den 17. October 1852, is deze eerste Beijersche inrigting van dien aard feestelijk geopend; zij voert , even als hare moeder (de Abendberg) , den naam van Cretinen Heil-Anstalt. In het daartoe verbouwde ge- sticht, zijn reeds tien pleegkinderen opgenomen. De verzorgingen opvoeding is den priester JOSEPH PROBST, den eigenlijken stichter, — die reeds lang zich met dit vrome werk had bezig gehonden , — en de geneeskun- dige verpleging aan Dr. medicus, — die evenwel in de stad woont, — opgedragen. Het gebouw en de kerk staan , met eene enkele boerenwoning, geheel vrij en op zich zelve, en hebben een heerlijk vergezigt , met 218 de Alpen in den achtergrond. 1) De aartsbisschop van Munehen-Freysiwf heeft het protectoraat op zich genomen." Zoo verre had ik geschxeven, en deze korte ver- melding (die ik door een paar kleine bijzonderheden uit erlenmeyers Klinik aanvulde) had reeds mijne hooge belangstelling opgewekt , omdat ik van den beginne af de onmogelijkheid had ingezien, om eene eigenlijk Roomsch-Katholijke opvoeding aan onze kweekelingen te geven. Wij kunnen zorgen , — en doen het reeds, — dat zij algemeen christelijke denk- beelden verkrijgen , die ook den grondslag hunner kerk uitmaken. Maar wij kunnen niet verhinderen , dat zij van het Roomsch-Katholijke gemeente-leven eenigzins vervreemden ; wanneer zij ten minste , niet enkel onze dagschool bezoeken , maar ook in ons ge- sticht jaren lang en geheel en al onder onze leiding zijn. Voor hen , die gestrenge voorstanders van ge- heel de Roomsch-Katholijke devotie zijn , reken ik dus een afzonderlijk gesticht onmisbaar , gelijk het in ons vaderland reeds voor doofstommen is tot stand ge- komen. Het deed mij daarom genoegen , dezen wensch reeds in Duitschland vervuld te zien. 219 inrigtingen in den geest onzes tijds , bet Protestan- tisme dank te zeggen ! Gretig nam ik dus het eerste openlijke Verslag (van Paschen 1852 — 1854), onder het afdrukken de- zer bladen ontvangen , in handen ; en meen nu , in verband met het hier boven en reeds vroeger gezegde , deze eerste R. K. stichting nog wat nader te moeten bekend maken. Het oude Ecksberg , een inspringende hoek in de rivier de Inn , ontving zijne eerste wijding in het jaar 1455, door toedoen van drie kerkdieven, die uit een naburig heiligdom een , zoo zij meenden , zilveren ciborium met twaalf heilige ouwels weg roofden. Be- merkende, dat het geroofde vaatwerk slechts verguld koper was, besloten zij, het, met den inhoud, op den Ecksberg te begraven. Kort daarop werd echter een hunner , om een1 anderen kerkroof denkelijk , gevat; hij bekende zijne heiligschennis; en op zijne aanwij- zing werden nu , onder een' grooten toevloed van geloovigen, de heilige hosties weder opgegraven. Dit gaf aanleiding, dat op deze heilige plaats eene kerk werd gesticht, waarnaar velen te bedevaart gin- gen. Zulks nam echter in lateren tijd af, nadat ook, om het afslaan van den rivier-oever , de kerk meer binnenwaarts was verplaatst. Deze kerk nu en de bijna geheel vervallene gebou- wen , die tot haar behoorden , werden den vromen priester, die de eerste Cretinen-Heilanstalt in Beije- ren stichtte, (In de benaming volgt hij guggenbuhl :) als de geschiktste plaats daartoe aangewezen. Op het denkbeeld van zulk eene stichting was hij gebragt door no eene elfjarige idioot , hem in 1849 ter opvoeding toe- vertrouwd, en, bij niet ongelukkigen uitslag, door meerderen gevolgd. Hij verzocht nu den Aartsbisschop eene verplaatsing, die hem tot uitvoering van zijn plan in staat stelde , en kreeg in 1852 Ecksberg ter woon, maar nog zonder eenige middelen , tot die uitvoering noodig. Hiertoe werd in het zelfde jaar, van Muhl- dorf uitgaande , eene Vereeniging gesticht , waarvan de korte Statuten eene naive vroomheid ademen, die misschien den Protestant zal doen grimlagchen, maar waarbij schrijver dezes van harte wenscht , dat de 11. K. kerk, zoo lang zij Pioomsch-Katholijk blijft , meer en meer zulke vruchten drage. Lid der Vereeniging (In 1854 waren er reeds meer dan 2200) is ieder , die om de drie jaren minstens eenen gulden of in eens tien gulden schenkt. Bij de jaarlijkscbe vergadering worden alle mans leden , en bij de godsdienstoefening alien , zoo ver het bun mogelijk is , gewacht. Bovendien nemen zij de verpligting op zich, om de Anstalt Godein den gebede , en den menschenvrien- den tot weldadige bijdragen aan te bevelen. Daarentegen ontvangen alle leden deel aan de gees- telijke verdiensten (an detn geistigen Verdienste) om- trent de arme idioten kinderen ; — wordt dagelijks voor hen in de kerk te Ecksberg de mis gelezen en een eigenes gebed gedaan ; — terwijl voor de afge- storvene leden eene gezamenlijke Seelengotterdienst wordt gehoaden , en hunner bij name daarin gedacht. De stichting ontving nog meerdere vastheid door eene bijzondere vrome daad, in den zelfden geesu 901 Een paar vermogende echte lieden te Munchen schon- ken een stichtings-kapitaal van 5000 gulden , onder verband van altoosdurende maandelijksche zielmissen voor hunne overledene dochters ; — die, bij 't onver- hoopt ophouden der godsdienstoefening te Ecksberg , naar elders zouden overgaan. — Ook de kinderen , daar- toe in staat , bidden daarbij voor de rust barer zie- len. — Door deze schenking kwara het eigendomsregt aan het aartsbisdom van Munchen. Weder in dien geest was de inwijding, en later het vierde jubile van 't vinden der gewijde hosties, met vollen pauselijken aflaat. Bij het laatste werd ook aan elf der kinderen het v&rmsel toegediend. Omtrent de methode van verpleging en onderrigt geeft het verslag niets nieuws, daar deze bijna ge- heel, met echte vrijzinnigheid, van het protestantsche gesticht op den Abendberg is overgenomen. Het per- soneel is echter , minder tot onderrigt als wel tot ver- pleging , grooter dan daar. Bij het verslag is een tabellarisch overzigt van 32 gevallen gevoegd , waar- uit menige verblijdende vooruitgang blijkbaar is. Zes kinderen bevinden er zich geheel en 15 ge- deeltelijk op kosten der Vereeniging , terwijl ook voor de overige slechts 150 gulden kostgeld geno- men wordt. 