Nederlandsch Tijdschrift voor Liefhebbers der Jagt und Visscherei
De zalm wordt door drie verschillende vischtuigen gevan- gen , de zegen , de steek en het drijfnet. De zegen , die in groote breede rivieren aangewend , noodwendig eene groote afmeting heeft , en eene uitgave van ruim drie honderd gul- den vordert, behalve veel ander hierbij benoodigd mate- rieel, wordt gewoonlijk, na te water te zijn gelalen , door paardenkracht gehanteerd. De steek gebruikelijk in het Biesbosch , is eigentlijk eene afsluiting van den stroom , door middel van rijshout , helgeen de scheepvaart niet hin- dert, gelijk men wel eens beweert, De buigzame eigenschap van dit hout , wijkt genoegzaam voor de kracht der schepen. De afsluiting is van opene vakken voorzien , in welke uit- uitsluitend fuiken worden gespannen. De zalm , hoewel door 200 dezen hinderpaal in zijnen togt gcstuit , kcert center niet tc- rug , maar tracht , de afsluiling volgende, ecn doortogt le vin- den , tot dat hij , hel naaste opene vak opmerkende , dit involgt, waar hij zich weldra door het bedriegelijke net in- gesloten ziet. Het woord zeef kenraerkt genoegzaam den aard van het drijfnet. Het drijfnet f gelijk aan eenen grooten schakel , wordt uit- gespreid , dwars in de rivier gelaten en door den stroom op zekeren afstand medegevoerd , waar het geligt wordt. Des naclits wordt het van eene drijvende en lichtende lan- taarn voorzien, om de rigting en afstand te kunnen gade slaan. Hoezeer onze flaauwe schets zeker siechts cen oppervlakkig denkbceld van deze visscherij vomit , hebben wij echler ge- meend , ons hierbij te moeten bepalen , omdat eene bree- dere ontwikkeling van dit onderwerp , ons tot eene lange , maar welligt even vervelende beselirijving van al de voor- werpen, regels, welke met hetzelve in onmiddellijk of mid- dellijk verband staan , zouden nopen , en ook tevens met den aard en strekking van dit tijdschrift welligt niet strookt ; wij vermeenen echter eene nutlige taak te vervullen , met een blik te werpen op de oorzaken van de zigtbarc kwijning van dezen belangrijken tak van nijverbeid , en een middel van verademing op te sporen. Het is eene geschiedkundige waaiheid , dat even gelijk eerlijds Geertruidenbcrg beroemd was door zijne zalmmarkt, evenzeer het Biesboseh , de Maas , de Merwede onuitputtelijk in rijkdom van zalm schenen. Men kan dit hieruit aflciden , dat de domeinvisscherij in het Biesboseh , zestig lot ze- ventig jaren geleden , 50 tot 40,000 gulden afwierp , het- welk thans tot op 16,000 gulden is gedaald. De herinne- ring is niet geheel verloren , dat de dienstboden in die sireken , als voorwaarde bij hunnen verhuur in dienst bc- dongen , dat bun slechls tweemaal in de week zalm zoude 201 worden opgcdischt ; Vrat biervan zijn moge , ongetwijfcld bevestigt dit verhaal of sprookje de overvloedige vangst van dezen kostbaren visch. Bij bet onderzoek der oorzaken van dit verval , beeft men zich te veel vastgebouden aan oogenschijnlijke oorzaken , en de onzigtbare , langzame, maar kracbtige werking der elcmen- ten buiten rekening gelaten. Men vergat, wat de lijd door een krachtig , allijd werkzaam element , bet water , ver- mag. Vandaar dat de klagten niet nieuw zijn , maar sedert lang zijn aangebeven. En , hoezeer bet toen reeds zigtbaar was , dat bet water in het Biesbocb , door zijne eigene werking teruggedrongen , den eenmaal zoo vrucbtbaren bo- dem van lieverlede ontlastte , scbijnt men ook toen deze eenvoudige waarbeid , als eene voorname oorzaak te bebben bescbouwd. Het is derbalve zeker , dat de aanspoelingen en scborren , den zalm , even als bet water terugdringen ; de zalm , zoo als wij reeds aanmerkten , is liefst op groote bree- de rivieren en scbuwt ondiepien. Voegt men daarbij de in de laalste jaren tot dat doel opgeworpene rivierwerken , bet dempen van slroomen , dan zal men beseffen , waarom dit vooral is toegenomen. Deze oorzaak is ecbter niet alleen in het Biesboscb op te merken , dat in vergelijking met oude en nieuwe geogra- phische kaarten , eene opmerkingswaardige gedaanteverwis- seling beeft ondergaan ; ook vele onzer rivieren zijn door deze , voor baar schadelijke oorzaak , aangetast. Allen zijn in bare natuurlijke eigendommelijke waterbaan gekrenkt , vooral ook door kunstmatige afleiding , overlaten ter be- scherming van dijken , enz., waardoor de schuring van bare wateren , dien kracbtigen invloed op de bedding beb- ben verloren , welke de natuurlijke baan van binderpaleu zuivert ; wat bare kracbt in vroegere eeuwen wrocbt , trachtte men tbans door krib- en ander werk te bereiken. Dit alles 202 heeft ongetwijfeld op alle visscheiijen nadeelig gewerkt. Gelijk toch do modderbanken in de monding van de Maas hare wateren van visch ontvolkten, cvenzoo deden de zand- platen ondiepten onlstaan , die denzelfden invloed uitoefenen. Men beweert , b. v. niet ten onregte , dat de zandplaat tegenover Woudrichem , die jaarlijks toeneemt , vooral op de zalmvangst nadeelig werkt. Hier heeft men de ware oor- zaak gevat , omdat hare werking zich snel , zigtbaar als 't ware , ten toon spreidt. Behalve deze eenvoudige natuurlijke oorzaak , miskennen wij de uitvloeisels van de concurrentie niet , die zich ook hier , gelijk in elken tak van nijverheid , doet gelden, De vischvangst nam toe , en niet alleen , dat dit noodwendig den zalm moet verminderen, maar men wil, niet ten on- regte , dat andere visscherijen , b. v. op den spiering met het onderkuil , voor den jongen zalm vernielend zijn. Met miskenning intusschen van deze eenvoudige natuur- lijke oorzaken , zoekt men deze in de verschillende mid- delen, die men tot deze visscherij aanwendt. De vis- scher met de steek werpt de schuld op hem , die met de zegen vischt en omgekeerd. Beide beweren hetzelfde, dat namelijk , de steek zoowel als de zegen het water af- stuit en den doortogt aan den zalm belet. De ongerijmd- heid van deze klagten komt te meer uit , wanneer men be- denkt , dat deze middelen sedert onheugelijke tijden op de- zelfde wijze zijn toegepast, ook toen deze visscherij den hoogsten top van bloei bereikt had. De naijver uit het ei- genbelang voortgesprolen , verblindt en maakt het ware spoor bijster. Laat ons intusschen billijk zijn en als keerzijde van dit donker tafereel opnaerken , dat het verval van de zalmvangst nog al vergoed wordt door den buitengewoon hoogen prijs , dien de zalm oplevcrt. Onlangs , — berigten de nicuwsbla- 205 den — bragt een buitengewoon grootc zalm, ter zwaar- te van 55 oude ponden , de aanzienlijke som van 80 gul- den op. De reeks van schijnbare oorzaken van dit verval is hier- mede echter niet gesloten. Naauwelijks toch had men de verbazende kracht van bet stoomschip bewonderd , de ge- weldige slagen der raderen, welke bet water bruisende doen opspatten, aanschouwt , of de stoomvaart kreeg ook baar aandeel in de oorzaken. Zij , beweert men , beroert het visch water en verwekt een gedruisch , betgeen de visch ontvliedt en hem verdrijft. Deze bewering is echter overdreven. Wij ontkennen niet , dat de stoomvaart op het ondiepe water te veel ingrijpt , maar in diepe rivieren , waar de zalm zich ophoudt , is deze invloed niet merkbaar. In de eerste plaats behoeft naauwelijks te worden opgemerkt , dat het gedruisch, door de raderen ver- wekt , zich in de vloeibare massa niet voortplant ; ten ande- re , kunnen de raderen , in diep water , en de doorklie- vcnde kracht van het vaartuig, hetwelk slechts een betrek- kelijk gering gedeelte van de dieptc ingrijpt , slechts ook een gelijk gedeelte ontroeren. Trouwens de ondervinding zelve weerspreekt deze bewe- ring. Immers , bet zal wel niet onlkend worden , dat de- zelfde oorzaak ook denzelfden invloed op andere vischsoorten , b.v. den steur , den elft , houting moest uitoefenen. En toch beeft de visscherij , vooral op den elft , in den zomer van 1852, vele en rijke vruchten gedragen, in weerwil dat de stoomvaart merkelijk is toegenomen. Wij zeggen derhalve ; het is de kracht van de elemen- ten , de strijd tusschen het water en het land ; het zijn de aanspoelingen , de schorren , werken van den tijd. Daarbij voegen zich welligt ons onbekende oorzaken , die invloed op de voortteling uitoefenen, De natuur schijnt ons dikwcrf 204 grillig , onbestendig in hare werkcn , omdat do oorzaken ons ontsnappen. Als zoo vele gewrocliten der natuur en gevolgen van omstandigheden , door verloop van tijd ontstaan , kan aan deze oorzaken geene grenzen gesteld worden. Maar van ecne audere zijde sluit dit nogtans de middelen niet uit , die Lsproefd kunnen worden , om met inachtneming van de ei- gendommelijke gewoonten en zeden van den zalm , deze visscherij , zoo al niet in haren vorigen luister te herstel- len , ten minste eenige verademing te schenken. Wanneer men in het oog houdt , dat de zalm op gezette tijden de zee verlaat , om in het zoete water voort te te- len , en hij meerendeels op deze togten wordt gevangen , alvorens zijn doel te bereiken , schijnt het ons doelmatig toe, om gedurende het tijdstip, als deze togten gewoonlijk op- gemerkt worden , de zalmvangst te verbieden. Deze maat- regel zoude gelijktijdig over het geheele land moeten geno- men worden , en zelfs zouden de andere rijken , waar onze rivieren doorstroomen , tot op eene zekere hoogte stroom- opwaarts , in dien zelfden maalregel behooren te deelen. Het gewone tijdstip , waarop de zalm de zee verlaat , mag men in de maand Junij stellen. Terwijl mi, gelijk wij reeds aanmerkten , de ankerkuil-of spiering-visscherij vele jonge zalmen vernietigt , zoude ook deze van dit tijdstip tot October moeten worden verboden. Wij ontveinzen de moeijelijkheid van dezen maatregel niet , terwijl wij , met het oog op het onzekere tijdstip , waarop de voortteling van den visch in het algemeen plaats heeft , omdat hier de aard van het weder beslist, evenmin stellige waarborgen voor dezen maatregel kunnen geven. Vol ver- trouwcn echter op eene uitkomst , meenen wij , dat die ook het ccnigste te beproeven middel blijft. Het overige gedeelte van dit gewest, zuidwaarts gelegen, 205 levert , omtrent het vischwater , niets vermeldenswaardigs op. Het kenmerkt zich door gelijkvormighcid. Het visch- water is beperkt , terwijl de visch , dat het oplevei t , in al- le opzigten voor den echten riviervisch onderdoet , dewijl de riviertjes , beeken en rennen veclal des zomers droog , noodwendig visch voeden , die in geur en smaak veelal door de zelistandigheid van een moerassigen bodem besmet is. De voornaamste steden en dorpen in dit gedeelte worden, indien het weder den vervoer van visch toelaat , voorzien van visch, in de omstreken van 's Hertogenbosch gevangen , die in alien opzigte met den riviervisch kan wedijveren. Ecnige opmerlringen over het Vcldhoen ofPatrijs, als- mede omtrenl de bchandeling van eene patrijzcnjagt. Dit algemeen bekende en over bijna geheel Europa ver- spreide vederwild , komt ook in sommige gedeelten van ons vaderland in vrij groote menigte voor. — Het behoeft wel naauwelijks gezegd le worden, dat het onder het kleine wild , na de houtsnip , voor den echten jager met den staanden hond , de eerste plaats iuneemt en 't liefst door hem wordt opgezocht en geschoten. De patrijzen paren gewoonlijk in het begin van Maart , sonitijds later of vroeger , naarmate de weersgesteldheid in het voorjaar. Elke haan kiest zich eene hen , aan welke hij onveranderlijk getrouw blijft en gedurende het broeden en opbrengen der jongen de teederste hulp Verleent. Het verliefde echtpaar bouwt zich een kunsteloos nest op den grond , in ruige weiden , geestgronden of digt bewassen hout , hetwelk op eene onbegrijpelijke wijze voor het oog van zijne talrijke vijanden verborgen is. Hier legt de hen gewoonlijk in de maand April of bij koud weer , in het begin van mei, van 6 tot 18, ja zelfs 20 eijeren , welke na verloop van drie weken uitkomen. Terwijl de hen zit te broeijen , bevindt de haan zich gewoonlijk in de nabij- licid van het nest , als wachler , ten einde zoo veel moge- lijk le beletten, dat hetzelve door roofdieren als ander- 207 zins verstoord worde. Zoodra de jongen uitgebroeid zijn, voeren de ouden hen rond in het veld om te azen , en de trouw van dezen voor hunne jongen is waarlijk be- wonderingswaardig. Welke jager of naluurvriend heeft zich niet dikwijls hiervan kunnen overtuigen , wanneer zijn bond onverwachts een1 koppel nog heel jonge hoentjes op het lijf kvvam , hoe dan de beangste moeder zich hield als Of zij gekwetsl ware , en voor den bond uitfladderende , dezen van hare jongen zocht af te leiden. Het schijnt , dat de patrijzen overal de kultuur volgen , daar de meeste steeds gevocden worden in bebouwde stre- ken, zoodat eene goede patrijzenjagt , naar mijn oordeel , moet bestaan uit veel bouwland , maar ook gedeeltelijk uit enkele sterke bosschen , om hen in den winter , wan- neer de velden kaal zijn , tot sehuilplaats tegen roofvogels en stroopers te dienen ; vervolgens moet men voornamelijk zorgen , hunne zoo talrijke vijanden zoo veel mogelijk uit te roeijen , of te verdrijven. In de eerste plaats mag ik ge- rust den wildstrooper noemen, die met zijn moordend tiras (door de Franschen niet oneigenaardig «drap mortuaire» ge- naamd) , onze velden ontvolkt , ten minste indien het ter- rein er voor geschikt is * zoo als weiland , vlakke heide enz. Het besle middel om het tirasseren te doen misluk- ken is , volgens de meeste dcskundige jagers , om name- lijk , een paar avonden na elkander boven de in de roest liggende hoenders te doen schieten , daar het proefon- dervindelijk bewezen is , dat men hierna den koppel gedu- rende den nacht onmogelijk weder digt genoeg kan na- deren, om hen met het net te kunnen bedekken; — door het schieten onrustig geworden , vliegen zij reeds bij het minste gedruisch onmiddellijk op. — Vele andere middelen, welke door sommige jagers aangeprezen worden , zoo als : het kort voor den jagttijd opvangen en op zolders bewaren 208 tier kluchten , het omsteken van de roesten met scherpe houten pinnen of doornen takken , scliijnen alien meer om- slaglig en daardoor minder doelmalig te zijn. — Ten tweede, komt onder de veelvuldige roofdieren , welke de patrijzen en bet kleine wild in het algemeen zoo veel afbreuk doen , de kat (Eelis catus domest,) eene eerste plaats toe , ten minste in die Provincien van ons land , welke niet door den nog gevaarlijker en sluwere roover , den vos namelijk, bezocht worden. Deze echter is algemeen be - kend en overal en door een ieder vogelvrij verklaard , ter- wijl helaas , te weinig jagers het zachte of liefkozende poesje verdenken , dat daar zoo lief spinnend , zich tegen uw been aanwrijft of knipoogende bij de vrouw des huizes aan den haard zit. Probatum est ! Dit alles haal ik hier slechls aan om aan te toonen , dat zoo men zijne patrijzen lief heeft, men zoo- veel mogelijk alle roofdieren, maar ook voornamelijk de in het wild en om de bocrenwoningen rondsluipende katten moet trachten uit te roeijen. Men doet zeker het beste , wanneer men zich des morgens met het aanbreken van den dag , of des avonds bij het ondergaan der zon, aan de ran- den van bosschen op de loer stelt , vooral van die , welke 209 in de nabuurschap van dorpen of boorenplaatsen liggen , op de loer slelt , alswanneer de katten meeslal uit het bout komen sluipen. Ook zorge men voorai, kort nadat er regen gevallen is , de jagt rond te gaan , dan zal men dikwijls het genoegen hebben de kat te ontmoeten , welke het natte hout niet aangenaam vindt , en zich liever op de opene we- gen of paden vertoont. Het 's morgens en 's avonds op de loer gaan , is ook zeer aan te bevelen , indien men andere soorten van roofdieren of roofvogels wil schieten , of eens regt naauwkeurig met den wildstand bekend wil worden. — Ten derde , is de Bunsiog (Must, putorius) ook zeer seha- delijk voor patrijzenjagten en moet hij des winters , voorai bij versch gevallene sneeuw , ijverig nagespeurd en gedood of gevangen worden. Ten vierde , zijn de groote en kleine Wezel (Must, her- minea en Must, vulgaris) beide , voorai de laatstgenoemde , zeer gevaarlijke en bloeddorstige roovers , en moeten dus onvermoeid vervolgd en uitgeroeid worden. Zelfs de egel (Erinaceus Europaeus) is bij ondervinding gebleken gevaarlijk te zijn , daar hij de eijeren uitzuipt en zelfs jong wild opvreet. Wat aangaat de roofvogels , moet de jagtvalk (Falco Pe- regrinus) het eerst genoemd worden. Deze edele vogel rigt ongeloofelijke verwoestingen onder het vederwild aan , en het is slechts bij toeval mogelijk , hem te schieten , daar zijn scherp oog alle aannadering geheel ondoenlijk maakt ; alleen dan , wanneer men hem onverwacht over eene hoogte komende overvalt , zoude men er schot op kun- nen krijgen. De wijze , waarop de valkeniers hem vangen , is de eeni- ge , welke met goed gevolg kan aangewend worden. De aschgraauwe kuikendief (C. Cineraceus), de sperwer (\. Nisus) en de boomvalk (F. Subbuteo) zijn ook als scha- TWEEDE JAARG. 14 210 delijk voor dc patrijzcn aan tc mcrkcn , maar minder nog dan de raaf, (Corvus corax) , de zwarte kraai , (Corvus corone) , en de ekster, (Corvus pica). Vooral laatstgenoemde is on- vermoeid in het uitplunderen van alle mogelijke nesten met eijeren. Wanneer zij een patrijzennest ontdekt liebben , ko- men zij in groot aantal aangevlogen, en plagen de op het nest broedende hen zoo lang, tot dat zij het eindelijk ver- laat , om een der lastige aanranders te vervolgen , wanneer de anderen in triomf de eijeren stuk hakken en wegvoeren. Men kan de kraaijen en eksters met goed gevolg vangen op sprenkels, waarop men een eenden- of kippenei heeft vastgebonden. Ook verzuime men niet in den winter , bij felle koude en sneeuw , hen op een paardenrif of wat afval van geslacht vee te lokken , hetwelk men in een streep over de sneeuw uitspreidt; ten einde het schot meer wer- king doe, schiete men er atedan met een handvol fijne pa- trijzcn-hagel onder, die, ofschoon niet zoo dadelijk doodende als grovere hagel , echter beter dekt , en de schijnbaar on- gekwetsten, naderhand toch aan de bekomene wonden doet bezwijken. — Het spreekt van zelf, dat men reeds van te voren , zoo er geen schuur , schutting of iets dergclijks in de nabijheid is , het een of ander moet daarstellen , waar- achter men zich verbergen kan. Eene zeer werkdadige en tevens aangename wijze om dit rooftuig afbreuk te doen is, om in het voorjaar de nesten op te zoeken en naauwkeurig op te letten , wanneer de vo- gel zit te broeijen. Zoodra zij regt vast zit, hetgeen zoo wat tegen het uitkomen der eijeren plaats vindt , begeeft men zich naar den boom, waarop zich het nest bevindt , plaatst zich zoo voordeelig mogelijk aan de tegenovergesleide zijde , waar men den staart ontwaart , omdat zij gewoonlijk naar die zijde been vliegt, en late door een tvveeden persoon met een stokje aan den stam van den boom kloppen , terwijl 2H men schiet , zoodra zij opvliegt ; zclfs rcgt gocde scliultcrs zullen dikwijls bij dcze gelegenheid hct gcnoegen kunnen hebben , zecr moeijclijke , ware liunstschoten , te doen. — Wanneer men den regten broeilijd waarneemt , dan zit de vogel zoo vast , dat men des noods verscbeidene malen mis kan schieten, en baar eenige uren later weer op het nest aantreft. Ik zelf schoot eens in eenen ocbtend tweemalen mis op eene op eijcren broeijende boomvalk , tot dat ik des middags het geluk bad, baar met het derde schot te dooden ; men schiet zoo doende meest altijd de wijfjes , hetwelk bij alle roofgedierle van geen gering belang is. Na deze korte aanmerki/igen over de instandhouding eener patrijzen-jagt , laten wij er eenige volgen omtrent de jagt zelvc. Om deze beboorlijk en waarlijk jagtmatig uit te oefe- ncn, behoort men in de eerste plaats een' goeden staanden bond te bezitten en de noodige kennis om hem doelmatig te behandelen. — Velen zijn van oordeel , dat bet genoeg is om tegen dat de jagt open gaat f 100 , en mogelijk nog meer , voor een goeden bond te betalen , en dat men niets meer te doen zou hebben dan , in het veld gekomen , hem te volgen en de patrijzen dood te schieten, waarvoor bij staaU Dit zoude zeker zeer gemakkelijk zijn en zij , die veel geld hadden , waren dan ook zeker alien voortreffelijke jagers. Ik voor mij beb echter nog nimmer een' bond gezien, al was bij ook nog zoo best en nog zoo duur, die dadelijk voor zijn' nieuwen meester al datgene verrigtte , wat bij voor den ouden deed , en zoodanig joeg, dat er niets op te zeggen viel. Neen , integendeel, moeten de meesten, gedurende de eerste dagen, geheel overgedresseerd en zoodanig oplettend gadege- slagen en bejaagd worden , als of zij nog nimmer in het veld geweest waren, hetgeen dunkt mij zeer natuurlijk is , daar om kort te gaan , men van geen dier, hoe vcrstandig en slim ook, 14* 212 tladelijk menschcnver stand kan verwacbten en men dus geduld nioet hebben. — Is men ecliter (op welke wijze dan ook) in bet waarlijk zeldzame bezit van eenen goeden bond, die met een' boogen neus vlug zoekt, vaststaat, niet acbler de bazen loopt of drijft , dan alleen op bevel van zijnen mees- ler , die alles vlug en zacbt apporteert en niet op bet schol loopt van andere jagers, of van andere bonden bet wild af- neemt, welk een genoegen is bet dan niet, de patrijzen te vervolgen ! Hoe ril ze dan ook zijn , met zulk een bond , waarbij men niet behoeft te roepen en te scbreeuwen , kan men er den geheelen jagttijd door scbieten ; natuurlijk in de laatste maanden niet zooveel en met meer moeite, als in bet begin van den tijd; maar dan keert men ook met des te meer zelfvoldoening naar buis , wanneer in plaats van een of twee dozijn September-hoentjes , 5 of 6 van die groote vlugge , in vollen vederdos prijkende boenders , daar tgeen mensch meer aan kan komen\ in bet late najaar , bet loon zijn voor de deugden van den bond en de bebendigbeid en »volbarding van den jager. — Een goed geweer is ook een der eerste vereiscbten ; bet moet boven alles van eene bekende goede fabriek zijn en eenvoudig docb solide bewerkt. Wat bet verre dragen van bet scbot aangaat , geloof ik , dat tegenwoordig alle ge- weren zoo wat even goed scbieten , ten minste, indien men den beboorlijken afstand om op wild te scbieten, van 40 of 45 passen boogstens, niet overscbrijdt. Alle verdere scbo- ten op patrijzen zijn den ecbten jager onwaardig , daar bet edele wild zoodoende dikwijls aangescboten wordende, ellen- dig verkwijnt en verloren gaat. Op de jagt moet men niet ophouden een aangeschoten stuk wild te vervolgen en op te zoeken, al moge dit ook wat lang duren en veel kostbaren tijd vereisehen (is de tijd wel ooit koslbaarder dan op de jagt , vooral voor hen , die door andere bezigheden belet worden dikwyls te jagen?) want liet genoegen van den echten jager is veel grooter, wanneer hij eindelijk het aangeschoten hoen , door kunstmatige en op ondervinding steunende middelen en vooral ook door zijnen goed gedresseerden bond heeft bemagtigd, dan wanneer hij nog een half dozijn andere hoenders op de gewone wijze ge- schoten had. — De voomaamste kenleekenen van verwon- ding van hoenders zijn de volgende. Het doodelijk getroffcne drukt dadelijk onder het vallen de vleugels digt tegen het ligchaam, trekt, op den grond op de rug liggende, gewoonlijk met de pooten , of slaat, op den buik liggende , met de vleugels , terwijl het den kop been en weder beweegt , tot dat het sterft. Wanneer het hoen tegen den grond is gevallen en met alle moeite herhaalde malen lijnregt in de hoogte vliegt , zonder van de plaats te kunnen komen , is dit een teeken van doodelijke verwonding in den kop. — Het in de ingewanden getroffene , krimpt in de lucht bevig in elkander, vliegt of met hangende pooten regt door en valt dan neder , of wel stijgt al hooger en hooger, lot dat het nog in de vlugt zijnde , sterft en nederstort. Het vleugellamme-hoen valt gewoonlijk op de plaats zelve neder of, wanneer het vleugelbeen niet geheel verbrijzeld is , na eerst eenige oogenblikken schuins weg plotselings zich ter zijde gewend te bebben , onder zigtbare pogingen van verder door te willen vliegen , doch loopt , zoodra het den grond raakt, oogenblikkelijk en sncl zoo verrc het maar komen kan. 214 lEen patrijs , die op hct schot in de lucht iaeen krimpl , ook wel meer of minder vederen verliest , doch gewoonlijk verder doorvliegt en alleen of met andere weder gaat zit- ten , heeft gewoonlijk een schampschot ontvangen of is maar zeer ligt aangeschoten. Wanneer een of twee poten af hangen en onder het vliegen heen en weder slingcrcn , is dit een tee- ken van plaatselijke verwonding. — Deze ook nog door een der beste duitsche jagers en sclirijvers opgegevene teekenen, zijn volkomen juist en kunnen in het terugvinden van ver- loren geschoten patrijzen zeer te pas komen. Vele aanmer- kingen zouden er nog omtrent dit ondcrwerp te maken zijn, doch er is door jagers reeds zooveel over geschreven en nog veel meer over gesproken, dat men in de noodzakelijkheid zoude zijn , niets dan oude kost op te disschen , ofschoon ja- gers over het algemeen niet bang zijn om in herhalingen te vallen. Er zijn zoo enkele dingen , waarover men niet te dikwijls en te veel spreken en schrijven kan ! En hiermede eindig ik , er den wensch bijvoegende , dat bet ons alien, broederen in Diana, dit jaar weder niet aan tijd en gelegenheid moge ontbreken, om de edelstc van alle genoegens en uitspanningen op nieuw volop te kunnen ge- nieten en nog vele jagttijden na dezen. — Dit zij zoo! — -^m^WM^— Dc Gemzen-Jagt. Toen ik , Schaf hausen nadcrend , het donrierend gedruisch van den grootschen waterval hoorde, gevoelde ik geene vermoeidheid meer , ofschoon ik dien dag verscheidene uren te voet had afgelegd , in tegenstelling van een gezelschap , dat , in een rijtuig gezeten , zoo door de hette der zon en het opstuivende stof, als door verveling zeer vermoeid scheen. Dit gezelschap had mij aan elke pleisterplaats in- gchaald en was mij telkens voorbij gereden. Men was dus zeer verwonderd , mij reeds zoo spoedig weer in de scha- duw van een' boom gezeten , te zien teekenen. Het gezel- schap kwam , even als ik , het grootsche natuur-tooneel be- wonderen. Van de twee voornaamste oogmerken mijner reis moest ik nu nog de Gemzen leeren kennen en in de lucht jagcn. Het is een grootsch denkbeeld , op de toppen der eeuwige sneeuwbergen , die zich aan den gezigteinder als verguld porcelein voordoen en zich in de wolken verliczen , dus boven de wolken te kunnen jagen, terwijl men het onder zich ziel regenen , en zich herinnert , hoe dikwerf men daar- door druipnat is geworden. Ik rekende op een* inwoner , dien ik vroeger als jagt- liefhebber kende. Hij had mij echter verklaard , nooit hoo- ger te zijn geklommen , dan waar de gemzen hun voedsel zoeken , te weten , ter hoogte , waar wel gras groeit , maar waar het geene andere diersoort veroorloofd is toegang te vinden. 216 Ik zal de lezers van dit verhaal met iemand in kennis brengen, die zich nooit anders dan met de Gemzen-jagt heeft bezig gehouden ; die , wel is waar , door zware ver- moeijenissen , een versleten man kan hcetcn , maar beter dan iemand anders in staat was, de verlangde inlichlingen te kunnen geven. Bij het gaan naar zijne wooing , kwamen wij hem reeds wandelende tegen. Zijne door veel klouteren afgesleten beenen , maakten hem het wandelen moeijelijk , maar zijne stem was nog bijzonder geschikt om tot en oyer de bergen te spreken. Na mijn verlangen te hebben aangehoord , sprak liij, de linkerhand onder de kin houdende , mij aldus toe: »se- »dert de Zwitsersche omwenteling zijn er bijna geene gem- »zen meer. Eenige kantons houden de jagt twee jaren ge- ssloten, om, zoodoende weer wat wild aan te fokken. Het » is zeer iwijfelachlig of de maatregcl nog kan baten , om » op het schieten van den steenbok , groote boeten met »strenge strafbepalingen vast te stcllen. Weldra zal er alle • spoor van verdwijnen , en men zal zijne horens niet meer »zien dan voor de apothekers-winkels in Holland. Het zal »u bier zeer veel moeite kosten , een gems te zien te krij- > gen , en , doordien het u onverschillig is of gij regts of » links reist , ga dan naar Tyrol , daar zijn er nog en is »het zoeken ook niet zoo vermoeijend." II ij wees mij links van den zonnestand , en ofschoon ik den afstand bij dagmarschen niet kon berekenen , besloot ik de aangewezene rigiing te volgen. Zoo groot is de invloed van een ouden jager op den jongeren , die gcen oogenblik twijfelt, of het moet zoo zijn; dit zal, na ons, zoo blij- ven voortduren , hetgeen mij gerust stelt. Zijn naam door zekeren vorslelijken logementhouder uilgesproken , moest mij de deur openen tot den rentmecsler van het kasteel, en deze zou mij vermoedelijk bevredigen. 217 Maar er zijii dagen , dat men maar volstrekt met kail vinden, wat men zoekt , en een dier dagen viel mij nu tc beurt. De kastelein was en kwam niet te huis. Zijne vrouw beduidde mij den weg naar het slot, dat bijna loodregt bo- ven haar huis lag. Ik begreep , dat ik drie kvvart uurs op mijnen marsch terug moest ; en , dewijl ieder jager liever vijf uren vooruit , dan vijf minuten terug aflegt , vraagde ik haar , of er geen kortere weg of voetpad bestond , oni er te komen ? » 0 ja — zeide zij , — voor iemand , die uit » Zwitserland komt. Dan behoeft gij mij slechts naar den » zolder te volgen ;" daar opende zij een dakvenster en ik sprong er uit, zonder veel moeite, onder het uiten eener dankbeluiging. Het spoor werd ik echter bijster , om de eenvoudige reden , dat er geen gebaand pad bestond , en de eene hin- dernis na de andere te overwinnen viel. Ik nam in ern- stige overweging of de zwarigheden , die men zou moeten tc boven komen, om een' gems te schieten, niet genoegzaam waren , om de onderneming hierbij te laten berusten ? Mij aan een' boomtak vastbindende, zag ik naar beneden, maar dorst aan geen terugkeeren te denken. Zwarte vogels , met gele bekken , grooter dan onze lijsters , vlogen , kringsge- wijze om mij been. Na van mijne vermoeijenis uitgerust te hebben, had ik weder kracht en moeds genoeg om nog iets te wagen. Eiri* delijk bereikte ik den duizendjarigen steenklomp , het Slot. De rentmeester was uit. Zijne vrouw, die anders zelden uitging , had van de gelegenheid gebruik gemaakt , dat de Oostenrijksche armee met vler en vijftig man moest ver- sterkt worden , om mede te gaan. Van den vier en vijflig- sten rekruut hadden ze echter het spoor niet kunnen vin- den. Het slot was ledig , verlaten en open. In den tuin wandelde een zecr schoon jong meisje , bij welke ik mijne 218 opwachting trachtte te verontschuldigen. Ik sprak van niijo vadcrland, van mijne vcrre reis, en schreef inijn beven en gebroken stem toe aan liet klimmen , en het genoegen , haar te ontraoeten; en eindigde met hare voorspraak te verzoeken , om het geluk te hebben een gems te zien. Mogelijk dat zij aan Ulysses dacht , of dat bij haar de gems geene waarde had boven eene geit, hetzij zij anderebedoe- lingen vermoedde , of veronderstelde dat ik door koorts of hersenongesteldheid overvallen konde zijn : door haar harte- telijk lagchen bleek het mij voldoende, dat zij zich niet langer kon bedwingen, maar het uitschaterde. Tot mijn geluk bragt zij mij , langs zware wilde kastanje- boomen , wier koele schaduw mij goed deed , naar het huis van den jager. Daar aangekomen , boog zij zich beleefd , en zei mij, volgens landsgebruik : »Vaarwel ! vaar altijd wel , en maak verder eene goede reis P De boomen ston- den vijf en twinlig passen van elkander. Ik telde er twin- tig , alvorens zij omzag en in de donkere poort verdween. De vrouw van den jager , die mij aan de deur zag staan , kwam mij vragen , wat ik begeerde. Ik verhaalde haar mijne historie , waarvan ze , zeker om redenen , liefst niets wilde hooren , zeggende , dat haar man niet te huis , en daarna , dat hij ziek was , en ofschoon ik haar verzocht mij eenige jagers-versterking toe te dienen , mijn verzoek was vruch- teloos. Een mooije brak , die jongen had , kwam mijne hand beruiken. Ik haalde haar , volgens jagers-gebruik aan , omdat het te pas kon komen. Bovendien had de jager eene mooije kinderfokkerij. — Eerst niet te huis en vervolgens ziek, dat kwam mij verdacht voor. Ik ondervroeg een' kleinen jongen , of hij niet wist , waar zijn vader was , en eer ik mijne geldbeurs in de hand had , was hij reeds in beweging. Hij bragt mij bij een' grasmaaijer, die mij , door zijnen zoon ziende gelciden , met een bleek gelaat en lang- 219 zaam tc gemoet kwam. Ik begon hem van mijne zucht naar dc gemzen-jagt te spreken. Hij antwoordde mij , dat zc meest alle warea gestruikcld ; dat hij medicineerde , en niet sterk genoeg was oni den berg op te kiimmen. Ik maakte hem op den aard van zijn arbeid opmerkzaam ; maar het baatte mij niets. Toen ik den kleine geld wilde geven , zeide hij mij , dat hij een geschikt per soon moest trachten te vinden , om een gems te kunnen zien , en dat hij er eenigen wilde opteekenen. Ik nam vervolgens den knaap met de brak mede , die , een uur lang , vlijtig langs den weg zocht , zonder echter iets te vinden. Eindelijk Hep zij , of door den overlast barer melk bezwaard , of door moe- derlijk vcrlangen , naar hare jongen terug. De eerste persoon , dien de jager mij had opgegeven , bewoonde een net , van wit bout vervaardigd huisje ,> maar hij was niet te huis. Ik vond er een meisje van 16 a 17 jaar , dat een knaapje aan de borst drukte , hetgeen mij toescheen een paar jaren oud te zijn. Was het bestek , mij in dit tijdschrift , ter opname van mijn reisverhaal verleend, niet te beperkt , hoe veel zou ik mijnen lezers hebben mede te deelen over de zeden en ge- woonten der Zwitsersche bergbewoners en over de stroopers. Uithoofde dier beperking kan ik hier slechts aanstippen , dat het grofste , ongebleekte linnen , waarvan men zakken maakt , hier beter voldoet , dan het in Zwitserland zoo algemeen gedragen wordende fijn gebleekt linnen over eene taankleurige menschenhuid , of liever over een gee! kippen-vel. De jonge vrouw bragt mij, zonder de minste zwarigheid te opperen , een en een half uur ver , aan het huis n°. 2, over eenen vijf en derlig graden klimmenden of dalen- den klipgrond , waar veel gelegenhcid was tot verdvvalen , en'niemand ons ontmoette. Zij was ecrder op eene hoogto 220 dan ik , en rcikle mij lagchend de hand toe , waarvan de arm tot boven aan gehecl ontbloot was. De korte rokjes , die zij aan had , stonden haar niet kwaad. Daar aangeko- men , was mijne eerste vraag : Is Joseph Verburg te huis? Neen. Waar is hij dan ? Op de tweede rij Alpen. Wat moet hij daar doen? Gras maaijen. Ik zag rond , tot in den schoorstecn toe , en vraagde : Waar is de Stutzer ? (korte buks.) Die heeft hij mee. Zoo , zoo ! en ik was gered. Na een kort oponthoud zette ik mijnen togt verder voort. Afstand , weg en grond waren als voren. Plotseling kwam ik aan eene vlakte , waar een twinligtal van den- nen-boomstammen vervaardigde hutten stonden , met eene kapel , waarbij ik een groot kruis onlwaarde. Daar wordt het hoornvee bijeen vergaderd en gezegend , voor dat het wordt losgelaten. Dewijl dit hoornvee de gewoonte kent , naar het gebruik van voedsel verlangt , en klokjes om den hals heeft , om , bij verdwalen lerug gevonden te kunnen worden, moet dat geluid der hals- klokjes nog al weerklank vcroorzaken ! Er zijn drie rijen Alpen , waar het vee graast , dan voor- waarts dan rugwaarts keerend, naar mate de sneeuw smelt, of de op nieuw gevallen ontdooit. Maar aan de boven beschinjven zomerverblijven is noch spijker noch glas-ruit te vinden. De verdeeling der inwendige verhouding is zeer beperkt. Het melkgereedschap , ait het hout van den Ahorn- boom vervaardigd , heeft het aanzien van gepolijst palmhout , dat zteer zuiver gehouden wordt. 221 Ik stelde aan Joseph , onder zijn wcrk-vemglen , mijne bckcndc reisgeschiedenis voor , vergcleek zijn onkruid tegen ons gras , waaronder blaauwe klokjes en dc roode lclien uit- blinken , die ook in onze tuinen gevonden worden. Ik ver- telde hem, dat bij ons te lande de koeijen , meestal zwart of zwart-bont zijn , en witte melk geven ; (de liunne zijn rood of grijs-vaal). Dit alles boezemde hem belangstclling in , vooral toen ik hem van Hollands rijkdom sprak , waar- ovcr hij dikwijls had hooren spreken , enz , enz. Hij bragt mij in zijne hut , reikte mij de hand toe , heette mij welkom , en zeide : » Rust hier een weinig uit." ik had nog geen honger genoeg om van het brood te etcu , hetwelk uit Turksche tarvve en andere bestanddeclen zamen- gesteld is. De kaas had het voorkomeri van koude stokverw. Welstaanshalve beproefde ik te eten , maar het was mij niet mogelijk. » Gij zult — zoo ging de hut-bewoner voort — niet al- leen een gems zien , maar ook schieten.1' De zoon , minder verstandig dan de vader , beweerde , dat er geen kruid mecr was , omdat hij , hoogst waarschijnlijk , liever bij zijne be- minde ging zilten praten , dan het gemaaide gras om te schudden. Hij bleef twee uren langer uit , dan zijn vader hern had toegestaan. Om dien tijd niet werkeloos door te brengen , trok ik den rok uit , en schudde het gemaaide gras uit een. Dit scheen Joseph te bevallen. — Nu kwam de zoon, juichende en joelende weder, langseenpad, zoo- als het natuur-tooneel daar oplcvert ; maar werd met eene hevige tijroler-toespraak ontvangen, welke ik uit de daarbij gebezigd wordende gebaren genoegzaam begreep. Verduld ! — de oude jager vraagde mij of ik den gems op honderd passen , het gewone vrij- of schijf-schot , dan wel korter bij verlangde te schieten, uithoofde der snelle bewe- ging dezer dieren , en het onzekere , om voorvverpen , die zich 222 zoo snel in beweging stcllen > met den kogel te treffen. Bovcndi6n vcrnam ik, dat de gemzen op clkander gedron- gen kunnen worden aangetroffen , en dat zij , op een smal voetpad , niet verlegen zijn om den jager over het hoofd of omver te springen. Ik bedong dus het laatst gedane voor- stel. Nadat de buks was geladen , kapte ik een tweeden ko- gel door , om op korten afstand te treffen. Dit baarde wel eenigc bevreemding, maar werd toch niet afgekeurd. De vader beval mij , om mij op zeker punt in de nabij- heid , met den rug tegen eene steile rets te plaatsen , en riep mij toe: Hot morgen !" Ik had een veel belovend standpunt, om op tien passen te kunnen 'schieten. De zoon dreef en maakte een geluid , zooals dit in het Alpischc gebergte gcwoonlijk gaat , wanneer steenen en dennen-ge- was zich los maken en naar beneden storten ; de zoon dreef langs eene rots en langs dennen-gewas op mij toe , zoodat andere stukken steen in beweging kwamen , die met veel geraas nederstortten. Ik hoorde vervolgens iets nadcren , en hield mij zoo slil mogelijk, met het geweer naar dien kant gekcerd, vanwaar het gedruisch kwam. Mijn hart klople met ver- dubbelde slagen. Het waren sierlijke geiten , die mij vrien- delijk kwamen aanstaren , achtervolgd door mijnen gids. De avond was intusschen te ver gevorderd , om eene tweede onderneming te beproeven. Gelijk het nieuwe hooi op den zolder eene geur van zich geeft, als versche Deventer-koek : zoo is het ook met het hooi der Alpen, omdat het daar des nachts vriest. Dewijl ik dun gekleed was, kroop ik onder het hooi, zonder ech- ter te kunnen inslapen. Bij het schemeren van den dage- raad , riep ik mijnen buurman , die een bijslaap had gekre • gen , misschien , omdat hij zich des nachts niet alleen met 225 cen vreemdeling vertrouwde. Wij sloogen bij do kapcl cen voetpad in , en bereikten eene vallei , waar een berder ons beduidde , dat bij den vorigen dag nog gemzen bad gezien. Het duurde niet lang , of de jongen riep : buck! Ook zag ik hem op de knieen vallen , met den buks op den schouder. Ik ontwaarde , dat ik ze niet met eenigen kans van treffen kon bereiken , dat er aclit stuks bijeen waren , die de koppen naar ons gerigt hielden, en na ons waar- genomen te hebben, al grazende en spelende af hielden. De vlugtste zette zich met eenige sprongen voorwaarts, keek en rook , tot veiligheid der bende , in het rond , sloot zich dan weder bij de overige aan , hetgeen zich herhaalde , tot dat alien verdwenen tegen rotsen , die loodregl voor mij la- gen. Een, die minder dartel was, kvvam trekbeenend tel- kens nader, met een uiterlijk voorkomen als van de lievc jeugd , waarschuwende tegen de gevaren der wereld. Ze waren in goeden staat, van kleur donker grijs of ros- sig , bij zwart af , met langen witten neus en wilte ooren ; het schild of de witte vlek onder en om den staart was zcer duidelijk geteekend ; zij hadden eenen ronden rug en waren grooler van gestalte dan onze geiten. De beweging der pooten was niet zoo stootend en met lange stappen. Mijn geleider wees mij een punt, waar ik ze vermoedelijk zou terug zien. Ik nam de buks en volgde hen. Ik hoorde een dof schot , en later een tweede korter bij vallen. Twee jonge gemzen trokken mij op vijftion passen voorbij ; zij waren ligter van kleur, bij geel af ; het haar wollig. Na eenige oogenblikken wachtens kwam de gids versloord terug. Onder het volgen plaagde ik hem , daar bij mij had gezegd , dat , bijaldicn bij een gems op honderd passen miste , bij dan zijn geweer stuk sloeg, en vroeg of bij ze verder dan op honderd passen had gehad? Hij schreef zijn missen toe aan mijne wijze van laden. Maar nu de tweedemaal? Hij 22 i draail zich vlug, maar gelukkig regts om ; het schot vliegt los en tie vonken vlogen mij om de oorcn. Had liij zich linksom gedraaid , vermoedelijk was ik omkant geweest. Zonder verder te spreken , kwamen wij weder aan de hut te regt. Ik zeide , dat ik voldaan was en vertrok. Nu en dan hoorde ik steen-schilfers vallen ; maar , bij gebrek aan een' verrekijker , werd ik de veroorzakers niet gewaar. 