Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
Geel 0,55 » Rood 0,54 » Blaauw 0,52 » ITieruit blijkt dus, dat de gezigtsindruk liet korst duurt van die kleuren , vvelker ziglbaarheid , gelijk uit de vroeger ( § 96) medegedeelde waarnemingen van denzelfden blijkt, onder ge- lijke omstandigheden, bet geringst is; zoodat men in bet al- gemeen als regel kau vaslslellen , dat de onderscheidbaarheid der elbander in tijd opvolgende gezigtsindrukken loeneemt, naar mate derzelver slerkte afneemt. Overigens zijn de bier gevonden verschillen niet zeer aanzicnlijk , en zouden vvelligt grooter uitvallen, door meerdere wijzigingen te brengen in den graad van verlichting der voorwerpen, gelijk dan ook Young (1) zegt , — zonder echler de proeven aan te voeren, waarop zijne uitkomst berust, — dat de duur van de ge- zigtsindrukken verscbilt van 0,01 tot 0,50 seconde, en des te langer is, naar mate de indruk sterker is gexveest. Niet ver bezijden de vvaarheid zal men echler zijn, door als ge- middelde uitkomst aan te nemen , dat , onder gewoone om- standigheden , tusschen elken opvolgenden gezigtsindruk 4 se- conde moet verloopen, om deuzelven afzonderlijk tot bet bewustziju te brengen. 101. Dat er ook in den toestand van het oog zelve nog bijzondere oorzakcn bestaan kunnen , die de grenzen van het gezigtsvermogen in meerdere of mindere male beperken , is genoeg bekend, en voor zoover deze oorzaken gelegen zijn (1) A course of lectures on natural philosophy . I. p. 455. ENTOPTISCHE VERSCIIIJNSELEN. ] 12 in ccnigzins belangrijke pathologischc loestanden van de ver- schillcnde dceleu , die hct oog zamenslellcn , kan hunne bc- schouwing als bier ter plaatse overbodig geaebt worden, daar wel niemand , wiens oogen zicb nict in eenen gezonden staat bevinden , zicb met mikroskopischc waarnemingen zal onledig houden. Doch ook bet gezondste oog ondervindl den sto- renden invlocd van sommige verschijuselen , wier zitplaatshet oog zelf is, en welke door hem, die met deze verscbijnselen onbekend is, ligtelijk aan voorwerpen buiten hetzclve worden toegeschrevcn. De bier bedoelde verscbijnselen, welke onder den alge- meenen naam van entoptische kunnen begrepen worden , zijn voor verscbillende personen geenzins altijd dezelfde, en daarom moet elk waarnemer die , welke aan zijn oog bijzon- der eigen zijn, trachten te leeren kenneu. 102. Indien de middenstoffen , waaruit bet oog bestaat volkomen doorschijnend en helder waren, dan zoude op de verliebte oppervlakte van bet netvlies zicb nergens eenig scbaduwbeeld vormen, zoo lang geen buiten bet oog zicb be- vindeud voorwerp hetzclve te weeg brengt. Deze loestand van volkomen doorsebijnendbeid bestaat ecbler hoogst zelden, zoo immer, en, daar bet netvlies een scliaduwbecldje oui- vangt van alle voorwerpen , die den gang der lichtstralen tot betzelve ondersebeppen , zoo zullen voorwerpen, welke bin- nen in het oog zijn , helzij door hunne werkelijke ondoor- schijnendbeid , hetzij door de afwijking, die zij , ten gevolge der breking, aan de lichtstralen doen ondergaan , op bet uet- vlies evenzeer een scbaduwbeeld voorlbrengen , als voor- werpen, welke zicb buiten bet oog bevinden. Zulke scha- duwbceldcn van inwendige voorwerpen zijn wel is waar zwak. ENTOPTISCHE VERSCIIIJNSEI.IIN. 115 on daardoor dikwerf niot waarncembaar, doch ondcr bepaaldc omstandigbeden trcden dczelve duidelijk le voorschijn, in welk geval de daanncde nict bckondc waarnemor aan zelf- mislciding is blootgesteld. Inzoudcrhcid vcrtooncn zij zich , wanneor bet oog door cone kleinc opening ziet, zooals bij bet zien door verrekijkers of mikroskopen; docli daar doze verschijnselen in geen bet minste verband staan lot de overige optischc en wcrktuiglijke inrigling dezer werkluigen, zoo kan elk, die zich tot bet regie gebruik derzelve wenscht voor te bereiden , vooraf den stoorenden invloed dezer voorvverpen in zijn eigen oog leeren kennen. 105. De beste wijze om zich doze kennis to verscliaffen , is de volgende. Men prikke met eenc (ijnc naald ecu zeer ldein gaatje, van millim. ongeveer, in cen genoegzaam ondoorsebijnend kaartenblad , en lioude dit zoo digt voor bet oog, dat de opening zich aanzienlijk vergroot verloont; cch- ter niet al te digt, daar hierdoor de verschijnselen minder scherp te voorschijn trcden. Daarop wende men bet oog naar eene slerk verlichte oppervlakte, b. v. eene door de zon bcsclienen wittc muur of blad papier, of naar den mat gcslepcn ballon eener Argandsche lamp. Men zal alsdan in de eersle plaats de opening als een zwak verlicht geziglsvcld ontwaren, en, door bet oog beurtclings te sluilen en te opeuen, tevens bespeuren, dat dit geziglsveld grooter of ldeiner wordt, naar male zich de pupil vcrwijdt of vernaauwt. Wcrkclijk is ook dc donkere rand, die bet geziglsveld begrenst, niet anders dan bet schaduwbceld van dc iris op bet nclvlies; op welk Iaatsle zich tevens alle andere voorwerpen , die zich tusschcn hetzclve en dc opening bevinden, als schadnwbecldjcs vcrtooncn. Daar alle deze bccldjcs dus van voorwerpen komen , welko 8 1 I i ENT0PT1SCHE VEKSGH1JNSELEN. onder ccucn zcer grooten gczigtshock worden waargcnomen, zoo volgl hieruit, dal dczc bceldjes, in verhouding tot dc voorwer- pen, welke dezelvc voorlbrcngcn , cene vrij aanzienlijke groolte bczilten , gelijk blijkcn kan uit ccn voor de opening gcbouden zeer fijn gaas of ander klein voonverp; als ook uit dc schaduw, die de oogbaartjes op het netvlies werpen, wanneer zij door toe- knijping van bet oog voor de opening worden gebragt, waarbij men bovendien zal bespeuren, dal de haren van bet boven- ste ooglid zich naar boven gerigt vertoonen. De reden hier- van is, dat de kleine opening, die als ecn iichtend punt kan worden aangemcrkt, zich in of nabij bet oogbrandpunt bevindt, en de lichlstralen , die van daar uit het oog binnen- treden, even als die uit bet brandpunt van elke lens of veree- niging van lenzen (§ 59) , paralel of zelfs eenigzins diverge- rend worden, zoodat er dus hier geene kruissing ontstaat, en het schaduwbeeld juist de omgekeerde stelling heeft van een gewoon netvliesbeeld. Natuurlijk geldt deze omgekeerde stelling ook voor al dc overige hier bcdoelde schaduw- beelden, alsmede voor dc rigting hunner beweging, zoodat zij dus zullen schijnen te dalen, wanneer de voorwerpen inderdaad rijzen , terwijl deze dalende, de schaduwbeelden cene rijzendc beweging hebben. 104. Het meest merkbare en tevens bet meest sloorende dezer verschijnselen , is dat, hctwelk onder den hoogst ouei- genaardigen naam van vliegende muggen ( mouches volantes ) bekend is. Bij weiuige oogen ontbreekt dit verschijnsel ge- beel, docb hclzelve verloont zich bij den eenen in vccl groo- tere mate dan bij den anderen, en zelfs bij eenen en dcu- zelfdcn persoon op verschillcndc tijdcn dan cons sterker, dan cens minder. Niet zcldcn gebcurt bet, dat deze vliegende ENT0PT1SCIIE VERSCIll JNSEUEN. llo muggen ook rceils bij dc gcwouc wijzc van zicn met ver- strooid lichl wordeu waargenomcn , seboon zij zich bij bet zieu door kleinc openingen altijd duidelijker vertoonen. Hunne gedaante is niet steeds dezelfdc , doch bun grond- vorm is meeslal die van rondo kringetjes, welke van binnen holder zijn , en eenen donkeren , soms gekleurdcn rand bezitteu. Zij hebben vrij scherpe omlrckkcn en hicr- uit blijkt , dat do ligehaampjes , die dit verschijnscl tc weeg brengen (1), niet ver van bet netvlies kunnen ver- wijderd zijn. Dezc meest algemeenc vorm dcr vliegende muggen beeft veel overeenkomst met dien van mensebe- lijke bloedscbijfjcs bij ecne malige vergrooting gezicn. Som- wijleu ziel men onderseheidene lagen van dezelven , welke daaraan berkenbaar zijn, dat de eenc laag zicb duidelijker dan de andere vertooul, zoodat dns niet alle even nabij (1) Omtrent de verschillende vermoedens, die geopperd zijn aangaande de eigenlijke natuur der ligehaampjes in liet oog, waaraan hot verschijn- sel der vliegende muggen deszelfs oorsprong verschuldigd is, leze men Ruete, Leerboek der Ophthalmologic, in het Nederduitsch bewerkt door Dr. Donders hi. 16G. Bonders zell heeft in ecu zeer lezenswaar- dig opstel over de entoplische verscliijnselen [Nuderlandsch Lancet 1846, R°. 6, 8 en 9) aangetoond, dat de zitplaats der ligehaampjes, die deze soort van vliegende muggen veroorzaken , in het achterste gedeelte van liet glasvoeht is. Ilij en Janssen hebben aldaar zelfs ronde ligehaampjes on(- dekt, vvier doormeter (j5 — -fo millim., 13 — 17 mmm) vrij naauwkeurig beantwoordt aan dien, welke uit de berekeuing, gegrond op de grootte hunner schaduwbeeldjes op het netvlies, voortvloeit. Ik kan hier nog bijvoegen, dat bij een later, gezamelijk met mijnen amptgenoot Schroeder van der Rolk, in het werk gesteld onderzoek, het ons gelukt is ook vezelen te vinden, welke blijkbaar eene der andere in den tekst verinelde vormen van vliegende muggen veroorzaken. Hunne zitplaats is het vlies, dat het glasvoeht omgeeft en dit, daarin binnendrin- gende, in vakken verdeelt. Zij hangen er echter los mode zameu, zijn gedeeltelijk geleed of parelsnoervormig, en hebben eene groote gencigd- heid ora lusseri te vormen. Een naauwkcuriger verslag hiervan zal op eene andere mcer geschikte plaals wordeu inedegedeeld. 1 1G ENTOPTISCHE VEUSCHIJNSELEN. liet nclvlies gelegen zija. Dikwerf zijn deze kringctjes lot grooterc cn kleinerc grocpen vercenigd. Soms zijn zij pa- relsnoervormig vereenigd, terwijl deze vorm wederom ovcr- gaat in dien van dubbelc strcepen of vezelen , wclke rncer of minder scherp begrensd zijn, en niet zelden Iussen vonnen. Eindelijk ziet men dikwerf grocpjcs der eerstgenoemde krin- getjes, welke met een vezelachlig verlengsel zamenbangen. Ilel is waarschijnlijk dezc vorm, dien somfnige bij dien van spermatazoiden liebben vergeleken. A1 deze ligchoampjes bewegen zich in het gezigtsveld, ook onafbankelijk van de schijnbare beweging, welke bet gevolg is eencr verandering in de rigling der gezigtsas. Men kan zich hiervan gemakkelijk overluigen , door, terwijl men de opening in bet kaartenblad op dezelfde plaals boudt, de oogas snel naar boven of naar beneden te riglen, en dan weder met bet oog door de opening te staren. Een aantal der ligcbaampjes, welke de bedoekle verschijnselen te weeg brengen, is dan drijvende gewordeu, en men zal bunne scbaduwen doorgaans in eene dalende beweging waar- nemen, belgeen bewijst, dat de ligchaampjes zelve rijzcu, en dus specifiek liglcr dan bet glasvocbt zijn. 103. Van deze vliegcnde muggen door bunne zitplaals zeer onderscbeideu zijn andere verschijnselen , die men in bet gezigtsveld, bij het zien door eene kleine opening, waar- neemt. Daar alle verauderingen in den doorschijncndheids- toestand der middenstoffen zich op die wijze door schaduw- beelden op bet nclvlies kenbaar maken, zoo berkent men aldus bet minstc vlckje en streepje op bet booruvlies, elk anders gebeel onwaarncembaar gebrek der kristallens, lig- cbaampjes die in bet wateracbtig of in bet glasachtig vocbt zwe- ENTOPTISCHE VEUSCHIJNSELEN. 117 ven, tie velachlige deelljes uit de Meiboomsche klierljes, die, na bet toeknijpen tier ooglcden, als glinsterende droppeltjes met breede schaduwranden , langs de oppervlakte van liet hoorn- vlies schijnbaar nederdalen, doch in werkelijkheitl opstijgen, de rimpeltjes, die op het hoornvlies ontstaan na drukking van den oogbol , enzv. Door acht te slaan op den gang tier lichlstralen, is bet zelfs mogelijk met volkomen zekerbeid de zilplaats aan te wijzen, voor, nabij, of achter tie iris, der ligebaampjes, waardoor de schaduvvbeelden ontstaan Doch omtrent alle deze, voor den praktischen oogarts nog meer dan voor den mikroskopischen waarnemer, belangrijke bijzon- heden, moet ik den lezer naar het meermalen aangehaalde werkje van Listing verwijzen, waar hij tevens eene groote menigte afbeeldingen zal vinden dezer entoptische verschijn- selen voor verschillentle oogen; alsmetle naar de reeds ver- melde verhantleling van Donders, waarin een gedeelte de- zer afbeeldingen is overgenomcn , vermeerderd met eenige nieuwe, en met die der verschillentle vonnen van vliegendc muggen. A LG EM HEINE B E S C H R I J V I IN G DER MIKROSKOPEiN. lOti. sn de vorige hoofdstukken zijn de grondstellingen ontwikkeld, welker toepassing nu raoet volgen. Overecnkom- slig licl plan, dat ik mij heb voorgescbreven , ga ik derbal- ven thans over tot eene algemeene beschouwing der verschil- lende wijzen, waarop zoowel lenzen als holle spiegels lot mikroskopen kunnen worden ingcrigt. De lezer verwachte dus bier geene bescbrijving van eenig dezer werktuigeu in bet bijzonder, daar zulk eene bescbrijving , zal zij doellref- fend zijn , tcvcns eene kritische beschouwing moet wezen , gegrond op eene volledige kennis van den aard en de bc- paalde bestemming van elk werktuig, alsmedc, — iudieu ik dit woord bier gebtuiken mag, — op deszclfs ontwikkelings- geschicdenis. Hunne bijzondere bescbrijving blijft daarom bespaard voor eene latere afdeeling, waarloe ik derbalven verwijs telkens, wanneer de lezer eenige inrigting of loestel nict vermeld vindt, welker bescbrijving hem mogt voorko- men bier te buis le bebooren. In bet eerste boofdsiuk beb ik dc bcscbouwing van de rigtingsverandcringen der lichlslralen door katoptriscbe aan die door dioptriscbe middclcn latcn voorafgaan , omdat de wctlen der eersten cenvoudiger zijn , dan die der laalstcu. I)E LOUPE EN I1ET ENKEI.VOUDIG MIKROSKOOP. Ill) Daar echter dioptrische mikroskopcn legenwoordig verreweg de nicest gebruikclijkc zijn , zoo willen wij hicr, dc ordc omkeercndc, aau dezen den hen voor het oogcnblik loeko- mcnden voorrang gunnen , en derhalven bet cerst stilstaan bij de werking van lenzen cu van lenzcnstelsels, wanneer zij in de loupe en in liet enkelvoudig mikroskoop gebruikl worden. Veel van hetgeen bier besproken zal vvorden, moet eclder ook als van meer algeineene toepassing op de overige mikroskopcn worden beschouwd. DE LOUPE EN HET ENKELVOUDIG DIOPTRISCH MIKROSKOOP. 107. Uit de beschouwing van de wijzc, waarop wij met bet bloote oog zien (§ 70 en verv.), is gebleken, dat hotzelve iiel vermogen bezit, om voorwerpen op verschillende al'slandeu met gelijke duidelijkheid waar te ncmen. Tevens zagen wij, dat de grootte van bet beeldje op bet netvlies, bclwelk een cn helzelfde voorwerp vormt, gebeel afhankelijk is van den gezigtsboek waarouder , cn dus van den afstand waarop, bet voorwerp gezien wordt. Brengcn wij eeuig klcin ligehaain al digter en digter bij bet oog, dan zien wij het daarom schijn- baar al grooter en grooter worden. Dit bewijst, dat in bet oog zclf een vergrootend vermogen huisvest, en inderdaad, indien het accomodatievermogen eene onbegrensde toenade- ring van het voorwerp tot het oog toeliet, dan zoude bet gebruik van- loupen en mikroskopen geheel overbodig zijn. De benaming van vergroolglazen , die men dikwerf aau len- zen geei't, is, hoc zouderbug dit ook klinken moge, eigenlijk gebeel onjuist, daar zij, op zich zelve als loupe, of in bet DE LOUPE EN IIET ENKEI.VOUJMG MIKHOSKOOP. cnkclvoudig mikroskoop aangewcnd, lot de cigcnlijkc vergroo- ting nicls bijdragen. Ilun eenige dienst beslaat namclijk daarin , dat zij bet accomodalievermogen van bet oog le hulp komen , daar waar dit le kort schiet. 108. Dcwijl dit punt voor dc tbeorie van bet mikrosko- pischc zicn zeer gewigtig is, willen wij belzelve ecnigzins nader toelicbteu. Wij zagen dat voor elk oog ecu zeker grenspunt beslaat, binnen betvvelk geen voorwerp inccr duidelijk en scherp kan gezien worden, omdat de verccnigingspunten der stralen dan aebter bet nelvlics vallen. Ue verziende, wiens oogen een verder grenspunt bezitteu , dan tot bet gewone zien van wei- nig verwijderdc voorvverpen vereischl wordt, verbetert dit ge- brck van zijn accomodalievermogen door cene bril met bolle glazen, die de lichtslralen in bet oog eenigzins meer con- vergerend maakt, zoodat bet netvlies wederom de plaals van bet beeld kan worden. Doch ten opzigte van zeer kleine voor- werpen, kunnen alle raenschen als verzieude beschouwd wor- den. Ilet eenige dns, dat lot derzelver waarneming door bet oog vereischl wordt, is eene bolle lens te bezigen, welke in staat is, om ook dan, wanneer bet voorwerp zeer digt nabij bet oog is geplaatst, de slerk divergerende rigliug der lichtslralen zoodanig le veranderen , dat zij bijua paralel of slcchts ecu weinig divergerend in bet oog Ireden. Is deze aan ben medegedeelde rigting dezelfde als die van lichtslra- len afkomslig van voorwerpen, welke zicb op den afsland bevinden, waarop bet oog duidelijk ziel , dan zal er zicb, even als van dezen, een duidelijk beeld van bet voorwerp op bet netvlies vonnen. Dit wordt opgebelderd, door de on- dcrlinge vcrgelijking van iig. 54 en tig. 55. In de cerste 1NVL0ED EENER LENS 01’ 1IET GEZlGTSVEItMOGEN. 12! vail hct becld in v acliler het netvlies, omdat de slralen van uit hct voorwerp in a te sterk divergerend in liel oog treden. Dodi bevindt zich tusschen het voorwerp en het oog de lens AB fig. 35, dan wordt de divergerende rigting der stralen teruggcbragt lot den graad, dien zij zouden hebben, wanneer bet voorwerp zich niet in a, rnaar ergens in x op den afstand van dnidelijk zien bevond, zoodat nu de plaats van bet beeldje juist in v op het netvlies valt. Men kan zich van de juistheid dezer beschouwiug op eene eenvoudige wijze overtuigen, door eene kleine in eene kaart geprikte opening op eenen korten afstand voor het oog te houden. Dezelve zal zich vergroot verloonen, docli de ran- den missen zoozeer alio netheid en scherpte, dat het niet gelukt de ware gcdaante der opening te herkennen , daar , indien deze vierhoekig of driehoekig is, — b. v. die welke door de punt van eenen passer ontslaat, — zij zich bijna even rond vertoont, als wanneer zij door eene speld of naald is te weeg gebragt. Houdt men nu eene lens van passeu- den brandpunlsafstand tusschen het oog en de kaart, dan wordt de gedaante der opening volkomen duidclijk, en hare randen scherp. Doch niet alleen vertoont zij zich niets groo- ter, dan vroeger, maar zelfs iets kleiner., want het dilfusie- beeld, dat zonder de lens zich op het netvlies afteekendc, nam iuderdaad eene groolere ruimte in dan het zuivere ware beeld, hetwelk door de juiste vereeuiging der stralen ont- staan is. Wei verre dus van het beeld op het netvlies te vergrooteu, brengt eene lens, welke digt voor het oog ge- houden wordt, eene verkleining van hetzelve te weeg, en be- staat hare eenige nultige werking daarin, dat zij aan hct nctvliesboeld die zuivcrheid en netheid gceft , welke hetzelve zonder lussclicnkornst der lens zonde missen. DE LOUPE EN IiET ENKELVOUDIG MIKROSKOOP. Doze opmcrking is niet onbclangrijk, omdat zij ons als met den vinger aanwijst, hoc groot de nog bij zccr velen lieer- schcnde dwaling is, als of dc dcugd van ecn mikroskoop af- bangt van deszclfs vergrootend vermogen. Daardoor wordt dc eigenlijke beslemming van dit werktuig geheel miskend, welke wezcnlijk daarin bestaat: diffuse netvliesbeelden inzui- vere eu seherpe le herscheppeu. Bij bet gebruik van bet enkelvoudig mikroskoop korat de vergrooliug zelvc geheel voor rekening van bet oog, cn deszelfs vermogen in dit op zigt is, uit ecn tbeorelisch oogpunt bescbouwd , onbegrensd. Echter zal bij, die op geenen korteren afslaud dan 200 millim. scberp ziet, zicb wel wachtcn de voonverpen, die bij naauwkeurig bescbouwen wil , op 50 millim. afstaud van zijn oog te brengen, in weerwil dat bij dezelve 4 maal grooter zoude zien, omdat de ondervinding hem geleerd beeft, dat bij , door versterking dcr vergrooting op die vvijze , in duide- lijkheid der gezigtsvoorstelling meer verliest dan wint. 109. Ten einde de wijze, waarop eene cukele lens ons de voonverpen vergroot vertoont, nog nader op te belderen , .willen vvij den gang der stralen van uit bet voorwerp tot op liet nclvlies volgen. Indien ab fig. 56 een voorwerp voor- stelt, lietvvelk geplaalst is voor eene lens AB, dan zullen van al deszelfs punlen a, c, b enzv. , straleukegels uitgaan, wier stralen, door de lens gebroken zijnde, slechts nog in geringe male divergeren , zoodat zij sebijnen afkomstig te zijn van de in een meer vervvijderd vlak gelegen punten a', c' cn b". Wan- ncer de afslaud van dit vlak gelijk is aan den gemiddelden duidelijkheidsafstand van bet oog, dan zullen de door de lens gebroken stralen zicli, na liunne binnentreding in bet oog, weder in a'c'b' tot ecn nctvlicsbccldjc vereeuigen, bet- KROMMING VAN MET SCJIIJNBEEI.D. I 2 j wclk, zoo als altijd , ten opzigtc van bet voorvverp eenc omgekeerde ligging heeft. In elken stralenkegel is cone straal, die juist door hct kruissingspunt gaat. Hier zijn het de stralen ana' , crc' eu btb\ welke elkander in o snijden. Door de tusschenkomst der lens AB schijnt het voorwerp derhalven op eenen grooteren afstand geplaalst te zijn, waar de beenen van den geziglshoek a"ob" verder uit elkander wijken. Het vertoont zich daarom vergroot (1) Dit schijnbeeld kan echter niet in cen plat vlak geplaatst zijn, omdat de punten a , h enzv. van het voorwerp, welke buitcn de optische as gelegen zijn, verder van het raiddel- punt der lens zijn verwijderd dan het punt c, waar de as het voorwerp snijdt. Indien derhalven het midden van het voorwerp zich op den vereischten afstand van de lens be- vindt, zoodat de van daar uitgaandc stralen zich juist op het netvlies weder vereenigen, cn aldaar een scherp beeld vor- men , dan zijn de randen a en b van het voorwerp niet op dien behoorlijken afstand, maar te vcr verwijderd, zoodat hunnc vcrecnigingspunten niet op , maar even vodr het net- vlies vallen , en dit door divergerende stralen gelroffen wordt, gelijk in de figuur is aangeduid. Daar ter plaatse ontstaan dus difFusiebeeldjes , welke zich iets grooter zullen vertoonen, dan de ware beeldjcs, weike men ook van de randen zal verkrijgen, door het voorwerp cenigzins nader tot de lens te breugen, schoon nimmer volkomen even scherp als (1) Door eene eenvoudige handelwijzc kan elk. zich overtuigen, dat het schijnbeeld van eenig door eene lens gezien voorwerp zich op eenen ver- deren afstand van het oog bevindt, dan het voorwerp zelf. Houdt meu namelijk eene lens van niet te verren brandpuntsafsland boven den rand eener tafel of van een boek , en beproeft men nu met den vinger of eeuig ander ligehaam tegen dien rand te stoten , dan zal men altijd bevinden , dat men op eenigen afstand beneden de plaats van het voorwerp stoot. 124 DE LOUPE EN HET ENKELVOUDIG MIKROSKOOP. van liet middengedeelle. Dewijl echter in dit geval hct mid- den van het voorwerp de lens le vcel nadert, zoodat hot vereenigingspunt der asstralcn adder het nclvlics zoude vab len, zoo wordt dit aldaar door convergerende stralcn getrof- fen, die mede een dilTusiebecld vormen. Dat hct schijnbeeld zich gcbogen raoet vertoonen blijkt verders ook daaruit, dat de stralen, welke nit het middenpunt c van het voorwerp uitgaan , na hunnen doortogt door de lens sterker divergeren (z. § 59) dan die, welke van de ran- den a en b afkomstig zijn , dewijl deze laatste zich op ver- deren afsland van het optische middelpunt bevinden. De verlengden van de gebroken middelste stralen zullen zich dus , aan de legenovergestelde zijde digler bij de lens, weder ont- raoeten, namelijk in h, dan die der randstralen, welker ver- eenigingspunten in a" en h" vallen. Tevens ziet men dat het schijnbeeld eene legenovergestelde kromming heeft aan die van een waar becld (§ 45). Men kan derhalven wcl beurtelings de verschillende deelen van een in een plat vlak gelegen voorwerp door eene lens scherp waarnemcn, maar niet te gelijker lijd; en niet allecn vertoonen zich de verschillende gedeelten van het voorwerp met ongelijke duidelijkheid , maar ook de vorm van het schijnbeeld bcanlwoordt niet volkomen aan dien van het voorwerp. Dit ueemt men het duidelijkst waar bij het be- schouwen van een net of gaas , bestaandc uit vierkante mazen of ruiten. Brengt men het midden op dien afstand van de lens, waarop het zich het scherpst vertoont, dan zal men in stede van reglhoekige ruiten, zooals in fig. 67, het in fig. GG afgebeelde net zien, welks mazen alleen in het mid- den len naaslenbij vierkant zijn, maar welker vorm naar den oinlrck van het veld nicer en nicer verwrongen wordt, in- PLAATS VAN I1ET VOOUWEHP. 1915 dicrvoege, dat de kroraming dor lijnen binncnwaartsch is, dat is, io de tegcngeslelde rigting van die van hclzelfdc net als luchtbeeld gezien (z. fig. Go). Is echter bet vlak, waarin bet voorwerp gelegen is, zooda- nig gebogen, dat alle punten van dit laatste zich op dien afstand van bet optische middelpunt der lens bevinden, welke vereischt wordt, om de vereenigingspunlen van al de stralen juist op het netvlies te doen vallen , dan zal men de geheele oppcrvlakte van bet voorwerp te gelijker tijd even scberp waarnemen. Men lieeft dan datgene, wat men een plat gezitjtsvcld noemt. Bij het ge- bruik van enkelvoudige lenzen kan dit uit den aard der zaak zelden volkomen bcreikt wordcn, daar schier allijd de voor- werpen zich in een plat vlak bevinden ; docb daar bet ge- zigtsveld bier meeslal kleiu is , en alleen dat gedeelte van bet beeld op bet netvlies wordt opgevangen, helwelk de ge- ringste kromming lieeft, zoo biudcrt dit gebrek niet in belang- rijke mate. Overigens zullen wij straks zien, dat er midde- len bestaan, om het enkelvoudig inikroskoop ook in dit op- zigt te verbetercn. 110. Uit het vroegcr (§ 59) gezegde, aangaande den verschillenden gang der door eeue verzamelingslens gebroken lichlstraien , al uaar gclang zich het voorwerp in, voor, of achter haar hoofdbrandpunt hevindt, is het nu niet moeilijk de plaats te bepalen , die cenig voorwerp moet aannemen, opdat de lichlstraien, na door de lens gegaan tc zijn, die bepaalde rigting zullen verkrijgcn , welke vereischt wordt, om hunne vereenigingspunlen op het netvlies te doen vallen. Hicr moet echter voor onderscheiden oogen noodwendig cenig verschil plaats grijpen , daar de afstand waarop men gewoon- lijk duidelijk zict, dat is die, welke bcanlwoordt aan den DE LOUPE EN MET ENKELVOUIUU .MlKLtOSKOOP. 12G incest gewoonen accoinodalictocslaml van liet oog, voor ieder verschillend is. Voor concn verzienden, wiens duidelijkhcids- afstand b. v. is 40 ccnlim., zullcu de stralen, die het oog binnentreden , incrkelijk minder divergerend moeten gemaakt worden dan voor eenen anderen, die bijziende en gewoon is op 10 ccnlim. scherp en duidelijk te zien. Bij beiden zal de plaats, die bet voorwerp moet innemen , tusschen bet hoofdbrandpunt en de lens gelegen zijn , doch de eerste zal betzelve mecr nabij aan bet hoofdbrandpunt moeten plaalsen dan de laatsle. In het algemccn geldt de regel , dat hoe meer verziende iemand is, des te naderbij komt de plaats van het voorwerp aan die van het brandpunt der lens, en indien de duidelijkheidsafstand oneindig groot ware, zoodat het oog het beste zag bij paralel hetzelve binuentredende stralen , dan zoude het voorwerp juist in het hoofdbrandpunt moeten ge- plaatst worden ; ids dat echter niet dan uiterst zelden het geval is, en geenzins de regel, zoo als door sommige schrij- vers ten onregle gezegd is. 111. Daar nu de afstand van de lens tot aan het voorwerp verschillen moet, naar gelang van den duidelijkheidsafstand van het oog, zoo volgt lneruit: dat het netvlicsbeeld van eeu en hetzelfde voorwerp, door dezelfde digt voor het oog ge- houden lens beschouwd, des te grooter zal zijn, hoe korter de duidelijkheidsafstand is, omdat, gelijk wij zagen, de groolle van het netvlicsbeeld geenzins afhangt van de lens, maar van den afstand , waarop het, voorwerp zich van het oog des waarnemers bevindt. Indien cen bijziende en ecn ver- ziende derhalven door hetzelfde enkelvoudig mikroskoop zien, dan zal de eerste de voorwerpen werkelijk grooter waarnemen dan de laatsle, alhoewcl derzclver vergrooling voor dezeu BEHEKENINC DEU VEUGftOOTlNG. 127 aanzienlijker is. De juistheid dezer schijnbaar inct zich zelve in tegcnspraak zijndc stelliug, zal, vcrtrouw ik, door het voovafgaande den lezer duidelijk zijn, indien hij daarbij bc- denkt, dat de ware grootle van bet netvliesbceld cn van den geziglshoek cene volstrekte maat is, terwijl de graad van vergrooting steeds betrelclcelijk moet zijn. Hij die gevvoon is alios , wat hij duidelijk wil zien , op eencn afstand van 10 cenliin. van zijn oog te houdcn , is ook ge- woon alle zulke voorwerpen 4 maal gvooter te zien, dan een ander , die dezelve bij voorkeur op ecnen afstand van 40 cen- tim. plaatst. Het is dcrhalven de duidelijkheidsafstand van het oog, welke bij elke berekening der vergrooting van mikros- kopen ten grondslag moet gelegd worden. Strcng gcnoinen zoude dit de afstand van het naaste grenspunt moeten zijn, omdat tot aan dit punt toe het oog volkomen in staat is, door zijn accomodatievermogen allcen, de beelden scherp op het netvlies te breugen, docli daar de toesland, waarin het oog alsdan verkeert, altijd eene gedwongene en ongc- woone is , zoo doct men beter de vergrooting te bcrekcnen voor dien duidelijkheidsafstand, welke het meesl aan den ge- woonen toesland van het oog bij het zien beanlwoordt. Dat ook deze echter zecr verschillend is, wecl elk. Daar nu dit verschil ook dadelijk invloed uitoefent op de plaats van het voorwerp ten opzigte der lens, zoo blijkt, dat om de ver- grooting te vinden , het door vclcn gegeven voorschrift , om den duidelijkheidsafstand van het oog te deelen door den brandpuntsafstand der lens, niet gehcel naauwkcurig kan zijn. Dit volgt reeds daaruil, dat men zulks doende tot de ge- heel valsche gevolgtrekking zoude komen, dat lenzen wier brandpuntsafstand grooter is dan de duidelijkheidsafstand, niet vergroolcn, maar vcrklcinen zouden. Eene juiste uit- 128 DE LOUPE EN 1JET ENKEJ.VOUDIG MIKUOSKOOP. komst verkrijgt men ccbler, door bcide afslanden bij elkander op le lellen , en dc som door den brandpunlsafstand le deelen. Een paar voorbcelden mogen dit ophelderen. Er wordt gcvraagd: welke dc vergrooting is cener lens, van 10 millim. brandpuntsafstand, voor A, wiens gcmiddclde duidelijkbeids • afsland gevondcn is le zijn rr 1G2 millim. (z. § 72). Ilet 172 anlvvoord is — 17,2 maal. Voor B, wiens duidelijkheidsafstand gevonden werd 372 582 millim. le bedragen, vergroot dezelfde lens = 58,2 maal. 112. Daar bet voorwerp zich niet in rnaar binnen bet brandpunt bevindt, zoo moet, om den waren afstand van betzelve van de lens le vinden, dc brandpuntsafstand met een zeker cijfer vermindcrd worden. Dit vindt men , door bet vierkant van den brandpuntsafstand te deelen door de som der duidelijkbeids- cn brandpuntsafstanden. In bet ge- 100 geven voorbeeld is die afstand dus voor A — 10 — = 9,48 100 millim.; voor B bedraagt zij 10 — — 9,74 millim. OOIs Het voorwerp is dus bij B 0,26 millim. verder van de lens, — dat is, met andere woorden, van bet oog — verwijderd, dan bij A (1). (1) In wiskundige tnal uitgedrukt is de vergrooting m ~ v~t -p of, P v hetgeen hetzelfde is , — _l_ 1 , en de afstand van het voorwerp tot de P P lens ~ p — , waarin v den duidelijkheidsafstand, en p den brand- v+ p puutsafsland beleckcnt. BEPALING VAN DEN BUANDPI1NTSAFSTAND VAN I.EN/.EN. 129 115. Het is nu ook niet mocilijk, volgons de vroegcr op- gegeven wijze (§92),de grooltc der nelvliesbeeldjcs voor beide gevallen te berekenen. Stellen wij daartoe den waren door- meter van het voorwerp — 1 millim., en de diktc derleus, of liever den afstand van deszelfs optisch middclpunt van het hoornvlies — 2 millim. Alsdan wederoin voor den afstand van bet kruissingspunt van bet hoornvlies 10 millim., en voor dieu van het nclvlies 14 millim. aannemende, zal de doormeter van het nelvliesbeeld bij A 0,652 millim., en bij B 0,644 millim bedragen. Door deze getallen wordt dus het zooeven (§ 1 11) gezegde, dat namelijk een bijziende door dezelfde lens de voorwerpen iets grooler ziet, dan een verziende, schoon voor dezen laatsten het vergrootend vermogen werkelijk sterker is , bevestigd en opgebeldcrd. 114. De berekening van het vergrootend vermogen eencr lens is, zooals wij zagen, zeer gemakkelijk, zoodra men ha- ren braudpunlsafstand kent. Vroegcr (§ 58) is opgegevcn hoe de brandpuntsafstand berekend kan worden, indien bet brekend vermogen van de stof, waaruit de lens vervaardigd is, en de krommiug barer oppervlakten bekend zijn. Voor zulke lenzen echter, als gewoonlijk in mikroskopen gebruikt worden, is het niet mogelijk met genoegzame juistheid bun* nen vonn te bepalen, om dezen lot grondslag der bereke- ning te doen dieuen. Men inoet dcrhalven op eene andere wijze te werk gaan. In die gevallen waar geene zeer groote naauwkeurigheid vereischt wordt, en de brandpuntsafstand nog een of nicer centimeters bedraagt, kan men volstaan met het bceld der zon door de lens op een scherm op te van- geu , en den afstand te meten, waarop zich dit beeld het kleinst en scherpst vertoont. Dezen afstand , vermeerderd met 9 150 1>E LOUPE EN MET ENKELVOUDIG MIKBOSKOOP. dien van dc lensoppervlalcte tot aan het optische middelpunt, (dcrlialven, voor biconvcxe lenzcn met gelijke krommingen, met de halve dikle der lens) kan men dan als gelijk aan den waren brandpuntsafstand beschouwen, omdat de zonne- stralen nagenoeg volkomcn cvemvijdig zijn. In plaats der zon kan men ook elk andcr lichtgevend lig- chaam, b. v. de vlam eener kaars, bezigen. Meet men dan de beide afstanden, van de lens tot aan bet beeld en dien tot aan de vlam, vermenigvuldigt dezen met elkander, en deelt men bet produkt door hunne som, dan is bet quo- tient de gezochte brandpuntsafstand voor paralelle stralen (1). 115. Zoodra echter de brandpuntsafstand zeer gering is, dan zijn deze handelwijzen niet meer toereikend, maar moet men tot andere zijne loevlugt nemen. Goring (2) heeft daartoe een middel gebezigd, hetwelk ook door v. Mohl (5) wordt aangeprezen. Hetzelve bestaat daarin, dat men de lens, vvelker brandpuntsafstand men be- palen wil, als oculair van eenen verrekijker aanwendt, en nu met beliulp van eenen Ramsdenschen dynameter, de vergrooting meet. Eerst bepaalt men den brandpuntsafstand van het voorwerpglas of van den spiegel, waartoe men, om bet brandpunt voor paralelle stralen te vinden, bet beeld der zon kan opvangen. Deelt men dan den brandpuntsaf- (1) Indien a de afstand is van de lens tot aan het lichtgevend voor- vverp, b de afstand tusschen de lens en het beeld, dan is de brandpunts- ab afstand p rr rt-(- b (2) Micrograpliia , containing practical essays, etc. bij C. R. Goring and Andrew Pritchard. 1837. p. 55 (3) Mikrographie , odor Anlcitung sum Kenntniss und sum Gebrauclie des Mikroskopcs , von Hugo von Mohl 181(i. p. 15. BEPAMNG VAN l)EN BRANDPUNTSAFSTAND VAN LENZEN. 131 stand van hot voonverpglas door hot cijfcr der vergrooting, hotwelk dc dynameter aangeeft, dan is het quotient dc gc- zochtc brandpuntsafstand van de als oculair gebezigde lens. TIeeft men b. v. gevonden , dat dc brandpuntafstand van lict voonverpglas of van den spiegcl bcdraagt 2,5 meter, en dat het raam van den daarvoor gcplaatsten dynameter ccne opening heeft van 81,6 millim,, tcrwijl deszelfs met den dy- ' na meter g erne ten beeld, eenen doormelcr van 1,55 millim. 81,6 bezit, dan is de vergrooting van den kijker « jljjj — 62,6, en de brandpuntsafstand van de als oculair gcbruikle lens 2500 — /» — 47,5 millim. 52,6 Deze methode moet noodzakclijk zeer juislc uitkoinsten geven. Voor lenzen met eenen zeer geringen brandpuntsaf- stand, en die bij gevolg ook slcchls eenc geringe opening hebben, houdt dezelve echler op toepasselijk to zijn, dewijl deze te weinig liebt doorlaten, om nog als oculair gebezigd le worden. Heeft men echler van cone lens met groole juislhcid den brandpuntsafstand bepaald, dan kan men deze bepaling tot grondslag leggen voor het vinden van den brandpuntsaf- stand van andere lenzen. Tot dit einde wordt de lens, waarvan men den brand- puntsafstand gevonden heeft, als voonverpglas in een zamen- gesteld mikroskoop gebruikt, hetwelk eenen inikromelcr in het oculair heeft. Door dit mikroskoop beschouwt men nu eenen anderen mikroraeler, en onderzockt hoevcle verdcelin- gen van deu eersten , op eene verdeeling van den laalstcn komcn ; of wel, men laat den mikromeler in bet oculair weg, en telt allccn hoevcle verdeclingcn van den als voonverp ge- bezigden mikrometcr in het gczigtsvcld van liel mikroskoop 132 1)E LOUPE EN HEX ENKELVOUDIG M1KKOSKOOP. begrepen zijn. Wanneer men nu eene andere lens, welker brandpunlsafstand men bepalen wil , als objectief van hetzelfdc mikroskoop aanwcndt, (vvaarbij men natuurlijk zorg moet dra- gen , dat de afstand van bet oplische middelpunt der lens tot aan het oculair tclkens zoo na mogelijk dezelfde is), cn alsdan telt, hoevele afdeelingen van den voonverpmikromelcr nu in het gezigtsveld , of in cene afdeeling van den oculairmikro- meter, bevat zijn, dan kan men daaruit zeer gemakkelijk de verhouding lussclien het vergrootend vermogen dier beide lenzen vinden. Voorondcrsteld b. v. , dat met de lens, wel- ker brandpunlsafstand bekend is, zich SO afdeelingen van eenen naar zekere maat verdeelden mikrometer in het veld vertoonen, maar dat, wanneer in de plaats dier lens achter- eenvolgens drie andere als objectieven gebruikt worden , waar- mede 100, 10 en S afdeelingen de breedte van het gezigts- veld innemeu, dan is de verhouding van het vergrootend vermogen dier drie lenzen , tot dat der eerst gebezigde lens als 30:100, 30:10 en 50:5, of als 0,5:1, 5:1 en 10:1, d. i. de eerste der drie lenzen heeft slechls de helft van het vergrootend vermogen der eerste, dc tweede het vijfvoudige en de derde het ticnvoudige. Daar nu het vergrootend ver- mogen in gelijke verhouding toeneemt als de brandpuntsaf- stand afneemt, zoo zulien de brandpuntsafstauden dezer drie lenzen, indien die van de eerste, volgens de bepaling met den dynameter verrigt, is ~ 47,5 millim., 95, 9,5 cn 4,75 millim. bedragen. 116. Er is echter nog eene andere wijze, waarop de brand- punlsafstand van zulke kleine lenzen kan gevonden worden, en welkc, nict minder naauwkeurig dan die met den dyna- meter, tevens het voordeel heeft, dat zij op lenzen met zeer BEPAMNG VAN DEN BRANDI1 tINTSAFST AND VAN LENZEN. 155 korteu brandpuntsafstand even loepasselijk is, als op die, waar deze nog eenc grootere lengte heeft. Daartoe is het noodig, door middel der lens, wclker brandpuntsafstand men bepalen wil, het bccld van eenen als voorwerp gebruikten mikrometer op een scherin op te vangen , dat op eenen zekeren bekenden afstand geplaatst is. Ilet best bedient men zich hierbij van het, later te beschrijven, draagbare zonmikroskoop, docli ook elk ge- woon zonmikroskoop voldoet aan het oogmerk, terwijl hij, die geen van beiden bezit, ook de buizen van een gewoon za- raengesteld mikroskoop kan aanwenden, door het oculalr weg te nemen, in deszelfs plaats een mat glas in de buis te brengen , en de lens, welker brandpuntsafstand hij bepalen wil, als objectief te bezigen. Indien de lenzen niet al te klein zijn, kan men voor de verlichting ook de hydro- oxygeen- gasvlam op kalk, en zelfs voor de grooteren die eener gewone Argandsche lamp, aanwenden. Wanneer zich nu het beeld van den mikrometer volkomen scherp op het seller m ver- toont, meet men de grootte der afdeelingen, en vindt daaruit onmiddelijk, hoeveel malcn de vergrooting is, welke door die lens op dien afstand te weeg gebragt wordt. Om nu hieruit den brandpuntsafstand te vinden, moet men cerst den afstand kennen , waarop het voorwerp, d. i. hier de mikro- meter, zich voor de lens bevindt. Dozen afstand vindt men, door den bekenden doormeter van het voorwerp te vermenig- vuldigen met den afstand van het beeld achter de lens, en het produkt te deelen door den doormeter van het beeld. Men heeft b. v. gevonden, dat een voorwerp, van 0,5 millim. doormeter, op een scherm, dat op 250 millim. af- stand geplaatst is, een beeld geeft van 110 millim., dan is 250X0,5 de gezochtc afstand = — — — 1,150 millim. Deze al- DE LOUPE EN MET ENKELV0UD1G M1KHOSKOOP. 154 stand is cchtcr nict de ware brandpuntsafstand dcr lens, maar iets grooter, want, zal een voonverp een beeld vor- men, dan moet bet zich altijd buiten bet hoofdbrandpunt der lens bevinden (z § 42). Om dan uit den ge.vonden a IV stand den waren brandpuntsafstand te berekenen, verinenig- vuldigt men den afsland van bet beeld tot de lens met den afstand van bet voonverp , en deelt bet produkt door de som dier afstanden. In bet gegeven geval is dus de brandpuntsafstand der 250X1,150 lens — ' 251,150 = 1,151 Men ziel dat bet verschil tusschen den afstand, waarop zich bet voonverp bevindt, en den waren brandpuntsaf- stand der lens, zoo uitersl gering is (bier 0,005 miilim,), dat men zulks in dit geval gebeel kan verwaarloozen , en bet dus, voor bet bepalen van den brandpuntsafstand van sterk vergrootende lenzen volkomen voldoeude is, indien men zich tot de berekening van den eersten afsland bepaall (I). 117. Indien bet alleen te doen is, om bet vergroolcnd vermogen der lens, in een enkelvoudig mikroskoop gcbruikl, te vinden, en hierbij geene zeer groote naauwkeurigheid vereischl wordt, dan kan men volslaan met de grootle van bet beeld op bet scherm te meten op dien afsland, welken men als den normalen duidelijkheidsafstand aauuecmt. (1) Indien de doorineter van het voonverp is h , van liet beeld d, de afsland van het beeld tot aan het middelpunt der lens 6, de afstand van , . bh het voonverp hiervan a, dan is a rr — - , en de ware brandpuntsafstand a ctb V — METING VAN HET VERGR00TEN1) VGHMOGEN. [55 b. v. op 25 centim., of op elkcn audcrcn afstnnd , dicn men bij de berekening der vergrootingen tot grondslag vcr- kiest tc leggen. Doch ook, wanneer bet scherm op den juisten afsland ge- plaatst is, welken men als gelijk aan den oogafstand aan- neemt, voor welken alle vergrootingen zullen bepaald worden , dan moet meu niet vergeten, dat bet aldus gevonden cijfer slecbts bij benaderiug naauwkeurig is. Tenvijl tocb bet voor- werp dat men door de lens beschouwt, binnen bet brand- punt moet gebragt worden, moet het daarentegen, om in een zon- of ander beeldmikroskoop een beeld te vormen, steeds iets daar buiten worden geplaatst. Vandaar dat de waarde van de door bet laatste gevonden vergrooting altijd iets te gering uitvalt. Ik wil dit wederom door een voor- beeld ophelderen. Wij zagen zoo even, dat een voorwerp, van 0,5 miliim. doormeter, met eene lens van 1,151 miliim, brandpuntsaf- stand, op eenen afsland van 25 centim. ecu beeld vormt, betwelk 110 miliim. doormeter heeft. Het vergrootend ver- mogen dezer lens, in een beeldmikroskoop gebruikt, is dus 110 Qg- — 220 maal. Berekent meu nu, volgens de vroeger (§ 111) opgegeven bandelwijze, bet vergrootend vermogen der- zelfde lens, wanneer zij in een enkelvoudig mikroskoop ge- bezigd wordt, dan vindt men, voor eenen duideiijkbeidsaf- stand van 25 centim., eene vergrooting van 251,151 1,151 222 maal. Men ziet dus, dat daar waar het op groote naauw- keurigheid aankomt, b. v. indien bet kennen van bet ver- grootend vermogen noodig is om metingen te bewerkstelli- gen , men zich niet alleen verlateu kan op de gevonden 136 DE l.OUPE EN HET ENKELVOUD1G MlKllOSKOOP. vcrbouding tusschen den doormeter van het voorwerp en dicn van het becld. 1 1 8. De eenvoudigste bandelwijze , oin het vergrootend vennogen, zoowel van lenzen als van mikroskopen in het algemeen (met uitzondering der beeldraikroskopen) le bepa- leu , en welke om naauwkeurig te zijn , slccbts eenige oefe- ning en geduld vereischt, is die, waarbij men met het eene oog door het mikroskoop naar een voorwerp ziet, welks groolle men kent, b. v. de verdeelingen van eenen glasmikromctcr , en met het andere oog naar eenen ter zijde van het mi- kroskoop op den duidelijkheidsafstand gehoudeu maatstok of eenen passer, waarmede men den doormeter van het schijn- beeld bepaalt. Later zal ik op deze bandelwijze lerugko- men , en dan tevens aangeven , welke de voorzorgsmaatrcgelen zijn, die daarbij behooren te wordeu in acht geuomeu. 