VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
“> Het is geheel anders by den nabootzer. Deeze is genoodzaakt, onder de beelden, welke hem zyne verbeel- dingskragt aanbiedt, telkens de zodanige te verkiezen, die hem bekwaam toefchynen op eenen vrolyken trant behan- deld te worden. Dewyl hy niets zegt wat hy weezenlyk gevoelt, zoo moet hy zich zelven geduurig vraagen, ‘of dat geen, wat hy fchryven wil, zich by die gelegenheid wel laat gevoelen? Hier uit ontítaat een gebrek aan: har- monie, welke zich aan p Leezer, by de minfte op- merkzaamheid, verraadt. Dewyl de naboötzer „ indien hy geen ‘volftrekte ongerymdheden voortbrengen wil, telkens met zyné beoirdeclingskragt moet raadpleegen, of het geen hy op °t papier denkt te brengen wel- met, den toon hat- monieert,'dien'hy eenmaal aangenomen heeft; zóo moet hy. alle zyne denkbeelden tot zekere-klaarheid ontleeden, en het is-juist die ontleding, welke zyne denkbeelden ‘van dat vuur berooft, die in het origineel, enkel uit de zimen- dringing van ‘befchouwelyke denkbeelden , en onontwik- { gelde gewaarwordingen, onfftaat,? | pain g> ao A r E E _ TEGENWOORDIGE STAAT VAN DRENTHE, 25 De Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden, bes ` helzende de Inleiding der Befchryving van het Land- _ fchap Drenthe. Met een Kaart en Plaaten, Te Amfter-, _ dam, Leyden, Dord en Harlingen, by J, de Groot, G. Warnars, S. en J- Luchtmans, A. en P. Blusfé en _V. van der Plaats, Ja gr. 8vo, 120 bl, behalven het Register. ik | : GS volkomen. genoegen namen wy, by de Aankyn- diging van het Zerfle Stuk deezer Befchryving van, Drenthe (*). Over het Tweede Stuk betoonden wy ons nog min voldaan (f), en beflooten onze Aankundiging met de betuiging, waar toe de uitweidingen, van Drenthë geheel vreemd, ons aanleiding gaven: „ Wat wy meer s» van Drenthe te wagten hebben y of wat de Schryver, » van dit Landfchap handelende, ons zal gelieven mede te deelen, weeten wy niet, Maakt hy dusdanige Aans » hangzels op het geen ’er in het Dieren- en Plantenryk » Voorkomt, dan is het Werk by lange na nog niet af.” Thans zien wy ons uit die onzekerheid verlost, en van de moeite om veel tot Drenthe geheel niet behoorende te leezen , als wy onze ia eam ten opzigte van dat Landfíchap wilden voldoen , bevryd. Ons komt ter hand de Inleiding, de Historie en het Register, nevens de Kaart en twee Plgaten, met de verzekering dat de Tegen, woordige Staat van Drenthe compleet is. a De Inleiding gaat over de Naams-Oorfprang , Gelegen- beid, Grootte, Bevolking , Lands- en Lugtsgefleldheid , Rivieren, Middelen van Beftaans ø: en Zeden der Ine woonderen van `t Landfchap. Veel reeds van de meeste deezer aangeduide Hoofdzaaken troften wy aan in het Eertte Stuk, en mag dus deeze Inleiding, die za bl. bé- . flaat, goeddeels gls een fchets aangemerkt worden. Het brokkelige ip de Befchryving deezes Landfchaps ver, raadt alzins eene niet wel bewerkte voorraad van Schryf- ftoffe; en kan de Leezer, die met het meer algemeen opgegeevene in deeze Inleiding zich niet voldaan houdt, jen aanzieng van yeele byzonderheden, in °% vervolg, te regt (*) Zie onze Kauderl. Letteroef. voor 1794, bl. 116. (}) Zaderl, Letterorf. voor 1795, bl, 69. | 6. ; . -TEGENWOORDIGE STAAT ...... regt geraaken, des-breeder- melding, en ook, gelyk wy aanmerkten, veel vinden, wat hy in eene Befthryving yan Drenthe: niet zoeken zou.” > >o ' si Met dit alles is dän ook dit Landfchap befchreeven, en dient dit Werk, hóòedanig het dan ook Zyn moge, tot voltooijing van den “7: egenwoordigen Staat der Vereenigde Nederlanden, ~> * o a ‘De Historie deezes Laändfchaps, hier-voorkomende, is de oude Gefchiedenis , en loopt tot den Jaare 1911. — De laatere Gefchiedenis wordt dus veronderfteld in het vêrvolg’ des. Werks ingeweeven te zyn,’ welk/ook mét de daad- plaats heeft; doch ’er zeer verftrooid, en ‘vry ebrekkig, in voorkomt. Ae ne ~ Van de vl Gefchiedenis der Inwoonderen deezes Landfchaps valt, gelyk de Schryver te regt opmerkt, weinig.te zeggen. Daar. zy van ouds’ onder de Frie- zen gehoord hebben, mogen zy air “te worden mede deel aan dezelve te hebben gehad. Die in den Tegen. woordigen Staat van Friesland reeds befchreeven zyndes {preekt de Schryver daarvan niet in. °t byzonder. — Voorts duidt hy aan, dat de Veranderingen, omtrent het midden der derde Eeuwe, door-het verval der Room/che Mogenheid, in de zaaken der Germaanen voorgevallen, en daâr uit ontftaane vereeniging: van verfcheidene deezer Over-Rhynfche Volken, onder den naam van Franken, de Inwoonderen van dit Landfchap mede betroffen heb: ben. -… Doch,” voegt hy "er nevens, „°t geen men daar, van in de Gefchiedenis der Ouden verhaald vindt, bee treft te zeer het vereenigd lichaam dier Volken in ’t ge- meen; om FRE ndere toepasfing- op dit Landfchap toe te laaten: gelyk dit zelfde mede plaats vindt ten aans ziene van verfcheide Lotgevallen der Friezen en Neder- Saxers, wier naamen hier eerlang mede te voorfchyn kwamen.” Ei | a „ Alleen „” vervolgt de Schtyver, s mag men uit de verhaalen van zommige Hiftoriefchryvèrs, vergeleeken met den aart en gelegenheid onzer Landen, met eenige waarfchynlykheid afneeňñen, dat verfcheide gewigtige ge- beurtenisfen der opgenoemde Volken, binnen of omtrent de Grenzen van het tegenwoordig Drenthe, voorgevallen zyn. » In de volgende tyden, wanneer de Franken, zich ia Gallie En hebbende, van daar hùnne wapenen Haar deeze Gewesten te rug wendeden, ontmoet men even Ee d wci- ‚VAN „DRENTHE. 27 weinig zekerheid omtrent ‚de byzondere „Gefchiedenis van dit Landfchap , en ik vind geene zeden genoeg om uit onzen PICARDT, Op het Jaar 628, over te neemen, dat Drenthe, naa de overwinning, door, den Frankifshen Ko- ning CLOTARIUS IĮ, en deszelfs Zoon DAGOBERT I, op de Saxers en Friezen behaald, van het overige Friesland afgefcheurd, en dan het Ryk der Franken zou zyn gehegt geworden. Ik vermoed derhalven liever, dat het daar onder gebleeven zy; en dus ook, in de, volgende tyden, in het zelfde lot met de Friezen hebbe moeten deélen. ~ En, op denzelfden grond, mag mch ook met reden aan- neemen; dat, by de verkondiging van het Buangelie on- der de Friezen, welke zedert; onder de befcherming der Frankifche Koningen, door verfcheide Zendelingen uit Engeland ondernomen is, dit Landfchap ook geenzins zy vergeeten geworden.” < ‚> Van dien tyd dan af begint de Drenthfche hier opge- geevene Historie, tot het bovengemelde Jaar 1311. Tot welke wy den Leezer liever. wyzen, dan iets uit over- fchryven : dewyl het meest zamenhangt van Gefchi!- len en Oorlogen , .tusfchen Bisfchoppen en anderen ge- voer . j Ais Vaderlandsch. Huisboek , of de Verklaaringen en Beloften van den Stadhouder. der Vereenigde Nederlanden, yer- geleken met zyne Daaden , meestal. getrokken wit echte Stukken, en verrykt met de Characters der voornaamfte ! Perfoonen; die in de Staatsgefchillen den byzonderften rol gefpeeld hebbên,. Door. een Genootfchap van Liefhebbers der Vryheid,- Eerfte Deel, 1793. Behalven het Voor- “berigt, 333 bl In gr. Byo. Es vreemd verfchynzel in:de. tegenwoordige - Boek- A wereld! Een ftapel van vyf Boekdeelen in ééns, en geen kleine; daar het minfte 333 bl. en het meeste 741 blz. telt! Zonder naam van Schryver, van Druk- ker, en van Plaats! Met de agterwaardsgaande Jaarte- kening 17935 daar men wel-eens gewoon is voorwaards- gan e faartekeningen te doen! —— Verwonderingste- ens by elk deezer byzonderheden zyn rechtmaatig. : Uit verwondering wil men gaarne tot kennis der waar- heid komen. -Voorredens zyn, als het Boeken betreft » hier miet zelden: behulpzaam. „Wy floegen het Voorbe- Zan | | rigt 2% | VADERLANDSCH rigt op, en niet geheel vrugtloos. Alle verlangde ont dekking, die wy ook niet te gemoete zagen, troffen wy geenzins aan; doch zo veel, dat wy ons gehouden ag: ten des onzen Leezeren mededeeling te doen. Nag een algemeene fchets van ’s Lands zaaken, en bye zonder van des Stadhouders Beloften, gegeeven: te hebr ben, als mede van het Tydperk, waar OP; s» de reeds zo _ wolledige afhangelykheid der Regenten , door de onderr dinge guarantie der zogenaamde Conttitutie, als mede door een gelyke guarantie van Zngeland ‘en Rruisfen 7 bevestigd, ` én de Stadhouder, of die ‘op zyn Naam regeeren, ín den volften nadruk alvermogend geworden ís,” heeft men, naaf Voorberigtfchryvers aünmerking, nu, zo ooit, volkomen regt „ om te onderzoeken, of hy aan zyne voorige Betuigingen ; Verklaaringen en Beloften val- daan heeft. Maar van dit Onderzoek is even zö min tot dus verre iets in ’t openbadr verfcheenen , als ’er ooit voldaan is aan den wensch, dat de ftaat des gefchils gens geregeld mogt worden opgegeeven,” ` ` In deezen ftand der dingen ftelden de Leden van ze- ker Genootfchap deswegen elkandef ‘eenige Vraagen be: trekkelyk tot deeze agterlykheid voor : en gaf dit aam leiding tot den arbeid, over welken wy ons , toen dezelye ons in handen kwam, zo zeer verwonderden. De Vaorberigtfchryver. geeft nadere aanduidingen van den aart deezes Genootfchaps, „ als. beftaande uit Inge- zetenen uit verfchillende ftanden, die hun hoogften roem daar in ftellen, dat zy, als waare liefhebbers des Va- derlands, en van eene betaamelyke gelykheid, elkanderen in eene maandlykfche byeenkomst ter bevordering van waare;Vryheid opwekken. Zy oordeelden het, derhalven van hunnen pligt, om zodanig een ftuk, zo verre hune weetenfchap en vermogens zich uitftrekten, ter handhaa- ving van de eer dêr mislukte poogingen tot hetftel d Vryheid, te vervaardigen.” Bie daar den Oorfpronk deezes arbeids. vs BS l X ` Wy worden verder onderrigt, hoe, naa dat de ftoffe daar toe, met ongelooflyk veel moeïte en arbeid, door elk der Genootfehapsleden was zaméngebragt, zy de ver- vaardiging van °t geheele Werk áan éénen der Leden aanbevolen hebhen : en, naa de voltooijing, beflooten ont * zelve den Hoofdtytel te geeven van VADERLANDSCH HUISBOEK. De reden van deeze Benaaming wordt in deezer voege opgegeeven: ‚‚ om dat hetzelve ten allen ya a za HUISBOEK +, 2 9 Zal Kurmen dienen om aan braave Hutsvaders aanleidin te geeven, ten einde hunne Kinderen een juist denkbeeld te geeven van den waaren, oorfprong der Staatsverfchil- den, en van de middelen, die daarin; van wederzyde, ter bereiking van geheel ftrydige oogmerken, gebezigd zyn.” Ook vleijen zy zich dat hetzelve aan jonge lieden an meer gevorderde jaaren ter leezing en herleezing in nn: zat kunnen gegeeven worden.. „ Voldoende reden. gegeeven hebbende ; waarom zy in dit Werk., ter bekorting, het bybrengen van volledige Staatsftukken y elders te vinden „ agterwege gelaaten he ben, vaart de Voborberigt{chryvers in den naam des Ge- nootfchaps fpreekende,; dus voort: Ons algemeen oog- merk is dan om naar waarheid te fchetzen den grond van de Staatsverfchillen; die tusfchen de wederzydfche par- tyen hebben plaats gehad; haarer beide bedoelingen, de middelen, die zy elk van haaren , kant hebben aange- wend, het gebruik, °t welk de, heerfchende Party van haa- ten zegepraal gemaakt, em de wyze, waarop de onder- drukte Party daarin zich gedraagen heeft. _ ‚a Wy willem niet flechts de eer van. het Nederlandsch Patriotismus verdeedigen„ maar ook de zulken overtuigen» die uiterlyk geene party in de vet{chillen {chynen-geno- men te hebbew: ja zelfs hun , die, uit vooroordeel, en onkunde; zonder verkeerde doeleinden, zich aan de thans heerfchende kabaal (men gedenke dat het Stuk in 1793 gefchreeven is) hebben overgegeeven, Ook zullen wy de gebreken der Vaderlandlievende Party, daar het te pas komt, niet ontveinzen, em aan de’ andere niets meer ten laste leggen, dan wy begrypen, dat zy verdient, om dat het eerfte billyk en het laatfte veragtlyk is. — Wy zullen, zo veel mogelyk y de echte ftukken overal: aanwyzen, waar op onze gezegden fteunen „ om dat wy oordeelen, dat dit ops het minst kan blootftellen aan dwaalingen en berispingen. —— Onze Leezers, die na een naauwkeurig verflag verlangen, verzoeken wy dat zy ons ten besten houden indien wy de aangenaamheid van eenen historifchen ftyl, op verfcheidene plaatzen y rootendeels. hebben opgeofferd, aan: het gebruiken van e eige, {choon zo veel mogelyk verkorte, uitdrukkin-. gen der oorfpronglyke Staatsftukken; hebbende wy be- reepen y dat eene andere voorftelling der gebeurtenis- en „ naar maate Z va er hi” laat leezen „ naar i van de kragt der oorfprong: yr die zelfde máate echter- v pi go VADERLANDSCH Iyke uitdrukkingen doet verliezen, en minder gefchikt is tot een bondig onderrigt der nakomelingfchap. i » En, daar geene der erm Gefchriften meerder vervolging ondergaan hebben dan de dan/praak aan het Volk van Nederland, en de Brief over de waare oorzaak van °s Lands ongeval, gevonden tusfthen Utrecht en Amersfoort, hebben wy niet ondienftig geoordeeld , om de voornaamfte trekken, tegen des Stadhouders be- ftier daar in voorhanden, by gepaste gelegenheden te wettigen; op dat het van achteren blyke, hoe gegrond derzelver Schryvers over den ‘toenmaaligen toeftand der zaaken geredeneerd, en derzelver noodlottige gevolgen, ing het zo voort, aangeweezen hebben. K ss Eindelyk hebben wy onze telkens opgewekte ver: ontwaardiging , zo veel doenlyk, getragt te bedwingen ; om dat het telkens toegeeven aan welverdiende uitvloei} fels eener vertoornde pen de overtuiging zou kunnen verhinderen van hun, die’ uit onkunde, of vooroordeel į zyn medegefleept. —= Liever laaten wy het fchelden en raazen over aan de gehuurde Schryvers van de tegen= party, die zich nog heden niet fchaamen oin de over- wonnenen by alle gelegenheden te befchimpen en te ver- finaaden, en; dus doende, toonen, dat. onderdrukking „ haat, en wraakzugt, de groote prikkels zyn, die hun dry- ven, terwyl eene goede zaak zulke fchandelyke midde- len niet behoeft. —- Voor het overige hebben wy. flechts nog dit eene aan onze Leezers te berigten, dat wy, geduurende het vervaardigen van verre het grootfte gedeelte van dit Werk, niet hebbende kunnen voorzien, dat een Oorlog tusfchen de Franfthe Natie en den Stad- houder zo naby was, overal die naauwkeurige en opzet- telyke vergelyking niet hebben kunnen maaken, tusíchen des Stadhouders gedrâg in den Oorlog met Engeland, en in den tegenwoordigen Oorlog, welke elk kundig Leezer: van ons verwagten moest, indien wy thans eerst (men herinnere zich weder het Jaar 1793) de pen opvatteden. ——— Dan, daar deeze laatfte Oorlog eerst begon toen onze taak byna geheel was afgeweeven, en het vooral te veel tyd zou gekost hebben, om het ganfche eerfte Decl, op nieuw, daar naar in te richten, vonden wy raad- zaamst om het verbaazend onderfcheid tusfchen des Stad- houders toenmaalige en tegenwoordige manier van han- delen, op het einde van dit Deel, iti eenige voornaame trekken aan te wyzen. —= En wy meenen des te pn er HUISBOEK. St der daar mede te kunnen volftaan, daar toch niemand anders , als-zulke lieden, die eene zigtbaare medewerking met de oogmerken der ZEngelfchen , in dien tyd, voor geoorloofd en ‘heilzaam hielden, thans zoude kunnen na- jaaten, om by zichzelven zodanige treffende vergelykin- gen te maaken, waaruit de befchuldigingen ván vere {cheide Staats- en Stadsregeeringen , en van het beste gedeelte der Natie, tegen des Stadhouders beftuur in dien tyd, ten overvloede, geregtvaardigd worden.” Zo uitvoerig oordeelden wy noodig te weezen om on. zen Leezeren den Oorfprong, Aanleg, en wyze van Be- handeling , in deeze Boekdeelen gehouden, te- doen kennen. ‚Nu nog iets bepaalders ten aanziene van het Eerfte Deel 3 ‚want wy zullen elk derzelven, om dat ze het welk verdienen , afzonderlyk behandelen. Dit Eerfte Deel bepaalt zich hoofdzaaklyk tot ontvou- alen van het gedrag des Stadhouders en diens Aanhang in den ZEngelfchen Sri: , en wel inzonderheid diens onbehoorelyken Invloed. Wy kunnen niet zeggen ‘er iets Onbekends in gevonden te hebben; doch de fchikking om de gevallen zo-te plaatzen dat ze het fterkst afftee= ken, en de. inwlegting van vftukken uit anders verbodene, en daar doof niet in aller handen zynde, Schriften, zet eene nieuwe gedaante aan bekende zaaken by, en maakt dat men ze met eene vernieuwde aandagt leeze; ter: voller Övertuiging, indien men deeze mop! noodig hebben, óf, gelyk onze Waderlandfche Huisboekfchryver zich uitdrukt, met ’s Lands Staaten vast te {tellen , dat ’er, in den Oor- „log met Engeland ; eene ongehoorde werkloosheid en „ verkeerd. beftier heeft plaats gehad, en ‘dat de Stad- s houder met de zynen, als eenig en alleen den geheelen „ Oorlog naar zyn ontwerp evoerd hebbende, dan ook „, verantwoordelyk is’ voor alle deszelfs gevolgen.” .< Niet geheel en al ondertusfchen bettaat dit Zerfie Deel uit de oude eri eenigermaate afgewerkte fchryf{toffe. Het laatfte gedeelte van bl. 254 — 333 1S van nieuwef ftempel. °t Zêlve naamlyk is ingerigf s om eene a te. Vergelyking ‘te maaken tusfchen de opzettelyke Werke Joosheid èn het verkeerd Beftuur van den Stadhouder in. den voorigen “Engelchen Oorlog , en tusfchen de onge- meene Werkzaamheid en Yver, welke menvan het begi des’ Ootlogs ët Frankryk af, vernomen heeft en nog verneemt’ (wy ‘moeten weder het Jaartal, onder °t welk» dit Stuk in ‘t-licht komt,:1793/ herinneren.) Dan hoe EE) ‚__ VADERLANDSCH groot ook het onderfcheid is tusfchen zyn toenmalig ef tegenwoordig Beftuur, er zal egter op nieuw uit bly- keus dat hy zyn eens aangenomen Systhema tot bederf wan onze Zeemagt; en by gevolge tot verwaarloozing; van onzen Koophandel, en Overzeeíche Bezittingen, ten kosten van eene grootere Landmagts; hardnekkig heeft aangekleefd ; en zich zelven dus voor zoo verre vol- maakt is gelyk gebleeven” `. .. | Ten bewyze hiervan voert de Schryver; in de eerfte plaats; aan, des Stadhouders en zyner Dienaaren verwaar- loozing der Zeemagt en verfterking der Landmagt, en toont met de ftukken, 3, dat de Stadhouder eene vers meerdering van meer dan een derde der Landmagt heeft weeten te bekomen, waar toe niemand zyner. Voorzaaten ooit heeft kunnen geraaken ; dat men , niettegenftaan- de deeze ongehoorde tg van de jaarlyk{che onkosteh voor de Landmagt, het nutteloos Lichaam van Guaärdes du Corps daarenboven tot die kostbgarheid: heeft weeten te brengen „ dat deszelfs onderhoud thans jaarlyks beloopt op 93,189 Guldens.” Uit dit alles leidt de Schryver af, „ dat onze Republiek, by geene mogelyk- heid; eene zo groote Landmagt en cene aanzienlyke Zees magt, gelyktydig, in dienst kan houden, waar van de ze- ker ve uit ons volgend Vertoog maar al te klaar bly- ken zal.” Rn dte a ief : $ ‚ Voorts bepaalt de Schryver zyne Verhandeling over, bet Onderfcheid tusfchen de voormaalige Werkloosheid en verkeerd Beftuur, en de tegenwoordige Werkzaam- heid en Yver, tot deeze vier punten : neee Ad -~ I. Dat die Werkzaamheid cen ieder allerzigtbaarst is in het gebruik van het Scheepsvolk voor de inwendige’ verdeediging tegen de Franfchen, a. Dat dezelve zich ook uitftrekt tot een ernftig ge- bruik dier Landmagt tegen die Natie, _ a 3. Maar dat dezelve omtrent onze Overzeefche Bezit- tingen en Scheepvaart geen plaats heeft. A: - 4. Dat; niettegenftaande alle deeze poogingen, eene bedorven Armee en verwaarloosde Marine zelfs niet tot inwendige verdeediging: van otis Grondgebied voldoende zouden geweest zyn, indien andere Mogenheden geene, magtige Afwending tegen dé Franf/tchen gemaakt hadden.” . Naa vermaan van niet ten : oogmerk ‚te hebben om. 34 DE GEËXTENDEERDE NOTULEN, Berigt gegeeven, en tevens doen zien, dat de Uitgee- vers, hoe zeer Zy, a hunne Landgenooten , door den aftrek deezer dus beknopt en volledig zamengevoegde Staatspapieren, door een ruim vertier, de verhoopte, en, onzes oordeels , verdiende , aanmoediging, tot nog toe, niet vonden , dezelve, met allen regt, verdienden (*).. Een Werk van deezen aart is over °t algemeen niet gefchikt om met Uittrekzels , daar uit ontleend, onze etteroefeningen op te cieren. Dit zou ons bykans be- woogen hebben, om het by die eerfte Aankundiging te laaten berusten, of van de Voortzetting, zo dezelve, door eene meerdere aanmoediging, plaats greep, met een kort woord melding te maaken; den voet houdende, op welken wy met andere Werken van foortgelyken aart al- toos te werk gingen. Dan wy oordeelen het Werk be- langryk genoeg om ‘er breeder van te gewaagen, en uit de Tyee Stukken, die het Eerfle Deel uitmaaken, iets te ontleenen tot ’s Lands Gefchiedenisfe behoorende. Keuze is hier bezwaarlyk. —— Doch wy twyfelen hiet, zommigen, misfchien veelen, onzer Leezeren te zullen vol- doen , wanneer wy ons bepaalen tot de-- opgave van twee Stukken; den Overtocht en de Reis des gewec- zenen Stadhouders, met Vrouwe en Gezin, na Engeland betreffende. Terwyl wy, uit een volgend Deel, wel iets van eene andere natuur ter proeve zullen aanbieden. ` Op den 6 Feb. 1795. vinden wy: … De Præfident a heeft ter Vergadering voorgedraagen om het Committé a, van Algemeen Welzyn te qualificeeren, om ten fpoe- s» digften de Schippers der Pinken van „Scheveningen, die „ den gevluchten Stadhouder naar Engeland gebragt heb- „> ben, en nu te rug gekomen zyn, voor hun te ontbie- s dén, en een Proces Verbaal te han opmaaken van het » geen hun op Zee is bejegend, en byzonder of door m Öorlogfchepen waren geconvoijeerd, en by hunne komst » in Engeland aldaar hebben ondervonden, en hunne » te rug komst, ten cinde de omftandigheden van de toe- ə» dracht van die Overtocht en Reis zodanige berigten » mogen worden ingenomen, als voor het tegenwoordige » en toekomende Geflacht dienftig zullen oordeelen te » behooren.” | Iet verflag, hier op uitgebragt den 24 Feb,, loopt op f dee- K*) Zie onze Algem. Vaderl. Lett, 1795. 1 Deel bl, 524e DE GEËXTENDEERDE NOTULEN: 85 deezen zin: „ Het Committé van Algemeen Welzyn gaf, » ter voldoening aan het Decreet deezer Vergadering van s den 6 deezer, aan de Vergadering over, een nl Ahles s Verbaal, in gevolge waarvan het zelve Committé de »» Schippers der geretourneerde Pinken, die den gewee- » zenen Stadhouder naar Engeland hadden overgevoerd, s3 voor twee hunner Leden, als Comimisfarisfen , hadt ə» doen hooren, breeder hier naa volgende. | » Den 19 Feb. 1795 compareerden voor ons Pieter s Roos, Lz. en Herman PForflen, als Commisfarisfen , » door onze Medeleden van het Committé wan Algemeen - s», :Welzyn in Holland in ’s Gravenhage, by Decreet van » den 14 deezer, daar toe benoemd: ` » De volgende Pinkfchippers, allen vaartnhde van en s» woonende te Scheveningen, als I. Cornelis Bal. 2. Bästiaan Pronk, 3. Cornelis Verhey. 4. Hendrik Verhey. 5. Pieter den Heyer. 6. Gysbert Korvingh. - Cornelis Fol. . Ary Ros. > Q. Pieter de Graaff. ro. Michiel den Heyer. …_ Ir. Klaas Baak. ‚12. Pieter Groen, den Ouden, "13. Ary Westerduyn. 14, Cornelis de. Jongh I5. Simon Fol. 16. Cornelis Harteveld, 17. Jochem Beekhuyzen. 18. Fan Roos. 19. Fulps Bal. 20. Ary de Ruyter, en 21. Cornelis Spaans. „ En hebber alle dezelven door ons gehoord zynde ver- klaard: “ „ Dat zy Lieden en Willem Geele Kuyper, dewelke „ niet is gebruikt geworden, zyn uitgelvot om den ge- weezen Stadhouder, deszelfs Huisvrouw en Zoonen » 5 met verfcheide andere ese en Gevolg , benevens | -å j Cer "36 DE GEËKTENDEERDE NOTULEN. „> eene menigte van Goederen, naar Engeland over te » voeren. „ Dat de eerstgenoemde den 13 January laatstleden, > im gevolge Pas, daar toe van döenmaalige Gecommit- „ teerde Raaden van de Staaten van Holland en Westfries- » land denzelfden dag verkreegen, naar Harwich heeft s overgevoerd M. van Maanen ; geene Goederen, dan » alleen Reis-Equipage, by zich hebbende. … Dat de tweede den 15 Jan. laatstleden , p gelyk » Pasport, na Harwich heeft overgevoerd F, du. Casfe, . als mede F. H. Lloud, met deszelfs Huisvrouw en drie » Dometticquen; C, P. Pinetti, met deszelfs Huisvrouw 5 » Du Moulin, met drie onmondige Kinderen, en C. du » Bland, Cornet; en dat alle die Perfoonen, behalven > du Casfe, verfcheide Goederen by zich gehad en mę- 29 wg, ihn hebben. s» Dat de 3, 45 52 6s 7s 85 Q, IQ, II, I2, I3 En » I4de, Zondag den 18 January 1795, ’s middags omtrent > twaalf uuren, van Scheveningen vertrokken, en den vol- š paa dag te Jarmouth aangekomen zyn; dat aan » boord van den tienden geweest is de Huisvrouw van s» den geweezen Stadhouder, en eenige hen. onbekende s Perfoonen, en dat de overigen verfcheiden Perfoos „ nen, welke hen onbekend waren, en veele Kisten „ » Kasfen, Pakken en Goederen, an boord gehad en over » gevoerd hebben. | » Dat de 15 en 16 denzelven Zondag, °s namiddags tus- „ {chen een en twee uuren, met verfcheide. hun onbe- » kende Perfoonen en Goederen van Scheveningen ge- » zeild, en den volgenden dag te Harwich aangeko- » men zyn. | „ Dat de 17, 18 en 19 ’s nagts tusfchen opgemelden „ Zondag en Maandag, den 19 Jan. 1795, ten half twaalf s» uuren van Scheveningen vertrokken, en den eo Jan. > 1795 des morgens te Harwich binnen gekomen zyn; » dat zy Lieden vn be verfcheide Perfoonen en Goe- „, deren overgevoerd hebben 3 edoch dat alle dezelve „> Perfoonen hen mede onbekend zyn; behalven den ge- s» weezen Stadhouder en zyne twee Zoonen, dat die » door den 18 zyn overgebragt geworden. „ En dat de 20 Maandag den 19, en dear Dings- s» dag den 20 January 1795, beiden. ’s morgens ten vyf „» uurens met eenige Perfoonen, welke zy niet gekend s» hebben, en verícheide Goederen , van Scheveningen 9 gE- DE GEËKTENDEERDE NOTULEN. 39 $, gevaaren, en ieder van hun, daags haa derzelver vers ` 5 trek, te Harwich aangekomen zyn: ~ Dat de 18 aan ons heeft gezegd; dat, vóór zyù verə a» trek van Scheveningen, door den geweezen Stadhouders >, aan hem en twee Zee-Officieren, welke mede by hem aan » boord waren, zyn gedaan drie fchriftlyke Vraagens » en dat die door hem en dezelve twee Zee- Officieren » eenpaarig zyn beantwoord, door een van de Officieren » opgefchreeven, en door hun driën ondertekend gewor- » den, en dat dit dezelfde Vraagen en Antwoorden zyn, » Waarvan aan ots Copie is ter hand gefteld , alzo Wys » na dat deeze Schipper ons den zaaklyken inhoud opge- » geeven hadt, díe Copie aan hem voorgeleezen hebben 3 » en hy die Vraagen en Antwoorden, als woordelyk des » zelve, welken aan hem gedaan en door hem gegeeven 5 zyn, erkend heeft (*), 83 Dat (*) Ter noodige opheldering hiervan dinen de Staatsre. folutie, Brieven en Bylaagen , betrekking hebbende tot het Vertrek van WILLEM DEN V , die in het Werk voorhanden , ’ welk met den 26 Jan. aanvangt, niet voorkomen. Het- Ex- tra uit het Register der Refolutien van de Hoog Moge Heeren Staaten Generaal der Vereenigde Nederlanden , Lune den 19 Jan. 1795, is van deezen inhoud: » De Heer Raadpenfionaris vaN De sPIEGEL heeft aan háar „» Hoog Mog. gecommuniceerd en geëxhibeerd eene Misfivé „ by hem ontvangen var zyne Hoogheid gefchreeven in de „» Pink de Johanna Hogenraad, voor het Strand van Scheve- ‚n ningen, op gisteren den 18 deezer loopende Maand, hief „ ha volgende met de Bylaagen geinfeteerd, i 3 Wel Ed, Geftr. Heer? „ Ik hebbe van den Heere vAN ENGHuizeN Verhomen het » Antwoord, dat. van. Parys ontvangen is, Ik hebbe, naa dae » żyn Wel Ed, Geftr. hier is geweest, met de Zeeofficiere », gefprooker ; en den Stuurman van de Pink; Ik zende W „ Ed. Geftr. hier nevens derzelver Antwoorden. U Ed. Geflr. ‚ Zal daar uit zien, dat men in geen haven komen kan dan … in Engeland, en geene Arrmiftice zynde, kan men van my „ nièt vergen in Zee te dobberen, in afwagting van den uit- » flag van de Commisfie van hun Ed. GF. Mog. aih ‘den Fran- ‚„fcheri Genetaäl,'die , myh$ bedunkens, niet beletten zal a de aankomst der Fran/chen p: >s Haage, - Ik gaa dus na ezta dhr a ei 3 l jy Sua s8 BE GEËXTENDEERDE NOTULEN, » Dat:hy verder bemerkt heeft, dat deeze Vraagen en Ant- > woorden zyn na den Wal gezonden, zonder dat hy weet „a 34n wien dezelve zyn afgezonden, en dat, terwyl hy nog sa VOOr Scheveningen lag, twee Perfoonen, zo hy meent Le- a den uit de Vergadering van de Staaten Generaal, by hem „aan boord zyn geweest, en den geweezen Stadhouder s» gefprooken hebben, zonder dat hy weet of gehoord s heeft waar in dat Gefprek heeft beftaan. 5 -. 9, Dat alle de bovengemelde Schippers eenpaarig aan es ons hebben verklaard, dat hun op Zee niets. hoe ge- » naamd is bejegend , dat niemand hunner door ecnig s Oorlogfchip is geconvoyeerd geworden, dat zy Lieden ù zoa min op de uit- als op de terugreize eenig Schip » Ontmoet of gezien hebben, als alleen drie of vier Vis- s» fchers{chuiten. A » Dat geene omftandigheden hebben plaats gehad, als s alleen dat het fcheepbrengen der Goederen en Perfoonen »„ met de grootfte overhaasting en verwarring is gefchied; »s en dat alle de overgevoerde Perfoonen, geduurende de » Reize, buiten ftaat geweest zyn om als ’t ware te fpree- » ken, door de angst en vrees, welke hun prangde, en 5 de ziekte die-dezelve door de beweeging van het vaa- 5 ren hadden; en dien volgende, dat ‘er geen gefprekken s gehouden, immers door hun geene gehoord zyn. = Dat zy Lieden te Farmouth en Harwich niets vernon- » men of ondervonden hebben, als alleen dat de Perfoo- » nen aldaar van boord gegaan, en hunne ei en p 93. oC- a» Engelfche Haven ,.en zal, zó doenlyk, my bêgeeven op »» één van ’s Lands Schepen, die ik vermeene dat te Plymouth » moeten zyn. i „ Ik hoop UEd. Geftr. van daar te fchryven, en te melden » waar of ik aangekomen zal zyn, en naar welke Provincie » ik my zal begeeven, » Ik vraag Excus over het flechte Schrift, maar ik fchry£ i», leggende in de Kooy, en blyve wyders met agting Wel Ed. Geftr. Heer ! UEd. Geftr. D. W. Dienaar, Was getekend E a W. PR. VAN ORANGE, In de Pink de Johanna Hogenraad, voor °t Strand van Sche. veningen, den 18 Jan. 1795. De » hed DE GEËXTENDEERDE NOTULEN. 5 sẹ Goederen uitgelost, en verder na Engeland vervoerd „Zyn, en dat âan ieder van hun, door den Secretaris 5 BOEYNCKs ZO te Harwich als te Jarmouth, betaald zyn ə» geworden driehonderd en vyftig Guldens voor de Reis, en „> zy Lieden, de een voor de ander naa, de terug reis aan- 5» genomen hebben, en geene byzonderheden, van wat dart » of natuur die ook zouden mogen weezen, meerder te „> weeten of te kunnen opgeeven.…” Het verdere van dit Staatsbefluit, zo vleiende voor den uitgeweeken Stadhouder, en vol hoope op zyne Weder- komst, laaten wy APE Wegns als niets tot de door ons uits gekipte byzonderheid doende. p … PS. Ik hoop, als de gelegenheid het toelaat, in eene der s: Provincien, of, ip *s Haage, te reverteeren , en iets op ‚‚ nieuws van den uitlag der op heden gezondene Commisfie „ te verneemen,. ; kod w {t s» Vraag -pointen door zyne Doorl, Hoogh. den Hooggeb. Vorst „ en Heere , Prince van Orange, WILLEM DEN V , Erfiladhouder, „ Capitein- Admiraal der Vereenigde Nederlanden, aan de On. s, dergetekenden voorgefteld, `s avonds den 18 Jan, 1795. . Vraas 1. ‚vo ds "er, op dit, moment , ma- » gelykheid om naar een der Ha- „ Venen van de Republiek te ss gaan? k ze š „ … Vraag 2. Ei „ Of is ter. mogelykheid. om y ergens anders p geland, te komen? Vraag... `a OF het raadzaam is, het s hier ten anker te houden, „en of daarin geen gevaaren p te voorzien zyn? dan in En. Antwoord. | Neen; volftrekt niet, de Wind is Oost, en de Gaten zyn. vol Ys; ook zyn de Pinken te zwak om' daar mede te waagen in de fchotzen te komen. i f . Antwoord. Neer het is met alle andere Havenen eveneens! onmogelyk, door her Ysi de Elve en de Weezer, ook de Ooster- en Wester» Eems, zyw zodanig met Ys'be- zet, dat de Havens’, aan dezelvé gelegen , niet te genaaken Zyn, Antwoord, De gelegenheid is thans goed; doch, zo de Wind aan’t Westen loopt, zoals dikwyls nret ‘Spring het geval is, en men kreeg ruw weer, zou het wel met gertat kunnen: gepaard weezen, wait- neer men wederom moest lan. den; ook legt men bloot na ţa 45 . DE GEËLTENDEERDE NOTULEN, Attaques, die de Vyand zot kun- nen onderneemen, zo hy ook met gewapende Pinken van ’% Strand kwam. | „Aum 18 Jan. in de Pink de Johanna Hogenraad, voor het s» Scheveningfche Strand, (Getekend) Je Os VAILLANT, Capitein ter Zee. (L. S) G. VAN HEIDEN , Luitenant ter Zee, ‘páfa Dit is het Merk , eigenhandig gefteld door -ji ROOS, Stuur- $ man op voorfchreeven Pink. mi DAR! ae In præfentie van my (Getekend) | „ He We BENTINCK: De Wykvergaderingen 5 Societeiten , Vaderlandfche Gezelfc 'ap- en, enz. van den kant der Verlichting en Verbetering bea fchouwd, door paciricus. Te Amfterdam, by M. de Bruyn, 1795. dn gr. 8vo. 39 bl. D: Opfteller van dit Stukje heeft ten oogmerke zytiem. mine kundigen Broeder voor te lichten, om hem den aart der Wykvergaderingen , en van andere Vaderlandfche Gezel- fchappen , thans zo veelvuldig „en allerwegen opgerigt, te doen kennen; en hem, door eenen eenvoudigen en duidelyken voordragt, den weg ter verkryging van beftendig Maafchap= pyelyk geluk aan te wyzen. ^` Bedenklykheden en Zwaarigheden, tegen deeze Gezelfchap- pen gemaakt, fchuift hy ter-zyde, en vangt terftond zyn twee- ledig Onderwerp aan. ’s Mans bedenkingen zyn eenvoudig s goed, leerzaam, onderrigtend voor de meesten die deeze Ge- zelfchappen bywoonen; en, in zo verre ’s Opftellers verklaarde bedoeling is , zyn minkundigen Broeder. voor te lichten „7 zal hy zyn wit getroffen, en iets bygebragt hebben ’t geen te zyner Onderwyzinge konne dienen; en dit Stukje, derhal=. yen, met vrugt door de zedanigen kunnen geleezen worden. ‘s Mans Raadgeevingen ftrooken met zya op den Tyte aau- genomen Naam PACIFICUS, 3 Pryte PAYSVERHANDELINGEN.: 4i Prysverhandelingen , beselzende de Verplichtingen van eenen braaven Huisvader, en zulk eene Huismoeder, in’t gemeen burgerlyk deeven; als mede aanwyzing der oorzaaken van het weinig Geluk in veele Huisgezinnen, Uitgegeeven door de Maatfchappy: Tot Nut van ’ Algemeen. Te Amfterdam, by H. Keyzer, C. de Vries en H, van Munfter, 1795. {n 8vo. 184 bh D: loflyke Maatfchappy, Tot Nut van 't Algemeen, levert p ons weder, in deeze Prysverbandelingen, twee Vertoogen op, die dubbel der leezing waardig zyn, en van welken het te wenfchen ware. dat zy niet flegts in °t algemeen gelee- zen, maar ter betrachting gebragt werden. De eertte Verhandeling , die met een Gouden Eerpenning bee kroond is, werd- geleverd door den Burger MARTINUS BODISKO3 de tweede , die men den Zilveren Eerprys heeft toegewee- zen, is van den Burger J. VAN OUWERKERK DE VRIES, De Burger Bonisko heeft zyne Verhandeling in twee Hoofd- ftukken afgewerkt; in ’t eerfte befchouwt hy de Pligten van eenen braaven Huisvader, en zulk eene Huismoeder, in ’c gemeen burgerlyk leeven , en toont de onderfcheiding aan der Pligten in ’t algemeen, en in °t byzonder die van eenen Huise vader en Huismoeder. In dit Hoofdftuk gaat hy van de Pligien van den Hluisvader over tot die van de Huismoee der, en van daar daalt hy tot die van beiden in ’t gemeen burgerlyk leeven. In ’t tweede Hoofdttuk, geeft hy de oorzaaken op, (ten getale van tien,) waar door, in zo veele Huishoudingen, zo weinig geluk plaats heeft. In de tweede Verhandeling word eerst een fchets opgegeeven van eenen braaven Huisvader en zulk eene Huis- moeder , in °t gemeen burgerlyk leeven , en hier. in 1) een algemeen denkbeeld gegeeven, wat het zegt: Vader en Moeder genaamd te wordeu,- zo op zich zelven, als in de betrekking waarin het hier voorkomt. 2) Word een Hoofd- pligt opgenoemd, welke tot een grondflag dienen moet, waar op alle de andere pligten gebouwd zyn, en die tot een richt» fnoer gefteld word, waar naa dezelven geregeld moeten wor. den; en dit word kert ontwikkeld, 3) En eindelyk worden de verpligtingen , die hier bedoeld worden, verklaard en af- gefcheest. Het tweede gedeelte deezer Verhandeling dient ter aanwyzing der gemeene oorzaaken , waar door, in zo veele huishoudingen , zo weinig geluk plaats heeft. —- En deeze vind de Schryver, 1) in de verkeerde beginzelen tot het Huwelyk, en 2) in de ongelukkige gevolgen van hetzel. ve, daar zelfs de heginzelen goed kunnen zyn. Wy hebben deeze beide Verhandelingen met het grootst genoegen geleezen; doch, daar over de meerder- of minderheid vag u | PRYSVERHANDELINGEN van beiden reeds beflegt is, zullen wy ons tot het weegen van bet gewicht der eene of andere thans niet inlaaten, en ons vergenoegen met te zeggen, dat ze beiden den Eereprys verdie- nen. Mooglyk wint het de eene van de andere in geleidelykheid en populariteit; maar beiden hebben zy het doel uitmuntend getroffen. in beide Verhandelingen komen, ’t geen zeer natuur- Iyk is, dezelfde denkbeelden dikwils voor; mair ze worden op byzondere wyzen ontwikkeld en aangedrongen, Beiden ech. ter lichten , naast elkander gezet, de eene de andere toe, en de tene geeft wel iets op dat de andere mist, en dus word het geheel volkomener. zE Wy hebben alle rede, der Maatfchappy geluk te wenfchen, dat zy, op deeze wyze, in ftaat gefteld word ter bereiking van haar doel; en wenfchen, dat het braaf en kundig gedeelte des Menschdoms.hoe langs hoe meer tot haar oogmerk zal medewerken, of dat minder goed denkenden of onkundigen ef door zullen worden verbeterd of onderweezen ! Virginia, of de herftelde Vryheid. Treurfpel , in drie Bedryven. Niet vertaald. In den Haage, by J. C. Leeuwefteyn , 1795. In 8yo. e dood van L. sicctus DENTATUS, op een verraderlyke wys ze, op het bevel en volgens beftelling van APPICS CLAU- PIUS, den dwinglandfchen tienman. met zyne medeftanders, die der Vrybeid van het Roomsch Gemeenebest baldaadiglyk den voet op den nek gezet hadden, ontftelde de waare Vryheids- Minnaars ICILIUS, VALERIUS, HORATIUS, en anderen, dermaate, dat zy maatregelen beraamden, en befloojen de vertrapte Vry- heid weder te herftellen, of liever hun reeds daar toe genomen befluit verkreeg daar door nieuwe kragt. Deeze moord komt in het Toneelftuk voor als de eerfte aanleidìng tot het herftel der Vryheid; en de famenfpanning daar toe kreeg, kort daar na, nieuw voedfel, door het geweld aan de Edele Maagd vizGi- nia gepleegd. De wellustige en woeste Tyran A. CLAUDIUS had haar toevallig gezien, en was daarop in een ongeoorloofde minnedrift jegens haar dermaate Ontftooken, dat by niet konde of wilde rusten, voor dat hy zyne geile togren omtrent haar bevredigd had; ter bereiking van dit food oogmerk beraamde. hy, met MARCUS CLAUDIUS, den deelgenoot zyner booshe- den, dat deeze VIRGINIA, op de openbaare ftraat, van de zyde van haare Voedfter, die haar geleidde, geweldaadig zoude laa- ten wegrukken, onder voorwendzel, dat zy niet de Dogter van VIRGINIUS, maar van een Zyner Slavinnen, en dus zyn eigendom, was, ’t welk hy aldus regt had weder te eifchen. _— Het Volk, op het gerugt van dit fchandelyk bedryf toe- gefchooten zynde om de Edele Maagd te ‘ontzetten , deed Appius haer voor den techterftoel der Tiermannen brengen, en, d VIROINTA; OF DE HPRSTELDE VRYHEID, 43 èn, op denzelven gezeten, hoorde hy den eisch wan CLAUDIUS, en de Verdeediging van NUMITORIUS, «den Oom van VIRGINIA, en haarer verdere bloedverwanten, en wees de Maagd, uit hoofde van de afweezigheid van vircintus, haaren Vader, by voorbaat, aan haaren gewaanden Meester toe; deeze toewy- zing gemor onder het Volk veroorzaakende, en iciLtus daar op toefchietende, am viacinta, die zyne verloofde bruid was, te verlosfen, durfde Appius zyn oogmerk, voor dien tyd, miet verder doorzetten; en gaf haar dus, zynes ondanks, ter bewaaring aan NUMITORIUS , onder beding, dat VIRGINIUS zyn regt des anderen daags, in perfoon, moest komen beweeren. Ondertusíchen gaf de Tyran last virGiNws gevangen te zetten, om dus zyne komst te beletten; doch hierin werd hy voor- gekomen door den Zoon van NUMITORIUS , en den Broeder Van ICILIUS, € VIRGINIUs kreeg. verlof van den Bevelhebber „ om naar Rome te gaan, en verfcheen dus ten geftelden tyde „ ter verfchrikking en fpyt van Appius, met zyn Dogter, op de Markt ; doch, doof voor alles, wat van de zyde van ViR- GiNtus werd ingebragt, wees Appius, onder voorwendzel, dat hy, als Voogd van cLauDius, de Onechtheid van virainra reeds lang geweeten had, haar aan denzelven toe. Virgi- Nius, door dit Vonnis vertwyffeld, verzoekt zyne Dogter voor % laatst te “omhelzen, en drukt haar een flagtersmes in het hart. Op dit yslyk fchouwfpel, ontftond 'er een hevig oproer, en APPIUsS was, na eenigen vergeeflchen tegenftand, genoodzaakt te vluchten. Zo verre loopt de draad der Gefchiedenis , (voor zo veel het Toneelftuk voorhanden be- weft,) welke wy onzen Leezeren eenigzins breedvoerig wil- den voorleggen , om hen te doen zien, wat heerschzugt en dwinglandye niet al onderneemen durven, welke doodelyke ge: volgen daar uit kunnen voortkomen; én hoe zy eindelyk, tem hoogften top geftegen , haaren eigenen ondergang bewerken, = Wat nu de behandeling derzelve in dit Treurfpel betreft. de Schryver, die uit de Ondertekening van de Opdragt blykt te zyn de Burger P. J. WINTER TROMP, heeft in dit Stuk het weezenlyke der Gebeurtenis zeer wel bewaard, en, in de fcha- keering der Toòneelen en der Samenfpraaken , de waarfchynlyk- heid nergens uit het oog verlooren ; de eenigfte ‘weezenlyke veranderingen, of liever afwykingen, van de waare Gebeurte- nis, die wy aantreffen, zyn deeze; dat siccius, die reeds een onder de Wapenen oud geworden, en een met wonden gete- kende Grysaart was, hier voorkomt als een Jongeling, ten minften als de verloofde minnaar van NUMITORIA, Degter vau den Oom vari VIRGINIA, NUM:TORIUS, en dat siccus hier. nog ten Toneele gevoerd word, om aldaar, na de omhelzingen van het geliefd voorwerp zyner Min, den laatten adem uit te blaazen; daar het uit de Gefchiedenis zeker is, dat hy in de bergengte van bet Land der Sabynen, in welke hy, door Zy- f 44 VIRGINIA, OF DE HERSTELDE VRYHEID,: zyne eigene benden, zo verraderlyk, werd omgebragt, met-de ` Lyken zyner befpringeren, die hy in den jongften nood ge- veld had, gevonden is. de gruwelftukken , en niet met de wraakneeming zelve, of den ondergang van den Tiran, en het wezeniyk herftellen der Vryheid zelve, komt het ons voor, dat de Titel, de Aerflelde ` Vryheid, niet volkomen op hetzelve toepaslyk is, en dat mogelyk VIRGINIA alleen, of; zo 'er iets moest bygevoegd worden , de Revolutie, of Opfland tat herftel der Vryheid y niet min voeglyk zou geweest zyn. ' De Marquize van Mazzini, Tooneelfpel, in vyf Bedryven. Onder de Spreuk, per hec ad altiora, Te Leyden, by D. du More tier en Zoon, 1796. Ja 8vo. 143 Dh D: Auâteur van dit Toneelfpel noemt zich niet; doch be- richt ons, in de Voorrede, dat de ftoffe daar toe ontleend is uit den Bouwval, of de Gefchiedenis van de Marquize van MAZZINI, te vinden in 't Vierde Deel van het Magazyn van Gefchiedenisfen , Romans en Verhaalen; waar van wy reeds bericht aan onze Leezers gegeeven hebben (*). De Schryver heeft hetzelfde doel als gemelde Koman, naamlyk aan te tooe pen de fchriklyke gevolgen der Ondeugd , en de zalige bee looningen-der Deugd, die, te midden der wreedfte beproeving, en het uitftaan der onmenfchelykfte geweldenaryen , ‘ftandvasti blyft. kn dit Stuk is het gezegde verhaal vry wel gevolgd 3 doch hetzelve heeft dit boven het andere vooruit, dat, fchoont Yer al het romanesque niet geheel kon worden uitgelaareu , het fabelachtige, en tastbaar verdichte , zorgvuldig wermyd is. Het verdient de leezing zeer wél, j (*) Algeme Vaderl. Letteroef. voor 1795. bl 355 AL GEMEEN E VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. De Bybel vertaald , omfchreven en door Aanmerkingen opgehelderd. Elfde Deel, Te Utrecht en te Amjierdam , y G. T; van Paddenburg en Zoon en J. Allaft; 1795. Ín gr. 8vo. 614 bl H" Euangelium van Johannes eh de Handelingen det Apostelen, ieder voorafgegaan van eêne Inleiding, be- flaan den Hoofdinhoud van hét Elfde Deel des nuttigen, Arbeids van den kundigen VAN VLOTEN, Dan volgen nog: Algemeene Aanmerkingen op de Brieven der Aposte- len; voorts: Proeve over het Karakter van Paulus; en ein- delyk: de twee Brieven van Paulus aan de Thesfalonikerss voorafgegaan van eene korte Inleiding: Adn het hoofd dier Stukkén voldoet vAN VLOTEN aân eêne belofte, vroeger ge- daan, radkende eerié Leesorde van de verrigtingen en lotge= vallen van jeZus;omtrefit welkd Lêesorde hy, in de Voor- rêde, aanmerkt, dat hy, in hét vêrvaárdigen van dezel- Ve, niet in °t oog heeft gehoüderi eené bepaalde Tydordes als zynde Ky van gedagten , dat eené zamenfchakeling der gebeûrtertisfen; in de orde des tyds, ifi wélke zy zyn voorgevallen, voor eene onmogelykheid moét. worden aan- gezien: waar ván de reden moét gezogt worden in de oorfpronklyke Verhaalen „ welker Opftêllefs , naar zyné meening , niets minder dan zülk eene tydrekenkundigé tamenhegting hebben in °t óog gehoúden. Wy pryzen den arbeid van VAN VLOTEN» aar ‘het vervdardigen van deezen Tafél befteed, De zulken, diè, zich omtrent alle keinighedeñ eener eigenlyk dus genoemde Harmonie of Overeenftentmiig dér Euangelisten niët bekommerende, de verrigtingen van jezus, ih de eigen Verhaalen, det Euangelisten, by maier. van zamehvoeging, wenfchen te leezen, züllen °S Mans arbeid in dank erkennen. …_ Op dit algenteene zullen wy hu een neer: byzonder ver- flag laafen volgen. In de Re tot het Eúafigelium van, JOHANNES, over dien Historiefchryver en deszelfs arbeid, oopende y- onderzoekt VAN VLOTEN:; Onder. anderen y LETT, 1796. NO, 2. D. 