VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
ALBIN wil, dat men zg, op drie onderfcheide tyden, vangt, te‘ weeten in den Zomer: wanneer zy korten tyd zingen, om dat de ruityd welhaast komt. —- De maand September is de tweede tyd om ‘er jagt op te maaken; dan vliegen ze, by benden, van ’t eenc Land na * andere, en rusten gaarne op de boomen. Dit is de tyd wanneer de Jongen van Pluimadie verwisfelen, en bezwaarlyk van de Ouden kunnen onderkend worden. — — De derde en . beste tyd, om ze te vangen, begint met de maand fanua- ry, en {trekt zich uit tot het einde der volgende maand: wanneer deeze Vogeltjes zich van cen, en twee aan twee, fcheiden, om cene nauwere verbintenis met elkander aan te gaan. De Jonge Boom-leeurikken , dan gevangen, zyn doorgaans de beste Zangers; zy heffen, weinig tyds naa datze gevangen zyn, den wildzang aan,en dat op een veel ondericheidener toon, dan die men in eenig ander Jaargety- de gekreegen heeft. De Gras-Leeurik , by de Franfchen Farloufe of Alenette de Prés , by de Engelfchen Tiet. by de Duitfchers Wiefen Lerch, by de Jraliaanen Calandrine , en in ’t Latyn Alauda Pratenfis geheeten, is door BELON en OLINA voor den kleinften onder de Leeurikken gehouden, om dat zy andere kleinder foorten , van welke wy vervolgens zullen fpreeken, uiet kenden. De heerfchende kleur boven op °t yf is olvfkleur, met zwart gemengd, op "It voorfte, en zuivere olvfkleur, zonder mengzel, op het agterfte gedeel- te: van onderen geclagtig wit, met langwerpige zwarte vlekken op de borst en de zyden: de Vleugelpennen by- kans zwart , met olyfkleurige randen: die van den ftaart des- elyks , uitgenomen de buitenfte, die wit geboord is, en volgende , die in dezelfde kleur uitloopt. Deeze Vogel heeft eene foort van witte Wenkbrauwen , door LINNEUS tot eene foort kenmerkende onderfcheiding genomen. Over ’t algemeen heeft het Mannetje meer geel aan hals, borst en dyen, dan het Wyfje. -` Het minfte geluid doet den Gras-Leeuwik wegvliegen; hy gat, s3 NATUURLYKE ĦMISTORIÉ gaat, fchoon het hem bezwaarlyk valle, op °t geboomt zitten; maakt het nest, even als de Boom-l.eeurik , en leg ‘hetzelfde getal eitjes; doch verfchilt van denzelven hierin dat hy de voorfte Vleugelpen bykans even lang als de vol gende hebbe, als mede in den Zang, die min verfcheider heid heett , fchoon dezelve zeer aangenaam is. Eenig Schryvers willen, dat zyn Zang veel van een fpottende lich hebbe, ALBIN vergelykt denzelven by die der Kan: rie-vogelen ` en houdt die voar te kort en afgebrooken maar BELON en OLINA Dommen daar in overeen, dat d kleine Vogeltje gezogt wordt om den bekoorelyken Zang en ik moet erkennen, dat ik dien hoorende zeer (ex vond , fchoon naar het droeve hellende , en gelykene naar die van den Nagtegaa!, fchoon minder doorflaand: Opimerkenswaardig is het, dut de Gras-Leeurik y dien | hoorde, een Wvtje was. OLINA zegt, dat men deeze Vogel , even als de Nagtegaal , opvoedt; doch dat het ze bezwaarlvk toegaat; en dewvl hy niet langer dan drie. vier jaaren leeft, fpreekt het van zelve, waarom decze foo zo weinig talryk is, als mede waarom het Mannetje, wa neer het zich om hoog heft, om een Wyfje op te fpoore: een veel grooter kring befchryft dan de Gewoone-Leeuril en zelfs dan de Boom-Leeurik. ALBIN, ondertusfchei beweert, dat de Gras-Leeurik lang deeft, en doorgaw vyf of zes eitjes broedt: indien dit zo ware, dan zou de ze foort veel talrvker weezen, dan ze in de daad is. Volgens den Heer cuys voed de Gras-Leeurik zi met. Wormen en Infeéten, welke hy ‘op nieuw bebouw velden zoekt. Dit wordt door de waarneemingen wv: War rucney bevestigd; en ik heb in de maag, béh: ven de overblvfzels van Infeeten, "er ook kleine Graankc rels en {teentjes in gevonden. Als wv AL BIN geloove: heeft onze Grac-Leeurik de gewoonte, our, terwyl hy ee de (baart van de cene na de andere zyae te fchudden. - heb "er cen een geheel jaar gehouden,en ’er niets dan kle Zaad aan tot voedzel gegeeven. De Gras-Leeurikken nestelen doorgaans in de velden, ` zelfs fn Jane en mocrasfige landen: zy maaken het nc op den grond, en verbergen "rt zelve zorgvuldig: terw het Wyfje broedt, onthoudt zich het Mannetje meestal « een mabygelegen ‘Boom, van tyd tot tyd opvliegende Klapwickende.: . d Zy komen voors in.Fralie, in Frankryk, in Duitschlan. Mi Engeland en Zweeden. ALBIN vermeldt, dat zy, Ct t VAN VERSCHEIDE LEEORIKKER, sg ten twyfel {preekt hy van de Landftreck, waar hy in Bn- geland woonde ,) in ’t begin van April, mct den Nagtegaal s verfchvnen , en omtrent de ‘maand September vertrekken: zomtyds gaan zy, volgens den Heer LOTTINGER, op "E einde van Augustus , heen, en fchynen eene lange ‘reis te moeten doen: in dit geval zouden zy kunnen behooren tot de lee.rikken , die, in de maand November, over Maltha trekken, veronderfteld zynde, dat zy, onder den weg, zich ophouden in Luandftreeken , welker lugtsgeaartheid met hunne gefteltenisfe ftrookt. In den Herfst, of den tyd van de Wvnoogst, vervoegen zy zich omtrent de groote we- gen. De Heer Guys merkt op, dat zy zeer gefteld zyn op het gezelfchap van huns gelyken, cn, by mangel daar Van, zich vervoegen by de Vinken, welken zy onder den weg ontmoeten. Wanneer ik, cindelyk, `t geen de Schrvvers van de Gras.Leeurik gezegd hebben, met elkander vergelyk, ont- dek ik verfchillendhedeh , welke my doen. gelooven, dat deeze foort aan veele veranderingen onderworpen is, en: dat men ze niet zelden verward heeft mét den Zoom-leeurik en den Piep.r, van welken wy nu moeten fprecken. , De Pieper, of Piep-l.eeurik, in ’t Fransch Pipi, in t Ene gelsch Pipit, en in ‘t Hoogduitsch Piep-Lerche, genoemd, ongetwyfeld naar °t geluid, °t welk hy flaat: benaamingen tons de beste; dewvl ze het benoemde voorwerp zo veet Mogelvk atbeelden: deeze is in Frankryk de kleinfté Leeurik. Men: vergelykt het geluid deezes Leeuriks, ten Minhen °t geen hy "a winters flaat, met dat eens Springe ħaanss doch het is fterker en doorfdringender. Deeze Vo- gel laat het hooren, en wanncer hy vliegt, en wanneer hy op de hooefte takjes van ’t Kreupelhout zit: want kv weert zich op dunne takjes vast te houden, fchoon zvn aaterfte nael zeer lang is, (min lang egter ‚cn meer gekromd ‚den die des Gewonnen Leeuriks ;) dach hy bedient zich meestertyk van de voorfte nagelen, om de tedere takjes te omvatte, en er op te blyven zitten; hy houdt zich op den grond en koopt zeer vaardig. be NM Wanneer de Pieper, in het Voorjaar, op cen ttik -ziëtens de, zingt, gefchiedt zulks met veek beweegings: hy zich op, opent den bek, fpreidt de vleugels uit, cn allen Toont dar het een zang der licfde:dsf vanittd tot tyd (iw hy in de hoogëti, weeft ecnigen: gd, en ‚komt bykansop dezelfde plaats wedr neder, vaart «woort: met. zingen jen Wel zeer aangenaam te zingen: zvu Wildzang is cenvoudig 7 -a OC s GO NATUURLYNE HISTORIE VAN VERSCHEIDB LEEURIKKEN doch zagt, welluidende en naauwkeurig uitgedrukt. Dit kleine Vogeltje maakt zyn nest op eenzaame plaatzen , er verbergt het onder eene graszoode; uit dien hoofde ftrek- ken zyne Jongen dikwyls ten prooije aan het Veldgedierte. Vyf eitjes ligt het Wvfje te eener broed; ze zyn aan be dikfte cinde met bruine plekken. De Kop van den Pieper is eer langwerpig dan rond; de Bek zeer tcherp en zwart agtig; de randen van de bovenkaak, na de punt toc , rom uitgehoold; de neusgaten zyn -half bedekt door een hol vlies, van dezelfde kleur als de bek, en voor een gedeelt verborgen. onder kleine vooruitfteekende pluimpjes. He boventte des lyts is groenagtig bruin „of liever, met zwart- agtige vlekken: het benedenite geclagtig wit, op de borst en aan den hals ongeregeld gevlekt; eindelyk heeft hy een dubbele witagtige ftreep op de Vlerken. ` Deeze dieut by LINNEUS,ter kenmerk tekenende onderfcheiding. -~ Decze Leeurikken vertoonen zich, omtrent het midden van September, in Engeland, en worden, in eene groote menigte, omftreeks Londen gezien: zy bezoeken de heiden en vlakten; zy buitelen veel eer dan vliegen, en verheffen zich niet tot eene aanmerkelyke hoogte. Eenigen blyvén, eduurende den Winter, in de moerasfige landen rondom carbourg. Uit de gedaante en dunheid van den Bek, valt ligt op té maaken, dat deeze Leeur:k voornaamlyk leeft van Infcéten, kleine zaaden , en zyne kleinheid geeft reden om te vermoc- den, dat hy niet lang leeft. Men vindt hem in Duitsche Jand , in Engeland , en zelfs in Zweeden , althans L1N- NEUS zegt ‘het in zyn Systema, fchoon hy ‘er in zyne Fauna Suecica , althans in den eerften druk , niet van reppe. ‚Te veel overeenkomst, om Ter niet teffens van tè gewaa- n, met den Piep-Leeurik, heeft de Springhaan-Leeurik oor de Engel(chen The Willow Lark geheeten : deent dezelve , alle faaren , komt op de Wilgen boomen, in Wie thefort. en Flintshire , en ’er den geheelen Zomer door- brengt. Alleen is hy kleinder dan de Pieper , anderzins. verfchilt hy Ter niet van , noch ten opzigte van de Klauwen „ noch van den Zang, noch van de houding. Wat de Din. madie betreft, deeze is „aan den Kop, cn boven op °t Lyf, donker geel, met zwarte vlekken: de ‘Vleugelpennen zyn bruin , geboord met vuil geel: die van den Staart zecr donkerverwig, de Wenkbrauwen witagtig , het onderlyf wit, naar ’t geele trekkende. NAAUW- NAAUWK. BERICT DER UfTBARST, VAN DEN BERG VESUVIUS.ÓT mms RD Ee ph rg Ka H NAAUWKEURIG BERIGT DER UITBARSTINGE VAN DEN BERG VESUVIUS, IN DE MAAND AUGUSTUS, DES jaars MDCCLXXIX. Ontleend uit een Brief van den Heer WILLIAM HAMILTON, aan JOSEPH BANKS, Esq. Prefident van de Koninglyke Societeit, geplaatst in The : hilofophiical Tranfaêt. Vol. LXX. Part I. for 1780. Mamas heeft de Heer WILLIAM HAMILTON, buiten- ewoon Afgezant en gevolmagtigde Staatsdienaar des Konings van Engeland. aan °t Hof van Napels, de Koninglyke Societeit, te londen, van welke hy cen waar- dig Lid is, verpligt, met eene befchryving der Uit barftin- gen van den Berg Wefuvirs , verrykt met zyne keurige Aanmerkingen over dit gedeelte der Natuurkunde; op dee- ze wyst hy in deezen Brieve, en geeft daar ‘op een verflag Van de laatfte en de grootfte , welke zints den Jaare MDCCLXVIL, voorviel (*). Op Donderdag , den vyfden Augustus, MDCCLXXIX , omtrent twee uuren naa den middag, ontdekte ik van. myn Landverblyf te Paufilipo, in de Baaij van Napels, waar ik een vry gezigt op den Berg Vefuvius heb, (zynde deeze tegen over gelegen, op een afftand van cmtrent zes mylen, in een rechte lyn 3 dat deeze Vuurbraakende Derg -ìn eene allerhevigfte beweeging was: cen witte en zwavel- aguge Rook kwam geduurig, en met geweldigen aandrang, uit den mond, de ecne pot volgde op den ander, en door Eene opéénftapeling deezer rookwolken , gelykende naar baalen van het witfte katoen , vormde zich welhaast , boven den top van den Vefuvius, zulk een klomp, dat dezelve de hoogte cn grootte des Berzs, ten minften viermaalen „te boven ging. Te midden van deezen witten rook , werd cene nde menigte fteenen, (Scorie) en Asfche , ot eene ontzagiyke hoogte , zeker niet minder dan twee duizend Voeten, opgeworpen. Ik kon, door behulp van RAMSDEN's allerheerlykst terngkaatzend Telescoop , by wylen „ zien, tene menigte vloeibaare Lava, die zeer zwaar fcheen , juist (*) Van deeze hebben wy onzen Leezeren verflag gedaan. Zie Onze Nieuwe Vaderl. Letteroef. Il, Deel 2. Stuk bi. 226. enz. IL DEEL. MENGELW. NO. 2. E. 6z NAAUWEKEURIG BERIGT juist hoog genoeg kwam, om over den kant des van den Berg heen te loopen, en met geweld den neemen langs de fteilfte zyde van den-Wefuvius, teg Somma. Korten tyd daar naa, brak "er eene Lava u dezelide zyde, omtrent het midden van het kegelag deelte des Vuurbergs, en hieldt, naa eenige u weldig geloopen te hebben , fchielyk op, juist eer de bebouwde gedeelten van den Berg, boven Port: reikt hadt, omtrent, vier mylen van de plaats waat gon uit te ftorten. 8 Geduurende de Uitbarfting van deezen dag, was d onverdraagelyk in de Steden Somna en Ottaiano, e dezelve zeer merkbaar gevoeld te Palma en te Laur verder van den Heu: afgeleegen. Fyne: Asich een roode kleur, vicl,te Somma en Otteiano, in zu menigte, neder, dat ze de lugt dermaate verdonker men de voorwerpen, op een afftand van tien.voetc kon onderfcheiden. Lange draaden van elasagtige zeer gelyk. aam gefponnen glas, waren. onder deeze vermengd, en vielen "er mede .neder5 en de zwav: Rook was zo fterk , dat verfcheide Vogels in de F verftikten , de Boombladeren in de nabuurfehap van en Ortaicno werden met een wit zeer bytend zou dekt. Ten zelfden tyde werdt er een zonderling van, rook , van een zecr grooten omtrek „ onderfcheic zien, door veelen der Inwoonderen vam. Portiei, v mende uit de opening van den Berg Vefuvius, me vaart, voortgedreeven tot den Berg: Somma , tegén dezelve ftootte en in ftukken brak, achter zich een witten Rook laatende, die aanwees welk een ke kloot genomen hadt. Deeze (reck Rook heb ik d ontdekt, dewyl dezelve cerige minuuten duurde, ik den Rook-kloot niet waarnam. Een arm Arbeider, die op den Berg Somma Tal fen maakte, verloor op dien tyd zyn keeven, en men zyn Lichaam niet gevonden heeft, veranderftel dat hy, door den ‘rook geflikt, in de : Valei gev: van de ruwe rotfen, waar op hy arbeidde, en o wierd door den Lava-ftroom , welke , kort daar: op deeze Valei den weg nam. Een Ezel.,zyn. Mce die Valei wagtende, nam, zo ras de Vefuvius he Son te woeden, fchielyk de vlugt, en baarde, be! thuis komende, regtmaatige ongerusthéid by het diens armen Mans.’ > DER UITBARSTINC VAN DEN BERG VESUVIUS. 6% Men heeft in °t algemeen opgemerkt, dat de Uitbarftin= Ben des Vuurbergs , geduurende deezen dag, gepaard gin- ' gen met meer geraas dan op een der volgende , toen waarfchynlyk de mond van den Vefurvius verwyd was, en de ftoffe een vryer doortocht bekomen hadt. | s Vrydags, den zesden Augustus, was de gisting i den Berg min gewelig; doch op den imiddag.hoorde men een zwaaren flag , en veronderftelde, dat er toen een ge- declte van den kleinen Berg, binnen de opening; inftort= te. ’s Nagts namen de uitwerpingen zeer toe, en kwa- men zigtbaar uit twee mon:len , die glociende Steenen opwierpen , in onderfcheide rigtingen5 dit maakte eene ale lerfchoonst, en bykans onophoudelyk, vuurwerk, Op Saturdag, den zevenden Augustus, bleef de Vuur- berg bykans mm den zelfden ftaat; dach, omtrent midden Nagt, nam de werking zeer, toe. Men zou mogen zeggen dat de Vefuvius toen ten tweeden maale de kourts kreeg. nam deeze beweegingen waar, op de haven-muur te Napelf, waar men een volkomen vry gezist op den Ve- Jurius heeft, en was ooggetuigen van verfcheide heerlykd en fchilderagtige verfchynzelen , veroorzaakt dout de weders kaatzing van het donker rood vuur, ’t geen uit de opes nug van den Pefuvius opbrandde pen in *t midden van de donkere wolken opfteeg: wanneer eene Zomer-vlaag - hier Tropei geheeten, fchielyk ontftak en haare. zwaar met water bezwangerde wolken vermengde met de zwa- Velagtige en onderaardfche wolken, die zich reeds als zo Veele andere bergen, boven den top van den Vuurberg, verheeven hadden. Op dit tydftip {prong een vuurfontein tot eene ongelooflyke hoogte op; zulk een: helder ‘licht Verfpteidende , dat de kleinfte voorwerpen duidelyk onders fcheiden konden worden op plaatzen , die zes en meer Mylen van den Vefuvèus waren afgelegen, fN Des Zondags , den achtften: Augustus , was de Vefuvius Beheel fil, tot "e avonds, omtrent: zes uuren: wanneer Zich weder een dikke Rook boven de Opening vertoone de: omtrent een uur taater , hoorde men, in de nabuurfchap Vuurbergs , een rammelend onderaardsch geraas: de bewome opwerpingen van gloeiende Steenen namen ecn aanvang, en namen alle oogenblikken toe. Ik bevond ny ten dien tyde, te Paufilipo, in gezelfchap van veelen my» her Landsgenoster ‚niet goede ‘Telescoópen , de zonderlinge Verfchnzels in de opening van den Vefuvius waarneemens de, welke wy ‚met dit behulp, zo goed konden onderíchei- E a den, 64 NAAUWKEURIG BERICT den, als of wy daadlyk op den top diens bergs geze hadden. De opening fcheen zeer verwyd door fiet gew der Uitbarftingen van den jongstleden nagt, en de kle berg was niet meer te zien. Omtrent negen uur hoorden wy een zwaaren flag, die de Huizen te Porti en daaromftreeks, derwyze íchokte, dat de Inwoonde ontfteld , zich daar uit,en op ftraat, begaven: zints heb verfcheide venfters gezien die gebrooken , en muuren, w ke geboriten waren door de perfing der Lut by deeze L baríting , fchoon te Napels flegts even gehoord. In: oogenblik ontftondt "er een fontein van vloctend vuur, fees allengskens tot zulk eene hoogte , dat ieder aanfch: wer zulks, met een fchriklyke verwondering, aanzag. olken van Rook, zo zwart als men zich met oo Iykheid kan verbeelden , volgden elkander oumiddelyk , vergezelden de glocicnde doorfchynende en vloeibaare I va; de fchitterende helderheid van dezelve , hier en daar, breekende door de donkerfte vlekken. Binnen deeze Ro wolken, kon ik, op °t eigen oogenblik, wanneer zy uit opening des Bergs opfteegen , een helder, doch bleek El tricaal vuur ontdekken, zich gezwind als cen fchitterer blixemftraal bewecgende. De wind was Zuid We en , fchoon zagt, fterk genoeg om deeze Rookwolken , v den Vuurkolom. afgefcheiden , weg te voeren; eene ope pakking derzelven vormde, allengkens, een zwart en uit tu ke gordyn agter denzelven: in andere gedeelten was gt volkomen helder en de ftarren flikkerden. De Va fontein , van zulk een geweldige grootte , ftak „op den gem den donkeren grond, op °t heerlykst af, en de gloed d van kaatfte fterk te rug op de oppervlakte der zee , dic , te geheel vlak, dit keurlyk PR niet weinig verfraaijde. ‚ vloeiende Lava „gemengd met fteener, werdt, naa, zo in de daad, geloof, ten minften tien duizend voeten hc opgevoerd te zyn, door den wind, deels na Ottaiano dreeven, deels viel dezelve, bykans rechtftandig , 1 gloeiend en vloeiend op den Wefuvius , bedekte den geh n top, cen gedeelte van den Berg Somma, en de V: tusfchen beiden, - De nedervallende ftoffe , omtrent zo helder en brande: DER UITBARSTING VAN DEN BERG VESUVIUS. 65 als die fteeds versch uit de opening kwam, vormde met dezelve één geheel ichaam van vuur, welk niet minder dan tien en een halve myl breed was, en, van de bovengemelde verbaazende hoogte , eene Hette afkaatfte tot op cen afftand van ten minften zes mylen in’t rond, Het houtgewas op den Berg Somma Itondt welhaast in brand , deeze vlam , van cene andere kleur , dan de donker roode der ftoffe , uit den Vuurberg opvliegende, en dan het zilverkleurig Elcéirisch- vuur, vermeerderde de verfcheidenheid van dit wonder- baar tooneel. De zwarte Wolk, grootlyks toeneemende , hing eens na Napels over , en fcheen die fchoone Stad , met tene fpoedige verwoesting , te dreigen: want dezelve was opgevuld met Eteétrifche ftofte ; welk er geduurig uitfchoot met fterke en heldere ftraalen , juist gelyk aan die befchrec- ven worden door PLINIUS den Jongen, in zynen Bricve aan Tacitus, en de groote Uitbarfting van den Vefuvius, dood- lyk voor zynen Oom, vergezelden. Deeze blixem des Vuur- bergs ging egter, zo als ik waarnam, zeer zelden buiten de wolk, doch keerde doorgaans te rugge na de groote Vuurkolom , by de opening , van waar dezelve kwam. Eén, of twee maal zag ik deezen blixem vallen op den top van Somma, en eenig hovoy en ftoppels in den brand zetten. Gelukkig voor ons, voerde de opfteekende Zuidweste Wind „dien rampdreigenden wolk te rug, juist zo als dezel. ve de Stad bereikt hadt, en groote ontfteltenis baarde. Al- le openbaare vermaaken hielden terftond op, de Schouw- burgen werden geflooten , en de deuren der Kerken open- gezet. Men deedt ontclbaare ommegangen in de ftraa= ten, Vrouwen en Kinderen liepen met loshangende hai- Ten, vervulden de lugt met hun gefchreeuw , fterk aanhou- ende, dat de Overblyfzels van den Heiligen JANUARIUS Onmiddelyk zouden aangebragt worden, om de woede des brandenden Bergs te fluiten: met één woord , het gepeupel Van deeze groote Stad vertoonde het gewoon buitenfpoorig Mengzel van woestheid en bygeloof , zo dat, indien er gone fpoedige en recht te pasfe komende voorzorge ge- en was, zou Napels misfchien meer gevaars geloopen hebben van nadeel te lyden, door de ongeregeldheden van de hefe des Volks, dan door den woedenden Vuurberg. aa dat de Vuurkolom , bykans cen half uur, in volle Kragt geduurd hadt, hieldt de Uitbarfting censflags op, en de Vefyvius blecf (til. Naa het verbysterend licht van de Uurfontein, fcheen alles donker, uitgenomen de top van en Pefuyigs , overdekt mer, glociende asfche en fteenen, , l 3 val} 66 e, NAAUWKEËRIG DERIGT van onder welke, by wylen, hier en daar, kleine ftre men van vloeiende Lava kwamen, en van de fteile zy des Vuurbergs afliepen. In het gedeelte van Napels, d by den Vefuvius, befpeurde men, zo lang de Uitbarfti duurde, een ftank, als die van zwavel , gemengd met dampen eener Yzergietery; doch digt by den Berg was d ze {tank byna ondraaglyk. _ Terwyl wy, in de uiterfte veiligheid, een tooneel | {chouwden , zo grootsch en heerlyk , als misfchien mens lyke oogen immer in die volmaaktheid gezien hebben , 1 vonden zich de ongelukkige Inwoonders van de andere : de des Bergs Somma , inzonderheid te Ottaiano en Cacc bella, omgeeven door die dotkere en naare wolk, ı zo gefchikt een zwarten grond aan onze heerlyke child opleverde, en hadden veel te lyden van de Steenen en 1 vloeiende Lavas doch ik zal u, hier naa, eene bvzond befchryving gecven van hunnen waarlyk jammervollen t ftand, zo als ik die kreeg van veele der arme lyderen 2 ve, toen ik dat gedeelte des Lands, weinig dagen naa Uitbarfting , bezogt. Op Maandag den negenden Augustus, "e morgens ! negen uuren, begon de vierde koortzige aanval des Be zich te vertoonen door de gewoone kentekenen, als « onderaardsch geraas, geweldige uitwerpingen van brand de {toffe uit den mond des Vuurbergs, vergezeld van a en rook; deeze kentekens namen van oogenblik tot oog blik toe, De rook was van tweeûrlei foort, de eene wit als fneeuw , de ander zo zwart als git. Thans hing zulk eene. vervaarlyke klomp van deeze opeengeftape wolken boven den: Vefuvius, dat dezelve Napels, nieuw, fcheen te dreigen, en de Berg zelve een Molshc eleek. Op deezen dag waren de Uitbarftingen gelyk : Sie van Donderdag, doch verfcheide graaden geweldig Eenige Steenen, bykans zo hoog geworpen als die van c voorgaanden nagt, viclen „op den Berg Somma, cn ftak het houtgewas op denzelven in brand; maar, dewyl weinig winds was, en deeze westlyk, rees en viel Vuurftoffe in cen rechtftandiger rigting, en Ottaiano ler niet by de uitbarfting van deezen dag5 dan de meeste ` woonders der plaatzen, op den kant des Bergs Vefuviu vlooden na Napels , ontfteld over de vrecslyke wolken, klaterende uitbarftingen. Wy merkten op, dat v {cheide groote Steenen, naa eene verbaazende hoogte | reikt te hebben, een parabola befchreeven, een witte roc a D DER ‘UITBARSTING VAN DEN BERG VESUVIUS. 67 die derzelver genomen weg aartduidde , agter zich taatende: eenige borften in de lugt, gelyk groote bomben, zommige vielen in de Valei , tusichen den Berg Somma en Vefuvius zonder te barftens andere borften in duizend ftukken zo ras zy uit den mond des Vuurbergs kwamen; zy mogten zeer eigenaartig Vuurberg-Bombeg genaamd worden. Over jr geheel was de Uitbarfling. van deezen dag zeer akelig; toen de Lava, omtrent twee uuren, begon uit te vloeien, en drie mylen ver schen de twee Bergen ftroomde , waren wy in geduurige vreeze voor eenig al- lerdeertykst ongeluk. De Lava (troomde omtrent drie uu- ren lang, geduurende welken tyd alle de andere kentekens van °t woeden des Vuurdergs verminderden, en ’s’avonds ten zeven uuren was alles bedaard. Delugt was, °s nagts , eenige vuren naa de Witbarfting, vol van zodanige ver- fchynzelen als het Gemeen het verfchieten van Starren noemt, doorgaans vertoonden zy zich in eene rigting cvenwydig met den gezigteinder , een lichtende ftreep ag- terlaatende; doch die welhaast verdween. De nagt was zeer fchoon , de hemel vol ftarren , zonder eenige wolk. Deeze foort van Ele@riek vuur fcheen geheel fchadeloos, en kwam nooit op den grond neder; terwyl dat, waar mede de zwarte Vuurbergs-wolk des laatstvoorgaanden Nagts bezwangerd was, fchade toebragt, even als de xem by zwaar Donderweers zulks zouden wy, buiten twyfel, ondervonden hebben, hadt de Uitbarfting langer aangehouden , en de Wolk zich over Napels verfpreid. 5 Dingsdags, den tienden Augustus, hieldt de Vefu- yius zich (hl. | Op Woensdag, den elfden Augustus, begon, "e mor- Eens omtrent zes uuren, de vyfde en laatfte koortzige Vlaag des Vuurbergs, en nam allengskens toe. Omtrent twaalf uuren was dezelve op het fterkfte (*), en „in de Aad, zeer geweldig; de Uitbarftingen gingen met grooter Craas vergezeld dan de voorgaande. In alle andere op- i3ten waren de Verfchynzels , door den Heer HAMILTON ‘ : waar- Ln De oudfte Lieden, in de nabuurfchap van den Vefuvias e eonende, hebben opgemerkt, dat de Uitbarftingen van den keller, omtrent den middag en middernagt op 't hoogst ge- Omen zyn, en ik geloof, uit myne eigene waarneemingcen, dat ze te grand heeft. e “A 3 68 ~ NAAUWEEURIG BERICT waargenomen , dezelfde als op die dagen, wanneer i Uitbarfting minst geweldig was. De Vefuvius bleef, Donderdag en Vrydag, den twaa den en dertienden Augustus, fterk rooken, van dr tyd hoorde men een geluid als dat van gefchut op een ooten afltand: doch zints Woensdag wierp de moi niets meer uit, en ‘er vloeide geen Lava meer van de z den. Op Saturdag, den veertienden Augustus, ging ik, ve gezeld van den Graaf LAMBERG, Keizerlyken Staatsdiena aan dit Hof, om Ottatano en Caccia-Bella te bezigtige: welk gewest allerdeerlykst geleeden hadt, door de zwaa en verwoestende nederftorting vak Vuurftoffen ,op Zond uit den Vefuvius geworpen. Zo ras wy de Stad Soms voorby getrokken waren , ontdekten wy dat de hette deez vuurregens , in derzelver nabuurfchap gevallen ‚de blader der Boomen en der Wynftokken zeer getroffen hadt; wy vonden ze nog meer verzengd en gekronkeld naar gels ge wy de Stad Uttatano naderden; deeze ligt omtrent d mylen van Somma af. Omtrent ééne myl van Semma t gonnen wy onlangs gevallen vonken van Lava te zien, d over den weg en de velden verfpreid. Elken ftap dien: vorderden , vonden wy ze grooter van ftuk en veelvuldige Anderhalf myl van Ottaiano was er de grond geheel me bedekt; de Bladeren en Vrugten waren of geheel van Boomen geflaagen , of hingen ‘er fchaars aan, verzengd » uitgedroogd door de fchriklyke hette des Vuurregens. Het dak van het Jagthuis zyner Sicilifche Majeftcit Caccia-Bella hadt veel geleeden door groote nedergevall Steenen en zwaare vonken 3 eenigen deczer woogen, n dat ze door den val van het dak verbryzeld waren, m meer dan dertig ponden. Deeze Stad boodt ons oog nie dan hoopen zwarte vonken en asfchc, verzengde Boomer verpletterde Huizen, met eenige haarer Inwoonders, d uitgeweeken, nu wedergekeerd waren, em met naare we zens de verwoestinge aanfchouwden van hunne Huizen « Bezittingen, waar uit zy Zondags te vooren, ten naauw noode, het leeven geborgen hadden. Deeze plaats kan , -een rechte lyn , niet min dan vier mylen van de opening d „Vuurbergs afleggen. ‚ Van Caccia-Bella gingen wy na Ottaiano, eene m ' nader aan den Vefuvius, men rekent dat "er twaalf dr zend Zielen woonen. Niets kan akeliger weezen dan h vertoon ’t welk deeze Stad maakte, Huizen zonder d C] DER UITBARSTING VAN DEN BERG VESUVIUS, Op ken, half onder zwarte vonken en ashe begraaven; alle de venfters na den Brug toe ftukken gebrooken , eenige Huizen afgebrand: de Straaten met asch opgevuld, (in eenige naauwe lag dezelve vier voeten dik.) Eenige wei- nige der Inwoonderen, zo even te rug gekeerd, waren bezig om ze op te ruimen, en den weg na hunne ver- nielde Huizen te baanen. Zommigen ftonden by elkander, Vraagende na hunne Vrienden en Buuren, ieder vermeldde den ander zyn leed. Zy kruisten zich, en flocgen het Oog ten Hemel als zy de wonderbaare redding vernamen En vermeldden. ‘ Eenige Monniken, die , geduurende deezen verfchrikly- e Vuurregeu, in hun Klooster gebleeven waren, verhaal- den ons de volgende byzonderheden, met veel naauwkeu- Yigheids. … De Berg Somma, aan welks voet Ottaiano gelegen is, bedekt den Wefuvius voor het oog der Inwoonderen, in diervoege , dat de Uitbarfting reeds fterk was eer dezelve van hun kon gezien worden. Wanneer des Zondagsavonds het geraas vermeerderde, en het vuur zich boven den Berg : Somma vertoonde, liepen veelen der Stedelingen in de Ker- ken, anderen maakten zich gereed om de Stad te ruimen, als zy fchiclyk een zwaaren flag hoorden, kort daar ‘vonden zy zich omgeeven door cene dikke wolk van roo en fyne asfche: een verfchriklyk geklctter vervulde de lugt, en hier op viel ’er ecn vlaag van-Steenen en groote brok- ken Vuurftoffe; eenige deezer haalden zeven of acht voe- ten over kruis, en moeten meer dan honderd ponden ge- woogen hebben, eer zy door den val ftukken braken: naar- demaal eenige van derzelver brokken, door my van de ftraat opgeraapt, nog meer dan zestig ponden zwaar waren. Wanneer decze groote tot glasgefmoltene klompen tegen ct. kander in de lugt flieten, of op den grond nedervielen, ‘braken zy in veele ftukken , en bedekten eene groote ruim- te rondsom met gloeiende vuurvonken, die door derzelver hette alle brandbaare ftoffe aanftaken. In één oogenblik “was de Stad ent omgelege Land, op verfcheide plaatzen, Nin vlam, In de Wyngaarden ftonden veele hutten van ftroo voor de Bewaakers der Wynftokken, deeze alle brandden af. Eene groote verzamelplaats van hout in °t hartje van de Stad ftondt in lichterlaaije vlam, en hadt de wind fterk opgeftooken , de brand zou zich algemeen verfpreid hebben , en alle de Ingezetenen waren gewis in hunne Huizen omge- komen; want het was onmogelyk het hoofd buiten te fee- 5 , KD, ge . . … NAAUWKEURIG BERIGT , ., ken. Eenigen, dig zulks beftonden met kusfens , tafeltjes of ftoelen , of dekzÀs van wyfvaten, enz. , tot dekzel op hun hoofd, werden, of nedergeflaagen, of genoodzaakt dyfberging te zoeken onder boogen of in de kelders hunne: huizen. Veelen werden verwond; doch flegts twee. per- {foonen zyn aan hunne wonden geftorven. Om de chriklykheid van dit tooneel te vergrooten, fchitterde de lixem des Vuurbergs uit de donkere wolk die hun om ringde, en de zwavelagtige flank en hette liet hun naauw: Iyks toe adem te haalen. In dien bejammerenswaardigen cr akclieen toeftand, bleeven zy omtrent vt en twintig mi nuuten; wanneer dit Vuurbergsonweer eensflags ophieldt. en de verfchrikte Inwoonders van Ottaiano, vreezende voo „eene nieuwe uitbarfting des ontftooken Bergs, in alle haas de Stad verlieten, naa dat de Zieken en Bedlegerigen vol gens hnne eigenc begeerte, in de Kerken gebragt waren Hadt de Uitbarfting een uur langer geduurd, da zou Ottaiano zich volftrekt in den ftaat bevonden hebber van Pompeia , die, nu juist 1700 jaaren geleden, onder ds Asfche van den Vefwvius begraaven werd, met meest alk derzelver Inwoonderen, wier beenderen, tot deezen da toe, nog dikwyls gevonden worden in de kelders der hut zen van die oude Stad. Wy ontdekten , dat de ftreck lands , geheel en al overdek! met eene Bedding (Stratum) der ftoffe des Vuurbergs , bover gemeld, omtrent twee mylen en een halve breed was, er even zolang: hier waren de Vrugtboomen en Wyngaarder geheel van bladeren en vrugten ontbloot, en fcheenen gchee verbrand. Maar „tot myne groote verwondering , deeze zelf de ftreek op den negen- en twintigften September bezoe kende, zag ik deeze Boomen, Appel-, Peer-, Perzik- en Abricoos-Boomen weder in bloei, aan eenige was de vrug reeds gezet, en zo groot als Hazelnooten. De Wyngaarden hadden ook nieuwe bladeren gekreegen en bloeiden. Veek Vosfen , Haazen, en ander Wild, waren door dit Vuurou ‘veer, omftrecks Somma en Ottaiano , omgekomen. Op den achttienden September, ging ik op den Berg Ve. Juvius, vergezeld van Lord HERBERT , en myn gewooner Gids. Wy konden de Opening met geene mogelykheid be reiken , dezelve was bedekt met een dikken rook , al te zwa: velagtig en ftinkend om verdraagen te kunnen worden: er zou het, fchoon dit beletzel zich niet opgedaan hadt, nie! raadzaam geweest Zyn, het beklimmen te waagen: de wyl het uit de harde flagen, welke wy , van tyd tot dr oor zez m DER UITBARSTING VAN DEN BERG VESUVIUS, WI torden , duidelyk bleck dat het in de ingewanden des Vuurbergs nog woedde. Wy hielden ons, daarom, te vrede, met de uitwerkzels deezer laatfte Uitbarftinge , op den Kegel des Bergs, en in de Valei, sichen denzelven en den Berg Somma , te onderzoeken. — — Het kegelvor- mig gedeelte van den Vefuvius is thans bedekt met (tukken an Lag en verglaasde Stoffe, dit maakt het beklimmen veel mocilvker en lastiger, dan toen hetzelve alleen bedekt was met fyne asfche, , ‚Eene byzonderheid der laatfte Uicbarfting beftondt hier m, dat de Lava, die, doorgaans, uit de zyden van den Vuurberg vloeide, Watervallen, Rivieren en Beeken van Vloeiend vuur vormende, thans in de gedaante van een Sroote vuurfontein uit de opening voortkwam, deeze, in zekere maate van gefmoleenheid nedervallende , heeft ecni- Serwyze het kegclvormig gedeelte van den Vefurius, be- Gekt met eene bedding van harde verglaasde Vuurftofle 3 Stan den kant na den Berg Somma, is die Bedding zeker Meer dan honderd voeten dik, en maakt een hoogen bult, De Valei tusfchen den Vefuvius en Somma, is met zulk Cene verbaazende veelheid van Lava en andere ftolfe des Vuurbergs, (taande deeze laatfte Uitbarfting , opgevuld, dat dezelve , zo men gist, twee honderd en vyftig voeten, of meer, is aangehoogd. Drie zulke Uitbarftingen zouden althans de Valei geheel vol maaken , en , door den Wefuvius met den Berg Somma te veréénigen, deeze twee één doen worden, gelyk ze waarfchynlyk geweest zyn, vóór de groote Uitbarfting onder de Regeering van Tirus, Met één woord, ik vond de geheele gedaante van den Vefuvius veranderd. De kanaalen, waar in de Lava, laatstleden Maymaand , vloeide, zyn alle begraaven. De Vuurberg fchynt ook in hoogte toegenomen; de mond is ook veran- derd , een groot gedeelte , van den kant na Somma toe Pont- breckt, en na de Zee toe,is dezelve desgelyks gebrooken. Daar zyn eenige groote fpleeten na den top van het kegel- vormig gedeelte des Vuurbergs, die het waarfchynlyk maa- ken , dat ’er meer ftukken van den rand der Openinge zullen inftorten. De bult van nieuwe ftoffe des Vuurbergs op den kegel van den Vefuvius na den Berg Somma toe „en de dik- ke bedding in de Valei, zvn desgelyks vol fpleeten, waar uit gedurig een zwavelagtige damp voortkomt , welke de- zelve en de omliggende ftoffen , met een donker geele , en ook met een witte, kleur verwt. Deeze laatstgemelde fplec- ten, fchoon diep, gaan, zo verre ik kon ontdekken , nict door 74 NAAUWK. BERIGT DER UITBARST,VAN DEN BERG VESUVIUS. door de werking van zulk eene foort van Lava, als ik rat befchreeven heb, voortgebragt weezen, barftende en van een fcheidende in de lugt, ten tyde als zv uit den mond des Vuurbergs voortkwam: dus, tot glasdraaden gefponnen, door den wind weggevoerd, zo ras zv zich vertoonden: De egtle berigten melden van het vallen van kleine Vuurbere-fteenen en vonken, (waatvan eenige twee oncen woogcn,) te Benevento, Foggia en Aionte Mlileto, meer dan dertig nrylen van den Vefuvius gelegen; doch, ’t geen vreemder luidt, (dewyl ’er flegts weinig winds was, ge- duurende de Uitbarfting van den achtften Augustus.) viel ‘er dien nagt veel fyne asfche in de Stad Masfredonia, dat is op een afftand van honderd mylen van den Jes fuvius. . Nog blyft de Vefuvius verbaazend fterk rooken, en wy hadden op gisteren eene ligte Aardbeeving: weshalven ik niet denk, dat, {choon de laaâfte Citbarfting zo zwaar eweest hebbe, de Vuurberg daar door genoeg ontlastings kwam om langen tyd zich {til te houden. | Napels , den 1 Oëtober, 1779. me | XVIL BERICHT wegens een Prentwerk , volgens de Nieuwe Uitvinding ` yan den Heere CORNELIS PLOOS van AMSTEL, Jac. Cory. Z. Mededireleur van de Teken-Academie der Stad Amfterdans; van het Zeeuwfche Genootfchap der Weeren chappen te Vlis- fingen, en van de Keurvorftelyke Schilder- Beeldhouw- en Bouwkunst- Academie te Dusfeldorp, — Lid van de Holl: Maatfchappy der Weet.nfchappen te Haarlem. Te Smaak, zoo in de Teken- en Schilderkunst, als in de Graveer-en Beitelkunst, wordt gewoonlyk , in °t alge- meen , door twee groote tydperken verdeeld. Naamlyk, in dat der Oudheid, door het woord Antiek , en in dat der Hedendaagiche, door den naam van Moderne , onderfcheiden. Egter eigende men veeltyäs den naam van Modern’ toe, aan zulke werken, zoo van deeze als van de voorgaandg, | | ei A XVIL. BERIGT WEGENS EEN PRENTWERK. 75 Eege, welke gezelfchappen van Burger- en laager ftanden verbeelden 3 weshalven de kunftenaaren, welke zig op diergelyke Kunstftukken toeleggen; door de Licfhebberen „ tot uitzondering van die welke van Boerebycenkomtten hun werk maaken , Schilders van Moderne Gezeltchappen worden genaamd, In deeze foort van Studie heeft ons Vaderland, al voor anderhalve Eeuw, uitmuntende meesters voortgebragt, welke, in de natuurlyke uitdrukking van Perfoonen, Chas racters en bedryven5 in het uitbeelden van allerhande Klee- dingen, en Stoffen van Fluweel, Satyn, Zyde, Lywaat, Laken, enz. niet alleen de Kunftenaars der Oudheid eve- haaren, maar zelf zeer verre te boven gaan; om nu nieg te fpreeken van hetvoeglyk verkiezen en natuurlyk plaat{en Van licht en donker., waar van de kunst, in de. tyden deg Antieken, geen voorbeelden van die volkomenheid, zg Verre ons bekend is , heeft opgeleverd.. nn _Wy hebben zulks, onder anderen, doen zien, in de XIVde Prent van dit Werk, zynde een Fannekoekbgkfter ; Sevolgd naar eene fraaije Tekening, met zwart Kryt, door Kë de Metzu, en breeder befchreeven in ons Vlde Bee cht. , Het genoegen , daar door by de Kenners en Kunstliefheb beren behaald, was te vleiende voor den Uitgcever, om Ook niet op de goedkeuring der Liefhebberen te hoopen, by de Uitgaave van deeze zyne gofte Prenttekening, in. dit Zo Kunstbevorderend Prentwerk ; zynde nauwkeurig gevolgd En in zvn eigen kleur gedrukt, naar een alleruitmuntendfte tekening van den | Ridder GERARD TER BURC II. Verbeeldende ‘eene jonge en bevallige Dame, zittenges, als vermoeid zynde, op °t midden van den voorgrond, rug- lings tegen haar Toïlet, en houdende in haat regterhand cen glas, waar uit zy {chynt te drinken; nevens Häaf'ftaat een Herr van aanzien, welke, met cen Pagie, op zyn Spaansch gekleed , in eene eerbiedige beondiug voor "hd gezien wordt; en een Schenkbord wast houdt, Ale gere ' om het aangebooden glas’, geledigd’ zynde , ‘wedetoft to Aanvaarden. — A a a T Zy is geestig gekapt, en, op eme fehilderdgtige wyze; in cen Satyne Tabberd, naar de‘ pragtigfte gewoonte Am so . ICH sé XVIL BERICT WEGENS EEN PRËNTWERK dien tyd gekleed: wordende door een fterk licht geddage het geen een kragtige werking doct, tegen een bruin fl weele Mantel van den Heer, die zydelings agter haar ftaa —— De Characters der perfoonen, derzelver hartstogu en beweegingen ‚in ieders byzonderen ftand , zyn verwo derlyk fraaij uitgedrukt. — Ook is het Satyn, waarin « Ridder G. ter Burch boven zyne tyd-en kunstgenoot uitmunt, en de verdere ftoffe der kleederen, ongemer natuurlyk verbeeld, niet anders dan of die Îtoffen zel gezien wierden; gelyk ook de verdere toeftel en meub len, waar mede het vertrek geftoffeerd is. ` - Deeze Prent-tekening is van gelyke grootte, in dezelf, kleur gedrukt als de Origineele Tekening, welke, zo zel yaam als kostbaar, berustende is in de Kunstverzamelii van den Uitgeever; zynde met geelagtige Inkt of Roc kleur, in den jaarc 1666 getekend; het zelfde jaar, tor deeze groote Meester, het uitmuntend Schilderftuk, ve beeldende de Vredehandelaaren te Munfter , gemaakt heef % geen thans berustende is „te Leyden ,in’t Kabinet van d Heere van Leyden, Heere van Vlaardingen, &c. welk T fereel algemeen by de Liefhebbers bekend is „door de fraai Prent van F. Suyderhoef. AANMERKINGEN OVER DE NATUUR EN DEN OORSPRONG | VAN HET VERMAAK. Oh! happinefs, our being’s end and aim! | POPE, et is eene zeer waaragtige fteling, dat de nuttief weeteníchap voor den mensch de mensch zelf is. P wat kan gevolglyk nuttiger wezen, dan de natuur te o derzoeken van het geen waarnaar wy allen baaken: waaro wy wenfchen te zyn; om het welk wy, gelyk zig de b roemde pork uitdrukt, het aanwezen kunnen verdraage Ik meen het Vermaak. | Wat VERMAAK is gevoelt een iegelyk; en zo ’er m jemant ware, die °t niet gevoelde, zou het even zo o mooglyk zyn hem het vermaak te befchryven, als een bli geboren mensch te doen bezeffen, wat licht en kleur Zy! AANMERKIXGEN OVER HET VFT.MAAK,. mu at: en eenen „die nimmer hoorde „een denkbeeld van Het geluid te geeven, Maar is het onmooelyk , te'zeggen , wat het vermaak zy, het is zo moeilyk niet, wanneer. wv aandagtig ons zelven gade (oan, te ontdekken, waaruit het vermcak ontfigats of liever, in welke omflndigt.den wy zyn , wat’er in onze ziel omgaat „ wanneer wy vermaak genieten. Descar THs, die met regt befchouwd mag worden als de Vader, of hever de Herfleller, der waare en nuttige Wyse geerte, was van gedagte, dat het vermaak geboren wordt uit het gevoel onzer volmaaktheid. En zeker, de ondervinding ichynt deze meening buiten tegenfpraak te ftellen , daar zy uns leert, dat alle wyzigin- gen van onze ziel en van ons lichaam, die tot ons welzyn vertrekken, eege aandoening van vermaak; en, integen- deel, dezulken , welken ons fchadelyk zyn, eene aandoe= ning van {mert voortbrengen. Wanneer wy zo naby aaft het vuur komen , dat het ons lichaam zou kunnen fchedens gevoelen wy pyn, en vlieden van bet vuur ai. Maar als om lichaam , aan den anderen kant, nander van vuurdie-len Voorzien zy , dan noodig is tot ons welweezen , als wv ce- ne fmertlyke aandoening van koude gevoelen, dan zoeken Wy het vuur; het welk ons dan koestert en verkwikt, tot. Zo lang, dat een al te groote overvloed van vuurdeelen ons weder begint fchadelyk te worden. De vermoeidheid is ecne foort van pyn, die ons de rust Cvet zoeken, om dat Cen langer voortgezette arbeid ons lichaam befchadigen zou 5 en de rust is ons dan eene allerzoetfte verkwikking. Maar cene al te lang gerekte rust zou onze leden doen verftram- men, en den omloop der kleinzing', en menging der voz- ten, nadeclig zyn; zy wordt ons dan ten katiten onge- maklyk; en wy gevoelen ons gedreven tot het neemen van bewegings welke ook, zo lang zy het lichaam voordeelig Watt, aangenaam is. [let licht van den dag, tot zekeren trap, door het zintuig van het gezigt ontvangen , firecit de ziel; maar wordt het zo fterk , dat Ir eene onttteeking in het Oog zoude kunnen verwekken, door eene at te tierke Aandoening der gevoelige vezelen, Can veroorzackt het pyn, en t wordt van verkwiklyk eerskiaps onverdraaelvk. Zo IS het ook met de aandoeningen, welken de ziel meer lyn- FES treffen. Voor zo verre zv flrekken om ce volmaakt- cid der ziel te bevorderen, zyn zy angeman; maar ZO dra zy haare volmaaktheid hinderen, brengen zv (mert aar. 