VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Man was zestig jaaren oud, en krachteloos , toen hem de Zinking-Koorts overviel : het leevensbeginzel (principium vite) was door die twee aderlaatingen nog meer uitgedoofd. Het extrakt van de Koortsbast met de Sulphur Auratum _Antimonii, de Wyn, prikkelende Lavementen, en de op verlchillende plaatzen herhaald aangelegde Spaanfche-vlieg- plaasters, Fomenten uit de Campher-Brandewyn „enz. heb- ben hem behouden: en hy zóu zeker no geltorven zyn, zo niet een onzer beroemdfte en kundigíte Geneesheeren, myn verbod van meer aderlaatingen te doen (welke in dien ftaat der Ziekte , door een ander, die zig den naam van Ge- neesheer aanmaatigde , nog waren aangeraaden , om, zo men my zeide, de Koorts en de yling te verminderen) be- vestigd, en myne behandeling goed gekeurd had. Dan laat ons overgaan tot de Geneezing van den derden graad der Ziekte; welke men dikwerf door braak- ontlast- en rottingftuitende middelen voorkomen kon. Dan , zo "er reeds rotting in de vogten was „of de krachten ten eene- maal gebroken waren; zo moest men de Lyders fpoedig te hulp komen, of zy ftierven. Dat de aderlaating in,dit geval niet te pas kwam , maar allerfchadelykst , ja niet zel- en doodelyk voor den Lyder was,heeft men uit het voor- gaande ligt kunnen opmaaken. Herhaalde aderlaatingen, waren niet zelden de aanleidende oorzaak van deeze Rot- ziekte , inzonderheid zo ‘er eene flegte levenswyze „ eene met fchadelyke uitwaasfemingen vervuilde lucht bykwam: dan moest men eerst een Braakmiddel geeven, uit de sartarus emeticus; vier of vyf greinen van dit middel, in water ontbonden „en in drie gelyke deelen verdeeld, (waar- van men om het uur een gedeelte gaf ,)antlastten ftinken- de , rottige ftoffen, en veel lym; zo door den mond seals door de afgangen, welke fchuimagtig waren, en een on- draagelyken ftank by zig hadden ` waren dan de krachten , ge. OVER DE ZINKINCG-KOORTS. - 405 genoegzaam , zo kwamen de ontlastmiddelen, welke eene rattingweerende kracht hebben , voornamenlyk te pas: de Tamarinden , Cremortartari , Rhabarbar , de Middelzouten , het Ammoniakzout inzonderheid, en kleine giften van den Braakwynfteen , deeden de Lyders die ftinkende ftoffen met verligting ontlasten. De Koorts en de Yling wierden min- der , de afgangen minder ftinkend, en gebondener : de Urin wierd in groote hoeveelheid geloosd , en was met een zetzelsen de Leder begonnen den veertienden…, zeven- ` tienden „of eenentwintigften dag te herftellen: de trek tot eeten kwam weder: de Sprouwkorften fcheidden zig af : dog zy waren, fchoon niet adergelaaten , doodelyk zwak , en men moest „om de wederinftorting te beletten , de Koorts- ` bast, Wyn, enz. tot verfterking laaten gebruiken. Een: fterke volbloedige Lyder heeft, na die Ziekte on- dergaan te hebben, eene trilling en ftuipagtige aancdoen:ng op de. Zenuwen, drie weeken lang, behouden , welke nier dan met de herftelling der krachten, door Kina, Gentiaan, Oranjeappelen-fchillen , Contragerva, Cascarille, enz. op- hield. Ik heb, tegen de Apthe,de Borax , in groote hoe- veelheid , met. goed gevolg, doen gebruiken: tegen de Yling , Mostaardpappen aan de Reenen laaten leggen; en, zo de rotting het vereischte, Fomenten aan laaten leggen, van Campher-Brandewyn „enz. In deezen Daat der Ziekte, he ik geene Spaanfche-vliegen laaten aanleggen , wvl ik dagt, dat zy niet dan fchade doen konden, in geval de eerlte wegen met eene rottige Dot bezet, en de krachten nog genoegzaam waren. ` | Ban ‚was de leevenskracht door de hevigheid der Ziekte , of door herhaalde aderlaatingen , zo verzwakt, dat zy onder- fteuning vereischte , dan moest men de Campher , de Wyn, en de Spaanfche=vlicg-plaasters by het gebruik van den … Koortsbast , en de Spiesglasmiddeten, voegen: de Lavc- menten moesten ontlastende en rottingweerende zyn: en in deeze gevallen was het, dat de vaste lucht zomwylen te as kwam. ° , Ik heb in eene Vrouw waargenomen , dat de Ziekte door de Urin , die een dik zetzel gaf, en door puisten (anthrnces) op de huid haare fcheiding had, welke eene flinkende en knaagende etter (ichor) loosde; deeze Lyderes was in de hevigheid der Ziekte, Ken dit heb tk noch eens waargeno- men) by na niet zonder ftuipen geweest. Blusch- vlakken „petechie) heb ik in cen anderen Lyder, welke, | Ff 3 door NM #96 AANMERKINGEN OVER DE ZINKING-KOORTS, door de aderlaatingen , te veel verzwakt was, om de Ziekte wederftand te kunnen bieden, waargenomen. D: leevensregel moest ‚in deeze gevallen , verfterkend en rottingweerend zyn : dunne Vleesch-foupen met groenten en veel zuur, Hui met Wyn, Ooft, enz. was het beste voedzel voor zodanige Lyders: de Lucht moest ververscht en verbeterd worden , door Kruid te doen branden, Azya uit te waasfemen, enz.: de Zieken zelfs, zo het mogelyk was,dikwerf van lingen veranderen : om kort te gaan , men maest alles doen, wat men in diergelyke Zickten gewoon js, am de rotting tegen te gaan. Dit was de gewoone loop en geneezing deezer Zickte , ao als zy door de kundigfte en bekwaamfte Mannen ‚ inde kunst is in het werk gefteld; de beroemde Heer Deiman, (wiens getuigenis in dit geval naar myne gedagten veel afdoet) heeft my, onder anderen, betuigd, dat hy de re vooren befchreevene geneeswyze in deeze Ziekte, met het beste gevolg „gebezigd heeft : en waarlyk, zo men den loop en de toevallen der Zickte , met het groot getal Zie- ken , welke, in deeze volkryke Stad, aandeeze Zinking- Koorts gelegen hebben, nagaat, zo zal men bekennen moe- ten, dat het getal der dooden klein geweest is; en men zal de Geneeskounst, welke hier by uitneemendheid boer, de verfchuldigde dankerkentenis niet weigeren, doordien het zeker is, dat zy eene medewerkende oorzark geweest ër, waarom ‘er niet meer Lyders aan deeze Ziekte zyn omr gekomen. e VERTOOG, OVER DEN SCHYNBAAREN WEG, WELKEN DE IN HET VOORLEEDEN JAAR ONTDEKTE PLANEET , VAN DEN 1 October DEEZES JAARS, TOT DEN I April VAN HET VOLGENDE JAAR , ZAL BESCHRYVEN, Door J.F. HENNERTs Hoogleeraar in de Wiskunde se Utrecht, D" Planeet, door nirsner in Engeland, omtrent de maand Maart van het voorleeden'‘jaar , ontdekt , heeft de verwandcring en de oplettendheid der Starrekundigen opr ewekt. Dit zeldzaam verfchynfel , het eenige van zyne GES in deeze eeuw waargenomen, zal mogelyk tat nieue we OVER DEN SCHINB, WEG VAN EEN NIEUW ONTD.PLANEET.407 we naavorfchingen over het Hemelftelfel aanleiding geeven. Ten cinde den Liefhebberen der Starrekunde eene bekwaa- me gelegenheid te verfchaffen, om dit verfchynfel te be- ` fchouwen en waar te neemen, heb ik de plaatfen van dee- ze Planeet berekend, van veertien tot veertien dagen; be- innende met den eerften Oêlober.deezes Jaars. Tevens heb: d derzelver op- en ondergang, als mede doorgang door den meridiaan , of de middaglyn, bepaald. Vervolgens heb ik er eene Tekening bygevoegd, welke de plaatfen en de beweeging der Planeet, ten opzigte van twee vaste Starren , vertoont. §. 1. Ik zal, by eene andere gelegenheid, de beginzelen openleggen, uit welken ik de Theorie deezer Planeet afge- leid heb. Men onderftelle thans met my , dat de loopbaan weinig van een Cirkel verfchilt; en dat de helling der loop- baan klein is 5 vervolgens, dat men de verkorte afftanden voor de waare aanneemen kan, zonder eene merkelyke dwaaling te begaan. Stellende den middel-afftand der Aar. de van de Zon = 1, heb ik den afftand der Zonne van de Planeet = 18,835105 de helling van den loopkring = eo, 55” aen de plaats van den opklimmenden knoop in 2t 14° ge’ gevonden. Deeze grondbeginzels heb ik aan veertien waarneemingen, te Parys gedaan, getoetst; en het groorfte verfchil in lengte flegts van één minuut bevonden. Volgens deeze Theorie heb ik de geocentrijche of aardkloots-middel- puntige lengte en breedte op deeze wyze bepaald. Men {telle dat L p N de loopkring van de Planeet, en t T A die van de Aarde is. (Fig. 1.) Verder ftelle men de Aarde by T , en de Planeet by O , in de oppofitie , welke voorgevallen is te Parys,den 26 Dec. 18u. 3 middelryd ; dus te Utrecht , den ar Dec. 18u. 14’ (*). De plaats der oppofitie , dat is, de geocentrifche of heltocentrifche lengte, was at ô? 52’ 10. eeze plaats der oppofstie by O heb ik aangemerkt als een vast punt, van ’t welk ik de middel- of waare anomalien , die in de onderftelling van een Cirkel-vormigen loop- kring niet verfchillen , gerekend heb. De lengte der oppaf?- tie kan men thans voor het Aphelium aanneemen; het wel egter in een cirkelvormigen loopkring geen plaats vind, en ftelle dat de Planeet by p, en de Aarde by t zal zyn, den (*) Het verfchil der middaglynen tusfchen Parys cn on- zen Starre-toorm , is Ir 15’ in tyd. Ik neeme thans 11’ voor den omtrek van de Stad Utrecht. De pòols hougte is 52° f> «nn , d Ff 4 gos - OVER DEN SCAYNBAAREN WEG den 1 O&. 13u. rr’ te Utrecht. Vermits nu Sr. of de af. fand der Zonne van de Aarde = 0,99980, en S p, of die der Zonne van de Planeet = 18,835t0; en de lengte der Zanne = 6t 8° 56 49”, bekend zyn, zo zoude men den hoek nt S,af de Elongatie „en dus de geocentrijche lengte van de Planeet p vinden; indien de heliocentrifche lengte bekend wart; vermits het verfchil tusíchen de lengte der Aarde, en de heliocentrifche lengte van de Planeet, den hoek der verandering ( Caramutatios „of p S t evenaart. Om de hetinventrifche lengte te vinden „heb ik de boag Op, of de verwydering der Planeet van de plaats der oppoftie , op de volgende wyze bepaald. Men {telle den afftand p S = f; den omlvopstyd der Planeet = p; het getal van das en tusfchen den tyd der oppofitie en den gegeeven tyd, = ); en den afgeloopen boog O p = a; dan zal de bekende analosie van Kepler deeze proportie leveren: 1: f3: = (365,25)°: p°5 of 1: V f? = 365,25: pe Verder zyn de tyden als de doorgeloopen ruimten in de eenvormige of cir- kelvormige beweeging; dus, 360°: a = p: D. Deeze pros portien door elkander vermenigvuidigende , verkrygt men „- apart a V f? = 365,25: D; en dus Spo" : gd = —*™—. D. Men dient aan te merken, dat de 365,25 V f? 360° | Log. — ———~ = 8,0812605 eene beftendige grootheid 365,25 V f? iss bygevolg vind men den boog a zeer gemaklyk door de Logarithmen; dus is, Log. a = 8,0812605 + Log. D, Het werfciil der dagen tusfchen de oppofitie „of den ar Dec. 18 u, 14 van 17815en den gegeeven tyd in 1782, den I O8. 13u. 11’,is = 283,799 dagen = D. Dus vind men a = 3° 25 19” = pO; bygevolg is de heliocensrifche leng- te = 3° 2519" 3e o° sa TO! = 3t 4° 17 29”. Nuis de lengte der Aarde = or 8° 56 49”; dus is de hoek p $ t = 85° eo 40”: bygevolg zal men uit de twee zyden p S en Sz, en den hoek p St, den hoek pt S = 91° 36 eo" af- leiden. Eindelyk, deezen hock aftrekkende van de lengte der Zonne, of Gt 8° 56' 49”, verkrygt men de peocentrifche lengte der Planeet = 3t 7°19 59°, voor dent OË. 13u. 11’, middeityd te Utrechte © ` > e §. 2. De geocentrifche breedte heb ik op de volgens do wvze berekend. Jk heb ten eerften de keliocentri- fche breedte bepaald, door middel van de lengte vau, den knoop , ct van de heling dep loopbaan, Men Wé in VAN ERNE NIEUW ONTDEKTE PLANEET. Ae (Fig. a.) dat de boog V E de Ecliptica, en de boog N e loopbaan van de Planeet is, die by B (taat, dus is de loodrechte boog:B R de heltocentrifche breedte. Nu is V R, de heliecentrifche lengte, = ar 4° 17’ 29’, en VN, de lengte van den knoop, = at 14° 30' ($. 1.); derhalve N R = 19° 47 ap, Î verder, den hoek der helling N m 50 ss ($. 1.) bekend zynde, zal men, volgens de klootfche Trigonometrie , vinden tang. BR = tang. Ni fin. N R; dus zal B R, of de heltocentrifche breedte, zyn = 17 Lk, Voorts zal men op de gewoone wyze de geo- centrijche breedte vinden; namelyk, (Fig, 1.) fin. pSt: fin. S t p = tang. helioc. breedte : tang: geoc. breedte, welke = 17 10$” zal bevonden worden. | $. 3. Naar de twee opgegeeven wyzen, heb ik de vol- ende. Tafel berekend. ‘Tevens heb ik, uit de lengten en breedten , de ascenfien, of de rechte opklimmingen , en de declinatien, of ede afwykingen, valgens de gewoone ma- nier afgeleid, Middel-tyd. | engte, Breedte.: Ascenfie, Declinatie, 1782. 1 OB: 13u11’ agr 7° 19 59 [17 rot” 98° o'14 23° 3 10" 15 0ë. 12 11 b—7 2249 |17 39 98 320 33 29 Iı Nov. Il 11 C—7 1335 DR 5 97 53 7 _ 34 26 15 Nov. lo It dë 53 19 |18 24 97 28 58 35 SO 1 Dec. 9 11 e'— 6 21 42 [18 44 96 56 47 37.45 26 Dec. 8 43 fj—5 1930 [19 3 95 4849 41 o Oppofitie. ` o 178 783. g Jan. Suri gi—4 5346 |19 13 |95 Io o 42 21 15 jen 7 1 h.—4 2917 [19 15 |94 54 41 42 53 1 Feb. 6 11 ij—3 53 I |19 17 |94 14 35 45 51 35 Eeh. 6 11 kj—3 29 35 |I9 13 |93 49 o 44 39 1 Maart7 11 la 20 34 |I9 Io oa 39 8 44 40 15 Maart8 11 m|— 3 1520 f19 4 [93 33 35 44 39 1 Aprilg ir n'—3 2853 |18 56 93 48 14 44 25 §. 4. Volgens die lengten en breedten heb ik de hier nes yensgaande Tekening vervaardigd ; waar van de lyn E C het gedeelte der &eliptica, tusfchen de twee en agt graaden der Tweelingen, bevat. De fchynbaare loop van de Pla- ` wet volgt de orde der letteren a, b, c, enz. Hier uit blykt, dat de Planeet voortgaat, volgens de orde der te- kens, tot den 13 O8.; en daarna fchynt terug te wyken, tegenftrydig met de waare beweeging, tot den 1 Maart: | EI e Wat: 41e OVER DEN SCHYNBAAREN WEG wanneer de Planeet weder de waare beweeging hervat; na- derende allengskens de Conjunctie. De tyden, wanneer de Planeet zal ichynen ftil te ftaan, heb ik, volgens de formy- . G — le fin. e = a Y —— berekend; waarin e de elongatie , ai an bi of den hoek p t S (Fig. 1); a den afftand der Planeet van de Zon; en b den afftand der Aarde van de Zon, betes kent (*). Dewyl A zeer klein is, ten opzichte van a, kan men aan de voorgaande formule eene bekwaamere gedaante a? —g geeven, naamelyk, fin. € = Ve I= b e Fe ? 8 ms e A Me A = vi sl den Tern, 5 wegens de kleinheid . a’ , te a, e … weglaatende. Men zal dus, e = 103° 20 vinden: in die elongatie, zal de Planeet omtrent den 13 O&ober en den 10 ‚ Maart gezien worden ; wanneer hy zal ichynen ftil te ftaan. Den tyd der oppo}itie hebik op de volgende wyze be- paald. Om de betrekkelyke beweeging der Zon tot die der Planeet te vinden, heb ik een tyd van 6o dagen genomen; in welken de Planeet een boog van 43° 24" in haar loopkring Gvolgens §. 1.) en de Zon, 59° 8'20” doorgeloopen heeft; s is de betrekkelgke beweeging = 58° a4 56". Vervol- gens zal men, door deeze proportie , den fynodifchen tyd, of den tyd tusfchen tweeagtervolgende oppofitien , vinden, zeggende , de betrekkelyke beweeging (taat, tot de beweeging der Zonne, gelyk de omloopstyd der Aarde tot den fynodi- ben Tyd; welke dus 369d 18 u. 20 zal bedraagen. - Deeze nu by den tyd der oppofitie van het voorleeden Jaar gevoegd, zal de aanftaande oppofitie op deu 26 Dec. 12u. 34 vallen; wanneer de lengte der Zonne zal zyn in gt 5° 28' 56’, en die der Planeet in at 5° 19’ 32“; bygevolg was de oppofitie reeds voorby. Om nu den tyd der oppofitie naauw- keuriger te vinden, dient men deeze proportie te gebruiken. De betrekkelyke beweceging ftaat, tot 6o dagen, gelyk het verfchil der gevonden lengten van de Zon, en van de Pla- neet, of 9' 24’, ftaat tot 3u. 51’ dus zal de oppofitie inval- len den 26 Dec. 8 u. 43 5 zynde de plaats van de Planect in 3t 5° 19’ ao, — De waarnecming der oppositie zal vaneen groot belang voor de Theorie deezer Planect zyn. Vermits de OC: Zie myne Elemzmza Alronomie. § gon VAN EENE NIRUW ONTDEKTE PLANEET. At de heltocentrifche en geocentrifche plaats dezelfde zyn ten tyde der oppofitie ; zo zal men , door middel der gevonden Keliocen= trifche lengten, ten tyde der twee oppofstien van 1781 en. 1782 , de breedten, de helling des loopkrings, en de plaats van den knoop naauwkeuriger kunnen bepaalen; gelyk ik by, eene andere gelegenheid zal aanwyzen. Met nog meer ze- kerheid zal men, over de helling en den knoop des loop- Krings, als mede over de natyur der loopbaane , naa de der- de oppofitie , welke in °t begin van het Jaar 1784 plaats zal hebben, kunnen oordeelen. Hier door bekend zynde de helling der loopbaan , de lengte van den knoop, en drie he- diocensrifche lengten, zo zal men in ftaat worden, om de excentriciteit, of uitmiddelpuntigheid des loopskrings, ook vry naauwkeurig te bepaalen. Alboewel de navorfchingen over deeze Planeet , welken voor het Jaar 1784 gedaan wor- den, aan misflagen blootgefteld mogen zyn, zullen egter myne berekeningen reeds tot een grondftag kunnen -ver ftrekken , ter beoordeelinge van de gedaante des lnopkfings, Ondervind men, dat de uit de waarneemingen afgeleide lengten , omtrent 2 of 3 minuuten , grooter zyn dan de be- rekenden, zo zal men er veilig uit mogen befluiten , dat de afftand der Zonne van de Planeet grooter moet zyu , te- gen het einde van dit of het volgend Jaar, dan dezelve ge- weest is ; dat gevolglyk de Planeet zich van de Zon verwydert, en het Aphelium nadert. Het tegendeel moet plaats hebben , gaamelyk dat de Planeet tot de Zon nadert , wanneer de waargenomen lengten kleiner bevonden zullen worden , dan de berekenden. Doch, indien men bevind , dat de be- rekende en waargenomen@ ascenfien en lengten minder dan twee minuuten van elkanderen verfchillen , zo zal men nog ner in Daat weezen , om over de natuur der loopbaan vei- lig te oordeelen (*). …$.'5. Alhoewel myne Theorie niet ten volle naauwkeurig mogte bevonden worden, dezelvè is egter juist genoeg, om de plaatfen van de Planeet den Liefhebberen der Star- rekunde aan te wyzen, Men ziet in de nevensgaandé Figuur de Aftekening van den vaorvoet van Castor in de Confteliotie der Tweelingen , alwaar de Starren e en x, in de knie, en aan den, hak van Castor aangeftipt zyn. In dien voorvoet is de beweeging van de Planeet bevat. Wanneer men eene lyn trekt schen die twee Starren , welken van de derde groot» C*) Indien de m'ddelafftand der Zonne van de Plancct, als $r gedaanis, = 18,83510 kan gefteld worden, zal de Planeet gyne lagpoaan in 8p jaaren 371 dagen volbrengen, 412 -ØVER DEN SCHYNDAAREN WEG grootte zyn „kan dezelve tot een leidraad verftrekken ; ver- mits voorts , omtrent deeze lyn en de loopbaan yan de Pla- neet , geene Starren gezien worden. Men kan derhalve ver- zekerd weezen van de Planeet te zien; wanneer men in dien omtrek een bleek Starretje waarneemt, niet zo fchitterend als eene vaste Star, van de vierde of vyfde grootte. Intus- fchen vertoont de Planeet zich nogtans wel onder de fchyn- baare gedaante van eene Star der vierde of vyfde grootte 3 ook zou dezelve zichtbaar genoeg zyn voor het bloote oog,. indien het licht maar helderer ware. Door een kyker van 18 duimen, welke vyftienmaal vergroot, kan men de Pla- neet gemaklyk onderfcheiden. Van den 1 Oftober tot den a5 January , zal de Planeet ten Oosten van de Starren e en p verfchynen. Omtrent den 1 en 15 Ofober maakt hy met- die Starren een rechten hoek sb p welks kleinere zyde be naar de ftar e gerigt is: vervolgers nadert hy de lyn € wk, onder een ftompen hoek. Omtrent den 5 January {taat hy in ge- Iyken afftand vande Starren « en p 5 niet verre van de lyn er, Hy zal tegen den 15 Sanuary » tusfchen de Starren ten u een weinig nader by u gezien worden, Vervolgens beweegt hy zich Westwaards af van de lyn e u, en nadert allengskens de Star u , tot den zo Maart} wanneer hy, terugkeerende , de lyn ¢ # nadert , tot het midden van de maand May ; wan- neer de Planeet zich in de Zonneftraalen zal verliezen. Oce Ki U VAN BENE NIEUW ONTDEKTE PLANEET. 453. Dagen opgang,; onder- doorgangen door den Meridiaan. gang, vandePlan. van s van # OR, joug ous |17u56' | 17u35 15 O8. |8 so 17 6 [17 4 \16 43 1 Nov. |7 45 16 1 Is 59 |15 38 15 Nov. |6 47 |23u19 |15 3 [15 3 |I4 42 1 Dec. |5 38 \22 1090|13 54 |13 56 |13 35 26 Dec. |3 43 | 20 lu o |12 6 [ar 45 5 Fan. |2 56,19 30jII 13 In 22 |II I 15 Jan. |2 11,18 45} IO 28 (io 39 |Io 18 1 Febr. (O 47 D 3I| 9 4 9 a$ 9 7 15 Febr. | — |16 33| 8 16 8 ar 8 Io 1 Maart | —— | 15 Ab 24 Z 39 7 18 15 Maart | — | 34 49 6 48 | 6 27 1 April | — | 13 48 3L 5 46 | 5 25 $; 7. Men dient te weeten, dat de rechte ascenfie van de Star e is 97° 39 40 a In het begin van het Jaar 17835; en de Noordelyke declinatie 25° 19 18. Dus is het kleinfte verfchil der declinatien van de Planeet en de Star e , van 1° 34’ ai „en het grootfte van 1° 46 8. Men moet dus een - verrekyker gebruiken , welks fchynbaar veld niet kleiner dan twee graaden is; om het verfchil der ascenfien en declinati= en waar te neemen. Een kyker van 18 duimen, voorzien met een oogglas van een duim brandpunt „en 10 lynen ope- ning , vergroot de voorwerpen agttienmaal , en ontdekt een io lynen ‘0,83333 | veld „ welks tangens = —— = —— E 0,04380 = 18 tz o. targ. 2° 30’ Di Wanneer men zodanigen kyker ge- bruikt, zal men de Planeet en de Star s, zedert den 1 Oc- tober tot $ Decembery gelyktydig in den kyker zien; ver- mits het verfchil der ascenfien dan flegts 2 minuuten in tyd bedraagt; het welk uit het verfchil der doorgangen doorden Meridiaan blykt. Men kan de Planeet met de Star s, van September tot April, vergelyken ; vermits het grootfte ver- fchil der ascenfien dan miet meer dan 15 minuuten tyds is. …— Deascenfie van de Star p is 92° 26 20" ; en de Noorde» lyke declinatie 22° 86° 13". Dus is het grootfte verfchil det declinatien van 1° 8 27" zen het kleinfle van 57’. Dus zaleen Kyker, die een veld van 1° 30 ontdekt, tot de-waarnees ming genoegzaam gefchikt zyn. Men kan egter de Star p nier | we ` Co Zie myne Elemenje Opeices. 5. 309. ` ; en OAN vs Ka 414 OVER DEN SCHYNDAAREN WEG wel voor den 26 December met de Planeet vergelyken 3 des wyl het verfchil der ascenfien dan eerst merkelyk begint te verminderen; als uit de verfchillen der doorgangen door den Meridiaan blykt: °t is opmerkelyk , dat de Planeet , en de Star s, omtrent den 15 November; en vervolgens de Pla- neet en de Star u, omtrent den 2 February gelyke ascenfien zullen hebben: wanneer ze gelyktydig in den vertikaalen draad van den Kyker, of in den uur-cirkel , zullen vere fchynen. §. 8. De Liefhebbers kunnen hunne Waarneemingen , op de twee volgende wyzen, zeer gemaklyk en vry naauw: keurig inrigten. Men fpanne twee draaden , in den kyker, die zich rechthoekig in het middelpunt -des kykers door- {nyden. Door middel van een Zak-horologie, dat de fe- conden aanwyst, of door middel van een finger, moet men het veld van den kyker bepaalen. Men rigte den Ky- ker indiervoege naar de Star, dat dezelve één van de: draa- den naauwkeurig doorloopt ; vervolgens moet men den Ky- ker in deeze ftelling houden, en den tyd, of het getal der feconden , gadeflaan, in welken de Star den geheelen draad doorgeloopen heeft. ' Deeze tyd door 15, en door den co« Bar der declinatie vermenigvuldigd, geeft te kennen, de grootte van het veld, uitgedrukt in feconden of in deelen van een grooten cirkel. Wanneer men dus het veld van den Kyker bepaald heeft, kan men uit het voorgaande ar- tikel beoordeelen, of de Kyker tot deeze waarneemingen efchikt zy. Onder verfcheidene methoden nu zyn my in- zonderheid de twee volgende als zeer eenvoudig en vry naauwkeurig voorgekomen, kunnende dezelven door alle Liefhebberen gemaklyk in Tt werk gefteld worden. Men moet op het feconden-korologie naauwkeurig waars neemen den tyd , wanneer de Star , (zie Fig. 3.) by B in den Kyker komt , en dien, wanneer ze by A ‘er weder uitgaat 3 verder, wanneer de Planeet by M en L gezien word. Men ` onüerftelle dat de Star by B, om 7 u. 6’ 20”, en by A om 7 u. 11’ go” gezien word; dan heeft de Star de pees AB in rf io” doorgeloopen. Men onderftelle dat de Planeet by om 7 u. 9’ 15”, en by Lom 7 u. 16’ 35” gezien is , dan heeft dezelve de pees ML in a 20” afgeloopen. Men ftelle dat Ter uit het middelpunt des Kykers eene loodrechte lyn DE getrokken is, op de peezen AB en LM; welke, de pa- rallel-cirkels vertoonende, by D en E, in twee gelyke dee- len gefneeden worden. Dus verbeeld DE den uur-cirkel ; welken de Star by D, om 7 u. 8 55’, en de Planeet by VAN EENE NIEUW ONTDEKTE PLANEET, 41$ E‚-om 7 u. 12’ 55”, geraakt hebben: derhalve ‘is het verfchil der ascenfien = 4 minuten in tyd; het welk, in deeten van den Evenaar veranderd zynde, voor het verfchil één graad geeft. Dit eindelyk tot de ascenfie van de Star addeerende , verkrygt men de ascenfie van de Planeet; de- wyl dezelve in dit geval naa de Star door den gur-cirkel gaat. Om de declinatie van de Planeet te vinden „moet men de helft der tyden, waar in de Peezen BA en L M be- fchreeven zyn, in deelen van een grooten Cirkel veranderen 5 dan verkrygt men de halve Peezen D B en E M. Men ftel- le dat de declinatie van de Star, is = 22° 36’; nu zyn D Bin 2’ 35”, en E M ms 40” afgeloopen; deeze tyden, ' veranderd in deelen van den grooten Cirkel, geeven de boogen van 2325” en 3220”3 en als men die met de cofi- nus 22° 36’ vermenigvuldigt, zo verkrygt men DB = 2146” ,en E M = 2974”. Men onderftelle nu dat het veld van den Kyker een boog van 2° ro’ omfpant „zo zal de halve middellyn C B het halve veld = 3900” zyn. Eindelyk het gevonden verfchil van de declinatie der Starre aftrekkende, vind men de declinatie van de Planeet. - Men behoeft flegts het horologie , of den: Unger, volgens eene middaglyn, te reguleeren; vermits de eigene bewee- ging van de Planeet zo langzaam voortgaat, dat die in een uur naauwlyks een weg van twee feconden aflegge. ` 6. o, Alhoewel de voorgaande methode zonder eenigen verderen toeftel gehouden kunne worden, kan dezelve eg- ter aan misflagen onderhevig zyn; vermits het niet gemak- kelyk is, den in- en uitgang der Starren in den Kyker waar te neemen: om deeze rede zal ik eene andere methode voot- draagen. Men fpanne (Fig. 4.) drie draaden, A B, FH, G D; welken zich in het middelpunt in hoeken van 45 graa- den doorfnyden. Men behoort drie tyden waar te neemen 5 naamelyk die wanneer de Starren, de drie draaden by &, d, b, en by e, f, g raaken. Men ftelle die tyden = m, en n, in welke de lynen a d, d b doorgeloopen zyn. Men trekke door het middelpunt c de loodlyn.p q, op de twee parallel-lynen a b en e g. , Deeze loodlyn verbeeld als te vooren den uur-cirkel, Dan moet de tyd, in welken de lyn d p afgeloopen is, van den tyd langs a d 4IGOVER DEN SCHTNB, WEG VAN EEN NIEUW ONTD.PLANEET, afgetrokken worden; wanneer a d grooter dan d bis. Na mn nm is de tyd langs p d = —-—-« Voorts de waargenomen m-n’ tyden, veranderd in’ deelen van een grooten Cirkel, ftelle M'Nt N'M men = Men N; zo zal men hebben cp =. 3 2 Dus bekend zynde de tyden, wanneer de Starren door den uur-cirkel gaan, en verders de Jynen c p en c d, vind men, als in §. 8., de ascenfie en declinatie van de Planeet. Dee- ze Methode heeft de Heer DE LA CAILLE , in de Mem. de D Academie de Paris van °t Jaar 1742, betoogd en aange- reezen. Hy heeft, volgens dezelve , de Comeet van het haar 1742 waargenomen , niet voorzien zynde met eene paral- laksifche Machine en Mikrometer, om een van de draaden volgens de ftrekking van den Evenaar te kunnen deren, Door deeze behandeling worden zoortgelyke waarneemin-- gen zeer verkort. NATUURLYKE HISTORIE DER COLIBRIETJES. Volgens den Heer DE BUFFON. e Natuur , zo veele fchoonheden fchenkende aan de ie, genvogelijes als wy gezien hebben (*) , heeft de Coli- -brietjes , hun nabuuren en bloedverwanten , niet onbedeeld gelaaten. Zy zyn in een en dezelfde Lugrítreeke voortges bragt, en als in denzelfden vorm gegooten. Het Colibrietje zo ligt en levendig als het Vliegeuvogeltje , gelyk °t zelve van de Bloemen leevende, praalt ook met de ryktte kleu- ren, en al wat dezelve zagt, vloeijend en weerfchynend hebben. ’t Geen wy aantekenden van de fchoonheid der Vliegenvogeltjes , van derzelver vlugheid , fnorrende en. vaardige vlugt, geduurig af- en aanvliegen der Bloemen, nes CH Zie de Alg. Vad. Letteroef. IVde D bl. 354 ` t U H U LU U H D D b a X. vd SEI y. \ NATUURLYKE HISTORIE DER COLIBRIETJES, 417 nesten maaken en leevenswyze, past op de Colibristjes > een ‘zelfde Inftintt bezielt deeze twee fchoone Vogelfoor- ten: en, daar zy elkander bykans in alles gelyken, heeft men ze dikwyls onder denzelfden naam verward: de naam van Colibriet is ontleend uit de taale der Caribes. Marc» GRAVE onderfcheidt de Colibrietjes en Wliegenvogeltjes niet, ze onverfchillig met den Brafilfchen naam Guaniumbi beftem. pelende. Ondertusíchen verichillen zy van elkander door een in °t oog loopend en beftendig kenmerk: dit onderfcheid is in den-Bek, die der Colibrietjes is effen en: dun, aan °t einde wat dik, en niet recht gelyk by de Wliegenvogeltjes , maar in de langte eenigzins geboogen , ook veel langer naar evenredigheid. Voor °t overige is de gedaante van het ligt geraamte der Colibrietjes wat langer-dan dat-der Vliegenvogeltjes ; ook zyn ze doorgaans grooter; fchoon men kleine Colibrietjes vindt, die kleinder zyn dan de groots fte Vliegenvogeltjes. ` Ongetwyfeld behooren de Colibrietjes tot het Geflacht der Boomkruipertjes , {Schoon zy "er van verfchillen in ge- ftalte en in langte van den Bek, in °t getal der Staart- pennen „ die twaalf zyn by de Boomkruipertjes-en tien by de Colibrietjes , en eindelyk in °t maakzel der Tonge, die - enkel is in de Boomkruipertjes en in de Colibrietjes , even als in de WVliegenvogeltjes, verdeeld in twee half rolronde buizen. | | Alle Vogelbefchryvers kennen , met rede, aan de Coli- brietjes en Vliegenvogeltjes dezelfde wyze van leeven toe: een enkelde heeft dit tegengefprooken ; maar dezelfde re- den die ons bewoogen om het algemeen gevoclen ten op- zigte van de Wliegenvogeltjes te blyven aankleeven , laaten wy hier ook gelden. De gelykheid, welke zich in al het overige tusfchen deeze Vogeltjes opdoet, ftrekt tot on- derfchraaging van het getuigenis der Schryveren , die be~ weeren dat- zy dezelfde foort van voedzel gebruiken , en in leevenswyze overeenftemmen. , Het valt even ongemaklyk de jonge Colibrietjes, als de kleine Vliegenyogeltjes op te voeden: even teder zynde komen zy om, in den gevangen (taat. Men heeft gezien dat een Mannetje en Wyfje, Tout door liefde tot hun kroost, tot in de handen des wegneemers kwamen , om den jongen voedzel te verzorgen. Vader LABAT geeft er ons een optekenens waardig voorbeeld van, an Jk vertoonde , fchryft hy, aan Vader MONTDIDIER 3 „ een nest van Colibrietjes op ecn afdak aan myn huis s-. [V DEEL. MENGELW. NO. 10. Gg. an BY 418 KRATUURLYKE HISTORIE an hy nam het weg met de Jongen , die vyftien of twin- tig dagen oud waren, en zette ze in een kouwtje aan zyn kamervenfter: het Mannetje en Wyfje bleeven niet in gebreke om hunnen Jongen {pyze te komen bezor- gen, en werden zo tam, dat ze bykans de kamer niet verlieten , maar zonder dwang of kouw daar kwamen eeten en by hunne jongen flaapen. Menigmaalen, zegt Vader MONTDIDIER , heb ik ze alle vier op myn vinger en gehad , wanneer zy zongen als of zy op een tak van en cen boom zaten. Fly gaf ze zeer dun voedzel , beftaande as tit Tweebak , Spaanfchen Wyn en Zuiker: hier in fta- a ken zy de tong; verzadigd zynde vloogen zy heen en en zongen. Het blykt “niet, dat de Cokbrietjes zo verre in Noord- America gaan als de ER genvogelijes 5 althans, CATESBY heeft te Carelina maar eene foort van de laatstgemelde ge- ziens en CHARLEVOIX, die voorgeeft, een Wisegenvrpel= tje in Canada aangetroffen te hebben, verklaart, dat hy er geen Colibrietjes ontmoet heeft. Ondertusíchen is het de koude dier T.andftreeke niet , welke hun belet om ’er in den Zomer te komen : want zy vliegen hoog genoeg op de indes, om ‘er een zo koude lugt te ademen. De Heer DE 9 LE 29 ?? CA 99 Lé wé H DER COLIBRIET JES. 419 DR LA CONDAMINF, heeft nergens de Colsbrietjes in groo- ter aantal gevonden , dan jn de tuinen van Quito, waar de Lugtftreek niet zeer heet is. Zy fcheppen ; derhalven vermaak , zich te onthouden op de twintig en één en twintig Graaden, in een onafgebrooken genot van vermaa- ken „vliegende van den openftaanden bloem op den even opengaanden, hier is het jaar zamengefteld uit eene opeen- volging*van fchaone dagen , en zy levert hun een beftendig zaifoen van Liefde en Vrugtbaarheid. DE RECHT AANGEMOEDIGDE GOEDHARTIGHEID VAN DE ` JONGE LOUISA. (Uit het Fransch van den Heer BERQUIR.) Na verfcheide bedrieglyke aankundigingen van wederkomst, was het Voorjaar, eindelyk , gekomen. De Sneeuw {molt , de Velden groenden , de vroegte Bloempjes braken door "e aardrvks opperkorst heen. De gevederde Bende hief Ifefde- toontjes aan. De kleine Louisa was, met haaren Vader, na ’t Land gegaan. Zy hadt de eerfte Zangen der Voorjaarsvogelen gehoord; de vooruitloopende Bloempjes geplukt. —- Maar het eer veranderde éénsflags. Een fterke Noordewind' ftak op, en voerde Sneeuwbuijen aan. De kleine Louisa tradt beeven- de in haar bed, en dankte cop, dat hy haar, in zulk een ncod weer, eene zo veilige fchuilplaats gunde. Toen zy "e morgens opftondt , lag, helaas ! alles wit: den geheelen nagt was Ter dikke Sneeuw gevallen, Louisa be- droefde zich; de kleine Vogeltjes fcheenen nag bedroefder. Dewyl de grond zeer digt bedekt was, konden zy ner- gens eenig graankorreltje of Infe vinder , om den honger te illen. Alle de gevederde Boschbewoonders namen de vlugt na Steden en Dorpen, om by de Menfchen voedzel te Zoeken. Geheele benden van Mosfchen, Leewrikken, Vinken, vloe- gen over de wegen, ftreeken neder op de voorpleinen, op de daken, met bek en klauwtjes alles omhaalende , om eenig aas te vinden, `. Een vyftig deezer Gasten vertoonden zich op ’t Plein van haars Vaders Landhuis. —— Louisa ziet ze, en loopt, geheel met medelyden vervuld, na haars Vaders Kamer. s» Wat » Ís het, myne Dogter?” zegt hy. — , Ach! Vader,” is haar antwoord, „ die arme Vogeltjes, die korts nog zo liefly ve zongen, zyn alle op ’t voorplein: het fchynt, de koude heeft se Ze bevangen; zy zoeken eeten; mag ik ze -een weinig graan Gg 2 an BEG- ~e 420 GOEDHARTIGHEID en geeven 2" der toe. De Koorníchuur ftondt aan den anderen kant van den weg. Zy gaat derwaafds , en froot handjes vol garst en hennipzaad. De Vogeltjes zweefden by geheele benden om haar heen, en zegten het kleine graan. Louisa zag het, en was geheel vol vreugde. Zy ging haar Vader en Moeder opzoeken , op dat zy mede deelen mogten in dit vervrolykend gezigt. Welhaast waren de handjesvol op. De Vogeltjes gingen zitten op den kant der daken, en zagen LOUISA droevig aan, als of zy vraagen wilden: Hebt gy ons niet mecr te geeven? Louisa verftondt hunne taal: en Sing heenen om nieuwe voor- raad van graan te haalen. Den weg overloopende ontmoette 7y een kleinen Jongen, die op verre na geen hart zo meêly- dend als ’t haare in den boezem drocg. Hy droeg aan zyn arm een kouw vol Vogeltjes, en Tchudde dezelve zo fterk, dat ze alle oogenblikken den kop tegen de tratien ftietten. Dit baarde Lousa wee. we Wat wilt gy met deeze Vogeltjes „ doen?” vroeg zy den Jongen. vw Ek weet het nog » niet,” antwoordde hy, „ ik zoek ze te verkoopen; en in- e dien niemand ze wil koopen, zal ik ’er myn Kat op onthaa- an len.” aa Uw Kat!” riep LOUISA, „puw Kat! Ach! gy an Zyt een booze Jongen.” ‚‚ Het zouden 7" fprak hy, „de cere niet weezen, die an Zy leevend kraakte.” En zyn kouw rond draaijende, flondt hy gereed om weg te loopen. Leusa heeldt hem ftaan- de, en vroeg, hoe veel hy voor zvn Vegeltjes hebben wil- an de?” ——— aa IK zal ze,” Iprak hy, » voor een oortje vn het uk geeven, daar zyn er achttien.” ‚Ik zal ze alle wel neemen ,” zeide Louisa. Zy liet den kleinen Jongen volgen,en liep na haar Vader, om verlof tot het koopen te vraagen. Haar Vader ftondt het gaarne toe: en gaf zyn Dogtertje een ledige kamer om ‘er die gasten in te ont- vangen. Jaco3, (zo heette de kleine Jongen) keerde, zeer wel voldaan over zyn verkoop, te rugge; en vertelde zyne Makkers, dat hy een jong Juffrouwtje gevonden hadt, die alle Vogeltjes kogt. Naa ’t verloop van eenige uuren kwamen ’er zo veele kleine Landjongens aan de poort van ’t Landhuis, dat men het plein voor ecn markt zou gehouden hebben. Zy drongen op haar aan : met beide de handen de kouwtjes opheffende, elk wilde de ecrfte zyn om zyne Vogeltjes aaa haar kwyt te paken, Lovisa kogt ze alle, en bragt ze, by de eerfte, in de haar vet- gunde kamer. De nagt kwam. Louisa hadt, in langen tvd, met geen zo welveldasn harte zich ter ruste begeeven. — Ben an ik niet gelukkig,” tprak zy, ‚‚daar ik het leeven van zo an veele onichuldige Schepzelen beb kunnen redden ; en dat ik an Ze kan voeden., Wanneer de Zomer komt zal ik in de vel . „ den s» Zeer gaarne,” voegt haar de Va- a VAN DE JONGE LOUISA. 421 aa den en bosfchen gaan; alle myne kleine Gasten zullen hunne » lieffte toontjes flaan : om my te bedanken voor de gedraagene s, Zorge.” Zy viel met deeze gedagten in flaap: en droomde , dat zy zich in een (choon lommerrvk bosch hevondt. De boomen zaten vol met Vogelen , die door de takken her- omvloogen, hunnen wildzang zongen, en hunne Jongen voed- den. ‘Welk een genoeglyke droom ! Zy ftondt "e morgens vroeg op, om eeten te geeven aan haa- re ‘kleine gasten, in de kamer en op het plein: doch was zo wel voldaan niet, als ’s avonds te. vooren. Zy wist hoe veel gelds zy in haar beursje gehad hadt, en dat "er maar weinig in kon overgebleeven zyn. „ Indien,” dagt zv, ‚de Sneeuw ‚> nog eenige dagen blyft liggen, wat zal er dan van de ove- a rige Vogeltjes worden ? De kleine ftoute Jongens zullen ze a alle leevende aan de Kat geeven: dewyl ik te weinig geld wn heb om ze alle te koopen.” — Vervuld met deeze droe- ve gedagten, haalde zy haar beursje uit, om haar kleinen fchat te tellen. Doch hoe zeer ftondt zy verfteld , als zv het zelve zo zwaar.vondt! Zy opent het beursje , en zag het ge- vuld met geld van allerlei foort. Zonder te tellen, vliegt zy na haaren Vader, en verhaalt, met verrukte vreugde, het gelu haar wedervaaren. ———=~ De Vader drukte touisa aan zvn. hart, en bevogtigde haar wangen met zyne traanen. „ Mya an lieve Dogter,” voerde hy haar te gemoete, , nooit hebt gy en my zo veel voldoenings gefchonken als op dit oogenblik 5 an —= vaar voort met lydende Schepzelen te helpen ; naaf s, gelange gy uw beurs. op deeze wyze ledigt , zult gy dezele s Ve Zien vullen.” Welk een blydíchap voor Louisa! Zy loopt na de Vogelka- mer met haar voorfchoot vol zaad. Alle de Vogeltjes vloo= gen rondsom haar heenen; en aten greetig. Vervolgens ging Zy na ’t voorplein, en boodt aan de verhongerde Vogelijes een ruim onthaal.. Op deeze wyze verlchafte zy de kost aan omtrent honderd Vogeltjes : en fmaakte daar in een onuitfpreekelvk - genoegen. — Naa den middag de hand fteekende in een zak met hennipzaad, vondt zy er een briefje in, met deeze woorden: De Vogels des Hemels, Heere, wapten op u, gy geeft ze fpyzes gy firekt uwe hand uit, en verzadigt alles wat *er leeft. aar Vader was haar gevolgd. Zy keerde zich tot hem, Zeg. gende: , Ik doe, dan, tegenwoordig als cop? De Vogels e des Hemels vliegen na my toe, en wanneer ik myn hand -Uitftrek , verzadig'ik ze met myne weldaaden” an Ja, myne lieve Louisa” hervatte de Vader, „ zo dikwyls » By aan eenig Schepzel wel doet, handelt gy, gelyk cop. an Wanneer gy grooter geworden zyt, zult gy uwe Naasten te en hulp Eupen komen, gelvk gy nu de Vogeltjes doet, en Gg 3 » dan ` ld 422 GOEDHARTIGHEID VAN DE JONGE LOUISA. dan noz meer naar cop zweemen. Welk een geluk voor ‚ een Mensch, wanneer hy naar zyn Hemelfchen Vader mag vn gelyken!” ° Acht dagen lang ftrekte Loursa haar zegenende hand uit, en verdreef den honger der Vogelen randsom haar heenen. De Sneeuw fmolt, de Velden namen het lachend groen weder aan, en de Vogelen, die zich van Huis niet hadden dureen verwvderen , vloogen na de bosfchen. De gehuisvestte in de kamer bleeven nog opgeflooten. Zy zagen de Zon, vloogen tegen de raamen, en pikten aan de glazen. Te vergeefsch : zy waren te wel bezorgd. Louisa bemerkte niet wat hun deerde.. Op zekeren dag, dat zy ze eeten bragt, tradt haar Vader, eenige oogenblikken naa haar, in: zy verheugde zich, dat haar Vader deelgenoot en getuigen van haar genoegen was. vn Myne waarde,” (prak hv, ,„ waarom vertoonen zichuwe ae Vogeltjes zo bedroefd ? het fehynt dat zy iets verlangen. ve Zouden zy op ’t Land geene Makkers gelaaten hebben , die ae ZV gaarne wilden wederzien?” —- , Gy hebt gelyk e Vader,’ antwoordde ouisa, , zedert het wederkomen der e fchoone dagen, fchynen zy bedroefd. Ik zal een venfier e open zetten, en ze laaten}vliegen…” » Gy zult Ter » wel aan doen, myn Kind; dit uw bedryf, zal de vrolvkhetd ae op 't land doen leeven, alle die kleine Gevangenen zullen vn hunne Vrienden gaan opzoeken, en deeze hun te gemoet vliegen, gelyk gy na my toekomt, als ik eenigen tyd ben uit geweest?” Hy adt niet uitgefprooken, of alle de venfters onden open. De Vogeltjes bemerkten ber draa, binnen twee minuuten was ’er geen één meer in de kamer: deezen zetten zig op den grond , geenen vloogen in de hoogte, anderen namen de wyk op de nabyftaande boomen : zommigen vloogen, onder een vreugde- gezang , voorby de venfters heen en weder. Louisa ging alle dagen op ’t land wandelen. Van alle kan- ten zag en hoorde zy Vogeltjes. Nu eens fchoots’er een Leeuw- rik by haare voeten op, die, zich in de Wolken verheffende, een vrolvk deuntje zong. Dan eens ftreelde een Sysje haar uit een lommerryvken boom. En wanneer zy cen Vogeltje aan den zang onderfcheidde, betuigde LOUTSA : dat is een van myne ee Kostgangers ; Zyn ftem wyst uit dat hy het in den verloopen en Winter wel gehad hebbe.” D Ki wë wë MIR- MIRTEL EN DAPHNE, 423 MIRTIL EN DAPHNE. (Uit het Hoogduitsch.) Reeds Zoo vroeg, myne zuster; noch is de zon niet agter gindfchen berg weg. Nauwlyks heeft de (waluwe haar gezang begonnen; de vroege haan heeft noch nauwlyks den morgen gegroet,en gy zyt reeds:in den dauw uitgegaan. Welk feest zult gy heden bereiden, dat gy zoo vroeg uw korfje” vol bloemen zamelt ? DAPHNE. Zyt gegroet, lieffte broeder, van-waar in den vogtigen mor- gen? wat vangt gy aan in de ftille (chefnering? ik heb kier viooltjes gezogt, en maibloemen en roofen, en ftraks zal ik ze, terwylonze Vader en'onze Moeder noch flaapen, op haar bed ftroofjens dan zullen zy onder een aangenaame reuk ontwaken, en zich verblyden, als zy zich met bloemen om- frooid zien. a i. MIRTIL. 