Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 2 Van het jaar 900 tot 1581 na Christus
1621— 1625. 672 ALGEMEENE GESCHIEDENIS wilde, dat Hoorn op nieuw zou bezonden worden. Dit deed men uit ontzag voor zijne Excellentie, hoezeer men niet toestond, dat door eenige Gecommitieerden van den Prins afzonderlijk met die van Hoorn zou gehandeld worden. Intusschen werd het bewuste plakaat den 10é€n Junij uitgevaardigd. Tot in het najaar van 1622 toe protesteerden sommige Leden uit Noord-Holland tegen zekeren maatregel betreffende de Directie der Compagnie, op grond dat zij zich nog niet voldoende tevreden gesteld konden achtten !. Zoo werd alle tegenstand overwonnen, die zich binnen het Land tegen de stoute vlucht verzelte, welke de handelsmaatschappijen stonden te nemen. Voor haar sireven bestond eene noodzakelijkheid, zoo gebiedend, en dat streven was gekenmerkt door eenen moed, zoo stout, dat niets die vaart kon keren. De Prins raakte meer en meer het stuur kwijt; de drijvende kracht bestond niet meer bij den opperbevelhebber des legers en zijne veldheren en medestanders; allerminst bij de Gontraremonstranlsche aan- voerders, die ook te voren slechts in zoo ver iets vermocht hadden, als zij OLDENBAK- NEVELTS staatkundige vijanden op hunne hand hadden gehad: was het waar, dat BOGERMAN, zoo als vonpeL zich uitdrukt, stout geworden op den hem toebetrouwden banbliksem, gedreigd had ook de Zeegoden te doen duiken, men ontwapende hem, en van nu aan was zijn ‘heilig geachte persoon niets meer dan een spotbeeld om kleine vogels te verschrik- ken. — Bij de aanleggers der vermetele ondernemingen ter zee; bij degenen, die geest en leven bijzetten aan alles wat toen op het gebied der ten oorlog uitgeruste scheepvaart gewaagd werd; bij hen, die de middelen schiepen om den Staat gaande en het leger, dat in weerwil van zijn werkeloosheid onmisbaar was, in stand te houden; bij de Hollandsche en Zeeuwsche, bepaaldelijk bij de Amsterdamsche kooplieden-regenten, was de invloed, de macht, de alles in hare sfeer trekkende kracht. — En buiten het Land kon geene Mogendheid deze hooge vlucht belemmeren: Spanje had zich slechts te verdedigen; alleen Engeland kon het pogen, en poogde het werkelijk; doch de onzen waren niet gezind dit lijdeljk aan te zien, De bekwaamheden van den man, die sacosus bij zijn streven OM in OLDENBARNEVELT den roem en de grootheid der Republiek ten val te brengen, het meest in de hand gewerkt had, riepen zij in om de vijandigheid van dien Vorst te gaan ontwapenen, en het gemis van elke andere kans op het spelen van een groole rol maakte Arnsser tot den dienaar der Nederlandsche handelsbelangen te Londen. Trouwens de jammerlijke staat zijns berooiden en onteerden schoonzoons, wiens eenige vrienden hij niet kon verstooten, maakte het sacosus ondoenlijk, zich met Spanje tot een krachtdadigen aanval tegen onze macht te vereenigen. Er was besloten, Koning sacozvus een Gezantschap te zenden om te voorkomen, dat hij, onder voorwendsel van de geschillen in de Oost-Indiën en tusschen de wederzijd- ! Resol. Holl. 10, 18, 21, 24 Jan.; 23 Maart; 13, 14, 19, 20, 21, 23, 26, 28 April; 3, 6, 12, 13 Mei; 27 Sept. 1622. en bl. 683. DES VADERLANDS. 675 sche walvischvaarders, eene openlijk vijandelijke houding tegen ons aannemen mocht }, Nu drong die Vorst gedurig aan op hunne spoedige overkomst: den 26sten en straks weder den 20ste September gaf hij op als het tijdstip vóór hetwelk hij hunne aankomst ver- langde ?. Immers zou in het najaar het Parlement weder bijeenkomen, en om de tal- rijkste partij gunstig te stemmen, kon een vertoon van hulde en vertrouwen van de zijde onzer Republiek niet anders dan dienstig wezen. Maar eerst tegen het eind van September begon men hier te lande ernstig aan de benoeming der Gezanten te denken. Toen scheen het dan ook dringend noodzakelijk. Nog altijd werd ervan gesproken, dat de uitrusting van schepen in Engeland op onze Oost-Indische Compagnie gemunt was 5, Zoo werd dan ook in de Staten van Holland door den Raadpensionaris de persoon reeds zoo goed als aangewezen, die veor alle anderen met de taak van Gezant zou dienen belast te worden. Het moest, zeide hij, iemand zijn vaardig van taal, in 1621— 1625. Beraadslagin- gen over de keuze van den man, die aan het hoofd van het Gezantschap zaken van slaat wel ervaren, ten einde den Koning, die » een Vorst was van rede en naar — zZ a, verstand” in openbare en bijzondere audientiën het gevaar van het Protestantisme door geheel Europa levendig voor te stellen, en hem aan het verstand te brengen, dat er een algemeene zamenzwering tot uitroeijing der Hervormde Godsdienst bestond. Die zamenzwering, zulks moest men hem verder doen begrijpen, had aanvankelijk haar doel bereikt door onzen Staat in zulk een gevaarlijken toestand te brengen: thans derhalve moest de Koning bedenken, wat Koningin ELisABETH erkend had, dat de ondergang van dezen Staat dien van Engeland. zou met zich slepen. Op grond hiervan moest JACOBUS aangemaand worden, » zich onze ongelegenheid meer aan te trekken en der gansche Christenheid ten beste het Evangelische wezen te helpen handhaven.” * Wie kon geacht worden aan den eisch van zulk eenen last evenzeer te kunnen voldoen, als FRANÇOIS VAN AERSSEN? Ook was niemand anders dan hij de bedoelde persoon. Maar toen men nu tot de benoeming zou overgaan, hield carteton zelf de zaak op, daar hij van de zucht, die bij de onzen bestaan moest, om aan de Gezanten een niet al te slechte ontvangst ten deel te doen vallen, gebruik maakte om de Hollanders nog tot twee inwilligingen te dwingen. Er was een Luitenant prrcarn aan het hoofd van een honderdtwintigtal Schotten te Rotterdam binnengeloopen. Deze verzocht, dat men hem met zijne manschap in dienst zou nemen. Deed men zulks niet, dan was hij, buiten hoop om zijne kesten vergoed te zien, letterlijk in den grond geboord. Werkelijk waren de manschappen aan dadelijk gebrek ten prooi. — Dit mocht een onbescheiden aandrang heeten. Immers wisten de Staten ter naauwernood, hoe zij de van alle kanten reeds | Zie hiervoor: bl. 636—638. 2 Resol. Stat.-Gen. 2, 14 Sept. 1621. 3 Resol. Holl. 14 Sept. Vergel. Resol. Stat.-Gen. 16 Sept. 1621. 4 Resol. Holl. 14, 21 Sept. 1621. III Deen. 3 Srvx. 8b ou 8 1621— 1625. 674 ALGEMEENE GESCHIEDENIS onderdanen in dienst te nemen? Generaal cecm zelf was verlegen met al de Engelsche Edelen, die hier in dezen tijd aankwamen om in ons leger te dienen !. — In weerwil van dit alles gaf cagLETOK te verstaan, dat BUCKINGHAM, de grootste man in Engeland, en LExox, de grootste in Schotland, den Luitenant prrcanx aanbevolen, en dat het zaak was tegen de komst van onze Gezanten de gunstige meening van zulke groote Heren te ontzien. Ook versterkte men slechts den vijand, zoo men weigerachtig bleef: want werd dat volk hier niet ontvangen, dan zou het zich bi den vijand aanmelden. Wer- kelijk werd alsnu de Compagnie Schotten aangenomen, hetgeen dadelijk de grootste on- gelegenheid baarde, daar men niet wist, waar het tot hun onderhoud vereischte geld te vinden ?, — Maar nog een andere zaak gaf canteron stof tot lastige vertoogen. De M erchants- Adventurers waren, niet zonder beklag van de Zeeuwen, om de ongezondheid van het klimaat en andere redenen uit Middelburg naar Holland overgekomen. Thans waren zij te Delft gevestigd, en in Maart (1621), toen de Koning geld van zijn Parle- ment had gekregen en er een oogenblik op bedacht was met deze Republiek gemeen- schappelijk in Duitschland op te treden, had canLeron gewenscht, dat men hierin een blijk van zijns Konings goedgunstigheid jegens deze Provincie zien zou 9. Bij de uit- schrijving nu van nieuwe belastingen om in de behoeften te voorzien, hadden de Staten van Holland tegen den 1sten October ook den impost op de Engelsche lakens verhoogd, en hiermede die koopmansgilde, volgens carrerons beweren, buiten evenredigheid met onze inlandsche lakenfabriekanten, en tegen vraegere beloften aan getroffen. Deze zaak dan, zeide de Gezant, zou de onderhandelingen, die te Londen stonden geopend te worden, geen goed doen. De Staten. voerden daartegen aan, dat de belasting de verbruikers, niet de fabriekanten der lakenen trof, en dat bovendien de Engelsche kooplieden vrij- dom van invoerrecht van de wol boven onze landgenooten vooruit hadden, Doch hier- mede nam CARLETON nog geen genoegen, en de Staten waren wel genoodzaakt te be- loven, dat zij den Hollandschen fabriekanten geen zweem van bevoorrechting boven de Engelsche zouden vergunnen *, — Na dit tusschenspel nam Holland de zaak van de benoe- ming der Gezanten in de Staten-Generaal ter hand. 2 Resol. Holl. 18, 20, 25 Sept.; 5, 13 Oct. 1621. 3 Resol. Stat.-Gen. 9 Maart, 26 April, 1621. Resol. Holl. 1621, bl. 330, 402, 414, 446, 450, 450, 465, 469, 470. k 4 Resol. Holl. 15, 16, 18, 20, 27 Sept. 1621. Resol. Stat.-Gen. 4 Oct. 1021. 43 dc de REGE d msnnen aid hebde 2—— æ * = * er karma m Eed dag her eetbtae DILLO coal E WU Emo» ROG nn ——X— — ofthese ee shag i LITE LLILLILILIITLILES i-th eee T ett tere os te +E SPADE Re 646-4 6 Pim nd Taasan ROS pS ee GR dob diet die ttr ok RR EG e GOROEORORGRORORC OR ORG en a ri E] 8 = a 1 Ht È a a a Stef? SSP ETE $F$ dlc dd [IZ DIE Ils b Roo UN S E P GnspUCRcoid oh bio RR de [III IIT AR teats rae es Pr rtm | Ated pas EEEE SLELE TE EEE FEEDER GEN EE — BRAGA E Sted hae tiid rons TFC Hin IUBISBIBSEHB SII — "va — — Fa. HH EEE 4d xd iR trp peas à ended HE EH zi4ed baked THE denderde rd M 4 padt t n ILL LLL Spree t A La T n TEET Àd-L44 pp d. — HH "rl. soon ee Sime ae eet IEN KEn =i a pheth n Per Ei pi EEE T: Hii 1 17d 7 det bpi pre 4 7 rrira pett be bat oe eee! bt Poe eee ee ee 1 tia dhd dhad dede dada — x 4 "t es ees pend ae Eitt oe Se am a ee ee ee a] bet dee H riots "i te k 1 LS A * i 1 q-4-a4 ind raed dL aL bal : ik 1 d i-i ae eee uuu zn T HEEEL ^ u EE: eden 1 d! J i T HEEE Hi Iii i i ". : oe ee ECL Trete i 4-4 LA zi de hehe t kn at ed md hd iru — Dn — acad ^ oen eoi ee eee ee | Diest Add er ge - Bh daed eedt dede rie bend. 3-h ad hed Tbe 1I 4-4 dhl 1 : I T - TY peas - E ae TET i bti — i deu rr ee et ee fb Re ated ee ee TTT mama qas d Fr 1 b * "Lade rx — IE errre | Tear aia ade P 4 T 8 Pe eee ss i 1 t - pretest ap tt ot ' ] j — z —— rare dba E aes nul " - 7 F : Iz s 4-34 Lui EERE ‘hn ae — T j L 1 Ht Bid 5 bad rage ders à H 7 i HALELHASIT 22 ee et n 7 ft bd reina pL MÁS bet td Té au Ls o creas HH o bh — " TT rit a t ed bate)! H 1 [ s a ETE ` k 1 HEETTE TEET F eee Seer L4) at ae ELI 44 eee hee es EET oomen an cmon 4 p8- 48d ee Mae e b ed cane med wd pti — menn ee Pak]. i abe LE Lia. d cac mom dom ge sten n4 à ho "Oh o modnm Me ds —————— ERR sd — a n wot Bahait * — pp mem: ——— = — eee see eee aes n. Ft did beare aat bit HH ad HR PEL aden ded there nee. oe rbpERGG ee Seer! disi eren TANT Pd Pk - be dtd + a t+ Set d 4 rd Taper HIN LH DP tiete t : Papapa a nr ei EE —— ia pete di oe ee ee den dd LLLLLLELEETLLEELLILEEZIDIETLLELÉILLZLLLLILLGG edad den Bede ETEN! .. Ld on * € e ^» Oe rj es ~ æ " -- 0 4 ste "^ ° L] . ‘ ‘ 3 C S 1 ts - - ` [| [ E e .. t L .. * 4 vá. « " ] » à. * á. * , r 4 » şt * ae e a. a pe. ` » i z ee -" . ` te a , F. * ` ¢ !'. 4 ` a es^ * > t b t< PN. 5 = i — t A , * ` ** 28 i - ° - *. * 3 ‘ » G e 1 e o " 4 4 ` 5 z 4 aot = "b * . +e a . ee a n t, . . . c - >. í. e. a z 4 . » ° a. * " * s "c ae (3 ` N D A y * n . à . a *1 ° ` 8 ". q.. - i * : I j « d *. * LI 1 s as cé > 0 * d hd ⸗ * * a , ` . » 6 ` T « a + beet . Ê 7 ie a V we 4 ,. s :. 1 : " B . ` 4 ‘ e.> > 2 x me : 222 b» 3 woo 1 : ^ - Mr ^. ` a * P * " 4 * 5 b r * Q4. , ". t ius A v x e ‚4. s ' i y 7 . * a ^ a = 4 K +- te ? ^ i? E r * » . *. 4 i R a ©:. D -t ^. ` , = a i oy s . * A - A. av. . te ah — [4 x 4 » . 4 , * ‚be et e " "E KE a ft. i , t Seay 07. "I9 a - t Ex c qu xi MT SS - 4 : oe - 6 IR f: a a te " » Le pe „> : i 2 ; ' $ L] m ? E y « A >. è ‘ ss UE OR - ° .- ' , x í 654 « Pr e -. . ual € s, . id hi of. oe. 4 tae En vy 2 (£8 ra 1 i H * e r n t . , .* i A Gezant- 1oemd. genwoordigd zouden worden. Deze wensch werd zonder veel moeite bevredigd: de Provinciën begrepen, dat de belangen van de Oost-Indische Compagnie, welke bepaal- delijk die twee Provinciën aangingen, de hoofdzaak bij de onderhandelingen zouden uitmaken !, — Alsnu benoemden de Staten van Holland de Heren var sommrLspisk en DIRK BAS, oud-Burgemeester van Amsterdam. Weldra daarna werd Jonker nenpRik VAN TUYL VAN SEROOSKERKEN door de Staten van Zeeland aan hen toegevoegd ? Maar SOMMELSDIJK deed zich dadelijk met grooten ernst verontschuldigen, zoo om bijzondere belangen, als om redenen van staat: hij had grond, zeide hij, om te duchten, dat hij deswegens niet zou kunnen beantwoorden aan hetgeen men van hem wachtte. Ook Bas maakte zwarigheid; ‘maar de Vergadering gaf hun niet tee 5. Van redenen van staat gewagende, bedoelde sommersprsw voorzeker, dat zijne benoeming aan Frankrijk niet aangenaam zijn zou. Doch hieromtrent kon hij gerust zijn. Wat in een hatelijk schot- schrift, hem juist op den avond zijner benoeming aan huis bezorgd, in ruwe uitdruk- kingen te lezen stond *, dat hij den Koning van Frankrijk de stelligste belofien ge- daan en zich verbonden had nimmer meer met de Hugenoten in Frankrijk te zullen heulen, zulks was inderdaad voorzeker waar. 2 Resol. Stat.-Gen. 12 Oct. 1621. | ^ 8 Resol. Holl. 23 Sept. 1621. 4 Resol. Holl, 24 Sept. 1621. Het bedoelde schotschrift staat in de Bibl. v. Pamflett. onder No. 1854. 5 Zie agrsskxs Rapport, in Berigten v. h. hist. Gen. te Utr. D. V. St. I. bl. 66, 84. 6 Zie hiervoor, bl. 538—548. 85 * 1621— 1625. Het Gezant- schap benoemd. 1621— 1625. 676 ALGEMEENE GESCHIEDENIS i NNN el ongaarne tot stand zou hebben zien komen. — Lang deed somwerspisk zich dan ook niet bidden om de taak te aanvaarden. Soumetspux, Maar eene andere benoeming, hem terzelfdertijd ten deel gevallen, bleef hij onver- ook tot vast Ge- zant te Venet zetlelijk weigeren aan te nemen. Het was die tot blijvend Ambassadeur te Venetië. benoemd i TREVISANO had bij zijn verblijf in Holland Ì herhaaldelijk te kennen gegeven, dat deze as af. * Venetië , aan welke Mogendheid men de bepaling van den rang der wederzijdsche zaak- gelastigden had overgelaten, ? van onze zijde een Ambassadeur verwachtte, gelijk zij bereid was ons eenen staatsman van denzelfden rang toe te zenden 3. Dus waren de Staten verplicht; bij tijd en wijle tot eene aanstelling over te gaan, Daar echter die Ambassade groote kosten zou veroorzaken en weinig baats scheen te zullen opleve- ren *, zoo hield de Provincie Holland de zaak langen tijd tegen, niettegenstaande de Prins, die begreep dat de Venetianen niet zouden overgaan ons het geldelijk subsidie te zenden vóór zij een Gezant uit ons Land hadden zien aankomen, gedurig op de be- noeming aandrong 5, Maar de Provincie Holland bekreunde zich evenmin om brieven uit Venetië, waaruit het aldaar heerschend ongenoegen over het wegblijven van onzen Ambassadeur moest blijken, als om de herhaalde vermaningen van de Provinciën en van SURIANO 6, Eindelijk scheen zij zich niet langer te verzetten; maar met dat schijnbaar toegeven kwam de zaak niet veel verder. In het midden van October (1621) namelijk werd de Heer van sommeLspux benoemd, om na afloop van de hem naar Engeland opgedragen zending, als vast Gezant naar Venetië te vertrekken. Daar het wel te ver- wachten was, dat het verblijf onzer Gezanten in Engeland van langen duur zou zijn, en AERSSENS onwilligheid-om zich met die betrekking te belasten vooraf te berekenen en bekend was 7, zoo kon men in deze benoeming slechts een middel zien om een nieuw uitstel bij de Republiek van Venetië te vergoelijken. Voordat anssen zich jegens de Staten-Generaal verklaard had, haastte men zich, suntano de benoeming mede te deelen en hem te verzoeken zijne Regering alsnu tot het verleenen van het subsidie te be- wegen. Eerst veertien dagen later gaf men Azassew ambtshalve van zijne aanstelling kennis, om van hem te vernemen, dat hij, hoe gevoelig ook voor de eer, zich van de aanvaarding moest verontschuldigen, Het verblijf zoo ver van huis, zeide hij, werd hem zoo wegens zijne ongesteldheid, als wegens den hoogen ouderdom zijner ouders en de verplichtingen, die hij zich als huisvader opgelegd zag, onraadzaam gemaakt: boven- 1 Zie hiervoor, bl. 468. 2 Rapport v. Aerssens Gezanisch. naar Venet. bl. 104. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Sept.; 1, 19 Oct. 1620. 4 pg sonor, Nederl. en Venetië , bl. 137, 138. 5 Resol. Stat.-Gen. 8 Jan.; 6, 8 Febr.; 19 April 1621. | 9 Resol. Stat.-Gen. 30 Apr.; 3; 12, 21, 25 Junij; 26 Julij; 23 Aug.; 13, 27 Sept. 1621. Resol. Holl. 1621. bl. 357, 460, 8 Sept. 1621. 7 Resol. Holl. 1 Oct. 1621. DES VADERLANDS. 677 dien over land te reizen, zou niet gaan, aangezien men dan vijandelijk grondgebied moest doortrekken, en over zee zou het hem ondoenlijk zijn. Deze verontschuldiging namen de Staten niet dadelijk aan: men bleef tegenover Venetië een voorwendsel be- hoeven, te meer omdat die Republiek niet vaardig was met het verleenen van den onderstand: zij gaf steeds voor, zich nog niet genoegzaam overtuigd te houden, dat het den beiden partijen werkelijk ernst was om de vijandelijkheden te hervatten 1. Niet te verwonderen was het dat sowwELspuk weigerde als vast Gezant naar Venelië te vertrekken. Immers zou hij zich daar, als het ware, zijn gaan begraven. Hij wist, daar hij het zelf had waargenomen, hoe een Gezant bij dat achterdochtig Bewind zich van alle vertrouwelijke mededeelingen door allerlei vormen zag teruggehouden, en niet veel meer kon zin dan een geesteloos werktuig om zich tot openbare plichtplegingen te leenen *. Wel scheen Venetië de plaats, waar de maatregelen moesten getroffen worden om den belangrijken post der Valtellina voor Oostenrijks en Spanjes tegenstan- ders te herwinnen; maar AERSSEN wist slechts al te goed, hoe weinig de overvoorzich- tige en zelfzuchtige en bovendien door de strijdige werking van twee binnenlandsche parten tot stilstand gedoemde staatkunde van Venetië tot doortastende daden te bewegen zou zijn, en hoe weinig men in Graauwbunderland zelve uitrichten kon, waar de Overheden het gewicht, door de partijen, die Europa verdeelden, aan hun grondgebied gehecht, op de schandelgkste wijze gebruikten om zich door die beide partijen beurte- lings, ja somtijds gelijktijdig te laten omkoopen. Dit reeds dat sunraxo de zaken in Graauwbunderland gedurig aan de Staten-Generaal aanbeval ?, was een bewijs dat Venetië, zoo veel dichter bij het tooneel waarop gehandeld moest worden en van ouds met dat land in betrekking, aldaar niet veel degelijks dacht uit te voeren. Ook was met het afsluiten van den pas in Valtellina nog weinig gewonnen, zoo lang de Hertog van Savoye den doortocht door zijn Land niet voor Spanje afsloot, en dat hy dit thans niet van zins was, bleek uit de klachten in December door den predikant TURRETINvS van Genève te "s Hage ingebracht *. Bleef aldus de pas over het grondgebied van Savoye open, dan, dus berekenden de Graauwbunders, verloren zij, bijaldien zij het doortrekken van Spaansche troepen beletten, slechts de geldelijke voordeelen, daaraan verbonden, zonder dat het iets baatte 5, — Waar de gemoederen dus gestemd waren, mocht het eene dwaasheid heeten, alsof de godsdienst hier werkelijk hoofdzaak was, de Gerefor- 1 Resol. Stat.-Gen. 5, 6, 14, 21, 22, 30 Oct.; 1, 18, 19 Nov. 1621. 2 Zie Rapp. v. Aerss. Gezantsch. v. Venetië, bl. 101. 3 Resol. Stat.-Gen. 19 Oct.; 30 Nov.; 1 Dec. 1620. 21, 20 Jan.; 30 Mart; 21 Junij, 1621. 4 Resol. Stat.-Gen. 13 Dec. 1621. amsema, bl. 48. 5 Zie aangeh. Rapport, bl. 82, 181, 132, 133. 1621— 1625. 678 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— | meerden tegen de Katholieken te willen handhaven !, — Een en ander derhalve bracht — mede, dat aerssen geen oogenblik aarzelde om den post te Venetië aan een ander over te laten. Wie werkelijk de wenscheljkheid, dat er derwaarts een Gezant vertrok, aannam, had hem zijne stem niet moeten geven. Ook was door sommigen in Holland het denkbeeld geopperd om LANGERAK te Parijs te ontslaan en naar Venetië te zenden ?. Dit had tevens de standplaats van Parijs voor AERSSEN open doen vallen: doch tot 200 iels, begreep men, waren de zaken nog niet rijp. Camzeron stelt Toen de Gezanten, die van wege Holland naar Engeland vertrekken zouden, benoemd —— waren, en men op het stellen der Instructie bedacht was 9, verscheen canteron den 1ste den zal gehandeld October ter Vergadering der Staten-Generaal. Het middel om de goede verstandhouding, die verscheidene malen bedreigd was geworden, door vriendelijke onderhandelingen te herstellen, was, zeide hij, te lang reeds uitgesteld. Hij wilde nu den staat der geschillen ophalen, opdat de Gezanten te beter onderricht mochten overkomen. Het eerste geschil betrof de walvischvaart. Er hadden felle botsingen in de Noordelijke zeeën plaats gehad, en deze wenschte de Koning door wederkerige schadeloosstelling vergoed en door een degelijk reglement: voor de toekomst voorkomen te zien. Wat Oost-Indië aanbelangt, zoo had hij zich te beklagen over onze weigering van schadevergoeding en over de rechten van soevereiniteit, die wij ons bepaaldelijk te Jacaíra aanmatigden, met miskenning van de waardigheid van Zijne Majesteit en ten verderve zijner onderdanen, die zich meer dan barbaarsche wreedheden aangedaan en hunne goederen afgeperst zagen. Zoolang de Compagnie de uitvoerders van zulk een stelsel, wier handen doorweekt waren van Engelsch bloed, en die zich met verstokte bitterheid op hunne daden verhieven, in 1 Toch zonden eenige Gereformeerde Gemeenten der Graauwbunders twee predikanten CASPAR ALEXIUS eN JOHANNES à PORTA naar de Vorsten der Duitsche Unie en naar de Staten-Generaal, om voor hare belangen te pleiten. De beide Geestelijken werden op de reize door den Aartshertog LEOPOLD gevangen genomen. Deswegens wendden zich de Godgeleerde Hoogleeraars van Leiden en de Gedeputeerden der heide Hollandsche Synoden tot de Staten-Generaal met het verzoek, dat er maatregelen genomen mochten worden, die tot hunne loslating zouden kunnen strekken. De Staten beproefden ze tegen eenige te Middelburg en Vlissingen gevangen gehouden Roomsche Priesters en monniken, wier levensbehoud hun cerst nu wat waard scheen, ingewisseld te krijgen (Resol Stat.-Gen. 16 Julij; 28 Sept.; 27 Oct. 1621). In Augustus kwam er cen Afgevaardigde casrazo BONORANDO van de Graauwbunders te ’s Hage. Op zijn verzoek om geldhulp waren de Staten geneigd de helft af te staan van het maandelijksch subsidie, door Venetië verschuldigd, zoo deze Staat wel tot het verstrekken daarvan wilde overgaan. Hij kreeg een voorschot van 2500 gulden om de terugreize te kunnen aanvaarden, en bovendien in zijnen nood nog 400 gulden ten ge- schenke; doch voor het overige niets dan voorwaardelijke beloften van ondersteuning der verlo- rene zaak. Resol. Stat.-Gen. 2 Resol. Holl. 1621. bl. 482, en 8 Sept. 3 Resol. Stat.-Gen. 20 Sept. 1621. DES VADERLANDS. 679 hare dienst'en aan het roer liet, zouden zijne onderdanen zich steeds te beklagen heb- 1621— ben. Bij de verdeeling der Indische baten hadden wij ons het deel van den leeuw — voorbehouden en de door den Koning tot stand gebrachte vereeniging met de daarbij van wederzijde beloofde vergetelheid van vroeger gepleegd onrecht scheen niet geteld te worden, en door de acte van 1617, waarbij de handelingen in de Oost-Indië van Staatswege waren goedgekeurd en bekrachtigd !, bezaten alle geweldenarijen, die daar gepleegd werden, het karakter van openbare vijandelijkheden. : Na deze grieven bracht de Gezant als derde reden van klacht de verhooging van den impost op de Engelsche lakens ter sprake, en als vierde onderwerp der te openen onderhandelingen de wenschelijke opheffing van ‘het verschil in de waarde van het geld, waartoe de Koning reeds ook te Brussel en te Parijs voorstellen had laten doen. De uitslag, hoopte hij ten slotte, van de behandeling dier zaken zou zoodanig wezen, dat de beide Natiën zouden ophouden aan de wereld het schouwspel te leveren van twee vereenigde volken, die het zoo weinig eens waren ?, — Bij het naderend vertrek onzer Gezanten naar Engeland scheen het overbodig zich de moeite te geven deze Propositie van punt tot punt te beantwoorden, Niettemin werd er een antwoord opgesteld, maar besloten, dat men er zich toe bepalen zou, cARLETON in algemeene bewoordingen mondeling bescheid te geven, ten ware hij op een schriftelijk antwoord aandrong 3. Terwijl sacosus aldus over de stoutheid der Oost-Indische Compagnie tegenover zijne onderdanen in Indië klaagde, en de onzen zich aanstelden, alsof zij door het Gezant- schap deswegens voldoening wilden geven, werden alle toebereidselen gemaakt om die De Nederland- Compagnie, gelijk alle onze koopvaarders, geduchter dan ooit te doen optreden. Op gini da voorstel van de Gedeputeerden der Collegién ter Admiraliteit * ging het gebod uit, dat los toegerust. de schepen, die de wateren bevoeren, waar men Spanjaarden kon ontmoeten, niet anders dan ten oorlog toegerust en tot admiraalschappen vereenigd, mochten uitzeilen, en kregen alle zoodanig toegeruste schepen den last om den vijand aan te tasten en te veroveren, waar zich de gelegenheid slechts zou aanbieden. Den 27#e October (1621) verkreeg de Oost-Indische Compagnie van de Staten-Generaal eene aote, waarbij zij tot alle zoodanige vijandelijkheden werd gemachtigd 5. Die nieuwe wapenfeiten zouden het beste antweord wezen, hetwelk de Compagnie op de klachten van de Engelschen kon geven. Hoe, zouden dezen zich genoopt zien te vragen, hoe eene handelsver- ! De Gezant bedoelt de acte van Mei 1618, zie hiervoor, bl. 251, 252. 2 Resol. Stat.-Gen. 1, 4 Oct. 1621. 3 Resol. Stat.-Gen. 14, 15 Oct. 1621. Resol. Holl. 6, 8 Oct. 1621. t De Admiraliteit van Dokkum zond ook thans geen Gedeputeerde, » dewijl zij meer dan te veel lasten had met de bezetting van de Wadden” (Resol. Stat.-Gen. 23 Oct. 1621). 5 Resol. Stat.-Gen. 25, 27 Oct. 1621. e 1621— 1625. 680 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Gr MEM a MEINE NEM CIC VEMM RC Nelen eeniging tot rede te brengen, welke zich dus liet gelden tegen die Macht, wier vriendschap en bondgenootschap, volgens het droombeeld van Koning saconus, Enge- land sterk moest maken ook tegen onze Republiek? En kon dat geweld niet ieder oogenblik tegen de koopvaardij en de scheepsmacht van Engeland zelve gekeerd wor- den? ‘Was het waar, wat de Raad van State zeide in zijne Propositie tot de Consenten van 1622, dat wij niet bestaan konden, tenzij wij in de beveiliging der zee al onzen vijanden te boven gingen, aangezien dan de ziel uit ons ligchaam genomen was !, omgekeerd was het ook waar, dat, zoo wij op zee allen overtroffen, niemand eenigen eisch tegen ons zou kunnen volhouden. Dus maakten zich de Bewindhebbers niet bijzonder ongerust over hetgeen er te Londen verhandeld zou worden, al was het ook, dat hun voorstel om den Heer mms, als bijzonder bekend met de zaken der Com- pagnie, met de Gezanten mede te zenden, werd afgeslagen, niettegenstaande de Heer VAN AERSSEN daarop insgelijks had aangedrongen ?. Ja, zoo veel belovend scheen de toekomst, die der Compagnie thans geopend werd, en zoo groot de baten, die haar zouden toevloeijen, dat men geen zwarigheid vond om het denkbeeld te opperen, haar de kosten te doen dragen of ten minste te laten voorschieten van een Gezantschap, tegen haren zin ondernomen, en dat tot taak scheen te hebben den toorn van den Koning van Groot-Britannië, dien zij zou hebben willen trotseren, te verbidden. Wer- kelijk werd er besloten, dat zij al de kosten zou voorschieten, terwijl alsnog in het midden gelaten werd, of zij geheel of slechts ten deele zou schadeloos gesteld worden uit de prijzen, die zij in de toekomst maken zou 8, Nog vóór het vertrek der Gezanten openbaarde zich weder eene van de reeds meer- malen vertoonde wendingen in de staatkunde van den Koning van Groot-Britannië. Jacosus schijnt Zulks bleek uit de tijding, welke canteron tegen het eind van November den Raad- weder zich zaak zijns schoon- pensionaris van Holland mededeelde, Jorn prasy, dus berichtte hij, was uit Weenen zone in de des terug, waar hij als sacozus Gezant met de onderhandelingen over de teruggave van de krachtdadig w ke "E aantrek- Paltz belast was geweest. Thans was den Koning gebleken, dat hij door den Keizer, die weldra over de Paltz ten behoeve van den Keurvorst van Beijeren zou beschikken, om den tuin werd geleid. Zijn Raad was dan ook van oordeel, dat de onderhande- lingen door daden vervangen behoorden te worden. Deswegens had hij de bijeenroeping ! Resol. Síat.-Gen. 27 Oct. 1621. 2 Resol. Holl. 23 Sept. 1621. Resol. Stat.-Gen. 18 Oct. 1621. Ten overvloede zond de Oost- Indische Compagnie hare eigene vertegenwoordigers naar Engeland mede, in de personen van JAKOB BOREEL, HENDRIK NOBEL, HENDRIK BROUWER, Bewindhebbers, en Mr. wiLLEM BOREEL, advokaat der Compagnie (Resol. Stat.-Gen. 29 Oct. 1621). Zelfs bevond zich onder de drie Amhassadeurs een Bewindhebber der Compagnie, de Heer pink pas. De Heren van de Engelsche Compagnie kwamen daar tegen op, aangezien hij alzoo rechter en partij zou zijn tegelijk (Resol. Stat.-Gen. 5 Nov. 1621). 3 Resol. Stat.-Gen. 23, 29 Oct.; 1 Dec. 1621. * DES VADERLANDS. 681 van het Parlement, die tot Februari | van het "ewe jaar was mm thans tegen 1621— den laatsten November verordend. Intusschen had hij reeds vrij aanzienlijke sommen XN uit eigen middelen naar de Palts gezonden, om de zaken zijns schoonzoons op de been te houden. In deze omstandigheden verzocht hij, dat de Gezanten tijdig genoeg zouden overkomen om bij de opening van het Parlement in Engeland te zin, en dit verzoek werd ondersteund door een brief van canon, die » om Gods wille bad," dat zij nu ten ‘minste niet langer zouden toeven. — Dit was weder een der kunstgrepen van sAcoBus, strekkende eensdeels om aan geld te komen, anderdeels om Spanje en den Keizer te doen inzien, dat het zaak was om toe te geven: in plaats van thans werkelijk den weg der onderhandelingen te willen verlaten om dien des gewelds in te slaan, beoogde hij met die maatregelen niets anders, dan de uitwerking der onderhandelingen te ver- zekeren. De overkomst onzer Gezanten maakte een deel uit van de kunstmiddelen, die tot het doel moesten leiden. — Niettemin wekten deze berichten den Koning van Bohemen en diegenen in ons Vaderland, die van het herstel van de zaken der Pro- testanten in Duitschland wat groots verwachtten, tot nieuwe hoop. De Gezanten, die naar Bremen geweest waren, kregen in last, aan den Deenschen Rijkskanselier te schrijven, of het nu het geschikte oogenblik niet zijn zou om het drievoudig verbond tusschen Engeland, Denemarken en de Vereenigde Provinciën tot stand te brengen, en de Koning van Bohemen beried zich dadelijk met den Prins van Oranje, wat hem nu le doen stond 1, Reeds had hij kort te voren den ridderlijken caristraan van Brunswijk, administrator van het Bisdom van Halberstadt, die zich als den wreker der rechten van de * Koningin van Bohemen aanstelde, last gegeven om een duizendtal ruiters te werven, ten einde hem in het bezit van de door hem verbeurde Opperpalts te handhaven, en Graaf HERMAN OTTO VAN STIRUM kreeg verlof om hem met zijne Compagnie, mits buiten kos- ten voor het Land, derwaarts te vergezellen. 2 Resol. Stat-Gen. 12 Oct.; 2 Nov.; 4, 14, 20 Dec. 1621. Resol. Holl. 12 Oct. 1621. 3 Zie voor alles wat dit Gezantschap betreft, het Rapport op het Prov. Utr. Archief. III Deer. 3 Sruk. 86 1621— 1625. 682 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Jacatra, en der onbezwaarde haringvisscherij, verbood zij iets toe te geven. Het recht om te Batavia Engelschen voor onze vierschaar te dagen, kon ons evenmin betwist worden, als hier in het moederland, en bij den in- en uitvoer mochten wij aldaar van de Engelschen hooger tollen vorderen, omdat zij weigerden tot de vestingwerken en het garnizoen bij te dragen, gelijk zij tegen het genot van onze bescherming op verscheidene andere plaatsen deden. ` Het eenige wat de Gezanten ten dezen aanzien mochten toe- staan, was dat er beraadslaagd zou worden over een reglement tot tempering van de cri- mineele en civiele Jurisdictie in betwistbare zaken tusschen Nederlanders en Engelsche. Wat het geschil aangaande de groote visscherij betreft, daarvan moesten zij, ongevergd, met geen woord gewagen; maar werd de zaak van de Engelsche zijde weder .opgewor- pen, dan moest men zulks afsnijden vooral door aan te voeren, dat, wanneer de haringvaart hier te lande te gronde ging, het bootsvolk, hetwelk daarin thans een be- staan vond, zijn heil buitenslands zou zoeken: zoo zou de vijand voor de scheepsmacht, het eenige wat hem ontbrak om zijn plan tot oprichting eener algemeene monarchie, ook ten koste van Engeland, te verwezenlijken, dadelijk de noodige manschap kunnen bekomen, waaraan het hem tot dusverre haperde. Voorts moesten de oude gronden her- haald worden, die ons verboden den Koning eenig voordeel van die visscherij te ver- gunnen. Kortom de Gezanten moesten verklaren, dat er geenerlei uitzicht bestond, dat Hun Hoog Mogenden ooit tot eenige toegefelijkheid op dit stuk te bewegen zijn zouden. In overleg met den Prins, dien de benoemde Gezanten, van eenige Gecommitteerden der Staten verzeld, ten dien einde in het veldleger waren gaan bezoeken !, werd eene geheime Instructie gesteld. Het eerste artikel gewaagde van het gerucht, dat de Spaan- sche ministers zich beijverden om den Koning van Groot-Britannië over te halen, zijn gezag te gebruiken tot het openen van de door ons geblokkeerde havens van Vlaande- ren? . Wel vertrouwde men, zoo heette het in dat artikel, ’s Konings wijsheid ten volle; maar niettemin moest verklaard worden, dat zoo iets, even als vroeger, zoo ook thans enljdeljk en voor de Vereenigde Provinciën ten eenenmale verderfelijk zou we- zen. Repte de Koning van het openen van eenige onderhandeling met den vijand, zoo moesten de Gezanten daartegen inbrengen, dat ’svijands voorstellen niets waren dan listige aanslagen tot nadeel van deze Landen: anders (dus luidde de Instructie) zou hij PECKIUS niet met den eisch, dat wij ons aan de soevereiniteit onzer natuurlijke Vor- sten hadden te onderwerpen, maar met een eenvoudig voorslag tot voortzetting van het Bestand herwaarts hebben gezonden 9. Drong evenwel sacosus nader aan op deze zaak, dan moesten zij den Prins van Oranje daarvan tijdig kennis geven, gelijk zij mede doen moesten, wanneer de Vorst eenige opening deed aangaande den tegenwoor- ! Resol. Stat.-Gen. 30 Oct.; 1, 2, 3, 20 Nov. 1621. 2 Zie hiervoor, bl. 639. 8 Zie hiervoor, bl. 563, 564. DES VADERLANDS. 685 digen staat van zaken in Frankrijk. Voorts hield de geheime Instructie den last in om = 1621— aan te dringen op het sluiten van eene Alliantie op den voet van die van 1603, opdat ee wij op eenigen bijstand, door den Koning in onzen oorlog te verstrekken, zouden mo- gen hopen. Dat voor het overige de aanbeveling van den Koning van Bohemen hier niet vergeten, maar met de belofte van onze medewerking aangedrongen werd, laat zich gemakkelijk nagaan !. Den 8*e& December te Londen aangekomen, kregen de Gezanten eerst den 2den Han eerste January gehoor bij den Koning: hij was dien tijd te Newmarket geweest, en had hen qum uds laten weten, dat zij zoo lang geduld moesten oefenen. De rede, met welke zij alstoen den Koning begroetten, was wel in den aanvang vol plichtplegingen, maar niettemin krachtig, waardig en oprecht genoeg. Zij vertrouwden, dus spraken zij onder anderen, dat de Koning al de praktijken, die in het werk gesteld werden om hem het bondge- nootschap met onze Landen minder te doen tellen, in de geboorte zou smoren. Ten einde van hunne zijde het mogelijke te doen, dat niets de vriendschappelijke betrekking in den weg mocht staan, waren. zij overgekomen om te handelen over de redenen van beklag, die sommige Engelschen beweerden tegen de onzen te hebben, hoezeer over de zaken der Oost-Indische Compagnie beter ten hunnent gehandeld kon worden, gelijk dan ook onlangs de onderhandelingen in Nederland tot onderling genoegen nagenoeg ten einde gebracht en zonder noodzaak verijdeld waren. Tegen deze krachtige taal stonden de uitdrukkingen over, met welke de Prins den Koning daer hunnen mond van zijne gezindheid deed verzekeren. Hij hoopte, dus zeiden zij, zich ’s Konings gunst waardig te blijven maken door zijne koninklijke bevelen volvaardig te gehoorzamen. Les dagen later werden onze Gezanten tot een nieuw, thans vertrouwelijk gehoor Zij krijgen een uitgenoodigd. Toen liet de Koning al zijne Edelen vertrekken, en toch scheen hij niets —— te zeggen te hebben: hij liep herhaaldelijk de zaal op en neder, en nam eindelijk de houding aan, alsof hij het eerste woord van de onzen wachite. Dus waren de Gezanten wel genoodzaakt het woord te nemen; zij deden zulks en spraken over den staatkundi- gen toestand der naburige Rijken met het doel om de belangrijkheid eener ongekrenkte vriendschap tusschen Groot-Britannië en de Nederlanden te doen uitkomen. Doch op dat alles antwoordde de Koning geen woord: slechts zuchtte hij een paar malen onder het aanhooren, alsof een zedelijke dwang hem belette de taal der onzen zoo te bejegenen, als hij wel gewenscht zou hebben te doen. Slechts over de Indische geschillen liet hij zich uit: zijne onderzaten hadden zich over de Nederlanders zeer te beklagen: vóór en na het traktaat van vereeniging waren zij door de onzen wel voor een bedrag van twaalf- maal honderd duizend pond sterling benadeeld. Dadelijk zou hij uit zijnen Raad Com- 1 Dat en hoe in de geheime Instructie ook van het ontzetten van Gulik gewaagd werd, heb- ben wij boven (bl. 644) gezien. 86 * 1621— 1025. 684 ALGEMEENE GESCHIEDENIS missarissen benoemen om met de onzen daarover te handelen. De tijd, zeide hij, moest niet met koopmansgeschillen worden gesleten, maar onze Gezanten moesten met zijne Commissarissen de zaak kort en goed afdoen. Zoo konden de onzen, in weerwil van zijn vernieuwd vertrek uit de stad, binnen korten tijd huiswaarts keren. By zijne ziel, zoo voegde hij er bij, hij geloofde niet alles wat zijne onderdanen zeiden; maar het trak- taat van vereeniging, hetwelk hij in een tijd, dat hij doodelijk krank was geweest, zoo wonderdadig tot stand gebracht had, dat traktaat moest het wetboek zijn, waarnaar de geschillen werden uitgemaakt. Het is blijkbaar, dat dit gehoor tot geene mains van eenig aanbelang gestrekt had. Wat beoogde dan de Koning? Voorzeker verlangde hij, dat zijne Protestantsch- en Parlementschgezinde onderdanen op het vernemen van een geheim onderhoud des Konings met de Nederlanders zich wonder wat zouden voorstellen van de innigheid, die er tusschen hen heerschte en van de plannen, die zij te zamen beraamden. Werkelijk had het gerucht geloopen, dat de Koning met onze Gezanten had willen beraadslagen over de lichting van 8000 man voetvolk en 1600 ruiters, bestemd naar de Palts. Maar hoeverre was het daarvandaan. Beter was de Venetiaansche Gezant te- Londen ingelicht, daar hij den onzen bij een beleefd bezoek, hetwelk hij hun bracht, onbewimpeld zijn leedwezen betuigd had, dat zij geenszins onder gunstige voorteekenen ‘gekomen waren. De Koning, zeide hij, haatte de Republieken, en vreesde, dat zijne onderdanen het voorbeeld der Nederlanders zouden volgen; er was, naar hij vernomen had, eene ligue gesloten tusschen Frankrijk, Spanje en Engeland tot vernietiging der Republieken; ging het huwelijk van Prins xaReL met de Spaansche Infante door, dan zou 3AcoBvs zijne soldaten uit de dienst der Staten-Generaal terugroepen en die door Spanje tegen ons laten gebruiken, zoo puiLiPPus hem slechts bijstand verleende tegen zijne eigene onder- danen in het geval, dat dezen zulks beletten wilden. Geloofde de Venetiaansche Ambassadeur niet alles, wat er verhaald werd; zeker was het, dat de Koning hem nog onlangs af- keurend gesproken had over de Alliantie, door Venetië met de Republiek der Vereenigde Nederlanden aangegaan: misschien was hij vergeten dat hij zelf op het sluiten dier alliantie had aangedrongen 1, — ‘Hoe meer grond er was voor geruchten, als welke de Venetiaansche Ambassadeur bij dat bezoek mededeelde, des te meer was er den Koning voor het oogenblik aan gelegen, dat de schijn bestond, alsof hij van. zijne zijde op een vriendschappelijken voet met de Nederlanders stond: ook verbreidde hij, gelijk de onzen van den Aartsbisschop van Canterbury, toen zij bj hem zijne opwachting maakten, vernamen, dat hij zeer tevreden was over de toespraak onzer Gezanten, zoo bij het openbaar als het geheim gehoor tot hem gehouden: hunne taal had zich, dus verklaarde hij, door bescheidenheid gekenmerkt en stak gunstig af bij de groote hevigheid en 1 Zie hiervoor, bl. 309. DES VADERLANDS. 685 onwelvoegeljkheid van den toon van vroegere Gezanten. De vriendschapsbreuke, dit — ! vow was 'sKonings toeleg, moest van den kant der Nederlanders schijnen te komen. Het — moest den schijn hebben, alsof men bij den besten. wil met de Nederlanders, wegens bedoelingen der Engelschen bij hunne aanmatigingen en geweldenarijen in de Oost-Indtën, geen vrede houden kon. n bdo Mg Uit het onderhoud, dat onze Gezanten reeds met dezen en genen der Grooten hadden, bleek het thans duidelijk, dat de Koning en zij, die het met hem eens waren, die Oost-Indische grieven noodig hadden tot een reden van verontschuldiging, dat het tot geen oprechte zamenwerking tusschen de beide Staten kwam. Daarom zouden de onderhandelingen over die zaak niet zoo spoedig afloopen, als de Koning voorgegeven had te verwachten. In plaats van binnen veertien dagen afscheid te bekomen, zouden onze Gezanten tot in Februarij 1625 in Engeland opgehouden worden. Doch hoe legden de Engelschen het aan om de onderhandelingen zoo lang te rek- ken? Door eene oprechte eerbiediging van de belangen en rechten, die hier bepleit moesten worden, werden de Britsche Raadsheren althans niet genoopt tot eene ernstige behartiging der hun opgelegde taak, voor zoo ver zij in de bijlegging van de geschil- len der wederzijdsche kooplieden bestond. Kooplieden waren in hun oog bekrompen zelfzuchtige, onbeschaafde menschen, zoodat de Markgraaf van nammron, een der Ge- committeerden, onze Gezanten in vollen ernst uitnoodigde, dat zij onze kooplieden, waarmede hij de vertegenwoordigers van het Bewind onzer Oost-Indisehe Compagnie verstond, zouden vermanen, zich met ontzag en bescheidenheid in de Conferenties te ge- dragen. Onze Gezanten antwoordden, dat de Gedeputeerden van de Nederlandsche Han- delsmaatschappij zulk eene vermaning niet behoefden, aangezien zij zelven aanzienlijke Staatslieden waren. Dat zijn de onze niet, hernam daarop de Markgraaf, en wij zullen ze gebieden, met behoorlijken eerbied te spreken. — Wat was het dat de Engelsche Heren de wederzijdsche kooplieden zoo uit de hoogte behandeld wenschten te zien? Het was, opdat, wänneer zij de Ambassadeurs, gelijk zij hoopten, door bedreigingen tot de ver- langde inwilligingen gebracht zouden hebben, het eigenbelang der kooplieden zich niet zou vermogen te doen gelden om de uitwerking dier inwilligingen tegen te gaan. Was de rol der Hollandsche kooplieden slechts gehoorzamen, even als dit bij de Engelsche het geval was, dan, meenden zij, zou de zaak spoedig gevonden zijn. Doch hoe ver- gisten zich de Engelschen in het karakter van den Nederlandschen koopman, die Staatsman en Bewindhebber was tegelijk, ja, juist thans, meer Prins dan de Prins zelve ! — Van den aanvang aan werd de door onze Gezanten aanbevolen inrichting der beraad- slagingen, waardoor zij binnen zekere grenzen beperkt zouden geworden zijn, niet ge- volgd, en bovendien kwamen de Engelsche Heren telkens met een of ander voorbehoud of tusscheningeworpen onderwerp voor den dag. Zoe verklaarden zij reeds bij de tweede Conferentie, dat bij de uitspraak, die over de rechten der kooplieden vallen zou, alle recht des Konings in zijn geheel zou blijven: alsof niet wij, die rebellen waren tegen 686 J ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621 — wettig vorstengezag, maar slechts de Koning, als Koning, bevoegd was, soevereine rech- mee ten ook in Indië uit te oefenen. 