VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Edda werd zamengefteld in de dertiende Eeuwe , door MORRO STRULESON in de Iskend/che vaal, en wordt door de Geleerden in Denemarken en Zweeden geleezen , als het fchoon- fte ovesblyfzel hunner oude Overleveringen, BARTHOLINUS geeft den voorrang aan de Fragmenten der Poeëten, quos fcaldet feptemrio indigitavit ( gelyk hy in zyne Voorreden Spreekt) dievsvolgens , heeft hy ‘er veel gebruiks van gemaakt, iu ayn Werk: De саш contempte Martis a Danis adhuc Gent ` Aer, Eenige van deeze Scaldifche Fragmenten heeft GRAY ia ч Engeksch overgezet, die tot BASTROLINUS wyst om de оог. fpeongiyks te vi d BY DE OUDE SCANDINAVIERS. 379 Gean der Ziele zonder een Lichaam, hoewel zy het laatíte tot ssfche verbrandden, verbeeldden zich nogthans, dat het,. op de eene of. andere wyze, weder met de Ziel zou vereenigd worden in: °t Paleis van op: waar het, voor altoos, en onafgebroaken, die vermaaker zou genieten, als op aarde °с zelve meest (treelden. De hoogfte plaatzen in dit Paleis waren gefchikt voor de zodanigen, die іп den ftryd fmeuvelden, en het grooefte aantal vyanden telden y door hun vooraf verflaagen. Van den. anderen kant wa- ren zy geheel buiten de vermaaken van Valhalla gefloo= ten, die door eer fleepende Ziekte , of Ouderdom, dit lee- ven verlieten ; dewyl geweld en bloedftoreing де eenige pasporter waren om toegang te п tot de tegen- woordigheid van deezen God: der verwoescinge. Van hier: was het, dat veelen, wier ongelukkige Geboorteftar: hun een roemryk fnenvelen op het Slagveld weigerde y met veel drifts het Zwaard in hun eigen hart (Несеп, zich: van een rots nederwierpen , of, door andere midde- len, een ldigen Dood тортеп; verzekerd dat zy door die middel, en r dit middel alleen , eenen onmiddely- ken toegang in Walhalla konden verwerven. Doch alleen en onvergezeld den ‘I'hroon van ODIN te aderen, werd. niet. loflyk gerekend (*); еп, integendeel, de hoogfte eer beweezen аап de zadanigen, die dit blaen dig Paleis met den grootften fleep van vrywillige Slacht- обл binnen traden. Van hier waren de Vrouwen, de Vrienden en Slaaven, van ееп geftorven Heer , begeerig om hem in de andere Wereld te vergezellen , waarom vee- Jen zich menigmaalen by diens begraafplaats opofferderi. Door deeze middelen bezorgden zy zich mede de ver- maaken van Райа, van welke plaats alle Slaaven, of: eden van laagen rang (Т), geheel waren. uitgeflooten , indien zy-deeze proeve niet gaven van hun Meerderen te vereeren door dusdanig eene vrywillige vernieling van zich zelven by diens Doo г. Wat de vermaaken belangt, welke zy zich voorfteidern | in (®) Noflris ferien сит rdh ©Ў тист maximo сот Inferos petere, BakTHOLINUS, р. 514 & 517, waar etn groot sentai voorbeelden worde bygebragt van den vrywilligen Dood van Wyven, Vrienden, enz. em hun Hoofd te vergezellen. (t) Zie ваатноцәюз, р. 385, enz. Ce 4 389 QVER DE EER VAN ZELFMOCAD in deeze Noordiche Elifsefche velden te zullen: genieten, Ter belooning van die bloedige dienften zouden de Per- foonen, in Walhalla toegelaaten, volkomen en voor altoos alle zodanige wellusten fmaaken als hun op aarde best bevielen, Zy werden toegelaaten tot het deelgenootfchap van Godlykheid met ODIN en diens Raad van Halfgoden „ hier zouden zy den hun geliefden Oorlog blyven voort- zetten; Spiegelgevegten houdende onder de Vaandels van deeze Godheden (*). Naa deeze Krygsoefeningen Кее den zy weder іп jr Paleis, waar zy zich vergastten op die wyze, welke, naast het vegten, hunne hoofdbezigheid op Aarde uitmaakte ; — °t Vermaak van zich dronken te drina ken. Doch hierin behieldt opin voor zich een uitmerkenda meerderheid; want hy alleen dronk Wyn, en liet Bier en Mede, (de geliefde Dranken der Moord/che Volken (+)) voor zyne Halfgoden en Helden over, die tot voller ge- noegen het vermaak hadden van uit de bekkeneelen Gd vanden Als drink{chaalen hunnen drank te drin- D | Zodanig was de Godsdienst, en van dien aart, de p (*) Zy werden Monoheroes geheeten —-— quod ilk foli in Gerd visd militiam exercerent , fub vewillis Deorum pugnaturis Влвтногмоз. (Т) Zie BARTHOLINUS, en diens Uittrekzels uit de Moordfche. Schryvers en Scaldifche Poëzy, over һег- groot gebruik en mise bruik van Bier en Mede in Scandinavia, Britsange, Duitsche land, enz. Lid. И. Сар. XII. Punius fchryft, ten deezen opzigte: ЕЈ? ZS occidentibus populis fua ebrietgs fruge madida 5 pluribus modis per Gallias Hifpaniasque , namigibus aliis fed ratione: (Дд т. Hifpanie jam Є? veruflatem ferre eq genera docuerunt. Ægyptus queque fruge fibi potus fimiliter excogitavit. Nullaque în parte mundi cesfas ebrietas; meros quippe haurtune tales fuccos, пес diluenda, ut тта mitigant, At herculé illic tellus fruges parere videbatur, Heu mira vitiorum folertia, inventum ef, quemadmodum aqua inebriarent, Lib. XIV, (}) De Eerw. ENGELBERTS handelt ook over deeze gevoelens їп zyn Alouden Staat der Vereenigde Nederlanden ‚чай de Gevoe- lens der Neerd/che Germaanen (ртеекепае , en haalt eén Gedicht аап van den Deenfchen Koning REGNER LODBROG , die, naa dat hy de Zee lang onveilig gemaakt, en verfcheide, invallen op het Vasteland , їп Great- Britannieg en derland gedaan hadt, eindelyk door den Koning vu in eene akelige gevangenis ge . ou. BY DE OUDE SCANDINAVIERs "dr Zelfmoord, loflyk gekeurd by de Dienaaren van орч (*). Schoon hunne denkbeelden. van het toekomende zeer of zinlyk waren, hadt, nogthans, de veelvuldig by hun andgrypende Zelfmoord eene geheel Godsdienfhige ‘ftrek- king , еп werd niet gepleegd met eenig uitzigt om van de gevaaren еп moeilykheden deezes leevens ontf(laagen te worden, maar enkel met oogmerk, om, (gelyk zy dag- зеп) hun Gelukítaat naa den Dood te bevorderen : en hierin kwam dezelve met de Afsatifche Zelfmoord overe een (|). Terwyl de Zelfmoord , verdeedigd door zom- mige Westerfche Wysgeeren , zo wel als door de Voor= ftanders van denzelven heden ten dage, een geheel andes теп weg oploopt; te weeten, alleen tot ontheffing van tegenwoordig lyden ‚ in welks verdraagen met ftandvas- tigheid men meer moeds zou betoonen, dan in het zich daar van ontheffen daor Zelfmoord, | houden werd, waar de Slangen еп Adders zyn eenigfte ge zellen waren; тупе Veldlagen en Overwinningen met de GC kleuren, afgefchilderd hebbende, eindigt by zyn rym os dicht, ` Op de hoogfle plaats zal ik met de asen (*) Myn Bier met vreugde drinken, De flonden des leevens zyn verloopen, Lachende zal ik flerven, VERT, (*) De Druïden begunftigden ook den Zelfmaord op een ‚ Godsdienftig beginzel,:gelyk blykt uit deezen hunnen grond- tegel. s, Daar ‘is eene dndere Wereld, ep zy, die zich zel- ` s Ven dooden om hunne Vrienden derwaards te vergezellen , » Zullen daar met hun leeven.” Zie RAPIN’s Zntrodu®@ion to Hist. wv England. (1) Zie de Ophelderende Aanmerkingen aver den Zelfmoord der Qosterfche Volken, hier boven, bl. 375, aangehaald, C°) Dit zyn de Mindere of Halfgoden. 482. МЕТ HUISLYK LURVEN mg ve ee ne ae ~ — mede q a n ИЕКІСТ VAN НЕТ HUISLYK LEEVEN VAN DEN HEERE JORN HOWARD, Esq. Ну die groot is in't oog ayner Hiuisgenooten en naaste Bekenden, ís waarhyk сеп groot Man, sy enoegen gaven wy aan het beste gedeelte onzer p Leezeren , met de phatzing van het Berigte der py laate Ziekte en Dood van den beroemden Meníchen- уэ vriend, HOWARD , ёт de ontleeding van het witmun- ss tend Character deezes Йеейв gedenkwaardigen Mans, ap door Dr. AIKIN (*); wy willen hun niet onthouden ’t ge= » noegen ,'t welk Zy, nevens leerzaame onderrigting, kum- n nen haalen, uit de befchouwing van het Huislyk Lee- » ven deezes Mans ,, van dien zelfden Schryver ont- _ ą leend; һу blyft fteeds aan zich zelven gelyk, op s dit mindere Tooneel, ° welk zo menigmaal gebrekers „ Omtdeke, die men op eén grooter niet befchouwt , ie э» hy dezelfde Man} Vertroosting en Geluk order 2у- s, пе Medemenfíchen bevorderende, ook in den bepaalden’ an Kring van zyn eigen Landgoed.” я + + & # ' De Heer HOWARD volgde te Cardington fteeds die plans, zo ten aanziene van zyne Perfooniyke als Familie etangen , Als ten opzigte der bevordering van het wets weezen der zodanigen rondsom hem, welke Begiuzels en Neiging beiden hem deedem goedkeuren. Sc niet gedreeven door de eerzugt om een luisterryk vertoon te maaken, hadt hy een fmaak voor uitfteekende netheid im дуп Weening en Toeftel. Дуне matge en byzondere Leevenswyze maakte hem ongefchikt voor eene uitges ftrekte en gemengde verkeering , nogthans ontving geen Mensch zyne uitgezogte Vrienden met waarer gastvryheid ; en hy hieldt altoos ommegang met verfcheide der voornaame fte Perfoonen, in zyn Landfchap , die гупе waarde ken- - den en hoogfchatten. In de daad, hoe weinig, of geheel niet, de Heer Howard zich wist te fchikken naar de vry- heden en: ongeregeldheden , welke plaats grypen іп де groote Wereld , was hy niet onagtzaam omtrent de vast- Ce ' (©) Zie hier boven, bl, їбї, 605. 6 WAN JOHN. номалар,. | 333 Че gebruiken, in dezelve heerfchende ;. ep hoewel men hem ееп Man van naauwgezetheid en vol byzonderhe- den mogt noemen , kon niemand hem betwisten dat hy дар hadt op den tytel van een Heer die wist te ven. Maar de wyze, op welke hy verkeerde met Perfoonen van zyn eigen rang, is van veel min aangelegenheids , ten aanziene van het oogpunt s waaruit ik zyn Сһагайег Wilde befchouwen , dan hoe hy zich een zegen maakte woor de Behoeftigen en Hulploozen, in een kleinen kring, vóór dat by туне menschlievende goeddaadigheid in een ao veel wyder uitftrekte. Het fchynt een hoofdvoorwerp van гупе Berzugt ge» weest te zyn, dat de Armen in zyn Dorp de gere- in hunne Zeden, de пее in hunne Perfoonen en оопіпвер , en de rykstdeelende in de zegeningen des Јееғепв mogten weezen, die men in eenig gedeelte van Engeland kon aantreffen, Naardemaal het гупе geaartheid was, alles, wat hy ondernam, tot den hoogften trap van volmaakthefd op te voeren, zo fpaarde hy geene kosten „ en ontzag geene moeite, om dit oogmerk te volvoeren. ly maakte eenen aanvang met het bouwen van een aan- tal nette Wooningen op zyn Landgoed; voegende by elk éen kleine plek, gronds tot een tuin, en andere geryflyke heden. In dit ontwerp, °t еп men zou mogen aanzien, uk van (таак als van weldaadigheid „ genoote tot Medewerkfter. My heugt dat hy, ten einde van het Jaar, zyne t hebbende, de balans zo voordeelig yne Egtgenoote voorfloeg om ’t zelve ееп reisje na Londen, of tot eenige te welke zy mogt kiezen. Zy ante ІК een бш Wooning zouden wy 'er en!” — En het geld werdt tot dat » Deeze nette en geryfiyke Wooningen loor de vlytigfte en maatigfte Landhoe- эп vinden, en over dezelven hieldt by van een Heer еп van een Vader ve zorg om hun werk te verfchaffen, om А ongelegenheid by te аар, en hunne Kinderen op te voeden, Om hunne goede Zeden te be- waaren, was het by hem eene voorwaarde dat zy elk regeld de Vergaderingen van hunne openbaare Boas: Lee ch zouden bywoonen , zich onthouden ve in еге $84 MET HUISLYK LEEVEN Herbergen en Kroegen te loopen, еп van zadanige Uitfpan- ningen , als hy fchadelyk oordeelde ; en hy verzekerde zich van hunne onderwerping aan гупе Regelen, door hun tot Landhoevenaars zo lang het hem behaagde aan te neemen. dé Ik ‘zal hier vryheid verzoeken voor ееп uitftap , tat bet maaken van eenige algemeene aanmerkingen over de уег- fchillende wyzen › die men kan voorftellen tot verbetering van den toeltand der bagtte еп Glrekite rangen van Men- fchen ander ons. In den ftaat, waarin zy zich maar al te dikwyls voordoen, vernederd tot den laagften trap van behoefte, door het aanwenden van hunne ingetpannends ` poogingen naauwlyks bekwaam om iets meer te win- nen dan de. enkele Leevensnoodwendigheden ; verlaagd door volflaagen gebrek aan onderwys, en niets bezitten- de ’t geen waardigheid aan het menschlyk Сһагаег bye zet, is het niet te bevreemden ‚ dat een weldaadig Мап, in den hoogeren kring der zamenleevinge, hun eenigzins aanmerkt als Schepzels van eene laagere foort, die alleen beweldaadigd kunnen worden door het geftaadig aanwenden van zyn gezag en toevoorzigt. Maar moet die (taat van kindfche afhanglykheid, altoos duuren ? Moet, іп een Land van vryheid „ en waar billye ke Wetten plaats vinden, het groote lichaam des Volks altoos leeven in een (taat van daadlyke Onderwerping aan en afhanglykheid van eenige weinigen ? Moeten zy nimmer onderweezen worden in "tr geen tor hun eigen ` geluk ftrekt; moeten zy altoos om onderftand en beftuur het oog opheffen tot de zodanigen, die, met de daad, min onafhanglyk zyn dan zy zelve? — Dit 15 een denkbeeld, ?ї geen eene vrye ziel niet gaarne zal toeftaan 3 | Eks VEN JOHN HOWARD: KH десте ziet met zorgvuldigheid voorwaards ор een tydperk , waarin laagheid van (taat niet noodwendig verlaging vaa natùur zal influiten;- doch «waarin е/де Bang in de Maat- fchappy , kragten in zichzelven voelende. om zich wee- zenlyke genietingen des. leevens te bezorgen, ор zyn ei- gen poogingen zal vertrouwen , en beftuurd worden naar de voorfchriften van hun eigen redelyk vermogen. ` | - Dat dit geene ingebeelde ftaat der dingen is, wyst de algemeene toeftand мап de bai Rangen, in eenige Lan. den, en zelfs in zommige (trecken van Engeland, uitz waar de arbeidende Armen, ten zelfden tyde dat hunne хоба hun іп аас Blo om de запдепаашһейеп des evens te genieten , gewend zyn aan сеп mastig en te RTE zyn 'er in Engeland, die mindes - Weinige Landfchappen zyn er in Engel » die minder i AR, Ze аап de veelvuldige men! dan dat van $ ingevolge hiervan zyn de- arbeidsloogen gering, en groot gebrek zou "er heerfchen , zo. niet de Mense Kevenheid der Heeren, die op hunne Landgoederen woo- nen, tusfchen beide kwam. Onder deezen anderfcheid. de zich de Her HowaRD, door zyne aandagt byzonder te: vestigen.op de verbetering en vertroosting der gees ` пеп, die van hem afhingen, еп werd by, uit den boot, de., by hun hoogst geagt en geëerbiedigd. Ik mag ter by voegen, hy t hunne Liefde; 'ї welk by lange naa altoos het geval niet is der zodanigen, die weezen- lyke dienften doen- aan lieden van dien (taat. Maar һу bejegende hun met 'zagtmoedigheid, zo wel al weldaadigde; by vermydde zorgvuldig alles м heid of overheerfching {maakte ір zyn gedrag , opzigte. Wat et zich ftrengs mogt voordoen in die hy wilde gevolgd hebben, daarin bedoel hunne waare belangen „en, indie: -ming een gerusten oude 336 BET HUNLYK IRRVEN bezorgd was om hunne Mangengamheden des leevens ta vermeerderen. | | De Liefddaadigheden van den Heer Howard bepaalden zieh niet tot de'zodänigen, die meer. onmiddelyk tot zya Landgoed behoorden; zy (trekten zich uit tot den geheee ten kring der Nabuurfchappe. Zyne goeddaadigheid werke. te voornaamlyk op het grondbeginzel , om den toeftand der Armen ге verbeteren de deor aan hún eene geregelde en nette Opvoeding re. (ohenken. an gyne vroege jeugd ‚ hadt by dit op " oog, en hy Reide Schoolen 2an voor Jongens en Meisjes , waar. cen welberetieneerd plan inge- тїї. De Meisjes leerden leezen , en eenvoudig’ werk met de naald; de jongens deezen , eenigen fchryven , en de beginzels van het rekenen. Zy moesten geregeld de Gods» dienstoefeningen bywoonen, volgens diè leiding, welke hunne Ouders de -beste keurden. Het getal der geenen „ de in deeze Schoolen werden opgebragt ; was nu eens meer dan min; doch de Schoolen bleeven. aan den gang. - Op alle andere wyze, waar op een Mensch, die geheel п ís om goed te doen met de Middelen , һет door de Voorzienigheid gefchonken ‚ zyne weldaadigheid kan uitoefenen , tradt de Heer HowARD vooruit. Ну fchreef niet alleen in, als "er openbaar eenig liefdewerk te vertigten Попіс ; maar zyne byzondere Lisfddaadigheden breidden zich wyd uit,‚'en werden by ujtftek wel beftuurd. 2 Was, “* is waar, aan zyne Vertrouwden en Medehel- pers alleen , dat veele deezer bekend waren ; doch zy geeven-hem, ten deezer’ оре, het volledigst getui- tis. Zyn zeer gemeenzaame en vertrouwde Vriend „ Kee, Mr, THOMAS SMITH, van Bedford, gaf my het volgend. berigt van dít gedeelte ayns gedrags , op een tyd, det deeze Menfchenvriend druk: bezig was in de meer openiyke betooningen deezer zielsgeftelzenisfe , die mom veeltyds zou veronderftelien , dat aanliepen segen zyne by» zonderder en plaatslyker weldaadigheden: ,, Ну volhard» a» de -fteeds om liefddaadige fchikkingen te beraamen voor э, zyne arme Nabuuren en Landhoevenuaren ; en als шей an in aanmerking neemt hoe zeer zyn hart bezig was met, ag en hy zynen tyd befteedde in, de volvoering zyner wyd» ‚ ftretkende Plans, was het verbuagend ‚ met welk eene, әз tot kleinigheden afdaalende , naauwkeurigheid hy zyne »› bevelen herwaards zondt, omtrent de giften, welke by » in ’t byzonder uitreikte, Zyge Schoolen hleeven tot ‚shet einde toe in ftand.” Het is onmogelyk dat er г вед - Te VAN JOHN HOWARD. : 15% Sterker proeve kan gegeeven worden, dat de hebbelykheid om goed te doen, hem volftrekt eigen geworden was, dan dat hy , terwyl гупе openbaare’verrigtingen: hem bo- ven alle Mededingers fielden in daaden van Menschlieven= heid, nog zyne begeerte tot weldaadigheid niet kon vol- doen , zonder de gewoone Gunstbewyzen aan тузе Na- ‘buuren en Landhoevenaaren uit te Текси. , Eene andere vroegtydig zigtbaare trek van dat Charac- ter, ’t welk de Heer Howard vervolgens zo aigtbaar ten (оой fpreidde , beftondt in een’ таѕфейоогеп Weder- ftandbieding aan Onregt en Geweld. Op niemand kon men vaster betrouwen als: een Befchermer van Regt en Onfchuld tegen medoogenlooze , en alle beginzelen met voe- ‘ten trappende, Magt. Zyne verontwaardigug werd gaande by alle peogingen om indragt te traaken of te overheer- Чсһеп; en zyne geaartheid dreef hem, om, zonder manen , met woorden en daaden zyn rechtmaatig gevoel over zulk ‘een gedrag uit te drukken. gen leeftyd , zo wel als in de laatere , zigtbaar; door deeze bepaalde hy zyne eigene Huislyke belangen zo wel als de plans tot welweezen van anderen, mm De belchikkiug, welke hy op zyn tyd maakte, was naauwkeurig en gaar een juist beltek ingerigt. == Hy kende zeer net den. {taat van alle zyne zaaken, en de hand der te raade houding ra- elde, wat het edelmoedig hart befloot te befteeden, = yn fmaak їп Kleeding, Huishouding „ en alles wat het uitwendig vertoon betrof > helde over tot het eenvoudige en het nette ` deeze gelykheid van aart maakte hem een bewonderaar van den Aanhang der Quakers, en met vee- Jen van die Gezindheid hadt hy eene пазите verbintenis. De Heer ноуавр hadt het gemeen met andere Man- пеп van een deugdzaam en weldazdig Character , dat hp zeer gefteld was op het aankweeken van Planten, die nut- „tig waren en tot fieraad dienden. En daar zyn eigen voed- 5 988 , HET HUISLYK LEEVEN VAN JOHN HOWARD: ` zel meest uit het groeiend ryk beftondt, werd hy elgen- aartig. opgewekt om . zich met de aangeuaame bezigheid „ de voortteeling van. Veld- en Tuinvrugten, onledig té hou- den. · Het hoogst nutte Aardgewas, de Aardappel, hieldt hy veel van, en eene' zeer veel opbrengende foort van dezelve, welke hy algemeen bekend maakte, kreeg naar hem een bynaam. Zya Tuin was een voorwerp; waar de nieuwsgierigheid zich kon verzadigen; zo ten aanziene van де wyze op welke dezelve was, aangelegd, als ten opzigte van de uitfieekenheid дег Gewasfeu ; ор zyne veel- vuldige Reizen bragt. hy. de zaaden van Keurige foorten уап Moeskruiden mede, en deelde ze onder уне Vrien- den uit, r. … e , à deeze wyga bragt de Heer HOWARD de geruste jaa- ei Dé van zyn vast verblyf te Cardington y gelukkig voor zickzelwen, ев ep werktuig van, goeddaadigheid еп uastbetoon voor allen die hem omringden, ` Майг die Bag duurde niet lang.. Zyn Huislyk Geluk kreeg een deerlyken Mag, door den dood zyuer teerbeminde Echt= genoote - іп den Jaare MDCGLXV, kort naa de verlose Gng. van.bear éénig Kind. Н + ‚ EEEVENSBERIGTEN VAN DEN HOOGLEERAAR JOHANNES ` BERNHARD DASEDOW. ` | | (Ontleend uit de Beytrage zur Lebonsgelihichte von ` n ' Je В. BASEDOW.) © d anneer eenig Perfbon zich onderfcheiden heeft door het теп toon-fpreiden van groote Begrafdheden , of door zynen brandenden Yver tot het bevorderen van hee algemeene Welweezen, ontftaat "er in ons natuurlyk eene begeerte om te leeren kennen eenige hoofdbyzonderhe- den van zyn Leeven; de hoedanigheden, welke hy van de natuur ontvangen heeft; de Opvoeding die hem ten deele viel, gefchikt om dezelve te doen rypen, of de vroe- ge uitbotting te vertraagen; als mede zodanige bykomende ` omftandigtreden, die derzelver werking in eenig byzonder kanaal deeden vloeijen. d an | ` JOHANNES BERNHARD BASEDOW ‘Wordt, met het hoogs Nte regt, onder deeze agtenswaardige Characters geplaatst. Aan zyne dnvoldaanheid over de algemeene wyze , ор an VAN J. 8. BASEDOW. 389. welke men de feugd opvoedt, en zyne ‘onvermoeide poo- gingen om eene betere in te voeren, is Duitschland groo- tendeels verfchuldigd de verbaazende veranderingen , die zich thans in de meeste Kweekfchoolen opdoen, — Aan zyne onvoldaanheid wegens de Godsdienftige Leere ftellingen , іп welke hy was opgebragt , en die de Regte ziunigheid naar de Middaghoogte van Duitschland uitmaa- ken, hebben zyne Landgenooten voor geen gering gedeel- te dank te weeten, dien geest уап Vry Onderzoek, wel- ke thans in de Lutherfche Kerk heecht: waar ’s Men- fchen Ziel, haare kragt gevoelende, еп haare eifchen doende gelden , met kragt zich verzet tegen de banden van menschiyke Geloofsbelydenisfen. Eer wy onze Leezers de algemeene omtrekken des Lee- vens van den Hoogleeraar BASRDOW opgeeven, zal het niet ongepast weezen , hun te berigten , dat de byzone derheid van zyne Leerwyze beftondt in eene rechtfítreeke fche aankanting tegen die men ’t algemeen volgde. Hy begreep niet alleen , dat de dwingende Leerwyzen , 20 algemeen aangenomen, gefehikt waren om den voortgang der Leering te fluiten, terwyl де Kweekeling onder het opzigt was van zynen Leermeester , еп hem een weder- zin van de Letteren іп te boezemen , naa dat hy de fchoolroede ontwasfen was; maar tevens, dat de Opvoe- ding der Jeugd, in zommige gevallen, van eene al te af- etrokkene natuur is; en, in andere, zich enkel tot woorden paalt als voorbereidende tot de kennis der zaaken: ter wyl, іп de daad, de nuttige kennis der dingen de voors bereiding moet weezen tot de kennis der woorden. Overeenkomftig met dit denkbeeld, poogde hy elken tak der Weetenfchap te fchikken naar de vatbaarheid zy- ner Leerlingen, door te wege te brengen, dat hun oor- deel te gelyk met hun geheugen geoefend wierd, en door hun eene inneemende gemeenzaamheid met de voorwerpen zyner ftudie te doen verkrygen, Dit deedt hy door de uitvinding, de gepaste {fchikking en де gemeenzaame ver- klaaring „ van Figuuren еп Prentverbeeldingen , op welke de Kinderen eigenaartig gefteld zyn; en door deeze mid- delen kreegen zy een volkomener indruk van eenig voor- werp , dan de uitgewerkt{te befchryving met mogelykheid „Коп geeven. — Voor de zodanigen, die verder gevor- derd waren, bediende hy zich van de onderfcheidene foor- ten van Werktuigkunde en Modellen, waar door de Kwee- keling leerde naauwkeurige denkbeelden vormen en juiste MENG. 1798. NO. 9. Dd kun- \ 390 LEEVENSBERIGTEN) kundigheden verkrygen , en, in zommige gevallen eene behendigheid om er mede te werken , beantwoordende aan die zugt tot werkzaame uitfpanningen, op welke de jeugd зо zeer gefteld is. | Меп kon zich niet belooven, dat eene onderneeming van deezen aart op éénmaal tot volkgmenheid zou ge- bragt warden; dan dezelve heeft aanleiding gegeeven tot veele naavolgingen, en ftrekte ten grandílage van volgen- de verbeteringen. —- Eenige van BASEDOW’S Naavcl- gers hebben dit denkbeeld tot eene belachlyke en nadee- lige verheid uitgeftrekt, еп, door eene beuzelagtige geaart- heid op te kweeken , gelegenheid gegeeven om tegen het Plan zelve gewigtige tegenbedenkingen іп te brengen. = Terwyl) anderen, door eene verftandige in ’t ooghouding van het Plan , de groote nutheid van ’t zelve beweeren. De fchrandere Мап, die dit Plan uitdagt, de Heer sa» SEDOW, werd te Hamburg, іп den Jaare МОССХХШ, gee booren. Zyn Vader behoorde tot den laagen ongelet- terden burgerlyken rang, en was van eene haastige en grommige geaartheid. In Неде van de zich vroeg vertooe. nende vonken vam vernuft in zyn Zoon aan te blaazen , en de bekwaamheden welke deeze deedt blyken, op eene voeglyke wyze te beftuuren, poogde hy, door alle middee len van geftrengheid, dezelve uit te dooven, en te ver- nietigeri: dan deeze poogingen bragten alleen te wege, dat zy reeds zeer wroeg dien Zoon van hem wendig maakten. De droefgeestige geaartheid zyner Moeder wrogt verder mede om het Ouderlyk huis voor hem zo ondraaglyk te maaken ; dat hartzeer hem meermaalen het voorneemen deedt opvatten , om zyn leeven door Zelfmoord te ein- п. ` Zyns Vaders Huis verlaatende, kwam hy in dienst by een Landopzigter іп Holftein. De zagte en inneemende aart van deezen Heer maakte hem het verblyf in diens Huis ‚ zeer gemaklyk , en boezemde hem die Menschlievendheid in, waarvan hy onder °t Vaderlyk dak een. volkomen vreemdeling geweest was. i - Naa dat hy een Jaar te Holftein doorgebragt hadt, ° welk hy, in zyn hooggevorderden Ouderdom, het geluk- kigfte zyns leevens noemde, ontboodt zyn Vader hem Chute, en beftelde hem te Hamburg op de openbaare School, Hier leedt hy alle die hardigheden „ en ondervondt alle die blyken van dwinglandy, waar aan behoeftige Kinderen maar al te dikwyis zyn bloorgefteld, zo van eermeesters . als VAN J. В. BASEDOW, зо ale Medeleerlingen, zo lang hy in de 1аадйе Clasfen bleef; maar verder komende, gaf zyn vlyten grootheid van vernuft, hem eene meerderheid boven Spe Schoolmakkers. Ну maakte zich noodzaaklyk by de domkoppen en luiaards, door hun te helpen; door verzen te maaken , en andere fchoolverrigtingen , was hy, zestien jaaren bereikt hebbene de, in ftaat om onafhangelyk van гупе Ouderen te beftaan. Tot hooger Clasfen opgeklommen , hoorde hy de Lese -fen van RICHEY en REIMARUS, die hem met hunne vriende fchap vereerden; en van wier onderrigtingen , inzonder- beid die van RRIMARUS „ hy ote voordeelen trok == doch, gelyk hy des naderhand zich beklaagde , dag һу zich ор de Weetenfchappen niet toe volgens eene gere= gelde Leerwyze; en door een geliefd metgezel te wordèn ‘van de rykere Medeftudenten, begon hy een ledigloopend ongeregeld leeven te leiden. enigen tyd bleef zAsEDOW onbepaald ten aanziene van de keuze eens Beroeps. Jong zynde hadt hy geen gezindheid tot de ftudie, ’t Was alleen de eerzugt zyns Vaders, om een Predikant van zyn Zoon te maaken, welke hem aandreef tot de Godgeleerdheid. Het befluit hier toe genomen zynde , bieldt mangel aan geldmiddelen hem eenigen tyd te rugge, om den loop der Ácademifche Letteroefeningen аап te van- gen. — Wanneer hy deeze zwaarigheid, eindelyk, eeni- jermaate te boven gekomen was, trok hy, in den jaare IDCCXLIV, па Leipzich „om zyne Studiën voort te zetten, еп bovenal іп de Godgeleerdheid. Te Leipzich bleef hy twee Jaren, en hoorde de Voors leezingen van den Hoogleeraar crusius , die zich, ten deezen tyde, onderfcheidde , door de. harfeafchimmige Stel- ` ~ `7 `7 7 аак, te verwerpen, en de Wys- rdheid te paaren. De Onderrig- School van cRUSsIUS oniving, wae zwigtigen en duurzaamen invloed, en geest verveelde de traage voort- п; hy zette zich, derhalven, met 1 tot het beftudeeren van het mars. door, het been, дег uite De tot wederlegging о! vin m hadden. De Semriften va iet veel aandagts las, deeden hem te уап veele Leerftellingen , wel- zen des Christendoms gehouden ífelaarye bot gevierd hebbende, раз be. 392 ` LEEVENSBERIGTEN begon hy angstvallige twyfelingen te voeden, ten aans ziene van de Waarheid zelve des Christlyken Godsdtensts ; tot dat hy, door het leezen der heste Schryveren over dit alleraangelegenst Stuk, een vast Geloover wierd in de Waarheid дег Zendinge van jesus CHRISTUS, fchoon hy „де meeste dier Leerftellingen ontkende, die veele Chris- tenen voor weezenlyke ftukken van hun Geloof houden. —— Staande zyn verblyf te Leipzich, waren zyne inkom- ften zo gering, dat hy flegts driemaalen ter week eener behoorlyken maaltyd kon doen, In den Jaare MDCCXLIX werd hy aangefteld tot de opvoeding van den Zoon eens Heers in Holftein. Deeze plaatzing fchonk hem gelegenheid om aan den toetsfteen der On ervindinge te beproeven › het Plan eener petere Opvoedingswyze , waar op hy, zints eenigen tyd, ge- dagt hadt. Ое uitflag beantwoordde аап zyne wenfchen. Zyn Kweekeling was een Kind van zeven jaaren, toen hy deszelfs Leermeester werd, en kon niets dan. Hoog- duitsch leezen. Men verzekert, dat hy, іп den tyd van drie јватеп niet alleen in ftaat was om Lat cke Schry- vers te leezen, maar ook uit het Hoogdsitsch in °t Lat over te zerten, en het Latyn, met zekere maate van vloei- baarheid , te fpreeken еп te fchryven. De Jongeling hadt, daar en boven, verbaazende vorderingen gemaakt in de beginzelen van den Godsdienst еп Zedekunde, als mede in de Gefchied- Aardryks- en Rekenkunde. Dit gelukkig flaagen zette zynen Leermeester veel agtings by, en bes moedigde hem, om zyn Plan , met verdubbelden ernst, voort te zetten. :. De Heer BASEDOW werd, іп den Jaare MDCCLIII, verkoozen tot Hoogleeraar іп de Zedelyke Wysbegeerte en Fraaije Letteren, op de Univerfiteit te Sorde; waar hy verder gelegenheid aantrof, om zyn geliefd Ontwerp voort (e zetten. Dit Hoogleeraarfchap bekleedende, gaf hy verfcheide Werken in 't licht, die een gunftig ont- haal ontmoetten; bovenal eene Verhändeling over de be- oefenende Wysbegeerte voor alle Clasfen , waarin Һу de byzonderheden van zyn Plan ten vollen ontvouwde; als. mede eene Heogduitfche Spraakkunst. Geduurende zyn verblyf te Sorde , bevlytigde hy zich zeer op de Godge- leerdheid; gedreeven door een fterke en ernftige zugt, от, aan den eenen Kant, de ongerymdheden teevermyden, wel- ke het vastgeftelde Stelzel aankleefden, en, aan den an- deren kant, de Leerftellingen des Ongeloofs, ү an VAN J. Б. BASEDOW. 393 Van Srde werd hy tot Hoogleeraar te Altona beroe- e Thans befteedde һу zyne ledige uuren om aan de ereld den uitlag zyner Godgeleerde Naafpeuringen me- de te deelen. Te vergeefsch raadden hem zyne Vrienden het pad van Infchiklykheid te betreeden. Te vergeefsch hielden zy hem de noodzaaklykheid voor om hun voor- beeld te volgen, door het eene Stelzel van Leerftukken ` te gelooven, en het andere te belyden. Zyn Zielsoog was zodanig gevormd, dat hy de eerlykheid van dit gedrag niet kon zien; en hy was, ondanks zyne doorgaande fchranderheid, te dom van begrip, om tetbevatten, hoe iemand een getrouw Dienstknegt van JESUS CHRISTUS kon weezen, als hy Leerftellingen predikte, rechtdraads ftrydig met den weezenlyken en eigenlyken aart des Chris- Bendous. Ну hadt, daarom, де onvoorzigtigheid, om een ` Вегк Voorftander te worden van ’t geen hy voor de Waarheid hield, in tegenftelling van vastbepaalde Geloofs- opftellen еп Bebydenisfen. Zyn Leevensbefchryver onderrigt ons , dat de Schrif- ten van .BASEDOW van alle kanten heftige wederfpraak kreegen ; bovenal onder de Geestlyken ; en allermeest,. onder zyne Stadgenooten , de Geestlykheid te Hamburg ; waar onder de Eerwaardige Heeren GOSSE, WINKLER en ZIMMERMAN uitftaken : zy predikten niet alleen tegen hem, maar fchreeven tegen zyne gevoelens; hunne bewye zen onderfchraagende met alle kragt van fmaadredenen. Zy fchilderden zyne Leerbegrippen af als vyandig tegen Godsdienst en goede Zeden. Zy lasterden hem als een harsfenfchimmigen en gevaarlyken Twyfelaar, als een dwaas Ontwerpmaaker van Hervorming, als een verfoei- lyken Ketter, en Afvalligen van het Christendom , onwaar- ig zyn Post als Hoogleeraar te bekleeden, de jaarwedde te tfekken , en verdienende voorbeeldlyk geftraft te wor- den, Het Volk te Hamburg werd tot een opftand tegen hem aangezet, en daar het onder "rt zelve een heerfchend be- grip werd, dat den Afvalligen tot den dood te fteenigen , een verdienstlyk werk zou weezen „ was hy genoodzaakt die Stad te ruimen. In ’t einde verboodt de Magiftraat , deels op °t aanhouden der Geestlykheid , deels om de oproerige eifchen des Volks te ftillen, de uitgave en her. leezen zyner Werken; waarfchuwde de Burgers om ne van BASEDOW's Inftellingen in de handen hunner inderen te geeven 5 еп verboodt de Schoolmeesters er 3 EE: 394 LEEVENSBERICTEN gebruik van te maaken im de Schoölèn , onder bedreiging van ч gemis hunner fchoolplaatzen ; terwyl zy, aan den anderen kant, de uitgave van Schriften tegen hem aan- moedigden. Basepow ftondt pal tegen het geweld der tegenkanting, voer voort met zyne gevoelens tegen mísduidingen te vere deedigen , en verfterkte ze met bygevoegde bewysrede= пеп, langs alle wegen, die de deelen van Duitschland , van den oorfpronglyken Zetel des Gefchils verwyderd „ hem open lieten. Het gefchreeuw en het uitvaaren tegen hem deedt geen weezenlyken dienst aan de zaak , tot welker onderfteuning men zich zo zeer beyverde , en pra- зеро mogt, vyf-en-twintig jaaren , naa het verwekken deezer hevige beweegenisfen, met veel genoegen zien den voort- en opgang zyrer byzondere gevoelens wegens den Godsdienst in alle deelen van Duitsc e Niet weinig tyds fleet BasEDOW in het wederleggen ту» ner vyanden. Hy gaf veele Schriften in ’t licht over den Godsdienst , de Wysbegeerte, en de Opvoeding. Veel vuldig waren zyne poogingen om eene openbaare Leere fchool op te rigten volgens zyn verbeterd plan ; veelvule dig waren de zwaarigheden , welke hy moest te boven komen ; doch het ontbrak hem niet aan aanmoediging van den Duitfchen Adel, en inzonderheid van den Prins van Desfau, en van vreemde Mogendheden, tot hy, cindelyk , mr jaar MDCCLXXIV, in ftaat was om eene Acade- mie te Des/au op te rigten, onder den tytel van Philane Sropine; fchitterend waren zyne eerfte verrigtingen, dan de Inftelling teedt naderhand niet weinig door verdeelde heden en gefchillen , tusfchen hem en zyne Medeleermeese ters. Basepow overleedt te Magdenburg, den об van Hooimaand des Jaars MDCCXC, en werd met eene hem vereerende Lykftatie begraaven (*). Zyn Leevensbefchryver, wadr uit wy zeer verkort dee- хе Leevensbyzonderheden ontleenden, voegt "er deeze ken- fchets van "e Mans Character nevens. In BAsEDOW, was een vlug, veelbevattend , en doordringend Vernuft, en een gezond Oordeel , vereenigd met eene ongemeene leevendig- eid van aart, kragt van gevoel, en hette van verbeel- ding. Hy dagt en Îprak als Wysgeer over alle onderwer- реп, (*) Zie wegens deeze begraafenisfe de Algem. Konst- en Leto terbhade › V. D. bl. 8 | Ы "ш ев. VAN J. в. BASEDOW. 395 ‚ die zich aanboden; maar de ontdekking van Waarhe- den, die Nuttigheid beloofden, was zyn hoogst репое» , Ну vondt weinig fimaaks in enkel befpiegelende Begrippen; тупе aandagt was meest gevestigd op Begins gelen die ín werkzaamheid konden gebragt worden. Ду» ne Ziel was een onuitputbaare bron van Plans еп Onts werpen; doch zy wrogt te zeer op °t algemeene. Ну ftreefde voorwaards met geweldige vaart, in elke ondere neeming , en hadt noch het noodige geduld, noch de noo- dige volftandigheid , om elk gedeelte daarvan te overe zien, of agt te geeven op de hinderpaalen, die zich zou- den kunnen opdoen, noch om te voorzien in de middelen om ze uit den weg te ruimen. — (Gewoon de voor- fchriften van zyn eigen hart te volgen, zander ра vreem- de hulpe om te zien, gaf hy dikwyls de voorkeuze aan de moeilyker wyze om zyne Plans tot rypheid te bren- gen, dan in de voetftappen van anderen te treeden. — zyne jeugdige dagen bemerkènde, dat hy vlugger van begrip was dan de meesten, met welken hy verkeerde; kon hy geen tegenfpraak dulden; еп, in de eerfte aane drift, viel het bezwaarlyk hem van eenige dwaaling te overtuigen ` maar , wanneer deeze voorby was; hy zich gereed аап de waarheid over, zo ras hy dezelve bemerkte. Zyn aart was openhartig en edelmoedig. Vatbaarder was hy voor groote en (Петке indrukken, dan voor zag- ter aandoeningen 5 ел helde meer over tot het zwaars moedige dan tot het vrolyke. Deeze neiging moet niet geheel aan de natuur worden toegefchreeven ; maar аап veelvuldige ongunftige omftandigheden zyner vroegfte leevensdagen , meer gefchikt om tedere gevoelens te one derdrukken dan te koesteren. Wanneer hy, nogthans, in zyne ryper jaaren overtuigd werd van de waarde en uite muntendheid eener goeddaadige gefteltenisfe, en dat het, beste gedeelte van den Godsdienst beftondt in goed te doen aan den Medemensch, zette hy zich tot die taak met alle vlyt, en tot zyn laatften {nik bleef het zyn hoofdbezigheid wel te doen. Deeze trek in zyn Charace ter heeft te meer verdienften ; dewyl hy zich dezelve eigen maakte door aan te werken tegen eene gelteltenis en opvoeding, daar aan wangunftig. — ®Met één woord, zyn hoofdoogmerk en hoogfte eerzugt was het Mensch- dom beter te onderrigten, ten aanziene van onderwerpen van het hoogfte aanbelang F om de vordering der jeugd 4 in 396 LEEVENSSERIGTEN VAN j. В. BASEDOW. ` in alle takken van nuttige Weetenfchap gemaklyker te maaken; dezelve met eene brandende Liefde tot de Deugd te vervullen ; om regtmaatige en beminnelyke denk den van den Godsdienst te verfpreiden, door den Chrise gelyken beftaanbaar te doen zyn met gezond Verftand en gezonde Wysbegeerte. MANNEN VAN VERNUFT, WIET NOODWENDIG ONGELUKKIG, BOCH, IN °T ALGEMEEN VERWAARLOOSD, UIT HOOFDE HUNNEFR TALENTEN}; OPGEHELDERD DOOR DE ONGE- LUKKIGE LOTGEVALLEN EENIGER ENGELSCHE ЕЧ DICHTERENe à (Uit het Engelsch) эъ. „ Сте wy onlaugs plaats aan een Stukje, ter opfchrife ap voerende, CLAUDIUS , of de ге leurgeftelde Geleerde ; „ Eene Vertelling, gefchikt voor de Gunfielingen van Vernuft en s» Gekeerdheid (2), die zelfde pen verfchafte іп ’t Emge/sch het "an volgend Stukje over het Onderwerp hier boven opgegeeven, „ еп hebben wy nieg in twyfel gehangen om het tot eene wers » dergade van het voorige te vertaalen en te plaatzen,” A A + & + Wie immer luisterde na de in fpreekwoorden als veranderde klagten des Menschdoms, en kennis пат van hunue heerfchen- de begrippen en gevoelens, met ееп wyder (trekkend oogmerk om derzelver waarheid liever ор te fpeuren, dan ze te wettie gen door eene verhaaste en uit traagheid geboorene aannee- ming , heeft te meermaalen zich genoodzaakt gevonden , om Grondregelen, zints lang, als op onbetwistbaare gevallen rus- tende, omhelsd, in twyfel te trekken, en de tegenftrydigheid te ontdekken, tusfchen de ondervinding van redelyk onderzoek, en de verharde vooroordeelen die reeds verjaard zyn, — Met één woord, {сһооп ik verre ben van te gelooven, (niet tegenftaande het gezag van ееп Roomsch Paus (t) en een Atheensch Redenaar ($),) даг de algemeenheid van een gevoelen ten bewyze ftrekt van deszelfs ongerymdheid, draag ік, nog- thans, eene volle overtuiging om, dat de ongegronde voor- oordeelen, welke oppervlakkige befchouwing en overgedreeven € | d (°) Zie hier boven, bl. 257. ({) Paus JOHANNES de ХХШ, ($) PHOCION. MANNEN VAN VERNUFT, NIET NOODWENDIG ONCRLUEKIO, 397 misnoegen voortbragten by het veronderftelde fchrandere ge- deelte des Menschdoms , en dezelve in bedrieglyke grondregee den hervormde , ontelbaar zyn. Alleen de bron van deeze Volksdwaalingen aan te wyzeu, zou misfchien eene gemakkelyke еп ouvoordeelige taak weezen; dezelve uit te dryven, een arbeid die de kragten van ееп BER- cures vorderde ; doch het zou hoogst nuttig zyn voor het Meuschdom. Elk Schryver fchynt, derhalven, door de deug- den , die hem aan de Маа‹(сһарру verbinden , (ik meen de deugden van vry zyne gedagten te zeggen, en yver voor het algemeene welweezen) verpligt гупе wapenen tegen die dood. lyke pesten te wenden; om aan deeze roeping te voldoen (waar van de onbekendheid eens ongenoemden Proeffchryvers, myns oordeels, geen ont(lag verleent), vlei ik my niet in ge- breke gebleeven te zyn. Myne wapens zyn, by herhaalinge „ gekeerd geweest, en niet altoos, zo ik hoop, zouder doel te treffen ‚ tegen het Vooroordeel en Bedrog; en zomtyds geef ik toe in de ftreelende veronderftelling , dat myne руісп menig een vyand van Deugd en Geluk in het Got vernederd hebben, ‚Schoon, te midden van dien vermengden (туа, de hand, die dezelve wierp, onbekend zal blyven. Ik behoef my niet te fchaamen, eene Eerzugt als deeze te erkennen — eene Eerzugt als deeze port my aan om my te verzetten tegen een Volksvooroordeel (waar door menig eene pooging van een jeugdig werftand geftuit en verdrukt is; waar door de ziel van nief weinige Voorftanders der Weetenfchap- pen met neer(lagtigheid bevangen is,en veele Slachtoffers van pugebondene vermaakneemingen aangemoedigd zyn geworden, om aan de Zanggodinnen , dat verderf, of die onheilen, toe te fchryven, welke zyne Ondeugden alleen veroorzaakt, en die, In eenigen anderen leevensftand, hun tot nog fchandelyker daa- өп zouden vervoerd, en tot een nog heilloozer einde gebragt ebben. Naa deeze Inleiding, behoef ik neauwlyks mynen Leezer te zeggen, dat de volgende Proeve ingerigt is tegen de zo luid- uitgefchreeuwde , zo dikwyls herhaalde , en zo algemeen ge, loofde kwellingbaarende aanmerking , wegens de Vervolgin- gen, diè byzonder Mangen van Vernuft treffen , de verwaar- loozing ‚ de veragting, en de ondankbaarheid , welke hun doorgaans van de Wereld wedervaart , en. de bykans onver- тузге ongelukken , welke hun op de loopbaan der Letteren en. , с Is waar, de naamen van eenen sAUFAGE, van eenen CHAT- TERTON, en de verdichte verfchriklykheden wegens het lot van eenen oTwaY, еп de cierlyk uitgeboezemde klagten van eeneu SHENSTONE, eenen HAMMOND, en veele andere voorbeelden, Schynen maar al te veel fteuns te geeven aan het bedroevend - denkbeeld van het ongeluk oe Verauķ&tse Deeze, nogthans, d 5 en ke 398 MANNEN VAN VERNUFT еп zy leveren de fterkfte by het gros des Volks gangbare voorbeelden op, zuiten maar zeer zwak een gevoelen onder- fehraagen dat uitfteekende bekwaamheden , of zelfs de noo- dige daar mede gepaard gaande gefchiktheid, eere onmiddelyke of weezeniyke ftrekking hebben , om de bevordering van ч æ tuin te verhinderen , of de gewoone genietingen des geluks те voorkomen, l Het Leeven van SAUVAGE is ongetwyfeld onderfcheiden door veele lotgevallen, die niemand, dan een Mensch van Vernuft} zouden hebben kunnen bejegenen; maar het zyn de gelukkige leevensomftandigheden alleen, die aan deeze oorzaak kunnen worden гоере(сћгееуеп ; de donkerder trekken , welke zich daar over verfpreiden, hebbe men toe te kennén aan zyne on- voorzigtigheid , en аап zyne ondeugden; was sauvacE geen Dichter, geen Man van bekwaamheden, geweest, zyn armoede хоц, (niettegenftaande de duisterheid van zyne afkomst,) voor akoos ongeholpen gebleeven zyn, en niet verligt door "rt me- dedoogen; Gebrek of het Getegt zou fchielyker den draad zyns elendigen beftaans hebben afgefneeden. De bekwaamheden van den Dichter, fchoon verre van den eerften rang te zyn, drin- gen de eifchen aan, welke de natuur te vergeefsch zou her- haald hebben om de befcherming te krygen van een edel huis en zelfs naa dat deeze befcherming bem ontftondt, behieldt hy de aanhoudende gunstbetooningen van byzondere Perfoonen , die, hadt hy deeze bekwaamheden níet bezeten, hem opgehol, pen zouden gelaaten hebben, in den grooten hoop van onver- zorgde behoeftigen. Wat CHATTERTON betreft, een Dichter zyn ongelukkig lot bezingende, moge ten flot de vergetelheid aanroepen om zyn leevens uiteinde te verbergen. Een Zedefchryver moet dit níet verheelen, maar, om de jammervolle uitwerkzels van wan- hoop voor te ftellen, en indien het mogelyk is, het pleegen vaa misdryven , zo beledigend voor de Maatfchappy , in ’t vervolg voor te komen, "er byvoegen, dat, wanncer een af- cezondene van liefddaadige onderfteuning ‘er ap uit was , om zyn verhoolen verblyf ор te zoeken, de trotfche en onver- duldige Jongeling, met vergift de naderende dageraad van eet еп geluk voorkwam, en zyn пар van etende door zelfmoord „eindigde. In ftede, derhalven, van het Menschdom te beris- pen over het verwaarloozen van zo groote Talenten , en in klacgtooneu -uit te weiden over dè jammeren ven zyn кот. 