VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
water , aJs 1030 tot 1000, en als de Lucht tot Water omtrend als 850 tot !• Maar welk Zecwnter, weUc Re- genwater , welke Lucht zyn het nu , die deeze evenre- digheid hebben ? Met 66n woord , de zwaarte van het Zeewater is even zo veranderlyk als de zwaarte van de Lucht, alhoewel gmgeli veranderlyk : het Zee water heeft nooit en nergens eenerlei zoutigheid , en nergens eener- lei diepte ; doch in 't gemeen , en naar den regel geno- men, zyn de onderJU laagen der Zee^ even gelyk de on- derfte Luchtftreeken , trapswyze zvflordw* dan de bovenfte, naardien eerjtelyk de gantfche last der eerften op de laat- ften rust ; ten tweeden , om dat zy naar den Regel zou- ter zyn; en ten derden^ om dat de Lucht, die, zonder dat 9 op de laagere Watervlakte (lerker drukt dan op de boogere vlakte des vasten Lands, de onderfte laagen van de Zee haaren l^st zwaarder doet voelen , dan de So* venfte." Om dit Werk voor onze Natie nog duttiger te maa- ken , had de Venaaler de boeklyst des Schryvers met zodanige Nederduitfche Boeken kunnen aanvuUen , als de laatfte niet fcheen te kennen, of die, naa de uitgave zy- ner Sthett^ zyn in 't licht gekomen. Dus zoude men, op het Artykel om de Lengte op Zee te yinden , van 't welk LA LANDE , in zyne Aftronoraie , maar i6n enkele J heeft, steenstra's Lesfen over het linden der Lengte^ enz. met meerder vrucht danj. m. hassenkamp^s kurzc Gefcbichtc der bemUrkungen^ enz. Edit. 1769, hebben kun- nen aanhaalen. Doch boven alien zouden wy isx dit ge- LSTT. 1792. NO, 10. Gg val 4S4 J* c. GArmta, scbkts dba AAftmnsKirNDK. Vid ter leezinge aanpryzen , bet Antwoord van den Rtd* 4et DE LA couDRAYR , op dc vraag by het Utrechtsch Pf$yintiaal Genootfchap , wegens die ftoffe opgegeeven ; synde dit in dcrzelver Verhandelingcn D. II. Utr. 1784, ilk 't Fransch en UoUandsch te vinden. •1 i/et wetzentfjki en intensfante gedeelten^ van ket iVirk van den Generaal' Major pfau, het ^velk onder de benaaming van het ennoodige en enverfchilUge , uit de Nederduitfche Uitgave^ hy Holtrop , is uitgeJaaten. Betrekkeljk tot den Feldtocht dor Pruisfijche Troupen^ in de Nederlanden, in het Jaar 1^87. By ten gezameid uit het origineeie fVerk naar de Hoogduitfche Druk van Berlin * j75K>. Te Amfteldam by ]. Peppeleobos » 1751 2. In 4to. ifta bt. De Vertaalers of Uhg:evcrs van het Wcrk, van den INTafor van PFAU , dat wy onlangs bcoordeelden , hadden, om hetzelve te bekorteu , eeaige Siukken daar uit weggeiaa- len. Volgens den Inhoud van dit Byvoegzel bcflonden deeze Stukken : i. In eene Opdragt aan den Koning van Ptnisfchen^ t. In eene foorrede. 3. in cene Inleiding tor hec Werk, van 16 bK 4. In eenige Perioden , zo wegens de fcbikkmgen voor ket Proisfisch Leger; de aan wy zing der Quartieren en Lcger« fthbitfen, als deszelfs verdere logten. 5. In eenige Ljsten^ zo van den Krygsvoonaad te Qorcum gevonden, als van de Pruisfi- fehe Geneyals en Staf-OflBcieren , welke io Holiand gewr^esc tyo* 6. In eenige Bylagen^ als in dc Maruhroutcn voor fooi- arife Reginiencen ; Disp^fttien voor byzondere Dlvifien ; en ^yiten van gekwetften , ziekea en dooden in de onderfchei- d<ne Ve!dho?pilaaIen, zo 'ie Utrecht ^ Schoonhoven ^ /tiphen ^ ^% lit het Lazdreth te fVeziL Gemelde Uitgeevers verklaarden die Sttikken voor onnoodig en onverfchillig^ en waarlyk , wanneer men onzydig \vil oordeelen, dan zai men ziilks van ten mm. Aen zeven agtde deelen^van dhweezentiyke en interes/ante ^moc- fen zeggen. Intusfcben denken de Uirgeevers van dit zoge- Haamde enneedige en onverfchillige 'er gebeel andars over; en , ftmder over de waarde deezer Stukken zelv te oordeelen , dac Jiy aan hunne Leezers overlaaten , zyn zy zeer vergenorgd ge- tveest , het weggefmeetene te hebben wedergevooden om liet dns by elkander te zamclen , en op de best mogelyke wy- tit by het Werk te voegen. Dit Voorftel zou mogelyk toeer Ingang kunnen vinden, inJien hec Byvoegzel wat zuive- Itr !n caal en fpelling geweesc ware; biykende aan het woord ^deelten^ in plaatfe van gedeelte^ op den tytel ; als ook uit yerfcheidene feiten in de gellachten en fiaaiB?aIlen» (by voorb. Zit bovca , bl. io8» mu*f WBIf » 6IDC9LTELTK. W 41 > den Vienog ginf den xelve morgen , ens.) in bet Wtrk selTe; zo dac men hec* ten deezen opzidm, okc voegzum km. ttapryzen. Hjjine vr^kfke fPjsgeertf in mjne BsUingfehap , d$or oum TAhn. Te Dwirechi ky de Leeuw en Knp, 175m. h-gr* 8y0, 170 bladz. GERRiT PAAFE wcrdt gcboreo te Dtift^ 4 Febr. 17529 #f hetzelfde oogeoblik, dat zvne Moeder de Lykftade Prini wiLL£M den FUrden de Scad had zien binnen €reed«k Zyn Vader bad, by twee Vrouwen, 19 levende Kinderen, m toen deeze zyn naamgeaoot *er w«i , zaten *er dagelykf ^ SDonden aan tafel; zynde bet weeklyki inkomen van den maa niet meer dan /7-4»: Met eene menigte huisfelyke tegenfpoe- den te worftelen hebbende , liet by aan zyne derde Vrouw , es oog 5 in leven zynde Kinderen , echter geene fchnlden , nmr nog eene kleine erfenis, agter; ten blyke wat vlyt en zuial^* heid doen kan* Zyn Zoon be^ac een overheerfchenden luft toc cekenen en leezea. Aan den eerden voldeed de Vader, zon« der hem echcer een Tekenmeester te kunnen bezorgen; ato den laatllen kon by minder voldoen; bezictende flechts zevei Boeken, waar van bet Leven van willem ie Derde, of Vierdt^ (want de Zoon weet hec zelfs niet recht) in dichtmaai, nog Terlooren was geraakt. Gelukkig kwan de leesgnuige vkm in kennis met een zyner bauren, maartsn, zynde een Bal^ ker^ welke, agt Kinderen bezinende, 00k zoo leesgierig waa, dat zyn Vriend hem nimmer buiiende , kneedende pf bakkende hteft gevonden , of *er lag een boek by den buidel , op den crog, of de ovenbank, waar in by onvermoeid de oogen floeg, 10 dikmtals zyne bezigheden hem een oogenblik rust vergon*^ den; hebbeode flechts ^^nmaal zyne brooden te hard laatem bakken, terwyl by bfzig was met in de Reiztn van den be* ruchten bontekoe te leezen. De Boekverzameling van deezen Bakker, omtrend in am ftuks, waaronder verfcheidene Reisbefchry vingen , doch, beM* ven hec Werk van bunjan > in geene Godgeleerde boeken M« fiaande , verfc^afte den jongen paape eene aangenaame bez|g^ heid : zo wel door dezelve te leezen , als door *er met zyo buurman maarten overce koucen. Zyn Vader echter begreep^ dac boekenleezen geen ambagt was. Hy raadpleegde met de eerfle genegenheid van zynen Zoon , namenlyk de zncht tot cekenen, en dMs beftelde hy denzelven, in deszetfs ijde jaar, op eene Plateelbakkery^ om , na verloop van' 10 Jaaren , toe den rang van Schildersknecht verheven te worden. Die am* bsgt hield hem 14 a 15 jaaren onledig^ cn bcdoif xyn gebeelt Gg % 4t4 f AAFB lekenkiinic, uic hooffle vaa do ikfCd wjr«t mn tSMmm^fi^ Wt dac beroep eigen U* In deezen nederigen kriag vtn menfchen , l^erde 4e jooge PAAPE een zonderling dag van menfchen kennea* De meestt van hen hadden , in 1 748 , een byscer groote vlag lacen ver« Twdigeo, aan meer difi ipo handeA te pita kwameB, oto dezelve in orde te dnugen, Allen , die onder deeze Vlag de Scad warcn doorgecrokken , noemde me^ naggilicdtn ; ej^ nadieo de meescen , by die gelegcnheid, niec geheel nucfater wtren , z^ide m^n vervolgens , te Deift » van iemand die wac ce veel gedronken had : ^ foopt $nd€r de i7ag. Onder deezc Ambtgti* liedcn trpf hy een nieuwen boezemvriend. , in een zopderTmg snenschy thomas geheeten, aan; welke eene ^eldzaanje Wysbe-^ gcerte in zyne levenswyze volgde; blyvendiS zelh geheel ge? ft^t in BROWN^s gemiene dwaalingcn leezea, wanneer zyne buu» ren trodig bezig waren » om e^n in zyn Schoorfteen oncflaaaea brand te blusfchen; zeggende alleen tegen den laatilen, die qa hei dempen der vlain zyn huis verliec : crekc de deur agcer u toes ftaande hy intuifchen niet op, voor dac l\)r zyn begonnea boofdfluk had uitgeleezcn. Peeze zonderiinge Wyigeer overieden zynde y na dat d^ i'onge PA APE hcm» even te vooren» had moeten beiooven, da^ Ly nimmer een Lykvers op hem zoude maakdi \ zo geraakte laatfcgemelde aan hec uitgeeven van eenige zyner Gedicfaten^ en door deezen in kemii&fe met den Heer roelanb van scuib, Deljt ^ eo deszelfs Docbter maiiia , medc^ een Dlchcercs; met welkc laatde hy 34 Nov. 1775 in huwelyk uad. Door loedoen van zyn* ^choonvader vu^erd^ hy eerlang ankwee- ](cling van het Haagsch Oichtlievend Genootfchap , onder d^ Spreuk : KunUUcfde fpaart geen l'^ l teruryl dQ beioemde Siichter vaj9 dat Genootfcbap, Do. joannss van spaan, zicl^ vervolgens verleedigde, om hem in de noodige regeis der djdxu kunde te onderwyzea, Een en ander maak^e hem zeer yve- rig , zo dac h^t eerlang fchecn , dat by een Winkel van Verzen begeerde op zetteu. Ben twisty tusfchen zyne mede«Ainn bagtsgezellen ex^ hunne Meester^ ontdaan, deed hem de onder« drukte party verkiezeo. Die bragt hem in haat^i hy wenk jnoedeloos; verliet zyn Anibagt, dat hem al lang had tegenr geftaan , en mkte dm zonder kostwinning en zonder geld. ' Van den nood een deugd maakende « zette hy zich aaQ hec Waijerfchilderen , en vervolgens ook aan het Slihojiettecren. Hier in kreeg by een* Leerling , welke, onder zyo opzichc» verzcn willeode maaken, zicb altoos, op de Turfzolder, boven op een hoop turven plaatfte. Men moet bekennen, dac indies deeze Verzen al niet verheven waren, hec de DIchter zekerlyk was ! De Iceslust van den Meester verfchafre zich hoe langer hoe meerder tocgang tot zeer voornaam? Boekyerzam^Iingen^ Kchtcr deeucn zyne bekrompene omftandigheden hem, in 1791 » PP VfidLTic wrsaiiiiTn Vjp voorftel zyo6r Vrienden , een anobt aaniretmen, het WWk weekelyks 36 11., behalven eenige kleinighcden,'s jaarlyks, op- bragt. Die am|>c bedond ia bediende te zyn van de Kumer van Charitaaien der 6tad Delft \ verbindende het ade Arc. zynet Ini!rudie, hem cot bee oppasftn voor de Regenctn- kamer^ zo dikmaals dezelve vergaderd waren, hec doen van boodfcfaappeOt en hec (laan met ongedekcen hoofde, zo hing hy by Regencca in de Kamer was. Gelukkig doemde hy zyne dfchterlyke crocschheid toe zwygen; vondc , in de Regenten , menfcfaeB die vriendelyk met hem omgiogen; biekl zich daardoor 5 ]at« ren met die «mbcsbediening bezig; leerde door eene weekelyk« fche omgang met omtrend 1700 a i8co arme mepfchen , ttk eene openharcige verkeering met dezelve , bet Gerae^ eo des- celfs elende kenneo ( en hteld dikmatli van zyne 36 ik, zett winig ever. ' ^ Tot in den jaiire 1^8,6 won hy dus, al fchilderende > of die* oende^ de kost; dan in dac jaar ieerde hy denHeer wybo fynjk kenneu, wdke hem tot eene geheel andere ko&twinning, na^^ zmenlyk tot het verttalen voor de fioekverkoopers » deedt over- ^aan. Na maar 5 iesfen in het Hoogdiiitich genom^n te heb- l)en, volbardde hy mec, dagen agter een^ m de Woordenboekea genoegzaam woord voor woord op te zoeken , en een hem door FYNJE opgedraagen W^rk (waarfchyniyk de Abderiten , naat ivizLAND, in ii Deeleo) ce vertaalen. Wordende Heeren Re- gencen ytxi Charitaaten daadelyk , voor hec goede door hem in zyne ambcsbediening ganootea, btdankt, en bet fchildenuig ki een hoek gefmeeten. Ten opzichte der verdeeldhedeo , weike , federt eenige jaaren> la ons Vaderland plaacs hadden, kon g. pa ape geen ledig aan- ichouwer bly van* In 37 Boekdeelen > zo kleinen als grooten > op verfchillende plaacfen en tyden gedrukt en uitgegeeven^ beeft hy gemeld wat hy over de publieke zaaken de$ Vader- iaodf dachc. Het dee]» dat hy in dezelve genomen ha^t» deedt - hem, by de omwenteling, onverwagrst van Delft naa AmflerdaH^ verhuizen* Op een doodfche Agterkamer, by een Wyn- eH Lakenkooper te Amfterdam^ zander eenige Doeken, dan eeii Bybel met volkomen ki^nttekeningen , begon hy zynen Simfoth Zyn Vrouw^ en een Zoontje van nog feen twee jaaren oud> bad inmsfchen eenige reizen> uit vre^s voor Plundering, de rlugt over een dak te Delft moeten neemed ; en kwam delyk by hem re Amfierdam^ met hec nieuws, dac alia zytoc goederen gearrefteerd waren : *c geen echter naderhand bleek xAti zo erg geweest te zyn* Bene nienwe yerhuiztiig te Am* fierdamy by weike gelegenheid deeze drie perfoonen, met al hunne goederen^in een Sleepkoetsje) van'hist fe'ne eiode der Stad naar het ander gebragt wS^rden ; deedt hdth h^t eerfta aanmerklyk voordeel , dat zy. by de omwanteling faadden , aail. zyne fcbreiendo Vrouw voorhoudea: icggaadc, vo#r yliet 43t fkkfn dubbeltjes kimnea wy na in jimfteriMmf net hei gmotit ge» mtk, verfaoizeu/* Wanneer men o. paape verzekerde dtt 'er reeds tpprebenfie dp zyn perfoon verleend wu , pakte fay in *c latest van Ofto. ber i/t/, zyn reiszak met hec hoogsnioodige byeenf zetce een ttdere pruik en hoed op, en trok andere kleederen aan. Zyn taogczichc fchilderde by utc den bruinen , met de behoorlyke diepzels* Hoe aanmerkelyk dit iemands geUnd verandert, weec mw uit hec Levin van PASSCVKa dc pyice , die dat kansije nede verftond , en *er g een mindere raare ontmoetingen door tuid» dan g«paafb: welke dus, geheel verkleed en veranderdy «et valfcbe Paspooncn voorzien , zich van Amfierdam naar GMft/4f, en van dtar naar Rfittirdam begaf, zonder van iemand fekend ce trorden; fchoon een der Wagcdoende, en bem on- derzoekende , Burgers , te Rotterdam , hem auders zeer wel kende. £enige dagen in Rotterdam zicb ophoudende, om op eene gefcbikte wyze naar Antwerpen te vercrekken, werd een Bar- bier vereiscbt, om bet gefchiklerd aanzicht te fcbeoen. Deeze kwam , en verfbhrikte niet weinlg onder bet fcheeren. „ Myn Cod! Myn Hect! teide by > wat fcbeelc u ? Gy wordt zoo MeekM' — - Dat heb ik wel meer des voormiddaga, ant* WoOrdde PAAPE ; maar met een glaasje likeur gaat bet wel wedr ovef. De barmbartige burdfcbrapper Hep been, en baalde een troot glas genever 3 Deiden dronken, en alle zwaarigheid w- dween. Ititosftlben betotmde zlcb obrrit paape, nu als in de dagen van ouds, en bad geen verw meer by zicb om zicb to befcbilderen. De Kastelein bem ziende , wilde dat by den DoAor <oude aanfpreeken; by daar tegen verzekerde, dat by, met eebe wandeling te doen , wel we^r beter zoude worden» Hy ging uit, kogt de noodige ingredienten , fcbtlderde zicb alt ▼oorbeen, en de Kastelein felidteerde bem, met zynefpoedlge berftelling. Na eene wonderbaare driedaagfcbe reize van Rotterdam naar Aatwerpen , met een koddig gezelfcbap , volbragt te bebben , vandt f AAPR in Antwerpen niet bet geen hy gedacbt bad *er te znlien vinden^ De Stad kwam bem lelyk , en de Inwoonera kwamen hem monfigi voors ten minften by zyn eerfte aanko- foen. De IMUmdfihe ff^jtgeer in Brakant^ een door bem ddfo gelbbreved Werk , draagt *er overvloedige blyken van, en maak- te bem (nadien men , buiten lyn weeten , *er zyn* naam voor gezet had) fai Antwerpen z^er gehaat, ao dat by genoodzaakt was die Wefk te viraaaken, wilde by niet in *t water gefmee* ten, of half dood geflagen, worden. De Copy van een ander Werk , door hem aidaar opgerteld , namenlyk bet Leven yam FLIP van Bonrgenje^ werdt, toen de Boekverkooper spanoohk te Antwerpen gepiunderd werdt, met zeer veel (htie , als een kettersdb Boekt vecbraad^ I>it» btaeYefts dt vooniitzichten die Bet BfttHmfSdh Patrtoclsmtts hem giren , deedc hem iar Bnt^ fel vertrekken. Hier de overwinning op de Kcizerlyken, eo eca fedeelce der omweoceliag , eezien hebbende, reed hy met de )eligence op Genty alwtar by de eerlle cydiog der Brabtoclchft zegepraal bragt, en zich dezelve zo wel ten nutce maakte» dat zyne onderzoekers , zonder hem te onderzoeken, hem de hand gaven , en hem dea volgenden dag gerust op Brugge lie- ten vertrekken. Daar aan de Poon komende flood een Patriot op fchildwagt » die hem , met den hoed in de hand , zeer oot- moedig vroeg : Mjn Heer I mag ik de Ubertait gebruiktn %m au te vraagen , m m mmm is f ^— Dat raakt u oiet, zel PAAPE> en llap(e zo £er de Stad in, even als of hy Commaa* dant van Bruggt geweest ware. Hoe verder hy kwam, hoa minder yver hy voor bet Brabantsch Patriotismus befpearde^ tot by eindelyk. in de helft van December 1789, itDuinkerke^ zyne tegenwoordige verblyfplaatfe , aankwam , alwaar zyne Vrouw en Zoon hem eerlang voigden. Dit is de zaakelyke inhoud van bet voor oni liggend Werkjc^ dat in een vrolyken briefllyl gefchreven is , en alles bevat wat men, ten opzichte van dei Schryvers lotgevalien* en zynewyt- geerige denkwyze omtrend dezelven, kan begeeren. Zyne vrolyke Wysbegeertc heeft veel van de Wysbegeene van zy. nen overleden Vriend thomas. Zy maakt hem gefchikt tot l^gcben, en om anderen te doen lagchen. De menigte zyner uitgegeeven Werken , die in dit Stukje meest by naame ge* fioemd worden, bewyst zeker dat hy zeer vegi gefchrevea Ireef^ , maar zyne levensloop tooat tevens dat hy zulki nood> xaakelyk doen meesf. En daar hy veel tyd heeft gehad, ea ireel tyd aan het opftellen zyner Werken heeft befteed, kam de Natie zich , over zyn menigvuldig fchryven » met geene reden bekiaagen. Het veel fchryven wordt dan eerit eene ctideugd , wanneer de Schryvers zich geen tyd guaaen^ on bunne Werken de behoorlyke vereischten te geeven, en daar door flecht fikrjven^ Den Vlytigen daartegen behoort mea te pryzen ; geenzins te verachten , om dat zy vtytig zyn: of om dat zy *er, zo als de Heer paar, hua beftaan ia Tioden. Het afbeeldzel van den Scbryver, all mede dat van zyae "Vrouw en zesjaarigen Zoea« warden, ia im aanvanf vaa die Werkje,gevoadta. C|4 440 ^lOkfflSI VAN OlSCHffDJUnMll^f MaMtyn van CefchUdenUfen , komMns eA Firhalen. Te Rdtter* dam by J. Meyer , 175^. Eerfte Dtei^ 406 bUidz. TWeidk Deel, 400 btadz. in gr. 8vtf. XJeez'e twe6 deelen, bevatten de volgeude zeven Scnkkeni I. /i/m$ran en Hamet ; een Oostersch verhael , in twee deelen* ^ 11. De Roozenfeest van Salency; eene FranfChe Gefchiedetiis , lH vyf boeken. III. Paulus en Ftrginta; eene Afrikaenfche Gefchiedenis. IV. Don Difgo de Colmenares ; eene Amenkaenfche Gefbhiedeiiln v. Louifa Mildmay; eene Engelfche Gefchiedenis in firieveo^ V[. jizor en Zimeo; een Armeniesch Verhael. Vil. Ericia\ eene Franfche Gefchiedenis. Nergens, hec zy aan het hoofd v^n hec gancfche werk, of aail ^ac van de byzondere Scukken , wordc ons gemeld , of men oni bier Vertallngen , of oorfpronglyke Scukken , opdischc; als alleeil In een korc Voorberichc, dac voor Paulus en Virginia geplaatst is^ - waaruic men ziec, dat de Heer de saint -pierre de Scbryver van die Scukje is. Het is ons echter meer dan waaribbynJyk , die ook de andere Stukken Overzettingen zyn. Don Diego de Colmt^, nans , weten wy , is uit mciszner*s Skizzen. Maar het lost o8S niet/de bronnen van de overige Stukken op te .^ooreti. On* dertusfchen zouden , naar onze gedachten , de vertalers betet doen, van dezelven aan te wyzen. Dan kon men bunnen ar- beid beter beoordeelen, en dan iiep de koper geen gevaar, vauf in den waan dac hy zich een oorfpronglyk Werk aanfchaft, Over- zettingen te kopen van Stukken , die hy reeds in zyne boekeqf heeft. Wat voorts de keuze dezer Stukken betref^ , ctezelve kon ove^ het algemeen veel gelukkiger zyn , wanneer men met zulk eene verzameling waar nut wilde (lichten. — — Almoran en Hamet is eene tovergefchiedenis , met zulke vreemde verfieringeo door-^ zaaid, dat zy niemand interesfeeren kan, dewyl zv. zo (lerk te^ gen het waarfchynlyke zondigt , dat zelfs een kind, of het bygclovigfle mensch *er niets van geloven zal. Don Diego do Colmenares doec 2yn' grooten Sehry ver eer aad » wanneer men op flyl en meesceflyke tekening van charaften ziet ; maat de woede van Holnara zal menigen Lezer eH elke Lezeres hec boek van yzing uit de handen doen werpen; en het verhaal van de ftraf, die zy haren ontrouwen minnaar don ondergaan * kan toch by ons geen nut (lichten, daar de Schryver zelf zyn Stuk met deze woorden befluiten moet: Ontrouw en valfche „ liefdeeeden! hoe gelukkig is hec, dat de EuropeefChe Meisjes „ niec gewoon zyn, u met eene gelyke woede te (baffen! " — In tsuifa SBldmay wordc knoop op k&oop gelegd 9 maar de ^ntknooping yan dezelven (indien men het niet liever ^ee^ <ioorhakkeD noemen wil) gefchiedc zonder de mlnlle waarfchyn* :^kheid. De zeldzaamde gevallen en ontmoetingen worden za opeen gedapeld, dac, op dezQ wyzc» bet Roman -fcliryveii ^eu van de gemaklykfle dingen van de waereld wordc '"jfzer en Zimeo is eene zeer treurige gebeurtenis , mec ^eemdlle yoorvalleiv doormengd, waar van hec toneel geplaacs( ^ordc in Annenie , in de lyden van de ongelukkige uitcogten def Kriscenen cegen Afia ; en die vopr onze cyden , en de verba* tcringe onzer zeden , weinig gefchiiki is. — Ericia befchryft )are eigene ongebondenheden , en bee beroumr, dac zy ^er iaatilcn over gevoelde: n^aar, in h^c eerfte gedeelte van baa|P ^erhaal fpreekc zy dikwyls no^ zo fmaakelyk van eenige dar^ "tele, en kwaadaanige, kluchten, die zy, geduurende baar flecbc ' leven , aanrigcte , dat meiiig I<ezer misfchien meer nelging co( lacben, dan afkeer van de ondeugd, onder b^ar verbatt> vock len zal^ " Hec beste bebben ons de Rozenfeest van Salencj , en PaiUui eii ysrgima bevallen. T)ekend is. Reeds zeer ond Is de Infletling van de Roozenfeesc;, inca .Icenc dezelve coe aan Sc. Meda'rd, Bisfchop van Noyon, di^ In do vyftiende eeuw, naar onze jaarcelling, onder de regee« Ting van Clovis, leefde. Die goede Bisfcbop, die cevens Heer ▼an Salency was, cen dorp, omcrenc een halve mvl van Noyon ^legen) had uirgedachc, om, elk jaar, aap die geene dec IDei5jes van zyn dorp, wier deugd bee algemeensc werd toe« cejuichc, een gefchenk van 25 li«/res, en van eenen Roozen* nans , ce ig:even. Men zegc , dac by zelf dezen eerryken pryf fttn eene zyner ^Zusters, welke de item van bee algemeen daar toe benoemd bad, coereikce. Nog heden ziec men, in de ka- pel van St, Medard , aan hec einde van bee dorp Salency ge* fiige, boven hec Alcaar, een fcbildery, vereoonende den Prelaae, in zyne Koorgewaden , een* krans van roozen op bee boofj :ryner Zuscer zectende, die in bee bair gehuld, en op haare Inien liggende , verbeeld is. „ Deze belooning werd , voor de meisjes van Salency, een llerke prikkel coc braafh^id. fonder de eer , welke eene' be- kransde genooe , in aanmerking ce nemen , was hec zeker , dac litar in dac jaar huwlyks • voorflagen gedaan werden. Sc. Me- <iard, hier door getrpffe^, yereeuwigde deze InftelUog. Hy vet- MIGAXTV TAV OlSOilUiyiSflV^ irerpidim oncreac elf of cwiair mtrgeQ nn gfn grondg d cm ale derzelver iokomlteo de 25 livres, en de kosteo » ]Den up de Roozenfeesc verknochc wareo 9 goed ce maken ,9 yblgens de inrichdng , is het oiet geooeg, dat die, y den knus zal oncvaogen, zelve van een oobeiproken f if, maar hav vader, moeder, breeders, zusters, eo tc naaitbeftaanden , toe in htx vierde gelid, moeten even < fiipelyk zyn. De geringlle fmet , de minlle verdenUOj kaare maagfchap , was eene reden cer uitfluiting. „ De Heer van Salency is alcoos in hec bezit geweesc CO beeft npg, hec regc, om, cot de bekraoOng eene oic seizes » in bee dorp Salenqr geboren, en welken men ceo maand te voren, heeft voorgefleld, te verkiezen* Wa baar benoemd heefc, is by verpligc, zulka van den p Itod der parochie te doen afKondigen, op dat de anderc cers, haare mededlngeresfen , tyd zouden hebben , om kens te onderzoeken , en die af te keuren , zo zy nie de niterfte regtvaardigbeid gefcbied was. Die onderzoek « met de drikcde onzydigbeid, te werk gedeld: en bee i daa na bee doorftaan van dezen proeftyd, dac de kens vai Heer gewectigd wordc. f« Op 8 ]uny, zynde de feestdag van St. MedanI, om voren in den namiddag, bereefl zicb de verkoraie, fo gekleed, gekruid, gepoederd, en met langs baare fchooc In losre lokken, golvend bair, onder bet gelnid der tic leo, vioolen, fluiten, enz. naar bet kasteei van Salesqi wordt vergezeld door baare naasd>e(handeQ , en twaalf , ip bet wit gekleede, en met een breed blaaow lint omhi snugden, aan welken even zo veel jonge dorpelingen d bleden. De Heer, of zyn vertegeowoordiger, gaat bai cDtvangen; zy maakt bem eene kleine pHgcpleeging, 01 voor de aan baar gegeven voorkeur te bedankea ; ver^ geven de Heer , of zyn vercegenwoordiger » en de & baar de band, en geleiden baar, voorgegaan door de f{ g^n , en gevolgd door eene groote menigte, nau dc waar zy , op een voor baar in bet midden van bet ko pUatst bidbaokje, de Vesper boort« „ De Vesper geeindlgd zynde , begeeft zicb de Geefcd met bet voik, in procesfie , naar de kapel van St* M bet is daar » dac de Priester , of de Bedienaar der Mis krans of roozenhoed , die op bet Altaar ligt , zegent : boed is met een blaauw lint C) omftrikc , en van vor CP LoDiwTK Di isde bevond zicb, otnrrenc ifso jiar gele liet ktsteel tie yarennes^ io de Htbuurfchip vin Salency; de If I4IY, te dier tyd Heer van dac dorp , verzogt am dien Monarch Iclicnk, ia tynen naaa, als eene belooning der deuad« te doe De Koniog ftond dit loc, en aoiid dca Jdarfiua as ^kios , eci loiums IN vEftflAuui;^ 443 Mnco zilvereii ring verfierd. Na de zegening en het eiQdigea Iran eene op het onderwerp gepasce Redevoering, krooat de Altaarbedienaar de verkorene, die nedergeknield is; cevens fieic hy haar de 25 lims» in bee byzyn van den Heer , en zyne Geregubeambten, ter band. . ' „ De nu beknmide verkorene wordt weder door den Heer^ of zynen vertegeninjgyrdiger , en door zynen geheelcn (loet^ tot aan de Kerk geieid, alwaar men hec te Deum^ en eenea Itoorzang, ter eere van St. Medard» aanheft« terwyl de jongt tiorpelingen zig vennaken met eenige fiiaphaanlchoten te latey ^hooren. By het oltgaan der Kerke , vergezelt de Heer , of zys phntsvervanger, de bekranade tot in het midden der groote Ibiat van Saleacy , alwaar de Leenmannen van de heeriykheUI eene tafel hebben doen ilellea , voorzien van een tafellaken^ sea fervetten, zes bordcn, twee mesfen, een vol zoutvat, tweo kannen met roden wyn , omtrent van twee en een halve pint « paryfche maat , half zo veel zuiver water, t^e witte (luivert brooden , een half honderd nooten , en een kaas van drie fiui* ^ers. Nog fchenkt men , by wyze van hulde , aan de bekrani- de een* pyl , twee kaatsbalien en een hoomen fiuitje , waar op een der Leenmannen driemaa! blaast, voor dat hy het aan* biedt; en men Is verpligt , dit alles naauwkeurig te bezorgen^ op verbeurte van 60 ftuivers. ^ Van daar begeeft zich de gantfche Vergadering naar de plaats Tin het Slot, onder eenen grooten boom, alwaar de Heer indc de bekransde den dans begin t : deze velddans duurt tot hec ondergaan de\ Zon. Den volgenden dag , in den namiddag, aodlgt de belcransde alle de jonge meisjes van Salency, geeft haar eenen, van koude geregten wel voor^ienen, maaltyd, die door de , in zulice gevallen , gewoone vermaken gevolgd worcft. 99 Zie daar de Inflelling en de omftandigheden van de lencyfche Roozenfeest. Het eenvoadige verhaal daar van zai zekerlyk belangryk gerekend wordea. *£r is dan op deze aarde nog een plek gronds, alwaar een Roozenkrans, als da eerrykde en (Ireelendlle belooning, die men aan de deugd konde fchenken, wordt aangezien. Men kan zig niet verbeel- den , hoe (lerk deze Indeiling op de zeden en de braafbeld deir Salencyers werkt. Alle de inwooners van dat dorp, die honderd agt-en-veertig haardfleden uitmakea , zyn zagtaardig , eerlyk 9 matig en werkzaam , fchoon omtrent vyf honderd in getal, * be- Sitein zyner lyrwagc, die, in nitm des Konines , de plegtigbeid vtn de Loozeofcesc waamam , en op deszelfs bevel by den bloemenkrtns eenen zilveren ring en een blaauw lint voegde. Het is fints dien tyd , dat de bekransde dezcn ring onivai , en zy en haare gezellionen met dit line verflerd zyo. Alle deze gmfiandigbedcn zjn door de echtfte bewyzea Vcveftigd. 444 MAOAZm VAN OBSCHTEDENtf SIR , SlfZ.-— LEERZ. GESPEIfJEf. Wzicten zy nice 66n ploeg; Met fpit zyn' eigen tkker om, en elk is *er met zyn lot te vredeo. Men verzekert, dat *ef lifec 66n , in den uicgefhektflen zin , niec ^dn voorbeeld is » fk zeg niec van eene misdaad , die door eenen uit Salency tf- komdigen begaan is, maar zelfs niec » dac ^^n liunner zick man eene biiicenrpoorige neiging beeft overgegeren , en nog minder, dac der bevallige kunne zich heefc vergecen; cer«- *wyi de omfbreeks Salency woonende Landlieden even onderfchci* dieii en bedorven, als elders, zyn. Hoe veei heils brengt niec «ene gelukkige Indelliog ce wegel 6\ welke mannen zoud« men niec te voorfchyn doen komen, door de eer en achcinf mian verdienften en deugd ce verbinden! hoe veel zou hec niec bydragen cer vermlnderinge van bee zedenbederf 9 wanneer Wf ten* befpodyken too! en ydele vermaaklykheden , voor een ^alencyfche Roozenfeesc , en voor die zuivere genoegens , tg- cerftelden , weiken zy aan eerlyke en gevoeiige hig-cen moQC fclicnken/' JLeerzaame Gefpnkiens en Ferhnalen, voor de Jeugdr Te Amfter^ dam bj P. G. Geysbeek. In lamo , 9^ bladz. Onider de grooce menigce van klefne Gefchrlften , welke mea^ zederc eenigen cyd, hec licht heefc doen zi^n, kan die fcondelcje eene voegzaame plaats vinden. De Opdeller daarvan is , over *c geheei genomen , niec ongelukkig gedaagd in de keuze van onderwerpen. Dc Jeugd bekend ce maaken met de gewrogten der Scheppinge ; op eene gemeenzaame wyze , ei| .<ioor ipreekende voorbeelden , de Ondeugd in een mishaagend Jicbc ce plaaczen, en, daarentegen, dc Deugd als voorcreffelyk en aangenaam ce doen voori^omen : deeze behooren , inderdaad, onder de besce oogmerken , welke een Scbryver , die ten dien* fie v^n hec aankomende geflagc de pen vow-rt, zich kan voor* fiellen. £n deeze oogmerken zyn, iq dU kleine Scukje, vry ml in %gt genomeo* ♦ ♦ « A L G E M E B N E V A D £ R L A N D S C .H E LETTER-OEFENINGER J. D. aucFiAOLis , Nieuwe Overzetting des Ouden Testamtnts; mit jiunmerkin&tn voor Ongdeerden. In het Nederduitsch over^ebragt. Xde Deel. Te Dordrecht by A. BluslS en Zoon en de Leeuw en Krap, 1791. In gr* o&avOy 205 bladz^ Uit het Bericht., voor dit Deel gepJaetst , vememea wy , dat de Heer £. de perponchrr , met het eerlte Boek van samucl , verkoozen beefc zynen arbeid aen die Werk te flaken ; en dat de Heer y. van hAmels^ VELD de veiriiere vertaliog van het zelve op zich genomen heeft : die ons , wegens de yerandering van het Plan , teni opzichte der Aqnmerkingen ^ het volgende meld. — • J, DeHecr de perponcher hadt, bi| de voorgaande De6- len van dit W^rk, de vrijheid genomen , cm 00k zijn6 eigen Aantekeniogen op den Bijbel-Tekst te plaatzen ^ en van de Aantekeningen van den Heer MicHAeLis flechts zoo vcel over te nemen , en zoodanig gebruQc 19 te maaken 5 als hij noodig oordeelde. — —. De Aante- 9) kenin8;en van den Heer de perponcher zal de Neder« 19 duitiche Lezer derhalven verder misfen , maar daar te« 91 gen worden hem nu , die van den Heer michaclis ge« 0, heel , zoo als zij zijn , geleverd , het welk veelen ook ^ Diet onaangenaam wezen kan. Wanneer mii ondcrtus^ ^ fchen in de Oosterfclie Bibliotheek , in de SuptlementM „ ad Lex. Hebr. ^, ys. f. Na verloop van vier jaaren tcrzocht AWalom van den Koniiig verlof om na Hebron te gaan , en een 8. gelofce te vervullen, die hij aan God gedaan had, want hij had bij zijne Vi. J'. Na viet jaaren.'} te weteit v:ln de te rugkomst in zijn Vaderland af te rekenen. In de gedrukte uit^aven ftaat na veertig jaaren , en die verftaat men gemeenhjk van het veertigfte leevensjaar van Abfalom. Als dan moest Abfaloms opftand, en Davids vlucht voor hem , tot het laatfte leevensjaar van David behooren , want in het eerfte jaar van zijne veertig eH eene halfjaarige regeering is Abfalom geboren. Dit is in de daad onmogeh'jk. Men leze flechts het eerfte Hoofd- lluk van het eerfte Boek def Roningen ; hoc verzwakt is David daar in zijnen oudefdom? en nooit vrndt men hem 200 rustig, en zoo Soldaat , als in den oorlog met Abra*^ lom< ily gaat te voet ait Jerufalem , doet door zeer ruwa wegen een llerken marsch , legert zidi onder den blooteo hemel , maar breekt nog in den rfacht op , en zet mec sijn leger over den Jordaan : overal neemt hn , met eene onselooflijke tegenwodrdigheid Van geest ^ de fchielijkfte befluiten , verfchijnt wezenlijk in dezen veldtogt grooter^ dan in een der voorgaanden ; is tevens Ddchter « vuurig Dichter , ea zijne fchoonfte Pfalmen , bif voorbeeld & XLll^' , vallen in dezen tijd. Kan dit dus de i Kon. h i*ai y befcbreeven zeventigaorige David , naauwlijks meei , eene fcbaduwe eens Konings , wezen ? Het geen Hoofift* Xi: a; verhaald wordt ^ zou bijna belachlijk laiden. — — Ik heb daarom de reeds van anderen bevestigde leeswijzo van. vt«r^ in plaats van veertig ^ aangenomen; en dus valt de Gefchiedenis omtrent in het 55 of 56 jaar van David , iuist den besten tijd van eeneii grooten Veldheer. — De Pfalmen , bij gelegenheid Van Abfaloms opftand gemaakt ^ zim, zoo als ik geloove, de UI. IV. XXBL XLI. XLn. XLra. LV. LXI. LXIU. LXXIfte. Na Hebron.] Dus werdt toenmaals 00k te Hebron geo& ficrd. Eigenlijk was dit tegen de wet van Mofes ; want oaar dezelve zou 'er flecbta eene eenige plaats van ofieren S'*n : maar deze wet was in oubruik geraakt , en dewijl ibron langen tijd de wooning van Abraham geweest wts 9 diar hi} geoffcrd , en CodUjke verfchijoingiea 6?KfttKTTlNC VAN HEt O. tES^ABtlilt. 44f hadt , Werdt het als eeiie heilige plaats aangezien« Mur hiervaa in het Mof. Recht. IV. D. §. i»8. Vlucht na Gefur in Syrie , eenen godsdienst bc^ loofd , indlen Jehovah hem na Jerufalem te rug f^t. (J. brtcht. De Koning gaf hem dit vcrtof ^ en hij gfin^ af na Hebron. TO. Ondettusfchen hadt Abfalom opftookers ondcr alle flammen van Israel uitgezonden , die , zoo dra zlj de trompet zonden hooren , zeggen moesten , dac Abfalora te Hebron als Koning uirgeroepen was* i\. Hij hadt tw«ehonderd menfchen uit Jerufalem op de offennaaltijd verzocht , en dezen waren heel onfchuldig ^ zonder iet van de zaak te weeten y , Vs. 8. Na Gefur in Syrie.] Hier wordt nog klaarer, ' het geen ik over Hoofdjt. Ill: 3. flechts vermoedde , das die Koning yan Gelpr , wiens dochter David, ter vrouw )iyid ^ geen Kanaaniter geweest is. Van het Kanannitiscb Gel'ur , wordt dit GeUir hier duidlijk geno^g onderfchei* den , dat het Gefur in Syrie heet . want nooit . vcrwisfelt het Oude Testament Arame^s en SyriSrs met elkanderen ; liiaar ziet ze aljtijd, zoo aJs zij 00k waren, als twee ver** fchillende Volken aani Nadien Gefur in het Hcbrecuwsch eene Brng heet., zoo kiinnen, gelijk bi} ons, meer (leden den naam van Brug of Brugge gehad hebben ; en dft Sy- lifche Gefur lag misfchien aan den Orontes , of zelfs aail den Eufraat. Nu is het begrijpelijker, hoe Abfalom, na dett inooni van Ammon daarheen vluchtcn , en voor David veilig zijn kt^n ^ het welk men moeili|k verfliaan kan , 4icn Gefur een klein, geheel met Davids landcn on^ringd^ Koningrijk geweest ware. F's. ic. Om dit te verftaan ^ mdet men weten ^ dat in het Israelitisch land hier en ginds , op hoogten van wijd vitzicht , wachters gefteld Waren , die de trompet (leekeil noesten , wanneer zij leenen anderen wachter hoorden trompetten. Dit was wel ^ hoofdzaaklijk , in ooriogstijd ^ ten einde , bij eenen vijandlijken inval , het gantfche land te waarfchuwen, of op te i^mbieden^ dus ingericht; maat men kon door dit middel ook andere tijdingen^ (bi) voorb* vart eene overwinning ,^ tnet ongelooflijke' fnelheid dnot het gahifthe land verbreiden. Denklijk was cf in de wijze fan trompeitexi iet , dat zijne betek^nis hadt . ert vrolijkt tijdineeh onderfcheidde van alarm, wegens den invtA van eed vyand. Als nu te Hebron de trompet gefloken Werdt ^ King dit • sonder dat de' wachters wi»tea « wit bet bete* 44S J. D. MICHAeLIt kende , in min dan 24 uurcn door* het gantfche land : en jiu zeiden de zendeliugen van Abfalom in elke ftad , dat die het teken was , dat de zoo gewenschte Abfalom re He* bron dc kroon had aangenomen. Elk gelooft, dat alle overigc (ledcu cn (lammea reeds eenllemmig waren , ea dus wcrdt het gantfche volk, de jcgens David best gezin- den zelfs niet uitgczondcrd , in dcu opiland door Wrog of geweld ingewikkeld. l^s. II. Ouk dit was ongemeen listig aangevangen. Twee bondcrd der vot^ruaamften uit Jerufalem , want gemeenc lieden zal de Kroonprins toch niet aan zijnc tafel uodigeo ^ waren bij Abfalom. Te Jerufalem kou men niet anders denken , of zij wisten mede van de zamenzweriug , en dit bragt de gantfche (lad in fchrik , zoo dat zij de zaak , even geljjk David in het e^st zelf » verlooren gaf; te ge- lijk waren dcze 200 lieden in Abfaloms geweld , en , om 200 te fpreeken , gijzelaars voor het gedrag van himnc bloedvriendew te Jerufalem , indien dezen het met David hadden willcn houdcn, en de ftad verdedigen. Uit andere ftammen fchijnen ook vcelen , veele duizenden zou ik lie- vcr zeggen , inzonderheid die voor Abfalom wel geziiid waren , tot het offer genodigd gcwecst te zijn. Zie de aanmerkins op Hoofdjl. XVU: i. (♦). Dit allcs, het geen wij van het begin van ons Hoofdftuk gehad hebben , Ichijnt een gehcel Engeien- verfttnd , ge- paard met een recht hel5ch-boos hart, aan tc duiden: en echtcr ziet *cr Abfaiom daar na , wanneer Hufai hem eenen verderllijken raad geeft , (^Hoofdjl. XVII: 7-14.^ 200 heel opnoozcl uit , en allcs , wat daarop volgt , Ichijnt nlets meer dan mlsflag op misflag te zijn. Zoo veel is uit het yerhaal klaar. Abfalom hadt, bij cen zeer fchoon lichaam,' 60k veel inneemends; vlijen kon hij in een hoogen gnud, en De UeerMic/taeifs grondt dit denkbeeld aldaer tcr pJaecze,' pp den voorflag van /Ichitofel , om twaelf duizend mam uii te kiezen; vooronderdellende dat dezelve reeds te Hebron gefchied Is. Maer zyne i^isfing zou vervallen, als die voorflag eersc gedaen is» toen Abfalom reeds in Jerufalem wa»-, gelyk.de zt« menhang met Hoofdft/XV en XVI fchynt aen te duiden. On- dercusfchen is ecbter hec denkbeeld van en^^ vry groote menigte te Hebron niet gehecl ongegrond , dter we hier vs. la lezeo, dat de zamemw^ring ftfrk werd , tn Abfaloms aenhang gnder hei y$ik gr$o$ was.l OVSRZBTTIlfC VAN HET O. TESTAMENT.. 449 cn wel behaaglijk vlijcn ; hij was ten uiterften boosaartig cn verwaand ; hij hadt ziju wezen volkomen in zijn ge- weld , eene gevaarlijkc gave , die het waarlijk groot vcr- ftand heel zelden hecft , dewijl ^een groote geest zonder jevendige hartsiogien is , die zelts tcgen wil en dank ieC in het gezichc plegcn uit te drukken. Deze gevaarlijke boedanigheden afgetrokken , was hij zeer 12. medegegaan: 00k Het hij Achitofel, die van Gillo geboortig , en Davids geheimraad was , uit zijne vaderdad Gillo tot het offer nodigen. Hier werdt de iamenzweering fterk, en Abfaloms aanhang on- der bet volk was groot. Biiddelmatig ; doch dat cr bij het begin van den opftand zoo ongemeen veel fchranderhcid doorblinkt , mag niet zoo zeer aan hem , als wel aan Achitofel toe te fchrijven zijn , die hem deze raadflagen gaf. Abfalom zelf was flechts cene machiene , maar eene zeer buigzame , die alles doea kon , wat Achitofel voorfchreef. Wat dezen ten uiterften boozen mensch bewogen hebben , zoo ontrouw om- trent David te handelen, die niet alleen zijn Koning, maar 00k zijn Vriend , was , en om den Zoon tegen den Vader op te hitzen , zegt ons de gefchiedenis niet , dewijl hij zulks aan niemand gezegd heeft , en hij , v66r de ontwik- keling van den knoop , vroeg door den ftrop afl'cheid vaa de wereld genomen heeft. IJijna zou men denken , dat hij den Zoon even zoo min toegedaan was als den Vader , en wel ten oogmerk had , om eindlijk zelf Koning te wor- den (♦> Fir. 12. Gillo.'] Eene ftad in het bcrgachtige deel van Jiida's ftam , die niet ver van Hebron lag. Jof. XV: 51 • 54- Achitofel fpeelt hier eene zeer bedekte rol , die hem , indien David te Jerufalem ftand gehoudcn hadt , den weg tot [(♦) De Heer MchaSlis vennoed , in zyne Aentekening op HcrfJft. XVI: 21. dac die vooruitzichc ook dcel had In Acbitofds voorilag tot het beflapcn van Davids bywyven door Abniiom. Bebalveo het oogmerk , om de verwydering tusfchen David en Abftlom hier door le verderkeot had Achitofel , door het aen- rsuien van zulk een verfoeilyk wanbedryf , veelligt ook ten oog- merk , „ om, Czegt by,) Abfalom zelvcn recht zwart en gehaat ,9 te maken , om , indien David aan kant geholpen was , Abfai- lorn weder van den troon te (loocen , en zich zelven tot Ka< 9, oidg op te werpen.*'] Hh 3 f 450 J. 9. MICHAfiLIS , •VEItZETTIN« VAN HIT O. Tt$T| tot verzoening baande. Hij gaat nict met Ab&lom van JC:- rufatem na Hebron, 00k is hi) niet mede onder de eerfte ^enoodigden : hij is thans juisc , geheel zond^r venpoeden ,^ in zijne Vaderftad, wordt, nadien dezelye bij iiebron ii^, van daar genodigd en komt. , Aanhang cnder het yolk.'] Dtt famenvbeijend gemeeo , of wac hec was, mdest de aanzienlijken , zel& de 200, die yic Jerusalem mede gekomen waren, door zijne meoigce eof fchrik dwingeu^ pm te doen, bet geen ipenig een niet voot- badc te doen. Loiter list , zoo als mea in eeu moorde<i ^aars hoi , of in de hel , zoekeu mogt." ffederlands P^^rval en HerJUl , aangiwezen in cm Biddog^ LemedCi ovtr Deut. XXXIk 6. Door j. stebnmeyer^ Preidikant te f^durding^n. Te Amjterdcan by J. Wesfing Willeajsz. 1792. Behalyen 4e f^Qorreden^^s W. in gr.Svo. 