VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
‚s voeding en betamelykheid overeenkomen, en men moet nooi j fchertzen met dingen, die van nacuure.eene ernftige bebar- js deling vereisfchen: want groote en gewigtige onderwerpen: be- „ Ingchelyk te maken, is een veroordeelenswaardige fout, (3). ‚‚ De waarheid is een wezenlyk vereischte in een goede ss fchertzery, -en het-belagchelyke ’t.gene.men in de fchertzery ¿> bloot ftelt, moet wezenlyk in het Voorwerp plaats hebben, „ Voorwerpen, die als verfchillende in een fchertzery vertoond worden, moeten ook in der daad verfchillen ; en de vergely- ss kingen, die men maakt, moeten gok ten vollen met de Voor s», Werpen overeenkomen, of ‘er toe behooren. ' - „ Koning Henrik IV. van Frankryk,hoorende dateen vaornaam s» Doctor van de Gereformeerden tot de Roomfchen was overge. » gaan, zeide tot den Hertog van Sully „die een Proteftant was, „ myn Vriend uw Religie is in een bopeloozen Jaat, en reeds van , de Dooren overgegeven; doch deze (cherts hangt af van een „» Valsch begrip, en veronderftelt dat een Doêtor in de zelfde bé- ‚ trekking ftaat tot den Godsdienst als tot zyne Zieken; daar toch het verzaken van den Godsdienst „geen: gelykheid-altoos j, heeft met het opgeven van een Patient, aan wiens herftel men s Wanhoopt. : 3 Je > s‚ Iemand noemde eens eene kleine Vergadering voor welke ge- »„» predikt wierd; deflem des roependen in de Woeftyne ; doek dat » is ook geen billyke vergelyking; want Jobannes de Dooper; in Arde Woeftyne predikende, hadt zeer veel tgeloops, zao dat a» de roepende flem in de woeftyne betekent iemand, die voor, veel s Volks preekt. - ae . - | c; Maar ’t voldoet echter als de fchctzery eene waarheid bee „ helst, die met de wetten der verfiering mag oaderfteld wor- ‚„ den over een te komen. Lodewyk XIV;eens twee Posten ach- ;‚ ter een elk òm het hardst ziende ryden, waar. van de eerfte j een zeer lange kinh, de ander bykans geen kin hadt, vraagde , »' werwaarts zy in.zulk eem haast heen reedden? De Heer Cle- às rambaut zeide hier op, dat de eere den anderen van. zyn kin be ss--roofd badt, en dat dees bierom. zulk een fpaed maakte, mmeenendg »» dezelve weder be krygen. In deze fcherts is ecne verfiering , js die eenigermate mas- de Waarheid. over. een: komt, en h 1, - 99 weike 35 $9 t. . manr m jn e gegen è - - -m SEREGKER- EN KARAKTERS, w a welke te- werdedigens;ie ‘op- gelyken: voet als alle-andere-seg; n ÜSTIDSER. | Den ‚In. eene boertery mag men wel eens onbeftaanbaare beelde. » Disen, by:een voegen, om de ongerymdheid of valschbeid. van „ enige in ernst voorgeltelde zaak ten toov tg. tellen.. De ges „> melde Koning Henrik 47.. die een galant en vrolyk Vorst was, „ hadt eens eene Dame in 't groen gekleed by zich gehad to „ eene gemaenzaame Congerfatie, welke-bem in den mergenften, „ verliet, zoo als: zyn Minister Sully , dig- van: eene ernftige hoy, „ ding en, geaartheid was , by hem intradt. De Koning, ayne sı verdenking. willeude, voorkomen, veinsde niet wel te zyn, en - » een klagenden toon en langzame fpraak aannemende, zeide 2» dat‚by den gantfchen morgen de Koorts gebad bad , die bem nu juisp vs 39 cuen badt. verlaaten, Dat weet ók (zeide Sully) went ik beb zg » in't been. goan ontmost; zy.was gebeel-in;’t gren gekleed, Hog: p Wel er na de grootfte onbeftaaabaarbeid is, in de onderftelling, » dat eene Koorts in 't groen kan wegwandelen; geeft deze on” » voegzaambeid echter al de kracht en fchoonbeid aan de basrt » die. gefchikt was om te fpotten met.'s Konings voorgeven, als n of hy. de koorta gebad hadt, dear hy :sich hade verlustigd. mek „. eene. Maitresfe, Oe s heid bezitten, zo dat ze geene verdere: verklasring behoeft, » Zy moet. meer influiten , dan men er in uitdrukt, ten eind » den. toehoorder.gelegenheid te geven, om te denken, en daf » gene:te begrypen , wat men ‘er by meent: doch dig moet tevens » Zeer gemakkelyk te doen zyn, en dies moet men zinfpelen: op » gemvegzaam bekende omftandigheden of daden. Keizer. Sigis- » Sund liet eene jonge en uitnemend fchoone Weduw.na; een „van bare Vrienden raadde haar om.nooit te trouwen ; dewy} » 8&7, zeide hy, de- Tortelduif behoorde na te volgen: waar op s de Keizerin Weduw. vraagde „of. bet nis. genoeg soude zjn, als zp » de Duif flechts navolgde? Deze fcherts is duister, dewyl he + aiae in 't algemeen bekend is, dat nietde Tortel «maar we »: de. gemerne Duif een tweede.Gade kiest. De, S. » Eene fcherte moet niet alleen treffende: zyn, ten. einde » €p: terk en (chielyk, gelach te verwekken; maar dit moet o » ouder wanfmaak toegaan; want dikwils lacht men in weerwil n vR zich zelven, en: gevoelt. meer fmert, van.den. „ uitgefproken , noch met gemaaktheid van anderen ontleend zy% » geworden , noch met gebaarden van grappemakers , of grimasfen » Bepaard gaan, en de Schertzer zelve moet nooit eerst lagchen, » maar ern{tig, doch niet denker of (tuyrsch zien, en mag zich . . 23 vele “ac -4D F. K. VAN: MOSAR SËRLUKÉN-EN-KARAKTERS, y vervolgens mede mét: de-anderen ‘in *t: lagchen wel famesivoe- ‚ gen. Het maken vamsllerlei fraczen , met vertrekking van-odgen 2 A z4 . ; -s En-gelaat,of andere niinen , ftaat enkel goed voor Kwakzalvers, 3, Jongens en Harlequins, en dient flegts om 't gemeenfte foort s Van volk te doen fchateten. - . < » Kleine gebreken en dwaasheden, geringe natuurlyke misfla- gen , en Kwade gewooaten of aahwendzels, met andere-min of ġ meer gewigtige voorwerpen , die allen ín zich-zelven ongerymd z zyn, en niet beter dan al lagchende kunfien:tegengegaan wor- z den, zyn eigenlpk gepaste onderwerpen van boerte. : `y Eens anders boertery -kan men niet voor-eigen (cherts doen ` p» doorgaan; en even weinig kan men het:eene fcherts-noemen ; s, als mensiets belagchelyks verhaalt, welk ook anderen doet lag- ‚‚ Chen. Van dien aart is het volgende. Een woeketaar, gewoon 3s Zynde ont geld op pand te leenen, nûù op fterven liggende, en » door den Pastoor, die een zilveren Crucifis voor hem hielde, „ vermaand wordende; floeg zyn oogen onophoudelyk-op het ps Crucifix, én zeide met een flaauwe en bezwymende ftem , sikkan ‘pı "er niet veel op leenen. — Hoe belagchelyk dit ook zyn imag, + kan hy. die- het: vertelt toch noait gezegd worden eene fcherts n Op te geven, , OSE T „ De volgende Schertzeryen kunnen, onder meer andere, die- » nen tot opheldering van de gegeven Regels. — Een-Roomsch >, Kâtholyke Juffer, die een (legt Man hadt, badt aan zekeren ‚ Heiligen, om deszelfs hervorming; doch de Man ftierf kort „ daar nas 4 boe goed is dees Heilig (zeide zy toen) by beeft my ys Meer gegeven, dan ik van: bem gebeden beb. EN: -`s Koning Filips IV. -ván Spanje, den bynaam van den Grooten 5, juist aangenomen hebbende, toen hy van een gedeelte zyner p» Landen ontzet was, guf.gelegenheid om te zeggen dat de naam » van Groot op hem niet ‘anders toepasfelyk-ware., dan gelyk men şs dien gebruikt van Putten, die des te grooter worden , hoe meet p, men ‘ér uit neemt. . ee ee ' `, lemand,getragt hebbende te bewyzen dat deze Waereld , niet s, tegenftaande het Zedelyk'en Natuurlyk-kwaad-in dezetve, de y, best mogelyke van allen ware, werd:door zyne tegenparty terk p» wederfproken, terwyl dees zich. beriep ap de bevindings ze5r » gende dat hy niets dan. kwaad in dezelve zag, 6, dat geloove ik by wel , zeide deander, want gy bekykt ze flegts van buiten of van „de rupzyde.. . . De | . `p» Zeker Afgezant, de fraaije Brug ziende, welke door Eilips II. … van Spanje ‚te Madrid over de Mancanares, (die daar flegts een ‚> beekje maakt, ) gelegd was; zeide, te gelooven, dat die Brug „ over die:meest al drooge floot gebouwd was, om ‘er water voor te $3 keopen A | t s Kd + a . . ’ ve & f hed “eo o s - » 3 . e. . v . . Ld ed m Qas t’ 3 -NIEUWE VADERLANDSCHE i LETTER - OEFENINGEN. On De Leere van Genade, gebandbaafd tegen de Beftbhimpingen der Ongeloovigbeid , en, de Misbruiken der Dweeperye: mitsgae ders de rechte manier van den Godsdienst te verdedigen tegens de aanvallen yan. die beide Partyen. Door WILLIAM WARBUR= TON, Lord Bisfchnp van Gloucester. Thans met ommige aan den Overzetter donr zyn Lordfchap toegezondene Byvoegingen - en Verbeteringen, vertaald, naar de derde Engelfche uitgave, dor C. N. Ze Amfterdam by P. Meijer 1767. D It Gefchrift van den Eerwaerden Warbùrton is in drie Boeken verdeeld. — Het eerfte behelst , Eene Verde- diging van de Huishoudinge der Genade, tegens de Visteryen van Ongeloovigen : Waar in de Heilige Geest befchouwd word in zyn Ampt van VERLICHTER, In dit gedeelte tracht onze Au- theur een onderfcheiden bericht te geven van de buitengewoo- ‚ne gaven des Heiligen Geestes, die den Geloovigen medege- deeld werden, in den aenvang van de verkondiging der Euan- gelie leer. Wel byzonder legt hy °t ‘er op toe, om te too- nen hoedanig een begrip men, zyns oordeels „ heeft te vor- imen van de Schriftuur - Ingeevirig ; welke hy, tegen het by- geloovige begrip, dat 'er veelen van vormen, en de tegene ‘werpidgen van °t Ongeloof voorftaet. — In °t tweede Boek vind men, Eene Verdediging van de Hùüishoudinge der Gena- de, tegens de bedriegegyen der Dweeperen. Waar in de Heilige ‘Geest befchouwd word in zyn Ampt van TROOSTER. Hier ftelt ‚zyn Eerwaerde zich vaof , om te doen zien, hoe zeer onder- Theiden de buitengewoone uitwerkingen van Onderfteunende Genade, onder dé eerfte Christenen, geweest zyn, van die, welke de hedendaagfche Dweepers voorweriden thans plaats fe hebben : mitsgaders te betoogen dat die buitengewoorie be- giftigingen met de eerfte Eeuwen moesten ophouden; en dat dezelyen, in de gewoone omftandigheden , thans niet wel- voeglyk plaats kunnen hebben. Dit, gedeelte is grootlyksbe- trekkelyk tot de voorgevens der Metlodisten in Engeland; waerom ook onze. Schryver, nae de algemene behandeling van ‘dit onderwerp, zich verledigt , tot eene breedvoeriger ontvou» wing van de Grondbeginfelen en Praktyk van het befaamde Hoofd der Methodisten Mr. JOHAN WESLEY, — Het derde L DEEL, N. LETT.NO,2. ` D > __ Boek 43 ' W WARBURTON | Boek eindelyk-bevat , dManöyzingen van dé rachte Methode wan den Godsdienst, beide tegens Ongeloovigen en Dweepers, fe. verdedigen, De vastgeltelde Geestlykheid. Men kan uit dit algemene bericht 'genoegzaem opmaken, _ dat zyn Eerwaerde hier voornaemlyk bedoelt, een middelweg voor te dragen , dien men tusfchen het Ongeloof en de Dwee- pery of hét Bygeloof heeft te houden. Dit onderwerp word door den Bifchop, volgens zyne gewoonte van fchryven, op een Meesterlyken trant behandeld; doch alleszins met zo veel fchranderheid ontvouwd en aengedrongen, dat onbevooroor- deelde Lezers, fchoon ze, in etlyke byzonderheden, hunne toeftemming niet konnen geven aen ’sBifchops vastftellin- gen, echter een nuttig gebruik van dit zyn Werk konnen maken; om zich althans voor de uiterften te hoeden, die in ver de meeste gevallen gevaerlyk „en wel byzonder in Godge- leerde Verfchillen gemeenlyk bezyden de waerheid zyn. Veel licht zullen wy etlyken onzer Lezeren geen ondienst doen, met hun mede te deelen, hoe onze Autheur zich verklaert o- ver die buitengewoone gaven en uitwerkingen, welken 10 “de eerfte Kerk plaets hadden, waeram «wy het hoofdzaeklyke hier van nog kortlyk. zullen opgeven. : | De gaef der Tueclen, waer mede de Apostels , onder ene zigtbare verfchyning , op den dag des Pinxter-feestes bedeeld werden, komt hier natuurlyk in de eerfte plaetfe in aenmer- ‘king. Deze beweert hy, btegen Dr. Middleton, die ftaende hield, dat deze gaef niet van duur, maer flechts voor een oogen. blik was „) geweest te Zyn, „ eene aanhoudende begiftiging om de Apostelen bekwaam te maaken , tot het verrichten ‘van hunne -Bediening onder hun , welker taal zy nooit ge- leerd hadden: zo dat ze, (fchoon zy niet op alle tyden kon ‘den fpreeken in eene onbekende taal, in welke zy zouden goedgevonden hebben hunne rede met anderen te verwisfé- Ten) echter door den Heiligen Geest eenmaal in ftaat ge fteld zynde oi eene taal te fpreeken en te werftzan, ook > e hd A ed e. yer” 1 OVER DE LEER VAN GENADE . K vervolgens het gebniik dadr van bleeven behouden, met heg zelfde gemak, als of zy door den gewoonen weg van ondere wys die taal geleerd hadden ”. i Naest hier aen heeft men het oog te vestigen op de optel ling der andere geestlyke gaven, 1 Cor. XIT: 8, 9, 10. De fin wort door den Geest gezeven bet woort der sheit, ende tenen anderen het woort der kennisfe door den felon Geeste ende eener anderen bet geloove door den felven Geest: ende eo nen anderen de gaven der gefontniaakiagen door den felv Geest: ende eenen anderen de werckingen der krachten: en eenen anderen prophetie! ende eenen anderen onderfcheidinge der geesten : als mede 1 Cor. XH: 2. 4I waer °t dat ick de [gave] der proplietie hadde, erde wist alle de verborgeaheden ende alle de weteníchap : ende al waer ’t dat ick alle bet geloop ve hadde , òo dat ick bergen verfattede, ende de liefde niet en badde „ foo.en waer ick niets: welke twee plaetf:n elkanderen licht konnen verichaffen. Deze gaven ontvouwt zyn Eer waerde aldus. _. s» Het Woord der Wysbeid duid aan alle de grote grondhegine selen der natuurlyke Godsdienst ; en het Woord der Kennisfe bete kent alle de groote grondbeginselen van den geopenbaarden Gody dienst. Het woord yesse [kennist] word even zo byzonder: İyk van de Christen fchryveren gebruikt, om ’er geopenbaar- den Godsdienst mede te betekenen , als reis [woysbeid , ] van de Heidenfche, om’er snatuuriyken mede te kennen te geevens en °t is ook, niet minder dan de andere, eene geflachtnage mige uitdrukking, in °t volgende hoofdftuk gemeld, met eene van haar /oorten „alle de Verborgenheden en alle de Wetene fchap: want verborgenheid is daar dat gedeelte van de weer tenfchap, het welk de uitlegging betreft van zodanige Jood- fche Prophetien die het nieuwe Verbond raaken. Met één woord, onze Apostel, in eene andere plaats fpreekende van Christus, die de Openbaaring , gebouwd. (van haare eerfte be- kendmaaking en beginfelen af) op natuurlyken Godsdienst, tot volkomenheid had gebracht; onze Apostel, zeg ik, gebruike de beide uitdrukkingen in deezen nu aangeweeze betekenis- fen. —— Jn den welken , zegt hy. alle de fohatten der Wys- heiden der Kennisfe verbòrgen zyn (4). | » Het Geloof , hier onder de gaaven van den Geest gere- kend, word nader verklaard door de omfchryving van een Geloof bet welk bergen verzettede , of zulk een Geloof ’t welk gepaard ging met het vermoogen van bovennatnur- EK Srpen lyke (a) 39 Lol. fl.: 3, zie ook Cok V: Šo agar. ši: 6i Pet. lj ede | 2 > ga 4å wW WARBURTON Iyke werkingen te doen; het ooz hebbende op dat gebrek het welk Jefus zynen Leerlingen verwyt, daar hy zegt: zo gy een geloof baddet alseen mostaard zaad, gy zoudt tòt dee- een berg zeggen, gaa been van bier derwaarts, en by zal been -gaan (a). oa Oe zE De twee naastvolgerde gaaven, van (Grezondmaakinzen en Werkingen der Krachten [of van wonderw. rken te verrichten) ‚Zyn twee foorten van het voorgaande geflachte Door ge- ‘gondmdakinge word die heilzaame byftand gemeend de den : Zieken toegediend wierd in eene plcchtige verrichtinge der Kerke , gelyk de H. Jacobus voorfchryft (4); en door wer- „Ringen der Krachten is eene meer byzondere en op heeter … daad betoonde te werkftelling betekend van het zelfde ver- moogen, {choon minder bepaald in haare voorwerpen. -? … Prophetie, die. volgt, wil duidelyk zoo veel zeggen als de toekoomende lotgevallen der Kerke te voorzeggen , tot vertroosting’ en ftichting (gelyk de H. Paulus het noemt) der Gemeente. Hy die propheteert fpreekt den menfchen ‘Richting, en vermaaning , en vertroosting (c). En decze - Gitwerkingen , ‚gemeenlyk gepaard gaande met het bedryf Van Propbetietedoen, kreegen in korten tyd, by overnae- ming, denzelfden naam (d). Maar de eigentlyke zin van Propbetie, en diezin, in welken zy hier ter plaatfe moet twerftaän worden, is, het voorzeggen van toekoomnende dingen s >t welk Jefus zelf verklaart een weezenlyk gedeelte te zyn van den dienst des Heiligen Geests: Wanneer de Geest der „waarbeid zal gekoomen-zyn, zal by u in alle waarheid lei» . den, ~ en de toekoomende dingen zal by u verkon- digen (€). _ SO en «3 De laatfte van deeze gaaven , in de orde der dingen , zoo: . wel als in des Apostels optellinge derzelven, is de onders febeiding der Geesten. De groote naam, dien de te werk- ftelling - van alle de wonderbaare voorheen verhaalde be- kwaamheden, te weeg bracht, zou eene fterke verzoeking voor Bedriegeren zyn; om der grloovigen vermogens naar te boifen en laagen tel-geen; gelyk wv zien dat het ge- val was van Simen den Toveraar. Het behaagde den Hei- _ ligen Geest hierom genadelvk, onder zyne andere milde, ~ ;gaav n, ‘er nog eenetefchenken , weiker byzondere hoe- danigheid was, alle de anderen op-den: toets te brengen, o: . `” door (a) „ Matth. XVII: 20. Zie ook Jac V: rs. | (b). Jac. V: 14. _(c)1 Cor. XIV: 3 (D Rom. XlIls 7. on È Core XII: 9, XIV: 1 en 24. (e) Joan. XVI; 23. OVER DE LEER VAN GENADE, - 45 dor °t Vermoogen , welk haare bezitter had van -onderfcheid te kunnen maaken tusfch-n waaragtige en valiehe lhblaa=: zing, daar tocvallige dubbelzinnigheid of voorgenomene beiriegery de zaak twyfclachtig of verdacht gemaakt: a . \ „ Deeze gaaven, zegt de H Paulus ons, dat verfcheiden- lyk onder de Geloovigen verdeeld waren. Maar de Apos- tels zelf, gelyk ons de Schriftuur doet befluiten , hadden die allen te famen ; betoonden: ze in volkomener maates ftaafden ze door nog daar bykoomende openbaaringen (4) » en (g:lyk wegens eenen ten minften van hun beweezea is (b) ) bezaten ze by geduurzaame aanhoudendheid”, ° c Betreffende de Ingecwing der Schriftuure, waer omtrent zyn Eerwaerde zich in ‘t byzonder breedvoerig uitlaet, deswegens b:paelt hy ons zyn denkbeeld in dezer voege, —— … De Hilge Geest heeft de pennen van deeze Schryveren alzoo beftierd gehad, dat geene merklyke dwaaling daar uit gee vailen iss door hun met zvnen onmidiyken invloed te verlichten in alle zoodanige ftoffen die ter onderwyzinge der Kerke noodzaaklyk waren, en welken zy anders of doof onkunde, o door vooroordeel, onvolkomenlyk. partydig- lyk of valfchelyk zouden hebben voorgedraagen; en door han, middeiende eene meer dan gewoone voorzienigheid, t b:hoeden voor eenige fouten van aangeleegenheid, ome trent die dingen van de:velken zy langks den gewoonen weg van onderrechting eene behoorlyke kennisle verkreegen had- den: met één woord, door onophaudelyk over. hun te waan ken, doch met zoo vpg-fchorten’ hand, die hun het gee bruik liet , en hin by hect geleide blyven deedt van hunne eigene bekwaamheden, zoo lang zy van dwaalingen vry | ce. (a) „ Nu broeders, indien ik tat u kwame, en fprake vreemde Saalen, wat nuttigbeid zoude ik u doen, zo ik tot u niet fprake efte.in Openbaringe, ofte in Kennisfe, ofte in Prophetie, ofte ín Leeringe 1 Cor. XIV: 6. En deeze bygevoegde gift van Openbaaring , welke de nadere kennisfe van Gods wille in het Euangeli byzettede, fchynteigenlyk aan de Apostelen te heb- ben toebehoord, met oogmerk om hunne bediening waardie ger te maaken ”. (b) Te weeten wegens Apostel Paulus, van wien onze Au- ‘heur, naer uitwyzen van 1 Cor. XIV: 18, aengemerkt heeft, dat hy altnans de gaef der tale bezat, „ niet alleen in de over, vloeijendíte maate, maar ouk in eene evenredige aanhous dendheid ^% B 1 : - D3 46, wW WARBURTON bleeven; en maar alleenlyk dan tusfchen beide kwam, wane neer zy, zonder deezen zynen Goddelyken byftand, in ge- yaar zouden zyn geweest van mis te tasten ”. Wat verder aengaet de buitengewoone uitwerkingen van Onderfteunende Genade, onder de eerfte Christenen , hier over drukt de Bifchap zich op deze wyze uit. —— Het Godde- lyk vermoogen van den Heiligen Geest, als Zrooster , die den Wil zuivert en onderfteunt , openbaarde zig in niet min won- derdaadige werkingen. Zeer wydloopig en vol is de Christen: kerkelyke Oudheid in haare berichten van de fchielyke en al} geheele veranderinge die door den Heiligen Geest gemaakt is, in de geestgefteltenisfen en zeden van hun welken hy verlicht had; uitvaagende als in één oogenblik alle hunne verkeerde heblykheden , en hunne betrachting aan ’t bedryf van allcriye deugden gewennende, =— De deugd der eerst bekeerde ‘Christenen had, van haaren eerften indruk af, alle de kalmte en gemaklykheid , alle de gemaatigheid en bezadigheid van e:ne gezette heblykheids in de welke zy volhardden 3 ‘gaande in de volmaaking der zeden voort, terwyl zy deugd by deugd voegden, hun gantfe leeven door , op eene beftendige wyze, van de eerfte belydenisfe hunnes Geloofs af in den Doop ; tot aan deszelfs laatfte en ontfaghlyke bevestiging in hun bloed: an worden de dat nergens anders aan toegefchreeven ‚ dan -aan de glmoogende werkinge van Genade *, …_ Vraegt iemand hier op, ; of de Heilige, Geest, van de eere fte eeuwen af tot op deeze laatere tyden achtervolgd hebbe elk deel van deezen zynen dienst te verrichten op dezelfde -buitengewoone manier, in welke hy zynen dienst begon, toen zyne nederdaaling op de Apostelen vergezelfchapt ging _ wet alle de uiterlyke tekenen van Godlykheid ”? Zo ant- „woord zyn Eerwaerde dat die alleen gefchikt waren voor de - eerfte Eeuwen …„ De wonderdaadige vermoogens der Ker- ke, zegt hy, zoo wel die welke onttieffing gaver vat lighaame Iykekwaalen, als die welken hulp verfchaften tegens geestly- ke ongeleegenheden, moesten ophouden by haaren volmaak: ten ftaat van gevestigheid ”. Dit word ook, Zynes agtens door Paulus geleerd, als hy 1 Cor. XIII: 8. fchryft : De liefde én vergact nimmermeer: maer bét zy propbetien, fy Julen t niete gedaen worden: het zy talen, Jy Jullen ophouden: bet z kennisfe, l fe te niete gedaen worden: waer van de zin, vol- gens des Bifchops uitlegging, deze is. » Dus zien wy brengt des Apostels Regel,in kaaren eigen aart, de duidelykheid mede van haare Goddelyke herkomíte: want het behulp dat ‚naa de ophouding van de buitengewoone krachten, van-nooden was tot beproeven van de Geesten „komt alleenlyk uit op zulke gezette Merktekenen „die eerder gefchikt waren om Bedriegeren te ontdekken, dan om de waarheid gee ftand te doen van een Karakter, dat nu niet meer te verwach. ten ftond ”, 4 Aan- (°) Jac, HIE: 17. D4 1 48 wW. D, VOQGT Aanmerkingen over eenige plaatfen uit bet Oude en bet Nieuwe ‘Testament. Door W. D. voat , Lidmaat der Hervormde Ge- qeinte tes Hage. Nevens eenen Brief over deszelfs itshouds en uitgave pan L. RAAS, Oud Ouderling der Hervormde Ge- meinte te Rotterdam. Te Rotterdam by P. Holfteyn, en in ’s Gravenhage by P. Brouwer. 1767. bebalwen bet Voorbe- richt en den Brief, (die 52 bladeyden beflaan,) 321 bladzy- den in groot o&avo. OO E plaetzen, welken hier cverwoogen, en oefeningswy- 7 ze verhandeld worden, zyn, a Cor. XII: 7, 8,92, gb, 95. ez XLI: 14. Ps. XXX: 12. XXXVI: 102, 10b. en Spr. YII: 17. en de voorafgaande Brief zelf behelst ene Verhan- deling over 1 Job. Il; 203 benevens het oordeel over des Autheùürs Werk, en ene aenmoediging om in dien weg voort te gaen. Int doorbladeren is °t ons voorgekomen , dat de Lidmact en Dud Ouderling beiden zeer wcl ervaren zyn in ’t Zamenftel der Leere , dat zy aengenomen hebben ; en dat dus, zo ’t Werk als de Brief, volgens die leiding , naar welke zy hunne denkbeelden richten, op ene gevoegelyke wyze opge: {teld is: weshalven wy niet twyfelen, of het zal voldoen aen , den fmaek van hun, die'aen deze leidinge gewoon zyn. — Het oordeel van den Heer Kaas, die zeker gefchikt is, om o- ver Schriften van dien fmaek te oordeelen, waer uit men ge- noeg zal kannen afleiden, van hoedanigen aert dit Werkje zy, verftrekke hier ter voldoende proeve. | ‚Ik vinde, zégt hy, dat uwe keuze gevallen iş op zulke ftoffen die U, om de voornaamfte dingen te behandelen, de gepaste aanleiding gaven. Zulke dingen namelyk, waar om- trent des Heeren Nooddruftige Bondelingen, op den levens- weg, byzonder verkeren, en dus in het middelyke zeer ge chikt, om het vreesachtige wormke Jakobs en ‘aanmechte ‚ Volkske Israël, onder alle elendens, moeitens, in, en uitwen- dige verdrukkingen , en al den jammer die de eeuwige Vader, naar zyne aanbiddelyke Wysheid, hen, op den Voetbank Zy- ner Voeten, toefchikt , te bemoedigen , beftieren, op te wekken en te vertroosten , in die ‘gegronde verwachting, dat en dit alles tot Zaligheid dienen moet. | E s» Ja zelfs de Vuistllagen des Satans „indien anders de genade van hunne ontfermende Leider voor hun maar genoeg is, en zy zich Zalig mogen vinden, wanneer de kracht van Christus in hunne zwakheid volbragt wordt. Naardien zy de voor t: ` toa. a ` wW - `. & AANMERKINGEN ` 4 werpen zyn, wier weeklagen in Reye zullen veranderd wore den, om dat zy de uiten volwerking van hun heil, en het maken van alle hunne zaaken, geloovig hebben overgelegt , in handen van het Hoog gepreezen Drieëenig Verbonds-Wezen , by wien alleen de Fontein des Levens is, en in wiens licht dleen het licht gezien wordt. Dug vinden zy in die Leveng- bron het Leven hunner Zielen , hebbende hem’ Lief om daf hy hun heeft Lief gehad. En ik verblyde my, dat dezelven zo’ ongedwongen, uit der Aart der behandelde ftukken , zyn afgeleid, -in deze verbeel- de ik my, dat zelfs de keurigfte Oordeclen , zullen voldaan zyn. Uwe wyze van zeggen 'is kort, en die aan dezelve min- der dan ik gewoon Zyn, zouden mogelyk Oordeelen, dat de Sententien een weinig uitgebreider, wel zoo duidelyk zouderk zyn. Doch ik wensch dat die wyze van voorftellert, op alle uwe Lezeren vam dat voordeel zullen zyn , dat het hun met ïnéer ingefpannen aandacht zal doen Lezen; dat ook, wegens de úitmuntenheid der Stoffe gevordert wordt. Voorts komer . Îny de redenen ter ontdekking van Onbekeerde zeer getrouw én overtigende voor, de beftieringen voorzichtig en liefde» ryk, de bepalingen van des Heeren Volk ontfermende, en met blyken vån het licht der Zalving in U eigen weg en Hart, dẹ- Beftraffingen Broederlyk, de Opwekkingen Ernitig, de Mid- delen en Wegen van Beftiering van de rechte foort „ dë Vertroostingen op de zekerfte gronden gevestigt, en if dit - alles veele blyken yan Geestelyke kundigheid , in-de Ve bondt Wegen, langs welken de Heere, als een ontfermen- de Leidsman , zyne Arme en Elendige Bondelingen leide.. Dus heb ik ‘eene gegronde hoop, dat men in deze aanmer- kingen mogen Dy, elezen worden , onder het ‘nederdaleù van de Geest yke Zalf-Oly van den Heiligen (buiten wel- ken de beste Middelen niets werken) Geest en Leveh vinden zal, en dat de Lezers bekennen zullen dat: dezè Leer uit Godt is *% | / D5 | Be se HET PREDIKEN OP DE NOMINATIE,. > . nn mannen eng _ Beredeneerde Vraag of ven Predikant orybeld beeft buiten zyne Gemeente te gaan prediken? Door N. N. Te Utrecht „by G. T. van Paddenburg 1767. In groot ouuo 54 bladsyden. E vraeg is in dezen niet, in ’t algemeen, of bet een Pre- AJ dikant vry ftae, buiten zyne Gemeente te prediken ? de erwaerde Schryver {tact dit gereedlyk toe , zelfs in zodanig een geval, als een weg van buuwiyk daar toe aanleiding geeft , be: zy zulks door den leeraar aangeboden of van zyn vanjlaand: wederhelft, of in baar persoon zelf, of van haar ouders gevor- derd word; bet welk echter, zyns oordeels , niet te roekeloos aan te bieden, of te ligtvaerdig te vorderen js. Dit buitenpredi- ken ftelt hy in °t algemeen geoorlofd „mits dat ’er niet inkgme , dat hy met zyn prediken ten oogmerk hebbe; om, al is ‘er woor het tegenwoordige, (gelyk men (preekt ,) geen vacatuur , in °t vervolg van tyd daer door bevorderd te worden. Hier in vind zyn Eerwaerde zwarigheid ; en de vraeg is bepaeldlyk be- treklyk tot het prediken met opzicht tot verandering van $tandplaets. Hy vraegt, of een Predikant , verzogt wordende „ elders op de nominatie te prediken, vryheid hebbe, om dat verzoek aen te neemen, en zich, in gevolge daer van, op de nominatie te daaten hooren? Dege vraeg beantwoord hy ontkennenderwyze ; met byvoeging der redenen waer op zyne ontkenning gegrond Js; en beantwoording der tegenbedenkingen, welken hem, ia verfcheiden’ gefprekken over dit onderwerp , voorgekomen zyn. In de Voorreden geeft onze Schryver te kennen, dat hy nog mooit iets gefchreeven beeft, dat. gedrukt is, (een en ander dicht milgezondert ,) en dat er , zo dit gefchrervene naar zjn «solws «enigzins wel geoordeeld wierdt, wel iets van cen gantsch ande- ren aart bes licht zou kunnen zien, Men moet het dus als een proeffkuk van iemand , die zich bekwamer zoekt te maken „niet ftreng beoordeelen, om zyn Eerwaerden den moed niet te benemen, en de Kerk te berooven van ’s Mans verdere Schrif- gen, wanneer hy zich meer in °t fchryven geoefend zal hebben. ‘ y derhalven genoeg „te zeggen „dat het voor een praefftuk kan doorgaen, en dat zyn Eerwaerde, zich verder oefenende in een goeden ftyl en bepaelde redeneerwyze , veelligt bekwaem zal worden , om zyne gedachten bevalliger voor te dragen , en een onderwerp bepaelder te beredeneren. Alleen moeten wy ten ilot nog melden „dat het velen Lezeren vreemd voorkomt, dat bet een Predikant niet geoorlofd zou zyn het verzoek van ‚den Eerwaerden Kerkenraed te beantwoorden , door elders op ene ìi A BOWER HISTORIE DER PAUSEN, $i ue Nominatie te prediken, om daer door ene betere ftand- - plaets te verkrygen: en dat het hem intusfchen vry zou ftaen, in geval van een huwelyk , ten wille van zyne aenftgende we- derhelft , of derzelver Ouderen, zich op ene zekere plaets te laten horen. Die wat nauwgezet denkt over °t ene, zou ’t ook, mogt men vermoeden, over °t andere doen ; doch de nauw- gezetheid, als ze niet wel beredeneerd is, is meermaels zich zelve niet gelyk. Historie der Paufèn, zedert de epregting van de Stoel van Ro- men ,ż0ż op den tegenwoordigen tyd, Door ARCHIBALD BOWER voormaals openbaar Hoogleeraar in de Rhetorica , Historiën en Pbilofopbie op de Univerfiteiten van Romen , Fermo en Mace- rata. en in de laatstgemelde plaats Raad der Inquifitie. Uit bet Engelsch vertaald. Zesde Deel. Uitgegeeven door J. È. MARTINET. 4. L. M. Phil. Dr. en Bedienaar des H. Euan- eliums te Edam, Te Amfterdam, by S. J Baalde 1767. Be- balwen bet Voor-en Achterwerk 689 blads. in quarto. DE Eerwaerde Heer Fan Brak, de geachte Vertaler van de voorgaende Deelen van dit Werk, gelyk ook det- zelver Uitgever , overleden zynde , komt thans het zesde Deel uit ene andere hand te voorfchyn, die ook het zeven- ‚de of laetíte Deel, zo dra mogelyk is het licht zal doen zien. Men heeft niet te vreezen, dat deze verandering het Werk enigzins benadeelt; de vertaling en de uitvoering evenaert tia genoeg de voorgaende „en de laetfte hand is in dezen der eerfte waerdig. De Eerwaerde Heer Martinet onderricht ons in zyre Voorreden , of Opdragt aen die geenen, welken dit Werk met bunne infchryving vereerd bebben ‚dat we de vertaling verfchul. dig zyn „ aan eenen Heer, die reeds veele proeven zyner be- ‚ kwaamheid in dit flag van zaaken, aan onze Landgenooten gegeeven heeft, en die de edelmoedigheid bezat , om zyue vertaaling tot meer naauwkeurigheid , aan deszelfs overzie- ninge, over te geeven: een werk, zegt hy, waar van ik my niet onttrokken heb” : des men, de kundigheid en oplet- tendheid van dien Heer kennende, reden hebbe, om ene wel ingerichte overzetting te verwachten. Dit Deel begint met de verkiezinge van Paus Gelafius IL, in jaer 1118, en eindigt met het overtyden van Paus Jnnocen- tius VL in t jaer 1362. Het behelst dus een tydbeftek, dat boven al berucht is, door de menigvuldige fcheuringen der opgeworpene Paufen en een aental van Kerkvergaderingen, die a ` g2 A BOWER elkander tegenfpreken , en elkanders feilbaerheid aentoonen's in °t welke ook daer en boven ene menigte van byzondere voorvallen, ten aenzien der Kerklyke en der Wacreldlyke Re» geringe, gefchied zyn , die de oplettendheid der nakomelingen nog iot zich trekken. Onder dezen mogen we ook ongetwy- feld-we} tellen , de zo aenmerklyke uitroeijing van de Orde der Tempelieren in t jaer 1312 3 `t welk ons beweegt , om het voornaemfte van °t verhael des Schryvers, en zyne redenering deswegens , tot een {tael van dit Deel, den Lezer onder ’t oog te brengeu | i ` De Orde der Tempelieren werd gefticht in °t jaer 1118, en door ’t Concilie van Troyes in °t jaer 1 128 bekrachtigd. Bou- dwyn I[. Koning van Jerufalem vergunde hun ene wooning by den Tempel, wacrom zy Ridders van den Tempel of Tempeliers e“aemd werden. Deze Orde, ene Krygsorde zynde, was ge- ouden de groote wegen te bewaren , en de Pelgrims op hun- ` ‘pen togt na Jerufalem te beveiligen Het getal dier Ridderen nam fchielyk fterk toe, en ze behaelden grooten lof in ’t bee ftryden der ongeloovigen. Dit bragt hen in hoogachting, waer door ze cerlang groote erfenisfen verkregen, terwyl ’er ook in alle Christen- Ryken Huizen voor hen gefticht werden. Met den aenwas van rykdom namen insgelyks verfcheiden’ ondeug- gen onder hen toe, die men, om hunnen dienst tegen de On- geloovigen , langen tyd door de vingeren zag. Doch onder de regering van Philippus IV , Koning van Frankryk , werden ze door twee uit hunne Orde, die over hunne misdaden veroor- deeld waren, ten hatelykfte befchuldigd; en deze Vorst, die den Tempelieren gansch niet gunttig was, maekte ‘er gebru:k yan, om hen uit te roeijen. Men lei dien Ridderen te last, dat ze , in de Orde aengenoinen wordende , Christus moesten ver- zaken, op het crucifix fpuwen, en een zekeren Afgod aenbid- den; dat hen de gemvenfchap met vrouwen verbooden , maar ge onnatuurlyke zonde geöorlofd was, en meer dergelyken. PEilippus Ichreef ‘er over aen Paus Clemens „erkennende dat de misdaden te grouwlyk waren , om geloof te verdienen; doch ‘tevens zand hy een heimlyk bevel aen alle Magittraten in zyn Koningryk, uit kragt van ’t welke alle ‘Tempeliers op denzelf- den dag, [den 13 October 1307, ] gegrepen werden. De Ko- ping deed voorts etlyke honderd Ridders over de hen te last ge- legde wanbedryven ondervragen , en de meesten bekenden min of meer de ftraf{chuldigheid der Orde; enige weinigen bleven ‘ftandvastig in t ontkennen, en men vond *er zommigen, die vervolgens hunne bekentenis weder tegenfpraken ; zeggende dat zy ‘t flechts beleden hadden ,-om de ftraf te-ontgaen , daer ME ze HISTORIE DER PAUSEN. 43 -ze mede gedreigd werden , indien ze °t ontkenden ; waer op ze fen vuure veroordeeld werden ; dat ze, onder de plechtigfte betuiging van de onfchuld der Orde, kloekmoedig ondergin- gen. De Paus ep °t ganfche Collegie der Kardinalen kon in °*t eerst de befehuldiging ‘niet als gelooflylk aennemen, en men verdacht den Koning vanrflihkfthe vogmerken; doch eerlang werd de Paus door den Koning overgehaeld ‚om mede te ftem- „men in °t vervolgen der Orde; en die vervolging werd voorts, op het bevel van den’ Paus, in andere Landen en Koningry- ken, zo wel als in Frankryk voortgezet. Men vartede hier op ook de Tempeliers in de Staten van Italie cni Spanje; doch men vond zo vele bewyzen die voor de onfchuld der Orde pieten, dat men het veiliger oordeelde de betlisfing hier van over te laten aen een algemeen Concilie „dat in ’t kort- gehouden {tond ‚te worden, Het bleek wel dat veie Tempeliers een zeer on» - _ tuchtig en otigeregeld leven leid.len , maer niet dat de ganfche Orde (chuldig was aen de opgemelde grouwelen. _ In het daer op volgende en te Vienne in Dauphine gehouden , was de Paus m ardinalen en enige Bisfchop- pen, na het afloopen der CB zittinge, die den 16 October F 311 gehouden was, tot den 3 April '1312 bezig met het on- __derzoeken der ftukken , die den Tempelieren betroffen. ín © dien tusfchentyd: kwam ook aldaar Koning Philippus , met drie Zvner Zoonen, verzeld vat de voornaamfte Edellieden van ’t … Ryk : en deze Vorst hield met den Paus verfcheiden? zamen- komften, die ene Bulle, ter eeuwige verrfietiginge van de Orde der Tempelieren ten gevolge hadden. De Grootmeester en nog drie Ridders van hooger rang , wier vonnis de Paus aen zich behouden had, werden door den Paus afgezet „tot ene gevangenis voor huu leven gevonnisd ‚en dus aen den Stokbewaerder van Parys overgeleverd. Maer de Koning „die ftraf te ligt oordeelende „deed den Grootmeester eri den Broeder des Dauphins van Vienne, levendig verbranden , als hardnekkige en onbekeerde Kêtters, om dat ze hunne on fchuld en die der Orde hadden ftaende gehouden, waer in ze ook tot op den laetten adem hunnes levens volhardden. De twee andere Ridders niets ter verontfchuldiginge bygebragt hebbende, als voorziende dat pe en zou wezen , zo lei de Koning hun ftilzwygen fchuldbekentenis uit, en fehonk hen het leven. `s „ Dus werdt de Orde der Zempeliers, zegt onze Autheur, over al vernietigd, na dat zy den tyd van 18. faaren, in alle Oorlogen tegen de Ongelovigen in ’t Oosten , met roem gediend hadde. Doch of zy regtmaatig of onbillyk veroordeeld Zyn, is eene vraag, die de oude zo wel als de laatere Gefchiedfchry- vers verdeeld heeft. Dat ‘er onder hunne, zo wel als onder an- dere dergelyke Orden veele ongeregeldheden plaats hadden, wordt van derzelver yverigfte Voorftanders niet ontkend : dat zy zich aan zulke grouwelyke Misdaaden zouden hebben fchul- dig gemaakt, waar door zy verdienden geheel uitgeroeid te worden, meen ik , dat by alle wel denkende Menfchen .„ even ongelooflyk moet voorkomen, als het in °t eerst aan den Ko- ning en den Paus deedt-en op wat grond werden de Misdaa* den, die in °t eerst alle Geloof te boven gingen , door hen beide geloofd? Zulks gefchiede eerst door den Koning op geen ander bewys, dan dat van twee Boosdoenders , die om nne Euveldaaden veroordeeld waren , en dus geen ge verdienden: want alleen op hunne Getuigenis werden de Rid- ders, -op last des Konings door alle zyne Staaten gevat, en bunne roerende en onroerende Goederen verbeurd verklaard. Pbilippus zelf was „zo het {chynt , overtuigd van: de onbil» Iykheid van zulke Regtsplegingen , en om dezelve te verfchoo- nen, gaf ky voor, dat hy dien ftap gedaan hadt, om de Tempete Hors, die zeer talryk, magtig en ryk waren, en in veele. ver , ind- HISTORIE DER PAUSEN, yà bindtenisfen ftonden „te verhinderen eenen Ôortog lä ‘et hare des Ryks te ontfteeken, en daar door al ’t verder onderzoe: ken te vermyden. Wel îs waar, dat in Prankryk,de meestei deezer ongelukkigen „de Misdaaden , waar mede zy befchul. digd werden, erkenden, maar men moet opmerken , dat ale len, die zulks deeden , op het vriendlykfte behandeld, en met eene geringe boetdoening ontflagen, of zeifs beloond werden, terwyl men de geenen, die dezelven ontkenden, met de grootfte barbaarschheid behandelde , onmeofchelyk pyoigde en leevendíg verbrandde, of als Zy by de ontkentes nis bleeven, voor hun leeven in een onderaardsch Hol o floot Sommigen hielden echter hunne onfchuld (taande; j3 veelen ‚die zich op de pynbank fchuldig verklaard hadden erriepen zulks naderhand, zeggende, dat hun zulks doof de pynigiagen, waar meede zy gedreigd werden, of die zy ondergingen , was afgeperst, en ftorven in de Vlammen, met betuiginge hunner Onfchuld en die van de Orde. En wiekan vermoeden , dat, indien de Befchuldigingen waaragtig ge- weest waren, zo veelen dezelven tot het faatfte toe ontkend zouden hebben, en met een leugen in hunnen mond gefkor: ven zyn, daar zy zich, met de bekeutenisfe der Waarheid < van den allerwreedften dood konden bevryden? Wat anders, dan tene eigen Bewustheid van hunne Onfchuld, konde he þet zo veel kloekmoedigheid, ftandvastigheid en heldbafg. tigheid bezielen? Nadien Philippus volgens het getuigenis van alle Historiefchryvers, het verderf van die Orde vast bės floten hadt ; zo fcheen het by hem eén grooter Misdaad , de krouwelen, waar mede zy befchuldigd waren, te ontkennen, nte belyden, dezelven begaan te hebben. Oe Aartsbise fchop van Ravenna liet, op ’s Paufen bevel, alle de Ridders van die Provintie, in éénen Nagt vast houden ; maar dewyl hy niet wilde dulden „dat zy door beloften verlokt, of doot bedreigingen vervaard gemaakt zouden worden; zo hielden zy dlen, tot één toe, de onfchuld van de Orde ffaande, hee Schuldigende te gelyk hunne Broederen in Frankryk, als die om ĉen Koning, die hunnen ondergang zogt, te voldoen, bekend hadden, het geen zy wisten onwaar te zyn. a „ De onwaarfchyniykheid der befchuldiging kan, in dé tweede plaats, aangevoerd warden , als een bewys, en waat- lyk ds een onfeilbaar bewys van haare valsheid. ` Is het niet ten hoogften onwaarfchynlyk , en geheel en al ongeloofyk ja byna onmagelyk „dat eene ganfche Maatfchappye van Men fchen, van zo A Na en Staaten , door de ganfche Christen Waereld verfpreid, alten en op ale plaatfen , hia- ? nen 56 s A-BOWER … nen Godsdienst zouden hebben, verzaakt, dien zy volgens Kunne Belydenisfe moesten verdedigen ; ja daar en boven tot de allerverfgeijelykfte Misdaaden, vervallen, daar dé Men- ichelyke Natuur in haare grodtfte Verbastering toe vervallen kan? Dat zulke ohgehóorde Boosheid en Godlooshtid, om- trent honderd Jaaren voor. de Waereld verborgen zou geblee- ‚ven zyn. niet tegenftaaüde veler de Orde verlaäten hadden, en anderen, om kun Wangedrag, daar ùit geftoten waret:. Dat niemand, welke die Orde verliët, tot de Saraceenen overe gegaan’, en hunnen Godsdienst omhèlsd hebbende, onder- _pomen zou hebben dien afval te verdedigen , met de verfoer lykheden , die by.de Orde geoorlofd en goedgekeurd waren, by te brengen, als zulks waarlyk zo geweest warè 5 en èin- delyk, dat niemant, die zich uit een beginzel yati Vroom: heid en Godsdienftigheid aan die Orde aänboodt , gelyk wy ‚wel vooronderftellen mogen , dat fommigen“deeden , ge- fchroomd zow hebben CAriitds te verloochenen en eenên ki god aan te bidden, welk volgens het voorgeven , van allen; by hunne toelating, gevofderd werdt, De plegtigheden, (als ik ze zo noemen mag) die men Zegt, dat door allen verrigt werden , wären zodanig, dat niemant , dië niet alle denkbeel- den van Bere , fchaarite en Godsdierist verlooren hadt „zich _ daar aan kon onderwerpen; en kunnen wy vermoedén, dat ze allen , die geduurende Honderd Jaren in die Orde werden aangenomen, Zo fnood waren? Is het gelooflyk dat zich in al dien tyd, niemant der Orde ,'door gen afgryzen , over haare Godloasheid en vuilheid, zou hebben onttrokken, om dezelve aan de Waereld te ontdekken? Van de Kragt deezet tegenwerpingen, was Vader Pagi overtuigd, en kon daárom piet nalaaten te ‘erkennen , dat, de Misdaadeń , waar mede de Tempeliers beféhuldigd waren, door niemänt gelooft zouden worden „als uit’sPaufen Diplomas „eri de naauwkeurigfte Na- vorfchingen niet bleek „dat de betigting niet ongegrond war fe, Maar hóe.deeze Navórfchingen gefchiedden, hebben w ezien: Zy, die deede Misdaaden beleeden, verkreegen Strat- elooskieid door hunne békentenisfen , tefwyl de geenen, die dezelven ontketideù , als onboetvaardige Ketters , doöd ge- pynigd of levendig verbrafid werden, en wat ’s Paufen Dipl mas belarigt, die zyń alien gegrond op de Verklaaringen, en Belydenisfen , döor vrees of beloften hun afgeperst. Wel is waar, dat uit eenigen van ’s Paufen Brieven blykt , dat hy | 'deeze Zaak gaarne zou hebben laaten fteeken, ] ‚alleen aan zyne bewustheid van de onregtvaardigheid zulk eener Vervolging kan toefchryven. Doch op ’s Konings be ,. - l. t. En aat -a a a a of- t t welk men tirstòRiE DER PAUSE sr lofte; van -de Goederen der. Tempeliers, indien.ze fchullig bevonden werden, aan de beftelling des Apostolifchen Zetels over. Want of fchoon de Befchuldigden over al Zich beroépen ha mi F den op eeh algemein Concilie, wälk binnen korteh ftondt te verg; door de Vaderen omdetzogt én beflist werde; maar veroöre deelde hen in eet byzonder Con)florie der Kardinalen, en- eenige weinige Bisfchoppen; die hy Wist, dat in alle maats regelen, ten welgevalle des Konitigs, niet het zouden inè ftemmén. In dat Con/ifborie., of if die byzondere byéehkorhe fte, werd eené Bulle opgefteld, ori dié Orde uit te roeijen 3 maar de Paus madkte dezelve niet aan °t Concilie bekend , voor de aankomsg des Konings met zyne drie Zoonen, en dè voore naamfte Edellieden vant Ryk; niet twyffelende, of de Vas ders zouden de Bulle „uit ontzag voor hunne Tegenwoordig- heid, goëdkeureh ; en zo viel het ook uit. Het is opmerke- lyks dat dë Paus Zelf in zyne Bulle erkende, dat hy, volgens het te werk getelde onderzoek „en de tanier van rechtsplee« gingen met de Tempeliers, een betlistend Vonüis niet wettig» yk kon uit{preekên 5 son per modum definitive herb ‚cum * en; zó wilde hy eËhter. niet tuelháten , dat die zdakt eam boc fecundum inquifitiones & procesfùs faper Bis Babitos non pdsfemus ferre de jure; en derhalve wilde.hy liever by wy- ze. van. Provifie, dan Gondemnatie, per provifionis porigs quam condemjlátionis viart, de Orde affthatfen, en dezelve voor al- toos ‘Vernietigen $, behoudende aan zich hunne Perfgonen en Goederen, om of zelf over dezelven beftellingë re maaken 4 of *t döot de Kerke te laateh doen. Indien hy niet de Fure, Bat is; bdlgens de Regten, tot êen beflisfend Vonnis kor óverglai, eñ de Orde by wyze vån verodrdeeling vernieti- gen „zp kon fiy klaarblyklýk dedelve, Volgetis het Regt hiet verniètigen by wyze vah Provifie, of op eênige andere wize hoe genaamd, Deeze affchalfing wás-dan willekeurig en on- werd: į en zyñe Heiligheid handelde, daar in ale een Regter, die verklaart s dát hy, volgens Regten, deh Perfoori, voot Żyne | ierfchiar. aande laagd „ niet kan veroordeelen; maar at hy hém, by wyze van Provifie; vónniët dm gedood te Worden © , pier: Š LET. NOSÍ : B De 1 38 DE NIEUWE REIZIGER] ` De.nieuwe Reiziger of befchryuing van de oude en nieuwe Waer reit, uit bet vansch vas den, Abt DE LA PORTE,. Te Dorde. recht, by A. DE NIEUWE REIŽOER: 39 ete vad deeze en geene Reisbeftiryvingen, M de opge- melde Gewesten ervaaren zyn, zullen t'hunner hetitneringé met vermaak dit Werk doorbladefen > dat op geer ongeval- lige wyze t'zamengefteld fs. -Men belooft-het derde eh vier- de Deet irr °t midden van dit Jaar uit te geeven.: Wenschlyk ishet dat de Vertaaldef vervolgens naauwkeuriger op zyne taal lette,. _ , _ Ter bevestiginge van ’t geën wy gezegd hebben omtrent _ den adrt van dit gangekondigde Werk , dieten de twee vob _ gende voorbeelden, In den XIden Brief des eerften Deels eeft-de Reiziger ‚op 't Eiland Cress tynde,ons de volgendé efchryvihg ván den berg Ida en het Cresenzer Doolhof. ` „ Ik had nog niets op het eiland Creta gezien , dat eenige oplettendheid verdiende; ik wilde de berugte berg Ida, be- Zigtigen , van welke de Dichters zo dikwyls gewag marken; Wy trokken langen tyd overeen moetjelyken en bergagti= gen weg, dan eens over fcherpe heuvelen, dan weder doof holen en afgronden , alwaar wy op ieder voetftap gevaar lié- pen van ons leven’ te verliezen. Wy waren nog niet op de helft der motijelykheden: een wyduitgeftrekte valei vertoon= de zig voor ons: maar hoe aangenaam het uitzigt der om- leggende heovelen was, die een natuurlyke halfronde fchouws plaats ‘formieerde, zo wilde ik egter myne onderneming ftaa- en op het bericht dat het geen wy zagen, niet anders als de uitftekken ván den Ida waren, en dat wy nog ver van den- zelven verwrydert waren; maar de brandénde nieuwsgierig- heit vanden Dokter (deeze is zyn Reisgénoot) deed my weder tnoed fcheppen, en naar dat wy de vallei doorgetrok- ken waren , klouterden wy tusfchen de rotzen en de fneeuw in overvloed zyn. Ik zag dezelve boven otis hoofd; en ik kon mauwlyks begrypen hoe zy hier konden ftaande blyven , en egter zag ik hen met eene verwonderlyke fnelheid loo- pen. Wy rusten eenigen tyd in een klooster, welkers Go- thifchk bou worder vry regelmatig is. De Caloyers.of Mon- nikkei die het zelve bewoonen, zyn vet, en voeder zig lekket Wy togen nog een geheelen dag voott „en bevonded ondefgdelyk aan den voet van den berg Ída. Alles wat wy tot nú toe van afgronden gezien hadden, was hiers in verge» Iykinge vafi die genen die wy voor ons hadden, Wy moess ~ ten nog b ‚de drie uuren voortttekken ; geduurehde. voetftallen „kapitelen en marmere pylaren ; maar men ziet ‘er zelfs nog een menigte ftukken jaspis , porfier, en andere kostbaare ftoffen; die met fieraden en verheven beeldwerk van eeri uitmuntende fmaak verfiert zyn. Ik merkte onder andere (lukken , twee pylaaren van marnier garnit byzondee aan , ieder derzelver. was meer dan achttien voeten hoog , ën uit een ftuk gehouwen. Niet ver van daar ig het overblyf- zel van éen boog; uit wiens fchoonbeid men oordeelte dat hy tot den igang van eenig pragtig gebouw gediend heeft 2 het is niet mogelyk de menigte uit te drukken der {tukken van flandheelden en pvlaren met welke de geticele vlakte overdekt is. Alle dèeze werken zyn volmaaktelyk wel beare beit; het geén ’er van overig is, is genoeg om den goeden Ve vervaardigt hébben. 