Beschryving van's Graven-hage
J5 35 35 35 55 55 55 W n Wat verdcrs ontrent dczezaak is verhandelc en verrigt geworden, hehlien wy reeds hier vooren opgegeeven, dog niet konnen ontdek- ken , A\at eigendyk de rede zy geweeil , waarom het beroep van den voorn. V'ctrns Gellius alhier geen voortgang hebbe gchad. Zeker is 't , dat hy van hier na Embden is vertrokken , na dat hy drie maanden den dicnfl in dc Kapel hadde waargenomen , immers zoo als uic dc volgende ordonnantie af te nemen is. ::A Lfoo 't Hof van Holland by miffive van de Heeren Staten in Ordoa- date den z Mai if^ geauthorifeert es geweeft , omme met namie „ Fetro Gellio ?abri te handelen en hem aan te nemen tot een Hof- "pden 5, prediker en hem daer vooren jaarlyks toe te voegen vuyt de goe- y^^^"^^' 55 deren van den Capittele van den Hage de fomme van vier hondert Noort- 5, ponden te xl. grooten 't pont , blykende by de copie authentycq hoii.om Ccc 3 55 van "^ 406 B E S C 11 R Y y I N G „ van den voorn. milTive hier beneffens gaende , dan gemcrkt de Geilins J, voorn. Gellius op hoope van daerinne te continueren den tyd van 100 gui- ^^ drie maenden , die generalyk alhier gedient hccfc , zonder daar- Sien 3) van voor als nog geloont te /.yn, en althans van hyer naEembdcn voorzy- „ geiopcn en vercrocken zynde , zonder in zyn dienft te mogen "^" 5, continueren, foo heeft 't voorn. Hof geordonneei t en ordonneert '^'^"^' „ by defen Willem Kanneman Rentmeefter Generacl van Noort- „ Holland en den Capittelc van den Ilage den Suppliant voor fync 5, gedaen dienfte te betalen vuyt die goederen van den voorn. Ca- „ pittele de fomme van hondert ponden te xl grootcn 't pond eens, „ welke fomme vuyt crachte van de voorn. miitive in rekeninge ge- „ pafieert zal worden daer en alibo behooren zal , mits hier benef- „ fens Qverbrengende behoorlyke acquyt van den voorn. Gellio ofte „ die van den Kerkenraed van den Ha^e. Adtum in den Raede den „ 6 0dobris 1584. Na hem vvierd in 't volgende jaar i5'85- tot derden Predikant der Haagfche kerke aangenomen Libertus Frax'inus , die met de twee andere Predikanten dc kapel by vervolg heeft helpen bedienen , 't geen » voor zoo verre wy hebben konnen nagaan , geduurt heeft tot denjaarc 15-92. Ondertuilchen quam in is^9 eentn Fierre Aloi^eau, ter zelver tyd Predikant van de Walfche kerk te Delft , by wyze van leeninge , alhier ten Hove in de Franfche taale prcdiken voor de Princes van Co/ig';/y , laatfte gemalin en vveduwe vanPrins Willem den eerjien hoogl. gedagtenis , waar door de kapel als toen den naam van Joh.vi- de Franfche kerk bequam. Johannes Uitenhogaart , een der vier *'aan Haagfche Leeraaren, was de eerfte, die in den gemelden jaare \<y()t cerfte by de Staten tot ordinaris Walfclien Predikant in deze kerke vvierd Fran- aangeftelt. Zyne geleertheid , bequaamheid en welfprekentheid was Predi- ^^°° groot en uitmuntendjdat hy door zyne fligtelyke predikaticn en kant in bondige redeneeringen zoo veel tochoorders tot zig trok , dat de kerk , den 200 alfze toen gefchikt was, wel haaft te klein wierd, weshalven de ^^^^' Staten in den jaare i5-94dezelve verders deden opruimcn, cm meer- der menfchen tot het gchoor te konnen plaatzen. De ordre , wclkc dc Staten by refolutie van den 19 April des zelven jaars daar toe ga- venj {a) Voor dezcn dienft wierd hem boven zyn gcwoonlyk traftement als Haag- fchen predikant by dc Staten tocgevoegt de fomme van twee hondert vyftig gul- den, uitwyzens de volgende refolutie i den 29 Julii ij'P4. „ De Gccommitteer- „ de Raden van de Staten van Holland en Well-Vriesland hebben in aanzieninge „ van degoede dienften, die by Johannes Uytciibogaart , Dienaer des Goddclyken „ Woords in dc Franfche kerke alhier te Hove gedaen word , en de laften die hy „ uyt zaeke van dien heeft te dragcn i verklaart en geaccordeert , dat dezelve in „ plaatze van hondert en vyftig ponden , daar vooren genieten fal twee hondert ,1 en vyftig ponden, van xl. grn. het pond 's jaars, zoo wel van den jacre althans J, verloopen als voor dc toekomende jaeren, tot dat anders daerinne fal wefen ge- j, ordonneert , waerop tcgcnwoordclyk en voorts jaei'lyk ordonnantie verleent „ fal worden. VAN 'sGll A VEN'HAGE. IX. IIoorxsT. 407 ven, luid in dczer voegcn : „ De Gccommitteerde Raden van de „ Staten aanmerkende , dat noodzaakelyk tot commoditeic van Jiet „ gehoor dcr prcdikaticn in de kapelle op het liof in den Hage 55 meerder plaatle geaccommodecrt zal moeten worden , byzonder „ voor die van de licercn Staten, Edelen , Raden en andere Hee- „ ren van qualiteit ; hcbben geordonneert , dat de kapelle aldaer , „ die tot l^eJioef van cenige behoeftcn \'an oorloge word geemploy- „ eert tot het gehoor van al fulke Heeren en Luiden van qualiteit . „ fal worden geopent , en zulks met een doorgaende Lateye , tot „ den ingangh van de kapelle , voor de Princclle en andere geor- „ donneert, blyvende met tralien gemeen, en den ingang van dien ,) gefepareert , en daarna wedcr gciloten te worden ; en dat daar J, binnen de fit-plaetlcn met dubbelde banken fullen worden ge- ,, maakt en geaccommodecrt ; Ende is gecrdonneert te fchryven" „ aan die van de Ivamcr van de Rekeninge , dezelve ten eerilen „ (eenigzints doenlyk zynde) te doen maken en eftedueren , mids „ dezelve behoeften ten oorloge , boven de audientie ofte elders op „ ""t Hof, zuUen werden bewaert. Dewyl Uitenbogaart den meeften tyd met den Prins te velde was , (^) en ook by de Staten in verfcheide wigtige zaaken en bezendin- gen Avierde gebruikt, „ en dat daarenboven zyne Excelkntie emjiely- 35 ken 'verfoekt en begeerde den perfoon van Johannes Uytenbogaert 5, ganfchelyk te emp/oyeren tot fytien dienjl:> ende daeroni den felven 'van .3, alle vordere /ajl en hedieninge te worden ontberjen; Waar in nadien J, die van den Kerkenraedt zoo van de Duitfche als Walfche ge- 5, meente zwaarigheid maekte en den perfoon van Uytenbogaert nict- 35 konde derven , ten ware zy van een ander bequaem perfoon wa- 3, ren voorzien , die gelyk Uytenbogaert beyde de talen konde be- 5, dienen, zoo wierd hen by Refolutie van den 6 April 1604 (f')toe- geflaan 'Johannes Lamotiiis te mogen beroepen , die vervolgens de tweeds Walfche Predikant in deze gemeente is geweeft. Uitenbogaart, fchoon hy in den jaare 16 18 by het Zuid-Holland- fche Sinode te Delft ,, al van den dienil der Haagfche kerke was af- gezet , bleef egtcr nog by de twee jaaren als Franfche Predikant al- hier (g)-, tot dat hy by 't Sinode van de Walfche kerken in April i6xo te Haarlem gehouclen, insgelyks uit den dienit van deze kerk wierd ontilagen. Wie zyn opvolgers van tyd tot tyd in deze ge- meente' Ordre, oin ill de Icapel meerdef plaats te maken tot het gehoor van de predika^ tien. Joh.La- motiusdd tweede Wal- fchePre- dikant-. (c) Zis Refolutie van den i ^ Junii 1600. (/) Te vinden op Bylngc CC. (^■) Hoe de kerk in zyne afwezendhcit geftclt was , en hoc zy voorheen wierd waargenomen, toont dc volgende notificatic : Den to. Sepicmh. irti8. „ hcbben ,, C['^ Picdikanten van de Fianfche kerke docn notificercn, dat eertyds de Franfche ,, Prcdikaticn in dc Kapelle alhici op 't Hof plagtcn bewaert te worden by dc ,, Franfche Prcdikantcn van DcUt en Leydcn , ende foo jcgenwoordig , mits het 5, vcitrek of abfentic van Johanfics Uytenbogaert ^ dezelve Ichyiit genoeg ledig te „ wczen , goedgevondcn is, dat op fondag naeflkomcnde in dezelve Capcllc prc- ,, diken zoude de Predikant van Ihrouw ( ongetw>fFclt Alezrcww ) Hcrtoginnc J, van TremouHc, ende djcrna wcdcrom de voorfz. van Delft en Leyden, volgcn- „ de voorgacndc gcbruik . dacr van zy den Predikant La IJaye ook hadden gein-' ,, fmiieen , zondcr dat by cenige Lcdcn dacr op yets is gcmovecrt. 4o8 B E S C II K Y V I N G Eerde Rollers vail de kapel en hun frafte- meut. Aan wienhet beroe- pen der Predi- kamen (laat. Hoe de dienfl a!- daartans verrigt werd. meente 7.yn gewcefl:, kan uit de Lyfte van de Franfche Prcdikanten > vvelke w y hierna laaten volgen , gezien werdcn. De eerlle Kolter van deze kapel, by de Statcn in cicn jaare 1579 aangeltelt , was Pieter Heiidnksz vnn Viaiien-, gelproten uit den huize van jacrsvek. Ily wierd in 15-80 den 17 Mei opgevolgt door Gerrit yoo/leiiFerliicht-i Lczer dcs Byljcls en Voor/anger van Da- vids Pfalmen in de groote Parochie-kerk alhicr , met cen jaarlyks tradement van 30. pond, by demcergemelde Statenvoor zynendienll toegelcgt , welkc fomme by Refokitie van den m October des zel- ven jaars wierd verhoogt tot 60 pond, eneindelykdcn 15- januarii i5'B5' tot 71 ponden toe. lielialven nog 1 5- gelyke ponden , die de Staten by Refolutie van den if Oftober 1589 hem accordeerden in aanzie- 11'inge, dat hy hi z.yiie dieiijien met de ivaariieiii'mge van de Franfche predikatieii ah Kojier ivas.bejii'aart. Dus wierd deze kapel , die nu eenigen tyd buiten oe'lfening van den Codsdienft was geweett, in den gemelden jaare ifBogeopent en gefchikt, zedert welken tydde Gereformeerde religie daarinne is geoeftent geworden , hebbende dezelve naderhand ook verftrekt voor de Hof-kapel van de Princen van Oranje. En gelyk de Ileeren Gecommitteerde Radenvan Holland hetregt en gezag over de Kloofterkcrk zig coecigendcn , zoo prctendeerden de lieercn Radcn van den Hove van Holland in den jaare 1618 ge- lyk regt tc hebben tot de Hof-kapel, gelallende overzulks den Ker- kenraad geen beroep aldaar te doen , dan met toeftemminge van den zelvcn Hove, en datze in alien gevallen hun recours zoude hebben te ncmcn tot het gemelde Ilof; zulks dat, wanneer de Kerkenraad die ordre in den jaare 1630 hadde overtreden, en daarover by ^tHof wierde aangefproken en berilpt , beloofde zy in 't vervolg de bevelen van den Hove beter te zullcn opvolgen. Schoon wy dit hebben ge- trokken uit goede aantekeningen , zoo is nogtans zeker, dat het oe- roep van een Franfchen Predikant tans gefchied by den Kerkenraad op approbatie van Gecommitteerde Kaden. Het gebouw , als zyn- deeen Graaffelykheids Domein,behoorde onderde Adminillratievan den Kentmeefler Generaal van NoorthoUand in der tyd. Nu llaat alleen nog aan te merken , hoe de dienlt in deze kerke tans werd verrigt. (Jni daarvan een klaar begrip te hcl)bcn, ver- eifcht de zaake wat hooger opgehaalt te werden. Deze gcmcente wierd tot den jaare 1 684. waargenomen door twee ordinaire Leer- aars , die gchouden warcn twee predikatien des zondags en op ande- re buitengewoone dagen van publieken godsdienll, als mede eene predikatie des donderdags te doen. By dezcn voegde men als toen nog een derden met name yjaae Claude, die met de twee anderen de gewoonlyke predikatien moeft helpen waarnemen. Maar wan- neer in den jaare 1685'. de hevige vervolginge tegens de Gerefor- meerdcn in ^'rankryk begin nam, wicrden zy met hunne Leeraaren genoodzaakt het ryk te vcrlaaten , begevende zommige zig na En- geland , zommige na Duitfchland en Zwitzerland , en andere na de xeven \'creenigde Provintien, daarze zig in de fteden ter neder zet- ten. Onder anderen zakten ookvcele herwaarts aan, waar door de- ze VAN 's GRAVEN-IIAGE. IX.Hooftst. 409 26 gemeente fterk aangroeide , 't geen dan aanleidinge gaf , niet alleen om de kerk merkeh k te vergrooten (b ), maar 00k om des zondags en op andere dagcn van publieKen godsdienit een derde of extraordinaris avond-predikatie , gelyk in de Nederduitfche kerk , in te voeren. Onder de gevlugten , die zig in hlolland hadden bege- ven, waren verfcheide Leeraars, dewelke by Keiblutie van haar hd. Gr. Mog. van den i6 Januarii 1686 in de fteden en plaatzen, daar Walfche kerken zyn , a\ iei den verdeelt , en ider met een penfioen , na mate dat Jiy getrouwt of ongetroinvt was, tot onderhoud begun- ftigt (/). Aan den Haag wierden 'er drie ter verkiezinge van de Heeren van de Societeit toegevoegt , en eenigen tyd daaraan by eene tvveede verdeelinge ( k j een vierde. Deze vier gerefugeerde Kerken-dienaaren in den Hage dan zynde ingenomen , dog buiten belailing van eenigen dienft , wierden al van den beginne aan geftek tot het verrigten van de extraordinaire avond-p.edikatien by beurt-wilfelingen , en daar voor van wegens de Societeit , boven 't geen zy van den Staat genoten, jaarlyks ie- der beloont met een gratificatie van hondert ryksdaalders. ' Daar en boven was by de voorfz verdeelingen aan de Heeren van de Rid- derichap gehten het regt om mede een Predikant te mogen aanflel- len of diiponeren over het peniioen ten behoeve van den geenen dien zy "t zouden gelieven te gunnen j zoo als dan vervolgens ook is gefchied. En is deze fchikking ontrent het waarnemen zoo der ordinaire als extraordinaire predikbeurten aldus van den anderen gefcheiden ge- bleven, tot dat by nadere Refolutie van de ileeren Gecommitteerde Raden , genomen den 17. Jamiarii ijxo is vadgeftek , dat voort- aun het getal der Predikanten fal blyven bepaak tot vier ordinai- ren, die by voorvallende llerfvallen en plaatsvuUingen zullen moe- ten waarnemen zoo de ordinaire als extraordinaire predik-beurten, wordende voor de extraordinaire bcurten buiten hun gewoonlyk traftement nog boven dien van de Societeit beloont. Ddd NAA- {b) Wy hcbben hier vooren pag. 1 57 en 172 ter ncdergeftek, dat de kapel in den jaare 164Z is afgebrant , waarin wy de gcmeene aantekeninge hebben gevolgtj »dog uit de refolutie van den lo Februaril 1644 zoude men moetcn befluitcn , dat dit ongeluk in 'c jaar 1644 is voorgevallen. En dcwyl 'er Lezers gevonden wer- den, die zig aan zulke kleinighcden lloten , zoo hcbben wy dienflig geoordeelc de woorden van dc gemelde Refolutie hier nevcns te voegen. „ Zyn binnen ge- ,, komen dc Heeren Foreeit, Rckenmceftcr en den Auditeur KinfchoC; en hcbben ,, uan haer Ej. Grooc Mog. kennclyk gcmaakt , als dat men voorhebbens is de „ Capelle van 't Hof, voorlcde dageii door den brand ten deele geruineert , met den „ eeiiten weder op te bouwen met weynige vcrandcringe > cnde dat de Heeren „ van de Rckeningen nict voorficn wcfende van prompte pcnningen, dezelve zul- „ len gcnootzaakt wefen te remplaceren j verfoekende daer op te verllaen d'inten- „ tie van hacr Ed. Groot Mog. ; waerop zynde gedelibereert , is goedgevonden „ het herbouwen van de vooriz. kapelk te laten ter difpofitie van mcergemelde „ Kamer en derzelvcr gcwoonlyke authoriteit. Hier uit blyl<t, dat de kapel toen ter tyd op dezelve fondamenten maar weder opgctimmert wicvd , zynde de ver»- grootinge gefchied in den jaare i(?8j". (/) Groot Placaatb. W. deel , fol. 548. {k) Te vinden onder de Letter LL. i. 2. Ixis, 4IO IS E S C H R Y V I N G N A A M E N D E R WALSCHE PREDIKANTEN, Die, zedert dat men in de Hof-kapel in deFianfche tale heefc bcginnen te prediken, tot hedcn toe geweeft en nog zyn. 1589. Fierre Morcaii-, was Predikant van de Franfche Kerkte Delft, dog nam met eenen waar de kerk in den Hage, welke dat jaar eerlt begon op te komen , waarin hy vollierde tot den jaa- re I59X. Hy iHerf in 't laatil van 1600. 15-92. Jean Uitenbogaert •> eerfle ordinaris Predikant van de Wal- fche kerke in den Hage. Hy was te gelyk Predikant van de Nederduitfclie gemeente ; en wierd by 't Sinode van Haar- lem den 1 April i6xo van zynen dienll als Walfche Leeraar afgezet. i6qS' Jean Lamotius-, tweede Predikant der voorfz kerke. Hy was al in September 1604 beroepen van Kampen, om te gelyk al- hier te zyn Leeraar in de Duitfclie gemeente, Hy is over- leden den 9. Odober 16x7. 161 1. Jean de La Haye -, in plaatze van Jean Lamotius. Hy was insgelyks Predikant van de openbaare Gereformeerde kerke alhier, zynde daar toe al in 1609 aangenomen. Hy llierf in September 1618. i6i8. Jean Sani[fon-> beroepen den 11. September i<^i8 (I) m de plaats van Jean de La Have , en by 't Sinode van Leiden den 17. April 1630 om zyn quaad gedrag afgezet. i6ii. Jean D'Efpagne, volgde in de plaats van Job. Uitenbogaart. Hy was Predikant te Oanje en behoorde onder liet Sinode van Dauphine ; hy wierd beroepen voor den tyd van drie jaa- rcn met toeltemminge van 't voorfz Sinode ; welke tyd na- f derhand wierd verlengt tot den jaare 1619 , als wanneer hy •. zyn affcheid verzogt , en hot zelve bekomen hebbende ver- i trok na Engcland. j 1630. Andre Rivet:, Hoogleeraar in de Godgeleercheid te Leiden zynde , nam het zelve jaar met verlof van de Heeren Cura- teuren der Academie en behoudens zyne plaats van Profellbr, de bedieninge ^'an deze kerk op zig. 163 1. (/) „ Op den vcrtogc van dc Ouderlingen en gemeente van de Franfche ker- „ ke in den Hage, om hacrca beroepen Picdikiuu Monfieur Jean SaniJJm rcheb- „ ben gcftipcndieert met een ordinaris gagie, i^ by rcfolutie van den 27 Maait „ 1 6ii) , den zclven toegevoegt zeshondert guldens ordinaris gagie, boven dc twee „ hondert guldens mede 's jaars voor zyne huishuur , en daurv.an ordinantic gege- „ ven of gcdaan verleenen op Coolvvyk. VAN 'sG R A V E N-H A G E. IX. Hooftst. 411 1(^31. 'Jean BkndcU beroepen in pkats van Jean D'Efpagne. Hy wicrd by refolutie van dc Staten van Holland den i8 Novem- ber 1661 emeritus verklaart. 1632. Olivier de Rafelh-, beroepen uit Oranje in plaatze van Jean Saniiron. Den dienft van deze kcrke waargenomen hebbende tot den jaare 1645', vertrok. hy weder na Oranje zyn Vader-. land, aluaar hy llierf. 1645. 'yean Carre-, Proponent, beroepen in plaats van den boven- gem: Olivier de Rafehs. Hy heeft deze kerk meer dan vyf- tig jaaren bedient , zynde in iCcfj gefturven. i66z. Baniel Di;fmaretfz^ beroepen van Middelburch in plaatze van Jean Blondel. By refolutie van haar Ed. Gr. Mog. van den i October 1689 wierd hy emeritus gemaakt. 1684. .y/^'^f Claude -y zoon van den vermaarden Jean Claude, Predi- kantte Charenton, ftond als Predikant teClermont in Vrank- • ryk , eer hy van daar na den Hage vlugte. Hy wierd alhier tot derden ordinaris Leeraar aangeftelt, en is in 1(^95- over- leden. 1689. Jourdain Olivier, eerfl: gefiaan hebbende te Pan in Beam, daar na te Breda, wierd in 1689 alhier beroepen in plaatze van Daniel Defmarets. Hy ftierf in 1709 , na dat hy al eenigen tyd te vooren emeritus was verklaart geweeft. I ({99. Pierre de Joncourt, beroepen van Middelburch in plaatze van Jean Carre; overleden den 1711. 17 10. Jaqiies Basnage, Predikant te Rouen, daar na te Rotterdam, van waar hy alhier wierd beroepen; overleden den .... 17x4. 1 7 10. Jaques Chion-, voorheen Predikant te Oranje na de Ryswykfe vrede. Eenigen tyd deze kerk als extraordinaris Predikant bedient hebbende J wierd in 1 710 tot derden ordinaris Lee- raar beveltigt. 17x0. Theodore Francois i//^^/ , Proponent , beroepen tot vierden or- dinaris Predikant. 1714. Henri Chatelain^ beroepen van Londen in plaats van Pierre de joncourt , na de kerk van Amfterdam vertrokken den .... 172.8. 1715-. Armand de La Chapelle, beroepen van Londen in plaatze van Jaques Basnage, beveltigt den i November 17x5". 1718. Charles Chais, beroepen van Geneve iti plaatze van Henry Chatelain, beveltigt den .... 1718. Dddi LYSTE 4*4 li E S C II R Y V I N G T V A N D E EXTRAORDINAIRE PREDIKANTEN, Die zedert den jaare 1685 de buitengewoone predikatien hcbbcn v.aargcnomen. I. Daniel Or i Hard , voorheen gewecft Prcdikant tot Xaintcs. Dcze hccft gep^■edi!•^t van i68> tot in 1702 , wanneer hy zwak wierd. i^e Heercn van de Societeit gaven hem b}^ re- folutie van den 16. Mei 1700 , tot opvolger Gedeon Hiiet-, die te Blet in Bourbonnois als Predikant hadde geltaan. Hy heeft den dienft -svaargenomen tot den jaare 1721 , zynde als toen emeritus verklaart by refolutie van de gemelde Societeit , ge- dagtekent den xx. Odober des zelven jaars. In zyne plaats is geen ander aangefteit , zynde zyn dienlt gevoegt l3y dien van de andere Prcdikanten. II. Abraham Couet (III Fivier, Predikant te Rouci , die de bcurt van de avond-predikatie heeft verrigt van 1685' tot in 171 1, wanneer hy wierd onderitcunt door Daniel Bninier , Kerken- dienaar onder het Kruis in Vlaanderen , en na doode van den zelven Brunier , welke voorviel in 1713 , door Jerome Oli- cuicr , Predikant te Voorburg , die kort daar aan in Engcland wierd beroepen. Abraham Couet du Vivier in 1710 wegens zyne hooge jaaren en zwakheid emeritus gemaakt zynde, wiei-d zyn dienil gevoegd aan dien van de ordinaire Predi- kanten. III. ^hel Rotolp dc la Deveze , Kerken-dienaar te CaRres. Hy heeft den dienil: waargenomen van 1685- tot in 1706, wan- neer hy emeritus wierd verklaart. De Heercn van de Socie- teit beriepen in zvne plaats Jaqiies Sanriii , te vooren Predi- kant van de Walfche kcrk te Londen. Hy was het jaar te vooren , te weten 1705 , door de gemelde Hceren van de Societeit aangellelt tot het doen van een ochtent-predikatie eens 's maands, op den laatilen zondag op een na van de maand. De voorn. J. Saurin verrigt tans nog die beide ex- traordinaire dienlten. IV. Jofeph Cornelli-, die te vooren als Predikant geftaan had in Dau- phinc. Hy wierd eenigen tyd na de drie eerltgemelde ex- traordinaris Predikers , by de twecde verdeelin^e alhier ge- plaatft, om nevens dezelve de zondaagfche avond-predikatie op zyne beiirt te helpen waarnemenj en heeft dezen dienil ver- VAN 's GRAVE N-H AGE. IX. Hooftst. 413 verrigt zedert 1690 tot zyne dood in 1717, vvaarna de voorlz dienlt mede den ordinaris Predikanten is opgelegt gewor- den. Dit is Yoor 200 verre betreft de befchikkinge van de Ed. Mog, Heeren van de Societeit. Wat belangc de Heeren Edelen ; deze hebben het penfioen , 't geen uit kragte van de vooren aangehaal- de Refolutien ter hunner difpofitie llond, gegeven in den jaare 1686 aan I. n.vopbi/e d'ArbiiJli , gewezen Predikant te Puilaurens, De- ze in den jaare 1689 zynde overleden, wierd zyne plaats ver- vult door II. Ifaac Jaqiieht-, voorheen als Predikant geftaan hebbende te Vatly in Champagne. Hy heeft dezen dienlt waargenomen tot den jaare 1701 , predikendc den laatften zondag van de maand des morgens ten negen uuren. Hy vertrok dat zelve jaar van hier na Berlyn , alwaar hy Hof-prediker wierd van zyne Koninglyke Majefteit van PruilPen. De Staten van Holland llelden by refolutie van den 5. Januarii in zyne plaats III. Jaques CJjion, voorheen Predikant te Oranje, die dezen dienll verrigt heeft tot den jaare 17 10, als wanneer hy tot ordiiiaris Predikant in deze gemeente wierd gevordert , welke poll hy tans nog met veel lof bekleed. DE ENGELSCHE EN HOOGDUITSCHE K E R K. Dezc ftaat voor aan in 't Noorceinde niet ver van de Plaats , en is Engci- ecrtyds gewcelt de kapel van het Sacraments Galthuis , gelyk \vy ^'^^^ Merna breder zuUen aantonen. Dit kerkje , 't geen niet heel groot l^^^^l is, wierd in den jaare 1595- aan de Ingelfchen ingeruimt tot gebruik heende van hunnen Godsdienlt. De cerite Fredikers wierden hen uit Enge- ^^p^} land tocgevoegc, dog in den jaare i6x6 verwierven zy van de Sta- 5^"j.jj'. ten van Holland , om cen eigen Predikant te mogen beroepen. De meats refolutie, welke hen {fe/i 7.%. No'vember des gemelden jaars daar toe Gaahuis; verleent wierd, luid in dezer voegen : „ Op het advis van de Hee- „ rcn GccommitteerdeRaden, nopende het verzoek van die van de 5, lingelfche kerke in den Hage , is dezelve toegcftaan en geaccor- „ deert tot fubfidie ende om te mogen l^eroepen een eigen Predi- „ kant voor haere kerke, de fomme van driehondert guldens voor 5, een jaar, met lall op de Heeren Gecommitteerde Raden ordon- ,-, nantie daar toe te verleenen. Ook hadden de Heeren Staaten van Holland by refolutie van den 18. Febniarii 1610 „ den Predikant van „ de Engelfche tale alhier voor zyncn dienft tot nog toe de kerke Ddd ^ met 414 li E S C II K Y V I N G Wierd in 1615 mede aande Hoog- duitfche gemeen- te tot haarge- bruik toege- ftaan. En in 1726 aan de afgc- zonder- dege- ineente tothaare verga- derplaats gegeven. Wat tcnsbo- ven dien daarin vcrrigt werd. ?» met zeer goede rcputatic en byzondere ftigtinge gedaan , op dc recommandatie van de Heeren AmIjalTadeur IFejiiod en den Colo- nel Horatio f'cere , al vereert met ecn foinme van vyf hondert 5, guldens voor ecns zondcr confequentie. Maar by refblutie van 5, ikn 17. Aiigiijii 1628 Mierd de gemcente van de Engelfche kerke 5, alhier vergunt tot- iubildie en ondcrhoud van haren Predikant , 5, A'an nu af vyfhondcrt ponden ""s jaars , in plaatzc van driehon- 5, dert ponden , dczelvc te vooren toegeleyt. Zy v^^erden thans bedient door een Predikant van de Prcsbyteriaanfche gezintheid, die des zondags 's morgens , en ook des namiddags aldaar pre- dikt. In den jaare i^if of 1626 is by verdrag en overkomfte de Hoog- duitfche gemeente toegeflaan , om in dit kerkje mede haren Gods- dienit te mogen oeffenen. Dezelve word insgelyks bedient door eeti Predikant, die, fchoon hy in de Hoogduitfche taale leeraard, egter onder het getal der ordinaire Prcdikancen van den Ilage werd gere- kent. Des zondags 's morgens de klokke agt uuren , en des donder- dags voor den middag werd aldaar in die taal Gods woord verkon- digt. In den jaare kJjijj wanneer de fcheuringe tuirchen de zoo ge- naamde Remonftranten en Contra-Remonftranten opentlyk uitbarl'te, wierd dit kerkje ook aan de afgezonderde gemeente overgegeven tot haar gebruik , onder belofte van geenen Kerkenraad afzonderlyk te maken; maar zy deze belofte in den wind llaande , verlieten wel haaft deze vergaderplaats , en namen de Kloofter-kerk in 5 gelyk wy te zyner plaatze hebben aangemerkt. Ook verltrekt dit kerkje tans tot eene Catechizeer- of oefFenplaats voor de geene die zig in de fondamenten van de Gereformeerde religie willen laaten onderregten , 't geen des donderdags na den middag by vierendeeljaarige tourbeurten> door een van de vier jong- fle Nederduitfche (;;) Gereformeerde Predikanten gefchied Twee- maal des jaars verfchynen daar ook de Curateuren van de publieke Latynfche fchoolen , ten welker overftaan als dan de gewoonlyke pryzen aan de welverdienende difcipulen , door den Redor werden uitgedeelt , als wanneer die geene , die dc triviale fchoolen heb- ben gepaffeert , en verder tot de Mooge Schoole gepromoveert werden , tot affcheid en teken van hunne bequaamheid , veeltyds eene oratie van den predikftoel doen in het aanhooren van veele men- fchen. NA AMEN (») Dewyl dc Hoogduitfche Predikant onder het getal van de Ncderduytfchen ert tans een van de jongfte is, moet hy op zynen tyd een Van dc gem. tourbeur- ten waarnemen. VAN 'sGKAVEN-HAGE. IX. Hooftst. 415- N A A M E N D E R ENGELSCHE PREDIKANTEN die zedert 15^6 hier zyn geweeft. 15-96. Johannes IVing. 1630. Samuel Balmfort. 165-1. Georg'lus Beam?iont. 1661. Johannes Pricey vertrokkcn na Guiana i6y6. 1676. Philippus Makdonald de Borne , Dordrecht uit de Engellche Court, overleden den 1715-. 1716- Robert Milling. CJ»3 X. HOOFT- 4l<' B E S C H K Y V I N G X. HOOFTSTUK. De Lutherfche Kerk in den jaare ^6^o voor een gcdeelte ge/iigt-, dog naderband voor de he/ft vergroot. Befcbryving van het gehoim zoo hinnen ah buiten. Cidiylc Orgel. Graffchrijten en nanien der Pre- dikanten. Remonftrantfche Kerk •> ivanneer gefligt. Gejlalte van het gebouiv. Kort berigt van de ge^jjeze Fergaderplaats der Doops- gezinden o/'Mennoniten. D E L U T H E R S C H E KERK. Luther- fche Verk in den jaare 1620 vooreen gedcelte dog na- dcrhand voor de hclftver- grooc. 13efchry- ving van het ge- bouw vanbin- uen. E Lutherfchen of die van de /lugsbnrgfche Confeffie hebben in den Hage 00k ecne kerk , flaande voor- aan tulTchen de Boekhoiilltraat en de Suflerlloot, die zedert de lligtinge van deze kerk , daar van in 't gemeen den naam van den Lutherfchen Burgwal heeft behouden , en zodanig tuflchen de huizen be- iloten, dat ze van buiten op de gemeene Ib-aat niet gezien kan werden. Deze kerk is voor een gedeelte in den jaare 1610 geftigt , en de grond daar toe het jaar te vooren aangekogt , na dat de gemeente , welke in den beginne niet groot was, eerll haare ver- gaderingen in particuUere huizen hadde gehouden , zoo in de Pooten> Kaamftraat , Spuiftraat in een huis genaamt de Lombard , komende met eenen gang uit in 't Agterom , als 00k in 't Noorteinde in het Vergulde Hoefyzer op een"" zaal , hebbende het zelve huis zynen uit- gangmet eene poorc in de Molenfb'aat. In den gemelden jaare l6^o de kerk voltrokken zynde , heeft men daar in begmnen te prediken, en , na dat de kerkelyke regeeringe door D9. Habbeus Magnus in een goede ordre was geftelt 5 in 161.6 de eerfte Coniifloriale ver- gadering gehouden. Maar wanneer de kerk door den (lerken aan- wafcJi der gemeente , en 00k wel inzonderheid doordien de Afge- zanten van gekroonde Hoofden en andere Mogentheden van deze Religie , met hun gevolg daar mede te kerke komen , te klein wierd , is dezelve ontrent het midden der voorgaande eeuw aan de iuidzyde de helft vergroot ; zulks dat nu de kerk van binnen vry ruim , byna vierkant , dog niet hoog van verdieping is , werdende de twee daken , daar ze tegen den anderen gevoegt zyn, in 't mid- den van de kerk door vier pylaren of colommen ondervangen. Ter wederzyde van den predikftoel , die tegens den zuidmuur llaat , ziet men een marmer gedenkteeken , behelzende het eene ter regterhand Jiet graflchift van den Hoog-Edelen Hcer Earon Carel-lVilleni Spar- 7'e-, in zyn leven Generaal der vereenigde Nederlanden, die ook al' daar begraven legt. Het opfchrift kiid in dezer voegen : P. \i. VAN ^s G R A V E N-H AGE. X. Hooftst. 4x7 LIBERI BARONIS J^J;'^. CAROLI GUILIELMI SPARRE, ZoS' Cartl- EX ANTIQUA ET PROELUSTRI H'HU-^ Sfarre- APUD SUECOS PROSAPIA ORIUNDI: EXERCITUUM FOEDERATl BELGII PR.^FECTI GENERALIS. OSTENDANi^. URBIS ET AGRI ' RECTORIS. QUI PRt^LIO APUD TAISNERIAS FORTITER PUGNANS IN IPSO VICTORIi£ GREMIO LETHALI VULNERE PERCUSSUS DEIN DIE XXVII. OCTOBRIS ANNI MDCCIX. GLORIOSA MORTE OCCUBUIT. EXEMPLO O QUISQUIS HAC TRANSIS TANTIVIRI AD FORTITUDINEM PRUDENTIAM INTEGRITATEM EXCITARI TE CUPIUNT QUI MONUMENTUM HOC P. c Het ander ter flinker-zyde van den predikfloel vervat het gi-af- AnJei fchrift van den eerwaardigen Heer Jobmnes Schelhammer , in zyn gedenk-. leven Bedienaar des Goddelyken woo.rds, die zedert den jaare 1645- ^^l^\^ tot den jaare 1699, den tyd van 5-4 jaaren dezc gemeente zoo door Heer7'>- zyne uitmuntende gaven als godvrugdg leven heeft gefligt , en ook ''•""'" de kerke veele dienften bevvezen , 't geen dan zynen neef bewogen £1'^^, heeft dit gedenkteken ter zyner gedagtenis aldaar te doen ftellen. " ' In 't bovenfte gedeclte van dit grafteken vertoont zig een Pelli- kaan, 't bloed uit zynen borfl pikkende om zyne jongen daar mede te voeden, met dit omfchrift : DE LIEFDE WAS MYN WERK VOOR GOD EN ZYNE KERK. Eec SISTE ^ig B E S C II R Y V 1 N G SISTE GRADUM VIATOR DOLE MORTEM VI R I gjJ^M DEFLENT MATRES PRUDENTI^, THEOLOGIiE, POESIS. MOERET ECCLESIA, NAM PATREM, LUGET HOCjQyiCQUID EST TEMPLUM,NAM FUNDATOREM, QUERUNTUR OMNES PII, NAM ORATOREM ECCLESIASTICUM, THEOLOGUM CONSCIENTIOSUM, IMO DOCTOREM ^XIMIUM, NON VERBIS SOLUM SED VITA DOCENTEM, AMISERUNT D. JOHANNEM SCHELHAMMERUM HAMB. EX ANTIQUA PROSAPIA ORIUNDUM, PER LIV. ANNOS HIC LOCI PASTOREM. PIETATE, SUAVITATE, CANDORE, HUMILITATE. OMNIBUS DENIQUE VIRTUTIBUS CHRISTIANIS EGREGIUM. TRANSIIT AD COELESTIA GAUDIA VITA SATUR. D. p. FEBR. ST. N. A. 1699. P. N. C. iETAT. 84. 3. MENS. 6. DIER. S. & COH. NOM. POS. JAC. SIGISMUND. SCHELHAMMER. J. U. L. HAMB. ^. Het orgel, waar mede deze kerk in den jare 1648 wierd verciert, Orgei. is in 1668 vergroot, en in den jaare 1715- uit den noord in den wefl- hoek verplaatit , en by die gelegentheid vcrnieuwt en met beeld-en fny-werk als anderzints zeer fraai verrjkt. Voorts heeft deze kerk drie ingangen , de eene op den zoo genaamden Lutherfchen Burg- wal 5 en de twee anderc aan de ooft^yde van de BoekhorMraat niet verrc van de Prince-gragt. De gemeente , welke tans al rede- Dege- lyk talryk is, werd bedient door twee Predikanten , waar van d'eene "erd'^ in 't Hoogduitfch en d'andere in 't Nederduitfch het woord Gods door verkondigt , hebbcnde ieder zyn bezonder woonhuis nevens de kerk. twee Wy zuUen alhier laaten volgen de naamen der Leeraars , die zederr kanKn ^^^^ ^°^ ^^ ^^^ den dlenll in deze gemeente hebben waargeno- bedi«ar. men. NAA^ -i( J'l iil< I I' I i£asaiiJiH!^ii'Niii'iiiMiMi^'iiiii^iiE:;i:iu! N^ -rwT^ mmk J>OLS Ji£OSTM2€ VI:BI ctum (kfTent SSzires Prudentza. Mcertt CccieJitZ.' Tuzm Batre^n: J,ir^t hoc, quicquid £st tar^zmt. mmpuidaiurfTn Qii^rustiur oTnru.* on. 72am. OratintTn Cciie^ashatm TH^O£Om/3£ COySCIENTIOSUM. into J>OCT{mZM SXIMJVjr. Tti^n vervt-i sctu/Tz jtuiZ'^ JiycenteTtt. ajni^erunt ex a7vbfiui-pTofa.pis. ommJum. ptrlflVaTiTWS htc lea Pasiorrm Omruhuj dini^ue "Virtuithii^C^nstiaTus iransnt ad caUstja.^xuJiaVdaJidur. J._p Stir si TL A-J^j9^.^ 2^C. atnt. (Pjf 3 mens. S drer- *sr. & cox.2roja:. :pos. jac Jj^mund^iScicIMmmtr.iy^L. Ma-mi T:^ I'AJt.^ '(pm tfj^ita-rt "LMlLMlIMlL ^ ■ S7£7~M'e.s£en. tta/ U BOlTE-t Sxciul: cum PRIVII^EC^. or V. ^Uysn^ i>iat VAN 's G RAVE N-H AGE. X. Hooptst: 415 N A A M E N D ER» PREDIKANTEN VAN D E EVANGELISCHE of LUTHERSCHE gezinte. 161 1. Daniel Vettius y overleden in 1615-. Hem wierd in zynen oii- derdom tot mede-hulper toegevoegt Andreas Pieterfz van der Lande \ die om de 14. dagen dan te Delft en dan in den Hage predikte. 1 61 5. Severimis Harding^ beroepen van Weimar in plaatze van Da- niel Fettius. Hy was eerft een Jood, maar daarna tot de Evangelifche leere overgegaan. 16x4. Hebaits Magnus ^ beroepen van Weimar. Deze heeft deker- kelyke regeeringe in een goede ordre gebragt en in l6^6 dc eerfte Confiftoriale vergaderinge alhier gehouden. Overle- den den 2x. Auguftus 1638. 1637. Hermanns Glaferiis, beroepen van Swol eerft tot extraordina- ris Predikant, zynde in 1639 by doode van den voorn. Habb.' Magnus tot ordinaris Leeraar aangenomcn. Hy fUerf in 1674. 1641. Chrijiiamis Alatthms , beroepen van Sora in Denemarken , daar by Profeflor was; zynde geweeft Dodor in de Godge- leertheid en vermaard Hiftori-fchryver. Hy vertrok van hier na Utrecht in den jaare 1643. 1643. Enoch Hiitzinger-, Dodor en ProfefTor Theologiae te Roftock, van waar hy herwaarts wierd beroepen , dog het volgende jaar ( 1644 ) weder bedankt ; en is in zyne plaatze gekomen 1645". Johannes Schelhammer ^ geboortig van Hamburg , beroepen uit het ampt Jever te Hoppers , overleden den <). Februarii 1699. 1674. Henrik Cordiiis 3 geboortig van Amflerdam , overleden in 1678. 1678. Johannes Spit/iiis, beroepen van Haarlem, overleden in 1708. i6p3. Johannes Cokrus , beroepen van Amfterdam , overleden in 1707. 1707. Johan Gerhard Meufcken , beroepen van Ofnabrugge, en in 17 1 6 van hier vertrokken na Hanauj als Superintendant en Raad van den Prins. 1708. Hermanns van Gar el ^ beroepen van Edam, en in 1 719. ver- trokken na de kerk van Amllerdam. 1716. Godfried Heinrkj ^ beroepen van Purmerende. 1710. Mauritius Maajfen -i beroepen van Haarlem. Eee z DE 410 B E S C II K Y V t N G DE REMONSTRANTSCHE KERK. Remoa- Dc Remonflrauteu , die men anders by vvyze van veragting ook den ith"'" "^^^"^ ^'^^ Arminiauen geeft, hcbben mede hunne kerk, ftaandc op kerJv. de Laan , binnewaarts tuilcheii de huizen in , zulks dat ze van bui- ten weinig kan beichouvvt werdcn. Dcze gezindheid , na dat haare Predikers met vrouwen en kinderen te vooren ten Lande vvaren uit- gedreven , en dat ze een geruinien tyd op zolders , in particuliere huizen, tuinen ia)-, fchuuren en elders haaren Godsdienft zeer be- kommerlyk hadde geoeftent , en boven dien veel te lyden hadde ge- had , ter oorzaake van de affchuvvelyke zamenzweering tegen zyne ExcelIentiePnnsJ/tf//;7Vj-,waar mcde men de Remonlti-anten poogde te bezwalken, hoe onfchuldig zy daar aan ook waren, geljk de volgende tyden geopenbaart hebben , begonde onder het zagter gouvernement van Prins Frederik-Hcndrik in den jaare 1 63 1. allengskens weder al- neer ge- h^^'' '^Y ^^"^ ^^ komen, en kogte derhalvcn zekere plaatze, om in dezeh-e fligt. haare godsdienftige vergaderinge te houden ; dog bezig zynde de- zelve met meczelen en timmeren daar toe bequaam te maken , raakt het gemeen , 't geen men weet alhier meerder dan elders te- gens de Remonltranten opgezet te zyn geweeft , daar over in ver- keerdcn yver merkelyk aan 't gaan; en wierden ook de Remonilran- ten van de Heeren Gecommitteerde Kaden en het Hof van Holland gedreigt , dat alles weder omverre geworpen zoude werden door ]}00g gezag. Maar de vvyze Magiftraat , ter zelver tyd van een ge- temperder aard, niet wetende hoe zig hier in bell te gedragen, ver- % oegde zig aan den zelven Hove , en bequam tot antwoord , daar in iiiets te doen , ijoor dat zyn Excellentie bier ( in den Hage ) zoiidG zyn (b). En na dat ook het werk bezigtigt was geworden, heten gemelde Heeren het zelve in ftilligheid voortgaan ( c ). Deze alzoo toegeftelde predik-plaats was klein en ilegt ( </ ) , maar wierd niet te min zodanig behouden , tot dat de Remonlb-anten , ziende dat hen ^j geoorloft wierd hunnen godsdienft onbekommert en opentlyk te mo- gen {a) Wanncer in 't einde van den jaare i<5i 8. December des gem. jaars. Zie verders Refolutie van den ip en 50 September als mcde van den 14. December i(5z8. En hoc Bernardus La Faille ^ gcwczen ker- kendicnaar in den Hage, die alhier (vermits hy ncvensecnige andcre afgezettcRe- monftrantfche Predikanten hadde ondertekcnt de afte van haar Hoog Mog. Hee- ren Staten Generaal) was gebleven, wierd bcjegent en gedreigt, om dat hy in allerftilte eenige kranken in' hun .uiterfte bezogt en geaffijieert hadde , toont aan de Refolutie van den p.Januarii i6zo. {b) Dit hebben wy woordelyk getrokken uit de cigenhandige aantekeninge van den Heer Pieter Stalpert van der Wicle, die ter zelver tyd was rcgerend Schepen, en een der afgezondenen uit dc Magiftraat aan den gem. Hove. (f) Joh. Uitenbogacrts Levenj Kerkel, Beclienbige en ZccUge Ferantwoord. kaf. iS.pag. 47<S. {d) Ibid. pag. 478. VAN 's G RAVE N-II AGE. X. Hooftst. 411 gen oeffencrij en dat hunne gemeentc was beftaande uit een groot gecal perzoonen 5 waar onder veele van aanzienlyke geilagten , ver- luaarde Advocaaten, en andere deftige l^urgers getelt wierden , in hct laatfte van den jaare 1635- aldaar aanvingen eene geheele nieuwe kerk, zynde de tegenwoordige , te bouwen , waar mede zoo fpoe- dig wierd voortgegaan , dac de vermaarde Johannes Uitenbogaert , die tc dien tycle weder opentlyk in den Hage , en in zyn eigen we- der bekomen Imis leefde , daar inne op den laatften November des jaars 1636 de predikatie dede (e). Dit was al mede niet tocgegaan, zonder dat men gepoogt had zulks te beletten. Getuigende dezelve ritenbogaart (/ ) deswegens ( 't geen wy tot lof der CJirillelyke Overheid met dankbaarheid vermeldcn ) hec navolgende : „ Dit „ nieuw gebouw hadden de Remonftrantfch-gezinden aldaar op liaer 55 eighen coften begonnen te timmeren in 't laatfte van 't voorleden „ jaer , ende was nu verfch voleyndight , niet teghen-ftaende de Pre- 5, dicanten van de publycque kerK ( die defe droevige fcheuringhe , „ oorfpronckelyk by Henricum Rofarum aangeleght , en by hun ge- 5, vordert, wel hadden kunnen weghnemen, hadden fy ghewilt, ) 5, daer teghen woelden , ende fochten te beletten , foo veel fy con- 5, den : Maer de Princelyke difcretie fyner Excelle- , 's Hoofs Pro- „ vintiael ende des Magillraets in den Haghe , en vondt niet goedt 35 hare indifcretie den ruymen toom foo verre te gheven. En in dit gebouw hebben de Remonflranten zedert hunnen godsdienft gerufte- lyk geoeffent. Dc kerk is net en zindelyk , byna vierkant , dog zoo groot en ceflaite ruim niet als de Lutherfche , maar hooger van verdieping en zulks van het zeer lugtig. De predikftoel , die ruim en met gehouwen lofwerk gebouw, vergiert is , ftaat niet op den grond , fnaar hangt aan den zuidmuur • en in 't midden werd de kerk onderftcunt door twee zwaare fteene pylaaren, hebbende voorts vier kopere kaars-kroonen aan de zolde- ringe hangen. Schoon de gemeente tans zoo talryk niet is , als ze voorheen wel plagt te wezen , zoo onderhoud ze nogtans twee Predikanten, die hunne woonhuizen hebben ter wederzyden van de twee ingangen van de kerk , die poortswyze zyn gemaakt , en bei- de met eenen gang hunne opening op de Laan hebben. Eee 3 AfEN- {e) Hem wierd in 't volgende jaar by refolutie van den if Jiilii itfjy het vcr- dcr prediken veibodcn : „ Zyn ter Vcrgadcringen van haarc Ed. Gr. Mog ver- ,, fchcnen twee Predikanten en twee Ouderlingcn van de Nederlandfche kerkc J, van 's Gravcnhagc, en hebben gcdcduccert , hoe dzx Job. Uitenbogaert, nicttc- j, genftaende voorige Placaatcn en Rcfolutien van haar Ed. Gr. Mog. , onder- „ neemt de Societeit van de Remonftranten te diencn als Picdikant, tot kleinag- ,, tinge van de publykc authoriteit, tr\de nadeel van de goede gemeente alhier -^ waar- „ op zynde gedelibcieert , is verfiaan en geiefolveert , dat den vooifz Johannes ,1 Uitenbogaert van wegcn haare Ed. Gr. Mog. zal werden gelaft en bevolcn, ,, zig voortaen met het prediken niet meer te bemoeyen, maer zig in fliltetehou- „ den , op pcyne als wederhoorig te werden geftraft. (/) Uitenbcgaerts Z-tww, kerkel.Bedien.i^c. kap. ip, pag. 45))'. 4^^ B E S C H R Y V I N G MENNONITEN VERG ADERPL AATS. Nadien wy berigt 7yn,dat die gecne^die men AfennOfiiten,of gdyk zy 7elfs verkiezen , Doopsgezinden noemt , alhier ook eenc vcrgaderplaats gehad hebben , zoo is af te ncmen dat ""er ook eenige van dat gevoelen alhier gewoonc hebben, in zulken getal, dat zy in ftaat waren , het nodig onderhoud 'tot die plaats te bekoiligen. Deze was in zeker huis in de Ilarder-ftraat, hebbende een rozcn-krans boven de deur in fteen uitgehouwen , waarom men die pleeg te noemen , in V Rozeii- kransje. Het vertrek zelf , gefchikt na de wyze van eene kerk , voor- zien van een prediklloel en zitbanken, was egter zeer middelmatig, ten blyke dat het getal der Leden van die gemeente nooit groot is geweeft. En het zelve is by vervolg van tyd zodanig verfturven, dat nu in veele jaaren aldaar den godsdienlt naar 't gevoelen en door Predikers van die gezindheid niet meer is verrigc geworden. De Gereformeerden hebben deze plaats zedert eenigen tyd gebruikt tot een Cathegizeer-plaats , om de jeugt in de gronden van de openbare religie te onderwyzen , dog Ihat nu geheel ledig. Verders is ons niets voorgekomen , ''t geen wy alhier tot voldoeninge van onzen Lezer zouden konnen verhalen. I XI. HOOFT- VAN 'sGK A V E N-H A G E. XI. Hooftsi. 413 XI. HOOFTSTUK. Van de Rootnjch- Katholyke kerken. Ferb/yf van den jegen woordigen Fajioor. Kerkvoorheen genaatnt der Jejiiiten^ tans gejloten. Nieii* we kerk der Janzenijlen. Andere Roomfche kerhen. ROOMSCH-KATJiOJ.YKE KERKEN. 