VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Bij °t krieken van den dag, hoe laat dit ook moog’ wezen, Is nog wat men genoot in ’t (laaprig oog te lezen; Zoo , koude Wintermaand ! js ras Uw einde daar, En ieder roept om ftrijd: „ Heil, heil in °t nieuwe jaar 1”. , % dust mij, den corten dag diens nieuwen krings te malén,- Al fehiect, door neevlen heên, de lieve zon geen ftraten 3 Al vliegen. vlokjes ook „ gezweept door °t Noorden, rond, En pijpt de fette koù het oog ; den neus en mond’, %* Is pret voor iedereen; ja zelfs, door haar gedreven, Schijnt in.des grijsaards borst de lente op nieuw te leven; Daar ftaat het kleine volk, welks oog van vreugde lacht, Digt bij der oudren bed, verlangend op de wachts En flappen vader nu en moeder uit de veren „ ~ Dan ftroomen allen aan; zij hangen aan hun kleeren 5 Zij drukken lip op lip; zij (renglen afm in arm, En °t wordt om ’t oudrenhart dan zoo weldadig warm, De frisfche zuigeling , als kende hij -reeds °t lesje, Beweegt den lieven mond, zeo vriendlijk rood als ’t besje, „Ea fpreekt , daar magtloosheid dien zoeten tolk nog fluit, - Zijn’ zegen, door een’ lach, met broertje en zusjen uit, Nu moet men ook der meid het nieuwe jaar afwimnen : Zij weet het, en komt zoo, dat allen ’t merken, binnens En ook dezelfde wensch, wijk °t volkje aan haar zich klemt; Is voor de fladhoudres van moederlief beftemd. o Gij , die dienstbaar zijt, weet ge in het hart te zaaijen , Dan zult ge, mett gezin, van éénen akker maaijen. De voedfter heeft u lief, wanneer gij , onvermoeid , Met haar voor ’t bloempje zorgt, dat in den echetuin bloeit 3 De vadet dankt het u, als voor zijn teêrbemiuden. Hij nog een wakend oog, een trouwe gids mag vinden; 40 HET NIEUWE JAAR. En 't kind, dat nimmer veinst, als °t aan uw zijde fpeelt , Denkt, wijl ’t u handjesreikt: „ Ze is van mijn moeder % beeld.” Ja nog, nog dank ik u, die, reds voorlang verfcheiden, Die dierbre moeder hielp, in ’t zofgen, waken, leiden, Zoo menig vrolijk uur fchonkt aan mijn prille jeugd , Die teedt bij elke fmart en deeldert in mijn vreugd , Reeds oud, en langer niet voor dezen post berekend , Nog zegendet door ’t oog, de taal van `t harte fprekend , En, tot den laatften dag van uw verblijf op aard’, Een lid van ’t huisgezin, van ons onfcheidbaar waart : Neen, ’t goed vergeet ik nooit, dat ik van u ontleende 5 Geruige zij de traan, dien 'k bij uw fterfbed weende, O, Welk een blij verfchiet f Als °t zonlicht ftraks verdwijnt, En 't flaauwe van de kaars of °t flikkrend lampje fchijnc, Dan komt de pret eerst regt: gezeten om de tafel, Wordt nu het oog gelokt door poffertjen of wafel , Oblie en chocolade , of, ware lust voor elk, * Chinefche geurig blad met fuikerzoete. melk. Nu, daar ze uit volle borst een luchtig liedje zingen, Deelt moeder rustloos rond aan al haar lievelingen ; - Geen enklen, dien haar hand, op zeegnen tuk, vergeet ; Zelfs foms is zij te ruim, de maat , Waarme ze meet. — Het (pel, de zoete boert en het onfchuidig kozen Zijn lieve geurtjes van der lentes eerfte rozen. Zij ftreelen op Nieuwjaar en ieder ander feest : Want voor de vrolijkheid ftemt dan 't genot den geest, Verhoogd wordt nu de vreugd, als in de kindfohe fpelen De reeds gerijpte man en teedre moeder deelen; Als tot der kleinen kring:de vriendlijke oude daalt, Goedwillig hem de lach uit duistere: oogen ftraalt , Een blosjestint hem kleurt, fchoón van zijn koon geweken, De rimpel door de hand. van ’t kind wordt glad geftreken ie En ’t jeugdig volkje, nu van dwang en leiding vrij , Met fonklende oogen zegt; „ Die oude is jong als wij.” Maar, eer nog de avond valt, ontftaat een ander leven, Als werd geheel de ftad door % zelfde rad gedreven, Het bellen houdt niet op; °t is als het bijgegons Om vollen honigfchats elk heeft een weusch voor óns. HET NIEUWE JAAR. 41 Is Christlijk, wat men hoort: de keur van zaligheden, Bij ruime fchepels vol, voor allen afgebeden; _ Het langfte leven, ooit den fterveling vergund; Al, wat het harte zoekt, of ge immet droomen kunt, O, Zie eens van het gros dat heerlijk fchittrend kleurtjes o, Riek aan elke zij dat lief en ftreelend geurtje: ` En zeg mij, of dat volkje, eer Het u zeegnen kwam, Niet voor welfprekendheid Schiedamfche prikkels nam? Maar luid zij ook die wensch voor aarde en hemel beiden, Van andre wenfchen is hij zaaklijk onderfcheiden, Soms met een’ warmen kus, dan met een’ zachten druk, Ontvlugt der volle borst die voor elkaârs geluk : Hier ziet men elke hand, is ’t laatfte woord gefproken, Als waar’ °t een manuaal, geliĳklijk uitgeftoken , En zegt ons ieder oog , waar zoete hoop in leeft: - „ Hij, die ontvangen mag, is zaalger, dan die geeft” Hoe bont is niet de troep van allen, die nu vragen! _ Waan ’t armoê niet alleen, bij kommervolle dagen, Die, als de koude nijpt en in den bangen nood, | Met fchier verkleumde leën ons fmeekt om vuur en brood: Den ambtnaar zien wij ook der burgren offers halen, Dien zij, door ’t ftadsbeftuur, uit eigen beurs betalen, Als fprak hij, onvernoegd , tot zijnes meesters hoonz, » Mijn zweet betaalt ge niet; te karig is uw loon,” Maar nader, lieve jeugd! hier hebt ge mooije prentjes 3 Een vreemd en heerlijk foort van kleppers en van ventjes, Van voor des flepers fleê genomen, fchijnt dat paard, De man bij deze kar“van Lillipucfchen aard; Half ledig de oliekruik , die glinftert in zijn handen; Een dwaallichtje elke pijp, waar réverbères branden; Het buis , dat hier ons oog in vollen glans aanfchouwt, Als ware ’t de eerfte hut, door Noach's arm gebouwd; , En giadfche toren, met zijn net, eenvoudig kruisje, Voor Davoos kapgool cen fierlijk fchilderhuisje ; En dan het beerlijk lied, een toegift bij al °t fchoon': Wat beelden, welk een zwier, hoe fmeltend is de toont Het gaat op elke wijz’, van trippelmaat tot flepen; Gij vindt en kort en láng, naar keus, de lettergrepen: Ja. leefde Vondel nog, hoe:ftout die Feniks vloog, Gewis het kunstítuk was een doren in zijn oog. o M HET NIEUWE JAAR. Een jaar ging weêr voorbij: hoe veel is niet veranderd, … Sinds het zijn’ loop begon! Deez’ koos een’ andren ftanderd p Dan dien, vóór korten tijd, hij plegtig trouwe zwoer: Want die toen ftuurman was., zit langer nier aan't roer; — Die vleijer is uit °t flijk de ladder opgeftegen, Heeft, tevens met den post, de kundigheên verkregen ; Jan fchold, om gunst van 't volk,op geestliĳkheid en troon „ En dient nu Jezufc en dwingeland om loon; Piet , arm als ’t kruipend wormpje en fchier door elk verftooten , Bezit nu Aapels goud en achting, door het loten ; En hij, die onlangs nog de fpot van allen was, Door ’s fpeculeren rijk , is van de Beurs °t kompas, _ Annette, die nog korts van vrijers niet mogt hooren , Zien wij nu huppelen, aan d'arm van d’ uitverkoren’; Jofine heeft zoo lang door grillen hem geplaagd, Dat hij den knoop verbrak, en eenzaam treurt de maagd ; Sybille, dertig jaar het juk van d’ echt ontvloden, Nam gretig de eerfte hand, die haar werd aangeboden; En zonk, op ’s echtvriends graf , Mariane in wanhoop neêr, Zij huwde, toen ze kon, een’ jongen losbol weêr, O , wilde ik uit het oog de zilte tranen lokken, Bij niet gefloten wond op nieuw den boezem fchokken , Wat ftof had niet mijn lier! Maar , broeders, zusters! neen Reeds voerde een deel van *t leed de Tijd weldadig heén. Zijn’ balfem moet het hart des droeven niet verfmaden , Niet zweven, wars van ’c licht, op altijd fombre pâdeu 3 En hij , die in zijn oog een lachje roepen kan, Al gloort het neevlig nog, is een gelukkig man, O, ‘t zij me dan vergund, van ramp noch fmart te reppen, Aan *t kwijnead flruikje weêr een vriendlijk groen te fcheppen , Als zwakke kunst °t vermag, en door een’ losfen toon Te wekken eenig rood op de uitgebleekte koon ! Het oude gaat gêftaag op aard’ van ’t nieuwe zwanger: Onthoud , mijn Zangeres ! ons dan ’t verfchiet niet langer 3 Schuif weg het digt gordijn, zoo ver uwPkracht vermag, En fchets het naadrend lot ons in den vollen daz, Hem, die u hooren wil, moogt gij daarvan vertellen: Zoo wis toch gaat uw kunst, als, bij het weêrvoorfpellen, Die vàn den Almanak , en, voor den grooten hopp, Het trekken, op den tast, van ieders horoskoop. HET NIEUWE JAARs | 43 Eer nog een jdar, Arist! op nieuw zal zijn -vefloópen ; Zult gij, met cigen band, °t gebouw der welvaart floopen:. Want, altijd bij de maats en-zelden.aan het werk, Dan ftort haar pijler in, fchoon ook als ceedren fterk, Bij u, o Lijsje! moet het kwijnend kind ’t ontberen , Her derven van de zorg der losfe moeder leeren: Want eigen woning is voor u een bitter kruis ; En, waer de kieine derft , daar teren rat en muis, Word: niet een vere brok aan Willem toegefmeten, Dan gelde hier Paulus’ fpreuk : „ Slechts hij, die werkt, zal eten?” Wijde Juukje aan zwier en pracht geftadig ieder uur, Dan zucht de vrijer ras: „ Dat meisje is mij te duur.” Blijft Karel zóó het veld der letteren bebouwen , „Dan zal hij, oud en grijs, nog zijn Collegie houêa : En Emma, zoo gekleed, moordt blosje en poezle leén , Graaft roekloos digen graf, gaat aan de tering. heèn. Maar , wijze Ferdinand ! ten loon van al uw zwoegen, Zal, bij verkregen vrucht, uw ijver nieuwe voegen , Eu alles lacht u aan, als gij, na °t werk, verrukt, De gade en °t bloeijend kroost aan °t zorgend harte drukt.. Zwaar, Lotje! zij uw post: wat komt ‚door rustloos flooven, De wakkre vrouw van ’t huis , de moeder niet te boven? Ja, eer het nieuwe jaar ten einde is van zijn baan, Dankt manlief , voor °t gefpaarde, u met een’ warmen traan, Voor u‚-o.Leopold ! zal * ook zijn rozen baren: Reeds lacht der kennis vrucht u toe in zwellende aren ; En eerlang, als ge maait, wat vlijt en ijver gaf, Wijst u geene eedle maagd , haar liefde waardig , af. ‚Ga, Mieijet ga zoo voort: de bij is tuk op ’t puren; De jongling zoekt de bloem, befchaaûwd door dak en muren; ” Is netheids hagelwit, °t is eenvouds zachte gans, Die fchictert in het oog des onbedorven mans ; ` En, eer veclligt het jaar zijn’ loop nog ‘heeft befloten , Wordt reeds door u het heil eens zaalgen echts genoten, o Toekomst! houdt gij ook voor ons’ den fluijer digt, Toch ftroomen, °t weeffel” door, de vonken van het licht; Toch zal ’t, geftadig meêr, door nacht en nével dringer , En vallen in het oog der zwakke ftervelingen 5 Ja, wat de hand ook poog’ , die door den Domper fmoort, Verlanmen moet ze allengs, en °t dringt gefiadig woort. \ 44 HET NIEUWE JAAR; Preekt , Ridders van,die Orde! ons uw verheven leering , En van ’t gezond verftand tot dwaling de bekeering ; Roemt vrij het oud geloof, dat t denken ons verbiedt; Zijt, door 't bedrieglijk mom en ’ valfche , Jezuit; Vloekt ieder, die den ftrijd voor ’t heilig regt durft wagen; Noem: ’t kruipen van dên mensch des Hemels welbehagen 5 Bouwt op den nek des flaafs, hec Albeftuur ten hoon, Der priestren oppermagt, der volksverdrukkers troon 3 Leert, dat het zonde zij, als, met weldoende handen , De kennis °t pokkengift of °t pestvuur aan durft randen, En wijst den heldren geest en d’ onverfchrokkerf leeuw Terug naar 't goochelfpel der domme middeleeuw : Wat baat u *t kunftig rag ? De tijd zal * eens verbreken , De menschheid,’t heerlijk licht, de deugd den Godsdienst wreken. Maar tot u, die de hand der milde moeder kust, Tot u, o lieve jeugd! drijft mij op nieuw mijn lust, Neen, niet genoeg kan °t oog , beminnelijke vrouwen ! Die kleenen, liefdes teelt, ftort ge alles uit, aanfchouwen 3 ” Penfeel , hoe ° t kleureh zoek’ , maalt hier de tinten niet Tarner t fpeeltuig ebr te koud wierd’ t gloeijendst lied, | Maar neen, al is het nog niet daar, Het einde van ’c gevleugeld jaar , En werd nog °t nieuwe niet geboren, °k Wil wenfchen , Vriendenkring! als zag Het oog van allen d’ eerften dag Reeds in den dos der zwanen gloren, Den jongling wensch ik, wat een’ man Tot eer der menschheid vormen kan: ‚Den lust om *t fchoone na te jagen ; Een’ geest, die bloefems vroeg belooft, De bloem tot rijke vruchten .ftvoft , Om eenmaal die, als kroon, te dragen, Dan aan zijn zijde eene eedle maagd, Die onbevlekte rozen draagt Op °t leliewit der malfche koonen, Gefchikt om in ’t vertrouwlijk uur, Gewijd aan Liefde en aan Natuur, Hem voor zijn noeste vlijt te loonem HET NIEUWE JAARe 45 Der frisfche, zachte en lieve meid De parel van de huistijkheid , Aan glans veel rijker dan juweelen; En dan een harc, dat haar waardeert, Die parel als-een’ fchat vereert , Om met haar lief en leed te deelen, U, ouders ! bloempjes uit den echt, - Zoo als de vruchtbre Mei die hecht On ’t welig groen van ’ faprijk ftruikjes En, zacht befchaafwd door onfchulds blaân , Zet eens het heerlijk ooft zich aan, Van alle lieve deugden *% puikje, U, grijzent als de zonne daalt En flaauw nog uit het Westen ftraalt, Een’ heldren avond, vrij van zorgen ; En, fchuift de nacht zijn’ fluijer digt, Bij ’t hangend foers een fchooner licht, ‚ Dan dat van eenen zomermorgen, U allen welvaart, zoete rust, Een kalme vaderlandfche kust, Vrij van het barsch geloei der ftormen; En dat het onzen God behaag’,. Een perk te ftellen aan ’t geknaag Van domheids lage en wreede wormen, Waar hij uit loof en ruigte fchiet, ’t Verdrijven van den Jezuit, Het breidien van °t verpestend Rome; Ja, dat onfchatbre liefde en vreê, Der godsvruchts teelt, van lieverleë, Met 't heerlijk rijk van Jezus, kome! H. VAN LOGHEM, IETS OVER MEVROUW CATALANI, TER GELEGENHEID VAN HET OP DEN 2 JULIJ Le L, DOOR HAAR TB PARIJS GE- GEVEN CONCERT, Toen Mevrouw CATALANI zich, vóór 18 jaren , het eerst te Parijs liet hooren, fchreef men van haar: „Geene thans ê5 ~- ETS » levende Zangeres treedt CA PALAN r in dë btávour-aria op » Zijde; maar in de witdrukking laat zij vèet ie wenfchen n overig.” De jüïseheid dezer vicfpraite’ wêrd ook door het thans door haar gegeven Concert-wedefom bevestigd, Mevrouw CATALANI Îs door Ae Natuur met zulk cene volheid van verbezende vêrtmogens begiftigd „ als in den loop van éen’ menfchenleeftijd, of welligt van meer dan een’, flechts éénen ftetveling ten deel valt, De Tijd heeft harer ftemme nog niets, dán eén: zesde (#4) in hoogte , ontnomen 5. waarom zij het Orkest ook zoo veel laget heeft doer’ temmen, Daarenboven ‘heeft dezelve twee toonen in diepte gewonnen 3 zoodat zij: tegenwoordig vàn Ja tot Ja reikt, Jammer, dat dë Tijd, die haar hee verlies van het éerie doot het gewin van het andere vergoedde , haar niet tevens in uitdrukking en ge- voel deed, toenemen; dan dit is geenszins het geval. Zij bezit echter nog dezelfde volheid en ontzettende kracht, en de reine metgalklank en verbazende buigzaamheid harer ftem is nog even bewonderenswaardig; maar de zângftukken der Kunftenares, welke zoo overdadig rijk is in zours de force, ontberen grondigheid er bevalligheids zij misvorit en be. derft de melodie door eene overmaat van verfieringen, die niet altijd van den Besten fmaak zijn, er viert af te dikwijls aan hare zucht, oñ de ganfche krackt haréf ftem te ontwike kelen, den teugel, De fchuld van dit gébrek ligt bij de Go- den zelve, welké haar het vermogen verléênden, om alleen door hare reusachtige nafuúrgaven , zonder hùlp en medewere king der echte, kunstmatige vorming , te bewonderen en te betooveren. Het hing flechts van haren wil, af, en zij zong} de trillêrs welden uit hare keel op , kunst- en vormee loos, als uit, die des nachcegaals, en van alle kanten klonk haar een onftuimig en verrukt handgeklap tegen, Hiermede paarden zich weldra nog meer geldige en even fchitterende bewijzen der algemeene bewóndering. Wat was alzoo natuure lijker, dan dat het éener jonge , féhoone , van een’ zoo on- gehoorden bijval duizelende Zangeres in ’t geheel niet in deu zin kwam, dat aan haar talent en baren roem nog iets onte ‚brak, en dat zij, ter grondige vorming van het eerte en ter bevestiging van ‘den Jaatften , te midden van eene met zoo veel geluks en voorfpoeds aaugevangene loopbaan , behoorde ftit te ftaan, om vervolgens hare Atalanteevlugt, na door een’ “beRwimen én ffrengen Meester te Zijh ingewijd in de gelrei- ` Caméhisfén der Zängktnst, miet hoogere en reirereun luister”te ' OVER MEVRÓD Ü CATALAÑI o r vervolgeti? Maar het ging haar, gelijk het Haren vermaarden ländgénoot RóSsrNt is gegaán. Immers, heeft de maker. van Tancredi én de Gażzá Jädra (de dicfachtige Ekftér) wel ooit aan de ftudie vam het Contrapunt gedacht, ten einde’ zich de achting van echté ét geleefde zang- en “tuzijkken- ners te verwerven? Hij vergenoegde Zick meči... de be- wondering. van gansch. -Ewropal- (*)-… Wanneer Mevrouw, CATALANI aan het roerende pathos en de kracht der uit- drukking ván eere pasta de berooverende bevalligheid en de klasfieke zuiverheië der voórdfagt van eene MAINVvIL- LE-F-ODO R paarde, zoo ware zij een wonder „dae wij wl hier beneden, Gads het Rijk der Peovergodinnen is vérdwe. zen, niet meer zullen eanfchouwen, (9 » Rossini's Ópera's,” vonden wij onlangs ergêns, niet onvernuftig, bnonsekkid m zjn het in ke gebragte o Frankrijk £” ARBEIDEN y EEN GAAUWDIEFS + KUNSTTERMs Ía het uit geloofwaardige Akten getrokken Roovers=en Caauwá dieven. Archief komt eene verklaring voor van der gaauwdie- ven Kkunstterm, árbeiden, welke, naar wij gelooven, níet zoo algemeeri bekend i$,als dezêlve opmerking wekken moet, Woordelijk luidt de bedoelde plaats aldus: „ Arbeiden hees ten de fchelmen-, iemand zijne beurs! horologie „tabaksdoos j. kertingen, zakdoek, ringen, halsfieraad, hoofdbedekfél , je zelfs hemdknoopen te oncfutfelen, zonder dat de beftotene daarvan iets gewaarwordt. In dêze kunst wordt den leeken praktisch onderwijs medegedeeld, Tot dit einde dienen twee ledepoppen van mans- en vrouwen-grootte, naauwfluitend gekleed, en met kostbaarheden in de zakken voorzien, Aaw deze zeer kunftig zamengeftelde ledepoppen, welke men in elke menfchelijke houding en toeftand plaatst, zijn bij ieder gelid kleine fchelletjes , ongeveer honderd in getal , aangebragt p welke bij de minfte aanraking en beweging geluid- geven. De teerling, met de gemakkeliĳkfte proeven aanvangende, moeg atles ronfelen , wat zich flechts afhandig maken läat, zonder dat één fchelletje zich hooren laat. De onderwijzer oefent , wel is waar, infchikkelijkheid jegens zijnen kweekeling; nraar , bij het ontwaren van onoplettendheid „ brengen flagên en honge- ren hem tot meerdere bedachtzaamheid, En wanneer hij het 48 ARBEIDEN , EEN GAAUWDIEFS -+ KUNSTTERM, zoo ver heeft gebragt, dat hij de beide ledepoppen in elke houding , zonder dat één fchelletje hem befchaamt, geheel kan uitplonderen, krijgt hij verlof, voor eigene rekening te arbeiden , onder beding echter, als loon des onderrigts, van een bepaald deel der vruchten van zijne vlijt aan het alge- meen dépót te leveren,” | | DE ADELTROTS DOOR DE SCHEIKUNDE BESCHAAMD,. Eene ware Anekdote, In Duitschland verbreidt zich de lust tot de Scheikunde gé- lijkelijk met de liberale denkbeelden; waarvan de navolgende echte Anekdote tevens het bewijs oplevert. Een Duitsch Bae ron, van een aloud geflacht, hebbende de zestien kwartieren in’ elke linie, woonde te Berlijn de lesfen in de Scheikunde bij van den vermaarden Hoogleeraar KL APR OTH, wiens ver- lies zoo aìgemeen betreurd wordt. Op zekeren âng, det zich de Baron weder naar het Laboratorium van den Chemist be- gaf, werd zijn rijtuig-omvergeworpen, en hij en zijn koet- fier zoo zeer gekneusd door den val, dat de te hulp geroee en Arts wêfmeende, beïden te moeten aderlaten, De Baron Evi bierdoor op den inval, om van dit ongeval partij te trekken „ten einde een vraagftuk op te klaren, dat heim meer- malen had bezig gehouden. Hij wilde, namelijk, weten, of bet bloed van een Duitsch Baron en dat van eenen man uit het volk inderdaad van verfchillende patuur zijn, gelijk men beweert, Diensvolgens, her produkt der beide aderlatingen in twee Onderfcheidene vazen. opgevangen Zijnde, zond hij betzelve aan den Scheikundige, met verzoek om beide aan de allernaauwkeurigfte ontleding te willen onderwerpen. De- zelve volbragt zijnde, leverden zij dezelfde hoeveelheid op van ijzer, kalk, magnefia, phosphas calcis, aluin, murias potasfae et fodae , fubcarbonas fodae, fulphas potasfae , lijm- achtige extractive ftof , en water. Alleen bevatte het bloed des Barons twee honderdfte deelen waters meer dan dat des koetfiers; welke bijzonderheid ten voordeele des laacften zoude ftrekken, bijaldien cit gering verfchil eenige opmer- king verdiende, Men kan alzoo uit deze vergelijkende onte leding befluiten, dat het bloed eens Barons en dat van een gewoon mensch, phyfiek en chemisch, volkomen ge- lijk zijn, — De verlichte Edelman vereenigde zich geree=, delijk met dit refultaat, en zond er onmiddellijk aan den on- derwijzer van zijnen zoon een affchrift van, denzelven wel uitdrukkelijk aanbevelende, zulks ter kennisfe des jongen Ba- rons’ te brengen, en het hem telkenreize te herinneren, wan- neer hij fcheen over te hellen, om zijn bloed voor edeler en zuiverder te houden, dan dat van andere menfchen, MENGELWERK. VERGELIJKING VAN ARATUS VAN SICYON EN PRINS WILLEM I. (Door den Schrijver der Vergelijking van HANNIBAL en MARLBOROUG H.) D. ware Vrijheid, het ftreelendíte goed van den rede- lijken mensch, naast gezondheid en zielerust , — deze aan zin Vaderland te verlchaffen, is eene der grootfte ver- dienften, die den braven Staatsman , den Veldheer kun- nen vereeuwigen. Moeielük is zonder twijfel deze ver- dienfte en onderhevig aan de grootfte gevaren , maar wordt ook met het bewustzijn van grootheid, van wèl gedaan te hebben, verzeld, en beloond door het hoogfte , dat de eerzucht van een’ Iterveling kan fireelen : het voor- werp «e zijn der lefde van een vrii Volk (*); iets, ’t welk alle fchatten, alle eertitels. der Aarde ver overtreft. Dan , hoe menigeen heeft, in plaats van ware, valfche Vrijheid en Regeringloosheid gefticht of bevorderd! Hoe zeldzaam zin de TIMOLEONS, de, WASHINGTONS bij de Demagogen van Athene, van Engeland ten tijde van CROM WELL, van Frankrijk in onze dagen! Hoe menigeen mogt naauwelijks de eerftelingen van zijn werk beleven , dat kort na of zelfs reeds vóór zijnen dood we- der in duigen viel! Een Dion, een MARCUS BRU- Tus (hij dwaalde, maar uit zuivere begin elen), een R I- ENZI, ECN PADILLA, CCO PORLIER, EEN RIEe Go vielen als martelaars van ftaat „en de zon der vrijheid verdween met hunnen val achter bloedroude wolken, ` Onder de weinige groote mannen, die een’ duurzamen Regeringsvorm ftichtten , waardoor hun land uit de ban- den van uitheemsch geweld geraakte, verdienen de bee roemde ARA TUS,Stichter van het Zcheifche Verbond, C*) Woorden van Prins WILLEM IV, MENGELW. 1826. NO. 2, D So VERGELIJKING VAN ARATUS VAN SICYON in de oude, en onze wILLEM I, Grondlegger der Nee dgerlandfche Vrijheid, eene voorname plaats in de nieu- were Gefchiedenis. De eerfte toch verloste zijne geboor- teftad Sicyon van eene drukkende flavernü , haar door wree- de tirannen aangedaan, rukte daarop het fterke Akroko- rinthe uit de handen der. Macedonifche Vorften, ftreed „ met volharding, moed en onverzoenlijken tirannenhaat bezield , gelukkig tegen de kleine dwingelanden „die zich, onder de begunttiging van Macedonië, in Gritkenland hadden genesteld, en bekwam daardoor gelegenheid , om bijna den geheelen Peloponnefus, Sparta uitgezonderd, ‘Onder de vrije vereeniging van het Acheifche Verbond te brengen; een Verbond, omtrent van denzelfden aard als ‘naderhand het Zwirferfche, Nederlandfche en Amerikaan- fehe, waarin namelijk de onderfcheidene Staten ,die daar- in deel namen, hunne bwitenland/che belangen aan eene algemeene Vergadering overlieten , maar onaf hank lijk en Souverein bleven elk in den zijnen „wat de huishoudelgke belangen betrof. Gelijk ArA Tus van het Zcheifche, dus wás wI L- LEM [de Stichter van het Nederlandfche Staatsverbond, Maar hij had tegen andere vijanden te worftelen dan A R A- rus. Het is waar, deze ontrukte aanANTIGONUS GO- NATAS, Koning van Macedonië, de vesting Akrotorin- the; maar Sicyon, en naderhand Argos, Megalopolis en andere {teden , flechts aan kleine tirannen , gehaat bij hun- ne burgerijen,en wier magt dus op een’ zandgrond rust- te, daar zij alleen op vreemde lijfwachten konden ver- trouwen. Witre MI waagde het, zich te verzetten tegen de reuzenmagt van FiLties Il, Koning van Spar- je, de Indiën, Napels , Sicilië, naderhand ook van Por- tugal en alle deszelfs Volkplantingen , Heer van Milaan , Franche- Comté en alle de Nederlanden. Met deze magt was toch 'die der Macedonifche Koningen, welke reeds alle hunne Zziatifche veroveringen hadden verloren , geens= zins te vergelüken, Het is waar, WILLEM I genoot , in de laarfte jaren van zijn beftuur over Nederland, eenige hulp uit Frankrijk en Engeland „en vroeger uit Duitsch- à EN PRINS WILLEM I- l gr land ; maar hiermede kan men den magtigen onderftand vergelĳken , dien ARATUS vanden Egypti/chen Koning PTOLEMEUS ontving, eenen Vorst, die den Maceda- niér in magt althans evenaarde en Ar A Tus hartelijk ge- pegen was 3 terwijl Prins w IL Lem van buitenslands niet dan fpaarzaam , als ’t ware tegen dank, en alleen uit na- iver tegen Spanje , eenige manfchap van beide de genoem- de Monarchen bekwam, maar geld, de zenuw des oors logs, hem van dien kant geheel niet werd toegefchikt 3 iets, waaraan het PTOLEMEUS den Held van Sicyon vooral niet liet ontbreken. Wanneer men de Veldheeren befchouwt, die tegen hen overftonden, zoo is waarlijk noch ARIST@MACHUS, noch ARISTIPPUS, noch LYSIADES, noch proce Nes,noch BITHYS, noch iemand der kleine Peloponnefifche tirannen, of onderbe= velhebbers van de Mfacedonifche Koningen, met M O N- DRAGON, Of ROMERO, Of VITELLI, Of zelfs met VALDEZ te vergelijken , hoe veel te minder metA L VA, den eerften Krigsman:van Europa onder KAREL V en in de eerfte jaren van FILIPS II, Men zou eerder de Macedonifche Phalanx met het Spaan/che voetvolk, des- tijds het eerfte van Europa , kunnen overeenbrengen. derlandfche, als gene de Peloponnefifche fteden , van het vröheidsverbond wist af te troonen. Wanneer men het begin van de loopbaan onzer beide Helden in aanmerking neemt, zoo fproot ARATUS wel uit een aanzienlijk geflacht in de middelmatige ftad Sicyon „ maar WILLEM I uit een der oudfte en voornaamfte hui- zen van Europa, dat van Nasfau, hetwelk in vroeger tijd eenen Keizer aan het Duitfche Rijk had gegeven. Ge- lijk bij den eerften , die in zijne kindschheid reeds, door den rak ABANTIDAS, zijnen Vader had verloren, D 2 52 VERGELIJXĪNG VAN ARATUS VAN SICYON zelf in levensgevaar kwam, en naauwelijks naar Argos. ontfnapte , alles zamenliep , om een’ onverzoenlijken haat tegen de tirannen en tirannij in zijn hart op te wekken 5 zoo fcheen zich daarentegen bij Prins wiLLe Mm alles te vereenigen, om hem aan het Huis van Oostenrijk te ver- binden, hetwelk destijds voor de godsdienftige en ftaat- kundige vrijheid van Ewropa het gevaarliĳjktte was. Door KAREL V aan het ouderlijke huis en den Protestantichen Godsdienst onttrokken ,en met waarlijk vaderlijke zorg op- gevoed, werd hem, nog jong, door denzelven een zeer aanzienlijk bevel over een zijner legers toevertrouwd, °t welk een’ ervaren bevelhebber fcheen te vereifchen. -Op zijnen arm leunde de Keizer, toen hij de regering der Nederlanden aan zijnen Zoon overdroeg. De Orde van het Gulden Vlies, en het Stadhouderfchap over Holland, Zeeland en Utrecht , viel hem ten deel. Het is dus eene veel grootere verdienfte in wiLLeMm,danin ARA TUS, wanneer hij, niettegenftaande dit alles, zich tot een’ held- haftigen voorftander van de regten des volks en der vrij- heid opwierp, hetgeen hem,.bij de gemoedsgefteldheid van FILIPS [[, in plaats van guntten , bevordering ten Hove, en eene ichitterende loopbaan in den dienst des magtigften Konings, niets dan vervolging , gevaar en ver- liezen voorfpelde, Want het zou dwaasheid zijn, zich. te verbeelden, dat wWILLEM I, reeds in den aanvang. der Nederlandfche onlusten, zich de magt, die hem na- derhand ten deel viel, in °t verfchiet zou hebben voorge- fteld; vooral, daar de bij het volk nog meer beminde EGMOND daarop, in geval men, tegen alle waarfchijn- lijkheid, de Spaanfche magt kon te boven komen , nog grootere aanlpraken had. Het is echter waar, dat hij, door de dwaze wreedheid van FILIPS en aL va geban- nen, gehoond en vogelvrij verklaard, geene andere keus had , dan een onteerend ftilzitten in Duitschland , of den oorlog, en dus toen in het geval van ARATUS Ver- keerde. | Wanneer men beider verdienften omtrent hunne land- genooten nagaat, zoo waren dezelve uitftekend; maar dê EN PRINS WILLEM I. 53 moeïjelijkheid {taat in evenredigheid tot de zeer onder. fcheidene magt hunner tegenftanders, De tirannen van eenige kleine Griek/che fteden te onttroonen , eenige ves tingen door verrasfing in te nemen, kan niet opwegen tegen den harden en moeijelijken ftrijd, door O'R AN JE te- gen het magtigfte Rijk der wereld gevoerd, in °t welk de zon nooit onderging, en wel in het eerst alleen met twee gewesten, destijds op verre na de magtigfte niet der zeventien , die flechts een gering gedeelte uitmaakten van de magt des Spaan/chen Monarchs. Waarlijk een verba- zend fchouwfpel , het éénige van dien aard na de onver- ' gelijkelijke verdediging der Helden van Oud - Griekenland tegenXERxES! De verwering van Haarlems , Alkmaars, Leydens burgerij, die al haar vertrouwen, naast God , op den Prins telden , zal ongetwijfeld eene der eerfte plaat fen in de Gefchiedenis der waarlijk vrije Volken beflaan. — In de krijgskunde , nogtans, was wILLEM Í, zoo °t Schijnt, niet bij uitftek bedreven, en fchijnt daarin even’ zeer door zijnen Zoon MAURITS, als ARA TUS door zijnen opvolger PHILOP@EMEN te zijn overtroffen ge- worden. Van hem toch wordt getuigd, dat hij in ont- moetingen bij dag nooit flaagde , maar uitmuntend gefchikt was om geheime on ternemingen uit te voeren Zoo, kan men ook van wi L Le l getuigen „dat hij gelukkiger zoo wel als bekwamer was in zulke verrigtingen , waarbij meer. ftat dan krijgskunde vereischt werd, zoo als de Bevre- diging van Gent, de Unie van Utrecht , de huldiging van ANJOU, en het omfláan van ver cheidene, zo» Holland fethe als andere Nederland che Steden . onder welke men de overhaling van het zoo lang vijandige Amflerdam tot de zaak der Vrijheid met die van Athene tot het Achei- fehe Verbond door het beleid en de deugi van ARA rus mag vergelijken (*). Het is waar ‚or AN Je wist eenmaal „ bij den overtogt over de Maas, die als een krijgskuntig meesterftuk wordt geroemd, zelfs AL va te verichalken , (*) Zie het Leven van ARATUS door PLUTARCHUS, hetwelk wij hier voornamelijk gevolgd zijn. S4 __VERGELIJKING VAN ARATUS VAN SICYON en veroverde Middelburg; maar hiermede kan men de verrasfing van Sicyon en van Korinthe, de welgelukte krijgslist tegen ARISTIPPUS, tiran van Argos, en de verdrijving der „Etoliërs uit Pellene, door ARATUS, gelijkftellen. In beider latere krijgsverrigtingen, tegen KLEOMENES gelijk tegen PARMA, waren zij fteeds ongelukkig; en wiLLe Mm I, door de ftaatkundige be- langen van het Verbond teruggehouden , kon zich zelfs niet eens perfoonlijk in het veld tegenover PARMA ver= toonen. Als Staatsman had ArAT us vele overeenkomst met ORANJE. Gelijk de laatfte, in de verwarring, die op de Gentfche Bevrediging volgde, de Noord- Nederlandf/che gewesten door de Utrechtfche Vereeniging wist aan elkan= der te fhoeren , zoo verbond AuaA Tus zijne op zich- zelve ftaande.en dus zwakke geboorteftad Sicyon met het aloude, maar min aanzienlijke Zcheifche Verbond , hete welk daardoor, vooral door de latere veroveringen van ARATUS, weldra drie vierden van den Peloponnefus , benevens Athene en Megara , in het eigenlijke Grieken land , bevatte. „Toen ,” zegtP LUTARCHUS, „toon= „ den de Acheérs, dat Griekenlands magt onoverwinnee » lük is, zoo dikwerf het eendragt, orde en onderge- „ fchiktheid, en een verftandig Opperhoofd ‘bezit. De „ Acheêrs toch, die, om zoo te fpreken , een niets uit- „ maakten van de oude Griek/che magt, en destiids te za- „ men het vermagen niet hadden van ééne ftad van be- » lang, behielden, door welberadenheid , eendragt , en » door den deugdzaamften niet te benijden , maar te ge- » hoorzamen en ie volgen, niet alleen’ hunne eigene vrij- | „ heid te midden van zulke groote fteden en heerfchap- „ pijen, maar eindigden ook met de meeste andere Gries „ ken te redden en te bevriùden.” Een fchoone Commens tarius op de Ou '-Nederland/che fpreuk : Eendragt maakt Magt, en op de daden der Hollanders , Zeeuwen en hun- ne Bondgenooten. Twee daden der beide Helden verdienen vooral onze aandacht; — bij ARA TUS de bevrediging der partijen EN PRINS WILLEM L … ; 55 te Sicyon, bj WILLEM I de Godsdienstvrede. De cer- fte , namelijk , (zekerlijk door de mildheid van Koning P TOLEMEUS bijgeftaan) loste het moeijelijke vraagftuk op ‚ waarvan de wedergade up eene grootere fchaal nog onlangs het Fran/che Ministerie zoo veel moeijelijkheids heeft veroorzaakt, en Frankrijk gedurende dertig jaren verdeeid heeft gehouden , =- de beflisfing omtrent de goê- deren der Uitgewekenen, die dezen terugeischten , maar dè bezitters, als weuig verworvene eigendommen , wilden behouden. De grootmoedigheid van ar AT us eindigde dezen twist. Met groot gevaar van gevangen en aan deù Koning van Macedonië overgeleverd te worden , reisde hij naar Egypte, en ontving aldaar van zijnen vriend, Koning P TOL EME Us, honderd vijftig talenten(2,7oo ood gulden) , die hij befteedde ter bevrediging van de Uitges wekenen „ zoodat de overige burgers hunne goederen bee hielden. Doch zelf weigerde hij in deze zaak zoo wél de eer als de verdienfte der afdoening , (hoewel daartoe onbepaalde volmagt ‘ontvangen hebbende) maar piet de werkzaamheid: hij. benoemde vijftien burgers, om met hem deze moeijelijke en netelige zaak af te doen. „ Hoe n» menigeen,” Zegt PLUTARCHUs, „ behield eene „ veel kleinere (om, van Koningen ten geichenke ontvan- » gen, voor zich „en bezigde die tot onderdrukking zijns „ Vaderlands!” Hoe Ichitiert hier dus zoo wel de on- baarzuchuigheid als wijsheid van ara rus uit. die met dit geld, door verbazende moeite , de rust, den onder= lingen vrede en de eendragt zijner geboorteftad. kocht! Bijkans nog moeijelijker, dan het onderwerp dezer ge- fchillen , was dar , hetwelk de Nederlanders verdeelde ,— de Godsdienst. Molland en Zeeland hadden grootendeels de Hervorming aangenomen: de Roorm/che eerdienst heerschy te nog in de zuidelijke gewesten ; maar de menigte bal- lingen uit dezelve, die na den Gent/chen Vrede terug- keerden , wilden ook -hier de leer der Hervarmers nier alleen doen verdragen , (dit was niet te keeren, en zelfs de Room/chen bewilligden hierin) maar witflwitend doen beerfchen. Doldriftigen , gelijk 1MBYZE, RIJHOVE 36 VERGELIJKING VAN ARATUS VAN4SICYON EN DAT HEEN, wierpen te Gent alles het onderstbo- ven , door eenen valfchen Godsdienstijver gedreven , waar- onder zich ongetwijfeld ook heerschzucht verborg. Wat Zou ORANJE in deze omftandigheid doen? De drijvers fteunden op de geestdrift, den ijver en den haat tegen het Pausdom van de nicuwbekeerden, die reeds te voren in Holland zoo vele gruwelen hadden doen voorbijzien. De Prins kon hen niet regtffreeks voor het hoofd ftooten: zij waren , bij het verraad van fommige Roomschgezinden , en de onzekerheid, wien hije van dezen vertrouwen kon, de fteun zijner zaak. Doch hij wist ook \al te ‘wel de ver- derfelijke gevolgen, die zulk eene -woeste , revolurionnat re handelwijze voor de rust en den voortpoed der zuide- lijke gewesten moest hebben. Na vergeef\che pogingen, dus, om de zaak te Gent zêlve in orde te brengen, trachtte hij een’ algemeenen regel te doen doorgaan , die het eerfte voorbeeld is eener door de wet bepaalde ge regelde en algemeene burgerlijke verdraagzaamheid in Europa, ~- den Godsdienst- of zougenaamden Religions- vrede, die op naam van den Aartshertog MATTHIAS in 1578 werd uitgevaardigd. Doch: het was den Prins on- mogelijk , den (troom te keeren + hij moest immers hoo- ren „dat de razende zoo wel als domme pa T HEEN hem beurtelings voor Papist en Ongodtst uitfchold. Naauwe- lijks was dan ook de Godsdienstvrede uitgevaardigd, of: dezelve werd van alle kanten -zoo baldadig gefchonden, dat men denzelven meer als eene edele poging „en als het blijk eener verlichte en edelmoedige denkwijze, dan ats een “welgeflaagd middel tot herdtel van de rust in Neder- jand mag befchouwen. Maar hoeveel moetielijker was ook de taak in zoo vele, door uiterlijke omftandigheden zoo wel als inwendigen ftaatsvorm- verfchillende gewesten , die, trotsch op hun vermogen, en rijkdom, liever heer- fchen dan beheerscht wilden worden, waar de Prins ei- genlijk flechts op twee ‘Provinciën zeker kon rekerten , de gemoederen tot één te brengen, dan in eene middehmarige ftad, aana Ra TUS door de grooufte weldaad, verpligt ! … Beide de groote mannen begingen echter eenen ftaatkundie EN PRINS WILLEM I. l 5? DN gen misftap van het uiterfte belang. Dus begingen ARATUS en WILLEM [-, met hetzelf. de goede oogmerk „ bijna denzelfden groven misflag, van zich te veel op buitenlandfêhe Vorften te verlaten , die, onder fchoone beloften van hulp, niets dan eigen voor- deel beoogden. Echter moêt men bekennen , dat de nete- lige omftandigheden , waarin zij zich bevonden , hun wei- nig andere hulpmiddelen overlieten. Ara rus, door de Spartanen bijna uit zijn geheele vaderland verdreven , ter- wijl Korinthe en Mantinea reeds in de handen der vijan- den waren, en overal, zelfs te Sicyon, reeds de geest van misnoegen en oproerigheid, de voorlooper van den ondergang der Staten, heerschte, — ARA TUS moest bukken , of zich aan vreemden overgeven. Doch dit brk- ken werd hem door overdrevenen eigenzin afgeraden. Im- mers hij had nog de keuze over, om KLEOMENES, dien jongen, wakkeren Vorst, geen vreemdeling, maar een Peloponnefiër gelijk hij, een afftammeling van Henr- KuLÊs, met zich te vérzoenen', door hem het opper- bewind over de Acheifche Vereeniging, voor één jaar, op te dragen. Alleen een zeer kwalijk geplaatfte wrok kon hem raden, liever tot de doodvijinden der Griek- Sche vrijheid, de Macedoniërs, de toevlugt te nemen. Doch wiLLEM I had flechts drie kanfen; e/ om zich | 58 VERGELIJKING VAN ARATUS VAN SICYON aan het trouwelooze „reeds zoo vaak op de proef als verraderlijk geblekene Spanje te onderwerpen , of zich door eigene kracht (taande te houden, of eene derde magt over Nederland te ftellen, en dus, onder zekere voorwaar- den, den Broeder des Konings van Frankrijk in te roe- pen. De tweede dier wegen, verreweg de eerlijkfte en voordeeligfte , werd eerst na ’s Prinfen dood ingeflagen y maar niet vóór dat Frankrijk en Engeland beide de aange= bodene oppermagt geweigerd, en.het laatfte ons eenen Veldheer gezonden had, weinig minder gevaarlijk voor de vrijheid, dan PARMA. Het is dus oranje minder euvel te duiden, wanneer hij den Broeder des magtigften en naburigen Konings, wien hij door ftellige verdragen en eeden en door eene zeer beperkte magt genoegzaam beteugeld achtte, tot redding des Staats deed te hulp roe- pen ; en hij beging daarbij niet den onvergeeflijken misflag van A u A T Us „die den fleutel van den Peloponnefus , Akro- korinthe, aan de Macedoniërs , wien hij die zelf te voren met zoo veel beleids had ọntweldigd , in handen ftelde, Dit griefde anjou wel; hij wenschte Antwerpen, des- tijds het hart van Nederland , ter vrije befchikking te heb- ben, maar gedroeg zich daarbiĳj.zoo averegts en on(taat- kundig, dat ‘den Nederlanderen in ééns de oogen open- gingen, en hij het land met fchande verlaten moest, In dit geval fteekt dus de Vader der Nederlandfche Vrijheid uit boven den Stichter van het dehcijche Verbond, die zelfs daarbij eene geveinsde en dubbelharuge rol moest fpelen. ; en zich daarover zoo zeer fchaamde , dat hij het begin der onderhandeling in zijne Gedenkfchriften niet heeft te boek gefteld (*).. Doch , aan den anderen kant, bedong deze, bij het verdrag met Macedonië „voor zich- zelven geene regten. WirrLeMm I zonderde Holand en Zeeland van de algemeene onderwerping aan AN Ju u uits en behield daarover het oppergezag. Deed hij dit uit wij- ze ftaatkunde en zorg voor de toekomst? Waarfchijnlijk ; maar alsdan moet hij reeds vroeg, en in den beginne, de heerfchappij van dezen Franschman als goodlottig (°) Pouya Ee II, C, 47. EN PRINS WILLEM I. © o voor Nederland hebben aangezien, daar hý twee reeds magtige zeegewesten aan zijn gezag onttrok. Befchouwde bij, integendeel , dit gezag als het éénige redmiddel voor den Staar, zoo was het niet vóorzigrig, hetzelve daare door te verzwakken , dat hij de eenheid van denzelven , door de opdragt der Souvereiniteit van Holland en Zee land aan hemzelven , liet verbreken , en het moest A N= zou verbitteren. Wij kunnen dit alleen oplosfen door te ftellen, dat wILL em inderdaad de heerschzucht des Franschmans , reeds van den beginne af, vreesde, maar dezelve door de genomene maatregelen (waaronder ook eene fchuilplaats voor de vrijheid ‚in het ergfte geval , bij de Mollanders en Zeeuwen behoorde) voor genoegzaam bedwongen hield, Het is zonderling, dat ARrRATUS, Stichter van een Gemeenebest , hetwelk meer dan drie vierden van het Schiereiland Peloponnefus omvatte, met havens voorzieft aan de Korinthifche , Saronifche golf en de Zonifche zee, volftrekt niet aan de-oprigting eener zeemagt fchijnt te- hebben gedacht. Bij or ANje was zij daarentegen „ na de rampen van 1568 , het eerfte en éénige redmiddel ;en on- der zün beftuur heeft Nederland , hebben vooral Holland en Zeeland wonderen daarmede gedaan. Salamis en Mye cale hebben, hoewel op eene kleinere fchaal , hare weders gade gevonden in de Zuiderzee en bij Roemerswaal, Zelfs de Spaanfche Landvoogd, die komt om ar vate ver- vangen , leert den moed der fiere Zeeuwen vreezen , wier vloot, over her verdronken land heen , het veege Leyden ontzet. Zonder zeemagt ware het voor die twee gewes- ten volftrekt ondoenlijk geweest, zich vier jaren. lang tegen de geheele magt van Spanje te verdedigen. En wat is Nederland later niet door die zeemagt geworden? De Ouden zouden gezegd hebben, dat eene gunftige Be- fchermgodheid, door de togten der Wâtergeuzen en hun- ne verovering van den Briel, als ’t ware een onderpand en heilfpellend voorteeken van de toekomftige grootheid der Republiek heeft gegeven; en tusfchen de Zouten mua ren van Hopman De Rijk lag de kiem van Ne&rlands 6e VERGELIJKING VAN ARATUS VAN SICYON Staat befloten, gelijk tusfchen die van THEMIS TO KLES de toekomttige grootheid van Athene. handel weerde, ontftaan. In hun karakter heerscht eene treffende overeenkomst, Dat van WILLEM I zullen wij met de woorden van zij- ner ongenoemden, maar zeer geachten Levensbefchrijver mededeelen , die gansch niet partijdig met hem is ingeno- men: „Hij was zeer goedaardig , een geflagen vijand van » alle boosheid, wreedheid, onderdrukking en geweld, »„» daarbenevens ook zeer lijdzaam en geduldig, om het (*) Bimaris Corinthi menia. HORAT, Od. GG) PLATO, de Legibus, L. IV ab init. De ondervinding der latere Volken heeft in twee luisterrijke voorbeelden ge- toond, dat deze opvatting van den goddelijken PLATO we- zenlijk een vooroordeel is, Geene twee Volken waren ooit geduchter door Zeevaart en Zeemagt, dan de Nederlanders in de zeventierde Eeuw en de Engelfchen onzer dagen. Doch waar heerschte immer meer zedelijkheid of naauwge- zette godsdienftigheid, dan in die beide landen bij den mid- delftand? Men vergeiijke daarmede het van den AOP afkeerige Spanje! EN PRINS WILLEM Í. 6t „ kwaad , hem aangedaan, te verdragen, en geen wrok » noch wraakgierigheid in zijn hart voedende, t welk een » klaar bewijs is van een’ verheven geest. Hij was open- „ hartig en !praakzaam , waar het paste , maar maakte an- „ derzins niet veel woorden te vergeefs, zoodat hij door- » gaans ftilzwijgende was , waarom fommigen hem w 1 L- „ LEM den Zwijger hebben genoemd. Hij wist zijne « gedachten uitnemend wel te ontveinzen, en bezat zich „ daaromtrent zoodanig, dat men zijne geheimen niet ligt » kon doorgronden, noch achter zijne voornemens gera- » ken. Als hij moest (preken, deed hij het wel te pas, » en zeide niets, dan hetgene ter zake was dienende; » daarbij had hij eene wonderlijke bekwaamheid om de „ menfchen in te nemen, te overreden en tot zijne ge- „ voelens en voornemens over te halen, maar nog aller- „ meest om het Volk door minzaamheid en gemeenzaame „ heid tot zich te lokken en aan zich te verbinden , waar- „ door hij den geheelen tijd van zijn leven , tot zijnen dood » toe, op alle plaatfen , daar hij heeft gewoond of zich „ onthouden , door de Burgerij en Gemeente zoodanig » geacht, geëerd en bemind is geworden , dat hij, gelijk „ten Afgod, door dezelve werd aangebeden en gehoor- » Zaamd, “behalve in één geval op het laatst te Antwer- » PE, wanneer hij in den haat van het Gemeen verviel, „ omdat hij den Hertog van Alençon Ca N jo vjende Frans „ Jchen te kerk bleef aankleven (*).” Vergelijken wij hiermede de karakterfchets van AR A- T us,door de meesterhand van POL yB1usontworpen: „Ara Tus was in allen opzigte berekend tot de ver- „ rigting van groote daden. Hij muntte uit door de kunst „ van wèl te fpreken, door verltand, vernuft en fil » zwijgendheid, Niemand: overtrof hem in lijdzaamheid „ en zachtzinnigheid bij rada ie verdeeldheden, in het „ aankweeken van vriendfchap „in het winnen van Bond- „ genooten. 