Handleiding tot de geneeskundige praktijk
Want met den lijd moesten wel spoedig eenigen uit de menigte , in wier raad men in andere aangelegenheden voornamelijk ver- trouwen stelde, ook meer dan anderen om geneeskundige hulp aangesproken worden , en zoo door vergelijking van verscheidene gevallen zich eene geneeskundige ondervinding verwerven, die dan van trap tot trap zich verder ontwikkelde en eindelijk tot eene voor aanlcering geschikte kunst en wetenschap werd. En wanneer, behalve dit den mcnscli door de natuur zelve geschonken onderligt, tevens moet erkend worden, dat de den dieren ingeschapene geneeskracht der natuur deze ook he- den nog , aandrijft, hunne geneesmiddelen zelf te zoeken, dat langs dezen weg de hierop gevestigde opmerkzaamheid van her- ders en jagers dezen in hunne eenzaamheid wel menig genees- kruid moest doen ontdekken ; wanneer daarenboven menige ontdekking van minerale geneesmiddelen door berg- en hutbe- woners in hun zoo gevaarvol beroep toevallig gedaan mögt n or- clt-11, zoo zal (Ie genoemde stelling, dat achlcv alle drie de op- gcgevene bronnen der geneeskunst eene en dezelfde ware ver- borgen is, niet te gewaagd voorkomen. Maar hetgeen toenmaals de geneeskunst het leven gaf, dat behoudt zij ook heden nog hij haren wasdom en voorspoed. Wanneer de geneeskunst waarlijk kunst zal hcctcn, moet zij , gelijk elke andere kunst, een ideaal hehben, dat den kun- stenaar bezielend voor oogen zweeft, en, zelf onbereikbaar, hem alleen navolging en toenadering veroorlooft. Gelijk voor de beeldende kunsten de schoonheid , zoo is de werking der na- tuur het ideaal voor den geneesheer, onbereikbaar gelijk gene, maar de nastreving waardig en dezelve rijkelijk beloonende. En gelijk noch de dichter noch eenig ander beoefenaar der schocne kunsten zich tot kunstenaar vormen kan alleen door bloote vlijt, wanneer hem het kunsttalent, het vermogen om het schoone zich in eenen bepaalden vorm voor te stellen, ontbreekt, zoo zal ook alleen hij geneesheer worden, die daar- toe gehören is; dat is, dien de zin niet ontbreekt .voor de waarneming van de geneeskracht der natuur. Ontbreekt het hem hieraan , zoo kan ook de grootste vlijt hem niet over de palen der middelmatigheid heen voeren ; hij ziet het ideaal zijner kunst niet en kan nooit als een waar kunstenaar tot haar heiligdom geraken. Dit is het geneeskundige talent, dat niet door wetenschap verkregen kan worden, maar een vrij geschenk van den hemel moet zijn, doch zulks evenwel niet zoo menig- vuldig zijn kan, als men schijnt te gelooven. Wanneer daarom het getal der hulpbehoevende zieken veel grooter is, dan dat daarmede het getal der ware geneeskunstenaars genoegzaam konde overeenstemmen, zoo moet aan deze behoefte op eene andere wijze voldaan worden. De wegen, welke tot dit doel in- geslagen worden, leeren wij nader kennen, wanneer wij vooral de betrekking van wetenschap en kunst in de geneeskunde tol elkander en tot de geneeskracht der natuur nader overwogen hebben. De geneeskracht der natuur, gelijk wij zagen, bragt de ge- neeskunst voort, maar zij vormt op zich zelve even zoo min den geneesheer, als de zin voor het schoone reeds den kunstenaar vormt. Zij brengt op zich zelve alleen de. ondervindelijke ge- neeskunst van het volk voort, gelijk wij nog tegenwoordig hij wilde volken en in zwakke sporen ook onder ons zien. De we- tenschap tier geneeskunde, de kennis van den tnensch en dpi op hem werkende krachten der natuur moet er zich mede ver- eenigon , wanneer dc geneeskracht der natuur geneeskunst wor-f den, en kunstoefening moet voorafgaan, wanneer zich liier de kunstenaar vormen zal. Alleen hij, die met de geneeskun- dige wetenschap toegerust aan het ziekbed de kunst beoe- fend heeft, alleen bij kan, wanneer hem het geneeskundige ta- lent niet ontbreekt, de hoop voeden, zich ccns tot kunstenaar in zijn vak te verheffen. De bloote proef tot kunstoefening zon- der wetenschap voert tot ccne blinde empirie, de enkele we- tenschap zonder kunstoefening voert tot ccne ongepaste toepas- sing van den regel in die gevallen, voor welke zij niet past. Wat voor de geneeskundige wetenschap ondoorgrondelijk is, vergoedt dc geneeskunst, en deze op hare beurt behoeft het licht der wetenschap op hare donkere baan. Niet ongestraft onttrekt zich de geneesheer aan de geneeskunde of dc genees- kunst. Dit wordt echter gedaan door een groot aantal van hen, die zich het geneeskundig werk opdringen: menigeen blijft zonder wetenschap een blinde, misschien gedeeltelijk geluk- kige empiricus , hij zou aan de hand der wetenschap zich tot een’ kunstenaar hebben kunnen vormen; menigeen gelooft met de theorie alles en zelfs datgene te kunnen omvatten, wat zich nooit onder dezelve voegen zal, voor hem is het rijk der kunst altoos gesloten. Langs deze beide gescheiden wegen wordt aan de groote behoefte van het geneeskundig geheel voldaan , maar onder de vele geroepenen zijn weinige uitver- k orenen. Beschouwen wij, in plaats van deze eenzijdige drijfveer, het werk des waren geneesheers nader, zoo wordt ons die betrekking van de geneeskundige kunst en wetenschap tot de geneeskracht der natuur nog duidelijker. Door ernstige vlijt met de geneeskundige wetenschap van zij- nen tijd vertrouwd , heeft hij door oefening aan bet ziekbed zich volmaakt, 'en kunst en wetenschap zijn op het innigste bij hem verbonden. Zijn werk aan bet ziekbed is een kunstvaardig werk; bij handelt niet uit gewoonte en evenmin naar blinde «nzekerheid. Het is het ideaal der geneeskunst, hetwelk in hem levendig is geworden, de geneeskracht der natuur is voor zijnen blik zoo ver ontsloten als zulks voor het menschelijk oog vergund is; zij alleen is de lichtende ster, die hem ook in bet duistere 21 58 niet verlaat, hetwelk de natuur voor sterfelijke oogen nooit op- heft. Haar vertrouwt hij bovenal, en de genius in hem doet •.hem liet ware ook daar zien, waar liet de wetenschap niet vin- den, de ondervinding niet treffen kan. De zoogenaamde prak- tische tact, dien men bij den wären geneesheer roemt, is niets ledigs, niets verdichts: hij is werkelijk aanwezig en niets an- ders, dan de door wetenschappelijke studie en kunstvaardige oefening gevormde werking van de geneeskracht der natuur, die zich , gelijk de schoonheid den beoefenaar der beeldende kunsten , zoo den waren geneesheer aan het ziekbed vertoont. Deze vormt zich den toestand van den zieken tot een levendig beeld , en zijn tot kunstvaardigheid gevormde zin voor de ge- neeskracht der natuur, of veel meer deze zelve in hem, toont hem het beeld der vereischte geneeswijze even zoo levendig als het beeld der ziekte. En zoo is de in alle levende wezens in- geschapene geneeskracht der natuur niet alleen in vroegere tij- den de oorsprong der geneeskunst geworden, maar zij is nog heden, tot eene kunstmatige werkzaamheid veredeld, de prak- tische tact van den waren geneesheer, de steun en het orgaan der geheelc geneeskunde. Gelijk de dierlijke geluiden en stemmen zich in den mensch tot muzijk en spraak verheffen, gelijk de door de geheelc levende natuur verbreide geslachtsbetrekking zich alleen bij den mensch tot liefde veredeld heeft, zoo heeft ook de, het dier ingescha- pene, bij hem veel zekerder werkende, geneeskracht der natuur zich alleen bij den mensch tot eene kunst verheven , om ook het lijden zijner medemenschen te verzachten, den zegen van de bewonderenswaardige kracht niet alleen voor zich zclven te genieten, maar als een weldoende engel, die aan de geheele menschheid mede te deelen. Konden wij ons bij het onderzoek naar den oorsprong der ge- neeskunst alleen op de waarschijnlijkheid cn redelijke besluiten verlaten , dewijl de geschiedkundige grond ons begaf, zoo be- vestigt zich onze vroeger verkregene ondervinding niet minder door de latere, door oorkonden gestaafde geschiedenis der ge- neeskunde. Is in der daad dc geneeskracht der natuur de oorsprong der geneeskunst, was derhalve dc natuur zelve oudste leermeesteres van deze kunst, zoo moet er voorzeker van dezen oorsprong een duidelijk spoor zijn in de geneeskunst van dat volk, hetwelk boven alle volken der oudheid daardoor uit- 23 !) immtlc, dat liet der natuur het getrouwste was, dat liet dezelve ten duidelijkste begreep, en, menschelijk veredeld, in woord en daad uitdrukte. En liet is in der daad zoo, wanneer ons niet alles bedriegt. Geen volk der oudheid, behalve het grieksche, heelt zich in zijne geneeskunde tot eene navolging van de werkzaam- heid der .natuur in ziekten of tot het vinden van wetten ver- heven , waaraan liet zieke leven in zijnen loop gehoorzaamt; de verklaring van deze werkzaamheid der natuur in mcnschelijke taal, de verheffing van deze kennis lot eene voor aanlecring vatbare kunst en wetenschap was cenig en alleen het werk der grieksche geneeskunst. Lang werd de kunst geheimvol door de orde der Asklepiaden, in derzclver gezelschappen uitgeoefend, ijverzuchtig bewaakt en van den vader op den zoon overge- bragt, tot dat eindelijk, door uitwendige omstandigheden, de tijd gekomen was , waarin het geheim niet langer bewaard kon- de blijven, waarin de Asklepiaden zelven hunne tempels openen moesten, wanneer zij gcenen onheiligen roof en gewelddadig ont- scheuren vreezen wilden. Het was de Asklepiaad Hippocrates van Cos, die de geheime leer der orde tot een gemeenschappe- lijk goed der wetenschap maakte, en dit alleen is het, wat hem voor altijd groot en leerrijk , den leerling in de geneeskunst zelfs van den laatsten lijd nog als eeuwig- voorbeeld doet verschijnen. Zijne werken bevatten den door vele geslachten heen in het midden der Asklepiaden verzamelden schat van geneeskundige ondervinding, de trouwste medcdeeling der eeuwige natuurwet- ten, het voor aanleeren vatbare, uitgedrukte handelen van de hulp der natuur in ziekten. En zoo hield dezelfde geest meer- der of minder bewolkt gedurende zeventien eeuwen door de gehecle grieksche geneeskunst stand ; hij bleef derzclver eigen- dom, en werd noch door de Romeinen, noch door de Arabie- ren, noch ook door de geneeskunde der middeleeuwen eenig- zins bereikt. Want overal is hier het vertrouwen op de natuur- krachten voor het vertrouwen op de geneesmiddelen geweken, die toch alleen dan goede werktuigen in de hand des geneesheers zijn, wanneer hij deze krachten wel kent. Maar wanneer, gelijk in onze maatschappelijke betrekkingen geen’ Hpmerus, zoo in onze geneeskunde geen’ Hippocrates weder ont- staan kan, daar beider kunst slechts in eenen leeftijd mogelijk was, waarin de menschhcid nog de natuur meer nabij was, dan thans, zoo zou men zich toch vergissen, wanneer men meende 240 «lat de geneeskunde verlaten was en baren ondergang te gemoct ging. Gelijk de menschheid zelve niet in die gelukkige kindsch- heid blijven koude, waarin de eerste geslachten verkeerden, ge- lijk zij door dwaling en hetere kennis weder tot eenen zoodani- gen, doch door een vrij zelf bewustzijn volkomener toestand moet geraken, zoo moet ook de geneeskunst, in kennis tQenemende en veeltijds dwalende, eindelijk weder de natuur naderen, van welke zij zich verwijderd had, en alsdan op cenen hoogeren trap staan, dan toen zij nog niet van dezelve geweken was. Dezen weg heeft zij ook werkelijk ingeslagen, en het doel zal zij eens bereiken; zij heeft, gelijk alle menschelijke kunst en wetenschap , tusschcn uitersten gedobberd , zoo lang zij be- staan heeft, en elke schijnbare terugtred is toch eindelijk vor- dering voor haar geworden ; zij heeft de uiterste grenzen der dwaling bezocht en gemeten, en is daardoor verder op den mid- delweg der waarheid gekomen. Altijd echter heeft zij op haren weg licht verspreid en het welzijn der menschen bevorderd , omdat haar innigste drijfveer eene goddelijke was, de in alle levende wezens werkzame geneeskracht der natuur. SCHETS KEINER TOEKOMSTIGE BEAR BEI DUNG DER PRAKTISCHE GENEESKUNDE. — — — ju val in legros accedere fonles, \ Iqup hniirirp j nvn tque novos derer pere flores. Li ck kt. 1. 926. Hoe rijker in den iaatsten tijd de aanwinst der theoretische takken en hulpwetenschappen der geneeskunde geweest is, hoe voortreffelijker de vorming van sommige bijzondere vakken der- zelvc, gelijk de physica, opthalmologie, chirurgie, staatsgeneeskun- de enz. in deze tijden gelukt is, des te meer moet men, van haar meer wezentlijk deel de kennis en behandeling der inwendige ziekten, de veronachtzaming en verarming beklagen. Men zal het toch niet voor eene verrijking der therapie doen gelden , dat ontelbare nieuwe middelen voorgeslagen worden , het be- wijst juist, dat wij de oude niet weten te gebruiken ; noch voor bevordering der pathologie houden, dat stelsels, verklaringen en zoogenaamde merkwaardige gevallen elkander in het bontste gewoel verdringen, zij herinneren ons daaraan, dat ons de grond- stellingen ontbreken, naar welke zij te beoordcelcn zijn. Van daar dus dat de behandeling van inwendige ziekten tot een wei- nig geacht aanhangsel in de vorming van den geneesheer ge- worden is, hetwelk, gelijk men gelooft, uit de andere studiën zich van zelve voordoet, gelijk het besluit uit de grondstellin- gen, die geene bijzondere studie behoeft, en eindelijk noch kunst in de uitoefening noch wetenschap in deszelfs regelen heeft. Van daar die tot vervelens toe gehoorde klagten, dat de prak- tische geneeskunst geene zekerheid bezit, zich op geenen vasten theoretischen grondslag beroemen kan , en daarom ook voor geene eigendommelijke volmaking vatbaar is; ja, men houdt zelfs wel de theorie der praktische geneeskunde voor het ware evenbeeld der babylonische spraakverwarring, zonder evenwel zich de hei 1- 10 242 zame les ten nutte te maken , die in deze zonderlinge verge- lijking ligt. (lelijk namelijk de bijbelscbc overlevering deze spraakverwarring als straf van ccne te stoutmoedige aanmatiging beschouwde, zoo kon men hetzelfde van de onzekerheid der geneeskundige theorie in de herkenning en behandeling van in- wendige ziekten zeggen. Deze onzekerheid is het gevolg van een te groot vertrouwen op onze eigene zielskrachten , dewijl wij ons niet alleen vermeten , het onherkenbare , de inwendige wer- kingen hij ziekten, te willen herkennen, maar zelfs het onna- spoorlijke tot grondslag van onze geneeskundige theoriën te ma- ken. Wij stellen ons met heelden en schijnverklaringen van dien inwendigen grond der ziekten te vreden, en houwen op dezelven onze pathologisch-therapeuthische stelsels, ofschoon toch elke huiduitslag, elke zenuwziekte, elke koorts ons leeren moet, dat wij eer al het andere vermogen in te zien , dan die inwen- dige werkingen, welke het verloop der ziekten bepalen. Bescheidener en gelukkiger gingen de ouden te werk , en be- waarden den hun zoo eigenen reinen natuurzin ook daardoor, dat zij bij het beoordeelen der ziekten alleen het herkenbare in het oog hielden, maar dit ook zoo veelzijdig en onbevooroor- deeld als hen mogelijk was waarnamen, en vandaar met on- eindig mindere kennis, niet zonder geluk als geneesheeren han- delden. Het herkenbare bij ziekten bepaalt zich alleen tot derzelver verwijderde oorzaken en de gezamentlijke verschijnselen ; het middenlid hetwelk beiden verbindt , de naaste oorzaak der ziekten , is voor ons niet herkenbaar ; het kan door de weten- schap alleen vermoed worden, het is het doel, naar hetwelk zij streeft, de bloesem, dien zij voortbrengt, niet de grond van waar zij kan uitgaan. De ouden behandelden in den echten zin de aetiologie en semiotiek, en stelden de verklaring van de werkin- gen der ziekten op den achtergrond, daardoor verkreeg de praktische herkenning der ziekten en het geneeskundig han- delen eene zekerheid , die aan het talent de vrije kunstoe- fening, der wetenschap dc zeker toenemende ontwikkeling waarborgde. Wij hebben den tegcnovergcstelden weg ingesla- gen, en derhalve bevreemde ons hel tegenovergestelde gevolg niet: wij hebben het onzekerste der gcheelc wetenschap, onze vermeende kennis der naaste oorzaken , als grondslag gelegd en laten aetiologie en semiotiek als zijtakken theoretisch daar 24.1 van uitgaan, dezelve buigende en besnocijendc, naar male deze pathogenetische grondslag zulks vereischt. Wij willen uit de duisternis liet licht doen voortkomen, maar het vertoeft aan te breken, wij hebben op den zandgrond der veronderstelling ge- bouwd en het gebouw wankelt, gelijk het riet in den wind. Eene doelmatige kennis der ziekten ontbreekt ons, wij kennen dezelven slechts gelijk zij zijn konden en zijn moesten, niet zoo als zij in der daad zijn ; de vrije oefening van bet geneeskun- dig talent is óveral gestremd, omdat de kluisters van het stelsel ieder waarlijk kunstmatig gebruik onmogelijk maken; de weten- schap der praktische geneeskunst vordert niet ondanks den rijkdom van anatomisch-physiologische kennis , omdat wij het ten cene- male vergeten hebben , dat zij , als zelfstandige vrije wetenschap, wel uit andere wetenschappen putten , maar niet van dezelven af- hankelijk worden kan. Zou het niet zijne belooning met zich voeren en prijsselijk te- vens zijn, wanneer wij, in plaats van de ouden zonder vrucht te roemen , ook eenmaal van hen leerden , en wel datgene , waarin zij alleen onze leermeesters kunnen zijn, de waarlijk menschelijke en kunstmatige waarneming der natuur, en derhalve ook de den geneesheer noodigc waarneming der ziekten en hare genezing? En wat vereischt dit meer, dan de bron weder te openen , die zij ontdekt hebben , en die wij te onbedachtclijk dempten, omdat wij met onze waanwijsheid ons bekwaam genoeg achteden, en de moeijelijke arbeid des bergwerkers, die van de hoogte tot de diepte, van het uitwendige tot het inwendige door- dringt, te gering beschouwden. Maar de scheppende berggeesten bespotten ons in het radelooze duister, dat alleen voor hen verlicht is. Beproefde het een, met het ziekeleven van den mensch en met de daarbij mogelijke hulp door eene langdurige praktijk vertrouwd, maar niet tot geestelooze routine vervallen geneesheer, de praktische geneeskunst tot eene zelfstandige wetenschap te vormen, waarin de theorie praktisch bruikbaar, de praktijk theoretisch gegrond was, bij zoude, met veronderstelling der geheele leer van den gezonden toestand des menschen en der overige geneeskundige hulpwetenschappen, welligt den volgenden weg inslaan. Als eerste grondslag der geheele praktische geneeskunde zoude de leer van de ziekte voortbrengende invloeden en 1 ( 1 * 244 den aanleg lot ziekten bearbeid moeten worden, waar- toe onze tegenwoordige kennis der natuur, der anatomie, che- mie en physiologic, onze zoo oneindig volkomcnere kennis der volken en landen , even zoo behulpzaam gemaakt moest wor- den, als de door ondervinding ons bekend geworden aanleidin- gen tot ziekten. Zoo zou zich wel eene volkomencr en bruik- baarder actiologie laten daarstellen, dan die, welke in onze handboeken der algemeenc pathologie gewoonlijk voorkomt, maar gewoonlijk geheel op den achtergrond geplaatst wordt ; zij zou meer op de ondervinding steunen, dewijl zij niet alleen toonde, welke ziekten men soms van deze of gene aanleiding verwach- ten mögt, maar ook welke in der daad op dezelve plegen te volgen; zij moest echter ook meer wetenschappelijk zijn, daar zij de voorwaarden bepaalder moet pogen aan te wijzen, onder welke, op eene en dezelfde oorzaak nu deze of eene andere ziekte, dan gene volgt, en daarbij niet achter het tegenwoordig standpunt der natuurwetenschappen mag terug blijven. Als tweede grondslag der geheele praktische geneeskunde zou de leer der ziekteverschijnselen zich ter beoefening voor- doen , en voorzeker niet alleen als eene naauwkeurige schatting en natuurlijke rangschikking dier verschijnselen, maar ook als bepaling van derzelver beteekenis volgens de waarneming aan het ziekbed, en niet volgens theoretische redeneringen. De symptomatologie en semiotiek zijn uit onze handboeken der alge- meene pathologie bijna verdwenen, of door de zucht tot verkla- ren zoodanig in pathogenetische uitleggingen ontaard, dat zij naauwelijks meer te herkennen zijn. Deze beide grondslagen beloven zoo veel te zekerder een vast en zelfstandig gebouw der praktische geneeskunde, als zij de beide uitersten der ziekten, en tevens het eenige, wat aan deze te her- kennen is, omvatten. Zoo zijn door aetiologie en semiotiek twee heldere punten aangewezen, van waar het werk des on- derzoekers begonnen en met zekerheid naar het gemeenschappe- lijk duister middelpunt voortgezet kan worden. Dit middelpunt is eensdeels eene meer rationeel ophelderende herkenning, de leer van den inwendigen grond of de naaste oorzaak der zicktevcrschijning, anderdeels eene meer empirische, de leer der ziektevormen. Dit middelpunt nadert men van de zijde der actiologie daardoor, dat deze zich trapswijze tot zekere beproefde wetten van het ziek zijn van zelve moet ver- ‘2 4 r» heften , wanneer zij waarlijk wetenschappelijk, bearbeid wordt: van de zijde der semiotiek echter daardoor, dat deze langzamer- hand tot bestendig wcderkcerendc, en daarom evenzeer door de ondervinding bevestigde ziektebeelden geraakt, waardoor zij, in verband met de aetiologische punten, zoowel de daarstelling van vaste ziektevormen voorbereidt, als den duisteren gang van het ziek worden verlicht. Zoo zou dan de algemeene pathologie geene mindere beoefe- ning verdienen dan de bijzondere ; wij zouden niet alleen tot eene pathogenetische opheldering van het ziek zijn, maar ook tot eene systematische rangschikking van dcszelfs bijzondere vor- men geraken , zonder nogtans van de eerste de theorie , van de andere de praktijk afhankelijk te maken. Wij deden daarbij af- stand, zoowel van een door anatomisch-physiologische kundighe- den te verkrijgen inzigt in den inwendigen grond der ziek- ten , als van ccne volgens de natuurlijke historie gerangschikte classificatie derzelven naar geslachten en soorten , en overwon- nen daardoor met eenen slag de twee verderfelijkste vijanden der praktisch-medische wetenschap, die, als polijpen dezelve- in- en uitwendig omslingerende, haar alle levensmerg ontroofd hebben. De inwendige grond der ziekten is zoo min herkenbaar als de grond des levens zelf, en gelijk eene gezonde physiologie zich met de waarneming der wetten van het gezonde leven verge- noegt, die zelfs als gegeven stellende, zoo behoeft ook de waar- lijk praktische geneeskunde geene herkenning van den inwen- digen grond, maar alleen de wetten van het ziek zijn en gene- zen tot haar groot doel. Om deze wetten zoo veel mogelijk in het inwendige na te gaan , daartoe strekt de anatomie van den ziekelijken bouw, de physiologie met alle hare hulpwetenschap- pen, de vergelijking der geheele natuur, en eindelijk de pliilo- sophie zelve; maar al deze rijkdom mag ons niet, de grenzen van onze geestvermogens overschrijdende, in eene rampzalige duisternis doen verdolen, niet ons daar doen beginnen, waar wij moesten eindigen. De rangschikking der ziekten naar geslachten en soorten, ge- lijk de beoefenaars der natuurlijke historie die in hunne weten- schap behoeven , is voor de leer der ziekten nooit anders dan ver- dei’felijk geweest. Zij doet ons het steeds veranderende en ont- wikkelende beschouwen als blijvend en gevestigd, het in onein • 24 fl <lige verscheidenheid iiieensmeltende als regelmatig geordend , het fijne onderscheid, hetwelk alleen door de hand des mees- ters gevoeld kan worden als eenen matigen scheidsmuur, dien ook de leerling betasten kan. Men roemt dezelve als orde, en zij is de grootste verwarring; zij scheidt het naauwst verbondene, en vcrcenigt bet vreemdsoortigste; men prijst dezelve ais het licht der kennis, en de schaduw van hare wanden verbergt ons de natuur der zaken : men zoekt in haar de bevestiging eener ver- standige praktijk , en haar naamwerk voert tot de meest geeste- looze routine. Men zoeke liever in plaats van deze geleende vcrdeeling, die voor geheel andere wetenschappen van nut moge zijn, voor de leer der ziekten vaste middelpunten op te sporen, om welke zich de vastere vormen het naast, de minder zekere meer verwijderd laten zamenvoegen; men trachtte ten dien einde de schaal der bestendigheid in de ziektevormen uit te vinden, zij levert eene groote verscheidenheid op, en is van gewigtige beteeke- nis. liet getal van zoodanige, waarlijk belangrijke, altijd weder- keerende algemeene vormen van het ziek zijn , gelijk wij die in het gebied der bijzondere pathologie als middelpunten behoeven, kan wel niet juist zeer groot zijn, en terwijl rondom deze hel- dere onveranderlijke plaatsen zich het verwante naderbij , het vreemdere meer verwijderd , in telkens wijdere kringen , welke weder om andere punten getrokkenc naderen, omheenplaatst, verkrijgt men eenen aan de natuur, gelijk het ons toeschijnt, beantwoordenden en waarlijk bemoedigenden aanblik op de on- eindige menigvuldigheid der ziektevormen. Is nu, dewijl aetiologie en semiotiek elkander te gemoet ko- men , en beiden zich veelvoudig ontmoeten en verbinden , eenc praktisch bruikbare wetenschap der pathologie gevestigd , zoo zal ook het verbindingspunt niet ontbreken voor de theorie der geneeskunst, voor eene werkelijk op pathologie gegronde therapie: hetzelve wordt in de leer van de geneeskracht der natuur gevonden. Alles , wat de pathologie leeren kan , is : te toonen , welke magt de natuur stelt tegen de aanvallen op het Organismus, en waar zich de grenzen van deze magt bevinden; te toonen, in welke verschijnselen zich de strijd , overwinning en nederlaag van deze magt in het treffen met de ziekteoorzaken vertoont. Maar deze kennis zelve, die wij van de werkzaamheid der na- tuur in ziekten verkrijgen, strekt tevens ten voorbeeld voor ons geneeskundig handelen, tot ideaal der geneeskunst, en is de wetenschappelijke kern der gchcele therapie, die van hare zijde in de actiologie de bevestiging der genccs-middellecr, in de se- miotiek het rigtsnocr voor het werk der genezing vinden moet. En gelijk wij zoo de therapie tot de eerste grondslagen der pathologie zien terugkeeren , het gebied der praktische ge- neeskunst als een heiligdom insluitende, zoo moge dit ons tol toonbeeld verstrekken, hoe de geneeskundige wetenschap hare zelfstandigheid moet bewaren ; boven zich het licht openhouden- de , wat er ook gebeuren moge, onder zich den eigen grond bewarende als een dierbaar erfdeel, opdat niets hetzelve onder- mijne en niets deszelfs gebied beperke. Mo-«»') es.-*: jfl* -* X ** ■» .«»o ^ c £ * * I f- Iil den Geneeskundige» Boek ij and ei. van C. van der POST J iv. , £ i to Utrecht , zijn onder meerdere uitgegeven: A C» Blil.t , de menschelijke hand , met eenc voorrede van % Q. Willem ier, Med. Doctor j 3.0O. ; Van. Cootii, diatribe in Diaetetlcam Velerum n 2. SO. | L. Deseandes, de Zelfbesinclting en de overige wijzen , waarop men zich in het voldoen der geslachtsdrift kan te bniten gaaii 3.00. I Mémoires sur cjuelques sujets ftitéressans d’Anatomie et de \ Physiologie , par G. Vrolik , traduits du Hollandais par § Mr. Fallot. avec 13 planchcs 3.00. J Raadgeving aan moeders , voortvloeiende uit de beschouwing ê der onnatuurlijke sterfte der kinderen gedurende het eerste levensjaar, naar het Hoogdiütsch van W. Rad, door Q. Wiïlemigr , Med. Doet. en Chir. Majoor...- 1.80. f J. L. C. Schroeder V. i). Roik , voorlezing over het verschil g tusschen doode natuurkrachten, levenskrachten en ziel. Tweede en verbeterde Uitgave « 0.80. |- Kort overzigt der ontleedkunde van het menschelijk ligchaam, I zamengesteld naar de voornaamste ontleedkundige werken , l als: Haller , 1 tempel, Lader, Hildebrandt , Weber en % anderen 1.80. P A. C. G. Seerman , de Cholerae asiaticae itinere per Belgiuai £ Septentrionale , A°. 1832 — 34, tabulis statisticis et geo- graphicis illustrato 3.80. | Proeve eener Antropochemie , bevattende een overzigt van de beslanddeelen en scheikundige verrigtingen des menschelijken _4 ligchaams, door Kern, uit het Hoogduitsch , door A. S. Mulder, Math. Mag. Phil. Nat. Doctor; met eene voorrede | van C. Mulder, Hoogleeraar te Franeker .,.«2.10. | Zimmermann , over de ondervinding in de geneeskunde ; uit hel s Hoogduitsch; door A. Potgieter , Heel- en Verloskundige te heijtk.i. 2 doelen 3.-00^ | \ i * ? * i. 