VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
olydorus, de Zoon van Pififfratus, den beroemdkn Staats- dienaar van Athene „en Carita,de Dogter van Srcropa , die de Weduwe was. van den geftreuvelden Ch@ropbontus, leefden onder °t beftqur deezer wederzydiche Ouderen, in eene af- gelegene eenzaamheid 5. werwaards Pifijfratus geweeken was - om den nyd van:’t Hof te ontgagn „en Steropa zich hegeeven had ,om haaten overleeden Genrgal te beweenen. De Ouders vermaakten zich eenftemmig in de opvoeding der Kinderen, en deézen- beminden elkander als Broeder en Zufters eerlang Begon de liefde in het hart der jeugd te blaaken , eneindelyk naderdé de tyd dat- Hymen hen zóu vereenigen. De gewenfche te dag verfcheen, men ging Tëmpelwairds, doch op ’t on- verwagt{t hoorde men een verfchrikkelyk gefchreeuw van. Fënfchen', en °t naar geluid eener treurige Trompet, het welk Pifffratus bewoog zynen Zoon voor te ftellen „dat het Vaderland waarfchynlyk deszelfé arm noodig zou hebben „en. hy verpligt was het zelve te dienen’ -Polydorus en Carita $ ©’ ` T „` . K Waar - CARITA EN POLYDORUS. 181 waaren, niet min dan Steropa, hier over kragtig aangedaan 3 en hunne ontfteltenis had naauw een aanvang genomen, of men zag eenige foldaaten, vergezeld van geboeide jongelin- gen en jonge dogters,verfchynen, waar van het Opperhoofd eifchte, dat Pififfratus hem deeze beide kinderen zou overle, veren; uit hoofde van een verdrag, dat het vermeefterde d» zbene met Minos, den Koning van Creta, had aangegaan : om naamlyk aan den Minotaurus zeven Atbeenfche jongelingen en zeven jonge dogters te leveren , die’t lot zou verkiezen. Op dien wreeden eifch voerde hy de twee Gelieven gewelddaadig weg 3 en „terwyl Pififtratus de in zwym gevallene Steropa by °t leeven zogt te bewaaren, naderde het Krygsvolk het ftrand , en de plaats, daar men ’t lot over de flagtoffers zou werpen, Het lot bevrydde Polydorus „maar fchikte Carita tot de Offer: hande; zy werd met de andere flagtofferen na de Scheepen geleid; en Polydorus bleef, als dood van fchrik, op °t ftrand ter neder leggen. Tot zich zelven gekomen zynde zou hy, in wanhoop, zich in de golven geworpen hebben, was °t niet dat hy zich gevleid had, miffchien Carita nog weder te zul- len zien: dit deed hem langs het ftrand loopen, tot aan de haven van Pireüs, daar de ichepen van Creta nog door ftilte te rug gehouden wierden. Te vergeeffch fmeekte hy die Roo- vers „om °t gezigt zyner Beminde ‚tot dat eindelyk een Cre- tenfer jongeling , Strato, met medelyden aangedaan , bewoor gen werd,om hem ten dienfte te zyn, De aanhoudende ftilte deed de Bevelhebbers befluiten tot ecne plegtige offerhande aan Neptunus; Strato werd beftemd om de fchepen te bewaa- ren „geduurende het afweezen der Opperhoofden; deeze nam die gelegenheid waar, om Polydorus , onder de kleeding ee- ner jonge dogter, in °t {chip te brengen, en in ’t gevangen- huis der jonge dogteren te geleiden. Polydorus zag Carita, de Gelieven omhelsden elkander, Strato gaf wel dra te ken- nen dat het tyd was van een te fcheiden ; Polydorus rekte het laatfte vaarwel, de Bevelhebbers kwamen intuffchen’ aan boord, de wind verhief zich, de Matroozen maakten de zei: len los, en Strato zag zig genoodzaakt Polydorus in dat ges vangenhuis op te fluiten. De Bevelhebber van de Vloot des anderen daags ,metzyne Mede-Oppefhoofden „in °t gevangenhuis komende ‚zag men met verwondering, dat men ééne jonge dogter te veel had weggevoerd : het medelyden deed hem overleggen „hoe Cari- ta te verloffen 5 hy {prak met zyne Bevelhebberen over dee- zen misgreep, gaf te kennen, dat hy met het noodlot raad zou neemen, wie men vry moeft laeten, en vertrok-na zyn > K5 - boord. "332 DE GEVALLEN VAN boord. Met het vallen van den avond meldde hy dat het nood. let voor Carita {lemde, en beval, dat men baar met eene floep op “t naaltgelegene eiland Nuxa zou zetten. Carita verliet met bittere droefheid het fchip dat Polydorus wegvoerde, en bragt dien nagt op het eiland in traanen door. Den volgenden morgen floovten haar de Herders dier Landftreeke in eene ysfelyke fpelonk; eeslang egter geraakte zy weder in vryheid, doch moeft zich den arbeid en moeite van °t Herderslceven getrooften. Ir die omitan- digheden werd Agenor, de Prins van Naxa, op haar verliefd; zy ontvlugtte hem , en hield zich fchuil onder de Herders, die haar mu befchermden : nad eenigen tyd nogtans ontdekte de Prins haare verblyfplaars, en zy werd: door lift gewelddaadig gevangen geno- mep, en (chuldig verklaard van de vlugt eener Slavinne begun- ftigd te bebben; het welk ten gevolge had, dat zy eene Slavin wierd van Cleonidas, den Schildknaap van Agenor, op wiens be- vel dit alles verrigt was. Wel haaft verfpreidde zich het gerugt, dat de Prins vertiefd was op decze Slaavin; en ’t kwam ter ooren van Cydippa, de Zufter des Konings van Naxa, die beflooten had deeze zyne Zufter te doen trouwen met Agenor, als den prefum- given Throons Opvolger. Cydippa, die altoos wel gemerkt had dat Agenor zich zeer onverfchiliig jegens haar gedroeg, en hem mogtans beminde, ontftak in toorn op Carita , en noodzaakte Cleo- gidas dezelve tot haar te zenden. Carita, die twee dagen de vere volgingen van Agenor op nieuws had ondervonden, verfcheen voor Cydippa, welker nayver op 't zien dier fchoonheid toenam; des zy haar, in blaakende gram(chap, als de veragttte flaavin al- Jeszins deed mishandelen ; het welk Carita, nu voor Agenor, z0 ze waande, beveiligd, geduldig droeg Die Prins zogt inmiddels Carita te ontvoeren, en 't was hem eens byna gelukt, had niet Cydippa zyne maatregeis verydeld:deeze, om dit vervolgens voor te komen, verzond haar voorts na eene afgelegener plaats, met ten wagt tot haare befcherming,en die haar tevens zou noodzaa. ken tot den zwaarften arbeid. Agenor ontdekte, naa verloop van, twee maanden „ deeze nieuwe fchuilplaats; en zou baar door gee weld veel ligt in zyne magt gekreegen hebben, zo ze niet, in t midden van 'tgevegt haarer wagteren met Agenor en zyne Benden , onder de begun{tiging van den duifteren nagt,het gevaar ontvlugt hadde. Carita, zich met het aanbreeken van den dag, nergens veilig oordeelende, ging na den Oever, om zich in de baaren te ftorten; doch viel magtloos ter neder, eer zy dezelven bereiken kon. In die omftandigheden , door naare verbeeldingen geflingerd, verbeeldde ze zich onder anderen, als in een droom, den Vorft van Naxa voor haare oogen, haaren ongelukkigen ftaat misbrui- kende. Indien (chrik, als ontwaakende, wilde ze zich van den grond heffen, maar vond ’t oomogelyk, dewyl een man baar te- der in zyne armen drukte : de oogen opllaande zag ze Polyderus, en bezweem. — Polydorus was met de anderen te Creta aan woede van den Minetaurus overgegeeven geweefk; naar T befens $ CARITA EN POLYDORUS. 133 de Zoon des Konings van Atbene, een der flagtofferen, had het ‘gedrogt gedood, en zich uit het Doolhof gered door een draad, die Ariadne , de dogter van Minos, hem gegeeven had: Tbejeus en driadne hadden de vlugt genomen,en waaren vergezeld van Poly- dorus, die ook hier door op Naxa kwam; daar Tbhefeus voorgeno- men bad Ariadne trouwloos te verlaaten. Hier vond Polydo- rus zyne Carita in dien gemelden ftaat; hy ftelde alles in °t werk om haar weder te doen bekomen ‚en, hier in naar wenfch geflaagd zynde, begon men, naa de eerfte vervoeringen der liefde, elkan- der zyne lotgevallen kortlyk te meiden, en te overleggen wat nu te doen. In 't midden van dit gefprek zag Carita twee vaartuigen aan den Oever ; de Gelieven vleiden zich daar mede het gevaarte Ontwyken; zy (meekten den Bevelhebber, dat hy hen aan boord zou neemen, en na hun Vaderland voeren ; deeze (tond zulks met een glimlach toe, Polydorus en Carita gingen blymoedig fcheep= waards; doch zy ontdekten te laat, dat het Phenicische Roovers waaren, die langs de kuften kruiften,om {laaven te ontvoereu, en ze zagen zich, naauw t’ zamen gekomen, weder van een gefcheie ` den;dewyl men ieder in een byzonder (chip dwong te gaan. Een gunítige wind verwyderde de Schepen wel dra van Nexa, doch ’t leed weinig uuren , of een vreefelyke ftorm verftrooide dezelven dermaate „ dat Polydorus, met het daglicht, het Schip van Carita vrugtloos zogte. De Roovers vonden goed na Sefto te ftevenen , om Polydorus en de andere flaaven, die in *t zelfde Vaartuig waaren, op het feeft van Adonis, °t geen men daar dies-. tyds vierde en veele Vreemdelingen derwaards lokte, te verkoo- pen. Polydorus werd geloft door Nauficrates, een inwoonder van Abydo, die hem met zich over den. Hellespont na zyne woonplaats voerde, en by zyne Vrouw Tbemifto, bragt. Dit paar had te meer welgevallen in Polydorus,om dat hy zo naauw eene overeenkomft had met hunnen overleeden Zoon, dat zy beiden in den eerten ' opflag waanden hem weder te zien: ook was hy vervolgens by dee- ze lieden, die door hunnen oaderdom eu deugd eerwaardig waa- ren, niet zo zeer een flaaf als wel een Zoon; en hy zou 'er geluk- Rig geweelt zyn, had hy, van Carita gefcheiden zynde , vermaak konnen genieten. Maar ’t genoegen, dat hem deeze ftaat kon gee- ven ‚werd door dit bezef onophoudelyk geftoord;en eerlang door een akeligen droom geheel vernietigd. Nauficrates en Tbemifto hadden met goede Vrienden den blyden Jaardag van hunnen Egt, in bunnen tuin voor 't Altaar van Hymen, gevierd: ’t gezelfchap gefcheiden zynde, verrafte de flaap Polydorus, die aan den voet van ’t ftandbeeld gebleeven was: hy zag in den droom het beeld zich beweegen , en Hymnen, met een fakkel in de hand, hem zy- ne jonge Vrouw „ in de armen van een Medeminnaar, aantoonen. Hy ontwaakte vol. woede, overlei wat hem raadzaam was, ftortse weder in den flaap, en werd anderwerf door denzelfden droom gekweld. Dit haalde hem over, om, hoe ongaarne hy ook zyne. Weldoenders verliet, met den dag na 't {trand te gaan, os cen | chip 134 DE GEVALLEN VAN Schip te zoeken, cat na Griekenland (levende; hy vond ’er een ; en vocr over na /.pidaurus: zo dra hy den oever bereikte fprong hy aan Land „om ten fpoed;ztte uit te zien na middelen, om zich na Corinthe en verder na vene te begeeven: maar op den weg na Epidaurus itcide hem cen Gryzaard, Mentbes genaamd, voor, hoe gevaarlyk het was, in ’t vallen van den avond, het donkere Bofch te doorkruisfen,en bewoog hem, om voor dien nagt zyn herbergzaam voorftel aan te neemen, In de hut van Mintbes , gekomen zynde, verhaaide deeze hem, hoe zy nu in rutt leefden, maar hoe, nog weinig tyds geieeden, een wreede Reus in deeze Landftreek veele moordenaaryen gepleegd had: hy meldde hem inzonderheid het deerlyke lot van een jongeling en eene jonge Vrouw, die hy verftaan had dat Cretenfers waaren; als mede dat Tbefeus , op het bedryven van den moord aan deezen jongeling , juitt door `t Bofch trekkende , dien Reus had overwonnen en doen fneeven : dat de jonge Vrouw daar op de verftrooide leden van haaren Man verzameld, en dien eene Graftombe opgerigt had; dat ze daar benevens eene tweede Graftombe voor haaren over- Jeeden Broeder had vervaardigd, en thans in eene hut tuffchen deeze beiden woonde. Dit geval oordeelde de oude zo aanmerke- lyk, dat hy voo.flvege Folydorus den volgenden dag te vergezel- len, om hem deeze woonplaats op den weg na Epidaurus te doen gade flaan. Ditter uitvoeringe gebragt, en aldaar gekomen zynde, las Polydorus op de eene Graftombe, aan den rampzaligen Corebus: en op de andere, aan den ongelukkigen Polydsrus; dit ontzette hem, en ontftak zyne woede, tegen de Graftombe van Corebus, doch hy viel magtloosterneder. Middelerwyl kwam de onbekende Vrouw, die na de {lad gegaan was, te huis; zy trad wel gemoed tot den ouden Mentles, maar werd ontroerd op 'tgezigt van den bezwym- den vreeinde:ing; nader ziende erkende zy haaren beminden Pely- dorus; deeze, haare item hoorende, verkwam, en zou haar in. gyne woede doorttoken hebben , had Mentbes zynen arm niet te-` .gengehouden. Carita viel in zwym voor zyne voeten neder, en Jag eenigen tyd a's leevenlaos; Polydorus bedaarde, Carita kwam „weder tot zich zelve, de liefde toonde zich ats om firyd ter we- derzyde, en ’t duiftere in dit geval werd door ’t volgende verhaal opgehelderd. —— Men had in ’t Schip dat Carita voerde niet getwyfeld, of ’t andere Schip was vergaan; zy was op Crets ge- Jand, en te Gnof)a aan Phorbas verkogt, terwyl ze daar in een draagelyken ftaat leefde was Corebus, de zoon van Phorbas, op haar verliefd geworden; doch zy had hem befcheiden te kennen .gegeeven, dat haar hart niet vatbaar was voor eene nieuwe Min, -als te zeer verknogt aan Polydorus , fchoon overleeden. Van „dien tyd af had Corebus zyne Liefdesbetuigingen nagelaaten „doch -een byzonder geval had hem aanleiding gegeeven, om door de daad te toonen, hoe zeer hy haar beminde. Op zeker Gaftmaal, dat Phorbas aan zyne Vrienden gaf , ontdekte een der genoodigden dat Carita van Athene was; en deeze ei(chte haar ten flagtofer 3 4 Vole CARITA EN POLYDORUSS O rg yàlgenb bet wraakzugtige bevel van Minos, die, naa ’t voo vallene met Tbefeus, en de {tad Athene, gebooden had, dat die van Creta alle „Atheners, welken in hunne magt waaren, zouden doen fterven. Uit kragt hier van was Carita wel dra ten offer gee fchikt, en ftond reeds den doodiyken dolk te ontvangen, toen ze met geweld uit de handen der Offerpriefteren gefcheurd, na ’t ftrand gevoerd, en in een Schip gebragt werd, dat terltond den oever verliet. Haar Verlofler was Corebus; deeze begeerde niets van haar; dan te mogen weeten , waar ze wenfchte geleid te wor- den; men ftevende op haar verzoek na Atbene, doch een zwaar onwèer deed hen fchipbreuk lyden op de kuften van Epidaurus 5 en Corebus redde andermaal het leeven van Carita. De Offerpriefter voldeed aan de begeerte van Polydorus en Cari- ta, maar werd tevens op 't gezigt van Carita tot een fehandelyk oogmerk bewoogen, dat hy egter ontveinsde. De Offerande werd verrigt met het gunftige teken van verhooring; doch op't einde - opende zich de aarde, en eene Oontzachelyke ftem eifchte Carite tot eene Priefterin van Esculapius. Polydorus kantte zich in zyne’ woede vrugtloos tegen 't bedrog der Priefters, die te grooten invloed had op °t volk, het welk Polydorus uit den Tempel fleep- ten, terwyl men Carita wederhield, en den Tempel floot. Die ongelukkige zogt te vergeefs eenige dagen agter een heul by zoe danigen in Epsdaurus, die den Priefter niet gunftig waaren; men vleide hem wel met eene volksvergadering; doch dezelve werde hiet t'zamen geroepen. Ten laactten zag Polydorus op zekeren dag eene ongemeene beweeging in de ftad; hy hoopte op eene volksvergadering; maar, onder de menigte gekomen zynde, ver- fond hy dat zulks ontftaan was, uit hoofde dat de Arbeners met eene magtige Vloot op de Kult gekomen waaren, om wraak te neemen over ’t fluiten van de-haven van Epidaurus, op den.eifch des Konings van Creta, waar door zy belet werden, hunne jaar- Iykfche geíchenken . aan Esculapius te offeren. Dit beed Polydo- rus, 136 © DE GEVALLEN VAN CAR. EN POL: rus, hier geen hulp voor zich meer konnende verwagten , de ftad verlaten, en tot Mentbes gaan: deeze gryzaard herfteld , ontmoe- te hem met vregpede, vroeg na Carita, en Polydorus verhaalde hem zyne rampen, geevende tevens te kennen, dat by voornee- mens was, zich na de Vloot der Atbeners te begeeven, om zich over Epidaurus te wreeken. Mentbes keurde zyn opzet goed, en bewoog eindelyk een Viffcher, om Polydorus aan de vyandivke Vloot te brengen. Hier gekomen zynde, werd hy, voor een Spion aangezien, gekluifterd, by ’t legerhoofd, dat Pifsffrazus was, gebragt, en erkend voor Polydorus. De ontftaane gemoeds- beweegingen bedaard zynde , berigtte Pififfratus zynen Zoon , hoe de Atheners zyne deugd weder erkend, en hem dit Bewind in handen gegeeven hadden; als mede hoe Steropa, op °t verlies van Carita, terltond was oyerleeden: Polyderus verhaalde hem insgelyks zyne wederwaardigheden, en tegenwoordig oogmerk. Men maakte vervolgens (chikking tot den aanval op Epidaurus, en die (tad werd den volgenden dag ingenomen: Polydorus vloog met de zynen tempelwaards, terwyl de anderen 't averige van de ftad t° onderbragten; hy noodzaakte den Opperpriefter ‚ die zich in den Tempel verdeedigde, tot de overgaaf; maar vond Ca- rita niet; en de Opperpriefter zwoer, dat zy hem ontroofd was, op den eigen dag dat hy haar Polydorus ontrukte ‚en verder niets kon zeggen. Polydorus verhief zyn zwaard, om den meineedie gen te klieven , doch werd dooreen roepende ftem wederhouden. >t Was Strato, die hem voorts bekend maakte, dat hy Carita voor de driften van den Prietter gedekt had; en hem verder geleidde - na ’t geheime vertrek, daar Carita bewaard was. Detweegelie. ven omhelsden elkander ; zy verlieten gezamenlyk den Tempel ; om tet Pififtrstus te gaan. Polydorus gaf haar onder den weg berigt van ’t voorgevallene; en Strato verhaalde hoe hy gebannen was; toen zyne landsgenooten vernamen, °t geen hy ten wille van Po- Jydorus in de haven van den Pires gedaan had; en hoe hy, zich: _voor bunne wraakzugt beveiligd hebbende in den Tempel van £s- eulapius , als een geheiligde fchuilplaats, gelegenheid gevonden had om Carita te redden. Onder dit verhaal kwam Pififtratus met gejuich in de ftad; men maakte wel dra de noodige fchikkingen, en de twee gelieven zagen zich in °t kort door een plegtigen egt vereenigd. De zaaken van Abene tevens behartigd, en gef{chikt zynde, keerde Pififtratus weder na de Vloot; Polydorus en Carita namen affcheid van Mentbes, offerden nogmaals op °t graf van Gorebus, en gingen met Strato aan 't boord van Pififtratus, die voorts na Atbene zeilde, —— Pifsftratus werd met lof ingehaald, doch keerde weder tot zyne eenzaamheid; zyne kinderen verge- zelden hem; Strate ging eerlang na Naufsorates en Tbemifa ; eri haalde hen over om zich by hen ter neder te zetten. Zy leef- den zedert dien tyd allen met elkanderen als één huisgezin; 't Hu- welyk van Carita en Polydorus was kinderryk; zy beklommen een oo BRIEF VAN EEN HEER TE LOENEN. &C. 137 hoogen ouderdom, en hun nageflacht was in laatere dagen de luifter vam Athene. | EA G ED Oean Brief van een Heer te Loenen, aaneen Heer te Bruffel; mitsen- ders eenige Aanmerkingen op een zeker gedeelte van de tweede De- du8ie van den Jonkh. O. Z van Haren. Ais mede een korte overweeging , wat men meent dat dien Heer, nat uiteinde zyner zaak, raadzaamfl zal zyn te doen. Tot BrufJel by Joannes Tfer- ftevens. 17 bladzyden in folio. DE Schryver van deezen Brief komt voor als iemand , die dooe 't leegen der voor- en teegen (chriften, ín. de zaak van den Heer van Haren, overtuigd is, dat die Heer zich waarlyk fchul- dig gemaakt heeft, aan de hem te laftgeleide misdaad. Men kan zynes oordeels, ten duidelykfte zien, dat de Heer van Hares gebruik maake van verre gezogte en ten deele onnozele en kinderage ` tige; ten deèle openlyk valfche argumenten; oogenfchynlyke verdraai- jingen van eens anders woorden en gebeurde zaaken; van tafthaare leugens, en eene allezins argliftige manier van bandelen. Dit is, naar zyne gedagten , naa’t uitkomen der tweede Dedudie, en daar- opgevolgde Papieren van de Heeren van Hogendorp, Brouwer en van der Duf]en, ten vollen blykbaar; en de waarheid is ‘er ge- heel zigtbaar door geworden. Ter volkomener beveftiginge hier van wil hy ‚dat men nog wat byzonderder het oog zal {laan op het “rfe Poin& van de tweede Deduĝie; uit welk Poin& , zegt hy, in- dien 't ter toets gebragt wordt, blyken zal, dat de Heer van Haren ook daar in zich zelven gelyk is, dat is, dat by zyn toevlugt neems bot lif en bedrog , en alle die andere ondeugden , die ik een weinig te voren bebbe opgenoemd, Hier op dit eerfte Poinét in 't breede hagegaanen wederleid hebbende, dunkt hem dat uit al zyn ge- Zegde, vergeleeken met het geene in de Schriften der opgenoem- de Heeren, als mede in die. van de Heeren van Sandick en van Tiddinga, is bygebragt, op een convinquante wyze komt te blyken, dat al wa de Heer van Maren fchryft, is een aaneenfchakeling van’ misleidingen, draaieryen, gepremediteerde bedriegeryen,lafteringen, leugenen en kwaade trouw, en dat ‘er thans geen een. verftandig man in de Republyk is, die langer aan de fchuld van getenteerde bloed- Schande met twee donters, zo als bem te lafte gelegd word, kan twy- felen, en dus ook niet bet aanzienlyk Gerechtbof van Friesland. Men zou hier uit egter niet moeten befluiten, dat hy daarom by dat Geregts-Hof zal veroordeeld worden; 't is iets anders moreel van iemands misdaad overtuigd te zyn, iets anders bewy2en te- gen iemand in handen te hebben, die fuficient in regten zyn, Om hem te veroordeelen. Onze Schryver zich niet inlaatende Om 'tlaatite met de gevolgen daar aan verknogt, te onderzoeken, | als ` 133 LEVEN VAN L. v. D. MEER. zaamft zou zyn, indien by de wraak van den Rechter mogt kunner echappeeren. En dat is, zynes oordeels, nooit te tenteeren van ee. nige Commisfie se krygen in een Collegie,daar by metaffront uit zou- de kunnen geweerd worden : maar , volgens den raad van Cicero aan Catilina , te vertrekken na 't een of ander Land, en zyn leven, aan veele regtmatige en welverdiende trafen ontrukt, buiten zyn Va- derland, en buiten gezelfcbap van Men/chen door te brengen. Deeze aanmerkingen en raadgeevingen, allezins op een fcherpen en be- fliffenden trant gefchreeven , wòrden eindelyk beflooten met den wenfch, dat God den Heere van Haren, de bekeering geeve ten leven.. Kneed maanen a Menten Het leven van Laurens van der Meer. ` Gedrukt voor rekening van den Autbcur 1762. in oöavo 27 bladzyden, Ehalven hetgeen in de Sententie tot deszelfs laft gemeld wordt, waar van we onlangs den korten inhoud opgaven(*), geeft ons deeze Schryver, naa een berigt van 's mans geboorte, een verhaal van eenige gevallen in deszelfs leevensloop ; waaruit men zou kunnen afleiden, dat de gefententieerde reeds in zyne jeugd ondankbaar jegens zyne moeder was, en tot meerder jaren gekomen zynde, zich fchuldig gemaakt heeft aan (Ehynheiligheid in 't godsdienftige. aan geveinsdheid in 't zogenaamde Patriot- fche van ’t Jaar 1748, en aan één der laagtte bedriegeryen in ’t Burgerlyke, des hy aan te merken zou zyn, niet als iemand die door tegenfpoed verlokt was tot zyn wanbedryf, gelyk zommi- gen hem eenigzins willen verfchoonen, maar als een men{ch van van een ganfch flegt Character. (*) Zie boven bl. go. 90. De Colleteur door eigen lift bedrogen; Klugtípel. in ottavo, 29 bladzyden. - | Dit Klugtípel, zynde een t' zamenfpraak tufchen twee Perfo- nen. is het bovengemelde leevensverhaal, op een gemeenen trant in rym gebragt. VADERLANDSCHE « LETTER - OEFENINGEN Hermanni Venema Commentarius ad primos vigirti @® unum Pfalnos Franequ:re, apud Henricum Hoitsma. MocoLxu. prater Praf. &c. 750 pp. in quarto. ú Hermannus Venema, Verklaaring over de een en twintig eere fte Pfalmen. DE fchriftkundige Venema betoont met de uitgaave van. dit Werk, dat hem in den ouden dag de luft nog nieg vergaat, en °t vermogen nog niet-ontbreekt, om anderen nuttig te Zyn, in hun voor te lichten, ter gegronder ken- - nifle der Godlyke Waarheden , inzonderheid door:’t onte vouwen der Heilige Bladeren. Men vindt in dit ftuk „ terr - Ophelderinge der een en twintig eerfte Pfalmen dienende z. doorgaande eene bepaalde manjer van denken ; eene juift… heid van orde en eene bondigheid van oordeel , die duet wenfchen dat de Hemel hem mogte vergunnen op dien voet voort te gaan , om ’t geheele Boek der Pfalmen-indiervoege te verklaaren,: de Onze Hoog-Leeragr verdedigt zich in- zonderheid om naauwkeurig na te gaan; by welke gelegen- heid ieder Zangftuk gedicht zy; om daar uit met minder of meerder zekerheid af te leiden, op welken grondilag men. deszelfs inhoud hebbe te verklaaren.. Dit doet hem in zyne Voorbereidftlen voor. ieder Pfalm oplettend 2yn „op den Dich- ter door-wien „ de kenme:ken van tyd wanneer; en °t oog- merk waar mede, ieder Lied t'zamengefteld zy: hier uit der: bedoelden inhoud-opgemaakt hebbende , gaat hy over om te doen zien, wat men te oordeelen hebbe, zo aangaande de Dichtkundige als Zaaklyke fchikking van den.Pfalm , om de- manier en orde van: den Dichter daar in. gehouden te duides: lyker voor te draagen : sen daar: op toont hy aan welke ome andigheden van tyden- perfoonen en zaaken, ‘in de verdere ontvouwingen van :t Lied sin ’t oog te houden zyn „om naar: derzelver geleide den bepaalden zin te ontvouwen: :— In Zyne daar aan gehegte verklaaring van Dicheftuk zelve valt, y den Leezer geenszins laftig met overtollige Godreleere. le, Taal of Oudneidkundige uitweidingen ; gemeenlyk ver- zendt hy den Leezer „die zulks breeder wenícht na te gaans tot anderen , die dit voor hem gedaan hebben, gelyk hy zich: cok in de meefte gevallen zeer kort ophoudt met het geen _ WEDBEL. LETT. NO. 4 Le 149 HN. VENEMA OVER DE \ door anderen reeds breedvoerig is voorgefteld. Veelal geeft zyn Hoog-Eerwaarde eene beknopte uitbreiding van den zin der fpreekwyzen ; en wanneer hem dan zodanige uitdruk- kingen voorkomen „ die , zynes oordeels , door vroegere Uitleggeren niet wel begreepen, of niet in °t regte daglicht gefteld zyn, blyft hy ‘er wat bepaalder op ftaan , om dezel- vèn nader op te helderen, en geeft eindelyk in °t flot met een kort woord te kennen ,wat gebruik men van ieder Pfalm ter leeringe of betragtinge heeft te maaken. —— Wy heb- ben dit Werk , over °t algemeen , met zo veel genoegen doorbladerd, dat het ons der moeite waardig fchyne, den Nederduitfchen Leezer van tyd tot tyd eenige byzonderhe- den uit het zelve mede te deelen: boven al hebben wy ge- oordeeld geen ondienft te zullen doen, met onder ’t oog te brengen „by hoedanig eene gelegenheid ieder Zangftuk „naar % gevoelen van onzen geagten Autheur, opgefteld zy. De regte kennis hier van nag ongetwyfeld aangemerkt worden, als.de fleutel deezer Dichtftukken; nademaal de kennis der omftandigheden van tyden , perfoonen en zaaken, waar in en met opzigt tot welken iets gezegd wordt, zeer veel kan toebrengen tot het regte verftand cer gebruikte ípreekwy- zen. Wy zullen ons derhalven vervolgens hier toe voor- naamlyk bepaalen, en de denkbeelden van den, Hoog-Lee- raar Venema deswegens kortlyk tragten op te geeven: zyn ze niet allen even bondig, gelyk men dit niet wel kan ver- wagtet, ze zyn ten minften van dien aart , dat ze overwee- ging verdienen. Men oordeele hier van aanvanglyk uit ’s Mans-gevoelem, over de twee eerfte Pfalmen, die we t zamen voegen y om dat ze, zynes oordeels , één Dicht- zyn. ontbeeren dit opfchrift , doch ze behooren naaftdenkelyk tot funne voorgaande PC. LX, en XXXII, en maaken mét deze!’ ver XXI EERSTE PSALMEN. Igt ven éénen Pfalm „gelyk Pf. I. en II. Hetis ook niet vreemd, te denken, dat dit eerfte Boek, vroeger ‘dan de andere ver- zameld zynde, ten opíchrift gehad heeft, Het Bo’k van Da- vids Pfalmen , waar door ze allen aan David toegekend wer- — den; doch dat, in °t vervolg van tyd de Liederen van ande- re Dichteren en laátere Pfalmen van David hier nevens ge- voegd zynde , dit bepaalende opfchrift plaats geruimd heeft voor ’t algemeene opfchrift; Het Boek der Pfalmen, | ‚ De kenmerken in deezen eerften en tweeden Pfalm voor- komende, die grond geeven om te gisfen, by welke gele- genheid dit Dichtftuk gemaakt is, zyn de volgende. Uit den eerften Píalm kan men afleiden, (1) dat ‘er ten dien tyde, onder de Jooden, veele godloozen en fpotters waaren, die t'zamen kwamen en beraadflaagderi tegen de godvrugtigen. vs. I. (2) dat ‘er ook , doch in een klein getal, deugd jeven- den gevonden werden; die zich benaarftigden in ‘t beoefe- nen van ’s Heeren Wet. vs. 1,2. (3) dat deeze twee ftrydi. ge partyen verdeeld waaren ter zaake van °t opperbewind „ waar omtrent de godloozen de godvrugtigen verdrukten , terwyl deezen op God bleeven vertrauwen.vs. 5,6. (4) dat er eene zonderlinge omkeering van den wederzydichen ftaat dier menfchen plaats had, waar in Gods oordeel zigt- baar was. vS. 3,4. (5) dat de perfoonen , hier bedoeld, niet zo zeer gemeehe lieden, als wel menfchén van hooger ran waaren , en die ter wederzyde uitftaken ; of in Deugd o in Ondeugd, gelyk uit den aart der fpreekwyze vs. 1 en 2. is af te neemen. —— Het grootfte gedèelte deezer kenmer- ken wordt uit defi. tweeden Pfalm nog nader beveftigd ; waar by nog komt „dat deeze Pfalm gedicht zy, (6) nd dat de ber ‚on tot eenen zetel: van °t Koningryk en den Godsdien bepaald was. vs. 6. (7) toen David reeds in *t Koñingryk beveftigd was. vs. 6. (8) en eindelyk, toen alle nabuurige vyanden, die Davids Ryk konden ontruften, nog niet tone dergebragt waaren, naar uitwyZen van den algemeenen in» houd van dit Lied. Schoon °t waarheid zy, dat deeze twee- de Pfalm onmiddelyk den Mesfias bedoelt, heeft men egter in aanmerking te neemen, dat de fpreekwyzen ook op Dae vid zien, en afgenomen zyn van de gelegenheid by welke het Lied is opgefteld.. en po etn Uit deeze Kenmerken kan mèn afleiden, dat dit Lied ge-. dicht is,-naa’t opbrengen vari de Arke op Zion,a Sam. VI. ``.. En dat David, nu reeds in °t Opperbewind gefteld 2ynde 4 het eerfte gedeelte van dit Lied , of den eerften Pfalm , toen gemaakt heeft „ter gedagtenis van*t voorgevallene in vroe-, a gere 142 He VENEMA OVER DE- ere dagen, tusfchen hem en Saul, met hunnen wedetzyde Ehen aanhang. [ndien tyd zag men twee zodanige partyen onder °t Joodíche Volk, in dier voege werkzaam, als boven aangeduid is, en de godvrugtige David heeft ; door eene zonderlinge omkeering van zaaken, over alle de poogingen zyner vyanden gezegenpraald, op zodanig eene wyze, dat Gods hand daar in ten duidelykíte bleeke; het welk aan °t boven gemelde volledig beantwoordt. — In deeze be- fchouwing dier omftandigheden wordt de Dichter , onder den invloed van Gods Geeft, opgeleid tot hoogere gedag- ten „tot den ftaat van Vorft Mesfias ;die zich met zynen aan- hang in foortgelyke omftandigheden zou bevinden , en, ge- Iyk hy, ten laat{ten zegenpraalen. Dit geeft hem aanleiding: om in den tweeden Píalm, of liever in ’t tweede lid van dit eerfte Lied ,door den geeft der Prophetie gedreeven, te zin- gen van de opregting des Koningryks van Vorft Mesfias ‚in weerwil van al dèn tegenftand zyner vyanden ; en dit wordt, hier voorgefteld met {pteekwyzen, die gedeeltlyk ontleend zyn vande omffandigheden in welken de Dichter zich dies- tyds bevond. _ ee Dàt men dit tweede Lid „idus Propheetifch, van den Mes- fas hebbe te verftaan, is blykbaar, niet alleen uit de aan- __aalingen in de Euangelifche Schriften , Hand. IV. 25 , XIII, 33, Heb I. 5, V. 5, Openb. IL 27, maar ook uit de daar in. voorkomende zaaken „die niet tot David maar alleen tot den Mesfias betrekkelyk zyn. (1) De Koningen der Aarde trag- ten deezen Vorft van Zyn Ryk te berooven (2) de rede hier van is, dat ze zich van zyne heerfchappy willen ontflaan , vs. 1,2 en 3. (3) deeze opftand, gelyk ook de onderwer- ping, is onaffchádelyk verbonden met den waaren Gods- dienft. vs. 2 en 11: geene deezer dingen zyn toepasfelyk op de vyanden van Koning David , de Philiftynen , maar wel op die van den Mesfias, de Heidenfche Vorften. (4) De eer- naam vs. 7. is alleen den Mesfias eigen. 2 De Heidenen zyn noit hêt erfdeel van David rew orden i ) en zyne heer {chappy heeft zich nimmer, uitgeftrekt tot de einden der aur- de, tot de afgelegenfte Heidenen , gelyk hier van deezen Vorft voorfpeld wordt. vs. 8. (7) het voorftel van den toom deezes Konings, en (8) dat van °t vertrouwen op hem, vs. q2, is te {terk om top David over te brengen: daar in te- endeel dit alles in vollen nadruk van den Mesfias gezegd an worden. . En __ Dit dan valt flaande, dat de Mesfias bepaaldiyk bedoeld wordt, zo blyft de vraag’ nog Over, tot welken tyd van den Mesfias beeft men dit te brengen? Meg XXI EERSTE PSALMEN, 143 Men heeft ten deezen opzigte defpreekwyzen maar na te gaan , om te zien , dat de Mesfias hier voorkomt, als reeds verhoogd aan de rechte hand zynes Vaders, omtrent dien tyd, dat zyn Koningryk onder de Heidenen uitgebreid zou worden, op dat hy dezelven aan zich zoude onderwerpen. (12) De Mesfias is reeds gezalfd en tot Koning verklaard. vs. 2,6. (2) Zyne vyanden beginnen al tegen hein te be. raadflaagen. vs. 1,2. (3) Het beiluit des Vaders wordt hier éerft bekend gemaakt , en ftaat zo ter uitvoeringe gebragt te worden. vs. 7,8. (4) De Mesfias wordt vs. 7. ingevoerd op dien tyd, dat hy by uitneemenheid gezegd kon worden; door den Vader in den tyd gegenereerd te zyn; °t welk ei- genlyk gefchied is , toen hy uit de dooden opgewekt aan ‘s Vaders rechte hand getteld is. (5) De gelegenheid by welke dit Lied gedicht is, beveftigt ook deeze tydsbepaa- ling ; nademaal deeze eene gelykaartige overeenkomtt heeft, met de tydsomftandigheden van David, die hier door opges leid word, om van den Mesfias in dergelyken ftaat te zin- gen. ln dit algemeene kan men veilig berutten; wil men egter nog bepaaider tyd flellen , men zal niet ongegrond denken, om dien tyd, toen het Koningryk van den Mestfias onder de Jooden reeds gegrondveft, en onder de Heidenen cenigermaate uitgebreid was; toen de openbaare tegenkan- tingen, voornaamlyk onder de Heidenen, een aanvâng na- men, om den verderen voortgang kragtdaadig te keer te gaan: hier toe leiden ons de tweede en laatfte bygebragta reden van tydsbepaaling, als met de hand; en men zou dus inzonderheid mogen denken op de omftandigheden der zaa- ken, met het afloopen der eeríte ceuwe. Alle deeze opgegeevene kenmerken, zo ter bepaalinge van den tyd in welken dit Lied gedicht is, als ter aanduidin- ge der bedoelde omftandigheden van ’t Ryk van den Mes- tias, zullen den Leezer, zo wy vertrouwen, door een gee nomen, redelyk klaar voorkomen : alleen zal de vierde rede van tydsbepaaling: in ’t laatfte geval veelen mogelyk wat duifter fchynen ;. waarom °t van nut zal weezen, de nadere verklaaring van onzen Hoog-Leeraar deswegens hier aan te hegten 3 op dat men zyn Hoog Kerwaarden niet verkeerdlyk verftaa, en de ktagt dier rede te beter begrype. ` ` Men heeft, zegt hy, ten regten. verftande van dit.zeven- de vers, in aanmerking te neemen, dat deeze woorden, Gy t myn Sone, heden beb ik u gegenereert, voorkomen als ge: proken van den Vader, toen de Zoon, uit de dooden op- gewekt „in den Hemd verhoogd is, om.aan:’s Vaders wie 144 H. VENEMA OVER DE hand te zitten. Deeze voorftelling bedoelt toch het zelfde, als die Pf. CX. 1. De HEERE heeft tot mynen Heere gefpro- ken: Sit tot myner rechter hant enz. Dit zevende vers van den tweeden Pfalm heeft denzelfden zin, als uit de verge- lyking met het zesde vers is af te neemen: het 6de en 7de vers hangt dermaate t'zamen „ dat ze- zich onderling ver- klaaren , én ’t zelfde uitdrukken: want het geen. de Vader vs. 6. tot de Vyanden zegt, ick doch hebbe mynen Koningh ge- falft enz. even dat zelfde omtrent zegt hy vs. 7. tot den Zoon: het zesde vers behelft de zalving van den Koning , in °t zevende vers wordt die afgeleid van °t onveranderlyke. befluit, en te kennen gegeeven, dat de Vader hem, door die zalving, openbaar bekend gemaakt heeft als Gods Zoon: Deeze woorden ftellen derhalven voor den grondflag van den volgenden eifch, waar op net regt tot de ervelyke bezitting der Heidenen fteunt ; en beveftigen de zalving van den Mesfias tot Koning: zy konnen derhalven tot niets anders gebragt worden , dan tot het zitten van Chriftus aan de rechte hand des Vaders. Dit denkbeeld wordt geftaafd door den Schryver aan de Hebreen , die zich tweemaal op deeze woorden beroept, om daar uit te bewyzen, dat Chriftus en Koning en Priefter moeft zyn; naar ’t voorbeeld van. Mel- chizedek, om in den Hemel beide die Arpten te bekleeden. Zie Heb. I. 4,5. V. 5. In de eerfte plaats wordt gehandeld van ’t zittem aan ’s Vaders rechte hand , als: uit het vòor- gaande derde vers blykt; en in de laatfte plaats wordt aan- geduid het Priefter-ampt van Chriftus in den Hemel „ter vol- fmaakinge van dat op Aarde, gelyk men uit de voorgaande én volgende verzen, daar van zyn Priefter-amipt naar de or- de van Melchizedek gefproken wordt, kan bewyzen. Ook verfchilt hier van niet veel de aanhaaling Eland, XII. 32,33 5 alleen fchynen daar deeze woorden , in eene algemeener: overbrenging uitgebreid te worden , tot alle uitmuntende openbaarmaakingen des Zoohs door den Vader: doch aan- geziende alleruitmuntendfte is ; bet zetten aan de rechte hand des Vaders , zo is °t billyk hier om dezelve, als de voornaam- fte, te denken. * Mogelyk bedoelen de woorden &racrac. "Ines, Hand, XIII, bepaaldlyk die verwekking, waar door hy „ náa zyne opftanding, in de hoogte’ verheven , als de Heer en Chriftus geplaatít, en als de Koning in ’t openbaar voorge- {teld is; doch ’t is hier de plaats niet om daar over breeder uit te weiden (*). (*) Last, zegt onze Hoog-Leeraar in de Foorbereidfelen, dee- | <- zen \ Uit XXI EERSTE PSALMEN, 145 Uit al dit gezegde is ’t duidelyk „dat dit vers rechtftreeks en in den eeriten zin niet betrekkelyk is, tot de eeuwige ge- neratie van den Zoon, nadien ’t, gelyk beweezen is, recht- ftreeks de heerlykheid van den Mesfias aan de rechte hand des Vaders vermeldt. Voeg hier by dat het woord DM be- den nooit de eeuwigheid betekent, noch dezelve betekenen kan: vermids heden een tegenwoordige tyd is, die °t voor- leedene en toekomende uitfluit : welk denkbeeld van ver- fchil van tyden men in t gemeen oordeelt, dat zelfs met het denkbeeld van eeuwigheid niet overeenkomt; des men ongerymd hét woord beden in die betekenis zou gebruiken, Die verklaaring kan geen ftand houden, of men moeft voor … DIT leezen DVD, È px of da dons, in den beginne of van den beginne, gelyk men leeft Jez. XLII. 13. Doch daar is geen rede om de leezing te veranderen, en alles loopt te zamen, gelyk uit het gezegde te zien is, in de bepaaling des tyds. , mn Vraagt men nu, waarom en in wat zin de verhooging van den Meflias aan ’s Vaders rechte hand onder de benaaming van generatie voorkomt,en hem den naam en titel van Zoon toewyft, zo antwoordt onze Hoog-Leeraar in deezer voege, —— Zy voldoen naauwlyks , die °t woord generatie een- voudig leenfpreukig verklaaren van de aanftelling en inwije jing tot Koning, in welken zin dit woord by de Grieken en Romeinen voorkomt: nademaal ’er een grooter nadruk is, en van de Apoftelen gefteld wordt, in den eernaam vań ods Zoon s'en °t woord genereeren in dien zin ook inde Heilige Schrift min gebruikelyk is. Ook kan men hier in niet beruften, dat het woord $Y zomtyds flegts betekent openbaaren , bekend maaken , als Spr. XVH. 17; een broeder wort in de benaywtheyt geboren ; om dat het hier gebruikt ‘wordt van een Vader en Zoon , en derhalve zyne eigene be- tekenis van voortbrengen niet wel kan verliezen : ook wordt het in de aangehaalde plaats niet zo op zich zelven en in *t - algemeen genomen voor eene opeubaaring, maar ’t woordt Ln e zen Píalm Hand. XIII. z46 DE HUIS-ONDERWYZER. bepaald door °t woord benauwtbeyt; om nu niet te zeggen ; t hier mede alleen beweezen wordt, dat het, in de He- reeuwfche verbuiging Nipbal, aldus voorkomt. —- Daar blyft gevolglyk niet over, dan dat wy den uitlegregel, door G sfius ontvouwd (*), hier op toepasfen , dat naamlyk de werkwoorden die een aanweezen of doen betekenen, piet zo zeer het aanweezen of doen zelven, als wel deszelfs be- kendmaaking of bewys. aanduiden. Overeenkomftig daar „mede konnen wy zeggen, dat het woord generveren hier be- tekent openbaaren, openlyk bekend maaken , en bewyzen dat hy Gods eigen en waarlyk gegenereerde Zoon is. . En fchoon dit eenigzins gefchied zy, door zyne wonderdaadi- ge geboorte uit Maria, en door ce bediening van zyn Mid- delaars-ampt, als mede nog klaarder en zekerder door zyne opftanding, Rom. l. 4, zo heeft egter zyne v.rhooging in den Hemel aan ’s Kadrs rechte band, dit veel luifterryker en baarblykelyker gedaan. ` -(*) Glaf]. Gram. S. L. EIT. T. IH can 15. Deeze verklaart dus, by voorbeeld „ 1 Tim, Ll. 16 geregtvaardigd, duor, regtvaardig verklaard, beweezen Gods Zoon te zyn. se. : memmen De Huis-Onderwyzer of Verhandeling over den Huis-Godsdienft, thans geheel op nieuws , naar den: veertiend.n verbeterden Druk „uit bet Engelfch vertaald. In ’s Gravenhage „by Ottho van Thol. MDG CLXIL Behalve de Voorreden enz. 587 . bladzyden in o&avo. OE EE H; groote doelwit van den Schryver in dit Werkje is | de uitneemende nuttigheid van den Huis - Godsdienft aan te pryzen ; waar door hy inzonderheid het oog heeft op gezette Godsdienft-oefeningen der Ouderen met hunne kin- deren, der Meefteren en Vrouwen met hunne Dienftboden: dat dezelven zich des morgens en des avonds verledigen, om eenigen tyd te befteeden in °t leezen en overweegen van Gods Woord en de Godlyxe Waarheden, midsgaders in den Allerhoogften te danken voor zyne weldaaden , en hem te bidden óm zyner zegen- Hy fielt ten dien einde by. manier wan een gefchiedverhaal, in verfcheidene t'zamenfpraken, met de‘toodige ophelderingen tuffchen beiden gevoegd , voor oogen „het deerlyke verval van Godsdienft in een Huis- gezin, daar niets van dien aart plaats had; en de heilzaame gevolgen die ” t'invoeren van deeze Godsdienftige Oefenin- gen te wegen bragt. Het ftukje is ftichtelyk gelchreeven Ld DE HUIS-ONDERWYZER. 142 en laat zioh over ’t algemeen met genoegen leezen. Hoewel men ’t bpaalde denkbeeld van onzen Schryver , raakende de manier van Huis-Godsdienft, niet toettemme, zo kan men egter dit zyn gefchrift met nuttigheid gebruiken „om ’er door opgeleid te worden, tot eene ernítige overweeging , hoe grooten nadeel het gebrek van eene Godsdienttige op. voeding en voorgang-der Ouderen, als mede der Meefteren” en Vrouwen met zich fleepe ; hoe noodzaaklyk, en van hoe groot een aanbelang het zy, zorg te draagen, dat ieder de eenen ‚die tot zn Huisgezin behooren, tot redelyke denk- beelden van den Godsdientt brenge, en met een goed voor. beeld voorgaa. Dit zeker is een (luk van °t giterfte gewigt , dat veel al. jammerlyk verwaarloosd wordt; en de verplig- ting hier toe wordt in dit gelchrift, in onderfcheidene op- zigten, ernițig en ap geen ongevàllige wyze aangedrongen, nnen | mn GE nn Volkomene Wederlzgging der XXII, Brieven van P. H. Vla- ' ming, door S. van Vilfteren , by verfcheid.n te bekoomien, in groot oavo. = ° a ` 7 DE Heer Flaming heeft in den jaare 1741 een Werkje LJ uitgegeeven, onder den Titel, de drie Tloofdgefchillen tullchen de Rooms-Catbolyken. 1 wegens bet formulier tegen Jan- fenius, 2 wegens de Bulle Unigenitus, 3 wegens het Aarts-Bis- don van Urrecht. Opgeheld:rd in XATI. Brieven. Dit Stukje, dat in hoogagting is by hen, die de zyde der zogenaamde Janfeniften zyn toegedaan, merkt de Heer van Vilfterén aan als een zeer flegt gelchrift, dat inzonderheid nu onlangs een fr verdervelyken invloed gehad heeft op de Heeren Hans- Ens en Spont met hunnen aanhang Dit heeft hem bewoogen Eene briefswyze wederlegging van dat gefchrift te fchryven 5 waar ia hy , volgens zyn Voorberigt gan den Leezer, in deeze orde zal voortgaan. a » Voor eerft zal ik beginnen met een fchets van Vlamings » Onderneeming te geeven. En dan een Gefchiedkundig ss denkbeeld van den aldereerften oorfprong der Panfenifte- » 12) , haare dwaalinge , gefeinsdheid , ftraffe , ongehoor- » Zaamheid „en de oorfpronk van °t Formulier met eene ver- p» deedinge ‘er van. De Hiftorie van Quesnel, zyn Leven en » Wanbedryven, van zyn berugte Boek, en de Hiftorie van p de Conftitutie Unigenitus. | k \ a» Het tweede Deel zal behelzen, een bewys dat, door de EN “E . -o9 Cone f a 148 WEDERL. VAN VLAMING DOOR S. V. VILSTEREN. 