Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde
Kanffaroo*, koosmo-koosoo (oon Hiort van bo*chkat) m vojfolon aLi ho*ohduivon , kroonv«»ffol*, jnarvngok on andoron, yohioton nj mot hunno pijlon, om fo da.irna. Imvon hot viuir irorvvvtord , ovIiM-h yloc*htn ton halvo aohoon iromaakt on van inirowandon tro- niivrnl , to nuttigon. llumcodiorto. ah* kippon , oondon on ganzm rijnhioronbokond. I)o vi-»ohvane>t grwhwdt door hi-t haq^»onon'n mrt oI^t* van vorM-hillmdo im*itto naar irolnnir *\* % vi«oh, dion /.ij fion, kloin«*r of grnotor w. Zij fit ton d;iart<M> in kloino |iraaumon . w.tanuodr /ij rich whtor niot vorro uit iU % ku*t Uyoviti. tlok mot hunno pijlon woton f.ij don vi«*h in hrt wator to *«-hi(*- ton , on liobhon daann ano vool lioilrovonhoid , dat ejj aoldon mi»^on 120 Bij lage waterstanden verzamelen de vrouwen en kinderen schelpvisschen op de riffen aan het strand, welke daarna, in de schelp oj) liet vuui* geroost , aldus gegeten worden. Ook de gevangen visch wordt, zonder vooraf schoon gemaakt of van ingewand gezuiverd te zijn , op dezelfde wijze aan een bamlx>cs gestoken , geroost en daarna gegeten. Is de visch zeer groot , dan snijden ze dien vooraf in stukken. Op gelijke wijze wordt met varkens te werk gegaan. Schildpadden worden op zee geharpoenecrd en zonder onder? schcid of ze al dan niet beliooren tot die, waarvan de schaal ecu handelsartikel uitmaakt , wordt het vleesch , zoowel als de eijeren, wanneer deze gevonden worden, door hen genuttigd. Het eerste roosteren zij , in stukken gesneden , boven het vunr t en de eijeren , zoowel van de schildpad als van vogelen , koken zij , door ze , na alvorens aan de punt te zijn geopend , tusschen drie stokjes , z661ang boven het vuur te zetten , tot ze eene ge- ringe mate van verharding liebben ontiergaan. Al deze versehillende spijzen en andere voedingsmiddelen worden door de Papoea's dezer streken genuttigd zonder zout, hetwelk hun geheel onbekend is. Waarlijk een stcrk bewijs tegen hen, die beweren dat de mensch zonder zout niet kan bestaan ! Ofschoon zindelijkheid niet een der eigenschappen van deze volken uitmaakt, zijn zij evenwel niet zoo afzigteli jk onrein te noemen als de door den lieer D r . S. Midler geschetste bcwtmers van Oetanate, en ziet men onder de inlanders van Kaimani slechts enkelen met de huid- ziekte , bekend onder den naam van Cascado , welke meer alge- meen onder de bevolking aan de Karoefa-rivier is verspreid. Ziekten zijn onder hen zeldzaam en gebrekkigen of verminkten niet gezien geworden. Van gcneeskunde hebben zij geen het minste denkbeeld en laten het herstel der zieken aan de natuur over: terwijl zij wonden enkel genezen door ze met het blad van den een of anderen boom van de lucht af te sluiten. Voor hoofdpijn alleen maken zij zich op de plaats, waar de pijn het hevigst gevoeld wordt, met een sclierf van een bord, kom of glas, eene insnijding in de opperhuid en schrijven aan de daarop volgende bloedontlasting eene genezende kracht toe. De waj>enen dezer inlanders bestaan in pijlen , bogen, lansen, bree- de parangs (liakmessen) en enkele schietgeweren. De pijlen en lwgen worden door lien zelf vervaardigd ; de eerste van rot- tin?, voorzien met eene irit hard liout vervaardigde seherpe vooi-af in het vuur gebrande punt, of wel uit kasuaris been of 121 vischgraat. Al deze piuiten zijn van kleine weerhaken voor- srien, en de geheele pijl heeft eene lengte van 4 Rijnlandsche voeten. De bogen, ter lengte van 6 a 8 voet, zijn van bamboes of buigzaam hout, met eene pees van rotting. Zij schieten met deze pijlen op een grooten afetand en mis- sen zelden liet doel. De lansen zijn van dikke rotting of dunne bamboes met scherpe punten van bamboes, hard gebrand hout of kasuaris been, en hebben eene lengte van 10 a 12 voet. Aan som- mige lansen zijn ijzeren punten bevestigd, even als hunne el- gers of harpoenen, waarmede zij ter vischvangst gaan, ijzeren punten hebben. Deze ijzeren punten worden door de Ceramsche handelaren aangebragt , of wel door de inboorlingen van Kaimani zelf ver- vaardigd, waartoe zij alsdan het ijzer in staven van Cerammers koopen. Ook parangs worden door hen gesmeed, doch de meeste daar- van, even als de schietgeweren, almede door Cerammers aan- gebragt. Meestal hebben deze parangs eene lengte van 2 voet, aan het uiteinde scheq) driehoekig toeloopende, op het breedste gedeelte eene oppervlakte hebbende van 4 a 5 Rijnlandsche duimen, torwijl de greep van hard hout te zamen gesteld, doch met geene figuren besneden is. De schietgeweren bij deze inlanders in gebruik zijn van zeer slechte hoedanigheid , en daarvoor wordt weinig zorg gedragen. Het zundgat boren zij, hoe groot het reeds zij, nog verder uit en zetten in den regel eene dubbele lading kruid op het geweer. Dat kruid wordt, even als de kogels, door de Ceramsche hande- laren aangebragt, die tevens wit en blaauw katoen, sarongs, hoofddoeken, aarden kommen en schotels, messen, parangs, staafijzer, koperdraad, glaskoralen, sago en andere benoodigd- heden aanbrengen in railing tcgen tripang, karetschildpad, paar- len, paarlemoerschelpen , masooibast en kroonvogels. Wilde no- tenmuskaat word op Kaimani weinig, doch elders langs deze kust in meerdere hoeveelheid gevonden. De tripang, paarlen en paarlemoerschelpen worden door deze inlanders bij lagen waterstand op de dan droog gevallen riffen gevischt. Het duiken naar paarlen is hun oubekend, en karet- 12£ fichildpad vangen zij op zee op de boven omschrevene wijze. Wfldc notenmuskaatnoot wordt door de inlanders van Kaimani ingeraQd van de bergbewoners uit de Speelmansbaai of langs de Argoeni, Laurissa baaijen, terwijl masooi cen voortbrengscl , ten deele hunner eigen gebergten is, ten deele door lien almede van de opgemeldc bergbewoners wordt ingeruild. Kroonvogels vangen zij zelf op lmnne gebergten door middel van strikken. Paradijs- vogels zijn hier zeldzaam en maken bij de Kaimaniers geen han- delsartikel uit. Geen dezcr voorwerpen wordt echter door hen in voorraad ge- zocht, bijeen gebragt, gevischt of ingeruild, maar daannede eerst dan een aanvang gemaakt, wanneer de Ceramsche handela- ren tegen het einde van de westmousson zich op hunne kusten vertoonen , om na het doorkomen van de oostmousson omstreeks het laatste van Atei of de eersto helft van Junij de terugreis we- der aan te nemen. Deze handelaren inoeten bij liunne komst eenigc goederen, naar den smaak of de behocften dezer Papoea's , voomit in beta- ling gevcn tegen eeno daaromtrent van wederzijden bedongen hoeveelheid der voorzegde producten. Alles komt liier dus neder op de goede trouw der Papoea's, die , wanneer zij zulks willen , zich gemakkelijk met de ontvan- gen goederen vei-wijderen en nimmer terugkeercn , doch er be- staat nog geen voorbeeld van soortgelijke schending der aange- gane verbindtenis , en Europesche handelaren van Makassar, die daaromtrent wegens gelijksoortigen handel op andere gedeelten der Zuidwestkust van Nieuw Guinea ondervraagd zijn, beves- tigen almede de goede trouw der Papoea's , zoowel der stranden als van het gebergte. Het open gelaat dezer inlanders is dus de ware uitdrukking hunner onbedorven eerlijklieid en de wel eens verspreide be- rigten omtrent de sleehte geaardheid der Papoea's mogen mits- dien voor een groot deel van Nieuw Guinea's Zuidwestkust voor onjuist worden gelioudon. JJelialvc dezen handel, waarmede zich uitsluitend de mannen bezig liouden, ofsclioon de tripang en parclschelpcn ook door vrouwen en kinderen op de drooggevallen riflen gevisclit worden , en de jagt en vissclierij , ocfenen de mannen geen andere bezig- heden uit, dan het maken of hnrstellen van praauwen, en nemen zij van tijd tot tijd het smidswerk bij de hand , hetwclk aan de meesten, hoezeer dan ook gebrekkig, bekend is. Hunne aan- 123 beelden daartoe zijn vierkante stukken ijzer van meerdere of mindere grootte, even als hunne hamers, door de Cerammers aan- gebragt wordende ; hout of lioutskolen dienen hen om vuur te maken, en de eenvoudige blaasbalg, zooals die ook op Adie ge- vonden is , uit twee bamboezen te zamen gesteld , brengt het ontstoken vuur in verhoogden gloed. De vrouwen houden zich , behalve met den veld- en huisar- beid , ook nog onledig met het vervaardigen van matjes , uit de breede bladeren van den pandamus , een boom , in de Molukken onder den naam van //down tikar" bekend, welke matjes den naam voeren van kokoija, en op de praauwen ook als zeil wor- den gebezigd. De praauwen , waarvan men zich bedient , worden uit boom- stammen vervaardigd, welke ten dien einde worden uitgehold. Die vaartuigen zijn alle van vlerken voorzien; hebben eene lengte van 8 tot 24 voet, scherp toeloopende aan den hoogen voor- en achtersteven , en zijn niet met figuren besneden. Op de vlerken rusten steunbalken van dikke bamboezen ol ruwe boomtakken, waarover eene bevloering, in enkele praauwen zelfe ter breedte van 10 voet, van boomschors gelegd is; be- dekt met katjang-matten , om daarop te zitten roeijen of te liggen slapen. Als roer wordt eene riemspaan gebezigd , en deze , even als de overige riemen of scheppen, zijn niet langer dan 4 voet, rond van steel, en over de kleinste helft langwerpig vierkant, ter breedte van \ Rijnlandschen voet uitloopende. De grootste praauwen kunnen door niet meer dan 12 personen worden bezet en voeren, bij togten van een eenigzins grooteren afstand , een mast met een zoogenaamd emmer (vierkant) zeil van het bovengemeld matwerk. Nog vindt men in deze praauwen een uit een stuk hout ver- vaardigde bak , gevuld met zand , om daarin vuur te stoken ter bereiding van spijzen. Even als de meeste bewoners van deze kusten , zijn ook de in- landers van Kaimani, Nomaden, zich dan hier, dan daar bevin- dende , waar zij in het belang liunner jagt , visscherij of handels- aangelegenheden wenschen verblijf te houden , of wel uit vrees voor overval van vijandelijke stammen, noodzakelijk achten de wijk te nemen. Hunne huizen zijn dan ook niet anders dan pandoppo's te noemen, gebouwd op palen ter lioogte van 2 a 3 boven den 124 grond ; aan do Iwide uiteindcn mecst alle oj)en , en aan de voor- en aehterzijde boven de bevloering van wanden, uit boomschore te zamen gestcld , voorzien ; terwijl de daken , rustende op bam- boezen of boomtakken , met nipablaren gedekt zijn. De bevloe- ring is , even als de wanden , van boomscliors en rust op ruwe houtcn balken. Van de huizen , welke de kampomg Kaimani te zamensteUen , en wier aantal slechts zeven bedraagt, had liet grootste eene breed- te van 22, bij eene lengte van 12 voet, en het kleinste 12 bij 8 voet breedte en lengte. Achter den voorwand is over de geheele breedte van zoodanig huis een gang, welke onbevloerd is, en waarin, bij regenach- tig weder, het vuur wordt gestookt, om de spijzen te bereiden, hetgeen alsdan een ondragelijken rook binnen de besloten ruimte van het huis verwekt. Bij den nacht worden onder de bevloe- ring en in dienzelfden gang kleine, smculende vuren aangeliou- den ter verdrijving van insecten. Op die bevloering liggen des nachts op dan uitgespreide mat- jes mannen, vrouwen en kinderen door een, zonder zich, voor zoo veel de mannen en kinderen betreft , met het een of ander te dekken. De vrouwen en huwbare meisjes alleen wikkelen zich in hare sarongs. Huisraad wordt in deze woningen nict aangetroffen. Hunne aardvruchten braden zij in het vnur of in lieeten ascli , zonder daaitoe potten of panncn te bezigen; en dierlijk voedsel wordt op de lxwen aangegevene wijze geroosterd. Hot eenige versiersel dozer woningen zijn de wapenen der mannen, welke zij aan de bamboczen, die het dak sehragen, ophangen. Even eenvoudig als de leefwijzo dozer volken is , zijn ook hunne zodon. Kuisrhlioid is bij lien minder eene deugd, dan wel een gevolg der gewoonte, om goone vrouw te huwon of als cclitgenoot tebe- zitton, dan tegen botaling van een bruidschat aan de ouders, of, zoo doze ovorlodon zijn , aan do andorc bloodverwantcn der ten liuwelijk govraagde maagd of woduwo. Doze bruidsehat l>e>taat in sarongs, doekon, ijzerwerken enz. al naar gelang van hot vermogen dos bruidogoms of van de OLM'hen der oudors van de ton liuwelijk gevraagde maagd of weduwe. Is de aanstaande man zeer vonnogend, dan wordt de bruid- 125 schat zelfs met een koperen lilla boven andere goederenverhoogd, welke kleine stukken geschut van -J of £ ffi kaliber , van tijd tot tijd door Ceramsche handelaren ten verkoop worden aangebragt. Is de bruidschat voldaan , dan voert de jonge man zijne gade naar zijne woning en geeft naar gelang van zijne fortuin gedu- rende een of meer dagen aan de ouders , bloedverwanten en vrien- den der beide echtelingen een feest, waarop gegeten, gedronken, gezongen en rondgesprongen wordt op liet geluid eener tifa, uit boombast vervaardigd , bespannen aan de eene zijde met een gei- tenvel, indien zij zoodanig een van de Ceramsche handelaren heb- ben kunnen koopen , of anders met uitgeklopte boomschors. Het geluid van zoodanig instrument, dat aan de benedenzijde geheel open is, en eene lengte van 1| h, 2 voet, bij eene doorsnede van ruim 1 voet, heeft, is niet ongelijk aan dat van een doflen trommel. Voorts wordt dat eentoonig geluid begeleid of afgewisseld door het blazen op groote zeehorens. Geestrijke dranken zijn der bevolking van Kaimani nog onbe- kend , en , hoezeer zij liefhebbers zijn van arak of andere sterke dranken, wanneer deze hun worden aangeboden, verstaan zij de kunst nog niet , om nit klapper of andere vruchten eenig geest- rijk vocht te bereiden, terwijl de sagueerpalm op dit en andere meer westelijk gelegen gedeelten dezer kust geheel niet groeit ; doch meer oostwaarts op in de bogt van Lakahia tot Tandjong Boeroe in tamelijk groote hoveelheid voorkomt. De inlanders van Kaimani drinken mitsdien bij liunne feesten niets, dan — water. Ingeval eene vrouw zwanger en het tijdstip harer bevalling ge- naderd is, verwijdert zij zicli uit de echtelijke woning en wacht hare bevalling af in eene afzonderlijke hut, waar zij dan door eenige andere vrouwen wordt bijgestaan , die haar gedurende de barensweeen onophoudelijk over den buik en den rug wrijven. Na de geboorte van het kind, blijft de kraamvrouw naar gelang harer gezondheid of verlangen, van 10 tot 20 dagen, in de afge- zonderde woning en betrekt eerst na verloop van dien tijd we- der het echtelijk verblijf. Jonge kinderen worden door de moeders gezoogd , tot zij hunne tanden hebben, en het is zeldzaam, kinderen aan de borst der moeder te zien, die in staat zijn met hunne tanden spijzen te vermalen. Het kind ontvangt bij de geboorte eenen naam, welken de va- 126 der het geeft , en dien hij tot zijnen dood behoudt. Ook die ge- boorte en het geven van den naam zijn aanleidingen tot een feest in den boven omschreven zin, dat naar gelang van het vermogen des vadera een of meer dagen aanhondt. Bij sterfgevallen wordt het lijk des overledenen, niet ver van zijne woning, gewikkeld in wit katoen en vervolgens in een matje op eene diepte van 3' & 4 vpet in de aarde begraven, en bij die begrafenis door de nagelaten betrekkingen des afgestorve- nen aan zijne vrienden en bloedverwanten een maaltijd gegeven. Onvermogenden worden, enkel gewikkeld in een matje, begraven- Is de overledene een man en gehuwd, dan draagt zijne weduwe gedurende een jaar den rouw over hem , door zich de kruin , het acliterhoofd en de zijden van het aangezigt te bedekken met eenen tot op de schouderen nederhangenden kap van zwart of blaauw katoen, of wel uitgeslagen boomschors vervaardigd. Na verloop van dien roawtijd, wordt het dan tot enkel gebeente overgegaan lijk opgegraven; het hoofd en de beenderen in het huis des afgestorvenen teruggebragt en een groot feest aangerigt, dat meestal zeven dagen aanhoudt en waarbij dansen en luid- ruchtigheid voorzitten. Na den afloop dier feesten worden de beenderen bijeengenomen en met het hoofd in eene der op deze kusten talrijke grotten ne- dergelegd, en niet meer daaraan gedacht, of daarnaar omgezien; en weduwen leggen dan haren rouwkap of sluijer af en kunnen een tweede huwelijk aangaan, hetwelk zij, onder geene voor- waarde , voor dien tijd doen zullen. Heeft de weduwe ouders , dan keert zij na het overlijden des mans bij hen terug. Zijn deze insgelijks overleden, dan neemt zij haren intrek bij hare andere bloedverwanten; en, zoo ook deze ontbreken, dan gaat zij bij vrienden inwonen. In de echtelijke woning blijffc zij , na den dood haars mans , zeer zeldzaam , altans dan niet , wanneer zij nog op eenen leeftijd is , om weder te huwen. Deze gewoonte heeft de zedelijkheid ten grondslag, en het is met dergelijke beginselen dan ook uiterst zeldzaam, dat gehuwde vrouwen overspel plegen , of dat weduwen , voor het einde van den rouw, een tweeden echt aangaan of gemeenschap met eenen man hebben. Heeft evenwel eene vrouw overspel gepleegd, dan wordt zij door haren man verstooten, en keert zij tot hare ouders of andere bloedverwanten terug. Zijn er kinderen uit den echt gesproten. Bijlage, Letter M. OPPERVLAKKIGE GEOQNOSTISCHE SCHETS DER BEZOCHTE PUNTEN OP DE ZUID- WEST- EN NOORD- KUSTEN VAN NIEUW GUINEA. Bij artikel 4 der instructie der commissie tot het doen van een wetenschappelijk en deskundig onderzoek nopens de meest geschikte punten voor eene vestiging van het Nederlandsch ge- zag op de Noord- en Zuidwest- kusten van Nieuw Guinea, wordt, onder anderen, een onderzoek verlangd naar de voortbrengselen van het delfstoflenrijk en naar de mogelijkheid om die te ex- ploiteren of de reeds bestaande exploitatie te verbeteren en te vermeerderen. Inzonderheid wordt een onderzoek verlangd naar het aanwezen van steenkolen. Deze onderzoekingen geheel binnen het bereik mijner studien vallende en mij ook vroeger reeds op andere eiknden van dezen Archipel opgedragen zijnde , zoo kon het wel niet twijfelachtig voorkomen, bij de andere werkzaamheden door de overige leden der commissie als specialiteiten te verrigten , of zij moesten door mij ten uitvoer gebragt worden. Nog te Batavia zijnde , gaf ik reeds als mijn gevoelen te ken- nen, hoe weinig, bij het zoo spoedig bereizen van een zoo uit- gestrekt terrein, waaraan de commissie volgens de door zijne Exel- lentie den Admiraal opgestelde itineraire ongeveer gebonden zoude zijn, te dezer zake onderzocht kon worden, — hoezeerop het uiter- 9* 128 het raeeste menschenofiers te betreuren lieeft, de tusschenkomst van dcu radja van Namototte, Aidoema of Adie, naar gelangrij ondcr het gezag van dezen of genen staan , ingeroepen , om de twist bij te leggen en de verzoening te doen sluiten door die- genen der oorlogvoerenden , welke naar het oordeel des scheids- regters de meeste schuld draagt , en alsdan de betaling van eenen bloedprijs in goederen aan de meest schuldige partij oplegt. Van deze barbaarsche gewoonte om den kop te Snellen (gelijk zij het noemen) zijn alleen kinderen uitgesloten. Deze worden tot slaaf gemaakt en kunnen niet , dan tegen ecn door den eige- naar te bepalen losgeld worden vrijgekocht. Kan of wil men dat losgeld niet voldoen , dan blijft het buit gemaakte kind levenslang slaaf en gaat bij den dood zijns lijf- heers op diens erven over. Dergelijke slaven worden echter goed beliandeld en ontvangen dezelfde voeding als de lijfheer, dien zij , indien de slaaf van het mannelijk geslacht is , in zijne braigheden of op de jifgt en visscherij behulpzaam inoeten zijn. Is de gevangene eene slavin, dan verrigt zij vrouwelijken arbeid voor hare ineestcres. l De op vijanden buit gemaakte koppen of die van belaagde per- sonen worden naar het huis des overwinnaars gebragt;' aldaar van bloed, liersens en oogen ontdaan en daarna met het vleesch er op, boven het vuur gerookt en gedroogd. Vervolgens wordt door den bij zijne stamgenooten alszoodanig beschouwden held een feest gegeven, waarop zooveel personen als mogelijk is gevraagd worden, en waarbij de overwinnaar om zijn bedrijf gevierd wordt. Dergelijk feest duurt dan, even als dat eener lijkopgraving , zeven dagen, waarna de veroverde kop , bij andere gebeenten , in eene der //dooden grotteri? wordt nedergeworpen. Godsdienst bestaat bij de inwoners van Kaimani niet Bidden of offeren is linn onbckend ; zij hebben alleen besef van een Op- perste wezen , dat zij in hunnc taal //Auwre" noemen , die boven de wolken troont en alios bestiert en regeert; naar wiens wil zij leven , handelen en sterven , maar kennen of gcvoelcn de ver- pligting niet , om 1 lem te danken of te aanbidden. Hot is echter te voorzien, dat, bij den steeds toenemenden handel der ()ost Cerammers op deze kusten, ook hare bewoners 1 De gewoonte, om kinderen niet den kop te Snellen, maar ze tot slaaf temaken, bestaat ook op Nieuw Guinea's Noordkust under de volken , die de omstreken Dorch bewonen. 129 rerlaiig tloor tie nuihoiiKnhiaiiHchr priester.s, die de opgemelde } x:m. delaren i miner vergezellen, in het IslamiMnu*, okehoon vooreerst danook slechfe in naani, zullen worden ingelijfd ; bij welk pro**- liten makcn op de krarhtdadige omlen«teiining van den Sultan van Tidore en zijne rijLngrooten , wier |*>gingen daartoe tot nog tin- rteeds zijn ini>lukt, kan wunlt*n gerekend als, niet zonder mien, de leer van Mahomed een der kraehtig>te hefboomen voor zijne heerM-happij in deze ytre ken arlite tide. Van ion, maan en sterren , of van huunen loopof*taiid hebben deze inlanders hoegenaamd geen begrip. (X>k ttjdrekenkunde i* hun vreeind , en de kotii^t en lift vertrek der Ceramsehe liande- laren, betievem* het begin en lift fimlf dfr regen en drooge moesssons, zijn bij hen tijd|;f rkeu , waarnaar zij de be|mlingeii vtior een veretreken of te ginuoet te gaan tijd*tip afbakenen en vanUtellen. Even bekromjien zijn hunne deukbeelden omtrent rekenkumle. Telleii kunnen zij niet verder dan tot tien , door middel hunner vingers. YYordt, in het een of ande r geval , lift tellfn tot 20, 30, of nifer vereischt, clan |*>gen zij te onthoude n , hoe dikwijl-* zjj de tjen vingers hunner lie ide liaiidf n zijn rondgegaan , of wel maketizljin het zand voor ieder tientul een streep en bereiken, op die wijze , het totaal , dat zij verlangen te weten. Von hunne herkom.it of van de oorypronkelijk.* liewoner* diie r kui»t bretaan geene overleveringen , en alle navraag ilaaronitrent blerf derliaive onbeantwoord. Trouwen* L« dit begrijpelijk , daar zij lie kum»t , oin het geheugen te sehf rjien , niet ve r>taande , tnoeijelijk zich no|M'ii» hun voorgi^larht iet* herinneren kunnen. A mien* talen clan hunne eigene spre ken of ve r>taan zij nift , rn het w eene ze ldzaamlteid omler hen |M*n<oiien te vinden , die renige woonlen van het Malei*rh v«*rj*taan. 'foil* de Onunxhe landtaal verstuan >l(vl.ts enkeleii onder hen, omlank* de jaarlijk- *che aanraking van inee>t alien hunner met de handejarf*n van (V«*t-Onun. Eindelijk kan nog worden venwld , dat de bogt van Kaimani en de daanianliggeude bergeii M-hroal bevolkt zijn. De Lunjxmg Kaimani, indien men aan de zeven <Liar ^uinde hutten dien naain mil geven, bevatte sdechk* *>3 zielen , iminuen , vmuweu en kinderrn , tijilenn het vcrbhjf van Zijuer MajesteiU *t«iom**hip Etna ter n^nle aldaar. Overigrii* i* het land hoog>t vrurhtbaar, en rijk zijn zijne bergen aan ver*chillemle , waiironder zeker vele deugilzame, hout- 9 130 soorten; terwijl onder de vruchtdragende ook genoemd kunnen worden citroenen , eene soort van china's appelen , tjampada, soe- kon (broodboom) en klapperboomen. De masooi-boom is hier- voren reeds genoemd , en enkele wilde muskaatnoten worden hior almede aangetrofien. Behalve de reeds bovengenoenide beesten, als wilde varkens, kangaroe's en koesoe-koesoe , vindt men ook slangen in het gebergte, doch van geene zeer groote soorten. Kroonvogeb, woudduiven, witte en zwarte kakatoea's, jaarvogels, casuaris- sen, kraaijen en eene menigte andere vogelen bewonen de boa- schen op het gebergte en aan de stranden,en vinden in de veel- soortige daar groeijende wilde vruchten overvloedig voedsel , «oo- mede in het zwaar geboomte, moeijelijk te verstoren rustplaat- sen of in deszelfs digt belommerde takken veilige schuilhoekei voor het bouwen hunner nesten. Het lid der Commissie voor Nieuw Guinea , belast met de leiding, (w. g) van dkr Goes. Gezien : de Commissie voor Nieuw Guinea: (w. g) Roijer. // Beckman. // D r . J. W. Croockewit, Hzn. ByUfp. Letter M OPPERVLAKKIGB GEOGX08TI8CHE SCHET8 DKR BEZOCHTE PI XTEX OP I)E /AMI). WEST- EX XOORD- KUSTEN VAN NTEUW GUINEA. Bij artikel \ der inttrurtie der commuuie tot het doen van hii wetens«eluip|>elijk en de^kiiiidij; onderzoek no|x»ns de uiee»t gmhikte |*inten voor eene ve^ti^ring vail liet XederlamU-h ^*- up op de Xoord- c*n Zuidwe>t- ku*ten van Xieuw Guinea, wordt, under andereu, fen oiidenoek veriangd naar de voortbrenjpielen van lift delfrtoflenrijk en naar de mogelijkheid orn die te ex- ploiteren of de rml* be*taaiide exploitatie to verbeteren en te venneetdert*n. liuootiderheid wordt een onder&oek verlangd naar het nanvezeu van »teeukolen. l)eie onderauekin^-n jjeheel binnen Iiet bereik mijner .«tucl>c ; ii vallende en mij ook vroejfer reed* op andere eilanden van dezro Arrhipel o{igedragen zijnde, lot) kon hei wel tii«-t twijfelarhtiir vuorkomen , bij de andere vrerkza&mhedeu <loor de oveh^e I«\leu der commiviie at *perialiteiten te verrijften , of zij moesten door mij ten uitvoer pebratft worden. Xojr te Hatavui zijnde, irif ik rerdu alu mijn gevoelen te ken- lien, lioe weini}r, bij het wx> «|joedip bereiaen van een zoo mi- if»**trekt trrrein, m.iaraan de eonimisMe vol^en* de door zijne Exel- lentie den Atliiuraal ojafivielde itinemire ongeveer gebonden zoutle zijn, te deter zakeonderiocbt koumorden, — hoezeerop bet uiter- 132 lijk voorkomen der te bezoeken terreinen afgegaan moest worden, — en gaf tevens als mijii bescheiden gevoelen te kennen , dat al- leen de voorloopige door mij te verrigten nasporingen tot dat resultant zouden kuimen strekken , dat een nader onderzoek er op gebaseerd zoude kunnen worden. En dan zoude het geluk mij nog zeer inoeteii dienen: het gcluk, herhaal ik, wantslechts zeldzaain zouden wij ons kunnen verlieugen in het binnenland, of onbcwoond, of door eene niet altijd vriendelijk gezinde be- volking bewoond , in te dringen : mogt dit nu en dan al eena plaats hebben , het zoude steeds langs de waterwegen moeten ge- schieden , langs de oevers van welke , digt begroeid als ze ge- woonlijk zijn, zelden geologisch iets valt aan te teekeuen. Hierbij voege men het gebrek aan goede gidsen, met de bin- nenlandsche terreinen zelven bekend, die in andere streken zoo dikwijls weten aan te geven, welke voortbrengselen van het delfstoflenrijk voorkomen. Eindelijk mag nog ak geen gering impediment genoemd worden , het ongeluk , bij het aanvaarden der reis van t uit Romeo's Westkust, mij getroffen, namelijk de op 22 January geleden scliipbrcuk , waarbij ik alle boeken , ge- reedsehappen , enz. verloren heb, terwijl mij tijd nocli midde- len op Batavia gegund werden , inij zoo goed mogelijk te equi- peren. Dit mcende ik te moeten laten voorafgaan, om te kunnen verdedigen, waarom ik deze bijlage Letter M bij het rapport door de gezamentlijke leden der commi&sie in te dienen, rtoppcr- vlakkige geognostische scheti* noem. In de bijlage Letter A is de ligging, strekking, grootteenhet voorkomen van poeloe Adie reeds uitvoerig beschreven. Ik kan or slechts bijvoegen, dat de koraalvorm over het alge- mecn van eene zeer grove structuur en op sommige plaatsen zcer porous is, zoodat aldaar aan het strand door de wederkeerige inwerking van zeewater, bij vloed en dampkringslucht , groote uithollingen waargenomen worden. Aan de zuidoostelijke punt van het eiland heeft de zee zich zolfs door het koraalgesteente een doortogt weten te banen, zoo- dat zij aldaar door een gewelfden boog stroomt, welke van uit zee duidelijk zigtknar is. De reven , om dit eiland ligirende , bestaan voor zooverre ze door mij waargenomen zijn , alle uit koralen. Het tcrrein aan den ingang der Karoefa-rivicr is luterst laag en moerassig, en loopt, tot op 7 u S uren roeijens de rivier op, 133 hij boo$r water oncler. Ken uur ongeveer roeijetw, voor (bit men Ar kamfiong koem-Roem bereikt, waar de l>odetu uit eene grle let-maarde , met cvnig sand grmengd , botaat , verheft zieh aan den ltnkeroever dor rivier een klein heuveltje, hoofp4en* iiaar ncliatting een 80 tal voeten hoog, flat met eene rijke vefretatie pnjkt en uit harden , grofkorreligen , bruinachtig graauwen zand- i»trrn beataat. Lit geltjk grwtaente beataan de hooge, veelal zeer steile oevera, merr aan of nabij den ooreprong der rivier gelegen, uitvoeriger in het rapport beachrevcn. Aan de Argocnibaai was de zandnteen van eene meer bruin gnjze kleur, eu in het geateente veel minder liard en zamenlian- grnd, dan het boven oinachreveiie. ( )ok de drie eilaiidjea Sarotte , schijnen mij toe uit dezelfde toort ran zancktecn gevonnd te zijn. IV reven voor Tatidjong Semoera, en de in de bogt van Kai- niam aangetroflen reven zijn idle van koraalfonnatie. Het land achter Tandjong Seinoera,in de genoemde bogt ge- legrn , i* uiU*n>t bergarhtig , Ix^taat uit cent* onafgebrokeue aan- rrn*hakeliug van bergruggeii mH *tede gekartelde toppen , welke den aoo karakteri*tieken vorm van kalkateen-brrgen in het oog- kM>|jrnd aantoonen. Op mi paar plaatM*n aan het strand treft nxn in deaen kalk>U*eii grotten aan, welke helangnjk hoog en cliep mioopen en tot begraafplaatt«en van M-hedel* en Ixvnderen drr Papon'* i* trek ken. IVze kalkjtteeti in veelal wit , j»om> hgt gTtj^ graauw gekleurd , aan de op|>erv)akte veelal donkerbruin. IV rtruetuur in over het algemeeii jrrcif korrelig , op ivne en- kele plaata echter ietn kratallijn, hebbende het gc»teeiite, uit nelke de grot , aan de we*tzijde der atikerplaaL* gelegen , gevonnd i* , zrlf* een grx-hieht voorkomen. IV bodem van deze grot be*taat uit een k*» f zeer veel ijzeroiyde hevattend en alzoo bruin rood gekleurd jioeder, hetgeen door verweririg uit de *plrti a ti , in het gt*te«*nte voorkomeiide , gevornid mhijnt te zijn. iVae kalk»teriiformatie *trekt zieh Ling* de geheele ku>t uit tot de S|jerlfnan*haai , welke aan beule zijden daardoor inp^lotf*n wonlt <))) ei*ne plaatn aan de wt>t/.ijde vontl ik daar, «;ur hrt ^t>tmit4 % d<mr ei'iii* vroe^i*n' inwrrkmu' van het zivwater (er Luc titans ern mit tijn &ind,«tniiid voor, tot eeue dn*pt«* van jf 10 X«lrrUmlj«rhe ellen) zi^t uit^'hold wao« eene jitdai'hiet , in «len vorm van een omgekeerden k(yel , uit welk* top het waU*r »tr«da dmppeJde. 134 Een stuk van deze stalachiet werd door mij afgealagen, en ioonde rich op het gevoel zeer zacht poreus en vochtig ; het weid cvenwel , na cen paar dagen aan de luclit bloot gesteld geweest to zijn, zeer hard. Ook de Tritonsbaai is volgens S. Muller door kalkrotsen in- gesloten , terwijl het eiland Namototte , dat in den ingang dcr Speelmansbaai ligt , op het uiterlijk voorkomen afgaande , mij toe- schijnt mede uit kalksteeu gevonnd te zijn. In het rapport van den Heer van Delden, die in 1823 als Commissaris deze kust bezocht hecft, wordt melding gemaakt, dat oj) Poeloe Lakaliia, niet ver van Tandjong Boeroe gelegen, steenkolcn zouden voorkomen. Ditzelfde werd mij door een Geramschen handelaar in de Ax- goenibaai bevestigd, en later ook nog door den als gids mede- gaanden Radja van Aidoema. Mijne verwachting en hoop waren dus niet weinig gespannen , toen ik in den morgen van 13 April op dat eiland voet aan wal zette. Het was jnist laag water, en nog geen 100 passen was ik het strand langs opgegaan, of ikbe- vond mij bij eene kolenlaag. Deze zal ik A noemen. Voor ik echter verder ga met deze, en nog meerdere door mij ontdekte, plaatsen op ]jakaliia, waar kolen voorkomen, te beschrijven, zal ik de physischc gesteldlieid van het eiland in korte trekken schetsen. Poeloe Lakaliia is onbewoond, heeft een langweipigen vonn, loopende de langc as van West-zuidwest tot Oost-noordoost, bij cenc lengte van + 2800 el en eene breedte van + 800 Nederl ellen. Voor een groot gedeelte treft men aan de noordzijde zand- strand aan, en voor cen klein gedeelte ook aan de zuidzijde, vormende steile rotscn op de overige plaatsen de grenzen van het eiland. Dit zandstrand loopt bij hoog water geheel onder, waarboven het eiland zich met zeer geringe golvingen 3 t\ 4 meters verheft. De oppervlakte van het eiland bestaat geheel uit zeezand, dat met, door de weelderige vegetatie verstrekte, humus vermengd is. Zoo als op bijgaande schets uitgedrukt is , zijn door mij op de noord- en westkanten 6 en op den zuidkant 2 plaatsen ontdekt, waar kolen op het strand blootgcspoeld en bij laag water sigtbaar zijn. Het strand van Oost naar West en dan tot Zuid volgende, zoo treft men de volgende aardlagen en gestcenten aan de <^h pervlaktc aan , als : 135 Zeezand + 370 Ned. el. Blaauwe vette klei . . . . » 15 // Koollaag A // 6 n Blaauwe klei of kleisteen . . // 20 * met nieren van thonijzersteen. Kool B // 16 // Zeezand tr 24 // Kool C // 22 // Zeezand // 37 // Kool D // 9 n Zeezand // 1010 // Blaauwe klei v 120 // Zeezand » 142 // misschien blaau- we klei, met zee- zand overdekt. Blaauwe klei * 156 // Zandsteenbanken •/ 15 // Zeezand // 63 // Blaauwe kleilaag hier en daar met zand overdekt ... // 122 // Kool E // 5 // Blaauwe klei ...,..* 62 // Zandsteenbanken tt 15 // Horizontaal liggende zandsteen, hier en daar met zand overdekt ft 209 // Blaauwe klei als boven. . . // 243 // Kool F . // 3 // + 2600 Nederl. ellen. Aan de zuidzijde het strand, van Oost naar West volgende, heeffc men : Zeezand 150 el. Kool G 69 // Zeezand. . 120 // Zandsteenbanken 10 n Zeezand 320 // Zandsteenbanken, 20 // Monster N°. 7 kool H 19 // Blaauwe klei 80 // en verder vele zandsteenbanken , zonder dat men aan deze zijde van het eiland meerdere plaatsen , waar kool voorkomt , kan ontdekken. 136 De kwaliteit van al de gevonden kool is volmaakt dezelfde: deugdzaam kan ze wel nict genoemd worden , wanneer men be- dcukt, dat ze steeds aan den invloed van luclit en zeewater, bij het twee malcn daags afwisselende tij , is blootgesteld geweest: daarom werd de dikte der horizontaal liggende kolen zeer ver- scliillend gevonden, zoodat bij het bezwaar, dat, bij elk onder- zoek, liet gemaakte gat steeds onmiddellijk vol met doorfiltrerend zee- water liep, daaromtrent geene bepaalde opgave kan gedaan worden. J)e kool is over liet algeineen zeer bladerig, zwart bruin en soins donkerbruin op de breuk , en schijnt alzoo tot eene jonge fonnatic te behooren. In den smidsoven op de Etna wildc deze in znlke ongnnstige omstaudigheden verkeerd hebbende brand- stof bij den grooten toevoer van luclit door den blaasbalg wd branden, en lieeft de l c machinist, de beer Piins, er eene staaf ijzer van 1£ Ned. duim diameter er wit gloeijend in gckregen. De koollaag A was op eene lengte van #2 el naar zee toe te vervolgen , met eene geringe kromming in de hoofdrigting zuid- oost 3 / 4 oo^t tot noordwest 3 / 4 west: ze had in de rigting noord- oost 3 / 4 oost tot zuidwest 3 /* west eene afwisselende breedte van 3 tot 4-i el: een ovcrheerschend seheidelingsvlak der zoo bladerige kool was niet waar te nemen. Er werd nn door mij besloten met de koelies cen pad in de rigting der laag door het eiland te kappen , missehien dat men dan ami de laag G zoude uitkomen ; dit werd niet bevestigd ge- vonden, en kwam men + 70 Nedcrlandsche ellen te ved ten westen uit; trouwens bij nader onderzoek kwam liet voor, dat deze beide plaatsen wel niet dezelfde laag konden zijn , daar de laag G loodregt op de laag A of in de rigting noord ten oostcn tot zuid ten westen over mie lengte van 69 Nederland- schc el, bij eene breedte van 2 tot 5 el kan vervolgd worden. Ik trachttc ecliter met ecnige medegebragte patjols, schoppen enz. door de koelies eene proefput in de rigting zuidoost */ 4 oost der laag A op + 100 Nederlandsehe el afstand van het strand te graven : tot op ruim 7 voeten diepte bestaat de bodem nit zeezand met vele schelpen , van welke cenige ook aan het strand voorkomen , vennengd. Toen was de aandrang van een weinig braksmakend water met loopend zand zoogroot, dat, hoeschuins de wanden der put ook aangelegd waren , deze van onderen lang- zamerhand nitgchold werden , zoodat verder graven, zonder be- sihieten , waar tijd, gereedschappen en materialen voor ontbra- ken, niets hielp. 187 Ik boordc toon mot eon alu avogaar, op hot ntoomaohip door vriondolijkc toontommiug van den kommaiidant gosmodon ntang. Dozo wan oon Engolacho duim ruim D , on dua bij gobrok aan andor gonohikt ataafijzor veol to dik ; ik kon dan ook niot dio|>or dan nog 5 vwton in do put komt*n , on had van » tot 12 vooton diopto blaauwo klri. Alio dezolfdo omntandighodon ondorvond ik bij r<*ii twoedo put, op 20 ol alVtand gogravon van do laag (i, mot volkotnon liotzolfdo rosultaat, zoodat ik van hot voortzottcn van doxo workzanmhoid moo*t afzien. Ala ik nu naming, dat do laag B, horizontaal loopondo in do noting xuid } oont tot noonl } west 26 ol lang wan, mot orno brordto loodrogt op dio rigting, van tuw*ohon do 11 on 10 J ol, dat do laag op do ploatn C lang wan 21 ol in do rising zuid zuidwo»t tot noonl noordooat mot oono brocdto van + '** e K ictn naar hot xuid zuid west oploojiondo. Dat bij do plaatnon I) on E geone l)0|iaalde rigting van lengto of hroodtc to ondorkonnon wan , koinondo do kool afwinnoleud hior on daar hloot Dat do laag F in oono rigting van noordoont \ ooat tot zuid- mo>t } west of daaromtront ovor oono lengto van j^_ 20 Xodorl. rllen to vorvolgen in, mot oono brocdto, loodrogt op do rigting van .'J k I ol , zijnde do laag gohool horizon laid ; on oindohjk , dat do plaats II genaamd, van noordoost tot zuidwost + '** p ' longto by oono brocdto van 9 ol hlootgcnjiocld in , dan goloof ik , dat uit nujno oudcrzockingcn , in verhand gebragt mot do om- nbtndtghcid , dat do kool op do arht versrhillende plaatnon ont- drkt volkomcn van dcsrlfdc kwaliteit in, on dat op zes dor arht gtnondon plaatacn do kool horizon taal ligt , do conclude kan go- trokkcn wordon, dat dozo plaatnon tot tVnr laaghchooien, wolko door don, op vonichcidene plaatnon doorgobrokon , zandMccn ver- ttoord is. Hot aanwoxon dor bhtauwo zwaro kloi of klointoon, opnommigr I but.^u mot oouig zand vormongd, hennnert mij aan Tolok Doh, Uivon Sinking in hot middon van Ilonico, waar in dorgolijk tor- rrin nogon ophggondo kolcnlagcu van zoor voi>chillondo qualitcit door mij ontdrkt ztjn. Aan don ovorkaut dor straat , di<* Pooloc I^ikahia van do vanto kti>t nrhoidt, wolko aldaar Tandjoiur llohta mordt grhrrtni, hob ik ook grtraoht , of niot ictn aangaandc kolcn to ontdckkru zoudc njn. Ik vond or zandntrand, tonrijl do hodcm, voor zoo vor ik hot boacli op oon jiaar plaaUcn in kondo dringra, zandig Ueef. 138 Aan de andere zijde van Poeloe LakaJiia bestaat de kust nit steil uit zee oprijzendc gebergtcn, zoodat hier wel aan geen nader onderzoek te denken kon zijn. Als resultaat derhalve van het door raij opgemerkte te Poeloe Lakahia, meen ik te mogen re- sumeren : 1°. dat het niet waarschijnlijk , zoo dit al niet reeds uitgemaakt is, voorkomt, dat de verschillende vindplaatsen van kolen even zoo vele lagen zouden voorstellen , maar tot eene en dezelfdelaag schijnen te behooren; 2°. dat alsdan , indien dit gevoelen later bevestigd mogt wor- den , de bodein van het eiland zeer verstoord zoude zijn , eene voor eene eventueele exj)loitatie niet zeergunstige omstandigheid; 3°. dat eon oppervlakkig onderzoek aan den vasten wal te Tandjong Bohia geen kolen heeft doen ontdekken; 4°. dat het terrein, waar de kolen gevonden zijn, alzoo hoogstens eene oppervlakte daarstelt van Veo O geographische mijlen ; 5°. dat de soort der kolen , ofschoon de qualiteit door invloed van zeewater en dampkringslucht zeer moot verminderd zijn, tot eene jonge formatie , de bladerige kool , behoort. Alzoo zijn cr langs dc zuidwestkust van Nieuw Guinea van af Poeloe Adie, of de monding der Karocfa-rivier, tot nabij Tan- djong Boeroe, (de gebergten, in de Etnabaai gelegen, bestaanuit kalksteen) geen andcr onderzoek naar voortbrengsclen van het delf- stofienrijk uitgelokt kunnen worden , dan het boven medegedeelde, hebbende tevens alle gidsen of wie van de ontmoete inwoners, die ik er naar liet vragen, verklaard, dat nergens door de in- boorlingen, op eeii enkelensmidofomsmedervanoudijzerna, me- talen bewerkt worden , en hebbende ik nergens gouden of zilveren sieraden of bewerkt koper van lien gczien , zijnde hunne zilveren oorringen van Ceram , en een enkele armband of vischlioek van kojjer van ingeruild koperdraad afkomstig. Op de noordkust van Nieuw Guinea zijn door ons het eerst Doreh en het eilandje Mansinama bezoeht. Het cerstgenoemd land ben ik ruim 1 uur gaans ingedrongen tot aan eenige huizen door orang Arfak bewoond, welke plaats Ayam .Borie genoenid wordt: de weg was rijzende, en ik reken, dat deze Pajwea's ongeveer 400 voetcn hoogwoonden. Degrond is zeer glad , iets of wat leeniaohtig en onder de humus laag ged grijs gpkleurd , waardoor sommige pun ten van koraalsteen door- staken. liierboven op het gebergte, in de nabijheid van ge- 159 noemde kampong zajr *k ten steil afloo|*>nden rotawand van wel 60 voeten hoogte, ligt grip gekleurd, welke geheel uit koraalMern bestond. Eene achelp wcni door mij in do koraal , die even on- aatiftenaam mis aan zee droogvallende riekt, gevonden. ()ok het prnoemde eilandje, dat weinig boven de zeeopjKrvIakte verheven in, in even ala de omligjrende reven uit koraalgesteente , met e*niir sand bedekt, gevormd. Het zandstrand alhier bestaat uit *nmiwwit, uitermate fijn zand. In de hovenbedoelde kam|>ong vond ik een *lij)&teen , die uit bij- aonder harde kiezel bestond , zwart was , en zoo hard , (Lit men er pereedeiijk goud op kon toetsen , alzoo veel gelijkende op toeititeen , doch van de plaata van afkomst konde men mij geene nadere iuliehtingen geven. Te Doreh worden door de Farm's kwalie* gebakken van eene in de nabijheid voorkomende leemaarde, welke veel goudgeel jre- Lleurde mica bevat Uelijke mica komt , doeh in zeer frerinpr hoeveelheid f voor ineen stccii, mij vau het Arfak-frebeiyte mede- gebrurt , welke gmjx gekleurd en zeer hard in , en mij voorkomt tot de plutonische geateetiten gebrajrt te moeteu worden. Op het traject van Doreh miar de HuuihnldbdKiai in aangaande de freognoaitisehe genteldheid van den va>ten wal weinig ojjgr- nierkt kunncu worden , hebbende men hi*M Ikmi de eilanden Jobie en Mifore (Muinom, Soak en Biak) doorge>toomd , op wnen af- t»Uiul van deze, dat ook de vonnen <ier brnren van Jobie en Soak met naauwkcurig genoej? ondentcheiden konden wonlen. Venler op, het eiland Jobie voorbij zijndr, kon men met den kijker eehter duidelijk eenige der mondingen der Ambermo- of Kothusacn-rivier onderkennen. • i)e oevern van den vasten wal zijn hier oveml uitennatt 1 laag en moerav>i|f : alleen kon men opmaken , dat er hier en tb&ar Kzimi«trand moet zijn, oin het vt*»rkomen van Tjemara-laut , erne cmituarine i«ort. l>e bekle tandjonfp*, door welke de llumboldubaai beirrenwl worth, beataan , met eene zeer armoedu/e veiretiitu* bed<*kt zijnde, tut kalkgeMeeute , waardoor invloed van riven en dani}»krui;r>- lurht, t*n ciok daar, waarde z*"e het ife>teente be>|ioell ,d<N»r hit zoute water enorme uithollingt'ii m kloven waanrenometi wor- den, terwijl overjrroote afge*torte Mukken rot* er hier en thiar voor trr*preid liggen. l)r men, zoonel in de hinnen- aU buitenKui liftfendr, atijn tut koraaJjtecn gcvormd, welke gt»Umteu vooral naUj de ziud- 140 westelijke tandjong zich meer verheflende, ook de grenzen der baai vormt. Hier achter ligt het hooge Cycloop-gebergte. De oostelijke tandjong verlengt zich gedeeltelijk in een la- ge landtong, die aan die zijde dc buitenbaai van de binnenbaai scheidt, gevormd uit zeer laag moerassig tcrrein, aan de zijde der buitenbaai uit een grijs wit zandstrand, met stukjes witte koraal vermengd , bestaande. Deze landtong zal met hare lialf cirkelvornugc bogt wel 4: 12000 el lengte hebben. In de binnenbaai verheflen zich twee, genoegzaam geheel van den vasten wal geisoleerde, zeer regelmatig gevormde kegels, welke niet aan elkander raken en beide uit kalksteen bestaan, en +• 1000 voeten hoog zullen zijn. Verder is het terrein, dat de binnenbaai beslaat, zacht glooijend, soms tot op eene lioogte van +; 6 & 800 voet steiler oploopende. Hier komt men aan een plateau, dat golvende is, en over eene lengte van Hh 4500 el vervolgd zijnde, geen verandering van bodem aantoont. Over dc karige vegetatie op dit plateau is in het algemeen ver- slag geliandeld. Deze heuvels bestaan gehecl uit mikaschicfe , i dat verweeid zijnde eene zeer donkef roode gladde stijve kleiaarde daarstelt Het gesteente is niet bijzonder leiachtig, door dat de mikakristal- letjcs zeer klein , soms conchoi'daal, vrij compact, kan met den nagel ligt afgesehrapt worden , van eene groen graauwe of vuilgroene kleur, vetachtig op het gevoel. Ofschoon in zulk weinig schieferig gesteente geene schichtings- vlakken te onderkennen ztjn, zoo komt het mij toch voor, dat dit plateau , als door het Cycloop-gebergte opgeheven, beschouwd moet worden. Op het plateau zelve, en ook aan de kanten van den langs de helling der lieu vels door het atioopende regen water uitgespoelden weg, ontmoet men grootere en kleinere stukken witte quartz, in sommige van welke op de breuk nog sporen van kristallisatie te 1 Uit dit gesteente bestaan ook, volgens dc incdcdccling van den heerdeBrntyn Kops, de bergen op het eiland Run, en de Tidorcschc Prins^mtrverzekenlemQ, dat het op Tidorc gansch niet zeldzaam voorkomt. In New-South Wales woxdt het volgens Graaf dc Strzelecki (Physical description of New-South Wales and van Diemcnsland by P. E. de St rzelecki, pag. 80) alleen aan dc oost- en west- zijde der bergen , die uit graniet , porphyr of greiss bestaan , gevonden , die er door gebroken zyn , — in van Diemcnsland op mcerdcre plaatsen. in ondrrkrnncn wairn: rnkelr stukkrn wurrn mindrr wit, rnaar irta dooixhijnrnd, tfoinmi{ir wan*n » *rr af^rrond , zoodat zijdronder- rirlliih/ dorn oubtaau, ala van <*ldrr** van vrrn* aaiu/r*qx>rld tr jujii; ook wrnl op ilil plateau, nirt op dr hrllingrn, hirr rn daar rrn gord grfonnrrrd *tukjr briykiittal aaiu/rtroftrn , en rindrlijk crn (jujirtz-coiiglouMTaat , dat op mkrlr plaatsni klrine k natal - lrtjr* , ik inwndr rrrst van zwavel-lood , vrrtoondr , doch w bij tarhrikundig ondrriork grblrkru, dat zij zirh nirt in Nil|>rtrrzuur opl<*trti, zoodat hirrvan wrl nirt dt* n*dr kail zijn. Slrcht* ren drrp*Iijk j*tukje wrnl rr grvondrn, waan*rhijnlijk afkouwtijr van hrt (>rloop-^*brn/tr. Daaromtirnt is, bij don kortrn duur van vrrbhjf rn hrt nict bestaan van wrgrn, grrn nadrr ondcrzork kunnrn iru/r*4rld wonlrn. IK* bovriujrnornidr mode klriaanlr is op *ommi}fr plaatsrn zoo vrttu/ op hrt grvoel (uuu/ncyia houdrndr) , al.n dt* niodr aardt* (hrt nardr krijt),dir iullr>N*n, ik mrrn rnibij Marburg vn (iii*>- t€*n , voorkomt : drzr won It dtK>r dr PajMira's gvbrzigd oni zirh hrt luar tr vrrwrn : ook wrtrn zij rr intinuiitrnd grvornidr kwa- he* rn tam)>ajanjni van tr bakkrn. Yulkaiimrlu* ip*trrntrn zijn nrrgriu aaiu/rtroflrn , trrwijl ook zoovrr dr ku>t rn hrt biuuru- Uiiil van hrt platrau ondrrkrnd is kunnrn wonlrn, grrnr vormrn van vulkaiirn zirh ondrr dr grlx'rgtrn voorgrd:ian hrbbrn. Mrtalrn achijnm in drzr btrvkrn nirt voor tr komrn , althans dr hrvolking, aan wrikr itijvrrhrid rn jtrhrandrrhrid nirt tr out- zrfr^rn is, brwrrkt zr nirt n\ *«chijnt zr nirt tr krnnm. Sirradrn van goud rn zilvrr wonlrn ondrr hrn nirt aaiurrtmflrn. Naar jroud *trldr ik <rn ojizrttrlijk ondrrzork in : in dr gr- vornidr uithoilingrn van rrn zrrr klrin brrkjr, tlat bij rrgrn g«*- zvollrn, titans bijna droog laiur» dr hrlliiu/ van dm urn/, dir h«*t phttrau vomit, afloopt, dorh zondrr rriiig grvolg. Ook vond ik irrrnr s|x>n*n van dir ijzrn'rforn , dir h<*t alluvuial voor- kouu'iidr gnud ovrral in drzrn arrhiprl , Au>truln* hi , al> ik mij vnj wrl hrrinurr. ook in Californir altijd ven/rzrllrii, al? majrmvt- ijzrr , of zwavrhjzrr , of Sitaamjzrr rnz. (K»k dt* grvondtn quartz in van rrn }?r!irrl andrrrn vonn, dan dir, wrlkr ovrral m dv gou<Unijnrn op Ikirnttiaanp'tnitTrn monlt, rdorh dit kali wt*l <vnr lot-ale oiR-tandtyflirid zijn : tlaar Zijn dr tjuartZ!»trttitjrj« mrlkwit , |ft*l»rt*I opaque*, ruw op hrt p-\*ot*l op dr tipi <-r\iaktr , mti zoo wriniir zainmhaiu/, dat zi* tusschrn drvin- pr> lifTt Uit |rnib» kunnrn vrrmorvrld wonlrn. 