Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
з Resol. Holl. 26 Aptit, 1633. = 5 Ш Derr.. 4 Srox. 2022088 | 1630— lieten welgevallen, dat tot gelijk bedrag Hollands bijdrage tot de landmacht werd in- 1084, gehouden. Ook de voorbarigheid, met welke de Staten-Generaal den Prins gemachtigd hadden tot de keuze van een maarschalk, werd streng gewraakt, met de verzekering dat, gingen de Provinciën in deze. saak niet van :haar opzet af, Holland den genomen maatregel niet zou- erkennen. — Deze taal werkte zoo veel uit, dat er een talrijke Com- missie benoemd werd om over den. eersten der beide grieven met de Staten van Holland in overleg te treden, met het doel om deze Provincie gerust te stellen. Maar ten am- zien van het tweede punt verzochten. de Staten-Generaal die van Holland om als: tot den maalregel toe te treden, Dit verzoek was echter te vergeefsch. Integendeel, Holland beantwoordde het met een formeel protest 1, Den 29 Mei (1655) zond de Prins uit Arhem eene verordening, strekkende om gedurende zijn afwezen in acht genomen ie worden tot verzekering van de kust van Holland tegen de Duinkerkers 9; maar herhaaldelijk moest Holland nog aandringen op de betaling van de gelden aan de Admiraliteiten verschuldigd. Den 74 Mei geschiedde | dit met den hoogslmogelijken ernst door buitengewone Gedeputeerden, nevens de ge- | wone ter Generaliteit verschenen. Voldeden, dus verklaarden zij, de Provinciën ше aan hare verplichting, dan zou zulks tot den ondergang der Provincie Holland kunnen leiden, die 200 veel tot de gemeene zaak opbracht, en namen.zij geen genoegen met Hollands voorslag om de tat de zeemacht benoodigde gelden te vinden door het inhouden harer bijdrage tot de landmacht, zoo zaw zij tot zelfbehoud op andere middelen bedach! 698 ALGEMEENE GESCHIEDENIS moeten wezen: de: hoogste nood en het. dreigend verderf. perste haar deze verklaring af. — Deze nieuwe betuiging beeatwoerdden де Staten-Generaal wel ecnsdeels met vermaningen en waarschuwingen Betreffende het beheer der zeezaken. 5, maar leven met het besluit am gevolg te geven aan. vroeger: beraamde bezendingen naar Gelder- land, Utrecht, Friesland, Overijsel en Groningen. Cats en тозвквови gingen dadelijk naar Utrecht, waar de Staten "в Lands. juist bijeen waren, en de nieuwe’ aandruk bleef niet geheel zonder gevolg *. Niettemin ver- In weerwil van de spanning, welke er tusschen Holland aan de eene, en de orerige plicht deze Pro- provinciën met den Prins aan de andere zijde bestond, lieten de Staten van dat Genes vincie den Prins А aan zich, het -geenszins aan bewijzen van voorkomendheid jegens den laatste ontbreken. Ди 2 Resol. Stat-Gen. 4 Mei, 1033. 3 Nog altijd waren er klachten over misbruiken bij de Collegies ter Admiraliteit, bepaaldelijk over handelingen van beambten еп onderhoorigen van de Admiraliteit te Rotterdam, die, heet het, tot nadeel van het Land en tot ergernis van verscheidene Provinciën verstrekten (104. Stat.-Gen. 18 Febr., 1633). 1 Resol. Stut-Gen. 22, 27 April, 1633. Resol. Ной, 23, 27, 30 April, 1633. | 4 Resol. Stat-Gen. 7, 23, 27 Mei; 1, 2 Junij, 1633. Resol. Ной. 95, 27 Mei, 163) DES VADERLANDS. 22-699 “ Se Excellentie. had іп деп vorigen zomer, op verzoek van de Gedeputeerden te velde, tot bevordering van. de oorlogsplannen de som уап. 100,000 guiden uitgeschoten. Niet alleen beslolen de Staten-Generaal hem dit geld wit het derde millioen van de Fransche pen- ningen terug te betalen; maar ook legden zij hem, zonder iemands tegenspraak, de som уап 42,000 gulden toe wegens buitengewone kosten ten zelfden tijde іп het veld- leger gedaan, terwijl aan de weduwe van den іп ’s.Lands dienst gesneuvelden Graaf ERNST Casim 15,000 gulden werden toegestaan 1, · Doch een ander besluit had voor- zeker nog meer te. beduiden.. De Staten уап het Hertogdom Limburg еп van de Lan- den van Overmaas lieten in Maart hen :verlangen blijken om in deze gevaarlijke tijden tot hunne bescherming eenen Goeverneur еп Stadhouder te bekomen, waartoe zij hunne keus op den Prins van Oranje bepaald hadden, еп nu waren het de Staten van Hol- land, die eenige weken later het voorstel deden om den Prins met die waardigheid te bekleeden, met het genot van de rechten en voordeelen, daartoe van ouds staande, en van een ‘traktement, dat ор 3000 gulden ten laste van:de domeinen dier Landen be- paald werd 2, En of dit alles nog niet genoeg ware, .zoo deden de Staten derzelfde Provincie, juist op het tijdstip ders hoogste spanning, den 22sten April, overwegende dat den Prins (hetgeen God mocht verhoeden) іп den aanstaanden veldtocht iets men- schelijks kon overkomen, het voorstel om aan den jongen Prins ўуилем het recht toe (е kennen om zijnen. vader, tot erkentenis der diensten, door zijne voorouders aan de- zen Stadt bewezen, als Kapitein-Generaal der Unie op te volgen. De vier aûdere Pro- vinciën, waar FREDERIK HENDRIK het Stadhouderschap bekleedde, hechtten dadelijk haar zegel aan dit voorstel; de Gedeputeerden van Friesland en Groningen betuigden hun leedwezen, dit niet eveneens dadelijk te kunnen doen, omdat zij, van de zaak niet verwittigd, geenen last hadden kannen vragen 8. Zod hadden dan de Staten van Hol- land volkomen recht, om, terwijl zij den Prins hun ongenoegen kwamen betuigen over 1650 1634. de handelwijze der Provinciën ten aanzien van het veldmaarschalkampt, hem de ver-. zekering te geven, dat zij dit deden, niet omdat » де. eer еп het respect van Zijne Excellentie” han niet lief was, maar alleenljk ; omdat zij niet konden toelaten, dat hun recht verkort werd %, | Dat recht en daarmede de grondstellingen van den Staat zouden de Heren van Holland in het oog houden, ook terwijl de Prins aan het hoofd des legers te velde was getrokken. Het doel van den veldtocht was de slad Rijnberk. Deze vesting, met een fort, Eferen- ! Resol, Stat.-Gen. 18, 30 Maart; 2 April, 1633. 2 Resol. Stat.-Gen. 23 Maart; 4 Mei, 1633. Resol. Holl. 23 April, 1633.. з Resol. Stat-Gen. 22 April, 1633. Resol. Holl. 21 April, 1633. | « Resol, Stat.-Gen. 26 April, 1633. 88% Rynberk bele- gerd, 1630— 1684, 700 ALGEMEENE GESCHIEDENIS SD schans genaamd, daartegenover, aan den Rijn gelegen en tot het gebied van den Кеп. vorst van Keulen behoorende, was door de Spanjaarden bezet. Wij gingen er derhalve onzen vijand bestoken. Dat wij daarmede op Duitschen bodem kwamen, kon niet mis duid noch als schending der onzijdigheid aangemerkt worden: immers, duldde men dar den Spanjaard, dan moest men zich getroosten, dat wij hem ook daar vervolgden, Voorts was het steeds onze eisch geweest, dat Rijnberk aan den Keurvorst werd tery- gegeven, en thans schenen wij dezen Vorst in het bezit van zijne stad te gaan herstellen, De tuchtiging van onzen vijand, de afsluiting van de toevlucht, welke hij zich tot Dog toe in de Rijnstreek geopend zag, had dus eenigermate het voorkomen van eene diens aan eenen Rijksvorst bewezen. Daarbij strekte de verschijning van onze troepen in dien oord om de Zweedsche benden en den Landgraaf van Messen met de zijnen tegen de overmacht der Liguisten en Keizerschen te beschermen, еп, hetgeen mede van geen gering gewicht was, om de plannen van Frankrijk in het Triersche en tegen Готши in de hand te werken. De tegenwoordigheid eener zoo aanzienlijke legermacht op di punt noodzaakte de Infante haar leger in Brabant te houden: want kwam zij met dl leger den Franschen te па, zoo ontblootte zij het middelpunt en den zetel van har bewind voor onze krijgsmacht, die het beleg van Rijnberk licht had kunnen opbreken, zoo zich eene schoonere kans voor ons opdeed. Ten slotte: die vesting was de eenige plaats aan den Rijn, waar de Spanjaarden nog genesteld waren. Verdreven wij ba van daar, zoo was deze Duitsche rivier geheel vrij voor ons handelsverkeer. Alzo beval zich het doel тап °з Prinsen tegenwoordigen veldtocht van meer dan ééne zijde га. Den 27stea April uit den Haag vertrokken, vond de Prins, te Arnhem aangekomen, de rivieren werkelijk zoo gezwollen, dat hij niet voor na verloop van eenige dagen an ‘de voortzetting van den tocht kon denken. Te Xanten moest hij zich op nieuw om dezelfde reden een dag of drie ophouden, zoodat hij eerst den 11%а Mei voor Rijabek verscheen. De plaats had een garnizoen van 2500 man voetvolk en van eene compagnie ruiters, onder het bevel van den Kolonel presporr. Niets belette Prins некелік om de stad volledig in te sluiten, Er was voor den vijand niet aan te denken geweest, hen te voorkomen en zekere punten bij de plaats te bezetten, waaruit hij anders den be- legeraar vrij wat moeite zou hebben kunnen berokkenen. Eensdeels toch moest d Markgraaf van arrona zijne krijgsmacht verdeeld houden, daar ook Vlaanderen verdedigi ‚ moest worden tegen eenen mogelijken inval van Graaf wıLLem van Nassau, die dor den Prins weder met vier of vijfduizend man naar Zeeland was afgezonden; anderde had hij eerst de trouw van de Provincie Henegouwen moeten verzekeren, waar de Graf DE NOYELLES, goeverneur van Bouchain, met canonpeLer, deken van Kamerik, en zijne andere broeders op afval bedacht was. Door vriendschap en vertrouwen te hur chelen, slaagde arrowa er іп, om мотке zich te laten ontwapenen, en dien ten gevolge boetie de ongelukkige Graaf zijn opzet met den dood. DES VADERLANDS, 701 Oene en nend Zoo was Arroxa niet voordat de Prins het beleg van Rijnberk reeds met kracht doore | 1680-- zette, gereed om aan het hoofd van eene macht van 24,000 man eene krijgsbeweging te 16284. maken. 71) was op де Maas beneden Maastricht gericht. Zoo het schijnt, achtte de Markies het niet raadzaam, Rijnberk te gaan ontzetten. Althans hij bleef in de omstreken van de Maas. Trouwens, de Prins had den Generaal srAKENBROEK aan het hoofd van bijna Ayrona neemt de geheele ruiterij hem te gemoet gezonden. De lage stand echter. van het water in сепіре plaatsen in genoemde rivier maakte het voor de onzen onmogelijk om aan Arroxa’s troepen den overtocht op alle punten te beletten. Den 16den Mei, ongeveer te gelijker tijd dat door een honderdtal manschappen van het garnizoen van Breda een uitval gedaan werd bij Ochten in de Nederbetuwe, waar zij de redoute, door eenige boeren bezet, overrom- pelden, allerlei wreedheden pleegden en groote schaden aanrichtten 1, trok de Spaansche Markies de Maas over, en рат de Huizen van Montfoort en Annendale in, benevens het eiland van Stevenswaard, welke plaatsen alle toekwamen aan Graaf HENDRIK VAN DEN BERG, en daarna ook het stadje Weerd. Sraxensnoex bepaalde er zich toe, Venloo en Roermond te verzekeren, die met Grave door Arroxa bedreigd schenen te worden. Intusschen was de Prins met het beleg van Rijnberk zoo ver gevorderd, dat men tot aan de stadsgracht was genaderd, die op een zeker punt doorwaadbaar werd bevonden. Айта zond hij eenen trompetter om de plaats ор te eischen, hetgeen beantwoord, werd met het aanbod om te onderhandelen. Eerst verlangde presponr een wapenstilstand van tien dagen, met belofte van overgave, zoo er in dien tijd geen ontzet kwam opdagen; daarna verzocht hij, dat de stad, ontmanteld en onzijdig verklaard, aan den Keurvorst van Keulen in handen gegeven zou worden. Het een zoowel als het ander werd afge- slagen, en de plaats, den 44" Junij door het vijandelijk garnizoen, dat den weg naar Namen insloeg, ontruimd, door onze troepen bezet. De mond- еп krijgsbehoeften „облет inge- zouden aan het Spaansch Bewind worden uitgeleverd, en niemand eenige overlast aan- gedaan worden. Hoezeer er verscheidene burgers werden aangetroffen, die, der Gerefor- meerde Godsdienst toegedaan, zich verheugd toonden, dat zij van het Spaansche juk bevrijd waren en voor wier godsdienstoefening gelegenheid zou moeten verschaft wor- den 9, werd de Katholieke Godsdienst onaangerand gelalen, onder verklaring, dat de Staten zich deswegens met den Keurvorst wel zouden verstaan. De Kolonel van wisn- BERGEN werd kommandant der veroverde stad, en het leger trok terug naar Nijmegen om zich te ververschen 9, De overgang van Rijnberk werd op de gewone wijze aan de Koningin van Bohemen en de vreemde Ambassadeurs plechtig medegedeeld, en door een dankstond in de ker- ken, en met teekenen van vreugde, vooral ook door de Goeverneurs der grensplaatsen 1 Resol. Stat.-Gen. 27 Ме, 1633. | 2 Notulen еш. 7 Julij, 1693. 3 aitsema, П, Ы. 62--64. Меп. de Fred. Henri, р. 160—164. `Y - 702 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ennn) 1680— еп (BILDERBEEK te Kewen kieschheidshalve uitgezonderd) door onze Ministers in he 1634. buitenland verordend, openlijk gevierd 1, Te Parijs was Ы). die gelegenheid de toeloop van volk onbeschrijfelijk groot ?. Doch’ wat zeiden in dat zelfde Frankrijk dezulken, die, wel is waar, der staatkunk van den Kardinaal geenen voorspoed wenschten, maar met dat al bijzonder goed ingelicht meenden te zijn? Zij hielden het er voor, gaven 38 іс kennen, dat de inneming та Rijnberk het gevolg van eene! geheime overeenkomst was om daarmede den gunstiger afloop der onderhandelingen te ’s Gravenhage te bevorderen 3. Mogen enkelen zich mei zulk eene uitkonist gevleid hebben, van eenige meerdere kans op eene schikking, heti „met goedvinden, hetzij ten spijt тап Spanje, Меек: зап de eene of aan de andere zijd niet het minste. De onderhan- Wel waren de onderhandelingen hervat. De Prins was reeds een geruimen tĳd ge- delingen met die leden naar het leger vertrokken en de termijn'van veertien dagen, den Сесошишееци zijde herrat. van de andere zijde gesteld, sints lang. verstreken, toeù de hier achtergebleven бесов mitteerden, drie in getal, het lang wegblijven hunner ambtgenooten bij den presdenl der Staten kwamen verontsckuldigen en hunne spoedige terugkomst aankondigen. Doch eerst den 15% Mei kwamen de Aartsbisschop; de Hertog van лквзснот, en de Heer BDELHEER uit Brussel hier: aan “. Nu werd hun het antwoord afgevraagd, dat zij op het hun gestelde ultimatum zouden medebrengen. De Aartsbisschop gaf hierop ten bescheid, dat zij, alvorens het antwoord in te leveren, eerst nog nadere toelichting op enkele punten hebben moesten. Niettemin vertrouwde hij, dat » men de onderhandeling niet zou afbreken, voordat: de rust zou getroffen zijn, indien men, namelijk, aan ome zijde redelijke en goddelijke middelen begeerde aan te nemen.” Alzoo aanvangend de punten, waarbij opheldering noodig was, te doorloopen, verklaarden de Gecomamitieerden dadelijk op het eerste, dat zij род niet voorzien waren van de nadere procuratie de Konings: verscheidene paketten waren door de Franschen onderschept. Dech ter ter: vanging van het ontbrekende werd een certificaat overgelegd van de Infante, gedagiecken! van den 154 April, еп, op grond van een schrijven uit Madrid van °з Konings Sere taris, verklarende, dat Zijne Majesteit de onderhandelingen over een bestand goed von. Behalve eenige aanmerkingen en vragen van minder belang verlangden de Gecommilleer den, dat het bestand zich ook over de beide Indiën zou uitstrekken,.en dat de шеа zich in de West-Indién niet meer zouden mogen aanmatigen, dan hun gedurende hel vorige Bestand vrijgestaan had. Voorts verklaarden zij, dat, wat de Meijerij релі, men niet anders kon oordeelen, dan dat zij, behoudens enkele dorpen, van de Stal was afgescheiden, hierin ongelijk aan het platte land rondom Breda en Bergen-op-Loom, 1 Resol. Stat.-Gen. 3, 4, 5 Junij, 1633. 2 Рересве v. Langerak, ч. 4. 24 Jani), 163 3 Dépéche v. denz. v. d. 17 Тап), 1633. - * Notulen enz., 8, 12, 13, 14 Mei, 1638. DES VADERLANDS. 705 hetwelk met de Stad een ondeelbaar leen uitmaakte. Deze zaak echter zou door. eene bijzondere Commissie onderzocht kunnen worden, aan wier uitspraak шеп zich.zou on- derwerpen. In weerwil van de betuiging betreffende de ondeelbaarheid van Breda en het omliggende land, verklaarden де Gecommitteerden zich bereid, Breda zonder het platte land oyer te geven, onder voorwaarde bovendien, dat de Katholieke godsdienst er volkomen in stand werd. gehouden, еп Fernambue daartegen door onze West-Indische Compagnie werd afgestaan. Deze ruil echter, zulks gevoelden zij zelven, was voor ons te onvoordeelig: daarom wilden zij daarenboven aan de West-Indische Compagnie voor den afstand dier plaats: eene belangrijke som betalen. Van hunne zijde getroostte men zich Gelder af te slaan, ‘doch: іп ruil voor eeme andere plaats, door de onzen over te geven. Het 1146 punt gaf aanieiding tot de verklaring, dat men ten hunnent de Span- jaarden zoo lief had, dat men ze alsnog niet kon verlaten, еп ор het 17de werd de mededeeling gegeven, dat de Infante reeds aan den Keizer had geschreven. Zijne Majes- teit, dus was uit het antwoord gebleken, was genegen om in het traktaat begrepen te worden, mits de onzen zijne vijanden niet bijsionden: ор deze- voorwaarde zou ook de Keizer onzen vijanden geen hulp verleenen, hoezeer wij moesten begrijpen, dat »de Koning van Spanje en hij zelf. ééne hand waren, en dat hanne zaken ééne fortuin liepen.” De Keizer derhalve: kon zich niet verbinden, de Spanjaarden niet bij-te staan, terwijl wij daarentegen ег. van zouden meeten afzien, den Zweden én den Evangelischen in Duitschland hulp te verleenen. Op deze aanmerkingeh antwoordden de ‘onzen voorloopig, dat er in de Oost. Indiën aan geen bestand te denker viel: alles was‘daar op: den voet van oorlog gesteld en het moest noodzakelijk zeo blijven; in de West-Indiën stonden de zaken gansch anders, dan de Spanjaarden: zich voorstelden; de zaak van де Meijerij kon men aan geenerlei | uitspraak onderwerpen: ons recht was onbetwistbaar; begeerde de Koning Fernambuc te bezitten, dan: moest hij het maar heroveren, еп, eindelijk, van het recht om onze vrienden in Duitschland bij te staan, zouden wij bezwaarlijk afstand doen. Bij gevolg verzochten de onzen nadere verklaring van die van ‘de andere zijde op al de punten van verschil. Dezen betuigden geen naderen last te hebben: atleenlijk stond het hun vrij de voor Fernambuc aan te bieden som eenigermate te verhoogen. — Bi de volgende conferentie kwám men op dezelfde: zaken terug. Toen verklaarden de onzen aan de Gecommitteerden van de andere .zijde, uit het ontbreken der: procurâtie des Konings te merken, да! Zijne Majesteit het niet goed meende en of met ons of met hen den draak Чак. Het beweren, dat er ракейет uit Spanje onderschept of te Parijs teruggehouden | waren, hielden de onzen voor eene uitvlucht. Voorts vraagden Zij onder anderen, of, bijaldien het bestand ook voor de Oost еп de West gelden zou, de handel ons daar volkomen vrij gesteld zou wezen, zonder voorbehoud van eenige plaatsen. De anderen antwoordden, dat, aangezien de Hollanders op het stuk van zeevaart-en handel de be- 1680— 1634, . 706 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1030— 1684. Nieuw vertoog van de West-Indi- sche Compagnie, conferenties voort te тейеп. Integendeel, zij besloten de Heren Heemsreve en ve Karr naar den Prins in het leger te zenden om aan Zijne Excellentie verslag van het laatste onderhoud met die van de andere zijde te doen en zijn advies te vragen, en tevens mel hem een besluit te nemen op de verdere ondernemingen van het leger. Voor het ver- trek dier Heren kwamen twee der Brabantsche Gecommilteerden , bevreesd voor de plan- nen, die men weder met den Prins zou beramen, ten huize van den Raadpensionaris met de verklaring, dat het jammer zóu zijn, zoo de onderhandelingen, nu zoo ver ge- vorderd, werden afgebroken; zij zagen wel in, dat de zaak voornamelijk aankwam op de Indiën: welnu, even als bij het vorige traktaat, moest men deze zaak ook ditmaal door de eene of andere schikking zien te vinden; hun wil was goed genoeg, maar hunne handen waren gebonden. De eenige troost doer den Heer Pauw daarop gegeren was, dat zoo hunne handen gebonden waren, men ook met geene hoop ор een goel einde met hen kon handelen}. Ook met den last om de behartiging der belangen van de West-Indische Compagnie aan te bevelen gingen Pauw еп ре Kxurr tot den Prins. Juist had deze Handelsmaai- schappij weder een krachtig vertoog bij de Staten ingeleverd. Het moest dienen om eene voorstelling te geven van het geldelijk voordeel en de krijgskundige kracht, welke het Land аав de Compagnie te danken had, en hoe een en ander slechts met het au- houden van dea oorlog Мезідарһаат was. Jaarlgks rustte zij door elkander 50 schepen uit en onderhield zes of achtduizend soldaten. Welk een vertier gaf dit niet! En dan haar handel! Alleen die op Guinea vraagde jaarlijks eene lading van allerlei manufac- turen ter waarde van meer dan vijf tonnen gouds, en bracht elk jaar over de йер tor- nen іп het land. En wat de vermeerdering van krijgsmacht betrof, waarop de Slaat door haar toedoen kon rekenen, zij bezat tegenwoordig bij de 120 schepen, zoo groot еп 200 goed voorzien als de beste schepen van den vijand, en ingeval van nood son daarvan steeds een derde het Land ten dienste. Maar alleen bij de voortduring van den, oorlog kon de Compagnie den Staat tet voordeel blijven. Immers handel en colonial alleen vermochten daartoe niet veel. De ervaring had geleerd, dat de handel, gedreven met volken, aan den Koning van Spanje niet enderworpen ‚ zeer » mager en gering” was: de door Europeanen nog niet bezochte landen waren van weinig beteekenis o onvruchtbaar, of zoe zij vruchtbaar waren, met geweldige bosschen bezet; voorts ms het klimaat voor de onzen ie heet, daar wij onvoorzien waren van slaven, of niet, als de Spanjaarden en de Portugezen, gewoon waren ons van slaven te bedienen. Bindeiji ontbrak het ons aan volk om die landen te bevolken: niet dat wij aan menschen gt brek hadden; integendeel, onze Provinciën krielden daarvan, maar al dat volk kon hier te goed aan den kost komen om in die oorden eene onzekere fortuin te gaan zoeken. 1 Notulen enz. 15 Junij; 7 Jalij, 1633. DES VADERLANDS. . 707 ee OOO ⸗ Tot nader bewijs, hoe alleen de beoorloging van Spanje ons іп Amefika baat kon ople- veren, irad het vertoog in eene beschrijving van de kustlanden van dat werelddeel. Nieuw-Nederland was kond, еп dus niet zoe rijk als een: tropisch land: slechts de han- del in pelterijen kwam daar in aanmerking; doch deze brácht niet meer dan 50,000 gulden op in het jaar. Van daar af tot aan Guiana toe was alles hetzij door Spanjaar-. den, hetzij door Engelsthen ingenomen Guiana, daarentegen, was nog eene » wilde kust”; maar de daar wonende barbaarsche natiën hadden te weinig behoeften om eenige mogelijkheid van belangrijk vertier op te leveren: met twee of drie schepen in het jaar derwaarts gezonden, kon men volstaan. Zuidwaarts van Guiuahitot in westelijk Zuid-Ame- rika еп de kust van Chili, was alles door:dp Portugezen bezet:of in, beslag genomen. ‘Wat zou derhalve te winnen zijn zonder: vijandelijkheid ‘tegenilden: Koning van Spanje 2 Zelfs met de wilden kon men geene betrekkingen aanknopen zonder éene vijandige houding tegen de Spanjaarden aan te nemer: immers zouden zij het met ons niet aan- leggen, zoo wij ons der Spanjaarden vrienden. betoonden :-dei6hilezen aan te lokken en de Spanjaarden te verschoonen, ziedaar twee zaken, die niet. zamengingen. Zoo zou ef by den vrede voor de Compagnie nieis anders overblijven, dan » een magere schjm van een welgevoed ligchaam.’? Welnu, had men аап. vreemde Mogendheden, die dezen Staat піпітек veel voordeel aangebracht hadden, en wier overwinningen men ruim zoo yeel reden had te duchten als te wenschen, groote subsidiën geschonken, alleen om den vijand - elders bezig te houden en, zooals men het noemde, diverste te maken, zou men dan geene subsidién over hebben yoor de diversie, teweeg gebracht доог de West-Indische Compagnie , welke onder de vleugelen van Hun Hoog Mogenden schuilde en voor niemand te vreezen was, dan voor onze vijanden? Dit ware meer, dan de Staten bij de nakomelingschap konden verantwoorden 1, — Wel mocht de Compagnie spreken van de afleiding van °з vijands macht, door haar teweeg gebracht. Brazilië genoegzaam te verdedigen en tegelijk in Europa krachtig op te treden, was voor Spanje te veel. In Maart, 1633, schreef onze Gezant in Frankrijk, dat de onderneming tot herovering van Fernambuc tot in den herfst was uitgesteld , daar de galjoenen, daartoe benoodigd, naar de Middellandsche Zee gingen om den Kardinaal-Infant, 7 Konings broeder Don Ferpmann, naar Italië over te voeren, en van den anderen kant kon de Generaal van de West-Indische Vloot, Ше men reeds met Januarij in Spanje gewacht had, niet voor Junij komen, daar hij uit vrees voor de Hollanders niet durfde afzeilen, dan met al zijne ра[јоепећ ` bij elkander 2. Het werd Junij еп nog was de vloot er niet. Wel vernam men, dal er door de onzen weder een eiland, St. Margerita, veroverd, en een groot aantal suiker- schepen in de haven van Paraiba verbrand waren: eene schade, vergroot door het ver- ongelukken van vele schepen, gereed om uit Cadix naar de West te varen. Hoe dan ` 1 Notulen enz. 16 Junij, 1633. ` ) 2 Dépéche van 25 Maart, 1633. - 89* 1630— 1634. — — — — » 708 ALGEMEENE GESCHIEDENIS а 1080-- aan geld te komen, om de onderneming van Don Еваотавр te ondersteunen? De ver- | plichting, aan de Grooten opgelegd, om ор cigen kosten soldaten ter overvoering nar Italië op de kust te leveren en andere dergelijke afpersingen meer schenen daartoe noo- dig 1: Werd ons de oorlog op die wijze zoo aanmerkelijk verlicht, en stond ons met den vrede het verlies van zulke onberekenbare voordeelen, als de West-Indische Com- pagnie opleverde, te wachten, wie kon dan met hoop van algemeene toestemming op het zoeken van bestand aandringen ? | Den 7% Julij bracht de-Heer van нЕкивтЕрЕ verslag uit van zijne reize naar den Nieuw advies Prins in het leger. Het-advies van Zijne Excellentie kwam іп de hoofdzaak hierop neder: van den Prins. dat men nader op de levering van de: gevorderde procuratie des Konings zou aandringen, zonder bij gebreke van dien de onderhandeling af te breken; dat wij onzen staat in de Oost- en de West-Indién zouden handhaven, ев in geen geval Fernambuc zouden pris geven. Voorts ried de Prins nog aan, dat: men de ontmanteling van Gelder tegen de van Rijnberk, en vooral het slechten van de versterkingen, door den vijand onlangs bij Stevenswaard aangelegd, vorderen zou ?. — Te Arnhem was er met «е daarioe весош- mitteerde leden der Staten-Generaal over de vraag beraadslaagd, wat alsnog met het leger uit te voeren. De Prins was van oordeel, dat er gelegenheid was om het Lard dezen zomer met die krijgsmacht под meer dienst te doen, en er was werkelijk beslo- ten, de troepen te scheep naar Geertruidenberg te voeren, en уап daar de Meijerij te doen intrekken, om ze in en om Bazted te leggen. Wat. verder te doen stond, zoa nog nader overlegd worden. Tegelijk met deze berichten tracht de Raadpensionaris de Ontwerpverdrag voorslagen, reeds in April door cuannack gedaan, ter kennis der Vergadering. Thans, had met Frankrijk. 2 De Prins maakte ditmaal zwarigheid, zijn advies schriftelijk te geven: immers beklaagde №) zich, dat zijn vorig advies caanxacé in handen was gekomen, en door dezen naar Frankrijk vu gezonden. DES VADERLANDS, 709 onderhandelingen achteruit gezet. En hoe werden wij door Spanje misleid! De procu- 1680— ratie van den Koning was niet geldig: zonder zijn woord te breken, zou hij kunnen l weigeren tets te erkennen van hetgeen hier afgesproken zou zijn; geen goeverneur van eenige vesting, wier overgave wij bedongen zouden hebben, zou anders dan op een uitdrukkelijk bevel van den Koning de stad van zijn goevernement kunnen overgeven, zonder- zich des doods schuldig te maken. En wat het voornaamste was, stelden de Staten den Koning van Frankrijk als vrucht van den gemeenschappelijken oorlog be- geerlijke uitkomsten voor, dan zou deze Vorst zich licht door het belang der veiligheid van zijnen Slaat, door de kans om zijnen ouden vijand te vernederen; en door de gemak- kelijkheid van de uitvoering laten bewegen om Spanje openlijk den oorlog aan іе doen. — Welke de begeerlijke uitkomsten waren, door den Koning van Frankrijk bedoeld, stond uitgedrukt in de ontwerpartikelen, tegelijker tijd door СНАВМАСЕ overgeleverd. Van de gezamenlijk veroverde Spaansche Nederlanden zou de Koning Luxemburg, Artois, He- negouwen, Kamerik en het Kameriksche, ter vereeniging met zijne Kroon, tot zijn deel erlangen, terwijl de andere Provinciën met de Noordelijke. Gewesten. zouden worden ver- eenigd. De Staten, dit bepaalden eenige volgende artikelen, zouden zich verbinden de oorlog drie jaren vol te houden, en gedurende dien tijd zonder medeweten van den Koning aan geene vredesvoorslagen het oor leenen: werd echter door den Koning in den vrede, binnen dien tijd gesloten, bewilligd, dan zou Zijne Majesteit dien waarbor- gen. De Koning van zijne zijde beloofde voorts drie millioen subsidie, of, zoo hij open- lijk deel aan den oorlog nam, één millioen. Binnen:eene maand па de vaststelling van dit verdrag zou de Koning zich bepalen, of hij Spanje den oorlog zou verklaren, of ons met een hooger bedrag zou ondersteunen. Voorts verlangde hij van de Staten de verbintenis, dat zij in de Îb-veroveren plaatsen de Katholieke Godsdienst onaangerand zouden laten, en om hunne dankbaarheid jegens Frankrijk te toonen, іп 78 Hertogen- bosch ééne of twee kerken aan de Roomsche eeredienst zouden afslaan 1, Wie de zaak, nu Frankrijk zulke voorwaarden bood, als beklonken aangemerkt ‘en Јев _Begenkelijkheid tijd gekomen moge geacht hebben om де Gecommitteerden van de andere zijde weg іе? elis сеп ver- zenden, ten сінде Frankrijk niet te ontstemmen, Holland dacht er anders over. 710 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1080— Commissie vaa de.Hollandsche' Staten vervoegde zich by de Zeeuwsche Gedeputeerden. die, па ernstig protest en beroep. op de Unie, met hunne lasigevers over de zaak gin- gen spreken. De Hollandsche Heren onderrichtten hen zoo goed van het ware belang van den Staat, dat sij de hun gedane vermaning met dank aannamen, en beloofden, mt zij vernomen hadden, Ы) hunne principalen te zullen laten gelden 1. Dus bekreunde men zich dan ook niet al te zeer om eene missieve van Burgemeester еп Vroedschan der stad Utrecht, die verklaarden, dat de Gedeputeerden van het Sticht реепе wettige stem hadden uitgebracht, aangezien іп de zaak van деп vredehandel, waarin slechts eer eenstemmig besluit mocht vallen, de Stad niet eenstemmig dacht met het Lid der Сей! geerden en dat der Ridderschap: met deze Leden hadden zich de kleine Steden van he Sticht vereenigd, » hoezeer zij (zeiden de Heren der Hoofdstad) geene stem hebben zon- der ons.” ® |. Buitendien was er in zulk eene alliantie met Frankrijk iets zeer bedenkelits, hetgeen de bezorgdheid tegen het nemen van een overhaast besluit volkomen тесі. Werden de Spaansche Nederlanden eenmaal dus verdeeld, dan was Frankrijk onze onmit- dellijke nabnur, en bij de onberekenbare uitbreiding, die Frankrijks macht en invloed tengevolge. тап . де oorlogzuchtige plannen en de ver uitziende koiperijen der Fransche Regering іп Duttschland scheen :te zullen erlangen, was dit dubbel hagchelijk. Or legen де Zweedsehe wapenen beveiligd-te zijn, hadden de geestelijke Duitsche Vorsten Frankrijks bescherming gezocht, en WALLENSTEIN, op nieuw, zoo het scheen, derech terhand des Keizers, zag de onmogelijkheid in om Duitschland te bevredigen zonder aansluiting aan de Protestantsche Keurvorsten van Saksen en Brandenburg. Bovendien de verouderde vormen, vooroordeelen en beperkingen, alsnog in het Rijk geldend , begreep hy. ор het voorbeeld van de onbegrensde krachtsontwikkeling, ddor de Nederlandsche Republic gegeven, 16 moeten verbreken. Dus was hij ор het punt am Oostenrijks zijde le verlaten. en terwijl de Keizer door de hulp тап Spanje trachtte te zegevieren, was hij geneigd in verstandhouding met Frankrijk te treden. Dan mocht ronewise XHA Keiser; мсишт coadjutor van den Keurvorst van Trier en zijn opvolger als Vorst-Bisschop van Spiers: BERNHARD van Saxen-Weimar Hertog van Franken; oxenstszan Hertog van Mainz, en hi. WALLENSTEIN zelf, Roomsch-Koning worden. Voegt men daarbij de kans, die Frankrijk had, om in Italië, ook met medewerking van den Paus, meester te worden 3, en de omir digheid dat de toegang tot dat land voor Frankrijk veel gemakkelijker was, dan hij dit oel! voor Oostenrijk kon wezen, dan heeft men de voorstelling van eene algemeene Monarch in de hand van Frankrijk, van een Keizerrijk, sterker en geduchter dan er immer besan — — ee ' Resol. Holl. 7, 8, 12 Jalij, 1633. 2 Notulen enz. 8 Julij, 1633. 3 вамкк, Französische Geschichte 2 Bd. pag. 446, 447, 448. + DES VADERLANDS. 711 ааа en eenn el had. Еп van dat Frankrijk zouden wij ons bij de verovering der Spaansche Nederlanden en де 1630— onderwerping onzer zuidelijke broeders de medeplichtigen maken, еп er zou ten slotte geen м4. scheidsmuur overblijven tusschen de Fransche wereldmogendheid еп ons! Slechts wie bij zulk eene uitkomst voor zijn bijzonder belang rekening vond, kon er naar jagen. De Hollandsche Staten met den Raadpensionaris aan het hoofd, en de Heren van Dordrecht, Amsterdam en Rotterdam haastten zich niet om zich op-dien voet met Frankrijk te ver- binden, еп zij getroostten zich deswegens aan de eene zijde de scheldnamen te ontvangen van Arminianen еп Spaanschgezinden, hun door силвнасі 1, en van kwalijk gezinden, die tot elken prijs bestand verlangden, hun door дер Prins en zijnen aanhang gegeven 2, en van den anderen kant de uitwerkselen van den toorn des onverbiddelgken Franschen Kardinaals te ondervinden. En kon men дап nog slechts hopem, dat Frankrijk de grens, door deze Mogendheid zelve tusschen ons en haar gebied voorgeslägen, niet zou overschrijden. Maar inderdaad zou de kóning van Frankrijk, had hg zijnen zin gekregen, Frankrijk maakt in de Zuidelijke Nederlanden de beschermer der Godsdienst, die de Brabantsche Gecommilteey- oanspraak ор het beschermheer- den in den Haag voor het vaste en onveranderlijke fundament van hunnen Staat verklaarden, schap lieken in de geworden zijn. In het bezit van een deel der Zuidelijke Provinciën еп met het protecto- Provinciën, door raat over het andere deel, zou zijne Allerchristelijkste Majesteit spoedig ook de hand onderworpen of , aan de Katholieken in de Vereenigde Provinciën gereikt en van de Keizerlijke waar- pen, te onderwer- digheid, had hij ze eenmaal verworven, gebruik gemaakt hebben am dit afgescheiden gedeelte van het Heilige Roomsche Rijk weder in te lijven. Het zoe even vermelde arti- kel in het ontwerp-verdrag van СНАҺМАСЕ, waarbij inruiming van kerken aan де Katho- | lieken in~den Bosch ter liefde van den Koning van Frankrijk bedongen werd, sprak |. reeds duidelijk genoeg; maar er deden zich ernstiger verschijnselen op. In Maastricht heerschte bij voortduring de рез, en deze plaag spaarde vooral het Nederlandsche gar- nizoen niet. Bij de groote behoefte aan verpleging beijverde zich de Magistraat det stad niet zoodanig, als, naar de uitdrukking der Staten, van eene Christelijke Overheid gewacht kon worden, en vooral de ijver voor de Katholieke Godsdienst , welke de uitbreiding van het Protestantisme door allerlei middelen te keer ging еп tevens 200 veel mogelijk ziełen voor de Kerk trachtte te winnen 3, was de oorzaak van de verwaarloozing der Gere- 1 Archiv. de la Mais. Orange, t. a. pl. р. 42, 50. | 2 Мет. de Fréd. з Resol. Slat.-Gen. 5 Jan.; 2 Maart; 28 April; 2 Јан), 1633. Іп de maand Mei verzette men zich te Maastricht tegen de viering van den door de Staten uitgeschreven Biddag, en de Magistraat weigerde het bevel daartoe uit te vaardigen. Onder herinnering aan haren eed, vermaanden haar de Staten, dit alsnog te doen, en voor het geval dat zij daarbij tegenstand ontmoette, kreeg de Hertog van Bouillon, commandant der stad, den last om haar de hand te bieden. De viering van den Sacramentsdag, daarentegen, verordende de Magistraat onder bedreiging van zware straffen. Ook. deswegens gaven de Staten haar hun ongenoegen te. kennen, onder de verklaring, dat zij niet 1630— 1634. 712 ALGEMEENE GESCHIEDENIS formeerde soldaten. Tegen het einde nu van de maand September verlangde de Восі. schout van Maastricht een klooster ingeruimd te zien tot pesthuis voor het garnizoen. Dor: wat gebeurt ег? De prior verontschuldigde zich op grond dat zijn klooster onder ce bescherming stond van den Koning van Frankrijk: hiervan vertoonde bij akte, en ten overvloede sloeg hij de wapens van Frankrijk voor de poort van het gesticht. De Su- ten, overwegende, dat zij niet konden gedoogen, dat buiten hun verlof dergelijke sauveganien _ op plaatsen, gelegen binnen kun gebied, werden verleend, besloten zich daardoor пін te laten terughouden om, bij gebrek van eene andere gelegenheid, de bedoelde besten- ming aan hel klooster te geven 1. Straks daama trad de Gezant van Frankrijk op met het verzoek, dat de Staten eene benoeming, geschied door den Pauselijken Nuncius i een opengevallen: praebende van Sf. Servaas te Maastricht, zouden goedheeten: om й andere maand, namelijk, ‘had de Paus de benoeming tot die betrekking. De Staten schreven het Kapittel van St. Servaas aan, dat zij geene collatie zouden erkennen, іш door hen zelven. geschied, en voegden er eene niet onduidelijke waarschuwing bj -. Zulke beginselen moesten de Staten geraden achten tegen te gaan. Bij elke veroverio; op het Brabantsch, het Oppergeldersch еп het Limburgsch gebied maakten ц dan ook hunne zegepraal diensthaar aan · de voortplanting der Gereformeerk Godsdienst: door » invoering” van predikanten en oprichting van gereformeerde scholes .. Zij zouden, byaldien zij zulks hadden kunnen verzuimen, zich kwalijk voor het той hebben vermogen te verantwoorden, en ook de aandrang der Synoden zorgde wel, Ші zij het niet vergaten. Maar ook uit een slaalkundig oogpunt was de Godsdiens (еп noodwendig middel, ten einde tegen plannen van al te groole ineensmelting Lusschen le beide helften van Nederland de zelfstandigheid van het Noorden te bewaren, е, als ware het om de Remonslranten te wraken, die nog altijd van overhelling tol ver ceniging met het Zuiden verdacht waren, werd de op nieuw verzochte vergunning но! HUGO DE GROOT om bier in het-land te blijven met scherpe bedreiging afgeslagen. en op de vervolging der uit Loevestein ontvluchte herwaarts wedergekeerde predikar- ten aangedrongen < Unrrensogarat, het is waar, vond vrijheid om op den іміз tegen het eind des jaars 1652 te ’s Gravenhage in de vergadering zijner geloofsgenoten te prediken 5; doch niet zonder beklag van den Kerkeraad der Gereformeerden, en Ш wisten, de Soevereiniteit met haar іс hebben gedeeld (Resol. Stat.-Gen. 24 Mei; 2, 1%. 25 Junij, 1633). ! Resol. Stat.-Gen 1 Aug.; 7, 20, 24, 30 Sept.; 5 Oct. 1633. 2 Resol. Stat.-Gen. 21 Oct. 1633. | as 3 Resol. Slat.-Gen. 4, 5 Jan.; 2 Junij; 19 Julij; 5-Oct. 1633. 4 Resol. Holl. 1632, bl. 254, 295, 296. ` ` 5 Resol. Ной. 1632, bl. 414, 415. DES VADERLÁNDS, 715 Ма daaraanvolgende werd. weder eens een Remonstranisch predikant in hechtenis geno- 1880 men, en de daarvoor bij het plakaat uitgeloofde prijs gevraagd.1. In de Meijerij was de invoering еп handhaving der Gereformeerde Godsdienst het stelligst bewijs, dat _ de Staten de soevereiniteit over ‘dat gewest niet aan de Infante wenschten over te laten: vandaar de strenge maatregelen, daartoe strekkende, in weerwil van allen tegenstand genomen ?. Vooral sedert de Katholieken in het Limburgsche den wil had- den getoond om zich onder de bescherming van den Koning van Frankrijk te begeven, gevoelden de Staten het belang ‘aan de handhaving hunner godsdienstige belijdenis verbonden, en dadelijk nadat het feit van dien prior te Maastricht hun bekend was geworden, verordenden 24 met eenige heftigheid de handhaving der Gereformeerde eeredienst te Rijnberk, beluigende niet af te willen wijken van hun recht en gezag in het stuk der religie, zoo min als in dat der regering 9, Al was nu ook besloten, de canferenties met de Brabantsche Gecommitteerden іе her- gtaat дер on- vatten, dit besluit kon geen dadelijk gevolg hebben. De aanzienlijkste dier Heren wa- handeling met ren omstreeks den 18%" Junij naar Brussel vertrokken 4, en eerst tegen den 27sten Julij werd de eerstvolgende bijeenkomst bepaald, op welk tijdstip-de afwezigen herwaarts - wedergekeerd zouden zijn 5, Intusschen drong CHARNACE aan op antwoord ор het ont- werp van alliantie, in April door hem ingeleverd. Hij gaf te kennen, dat men de zaak kort moest maken. Maar de Staten van Holland wilden vooralsnog niets uitgemaakt hebben, en Amsterdam en Rotterdam vonden zelfs niet goed, dat men zich verder met CHARNACE inliet, voordat zij naderen last hadden bekomen. Een paar dagen later besloten Hun Edel Mogenden, dat men werkelijk met dien Heer in conferentie zou treden, doch zonder daarmede де mogeljkbeid van het tot stand komen van een bestand uit te sluiten : men zou beginnen met hem zijne procuratie af te vragen: immers was alle onderhoud met hem tot dusverre van bloot vriendschappelijken en vertrouwelijken aard geweest. De afvordering zijner procuratie, hoe natuurlijk- еп billijk ook, wekte cHanmack’s on- tevredenheid, Misschien zag hij daarin een wederwraak van die staatslieden, welke, - naar hij meende, hem kwalijk namen, dat hij de ontstentenis van eene voldoende pro- cùratie van den Koning van Spanje zoo breed uitmat: in allen gevalle moest de aan- schaffing der van hem begeerde procuratie tijd kosten, en hi verlangde immers de zaak kort te maken. Ное het zij, na deze mededeeling aan CHARNACÉ gedaan, besloten de 1 Resol. Stat.-Gen. 12 Mei, 1633. = 2 Resol. Stat.-Gen. 24 Mei; 20, 28 Junij; 1, 19, 21 Julij; 3 Aug.; 11 Oct. 1633. Resol. Ной. 20 10. Notulen enz. 7, 21 Julij 1633. 3 Resol. Stat.-Gen. 11 Oct. 1733. 4 Resol. Stat.-Gen. 20 Junij, 1638. 5SN otulen enz. 18 Julij, 1633. Resol. Stat.-Gen. 14, 15, 18, 19, 20, 21 Julij, 1633. III Derr. 4 Srux. | : 90 \ 714. ALGEMEENE GESCHIEDENIS "= __ 1630 — Staten-Generaal, met goedvinden van die van Holland, dat er een antwoord op den 1084, voorslag van Frankrijk zou gesteld worden, evenwel niet zonder advies van den Prins, waarloe men met Zijne Excellentie in het leger zou moeten beraadslagen 1, Doch zaken van meer oogenblikkelgk dringenden aard zou de Raadpensionaris aldaar met hem te bespreken hebben. De Prins had hem laten weten, dat zeker persoon bj hem gekomen was, bericht brengende van zekere zaak, den Raadpensionaris bekend, en dat Zijne Excellentie diensvolgens dienstig oordeelde, -dat de gezamenlijke Gecom- mitteerden tot het beleid van het leger zich in allerijl tot hem te ’s Hertogenbosch ver- voegden 2, — Het is niet raoeijelijk te raden, wat de zaak was, zoo geheimzinnig aan- gekondigd. De Koning van Frankrijk achtte den tijd gekomen om het grondgebied van den Hertog van Lorraine, vóórdat de Hertog van Ferra, aan het hoofd van есп Spaansch leger, hem uit Пай2 te hulp zou zijn gekomen, aan te randen, en dien Vors onder zijn bedwang te krijgen, hem nopende, zijne hoofdstad Nancy in Frankrijks handen te leveren. Deze onderneming”was niet veilig uit te voeren, wanneer hel leger der Infante niet belet werd den Hertog te hulp te komen, en niet tevens de Hertog van Neuburg en de Keurvorst van Keulen tot slipte onzijdigheid werden gedwongen. _Plan van een Dit doel nu was niet anders te bereiken, dan door de aanwezigheid van den Prins van aa leper in Bra. Oranje aan het hoofd van een Nederlandsch leger in Brabant ор een punt, uit hetwelk bant. hij de Zuidelijke Provinciën, zoo de Spaansche legermacht haar onbeschermd mocht laten, dadelijk zou vermogen te overvallen, of wel den Keulschen Keurvorst en den Prins van Neuburg, door zich den Rijn opwaarts te begeven, alle inmenging in de zaak van Lorraine zou kunnen beletten. — Deze zaak behartigde Prins FREDERIK НЕКОП met den meesten ernst en ijver. Hij verlangde een ontzagwekkende krijgsmacht onder zich te hebben, om bij elke kans, die zich aanbieden mocht, met onbedwingbare kracht Zweedsche en te kunnen optreden. Daartoe zond hij den Overste renenz tot den Zweedschen Ші Hessische rait . 2. . .. in onse dienst ze- kanselier in Duitschland, om van de Hessische еп Zweedsche troepen, die nog onlangs nomen. den Graaf van меворЕ, tot groote ontstelienis van den Keurvorst van Keulen, bij Hamels aan de Weser eene nederlaag hadden toegebracht, cen aanzienlijk aantal ruiters tijdelijk in onze dienst te nemen. Zoo zou de groote onderneming, die in het vorige jaar on- uitgevoerd was gebleven, nogmaals beproefd worden. De Raadpensionaris was weder uit het leger in den Паад terug, toen bij eene mis- _ sieve van den Prins, gedagteekend van den 9dea Augustus, ontving, waarin de Щи 8009, dat de Zweedsche еп Hessische ruiters tegen һе! midden der maand op ome grenzen zouden zijn. Dit bericht bracht die staatsman den 114 in de Staten-General Er diende dadelijk order gesteld op het vinden van de noodige penningen voor een 1 Resol. Holl.-12, 15, 20 Julij, 1633. Notulen enz. 12, 13, 15, 16, 25 Julij, 1633. 