Reis door Noord Amerika
Dog naderhand bevond ik dat het gebruik der thee niet de enige oor- zaak van dit verlies der tanden wezen kon. Verfcheiden jonge Vrouws' perfonen , in Europa geboren , klaagden dat zy hare meefte tanden wa- ren kwytgeraa'it zodra zy in Amerika gekomen waren. Ik vroeg, of zy niet dagten dat dit van het menigvuldig thee drinken kwam , dewyl men weet, dat fterke thee de tanden als opvreet; dog zy antwoordden dat zy reeds begonnen hadden hare tanden te verliezen voor dat zy nog thee gedronken hadden. Maar myn onderzoek voortzettende , vond ik ten laatften ene genoegzame oorzaak van dit uitvallen der tanden. Alle deze Vrouwen bekenden dat zy zeer gefield waren om alles zo warm te éten." eten als het maar mogelyk was. Dit was even het zelve met de andere Vrouwen in het land, die hare tanden veel vroeger verliezen dan de Mans. Zy drinken veel meer thee des morgens en des namiddags dan de Mans y wier bezigheden hun den tyd niet laten van lang aan de theetafel te zit- ten. Behalven dat, de Engelfche Mans geven weinig om thee, maar houden meer van een kom punch. Als de Engelfche Vrouwen thee drinken gieten zy ze niet in de fchotelqes, maar gebruiken ze zo heet als zy kunnen uit het kopje. De wilde Vrouwlieden volgen ze daarin- na. Integendeel, die Wilden^ wier tanden wie en. gaaf z.yn,., eten of drinken noic iets warm. 1% vroeg verfcheiden van de oude Zweden of hunne Ouders en Lands- lieden hier ook hunne tanden zo vroeg verloren hadden , dog zy zeiden van neen. Bengt [on , de Kerkeraad van Philadelphia , verzekerde my., datzyn vader op zyn zevencigfte jaar periikeflenen en noten met zyn tan- den kraken kon , en dit zal tegenwoordig niemant hier op die jaren on- dernemen. Dit beveiligt het geen ik gezegd heb, want in dien tyd was het gebruik der thee in Noord Amerika onbekend... Koort- Gene ziekte is hier gemeenderdan die welke de Engelfcben Feverand f™. (igug noemen-, ene koude koorts, die of ene alledaagfche, andere- of derdedaagfche isi Dog het gebeurt dikwyls dat iemant, die ene derde- daagfche koorts gehad heeft, en ze ene week is kwy t geweeft:,enc alledaag- fche in de plaats krygt,. en als die weg is, na enigen tyd, weder door ene derdedaagfche wordt aangecaft. De koorts begint gemeenlyk op- het laatfl: van Auguftus of het begin van September, en duurt den herfll en den winter over tot aan de lente, wanneer zy geheel verdwynt. De Vreemdelingen worden 'er gemeenlyk het eerfte of het twede jaar na hunne aankomft van aangetaft , en veel flerker dan de Inboorlingen , zo dat zy 'er fomtyds aan fterven. Maar als zy. 'er de eerfte maal door- komen, zyn zy 'er gemeenlyk het twede jaar, en fomtyds- altyd vry van. Men zegt hier in 't gemeen dat de Vreemdelingen de koorts kry- gen om zig aan de lugt te gewennen. De Inboorlingen van Europifche afkoraft hebben op fonimigen plaatfen alle jaren een aanval van koorts, dog R A K o o N. 1748. S57 Sog fommigen zyn 'er fpoedig van af, daar anderen zes maanden kng daaraan fakkelen, en enigen zelfs toe hunnen dood toe. De Wilden zyn 'er ook aan onderhevig , dog zo (lerk niet als de Europeanen. Geen ouderdom is 'er van bevryd; waar deze koorts heerfcht ziet men 'ergry- zaards en kinderen in de wieg, dikwyls niet boven de drie weken 'oud, van geplaagd. Dezen herfll was zy hier veel fterker dan naar gewoonte^ Zy maakt de menfchen z-o bleek als doden en fchrikkelyk zwak , dog. laat hun nogthans toe in de tuflclientyden hunne bezigheden waartencmen. Het is zonderling, dat 'er alle jaren fommige ftreken zyn daar de koorts regeert , en anderen daar niemant 'er van weet. Ook zj'n 'er plaatfeu waar men 'er voorheen niets van plegt te weten, dog daar zynugemeen^ der begint te worden. Vele oude lieden verzekerden eenllcmmig dat de koorts noit zo hevig en aanhoudend was geweeft toen zy kinderen wa- ren als nu. Dog anderen , ook ruim zo oud als de eerllen , waren vatï gedagte , dat de koorts voorheen naar evenredigheid der Inwoonders wel zo algemeen en zo fterk geweeft was , dog dat men in dien tyd , toen 'er veel minder menfchen waren , en de plantcryen zo ver van malkande- ren lagen, daar zo veel agt niet op had kunnen nemen ; zo dat het waarfchynlyk is, dal de uitwerkingen der koorts altyd omtrent gelyk geweeft zyn. Het is moeilyk de ware oorzaken dezer ziekte te bepalen; daaroorzs- fchynen 'er verfcheiden' te zyn, en die niet altyd dezelven; fomtyds,ken. en ik denk gemeenlyk , lopen 'er verfcheiden t"zan:en. Ik heb 'er Ge- neeskundigen over onderhouden, en zie hier wat zy 'er van dagtcn. Sommigen meenden dat de gefteldheid van de kigt in dit land oor- zaak is van deze koorts, dog de meeftcn beweren dat zy veroorzaakt, wordt door de ftaande en rottende wateren; en dit fchynt de onder- vinding te bekragtigen. Want men heeft opgemerkt, dat zulken die. in de nabnurfchap van moerallèn en poelen wonen , of op zulke plaatr fen waar men een ftaand en ftinkend water vindt, genoegzaam ieder jaar de koorts krygen , en 'er veel ligter dan anderen van worden aange- taft. En dit gebeurt voornaamlyk in een jaargetyde, dat de wate- ren , door de onmatige hette het meeft uitwaaflèmen , en de lugt met kwade dampen vervullen. Ook is de koorts zeer fterk op alle lage plaatfen , en waar tweemaal in de vierentwintig, uren het zeewater met het ty opkomt , en zig met het zoete water vermengt. Des zo- mers wordt men, over zulke plaatfen reizende, dikwyls gedwongen zyne neusgaten toetehouden, uit hoofde van den ftank, dien de ver- menging van het zoete met het zoute vm.Qr voortbrengt. Om deze reden worden de menfchen te Penns-neck, en te Salem in New Jer- fey , waar de grond de gezegde eigenfchappen heeft, jaarlyks veel Itcxker door de koorts geplaagd, dan die op hoger gronden wonen. V 3 In.- ï5'J NEW JERSEY. Indien icmtnu wonende op hoge landen, waar men vry is van ds koorts, naar de lager landen trekt, kan hy wel ftaat maken van alle jaren op den gewonen tyd de koorts te krygen zo lang hy daar blyfc wonen. Menfchen, die de frifchfte kleur hadden, uit de hoger lan- den naar de lagere verhuizende, en daar enen tyd lang blyvendc ver- toeven, hebben alle hunne kleur verloren, en zyn zo bleek gewor- den als doden. Dit kan egter de enige oorzaak van de koorts niec wezen, want ik ben in lage landen gev/eeft, daar veel ftaande wate- ren waren , waar de menfchen zeiden zelden van de koorts gekweld te worden ; dog deze plaatfen lagen twee of drie graden meer noord- waards. Anderen waren van gevoelen dat liet onvoorzigclg en onmatig eteiï van vrugten zeer veel de oorzaak was van deze koorts. Dit heeft byzon- derlyk plaats omtrent de Europeanen die eerd overkomen , en nog niec aan de lugt en de vrugten van Amerika gewend zyn , want zy die hier geboren zyn kunnen 'er raeer van verdragen, en zyn egter niet geheel vry van de kwade gevolgen der onmatigheid. Ik heb hierover vele Ert' gelfchen en Duitfchers uit eigen' ondervinging horen fpreken. Zy be- kenden het dikwyls beproefd te hebben , dat als zy eens of tweemaal ■nugtcren van een watermeloen aten zy verzekerd konden wezen van bin- nen weinige dagen ene koude koorts te hebben. En het is merkwaar- dig het geen de Franfchen in Kanada, my vertelden, dat de koortfen daar minder gemeen waren , fchoon men daar niet minder watermeloenen ge- bruikte dan in de Engelfche Volkplantingen , en dat men noit opgemerkt had dat zy koorts veroorzaakten ; maar dat wanneer men in 't hete van ilen zomer by de Ulinoizen komt , een Amerikaan/eb volk , dat op de zelve breedte met Penfylvanie en New Jerfey woont , zy geen wa- termeloenen eten konden zonder de aanvallen ener koude koorts te be- fpeuren, en dat de Wilden hen ook waarfchuwden van zo gevaarlykene vrugt niet te eten. Doet ons dit niet denken dat de groter trap van hette in Penfylvanie en het Land der Ulinoizen, beiden vyf of zes graden zui- delyker dan Kanada gelegen , die vrugt gevaarlyker maakt ? In de Engelfche Volkplantingen heeft ieder Boer watermeloenen , die men on- der 't hoyen gebruikt, of gedurende het werken in den oogil, wanneer het volk niets in de maag heeft, om zigin de hette te verkoelen, ge- lyk deze fappige vrugt zeer frifch is. Ook eet men hier in den zomer zeer veel meloenen , komkommers, kawoerden , /^«^^Äf i , moerbezien, jippelen, perfiken, kerlTcn, en ander ooft, al het welk ook het zyne doet ter bevordering der koorts. Dog dat de levenswys hier zeer veel aan toebrengt , kan men beflui- tcn uit de eenparige berigten van oude lieden aangaande de tyden hun- ner kindfchheid, volgens welke berigten de menfchen in die tyden aan zo R A K o o N. 1748. 159 zo vele ongemakken niet onderhevig en zelden ziek w.iren. Alle de ©ude Zweden verklaarden , dat hunne Landslieden die zig hier he: eerft nederzetteden enen hogen ouderdom bereikten, en dat hunne kinderen omcrent tot die zelve jaren kwamen; dog dat de kleinkinderen en de kleinkleinkinderen den ouderdom van hunne voorouders niet hadden be- reikt , en zo gezond en fterk op ver na niet geweeft waren. Dog de Ziueden leefden hier in 't begin zeer matig. Zy waren te arm om bran- dewyn en rum te kopen, die zy ook zelvcn niet ftookten. Egcer hadden zy Ibmtyds een goed Ikrk bier, Zy willen ook genen cyder te maken , die nu zo gemeen in 't Land is. Koffi, thee, chokolaat , waaruit zelfs nu het Landvolk ten dele zyn oncbyt maakt ,- waron onbekend. De mccftcn hadden noit fuiker of funch geproefd. De thee , die men mr hier drinkt, is of zeer verlegen , of mee allerlei kruiden vennengd, zo- dat zy nauwlyks meer den naam van thee verdient; gevolgclyk kan zy niet dan ene kwade uitwerldng op zulken doen die dezelve in menigte gebruiken ; behalvcn dat zy niet mificn kan van de ingewanden te ver* flappen, daar zy 's morgens en 's namiddags byna kokend heet gedron- . ken wordt. De Wilden^ afkomelingen van de oorfpronglyke bewoon^ dcrs dezes Lands , verflrekkcn tot een bewys van het geen ik zegge. T is bekend dat hunne voorouders,, ten tyde van de aankomll der j£«- ropeanen, zeer oud wierden; 'r was niets- vreemds van 'er lieden onder ce vinden die boven de honderd jaar waren, Zy leefden fober , en dron- ken niets dan water. Brandevvyn, rum ^ wyn, en andere iterkc dranken waren hun onbekend. Dog federt dat de Chrifienen hun die dranken hebben leren drinken, en zy ze zo aangenaam gevonden hebben, berei- ken zulken die hunne luften niet kunnen tegengaan niet de helft van dè jaren hunner voorvaderen; EiNDELYK,daar waren 'er die beweerden , dat het uitroeyen van zo vele welraikende planten y waarmede op de aankomft der Europeanen de boflchen vol waren , dog die het vee thans vernield heeft , kon worden aangezien als ene van de grote oorzaken van de voortgangen der koort- fcn. De menigte dezer bloemen verfpreidde alle morgens en avonden enen lieflykcn geur in de boiïchen. liet is derhaK'en niet vreemd te denken , dat daardoor de fchadelykheid der rottige uitwaaflcnnngen ge- matigd werd , zo dat zy zo gevaarlyk in dien tyd niet waren. Verscheiden' geneesmiddelen worden tegens deze kwaal aangewend. Midde- De Kina was voorheen een onfeilbaar middel , dog tegenswoordig doet Ji^n daar zy altyd die uitwerking niet, fchoon men ze hier voor zuiver en onver- '^'^Seii» valfcht bekomt. Vele lieden befchuldigden dit middel van iets kwaads xn het lichaam agter te laten. Dog men heeft gemeenlyk ondervonden , dat als de Kina goed was en terftonds in 't begin der koorts gebruikt wiecd, eer het lichaam verjiwakt was , zy de koorxs altyd verdreef, zo dat- ï6o N E W J E R S E Y. dat de huivcnngen niet weder kwamen , en men gene pynen nog zwaarte in de leden overhield. Maar als de kwaal was ingeworteld en de Lyders fterk verflapt had , of dat zy nacuurlyk zwak waren , verliet hen de koorts wel op 't gebruik der Kina , dog keerde een veertien dagen daarna we- der , en dwong hen ze op nieuws te gebruiken ; waarvan het gevolgdik- wyls was pj'n en ilyfheid in de leden en fomtyds in de ingewanden, waardoor zy belet wierden te gaan , welke pyn hun vele jaren bybleef , en dikwyls tot den dood toe. Deze kwade uitwerking wordt gedeelte- lyk aan den koortsbaft, dien men hier zelden onvervalfcht bekomt, en gedeeltelyk aan de onvoorzigtigheid der Lyders onder 't gebruiken van denzelven toegefchreven. Een van myne kennifTèn was zeer ervaren ia 't verdry ven van de koorts door de Kina, welke hy gaf zodra de koorts zig in 't lichaam vaflgezet had. Dog voor dat hy ze gebruikte nam hy een zweetmiddel , dewyl hy dit zeer heilzaam gevonden had. En gelyk hier de koorts veeltyds van dien aard is dat zy niet doet zweten , zelfs niet ia hare hette , moed; men door andere middelen de uitwaafleming bevorde- ren. Ten dien einde nam de Lyder het middel op den dag van de huive- ring en moeft dien avond zonder eten zyn. Den volgenden morgen rnoefl: hy in 't warme bed bly ven, veel thee drinken, en wel loegedekc zyn, om fterk te kunnen uitwaaiTemen. Dus bleef hy tot dat het zwe- ten ophield, verliet dan het bed in ene warme kamer, wafchte het li- chaam met bloed- lauw water, om het te zuiveren van de vuiligheid door het zweten veroorzaakt, ten einde die <ie poren niet mogte verltoppen. De Lyder wierd daarop afgeveegd, en nam eindelyk de Kina verfcheiden* malen op den zelven dag in. Dit wierd twee of drie malen herhaald, op de dagen na dat de zieke de koorts gehad had , en zy verliet hem ge- meenlyk zonder weder te komen, en zonder dat hy 'er in "t vervolg bleek van zag. De fchors van den wortel des Tulpebooms (*) op de wys der Kina genomen heeft fomtyds de zelve uitwerking. Sommige menfchen fchillen de wortels van den Kornoeljeboom , (f) en geven de fchil den zieken in. Verfcheidenen , die door de Kinn niet geholpen wierden, zyn door dit middel genezen. Ik heb ook menfclien gezien die geholpen waren door zwavel fyn geflampt, met fuiker ver- mengd, alle avonden voor dat zy naar bed gingen, enalleogtendenvoor dat ze opflonden , te gebruiken. Dit deden zy drie of vier malen in den tufTchentyd <lat zy van de koorts vry waren , en namen 'er telkens wat warmen drank op , om de poeder te doen zakken. Dog fommigen von- den hier geen baat by. Anderen namen den gelen baft van den perfikeboom, byzonderlj'k dien van den wortel , en kookten hem in water, tot dat 'er de helft van vcr- i*y Liriedendron TuUpifera LiniN. (f) Carnus fiorida, Linn. R A K o o N. 1748. 161 ■vervlogen was. Hiervan nam de zieke eiken morgen een wynglas vol •voor dat hy iets gegeten had. Deze drank heeft enen onaangenamen fmaak, en trekt den mond by een gelyk aluin; dog hy had vele men- fchen te Rakoon geholpen, die andere middelen te vergeefs gebruikt liadden. Weder anderen kookten de bladen der Potent illa reptans, of der Potentilla Canadenjis^ in water, en dronken 'er van voor dat de huive- ring aankwam ; en het is bekend dat 'er velen door geholpen zyn. De Bewoonders van den ftroom Mabawk , zo -wd Amerikanen als £»rö/ffrj, (lampen den wortel van het Geum rivale. Deze poeder worde van fommigen in water gekookt tot dat het afkookfel vry ftei-k is; an- deren gieten 'er maar koud water op, en laten 't enen dag over ftaan; enigen mengen ze met brandewyn. Van dit middel moet de Lyder een glas vol nugteren nemen op zynen vryen dag. Men verzekerde dat die een der zekerfte middelen was , en de Kina overtrof. Die genen welken digt by de yzermynen woonden betuigden zelden of noit door deze koorts te worden aangetaft ; dog wanneer zy ze eg- ter hadden , dronken zy het water uit bronnen die uit de yzermynen komen, en enen fterken ftaalfinaak hebben. Dit middel verzekerden ze my onfeilbaar te zyn. Anderen , die niet digt by zulke bronnen woon- den, trokken 'er voor enige dagen naar toe, als zy de koorts hadden, om het water te drinken, dat hen gemeenlyk hielp. Ik heb boven reeds aangemerkt, dat faly met citroen fap zeer heilzaam tegens de koorts bevonden is. Dog men had opgemerkt dat een middel dat den een hielp dikwyis kragteloos op den ander is. Borstontstekingen (*) zyn ook ene ziekte waardoor men hier dik- Borfïont* wyls wordt aangetaft. Velen van de oude Zweden vertelden my dat zy ftckin- in hunne jeugd 'er weinig van gehoord hadden , dog dat deze ziekte nu S^"» zo gemeen was dat zy jaarlyks vele menfchen wegfleepce. Maar men heeft opgemerkt dat zy in fommige jaren zo kwaadaardig niet is als in an- deren , wanneer zy de meefte Lyders doodt. Ook is zy fterker op de ene dan c^ de andere plaats. In den herfll van 1728. fleepte zy vele menfchen weg te Penns-necky ene plaats beneden Ä«A'oe», åigter aan de Dellaware, waar vele Zwe- den waren geveftigd. De meeften Zweden ftierven 'er van , fchoon zy zeer talryk waren. Dit heeft gemaakt dat hunne kleine kinderen , die overbleven , met de kinderen der Engelfchen opgroeyende , hunne moe- <lertaal vergeten hebben , zo dat 'er weinigen zyn die nu het Zweed fcb verdaan. Sedert dien tyd heeft deze ziekte jaarlyks wel enige menfchen X te (•) Flturiiis, i62 N E W J E R S E Y. te PennS'neck om hals geholpen, dog in geen groot getal. Zy fcheeii^ als ware het, te ruften,, tot in den herfll van dit jaar 1748. wanneer zy op nieuw yiïèlyk begon te woeden. Iedere week flierven 'er van zes tot tien oude raenfchen aan. Het was ene ware Pleuritis , maar zy had de- ze byzonderheid, dat zy met ene grote zwelling onder den flrot en den hals en met ene belemmerde doorzwelging begon» Sommigen hielden ze voor aanftekend. Enigen verldaarden in goeden ernil dat als zy in ene familie kwam, zy, niet alleen die in 't zelve huis woonden,, maar ook zulken van de familie aangreep die 'er ver van daan hun verblyf hiel- den. Velen zyn 'er te Penns-neck geweeft, die, zonder dat zy hunne zieke bloedvrienden bezogt hadden, de ziekte gekregen hebben, en 'er aan geftorven zyn. Ik wil de waarheid hiervan niet betwiften , dog vind het gevolg niet gegrond. De ziekte woedde het meeft in November.. Egter ftierven 'er enige oude lieden den volgenden winter aan. Dog de kinderen liepen 'er tamelyk vry van.. De Geneeskundigen vonden zig in deze ziekte zeer verlegen.. ' Oorza- Het is bezwaarlyk de oorzaken van zo geweldige ziektens jüifl te be- ken, palen. Een oude Engelfche Heelmeefter fprak 'er dus over. Men drinkt hier in den zomer veel punch en andere hece dranken, waardoor het bloed verdikt en de aderen in 't middenrif (*) opgezet worden.. Tegen ?t einde van Oélober en 't begin van November wordt het weder veran- ■derlyk, zo dat het op den zelven dag nu heet dan weder koud is. Als de menfchen by dit verariderlyke weder veel in de. lugt zyn krygen zy dit ongemak. Ook is het zeker dat de lugt het ene jaar ongezonder is dan het andere ,. het v;elk van de hette en andere omflandigheden afhangt , en dit doet veel tot. deze ziekte. Het is aanmerkelyk dat 'er in 't jaar 1728. en 174!)., toen 'er zo vele menfchen te Penns-neck ftierven, te Jlakoon weinig doden waren, fchoon beide de plaatfen digt by malkan- der leggen, en dezelve lugt en grondsgefteldheid hebben. Maar Penns tteck legt zeer laag ,. en Rakoon tamelyk hoog.. Te Pennas nsck woont men tuflchen poelen en moeraflèn ,. waarin het water ftaat te rotten ; het is 'er vol van bomen, die den wind afkeren.. Ook wordt het water te Penn's neck niet voor zo goed gehouden als te Rakoon y fchoon 'er geen onderfcheid is in den fmaak. Het wordt daarenboven in fommige kleine ftroompjes brakagtig, als de Dellaivare by den vloed opzet en 'er in komt. Op de oevers van deze ftroompjes wonen vele Zineden^ en gebruiken 'er het water van. Phibdel- Den 3. December 1748. vertrok ik weder naar Pbiladeïpbia , phla. waar ik nog dien avond aankwam. Wilde ^N ^^ bofichen vindt men overvloed van verfcheiden' foorccn vaa dtiüven. wil- P H I L A D E L P H I A. 1748. Ï63 wilde Druiven. Een foort , aanmerkelyk door zyne grootte , waft in de poelen , en wordt zeer gezogt van den Rakoon. Deze druif worde van de Engelfchen Vojfedruif (*_) anders Poeldruif ^ geheten. Zy zyrj niet aangenaam van fmaak, en de Inwoonders eten ze zelden, dog wel een klein foort van druif, die op enen drogen gi-ond groeit. Men gebruikt ze in den herfll rauw. Zy zyn aangenaam, een meng- fel van zoet en zuur. Sommigen drogen ze, en bakken ze in taarten, of zetten ze droog voor. Voorheen maakten 'er de Zweden ene» tamelyk goeden wyn van ; dog hier zyn zy van uitgefcheiden. Eni- ge Engelfchen evenwel perflèn 'er nog enen lieflyken drank uit, dien zy my verzekerden 20 goed te wezen als de befte Franfche wyn, en lang te duren. Om dezen wyn te maken, verzamelt men de druiven van den 21. Wyn. September af tot den 1 1 . November toe , dat is als zy beginnen rj'p te worden. Men moet ze fnyden by droog weder , nadat de dauw weg is. Zy worden afgeveegd. Een groot vat ftaat 'er gereed , waar- in of fyroop of brandewyn geweeft is. Dit maakt men wel fchoon, flaat 'er enen der bodems uit, en plaatft het op ene bekwame wys op 'ftukken houts in den kelder , of in een warm vertrek omtrent twee voet boven den grond. De dniiven worden in het vat gedaan , en , als zy wat gezonken zyn , doet men 'er drie of vier dagen daaraan weder nieuwen by. Een man gaat 'er met blote voeten in , en treedt de druiven, In omtrent een half uur is 'er het fap al uic. Dan keert de man de onderften boven , treedt ze nog een kwartier j en dit is genoeg om 'er het goede vogt uit te krygen ; want langer te treden zou ook de onrype druiven doen breken , en den wyn enen kwaden fmaak geven. Dan dekt men het vat toe met een digt dekfel , of met twee dekfbls als men genen kelder heeft, of het weder zeer koud Is. Dus laat men het vogt giften , en in de volgende vier of vyf da- gen werkt het zeer fterk. Zodra het giften ophoudt wordt 'er een gat gemaakt omtrent zes duim van den bodem, en men tapt wat van het vogt 'er uit , tweemaal iederen dag. Zodra dat klaar en bezonken is, laat men het vogt over in een kleinder vat. Van twintig boden druiven krj'gt men omtrenr twintig gallens fap. Het kleine vat blyfc ftil ftaan , en de moft gift voor de twede reis ; en dan is het noodza- kelyk dat het vat geheel vol zy. De fchuim , die zig boven aan liec fponsgat zat , moet 'er afgenomen , en het vat gedurig weder opge- vuld worden. Dit duurt tot omtrent Kersmis , en dan mag men hec vaatje floppen , op het laatfte is de wyn in Februari gereed en ge- botteld. Ook heeft men hier de gewoonte enige rype druiven in een X a vac (*) Foxgra^es. 164 P E N S Y L V A N I E. vat te werpen om 'er azyn van te maken , die zeer goed is. Vèlèih maakten van deze druiven enen brandevvyn, die enen aangenamen fmaak heeft, dog die egter nog lieflyker is als 'er wat mifpelen 'onder zyn^ Het hout van, deze wyngaarden is van geen gebruik, voor ftokken ia het- te buigzaam. Als men in den ftam liouwt, komt 'er binnen, kort. een witte fmakeloze harft voor. den dag. Men plant ze in vele tuinen om de prielen met hun groot blad te dekken. Als hier, in Mai en Juni, de wyngaarden .bloeyen ,. geven de bloemen enen Herken dog zeer lieflyken en verfriflchenden reuk, die zig zelfs op enen , groten af- ftand vernemen doet. Om dien tyd in de boflchen komende kan men uit derzelver reuk bemerken, dat 'er, wyngaarden zyn. Hoe ftreng ook de winters zyn , doen zy egter den wj'ngaard niet aan. Elke druif is omtrent zo groot als ene erwt, dog wat meer zuidwaards hebben zy de grootte van ene gemene razyn , en enen aangenaamen fmaak. . Bin- nen in het land maken zy gedurende een deel van den herfll het voor^ naamfte voedfel voor: de Beren uit , die op de bomen. klonteren om de druiven te plukken. Men meent , dat als de wilde druiven zorg- vuldig aangekweekt, en behandeld wierden zy groter en heter zyni zouden. Voorte- Ik. zal hier van twee voortekens aangaande het weder gewagen,, waar - l<ens ra- aan men hier veel geloofs iloeg. Sommigen wilden kunnen voorzeggen : kende ^^ ^q aanflaande winter niet zeer geftreng zoude zyn ,.om dat zy in het wer Q^Q^oj.. wilde ganzen en andere trekvogels naar het zuiden hadden ziea vliegen, die kort daar aan terug gekomen, en in groten getale noord- waards gevlogen waren» Inderdaad de volgende winter is een van de geraatigdften geweefl:. Enige lieden voorzeiden den-5. December, dat wy voor dén avond' van den 6. regen hebben zouden. De reden van deze voorzegging was, dat dezen morgen, by het ryzen der zon zy uit .hunne venfters alles zeer duidelyk.aan.de overzyde der Rivier had kunnen zien , zo dat alles veel nader bydan gewoonLyk fcheen te zyn, en dat dit gemeenlyk een te- ken van regen was. . De voorfpelling wierd ook.tamelyk, juift, ver-- vuld. Het Voor de aankomft der Europeanen hadden dé Wilden gene kennis yzer den aan het yzer, fchoon dat zeer overvloedig in hun land valt. Evenwel Wilden .^yj^ef, gy enigermate zig van het _ koper te bedienen.. Enige Hollan^ kaïl" ders hevjasiåen nog de overlevering, dat hunne Voorouders, by huH nederzetten, te iVeiy JbrA' , vele Jmerikaneit ontmoet hadden, die kor Dog niet pgygj^ jj^ljj^jjgpypen l^adtlen,^ en jie hiui door tekens te kennen gaven, ÏJ" dat zy ze in de nabuurfehap kregen^ Naderhand werd de fchone kor ' perniyn ontdekt die op Second .River tufTchen EUzabeth-teivn en New Zfirk is. By het gravea ia deze mya vond men gaten waai'uic enig ko- per P II r L A D E L ? H I A. 1748. 165 per gehaald was, en enige werktuigen, waarvan de Jmerikunen waar- fchynlyk zig bediend hadden om het metaal voor hunne pypen te kry- gen. Zulke gaten in de bergen zyn ook op fommige plaatfen van Pen- fyhanie, te weten beneden Nc-wcaflle zeewaards aan, gevonden, en geven altyd te kennen dät 'er kopererts in te vinden is. Soeimigen heb- ben zig verbeeld, dat de Spanj aards, na de ontdekking van Mexiko, langs- de kuft van Noord jimerïka gezeild, en nu en dan aan land ge- treden zyn, om te zien of 'er ook enig goud of zilver zoude te vinden wezen, en dät die miffchicn deze gaten in de bergen gemaakt hebben. Maar,, als- men al vcronderftelt dat zy dus langs de kuil gevaren zyn, konden zy onmogelyk ten ecrlkn de kopermynen vinden , en hielden zig waarfchynlyk niet op met dit erts, daar zy meer goud en zilver zog- ten. Het is dan genoegzaam zeker dat de Amerikanen deze gaten ge- graven hebben. Of zoude men durven vermoeden,, dat de oude No- ren, lang voor de ontdekking van Colombus, hier aangeland zyn, en deze koperaderen gevonden hebben , toen zy naar het voortrfffelyke Wynland (*) voeren ,• waarvan onze oude overlevering , Sacxdr ge- noemd , fpreekt , welk Wynland oi-^etwyfFeld Noord Amenki was ? Dog hieromtrent zal ik in 't ver\'olg gelegenheid hebben , myne gedag-r ten beter te uiten. Het is aanmerkelyk dat overal , daar men onlangs diergelyke gaten in de bergen gevonden heeft , welken duidelyk gezien kunnen worden van menfchen gegraven te zyn, dezelven met veel aar- de bedekt waren , als of men. ze. voor de vreemden verborgen had wil*- len houden. Op langdurige reizen gebeurt het fomwyien dat het Bootsvolk enen Verc^iftiJ Vifch vangt dien niemant kent , dog , alzo zy meert gretig naar vifch ge Vis- zjTi , maken zy zelden zwarigheid 'er van te eten, fchoon dit vecltyds te fchen.- veel gewaagd is, want fomtyds ^worden 'er wel vergiftige viïïchen ge- vangen. Dog men heeft ene manier om dezelven te kennen ^ gelyk my vericheiden' Schippers gezegd hebben, met, als de onbekende vifch t;,e- kookt wordt , een zilveren knoop , of een ander rtuk zilvers, in den ketel te leggen ^ dit gantfch zwart zal worden als de vi(?:h vergiftig is, Hiaar zo niet, verandert het zilver niets. Dit beweerden fommigen zel- ven ondervonden te hebben, (f) X3 De (*) Zie hier over het zeldzame dog opmcrkelykc werk getiteld Torf/fJ Hijl'jria Finlandice. antiquce ,Jeü partii Americcd Septentricna'ds. Hafnia;, 2715. in 4°. F- (f1 Deze proef door middel van het zilver j»enonu'ii vcreiicht dät h-'t aP Icbokrel van den vilch zo Rerk zy dat het als ccn ontbindvogt op liet zilver weil;L-n konne. Mnnr danr kunnen vergiften wezen die op het zilver niet wer- keaen xiogthans dodelyk zyn voor den nienfch» Het voorzigtigfte zou by -■■- "volg^i i66 P E N S Y L V A N I E. Rkocle De Heer Franklin en verfcheiden' andere Heren verhaalden my, dac Jsiand een ryke Jmerikaan , die Heer van Rhode Island geweefl: was, hec voor ene zelve voor ene bril aan de Engelfchen verkofc had. Dat Eiland is groot j.Q^j_ genoeg voor een geheel Vorfiendom , en maakt een byzonder Gouver- nement uit. Deze Amerikaan wift de brillen naai' w^aardy te fchatten; want inderdaad, indien zy zo gemakkelyk niet te krygen waren, zou- den zy uit hoofde van haar nuttig gebruik niet minder gelden dan de diamanten. Dieiifl- De Dienfiboden^ die men in de Engelfche Noord Ameriksanfcbe boden. Volkplantingen gebruikt, zjai of vryen of flaven, en de eerften zyn nog twederhandcn. Vrye ZuLKEN die volflrekt vry zyn dienen by het jaar , en kunnen wan- Ijoden." "^^"^ ^^ willen hunnen dienfl: verlaten, dog wanneer zy dat binnens tyds doen lopen zy gevaar hun loon, dat vry aanmerkelyk is, te ver^ liezen. Een knegc, die wat bekwaamheden heeft , vi'int tulTchen de zeftien en de twintig ponden Penfylvanifche munt , dog op het land niet zo veel. Ene Meid wint agt of tien pond in 't jaar. Behalven hun loon hebben deze Dienftboden den koft , dog moeten zig van kle- deren voorzien. Krygen zy enig ftuk goeds, zy moeten 'er hunne He- ren voor danken. Servings Het twede foort van vrye Dienftlieden beftaat uit menfchen die jaar- lyks oit Duitfchland, Engeland en andere landen overkomen. Dezen zyn alle jaren zeer talryk , oud en jong , van beide fexen ; fommigeti vlieden de verdrukking waaronder zy zugteden ; anderen zyn uit hun va- derland om den Godsdienft verdreven ; dog meeft allen zja zy arm , en hebben geen geld genoeg om hunne vragt te betalen , die tuiïchen de zes en de agt pond voor ieder is , en om die te vinden maken zy een be- ding met den Schipper, dat zy zig voor enige jaren zullen laten verko- pen als zy zullen zyn aangekomen. In dat geval betaalt hy die ze koopc de vragt voor hun. Dog diku^Is zyn het oude menfchen die overko- men , en dezen verkopen hunne kinderen , die dan voor hun zelven en voor hunne ouderen dienen moeten. Ook zyn 'er die een deel van de vragt betalen , en voor het overige zig voor enen korten tyd laten ver- kopen. Hieruit blykt, dat de prys der arme vreemdelingen in Noord Amerika niet gelyk is , en dat de een langer dient dan de ander. Als hun tyd uit is , krygen zy een nieuw pak klederen en nog enige an- dere dingen van hunne Heren ; die ook verpligt zyn hen te kleden en te onderhouden gedurende den tyd van den dienft. Velen van de Duit- volg wezen \'an enen lufl tegen te gaan die zo noodlottig zou kunnen zyn , niet nlieen voor enigen uit het Scheepsvolk maar voor het gehele Schip zelfs y door het van zo vele nodige handen te beroven, F. P H I L A D E L P Ii I A. 1748. 1C7 Duitfchers brengen gelds genoeg mede om hunne vragt te betalen , «log willen zig liever laten verkopen , met inzigt om gedurende hun- nen dienfl: de taal en het land te leren kennen , om des te beter te weten wat zy zullen aanvangen als zy hunne vryheid zullen bekomen hebben. Zulke Dienftlieden worden boven alle anderen gezogt , om dat zy niet zo duur zyn als de zwarte flaven ., die wel eens zo veel tollen ; en de knegts en meiden die zig by 't jaar verhui'en zyn ook te duur, daar dezen nog kwalyk de helft kollen, want men geeft gemeen- lyk viertien pond 11:. Penjyhanifcb geld voor enen perfoon die vier jaar dienen moet , en zo naar evenredigheid. Dit foort van Dienftliedcn noemen de Engeljchen Servings. Als men zulk enen Serving voor enige jaren gekoft heeft, en men hem v/edcr verkopen wil, heeft men *er vryheid toe , dog blyft egtcr verpügt hem by 't eindigen van de dienfljaren het pak klederen te geven , ten zy men daaromtrent een verding met den tweden koper gemaakt hebbe. De Engelfcben en Ieren verkopen zig gemeenlyk voor vier jaren ; maar de Duitfchers komen drkwyls met den Schipper overeen , voor dat hy hen aan land zet, omtrent ene zekere fom gelds voor een zeker getal perfonen, en zodra zy aangekomen zyn gaan zy iemant zoeken die de vragt voor hun betalen wille. Ter vergoeding geven zy een of meerder van hunne kin- deren,, volgens de omftandigheden , voor een zeker getal van jaren. Eia- delyk fluiten zy den koop met die him het meelle biedt. De Zwarten maken het derde foort van Dienlllieden uit. Dezen zyn Zimr- in enen zekeren zin flaven , want als eens een Zwart gekoft is , is hy ten. de flaaf van den koper zo lang hy leeft , ten zy deze hem aan een ander overdoet of vry maakt. Egter heeft de Heer het regt niet zy- nen flaaf om enige misdaad om te brengen, dog moet hec der Rege- ring overlaten Volgens de wetten met hem te handelen. Voorheen bragt men de Zwarten uit Afrika^ en byna ieder koft ze, die vermo- gen daartoe had. De Quakers alleen maakten zwarigheid flaven te houden , dog zyn niet meer zo kiefch , en houden 'er nu zo velen als de anderen. Evenwel agten velen het hebben van flaven flrydig met het Chrijïendom. Ook zyn 'er te Philadelfhia verfcheiden' vrye Zwarten^ die 't geluk gehad hebben van enen yverigen Quaker tot Heer te krj'gen , die hun hunne vryheid. fchonk , na dat zy hem enige jaren ge- trouw gediend hadden.. Tegenwoordig brengt men weinig Zwarten meer uit Afrika , want zy hebben zig hier zeer vermenigvuldigd. Zy huwen op deze wys. Als men mans en vrouwen in zyne flavemy heeft, laat men ze t'zamen trouwen , en dan zyn de kinderen ook de flaven van de Heren hun- ner ouders. Maar heeft men enen zwarten kuegt , die genegenheid heeft voor de flavin van een ander, zo hinderc men hem daarin niec, doy;. 168 'P E N S Y L V A N I E. dog men heeft 'er geen voordeel van , want de kinderen komen den Heer der fluvin toe;dus is het voordelig flavinnen te hebben. Een Heer die ■^ynen flaaf ombrengt is des doods fchuldig; dog 'er is geen voor- beelü dat 'er een Blanke om deze oorzaak ter dood gebragt is. Enige jaren geleden had een Heer zynen flaaf gedood; zyne vrienden, en de Regering zelve raadden hem heimelyk het Land te verlaten , kunnen- de anders niet nalaten van hem in hegtenis te nemen , en dan was 'er gene hoop van hem te redden. Men ging zo zagt met hem te werk, op dat de Zwarten het genoegen niet mogten hebben van enen Heer ter dood te zien brengen om het doden van zynen flaaf, uil vreze dat dit hen tot allerlei gevaarlyke aanflagen mogt aanmoedigen. De Zwarten^ die tegenwoordig van buiten inkomen, worden niet meer uit jifrika gehaald, gelyk ik reeds heb aangemerkt, maar uit de ylfnerikaanfche Eilanden , werwaards zy oorlpronglyk uit hun Land zyn overgevoerd; want men heeft ondervonden, dat als men de Zioartea onmiddelyk uit yjfrika naar deze noordelyke geweflen overvoert , zy zo gezond niet blyven, als wanneer zy trapsgewyze van lugt verande- ren , en eerfl: uit yffrika naar de fVeft Indien , en van daar naar Noord Amerika vervoerd worden. Men heeft dikwyls ondervonden dat de Zivarten de koude niet zo wel kunnen verdragen als de Blanken , want fchoon de laatften niets van de koude weien, verliezen 'er de eer- ften dikwyls de tonen en vingers door. Ook is 'er nog een onder- fchcid tuffchen hun in dit opzigt, want die regelregt uit Afrika ko- men kunnen de koude zo wel niet verdragen als zulken die hier ge- boren of hier lang gev.-:;efl: zyn ; de vorfl: doet ligt de handen en voeten aan der gen?n die zo eerll uit Afrika komen, of veroorzaakt hun ge- weldige pynen in de leden, fchoon zy die hier lang geweefl: zyn 'er niets van weten. Daar zyn vele voorbeelden dat de Zwarten , wan- neer zy des winters uit Afrika wierden overgevoerd , handen of voe- ten door de vorfl: aan boord verloren , hoewel de koude niet buiten mate fel , en het fcheepsvolk nauwlyks gedwongen was handfchoe- nen te dragen. Zelfs verzekerde men, dat men hier Zwarten had ge- had , die van de koude in 't begin eerft zware pynen in de benen ge- had hadden , welken naderhand van zei ven afgebroken , en met het vleefch daarop van 't lichaam gevallen waren. Zo gebeurt het dan hier met de menfchen , het geen men aan de planten ziet , wanneer -zy uit ene zuidelyke lugtlkeek naar ene koude vervoerd worden. De prys der Zwarte fla\'en verfchilt naar mate van hunnen ouder- <lom , hunne gezondheid , en bekwaamheden. Een volvvaflcn Zwart kofl; van veertig tot honderd ponden Penfylvanifch geld. Zelfs zyn 'er voorbeelden dat zy meer dan tweehonderd ponden gegolden heb- h^Tu Een jonge of een meisje van twee of drie jaar kan kwalyk ge- kofc P H I L A D E L P II I A. 1748. 169 fcoft worden voor minder dan agc of veertien pond. Niet alleen de Quakers, maar ook anderen , maken fomtyds hunne zwarte flaven vry. Dit gefchiedt aldus. Als een Heer enen gen-ouwen Zwart heeft, die hem goede dienlten heeft gedaan , geeft hy hem dikwyls zyne vryheid als de Heer derft. Dog dit is kollbaar, want men is dan verpligt zorg te dragen voor het onderhoud van den vry gegevenen wanneer hy oud is , op dat de noodzakelykheid hem niet tot kwaad doen brenge , of hy tot eens anders lade kome , want deze vrygelatene Zwarten worden gemeenlyk zeer lui en onverfchillig. Dog de kinderen , die een vrygelaten flaaf gedurende zyne flavemy geteeld heeft, bly ven alle fla- ven , fchoon hun vader vry is. Maar zulken die zy vry Zynde krygen zyn ook vry. De Zwarten worden in Neord Amerika veel zagter behandeld en beter onderhouden dan in de IFeji Indien. Zy krygen even zo goed voedlel als de Dienflboden, en gemeten in alles de zelve voordelen , uitgenomen dat zy genoodzaakt zyn al hun leven dienft- baar te blyven , en anders niets winnen dan het geen hun hunne Meefters uit goedheid fchenkcn. Dog zy worden ook ten korte hun- ner Heren gekleed. In tegendeel worden zy in de IVell Indien , en vooral in de Spaan/che Eilanden , zeer wreed behandeld. Dus kan men hier enen Zwart geen zwaarder bedreiging doen dan van hem naar de JVefi Indien te zenden , indien hy niet beter oppafl:. Ook heefc men veeltyds ondervonden , dat , als men omtrent dit volk te toege- vend is, zy zo koppig worden dat zy niet meer willen doen dan hun geluft; zo dat 'er ene llrilae tugt vercifcht wordt, indien men 'er wel van zal gediend worden. In 't jaar 1620. werden 'er enige Zwarten in een Hallandfch Schip Ecrftc overgebragt , en in Firginie koft men 'er twintig van. Dezen houdt y''^^^' men voor de eerftcn die herwaards kwamen. Toen de Amerikanen, ^"" die in dien tyd hier veel talryker waren , dit zwarte goed voor 't ecrfi: zagen , hielden zy ze voor Duivels , en noemden ze om die reden lan- gen tyd Manittu , het welk zo wel een Duivel als God betekent. Eni- ' gen tyd te voren , toen zy het eerft een Europifch Schip zagen , dag- ten zy dat God zelf in het Schip moeft wezen. Dit heb ik van Amerikanen zelfs , die het van hunne Voorouders gehoord had- den. Om die reden fcheen hun de aankomft der Zwarten alles in wanorder gebragt te hebben. Dog federt hebben zy zo ongundig niec meer van de Zwarten gedagt, want thans wonen verfcheiden' Zwar- ten onder hun ; en ik zelf heb gezien dat zy en de Amerikanen fom- tyds onder malkander huwen. De Zwarten zyn thans over de honderd en dertig jaar in dit Land ^^ gcweeft, en de winters zyn 'er, vooral in Nieuw Engeland ^n New ^'"""'* Tork-, al zo geftreng als in Zweden. Ik onderzogt dan nauwkeurig- ^.Qj-^jt^, Y " lyk 170 P E N S Y L V A N r E. 