Spectatoriaale schouwburg : behelzende eene verzameling der beste zedelyke tooneelstukken, byeen gebragt uit alle de verscheiden taalen van Europa : met nieuw-geinventeerde konstplaaten versierd
De voorzichtigheid fpreekt door den mond vaodèo wyzen en deugdzaamen Arfenne. Verfcbeldene onzer broederen hebben zich reeds naar dit paleis » als naar een onfchendbaar heiligdom , begeeven • • • het hart van den Bisfchop zou mogelyk bewogen kmmen worden doo;onze nedrige fmeekingen. Indien hy , In weörwtt onzer gebeden en klaagend gefchrei , ons eene vryplaacs aan zyne voeten alflaat \ indien by ons aan het zwaard op- Tweede Bedryt* g^ cfpofTert, dsn geen g^tde meer; dat onze ftrm» mee het daal gewapend , dan zo vaardig als onverzoendyk zy. Maar Iaat ons het wraakzwaard verbergen « toe op het tydpunt dat men tfefièn moet. Lsaten wy ona weeten te maatigen , en zelf^ veinzen ; anderszins zal hunne overwinning geiOÊiaklyk en ons vtriies zeker zyn. Een Protestant, {zyne fiemver» befende.) Dit ontwerp is hetwyste,en tevens het zekérfte... wy zullen aileh het zelfde noodlot volgen. Alle D£ Protestanten. Wy keuren het goed. {Tegen den jongen Ar f enne ^ denzihen omringende.) Vriend! gy moet het aanne- men, en u bedwingen. De jonge A R S e N N e , (/« hunne omhel- zingen.) Ja , myne vrienden , ik zal deeze hoop omhelzen , de- vr^\ zy ü nog overig is ... Ik zal toy bedwingen , en my aan alles onderwerpen voor het algemeene welzyn ... Ik zal myn wnsk opofieren > én met een myn leven , öm uwe dagen te verloigen • • . maar wftakt voor *c geetf my dieiiMiarfC \&.u Myn vader, myne echtgenoot, l>lyft, in den naam der litfde, blyft toch hier. Laura, {levendig.) Het is onnut... ik kan xl niet meer verlaaten. De jonge Arsenne, {zieb in baare armen lOferpende.) Achl D9 oude Ar SEN NB 9 {met deftigf^êid.) Laat ons all^n gaan, en de deugd van een Chris^ ten. 64 i J A N H E N N U Y E B. ten , te weeten de hoop , nJec uit het oog verliezen» Laat zy ons hart met haar goddelyk vuur en troost vervullen. Laaten wy onze beulen verbaazen; maar door ftandvastigheid ! Laat ons aU martelaars , niet als moordenaars , vallen ; ftervende toonen dat wy weeten dat *er een ander leven is. Laaten wy eindelyk onze harten tot hem» die ons uit den hoogen hemel aan- fohouwt» verheffen ; hy is hec die de wreedheden der boozen beteugelt. Wanneer hy ons befchermt , zullen ivy niet omkomen. Alle de Protestanten. Laaten wy onze gebeden aan den Albeftierder , die over ons leven befchikt» opdraagen... £n laaten wy ons aan zyne eeuwige befluiten onderwerpen. (Zy beffen allen de banden naar den HemeU) De oude A r s e n n e , (jnet ontdekten boofde en famengevouwen banden.^ ö God der bermhartigbeden I zie op deze zwakke kud- de , die alcyd op den weg uwer inzettingen heeft zoeken te wandeleq. Duld niet dat ze allen , in het oogenbltk waarin de woede op hen aapvalt , vergaan. Ontwapen ^e vyanden uwer wet, welke onzevaders ons over« geleverd hebben , en die wy nle^ verlaaten zullen » fchoon wy ons leven duizendmaal voor haar in de waagfchaal moesten (lellen • . • Groote God > neem dee- ze getrouwe kudde , die u aanbidt en fmeekt om uwe befcherming, in genade aan. Zy hoopt op u, en zal uwen lof geduurlglyk zingen ; zy zal u zegenen , bet zy ze door het zwaard der beulen fneuvele,hec ty ze den tempel, daar zy gewoon is uwe weldaaden en Tweede Bèpky*. 6$ en zachtmoedigheid te roemen , weder betfeeden mooge. Laura. Behoed, ó God, myn' broeder, myn* echtgeoooc €ö myn' vader! De jonge A r s e n n e« ó God ! wil my myne woede vergeevtn. Ik drug tt thans een berouwhebbend en onderwerpelyk harts op. Neem myne vrouw en deezen edelmoedigeil vriend in uwe hoedel Ê V R A R D. ó God, befcherm mynen broedereen beWy$ my da gunst van (• mogen derven J Alle de Protestanten. ö God , begunftig den deugdztamen Arforme , en zyn geheele familie ! De oude A r s e n n ê« Groote God! Itat de flag^ die uw volk dreigt, sny alleen xreffen .... dat ik mynen langen leevens^ loop eindige » en dat dit volk u In vrede op myn graf loove. £ v R a R D, (den jongen Arfenm. omhelzende.^ Myn vriend ! ' De jonge A r s e n n e , QEvrard ombelzende*) Myn broeder! De oude Arsbnnb, ( Laura en Suzanna t omhelzende*) Myne dochter! myn waarde nicht! C6 JaiiHsivnuyek. Laura en Suzanna, (^den ouden Arfenne omhelzende.) Ach! myn vader... Ach! myn oom. Alle de Protestanten, {eikanderen een voor een ont" / belzende,') Myn broeder I.. myn vriend !.. myn vriend I.. myn broeder I • • » ( Zy gaan allen te gelyk been , ecbur zekere order in acht nemende. ) Einde van bet tweede Bedrjf. \ DER. Derde Bedhyf. cj DERDE B E D Rr F. Met tooneel is in bet paleis van den Bisfcbop. EERSTE TOONEEL. Het tooneel verbeeldt het vertrek 'üan den Jiisfibop. Een Diaken vertoont zicb in V verfcbiet. Aan de eene zyde van bet tooneel ftaat een fcbryf" tafels waar op vtrfcbeide geopende brieven liggen. i Jan HENWütER, (overeind flaande, met tyft r echteband op een gebedibankje leunende, en met de andere zjn aangezicht bedekkende. Hy heft ze naar den hemel^ op het oogenblik dat hy begint te fpreeken^ — • Boven het gehedé* bankje moet een groot Christusbeeld geplaatst zyn. Groote God ! . . gezegende JeTus i . . en du zyn Chris- tenen 1 • • Is dit dan het voorbeeld , dat gy , aan het kruis dervende ,hen gegeeven hebt. (Met de eene knie ter aarde.) Heer ! laat de droef beid , waarmede myne ziel vervuld is,u behaagen. Ik oiFer u, ter verzoeningen myne traanen op . . . Myn overig leven zal niets dan droefheid zyn. QHy blyft in een diep ftilzwygen ; hy zucht y bidt f en ftaat weder op.^ Welk eene ver- fchriklyke afbeelding! welke gruwelen! 6 bygeloofl wreede dweepery ! wanneer zult gy ophouden mynen heiligen Godsdienst te ontêeren ?• . • Vaa den <;enea £ 2 kant 68 JanHennuybk, kant de ongeloovigen , van den anderen de fchynhef* ligen . . . • de heerschzuchtige bedrieger , die den zwakken geest misleide , en denzelven tot moorden aanvoert. ••• Achl wreedaarts! zo de wraak u al porde om het bloed van uwe broeders te vergterei^» moest uw grouwelyke aanflag dan nog met dien eer- waardigen en geheiligden dekmantel vermomd wor« den?.. £n gy. Opperhoofden des volks , waarom zyt gy de deugdzaamflen niet ? Gy vestigt uwen roem op verregaande misdaaden , en flaat geen' acht op den eeuwigen afgrond , die zich onder uwe voeten openr* ö Medicis ! en gy , ó Karel ! . • ó Koning , dien de Hemel my gegeeven heeft , wat naam zult gy voor- taan op aarde draagen ? Wat rang zult gy by het na« geflacht bekleeden? Ik beef reeds op het vooruit- zicht ^er (IraiTen , die gereed fiaan. . . Vader der men- fchen 1 bermhartige Vader ! fpaar hen niet in deeze waereld ; laat zy tot een verfchrikkelyk voorbeeld uwer rechtvaardigheid verftrekken , maar wil hen vati de eeuwige flraffèn hier namaals verfchoonen. ( H-j ^^geeftzicb weder tot bidden.) Men komt den Diaken iets zeggen. Deze ver* trekt en komt met den Groot- Vtcarii terug. Simon treedt nader ^ de Bisfcbop ftaat op. TWEEDE TOONEEL. Jan HennuyeR) Simon, Groot -Vicaris* S T M o N* Mynheer » de Stedehouder des Konings is hier gekomen , en verzoekt uwe Hoogst * Eerwaardigbeid ce fjpreeken. Jan Jan Hennuyrr, Men geleide hem binnen. QHy gaat betn ontvangen. Simon gaat vwraf tn geeft den bedienden bevel tot bet openen der deuren. AUe de overige vertooners ver* trekken.^ DERDE TOONEEL. » Jan Hennuyer, de Stedehouder dei KONINOS. DE Stedehouder des Konings. Mynheer » IJc kome u de nieuwe bevelen , welige de Koning myn meeder ons gezonden heeft f mede« dceien. Jan Hennuyer. God behoede hem! Wat eischt hy vin ons? de Stedehouder des Konings. De bevelen bevatten uitdruklyls , dst men niet één der Hervormden uit deeze flad laate ontkomen. ) JanHennuyer, (jontfield.^ Wat hoor il:? DE Stedehouder des Konings* De Protestanten van Lizieux moeten het zelfde lot tli die van Parys ondergaan. Het bevel ter flacliting is algemeen. Ik heb daarom goede voorzorg gebruikt ^ en de bezetting is onder de wapenen. Jan Hennuyer. En wat begeert men van my ? DB Stedehouder des Konjngs. Dat gy my helpt 9- want wy moeten met onder- E 3 . ' ling 73 JanHennüTer. ling overleg te werk gatti ; dat gy uwe Geescelykheid, van hec geen zy doen moet , onderricht ; dat ieder uwer Priesteren den predikftoel beklimme , en den Ka- tholyken voorpreeke zich onverbidlyk te gedragen, zonder op verbintenlsfen van bloed of vriendfchap eenigen acht te flaan , opdat alle de Hugenooten » ter plaacfe waar zy gevonden worden, omkomen. Jan'Hennüyr R, Maar in den brief, dien zyne Majedeit aan ons ge« zonden heeft, ontfchuldigt hy zich wegens het geen 'er gebeurd is. Hy verklaart *er volilrektelyk geen deel aan te hebben (g). DE Stedehouder des Konings. Het bevel is veranderd. Zyn Majefteit verklaart Coligny fchuldig aan eene famenzweering, om hem vandekroQn en 't leven tèberooven. De Koning ver-' wacht hier met den zelfden yver gediend te zullen worden, als hy te Parys door zyne getrouwe dienaars gediend is. Dit zyu zyne eigene woorden, Jan (g) De Koning fchreef den eerftcn dag , lan de Gouver* neurs der Proviiitien , dat hy in 't geheel geen deel aan de wanorde had , die het gevolg der partyfchap der twee huizen van Guize en Chatillon was. Dat zy derhalven aan de gant-^ fche waereld moesten te verftaan geeven, dat het voorgeval- lene geen de rainftc verandering aan de bevelen der bevredi- ging toe zou brengen , en dat hy aan ieder beval zich in nist te houden. Maar den volgenden dag zond men in alle de Steden van 't Koningryk gezag verkreegen hebbende Katho- lyken , met mondelinge bevden van g^hQ^i^ ftrydigen 9^ ' TAq Ësfrit dê la U^uf, Tom, U, D 1 ft o 1 B E D ft y f: :7X Jan Hennutir* Maar, Mynbeer, dewyl deKoniog reeds tweemaip» leo zynbefluit veranderd heeft, zoaden wy geen derde kunnen afwachten? en kan men in eene jzaak van dat gewigc, hem wel getrouwer dietjpa, dan door hem lyd van beraad te laaten ? DE Stedehouder des Konings. Neen, Mynheer» dit is een zaak die den Gods« dienst betreft , gelyk gy ziet , en u byzonderlyk aangaat. Onze ontwerpen moeten eensgezind ge- maakt worden, Nogeenige uuren, en het geflacht dee« zer wangeloovigen zal uitgeroeid zyn. Onze foldaa- ten branden reeds om de zaak des altaars en die van den troon voor te (laan , en ik vertrouw dat uwe Priesters lp het bieden van hulp zich niet achterlyk toonen zullen. Jan HftNNUTRft. Niet édn hunner zal hulp bieden » Mynheer, ge- loof my-, niec één zal in dit bloedig verraad deel nee- mèn. Belast met de zor^ voor het welzyn van alle menfchen , die voor den invloed der fenade vatbaar zyn, weeten de Herders niet dan van bidden voor de bekeering der geenen , die nog niet geroepen zyn« Het is , niet dan door voorbeelden van zachtmoedig, held » gemaatigdheid en deugd , dat het ons vrydaac hen van de verhevenheid on^er geloofsbelydenisfe te overtuigen , . • . Geen andere weg van bekeering Is my bekend, Mynheer. DE Stedehouder des Konings, Het verbaast my zulk een taal uit uwen mond te te hooren .... Verre van het gedrag des Konings te E 4 bil- p J A ff H E N M ü y I 1. billyken , weigert gy het bevel dat by n zend te ge- hoorztunen? Jan Hennuyeb. Ta , ik ben ver van myne ftem te geeven aan do jnoorddaadige bevelen , die gy my brengt. DE Stedehouder Das Koni^^gs, Bedenkt gy u wel , Mynheer ? Jan Hennuyer. Ik bedenk roy zeer wel , Mynheer. Sedert wan# neer toch hebben de kerkvergaderingen en gerechtsho- ven vastgedeld, dat men hec hart van allen, die niet gdyk wy denken , moet doordeeken ? . DE Stedehouder des Konings. Maar overweeg , Mynheer , dat gy u , door zulk eene rechtftreekfche ongehoorzaamheid, aan de mis* daad van gekwetfte Majeftelt tegen ons Opperhoofd fchuldig maakt.. JanHknnuyer, Ik zou my ilrafTchuldig achten , zo ik zyne ond&> daanen niet tegen hem befchermde. DE Stedehouder des Konings. Befchou w , bid ik u , bet gevaar waa^ aan gy u bloot (lelt. Zie daar het bevel , dat my betreft. Zie daar bet u\^e • . • • lees het. Jan Hennuyer, {met eene edele ver* \ ont'OfaardigingJ^ Ik weiger , ztg ik u , het aan te ueemen . , . Hec bevel komt my onrechtvaardig , ysfelyk en verfoe^lyk voor. D« DerdsBebryf. 23 DE. Stedehouder des Kominos. Staat het aan ons de bevelen des Konings te on« derzoekea ? God heeft hem op den troon geplaatst en regeert door hem»... Aan God alleen is hy veraniwoordelyk voor zyne daaden. De Vorften heb. ben geen* anderen Rechter dan de Godheid zelve. Jan Hennüyir, De Koning , die voorgeeft zich aan niemand das aan God te moeten verantwoorden , zegt, met ande* re woorden, aan g«en mensch rekenlchap te wiüen* geeven^wani de wet verachtende, veracht hy deOor* zaak van alle rechtvaardigheid zelve. DE Stedehouder des Konings. Het is onzepligttegehoorzaamen. Wy zyn niet ver- «ntwoordelyk wegens het goed of kwaad , dat hieruit voorkomt. Onze orders volbragt hebbende, zyn wy van het overige ontflagen. Zo ieder onderdaan zich Jbezlg hield met de redenen óê$ Konings te wikken, vht zott *er van zyn gezag w<»rden? JanHewnuter. Deze wyze van redenkavelen past zeer wel aan een* rkrygsman , wanneer hy te veld trekt, of in flagorde voor zyn' vyand (Uat. Dewyl hyidan flechts werkt als een gedeelte van het geheeleligchaam, waarvan de Veldheer het hoofd en de ziel is, beflist het oogen- bliklyk ^tydilip alles, en de byzondere wil moet ver« nietigd zyn. Maar, wat dunkt u, Mynheer, indien 'er fchielyk aan zeker regiment bevel kwam, om op een ander van de zelfde party aan te vallen , en de wapeQen tegen zyn eigen medeburgers te keeren ? Dan B 5 zou. jr4 JanHennüykr. zou men, denk ik, onderftellen étt 'er een mlsver- (hmd, een oogenblik vao dwaaling, verwarring of verbystering plaats had , en men zou zich wel wachc* ten, naar het my coefchynCyVan zyne makkers te doo- den. Nu Is het eveneens gcdeld, een dweepzieke uitzinnigheid heeft het hof van Karel vervoerd..... Wacht u wel van deeze geweldige en ongefladigebe* öisfing met de grondwetten van het Ryk te verwarren: deeze kunnen wel eens vergeeten worden , maar zul- len altyd haare kracht behouden , daar zy op 't gewee- ten , de eer en reden gegrond zyn , en dus zeer veel verfchilien van dat wreed en onzinnig bevel , 't welk dezelve hoont en beledigt... Daar dan de oorzaak, waaruit het voortvloeide, wreed en verfoeijelyk ia, moet deeze wil van één mensch ftandvastig verworpen worden door ieder, die zich den naam van burger des Vaderlands wil waardig maaken* DE StBDKHQUDEE Dt$ KoNINGS. • Mynheer, Ik Item dHe onderfcheicüngen niet toe, en maak myn werk niet van zo diepzinnig te reden* kavelen. Jan HENNUYEt. Men behoeft niet diepzionig te redenkavelen om te begrypen dat men eerder een mensch en christen dan een onderdaan is; dat een Koning, die eens derven moet, het vaderland niet is; dat *er paaien zya,weU ke de koninglyke magt niet kan verbreken , dewyl zonder dit de onderdaan niets dan een verachtelyk Haafachtig werktuig zou zyn; dat de deugd einde- Jyk vobr eeuwig in het hart van den mensch gegra* veerd is, om hem te leeren, wanneer by of gehooc- zaa* D E R D E B E b R Y f» 75 tsamen moet of tegeoftantl bieden; en het is met dit blöeddorUig bevel zo gelegen , dat de Godheid zelve (zo zy zodanig een bevel by mogelykheid kon gee- ven) het van een rechtvaardig* man niet zou kunnen doen aanneemen...» Hoe! Karel, twee-en-twindg Jaaren oud , zou aan zestigjaarige Bisfchoppen , aan braave en bejaarde. Officieren bevelen geeven,om»op zyn* eerden wenk, honderd duizend hunner mede- burgeren afcemaaken ; en wy , alle bilykbeid en natuur- lyk licht aan een kant zettende , zouden niets anders moeten doen dan ons in hün bloed baaden?... Zo Ka- rel van gedachten kwam te veranderen , en ons beval om de leer der geenen, die hy nu vervolgt, te bely* den, dan zoude men, naar het zelfde beginfel, het ou- de geloof der Kerke moetenafz weeren, en het wel- zyn onzer zielen verachten. De menschlykheid , ge- loof my, heeft voorrechten boven de heerfchappy ; hy, die niet langer als measch fpree^t,kan niet als Koning gebieden. Men moet dan. Mynheer, onzen jongen Vor^t dienen, door hem ongehoorzaam te zyn, en bee zou £ir/ niet verwonderen, dat by morgen hen, die laag genoeg geweest zyn van op de eerfte bevelen de uitvoering verhaast te hebben , met den dood (tiafte. DE Stedehouder des Konings* Vergun my. Mynheer ^met unietin dit onderzoek te treeden. Het zoude zo nutteloos als gevaarlyk zyn zich daarmede op te honden... Voeg u by my , Mynheer , ik bid het u voor 't laatst « . . Ik zoude anders genoodzaakt zyn bezwaat tegen u in te brengen f Koop oiet in uw bederf.. •• het zou fmaf IC' 75 JanHenhütse. telyker gevolgen naar zich kunnen fleepen dan gj denkt.. •• Laat deeze rampzalige Hugenooten aaa hun lot over; de Koning doet zekerlyk niet anders dan hunne woede voorkomen. Jan Hennüyer. Goede God i het Is niet genoeg de misdaad te be« gaan, men poogt die nog te rechtvaardigen.... Mynheer, gy hebt genoeg verdaan om uw bericht te zenden.... Zyt verzekerd, dat niets in (laat is om eenige verandering in myn antwoord te weeg bren- gen . . ... En zo gy eenige menfchelykheid overig hebt , leer dan op myne wyze denken. DE Stedehouder des Konings. Ik ben. Heer Bisfchop, Roomsch Katholyk, en ik (lel 'er myne eer in. Ik beantwoord aan mynen Gods- dienst. Heeft deeze ons niet ten allen tyde geleerd» den Koningen , hoe zy ook zyn mogen , te gehoor- zaamen? Heeft deeze niet uitgemaakt , dat zy het recht des zwaards hebben ? Heeft deeze den onderdaan niet verbooden , over de rechtmaatigheid der inzlcV, •'^•* den Vorst , en over die der middelen , welke u^ noo- iig vindt in het werk te Hellen, te oordeelen ? Wan- neer de oudde Zopn der Kerke zich tegen de ketters ters wapent, bevestigt hy zynen roem, en zyn wil word een geheiligde wet» Jan HENNU7ER. Gy dwaalt, zeg ik u... dit is een werk van ge- weld , trouwloosheid en fchelmery. Zoudt gy het Vaderland verdelgen , wanneer de Vorst het gebood? De wet wordt baarblyklyk gemaakt door de algemee- ^^ SsRDCBEDlttF/ 7y ne bewilHgfng: van 't volk ; en federt wanneer nebben l3e volken zich een* onaf hanglyken , wiilekeurigenen onbepaalden Vorsc verkoozen ? Sedert wanneer heb» ben zy hem de magt gegeeven , om hen met hun ei- gen geweer af te maaken ? Dat hy over hen regeert is mee geen ander inzicht , dan om hen tegen hunne vyanden te befcbermen , de rust in zyn Ryk op te houden, te waaken wanneer zy rosten, maar geens- zins om naar zyn grillig welgevallen met hun leven te handelen. DE Stedehouder des Konings. Maar indien de Vorst fchuldigen te ftrafFen heeft ? Jan Hennuyer, Zo hy dit ongeluk hééft, dan moet de algemeene Öem de misdaad bevestigen , en tegen den misdaadi- gen getuigen ; 't is gemakkelyk het algemeene gevoe- len te onderkennen ; de ftem des volks doet zich hoor- ren, of liever zy dondert boven de Kroon. Daar ia geene verfchooning voor een* Koning, die 'er zyn oor voor fluit. Hy behoort geen vonnis te teekenen dan na het geleezen to hebben met de oogen van de bedienaaren der wet , die aan de rechtvaardigheid toe- geheiligd zyn , wier deugden en daaden reeds lang hfil vertrouwen des volks gewonnen hebben ; hy moet .2ich zelven vreezen , en bpvenal bezorgd zyn voor die heimelyke zucht naar grooter gezag, die altyd aanleiding tot onrechtvaardige daaden geeft. Indien hr die geheiligde plegtigheden , nuttige befchutfeJs voor hem zelven zo wel als voor anderen , veracht , dan zal hy lu allerleie Jagen vervallen , die men hem legt. Zyn magt wordt dan eene buitenfpoorige dwingelandy, cn dcrzelver uitvoerders zyn zyne medeflandera. z>8 jfg Jan Hennüye»*, DE Stedehouder des KoNiNGSé Uwe <veigering is dan volftrekt . • • • Gy zult Tt teekenen als *t u gelieft , Mynheer ... • Ik moet in orde te werk gaan. Jan Hbnnüyer, (een pen opnee* mende^ Ja » ik zal ze teekenen , en met al myn bloed > zo het moet zyn. (U's neemt het bevelfcbrift , loopt bet door , en beft , zuchtende , zyne oogen ten bemelJ) Moet ik myn oog gelooven? Welk een gedenkteeken voor de nakomellngfchap ! „ Spaar noch grysaarts , noch zwangere vrouwen , noch pasgeborene en aan de borst liggende kinderen." (b^ GrooteGod, die het hart der koningen in uwe hand hebt, wil het zyne genadiglyk veranderen ! (Hy fcbryft^ ftaat op , neemende bet be^ velfchrift^ dat hy te rug geeft aan den Stedehouder desKonings.^ Zie daar, Mynheer; God gee ve dat hy, die het gezonden heeft» het in het vuur werpe, wan« neer hy myn antwoord ontfangt. (De Stedehouder des Konings vertrekt , den Bisfchop voor een verhoren man houdende») (V) Deze zyn de ei^en woorden der bevelen , door Earel den negenden en den Hertog van Guife aan de Opzichters dec Provintien gezonden* VIER' 1^ \-4fc- obV^ ïUÖUt €.H01^ ^ho #*^JS.HO^-VNÖ X^5^ fOU>*^ )H». ziet Jim -wiinrdiayu milii tri- dei 9 C f D E a O » B* E » X Y f. ^ r^j V 1 E R D E T o o' N Ê È L. * , • • f t Jan H k n n u y er, Simon* Si w o ^9 {ont^^ld naar 4^n Biafchop kopende ?i .. Achl Myoh^er, wat hehc gy gedaan? Xi^N^ ziel la ^1 .(e aandoenelyk. \}vt. menschlieirendbeid zal u doen vetlooren {ton*. .... Jan H b n n u t I s« • ' Wttdurft gy zegjen ? Noemt gy •t mensch-Hévendheid ^eène fchuldeioozeménfchen om te brengen ? L • ^ Simon. L Wat legt u toch aan hen gelegen , dsit gy u voor opoffert f Gy hebt immers van hun leven geene \ , IB^enfcbjip té geeVen. Laat den Raad des Konings •rffedils-begaao^hy dient den GodsiJienit en ons. Vooc 7 liet overige zyn de verwezeuén halfterrjge Ketters i die tot de verdelging onzer altaaren gtreed zyn... Ik zie' dit alles aan voor eenè ftraf van den Hemel, die ^:.liea kastydL . ^ Jan H e n n ü y e a. Denkt gy dus, IVIynhèér •• ; .V Zeker ik geloofde jgeènszios ,* dat ik aenen dier menfchen^ die het priester-. Ixkgewaad met geen ander oogmerk dmagen dan tot on- geluk van anderen, en tot oneer van de herii^l^e wee, zo naby my had. Udit de taal der Apostelen f Waar liebt ; gy diergelyke Hellingen .geleezen ?Niets is beledigen- der vooc den Qodsdïenat ; en onbeftaaobaarer ^m^ fles- zelfs geest , dan deeze buitenfpoorigheden , die door I bet Sttaogeliaia veroordeeld worden » welka eerde / ge- \ Bo » J * n H s tt It vr K K. tebreiden . ^^^^^^ «'f «'"^ '<>' onze vyaoden uit- eh oordeel of b« de dweeperv oó l^n ? '^^ ^^' haarer woede heeft kunnen £nen w^'l' "'"y"» v«n het aluar te ntderen 20 i.»»"* "^""'"'ooral bezit.... Gy rule nler^n^'^vn^h '? """ "*« Jkz.i in "wetfzondering° byuTn,^^^' "T""" beginfeU van een' GodsdienfrT'^"' "**"»«« onder het oog te br^get' l f T' "'«'''»'. dat ik u heb leeren kfnnen Topdafï ?°' «^'»« hem verzoene... Gvheht}»^^,^ ^ " **"* met teer berouw hebben."'°''«"°°*«-Gaa,ea Ja. Ik heb reedMouwj^rnt'lrf '^'"'> xou ik Bisfchien wel eenegoedeTeLlit ''""••= liezen. QHy vertrekt.-^ ^'•«''«<^en«« kunnen ver. VYFDE TOONEEL. L I 2 I E Ü X. {Men ziet de Priester* /« % ^, ' JanHenwover. wyze Augustlnuj , bercheiden r-r • f odvruchtige Sebasti«n , Sf-.? "' ' *" «» ' "wten, en neemt 'er deel in . . . . ik heb ^ D £ R D E B E b R YF/ ff beb uwre traanen zJen vlieren op het eer(!e vö haal dier woede, weJke gy verfoeit; maar het zyn geen vrucbteJooze traanen, die God eischt; hy wil daa* den . ; . Gaat dan ,laat onze kerken geopend worden; roept de Christenen byéén ; pryst hen den vrede aan ; verbiedt hen moord en geweld. Predikt voor- al boetvaardigheid ; bekeering is noodzaakelyk. Dai e^ ieder zich veroottnoedige , en de Godde- lyke rechtvaardigheid , zo geweldig beJedigd , dqor ernftige gebeden trachte te ootwapenen; dat ieder zyn best doe om de meeste misdaaden te herfteMen, en het meeste goed tebefchikk'en aan bet overfchot yan deeze rampzalige flachtolfers... Helaas! God« alleen is het mogelyk zo veele misdaaden uitte» wislbhen. ZESDETO O.N EEL. Jan Hennuyer, ken Bediende. DE Bediende. Mynheer, eene mecnigte Protestanten, mannéii; vrouwen, kinderen en grysaarts, zyn tot in 't voor- portaal van het paleis doorgedrongen. Zy verzoeken n te fpreeken ... Zy toonen zich ontfteld en zelfi verwilderd in hunne houding. Ik vrees. •• Jan Hennuyer. Zy heb1>en van my niet het minfte te vreezen, wat Eou ik van hunne zyde te vreezen hebben ? Gaa ; dat myne vertrekken voor hen geopend worden: zeg hen dat ik hen ten allen tyde zo veeï in mj'n vermogen kyZalberchermen.., dat zykomea» (Mét ver^andi* ti J A N H E N N U Y E «.' ring.^ Maar de Stedehouder des Konings wedel Uer; wat wil hy toch? ZEVENDE TOONEEL. Jan Hennuyer, de Stedehouder des KONINGS. De Stedehouder des Konings* ' Mynheer, Ik kom andermaal. •• Jan Hennuyer. Wel nu. Mynheer. De Stedehouder des Konings. Het is nog tyd omu by my te voegen, en daar zal niets uitlekken. Ik geef u een 'middel aan de hand, dat met uwe manier van denken overeenkomt . . • • Gy zult dat geen Hechts dulden , het welk gy niet be- letten kunt. J A N - H E' N N ü Y E R. Het geen ik niet beletten kau ? Wat verflaat gy hier door? Spreek» De Stedehouder des Konings. ' ■ <■ • ■ . Ik heb het beyel , aan my gegeeven , nader over* woogen , -en m dat uwe on wiüigheid my. niet be- vry d , dat, |k altyd te befchuldigen zou zyn van de uitvoering niet (lerk genoeg voortgezet te hebben ; ikgaa derhalVen het bevel bekend maaken, en over de troepen befchikken. , Jan H e n n ü y r, (mef veel krachn^ En denkt gy dat ik die ilachting met een onver* fchillig oog zal aaazien? Hebt gy u gevleid dat Ik» voU D E K Ü £ B È D R ir p/ f3 voldaan mee my *er door eenige woorden tegen ver- zet te hebben, zoude denken dat ik my dus genoeg gekweeten had voor m.yn geweeten en den Stiat . . .* Neen, ik ben de Herder» en ik zal de Jsudde verdd« digen. Zy hebben het zelfde recht op mya hart ala de Katholyken , en hun tydelyk belang giai my niet minder aan dan buii geestlyk heil. X>£ Stedehouder bes ^oniUGZf(trotfebi' lyk.) Maar gy vergistii , Mynheer; myne foldaacen denk ik (laan niet onder uw bevel. Jan Hbnmuybx. Wat zegt gy ? It zal ben gebieden als Opperpries- ter, zo niet in de hoedaauigbeid van mensch... Ik 4Eal \kmne dagen te gemoet gaan • • . « Ik zal dee- ze ongelukkigen , met myne heilige klederen dek- ken •..., Ik zal den God van zachtmoedigheid en vrede in myn hand houden ; en dan zullen wy zien... Wy zuüen dan zien of de heiligfchenners durven voortgaan ; of zy God en zynen dienai^* met voeten zullen treeden , om des te vryer hunne broeders af temaaken, CHj opent zelf tk deur voor de Protestanten ^ die den jongen Arfenne en Evrard aan V hoofd bebben.^ Komt, komt, treedt nader, myne vrienden; vreest uiers. Gy zyt hier onder myne befcherming. Dit paleis is voor u. Vo ortaan zal het ü tot eene vry- plaais dienen , en , zo het de nood vereischt , tot een burg. Ik del my voor uw leven. ( Tegen verfcbei» flefte Priesters , die tegenwoordig zyn. ) Dat men F a *••• / 84 Jan Hknnuyek. leevensmiddelen bezorge ; dat de gtntfche geestlylr- heid zich op myn bevel herwaards begeeve , om dee* ze ongelukkige menfchen te dienen en te verdedigen* QTegen de Protestanten.^ Myne broeders, het is onze heilige Godsdienst niet , die u haat en vervolgt. Deeze bemint u altyd als deszelfs ver joolde kin- deren; deeze noodigt u ; reikt u de armen toe, en leert den menfchen niets dan eikanderen met zacht* moedigheid te behandelen. £en bjinde en ontmensch- jteyver, valfche redenen van (laat doen de wapen$ tegen uw leven opvatten; maar de waare Katholyket doen uwe rechten » die onwaardiglyk verbroken zyn , gelden. Wel verre van martelaars te moogen maaken 9 ilaat het hen alleen vry martelaars te worden. De jonge Arsenne, (^tegen zyn'' va* der.) Wdk eene taal , myn vader! hoe verbaast hy my! (tegen den Bisfcbop) Hoe ! gy zy t het dan , die oai befchermen zult? J A K H £ M N"ü Y £ R. Ik fchaam my van u te moeten verdedigen, en tep* gen wien?... Houdt u verblyft in myn paleis. Al het goud der aitaaren zal gefmolten worden , zo hetnoodig is , om u te voeden , en 't heiligdom , waarin het heilige der heiligen berust , zal u tot een fchuilplaats tegen de onmenfchelykheid dienen, tot dat het antwoord via *t Hof zal gekomen zyn , en de flcm der menfchclyt heid gehoord worden. Dd D * R D E B E D 1 y r. j^, De jonge A r s e m n e, (^tegen zyn^ vader,) 6 God ! is *t mogelyk ? • . . Hy i« een Priester , en 4>reekt dus!..» De oude A R s s n n s. Gy ziet het, myn zoon; het is God, die hem dti ingeeft. ••• Laat ons altyd op hem hoopen. Tan Hennuyer. ^ De hel geeft op die oogenblik den felfien Tchok ato *t Christeridom. (Op de Protestanten wyzendej) He- laas ! wy waren gereed om hen in de zelfde tempels te omhelzen ; zy kwamen weder tot ons ; en in een noodlottig tydpunt, ziet men die alles verydeld. (O' ^ee l wee f hen , die geleerd hebben , dat het bloed zyner evenmenfchen te vergieten, tot eer van *t Opperwezen flrekt. Ik zal hunne ysfelyke lesfen loogenachtig maaken. De waare Godsdienst is die, welke weldaadig is , die God als den vader van 'c menschdom alTchildert , en hem van allen doet be- fliinoen, opdoe hy van alien aangebeden worde» A De $ i$) De Admiraal de CoUgny, op den daf van 'c Koninglyk buwJyk, de vaandels, die men op hem in de veldflagen van Jamac on Montoncourt veroverd had , aan 'c gewelf der ka« thedr&le Kerk ziende , riep overluid uit, terwyl hy dezelven aan de Maarfchalk van Damvilh toonde , zy zullen eerlang verwisfeld worden voor anderen, die aan deFranfche oogen veel aangenaamcr zullen zyn» F3 %6 y A N H E N N U y E R.' De jonge Ars enne, (/^r zyc^e.) Welk eene zuivere , welk e^e aandoenelyke zo» deleer !••• De Stedehouder des Koïtings, {tegsn^ den Bis* fcbop.) Dus roept gy openlykcJeweêrfpannigen in, en hitst ben tegen den troon op . . . uw yver is onbefchei- den. Mynheer; want ik zeg u dat myn order zich uitdrekt om hen zelfs uit deeze plaats weg te rukken. De jonge Arsenne. ' Hoort gy dat , myn vader? • . . Die wreedaart ! • « • Jak H e w n ü y e Ut Woelte krygsman; myne ftem veroordeelt u in den naam desHeeren. (De banden uifftrekkende en dê Protect anten leeroepende.') Komt, komt, myne kin- deren; omringt my '^ fchuilt onder my.*, het is oa« der deeze vaderlyke armen , dat gy uwe beboudeoii zult vinden. {^Tegen den Stedehouder dei Koning%*) Laat deeze onwaardige wapenen u terdond uit de han- den vallen ; dwing my niet u dezelve te ontwringen, Hoe! kunt gy my komen verzoeken om u het hart de* zer leevende menfchen , wier oog u om bylland fmeekt % te helpen doorbooren ? * Dj£ Stedehouder dès Kokings, ^metver- beffinge van ftem.) Gy hebt myne flachtoffers verzameld... /Gy helpt my dus door hen te befchermen,.,. Ik kom terftond weder.... (Daar Qntftaat een groot gerucht^ De D E K o E B E. D R T F* 87 De jonge Ar sen me, (^met den degen in de vuu t op den Stedehouder des Koningi aanvallen* I de.") Sterf, barbaar; fterf...» ( Jlle de Frotestanien trekken bun geweer.^ Jan Henhuyer, (^deh Stedehouder des Ko* nings met zyn gebeele lig* ^ cbaam dekkende.) Wac doet gy • myne vriendern ? • • • Wreeden 1 laat af » wat wilt gy doen? De jonge A r s en n e , (dreigende.) Zyn geweld, en tevens den dood van allen , iit toy omringen , voorkomen. De Stedehouder des KoNiN-cs» Waar ben ik? Jan Hennuyer, Qden Stedehouder des KO0 nings bPjvende befcber* men.^ Doorfteek deeze borst ... Ik zal wel te vrede fler« ven wanneer ik uwe wraak ontwapen» De jonge Ars enne, (tegen de zynen.^ Vrienden , dat is een God .... Ik fchaam my over myne drift . . . Laat ons de wapenen wegwerpen , en voor hem nederknielen. ( Zy vallen allen aan zyne voeten en leggen hunne degens neder ^ de jonge Ar» fenne .zegt knielende.) Held van 't menschdom , zie aan uwe voeten de zwaarden , welke wy , als blinden en wreedaardigen , tot uw verderf fchikten , eer .wy u kenden • . • • Wy liepen wanhoopig om te moor- F 4 den %9 J A N H t N H Ü Y E Ré' den eer wy vermoord wierden ••• Uwe deugd one« wapent ons , (tegen den Stedehouder des Konings) en kec is aan haar alleen. Mynheer, dat gy uw leven verfchuldigd zyt. De Stedehouder des Koktngs. Welk een vermetelheid ; ik beef 'er van .... De oude Arsenne, (tegen den Bih 1 M^pO Menschifevende Bisfchóp! ach 1 vergeef bet hen.». ITerbysterd door het ongeluk , gouden zy zonder u in hun verderf geloopen zyn,,.. Ik herken in uwe woorden de taal der oude Aartsvaderen .. • Ach., waarom zyn alle de tloofden van uwe Kerk u nietge- lyk t Hunne deugden zouden ons reeds voor laag ge« wonnen hebben. (Hy knielt.) Jan Hennuyer. . . Rys op , eerwaardige Grysaart ... de deugd van me* .delydende goedheid is op uw gelaat gefchilderd . .. Ryst op , myne broeders . . . welk eene overwinning yoor myn hart. Ach! waarom zyt gy geene kinde- ren van mynen Godsdienst? (Tegen den Stedehouder de% Konings.) Zie, Mynbeei;, wat de zachtheid aan den eenen, en het geweld aan den anderen kant ver- mag? Geef u over, geloof my , daar zyn reeds te veel misdaaden bedreeven. Vrankryk heeft eene wreede en diepe wond ontfangen , die nog lang zal bloeden. Het zal moedwillig zo wel zyne magt afs roem verlooren hebben , en dit zal de vrucht der on- verdraagzaamheid zyn , die eenen langen nafleep van raropfpoedige gevolgen zal hebben. De 1 De Stsi>shoui>sr des Koninos. Mynheer, ik vertrek terdond, en gaa atn het Hof verflag doen van het geen hier voorgevallen is. Jan Hennutbr. Gaa, Mynheer, daar moet gy zyn... Wat my be- treft, üc zal het Hof ook zoeken voor in te neemen, fchoon onze belangen zeer verfchillend met elkande. ren zyn. (^De ^edebwder det Koningz vertrekf.') AGTSTE TOONEEL Dr VOORGAAND! VRRTOOMSRS. Tan Hennuyer» Ongelukkige huisgezinnen i die u by my vervoegt om wraak te zoeken ; ik vergeef u helaas 1 uwe verbys. teringen ; maar laat ik uleeren , en onthoudt het altyd , dat de aanüagen der wreedheid door geene nieuwe aanflagen verhinderd of uitgewischt worden , en dat Jiet middel om burgeriyke tweedragt te dooven , niet bedaat in het navolgen der dweepery ; want dan breide zy zich uit, en word verfchriklyker en onverzoen- Jbaarer.... Ik beef op de gedachten dat de twee par* tyen , thans verbitterd .... De jonge A r s s n n Sé Vergeef het my , doorluchtige Verlosfer, vergeef lifit my.,. Ja, de wanhoop deed my van het rechte fpoor d waaien. Als ooggetuige van den moord des ys- felyken nachts , ademde ik niets dan wraak en moord . .. F 5 Jan fo 'JanHennuvbr. J A lï He n'k a r B a, (^met dc tidtrfle deelneeming^ Gy zyt dan één icter geenen , die ontkomen zyn? • « Gy zyt 'er tegenwoordig geweest?... ^ De Jolige A R s £ N N E. Tegenwoordig geweest ! . . . Ik heb alle myné bloed» verwanten zien afmaafiëri. Ik zag dé handen » aan het altaar ge wyd .. . (^hem de banden kusfcbende.^ zeer verfchillende van die, welke ik thans aanraak, zich in het bloed, der.niynen baaden. Ik heb de zuchten der Ilervenden ' zien verfmaaden onder bet fchamper lagchen der verfoeijelyke vreugde ... Zyzya het die myn hart vergiftigd hebben met de vervoerin- gen der wraake. Zy zyn het, die my in dit paleis voerden, om mynen arm tegen u en de uwen op te heffen. JanHennüyer. ó Nacht ! verfoeijelyke nacht I kon ik u aan het geheugen der nienfchen onttrekken ! Maar neen , blyf *er ahyd levendig om hen te verfchrikken , door het tafereel hunner woede hen voor oogen te ilellen..» (6 Myn Vaderland ! ó rnyii Godsdienst! beide aan myn hart zo waard , wie heefl die mönders , welke a verfcheuren , die bedienaars der goddeloosheid en wreedheid, toch losgelaateo? De jonge A r s e n n e. Helaas ! zy doen ons nog beducht zyn ; zy ver- fchynen terllond weder.... De Stedehouder des Konings beeft ,* toen hy vertrok, een dreigend oog op ons geflagen. Hy gaat zyne foldaaten wapenen. Voor het moorden betaald wordende, weeten zy van niecg D £ K D E B E D R Y F.^ pi niets dan vtn gehoorzaimen • . • Ik zal u myne wraak een wraak my te vooren zo dierbaar , opofferen : maar behoed deeze vrouwen , grysaarts en kinderen. De overigen zullen het Haal des vyands niet vreezen» Jan H b n n u y £ b. Ik zal u allen befcbermen. Hier durfc de Stede- fiouder d^s Konings niets onderneemen. Ik ztl uwe algeraeene behoudenis van het Hof verwerven* Deeze gruwelen zyn voor menfchen te onnatuurlyk , om lang te kunnen duuren. Zy openen 'eindelyk de oo- gen voor *t licht. De natuur treft de allerwreedde harten , en de onvermydelyke wroegingen hervormeir den mei^cb op faaare üem» De jonge A a s e n n £• Wroegingen 1 zy ! ach I het is eene ydelé verbeeU ding van uw edelmoedig bare . • • Helaas ! wy zullen, in weèiwil van u, omkomen. QMen verneemt eenige Officieren in '/ verfcbiet. ) Zy komen , ik zie hen ; zy komen in menigte ^ 't is met ons gedaan, (^droe* vig) Behoed alleenlyk myo' vader , myn echtgenoot . « » en ik zal 9 u zegenende, flerveo. Jan Hennuyer, Qnet ftnst,') Stelt u allen gerust , (lelt ty gerust. Eest E mebnigte f!jLOTZ%TAisiTE}Sf(denBfi* fcbop om* ringende.) Behoed ons » behoed ons . . • wy gaan allen ver« looren...» Jan f jAffHfNNUYBR. Jam Hennuybr. Verbant, verUmt alle neesp,. Ik ilaa ia voor uw kveo. QDe Officiers komen in meenigte binnen,} N E GE NDETOONEEL. De voorgaande f^ertooners^ een meenigte Officiers. De Overste. Wy komen u bekend maaken , Mynheer , dat niemand onzer zal optrekken tot den voorgenomen aandag ; dt dienst, welken men van ons verwachtte, kan niet, dan tegen de vyanden van den Koning en van den Staat volvoerd worden. Schryf onzentvvege aan het Hof , dat 'eronder ons krygslieden geene anderen dan kloekmoedige luiden ' te vinden zyn , gereed tot de de gevaarlykfte ondemeemingen , maar niet een eeni- Ce benl (k). Jan C*) Mfcn riet Ifgcelyk, dat het al te weinig gevolgde v»or- beeld van verfcheide Bevelhebbers in de Provinden , die de braafheid en den moed hadden, om de bevelen van 't Hof te verwerpen, hier der geheugenisfe word toegewyd. Zodanige waren de Graaf van Tende in Provence; Gordes in Dauphi- né; Chabot Chami in Bourgonje; Sc Heran in Auvemjejde la Guiche te Macon ; de Vicomte d'Ordie te Bajonne ; Tho^ masfear de Curfay te Angers. De naam van dezen laaritcn is bewaard door den heer FeHbien des Avaux , historiefchryver des Konings, uit de Gedenkfchriften van den heer Pculhin, te voten reeds aangehaald. 'DekdeBedrtp. ff Jan Hennutcr, ifiem in zjne armen drukkende. ) Gy , gy zyt waare Katholyken , waare kinde-' ren van het Vaderland en van den Godsdienst ; gy tdtent ze beiden te gelyk ; gy znic bemind en ge- ëerd worden tot in de laatde tydeo , eti uwe naamen , ▼an glans fchitterende , zullen de waardigile naamen tyn,by alten die voorden zacfaten aart der menfche* lykheid eerbied hebben. De jonge A r s e n » e, (^tegen den Bis^ fcbop.^ Ach ! gy zyt het die uwe deugd , aati allen die a naderen , inboezemt • . . • Wat vermag het vóotbeeld kiiet van een verheveu en kloekmoedige weldadige heid ; Een andere Officibr. Zo wy ons met eenige geheime fchikkingen Inge- laaten hebben , is zulks aan niets anders toe te fchry- ven dan aan onze onkunde , waar in wy tot op die oogenblikgebleeven zyn, wegens de natuur der beve- len , die wy nu weigeren te geboorzaamen. Wy zyit het allen eens ben te befcbermen , die ons als moor* denaars moesten vreezen ; en zo ^er zich eenigen on- der ons bevonden , die het in twyflfel trokken » zou^ den wy hen naar de Louvre by den Stedehouder des Konings zenden , om daar hunne belooning af te be- delen: de onze is boven het bereik van de weldaaden der Koningen. De oude A r s b n n b, {driftig,^ ' Ik bemerk It hen de dappere krygslleden, die, in 't veld door ons beOreedeo , van aUea moord afkeek iBg waren. Een 95 JavHbnnutek; fchelykheid • • •• Waardm is die leer verbasterd gewor- den?... Ach! ik heb weder menfch en gevonden. Zy doen xay zien dat het hun Godsdienst niet is die den haat beveelt* Wat zeg ik , zy (lellen zich aan al de gramfchap van ^t Hof bloot', om ons te behouden (/); Zie daar Christen-helden. Jar Hbnnuver, {den ouden Affennt hi de band vattende*^ Laat ons een voorbeeld van broederlyke liefde aan allen geeven ; laat ons te famen door de ftad wandelen, opdat de beide parcyen zich bevredigen doo*- het voor« beeld onzer eendragt te zien, en opdat de menschlle* vende Vader des menschdoms, beledigd door demise ciaaden,die het aanfchyn van geheel Vrankryk bedek- ken , zich verwaardige een <gun(lig oog op dit kleine gedeelte des Koningryks te flaan. (Z)tf Priesters voegen ztcb bj de Protestanten , en de vaardige Bisfcbop gaat acbter aan 9 den ouden Ar f enne by de band boudende^ terwyl de krygslieden den optogt fluiten.^ « ' (/) 'Inderdaad men leest in de voortreffelyke historie, tot tytcl hebbende , VÈs^t 4$ U Ugug , en door inv reeds meennaalen met vermaak aaiDgehaald, dcwylik geen beter by kon brengen : „ de verhaaste dood van den Vioomte d'^T the en den Graaf van tende, heeft doen geloo ven* dat hifc ae edelmoedigheid beloond gevrorden is door vei^if." D E R E G T E R; TOONEELSBEL I N / DRIE BED R Y'^EN, DOOR DEM HBERB M E R C I E R. -i^z. > « *i • « t VOORREDE. H, .et ïs de pligt van een* man van geleerdheid zich toe te leggen om onder luiden van allerleien rang goede zeden »en grondbeginfels in fland te bren* gen ; dus geeft hy eene nieu^ve kragt aan den grond* flag der maatfchappye , in welke hy leeft, en brengt, 200 veel als hem mogélyk is , toe om de algemeene orde, die de bron van alle byzondere voordeelen is, te handhaven. Schoon de lesfen der zedeleere geen dwingend ver- mogen hebben , noopt egter de tooverkragt der ver- wonderinge , welke bevallige zeden inboezemen , etk op het allerderkst om ze zich eigen te maken , en laat een fraai tafereel filet ahyd zonder vrucht. Hec is in zich zelf (lom , maar het fpreekt , wamïeet het oog zich op de treffende kleuren vestigt. Men moet *er het gezigt van afwenden , om *er niet rot eenfg on* derhoad met zyn gewisfe door opgewekt te worden. Oiider alle de ftaten ht de mfaatfchappye is 'er geen gewigtiger en moeije/yker dan die van Regter; deze is het, die de meeste kundigheid» eerlykheid, kloek- moedigheid en wyshefd votdert: deze is' het, ^waar- op'het regt van eigetodöm, levens -nooddruft en be- ftaan rost. De eerlyke en deugdzame man fchynt, aan de waarneminge Vah het Overheids-ampt , aan de voortreflykheid » aan de waardigheid , of fiever aan de heiligheid van zyné bedteningeeenen nfeuwen lais- ter by te zetten» Ga • Vef- w 615483 loo ' Voorrede e Verfcheidene wyzen, waarop wy dit Huk zouden hebben kunnen befchouwen , zyn ons voorgekomen. Wy zouden van grooce middelen hebben kunnen ge- bruik maken , eene aandoenlyke daad voordragen t een treffend tooneel malen , eenen onfchuldigen , op het punt om door de geflrengheid der wetten te fnee- ven , maar door de llandvastigbeid zyos Regters aan de flraffè ontrukt, in ketenen vertooneu; maar men zoude, onzes oordeels, der menscbl^kheid oneer aan- doen, door daden , welke als den menfchen na- tuurlyk eigen moeten voorkomen , in den rang der deugden te (lellen, en voorwerpen van lofredeoen te maken. Zoodanige daden te pryzen, zoude misi fchien het zelfde zyn als het (lerkfte hekeifchrifc te- gen de menfchelyke natuur op te (lellen. 