VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hierte fchetst by eerst den Däat der Vrouwen in de Maatischap- py, en handelt voorts. over de Letteroefeningen, die den Vrouwen betaamen, over derzelver bezigheden, vermaaken, welde, opfehik, chara&er en humeur; verder deelt hy den Vrouwen leer- Zaame Lesfen mede over de Liefde en Galanterie, mitsgaders het Huwelyk en de Opvoeding der Kinderen, waaraan hy ten laatfte nog hegt een Årfeil van de Deugden der Vrouwen, he- welk haar met treffende -voorbeelden onder ’t Årbrengt, hoe uitfteekend bekwaam en lofwdardig zy zig kynnen maaken, wanneer zy ’t ‘er in ernst op toeleggen. Men mag dit Gefchrift met regt een nuttig Handboek voor de Vrouwlyke Kunne noemen, als waardoor zy allezins opgeleid worden, om zig voor laagheden te hoeden, en haare weezenlyke voortreflelykheid invloed te doen hebben, op de Maatfebappy in ’t algemeen, en 't Manlyke Geflacht in ’t byzonder; ’t welk de Schryver bedoelt in alle deeze zyne onderrigrende raadgeevingen, welker Voor- naamften inhoud hy ten flot dus Zamentrekt: » Ik heb, zegt hy, genoeg: ре;аап, zoo ik aan onze fchoonen hebbe kunnen toonen, dat haar rol zich niet bepaalen liet om wat heen en weêr te wandelen, groote verkwistingen te doen, . eene bevallige houding e verkrygen, en om ten loon haarer fmarten flechts eenige geestelooze complimenten te ontvangen. Zoo wel als wy met een vertand en een hart begaufd, moeten zy ‘er zich op toeleggen, om ber een te verlichten, en het ander te beftieren.. Het verstand becht, om zich te volmaaken, flechts eene maatige en aangenaame lettempefening noodig, die zelfs in cen rang der уе-такеп gefteld kan worden. De Vrouwen worden gebooren met eene geestvaardigheid, die haar gedrag onverantwoordlyk maakt, wanneer zy weigeren, om deeze nieuwe bekörperte bekörperte. Ten opzigte van het hart, hoewel dat het verstand niet al- toos ‘raadpleegt, en zelfs dikwils de wet aan het zelve: voor- ft, is het echter eene gelukkige gefteldheid om zyn hart te verbeteren, zyn verstand te vobren met nuttige aanmerkin- Ben gevocd te hebben. Weet een Vrouw nu daarby te voegen ecn een zeker foort van hebbelyke werkzaamheid, die haare verbeel- dingskragt belet te wyd uit te ftappen, dan onttrekt zy zich аап. ‘het gedruisch der hartstochten, die schier altoos de weekheid en bedryflosheid koomen ftooren. „Daar is alles te winnen by een geregeld bezigheid, die de vermaaken meer levendigheid en unchuld byzet. De vermaaken bieden zich by meenigte aan die personen aan, die zich in баан Dellen om ze te maaken, en het is waarlyk de dwaasheid niet, die ze ons doet genieten. Al die weelde, waarop de Vrouwen Zoo afgodisch gefteld zyn, is flechts een bedrieglyke schon van geluk: valíche vernuften kunnen zich vergertoegen met gelukkig te schonen; waarlyk gezonderen zich vergöteten gezogenen zich vergöteten; waarlyk gezogenen zich vergöteten, die mode, niet gezet is. Een Vrouwen van een goed verständ, die zich (echts door het geen waarlyk verdienftelyk is, воек te doen bemerken, is onaf hankelyk van ‘al die beuzelingen, die an laager geesten een even belagchelyke vreugd of droefheid veroorzaaken: niet bloot gefteld aan de luimen van goed en kwaad humeur, die de vriendíchap verbysteren "Behold, zachte en doorgaande vrolykheid, die haare bevalligheden er verhoogt, dan de uitgezochtigkeit." Het is waar, dat er geen maatregels zyn, die de liefde den ingang tot een hart weigeren kunnen; maar er is een kiefche liefde, veel gefíchikter om de ziel te volmaaken, dan om die te bederven: deeze liefde is een foort van proeftyd, die tot het huwelyk aanleiding geeft. Wyl het huwelyk het Jot van geheel ons leeven beflisfen moet, kan de Sexe haare aandagt niet genoeg vestigen, om onder de Mans. die hun hof by haar maaken, den braaven Man, die het geluk van cene Vrouw kan uitmaaken, te onderfcheiden van den zot, die haar flechts verlaagen kan. Eens onder dit beminnelyk juk gebragt, moet eene Vrouw al haare middelen om te behaagen te werk fellen aan een Мал, die in haar een liefde, zoo teder als de zyne is, moet ontdek- ken, zy moet hem een waakend aog houden op een kroost, wiens opvoeding gevoelige vermaaken aan een welgeftelde ziel oplevert, en flechts voor eene coquette of beuzclachtige Vrouw eene finart is. Eene Vrouw.leeft dan inAPD Zu vergifteten zu werden, en wenig van a! wat rondom haar is: zy heeft niets van. de vergiftigde pylen des lasters te duchten; een goede naam is de schaduw der deugd, en volgt op dezelve bestendig. | €. Zie daar de trappen, die tot het geluk Jeiden. Het lee. ven is geen klugfpel, noch über geduurige opvolging van yde- je vertooningen; het moet gemengd zyn uit bezigheden en ver- maaken, geichikt naar de verkrygt, van de verkrygt men deeze gelukkige gefteldheid van ziel, die men het geluk noemt, en die (ommige Vrauwen vruchteloos zoeken in blinkende equi- pages, glansryke edelgefteentens, en te midden van alle die on- ftuimige of misdaadige vermaaken, die flechts gefchikt zyn, om bec zelve van ons te werwyderen. Dat alles vervult de plaats van het geluk niet meer, dan al de bedriegeryen van het toilot de schoonheid vergoeden, daar dezelve natuurlyk ont. breekt. 7 2 NNN „Daar is eene beminnelyke wysbegeerte, ont daan van de simpels der geftrengheid, en die pligt en vermaak met elkander weet te vereenigen: deze voegt beter aan de Sexe, dan de ige verwaandheid.onzer f terke geesten. Door haar onderrieht, will men de zaaken nemen, Zoo als zy zyn, niet zoo als de grilligheid die ons doet verbeelden. Меп verwyderr deze geheime woelingen, die onze zintuigen opmerkbaare schokken toebrengen, en Zoo veel te gevaarlyker voor de Vrou. wen zyn, naar maate zy tederder zintuigen. bezitten. Шеле gemaatiguheid des harten is naauw verbonden met het waar ge. tuk. en maakt de kern der wysheid uit. Daartoe de Vrouwen weder te brengen, is eem zeker middel om de Mans derwaarts te teiden; want 'er is tusfchen de beide Sexen eene zoo we. derkeerige gemeinen, dat, bet zy welke van beide Sexen zich of aan de dwaasheid toewydt, de an-dere binnen weinig tyds den zeifden gang gaat. Her zou voor de schon Sexe wel heerlyk zyn, om, daar zy van alle tyden in bet bezitsis van onze verkeering te verlevendigen en te verfraaien, daarenboven nog het genoegen te hebben, om die te hervormen. Меп fpoore dezelve daartoe ten Øterkfte aan, en wy zouden het geene vernering rekenen, aan de Vrouwen onze wederkeering tot de deugd schuldig te zyn. Ackerig gemäßt wordt. Het charäter van den Heer van Waldheim, en alle de in dit deel voorkomende, zyn zo volkomen menfchencharaîters, dat dit Voortbrengzel van den Düsseren Grond aanpryzing by onze Landgenotten verdient. De Hoogduitfche Spraakmeester van Prof. J.C. GOTTSCHED, wet. het Nederduitsch verrijkt door E. ZEIJDELAAR; en voords теб zeer vcele bijvoegel vermeerderd door А. А. VAN MOERBEEK, Leeraar der Doepegezinden te Dordrecht. Tweede Druk. Te Amfterdam, bij W. Holtrop, 1786. Behalven het Voorwerk, 597 blada. in 8vo. "E Wan het nut deezer onderrigtinge in de Hoogduitfche spraak, - maar de leiding van den Hoogleeraar /:оишей, door den Heer Zeydelaar in "t Nederduitsch overgebragt, hebben wy, by de uitgave van dit- Gefchrift, in "t jaar 1772, reeds melding emaakt. (*) En't geen we diestyds ter aanpryzinge van de Spraakmecster gezegd heben, heeft nog veel meer plaats, by deeze vernieuwde afgifte, zo als dezelve thans het licht ziet, onder het opzigt van den Kerwarden Myerheek. re onderriging, by een verzameld, en ter vereischter plaatste te pase gebragt heeft, uit zyne aantekeningen, federt veele jaa- ren herwaards, ор de Hoogduitfebe uitfpraak en leerwy2e, voor zyn eigen gebruik, te boek gefleld. Uit hoofde van dit alles, is deeze Spraakmeester, in veelerleie opzigten, nog mer- kelyk verbe õга, en kan dus den geenen, die zig op 't wel „verflaan der Hoogduitíche taale toeliggen, zeer nutug zyn; CO Zie Uedend, Pad, Loterie, 1D. H. a, Е NIEU E ALGEMEENE) > . VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Onderwys in de Leerflukken der Godgelbeheid, in "e „Latyn befèhreeven у en met veelvuldige Aanmerkingen ver. rykt, in yyf Deelen, door wylen den Hoog Gel. Heere j. в. BUDDEUS, in zyn Hoog Eery. - deyen Leeraar en gewoon Hoogl, in de Godgel. op de Hooge *clioole  Gel. Heere j. м. BOON, Leeraar der Gemeente. Toge. daun de onveranderde Augsburgfehe | Geloofibelydenise ge Rotterdam, [n "t. Nederduitsch vertaald, door të, B. HILDEBRAND, Lid derzelve Gemeente. Zei Deel. Te Rotterdam, by C. van der Dries, 1286. Behalves het Voorreden van den Werken der Boor ziet meu duidelyk, dat de nieuwe denkwyze veler Lutherfche Leerarén zyg Kerwüerden zer Tegen de borst is, en dat zulks hem byzosdtr. aengezet: heeft om de Verraling vaft git Werk.te begug(Ugen; ten sinde der:vroegere депус zen veler Leeramden der Geamdheid, vooral onder:de Leden der С nie, te verlevendigen. - Wy laten: het verfchil-over die ofderfcheiden denkwyze sen zyne plaets, “als oordèelende Det onze zgek niet ons daerip. in te wike kelen: maet 't komt Ons voor, dat zyn Eerw. een weg Öшбаег, „welke juist niet gefchikt is, om dit zyn oogmerk te-bereiken. -De gewezen Hoogleeraer Buddeas ftaet we]. bekend sis. edu groot Godgeleerde onder de Lutherfchen in zynew tydy: em elk, die reng doorwrogte Schriften doasbladerd beeft, noemt zynen naem met eerbied; marr dit zyn: Werk is$:1e omflagtig voor verre de meeste Lea den der Kerke; en ook maer ons inzien beter. geichikt voor het onderwys op de Hopge Schpalen,, dan ten alge- menen gebruike; waerby nog komt de verfchillende ma- gier van voordragt in die dagen, en in den tegenwoordie gen tyd, welke, gelyk bekend is, geen geringen invloed oku den Lezer ‘heft. Het werk bei taet uit vyf Dee- II. DEEL. N. ALG. LETT, NO. 5. М. len; + t 182 ` pe BUDDEUS len, en het thans afgegeeven behelst het eérfte Hoofdftuk van het eerfte Deel, handelende over den ‘Godsdienst en de Godgeleerdheid. Zyn. Hoog Eerwaerde gaet in het zelve ‘na, de voormemfte byzonderheden, welke daerom- .tpent Öп. opmerking. komen, en wel naer die onderfchei 186 ingen, welken in de Schoalen gebrücken, łyn.. Tot “een voorbeld, hietviñ flrekke, ontvouwing van het „voorwerp, het enderwerp. en bet aagsmerk der Godgeleerd- heid, waeromtrent hy het volgende aen de hand geeft. » Het voorwerp der Godgeleerdheid, en offe zel. ya, em de hoedanigheid, >- -> vto cst Кеч 10 t1. v » De Godgeleerdheid ‘handelt aver Goddelyke Zaken, во аз ze ons uit de Opeübaring of dè- Heilige Schrift. bekend me En deem Soddelyke Zaken, of’t geen ons van Gods ezen en Ei chappen, en van zyne od delyke Werken en Wille be E Зук het Stofelyk Voorwerp van de Godgeleerdheid, gelvk als het Zakelyh. Voorwerp in tegendeel in de Goddelyke Openbaring zelve. gelegen is. *. Sähne der Goddelyke Zaken word hier befördert, De. Kennis van de- Goddelyke Zaken word hier befördert, De. Kennis van de- Goddelyke Zaken word hier befördert, De. Mensch: zelver: Äп. ammerking, de Ap Ak Order des Hels; En voor de: befördert; ortbinot vam Genade: Krachten, en'ten een maale dood niets tot тупе Zaligheid Кап toebrengen, Bah. 1L. v. Cok IL їз; nogthans door Gods Genade переже, zo hy flechts de aangtbodene- Middelen recht gebruike, em de Heiligen Geest- niet wederfreeft, tot. het ‘Geloof en een Geestelyk Leven Кап worden opgewekt. Мавг: Dan is het den Mensch, doot de Krachten der Genade bekwaam ges тпавке, en door die 'Genude van den Almichtigen God holpen; niet geweigerd, iets tot bewaritige enverneer= Serin e" van  vere flan, nähen het inwendig daarin beltaat, dat hy, die zich op de Godgeleerdheid toelegt, bekwaam gemacht worde, om zyne Zaligheid en die van anderen te bevor deren, 2 Tim. Ш. 17. Zyn lloogeerwaerde verklaert ieder dezer Voorftellen Bader met verfcheiden daerby gevoegde aenmerkingen; dan derzelver geheele opgave zou hier te veel plaets vorderen, waerom wy, die van de twee vorigen, agterwege laten- de, alleenlyk zullen opgeven, "t geen  gelyk zyn. En daar nu God zeker de Al- lergelukzaligheid is, Zo moet hy ook de Hoogfte Gelukzaligheid zyn voor hen, die Hem gelyk zyn. Bestaat dan alle Gelukzaligheid in de bezitting van een zeker Goed, zo befluit men te recht dat de Gelukzaligheid der Menfchen in de Genietin- ge en Bezittinge van God, als het hooge Goed, ook gelegen zy. En daar dit niet anders, dan uit het zien of aane Chouwen van God kan voortvloeien, voegt hy ‘er by: Wy zu- len Hem zien, geyk Hy is. Maar ’t geen hierop volgt: een ie- gelyk die zulke hoope tot. Hem heeft die reinige zich ттеп, ziet op het Middel, ’t welk is het Geloof, nademaal de harten cer Menfchen door 't Geloof gereinigd worden. Act. XV. 9. Zie Фок oh. XV. 2. "Wants God alleen is het Hoogfte Goed van alle Men- N a fchen, in wiens genietinge ook de hoogfte Gelukzaligheid be. Bast, En dit begrypt ook eenigzins de reden zelve; maar veel klaarcer leert het ons de Heilige Schrift. "Wants 'er is geen andere Weg tot Zaligheid, dan door Christus, dien ons God tot een Genadenftoes heeft voorgefteld, Rom. Ш. 15. Zie ook A8. IV 12. Daar ondertusfchen de beoeffening van een Heilig Leven niet van het geloof gefcheiden kan worden, 1 Joh. IV. 7 Gal. V. 6. 2 Tim. IL. 19, zo is het klaarblykelyk, dat dit insgelyks tot het Mid kryging der Zaligheid, moet gerekend worden. en moet nogthans bet onderfcheid tusíchen rot het middel te behoore, en het Middel te zyn, voornamentlyk, een zodanig, dat als een Oorzaak voorkomt, hier voorzichtig in aanmerking neemen. Want schon de Heiligheid das Levens tot het Middel behoort, niemand nogthans, ten zy hy de Heilige Schrift uitdruk" Kelleyk wil tegenpreeken, zal beweren, dat zy het Middel, of in eenigen opzichte de Oorzaak, van de Zaligheid zy. Daar ou de Beoeffening van een Heilig Leven de herflelling van het Goddelyk Evenbeeld met zich voert, spreeken 7 ons geenzins tegen, die de herftelling van het Goddelyk Evenbeeld als het naaste doelwit der Godgeleerdheid aanmerken; ten minften zy kunnen ligtelyk te vrede worden gefteld; want zy spreeken van zodanige menfchen, die door het Waar Geloof met God reeds verzoend zyn. Uitwendig wordt namemat, dat doelwit genoemd, gegen niet in de magt van den Werker flaat. Zodanig is het Geloof, п� de Zaligheid van andere menfchen. ‘Want dit oog- merk kan niet altoos bereikt worden, ter oorzaake van de ver- fcheidene hinderpalen, die zy zich zelven van tyd in den weg leggen. Want "er zyn, helaas! zeer veelen, die den Heiligen Geest wederftreeven: 48. УП. 51. en den raad Gods van bunne Zaligheid tot hun verderf verachten, Luc VIL 30. Maar inwendig noemd men dat doelwit, ’t welk altoos, indien de middelen flechts naar behooren en ernstelig gebruikt worden, kan worden verkreegen, schoon 't insgelyks door "e menfchen fchuld dikwerf niet verkreegen word. Dit doelwit beftaat daarin, dat de mensch Gods vorkomen worde, tor alle goed werk gejchikt volgens 2 Fim. 111. 17. Het is noodzakelyk dat zy, die zich op Goddelyke zaken toeleggen, en eerlang het Leeraarampt in de Kerk begeeren waar te пстеп, z'ch 7 77 deeze doeleinden zodanig voorftellen, dat zy, ter berei. Vand dezielven, alle krachten hunner zielen en van und infpannen. Man wie zich in het verbandelen der elektrische, een ander oogmerk hebben vastgefteld, maken niet flechts aan een grove misdaad schuldig, dewyl ay сеп ongodsdienstig gemoed Goddelyke zaken bebandelen, maar GODGELEERD ONDERWYS. 18; е maar zy wyken ook terstond, zelf in oat begin, van ’t rechte fpoor. Ор die wyze zyn voornamentlyk zy zeer Uecht bera- en, die, of uit eerzucht, of om tydelyke voordeelen te ve werven, tot deeze heilige dingen toetieeden. Want dat dit ftrafwaardig zy, befpeurt men daaruit, vermits de eerzucht” met het Waar Geloof niet beftaan'kan, naar de Taal van ‘den Verlosíer: hoe kunt gy gelooven, gy, die eere van elkanderen пест: en de Eere, die van Ged aleen js, zoekt gy niet? Joh. V. 44. Boven dat kan het ftreven na eere en tydelyke voordeelen geenzins beftaan mer: de verloochening van zichzel. ven, Daar nog hans de Verlosfer zelf heeft gewild, dat dit het kenmerk zy van zyne Jongeren, Matth. XVI. 24. Luc. XIV. 26 Van daar betuigt Paulus, dat hy, door de zelfverlooche- ning, het Euangelie zy deelachtig geworden, allen hierdoor een voorbeeld ter navolginge nalaatende. І Cor. [X. 23. En eindelyk kan ons de Heilsórder dit alles leeren, die -daarin beftaat, dat wy langs den weg van Kruis ter Zaligheid zouden ftreeven: Want, wy moeten door vesie droeffenisfen іп het Ryk Gods іппазпаз, A3. XIV. 22 Hierom vordert de Heiland van гупе Jonge ert, dat zy zyn Kruis op zich nemen, Matth. XVI 54 en Luc. XIV. 27 Paulus bevestigd dit door her Voorbeeld van den Verlosfer zelven, Phil. II 5 enz. Ce ook Rom. VIII. 17. Ja deeze Apostel toont ons he: waare kenmerk der val. fche Apos' elen, dat zy het Kruis van Christus vieden. Phil. MI. rg Dat de Godgeleerdheid niet uit eerzucht of om tyde- lyk voordeel moet betracht worden, leren wy ook daaruit, dat zy doorgaans de Godgeleerdheid der reizenden genaamd word: daarintegendeel de Godgeleerdheid van menícben,.die reeds in hun Vaderland zyn aangeland, of der Heerlykheid, tot het toekomend leven behoort. Maar wie weet niet, dat Reizigers met veele ongemakken moet worflelen, en datzy op niets anders zich hebben toe te leggen, dan hoe zy hun doelwit bereiken mogen ; zie Phil. UI 16. Van hoe veel belang het zy, om zich het doel en oogmerk recht te hebben voor- gefteld, befpeurt men genoegzaam uit's Verlosfers woorden, Math. VI 22, 23” | De kracht der Waarheid, zeer aanmerkelijk gebleeken in de overtuiging en bekeering van den Kerwaardigen Heer THOMAS SCOFT, Predikant te Weston Underwood en Ravenltone „ in Engeland, aan wien eenigen der be- laugrij&f)c Bricyen van NEWTON, in 2yne Cardiphonia gericht zijn geweest. Uit hes Engelsch vertaald door M. VAN WERKHOVEN, Cn Uilscgecyen met bene Voorrede, door c. Brem. Te Amflerdam, bij M. de Bruyn, 1786. Behalven de Voorrede, 173 bladz. in gr. oGayo. T dit Gefchrifte ‘gefchränkte de Kerwäder, eerst, een verlag van 2упе denkwyze en gemoedsgeteld, voor en by het begin zyner veranderinge ; en vervolgens geeft Íупен een een eerhält van zyne verandering, met melding der wyze op welke, en de middelen waerdoor, dezelve ein-delyk werd uitgewerkt. Volgens dit bericht, was zyn edrag voorhenen verre van Godsdienstig, en zyne God-zi denkwyze grootlyks ‘gegrond op Arminiaenfche gedrag, by de omhelzing der Calvinistifche gronden, zo als ze gewoonlyk onder de zogenaemde Methodisten begrepen worden. Tot deze verandering is hy trapswyze gekomen, onder 't gebrui-ken der middelen van onderzoek, en 't opzenden van ernilige meekbeden tot den God der Wysheid, die hem, (zo als hy vast vertrouwt,) door zynen Heiligen Geest Jangs dezen weg geleid heeft. Men vind in het ganfche beloop een Schryver, wiens welmenendheid men niet wel in twyfel Kan trekken, en die in zyne daedlyke verbetering van wandel agtenswaerdig is. Dan wat aen-gaet гупе gunftige gedachten over ene byzondere leiding van deu Heiligen Geest, in het bepalen zyner Godgelecke der deutlich, de gegrondheid hiervan is niet wel te bemerken : zyne trapswyze voortgaende verandering van denken, in dit opzicht, zo als hy dezelve verhaelt, laet zich zeer wel natuurlyk verklaren, en noodzaekt ons niet om op iets bovennatuurlyks te denken: ook heeft men, naer 't ons voorkomt, zyne spreekwyzen desaengaende. niet in den fterkften zin te nemen, daer hy verre is, vanzieh enc onfeilbaerheid aen te matigen. ру dit verhael voegt zyn Eerwaerde wyders nog enige aenmerkingen, tot het zelve betrekkelyt, die deels ter ephelderinge, deels ter billykinge van het zelve verstrekken. DE KRACHT Dik WAARHEID. 187 ken. Hy bfeng op dien tyd, tc ze, ZO Ongt dx Leerftelzel in гупе gevoélc de. (3.) Dat hy vrywillig,.en т de, hy zulks тапа der genen der wii ћу (4-) Bet lezen eri © 5.) het Gebed en eenen legt h dat õг in zyn den als лий den, En laetsti aenhang der Me zelven béfchuldi telyk onderzoch tigenlyk hunne doet noopen, i ` ken, onpartydig te onderzoch tigenlyk hunne doet noopen, i ` en, onderzog te onderzoch tigenlyk, met dien ijveren die belahgneeming, als zij zoe- Rén zouden naar eenen verborgen chat." Befpiegelende Christen, door в. в. SCHMITZ, Predikant te 'inkum en Hijum. Te Utrecht, by A. van Paddenburg у 1786. In oclavo, 73 blads. № het ten toon fpreiden van geleerdheid, maar ftich- » telyk te zyn, is bet oogmerk упап den Eerwaerden Schmitz, zo als hy zich in zyne Voorreden uitdrukt; en aen dit oogmerk beantwoord deze zyne befpiegelende Christen, die verfcheiden onderwerpen, ter cpwekkin, van Christelyke gemoederen, ftichtelyk voordraegt. Zie hier, ter proeve, гупе befpiegeling van het Vertrouwen op God in Christus. Een Christen kan op God door den gelove in Jezus vertrouwen, gevende alles aan Hem over, want God is zyn Vader, die het wel met hem zal maken, al gaan de gevaaren. nog zoo hoog. God immers is getrouw eu - NA waar. 2 188. Р. E. SCHMITS, BESPIEGELENDE CHRISTEN. waarachtig, Hy weet van geene verandering, , by Hem is zelfs geen fchaduw van omkeering. Hoe veilig kan dan ‚een Christen zyne hope en verwagting, zyn hartgrondig verrrouwen op Hem ftellen ! Dit immers weet hy, dot hy God heeft, en als in zyne gunfte ааг, hierom komt hem alles over van eenen liefderyken Vader, wiens wyse heid en goedertierenheid onbeperkt is. Hy weet dat dit leven als een tranendal is, en de Hemel zyn Vae derland : dit toch weet hy door Goddelyke openbaring, dit is de belofte van dat getrouw Opperwezen. ierom kan by zonder gevaar op dezen God vertroue wen. „Maar kan hy veilig op God in Christus vertrouwen, niet minder is dit ook zyn pligt. God immers wil ge- kent , gedient en geëerbiedigt worden in zyne wysheid , in гупе macht en oneindige goedertierénheid; en hoe ge- fchied dit beter van eenen Christen , dan door een ver- trouwen op God in Christus ? Want is hy dan in tegen- heden , zoo eerbiedigt hy de wyze befchikking van zy- nen hemelfchen Vader, door eene Christelyke en nederi- ge onderwerping aan zynen wille. Hierdoor ver- eerlykt hy ook zynen God in zyne onbegrensde Al- macht, waardoor Hy hulpe kan fchenken , boven ja te- gen den dood. Hierom zwygt hy Gode, ja verheugt Zich in bezoekingen, befchouwende dezelve als Vaderly. ke kastydingen. — — — Wel verre dan van met God zynen maaker, ja Vader, te twisten, verheugt hy zich in de ratnpen, zeggende, uwe wille gefchiede, Ô Vader, en niet de myne, alzoo is toch het welbehagen voor up Door dit vertrouwen op God eerbiedigt hy Hem- in zyne Godertierenheid ; op deze houd hy (teeds met nedrigheid en een vast gelove zyn oog, en dat met lyd- , zaamheid, geduld, een kinderlyke vrees, in een regte Hefde Gods, en een betragting van waare ongeveinsde Godzaligheid : dit alles leert hy meer en meer uit dat waarachtig vertrouwen op God in Christus. Zie dan Christen, hoe waarlyk gy kunt en moet vertrouwen op uwen God | Godidiensts Onderwys voor jonge Kinderen. ` Twectle Drak. | Te m erdam, by J. Yntema, 1786. Zn octavo, 71 blads. GODSDIENSTIG ONDERWYS. | 196 Godidienstig Onderwys voor jonge Kinderen. ` Twectle Drak. | Te m erdam, by J. Yntema, 1786. Zn octavo, 71 blads. GODSDIENSTIG ONDERWYS is de vatbaerheid der Úіп. deren uitftekend wel in agt genomen, en tevens nze deren Kurig gade geflagen, hoedanige kundigheden men der Jeugd bovenal hebbe in te fcherpen, op ene zo geleide- lyke en klare manier, dat het niet wel kunne feiten van invloed op het hart te hebben. Uit dien hoofde is dit Stukje met regt te tellen, onder die foort van beste Schriften, van welken men zich met veel vruchts kan hedienen „ om den Kinderen ene. hun wezenlyk nutte Godsdienstieer in te boezemen. En hiertoe kan het in ene te wydere uitgeftrekteid nuttig zyn, vermids deszelfs Opfteller zich benaerftigd heeft, om de verfchillende denkwyzen van onderfcheiden Christengezindheden te vermyden, en zyn Onderwys, het welk grootlyks het betrachtende bedoelt, 20 in te richten, dat het allen te stade kunne komen. Het beftaet uit vyf Afdeelingen. Ое eeríte gaer wel ine Zonderheid over de plichten, die de Kinderen, der de Kinderen, der Ouderen verfchuldigt zen, De tweede is gefchikt om hen op te leiden tot de Kennis van God, en de betrach- tning der plichten, jegens dien algemenen Vader des Menschdoms, welken daeruit voortvloeien. De derde Af- deeling ontvouwt de plichten jegens den Naesten, die de Menfchen, als Leder van übernehmen, zelfde groote Huise gezin, jegens elkander ter harte hebben te nemen. De Vierde is wel byzonder ingericht tot het voordragen der Plichten, welken ieder.Mensch omtrent zichzen heeft fade te flaen, ten einde zyn eigen geluk, en dat van 't gebeele Huisgezin, te bevorderen. En in de vyfde of hette Afdeeling word den Kinderen onder 't oog gebragt. wat zy boven al huane gemoederen onuitwischbaer bee hooren in te prenten, om de dus ver ontvouwde plichten beftendig te behartigen; mitsgaders hoe ze, hier in nala- tig geweest zynde, door een Wäer beruw gedrevén, zich heben te benächtigen, om hun gedrag vervolgens beteiligen, beteiligen, wenn der Gedanken der Euangelieleer; welker voordragt hy, (dat hier te gelyk tot ene proeve zyner manieren van voorftellen kan dienen,) indessen laet afloo- V. Ziet dan nu dat de goede God dit alles ge- daan, en zynen Zoon heeft gezonden om de menícheri tot het goede te vêrnfaaner? En A. Dat zie ik, en dit is waarlyk eené groote goedheid van God, voor welke wy hem- behooren te danken. | a | „V. Heeft dag God niet аап če menfchen gedaa gelyk een Vader doet aan гупеп Kinderen die hy lie heeft? | „А. Ја; de goede God heeft áls ееп liefhebend Vader ons vermaand; daarom moeten wy. Hem ook als onzen Hemelfchen Vader lief hebbeu €i gehoorzamen. , V. Maar moeten w ook niet daarop bedagt туп, dat wy ous beteren, als wy kwaad gedäan hebben? A. Dat moeten wy zekeriyk, andefs Zouden wy Heere Jezus Christus niet 9? А aan de vermaaning уп onze gehoorzaam zyn. І N , V. Kunnen wy dit bok піё nog te beter doen, de; wyi wy nu zeker weeten, dat de goede God on 9? А апапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапапап sonderzözonden will vergeeven? Das is waar, dewyl de Heere Jezus ons dit uit Gods naam verklaard heeft. V. Maar zyt 89 niet begerig, nog meer te leeren vant geen de Heere Jezus tot de meníchen gefproken eft Das ik weet nog ‘weinig van deeze din-gen, en gelof toch dat ik nodig heb die te weeten. An V. Zal het dan niet goed zyn, dat gy vlytig lest in de Н. Schriften, op dat wy in 't vervolg daarovet preeken? 2. A. Dat wil ik doen, en jk wensch niets meér, dan om nog nader van deeze dingen ondérrigt té wor- den." (*) d „ Elk Leeraar, of Hüuisvader. kan, tot dat oogmerk, van zodanig een Leerboek, of Onderwys, gebruik maaken; als hy verkiest d 1 Аал" E Su, LEEK DER нБйлой bhiettirid. 19t " КРИ A REM - А Aanmerkingen óp cen Stukje, tic over de bewyzen voor éenheid door a, STERK, Le тесте іс Amflerdam (*, Leeraar in de Lutherfche | Rotterdam, bj C. van der 58 bladz. Regtsgeding tegen den Godgekeerden W. wurston, over errooving en ‘Ontkenning der Heilige Driedenheit voo? den Opperpriciter de Reden. Uit het Engehsch vertaald, Te Rarflin, у J. de Mook, 1786. In gr. o@avo Во blads Wee Gefchriften over de Leer der Drieenheid, мере Öп 't eerfte voorgeltaen, en iu "t laétíte tegengefproken word; des de beoefenaers van dit Godgeleerde verfchilf fuk, die nog by zich zelven in twyfsl (taen, hoe daer over te denken, in deze twee Gefchriften. het voor en tee bebben, en wel ter wederzyde op een fterken trant. Во gerwaetde Boon heeft het tegen de zodanigen, die beweren, dat men de bewyzen voor dit Leerlluk, пре hebbe te zoeken, in de Schriften des Ouden Testaments, en tragt te toonen, dat ze daerin ten overvloede te vin- den zyn. De Opfteller van het Regtsgeding legt het "er inzonderheid op toe, om veler Godgeleerden verklaringen van dit Leerftuk in een belachlyk licht te ftellen, Uit de Naredeu der Uitgevers moeten wy verwachten, dat "et omtrent dit lactfte Stukje nog enige nadere bedenkingen het licht zullen zien, dewyl ze deswegens het volgendé te kennen geven. Toen wy het MSS., waarnaar dit Werkje is gedrukt geworden, met den vercischten aandacht geleezen hadden, еп te rade geworden waren het ter perfe te leggen, meen- den wy het zelve met eenige wederleggende aanteekenin- gen onder de bladzyden te begeleiden; dan voorziende dat onze aanmerkingen onder de hand welligt van gedaante zouden kunnen veranderen, is het ons meer voeszaarb toegefcheenen daar Vivan über die ersten anderen wyze gebryik te maaken. ——— Hoe zeer met den onbekenden Heer Brieffchryver , `. en Hai Ze Ñ. Aig. Pad. Letteroef. L D. bl. 538. Е 192 Ð. STERK, LEER DER HEILIGE DRIEBÉNHEID, en de Voorrede des Vertaalers, (aen 't hoofd van dit Stukje geplaetst,) in het algemeen inftemmende, dat de fchriften des Nieuwen Verbonds geene onredelyke en om aanneemelyke Waarheden bevatten, zal het echter in 't vervolg blyken, dat wy zulks niet overal gedaan hebben. vw De Leczer leeze intusfchen onbevooroordeeld over de bedoelingen en de harten der Uitgeeveren, tot dat hem daarvan nader zal gebleeken weezen.”. Verhandeling over de Ziekte en Ontaarding der Waterva. Sennen en Klieren, gewöhnlich Struma, der genoemd, Naar het Engelsch ‚van den Heere THOMAS entre, Heek mecster te London. Door Е. |. THOMASEN 4 Tours, SINK, A. L. M. Fhilof. en Med, Dońor in ‘s Hage, Ex- sraord. "s Lands Med. Dońor, Medelid van verfcheids Geleerde Genossfchappen. Te Leyden, by A. еп ]. Honkoop, 1787. Buiten het Voorwerk, 113 bl. In gr. ge, Alies, wat de beste Schryvers over den Aert, de Oorzas- ken en de Geneeswyze van deeze Ziekte des Klier- eftels hebben te boek gefteld, heeft de Heer wniTE hier in een kort beftek by een verzameld, en met eigen Waar- neemingen verrykt, Daarenboven is de wyze, op welke de Schryver zyn onderwerp behandelt zo bevatte- lyk, en de zaken, daar in voorkomende, zo duide. lyk voorgefteld, dat zy door min geefenden zeer gemakt keinken nagegaan worden. De Heer TnugssinK, heft dus verdienstlyk gehandeld in de Vertaaling van dit nuttig Werkje op zig te neemen; te meer daar hy het met eene Voorreden verrykt heeft die aan het onderwerp zelve veel licht geeft, erf waarin zyn Wel Ed. de oorzas- ken, en den loop deezer Ziekte met betrekking tot ons Land, duidelyk aangetoond, en met Waarneemingen gefteafd heeft. - Het is onbetwistbaar zeker, dat deeze Ziekte in Engeland zeer algemeen bekend is, en met regt als een Lands Ziekte moet aangemerkt worden; maar het js ook niet minder zeker, dat deeze zelfde Ziekte in ons Land minder zeldzaam is, dan men gewonlyk denkt, en ` hierom zal zig ook niemand behoeven te verwonderen, wanneer men flegts de oorzaaken deezer Ziekte een wei- nig naagaat, en daarby. de Natuurlyke Historie van ons Land, en de gewoone Lecvenswyze van deszelfs Inwoon- deren, in overweg ing neemt — en met die van Entgegen gelegt. Je THÜESSINK, OVER DE SCROPHULA. 193 gelaúd vergelykt. Doch bier omtrent wyzen wyzen onzen Leezer tot de Voorreden van den Heer Vertänner. Vaderlandfche Historie, vervattende de Gefchiedenen der Vereenigde Nederlanden, zints den aanvang der Noord- Amsericaanfche Onlusten, en. daar uit gevolgden Oorlog tusfchen Engeland en deezen Staat, tot den tes genwoordigen tyd. Uit de Geloofwaardigfte Schryvers «n egte Gedenkflukten zamengefield. Met Plaaten, Ten Vervolge yan WAGENAAR's Vaderlandfthe Historie. Eer. Ле Deel. Te Amf. by J. Alart. Behalyen. de Voorre. de, enz. 342 bladz. In gr. 8yo. "Tage niet weinig in, zich uit te geeven voor den Ops - volger en Voortzetter des Werks van een beroemd Man — van een Man als wAGENAR, die, door гупе Vaderlandfche Historie, wat de nyd ook zomtyds moge schrollen, eenen Onfterflyken Naam verworven heeft. Een oongenoemde Schryver, t toc "ег voor ons hebben, Dam", gelyk hy zi "NÜÜÜ te volgen — "tende dat hy zyner" kunstlozen Det, ( "dekte,) in geenen ewesen, Weezen, en de ged "indien iemand het" gelukte, dien Schr "zyn" cigen te laaten oordeel de Schryver des Werks gezien h" Zins ten oogmerke drüken, op verfch" hy bekennen moest "en veele plaatzen d" Delen ontloopen, tuim genoeg ingeble "bedaarden waGNAA" De Schryver verdee gave van het Tydperk, anvanelyk zal bekennen waggen. Öэх fchouwen en nagaan yan de Lotgevallen, welke wy Öэх fchouwen ons de wet van Öэх onzydigheid, als eene eerfte pligt voorfchreeven, zou het eene gantsch wraakbaare koele Onverfchilligheid, van Gnzydigheid zo hemelsbreed orderfcheiden, geweest beb- ben, de ongevallen hartstochteloos te boek te Dellen, Immers, ik Öсу dit niet om de oude wonden, by voorraad open te krabben, daar ze,onder het leezeg, „zeker meermaglen zullen bloeden; doch roer het aan om myne Schryfwyze te billyken. Wiens ziel, niet ge geheel van Vaderländliefde ledig, kon nalaaten met ver- Ontwaardiging en grievende fmcrt vervuld te worden, ; als hy, raa dat onze Zeevgard zo geweldig geplaagd, naa dat onze Vlag en het grondgebied van den Staat, waren, ons vondbreuki- digiug van t behartigd 1 onverbin- happy voe- Ö denzelyen Ö mishande- тететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететететет Frieden, gelegenben, gelegen, in de lige Vand plantiugen, den Lande Ä om het ilyken, en er Vryheid dewrogten му by den eene Än in den ane td blyven, ontaarten zagen te den, zich en, èn  А 10$ de het ons niet euvel, dat wy deezer lesfe fteeds in- Îэ dachtig waren, Schamperheden te zeggen, en op een te Îэ stapelen is een kleine „en, onzes inziens, cene veragtly- ke kunst, billyke verontwaardiging, by gepaste gele. Î, genheden te laaten blyken, regtmaatig. Schoon de Anspraak, waar uit wy dit gedeelte affchree- ven, genoeg ontdekt welke Vaderlandsgezinde gevoelens de zich bedekt houdende Schryver koestert; geeft hy ia -t Slot nog te kennen, dat hy de Staatkundige Belydenis van den Kerwaardigen E. M. ENGELBERTS onderfchryft; en hier op nederkomende: Men weete met weinig woorden dat de Schryver (deezer Vaderlandfche Historie) zo min een al te неп тїй уп het Stadhouderlyk bewind, waardoor het gevaarlyk word voor de  waar by de Regten der Burgeren niet winnen, kan öейни. ren; maar niets meer verlangt dan dat het Schip van Staat, tuyfchen öейе beide uitflan wan: 50 veele flotmèn, ciridelyk in eene fiille en veilige Haven gebragt worde, eer het „by eene voortduurende yera deelaheid tusfchen de Scheepsbevelhebbers: en’ Stuurlieden y ‚ geheel verzeild raake, сп сп сп prooy van Vorstlyke Vrybuie ters wirde! Stelde deeze Aanfpraak des Schryvers ons in (заг, om dus verre hem te doen kennen, en aan tè wyzen hoe hy de voetflappen van WAGENAAR, naar óупе opgave, betreeden heft. Dezelve geeft ons ook gan de bend eenige byzone m 77 T ze, welke wy meeruiaa- reiden Werks, hoedanig mzien,: opgaven, Hier таме der btonnen waaruit baaling. Onder anderen 1 Leezer hiet, aan den oe Niderlandfche Jaar. Daar wy ‚naa боц vee- D te hebben, doorfsaus Lande, daat desgelyks Elden wy het beter, zo Erden, het by die Aan-. п een aantal by een te Voegen, die geen gewigt aan de zaak konden byzet- Ten te meer oordeelden wy dit de: beste handelwyze, Ö om dat de Jaarboeken cen. Werk: übemasken, "t. geen Ees HISTORIE. 19? S eene algemeene hoogagting, om niet te zeggen gezag >, verworven heeft, en het zelve, als zodanig, in de s, meeste tegenwoordige Schriften, onzen Staat betreffen- >, de, wordt aangehaald, Ñп de Souverain er foms zich Öberoept. Deeze Jaarboeken zyn ook de Ver- ə, zamelplaats van Staatsftukken en Oorfpronglyke Befchei. ` Ö den, welke wy by lamge na altoos niet geheel konden, Ö of, overreenkomftig met den aart onzes Werks, mog- 3, ten uitfchryven. Wy moesten ‘er zo veel uit ontlee- ,, nen al Ster opheldering der gevallen diende; en heben ze meermaalen, wanneer wy ze van dien ftempel vonden, dat een groot gedeelte, of eenige afzonderly an ke brokken, woordlyk verdienden gemeld te worden, an afgefchreeven, en dan oner penne wel eens geen zuie ver Nederduitsch Daten onirollen, ’t Kwam naamlyk, by zommige gelegenheden aan op ott woord, dat, in 't os Ondui/sch uitgedrukt, niet altoos door een Duitsch s woord, juist van diezelfde betekenis en kragt kon veran vangen worden; dit door omíchryven te verhelpen, dagt an ons noodloos, en het veelgewaagde fmeeden van nieu- Änne, woorden oordeelden wy gemaakt. Ое op zuiver s» Nederduitsch gettelde Leezer houde ons dit ten goede, an Wy hoopen, dat by anders, over geene verwaarloozing van Taal zal te klaagen hebben: en ook die kleine wanftalten gunftig oyer 't hoofd zien, in zodaanige gedeeltens van ons Werk, waar in wy Aanfpraaken en - Verroogen van waardige Vaderlanders En anderen, meest met hunne eigen, weder (fällen). Aan spraaken en Vertoogen, dikwyls meer de taal van ’t Hart dan die der kunst, en waar in wy ons fchaars, dan ter opkortinge, eemige verandering veroorloofden, dee-ze in onzen eigen (у! па! taal te brengen, zou het eigen-, 4artige wat zeg ik? —— het waare — weg-genomen hebben. 9» Wy hebben de fünken іп handen, en ze maa- an ken, ter fünken bygebragt, onzes inziens, de treffend. Å (te gedeldens der gefchiedenischen uit: wy voelen daare > by het meeste, en het verhaal blyft voor kwyning hee an waard. Dat deeze aanmerking, is het anders noodig, AL DEEL. N. ALÓ. LRTT. NO. 5. О an 018% 198 VADERLANDSCHE „ diene om ons tegen het verwyt van Onkundigen, die - , niet gaarne veele aangeflippe plaatzen in eene Gefchie- „ denis ontmoeten, te dekken, ‚ » De ontdekkende tyd heeft, over veele Voorvallen, » duister in de Jaren toen ze gebeurden, een licht ver- »» Ípreid, van ': welk wy ons, by het te boek (tellen in » die dagen, niet mogten bedienen; dewyl eenige in- » Zigten en bedoelingen vervolgens eerst ontwikkeld, toen » grootendeels, of geheel, onbekend waren; en andere, » misfchien, eerst naderhand gevormd, of verder dan in , den beginne voortgezet гуп. Hadt men veele deezer, , kunttig vernist, en derzelver waare gedaante, by tyds „ Gekend, andere en flerkere maatregelen dan nu, waren gewis, tot verydeling, genomen. De herinnerin »» hier van zal op ontelbaare plaatzen onzer Vaderland- an [che Historie noodig weezen; ten einde men geen voorap baarig ongunítig oordeel (Çуке, over de verrigten ,, van veele verdienttelyke Staatsmannen. » In den loop onzes Werks oordeelden wy met geen » itiizwygen te mogen voorby gaan de veelvuldige Stich- » tiugen, Maatfchappyen en Genootichappen van naam, an die,ltaande dit tydperk, opkwamen, ingerigt om nutte Kunften, Fraaije Wetenfchappen, en wat meer den Vaderlande heilzaam is, of tot Cieraad eener befchaaf- de Maatfchappy ftrekt, te bevorderen en aan te kwee- » ken. De Rladzyden, met die narigten vervuld, zullen onzen Tyd, by de Nakomelingfchap, ontheffen van de blaam, onzen Landzaat, te meermaalen docr den patydigen Buitenlander aangewreeven, en door den op alles wat Duitenlandsch is, of er na fmaakt, averechts geftelden inbooreling, te dikwyls Volmondig, toegejuicht, dat de Nederlander noch Kunstmin voed, noch Weetenfchappen kweekt. Ä. Zomtyds, wy bekennen het gaarne, zal de Leezer: Kleinigheden vermeld vinden: wy heben ze vermyd, waar wy meenden ze te kunnen en te moeten voorby an gaan: maar niet gefchroomd dezelve, op den voorgang der beste Gefchiedschryveren, te boeken, als wy ze dienltig vonden, om den toedragt eener gebeurtenisfe van aanbelang „waar op Zy invloed hadden „те befchry- ven, of als zy ons's Volks Gezindheid leerden ken-nen. 