Grieksche spraakkunst [microform]
16) Κατά (vgl. κάτω, beneden): a) τὰ. ἃ. gen.: van—af, langs-—af, onder, op 1608 neer, van het redenaarsgestoelte af op iemand spreken — over, tegen, vgl. ὑπέρ, m. d. gen. 18) a: ἥλαντο κατὰ τῆς πέτρας, zij sprongen van de rots af; κατὰ τῆς γῆς ὑποδύομαι ὑπὸ τῆς αἰσχύνης. van schaamte kruip ik onder den grond; karayetovat κατὰ χειρὸς ὕδωρ. zich water over de hand gieten; μύρον κατὰ τῆς κεφαλῆς καταχέαι, zalf over het hoofd gieten ; τελευταῖον κατ᾽ ἐμοῦ εἶπεν, ten laatste heeft hij over mij gezegd ; μάρτυρας παρα- σχέσϑαι κατά τινος, getuigen tegen iemand verschaffen ; AANM. Κατά m, ἃ. gen. over komt ook wel in goeden zin voor: ἔπαινος κατά τινος, eene lofrede op iemand. δ) m. d. acc.: over eene ruimte van boven naar beneden, langs, in ‘talg. in, op, ten tijde van, overeenkomstig: \ < , “ἢ ὍΝ d \ e \ \ ld ’ ; κατα τὸν ποταμόν, stroomaf; τὸ ὕδωρ κατα τας ταῴφρους ἐχώρει; 16) De oorspr. beteek. van διά tusschen is ep, nog duidelijk te erkennen in uitdrukkingen als ἔπρεπε διὰ πάντων, hij muntte onder allen uit. 15) 4. Ook van plaats en van tijd wordt in het ep. en bij att. dichters διά τὰ, ἃ, acc. gevonden: διὰ δῶμα Bij, hij ging door het huis; νύκτα δι’ ὀρφναίην, in den duisteren nacht. VOORZETSELS. het water liep langs de kanalen af; παίει αὐτὸν kara τὸ στέρνον, hij treft hem in de borst; kara τὴν óòóv, langs of op den weg; of κατὰ τοὺς Ἕλληνας τεταγμένοι (zij, die langs de Grieksche slag- orde d.i.) zij, die tegenover de Grieken geschaard waren; of kara τὴν ᾿Ασίαν ὑπὸ βασιλεῖ ὄντες. zij, die overal in Azië onder den koning staan; kara γῆν, te land; κατὰ SdÀarrav, ter zee; μέγι- roc ἦν τῶν ka’ αὑτόν, hij was de grootste man van de menschen in zijn tijd, van zijn tijdgenooten; πορεύεσϑαι κατὰ τὰ ἴχνη, langs het spoor marcheeren, d.i. het spoor volgen; κατὰ τὸν νόμον, volgens de wet; κατὰ τὸν πατέρα. naar het voorbeeld zijns vaders; τὸ kar’ ἐμέ (wat in mij is, d.i.) wat mij aangaat; ἔτυχε σεμνοτέ- pac ἢ kar’ ἄνϑρωπον ταφῆς, hij kreeg eene begrafenis, te prachtig voor een mensch (eig. prachtiger dan overeenkomstig de waarde van een mensch was), vgl. ᾧ 48, 3, A. 8; κατὰ σπουδήν, met allen ijver; ἐθέλω διαβιβάσαι ὑμᾶς κατὰ τετρακιςχιλίους ὁπλίτας, ik wil u er overbrengen , telkens vierduizend hoplieten (eig. als men van boven naar beneden telt, telkens vierduizend); κατὰ μέρος, bij een deel, bij beurten; ἐσκήνουν κατὰ τάξεις, zij legerden zich bij onder- afdeelingen; kas” ἡμέραν, dag voor dag. Composita: kara-fBalvev, afdalen, kar-tévat (eig. van de ber- gen, van het binnenland of uit volle zee komen), uit de balling- ’ δ ᾿ς schap terugkeeren , kara-kÓrmretv , neerhouwen , kar a-kaetv, afbranden, kara-payeciv, geheel opeten, kar-íyopoc, aanklager, kara-yeÂav τινος, over iemand lachen , uitlachen. 17) Μετά (met, verwant met μέσος , in ’t midden): a) m. d. gen.: van’ deelneming: met: ἐὰν ἡμεῖς μετ᾽ αὐτῶν γενώμεθα. als wij met hen zijn; βασιλεὺς μετὰ τοῦ ἠδικημένου ἔσται, de koning zal met den verongelijkte zijn; αὐτός τε καὶ οἱ b ’ - ἄς q 5 ji y 4 ; ΕΣ 4 3-3 ld μετ᾽ αὐτοῦ, hij zelf en zij, die met hem zijn; οἱ mer ᾿Αριαίου 9 Ariaeus en zijne troepen; πλεῖν μετὰ δέκα τριήρων. met tien trië- ren varen; ἱκετεύειν μετὰ πολλῶν δακρύων, met of onder veel tranen smeeken ; μετὰ κινδύνων, onder gevaren ; δ) m. d. acc.: van tijd en volgorde: na: δεκάτῳ ἔτει μετὰ τὴν Μαραϑῶνι μάχην. in het tiende jaar na den slag bij Marathon; ᾿ ἡμί het brek an den dag, bij dag; πόλ μεϑ᾽ ἡμέραν, na [het aanbreken) van den dag, bij dag; πόλις 17) ὁ. Μετά τι. d. acc, ep. ook te midden van: ἰὼν μετὰ ἔϑνος ἑταίρων, gaande te midden van eene schare vrienden; verder: naar (van doel): οἴχονται μετὰ δεῖ- mvov, zij zijn naar den maaltijd gegaan. 17) c. Μετά in het ep. en bij att. dichters ook m, ἃ, dat. te midden van, onder: Ἕκτωρ, ὃς ϑεὸς ἔσκε mer’ ἀνδράσιν, Hector, die een god was onder de menschen. 234 VOORZETSELS. $ 56, πλουσιωτάτη μετὰ Βαβυλῶνα, na Babylon de rijkste stad; μετὰ χεῖρας ἔχειν (tusschen, d. 1.) onder handen hebben. Composita: μετ-έχειν τινός, deel hebben aan iets, μετα-πέμπε- σϑαί riva, voor zich naar iemand zenden, ontbieden, μετα-βάλλειν, veranderen, μετα-ζευγνύναι, omspannen, μετα-μέλει μοί τινος (ik keer mijn zorg om, d. 1.)ὄ ik heb berouw. 18) Ymép, over: a) τὰ. 4. gen.: van plaats: over, boven; ten gunste van: voor (tegengesteld aan κατά m. d. gen.), eig. strijdende over (Ὁ. v. het lijk van een gesneuvelde): ὁ ἥλιος τοῦ ϑέρους ὑπὲρ ἡμῶν πορεύεται, de zon beweegt zich des zomers boven ons; καταλαβεῖν τὸ ὑπὲρ τῆς ὁδοῦ ἄκρον, de hoogte boven den weg bezetten; ὑπὲρ ψυχῶν τῶν ὑμετέρων ὁ ἀγών, de strijd is voor uw leven; πονῶ ὑπὲρ σοῦ, ik werk voor u; Δημοσϑένης ὑπὲρ Κτησιφῶντος λέγει, Demosthenes spreekt ter verdediging van Ctesiphon. B) m.d.acc.: van maat: overiets heen, boven: ὑπὲρ ἥμισυ τοῦ ὅλου στρατεύματος, over de helft van het geheele leger; οἱ ὑπὲρ τὰ στρατεύσιμα ἔτη γεγονότες, zij die de dienstjaren te boven zijn; οὐδεπώποτε ὑπὲρ ἄνϑρωπον Epoóvnaa, nooit heb ik boven- menschelijke gedachten gekoesterd; ὑπὲρ ἡμᾶς εἴρηκε, hij heeft bo- ven ons begrip gesproken. __Composita. ὑπερ-βαίνειν, overheengaan (b.v. over een berg), úmrep-opav, overheenzien , verachten , ὑπέρτμετρος; bovenmatig. C. Voorzetsels met den gen., dat. of acc. Περί, ἀμφί, παρά; πρός. ἐπί, ὑπό. 19) Περί, over (hooger dan) en rondom: a) τὰ. 4. gen.: a) over, hooger dan, in proza alleen in de uitdrukkingen περὶ πολλοῦ, περὶ πλείστου, περὶ παντὸς moretosat, hoog, het hoogst of zeer hoog, boven alles schatten; op dezelfde wijze is men, toen de eig. beteekenis hooger dan veel , enz. schatten vergeten was, gaan gebruiken de uitdrukkingen: περὶ πλείονος. περὶ ὀλίγου, περὶ ἐλάττονος en περὶ οὐδενὸς ποιεῖσδαι; hooger, gering, geringer, niets waard schatten; (3) in overdrach- telijken zin: over, aangaande: λέγειν περί τινος. over iets spreken; κήρυκας ἔπεμψε περὶ σπονδῶν, hij zond herauten (om) over een wapenstilstand (te onderhandelen) ; 18) ὑπέρ, ep. ook ὑπείρ. M. ἃ. acc, ook van plaats: over: ὑπὲρ oùdov ἐβήσετο, hij ging over den drempel. 19) a. De beteekenis boven, meer dan komt ep. nog veelvuldig voor: περὶ πάντων ἔμμεναι ἄλλων, boven alle anderen uitmunten. ὁ 56. VOORZETSELS. 285 δ) τη. ἃ. dat.: om, van het lichaam, dat door een kleedingstuk omgeven wordt (in proza zeldzaam); bij uitdrukkingen van bezorgd- heid: voor: ϑώρακα ἔχει περὶ τοῖς στέρνοις, hij heeft een harnas om de borst; Ζεὺς ἔδεισε περὶ τῷ γένει ἡμῶν μὴ ἀπόλοιτο πᾶν, Zeus was bezorgd voor ons geslacht, dat het geheel zou te gronde gaan ; δὴ) τη. ἃ. acc.: van plaats, tijd en getal: om; bij uitdrukkin- gen van bezigheid: betreffende: περὶ τὸν ναὸν ἄλσος ἐφυτεύϑη, om den tempel was een bosch geplant; ἤδη ἦν περὶ πλήϑουσαν ἀγοράν, het was reeds omstreeks den tijd, waarop de markt vol wordt; περὶ τούτους τοὺς χρόνους, omstreeks deze tijden; ἀπέϑανον περὶ πεντήκοντα καὶ διακοσίους, er sneuvelden omstreeks tweehon- derd en vijftig; ὁ περὶ τὸν ἵππον, de stalknecht; περὶ ταῦτα ἦσαν, zij waren hiermede bezig; περὶ ϑεοὺς ἀμελῶς ἔχειν, nalatig zijn jegens de goden; τὰ περὶ τοὺς ϑεούς, de godsdienst. AANM. Οἱ περί τινα beteekenen: de omgeving van iemand of iemand met zijne omgeving ; οἱ περὶ Σωκράτη Ξὸ Σωκράτης is vooral in het latere Grieksch veelvuldig in gebruik, minder in het Attisch, Composita: περιεῖναι, de overhand hebben en over zijn, mept-xaohe, zeer vroolijk, περιιέναι, rondomloopen, περιορᾶν ; over het hoofd zien en rondzien. 20) ᾿Αμφί (vgl. ἄμφω, beide), op beide zijden, om: a) m.d. gen.: om: in proza zeldzaam: of δὲ προςῇσαν πολλῷ ϑορύβῳ ἀμφὶ ὧν εἷλον διαφερόμενοι, zij naderden met groot ge- druis, al twistende over hetgeen zij genomen hadden; ἡ δίκη ἡ ἀμφὶ τοῦ πατρός, het rechtsgeding over uw vader. 6) τη, ἃ, dat. == περί m. ἃ. dat., slechts bij dichters ; c) m. ἃ. aecc.: eig. aan beide zijden, verder om = ἴῃ. d. acc.: συλλέγεται τὸ στράτευμα ἀμφὶ τὸν Πακτωλὸν ποταμόν, het leger verzamelt zich aan beide oevers van de rivier den Pactolus; καταλαμβάνουσι τοὺς φύλακας ἀμφὶ πῦρ καϑημένους : zij vinden de wachters om het vuur zitten; ἦν ἀμφὶ ἀγορὰν πλήϑουσαν, het was omstreeks den tijd, waarop de markt vol wordt; ἀμφὶ μέσας νύκτας, omstreeks middernacht; ἀπέχει ταῦτα τὰ τείχη ἀπ᾿ ἀλλήλων ἀμφὶ τὰ ἑξήκοντα στάδια, deze muren zijn omstreeks zestig stadiën van elkander verwijderd; εἶναι ἀμφὶ τὰ ἱερά, zich met den eeredienst 20) a. ᾿Αμφί τι. ἃ, gen, ep‚ in de beteek. over: ἀμφὶ φιλότητος ἀείδειν, over de liefde zingen. - -- zn rin , mn EG dee το. 236 VOORZETSELS. bezig houden; τὰ ἀμφὶ τὴν φυτείαν ἐπίστασδαι, verstand hebben van het planten. AaNM. Oi ἀμφί riva komt in beteekenis geheel overeen met οἱ περί τινα, vgl, boven 19) c, Δ. Composita: ἀμφί-βιος, op dubbele wijze (op het land en in het water) levend, ἀμφιλέγειν, op twee manieren praten, ἀμφί- A\oyoc, strijdend, betwist, ἀμφι-γνοεῖν, tusschen twee meeningen weifelen, ἀμφιεννύναι τινά τι, iemand iets (een kleed) aandoen. 21) Παρά, terzijde, nevens: a) m. d. gen.: van den kant van iemand, van (vooral bij uitdrukkingen van bewegen en ontvangen); vand. ook bij de pass. van geven en zeggen: παρὰ βασιλέως πολλοὶ πρὸς Κῦρον ἀπῆλθον, van den koning gingen er velen naar Cyrus over ; παρὰ Κύρου ἔλαβε τριςχιλίους δαρεικούς, van Cyrus ontving hij driedui- zend darieken; ἐθέλω παρὰ σοῦ ἐξαγγέλλειν, ik wil het namens u verkondigen ; παρ᾽ ἑαυτοῦ προςτίϑησιν, uit eigen middelen voegt hij er bij; παρὰ βασιλέως δέδοται, van wege den koning is het gegeven ; δ τὰ. ἃ. dat.: terzijde, bij: où παρὰ τῇ μητρὶ σιτοῦνται οἱ παῖδες. de kinderen eten niet bij hunne moeder; οἱ παρὰ βασιλεῖ ὄντες. zij, die bij den koning zijn; τὰ παρ᾽ ἐμοί, de toestand bij mij; δοκεῖς παρ᾽ ἡμῖν οὐ βεβουλεῦσϑαι κακῶς (bij ons als beoor- deelaars, d. 1.) volgens ons oordeel schijnt gij niet kwaad overlegd te hebben ; c) m. d. acc.: naar de zijde van, naar, tot (iemand); langs (iets) voorbij, over — heen, tegen (b. v. tegen de wet); van tijd: gedurende: σὺ δὲ παρ᾽ ᾿Ερυξίμαχον κατακλίνου, 88 51 naast Eryximachus aanliggen; ἦγεν αὐτοὺς παρὰ τὸν Χειρίσοφον; hij geleidde hen naar Chirisophus; ἔπλεον παρὰ γῆν, zij voeren langs het land; ἦσαν κῶμαι πολλαὶ παρὰ τὸν Τίγρητα ποταμόν: er waren vele dorpen langs de rivier den Tiger; δεῖ τὰς πράξεις παρ᾽ ἀλλήλας τιϑέναι, men moet de daden naast elkander stellen ; ἑκὼν ἐπόνει παρὰ τοὺς ἄλλους, vrijwillig arbeidde hij (over de an- deren heen, d.i.) meer dan de overigen; παρὰ τοὺς ὅρκους, tegen den eed; παρὰ δόξαν, tegen verwachting; δεῖ παρὰ κραυγὴν καὶ παρὰ σάλπιγγα μὴ φαίνεσϑαι τεϑορυβημένον, het moet miet 21) Παρά, ep. ook πάρ en παραί. 21) a. Παρά τα. ἃ. gen. ep. ook bij, aan: ναιετάων παρ᾽ Ἰσμηνοῖο ῥεέϑρων, wonende aan de stroomen van den Ísmenus. $ 56. VOORZETSELS. 237 blijken, dat men bij geschreeuw en trompetgeschal verschrikt is; παρὰ ποτόν, gedurende den maaltijd. AANM. 1. De beteekenis naar-—toe ligt ten grondslag bij de uitdrukkingen παρ᾽ ὀλίγον ποιεῖσϑαι en παρ᾽ οὐδὲν ἡγεῖσϑαι, gelijk weinig, gelijk niets achten, dus gering schatten, niets waard achten. ÂANM. 2. Twee naast elkander loopende handelingen kunnen de voorwaarde van elkanders bestaan uitmaken; vand. heeft παρά dikwijls de beteekenis van wegens: ob παρὰ τὴν αὑτοῦ ῥώμην τοσοῦτον ἐπηύξηται ὅσον παρὰ τὴν ἡμετέραν ἀμέλειαν, hij is niet zoozeer toegenomen wegens zijn eigen kracht als tengevolge van onze zorgeloosheid. AANM. 3. De beteek. langs iets voorbij ligt ten grondslag aan de uitdrukking παρὰ μικρὸν ἦλθον met cen infin., b.v. ἀποϑανεῖν (langs weinig voorbij, d. 1.) bijna kwam ik te sterven, bijna was ik gestorven; Φιλιππὸν χρημάτων πολλῶν παρ᾽ ὀλίγας Ψήφους ἐτιμήσατε, Philippus legdet gij bijna eenstemmig eene groote geldboete op. Composita: map-etvar, bij (iets) zijn, tegenwoordig zijn, srapa- καλεῖν, bijroepen, mapa-mAeïv , langs den oever varen, voorbijvaren, παρα-βιαίνειν, overtreden , mapá-vouoc, tegen de wetten handelend of gedaan. 22) Πρός, bij, tot (van voren , verwant met πρό) : a) m.d. gen.: in de richting van, —waarts; naar, aan of van den kant van; ten voordeele van iemand; bij; ter wille van (bij ww. van smeeken, enz): παρήγγειλε τοὺς λοχαγοὺς πρὸς τῶν Καρδούχων ἰέναι, hij beval, dat de lochagen in de richting van de Carduchi zouden gaan; ἄτοπα λέγεις καὶ οὐδαμῶς mode σοῦ. gij zegt ongerijmde dingen en volstrekt niet (van u afkomstig, d. 1.) overeenkomstig met uw karakter; σπονδὰς ἐποιήσατο πρὸς Θηβαίων μᾶλλον ἢ πρὸς ἑαυτῶν, hij sloot een wapenstilstand meer (van het standpunt, d.i.) in het voordeel der ‘Thebanen ‘dan van hen zelven; πρὸς Sewv ἀσεβής, πρὸς ἀνϑδϑρώπων αἰσχρός (van het standpunt, ἀ. 1.) volgens het oordeel der goden goddeloos, volgens dat der menschen schandelijk; akoú- care οὖν μου πρὸς Sewv, luistert dan naar mij, bij de goden ! ἱκετεύω πρὸς παίδων. πρὸς γυναικῶν, ik smeek het ter wille van uwe kinderen, ter wille van uwe vrouwen. 21) e. Παρά m. d. acc ep. naar bij zaken: ἴτην παρὰ νῆας, zij gingen naar de schepen. Het samengestelde παρ-ἐξ (srap-ér), ep. en ion., buiten, overheen. 22) Πρός, ep. en bij dichters προτί, mort. 22) a. Πρός m. ἃ. gen. ep. bij (onder bescherming van): πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες ξεῖνοί τε πτωχοί τε, onder de bescherming van Zeus staan alle vreemde- . lingen en bedelaars. Verder ook ep: en ion. door. 2388 VOORZETSELS. $ 56. AANM. 1. Πρός wordt echter niet gebruikt in bevestigende of ontkennende verze- keringen; ja, bij Zeus is νὴ Δία of ναὶ μὰ Δία, neen, bij heus οὐ μὰ Δία. Zweren bij een god, ὀμνύναι ϑεόν, vgl $ 52, 3, A. 2. — Bij dichters vindt men ook πρός m. ἃ, gen. bij passiva in de beteekenis van door. b) τὰ. ἅ. dat: bij, boven (= buiten): πρὸς τῇ οἰκίᾳ λίμνη ὕδατος ἀφϑονίαν παρέχει, bij het huis verschaft een vijver overvloed van water; ἀεὶ πρὸς ᾧ εἴη ἔργῳ τοῦτο ἔπραττεν: altijd deed hij dat werk, waaraan hij bezig was; στράτευμα πολὺ πρὸς ᾧ εἶχε πρόσϑεν μετεπέμπετο. hij ontbood een groot leger bij dat, hetwelk hij vroe- ger had; πρὸς τούτοις μανϑάνουσι καὶ τοξεύειν, bovendien leeren zij ook met den boog schieten ; | ν᾿ ὃ πι. ἃ. acc.: tot, op iets los (als vriend of als vijand) ; van tijd: tegen; van doel: tot; met betrekking tot; in vergelijking van (tegen iets gehouden) : αὐτοὶ φέροντες παρέ- σονται πρὸς σὲ δῶρα, zij zelven zullen hier komen met geschenken voor u; ἰέναι πρὸς τοὺς πολεμίους, tegen de vijanden oprukken ; δικάζεσϑαι πρός τινα, EEN rechtsgeding tegen iemand voeren; kar- αλλαγῆναι πρός τινα, zich met iemand verzoenen ; ἐν ταῖς πρὸς μεσημβρίαν βλεπούσαις οἰκίαις, in de tegen het zuiden gelegen huizen ; λέξατε οὖν πρός μες τί ἐν νῷ ἔχετε, zegt dan tot mij, wat gij van zins zijt; διέβαινον τὸν ποταμὸν βρεχόμενοι πρὸς τὸν ὀμ- padóv, zij trokken de rivier over tot den navel nat wordende ; - Ν hid πρὸς ἑσπέραν ἦν; het was tegen den avond; καταλῦσαι πρὸς GP! et el ‘ Ν Ὑ a Ὁ στον. halt houden om te ontbijten; ἀϑυμοῦσι πρὸς τὴν ἔξοδον. ZIJ zijn moedeloos wat den uittocht betreft; τὰ πρὸς τὸν πόλεμον, het- => - Ἂ - ’ - geen op den oorlog betrekking heeft; Ἡρακλείδῃ λῆρος πᾶντα δοκεῖ εἶναι πρὸς τὸ ἀργύριον ἔχειν 5) aan Heraclides schijnt alles een beu- zelarij toe in vergelijking van het hebben van geld. AANM. 2. Dikwijls heeft πρός de beteek. van overeenkomstig: ἐδίδου πρὸς τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ, hij gaf aan ieder volgens zijn waardigheid; πρὸς εὐσέβειαν ἡ κόρη λέγει, het meisje spreekt overeenkomstig haar vaderliefde; πρὸς καιρὸν, ΟΥ̓́Θ - eenkomstig de tijdsomstandigheden ; πρὸς αὐλὸν ὠρχήσαντο, 21) dansten (overeen- komstig de maat van d. i) op de fluit; πρὸς φιλίαν, uit vriendschap, πρὸς ὀργὴν; uit drift, πρὸς βίαν, met geweld, . ἐ Composita: προς-ἰέναι) Naar iets heengaan, mooc-ruSfvar, bij- voegen. 23) Ἐπί, op, aan (met betrekking tot de oppervlakte) : a) τὰ. d. gen.: op (ten antwoord op de vraag waar), op weg naar ; overdr. bij; ten tijde (bijz. onder de regeering) van iemand : 22) b. Πρός τι. ἃ. dat. ep. naar bij ww. van beweging : varia τέκνα βαλ- λόμενα προτὶ γαίῃ, onnoozele kinderen tegen den grond geworpen. VOORZETSELS. 239 ἡμεῖς ἐπὶ γῆς βεβηκότες πολὺ ἰσχυρότερον παίσομεν, wij zullen, daar wij op den grond staan, veel harder treffen; διέβησαν τὴν διώρυχα ἐπὶ γεφύρας. zij trokken het kanaal over op een brug; ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ ὄρους, zij waren op den berg; οἱ ἐπὶ τῶν πραγ- μάτων. de beambten; ἐπὶ τεττάρων, vier man diep; ἔπλεον ἐπὶ Λέσβου. zij zeilden naar Lesbos; ἐπὶ Κύρου, onder de regeering van Cyrus; ἐπὶ τῶν ἡμετέρων προγόνων, ten tijde van onze voor- ouders ; B) m. ἃ. dat.: aan, bij (ten antwoord op de vraag waar?) op iemand volgend, ἃ. 1. na, achter; over iets gesteld; bij ww. van gemoedsbeweging: van of wegens; van doel: tot; onder voorwaarde van: οἰκεῖν ἐπὶ τῇ SaA\árry, bij de zee wonen; μένειν ἐπὶ τοῖς ὅπλοις, bij de legerplaats blijven; ἦν ἥλιος ἐπὶ δυσμαῖς, de zon was dicht bij den ondergang; βουλεύεται ὅπως μήποτε ἔτι ἔσται ἐπὶ τῷ ἀδελφῷ . hij overlegt, hoe hij in Ὦ vervolg niet meer (achter, d. 1.) onder zijn broeder zal staan; τὸ ἐπ᾽ ἐμοί, voorzoover van mij afhangt; οἱ ἐπὶ πᾶσιν, de achterhoede; ὁ μὲν οὕτως εἶπεν ἀνέστη δ᾽ ἐπ᾿ αὐτῷ Φεραύλας, hij nu sprak aldus ; na hem stond Pheraulas op; ἐπὶ τούτοις, hierna; ἐπὶ τῷ σίτῳ εὐδὺς ἀρχώμεϑα πίνειν ὕδωρ, laten wij dadelijk na het eten water begin- nen te drinken; κατέλιπεν ἐπὶ ταῖς ναυσὶν ᾿Αντίοχον τὸν αὑτοῦ κυβερνήτην. hij liet zijn onderbevelhebber Antiochus over de vloot; ἀγάλλεται ἐπὶ Seooefdela, hij verheft zich op zijn godsvrucht; ἐπὶ τίνι συνείλεκται τὸ στράτευμα; waartoe is het leger verzameld ἢ ἐπὶ τούτῳ,-: ὅπως met het doel om; δανείζειν ἐπὶ τόκῳ. ΟΡ rente leenen ; ἐπὶ τούτοις οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῦνται τὴν εἰρήνην, ΟΡ deze voorwaarden sluiten de Lacedaemoniërs den vrede. Over ἐφ᾽ ᾧ en ἐφ᾽ ᾧτε m. d. infin. vgl. $ ὅθ, 33, ΔΑ. 2. c) m. d. acc.: op, op iemand of iets δῇ, naar iets toe, tot, ook van doel; van tijd: gedurende: ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἵππον, te paard stijgen; ἀφικνοῦνται ἐπὶ τὸν Τίγρητα ποταμόν, zij komen bij de rivier den Tiger; Ξέρξης úÀSev ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα, Xerxes trok tegen Griekenland op; ἰέναι ἐφ᾽ ὕδωρ, om water (om het te halen) gaan; τοὺς στρατηγοὺς ἐπὶ δεῖπνον ἐκάλεσε, hij noodigde de bevel- hebbers op een maaltijd; ἔξεισι βασιλεὺς ἐπὶ Θήραν, de koning gaat op de jacht; ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας οὐκ ἐγίγνετο τὰ ἱερά, gedurende " drie dagen waren de voorteekens ongunstig; ἐπὶ δέκα ἔτη μισϑοῦν, 23) ὅ. 'Eriep πὶ. ἃ. dat. op bij ww. van beweging: ἐπὶ γαίῃ κάππεσεν, hij viel neder op den grond; ook overdr. ἐπὶ Τυδείδῳ ἐτιταίνετο τόξα, hij spande den boog op den zoon van Tydeus. een wr πΠ' ν VOORZETSELS. $ 56. voor tien jaar verhuren; τὸ ἐπ᾿ ἐμέ. voorzoover van MIJ af hangt ; ὡς ἐπὶ τὸ πολύ, meestentijds. Composita: ἐπιγράφειν. OP iets schrijven, ἐπ-ιέναι , naar iets heengaan, ἐπι-στρατεύειν τινί. tegen iemand te velde trekken, ἐπι: βουλή, belaging , οἱ ἐπιγιγνόμενοι, de nakomelingen. 24) Ὑπό, on der (in de diepte): | a) m.d. gen.: onder, onder iets weg (van plaats) zeldzaam ; door, van handelende personen bij het passivum en passief gebruikte activa; van oorzaak: van of uit: τὰ ὑπὸ γῆς . hetgeen onder de aarde is; ξιφίδια ὑπὸ μάλης ἔχουσιν; zij hebben dolken onder den arm; λαβὼν βοῦν ὑπὸ ἁμάξης ἐσφαγιάσατο: hij nam een os van onder den wagen weg en offerde hem; φιλεῖσϑαι ὑπὸ τῶν γονέων, hij werd “. . a pe « ΄ 7 door zijn ouders bemind worden ; ἀπέϑανεν ὑπὸ Νικάνδρου; " EN En AB ΄ | door Nicander gedood; εὖ ἀκούειν ὑπ᾽ ἀνθρώπων. door de men- ‘ - e ’ “4 e Ν - schen geprezen worden ; πολλὰ τῶν ὑποζυγίων ἀπώλετο ὑπὸ λιμοῦ, vele van de lastdieren kwamen van honger om; πολλὰ δακρύειν ὑπὸ λύπης. van droefheid hevig weenen ; ὑπὸ πολλῶν πόνων ἀπα- ᾽ 4 ᾿ …. pe sr 5 s rd vele moeiten afgemat zijn; οἱ βάρβαροι ἐτόξευον yopeúev » door ’ ΄ κ᾿ onder zweepslagen schoten de barbaren ; πίνειν ὑπὸ ὑπὸ μαστίγων ; - ’ τῆς σαλπιγγος; Ἄλνμ. Oorspronkelijk zal ἀποθανεῖν ὑπό Tu ἀποθανεῖν ὑπὸ τινι οἵ ὑπὸ χερσί τινος, onder ie. onder trompetgeschal drinken. ‚oc niet verschild hebben van het ep. mand of onder iemands handen sneuvelen, zie Dial bij b δ) . τη. ἃ. dat.: onder, ten antwoord op de vraag waar? van plaats en van afhankelijkheid: προὔτρεχεν ἀπὸ τοῦ δένδρου. ὑφ᾽ ᾧ ἦν; δύο ἢ τρία βήματα, hij liep twee of drie schreden van den boom αἵ, waaronder hij zich bevond; ἀντιπαρετάξαντο ὑπὸ τῷ zij schaarden zich onder den muur in slagorde tegen hen; des konings onderdanen ; ἐβούλοντο ὑφ᾽ zij wilden de stad aan zich onder- onder een goeden τείχει; οἱ ὑπὸ βασιλεῖ ὄντες 9 αὑτοῖς τὴν πόλιν ποιήσασϑαι" werpen ; ὑπὺ παιδοτρίβῃ ἀγαδῷ πεπαιδευμένος ; gymnastiekmeester opgevoed; c) m. ἃ. acc.: van plaats: onder, ten antwoord op de vraag waarheen? van tijd : omstreeks, tegen; van onderdanigheid : onder: ὑπὸ τὸν λόφον ἔστησε τὸ στράτευμα, hij deed het leger half houden onder (d.i. aan den voet van) den heuvel; ὑπὸ τὰ δένδρα οἱ ἄνϑρωποι ἀπῆλθον, de menschen liepen weg onder de 24) Ὑπό, ep. ook ὑπαί. 24) ὁ. Ὑπό m.d. dat. ep. onder, b.v. ὑπὸ χερσὶ δμηϑῆναι, onder de handen gneuvelen. $ 56. VOORZETSELS. εἶ ν , ΄ boomen; ἀκοντίζει τις αὐτὸν ὑπὸ τὸν ὀφθαλμόν . iemand treft hem met de werpspiets onder hèt oog; ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς χρόνους, tegen … 8 ε Ὕ . ᾿ dezelfde tijden; ὑπὸ νύκτα, tegen den nacht; ὑπὸ βασιλέα ἐγένοντο zij kwamen onder den koning. { . ἑ ep . 4 Gomposi ta: ὑπότδημα (eig. het ondergebondene) sandaal, att κίνδυνον. een waagstuk onderstaan, ùp-ooav, argwaan oesteren , ὕπ- dac ὗὑ ; τ zerk ΩΡ omroc ‚ verdacht, ὑπο-πέμπειν, onder de hand of eimelijk zenden ,- ὑπ-ά ς melij jk ‚… ὑπ-άγειν, ongemerkt of heimelijk voorttrekken , ὑπο-στράτηγος, onderbevelhebber. D. Oneigenlijke voorzetsels. δὰ Wade ES en ᾿ ᾿ ) Verder zijn er nog eenige oneigenlijke voorzetsels, bijwoor- den of bijwoordelijke uitdrukkingen, di ; e all : ἃ. geconstrueerd ; zij zijn : ng ie alle m. d. gen. worden Ν ἄνευ. zonder pi. 7 κρύφα, buiten weten van ἄχρι, tot aan b mee λάϑρα, buiten weten van ίκην. O nj: j | δίκην, re wijze van, gelijk μεταξύ, tusschen ing ban Ĳ μέχρι, tot aan εἴσω. binnen ὔ 7 ἔσω | ὄπισϑεν (κατ-όπισϑεν, κατ-όπιν), ἐκτός, buiten achter bd ἔμπροσϑεν, voor (meestal van πέρα, verder dan laats a Ἢ ph ts) πέραν, aan gene zijde van ἐνταντίτον, tegenover, in het πλήν, behalve aangezicht van πλησίον, nabij ἕνεκα en ἕνεκεν, ter wille van, móppw, verre van wegens, — halve (meest πρόσω, ver van of ‚ver in achter zijn casus) 5" « - ἐντός, binnen ν. ἔξω, buiten euSú, recht op aan 4 ΓῚ χάριν, ter wille van, wegens, — halve (meest acltter zijn casus ; Ἀ 6 : óok σὴν χάριν, om uwentwille) Ῥ ᾿ ΐ χωρίς, afgescheiden van, zonder. kar-avrt-kpú, aan de overzijde van A ἐδ ἷὰ ἊΝ ἣν Men noemt deze oneigenlijke voorzetsels, omdat zij niet evenals de se lijke voorzetsels gebezigd worden om vóor een werkwoord geplaatst en hiermede reti de richt ng nader te bepalen, die de handeling van het ww.aanneemt Ε ride 2 Van πέραν worden afgeleid ἀντι-πέραν, ἀντι-πέρας en κατεαντι-πέρας ‚d. gen., aan de overzijde van eene plaats, op den tegenoverliggenden oever. mn mm ve Rd Tot de oneigenlijke voorzetsels behooren in het ep. (hoewel zij ook somtijds j att. dichters voorkomen) nog: ἄτερ, verre van, en ἕκητι, door toedoen van, ter wille van, beide m ἃ , N ‚ gen; verder nog eenige samengestelde als ámr-áveuselv zonder , προ- παροιϑε(ν), langs, en andere. 8 8 ἀπ-ἀνευϑε(ν), De ion vorm « e e. εν van ‘ ev: bij ; ep. altiid -Ξ οὗ ἕ ἕνεκα 15 εἵνεκεν ; bij att. dichters komt ook οὕνεκα voor, dat p. altijd == οὗ ἕνεκα, waarom, omdat, is. VAN DEN ES, Gr. Spraakkunst. 16 vn GE NEN EEE BEREID BT EE ER EE rn BS te GENERA VAN HET VERBUM. ὃ 57. GENERA VAN HET VERBUM. A. Actium. 1) Vele activa worden zoowel transitief als intransitief ge- bruikt, Ὁ. v.: a) ἐλαύνειν, drijven αἴρειν; verheffen rijden (nam. τὸν ἵππον) opbreken (nam. τὸ στράτευμα) voorttrekken (nam. τὸ στράτευμα) καταλύειν, eindigen halt houden (nam. τοὺς ἵππους) ἔχειν, houden koers zetten (nam. τὴν ναῦν) mooctxer bijhouden landen (nam. τὴν ναῦν), acht geven (nam. τὸν νοῦν) sterven (nam. τὸν βίον) ; ἄγειν , voeren τελευτᾶν, eindigen nalaten, ophouden (ook van hemelli- ἐκλείπειν, verlaten chamen: verduisterd worden) ἀπαγορεύειν: verbieden moede worden zich bevinden (vgl. $ 34, 5, A.) πράττειν . doen zich bevinden. ἔχειν, hebben c) Van sommige transitiva worden slechts zekere composita ook intransitief gebruikt, b. v.: φέρειν, dragen, διαφέρειν, verschillen, uitmunten; συμφέρει; het is nuttig ; βάλλειν, werpen, μεταβάλλειν, omslaan, veranderen (intrans.); εἰςεβάλλειν en ἐμβάλλειν, uitstroomen , invallen (in een land) ; ἐξιέναι. uitstroomen; ἀνιέναι; nalaten, af- laten ; ἐνδιδόναι, toegeven , wijken ; ἐπιδιδόναι, toe- nemen, vorderingen maken ; amentreften. ἱέναι, werpen διδόναι. geven μιγνύναι, vermengen mpoc- EN συμμιγνύναι. 8 AANM. Omgekeerd worden vele verba intransitiva van beweging door samenstel- ling met praep. transitief, bijz. in overdrachtelijke beteekenis (vgl. $ 52, 4). d) Van vele activa hebben slechts enkele tijden intransitieve beteekenis, bijz. het pfctum, plgpfctum en de δου. II; vgl. $ 48, 7. 2) Het activum heeft dikwijls eene causatieve beteekenis, d.i, eene handeling wordt aan iemand toegeschreven, hoewel hij haar niet zelf verricht, maar laat verrichten : Κῦρος ἐξέκοψε τὸν παράδεισον καὶ τὰ βασίλεια κατέκαυσεν . Cyrus liet den lusthof om- houwen en het paleis verbranden ; προπέμψας ἑρμηνέα εἶπεν ὅτι GENERA VAN HET VERBUM. βούλοιτο διαλεχϑῆναι τοῖς ἄρχουσιν, hij zond een tolk vooruit en at zeggen, dat hij een gesprek met de bevelhebbers wenschte te ebben. B. Medium. 3) Het medium wijst aan, dat het subiect eene handeling ver- richt met betrekking tot zich zelf; het heeft dus terugwerkende beteekenis. | 4) Het veelvuldigst wordt het medium gebruikt, als het subiect iets voor zich zelf, in zijn eigen belang, doet, of iets aan zich zelf, aan een deel van zich zelf, verricht (indirect me- dium): προβάλλομαι τὴν ἀσπίδα, ik houd het schild (tot bescher- ming) voor mij; μεταπέμπομαί riva, ìk zend voor mij om iemand ἃ, i. ik ontbied; ἵστασϑαι, στήσασϑαι, voor zich plaatsen, μων ten, b. v. τρόπαιον, een zegeteeken; εὑρέσϑαι, voor zich vinden d.i. verwerven; καταλέγεσϑαι. voor zich uitkiezen, ὃ. v. werdde τας, soldaten werven ; ϑύεσϑαι, voor zich offeren , bijz. om de toe- komst uit te vorschen ‚ d. 1. de voorteekens raadplegen ; φυλάσσομαί τινα. ik wacht mij voor iemand; ἄγεσϑαι γυναῖκα. eene vrouw (voor zich naar huis voeren) trouwen; προβάλλεσϑαι τὰ ὅπλα. de wapenen ter bescherming voor zich houden; ἀποπέμπεσδαι; zaate” van zich wegzenden; τρέψασϑαι τοὺς πολεμίους , de vijanden van zich afwenden , d.i. op de vlucht slaan; προΐεσϑαι, iemand van zich voortstooten, d.i. prijs geven; ἀμύνεσϑαί τινα, iemand van zich afweren, d.i. zich tegen iemand verdedigen, zich op iemand wre- ken; ἀποδίδοσθαί τι, iets van zich en tot zijn eigen voordeel weg- geven, ἃ. 1. verkoopen; τίϑεσϑαι τὴν ψῆφον, zijne:stem re ἀποφαίνεσϑαι, «van zich openbaren, b.v. γνώμην, zijn gevoelen uiten; ἀπο- en ἐπιδείκνυσθαι, van zich toonen, bewijzen, Ὁ. v. τὴν παιδείαν, zijne beschaving; ἐπαγγέλλεσϑαι, van zich verkondigen ἃ, 1, beloven; προςποιεῖσδγαι, zich iets toeschrijven, d. 1. zich hike den alsof; ποιεῖσϑαί τινα φίλον, zich iemand tot vriend maken maar ook iemand in zijn gedachten zich tot vriend maken, d. ì hem voor vriend houden (ποιεῖσϑαί τινα περὶ πολλοῦ, iemand hoog- schatten); γράφειν, τιϑέναι νόμους. wetten maken voor een volk (als wetgever), yoápeodat, τίϑεσϑαι νόμους, wetten maken voor zich (van het volk) ; γράφομαί τινα, iemands naam in zijn êigen belang opschrijven, bijz. in een aanklacht, d.i. iemand schriftelijk aanklagen; ἄρχειν, eene handeling, die een ander voortzet, begin- nen, de eerste zijn, regeeren, ἄρχεσϑαι, een begin maken voor zich 16 * et ereen 9.4.4, GENERA VAN HET VERBUM. 45 zelf, ἃ. 1. zijn eigen handeling beginnen: Κῦρος ἦρξε ποῦ λόγου ὧδε, Cyrus opende de beraadslaging aldus; ἤρχετο τοῦ λόγου ὧδε, hij begon zijne rede op de volgende wijze; αἱρεῖν, nemen, αἱρεῖ- gat, voor zich nemen, d. i. kiezen; τιμωρεῖν Tut, iemands eer bewaren, redden, τιμωρεῖσναί τινα, zijn eigen eer tegen iemand handhaven, d. i. iemand straffen. AanM, 1. In tegenstellingen wordt bij het medium voor de duidelijkheid het pron. reflex. gevoegd: ἐγὼ λαβὼν τοὺς δαρεικοὺς οὐκ εἰς τὸ ἴδιον κατεϑέμην ἐμοὶ, ἀλλ’ εἰς ὑμᾶς ἐδαπάνων. ik heb de darieken niet voor mijn eigen gebruik voor mij neer- gelegd, maar aan u besteed. — Men merke wel op dat φυλάττειν ἑαυτόν beteekent zich zelf in het oog houden: δεῖ ἑαυτὸν μάλιστα φυλάττειν ὅπως μὴ ἀδικήσει, hij moet voornamelijk zich zelf in het oog houden, dat hij niet misdoe. Aanm. 2, Het indirecte medium heeft dikwijls eene causatieve beteekenis en drakt dus uit, dat iemand in zijn eigen belang iets door een ander laat doen, als: παρατίϑεσϑαι, zich laten voorzetten; δανείζομαι, zich geld op rente laten geven; κίχρασϑαι, aan zich te leen laten geven; μισϑοῦσϑαι, aan zich laten verhuren, d.i; huren; διδάσκεσϑαι, laten onderwijzen (dus in het belang b.v. van den vader, die het kind laat onderwijzen). AANM 3. Wanneer het subiect een plur, is, kan de terugwerkende (reflexieve) beteekenis in de wederkeerige overgaan, vooral bij διανέμεσθαι. onde: ling verdeelen, διαλύεσϑαι, zich onderling verzoenen, σπένδεσθαι, wederkeerig plengen, ἃ, í. on- derling een verdrag sluiten. 5) Minder dikwijls wordt het medium gebezigd, als het subiect zelf direct obiect is. (direct medium). Dit heeft voornamelijk slechts bij die werkwoorden plaats, welke eene bezigheid aan het eigen lichaam beteekenen , als λοῦσδαι, zich baden ,- ahsfpeovat , xoteavat ‚ zich zalven, koopeiovat, zich opsieren, στεφανοῦσϑαι, zich bekransen, παρασκευάζεσϑαι; zich gereed maken, ἵστασϑαι; zich plaatsen, τάττεσθαι; zich in het gelid scharen; ἵεσθαι, zich werpen , vand. ijlen, òpfysaval τινος; zich uitstrekken naar, ver- langen, ἔχεσϑαί τινος: zich vasthouden aan, ἀπέχεσδπαί τινος; zich onthouden van, wpeAetosat, ὀνίνασϑαι, zich zelf bevoordee- len, ἐπιτίϑεσϑαι, zich op iets leggen, vand. aanvallen (ook indirect medium , zich iets opleggen). | Verder γεύειν, laten proeven , γεύεσϑαι, zich zelf laten proeven, d. i. proeven; παΐειν , doen ophouden, παύεσθαι, ophouden ; Aav- ϑάνειν, bij de Attici altijd verborgen zijn, maar ep. ook doen ver- geten, ἐπιλανϑάνεσϑαι , vergeten ; ἅπτειν , doen aanraken, ἅπτεσϑαί τινος, aanraken; γαμεῖν; iemand tot bruid maken, dus van den man: trouwen , ,γαμεῖσϑαι. zich tot bruid maken, dus van de vrouw: trouwen, maar van den vader γαμεῖσϑαι τὴν ϑυγατέρα τινί zijne dochter aan iemand als bruid geven, d. 1. uithuwen. AaNM, 1. Ook het direct medium komt in causatieve beteekenis voor: ἀπογρα- GENERA VAN HET VERBUM. φέσϑω εἰς τὴν ὁμοίαν τάξιν ἡμῖν, hij late zich in dezelfde afdeeling als wij in- schrijven. AANM. 2. Gewoonlijk wordt de direct terugwerkende betrekking door het act met het pron. reflex. uitgedrukt; ook vindt men dikwijls voor de duidelijkheid bij het mediam nog het pron. reflex: ἡ δ᾽ ἀκινάκην πάλαι mapeorsvacnten σφάττει ἑαυτήν, en dadelijk daarop: οἱ, δὲ εὐνοῦχοι σπασάμενοι κἀκεῖνοι τοὺς ἀκινάκας ἀποσφάττονται. zij doodde zich zelf, daar zij reeds lang cen zwaard (hiertoe). in gereedheid had; en ook de eunuchen, insgelijks hunne zwaarden trekkende doodden zich; οἱ δὲ λέγουσιν αὐτὸν ἑαυτὸν ἐπισφάξασϑαι, 8 ἱ ‚ sommige τ σὴ self daarbij heeft gedood. φ gen verhalen, dat hij zich Aamm, 3, Over de mediaal-passieve werkwoorden zie $ 48, 5. Ook deze kunnen dikwijls een obiectsacc. bij zich hebben, Ὁ. v. αἰσχυνϑῆναί riva, zich schamen voor iemand. 6) Het medium wordt ook gebezigd om aan te duiden, dat het subiect iets doet met inspanning van eigen kracht en uit eigen mid- delen (energisch medium), als: παρέχειν, verschaffen, παρ- ἔχεσϑαι, uit eigen middelen verschaffen ; συμβάλλειν, samenbren- gen, συμβάλλεσϑαι. van het zijne bijdragen; λύειν, vrijmaken, AúeoSat , met zijn geld vrijmaken, d.i. loskoopen; ἐκδιδόναι, uit het huis geven, ἐκδίδοσθαι. (eene dochter met een huwlijksgift) uit zijn huis geven, uithuwen; λαμβάνω, nemen, AaufJáveasar, aan- grijpen; σκοπεῖν, aanschouwen, σκοπεῖσϑαι, opmerkzaam aanschou- wen, overleggen ; πόλεμον ποιεῖν, (als derde) een oorlog veroorza- σ , kad ken, πόλεμον ποιεῖσϑαι, een oorlog voeren,, met inspanning van zijne krachten. _AANM. 1. Aútodat kan ook als indirect medium beschouwd worden, daar hij die iemand loskoopt, dit in zijn eigen belang doet. N | AaNM. 2. De omschrijvingen met ποιεῖσϑαι zijn zeer talrijk, b.v. κατηγορίαν ἀπολογίαν, ἐπιμέλειαν, δεῖπνον. εὐχήν. enz. morio dat „ beschuldigen, verdedigen: verzorgen, maaltijd houden, bidden. Als passivum van het energisch sedia ποιεῖσϑαι dient γίγνεσθαι: ὅλην τὴν ἡμέραν ἡ ἀνάβασις αὐτοῖς heks; den ge- heelen dag trokken zij opwaarts. AAxx. 3. Ook van eenige intransitiva wordt het energisch medium gevonden : στρατεύειν, een veldtocht ondernemen (van den veldheer), στρατεύεσϑαι, krijgs- dienst doen (van de soldaten); πολιτεύειν, burger zijn, sroAurebeoSar zich met staatszaken bezig houden; πρεσβεύειν, gezant zijn, πρεσβεύεσϑαι, als geesot on- derhandelen (dikwijls ook causatief van een staat: door gezanten sten onderhande- len); βουλεύειν, raadsheer zijn, βουλεύεσθαι, beraadslagen, overwegen ; συμβου- λεύειν τινί, iemand raad geven, συμβουλεύεσϑαί τινι, met iemand beraadslagen, ἱ ῳ ᾿ ᾿ …. ᾿ emand om raad vragen; ταμιεύειν, bestuurder zijn, ταμιεύεσθαι, als bestuurder verdeelen en afmeten. 1) Bij vele verba vindt men in plaats van het fut. act., bij andere weder in plaats van het fut. pass., het fut. medii gebruikt, vgl. $ 43, 3. meng ree ewa ma een din - sereen “- ΕΞ ΟΣ τ - τῶν Ὁ συ anr Ὡ νοσος, -ςἰὐἰὐπ ναι }} Ie ἢ" ἡ Ι 11} hi! HE! te algen gn ge mee en 8 GENERA VAN HET VERRUM. $ 57. C. Passwvum. 8) Wat in de actieve constructie als direct obiect in den accusativus staat, wordt bij de verandering in de passieve constructie subiect en staat dus in den nominativus. AaANM, 1. Het is eene eigenaardigheid van het Grieksch , dat vele verba, die met den gen. of met den dat. geconstrueerd w orden, een persoonlijk passivum hebben, zoodat dus de gen. of de dat. overgaat in den nom. van het subiect, Ὁ. v. van ἄρχειν, regeeren, καταφρονεῖν, verachten, καταγελᾶν. uitlachen, ἀμελεῖν, verwaarloozen , πιστεύειν, vertrouwen, ἀπιστεῖν, wantrouwen, φϑονεῖν, benijden, ἐπιβουλεύειν, belagen, ἀπειλεῖν, bedreigen, πολεμεῖν. beoorlogen : μὴ καταφρονηϑῶμεν, dat wij niet veracht worden mogen! πολλοὶ διὰ τὸν πλοῦτον ἐπιβουλευόμενοι ἀπόλλυνται, velen komen om, omdat men hen wegens hun rijkdom belaagt. AANM 2. Bij het pass. van de verba van opdragen, toevertrouwen (ἐπι- τάττειν, ἐπιτρέπειν, πιστεύειν) kan de dat van den persoon in de pass. constructie nom. van het subiect worden, terwijl het directe obiect onveranderd in den acc, staat: τῶν ᾿Αϑηναίων οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν φυλακήν, zij van de Atheners, aan wie de wacht was toevertrouwd. AANM. 3. Over de pass. constructie der verba met dubbelen obiectsacc. vgl. $ 52, 6. AanM. 4. Bij transitiva, die behalve den obi,acc. nog een acc, van den inhoud bij zich hebben, komt in de pass. constructie slechts het obiect in den nom. van bet subiect; de acc. van den inhoud blijft onveranderd; vgl. $ 52, 10. Daarentegen wordt somtijds van de intransitiva van $ 52, 8 een persoonlijk passivum gevon- den, en wel zoo dat de acc, van den inhoud als een obi,aec. beschouwd wordt en dus in subi.nom. veranderd is: οἱ πόλεμοι οἱ ἐπὶ Θησέως πολεμηϑέντες,, de oorlo- gen, die onder Theseus gevoerd zijn. Ook vindt men het neutrum van passieve participia van dergelijke intransitiva als substantivum: τὰ σοὶ κἀμοὶ βεβιωμένα, uw en mijn leven; μικρὰ ἁμαρτηϑέντα;, kleine misslagen; αἱ τῶν πεπολιτευμένων εὔϑυναι, rekenschap van zijn gedrag als staatsburger ; maar dit is het part. van het onpersoonlijke passivum βεβίωται. AANM. δ. Vooral van de ww. van zeggen en verklaren (vgl. $ 61, 3, A. 3), maar ook van andere ww. wordt de 3de pers. sing. van het pass. dikwijls onpersoon- lijk gebruikt, b.v. λέγεται, men zegt, γέγραπται, er staat geschreven, oi Κορίνϑιοι, ἐπειδὴ ἀὐτοῖς παρεσκεύαστο, ἔπλεον ἐπὶ τὴν Κέρκυραν, de Corinthiërs gingen, na- dat door hen de toerustingen waren gemaakt, naar Corcyra onder zeil. 9) Het subiect van de actieve constructie wordt bij eene omzet- ting in de passieve constructie, als het een persoon is, uitgedrukt door ὑπό m. ἃ. gen., vgl. $ ὅθ, 24, a (zelden met παρά, van wege, bij de ww. van geven, zeggen en zenden), als het een zaak is, door den enkelen dativus. AaNM. Over den dativus van den handelenden persoon bij het perfectum pass. zie ᾧ 54, 4, Cc. 10) Het passivum beantwoordt in zijne beteekenis dikwijls niet alleen aan die van het activum, maar ook of zelfs alleen aan die 9) In het ep. en ion. v'ndt men in plaats van ὑπό m. d. gen. ook ἐξ en πρός; zie ὁ ὅθ, 8 A. en 22 a, Dial. | - GENERA VAN HET VERBUM. 247 van het medium , Ὁ. v. γραφῆναι, geschreven en aangeklaagd worden (van γράφειν en γράφεσϑαι). αἱρεθῆναι, gekozen worden (van αἱρεῖ- Sat), μεταπεμφϑῆναι, ontboden worden, βιασϑῆναι . gedwongen worden , κτηϑῆναι. verkregen worden, ἐργασϑῆναι, gedaan worden, αἰτιαϑῆναι, beschuldigd worden. 11) Vele passiva hebben intransitieve beteekenis , b. v. ἄγνυσϑαι, breken, stukgaan , ἐνεχϑῆναι, ijlen , vliegen. 12) Bij eenige transitieve activa, waarvan het pass. in het ge- heel niet of slechts weinig gebruikelijk is, dienen andere activa met intransitieve beteekenis als passief; deze worden dan, evenals passiva, met ὑπό geconstrueerd, als: εὖ ποιεῖν. weldoen, εὖ λέγειν, prijzen, εὖ ἀκούειν βάλλειν, werpen, πίπτειν διώκειν, vervolgen, φεύγειν αἱρεῖν, gevangen nemen, ἀποκτείνειν, dooden, ζημιῶσαι, beboeten , τύπτειν, slaan, τ ’ ευ mage ἁλίσκεσϑαι ἀποσνήσκειν δίκην δοῦναι πληγὰς λαβεῖν τεϑεικέναι, geplaatst hebben, κεῖσσαι. D. Adiectiva verbalia. 13) De adiectiva verbalia hebben in den regel passieve betee- kenis, en wel: a) die op τός, τή, τόν hebben deels de beteekenis van het latijnsche part. pf. pass., deels die van mogelijkheid (vgl. $ 27, 6, A); Aarm. 1. Eenige adi. verb. op róc hebben ook act, beteekenis b.v. δυνατός, hij die kan, machtig, en mogelijk. Vooral die met á privativum zijn samengesteld hebben actieve of mediale beteekenis, b.v. ἄπρακτος, die niets uitgericht heeft , ἀφύλακτος, die niet op zijne hoede is, zorgeloos. δ) die op rfoc, réa, réov drukken de noodzakelijkheid uit. Aarm. ἃ. Dit adi. verb. vindt men van verba, die in het medium eene andere beteekenis hebben als in het activum, in beide beteekenissen, als φυλακτέον, men moet bewaken en men moet op zijne hoede zijn; ἀρκτέον, men moet regeeren en men moet beginnen; πειστέον , men moet overreden en men moet luisteren naar. 14) Het adi. verb. op réoc wordt óf persoonlijk geconstrueerd, zoo dat de obi.acc. van de actieve constructie in den nom. van het subiect staat en het adi. verb. zich als praedicaat naar dit subi. richt, — óf (als de handeling zelf meer op den voorgrond treedt) rn ei eg in rn 248 LEER VAN DE TIJDEN. onpersoonlijk, zoo dat het in den: sing. van het neutrum staat met of zonder ἐστίν en het obiect er bijgevoegd wordt in dien naam- val, welken het activum vordert. De laatste constructie is nood- zakelijk, als het verbum een anderen casus als den acc. regeert: ποταμός τις ἡμῖν ἐστι διαβατέος, wij moeten eene rivier overtrek- ken; τοὺς φίλους εὐεργετητέον, τὴν πόλιν ὠφελητέον, τῶν βο- σκημάτων ἐπιμελητέον , men moet zijn vrienden weldoen , zijn vader- land bevoordeelen , zijn vee verzorgen; ἢ ἀρκτέον. in de lente moet men dit werk beginnen. … αρός ἐστι τούτου τοῦ ἔργου AANM. 1. Bij de onpersoonlijke constructie staat niet zelden het adi. verb. in den plur. van het neutr.: ξύμμαχοι ἀγαϑοί, οὺς où παραδοτέα τοῖς ᾿Αϑηναίοις, trouwe bondgenooten, die niet aan de Atheners moeten overgegeven worden. AANM. 2. De persoon, die de handeling moet verrichten, staat in den dativus. Het schijnt op eene verwisseling met de constructie van δεῖ te berusten, als hier in plaats van den dat. de acc. gevonden wordt; ἐστίν wordt in dit geval altijd wegge- laten, b.v. τὸν βουλόμενον εὐδαιμονα εἶναι σωφροσύνην μὲν διωκτέον καὶ ἀσκητέον, ἀκολασίαν δὲ φευκτέον, hij, die gelukkig wil zijn, moet de gematigdheid najagen en beoefenen en de teugelloosheid ontvlieden. $ 58. LEER VAN DE TIJDEN. A. Drieledige voorstelling van de handeling en van den tijd. 1) De door het werkwoord uitgedrukte handeling kan op drie- erlei wijze worden voorgesteld. a) De van den zuiveren verbaalstam afgeleide vormen (aor. en fut., vgl. $ 31,6, ὁ, ὦ, 6 en f) beteekenen: eenvoudig de handeling als zoodanig (de feitelijke beteekenis) ; dikwijls echter ook bijzonder het begin der handeling (de beginnende, de ingressieve beteekenis, vgl. $ 33, 1, A. 1). 5) De van den praesensstam afgeleide vormen (praes. en impf., vgl. $ 31, 6, 2) beteekenen de handeling als eene wordende of zich ontwikkelende, dus als eene voortdurende (de voortdurende, de duratieve beteekenis). c) De van den perfectumstam afgeleide vormen (pí., plgpf. en fut. pf., vgl. $ 31, 6, ©) beteekenen de handeling in den toëstand van het voleindigd zijn (de voleindigde, de perfectische beteekenis). AaANM. De volgende voorbeelden kunnen het onderscheid tusschen de soortelijke beteekenis der drie tempusstammen duidelijk maken: ποιῆσαι, doen ποιεῖν, met iets bezig zijn πεποιηκέναι, met iets gereed zijn; LEER VAN DE TIJDEN, φυγεῖν, ontvluchten φεύγειν, vluchten, rond- πεφευγέναι, buiten gevaar zijn; zwerven ἀποθνήσκειν, liggen te τεθνηκέναι, dood zijn; sterven gn var, een naam καλεῖσϑαι, genoemd worden κεκλῆσϑαι, heeten ; krijgen κτήσασϑαι, verkrijgen κτᾶσϑαι, bezig zijn met κεκτῆσϑαι, bezitten ; verwerven γνῶναι, iuzien γιγνώσκειν, leeren kennen ἐγνωκέναι, kennen; πεῖσαι, overreden meiderw, toespreken om te πέπεισμαι, overtuigd zijn, overtuigen gelooven. ἀποϑανεῖν,, sterven 2) Ieder dezer drie voorstellingen van de handeling kan , wat den tijd betreft, als tegenwoordig, als verleden of als toekomstig gedacht worden. Dus zouden er negen tijden moeten bestaan; maar van den zuiveren verbaalstam bestaat geen vorm voor den tegenwoordigen tijd en van den praesensstam geen voor den toekomstigen tijd; alleen van den perfectumstam worden vormen voor alle drie tijden gevormd. Dus zijn er in het geheel zeven tijden, die naar vorming en beteekenis op de volgende wijze kun- nen worden voorgesteld : LL. ἢ ἢ ΠῚ. Tegenwoordig: Verleden. Toekomstig. Α. Aoristus Futurum Verbaal- amégavov ἀποϑανοῦμαι stam. ἐπαιδεύϑην παιδευϑήσομαι B. Praesens Im perfectum Praesens- ἀποϑνήσκω | ἀπέϑνησκον stam. - παιδεύομαι ἐπαιδευόμην C. Perfectum Perfectum- τέϑνηκα ἐτεϑνήκη | τεϑνήξω Plusquampfect. |Futurum perfecti stam. πεπαίδευμαι ᾽ ὃ , ’ ἐπεπαιὸδευμὴν πεπαιδεύσομαι t B. JZndicatiwus aorists. 3) Door den indicativus aoristi wordt ten eerste de han- deling eenvoudig in het verledene gesteld (zonder hare ontwikkeling in het oog te houden); men verklaart dus eenvoudig, dat iets in het verledene plaats had (feitelijke beteekenis). Daarom neen ek en mn ig ὰ 250 LEER VAN DE TIJDEN. $ 58, wordt de“ind. δου. in het verhaal gebruikt als verleden handelingen eenvoudig worden opgeteld als achter elkander geschied (perf. hist. in het Latijn, défini in het Fransch) : ἄρκτον ποτὲ ἐπιφερομένην Κῦρος οὐκ ἔτρεσεν, ἀλλὰ συμπεσὼν κατεσπάσϑη ἀπὸ τοῦ ἵππου. καὶ τὰ μὲν ἔπαϑεν ; τέλος δὲ κατέκανε" καὶ τὸν πρῶτον βοηϑήσαντα πολ- λοῖς μακαριστὸν ἐποίησεν; Cyrus was niet bang, toen eene berin hem eens aanviel, maar onder het worstelen met haar werd hij van zijn paard gesleurd, en hij kreeg eenige wonden, maar eindelijk doodde hij haar; en hem, die hem het eerst te hulp was gekomen, bewees hij vele weldaden; ἦλθον , εἶδον. ἐνίκησα, veni, vidi, vici. AANM, 1, Van eene handeling, die niet plaats had, staat evenzeer de indic. aoristi: τὰς γυναῖκας οὐκ ἀπήλασεν, ἀλλ᾽’ εἴα ἀκούειν, hij joeg de vrouwen niet weg, maar vergunde haar te luisteren. AanmM. ἃ. ‘Wat in het verledene eenmaal gebeurd is, moet zich onder gelijke om- standigheden telkens herhalen (vgl. de beteekenis van het eerste adi. verb, $27, ó, A). In deze beteekenis van plegen komt de indie aor. bijzonder voor in spreuken (γνῶμαι), de gnomische aoristus: οὐδεὶς ἐπλούτησ᾽ ἐμπύροισιν ἀργὸς ὧν. nie- mand wordt rijk door brandoffers, als hij de handen niet uit de mouw steekt; τὰς τῶν φαύλων συνουσίας ὀλίγος χρόνος διέλυσεν, een korte tijd pleegt de vereeniging van slechten te vernietigen. _ AAnM 3. Met τί où en den indic. aor. vraagt men ongeduldig, waarom het ver- langde niet reeds gedaan is: τί οὖν où καὶ Πρόδικον ἐκαλέσαμεν : waarom riepen wij ook Prodicus niet? == wij willen Prodicus toch ook roepen. Zelden vindt men hier dén indie, praes.: ri οὐ βαδίζομεν παρ᾽ αὐτόν; laten wij naar hem gaan! 4) Door den indicativus aoristi wordt ten tweede het be- gin van eene handeling in het verledene aangeduid (in- gressieve beteekenis): ἔσχον; ik kreeg, ἐχρησάμην, ik nam in gebruik, ἦρξα, ik begon te regeeren of te besturen, ἐδυνήϑην , jk kreeg de macht (om iets te doen), ἐβασίλευσα, ik werd koning, ἐστρατήγησα, ik werd strateeg, ἐβούλευσα ; ik werd lid van den raad, ἐδούλευσα, ik geraakte in slavernij , ἐπολέμησα; ik begon den oorlog, ἥβησα, ik werd volwassen, ἐγέλασα, ik begon te lachen ,, ἐδάκρυσα; ik begon te weenen, ëalynoa, ik verstomde, ἠράσϑην; ik werd verliefd, ἔδεισα. ik werd bevreesd, ἐνόμισα, ik begon de meening te koesteren. De praes.stam van deze werkwoorden betee- kent deels een toestand’, b. v. hebben , koning zijn , beminnen , deels een aaneengeschakelde herhaling, b. v. lachen, weenen, meenen. 