Handboek der pharmakognosie
Het als zoodanig opgegeven benzoëzuur is waarschijnlijk slechts de alyxie-kamfer, die aan deze schors eigen is , en dus daarmede verwisseld kan worden. Weeke hars- Houtvezel. Benzoëzuur. Kalkzouten. STRYCHNEAE. 341 82. STRYCHNEAE. Kraanachtig en. liestanddeelcn : strychnine; hrucine ; melkzuur (igasurzuur) ; strychno- chrurnine. a. Ignatia. Ignatiusboom. V. 1. 1. Ignatia amara l. fil. Strychnos Ignatii berg. [Ignatiana philippinica lour.] Een struikachtige slingerboom op de Philippijnschc eilanden, — d. V II. 310. Mq. 174. P. II. 511. — Levert de Ignaiiusboonen . Fabae Sancti Ignatii s. febrifugae. De rijpe zaden, waarvan zich ongeveer 20 stuks, door een zeer bitter merg omgeven , in de vruchten bevinden, welke nagenoeg de grootte van peren en veel overeenkomst met kalabassen hebben. — Zij zijn zoo groot als muskaatnoten, ook kleiner, onregelmatig in vorm, langwerpig, stomp, drie- , vier- of meerzijdig , op den eenen kant gewelfd , op den anderen vlak, soms plat, uitwendig roodachtig-grijs , dof, fijn concentrisch ge¬ streept, somwijlen met een fijn , onafvvischbaar, lichtbruin vilt bedekt, of wel lichtgrijs of blaauwachtig bestoven. Inwendig zijn zij eenigzins wit¬ geelachtig, groenachtig-geel , lichtgrijs of bruinachtig , vast, hard, hoorn- achlig , eenigzins doorschijnend en hoogst moeijelijk te pulveriseren. Zij zijn reukloos, doch smaken zeer onaangenaam bitter. Hare werking is sterk vergiftig. Bevatten volgens pelletier en caventou ; Strychnine. Chlorpotassium. Houtvezel. Was (weinig). Gom (veel). Zetmeel (weinig). Koolzure kalkaarde. Brucine (zeer weinig). Groen , boterachtig vet. Extractieve, gele kleurstof. Melkzuur. Bassorinc. Het strychnine bedraagt 1,2, doch volgens pettenkofer 1,4 en volgens geiseler 1,5 procent. — jori vond er een zeer ligt oplosbaar, looizuur strychnine in , voorts een eigen in looistof oplosbaar, organisch , alka¬ lisch strychninezout (!) , veel zetmeel en eene geringe hoeveelheid eener harsachtige , aromatische zelfstandigheid. I*. Strychnos. Kraanoogenboom . V. 1- 1. Strychnos Nux vornica l. In Oost-Indië op de gebeele kust van Ko- romandel. — d. V. II. 308- Mq. 173. P II 488. — Levert STRYCHNEAE. a. Braaknoten of Kraanoogen. Nuces Vomicae. De rijpe zaden. — De rijpe vrucht is eene groote cénhokkige bes , welke bestaat uit eene vaste, fraai geelroode schil, een week, geleiachtig, on¬ schadelijk merg en eenige hierin bevatte zaden , welke aan den middel- standigen zaadkoek bevestigd zijn. — Deze zaden zijn cirkelrond, plat , of eenigzins gebogen, tot 1 1/2 lijn dik en s/4 duim breed, stomprandig , aan den rand iets dikker, dan in het middelpunt , waarin zij op de eene zijde eene kleine uitholing en op de andere eene kleine verhevenheid vertoonen , door korte , concentrisch zamenloopende en aangedrukte haren geelachtig-grijs , zijdeglanzend en zacht op het gevoel. Het buitenst be¬ kleedsel [ook wel schors genoemd] omgeeft eene grijswitte, harde , taaije, hoornachtige kern , die uit twee zaadlobben bestaat en hoogst moeijelijk te pulveriseren is. Door hen in water te wecken of aan heete water¬ dampen bloot te stellen, in stukken te snijden en hierna sterk te droo- gen , wordt het fijn stampen zeer gemakkelijk gemaakt- Het poeder uit den handel is vrij dikwijls met amaril , keukenzout , enz. vermengd. De braaknoten zijn reukloos en smaken hoogst bitter. Zij bevatten volgens pelletier en caventou dezelfde bestanddeelen , als de ignatiusboonen, doch slechts 0,4 procent strychnine, en daaren¬ tegen het brucine, de gele kleurstof en het vet in eenigzins betrekkelijk grootere hoeveelheid. — pettenkofer vond 0,52 procent strychnine. — pfaff vond eene stikstofhoudende zelfstandigheid en vermoedt de aanwe¬ zigheid van suiker, daar de braaknoten, met water overgoten, in wijn¬ gisting overgaan. b. Valsche Angusturabast. Cortex Angusturae spurius. Kwam in 1806 uit Indië naar Engeland, werd van hier naar Holland verzonden en zoude aldaar met den echten angusturabast vermengd en hier¬ mede verspreid zijn geworden (*). Hij bestaat uit zeer onregelmatige , harde stukken, die meestal opgerold, doch ook bijna plat, gewoonlijk omgebogen en tot 2 lijn dik zijn. De licht¬ grijze, donkergrijze, geel- of bruinachtige oppervlakte is overal met grijswitte wratten, en óf grootendeels , óf slechts op enkele plaatsen met een roest- (*) Büchner konde echter omtrent den oorsprong der vervalsehing slechts ontdek¬ ken , dat een Engelsch koopman eenen grooten voorraad van eenen bitteren bast uit Üost-Indië als Cortex Angusturae naar zijne handelsbetrekkingen te Hamburg ver¬ zond (buciin. Rpp. 2e R. Bd. XL1V , p. 342, etc.). C. STRYCHNEAE. 343 ✓ kleurig, sponsachlig vilt bedekt. Op de ondervlakte is hij glad, vuilgeel¬ achtig, grijs, bruinachtig, zelfs zwartachtig en van fijne ovcrlangsche strepen voorzien. Op de breuk is hij vrij effen, hout-, doch niet hars¬ achtig. Hij is reukloos, smaakt onaangenaam en aanhoudend bitter. Hij levert eene geelbruine infusie, welke door zwavelzuur en door salpeter¬ zuur zilververzuursel wordt neergeslagen ; hare verhouding tegenover andere reagentiën zal nog later bij die van den echten angusturabast vergelijken¬ derwijze opgegeven worden. Hij bevat volgens pelletier en caventoü : Galnolenzuur brucine. Gom en sporen van suiker. Yet (niet vergiftig). Houtvezel, en in het daarop groeijend korstmos [?] eene kleurstof : het strychnochro- mine. 2. Strychnos colubrina l. Op de Moluksche eilanden. Mo. 174. P. II. 512. — Levert het D. Y. II. 310. Slangenhout. Lignum Colubrinum. De houtachtige wortel. Ronde stukken van 1 arm dikte en dikker, meestal nog met de gladde, bruinachtige, glanzende, soms als bestoven uitziende schors bedekt. liet hout zelf is ligt, uit fijne, golfvormig loo- pende, afwisselend geelachtige en witte, zijdeglanzende vezels zamenge- steld. Reukloos. Smaakt zeer bitter. — Onder den naam van slangenhout , waaronder men in Indië alle houten verstaat, welke aan het water, het¬ geen zich in bekers, die er uit vervaardigd zijn, bevindt, eenen bitteren smaak mededeelen , kunnen ook andere houten voorkomen, b. v. het hout van Strychnos m u r i c a t a (het L i g n u m c o 1 u b r i n u m Timorense), Str. Nux vomica, Ophioxylon serpentinum (de Radix Chyn- len). Het slangenhout bevat volgens pelletier en caventou: Melkzuur strychnine (zeer weinig). Was. Groen, boterachlig vet. Gom. Gele extractiefslof. Houtvezel. 3. Strychnos muricata kosteletziïy. — Op Timor- — - Levert den Timorhast. Cortex Ligni Timor. Breede, vaste, specifiek zware stukken van verschillende grootte. Uit¬ wendig zijn zij bruinrood en met talrijke overblijfselen eener grijze , geplooide opperhuid bedekt. De ondervlakte is lichter, houtachtig. Smaak zamentrekkend. CAPRIFOLIACEAE. — VIBURNEAE. 344 34. RUBIACIAAE. RUBIACINEËN. Familien: Lygodysodeaceae. Caprifoliaceae.Viburneae. R u- biacea e. 83. CAPRIFOLIACEAE. Capri foliaceën. a. Dier villa. Dierville. V. 1. 1. Diervilla canadensis willd. Lonicera Diervilla l. In Kanada en andere provinciën van Noord-Amerika. — Mq. 128. — Levert de Amerikaansche Tuinkers stengels. Stipites Diervillae. De jongere stengels. Zij hebben de dikte van stroohalmen , zijn bruin¬ rood- , houtachlig , taai, van onaangenamen reuk en onaangenaam- bitteren smaak. 84. VIBURNEAE S. SAMBUCINEAE. Sneeuwballen. Bestanddeelen: bittere en scherpe stoffen: viburnine? aetherische olie; harsen; valeriaanzuur (viburnumzuur) ; appelzuur; suiker. a. Yiburnum. Sneeuwbal. V. 3. 1. Viburnum Opulus l. Op vochtigen bodem aan hekken , in bosschen, enz. — D, V. II. 342. Mq. 128. F. B. S. 1. 258. F. B. VI. 459. — Le¬ vert den Water- V Herbas t . Cortex Sambuci aquatici. Deze reeds in oude tijden gebruikelijke, bitter en scherp smakende bast heeft in nieuweren tijd weder eenigen aandacht tot zich getrokken , en is door KRäMER scheikundig onderzocht. Hij vond er in-- Viburnine. Looizuur. Chlorophyllum. Kiezelaarde. Looizuurbezinksel. IJzeroxyde. Plantenvezel. Bitteraarde. Viburnumzuur. Pektine. Appelzure potasch. Was. Appelzuren kalk. Gom. Zwavelzuren kalk- Hars. Het viburnine, het bitter bestanddeel, is nog niet zuiver bereid, en VIBURNEAE. 3 45 van het viburnumzuur heeft v. monho voldoende bewezen, dat het slechts valeriaanzuur is. ï*. Sambucus. Vlier of Vlierboom. V. 3. 1. Sambucus nigra l. Door geheel Europa, uitgezonderd de noordelijke streken. — d. V. II. 343. Mq. 127. P. II. 659. F. B . S. I. 258. F. B. VI. 473. — Levert a. V lierbloemen. Flores Sambuci. De bloeitoppen. Zij ontspringen aan de uiteinden der takken en zijn schermvormig , gesteeld, gedurig drie- tot vijfdeelig, veelbloemig, vlak. De kleine, witte bloemkroonen worden bij het droogen geel. De inzame¬ ling geschiedt bij helder weder, op het tijdstip, waarin de bloemen beginnen te ontluiken. Zij bevatten volgens eliason : Aetherische olie (krystalachtige). Groene, krabbende, harde hars. Geoxydeerde extractiefstof. Stikstofhoudende extractiefstof. Kleefstofachtige zelfstandigheid. Looistof. Gom. Eiwit. Houtvezel. Appelzure potasch. Appelzuren kalk. Zouten van mineraalzuren. Het zweetdrijvend bestanddeel dezer bloemen en dat der bessen is nog onbekend. (Zie verder bij den Vlierbast .) Verwisselingen : de bloemen van Sambucus Ebulus en Sambucus racemosa. b. Vlierbessen. Baccae Sambuci. De rijpe vruchten. — Langwerpig-ronde, zwarte, glanzende bessen, die zoo groot als erwten, en eenigzins door den kelkrand gekroond zijn. Zij rieken eigenaardig en zijn gevuld met een donkerpaarsch , zuurachtig-zoet, eenigzins bitter sap. De hierin bevatte zaden zijn langwerpig , driekantig, hard en 3 ten getale. Gedroogd hecten zij Grana Actes. Zij bevatten volgens scheele : Suiker. Gom. Appelzuur. Roode kleurstof. Verwisselingen : de bessen van Sambucus Ebulus. c. Vlierbast. Cortex Sambuci. De bast van den wortel wordt door het volk als braak- en .purgeer¬ middel gebruikt. Bevat volgens simon eene weeke hars. Een eetlepel vol 346 VIBURNEAE. van het uit den bast geperst sap verwekt bij volwassenen 3- tot 4werf herbaalde braking en even dikwijls stoelgang. — De bast van den stam van de buitenste schorslaag ontdaan, de Cortex Sambuci inlerior, wordt in bet voorjaar ingezameld. Hg is groenachtig-wit , taai, vezelig. Reuk onaangenaam, bijna verdoovend, na het droogen schier geheel ver¬ dwenen. Smaak bitter en scherp. Bevat volgens krümer: Yiburnumzuur. Druivensuiker. Chlorophyllum. Extractiefstof. Looizuur. Appelzure potasch. Kiezelzuur. Aelherische olie. Indifferente hars. Zwavelhoudend vet. Zwavelzure potasch. Zwavelzuren kalk. Appelzuren kalk. Eiwit. Was. Gom. Zetmeel. Pektine. Bitteraarde. IJzeroxyde. Phosphorzuren kalk. Genoemde scheikundige beschouwde dit viburnumzuur, hetgeen hij ook in de vlierbessen en met ammonia verbonden ook in het over de vlier- bloemen overgehaald water vond, aanvankelijk als een eigenaardig zuur en hield het voor hetzelfde, als hetgeen hij kort te voren in Yiburnum Opulus gevonden had. Daar echter het in deze plant bevatte zuur on¬ tegenzeggelijk valeriaanzuur is, en daar hij zich in eene latere aanteeke- ning omtrent de eigendommelijkheid en den aard van dit zuur zeer twijfelachtig uitdrukt, zoo zoude het bijna schijnen, als had hij hier eveneens valeriaanzuur in handen gehad. 2. Sambucus Ebulus l. Door geheel Duitschland, in Nederland, aan boschkanten, wegen, enz. — Mq. 128. F. B- S. 1.258. — Levert a. Wilde Vlier - of Addikbessen. Baccae Ebuli. De rijpe, gedroogde vruchten. — Kleine, rondachtige bessen , die zwart, glanzend en sappig zijn , bij het droogen roodbruin en gerimpeld worden, onaangenaam zuurachtig-zoet en bitter smaken en , even als de geheele plant, onaangenaam rieken. Schijnen dezelfde bestanddeelen , als de vlier¬ bessen te bevatten. b. Addikwortel. Radix Ebuli. De in het voorjaar of in den naherfst ingezamelde wortel. Hij is zeer lang, ongeveer 1 vinger dik, rolrondachlig , gelakt, wit, vleezig. In ge- droogden toestand bestaat hij uit eene bruinachtig-grijze , gerimpelde, vezelige schors van Vs lijn dikte, die eenen onaangenaam bitteren en wrangen smaak bezit, en eene witachtige, poreuze , vaak holle, schier RU1HACEAE. 347 smakelooze zelfstandigheid digt omsluit. De onaangename reuk gaat bij het droogen verloren. 85. R U B 1 A C E A E. Rubiaceën. \ Bestanddeelen: plantenzuren: koftijlooizuur , kinalooizuur , galnotenzuur , caincazuur , koffijzuur, kinazuur, chinovazuur; plantenbases : emeline, oaf- feïne, chinine, cinchonine, cuseonine (aricine), chinovatine, paricine , montanine? blanchinine? tecamine (pitoyine)? californine? vetten: pal- mitine; proteïnestoffen: legumine; aelherische oliën ; kleurstoffen : alizarine , axanthine , phlobaphene. Afdeelingen : S t ellatae. Anthospermcae. C cp halanthcae. Psy- chotrieae. Sper macoc eae. Cinchoneac. Hedyotideac. Garde- nieae • Guettardeae. O per culariae. 1. Stel lat ae. Stellateën. a. Galium. Walstroo. IV. 1. 1. Galium verum l. Op droogc plaatsen, langs wegen , op weilanden, enz. — Mq. 131. F. B. S. I. 132. F. B. I. 33. — Levert het Geel Walstroo. Herba Galii lutei. De bloeijcnde plant. De stengel opgerigt, dun, tot 4 voet hoog, on¬ duidelijk vierkant, geleed, getakt. De bladen lijnvormig, aan den rand omgerold, gaafrandig, gesleufd , stekend , ruw; gewoonlijk zijn er 8 krans- gewijs bijeengeplaatst. De bloemen klein , geel, groote, zamengestclde bloempluimen vormend. Reuk aangenaam, specerijachlig. Smaak zuurach- tig-bitter, zamentrekkend. Bevat looizuur en waarschijnlijk vrij azijnzuur. b. Asperula. Rawkruid. IV. 1. 1. Asperula odorata l. Door geheel Duitschland in schaduwrijke bos- schen. Ook in Nederland. — Mq. 131. F. B. S . I. 132. — Levert het Ruwkruid. Herba Matrisylvae s. Hepaticae stellatae. De bloeijende plant. De stengel opgerigt, vierhoekig, eenvoudig, aan de internodiën behaard. De bladen lancetvormig , doornig-gespitst , aan den rand gewimperd, op de hoofdnerven zachtborslelig, glanzend-grocn; 6- tot Btallig stervormig bijeengeplaatst. De bloempjes klein , wit , aan den top des stengels in bloemtuilen geplaatst. Bij het droogen ontwikkelt zich een aangename, specerijachtige, met dien van honigklaver overeenkomstige KUBIACËAE. 348 reuk. Smaak specerijig, billerachtig , zamentrekkend. Bevat volgens voget: Aelheriscbe olie. Benzoëzuur. Groene weekhars. Bittere extracliefstof. kormann konde er geene aetherische olie uit afscheiden, doch vond in hare plaats het aangenaam riekend kamforide, hetgeen ook in de tonka- boonen en in de honigklaver bevat is, namelijk comnarine. Verwisselingen: Galium Mollugo en G. sylvaticum. e. Rubia. Meekrap. IV. 1. 1. Ruhia tinctorum l. Verscheidenheden: Rubia peregrina l. en Rub. iberica fischer. In Italië, Klein-Azië, Griekenland, nabij den Kaukasus, enz. Wordt gekweekt. — d. V. II. 339. Mq. 130. P. 11.652. — Levert de Meekrap. Radix Rubiae tinctorum. De wortelstok van 1- tot 4jarige planten. Hij is lang, kruipend , wordt in den herfst ingezameld, spoedig gedroogd en van de wortelvezels ont¬ daan , waarna hij op eene drooge plaats dient bewaard te worden. Hij is rond, van de dikte eener schrijfpen en dikker, getakt, week op het gevoel, in gedroogden toestand gerimpeld, zeer ligt breekbaar en gewoonlijk in kleinere stukken van ongelijke lengte gebroken. Op de rood- achtig-grijze, dunne, gemakkelijk loslatende opperhuid volgt eene dikke , weeke, vleezige, gele schors, die bij het droogen bruinrood wordt, en hierop eene dikke , lichtere kern, welke na het droogen meer rood chlig-geel wordt en van ontelbare buizen voorzien is. Met loogen bevochtigd wordt zij bloedrood. De meekrap is reukloos; verkrijgt, zoo zij langer, vooral in vochtigheid, bewaard wordt eenen spiritueuzen reuk, smaakt zoelachtig, zamentrekkend, prikkelend, bitter en kleurt het speeksel rood. Zij komt niet zelden in den handel gemalen voor. De meekrap is door vele schei¬ kundigen onderzocht, voornamelijk door bcckolz , john , döbeueiner , robiquet en colin , kuhlmann, zenneck , runge en berzelius. Volgens hunne onderzoekingen bevat zij: Krappurper. Kraprood. Kraporanje. Krapgeel. Krapbruin. Extractief bezinksel. Wasachtig vet. Pektine. Hars- Gom. Chlorpotassium. Kiezelaarde. Houtvezel. Wijnsteen. Krystalliseerbare suiker, 16 proc. Bruin, stikstofhoudend extract. Appelzuuren appelz. zouten. Wijnsteenzure kalkaarde. Krapzuur (?). Rubiaceënzuur (?). Zwavelzure potasch. Phosphorzure kalkaarde. UUBIACEAE. 349 De drie eerste door rijnge zeer naauwkeurig onderscheidene kleurstof¬ fen : krappurper, kraprood en kraporanje vormen datgene, wat robiquet en colin alizarine , dobereiner eryt hrodanine , en kastner rubeine noemen, terwijl het krapgeel door kuhlmann xanthinc werd genoemd. [De resultaten van latere onderzoekingen dienaangaande , door schrunk en higgin in het werk gesteld, zijn in Pharm. Centralbl 1848, i\°. 39 , 40 en 52 vermeld.] 2. Ce pha lant h e ac. Cephalantheën. a. Uncaria. HaaTtstruih. V. i. 1. Uncarea Gambir roxbourgh. Na u cl ea Ga m b i r hunter. In Zuid- Azië, op Sumatra , Malakka , Pulo-Pinang, Singapore, enz. — d. V. II- 71 en 334. Mq. 140. P. II. 648. — 2. Uncaria acida roxbourgh. Naucl ea longiflora poiret. Op Java, Malakka, Pulo-Pinang en de Moluksche eilanden. — Uit de eerste en waarschijnlijk ook uit de tweede soort zou de zoogenaamde gambir of gambier bereid worden , welke later bij ikcacia Catechuzal ter sprake komen. 3. Psychotrieae s. Coffeaceae. Psychotrieèn of Coffeaceën. a. Coffea. Koffijboom. V. 1. 1. Coffea arabica l. Coffea vulgari s mönch. In Gelukkig-Arabië en Aelhiopië. Wordt in Zuid-Amerika en West-Indië gekultiveerd. — p. V. II. 333. Mq. 137. P. II. 656. — Levert de Koffijboonen. Semen Coffeae Arabicae. De rijpe zaadlobben. Hiervan vindt men twee in iedere, uit twee per- kamenlachlige vliezen gevormde, eirondachlige steenschil van de rijpe bessen dezer plant. De laatsten hebben de grootte van kersen en zijn aan¬ vankelijk groen, later rood en eindelijk paarsch. — De koffijboonen zijn eirond, aan de buitenzijde gewelfd, aan den binnenkant vlaken van eene ► overlangsche sleuf voorzien, hard, hoornachtig. Zij smaken zoetachtig, wrang, naauwelijks bitter , terwijl slechts aanzienlijke hoeveelheden eenen zwakken, eigenaardigen reuk verspreiden. — Naar gelang der landen en der inzame- lings- en droogingswijzen onderscheidt men de volgende soorten : 1. Arabische Koffij. Over het algemeen de kleinste (ongeveer 2 lijn breed en 3 lijn lang) en donkerste. Hiertoe behoort de zoogenaamde 350 RUBIACEAE Mohha- hofft j , welke donkergeel en rondachtig is en na het branden eene aangename, sterke geur bezit, alsook de Levantsche hofftj , welke uit Kairo verzonden wordt. De laate is kleiner en lichter groen dan de Mokka-koffij , wier plaats zij bij ons zeer dikwijls inneemt. 2. Oost-Indische Kofftj. Over het algemeen de grootste (ongeveer 2 7* lijn breed en 5 lijn lang) en de bleekst gele. Hiertoe behoort de Java - hofftj , welke eene gele of bruinachtig-gele kleur bezit , en de Bourbon- hofftj , die eene witachtige kleur, eenen langwerpigen , aan het uiteinde duidelijk smalleren vorm heeft, en grooler dan de vorige is. 3. West-Indische of Amerihaansche Kofftj. Heeft over het algemeen eene middelmatige grootte en eene groenachtig-gele kleur. Hiertoe behoort de koffij van Suriname , welke vooral in Holland en België gebruikt wordt , van Brazilië , die vooral in Duitschland in den handel komt, van Marti¬ nique , Cayenne , Jamaika, Domingo , Cuba , Havanna , Por tor ico , Guade¬ loupe , Berbice en St. Lucie. De koffij is scheikundig onderzocht door pfaff, schrader, seguin , RUNGE , PELLETIER en CAVENTOU , ROBIQUET Cll BOUTRON-CHARLARD , ZEN- neck, ROCHLEDER , enz. De gewigtigste der gevondene bestanddeelen zijn: Caffeïne. Legumine. Palmitine. Elaine. Gom. Aromat isch koffij zuur. Koffijlooizuur. Krystalliseerbare suiker. Taaije , weeke hars. Plantenvezel. Het caffëine is eene zwakke plantenbasis. Volgens robiquet vindt men in de koffij van Martinique 6,4 , van Alexandrië 4,4 , van Java 4,4 , van Mokka 4,0, van Cayenne 3,8 en van Domingo 3,2 procent. Een tweede stikstofhoudend bestanddeel der koffij is volgens rochleder de¬ zelfde proteïnestof , als in de Leguminosac, namelijk legumine. Caf¬ feïne en legumine zijn de eenigste stikslofhoudende ligchamen in de koffij. Het vet, dat er zich in bevindt, is deels gewoon elaine en deels hetzelfde vaste vet, als in de palmen, namelijk palmitine. Het aroma¬ tisch koffijzuur wordt voor het bestanddeel gehouden , waaruit zich bij het roosten datgene vormt , wat aan de gebrande koffij de geur of aroma verleent , welke volgens weiss een uitnemend reuk- en besmettingwerend middel is. b. Chiococca. Steenbezie. V. 1. 1. Chiococca racemosa l. Chiococca scandens riedel- Op de Antil¬ len en in Zuid- Amerika. — Mq. 138. — Levert den RUBI ACE AE. 351 Cainca- of Cahinkawortel . Radix Caincae s. Cahinkae. De wortelstok ; 1 tot 2 duim dik, met lange, rolrondachtige, golf- vormig gebogene takken , die de dikte eener schrijfpen tot die eens vin¬ gers hebben. Gewoonlijk is hij in stukken van 4 tol 5 duim lengte door¬ gesneden. De harde, zware schors is Vs tot 7* Ujn dik , van boven bruinachtig-grijs , gerimpeld , ruw, met bultige en halfringvormige ver¬ hevenheden bedekt, van onderen vuil-geelwit. Smaakt wrang, onaange- naam-bitter, scherp, bevordert de speekselafscheiding , en omgeeft eene dikke , houtachtige kern , die gedachtig , reuk- en bijna smakeloos is. Bevat volgens noodt en von santen: Weeke hars* Slijmsuiker. Appelzuur. Benzoëzuur. Houtvezel. Krabbende extractiefstof. IJzer-groenkleurende looistof. Bruine zelfstandigheid. Appelzure kalkaarde. Zwavelzure kalkaarde. 6,0 1,0 Emetine. Was. Eiwit. Ba ssorine. Kaoutchouk. In aether onoplosbare hars. heyland vond er in : Extractiefstof met benzo’ëzuur, onoplosbaar in koud water. 24,0 Extractiefstof , oplosbaar in koud water . 2,0 Extractiefstof, bitter en zwak zamentrckkend .... 19,0 Taaije , bruingele , onaangenaam zoet smakende stof. . 36,0 Balsamisch-aromatische, bittere, zuur reagerende stof. Naar vanielje riekende hars ..*...) • L • • • * Zetmeel , phosphor- en zuringzure kalkaarde? Gele hars . . 3,0 Donkerbruine hars . . 4,0 NEEs von ESENBECK heeft daarin de aanwezigheid van looizuur, galno- tenzuur, zetmeel en gom naauwkeuriger aangetoond, francois, pelletier en cAVENTOü vonden er een eigenaardig zuur, het caincazuur , in, hetwelk Brandes voor eene plantenbasis gehouden en caincine genoemd heeft. Het emetine en het benzoëzuur, welke in de opgegevene analyses vermeld zijn, zullen misschien ook slechts caincazuur zijn. Onder caincine ver¬ staat men ook wel het daarin voorhanden bitter smakend, doch nog niet geïsoleerd bestanddeel. Verwisselingen : de wortels van Chiococca anguifuga mart. en Chiococca densiflora mart. c. Cephaëlis. Kopbczie. V. 1. 1. Cephaëlis Ipccacuanha willd. Callicocca Ipecacuanha bro- 352 RUBIACEAE. TERo. In vochtige, schaduwrijke bosschen van Brazilië en Nieuw-Gra- nada. — d. V. 11- 335. Mq. 138. P. II. 635. — Levert den Geringde Braakwortel. Radix Xpecacuanhae aimulatae. De wortel. — Slukken van 2 tot 6 duim lengte , ter dikte van stroo- halmen tot die van penneschachlen , wormvormig gebogen, hard, ruw'op bet gevoel, gekenmerkt door digt, doch ongelijk op elkander volgende ringvormige verhevenheden , welke bultig zijn , ongeveer over de helft rondom den wortel loopen , zich daarbij van lieverlede versmallen en hare smallere uiteinden bij hare wederzijdsche ontmoeting als ’t ware over elkan¬ der leggen. Op de dunne opperhuid volgt eene betrekkelijk dikke schors , welke grijswit of geelachtig , digt , op de breuk glad , in dunne splin¬ ters doorschijnend en gemakkelijk fijn te wrijven is. Hieronder ontwaart men eene witachtige, ronde, dunne, taaije , houlachlige kern, welke zich gemakkelijk van de schors afscheidt en deswegens hiervan soms op enkele plaatsen ontbloot is. Gemiddeld bedraagt de schors 74 en de kern 26 procent. Reuk zwak , bij het fijn stampen onaangenaam. Smaak walge- lijk-bitter. — De dikte van den wortel en de kleur zijner oppervlakte verschillen naar gelang van den ouderdom der plant, van den bodem en van de droogingswijze. Dien ten gevolge onderscheidt men : 1. De Witachtig -grijze Braakwortel. Radix Ipecacuanhae annu- latae griseo-albae. De dikste der 3 soorten. Schijnt van andere planten afkomstig te zijn. Zij is nog niet ontleed. 2. De Bruine Braakwortel. Radix Ipecacuanhae annulatae fus- cae s. nigrae. Hij is door pelletier geanalyseerd, met de volgende resultaten. In de schors : In de kern : Emetine (niet geheel zuiver) .. . 16,0 1,15 Vet en vlugtige olie. . 2,0 sporen. Was. — Gom. . 10,0 5,0 Zetmeel. . 42,0 20,0 - Extractiefstof. 2,45 Een zuur (galnotenzuur ?) . .. — — Houtvezel ........ . 20,0 66,60 Verlies . . . •. . 4,0 4,80 De Bood achtig- grijze Braakwortel. Ra d i x ï pecac u a n h a e an n RUBLACEAE. .153 latae griseo-rubentis. In de schors en de kern te zaracn vond PELLETIER •' Emetine . 14,0 Gom . . 16,0 Zelmeel . 18,0 Vet en vlugge olie ...... 2,0 Houtvezel . 48,0 Een zuur (galnotenzuur) en verlies . 2,0 Verwisselingen: de wortels van Ronabea emetica; Richards o- nia scabra; Ionidium Ipecacuanha. Andere wortels van onbeken¬ den oorsprong. [De wortel , welke in den handel als Bastaard- Ipecacuanha voorkomt , is afkomstig van Asclepias curassavica l. en als surrogaat van den hier behandelden door iiamilton aanbevolen.] d. Rorlabea Ronabea. V. 1. 1. Ronabea emetica richard, Psychotria emetica l. In Brazilië en Nieuw-Granada- — d.V.II.338. Mq.139. P. 11.655. — Levert den Gestreepte of Zwarte Braakwortel . Radix Ipecacuarihae striatae s. nigrae. De wortel. — Stukken van ongeveer 3 lijn dikte en 3 tot 6 duim lengte, eenigzins gebogen, met fijn stof bedekt, zonder ringvormige ver¬ hevenheden, doch in derzelver plaats voorzien van overlangsche rimpels en diepe insnijdingen, welke zich soms tot op de houtachtige kern uit¬ strekken, spleten van l lijn breedte opcnlaten en 2 tol 6 lijn van elkander verwijderd zijn. Op de donkerbruine, bijna zwarte epidermis volgt eene grijs¬ witte, harde, schier hoornachtige schors van ongeveer 1 lijn dikte en hieronder bevindt zich eene bleekbruinachtige, harde , houtachtige kern van omstreeks 1 lijn dikte. Deze wortel is reukloos, smaakt eerst na langer kaauwen zwak walgelijk, prikkelend. Bevat volgens pelletier : Emetine (niet geheel zuiver) . 9,0 Vetachlige stof . 12,0 Zetmeel, gom en houtvezel . 79,0 Galnotenzuur . spoor. Deze door de opgegevene kenteekenen zeer gekarakliseerdc en dus ligt herkenbare wortel komt tegenwoordig zelden voor. 4. Sp ermac occac. Spermacoceën. a. Richardsonia. Richardsonic. VI. 1. 1. Richardsonia scabra sr. hilaire- Richardia scabra l. ïn Mexiko en Brazilië. — i>. V. II. 338. Mq- 139. P. 11.656. — Levert den 23 354 RUBIACEAE. Witte , Melige ot' Golfvormige Braakwortel . Radix Ipeca- cuanhae albae s . farinosae s. amylaceae s. undulatae. Golfvormig gebogene s lubben ter dibte van penneschaoliten en dibber , tot 5 duim lang, zonder ringvormige verhevenheden, doch overlangs ge¬ rimpeld en op afstanden van 1 tot 4 lijn als ’t ware ingesnoerd; de in¬ snijdingen , die er zich op voordoen , strebben zich zelden tot debernuit. Onder de grijze of bruinachtige opperhuid bevindt zich eene dibbe, bijna witte schors , welbe ligt fijn te wrijven , melig , op de breub wit is en glanzende stippen (zetmeel?) vertoont. Inwendig vindt men eene taaije, hout¬ achtige bern. Reuk zwab, muffig; smaab aanvanbelijb zetmeelachtig, later pribbelend , doch niet bitter. Bevat volgens PELLETIER : Emetine (niet geheel zuiver). Vette zelfstandigheid .. Veel zetmeel . . . ) Gom ........ Een weinig houtvezel ? 6,0 2,0 92,0 RICHARD : Emetine (niet geheel zuiver). 3,2 Zetmeel . 54,0 Extractiefsïof . . • • . 22,0 Houtvezel. Galnotenzuur , sporen. Het komt mij gepast voor hier ook melding te maken van Jonidium. Braahviool. V. 1. violarieae. 1. J onidiwm Ipecacuanha ventenat. Viola Ipecacuanha l. In Brazilië. — Mq. 25. P. 11.958. — Levert den Witte houtachtige Braakvjortcl. Radix Ipecacuanhae albae lignosae. De wortel. Hij heeft de dibte eener penneschacht , doch kan bijna die eens vingers bereiken , is 4 tot 6 duim lang, eenigzins gebogen, bene¬ denwaarts een weinig getakt en somtijds met dunne vezels bezet , door diepe dwarse sleuven lidvormig verdeeld en , bij dikkere stukken, overlangs ge¬ rimpeld. De opperhuid grijsbruin; de schors dun, week, melig; de kern dik, houtachlig , gewoonlijk gedraaid, bleekgeel. Hij bezit geenen reuk, en smaakt scherp , doch niet bitter. Bevat volgens pelletier: Emetine (niet geheel zuiver). 5,0 Slikstofhoudcnde zelfstandigheid. 1,0 Gom . 35,0 Houtvezel ........ 57,0 Het emetine , waarvan bij al deze braakwortels gewag werd gemaakt, is in onzuivercn toestand bepaald. In zuiveren staat bedraagt het veel minder, zoodat het b. v. van den bruinen braakwortel niet 16 proc. , maar < RUBIACEAE. 355 slechts 0,78 , das niet eens 1 procent van het gewigt des wortels uit¬ maakt. In dezelfde evenredigheid vermindere men dus ook deszelfs gehalte bij de overige wortels. 5. Cinchoneac. C inch oneen. Deze afdeeling leidt ons tot de beschouwing der sinds i632 in grooten getale naar Europa gekomene en algemeen bekende Kinabasten , Cortices Chinae , wier geschiedenis eene voorname plaats in de pharmakognosie beslaat. Er zijn inderdaad slechts eenige weinigen daarvan in de artsenijschat opge¬ nomen, welke tot de gewigligste en onontbeerlijkste geneesmiddelen be¬ lmoren en ofßcinele kinabasten genoemd worden. Intusschen kan de beperkte kennis dezer beproefde en uitgekozene kinabasten reeds daarom niet toereikend zijn, omdat deze niet zelden met de overige vermengd en er ook wel geheel door gesubstitueerd worden. Reeds sedert eene reeks van jaren heeft men algemeen eene bijzondere aandacht op de kinabasten gevestigd. Bijzondere verdiensten mag men, wat derzelver kennis betreft, toeschrijven aan: de la condamine , nuiz en PA VON , MÜTIS , LINK , HAYNE , LAMCEltT , VIREY , FÉK , RICHARD, DE CAN- DOLLE , HUMBOLDT, DIERBACH, GUIBOURT , BRANDES, VON SANTEN , PFAFF , MARTIUS , GEIGER , PELLETIER en CAVENTOU , WINCKLER , enz, , doch bovenal aan von bergen, wiens monographie (bl. 10) mij hier voornamelijk tot grondslag verstrekte. Oorsprong. De opsporing van de moederplanten dezer basten had bui¬ tenslands met groote en bijna onoverkomelijke hinderpalen te kampen , zoodat de kennis der moederplanten der afzonderlijke kinabasten nog zeer onvolledig en onzeker is gebleven. Het is dus ook thans nog verkieslijk de kinabasten niet volgens de rangschikking der voor hen veronderstelde moederplanten te beschouwen. Ondertusschen hebben de talrijke, tot nu toe in het werk gestelde navorschingen toch in het algemeen tot bet on¬ betwijfelbaar resultaat geleid , dat de basten , welke den gemeenschappe- 1 ijken naam van kina of kinabasten dragen , op weinige uitzonderingen na, ; van boomen uit geslachten der Cinchoneën afkomstig zijn , en dat inzon¬ derheid die basten, welke die specifieke werkingen bezitten, welke, zoo erover het algemeen van kina sprake is, bedoeld worden, hoofdzakelijk en mis- o schien uitsluitend van soorten uit liet geslacht Cinchona , de zoogenaamde kinaboomen , afstammen. Men kan derhalve de kinabasten in 2 groepen 3 verdeden : 356 RÜBIACEAE. I. HcMe M£innbaste*è . Cortice» Cliisiae veri. Hieronder verstaat men uitsluitend basten afkomstig van soorten uit bet. geslacht Cinchona. Koortsbasiboom. V. 1. Het aantal species van dit geslacht is nog niet met volkomene zeker¬ heid bepaald, lambert beschreef 27 , de candolle beperkte haar lot 18, waaraan zich naderhand nog 3 door martius later ontdekte toevoegden , terwijl LiNDLEY haar weder tot 26 uitbreidt. — Al deze kinaboomen ko¬ men in Peru en Nieuw-Granada in Zuid-Amerika voor, alwaar zij op de zoogenaamde Andesketen , van 20° zuiderbreedte tot op 1 1 ° noorderbreedte en op eene hoogte van 1800 (?) tot 9600 (?) voet boven de oppervlakte der zee, groepsgewijs verdeeld , de zoogenaamde kinabosschen vormen. — Hier¬ toe behooren : 1. Cinchona cordifolia mütis. C. pubescens vahl. C. officinalis l. In de bosschen van Quito en Nieuw-Granada , 5400 tot 8700 voet hoog. — d. V. 11. 318. Mq. 134. P. 11.579. — 2. Cinchona glandulifera ruïz et pavon. C. m i erop hy 11a mütis. C. Mutisii lambert. Bij Loxa in Quito. — Mq. 133. P. II. 579. — 3. Cinchona purpurea r. et p. Op de des nachts koude Andes bij Chin- chao , Pati, Muna, Iscutunam , Chihuamacula , en op de Peruaansche Andes bij Jaen de Bracamoros, 3000 voet hoog. — Mq. 132. P. II. 579. — 4. Cinchona scrobiculata humboldt et bonpl. Op de Peruaansche An¬ des bij Jaen de Bracamoros, 3000 voet hoog. — d. Y. 11.314. Mq. 132. P. II. 577. — * 5. Cinchona condaminca hümb* et bonpl. C. officinalis l. [C. U ri¬ tus i ii o pav.] Op de Peruaansche Andes bij Loxa, Huancabamba en Aya- vaca , 5400 tot 7200 voet hoog. — d. V.Il. 313. Mq. 132. P. 11.578. — 6. Cinchona lancifolia mütis. Tusschen Guaduas en Santa Fé de Bo¬ gota, 4200 tot 9000 voet hoog. — d. Y. 11. 315. Mq. 133. P- II. 578. — 7. Cinchona nitida r. et p. Op de Andesbergen rondom Pampamarka , Chacahuassi, Casapillo, Cajumba, Sapan , Cuchero, Casapc, enz. en op de bergen van Huamalies, Tarma, Xauxa en Huanuco. — d. Y. II. 315. Mq. 133 P. II. 577. — 8. Cinchona lanceolata r. et p. Op hooge Andesbergen in de omstreken van Muna, Panao, Pillao, Cuchero- — d.V.II.315. Mq- 133. P. 11.579. — 357 HU BI ACE AE. 9. Cinchona angustifolia ruiz. Cinchona Calis aya ruiz. In de bosschen van Santa Fé in Nieuw-Granada. — d. V. II. 315. Mq. 133. P. II. 578. — 10. Cinchona magnifolia r. el p. In warme bosschen der Andes, aan stroomen rondom Chinchao , Cuchero en Chacahuassi. — d. V. II. 320. Mg. 135. P. II. 580. — 11. Cinchona oblongifolia mutis. In de bosschen der bergen rondom Loxa en Mariquita in Nieuw-Granada, 1800 tot 7800 voethoog. — d.V. II. 320. Mq. 135. P. II. 580. — 12. Cinchona ovalifolia mutis. C. macrocarpa vahl. [C. rnagni- flora PAV.] In bosschen bij Loxa, Huaquila, Cuenca en Nieuw-Granada, 4200 tot 8400 voet hoog. — d. V. II. 322 (aldaar C. oval if o 1 i a HUMB. genoemd). Mq. 135. P. II. 580. — % 13. Cinchona ovata r. et p. Cinchona pallescens ruiz. Op de An - desbergen in de omstreken van Pozuzo en Panao. — d.V. 11-318. Mq. 134. P. II. 579. — 14. Cinchona micrantha r. et p. [C. parviflora poir.J Op hooge, koude, boschrijke Andesbergen, nabij het vlek Sanct Anton de Playa Grande. — P. 11. 577. — 15. Cinchona hirsuta r. et p. Op hooge, koude, boschrijke Andesber¬ gen rondom Pillao en Acomayo. — Mq. 134. P. II. 579. — 16. Cinchona colorata ruiz. Op de bergen en in de bosschen van Rio- bambo , Cuenca en Jaen. — II. TaMsche of nieuive Mina&asten. Coi'tlces Cliinae fal§i s» ii® xi. Zij zijn aldus genoemd, omdat zij eerst later even als de echte kina¬ basten en in derzelver plaats zijn voorgekomen , en dewijl zij uit de basten van boomen uit andere geslachten bestaan, die echter eveneens, op wei nige uitzonderingen na, tot de Cinchoneën behooren , te weten: a. Buena. V- 1. i- Buena obtusifolia de cand. Cosmibuena obtusifolia r. et p. In hecte bosschen der Andes aan den rivier Pozuzo in Nieuw-Granada. — 2. Buena hexandra pohl. Op boschrijke' bergen van Rio Janeiro en i Minas Geraes in Brazilië. — Mq. 137. P- II. 587. — 358 RUBIACEAE. 3. Buena acuminata pohl. Cosmibuena acuminata r. et p. In Chicoplaya. — b. Exostemma. V. 1. 1. Exostemma caribaeum willd. Cinchona caribaea jacq. Op de Caraibische eilanden, op Jamaika, St. Domingo, in Mexiko, enz- — D. V. II. 322. M Q. 137. P. II. 587. — 2. Exostemma floribundum willd. Cinchona floribunda swarz. Op Jamaika, St, Lucia, de Caraibische eilanden, enz. — d. V. II. 323. Mq. 137. P. II. 587. — 3. Exostemma brachycarpum romer et schultes. Cinchona brachy- carpa wright. In het kerspel Weslmoreland op Jamaika. — 4. Exostemma angustif otium röm. et schelt. Cinchona angusti- folia swarz. Langs de rotsachlige oevers der rivieren op St. Domingo. — 5. Exostemma Souzanum mart- In de provincie Piauhy in Brazilië. — Mq. 137. P. 11.587. — 6. Exostemma cuspidatum st. hilaike. In de aloude bosschen van Brazilië. — 7. Exostemma corymbiferum röm. et schult. Cinchona corymbifera forst- Op de eilanden der Zuidzee: Tongotabu en Eaove. — 8. Exostemma peruvianum humb- Cinchona peruviana poiret. In Peru. — P. II. 587. — c. Portlandia. V. 1. 1. Portlandia grandiflora l. Op de bergen van Jamaika en St. Thomas — d. Coutarea. VI. 1. 1 Coutarea speciosa aublet. Portlandia hexandra jacquin. In Guyana, Carakkas en La Guayra. Mq. 137. e. Biccia. IV. I. 1. Biccia australis reinwardt. Portlandia tetrandra forst. Op de eilanden der Stille Zee- — ff. Pinkneya. V. 1. 1. Pinhneya pubcns michaux. Cinchona caroliniana poiret. In Florida en Zuid-Carolina. — KIJBIACEAE. 35t* US. Kernig ia. V. 1. 1. Remigia ferruginea de c. C inch o na ferruginea st. hilaire. In Minas Geraes- — 2. Remigia Hilarii de c. Cinchona Ilemyiana st. hilaire- In Minas Geraes. — 3. Remigia Vellozii de c. Cinchona Yellozii st. hilaire- In Mi- / nas Geraes. — Ii. Luculia- Y, 1. 1. Luculia gratissima sweet • Cinchona gratissi ma wallich. In het koningrijk Napels. — i. Hymenodiction. Y. 1. 1. Hymenodiction excelsum wallich- Cinchona excelsa roxb. Op Koromandel. — 2. Hymenodiction flaccidum wallich. Cinchona flaccida spreng. In Oost-Indië. — 3. Hymenodiction obovatum wallich. Cinchona obovata spreng. In Oost-Indië. — Eenigen onder de moederplanten der valsche kinabasten behooren ook tot andere familiën ; zoo b. v. Gates ba ea spinosa l. tot de Gardenieae , Strychnos Pseudochina st. hilaire tot de Stry chne ae , enz. Benaming der kinabasten. Het is duidelijk, dat men deze basten niet van den beginne af eenen naam konde geven , waardoor hun oorsprong werd aangetoond, daar deze onbekend was en ook thans nog meestal on¬ zeker is. Men schonk hen dus namen, aan toevallige omstandigheden ontleend, waarloe men de landen, steden en havens koos, waarin zij verkregen werden en vanwaar zij tot ons kwamen. Deze namen hebben ten allen tijde een groot aandeel in de verwarringen gehad, welke bij de onderscheiding en herkenning dezer basten plaats grepen en nok ge¬ deeltelijk thans nog niet geheel opgeheven zijn, daar eenerlei bast langs verschillende wegen kan tot ons komen en op iederen dcrzelve onder- ) scheidene handelsplaatsen aandoen. Yerkrijgt hij nu naar elke dezer eenen bijzonderen naam, dan heeft men, gelijk zulks niet zelden het geval was , schijnbaar even zoovele onderscheidene basten, totdat deze door eene naauwkeurigere beschouwing en vergelijking tot éénen worden terugge- bragt. Onder deze namen komen de kinabasten ook thans nog van uit- 360 II IJ Bï ACE AE. heemsche oorden in onzen handel , weshalve wij hen handelsnamen zullen noemen. — Aan de in de geneeskunde gebruikelijke namen ligt iets anders ten grondslag, namelijk de kleur der basten, welke in het algemeen bruin , geel of rood is, waardoor zij ongetwijfeld het doeltreffenst in drie groepen kunnen verdeeld worden. De hoofdnaam in de geneeskunde is óf Cortex Chinae óf Cortex Peruvianus, terwijl artsen en pharmokopoeën van oudsher slechts drie kinabasten ver¬ langden, te weten: Cortex Chinae s. Peruvianus fuscus, flavus en ruber, alsof er slechts drie aan deze kleuren beantwoordende bas¬ ten bestonden. Doch tot elke dezer, naar de kleur gevormde groepen behoort een groot aantal kinabasten, die dus onder denzelfden naam kon¬ den gegeven worden, zoo men niet van het beginsel uitging, om de beste daaronder uittekiezen. Dientengevolge had er eene herhaalde afwisseling plaats, naarmate het bestaan en de ontdekking van eenen beteren bast in iedere groep zulks wenschelijk maakte, zonder dat de arts zijne naams- bepaling veranderde. Veel naauwkeuriger zouden dus de artsen en de pharmakopoeën te werk gaan, wanneer zij van nu af, in de plaats van den aan de kleur ontleenden naam , den handelsnaam voor den besten bast in iedere groep kozen, gelijk deze reeds bij de gele kina algemeen is ingevoerd, daar men niet meer van eenen Cortex Chinae flavus, maar wel van Cortex Chinae regius, welke onder de gele kinabasten de beste is, hoort spreken. Op gelijke wijze behoorde men de namen Cortex Chinae Huanuco, de beste der bruine, voor Cortex Chi¬ nae fuscus en Cortex Chinae Hispanicus voor Cortex Chinae ruber intevoeren, daar men zich thans wel niet meer voorstelt, dat er in het vervolg voor iedere groep een nog betere bast zal voorkomen , waardoor eene verandering in de benaming zoude noodig worden. De herkenning en onderscheiding der onderling dikwijls zeer gelijke kina¬ basten levert zulke groole bezwaren op , dat men in de studie daarvan alleen met behulp van afbeeldingen of van eene volledige en naauwkeurig be¬ paalde verzameling van kinabasten, die al deze afbeeldingen overtreft, gelukkig * slagen kan. £r zijn enkele stukken, die zelfs den grootsten kenner in verlegenheid kunnen brengen. — Standvastige, ter herkenning en onder¬ scheiding der kinabasten wezenlijk bruikbare kenteekenen vinden wij in de structuur en kleur der schors, van den bast (*) en het splint, terwijl de scheikundige verhoudingen ons daarenboven voortreffelijke diensten kunnen bewijzen- De opperhuid en hare bekleeding met korstmossen, hoe (*) In de botanische heleekenis des woord», welke men er in dit artikel overal aan dient te hechten, waar het met eursyve letters gedrukt is. C. RUBIACEAE. karakteristiek zij dikwijls zijn mogen , bieden toch slechts onzekere ken- teekencn aan , daar zij naar gelang van groeiplaats en ouderdom der hoo¬ rnen , alsook op den stam en de takken van ongelijken aard zijn moeten , niettegenstaande , dat zij er ook geheel of ten deele van kunnen afgewreven zijn. — Vroeger stelde men veel te groote waarde in zulke onbestendige kenteekenen. Aan den anderen kant zag men weder nu meer , dan minder naauwkeurige en volledige beschrijvingen en benamingen van enkele basten optreden , inzonderheid van die , welke onder andere namen waren aan - gekomen en hierom vaak nieuw schenen , zonder , dat daarbij de reeds be¬ schrevene behoorlijk werden vergeleken en in bet oog gehouden. Deze en meer andere omstandigheden bragt in de kennis der kinabasten eerie voor- becldelooze verwarring, welke eerst in nieuwere tijden, voornamelijk door von bergen’s bemoeijingen , eenigermate verminderd is. De kennis der gewigtigste basten is althans tegenwoordig door naauwkeurige onderzoe¬ kingen en hierop steunende, voortreffelijke beschrijvingen alsook door menigvuldige verzamelingen als ten volle gevestigd te beschouwen. Vcrdecling der kinabasten. De studie der kinabasten word voorzeker door eene doeltreffende verdeeling in groepen ongemeen verligt , doch moeijelijk is het , voor deze verdeeling een hoofdbeginsel te vinden, hetgeen conse¬ quent aan het doel beantwoordt. De alphabetische rangschikking, waarvan men zich dikwijls bediende, maakt hunne studie ongetwijfeld zeer moeijelijk. Behalve de vroeger vermelde splitsingen in echte en valsche kinabasten , hebben pereira , guibourt en geiger nog andere verdeelingen voor de echte kinabasten beproefd. GEIGER : 1 . Basten met voor heer schend chinine. China regia. 3. Basten met chinine en cinchoninc in bijna gelijke atoomg ewig ten. A. Roode. China rubra- iChina flava dura. China flava fibrosa. 2. Basten met voorheersch. cinchonine. A. Grijze • China Huanuco. B. Gele •t B. Bruine •' China H u a m a 1 i e s. China J aen. China Loxa. China Pseudoloxa. pereira • 1. Basten met bruine opperhuid. | 2. Basten met witte opperhuid. (China Huanuco. A- Bleckebasten.' ,. (C h in a Loxa. B. Gele basten. China regia. C. Roode basten. China rubra. A.R lecke basten. Ch'mn Pseudoloxa. Chi na Carthagena. B. Gele basten. (China Cusco. D. Bruine basten. Ch i n a H u a ma 1 i e s- (C- Roode basten. China nova. 362 RU BI ACE AE. GÜIBOÜRT : 1 . Quinquinas gris. Q. gr isb ru n de L o xa. Q. d e Loxa fibr eux. / Q. d e Lima. Q.gris Huanuco. Q.gris imitant le jaune royal. Q. de H u a malies. Q. Huamalies ferm gin eux. 2- Quinquinas jannes. Q. jaune du Roi d’Espagne. Q. C alisaya. Q. Calisaya léger. Q. Pi toy a. Q. d e S a n ta Fé. 3. Quinquinas rouyes. Q. rouge non verruqueux. Q. rouge verruqueux. Q. rouge de Lima. Q. rouge orangé plat. Q. rouge pale. Q. a epidermide blancet micacé. 4. Quinquinas blancs. Q. bl a nc de Loxa. Q. de Carthagène jaune. Q. de Carthagène. Het bomt mij het doeltreffendst voor, om de gewigtigste kinabasten , zonder op hunne afstamming te letten, naar gelang hunner voorheerschende kleuren in drie groepen te rangschikken , d. i. hen in bruine , gele en roode kinabasten te verdeelen , in dier voege, dat in iedere groep de beste als officineel aan het hoofd word geplaatst, terwijl de overige, welke vroeger daarvoor gebruikt werden of er mede vermengd of gesubstitueerd voorko¬ men, als verwisselingen daarop volgen. Die basten , welke men in deze groepen niet behoorlijk plaatsen kan , vormen dan als aanhangsel eene vierde groep. Van deze verdeeling zal ik mij te dezer plaatse bedienen. Het scheikundig onderzoek der kinabasten heeft zeer belangrijke uit¬ komsten opgeleverd, terwijl het hierdoor eerst mogelijk werd eene juiste keuze onder de voor geneeskundig gebruik bestemde kinabaslen te doen en hunne betrekkelijke en volstrekte waarde met zekerheid te bepalen. Men heeft er onder anderen de volgende zelfstandigheden in gevonden : 1. Chinine en cinchonine , twee zeer merkwaardige plantenbases, waar¬ aan de echte kinabasten hunnen bitteren smaak en hunne specifieke werkingen verschuldigd zijn. Het werkzaamst heeft zich het chinine betoond , weshalve men tegenwoordig aan die basten de grootste waarde hecht , waarin het bij voorkeur bevat is. Belangrijk is het, dat deze beide plantenbases elkander meestal , welligt altijd , vergezellen. Doch beider relatieve verhouding is zoo¬ wel als hare som van verscheidene omstandigheden afhankelijk. In het alge¬ meen was men vroeger tot het belangrijk resultaat gekomen, dat in de bruine kinabasten de hoeveelheid cinchonine veel grooter is dan die van chinine , dat RUBIACËAE. 363 in de gele kinabasten de verhouding juist omgekeerd is, en dat deze in de roode ongeveer aan de aloomgewigtcn van beide bases beantwoordt , waarmede echter winckler’s jongste mededeelingen niet volmaakt overeenstemmen. Het gehalte aan beide bases kan overigens zoowel in summarische als in betrekkelijke hoeveelheid bij iederen kinabast afwisselen 1) naar gelang der jaarlijksche bezendingen van buiten ; 2) naar gelang van den tijd der bewaring, daar zich het gehalte ten gevolge van hun bederf lang¬ zamerhand daarin vermindert ; 3) naar gelang van de dikte der stukken , d. i. of de basten van den stam , of van oudere of jongere takken afkomstig zijn. Hier heeft de scheikunde onverwachte ophelderingen gegeven en vroe¬ gere dwalingen verbeterd : chinine en cinchonine hebben voornamelijk hunnen zetel in den nog levenden bast en in het splint , weshalve het ge¬ halte daaraan des te grooter zal zijn , hoe dikker deze lagen op de stukken zijn. Terwijl dus de kinabasten vroeger des te hooger geschat werden, hoe dunner d. i. van hoe dunnere takken zij ingezameld waren , waardeert men hen thans en met regt des te meer, hoe dikker zij zijn , daar in de¬ zelfde mate de bast en het splint er betrekkelijk meer van bedragen* Stukken van den stam zijn derhalve beter dan die van takken, en onder de laatsten weder die van oudere beter dan die van jongere. En 4) naar gelang van de ongelijke aanwezigheid der verschillende lagen , daar , ge¬ lijk men weet, eenige stukken van denzelfden boom daardoor onderschei¬ den voorkomen , dat men hen van den stam of van de oudere en jongere takken inzamelt en in het eerste geval van de epidermis en de eigenlijke schors bevrijdt, doch in het laatste geval niet. Dien ten gevolge is b.v. de China regia plana ongetwijfeld veel beter dan de China regia convoluta. — Chinine en cinchonine schijnen alleen in de basten van boomen uit het geslacht Cinchona voorhanden te zijn en deze in scheikundigen zin zóó te karakteriseren, dat hunne aanwezigheid in het algemeen ter onderscheiding der echte kinabasten van de valsche schijnt te kunnen dienen. (*) In eenige basten , welke men onder l l I 3 I (*) serturner’s chinoidine is, zoo nis bekend is, liet zwartbruin, amorph , harsach¬ tig ligchaam, hetgeen door koolzure longen uit de hoogst bitter smakende moederloog , die bij de bereiding van het zwavelzuur chinine volstrekt niets krystalliseerbaars meer oplevert, wordt neèrgeploft , en hetgeen zulke uitstekende koortswerende werkingen bezit , dat het zeer algemeen , voornamelijk wegens zijne goedkoopheid in de armen¬ praktijk gebruikt wordt , en dat s. het den echten hoortsdoodcr noemde. Henry en DELONDRE scheidden er volgens hunne meening eene nieuwe plantenbasis uit af, welke zij chinidine noemden, doch geiger toonde later aan, dat deze slechts chinine- hydraat was. [Gelijktijdig met iienry en delondre werd het chinoidine door guibourt onderzocht. Deze vond geen chinidine, doch slechts een mengsel van chinine, cincho¬ nine cn eene gele hars. — De bevindingen van winckler dienaangaande zijn breedvoerig 364 RUBIACEAE. 