Maleisch-Nederlandsch woordenboek
III., van alle soorten van wedstrijd niet gewonnen of verloren; onbeslist; gelijk; kamp op; gelijk op; berseri, kruis- of- munt, of een dergelijk spel, met twee voorwerpen spelen, inz. bij kinderspelen, om te zien, wie begint of een ander voordeel bij het spel heeft. — Die uitdrukking heeft waar- schijnlijk haren oorsprong te danken aan de omstandigheid, dat de twee voorwerpen veelal op denzelfden kant vallen, als wan- neer het kamp op is (z. baloei). — Njai S?ri, batav. (bal., T.), Ceres, de Godin der rijstvelden. — [B.]. (^y^ serija, z. tj^rïja. / c j> -pers. — , Syrische taal, syrische. /•i #iO ^M serïjawan, benaming der spruw van volwassen personen (z. pandai en göêwam). — * batav. = soempoeng- iedoeng sriawan, als alleen het been is overgebleven; zoo ook moeloet sriawan, oetjoes sriawan, als ten gevolge van dysenterie de darmen wegraken, althans ten deele. — [H.] ; *t gebruik van dit woord bij Homan is duister; U. v. Eijsinga heeft spruw en scheurbuik, en Hasskarl, bl. 24, 80, alleen scheurbuik, en deze bet. past 't best op de plaatsen, waarin ik 't woord heb aangetroffen; bv. oebat serijawan pada moeloet ataw dari dalam p^roet enz.; oebat serijawan anak-anak atau orang toewa pada moeloetnja kalau ada poetih ataw mèrah m^l^poeb pada moeloetnja enz. — [T.]. . J\j /C yvu seri balai (en serbalai), ver- hevenst gedeelte eener balai, waar de notabelen zitten (z. balai, T.). ^C^A-J Y^, mensrèbètan, batav. (bal, T.), te lang, van een kleeding- stuk, dat den grond raakt of waar men op trapt. ^3)^ / C yw seri dadoe, z. onder s^rï II. sJo ClIJ |AM Ui «AiAAM C:cX-> >-vü I- seriding, naam van een* ^•^ zoutwatervisch. II. en serindin^, scherpe kant van iets (vgl. sïding II, T.). f CcX-> yjü ' ^* ^^^^** dj^roedjoe, is door V. d. W. overgeslagen. ^•> yvsi j rustbed; troon; komnklijhe zetel;' ^ koninklijke waardigheid. -^ ) 1 /C ^AM serï rama, z. onder serïll. en serama. ■x-C^^ y^ sarïring (van iring, T.), w. ^^ suni., achter elkander hopen, zooals de inlanders doen. — [N.]. y • j ^/wy :» *^*^'? vlug 9 gezwind; onverwijld, '^ haastig; spoedig; versneld, f -.Jb Y^ seringai, gezichten trekken, zooals bv. de apen. — z. k^seli. jV>o ^vii serigala en serïkala — skr. cr^- gala en cr^kala — , jakhals, soort van vos. )f^Jso ^^ (vgl. soegira, ï.), sarig'O == )X^; sarigolali ang, /ma.^/ u ii;a^ — [N.]. -x-^ »%.-.> Y^ I. soeriaii, veelal serëan, batav., sergeant, — [B.]. IL, naam van een' boom. MAL.-NEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. -X- ^ i iL.Jo ^A^ sirïnak, w. sum., schichtig,- [N.]; vgl. b^rirïnak (T.). .) ^sj4 seriwa (v. d. W. leid dit of van srï, skr., glans, luister en wa, de arm!), een woord in den titel van den Bendahara, die voluit is Dato b(?nda- hara s^rïwa radja of padoeka radja; s. wangsa, een ander titel, die aan geen bijzonder ambt verbonden is. C ^Lajulaju sesapoe, batav., bezem, — [B.]. z. sapoe. v.^^^A»/s^ sesawi, z. sawi II. ^^^^^/vAwwvu sessab en sessap, naam van een* boom. \^^^ysjsj>^/j4 I. sessat, niet op den rechten weg, van den rechten weg; verdwaald, afgedwaald; dwalend, dolend; bersessat, in dwaling verkeeren, *ll,, mati seset, batav., een zelfmoord begaan. — [H.]. J\/t^is\^ sastera — skr. cast ra — , schrift, letter, letteren; wetenschap; godsdiens- tige instellingen. /j r ) JCm^aaj sasterawan — skr. gastra- wan — , in geheime wetenschap- pen bedreven; hexenmeester; waarzegger, astroloog. y\j^^j^ I., menjessar, zachtjes van plaats veranderen, van eene krijgsbende eene 16 242 puliM» andere positie innemen; znebijes naar eene andere plaats schuiven: dingeii;, die in beweegbare ringen bangen, zooals bv. gor- dijnen verschuiven; open- of dicht schuiven. II. sessar, niet wel bij 't hoofd ^ Cfetrou- hleerd, ^ C^,w*^^ 1 menjesep, l)ataY., kruipen, ergens onder als slangen , hagedissen enz. (jav. soesoep, noesoep; soend. SQsep). — [T.]. L Üaxxajü sessali, 7iauw, enz., niet ivijd genoeg; van eene menigte beperkt in ruimte; dicht bijeen; opeen ^fedrotigen; beklemd, benamvd, nauw enz, Kau^iA-U) iiienjessal, berouw hebhen; berouw gevoelen (bet. eigent.: iemand verwij- ten doen en menjessalken diri, berouw hebben, zich zelf verwijten doen; T.). i^^llJ ) 4AWSVJ scsoewatoe, z. soewaioe. C. ) 4^w%/w seseorang* — smir. van seö- ^ rang-S — , iedereen, een iegelijk. ^ / . t j: 4^wvw . kcmisesoan , bata v. , soort vlieg, azende op jonge spinnen, — [B.]; z. kalisasoewan; uit de plaatsing van dit woord alhier ziet men ten duidelijkste, hoe lastig 't gebruik van dit Woordenboek zal zijn (T.). <XiU/vgj menjfssah, slaan met iets duns en buigzaams, bv. met eene roede, een end touw, een' rotting of dei gelijke; eene vrouw ter dcge beslapen — ; wascbgoed slaan op iets hards, om het te zuiveren; geeselen; slaan zulke dingen tegen harde voorwerpen, zoodat zij zich buigen of plooien, voorn, stoffen slaan op eene plank of een' steen, om ze op die wijze te zuiveren, zooals de ind. wasschers doen; papan penJQssah kain, wasch-plank; kelar-2, p. p. k., de insnijdingen en verhevenheden dwars over zoodanige wasch-plank. ,*o 4.^Aw^;w soesoeliöènan en, bij smtr. scênan (in hik. en poëzie), titel van sommige jav. vorsten van vroegeren tijd, thans alleen nog van den keizer van Soerakarla; z. ook onder srênan. ■)f / ♦ wAAy^\M , anale sesijan, men., leerling (bat. sisean; vorbast. van skr. cisya).-[T.]. 25 \ vJa^M? soort eener meest wit, geel, rood en groen gestreepte half zijden half katoenen stof, die voor behangsels, broeken en dergelijken gebruikt wordt, c y ^ vyj.^ , oppervlakte (geom.); terras; plat dak, ^^ dek van een vaartuig; eene mal. verb. voor de 5 en 4 bet. is söêtoh. ^yjjuLi. schrift; lijn; schrijven; op den grond smijten. t^ \, plat uitgestrekt. ÜJIam 243 y yy io^^j^, gelukzaligheid; ook gebruikt als praedicaat van een' vorst. )v.-Xaa^, het hoesten; hoest. c y l\j(.aj^ 1 geluk; — met pliir. Ss^u^), goed voorteeken. y c y )(LX-51.w, dual. van het voorgaande; ^)j<a/^S\, de twee goede voort ee- kens, d. z. de planeten Jupiter en Venus. y Q y ÖCX-^^^ nom. pr. f. <kj>(\x^^^ naam eener plaats in Arabie; ^ nom. pr. fem.; mal. verb. sa'- dïjah. c> 5^AAJ plur. van cX^i;^. g ^ énX^g » ,9e/t//c; gelukzaligheid; nom. pr. f. 25 Jy É.A/ sa'oedali en saöDdali, verb. van ^ 9 ^ 2^ Jft^^AM • / iX^JL/^y gelukkig; voorspoedig; fortuinlijk; gelukkige enz,; mal. verb.: satd. ÖCXa^a^j fem. van het voorgaande; ook ^ nom. pr. f.; mal. verb.: sa'idah en saïdah. I. sang, het door snuiten uit den neus c verwijderen; s. s^b§lah, eene neusgat met een* vinger dicht houdende. II., eene soort van praedicaat, dat voor titels of namen van goden of verheven personen, ook van dieren, voorn, uit de fabelleer, geplaatst en veel overeenkomst schijnt te hebben met baginda; s. jang, de gelukzalige God; s. nata de gelukzalige gebieder; s. agoeng, de voornaamste geluk- zalige; s. harimau, de tijger als fabelheld; s. g a dj ah ^ de olifant als fabelheld; per- sang^an, het sang-geslacht, geslachtsnaam der oorspronkelijke bewoners van het eiland Bintan, omdat hunne hoofden het praedicaat sang voeren. m^/j^ sing*, van het gelaat frissche, levendige kleur, S' VJi,\u 1 z. onder sangoe III. ^.-^VJiLaa^ seiijadja en senghadja, wil; voor- ( • ^' nemen; opzet; willens; opzettelijk; meiijengadja, met opzet verriehlen; op het oog hebben,— z. sadja. VjiL^^ sangadji (in hik. en poëzie) — smst. van sang en a dj i (jav., T.) — vorst; regeerder. U \ vJiLw seiigarat, naam van een' zoet- water-visch, X^vu seiigngat, angel van een dier; menjengat, steken met den angel peiijengngat, ivesp. — z. p^nj^ngngat. ^ i^^yJi^Mt-, sengngitan, batav. (uit 't bal., T.)^ wrevelig zijn. — [B.]. 16* c * JiM» 244 L) ^XA^^J^ ^ ^U^s^ sengngir en s. g:adoeng, bata v., benamingen, van twee m angga - soorten. — [B.]. 2S ^JLsM sangrai! , z. sanggerah. -)(• / kskJcw sangsi, batav., (wijfelzinnigheid, van iemand die niet weet wat j bij wil, op twee gedacliten binkt. — [H.]. V.Aw*iLw sangsara — skr. sangsara, — moeielijkheid^ neteligheid; verlegen- heid; verdrietigheid; kwelling; plaag; pijn; leed; marteling; nieiijangsara, eene moeie- lijkheid enz. aandoen aan iemand, kwellen, plagen, martelen, ■K^ e>^^^"^^ sangsit, batav. (bal), zeker ge- vleugeld insehtje, dat de kippen in de aars zoude kruipen en ze doet kwijnen. — [T.]. ir^\M»Ji^u sengsat, van kleeding opge- schort, opgegord, opgehouden tot boven toe. ^ i^w^ÜAM sangsang, kasangsaiig, nieigang- sang, batav. (jav., T.), overdwars in den weg of in het water liggen; aan iets blijven hangen of vast zitten. — [B.], plLMKji-M^ songsang en sonsang, het onderste naar boven gekeerd, het bovenste naar beneden gekeerd, het voorste naar achteren gekeerd; tegen den draad; menjongsang, zich tegen iets, dat in beweging is, in bewegen, bv. tegen den wind of stroom; djalan (b^rdja- lan, T.) m., op de handen gaan, met de beenen naar boven (z. ook onder aoer, T.). i^^jsil^ I. (en sonsong), menjongsong, iets te gemoet gaan; zich tegen iets in bewegen; tegen iets, bv. den vijand, in loopen; s. baroes, naam eener eetbare zou t water-slak, die, op een blad of ander stukje drijvend vuil gezeten en bare pooten als riemen gebruikende, tegen den stroom opwerkt, s. kalak, van eene menigte voor- werpen naar alle richtingen op een* hoop op elkander liggen; van sommige boutsoor- ten naar alle kanten vezelig zijn, zoodat men, hoe men ook schave, altijd tegen den draad schaaft. — ^^ sonsong, w. sum., het achterste voren: sonsong röènoet. z. c^^^.-[N.]. ^11., jav., zonnescherm. — r [C.]. i^Mit^u songseng, versiersel met goud- of zilverschuim. i^MsJi^^ (en senseng), nienjengseng, klee- dingstukken korter maken; opstroo- pen, opschorten; ophalen; opligten; omkrullen en zoo den binnenkant laten zien, zooals bv. de lippen; fadjar menjenseng, rfe rfagferaacf breekt aan, aanbrekende dageraad. j ^^S./j^ sangsakerta — skr. sang- skr^ta — de heilige taal der Hindoes, het sanskrit (dat dit woord te Rijouw in zwang zou zijn, zonder ingevoerd te zijn door dezen of genen Europeaan, is ^ ^m^hSOoj 24S L.»^\^am» zeer onwaarschijnlijk, door Tiet zelfs op Bali' niet bekend is; in de geschriften der Mal. komt het ook niet voor; z. ^cioJ', T.). ^>M^.iLvg saiig:saiii, jav., herL— [C.]. ^ / ^A^it/w I- sengsai, benk., radeloos, builen zich zelven, — [C.]; w. sum., verward van gedachlen; half gek zijn; dwalen. — [N.]. IL, — oorspr. chin. — gelefferde priester; arts. -)^ ^JLs^ seiio'iig'oiig, soek., = sQngngau, ^^ SlJi/s^j ^ z. onder sangoe 111. i>Ot-5lA^> seng^engkang', naam eener soort van zwaluw. Liis-^Lvu I. sangka— skr. -angka — ver- moeden; verbeelding; ivaan; argwaan; verdenking; onderstelling; lil eiij angka, ver- moeden hebben of voeden; wanen; argwanen; vermoeden; verdenken; onderstellen; s. jang i^goh, vast vermoeden; morele overtuiging. IL (skr. cangkha, T.), naam eener ^oor/ van groote zeeschelp — zeehoren; vader Noachs schelp, chama gigas. — De Hindoes gebruiken haar, om er plengollers mede te doen, of om er op te blazen, waartoe er een gat in gemaakt wordt. In de poëzie is ieder held van cene sangka voorzien; horen (instr.); s. kala (dit kala is misschien een samentrekking van 't skr. kalaba, strijd. zoodat de tijd er oorspronkelijk niets mede te maken heeft, T.), de horen des tijds, die op den dag der opstanding zal geblazen worden. IIL, w. sum., de steel van dissels, bijlen, patjols of dergelijke gereedschappen (voor hamers wordt het niet gebruikt). — [N.] ; slecht gehoord in plaats van sangkar uit- spraak van JCftAw (T.). L,-^>wjrAja sangkoe, soort van kom van metaal, zonder voet of rand. ^ 0\ó u J^AM siiigkadoe, w. sum., eene soort van fluit.— [N.]. l;* J \ vjL-jLv^i sengkaroet, samengeslrengeld, dooreengevlochten [zooals bv. rankende gewassen]. -X- Jbiil/vu scngkala (jav., T.), tijdstip; datum. — [C.]. /. JoJt/Ui sengkalan, z. onder anak (bl. 127 rechts beneden). ^ {^^^„yS\,JL^j^ sengkab, soort van harpoen; soort van val of sirop voor beesten of vogels. — [C.]. ^..,x^K,ii.,vJ ? menjoengkoeb, bedekken met iets hols; over stulpen; menjoeng- koeb d^ngngan pinggan, met een bord bedekken; soengkoeban, eene soort korf waaronder men een kool vuur met rook werk maakt en waarop men kleederen hangt om ze te berooken; penjoengkoeb, gereedschap, waarmede men iets overstolpt, stolp. '■„ I -X^ftl 246 SsiMt {^^^^.ySsji../^ singkab, w. sum., lot aan toe; vol; singkablah sembilan boelan, volle negen maanden; sin^^kablab toedjoh ^ harl, volle zeven dagen. — [N.]. i^;>N>OtA^> sangkoet, ergens aan blijven hangen, haken, vaslzilien, gehecht zijn; aanhangen^ aankleven; haperen, blijven steken (in het spreken of lezen); waaraan iets blijft hangen enz., haak; belemmering, verhindering; letsel. •H^ O^i^'^ saiigkct, batav. (uit ^ bal., T.), sangkëtan, haak.— [B.]. ^ \j>^C>OtAU soengkit, w. sum., ergens een gat in maken met een mes of andere spits of snijdend werktuig. — [N.]. \^j^^;ySsJ3iUjsè , nicnjongkit, me/ bloemen doorwe- ven, borduren (jav. songket, T.). ^>A^Jtvi singkat, te kort van alles (zal wel 't zelfde zijn als sengkat, T.). i,2ySs.ji.A^ I. sengkat (z. singkat I, T.), kort; te kort; van kleederen enz. niet lang of niet lang genoeg nederhangend; van iemand bevattingsvermogen te kort; dj a la n s., een korte weg, d. i. een weg, die niet om is; kaki jang s., een been, dat te kort is, d. i. korter dan het andere. IL, naam van een* zoetwater-visch. -5s-5Lv^ L sangkar, kooi. j #11., middellijn; breedte. — [C.]. III., 2,. sangka III, J yjsjK^ I. sangkoer, bajonet. *U., batav., uit 't bal, naam aan staart- looze hoenders gegeven. — [T.]. ^.5vJ>tAM sengkar, dekbalk; roeibank; (vgl. sangkal. T.) böêkoe s., klamp op de planken van den romp van een vaartuig, waarop de s. rust. Op dé mal. vaartuigen is die gewoonlijk niet vastgespijkerd, maar uit de plank uitgehouwen; naam vaneen* zoutwater-visch. „^ót.A.g I. songkor, voorover vallen dat het hoofd den grond raakt, zich op die wijze voorover buigen, zich op die wijze neder buigen; zich krommen; menjongkor, voorover vallen enz.; zich voorover vallende enz. voort bewegen; op die wijze visschen, door een net met een^ langen zak vóór zich voort te duwen, voorn, om garnalen te vangen; wroeten, zooals een varken, met den kop ter aarde gebogen; visschen zooals hiervoren; opwroeten, zooals een varken enz.; het hoofd met den nagel van den duim of een' ander vinger als hel ware opwroelen, van het voorhoofd naar achteren (wanneer het hoofd j^ukt; de nagel is hier met den snuit van een varken vergeleken); m. Icètoet, in voorover gebogen stelling de kriiccn van iemand omvatten. *II., soek., = d^ngkoer. S^JUMf nienjingkoer, zijwaarts (naar de met den arm correspondee- J jX&AM 247 J rende zijde) houwen of sleken (vgl. ouder sepaV, T.). >sJt/^ l.> nifjijiiigkir, op zijde of uil den weg zetten. — 2". van eeii' haan zijn hof maken aan eene hen , door met de hem eigen complhnenlen dicht langs haar heen (e gaan; zijn hof maken aan eene vrouw, door zich in liare nahijheid te vertoonen, hetzij in mooie kleerou of met iets anders, dat hare oplettendheid op hem gaande maakt; van een vaartuig dicht voorbij zeilen (een ander vaartuig):, zonder de gewone heleefdheden in acht te nemen. ][., halav. (uit "'t soend., T.), verwijder u, boo%e geest l — siiigkïrii», verbergen, achterwege houden. — [B.]. I. seii^kang^ dwarsboom.^ dwars- fjalk; sluitboom^ slagboom; gren- delboom [hetzij, om den doorgang door iels (weg, rivier, poort enz.), of het wijken van iels (deur, luik, wand enz.) te helelten, dan wel om twee lichamen van elkander te scheiden] ; dwarsstaaf, om twee lichamen, hv. de wanden van eene goot of van den platten kiel van een vaartuig, van elkander te houden; spaak van een wiel; kruis, hv. in eene vlag, een wapen, als ordeteeken enz., doch niet een kruis, om er misdadigers aan te hevestigen (p^nd^ppang). Voorde het. gi endelboom is aan te merken , dat de strop, ring, klamp of iets anders, waardoor hij loopt, aan de deur, het luik, het wand enz. hevestigd is; iiienjeiig^kan^, afsluiten door eene s, weg, rivier, poort enz.; bevestigen door een' s., deur, luik, wand enz.; scheiden door eene s. hv. boven- en onderkaak van een paard door het gebit; van elkander houden door eene s., door een s. afsluiten; s. b^rhadjang, kruis , zooals hv. het Maltezer-kruis; s. sotong, kruis van twee slokken, waaraan de inktvisch uitgespreid en gedroogd wordt; kruisstuiiing; töêlang ïkan t^rsengkang pada lëher, een iu*5c/i- graat zat dwars in den hals, IL, al wat fusschen twee lichamen ge- plaatst wordt, het eene zoowel rakende als het andere, om die twee lichamen uit elkan- der te houden, zooals bv. een balk tusschen de twee tegenover staande wanden eener groeve, een stuk hout tusschen een geopend venster en de vensterkozijn, om te beletten, dat het venster dicht sla (z. I en III, T.); SflpHgkang, dwarsboom enz., spec. ter slui- tuig van deuren vensters en dergelijke, gaande door een' haak, oog, strop of iets dergelijks, dat aan een deur enz. vastzit (vgl. sQiigk^lang, T.). III., dwarstuk, ivaardoor twee dingen uit elkander gehouden worden, zooals hv. twee balken door een' dwarsbalk, eene stang (rijk.) door het mondstuk (de redactie van deze 3 nommers laat nog al wat te wenschen 248 CI^JtXft^M over; men zou dit woordenboek geheel moeten afschrijven, om er een bruikbaar handboek van te maken, T.), ii.J>sjt,AAj sengkang, van de beenen van twee beenige wezens uitgespreid en een er van opgelicht, C Qj^sitA^ soeiigkap, van dingen, die op iets anders vastgemaakt (vast- gelijmd, vastgespijkerd enz.) of vastgegroeid (bv. de nagels) zijn loslaten, losspringen, C QJKJtAAJ soengkoep, z. soengkoeb. C QJKAaaj, menjingkap, open doen een gordijn, openslaan een boek, oplichten een kleed. — z. sëlak. L-Jl-'^OC^ sangkak, belet, verhinderd; menjang'kak , beletten, verhin- deren iemand of iels. t a-5sit>w, menjengkak, den buik druk- kende naar boven wrijven, om bv. winden te verdrijven, eene lichaams- vrucht, die gezakt is, weder naar boven te duwen. L_ aJ>^itAJu songkok, hoofdbedekking, die niet, zooals een hoofddoek of tulband, om het hoofd gewonden wordt, pet, hoed, kalot^ schako. /JUJL/^ I., menjaiigkal, loochenen, ontkennen. II.. z. sangka III. , jüL-5i.^M I. sangkil, eene plaats bereikt heb- bend, zoöals bv. een vaartuig, dat niet afgedreven is ; van een* kogel het doel bereikt hebbend, al heeft hij bv. slechts den kogelvang bereikt; raak; niet mis, iflL, batav. (uit 't bal., T.), z. èngklèk. IIL, having the leeth an edge. — [C.]. /JSJfL/j^ sengkal, dwarsbalken van het eene naar het andere boord; waarop het dek komt of de roeiers zillen (vgl. sangkar, T.). /J^LJLajj sengkoel, voor den toestand van de maag, waarin zij een gevoel van opgevuld zijn of benauwdheid veroorzaakt. — s. rasa hati. /Ja-i^ü , nienjoengkal , uiiwroeten; soeng- kal tadjak, ploegijzer. rjaJij^, menjingkil, vast omgorden het middel met een* betrekkelijk dunnen gordel; tali singkil, om den inhoud van den buik naar beneden te drukken, zooals zwangere en kramende vrouwen doen. /JlJiuy sengkol, z. d eng kol. ^jisjt^wsengkela— skr. s^r^ngkhala— , hand' of voetboei; nieiijengkela, in een hand- of voetboei sluiten; boeien aan handen of voeten. 2"., ketting of touw aan den voet van een olifant, waaraan dat dier vastgebonden wordt. \^2yJSLx^ sengkelat, z. ciJla^.. CI^JXaam 249 ClXfiAM (j><\*A^OLv*j sengkelit, lis of strop, om er boomen mede te beklimmen (vgl. selengkat, T.). iJisJL^ seiigkelang (vgl. sel eng kang onder sengkang II, T.), grendel- boom, Ier sluiting van deur, luik en der- gelijke, loopende door twee ringen, stroppen,, klampen of iets anders^ die aan de stijlen van deur enz. bevestigd zijn. ii}ó\^ji^M seng^keling*, van armen of beenen gekruisd; meiijeiig^keliiig^, iemand de armen gekruisd op den rug binden (z. ook onder tj^l^ppak en vgl. bal. tjang- kling, T.). ^ L_JiA5s.ji/j^ sèngklèk, z. èngklèk (vgl, jav. tjangk^lèk, T.). ■)f ^*Ss^jiu/j soeng'kaii, batav. (uit 't jav., T.), niet tvïllen; niet lusten. — [B.]. i } ê.JXAAy seiigk(jewab (en sengkoewap) , verlenging van het dak van een gebouw; s. t^rgantoeng, afdak op schoren, C: é.JSsAa^ I. seiigkoewang*, zekere eetbare ^-" knollen dragende plant; naam van een^ berg en een' uithoek, op het eiland S^mimba (op de kaarten Batam) onder Bijau. ^ IL, luchtpijp; strottenhoofd. — [G.]. Ó^J^/^ soeiig*kai, naam van een boompje. is .<i /jo siugke — oorspr. chin. — benaming voor een nieuw van China aangeko- men chinees; nieuw aangekomen vreemdeling. ^j^atsXaaj singkêta, rechtsgeding; proces; bersingkëta) een proces hebben, procedeeren. (^^;^A/C/sAaaj sengkëlat, 7iog niet gewas- schen, na het verrichten der natuurlijke behoeften; zich niet wasschen, na het verrichten der naluurlLjke behoeften (men.: ba-sangkilat, zich de porteriores na den afgang met een steen, aan een boom, in 't kort niet met water, schoonmaken, bat. mangoentjilat en m^ntjilan, bal m^-kilad, T.). iA^«^Ot/VJ sengkïlang, schuinliggend kruis, dat evenwel rechthoekig kan zijn, zooals bv. sabels voor cene eerepoort. L^ X^slajü I. sail^g'a, wat iets belet te vallen "^of in de beweging stuit; nieiljail^g*a, met de handen beletten, dat iets valt, met de handen tegenhouden , ondervangen in dien zin ; in de beweging stuiten; s. mara, sloepshaak; dwarsstang aan het lemmet van eene piek of dergelijke, die, bij een' stuk, het lemmet belet, verder in te dringen; s. lajar, z. onder tandoek; s. gsilah, vorken van hout of ijzer op zijde van een Indisch vaartuig, ter opberging der stokken (galah), waarmede een vaartuig geboomd wordt; s. böenoh, toovermiddel om de terdoodbrenging van iemand te beletten; s. pedang, de pareer stang van een sabel; s. löêtoeng (minder gebr. poelasan), naam van een* vruchtboom en ^Lli* 250 {ji^^JÜi^ zijne vrucht, eene soort van rauibOêtan, hebbende de vrucht korte stekels; penj a nggg, werktuig voor belelleu enz., zooals bv. eene slang, die tusschen twee vaartuigen vastge- maakt wordt, stut; soorl van kussens, die op zijde van sloepen hangen; p. senapang, geweerrelc; p. pajoeng, schuif aan een regen- of zonnescherm, om het open en dicht te maken; p. tangan, heugel of beugels aan hel gevest van een* sal)el of dergelijke; sangga-2, tafelbedienden aan eene vorstelijke tafel, zijnde personen van goeden huize, die, wanneer de vorstelijke tafel afgenomen is, eene eigen tafel hebben, waaraan zij op hunne beurt door anderen van een' minderen stand bediend worden; allen, die eerst na het afnemen der vorstelijke tafel eten f volgeling van een' drager van rijksinsigniën, van ambtenaren, dragende niets anders, dan ê een dun geel linnen (wali) op den rechten schouder, en beslemd om den andere des noods te vervangen. II., z. mööjoet. 111., batav. (soend.), vijf of tien bossen • padi; s. langit (jav., T.) en sangir langit, batav., zekere klimop. — [B.]. )f ClxitA^ soeiigg'a (uit 't jav., T.), voetan- gei - [C.]. CiJsJi^g slnjga (van hingga), siiijpgan en siiig^^at , zoover als de grens, het perk of het einde, d. i. tot aan; tot dat; zoo dat. r iVjKJi^M, menjenggara, zorgen voor iets; in orde houden; beheeren, besturen: tGèkaiig seiigjg'ara, huisbediende. X^jiu^ senggania — skr. sanggama — vereeniging: vermenging: verband: bij elkander passen. ■¥: c> ijKJi-Ay saiigg'ttoedi, batav. (bal. uit- spraak van jav. sangga-w^di), stijgbeugel.— [T.]. -^>v.JtAAj sanggat, van iets dal door het water gaat even der grond raken; stooten; van een vaartuig op het droog zitten. — z. kandas. C^' ■KC/^ >^ .JS.X/ senggoct, jav., knijpen; schielijk wegrukken. — z. senjot. — [C.]. <^;>0^jLvj I., nicnjaiijt'git , Iwee harde lichamen, bv. twee boomlakken tegen elkander wrijven en daardoor een piepend of knarsend geluid maken; m. gïgi, tandeknarsen (z. sengget); sanggit da- joeng, naam eener soort van krekel, met haar schel geluid de terugkomst van een op reis zijnden huisgenoot voorspellende. 11. (in bik. en poëzie), hof juffer; kamenier (jav. in de pandji-romans een vrouwelijke volgeling van de Raden Galoeh, T.). i^^nKÜ.^ senggoet, z. sgnggoek. r^A>oiLw . nieiijoenggit, in i^ts dat op het weefgetouw is, figuren weven (vgl. songkit, T.). SBl ^^X&Mi sin^^at, z. singga. ^♦VvSoCvJ» \^^;ysr^^.^ij>u^ , llienjenggoet , den elleboog even oplichtend aanslooten; door eene zijwaarfsche beweging mei de knie aanslooten; seng-goet 8'0ii§:, invallen vaii de gong bij liet gaiiielaii-spél; s. njaiiji, soort van dubbelslag, loop of andere muzikale krul vóór eene nieuwe maat of eene nieuwe muzikale gedachte; s. tari, (healrak hij» voeging of krul bij eene dansfiguur, ij^^'^s.iywü , menjengget, van twee iiclianien tegen elkander wrijven; van twee personen of partijen zich wrijven (z. sanggit I.); bersaiiggit bahoc (aldus in H handsch., T.); s. njanji, wedstrijd met punt- dichten, die beurtelings gezongen worden. -K ^j;^>nA-vü I-j sèiiggotan, hijsciwmchi' neF-[T]. *11. seiig-got, balav. (jav., T.), inet een haak afplukken, aftrekken. — [B.]. X JKJt^ sanggar, jav., afgodstempel. ~ [C.]. ySw^Lw saiigg'oer — pers. ^y^^ — soort van mandje, waarin men zekere dranken ter markt brengt. ^)Sijiu^ seiiggera, bandj., het offeren aan hoogere machten, inz. booze, of gevaarlijke dieren, bv. den kaaiman (böêwang antjak). Ö 5>Jt^si sanggcrah (en sangrah) ^^ port. sangrar — , aderlaten; bloeden. songgeng, schilderij, als versie- ring op iets, zooals bv. bloemen op een vaas (jav. soengging, T.). iLj7sjSl.,vsj I. singgang, visch, alleen met wat zout gekookt, II., neder hurken en weder opstaan. i^>Oi..v^ . menjiiiggoeiig, zijwaarts stooten met de horens, -- (z. sïgoeng en singgoel) — *singgoiig, w. ^iww., ergens tegen aan stooten: inwendig kwaad zijn. — C djN^it^ , iiienjaiiggoep, op zich nemen; aannemen; durven doen, — z. tjakap. L^jL^^Jivj seiiggoek (minder goed s(?ug- goet), sterk knikkebollen, ^_il_XAA,vj senggok, knikken van sla«ip. L^ojCjiv^ singgok, senggok, batav., te- (fcnstooten (vgl. senggoet, T.).— [B.]. yj>vji,vj sawggoel, opgebonden haarwrong; kapsel der mal. vrouwen; iiij- iijaiiggoel, bet baar in een wrong opbinden, Vj^JitA^ , nieiijinggoel, met den kop zij- waarts stooten, zooals bv. de buffels. — z. singgoeng, ^ VjKit^ senggol, batav., tegen H lijf hopen of stooten. — [Ij.l. riXsMJ 2S2 ^ W^XÜaM r 5sjlLvg, menjaoggam , iets kenen, dal niet, zooals geld, levensmiddelen enz,, door U gebruik opvaakl, ie bruikleen vragen, te bruikleen nemen, — z. pindjam. y*Js>^/iKi sanjg^an, soort van kom van me- taal, met meestal uitgetanden rand en lagen breeden voet, dienende ter over- brenging van kleine geschenken, zooals vruchten, bloemen, koek en dergelijke. .♦j^sLixu sinsgan, z. singga. -^/ j\jL>*.JCvy siiife^g'aiiaiiei, w. suni., de naam van een fabelachtige haan, die de andere hanen ^s morgens wakker kraait. — [N.]. i.>sJitAAJ seiig'g'aii, van vuur overspringen, overslaan ; opflikkeren. \ èi^óL*^ seiiggöra, eig. van een slaat op Malaka. Ci3 Ó^JLjsjj 1- seng'8'öPS'oe, naam eener soort van kleine garnalen waar- van b^latjan gemaakt wordt. II., naam van een* boom. {^y6 ^S^Ji^M seiigg:öPgoet, ziekte der vrouwen na de maandelijksche zuiveringen of na een kraambed, helende de eerste s. darah, de andere s. mgröjan. >lJ jXJi^ seii8:g:€êloeii8: oi tengyoËloeiig: van gceloeiig^, naam van een duizendpoolachtig dier, dat in de bosschen leeft en bij aanraking zich tot een' kogel oprolt. — z. gonggok. ^^>ljiUy, sang go nieiijanggo, w. sum., iels van lappen van verschillende kleuren aan elkander gezet, zooals een haiiequinspak. — [N.]. cXJ^sJ^AAa soenggoü, wezenlijk; waarachtig, ernstig gemeend; waarachtiglijk, in ernst, in der daad, in waarheid; (met ^y, T.), ofschoon, hoezeer, hoewel; nic- njoeiigg:ohken , verwezenlijken , bevestigen eene zaak. cXjSoLvsj siugg'ah, ergens aangaan; aanleg- gen; eene plaats aandoen, dtJ>sJiLvsj seng'geli, gapen, zooals bv. eene ui wond (z, <x«^/jj, T.). jj5v.it.w siiiggahasana, singiiasana en, minder goed singgasa- na— skr. singhasana — , verheven zit- plaats of troon zonder voelen, beslaande uit een langwerpig vierkant raam van op den kant staande planken, met eene naar boven ge- keerde planken vloering. De s. is p. m. 6 basta (8 a 9 voet rijnl.) lang op 4 basla (572 ^ ^ voelen) breedte en l penangkap (z. a., ongeveer 1 74 voet) hoogte. Gewoonlijk heeft zij een' hemel (koebhah), gedragen door 4 daaraan bevestigde stijlen, of staat zij onder een' hemel, en op haar slaat nog de eigenlijke zitplaats, de p^t^rana. Zij ^U •j^ 'p^xiAM is alleen voor den regecrenden vorst, radja keradjaan, en wordt gebruikt op de balai of de p^balajan. ^ O ^-xKiLw senff giring, soek., op zijde ^ vallen of liggen, KÜaa^ 1. sengngal, pijn in de spieren oï pe- zen; s. toêlang, rheiimatisme, II., sengiigal-S, balav., buiten adem, — [B.]- K ^XJkam, sanglir sari, z. sari. i,XjL/^9 nieiijangling (zelden), metaal po- lijsten, — jat. (T.). C^JLX-ilAA^ soenglap, batav. (bal.; jav. 255 ¥r soelap), goochelen, — [T.]. vÜi^Ai. nieiijengngam, vreten; opeten. é.Ü.Au sengngau, door den neus spreken — ^^^^rj, z. pandjatand^ran (bl. 23, r. 4.).-[T.]. é^JLAJ^y z. sangoe IIL {^^^^ A-5Lvs> sengöngot, zekere zoettvater- viscli, ^* J 4.-5tA^^ saiigöêloeii , gebieder; godheid (jav. verbastering? van 't oud -jav. sangaboeloen, T.). AjK/jj -> z. onder *i^. c^ii^M> sengngeh, van eene wond gapend, open; van den mond bij 't lacben eventjes geopend^ zoodat men de tandeti kan zien (z. s^nggeb, T.). _-V.^-iuu, z. ^l^. V. iLotA^j sangjang, z. sang. ^ cXiLvJUAj sengingeili (vgl. s^ngngeb, T.), w. sum., onder hel lachen de tanden laten zien, — [N.]. ^j>nAa.Aa^» sengëlat, in plaats van sï mengêlat, z. onder ëlat. y \V.i^ t>lur. vanyi>^. \Jl/^ plwr. van J^ti^A», — -• \V«CrA^ puir. van J^^A ^an (X-aara^. / / , a^m; dzce-ssafar, reiziger; nomade. ^/W plu*'- van ^jSi.^. 2S ^^xM» pers.^ ï.i^, reizigerskost, leeftocht voor de reis; tafel voor op reis, d. i. voorn, een stuk leder, dat op den grond gespreid wordt. Ar^-j£w, kweeappel y c !> /.t^^\flM* plur. van JiU, li/***" ÏB4 J' Uam» r> ^ plur. van JC^AM» onzinnig zijn; verstand mankeeren: onwetend zijn; slomprinnig zijn. 5V ^ ,p^i plur. van hlja^. y ,^^j<iu^9 wieg; keg; kiel; plur. van jLLvp^. <^.JLaAaM' 5c/a)?, 600/; langwerpig hoek: de '^ ark van Noach (gesternte). ^i^„/Ji/j^ , gek, dwaas, zot; dom, onverstandig; verkwistend. L^M sap J Z' sal). L, ÜAJü sop — verl). ned. — , soep. ^ CuViLwa soepata, jav., eed; gelofte; vloek; een* eed doen ; zweeren ; vloeken, — [0.]. UuUum sapatoe — port. sapato — scAoew; in *i mal ook: schoeisel van alle soorten. — itkemhmg Ksepatoe, balav.,: büênga raja (T.), •H <>\jUw sapada, in plaats sapa ada batav., wie is daar? — [B.]. ■H^ ,,%.Aw\jlAy sipasan, men.,: lïpan. — [T.]. \\il^, sepaIa-3, wellicbl = s^mata-2 (H.T.). /-JbVflxw sipahi en sïpai (pers. ^1^^)» ruiter; soldaat, inlandsch soldaat, inz. liindostaanscli of bengaalseh. / CvJuw sopaja (smtr. van s^oepaja), op- dat; ten einde (z. agar) ; s. djangan , opdat niet. \J\^aM sepaiijol, z. ispanjol. ^^^^^^jLvü I. sepat, naam van een zoetwater- viscbje — colera vulgaris — dat ge- droogd een voornaam artikel van bandel is en in groote menigte van Siam uit- gevoerd wordt. — ^tsepet, ïkan s., kilav., zekere platte visciL — [B.]. II., z. sebat. — #sepet, batav., wrang: bitter.— [B.]. ^ir^vA^w seppat, soek., van gespannen veerkracbtige voorwerpen terug- springen. i^*y3j^ sepoet, van kleuren dof (niet le- vendig); van metalen, verlak en dergelijke dof (niet blinkend). rv^iï^M seplt, iverkluig om te nijpen; tang; menjepit, nijpen met eene tang of dergelijke; van sommige zelfstandigheden die men gegeten of gedronken heeft eene pijnlijke pisloozing veroorzaken aan iemand, zooals bv. de djering doet; s. tjïna, zeker strafwerktuig, waarmede de vingers mn den lijder genepen worden (z. kajoe); s. öêdai^, oog aan een strop, om er iets door te halen; sepit-S, naam eener e^bare plant. ^•i^SiVjCflAM sapoetanjan — smst. van sa- poe en tangan, bij smtr., ook ^ .'CJAmj VJt} JUm> wel setangan — eig. (en ook wel oorspr.) handen-veger; handdoek; zakdoek — , Ihaiis ecliler bij iiitnemendlieul: doek, dat de mannen der mal. volken, in slede van een lulhnnd, aan hel hoofd dracfen, hoofddoek: s. sïrili, doek, dienende voorn., om zich, bij bet slrih-kauwen^ er den mond mede af te vegen, docb ook tot ander f^ebruik, evenals onze zakdoek; s. g^lok of s. ler- nang, z. onder ternang; s. b^rtaboer, .900?^/ van zijden zakdoek, mei gouden slipjes of sterreljes bezaaid; s. b a ge i tali a jam, hoofddoek, dat (wegens den gehavenden toestand w^iarin bet vACh bevindt) samenge- draaid is als een touiv, w^aarmede men banen vastbind L y^^JCiUsi september, ned., Seplember. L J ^d/^ seperba, niet zoo vaak gebezigd als ln.C. LIU ^Ga^ seperti, evenals; overeenkomstig: als ware hel; om zoo te spreken; om hel zoo uil Ie drukken; aangaande; betreffen- de; bij voorbeeld; overeenkomst , inz. met hetgeen betamelijk is; i/eAoore«; menjeper- tiken, naar behooren maken of inrichten, f C *iiyw seperai — verb. ned. — sprei , beddelaken. iilAM sepang, naam van een' boom, wiens hout eene loode verfstof is — caesal- pinia sappan. i_ ililAJü I., meiijepok, grof of onverschillig behandelen, zooals bv. een kleeding- stiik, dat men in een' hoek smijt. ^ n. sepok, soek., van den grond los, UJ ^ Q.«iLwj menjeppak, slaan met de vlakke hand docb niet in het aangezicht of het hoofd (z. tampar), op de wang slaan: om het oor slaan: een oorveeg geven aan (z. tempeleng). tS^'ü^^j sepeköê, naam eener parasiel-plant, welker vrucliten fegen de hoest ge- bruikt worden. ^ /.^XbV-x^AjlAA^ sepaniatalian, w. snm., een klein stukje, zooveel als men mol de nagels kan pakken, — [N.] ; van ^^U (T.). /.>.iLw sepan, sponsachtige gezivellen met scheuren, veelal tusscben de vingers en teenen; s. heenga kurang, spo7is (vgl. sepon. T.). ^ .^^Ü/iM sepon, batav. — verb. ned. — , spons, — [B.]. ^^.wAjsJiyw sapanten (lees sa pa n t oen. T.), benk., als; evenals, — [C.]. <K) éÜ,w sepcèleli, naam van een' boom — ophioxylon serpentinum. / C ^d^^ !> sep(Jĕi-3, van den wind zacht, liefelijk. A«.iiw sepoeh (jav.), nienjepoeb, harden metaal, goud; kunstmatig donkergeel diAMi im c:^Jla/w maken; aarde glazuren, papier lijmen; s. t^- roes, vergulding; penjepoeh, vocht, waarin , iels gedompeld wordt, om het te harden enz, <K,ji/^Ki seppali, gekauwd slreh-pruimpje; uitgekauwd; s. pdel^rï (princessen pruimpje), naam van eenWogellje; s. radja, een der namen van den paradijsvogel. / ^Lw sepï, stil, kalm, eenzaam; niet levendig, niet hevig; niet fel; bedaard; tot bedaren gekomen. . ^iw I. seppai, van de deelen van iets dal gebroken is, zooals bv. de scherven van een bord, de planken van een vaartuig verstrooid, — z. pessai. IL, sapaj-S, z. onder sapih III. <^L!>sil^ü sepêgoh, naam eener soort van een zeeschelpdier, dat parelen van weinig waarde heeft. {^^^^Jo^Aj^ sak — verb. ned. — zak in een klee- dingsluk. (^^JLajü I. sok, uitroepende nabootsing van een ritselend geluid, zooals bv. dat eener rot in een' hoop papieren, doffer dan sik; sok-sik, 't zelöle met verscheidenheid, d. i. helderder en doffer; ook: gefluister, wat de een den ander als een geheim toefluistert. * IL, batav., uit 't bal, een mand, zooals die, waarin de toe kang a oer zijn eetwaren in rond draagt (T.); vgl onder sosok IIL sViUM plur. van Ixi'U. ^j^livü sakti — skr. cakti — , bovennatuur- lijke kracht, goddelijke kracht enz, bezittende. — z. saka t i. /*S icXÜAAiSekddarken (sekadar en akan), sierlijk in plaats van sekadar. ^iivj * hei helsche vuur, / j^^d/^ saksi, z. fju.C^. / V4siuy seksa, z. ^C^. j^ V^gsilvu saksama — skr. s a k s i m a t (dui- delijkheid vorderend) — , duidelijk- heid gevend ; nauwgezet; nauwkeurig ; stipt (de afleiding van saksimat zeer onwaarschijn- lijk, en de beteekenis van 't mal. woord ook verkeerd opgegeven; dit ^L^a^j, is een verkeerde lezing van soeksma aan 't schrift zonder klinkers te wijten. De beteekenis duidelijkheid gevend is zeer te betwijfelen en opgegeven om de gewaande afleiding waarschijnlijk te maken, T.). L, ^_ilAJü y <— i-AA/wJ en u-i^iu^ï. \^2;ys,J<SUj^ sekelat, sekelat, seehelat en sengkelat — pers. sa k ala t — , la- kensch kleed; scharlaken, laken; s. mcêka düëwa [laken met twee zijden van ver- schillende kleuren), wie iemand in zijne tegenwoordigheid vleit, doch achter zijn rug benadeelt. «Am 287 Smmm0''Sj4ê viuw soekma (en hik. en poëzie) — skr. ^ sóêksma, — in s. dewata, de hoogste god (z. ^, T.). ^A/^ pluï*. van Ui U. c / L,^ XAJLi . pers., nachtschade. i^ ^yjLi soeka (en scèka) — skr. soekha — , gevoel; vreugde; vermaak; geneugte; ver» heuging; blijdschap; behagen; welgevallen; wensch; zich verheugen; blijde zijn; zich gelukkig gevoelen; vreugde enz. smaken; wenschen; bevallen; aanstaan; wien iets bevalt is in 't mal. subj., en wat iemand bevalt enz. dir. obj. (mits bier voor een praeposilie wordt gebruikt, T,); sobkakah töèwan? zijt gij blijde? itoe jang distfe- kanja, dat is hetgeen hij wenscht; dat is juist naar zijn zin; c:^^C^, gemoedsaan- doening^ waarbij vreugde enz. gevoeld wordt; ook s.-hati. C;^XAja sik, uitroepende nabootsing van een ritselend geluid, zooals bv. dat eener rot in een' hoop papieren, helderder dan sok; zoodanig geluid; sok-sik, *t zelfde met verscheidenheid, d. i. helderder en doffer; ook: gefluister y wat de een den ander als een geheim toefluistert. i **j\^AAi I. sekati — wellicht verb. van sakti, — een woord dal niet anders voorkomt, dan in: cêlar s. mcêna (niet MAL.-KEDERL. WOORDENBOEK. DEEL II. J ingevuld; si katimoena, naam van een draak, die volgens de maleiscbe overlevering door een der eerste mal. vorsten werd ge- dood, z. sjadjarah malajoe, uitgave van Dulaurier bl. 52, in de varianten biêwab s. möêna, z. onder boewah. *II., jav., soort van muziekinstrument. — [C.]. Q^^ sekara, (in hik. en poëzie) — verl). van 't jav. s^kar (bloem) — in s^rï s. {glans of luister der bloemen), een schoon- heids- epitheton (vgl. sakar sading, T.). C ^ru^sM sekarang van het ongebr. karang, wijl, over eene wijl; aanstonds; zoo met een; s. ïni, nu; oogenblikkelijk; s. ïtoe, op hetzelfde oogenhlik. ^ ^J^ U*/wM sekaker, batav. (Holl. schache- ren? T.), gierig.— [B.]. r.woVxvu plur. van ^j^. ^ ^...^Q/ja sakalal), w. sum., een klein tijd s deeltje; eene minuut; oogenblik. — [N.]; sakalap tijada di tidoerkan, er werd geen oog geloken; z. kalab (T.). ^ J \a^M sekalor, so^k., naam eener ziekte. /.j^o^iM plur. van ^L». .,,f^\^/jsi plur. van ^iXxC^. {^^^yO\,^j^ sekeb, z. bij sQk^p. 1? .uc« 288 /WjXam / C Z \js,S>sjsj4 9 zekere zure spijs, bestaande uit y vleesch in azijn gekookt; zekere gerecht van gesneden vleesch, rozijnen , vijgen en erwten, met azijn en honig of zure siroop klaar gemaakt; ragout; haché. c / \^2^yS^KA^ » stilzwijgend; van zwijgenden aard; karig in ivoorden; zwijger, die echter bij gelegenheid welsprekend kan zijn. i^^^yó'i,,/^ sekkat, afschut sel; liisschenschot; tusschenmuur; scheidboom; dwars- boom; beletsel dwars over een* -weg of eene rivier; menjekkat, ö/ic/ïw^/ew, afscheiden: afsluiten eene ruimte afscheiden, afsluiten; tegenhouden; beletten door eene s. ^J^^,/^^wo I* sekot, narkotische middelen, die inz. door dieven aangewend worden, om ongehinderd te kunnen ste- len. IL, gierig, \^j^^CSij^/^ sifckatjitta (of sóèkatjitta), z. CS^. ^C, J <3» ^ cVl^s^vg sikadoedoek, men. -= s^ndoedoek (T.). cX> lX-5s^am sekedïdi(enkedidi), naameener soort van snip. — * sikoedidi) w. sum., een vogel die aanhoudend in eene huppelende beweging is; bersikoedidi (ba- sikoedidi, T.), als zulk een Yogel hup- pelen. — [N.], SsjsM, dronken zijn van drank, vermaak, liefde enz.; soort van groente, die rauw gegeten wordt. ó\j^ sekar (in ^ük, en poëzie), jav. bloem; s. stêhoen, z. s(êhoen. 5> ^ ^SsAW (pers. ^Ci.), nom. un. 'iX*^, suiker. L**J) S^sj^j^ plur. van ï^^^ •^L J J^SAAj sakarha, eig. sagarba — skr. sagarbha — broeder van den- zelfden vader en moeder; wijders: naam eener engelin, (1) — [U.]; sakerba (skr. soeprabha), naam eener bidadari. — [T.]. y c y Z5 ^AM i dronkenheid: sakratoe -Iruant, dood- strijd, L^_3 SL\M sekeroep — verb. ned.— , schroef i )^ Ss^^^k sekerffibi, bata v., — ned. — schrobben, zich wegscheren; zich ivegpakken (vgl. toe skr obi. T.). / ig^>K^M saksi en saksi — skr. saksï— , getuige; naik s., als getuige optre- den; bersaksi, een getuige of getuigen hebben; lij ad a b., zonder getuigen zijn; lueiijaksïken, tot getuige maken; getuigen; door getuigen staven; saksijan, getuigenis, door iemand afgelegd; kesaksïjan, aflegging van getuigenis. (1) z. seperba. /jwX*w 2^9 ^y^ / M^^^AJsi seksa (en seksa)— skr. sïksja— , kastijding (zonder welke, volgens de mal., geene kennis verkregen wordt); slraf; pijniging, ^C^>A\\>s^w seksek, balav. (uit 't bal, T.), hoxiimoL — [B.]. ^ J^Ci ji^ sekongkol, kongkel, batav.— verb. ned. — honhelen. — [B.] ; heelen een diefstal^ gestolen goed bewaren (vgl, soend. kongkol). ~ [T.]. ^ C H.5vA^ sekep, balav. (uit 't bal. sQk^b, T.), rijp inahen door warmte of broeiing. — [B.]; sekepan en sekelian: op die wijze rijpgemaakte vrucht (T.). C Q.;^A^ sekop — verb. w^A.— schop; schop- achtig werktuig om tinerts onder water op te delven. (^ JLjvajü sekkak, naam van een' mal, volkstam op het eiland Bilïtoeng (boven bilïtoeng, T.) en nabij gelegen eilanden, die zich met de voortbreogselen der zee geneert, voor een groot gedeelte in booten leeft en vroeger zeeroof dreef. / JC^#w sekol, dop eener klappernoot, zonder steel, met eene nauwe opening, dienende . ter bewaring van water, inz, op korte togten naar zee; bv. om te visschen. — z, tjêbok. /^tn^JduM sekflijan, z. van kali Ókjsj^ sekam, de bolsters van gepeld graan, zooals rijst, gerst, haver; kaf van dergelijke graansoorten. f 5vAM soekma a (en >ü>^) — skr. sóêksjma, — iiel; geest (z. JLw, T.). L ** j\JL!>»juü plur. van ÜC/j, woonstede; verblijfplaats; eenzame wijkplaats, waar men rust geniet; 7ust; vergenoegdheid, welstand. \cXaJS.#vsj sakaiidar, z. iskandar. ] LXAJ5v^^J sekendal, naam van een' boom. ) ^-5vx-5v,^u sakaukijêr, z. tangkoer. LllJ ^^SAM ' stilzwijgend; van zwijgenden aard; karig in woorden, LllJ 4-i^sAAj seköêtoe, deelgenoot; medgezel; maat; menjengéto^wi (lees: m^- njekoetoei, T.), iemand als s. bijstaan; iets in deelgenootschap doen, ^-i* tJjKAM sekotor — verb. ned. — kotter, ^ io 4j>vwu sekoteng, batav., warm sui- kerwater met meel, — [B.]. ^^ k.S'wAj^ sekötali, algeheelheid; sekö- tahiija tahoe, de geheele wereld weet het. iij? A.J>ww seköpong — verb. ned. — schop- pen in het kaartspel; kaartspel; kaart. ijJyC^ 260 )P ^ 4J7VAU sekolah — verl). ned. — school, inz. europesche. ^ :> DJ' .-.>o^ , r\ ustig zijn; in rust zijn; stil zijn; in de granim., van een* medeklin- ker: in rust zijn, d. i. geen klinker hebhen; — in de gramni.: naam van het teekèn — , dal, boven eene letter geplaatst, te kennen geeft, dat die letter zonder klinker moet uitgesproken worden. Lf3 5J>vw sekö^wik, boeg., in naga s., geschilderde of gefeekende draak van eene bijzondere gedaante, door de vrouwen als talisman gebruikt, om de man- nen te betooveven, betzij om zieb van bunne •i liefde te verzekeren of ben onderdanig te maken. / C A JSiAM seköèi, naam eener 5oor/ van kanariezaad (men. sikoewej, soort van gierst, T.). "^ i^jS.»Ay sekkah, van een* tak of twijg losgescheurd van den stam of tak, zooals bv. door de zwaarte der vruchten. Vj2J>vw soekaüati, z. ci^. X/5sAAi sakltffi = bagitoe. — [N.] ; zoo veel bedragen (T.). ^ / M>X\>sAM sakiias, w. sum., een flikke- ring; zweem; schijn, — [N.]. ^ L^' / y ^JL>C>v^^^ > ^^^^^If gerustheid; zielrust; waarop iemand steunt, of wat gerustheid en vertrouwen geeft, d. i, de wet; de genade en majesteit Gods; deftigheid, i^ xxjii , pers., hond. j UiA«j seg^ga, glazige stof, waarmede sommige riet soorten overtrokken zijn; rotan s., naam eener soort van rotting, die zulke glazige stof heeft. — z. rotan. ¥ri** JU AJü soeg'Sta, jav., onthaal, maaltijd. Q/^ I. segara — skr. sagara, — oceaan; open zee; weerschijn in het water; s. göênoeng, weerschijn van bergen in zee; soort van versnapering. — z. semanggi. II. — skr. sagara — naam van een^ ko- ning van Ajodhja, het hedendaagsche oude. yuL/j^ (gewoonlijk jL.) segala en segala (uit 't Tamil, T.), al; geheel; gansch. •^ ^Sww sagar, men., de stokjes in de idjoek; s. dj antan, de grootste onder die stokjes (T.). J 5ss^M segar (batav. en jav. s^g^r, T.), frisch; niet kwijnend; gezond; krachtig; versch; niet verlept. ) J^wj sigera, sigeralia en sigrerali (deze uitspraak van 't woord komt in de woordenboeken alleen voor en wordt door vl d. W. op prijs gesteld, om de h van 't skr. cïghra in 't mal. te smokkelen, T.); — skr. JSm 261 %M cïghra; — onverwijld spoedig; haastig. — Den eersten vorm gebruikt men bij voor- keur voor de meeste afleidingen door affixen, de andere als adv., ofschoon ook de eerste adv. en de andere voor afleidingen kunnen dienen; nienjig'era enz., zich spoeden of haasten met iets te beginnen; onverwijld beginnen; niet dralen; pers]g*eraÜn, voortva- rendheid^ bespoediging. C ) ^sLvg seg'erba, z. sakarba. ^J' C ajSsAAi seg-gak, van vuur, waarmede iels gekookt of gestookt wordt groot, sterk. [ fsjS-A^ , z. Jli^Nw. >5vJL\.>vw sagalingg'am (smsl. van saga ^ en 1 ing ga m), vermiljoen in stukhen (verbastering van Jj^s^, T.). ^♦w>sAAJ seggan, afkeerig; lusteloos; geen' zin hebbend; geen' trek hebbend om iets te doen; nienjegfg*aD, zich afkeerig enzAoonen, afkeerigheid enz. aan den dag leggen. ^jS>^jsj^ seg:oentang, naam van een' berg in (oningevuld; 't binnenland van Sumatra volgens de overlevering, T.). cXaS^/éW seg'anda (in poëzie), naam eener bloem. — z. ganda. \ A>s.^u sejöêroe — port. seguro — vrijge- leide brief. <KJ!>kam segg'ali, van den buik gespannen, zonder opgezet te zijn, zooals bv. door eene volle maag of opstopping van winden of facces. / -5vAU seg*ï, eig.: zijde van eene rechtlijnige geomitrische figuur; voorts, doch oneig.: een door rechte lijnen ingesloten vlak; stère- ometische kant; segïiija trxïj^^t^ zijne zijden zijn vier, d. i. het is vierzijdig; s. berapa? hoeveel zijden heeft het?—s. tïga, driehoek; bersegï, zijden enz. hebben. Bij prisma tische lichamen worden daaronder alleen verstaan de vierzijdige zijvlakten of de zijkanten; bersegï linia, vijf zijden, zijvlakten of zijkanten hebben; rata b. L, een vijfzijdig vlak; tïjang b. delapan, eeU rechtkantigc stijl; böêlat b., bersanding m^lièkaï, rond met kanten, die verwonden van iemand wien niet te vertrouwen is. ^ ^-.ASwvvi soegira, men. uitspraak van )/.' (T.). ^\^vj sela, lichaam, dat in de tusschenruimte lusschen twee andere lichamen is of komt, zooals bv. een kofiieplantje tusschen twee pisangboomen, een diamant tusschen twee smaragden (z. selang en tj^lla). — Het verschil tusschen s^la en selang wordt niet overal in acht genomen; s. gcênoeng (en niet selang g.), tusschenruimte tusschen twee bergen; sela-S, bij herhaling of afwis- »Jwu 262 (ICaMm^ seling, zooals bv. de vijf vingers van de Iw^ee handen^ nadat zij met bidv^ater zijn nat gemaakt. — z. JU en ^!U (T.). ^ Lgy sol, batav. — verb. ned. — zool. — [B.]. / ♦ O ^Sjm selatan , zuiden , ' zuidewind ; s. t ^ pp at, rechte zuiden; s. da ja, zuidzuidwesten; s. menoenggara,.2Merf>2i(?rf- oosten. ó^S^^ I. selada, naam eener soort van medang (boom). Il, — port. s ala d a — , salade. ■^ (C, SójKm seladeri, batav. = s^l- d^ri. — [B.]. Cci^A^u I- seladang, naam eener soort van ^ wild rund. IL, gelijkvloers, bv. twee kamers; plat, h\. de kuiten. Vo^AM selara, fijne stekels aan sommige gewassen, zooals bv. aan het suiker- riet, de jonge bamboes-spruitjes; anak s., benaming voor de kleintjes van den s^mïla ng (visch). ^ \ o^^^ sllara, w. sum., de kruin van een boom, namelijk, wanneer die kruin zich reeds eenigszins tot vastigheid gevormd heeft en niet meer week. — [N.]. ^ C i \^\am salarak, \midiy. , dwarsslukken van eene heining. — [G.]. t$ \ ^K^ selaroli, altijd en in menigte voor- handen zijn, zooals bv, koopwaren; altijd op dezelfde wijze handelen, inz. slecht; naar gewoonte, gewoonlijk; mmiélmoh^ uit gewoonte handelen; van koopwaren onop^ houdelijk aankomen, gewoonlijk in menigte voorhanden zijn. / jgg j\a^ selasa, verb. van ^lili\ / j^jK>^ selasi, z. selasih, \aj^\aaj selasar, galerij, vóór, achter of op zij van een gebouw, in mal. huizen lager, dan het middenhuis. — z. serambi. JJ r^AAJü plur. van LJlaJluj. <:^L.#w^^AAg selasellen selasi — skr. toela- s i — naam eener plant — ocymum basilicum; ocymum sandum — bij de Hin- doe's en andere ind. volke i in groole achting. De paarsche bloemen werden op de graven gestrooid, de pitten in water geweekt en als koeldrank gedronken; aj im s., kip met zwartachtig paarsch vleest ti en beenderen, waaraan de mal. geneeskrar hlis^e eigenschap- pen toeschrijven (vgl. onder ^:sw., T.); s. poêteh, de species met groene bladeren; s. kemangi, de species met paarsche bladeren; s. padang, z. dj§rageh; s. dcêlang (beteek. ontbreekt, T.); maboV s., eenigzins bedwelmd. ^ .aIsIm 263 L, /.waI? j\a<j plur. van ^jjlki- e>^C.t^A^ selaiigat, J , naam van een zoeU water 'Visc II. D s^Vvj selaiig'oer, naam van een rijk op de westkust van het mal. scïi iereiland, onder boegineesche vorsten van hetzelfde geslacht als die van Rioaw. C ^r^A^^u plur. van l-^JU en uJJU. ^ L-^^'Va selapa, halav., — s^l^ppa. — [D.]. i^;>^J^Arg selapoet (van sapoet), vlies, dat ergens om heen zit, hv. om de hersenen, over het oog; geheel bedekt met iels, hv. met stof, met aarde, met modder en dergelijke. ^^♦jJ^^\^ salapaii, men., ^^ÏJ (T.). LlS xJAau I. selaka, soort van korf, waar- onder een koolvuur, soms met rookwerk, gezet wordt en waarover men kleederen hangt, ter berooking of om ze te droogen of te verwarmen; wordt er rookwerk verbrand, dan heet de s^laka röëmah setanggi. *II., jav., zilver. — [C.]. . J^/Um I. selaloe (van laloe), — onophou- delijk; zonder ophouden; gedurig; voortdurend; bij voortduring, gestadig door. ^ II., batav., uit één stuk. — [B.] ; menje- laloe, onophoudelijk enz. doorgaan met iets, r zooals bv. een tamboer, die onophoudelijk de zuivere taptoe slaat, terwijl een andere door roffelen er geur bij zet. — z. tengkah. <X-.J ^Ksj^ 1 ^^l ^ö'* ^^Is anders afgeleid of er uit gelrokken is; mannelijk zaad; zoon; kind; afleiding; uittreksel; quintessentie; afstamming; ^jdLil/J)L!ï/«w (titel van een mal. chronijk, T.). 3\^Vü , t7y zijn van gebreken of ongeluk; gezondheid; welvarendheid; vrede ; groet; heilwensch, voorn, die, bestaande in de woorden: CJ^ic^ÜAj), heil of vrede zij over u; ^5UJ), hel heil bij uitnemendheid d. i. God; él^)ósxc, dienaar daarvan (eene mal. verb. is JU). ^\,vw, nom. pr. v.; ook: Salomon; mal. verb. is salam. y y y A-.y<^ ^''Ujü » vrijheid van gebreken of ongeluk; welvaren; gezondheid; heil; in de gramm. van de pluralis regelmatigheid; mal. verb. is selamat, met de bet.: welva- ren; heil; heilwensch; nom. pr. v. (verk. lamat); uilgesproken salamah is het een nom. pr.' fem., waarvan eene mal. verb. lamah. ^ ^ jAAAi selawe, batav. uit H jav., vijf en twintig. — [B.]. -H^ ^^2>^^ O'^AJü selajoet, vogelverschrikker. — [C.].. r y-^ %> 264 /wJj*« J ^ S^jKfsi^ selajoer, naam van een zeer groole zoulwater-visch, L-Ji->o^'^ selajak, naatii van een' vogel (^^y^sJ<J^ y ^^^^^y gebrek van onderlinge betrek- hing; onlUenning; verwerping; ont- kennend bewijs, \^^^ysX,A^i selal) (vuig.), verb. van L-^a^. Aaw seleböe, van de zee otibegrensd; lacëtan s., de groote oceaan, de zee bewesten Sumatra of bezuiden Java, UI / -aAaaj selebbi, verb. van ^^j-^^. (j;^A^w selat, de oorspr. bet. scbijnt geweest te zijn: engte in 'l algemeen; de meer bijzondere is tegen woordig: zeeëngte, straat; de straat bij uilnemendheid, d. 1. de straat van Malaka; tbans gew. de stad Singapoera; nieiijelat, tusscben dingen, die eene zeeëngte of straat vormen, dus tusscben eilanden of den vasten wal en eilanden door varen; van de vingers of de teenen met de vingers van de eene hand eene wrijvende beweging maken in de tusscbenruimte der vingers van de andere band of in die der teenen, betzij om die tusscbenruimten nat te maken, zooals is voorgeschreven te doen bij de wasscbing vóór bet bidden (s^yo^, of om ze van vuil te zuiveren; s. batoe, naam van een eetbaar zout water-schelpdier , dat zich in de gaten der koraalsteenen ophoudt en die, naar mate bet grooter wordt, wijder maakt. 