VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
maar voorkomt „ tot voedzel ; en hebben ook dezelfde ei- genfchappen ; als, jaarlyks van Schaal te veranderen , hunne gekwetfte- pooten te kunnen wegwerpen, welken dan ook wederom aangroeijen. _ Oe _ De Garnaat heeft in alles, volgens den Auteur, zeer veel overeenkomst met de Kreeft; dezelve wordt in alle deszelfs, deelen verklaard: maar om dat hier van, zonder de Afbeel- dingen ‘er by te befchouwen , naauwlyks eenig behoorlyk begrip kan gemaakt worden , zullen wy onze Lezers met derzelver befchryving.niet vermoeijen, De vrugtbaarheid der Garnaaten is onbefchryflyk. Een -Garnaats-vanger; die veele jaaren dit beroep waargenomen hadt, verzekerde den Heer BASTER, dat elk Spring «ty, dat is, elke nieuwe en volle Maan , een groot gedeelte der Garnaaten haar kuit fchiet. … Het is zeer vermaaklyk ” „zegt de Schryver, s ge- „lyk LEEUWENHOEK Zulks reeds voor my aanmerkt 4 » in de maand September, de maag van een Garnaat te ont- „leeden, en de daar in zynde verfcheiden foorten van „ Hoorntjes en Schulpjes, naauwlyks de grootte van een » Zandje hebbende, te bezien”. En wyders; „ zeer won: „ derlyk is my voorgekomen eene eigenfchap, die de Gar- „ naat heeft, van de Beef- of Sidder-Aal , die anders alle ə Visfen doet fterven, te kunnen dooden. Zou nu de E- ‚ letriciteit, wier fchokking zo veel overeenkomst. heeft , , met die de Sidder-Aal veroorzaakt; op de Garnaat geene ‚ uitwerking, doen? My dunkt het is waardig zulks te on- ‚ derzoeken ”, _ _ en Het naaste onderwerp hierop volgende, is de Steur-Krabs €, of Steur-Garnaat. De Steur-Krabben zyn ook kléine HL DEEL, LETT, NO. 19, Hi - “dc $ 45% . J. BASTER doch zeer vimige en roofzugtige Schaalvisjes, en -woren niet alleen in zee, maar ook in veel brakke flooten genn den. Zy hebben veel overeenkomst met de Garnaat, en . worden op dezelfde wyze gekookt en gegeten. In Wes- Fndiën zyn dezelven zes a zevenmaal grooter dan hiert ande. - Van bet Springertje of Zee-Vloo. ‘Van zyn ongefmeene var- digheid en kracht in ’t Springen verdient dit diertje, met recht „den naam van Zee-Vloo, gelyk het dus ook in 't Le _tyn genoemd wordt. Het is klein, zynde zelden, als het uitgeftrekt wordt, een duim lang, eu, het gene. wonderlyk is, het onthoudt zich niet alleen in zee en brakke flooten, maar ook in-verfche rivieren, ja zelfs in Vyvers , (doch de- zen zyn dan zo groot niet) maar voornamelyk tusfchen en onder de bladen van de Ruy, (diga marina) welke op de fteenen en paalen onder aan de zeedyken groeit. Het heeft dtoos zyn achterlyf omgekromd , ten zy het wil fpríngen, wanneer het zich uitrekt, en aanftonds wederom toebuigen- de, verre weg fj ringt. Om het diertje te leeren kennen, | moét men de Afbeelding , welké ’er van gegeven wordt, ezien. nn er Laatstelyk komt in deze Verhandelingen nog voor, Zas de foherpe Speer in den Staart van de Roch, Pyltuart genoemd. Deze Roch is aanmerklyk, om dat Griëkfce en Latynfche Schryvers veel gefproken hebben van het ongemeen fterk vergif, welk in den Staart van dit dier befloten is. Lin- ‚Naus tien foorten van Rocchen optellende, onderfcheidt deze van de anderen , door-den bynaam van Pylftaart Rech, die geene fleekels of knobbels op het hyf heeft, maar een flaart, die zonder vinnen, en met cen lange ftberpe fpeer , op de zyden met tanden , als een zaag, gewapend is. Deze Speer fteekt twee duimen en meer buiten den ftaart van de levende Roch tit; doch geheel yit den ftaart uitgefneden van een groote Roch, is hy vier á vyf duimen lang. De Vis levende zyn- de „houdt dezen ftaart nooit ftil , maar flaat dezelve gedurig : -paar alle zyden, doch meest naar'boven, en fomtyds met Zulken kracht, dat zy niet alleen groote Visfen hier mede kunnen dooden ; maar zelfs een Visfer, door een {tyve laars en drie dikke yslandíche koufen, ‘er mede in het been ge- - flagen hebben , dat het zeer fterk bloedde. Schoon de won- den , door deze Speer gemaakt , voor de -Visfen doodlyk zyn, heeft de Heer BASTER echter geene bevinding, dat ze voor: menfchen ‘vergiltig-zyn. Ook:wordt de Vis zelf gegeten. De Speet heeft- ain weerden, zeen fchene m te ve omw o ewlad mame o 6 ~ NATUURKUNDIGE UITSPANNINGEN. 423 FEyve tandjes, doorgaans in de tagtig, welken een weinig krom gebogen, met de punt naar het lichaam van den Vig gekeerd ftaan , waar door dezelven als zo veele weerhaaken zyn. Een vierde deel van den {taart van achtéren heeft ech: ter geen zodanige tandjes - Het is, derhalve, niet te veri - wonderen, dat de ouden deze Speeren tot punten , op hun: ne pylen gebruikt hebben , als zeer bekwaam zynde , om ren diepe en kwaadaartige wonde te maken. En men ziet nog wel, in Kabinetten van Lief hébbers, pylen van wilde volkeren, die digt aan zee woonen, en geen yzer hebben , op dezelfde wyze, met Speeren van den Pylftaart , of dier- gelyke Visfen gewapend. De Visfers vangen dikwils ,-in« zonderheid in den Herfst „Pylftaärten die twee Speeren hebe ben op hunne ftaarten. Tweede Verhandeling over de Dag-Wlinders van de eerfte Ben- de. De Vlinder de kleine Aurelia. En Vierde Stuk. Tweede Ve erbandeling , over de Nagt-Vlinders van °t Tweede Gezin det. Eerfte Bende. De Vlinder uit de groote Beer-Rups: Door CHRIS- TIAAN SEPP. Y hebben dit Werk reeds verfcheiden maalen onze Leezers bekend gemaakt , zo wel als de wyze vart Uitgave, welke zich de Heer Sr Pr heeft voorgefteld (+). De kleine Aurela, welke in de eerstgemelde van deze Ver- handelingen befchreven wordt is wel zeer gemeen ‚maar niet: temin zeer fchoon van tekening en kleuret.. Hy komt voort uit een Doren-Rups, en behoort met den Nommer-Vlinder, in de eerfte Verhandeling van dit Stuk befchreven; onder ee- nerlei Geflacht en Bende. Het voornaamfte verfchil tusfchert deze twee is, behalve de tekening, dat deze durelia,in deri ftaat van Rups gezellig is, en de Nommervlinder eenzaam | s eeft (4) Letterof. I1. Deel ade Stuk. bladz. Gar, ` a , Hh a 454 > > & BEP H- leeft. Men vindt de eijeren van de kleine Aurelia niet efh keld, maar wel by geheele {chooltjes aan de Brand-Netel- bladen. De Rupsjes uit de eijeren komende zyn zeer kein, roenagtig graauw van kleur, naar voren toe donkerer oet oolzwarte hoofdjes, en men kan met een fcherp gezicht of Vergrootglas ten eerfte zien, dat het Doren-Rupsjes zyn. Zy blyven by malkander „en maken een foort van Gemeen- best, en vervaardigen, gelykerhand, een webbe of fpinfdl, waar medeze den Brand-Netelftruik, waar opze hun verblyf hebben, van boveù geheel overdekken; en dit verftrekt he tot een brug, om van °t eene blad naar het ander te wande- len. Doch dit doen zy alleen , zo langze nog jong en klein zyn. Grooter wordende, w kenze wel niet geheel, maar echter meer van elkanderen af. De bladen van de Brand-Ne tel, zegt de Schryver, zyn hun gemgite voedzel en geena- dere groente. [Ín den ftaat van Rup en, welke drie weeken duurt, vervellen zy viermaal, €n hebben dan hun volkome roottes gelyk door een. nette afbeelding, getoond wordi. egen den ftaat hunner. verandering in Popjes, verftrooijen ‘ze zich meer en meer van elkander ;en deze eerfte gedaante- wisfeling gefchiedt op dezelfde wyze,als van den Nommer- Vlinderen „door den Heer sepr ‚in de vorige Verhandeling gezegdis. De Popjes zyn echter wat langer en fmaller, en anders van kleur; fchoon deze ook in allen dezelfde niet is. mmigen zyn geheelenal verguld, en vertonen zich alseen brokje masfief goud; anderen hebben geen de minfte goude vlakken : de meesten hebben tusfchen verfcheiden gouden vlakken nog andere kleuren , gelyk in de bygevoegde Plaat ‚et naauwkeuri afgezette figuurtjes wordt aangewezen En ` de gemelde goud- glans der Popjes heeft aan dezen Vlinder den naam van Aurelia doen geven. Na veertien of zestien dagen, komt de Vlinder uit zyn Popje te voorfchyn 3 de kki ne Aurelia genaamd, tot onderfcheiding van een ander, die met den bynaam de groote befchreven wordt. In den ftat van volkomenheid wordt hy hier, met zynongemeén fraaije fchakeering en kleuren} op de gemelde Plaat voor ’t oog ge- fteld, Nu voedt hy zich met fappen van Bloemen „ voornaam- lyk van Distels. Zyn wederga gevonden en zyn geflacht voort- geplant hebbende, eindigt hy eerlang zyn leven. Men vindt deze Rupfen en Vlinders, den geheelen Zomer door in me- nigte. Zy zyn genoegzaam de allereerften y die men in ’t Voorjaar ziet vliegen, weshalven men dezelven Precones Keris, Herauten der Lente zou konnen noemen. , In de Tweede Verhandeling van-het Vierde Stuk -vindt \ ‚VAN DE NEDERLANDSCHE INSECTEN. 455, men eene befchryving van de Nagt-Vlinders, van bet Twee. de Gezin der eerfte Bende, de Vlinder uit de groote Beer- , Rups. Dit Infeét is in zyn ftaat van Rups onaanzienlyk en affchuwlyk ; maar wanneer het als Vlinder te voorfchyn komt, kan het een der fraaiften van ons Gewest genoemd worden. Deze Rups wordt, doorgaans, de Beer, of Beer-Rups gehe- ten, om dat hy zeer veele en lange hairen heeft, en bruin van kleur is; met byvoeging van Groote, in tegenftelling van andere foorten, welken kleiner vallen. De Eijeren van dit - Infect vindtmen in 'de maanden July en Augustus , wel meest op de Wilgeboomen, daar men de Rupfen, ten minften van, eenige grootte, genoegzaam nooit op deze Boomen , maar: altoos in de laagte op allerhande Gewasfen en Kruiden onte, moet. Waaríchynlyk, om dat zy in den ftaat van Rupsden ' Winter moetende overblyven, en op de Wilge-bladen , wel- ken vroeg verwelken, geen voedzel genoeg zouden vinden, te meer, wylze zeer gulzig in °t eeten zyn, en wel van al- lerhande groente. Hierom begeven zy zich dan vroeg naar de laagte , latende zich maar af vallen , zouder, gelyk ande- ren, zich aan draaden nedertelaten ; buigende zich als in een ronden kring, waar door de lange hairen als averend ftaan „ en de diertjes voor ongemak in ’t vallen bewaard worden, Men heeft echter ook, fchoon zeldzaam, de Eitjes op laage Gewasfen gevonden. Altoos zynze by geheele fchooltjes en regelswyze digt aan malkánder gefloten, Aan deze: jonge Beertjes zyn, zo draze uit de Eijeren komen, 16 Pooten te zien. In het loopen zynze zeer gaauw z aangeraakt worden- de rollenze zich fchielyk in malkander, en blyven dus, een tyd lang, onbeweeglyk liggen. Het gebeurt , hoewel zel- den, dat ‘er een, voorfpoedig in °t groeijen en vervellen zynde „nog voor den Winter, zyn volkome próotte bereikt, zich infpint , in een Popje verandert, en als Vlinder ver- fchynt5 terwyl de overigen nog zeer klein zynde, overwin- ` teren moeten, en voor een groot gedeelte fterven, eer het Voorjaar komt. Met ’t vervellen dezer Rupfen gaat het ook, zeer ongelyk: fomtyds vervellenze drie, vier en meermaas len, voor den Winter, en vervolgens in het Voorjaar nog eenige maalen , eerze volwasfen zyn. De overgang in Pop- ` jes gefchiedt gemeenlyk in Mey en Juny. Zy bereiden , ten dien einde een Spinzel of Nest , veelal tusfchen bla- den in; en zodanig een Spinzel wordt hier in Plaat ver- toond. ze Nesten of Spinzels zo dun en luchtig , dat men de Rups en de Pop ’er in kan zien liggen ,„fomtyds echter gekeeldige eh ondoorfchynende. Terwyl de Rups doende is met zyn Nest te vervaardigen verliest hy genoegzaam alle bairen , en mengt dezelven mede in °t Spinzel. Het zelve eindelyk Za volle beflag hebbende, blyft de Rups ‘er binnen in ftil hg- gen, en wordt allengs korter en dikker, waaronder wel 8 of 9 dagen verlopen. Ten laatften fcheurt het vel van de Rups, in den Nek, en het Popje, °t welk tot hier toe, er ander verborgen geweest was, werkt ‘er zich geheel uit, in gedaante en kleur als het op de Plaat afgebeeld wordt. Na gerloop van drie en veelal vier weeken; dat is, in de maan- den Juny en July, ook nog wel in Augustus, komt de Vlin- der te voorfchyn:; op de vlerken, met verfcheiden kleuren verfieft, hier naar °t leven afgebeeld; hoewel de gekleur- de vlakken, in allen niet volkomelyk gelyk zyn. Dus verre hebben wy den Heer serr, in zyne befchry- ving van deze Infetten „wederom gevolgd ; wy twyfelen niet of onze Lezers zullen zich ‘er mede vermaakt vinden 3 en nóg meer,als zy de Verhandelingen van den Schryver , welken zeer kort zyn.zelvèn leezen,en de afbeeldingen voor’t oogbrenger. Brief van een Vriend aan een Vriend, waar in als een Vorbe . rigt tot iets naders met weinige word getoond , dat bet onmage- -hyk is de ware Lengte te Zee of te Land te weten , za lange men geen meerder zekerbeid beeft van den waren Meridiaan ‚ des begins, als tot hier toe is bekent. Waar by gevoegt is eeni- ge uitgerekende Eclipfen, ten bewyze dat dit geen enkel zeg- gen Te Amfterdans by Simon van der My. 24 bladz. in quart. DE Schryver van deezen Brief is van oordeel dat men zeer l verkeerde gedagten voedt, wanneer men denkt, dat : de Lengte te vinden is, met een willekeurigen Meridiaan voor het begin te ftellen; en hy kan dit gevoelen geenszins toeftemmen, uit hoofde, zegt hy , dat zo weinig als den loop of Rand der Zonne willekeurig is, ook bet begin der Telling op den Aardkloot kan willekeurig zyn. mam Hy verftaat naamlyk door de Lengte niet den afftand, die eene zekere plaats heeft van eene andere ‚of van een willekeurig begin van telling; waar toe veelen zich bepaalen in °t onderzoeken der Lengte ; des aangaande ftaat hy gereedlyk toe, dat het zou konnen zyn, dat men zulks omtrent konde weeten. Maar hy oogt in dee- ge op de waare Lengte, dat is, den afftand die eene plaats heeft van ’t waare begin der Tellinge; welke niet geweeten - kan worden , zolang dat waare begin der Tellinge, of de j j a o waa: t Rad HET VINDEN DER, WAARE LENGTE. 457 wuare Meridiaan des begies niet regt bekendis „Het is, gegt „by, het zelve, te weten dat ik op go Graaden Lengte ben p „ofte weten, als de Zon, daar ik ben, in het Zuiden ftaat, „het dan aán het begin der Tellinge is®s morgens 6 uuren: „en dus doet het weten, hee ver het Obfervatorium van Pan „Eys of éenige andere plaats van Londen legt, hoewel ook » berekent door Eclipfen of anders, ten aanzien van de waar „re lengte niets: want de vrage blyft, op wat Lengte legt „Londen? of dat het zelve: als het zo laat iste Parys, dan „is het na den tyd teLonden zo laat; maar hoe laat is het op - „dat ogenblik aan het waare begin der Telling? - De vraag is dan hier hoe te bepaalen , hoe ver eene zekere plaats af is van den waaren Meridiaan des beginss en onze Autheur geeft ten antwoord, dat zulks gefchieden moet , »hoofdzaakelyk uit den ftand der Zonne, en.voort door de „andere bewegende Hemelligten betrekkelyk tot dien ftand s der Zonne. Deezen vervolgt by moeten , uit kragt van s bunnen geregeldern Joop „konnen geftelt wordeneens in zoda- s, nigen betrekking zo tot malkanderen als tot onzen Aard- „kloot te zyn geweest,dat men daar als een begin harer bes » Weging kan begrypen ;en zo moet dan. » ne of der andere Hemelligten,( gebragt tot dien ftand ) bes » trekkelyk befchouwt,kan tonen „hoe vérre Oost- of West-” »>Waards van denzelven de Zon of ander bewegend Hemellige >» Ziginzodanigen ftand kan bevinden ,als ik ze door eenvou. „dige hoogte nemen bevinde; en gevolglyk, hoe veel Gra- >s dem, Uuren of andere Afdelingende Zon nog behoeft, (ten » Oosten van het begin zynde ) cerze in dien ftand komt op » dien dag „die ze hebben moeten heeft „als ze haren Dag-Cir- „kel heeft volbragt; of hoe veel ze.gelopen, (ten Westen : s» Zynde,) eer ze zo veel van ftand konde verandêren. det komt ‘er derhalven nu maar op ‘aan , ofer zulk een Me- ridiaun te vinden zy? en onze Schryver is van oordeel „dat het met minder moeite kan gefthieden als men denkt; en vertrouwt dat hy-zulks in zyn werk, dat-op deezen Voorlooper ftaat te volgen, duidelyk zal toonen. —- Het heeft ons, ter bère- keninge hier van, zo hy agt, tot nog toe ontbrooken aande volgende kundigheden. l » 8. Eene nette bepalende Rekening van des Zons zoge- naamde middelloop. - s» © Eene zekere kennis van de oorzaak , za der vorderin- s r Hh 4 ce + 358 _ HET VINDEN DER WAARE LENGTE.. s» geen agteringe als der Declinatie, enderzelver daar uit » 2f te leidene waare hoegrootheid, zo in * voorledene ds » in ‘ttoekomende. » € De bepaalde betrekking van bovengenoemde tot den waren Meridiaan des begins. a» d Het zelve als boven vaneen of meer der andere Pla. „ neten tot dezelve bepaalde betrekking. l Uit het gemisdeezer kundigheden volgt, zegt hy, ,„ het niet „accordeeren der Rekeningen met de bevinding; en de on- ə» Zekerheid, ja het gemis van de kennis der ware breete zo wel s‚Alsder Lengte. Ookisditde rede, waarom de Maan ons ten s dezen opzigte zo weinig nut geeft,daar ze anders denZeeman a het zelve nut konde toebrengen , ten aanzien van Breete en » Lengte als de Zon, en by nagt mogelyk ruim zo veel, als by klaar weder de Pool daor zyn byítaande Sterren te bekens nen is. ` ”? Verder duidt hy aan dat de Rekening der vaste Sterrenop deeze kundigheden met meerder zekerheid zou zyn te gebrui ken: als mede dat men op vaster gronden en bepaalder deEclip. fen zou konnen berekenen , ter wegneeminge van tydreken. "kundige verfchillen , en tot bevestiging van de Chronologie: nademaal die rekening „zig niet zou reguleeren na den tyd van „, Londen,Parys of elders na willekeur, maar nadentyd van den „waren Meridiaan des begins.” Waar uit den tyd der Me. s»ridiaanen Oost of West van dezen zynde( dat is de Leng: „te,) bekent kan worden, Onze Brieffchryver hegt hieraan ter proeveeene Berekening van eenige Eclipfen opzyne gronden, „hebbende den aanvang., s tyd, berekent en gefteld met het begin van onze Rekening op. ‚den 20 Maart „alsde Zon aan het begin der Telling middag, » maakte”: en eindelyk heeft hy ’er nog bygevoegd een klein tafeltje, behelzende, , hoe hoog de Zon volgens die Rekes. „ning op eenige vastgeftelde dagen, geduurende dit jaar , ‚ gaan den Meridiaan van Amfterdam bevonden moet worden, „of ook iemand lust had dezelve te toetfen,’ . Men kan uit deezen inhoud van den Voerlooper genoeg- zaam afneemen, dat onze Schryver zich een verheven doel- wit heeft voorgeftéld; -in hoe ver hy in ftaat zal zyn, het zelve al of niet te treffen , zal.ons Zyn volgende Werk ce- nigermaate konnen leeren. openge ment ennn St gn wenn enten en De Engelfche Spebatrice. Te Amfterdam, by Jacobus Kok , 1763. de . - drie laatfle Stukjes van °t tweede Deel; 244 blads. in o8avo. E onderwerpen in deeze Stukjes verhandeld zyn voornaamlyk f. de Jaloezy ;de befchaaving van 't’Verftand der (choone afd DE ENGELSCHE SPECTATRICE. 459 de Onftervelykheid- der Ziele; 't Tydverkwisten in zondige of ten minfte beuzelagtige uitfpanningen en vermaaken; en de in- vloed die eene verflandige Dame op °t hart van haaren Minnaar heeft, ter aanpryzinge der befchaavinge van't Verftand der (choos ne Sexe. De uitvoering is gemeenlyk niet ongevallig. De Speâa- trice toont met opzigt tot het eerstgemelde onderwerp zeer dui- delyk de valschheid van dien by veelen aangenomen zetregel , de- Jaloezy is een uitwerkfel van de Liefde; en doet, in tegendeel zien, s, dat een laag wantrouwen, een rustelooze aart, en eene onvol. » doenbaare natuur, de eenige materialen zyn, daar het Dolhuis s Van de Jaloufie mede opgebouwt is ”. Haare herhaalde aanpryzingen van 'tbefchaaven van °t Verftand der (choone Sexe „- {trekken eigevaartig om het nut en de noodzaaklykheid daar van voor den geest te brengen ; en te doen opmerken , hoe onverant- woOrdlyk het is, dat men in de opvoeding eener jonge Juffer zo weinig werks maakt, van ’t aankweeken der verftandljke vermo- gens. Met betrekking tot de Onftervelykheid der Ziele vindt men hier eenige ftigtelyke bedenkingen ; doch ze zyn door- mengd met eene oppervlakkige redeneeriug over de voorgevoe- lens der Ziele, en de verfchyning der afgeltorvenen aan de lee- venden, die veelen, te bygeloovig zal voorkomen, of-altans van hun geoordeeld zal worden niet gegrond genoeg te zyn, om ’er in ernst gebruik van te maaken. De Speêtatrice egter fchynt van oordeel te weezen , dat men dezelve niet geheel kan verwerpen ; en kent zich zelve, zo ze agt, vry van bygeloovigheid ; het welk baar ook kortlyk doet uitweiden , over de bygeloovige grillen der Waarzeggerye , die ze in een belachlyk daglicht telt. —— Haare berisping eindelyk van ’t Tydverkwisten in zondige of ten minfta beuzelagtige vermaaken is doorgaande zeer wel ingerigt. Ondes, anderen ftelt de Brief, welke hier toe aanleiding geeft, ons de onmaatige drift tot fpeelen niet onaartig in eene belachlyke Schil. dery ten toon, waarom wy denzelven den Leezer onder 't oog zullen brengen. | Aan de Spetbatrice. MEVROUW. L had ik geene andere redenen, als om'Uw myne erkentenie - te betuigen, voor de edelmoedige yver , welke gy aanwend, om ons wezentlyk beminnelyk te maaken , zou ik niet langer kun- nen nalatén U te fchryven, om Uw wegens onze Sexe, myne ‘bye zondere dankbaarheid te betuigen, op zulk een wyze als een Landmeisje zich gewoon is te uiten. - Onderrichtingen die’ zoo hartelyk en befcheidenlyk gegeven’ worden, mein ik, moeten zeer goede gevolgen hebben; ten min- ften heb ik het vermaak om hunne goede uitwerking te zien, in: een plaats, welke, fchoon meer als honderd mylen van Lendon, niet vry geweest i$, van de befinetting der zotheeden, die ik: vind dat alhier algemeen zyn , en onbepaald de overhand hebben. — Ik hoop niet te min, dat 'er een dag zal komen , dat de in agtneemingen. van de grondregels welke de Speêtatrice zoo vere pilg- 460 DE ENGELSCHE SPECTATRICE, pligtende opgeeft, al zoo zeer in'gebruìk zullen zyj ‚afs het mis bedragh t geen zy tans tragt uit te:rooijen het tegenswoordig i “Ik kwam, omtrent drie maanden geleeden, Mevrouw, in dezze groote ftad, daar ík nooit te vooren geweest was: — Een van de certe bezoeken dien ik afleidde, gefchiedde by een Mevrouw met welke ik zeer gemeenzaam. te onzent geleeft had, terwyl ze daar wierd opgevoed. — = Dewyl'ik ‘wist dat ze met een Man ván grooten rang getrouwt was „en volgens haren ftaat dagelyks veel menfchen zagh, ging ik 'er des margens, om te sheer gelegenbeit te hebben van haar vry te fpreeken., en buiten aanweztr VAN anderen, welken, voor 't weinige dat ik reeds ~ van London gezien had, zeer gereed zyn, om:zich te vermaken, met de eenvoudigheit van perfootien,.die- op 't land groot ge- braght Zyn, te befpotten. m ' Het was omtrent tusfchen elf en twaalf uuren , toen ik aan haat buis kwam: na lang geklopt te hebben, kwam 'er een huisknegt voor ‚met zyn flaapmuts op , zoo ‘bleek en naar of hy uit het graf kwam, hy {lofte voort, en kwam eindelyk onder myn bereik , en toen ik na zyne Meestresfe vroeg, ftamerde hy uit. Ab! Fuffrouw, onze Mevrouw kan je nog in geen drie uuren fpreeken: wy bebben Dier deezen nagbt partyen“gebad. — Ik begreep niet wat hy zeg- gen wilde, nogh wat ‘er -gebeurt was. — Ik wilde echter nict vragen , maar liet myñ naam , en zéi, ík zou wél eens weder komen. : Van daar ging ik na de Winkels, en koght bet een en € ander dat ik nodigh had; van daar keerde ik tot mynent, fpysde , e tes _ gens drie uuren ging ik weder na myne Vrindin, eynde geduurig geer nadenkende geweest, omtrent 't geen haar hadde mogen Overkomenì, en wac òf de kneght dogh gemeent had met de Par- tyen die 'er geweest waren, : Myn goed geluk gaf dat ik niet weder te ongelegener tyd kwa- me, en ik vond de Dame onder ’t gebruiken van Chocolaat; zy had een Kop 'er van in de eene hand, en met de andere was zy zeer bezigh in ’t forteren van een menighte Guines , die ze in twee pelyke parten fcheen’ af te deelen op een tafeltje dat voor haar ond. — Zy rees op,en ontfing my, met zeer veel vfindelykheit en beleeftheid ‚zei me, dat het haar leet was niet by de hand ge- weest te zyn, toen ik de eerftemaal gekomen was, dogh voegde ‘er by, met een glimlach „dat ik , als ik wat langer in de ftad zou woont hebben, wel zoude leeren, my wat langer in 't bedde te ouden. Sa. Zy zei my niets van 't geen my ongerustheid had gegeven, en fcheen zo vrolyk en'wel te vreden, of ’er niets tot harent voor- gevallen ware, ik wist derhalven niet, hoe ik best myne vraghen zaude inrighten ‚en ik zou volkomen onkundigh vertrokken zyn, Ândien 2y-'t my niet in ’t vervolg onderright bad, met haare be- zigheit voort te zetten. — Jk ben niet abtogs zoo laat by de band, zei ze, als wel beeden; maar gy moet weeten, ik bad deezen naghè partyen: — zestien tafels zyn ‘er in den gang geweest,en 't soas auel-vyf weren; cer Wy hok rust. kwamen: «=» Ík iriumfeerde, 't ie - . 7 ` waar , o DE ENGELSCHE SPECTATRICE. 461 vaar, °S geluk was aan myneizyde , —.maar zie eens boe ik gee avend hen, —— die allen, zei ze, wyzende op de kleinfte hoop oud, zyn valsch, geen een’ goeden Guiné is 'er onder, Ik begreep wel uit het flot, dat ik eer; verkeert denkbeeld ge, naakt had van het woordje partyen : — echter beter berigt nodig yebbende, beleed ik haar onbefchroomt myne onkunde, daar zw jartelyk om lachte; dogh zy gaf my wel haast beter kundigheie ran zaken. — Zy zei me, dat wanneer 't getal der Speelders , meer Is tien Tafeltjes maakte, men dan zei, dat men Partyen had, als vet onder de Tien was, noemde men ’t Gezelfchap, en in geval ’ez naar een , of twee tafels waren een Spelletje; — Zy befloot, met vaar medelyden te betuigen, over dezulken van haare kennisen , lie met al haare kunstnaryen, het tot hunnent nooit verder alg ot een Spelletje hadden kunnen brengen. Het oprichten van het Spel tot een foort van Konst en Weten- chap, het uitvinden van Konstwoorden daar aan eigen, en zich sen eer te ftellen, in veele Speelders tot zynent by een te doen comen, kwaïn my niet min belachlyker voor , als myne verwondee ring, van haar dus te hooren fpreeken, het aan haar zyn moefte, Ik vand dat ik zeer gemakkelyk tot een Lid van dat Schogl van goede opvoedingen befchaaftheit hadde kunnen werden aangeno» men : maar hoe zeer die Academie 'er ook van beroemt zy, ik verkoor liever te blyven onder dezulken die men domme fchepze- len noemt, dan den naam van een Juffer, die de wereld kend, ee verkrygen, door 't wagen vaa myn geld, myn tyd, myne gezonté heit ‚en, 't geen ik altoos, nooit minder als eene van die werelde cundigen hoop te bezitten, mynen goeden naam, onder de gere selder , en beter denkende foort van men{chen. Os Of ik nu geheel niet wil komen in deeze nagtelyke byeenkoms ten, gaa ik haar niet te min zien, in tyden die-my zelf beter ge- egen komen:en dan hoor ik wat 'er den voorigen naght gebeurg s; — de vervoeringen en vernoegde uitdrukkingen , die zulk , of zulke eene, by een gelukkige fagh geuit heeft, en de (pyt en yer rloekingen van anderen die verlooren hebben; — de laagekynsjae ` laar fomtyds ,voornaame Dames ‚zich meede behelpen, om haar. ‘redit aan de Speeltafels te bewaren, en de noodlottige vernede- ingen, daar ze niet zelden toe verpligt worden: wanneer ze ge- 10ptzaakt zyn haare fchulden van Eer, want zog-wordenze allege- vaamt die uit het {pel voortkomen, af te doen: — maar ’t geen - ny ’t allefmeest verwonderde, was, dat 'er Dames d'industrie zyn , lie de vryheit nemen, en de behendigheit hebben, om voor goe- le Guines te verruilen, en te verwisfelen, 't geen elders val(che nunt genaamt word. Maar het fchynt dat die met elkandereg moeten bekent wezen „en ieder voor zich een Tafel verkiest daak nogh geene van de Zusterfchap posfesfie heeft genoomen, =~ ’t zebeurt niet te min fomtyds , dat zy, zonder elkanderen te kennen ,. indere aantreffen , die alzoo bedreeven zyn als zy zelve; dit was- jet geval van myne Vriendin geweest de eerftemaal dat ik haar te den kwam, maar zy verzekerde my, het haar party te zullen be, . taa ‘ 462 DE ENGELSCHE SPICTATRICE. taald zetten , en dat zy , den volgenden avond Mevrouw ding met haar eigen munt betalen zoude, want ze zou r eene met hax té fpeelen zetten daar ze geen verwagting op hebben zoude, en make, dat ze greetig haar eigen valfche Guines alle weder te rugh zoutė krygen. ’ Welke zonderlinge wyzen van tydverdryven zyn dat niet, waar in men toelaat, dat onze harten met verderfiyke dingen ingenomen worden, welken, hoe fchandélyk in hun zelven echter maar als fpotterny en een gaauwigheit werden opgenoomen, als men ze komt te ontdekken : en, die men, met gelyke bekwaamheie „'elkan- deren komt te vergelden, Want ík vind, dat bedriegen met de Kaart, even zoo veel is, als (peelen met de Kaárt; wat my aangaat, hoe meer ik 'er van hoor, hoe meer het my verbaast. — Zoo 'er iets is dat de geftrengfte berisping van de SpeBstrice verdiend my dunkt, deezen handel behoorde berispt te worden, de geene van al de gekheden des tyds, zoo verderflyk zyn kan, als even deeze. - Bedien U dan , Mevrouw, van de gelegenheit, en maak, is het mogelyk , dat de Juffer(chap van fchaamte rood worde door ’t her- denken, van ooft, onder den tytel van Uitfpanńing , eene wezent: lyke ondeugd te hebben helpen invoeren, en meede oorzaak te zyn geworden, van alles wat ooit onder de Sexe fchandelykst is voor- gevallen; — doed haar zien , welken onherftelbaar nadeel zy haat zelven, en den haaren toebrengen; — hoe zy , door de buitenfpoo- righeden , welken zy onder ’t fpeelen begaan, al de gebreeken van haren aart en temperamenten bekent maken; en, ’t geen mogelyk meer ingang by fommigen zal vinden, hoe een flegte Kaart, haare Wenkbraauwen in ongemeene fronzels brengt,en alle haare We. zentrekken, uit hun verband fteld, waar door de regelmatig{te Tronie in een grinnekende Gryns verandert. Maar ’t past my weinig om berightente geven, aan Uw. die van alles oneindig beter kundig zyt als ik, zyn kan ; dogh , zoo iets dat ik gezegt hebbe dienen kon , en door uwe bekwame hand befchaaft in ’t light kwame, zou ík my verheugen door deezen ‘er gelegen: heit toe gegeven te hebben, terwyl ik blyve 7 MEVROUW nn Uwe Verwondertaarfter York's Buildings | en nederige Dienaresfe 9 Feb. 1745. ` ADRASTA. P. S. Ik hoor dat (ommige van de bovengemelde Liefhebbers en Lief hebfters van het fpeelen, gereed zyn om na het land té an; indien dit zoo ís, zou een tydige-waarfchouwing van de pettatrice zeer dienftig zyn, eer zy ter plaatze komen, alwaat zy Anders zouden mogen denken, zeer wel betaald te zullen wore den, voor ’t enderwyzen van hunne foort van behendighedens | VADERLANDSCHE- = LETTER - OEFENINGEN, m Hermanni Veñema Commentarius ad primos viginti & unum Bfalmos. | | Vierde Berign DE veertiende Pfalm, tot aan welkers befchouwing wy in ons laatfte Berigt gekomen zyn, is, naar ’t oordeel van den geagten Venema, gemeenlyk door de Uitleggers in een verkeerd daglicht befchouwd, Dezelve behelst, zyns agtens , eene verdeediging der Godlyke Voorzienigheid 5 byzonder over zyn Volk, tegen de lasteringen der godloo- zen, die den {pot dreeven met de hoop en °t vertrouwen der godvrugtigen ; Zo van wegens de ftrafloosheid der Heide- nen in ’t algemeen , als van die der onderdrukkeren van Gods Volk int byzonder ; terwyl de Israëliten in eene lang- duurige gevangenis zugten. Hy vindt ter wederlegginge -dier lasteringe drie bewysredenen in dit Lied: de eerfte is ont- Jeend van de godloosheid der geenen die Gods Voorzienig: heid loochenen vs. 15 °t zyn dwaazen die zo denken, De tweede is afgetiomen van de Godlyke langmoedigheid, vs. 2,35 (*) God vertoont zich niet als Regter , voor dat de godloosheid ten hoogften trap. geklommen is. De derde wordt afgeleid uit de Godlyke oordeelen in vroegere dagen, ‚VS. 4555 (tT) God heeft meermaals getoond dat hy zyne oordeelen uitftelt tot dat de maat der ongeregtigheid vol. is. Aan deeze wederlegging wordt ten laatfte vs. 6 en 7 gehegt | eerle (*) De vraagswyze voorftelling vs. 4. omte fier, of emant ver- flandigb ware, die God fochte? moet ook vs. 3. in 't oog gehouden worden : of fy alle t'famen afgeweken en (hinkende geworden zyn? of 'er niemant is die goet doet! eok niet een? als, by voorbeeld , ten dage der algemeene Zondvloed, en der omkeeringe van Sg- dom enz. _ ; (t) Deeze verzen vertaalt onze Hoog. Leeraar aldus. Zyn niet woorbeeldelick geftraft alle werkers der ongerechtigbeyt , die myn velk opgegeten bebben als die broot aten, en den HEERE niéts genoemt bebben? Zyn fy niet aldaer zeer vervaert? om dat God by bet Beech. - e des recbtveerdigen is. Dit heeft men gezien door alle tydeñ, by nitneemendheid ‚in ’ oordeel over Sanherib. 2 Kon, XVII, II. DEEL. LET Ë. NO.IL: => -` li. 464 H., VENEMA OVER DE eerie beftraffing van de fpotterny der godlóozen (*), ef ceja verfterking van den wensch: der-godvragtigen.: Én uit die flot , vers 7, Och dat Israëls verlosfinge uyt Zion [ quam! ] ‘enz. is äf te leiden, dat dit Lied t'zämengefteld is, teen Israël in de gevangenis was, en op de verlosfing hoopte; en dat de lastering kunner Vyanden in die omftandigheden daar toe aanleiding gegeeven heeft. Vraagt men tot welke gevangenis is dit betrekkelyk ; onze Hoog - Leeraar ant: woordt, alle de omftandigheden loopen natuurlyk t'zamen in de Babylonifche gevangeuis, en daar is geen rede die ons dringt, om van deezen eenvoudigen zin af te wyken, of om een laater tyd te denken. ` Maar, zult gy zeggen, in °t hoofd wordt deeze Pfalm aan David’toegeeigend , hoe komt het bovengeftelde- hier mede overeen ? Men kau , zegt de geagte Venema, denken dat David deezen Pfalm door den geest der Prophetie gedicht heeft; of anders voor waarfchynlyk houden , dat dit Lied uit één van Davids Pfalmen overgenomen, en naar de om: ftandigheden van dien tyd gefchikt is, Dit.gevoelen wordt te aanneemelyker,als men nagaat „dat ’er tefi tyde van Ane tiochus Epiphanes op eene dergelyke wyze met dit Zang- tuk gehandeld is, van waar wy den Llilften Pfalm hebber. Wat hu in deezen Pfalm eigenlyk van David is, en by wat gelegenheid hý ’% zelve gedicht heeft „is voor ons van geen _weezefilyk belang. Verder heeft men nog aan te merken, ‘dat ook andere , hoewel weinige, Liederen van David, waarfchynlyk een dergelyk lot ondergaan hebben ($). Men kan naauwlyks twyfelen of de aanhangfels Pf. LL 20, ar. ~ LXIX. 35 -< 37. L ‚18--20. en de overige flotredenen der Boeken, waar in de Pfalmen verdeeld zyn „als XLL 14. ' LXXXIX. 53. CVL 48. Zyn van eene andere hand. „Eene tweede zwaarigheid, tegen dit gevoelen vat onzer oog-Leeraar , is, de aanhaaling van °t tweede en derde ‘vers van deezen Pfalm; en derzelver toepasfing op de foo- ‚den van zynen tyd, door Apostel Paalus Rom. u. 11,12. -Doch hy is van oordeel , dat het oogwit van Paulas niet ge- weest is aan te duiden, dat David van de Jooden van diea ‚tyd gepropheteerd heeft, maar dat die algemeene regel der Voorzienigheid, waar door God gewoon is een tot ‘het ui- terst (*) Het eerfte deel van ’t zesde vers vraagswyze te vertaalen. Befchaemt gylieden den rast des elendigen? - ` (t) Men zie onder andere Geleerden, die niet vreemd van dit gevoelen zyn, Lightfoot in Oper. Ja L. pé 16h - XXI EERSTE PSALMEN. NS terst gebragte verval te ftraffen, met zo veel regt tot de. Jooden gebragt mag worden , als tot de Inwoonders van de Waereld voor de Zondvloed, of die van Sodom; om daar door te doen zien, dat de Jooden het Euangelie hadden te omhelzen , en zich tè bekeëren; of eerlang door Gods oor deel flonden té vergaan; en dat dus, gelyk hy Hand. E: 18, gezegd had ; Gods tærne flond geopenbaert te worden; enz et oogmerk is niet hier uit te beweeren, dat de Jooden Van zynen tyd ten uiterfte-bedorvên waáren „maar dat ze van wegen hunne-hooggaande verdorvenheid ; die tiy als bekend áafneemt; en daar uitbreidt, zo wel als de Heide: nen, ftraffchuldig waaren voor God gelyk men uit den t’zas menhang kan afneemen; S a a, Den volgenden vyftienden Pfalm ziet onze Hodg-Łeėerdar aan alseen Zangftuk van een algemeenen inhoud, waar ia het leeven èr de zeden van hun „die in de Godlyke gemeen» fchap, onder deszelfs befcherming;, veilig en gelukkig lee- ven, befchreeveri worden. Hy vindt in ’t zelve met opzigt tot den tyd en gelegenheid der t'zamenftellinge niets by- zonders, alleefì fehynt mën uit het eerfte vers te konnen ~ afneemen , dat David dit Lied gedicht heeft, toen hy in ’t Ryk gevestigd was, naa dat hy de arke ap den berg Zion eplaätst had; en uit den inhoud is ’t niet vreemd te den- keh > dat de verkeerde gedägten des volks, ráakeride den titerlykeh dienst; als den grondilag hunner Hoope; en de oorzaák van hunnen gelukkigen ftaat, hier toe aanleidin gegeeveri hebben: — Deeze Píalm is dus van een alge» meen gebruik doot alle tyden; ook onder de Eùangelifche huishouding. Want het is Zo ver van daar dat die bedeeling de merischlyke deugden ; of pligten jegens den naásten, minder zou vereifchen „dat ze veel eer derzelver betragting Sterker: aändririgt ; áls. zynde het geloof in Christùs , hoe techtZinnig ook; zonder de liefde, eené ydele benaaming „ niet meer dan een lichaam zonder geest ;maakendeden mensch flegts een klinchend metael of lydende fthelle: want iż Cbristo heeft niets eenige kracht; dan een nieitw fchepfel, bet geloove elfs liefde werckende. $ fa n: a | s Wat nu verder den żestłeriden Pfalm aangaat „ in denzel- ven komt dns een voortreffelyk perfoon voor, die, in eene doodelyke benaauwdheid zynde, toont, dat het zo ver van daar is ; dat het met hem gedaan zoude Zyn , gelyk zyne vyanden waanden ; dat hy in tegendeel op goeden grond ` konne betuigen vast te vertrouwen, dat hy de hem toege- Zegde erfenis eerlang zal verkrygen, door zyne luisterryke l2 oP- ` hel 4 466 H. VENEMA OVER DË opftanding uit de dooden. En men heeft, zegt onze Hoogs Leeraar , naa °t gebruik dat Apostel Petrus en Paulus, Hand, IL. 253}. en XII. 35, van deezen Pfalm maaken, niette twyfelen „of/de Perfoon hier fpreekende ingevoerd is Chry tus zelf „op wien alleen de inhoud van dit Lied betrekkely emaakt kan worden. Vraagt men ; op welke omftandighe en van den Mesfias deeze inhoud bepaaldlyk laat, hy am- woordt dat het hem vry duidelyk toefchynt, dat men, nar uitwyzen van ’t negende vers , hier heeft te denken om den Mesfias, zo als hy den geest ftaat te geeven , naa dat hy de fmertlykfte pynen ondergaan had, en de gevoeligfte rampen te boven gekomen was , als uit het begin, en ’t zevende en achtfte vers van dit Lied blykt. Deeze Pfalm is van daar , zynes oordeels, bepaald betrekkelyk tot dien tusfchentyd , toen Christus, tusfchen de verdreevene duisternis en den dood, naa °t doorftaan van de bitterfte benaauwdheid , in de bewustheid der gelukkige voltrekkinge van zyn werk , we- der bedaard zynde „met een volkomen vertrouwen den dood afwagtte , als den weg om in te gaan in zyne heerbykheid: Alle de kenmerken in dit Lied voorkemende beantwoorden, zegt onze Hoog- Leeraar , naauwkeùrig aan dat tydftip toen onze Heer , naa °t verdwynen der duisternisfe , naby der dood zynde, uitriep, bet ís volbragt, — Betreffende de gelegenheid by welke, en ’t oogmerk waar mede David dit ied gedicht heeft, dit is uit den inhoud niet wel vast te ftellen: de oplettende Venema is niet vreemd van te denken, dat de volgende zeventiende Pfalm aan te merken zy als een aanhangfel van deezen, en dat men, dit erkennende, hier over iets naders zal konnen bepaalen. Doch van deeze vooronderftelling , boe vleiende ook , heeft hy moeten afzien , wel byzonder om dat de Mesfias als dan te plotslyk op David fpreekende wordt ingevoerd, en dezel- ve hier voorkomt als reeds gefproken te hebben? ook is ’t ‘eigenst hier te ftellen , dat de perfoon die bidt , Bewaert my, voortgaat om de grondflagen van zyn vertrouwen, en zyne verwagting te melden. Dit heeft onzen Hoog-Leeraar doen wederkeeren tot het eerstgemelde denkbeeld , welks ge ae Lo grond- Name o XXI EERSTE PSAL MEN, -4$ grondheid hy in °t ontvouwen yan den zeventienden Pfalm nader tragt te bewyzen, | ; - Deeze Pfalm behelst het ernftige gebed van iemand, die zugt onder, valfche befchuldigingen van kwaadaartige en magtige vyanden, die na regt noch onregt zagen; hier te- gen beroept hy zich op God als zynen Regter, en bidt dat dte zyne onfchuld beproeve, dezelve in ’t licht brenge, en hem door zyne befcherming beveilige: dat hy, zo °t niet anders konne gefchieden , zyne vyanden doe fneeven, en hem dus bevryde: waar op dit gebed beflooten wordt met eene betuiging van zyne hoop dat hy, hoe ‘t aok gaa in dit Jeeven „zeker namiaals gelukkig’ za} zyn, Dit Zangftuk heeft naar ’tinzien van onzen Hoog-Leeraar, zulk een naauw ver- band met het voorgaande, dat hy byna beweegd worde om te denken , dat deeze twee maar één Pfalm uitmaaken. In ’t voorgaande, zegt hy, heeft David den Mesfjas in- gevoerd , hetuigende dat Gods goedheid en welbehaagen” was in de Heiligen, en niet jegens de Gadloozen; verklaa- rende daar benevens zyn regt tot de erfenis; en zekere ver- wagting der opftandinge en heerlykheid. Ín dit volgende nu geeft de Dichter te kennen, dat by tot de Heiligen , maar gyne Wyanden tot de Godloozen behooren; bidt God dat hy , ten wille van den Mesfias, en naar deszelfs voorbeeld, de handen zyner vyanden ontrukt worde ; dat zyne vyanden Gods ongenade mogen ondervinden ; en betuigt eindelyk te gelooven en te hoopen, dat hy met den Mesfias ten zynen jyde zal ontwaaken, en Gods aangezigt in gelukzaligheid aaníchauwen. De zestiende Pfalm behelst derhalven den rondflag , waar op het gebed in den zeventienden Pfalm fteunt; en dus verklaart ons de laatfte het oogwit waar me- de de-eerfte is opgefteld. De Mesfias naamlyk is aldaar {preekende- ingevoerd, op dat de Dichter zyn. gebed, ter. zyner verlosfinge , op dien grondflag zoude vestigen. ©, Zodanig eene wyze befchouwen de Propheeten gemeenly de verlosfing door den Mesfias; en men vindt dit ook in den veertigften Píalm; het welk dit denkbeeld met opzigt „tot den zestienden en zeventienden begunftigt. Voegt hier nog by, dat ’er hier en daar in den XVIlden geoogd word: op den XVIden Pfalm zâls by voorbeeld: XVII. 7. op XVI. 1, VII, 12. op XVI. 4, en duidelykst XVII. 15, op XVI. ro; 1i, (*). > O Zegt .(*) Te weeten volgens de, overzetting en verklaaring van den Heer Venema. mn OO E PE XVIIL 7. luidt aldus : Befebermt uwen Gadtvruchtigen ‚89 | li 3 bé- . 468 H. VENEMA OVER DE XXI, EERSTE PSALMEN. Zegt men, deeze Pfalm wordt uitdrukkelyk door °t op: {chri t , Een gebedt Davids , van den vaorgaanden onder. cheiden; zyn Hoog-Eerwaarde geeft ‘er op ten antwoord, dat dit opfchrift niet dient om de Pfalmen, maar alleen at de fpreekende petfoonen te: onderftheiden ; en zo dit ant woord niet voldoende geagt mogte worden, geeft hy ’t vol gende in bedenking. Men zou, zegt hy, konnen ftellen dat zy, die de Pfalmen by een vergaderd.„én ‘er de opfchrife ten boven gefteld hebben , door ’t onderfcheid der {preeken. 