Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
„Wij zijn nog niet in de gelegenheid om de diagrammen met „elkaar te vergelijken, die de beweging op twee van den oorsprong „verschillend verwijderde punten aangeven. De eenige. in mijn „bezit, zijn die eener zelfde aardbeving, waargenomen te Tokio »en te Jokohama: daar deze basis echter slechts 16 mijlen lang »is, en de oorsprong der aardbeving er vermoedelijk eenige „honderden mijlen van verwijderd was, zoo kan, bij zoo weinig „verschil in afstand, uit hunne verschillen geen groot nut e worden getrokken. „De geschiktste diagrammen voor hetgeen ik wensch aan te „toonen zijn die, aan het eind mijner aangehaalde verhandeling vermeld. Zij stellen de uitkomsten voor op drie stations еп op 50 „verschillende afstanden van den oorsprong verkregen door het „doen springen eener dvnamietmijn in een boorgat. Кепе »eenvoudige beschouwing dier diagrammen toont aan, dat de „trillingen aan het naastbij gelegen station de snelste waren. sen dat voor hetzelfde punt de periode snel afnam met het „uitsterven van de beweging. »Ofschoon onderscheid te maken is tusschen aardsche golven sen watergolven, zoo is dan loch gebleken, dat zij in de „genoemde regels geheel overeenstemmen. Laat ons bijvoorbeeld »sommige der hevigste golfbewegingen nagaan, die, ontstaan зор de kust van Zuid-Amerika, zieh straals- of kringsgewijze „over den stillen oceaan hebben uitgebreid en zich iu wellicht „verwijderde kust van Japan. Nabij den oorsprong hadden de „vloedgolven een hoogte van 20 tot 200 voeten en volgden „elkaar in korte tusschenruimten, totdat zij allengs in de „gewone golfbeweging uitstierven. Tijdens zij den oceaan pas- | »seerden breidden zij zich uit tot zeer ver van elkaar verwij- »derde geringe aanzwellingen, die alleen aan de kust, maar „op het stille water niet meer waren op te merken. In plaats »van een muur van water ter hoogte van een 60tal voeten. „bereikte de golf Japan met wellicht 8 voeten hoogte en mel veen afstand tusschen twee opvolgende golftoppen van meer dan 120 mijlen. „Тос de uitwerking eener aardbeving op den bodem terug- »keerende, dan geloof ik dat er verschijnselen zijn aan te. „wijzen, die alle te verklaren zijn door in den bodem iets »overeenkomstigs aan te nemen als de golfbeweging van het "water, over groote afstanden voortgeplant, te aanschouwen „geeft, en van hetgeen wij op kleine schaal door middel van »aardbeving, door mijnen veroorzaakt, ook voor den bodem „bevestigd hebben bevonden. »Als een merkwaardig voorbeeld dienen de volgende verschijn- »selen der groote aardbeving van Lissabon op 1 November 1755. 4 »25 uur tijds hebben voortgeplant tot de ongeveer 9000 mijlen „т Spanje, Noord-Malië, Zuid-Frankrijk en Duitschland , Noord- сенде ж маса еді 51 » Afrika, Madera en andere Atlantische eilanden werd het effect "хап den schok, die zooveel onheil in Portugal teweegbracht» „in meer of minderen graad opgemerkt als een heftige beweging »van den bodem. In meer verwijderde landstreken als in Groot » Brittannië, Nederland , Noorwegen en Zweden en Noord-Amerika, „ofschoon er de waarnemingen talrijk waren, werd voornamelijk »slechts eene langzame golvende beweging in het water van „meren, kanalen en grachten opgemerkt. In sommige gevallen »vinden wij zelfs uitdrukkelijk vermeld: de grond was in rust. »Pebbly Dam in Derbyshire, een groote massa water, die „ongeveer 50 acres bedekt, begon te golven als door een stroom, "уап het zuiden komende, in beweging gebracht. Een kanaal „nabij Godalming overgoot den weg, die er langs loopt, met 8 »voet water. — Conistonwater. in Cumberland, dat nagenoeg 6 „mijlen lang is, werd gedurende 5 minuten in beroering ge- „bracht door een golf van 5 voet hoogte. „Nabij Durham geraakte een groote pont in rijzende en dalende »beweging ter hoogte van een voet, gedurende circa 7 minuten, sen met 4 à 5 golfhewegingen per minuut. Loch Lomond rees "еп daalde circa 27; voet bij elke 5 minuten en alle overige ^meren in Schotland schijnen overeenkomstig bewogen te zijn „geworden. Te Hirnbrun Castle іп Ofordshire, alwaar het »water in sommige grachten nauwkeurig is waargenomen, is »opgemerkt, dat de vloed bedaard opkwam, allengs in snelheid »loenam en onstuimig zijn hoogsten stand bereikte, dien stand „eenigen tijd behield, om dan weer eerst langzaam en vervolgens ^al sneller en sneller te dalen en zoo bij herhaling. Aan de "twee uiteinden van ееп 100 ellen lange gracht werden de »rijzingen en dalingen gelijktijdig waargenomen: zij kwamen vechter niet overeen met die van een pont in de nabijheid. „Bij deze bewegingen vertoonden zieh verscheidene maxima. „Dit zijn slechts weinige voorbeelden uit de zeer talrijke van »overeenkomstigen aard, welke de geschiedenis vau de aardbeving »van Lissabon tot ons heeft overgebracht. De eenige verklaring, "die van deze verschijnsels mogelijk schijnt, is dat de korte. 52 „sterke schok, die in Portugal zoo veel steden in puinhoopen „deed verkeeren, bij hare straalsgewijze voortplanting allengs зіп eene lange vlakke golf is overgegaan, met een periode van „eenige minuten, en dat deze polsgewijze heweging in de zoo „verwijderde plaatsen van Mngeland te geleidelijk was om „anders te worden bespeurd dan alleen aan de beweging, die »zij in het water veroorzaakte. Te Amsterdam еп іп andere „steden van Nederland werd de aardbeving alleen aan het slin- „geren van de luchters in kerken bespeurd. Ofschoon te » Haarlem het water sommige wallen overstroomde, werden er »geene bewegingen in den bodem opgemerkt. «Те Töplitz schijnt de pulsatie haren invloed op de bronnen ste hebben doen gevoelen. Het debiet van de voornaamste bron »nam aanmerkelijk toe. Even voor die vermeerdering werd het ` „troebel en hield een oogenblik op te vloeien. Allengs helder geworden, hernam het weder haar vorig debiet, maar het »was heeter en sterker mineraalhoudend. »Op, een paar plaatsen in Engeland werd aardbeving waarge- „nomen, maar deze zijn vermoedelijk als locale bevingen te „beschouwen, als secundaire bewegingen door de pulsaties in „een in critischen evenwichtstoestand verkeerenden bodem. „Deze aardbeving levert ons dus, naar ik meen, een duidelijk | „geval van het bestaan van beweging van den bodem, ор 700 | „grooten afstand van den oorsprong der beweging, dat het. эеЙесі, ofschoon voorhanden, aan de gewone waarneming „ontsnapt. » Bewegingen als deze zou men langzame aardbevingen kunnen „noemen, en het is niet onwaarschijnlijk, dat ze tot de mit" »werkselen van alle groote aardschuddingen behooren. Wanneer »zij eene aardbeving als die van Lissabon vergezellen, dan ligt „de oorzaak voor de hand, maar wanneer wij het water in „meren, en booten op het water in slingerende beweging zien „geraken, de luchtbellen der waterpasbuizen en de voetpunte! „der slingers zich zien verplaatsen, ligt de oorzaak dezer „verschijnselen niet altijd zoo voor de hand. шалын өмі ік ARA AN, A Am i ER „Не! is mogelijk dat dergelijke pulsaties in sommige gevallen shun oorsprong beneden den oceaan of zeer diep beneden het „oppervlak der aarde hebben. >In plaats van met den doorbraak en het daarmee gepaard »gaand geluid te beginnen, is het zeer wel mogelijk dat het „werkelijke begin eener aardbeving in eene belangrijke ophefling ‚of daling van een uitgebreid gebied bestaat, en dat deze „langzame slingering in de korst als een onvoldoende poging »tot aardbeving of tot vulkanische uitbarsting te beschouwen vis. Het ons bekende, bepaalde feit, dat vulkanen zich uit „groote diepte in zee tegen eene drukking van minstens 5 à 4 slon per vierkante duim hebben opgewerkt, bewijst ons het „voorhanden zijn eener inwendige spanning, die de verheffing van den bodem tracht te bewerken, en dat deze drukking »oneindig grooter is, dan die welke op de aarde door verschil "in getijen en van barometerstand veroorzaakt wordt. Wanneer »wij met Marrer aannemen, dat de inwendige drukking tegen ^de korst der aarde in vulkanische streken ten ruwste gemeten >kan worden door de hoogte die er de lavakolommen in de „vulkanen bereiken, zoo bevinden wij, dat de spanning in de »nabuurschap van den Cotopart bijv. de grootste der door ons »reeds genoemde nog eenige malen overtreft. »De voorname kwestie is derhalve, dat er in het binnenste „der aarde machtige spanningen voorhanden zijn, die eene »uitharsting, trachten te bewerken, en verder dat die spanning »veranderlijk is. Voor dat een vulkaan tot uitbarsting komt зік derhalve een aanzienlijke verhooging van die spanning , dien “еп gevolge rijzing van den bodem, en, na of gedurende de »uitbarsting, daling te verwachten. Het is verder niet moeielijk »zich verschillende andere oorzaken dan eene uitbarsting te »denken, waardoor voor die inwendige spanning gelegenheid ^ler ontsnapping kan ontstaan. „Kunnen dergelijke spanningen een uitweg vinden, zonder veen uitbarsting aan het oppervlak der aarde te veroorzaken , „dan ligt het voor de hand ze als de bewerkers te beschouwen 54 »van ver reikende pulsaties, die aan һе! oppervlak der aarde „als eene golfbeweging met lange periode zijn waar te nemen, „overeenkomende met die, welke in den uitersten getroffen kring „eener voor het centrum vernielende aardbeving worden ver- „oorzaakt. Dat er langzame slingerende bewegingen of afwij- „kingen van de vertikaal in den bodem plaats grijpen, welke „ook haar oorzaak moge zijn, is uit tal van verschijnselen, »die er door verklaard kunnen worden, meer dan waarschijnlijk. »Zoo hoort men in Zwitserland van tijd tot tijd van waarge- »nomen slingeringen in het water der meren, aldaar als »Rhussen” en »Seiche” bekend, en hetzelfde komt voor ор »meren en bhinnenzeeén in andere landen. Andere teekenen »van hetgeen eene langzame slingering mag zijn geweest „worden vermeld in het verslag van Grorar Darwin aan de n 1882. Een er van is ontleend aan »Mauxus Ning, die, bezig zijnde de as van een telescoop » Britsche Vereeniging »walerpas te stellen, plotselinge slingeringen in de luchtbel van het niveau waarnam. De geheele periode bedroeg circa »20 seconden en de amplitude 1",5 à 2". Dit gebeurde den »10en Mei (28 April) 1877, een uur en 14 minuten nadat »Iquique door een hevige aardbeving getroffen werd. De afstand „tusschen beide plaatsen bedraagt lijnrecht 10.600 en langs den „grooten cirkel gemeten 12.500 kilometers. »Zoo ook nam Mr. Waexer den Auen September 1867 eene | »afwijking van 5" waar, zeven minuten nadat Malta door »aardbeving getroflen werd. Den 4eu April (25 Maart) 1868 »werd eene slingering van de luchtbel waargenomen door » Gromadzki, vijf minuten na eene aardbeving in Turkestan. Ег „zijn nog twee vroegere overeenkomstige waarnemingen bekend, „Ше echter, zooals DARWIN zegt, niet, of althans niet met „zekerheid, met aardbeving in verband zijn te brengen. » Overeenkomstige waarnemingen zijn bekend gemaakt door „М. S. pi Rosst in zijn » Meteorologica Endogena." »Zoo werd den 20еп Maart 1881 te 9 u. n. m. door een »horologemaker in Buenos Ayres waargenomen, dat de slingers 55 ^van alle klokken, die in eene noord-zuidelijke richting slinger- „den, plotseling hunne uitwijking sterk vermeerderden . en werd „hetzelfde verschijnsel in meer of mindere mate in al de overige » klokkenwinkels waargenomen. In den bodem werd geene beving »bespeurd. Later bleek het. dat de tijd overeenkwam met die „eener aardbeving in Santiago en Mendosa. Een ander opmerkelijk „voorbeeld, dat hetzelfde verschijnsel toelicht, is eene slingering «уап den barometer gedurende een half uur, met tijden van »rust, die le San Fransisco werd waargenomen op den 21% „December 1860. Er werd geen schok gevoeld, en het ver- »schijnse! kan niet aan een plaatselijke oorzaak zijn toe te »schrijven, daar het kunstmatig niet kan worden voortgebracht. „Den volgenden dag bleek het. dat er een hevige aardbeving "lr Santiago had plaats gehad. „Ёп hiermede ben ik aan het eind van de weinige belangrijke „toelichtingen, die ik omtrent het bestaan van pulsaties in den »bodem ter beschikking heb. Ik twijfel niet of ze zouden, met эеепісе bemoeienis, aanzienlijk kunnen vermeerderd worden. „Не! voorhandene zal echter voldoende zijn om de overtuiging »|е vestigen, dat er verschijnselen bestaan, die tot nog toe »bijna geheel voorbij zijn gezien: dat verstoringen .in de »verlikaal, door lange gelijkmatige golving (pulsaties) veroor- »zuakt, werkelijk plaats hebben. kan, met de voorbeelden voor „ons, moeielijk betwijfeld worden. „Het zij echter opgemerkt, dat ze tot eene andere orde „behooren dan die. waarvan het onderzoek met zoo veel zorg ^heeft plaats gehad door de Darwıns te Cambridge." Uit de reeds door mij aangehaalde handleiding van den- zelfden schrijver zij, als: > Wenken tot hel steselmatig waarnemen ran aardbevingen” alleen het voornaamste en wel het volgende medegedeeld : Ofschoon de aanwijzingen van een instrument tot waarneming van aardbevingen ons altijd reeds iets le lezen geven, toch is er van het gebruik dier instrumenten slechts weinig nut te 56 verwachten, zoolang de waarnemingen niet geschieden in onderling verband op een voldoend aantal plaatsen en volgens een welgekozen stelsel. Aardbevingsinstrumenten bestaan er van zeer verschillenden aard; de keus er van is geheel afhankelijk van het doel, dat men zich voorstelt te bereiken. Van de voornaamste uitkomsten, waarnaar gestreefd wordt, treden op den voorgrond. 1°. De bepaling der plaatsen, alwaar de aardbevingen ontstaan ; 2°. De bepaling van aard en oorzaak dezer verontrustingen van den bodem. Het tweede vraagstuk sluit de bepaling van de hoegrootheid en van de periode van elke beweging in zich, evenals van de variaties, die beiden ondergaan gedurende het aanhouden der beweging: voorts de variaties, waargenomen op het eene station, vergeleken met die, waargenomen op een ander; eindelijk de Fsnelheid waarmede de beweging is voortgeplant, waarvan de beantwoording weer de vergelijking der op de verschillende stations waargenomen tijden noodzakelijk maakt. | Alleen van dergelijke gecombineerde waarnemingen is het mogelijk belangrijke gevolgtrekkingen omtrent den aard der beweging af te leiden, namelijk of het er eene geweest is, die, even als een slag, golving van indrukking en van wringing (distortion) veroorzaakt, dan wel eene, die, als een scheur of afsnijding, alleen golven van wringing teweegbrengt, dan wel, of de. beweging uit de vereeniging van beide oorzaken is ontstaan. Observaties als deze zouden zeer veel licht kunnen werpen op den aard der verandering, die de beweging binnen het gebied harer voortplanting ondergaat, door de verschillen in topographische en geologische gesteldheid van den bodem, dien zij doorloopt. Uit de verzameling van alle zoodanige aanwijzingen zou hel een жамы Y il E a EE fea, 57 samenstreffen (е bestudeeren zijn tusschen aardbeving en astronomische en meteorologische verschijnselen, als bij ver- schil in jaargetijden, phasen van de maan, getijden enz. Aardbevingen, waarvan het uitgangspunt beneden de zee gelegen is, zouden gedeeltelijk te bestudeeren zijn door middel van eenige daartoe doelmatig geplaatste peilschalen, en waar- van, in verband met waarneming van eenige op de nabij gelegen klippen aan te brengen of te kiezen vaste merken, belangrijke uitkomsten te verwachten zouden zijn omtrent rijzing en daling van den bodem. Als een gevolg van deze waarnemingen zou het wellicht blijken, dat de in rijzing verkeerende area's juist die zijn der menigvuldigste aardbevingen. ы Eenmaal tot de kennis gekomen der terreinen van meest voorkomende beroering , zoo zou in verband met eene andere reeks van waarnemingen omtrent zeer kleine trillingen van den bodem, zoo als die alleen met daarvoor ingerichte uiterst gevoelige instrumenten zijn op te merken, kunnen nagegaan worden, of die kleine bewegingen in eenig opzicht als de voorloopers der aardbevingsgolven, en als zoodanig van eenig nut als waarschuwing te beschouwen zijn. Tevens zou het blijken of wij door de studie der registratie van die zeer kleine, voor ons gevoel niet waarneembare, aardtrillingen, die thans door de vakmannen met het woord »tremors” worden aangeduid, beter zullen slagen om de beweging van de korst der aarde onder wetten te brengen, dan met de waarneming der grootere bewegingen tot nog toe het geval is geweest- Na deze uiteenzetting van eenige der voornaamste doeleinden. waarop het streven van den seismoloog gericht is, komt de beschouwing aan de beurt omtrent de hulpmiddelen, die den waarnemer daartoe ten dienste moeten staan, en wel in deze opvolging : V. De beschrijving der noodige instrumenten : 2°. Een overzicht van de betrekkelijke voor- en nadeelen der beschreven gelijksoortige instrumenten onderling, 58 vergezeld van eenige voorbeelden der met die instru- menten verkregen teekeningen. en 5°. de installatie van seismologische stations, hunne kosten enz. De door Mitxe beschreven instrumenten zijn: 1°. Een registreerend uurwerk of tijdaanwijzer. De meest gebruikelijke methode, om het oogenblik van een aardschok te bepalen, is het gebruik van een uurwerk, dat door een eenvoudig mechanisme door elke zeer lichte schok omniddellijk tot stilstand wordt gebracht. Het eenige bezwaar dezer methode. die echter door Paumierr verkozen en door Мамет aanbevolen wordt, is, dat de klok na elken schok van aardbeving weer in gang moet worden gebracht en daarbij weer nauwkeurig gelijk gezet of met een ander uurwerk vergeleken moet worden. Dit bezwaar is vooral dan van toepassing, wanneer de waarneming op meer dan een station plaats heeft, en de stations noch onderling. noch met een telegraafkantoor in telegraphische verbinding staan. Na deze oude methode op groud van onder- vinding verlaten te hebben. bedient Мих zich van een instrument als in fig. | voorgesteld wordt. De klok C, liefst met ` halfsecundeslinger (tik) draagt de secunde- (eigenlijk ИК-) wijzer evenals de uur- еп minuutwijzer in het centrum. Elke wijzer eindigt in een naar buiten omgebogen punt, waarop een stukje kurk is gestoken, waarvan het voorvlak van tijd tot tijd met een weinig inkt (een mengsel, van glycerine en lampenzwart) wordt bestreken: de besmeerde vlakjes van die drie wijzers bewegen zich in een zelfde vlak. en daarbij is. de uurwijzer, als het dichtst bij de wijzerplaat de langste en de seeundewijzer de laatste en kortste van | de drie. Een lichte vlakke houten ring BR, aan de eene zijde met een geverniste cartonnen schijf bekleed, geheel overeenkomstig ` de uuraanwijzing van de klok ingedeeld, en met die nan wijzing evenwijdig en eoneentrisch als spiegelbeeld geplaatst, wordt ` zoodanig door het mecanisme beheerscht, dat een schok er een А T——— mee—— ——ms———————— 59 heen- en weergaande horizontale beweging aan meedeelt, zoodat de schijf even met de punten der wijzers in aanraking komt, en het karton er een afdruk van ontvangt. Deze plotseling snelle heen- en weergaande beweging, die op den gang van het uurwerk geen invloed heeft, wordt verkregen door de daling van een gewicht W, dat aan de schijf P een halve omwenteling meedeelt. De schijf werkt met een krukpen op de krukstang K. die, zooals uit de teekening licht is te zien, bij een halve omwenteling van de schijf P aan het wagentje, dat den ring R draagt, een korte beweging voor en achterwaarts meedeelt. In den stand, gereed om te werken, wordt de omwenteling van de schijf P belet door een klink, die, aan het sluitstuk van een electromagneet M gehecht, onmiddellijk wordt losgetrokken, als door een lichten schok de galvanische keten gesloten wordt. 2°. Ken seismomelter (fig. 2) ingericht tot het opteekenen van aardbevingen op een stilstaande plaat. In dezen toestel dient een slinger, die door het aanbrengen van een wrijvingsweerstand voor kleine bewegingen »doodwerkt" miel doorslaat) als teekenaar. Ten einde de beweging, die hij van de aarde ontvangt, vergroot af te teekenen, werkt hij op den korten arm van een hefboomsindex, waarvan de lange arm van een vertikale glijnaald voorzien is, welke, gedurende hare beweging , over een met lampenwalm zwart gemaakte glazen plaat slepende, er het aardbevingsdiagram op graveert. Dit geschiedt namelijk op de volgende wijze. In een stevig gefundeerd of met den bodem vast verbonden stijf houten raamwerk zijn in dezelfde vertikaal twee ophang- punten voorhanden: een aan den top, voor steun van den slinger АЙ, еп een in het dwarsbalkje O tot steun van den index 1. De plaat P met de schroef S zijn alleen bestemd tot scherpstelling van den slinger. Het lichaam van den slinger bestaat uit een looden ring RR, die op de wijze van de schaal eener balans in horizontalen stand is opgehangen. Deze ring is gedekt met een glazen plaat, en op deze plaat rusten de 60 fijne spitsen van twee of meer glijnaalden HH, daartoe in hare vaste vertikale glijbusjes geplaatst, die aan den balk W van het raamwerk zijn verbonden. Behalve dat deze naalden een niel vergroot diagram op de glazen plaat traceeren van den door den slinger doorloopen weg , dienen zij voornamelijk om de geringe wrijving, noodig om het doorslaan van den slinger te beletten, te veroorzaken, waarvan reeds melding is gemaakt. De beweging van den slinger wordt op den index overgebracht door middel van een in den ring vast aangebracht slaafje, dat in het centrum van den ring en dus in de vertikaal, waarin slinger en index zijn opgehangen, voorzien is van een fijn conisch gaatje M: in deze opening past het korte zeer dunne staafje van den index. De index rust mel een bolvormige verzwaring . ter plaatse van zijn draaipunt aangebracht, op het reeds vermelde steun- of ophangpunt in den dwarsbalk Ө van het raamwerk BB. De lange arm van den index is bij ç voorzien van een glijnaald, rustende op de zwartgemaakte glazen plaat K. die ten slotte bestemd is, het vergroote diagram te leveren van de door een aard- hevingsschok aan den toestel medegedeelde beweging. De glazen plaat rust op houten wiggen, die te zamen een blok met evenwijdig onder- en bovenvlak vormen, en waarmee de plaat nauwkeurig gesteld, en voor hei wegnemen vrij gemaak! kan worden van de naald. 5°. De reproductie der diagrammen. Nadat een diagram verkregen is, wordt het glas aan de geteekende zijde evenals een negalief-photografie met vernis overdekt, en is het, droog zijnde, gereed om er afdrukken van te nemen. Dit geschiedt bij voorkeur volgens het, den ingenieurs welbekende poussproces. Men kan zich het hiervoor noodige gevoelige papier op de volgende wijze verschaffen. Men bereidt de twee volgende vloeistoffen, meugt ze le zamen in een donker blauwe flesch en houdt ze van hel daglicht verwijderd. De oplossingen zijn: 61 24 gew. deelen citroenzuur-ijzer ammoniaat op 100 gew. water en 16 » Even als papier voor photographisch gebruik met een zilver- = rood-kaliprussiaat у. Оон р bad behandeld wordt. wordt het voor de poussmethode bestemde papier met het mengsel der vermelde oplossingen in een donkere kamer gevoelig gemaakt en gedroogd. Het wordt in goed gesloten blikken bussen of doozen bewaard. Het afdrukken in een raam geschiedt even als bij het photographisch proces. Dadelijk na verwijdering van het papier van de glasplaat, wordt het in een zinken hak door overgieting mel water ongevoelig voor de verdere werking van het licht gemaakt. Terwijl de lijnen onder dit afwasschen wit te voorschijn komen. neemt het papier allengs de kleur van het pruissisch blauw aan. Het aldus geprepareerde diagram behoeft nog slechts gedroogd te worden, om gereed te zijn. Dat op elk diagram het noorden aangewezen, of dat het in het algemeen volgens de hemelstreken georiënteerd moet zijn. spreekt wel van zelf, en daarop is bij de opstelling van den seismograaf of bij de plaatsing van de diagramplaat te letten. Daar een aardbeving zieh gewoonlijk niet tot een enkele schok of golving, veel minder tot eene enkele beweging bepaalt, en de schokken elkaar dikwijls snel opvolgen, zoo zal van een aardbeving, die bijvoorbeeld binnen een uur tijds een groot aantal schommelende bewegingen oplevert, een blijkbaar moeielijk te ontwarren diagram verkregen worden: daar een enkel veld van teekening tot opname van al die door de naald veroorzaakte correspondeerende kromlijnige figuren dient, zullen de opvolgende veelal strikvormige figuren elkaar bedekken. Mocht ook nog daar. waar het een enkele doorgaande, Sewoonlijk strikvormige lijn is, ontwarring mogelijk wezen, dan nog is de opvolging in tijd, die bij elke beweging behoort , niet bekend. Zal de seismograaf ook in dit opzicht ten volle аап het doel beantwoorden, dan moet blijkbaar de plaat zelf, die de teekening ontvangt, van het oogenblik af dat de klok de eerste beweging aangeeft, in een regelmatig voortgaande 62 beweging worden gebracht, waarvan de snelheid nauwkeurig bekend is. De opvolging der golvingen, hunne richting en amplitude en de tijden van opvolging zijn dan uit de verkregen resultaten van de aardbeving met die van de diagramplaat af te leiden. De belangrijke technische bezwaren, die aan de oplossing van eene zoodanige inrichting verbonden zijn, en waarvan wel de voornaamste te achten is, dat de slepende beweging van de plaat tegen de schrijfstift geen invloed op den gang van die stift, die alleen door de aardbevingen geleid moet worden, mag teweegbrengen, maken haar niet zeer geschikt voor uitgebreide toepassing. Een zeer langzaam in bet centrum roteerende schijfvormige plaat, waarop concentrische cirkel- lijnen op onderling gelijke afstanden de abscissen, en stralen, gelijkelijk ingedeeld, de ordinaatlijnen vormen, voldoet, zoo het schijnt, het best aan de vereischten. Ik zal den schrijver, uit wiens bro^hure ik het vorige geput heb, niet verder volgen in de beschrijving van de Double bracket seismograph еп de Conical Pendulums, noch van de sersmograph for vertical motion, Gnav's compensated Spring Astatie seismograph, als alle behoorende tot de inrich- ting van een observatorium, zoo als geacht mag worden te kostbaar en omslachtig te zijn voor meer algemeene aan- schaffing еп ver verspreide aanwending door particuliere belangstellenden, die door hunne observaties de bevordering der wetenschap zouden wenschen te steunen. De stroomsluiter, die voor het registreeren van den aan- vangstijd der aardbeving noodig is, wordt door Миле als volgt beschreven. Dit instrument, zie fig. 5, is een resproductie op kleine schaal van den slinger-seismograaf. De lange bamboe hef- boomsarm | van den index is hier echter drager van een fijne koperdraad, die in een platinapunt eindigt. Deze platinapunt hangt vrij in een kuiltje van het kwik in een onder die naald geplaatst houten bakje M: de vereischte zeer geringe | en ed ae | k 4 3 : 1 b. ; 65 depressie in het Kwikniveau wordt verkregen door in het centrum van den bodem van het bakje een ijzeren nageltje te drijven. Bij de minste beweging van den index komt de platinapunt met het kwik in aanraking en wordt de stroom, waarvan het kwik de eene electrode vormt en de platinapunt de andere, gesloten. Nog zij ter loops aangestipt, dat eene geheel overeenkomstige inrichting, door eene belangrijke verhouding aan de beide hefboomsarmen van den index te geven, als mieroseisinograaf of trillingsmeter (tremor-meter, aangewend wordt. Elke kort- stondige siroomsluiling. door eene lichte beweging of trilling veroorzaakt, werkt op het sluitstuk van den electromagneet еп veroorzaakt derhalve een tik of aanslag, die op een voor de drukstift geplaatst beweghaar blad, op eene roteerende schijf gewonden, of op een strook kan worden zichtbaar gemaakt. Wanneer geen zeer groote gevoeligheid verlangd wordt, en liever bij de waarneming geen gebruik gemaakt wordt van galvanisme, kan de siroomsiniter ook wel door een mechanische inrichting vervangen worden. De beste aan den heer Мих bekende ¿mechanical starter" is die, afgebeeld in fig. 4. Op een vlakke plaat, die op stelschroeven rust, is het bewegelijke instrument geplaatst, dat door het doen afvallen van een gewicht W de klink doet uitschuiven, die in fig. 1 de beweging van het register belet. Dat gewichtje is in de leekening fig 4 voorgesteld door het aan een draad verbonden cilindertje W. Dit wankelbaar staafje wordt gedragen door den toestel PLS. Hiervan is het gedeelte S glad bolvormig van oppervlak, terwijl L een daaraan vast verbonden looden schijf is, op zoodanige hoogte vastgezet, dat het evenwicht van den op de glazen plaat geplaatsten toestel nog slechts even stabiel en zeer nabij labiel is. Alzoo ingericht is een zeer geringe schok voldoende om den drager van het gewicht 64 700 ver te doen slingeren. dat het gewicht er moet afvallen. Door den val wordt de draad aangetrokken, die op de klink werkt, en zoo wordt het tijdregister in vrijheid gebracht. Omtrent het nut der in zijn werkje beschreven instrumenten wordt door den heer Mm. sr opgemerkt, dat hij eene werkelijk goede tijdsbepaling, mits die van een zelfden schok op verschil- lende stations plaats heeft, de voornaamste van alle waar- nemingen acht. Immers, ten einde den oorsprong van den schok te leeren kennen. geldt de regel, om de richting van de beweging op verschillende plaatsen waar te nemen en te verlengen; de onderlinge snijding der richtingslijnen zal het centrum of de plaats boven het focus aanwijzen. Bij sommige, en vooral bij de zwaarste aardbevingen echter behooren bij een enkelen schok verschillende richtingen van golfbeweging, waaruit duidelijk blijkt dat de richting, waarin de grond in golving komt, in vele gevallen niet constant blijft. Somtijds is er reden om aan te nemen, dat de voornaamste trillingen transversaal gericht zijn op de richting van voortplanting. Daar de aardkorst niet homogeen, en de wetten van bewegingsvoortplanting іп zoodanige middenstof nog slechts gebrekkig bekend zijn. 700 is het eenige middel om tot eene vertrouwbare bepaling _ van den oorsprong (het seismisch centrum) te geraken: een groot aantal nauwkeurige tijdsbepalingen binnen den geheelen getroffen kring. Een bezwaar, tegen deze methode geopperd, is dat men nooit geheel zeker is van het juiste oogenblik, waarop het tijdregister in werking is gekomen: zooals men ` zich zal herinneren, is dit oogenblik afhankelijk van de ge- voeligheid van den stroomsluiter of van den tuimelaar starter”) die het register in werking brengt. Behalve dat dit bezwaar x vervalt, wanneer de inrichting van het observatorium volledig genoeg is, namelijk van een steeds doorloopend registreerblad ` voorzien is, en waarop voor elk punt van het diagram blijkt ` op welk tijdstip het den indruk van de teekenstift heeft verkregen, ` 200 is het bezwaar in het algemeen van minder belang , wanneer ` 65 de posten van waarneming slechts talrijk, en op zeer ongelijke afstanden van het seismisch centrum gelegen zijn. Na den tijdnemer wordt de beschreven slingerseismograaf als het doelmatigste werktuig voor aardbevingswaarneming aanbevolen. Het heeft het voordeel dadelijk aan te toonen of de richting der golving constant is geweest, dan wel in een of meer op elkander volgende hoofdrichtingen is overgegaan: ook is uit het diagram gemakkelijk de hoegrootheid der beweging in elke hoofdrichting te weten te komen. Het nadeel echter van de stilstaande plaat, tegenover de veel samengestelder seismografen met voorloopend en den tijd controleerend register, is de complicatie van het diagram, vooral bij langaanhoudende еп bij zware aardbeving, en verwarring, of onnauwkeurigheid van het diagram wegens het doorslaan van den slinger (onvolkomen doodwerking) bij zeer zware golvingen. Bij dergelijke grootere slingeringen wordt van het diagram, door de wrijvingsspitsen op de eerste plaat getraceerd, veelal voordeel getrokken. Na eenige voorbeelden van eenige met dit werktuig verkregen diagrammen (»records") meegedeeld en verklaard te hebben, en nog eenige beschouwingen te hebben gegeven omtrent voor- en nadeelen van de overige in het werkje beschreven of aangeduide meer volkomen instrumenten, gaal de schrijver over tot de inrichting der posten (»observatories”), en wordt in hoofdzaak het volgende behandeld. Na nogmaals te hebben uiteengezet, dat de beste waarne- mingen, wanneer die zieh voor een aardschok tot een enkel station bepalen ‚ de voornaamste vragen onopgelost laten, komt de schrijver tot het besluit, dat 5 à 6 stations noodig zijn om voldoend volledige gegevens te kunnen ver- krijgen voor de bepaling van aard en oorsprong der beweging. Omtrent de keus der plaatsen van waarneming werd in Japan de volgende weg gevolgd. Van Tokio {Yedo) uitgaande als een plaats van menigvuldige aardbeving; werden in alle rich- tingen aan alle steden, binnen de rayons van 30 еп 100 5 66 mijten afstand, bundels briefkaarten gezonden, met de officiéele aanschrijving aan de civiele autoriteit van elke plaats, om eenmaal per week de waargenomen aardbevingen aan het hoofdbureau te Tokio te berichten. Op die wijs bleek het spoedig dat het grootste aantal schokken in het Noorden en in het Oosten, en maar zeer zeldzaam enkele in het Zuiden, buiten een daar gelegen zware reeks bergen, voorkwamen. Het middel der postkaarten-informatie werd daarop іп noor- delijke richting verder voortgezet, met het gevolg, dat le zekere voorloopige begrenzingen ontdekt werden van voor aardbeving meest gevoelige area binnen het berggebied, terwijl de geheele nood-oostkust buiten het gebergte gelegen. blijkbaar een ander bewogen gebied bleek te vormen , waarvan het uitgangspunt der beweging onder de zee moet gelegen zijn. Deze eenvoudige informaties hebben bovendien aangetoond, dat een zeer voorname groep der meest voorkomende aard- bevingen het best bestudeerd zou kunnen worden langs een lijn, die, in het Noorden van het eiland bij Sapparo aanvangende , langs Hokadatı en de oostkust voortgaat. en bij Tokio of Yokohama in het zuiden eindigt. Кепе nadere hulp in de studie van dezelfde en van een andere meer locale groep zou te verkrijgen zijn door middel van enkele rondom Tokio in de vlakte van Musashi verspreide posten. Is het terrein tamelijk vlak, zoo als het pas genoemde, dan zijn 5 of meer stations zoodanig te kiezen , dat hun onderlinge afstand 15 tot 50 mijlen bedraagt, en er geen drie іп een rechte lijn gelegen zijn. Bij voorkeur kieze men de nabijheid van telegraafkantoren, wegens het gemak der zuivere bepaling van den tijd, en het is dan zeer gewenscht, dat ег, evenals dit in Japan geschiedt, van een hoofdstation dagelijks aan alle lelegraafkantoren door het geheele rijk een nauwkeurig tijd- telegram worde geseind. In ieder geval moet elke post er op ingericht zijn om den tijd, dien het uurwerk, dat bij de waarnemingen gediend heeft, aangeeft, steeds nauwkeurig tof zekeren bepaalden tijd te kunnen herleiden. = I Voor elken post. ingericht zooals de heer Миле dit zou wenschen, worden de volgende instrumenten vereischt. Г. Een stroomsluiter en tijdnemer, zoodat het begin der onrust van den bodem voor elk station nauwkeurig hekend wordt. Wanneer van 5 posten de verschillende tijden bekend zijn, waarop er een zelfde golfbeweging gevoeld werd, en aangenomen mag worden, dat de snelheid, waarmee de schok zich uit den oorsprong in alle richtingen voortplant, voor de ligging der posten in de praktijk gelijk is, dan kan daaruit de plaats van oorsprong, de diepte beneden het oppervlak en de snelheid van voortplanting berekend worden, zooals ıs uiteengezet op pag. 70 van het 2e deel der Transactions of the Seismological Society. 2°. Een slinger-seismograaf. Wordt met dit instrument op elk der verschillende stations van een zelfden schok eene bepaalde hoofdrichting verkregen. dan is het mogelijk om. door de verlenging in de richting van een gemeenschappelijk snijpunt, tot de plaats van oorsprong te besluiten. Behalve de reeds genoemde afleidingen kan het instrument ons inlichting geven omtrent de wijze van uitsterven der beweging , omtrent den invloed van topographische of geologische verschillen in den bodem op den aard en de richting der beweging. Ook omtrent de aanleiding is het soms mogelijk, om uit de diagram- men na te gaan of een breuk, alleen wringingsgolvingen veroorzakende, dan wel een slag (ontploffing, tevens indruk- kingsgolven veroorzakende, de aanleidende oorzaak der beweging is geweest. Met de meer volledige werktuigen of hulp- middelen tot zelfregistreering kunnen wij ons in deze korte mededeeling niet speciaal inlaten. 5°. Een zelfregistreerende ontvanger carriage reciever ше! »Conieal pendulums", een of ander eenvoudig »hracket in- strument” en сеп »lever spring-instrument" voor vertikale beweging. De kosten van zoodanigen post worden door den heer Mise begroot op : 68 Voor de houten observatiehut, het gebouwtje 40 Yen paper of, de Yen ор / 1.60 berekend, . . x . . / 64 Uurwerk met tijdnemer 40 Yen of . . » 64— Carriage reciever, conical pendulums en brass 19. Yen... "dq cC a ter AE ge A ебать. 5 Жайыл Быр alite қа xa SE НЫН Slingerseismograaf 5 Yen. . Ж... Galvanische toestel, accede ete. 98 Ran. » 156.80 Te zamen. . . Z 520.— Deze som wordt door den schrijver een ruime begrooting - genoemd, wanneer uitsluitend van instrumenten van de aller- goedkoopste soort gebruik wordt gemaakt. Daar echter bij elk middelpunt van verstoring 5 stations behooren, zoo vordert de waarneming van elke door aardbeving verontruste area een | eerste uitgaaf, die voor Japan f 1600 zou bedragen. Eene dergelijke inrichting zou ongetwijfeld zeer veel kunnen leeren omtrent de aardbevingen, eigen aan een gegeven district en wel speciaal omtrent de aardbevingen . van middelmatig vermogen. Ook omtrent de groote aardbevingen van vernielende wer- king: zou elk zoodanig station zeker een en ander aan het licht brengen, ofschoon voor dit geval waarschijnlijk bijzondere instrumenten, als rollende cilinders, noodig zouden zijn. Zeker zou het voor een eenigszins vollediger stelsel van waarneming raadzaam zijn, om aan den hoofdpost, te kiezen | ter plaatse der menigvuldigste rustverstoringen , een zelfregistree- rend toestel toe te voegen voor de waarneming der lichte ` aardtrillingen (»treraors”), waarvan de aanschaffing in Japan | een som van 70 Jen = / 112 vordert. Voor de nabij de kust of aan zee gelegen stations wordt ` de toevoeging van zelfregistreerende getijschalen gevorderd en ` dan liefst van de soort als beschreven is in de »Transactions” — Deel II pag. 91. De heer Михе eindigt zijne brochure met de erkenning dat x het 5- à 6-postenstelsel, hetwelk hij voor elk aardbevingsdistrict 69 aanbeveelt, ongetwijfeld aanleiding zal geven tot velerlei beden- kingen, en dat men zeer zeker van een ruimer gekozen stelsel hetere resultaten zal mogen verwachten. De reden, waarom geene meer omslachtige inrichting werd aanbevolen was alleen, om aan den stelregel vast te houden, het meeste nut te verkrijgen met de minstmogelijke kosten. Dat het seismologisch genootschap te Japan er echter ook prijs op stelt, om meer algemeene mededeelingen omtrent elders dan in hare naaste omgeving plaats gehad hebbende aardbevingen te ontvangen, blijkt uit hare verspreiding van berichten-boekjes in blanco zooals de Natuurkündige Vereeniging er een ontvangen heeft. Dat boekje draagt tot opschrift: »Seismological Society of Japan, Earthquake observations" en op den omslag een opgeplakt gedrukt verzoek, luidende: »With the Compliments of the Committee, who request that You will kindly fill out the blanks and forward them according to the directions in the back of the book.” Elke bladzijde ‘is door een rij gaatjes in twee ongelijke deelen gedeeld, waarvan het korte aan den rug verbonden gedeelte bestemd is om, ingevuld zijnde, als aanteekening te dienen voor den waarnemer, en het andere langere en ruimere gedeelte, om ingevuld, aan het adres van het Genoot- schap te Japan te worden afgezonden. Elk van die deelen bevat de volgende hoofden : Locality — Date , Time — Duration — Direction — Intensity — Nature — Remarks. De keerzijde van het te verzenden gedeelte draagt tot opschrift » Additional Remarks” met het verzoek om vóór iedere opmerking tusschen haakjes het nunnner te plaatsen der op de laatste bladzijden van het boekje voorkomende »algemeene voorschriften”, waarop de opmerking betrekking heeft. Bovendien bevat het boekje nog eenige blanco kwartaalstaatjes. De zoo even genoemde belangrijke »algemeene voorschriften zijn, met weglating van eenige buiten ons doel liggende, de volgende. 70 519. Vermeld zoo mogelijk bij den naam der plaats van - » waarneming (locality) hare lengte en breedte. »2°. Vermeld zoo mogelijk achter den datum den juisten tijd »van waarneming. Die tijd kan nauwkeurig verkregen worden „door snel uw horloge uit te halen, en vlug achtereen eerst | эйе seconden, dan de minuten en het laatst het uur af te _ „lezen en op te teekenen. Daarna moet het horloge zoo spoedig „mogelijk vergeleken worden met een standaard-uurwerk. | »waartoe veelal gebruik kan worden gemaakt van de klok | „van het naast bij gelegen spoorwegstation, of een post- en „telegraaf bureau: ten slotte moet de aanwijzing van die klok - »tot den middelbaren tijd der plaats van waarneming worden | »herleid." Een ieder, die genegen is om tot het voorgestelde doel mee te werken, zal dus wel doen zich in tijds met den - Chef van het door hem te kiezen station omtrent de goede tijdwaarneming aldaar еп hare verificatie te verstaan, en | zich te oefenen in het juist aflezen op den eersten blik van zijn | zakuurwerk, dat van een seconde-wijzer voorzien moet zijn. | »5°. De duur van elken schok of beweging worde zoo goed ` „mogelijk bepaald door waarneming van den secunde-wijzer. ^4. Пе richting der beweging kan daarna worden waar- „genomen aan het in golving gebrachte water in kan d: „badkamer, of wel aan het slingeren van een hanglamp. | „of van een hangend voorwerp in het algemeen, en wéi »liefst door er een geopend boek dicht onder te houden, de | „kanten van het boek evenwijdig te houden aan de vier | »muurvlakken van het vertrek, en de woorden aan te teekenen ` „of te onthouden, tusschen welke de slingering plaats heeft. »Door dat boek dan in denzelfden stand op tafel te leggen. »kan met een kompas de richting tussehen die beide woorden ven dus die van de slingering worden bepaald. Van eem- „omgevallen voorwerp is het niet genoeg de richting op le „geven, waarin het voorwerp volgens zijne lengte gelegen is. „maar ook de richting van de windstreek , waarheen het omge »vallen is. Voor deze waarneming kan een klein cilindervormig „voorwerp dienen, bijv. een potlood, dat onder een stolp »overeind gezet is, en in een laag zand valt. Geef de „afmetingen en het gewicht of spec. gewicht of de soort "yan de omgevallen lichamen op, en ook de lengte en den „beschreven boog van een slingerend voorwerp, den vorm van shet vat van eene golvende vloeistof, de soort en de diepte »van de vloeistof. ›5°. Daar het voor zekere seismometers van het hoogste „belang is, om te weten welke soort van vloeistof door een »schok het meest bewogen wordt, en bij welke diepte in »een vat van bepaalden vorm de golvingen het sterkst zijn. ^z00 worden waarnemingen van dezen aard bijzonder aanbevolen saan Heeren apothekers. »6°. Beschrijf elke beschadiging door gemetselde muren »ondergaan, met opgaaf vau de richting en afmetingen van de „scheuren, en de richting volgens het kompas van het getroffen muurvlak. »7°. Vermeld de soort en voornaamste afmetingen van eenig »voorwerp, dat door den schok eene draaiende verplaatsing om »een vertikale as heeft ondergaan, en maak de verplaatsing „duidelijk door twee lijnen waarvan de eene — getrokken of "vol — de oorspronkelijke richting van een der zijvlakken, en ^de andere — gestippeld — die na de verplaatsing aangeeft. beide met bijgeschreven kompasaanwijzing. »8°. Indien het aantal der verdraaide of omgezette en der "in eene richting verplaatste voorwerpen groot is, geef dan іп ^het algemeen alleen de soort der voorwerpen op. en vermeld ^de grootte der draaiing, en of zij in of tegen de richting van "беп gang der uurwerkwijzers heeft plaats gehad. ›9°. Heeft er voor of gedurende den schok rammeling of »open- en dichtslaan van deuren en vensters plaats gehad, maak ер melding van met opgaaf van de richting van de daarbij "betrokken muurvlakken. »Is een slingeruurwerk door deu schok blijven stilstaan. »noleer de tijdsaanwijzing en de richting van het slingervlak. 72 9119. Vermeld omtrent den aard van den schok, of hij was | „golvend, trillend, bij herhaling stootend, plotseling als een | »enkele stoot, enz: »12°. Waart gij bij den aanvang van de aardbeving wakker ` »of slapende? „15°. Geef de soort van fundeering (gemetseld, los zand, steenen, paalwerk) en ook de hoedanigheid van den bodem | »(rots, grint, zand, leem of klei, moeras) ор, behoorende tot shet gebouw, waarvan gij het waargenomene vermeldt. „14°. Voeg aan uw bericht, zoo mogelijk, een situatie- »teekening van het gebouw uwer waarnemingen en zijne | »naaste omgeving toe, zoodat het blijkt, hoe het ten opzichte »van heuvels en valleien gelegen is. Geologische bijzonderheden „omtrent dat terrein verhoogen de waarde van uw rapport. „15°. Zijn er in den bodem scheuren ontstaan „meld hunne »richting, ligging en afmetingen. »16°. Beschrijf ook elk geluid, dat de aardbeving voorafging „of vergezelde. Maak daarbij onderscheid tusschen het geluid. »door de beschadiging boven den grond veroorzaakt, еп onder- »aardsche geluiden. Was er een tijdsverschil, en hoe groot | »schat gij het, tusschen het geluid en den schok? De gewone | »termen, waarmee de verschillende aan aardbevingen eigene »geluiden meestal aangeduid worden zijn de volgende: rollend, »rommelend, ruischend, als van een sterken windvlaag , als het ` „sissen van heet ijzer, dat in water gedompeld wordt, als een „doffe slag, als eene ontploffing, als van kannonvuur, slijpend, | „klinkend, enz. »18*. Vermeld zoo mogelijk den stand van barometer en E „thermometer, liefst gedurende eenige dagen voor, gedurende, | sen eenigen tijd na den schok. 199. Is er eenig electrisch verschijnsel waargenomen voor „of gedurende de aardbeving? Zijn daarbij wellicht aan tele- | »graaflijnen aardstroomen ontdekt? »20° Zijn er nieuwe waterbronnen ontstaan , of voorhandene | »troebel geworden ? ZA »21°. Is er in den toevloed van het water in rivieren, „bronnen of welputten vermindering of wel stilstand bespeurd ? „25°. Als er warme bronnen in uwe nabijheid zijn, zou shet raadzaam zijn er dagelijksche temperatuurwaarnemingen »te doen, en na te gaan of aardbeving er invloed op heeft. »24°. Geef kennis van elk ongewoon verschijnsel, voor, . „gedurende of na de aardbeving waargenomen, in de werking »van een nabijgelegen vulkaan. ^25. Bij zeer zware aardbevingen dient omtrent het ontstaan »van scheuren in den bodem gelet te worden of ze schijnbaar (7) ^vuur of stoom uitlaten; en voorts ор het ontstaan van meren , „wijzigingen in de bedding van rivieren en ор aardstortingen »of afschuivingen. л | »26°. Werd er in zee, in meren of rivieren visch gedood vof ор het droge geworpen? »27°. Bracht de aardbeving bij sommigen of velen een geval „of verschijnsel van ziekte te weeg? 38. Werd de schok op eenigerlei wijze aangekondigd , bijv. »door bijzondere gedragingen van vogels, honden, katten, enz. »29°. Aan de kusten behoort aanteekening gehouden te "worden van elken buitentijds invallenden hoogen en lagen ^walerstand en van den tijd, die er tusschen op- en neergang »verloopt. Aardbevingen in Zuid-Amerika hebben de zee op de "kusten van Japan 24 uren later gedurende een geheelen dag "in schommelende beweging gebracht. »50°. In verband met de waarneming van zwaardere schokken „op andere plaatsen, behoort aan de minste aardtrilling, die ^ergens gevoeld wordt, even nauwkeurig de aandacht te worden »geschonken. Het is juist de kennis der geheele uitbreiding "van elke beweging in den bodem, die voor de bepaling van "het punt van uitgang van zeer veel waarde is. »51°. Maak ook nauwkeurig melding van de waarnemingen »en opmerkingen van uwe buren en naaste omgeving. Een "legelijk wordt dringend uitgenoodigd verslag te doen van elke »waarneming van hoe weinig beteekenis zij ook op zich zelve zijn 74 »moge, daar zij wellicht strekken kan om andere waarnemingen saan te vullen of te bevestigen. „55°. Plaats bij elke vermelding van een waarneming, omtrent welker juistheid gij volkomen zeker meent te zijn, - een sterretje (ж). »54*. Wend u voor de toezending van een nieuw blanco-boek »tot den Secretaris van »the Seismological Society. Japan". „55°. Geef het adres op van een ieder, die bijzonder in de „gelegenheid is, omtrent bijzondere verschijnselen bij aard- »bevingen of van nabij gelegen vulkanen. waarnemingen te »doen en inlichting te verschaffen. >26. Zend uwe observaties steeds zoo spoedig mogelijk aan эйеп Secretaris van het Genootschap te Tokio. ‚58°. Raadpleeg voor nader onderricht in seismologische „waarnemingen : Admiralty Manual of Scientific Enquiry (Joux „Murray, Albermerle Streel, London): Anleitung zu Wissen- »schaftlichen Beobachtungen auf Reisen von Dr. Meumavenr (Verlag „уоп Rogert OPPENHEIM, Berlin: The first Principles of Observa- »^Honal Seismology (Neapolitan Earthquake 1857) by Қовевт | N > *MALLET, 2 Vols. (СнармАх and HALL, London). Er thans toe overgaande het vulkanisch gebied van Neder- | landsch-Indië, en dat is, met uitzondering van Borneo, Banka ` en Billiton en enkele kleinere eilanden. geheel Insulinde, in het veld onzer beschouwing op te nemen, merken wij op, dat de waarnemingen, die er tot nog toe omtrent aardbevingsver- | schijnselen gedaan zijn, zoo als ze in de staatscourant en m het Natuurkundig Tijdschrift gepubliceerd worden. zich nog ` slechts tot het allereerste ruwste gedeelte hebben bepaald. Dat daarbij ooit of ergens van instrumenten gebruik zou zijn gemaakt, om de nauwkeurigheid der persoonlijke waarnemingen іе hulp te komen, blijkt uit geen enkele mededeeling. Voor 100 ver binnen het Nederlandsch-Indisch gebied rechtstreekseh | Nederlandsch bestuur is ingevoerd, en de ambtenaren nauw”. 