Het idiotisme en de idiotenschool
Van den beginne af was een Gesticht het einddoel onzer School. Reeds nu zijn tien vreemden , zoo goed mogelijk , door ons of door hunne betrekkingen in den kost besteed , en voor vele anderen is daartoe aan- vraaggedaan, of zijn inlichtingen bij ons ingewonnen. Op den duur is dit op die wijze niet vol te houden. Het toezigt over hen , die in bijzondere huisgezinnen besteed zijn , is van ons niet te vergen , en zonder dat wordt er te veel gewaagd. Daarbij komt , dat , hoe groote waarde wij ook aan onze school als zoodanig hechten, de verpleging in een gewoon huisgezin , voor velen, die eene geheel bijzondere opvoeding en lig- chamelijke verpleging behoeven, nooit voldoende zijn kan. Ook zijn niet alien in staat, oni dagelijks tot ons te komen; en ondervinden wij nu reeds, vooral in den winter of bij ongunstig weder, hoe veel daar- door wordt verlet en verloren. Voor sommige ouders is het ook smartelijk, hunne kinderen , die zij liefst als in de schaduw verbergen, op die wijze aan het HP^' Kj 1 Het O'enee-slviindio Geslidit voormioHfajari^e [dioteiyte's(kaYenha<?e 255 gezigt van alien, zoo niet aan de openbare bespotting prijs te geven. Wij hadden dus eene gestichts-verple- ging , gelijk ik zeide , ten minste voor een gedeelte van onze leerlingen, van net eerste oogenblik af op het oog; maar wij meenden , ook dit langzaam en als van den grond afop te bouwen. Eerst zouden wij ons schoolgebouw hebben ingerigt tot een verpleegbuis voor eenige weinige leerlingen ; om naderhand van de ingewonnen vruchten , zoo finantieel als weten- schappelijk en zedelijk , tot een1 ruimeren oogst we- der uit te zaaijen , en zoo het groote doel , eene inrigting geheel tot verpleging van idioten geschikt, te bereiken. Maar bij navraag aan de bevoegde autoriteit , bleek het ons , dat dit , in verband met de bestaande wetgeving, niet kon worden toege- staan ; daar deze alleen de oprigting veroorlooft van Geneeskundige gestichten voor krankzinnigen , onder bijzondere Koninklijke goedkenring; die niet wordt verleend , zoo het gesticht niet ten minste eenigzins aan al de eischen der wetenschap voldoet. Durfden wij echter eene zoo groote onderneming wagen , dan werd ons van die zijde alle mogelijke medewerking toegezegd , die wij dan ook ruimschoots ondervonden hebben. En wij hadden die medewerking wel noodig, daar wij terstond reeds op een nieuw bezwaar stnit- ten. Om een gesticht te bouwen , of een gebouw te koopen en daartoe in te rigten, waren aanzienlijke fondsen noodig. Zoo sloegen Avij dan nu de handen aan het werk, en ontwierpen het plan in dit jaar, ook door de wel- willende hulp van onze correspondenten , algemeen verspreid. Weder onder bescherming van H. M. onze Koningin en gesteund door den krachtigen voorgang van het Koninklijke Huis, noodigden wij de aanzien- lijken van den lande uit , om als Medestichters of Dona- teurs met ons dit groote Averk tot stand te brengen. Tot het eerste vroegen wij minstens f 500 renteloos voorschot of eene gift van J 200; tot het laatste de helft dier gift ; terwijl wij ook voorschotten van f 250 aannamen, en de geheele benoodigde som op 40 a f 50,000 begrootten. Dit gesticht wenschten wij , als aan onze school verbonden , binnen 's Gravenliage op te rigten , zoodat beide te zamen zouden voort bestaan. Hier zal het dus de plaats zijn , om op beide punten , de plaatsing in eene stad en het aanhouden der school , ons tegen vele bezwaren , van verschillende zijden ons voorgeworpen , te verdedigen. De algemeene uitspraak der wetenschap , — ■ oflie- ver van de hedendaagsche organen der wetenschap, — verklaart de groote steden voor al zulke inrigtingen geheel ongeschikt, ten minste binnen de kom harer bevolking 1). De opeengehoopte menschen-massa , het onreine water en vvat niet al ! maakt ze daartoe veel te ongezond. De buitenluclit is belioefte, vooral waar men opvoeding verlangt of genezing In het afgetrokkene laat ik dit gelden; maar voeg er reeds terstond de beperking bij, dat het dan ook eene 'ge- zonde buitenlucht moet wezen. Gelijk juist de Zwit- sersche dorpen, en niet de steden, de meeste cretins 1) Naar de oude spreuk uBx ungue leonem" deel ik hier de aan- merking van erlenmeyek op onze school mede , nadat hij op den voorgrond heeft gesteld , dat zij , reeds in hare zoo gebrekkige beginselen , eine grosze Reihe von Vorzugen darbietet. u Einer der gr'bszlen Mangel ist die Anlage des Instittits in einer Stadt. Wenn unsere deutscJien Stddte schon Nachtheile genug fitr ein solches Etablissement darbieten , so mbchte das bei einer hollan- dischen Stadt mit ihren unzdhligen Candlen , mil ihrem Reichthtm an iibl'er Ausdiinstnng und Armuth an gutem trinkbarem Wasser nock mit viel groszerem Rechte gelten. Solche Anstalten gehbren auf 's Land , wo die Kinder in frischer Luft Jcrdftig gedeihen. Wir geben sehr gerne zu , dasz fur den Anfang des Instituts ein wesentlicher Vortheil darin lag, es in der Stadt zu erbjfnen, aber das Verpfle- (jungshaus, dasz die Regenten spdter zu erbauen gedenken , darfunter keiner Bedingung unter den nachtheiligen stddtischen Mnfliissen , son- dern musz auf dem Lande erbaut werden, u. s. w." De sclirijver vreest evenwel, dat in geen land dit meer tegeustand vinden zal, dan juist in het onze, waar men , in de laatste jaren zelfs, nog nienwe of veruienwde kraukzinnig-gestichten in de steden keeft gebouwd. Dat wij echter niet gebeel op ons zelve staan, blijkt , behalve uit saegeets gesticht te Berlijn , uit bet geen guggenbuhl zegt (bl. 47) , over Benemarken sprekende : Dr. Huberts ist eben im Begriffe , eine Heilanstalt zu griinden , und dieselbe der grosser en Bequemlich- keit wegen in eine Stadt zu verlegen. En hoezeer ook met zijnen Abendberg ingenomen , voegt bij er bij : Insofern die Mehrzahl seiner Pfleglinge einfach blbdsinnige Kinder (geene eigenlijke creti- n en) sein werden, so mug dies gehen. 17 voort brengen , zoo is menig landelijke streek in ons land veel ongezonder , dan eene hoog gelegene en goed bebouwde stad. Men zal eenen scbrijver, die eens dweepte met het buitenleven , maar die door hard- nekkige koortsen en eene voor altoos ondermijnde gezondheid , daarvan helaas ! wel genezen werd , het toch niet ten kwade duiden, dat hij op die gezond- heid veel heeft af te dingen , en de helft van den vaderlandschen grond , — inzonderheid voor hen , die in steden zijn geboren en opgegroeid, — gansch niet ge- schikt keurt. Drie jaren , onder anderen , heb ik ge- woond in het huis, waar het eerste Zendelingen- instituut van ons vaderland werd gevestigd , maar van waar het later naar eene onzer grootste steden verhuizen moest, omdat het een gasthuis geworden was. En wat in het bijzonder de Provincie Holland aangaat , wel zijn de zeekusten en duinen hooger, maar ik vrees , dat onzen idioten , die veel in binnen- kamers zijn verbroeid en meestal door gebrekkige wer- king der huid onderdrukt , de zeelucht slecht passen zou. Men zou dus tot het hooge Sticht , tot Gelder- land, Overijssel of een deel van Noord-Braband de toevlugt moeten nemen. Maar waarom , daar duizen- den in onze steden en inzonderheid ook in deze onze stad , gezond leven en sterven ; daar vele idioten er vroeger te huis waren en er later zullen moeten te- rug keeren, — waarom zouden ze in een niet te laag gedeelte der stad, in eene ruime huizing met fris- schen tuin en goed drinkwater, niet de zelfde voor- deelen vinden kunnen? Waarlijk ! de ongezondheid en vooral de meerdere sterfte onzer groote steden 259 heeft eene andere bron ! Weelde en armoede beide , zedeloosheid aan de eene , overspanning en over- prikkeling aan de andere zijde, eene ongeregelde levenswijze , met een woord , ondermijnt er de gezond- heid en sleept er velen ten grave; terwijl bovendien de talrijke volksklasse veelal in ellendige, vochtige en onreine woningen is op een gehoopt. Maar al stemden wij al die bezwaren toe, dan nog heeft men de belangrijke voordeelen eener groote stad over het hoofd gezien. Is aan de eene zijde woning en levenswijze er duurder, aan de andere heeft men ook over eene menigte van hulpmiddelen te bescbikken. Wanneer bij voorbeeld Mecr-en-Berg , — dat om bet 17* 260 hoofddoel niet wenschelijk zijn zou , niaar wel voor de kinderen, die er in gehuisvest zijn : — in het mid- den stond van Amsterdam, zou er misschien reeds lang eene idioten-school in gevestigd of uitvoort ge- komen zijn. Want dan had de onderwijzer , dienu, te midden der duinen , geheel op zich zelven staat, zich even als Avij , met geringe kosten en eenige moeite, hulp genoeg kunnen aanschaffen, om zijne denkbeel- den en plannen ook nit te voeren. — Er is nog iets. De krankzinnige is tijdelijk buiten de maatsehappij ge- sloten ; hem kunt gij dus plaatsen , waar gij wilt; alleen bij aanvankelijk herstel zou 't wenschelijk kunnen zijn, — gelijk dit in het gesticht te onzent geschiedt , — hem langzamerhand en niet op eens in het huiselijk leven terug te brengen. Maar de idioot, dien gij wilt opvoe- den, moet bij eenigen vooruitgang in de maatsehappij worden ingelijfd , waartoe in onze steden voor alien steeds de gelegenheid is; zoodat daardoor het verla- ten van 't verpleeghuis niet een uitstooten wordt in eene vreemde wereld , maar slechts een langzame overgang tot het verstandige en bedrijvige leven. Is het dus, — en hiermede besluit ik deze uitweiding, — is het waar, dat » de redelijke geest alleen ontwaakt, door een1 anderen redelijken geest gewekt," (Bl. 89) dan verwachten wij de ontwikkeling van den idioot alleen van den mensch, al wordt ook zijne genezing bewerkt door de natuur. Onze kweekelingen heb- ben bijna altijd een verstandig mensch tegenover zich , werkzaam aan hunne ontwikkeling; zij zien de be- drijvigheid der maatsehappij; zij worden genoodigd en ingelijfd in bevriende huisgezinnen ; zij deelen , — zoo 261 zij er vatbaar voor zijn , — in de godsdienstoefening , zoo wel als in de vermaken en uitspanningen eener beschaafde wereld. Zij worden later , zoo wij hopen , op winkel of ambacht , of in eene dienst op de proef besteld Maar om al deze voordeelen regt te waar- deren , behoeft men niet eens van de opvoeding on- zer idioten te spreken. Men vergelijke slechts een wel ingerigt Weeshuis met het groote Kindergesticbt te Veenhuizen, — verre van de schadelijke uitdam- pingen en kanalen onzer groote steden gelegen ! En dit brengt mij weder op onze school, die wij wenschen met ons gesticht vereenigd te houden , niet- tegenstaande de stoute uitspraak van sommigen, dat men de kinderen of geheel moet belpen door eene gestichtsverpleging, of in het geheel niet. Onder de gebreken der philanthropic van onzen tijd , is niet het minste dat van idealen te willen verwezenlijken , van den bezoeker rnodellen en pronkstukken te vertoonen , in plaats van in de talrijke en uitgebreide behoeften der maatschappij te voorzien. Ja ! reeds vonden wij in buitenlandsche Verslagen de treurige voorbeelden , dat op die wijze binnen weinige maanden bijna geheel weder verleerd werd, wat ge- durende zeven jaren met moeite was aangeleerd; en de medelijdende verzorgers ten laatste met weemoed 265 hoorden, dat de ongelukkige verworpeling in een armhuis was opgenomen. 1) Wij meenden, dat door het aanhouden van onze school voor alien , die de gestichtsverpleging des noods konden missen , zoo veel mogelijk aan dit be- zwaar werd te gemoet gekomen. Onze dagscholie- ren, zonder het huis hunner ouders te ontwennen of een geheel ander dieet aan te nemen , worden beter gevoed dan anders; terwijl den ouders zelven die last toch niet geheel wordt afgenomen. Intusschen pogen wij hun te leeren , wat hun nuttig is , en hen zoo veel mogelijk , voor of bij hun vertrek , in de maatschappij in te lijven. Zoo staat, terwijl ik dit schrijf, een oude kouranten-jongen mij voor de oogen, die ook wel tot de idioten mag worden gerekend , al is 't juist niet in den hoogsten graad ; maar die toch op de gewone volksschool van mijn' geachten mede-directeur zoo veel geleerd heeft, dat hij , — zeker wel geen zijner kouran- ten geheel verstaan en die denkelijk niet eens lezen zal, maar ze ook nooit verkeerd bezorgt. Hij heeft dan toch eene plaats leeren bekleeden in het midden der wereld ; en dit is beter , dan die in het beste Asyl of armen-kolonie. Men gevoelt dus, dat wij tot opleiding van de zulken, inzonderheid die op eenigzins gevor- derden leeftijd tot ons komen . het meest de noodzake- lijkheid van het voortbestaan onzer school handhaven. Met dat al blijft een goed gesticht onmisbaar , zal er iets wezenlijks voor de talrijke klasse der idioten gedaan worden. 1) Erster Bericht , Hubertus-burg , bl. 40. 26i De vraag blijft nu nog slechts, — en zij is lioofd- vraag : — hoe een goed gesticht voor idioten kinderen zijn nioet. Natuurlijk hangt hier veel van de omstan- digheden en van de beschikbare middelen af. Als alge- meen vereischte staat dit bij mij vast, dat eene zoo naauwkeurig mogelijke klassificatie , ook door de inrig- ting van school- en woonvertrekken aangewezen , cen- ter nooit , als in het krankzinnig-huis, geheele afzon- dering worden moet. Het geheel moet een huisgezin vormen in kieinere , eene maatschappij in grootere gestichten; en de opneming van ieder kind tevens inlijving in die maatschappij of dat huisgezin wezen. Ik weet het , wij hebben hier het vooroordeel tegen ons, de vrees van bezorgde ouders vooral, dat bij deze vrije zamenleving hunne kinderen, door 't gezigt van zoo vele half dierlijke of misvormde menschen- gestalten , nog erger worden zullen ; maar hier bedriegt ons weder ons eigen gevoel , dat wij op den idioot over brengen , die het niet kent. Ieder niensch zoekt, als gezellig wezen, zijne's gelijken. Van daar, dat voor een' idioot niets meer hinderlijk is , dan de ge- wone kinderkamer of school ; en vooral de straat- jeugd, die hem met wrevel of met angst vervult, en zijn reeds zoo zwak zelfvertrouwen hem geheel ontneemt. Wat overal de ondervinding hieromtrent leerde, werd ook in het niemvste gesticht (Ecksberg , bl. 58) weder ondervonden : Die Erfahrung lehrt , das ein Kretinen-kind sich eben nur in der Anstalt wohl und heimisch fuhlt. Da findet das Kind Seinesglei- chen , findet Kinder , die auf einer tiefern Stiife stehen als es selbst ist , und das macht ihm Muth ; es findet 26a Kinder, die nicht viel uber ihm stehen, die es also erreichen kanri , wid das belebt den ihm in der Regel ganz besonders inwohnenden Nachahmungstrieb und spornt zum Wetteifer Die Kinder , welche in die Anstalt eintreten, zeigen gar kein Verlangen, mit ihren Eltern ivieder fortzugehen, sondern verlieren sich schnell unter die andern Kinder u. s. w. — Reeds nu spreekt ook onze ondervinding hier veel sterker , dan wij ooit liadden durven liopen. Vertroetelde kinderen , die men niet dacht , dat buiten 't ouder- lijke huis of zonder eene teedere en veeljarige oppas- sei^es leven konden , zeiden binnen weinige dagen zelve, dat zij hier maar blijveu wilden; geheel onbe- wusten , die zelfs vader of moeder niet kenden , too- nen nu kennis aan hunne verzorgers; en krankzinni- gen , die wij vroeger weken en maanden lang binden en teinmen moesten , zien nu een' enkelen dag ver- baasd rond, bepi^oeven daarna een paar nukken van hevigen onvvil, en zijn dan, als een boeren knaap onder de recruten , vervvonderlijk spoedig in hunne klasse ingelijfd. Een leger op te rigten, viel ook ons oneindig moeijelijker , dan daarin het dubbel aantal nieuwelingen in te lijven. Tegenover de behoefte aan omgang en zamenle- ving , staat echter steeds die aan leiding en bewaking. Nooit inoeten , zelfs in het speeluur of bij het eten , ja! niet eens bij 't slapen of opstaan , idioten met idioten worden alleen gelaten. Dit is tevens ons antvvoord aan hen , die eene strenge afseheiding der geslachten eene volstrekte voorvvaarde aehten voor onze inrigting. Bij krankzinnigen is die seherpe af- 266 scheiding hoog noodig; veel minder bij ons, waar de geheele zamenleving wordt beAvaakt en bestuurd , en — in de krankzinnig-gestichten wordt dit misschien wel eens vergeten ! — meer onzedelijkheid en wan- orde moet worden voorgekomen, dan die door de ontmoeting van meisjes en jongens te vreezen is. Kloostertucht is ook geene opvoeding. Onze jonge lieden moeten leeren , zich betamelijk onderling te gedragen, en gewennen dit nu ongemerkt , terwijl kloostermuren slechts de bartstogten piikkelen. Op onze school ten ininste, met bet armste en meest verdierlijkte van dit menschenras begonnen, is hier- omtrent nog nooit iets ongeschikts voorgevallen. Zoo als evenwel een groot gesticht, als eene maat- schappij op zich zelve , zijne voordeelen beeft, zoo kan bet ook te groot zijn. Wij hopen bij de inrigting van het onze , in het midden te staan tusschen die kleine Duitsche gestichten, waar enkele idioten in het gezin van den directeur en tusschen zijne kinderen worden opgenomen, en de kolossale Engelsche onder- neming. De eerste inrigting heeft het zelfde voor,als in het gewone leven de huiselijke opvoeding en het onderwijs door een' verstandig' gouverneur; terwijl de grootere gestichten de voordeelen, maar ook de na- deelen van eene talrijke kostschool aanbieden. De invloed van hem , die de zware taak op zich nam , om de vader dezer ongelukkigen te zijn , al is hij daar- voor nog zoo goed berekend , wordt door de menigte verzwakt, omdat hij te veel aan anderen moet over- laten , en onmogelijk , — dat toch bij ons zoo hoog noodig is ! — van ieder kind eene studie maken kan. 267 Daar tegenover staat echter in de praktijk het on- overkomelijke bezwaar, dat zulke huiselijke inrigtin- gen, waar de kinderen geheel persoonlijk door een' man van kunde en wetenscliap worden behandeld, ook al werden zij in ons land door de wet veroor- loofd , uit haren aai d te kostbaar worden , om van algemeene toepassing te zijn. En aan den anderen kant heeft ook het gesticbtsleven zijne voordeelen. Bij de ruime verscheidenheid der verschijnselen van het idiotisme, vindt onder een grooter getal ieder gemakkelijker zijns gelijke. Alleen zal hij, die het geheel overziet en bestuurt , voornamelijk dien takt behoeven van orde en gezag , dien natuurlijken aan- leg, om de krachten van anderen als de zijne te ge- bruiken , zonder welken ook de kundigste krijgsbe- velhebber niet over een groot leger, de bekwaamste onderwijzer niet over duizend kinderen , en de knapste huismoeder niet aan het hoofd van een arm- ofwees- huis kan geplaatst worden. Onze klassificatie zal dus naauwkeuriger en doel- matiger kunnen zijn , naar mate het getal onzer leer- lingen zich uitbreidt. Reeds hebben wij vijf klassen opgenoemd, die weder vele wijzigingen in zich be- vatten, en die, op de afdeelingen voor jongens en meis- jes toegepast, zelfs een dental zouden uitmaken. De af- zonderlijke leiding van deze en daaruit weder afgeleide klassen bepaalt zich echter grootendeels tot de school , die in het gesticht (als in ieder wees- en kinderhuis) zou moeten voort bestaan, al bleef zij niet bestaan bij het gesticht. Wat de gestichts-verpleging betreft-, behalve de natimrlijke afscheiding van jongens- en i68 meisjes-slaapzalen, zal men inzonderheid voor de overprikkelden veel geheel anders, dan voor de ove- rige bewoners moeten kiezen en voegen; tot den val van het licht, de kleur van muur of behang, de banken waarop zij zitten , de uren van opstaan , van werken en spelen, zoo wel als voeding en verple- ging. Kortom , in alles is bij dezen juist de tegen- overgestelde behandeling , als bij de verstompte idio- ten , en dus ook eene andere omgeving van licht en geluid , van lucht en warmte , en van allerlei hui- selijke voorwerpen noodig. Het verzuim daarvan is , naar mijn gevoelen , de oorzaak der klagt , zelfs op goede Duitsche gestichten, dat men met deze leerlin- gen bet minst of bet moeijelijkst vordert. Ook moet over bunne afdeeling , in en buiten de schooluren , een onderwijzer geplaatst zijn , van wien ten voile de defmitie geldt, die ik elders van een1 schoolmees- ter gaf : «Meester over de school, als hij meester is over zich zelven." Nog eene afzondering hebben wij noodig geacht, ofschoon mij daarvan in geen der buitenlandsche ge- stichten het voorbeeld bekend is, en dus wel eens de vraag bij mij is opgekomen, of ook onze voorzorg overdreven was ? Maar ook dan nog was de veiligste weg de beste. Ik bedoel de vallende ziekte, wier slagtoffers wij in onze bekrompene school-lokalen nog niet hebben toegelaten, maar die wij uit ons gesticht, zonder al te onbarmhartig te zijn , niet zullen kunnen uitsluiten. Wij vreezen wel niet voor eigenlijke be- smetting, maar des te meer voor den zelfden aan- stekenden of sympathetischen invloed , dien bij voor- 269 beeld fiaauwten en toevallen op zenuwachtige vrou- wen hebben. Het kwam ons echter voor, dat die schijnbare ovei'- vallen nog aan zijnen wil onderworpen waren, gelijk de voorbeelden bekend zijn , dat zelfs bij de hevigste stuiptrekkingen het geval kan wezen. Onze onderwij- zers beproefden dus , door ze niet te tellen of er zich onvergenoegd over te toon en , hem er van te genezen ; en toen hij bij ons door niemand er om beklaagd en door niemand weder opgeholpen werd, heeft hij ze eenvoudig nagelaten. Bij eene andere scheen on- ]angs de epilepsie in te treden op het tijdstip der puberteit , maar na een enkel hevig toeval , is zij op de school terug gekeerd en bevindt zich daar nog. Met een1 derde, die het in een' ligten graad had, hebben wij 't ook beproefd ; en het kind is nog volkomen gezond. Dit heeft ons den moed gegeven , om voor de zulken in ons Gestichteene Afdeeling opterigten, terwijl de ondervinding van anderen ons hopen doet , dat ook deze kwaal niet zelden door opvoeding ,• — dat is door geregelde inspanning der spieren, en gema- tigd, maar toch doorgaand onderwijs, — te genezen is. Het ongeneeslijke toch wordt stellig bevorderd , om- 270 dat men den ongelukkigen epilepticus niets laat doen; terwijl geregelde afwisseling van vermoeijenis en rust de uitbarstingen keeren, en het wakker hou- den van den geest de gedrukte hersenen versterken kan 1). Nog eene andere scheiding maken de verschillende standen noodig. De idioten op one school , • — veel minder dan andere kinderen met maatschappelijke vooroordeelen behebd en altijd onder het oog van vol- wassenen , zoodat de gemeene en lage den beter opge- voede niet besmetten kan , — gevoelen tot nu toe het gemis van die scheiding niet. Waar echter hun te zamen zijn meer een huiselijk leven wordt , is het goed , dat in den regel ieder kind die omgeving om zich ziet, die het vroeger zag en die het later zien zal. Het geen voor den een nuttelooze en zelfs ge- vaarlijke Aveelde zijn zou , is reeds voor den ander gewoonte en behoefte geworden. Ook in het dieet 1) Seguin (bl. 577) zegt, bij het voorbeeld van een' zevenja- rigen knaap , wiens toevallen binnen de zes maanden weg bleven : II m 'est arrive , de voir des cas d' epilepsie resist er au regime act if , que f oppose a I' idiotie ; niais le plus souvent ees crises out disparu ou out diminue , et jamais elles ne sont devenues ni plus graves ni plus frequentes pendant la duree du traitement et dcpuis. — Ook in de Verslagen der Gestichten vindt men hiervan voorbeelden (b. v. van Hubertus-burg I : 41) , die de aandacht der geneesheeren wel verdienen. De behandeling meet echter bij zulke patienten — idioot of nieh — zgo vroeg mogelijk begonnen , en met kalme wils- kracht dag en nacht doorgezet worden. In hardnekkige (maar liefst niet verouderde) gevallen , wenschte ik wel eens de proef genomen te zien , of door eene tot het uiterste gedrevene eenvor- migheid van levenswijs, bij geregelde inspanning en ontspanning, de uitbarstingen dezer treurige kwaal niet in een' periodieken koortsvorm konden gebragt en als zoodanig bestreden worden. 271 is het verschil al te groot. Wie nimmer vleescli at , het is niet noodig, dat hij 't dagelijks leere eten , om later, ten koste van al zijn' vooruitgang misschien , het weder te moeten afwennen; het moet bij hem alleen nu en dan geneesmiddel zijn , terwijl het voor de kinderen van den rijke niet meer dan eene dage- lijksche behoefte is , waarvan het nalaten hun zeer schadelijk we/en zou. Even zoo is het met den ar- beid, die voor de kinderen van aanzienlijke ouders meer uitspanning moet wezen en liefhebberij , iets waarmede /ij zieh zelve later gaarne bezig houden ; terwijl de arme vroeg moet doordrongen zijn van het gevoel , dat werken voor hem eene levens- vraag is. Eindelijk is het niet meer dan billijk, dat, waar wij van de rijken aanzienlijke verpleeggelden vragen , wij ze ook niet armelijk voeden en kleeden. Of er , behalve de klasse, die met onze weeshuizen op eene lijn zal staan, en eene andere, die overeen- komt met het geen men gewoonlijk den fatsoenlijken burgerstand noemt, nog eene hoogere wezen zal, waaraan persoonlijke bediening, het gebruik van rij- tuig enz. verbonden wordt , hangt weder van omstan- digheden af. Eene andere vraag , ook in verband hiermede , is de bepaling der verpleeggelden. Wei is het moeijelijk, daarop een1 vasten regel te stellen ; maar ik acht het toch beter , dat de een iets te veel en de an der iets te weinig be tale, dan dat de voorwaarden, als bij de meer huiselijke verpleging op onderscheidene Duit- sche inrigtingen , voor ieder kind afzonderlijk worden geregeld. Zeer bijzondere gevallen alleen, — bij voor- 272 beeld : doofheid, blindheid , geheele verlamming of zware toevallen , een bijzonder kostbaar dieet of da- gelijksche geneeskundige behandeling of kunstbewer- king, — zouden in de hoogere klassen verhooging van kostgeld kunnen ten gevolge hebben. In de minste daarentegen moet men den leerling of weigeren, of aannemen tegen een' vasten prijs , waarop voor arm- besturen en dergelijke nog eenige korting zou kun- nen worden toegestaan. Ten laatste is er nog een aanmerkelijk onderscheid , hoewel moeijelijk tot eene vaste klassificatie te bren- gen, tusschen die genen, die ons in de eerste jeugd en die veel later ons worden toevertrouwd. Zoo als de Zondagsschool tot de Volksschool , staat bet onderwijs van den lang verwaarloosden idioot tot dat van bet ieugdige onnoozele kind. Al idioten , als beiden zijn , moet men tocb eenigzins op een1 anderen toon tot hen spreken ; en vindt men ze op de zelfde boogte, men kan bij de ouderen op spoediger voortgang bo- pen , maar bij de jongeren ook grondiger en volledi- ger werken , omdat men op eene lange toekomst zijn uitzigt vestigt, terwijl de ouderen weldra den eind- paal bunner ontwikkeling hebben bereikt. Gelijk reeds gezegd is , inzonderheid bij de armen , die eerst in de jongelings- en meisjes-jaren ons worden toever- trouwd , stcllen wij ons terstond bet maatschappe- lijk doel voor oogen; en hechten veel meer aan de eenvoudigste kostwinning, dan aan het beste weten- schappelijk onderwijs. Nog eene gewigtige vraag, die in zeker opzigt de gewigtigste van alle is. Wie zal aan het hoofd van 275 zulk een gesticht staan? Of de geneesheer 1) , of de onderwijzer, of wel de directie zelve, door een1 binnen- vader of huismeester vertegenwoordigd? — Uit al het reeds gezegde zal men gemakkelijk begrijpen , dat ik hier geen' algemeenen regel durf voorschrijven, juist omdat de man , die eigenlijk het hoofd van eene idio- ten-inrigting zijn nioest , wel kan beschreven, maar dikwijls voor goud niet gevonden worden 2). Hoogst 1) Van zijn standpunt, beveelt eelenmeyee ons uatuurlijk ten sterkste aan udie bestandige arztliche Oberleitung in der Art , dasz der Arzt als Director in der Ansta.lt selbst wohnt." Maarhij vreest: nAuch dieses Bediirfnisz (zoo wel als de plaatsing buiten de stad) wird in Holland wahrscheinlich nicht so erkannt werden , we'll man langere Zeit die meisten Irren-Anstalten in der Art geleitet hat , dasz die Regent scha ft an der Spitze stand u. s. w." — De enkel paedago- gische gesticliten in Duitschland zijn volgens hem , (saegeet zal dit wel niet toestemmen!) daar reeds lang einem itberwundenen Standpunlcte angehorig. — Bij het vroeger hieromtrent gezegde, wil ik alleen voegen , dat een geneesheer een uitstekend Directeur kan zijn , maar de Directeur moeijelijk een goed geneesheer , althans in een opvoedkundig gesticht van eenigen omvang. Ieder , die weet , wat daarin te administreren valt, zal mij, ook zonder verdere uitweiding , begrijpen. De geneeskunde heeft ook de ontwikkeling van idioten, zoo min als die van doofstommen en blinden, uitge- vonden. De onderwijzer en opvoeder handelt oorspronkelijk , en niet als haar ondergeschikte. Wat de heer eklenmeyer zelf in onze eer- ste proefneming te prijzen vond , hebben wij grootendeels aan dit gevoel van zelfstandigheid te danken. 2) Saegeet vordert (II : 132 — 134) , dat der stichting ein tiich- iiger Arzt zur Seite stehe; maar wil , even als wij , het hoofdbe- stuur niet aan den arts qua talis opgedragen hebben , daar de eigenlijke genezing moet gezocht worden , niet in de medische behandeling , als bij de cretins , maar auf intellectuellem Wege. //Want — zegt hij — al vindt of maakt b. v. de geneesheer de oogen van den idioot gezond, daarom onderscheidt deze nog geene kleuren of afstanden , en blijft niet eens uit vuur of water." — Saegeet vraagt echter van den Director ivenigstens Kenntnisz der Anatomie , des Kirn- und Nervensystems , der Physiologic und allgemeinen Pa- 18 274 nuttig evenwel zal 't zijn , wanneer er een is, die tot de kinderen in eene geheel vaderlijke betrekking staat, en die liefst zelf of onderwijzer geweest is , of genees- heer , of ten minste genoeg wetenschappelijk ontwik- keld , om van dezen niet al te af hankelijk te zijn, maar met hen vrij te overleggen ; terwijl, indien zijne echt- genoote voor deze taak niet berekend is of hij zelf ongehuwd, eene beschaafde en verstandige vrouw de moederzorg , inzonderheid voor de kleinere kin- deren en meisjes, moet op zich neinen. Eene za- thologie ; en dan, als hoofdzaak , erne genctue Kenntnisz der psychi- schen Entwickelung des Menschen, der Sprache, undeinehinreichen.de pcidagogische Geschicklichkeit. — Voegt men nu hierbij de niet ge- ringe eischen , die segtjin aan den persoon, — houding , gelaat , stem, morele overmagt enz. — van den onderwijzer der idioten doet (bl. 656 enz.), en waarvan hij , juist niet al te nederig, zegt : L' art d' instndre des idiots est une faculte personnels a moi ; la methode est le principe imperissable (bl. 337) ; dan gevoelt men de waarheid van bet geen Sidney (bl. ]8)opmerkt: The great diffi- culty will be to find teachers; not only teachers trained , but teachers born. — En toch, wanneer men dit ideaal kon verwezenlijken , en aan bet boofd van eene idioten-stiebting een' man plaatsen , die in den vollen zin des woords geneesbeer, onderwijzer en opvoeder was , en als tot de ontwikkeling van onze kweekelingen geroepen of geboren; de Directie, die hem toch de noodige middelen ter uitvoering verschaffen moet en de verantwoordelijkheid draagt van al wat door hem geschiedt, zou spoedig worden in de scha- duw gesteld; en hierdoor zou waarschijnlijk in onze kleine maatschappij eene botsing van staatsmagten ontstaan, die weder op geheele scheiding kon * uitloopen. 275 mengestelde directie, die alleen van buiten af op het gesticht inwerkt , kan wel de voogdijschap daarover , maar niet het vader- of moederschap daarin uitoefenen. Zdd stelde ik mij dus liefst het geheel onzer stichting voor : Eene voogdijschap in de Hoofd -Directie; een paar ouders , in 't midden hunner aangenomen kinderen wo- nende; een ondemvijzer , aan wien zij , als aan den gou- verneur in eene aanzienlijke woning, grootendeels de opvoeding toevertrouwen ; een geneesheer eindelijk, die over alien en alles het toezigt heeft, en de ligchame- lijke ontwikkeling der kinderen nagaat en bestuurt. Wanneer bij zulk eene inrigting alle raderen zich goed bewegen , zal de geneesheer mede opvoeder worden , en de onderwij^er niet vreemd blijven aan de genees- kunde ; terwijl de pleegouders van beiden leeren zul- len , en de Directie , waarin steeds een geneesheer en een onderwijzer zitting hebben , genoegaam op de hoogte zal staan , oin alles te besturen. Breed heb ik uitgeweid over eene inrigting , waarbij alles op de eerste en vaste grondslagen aankomt. Na aldus ontvouwd te hebben, wat wij ons voor- stelden te doen, kan ik nu korter en als eene nog hangende zaak opgeven , wat wij reeds hebben gedaan. Zoodra de inschrijving , waarvan de verdere bij- zonderheden in dit werk minder op hare plaats zijn, de helft der gevraagdey 40,000 naderde, achtten wij het van het hoogste belang, in het bezit te koinen van een gesrhikt pand tot onze stichting, dat zich 18* 276 antlers welligt in langen tijd niet zou voordoen, Ieder die weet , hoe bezet de plaats is in het midden eener groote stad, en hoe duur alles wordt waarom men vraagt, ja ! waarom men verlegen is; zal gemak- kelijk begrijpen , dat niet zoo ligt voor matigen prijs een dubbel huis met eenen ruimen tuin te verkrijgen was. Vooral wanneer daarin tevens, zonder hinder voor het gesticht , de school zou blijven voort bestaan , en liefst ook nog terrein , niet alleen tot uitspanning en tuinbouw, maar ook tot verdere uitbouwing voor- handen zijn. Reeds vroeger was ons oog gevallen op een aanzienlijk pand in het Hooge West-einde , Wijk E no. 595 , en dit werd ons dan nu ook , bij de openlijke veiling, 16 Junij 1856, voor f 18,100 (met de kosten f 20,650) in eigendom toegewezen , nadat ons, inge- volge ons verzoek, van regerings wege was te. kennen gegeven , dat de plaatsing in de stad geen1 grond tot afwijzing zoude opleveren. Niet alleen de geschikte ligging , maar inzonderheid ook de aanleg van het huis tot een gesticht met twee vleugels , en niet min- der het uitgestrekte terrein , had ons hierop het oog doen slaan. Het geheele erf beslaat 18 roeden en 70 ellen. Bovendien is onlangs in den tuin een geheel nieuw gebouw gesticht, thans tot drukkerij ingerigt, (op eene lengte van 15 schuiframen, en zeer gemak- kelijk voor onze verschillende school-lokalen , zoo als de zolder daar boven voor onze werk-inrigting, ge- schikt te maken. Maar nog waren wij niet door al de vormen heen. Om over dezen koop vrij te kunnen beschikken, en tot alle latere handelingen als eigenaars geregtigd te 277 zijn, vorderde de wet op de Vereenigingen (van 2- April 1855), dat wij ons, bij notarieel contract, tot een zedelijk ligchaam constitueerden , ten einde als regts- persoon te kunnen optreden. Bij deze overeenkomst, op den 3'len Junij gesloten , werden als leden van dit zedelijk ligchaam , buiten de oprigters , alle medestich- ters aangewezen , die daarvan de bij dezen opgemaakte statuten zouden onderteekenen , of ook alien , die wij met hen ons later zouden toevoegen ; terwijl de over- eenkomst gesloten werd voor 29 jaren, daar, gelijk men weet, voor een1 langeren tijd eene bepaalde wet gevorderd wordt. Dien overeenkomstig werd het bedoelde zedelijk ligchaam door Zijne Majesteit den 12ien September jl. erkend, en gemagtigd om , als bezitter van eigendom, en zoo noodig als regtspersoon op te treden. Ik voeg dit hierbij , ook omdat deze vorm door velen verkeerd is opgevat, als of het reeds eene werkelijke erkenning van ons gesticht zoude zijn. Van meer belang voor het wezen der zaak was de zorg, die ons nu bezig hield, de keuze namelijk van een' directeur en eene directrice. Straks heb ik daarover in het breede gesproken, om in 'talgemeen, ook voor andere dergelijke inrigtingen, mijne denk- beelden mede te deelen ; zonder te meenen, dat men daarom altijd het ideaal hiervan zal kunnen verwe- zenlijkem Wat in het afgetrokkene wenschelijk is , gaat niet altijd door in het werkelijke leven , waar men zich naar omstandigheden schikken moet. Om echter ons doel zoo na mogelijk te komen , maakten wij tijdig in denieuvvspapieren bekend, dat wij wensch- ten in onderhandeling te treden met iemand, die tot 278 dien post de noodige geschiktheid had. Door eene geletterde opvoedmg en de kennis der nieuwere talen daarbij als voorwaarde te stellen , wilden Avij de me- nigte van voor ons doel minder geschikte personen, die zich gewoonlijk tot dergelijke betrekkingen aan- melden, eenen wenk geven, dat die aanvrage hier toch vergeefsch zou zijn. De inwonende directeur , dien wij wensehten , moest niet , gelijk nog in zoo vele wees- en armhuizen het geval is , alleen de gedienstige uitvoerder zijn der bevelen van .regenten en regen- tessen in stand en opvoeding weinig boven de dienst- boden verheven. Hoe achtingswaardig zulke burger- lieden op zich zelve kunnen zijn, 't is hun te moeije- lijk, eene zaak van den oinvang als de onze te over- zien; — zich op de hoogte der behandeling van ge- brekkige kinderen , ook uit den hoogeren stand, te stellen ; — hun personeel en hunne administrate goed te besturen ; — en inzonderheid ook met vreemdelin- gen , die het gesticht bezoeken , op den goeden toon en des noods in hunne eigene taal om te gaan. Nu reeds telt onze jeugdige school onder hare bezoekers, niet alleen vele mannen van wetenschap uit ons va- derland, maar ook uit Rhijn-Pruissen , Wurtemhercj , en zelfs uit Denemarken en Nederlandsch Oost-Indie. Het ligt in den aard eener nieuwe onderneming, dat deze belangstelling zich uitbreidt, en dus de di- recteur moet op de hoogte zijn, om ook den vreemde- ling de noodige inlichtingen te kunnen geven. Bij onze aanvrage hadden wij iemand op het oog, die liefst noch onderwijzer was, noch geneesheer; en toen wij hier niet buiten konden blijven , kozen wij liever 279 nog het laatste , daar de directeur van zelf met de ligchamelijke behandeling der kinderen meer, dan met het eigenlijke onderwijs zich heeft te bemoeijen. Maar wij deden dit op de bepaalde voorwaarde, dat de daartoe gekozene zijne praktijk geheel zou neerleg- gen , zelfs in ons huis , waar die aan een1 verant- woordelijk' geneesheer moet zijn toevertronwd , en waar hij ook andere, zoo huisvaderlijke als adminis- trative bezigheden in overvloed vinden zal. — Wij hopen deze geschiktheid zoo vvel als deze zelfverloo- chening, met de moederlijke zorgen eener directrice, gevonden te liebben in den heer J. donkersloot te rs Grevelduin Kapelle en zijne echtgenoote. De voor- waarden on-zer overeenkomst deel ifc hier niet mede; genoeg, dat ons oogmerk daarbij was, hun eene be- trekking te bezorgen., die bij toeneming een onbe- krompen bestaan kon opleveren , en waai'bij zij , zon- der buitengewone redenen, naar geen ander behoef- den nit te zien. Het onderhebbend personeel zal later naar behoefte worden aangesteld. Als algemeenen regel wenschte ik daarbij wel, in plaats van het onderscheid onzer Duitsche nabnren tusschen Warterin en Lehrerin, een, zoo veel immer mogelijk, paedagogisch geheel. Ieder , die met de kinderen in aanraking komt , moet leer- meester of opvoeder wezen op zijnen wijze. Zelfs voor de werk- en keukenmeid heb ik reeds een paar ontwikkelde idioten bestemd , als assistenten en kwee- kelingen in haar vak. En vooral mag aan niemand worden toegestaan, de »arme kinderen" in den vrijen tijd te vertroetelen. — Ook onze onderwijzer ontvangt 280 met alleen de verpleegde kinderen in zijne school f maar zal , ook buiten de schooluren , met hen werk- zaam zijn, door zoo vele seeondanten , als daartoe noodig en geschikt bevonden worden, bijgestaan. Het regtstreeks onderwijzend personeel zal echter , even min als de geneesheer , bij ons inwonen , daar toch reeds het getal van bedienden en oppassers overvloe- diger dan elders wezen rnoet. Zoo hopen wij — van vele dier kleine zorgen, die ons nu nog drukken , ontslagen, — met de tegenwoor- dige hoofd-directie te kunnen blijven werkzaam zijn, daar onder ons klein getal de zaken steeds zoo ge- makkelijk en vriendschappelijk werden afgedaan , als dit zelden in grootere vergaderingen het geval is. Die werkzaamheden verdeelen zich ook van zelve, zoodat de een met den geneesheer , de ander met den on- derwijzer, de twee laatst aangekomene heeren met de administratie in nadere betrekking staan ; en wat mij zelven betreft, zoo lang tijd en krachten het mij eenig- zins toelaten , wensch ik mij aan de taak toe te wij- den , om de raadsman der ouders in het plaatsen van hunne kinderen , en die van den directeur en on- derwijzer in de opvoeding onzer kweekelingen te zijn. Op de school heb ik het godsdienstig onderwijs voor mijne rekening genomen, en in de laatste we- ken een begin gemaakt, met daarbij een onzer seeon- danten als assistent op te leiden. Toen ik voor het eerst mijne wekelijksche catechisatie in het nieuwe gesticht hield , was juist in het oude de geregelde cursus van bijbelsche geschiedenis afgeloopen , en kon ik dus genoeg over de vorderingen mijner leerlingen 281 oordeelen , om ook dezen tak van het onderwijs klas- sikaal in te rigten. Tot de eerste klasse reken ik , in wie alleen opwekking van het godsdienstig gevoel wordt gezien of gehoopt; op wie het gezang een1 heil- zamen indruk maken kan, en die ik zelf, hoewel nog op het ontwaken van het denkvermogen wachtende, daarbij toch ongaarne mis , zoo min als zij daarvan gaarne zijn uitgesloten. De tweede klasse maken die leerlingen uit, die de beelden der rijke bijbelsche ge- schiedenis, zoo wel in het verhalen als op onze pla- ten , — wij hebben onlangs die van Kaiserswerth als de grootste, daartoe opzettelijk en sterk laten kleu- ren , — wel opmerken , maar nog niet genoeg onder- scheiden; die nu en dan, als bij geluk, een zeer ge- past antwoord geven, en ook in het godsdienstig ge- zang worden geoefend. 