VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Hij ftelde der Gravinne het gefchrife ter hand, en ontving bingen weinige dagen een briefje van de Koningin , wier hand zekere VILLETTE, die zich tot deze ongehoorde intrigge wel wilde laten gebruiken „op de misleidendfte wijze had na- gebootst, Het was van den volgenden inhoud: „ Ik heb uwen brief gelezen, en ben verheugd, u niet meer fchuldig te bevinden, Het verzochte gehoor kan ik ú echter nog niet toeftaan,- Zoodra de omftandigheden mij -hetzelve veroorlor geheimhouding.” — De blijdfchap des Kardinaals over dit vermeende gelukkig gevolg kende geene palen; er kwam volftrekt geen vermoeden van bedrog bij hem op „en hij. (tele de der Gravinne andermaal een’ brief aan de Koningin.ter-hand,, verkreeg daor haar op nieuw een,gepast, doch weder-bedrie- gelijk nagemaakt, antwoord, en werd dagelijks meer-in dae zen.ftrik verward, Tot zijn nog grooter ongeluk ,verfcheen toen juist CAGLIOSTRO in Frankrijk.® Deze merkwaardige man ‚ wiens gefchiedenis nog fteeds in vele opzigten,z009 raadf{elachtig is, wist den Kardinaal fpoedig tot zich te lok- ken, om zijn geloof aan wonderen, waartoe de vermeende, fpoêdig bewerkte, verzoening der Koningin zoo oogenfchijnr lijk behoorde, te verfterken. kid CacrioëTro ftelde zich, in zijne geheele wijze van handelen, ten doel ,de algemeene opmerkzaamheid op zijn’ per- foon te bepalen, Niemand begreep, vanwaar hij de groote fommen trok „die zijne dagelijk{che aanzienlijke verteringen en zijne aan verkwisting grenzende weldadigheid omtrent armen enz, vorderden; want men zag geen’ wisfel, geen’ krediegs 576 NIEUWE OPHELDERINGEN , AANGAANDE HET BERUCHTE PROCES brief , niets dergelijks. Wanneer perfonen ván aanzienlijken ftand zich bij hem aanmeldden, verhief hij zich tot eese hoogte van trotschheid, die zij naauwelijks in ftaac waren ze bereiken, en zij moesten het als eene groote gunst am. merken, indien zij tot een gehoor bij hem werden toegels- ten. Hij gaf zich uit voor een’ Egyptenaar , ingewijd isde geheimenisfen der Magi, en voornamelijk in de kunst; om alle- ziekten te genezen en het menfchelijke leven te yer- lengen. Inderdaad had hij onderfcheidene genezingen’ vér. tigt, welke aan het wonderdadige grensden, Aan dezen mensch vértrouwde nu de Kardinaal, zoodra hij eenigtios gemeenzaam met hem was geworden, zijne betrekking tot de Gravin DE LA MOTTE en de Koningin; en CAGLIOS sro voorfpelde hem, in eene profetifche geestvervoeriëg, het gelukkigst gevolg dezer onderhandeling. , Op zoodanige wijze vond de Gravin eenen onverwachten fteun in hare onts werpen tot misleiding- van den ligtgeloovigen Kardinaal „én Zij waagde het nu, kem te betuigen, dat de Koningin haaf in het geheim gezegd had, dat zij vurig wenschte, het ‘halsfieraad van den juwelier BöHMER te bezien; mast dat zij zich op het oogenblik niet in ftaat bevond, om het te betalen. Zij voegde er bij, dat zij den Kardinaal een bewijs van hare bijzondere genegenheid wilde geven , door hem def aankoop van hetzelve voor hare rekening, hoewel Zoûder vermelding van haren naam, op te dragen; terwijl hij ditën- tegen, door eene fchriftelijke volmagt, waarin de termijnen wan de teruggave der voorgefchotene fommen zouden”be paald zijn, gewaarborgd zoude worden, Dit voorfiel wss ~ andermaal onderfteund door een’ verdichten brief van MARIA ANTOINETTA. lijk, opgemerkt, dat de Koningin, bij het gaan door de gas lerij, van hare kamer naar de kapel leidende, in de nabije heid van zekere ovaalronde deur gewoonlijk eene buiging mel het hoofd maaktê. Overeenkomftig hiermede wist zij den:Kar. dinaal te overreden, zich ter beftemder tijd in de nabijheid dezer deur te bevinden, waar hem alsdan MARIA ANTOI- NETTA, door eene buiging met het hoofd ‚een geheim tee- ken der ontvangst van. het kostbaar ftuk zoude geven. De gewone buiging met het hoofd volgde werkelijk , en de Kar- dinaal, onnoozel genoeg , om daaraan de beteekenis te hech- ten, welke de Gravin daaraan had gegeven, was nu als in den hemel verplaatst; terwijl zij zelve, van het welgeluk. ken van haar ontwerp verzekerd, en met het oogmerk om zich de omftandigheden nog verder ten nutte te maken, zich. vlijtig bezig hield met de ontfnoering der halsketen , waarvan zij de fteenen door hare bedienden van tijd tot tijd liet ver- koopen, de daarvoor verkregene fommen “telkens in de bank van Londen uitzettende. De bedriegelijke handelingen der Gravin DE LA MOTTE met den Prins vaN ROHAN werden door de omftandigheid- nog te meer begunftigd, dat zij, behalve hare woning te Ferfailles, nog een huis te Bar -fur -= Aube bezat, werwaarts zij zich dus, zonder dat dit in het oog liep, meermalen konde begeven, Hier verfcheen zij zelfs met een klein ge- leelte der diamanten verfierd, en wist de verwondering , over le fpoedige verbetering van hare tijdelijke omftandigheden , 'e doen ophouden door het voorgeven, dat het haar eindes ijk gelakt was, in hare hoedanigheid , als afftammelinge nit $79 NIEUWE OPHELDERINGEN , AANGAANDE HET BERUCHTE PROCES het huis van vaL ots, de Koningin voor zich te winnen. Ten einde echter alle mogelijke voorzorgen te gebruiken te- gen eene teleurftelling harer plannen van de zijde des mis. leiden Kardinaals, wist zij dezen tot eene reize naar zijne landgoederen in den Elzas té bewegen; daar zij hem, in een briefje van de Koningin, Hoogstderzêlver verlangen te kennen gaf, dat hij zich voor eenigen tijd zonde verwijde. sen, „ ten einde,” gelijk het heette, „ haar gelegenheid te geven, om intusfchen zekere maatregelen tot zijne verlief- fing tot den post van eerften Minister te kunnen voorbetti- den, De Kardinaal vertrok werkelijk, Intusfchen had de Baron VAN BRETEUIL, tóen Minis ter van het Koninklijk -huis, en een even ijverig aanhanger der Koningin als verklaard vijand van den Prins van ao. HAN, vernomen, dat harer Majesteits naam bij den aankoop van het balsfierand bij den juwelier Bö nH MER misbruikt wat geworden, en haastte zich, om de Koningin van deze onbe- tamelijke handelwijze kennis te geven, MARIA ANTO NETTA, niets vermoedende van het bedrog, waarvan de Kardinaal het flagtoffer was, en flechts aan haren diepgewor= telden haat tegen hem gehoor gevende, was, met segt, ge- weldig verftoord. Intusfchen werd, op den raad van $ RE- TEUIL en haren voorlezer, den Abt vErMmonNp, bello ten, den naderenden eerften termijn van 400,000 Jivrésder betaling van het -halsfieraad af te wachten, om, wanneer deze, gelijk te verwachten was , door den zeer in fehuiden ftekenden Kardinaal niet dadelijk voldaan werd, des te zes kerder maatregelen tegen hem te kunnen nemen. Ronan kwam omtrent cezen tijd te Parijs terug; i; niet in ftaat zijnde om de bovengemelde fom bijeen té kfij- gen, deelde hij aan de Koningin zijne verlegenheid ineen briefje mede, hetwelk , als gewoonlijk , door de ‘handen der | Gravin ging; waarop hij, door haar, ten antwoord kie, dat men zich bezig hield met het bijeenbrengen vat tn fonds ter aflosfing; maar dat men, ingevalle van onvoorzies® teleurftelling in dezen, ftaat maakte, dat hij de gelden ‘zoude voorfchieten, daar de termijn volftrekt niet verloopen mog: zonder betaling. Men ziet, met welk eene bijna helfche list de doortrapt Gravin haar flagtoffer wist te ketenen. Het verdichte at woord der Koningin gaf den -Kardinaal aanleiding, zich te den Schatmeester, sT. JAMES, een man van onmierelijken | OVER DEN COLMER. j 579 rijkdom , te wenden ‚en dezen het geheim toe te vertrouwen, ST. JAMES betoonde zich ook werkelijk tot het verlangde voorfchot bereid, en de Kardinaal gaf van dit gunftig ge. volg weder, langs den gewonen weg, berigt aan de Konin. gin, Doch op eens begon Prins ROHAN zich te verwon- deren,dat de Koningin, in weerwil van dezen nieuwen dienst „ en van den vriendelijken toon in hare brieven, ten aanzien van haar perfoonlijk gedrag niets veranderd was; hare hou- ding jegens hem, wanneer hij aan het Hof voor haar ver- fcheen, was geftrenger dan ooit, en hij deed deswege aan de Gravin de bitterfte klagten, Deze doortrapte vrouw on- dernam het, hem , door een nieuw bedrog, van zijne twijfe- lingen grondig te genezen. Hij kreeg weldra een briefje van de Koningin, waarin zij zich beklaagde,hem nog niet open- lijk de gewenschte bewijzen harer welwillendheid te hebben kunnen geven, maar hem, in vergoeding daarvoor, in een der boschjes van het park van Verfailles,des avonds tusfchenf 11 en r2 ure, een onderhoud beloofde, De Gravin, moet men weten, had op de promenade van het Palais- Royal, te Parijs, eene Actrice, D'OLIVA genaamd, opgemerkt, wel- ker geftalte en gelaatstrekken veel gelijkheids met die der Ko- nivgin hadden. Men wist haar te beduiden, dat de kleine rol, die zij fpelen zoude, aan de wenfchen van het Hof te gemoet kwam, terwijl er flechts eene fcherts bedoeld werd; en zoo werd de toeftemming van eene perfoon, die van hare bekoorlijkheden leefde, tegen eene belooning voor geld , fpoe- dig verkregen. Deze Actrice begaf zich derhalve (in het be- gin van Augùustus 1785) in eene huurkoets naar Verfailles „ en hier werd haar het bedoelde boschje aangewezen, *t welk men den Kardinaal te voren insgelijks had aangeduid. De laat. fie verwachtte het. gewenschte uur met een onbefchrijfelijk ongeduld. Op den bepaalden tijd verfcheen de gewaande Ko- ningin; zij fluisterde den volkomen misleiden Kardinaal, die haar eerbiedig de hand kuste, toe: „ Ik ben over u tevre dens ik heb flechts een oogenblik tijd, om u te fpre- ken. Spoedig zal ik u tot de hoogfte gunst verheffen,” — Op hetzelfde oogenblik verhief zich een, door de Gravin met opzet gelast en mert de Actrice afgefproken gedruisch, waarop deze haastig zeide: „ Daar komen Madame en Ma- dame D'aRTOIS; ik moet mij verwijderen,” — den Kardi- naal eene roos aanbood, en verdween, | Deze gebeurtenis, intusfchen, verhaastte de ontknooping. 580 NIEUWE OPHELDERINGEN , ANGAANDE HET BERUCHTE PROCES Ronan, nu geheel gerustgefteld, drong bij sT. james! nog fterker, dan te voren, om geld aan, en deze wendde ` zich, om, tot betaling van zulk eene aanzienlijke fom, te voren de uitdrukkelijke toeftemming der Koningin te verkrij. gen, tot haren, reeds genoemden, voorlezer, den Abt'y ERs MOND, en den Minister BRETEUIL, De Koningin, door hen van de zaak onderrigt, befchouwde de handelingen des Kardinaals als eene gaauwdieverij, met oogmerk om zich geld te verfchaffen, waarbij haar naam misbruikt werd; en wist zij alzoo den Koning te overreden, bem gevangen te zenen en zijn proces te laten opmaken; echter werd er beloten; hem vooraf te hooren, | Den 15 Augustus 1785 , toen het geheele Hof in het ki- binet des | Konings te Werfailles verzameld was, en ook de Kardinaal zich aldaar in pleeggewaad tegenwoordig bevond, gereed om zijne Majesteit ter misfe te vergezellen, werd bij onverwachts in eene binnenkamer geroepen , waar hij zeer verrast was, ook de Koningin aan te treffen, De Koning vroeg hem terftond, zonder nadere inleiding : wat er gebeurd was met een halsfieraad , hetwelk hij voorgaf voor de Koe ningin gekocht te hebben. Deze enkele vraag, onder dusda- nige omftandigheden gedaan, deed een licht in zijne ziel op- gaan. „ Sirel” riep de Kardinaal uit, „ik zie ce laat, dat ík fchandelijk misleid ben,” en, zonder op eene vrag , hem im middels door de Koningin gedaan , te antwoorden, voer hij voorts zijne onfchuld te bezweren. „ Kardinaal ! viel hem de Koning in de rede, „ik vind uwe ontroering over deze onverwachte ontdekking zeer natuurlijk, Wees bedaard, en opdat u ooch mijne tegenwoordigheid, noch die der Koningin hinderlijk zij, zoo begeef u in het naaste vertrek, waar gij alleen zult zijn, Daar vindt gij papier, pen én inkt3 fchrijf alles op, wat gij aangaande de zaak weet, en geef u daartoe den be- noodigden tijd.” — De Kardinaal gehoorzaamde, fchreel omtrent een kwartier uurs, en flelde, toen hij de kamer weder intrad , den Koning een gefchrift ter band. „Ek moet u thans aanzeggen,” zeide daarop de Monarch, p dat gij in verzekerde bewaring zult gefteld worden,” — „ Siret” ber nam de Kardinaal, hevig ontroerd, „ ik zal mij altijd aan de bevelen van uwe Majesteit onderwerpen; maar befpaar mij den fmèad van eene gevangenneming in mijn pleeggewasd en voor de oogen van het ganfche Hof!” — „ Het moet 20° zijn,” antwoordde LODEWIJK, hem ijlings verlatende, Op OVER DEN COLLIER, 581 hetzelfde oogenblik gaf de ontbodene Baron VAN BRETEUIL op de galerij, werwâarts zich thans de Kardinaal had bege. ven, het bevel tot zijne gevangenneming, ’t welk door den Majoor van de Gardes -du-corps, D'AGOUST g ten uitvoer werd gebragt. Onder dit geleide, en wel op een’ tijd, waarop hij in de kapel had moeten zijn, zag hem een zijner pikeurs uit het flot terugkomen, en maakte daaruit op , dat er iets buitens gewoons moest zijn voorgevallen. Hij fpoedde zich , zon. der zijn voornemen aan iemand te openbaren, naar den ftal, liet een paard zadelen, en reed in allerijl naar Parijs, waar bij zich terftond liet aanmelden aan het paleis des Kardinaals, met verzoek om tot deszelfs Vicaris , den Abt GEORGEL, te worden toegelaten, die, van de gevangenneming des Kare dinaals onderrigt, den tijd had, om alle papieren en ftuk- ken van eenig belang, en vooral eene roode portefeuille „ welke de verdichte briefwisfeling met de Koningin bevatte, te bergen, Des namiddags werd de Kardinaal in zijn rijtuig , onder heet geleide van den Heer D'AGOUST, naar Parijs gee bragt;en kort daarop vervoegde de Baron VAN BRETEUIL, in zijn hotel aldaar, zich bij hem,om zijne papieren te verze- gelen „en hem de, vroeger vermelde, vermeende volmagt der Koningin , tot aankoop van het halsfieraad voor haar, waarop hij zich beroepen had, af te vorderen, die tegen eene qui- tantie werd afgeleverd, Na den avondmaaltijd, dien de Kare inaal in gezelfchep van den Abt GEORGEL en den Mae joor DAGousT hield, maakte hem de laate het bevel des Konings bekend, om hem nog dienzelfden avond naar de „Bastille over te brengen, Inderdaad kwam de toenmalige „Gouverneur derzelve, de bekende ongelukkige Graaf vaN LAU NAY, tegen middernacht, mer zijn rijtuig, om hem _derwaarts te geleiden, __Insgelijks maakte men zich meester van de Gravin DE LA "MOTTE, die zich nog te Bar-fiur- Aube bevond, van waar zij juist voornemens was zich naar Engeland te bege ven. Zij werd, te gelijk met CAGLIOSTRO, raar de ' Bastille gebragt. De Koning legde voor -het- óvérige , en men ' mag dic, ter eere van den ongelukkigen Monarch, niet ver- “zwijgen, eene buitengewone gematigdheid aan den dag, bij ‘het vervolgen dezer belangrijke zaak. Hij ftelde den Kardi- ‘paal ROHAN. de keus voor, om de beflisfing-over zijn lot “aan deszelfs genade, of aan de uicfpraak van een Geregts. ” MENGELW. 1836, NO. 12. Qq $ 582 NIEUWE OPHELDERINGEN , AANGAANDE HET DERUCHTE PROCES hof over te laten, en liet het, toen hij het laatfte verkoos, aan hem over, te bepalen, voor welke regtbank hij wilde teregtftaan. De Kardinaal koos het Parlement, en tot zijt verdediger den Advocaat TARGET. Ook werd hem ver. gund, de IËden zijner familie bij zich te zien; en, in plazs van het hol in een’ van de torens der Bastille, hetwelk hem de haat des Barons VAN BRETEUIL had toegedacht, werd den Gouverneur door den Koning volmagt gegeven, hem eene kamer in zijne eigene wóning in te ruimen. O1- danks deze fchijnbare begunftigingen, was echter de toe- ftand des Kardinaals, bij den aanvang van het proces, vere fchrikkeiijk, De verklaringen van BÖHMER en $T, JAMES waren ftellig in zijn nadeel, De Gravin DE LA MOTTE ontkende alles, en zocht zelfs CAGLIOSTRO als medeplig: tige bij den aankoop van het halsfieraad en het misbroiker van den naam der Koningin te doen voorkomen, Daarbij kwam het aandringen van den juwelier op betaling der bem verfchuldigde fom; flechts ter naauwer nood werd deze laatfte bevredigd door het voorftel van een’ naderen termijn wan betaling, , In deze hagchelijke gefteldheid van zaken verfcheen bij GEORGEL zekere Abt DEt JUNKER, die zijne dienfter aanbood, en zekeren Pater LOTH, een Franciscaner mon. nik, die in de nabijheid. van de Gravin te Parijs gewoond en veel bij haar aan huis verkeerd had, tot getuige sanvoer de, Door dezen vernam men, dat viLLeT TE de fchrl- ver der aan de Koningin toegefchrevene briefjes en der volmagt tor den koop was geweest, en dat de Actrice D0 Liva de rol der Vorftin in het park te Verfailles gefpeelà had; zelfs de huurkoetfier , die haar derwaarts gereden båd, werd opgefpoord. Te gelijker tijd gelukte het am Grok GEL's' onvermoeide pogingen, den verkoop der diamsuf: te Londen En het beleggen der gelden voor rekening de Gravin te bewijzen, Men maakte zich van de Actrice 00- LIVA- te Brusfel meester, en van VILLETTE te Gest ve, werwaarts zij gevlugt waren, Door hunne verkla gen begon zich de chaos dezer helfche intrigue eindelijk op te klaren, / Tegen Pink(teren van het volgende jaar (1786) wasit delijk dit wijdloopig en zeldzaam proces zoo ver eerd, dat het Parlement zich tot.de uitfpraak- van het vo nis konde verzamelen, Geheel Parijs, ja men mag zeggn OVER DEN COLLIER, 583 gebeel Frankrijk, en zelfs Europa, had de gefpannen aandacht gevestigd op den uitflag eener zaak , in welke een Koning voor de gekwerfte eer zijner Gemalin tegen zijnen Groote Aalmoe- zenier, Kardinaal en Bisfchop, als aanklager optrad, ‘Dea 31 Mei 1786, om 9 ure des avonds, volgde, na eene laatfte zitting van 18 uren, de uicfpraak van het vonnis, waarbij de Kardinaal van alle en elke foort van aanklagt geheel werd vrijgefproken, De Gravin DE LA MOTTE werd verwezen tor de flraffe van het brandmerk op beide fchouders met de letter Y (Woleufe), en voorts veroordeeld, om het oves tige harer dagen in Salpesrière te worden opgelloten; VILLETTE werd uit het Rijk verbannen, hetwelk C4- GLIOSTRỌ insgelijks verlaten moest, en de Actrice D'o- LivA werd, na de regtspleging, in vrijheid gefteld, Den Baron VAN BRETEUIL werd opgedragen, den Kardj- naal bekend te maken, dat bij de Bastille mogt verlaten z ` naauwelijks was de laatfte echter weder in bet paleis te Straatsburg teruggekeerd, toen hem zijne ontzetsing wie den post van Groot- Aalmoezenier en zijne verbanning naag de abdij Chaife. Dieu, in de gebergten van Auvergne y werd aangekondigd. Zoo groot de blijdfchap was, waare mede in de hoofdftad zijne geregtelijke vrijfpraak werd aane gehoord, even fterk “was de ontevredenheid over dezen maatregel aan het Hof, Intusfchen was het togh onmggee. lijk, dat hij zijnen post behield; en, wat zijne verban= ning naar de abdij betrof, had hij dezelve rijkelijk vers diend, De Koningin, flechts gehoor gevende aan het gee voel harer beleedigde eer, was buiten zichzelve over deg uitlag van het proces; zij befchouwde de vrijfpraak deg Kardinaals als eene zegepraal , welke de invloed der grpote famie liën des Rijks op het Parlement zelve over de Koninklijke waardigheid behaald had; heé was haar onmogelijk, zich eenig begrip te vormen, dât zulk een fnood vergrijp niet. naar de wet ftrafbaar was, Hare boezemvriendin, de Herto- gin VAN POLIGNAC, moest de onaangename taak ap zich demen, om haar deze uitfppagk aan te kondigen ; niemand anders durfde dit ondernemen, — Toen de Grgvin pg LA MOT TE haar vonnis hoorde, verviel zij in eene onbe chrijfelijke woede, en braakte verwenfchingen uit tegen JRETEUIL en de Koningin zelye, waardoor de Voor, ritter genoodzaakt was, haar een’ doek jn den mond te aten feken, Gedurende de teregrftelling zelve bood zij hee Qq 534 OPHELDERINGEN VAN HET PROCES OVER DEN COLLIER, vigen tegenftand, en het gelukte ter naauwernood , haar op den éénen fchouder te brandmerken. Onder de verwenfchin. gen, die men van haar hoorde, onderfcheidde men der woorden: „ Het is mijne fchuld, dat ik dezen fmaad lijd; ik had flechts één woord te fpreken „en ik wierd gewurgd,”— Deze woorden geven veel ftof tot nadenken; en wanneer men daarbij in aanmerking neemt, dat de Gravin pe ua MOTTE uit de gevangenis, naar welke men haar na den 4f. loop ter teregtftelling bragt, reeds na verloop van negen maanden op eene onbegrijpelijke wijze naar Engeland ont- vlagtte; dat daarna de uitgave harer Gedenkfchriften, waar: mede zij van daar dreigde, door de Hertogin vAN rouke GNAC,die deswege zelve eêne reis moest ondernemen, werd afgekocht; wanneer men, zeggen wij, deze daadzaken in verband befchouwt met die Vermoedens, waartoe de loop de- zer zonderlinge gefchiedenis zelve reeds aanleiding had gege ven, dan heeft men een ruimveld tot bedenkelijke gisfin- gen. — ‘Het uiteinde der Gravin was voor het overige zeer treurig ; zij ftortte neder uit de derde verdieping van een huis van openbaar vermaak te Londen , waar zij den nacht in on- gebondenheid Kad doorgebragt, en men vond haat des mote gens dood op de ftraat liggen. ` De Kardinaal vertrok , onmiddellijk na de beflisfing van zijn lot, naar zijne ballingfchap in de abdij Chaife. Dieu, van waar bij, tot herftet zijner gezondheid, eerst naar Marmou- tier in Touraine, en daarop naar zijne refidentie te Sa verse in den. E/zas verplaatst werd. In het jaar 1789 verfcheen hij, als vertegenwoordiger der Geestelijkheid van het ambt Hagenau, in de geconftitueerde nationale vergadering; waar de volksleiders vleiden zich vergeefs; zij meenden namelijk , dat hij, uit haat tegen het Hof, : hunne plannen zoude be- gunftigen; maar hij wees dezelve van de hand, Spoedig daarna dwongen hem ‘de woelingen der Omwenteling, naar zijne bezittingen in Duitschland terug te keeren, alwaat bij zich d vooral door zijne weldadigheid, de elgemeene achting verwierf, en door de deugden zijns ouderdoms de dwalingen zijner jeugd deed vergeten, Hij ftierf te Ettenheim, dea 37 Februarij 1802, | €) De Vertaler heeft eene afbeelding, naar het oorfpronkelijke, in smat- lijke grootte, gezien van dezen Collier, waarin hij ongeveer 6:5 feemes telde, zeer vele zoo groot als kleine kni Z dâaute als edy duivenei leine knikkers, en enkele van grootte ea EP BRIEF VAN EEN’ JONGEN EGYPTENAAR, 535 BRIEF VAN EEN’ DER JONGE EGYPTENAREN, ONLANGS TE PA- RIJS, IN DE STRAAT CLICHY, AANGEKOMEN, OM EENE BE. SCHAAFDE EN GELETTERDE OPVOEDING 'TE ERLANGEN 3 AAN ZIJNEN VADER TE DAMIATE, Wi hebben, mijn zeer geliefde Vader! onder de befcher- ming van den Profeet, behouden en gezond „het einde onzer reize bereikt. Wees omtrent het laatte gerust: de Franfche Doctor, wien men daarmede heeft belast, zegt, dat ik ge- zond ben; alleen vond hij mijne tint een weinig bruin, en heeft mif een geneesmiddel voorgefchreven, om dezelve te verhelderen. Ik doe alles, wat men van mij wils ik ben hier om te leeren, De Apotheker van het huis heeft ook, in eene groote metalen buis, iets gebragt, dat ik wel gaarne zou willen weten, wat het was; het is beftemd voor mijn” neef MUSTAPHA., Ik begrijp niet, wat hem dit voorregt heeft doen verwerven; en wij allen hebben verzocht , dat aan elk onzer even veel mogt worden gegeven. Het gebouw, waar wij'ons bevinden, is ruim en zeer ge- makkelijk > maar het bevat, ongelukkig , flechts twee putten, ééne pomp en één verlaatbak : ons ontbreekt dus water voor de menigvuldige wasfchingen ‚door onzen heiligen Godsdienst voorgefchreven, Men heeft echter in deze behoefte voor- zien, en eene overeenkomst getroffen met den Directeur der huisbaden, die ons e!ken morgen veertig geheele baden zal leveren ; eu alzoo zal het ligchaam der kinderen van M A- uOMED voor alle bezoedeling bewaard blijven, In dit land drinkt iedereen wijn; men heeft ons denzelven, zeker uit onachtzaamheid , toegediend, en wij hebben dien uit leergierigheid gedronken. Zal ik het bekennen? dat be- viel ons regt goed, en dit vocht, ons door de Wet des Pro- feets verboden, begon ons onmisbaar te worden ; maar ge- lukkig bemerkte een onzer onderwijzers het gevaar, en hield ons aan deu rand des afgronds ftaande, Hij heeft een ver- wonderlijk middel uitgedacht, om ons tot de pligten eener ftrenge vroomheid terug te brengen, door aan onze tafel de Bourgogne te doen vervangen door hetgeen men Suréne noemt. Her gevolg was krachtdadig ; wij hebben een’ afkeer gekregen van den wijn, en zullen dien in ons ganfche leven niet weêr drinken, ALLAH} De Digecteut van ons Collegie is een der Leden van het k8ó BRIEF thtituut, die in Egypte geweest zijn, Deze reis is alles, wát hij gedaan heeft, om den titel van Geleerde te verwerven, Dikdsvolgeris zijn wij, diè regelregt uit hetzelfde land ko- meñ, én hetzélve zeer wèl kennen, desgelijks jonge Geleer- derij en ondertusfchen zendt men ons naar Parijs, om ddai ondefwezen te worden! Men kan dus in Frankrijk al heel gemakkelijk Lid worden van het Inftituut. Wat daarvan zij, onge Directeur betoont véel zorg en génegenheid onswaarts, Hij Ipreekt, zegt men, het Arabisch, en is wel zoo goed, Van nu en dan onè tot tolk te willen dienen, ten aanzien van de noodwendigheden des levens, Onlángs waigdè ik het, hem, iñ onze taal, te verzoeken om wat rijst; hij antwoordde nij, dàt hij mij verftond, en een oogenblik daarna bragt een be Uiende mij een fervet, Één van beide moet waar zijn; óf dat ik mij kwalijk heb uitgedtùkt, óf dat onze Directeur geen Koo goed Arabier is als hij wil fchijnén. In afwachting van het onderwijs, gaân wij wandelen, Wij Zijn in de Champs-Elyfdes geweest, èn hebben Zira en bet Pålais- Royal bezigtigd. Geen betooverender verblijf, dan het laatstgenoemde! Het is een uitgebreide bazar, waar de tijkdömmen der geheele wereld zijn uitgeftald, In een be. koorlijken túin, wiens bloemen de lucht doen geuren, wiens Watêrvallen alómme koelte verfpreiden, verfchijnt, bij bet Vaâllen van den avond, eén gänfche Zwerm van jeugdige fchoónheden , ongetwijfeld uit een’ naburigen Aarem ontfaapte Geen nijdige Nuijet dekt hare dantrekkelijkheden ; geen wach. ter Befchermt dezelve, Eene vàn háar zág mij lagchende 331; het was cene Brunette, nog bevalliger, lieve Vader! dan wt teTurLDé, welke u driedizend feguinen heeft gekost, Het Vùùr harer blikken was tot in mijné ziel doorgedtongen: vèr- fukt, bedwelmd volgde ik haar, en ftond op het pant vati aar mijnen zakdoek toe tè werpen; maat... „, ik bád dien Hiet meer. Eene voorzigtige hánd had zich ván denzelvt? heester gemaakt, zeker om mij te beletten eene onbezonnen- eid të begaan, Om het even, ik zal deze plaats anderoel bezotken, en de fchoone onbekende daar wederzien ; en Ë Imeek t, Vaderliel | wanneer mijne opvoeding voltooid zl zijn, haar voor mij te koopen, bijaldien zij, gelijk ik hoop, tè köop B. | Ik moet hier mijden brief befluiten; men roept mij, 0% haar de Moskee te gaan: gij moet weten, dar wij er reeds Eene hebben die vrij net en wel is voor eenè Moskee , do” Ongëlöovigén gebouwd. Laat ons hopen, dat de werk lide? _ VAN EEN’ JONGEN EGYPTENAAR, 537 gullen verlicht worden door een’ flraal van ALLA H’s heer. lijkheid, en dat MAHOMED zich over hen ontferme! Ik zal niet in gebreke blijven, mijn waarde Vader! u datgene mede te deelen, wat mij verder opmerkelijk moge voorkomen, Veel volks komt ons zien: ons Collegie ftaat des Dingsdags en Donderdags open voor het publiek, even als het Mufeum. en de Menagerie, Men heeft mij verfcheidene kleine gefchenken gedaan, welke ik gaarne wilde erkennen, Wees zoo goed, en zend mij tot dat einde, met de eerfte gelegenheid , twee kro- kodillen en vijf of zes ratelflangen, welke ik, tot eene ge- dachtenis , onder mijne beste vrieuden wilde ronddeelen. DE VERLOREN POST, (Eene echte Anekdote) E het jaar 1779, toen de oorlog tusfchen Engeland en des- zelfs voormalige Amerikaan/che Koloniën op het felst blaak- te, floeg eene afdeeling der Engelfche troepen hare legerplaats op aan den oever eener rivier, Men vond hier eene door de natuur zoo wèl. verfterkte plaats, dat men zich tegen alle overrompeling en krijgslist van den vijand volkomen beveiligd achtte, De Amerikaanfche oorlog was op fommige plaatfen eer. eene foort van jagt, dan een geregelde veldtogt. „ In- dien gij met te veel kunst te werk gaat,” zeide wASnHING- TON, „ zoo zult gij niet flagen. Zorgt flechts , dat onder uwe troepen eene goede krijgstucht bewaard blijve, opdat gij, in geval van nood, in ftilte den aftogt kunt flaan, of met elkander de doelmatigfte middelen beramen tot een’ aan- val. Zietdaar alles, wat het welzijn des vaderlands van u vordert.” De Amerikanen hadden de Indianen in hunne gelederen in- gelijfd, en hen zeer gefchikt gemaakt tot eene foort van oorlogvoeren , voor welke zij „door hunne wijze van opvoeding en gewoonten, bij uitftek berekend waren, Zij kwamen plot- feling uit hunne digte bosfchen of diepe moerasfen te voor- fchijn, en bragten dagelijks met hunne pijlen of tomahawks veel nadeel toe aan het Engelfche leger, daar zij derzelver fchildwachten overrompelden , de achterblijvers wegvoerden, en, wanneer er alarm geflagen werd, zich op de vlugt be- gaven met zulk eene felheid, dat de beste ruiterij hen niet konde volgen, en eene wijkplaats zochten in rotfen , waar men hen niet zonder gevaar kon naderen. 58% DE VERLOREN POST, Ten einde zoo veel mogelijk deze foort van oorlog te ontwijken, bij welke meer te verliezen, dan roem te beha. len was, had ieder Engelsch regement de partij gekozen, om zijne voorposten tot op een’ grooten afftand van de kwartie. ren uit te zetten, fchildwachten verfcheidene mijlen ver in de bosfchen te plaatfen,en rondom het leger {cherpe wacht te houden, Een regement voetvolk was gelegerd aan den zoom eener gemeene weide, Het was dáár geposteerd „ teu einde het leger tegen allen aanval te beveiligen. De dienst bij dat regement was zeer gevaarlijk; want het leed vele verliezen, daar de fchildwachten telkens op hunne posten door de Jndianen overrompeld werden, zonder dat men eenig fpoor konde ontdekken van de wijze, waarop zij werden op- geligt, behalve, in enkele gevallen, eenige droppelen bloeds op het gras, Sommigen dachten aan verraad , en grondden zich op den last, aan de fchildwachten gegeven, om, inge valle van overrompeling , hun geweer af te fchicten, en op die wijze de hulp der naburige posten in te roepen, Ande- ren, die hier geen verraad konden vooronderftellen, zagen in de verdwijning der fchildwachten een geheim, alleen door tijd of toeval op te klaren, Op zekeren morgen, terwijl de fehildwachten, als naar ge- woonte, gedurende den nacht uitgezet waren, kwam de wacht bij zonsopgang een’ post aflosfen, die op een’ aanmerkelij. ken afftand in het bosch geplaatst was. De fchildwacht was er niet meer! Men was zeer verwonderd, offchoon men et reeds aan gewoon moest zijn, Men plaatfte er een’ ander man, en wenschte hem, toen men hem verliet, een betet lot toe, „ Zijt niet ongerust,” zeide de foldaat op een toon van zelfvertrouwen; „ ik zal niet deferteren…”” Het peloton trok naar de corps - de- garde terug. De fchildwachis werden om de vier uren afgelost. Toen nu de wacht, op den bepaalden tijd, den post kwam afos fen, vond zij, tot hare verbazing, den wan wederom ver- dwenen. Men zocht overal Ín het rond; maar men vord nergens eenig fpoor , waar hij kon gebleven zijn, Het werd dus nu dubbel noodzakelijk , dat de post bezet wierd ; men liet er weder een’ ander’ man ftaan. Ivtusfchen had het ge- beurde, gelijk men ligtelijk kan nagaan, allerlei bijgeloovigt en vreesachtige denkbeelden bij de foldaten opgewekt, wel. ke het geheele regement aanftaken. De Kolonel gaf, zoodra hij van het gebeurde kennis kreeg, zijn oogmerk te kennen, ! DE VERLOREN POST, 589 1 om de wacht te vergezellen, wanneer zij den post zoude gaan aflosfen. Ter bepaalder tijd trökken zij gezamenlijk der- waarts en ftonden op nieuw niet weinig verbaasd, toen zij den post onbezet vonden, In deze omftandigheid was de Kolonel in twijfel, of bij op deze plaats eene geheele kompagnie moest uitzetten, dan of hij. den post weder moest toevertrouwen aan eene en- kele fchildwacht. Het was van belang, de teden te weten van het verlies van mannen van beproefde dapperheid em zedelijkheid; en de maatregelen, die men tot dat einde in het werk had gefteld,fchenen niet gefchikt, om zulks te onts dekken, Het regement had nu weder drie dappere foldaten’ verloren, en aan een’ vierden zulk. cen’ gewaagden post toe: te vertrouwen, was niets minder dan hem aan een’ wisfen dood ter prooije te geven.. De arme kerel, die‘thans aan de beurt lag, offchoon voor het overige een man van veel moeds, beefde van het hoofd tot de voeten. „ Ik zal ine tusfchen mijn’ pligt doen,” zeide hij tot:den Officier: „ het moet zoo zijn; maar liever zoude ik mij op eene andere wijze laten van kant maken,” Ik wil hier niemand op zijn’ post zetten tegen zijnen zin „” antwoordde de Kolonel. Terftond, kwam een man vit de gelederen te voorfchijn ‘enm bood zich aan, om op fchildwacht te ftaan. Zijn befluit werd algemeen toegejuicht. „ Ik Zal mij niet levend laten vane gen,” zeide bij, „en gij zult in allen gevalle van mij hoo- ren. Bij het minfte, dat er gebeurt, bij het minfte gedruisch; dat ik hoor, zal ik vuur geven. Bij het gekras van eene raaf , het vallen van een blad, los ik mijn geweer. Gij be- hoeft dus deswege voor mij niet ‘ongerust, maar flechts op uwe hoede te zijn, om fchieiijk toe te fchieten,”” De Kolonel wenschte hem geluk, en prees zijnen moed; Zijne kameraden drukten hem de hand , en verlieten hem met een treurig vaarwel, De kompaguie verwijderde zich zwij- gend, en wachtte aan de corps-de-garde den uitflag af. Er was reeds een uur verloopen, en allen luisterden be- ftendig met een angflig ongeduld, toen men eindelijk een” geweerfshoot hoorde vallen, De wacht marcheerde onmid- dellijk , even als te voren vergezeld. door den Kolonel en Cenige der meest ervarene Officieren van het regement, naar den uitgezetten post, Toen zij op eevigen afftand van denzelven verwijderd waren, zagen zij de fchildwacht hen goð DE VERLOREN POST: naderen, een’ man bij de haren met zich flepende. Ns- derbij gekomen, herkenden zij een’ Indiaan, dien hij gè- _ dood had, Men vroeg hem terftond naar hetgeen hem was wedervaren, „ Ik had u gezegd „Kolonel! fprak de foldaat, „dar ik, bij het eerte gedruisch, vuur zoude geven, en dat beflit heeft mij het leven gered, Ik had nog niet lang op mij? post geftaan, toen ik iets hoorde, niet ver van mij af, Ik zag rond, en ontdekte een Amerikaansch zwijn, hetwelk, al grazende, hazelnoten fcheen te zoeken onder de bladeren. Daar deze dieren hier zeer gemeen zijn, hield ik niet lang op hetzelve bepaald het oog. Maar, altijd op mijne hoede zijnde tegen een’ onverwachten aanval, en niet wetende, wat ik als een’ wezenlijken grond van fchrik moest befchouwen, achtte ik het, bij eenig nadenken, raadzaam, de oogen op dat dier gevestigd te houden, en alle deszelfs bewegingen in de ftruiken gade te flaan, Maar het was de tijd nog nier om het fein te geven, en ik vermoedde nog heimelijk verraad van een’ anderen kant, Evenwel kwam het mij opmerkelijk voor, dat ik het dier een’ omweg zag nemen, om in een digt kreupelbosch te komen, dat achter mijn’ post gelegen was, Toen het nu op een’ geringen afftand van mij verwij. derd was ,ftond ik op het punt van op hetzelve aan te leggen; maar mijne kameraden, dacht ik, zouden mij befpotten, in- dien ik het dier doodde, en daardoor zoo veel beweging vere oorzaakte, Ik had reeds befloten om het te laten loopen, toen het het kreupelbosch nabij kwam, en ik in deszelfs gang iets onnatuurlijks meende te befpeuren, Daarop mikte ik, en velde het ter neder; wanneer het een geluid van zich gaf, dat ik voor een menfchelijk geluid herkende, Dezen Indiaan had ik gedood, Hij had zich zoo digt in die wilde zwijnenhuid weten te hullen, zijne handen en voeten waet er zoo wèl in verborgen, dat deze vermomming ook mi) gemakkelijk konde bedrogen hebben. Hij was met een mes en een tomahawk gewapend.” ‚De oorzaak cer verdwijning van de andere fchildwachte was nu tevens opgeklaard, i EENIGE BIJZONDERHEDEN , AANGAANDE TUNIS. 591 ZEE E EE A EENIGE BIJZONDERHEDEN , AANGAANDE TUNIS, Le bevond mij op de haven van Marfeille , en zag èen Bii- &antijn, die zich gereêd maäkte om naat Tunis af te zeilen, Onwillekeurig beving mij de lust , om die ftad te bezigtigen , én ik nam de eerfte gunftige gelegenheid waat, om mij der- waarts té begeven. Men ftelt zich doorgaans eéné reis naat Barbarije als éen” togt van groot belang voors dit is echter zoo niet, en voor weinig kosten ziet men in een kort tijdsbeftek vele gedenk. teekens , menfthen en ftranden, die alle onze opmerking ver- dienen. ` Ik heb eń bezoek afgelegd bij onzen Conful - generaal, den Heer cu¥s, die mij in ftaat ftelde, om volkomen vei- lig en op eene zeer aangename wijze in dit land te reizen, De belastingen worden in dit koningrijk , of, wil men lie- vér, in deze republiek , want de ftaatsinrigting heeft hier een” gemengden regeringsvorm, geheven door een leger, hetwelk de fchatpligtigen tot betaling dwingt, en tweemaal ’s jaars de belastingen int van de Christenen , Joden en Arabieren, Ik heb mij met een dier legers op weg begeven, en ben kierdoor in de gelegenheid geweest , om mij naauwkeurig be- kend te maken met de zeden, dén grond en deszelfs voort. brengfels, en de gebeurtenisfen van dit land, Ik ftelde mij niets dan dorre zandwoestijnen voor, en was dus niet weie nig vertast, toen ik integendeel bekoorlijke valleijen en zeer fchilderachtige landouwen zag. De grond is uit zijn’ aard zeer vruchtbaar; maar de ftrooptogten der Bedouïnen fchrik- ken den landman af , denzelven behoorlijk te bebouwen, en men ziet op de velden bijna niets dan rogge en rijst. Ik heb het ftrand bezocht, waar KAREL V aan land ftap- te, bij gelegenheid van zijnen togt naar Afrika, Met aan. doening heb ik vertoefd op de plaats, waar de H, L ODE- wij het leven verloor. Ik heb mij, gelijk weleer m a+ RIUS, nedergezet op de bouwvallen van Carthago: ik had dezelfde reden niet als hij, om mij in gepeinzen te verdie- pens ik kon mij echter niet onthouden , mij toe te geven in. wijsgeerige befpiegelingen aangaande deze naauwelijks meer zigtbare overblijffelen van de trotfche mededingfter van Rome, Ik zocht, maar vergeefs, de zuilen van die terras, waat ENEAS aan DIDO zijne rampen verhaalt, en ik konde den $ 592 EENIGE BIJZONDERHEDEN, AANGAANDE TUNIS, beroemden toren van ALMENAR niet meer beklimmen , de- wijl deszelfs trap en het grootfte gedeelte der muren vë- woest is, | Wanneer men oudheden wil zien, die nog meer ongefchon. den bewaard zijn gebleven, dan moet men meer binnêrwaars doordringen; en wanneer men, gelijk ik zulks deed, de geld- heffende foldaten en de fabelflagen uitdeelende ontvangers volgt, zoo ontdekt men, niet verre van de tenten der Ze. douïnen, zuilen en andere overblijffelen van Romein/che Île. den, die federt lang verwoest zijn, | De Arabier legert zich onder gefpannen zeildoek , en heeft geene behoefte aan hechte bouwftoffen ; daarom eerbiedigt bij ook de kroonlijsten en kapiteelen der beftaande oudheden, Ge- heel anders is het gefteld in de hedendaagfche fteden, war de buizen en Moskeën vervaardigd zijn met de leenen der aloude gebouwen. | In de oostelijke gedeelten heb ik fomtijds van den dorst geleden; het water is in deze luchtftreek eene foort van Godheid, die men aanbidt, en zij, die het durven wagen, het te bezoedelen, worden dadelijk gefteenigd, — De vrou- wen zijn bevallig en welgemaakt, hare driften hefúg, bate jaloezij gevaarlijk, Maar deze opbruifende levendigheid is van korten duur: zij worden fchielijk oud, en, naardien bax geest niet- befchaafd is, lciden zij een zeer eentoonig el treurig leven, Het meer Faraoun is bekend door de Gefchied. en Reis- befchrijvers , die er zoo dikwijls van gewagen; ik ben langs deszelfs oostelijke zijde gegaan, Het is,bijna geheel ver droogd, of liever, het beftaat uit eere zee van fijn en Mi- vend zand, in hetwelk fomtijds geheele karavanen zijn vet- zwolgen, + Onder de plaatfen, die eene bijzondere op merking verdie: pen, behoort Zerbi, eene foort van eiland, dat flechts doot een zeer eng kanaal van het vaste land gefcheiden is. Dt inwoners zijn zachtzinnig, beminnelijk en werkzaam. Vs deze laatfte deugd , die hun zoo bijzonder eigen is, badik wel het eerst mogen fpreken; dit zou mij de moeite befpaard hebben, om hunne andere hoedanigheden op te noemen. 