Handboek der verloskunde ...
§• 94- I I let belangrijkde van al de inwendige teeldeelen is de baarmoeder (uterus). Hare gedaante is bij bet kind nog cylindervormig ; in den huwbaren, maagdclijken float is zij gelijkvormig aan eene kleine platgedrukte flesch , waarvan de achterfte wand meer gewelfd is dan de voorde, en waarvan de bodem naar boven en de punt naar beneden is gcrigt; en, nadat zij in de zwangerheid op velerlei wijze veranderd is , wordt zij na de verlosfing bijna peervormig, tot dat zij, als de jaren der vruchtbaarheid voorbijgegaan zijn, op nieuws aan de gedaante, die zij voor de huwbaarheid had, zeer nabij komt , en in den hoogen ouderdom zoo aanmerkelijk verandert , dat haar hovende en onderde gedeelte , door de toegroeijing van den inwendigen baarmoedermond , vaneen gefcheiden worden , en er twee verfchillendc holten, achter en boven elkander, in dezelve bedaan. Dr. MAYER, (Hoogl. te Bonn) Besehrei) ung einer gravi- ditas interstitialis uteri, nebst B eobacht un gen iiber die merlwiirdigen Ver dn de run gen , u'clche die teeiblichen Genitaliën and nament lick der Uterus im heken jiller erleiden , m.pl. Bonn, 1825. 4. §• 95- Men verdeelt de baarmoeder 1) in het bovenfte gedeelte , den bodem (fundus uteri ) , a) in het Ugchaam of middendeel (corpus uteri ), 3) in het onderde gedeelte , den hals (collum s. cervix uteri ) , dien men ook, voor zoo verre hij in de fcheede af- daalt en door het fcheedegewelf omgeven is , het fcheedegedeelte ( portio vaginalis ) noemt. §• 96* De lengte van de geheele baarmoeder in den maagdenlijken (laat bedraagt van voren twee en een half duim, van achteren Hechts twee en een kwart duim ; de breedte bedraagt op het breedfte van het liffchaam der baarmoeder één en een half duim: de o / dikte van voren naar achteren acht tot tien lijnen. De lengte van den hals der baarmoeder is één duim, en zijne dikte bedraagt zes tot acht lijnen. Wanneer er reeds eenmaal zwangerheid heeft plaats gehad, dan neemt de baarmoeder deszelfs voormaligen geringen omvang niet eerder weder aan, dan in den hoogen ouderdom. OSIANDER , Den kumrdigke iten fiir die Heilkunde etc. i Bdes. ates Stuck. $• 97- Wordt de baarmoeder van haren bodem tot haren hals in de breedte opengefneden , dan ziet men in haar ligchaam de holte der baarmoeder ( \cavum uteri') , van eene driehoekige gedaante , met binnen- waarts gebogen beenen , wiens twee bovenfle hoeken , ter zijde van den grondflag des driehoeks , de naauwe openingen van de buizen van Fallopius vormen, en wiens onderile hoek in den hollen hals overgaat. $• 98. In de kindschheid zijn de wanden van de holte der baarmoeder door eene zachte, eenigzins vlokkige (lof 120 overtogen , die van hare zel Aland igheid niet kan worden afgefcheiden , en met vele plooijen bezet ; ook liggen zij dan zoo digt op elkander , dat zij Hechts door de 11 ij m , die zich daar tusfehen bevindt, vaneen gefchciden worden. Nadat de huwbaarheid begonnen is , verdwijnen de plooijen in de holte grootendeels f docli de wanden blijven altijd nog zeer nabij elkander, en verwijderen zich Hechts ten tijde der maandftonden , of bij en na de bevruchting. §• 99- De holle hals der baarmoeder vormt een kanaal , (< canalis ccrvicis) , dat omtrent elf lijnen lang, en in het midden wijder is dan van boven en onderen , waarin zich vele kleine Hijmblaasjcs Qovula Nabot/ii ) en vele plooijen bevinden, die men, uithoofde van hare takvormige uitbreiding, den levensboom ( palmac plicatac) genoemd heeft. (*) $. IOO. De plaats , waar het kanaal van den hals in de holte van het ligchaam der baarmoeder overgaat , wordt de irnvendige mond der baarmoeder ( ’orificium uteri internum) genoemd , en de plaats , waar dit (*) Deze blaasjes , door naboth eitjes genoemd, ver- fchillen zeer in grootte, zitten nu ccns op de oppervlakte, dan eens half ingedoken , of hangen ook wel aan een kort Heekje. Voor den Haat der huwbaarheid worden zij niet gevonden, zij zijn bij oude vrouwen droog, na de huw- baarheid veelal met een helder vocht gevuld. Derzelvcr nut is onbekend, en zij ontbreken ook dikwijls geheel. 1 2 1 — kanaal zich aan het einde van het fcheededeel in de fcheede opent , heet de uitwendige baarmoedtrmond ( orificium uteri externum ). Wanneer men zonder eenige bepaling van den baarmoedermond fpreekt, dan verhaat men daardoor altijd den uitwendige , die , na eenmaal plaats gehad hebbende zwangerheid , gewoon- lijk ook wijder blijft , dan de inwendige. (*) $. IOI. Het onderfte gedeelte van het fcheededeel eindigt ïn twee lippen ( labium orificii uterini anterius et posterius ), waarvan de voorde dikker en twee lijnen langer is , dan de achterfte. Beide de lippen zijn uit- gezet, dikker dan het vlak boven haar liggend ge- deelte des fcheededeels , en hebben den uitwendigen baarmoedermond tusfehen zich als eene dw ar fiche /pleet ( [rima orificii uterini transversalis ) , welke op de zijden twee hoeken ( angulus orificii uterini dexter et si nister') vormt. Daar het onderfte gedeelte van het fcheededeel , op het gevoel , overeenkomst heeft met den fnuit van fommige dieren , zoo noemt men dit ook wel zeellenmond , zeeltenbekje (os tincae ). §. 102. De witachtige zelfftandigheid van de baarmoeder is in den bodem het dikst (vijf lijnen), maar ook het weekst ; in het ligchaam is zij minder dik (vier lijnen) maar digter van weeffel , en in den mond , waar zij (*) In den zwangeren haat wordt de hals allengs kor- ter , de in- en uitwendige mond komen zamen , en het orijïdum interman is niet te befpeuren. IQ2 — het allerdigst en bijna kraakbeenachtig ks , heeft zij de minde dikte. Zij doet zich , bij hare ontwikkeling tijdens de zwangerheid, voor als een zonderling weef- fel van vlecschvezelen , (lagaderen , aderen zonder klapvliezen , zeer vele watervaten en zenuwen. — De /fiervezelen der baarmoeder , die door de meeste ontleed- en verloskundigen aangenomen 4 worden , zijn echter in den jongden tijd door velen verwor- pen 4 4 en nu onlangs (als men door dien naam de eigenaardigheid dezer Ipiervezelen wil aanduiden) zeer regtmatig voor half J 'pieren 444 verklaard. (?) 4 GERM. AZZOGUIDI, observationes ad uteri const ruetionem pertinente 8, Bonon. 1773. Lugd. Bat. 1788. 4. j. C. LODER , resp. HAUENSCHILD , de structura uteri mus- culvsa. Jenae , 1784. 4. F. G. u. MAYER praes. TlTlo, de uteri structura etc. Viteb. 1795- 4- O. FRID. ROSENBERGER , de viribus partum ejficientibus etc. Hal. 1791. LUDW. CALZA , iiher den J\Iechanis7nus der Schtcanger- schaft. Uit de A Ui del V Academia di Padova vertaald (?) Behalve de hier door froriep aangchaalde fchrij- vers , zou men er nog kunnen bij voegen , dat voornamelijk METZGER, RICHTER, SOEMMERING en BLUMENBACH (ill zijne Grondbeginselen der JVatuurkunde van den me nee h , vierde druk. §. 547. Amst. 1830.) het aanwezen van fpier - vezelen in de baarmoeder ontkennen; terwijl vesalius , RL'ISCII , SANTORINI’S , MORGAGNE , MALPIGHII , FABER, HEISTER, DIEMERBROEK , CALDANUS , NOORDWYK, HALLER, PLENK, ROEDERER, HUNTER, MECKEL, STEIN, WRISSBERG , iiildebrand en anderen dezelve aannemen. Meckel en calza hebben naar mijne gedachte het pleit bcflist. door Weigel, en reil's en autenrietiTs Archlv . für die Physio logie , VII. B. S. 342. CARUS , Lehrbuch der Gynaecologie , T. Th. §. 31, ** J. G. WALTER’S de morbis peritonei et oasis uteri. 1787» WEISSE praes. BOEHMER , de structura uteri non musculosa sed cellidoso-vasculosa. Viteb. 1784. G. H. RIBKE , iiber die structur der Gebdrmutter . Berl. 1793. *** j. h. FERD. AUTENRIETH , Ilandbuch der empirischen menschlichen Physiologic. Iter Band. Tubing 1801. S. 88. j. LOB STEIN, fragment d} anatomie physiologique sur V or- ganisation de la matrice dans I’espece humaine. Paris, an IX. 1803. §• 103. De baarmoeder ligt in het bovende gedeelte van het kleine bekken, achter de met dezelve te zamen hangende pisblaas (wier verandering in omvang, even als de veranderde houding van den romp , altijd eene meer of minder merkbare verandering in de ligging der baarmoeder te weeg brengt) en voor den endeldarm, die haar eenigzins naar de regterzijde dringt ; boven dezelve liggen onmiddellijk de dunne darmen. De lengte -as van de baarmoeder komt, bij den opge- rigten (land en buiten de zwangerheid, ten naastenbij met de lengte -as van het hovende bekken (§. 3a.), doelt gedurende den don den vloed , waarbij de baar- moeder eenigzins nederdaalt , bijna met de as van het onderde bekken , overeen. Evenwel hebben er hier zoo vele uitzonderingen plaats, dat men daarvan naati- welijks iets kan zeggen, dat algemeen geldende is. J- C. ROSENMULLER , chirurgisch anatomische Abbildungen- 3ter Theil. iste Lief. (Weimar, 1806.) Tab. I. J. G. v. D. BERGli , Observ . de ut er o* L 13. 1821. 8. §• 104* Dc gebreken van de baarmoeder , die in eene on- middellijke betrekking flaan met de zwangerheid en de verlosfing , zullen voor een gedeelte eerst naderhand behandeld worden. Men heeft bevonden dat dezelve (zonder nadeel voor de gezondheid) kon ontbreken, 9 wezenlijk dubbeld (uterus duplex ) en in twee holten nitgebreid ( uterus bicornis') kon zijn (*\ Zij kan uitgezakt en omgekanteld , ontdoken , met zweren (*) liet volkomen gemis der uterus is een zeer zeld- zaam gebrek , men vindt er echter waarnemingen van bij REALD. columbus , de re axiatomica . Francof. 1593. 8. H. G. ENGEL , de utero deficiënte . Frag. 1777. 4. j. L. SCHMUCKER , Jrennischte chirurgische Schriften, 1786. 3 Band. 8. a. g. richter, observation es chirnrgicae • Goet. T776. 3 fase. 8. c. w. stlin , in iiufeland's Jour- nal der pract, Heilkunde . Berl. 1819. Mai. — Dubbelde baarmoeders befchreven. a. haller, Disput, phys. cull. Goett. Tom. V. p. 237. r. F. MECKEL, Journal fdr alle anatomische varietaten , f 'einere und pathologische ana- tomie. Ilalle, 1805. 2. 3. waarn. pi. I. afb. 1. wiedeman in Lucina. II. B. II. St. bl. 93. h. p. leveling, de utero biconii in Dj. Obs. anat. ranores. Fase. I. Noritnb. 1787 4. A. L. CASSAN, Ilecherches anatonrupies et phy- sioh giques sur les cas d’ uterus double et de superf 'e lotion. Paris, 1826. 8. Polypen behandelen vooral ralif in V. GRAEFE itnd V. walther’s Journal etc. Berl. 1827. X Bd. 4. Heft. J. A. V. D. WATER, de polypis uteri et vaginae. Tr. ad Rh. 1824. cari s in v. siebold’s Journal etc. Wurzb. 1828. VII. Bd. 2. St. Eene prolapsus uteri in - •versi bicornis befekrijft tr. w. sturm , in iiarles, neue Jahrbucher der teuiscJun Medizin und Chirurgie. Band XIV. 2. suppl. Bonn. 1827. 8. 125 bezet , verhard , verbeend * cn geheel ontaard zijn. Zij kan aan polypaardige uitvvasfen en aan waterzucht lijden, de baarmoedermond kan ontbreken of gefloten zijn , zij kan in de gedaante van een kromhals gebogen zijn , enz. CAROL. THAMM , de genitctlium sexus sequioris varieta - tibus. Hal. 1799. 4. j. c. ROEDERER , Opuscula medica. FR. AUG. WALTER, Annotaticnes academicae. Berol. 1786. ANAON CANESTRINI, historici de uLero duplici etc . August. Vindelic. 1788. 8. BENj. ZE1TMANN , de signis et curatione polyporum uteri , Jenae, 1790. FR. ADOLPH HEINZE , de discrimine polyporum etc . Jenae, 1790, EISENMANN , tabulae anatomicae quatuor uteri duplicis obserrationem rariorern sist ent es , etc . Argent* 1 752. fol. * JOS. SCHALLGRUBEr’s Aufsatze und B eob achturige n im Gebiete der Heilkunde . Gratz, 1816. 8. AUG. GOTTL. SCHWARSZ , de uteri de gener atione. Goett. 1798. E. B. G. HEBENSTREITH , progr. de uteri concretione mor- bosa. Leipz. 1801. 4. G. R. BOEHMER , de naturalibus f aeminarum clausis. Witteb. 1778. J. C. SCHLEGEL, sylloge minorum operum praestaruliorum ad, artern obstetriciam spectantium . Leipz. 1795* Vol. II. 8. F. jAHN , de utero retroverso. Jenae, 1787. CONSTANT DE GREGORINI , de hydrope uteri etc. Halac, 1 795. KLINGE , de procidentia uteri , usuque pessariorum in hoc rnorbo. Goett. 1789* 8. Soemmering, in de aanmerkingen bij baillie, bh 214. voiGTELS , Ilanclbuch der pathologische Anatomie. v. F. meckel, Journal fur anat. Variëteiten. I. B, I. St, S, 45. fh p. B. WENZEL I die Krankheden des Uterus. MaillZ, 1 8 1 6. in folio , met vele platen. E. g. PATRIX , ueber die Gebarmutterhrebs und die Krank * heiten der zu dem Uterus f id ir enden rr/icUe. Lcipz. 1821. 8. j. BURN’s Grundsatze der Geburtshi'dfe . S. 105. fF. §. I05. De bovenfte helft (§. 95.) der baarmoeder is door het buikvlies ( peritonaeum ) overtrokken, hetwelk van voren en van achteren , als met twee vereenigende plooijen op de blaas en den endeldarm overgaat, en ter wederzijden de baarmoeder als met twee breede plooijen, de breede banden (Jigamenta uteri lata) , zeer lus aan de zijden van het bekken hecht. — Aan de bovenzijde van den bodem der baarmoeder, cenigzins naar voren , ontfpringen de zoogenoemde ronde banden (Jigamenta uteri rotunda ), die als aanhangfels van de zclfttandighcid der baarmoeder bc- fchouwd moeten worden, fchuins- , voor- en buiten- waarts naar beneden dalen , cn zich , nadat zij dooi- de lieschring gegaan zijn , onder eene vezelachtige gedaante in den venusheuvel verliezen. (*) j. 11. F. AUTENR1EVH et F. DELMANZO , observationes in morbos quosdam ligamenti uteri acutos. Tübing. 1 8 1 1 • 8. (*) Deze banden dienen niet alleen tot ondcrfleuning van de baarmoeder, maar vooral ter geleide der vaten, en wel der vasa spermatica, alsmede der vasa lymphalica , die van den lendenvlecht afkomen, en met den ronden band door den lieschring gaan. III. Van de trompetten van Fallopius cn de Eijerftokken. §. 106. Van boven ter wederzijde van den bodem der baar- moeder, achter de ronde banden, nemen de trom- petten van Fallopius , twee buizen van drie duim lengte , inet zeer fijne openingen haar begin , loopen golvend naar de zijden des bekkens , terwijl haar ka- naal eenigzins wijder wordt , tot aan de breede ban- den der baarmoeder voort , en eindigen in eene ope- ning , die een ongelijken , gekroesden rand van kleine roodachtige, franjeachtige uiteinden ( 'fimbriae ) heeft, vrij in de buikholte afhangt , naar de eijerftokken. gekeerd is, en in den maagdelijken (laat meer plooijen bezit, dan na plaats gehad hebbende verlosfingen. RJEILS en AUTENRiETHS , Archiv, fllr die Physiologie 3 Wlter Band . Halle 1807. 8. S. 294. §• 107* De zelfftandigheid der trompetten van Fallopius is (vooral inwendig) aan die van de baarmoeder niet ongelijk, cn haar kanaal zoo wijd, dat het eene niet zeer dikke fonde doorlaat; fomwijlen zijn zij echter ook aan eene of aan beide zijden, en dat wel dikwijls in hunne geheele uitgeflrektheid , digtgegroeid , met waterblaasjes Qhy dat ides') bezet, of ook met de nabij- gelegene deelen zamengegroeid ; overigens deelen zij gewoonlijk in de gebreken van de baarmoeder. LEONiiARDi , Progr. de tubarum uterus morbis etc. Viteb. 1788. ia8 — §. 108. De ctj er [lokken liggen , op bijna één en een halve duim afflands van de zijden der baarmoeder, achter de trompetten van Fallopius , met welke zij door een vervolg van den breeden band der baarmoeder , de v leermuisvleugel (yerpertilionis alae') genoemd , ver- bonden zijn. Zij vormen in den tijd der huwbaar- heid twee platgedrukte eivormige ligchamen , die van een bollen, boven -achterwaarts gerigten , en van een regten , aan den vleermuisvleugel gehechten rand voorzien zijn, en wier eene einde door eene band- achtige ftreng aan den bovenhoek der baarmoeder bevestigd is. S* 109. Zij beflaan uit een zeer vast , met bloedvaten en zenuwen doorvlochtcn celwijsweeffel , waarin zich omtrent zestien kleine blaasjes de eijertjes van de Graaf ( vesiculae Grafianae s. ovuld) bevinden , die met eene lymphaticke bleekgele vloeiftof gevuld zijn. Is echter de in de blaasjes bevatte vloeiflof dik en geel, dan noemt men ze gele ligchamen ( corpora luted). Onlangs heeft men * ook kleine , op de oppervlakte van een eijerflok ontllaande gierstvormige blaasjes , voor de eigenlijke eijertjes gehouden. (*) (*) Deze corpora Juten zijn overblij ffcls van het ovum , dat tot het vruchtbeginfel is gebruikt geworden , en worden niet dan bij zwangeren of vrouwen die het geweest zijn } gevonden. Zie hierover het naauwkeurig werk van hunter, de utero gravido , PI. XXII, XXIX en XXXI. — 129 — TH. G. A. ROOSE , über die gelben Karper irn weiblichen Eierstocke . Braunschw. 1800. E. home, in de Philosophical Transactions for the year , 1817. 1819. OSIANDER, Lehrbuch der Jlebammenkunst. S. 209. Deszelfs Grnndriss der Entbind ungsku ns t etc . S. 130. §• no. De gebreken der eijer (lokken zijn: ontfteking, ver- harding en knoestachtigheid, gezwellen en zweren, en vooral waterzucht enz. , gebreken welke , vooral als zij in de beide eijerftokken plaats hebben, de vruchtbaarheid belemmeren of beletten. (*) KRIEGER, I)iss, sistens ovariorum muliebrium pathologiam. Goett. 1789. Baillie , in de Hoogd. uitgave- van 6oemmering. t. a. pl. V OI GTE ids Idandbuch der pathologische Anatomie. (*) Waterzucht en honiggezwel Qsteatoma> melliceris ) met haar enz. gevuld , komen het meest voor ; de herken- ning is dikwijls zeer moeijelijk. Het voornaamfte omtrent de oorzaken, verfchijnfelen, behandeling en literatuur der ziekten van de eijerftokken vindt men bij e. van siebold» Handboek over de kennis en genezing der ziekten van het vrouwelijk geslacht. II, D. 2. en 3. Stuk. bl. 267-284, Zie ook de uitmuntende oordeelkundige Verhand . over de zakwaterzucht van onzen j. van der haar, in Verhand \ van de IIoll . Maatsch . ie HaarL 1762. VI. D. 2. St, bh 543— 627. A. DE HAEN , Ratio medendi. ed . L. B. Tom. II. p. 21. sqq. haller, Opuscula minera . Tom. III. p. 346. MORGAGNE, Epistolae anatom . Cap. 39. art. 17. A. MURRAY, in the Edinb. med . and surg . Journal 1828. N°. 95. a. burdach , Zeitschrift fiir Natur- und lie ilk* I. D. ' 1 130 — IV. Van de verrigtingen der inwendige vrouw clijke tcdJcclcti , afgefcheiden van de zwangerheid , de vcrlosfing en het kraambed. $• ui. Onder alle de tceldeelen is in den maagdelijken huwbaren (laat alleen de baarmoeder werkzaam , de overige deelcn worden dit eerst later. De huwbare, tot de voortteling gefchikte leeftijd, vangt, in onze drek en , bij de vrouw zelden voor het veertiende jaar aan , en duurt tot op het vijfenveertigfte of vijftigfte jaar. §• na. In dit ter voortplanting gefchikte tijdperk , heeft er bij alle gezonde vrouwen , buiten den float der zwan- gerheid, om de vier weken, een verlies van bloed uit de bloedvaten der baarmoeder plaats , hetwelk door den mond der baarmoeder en de fchcede wegvloeit, gewoonlijk vier dagen aanhoudt , in den beginne het aanzien van vleeschnat , doch later dat van zuiver bloed heeft, en naderhand weder dezelfde hoedanig- heid aanneemt , die het in den beginne had. De hoe- veelheid van het ontlaste bloed , welks hoedanigheid volkomen aan het terugblijvende gelijk , doch Hechts niet Rolbaar (?) is , bedraagt tusfehen de vier en zes oneen. Dresd. 1827. 2. St. siebold’s Journal . Vi II I3d. 2. Sc. S. 480. RUST, Magazin . XXIII. B. 3. St. J. SEYMOUR , Illustrations of Some of the principal diseases of the cn'ana etc. Lond. 1830. 8. Geneeskundig Magazijn, 1. D. i. St. bl. 1 17 — 127. OSlANDEiTs Denkwürdigkeiten fiir die Heilkunde etc , 2ter Band. F. osiANDER , Dish, de fluxu menstruo atque uteri pro - lapsu. Goett. 1 8 1 8 . p. I2. sqq. CIUSEPPE JACOPI, Element i di Fisiologia e IVotomia com parativa. Tom. III. Milano, 1809. 8. p. 199. §• ll3' Deze maandelijkfche bloedvliet ( menstruatio ) , dien men ook de maandftonden of maandelijkfche zuivering noemt , en waarvan men zich dikwijls zeer onjuiste begrippen vormde, heeft zijne oorzaak in de bewerk- tuiging van het ligcbaam der vrouw. Hij berust op cene overmaat van bloed , welke aan de beftemming van het be (taan der vrouw, de voortplanting van het gedacht , beantwoordt , en heeft flechts zoo lang plaats , als deze beftemming kan vervuld worden , doch onvervuld blijft. S- IJ4- Zoodra de beftemming der vrouw door de zwan- gerheid , de verlosfing en het zogen vervuld is , houdt de maandelijkfche bloedvliet op. Wanneer deze be- Hemming , na den afloop der zoging , weder vervuld kan worden , dan begint de bloedvliet op nieuw ; wordt zij werkelijk vervuld , dan houdt de bloedvliet weder op , en zij houdt geheel op , als de meer ge- vorderde leeftijd de vervulling dezer beftemming vol- ftrekt on mogelijk maakt. T. T. JAEI3KEL , Diss. aetiologia fluxus menstrui mulieruml Lipsiae, 1784. G. H. CH. NiEMEYER, Diss . de menstrucitionis fine et usic. Goett, 1796. 8. 1 2 II L. L. ELLP.NMANN, Dias, de jluxu nu nstruo ejusijue prae sertirn aetiolagici . Lipsiae, 1800. p. c. A. BLUMENHAGEN , Dias, menstruatio physiologice et pathologies spec tat a. Goetc. 1803. 4. naegele, liber einige Fe hier der Menstruation etc. in zijne Erf ahrun gen und Abhandlungen etc. s. 265. ft'. RITCEN , in Gemeinz. Deutsche 'Zie it schrift. Weimar , 1828. Band II. Heft 3. E. VON 8IEB0LD, Handboei over de lennis en genezing enz. II. Stuk. bl. 179—356. §. 115- De eerde verfehijning van deze verrigting der baar- moeder is met eenige om (handigheden verbonden , welke men voorboden van den maandelijkfehen bloed- vliet ( molimina menstruorum') noemt , en die in verandering van den omloop des bloeds en der fpijs- vertering, in hoofdpijn, ligte kolieken, in een gevoel van zwaarte in het onderlijf en de ledematen, in kue- weling in de beenen en dijen , en in opzwelling en hardwording der borsten bedaan. Deze voorboden worden des te onmerkbaarder, hoe veelvuldigcr de maandel ijk folie bloedvliet terugkomt , en ten laatflc vertoont zich flechts fomwijlen een voorgevoel van denzelve. S- 116. Ten aanzien van den maandelijkfehen bloedvliet, kunnen er menigvuldige, met meer of minder nadeelcn voor de gezondheid en de voorteling verbondene af- wijkingen plaats hebben. In plaats van de gewone voorboden, ontdaan er dikwijls koortsachtige toevallen , krampen, hevige koliekpijnen , braking, buikloop, enz. De maandclijkfche bloedvliet zelf kan te vroeg of te laat, te menigvuldig of te fchaars , in te groote of te geringe hoeveelheid , of in het geheel niet ver- fchijnen; dezelve kan te lang aanhouden, te vroeg geheel ophouden , van eene zeer ziekelijke hoeda- nigheid zijn , en langs geheel ongewone wegen komen. (*) FR. L. ANGERMANN praes. GEHLER , catameniorum phaeno - mena in mullere sana et aegrotante. Lipsiae , 1/93* FisciiER, Diss. de mensibus suppressie . Goett. 1794. (Vergelijk de fchrijvers, die over de ziekten van het vrou- vvelijk gedacht gefchreven hebben, voornamelijk siebold’s Handboek. I. D. 2. Stuk. w. P. dewees, Treatise on the Diseases of females. Philadelphia, 1827. 8. — MARSH A L E hall , Commentaries on some of the more important diseases of females. Lond. 1827. 8. j) (*) stark nam de maanddonden reeds waar bij een meisje van zes jaren; hare gezondheid was zeer goed, doch de groei zeer achterlijk, lobstein geeft een voor- beeld van een meisje van twee jaren ; haar groei was mede achterlijk, doch haar verftand zeer ontwikkeld, zoodat zij zich reeds uit fchaamte van andere kinderen afzonderde. siebold, Lucina j I B. 1. St. S. 102. 4 B. 1. St. S. 163. Bij een meisje van negen maanden zag busch reeds puberteit en dondenvloed. In haar negende levensjaar was zij vol- komen volwasfen, ftierf echter in haar twaalfde aan miliaria. Genie inzame Deutsche Zeitschrift fiïr Geburtshü/fe. Weimar, 1826. 8. Band I. Stuck I. — Zie ook meyer, cle menslniationa ejuscpie anomaliis. Berlin, 1826. 8. JACOBSON, laclinique des hopitaux et de la ville. Tom JIJ. siebold’s Journal. VIII B. I. St. rust , Magazin , XXVI Bd, i. St. j. F. BONFELS in het journal general de me de cine etc. Paris, 1828. Nov. VIERDE HOOF DDE E L. VAN DE BORSTEN. $• JI7- Dc borsten (mammae) vormen in de jaren der huwbaarheid in den maagdelijken fiaat , twee ronde , eenigzins buitenwaarts gekeerde , op de grootc borst- fpieren geplaatste, veerkrachtige, weckc, bolle half- ronden , welke ccne zeer fijne opperhuid hebben , die witter is dan de overige huid. Dc diepte tusfehen de beide borsten vormt den vrouwclijkcn boezem. §. Ii8, In het midden van elke borst bevindt zich dc meer of minder verhevene tepel (papilla) , die van onder- fcheidene grootte is, en uit verfchillende verlengde heuveltjes of huidtepeltjcs befhat, die naast elkander liggen, met vele bloedvaten cn zenuwen voorzien zijn , en de openingen der mclkbuisjes bevatten. Deze tepels zijn zoo gevoelig, dat zij zich op elke krieweling uitzetten. De huid, die den tepel onmid- dellijk bekleedt, is donkerrood of bruin , heeft zeer vele vetklicrtjes , waardoor zij eenigzins glibberig wordt gemaakt, en wordt hof , kring of ronde vlakte (areola mammae , areola papillae) genoemd. §. 119. Onder de huid ligt dc hor stiller (glandula mam- mae) , die in cene grootcrc of kleinere hoeveelheid vet 135 is ingewikkeld , en uit vele klierachtige korreltjes (acini) beftaat , welke door een celachtig vlies tot een geheel vereenigd zijn. Uit deze klier komen de wortels der kleine, zachte, vliesachtige buisjes, znelkbuisjes (ductus lactiferi ) genoemd , die , ge- woonlijk ten getale van vijftien , in den tepel gaan , en zich aldaar openen. j. D. SANTORINI, ( inatomici summi ILVII tabulae , quas nunc primum edit atque explicat de structura mam - metrum et de tunica vaginaü testis Michael GIRARDI. Parmae, 1775. 4. Tab. G. I. F. ad. BOEHMER, de mammariim ductïbus . Hal. 1742. ALEX. BERNH. KOELPIN , de structura mammarum etc. Gryphisw. 1765. 4. m. pl. J. G. Klees , ueber die weiblichen Britste. Franckf. a. M. 3. Aufl. 1806. ATHANAS. joannides, de mammarum physiologia. Hal. 1801. gr. 4. j. G. meinicke , Diss. mammcu'um strucluram el morbos sistens . Vitcb. 1805. 4. J. A. BRAUM , ueber den IVerth und die BViclitigheit der weiblichen Britste. Erfurt, 1805. 2 Ede. VOGT, de mammarum structura et morbis . Viteb. 1805. 8. In docenda et discenda medicina atque arte obstetricia methodum activum potiorem in facienda expectationem saepe non alienam esse oslendit et observationes quas - dam de pupillis mammarum numero et structura variis communicat j. F. osianeer. Goett. 1816. 4C0. §. 120. De borsten zijn fomtijds buitengewoon klein , of door gezwellen en zakwaterzucht ongemeen groot. Haar tepel is dikwijls zeer klein , ingezonken , bijna onmerkbaar; fomtijds echter ook zeer groot, ont- veld, pijnlijk en foms dubbeld. Ja men heeft zelfs vijf • borsten of afdeelingen der borst niet tepels waargenomen. De borsten zijn wijders aan ontftc- king, ontvelling, verzwering en vooral aan knoest- of kankerachtige ontaarding onderhevig. (*) j. V. MUELLER, de scirrho praesertim martimarum. Jenae, l779» * RICHTER, Anfangsgrunde der JVandarzneikunst I. 77 ieU. • Miscellen fur die neuestc J Telt hinde. 1807. N®. 27. OTTO, Jlandbwch der pathologischen Anatomie. Breslau, 1814. 8. % MEYER , de mammis muliebribus in statu sano et nwrboso consideraiis. Erford , 1800. (*) Naarmate het uiterlijk geflel der vrouw meer met dat der ï man overeenkomt, zijn ook de borsten kleiner. Uitvoerig worden de gebreken derzelve behandeld bij e. v. siebold , Handboek der ziekten van het vrouwe lijk ge- slacht, bl. 520—555 en aldaar aangehaalde fchrijvers. — Zes tepels aan twee borsten, zie men in motl en eldik’s Tijdschrift. II. Suppl. i. St. bladz. 84. III. Janrg. 2. St. bladz. 99. TWEEDE AFDEELING. Be Leer der Zwangerheid. EERSTE HOOFDDEEL. VAN DE ZWANGERHEID IN HET ALGEMEEN. §. Iftl. • De zwangerheid is die Raat van het ligchaam der vrouw , welke van het tijdftip der bevruchting af tot dat der verlosfing toe voortduurt , en waarbij het voortbrengfel van den vruchtbaren bijflaap zich in hetzelve bevindt , en daarin gevoed en ontwikkeld kan worden. L Van de Bevruchting. §. 122. De (luijer, waaronder de wording van de eerde levende kiem van een bewerktuigd wezen nog ver- borgen ligt , zal voorzeker voor ons nog zoo lang geheel ondoordringbaar blijven , totdat onze kennis in de natuurkunde van den mensch in het algemeen meer verlicht, meer eenvoudig, en op meer zekere beginfclen zal gevestigd zijn. De tijd zal leeren of wij van dit tijdllip ïr.ejr of minder verwijderd zijn. I3* * * 8 — §• 123. Wanneer men de leer van het Occnsionalismus er van uitzondert (een gevoelen, volgens hetwelk God zelf telkens onmiddellijk tot de oorzaak gemaakt wordt, van de bij de bevruchting vercenigd wordende (lof, en daaraan de bewerktuigde gedaante en het leven geeft) , kunnen de zeer uiteenloopende gevoelens en theorien tot twee afdeelingcn gebragt worden , name- lijk: tot de dikwijls geheel onbegrijpelijke ontwikke- lingsleer ( theoria cvolutionis , welkers belijders ccne federt de fchepping in het ligchaam der vrouw ge- legde kiem aannemen , welke alleen door den vrucht^ baren btjflaap zich begint te ontwikkelen) , en tot de meer licht verfpreidende leer der langzame opeenvol- ging ( theoria epi genes cos , welkers aanhangers cene door den bijllaap te weeg gebragte langzame ontwik- keling, en vorming eener tot dus verre ruwe en on- gevormde masfa aannemen , welke of door het man- nelijke of door het vrouwclijkc ligchaam , of door beiden te gelijk afgegeven wordt.) Gcenc dezer theorien center is genoegzaam bevredigende. (*) ALRERTI abiiALLER, Plemcnta physiologiae corp. human i, Laus. et Bernae 1757 — 1766. Tom. VIII. in het aclnfle deel. (*) Een zeer volledig overzigt van de verfcbillendc gevoelens en theorien der bevruchting vindt men in pierer’s anatomisch p hysio logisch Roal-JJ'ortcrJmch. Leipz. 1819. 8. Theil III. S. 802. • — Reil's Archiv fiir die Physio- logic. B. II. S. 482. Band III. S. 31. f. Garis, Gynce- kokgic. Theil II. §. 637. ff. G. C. D. SI' RING AR , d> n:s(t fonnalii'o ej usque aherralionilms. L. B. 1824. j. F. BLUMENBACII, Institutiones physiologicae , Edit. II L 1810. J. F. BLUMENBACII , Grondbeginselen der natuurkunde van den mensch , uit het Latijn door van der dreggen. Amst. 1830. 8. T. G. A. Rooss, Grundziige der Lehre von der Lebens - kraft. Goett- und Braunschw. 1800. 8» POL. schneegass, iïber die Erzeugung } oder Aufzahlung und Beleuchtung aller hisherigeii Zeugungstheorien. Jena, 1802. 8. D. oken, die Zeugung. Bamb. und Wurzb. 1805. 8. j, F. sen WEIGH AEUSER , sur quelques points de physiologic relalifs d la conception et ly économie organique du foetus. Strasb. 1812. 8. §• 124. Hoezeer wij dan ook van de eerfle wording der levende kiem niets zekers weten te zeggen „ zoo heb- ben wij evenwel door de vergelijkende ontleed^ en natuurkunde, de verfchijnfelen en om handigheden lee- ren kennen, die de ontwikkeling van het leven in de bewerktuigde kiem vergezellen. S- 125. De bijdaap is gewoonlijk het vruchtbaarst , als hij gehouden wordt bij eene volkomene gezondheid en gematigde paardrift van den man en de vrouw, in de morgcnPtonden van den lentetijd, nadat korten tijd te voren de maandeenden hebben plaats gehad, en ter- wijl de vrouw op den rug ligt. Deze omftandigheden zijn echter op zich zelve tot den vruchtbaren bijflaap 9 noch altijd noodzakelijk, noch altijd voldoende. 140 §. ia6. Bij den vruchtbaren bijllaap, wordt het mannelijk zaad, op het tijdftip dat de wellust bij den man en bij de vrouw het hoogde toppunt bereikt, in de baarmoeder gefpoten , die even als de andere teel- deelen met bloed is opgehoopt, en vanwaar het dooi- de opgerigte buizen van Fallopius , die met hare franjc-achtige uiteinden (§. 106.) den eijerftok hebben omvangen , in den eijerftok komt en één (zelden meer; der daarin bevatte cijertjes bevrucht. (*) §. 127. De neerzetting van een (of meer) van zulke pas bevruchte eitjes op eene plaats, waar het gevoed of (*) Offchoon het waarfchijnlijk is (zoo als froriei» hier Heilig zegt), dat het zaad bij den bijflaap in de baar- moeder gebragt worde, zoo fchijnt echter uit vele waar. nemingen en getuigenisfen van geachte gcneeshecren te blij- ken, dat dit niet volHrckt noodzakelijk is ter bevruchting. MORGAGNE en ii aller in hunne menigvuldige waarnemingen vonden het Hechts éénmaal; ruisch tweemalen; en hier zoude men nog kunnen twijfelen , of het vocht dat men in de baarmoeder vond, niet het flijm was, dat veelal na de geHachtsverecniging aldaar gevonden wordt. Men leze HAIGHTON en CRITKSHANK , in de Philosophical Transactions. 1787. Vol. I. p. 159. sqq. p. 1^7. sqq. Reil’s Archiv. f. (I . Physiologie, 111 B. 1. St. S. 31. ff. S. 197. ff. VIII B. 3. St. S. 381. — Ook is het nog niet bewezen, (wat de fchrijver zegt,) dat op het oogenblik van de geHachts- vereeniging de franjeachtige uiteinden den cijerHok omvatten. DEWEES en STEARNS , an essay on conception, and su- perfoetation. Newyork , 1828. 8. ontwikkeld moet worden , noemt men de ontvangenis , bevruchting of bezwangering (conception , die tevens het laatfte tijdftip van den bijflaap , en het eerde tijd* dip van de zwangerheid uitmaakt. II. Van de verjchillende foor ten van zwangerheid. §. 128. Wanneer het eitje door de buizen van Fallopius , ten gevolge van eene , aan deze eigene beweging , ( 'motus perittaïticus Pj binnen de baarmoeder wordt gevoerd , hetwelk in een nog niet naauwkeurig be- paalden tijd gefehiedt , dan noemt men dit eene regel- matige bevruchting of ontvangenis ( conceptio uteri - naj , en de daardoor begonnene zwangerheid is eene regelmatige of baarmoeder-zw anger heid (graviditas uterina ) , welke gewoonlijk veertig weken of twee- honderd vijfenzeventig tot tweehonderd tachtig dagen duurt, doch door velerleie oorzaken verkort of ver- lengd, en ook tot vierenveertig en zesenveertig (?) weken kan gerekt worden. (§. 213.) (*) (*j G. Salomon verhaalt in het Geneeskundig Magazijn van eene dragt, welke van 3 January tot 26 January van het volgende jaar duurde, de vrucht woog tien en een kwart pond. Een dergelijk geval verhaalt l. heister, Disser- tatie) qua partus tredecemestris pro legitimo habitus pro- ponilur et partui nullum cerium tempus tribui posse osten ditur j Goett. 1753. 4. Zie ook w. G. ploucquet, ueber frühreife und spate Geburten . Mannh. 1807. 8. J. CH. IIARRER praes. R. A. VOGEL , de partu serotino etc. GoCtt. I767. 4. J. E. L. PUTTMANN , E. PLATNER et G. II. MiLius , Opuscula de partu undecemestri c. praef . edid» 143 — §. 12$. Komt liet eitje niet in de baarmoeder , dan bc-daat er cenc onregelmatige bevruchting , en cene zwan- gerheid op cene verkeerde plaats , buiten-baarmoc- der lijke zwangerheid ( concept i o et graviditas extra - uteri rui) , welke in fommige gevallen zeer lang, ja tot veertig jaren kan duren, doch overigens van ve* leriei aard zijn kan: i) het ei kan in den eijerjlok blijven (conceptio et graviditas ovaria) • e) het kan in de buizen van Fallopius opgenomen worden en daarin blijven, ( cqtic . et gray, tubaria) ; 3) het kan door de buizen tot aan den mond derzelve in den wand van de baarmoeder dringen en aldaar in de zelf- fhndigheid der laatfte blijven (conc. et grav . tubo- uteri na , conc. et gray, in uteri substantia s. interstitialis) ; 4) het kan ook uit den eijerdok dringen , doch alsdan niet door de buizen opgeno- men worden , maar in de buikholte geraken , buik- zwangerheid (conc. ct grav . ventralis . s. abdo - mi na lis). Deze buikzwangerheid kan ook later door openbarsting van de baarmoeder en de fcheede, (of, bij cene reeds te voren plaats gehad hebbende zwan- gerheid op cene verkeerde plaats , door de verfchcuring der buizen of des eijerdoks) ontdaan , en alsdan is er cene toevallige of opvolgende buikzwangerheid (gra- viditas abdominalis secundaria) , en het kind kan F. L. SCHÜNEMANN. LipsiaC, 1799. 8. FROIUEP's Notizen. B. XI. n°. 8. JAC. COLLINS in the Edinburg medical and surgical journal. 1826. April. ALERVI.MAN , medico chi - rurgical transactions published by the medical and sur- gical society of London. Vol. XIII. Part. II. Loiv.i. 1828. — 143 — daarbij zelfs in de blaas en in liet darmkanaal dringen , enz. Eenige willen ook nog de ontwikkeling van het ei in de scheede waargenomen hebben , hetgene , zoo ooit, evenwel alleen bij eene hoogst zonderlinge vor- ming der teeldeelen plaats kan hebben. (*) (*) De oorzaken , verfchijnfelen en uitgangen van zulke zwangerheden vindt men, behalve in de door froriep aangehaalde werken , befchreven door mich. von lenhos- SÉK , Beobachtungen und Abhandl . aus dern Geblete der gesammten pract , Heilkunde 3 von Oesterreichischen Aerzten . Band II. S. 395. ff. Thomassen a thuessink, in de Genees - Heel- en Scheikundige Verhandelingen van het Koninkl JVederl • lust, Ainst. 1823. 4, I. afiev. j. F. KLUYSKENS, aldaar. 2. afiev. g. Salomon, aldaar. 3. afiev. L. G. de FREMERY, aldaar. 3. afiev. — • Vergelijk ook FISCHER, in L Oder’s Journal fur die Chirurgie 3 Geburtshülfe und gerichtliche Azzney kunde • 1799. II B. 3. Stukk. F. A. FR.ITZE , obsei'vatio de conceptione tuba- ria cum epicrisi, Strassb. 1779. 4. w. josephi, JJiss, de concepticne dbdominali, Goett. 1784. 4. K . K, WEIN- KNECHT, de conceptione extrauierina 3 1779. 4. ch. F. DEUTSCH, de graviditate dbdominali 3 singulari obs , illustr , cum quibusdam ad historiam literariam etc . Halle 1792. 4. F. L. helm's Erfahrungen und Beobachtungen iiber Schwangerschaften ausserhalb der G eb ar mutter, Berlin , 1812. Ook in horn's Arcldv . u , 5. w. 1812. Jan. p. 1-40, rust’s Magazin d. ges , Heilkunde 3 B. XIV. St. 2. S. 261 ff. en 371. siebold’s Journal far Geburtshülfe . B. IX. St. I, S. 238. MECKEL’s Handb. der pathologisch en Ana- tomie, Leipz. 1812 — 16. II B. S. 163. wishard en wilh. Johnson bij L. mende, Beobachtungen und Bemerkungen aus der Geb. H. Ill Band. Gott. 1826. 8. tilt, the London medical and physical journal, Loild» 1828. Mai. * W. SCHMITT in de Beobachtungen der K. A . med. chirurg. Academie zii J Tien. i Bd. Wien. 1801. p. 65. Taf. 5. * HEDERicii in horn's Archie. Sept. Oct. 1817. * MAYER , Beschreibung einer graviditas interstitial is uteri etc . Bonn 1825. 4. * On a neic variety of extrauterine pregnancy , by GILD. BRES CHET , in me dico - chirurgie al transact ions. vol. XIII. pars. I. p. 33. * Memoire sur une nouvelle espèce de grossesse extra uterine , par M. BRESCHET , in he: eerde nommer van hec Repertoire general (V anatomie et de physiologic patho- loghjues etc. Paris, 1826. 8. met pi. * Geburlshiilfliche Demonstrationen . IV. Heft. Weimar, 1826. Taf. 13. CHARLOTTE heiland, gen. V. SIEBOLD , iiber die Schwan- gerschaf't ausserhalb der Oebarmulter und iiber eine Bauch hólen Sclnvangerschaft ins besondere. Giess. 1816. r. j. camerarius , de foetu "XJLV1. annorum. Tub. 1722. JOS. GERSON, Beobachtungen bei einer Frau, die eine Frucht in Hirer Mutterscheide (L ei Jahre etc. I Iamb. 1784. CUERAND in rust’s Magazin u. s. tv. XXVI B. 3. Ilefc. j. COOPER , the Edinburg med. and physical journal. Edinb. 1828. Jan. henry lee hersskel, in horns Archie, f. m. Erfahr. Berl. 1828. J u 1 ij . Hippocrates Magazijn. VII B. 4. Stuk. p. 291. MENIERE, Archives generales de mcdecine. 1826. Juin. siebold’s J onmal. 1826. VI. Bd. I. St. The philadelpliia monthly Journal of medecine and snrgery. 1828. JMedico-chirurgical transactions. Vol. XIII. P. II. Lond. 1827. Journal des progres des scien- ces el institutions medicates etc . Paris, 1827. Vol. I. ERNEST, in rust's Magazin, XXIII. B. 2. Stuk. mala- carne in hufeland's Journal d. pract. Jleilk . Berl. 1826. Oct. en Ycle anderen. CLEM. joh. PBAEL , de foetu duodetriginta annos in uiero detento . Goett. 1821. 8. NOEL, in hec Journal de médecine , chirurgie etc, Tom. 52» C 1 779-) vert:* in schweikhard’s Magaxin fur Gehurts - hiilfe, i Band. Dr. laur. ebersbach , in Ephemeiid. nat, curios, cent, V, ohs. XX. W. JOSEPHI , ueher die Schw anger schaft ausserhalb der Geb dr mutter , und ueber eine hoc hat merhwiirdige H cmiblasenscluv anger schaft in’s besondere , Rostock , 1803. 8. G. V. ehrhard, d. I, Samml, von Beobacht, u, Aufsdt - zen iiber Gegenstande der A, JV I und Entbindungs- Uhre, Nürnb. iste Heft. 8. THEUSSINK, in Bulletin des sciences medicales 1811. e semestre, C. L. rath, Biss, de graviditate oarica , Berol. 1828 , alwaar de afloop van zesendertig gevallen te vinden is. §• I3°* Wanneer het eitje niet op zijne beftemde verblijf- plaats komt, dan kan hetzelve, daar het een eigen leven bezit , ook op andere plaatfen , gedurende eepi- gen tijd voortleven , doch het kan alleen bij de buik- zwangerheid ontwikkeld en op zijn tijd rijp worden : (ja men moet gelooven, dat het overtijdig kan wor* den, dat is, dat het kind niet op het oogenblik derft, waarop het gewone tijdperk der zwangerheid afgeloo- pen is.) Bij de zwangerheid in de eijerftokken en in de biiizen van Fallopius, wordt de wasdom en ont- wikkeling van hetzelve, door hinderpalen belemmerd, die het fpoedig doen derven , en als de vrucht in dit geval niet door de kunst wordt weggenomen, dan — 1 46 wordt zij of door verzwering uit het ligchaain ver- wijderd, of zij blijft nog lang daarna in het ligchaam, en wordt alsdan (meestal zonder nadeel voor de gezondheid der moeder) droog cn met eene harde kalkachtige korst overtrokken , en een flccnkind (//- thopaedion) genoemd. (§. 200. 201,) GOODSIR in DUNCAN* S Annals of medicine for l802. 11°. 10. j. G. WALTHER’s Ge Hellichte eiiier Br au , die in ihrem Unterleibe tin verkorte tes Kind 22 Jahre get ragen. Berlin, 1778. 4. met pl. Vergelijk over de hiertoe betrekkelijke literatuur : PLOUCQUET, literature me die a digenta . Tom. II. p. 132. John burn’s Grundsütze der Geburtshiilfe etc. S. 230. ff. Dr. AMPFERLE, i nSülzb, med. chir. Zeiltuig , 1815. n°. 35. S. 156. §• 131* Als er bij een vruchtbaren bijflaap Hechts een eitje wordt bevrucht , dan wordt dit eene enkelvoudige zwangerheid ( graviditas simplex ) genoemd. Zijn er integendeel twee, drie, vier, vijf, zes, of meer (?) eitjes bevrucht, hetgeene overigens wel door édnen bijflaap kan plaats hebben , dan bedaat er eene meer - of veelvoudige , en wel eene twcclings driclings- , vier lings- , v ij flings- cn zes lings - zwangerheid , enz. ( graviditas multiplex cum gemcllis trigeminis , etef). (*) (*) Vierlingen zijn reeds zeldzaam. Men vindt daarvan voorbeelden bij bluaienbach , med. Bibliothel . Goctt. 1795. IK. Theil. MENDE, Beobachtungen und Bemcr- Langen aus der Geburtshiilfe. I. B. S. 299. Med. Ja hr- buchcr der K . K. Oesterreich . S laaie s, VI. B. 4. St, U? — S- 'W- De overbevruchting ( [superfoecundatio ) heeft plaats , wanneer er twee eitjes niet te gelijk, maar in twee elkander opvolgende vruchtbare bijflapen (dikwijls van twee verfchillende mannen) bevrucht worden. Dit kan welligt (bij eene veelvoudige zwangerheid meer- malen dan men meent) het geval zijn , als de tweede bijflaap gehouden wordt , voordat nog het ei , dat door den eerden bijflaap bevrucht was , in de baar- moeder gekomen is. De overbezwangering (juperfoe- tatio ) evenwel, waarbij twee en meer vruchten op zeer verwijderde tijdflippen verwekt worden, kan al- leen dan plaats hebben i) als eene onregelmatige be- vruchting en zwangerheid (§. 129) de baarmoeder- zwangerheid is voorafgegaan ; 2) als er eene dubbelde baarmoeder beflaat , in welk geval dan ook de beide , op verfchillende tijdflippen verwekte vruchten op ver- fchillende tijdflippen kunnen geboren worden. J. K. GRAVEL , JDiss. de superfoetatione conject. Argent. 1738. recus, in schlegel, sylloge oppos . Vol. I. n°. 10. R. j. GAMERARio > Diss. de foetu XLTI. annor . Tub. 1790. S. 105. London medical gazette . 1828. n°. 12. p. 345. MOLL en edik’s, practisch tijdschrift der geneeskunde > IV. Jaargang, bl. 187. 2. Supplementband, bl. 285. 1 Supp. I. St. bl. 92. VT. Jaargang, 6. St. bl. 544. VIII. Jaarg. 6. Sc. bl. 574. Vijflingen, iu reil’s Archiv . I Band. S.74. CARUS , Gemeinsanie Deutsche Zeitschrift fur Geburts - kunde . II Band. 1. Heft. S. 27. weiss. Ibid. 1IB. i.Heft. horn’s Archiv. fiér med. Erfahr. Berl. 1828. Juli). — Zevenlingen, osiander, Handbuch der Entbindungs - kunde , I. Theil. S. 320. froriep’s Nolizen u. s. tv- B. VIII. n°. 10. B. XXIV. n°. 15. K 2 — 148 — T. G. A. ROOSE, d* superfoe tatiom- non n uUa . Brom. 1801. 4. Ook in roose’s Bedreigen zur gerichtlichen a. k. 2tes Stuck. j. c. VARRENTRAPP, Comment ariolus in t. g. a. ROOSE , de superfoe tat ion 4 nonnulia Ubelhim. Frnncf. 0. M. 1803. 4. a. L. CASSAN, Recherches anatomiques et p hysiologique a sur les coa de I’ uterus double et de la superfetation. a Paris, 1826. 8. HASSE in von siebold’s Journal f. Geburtshidfe. VI. Be 2 St. S. 433. VAN ELDIK , in het practisch tijdschrift der geneeskunde enz. VII. Jaarg. 1828. 2 St. bl. 161. 1 Jnarg. 4 St. bl.371. §• 133* Als een bevrucht ei zich in het ligchaam der vrouw bevindt, (§. 12a.) het zij het overigens in of buiten de baarmoeder ontvangen , volkomen of onvolkomen ontwikkeld (graviditas perfecta et imperfecta ) of ontaard zij , het zij de daarin bevatte vrucht (of vruchten) tijdig, ontijdig, (of overtijdig?) , wel- gevormd of wanfehapen , en levend of dood zij, dan beftaat er eene ware zwangerheid (grav. veraj , welke echter weder verfchillcnd zijn kan (§. 128, 129.). Is er integendeel geen bevrucht ei voorhan- den en worden er door verfchillcnde andere oorzaken , Hechts vcrfchijnfelcn verwekt, die met die der zwan- gerheid overeenkomst hebben, dan beftaat er eene fchifnbarc zwangerheid (gray, apparent) , ook wel onechte of valfche zwangerheid (graviditas spuria ) genoemd. * Zijn beide deze gevallen , de ware en de ichijnbare zwangerheid vereenigd, dan geeft men dit den naam van gemengde zwangerheid (gray. mixta). * knebel's Grundriss zu einer Zeichcnlchre etc. S, 428. ff. — 149 TWEEDE HOOFDDEEL. VAN DE VERANDERINGEN VAN HET VROUWELijti LIGCHAAM GEDURENDE DE ZWANGERHEID. §• *34* Zoodra de bevruchting heeft plaats gehad, ontdaan er in het ligchaam der vrouw veelvuldige veranderin- gen , die voor den verloskundige van het hoogde gewïgt zijn, en welke te weeg geb ragt worden door de wederzijdfche tegenwerking van het bevruchte ei en van het ligchaam der vrouw op elkander, en die of door het gezigt of door het gevoel waargenomen , of door ontleding ontdekt worden. 1. Van de veranderingen van het vrouw clijk ligchaam , die door ontleding ontdekt worden. 