Proeve eener handleiding, om het Neger-Engelsch, zoo als hetzelve over het algemeen binnen de kolonie Suriname gesproken wordt, gedurende de reis derwaarts te leeren verstaan en spreken; onmisbaar voor elken Nederlander, die zich met der woon aldaar denkt te vestigen, en zamengesteld ten dienste van jonge zeevarenden, kolonisten en van het Zendelingshuis te Rotterdam
23-4 . -2 HARVARD COLLEGE LIBRARY FROM THE Subscription Fund BEGUN IK 18^8 / 7 1 r. - t [VvJ 1 • ' Digitized by Google Digitized by Goog PROEVE EENER HANDLEIDING, OM HST NEGERENGELSCH , ZOO AIS HETZELVE OVER HET ALGEMEEN «INNEN DE KOLONIE SURINAME GESPROKEN WORDT, n GEDURENDE DE REIS DERWAARTS TE LEER EN VERSTAAN EN SPREKEN ONMISBAAR VOOR ELK EN NEDERLANDER, DIE ZICH HET DER WOON ALDAAR DENKT TE VESTIGEN t JONGE ZEEVARENDEN, KOLONISTEN E.1 VA* HET ZENDELINGSHUIS ■ TE ROTTERDAM , leimig van der Vegt. AMSTERDAM, P. N. VAN KAMPEIS, H • 1844. INLEIDING. Eene handleiding om het Neger~Engelsch , zoo als hetzelve binnen de kolonie Suriname over het algemeen gesproken wordt, gedurende de' reis derwaarts te leeren verstaan en spreken, in Holland in het licht te zien verschijnen, is ze- ker wat nieuws; althans het is mij niet hewust, dat hier iets dergelijks bestaat. Ligtelijk is hiervan de reden te be- . vroeden; niemand toch waagt zich gaarne, eene handlei- ding daar te stellen, ter ' aanleering eener onbeschaafde taal : dat is , eener taal zonder opgespoorde vaste grondre- gelen , die hoofdzakelijk gesproken wordt door de gering- ste klasse van menschen, door slaven. Be ondankbaarheid dier taak doet ieder terugdeinzen. Men stelt zich tegen- over een leger van waanwijze berispers en gispers , die het echter nimmer hebben willen of durven ondernemen , iets tot gemak van den zendeling, kolonist, landverhuizer of jeugdigen zeevarende ter aanleering van genoemde taal daar te stellen. Een ieder toch , die de kolonie bezocht heeft, weet, dat er geen kreoler (inboorling) gevonden wordt, die geene sterke liefde voor zijne moedertaal be- zit, zoo zelfs, dat hij die spreekt met eenen trots, als ware hij een Franschman. En juist deze opmerking heeft mij het bestaan eener handleiding ter aanleering dier taal noodzakelijk doen achten. Immers door behulp van zulk een handboekje, kan men zich vrijwaren voor de on- aangenaamheid , maanden lang geen deel te kunnen ne- men aan de gesprekken in een land, waar men zich be- vindt, of met der woon heeft gevestigd, en de zendeling zal zich, daarmede voorzien, met meer vrucht en vertrou- wen onder de Negerbevolking van Suriname kunnen be- geven. Ja , hoor ik eenigen zeggen : men leert in de ko- lonie die negertaal spoeaig genoeg; doch jammer, dat 1* Digitized by Google 4 yelen met mij reikhalzend hebben uitgezien naar bet be- staan van eenig werkje, dat in onze behoefte kon voorzien. Dit een en ander heeft mij dan genoegzaam belange- loos aangespoord, tot het zamenstel en van deze Proeve eener handleiding tot het spoedig aanleeren van de taal der Negers in de kolonie Suriname, tot welker aanprij- zing welligt mijne zestienjarige ondervinding in het vak van onderwijs iets kan bijdragen. Hetgeen ik thans lever, is slechts eene oppervlakkige prakt i kale beoefening van het Neger-Engelsch , en geens- zins is mijn voornemen geweest om hier een volledig taalkundig werk te leveren , zoo als het kleine bestek reeds van zelf genoegzaam aanduidt; het bevat niet meer dan het hoogstnoodzakelijke, om zoo spoedig mogelijk tot het gebruik dier taal te geraken. Gebreken zullen er legio in zijn; in achtnemende, dat het de eersteling is, die hier te lande het licht ziet, hebben mij dan ook geene bronnen hoegenaamd kunnen ondersteunen, behalve mijn eigen gehoor en oordeel. Ik reken dus op de bescheidcne beoordeel ing der verstandige gebruikers van dit hand- boekje. Ik heb deze oefeningen in dertig lessen behan- deld, om daardoor gelegenheid te geven tot een gemak- kelijker gebruik, stellende den tijd van den overtogt op ruim dertig dagen, zoodat men, eiken dag eene les met vlijt behandelende, niet verleden behoeft te staan bij de aanlanding in onze overzeesche bezitting Suriname j en ik geloof toch, dat dit van geene geringe waarde is. Indien mijne landgenooten mij de onvolmaaktheden van deze eerste Proeve eener Handleiding ter beoefening van het Neger-Engel sch willen vergeven, en overtuigd zijn, dat ik door dezen arbeid genacht heb, om tot het nut van jonge Zeevarenden, Kolonisten, Landverhuizers en Zendelingen mede te werken, dan zal ik mij zeer beloond achten en aangemoedigd gevoelen, voort te gaan tot het daarstellen van een volledig Leer- en Woordenboek voor de Taal der Negers in de kolonie Suriname, waarin ik de grond- en afgeleide woorden naauw keurig zal trach- ten op te geven. A. H. v. d. V. Digitized by Google EERSTE LES. Uitspraak. Men spreekt de woorden uit, zoo als zij naar de Nederl andsche spelling moeten worden uitgespro- _ ken, met deze opmerking, dat op de lettergreep, waar* boven een streepje ( — ) geplaatst is, de nadruk vallen moet. B. v. Gado en niet Gadö,jêje en niet jejë. De g wordt nog al eigenaardig uitgesproken en is daarom moei- i" el ijk met Hollandsche klanken te articuleren; het* best .omt zij overeen met de Hoogduitsche g in ge gangen, en met de Hollandsche g in tang en dingen. De h voor aan een woord staande, wordt door de Ne- gers zelden uitgesproken; in plaats van hem, horro, zeggen zij em, orro. Nu, aan deze kwaal lijden zelfs wel onze goede Zeeuwen, Drenthe- en Twenthenaars, die, in plaats van het hondje in het hokje, et ontje in et ókje zeggen. Wij willen dus dit gebrek den goedhartigen Neger gaarne vergeven. Lidwoorden. De Lidwoorden zijn da, de en het, en wan, een. Zij blijven onveranderd, en worden niet over- tollig gebruikt. Zelfstandige Naamwoorden. Het getal dezer taaldeelen is zeer gering in vergelijking met dat der Hollandsche zelfstandige Naamwoorden. De oorzaak ligt in de armoe- de der taal zelve, waardoor het somtijds ondoenlijk is met één enkel woord zijne gedachten uit te drukken , maar men zich met geheele omschrijvingen verstaanbaar moet maken. Zoo zegt men bij voorbeeld, voor: ik bemin de een- zaamheid: Mi lobi vo dt na mi wawan, hetwelk letterlijk Digitized by Google overgezet beteekent: lk bemin van bij mij alleen te zijn; dat toch echter hetzelfde denkbeeld in zich bevat van het enkele woord eenzaamheid. De zelfstandige naam- woorden zijn eveneens onveranderlijk, dat is: zij nemen geene teekens van geslacht noch van getal aan; dus is derzelver gebruik zeer eenvoudig en gemakkelijk. VOORBEELDEN 01 VAN BUITEN TE LEER Elf. God. Het leven. De dood. De wereld (aarde). De hemel. De duivel. De lucht. Het vuur. Het water. De zon. De maan. Wolken. De donder. De regen. De zee, zout water. De rivier. Eene aardbeving. Maneschijn. De wal, het strand. Een meer. Eene sloot. Eene gracht. Een weg. Een land. Eene weide. Eene ster. Eene straat. Eene markt. Eene kerk. Het stadhuis. Gado. Lïbi. Dedde. Gröntappö. Hemel. Didïbri. Winti. Faya. Wattra. Da son. Da moen. Wölko. Döndro. Arrëën. Zee, söutoe wattra. Da rïba. Wan gronsëki. Moënkênki. Da sjor o. Wan swampo. Wan göttro^ Wan krlki. Wan passi. Wan köndro. Wan sabana. Wan starr i. Wan strati. Wöyowöyo, kërkesi. Wan kêrki. Kroëttoehösso. igmzea Dy Google 7 Een molen. Eene brug. Een gasthuis. Een gevangenhuis. Wan mlli. Wan bröki. Wan pötihösso. Wan doëngroehösso. T0EPA8SIW0 OP HET VIN 1UITEN GELEEEDE OH TB VERTALEN. Wan gronsëki, Gsdo, wan passi, didïbri, da ribt, wan göttro, da hriki , da kondro* wöyowöyo , da sabana, gron- tappo, arrëên, wattra, moenkenki , dedde, doêngroehös- so , da starri , dondro , libi , wan kêrkesi , da sjöro , kroet- toehösso, sêutoe wattra, da pötihösso, wan mïli, wan rïba, faya, da winti, gottro. — TWEEDE LES* Bijvoegelijke Naamwoorden. De Bijv. Naamw. blijven eveneens onveranderd en den vóór de Zelfstandige Naamwoorden geplaatst. V00E1 Arm. Rijk. Zoet, zacht. Zuur. Goed. Kwaad. Nieuw. Oud. Dik. Dun. Scherp. Bot. Wijs. LDEIf 09 VAK BUITEN TE LEEREIf. Pöti. Goedoe. Swïti. Soëwa. Boen. Ögri. Njoen. Oüwro. Dïkki. Frai. Slapo. Stömpo. Köni. d by Google 8 Sterk. Zwak. Wit. Zwart Rood. Geel. Groen. Blaauw. Gemengd. Groot. Klein. Mooi. Lelijk. Schoon. Vuil. Even. Oneven. Eeniee. Breed. Smal. Zwaar. Licht. Regtvaardig. Onregtvaardig. Beleefd. Onbeleefd. Gelukkig. Ongelukkig. Gierig. Milddadig. Beschaamd. Onbeschaamd. Tranga. Ho tranga. Witti. Blak ka. Rëdi. Gëli. Groen. Blauwoe. Malatta. Bïgi. Mooi. Takkroe. Krien. Döti. Pari. Noeni. Toedri, som. Brada. Small a. Hêbi. Nohêbi. Leti. Rëtifassi. Kröektoefassi. Sabimanniri. No sabimanniri. Boenhedde. Ögrihedde. Grïdi. Nogrïdi. Habi-sjeem. No habi-sjeem. TOEPASSING OH TB VE1TAXEN. Wan tranga gronsiki, wan takkroe riba, sabimanniri, gridi, da pikiën starri, nohabi-sjeem , nogrïdi Gado, switi Digitized by Google 9 wattra, rëtiftssi, da döti göttro, njoen moen , fini wolko, mooi kroëttoehösso, hoenhedde, köni, smalla kriki, ögri didlbrij da bigi kondro, switi winti, köni Gado, pari, Noeni, da krien swampo, tranga winti, da hlakka wattra, da blauwoe wölko. 2. Het groote gevangenhuis, onbeleefd, de mooije mane- schijn, zwaar, de lelijke weide, groot, onbeschaamd, on- regtvaardig, een nieuwe wal, de groote zee, het kleine meer, de nreede sloot, de smalle rivier, ligt, ongelukkig, gierig, sterk , zuur, oud, licht , schoon , bot, dom , kwaad , net gasthuis, zoet, lelijk, milddadig. DERDE LES, B ij voe gelijke Naamwoorden met Zelfstandige Naamwoorden vereenigd. VOORBEELDEN OM VAN BUITEL TB LEERED. Een hoog vaartuig. Een laag gasthuis. Lange kleederen. De korte rotting. De wijde broek. Een volle inktkoker. Eene ledige pen. Een vet kind. Een mager meisje. Een rijke man. Eene arme vrouw. Een naarstige jongen. Een luije zoon. Eene verstandige dochter. Wan hëh böto. Wan bïlo pölihösso. Lang a klösi. Da sjatoe tïki. Da wyti broek koe. Wan foëloe ênkikökro. Wan lïgi peen. Wan fattoe pikiên. Wan mangri pikien oeman. Wan goêdoe man. Wan pöti oeman. Wan wrökko manboi. Wan lësi man pi kien. Wan köni oemanpikiên. Digitized by Google 10 Een moeijelijk ding. Wan tröbi sanni. Een gemakkelijk huis. Wan notröbi hosso. Be dure schoenen. Dïri söesoe. De goedkoope laarzen. Boenköpoe lang a soesoe. Billijk. Rëti. Onbillijk. Norêti. Dappere knechten. Manhatti foêtoeboi. Lafhartige buitenlanders. Friddehatti söutoe-wattra- sömma, De bedroefde bedelaar. Da sari bêgiman. Hardnekkig. Habi tranga hatti. Goedwillig. No habi tranga hatti. TOSPASSING OM TB TBRTILKII. 1. De groote jongens, de kleine meisjes, de oude Trouwen , de zoete kinderen, een reetvaardig vreemdeling , een oud stadhuis, de breede brug, billijk, goedwillig, de goede fn- boorlingl, een onbeleefde dieft, een onaangename luijaard^ , eene mooije kerk, de goede vader * y de rijke moeder*, het gelukkige huis, de ongelukkige meisjes. 1. Kriöïo. 4. Tatta. w 2. Foefoëroeman. 5. Mamma. 3. Bita lësiman. 2. - Wan mangri ocman, da fattoe pikienoeman, da mooi oemanpikien, wan manhatti foêtoeboi, wan tröbi sanni, wan bigi doengroehosso, bïta, foefoëroeman, wan bigi djarrii, da pikien woyowoyo, norêti, habi tranga hatti j. sahimanniri , boenköpoe klösi , wan ögri sanni , da ogri dringihossa*, friddehatti , da takkroe dêdde, da switi lini , no habi tranga hatti, wau gridi boi, no gridi. 1 Tuin. 2. Herberg. Digitized by Google 11 VIERDE LES. V oornaamwoorden. De voornaamwoorden zijn de volgende: Ik, mij mijn, mi. Wij, ons, onze, wi. Gij, u, uw, joe. Gij, u, oen. Hij, zij, het, a. Zij, hen, haar, den. Hem, zijn, haar, hem. Ik zelf, mi srèfi, wij zeiven, wi srëfi. Hem zelf of haar zelve, hem srëfi. Hieruit ziet men, dat de persoonlijke, wederkeerige , en bezittelijke voornaamwoorden aan elkander genoegzaam gelijk zijn en eveneens niet veranderen. De aanwijzende en betrekkelijke voornaamwoorden zijn datti, en dissi 9 dit, dat, deze, welk, hetwelk enz. De vragende zijn: Hoe, Hoe. Wat, Hoe sanni (bij verkorting, soit). Wie, Hoe sömma (bij verkorting somma.) Men wordt op gelijke wijze als in het Engelsen overge- zet. Men gebruikt hiervoor dan eens de derde persoon enkelvoud a> dan eens de derde persoon meervoud den } en ook wel de tweede persoon joe. VOORBEELDEN OM VAN BUITEN TE LEKKEN. Haar broeder. Zijne zuster. Mijne ouders. Uwe tante. Uw vriend. Onze tijd. Onze ouderdom. Mijn ligchaam. Mijne ziel. Haar verstand. Hunne hoofden. Hun aangezigt. Hem brarra. Hem Sïsa. Mi Tatta nanga Mamma. Joe tanta. Joe koinpê". Wi tem. Wi ouwretem. Mi skiën. Mi slli. Hem köni. Den hëdde. Den fësi. Digitized by Google 12 Mijn voorhoofd. Ons achterhoofd. Haar mond. Hare wangen. Zijne oogen. Zijn neus. Uw haar. Uwe wenkbraauwen. Uwe neusgaten. Hare tanden. Hunne kiezen. Onze handen. Onze reg terhand. Onze linkerhand. Hunne voeten. Mijne vingeren. Uwe nagels. Zijn vleesch. Uw bloed. Ik ben warm. Gij zijt koud. Hij of zij is uitgegaan. Wij zijn niet gekomen. Het is nacht Wat zegt gij? Welken weg willen wij gaan? Wat zullen wij doen? Wat vraagt gij? Wie is daar? Een buitenlander. Een weduwenaar. Eene weduwe. * Dit letterlijk vertaald is : 1 Letterlijk vertaald , een •Een vrouw, die haren Mi fësihedde. Wi bakkaheddc. Hem möffb. Hem symofFo. Hem hai. Hem nósso. Joe wiwïri. Joe haiwiwïri. Joe nosso-hölo. Den tïsi. Oen bïgi tïsi. Wi hannoe. Wi rëtihannoe. Wi kroëktoe hannoe. Den foetoe. Mi finga. Joe nangla. Hem mëti Joe bloedoc. Hi waran. Joe kouloe. A go na dörro. Wi no ben kon. A dë nëti. Hoe sanni joe takki? Hoe passi wi sa tëki? Hoe sanni wi sa doe? {of) San wi sa doe? Hoe sanni joe dë aksi? Hoe sömma dë dapleh? Wan man, dissi kon na kondro Wan man, dissi hem oeman dedde 2. Wan oeman, dissi hem man dedde 3. een man die in het land kamt. , die zijne vrouw dood heeft, dood heeft. Digitized by Google 13 Ik zal dat doen. Mi sa doe datti. Dat wil ik hebben. Mi wanni datti. Dat is goed. Datti dê boen. Ja. Ai, (ja). Neen. No. TOEPASSING 01 TE VERTALEN. 1. Somma habit foe toe, wiwïri , bloedoe, tisi, haiwiwlri, hëdde, finga, nangla, hannoe, wan kroektoehannoe, wan rêtihannoe, wan fesi. Hoe somma dë dapleh? Joe waran. Mi kouloe. Mi brarra no ben kon. Hem sisa go na dorro. Hoe passi mi tatta sa tëki? Mi wanni datti. Ai. Wan oeman dissi hem man dedde dë dapleh. Wan soutoe-wattra-somma. Wan somma dissi kon na- kondro aksi toëmoesi 2 sarin i. No. Hoe sanni joe kompë aksi? wanni wan jakti*, wan tiki, tabdka*, wan Aöto*, wan nêfil , wan pikienritfi* , 1. hebben. 6. tabak. 2. vele. 6. "vrouwenrok. 3. hij. 7. mes. 4. rok. 8. knipmesje. r 2. De weduwenaar met* zijnen vriend is uitgegaan. Ik geloof* dat Wat vraagt uw broeder? Hij vraagt geld 3, verstand, tijd. Zeg* hem (dat 1 ) hij een weinig wachtel Wat zegt gij ? Dat is goed. Zijn zoon heeft * eenen bree- den neus, een smal voorhoofd, lange beenen, dikke wan- gent, zware armen*, kleine handen met stompe vingers. Een boom heeft takken, wortels* , bastM en bladen tl, 1. nanga. 3. mönni. 2. brïbi. 4. takki. 1 De ingeslotene woorden als , (dat) moeten in deze alsmede in de volgende toepassingen niet vertaald worden. 14 5. tan pikienso. 9. roetoe. 0. habi. 10. boeba. 7. symoffo. 11. wiriwiri. 8. tappoe hannoe. VIJFDE LES. Alvorens wij tot de werkwoorden overgaan, moeten wij nog met een enkel woord spreken over de trappen van vergelijkingen der bijvoegelijke naamwoorden. Voor hen , die het Engelsch verstaan, is hierin niets nieuws, en zij, die het niet verstaan, zullen het gemakkelijk begrijpen kunnen, want de zaak is eenvoudig. De vergelijkende trap moet gemaakt door morro y meer, voor hetbijvoege- lijk naamwoord of bijwoord te plaatsen. Bij voorb. : bïgi, groot, mörro btgi, grooter pi kien klein, mörro pi kien kleiner gridi gierig, mörro gridi gieriger. De overtreffende trap wordt gevormd door da morro voor de stellende trap te voegen. Bij voorb.: Boenhedde , gelukkig , morro boenhedde gelukkiger , « da morro boenhedde gelukkigste. Aanmerking. Even als in het Engelsch , wordt in het Neger~Engel$ch het lidwoord wan bij de bijvoegelijke naamwoorden gevoegd, wanneer deze als zelfstandig voor- komen, dat wil zeggen, wanneer zij niet gevolgd wor- den door een zelfstandig naamwoord en echter een lid- ' woord voor zich nemen. Bij voorb. Dat is het beste. . .« Dattx dë da morro bëttre wan. Dat is de grootste, Datti dë da morro bigi wan. Deze is de slechtste. Dissi dë da morro ogri wan. Dit is de lelijkste. Dissi dë da morro takkroe wan. De volgende twee bijvoegelijke naamwoorden zijn on- regelmatig, als: Digitized by Google 15 veel, tolmoeti, meer, motro, meest, da mom , goed, boen , - ftTU 1 J r termen om van buiten te leeren volgen. Geef mij brood. Haast u. Ik wil niet. Kom ras. Het is laat Eet. Drink. Zie toe, pas op. Goeden dag. Goeden avond. Kom in, Kom hier. 1 Het is waar. Het is al te waar. Waarlijk het is zoo. Ja gewis. Ik geloof van ja. Ik geloof neen. Ik zeg van ja. Ik zeg van neen. Ik had liever; • lk heb honger. Ik ben dorstig. Ik bedank u. Waarom? Sluit de deur. Open de deur. Sluit het venster. Gij hebt' gedaan. Antwoord mij. Hoor hfet\ Ik hoor ti. Ik luister. Hoe yaart gij. n. li. ■ « . f •■, »■ . > ' * . 1 ■ 1 1 ■ > y i ,» ■ ' r ■ Gi mi bredde. eki nesi. Mi no wanni. Kon hësi. A dë llti. Njam. Dringi. Loëkoe lx Odi. Navoe. Kon na i Kon deja. A de troe. A dê* toènioest troe. IVoeUoe a dê éo. Troetroe. Mi bribi ai. Mi bribi no. Ml tSkkiai. N Jli takki no. Ha mi a morro bettre. Mi hangri. Mi habi drêh. Mi takki joe tangi. San hé"dde? Slöttro da dörrö. Oppo da dörro. Tappoe da fensre. Joe kaba, PikU mi. Jöri dejl. Mi je"ri joe. Ml harki. Hoe fa joe tan? - Digitized by Google (Jl Hoe vaart Mijnheer. Hoe fa Masra tan? Hoe vaart Mevrouw. Hoe fa Missi tan? Hoe vaart mijn beste vriend. Hoe fa joe tan mati? Zijt gij het? A de joe? Ik vaar wel. Mi tan boen. Vaarwel. Adjossi. .... ZESDE LES. Werkwoorden. De werkwoorden zijn aangaande derzelver vervoeging alle regelmatig, aangezien zij ceene veranderingen onder- gaan. Zij worden vervoegd ais de Maleische , en hebben vier wijzen , even als in net Hollandsen en andere ta- len, doch tellen geen gelijk getal tijden. De Neger-Engel- sche taal heeft slechts drie tijden, als den tegenwoordigen, verledenen, en toekomenden tijd zonder meer: zoo dat de onvolmaakt verledene , de volmaakt verledene en de meer dan volmaakt verledene tijd, als één verledene tijd gevormd worden door het huJpwoord ben, in het Maleisen soeda. De eerste toekomende en de tweede toekomende tijd worden als één toekomende tijd gevormd door het hulpwoord sa, in het Maleisch nanti* Omtrent de werking der werkwoor- den zijn zij bedrijvend 9 onzijdig, wederkeerend en onper- soonlijk, waarbij dus de lijdende en vragende werkwoor- den vervallen. Het lijdende werkwoord wordt altijd be- drijvend voorgesteld. Zoo zegt men in het Neger-Engelsch in plaats van »ik word gestraft" men straft mij of hij of zij straft mij. De vragende werkwoorden vervallen, omdat de per- soonlijke voornaamwoorden altijd vóór het werkwoord staan blijven, en alleen door stembuiging aangetoond moet worden, of het eene vraag is of niet, d. v.: ik krijg geld, mi kisi monni. Krijg ik geld? mi kist monni?? en niet Aisi mi mönni? Digitized by Google 17 • VERVOEGT^ vin het hulpwoord n EBB Kif. ■ Ik heb een pond kaas. Mi hahi wan pöntoe iasi. Gij hebt een nalf pond boter. Joe hahi wan hafoe pöntoe bötro. Hij of .zij heeft een el linnen. A hahi wan jïri lïnni. Wij hebben een flesch wijn. Wi hahi wan battla wien. Gijlieden hebt eene mand Oen habi wan manki patatta. aardappelen. Zij hebben eenen zak koffij. Den habi wan sakka koffi. Ik had een kantooi;. Mi ben habi wan kantoro. Gij hadt papier. Joe ben habi papira. Hij, zij of het had. A ben habi. Wij hadden. Wi ben habi. Gij hadt. Oen ben habi. Zij hadden. Den ben habi. Ik heb gehad enz. Mi ben habi. Ik zal hebben. Mi sa habi. Gij zult hebben. Joe sa habi. Hij zal hebben. A sa habi. Wij zullen hebben. Wi sa habi. Gij zult hebben. Oen sa habi. Zij zullen hebben. Den sa habi. Ik zal gehad hebben. Mi sa habi. Wij zullen gehad hebben. Wi sa habi. Ik zou hebben. Mi ben sa habi. Gij zoudt hebben. Joe ben sa habi. Hij zou hebben. A ben sa habi. Wij zouden hebben. Wi ben sa habi. Gij zoudt hebben. Oen ben sa habi. Zij zouden hebben. Den ben sa habi. Ik zou gehad hebben. Mi ben sa habi. Zij zouden gehad hebben. Den ben sa habi. Heb liefde. Habi löbi. Hebt liefde. Oen habi löbi. Laat hen liefde hebben. Mêki den habi lobi. Laat ons liefde hebben. Mêki wi habi löbi. Dat ik vrees hebbe. Datti mi habi frêdde. Dat gij zorg hebbet. Datti joe habi mêmre. 2 ■ Digitized by Google 18 Dat hij geduid hebbe. Bat wij den tijd hebben. Dat gij vrees hebbet Dat qj rorg hebben. Dat ik hadde. Dat hij hadde. Dat zij hadden. Het ontkeni Datti a hahi pasênsi. Datti wi habi da tem. Datti oen habi f redde. Datti den habi mëmre. Datti mi ben habi. Datti a ben habi. Datti den ben habi. bijwoord met, tto y staat altijd vóór het werkwoord, b. v. ik eet niet meer, mi no njam motro. Ook wordt no voor het werkwoord gezet, wanneer dit gevolgd wordt door een ontkennend bijwoord of brjvoegelijk naamwoord, als: niets , geen» b*v.: Ik ral niets te doen hebben. Mi xo sa habi noti *vo doe» Hij heeft geen verstand. A fto habi koni. Ik heb geene kinderen. Mi ho habi m wan pvkien. ZEVENDE LES. TOÏPASSIITtr Ö* BET VOORGAANDE. ï. Mi habi wan brara nanga wan sisa, en roe habi man- hatti. — Den habi trobi 1 . — A no ben habi 'hèngri*} mam 3 wi ben habi dreh *. — Den no ben habi wan man* pikien, mara wan oemanpikien , joe habi rëti. 1. Verdriet. 3. Maar. 2. Honger. 4. Dorst. 2. Mi tatta ben habi teêhire. Mi no habi noti Vo doe, «n wi no ben sa habi noti vo doe toe «. — Jofe sa habi wan hosso, wan kantra, wan djarri nanga wan boom*. — Joe ben habi fredde. — Meki den habi Jtobi. — A sa habi Digitized by Google 19 kompê*, njarn*, nanga dringi. Löekoe da Missi h&bi tlsi-hdtti 5. 1. Ook. 4. Eten. 2. Boom. 5. Kiespij] 3. Gezelschap. Gij hebt geld. — Hij heeft geen geld. — Wij hadden verdriet ; maar mj had gelijk. — Gij hebt eene zuster. — Gij hadt honger. — Wij hadden moed. — Een vader, eene moeder, een zoon, eene dochter met haar kind. — De heer heeft zorg. — Eene moeder had vrees. — Eene doch- ter had eene ziekte 1 . — Be zoon zou niets te doen heb- ben. — Gij zoudt (eene) verkoudheid* gehad hebben. — Laat ons liefde hebben. — Hebt gij geenen dokter*? 1. Sïki. I. Dfittra. 2. Verkoütoe. ACHTSTE LES. VEBVOEGW» T« HET B0LFWO01M1 WKÏÏlt OF BUN. Wezen of zijn. Dë. Zijnde. Dë. Geweest. Ben dê. Ik ben tevreden. Mi dë tefrïdde. Gij zijt boven. Joe dë na tappoe. Hij is beneden. A dë na grori. Wij zijn groot. Wi dë bïgi. Gij zijt klein. Oen dë pikien. Zij zijn vuiL Ben dë döti. Ik ben geweest. Mi ben dë. Gij zqt geweest. Joe ben dë. Hij is geweest. A ben dë. 2 * Digitized by Google 20 Wij rijn geweest Wi ben dé. Gij zijt geweest. Oen ben dë. Zij ziin geweest. Den ben de. Ik zal zijn. Mi sa dë. Gij zult zijn. Joe sa dë. Hij zal zijn. A sa dë. Wij zullen zijn. Wi sa dë. Gij zult zijn. Oen sa dë. Zij zullen zijn. Den sa dë. Ik zou zijn. Mi ben sa dë. Gij zoudt zijn. Joe ben sa dë. Hij zou zijn. A ben sa dë. Wij zouden zijn. Wi ben sa dë. Gij zoudt zijn. Oen ben sa dë. Zij zouden zijn. Den ben sa dë. TOEPASSIHG. L Zijn broeder en zijne zuster zijn zeer* warm geweest. — De koning* zal regtvaardig zijn. — Eene koningin* is on- regtvaardig geweest. — De aardappelen zijn niet lekker. — Koek* is zoet — Peper* en zout* is op de tafelt. — De appelen* en peren* zijn aan de boomen. — De kooper^ is een dief geweest — De verkooper^ zou bedroefd zijn. — Is de tuinman^ daar? — Gij zijt boven geweest — Is zij beneden geweest? — Neen, maar zij is in de keuken — Zou hij op den zolder^ geweest zijn? — Ja, maar hij zal spoedig beneden komen i*.— 1. ToemoesL 9. Përi. 2. Konink. 10. Baaiman. 3. Koninkwëfi. 11. Sëriman. 4. Koekoe. 12. Djarriman. 5. Peppre. 13. Na koekroe. 6. Soutoe. 14. Na soldro. 7. Na taffla. 15. Kon hësi na gron. 8. Appla. Digitized by Goo 21 NEGENDE LES. OM VAN BUITEN TB LEBBEN. Ik weet dat niet. Mi no sabi II weet daar niets van. Mi no sabi nöti va datti. Hij wist er niets van. A no ben sabi nöti va datti. Wij wisten het voor u. Wi ben sabi datti bifo joe. Ik heb het niet geweten. Mi no ben sabi datti. Niet met mijn weten. No nanga mi sabi. Zonder mijn weten. Sonro mi sabi. Zij wist het. zeer wel. A ben sabi datti boen boen. Ik ken hem van aanzien. Mi sabi hem na fesi. Ik ken haar genoeg. Mi sabi hem noffo. Gij kent hem. Joe sabi hem. Kent gij hem. Joe sabi hem? Ik heb uwen naam vergeten. Mi vergïti joe neem. Kent MejufVrouw u? Missi sabi joe? Ja, zij kent mij. Ai, a sabi mi. Hoe oud zijt gij? Hoe ouwroe joe dê? Hoe oud is dit kind? Hoe ouwroe dissi pikien dê? Het is zeven jaren. A ouwroe sêbi jan. Het is jonger dan het mijne. A morro jongoe lëki mi pi- kien. Het uwe is acht jaren gepas- Joe pikien passa 5iti jari. seerd. Ik heb gedacht dat het ouder Mi ben memre datti a morro was. ouwroe. Het is gezond, dat is het voor- A dê boen , datti boen noffo. naamste. Zijt gij getrouwd? Joe trouw? Hoe dikwijls zijt gij getrouwd Hoe mèni trom joe ben trouw geweest? kaba. Hoeveel vrouwen hebt gij ge- Hoe mêni oeman joe ben habi had? kaba? leeft uw vader nog? Joe tatta dê na libi jette? Neen, Mijnheer! mijn vader is No Masra! mi tatta dedde. dood. Digi Mijne moeder is al zes jaren Mi mamma dedde siksi jari dood. kaba. Kom binnen , als het u be- Kon na inni > iffi joe plisi. lieft. Ik zal u den weg wijzen. Mi sa sori joe da passi. TIENDE LES. YDYOBGUie VAH BIT WERKWOORD VRAGEN. AKSI. Strekkende tot voorbeeld voor alle andere werkwoor- den, met die opmerking, dat in het Neger-Engelsch, even als in het Engelsen van to do , dikwijls gebruik gemaakt wordt van het hulpwoord dë. Zoo zegt men: Hij leeft, A libi; maar ook even goed: A dé libi. — Wij vragen, wi aksi, maar ook wi dê aAsi, — Vragen. Aksi. Vragende. Aksi. Gevraagd hebben. Ben aksi. Ik vraag. Mi aksi. Gij vraagt. Joe aksi. Hij vraagt. A aksi. Wij vragen. Wi aksi. Gij vraagt. Oen aksi. Zij vragen. Den aksi. Ik vraagde öf heb gevraagd. Mi ben aksi. Gij hebt gevraagd. Joe ben aksi. Hij heeft gevraagd. A ben aksi. Wij hebben gevraagd. Wi ben aksi. Gij hebt gevraagd. Oen ben aksi. Zij hebben gevraagd. Den ben aksi. Ik zal vragen. Mi sa aksi. Gij zult vragen. Joe sa aksi. Hij zal vragen. A sa aksi. Wij zullen vragen. Wi sa aksi. Digitized by 23 Gij zult vragen. Zij zullen vragen. Ik zou vragen. Gij zoudt vragen. Hij zou vragen. Wij zouden vragen. Gij zoudt vragen. Zij zouden vragen. Vraag. Laat ons vragen. Laat hen vragen. Oen sa aksi. Den sa aksi. Mi ben sa aksi. Joe ben sa aksi. A ben sa aksi. Wi ben sa aksi. Oen ben sa aksi. Den ben sa aksi. Aksi. Meki wi aksi. Meki den aksi. TOEPASSING OP HET VOORGAARDE. 1. Takki nanga den, so joe plisi. — Joe dê takki DuitaH? No Masra, mi no kan takki Duitsi, mara ml takki En- glish So so, mi dé takki Englisi pikienso*.-. San* (*) joe de takki. Tappoe joe mono. Ui no wani uuuiriK fit oeman no dë doe noti lëki takki takki Ai a dê troe , mi jëri$ datti. Datti dë wan Ich T. A no ben takki noti gib mi. ~ Ha pikien missi no ben takki mi no wan njoensoe^. Mi sa takki datti gi hem. — -» Joe ben sa takki datti gi den. A de* wan takki , dissi foeloe somma dë tak* AiiO.fy ~~ San joe doe? Mi skrifi, bay a UJ«~San joe plisi vo tvarti 12 4 Mi saD i boen boen 13 , san joe wani. -~ No broko Joe hüti 1*. — Mi no sa mani vo datti I 5 . — Da wrokko kaha 1*. 1. Hoüandsch. 3. Wat 2. Een weinig. 4. Zwijgen. (*) San is eene verkorting van Hoe sanni, zulke verkortingen treil men dikwijls aan in nel Neger-Engelsen ; zoo ook zegt men Ui net dagelijksche leven, da troe in plaals van A de troe; da boen in plaats van A dg boen; wjj zujlen hierop op meer geschikter tijd en plaats terugkomen. (*) Letterlijk vertaald it dit : Het h een zeggen , dat vele menscfien zeggen. Aan fuUc aamenstcllingen erkent men de armoede deaer taal. Digitized by Google I 24 5. Snappen. 6. Hooren. 7. Verdichtsel. 8. Tegen, aan. 9. Nieuws, tijding. 10. Gemeen zeggen 3. 11. Maat, vriendje. 12. Te hebben. 13. Zeer wel. 14. Bekommer u niet. 15. Kwalijk nemen. 16. Is gedaan. — ELFDE LES. TOEPASSING OP HET VOORGAAN DB. Wat hebt gij te doen 1 ? — Ik heb al gedaan. — Wat zullen zij u geven 1 ? — Wat heeft uw meesier 1 u be- loofd * ? — Wat moet 5 de meid • gaan halen 7 ? — Ga zien « of zij weder gekomen is 9 . — Is Mijn Heer uw meester te huis? Neen Mevrouw! hij is uitgegaan. Wanneer zal hij wederkomen? Nu, ik ga fieèn 10 , goeden dag we- derik M . — Daar is Mijn fleer aan de deur! Mijn Heer! daar is iemand 1 1 om u te spreken 1 3 . — Wat voor iemand is het? Hoe heet zij x *l — Ik ken haar niet Ik heb haar hier niet meer 1 * gezien. Hoe is zij gekleed 1 6 ? — Zeg haar dat zij een weinig wachte 1 7 . — Ik ben zeer blijde 1 * u te zien. Hoe gaat het? Zeer wel God dank 19 . — Ga zit- ten 1 °. — Ik doe n misschien belet 1 1 . Gij doet mij geen belet. Ik zal op een' anderen tijd 11 weder komen. Ik bid u te blijven. Daar komt volk 11 . — Dat spijt mij zeer* *. 1. Vo doe. 2. Gi. 3. Masra. 4. Pramisi. 5. Moesoe. 6. Oeman. 7. Go téki. 8. Go loekoe. 9. Kon bakka. 10. Web. 11. Fridriki. 12. Wan somma. 13. Vo takki nanga joc. 14. Hoe fa hem ncm. 15. Nimre deja. 16. Hoe klosi a wêri? Digitized by Google 25 17. Tan. 21. Mi dê sontemnajocpassi. 18. A boen na mi vo troe. 22. Tratrom. 19. Gado tangi. 23. Somma de kon. 20. Go siddon. 24. Datti hatti mi vo troe. TWAALFDE LES. Alphabetitche Lijst der Werkwoorden, in de volgende Toepassingen voorkomende. OM Achten. Aanhooren. Aankleeden. Aantrekken. Aankomen. Aanreiken. Aanroepen. Aanpassen. Afvallen. Antwoorden. Afkomen. Aivegen. Avond eten. Bedriegen. Begraven. Bekijven Belet doen. Beminnen. Bekennen. Berouwen. Beven. Beproeven. Beloven. Bewaren. BL'ITEIf TB LÏEREK. Habi respekti. Jëri. Wêri klosi. Wëri. Kon. Gi. Bëgi. Fiti. Fadon komoppo. Piki. Sakka. Figi. Ni am saba. Koli. Bëri. Kroetoe. Mani vo datti. Lobi. Takki rêti. Kon hati bakka. Bêfi. Tësi. Pramïsi. Kïbri. Digitized by Google 26 Betalen. Beschadigen. Blazen. Bloeden. Borgen. Binden. Boete betalen. Brengen. Breken. Believen. Bidden. Barsten. Begeeren. Beslechten Dansen. Drinken. Dorstig zijn. Droomen. Dansen. Drukken. Donderen. Eten. Fopp Gapen. Gieten. Gehoorzamen. Gebeuren. Gelooven. Gaan. Groeijen. Groeten. Geven. Gevoelen. Honger krijgen. Haasten. Helpen. Hooren. Huren. Huilen. Pai. Kisi mank&ri. Bloo. Lonbloedoe. Borgoe. Tai. Pai boetoe. Tjarri. Broko. Plisi. Bégi. Priti. Dê hangri. Tangi. Dringi. Habi dreh. Dreem. Dansi. Kwiensi. Dondro. Njam. Koli. Oppo moflb. Kanti. Harki. Passa. Bribi. Wakka, go. Groo. Takki odi. Gi. Fili. Kisi hangri. Hcsihësi. Reppi. Jëri. .Toeroe. Kreh. 27 Houden. Hangen. Hinderen. Hengelen. Inkomen. Inpakken. Jagen. Kaauwen. Kennen. Kussen. Komen. Klimmen. Kwaad worden. Kwalijk nemen. Knorren. Knellen. Kloppen. Koopen. Kijken. Krabben. Knijpen. Kittelen. Kijven. Krakeelen. Kammen. Koken. Leven. Liegen. Lagchen. Luisteren. Leeren. Leenen. Laden. Lossen. Loopen. Liggen. Leggen. Laten. Middagmaalhouden. Holi. Hanga. Trobi. Hoekoe, fissi. Kon na inni. Pakka sanni. Honti. Kaauw. Sabi. Bossi. Kon. Klem. Hatibron. Mani vo datti. Kroetoe. Piengi. Fom. Bai. Loekoe. Krabboe. Piengi. Kigir. Kroetoe. Kwari. Kam wiwiri. Boli. Libi. Leh. Laffoe. Harki. Lêri. Lëni. Lai. Poeloe lai. Wakka. Diddon. Poti. Meki, libi. Njam dinatem. 28 Mengen. Nemen. Niezen. Ontbijten. Onthalen. Opstaan. Overgeven. Onderrigten. Opvoeden. Omhelzen. Ontmoeten. Onthouden. Ontbreken. Openen. Ontvangen. Ontbieden. Ontdekken. Proeven. Pijn doen. Plukken. Plagen. Raden. Rooken. Rusten. Roepen. Ruilen. Reinigen. Ruiken, rieken. Slapen. Smaken. Spelen. Springen. Stelen. Sluiten. Schoonmaken. Stooten. Schieten. Spuwen. Moksi. TOW. Meki etsje. Ondrofindi (fili). Njam breki. Traktêri. Tanoppoe. Pijoo. Sori. Kwëki. Brassa. Mlti. Memre. Mankëri. Oppo. Kisi. Sendi tëki. Findi. llati. Pikki. Trobi. Raai. Smoko. Bloo. Kali. Kenki. Krien. Smëli. Slibi. Têsi. Pleh. Jompo. Foefoer Slottro, tappo. Jk.nen. Troesoc. Soetoe. Spiti. 29 Schreeuwen. Bali. Snappen. Takkitakki. Schrijven. SkrifL Scheuren. Priti. Snijden. Koti. Schuldig zijn. Hahi paiman. Morten. Trosoe. Straften. Fom. Slokken. • Swali. Slaan. Fom. Trekken. HaJi. Tuchtigen. Fom. Trouwen. Trouw. Uitkleeden. Poeloe klosi. Vasten, ■ Joejoe. Verantwoorden. Talüu na iesi. Verzadigen. Bêlefoeloe. Vallen. Fadon. Verloochenen. Takki leh. Vreezen. Frïdde. Vragen. Aksi. Vechten. Fëti. Vinden. Findi. Verbergen. Kibri. Verstaan. Jëri, sabi. Vergeten. Fergiti. Verloopen. Seri. Verliezen. Llssi. Vuilmaken. Döti. Verzuimen. Lassi tem. Veranderen. Trom, kenki, Wandelen. Kuïri. Willen. Wani. Winnen. Winni. Wegen. Wïgi. Wachten. Tan loekoe. Wegloopen. Waarschuwen. Ron wêh. Takki na fesi. Wrijven. Robi. 30 Weenen. Kreh. Wedden. Streh. Wasscnen. WW* # Wassi. Wassen. Groo. Welvaren. Tanboen. Wakker worden. Wïki. Wenschen. Wensi. Wijzen. Söri. Zingen. Smgi. Zeggen. Takki. Zweten. Swêti. Zoeken. Soekoe. Zegenen. Blessi. Zien. Si, loekoe. Zwijgen. Tan tiri. Zenden. Sendi. Zetten. Sëti. Zwemmen. Sweem. DERTIENDE LES. TOEPASSING OM TE VFK TALEN. 1. De tafel is gedekt 1 . Het is tijd om te eten. — Ik heb honger en dorst» ik kan niet langer wachten. Het is al laat. Het is nog geen één uur*. — Vergeef mij J het is zoo niet. Zet m* aan tafel. Schikt het u s (dat) wij God bidden. Geef mij brood* Zult gij al dat brood wel «ten? Eet zindelijk 6. 1. Dëki. 4. Siddon. 2. Wan horro. 5. Joe plisi. 3. Pardon mi. 6. Nanga maniri. Digitized by Google 31 2. Joe dê" njam toemoesi hEsi, Joe dé gridi toemoesi.— Njam morro bredde nanga joe mëti. — Siddon rêü* na foe stoeloe. — No diddon na taffla tappoe. — Takki alia somma deja odi. — Joe sabi joe lëri kaba? Ai, mi sabi hem boen boen. No drai na passi , so joe go na skoloe. Mi go têki pikien winti 1 . Hoe plësi wi sago? Hoe plesi joe sa tjarri mi? Joe sabi man mooi plësi vo go kuiri 1 ? 1. Buitenluchtje. 2. Wandelen. VEERTIENDE LES. BIJWOORDEN ETf BIJWOORDELIJKE UITDRUKKINGEN OM VAN BUITEN TE LEEREN. Voor eenigen tijd. Eerst In alle gevallen. Te vroe^. Een weinig. Somtijds. Tot van avond. Tot morgen. Tot morgen ochtei Tijds genoeg. Van daag. Dikwijls. Aanstonds. Zeer wel. Geenszins. Yroeg, laat. Tan te voren. Nergens. Ergens. Toedri tem passa. Fössi. Na alla fassi. Toemoesi froekoe. Pikienso. Sontem. Teh sabatem. Teh tamara. Teh tamara mama tem. Tem noffo. Tideh. Noffo trom. Djosno. Boen boen. No no. Froekoe, lati. Na fêsi. No wan pleh. Wan pleh. Digitized by Google 32 Haast. Altijd. Lekker. Nu, tegenwoordig. Zeer, heel. Anders. Jammer. Wijsselgk. Alleen. Juist Integendeel. Digt bij. Zoo gezegd, zoo gedaan. Zachtelijk. Zeer zachtjes. Onderwijl. Des te erger. Hartelijk. Inderdaad. Alle dagen. Bijna. Genoeg. Zeker. Straks. Misschien. Elkander. Nooit. 's Morgens. 's Middags. 's Namiddags. 7 8 Nachts. 's Avonds. Morgen namiddag. Te middernacht. Gisteren. Gisteren avond. Des anderen daags. Overmorgen. fcergisteren. Pikienmorro. Alia tem. Switi. Noja. Vo troe, kwutti kwutti. Trafassi. Wan hati sanni. Konifassi. Wawan. Rëtifassi. Kontrari. Klosi hei. So den takki, so den doe. Safri safri. Safri kwutti kwutti. Na onro da tem. Morri ogrï. Tangi-Tangi. Troe -troe. Alia deh. Pi kien morro. Noffo. Troetroe. Bamba. Sontem. Malkandra. Nimre. Mam a tem. Dlnatem. Bakkadina. Na nëti. Saba tem. Tamara bakkadina. Na mindri nëti. Jesredeh. Jesredeh Sabatem. Da tra deh. Tra tamara. Tra jesredeh. Digitized by Google 33 In de toekomende week. Na wiki dissi dë kon. Binnen veertien dagen. Na inni toe wiki. Het is eene maand geleden. A passa wan moen. Een vierendeel jaars. Dri moen. In den droogen tijd. Na drehtem. In den regentijd. Na arreentem Op Nieuwjaarsdag. Na Njoenjarideh. In het begin. Na bigin. In het midden. Na mindri. Het einde. Da kaba, kroeboi. Aanmerking, De Bijwoorden zeer, keel, vo troe kwutti kwutti worden niet gebruikt als in het Hollandsen , maar men plaatst dezelve doorgaans achter het Bijwoord of Bij- voegelijk Naamwoord: zoo zegt men: zij rieken zeer lie- felijk, den smëli switi vo troe en niet troe switi. Gij moet zeer zachtjes loopen, Joe moetoe wakka safri kwutti kwutti, en niet kwutti kwutti safri. VIJFTIENDE LES. TOEPASSING OM TE VEETA.LEN. I I. Joe habi mooi blommiki toe? Ai, toedri rosoe, an- glierki nanga jasmyn dejaso 1 . — Reppi wi vo pikki den.*— Den smëli switi vo troe. — Dissi dé" mooi blommiki toe.!— Wan hati sanni, datti den node smëli. - Jasmyn dë smëli tranga ageën 1 . — Joe wanl wan takki 1 rosmarjn. — 1. Daar zijn. 3. Takje. 2. Daarentegen. a. ■ 2. ' » t .1 Ik wandel dikwijls alleen. Want 1 ik bemin de een- zaamheid *. — Het plantaadje-leven zou mij wel bevallen* — 3 Digitized by Go 34 Kom , laat ons nu te zamen ontbijten. — Neen ik heb geen' tijd daar voor. — Dat spijt mij zeer. — Maak mijne komplimenten aan den Heer 1. — FaarweL 1. Bikassi. 3. Mi habi plisirï toemoesi 2. Vo dê na mi wawan. vo libi na planasi. s- A ben wiki so djosno. — Wi hahi slibi tem noffo. — A ben dreém noffo trom. — A habi dreh sontem. — Mi kisi hangri pikienso. — Den tesi fossi. — Ka 1 , joe slibi jette? — Joe no habi sjeem vo slibi so langa? — A de toemoesi mooi wêri vo diddon so langa no I>edde. — Hoe lati wi dê dan? A dê pi kien morro sëbi horro. A no kan dê so lati. — Slibi dê na mi hoi jette 1 . Joe no wani tanappoe dan? Sanhedde mi sa tanappoe so froekoe vo doe? ^ 1. Foei. 2. Ik ben nog geheel slaperig. ZESTIENDE LES. DE TELWOORDEN ÏIJN DE VOLGENDE. Een. Wan. Twee. Toe. Drie. * Dri. l Vier. JFo. Vijf. Fjr^i. Zes. Siksi. Zeven. Sêbi. Acht. Aiti. Negenr Negi. Tien. tien. Elf. Tien na wan, elfoe. Twaalf. ■ v • » Tien na toe, twaifo*. Digitized by Google 35 Dertien. Veertien. Vijftien. Zestien. Zeventien. Achttien. Negentien. Twintig. Een en twintig. Twee en twintig. Dertig. Drie en dertig. Veertig. Vier en veertig. Vijftig. Vijf en vijftig. Zestig. Zes en zestig. Zeventig. Zeven en zeventig. Tachtig. Acht en tachtig. Negentig. Negen en negentig. Honderd. Honderd en vyf. Vijf honderd. Duizend. Achttien honderd acht tachtig. De eerste. De tweede. He derde. Zondag, de eerste dag week. Maandag, de tweede. Dingsdag, de derde. Woensdag, de vierde. Donderdag, de vijfde. Tien na dri. Tien na fo. Tien na fyvi. Tien na siksi. Tien na sëbi. Tien na aid. Tien na negi. Twinti. Twinti na wan. Twinti na toe. Dri ten tien. Dri ten tien na dri. Fotentien. Fotcntien na fo. Fyvitentien. Fyvitentien na fijvi. Siksitentien. Siksi ten tien na siksi. Sebitentien. Sebi ten tien na sëbi. Aiti ten tien. Aititentien na aiti. Negitentien. Negitentien na negi. Hondro. Hondro na fyvi. Fyvi hondro. Boezoen. en Wan doezoen aiti hondro aiti- tentien na aiti. Ha fossi wan. Dissi vo meki toe. Hissi vo meki dri. der Sondêh, da fossi deh va wik i. Moendëh, dissi meki toe. Toedeh wrokko, dissi meki dri. Hridehwrokko, dissi meki fo. Fodehwrokko, dissi meki fyvi. 3* Digitized by Google .36 Vrijdag, de zesde. Frydeh, dissi meki siksi. Zaturdag, de zevende. Sattra, dissi meki sëbi. MUNTEN. stuiver. Dri tibri. Wan sreen. Fo sreen, wan pisifo. Aiti sreen. Tien pisifo; wan bigi karta. ZEVENTIENDE LES. TOEPASSING OX TE VERTALEN. 1. Het jaar heeft twaalf maanden , twee en vijftig weken en drie honderd vijf en zestig dagen. — Amerika werd in veertien honderd twee en negentig door c. columbcs ontdekt. — De zeven dagen der week zijn Zondag de eer- ste, Maandag de tweede, Dingsdag de derde, Woensdag de vierde, Donderdag de vijfde, Vrijdag de zesde en Zaturdag de zevende dag. — Geef mij als het u belieft eenen gul- den en ik zal er u vijf geven. — Negen hoofdgeslachten l * vindt men in de kolonie Suriname, als Blanken 1 , India- nen*, Negers*, Karboegcrs*, Mulatten* , Mustiezen* , Kas» liezen 0 * , Poestiezen* en Marrons*. 1. Bakkra. 2. Ingi (of Karaibes , de eerste bewoners van de kolome). 3. Ningre (of Afrikanen). 4. Kaboegroe (afstammende van een* Mulat met eene Negerin). 5. Mulat t a (afstammende van een' Blanke met eene Negerin). Twee en een halve Vijf stuivers. Een gulden. Twee gulden. Tien gulden. Digitized by Google 37 6. Mostisi (afstammende van een' Blanke met eenc Mu- lattin). 7. Kastisi (afstammende van een' Blanke met eene Mus- tizin). 8. Poestisi (afstammende van een' Blanke met eene Kas- tizin). 9. Boesningre (vlugtelingen die zich in de bosschen op- houden). 10. Bigi gendri. 2. Meki wi go na combë. — A farra toemoesi. — Mi no kan go so farra, bikassi 1 mi de siki pikienso. • — A dë fo horro vo wakka \ — Meki wi wakka na wattra-sei. — Da wëri tron hësi vo troe. — Joe tan langa deja? — Teh hakka twalfoe horro. — Wi sa dë na aiti horro. — Tien horro fom kaba. 1. Want. 2. Gaans. ACHTTIENDE LES. Volzinnen, welke niet letterlijk in het Neger-Engelse A kunnen overgebragt worden. OM VAN BUITEN TB LEEREN. Het regent. Arreên dë fadon. Bet is dezer dagen zeer re- Toedri deh arreên ben fadon genachtig geweest. toemoesi. Het waait. Winti dë wai so tranga. De zon heeft alreeds veel Son dë tranga kaba. kracht Hoe schoon vertoonen zich Ka! fa da planasi janna tan gindsche plantaadjes. mooi. Hun uitzigt is zeer schoon. Vo si den a tan mooi kwutti kwutti. Digitized by Google 38 Eene wandeling is zeer goed Wan kuiri mêki skiën tan voor de gezondheid. boen. Hebt gij gezelschap bij u ge- Joe ben habi somma na joe? had? Wat spel hebt gij gespeeld? Hoe pleh oen ben plêh? Ombre. Ombroe. Dit is een spel dat nu zeer Da wan pleh, dissi dë noja in de mode is. tranga na modo. Waren er vele toekijkers. Foeloe somma ben go loekoe? Ontzaggelijk veel. No hoi. Ik ben uw allernaaste buur- Mi de libi rêti na joe sei. man. Het eten is gereed. Njam njam klïri. Gij zult niet te vergeefsch Joe no sa kon vo soso. komen. Maak geen geraas. No meki balibali. Tot wederziens. Teh wi si wi srëfi bakka. In het geheim. Kïbri fassi na jësi. Te voet gaan. Wakka nanga foe toe. Te paard rijden. Rei na hasi. Ik wacht maar op uwe be- Na joe mi de tan harki. velen. Verlaat u op mij. Poti joe srëfi na mi hannoe. Ik ben gereed u te volgen. Djosno mi sa dë na joe bakka. Ik zal het verantwoorden. Mi sa takki na fesi vo datti. NEGENTIENDE LES. * VOEGWOORDEN EN VOEGWOORDELIJKE UITDRUKKINGEN OM VA.N BUITEN TE LEER EN. Ondertusschen. Daarentegen. Onderwijl. Des te erger. Kaba. A geen. Na onro da tem. Morro ögri. Digitized by Google 39 Moito bettrc. Da tem a singi. So den takki so den doe. Dissi mi ben kon. Marra, ma. So leki joe wani. HE ioe kan. So boen leki mi. Alwassi. Tokkoe. Jette. Oflbe. Toe. Bikassi. TOEPASSING OF RET VOORGAANDE, OM TE VERTALER. San masra plisi? Hoe pleh da boi dê~, datti a no kon, so mi kali hem? — A go na snijri *, vo go teki klosi. — Masra! mi deja, da basi* sa kon srefi djosno nanga da klosi. — Masra, mi no ben kan ka ba morro hesi. Kaba, joe ben pramisi mi, dalti mi sa nabi mi jakti na Sondeh. San hedde joe pramisi mi dan, iffi joe sabi, datti joe na kan doe. Mi no ben kan si na fêsi 3 y hoe sanni sa passa. San dan? Datti mi ben sa kisi so mêni tra wrokko morro. A de vo datti hedde dissi va mi moesoe tan? No no masra, ma mi moesoe reppi alia mi klanti. Go wëh, joe na sa kisi na tratrom wrokko va mi morro. Hoe pleh den konoppo? Den konoppo va Bakkrakondro * , en noja den wam go na Ningrekondro* so. 1. Snijder. 4. Nederland (Blankenland), 2. Baas. 5. Afrika (Negersland). 3. Ik kan niet in de toe- komst zien. Des te beter. Terwijl hij zingt. Zoo gezegd zoo gedaan. Toen ik er kwam. Maar. Zoo als gij wilt. Als gij kunt. Zoo wel als ik. Ofschoon. Toch. Nog. Of. Ook. Want. Digitized by Google 40 TWINTIGSTE LES. Foorzetsels, OM VAN BUITEN TB LIEREN. Sedert. Tot Bij. Voor de deur. Achter den stoel. Onder de tafel. Op de bank. In de straat. Naar. Regt over de brug. Voor uwe moeite. Met. Zonder. In de schaduw. Tegen ons. üit. Vóór mij opstaan. Sinsi. Têh. Na. Na fesi dorro. Na bakka stoeloe. Na onro taffla. Na tappoe banki. Na inni strati. Na. Rêti na abra broki. Vo joe moeiti. Nanea. Sondro. Na kouloe plêsi. Gi wi. Könoppo. Tan oppoe bifo mi. TOEPA8SINO. Zonder te werken. — waar woont de dokter? Regt "over het stadhuis , achter de kerk en digt bij de straat. — Waar gaat gij zitten? — Mij dunkt dat het beste is in de schaduw. Daar hebt gij eenen gulden voor uwe moeite. Onder den stoel ligt uw hoed. — De baas zeide het tegen ons. Sedert wanneer hebt gij dat gehoord? Zonder te weten waarheen , liep hij langs de vest *. Zij bleven vrien- den tot den dood toe. Wij komen aanstonds uit de kerk.— Waar heeft de knecht het gelegd? Op den stoel, neen achter de deur. Och * gij weet er niets van. 1. Na fottosei. 2. Kaba. Digitized by Google 41 EEN EN TWINTIGSTE LES. Omdat de schaarschheid van woorden in deze taal in vele gevallen niet dan gebrekkige vertalingen toelaat, zoo is het van buiten leeren vooral van volzinnen, die zich niet letterlijk laten overzetten, hoogst noodzakelijk, ten einde daardoor de omzettingen van sommige uitdrukkin- gen en derzelver constructie te vatten. Dien ten gevolge laten wij hier ten slotte eenige gesprekken , uit het da- gelijksche leven getrokken, volgen, die, zoo wij vertrouwen, door den vlijtigen beoefenaar van de voorafgaande lessen gemakkelijk zullen kunnen worden aangeleerd. B1H ZIEKE EN EEN GENEESHEER. WAN SI KI WAN NANGA "WAN DATTRA. Ik heb u laten halen mijn- Mi ben sendi têkijoe Masra! heer! Daar hebt gij wel aan gedaan. Joe ben habi rêti kwütti kwïitti. Zijt gij ongesteld? Joe no dê boen? Ja , ik ben zoo koud , huiverig. Ai , mi habi kouloe toemoesi. Laat mij uwe tong zien. Meki mi si joe tongo. Gij hebt een weinig koorts. Joe habi koorsoe pikienso. Welke medicijnen wilt gij Hoemedicynjoe wani gi mi? mij geven? Ik zal u iets geven om in Mi sa gi joe wan sanni vo te wrijven. robi na inni. Hoe bevindt gij u van daag? Fa joe tan tidêh? Ik ben nog zeer ziek. Mi de siki vo troe jette. Ik geloof dat ik zal sterven. Mi bribi mi go dedde. Gij zijt niet zoo ziek , daar- Joe no dê so siki , no habi voor behoeft gij niet te fredde vo datti. vreezen. Uwe koorts is af. Koorsoe kaba. Neen neen, mijnheer! No no, dattra! Tracht nu een weinig te Meki joe go slibi pikienso slapen. noja. Norgen zal ik nog eens aan- Tamarra mi sa kon bakka. komen. 42 TWEE EN TWINTIGSTE LES. VAN EEN BH HEER EN ZIJNEN VA WIN MASRA NANGA K.NECUT. POETOE-BOI. 