Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
En thans was daartoe minder reden dan ooit: immers, in weerwil van Engelands wan- trouwen, was het zeker, dat Frankrijk den tocht naar Italiẽ zou doorzetten. Derhalve konden wij de oorlog voortzetten met goede hoop op eene krachtige afleiding in het ’sPrinsen ge- Zuiden. Ook de Prins van Oranje zag geen heil in bestand. Коп hij zelf de voor- десен bestand. waarden niet bedingen, dan vreesde hij daarbij slechts te kunnen verliezen. In dezen geest schreef hij in September, 1628, aan onze Gezanten te Parijs, dat, wanneer onze Staat het immer raadzaam zou vinden over vrede te handelen, deze Staat zulks zelf behoorde te doen, zonder aan iemand, wie het ook ware, toe te laten voorwaarden te stellen: geen vrede, dien men dank zou moeten weten aan de bemiddeling van een » ander” Prins! Met de conferenties te Rozendaal (in Junij hervat) 1, voegde hij er bij, was dan ook niets anders bedoeld dan de uitwisseling der gevangenen *, Dus liet Zijne Excellentie zich dan ook niet tot onwil tegen Frankrijk verleiden. Gaarne zou Kang I hem van Frankrijk afkerig gemaakt hebben: met geen ander doel werd het voorstel, ` hetwelk den Prins in het begin van het jaar 1629 van wege den Koning van Frankrijk gedaan schijnt te zijn om zijn Prinsdom Orange te verkoopen, door den Koning van Groot-Britannië als eene grove beleediging, den Prins aangedaan, uitgekreten 3. Door % 1 Resol. Stat.-Gen. 26 Junij; 26 Julij, 1628. 2 Legatie der buitengew. Gezanten in Frankr. fol. т. 258. з In November 1628 zond de Prins twee afgevaardigden, de Heren VAN DER DOES еп MONTEXS (den een Gereformeerd, den ander Katholiek), naar Orange. Onze Gezanten beijverden zich toen te Parijs om op een oogenblik, dat de religieoorlog in Languedoc scheen vernieuwd te zullen worden, de vermoedens tegen te gaan, die uit deze zending konden ontstaan. In Januarij daar- aanvolgende verhaalde hun de Maarschalk pe La force, dat Orange, met tusschenkomst van den Paus, aan den Koning van Frankrijk geleverd was voor 100,000 kroonen. In Februarij (1629) had caatisLe te Londen bericht, dat de zaak reeds door onderhandeling met den Goeverneur der Vesting haar beslag had gekregen. De Graaf van soissoxs zou Koning xanet I hebben laten verzoeken den Prins over te halen in den koop te bewilligen, maar tot antwoord gekregen hebben, dat, eerst als hij zelf er toe kwam om Groot-Britannië te verkoopen, hij een ander zoo iets zou aanraden. Later zeide калы. I, dat de Prins nu wel zien zou, wie zijne goede vrienden waren: bij althans zou nimmermeer getracht hebben den Prins zoo te verongelijkeu. DES VADERLANDS. 549 nd geene invloeden teruggehouden, zou de Prins reeds vroegtijdig in het jaar (1629), dit wisten de Gezanten te Parijs en te Londen te verzekeren aan al wie het hooren wilde, te velde trekken, en daarmede een belangrijke afleiding van Spanjes macht te weeg brengen. Maar niet te land alleen, voornamelijk op zee diende de Republiek zich sterk te toonen. Dreigender dan ooit waren de plannen van den Keizer en van Spanje om zich met verbonden macht tot meesters in de Оов1- en de Noordzee te maken. Gelukkig waren het steeds nog slechts plannen; maar van onze houding zou het afhangen, of zij, voor een tijd ten minste verwezenlijkt, onze heerschappij zouden te gronde richten, al of niet. De Ambassadeur van Savoye verhaalde onzen Gezanten te Londen, in de maand Mei, 1628, dat serora hem in Spanje zelf gezegd had, dat met den oorlog te lande op onzen Staat niets te winnen was; dat hij derhalve, gelijk bij zijne eerste komst in de Nederlanden, de overmacht op zee trachtte te bekomen, en zeer gaarne bekleed zou geweest zijn met de waardigheid van Generalissimus van de Zee, die sedert den dood Van EMMANUEL PHILIBERT van Savoye onvervuld was gebleven. Wat sprxora in deze zee zou gewenscht hebben, dat jaagde wa.texsreixn na іп de Oostzee, Reeds nam deze _ Worst den titel aan van Generaal van den Oceaan en van de Baltische Zee, еп bij den vrede, dien de Keizer met Denemarken stond te sluiten, betoonde hij zich be- reidvaardig om de veroverde landen terug le geven, maar wenschte volkomen vrijheid in de Oostzee te behouden. Ook Engeland Бад: ег groot belang bij, dat zulke plannen niet verwezenlijkt werden, en bovendien had die Mogendheid te zorgen, dat niet aan Nederland alleen de eer hunner verijdeling bleef overgelaten: immers zou de Republiek , zoo doende, in die wateren al te machtig en in de Sont meester zijn geworden. Van- daar een voorslag vanEngeland om gezamenlijk in de Oostzee op te treden. Daartoe zou een nieuw traktaat tusschen KAREL I, CHRISTIAAN IV en onzen Staat gesloten hebben moeten worden: want aan de verplichtingen, bij het Haagsche traktaat van 1625 aangegaan, bekende Engeland zelf niel te kunnen voldoen. Doch de Koning van Denemarken (schoon hij nog het voorkomen aannam van zich tot zulk een verdrag te verstaan) was reeds te ver gegaan іп zijne onderhandelingen met den Keizer, en ook zou hij, op die wijze door de twee Zeemogendheden geholpen, niet veel gezags op zijne eigene kusten hebben over- gebouden. Dus verlangde hij liever onderstand in geld, of zoo Engeland eene vloot zond, alsdan voor zich het opperbevel over die vloot. Handhaving van ons gezag op zee. 1627— Ж 1630. Вет? slaat der ciën. ми “к ` ” a * “ a » t 4 г l ? а 1 “ % фа on ate + ж. a “% -» “ - N a > veder ғ. кұ < -a'i М 7 - "е » и М а a N. ° е è ` a.. a, y7? 4.” е 4 > ta г е . a, at “ e .: Pa же ы - 4 "a 2 В. + 4 + қ. a. % А. ` a + tb a —— HES FE ETE —— на пинин Е Ч БЕН — — н J TEREE 2 — — — — Жек! ги ч ba 4. = ж L. { 222. TEE аган антер 3212 ette ЫНЫҢ HEET ЕНІН zt EEE EEE анциницинцциныңн ЫННЫҢ т Hr ta i аш ай ш. г НЕН - fer ea E ма || ІЗЕТТІ! НН вафраафё жін kaj ahl LEERT z Е Е ILL vaatte + + 1: Ё t + f 5 + - & + жи НЕ an HIH TET ТЕТТІПІІ 11 biggen 4 ETI] EEKE EKE Ен 4 raS- а. та т 44 Ті Hini 4-4. Bd аз ребра rer — ІТ EEE Hoe EE E 21 + esse HE Ed $ ізін F pa %-я-к-| ee н + атаа rit Гн. — = ы г | а РЕЛЬ — ) — — —— а анас а E 2.239 | BEL En ЖАР. ei а Ze ad ыы ` 20. , T ” CL Later) Die ба DES VADERLANDS, 551 ЕШШ 3 <= zou het, gelijk steeds het geval was, op Holland aankomen. Hier moesten nieuwe belas- 1627— tingen toegestaan en in de verbetering van bestaande belastingen voorzien worden; doch 1020. eer zulke maatregelen met eenparigheid van stemmen, gelijk een vereischte was, waren toegestemd, moest er veelal een ongeloofelijke mate van geduld en overreding worden aangewend. In den zomer van dit jaar (1628) weigerde vooral Amsterdam op staats- huishoudkundige gronden de zoogenaamde verantwoording van de vijf speciën (wijn, bier, zout, zeep, lakenen) onvoorwaardelijk aan te nemen, zoodat er aan gedacht werd dit belangrijke Lid van Holland door Zijne Excellentie te laten bezenden. Eindelijk maakte die Stad hare inwilligmg afhankelijk van de voorwaarde, dat het ontwerp der Staten van Holland, tot die verantwoording strekkende, over alle Provincies eenparig in praktijk werd gebracht. Dit voorstel brachten derhalve Hun Edel Mogenden in de Generaliteit ter tafel met de verklaring dat, zoo het niet aangenomen werd, zij niet Ъ machte zijn zouden om hunne quote te blijven voldoen, hetgeen de » volslagen ruïne” van de gezamenlijke Provinciën moest te weeg brengen. Іп Februarij (1629) hadden al de Provinciën (behalve Zeeland) in de zaak bewilligd 1, Was de nood zoo hoog gestegen, hoe onbegrijpelijk gewenscht moet dan de tijding Verovering der niet geweest zijn, die in het midden van November (1628) werd aangebracht. In het Spaansche zilver- voorjaar des jaars was Pier HEIN met eene sterke vloot naar West-Indië gelogen 2. De НИ“. Slaten-Generaal bleven steeds geneigd om de West-Indische Compagnie »in haar goed voornemen tot afbreuk van den vijand te sterken ” 3, en den 12den Julij werd АРМАН JANSZOON PATER, als admiraal over elf schepen, die op nieuw zeilree lagen, door de Gedeputeerden dier Compagnie aan de Staten voorgesteld en door Hun Hoog Mogenden beëedigd +. Naarmate er meer aan de ontwikkeling van de macht der Compagnie was en werd te koste gelegd, zag men te verlangender naar tijding uit van het weervaren der vloot 5. Den 1680 November verscheen ter vergadering der Staten-Generaal de schipper van een adviesjacht, door prer gem vooruitgezonden. Ор de hoogte van de Baai van Matanza op Cuba, zoo luidde zijn bericht, had die Admiraal den 8Чеп Sep- tember ten gevolge van wisselvalligheden, gelijk de zee ze oplevert, de geheele vloot van Nieuw-Spanje, uit 16 schepen bestaande, ontmoet en haar zonder slag of stoot, ja, zonder eenige kwetsuur van zijn volk veroverd. In de 4 galjoenen en één groot schip, tot die vloot behoorende, waren geladen 46 lasten zilver, allerlei zilveren vaat- werk, een partij goud en juweelen, met een groote hoeveelheid kostbare verwstoffen en 1 Resol. Stat.-Gen. 15 Sept. 1628. 21 Febr. 1629. Resol. Holl. 1628, bl. 451; 8, 22, 27, 28 Julij; 1, 2, 3, 8,9, 11, 12, 15, 18, 19 Aug., 1628. 2 Zie hiervoor, Ы. 306, 307. 3 Resol. Slat.-Gen. 27 Mei, 1628. á Resol. Stat.-Gen. 12 јај), 1628. 5 V. р. capetten І, Ы. 478. 1627— 1 680. 552 ALGEMEENE GESCHIEDENIS : - = — ⸗— — — — — Eee 2. - zijden. De elf andere schepen voerden huiden еп Indiaansch hout. Bovendien waren bij die verovering 100 metalen en een zekere hoeveelheid ijzeren stukken in de handen der Nederlanders gevallen. Alles te zamen werd voorloopig op eene waarde van 12 mil- lioenen begroot 1, De Staten vereerden op staanden voet den schipper met een gouden ketting en medaille, en vergaten zelfs den bode niet, die het bericht van de aankomst van dat adviesjacht te Rotterdam had aangebracht, noch den dienaar van den President hunner Vergadering, die den Heren alom de tijding bekend gemaakt had, en dadelijk werd besloten de heugelijke zaak aan de Provinciën te berichten met de verklaring, dat Hun Hoog Mogenden van zins waren, zoodra pret Heins geheele vloot binnen- gekomen zou zijn, eene algemeene dankzegging aan God Almachtig over deze victorie uit te schrijven, en alom teekenen van blijdschap te verordenen. Dien dag hield de Vergadering zich met geen andere zaken bezig. — Welk eene uit- komst in den nood! De buit was zoo groot, dat men niet nalaten kan medelijden te hebben met den vijand, dien zulk een verlies trof, op een oogenblik, dat hij tegen Frankrijk en [айё een nieuwen oorlog zou aanvangen. Welk eene volhar- ding had hij noodig om de zaak niet geheel gewonnen te geven, nu hi eenen schat zag verloren gaan, wiens verwerving zulke ontzettende kosten van convooi vereischte , en dat terwijl hij, nog altijd niet bekomen van de krachtsontwikkeling tot verovering van Breda, nog oneindig meer geldgebrek had, dan Holland ?. — De Graaf van xur- LENBURG еп de Heer тап noonpwisk, door de Staten gecommitteerd, deelden de tijding mede аап den Ambassadeur van Frankrijk, de Heeren вкломохт еп EYziNGA aan den Koning van Bohemen en den Gezant van Venetië, de Hofmeester montaicye aan de Residenten van Engeland, Denemarken en Zweden. Ook bleef men niet in gebreke onze builengewone Gezanten te Parijs en te Londen de zaak te berichten met last van mededeeling aan de Hoven aldaar. SOMMELSDIJK, VOSBERGEN en LANGERAK verzochten gehoor bij de Koningin-Moeder en deelden hare Majesteit het bericht mede met de verklaring, dat zoolang Indië Indië geweest was, men zoo iets nooit had gehoord. De zaak wekte in Parijs de grootste belangstelling. 2 Ү, р. слреман, I, Ы, 477. _ DES VADERLANDS. 355 ed geland genieten zou, zoo men, bij voortgezetten oorlog tegen Frankrijk, vrede met — Spanje sloot, en tevens deden zij gevoelen, dat wij ten minste nu geene voorwaarden van Spanje zouden aannemen. Dit moest xare I op de onzen Gezanten verleende audiëntie aanhooren. Hij hield zich goed. Met een blij gelaat wenschte hij den onzen geluk. Op last van Hun Hoog Mogenden werd, na afloop van den rouw over den veron- gelukten zoon van den gewezen Koning van Bohemen, den 1stea February (1629) de verovering der Spaansche zilvervloot met openbare feestelijkheden en vuurwerken aan de woning onzer Gezanten gevierd, Er kwam Ы) deze gelegenheid eene buitengewoon ‘groote menigte volks op de been, die op het mildst met wijn en bier werd onthaald. Alles liep zonder stoornis der orde af. Toen die tijding in November aankwam, was evenwel de buit nog niet binnen, en Voorzorgen om den buit vei- lig binnen te rende, niet overkomen! De Duinkerkers waren sterk in zee, en hoedanig de gezindheid brengen. der Engelschen was, is genoegzaam gebleken. Ware de Engelsche vloot niet pas ont- redderd en verstrooid van Rochelle teruggekomen, zij had (wie kon, bij de bestaande zucht naar vrede en vriendschap tusschen Spanje en Engeland, er voor instaan, dat het niet zou gebeuren?) zich met de Duinkerkers tot ons verderf kunnen vereenigen. Reeds liep te Londen het gerucht, dat het voornemen bestond, om de schepen van de West-Indische Compagnie, die in een Engelsche haven mochten binnenloopen, aan te wat kon onze vloot, met zulk een lading belast en eenige veroverde bodems medevoe- houden. Ное het zij, dadelijk brachten de Staten in beraadslaging, of men de vloot van PIET HEIN niet eenige schepen tegemoet zou zenden »tot zijne meeste verzekering tegen de Duinkerkers als anderszins.’ De President zou daarover spreken met Zijne Excellentie, die gemachtigd werd de eskaders der verschillende Admiraliteiten te gelas- ten, elk in haar distrikt op de verwachte vloot te letten 1 Na weinige dagen kwam het bericht van maurain, den Goeverneur van Sluis, dat de vijand al zijne schepen ge- reed maakte en met soldaten bemande; dat de Graaf van WACKEN zich in persoon met de oorlogschepen uit Ostende in zee zou begeven, en dat er in Spanje 60 schepen uitgezeild zouden zijn om bepaaldelijk- мет не af te wachten. Zulke berichten waren te verontrustender in verband met de mededeeling van eenige buitengewone Седершеег- den van Holland ter Generaliteit, dat in al onze zeegaten oorlogschepen en kruisers binnenliepen, die om den handel te beschermen de zee behoorden te houden. Na hun verzoek dat hierin onverwijld en krachtdadig voorzien mocht worden, werd in tegen- woordigheid van den Prins en van Gedeputeerden der Admiraliteiten besloten, dat zich dadelijk bevoegde personen naar de Hollandsche. Collegien ter Admiraliteit zouden Фе- geven, om te vernemen, waarom de schepen zich niet, volgens de beraamde orde, te Vlissingen ververschlen, en voorls order te stellen, dat zij in haast ververscht en onmid- 3 Resol. Stat.-Gen. 16, 17 Nov. 1628. ІП Deer. 4 ток. 45 554 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ] 627— dellijk weder in zee zouden gezonden worden. Naar Middelburg zou іп denzelfden zin l worden geschreven 1, De Heer van per pussen, die naar het Collegie te Rotterdam gecommitteerd was geweest, bracht het omstandigste bericht terug. Men had aldaar erkend, dat alweder verscheidene oorlogschepen, tot de Admiraliteit van de Maas behoo- rende, thans wel meer dan 12, tegen de verordeningen uit zee binnengeloopen waren; maar had zich verontschuldigd met de. verklaring, dat de orde in de zeezaken niet wel in achtgenomen kon worden, zoolang de verschillende Collegies ter Admiraliteit elk op Men is be- Zichzelven handelden zonder van elkanders orders kennis іе nemen 2. Dit gebrek had dacht op de be- de Staten van Holland in den zomer op nieuw bewogen, bij den Prins en de Staten- noeming van eon Luitenant-Admi- Generaal aan te dringen, op de benoeming van eenen Luitenant-Admiraal van Holland, raal van Holland. die met het algemeene bestuur belast zou worden. De Prins hield de benoeming op, bewe- rende geen géschikten persoon voor die betrekking te kunnen vinden. Niettemin bleven de Staten van Holland hem ernstig aanmanen om eene zaak van telkens meer blijkende noodzakelijkheid niet uit te stellen, of althans krachtiger maatregelen tegen de heer- schende wanorde te nemen. De slotsom van al de beraadslagingen was, dat men geene kans zag iets tot verbetering uit te richten, voor en aleer door de Collegies ter Admiraliteit zelven een beter orde ware beraamd: vóór dien tijd zou de aanstelling van eenen Lui- tenant-Admiraal niet baten 8. Zoo bleef aan de bijzondere bedoelingen van sommigen de noodige speelruimte, en aan de willekeur der scheepsbevelhebbers eene gereede verontschuldiging gelaten. De scheepvaart intusschen -zag zich steeds door den vijand bedreigd: want ook de maatregel om het zoogenaamde scheurtje, waardoor de Duin- kerkers in zee liepen, te stoppen door er schepen in te laten zinken, een maatregel, waartoe in den zomer alles gereed was, en welks uitvoering aan den Prins was over- gelaten, bleef onuitgevoerd 9: althans het uitloopen der Duinkerkers bleek in het najaar niet belet geworden te zijn. Nu echter van plichtsverzuim bij onze Admiraliteiten en van moedwil bij het bootsvolk, waarover gedurig maar al te zeer te klagen viel 5, een verlies als dat van pier низ buit het gevolg kon zijn (men sprak van meer dan 40 Duinkerkers, die daarop loerden), werd al het mogelijke gedaan 6, en het eskader van dezen Admiraal kwam zonder aanmerkelijke schade binnen. De komst van den vlootvoogd in het Goereesche Gat was het sein van velerlei vreugdebedrijven door het geheele land, ! Resol. Stat.-Gen. 25, 28 Nov. 1628. Resol. Holl. 28 Кот. 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 1 Dec. 1628. 37 Resol. Stat.-Gen. 1 Aug. 1628. Resol. Holl, 1, 9, 16 Aug.; 5, 8, 11 Dec. 1628. 4 Resol. Stat.-Gen. 4, 25 Julij; 15 Nov., 1628. V. р. срв, I, 479. 5 Resol. Stat.-Gen. 29 Aug., 1628. | в Resol. Stat-Gen. 5, 10, 12, 16, 19 Dec. 1628. 2 Jan., 1029. Rosol. Holl. 16 Dec. 1628. DES VADERLANDS. 555 еп іп den Haag werd hij onder een overgrooten toeloop van volk niet anders dan als 1 627— ееп groot buitenlandsch Vorst ontvangen 1, Na zulk een schitterend voordeel was het niet anders mogelijk, of men moest de oor- log met kracht wenschen voort te zetten. Ook was de West-Indische Compagnie er dadelijk op bedacht, zich tot een nieuwe onderneming uit te rusten. Reeds in de Пе West-Indi- eerste dagen der maand Maart (1629) kondigde zij dit aan, en verzocht van den Staat сін, Савр nieu we ondernemin- ondersieund te worden met 12 oorlogschepen voor vier of vijf maanden, naar behooren gen in den zin. van mond- еп krijgsbehoeften voorzien en bemand, tot eenen tocht, waartoe zij zelve van zins was 56 groote en 9 kleine schepen uit te rusten. Zoodra deze vloot terug was, zou zij een nieuwe wat groots belovende onderneming aanvangen 9, waartoe 5 of 6000 soldaten en 4000 matrozen vereischt zouden zijn, gezamenlijk door de Compagnie te onderhouden, met dien verstande dat zij zich voor twaalf maanden de maandgelden van 2000 man door de Staten verstrekt wenschte te zien; ontving zij deze ondersteuning niet, dan zou zij, zich op minder groote schaal uitrustende, ook minder glansrijke uit- komsten moeten verwachten. De Staten, het laat zich denken, zagen op tegen zulk een betrekkelijk aanzienlijke bijdrage aan eene Maatschappij, die onlangs zulke ontzet- tend groole winsten behaald had. Haar derhalve voor hare »heroïke en grootdadige resolatiën’’ dank zeggende, gaven zij den wensch te kennen, dat 21 de kosten der nieuwe ondernemingen, tot welke, zeiden zij, God Almachtig ongetwijfeld zijnen zegen zou geven, zelve zou willen dragen 5. Van den anderen kant echter ontzagen Hun Hoog Mogenden zich niet de Compagnie met grootere uitgaven te bezwaren, dan zij ge- raamd had: immers vergden zij haar van den behaalden buit aan de aandeelhouders, wien zij 50 per cent had toegedacht, een bedrag van 50 per cent uit te deelen +, Een andermaal zou РЕТ uem niet aan het hoofd staan van die ondernemingen der West-Indische Compagnie, Hij meende zich jegens die Handelmaatschappij te moeten verschoonen van verdere dienst, en al bleek het ten gevolge van het onderzoek der ? Resol. Stat.-Gen. 23 Dec. 1628. 12, 13, 14 Jan. 1029. Resol. Holl. 15 Dec. 1623. v. р. CareLLeN, 1, Ы. 490, 492, Aisea, 724, 725. | 2 Onze buitengewone Gezanten hadden uit Frankrijk eenen pon crORGIO DE неми medegebracht , die, uit Douay afkomstig, bij den Spaanschen eersten minister омулве2 in dienst geweest en groote kennis van Spanje en de Spaansche Koloniën had opgedaan. Deze deed aan de Compagnie eene groote onderneming aan de hand en werd daarvoor al dadelijk beloond. Resol. Stat.-Gen. 10 Maart, 1629. 3 Безді. Stat-Gen. 2, 4, 7 Maart, 1629. Resol. Holl. 6, 17 Maart, 1620. 4 Resol. Stat.-Gen. 31 Maart, 1629. Daarentegen vonden de Staten weder bezwaar in de mild- heid, waarmede de Compagnie bij deze gelegenheid de armen met een som van 54,000 gulden bedacht. Resol. Holl. 6 Maart, 1629. 45+ 556 ALGEMEENE GESCHIEDENIS A ннен е ыы ың 1627— Staten-Generaal еп des Prinsen, die zich deze zaak ernstig aantrokken, dat de Compagnie licht te winnen zou zijn om de voorwaarden in te willigen, door den aanvoerder van haren gelukkigen tocht gesteld, niettemin benoemde zij den Admiraal гомсф tol het opperhoofd. der toekomstige onderneming еп РЕТ met verliet hare dienst 1. Ook werd de bekwaamheid en het gezag van dezen beproefden zeeman tot cene andere taak vereischt, Wanordelijk. Erger dan ooit waren sedert het najaar van 1628 de klachten over de wanorde in het heden іп het zee- beleid der zeezaken: de handel noch de visscher genoten genoegzame bescher- ming; onze oorlogschepen brachten den tijd door in Engelsche of in onze havens, еп lieten den Duinkerkers de baan ruim. Men vernam nu eens, dat een zeekapitein, zich genoegzaam vrijwillig aan hen had overgegeven ?; dan weder, dat over bet alge- meen onze zeeofficieren hunnen plicht tegen den vijand niet deden 3. Met het nieuwe jaar (1629) begon dadelijk de reeks van straffelooze geweldenarijen der Duinkerkers op nieuw *, en dat terwijl er buitendien oorlogschepen in onze wateren zouden dienen te Middelen be- blijven om eenen gedreigden inval op Walcheren te weren 5. Alsnu begrepen de raand tot herstel, Staten van Holland, dat de tijd van ontrouw nagekomen bevelen en machtelooze ver- ordeningen voorbij moest zijn, en dat er afdoende maatregelen moesten genomen worden. 14) besloten op nieuw by den Prins aan te dringen, dat de benoeming van een Luitenant- Admiraal van Holland niet langer werd uitgesteld, en toen Zijne Excellentie de beraamde middelen van verbetering had goedgekeurd, vervoegde zich eene Deputatie van buiten- gewone Afgevaardigden uit hun midden ter vergadering der Staten-Generaal met het voorstel, dat men den Luitenant-Admiraal var pore еп de Vice- Admiraals guast en LIEFHEBBER (de derde Vice-Admiraal morLAER was іп den Haag) ter verantwoording zou ontbieden, en dat eindelijk de ongeschikte kapiteins werden afgezet en door hekwame vervangen. Zes dagen later (den 164 Maart) verschenen ор nieuw buitengewone Gede- puleerden van Holland ter Generaliteit. Zij verklaarden aldaar, hoe de slagen, ons ler zee door den vijand toegebracht, in zulk eene mate toenamen, dat men naauwelijks meer een glimp aan de zaak kon geven, wanneer de gemeente uitleg vraagde van zulk eenen toestand van zaken: de ondergang van den geheclen Staat dezer Landen scheen ег on- vermijdelijk uit te moeten voortvloeijen. Haperde het aan de instructiën der Admirali- teilen, hetgeen men trouwens niet geloofde, dan behoorden zij verbeterd te worden. Voorts sloeg men voor, dat, terwijl de Luitenant-Admiraal en zijne Vice-Admiraals hier waren, Gecommitteerden op hunne bodems gezonden werden, om aldaar vrij en onpartijdig onderzoek te doen; dat geene andere personen in de Admiraliteiten werden opgenomen, 1 Resol. Stat.-Gen. 17, 20, 21, 26 Maart, 1629. 2 Resol. Stat.-Gen. 14 Sept. 1628. 3 Resol. Stat.-Gen. 15 Nov. 1628. 4 Resol. Stat.-Gen. 14 Тап.; 9 Maart, 1620. 5 Resol. Stal.-Gen. 8, 9 Maart, 1629. DES VADERLANDS. 557 ЕЕЕ dan die zich op de zeezaken verstonden, en dat de leden dezer Collegies zich bij beurten op де vloot zouden begeven om des noods de bevelhebbers te doen straffen. De Staten- Generaal namen deze voorslagen gunstig op. Alleen zagen zij te recht bezwaar in eene voortvarendheid, welke door het opontbod van al de Admiraals tegelijk de vloot tijdelijk wan al hare opperbevelhebbers zou hebben beroofd. Ook kon den Provinciën het voorstel niet aanlagchen om slechts zeevaartkundigen in de Admiraliteiten te benoemen, daar dezulken ten harent moeijelijk te vinden zouden zija: Holland zelf, zoo gaven zij te kennen, scheen kennis van het zeewezen mede niet altijd bij hare benoemingen als een vereischte aan te merken. Meer heil zagen zij daarin, dat aan die Collegies eindelijk eens de waan werd ontnomen, alsof zij niet afhingen van de Staten-Generaal, maar veeleer naar de Overheid der Steden, alwaar zij gevestigd waren, hadden te luisteren 1, Hoe het 24, er zouden eindelijk krachtige maatregelen genomen worden. Het was hoog tijd. Eensdeels zou de Prins gaarne een Superintendent-Collegie van Admiraliteit in den Haag gevestigd gezien hebben ?; еп daar in dit geval eene Stad als Amsterdam zich in de zaken der zee haar invloed benomen zou hebben gezien, zoo was er grond genoeg om niet door slapheid aanleiding te geven tot de verwezenlijking тап dat denkbeeld van den Prins. Anderdeels was de oprichting eener Kamer van assurantie 3 nog niet opgegeven, te minder omdat de Provinciën, verlangende zich voor een goed deel van de drukkende buitengewone bijdragen tot de vloot te ontslaan en die kosten op de schouders eener Compagnie van kooplieden te laden, thans op die oprichting aandrongen met de verklaring, dat zij ontheven wenschten te worden van eenen last, dien zij niet langer konden dragen. Zoo zou het openbaar gezag de „macht van den voornaamsten tak des oorlogs uit de handen hebben gegeven ten behoeve eener Vereeniging van rijke kooplieden. Dit zou eene verplaatsing en ontaarding der soeverei- nileit ten gevolge gehad hebben, welke een ieder, die niet gansch onnadenkend was, moest trachten te verhoeden. De toenemende krachten der Oost-Indische en de ver- bazende voorspoed der West-Indische Compagnie moesten den Staat toch reeds ernstige vrees aanjagen voor eene mededinging, die op den duur moeyelijk vol te houden scheen te zijn. Den 22sten Maart verschenen voor de Staten-Generaal  Resol. Holl. 3, 8, 9, 13, 14, 16 Maart, 1629. 2 Resol. Ней. 15 Maart, 1629: 3 Zie hiervoor, bl. 306. & Resol. Stat.-Gen. 22 Maart; 5 April, 1620. Resol. Holl. 22, 23, 24, 29 Maart; 7 April, 1629. 1627— 1630, 1027— 1680. 558 ALGEMEENE GESCHIEDENIS met klachten over de schaden op zee geleden ten gevolge van het plichtsverzuim onzer eskaders. De handelwijze der Hoornsche kooplieden had steun gevonden bij de Overheid hun- ner Gemeente, welke gedreven werd door ingenomenheid met het plan der Kamer van assu- rantie: het Noorderkwartier toch had kans zich tot uitvoering van dat plan met kapita- len uit Utrecht, Gelderland en Overijsel gesterkt te zien 1. Dus brachten de Hoornsche adressanten eenen brief mede van Burgemeesteren, waarin te lezen stond, dat velen VAN DORP voor de voornaamste oorzaak der wanordelijkheden hielden. Denzelfden dag verscheen deze Vlootvoogd voor de Staten, en leverde hij zijn journaal en de lijst der schepen onder zijne vlag, waarop hem werd aangezegd, dat hij eenige dagen in den Haag moest blijven om des noods door де Gecommitteerden gehoord te worden. Tegelijk wer- den de Raden der Admiraliteit van Rotterdam en van Amsterdam door de Staten van Holland gehoord. Weldra verscheen ook trevnensen 9, spoedig daarna bezwaard door | een bericht van onzen Agent te Calais, dat hij niet verkozen had den vijand omtrent Bevezier te gaan opzoeken. — En toch vond men geene reden om eenige straf toe te passen. Het bleek te duidelijk, eensdeels, dat het den Admiraliteiten te dikwijls aan de benoodigde en haar toegezegde sommen haperde om de schepen steeds in goeden slaat in zee te krijgen, en anderdeels, dat de koopvaarders hunne schade voornamelijk aan zich zelven te wijlen hadden, daar zij, om kosten te sparen en tijd te winnen , ongenoegzaam gemonteerd vertrokken, zonder zich tot admiraalschappen te vereenigen of het convooi af te wachten, zoodat zij den vijand ongewapend in den mond liepen. Van al de in- gewonnen berichten was hel eerste gevolg, dat de Admiraliteiten vermaand werden de koopvaarders aan de nakoming des verordeningen te houden en gemachtigd om door opgenomen gelden in hare dringendste behoeften te voorzien $: want de dienst der oorlogsvloot kon niet stilstaan. De Oost-Indische Compagnie wachtte 7 of 8 schepen, met eene lading van 6 millioen waarde, en behoefde alweder landsschepen om die bo- dems opte wachten en veilig binnen te brengen *. — Van porr evenwel zou de plaats 1 V. p. саремк, I, Ы. 494, 495. 2 Quasr verscheen niet: hij was bedrijvig op zee,,en van hem kwamen in dezen tijd gedurig berichten in van genomen of op strand gejaagde vijandelijke schepen (Resol. Stat.-Gen. 31. Maart, 1629). 3 De Heren van de Rotterdamsche Admiraliteit klaagden bij de Staten-Generaal, dat bij het onderzoek, waaraan 2Ң zich hadden moeten onderwerpen, де Raadpensionaris потск hen onheusch bejegend had, Hun Hoog Mogenden namen deze klacht niet gunstig op. Integendeel zij vonden haar onvoegzaam, en achtten zich gekrenkt door de oneerbiedige wijze, waarop men zich over een lid hanner Vergadering had uitgelaten (Resol. Stat.Gen. 30 April, 1629). 4 Resol. Stat.-Gen. 22, 26 , 30 Maart, 1629. Resol. Holl. 22, 23, 24, 26, 28 Maart; 6, 7 April , 1629. DES VADERLANDS. __ 389 ruimen. De Staten van Zeeland zeiden hem zijne dienst, zijne jaarwedde en huizing op, en dat niettegenstaande hij al wat tegen hem was ingebracht, voor valsch verklaarde 1, Zoo werd dan eindelijk aan het denkbeeld om een Luitenant-Admiraal van Holland aan: te stellen, gevolg gegeven, en niemand minders dan rær nein tot deze betrekking be- noemd, LaunensREAEL werd voorbijgegaan, hoezeer, zeide men, voor hem de plaats zoolang was opengehouden, en hij juist in dezen tijd, uit zijne gevangenschap ontslagen, in het Vaderland terug was gekomen *. — De nieuwe Luitenant-Admiraal zou optreden met eene uitgebreide volmacht. Op een voorstel van den Prins, ongetwijfeld in overleg met PIET HEIN ontworpen, zou hij in zee, al of niet in overleg met den Krijgsraad, kapiteins kunnen afzetten en anderen benoemen. Voorts verlangde hij, dat er stipte betaling zou plaats hebben, opdat hij, in zee komende, willig volk mocht vinden; dat het maand- geld van matrozen en officieren verhoogd werd, opdat het Land gediend zou zijn van kloeke en ervaren manschappen: onbekwamen wenschte hij hun ontslag te geven, al werd daardoor ook het aantal koppen op elk schip verminderd: liever weinig goed betaald en geschikt volk. dan een groot aantal onwilligen en onbruikbaren. Bovendien zouden maatregelen getroffen worden om te verhoeden, dat voortaan te veel schepen gelijktijdig binnenliepen, en om de winzucht der kapiteins langer niet ten prikkel te doen strekken tot een langdurig verloef in onze havens. Eindelijk verzocht de Admiraal, dat verbetering werd ingevoerd in de vuurwapenen, overeenkomstig de kortlings aan de Staten medegedeelde uitvinding van den Schotschen Kapitein pov- GLAS 3. — Niet lang zou de Luitenant-Admiraal zijne waardigheid bekleeden, еп de orde ter zee helpen herstellen. Hij sneuvelde reeds den 20stea Junij (1629) in een gevecht tegen eenige vijandelijke schepen, van welke er drie veroverd werden. In de drie weken, dat hij in zee geweest was, had hij, zoo sprak men, meer gedaan, dan al de Admiraals, die voor hem geweest waren, te zamen % Al de leden der Staten van Holland woonden in rouwgewaad zijne plechtige begrafenis, die te Delft plaats had, bij 5. Doch niet slechts door de West-Indische Compagnie, noch alleen ter zee moest de oorlog worden voortgezet, ook te lande zou de Prins met onze legermacht eenig be- langrijk krijgsbedrijf uitrichten. De toestand evenwel was sedert het najaar van 1628 aanmerkelijk veranderd. Zoolang Spanje nog vrij sterk was, еп, zoo er sprake was van vrede, deze door bemiddeling van Engeland tot stand scheen te zullen komen, was het voor den Prins niet raadzaam aan onderhandeling te denken 6; maar thans was Spanje grootelijks verzwakt, en door den krijgstocht van den Koning van Frankrijk 1 Resol. Stat, Gen, 28 Maart; 13 April 1629. 2 v, D. CAPELLEN, 499. 3 Resol. Stat.-Gen. 14 April , 1629, Over dien poucras en zijne uitvindingen zie ald. 7 Sept. 1628. а v. p. Carecten, I, Ы, 511. 5 Resol. Holl, 4 Julij , 1629. 6 Zie hiervoor bl, 348. 1627— 1630. PIET HEIN wordt Luitenant- Admiraal тап Пойапа. Zijn dood, 18627 — 1630. Pogingen tot uitwisseling der gevangenen. 360 ALGEMEENE GESCHIEBENIS naar Piemont dubbel іп het naauw gebracht; thans was de Koning van Groot-Brilannié meer dan ooit door binnenlandsche onlusten, als het ware, buiten gevecht gesteld, on, op het punt om met Frankrijk vrede te sluiten, kon hij langer geene geheime raadslagen met Spanje smeden. Dus zou de Prins dan nu voor zichzelven kunnen on- derhandelen en Spanje, hetwelk er prijs op moest beginnen te stellen om Nederland niet tot tegenstander maar tot bondgenoot tegen Frankrijk te bekomen, voorwaarden kunnen afdwingen. Hoe het zij, de onderhandelingen werden welhaast hervat. Hoe ondoenlijk het ook was aan de voetspoeling de hand te houden 1, en hoezeer bij gevolg wederzijds gevangenen genoeg gemaakt werden, toch gaven de Staten-Gene- raal in de laatste maanden van het jaar 1628 en in de eerste maand van 1629 op dringend verzoek der betrekkingen van de ongelukkige gevangenen herhaaldelijk te kennen, dat het nu geen tijd was om aan uitwisseling te denken % De onderhandelin- gen toch over zulk eene uitwisseling konden steeds als een voorwendsel tot andere overleggingen met den vijand gebruikt worden. Maar kon men dan de Nederlanders, die tot in verre oorden toe, onder anderen die 128 Hollandsche matrozen, welke te Palermo in de gevangenis der Inquisitie zuchtten, onbarmhartig aan hun lot overlaten? Ook zonder dat ор. де Vlaamsche Kust kwartier gegeven, of op onze grenzen onder- handelingen geopend werden, scheen daar raad voor. Of had de West-Indische Compag- nie bij hare laatste zegepraal niet menig Spaansch gevangene gemaakt 5? En zoo Че handhaving der voetspoeling onze Nederlanders in de Vlaamsche gevangenissen aan den dood bloot stelde, ook daar was middel op. Werkelijk werd tegen het midden van December 1628 besloten, een viertal schepen naar de Spaansche Kust te zenden om aldaar een goed getal Spanjaarden op te lichten. Had men dezen in zijne macht, dan kon men de Brabanders beletten onze gestrengheid op onze ten hunnent gevangen zit- tende onderzaten te verhalen, en de voetspoeling kon van nieuws worden toegepast +. Doch hoe het aangelegd werd, altijd zouden er gevangenen uit te wisselen zijn, en de Staten van Holland betoonden zich reeds in November, 1628, niet afkerig van het denkbeeld om op nieuw onderhandelingen te openen ter verlossing van onze gevangenen, bepaaldelijk van die, welke op zee den Graaf van wackEr in handen waren gevallen. Althans toen spraken zij over de zaak met den Prins, die ze nog uitgesteld wenschte, 1 Resol. Stat.-Gen. 8 Sept.; 20, 21 Oct. 1628, 2 Resol. Stat.-Gen. 30 Dee. 1628. 3 Resol. Slat.-Gen. 21 Nov. 1621. 4 Resol. Stat.-Gen. 16 Dec. 1628. Deze onderneming om Spaansche onderdanen van de Kust op te lichten, meen ik voor dezelfde te mogen houden, als die welke later meermalen vermeld wordt onder de benaming van het secreet exploit, met 4 schepen onder Kapitein сікптва uit te уосгеп. Resol. Stat.-Gen. 18 Jan.; 10 Maart, 1020. Resol. Holl, 23, 24 Maart, 1629 (bl. 672). DES VADERLANDS. | 561 nend maar voorbereidende maatregelen goed vond 1, Den 2istea Februarij, 1629, deelden de Heren van Holland ter Generaliteit mede, dat zij door de verwanten der gevangenen te Algiers, le Tunis, op Sicilië en in Vlaanderen sterk werden aangezocht om toch maatregelen ter hunner bevrijding te nemen; zij vraagden, of men niet die 4 schepen piet bloot naar Spanje zenden zou om gevangenen te maken, maar tevens naar Algiers, Tunis en Palermo om onze gevangenen te verlossen 2, en of men niet tot eene alge- meene wisseling van gevangenen, ook in Vlaanderen, zou kunnen besluiten, met dien verstande dat men het daarheen zou leiden, dat de eerste opening van de andere zijde gedaan werd. Drie dagen later vernam men reeds, dat de Graaf var WACKEN aan een bijzonder persoon te Rotterdam geschreven en het aanbod gedaan had om al onze gevan- genen te ontslaan tegen degenen die van zijn volk te Rotterdam gevangen zaten, en weldra werden van wege de Staten-Generaal » zonder prejudicie van eenige deliberatie” lijsten gevraagd van de personen, welke in onze steden verspreid gevangen zaten 9. Ор den laatsten Maart werden drie leden van de Staten-Generaal gecommitteerd om met Zijne Excellentie op het stuk van de wisseling der gevangenen in gesprek te treden, еп zoo vernam теп ’s Prinsen advies, dat men den vijand niet openlijk verzoeken moest, over die zaak met ons in onderhandeling te komen. Zijne Excellentie had op zich genomen onder de hand maatregelen te nemen door middel van » zekeren geheimen persoon ,” die len dezen einde naar Brussel zou vertrekken om de Infante te polsen * Ор deze wijze had de Prins het ten volle in zijne hand om voorslagen van uitgebreider aard te vernemen of te verstaan te geven. ч Maar daarom behoefde het krijgsgeweld niet opgeschort te worden. Integendeel, hoe den vijand tot de verlangde inwilligingen te nopen, zoo geen gevaar hem bij weigering bedreigde? Dus werd al vroeg in het jaar van versterking der krijgsmacht en van het betrekken van een veldleger gesproken. In het najaar van 1628 was het getal man- schappen in elk der 50 nieuwgelichte Compagnién Nederlanders verminderd tot 100. Tegen den winter was er bij de Staten van Holland zelfs sprake van de geheele afdan- king dier Compagnién, en men besloot slechts ze tot het voorjaar in dienst te houden op de verklaring van den Prins dat de Staat zich van nu aan tot den verdedigenden oorlog te bepalen zou hebben, en op voorwaarde dat er geene waardgelders op de been zouden worden gebracht 5, Maar toen nu het nieuwejaar verschenen was, scheen het algemeen. 1 Resol. Holl. 20 Nov. 1628. 2 De vereeniging van beiderlei taak werd ondoenlijk geacht (Hesol. Stat.-Gen. 12, 20 Maart, 1629. Resol. Holl. 21 Maart, 1629). 3 Resol. Stat.-Gen. 21, 24 Febr.; 1, 17 Maart, 1629. Resol. Holl. 20 Maart, 1629. 4 Resol. Stat.-Gen. 31 Maart; 5 April, 1629. 5 Resol. StatGen. 16 Oct. 1628. Resol. Holl. 25 Nov.; 8 Dec. 1628. ІП Deer. 4 ток. - 46 1627— 1630. Maatregelen om vroeg in het jaar ieta tegen den vijand te onder- nemen 362 ALGEMEENE GESCHIEDENIS TT eee 1627-- vast te staan, dat ег een belangrijke aanvallende beweging tegen den vijand zou plaats grijpen: er was daartoe in verband met ricneLreus plannen eene soort van stilzwijgende overeenkomst met Frankrijk aangegaan. Tegen het eind van February (1629), heette het, moesten alle Compagnién voltallig wezen; de Engelsche en de Fransche officieren in onze dienst, die zich met verlof buiten "8 lands bevonden, werden bij herhaling ge- waarschuwd herwaarts te komen, en de 50 nieuwgelichte Compagnién zouden van 100 op 200 koppen gebracht worden 1, Wat men van de vijandelijke macht in de vestingen Breda en ’s Hertogenbosch vernam, was wel geschikt om ons te doen verwachten, dat wij geen hardnekkigen tegenstand behoefden te verwachten. Sprnoza bleef afwezig, en geld ter geregelde betaling der soldaten kwam er uit Spanje evenmin. Het garnizoen van ’s Hertogenbosch, zeide men, voerde den boeren, wien zij hunne waren ошпатеп , te gemoet: » als de Koning ons betaalt, zullen wij u betalen.” Te Breda was de be- zetting wegens die wanbetaling zoo oproerig, dat er twee Compagnién ruiters uit den Bosch derwaarts moesten verlegd worden, om haar in bedwang te houden. Vernamen die behoeftige soldaten, dat ’s Konings geld door de verovering der zilvervloot thans in onze handen was, Wat was ег dan niet te verwachten? Kortom, er werden maatregelen verordend om die zegepraal aan de garnizoenen van den vijand door luidruchtige feeste- lijkheden in onze grensvestingen bekend te doen worden 3. Zij hebben Doch met dit al had de verlangde versterking der nieuwe Compagnién geenen тоог!- voortgang. digen gang. Wat er aan haperde waren gewichtige bezwaren, in de Provincie Holland ge- rezen. Amsterdam hield voor het oogenblik alles tegen. Toestand van De woelingen der Contraremonstranten waren aldaar in het voorjaar van 1628 tijdelijk —— 11 bedwongen 8. Intusschen ging de kerkelijke autoriteit voort, bij monde van de Gedepu- drijven der Con- traremonstran- ten. geweerde vrijheden te ijveren, welke de Remonstranten zich tegen de plakaten veroorloof- den. — Had men in dezen tijd de veroordeeling der vijf Remonstrantsche artikelen slechts teerden der Provinciale Hollandsche Synoden tegen de haars bedunkens niet streng genoeg niet al te streng uitgelegd, en het gevoelen der Nationale Synode daartegen slechis als ‘eene belijdenis der waarheid en geenszins als een noodzakelijk te omhelzen leer willen erkennen, vele Remonstranten zouden in den schoot der Kerk teruggekeerd zijn. Doch zij werden teruggestooten, еп het gevolg hiervan was, dat zij bij de Staten een rekest indienden om vergunning van godsdienstoefening buiten de openbare kerken. Tevens verzochten zij, dat hunne verbannen leeraars zouden mogen terugkeren, en de zeven nog op Loevestein gekerkerde predikanten in vrijheid gesteld mochten worden. — Als in antwoord daarop, verzocht de Synode, te Delft in den zomer (van 1628) vergaderd, dat 1 Resol. Stat.-Gen. 8, 10 Febr.; 22 Maart, 1620. 2 v. р CAPELLEN, I, bl. 488. Resol. Stat.-Gen. 12 Jan. 1629. 3 Zie hiervoor bl. 282, 283. DES VADERLANDS. 365 | de Staten van Holland de Remonstranten bedwingen zouden, »die alsnu met geweld aandrongen om hunne factie in alle steden op te dringen” De Vergadering belastte het Hof еп de officiers van justitie met de taak om de hand aan de plakaten te hou- den; maar betoonde zich niet bijzonder gestreng, in zoo verre zij de rekwestrerende Remonstranten naar hunne stedelijke Overheden verwees, alsof het nog in bedenking kon komen, het verzoek op de eene of andere wijze in te willigen. Ook trachtten Hun Edel Mogenden zulke maatregelen van de Zuid-Hollandsche Synode te verhoeden, die door een al te uitsluitend drijven tot nieuwe scheuring in de Kerk schenen te leiden. Toch bleef de belijdenis van het gevoelen, in de vijf Remonstrantsche artikelen uitge- drukt, als een grond van uitsluiting van het Avondmaal in de openbare Kerk gehand- haafd 1, In weêrwil van alle bevelen, aan de uitvoerders der justitie gegeven, hadden de Re- monstranten, stout op de redelijkheid van hun streven en op de zedelijke ondersteuning van velen der aanzienlijksten, den mioed om, nu hun de toegang tot de openbare Kerk onizegd bleef, met hunne onderlinge bijeenkomsten zelfs in den Haag voort te gaan. Op de klacht van den Haagschen Kerkeraad deswegens lieten de Staten van Holland onder- zoeken, of het der rechterlijke en der stedelijke Overheid aan den wil of aan de macht ontbrak om zulks ten minste in den Haag onder de oogen van de Staten, van de hooge Collegiën, van de Hoven en van zijne Excellentie te verhoeden. De Haagsche Overheid antwoordde, dat zij, ziende hoe die bijeenkomsten in andere steden straffeloos geduld werden, niet begrijpen kon waarom zij hare burgers harder zou behandelen dan anderen het de hunnen deden. Het Hof betuigde mede, geen гедещКеп grond te kunnen aan- voeren tegen dezulken, die beweerden niet in te zien, waarom hun in den Haag ver- boden was wat elders werd toegelaten. Tevens bleek, dat de plakaten niet zonder medeweten van den Prins zoo slap werden uitgevoerd. Zoo zagen zich de Staten van Holland in ongelegenheid gebracht, te meer omdat zij met het bestuit, waarbij zij de Remonstranten aan hunne stedelijke Overheden verwezen hadden, aan de aanzoeken dezer partij voet hadden gegeven. Niettemin vonden zij goed te verordenen, dat de bijeen- komsten in den Haag zouden geweerd worden, zonder dat men er zich om bekreunen zou, wat te dezen aanzien in andere plaatsen geschiedde 9. Doch ook nu baatten geene maatregelen van de Overheid: de Remonstranten, het zegel der Magistraat verbrekende, openden zich den toegang tot een huis, waar 2) gewoon waren bijeen te komen en welks gebruik hun verboden was 8, Bij het beroep van de Haagsche Overheid en van het Hof op de vrijheid, door de Remonstranten in andere steden genoten, hadden deze Collegién in de voornaamste plaats 1 Resol, Holl. 21, 22, 25, 26, 27, 28 Ла; 2, 5, 9, 10, 11, 12, 15 Aug. 1628. 