VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
De Heer paLzer hadt deeze Schriften verzameld, en de Inleiding gefchreeven , toen zyn ampt hem ma de kust riep. Deeze Inleiding is de vrugt van eene byna Orne opmerking; zeven van welke hy als Refi- dent in Guinea doorbragt, en vier van dezelve als Gou- verneur van Wiydagh, als de van den Heer AB- SON. — Hy voegde, om het Werk meer volkomen- heids te geeven, er een Byvoegzel by van de voorige Regeeringen, verzameld uit alle Schryvers, die over dit onderwerp gefchreeven hebben , dan voornaamlyk uit SNELGRAVE. | De Aantekeningen , welke veelvuldig aan den voet der bladzyden voorkomen , onderfchziden zich gedeelt- lyk door Letters. R N. duiden den Heer NORRIS rij 3 GESCHIEDENIS VAN DÀHOMY. 69 AD: den ‘Heer. DALzEL; en de weinige, naa zyn vertrek ‘er bygevoegd, zonder Lettertekening , behoo- ren ain den Schryver van den- Text, en hebben- haare betrekking tot-denzelven, : weZonder des-vermäand te weezen, zou men, by voor- daad ;: de aanmerking mogen maaken, die de Vosrrede. gaar ‘ons mededeelt: „ Dit werk, befchouwd als eene ý verzameliog uit verfcheide Schryvers, verdiend onge- ‘ntwyfelt veel toegeevenheid uit hoofde der ongelyk- ey heid van-ftyl en van eenige weinige herhaalingen , » welke anderzins zouden: hebben kunnen vermeeden 5 worden.” — Dit eenige weinige is wat min voor iéts, dat veelvuldig zou mogen heeten, ` dk lk „scBehalven eenige Aanmerkingen van minder. belang, men in de Voorreden breedvoerige aan op de lig- Sing der Plaatzenin. de Kaart „door den Heer NòRRIS goe ‚van Dahomy en deszelfs Sgrin ftreeken, voor den Aardrykskundigen van be ang zyñ, doch zónder die Kaart niet wel te begrypen. Het flot dient der vergoely king van den S/aavenhandel; en mag men gn, oogmerk, niet zonder grond , deels dit Werk Chryven "althans veele trekken komen ’er ín voor, die zeer'in t. oog vallen, en te veelvuldig om hier op de noemen; omegter iets te-doen , wyzen wy op bl. 45 en 465 doch meer byzonder op-de vreemde en Jange voering Van ADAHOONZOU, toen hy hoorde wat er egens den Slaavenhandel was voorgevallen; edenwoering , welke twee--guren duurde , en ten (rekt wan de woordenrykheid der Dahoman: ; indt-dezelve bl. 371-378, - Dit zeker ís een uit- DE hiang va den Heet parzer bevat het n- Jerite -en weetenswaardigfte, van dit: Volk; veel , daari eld, wordt. door de volgende Gefchiedenisfen ge- aafd, De kennis aan de-Dahomans klimt-niet hooger dan tot den Jaare 1724. Uit de overlevering of Legende er Barden -iş niets op te maaken „ dow: doen zo undig-ingerigt zyn , dat ’er hiet op te vertrouwen e D an deezes,Lands ;' gelyk wy inhet: Werk VMermeld vinden, verbiedt dikwyle mel ing te maaken Van daaden of verri ingen, die hem of de zynen tot Schande, zouden n: : Was-dit alleen in- Dažom bet geval! Hoe veel Gefchiedkundige WOON | y 7e urna DALZEL 777070 by-befchaafder Volken „en ook by: ons: Verdönkerd’, doorde chien veragtiykfte bewee en! Suy -+ Van, Wreedheden. gewaagden „wy; ¿dè pen ter beoore deeling van dit Werk op °t papier zettende. 2- DeGe» fchiedenis begint ’er mede; en de Naams-oorff Van yskan ten ftaal dienen. Eens nabuurig:Vorst imet den Koning der Foys , de oude naani»deezes! Volks in oorlog zynde, deedt eene gelen: dat ‘hy den Vorst pa, aan de Fetiche of Godheid zou, opofferén:v … Deeze „: zo als ons‚te leezen genen wordt, vervulde hys s door naa de behaalde overwinning -den buik “open te ssfnyden van zynen gm hie ra gevangehien , waar » na hy het lyk tentoon elde 5: op sde -gror „s van: het Paleis, ’t-welk hy bezig was te-bouwen , „ende. muur daar over heen brengende „noemde hy ss:het-Gebouw, toen het voltooid was, D | „‚s-huis.op den buik-van-pa (*).® ot en Wy zouden te lang worden ,. met-eeh aameengefcha» keld Verflag deezes-Werks, of zelfs metde ve der Hoofdftukken ‚waarin het gefimaldeeld is. : noegen ons met flegts het een en ander aan te ftippens ’ geen van de.zonderlingheid kan getuigen. <<’ ct San de: Eycos, éen -nabuurig Volk’, waarmede de r En ss vernederend en Wan Vorst š vandie! zorg) te ontheffen, en hem eenige rusttê ver- „fichaffen. er verwekt, ten gevolge ; doch met een zo opge» kigen uitlag s „dat hy,” dus luidt het verhaal “geen nooit aan wreedheden ontbreekt, „, met e hek os de: Zyn „talryke Familie door de overwinnaars werd ter dood pe geb tə die zelfs de zwangere Vrouwen niet fpaar- „» den,” enz. Onze pen weigert hier te vervolgen ! ‚Om een denkbeeld te gecven van de magt en fterkte eens, Legers van de Eycos, verzekeren de Dahomans , » dat wanneer zy ten oorlog trekken, de Veldoverfte de » huid van een buffel, welke natuurlyk dik en taai is, » voorde deur van zyn tent uitfpreid, en: aan wederzyde » van dezelve een fpeer in den grond fteekt, tusfchen » welke de foldaaten heen trekken, tot dat de ongefchoei- a», Qe menigte „welke over de huid gaat, een gat in dezel- s ve gefleeten heeft; zoo haast ’er dat gatis, meendt hy ay dat zyne magt genoegzaam is om te velde te gaan.” bean, alle de byzondere Stukken , waaruit dit Werk effaat, is ons als het belangryktte voorgekomen, de eiz na het Hof van BOSSA AHADEE, Koning van Da- homy, door ROBERT NORRIS, loopende van bl. 184 tot 8703.van welke, tot het einde, de Heer ABsoN-de-pen voert, de Gefchiedenis woortzettende tot den Jaare 1791, In.een. Werk, waarin Wreedheid den boventoon. flaat, Vinden wy die tot in de Feestvermaaken. ,,- Indien by » zeker vrolyk Feest iemands voet uitglipt en hem doet » Vallen, wòrdt zulks aangezien als een kwaad voorte- p ken, en den armen rampzaligen uit den drang wegge- vraagen en het hoofd afgehouwen.zouder den dans tg UE s93 IOO- „3 A. DALZEL' s, ftooren, welke blyft woortduuren als of ‘er niets ges » beurd ware.” e Ks | Koning BOSSA AHADEE'’s Serail of Vrouwentimmer wordt befchreeven als te beftaan „ în tusfchen de drie „ en vier duizend Vrouwen. Zyne aanzienlyke Heden „ hebben ’er ieder van een tot drie honderd, en lieden „ van minder rang van een half-douzyn tot twintig. a» Door deeze onevenredige verdeeling „waar by de rech- „ ten van den mensch gefchonden , en hunne behoeften » aanmerkelyk miskend worden, blyft het geringe gee 5» deelte van het Volk onvoorzien ; doch in iedere Stad » is een zeker getal van Vrouwen, geëvenredigd naag s de grootte der pas, die verpligt Zyn ten dienfte te » ftaan van elk, die zich by haar aanbiedt ; de prys voor » haare gunften is geregeld en zeer maatig.” - Ten aanziene van deeze menigte der Vrouwen des Koe nings vinden wy eene zeer optekeneuswaardige byzone derheid, in de Znleiding vermeld. „, Binnen de wallen $ van de onderfcheidene koninglyke Paleizen in Dahe» s» my bevinden zich niet minder dan drie duizend Vrou= ‚‚ wen ingeflooten. Verfcheide honderden van dezelven », worden in den Wapenhandel opgebragt . onder eene » vrouwelyke Veldoverfte en mindere Officieren, door 9, den Koning aangefteld.” Deeze Amazoorien maaken geen klein figuur in de Gefchiedenis, | E In de befchryvingen kwam ons zeer opmerkenswaardig voor, die van den wind Harmattan , ten welken wr zigte de Schryver zeer van Doétor LIND verfchilt. Wy moeten, ter oorzaake van de uitgebreidheid, de overnee- ming agterlaaten. gs Koning ADAHOONzoU’s Gefchiedenis is de gefchiedes nis der Wreedheid. In een ftryd tegen de Mahees, en by derzelver te onderbrenging, werden mans, vrouwen en kinderen, zonder ofhderfcheid, aan het zwaard opge- offerd ;de lichaamen der verflaagenen ‘aan de boomen opi meg de hoofden voor den Koning bewaard, die by ze gelegenheid eene vergelding van twaalf skies- Cauris (omtrent 17 guldens) op: ieder hoofd geteld hadt, boven den prys, welken hy gemeênlyk voor eenen leevenden flaaf betaalde: want, zeide hy, ík Aecb kop« pen en geen flaaven noodig. 5 % Was deeze wreedaart, naamlyk, die ’er op gefteld was om een huis te bouwen, bedekt met bekkeneelen , Pea en GESCHIEDENIS VAN DAHOMY. 73 en beverfd met menfchenbloed. Zyne Vrouwen dienen hem zom tot Beulinnen ; een deezer, daarmede wat te onhandig omgaande by zekere flagting , voerde hy se gemoet : zo moct het. swaard: houden, geef my, zo moet gy doen, verbeeld u dat gy hout kapt! Dit werd toes gejuicht-en die flagting als een klugtfpel befchouwd. Afgeflaage koppen worden ten vermaake der menigte ten toon gefteld, en de bekkeneelen gebruikt tot het opfieren der Koninglyke muuren. Wy kunnen uit dit Boek vol wreedheden niet nalaaten het volgende af te fchryven: »De Man, die met het vervaardigen van dus » ten muur belast was, verzuimd hebbende, eene juiste „berekening te maaken van de ftukken, welke hy te s plaatzen hadt, was zeer verre in zyn werk gevorderd, » toen hy bevondt, dat ‘er geene bekkeneclen genoeg » Zouden zyn, onf het geheele werk met dezelven op te » tooïjen. Hy verzogt derhalven het wérk op nieuw te » mogen beginnen, op dat hy, door dezelven wat wy- » der van elkander te plaatzen, het geheel een geregel- » der gedaante zou kunnen geeven. Doch de Koning ‘» weigerde volftrekt zyne toeftemming daar aan, zeg- „ dente > dat hy van de Badagrees hoofden genoeg zow s vinden; om het werk, op den voet, zo als het was aan- En gelegd, regeimaatig to volooijen, — De konstwerker » bleef met zyn werk voortgaan, tot dat alle bekke» „‚ neelen verbruikt waren ; men pam toen de maat, en maakte eene berekening van 't geen ’er aan ontbrak om » âlles regelmaatig af te werken, en men bevondt, dat » men en zeven en twintig-bekkeneelen te kort »„ kwam. De gevangenhokken , waar in de rampzalige s gevangenen waren opgeflooten, werden diensvolgens 3 ppan en het berekend getal {lagtoffers daar uit ge- px ‚ die dan allen in koelen bloede tot dat helfche „ cinde vermoord werden, — Deeze barbaarfche daad s werd y prer de toegejuicht van alle de omítanders.” In eene Aantekening wordt aem dat het ten dien tyde flegt gefteld was met den Slaavenhandel te Whydagh. :- By den dood van dit Montter werden vyfhonder wyf-en-negentig vrouwen door haare eigene medegezellig: nen vermoord, en afgezonden om ADAHOONZoU in de an- dere wereld ten dienfte te ftaan. — In dit Land is de Fetiche, of ien een Tyger, naar ’t berigt van NORRIS. Op fraaîheid noch netheid kan de Vertaaling roem LETT. 1Ö0I. NO. 2 F draa- 74 A DALZEL) GESCHIEDENIS VAN DAHOMY, draagen. Het fpeet ons, in veele gevallen, het oore fpronglyk Werk niet te hebben, niet twyfelende of wy zouden, op verfcheide plaatzen, groote misflagen heb- ben kunnen aanwyzen: Drukfeilen zyn in. menigte voor- handen. pe me , ` sa vn Wat de Plaaten: aanbelangt, dezelve zyn eer. vreemd aa: 6 r Bg KA i P dan fraai, ` Egypten, zoo als hetzelve oudtyds- was — üu sv ER aezen konde: óf Algemeene en’ Byzóndere Befchrjving yan dat Merkwaardig, Land en deszelfs Imwoorierens Steden „Vlekken, Havens , Rivieren, Meirèn s-Volks-ze- den, onder fcheidene Godsdienflen; Voördbrengfèlen; enz Te Arnheip, by J. H. Moeleman Junior , en Comp. s 1800. Zn gr. E 223 bl. nI e NER N er Feten is in-waafheid. een in) alle opzichten zeer merk: waardig Land, en zinds den Argonauten tocht der Franfchen- derwaarts (zo noemt de: Voorredenaar den- zelven) is het nog al meer merkwaardig , althands de aan- dacht op nieuw daar op gevestigd geworden. Het is voor een aantal -menfchen onmogelyk „ om alles, wat over Egypten gefchreven is, te lezen, en alle Reisbe- fchryvingen te vergelyken 3 velen hebben daar toe noch den tyä, noch het géld. Dit uit het Hoogduitsch vettaalde Stukje is gefchreven or den ; Lezer iets goedkoaps-+e- le~ weren „waar if éöhtèr de -belangrikheid van het onderwerp door geene al te korte of te vluchtige beldandelidg uithet oog verloren werdt. De vm heh yleit zich; in :desftof « die hy behandelt, geen cen, ei ie voorwerp: over ’t hoofd gezien, noch ‘iets hoegenaamd , dat-op ‘enkel. ver: moeden fteunde’, of onbewezen was, voor goede: munt opgegeven te ‘hebben, Achter ‘div Werkje winden, wy ene opgave van ‘de belangrykfte Schriften-“over den yoormaligen èn tegenwoordigen dtaat vah Egypten, en ne aanwyzing van het een en ‘ander, dât, by gélegen- bela van de! landing dér Franfchen in dat metkwaar- Kg is in het licht gekomen. a re at. ~ Wy geloven, dàt dit Stukje in de daad vry naauw- keurig iszen iemand, die nog weinig of niets van Egypten weet, kan ‘er vry wat uit leren ; gelyk het hem dan. ook tot ene gefchikte handleiding dienen kan-by. verder. on- i l ' >” E TTSA BESCHRYVING:- VAN EGYPTEN: 55 derzoek. Het is echter, in ons oog, wat al té kort , én “daardoor -wat droog. De gehele gefchiedenis tot 1973 loopt in wyftig-bladzyden afz en als wy eenvou- dıg den inhoud affchreven; dan zou iëder zien, het is niet mogelyk , dat alle de daar genoemd wordende by- zonderheden behoorlyk kunnen verhandeld worden in een zó kort beftek. Dan genoeg: is iemand met de nieuwe: ré berichten eh de vroegere gefchiedenis van Egypren reeds a en bekend, dan is dit Werkje voor hem ook niet gefchreven. De Tytel, derhatven, en. het begin van het Voorbericht: gy zult, Lezer! in deze weinie ge bladen. alles, wat maar eenigfinds uit de vroegere en laatere gefchiedenis van Egypten belangryk en wetens- waardig kan gercekend worden, in cen kort beftek by een verzaameld vinden, —” heeft ons het inst behaagd; Het is altyd ene onaangename teleurftelling , als meh lakens óp ene ftaalkaart vindt, waarvan geen voorraad in den winkel is , althands niet genoeg voor het kleed, dat wy ‘er van zouden behoeven, Bydraagen,- ter Gedachtenis van G. WASRINGTON. Met een deli na Te Haarle, by-À. Loosjes, Pa. 1801. dn gr. 8yoa 104 óf. | We ne Rc l N ER AS grootfpraak maaken wy ons niet fchuldig, wanneer wy zeggen, dat de grootte, Man der jongst verftreeke Eens Wwe WASHINGTON Was, Geen wonder, dat, by: diens Veérfcheie den uit dw Leeven, de, Staaten van America zich in diepen ` rouwe gedompeld vonden; dat zy aan een: beknelden en: vollen boezem lugt poogden te geeven, door op vedlerlei wyzen dien rouw aan-den dag te. leggen. Hierin zogt de eene Staat den anderen. te-overweffen-, en- minder- aanzienlyke- plaatzen don- gen na die-ecte, — Geen. wonder, dat men zich benaars ftigde-om hiet te Lande ’s Mans Gedagtenis te vereeren , -met in ’t licht: te brengen de Leevensgefchiedenisfen van hem ver- vaardigd (*), en de Lykredenen over hem uitgefprooken He d € (*) in ons Mengelwerk hebben wy ons gehaast om ‘er eène te plaats den; Ke bl. ' Het thans voor ons liggend Stukje behelst j}. morse's Re- denvoering, onder den Tytel, MOSES En WASHINGTON verges deeken; — de daarby voorgeleezene Aanfpraak van den Gee peraal WASHINGTON, met welke hy afltand deedt van het Voorzitterfchap der Vereenigde Staaten ; en eene Lec- vensfchets van WASHINGTON, vergezeld met eenige belangry- ke Bylagen: ===- als een Brief van LA ROCHE aan L'MAINE; een Onderfchepte Brief van den Jaare 1754, het toenmaalig oogmerk der Franfchen op Noord- America in klaaren dag ftel- lende ; eene Befchryving van WASHINGTON's Landhuis Mount Vernon; diens Brief, toen hy tot Hoofdbevelbebber des Krygs- volks werd aangelteld; Verlag van een gefimeed en ontdekt Verraad tegen ’s Mans Leeven; Berigt wegens een Fac Simile van WASHINGTON's Brieven; Schets van de algemeene Goed- keuring der Keuze van WASHINGTON tot Prefident; lets over de Weezenstrekken van dien Held ; breed verflag van de Ziek- te, Dood en Begraafenis van WASHINGTON, met eenen Brief van diens Weduwe aan den Prefident der Vereenigde Staaten: = alles beflooten met een Dichtftukje. J. Morse, onzen Landgenooten bekend uit diens fchoone Befchryving van den Tegenwoordigen Staat der Vereenigde Staa- ten van America, nevens de Historie van den laatflen Oor- (*), voerde het woord over WASHINGTON , te Charlestown. Het Voorberigt geeft verflag van de daar by plaats gehad heb- bende omftandigheden , en het verder voorgevallene op dien Treurdag te dier Stede; byzonder in de Loge der Prymetzelaa- ren, van welke zo dikmaals verguisde Broederfchap de Gods- dienftige WASHINGTON een uitfteekend Lid was. | . Naa een Gebed vangt de Redenaar aan met het vermelden van het zwaar verlies in den Dood van wasuiNGToN. Om de gedagten zyner Toehoorderen by die Gedagtenisviering te geleiden; koos hy de woorden, DEUTERON, XXXIV: 5, 7, 8. em Men verwagte van MORSE geene Vergelyking, die in het beuzelagtige loopt; gelyk 'er zodanige maar al te veel voorhanden zyn, wanneer veelen het ondernamen, om Lieden. van deezen Tyd met Perfoonadien in de Gewyde Gefchiedenis- fen tegen over elkander te ftellen. Verre van daar, Alles is hier groot en treffend. Naa eene Kenfchets van moses, in de voornaamfte opzigten van diens Leeven en Charafter, te heb. ben opgehangen, zegt MORSE: „, Zodanig waren de bekwaam- » he: C°) Zit onze zettéroef. voor 2799, bl, 219» 8 TER GEDACHTENIS VAN G. WASHINGTON, 27 s» heden, de deugden, de uitfteekende en weldaadige Krygs- »» tn Staatkundige bekwaamheden ; zodanig was het hoogst p vereëtend en beganftigend lot van moses, in leeven en {tere » VEN, — En zodanig, dunkt my, hoor ik u , myne Toe- s» hoorderst met eenpaarige {lemmen zeggen — zodanig was 3 ONZE WASHINGTON ! „ Nimmer, misfchien , waren de gelykvormigheden in Cha- „râfter en Leevenslot , tusfchen twee doorlugtige Manner, j} die ooit leefden, zo veelvuldig en zo treffende, als tusfchen: p, MOSES En WASHINGTON. Indien de laatfte moses ten voor- ‚beelde gekoozen hebbe, was hy zeker verftandig in zyne „ keuze en gelukkig in de naavolging. Beiden waren ‚‚ gebooren om groote en gelykfoortige daaden te volbren- » gen; om, onder het geleide der Voorzienigheid , ieder de » Stammen hunner Landgenooten te verlosfen van het juk der » verdrukkinge; en met de beste gedaante van Staatsbeftuur » en het verftandigst Wetboek een onafhanglyk en agtenswaar. » Stig Volk daar te ftellen, Beiden waren zy vroegtydig en »s Op eene zonderlinge wyze opgevoed en hekwaam gemaakt » tot de verhevene en veríchillende posten, welke zy ftonden » te bekleeden.” Mer deezen overgang tseedt hy tot WASHINGTON’s Leeven, Daaden en Charaâter, en toont in alles de juistheid zyner Ver- gelykinge, — Leeringen van eenen byzonderen èn meer al- gemeenen aart befluiten deeze welingerigte Lykreden. De opgave der Bylagen getuigt van derzelver aangelegen- heid. Wy ontleenen ’er, kortheidshalven , niets uit, en, naa 's Uitgeevers voorneemen, om, wanneer hem daartoe gefchikte ftukken vporkomen, deeze Bydraagen te agtervolgen, vermeld te hebben, geeven wy nog het flot van bet oorfpronglyk Va- derlandsch Dichtftukje. - Voelt hier , indien gy fets gevoelt, Hoogmoedigen , die , [choon laurieren Uw fchedels om uw krygsdeugd cieren , kroonen vlamt , op zetels doelt; Voelt hier uw kleinheid — uwe fhoodheid, Leest in 's Volks traanenvloed, by de asch ’ Van WASHINGTON, den lof der grootheid Ven hem, die altyd omm Burger was. _Fs Lau 53 CLEGWERKRANS VOOR WAARINGTON, Lanwerkrans voor. VIASHINGTON , gevlochten daor Nederlandfcht Dichters. . Vooraf gaat „de Levensbefchtyving van dien anfter- c. feljken Held en:Staatsman. Te Harlingen, by W.Y. di Plaats, 1300. dn gr. 8yo. 26 bl. Had A: NN D he kleine Verzameling van Lyk-.of Lof-dichter „ (hoe tmoe: ‚teh wy ze noemen?) op eea Groot- Man , verfchillende in uitgebreidheid en in. waarde. Het bekende Lied van azr- tamy komt hier- mede- voor, en munt zeer zeker-uit boven alle de anderen : echter laat zich ieder van deze Stukjes met ges _ hoegen lezen: het Latynífche heeft ons vooral behaagd. De Les vensbefchryving is hier kort, maar ——-het is toch de Le- vensbefchryving van WASHINGTON! — zeer belang: yk, De Gevolgen der Losbandigheid , gefchetst in eene Redevoering voor Kinderen, over de Gelykenis van den verloren Zoon. Ges houden den 18 van Slachtmaand 18co, door C. ROGGE. 7e Leyden, by D. du Mortier en Zoon; 1800. In 1amos 43 bh Ga Leraar van den Godsdienst, die eens voor Kinderen prediken wil, zal het zich beklagen, deze Leerreden als vorens eens in te zien: zy verdient, naat ons oordeel, allen lof: daarom pryzen wy dezelve ook ten fterkften aan ; en dit Stukje dient al wederom ten bewyze, dat men zeer goed voof Kinderen prediken kans Ere aanmerking, evenwel, houde de Leraar noecg ons ten goede. Het berouw: van den, wederke* tenden Zoon kan wel miet te fterk worden aangeprezen ; en on- edelmoedig,dit moet en mag men voelen , was de onvergenoeg heid van den ouderen Broeder. Maar voor Kinderen vooral z:gen wy toch liefst dien anders gehoorzamen Zoor niet zo. zwart getekend: geen kwaad te doen, moet toch by het Kind altyd beter zyn, dan berouw te behoewen.; en dan is het ook een roerend en zeer bruikbaar denkbeeld: de Vader vergeeft en vergeet teeds, wanneer -een.Broeder, een andets, braaf , een voorbeeldig deuzdzaam Broeder; nog: niet vergeven kant Nog eens, inwusfchen,,deze, Redevoering behaagt ons zeer. Het is geen kunst, voor Kinderen te prediken, indien een Kinderpreek ene geheel gewone Leerreden is, alleen met dit onderfcheid, daf men Lieve Kinderen in plaats van Lieve Tit hoorders zegt: maar als ene Kinderpreek alle de vereischte) heeft van ene Leerreden voor volwasfenen; en het daarenbo- ven duidelyk is, dat de Leraar de menfchen in hunne kinder- jaren beftudeerd heeft; wanneer hy den kindertoon en der kinder(maak volmaakt wel weet te vatten, en zulks Zonder en C, ROGGE, GEVOLGEN DER LOSBANDIGHEID. 79 het fuk ' gekunfteld -wordt, ’t geen in ons oog alles bederft „ = dan is sene “Kinderpreek waarlyk zo gemakkelyk niets Voords, de Kinderen verfchillen, @ok zeer in jaren, vatbaazr- heiden oefening ; dus allen nuttig te zyn, ook hier het zwa- te van de taak is. ALs N- | ke : Door openbare Godsdienftige Leerredenen wordt, Gode zy dank! nog zeer veel goeds gefticht, en het ter Kerk gaan is een middel ter bevoordering van kennis en deugd, zeer in den {mask van: het ‚volk ; men zou door gene andere inrichting nog, over het algemeen , 20 veel goeds aan den man kunnen hel: pensmen bediepe zich dan ook van dit middel by Kinderen; by het invoeren van zulke Oefeningen heeft men ook van anders i zeer bevooroordeelde Ouders weinig tegen{tand te wach: ten. -' Kinderpreken hebben ook dit dierbaar nut: gaarne en van zelven wennen vele Ouders hunne: Kinderen wroeg aan dg Kerk; dan de gewone Leerredenen gaan doorgaans de vatbaar, heid” der Kinderen ver te boven, en zyn maar zeer weinig Voor humne kinderlgke behoeften berekend: maar het graok geworden Kind is nu aanhet wat anders denken , terwyb ‘eg gepredirt wordt, reeds zó gewoon „ dat.het-niet dan met moeis fe -aandachtig blyven kau. Men predike daarom. afzanderlyk „ fndar\recht.goed, voor Kinderen , en bet omgekeerde zal waar worden: groot geworden zynde, zal men aan aandachtig luiss teren gt woon. zyn. ` Mogten dan deze Oefeningen meer alge- Heen worden ingevoerdd;: o A TO T TEET Te poep r, T are ie i ET Tr q Het’ Fuwelyk-naar de Mode. Bhjfpel,'in één Bedryf. Te Ami _feldan, 'by P. J: Uylenbroek ,' r800. - dn-8voi 58 ble om 8 a t vl eder' drukt zyn denkbeeld op ene hem eigene wyze uit. Dig $ flukje,-zo (preekt de-Burger-n. TOLLENS, C. Z., beflaat: ge. deeltelyk uit overgenomen gefprekken van MoutenEs mariage forcé; het is echter“geen vertaling van hetzelve. Geheele ‘táonee- fo van MOLIERE “yA M dit flukje weggelaten en geheel anderes tworpen; fommige tgoneelon’zyn enigszins: veranderd , doôr het inlasfen en uitlaten. van :echige uitdrukkingen; en eindelyk ds san dit flukje een geheel andere wending gegeven. Wy zouden Ons korter hebben uitgedrukt, op deze wys: Dit Stukje ís weinig meer dan ene Vertaling van moLiere’s Mariage forcé. Wy hebben "er hier en daar nog wat bygevoegd, en hetgeen wy veränderd hebben is maar yen- weinig belang. leder, die het oorfprongelyke vergelykt , zal ons toch toegeven , dat dit de mening wezen moet. Een man, reeds over de vyftig, verlieft op ene piep jonge Coquette, die hem gaarne neemt, maar haren jongen minnaar toch ook aanhouden wil, Vóór dat het huwlyk evenwel ks trok- $o KáT HUWELYK NAAR DR MODE, BLYSPEL. trokken wordt, komt hy tot naardenken, en wil zyn: wôord tes rug nemen; maar nu komt de broeder van het meisje in ’ fpel, en het wordt vechten of trouwen; waarop de oude dan maar het laatfte kiest. MoLrzre's plan, en MOLIERE’S eigene Woor- den: alleen is hier de broeder toch ecn blodaart in zyn hart, en by MOLIERE blykt dit zo niet. Het raadplegen van den ‘ouden met zynen vriend en met zyne hooggeleerde buren komt hier op dezelfde wys , als by moriene, voor; alleen hier heeft de Burger TOLLENS de gefprekken wat gerekt: daarente- fchynt het hem niet bevallen te hebben, dat de aanftaande ruidegom zich nog eens uit de hand goed geluk liet zeggen; althands dit toneeltje liet hy weg. En wat die gehele andere wending, welke hy aan zyn Stukje gaf, betreft; zo dra de man het huwlyk boven den degen kiest, is het Stuk by mortrne uit; maar hier ie de jonge minnaar nu ook tegenwoordig; de brui- degom verzoekt nu de bruid, hem den zak te geven; dan, in te- nwoordigheid van haren vader zelven , zegt zy hem ongeveinsd: £ is shands de [maak , dat ene vrouw een man en een minnaar heeft; en ik trouw u alleen, om dat ik u niet bemin; en ik trouw nsynheer niet, alleen om dat ik hem zeer lief heb, Na- turelyk wil de man nu nog eens terug; maar de broeder biedt hem nu ook nog eens de degens aan, en daarop vindt hy dan ook dat het ene loffelyke mode is, | Wy voor ons konden by morsene's geestig Stuk die byvoeg- fels wel ontberen; doch de fmaken zyn verfchillende, Genoeg: men kan toch niet zeggen, dat TOLLENs het Stuk verminkt en bedorven heeft ; en wy zyn dan nu door hem gerust gefteld, indien de voorraad , van Toneelftukken om te vertalen, eens mogt uitgeput raken , wy behoeven daarom geen gebrek te r haa de weg is ons nu gewezen: men neme dan, in zynen maak, gefprekken over, uit MOLIERE of anderen, en 'er zo hier en daar wat by: ‘er is toch niets nieuws ouder zon. Het toneel is op ftraat : myn dochter! zegt de vader, entfang uwen echtgenoot van myne hand; en gy, heer fchaon- goon! ontfang uwe gade, Ene verloving op ftraat; dit zal waarfchynelyk ook ene verloving naar de zode Zyn. \ AN k X A L G:E M- EE N E VADERLAND'SCHE LETTER-OEFENINGEN. di H, VAN. HERWERDEN, over het Euangelié yan JOAN- NES; -Ide Deel, Te, Amflerdam , by J. Allart, . In gr. byos 512, bl, D" vierde. Deêl def AN Van hét Euangelie van Fannes gaat over het Negende en drie vol- gende Hoofddeelen van dat voortreffelyk gedenkfchrift ; vervuld mat de allergewigtigfte bydraagen tot de leevens- gehiedenis van Jefus., De Eerw. VAN HERWERDEN lyft zich, in de wyze van uitlegging, en geheele be. handeling van zaaken, volmaakt gelyk, en levert in de daad veel bfuikbaars voor hun, die weinige of. geene hulpmiddelen by de hand hebben, onder het leezen ván dit gitmuntend Boek, en dezelfde leiding van gedachten met den geoefenden Leeraar gewoon zyn te volgen. Wy willen ‘er aan ónze Leezers nog eens wederom enkelde proeven uit médedeelen. | H. X: 30. İk en de Vader zyn dln. 33 Men ħeeft, tot recht begrip ván dit gezegde , in acht té neemen, dat, noemt Hy God Vader, en zegt Hy: Jk en DE VADER zyn én, Hy zich aánmerkt als Gods Zoon, het vleescheewordens WOORD, en dethalven, naar zyne verhevêne natuur befchouwd, zich verklaart één te zyn met den Vader, dat ook blykt uit zyn antwoord op de befchuldiging der Joden, dat Hy, dus fpreekende, God Jasterde , waar in y dit gezegde verwisfelt met dat: Jk ben Gods Zoon. Zegt gy tot my , is zyn antwoord ; dien de Vader geheiligd en in de waereld gezonden heeft gy lastert Gods om dat ik gezegd heb: Ik ben Gods Zoon ? Zoo dat één te zyn met den Vader, en Gods Zoon te zyn, raauw verbonden is, en het eene het ande- re influit. — Maar dan is ook klaar, dat Hy zich één noemt met den Vader, als hebbende dezelfde Goriyan natuur met der Vader, Men heeft, ter overtuiging hier LETT. ICO. NO. 3e ` G van, å - Ga H. VAN HERWERDEN van, in aanmerking te neemen — dat de Joden zich aan geene zaak in zyn “voorftellingen meer ergerden, dan dát Hy God zyn Vader noêmde, begrypende dat Hy zich daardoor Gode evengelyk maakte, — Z hadden Hem thans gedrongen, dat Hy zich met duide. lyke woorden verklaaren Zou , voor wien Hy wilde ge- houden zyn. Hierop antwoordt Hy hun, Jk en de Va- der zyn Eén. Hoe kan men nu vermoeden, dat Hy , ondertteld zynde dat Hy een wys, waarachtig, en ge- trouw leeraar. was, die de eere Gods en het heil zyner hoorders op het oog had , in zulk eên geval zich op die wyze zou uitlaaten , en de Joden: in het vermoeden fterken , dat Hy voor meer dan een fchepfel wilde aange- zien zyn, indien Hy niet in de daad meer dan een fchepfel was? — Men ftêlle zich hier by voor, dat Hy in de woor- den: Jk en de Vader zyn één, hun verklaart de reden, waarom niemand de zynen uit zyne hand zou rukken, daar niemand ze kon rukken uit de hand van zynen Vader. Deeze reden nu ging alleen door , indien de als de Zoone Gods, Gode evengelyk was, en dezelfde . Godlyke natuur en eigenfchappen bezat als de Vader. — Indien wy ook het gezegde zelve: Jk en de Vader zjn ééns ed overweegen „ zullen wy het zoo ver- heven vinden, dat het niet voegen zou dat een bloot fchepfel , hoe voortreffelyk het ware, en welk charac» ter het bekleedde , zich op die wyze uitdrukte, De Joden gevoelden die kracht van dit gezegde, en begree. pen dat Hy, dus fpreekende , zich Gode evengelyk maakte , gelyk zy Hem als eene misdaad voorwerpen. — Wanneer Hy dan verklaart : Zk en de Wader zyn één, poef Ei te kennen, dat, niettegenftaande het per- foneel onderfcheid tusfchen Hem en den Vader, Hy en de Vader dezelfde Godlyke natuur hebben, of eenwe- zens zyn, en dezelfde volmaaktheden bezitten, werken- de door dezelfde wysheid, wil en kracht.” H. XI: 51, 52. En dit zeide hy niet uit zig zelven ; maar, zynde Hoogepriester deszelven jaars, propheteer- de hy, dat Fefus flerven zou voor hét volk: En niet al. deen voor dat volk , maar opdat Ay ook de kinderen Gods, die verftrooid waren , tot één zou vergaderen, — » De zin der woorden komt hierop heder: dat, daar Ca- japhas Hoogepriester was van dat zelfde jaar, waar in Jefus fterven zou, en het welke God, door veele bui- ‚ tengewoone gebeurtenisfen , wilde doorluchtig a , y OVER HET EUANGELIE VAN JOANNES, 83 hy een voorftel deed, dat de grondflag was van een vonnis des doods tegen Jefus, en-het met zulke woor- den veren: lg die juist den aart en de nuttigheid van Jefus dood, naar den raad Gods, en de waare oor- zaak, waarom Hy dien moest ondergaan, uitdrukten.” Gedenkwaardigheden uit de Aartsvaderlyke Gefthiedenis- ‚fen, met ophelderende en praktikaale Aanmerkingen, ` door JACOBUS ENGELSMA MEBIUs, Predikant te Ry- perkerk en Hardegaryp. Allde Deel, Te Utrecht, by W, van Yzerworst, 1800.‘ In gr. 8vo, 314 bh ~ e Eerw.: meBIUsS. brengt, in dit derde en laatfte Deel , zyne ophelderende en praktikazle aanmer- en ark over: de Aartsvaderlyke Gefchiedenisfen , ten einde. Wy hebben onze Leezers, by de aankondiging der voorgaande Deelen , het loflyk doel van dit ge- fchryf, en de wyze, waarop hy het tracht te bereiken, leeren kennen-(*), Dit Deel begint met Jakobs terug- tocht naar Kanaan, ná zvn afíchéid van Laban, Gen. XXXII en XXXL: r—16, en loopt af met den dood van Jofef, wiens merkwaardige en leerryke gefchiede- pis, inzonderheid , eene ryke ftof tot -nuttige aanmer- kingen oplevert, die ook het grootfte en beste gedeelte van dit deel uitmaaken, en waarby een loflyk ge- bruik gemaakt is van den arbeid van anderen, die on- zen Schryver, in dit vak, voorgewerkt hebben. In het Voorbericht toont hy zich eenigzins te onvrede over den beöordeelaar van de eerfte len dezes Werks, in de Nieuwe Vaderlandfche Bibliotheeky die had geklaagd, dat hy het plan van BERGEN, ’t welk hy zich tot navolging: voorftelde , door noodelooze uitweidingen en fyftematifche begrippen, verlaaten , en daardoor de an- erzins leerzaame en nuttige aanmerkingen ontluisterd heeft. Van onze aanmerkingen, die ook al daarheen lepen, wordt geen gewag gemaakt. Wy hebben even- met genoegen. bemerkt, dat de behandeling, in dit Jaatfte Deel, een weinig minder omflachtig, en ook niet zoo doovmiengd is met Een opbelderingen van Theolo. gifché leerbegrippen, Het is er nogthans niet geheel vry | -o VaL, C") Letteroef. 1809, bl. 9. Ga 84 js E. MEBIUS van. Uit- Gen. XXXV: a wordt, bl.-49, afgeleid, dar de Waterdoop in den. Godsdienst zeer oud is, welken efus daarom- uit de zinnebeeldige Godsdiensttaal der Ouden ‚ tot zyne oogmerken, ook heeft overgenomen. Bl. 107 wordt , -uit de overeenkomst tusfchen de. lotge- vallen van Jofef, en die van onzen Zaligmaaker, beflo- ten, dat God altyd gewild heeft , dat ’er veel overeene ftemming, zou zyn tusfchen het. Hoofd en de Leden, zoo vóór als na zyne waereldkomst, en dat zich dit, bovenal, in fommige hunner uitneemendften meer zicht- baar zou openbaaren, Uit de opwekking van Jacob aan zyne door moedeloosheid traag geworden Zoonen, om naar Egypte te gaan, terwyl hy gehoord had, dat daar nog een e voorraad van Koorn voorhanden was, Gen. XLI, wordt, bl. 162, aanleiding genomen, om moedelooze Christenen, die over geestelòosheid kwynen, op Jefus, den beteren Jofef, en den vollen voorraad van allerleie genaadens, (waarom niet akerki enade?) die 'er by hem te bekomen is, geweezen. en. XLVIII: 15, 16, vindt de Schryver de Leer van Vader, Zoon en Geest. Zulk foort van aanmerkingen zyn evenwel, in dit Deel, zeer weinige. Wy maaken geen zwaarigheid , om het, over ’t geheel, als een nuttig handboek, voor mingeoefende Bybel-leezers, die geen gefchikter handleiding hebben, aan te pryzen. Wy willen, tot eene proeve van de omzichtigheid , waarmede de Eerw. meBIUS zyne aanmerkingen , die haar opzicht hebben op Theologifche begrippen, in dit Deel ter neder ftelt , ’s Mans aanteekening op de wel- bekende woorden, uit dat gedenkwaardig ftuk , waar- mede de ftervende Jacob affcheid nam van zyne Zoo- nen, Gen. XLIX: 18, op uw heil, 6 Fchova! wachte ik, hier nog overneemen. _…, Zeer afgebroken komt hier deeze uitroep voor. Het is duister wat ’er aanleiding toe gaf, en daaróm ook wat ’er-door aangeduid wierd. — Zweefden jJAKOB, by het vermelden van pan, de Fili. ftynen en de rampen voor den geest, die zyn Geflacht van deezen te wachten ftonden, maar waar van God hem eerst door SIMSON , en daarna door anderen , als sA- MUËL, SAUL, DAVID» €72. Verlosfen zoude, dan fchynt deeze verlosfing uit hunne hand door deeze Helden , maar Waar Van JEHOVA de eerfte bewerker was, hier beoogd te zyn. — Of herinnert jakos zich de Paradys- flang by het vergelyken van DAN by eene iang, fn AARTSVADERLYKE GESCHIEDENISSEN. 85 leidde dit zyne hoop op tot de geestlyke verlosfing door den Slangekopvermorfelaar? == Of ftaan deeze woor- den op haar zelve, zonder verband met het voorgaande ? En gevoelde jakKOB zyne zwakheid en nu aannaderen« den dood , zoo dat hy , nu vermoeid van al dit ze- enfpreken , het zelve een oogenblik afbreekt, en van e befchouwing van het onderfcheiden lot zyner Nako. melingen opgeleid tot die der eeuwige zaligheid, al zyn e op deeze vestigt? =e Het is zwaar hier iets te be- isfen. | ’s Heilands , gadeloze Zondaars-liefde , of Leerrede, ter nabetrachting van het heilig Nachtmaal , over Joh. Xl: 36b , door S. Je VAN DE WYNPERSSE, 4. L. M. Phil. Do8, Te Amfleldam, by H. Diederiks enz H. Lardé, 1800. An gr, 8vo. 32 bl. n den zelfden trant, dien wy reeds uit vorige Leerre- denen, door den Eerw. VAN DE WYNPERSSE in °t licht gegeeven, hebben leeren kennen, worden de woorden van den text , zict hoe lief Hy hem hadde, eerst korte- telyk a ge (Zy bevatten eene aanmerking van ee- nige Jooden, die ın menigte waren opgekomen, om Ma- ria en Martha, wegens het overlyden van Lazarus , te troosten, over wier gevoelens, omtrent Jefus, de Leer- aar vry gunftig denkt :) en vervolgends uit dezelve aan- leiding genomen tot ontwikkeling van deze drie waar- heden: „ r. Aan het H. Nàchtmaal wordt ons op de verrukkendfte wyze ’s Heilands toegenegenheid jegens zondaren ontdekt, en deze liefdevolle. inftelling riep ons allen, als °t ware, toe :- ziet, hoe lief heeft Jefus u ! a. Het geen ons °t H.N. van ’s Heilands ‚zondaarslief- de, zo uitnemend, zo plegtig, verzekert, verpligt ons , met de tederfte gevoelens van erkentenis, geloof en blyd- fchap, ons zelven en. elkanderen telkens te herinneren : ziet, hoe lief heeft Jefus ons! 3. Onze gelofte aan ’ H. N. voor het oog van een alwetend God afgelegd, dringt ons allen, malkanderen en alle onze evennaasten op de tederfte wys te beminnen , op dat vriend en vyand van ons, als bondelingen van efis, moete be- tuigen: ziet. hoe lief erder deze elkanderen!” hier 3 - a 86 Ss. j: VAN DE WYNPERSSE, LEERREDE. alles met eene doorloopende ernftige toepasfing , gefchikt naar de gelegenheid des tyds, wordt befloten. Men ontvangt nu, met deze Leerrede, ook een alge meenen Titel, om ze met de zeven. voorgaanden tot eenen bundel te ‘vertenigen. Pi ê Gedenkfchriften der Maatfchappy van Zendelingfchap, bot tende dk van het agh in Heen che Landen , enz. Uit het Engelsch, IIIde Deel ifie Stuk, Te Dordrecht , by A. Blusié en Zoon, 1800. In gr. 8yo. 168 bl, | Arn D" derden Deels eerfte Stukjen der meermaalen -reeds aangekondigde Gedenkfchriften van de Londenfche Zendeling - Maatfchappy bevat allereerst, in zich een kort verflag der Handelingen van derzelver derde alge- meene Byëenkomst, in Bloeimaand des jaars 1797, tot welke wederom eene verbazende menigte, zoo van Leeraaren , als-andere Christenen , van allerlei Kerkge- nootfchappen, was toegevloeid, “Men: deed woorftellen, over nieuwe Zendingen naar Kanada en Indoftan, en inzonderheid over het verkrygen van Zendelingen, waat- toe ook, onder anderen, werd. voorgeflaagen de oprich- ting van kleine Kweekfchoolen ; op onderfcheidene plaat- zen, waarin mager a jongelingen, in-welken men zen- delings- talenten befpeurde , geduurende een. paar. jaa» ren, het nodig onderwys- konden ontvangen; om hen te ‘beter bekwaam te maaken tot het verkondigen van het Euangelie. onder de Heidènen,: De aandacht werd voornaamelyk gevestigd op het voorftel: of ‘het niet de plicht ware. van Leeraars ,' die eenigen tyd..in de be diening geweest waren, en achting in: de-Kerk verwor- ven hadden, en inzonderheid wan hun, die daadiyk bad- den medegewerkt tot het oprichten. dezer. tichting » om , wanneer zy door het” ligbaam der -Beftuurderen werden opgeëischt, zich. bereidvaardig te toonen, om Jefus naam te draagen onder de Heidenen ? Waartoe eenigen aanftonds edelmoedig verklaarden bereid te zyn, indien de Maatfchappy oordeelde, dat zy zalks verplicht waren ‚en ’er- hen toe fiag y By nadere overweeging wierd evenwel, drie dagen laater, onder andere artike: len, betreffende de beste middelen, om Zendelingen $a GEDENKSCHRIFTEN. 87 bekoomen , dit alleen ‚met opzicht tot het. mde voorftel, befloten , ‚‚ de Leeraars inzonderheid aan te moedigen, om zich aan de uitbreiding van het ryk van Christus toe te wyden, in welk gedeelte der waereld ook hun dienst, ter bereiking van dat gròote doel, zou kunnen ftrekken 5 en-aan de Leeraars, die in het Bettuur der Maatfchappy zyn, en- alle anderen, die zich daar Peer bevonden, het bedaard en ernttig onder- zoek, of het Gods wil zy, dat zy in perfoon den naam van. Christus mag jn onder de Heidenen, aan te beveelen:” waarvan wy den uitflag en °t gevolg nader wenfchen te verneemen. Voor het overige hield men zich bezig met het veranderen en verkiezen van Beftuurderen, en andere algemeene fchikkingen. Ook zyn ‘er, by de- ze gegaen ‚ wederom verfcheidene Leerredenen , toepasfelyk op het doel, en, de werkzaamheden der Maaxíchappy , uitgefprooken, . In het bygevoegd ver- flag van de elingen der Beftuurderen , aan de Leden der Maatfchappy, werd naauwkeurig bericht ge- geeven van den aan en -de uitrusting van, een ge- rieflyk {chip , en de afzending wan dertig perfoonen , benevens vrouwen en kinderen , naar de Eilanden der Zuidzee, onder *t bevel van den Kapitein Wilfon, en van geen hun, op reis, tot aan de kust van. Brazil, is wedervaaren 5 vervolgends wan derzelver beraadflaagin- gen over de-beste wyze, om ook naar Afrika, in ver- wachting wan onderfteuning der Christenen, op de Kaap de Hoop , en wel byzonder naar het land der Foulah’s, met hulp van de nabygelegene. Kolonie van Sierra Leone, lingen af te vaardigen; &n €indelyk van de medewerking van andere Maatfchappyen; niet al- leen te Edenburg, Glasgow , en elders in Schotland , maar ook in Duitschland en Amerika. Het daarop volgend nader Bericht van eene werkelyke zending naar het land der Foulah’s, in Oâober 1797. bevat alleenlyk een kort verflag van: derzelver uitrusting , afteize en overkomtte tot Free-town in Sierra Leone. Daartoe behoort ook. de verdere ánboud van dit:Stukjen, te westen : eene Leerrede van William. Nicol, over Hand. XVL:-9; 10, b legenheid der inwyding van twee Afrikaanfche ingen , te Londen gehouden; eene Aanfpraak aan de Zendelingen, beftemd naar Afrika , door dw; Par- Jöns; algemeene nn on van de. Beftuurders 4 aan 88 GEDENKSCHRIFTEN. aan de Zendelingen , beftemd naar het land: der Fou- lah’s in Afrika; eindelyk- een Affeheids-brief aan de Zendelingen, by hun vertrek naar het land der Foulah’s in Afrika, gefchreeven dén 9 O&. 1797. 