Biblia Sacra, dat is de geheele Heilige Schriftuer bedeeld in het Oude en Nieuwe Testament; deze uitgaef vervat alle de boeken van het Oude Testament die in den Hebreeuwschen tekst zyn
2 Als gy door de wateren gaet, zoo zal ik met u zyn, en de vloeden zullen u niet over- dekken : als gy in het vuer zult wandelen, zoo zult gy niet verbranden, en de vlamme zal in u niet branden : 3 Want ik den Heer uw God den heiligen van Israël uw behouder, heb tot uwe ver- zoeninge gegeven Egypten, en het Mooren- land en Saba voor u. 4 Terwyl gy weerdig zyt geworden in myne oogen, en glorieus : zoo heb ik u liefgehad, en ik zal de menschen geven voor u, en de volken voor uwe ziel. 5 Wilt niet vreezen, want ik ben met u : van het oosten zal ik uw zaed aenbrengen, en van het westen zal ik u vergaderen. 6 Ik zal het noorden zeggen : Geeft : en het zuiden : Wilt niet beletten : brengt aen myne zonen van verre, en myne dochteren van het uiterste der aerde : 7 En alle dengenen die mynen naem aen- roept, dien heb ik tot myne glorie gescha- pen, ik heb hem geformeerd en gemaekt- 8 Leidt buiten uit het blinde volk, en oogen hebbende ; het doove, en hel heeft ooren. 9 Alle de heidenen zyn vergaderd te zamen, en de geslachten zyn verzaemd : wie onder u mogl dit verkondigen, of wie zal ons doen hooren de dingen die de eerste zyn? laet ze dier getuigen geven, en laet ze geregtveer- digd worden, en laet ze hooren en zeggen : Waerachtiglyk. 10 Gy zyt myne getuigen, zegt den Heer, en myn knecht, denwelken ik verkoren heb : opdat gy het weten en my gelooven moogt, en dat gy verstaen moogt, dat ik het zelf ben. Voor my is geen God gemaekt, en na my zal er geen zyn. 11 Ik ben, ik ben den Heer, en daer is zonder my geen behouder. 12 Ik heb het verkondigd, en behouden : ik heb het doen hooren, en onder u is geen vreemde geweest : gy zyt myne getuigen, zegt den Heer, en ik ben God. 13 En van het beginsel ben ik het zelf, en daer is niemand die van myne hand ver- losse : ik zal werken, en wie zal dat afkee- ren ? 14 Dit zegt den Heer uw verlosser, den heiligen van Israël : Om uwentwille heb ik in Babylonien gezonden, en ik heb alle de grendelen afgetrokken, en de Chaldeen die in hunne schepen gloriëren. 15 Ik ben den Heer uw heiligen, schep- pende Israël uw koning. 16 Dit zegt den Heer^ die in de zee gege- ven heeft eenen weg, en in de wateren der beken een pad. 17 Die den wagen en het peerd heeft uit- geleid : de heirschare en de krygsmagt, zy zyn te zamen ontslapen, en zy zullen niet opstaen : zy zyn heel verwreven als vlas, en zy zyn uitgebluscht. 18'Wilt^niet gedachtig wezen der voor- ledene dingen, en de oude dingen wilt niet aenmerken. 19 Ziet, ik maek nieuwe dingen, en die zullen nu opstaen, gy zult ze voorwaer kennen : ik zal in de woestyne eenen weg stellen , en in de onbewandelde plaetse rivieren. 20 Het beest des velds zal my glorifiëren, de draken en struizen : om dat ik in de woestyne wateren gegeven heb, en rivie- ren in de plaetse zonder weg, om dat ik zoude te drinken geven mynen volke, mynen uitverkoren. 21 Dit volk heb ik voor my gemaekt, het zal mynen lof vertellen. 22 Gy hebt my niet aengeroepen, Jacob, noch gy hebt in my gearbeid, Israël. 23 Gy hebt my niet geofferd den ram van uw brandoffer, en met uwe slagloffcraiulon hebt gy my niet geglorifiëerd : lk heb u niet doenVlaven in de offerande, noch ik heb u arbeid gegeven in den wierook. DEN PROFEET ISAIAS, XLIV. 621 24 Gy hebt my met geld geenen calamus gekocht, en met den vette van uwe slagtof- feranden hebt gy my niet dronken gemaekt. Maer gy hebt my toch doen slaven in uwe zonden, gy hebt my arbeid doen hebben in uwe boosheden. 25 lk ben het, ik ben het zelf, die uwe boosheden uitwisch om mynentwille, en uwer zonden zal ik niet gedachtig wezen. 26 Brengt my wederom in het gedenken, en laet ons te zamen geoordeeld worden : vertelt hel, is het dat gy iets hebt om geregt- veerdigd te wTorden. 27 Uw eersten vader heeft gezondigd , en uwe bedieders hebben overtreden tegen my. 28 En ik heb de heilige prinsen bevlekt, ik heb Jacob gegeven ter doodinge, en Is- raël ter blasphemie. KAPITTEL XLIV. EN nu hoort, Jacob myn dienaer, en Israël denwelken ik verkoren heb : 2 Dit zegt den Heer u makende en figure- rende, van uws moeders buik af uw helper : Wilt niet vreezen myn knecht Jacob, en gy allerregtsten, denwelken ik verkoren heb. 3 Want ik zal wateren uitstorten op den dorstigen, en vloeden op de drooge : ik zal mynen geest uitstorten op uw zaed : en myne gebenedydinge op uw geslachte. 4 En zy zullen .groeijen tusschen de krui- den als wilgen omtrent de voorbyvlietende wateren. 5 Dezen zal zeggen : Den Heere behoor ik toe : en den anderen zal roepen in Jacobs naem, en dezen zal met zyne hand schry- ven : Den Heere : en in lsraëls naem zal hy vergeleken worden. 6 Dit zegt den Heer den koning van Israël, en zyn venlosser den Heer der heirscharen : Ik ben den eersten, en ik ben den laetsten, en behalve my-is er geen God. 7 Wie is er myns gelyk? die roepe en ver- kondige : en bediede my het vervolgen, van dat ik het oude volk gesteld heb : laet die hun verkondigen de toekomende dingen, en die wezen zullen. 8 Wilt niet vreezen, noch wordt verslagen : van toen heb ik hel u doen hooren, en ik heb hel verkondigd : gy zyt myne geluigen. Is er een God zonder my, en een schepper, denwelken ik niet kenne? 9 De makers des afgods zyn allegader niets, en hunne allcrlieisten zullen hun niet baten : zy zyn getuigen van dien dat zy niet zien of versiaen, dat zy beschaemd moeten worden. 10 Wie heeft cenen God gemaekt, en eenig gesneden beeld gegoten, nergens toe nuttèlyk? 11 Ziet, alle de mededeelers van dien zul- len beschaemd worden : want het zyn werk- meesters uit de menschen : zy zullen alle verzamen, zy zullen staen en beven van vreeze, en zy zullen te zamen beschaemd worden. 12 Den yzersmid heeft het met de vyl ge- wrocht : in de kolen en met den hamer heeft hy het gefigureerd, en hy heefi het gewrocht met den arm zyner sterkheid : hy zal hon- ger hebben en tlaeuw worden, hy zal geen water drinken, en hy zal moede worden. 13 Den kunsteuaer des houtwerks heeft de richlkoorde uitgestrekt, hy heeft dat gefigu- reerd met eene uithalende schave : hy heeft dat gemaekt met hoekeffers, en met eenen passer heeft hy dat rond gemaekt : en hy heeft eens mans beeld gemaekt als eenen schoonen mensch woonende in den huize. 14 Hy heeft de cederboomen afgehouwen, hy heeft eenen pekboom gehaeld : en eenen eikenboom, diegestaen hadonderde boomen deswouds : hyheefl eenen pynboom geplanl, denwelken den regen gevoed heeft. 15 En dien is den menschen geworden tot een vuer des heerds : hy heeft er afgeno- men, en hy is warm geworden : en hy heeft het ontstoken, en heeft brooden gebakken : maer van hetgene dat er overde, heeft hy eenen god gewrocht, en hy heeft hem aen- gebeden : hy heeft een gesneden beeld ge- maekt, en hy heefi zich daervoor gebogen. 16 De helft van dien heeft hy met den vure verbrand, en van zyne helft heeft hy vleesch geëten : hy heeft een potgeregt gekookt, en hy is verzaed geweest, en is verwarmd, en hy heeft gezeid : Wel aen, ik ben warm ge- worden, ik ben den heerd gewaer gewor- den. 17 Maer van het overblyfsel van dien heeft hy eenen god en een gesneden beeld voor zich zeiven gemaekt : hy wordt daervoor gebogen, en hy aenbidt dat, en bidt, zeg- gende : Verlost my, want gy zyt myn god. 18 Zy hebben het niet geweien, noch ver- staen : want zy hebben vergeten dat hunne oogen niet zien zouden, en dat zy met hun hert niet verstaen zouden. 19 Zy herdenken in hunne gedachte niet, noch bekennen, noch zy gevoelen dat zy zeggen zouden : De helft daeraf heb ik met den vure verbrand, en ik heb op zyne kolen brooden gebakken : ik heb vleesc h gekookt en geëten, en zal ik van dat er overt eenen afgod maken? zal ik voor den blok van een hout nedervallen ? 20 Zyn eene stuk is assche : een onwys herl heeft dat aengebeden, en hy zal zyne ziel niet verlossen, noch hy zal zeggen : By avenlure is er eene bedriegery in myne regter hand. DEN PROFEET ISAIAS, XLV. 21 Wcest dezer dingen gedachtig, Jacob en Israël, want gy zyt myn dienaer, ik heb u gemaekt, myn knecht zyt gy Israël, ver- geet myns niet. 22 Ik* heb als eene wolke uwe boosheden uitgewischl, en als eenen nevel uwe zon- den : keert wederom tot my, want ik heb u verlost. 23 Looft gy hemelen, want den Heer heeft bermherligheid gedaen : maekt jolyt, gy uitersten van aerdryk, gy bergen geeft een wedergeluid des lofs, de bosschagie, en alle hare boomen : want den Heer heeft Ja- cob verlost, en Israël zal gloriëren. 24 Dit zegt den Heer uw verlosser, en uw maker uit den buik : Ik ben den Heer alle dingen doende, de hemelen uitspannende alleen, vastmakende de aerde, en niemand met my. 25 Van onweerde makende der waerzeg- gers teekenen, en de toovenaers in razerny verkeerende. Keerende de wyzen achter- waerts om : en hunne wysheid dwaes ma- kende. 26 Verwekkende het woord zyns knechts, en den raed zyner boden volbrengende. Die tot Jerusalem zeg : Gy zult bewoond wor- den; en den steden van Juda : Gy zult opgetimmerd worden, en hare verwoeste plaetsen zal ik opregten. 27 Die der diepte zeg : Weest verlaten, en uwe vloeden zal ik droog maken. 28 Die Cyrus zeg : Gy zyt myn herder, en alle mynen wille zult gy volbrengen. Die tot Jerusalem zeg : Gy zult opgetimmerd worden ; enden tempe'l : Gy zult gefondeerd worden. KAPITTEL XLV. DIT zegt den Heer mynen gezalfden Cyrus wiens regter hand ik gegrepen heb, dat ik voor zyn aenzigt de heidenen onderdanig zoude maken, en der koningen ruggen keeren, en ik zal de deuren voor hem open doen, en de poorten zullen niet gesloten worden. 2 lk zal voor u gaen : en ik zal de glo- . rieusen der aerde vernederen : de metalen poorten zal ik heel in stukken breken, en de yzeren grendelen zal ik breken. 3 En ik zal u de verborgene schatten ge- ven, en de verborgene dingen der verho- lenheden : opdat gy weten moogt dat ik den Heer ben die uwen naem noem, lsraëls God. 4 Om mynen knecht Jacob, en om Israël mynen uitverkorenen, en ik heb u genoemd met uwen naem : ik heb u vergeleken, en gy hebt my niet gekend. 5 lk ben den Heer, en daer is geen meer: buiten my is er geen God : ik heb u gegord, en gy hebt my niet gekend : 6 Om dat zy weten zouden die van den opgang der zon zyn, en die van den onder- gang zyn, dat er geen zonder my is : Ik ben den Heer, en daer is geen ander, 7 Makende het licht, en scheppende de duisternissen, makende vrede, en schep- pende het kvvaed : ik ben den Heer alle deze dingen doende. 8 Dauwt gy hemelen van boven, en de wolken laet regenen den regtveerdigen : laet de aerde geopsnd worden, en laet ze voortbrengen den Zaligmaker : en laet de regtveerdigheid mede voortkomen : ik den Heer heb hem geschapen. 9 Wee dengenen die tegen zynen schepper zegt, een scherf van de aerde des lands van Samo : zal de polaerde haren potbakker zeggen : Wat maekt gy, en uw werk heeft de handen niet? 10 WTee hem die den vader zegt : Wat genereert gy? en der vrouwe: Wat baertgy? 11 Dit zegt den Heer den heiligen van Israël zyn schepper : Vraegtmy toekomende dingen over myne kinderen, en op het wer k myner handen beveelt my. 12 lk heb de aerde gemaekt, en ik heb den mensch op haer geschapen : myne handen hebben de hemelen uilgespannen, en alle haren heire heb ik bevolen. 13 lk heb hem verwekt ter regtveerdigheid, en alle zyne wegen zal ik te regte beschik- ken : hy zal myne stad optimmeren, en myne gevangenisse zal hy laten gaen, niet door prys of door gaven, zegt den Heer den God der heirscharen. 14 Dit zegt den Heer : Den arbeid van Egypten, en de koopmanschap van het Moo- renland, en Sabaim de hooge mannen zul- len tot u overkomen, en zy zullen uwe zyn : Zy zullen u nawandelen, gebonden met handboeijen zullen zy reizen : en zy zullen u aenbidden, en u smeekende bidden : Alleenlyk in u is God, en zonder u is er geen God. 15 Voorwaer gy zyt een verborgen God, lsraëls God den zaligmaker. 16 Zy zyn beschaemd en alle van schaemte rood geweest : de stichters der dolingen zyn te zamen weggegaen ter beschaemd- heid. 17 Israël is behouden in den Heere met eene eeuwige zaligheid : gy zult niet be- schaemd worden, en gy zult u niet schamen tot in de eeuwe der eeuwen. 18 Want dit zegt den Heer scheppende de hemelen, denzelven Heer figurerende de aerde, en die makende, hy is haer schep- per : hy heeft ze niet te vergeefs geschapen : om dat zy bewoond zoude worden heeft hy die gemaekt. lk ben den Heer, en daer is geen ander. DEN PROFEET 1SAIAS, XLVI. XLVII. 623 19 lk heb in het verborgen niet gespro- ken, in eene duistere plaets der aerde : ik heb Jacobs zade niet gezeid : Zoekt my te vergeefs. Ik ben den Heer sprekende regt- veerdigheid, verkondigende regie dingen. 20 Wordt vergaderd en komt, en naekt te zamen die behouden zyt uit de heidenen : zy hebben niet geweten die het hout van hun snydsel opheffen, en zy bidden den god die niet zalig maekt. 21 Verkondigt en komt, en houdt raed te zamen : wie heeft dat doen hooren van den beginne, van toen dat te voren gezeid ? ben ik niet den Heer, en daer is voorts geen God zonder my? daer is geen regtveerdig en behoudende God zonder my. 22 Bekeert u tot my, en gy zult zalig we- zen, alle gy einden der aerde : want ik ben God, en daer is geen ander. 23 By my zeiven heb ik gezworen, uit mynen monde zal gaen het woord der regt- veerdigheid, en het zal niet wederkeeren : want my zullen alle knieën gebogen wor- den, en alle tongen zweren. 24 Aldus in den Heer, zal hy zeggen, zyn de regtveerdigheden myne en de heerlyk- heid : lot hem zullen zy alle komen en beschaemd worden die hem wederstaen. 25 ln den Heer zal geregtveerdigd en ge- prezen worden al het zaed van Israël. KAPITTEL XLVI. BEL is gebroken, Nabo is vermorzeld : hunne beelden zyn geworden den bees- ten en den vee, uwe lasten van zwaren ge- wigte tot vermoeidheid. 2 Zy zyn heel verdwenen en te zamen vermorzeld : zy hebben niet mogen zalig maken dengenen die ze droeg, en hunne ziel zal in de gcvangenisse gaen. 3 Hoort my, gy Jacobs huis, en al het over- blyfsel des huis van Israël, die gedragen wordt van mynen buik, die van my in de moeder gedragen wordt. 4 Tot den ouderdom ben ik denzelven, en lot de grysheid zal ik dragen : ik heb het gemaekt, en ik zal het halen : ik zal het dragen, en zalig maken. 5 Wien hebt gy my vergeleken, en gelyk geacht, en geleken, en wien hebt gy my gelyk gemaekt? 6 Die het goud te hoope brengt, uit den buidel, en het zilver met eene wage weegt : hurende eenen goudsmid, dat hy ecnen god maken zoude : en zy vallen neder, en aenbidden. 7 Zy dragen dien op hunne schouderen dragende, en stellende dien in zyne plaets : en hy zal staen, en van zyne plaets niet beroerd worden. Maer ook als zy tot hem roepen zullen, zoo zal hy het niet hooren : van de tribulatie zal hy ze niet verlossen. 8 Weest dezes gedachtig, en wordt be- schaemd : keert wederom ter herle, gy overtreders. 9 Weest gedachtig des voorleden ouden tyds, want ik ben God, en daer is voorts meer geen God, noch daer is iemand myns gelyke : 10 Verkondigende het laetsle van het be- ginsel, en van het beginsel dat er nog niet gedaen is, zeggende : Myn raed zal staen, en al myn wille zal geschieden : 1 i Roepende van hel oosten den vogel, en van verren lande den man van mynen wille : en ik heb gesproken, en ik zal het aenbren- gen : ik heb het geschapen, en ik zal het doen. 12 Hoort my gy die hard van herte zyt, die verre zyt van de regtveerdigheid. 13 Ik heb myne regtveerdigheid naby ge- bragt, en zy zal niet verre gesteld worden, en myne zaligheid zal niet toeven, lk zal in Sion zaligheid geven, en in Israël myne glorie. KAPITTEL XLVII. DAELT neder, zit in het stof, gy maegd, dochter van Babylonien, zit op de aerde : daer is geen sloel voor de dochter der Chaldeen, want gy zult voorlaen niet meer genoemd worden week en teeder. 2 Neemt den molen en maelt meel : maekt bloot uwe leelykheid, ontdekt uwe schou- ren, ontdekt uwe beenen, gaet door de vloeden. 3 Uwe schande zal ontdekt worden, en uwe versmadelykheid zal gezien worden : ik zal wrake nemen, en my zal geen mensch we- derstaen. 4 Onzen verlosser, den Heer der heirscha- ren is zyn naem, den heiligen van Israël. 5 Zit zwygende, en gaet in de duisternis- sen, dochter der Chaldeen : want gy zult voorts niet genoemd worden de vrouw der koningryken. , 6 Ik" ben gram op myn volk, ik heb myne erfenisse besmet, en ik heb ze gegeven in uwe hand : gy hebt hun geene bermheriig- heden gesteld : op den ouden hebt gy uw jok zeer bczwaerd. 7 En gy hebt gezeid : In der eeuwigheid zal ik vrouw wezen : gy hebt deze dingen op uw hert niet gelegd, noch gy zyt uws uiterste gedachtig geweest. 8 En nu hoort dit, gy delicate, en vryelyk woonendc, die zegt in uw hert : Ik ben het, en behalve my is daer niemand meer : ik zal geene weduwe zitten, en ik zal geene onvruchtbaerheid welen. 9 Deze twee zullen u onverzienlyk komen in eenen dag, onvruchtbaerheid en weduw- 624 DEN PROFEET ISAIAS, XLVïlI. schap. Allegadcr zyn zy op u gekomen om de menigte uwer tooveryen, en om de on- matelyke hardheid uwer loovenaers. 10 En gy hebt betrouwen gehad in uwe kwaedheid, en gy hebt gezeid : Daer is nie- mand die my ziet. Uwe wysheid en deze uwe wetenheid heeft u bedrogen. En gy hebt gezeid in uw hert : lk ben het, en anders geene. 14 Het kwaed zal over u komen, en gy zult zynen oorsprong niet welen : en de ellendigheid zal op u vallen, dewelke gy niet zult kunnen verzoenen : u zal onver- zienlyk kalyvigheid overkomen, die gy niet weten zult. •12 Staet met uwe loovenaers, en met de menigte uwer tooveryen, in dewelke gy gearbeid hebt van uwe jongheid af, of u by aventure iets helpen mogte, of dat gy mogt sterker worden. 13 Gy hebt gefalgecrd in de menigte uwer raden : laet de waerzeggers des hemels staen en u behouden, die de sterren aen- schouwden, en telden de maenden, dat zy daeruit u zouden verkondigen de dingen die u toekomende zyn. 14 Ziet zy zyn geworden als stroo, het vuer heeft ze verbrand : zy zullen hunne ziel niet verlossen van de hand der vlamme : het zyn geene gloeijende kolen, daer zy af warm mogten worden, noch het is een heerd, dat zy daeraen zitten zouden. 15 Alzoo zyn u geworden alle de dingen daer gy in gearbeid hadt : uwe kooplieden van uwe jongheid, een iegelyk heeft in zynen weg gedoold : daer is niemand die u behoude. KAPITTEL XLV1II. HOORT dit, gy huis van Jacob, die Israël genoemd wordt met den name, en die uit de wateren van Juda gekomen zyt, die daer zweert in den naem des Heeren, en gedachtig zyt lsraëls God, niet in de waer- heid noch in de reglveerdigheid. 2 Want van de heilige stad zyn zy geroe- pen, en op den God van Israël zyn zy ge- vestigd : Heere der heirscharen is zynen naem. 3 De eerste dingen heb ik van toen ver- kondigd, en uit mynen mond zyn zy uitge- gaen, en ik heb ze doen hooren : onver- zienlyk heb ik het gewrocht, en zy zyn gekomen. * 4 Want ik wist wel dat gy hard zyt, en dat uw nek eene yzeren zenuwe is, en uw voor- hoofd metalen. 5 Ik heb het u te voren gezeid van toen : eer zy kwramen zoo heb ik het u te kennen gegeven, opdat gy by aventure niet zeggen zoudt : Myne afgoden hebben deze dingen gedaen, en myne gesnedene en gegotenc beelden hebben deze dingen bevolen. 6 Dat gy gehoord hebt, beziet het al : maer hebt gy het verkondigd? Ik heb u nieuwe dingen doen hooren van toen, en zy zyn be- waerd geweest die gy niet weet : 7 Nu zyn die geschapen, en niet van dien tyd : en voor den dag, en gy hebt ze niet gehoord, dat gy by aventure niet zegt : Ziet ik heb ze geweten. 8 Gy hebt ze noch gehoord, noch gekend, noch uwe oor is van toen geopend geweest : want ik weet dat gy overiredende overtre- den zult, en eenen overtreder van den buik heb ik u genoemd. 9 Om myns naems wille zal ik mynen toorn j verre weg doen : en met mynen lof zal ik u breidelen, opdat gy niet vergaet. | 10 Ziet, ik heb u gelouterd, maer niet als | zilver, ik heb u uitverkoren gemaekt in den i oven der armoede. 11 Om mynentwille, om mynen twille zal ik het doen , dat ik niet geblasphemeerd worde : en myne glorie zal ik geenen ande- ren geven. 12 Hoort my, Jacob, en Israël denwelken ik roep : ik zelve, ik ben den eersten en den laetsten. 43 En myne hand heeft de aerde gefon- deerd, en myne regter hand heeft de heme- I len gemeten : ik zal ze roepen, en zy zullen te zamen staen. 14 Wordt vergaderd gy allegader, en hoort : wie van dien heeft deze dingen ver- kondigd? Den Heer heeft hem bemind, hy .zal zynen wille doen in Babylonien, en zynen arm in de Chaldeen. 15 lk, ik heb gesproken, en heb hem geroepen : ik heb hem aengebragt, en zyn weg is voorspoedig geworden. 16 Komt tot my, en hoort dat : ik heb van het beginsel in het verborgen niet gespro- ken : van den tyd eer dat het geschiedde zoo was ik daer : en nu heeft my den Heer God gezonden, en zyn geest. 17 Dit zegt den Heer uw verlosser, den heiligen van Israël : lk ben den Heer uw God, leerende u oorbaerlyke dingen, rege- rende u in den wTeg daer gy in wTandelt. 18 Och of gy myne geboden waergenomen hadt : zoo zoude uw vrede als eenen vloed gemaekt zyn geweest, en uw7e regtveerdig- heid als de golven der zee. 19 En uwzaed zoude als zand gcweesl zyn, en het geslachte uws buiks als syae steenkens : het zou niet verstorven zyn, en zyn naem zoude niet vergaen zyn van mynen aenzigte. 20 Gaet uil Babylonien, vliedt van de Chaldeen, in de stemme des verheugens verkondigt : mackt dat men dit hoore, en DEN PROFEET brengt het uit totaen de uitersten der aerde. Zegt : Den Heer heeft zynen knecht Jacob verlost. 21 Zy hebben geenen dorst gehad in "de woestyne, toen 'hy ze uitleidde : hy heeft hun water uit den steen voortgebragt, en hy heeft de steenrotse gekloven, en de wa- teren hebben gevloeid. 22 De ongoddelyken hebben geenen vrede, zegt den Heer. KAPITTEL XLIX. HOORT toe, gy eilanden, en luistert toe, gy volken' van verre : Den Heer heeft my van den buik geroepen, van myns moe- ders buik is hy myns naems gedachtig ge- weest. 2 En hy heeft mynen mond gesteld als een scherp zweerd : in de schaduwe zyner hand heeft hy my beschermd, en hy heeft my gesteld als eenen uitgekozen pyl : in zynen pylkoker heeft hy my verborgen. 3 En hy heeft my gezeid : Myn knecht zyt gy Israël, want in u zal ik gloriëren. 4 En ik heb gezeid : Te vergeefs heb ik gearbeid, zonder zake, en ydelyk heb ik myne sterkheid verdaen : zoo is dan myn oordeel by den Heer, en myn werk by mynen God. 5 En nu zegt den Heer, scheppende my uit den buik zich tot eenen knecht, dat ik Jacob wederom brengen zoude tot hem, en Israël zal niet vergaderd worden : en ik ben ge- glorifiëerd geweest in des Heeren oogen, en myn God is myne sterkheid geworden. 6 En hy heeft gezeid : Hel is luttel dat gy my zoudt een knecht zyn om te verwekken de geslachten van Jacob, en om den over- gebleven gist van Israël te bekeeren : Ziet, ik heb u gegeven tot een licht der heidenen, dat gy myne zaligheid zyn zoudt tot het uiterste der aerde : 7 Dit zegt den Heere den verlosser van Israël, zyn heiligen, tot eene versmadelyke ziele, tot een verfoeid volk, tot den knecht der heeren : De koningen zullen zien, en de prinsen zullen te zamen opstaen, en zy zullen aenbidden om den Heer, want hy getrouw is, en den heiligen van Israël die u verkozen heeft. 8 Dit zegt den Heer : In den acngenamen lyd heb ik u verhoord, en in den dag der zaligheid heb ik u geholpen : en ik heb u bewaerd, en ik heb u gegeven tot een ver- bond des volks, dat gy de aerde verwekken zoudt, en bezitten de verstrooide erfenissen : 9 Dat gy zeggen zoudt dengenen die ge- vangen zyn : Gaet uit : en dengenen die in duisternissen zyn : Wordt ontstopt. Op de wegen zullen zy weiden, en in alle ellen plaetsen zyn hunne weiden. ISAIAS, XLIX. 625 • 10 Zy zullen noch honger noch dorst hebben, en de hitte en de zon zal ze niet slaen : want hun ontfermer zal ze regeren, en aen de fonteinen der wateren zal hy ze te drinken geven. 11 En ik zal alle myne bergen stellen tot eenen weg, en myne paden zullen verheven worden. 12 Ziet deze zullen van verre komen, en ziet die van het noorden en van de zee, en deze van zuidenland. 13 Looft gy hemelen, en verheugt u gy aerde, en gy bergen zingt den lof met jolyt : want den Heer heeft zyn volk vertroost, en zyner armen zal hy ontfermen. 14 En Sion heeft gezeid : Den Heer heeft my verlaten, en den Heer heeft myns ver- geten. 15 Is het mogelyk dat eene vrouw zoude haer sprakeloos kind vergeten, dat zy niet zoude ontfermen den zoon haers buiks? en al ware het dat zy het vergate, ik zal nog- tans uws niet vergeten. 16 Ziet in myne handen heb ik u beschre- ven : uwe muren zyn altyd voor myne oogen. 17 Uwe timmerlieden zyn gekomen : uwe verdervers en verstrooijers zullen van u uitgaen. 18 Heft op uwe oogen in het ronde en ziet, alle deze zyn vergaderd, zy zyn u gekomen : ik leef, zegt den Heer, dat gy met alle deze zult als met een sieraed gekleed worden, en gy zult ze u zeiven omhangen als eene bruid. 19 Want uwe woestynen, en uwe verla- tene plaetsen, en het land uwer vervallinge, zullen nu te enge zyn voor de bewooners, en zy zullen verre ter vlugt gedreven wor- den die u verslonden. 20 Nog zullen de kinderen uwer onvrucht- baerheid in uwe ooren zeggen : De plaets is my eng, maekt my ruimte dat ik woonen mag. 21 En gy zult zeggen in uw herte : Wie heeft my deze voortgebragt? ik ben on- vruchtbaer en niet barende, overgevoerd en gevangen : en wie heeft deze opgevoed ? ik ben eene verlatene en alleene : en waer waren deze ? 22 Dit zegt den Heer den God : Ziet ik zal tol de heidenen myne hand opheffen, en tot de volken zal ik myn teeken verheffen. En zy zullen uwe zonen brengen in de armen, en uwe dochtcren zullen zy op de schou- deren dragen. 23 En de koningen zullen uwe voedstcr- heeren zyn, en de koninginnen uwe voed- steren : met geneigden hoofden ter aerde zullen zy u aenbidden, en het stof uwer voeten zullen /.vlekken. En gy zult weten 27 m DEN PROFEET dat ik den Heer ben, over wien niet zullen beschaemd worden die hem verwachten. 24 Zal den roof van den sterken genomen worden? of dat gevangen is van den vromen, zal dat mogen ontslagen wezen? 25 Want dit zegt den Heer : Waerachliglyk dat gevangen is, zal van den sterken ge- nomen werden : en dat weggenomen is van den vromen, zal behouden worden. Maer degene die u geoordeeld hebben zal ik oordeelen, en uwe kinderen zal ik behou- den. 26 En ik zal uwe vyanden spyzen met hun vleesch : en als met moste zullen zy met hunnen bloede dronken worden : en alle vleesch zal weten dat ik den Heer ben u ontslagende, en uw verlosser den sterken van Jacob. KAPITTEL L. DIT zegt den Heer : Welk is dezen schei- brief van uwe moeder, waermede ik ze verlaten heb? of wie is myn schuldheer denwelken ik u verkocht heb ? ziet om uwe onseregtigheid zyt gy verkocht, en om uwe boozeoverdaedhèb ik uwe moeder verlaten. 2 Want ik ben gekomen, en daer was nie- mand : ik heb geroepen, en daer was nie- mand die het hoorde. Is myne hand verkort en gekleind, dat ik niet zoude kunnen ver- lossen ? 'of is in my geene magt om te bevry- den? Ziet door myne straffinge zal ik de zee verwoest maken, ik zal de vloeden tot eene drooge plaets stellen : de visschen zullen verrotten zonder water, en zy zullen ster- ven van dorst. 3 Ik zal de hemelen overtrekken met duis- ternissen, en eenen zak zal ik hun over- deksel stellen. 4 Den Heer heeft my eene welgeleerde tonge gegeven, dat ik weten zoude te onder- houden dengenen die vermoeid is met den woorde : hy regt op des morgens, des mor- gens regt hy my de oore op, dat ik hem hooren zoude als den meester. 5 Den Heer God heeft my de oore geopend, en ik zeg er niet tegen : ik ben niet achter- waerts gegaen. 6 Myn ligchaem heb ik gegeven den slaen- den, en rnvne wangen den uitrukkenden : myn aenzigt heb ik niet afgekeerd van de berispende en bespouwende. 7 Den Heer den God is myn helper, daerom ben ik niet beschaemd : daerom heb ik myn aenzigt gesteld als eenen allerhardsten steen, en ik weet dat ik niet zal beschaemd worden. 8 Hy is naby die my regtveerdig maekl, wie zal tegen my spreken? laet ons te zamen staen, wie is myn tegenpartyder? hy kome tot my. 1SAIAS, L. LI. 9 Ziet den Heer den God is myn helper : wie is er die my verdoemen mag? Ziet zy zullen allegader als een kleed versleten worden, de motte zal ze eten. 10 Wie is er van u den Heer vreezende, hoorende de stemme zyns knechts? die in de duisternissen gewandeld heeft, en dien geen licht is dat hy hope in den naem des Heeren, en steune op zynen God. 41 Ziet gy zyt allegader het vuer ontste- kende, omgord met vlammen, wandelt in het licht uws vuers, en in de vlammen die gy ontstoken hebt : van myne hand is u dit geschied, in pynen zult gy slapen. KAPITTEL LI. HOORT my die daer volgt dat regtveerdig is, en die den Heere zoekt : merkt op den steen, daer gy uit gehouwen zyt, en op het hol des puts^daer gy af gesneden zyt. 2 Merkt op Abraham uwen vader, en op Sara die u gebaerd heeft : want ik heb hem maer een geroepen, en ik heb hem gebene- dyd, en ik heb hem vermenigvuldigd. 3 Den Heer dan zal Sion vertroosten, en hy zal vertroosten alle hare vervallingen : en hy zal hare verwoestheid stellen als hertenlust, en hare verlatenheid ais den hof des Heeren. Blydschap en vrolykheid zal daerin gevonden worden, dank en lofzang. 4 Merkt op my myn volk, en myn geslachte hoort my : want eene wet zal van my uit- gaen, en myn oordeel zal ten lichte der volken rusten. 5 Myn regtveerdigen is naby, myn zalig- maker is uftgegaen, en myne armen zullen de volken oordeelen : my zullen de eilan- den verwachten, en mynen arm zullen zy verbeiden. 6 Heft opwaerts ten hemel uwe oogen, en beziet onder de aerde nederwaerts : want de hemelen zullen als een rook smelten, en de aerde zal als een kleed versleten wor- den, en hare bewooners zullen als deze vergaen : Maer myne zaligheid zal in der eeuwigheid wezen, en myne regtveerdig- heid zal niet gebreken. 7 Hoort my, gy die den regtveerdigen kent myn volk, myne wet is in hunne herten : wilt niet ontzien het verwyt der menschen, en hunne blasphemien wilt niet vreezen. 8 Want gelyk een kleed alzoo zal ze den worm eten : en als wol zoo zal hen de motte verslinden : Maer myne zaligheid zal in der eeuwigheid wezen, en myne regt- veerdigheid tot de geslachten der geslachten. 9 Staet op, staet op, doet sterkheid aen, ö £ry arm des Heeren : staet op gelyk van ouds hier voortyds, in de geslachten der eeuwen. Hebt gy niet den hooveerdigen geslagen, den draek gewond ? DEN PROFEET 40 Hebt gy niet de zee verdroogd, het water van de magtige diepte : die de diepte der zee tot eenen weg gesteld hebt, dat de verlosten daer door gaen zouden? 11 En nu die verlost zyn van den Heere, zullen wederom komen, en zy zullen in Sion komen lovende, en eeuwige blydschap zal zyn op hunne hoofden, blydschap en vrolykheid zullen zy houden, pyne en zuch- tinge zullen vlieden. 12 Ik, ik zelve zal u vertroosten : wie zyt gy dat gy vreezen zoudt van eenen sterfely- ken mensch, en van des menschen zoon, denwelken als hooi verdorren zal? 13 En gy hebt vergeten den Heer uwen maker, die de hemelen gespannen heeft, en de aerde gefondeerd : en gy hebt ge- vreesd doorgaens den ganschen dag van het aenzigt zyns toorns, die u kwelde en voorgenomen had te verderven : waer is nu den razenden toorn des kwellers? 14 Haestelyk zal hy komen gaende om open te doen, en hy zal niet doodslaen tot de gansche vernielinge, noch zyn brood zal gebreken. 15 Maer ik ben den Heer uw God, die de zee versloor, en hare baren heffen op : Heere der heirscharen is myn naem. 16 Ik heb myne woorden gesteld in uwen mond, en in de schaduwe myner hand heb ik u beschermd, dat gy de hemelen planten zoudt, en de aerde fonderen : en tot Sion zeggen : Myn volk zyt gy. 17 Wordt verheven, wordt verheven, staet op Jerusalem, die gedronken hebt uit de hand des Heeren den kelk zyner gramschap : tot den grond van den kelk des slaeps hebt gy gedronken, en gy hebt gedronken tot den giste. 18 Daer is niemand die ze önderhoude van alle de kinderen die zy voortgebragt heeft : en daer is niemand die hare hand aengrypt uit alle de kinderen die zy opge- voed heeft. 19 Twee dingen zyn er die u tegen geko- men zyn : wie zal bedroefd worden over u? verwoesthcid, en vernieling, en den honger, en het zweerd, wie zal u vertroosten? 20 Uwe kinderen zyn verworpen, zy heb- ben geslapen in het begin van alle wegen, als eenc bestrikte wildé geite : vol van des Heeren verbolgenheid, van de straffinge uws Gods. 21 Daerorn hoort dit gy arm vrouwken, en dronken niet van wyne. 22 Dit zegt uw heerschapper den Heer, en uw God, die vechten zal voor zyn vo!k : Ziet ik heb van uwe hand genomen den kelk des slaeps, den grond van den kelk myner verbolgenheid, gy zult dien voorts niet meer drinken. ISAIAS, LH. 627 23 En ik zal dien stellen in hunne hand, die u vernederd hebben, en uwer ziele gezeid hebben : Buigt u, dat wy daer over doorgaen : en gy hebt uw ligchaem gesteld als aerde, en als eenen weg den voorby- gaenders. KAPITTEL LU. STAET op, staet op, doet aen uwe sterk- heid Sion, doet aen de kleederen uwer glorie Jerusalem, stad des heiligen : want den onbesneden en onzuiveren zal voorts niet meer maken door u te gaen. 2 Schudt u uit het stof, staet op, zit Jeru- salem : ontbindt de banden van uwen hals, gy gevangene dochter van Sion. 3 Want dit zegt den Heer : Om niet zyt gy verkocht, en zonder geld zult gy gelost wor- den. 4 Want dit zegt den Heer God : In Egypten is myn volk nedergedaeld eerstmael, om dat het daer een uitlandsche bewooner zyn zoude : en Assur heeft zonder eenige oor- zake hem geweldig onregt gedaen. 5 En is hier iets voor my, zegt den Heer, aengezien dat myn volk om niet weggeleid is? Hunne heerschappers doen ongeregtiglyk, zegt den Heer, en altoos den geheelen dag wordt mynen naem geblasphemeerd. 6 Daerorn zal myn volk mynen naem weten in dien dag : want ziet ik zelf, die daer sprak, ben tegenwoordig. 7 Hoe schoon zyn op de bergen de voeten van dengenen die den vrede verkondigt en preekt : die het goed verkondigt, die de zaligheid preekt, zeggende tot Sion : Uw God zal regeren ! 8 De stemme uwer wachters : zy hebben de stemme opgeheven, zy zullen te zamen lo- ven : want zy zullen het oog aen oog zien als den Heer Sion zal bekeerd hebben. 9 Verblydt u en loofi, te zamen, gy woes- tynen van Jerusalem : want den Heer heeft zyn volk vertroost, hy heeft Jerusalem ver- lost. 10 Den Heer heeft zynen heiligen arm be- reid in de oogen van alle de heidenen : en alle de hoeken der aerde zullen zien de zaligheid onzes Gods. 11 Gaet weg, gaet weg, gaet daer uit, het besmette wilt niet aentasten : gaet uit het midden van haer, wordt gezuiverd die des Heeren vaten draegt. 12 Want gy zult met geen gerucht uitgaen, noch gy zult met der vlugte haestelyk loopen : want den Heer zal voor u gaen, en God van Israël zal u vergaderen. 13 Ziet myn knecht zal het verslaen, hy zal verheven worden en opgevoerd, en hy zal zeer hoog wezen. l i Gclyk er velen over u verbaesd zyn ge- 628 DEN PROFEET ISAIAS, UIL LIV. weest, alzoo zal zyn aenzicn onder de man- nen zonder glorie wezen, en zyne gedaente onder de zonen der menschen. 45 Dezen zal veel heidenen besproeijen, over hem zullen de koningen hunnen mond toe houden : want denwelken van hem niet verteld was, die hebben het gezien : en die het niet gehoord hadden, hebben het aen- ge merkt. KAPITTEL LIIL "\T7IE heeft onzen gehoore geloofd? en VV wien ls den ar™ des Heeren geopen- baerd? 2 En hy zal opgaen als een spruitken voor hem, en gelyk een wortel van de dorstige aerde : hy heeft geene gedaente noch schoonheid : en wy hebben hem gezien, en daer was geen aenschouwen, en wy hebben hem begeerd : 3 Versmaed en den laetslen der mannen, eenen man vol smarten, en krankheid be- proevende : en als verborgen was zyn aen- zigt en versmaed, waerom dat wy hem ook niet geacht hebben. 4 Voorwaer hy heeft onze kwalen geleden, en onze smarten heeft hy gedragen : en wy hebben hem geacht als eenen melaetschen en geslagen van God, en vernederd. 5 Maer hy is gewond geweest om onze boosheden, en gekwetst* om onze groote misdaden : de kastydinge onzes vredes was op hem, en met zyne stramen zyn wy genezen. ^6 Wy allegader hebben als schapen ge- doold, een iegelyk is in zynen weg afge- weken : en den Heer heeft op hem gelegd de boosheid van ons allen. 7 Hy is geofferd geweest, om dat hy het gewild heeft, en hy heeft zynen mond niet opengedaen : als een schaep zal hy ter doodinge geleid worden, en als een lam voor dengenen die het scheert, zal hy stom wezen, en hy zal zynen mond niet opendoen. 8 Van de bangheid en van het oordeel is hy weggenomen : wie zal zyne generatie uitspreken? want hy is afgesneden van de aerde der levenden : om de groote misdaed myns volks heb ik hem geslagen. 9 En hy zal de ongoddelyken geven voor de begravinge, en den ryken voor zyne dood : om dat hy geene boosheid gedaen heeft, noch bedrog in zynen mond geweest is. 10 En den Heer heeft hem willen heel in stukken breken in de krankheid : is het dat hy voor de zonde zyne ziel stelt, zoo zal hy langdurig zaed zien, en den wil des Heeren zal door zyne hand voorspoedigen voortgang hebben. 11 Om dat zyne ziel gearbeid heeft, zal hy zien en verzaed worden : door zyne kennisse zal er dezen myn regtveerdig knecht veel regtveerdig maken, en hunne boosheden zal hy dragen: 12 Daerom zal ik er hem zeer veel bedee- len, en der sterken rooven zal hy deelen, om dat hy ter dood zyne ziel geleverd heeft, en dat hy met den misdadigen gerekend is geweest : en hy heeft de zonden van velen gedragen , en voor de overtreders " gebeden. KAPITTEL LIV. LOOFT gy onvruchtbare die niet baert : zingt lof en briescht die niet baerde : want meer kinderen heeft de verlatene , dan degene die eenen man heeft, zegt den Heer. 2 Verbreidt de plaetse uwer tente, en rekt uil de vellen van uwe tabernakelen, en spaer t niet : maekt uwe zeelkens lang, en maekt uwTe spannagelen vast. 3 Want gy zult u daer door maken terregter en ter slinker zyden : en uw zaed zal de heidenen beërven, en het zal de verlatene steden bewoonen. 4 Wilt niet vreezen, want gy zult niet ter schande worden, noch gy zult van schaem- ten rood worden : want gy zult u niet schamen, want gy zult de beschaemdheden uwer jongheid vergeten, en het verwyt van uw weduwschap zult gy voortaen niet meer gedenken. '5 Want hy zal heerschappy over u hebben die u gemaekt heeft ; den Heer der heir- scharen is zyn naem : en uw verlosser den heiligen van Israël zal den God van geheel aerdryk genoemd worden. 6 Want als eene verlatene vrouwe en treurig van geeste heeft u den Heer geroe- pen, en eene huisvrouwe van de jongheid af verworpen, heeft uwen God gezeid. 7 Eenen oogenblik en een luttelken heb ik u verlaten, en met groote bermhertigheden zal ik u vergaderen. 8 In eenen oogenblik der verbolgenheid heb ik myn aenzigt een weinig van u ver- borgen, en in eene eeuwige bermhertigheid heb ik uws ontfermt : heeft gezeid uw ver- losser den Heer. 9 Dit is my als in de dagen van Noë, den- welken ik gezworen heb, dat ik de wateren van Noë voorts niet meer brengen zoude op de aerde : alzoo heb ik gezworen dat ik op u niet gram zyn zoude, en dat ik u niet straffen zoude. 10 Want de bergen zullen bewogen wor- den, en de heuvelen zullen beven : maer myne bermhertigheid zal van u niet schei- den, en het verbond van mynen vrede zal DEN PROFEET ISAIAS, LV. LVI. 629 niet verroerd worden : heeft gezeid uw ont- fermer den Heer. 11 Gy arme met het onweder geslagen zonder eenigen troost. Ziet, ik zal uwe steenen vervolgens leggen, en ik zal u fon- deren met saffieren. 12 En ik zal stellen van jaspissteen uw voorgeweer : en uwe poorten van gesnedene steenen, en alle uwe palen met lustige steenen : 13 Alle uwe kinderen geleerd van den Heer : en veelheid des vredes uwen kin- deren. 14 En met regtveerdigheid zult gy gefon- deerd worden : gaet verre van de valsche beschuldinge, want gy zult niet vreezen : en van de* verschriktheid, want die zal u niet genaken. 15 Ziet, den vreemden bywooner zal ko- men, die met my niet was : die wylcn uw vreemdeling was, zal met u verzaemd worden. 16 Ziet, ik heb den smid geschapen, bla- zende in het vuer de kolen, en voortbren- gende een instrument tot zynen werke, en ik heb den doodslager geschapen om te vernielen. 17 Alle instrument dat gemaekt is tegen u, zal niet voorspoedig wezen : en alle tonge die u wederstaet in het oordeel, zult gy oordeelen. Dit is de erfenisse van des Heeren dienaers, en hunne regtveerdigheid by my, zegt den Heer. KAPITTEL LV. ALLE gy dorstigen komt tot de wateren : en die geen geld hebt komt haestclyk, koopt, en eet : komt, koopt zonder geld, en zonder eenige wisselinge, wyn en melk. 2 Waerorn hangt gy uw geld, en niet aen brooden, en uwen arbeid, en niet tot ver- zaedheid? Hoort my hoorende, en eet hel goed, en uwe ziel zal in de vettigheid ver- lustigd worden. 3 Neigt uwe oor, en komt tot my : hoort, en uwe ziel zal leven, en ik zal met u een eeuwig verbond maken, Davids getrouwe bermhertighcden. 4 Ziet, ik heb hem gegeven tol eenen ge- tuige den volken, tot eencn vorst en meester den heidenen. 5 Ziet, het volk dat gy niet kendet zult gy roepen : en de heidenen die u niet gekend hebben, zullen tot u loopen, om den Heere uwen God, en den heiligen van Israël, want hy u geglorifiëerd heeft. 6 Zoekt den Heer als hy mag gevonden worden : roept hem aen als hy by is. 7 Dat den ongoddelyken verlact zynen weg, en den ongeregtigen man zyne gedach- ten , en laet hem wederkeeren lot den Heere, en hy zal zyns ontfermen, en tot onzen God : want hy overt in het vergeven. 8 Want myne gedachten zyn uwe gedachten niet : noch uwe wegen zyn myne wegen, zegt den Heer. 9' Want gelyk de hemelen verheven worden van de aerde, alzoo zyn myne wegen ver- heven van uwe wegen, en myne gedachten van uwe gedachten. 10 En gelyk den regen en den sneeuw nederdaelt van den hemel, en keert daer voorts niet wederom, maer maekt de aerde dronken, en begiet die, en doet die uit- spruiten, en ge'eft zaed den zaeijer, en brood den eter : 11 Alzoo zal myn woord zyn, dat uitmynen mond gaen zal : het zal tot my niet ledig wederkeeren, maer het zal . doen al dat ik gewild heb, en het zal voorspoedig wezen in de dingen daer ik het toe gezonden heb. 12 Want in blydschap zult gy uitgaen, en in vrede zult gy geleid worden : de bergen en heuvelen zullen voor u lof zingen, en alle de boomen des lands zullen met de handen te zamen slaen. 13 Voor klein distelachtig onkruid zullen abeelboomen opgaen : Voor netelen zal mirtus wassen : en den Heer zal vernaemd wezen tot een eeuwig teeken, dat niet zal afgenomen worden. KAPITTEL LVI. DIT zegt den Heer : Onderhoudt het oor- deel, en doet regtveerdigheid : want myne zaligheid is naby om te komen, en myne regtveerdigheid om geopenbaerd te worden. 2 Zalig is den man, die dat doet, en des menschen zoon, die dat aengrypen zal : bewarende den sabbat, dat hy dien niet ontzuivere, bewarende zyne handen dat hy geen kwaed doe. * 3 En den zoon des vreemdelings die den Heere aenkleeft spreke niet, zeggende : Met eene verscheidinge zal den Heer my schei- den van zynen volke. En den gesneden man zegge niet : Ziet, ik ben een dorren boom. 