veld ssennederland 01
Geheel onwetend zijn wij wat betreft de selectie op grond van levensopvatting en karakter, zo er al iets dergelijks is geweest. Natuurlijk moeten deze woorden in SS-zin worden opgevat: de ideale SS-man is behalve zeer blond en noords een welbewust, diep overtuigd strijder voor zijn levensbeschouwing, waarvoor hij alles over heeft. Hij is ernstig, gedisciplineerd, krachtig, door- tastend, ridderlijk tegenover anderen (met name tegenover anderen van zijn eigen bloed) als het kan, hard tegenover anderen als het moet, maar vooral hard tegenover zichzelf, voorts bescheiden, eenvoudig, moedig, enz., enz. Het voortdurend gehamer in de SS-interne propaganda op het elitaire karakter van de organisatie, ook in deze opzichten — moeilijk in de praktijk te realiseren — wijst eerder op het ontbreken ervan in de werkelijkheid. Feldmeijer en de Duitse adviseur voor de Nederlandsche SS in Rauters staf, SS-Standartenführer Jungclaus, trachtten de Nederlandse SS-man met meer of minder succes het gevoel bij te brengen, dat hij tot een elite-formatie behoorde, ver verheven boven het rumoerige plebejerdom van de WA“, maar het is zeer de vraag, of de Nederlandsche SS ook vanuit nationaal-socialistisch standpunt gezien ooit iets is geweest, dat het zo luid gepropageerde en gepretendeerde ideaal van een keurkorps nabij kwam. Uit het bronnen- (1) Ledenregister nr. 164, HSSPF 382. (2) Nr. 132. (3) Doc. II Germaansche SS 6; HSSPF 380 a, 381 a. (4) Na-oorlogse verklaring van G. Stroink in Doc. I Jansonius 3; Van Etten, Ned. SS, p. 56. 246 DE ACTIEVE SS materiaal krijgt men de indruk, dat de morele en sociale zelfkant van de maatschappij misschien minder frequent voorkomt dan in de NSB; ontbreken doet die zelfkant in geen geval. De veronderstelde selectie op grond van karakter en levenshouding heeft wellicht alleen de vorm gehad van hetgeen herhaaldelijk in de administratie van de Nederlandsche SS vermeld wordt: uitstoting wegens ongehoorzaamheid, baldadig optreden, persoonlijke vergrijpen, of vooral gebrek aan interesse, dat wel het meest verbreide euvel is geweest. Bovendien een euvel, dat eerst recht geen genade in Feldmeijers ogen kon vinden. Het was zijn bedoeling de Nederlandsche SS tot een hechte troep aaneen te smeden; wat hij aan kwantiteit tekort kwam, dacht hij met een bepaalde kwaliteit van zijn mannen te compenseren. Feldmeijer ging er vanuit, dat de SS-man ten eerste de SS-gedachte in zijn werkkring zou uitdragen, maar bovendien dat hij een groot deel, indien nodig, het grootste deel van zijn vrije tijd aan de SS zou wijden. En vooral het grootste deel van zijn aandacht en zijn energie. Ongehoorzaamheid en uitspattingen konden daarom tot op zekere hoogte nog wel eens vergeven worden. Gebrek aan belangstelling zou uiteraard dodelijk voor zijn SS zijn. Wat de Voorman voor ogen stond, verkondigde hij tn een circulaire van 19 november 1949: ‘De SS, die de voorhoede van de Nationaal-Socialistische Beweging moet zijn, bestaat uit de — naar ras en lichaam — beste krachten. Derhalve is het een vereischte, dat in deze organisatie ook verhoogde prestaties aan lichaam en karakter worden gesteld. De scholing vordert daarom van iederen SS-man de opvoeding tot een lichamelijk volkomen ontwikkeld, militair uitmuntend en politiek zuiver afgerichten mensch. Iedere particuliere en persoonlijke belangstelling moet ondergeschikt worden gemaakt aan de aanspraken, welke de SS hem stelt. Ter bereiking van dit doel is het noodzakelijk, dat elke week twee maal twee uren en maandelijks drie maal, tenminste zeker 2 maal, des Zondagsmorgens de manschappen tot den dienst worden opgeroepen, om naar de volgende richtlijnen te worden geschoold.” Die richtlijnen hielden resp. in: sport en turnen, exercitie, en politieke vorming.! Het laatste diende te geschieden door de SS-Vormingsbladen, die maandelijks verschenen, het weekblad Storm-SS, lezingen, en divers vormingsmateriaal over ras, geschiedenis, ‘erfgezondheid’ e.d. In 1942 was er nog maar één dienstavond voorgeschreven, die drie uur moest duren, met daarbij per maand twee zondagen SS-dienst van elk zes uur. Dat betekende, dat de SS-man tenminste 24 uur per maand van zijn vrije tijd aan de SS diende te geven. De voorgeschreven indeling van deze tijd stelde zes uur ervan vast voor exercitie, zes uur voor schietoefeningen, vier uur voor sport, zes uur weer voor politieke vorming, en twee uur voor diverse zaken.? De SS-man diende ook financieel iets voor de zaak over te hebben. Dat was de reden, dat hij niet alleen een contributie van fl. 1,— per maand moest betalen, maar tevens zijn eigen uniform bekos- tigen. Ook bij de Duitse SS was het persoonlijke offer het motief hiervoor geweest. Het uniform was bijna geheel gelijk aan het zwarte uniform, dat in Duitsland de Allgemeine SS voor de oorlog placht te dragen. Enige afwijkingen gaven de band met de NSB aan: in plaats van de hakenkruisband bovenaan om de linkermouw was hierop in een zwart-rode driehoek de wolfs- angel aangebracht. Dit teken was weliswaar voor de oorlog door de volkse groep in de NSB geïn- troduceerd, maar tijdens de bezetting werd het door iedereen, en juist door de SS, als een typisch NSB-symbool beschouwd. De wolfsangel figureerde ook op de pet boven de doodskop in plaats van de SS-adelaar, zoals bij de Duitse SS-pet.? Bovenaan op de rechtermouw waren in een ruit (1) HSSPF 381 a. (2) Circ. stafleiding Ned. SS 23 juni 1942, HSSPF 387 a. (3) Zelf een iets andere variant van het Hoheitsabzeichen van de NSDAP (zie Mollo, Uniforms Allg. SS,p. 16). 247 DE GERMAANSCHE SS de SS-runen aangebracht. NSB-achtig was weer het zwarte hemd in plaats van het bruine, natuurlijk ook met zwarte das. Bij officiële gelegenheden als bruiloften en andere feestelijkheden mocht een wit hemd worden gedragen. In de neiging om dit meer en meer te doen mag men evenals bij de Duitse SS een uiting zien van een zekere verburgerlijking, een weg-ebben van het revolutionaire elan.! Anderzijds verdwenen de niet-Duitse details in de uniformering langzamerhand geheel. Na de eedsaflegging werd aan de riem het Duitse SS-koppelslot ingevoerd, en in februari of begin maart 1944 moest het zwarte uniform plaatsmaken voor het Duitse veldgrijze Waffen-SS-uniform.? Hoezeer deze uiterlijke veranderingen typerend zijn voor de mentale ontwikkeling, blijkt uit een brief van een SS-man aan Feldmeijer van 29 juli 1944: ‘Toen de Germaansche SS in Nederland nog de zwarte uniform droeg, zonder het SS-koppelslot, konden wij daarbij den wolfsangel dragen. Toen wij echter toestemming kregen om het SS- koppelslot te dragen voelden wij, dat hierbij geen wolfsangel paste. Velen van ons verwijderden stiekum hun wolfsangel van pet of mouw en wat waren wij allen trotsch, dat de Reichsführer-SS ons toestemming gaf, het veldgrauwe uniform der SS te dragen met het Hoheitsabzeichen.’? De rangdistinctieven in de Nederlandsche SS waren dezelfde als die van de Duitse SS (en dus ook van de Waffen-SS), echter met een speciaal distinctief — het driedelig zonnerad — voor de Voorman. Tot in begin 1944 werden de rangen met Nederlandse ‘vertalingen’ aangeduid; de Nederlandse SS-er schijnt geen moeite gehad te hebben met deze klanken, die hun origine zeer duidelijk ver- rieden, als ‘SS-Onderschaarleider’, ‘Hoofdstormleider’ e.d. Daarentegen is ‘Voorman’ blijkbaar een eigen, inheemse vondst geweest. Deze vernederlandsingen moesten in januari 1944 weer plaats maken voor de oorspronkelijke Duitse benamingen: de Opperschaarleider werd Oberscharführer, de Onderstormleider mocht zich nu, wellicht opgelucht dat de krampachtige vernederlandsing verdween, Untersturmführer noemen. Reeds eerder, in 1943, had Feldmeijer de gewoonte aange- nomen om zichzelf met de hem door Himmler geschonken rang van SS-Standartenführer aan te duiden; ‘Voorman’ bracht nu nog slechts uitsluitend de functie tot uitdrukking.“ Voor deze functie was in de Duitse SS eigenlijk geen parallel te vinden. Wanneer de SS-Ober- abschnitt Nordwest, het bezette Nederlandse gebied bestrijkend, consequent naar het voorbeeld van de SS-territoria in Duitsland zou zijn opgebouwd, zou men hier dus ook onder de Höherer SSuPF zelf als leider, geassisteerd door een Stabsführer, een Allgemeine SS mogen verwachten, waarin dan zowel Duitse als Nederlandse leden van de politieke ongewapende SS zouden zijn samengevat. Dit was echter niet het geval.® Natuurlijk bevonden zich in Nederland ook Duitsers, die lid van de Allgemeine SS waren, maar vermoedelijk was het slechts een handjevol, dat niet tevens tot de Waffen-SS, de politie, of andere geuniformeerde organisaties behoorde, en waaraan zij uniform en status tijdens hun verblijf in Nederland ontleenden. Van enige activiteiten van leden der Allgemeine SS als zodanig is er geen spoor. (1) Vgl. p. 27, en noot 7 daarbij. Zie voor afbeeldingen en details der uniformen, distinctieven enz. der Nederlandsche SS Taylor, Uniforms Germanische SS, p. 84-97. Typerend voor Feldmeijer is een foto uit de RvO-fotocollectie, gereproduceerd bij Taylor op p. 88, waarop de Nederlandse SS-officieren het zwarte hemd onder de tuniek dragen, behalve de Voorman, die zich een wit hemd kan permitteren. (2) Dit schijnt op bevel van Himmler te zijn gebeurd (zie nr. 522). De precieze datum staat niet vast. (3) HSSPF 380 a. Afbeelding van SS-man met het Hoheitsabzeichen i.p.v. de wolfsangel bij het zwarte uniform in SS-Vormingsbladen 1944-’45 tegenover p. 184, 185. (4) HSSPF 377 a, b, 379 a. (5) Rauter schreef op 11 juli 1941 aan Himmler, dat hij zich dat wel in de toekomst zou kunnen voor- stellen, als onderdeel van de algehele integratie van de SS (nr. 72). (6) Zie ook Verkl. Piesbergen, p. 5. 248 DE ACTIEVE SS De politieke SS in Nederland viel derhalve samen met de Nederlandsche SS. De bijzondere politieke taak van deze niet-Duitse SS bracht met zich mee, dat de structuur duidelijk verschilde van de schrale organisatie van de Allgemeine SS in een Duitse SS-Oberabschnitt. Onder de con- trole van de HSSuPF had de Nederlandsche SS een eigen Voorman. Diens staf leek een beetje op een miniatuur-uitgave van de Reichsführung-SS. De indeling in SS-Hauptämter werd weliswaar niet klakkeloos overgenomen, en in de loop der jaren vonden nogal wat reorganisaties plaats, maar wanneer men die indeling op een willekeurig moment bekijkt, blijkt het Berlijnse voorbeeld op zijn minst toch wel inspirerend te hebben gewerkt. Een schematisch overzicht van de ‘stafleiding’, daterend uit 1943 of 1944, geeft de volgende afdelingen: Scholing, Organisatie, Soldaat en Sibbe (hiervoor is ter verduidelijking de afkorting Fürs., voor Fürsorge, geplaatst), Sportleiding, Perso- neel, Rechtszaken, Beheer, Medische Dienst en nog enige andere afdelingen, die duidelijk pendan- ten zijn van Hauptämter of Ämter van de Reichsführung-SS in Duitsland. Achter het woord ‘Vor- ming’ vermeldt een ander overzicht trouwens tussen haakjes “Vormingsambt’, een evident pendant van het vroegere Schulungsamt van het SS-Hauptamt. Even evident is de naam van de onder- afdeling ‘Ras- en Sibbeambt’." Aan de andere kant zijn de afwijkingen groot genoeg om te mogen concluderen, dat men zich de zeer verschillende posities van de Duitse en de Nederlandse SS-forma- ties heel goed bewust was: voor afdelingen als Pers, Propaganda, en Foto- en Filmdienst is het moeilijk Duitse pendanten te vinden, en zo die er zijn, hebben zij zeker niet als voorbeeld gediend; deze afdelingen van de stafleiding vielen trouwens goeddeels samen met verderop nog te noemen publiciteitsorganen. In het algemeen is de vergelijking met de SS-leiding in Duitsland wat misplaatst: in omvang was er eigenlijk totaal geen vergelijk mogelijk tussen de uitgebreide, topzware SS-bureaucratie in Duitsland, en de stafleiding der Nederlandsche SS, geconcentreerd in een herenhuis aan de Utrecht- se Maliebaan, in de schaduw van het NSB-Hoofdkwartier, dat voor zijn werkzaamheden toch nog altijd een stuk of acht herenhuizen méér nodig had.? Uiteraard ontbraken bij de Nederlandsche SS organisaties als het Reichssicherheitshauptamt, het SS-Führungshauptamt, het Stabshauptamt van de RKFdV e.d. De taken, die tot de arbeidssfeer van deze organisaties hoorden, werden in Nederland waargenomen door de verlengstukken ervan hier te lande als specifieke instanties van de Höherer SSuPF Nordwest. Wellicht zouden sommige van die taken, ook zuiver militaire en politionele, na een Duitse overwinning in de ‘Germaanse’ toekomst door de Nederlandsche SS zijn overgenomen. Speculeren hierover heeft weinig zin, ook al zijn aanwijzingen voor dergelijke ontwikkelingen hier en daar wel aanwezig, en in een enkel geval voor het totaalbeeld van de SS wel van belang. In dit verband dient een onderafdeling van de stafleiding der Nederlandsche SS genoemd te worden, die duidelijk het karakter van een embryonale SD draagt. In een vorig hoofdstuk werd reeds gezegd, dat de Duitse SD in Nederland, de Abteilung III van de BdS, het doen en laten in en om de NSB gedetailleerd kon volgen door de Nederlandse SS-ers als informanten te gebruiken Die samenwerking tussen SD en Germaansche SS in Nederland was er echter niet altijd geweest, het bespionneren van de NSB daarentegen wel. Dat machtsgroeperingen met totalitaire pretenties als de NSB en haar SS-formatie in al dan niet georganiseerde vorm systematisch politieke inlichtingen zowel over tegenstanders als over eigen leden verzamelden, was niet meer dan logisch, ook, dat door de groeiende spanning tussen partij en formatie men steeds informaties over elkaar ging ver- zamelen en opslaan. Bij beiden ontwikkelde zich een inlichtingendienst. De ‘Centrale Inlichtingen Dienst’ van de NSB werd in juni 1941 op bevel van Rauter opgeheven.“ Toen de chef van het Referat III B van de BdS, dat zich met de NSB bezighield, er in 1942 achter kwam, dat ook de (1) HSSPF 381 b; NS-Jaarboek 1942, NS-Almanak 1944. (2) Men zie NS-Jaarboek 1942, foto en onderschrift op p. 173. (3) Zie p. 120, 121. (4) Doc. I De Jager Meezenbroek ; Doc. I Sluiters 2. 249 DE GERMAANSCHE SS Nederlandsche SS er een inlichtingendienst op nahield — zelfs voor Rauter was dit aanvankelijk ver- zwegen — verbood hij dit werk. Het is tekenend voor de verhoudingen, dat de NSB haar C.I.D. op Rauters bevel onmiddellijk liquideerde, maar dat Feldmeijer zich van het SD-verbod niets aantrok en het inlichtingenwerk van zijn ondergeschikten liet voortzetten. Eveneens tekenend is het, dat de SD begin 1943 - waarschijnlijk met goedkeuring van Rauter — toen maar een compromis met de Germaansche SS (zoals de Nederlandsche SS immers sinds een paar maanden heette) sloot: alle rapporten van leden of donateurs van de Germaansche SS zouden naar de Stafleiding in Utrecht worden gezonden en daar worden overgetypt. Eén doorslag zou Feldmeijer krijgen, een tweede doorslag was voor de SD-functionaris Proebsting. De SD zou voortaan de kosten van de inlich- tingendienst betalen. Met zoveel woorden werd vastgelegd, dat de taak van de inlichtingendienst van de Germaansche SS dezelfde was als van de SD in Duitsland: het inwinnen van informaties over het hele politieke, culturele en maatschappelijke leven. Vanuit het oogpunt van taakvervulling gezien zou de inlichtingendienst van de Germaansche SS niet alleen een SD-taak vervullen, maar tevens zelfs een Gestapo-functie: men zou zich ook ‘... bemühen, nachrichtendienstlichen Eingang in Gegnerkreisen zu bekommen.’ Nu kon de SD makkelijk tot deze samenwerking komen, omdat in tegenstelling tot de NSB de Germaansche SS volkomen te vertrouwen was. Een werkelijk ernstige concurrentie was ook weinig waarschijnlijk: zoals de Stafleiding geen vergelijk kon doorstaan met de leiding van het Duitse SS- complex, was ook de inlichtingendienst der Germaansche SS een microbe ten opzichte van de Duitse SD, laat staan de hele Sipo und SD-organisatie. De dienst werd geleid door SS-Onderstorm- leider H. W. Bettink, chef van de afdeling Organisatie en Personeel van de Stafleiding der Ger- maansche SS — uit dit feit blijkt al enigszins de geringe omvang — geassisteerd door twee SS-mannen en een paar typistes. Hoeveel kamers de bureauruimte in het SS-pand aan de Maliebaan besloeg, is niet bekend; misschien was die wel tot één vertrek beperkt. Die orde van grootte had de organisa- tie, voorzover dit woord toepasselijk is, en het niveau was daaraan evenredig. De agenten bestonden uit SS-leden en donateurs, die terloops wat te horen kregen, en van een en ander — zeer vaak van volkomen onbenullige aard — een rapportje naar de stafleiding stuurden. Gecompenseerd werd dit evenwel doordat Bettinks voornaamste assistent achter de rug van de staf- leiding om allerlei gegevens aan Proebsting leverde.* In hun zucht om zoveel mogelijk ‘bewijsmate- riaal’ tegen de NSB te vergaren noteerden en onthielden de Duitsers, Himmler allerminst uitgezon- derd, veel, dat ons toch ook vaak triviaal voorkomt; verreweg het merendeel van de informaties, (1) Doc. II Germ. SS in Nederland — Inlichtingendienst; het citaat is uit een notitie van Proebsting van 14 april 1943; Doc. I Jansonius 3. (2) A.v. (3) Zie bv. nr. 410, noot 20,en nr. 411, noot 3. (4) Doc. II Germ. SS in Nederland 1; Doc. I Den Breems. Volgens de Germaansche SS had de secretaris- generaal van de NSB, C. J. Huygen, een eigen informatie-systeem opgebouwd, waarbij hij op zijn beurt blijkbaar rapporteurs had onder SS-leden (HSSPF 379 c). 250 DE ACTIEVE SS die de Germaansche SS verzamelde, verhief zich niet boven het niveau van de gebruikelijke achter- klap in de NSB. De reden, dat wij toch enige aandacht aan deze onderafdeling besteedden, is ge- legen in de opzet, de belangrijke latente mogelijkheden, en het gebruik ervan tegen de NSB door de SS. Hoe pretentieus van opzet ook, in de praktijk fungeerde de inlichtingendienst der Germaansche SS als een verlengstuk van de afdeling ZZ B van de BdS (zoals men zich herinnert, de afdeling, die minutieus al het doen en laten van en in de NSB naging). Het belang van de andere secties van de stafleiding rechtvaardigt een aparte bespreking niet. De stafleiding werd na de oorlog door een insider terecht ‘geen politieke centrale, geen partij-secreta- riaat’ genoemd! De SS-politiek werd gevoerd door Rauter, tot op zekere hoogte door Feldmeijer en in zekere zin door Rost van Tonningen, vrijwel nooit door de functionarissen van de stafleiding der Nederlandsche SS. Van hen verdient hoogstens J. L. Jansonius vermelding, die sinds augustus 1941 in de rang van SS-Onderstormleider de functie van chef-staf uitoefende (de eerste chef-staf, SS-Onderstormleider J. P. Wolffram, toonde zich ‘op geen enkele manier opgewassen’ tegen zijn taak.) Hij verving Feldmeijer tijdens diens herhaaldelijke afwezigheid, en schijnt de kloof tussen NSB en Nederlandsche SS zoveel mogelijk te hebben overbrugd. Na Feldmeijers dood in februari 1945 werd Jansonius waarnemend Voorman van de Germaansche SS, die toen eigenlijk al opge- heven was.° De Nederlandsche SS was onderverdeeld in vijf ‘standaarden’, die een territoriale functie hadden. Standaard I, met de zetel van het ‘standaardkwartier’ te Groningen, besloeg de provincie van die naam, Friesland en Drente; Standaard 2 Overijssel en Gelderland, met het standaardkwartier te Arnhem; Standaard 3 Noord-Holland en Utrecht (standaardkwartier Amsterdam); Standaard 4 Zuid-Holland en Zeeland (Den Haag), Standaard 5 Noord-Brabant en Limburg (Eindhoven). Een indeling, die enigszins doet denken aan de Duitse SS-Oberabschnitte, die elk een Wehrkreis besloe- gen, met dit verschil dan, dat de indeling in Nederland vrijwel geheel parallel liep met de ambts- gebieden der procureurs-generaal der gerechtshoven, c.q. sinds maart 1943 der gewestelijke politie- presidenten. Dit was kennelijk gedaan met het oog op een versmelting van SS en politie.* Daarvoor werd ook, zoals eerder al uiteengezet®, later een aparte politie-standaard opgericht, waarvan het leiderschap gekoppeld was aan het feitelijke leiderschap over de Nederlandse politie. De politiestandaard was echter geen territoriale, maar een categorale eenheid. De verschillende eenheden, waaruit de politiestandaard was samengesteld, waren verspreid over de vijf andere standaarden. Men zal zich herinneren, dat een Standarte, ook bij de Allgemeine SS, in omvang en samenstelling veel weg had van een regiment infanterie van de Wehrmacht. Zo ook een standaard van de Ger- maansche SS. Op papier telde de kleinste eenheid, de ‘groep’, 10 man; vier groepen vormden een ‘troep’, met de leider mee 41 man tellend (merkwaardigerwijs werd de Duitse Schar niet ‘schaar’, maar ‘troep’; Scharführer werd wel ‘Schaarleider’). Drie troepen vormden een ‘storm’ van (inclusief de commandant en zijn plaatsvervanger) 125 man, vier stormen een ‘stormban’ van een 500 man, (1) Van Etten, Ned. SS, p. 34. (2) A.v. (3) Doc. I Jansonius. Van Etten noemt hem een ‘Beziehungstechniker van de eerste soort’, die ‘ingeval van een Duitse overwinning zeker tot een figuur van invloed’ zou zijn uitgegroeid; andere oordelen over hem, ook van politiek andersdenkenden, zijn echter uitsluitend van gunstige strekking (Van Etten, Ned. SS, p. 35; Doc. I Jansonius). (4) HSSPF 381 a, b; over het doel na-oorlogse uitspraken van Jansonius in zijn Doc.-dossier en Van Etten, Tegenstelling NSB-SS, p. 12. Foutief, maar tekenend, noemt Jungclaus in mei 1941 niet Eindhoven als standaardkwartier van standaard 5, maar ’s Hertogenbosch, zetel van de procureur-generaal (H 1181). (5) Zie p. 132, 133. (6) HSSPF 394 e; ook circulaire van Standaard 4 van 8 juni 1944, HSSPF 393 c. 251 DE GERMAANSCHE SS waarbij nog de stormban-staf kwam. Drie stormbannen nu waren de eenheden, waaruit de stan- daard zou moeten bestaan. Dat betekende, dat een standaard van de Nederlandsche SS buiten de standaard-staf 1550 man zou tellen ;! de hele Nederlandsche SS zou dan een gemiddelde sterkte van meer dan gooo leden moeten hebben gehad. De werkelijkheid bleek een veel minder florissant beeld te leveren. De eenheid ‘troep’ existeerde helemaal niet, ja zelfs de indeling van een storm in ‘groepen’ moest hier en daar verplicht worden ge- steld.? De aanduiding ‘stormban’ wordt een zeer enkele keer in briefhoofden aangetroffen, maar of zij in werkelijkheid hebben bestaan, is hoogst twijfelachtig. In feite was elke standaard in een klein aantal stormen ingedeeld, en de sterkte van deze eenheden was bijzonder bescheiden. Het kwam erop neer, dat het aantal manschappen van een storm in de tientallen liep — overigens met grote onderlinge variaties — en de gemiddelde sterkte van een standaard mag men op een 130 man stellen: meestal niet meer, vaak minder.® De numerieke zwakte van de Nederlandsche SS wordt onder meer ook geïllustreerd door het feit, dat het woord ‘Standaardleider’ vrijwel altijd de functie aanduidt, niet de rang, en dat de functie bekleed werd door lieden in subalterne rangen zoals SS-Opperstorm- leider, Onderstormieider, of zelfs door lieden in onderofficiers-rangen.…* Daar zijn verschillende redenen voor. Ten eerste waren de standaarden en stormen bedoeld als een ruim opgezet raamwerk, een omhulsel, waarvan nog moest worden afgewacht, inhoeverre het ‘vol’ zou lopen. De belangrijkste oorzaak van de zwakte van de Nederlandsche SS was echter de voortdurende drainage ten gunste van de Waffen-SS, zelf weer gevolg van het karakter van de organisatie en het ethos, dat men de SS-man trachtte bij te brengen. Nu werd het vooral sinds de Duitse inval in de Sowjet-Unie inderdaad de plicht van iedere gezonde weerbare mannelijke natio- naal-socialist geacht met de wapenen in de hand te tonen, wat zijn overtuiging waard was. Sinds Mussert zich liet overtuigen, dat de toekomst van Nederland en zijn beweging voor een belangrijk of misschien zelfs wel overwegend deel zou worden bepaald door het aantal mannen, dat hij naar het front wist te sturen, gold het ook als plicht van iedere NSB-er en WA-man om hetzij in de Waffen-SS, hetzij in andere gewapende Duitse formaties aan de strijd deel te nemen. Daar zat echter de motivering bij, dat men alleen op deze manier Nederland een behoorlijke plaats in het door Duitsland beheerste Europa zou kunnen verschaffen. Voor de Nederlandsche SS lag dit bepaald anders. De SS-man was, als ideaal dan, de strijder, die aan het ‘thuisfront’ in het ongewapende deel van de SS alles inzette om zijn wereldbeschouwing te doen zegevieren, en die in oorlogstijd met hetzelfde doel de wapenen ter hand nam, en dan natuurlijk zijn plaats in het gewapende deel van de SS, de Waffen-SS dus, innam. De aanmelding voor het front was een regelrechte consequentie van het lidmaatschap van de SS, het was zelfs in wezen het hoogtepunt van de existentie van de SS-man, en in ieder geval, zoals Rauter het noemde een ‘Selbstverständlichkeit’.® Het thuisfront was slechts het terrein voor de verbale politieke strijd (1) Schema z.d. in HSSPF 381 b. (2) Order van W. J. Heubel, leider van Standaard 3, 12 maart 1943, HSSPF 391 f. (3) De Storm Utrecht telt in aug. 1941 17 mannen, in febr. 1942 idem; dan stijgt het ledenaantal, totdat in april 1943 het hoogtepunt met 46 man wordt bereikt; de maand daarop zijn er nog maar 21 leden, en in febr. 1944 nog slechts 26 leden (HSSPF 391 f, 392 a, b). In aug. 1942 telt de Storm Amsterdam, die zeer bloeiend geacht wordt, 80 man, de Storm Leiden daarentegen 8 man (K. aan Z. 8 aug. 1942, dagb. 755). Standaard 5 telt medio 1943 105 leden, een jaar later 108, standaard 2 in die tijd 77 leden, standaard 4 daarentegen weer 178 leden (Kooymans aan Feldmeijer 15 Juni 1943, HSSPF 377 b; sterktestaat Germ. SS 1 Juni 1944, HSSPF 3 a). (4) Bv. in het geval van Jansonius, die voor zijn benoeming tot chef-staf standaardleider van standaard 2 was in de rang van SS-Onder-, later Opperschaarleider (Doc. I Jansonius 2). Incidenteel wordt Feldmeijer, in februari 1943 door Himmler tot SS-Standartenführer benoemd, wel eens aangeschreven met ‘Stan- daardleider’, hetgeen dan natuurlijk wel de rang aangeeft. (5) Radio-interview met Rauter 1 jan. 1943, HSSPF 377 a. 252 DE ACTIEVE SS voor de wereldbeschouwing, eerder een opmaat voor de concrete strijd aan het gevechtsfront. Dat hiermee politiek eigenlijk meer de voortzetting werd van oorlog met andere middelen dan omge- keerd, lag in de lijn van de algemene nazi-mentaliteit, maar van de SS in het bijzonder — wij verwij- zen weer terug naar onze opmerkingen over de strijd als autonoom levensdoel.! Het front als apotheose van de existentie van de SS-man: Feldmeijer werd niet moede het zijn schare in te hameren, daarbij een maximum aan morele druk op hen uitoefenend. De vele, vele oproepen, die hij in de loop der jaren deed uitgaan, waren een soort van pseudo-militaire bevelen, vermengd met een hartstochtelijk beroep op ideologisch fanatisme en op het geweten van zijn volge- lingen, het geweten van SS-man dan. De militaire toon moest enige onzekerheid bij de Voorman verbergen: formeel toch had hij geen enkel machtsmiddel om zijn mannen te dwingen dienst in de Waffen-SS te nemen. De eerste oproep van dit soort dateert van februari 1941, toen er van een oorlog tegen het bolsjewisme nog geen sprake was. De motivering luidde, typerend: ‘“Verstaat de grootheid van dezen tijd’? Toen Duitsland eenmaal de Sowjet-Unie was binnengevallen liet Feld- meijer op IO augustus 1941 circulaires met aangehechte formuliertjes aan zijn SS-mannen rond- zenden, waarvan de inhoud evenzeer typerend is: ‘Ik heb de mannen der Nederlandsche SS opgeroepen zich te melden voor de Waffen-SS. Deze oproep geldt elken SS-man — zij geldt dus ook U. Europa strijdt op leven en dood tegen het bolsjewisme. Zelfs niet nationaal-socialisten hebben zich voor deze strijd gemeld. Gij, die tot de SS behoort en daardoor deel uitmaakt van het keurcorps van het nationaal-socialisme, hebt thans de plicht de wapenen op te nemen .... De SS dient voorop te gaan, de SS dient het voor- beeld te geven. Dat eischt van U allen een persoonlijk offer. Honderden Nederlandsche SS- mannen verstonden reeds hun plicht. Zij gingen reeds in de lente van dit jaar. Wederom heb ik mij tot U, mannen der SS, gewend en U tot den strijd opgeroepen. Elke SS-man vatte dit op als een moreel bevel. Niemand, die zich de SS waardig wil betoonen, heeft het recht zich daaraan te onttrekken. Ik draag U op mij het hierbij aangehechte formulier ingevuld per omgaande terug te zenden, uiterlijk vóór Donderdag 14 augustus in mijn bezit. Ik wil van ieder Uwer weten, wie inderdaad met hart en ziel SS-man is.’ Indien de ontvanger van de circulaire zich niet voor de Waffen-SS had gemeld in de tussentijd, diende hij dit met ‘uitvoerige redenen’ te motiveren op het formulier, dat hij daarna slechts langs de perforatie af te scheuren had en ‘in bijgaande envelop ongefrankeerd per omgaande post in te zen- den’, want Feldmeijer, die zijn mannen dus hooguit vier dagen tijd gaf om zich voor de Waffen-SS te melden, maakte het hun hiervoor verder zo gemakkelijk mogelijk, Dit is slechts een voorbeeld uit vele: op alle mogelijke manier handhaafde Feldmeijer gedurende de hele bezettingstijd een maxi- male druk op zijn volgelingen om hen naar het oostfront te krijgen; zo’n ‘Selbstverständlichkeit’ was het barre gevechtsterrein in Rusland voor verscheidene leden van de Nederlandsche SS in de praktijk nu ook weer niet. Het moet gezegd, dat Feldmeijer zelf herhaaldelijk het voorbeeld gaf De voortdurende indoctrinatie en morele dwang hadden zeker succes. Medio 1943 deden van de 3438 leden van de Germaansche SS 2322 dienst bij Duitse strijdkrachten, begin juni 1944 van de 3988 leden 2838, het overgrote deel in de Waffen-SS. Op 17 juli 1944, weinig later dus, noemde Feldmeijer tegenover Rauter een aantal van 4029 leden van de Germaansche SS, waarvan 2745 (1) Zie p. 207 e.v. (2) Circ. 15 febr. 1941, HSSPF 381 a. (3) HSSPF 381 a. (4) Nr. 377. 253 DE GERMAANSCHE SS aan het front stonden! Terloops zij hier gewezen op het merkwaardige feit, dat zowel de Germaan- sche SS als de Nederlandse vrijwilligers daarvan bij de Waffen-SS na Stalingrad duidelijk in aantal stegen en pas in het midden van 1944 op hun numerieke hoogtepunt stonden? Er zijn voor de geringe omvang van de Nederlandsche SS nog andere oorzaken: de werfkracht op de Nederlandse bevolking is beduidend zwakker geweest dan Feldmeijer zich waarschijnlijk heeft voorgesteld, toen hij zo ambitieus tot de oprichting van vijf standaarden overging. Wellicht hebben ook de aanvankelijk gehandhaafde zeer overdreven toelatingseisen, teneinde het elite- karakter te waarborgen, velen afgestoten. De tol, die de oorlog eiste, was echter de voornaamste reden, dat standaarden en stormen doorgaans een aantal leden hadden, dat in geen verhouding stond tot de sterkte, die zij eigenlijk hadden moeten hebben. De politie-standaard komt er het beste van af: de cijfers voor politiemannen, die medio 1943 en 1944 lid van de Germaansche SS waren, zijn resp. 383 en 472.? Vermoedelijk werden de politiemannen geacht niet naar het front te hoeven gaan, aangezien zij reeds hun ‘plicht’ vervulden in een gewapende formatie in het eigen land. Desondanks: nog steeds geen ideaal-standaard van een 1500 man, en zoals gezegd lagen de stormen van de politie-standaard over de vijf andere standaarden verspreid. Kortom, de politie- mannen niet meegerekend, heeft de Germaansche SS nooit meer dan op zijn hoogst 7oo leden tezelfdertijd in Nederland gehad, en meestal heel wat minder.* Moeilijk te bepalen is ook het totaal aantal leden, dat de Nederlandsche SS ooit heeft gehad. Er was blijkens het ledenregister nogal wat verloop onder de leden: velen bedankten na korte of langere tijd, velen werden ontslagen, bijvoorbeeld omdat zij zich niet voor de Waffen-SS wilden melden, ‘verregaand ondisciplinair’ waren, of eenvoudig omdat zij na enige tijd ongeschikt werden bevonden. Het ledenregister telt 6127 nummers’, maar een reëel inzicht in de sterkte geeft dit cijfer niet. Niet alleen, omdat een klein aantal nummers blanco bleef. Het totaal aantal leden op een bepaald moment is zoals wij gezien hebben tijdens de piek van 1944 een vierduizend geweest, waarvan de meesten bij de Waffen-SS waren ingelijfd. Van zeer velen van hen moet echter het lid- maatschap als van volstrekt formele aard worden beschouwd. In het officiële cijfer waren eveneens de leden van de Germanische Sturmbanne begrepen. Dit (1) Nr. 473; HSSPF 3 a, 380 a. (2) De beschikbare cijfers zijn verre van volledig, en vooral wat de eerste drie jaren van de bezetting be- treft zijn de gegevens zeer schaars. Desondanks mag deze conclusie worden getrokken, mede op grond van gegevens uit de in noot 3 op p. 252 genoemde bronnen. (3) Als bij noot 3 op p. 252. (4) In aug. 1944 schat Rauter zelfs het aantal leden der Germ. SS in Nederland op rond 5oo (Rauter aan Kohlroser 18 aug. 1944, HSSPF 6 a; andere bronnen vermelden niet veel meer). (5) HSSPF 382-384; tot en met 28 aug. 1944 6126 leden; daarna hebben zich om begrijpelijke redenen geen aspiranten meer aangemeld, met één uitzondering: wat nummer 6127 hiertoe bewogen mag hebben, (eind febr. 1945 lid geworden) zal wel altijd een raadsel blijven. (6) Volgens een na-oorlogse verklaring van G. Stroink zelfs als zij werden afgekeurd voor de Waffen-SS (Doc. I Jansonius 3). (7) Van Etten, Ned. SS, p. 45. 254 DE ACTIEVE SS waren eenheden, die in februari 1942 in Duitsland opgericht werden, maar officieel tot de inheemse SS in de ‘Germaanse’ landen behoorden. De leden, niet-Duitsers uit die landen, die langere tijd in Duitsland verbleven, zouden het uniform van de SS van het land van herkomst krijgen, en de opleiding zou dienovereenkomstig zijn. Inderdaad kregen de Nederlanders in de Germanische Sturmbanne, zelfs nog in 1944, toen de Germaansche SS al in het veldgrijs was gestoken, zwarte uniformen, vaak restanten uit Nederland? Het eigenlijke doel van de Germanische Sturmbanne was de arbeiders uit de ‘Germaanse’ landen, die in Duitsland tewerkgesteld waren, in de Waffen-SS te pressen. In werkelijkheid waren deze ‘bataljons’ niet gesubordineerd aan de verschillende niet-Duitse SS-korpsen, maar aan het SS- Hauptamt. Bij de Ergänzungsstellen van zeven SS-Oberabschnitte in Duitsland, waar de meeste ‘Germaanse’ arbeiders te vinden waren, werden speciale bureaus opgericht, elk onder leiding van een Duitse SS-officier, en een Nederlandse, een Noorse, een Deense Referent, enz. In theorie bestond iedere Germanische Sturmbann (wij veronderstellen met enig recht, dat er één in ieder van de zeven in aanmerking komende SS-Oberabschnitte geweest is) uit een Nederlandse storm, een Deense, een Vlaamse, enz., eventueel zelfs een Zwitserse storm. Voor de gehele organisatie werd een aparte instantie in de Germanische Leitstelle van het SS-Hauptamt geschapen onder een hogere Duitse SS- officier, met niet-Duitse medewerkers voor hun eigen landgenoten. Ten opzichte van de Neder- landers in de Germanische Sturmbanne werd deze functie vervuld door de reeds eerder vermelde intimus van Feldmeijer en ex-Mussert-Gardist W. J. Heubel, die een niet onbelangrijk aandeel in de opbouw van de Nederlandsche SS gehad had, en die inmiddels officier van de Waffen-SS was geworden? In de praktijk waren de Germanische Sturmbanne ronselplaatsen voor de Waffen-SS.* Men krijgt de indruk, dat de organisatie pas langzaam, zo tegen de tweede helft van 1943, op gang is gekomen, en altijd vrij rommelig is gebleven. Hoeveel Nederlanders er geworven zijn, weten wij niet precies. Dat wist Rauter trouwens ook niet: naar aanleiding van een voorstel van Heubel om alle leden ineens voor het front op te roepen, schreef hij op 14 januari 1944 aan Feldmeijer: ‘Zuerst waren es 600, dann 400 und jetzt auf einmal sind es 800 Männer. Ich habe den Eindruck, als ob die ganze Organisation der Reichssturmbanne überhaupt nicht funktioniert.’ Later werden er toch nog wel behoorlijke resultaten behaald, zoals men nog zal zien, maar voor- alsnog lijkt het succes onder de Nederlandse arbeiders in Duitsland niet overmatig groot geweest te zijn. In Düsseldorf en omgeving werden hoofdzakelijk Nederlanders gewonnen, die al voor de oorlog in Duitsland woonden, Duitse scholen bezocht hadden, en veelal in taal en opvattingen verduitst waren. Tekenend is, dat een plaatselijke functionaris voorstelde de wervingspropaganda niet alleen in het Nederlands, maar ook in het Duits te verspreiden.’ In wezen was de hele Nederlandsche SS voorland voor het front. Voortdurend werd het korps afgetapt. Op bepaalde momenten in de bezettingstijd waren de aderlatingen bijzonder hevig; met (1) Bevel van Berger z.d., H 1163. (2) Circulaire van Feldmeijer 31 aug. 1944, HSSPF 380 a; Erkelens aan Germanische Leitstelle 29 jan. 1944, HSSPF 387 c; foto in Storm 5 mei 1944. (3) H 1163; nr. 468; Doc. I W. J. Heubel. (4) Zie ook Sijes, Arbeidsinzet, p. 455. Ook hier hebben vele Nederlanders het verschil tussen Germaan- sche SS en Waffen-SS waarschijnlijk niet gezien — en eigenlijk was in deze gevallen daarvan ook nauwelijks sprake. (5) HSSPF 379 a. (6) Erkelens aan Germ. Leitstelle, 29 jan. 1944, HSSPF 387 c: in Wenen en omgeving waren de resultaten van de werving onder de Nederlandse arbeiders, vergeleken met die onder andere buitenlandse arbeiders, zeer gering (Sijes, Arbeidsinzet, p. 454, 455). 255 DE GERMAANSCHE SS name in februari 1941, uiteraard bij de inval in Rusland in de zomer van dat jaar, in het najaar van 1942 en in april 1943 vertrokken de SS-mannen (en niet zij alleen) bij honderden naar de Waffen- ss! Aanvankelijk hadden de Duitsers met de aanwerving van Nederlanders en andere Germanen, een politiek doel voor ogen?, maar vanaf 1943 ging de zuiver militaire behoefte aan het opvullen der enorme gapingen, die het Russische leger in de rijen van de Waffen-SS sloeg, een preponderante rol spelen. Niet alleen numeriek betekende dit een catastrofale verzwakking van de Nederlandsche SS, want juist de meest fanatieke en actieve elementen, de meest idealistische ook in de zin althans, dat zij hun leven voor hun overtuiging op het spel zetten, waren uiteraard de eersten om zich voor het front aan te melden. Vandaar vrijwel van het begin af een voortdurende wisseling in de bezetting van de eenheden der Nederlandsche SS, en met name in de landelijke en plaatselijke leiding. Het betekende, dat de groei van de Nederlandsche SS weer sterk werd afgeremd, ja vaak weer te niet gedaan. ‘Het is zeer goed te bespeuren, dat de besten naar het front zijn vertrokken,’ schreef medio 1943 de leider van standaard 5 (in Noord-Brabant en Limburg) aan Feldmeijer. ‘Doordat steeds weer de diverse stormleiders als eersten zich voor de Waffen-SS meldden werden de stormen bij herhaling van die mannen beroofd, die ter plaatse de stuwende kracht waren. Het gevolg was dat in sommige plaatsen de actieve SS geheel verdween dan wel niet verder kwam. Dit is echter een oorlogsverschijnsel dat wij zonder meer hebben te aanvaarden. Van groei is practisch geen sprake meer.”? Zoals zo vaak met de Duitse bezettingspolitiek in het algemeen het geval is geweest, stuiten wij hier op een van de onverzoenlijke antithesen in de politiek van de SS: het militaire belang eiste in toe- nemende mate aanvulling van de Waffen-SS met alle mogelijke middelen, het politieke belang eiste, dat de Nederlandsche SS met haar toch al zo kleine omvang zo sterk mogelijk gehouden zou worden. In de leiding van de SS was men zich zeker wel van dit dilemma bewust. In maart 1942 schreef Rauter aan Himmler, dat “wir jetzt nunmehr schon zum dritten Mal die Niederländische SS ausbluten lassen und der Wiederaufbau immer die allergrössten Schwierigkeiten gemacht hat’*, maar een oplossing voor dit dilemma vond men niet. Op het einde van de oorlog, toen de geallieer- den al diep in Duitsland waren doorgedrongen, de Germaansche SS praktisch niet meer bestond, en haar leider was omgekomen, erkende Rauter in het openbaar: ‘Dat de Nederlandsche SS organisatorisch niet zoo op den voorgrond is getreden, als ze het verdiende, vindt zijn oorzaak in het feit, dat verreweg het grootste deel van haar mannen als vrijwilligers aan de fronten stonden’? Eufemistisch drukte de Höherer SSuPF Nordwest hiermee uit, dat de Germaansche SS in zijn terri- torium politiek was mislukt. Die trek naar het front was uiteraard niet de enige reden; men mag in Rauters uitspraak ook een beetje een alibi voor hemzelf zien. Verwonderlijk is evenwel niet, dat de (1) O.a. Van Etten, Ned. SS, p. 1. (2) Zie p. 229, 230. (3) Kooymans aan Feldmeijer 15 juni 1943, HSSPF 377 b. (4) Nr. 127. (5) Rede bij de begrafenis van Feldmeijer, Storm 2 maart 1945. 256 DE BEGUNSTIGENDE LEDEN Nederlandsche SS zo weinig heeft gepresteerd, maar dat zij bij dit voortdurend aftappen nog een serieus te nemen politieke factor is geweest. Daarbij moest zij met haar kleine ledenaantal ook op het politieke front naar twee zijden strijd leveren: met de andere nazi’s tegen de meerderheid van het Nederlandse volk, en binnen die geïsoleerde nazi-kring tegen de NSB. Die tegenstrijdigheid in de SS-politiek is niet tot Nederland beperkt gebleven, en mag als een algemeen verschijnsel in de door de Duitsers bezette landen worden beschouwd. Hetgeen over de situatie in Vlaanderen is gezegd: “That the VNV did not succumb to the SS onslaught was mainly due to the German preoccu- pation with the campaign in the east and its attendant manpower problems’! heeft ook, al hebben tevens andere factoren een rol gespeeld, geldigheid voor de NSB en de Neder- landsche SS. Wij willen echter hierbij opmerken, dat ook de antagonisten van de SS, de NSB in Nederland en haar tegenhanger in Vlaanderen, het VNV, duizenden van hun meest overtuigde en actieve leden naar het front liet gaan; deze kwamen in een gewapende SS-organisatie terecht, waar- door beide inheemse nazi-partijen zowel tegenover de anti-Duitse en anti-nazi gezinde ‘buiten- wereld’ als tegenover de SS stellig aan kracht hebben ingeboet. De strijd tussen beide nazi-facties heeft de gemeenschappelijke nazi-zaak geen goed gedaan; door de drainage ten gunste van de Waffen-SS konden zij hun politieke gevechten, zij het tegen elkaar, zij het tegen de vele, vele anders- denkenden, slechts op halve kracht voeren. Zo niet minder dan dat. Voor de overtuigde nationaal- socialist en zeker voor de SS-man mochten de loopgraven en stellingen aan het oostelijke front in het verlengde van het thuisfront liggen, vechten op twee of drie fronten tegelijk brengt altijd een ver- snippering van krachten met zich mee, die catastrofaal kan zijn. B. De begunstigende leden Evenals Rauter had Feldmeijer een gretig oog voor de feilen van de NSB, maar was hij volslagen blind voor de geringe aantrekkingskracht van de SS op het Nederlandse volk en de geringe politieke mogelijkheden. Dat nam niet weg, dat hij wel degelijk ging beseffen, dat het slinkende reservoir van jonge, energieke krachten, naar wie zijn voorkeur nu eenmaal uitging, op een of andere wijze aange- vuld diende te worden. i Die aanvulling vond hij in de donateurs van de Nederlandsche SS, de ‘Begunstigende Leden’. De Duitse SS had sinds 1926 ook Fördernde Mitglieder gekend, maar meer dan donateurs waren zij nooit geweest, en iedere Duitse man of vrouw, partijlid of niet, kon zonder meer donateur worden, mits hij of zij van ‘Arischen bloede’ was. Vroeger hadden deze donateurs een vermoedelijk niet onbelangrijke bijdrage geleverd tot de financiering van de kleine Schutzstaffeln, toen deze zich nog in de moeilijke beginfase bevonden. Tijdens de oorlog werd de bijdrage - minimaal RM 1,— per maand — niet meer geïnd. ? Kennelijk heeft Feldmeijer aanvankelijk aan niet meer dan donateurs gedacht, toen hij de instel- ling van de begunstigende leden schiep. Dit is waarschijnlijk in het voorjaar van 1941 gebeurd. Aan Mussert deed hij toen het aanbod om Begunstigend Lid nr. 1 te worden, hetgeen door de NSB- leider werd afgeslagen. In deze begintijd waren de eisen om als begunstigend lid toegelaten te worden even laag als bij de Fördernde Mitglieder der Duitse SS het geval was: behalve de mini- mum-bijdrage van fl 1,— per maand werd een verklaring geëist, dat men van ‘Arische’ afstamming was, geen vrijmetselaar was of geweest was, en dat men de groot-Germaanse gedachte aanhing. (1) Knoebel, SS in Belgium, p. 370. (2) Org. buch der NSDAP 1943, p. 423/424; The Allgemeine SS, p. 5, 38, 39. (3) NSB 29 d; Verkl. Mussert II, p. 4. Een statistiek van de aantallen der begunstigende leden in HSSPF 386 a begint in mei 1941. 257 DE GERMAANSCHE SS Daarvoor ontving men iedere maand de propagandatijdschriften van de Nederlandsche SS, Hamer en de SS-Vormingsbladen, gratis thuisbezorgd.! Ook vrouwen konden begunstigend lid worden. Allengs echter ging de SS meer belang aan de begunstigende leden toekennen. Drie factoren werkten sterk in deze richting: de catastrofale uitdunning van de actieve leden door het Russische front, de wens om alle gelederen van staat en maatschappij te infiltreren, en Feldmeijers nimmer aflatende eis, dat iedereen, die iets met zijn SS te maken had, zich dan ook voor de volle honderd procent moest inzetten. Het is niet te zeggen, welk van deze drie factoren het zwaarst heeft gewogen, of de eerste is geweest om de instelling van het begunstigend lidmaatschap tot meer dan een nor- maal donateurs-instituut te maken. Het een hing trouwens sterk met het ander samen: vele lieden, die te oud of fysiek ongeschikt waren of om een andere reden niet in aanmerking kwamen om actief lid van de SS te worden, zouden wel degelijk een waardevolle bijdrage tot verwezenlijking van de SS-gedachte in Nederland kunnen leveren. Relatief werd hun potentiële waarde groter, naarmate de actieve leden in de Russische vlakten omkwamen. Maar aan deze reserve-ploeg had Feldmeijer niets, als er geen waarborgen waren, dat zij zich inderdaad met hart en ziel aan de SS- gedachte wijdden. Trouwens, zoals een Duitse SS-functionaris in Rauters staf zei, voor de finan- ciële bijdrage waren de begunstigende leden niet zo belangrijk; in tegenstelling tot de Duitse SS- donateurs was hun eerste taak te helpen het ‘SS-Gedankengut’ in alle lagen van de Nederlandse bevolking te verspreiden? Wat Himmler in Duitsland met zijn Ehrenführer had willen bereiken, trachtte Feldmeijer nu met zijn begunstigende leden te doen: infiltratie van staat, maatschappij en partij door zijn SS, het winnen van invloedrijke figuren voor de SS-gedachte, verbreiding van de SS-invloed, ook het aan- wenden van begunstigende leden om informaties voor de Nederlandsche SS — en daarmee meestal voor de SD - in te winnen; vaak waren het begunstigende leden, die Feldmeijer en de SD-functio- naris Proebsting waardevolle inlichtingen over reilen en zeilen in en om de NSB verschaften. 