VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wél ons als wy deezen tyd daar toe aanwenden! Índien ook de Winter voor ons geene fchatten der natuur voortbracht ; den Akker niet nuttig was, den tydelyken voorraat niet bolp EI. DEEL: He LETY: NOs Es B vers 18 DE CHRISTEN WYSCEER.. vermeerderen , dan zou het geluk genoeg zyn, dat hy ons ar peen, geeft, om onzen geest en onzen naasten nuttige. id toe te brengen. Wy hebben veelvuldig gelegenheid „om one in dit Jaargetyde in de vreeze Gods, in dankbaarbeid en: vertrouwen in Hem, te oeffenen. ‚ By zulke ontoogenbaare weldaaden Gods, zou het weer- barftig zyn, als wy enkel by de ongemaklykheden van den Winter bleven (taan , en aan: den an kant, de veel groo= ter weldaaden niet befchouwen wilden, Het zy daarom ouze icht beter. geneigtheden aan te neemen, en die overeilende agten tegen te gaan. Deeze befpiegeling zal reeds beloont worden , als cen myner Leezers opgewekt moge worden , om den Heer in alles te erkennen, hem te bewonderen , en herte= dyk te danken. Praksikake Perbandelingen over de: tusfchenpoofende Koortfen de Waterzagt ; Zieksens van de Lever, Vallende Ziekte, Ko- diek, Reo-loop en over. de Werking van de Calomel. Door DANIEL. LYSONS, Geneesbeer te Bath. Uit bes Engelsch -~ vertaald.envermeerderd met eenige Aanteekeningen en Waar- neemingen over de Fallende Ziekte, met gevolg van. Her/tel, - Door! JOANN. VEIRAC , Med. Do8. Te Rotterdam by, A. ‚ Bothal 1773. 182 blade. in. groot octauo. Ee js DS oorzaak der tusfchenpoozende Koartfen is meest een „koele. dampige Luchtsgelteldheid, dezelve worden nies veel iù zeer heete, noch in zeer koude landftreeken waarge. nomen: *t welk door verfcheide getuigenisfen. en waarneemin-e gen van den Heer LysoNs bevestigd wordt, — Handcelende van:de. geneezing der tusfchenpoozende Kaortfen, pryst hy eerftelyk aan, ’t gebruik van den Slangenwortel' en Kaartsbast ; en meent, dat wanneer men deeze beide middelen famen voegt; de Ziekte niet zo ligt zal wederkeeren. De Auteur bepaalt de ifte op twee fcrupels vande Koortsbast, tegen een van den langenwortel. `t Mist zelden of twee of drie Giften zullen eeu eind. van de Koorts maaken , °t welk door verfcheide Waare neeuringen bevestigd wordt. — ’t Gebruik van Calomel, in deeze Kooren „ komt voornaamentlyk te pas in eene ongui» verheid van de cerite wegen; dog wanneer dezelve eerst gee zuiverd zyn, voltooit hy veehmaalen de Geneezing door ’t Koortspoeijer. — In de tweede Verhandeling gaat de Au- teur tot de.Watergucht over, en -handelt eerst. over de bor- zaak en algemeene Geneeswyze van deeze Ziekte : en en 4 ' zeg ' Ve Nd in EYSONS- GENEESKUNDIGE VERHANDRLINGER. 719 Geneesmiddelen, telt de Schryver voornamentlyl de Calomel; welke monro ook reeds in deeze- Ziekte aange» prezen heeft ; hy brengt verfcheide Waarneemingen ter ftaavirte ving van de heilzaame gevolgen van dit Geneesmiddel by; welke wel verdienen nauwkeurig nagegdan te worden, —= De uitwerkingen der Buikzuiverende middelen hebben zom- tvds in deeze Ziekte gevaarlyke gevolgem — In de derde Verhandeling worden de Ziekter van de Lever overwogen; % is zeer moeijalyk eene Verharding van de Lever te vere dryvens geene der Middelen , welke ooit tegen deeze Ver harding beproefd zyn, werken , volgens °t getuigenis van onzen Autenr; zo fpoedig en zeker als de Calotnel;. °t welk hy door twee Waarneemingen, en tevens ‘door ’t getuigenis van Dr. LiwD bevestigt , welke. ter ’t volgende van zegt. y» Het gebruik : van .de Kwik, in. deeze.gevallen; moge em- piriek fchynen , het blyke evenwel: uir de ondervinding van alion, die de Geneeskunde in Indiën. geðefend hebben, dat desze Geneeswys zeer veilig en uitmiantend zy.” -—— In de Verzweeringen van de Lever word derzelver opening aam- geprezeéù „waarvan de Auteur een geval, onder zyn opzicht mer behandeld , uicvoetig mededeelt. — De vierde Vef- eling. vervat de Vallende-Ziekte., en levert verfcheide.auts te zaken op, welke verdienen taader overwoogen te Wor- den: — Van het gebruik det Bindingen iu de Vallende-Ziek« te verhaalt men , ‚, dat indien , zo dra de eerfte tekeneri eever- dp hadden’ syade Vallende ‘Ziekte in: de: Ledemaateri gevoeld worden, Bindfelen: boven:het aangedaarie deel gelegt worden „ de Ziekte zich als dan tet dat deel bepaalt , eg niet. boven de. Ligatuur kliehte” De Auteur heeft het genoe= pen gehad „ hier van een gelukkige Praef te neemen, welke y hier mededeelt, mtb Verder handelt hy van de Geneezing der Vallende:Ziekte door de Panbooring, en meldt een geval eener Epileplâe in.een Stier, welke door een Waterblaas bin- nen de Herfenpaa veroorzaakt was, en door de Panbooring geneezen werdt. De Auteur is' by de Bewerking: tegenwoor- dig geweest „en oant aan ‚dat MONRO °t verhaal van WEPFER, amgande deeze zaak , te onrecht „in twyfel getrokken heeft, dn Hier op Volgen eenige Waarneemingen over. het gebruik der Calomel in de Vallende-Ziekte, — De Heer veinad beeft deeze Verhandeling nog verrykt met eenige Waarneem/en gen over de WallendesZiekte, met gevolg van Herftel. Welke wel verdienen. nauwkeurig nagegagn te. worden. ’t Nut vát de. Orangebladeren en de Braakmiddelen, in deeze Ziekte, wordt daarin nend A Vyr- l A ge D. LYSONS GENEESKUNDIGE VERHANDBLINGENS handeling beöogt voornaamentyk , de voordeelige uitwerkitrè gen van de Calomel in de Kolieken aan te toonen, byzonder wanneer de pyn hardnekkig aanhoudt , of dikwyls weders keert, °t. welk door eenige Waarneemingen bevestigd wordt — De Auteur heeft de Calomel ook in de Roode loop be- proefd, en daar van in twee gevallen goede uitwerking ge- gien, °t welk hy in de zesde Verhandeling. meldt, — Ten Jaatften onderzoekt de Auteur in de zevende Verhandelin de bereiding der Calomel , en. Hier. mede loopt. het tweede en derde Stuk van dit Deel afe Zulks ftaat voorts (5.) agtervolgd te worden van eene Zieke tekundige Verhandeling; ter nafpooringe van den natuurlyken {taart hunner Gezondheid , van hunnen Leeftyd ‚en de natuurs lyke Lands- en. Volksziekten; welken, zo uit de gefteldheid der Lugt en des Lands, als uit die des Volks zelven , en hume’ ne leevenswyze voortvloeien; dat het onderwerp van een vol- gend Struk zyn zal. Met betrekking tot de eerstgenoemde deelen, het natuufe ike en zedekundige , vindt men-hier eene verfcheidenheid van aanmerkingen, die ftrekt ter ophelderinge van veele by- zonderheden, raakende onze Hollandfche Natie. De Heer van Berkhey begint met een beknopt verflag van de.herkorhst onzer Batten of Batavieren, uit de Katten, eertyds, ome trent het tegenwoordige Hesfifbe woonagtig:-en meldt vere der, hoe dezelve zig hier te Lande, in de Betuwe, geves- tigd, en voorts in de Landen tusfchen Maas én Waal uits gebreid hebben. Wyders flaat hy het oog op hunne vroege vermenging met die Nabuurige bewoonders; en °t geen vere volgens aanleiding gegeeven heeft ‚dat ook andere Volken zi Onder hen ter neder gezet hebben, en zy daar mede min o meer vereenigd zyn geworden. Hy ftaat toe, dat onze Lands: zaaten hier door eentgermaate een gemengd Volk zyn gewor» den; maar beweert tevens ten fterkfte „ dat onze Batavieren ; niettegenftaande deeze vermenging, egter niet geheel verbase terd zyn. Aan dit voorftel heet hy eene befchouwing van de vroege uitbreiding der Natie; en toont by die gelegenheid wel byzonder, hoe de Hollanders en Zeeuwen, met andere. na- buuren , voorkomen, als de bevolkers van het Markgraafíchap Brandenburg , omtrent het jaar 11523; dat zelfs aanleiding Stgeeven heeft, tot het invoeren.van het Fus Hollandricum 3 of Hollandfche Recht, aldaar.: Hier benevens ontvouwt. hy ons de tegenwoordige gefteldheid der Hollanders, met opzigt tot de vermenging met de inwoonders: der‘ aangrenzende Pro- vincien; °t welk eenige verfchcidenheid in de Natie te wege brengt: naar maate dat zy onderfchetden Landftreeken bewooe nen, die aan verfchillende Provincien paalen. En dit leidt hem verder , ter overweeginge van ’_gean de. menigte ger De B 3 Vrecm» $2 , -< | MATUURLYEE HISTORIE ` Vreemdelingen op het character der Natie, die -zig natuss Jyk met de zodanigen vereenigt, te wegen brengt; dat niet kan nalaaten merkefyken invloed op de gefteldheid en neigine gen der Hollanderen te hebben. p Wy winden, zegt dys om, paar”: gewoonte ; mrt VAN !NOLEAND. `- 23 an te vangen met de Graaflyke Regeering van Dirk den I, wens ar hanin gemeenlyk brengt op het jaar 923, dat de zeven eerfte- ven uit de eigen Natie oorfpronglyk zyn 3 te weten, DIRK de I, Dirk de H, ARNOUD, Dirk de HI, pax de IV ,Fuoris de I, en deszelfs zoon, pirk de V. Dan, ber op viel het Land, met de minderjaarigheid van deezen Vorst, onder het beftier van deszelfs moeder, GEERTRUIDA , eene Saxifche Vorftin; en voorts, by haar tweede Huwelyk , onder dat van den Vlaamfchen: ROBERT , bygenaamd den Fries. aas Hls afwending, gelyk ook de daarop gevolgde overs ing van den Lotharingfchen GOVERT. MET DEN BULT, bragt gen merkelyke verandermg'te wege; te minder daar piek de V zig, na verloop van weinig jaaren, in 't gebied herfteld zag. Zedert dien tyd was het Land weder onder zyn igen Landheeren, FLORIS den II, Dirk den VI, FLorrs den s en DIRK den VII; van wien het Graafíchap, (om van het voorgevallen met des Graaven dogter, ADA, gehuwd met LODEWYK VAN LOON , een Lotharingíchen Graaf, niet te fpreeken, ) overging op zynen broeder, wiLLEM den I: wiens afitammelingen „ FLORIS de IV , wir Lem dell, rLoRis de V, en deszelfs zoon jan de I, vervolgens het Graafiyk bewind bezeten hebben. het kinderlooze overlyden van jan den, kte deeze waardigheid in handen van een Henegouwer. AN de II, Graaf van Henegouwen , onder wiens beftiering de Henegouwers , een oud Volk uit-Gallien, in menigte naar dee- ze Landen kwamen afzakken, wierd opgevolgd: door zynen, ZOON, WILLEM den II, en kleinzoon, wiLLEM den IV. Met den dood van deezen laatften , die geen egte kinderèn naliet, ging het bewind over op des Graaven zuster MARGAREET , gehuwd met Keizer LIDEWYK VAN BEIEREN; waar door ’t in handen van haaren zoon WILLEM VAN BEIEREN kwam. Het Graaffchap dus, uit het Huis van eel eds, in dat van Beieren gekomen zynde, viel,-op het a en van deezen WILLEM den V , ten deel aan zynen broeder ALBERT; die ’t zelve naliet aan zynen zoon: WiLLEM den VI; welke opgevolgd wierd door zyne -dogter ‚de beroemde Graavinne JACOBA VAN BRIEREN , die zig eindelyk gedrongen vond om afltand te doen van bet Graafichap; waar op het zelve in % Huis: van zate Ate geraakte. Toen primes de I, langs dien weg, aan t bewind gekomen was, wierd Holland,- door deszelfs Landsgenooten , de Bourgondiers, als overftroomd; dat nog meerder toenam , onder deszelfs zoon en opvolger ' KAREL den I; wanneer °t ‘er naar gefchaapen (tond, als of ‘het Ko» zingiyke gezag zig in deeze Landen zou vestigen. Deezen B 4 heersche ~ ee ____NATUURLYKE ‘HISTORIE beerschzugtigen Graaf zag inen voorts opgevolgd, door gyne: eenige dogter MARIA , watlaater gemaalinne van MAXIBILIAAN VAN OOSTENRYK 5 by wien zy eenen zoon verkreeg; die op haaren dood , onder de voogdyfchap des Vaders, voor Graaf erkend wierd. In deezen zoon , FILIPS den IÍ , kwam het Graaffchap ten laatfte in °t Huis van Oostenryk; waar op ons. and niet minder door de Oostenrykers uitgemergeld wierde e Graaflyke waardigheid bleef vervolgens in dat Huis, door e opvolging van ’sGraaven zoon, EL den H, over bee kend, by den naam van Keizer KAREL den V3 die't bewind. eindelyk afftond aan zynen zoon pruLirs den Ili, als Graaf deezer Landen, of puirips den II, als Koning van Spanje; welken *sLands Staaten, in den jaare 1581, plegtig afzwoe= ren; waar mede dit Graaflyke beftier een einde nam. ’t Zal onnoodig zyn in °t breede te melden, de onderdrukkende, ja: de moorddaadige huishouding der Spanjaarden , hier te Lande, onder deeze laatfte Graaven; en even zoo min zal ik my be- boeven op te houden , met de gewelddaadige invallen en. - frooperyen der Franfchen, van laatere dagen, in onze Ge- hande ; welk alles te bekend is, om ’er byzonderlyk op ftaan: te biyven, © s Wezien uit dit beloop der Gefchiedenisfe , volgens het gee- ne ik voornaamlyk bedoelde , met het bybrengen van dit alles „ dat Holland en deszelfs Nabuuren, ftaande ons tweede tyd- perk , of gehandhaafd , af beheerschr, of overmeesterd, of eftroopt zyn geworden , door Friezen , Saxers, Vlaamingen, tbaringers , Henegouwers , Beyerfchen , Bourgondiers en Oostenrykers , mitsgaders Spanjaarden en Franfchen. En °t is bekend , dat zeer veelen van alle deeze Volkeren, door hunne Heeren , in fpyt der zuivere cor Ponai, Edelen onzer Ge- westen, met hooge Ampten hier te Lande bevoordeeld ge- weest zyn. Deeze vreemde Vorften hadden tog veelal hunne eigen dienaaren 5 overmids zy meer vertrouwen op dezel- ven ftelden, dan op de. Hollanders ; die, hoe zeer gedrukt , geen flaaverny van Uitheemfchen gewillig draagen konden; Men mag zekerlyk uit dit alles gegrond genoeg afleiden , dat ler eene merkelyke verbastering onder onze /lLollanders, ges ‚ duurende die Eeuwen „of dit laatfte Tydperk ,ftand gegreepen heeft. Dog het is wel verre van,daar, dat zulks zoo veel ina vloeds gehad heeft, dat het in taat geweest zou zyn, om de porfpronglyke Natie te verheeren , ofte geheel. doen verbas» teren. De Hollanders , en zoo ook de Sticht{(chen , -de Gelders fchen, de Zeeuwen, benevens de Vriezen’, hoe zeer ze oude _tyds, vermoedelyk smecrendeels door de heeriehsppy hupner e, -i4 n is Cee «1E INAN HOELARDY #00 0 Or zy Heerén „ onderling verbitterd waren , hebben hunnen natuure. Yyken Landaart en eigen Natie gendegzaam behouden. Onze ` egen ingebooren Edelen hebben alie die Eeuwen door, niet nde alle deeze wisfelvalligheden, en de daar door ges. dreigde verbastering, de fchaal van ’t gezag fteeds nog eenia grmaate in evenwigt doen blyven ; ent edele Bataafiche bloed: in hunne Nakomelingen overgevoerd. Hier omtrent is boven al aanmerkelyk , dat onge oude Edelen , als met naame de Wssfenaaren , de Egmonden , de Brederoden , de Dwivenvoors den, de Arkels, de Woerdens , de Aemftels, de Bronckhors fen , de Matenesfén , en eene geheele ry van Hollserdfche Ridderen, fteeds met de grootfte zorgvuldigheid het Vader Jasdfche Bloed hebben getragt te bewaaren; door gemeenlyie in Hawlyk te treeden, met beminnenswaardige Jufferen , van eene Hoilandíche , Gelderfche , Zeeuwfche, of Vlaamfche „ en nu en dan ook Vriefche, afkomst. Zy tiepen zelfs ders maate hoog met het zuivere Vaderlandíche Bloed, dat zy zig niet fchaamden, aan hunne natuurlyke, of buiten den echt geteelde , kinderen, hunne naamen mede te deelen, en dezel= ven met Ridderlyke goederen te befchenken. En overeenkoms fig hier mede, hebben niet weinigen der zulken , fchoon ze op geene wettige geboorte konden roemen, zig als dappere kelden en braave Hollanders gedraagende , den Lande zoa gewigtige dienften gedaan, dat ze zig betoonden waardig ta zyu het Bloed, uit het welke zy gefprooten waren. -s Wanneer men nu deeze aanmerkingen , nopens de gefchies denis van ons Land geduurende het beloop van de omtrent agt honderd laatfte jadren , vergelykt, met het voorgevallen in voorige Eeuwen, of het cerite Tydperk, van dien tyd af dat de Batavieren , als natuurlyke Inwoonders van dit Land, bee kend waren ; zoo verleent ons deeze vergelyking, uit kragte van ’t geen ons het laatfte tydperk blykbaar leert, een redelyle vasten grond om te beweeren , dat onze oude Leandzaaten, im % eerfte tydperk , door- zoo veele vreemde Volkeren niets mine der dan geheel verbasterd zullen zyn. En men mag dus, uit de overeenkomst der omftandigheden , wel onbefchroomd ftele len, dat zy, in het eerfte tydperk, {choon onder zoo veele Dukfche en Noordfche Volkeren vermengd , even op die zelfs de wyze hunnen Landaart en eigen Natie- bewaard. zullen hebben. Men heeft gevolglyk der Franken, Salidrs, Saxen , Getben, Sueven, Noarmannen en Vriezen overheerfching, in - dit tydperk „ hier te Lande, op de eigenfte manier te befchou- wen, als die der Vriezen ; Saxers , amingen ‚ Lotbaringers Bourgoudjers s Henagouwers , ppm: A Spaniaargen ed ' Tana + 5: NATUURLYKE HESTORIE ' VAN HOLLAND, Pranftben , in de ldatere dagen: met dit onderfcheid , ‘det dá hezitneeming dier oude Volkeren min: befchaafd , en min Serekali was met ’s Lands Zeden en Wetten, dan die der laateren. En deezen nogtans hebben, niet tegenítaande gy dat voordeel boven de eerften bezaten, het oude Recht en de Vryheden van het oude Batavien, of toen gevestigd Hol land, nóoit kunnen vermeesteren. Men hoore deswegens de taal van ’s Lands Staaten, in-densjaare 1587; toen ze nog te Aryden hadden , ter handhaaving van hun vry > ala ERICESTER , onder den {chyn wan het aan hem in vrie fchap vertrouwde gezag , deeze Landen alleszins zogt te kneevelen $ by ene ’s Lands Vaderen zig in openbaaren $chrifte aldus uitdrukten. E onnadenkelyke verícheidenheid die zig, met de fraai- fte-trekkken , In -verfthilehde: Howen -vertoont , wanneer og : men AFBEELDENG. VAN BOUTEN. sr men ze aan Schyfjes {plyt of en Sang pol heeft d vroeg ettelyke Lief hebbers der Natuuriyke store bewoo- gen, om hunne Kabinetten ook met dat cieraad der. Natuure teveryken, Eene keurige verzameling hier van is niet min grillig voor °t oog , dan eene foortgelyke vaa onderfcheiden grpolyste. Marmer-plaatjes. Het berigt, dat men in ’t jaar 1729 ven heeft, van het Hout-Kabinet , t welk te Dresden, in voortreffelyke Naturalien-Kamer van zyne Koningiyke Mae jeleit van Polen en-Keurvoestiyke Doorluchtigheid van Saxen, geleverd is toont hoe deeze zinlyk behandelde Pronkftukken, set oordeel -gefchikt , een Kabinet vercieren. — Om eeni- een duidelyker denkbeeld van dit fraaie te vormen, men ’t oog laan , op de. Af beeldiggen van In en Uiclande Sche. kouten, welken de kunstryke hand van Sepp.ons in dee» zen onder 't. oog brengt. Die zo keurige Natuur maaler heeft zig gezet tot het uitgeeven van. juist getekende, irf *t koper prog, en gekoleurde Hoisten Schyfjes, door verfcheiden ief hebbers in: hunne Kabinetten bewaard. Hy heeft een zes» tal van,Plaaten geleverd , welken ieder negen zodanige Stukjes vertoonen; die ons eene fraaie verfcheidenheid doen Opmer- ken: waar benevens: hy voor ieder Plaat.gevoegd heeft, eene Lyst der benaamingen „in de Holandíche , Hoogduitfche , En- he, Franíche en Latynfche Taai. Indien zulks den Lief. het genoegen geeve , dat men natuurlyk uit de zin- lykheid der uitvoeringe-kan verwagten, is het oogmerk deeze Proeve te:agtervolgen „en telkens zodanig een zestal van Plaa= ten, met de daar toe behoorende Benaamingslysten , te-gelyk, af te geeven. Men ontvangt hier door het eerfte, en tot-nog het eenige Werk van dien aart, dar den Liefhebberen der Natuuriyke Historie in (taat ftelt, om de inwendige verfcheie denheid der Houten gereediyk gade. te flaan; en eene Schoone verzameling hier van-ten minfte in Afbeeldingen te maaken, zo’t hunne ae niet zy. zulks in gd dins doen. — Fene oplettende inagtneeming van die veelvuldige verande- ringen „ van derzelver. overeenkomften „ afwykingen, ftrydig- heden enz. zou ook veelligt zyne nuttigheid he voor. den handigen Kunftenaar, die ‘er met oordeel gebruik van wist te maken, tot het zamenftellen. van Pronkftukken, gefehikt-om ieders-oog, tot zig te trekken, ga -Je DE VDAMING Kort Samenftel der Perfpectief , op eene gebeel nieuwe wyze ‚ afgeleid uit de gronden der Drieboeksmeetinge y door JACOB ‚ DE VLAMING. Ze Amflerdam by G. Warnars en P. den ‚ Hengst 1773.. Bebalven bes Voorwerk 35 bladz, in groaf OCSAUO. AS wie maar eenige de minfte kennis van de Per/pectivg of Doorzigtk bezit, weet dat dezelve het naauwtte verband heeft met de Meetkunde, en dat de grondregels der Perfpective geheel en al op Wiskundige regels fteunen; van waar alle dezulken , die eene grondige onderrigting van de eerfte geeven, ook van de laatfte gebruik maaken. In zo vers ze is des een Samenftel van Perfpeftief, uit de gronden der Driehoeksmeetinge afgeleid, niet iets nieuws; en de kundige de Vlaming bedoelt zulks in geenen deele; maar geeft, door den bovengemelden Tytel, te kennen, dat hy zyn Samene Atel, op eene nieuwe wyze, daar uit afgeleid heeft. Men vordert naamlyk, in °t behandelen deezer Kunfte, veel-al , eene uitgebreide kennis der Meetkunde; dat ook weezenlyk zyne nuttigheid heeft,om den Tekenaar en Schilder ter groots» fte vorderinge te brengen; maar weinige Leerlingen zyn recht gefchikt, om ‘er zig in diervoege op toe te leggen. Dit heeft weelen aangezet tot een gemeenzaamer onderwys , dat een op» lettend Leerling in ftaat ftelt om de gronden gemaklyk na te gaan, en zig, by aanhoudende oefening , verder tc volmaa- ken. Enzo ist, dat de Heer de Vlaming zyn Samenftel op zulk eene manier ingerigt heeft, dat eene Leerling, zig de platte drichoeksmeeting en de proportie rekening cga ge. maakt hebbende , daar uit gereedlyk kunne nagaan, hy zyne Tekening hebbe in te rigten; waar omtrent hem de Aus theur in dit Stukje eene beknopte en duidelyke onderrigting agn de hand geeft, — De algemeene grondilag , op welke hy ayne volgende onderrigting vestigt , is kortlyk deeze, - r s, De platte driehoeksmeeting is het fondament deezer konst, en de proportie-rekening derzelve geeft te kennen alle de Grootheden der aftekeningen op het Tafereel, hoe ver of nae by de voorwerpen zyn; men kan, de af{fand.derzelve bo» kend zynde , de afieetingen bekomen , met de onderlinge roportie door rekening te bepaalen, uit de fnypunten der traalen, die van de voorwerpen tot het oog ingaan; dus kan men de omtrekken der ver of naby-zynde voorwerpen, alle wiskundig, zonder te gisfen, op het Tafereel overbrengen, en 6 Xh ge — OVER :DE PERSPECTIEF : > 29 en mawkeurig zeggen , hoe groot ze moeten afgeteekend worden. Het tekenen der Landfehappen , naar het leven , moet ene afbeelding zyn van de natuur, de verre of naby voorwerpen vallen op ten plat vlak. De gegeven NÀ fad bepaalt zynde , als ook de hoogte van het oog, zo kau men zig verbeelden het Tafereel glas te zyn, daar men alles, zonder het oog te veranderen, door ziet. Wanneer men dan van alle de punten der voorwerpen verbeeldelyke (traalen trekt) die het Glas fnyden, en tot het oog ingaan, zo geven die faydingen in profil en plano de hoogten en breedten der voorwerpen te kennen , welke door de bekende afftaud , hoog» te en breedte , en afltand van den Ziender, naauwkeurig gekend kunnen worden. Want de afltand van den Ziendes zot het voorwerp ftaat tot derzelver hoogten, als de disftantig. van het oog tot het Tafereel tot de hoogte der aftekening ftaat; zo ftaat ook de diftantie van den Ziender tot des voor- werps breedte, als -de afltand vari het oog tot het -Tafereel tot de breedte der aftekening. Wanneer de aftekening d voorwerpen aldus verkreegen word, is dezelve eene wa afbeelding der Nataur, en decze Wyze geeft eene zaakely- ke dezer konst: doch men moet kundig zyn ; in Plas ‚ in Profil ofGrond- en verheven tekening; en dan zal Jn alle gezigten, naar het leeven getekend, de Natuur na u keurig gabootfen ; mits men door de Schilderkonst de tusfche jn vakken, met een konftige mengeling van Verwen vult, die EA Natuur gelyken. ”. ENE be ap Onze Autheur deeze handelwyze nader opgehelderd „ende verder vereischte algemeene kundigheden voorg en bebe bende; toont wyders, hoe men zig van dezelve bedient „ter $chikkinge der deelen van verfchillende foorten van voorwet- pen, om ze, op eene regelmaatige wyze, wiskundig te ver- wonen. Hy geeft in dit gedeelte, met het voorftellen der daar toe noodige Plaaten , eene duidelyke ontvouwing, vande ma- nier ‚op welke men , dit in agt neemende, onderfcheiden voors ‘werpen in Perfpeftief kan brengen 5 en verklaart door deezt ‘voorbeelden zyne handelwyze, in verfcheiden aanmerkelykte Bevallen; waar uit men kan afleiden, hoe men in andere fe werk behoort te gaan. — Zy die de Íchoone Tekenkunst be- Minnen zullen dit Stukje niet van de hand wyzen , maar, des- zelfs inhoud overwoogen hebbende , jonge Leerlingen aane „moedigen, om "er gebruik van te maaken, als eene gefchikge ‚handleiding , om in ’t doorzigtkundige tekenen wel te leeren n. Éa de zodanigen zuilen wel doen, wanneer ze, op den raad des Autheurs, by de Rekenkunde en de Driehoeks- mee- gö f. DE VLAMING: Ove: DE PERSPECTIEF: meeting eene beoefening der Sterrekunde en Bouwkunde: voga n, als welke weetenfchappen hier in veele gevallen: ononwe eerivk zvn. Voegt hy dan, by eene nette Tekenhand, eene keurige behandeling van * Schilderpenfeel , zo zal hy de Doorzigtkunde in haar grootften luister vertoonen. 4, Want de. Doorzigtkunde ,” gelyk de Heer ie. Flaming ten laacfte met regt aanmerkt , „, geeft vaste (tippen meetkundige. (wee. per en Iynên s-maar de Teken- en Schilderkuhde vult alle de tusiehenvakken met een mengeling van Verwen, overeenko» mende met de ver- of nabyheid van ieder voorwerp. De Dood- zigtkunde gaat zeker en onfeilbaar, maar de handeling:vaen het Penceel heeft -dió onfeilbaarheid niet: maur die Konstmoet door hebbelykheid en moeite verkreegen worden; en her zyn alleen weinige Schilders , die bekwaam zyr de Natuur nase ‚te bootzen.” | T Fafereel van Natuur en Konst. Grootdeels naar bet Engelfche ` gevolgd. Tiende Deel. Te Amflerdam by P. Meijer 1773. Zg _ Ravo 308 bladayden. i | Co Landítreek levert, den oplettenden Onderzoeker der Taftrëg: len van Natúur en Kunst, een grooter vóorraad , dan die, welke in dit tiende Deel befchonwd wordt. °t ls Malle, in de ott- de Historie beroemd , door de Sraats: en Burgeriyke lotgevaltef: der Romeiven; in de lagtere Gefchiedenisfen vermaard , door 't Kerki- Iyke beftier der Roomfche Paufen; en geduurende veele -Benwen befohouwd als een Gewest, dat, door zyne voornaamfte Hoofde s ‘een uitgebreiden invloed had op geheel Europa , ja ook ‘hier en dam op andere Waerelddeelen. In deeze.Landftreek doet zig oat, eene menigte van Natuuriyke byzonderheden 4. egn overvloed van vroegere en laatere Kunstukken ; eene verfoheidenheid van oude Overblyffelen zeen aantal van byzondere. Wetten ‚ Gewoonten en Zeden; mitsgaders eene reeks van Staatsveranderingen ; die ellis aan- dagt tot zig trekken, Veelvuldige merkwaardigheden van die on derfcheiden foorten worden ons in dit Stukje beknoptlyk asngeweg- zen, of breeder voorgedraagen; des het niet minder dan een der wvoorigen gefchikt zy , om den Leezer eene aangenaame en nutte uitfpanning te geeven; waar van de volgende byzonderheden eenig- zins tot proeven mogen dienen, | Het vangt aan met een algemeen berigt van Fratie;dat ons een geregeld verlag geeft van-deszelfs ligging ‚verdeeling , lugtsgefteldheid , gronds ‘genartheid, zeden der inwoonderen,en meer foortgelyke byzondet- ‘heden, die in de algemeene befchryving eener Landftreeke iù amd- merking komen,- Hier: onemoet-ous anne heel FAPERIRG - VAU RAPUUR. EN BONE? st dy ish Tranimontans, of , gelyk men gemeeniyk zegt, de Fras montanus kys, die men-dikesyis gebruiks onder de oorfprongiykd betekenis ce verftaan ; waarom wy het deswegens voorgefiekie quiae mededeelen. „ Nadien de Alper Italio- van Vrankeyk, Zwieferiand . en. Duitsctwi hsi Khetden , zo noemen de italisanen de natien deezer drie ges mende Landen Uitramontena , dat is, natiča, die over het ged berge woonen: en uit dit zelfde denkbeeld „van over bet gebergtes is de opgemelde Mreekwyse -gebooren.—… Men weet dat: de Ow» den bet- gebruik: van °c Kompas niet kenden, en dat de zeevaarende heden om die reden, wanneer zy buken gesigt van’ land waren, bounen koers naar de- Searrert, en inzonderheid. naar de Noord-:of Pool-Asr rigten moesten. Daar uu de Middelandfche Zee onder de eere Zeeën bevaaren i», zag men de Noord-Mar-meest altoos: oves of san geene zyde, de Alpen; hierom hreog zy-den naam yan ste fa Transmontana , of Transmontana (*) ahoen: Zo dra ou de lugt des nagts donker, of misg was, moesten ay op de gis, zoui der de minfte zekerheid, en met ecnige verwetting voorzeilen , waas van men zeide, wy syn, of by 41, de. Tramontana kayt; welt vervolg Ons de-Anrheur eene uitvoerige befehryving.van «de: Mermotte of ‘hek Mermeldier, het welk omtrent een half jaat fldapt,en wel zo vast, der het eanleiding gegeeven hebbe tot het fpreektwoord., by faape gis cen Marmot, Voorts een kort berigt van’de Bósquetins en Chamoifen „rwee foorten van wilde. Geiten; van welker laatften Wal het eigeniyke Chame/s- of Kamoesleer bereid wordt; dat om des- zelfs zagrheid en buigzaamheid zo zeer geroemd is. Onder de Ve- gelen komer hier wel byzonder in aanmerking de Arend, en dé Ve gel van Diomedes; en ‚onder de Infèêten , dè Langosta of Springhaen, benevens de Tarantala; by welke gelegenheid onze Schryver oen verfiag geeft van de zogenaamde Dansziekte , die meu eertyds voor een gevolg van her (teeken der Tarantula hield; masrthans gemeen- Jyk ab eene byzondere foort van Milrzugt befchouwt, i Overgaande tot de Gewasfen van Delfitoffen, meakt de Schryver gewag van den opmerkelyken Mammaboom, den Kurkboom; en de onderaardfche Paddeftoelen, die boven alle andere gewasfen in Ivá- Te opmerking verdienen. En go is't ten aanzien der Detfftoffen Belegen, mer den Palmfteen, het Rotsleriscal, de Talk, den Phot- Phoricken (teen van Boulogne, enden Amiant of Asbestfteers ; Ee t a a ea erge perd aeg eg Eee en in s w. en R MONY ed or enk e hondt æn: de Zom ward geangd d \ Jaaden was, zonder het 32 CAFRREEN VAN NATUUR EN: EOMET dit Vy nitftek-byzondere heeft, det by nit zece buigzaarre denadjed beftaar, welken door- konst zo (lap te mashes zyn, dat men a zelven konne fpinnen èn weeven. tant __» Hier door bereid men ‘er een foort van doek vmi, byns. toi iyt aan dat, het welik`van' hennig , vlas: of syde gemaakt wordt į doch het is 'niet- zeer fresi, ros , moeilyk te besrbeiden en zeer kort. Men kan dit weefzel gerust, in bet vuur werpen, zonder te vreezen, dat het verteerd zal worden, Meu, vesbrandde pudtyda de iyken der Keningen ia zulk doek , op dat huane asfeben zig. niet wet die van den-houtftspel vermengen. mogten. - Ook de ber zelve best bewaard, wanneer men °t, nu en dan, met otie; mk 4 pin de deekjes zegt en buigzaam te houden „-en ’ voorts in °t visur werpr; waoneer de olie "er afbrande, en het linnen. weder gaiver uit de vlammen komt. Op die wyze reinigt men he zelve als het vuil gewosden is; door uitbranden word het Choon.en. zins delyk. Het daa erk d de. bre deeltjes, daar het mede: ben zelf te. kammen veranderen. Pliniug zegt een tafellaken van- reilen a doek gezien te bebben, heç welk men in- het vuur wierp., om het fchoon, te maaken: Het wasliest ondertustchen telkens iets van, Zyn gewigt. als men deeze proef berhaalt. 'c Is waar Ciampini Zegt, dat hy het drie weeken ` lang in een gloeijend glas gehouden, ea “er onverminderd in zwaars 2e- weder uitgehaald beeft, Maar in twee proeven van de Koning- jyke Maatfchsppy te Louden genomen , blykt bet, dat een (luk doek of Rof van deezen fteen gemaakt, het welk een voet lang en cen half voer breed was , telken reize een drachme in gewig verloor. Het was in- deze tweemaalen herhaalde proef opmerkelyk, dat, wanneer de glaeijende Bof uit het vuur wierdt ganeomen , heg een Ruk gewoon papier niet in brand ftak, {choon het dus heet op het zelve wierdt nedergelegd, =— De Amiant is byzonder zeer ge» £ctikt om ’er pitten van te masken, dewy! ‘er geene verande- zingen gebeuren, die hect licht hinderen kunnen. De zoekers aa eeuwigduurende lampen hebben gebruik gemaakt van, dit ope werbrandbaar pits. pen; die zomtyds,in eene vervaarlyke grooye yan't gebergte -Jende , eene deerlyke verwoesting aanregten. De vuurbraaken Vefuvius, het Hondenhol, het Slangenhol, en dergelyken worden niet vergeeten, maar met bygevoegde natuurkundige av merkingen gemeld. Voorts vinde men een gs van de voorman Bron- “Ai „ \ hed TAPRRREL VAN NATUUR EN KONST, 33 = ` Meiren en. Watervallen ; en daar op wordt de befchouwing “ aaruriyke beflooten , met een kort woord van de rampen , ie sma italie, inzonderheid door de Aardbeevingen, onderwor- — pen is. Wydas komen bier , ten opzigte van de Kunst, in overweeging , de asdekkingen en uitvindingen der Iralizenen ; benevens de groote waderingen , die zy van oudsher in verfcheiden weetenfchappen ge- saak: bebben. Dit doet onzen Autheur ook tevens (til (taan , op een der fraailte konften van het hedendaagfche Rome, te weeten, het Molaik-wesk ;op welke oude konst , byna in ongebruik geraakt, men zig te Rome op nieuw weder toelegt; om de beste Schilderftukken. der eerte Meesters in eene groote volmaaktheid en duurzaamheid tot de Nakomeliagfchap over te brengen, Zie hier de wyze van in Mo- Gik te werken. » De konftenaars , die dit werk beoeffenen , maaken , door middel, van bet vuar , een koek van eene zelfltandigheid tusfchen glas en feen, maar die niet in het minst doorfchynend is. Deeze koek is zo hard als marmer, en zy weten denzelven in het vuur allerhande kleuren te geeven, en die zo vast te maaken, dat zy altoos haare levendigheid behouden ; zy masken zulk eene verfcheidenheid van deze gecouleurde fteenen, dat zy nooit gebrek aan eenige nuances hebben, en alie de verfchiliende fchaduwen eener fchildery volkoo- meu vertoouen kumen. Deze konstíteen is bros, en de werklieden {nyden ‘er ftukjes van af, van welke grootte en fatfoen het hun be- hsag:; zy zyn doorgaans vierkant, en van twee of drie linies, een half daim breed. De werklieden hebben altoos eene groote verfcheie denheid van deze verfchillende genuanceerde (tukjes {teen ondet hun. bereik geplaatst. _ Op dat deze ftukjes Mofafk niet agterwaards wyken, maaken _ de werklieden een rug van (teen, ter groote van de fchitdery die zy navolgen moeten. Vervolgens leggen zy een foort van ciment, het welk verbazend {chielyk hard wordt, by een klein gedeelte tevens op deze fchutuing , kloppen daar de kleine ftukken Mofsik van zulk eene grootte, fatzoen en kleur als zy verkiezen , digt aan elkanderen, met kleine houten hamertjes in , en lasten dus het ciment bard wor- den, en zig met het Mofsïk vereenigen , wanneer zy de ruwheid wegneemen met wryveh en polysten; als dan neemt het werk eene verwouderiyk fraaije gedaante aan, fchoon men erkennen moet , dat het niet volkoomen op kan tegen het fchiülderwerk op doek. Voor eerst, om dar de (tukjes fomtyds eene ongelyke glanfigheid vertoo - sen, en ten anderen, om dat men doorgaans de kleine fpleetjes tus- {chen de ftukjes erp weinig zien kan. De kopy ondertusfchen , welke men van den ber n St. Michaël de Guide gemaakt heeft, gelyke zo wel als het origineel; en ’t-is ongetwyfeld ; dat de Konítensars dagelyks toeneemen in bekwaamheid ”. Hier san volgt eene befchouwing der gemente openbaare Ge- ID, DEEL, B, LETT. NO. I. ftig- 4. TAPEREEL. VAN. NATUUR. EN KONST, ' figen en audere Konstwerken ;' waar. onder de cerfte. plaats ver- dient de Kathedraale Kerk van Se.. Petrus te Rome nasr welker mo’ dei de St. Paulus Kerk te Londen gebouwd is. Van deeze Kerk, de- - fchoonfte en edelfte in de Waereld, wordt hier een kort berigt ge-; geeven Kan he ook: van andere. voorzefiyke Kerken in verfcheiden keliseníche p met meldinge van 't geen. iy veelen derzeiver: byzonder merkwaardig is. Dus vindt men , buiten de fraaifte fchitder< ftukken , en kostelykfte Bouwcieranden , daar de Iealiaanfche Kerken: gemeenlyk in uitmunten, in de Kathedraale Kerk van Florence , mede een van de frasifte gebouwen in Europa, een Meridiaan of Middag- cirkel, doar Paulus Toskanetli:voor drie eeuwen gemaakt; welke het grootfte van alle gedenkftukken in die zoort is. , Dezelve was, gelyk hier aangetekend word: ,.dogr.den tyd, en het afftooten van eenige ftukken ,merkelyk befchadigd,en dus voor een. groot gedeeke! ten onbruik geraákt; maar zyne Kelzeriyke Majefteit, onderrigt ge- worden van ber. belang ende nuctigheid van dezer Meridiaan, tot voortzetting van de flersekande , gaf order san Vater Ximenes den - efuit , boogleeraar in de. Wiskunde en Aard:ykesbefohryver van zyne eizeriyke Majefteit, om. dezele te gaan herftellen. Met dit bevel voorzien, heeft Vader Ximenes, met eepe alleromzigtigfte neuuw- heurigbeid alie de-gedeeken vande oude naald, en de middagiyn zelve nagezien. en verbeterd, het waterpas hetfteld ‚nieuwe waarnee- mingen met de Zon gedaan, ei eindelyk uit-eene vergelyking van dezelven met de ouden beflooren, das de fchuinte van de Pcliptica” B755 één minuut en zestien feconden minder was, dan in 1510. Hy geeft een verlag van alle zyne versgtingen, in een Werk in 4to. te Bioreùce in :het jaar 1757 uitgsgeeven , onder devn titel van Oude en’ Nieuwe Middag-wyzer van Florence”. — Aan deeze Kerk , of wel aan de Doopplaats voor de Kerk, ftaan drie koperen poorten, op welken zommige ftukken uit den. Bybel zo konftig in Bas-relief vertoond worden, dat Michaël Angelo plag te zeggen, dat zy goed genoeg waren, om de poorten van het Paradys te zyn. En zo vindt men ‚onder andere ciersmaden der Kathedrale Kerke van Sienna , eem yioer die ten uiterfte fraai is. Gefebiedenisfen der Stad Zwolle, Door Mr, BURCHARD JOAN vant HATTUM. Lid van de Maectfchappy der Nederlandfcbe Lettera kunde te Leyden. Vierde Deel. Te Zwolle, by S. Clement en dè - Wed. J. À. van Santen 1773. /n groot e8avo 168 bladeyden, . 4 Et dk Stukje, dat het merkwaardigite der Zwolfche Gefthiee denisfen , van ’t jaar 1672 tot op het jaar-t 7oo behelst , befluie de Heer eu Mr ven Hatrum „deeze zyne Gefchiedkundige Befchrye ving van de lotgevallen dier Stad. Derzelver hoofdaandeel san, en imvioed op, de omftandigheden der geheele Provineie van Overysfel, maakt dit Gefchrift eenigermeste tot eoue onrvouwing der Overysfele fche Gefchiedegisfen , die "er in veele gevallen door- opgehelderd wor« den ; het welk de nuttigheid van dic Werk te uitgebreider maakt. Onze Gefchiedfehryver begint dic Deel met een vérllag van da genomen voorzorg tegen Frankryks gevreesden toeleg, en den daer op gevolgden cegenftand , met de elndelyke overgave der Provintie 4 toen ze voor ’s Vyande magr moest bukken, in den jaare 1672. Het voorgevalieuo. tesfchen den Magiltrsat van Zwol, en den Colonel Ripperda , betreffende her fchandiyke overgaan der Stad, waar ome tsent de Colonel geweigerd heeft zig te verantwoorden, ter bevestie ginge van zyn Gefchrift deswegens gemeen gemaakt, iseen der voors Eaaunfte byzonderheden van dit gedeeke, Voorts verleent het een kort berigt.wan de lotgevallen der Stad , geduurende dat-dezelve door de Kenlfchen en Munfiesfchen bezet bleef, dat aanliep , tot den softer van Mey ‚des jaars 1674. Hier aan is verknogt een verhaal der kom. fe van Zyne Hoogheid te Zwolle , in ’t jaar 1675, wanneer alleg weder in orde gebragt werd ;en de Provincie eerlang , na dat ze Zyne Hoogheid de Stadhouderiyke waardigheid opgedraagen had, befloot, tot bet ssnneemen der Voorwaarden , op welken Hunne Hoog Moe genden, volgens eche Refolutie van den 2often April 1674 , het wee der senneemen van Overysfel in de Unie bepaald hadden. Van dien tyd af genoot de. Stad en de Provincie, gelyk de Au- beer vervolgens meldt, rust Van buiten, maar deeze en geene one tevigheden Hoorden meermaals pd rust van binnen ; waar van hy, 3 misse 26 B, V. HATTUS mitsgaders van andere byzondere voorvallen der Sted , tot op het jaar 1700 „een beknopt verflag geeft. Alleenlyk blyft hy wat byzonderer ftaan, op de aanmerkelyke oneenigheid tusfchen de Ridderfchap en de Steden, die vooral in °t jaar 1689 zeer boog liep; waar van wy “% voornaamfte nog kortiyk zuilen hakje te meer daar ons het. beloop dier oneenigheid hier vollediger, dan elders anders, wordt vóorgedraagen. | ` Zines het jaar 1608 , gelyk onze Gefchiedfchryver voorheen gewaagd heeft, was ‘er reeds gelchil geweest, tusfchen de Ridderfchap en de Steden , over de Souversiniteit met den aankleeve van dien. Dat ‚ gefchil was inzonderheid verlevendigd in den jasre 1613, in `t jaar 1623 op nieuw zeer fterk gedreeven, en In *t jaar 1642 , gelyk ook in °t jaar 1663, weder hevig aangevoerd. Het was nu en dan min- der of meer tot bedaaren gebragt , doch nooit volkomen beflist; hier door bleef dat vuur van oneenigheid fteedk fmeulen, ontvonkte we- der omtrent het jaar 1680, en borst, met den jaare 1689, in volle vlam uit. e , ‚ De Ridderfchap had diestyds zo veel gehoors by Koning Willian verworven, dat hy de Heeren Ro/edoorm ‚van Hulewyn en Kan vol- magtigde, om deeze verfchillen te beflisfen. Die Scheidsmannen ga- yen berigt van hunne aanftelling, en bepaalden den tyd hunner komfte Zwolle op den 27{ten February des jaars 1690. Doch de Steden flooten hun te verwittigen , dat zy niet gezind waren, zich aan eenige uitfpraak te onderwerpen; dat de Raad en de Gemeente wel mogt lyden, dat de Secretaryen der drie Hoofdfleden met de Com- promisfarisfen ‘er over fpraken , dan zonder prsejudicie , en alleen ọm de voorflagen te hooren, De Gevolmagtigden gaven vervolgens te kennen, dat zyne Majefteit hen andermaal geauthorizeerd had ‚om de uit{praak te doen; doch dat zy den tyd bunner komfte niet wis- ten te bepaalen. Eerlang egter kwamen ze in Overys(el, De Ridder- fchap ftelde hun heare blyken , (chynen en befcheiden in handen s maar de Steden weigerden hunne tegenbelangen aan de Geeommite teerden over te geeven ;doch eindelyk begaven ze zig, te Deventer „ met bun in gefprek ; alleen om den voorflag van zyne Majelteit te hooren; ten einde daar van aan de Raden en Gemeenten verflag te doen, à ~ Zyne Majefteit dit berigt van Gecommitteerden ontvangen heb- bende, befloot den a5ten April eene provifioneele bepaaling te maa» ken. Hy. vermeende wel, in gevolge het Reglement van 1675, als Stadhouder geregtigd te zyn, om die gefchillen eindvellig te beflis- fen; maar om de Steden niet onverhoord te oordeelen, gaf by alleen een provifioneelen uitlag , ter fcbikkinge van eenige in verfchil hane gende byzounderheden. Voorts gelastte hy de Steden, nog voor de maand September, haare fchriftlyke belangen, tegen de befcheiden der Ridderfchap,aan de Gecommitteerden over te geeven :doch dae deeze Heeren, by ontftentenisfe daar van, op de ingediende gren J GESHIEDENISSEN VAN ZWOLLE, 37 ken regt zouden doen , en aan beide de Leden kennis van hunne beflis- fing geeven. Dan de Steden, in plaatze van hier san gehoor te geeven, toen ’ door de Gecommitteerden was woorgefteld , toon- den, met het handhaaven van baare betwiste Regten „zeer duidelyk, det een eindvellig gewysde nooit van kragt zou zyn, De Ko- nisg maande de Steden, op den sden Juny daar aan volgende, nog nader san , en gaf te kennen, welke de gevolgen van baare tegen- kanting zyn moesten. Maar men bleef by het genomen befluit; en committeerden eenigen uit den Raad en de Meente van Zwol, om over deezen hachelyken toeftand te confereeren, eù eene Misfive op te ftellen , ter beantwoordinge van die des Konings, Men vond te meer geraden , dezelve vergezeld te doen gaan van eene breed- voerige Deduftie, om dat het gedrag der Steden , zelfs van onpar- tydigen , zeer verfchillend beoordeeld werd,en zommigen het duid- den, als of de Steden zig het Stadhouderlyke gezag poogden te ont- trekken. — De gemelde Misfive en Deduãie , in Augustus vervaar- digd zynde, werden op den aaften dier maand, in de Vergadering van Raad en Meente der Stad Zwolle onderzogt, en op eenige vere anderingen na goedgekeurd. Zy werden dus vervolgens aan zyne Majefteit overgezonden , zo om hem te verzekeren van hunne hooge agüng voor hem , als Stadhouder, en de regtmaatigheid van hun gee ‘houden gedrag, voor hem open te leggen, als om de gegrondheid van hun beweerd Gezag tegen de eifchen der Ridderíchap aan te toonen, en derzelver bezwaaren te beantwoorden. —=r= Het zy daf de Koníng hier mede voldaan ware, het zy dat hy vreesde of voor- zage, dat de Steden nimmer na eenige uifpraak zouden willen luis» teren; er ís althans over deeze verfchillen nooit eenige -uitfpraak des Konings gevallen. En men heeft nimmer na dien tyd het Hoge Ge zag der drie Steden zo fcherp aangetast; hoewel er in laatere dar gen over het eene of andere point der bezwaaren al eens nicuwe on- lusten gereezen zyn, — De Heer en Mr. De Gefchiedkundige Befchryving hier mede, tot het jaar 1700, afgeloopen zynde, (taat verder gevolgd te worden, van eene Be- fchryving der Stad en derzelver Regeeringswyze, zo in vroegere dagen als tegenwoordig; en veelligt brengt hy de Gefchiedenis zel- ve, by manier van een Aanhangzel , nog wel tot op den tegeng waordigen tyd C 3 Ri- 38 «7 Ge REDELFKEND Rivier huridige Aanmerkingen op de Rivierkandige Waarneemingen van deh Wel Edèlen en Gefkrengen Heere M. V. BARNEVELT Pry- beere van Noordeloos enz, ` Door C. keneLYemeD., In % Graven- bage by H. Backbuyten 1773. Zp groat oĝavo , 141 blads. Y, die de Rivierkundige Waarreemingen van den’ Heer van f Barnevels (*) doorbladerd hebben, zultto wel doen ‚ wanneer zy ook deeze Rivierkundige Aanmerkingen van den Heer Rede- Jykbeid in overweeging necmen; om dus de eene en andere zyde te, kooren, Boiten ettelyke byzonderheden, die het Rivierkundige ‘betreffen, welken de Heer Redelijkheid ontvouwt, en hier en daar ‘in een beter licht poogt te (letten, dan door den Heer van Bar- neveld gefthied is, weiken men veel al mer vrugt zal konnen ne- gaan, komen hier in voor, des Aurtheurs bedenkingen, tegen de ‘Overlaaten , voor welken de Heer van Barneveld pleit; en ter aanpryzinge van de Afleidingen door Sluizen, die de Heer Rede- dykbeid het Bekwaemite agt. Wanneer men het Projcét van den Heer Redelykbeid, in den jaate 1771 uitgegeeven (f), nagaat, het woorftel van den Heer Barneveld in zyne Waarneemingen overweegt, en verder oplettend indenke, het geen de Heer Redelykbeid in dee- ze zyne Aanmerkingen voordraagt, zal men vry wel in ftaat zyn, om de zaak ter wederzyde te overweegen. Rivierkundigen wordt daar door aanleiding verleend, om de gevolgen van't een en ander hulpmiddel gade ze flaan; en’tis te wenfcheu, dat onbevooroordeel- den, en genoegzaam kundigen, zig beftendig met ernst zullen ver- ledigen, om het veiligfte voor *t Vaderland werkftellig te maaken. __Men ftast eerlang in 't licht te geeven eene naduwkeurige in 'tko- per gebragte aftekening der Sluizen, door den Heer Redelykbetd, ter volvoeringe van zyn Projet uitgevonden „met eene nevensgaan- de omftandige befchryving van: derzelver gebruik; zie hier ouder. tusfchen een kort verflag van de nuttigheid deezer S/uisen ‚ zoals by dezelve opgeeft, na 't melden der zwaarlgheden tegen de Over- haaten. » I. Alle de ingebragte zwaarigheden tegens een overlaat zyn door 't gebruik deezer /uizen voorgekoomen, en niet te vreezen. » 2. Men kan de fluisdeuren openen en fluitên ten allen tyde, waar door men altoos water kan aftappen, en ook tegen hauden. » 3. Naar goedvinden en noodzaaklykheid kan men in voorraad, eer de nood. daar is, water afleiden of doortaaten, » 4. Als ‘er water genoeg afgelaaten, en de rivier of dyken zon. der perykel zyn, kan men de deuren fluiten. » 5. Äls'er, *t zy in de rivier, t zy im de afleiding eenige ver- ftopping van ys mogte gevreest worden , of reeds plaats hebben „ zoo 1_- (*) Zie boven bl. 249, (t) Zie N, Paderi, Letter-Oef, V. D. bl. 265. RIVEERKUNDGN AANMERIÄNGEN. 9p tgeen ie za gebe orla | ng zoude konnen gefchieden,en ‘er is hoop van j „6 Hec ster un de Aiar word tot derzefver bedding ; van da boreorlakte af, geheel afgetapt mer gend on (lik enz, Welk mid- del nu asu het hoofd eener afleiding te verkiezen zy ‚om altoos zee- harte sy, en te honben werken of wáter aftappen ‘als men wil, en Overlaat dan deese foort van Shuizen? laman wy Verflandige e Rivierkundige bebordeelen. 