Geschiedenis van het buddhisme in Indië
Zag, werd van verbazing vervuld en beval zijnen dienaren heen te gaan en den vreemdeling nauwkeurig gade te slaan. "Indien het een hemeling is", voegde hij er bij, "zal hij door de lucht gaan; is hij een onderaardsch wezen, dan zal hij in de aarde verzinken; is het daarentegen een mensch, dan zal hij 't met bedelen gekregen voedsel nuttigen." Middelwijl had de Groote Man al bedelende eenig voedsel opgehaald en, begrijpende dat het voldoende was voor zijn levensonderhoud, verliet hij de stad weder door de poort door welke hij binnengekomen was, zette zich in de schaduw van de Pândava-rots, met het gelaat naar het Oosten, neder en begon daar zijn sober maal te nuttigen. Het eten smaakte hem zóó weinig, dat de brokken hem weder uit den mond vielen. Zulk een voedsel, dat hij vroeger niet eens zou aangekeken, laat staan geproefd hebben, stond hem dermate tegen, dat hij er mistroostig onder werd. Doch hij trachtte zich te bedwingen en richtte tot zichzelf de volgende vermaning: "Siddhartha, toen gij te huis, waar zooveel weelde in spijs en drank heerschte, eens een geurig en smakelijk gerecht gegeten hadt, viel uwen oog op een haveloos bedelaar, en gij dacht: 'wanneer zal ook ik, in even schamele kleding, als deze, met bedelen mijn onderhoud moeten zoeken?' Welaan, die tijd is thans aangebroken. Daarom alleen hebt gij immers huis en haard verlaten? Waarom houdt gij je dan nu zo kleinmoedig?" Daarop herkreeg hij zijn gewone kalmte en eindigde zijn maal. De dienders bleven niet in gebreke den koning te berichten wat zij opgemerkt hadden. Onmiddellijk ijlden Bimbisāra de stad uit en begaf zich naar den Bodhisattva, door wiens houding en manieren hij zoo ingenomen werd, dat hij alles waarover hij als koning te beschikken had, hem ten dienste aanbood. Maar de Bodhisattva gaf ten antwoord: »Koning! het is mij niet te doen om wereldse genoegens of zondige genietingen. Niet daarom ben ik uitgetrokken, maar om naar de allerhoogste wijsheid te streven.» Toen de koning, na herhaalde pogingen, den Bodhisattva niet kon overhalen, zeide hij: »Het zij zoo! gij zult, ik twijfel er niet aan, een Buddha worden, doch bewijs mij dan de gunst dat gij, in die hoedanigheid, mijn rijk het eerst met een bezoek zult vereeren...» En de Bodhisattva beloofde zulks te zullen doen. De overlevering der Noordelijken verhaalt omtrent deze gedenkwaardige ontmoeting en hetgeen aan de verschijning des Bodhisattva's te Rājagraha voorafging het volgende. Nadat hij het monniksgewaad had aangetrokken, richtte hij zijn schreden het eerst naar de kluis der Brahmanin Cāki, die hem gastvrij ontving. Daarna genoot hij de gastvrijheid der brahmanske kluizenares Padmā; vervolgens die van den grooten Wijsne Rājivata; eindelijk van nog iemand wiens naam onzeker is. Zoo voorttrekend bereikte hij Vaicalī, een om haar weelde vermaarde stad, welke in ons geschiedverhaal nog dikwijls zal voorkomen. In deze stad woonde zekere sophist, Ārāla Kālāma geheeten. De man had driehonderd discipelen en stond aan 't hoofd van een vrij talrijke nihilistische gemeente. Zijne leer, die vooral voor jongelieden van fatsoenlijke huizen berekend was, onderscheidde zich door bijzondere gemakkelijkheid, zodat men, met eenigen aanleg, ze zeer spoedig kon doorgronden. Bij deze leeraar meldde de Bodhisatva zich als leerling aan en Ârâla Kâlâma willigde het verzoek in met de woorden: "Goed, word student, Gautama, van mijne Deugdleer, waarin een fatsoenlijk jongmensch het met luttel moeite kunnen verbrengen." De Bodhisatva had lust, ijver en verstand, zodat hij inderdaad in zeer korten tijd de leer gevat had. Zodra de sophist de overtuiging erlangd had dat zijn leerling evenveel wist als hij zelf, stelde hij hem welwillend voor om in compagnieschap met hem aan het hoofd der secte te staan. Het aanbod werd aangenomen, doch het duurde niet lang of de Bodhisatva begreep dat het stelsel van Ârâla niet tot verlossing leidde. De ontmoeting tusschen Bimbisâra en den Bodhisatva wordt uitvoeriger beschreven in een andere bron, waarnaar door de inleiding op de Jataka’s uitdrukkelijk verwezen wordt Vermoedelijk ligt de uitvoerige redactie ten grondslag aan Bigandet 1, 69; vergelijk ook Hardy M. of B. 164. Hier vinden wij ’t eerste voorbeeld van een doorgangende regel in den Lalitavatâ, namelijk: dat de Bodhisatva na zijn monnikwording door allerlei lieden die hem voor 't eerst ontmoeten en dus wel weten wat hij is, maar niet wie hij is, wordt aangesproken als Gautama. Op dit punt zullen wij in het 24e hoofdstuk terugkomen. DE BUDDHA. Daarom verliet hij Vaishali en trok over de Ganges naar het rijk van Magadha. Na een tijd lang rondgezworven te hebben, vertoefde hij in de nabijheid van de hoofdstad Rajagraha bij de Pandava-rots. Als hij in de vroege ochtend, in zijn grove pij en met de bedelnap in de hand om te bedelen de stad was binnengegaan, trok de bevalligheid van zijn voorkomen, gang en manieren, de zedigheid en waardigheid tevens waarmee hij optrad, zoozeer de aandacht, dat de inwoners in hun verbazing zich afvroegen welk hoger wezen hij wel zijn mocht. Koning Bimbisara zag de monnik van uit de hoogte van zijn burcht en zond dienders af om zijn gangen na te gaan. Zoodra de agenten de tijding brachten dat de vreemdeling bij de Pandava-rots zich ophield, trok de koning met groot gevolg uit de stad. In tegenwoordigheid van de monnik gekomen, werpt hij zich eerbiedig in 't stof voor diens voeten en biedt hem de helft van zijn rijk aan. De Bodhisatva weigert; hem die huis en haat verlaten heeft om zielenvrede te zoeken, kan geen heerschappij bekoren. De koning kon een gevoel van deernis niet onderdrukken bij de gedachte dat iemand zoo jong en schoon zou verkwijnen onder de ontberingen van het monniksleven en zei nogmaals: "Blijf bij mij: al wat de zinnen streelen en het hart verrukken kan wil ik je geven". Onder dankbetuiging wijst de Bodhisatva het welmeenende aanbod af: hij haakt niet naar al die ijdele genietingen, zoo voorbijgaand als de wolken, zoo onbestendig als de wind; die onverzadellijken dorst opwekken en evenmin in staat zijn die ooit te bevredigen, evenals het zoute water bij hem die het drinkt den dorst slechts verergert. Nadat hij uitgesproken had, vraagt de koning hem waar hij van daar kwam en wie zijn ouders waren. "Koning," luidde het antwoord, "ik ben uit Kapilavastu, de bloemende hoofdstad der Cakyas. Mijn vader is Cuddhodana. Om de deugd na te streven heb ik de geestelijke stand omhelsd." Bimbisara blijft niet langer aan dringen, verzoekt slechts dat de Bodhisatva, na bereiking van het Boeddhadom, Magadha zal bezoeken, en keert na allergebiedigsten groet naar de stad terug. De Bodhisattva hernoemde zijn zwerftocht door het land van Magadha en kwam na verloop van tijd bij de leeraars Ârâla Kâlâma en Udraka Râma’s zoon en oefende zich onder hen in de verschillende graden van afgezien bespiegeling. Hij bespeurde spoedig dat die soort van oefening niet de weg was tot ware wijsheid en allesbehalve bevredigend. Aangezien hij voornemens was de Groote Oefening te aanvaarden om goden en menschen zijne onwrikbare kracht te toonen, maakte hij zich op naar Uruwilwâ, hetwelk hij een lieve streek vond, zoodat hij er zich vestigde en de Groote Oefening begon. Te dier plaatse was het dat de Vijven met Kaundinya aan het hoofd, van wie bij gelegenheid der profetie kort na de geboorte van den prins gesproken is, den Bodhisattva ontmoetten. Het waren, behalve Kaundinya, Acwajit, Washpa, Mahânâman en Bhadrika. In Lalitavas Rudraka, doch dit is, blijkens den Tibetaanschen vorm anjuust; Schiefner 313. Ârâla heet in 't Pali Alêra; het eerste wordt eigenlijk gespeld drdda, doch de d klinkt nagenoeg als onze Z. Naar den Lalitavas woonde Udraka (Rudraka) te Råjagrha. Hij wordt ons beschreven als iemand die, in tegenstelling tot Ârâla te Vaigâli, een volksleeraar was. Hij had niet minder dan 700 jongeren en stond aan het hoofd van een uitgebreide gemeente, voor welke hij een leersysteem predikte op den grondslag van het niet bewuste en toch niet onbewuste". Hij had veel toeloop uit het volk en genoot zelfs een zekeren roep onder de geleerden, beide, vermoedelijk, grootendeels te danken aan de volstrekte onverstaanbaarheid zijner dogmatiek. Hij was sterk in kunstige en vrij ingewikkelde meditatieformulieren en had onmiskenbare gaven als prediker. Het was dan ook vooral zijn homiletiek, waarom de Bodhisatwa zijn onderwijs zocht. Toen het weldra bleek dat de leerling evenveel wist als de leermeester, stelde de laatste den jongen monnik voor om gezamenlijk de kudde van volgelingen te hoeden. Dit geschiedde. In Pali: Uruvela. Naar de N. overlevering waren de Vijven, gewoonlijk het gezegende Vijftal genaamd, in de leer bij Udraka Râma’s zoon. Zien dat Gautama zonder moeite zich eigen gemaakt had waarvoor zij zoo lang gezwoegd hadden, zonder veel vrucht, en overtuigd dat hij een groot meester zou worden, besloten ze, toen Gautama onvoldoende Udraka verliet, zijn voorbeeld te volgen en hem aan te hangen. Zij vertrekken met hem naar Gayâ en van hier naar Uruvela. Eenigszils anders bij Schiefner. In Pali Assaji, Wappa, Mahânâma en Bhaddiya; Hardy M. of B. 165. In de inleiding op Jâtaka’s ontbreken de namen, misschien met opzet, want Mahânâman en Bhadrika spelen in de gewijde schrift der Buddhisten een geheel andere rol en heetten eerst veel later bekeerd, zooals te zijner tijd zal verhaald worden. Dat zij Câkya’s waren, is reeds hierboven gebleken bij gelegenheid van Chanda’s terugkomst. De tijd van ascese te Uruvela. Voorval bij de Nairanjana. Zes jaren verliepen er aldus, terwijl de Bodhisatwa te Uruvela zich aan de afgetrokkenste en diepzinnigste bespiegeling overgaf. Hij nam toen het besluit om zich een zware penitentie op te leggen, bestaande in zulk een streng vasten dat hij niet meer tot levensonderhoud gebruikte dan één korrel sesamum of rijst. Eindelijk ontzegde hij zich zelfs dat beetje voedsel. Gelukkig dat de engelen hem door de poriën van ’t lichaam versterking aanbrachten. Tengevolge van dat vasten werd zijn lichaam zo mager, dat de goudkleur van zijn huid in zwart overging en de 32 teekenen van den Grooten Man onzichtbaar werden. ! En op zekeren dag dat hij met ingehouden adem zich verdiepte, voelde hij zulke hevige pijnen dat hij bezwijmde en aan ’t eind der wandelplaats nederzonk. Toen riepen eenige goden: »de monnik Gautama is dood’; andere: »dat is zoo de wandel der Hoogwaardigen.’’ Zij die meenden dat hij dood was, deelden de droevige tijding aan Koning Cuddhodana mede. »Is mijn zoon gestorven naar het Buddhaschap bereikt te hebben of niet?” vroeg de koning. »Hij heeft het niet zoover kunnen brengen”, antwoordden zij, »hij is op de plaats waar hij zich verdiepte dood gevallen.” Hieraan nu weigerde de koning geloof te schenken, zeggende: »Dat geloof ik niet; mijn zoon zal niet sterven vóórdat hij de ontwaking in wijsheid bereikt heeft.” Naar de reden van zijn twijfeling gevraagd, verklaarde hij het bericht niet te kunnen gelooven op grond van de mirakelen die hij zelf gezien had bij de ontmoeting tusschen den ouden kluizenaar Dewala en het kind, en later onder den Djamboe-boom. De Bodhisattva ontwaakte intussen na een poos uit zijn bezwijming en stond op. De goden bleven niet in gebreke zulks aan Cuddhodana te melden, die daarop zei: 'Ach, wist wel dat mijn zoon niet kon sterven." De overlevering meldt niet, voor zover wij weten, wanneer deze gebeurtenis plaats had. Ook zonder behulp der overlevering mag men opmaken dat het omstreeks den kortsten dag moet geweest zijn. Van de 32 kenmerken van den Mahapurusha, anders gezegd Purushottama, waarop wij later zullen terugkomen, kan men de verklaring vinden in het voorstelbare werk van Sénart, 'Essai sur la légende du Buddha' 107, vgg. DE BUDDHA. Andere verhalen dat de Bodhisattva, na 6 jaren lang in uiterst zware ascese vol te hebben, zich aan zulk een ingespannen mijmering overgaf dat de ademhaling ophield. Sommige goden meenden dat hij aan den eindpaal zijns levens gekomen was, doch andere spraken zulks tegen en zeiden dat zoodanig slechts de mijmertoestand der Hoogwaardigen was, en in een lied spraken zij de hoop uit dat Siddhartha (d. i. hij die zijn einddoel bereikt heeft) niet, tot ramp voor de ganze wereld, zou sterven vóórdat hij zijn taak volbracht had (akrtârtha). Zij die den prins dood waanden brachten de tijding er van aan Koningin Mâyâ in het paradijs. De treurige moeder begaf zich nu, omringd van hemelsche nimfen, te middennacht naar den oever der Nairafijanâ en barstte bij het zien van haren eenigen zoon, dien zij nu dood waande, in snikken en tranen uit. Op het geluid van het klaaglied, door haar aangeheven, werd de Bodhisattva wakker en vroeg wie daar zoo weende en jammerde. Daarop antwoordde Māyā: "Ik ben het, die u tien maanden lang gelijk eenen bliksemstraal in mijn schoot gedragen heb." De Bodhisattva troostte haar en zij ging weer bemoedigd naar het paradijs. Al dat strenge vasten waaraan Gautama zich gedurende 6 jaren gehouden had bleek louter tijdverspilling te zijn geweest. Hij begreep dat zulk een penitentie volstrekt niet tot ware wijsheid leidt en gebruikte van toen af steviger kost, welken hij door bedelen in de naburige dorpen en vlekken zich verschafte. Toen kwamen de 32 teekenen aan 't lichaam althans weer voor den dag en werd de kleur van zijn huid weer goudgeel. De Vissenaar verloren ondertussen hun vertrouwen in hem, want, dachten zij, indien hij met al zijn tobben gedurende 6 jaren de alwetendheid niet bereikte, hoe zou hij dan bij de levenswijze die hij thans volgt? In Lalitavistara, boek 314, vgg. Het woord voor ascese, tapas, betekent ook, en wel eigenlijk, "gloed". Hardy M. of B. 187 zegt dat de Buddha later de priesters voor twee dingen waarschuwde: "voor booze begeerte en de lichaamskwellingen die door (brahmaanse) asceten uitgeoefend worden". Die inlassching van "brahmaanse" is ongerijmd, omdat in de Buddhische heilige schriften brahmanen en asceten juist altijd een tegenstelling vormen. daartoe in staat wezen? Zij zagen hem aan voor iemand die zich aan over- daad overgaf en door te veel inspanning aan 't malen geraakt was, en daar het ijdel was van zoo iemand nuttige leering te verwachten, be- sloten zij hem te verlaten. Zij gingen dan heen en kwamen na een weg van 18 yojana's afgelegd te hebben, te Rshipatana bij het Hertenpark (Mrgadava) niet ver van Benares. Te dier tijde leefde er te Uruwilwa zekere Sujata, de dochter van eenen hertog te de Hertogenvlek. Op manbaren leeftijd gekomen had zij bij eenen baniaanboom gebeden om eenen goeden echtgenoot en de gelofte afgelegd, elk jaar een kostbare offerande te zullen brengen, bij aldien zij eenen man kreeg naar hare stand en als eerste kind eenen zoon. Haar gebed werd verhoord. Op den tijd dat de zesjarige ascese van de Bodhisatva ten einde was, op vollemaansdag der maand Vaisakha (thans Avond Mai was Sujata juist bezig met aanstalten te maken voor de door haar beloofde offerande. Zij ging daarbij aldus te werk: na eerst een duizendtal koeien in een zoet- houtbosch te hebben laten weiden, gaf zij de melk ervan aan een vijf- honderdtal koeien; wat hiervan kwam diende wederom tot voedsel van 250 koeien, en zo ging het voort, totdat acht koeien gevoed werden met de melk van 16 andere. Zodoende zorgde zij voor een zeer dikke, zoete en krachtige melk te verkrijgen. Daar zij op gezegden vollemaansdag van Vaisakha, vroeg in den ochtend, haar offerande wilde verrichten, rees zij met het krieken van den dag op om die acht koeien te laten melken. De kalveren werden op een afstand gehouden en de nieuwe melkkannen onder de uiers geplaatst. Nauwelijks had men dit gedaan, of de melk vloeide van zelf in dikke stralen. Op ’t zien van dit wonder goot Sujjata eigenhandig de melk in een schoon vat, legde zelve vuur aan en begon te koken. Onder het koken kwamen er heel grote bobbels op, die allemaal naar rechts draaiden zonder dat één enkel spatje te loor ging. Ook steeg er niet de minste rook uit het fornuis op. Bij die gelegenheid kwamen ook de goden der vier windstreken om op het fornuis te passen: de grote Brahma hield den zonnescherm op; Indra bracht brandhout aan om het vuur vlammend te houden. De goden namen den aan een stok bevestigde grote bijenkorf, welke de voedingssappen bevat van alle goden en mensen in de 4 werelddeelen en 2000 eilanden, persten den honingraat uit en wierpen den honing in de melk. Op andere tijden werpen de goden het levenssap bij kleine beetjes toe, maar op den dag der volle verlichting en op die der geheele uitdooving laten zij het voedende sap in eens in den pot vallen. Sujâta, die verbaasd was op éénen dag zooveel wonderen te zien, riep hare dienares Purna en sprak: "beste Purna, de goden zijn ons van dag bijzonder gunstig. Zulk een wonder als er van dag gebeurd is, heb ik mijn leven lang niet gezien. Ga gauw naar de gewijde plaats en houd daar toezicht." "Goed, Mevrouw!" zeide de dienstmaagd en spoedde zóó snel als zij kon naar den heiligen boom. In denzelfden nacht had de Bodhisatva vijf droomgezichten gehad, gelijk trouwens alle Buddha's op den dag vóór volle maan van Vaicâkh(a) gelijke droomen zien: 1. de aarde was zijn rustbed en de Himalaya zijn peluw; de rechterhand rustte op de westzee, zijn linker op de oostzee en zijn voeten op den zuidelijken oceaan; 2. uit zijn navel schoot een pijl op en raakte het hemelgewelf; 3. witachtige wormen kropen van onderen langs zijne knieën op en bedekten zijne beenen; 4. vogels van verschillende kleur vlogen uit alle windstreken op hem toe en namen alle in zijn nabijheid gekomen, een gouden kleur aan; 5. hij waadde door een berg van vuil zonder in 't minste of geringste er door bezoedeld te worden. Ten tijde van het ontstaan van den mythe moet de dag-en-nachtevening der lente dus op volle maarsdag der maanmaand Vaicâkh(a) plaats gehad hebben. Men kan de opzettelijk dubbelzinnige uitdrukking vertalen met: "schoot een karretje op." Uit deze droomen maakte hij op dat hij nog op diezelfde dag een Buddha zou worden. Zodra de nacht verstreken was stond hij op, wischte en kleedde zich, en ging, vroeg in de ochtend, op weg om te bedelen. Zijn weg voerde hem langs den bewuste baniaanboom. Hij zette zich daaronder neer, den gehele boom in den luister die van hem afstraalde hullend. Terwijl hij daar zat met het gelaat naar 't oosten gekeerd en de stralen welke van hem uitgingen den boom in goud hulden, naderde Purna de plek. Door de schitterende verschijning die haar blikken trof in de waan gebracht dat de genius van den boom neergestegen was om eigenhandig de offerande te ontvangen, ijlden zij opgewonden naar haar meesteres terug en verhaalde wat zij aanschouwd had. Sujata was over hetgeen zij nu hoorde zo opgetogen, dat zij haar dienstmaagd van die dag af tot oudste dochter aannam en overeenkomstig haar nieuw statut in de kleederen stak. Het behoort nu eenmaal zoo dat hij die op 't punt staat het Buddhaschap te bereiken op den dag daarvan eenen zeer kostbaren gouden schotel krijgt. Dus kwam bij Sujata het denkbeeld op, om de melkspijs in een gouden schotel op te diensten. Zoo gedacht, zoo gedaan. Bij het overschudden gleed de gekookte melk in de schotel, zoo glad als van een lotusblad het water rolt, zonder een spoor achter te laten. Na de schotel met eenen anderen, insgelijks van goud, gedekt, daarna het geheel in lintwaad gewikkeld en zichzelf in haar pronkgewaad gestoken te hebben, nam zij de schotel op haar hoofd en begaf zich met grote deftigheid naar den bamboenboom. Zodra zij daar den Bodhisattva ontwaarde, was zij machtig blij, en, in de meening dat hij de genius des booms was, trad zij met geneigden hoofd naar hem toe. Na de schotel, dien zij van haar hoofd afgezet had, geopend te hebben, nam zij een gouden vaas met welriekend water en ging daarmee tot den Bodhisattva. Op dat oogenblik verdween plotseling de aardse nap waarin de Bodhisattva van den aartsengel Ghatikara gekregen en zoo langen tijd al met zich gedragen had. Als hij de nap miste, strekte hij de rechterhand uit en bediende zich, om de handen te wassen, van het welriekend water, terwijl Sujata gereed stond om hem de gekookte melk te overhandigen. De Groote Man zag haar aan. Zij merkte het en boog zich eerbiedig, zeggend: »Heer! bewijs mij de gunst dat gij dit wat ik u aanbieden aanneemt, alvorens verder te gaan. Moge uw wensch vervuld worden, gelijk de mijne het is! Hierop vertrok zij, met achterlating van den gouden schotel, waarvoor zij een onverschilligheid aan de dag legde alsof het een verflenst boomblad ware. Ook de Bodhisattva stond van zijn zitplaats op, het den boom eerbiedig aan zijn rechterhand en richtte, den gouden schotel metenemende, zijn schreden naar de oever der Nairafijan, en wel naar de plek waar verscheidene duizenden van Bodhisattva’s een bad genomen hadden op den dag waarop zij het grote licht der wijsheid bereikten. Op die plaats — de "Vaste voorde' geheeten — begaf de Bodhisattva, na den schotel aan de oever nedergelegd te hebben, zich te water. Na het bad, trok hij een grootmeestersgewaad aan, zooals de menige duizenden van Buddha's gedragen hebben, ging, met het gezicht naar het oosten gezeten, van het honig-en-melkgerecht 49 ballen maken, zoo groot als een kogelronde palmvrucht, en at het al, bijna zonder water, op. Deze spijs moest namelijk strekken voor den tijd van zeven weken, welke hij op den zetel onder den Bodhi-boom zou moeten zitten na een Buddha geworden te zijn; gedurende al die tijd toch zou hij niets anders te eten hebben en zou het hem ontbreken aan den tijd om zich te baden, den mond te spoelen en zijn nooddruft te doen, aangezien hij al die tijd verdiept zou wezen in het genot van het gepeins, van den weg en van de einduitkomst (der waarheid). Als hij de spijs verorberd had, nam hij den gouden schotel en wierp dien in den stroom met de woorden: "indien het mij heden gelukken zal een Buddha te worden, zoo moge deze schotel stroomopwaarts drijven, doch in het tegenovergestelde geval stroomafwaarts" Daar kliefde de schotel den stroom tot aan het midden der rivier, van waar hij met de vaart van een rennend ros een afstand van 80 voet stroomopwaarts over het water schoot, om in een kolk te verzinken, daarna in het verblijf van de koning der onderwereld, Kâla, te komen, daar tegen de eetschotels der drie laatste Buddha’s met luid gebrank aan te botsen en zo tot staan te komen. Kâla, die het geraas hoorde, zeide: "gisteren is er een Buddha verrezen en vandaag al weer een" en liet niet na, lofliederen van ettelijke honderden koortjes aan te heffen. Inmiddels maakte de Bodhisatva in een woud van hooge Sâl-boomen, dat in vollen bloei prijkte, aan den oever der rivier zijn dagelijksche wandeling en stapte tegen den avond, den tijd waarop de bloesems van de stengels loslaten, op een ruimen en door de engelen berekende weg als een leeuw in zijn volle kracht, voort in de richting van den boom der Kennisse. De aardgeesten, kabouters en hunsgelijken eerden hem met hemelsche geuren en bloemen; de hemelsche koren lieten hunne harmonieën hooren; in één woord, het gehele heelal was één geur, één krans, één loflied. Terwijl de Grote Man voortschreed, ontmoette hij iemand die gras gebracht had. De man, reedend wat er in het gemoed van de Bodhisattva omging en wat hij zou behoeven, gaf hem acht handen vol gras. Na deze gave aangenomen te hebben, ging de Bodhisattva de zetel bij den boom der Kennisse bestijgen, en wel van de zuidzijde, terwijl hij het gelaat naar 't noorden keerde. Oogenblikkelijk zakte de zuiderkant zo in de laagte dat ze, om zo te zeggen, de onderste verdieping der hel bereikte, terwijl de noorderkant rees tot aan den top, als het ware, des geheimen. Eén dag voor de bewoners der Elyseesche velden staat gelijk met het tijdperk dat er tusschen twee Buddha’s, buddhaeertara, verloopt. De Hindu’s noemen hetzelfde manwantara, tijdverloop tusschen twee Manu's. In proza en eigenlijk betekenen die woorden stijd tusschen twee ontwakingen en 'tusschen twee schemeringen". DE BUDDHA. In het verhaal van de hemel. De Bodhisattva, begrijpend dat het daar niet de plaats was om de volkomeid wijsheid te bereiken, schreed met de zon om naar het westen, zodat hij met het gezicht naar ’t oosten te staan kwam. Toen zakte de westerkim naar de laagte dat ze, om zo te zeggen, de onderste verdieping der hel bereikte, terwijl de oosterkim rees tot aan den top, als het ware, des hemels. Op welk punt van den cirkelomtrek hij ging staan, leek de aardomtrek hem gebogen als een reusachtig wagenrad dat aan een as bevestigd is. De Bodhisattva, wel inziende dat het ook daar niet de plaats was om de volkomeid wijsheid machtig te worden, ging nu naar het noorden en blikte zuidwaarts. Wederom herhaalde zich hetzelfde verschijnsel van zo straks. Nu is het oosten het punt waar alle Buddha’s hun zetel hebben; dat wankelt niet, verandert niet, en de Groote Man, begrijpend dat daar de plaats is waar alle Buddha’s onveranderlijk en vast het hulsel der onreinheid hebben afgelegd, pakte de grasbundels die hij gekregen had bij ’t uiteinde en schudde ze, en zie! terstond vertoonde zich een zetel 14 voet in afmeting, waarover die bundels gras zulk een schoone fraaie sprei vormden, dat de knapste schilder of boetseerder niet in staat zou geweest zijn ze schooner te maken. De Bodhisattva ging nu met den rug naar den boomstam en het gezicht naar het oosten staan en sprak vastberaden: »als mocht huid, spier en been verdorren, vleesch en bloed van ’t lichaam opdroogen, zonder de volkomeid wijsheid bereikt te hebben zal ik niet van deze zetel opbreken», en zette hij zich met de beenen gekruist op den troon, welken de vereende macht van talloze bliksemflitsen niet zou kunnen deren. Sommige overleveringen vermelden ook nog, dat in de nacht vóórdat de Bodhisattva zich opmaakte om de volle wijsheid te bereiken, de aartsengel Vaçavartin, die de heerschappij voert over de sfeer der talloze lichten, de hemelse schare opriep om de Bodhisattva, die nu het onwrikbare besluit had opgevat om de heerscharen des Duivels te verslaan en alle creaturen te verlossen, hulde te bewijzen. Daarop breidde de aartsengel zich over zijn sfeer uit, welke met miljoenen flonderende sterren, de verblijven der zalige Bodhisattva's, als bezaaid was. Inmiddels gingen 16 engelen bij de zitplaats onder den boom der Kennis wacht houden en ze allerprachtigst versieren. Ook de vier geniussen van den boom bleven niet achterlijk in hun huldebetoon. Terwijl nu de Bodhisattva in volle majesteit op den boom toetrapte, verdwenen plotseling alle kwalen, rampen en boosheid uit het wereldrond en werden de talloze heerscharen aan ’t firmament verduisterd door den allesoverweldigenden glans welke er van de Bodhisattva uitstraalde. Zelfs tot in de diepten der aarde drong de glans door, en Kâlika (d. i. de donkere, sombere), de vorst der onderwerelden, hief een lofzang aan ter eere van het groote licht, waarna zijn gemalin, Suwarnaprabhâsâ (d. i. goudschijn), met eenen stoet van nimfen, onder gezang en snarenspel, de voorwaarts schrijdende Bodhisattva met juweelen bloemen bestrooide. Ondertusschen was de Bodhisattva den boom genaderd en nam den zetel in onder de toejuichingen en eerbewijzen van ontelbare andere Bodhisattva's, van welke enige als de stralen der zon, andere als kometen en meteoren schitterden. 10. STRIJD EN ZEGEPRAAL. Zodra de Bodhisatta den zetel had ingenomen, dacht Māra, de (booze) engel, bij zichzelf: „Prins Siddhārtha wil de grenzen van mijn rijk overschrijden, maar ik zal hem dat beletten.” Aanstonds ging hij naar zijn troep, deelde mede wat er gaande was, liet den oproep tot strijd schallen en trok met zijn benden uit. Zowel van voren, als te rechter- en linkerzijde van den aanvoerder, strekte zich het onafzienbare duivelenrijk 42 uur ver weg; boven hem 9 uur en van achteren tot aan den uitersten horizon. Het donderend geraas der ontzuchelijke menigte, alsof het van de aarde die barstte, kon men op duizend uren afstand horen. Māra, de (booze) engel, reed op een olifant, Girimekhala genaamd, welke anderhalfhonderd uren mat. In de duizend armen die de Geest der Duisternis zich door zijn toovermacht gemaakt had, klemde hij allerlei wapentuig. Van zijn gevolg waren er geen twee personen die hetzelfde wapen hadden. Zich vertoonende in allerlei kleuren en van allerlei gedaante kwamen zij op den Grooten Man af, zich als rollende wolken over hem uitbreidende. Middenwiel stonden de hemelingen den Bodhisattva te loven: Indra, de hemelkoning, blies op den schelphoorn, welke 120 voet lang is en de eigenschap bezit dat hij, eenmaal met wind gevuld, eenen toon van zich geeft die a maanden aan één stuk voortduurt. Mahakala, de beheerscher der onderwerelden, stond een lofdicht uit te spreken, dat meer dan honderd koortsen lang was, en de grote Brahma hield het witte zonnescherm op. Toen echter het vijandelijke leger van lieverlede nader op den zetel der Kennis aanrukte, vermocht geen der goden stand te houden en deinsden alle achteruit. De vorst der onderaardse gewesten, Kala, zonk 500 uur diep in de aarde, waar hij in het verblijf Mafijerika met beide handen voor 't gezicht nederzeeg. Indra liep, met den bazuin op den rug, tot aan 't uiterste einde van den horizon, en de grote Brahma liet het witte zonnescherm in den steek, boven op den top van 't aardrond, en ging naar zijn eigen verblijf. Kortom, niet één enkele hemeling hield stand en de Groote Man bleef alleen zitten. Toen riep Mâra tot zijn krijgsknechten: »Jongens! er is geen mensch die Siddhârtha, Guddhodana’s zoon, evenaart. Wij zullen hem van voren niet met goed gevolg kunnen aantasten; laten wij het van achteren beproeven." De Groote Man ontwaarde dat hij van voren en aan de flanken ongedekt was, want alle hemelingen hadden de vlucht genomen. Als hij zag dat het duivelenleger zich van den noordkant over hem uitbreidde, dacht hij: »die ganze menigte doet de grootste moeite om mij, die geheel alleen sta, geen ouders, broeders of verwanten heb om mij te beschermen, te overmannen. Maar ik bezit de 10 Volkomenheden, die mij steeds ten dienste staan. Ik wil dus die Volgenomeiten tot mijn schild maken en daarmee strijdende zal ik die legermacht kunnen vernietigen. En zo bleef hij zitten, zich de tien Volmaaktheden vertegenwoordigende. Nu verwekte de Geest der Duisternis een heerleger van winden, om den Bodhisatwa van diens zetel te dringen. Eensklaps stormden er uit alle hemelstreken winden aan, welke de kolossaalste bergtoppen spleten, boomen en struiken in de bosschen ontwortelden en heende en verre in dorpen en vlekken verwoestingen aanrichtten, zonder evenwel in staat te zijn een tip van ’s Bodhisatwa’s kleed te bewegen, dewijl zij door zijn reinen glans alle kracht in zijn nabijheid verloren. Daarop poogde de Boze hem te dooden door hem met water te overstromen en verwekte een ware zondvloed. Uit de wolken die in dichte lagen op elkaar gestapeld waren, gonsde een regen, zóó hevig, dat de aarde scheurde en de vloed tot aan de toppen der boemen rees, zonder dat evenwel het kleed van den Grooten Man door een enkel druppel bevochtigd werd. Daarop viel er een regen van steenen; reusachtige rotsspitsen vlogen dampend en gloeiend door het luchtledige, doch zij vielen voor de voeten des Bodhisatva’s als hemelse bloemkransen neder. Niet anders ging het met den regen van zwaarden, messen, speren en ander wapen-tuig, welke nu volgde. Eveneens met een regen van gloeiende kolen, Een regen van heete asch viel voor de voeten van den Grooten Man neder in den vorm van sandelhoutpoeder. Een regen van gloeiend zand en de daarop volgende van modder had geen ander gevolg dan dat de zandkorrels veranderden in bloemen en de modder in zalv. Eindelijk verwekte Mara een dikke duisternis, doch nauwelijks had deze in den vorm van een compacte droom uit een grooter leger den Bodhisatva bereikt, of zij verdween als door de stralen der zon verdreven. Het is een vaste regel van de rhetorische poëtische taal der mythologie, dat een of ander DE BUDDHA, 69 Nadat de vorst der Duisternis al zijn pogingen mislukt zag, riep hij tot zijn gevolg: "Op, zeg ik u! wat draalt gij lieden? Grijpt de koningszoon! Doodt, vernielt hem!" en na dit bevel geuit te hebben, ging hij, op de rug van de olifant Girimekhala gezeten en met zijn werpschijf in de hand, op de Bodhisattva af, hem toeroepende: "Siddhartha! Verlaat die zetel! Niet voor u behoort hij, maar mij." De Grote Man antwoordde: "Mâra! Gij hebt niet de 40 Volkomenheden vervuld, noch de mindere, noch de hogere; evenmin hebt gij de vijf soorten der grote verzaking volbracht; hebt niet gestreefd naar kennis, 't algemeen belang of verlichting. Daarom komt deze zetel niet voor u toe, maar mij." Mâra, zijn woede niet kunnde bedwingen, slingerde de werpschijf, doch deze bleef, als ware zij een festoon, boven de Bodhisattva hangen, die rustig zich de 10 Volkomenheden vertegenwoordigde. Andermaal werd de vlijmscherpe werpschijf geslingerd, doch met geen beter gevolg. Nu verenigden zich de troepen van Mâra tot eenen algemeenen aanval en lieten ontzachelijke rotsblokken los, die alle vóór de voeten van de Grote Man in de vorm van festoenen nederkwamen. De goden, die aan de uiterste rand van de gezichtschicht stonden, begonnen schuchter de hals uit te rekken en het hoofd op te heffen om de worsteling gade te slaan, wier afloop zij in des te grootere spanning afwachtten, omdat zij tengevolge van al die wapenen in de lucht de blinkende gestalte van de Bodhisattva uit het oog verloren hadden. Op dat oogenblik voegde de Groote Man den werkeloos staanden Mâra deze woorden toe: »Mijn behoort de zetel dien de Bodhisattva’s na voltooien der 10 Volkomenheden op den dag hunner verheffing innemen. Oof kunt gij een getuige aanvoeren voor uwe mildheid?” De Geest der Duisternis strekte zijn hand naar zijn gevolg uit en zeide: »Deze alle zijn mijne getuigen.” Aanstonds ging er uit de menigte een daverend geroep op van: »ik ben getuige, ik ben getuige!” Toen vraagde Mâra op zijn natuurverschijnsel, waarvan een mythe de verpersoonlijking is, in den vorm van een vergelijking, duidelijkheidshalve, vermeld wordt. 10 DE BUDDHA. beurt: »Siddhârtha! wien hebt gij tot getuige van uwe mildheid?” En het antwoord was: »Gij hebt hier levende personen die gij als getuigen kunt oproepen, maar ik heb die hier ter plaatse niet. Daarom zal ik mij beroepen op het getuigenis der aarde, hoewel ze bewusteloos is, dat ik in mijn vroeger bestaan als Wightara zevenhonderd grote giften uitgedeeld heb, om van mijn mildheid in de overige existenties niet eens te spreken.” Met haalde hij de rechterhand van onder zijn kleed te voorzien, en die naar de aarde uitstrekkende, riep hij deze als getuige op. Terstond klonk het uit de aarde: »ik kan van uwe mildheid getuigen» , met zulk een bulderend geluid, dat het de hoorns van den Boze als het ware onderdrukte. Terwijl de Grote Man de mildheid, welke hij in zijn vroeger bestaan al reeds had getoond, weder ter aanschouwing bracht, viel de olifant Gomakashala voor hem op de knieën en vloden de troepen van Mara naar alle kanten met achterlating van kleeding en hoofddeksel. Nauwelijks hadden de godenscharen gezien dat het duivellenleger vluchtte, of zij riepen juichend uit: "Mara is verslagen, Prins Siddhartha heeft gezegeerd! Laten wij hem met zijn overwinning gelukwensen!" en met reukwerken en kransen in de hand spoedden zij naar den zetel der Kennis onder den vijgeboom. Hierop doelt het volgende liedje: "Nu heeft de luisterrijke Buddha overwonnen; En de boze Mara is verslagen!" Zo zongen bij den Kenniszetel juichend De Nikkers 's Grooten Zieners zegepraal. Pali: Wessantara. De Lalitaw. 404 laat Mara, na de mislukking zijner eerste pogingen, doch vóór den laatsten aanval, zijn 3 dochters afzenden om den Bodhisatva te verleiden. In hoofdzaak wordt dezelfde poging later herhaald 490 en wel ten tijde waarop, gelijk wij spoedig zien zullen, ook de Zuidelijke overlevering zich stelt. De eerste poging valt voor bij den aanvang der lente en des jaars, de laatste, schijnt het, omstreeks 21 Juni. Over 't algemeen vindt men in de mythologie verwarring tusschen de eerste ontwaking en de volle ontwaking der zon, evenals tusschen de tijdpunten waar men het hemellicht zijn jaarloop laat beginnen. Er volgen nog drie koepletten die in niets van het eerste verschillen dan dat in plaats van Nikkers (Naga's) andere wezens hetzelfde zingen. De aard van het liedje is duidelijk genoeg. DE BUDDHA. 14 AAND Bereikking van het Boeddhaskap. De zon stond juist aan de hemel toen de Grote Man het hof van den vorst der Duisternis had weggevaagd. De vruchten van den boom der Kennis vielen neder op zijn kleed als wilden zij hem nu vereeren met rode koralen. In de eerste nachtwaak bracht hij het tot de zuivere kenis van hetgeen in vroegere verblijven plaats had; in de tweede, tot het heldere overzicht over alle tegenwoordige toestanden; in de derde verwezenlijkte hij de kennis van de reeks van oorzaken en gevolgen. Deze reeks is een gevolg van de volgende redeneering. Smart, jammer, ellende, ouderdom, ziekte, dood en dergelijke euvelen bestaan. Waarom bestaan ze? Omdat er geboorte bestaat. Geboorte is een gevolg van wording; wording is weer afhankelijk van materiaal (of: streven); dit laatste wordt voortgebracht uit begeerte; deze is een gevolg van gewaarwording; gewaarwording weerom van aanraking (met iets dat de gewaarwording opwekt); aanraking heeft er plaats omdat er 5 zinsorganen zijn, en de organen behoren aan een georganiseerd wezen. Nu bestaat een georganiseerd wezen uit naam en vorm, is dus een gewrocht van klaar bewustzijn; dit laatste is afhankelijk van indrukken, en indrukken zijn het gevolg van wankennis. Derhalve is wankennis de grondslag van het geheugen, het heeft oorspronkelijk evenmin iets met de leerstellingen der Buddhistische kerk te maken als de liedjes die het volk in Europa zingt bij de Pasen-vuren of op St. Jansnacht. In den toon herinnert het liedje tevens sterk aan de verzen der Romeinse soldaten bij den zegepraalstocht eens imperators. Het etmaal wordt verdeeld in 8 waken. 2 Het woord opdreti in den tekst is dubbelzinnig — opzettelijk daarom gekozen —, de eigenlijke en ware zin is „doen opdagen, openbaren“. Het daarbij behoorende naamwoord is het welbekende Avatara, verschijning, verschijningsvorm, openbaring, ongerijmder wijze wel eens met „incarnatie“ vertaald. 3 In de inleiding op ’t Jātaka ontbreekt de verdere uitwerking; gedeeltelijk vindt men ze in Mahāvagga 1, 1, waar echter alle drie waken aan de overpeinzing die reeks besteed worden. Uitvoeriger wordt de schijnredenering geschilderd in Lalitav. 441. Deze bron komt in zooverre met de inleiding op ’t Jātaka overeen dat het de herinnering aan de vorige verblijven en het overzicht over het tegenwoordig bestaande in de eerste en tweede waak laat vallen. De slotwoorden zijn: in de eerste waak ’s nachts bracht de Bodhisatva de kennis tot aanschouwing, verdreef hij de duisternis, veroorzaakte hij zichtbaarheid. * Het zesde zintorgaan bij de Indiërs is het gemoed, het hart, de inwendige zin. VO DE BUDDHA, bestaande, en is er, ten einde het bestaan, waarvan dood, ziekte, droef- heid en allerlei ellende de verwijderde gevolgen zijn, noodig: den grond- slag weg te nemen. Dat kan alleen geschieden door het tegendeel van wankennis, namelijk: ware kennis. De ware kennis bestaat in de erkenning van 4 hoofdwaarheden, en wel van: 1. het bestaan van lijden, lichamelijk en geestelijk; 2. de oor- zaak van ’t lijden; 3. de onderdrukking van " lijden; 4. het middel dat tot die onderdrukking leidt. Uitvoeriger gezegd: 1. elk bestaan is een lijden; 2. begeerte is de oorzaak dat een existentie gerekt wordt; 3. onderdrukt men de begeerte, dan wordt ook de existentie niet langer gerekt; 4. die onderdrukking is te bereiken door eenen heiligen wandel. Terwijl de Grote Man de twaalfledige reeks der oorzakelijkheid in de volgorde van voren naar achteren en omgekeerd, op de wijze zooals men rekent en de proef op de som neemt, overdacht, beefde de wereld tot aan haar uiteinden twaalfmaal. Bij het eerste morgengloren had hij de alwetendheid bereikt, was hij Buddha (wakker) geworden en deze gebeurtenis deed een gejuich opgaan in de wereld, die aanstonds zich in feestgewaad tooide. De stralen der aan de oostelijke kim opgerichte vlaggen en wimpels raakten de westelijke kim en omgekeerd; evenzo was het met de in 't noorden en zuiden opgerichte. De op aarde opgerichte reikten tot aan den hoogsten hemel waar Brahma woont en, omgekeerd, reikten de aan den hoogsten hemel bevestigde tot aan den aardbodem. Alle bloemdragende planten prijkten in vollen bloei, alle vruchtboomen hingen volgeladen met vruchten, alle soorten van rozen ontloken aan stammen, takken, ranken, alsook in de lucht en op den harden rotsgrond. De wereld was één bloemfestoon en één bloemtapijt; de diepste kloven en afgronden, waarin vroeger niet eens het licht van zeven zonnen had kunnen doordringen, werden nu helder verlicht; de peilloos diepe zee veranderde in zoet water; de rivieren staakten haren loop; blinden werden ziende, doven hoorende, kreupelen wandelden; kluisters en boeien vielen af. Als Hij te midden van al die onvergelijkelijke heerlijkheid en onder al die wonderen de alwetendheid erlangd had, stortte hij zijn gemoed uit in de volgende, van alle Buddha’s onafscheidelijke, uitboezeming: "Menige existentie heb ik doorloopen, Al zoekende, doch vruchteloos, Naar den bewerker van den greep. Smartlijk is herhaalde weergeboorte. Veroorzaaker van den greep! Nu zijt gij ontdekt, Geen huis zult gij meer bouwen, Al uw ribben zijn gebroken; De dekkende spits heeft losgelaten; De geest is los geworden; De gulzigheid heeft een einde genomen. 12. MEESTERSCHAP, DE ZEVEN WEKEN. BESLUIT OM ALS PREDIKER OP TE TREDEN. Nadat de Heer zijn ontboezeming geuit had, dacht hij: »Gedurende onnoemelijk veel wereldtijdperken heb ik naar deze zetel gestreefd; in al die tijd heb ik om wille van dezezelfde zetel mijn hoofd van den romp gesneden, mijn ogen en ’t vlees van mijn hart uitgerukt ten behoeve van andere; heb ik mijn zonen, dochters en gemalinnen aan vreemden in slavernij overgegeven. Deze zetel is mijn triomfzetel; hierop gezeten is de nederlaag van Mara plaats bij gelegenheid van een maaneklips op vollemaansdag van Vaikakh. Op datzelfde tijdstip werd te Kapilavastu Râhula, d. i. Maaneklipsje, uit Gopa geboren, en kreeg ook de vrouw van Suddhodana’s broeder, Amrtodana, een zoon, Ânanda. Dat bij de Z. Buddhisten Râhula op de nacht van de ontvluchting, bij de Noordelijke om de tijd des zegeprijs geboren wordt, is een gevolg van de in de mythologie telkens terugkeerende verwarring tussen de zonnestilstanden en jaaraanvangen. Râhula wordt natuurlijk te recht de zoon (d. i. het product) genoemd van de Buddha en Yashodhara, van de Zon en de Aarde. De vertaling van dit woord schijnt onzeker, omdat gaha, Sanskrit graka, evenzeer eklips, verdonkering, als bezetenheid door den duivel is. Dank de zooeven vermelde Noordelijke overlevering is de zaak volkomen klaar: in bedekte termen wordt het einde van de eklips (graha) beschreven. Het vreemde ervan is slechts dit, dat de zon hier over het einde van een maaneklips schijnt te juichen. 