Het idiotisme en de idiotenschool
Na de kwaal beschouwd te hebben, spreken wij dan van nu aan over de genezing. Lang genoeg heb ik den lezer rond geleid in de holen der menschelijke ellende; 't is meer dan tijd, dat ik spreke van de redding, ook daar aangebragt; van de hand, die de ketenen los maakt en de gevangenis opent, opdat ook de arme idioot als een redelijk schepsel Gods in bet licht koine en in het licht wandele. Alleen moet ik u terstond reeds op den drempel waarscbuwen , dat gij geene wonderen van ons verwacbt ; geene arcana (gebeime middelen) , die verstand instorten aan den dwaas en kalmte aan de krankzinnigen. De mensch kan nu eenmaal niet anders, dan de natuur bestu- deren in hare geheimste schuilhoeken , bare krachten nasporen , die gebruiken en leiden. Wie dus tot ons 6 82 een1 idioot bragt , in den volsten zin des woords , — dat is : een gansch en al verstompt en verdierlijkt wezen ; — wie bij zulk een wezen van ons vorderde : «Maak hieruit een' mensch!11 wij zouden hem met een1 koning van Israel moeten antwoorden : « Ben ik dan een God, die de dooden levend maakt?'1'' (2 Kon. V : 7.) En toch moeten wij terstond ook eene tegenover- gestelde dwaling bestrijden , die wij op dezen weg reeds meer dan eens ontmoetten : die namelijk, als of het ons te doen ware, om uit velen slechts eenigen te redden; en waarop zich de wensch van sommigen grondde, »dat het ons ten minste bij een1 enkelemogt gelukken,11 maar ook de vraag van anderen : «of eene zaak van zoo weinig vrucht dan wel zoo veel moeite waardig was?" — Neen ! maar 't is ons te doen , om zoo niet alien te behouden voor de maatschappij en ge- heel te genezen voor zich zelven ; ten minste alien te verbeteren , die ons niet al te laat en onder al te on- gimstige bij-omstandigheden worden aangeboden. Deze en andere denkbeelden en vragen verwonder- <len mij echter niet. Ik zou ze zelf welligt gedaan hebben , voor weinige jaren. Hoe toch was tot nu toe de behandeling der idioten , en hoe werd hunne gene- zing beproefd? VV^ilt gij "t hooren van twee welbe- voegde mannen? De eerste is saegert (I : 24). «Wanneer men,11 zegt hij : «bij een kind, na het eerste levensjaar , niet de gewone ontwikkeling der geestvermogens opmerkt, dan wordt men met angst <en zorg vervuld, en daardoor zelfs de rustige beoor- deeling en <le vex-standige behandeling, voor het we- zenlijk welzijn van het kind volstrekt noodig , belem- merd. Men noemt het «zwak , zenuwachtig,11 en be- gint zich over het opgroeijen bezorgd te maken. De geneesheer geeft middelen tot versterking of tot aflei- ding ; en helpen ook deze niet , dan vergenoegt men zich met het kind te voeden. Heeft het de jaren bereikt , waarop men gewone kinderen naar de school zendt en doet zich nog geene verandering op , dan tast men in den blinde naar wonderkuren en magnetische orake- len; en waar ook deze uiterste middelen vruchteloos zijn gebleven , verklaart men het kind voor idioot (blod- sinnig und geistesschwach). De ouders weten nu verder niet, wat met zulk een kind aan te van gen; de scho- len, zelfs die voor doofstommen, zenden ze terug: en in de daad, zij behooren daar ook niet. Men houdt dus het kind te huis , en laat het daar een plantenleven lei- den ; of men verbergt het in de eenzaamheid , en laat het zoo in den volsten zin idioot worden ; of men bergt het in een krankzinnig-huis ; of eindelijk, men geeft het , zoo als in den minderen stand , vooral op het land , aan de spotternij van het gepeupel over : — en dit is nu meestal alles, wat voor deze ongelukkigen ge- schiedt !" Met meer scherpte beschrijft seguin (bl. 95) de hope- loos-verklaring van een1 overprikkelden idioot door de kunst. «De geneesheer,11 zegthij: «van drukke prak- tijk, aan wien men een van deze kleine ongelukkigen voorstelt, vraagt hem zijnen ouderdom, en het kind antwoordt : «Bo?ibon!'n Hij toont hem zijne tabaks- doos; het kind grijpt den inktkoker van den dokter en werpt dien om ver. Hij vraagt hem nog eens , hoe veel twee maal twee is ; het kind antwoordt door een 6* 84 air uit de Dame blanche ; > — en het wisselt al die vragen en antwoorden af met springen en grimassen , met schreeuvven en lagchen, met woorden zonder zamen- hang en zonder einde. Wanhopig neemt de dokter zijnen hoed, en verklaart het kind krankzinnig : — de kosten zijn twintig francs i" En toch , de medicus is hier niet zoo zeer te beschul- digen , wanneer hij van zijne voedende middelen en Laden , van hloedzuigers en spaansche vliegen geen gevolg ziet , en het opgeeft. De algemeene opinie veroordeelt hem nu eenmaal tot het geven van midde- len , en liefst specifique , krachtig werkende middelen : middelen tegen de zenuwen , tegen de koorts , tegen verkoudheid, tegen de tering en kanker zelfs ; tot men eindelijk verklaart, dat de kunst stil staat: want tegen die kwaal was geen kruid gewassen. Is 't niet natuurlijk , dat hij dus ook middelen zoekt tegen het idiotisme ? Innemen en inwrijven , branden en bloed afzuigen , eene badkuur ten laatste : — dat is 't , wat men van hem wacht en aanneemt. En als nu dit alles niet anders maken kan , het geen van nature niet anders is ; en hij bij ondervinding weet, hoe wei- nig doorgaans zijne gezondheids- en opvoedings-rege- len worden opgevolgd; is dan de soort van weerzin vreemd , dien ik wel eens bij de kundigsten in dit geval opmerkte? Zoo als, bij voorbeeld, toen onlangs eene moeder op nieuw met kracht aandrong op de gene- zing van haar idioot kind, en de dokter, met meer opregtheid dan gevoel , antwoordde : «En meent gij dan , dat ik er een ander hoofd op kan zetten ?" De oplossing der groote vraag , lag ook niet op het gebied der gewone geneeskunst. Dat zou zij slechts , gelijk naif genoeg een verklaard vijand van de praktijk zich uitdrukte, wanneer de geneeslieer horlogie-maker was , en dus het zamenstel van 's men- schen ligchaam uit een nemen en weder in elkander zetten , en daarbij het ontbrekende door beter verplaat- sen kon. Hij groeit op , anders niet. En natuurlijk y dit hangt te zamen met het oude vooroordeel , dat hem de men' schelifke ziel ontzegt. Wie toch zal een' hond of een 1) //Het doel der opvoeding is de ontwikkeliug van een ver- standelijk wezen tot een nuttig lid der maatschappij ; [Alb. d. N.)" is nog te bepaald , te sociaal , — als ik mij zoo mag uitdrukkcn , — gezegd. Men voedt een' mensch, vooral in een' christelijken zin , niet alleen ten voordeele der maatseliappij op. Beter zegt dus saegeet : (II : 146) Die praMischc Entwickelung des Mensclieii ist Sache der Erziehung im umfassendsten Sinne des Wortes. — En terwijl hij de bijzondere doeleinden : //Vormiug voor familie en stand , vaderland en godsdienst , met de ontwikkeliug van elks eigenen aanleg /' ondersckeidt ; besluit hij : TJnter alien Verlw.lt- nissen and bei den verschiedensten Bildung smitteln , hat die Erziehung des Memchen doch immer nur das eine Ziel .- die specijisehc Qualiiat seiner Natur , die Femunft , zu Hirer Wahrheit , d. h. zur icahreK., Freiheit , zu cnhviclceln , und zwar im. Geiste des Herm- 86 paard opvoeden? Want opvoeden noemen wij 7t niet, wanneer men het dier op eenige kunsten afrigt of voor zich werken laat door dwang. Door mannen van wetenschap zelfs is ons voorgeworpen , dat het idioten-onderwijs toch nooit meer dan zulk een werk- tuigelijk afrigten zou kunnen worden 1). 'tis waar , dat het in dat geval de moeite slecht beloonen zou. Een ander vooroordeel , — en niets is gewoner , niets meer verschoonlijk in eene nieuwe zaak,dan vooroor- deelen 2) : — een ander vooroordeel is , dat men met hetleeren deze arme kindei en maarplaagt, en hunne reeds zoo zwakke denkvermogens te veel vergt. Ja! 1) //In den grond is de eerste opvoeding van elk kind even zeer afrigting en navolging. Het verschil tusschen de opvoeding van een kind en het afrigten van een dier, bestaat slechts daarin , dat het kind allengs de beteekenis van het aangeleerde begrijpt enz," — //De idioot en de krankzinnige worden, door hun gemis van het gebruik der redelijke vermogens, nog geene dieren ; zij kunnen eigenlijk alleen met idiote en gekke dieren vergeleken worden ; dat is met zulke , die door een gebrek in de hersenen van het gebruik dier vermogens beroofd zijn, welke bij het dier de plaats onzer zielsvermogens bekleeden." Alb. d. JSf. 2) Zoo bestrijdt de Deensche schrijver in het Album derNatuur nog in vollen ernst het vooroordeel, als of men den idioot onge- lukkig maakte , door hem te brengen tot het voile bewustzijn van zijn' ongelukkigen toestand. Die moeite meende ik te kunnen sparen. Het is thans genoeg, te zeggen: uKom en zie, of onze kweekelingen ongelukkig zijn ; of zij hierin achter staan bij uwe vegeterende menschengedaanten , die nog den vrolijken lach en 't blij gezang niet geleerd hebben ; of bij de oude , verwaarloosde en misgroeide idioten uwer krankzinnig-huizen , die slechts voor de laagste dierlijke driften gevoel en neiging toonen." — De tijden zijn, God dank! voorbij , dat een geestelijke (melchiok, gotze) tegen den stichter van 5t eerste doofstommen-instituut in Buitsch- land predikte , als tegen den vermetele , tvelcher der Allweisheit Gottes vorgriffe. (saegeet , 1:3.) 87 meer dan eensis'tmij voorgekomen , dat door kun- dige geneesheeren de raad gegeven was : «om dit kind althans niet door leeren te vermoeijen ; om het slechts , als toch onherstelbaar , het leven zoo aangenaam mogelijk te maken." Als of men ook een kind met half verlamde beenen het loopen , en een ander met zwakke armen het grijpen verbieden zou! Als of de aangenaamheid van het leven, het ware levensgenot van den men sell , ook van den beperkten mensch , bestond in het ontvlieden van alle inspanning en het toegeven aan iedere caprice ; tot ten laatste , vooral in den leeftijd der ontwakende hartstogten , die inwil- liging onmogelijk en toch de hartstogt ontembaar geworden is ; tot door overprikkeling of door ver- slapping , het levensvuur in zich zelf verteert , of te verwoestend wordt voor anderen , om langer in de maatschappij geduld te worden ! Zoo gaat het dikwijls , zelfs in den beschaafden stand. Wat is opvoeding? — Wij hebben het reeds gezegd : «Ontwikkeling." Juist daarom voedt men de dieren 89 niet op, omdat in hen alles wat de natuur ver- eischt , ook de natuur geeft ; omdat het aangeboren instinkt, door behoefte aangeprikkeld , zich van zelf ontwikkelt. Eene spin leert van hare moeder het weven niet , noch de hever van den bever het bou- wen. Bij den mensch is dit geheel anders ; de rede- lijke geest ontwaakt dan alleen , als hij door een1 ande- ren redelijken geest wordt gewekt ; en hij leeft alleen in gemeenschap met de redelijke wereld , zoo als hij eerst volkomen leeft in gemeenschap met God. 't Is in den mensch daarom een zeker instinkt, dat hij zich reeds onhewust hecht aan menschen , het menschen- gelaat aanziet en tegen de menschengestalte opziet ; dat reeds de zuigeling inlijving vraagt in de groote burgerij der menschen. Bij den idioot , zoo als wij zagen , — en daarom teekent zich reeds in de eerste we- ken deze treurige kwaal in het oog , wanneer zij ten minste is aangeboren : — bij den idioot is deze weg van gemeenschap versperd. Ook hij tast nog in den blinde naar menschen om; maar zonder iets van hen aan te nemen, dan de vervulling zijner oogenblikke- lijke behoeften. Ook hij leeft in het midden van de schoone werken Gods ; maar zonder de begeerte , reeds in het dwingen der kleine kinderen zigtbaar, om de schepping te beheerschen; zonder de zucht , die reeds in hun eerste wat en waarom spreekt , om alles ' te weten ; zonder het zelfbewustzijn met een woord , dat zich veel spoediger dan men doorgaans denkt, boven het dierlijke bewustzijn verheft. Mist hij daarom eene redelijke ziel ; heeft hij geene vermogens? Maar is dan ook het pas geboren kind 90 zander vermogens of zonder ziel ? En toonen niet de meeste idioten , ook nu zelfs bij hunne geheele ver- waarloozing , door eene trapsgewijze ontwikkeling, — al is die ook achterlijk en traag , gebrekkig of ver- ward, — dat in lien iets is , wat naar volmaking streeft? Het is nog eene vraag , die ik gaarne aan de geleerden en vooral aan den tijd wil overlaten : «of een enkel der menschelijke vermogens , werkelijk in een levend en opgroeijend mensch ontbreken kan ? Of ten minste niet al tijd de kiem daar van aanwezig is?" En, gelijk ik op geheel dit terrein van delaatste, mij zoo aange- name onderstelling ben uitgegaan ; gelijk ik het ge- loofde , ook nog zonder bet te weten ; zeker is bet , dat het bij verre de meesten althans zoo bevonden is. Maar die vermogens hebben hunne organen. Er is , — voor ongeleerden kan ik hier niet meer zeggen , en voor geleerden zelfs zou er nog veel te vragen zijn : — er is een ligchamelijk zintuig , een deel der hersenen , een zenuwtak , voor het geheugen , voor het oordeel , voor het gevoel , misschien ook voor de wilskracht en zelfs voor de gearticuleerde spraak ; even als er een oog is om te zien, en een oor om te hooren. Ware het dus mogelijk, dat bij de geboorte een dier organen gansch en al ontbrak, dat er bij voorbeeld een geheugenloos mensch geboren werd , even als er blindgeborenen zijn ; wij zouden hem nooit iets kunnen leeren. Uit niets maakt men niets. Maar , gelijk gezegd is , ik begin met dit niet te ge- looven. Zoo het bestaanbaar ware, 't zou eene zeld- zame uitzondering zijn. Hersen-armoede is bij som- migen zigtbaar; zonder hersenen leeft niemand. 91 Maar waarom schijnt dan toch soms alles te ont- breken ? De reden is niet ver te zoeken. Onderstel eens, dat er een kind geboren was met een uiterst zwak gezigt ; en dat men het in den donker opsloot , omdat het toch niet zien kon ; zou het u verwonde- ren , als het volwassen zijnde nu ook volkomen en onherstelbaar blind was? En verwondert het u dan, wanneer de inwendige zin verzwakt , ontaardt , ver- stomptjja! door werkeloosheid geheel verloren schijnt, omdat die, reeds traag en zwak in zich zelf, nooit werd geoefend en ingespannen? Ook wij gezonden en verstandigen bezitten geene enkele kracht , naar ziel noch ligchaam, die wij niet door oefening bezitten. En zoo blijft ontwikkeling het hoofddoel, opvoeding de weg , onderivijs slechts het middel. Doch ook hier moeten wij ons vrijwaren van te groote eischen. Noemt men de opvoeding van eenen mensch «zijne vorming tot een vrij zedelijk wezen, een' zelfstan dig' burger der maatschappij ;" ik zou die der echte idioten althans, nog zoo gaaf niet durven beloven. Maar is men te- vreden met eene ontwikkeling van het geen voorhan- den is; eene opheffing tot dat gene, wat ook de be- perkte mensch worden kan en dus worden moet; dan achten wij die reeds vooraf mogelijk ; en de vraag is slechts naar eene methode , voor hen geschikt , die in de gewone school- en huiselijke wereld noodza- kelijk onopgevoed moeten blijven. En nu die methode gevonden is, zou ik nog verder durven gaan, en zeg- gen, dat ook de ergste idioot voor opvoeding vatbaar is, wanneer hij zijne vijf gezonde zinnen bezit ; wan- neer de noodige middelen niet behoeven te worden 92 gespaard, en geen onoverkomelijke ziekelijke toestand het gebruik daar van belet. Even als geen blinde of doove nieer onopgevoed behoeft te blijven , nadat eens de ontdekking gedaan is, dat ook de blinde lezen en de doofstomme spreken kan ; al is het , dat hij er langs een' geheel anderen weg toe komt , dan wij , die zien en die hooren 1). Opmerkelijk is het , dat juist de twee laatst ge- noemde uitvindingen moesten vooraf gaan , opdat het idioten-onderwijs, als 't moeijelijkste van alle, de drie- dubbele kroon aan de paedagogie van onze eeuw zou opzetten. De achttiende eeuw eerst was voor beide die ont- dekkingen rijp. Wei was reeds in de zeventiende in ons vaderland de methode uitgevonden , om dooven spre- ken te leeren ; maar zij was weder bij het algemeen in vergetelheid geraakt. Eerst de eeuw der algemeen ont- wakende humaniteit , — die helaas ! haren laten avond door zoo veel inhumaans heeft bezoedeld ! — scheen daarvoor eene inrigting op grooter schaal te kunnen 1) Treffeud zegt kohl [Skizzen aus Naiur- und Volkcrlsben , II 272) : Erst unsere Zeit hat nicht bios fur das Lebeti dcr Infuso- rial das Microscop sorgfdltig zu gebrauchen gelernt. Sie hat' audi in die Seele des Cretinen mit bewaffnetem Auge hineingeblickt , und sie hat dort , wo dem Blicke alles chaotisch schien , alle A?ilagen , welche der Seele des Menschen eigen sind , wenn auch nur als ver- kummerte Keime , als Eudimente , doch deutlich und sicher entdeckt , und bewiesen , dass nicht , trie es sonst ausgesprochen wurde , die Cre- tinen eine Oattung von Wesen sind , die einer andern Ordnung der Dinge angehoren. Friiher sahen sie sich von der einen Hdlfte des Menschengeslechts den Ileiligen , von der andern den Ddmonen bei- gez'dhlt , von Keiner Parthei als Menschen bctrachiei , denen rmiz helfen miisse und helfen konne. 93 voort brengen. Iletwas de edele abt de l' Epee, die, door de ontmoeting van een doofstom kind diep ge- troffen, het tot zijn1 kweekeling aannam en er later meerderen aan toevoegde. Onbekend met den arbeid zijner voorgangers, wijdde hij levenskrachten en ver- mogen met onbegrijpelijken arbeid aan dit edele doel. Die arbeid wordt in ons vaderland nog steeds ver- volgd door het voortreffelijke instituut te Groningen ; terwijl het onderwijs in de doof-stommen school te Rotterdam , tot de methode van onzen vroegeren land- genoot is terug gekeerd. Bijna gelijktijdig met het eerste gesticht voor doof- stommen , verrees ook dat voor blinden ; en insgelijks in Frankrijk. Zonderling , dat dit eerst zoo langzaam volgde , daar toch het denkbeeld om een' blinde, met wien men spreken kan, te onderwijzen, veel natuur- lijker en eenvoudiger schijnt; gelijk reeds een geleerde in de zeventiende eeuw 1) had opgemerkt. Het kwam er slechts opaan , even als bij de doofstom- men, om eene kleine maatschappij van die onge- lukkigen te vereenigen, en op hunne ontwikkeling het vernuft van den onderwijzer te scherpen. Gelijk nu de abt de l1 epee door medelijden, zoo werd valentijn HAUY door A^erontwaardiging daartoe opge- wekt. Er was namelijk een waard, die om den toe- loop van zijne herberg te vermeerderen , een tiental blinden bij een zocht en ze op de bespottelijkste wijze uitdoschte. De een, als een midas met ezelsooren en 1) Tkynkhusen, De coeds sapientia ac eruditione claris. Gera, 1672, 94 eene paauwenstaart versierd, zong een wanluidend lied ; de ander , met eene bril zonder glazen en het muzijkblad omgekeerd voor zich , accompagneerde hem met de viool. Eene plaat zelfs werd hiervan in koper gegraveerd, en met spotrijmen op de arme verkleede blinden aangevuld. Maar nu ook riep HAUY het men- schelijk gevoel voor een groot denkbeeld niet te vergeefs op, en stichtte in het jaar 1784 zijne blindenschool te Parijs 1). 'tis bekend, dat ook Amsterdam eene der schoonste dochters bezit van deze edele moeder. Nadat in de eerste jaren onzer eeuw de stormen van omwenteling en oorlog bedaard waren, vond de weder met kracht ontwaakte philanthropic nog moei- jelijker en edeler vraagstukken , dan de vergoeding van het eene zintuig door het andere, op te lossen. Men begon voor arme kranken en misvormden ver- plegings- en toevlugts-oorden, voor zedelijk ontaarden plaatsen tot verbetering op te rigten. Inzonderheid de krankzinnigen werden niet langer als wilde dieren op de kermissen vertoond , maar als kranken vrien- delijk verpleegd. En nu eindelijk , terwijl men zoo alle schuilhoeken van het menschelijk lijden door- zocht, viel het oog ook op de ongelukkige misdeel- den , die zoo veel moeijelijker dan de dooven en blin- den te genaken waren, omdat het geen hun ontbrak, niet door een ander zintuig te vergoeden was 2). 1) Deze en andere bijzonderheden vond ik in: A. Zeune , Belisar oder iiber Blinde und Blinden-Anstalten. Berlin 1833. — Over de doofstommen-school zal ik later nog opzettelijk moeten spreken. 2) Dr. Troxler {Der Cretinismus) zag, nog in 1836, de zaak Toch had de tijd reeds de oplossing van dit vraag- stuk voorbereid; en zoo is het steeds geweest. Gaan wij de geschiedenis der wereld na , dan schijnt wel eene enkele maal een genie op het tooneel der wereld- gebeurtenissen op te treden , dat zich hoog boven zijnen tijd verheft en er soms juist daardoor weinig invloed op uitoefent, daar eerst het nageslacht in staat is, hem te waarderen; inaar de meesten, die met kracht gewerkt hebben op hunnen tijd, waren ook kinderen des tijds, en menige uitvinding ligt zoo natuurlijk in de eeuw, die haar het aanzijn gaf , dat de naam des uit- vinders onbekend bleef of de eer der ontdekking be- twist. De zestiende eeuw moest aan den aanvang eenen luther hebben en de achttiende aan het einde een1 robespiere , — het zij dezen of een ander. — Even zoo is het in de geschiedenis der wetenschappen en der opvoeding. De nieuwe baan althans , daarvoor zoo donker in, dat bij schreef : Kein Zugang ist noch erfunden, auf welchem die Heillcraft der Natur Jidtte hervorgerufen werden konnen , und kein Sinn, wodurch die andern etwas ersetzt werden mochten , well die Sinnlichkeit selbst , des Korpers Blilthe und des Geistes Wur- zel in ihrem organischen Grunde untergraben ist. Keine jener gross- artigen Meihoden , wodurch , was niclit geheilt icerden kann , ersetzt wird , weiss hier RatJi und Hiilfe. Die Priester alter Stdnde , die Samaritaner der medicinischen , loie die Leviten der theologischen Fa- kultdt , ebenso die Pddagogen und Diploma-ten gehen an i/inen (de Cretins bepaaldelijk) voriiber , well sie des Anblicks gew'ohnt und des Mitleids verwbhnt sind. — Toch schreef F. A. Cakus (in zijne Psy- chologic , pag. 303-306.) reeds in 1823 : Der Blodsinn, welchen kant zu kiihn Seelenlosigkeit nennt , erscheint unter mannigfaltigen Formen, die einer Unter scheidung bedilrfen. — Durch Verwahrlosung kann ein solcher Zustand erregt werden. Darum aber ist die Heilung m'dg- lich. Wiirde man Blbdsinnige , tcie Taubstunme , in Instituten ver- pflegen , so wiirden die Beispiele von hoheren Graden des Bewustseins und von Geistesthatigkeit minder selten sein. 9G geopend en waarvan wij nu te spreken hebben , werd door drie verschillende mannen bijna gelijktijdig be- treden , zonder dat zij elkander ken den of navolgden. Naauwelijks kunnen wij den eerepalm aan een van hen toekennen , en liever reiken wij dien aan elk liunner. Beginnen wij met eduard seguin. Hij kwam tot zij ne in vele opzigten voortreffelijke methode geheel langs den weg der proefneming, der opvoeding. Er was namelijk in het jaar 1800 in een bosch in het zuiden van Franhnjk , een geheel wild knaapje gevon- den , van ongeveer twaalfjarigen ouderdom. Ofschoon door pinel reeds als idioot herkend , was het algemeen , naar het heerschend materialisme van dien tijd , ge- neigd , in dit kind den zuiveren natuurmensch te zien; en meende nu eene heerlijke gelegenheid te hebben , om het heerschende beginsel proefondervindelijk te bewijzen : «dat alle denkbeelden in den mensch en in zeker opzigt de ziel zelve uit de zinnen worden ge- boren.11 Aan doctor itard , geneesheer der doofstom- men-inrigting te Parijs , werd de opvoeding van dit kind toevertrouwd ; maar ofschoon met onbegrijpe- lijke moeite een weinig ontwikkeld, het bleef en stierf idioot. Dit gaf echter den onvermoeiden seguin , die onder itard en esquirol de krankzinnigen bestudeerde , de vraag op de lippen : wat men op die wijze nog zou kunnen maken van de idiote kinderen, nu in het groote krankzinnig-gesticht van Bicetre gansch en al verwaarloosd. Hij nam dus in het jaar 1838 er een in afzonderlijke behandeling , en deze gelukte hem in betrekkelijk korten tijd boven verwachting. Maar 97 zoo sterk was toen nog het vooroordeel, datdeeigen- lijke idioot geene ziel heeft en geene vermogens , dat esquirol aan seguin slechts de getuigenis gaf: «dat hij binnen de achttien maanden , denken , spreken enz. had geleerd aan een kind, dat bijna stom was en op eeri1 idioot geleek ;" waarin dus bijna de zelfde conclusie lag opgesloten als in de uitdrukking, dat iemand van de tering is genezen, en — dat hij dus eigenlijk de tering niet heeft gehad. Even als itard, zoo was ook c. w. saegert ver- bonden aan eene doofstommen-inrigting , als directeur van het koninklijk gesticht te Berlijn. Wat elders nietzelden gebeurt, had ook hier plaats. Een idioot, die ooren hebbende niet hoort, of hoorende niet verstaat ; die niet zonder stem is en toch ook niet spreekt , of spreekt en zich zelven niet begrijpt , werd meermalen door den oppervlakkigen beschouwer voor een1 doofstomme aangezien, het gesticht aange- boden , maar als nicht bildungsfdhig , afgewezen. Maar toen er weder , in 1842, zulk een knaapje aangebo- den en als bij vergissing opgenomen was, schaamde saegert zich toch , het terug te zenden , en wijdde , na vergeefsche proeven met het gewone doofstommen onderwijs , tijd en vlijt aan een diepe wijsgeerige studie omtrent den aard van het idiotisme ; en hiervan was eene afzonderlijke stichting, nevens het doof- stommen-instituut , de rijpe vrucht. Eindelijk , gelijk seguin langs praktisch-paedagogi- schen en saegert langs philosophischen weg , zoo kwam guggenbuhl in het jaar 1856 door christelijk philanthropische beginselen , het eerst op het zelfde 7 98 denkbeeld. Reeds elders 1) hebben wij aan zijne. edele pogingen en onvermoeide werkzaamheid hulde gedaan. Zijne inrigting echter , oorspronkelijk voor eretinen bestemd , rust daardoor in hare beginselen geheel op medische grondslagen. En dat kon niet anders, daar hij zich de bestrijding had voorgenomen van eene bepaalde ziekte , en wel van eene landkwaal , die vooral door verplaatsing en veranderd dieet te genezen was. Hoe de Abendberg zich later heeft ont- wikkeld tot een meer zuiver paedagogisch idioten- gesticht , zullen wij weldra in de gelegenheid zijn te verraelden. Met dit alles wordt nu natuurlijk niet wederspro- ken , wat vroeger gezegd is : dat hier en daar door moederlijke zorg of het geduld van een1 wijzen op- voeder , een halve idioot ontwikkeld is , reeds eer daarvoor een gesticht werd opgerigt. Wij zouden hier van ook nit ons vaderland de proeven kunnen aanwijzen ; en zelf heb ik in mijne vorige gemeente het geheele onderwijs en de godsdienstige opleiding van eenen verregaand onnoozele, die op zijn zes- tiende jaar nog niet verstandig gaan en staan of zich kleeden kon , met vrij goed gevolg beproefd. Maar dit redden van enkelen uit velen , en dan nog zonder vaste methode en zonder genoegzame middelen, was niet, wat men de groote oplossing van het vraagstuk noemen kon. Die het eerst een1 enkelen leerling de letters leerde, zou daarom nog niet de uitvinder zijn van het methodisch schoolonderwijs. Wij geven dm 1) Het mensekeljjk Icven in drie woorden , biz. 97—108. 99 gaarne aan de drie genoemde mannen den eerepalm , die hun toekomt, en zijn met eene niet geheel onge- lukkige navolging meer dan tevreden. Seguin toch was de eerste , die het geheele denkbeeld van idioten- onderwijs bevatte; guggenbuhl, die er een gesticht voor oprigtte; saegert , die zulk een gesticht, — zonder iets van den Abendberg te weten , — niet voor kranke cretinen-kinderen , maar voor zuiver idioten oprigtte; en mist hun geheel onafhankelijke werk- kring en bijna gelijke resultaten zetten daar aan een driedubbel gezag bij. Op de verschillende gestichten , hieruit ontstaan , komen wij later terug , daar wij te gelijk iets van de verkregene resultaten wilden mede deelen ; en dit weder niet kunnen doen , zonder den lezer nader bekend gemaakt te hebben met de eigenlijke methode van het idioten-onderwijs , gelijk wij die thans, na twintig- jarige ondervinding , als gevestigd mogen beschouwen. Ik zal ook daarbij , na kennis genomen te hebben van al den arbeid mijner voorgangers, voor zoo veel die onder mijn bereik viel , mijne eigene opvatting en voorstelling , onafhankelijk van de hunne, mede deelen. HOOEDSTUK II. ALGEMEENE GRONDTKEKKEN DER OPVOEDING VAN 1DIOTEN. GEKEESKXTJDIGE BEHANDELING. «Genezing door opvoeding" is dan nu ons hoofd- beginsel; en een vast beginsel is in den regel meer waard, bij eene wetenschap, dan een geheel stelsel, dat toch, hoe hecht en sierlijk het in een zit, ten laatste weder instort bij gemis aan vaste grondslagen. Door dit beginsel sluiten wij terstond al die patienten wit , die tot de klasse der gewone zieken behooren , en door zuiver geneeskundige behandeling kunnen worden hersteld. Een kind , dof en slapende geboren , is daarom nog geen idioot; en het gelukt somtijds reeds den accoucheur , eene kwaal te voorkomen , die later den opvoeder menigen zweetdroppel kosten zou. Zoo kan ook uit een' aanval van stuipen , van vallende ziekte, zelfs van eene oorverzwering of iets ■dergelijks,- — ofwel doorschrik, mishandeling of an- dere sterke zedelijke indrukken , (ook de zoo beden- kelijke biologie of overmagt van eens anders wil ,) eene tijdelijke bedwelming of verwarring van geest- Termogens ontstaan; of zij kan een der schrikke- lijke en helaas! niet zoo ongewone gevolgen der vree- 101 selijke zelfbesmetting wezen , of van hysteric In elk dezer gevallen behoort de patient , ofschoon ook aan zielsziekte lijdende , even goed tot het gebied der ge- neeskunde , als alle anderen. Wijkt de kwaal niet ter- stond voor medische behandehng, of volgt er eene tijdelijke verwarring van begrippen na vroegere opvoe- ding en ontwikkeling; dan is het een krankzinnige ,. en hij wordt als zoodanig hersteld of onherstelbaar. Den eigenlijk krankzinnige nu , hebben wij niet tot voorwerp voor onze idioten-school gesteld ; ofschoon deze welligt later nog menigen zijdelingschen licht- straal werpen zal op onze krankzinnig-huizen, alvvaar geregeld onderwijs en geest-ontwikkeling veel meer nut kunnen doen , dan men nu nog vermoedt. Van het denkbeeld ten minste, om bij krankzinnigen den geest geheel te laten rusten, tot het ligchaam in zijn' normalen toestand is terug gekeerd, is men reeds in de laatste jaren veel terug gekomen. Dat men hierin nog eene schrede verder gaan moet, en door lektuur, godsdienst-oefening en anderzins, juist den verwarden geest matig inspannen , en zoo tot zijne geregelde werking terug brengen, is mijne gevestigde overtui- ging; 1) — en sedert twee jaren met de leiding der godsdienst-oefeningen in ons krankzinnig-gesticht be- last, is het tevens mijne aanvankelijke ondervinding. Maar van zieken en krankzinnigen spreken wij nu. 1) L' office du medecin d' alienes est , de refaire f education. Seguin , pag. 725. — Zoo getuigde een genezen krankzinnige van nitstekende geestvermogens, dat hij hoofdzakelijk hersteld was, door het aanleeren van eene hem nog vreemde (ik meen de Deenschc) taaL 102 niet. Het idiotisme bestaat eerst, waar een duurzame toestand geboren werd , die de ontwikkeling der geest- vermogens stremde; waar de plant als 't ware bij het eerste ontluiken is miswassen , omdat baar de noodige voedingssappen niet meer toestroomden ; en waar toch, het tijdvak van groei en ontwikkeling nog niet gesloten zijnde, hoop op geheele of gedeel- telijke herstelling overblijft. Behalve die wij reeds uitsloten , behooren ook niet regtstreeks tot den kring onzer werkzaamheden , de alleen verwilderde , verwaarloosde kinderen ; de kas- par hausers onzer beschaafde maatschappij , of de Hottentotten en Boschjesmannen der onbeschaafde. In het gesticht te Montfoort , dat ik altijd nog blijf hoogschatten , valt dit onderscheid het duidelijkst in het oog. Zoo ergens , dan schenen daar de idioten op hunne plaats te zijn ; en zij waren het er zeker veel meer , dan op de doofstommen-school of in het krank- zinnig-huis. Bij hunne komst zijn ze ook naauwelijks te onderscheiden van de verdierlijkte bedelknapen, gelijk ik er vroeger een beschreef 1). Eerst de proef moet uitwijzen , dat er een gezonde bouwgrond aan- wezig is , die slechts ontgonnen behoeft te worden , of wel j dat de grond zelf geheel moet worden verbeterd. Zoo zag ik er twee kindertjes , broeder en zuster, die begroeid , vervuild en in een gekromd in eene kribbe gevonden werden ; waar de vader , als hij van zijne bedeltogten terug keerde , hun een stuk broods toe- wierp , tot hij eindelijk zelf op den weg werd dood 1) Zie Menschelijk Leven , biz. 108 en 109. 105 gevonden. Nadat het tijdperk der reiniging en voe- ding voorbij was , kon men eerst onderscheiden , wat in deze kindertjes schuilde. Men verwachtte nu eene even gelukkige ontwikkeling, als bij vele anderen; het tegendeel had plaats: die ontwikkeling stond stil. De gewone school- en opvoedings-methode, die voor ande- ren paste, was hun nog veel te vlug. Door de bij- zondere zorg van eene geschikte helpster , gelukte het slechts, een van beiden enkele woorden te leeren. Aandoenlijk was het om te zien , hoe zij , behalve de behoeften der dierlijke natuur, alleen nog die toon- den, welke iederen mensch is ingeschapen en die zelfs de huisdieren van ons overnemen : de behoefte namelijk aan liefde en gezelligheid. Hunne stame- lende en meest onverstaanbare klanken , golden slechts elkander. Te zamen hebben zij nu, daar het gesticht gedaan heeft wat het kon, Montfoort verlaten, en zijn bij ons opgenomen ; en men kan het hun aan- zien : hier zijn zij eerst op hunne plaats. Zoo zou men, ook te midden der onbeschaafdste en geheel verdierlijkte heidenen, den idioot onderscheiden van hem, die met gezonde hersenen is geboren en op- gegroeid. Men vergeve mij , zoo ik in eene zaak , die nieuw en vreemd is , wat uitvoerig in mijne beschrijving en bepaling ben. Ons terrein is ruim genoeg , om het niet buiten zijne natuurlijke grenzen uit te breiden. Elk kind behoort dus daartoe, dat niet met de ge- wone vatbaarheid tot geregelde ontwikkeling is ge- boren ; of het wordt daar op verplaatst van den oogen- blik af , waarop het die vatbaarheid verliest : — hoe- 104 danig ook de ziekelijke toestand van het ligchaam is, die daarvan oorzaak zijn moge. Maar hierdoor juist drukt een algemeen bezwaar de idioten-school; een bezwaar, dat ons in den beginne zelfs deed wanhopen aan het vinden eener eenigzins vaste metliode , eener geregelde klassen-verdeeling en leer-orde , die toch bij ieder onderwijs zoo wenschelijk en zoo heilzaam is. De zwarigheid is deze. Onze inrigting bevat kranken, en enkel kranken; en om het plat huismoederlijk uit te drukken : voor de ge- zonden kan men eenen pot koken , voor de zieken niet. Zelfs doofstommen en blinden hebben ten min- ste alien het zelfde gebrek; en dit gebrek is een ge- mis, dat naar eene regelmatige en voor alien gelijke metliode , moet worden vergoed. Hoe veel dit waard is , ondervindt de onderwijzer , wanneer hem eene enkele maal een leerling wordt toevertronwd , die het geluk of het ongeluk heeft, van niet geheel blind of niet volmaakt doof te zijn 5 die dus terstond buiten iedere klasse staat, en persoonlijk onderwijs vordert , dewijl hij op de gewone school even min te huis is. Bij ons is de uitzondering regel. Wij kunnen niet zeggen als van de blinden , dat zij toch hooren kunnen ; als van dooven , dat zij ten minste nog zien. De zorg voor onze leerlingen moet , om den verschillenden aard en graad hunner kwaal , voor een groot gedeelte hoofdelijk zijn. En het eenige , wat wij doen kun- nen , is , dat wij de uitzonderingen zelve tot zekere regels brengen ; de afwijkende ziekte-toestanden tot bepaalde klassen, al zijn die ook slechts verwant en alleen bij toenadering de zelfde. Doch ook hierop 105 komen wij later, bij het spreken over onze eigene school, nader terug. Een ander bezwaar weegt niet minder , ofschoon het te hopen en te wachten is , dat het onze opvolgers min- der drukken zal, dan ons. Wanneer op eene gewone volksschool een kind van vijf tot zeven jaren wordt ingeschreven , vindt het terstond zijne plaats , zijne tijd- genooten , zijne eigene wereld; en ook de onderwijzer kent die en beweegt er zich in. Maar wanneer de zendeling eene school oprigt onder de heidenen, en daar vader en moeder onderwijzen moet, te gelijk met de kinderen, hoe zal hij daarbij altijd den regten toon aanslaan ? Veiligst is het zeker , dat hij ook de ouders als kinderen toespreke ; en toch zal zijn ge- voel hem zeggen , dat dit niet in alien deele past. Even zoo gaat het ons. Wanneer ik, — welligt met eene te stoute verwachting in veler oog , — dit werk aanvaard in de heilige overtuiging, dat elke idioot kan worden opgevoed, als slechts zijne gezondheid inspan- ning genoeg toelaat; dan ga ik daarbij uit van de voor- onderstelling, dat hij geheel onder den invloed staat van de idioten-school , van den oogenblik af, dat zijne kwaal kenbaar wordt ; dat men niet eerst het kwaad laat inwortelen, of het door verkeerde behandelingbe- derft, om ons dan die kwaal, vergroeid, ingekankerd en bijna ongeneeslijk geworden , tot herstelling te bren- gen , als de verstijfde spieren niet meer te lenigen en de verstompte zenuwen niet meer te scherpen zijn. Of- schoon wij niet ligt wanhopen , moeten wij toch, opdat men van ons geene wonderen verwachte , op den voorgrond stellen , dat wij zulke patienten zonder 106 eenige belofte en alleen op de proef aanvaarden. En ware het alleen nog maar, dat het onverzorgd of verkeerd opgroeijen van den idioot, vertraging ver- wekte, verlies van tijden levenskracht; maar in plaats van stilstand is er teruggang. Daarin juist open- baart zich het idiotisme als geen natuurlijke , maar een ziekelijke toestand. Laat den idioot en den huishond te zamen opwassen : wat de eerste in den beginne vooruit had, dat heeft de andere in menig op- zigt weldra ingewonnen ; omdat de een mensch is , in een' onnatuurlijken toestand geplaatst, waarin hij de hem eigene ontwikkeling mist, even zeer als het dier- lijk instinkt, dat in den hond het gebrek aan redelijk nadenken op zijne wijze vergoedt. Zie daar eenige bezwaren opgesomd , die vooral het klassikale en naar vaste regelen voortgaande onder- wijs in den weg staan. Op het geen tot oplossing of verzachting daar van strekken kan , komen wij nader terug. Maar eer wij verder gaan, moeten wij nog eene onmisbare voorwaarde stellen; en die is: «het toezigt van den geneesheer." — Men kan zeer goed opvoe- der en onderwijzer zijn ; ook het idiotisme zielkundig proefondervindelijk kennen, en uitmuntend behande- len ; zonder daarom nog grondige kennis te bezitten van het menschelijke ligchaam en des zelfs ziekte-ver- schijnselen, veel min van hunne geneeskundige behan- deling. Het toezigt, de raad en de behandeling van den geneesheer zijn hier dus volstrekt noodzakelijk; 108 en toch ben ik verpligt protest in te dienen tegen de stelling van Dr. erlenmeyer , dat de geneesheer , even als in het krankzinnig-huis , hier het eerste en het laatste, een en alles zou moeten zijn , zoodat de ge- heele idioten-school slechts uitvoering wordt van zijne denkbeelden, van zijne beschikkingen. 1) — Over het krankzinnig-huis , waarvan dit het eerst gezegd werd r wil ik nu niet oordeelen ; de zaak is daar van geheel anderen aard; bij ons is de opvoeding hoofd- zaak , en de medische behandeling staat haar slechts ter zijde , om bezwaren uit den weg te ruimen , en de noodige kracht , waarop de ondervvijzer steunen moet , te ontwikkelen of te versterken. Mij komt het dus even eens voor , als of iemand beweren wilde, dat alleen de geneesheer onderwijzer kan zijn in de gymnastie; schoon ieder gaarne erken- nen zal, dat hij haar bewaken en in zeker opzigt besturen moet. Eene wetenschap wint er niet bij , als hare voorstanders over hare grenzen gaan en zich het grondgebied van anderen aanmatigen. De geneeskunde heeft de idioten-school niet uitgevon- den; en dit kan niemand haar euvel duiden. Ik heb nog wel gehoord , dat hier of daar een onderwijzer , een geestelijke of eene moeder iets dragelijks uit een1 idioot gemaakt heeft ; maar niet een geneesheer ; dat hem dan ook, zoo dra het buiten het bereik 1) Ebenso gut wie unset alter langermaot von den Irren-Anstal- ten gesagt hat , der wichtigste P unlet , //das Erste mid Letzte , das Ein und Alles , ist und bleibt der Arzt " mil demselben Beckte laszt sick diesz von den Idioten- Anstalten sagen. Correspondenz- Blatt der Deutschen Gcsellschaft fur Psychiatrie u. s. w. 1855 , No. 19„ 109 van dieet en geneesmiddelen viel, niet te verger* was. Ik ben wat uitvoeriger op dit punt geweest , omdat bet op de toekomstige inrigting van dergelijke ge- sticbten in ons vaderland van grooten invloed kan :zijn, dat men de zaak beschouwe met die kalmte en 110 onpartijdigheid , die voegt aan den eenigzins tragen , maar ook ernstigen en bedachtzamen aard van ons volk. Even min toch als wij van den geneesheer vergen of zelfs wenschen , dat bij op de idioten- school alles zij , en dus den onderwijzer in de scha- duw stelle ; even min zijn wij tevreden met het vlugtig bezoek van den practicus , die slechts , als op de ge- wone kostscbool , nu en dan zou komen zien , of er ook zieken bij ons zijn. Er zijn altijd zieken , en alien zijn zij ziek. Slecbts heeft de geneesheer , als bij de badgasten of leerlingen van den gymnasiast, ze aan eene andere behandeling dan de zijne, aan de natuurlijke geneeswijze overgegeven. Toch blijft de genezing, — zoo die nog mogelijk is, — van de eerste bron der kwaal, en anders de verzachting van hare uitwerkselen ; toch blijft bovenal het dieet en de mate van krachtsinspanning, die van den idioot mag ge- vorderd worden , dringend zijn toezigt aanbevolen. 1) Dit zal vooral daarom heilzaam kunnen werken , om- dat de ongelukkige, — allermeest onder den armen, maar ook wel in burger en hooger stand , — tot nu toe gewoonlijk die levenswijze volgde , die voor hem het verderfelijkste van alle was. Lucht- en waterbad, rei- 1) Sind nun dergleichen Leidenszustdnde noch in voller oder theihoeiser Wirksamkeit , so versteht sick dock von selbst , dasz hier die arztliche Behandlung nicht ausgeschlossen werden kann, und dasz ihre Mitwirkung durcliaus erforderlicli ist , um einen gesunden organischen lebensprocesz zu erzielen. Wenn aber dieser Procesz hergestellt wird , so erfolgt die psyc/dsche Entwickelung dock noch nicht von selbst Mag der Arzt die Augen eines blodsinnigen Tndividmims gesund finden oder gesund machen , darum unterscheidet es dock Jceine Farben , kcine Entfermmgen u. s. w. Saegekt, II 133. 