VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
leidt tot de bekende voorfpelling , door den Apostel P E- TRUS op den Pinkfterdag aangehaald , en dietoch meer , dan waarfchijnlijk op de verwoesting van den Joodfchen Staat betrekking heeft; terwijl ook na de eerfte Bazuin de oorlogsverwoestingen onder datzelfde beeld van fprink-, hanen voorkomen. Wij, die eerst door het werk. van den Heer 1 AAN aanleiding verkregen hebben, om ons meer opzettelijk met het Openbaringsboek bezig te hou- den, wagen het niet, beflisfend te fpreken tegen eenen ‚man, als de Eerw. LAAN, in jaren en kundigheden „verre boven ons, en die, blijkens de Voorrede voor „zijn eerffe Deel , meer dan twintig jaren aan het laatfte Bijbelboek gewerkt heeft , evenmin als tegen iemand, die „het refultaat van zijn veeljarig onderzoek aanbiedt; maar ‚meenen toch de algemeene opmerkingen, die wij onder het lezen en beftuderen maakten, te mogen, en als Re- i : 238 P.J. LAAN, VERHANDELINGEN , ENZ. cenfent te moeten in het midden brengen. De Ler kieze tusfchen de vele gevoelens ! (Het vervolg en flot hierna.) De Oorbiecht der Roomsch Katholijken befchouwd, door C. H. HELSEN, Abt te Brusfel. Te Zutphen, bij W. J. Thieme. 1835. Zn kJ. 8vo. 212 b7. f l - 50. Ma leert uit dit werkje den Abt Hersen, ftich- ter der Belgisch-Katholijke Kerk, als een onderzoeklies vend en vrijmoedig Godgeleerde kennen. Openlijk heeft hij met de zijnen zich van de Roomschgezinden afgezon= derd; en alzoo i is de Belgisch-Katholijke Kerk , even als in Frankrijk”, onder een ander Opperhoofd , de Fransch- Katholijke Kerk, die wel van de Gallikaanfche Kerk moet onderscheiden worden , ontftaan. Die zich affcheu= _ rende Katholijken benoemen zich echter met dien titel , omdat zij, fchoon zich vrij verklarende van het Paufe- lijk Oppergezag , en fchoon zelfs de befluiten der Kerk- vergaderingen niet beflisfend latende gelden, ja fchoon zij inzonderheid de Trentfche geloofsregelen in vele òp- zigten tegenfpreken , desniettegenftaande , ‘behalve den Bij- bel, ook de Overlevering aannemen , en dus in zoo ver Katholijk zijn, zonder evenwel den Bijbel en de Over- leveringen alzoo op te vatten als de Roomschgezinden. of al de Overleveringen , die door dezen worden erkend, voor echt aan te nemen. De zucht, om zoo veel mo- gelijk het zoogenaamde Catholicisme getrouw te blijven , en de natuurlijke gehechtheid aan getoofsbegrippen en vormen van eerdienst , die zij van de vroegfte jeugd heb- ben leeren eerbiedigen, oefenen echter onmiskenbare blij- ken van invloed uit op hunne wijze van befchouwing der vereischten van eer- en leerdienst; en dus zijn de Fransch- en de Belgisch-Katholijken in dat alles nog aanmerkelijk van de Protestanten onderfcheiden. Dit is ook uit dit C. H. HELSEN, DÈ OÖRBIECHT. 239 werkje van den Abt HELSEN te befpeuren. Hij erkent b. v. het onbijbelfche en het bij de eerfte Christenen onbekende van het woord /akrament ; ech- ter behoudt hij dit, even gelijk de Lutherfchen en Her- vormdeń in hunne formulieren van eenigheid en liturgi- fche fchriften. Hij neemt de Oorbiecht, en de Inzege- ning des Huwelijks, of zoogenaamde kerkelijke trouw , niet onder het getal der fakramenten op ; en desniette- genftaande heeft hij zijne zeven fakramenten. In plaats der Oorbiecht ftelt hij de bekeering of verbetering des harten met boetvaardigheid en berouw; in plaats van het fakrament des Huwelijks , waardoor de Roomschge- zinden de kerkelijke plegtigheid verftaan, noemt hij het Huwelijk zelve een fakrament, Naar ons inzien is dit een fpelen met het woord: want door fakramenten heeft men altijd plegtigheden aangeduid tot zinnelijke afbeel. - ding eener bovenzinnelijke of heilige zaak. Rekent men nu fommige dier plegtigheden overtollig , gelijk de Pro- testanten vijf van de zeven affchrappen , dan ís het on- eigenaardig, aan hetgeen geene plegtigheid is, b. V.. boetvaardigheid des harten, den naam van fakrament te geven. Intusfchen wenfchen wij dit boeksken in veler handen , vooral in die onzer Roomschgezinde Medechris- tenen , die er menigvuldige leering uit trekken kunnen, al ware het flechts het bewijs der feilbaarheid niet alleen van Pausfen , maar zelfs van geheele Kerkvergaderingen. — ee ee en oM Ml me rme re iam Handboek der bijzondere Pathologie en Therapit van Dr. j. w. H. CONRADI, Hoogleeraar te Gôttin- gen, enz. Ifen Deels 3de Stuk. Te Amfltrdam, bij S. de Grebbef. 1835. In gr. 8yo. 270 bl. f 2-70. Ma dit derde ftuk is het eerfte deel volledig gewor- ‘den. Deze derde afdeeling behandelt het leerftuk der Uit- flagziekten, in 28 hoofdftukken; een belangrijk onder- _ werp , aan hetwelk federt eenigen tijd veel moeite en tijd is befteed geworden, getuige de opgaaf der gefchriften. 240 Je We H. CONRADI over de uitflagziekten in het algemeen , vermeld bij den aanvang van dit hoofdftuk , waar wij echter al aanftonds het werk van RAER misfen, om van eenige minder belangrijke niet te fpreken. De verfchillende vormen fchij- nen iets uitvoeriger opgegeven te worden, dan JOSEPH FRANK zulks gedaan heeft, wiens verdeeling eene der eenvoudigfte kan genoemd worden ; anderen gaan ook hier te verre. Te regt zegt de Schrijver, bl. 543*: „ De -„ beoefening der huidziekten is door de nieuwere ziekte- » kundigen nog moeijelijker geworden, daar zij verfchillen- »„ de afwijkingen en fpelingen tot foorten gemaakt heeft ,” enz, Welligt mogen wij ook hier belangrijke aanwin- ften door den tijd verwachten van de werkzaamheden van BRESCHET, ROUSSEL DE VAUZÉME, (*) WENDT, (H) GURLT ($) en anderen, welke door derzelver ontleed- en natuurkundige nafporingen een nieuw licht over dit weeffel zullen doen opgaan. Bij dit alge- meene overzigt tevens eene algemeene geneeswijze te voe- gen , is overtollig , daar elke huidziekte haar te zeer wij- zigt. Wij gaan derhalve terftond tot de afzonderlijke be- fchouwing over, welke in het tweede hoofdftuk zich met ‚de Pokken bezig houdt. Het moge eenigen tijd gefteld zijn geweest, of de arbeid van SYDENHAM, HUX- HAM en STOLL voor ons overtollig geworden was , de laatfte tijden hebben al wederom getoond, dat het nog verre af is, dat deze affchuwelijke ziekte ten onder gebragt zoude zijn. De vaccine heeft haar gebreideld , maar niet verbannen, De gefchillen over den oorfprong - der pokken zullen ook door’ alle gefchiedkundige nafpo- ringen (§ 534) niet beflist worden. Ongaarne mist men hier volftrekt alles, wat tot het ontleedkundige onder- zoek. dezer ziekte betrekking heeft. Wel is waar deze nafporingen werden eerst federt eenigen tijd met nadruk voortgezet; maar den Schrijver kon het door GEN- (*) Annales des Sciences naturelles, 1834. Çt) De Epidermide humana. Vratislav. 1833. . (HJ. MürLLER, Archiv für Anat, Phyf. etc. Jahrg. 1835. IV. S. 399. HANDBOEK. 241 DRIN verrigte bekend geworden zijn. Wie in ons va- derland in dit onderwerp belang mogten ftellen , wijzen wij naar de Verhandelingen van den Hoogleeraar sB- BASTIAN (*) en Doctor DE JONGE (t). Dat an- dere mannen in ons vaderland, ijverig met dit onderwerp bezig, hetwelk wij zeker meenen te weten, ons niet te lang naar de vruchten van hun onderzoek mogten laten wachten! — In $ 552 wordt met een woord van de wijze van inenting , inoculatie genoemd, gefproken. (Er is hier eene drukfeil , inocalatie , ingelopen.) Het was Lady MONTAGUE en niet MORGAN, ZOO als men in een onzer vaderlandfche heelkundige werken las, welke aan haar kind te Konffantinopel deze kunstbewerking liet verrigten. — In $ 553 en volg. wordt over de koepokken gehandeld, en derzelver beveiligende kracht tegen de kin- derziekte gehandhaafd. Deze kan haar ook niet ontzegd worden ; maar de uitzonderingen , dat zij niet ten eene- male tegen de kinderziekte “beveiligen , komen in onzen tijd wat veel voor. Mogten de koepokken evenwel flechts gedeeltelijk beveiligen, zij zouden fteeds een onwaardeer- baar gefchenk blijven. Door dit alles wordt echter de bepaling der valfche pokken, gelijk de Schrijver bl. 597 opmerkt, zeer onzeker, en de diagnostiek zal zich nog geruimen tijd moeten oefenen , om ftelliger uitkomften te verkrijgen. Uit den aard der likteekens tot dien der pok- ken te befluiten, heeft mede zijne zwarigheden : want hoe vele likteekens komen met elkander overeen ; hoe vele wijzigingen ondergaan zij niet bij de vorming! De na- fporingen van HEIM verdienen echter de aandacht, — Bij de behandeling der mazelen , van het roodvonk enz. ziet men, dat zelfs ten opzigte der naamgeving onze- kerheid heerscht. Wij maken hier alleen de aanmerking , dat zuren bij den rotachtigen vorm, waarbij zich zoo ligt bloeduitftortingen voegen, meer aangewezen fchijnen, dan fpiesglans of kwikmiddelen. — Onder /charlaken. (*) Nat. Tijdfchr. 1. 2, pl. V. Ct) Disf. med. de Variolis quas dicunt cruentas, 242 Je W. H. CONRADI kaorts wordt in het 5de H. de ziektevorm, meer onder den naam van roodvonk bekend, terwijl onder het rood- vonk; H. 6, eene ziekte wordt befchrevefi , welke door- gaans voor eene wijziging. van het roodvonk gehouden wordt. Wat den eigenaardigen reuk betreft, door HEIM aangenomen , door den Schrijver ontkend, het is moeije- lijk hierover iets beflisfends te zeggen; bij hevig rood= vonk kan echter de nitwafeming zoo fcherp worden , dat zij mond en keelholte , de oppervlakte der flijmvlie- zen tot ontfteking toe prikkelen kan. Of het begieten met koud water in ons land aanprijzing verdiene, is mede een moeijelijk wraagftuk ; de ‘vlugge fimetftof dezer ziekte fchijnt meer eene gematigde warmte te vereifchen ; bij af- ftervende huid zullen laauwe baden ftellig gunftiger , met chlorine gemengd opwekkender werken. Niet zelden gaat het roodvonk met den in het 7de H. befchrevenen gierst- witflag gepaard ; iets, hetwelk reeds door s Tour werd _waargenomen. Met verwondering zal men in het hoofd- ftuk der blutsvlekken geen gewag gemaakt vinden van de naar wERLHOF genoemde ziekte. Na de roos en- fpruw behandeld te hebben, gaat de Schrijver tot de Schurft en andere vormen van meer langdurigen aard over. Onder de werken over de /pruw had de arbeid uit de laatfte dagen van THURESSINK door den Vertaler kunnen vermeld worden. — Wij gullen omtrent alle deze huidziekten van H. 13 tot het einde in geene bijzonder- heden treden. Gelukkig zijn vele dezer gebreken hier te lande flechts bij naam bekend. Het fchijnt, dat de Schrijver ze mede alle niet bij ondervinding kent. Om- trent deze, gelijk in het algemeen , fchijnt hij de beste bronnen geraadpleegd te hebben. Ondanks allen arbeid van zoo vele verdienftelijke mannen , hegrscht in dit ges deelte der ziektekunde nog veel onzekerheid en ook duis- terheid. Soms fchijnt het, of de nafporingen omtrent de huidziekten meer {trekken om de verwarring grooter te maken, dan die te beperken. Niets kan echter wisfelval- liger geacht worden , dan de vorm van vele huidziekten , voor zoo vele wijzigingen vatbaar. Men denke maar eens aan de gewijzigde kinderziekte ! HANDBOEK. 243 Dit gedeelte is vooral niet minder’ aanbevelenswaar- dig dan de voorgaande, Wij twijfelen niet, of Ver- taler en Uitgever ondervinden toereikende aanmoediging tot voortzetting van dezen arbeid. De eer van WAGENAAR, als Historiefchrijver , en die yan JACOBA VAN BEIEREN, Zegen Mr. W. BILDERDIJK, in zijne Gefchiedenis des Va- derlands, verdedigd door MATTHIJS SIEGEN- BEEK. Te Haarlem, bij V., Loosjes. 1835. hik gr. 8vo. IV en 173 bl. f 1-60, Greaurende eene halve Eeuw werd WAGENAAR als de wisfe vraagbaak der Gefchiedenis en tevens als het voorbeeld van den gefchiedkundigen ftijl befchouwd. Eene in ons klein land voorbeeldelooze deelneming maakte ver- fcheidene uitgaven zijner Vaderlandfche Historie nood- zakelijk, en zoo wel de masfa onzer Landgenooten, als bijzonder de fchranderfte en geleerd{te mannen vereenig- den zich in zijnen hoogen lof. Krurr, voorzeker de diepfte kenner onzer Gefchiedenis , verklaarde , dat wA- GE NAAR, door zijn fierlijk doorloopend verhaal daar- van, zich de goedkeuring aller geleerden en eenen onfter- felijken naam verworven had (*); en van wijn, die met regt naast KLUIT mag gefteld worden, noemde hem „den treflijken Historiefchrijver, een man van „ diepe kunde, helder begrip en juist oordeel.” (4) Niet zoo gunftig dacht wijlen de Heer BILDER- DIJK OVEr WAGENAAR, wien bij, op onderfchei- (7) Hist. Crit. in Praef.: Perpetuo elegantigue Commenta- rio, univerfam Patriae historiam contexuit et isa fcripfit ue omnium doctorum fuffragium, et immortale inde nomen abfivieris. (t) Over de Keur van cuI. Verhand, lide klasfe Inft, 5, bl. 112. 4 244 M. SIEGENBEEK dene plaatfen zijner Ge/chiedenis, betitelt als een dom- kop, cen ezel, een zot, een kwaadaartigen rekel , een Amfterdamfchen bulhond, een kasfiers of Commisfionairs ziel, een kantoorjongen, een Godslasteraar , een yér- valfcher der Gefchiedenis , zoo onzer Vorften , als van den gezegenden Heiland , enz. enz. In het algemeen behoefde noch het gezond. verftand noch het godsdienftig karakter van wAGENAAR eenige verdediging tegen zulke kinderachtige, en alleen voor hem, die dezelve uitftootte, vernederende , fcheldwoor- den. Beide zijn door tijdgenoot en nakomeling erkend, door de meest bevoegde beodrdeclaars gehuldigd, en door niemand aangevallen , behalve alleen door eenen BIL- DERDIJK, die zoo velen onzer beroemde mannen , fice raden onzer Natie, de kroon van het hoofd Esche te rukken, en die zelfs, in hêt VIIde Deel zijner Ge/chie- denis, bl. 79 en 80, het niet zoo geheel ongerijmd vindt, om de regering van Amfferdam (in 1584) ver- dacht te houden van MEDEPLIGTIGHEID AAN DEN MOORD. VAN WILLEM DEN I DOOR BALTHAZAR GE=: RARDs!! offchoon hij, na vele gronden voor het niet zoo ongerijmde dier verdenking te hebben bijgebragt , er zelf achter voegt: Maar dit alles bewijst nicts ! Doch in de bijzonderheden was eene verdediging van WAGENAAR niet overtollig. WAGENAAR toch kan., en zal ook wel, als feilbaar mensch, hier en daar mis gehad hebben, evenzeer als alle zijne voorgangers, van HERODOTUS af, en zijne navolgers, tot BIL DER DIJK toe. Eene reeks van vermeende fmisflagen wordt dan ook in BiLDERDIJK'sS Gefchiedenis ten breedfte uitgemeten ; en het gezag van dit uitmuntend fieraad des Nederlandfchen Zangbergs is ook in het gefchiedkundige bij velen nog zoo groot, dat ligtelijk deze en gene alle de befchuldigingen, tegen wA G EN A AR ingebragt, voor goede munt zoude kunnen opnemen, en ongevoelig in het denkbeeld komen, dat wAGENAAR wezenlijk een armhartig Gefchiedfíchrijver is, die op elke bladzijde van zijn werk jammerlijk heeft misgetast, DE EER VAN WAGENAAR ENZ. VERDEDIGD. 245 Te regt dus heeft de Hoogleeraar SIEGENBEEK het der moeite waardig geacht, om eens ftukswijze na te gaan, waarin dan toch die fchromelijke béyues ; die kwaadaardige ftreken, die godslasterlijke aanmerkingen van WAGENAAR beftaan konden , en vooral om eens gezet te onderzoeken, of wAGENAAR overal wel datgene gefchreven heeft, wat BILDERDIJK hem in den mond legt. Het aangekondigde werkje bevat de flotfom van. dit onderzoek, voor zoo veel de zes eerfte deelen van BILDERDIJK’s Gefchiedenis betreft. Deze flotfom komt ongeveer op het volgende neder. Hier en daar heeft WAGENAAR gedwaald, of zich ten minfte on- naauwkeurig uitgedrukt. Zijne dwalingen betreffen echter meestal punten van ondergefchikt belang. Soms kan men hem die misflagen niet of naauwelijks tot verwijt aanreke. nen. Hij toch miste eene reeks van belangrijke ftukken , welke eerst later in het licht verfchenen zijn. In alles, ’t welk de regten onzer vroegere Graven en onze toenma- lige Regeringswijze betreft, miste hij dat helder licht, “welk, eerst vele jaren na zijnen dood, door KLUIT, in zijne Historia Critica, en- in zijne Gefchiedenis der Hollandfche Staatsregering , ontftoken is. Nooit ver- dienen echter zijne’ misflagen dien verbazenden ophef, dien BILDERDIJK er telkens van gemaakt heeft. De befchuldiging, dat WAGENAAR , als eerfte Klerk ter Secretarij, zijne Gefchiedenis onder den invloed der. Am- fterdamfche Burgemeesters fchreef , wordt daardoor we- derlegd, dat in 1759 de twee laatfle Deelen zijner Va- derlandfche Gefchiedenis in het licht verfchenen, terwijl hij eerst in 1760 den post van eerften Klerk ter Secre- tarij verkreeg. (Zie zijn Leven, door HUISINGA BAKKER, bl. 62, 66). In de meeste gevallen mag men het zeer twijfelachtig ftellen, of wel wA GEN AAR, en of niet veeleer BILDERDIJK in dwaling verkeert, In fom- mige gevallen is BILDERDIJK blijkbaar op het dwaal- fpoor geweest; en meer dan eens heeft WAGENAAR niet gezegd datgene, wat BILDERDIJK goedvindt hem in den mond te leggen. (Zie b. v. bl. 77 en 113.) BOEKBESCH. 1836. No. 6, R 246 M. SIEGENBEEK De Hoogleeraar sreceNBEEK heeft niet hier en daar eenen enkelen uitval van BILDERDIJK, die het gemakkelijkst te wederleggen was, uitgekipt; hij heeft alle de berispingen van BILDER DIJK, zonder uitzon- dering, met bedaarden ernst onderzocht, getoetst aan hetgene wAGENAAR gezegd ‘heeft, toegegeven, waar hij vermeende, dat BILDERDIJK in den grond der zaak gelijk had, en wAGENAAR's eer krachtig ge- handhaafd, waar hij hem onverdiend achtte aangevallen. Niet minder lezenswaardig is het tweede gedeelte van dit werkje, zijnde eene Voorlezing , waarin de eer van JACOBA.VAN BEIEREN tegen de aantijgingen van BILDERDIJK verdedigd wordt. Men weet, dat BIL- DERDIJK, in het IVde Deel zijner Gefchiedenis, deze ongelukkige Vorftin, die tot nog toe een voorwerp van medelijden en beklag bij de nakomelingfchap geweest is, voorftelt als eene wulpfche vrouw, van cene overmatige hitte van geflel, met één woord (om de vuilfte en ge- meenfte bijnamen niet op te halen) als eene Jichtekooi , en daarbij (zoo als niLDERDIJK zich almede uit- drukt) als eene Jimme en doortrapte feeks. De Hoog- lecrâar SIEGENBEEK toont in zijne Voorlezing zeer goed aan, dat deze Vorftin in de Gefchiedenis inder- daad zóó niet voorkomt; en dat geen enkel Gefchied- fchrijver heeft opgeteekend, dat zij immer van eenige ongeoorloofde verftandhouding met een’ ander’, buiten haren Echtgenoot, is verdacht gehouden. Het eenige „ zegt hij, dat men van haar vermeld vindt, is, dat zij ‚vrolijk van aard was: maar vrolijkheid en wulpschheid zijn toch verre van elkander onderfcheiden. Hij noemt daarom de befchuldiging van wulpschheid van aard rond- uit Jastertaal , daar zij op geenen enkelen historifchen grond gevestigd is, n Ziet daar den hoofdinhoud van dit gefchrift, ’t welk ` wij echter alleen diegenen aanbevelen, die prijs ftellen op een bedaard en waarheidlievend onderzoek uit de ‘alge meen, erkende en, zuiverfte bronnen der Gefchiedenis. De liefhebbers van fmaad- en fcheldwoorden , wonder- DE EER VAN WAGENAAR ENZ. VERDEDIGD. 247 fpreuken , ftoute Èn gewaagde gisfingen , en onbeftemde overleveringen van onde familiën, zullen hier niets van hunne gading aantreffen. Disquifitio de DR MOS THENE Æ Eloquentie Chartac- tere, fcripfit J. H. SCHOLTEN, Theol. Cand., Phil. Theor. Mag., Litt. Hum. Doct. Traj. ad Rhen. apud R. Natan. 1835. 8vo. maj. 181 pp. Onder de groote handhavers der Griek/che letterkunde in ons Vaderland behoort zekerlijk de Hoogleeraar v AN HEUSDE, wiens uitnemende werken over de Sokra- tisch-Platonifche Wijsbegeerte zoo in- als buitenslands den verdienden roem genieten. Hij heeft echter niet en- kel door gefchriften , maar ook, en wel voornamelijk „ door het vormen van uitftekende leerlingen , omtrent de letteren duurzame verdienften verworven. Van eenen der- - zelven is de voor ons liggende lettervrucht , van welke wij moeten bekennen , reeds door Duitfche letterkundige tijdfchriften , die dezelve met hoogen lof hebber ver- meld, te zijn voorgekomen. Het onderwerp is eene be- fchouwing van het eigenlijke karakter der welfprekend- heid van DEMOSTHENES, een uitvloeifel der Sv- kratisch- Platonifche Wijsbegeerte. Men weet, dat de Hoogleeraar dit punt reeds in zijne Znitia en in zijne Sokratifche School had aangeraakt, en de bekwame teer- ting heeft daaruit zekerlijk aanleiding genomen, hetzelve nader te ontwikkelen. Dit ís met groote kennis der taal én der zaik, met fmaak en oordeel gefchied. De Heer $ScHoL TEN doet zijnen leermeester wezenlijk eer aan. Wij zullen den loop der denkbeelden in deze Verhande- ling , welke zich boven de masfa der inaugurele Disfer- tatiën verre verheft, en als een geleerd gefchrift mag gelden , kortelijk uiteenzetten, en van eenige aanmer- kingen doen verzeld gaan. Na éene hartelijke opdragt aan den Vader des Schrij- vers, Predikant te Delft, handelt de inleiding over de R 2 248 J.H. SCHOLTEN oordeelvellingen der oude Schrijvers, ten aanzien van de eigenlijke geaardheid ter welfprekendheid van DEMOS- THENES. Vooral heeft men de wegflepende kracht be- wonderd, waarin deze Redenaar alle anderen overtrof. De getuigenisfen van DIONYSIUS, QUINCTILIA- NUS, PLUTARCHUS, de door denzelven aange- haalde PANATIUS EN THEAPOMPUS, en eindelijk CICERO, verklaren zich hieromtrent ftellig. Uit laatst- gemelden blijkt het nu, dat DEMOSTHENES een hoorder van PLATO geweest is: dit brengt den Heer SCHOLTEN op den weg, om den grond der echte, overredende welfprekendheid van DEMOSTHENES Op te zoeken. Hij doet dit, door eenige kenfchetfende ei- 'genfchappen van den Redenaar te vermelden, waarvan. de voorfchriften en voorbeelden bij den Wijsgeer wor- den gevonden. 1. Ongemeene eenvoudigheid. De redevoe- ringen des Atheenfchen redenaars bieden hiervan zeer vele voorbeelden aan, waarvan wij niet zeggen kunnen , dat SCHOLTEN juist hier de gelukkigften heeft gekozen. Zoo vinden wij er niet de minfte eenvoudigheid , maar wel de uitdrukking der verlegenheid in, wanneer D E- MOS THENES (zie hier, p. 21) in het regtsgeding over het Gezantfchap, waarin Ææ s c H 1N E s befchuldigd was, niet dulden wil, dat deze hem op zijne beurt befchul- dige, maar hem den vorm der verdediging voorfchrijft ; iets, hetwelk hij toch in de redevoering voor de Kroon in dienzelfden Ææ s CHINES, die het te zijnen aanzien wil bewerkftelligen , hoogelijk afkeurt. Wij zullen kor» telijk de eenvoudigheid ván DEMOSTHENES met de, op ps À72 aangehaalde , woorden van REINHARD vermelden: „ Hoe groot was mijne verbazing , in den „ meestberoemden Redenaar der Oudheid eenen man te „ vinden, die, om zijn doel te bereiken en de grootfte „ werkingen voort te brengen , nooit eene bloem der re~ „ dekunst, nooit een gezocht woord, nooit eene gemaakte „ treffende fpreekwijze, allerminst poëtisch proza noodig „ heeft, die veeleer alles, wat hij heeft voor te dragen , „ met de natuurlijkfte uitdrukking zegt, die de zaak op de Uk DISQUISITIO. 249 » meest juiste wijze aanduidt en haar op het treffendst » voorftelt.”” (Welk eene les voor vele Redenaars en Schrijvers in onze dagen!) Het is ds ook niet te ver- wonderen, dat DEMOSTHENES, de grootfte rede- naar van allen, bijkans het minst figuren en beelden heeft. Hij heeft er zeer weinige; maar die hij heeft, zijn voortreffelijk, en grootendeels vergelijkingen, die door onzen Schrijver worden bijgebragt, en met gelijk- foortige beelden en uitdrukkingen uit PL ATO vergele- ken, welke gelijkvormigheid zekerlijk fomtijds treffend is. Doch wanneer men de vraagswijze voordragt en de herhaling van de krachtigfte woorden ook tot de rede- kunftige figuren rekent, dan heeft DEMOSTHENES zich- daarvan Beer dikwijls bediend, Dit brengt ons tot eene andere eigenaardigheid des Redenaars, 2. den vorm der zamenfpraak , welke hij als °t ware met zijne hoor- ders houdt, en waarin hij het voorbeeld van PLATO blijkbaar heeft voor oogen gehad, die op deze wijze het fchrift, meer dan gewoonlijk gefchiedt, tot een afdruk- fel der fpraak heeft gemaakt. De Schrijver heeft dit uit- muntend in voorbeelden aangetoond. , Hiermede loopt de eerfte Afdeeling, over den witwen- digen vorm der redevoeringen van DEMOSTHENES, af, en de Schrijver gaat tot derzelver inwendige voor- sreffelijkheid over. inflaan, al waren dan ook onder de andersdenkenden niet zoo vele verraders, als hij (gelijk zoo vele driftige volks- vrienden ook in lateren tijd) daarvoor hield, Deze aan- merkingen hielden wij bij het volgende voor noodzakelijk. De Schrijver befchouwt nu namelijk achtervolgens de wij- ZE, Waarop DEMOSTHENES zijne landgenooten van verkeerde denkbeelden zocht te genezen. Deze waren van, driederlei aard. Sommigen namelijk dachten, dat men PHILIPPUS geenên tegenftand kon bieden, en zulk een’ magtigen vijand niet kon beftrijden; anderen , dat hij het nadeel van Atene niet zocht; van den anderen, kant waren er ouk zulken, die door ontijdige drift niet minder, dan de anderen door hunne lafhartigheid, het welzijn der Republiek in gevaar ftelden. Tegen alle de- DISQUISITIO. 251 zen waren de redenen van DEMOSTHENES gêrigt: tegen de eerffen onder anderen die beroemde plaats in de tweede (of veeleer eerfle) Olynthifche Redevoering , die zekerlijk in kracht en welfprekendheid naauwelijks haars gelijken heeft, en waarin hij inderdaad eenen la- teren veroveraar fchijnt af te malen; tegen de tweeden de Redevoering over den Cherfonnefus, of veeleer over DIOPEITHES; (iets „ewaarin, wat ook onze Schrij- ver zeggen moge, het gedrag van den laatften volgens alle denkbeelden van’ het regt der volken niet te verde- digen was; terwijl de vrees van DEMOSTHENES, dat PHILIPPUS niet alleen den Ondergang der Demo- kratie , maar zelfs dien der ftad begeerde , door ’s mans gedrag na den flag bij Cheronéa wel gelogenftraft is ; en nogtans heeft de welfprekeridheid van DEM oS THE- “NES iets wegflepends , dat echter hier minder onderrigt, dan op de hartstogten werkt.) Tegen de derde ver- keerdheid „die der al te driftige oorlogsvrienden, was de Redevoering voor den Vrede beftemd, waarin de Rede- naar , tegen zijne doorgaande gewoonte, de handhaving van den pasgeflotenen vrede aanprees. In dit alles, in deze zuivering der ooren, gelijk DEMOSTHENES zich uitdrukte, volgde hij PLATO of veeleer SOKR A- TES na, dje ook de gemoederen zijner hoorders eerst van. valfche denkbeelden trachtte te ontflaan, om hun daarna de waarheid te kunnen bijbrengen; en daarin overtrof ook , volgens onzen Schrijver, DEMOS6THE- NES den anders zoo welfprekenden PERIKLES, die meer. dadelijk op de hartstogten , gelijk D E MOS THE- Nes op het verftand , werkte. Tot hiertoe zagen wij, hoe DEMOSTHENES $ de waarheid zonder menfchenvrees ten aanzien zijner hoor- deren fteeds op het oog had. Maar hij ftelde zich ook het eervolle, het zedelijk goede, boven het enkel voordee- lige, ten doel zijner raadgevingen; men ziet dit uit -de Redevoering tegen LEPTINES, waarin hij de affchaf- fing der wettige Privilegiën met alle kracht als onregt- vaardig „ hoezeer financiëel nuttig, beftrijdt. (DE M 0 s- THENESs was niet op de hoogte van onzen tijd. Pri- “vilegiën! Dit ftrijdt immers tegen de gelijkheid ! Hij was dus, in de lieve hedendaagfche beteekenis , een „Zristo- kraat, hoezeer hij vreemd zou hebben opgezien , wan- neer men hem dat verwijt had gedaan. Het voorftel van ARISTOKRATE s,omeenen vreemden gelukzoeker voor onfchendbaar te verklaren, en hem en zijnen gebieder DISQUISITIO. 253 daardoor vrijheid tot alle misdaden te geven, beftreed hij’ met gelijken nadruk, De vrijheid der Rhodiërs, die, hoe- zeer tegen de Atheners opgeftaan, thans door de Barbaren verdrukt werden, raadde hij, hun weder te verfchaffen , geen kwaad met kwaad te vergelden, en omtrent verdrukte vol- ken zóó te denken en te handelen, als zij zulks in een gelijk geval van anderen zouden wenfchen, Een verheven ftaat- kundig beginfel, mies het niet in de handen van Revo/utionai- ren valle, want dan zou het een tweefnijdend zwaard worden! De Schrijver vindt hier het beginfel van PLATO weder, dat Grieken omtrent Grieken “onderling den oorlog met menfchelijkheid en verzoenlijkheid moeten voeren, Eindelijk verklaart DEMOSTHENES, in zijn meesterftuk, de Rede- voering voor de Kroon, ronduit, dat, zelfs in gevalle Athene de nederlaag bij Cheronea had vooruitgezien, het, voor de eer van den Staat en de gedachtenis der Vaderen, niet zon- der ftrijd voor PuirLipPus had kunnen bukken, en hij niet anders had mogen raden, Overal plaatst hij dus zedelijke beginfelen, ook in de ftaatkunde, op den voorgrond, Wij erkennen, dat de genoemde voorbeelden allergelukkigst ge- kozen zijn. Als tegenbeeld ter vergelijking wordt -de be-- kende heerlijke plaats uit de Apologie van SOKRATES me-' degedeeld, waarin deze tot de Heliëa, even als PETRUS tot het Sanhedrin, zeide: Men moet God meer gehoorzamen dan de menfchen, en dus zal ik, al wildet gij mij het leven fchen- ken op voorwaarde dat ik zou ophouden te leeren, mij daar- aan niet onderwerpen! — De Atheenfche Redenaar zocht wijders het gevoel voor eer en fchaamte bij het volk op te wekken door voorbeelden van hunne zijdgenooten, b. v. de Olynthiërs, van hunne vijanden, gelijk PHILIPPUS, in die beroemde plaats uit de Kroon, waarin bij door zucht van dien Koning naar roem Aun eergevoel zoekt te wekken; en eindelijk van hunne voorvaderen, onder anderen in die on- vergelijkelijke plaats uit hetzelfde meesterftuk , waarin hij de Schimmen der weleer ‘gefneuvelde helden tot getuigen roept van de noodzakelijkheid en regtvaardigheid van hunnen te- genftand te Cheronea, hoezeer die dan ook mislukt was: bier vond QUINCTILIANUS ook eene treffende overeen- komst met PLATO; de Heer scnoLTEN ziet die in de lijkrede of den Menexenus van laatstgenoemden. De meestere lijke opwekking van dat eergevoel door PERIKLES in een ander geval wordt hier tegenovergefteld, en minder edel ge- 254 © JH SCHOLTEN vonden, dan in het geval van DEMOSTHENES, Doch de gevallen dulden, naar het ons voorkomt, geene vergelijking Eindelijk doet de Schrijver opmerken, hoe DEMOSTHENES wel niet zeer dikwijls, maar toch fteeds met waardigheid „ hoogen ernst en in betrekking tot de zedelijkheid, van de Godheid gewaagt, Men heeft van hem die heerlijke fpreuk in de (wel is waar door fommigen voor onecht gehoudene) eerfte Redevoering tegen ArisTOGITON: „De fchoonfte, de n» heiligfte altaren der Geregtigheid, der Wettigheid en der n» Schaamte, die de mensch bezit, vindt hij in zijne eigene n» Ziel en natuur,’ Elders fpreekt hij van de Goden, als handhavers en verdedigers der regtvaardige zaak. XENOPHON als Veldheer, vergeleken, en eindelijk nog de uitwendige getuigenisfen bijeengebragt, die voor de kennis van DEMOSTHENES aan PLATO en het van denzelven geno. ten onderwijs pleiten; waarop alles met eene korte Narede. wordt befloten, Wij hebben dit werk met uitftekend genoegen: gelezen „ niet alleen om de geleerdheid , maar ook om het warme ge- vael voor waarheid en deugd des jeugdigen Schrijvers, daar- in doorftralende, Naar ons denkbeeld is hier meer een Jdeaad dan een portref voorgefteld ; maar dat Ideaal zelve getuigt van eene fchoone ziel, die het heeft kunnen ontwerpen, Mogt een DEMOSTHENES, Zoo als hij hier voorgefteld. wordt , en ook grootendeels was, het voorbeeld worden voor onze Redenaars, Staatslieden en Volksvertegenwoordigers , en mogten zij vrijmoedig, zonder menfchenvrees, zonder op= DISQUISITIO. ` 255 zigt op gunst, gemak, ambten of ridderorden, fteeds het welzijn des volks, waarheid, deugd en billijkheid voor oogen houden | Reis rondom de Wereld door de Zeeën van Indië en China, uitge- voerd met Z. M. Karvet van Oorlog la Favorite, gedurende , de jaren 1830, 1831 en 1832, onder bevel van den Fregats- kapitein C. P, T,LAPLACE, uitgegeven op last van den Vice- Admiraal Graaf DE RIGNY, Minister van Marine - en Koloniën. Uit het Fransch vertaald, Deel I—IV. Met Titels, Vignetten, Kaart en Platen in fleendruk. Te Zalt- bommel, bij j. Noman en Zoon, 1834, 1835. In gr. 8vo. Te zamen XXXVI en 1199 ZJ, f 15 - 30. He oogmerk, waarmede de Franfche Oorlogskorvet Ja Fae vorite, onder bevel van den Kapitein-Luitenant LA PLACE, door het Gouvernement van KAREL X in het laatst van 1829 werd uitgezonden, om eene reis rondom de wereld te doen, is het best te kennen uit de inffructie, aan den bevelhebber van dien bodem gegeven, beftaande in eenen brief van den Minister van Marine, Baron n'mAussEz, (een’ der met het vorige bewind gevallene ftaatslieden) en eene Memorie van voorfchriften, beide aan het hoofd dezes werks ge- plaatst. Het hoofddoel der zending was, om den koophan- del uit te breiden en door eene menigte van inlichtingen te dienen, zoo als b. v. het bepalen der geographifche ligging van eenige punten, ten dienfte der zeevaart; bet inwinnen van inlichtingen omtrent alles, wat den handel aangaat, ge- ljk aangaande de plaatfelijke bepalingen nopens het loodswe- zen; de voorwaarden van verfchillenden aard, waarop men fchepen en koopwaren, die uit Frankrijk of andere gedeel. ten van Europa komen, toelaat; welke handelsartikelen het gemakkelijkst en woordeeligst in iedere plaats kunnen wor- den binnengevoerd, en welke men wederkeerig kan uitvoe- ten; wanneer het het gunftigfte jaargetijde is, om dezen ruil= handel te drijven, en alle dergelijke bijzonderheden. Uit deze korte opgave ziet de lezer, dat Kapitein LA PLACE aan zijnen uitgeftrekten last geheellijk voldoen kon5 dat het verflag van zijne reis in allen deele kon beantwoor- den aan het doel van zijn Gouvernement, en hij voor allen, \ 256 C.P. T. LA PLACE die bij de onderwerpen van zijn onderzoek een onmiddetlijk belang hebben, een hoogst verdienftelijk werk doen met her uitgeven zijner reisbefchrijving , — en echter een boek fchrij- ven, voor den. duizendften lezer niet belangrijk, en althans in geen opzigt der vertolking in eenige andere taal waardig. Maar de kundige Zeeman heeft meer gedaan, Hij kan eeni- germate met ULYSSES gezegd worden, vele volken te heb- ben bezocht en hunne zeden magefpoord. Hij heeft het on- derfcheid gevoeld, dat er zijn moest tusfchen een Rap- port zijner verrigtingen aan zijne lastgevers, en een verhaal zijner reizen en ontmoetingen aan het publiek, waarin wel het «eerfte niet geheel werd voorbijgegaan, in zooverre het voor zijne landgenooten in het algemeen belangrijk kon ge- acht worden, maar dat toch over de door hem bezochte ftre- ken meer inhield, dan waartoe hij, krachtens zijnen’last, gehouden was, Uit dit oogpunt hebben wij dan ook de thans „voor ons liggende reisbefchrijving te befchouwen; en uit dit oogpunt hebben wij er vrede mede, dat eene reis, door eenen Franfchen Zeekapitein, op last van zijn Gouverhement, met die oogmerken, gedaan, in een Nederduitsch gewaad ver- fchijnt; offchoon wij toch den Vertaler zouden hebben aan- geraden , liever een uittrekfel, bevattende het algemeen, ook voor onze landgenooten, belangrijke uit LA PLACE's reis, te vervaardigen, waardoor het werk — en dit ware ook voor den Uitgever misfchien beter geweest — minder omflagtig en kostbaar , maar daardoor tevens meer gelezen en gekocht zou zijn , daar het debiet, tot fchade des laatften, zich nu veelal tot Leesgezelfchappen, waartoe het dan ook niet ongefchikt is, zal moeten bepalen, Doch dit laatfte is in zooverre buiten ons, | ef Met de beoordeeling van dit werk is Rec, eenigzins verle= gen, Hij had een breedvoerig verflag van het eerfle Deel op- gefteld, toen ‘hem het tweede en derde te gelijk werden toe- gezonden; en pas was hij deze, met de pen in de hand, gaan lezen, of bij ontving het vierde Deel. Op dezelfde wijze nu voort te gaan, als hij begonnen was, gevoelde hij, dat ondoenlijk was, daar de Redacteur van dit Tijdfchrift er reeds meermalen bij hem op heeft aangedrongen, kort te zijn, en zijne beoordeeling , zoo als hij aangevangen had ze ten papiere te brengen, over het viertal geene bladzijden „ maar vellen druks zou beflaan. | Van den inkoud zal hij dus alleen zeggen, hetgeen in de en REIS RONDOM DE- WERELD. 257 opfchriften der Hoofdftukken, vrij onvolledig echter, gevon- den wordt, en ten aanzien van zaken, vertaling, taal en fiit echts uit de twee eerfte Deelen het een en ander aan- voeren, waarin zoo ongeveer tot het geheel kan worden be- floten. taler, noch Uitgever naar den zin. Wij kunnen het niet hel. pen. Effen is kwaad pasfen, De vijftien Hoofdftukken hebben deze opleine I. Ver- trek uit Frankrijk. Aankomst en verblijf te Gorée, 11. Ver- trek van Gorée. Overtogt naar Bourbon. III, Aankomst op Bourbon. Orkaan. Verblijf op Ile-de-France. Tegenwoordige faat van deze kolonie, 1V. Terugkomst op Bourbon. Befchrij- ving dezer kolonie, V. Vertrek yau Bourbon. lle-de-Sable, De Archipel der Seychellen, Aankomst op de kust van Indië, . VI, Aankomst te Pondichery. Befchrijving van dit etablisfe- ment. Vertrek. VII. Aankomst te Madras. Befchrijving van deze Engelfche bezitting. Aanmerkingen over de magt der Engelfchen in Indië. VIII. Vertrek van Madras. De korvet flrandt. . Mazulipatnam. IX. Vertrek van de ‘kusten van Indië. De korvet zeilt de zeeëngten door. Malacca. Sincapore. Aankomst op de Philippijnfche eilanden, X. Ma- nilla. Befchrijving van Leiçon, Lenige bijzonderheden no- pens [de gefchiedenis), den regeringsvorm, de zeden en de kunstvlijt van de bewoners dezer plaats. XI. Algemeene op- merkingep omtrent China, deszelfs befluur en betrekkingen met de Europeanen. XII. Befchrijving van Canton. Zeden en gebruiken van de inwoners dezer plaats. XIII Macao. Befchrijving van dit Portugefche etablisfement. Vertrek haar Cochtnchina. Aankomst in de baai van Turani. XIV. Be- fchrijving van Cochinchina, Zeden en gewoonten der bewoners van dit land. Algemeene opmerkingen over den handel van -Frankrijk in deze gewesten. XV. Vertrek van Cochinchina en ontdekkingsreis in de golf van Tonkin. Terugreis naar Tu- ron. Hydrographifche waarnemingen in de zee van China. Befchrijving van de Archipels Natunas en Anambas. Aan- komst op Java. Ten aanzien der zaken, in deze reis befchreven, merken wij in het algemeen aan, dat, bij het vele belangrijke en opmerkenswaardige, een zekere toeleg niet te miskennen is, om het werk van eene aanmerkelijke uitgebreidheid te doen worden, waartoe dan ook niet zelden uitweidingen moeten dienen over min belangrijke bijzonderheden, onder welke wij 258 C., P. Te LA PLACE gedurig ftootten op de Zoódánige, die wél met het doer der reis In een onmiddellijk vérband ftondeh, maar juist daar- door voor den Nederlandfchen lezer min bêlangrijk zijn, Zoo zijn b. v. de gefchiedkundige bijzonderheden over Manilla , offchoon niet onbelangrijk, echter al zeer langdradig, Zoo is ook àan politieke redeneringen, de liefhebberij der Fran- fchen, geen gebrek. Men leze flechts D. 1, bladz. 66 volg. Aangenaam is echter dezé breedvoerigheid weder op andere plaatfen, gelijk het in het derde Deel over Chiha en de Chinezen gezegde; ook wanneer LA PLACE veel belângrijks , waars en ook voor Onze nâtie behartigenswaardigs zegt van den overwegenden invloed der Engelfchen in de Jndifèhe zeeën; zoo is mede zeer lezenswaardig, vooral om de be- oordeeling, wat hij in het tweede Deel verhaalt van de ver- branding cener Indiaanfche weduwe, en elders zegt van de ongelukkige Peria'’s; en inzonderheid hebben wij met genoe- gen gelezen de oordeelkundige aanmerkingen, D. I, bl, 214 volg. , over de casten. Zelfs zouden wij, bij al de wijdloo- pigheid, die een algemeen gebrek is van het ganfche werk, op fommige andere plaatfen nog wel wat meerder wenfchen, waarvan wij alléen, D. II, bl. 220, de vervaardiging der beroemde Manilla -cigaren noemen, waarvan LA PLACE zich met weinige regelen afmaakt. Gaarne zouden wij voor dergelijke merkwaardige bijzonderheden eene menigte van - zinfneden misfen, al ware het alleen dat — zeker overdreven «= klagen over de knevelarij der Hollanders, (waarom niet liever Nederlanders vertaald?) D. II, bl, 134, Trouwens aan het bittere fchrijven over onze natie, bij onze naborèn zoò algemeen, ontbreekt het hier vooral niets én het wèl- nige, dat tot onzer lof gezegd wordt, D. 1, bl, 166, kan toch niet opwegen tegen die veelvuldige fchtmprederën, welke het ons onbegrijpelijk is; niet door den Vertaler, vol verontwaardiging, te zien overgêflagen, of ten minfte wë- derlegd. De Franfchen! Bone Deus! Zij mogen wel zwij- gen! Men leze eens, D. I, bl. 142: „ Rondom zagen wij „ eenige overblijffelen van woningen en putten, zonder twijs „ fet door de equipage van het fluitfchip PUzrile gemaakt, ” die in 1767 Ile:de-Sabie ontdekte en des nachts verdwaal- „de. Dit vaartuig had tachtig zwarte flaven aan boord: „Zij werden aan hun noodlot (lot) overgelaten door de „ blanken, die met kano’s de kust van Madagascar wisten „ te bereiken, naar welke een goede wind hen gelukkig deed REIS RONDOM DE WERELD. 259 » heendrijven. Deze bank, welker beftaan niëts te kennen » geeft, en waarvan de ligging, om zoo te fpreken, nog „ Onbekend was, joeg den zeelieden zulk een fchrik aan, „ dat gedurende vijftien jaren geen zeeman dezelve dorst op- ` „ fporen, om de ongelukkige zwarten ter hulp te fnellen: „ Eindelijk gelukte het den onverfchrokken Kapitein FR o- » MELIN, die over de koninklijke korvet Ja Diligente het „ bevel voerde, na vele gevaren te hebben doorgeftaan , de „ bank te ontdekken. Zij was bijna verlaten: vijf vrouwen » flechts waren, niettegenftaande de verfchrikkelijke ellende „en gebrek, welke hare ongelukkige medgezellen had weg- » gemaaid, -gefpaard gebleven, Zij hadden, op dìt verlaten „ oord, zich met fchelpdieren gevoed, die de golven aan- » fpoelden , eu met fchildpadden, die een gelukkig toeval op »„ den oever bragt: gaten, in het zand gegraven , verfchaften » cen brak water. Deze ongelukkige menfchen waren ge- » heel en al in eenen ftaat van dierlijkheid vervallen,” Zóó zou toch geen Nederlander, al waren er nog zoo vele ge- waren mede gemoeid, menfchen aan hun lot hebben overge- laten. En dan noemt men zich nog de befchaafdfte natie der wereld! Wat kan de nationale hoogmoed niet doen! Nu, die komt hier dan ook zoo tamelijk doorkijken, — Hetgeen de reiziger, D, II, bl, 30, zegt aangaande den ge- zelligen omgang te Madras, inzonderheid voor vrouwen „ zal door den luchtigen Franschman denkelijk wel wat overdreven zijn, Trouwens, wanneer hij over de vrouwen praat, en inzonderheid over haar „ verleidelijk fchoon,” — eene bij hem zeer geliefkoosde uitdrukking, — dan is hij regt op zijn ftokpaardje. Een ftaaltje van de onbaatzuchtigheid der Engelfchen vonden wij D. I, bl. 97, waar LA PLACE ver- haalt, dat een Hollandsch fregat, hetwelk zijne masten ver- toren had, voor één’ enkelen mast — maar men maakte van den nood gebruik — moest betalen fr. 150,000; zegge: kon- derdvijftigduizend franken ! _ Veel van hetgeen wij aanmerkten had door den Vertaler kunnen en moeten verholpen zijn, Bovendien heeft hij zich fchuldig gemaakt aan verfcheidene fouten, van welke wij enkele moeten aanwijzen, Bekend is het, dat de Fran/chen , zoo in fpreken, als in fchrijven, alles overdrijven, Waar wij fpreken van grooten honger, doen zij het van mourir de faim; waar ons iets fpijt, zijn zij en désespoir. D. I, bl. 77: „ Mijne ziel, door zorg verbrijzeld.” ` D. L, bl. 90, lezen wij van „ een gevoel van afgrijzen (!) op „het gezigt van den waterval op, Ile-de-France.” Hiertoe behoort ook eenigzins de {nelle afwisfeling tusfchen den ver- leden’ en tegenwoordigen tijd in het verhalen , b. v.. D. II, ‚bl. 162, 163 en elders. Ook wordt de vertaling ontfierd door verfcheidene Gallicismen. Zoo ftaat D. I, bl, 151: „ deze reis is eene mijl lang en onderworpen aan eb en vloed” (zeker foumis à flux et reflux , hetgeen beteekent: afhanke- lijk vaneb en vloed). Zoo leest men D, II, bl. 68: „ toen . „ eene bijzondere foort van weefgetouwen, om het katoen „te bereiden, in Engeland werd uitgevonden, en den koop- „lieden van deze natie toeffond (permit, gelegenheid gaf, „in flaat flelde), om met de Tanaonzeka in het ftrijdperk „te treden,” (liever te wedijveren.) Zoo vindt men Mr. (Monfieur) voor de Heer ; vrouwtje van een' buffel , (femel- _ de, wijfje.) D. 1I, bl. 59; heerlijkfte gezigtspunten , (points de vue, gezigten) D. II, bl. 236; zich, voor elkander , komt ook dikwijls voor, even als masten voor flengen , ze- ker door verkeerde vertaling. Onnaauwkeurig, of gefteld , of overgezet, is het volgende: „ Het heeft mij toegefche- „nen, dat de Tagaalfche gezinnen uit niet zeer vele leden „ beftonden, en men er weinig kinderen vond: men moet dit „ zeker toefchrijven aan de kinderziekte, en andere kwalen, „die er velen naar het graf flepen; want de vrouwen op „ Leiçon worden door de mannen zeer goed behandeld, en „ Oefenen zelfs, zoo men zegt, in de lagere klasfen, eenen „ grooten invloed op dezelve uit”. D. II, bl. 204, Ook de zaal had hier en daar nog wel eenige befchaving ` noodig gehad. Zelfs wordt meermalen verward met zelf en zelve, zoo als D. II, bl. 232; /pijt wordt, D. I, bl, 72, mannelijk gebruikt; snname ftaat, D. II, bl, 175, voor in- neming; hem voor zich, D. II, bl, 105 r. 23 pAysficke, D. I, bl. 92; buitenlands voor buitenlandsch, D. I, bi, 963 wij zouden ons wederzien, voor elkander, (eigenlijk een Gallicismus: nous nous) D. I, bl, 149; vergiftigd, voor vergiftig, D. I. bl. 153; en zij, die niets bezitten, voor: , en Aen, D. I, bl, 116; zijfen voor zeilen, D. I, bl. 180, enz. enz, De uitvoering is goed, Drukfouten hebben wij weinige - REIS RONDOM DE WERELD. = Æl aangetroffen. . De hinderlijkfte zijn: 340, 8‘ Noorderbreedte , moet zijn Zuiderbreedte, D. 1, bi. 43; ten westen van de Kaap de Goede Hoop, moet zijn ten oosten, D. II, bl. 22, De Kaart en Platen zijn uitmuntend, en doen der fteendruk- kerije van den Heer BACKER eere aan, Van ongevalligen (lijf zouden wij nog onderfcheidene proe- ven kunnen mededeelen; doch wij zijn reeds al te breed geworden. i Den Uitgever van dit kostbaar werk wenfchen wij een goed vertier; want niettegenftaande de leemten, die wij ons verpligt achtten er in aan te wijzen, is het inderdaad in vele opzigten een zeer belangrijk werk, en het zou ons fpijten, indien een degelijk werk minder aanmoediging vond, dan de menigte ger pakhuizen van oppervlakkigheid, die — voor. weinige centen onder allerlei vorm vitgeftald — ook hoe lan- ger zoo meer in ons vaderland voortgaan den foliden boek. handel te ondermijnen, En dit zal dàn gefchieden, wanneer geen Uitgever het meer zal kunnen wagen, een werk van grooteren omvang, en daardoor van meerdere kosten, inzon. derheid met zulke heerlijke fteendrukplaten, als deze zijn, in het licht te zenden. Diatribe in GUILIELMI LUDOVIC: NASS8SAVII vitam, ingenium, merita, Scripfit j. A.C. VAN HEUSDE, Litt, Hum. Cand. et Jur. Stud. Traj. ad Rhen, apud J. Altheer. 1835. oct. maj. XVI et 288 pag. f 3-75. Deze Verhandeling is de beantwoording van eene Prijsvraag, door de Facviteit der Letteren en Wijsbegeerte te Leiden uit- gefchreven, waarin gevraagd werd eene befchrijving van Aes leven en de daden van WILLEM LODEWIJK, den eerflen Stadhouder of Gouverneur van Friesland en Groningen uit het Huis van Nasfau , benevens eene beoordeeling van deszelfs ka- rakter en verdienften bij den Nederlandfchen Staat. Hierop was, in den jare 1834 , geen gouden eerpenning toegewezen, maar een loffelijk getuigfchrift gegeven aan den Utrechtfchen Student in de Regten, j. A. C. VAN HEUSDE, wiens Ver. 