Brieven van Lionello en Suriano uit den Haag aan Doge en Senaat van Venetie in de jaren 1616, 1617 en 1618. Benevens verslag van Trevisano betreffende zijne zending naar Holland in 1620 ..
Na hem bedankt te hebben voor de eer, die hij mij bewezen had, van mij te komen bezoeken, en voor de goede genegenheid jegens de Doorl. Republiek, heb ik hem gezegd, dat ik hetgeen hij mij vraagde, zou vervullen. Hij vroeg, of ik niet missen zou, boven op de artikelen van de voorlopige schrift, diverse overwegingen in die partijen, die voor mijn senso, ik had gestimuleerd, dat potessim voorkomen, enie dif-ficul-teit. Alcuni ne had ik gematigd, maar op andere was hij standvastig, zeggende dat zij rijpelijk overwogen en in overleg met zijne Excell. waren beraamd, en dat Z. Excell. niet had bevonden, dat men het anders maken kon, omdat men zich tot het uiterste beperkt had. Quanta alla provisione per la persona sua, is been altijd op het dire, dat ik me remde tot de munificatie en het goede pijerspel van Z.E.VV., die konden beschouwen de kwaliteit van hem, de afhankelijkheid, die hij had, van welke huize hij uitkwam, en al calculeren, alles met de goede disposition, die hij had, van dienst te doen en aan te wijzen datgene, wat zij voor goed bevonden, omdat hij rekening hield met de eer en de reputatie, welke, komend tot zijn dienst, zij beloofden en zouden proberen uit te voeren. Ik heb niet nagelaten, verscheidene aanmerkingen te maken op de artikelen, op die punten, die naar mijn mening, enige zwarigheid zouden kunnen ontmoeten. Sommige heeft hij er van gematigd, maar op andere bleef hij staan, zeggende dat zij rijpelijk overwogen en in overleg met zijn Excell. waren beraamd, en dat Z. Excell. niet had bevonden, dat men het anders maken kon, omdat men zich tot het uiterste beperkt had. Wat de bezoldiging van zijn persoon betreft, is hij er steeds bij gebleven, dat hij zich verliet op de mildheid en het welbehagen van U. Excell. die zijn qualiteit wel in aanmerking zouden nemen, en de verplichting die de overweging, uit welke Huis hij gesproken was, hem oplegde; dat zij dit alles wel in rekening zouden brengen bij zijn geneigdheid om Haar te dienen, en hem zouden toewijzen wat zij goed zouden achten, terwijl hij staat maakte eer en roem te behalen door in uwen dienst te treden, en Avanzare a se medesimo col beneficio et vantaggio della Sere V', e questo è il principale oggetto a cui mirava. Pur dopo lungo giro di parole ho cavato, che dovendo avere il carico di tanto numero di militie et il titolo di Generale di esse et per li rispetti considerati pretende tre volte tanto più il mese di quello ha un colonello per reggimento, che sarebbe, se non m'inganno, mille seicento scudi per mese. Ha mostrato desiderio grande di avere la risposta a questa sua offerta, ma più che resti stabilita la condotta, et mi viene detto che il medesimo S' Principe Mauritio, come lo ha eccitato a far l'offerta, cosi brama l'effetto et ha il pensiero fisso di accommodare questo soggetto al suo servizio. Egli è fratello maggiore del Signore Giovanni di Nassau, che in Roma fece istanza di Tevens de belangen van U.D. te bevorderen: dit was het voornamelijk door hem beoogde doel. Toch heb ik na omhaal van woorden kunnen opmaken, dat, daar hij den last had van zulk een aantal soldaten en den titel van hunnen Generaal en om de redenen, die hier in aanmerking kwamen, hij driemaal meer in de maand verlangt, dan een kolonel voor een regiment, en wanneer ik mij niet bedrieg, zou dit duizend zes honderd kroonen in de maand zijn. Hij heeft een groot verlangen getoond om antwoord op zijn aanbod te krijgen, maar meer nog dat de tocht vast bepaald werde, en mij is gezegd, dat Prins Mauritius, die hem aangespoord heeft het aanbod te doen, nu ook sterk begeert dat de zaak beklonken worden. Hij had de zinnen er op gezet de zaak ten dienste van U.D. te schikken. Hij is een ouder broeder van Graaf Johan van Nassau, die te Rome aanzoek gedaan heeft om door IJ. D. geëmployeerd te worden ^) door middel van Z. Exc. 1) Vergelijk Arend, D. III, St. II, bl. 586. 105 esser condotto da S*'^ col mezzo dell' Ecc'"" S' Tomaso Conte (che sia in cielo!), all' hora Amb'*^ in quella corte. Io ho stimato bene perchè la S*^ V. sia informata del valor dell' armi in questi paesi et possi far fare il calcolo del costo, quando si risolvesse far levar di queste genti, et volesse che di qua fossero armate, mandargliene una nota ch'è in circa di quanto potesse spendersi ; se ben in molta quantità si potrebbe haver miglior vantaggio. V. Ser*^ non potrebbe imaginarsi, con che anzia d'animo et anche desiderio stiano tutti questi soldati et li principali, attendendo, che mi venghi li ordini di far levata, et viene ogni giorno qualche d'uno ad offrirmisi, et in particolare il CoF° Ghenten di Gheldria, chi ha ultimamente servito li Principi in Francia con cavalleria , ha mostrato meco desiderio grandissimo di venir al suo servitio et è cavalliere di valore e di den Heer Tomaso Conte (dat de hemel zijn deel zij !) , toen ter tijd Ambassadeur aan dat Hof. Opdat U. D. onderricht zij van hetgeen de wapens in deze landen kosten en in staat zij eene berekening van de kosten te laten maken, wanneer zij besloot hier solda- ten te doen lichten en wilde dat zij hier gewapend wer- den, heb ik goed geacht ü. D. eene nota te zenden, die aanduidt wat men ongeveer zou kunnen uitgeven, ofschoon men, zoo men ze zich in groote hoeveelheid aanschaft, er grooter voordeel bij heeft. U. D. zou zich niet kunnen voorstellen, met welk ongeduld al die soldaten en officieren er naar uitzien, dat ik orders tot de lichting bekome. Elke dag komt er de een of ander bij mij om zich aan mij aan te bieden; in 't bijzonder heeft de Kolonel van Gent uit Gelderland, die laatstelijk de Prinsen in Frankrijk met ruiters gediend heeft, mij zeer groot verlangen doen blijken om in den 106 vecchia esperienza, come han fatto anco il S. di Altaliva francese e altri Signori di qualità, di nome et di reputazione appresso questi sudici Stati. Vassenoben è venuto a trovarmi da Leiden, dove è stato gravemente ammalato; mi ha pregato di scrivere alla V. S., ch'il mancamento alla promessa fatta da lui, del condurre genti, non è nato da lui, ma dalla stagione non propria al navigare in questi mari di qua: che però egli continuava nello stesso animo di servirla et quando V. S. si fosse compiaciuta concedergli prorogazione di tempo sino alla fine del mese di settembre o principio di ottobre, avrebbe infallantemente procurato di compiere alla sua profezza. Io gli risposi, che non mi piacessi scrivere se non haveva animo o non poteva attender alla offerta; mi dienst van U. D. te treden: hij is een dapper heer van oude ervaring. Hetzelfde hebben gedaan de Graaf de Hauterive, een Franschman, en andere aanzienlijke en beroemde heren bij de gezegde Staten. Wassenhoven is mij komen bezoeken uit Leiden, waar hij zwaar ziek is geweest; hij heeft mij verzocht U. D. te schrijven, dat zoo hij in gebreke is gebleven zijne belofte om krijgsvolk te leveren te vervullen, dit niet aan hem te wijten is, maar aan het seizoen, hetwelk niet raadzaam maakte zich op zee in te schepen; dat hij niettemin even zeer gezind bleef om U. D. te dienen, en als het U. D. behaagde hem verlenging van termijn tot het einde van September of begin van October toe te staan, hij zonder fout zijne belofte zou weten na te komen. Ik heb hem geantwoord, dat ik niet begeerde te schrijven zoo hij zijn aanbod niet wilde of niet kon uitvoeren. Hij repliceerde, dat ik schreef assolutemente, omdat hij had gezegd dat hij zeker uitvoerde, en mij deed nieuwe, effectieve instaan maken, toevoegend dat hij wist van de slechte informatie, maar dat hij zou hebben kunnen tonen wat hij kon; alleen als hij had gehad meer tijd; toch niet zeker kunnen zeggen aan de WEE wat ik me zou kunnen vooral promessen en welke assistentie ik zou kunnen krijgen; het is waar dat hij gesproken had resolutief; de taak zal aan U vallen om te bevelen. Dienst aan het Huis van den Statujaar 29 Augustus 1616. Diensde. Humble en devot dienst., Christoforo Suriano. Sergio, Principe! Il S. Principe, Mauritio, partì lunedi per la Brilla. Antwoordde, dat ik volstrekt moest schrijven, daar hij zijn belofte stellig zou vervullen, en deed op nieuw krachtig aanbod, er bij voegend, dat hij wist dat er ongunstig van hem gesproken was, maar dat hij zou getoond hebben wat hij vermocht, mits hij tijd gehad had. Toch kan ik U. Excellentie niet stellig zeggen, wat ik mij kan beloven en welke hulp hij zal kunnen bekomen. Zooveel is zeker, dat hij beslist gesproken heeft. Het zal aan U. D. staan orders te geven. Uit de Haag, 29 Aug. 1616. v. U. D. De onderdanige en toegewijde dienst, Christoforo Suriano. Door de Vorst! De Heer Prins Mauritius is maandag naar den Briel vertrokken. In het begin van deze brief handelt de Ambassadeur, gedeeltelijk in cijferschrift, over de werving van zekere bannelingen, in den dienst van den Aartshertog Albert, tot den dienst van Venetië. Per ordinare qualche fabbrica e doveva vedercene anche alcune nel viaggio col medesimo oggetto. Io presi occasione ancorché dovesse essere di presto ritorno, di far riverenza al S. Ecc-^ prima del partire et gli feci parte degli avvisi che avevo ricevuti, che li sentì con sodisfattione; come per termino di confidenza feci il medesimo con altri di questi suddetti et anche con questo S. Amb di Francia, il quale mi diede conto della sorpresa che aveva fatto a mons. di Longavilla della fortezza di Perona, mostrando in ciò passione d'animo et di temere che questo possa far qualche addito a nuove perturbationi nel Regno. Già, Signor Serio, abbiamo inteso, se è vero quanto viene trokken om die plaats (waar hij nooit geweest was) te bezoeken ten einde eenige bouwwerk te verordenen, e hij moest nog een andere plaats op die reis met hetzelfde doel bezoeken. Ofschoon hij spoedig terug zou zijn, heb ik er toch de gelegenheid aan ontleend om vóór zijn vertrek zijn Exc. mijn compliment te gaan maken, en ik heb hem de berichten, die ik ontvangen heb, medegedeeld: hij heeft ze met voldoening vernomen. Als blijk van vertrouwen heb ik hetzelfde gedaan aan anderen van de genoemde Heren en ook aan den Ambass. van Frankrijk, die mij bericht heeft, dat Mijnheer de Longueville de vesting Pérenne had verrast: hij verried daarbij enige ontsteltenis en vrees, dat zulks nieuwe stoornis der rust in het Rijk aanduidde. Reeds had U. D. vernomen, of het waar is, wat gescribe is over het arriveren in Corte Cesarea del Principe Gustavo d'Anhalt, geëxpediceerd in dilettantische wijze door de anderen Prìncipe dell'Unione per rappresenteren in che si stimino aggravati, et per portare il remedio aan de inconvenienten die parens se preparino et konden succederen in de Germania et massimo dalla parte del Halzatia et ciò ha riguardo al marchese di Bade. Chi è stato detto, che il Duca di Sassonia abbia fatto intendere agli Principi dell'Unione, desiderare d'essere chiamato anzi anche esso nella riduzione, che dovevano fare, e viene affermato che egli sia per dichiararsi del loro partito; difficilmente se crede l'avviso, mentre s'è visto per il passato, che quel Principe ha voluto sempre aderire alla casa d'Austria; tuttavia, essendosi già alcuni giorni trovato col S. Marchese Brandenburg in stretti ragionamenti, pare che non schreven wordt dat il Signore Principe Gustavo van Anhalt al Hof Imperiale è arrivato, in grande fretta scantonato da altri Principi dell'Unione per difendere la posizione in cui si trovano, e il mezzo da adoperare contro le avversità, che si preannunciano, e si potrebbero verificare in Germania, soprattutto dal lato della Elvettia, e questo si vede anche sul Markgrafo di Baden. Qui viene detto, che il Duca di Sassia ha reso noto ai Principi dell'Unione il desiderio di essere convocato alla riunione che dovevano tenere, e si afferma che si è per dichiararsi del loro partito; difficilmente se può credere all'avviso, mentre si è visto per il passato, che quel Principe ha voluto sempre aderire alla casa d'Austria; tuttavia, essendosi già alcuni giorni trovato col Signore Marchese Brandenburg in stretti ragionamenti, pare che non sia lontano la credenza di questo; sapendosi anzi, che egli si duole grandemente che gli sia osservato quanto gli è stato promesso. L'agente di esso Elettore di Brandenburgh, quale fu a vedermi ultimamente disse, che il suo Principe già alci giorni hebbe in intenzione di passarsene a Cleves et arrivare anco qui vicino, se fosse in questo stesso luogo, per abboccare colli Stati et collo Stato Principe Mauritio, ma che S.E. l'avesse sconsigliato et s'è divertito il viaggio col rappresentare S.A., che la sua venuta qui non servirebbe che a dar sospetto con poco ripetto. Questi suddetti hanno spedito fuori nelle Provincie per la convocazione ordinaria di tutti gli Stati e per il mese venturo et quelli in partà del Consiglio di Hollanda dovranno trattener sopra il rimedio al disordine che segue tra predicanti della religione riformata in questa provincia. La vendita bevestigd te zullen worden, te meer daar hij, zooals men weet, zeer ontevreden is, dat de Keizer hem niet gehouden heeft wat hij hem beloofd had. De Agent van den Keurvorst van Brandenburg, die mi onlangs is komen bezoeken, ha mi gezegd, dat zijn Meester eenige dagen geleden plan had te Kleef en ook hier in de nabijheid te komen om een mondgesprek te hebben met de Heeren Staten en Prins Mauritio, ma dat Z. Exc. het hem ontraden heeft, en dat de reis is afgesprongen op de verklaring aan Z. Hgh., dat zijn komst tot niets zou dienen dan tot het wekken van achterdocht senza molto baat per sua gloria. De genoemde Heren hebben de Provincies opgeroepen tot de gewone vergadering der Staten. Gen. tegen de volgende maand, en de bijzondere Staten van Holland zullen over een middel moeten beraadslagen tegen het geschil, dat er tusschen de Gereformeerde predikanten in deze provincie, onderhavig is, en waarop de gewone volk weinig licht heeft. De noodzaak om te geloven in de predestinatie, ontstaan is soms, namelijk, beweren dat het noodig is aan de predestinatie te geloven. Hierdoor wordt het volk het onderling oneens bij verschil van gevoelen. Men vermoedt dat er op stokerij bestaat en dat een ander er de hand in heeft, en dat de Spanjaarden, elders met de tijdelijke wapenen bezig, zich van die bedienen, welke de gewetenschap kunnen verontrusten en bij gevolg de gemoederen in beweging kunnen brengen, en oneenigheid stichten. De Hanze steden, die zich met de Staten verbonden hebben, zullen een aantal soldaten opstellen om garnizoenen te vormen en elkander te verzekeren tegen een aanval, welke haar onverwachts van de kant van Denemarken zou kunnen overkomen. De Amsterdamsche kooplieden zien met groote onge- rustheid uit naar de aankomst van eenige schepen uit Indië, die naar de ontvangen berichten reeds lang aange- 1) De cursief gedrukte woorden zijn in cijferschrift. 112 gl'avvisi che si hebbero, dovevano arrivar già buon pezzo, onde il ritardo gli fa travagliar il pensiero. Il Burlamacchi , mercante di Londra, ch'è qui per sollicitar il rimborso del denaro, che s'è obligato al Re d'Ing»"^ di sodisfar nella piazza di Londra, per la restitutione di Flissinghen et della Brilla et sue ad- herenze. Doppo haver sollicitato gran pezzo questi s^ti Stati , fìnalm^e ha dato principio a riscuoter, et gli sono stati esborsati cento milla scudi a buon conto , et presto spera che se gli conteranno gli altri fino alla intera summa del debito. Dall' Haya a 31 Agosto 1616. Di V'^ Ser^^ humill^o et devof^o serv., Christoforo Suriano. komen hadden moeten zijn, weshalve hun uitblijven hen beangstigt. Burlamacchi, koopman van Londen, is hier om de te- ruggave te vorderen van het geld, hetwelk hij zich ver- bonden heeft aan den Koning van Engeland te Londen te betalen voor de teruggave van Vlissingen, den Briel en wat daarbij behoort. Na langen tijd gesolliciteerd te hebben, is hij begonnen geld te innen, en hem zijn hon- derd duizend kroonen ter goeder rekening uitbetaald, en hij hoopt dat hem het overige tot volkomen aflossing der schuld weldra zal geteld worden Uit d. Haag, 31 Aug. 1616. v. ü. D. De onderdan. en toegeneg. dr. Christoforo Suriano. 1) In de genoemde steden had de Koning van Engeland bezetting ten waarborg van de terugontvangst van de ons vroeger toegeschoten gelden. Door het beleid van Oldenbarnevelt hebben de Staten, gebruik makend van 's Konings geldnood, voor een niet al te zware som zich van dat Engelsch krijgsvolk in die plaatsen ontslagen. Ser. Principe! Ontvangen met de gewone eerbied mijn letter van den 8e van vorige maand, die vrijdag van Anvers aankomt en dienselts voor mijn eigen informatie strekt, gelijk ik zie dat de bedoeling is van U. D. met haar goedgunstige mededeling betreffende de overwegingen, die men den Hertog van Savoye heeft kenbaar gemaakt op zijn verzoek aan Z. Exc. den Amb. Donato. De congregatie generale van de Provincie van Holland Merij beginnend te zijn, niet allen de deputaten van haar, en voor de einde van de huidige week zullen die van de andere provincies arriveren. Intussen moeten de predikers en predikanten van deze provincie vandaag al stil zijn over de predestinatie; maar men is bang dat dat difficile zal zijn. Doorl. Vorst. Met verschuldigde eerbied heb ik den brief van U. D. van den 15e van verleden maand ontvangen door den gewouden bode, die vrijdag van Antwerpen is gekomen. Hij strekt alleen tot mijn informatie, gelijk ik zie dat de bedoeling is van U. D. met haar goedgunstige mededeeling betreffende de overwegingen, die men den Hertog van Savoye heeft kenbaar gemaakt op zijn verzoek aan Z. Exc. den Amb. Donato. De algemene vergadering van de Provincie Holland is gisteren begonnen. Alle Gedeputeerden zijn hier nog niet aangekomen, en met het eind van de tegenwoordige week zullen ook die van de andere Provinciën aankomen. Zoo lang zullen de kerkedienaren of predikanten van deze Provincie een order moeten afwachten, in hunne predikatiën het stilzwijgen te bewaren betreffende de predestinatie. Werken N° 37. 114 rimediarsi cosi prontamente, perchè converrà camminarsi con gran riserva, essendo lasciato passare troppo inanzi in cosa, che tocca la coscienza, et quelli di Amsterdam in particolare, par che non vogliono, che se ne parli, ma si lasci in libertà, che ognuno creda quello che stima meglio per la sua salvezza. Sono confusi gli animi, sospettando alcuni tuttavia, che vi sia qualche interno eccitamento o fomento come riverentemente scrissi, et questa generale riduzione della Provincia di Hollanda è fatta quasi à questo solo oggetto. Mentre si attendeva con desiderio d'intendere, che l'andata in corte del Principe di Condé avesse partorito al fine qualche buon effetto, venne hier alla sera uno di Parigi con qualche diligenza e portò a dire che il detto Principe era stato ritenuto di commissione del. maar men vereret dat zich de zaak kwalijk, zoo spoedig zal laten verhelpen. Deswege zal het raadzaam zijn met grote behoedzaamheid te werk te gaan, omdat men eene zaak die het geweten raakt, te ver heeft laten komen, en die van Amsterdam in 't bijzonder, schijnt het, willen niet dat er van gesproken worde, maar dat men een' ieder de vrijheid laat om te gelooven wat hem voor zijn zaligheid best dunkt. De gemoederen zijn ontsteld, en sommigen vermoeden, dat er onder gestookt wordt, gelijk ik eerbiediglijk geschreven heb, en deze algemene vergadering der Provincie Holland strekt nagenoeg alleen tot deze zaak. Terwijl men met verlangen uitzag naar het bericht, dat de komst van den Prins van Condé aan het Hof ten slotte een goed gevolg zou teweeg gebracht hebben, kwam gisteren avond iemand met eenige haast uit Parijs, en bracht het bericht dat de genoemde Prins op last van den Koning in hechtenis genomen is en het grootste deel der Re, et la più parte di Principi usciti immediatamente di quella città, riferendo altri particolari che, se sono veri, la Ser*^ V'* prima dell' arrivo delle presenti ne ha avuto piena et distinta notizia. L'avviso è riuscito di meraviglia, da da pensar ad ognuno, ma senza aspettarsi più certa informazione; dicono ch'il S' Principe Mauritio habbi avuto lettere in questo proposito, et che il S"" Barnevelt n'habbi avuto anco dal Duca di Buglione; ma non si è fino ad ora penetrato il loro contenuto et questo Amb'. di Francia dice aver con corriere ricevuto il solo avviso della retenzione di Condé. Scrivono di Brussel che lo Spinola, partito di là, come prima se tenne che andasse in Spagna col confessore, sia passato in Italia al Duca di Savoya, et pur di questo V'"^ Ser^^ ne avrà da quella parte la certezza. Ogn'uno , doppo inteso questa nuova , sta con gran curiosità di saper qual fine muovi la sua andata, et se Prinsen onmiddellijk uit die stad vertrokken zijn. Hij verhaalde nog andere bijzonderheden, die, zoo zij waar zijn, vóór de ontvangst van deze letteren, ten volle ter kennis van U» D. gekomen zullen wezen. De tijding baart verwondering , en zij geeft een' ieder te denken ; maar men wacht nog nader bericht. Men zegt, dat Prins Mau- rits een' brief betreffende deze aangelegenheid ontvangen heeft, en de heer Barnevelt er ook een' heeft gekregen van den Hertog van Bouillon ; maar tot nog toe heeft men hunnen inhoud niet kunnen bevroeden, en de Fransche Ambassadeur zegt , dat hij met den courier alleen het be- richt gekregen heeft van de inhechtenisneming van Condé. Men schrijft uit Brussel, dat Spinola, die men eerst meende dat met den biechtvader naar Spanje zou gaan, naar Italie vertrokken is tot den Hertog van Savoye, en ook daarvan zal U. D. het naaste weten. Iedereen is na deze tijding zeer benieuwd te weten wat de beweegreden 8* 116 rinnova negli animi di alcuni l'antica sospettione , che tra il Duca di Savoya et il gOY^^ di Milano vi possi esser qualche intelligenza; come il med'"" sospetto è stato sempre anco nella più gran parte della Germania et ne Svitzeri evangelici in partic^''; et questi della religione gelosi di quelli del loro partito temeno per Genevia, o ch'il Spinola, ministro di Spaghi, vadi con qualche pretesto o artifìcio à quel Principe per dargli ad intender alcuna cosa et ingannarlo. Arrivò qui domenica passato un gentilhuomo del S'" Duca di Wirtimberg con lettere per il Re della Gran Bretagna venuto da Stucart in diligenza et colla med'^o partì immediatamente alla volta di Londra. Oltre le commissione che scrissi riverentemente alla già nota geografia diceva esser state date al confessore dell'Arciduca, che è passato in Spagna, si è fatto in van zijne reis, en zij verlevendigt bij sommigen het oude vermoeden, dat er tusschen den Hertog van Savoia en den Gouverneur van Milano qualcosa da capire. Conoscendo di aver sempre svolto tale attività, si è fatto in van zijn reis, en zij verlevendigt bij sommigen il vecchio sospetto, che esiste tassera tra il Duca di Savoia e il Gouverneur di Milano. Un sospetto che, a dire il vero, esiste anche nello stretto di Corfù, e tra i popoli evanghelici e gereformati di Svizzera e dei Paesi Bassi, preoccupati per i loro confratelli di fede, e temendo per Genova, o meglio che lo sia per Spinola, come stato olandese, con un qualche pretesto o kunstificio è andato a visitare quel principe per catturare qualcosa di utile e per confonderlo. Ieri londinese è stato visto qui a Stoccarda un signore del Duca di Württemberg con una lettera per il Re di Gran Bretagna; lui ha con molti spedito la sua riuso immediatamente a Londra. Behalve de commissies, die, volgens mijn eerbiedig schrijven aan IJ. D., gezegd werden den biechtvader van den Aartshertog, die naar Spanje is, te zijn opgedragen, heeft men hier uitgestrooid, dat hij de commissie heeft 117 publicare che babbi questa espressa di procurar ch'il Re Catt^^^ si contenti, che per rinnovar il trafìco della piazza di Anversa (già decaduta) per quei partc^'' mer- canti, che s'offrivano di negotiare, essendo della reli- gione riformata, sia loro permesso il viver à sua con- scienza. Si afìerma da alcuni la cosa per vera, ma molti credono che sia publicato particularmente per eccitar Zelandesi à condescender all' istanze più volte replicate da S»"' Archiduchi, che quei popoli se con- tentassero a levar le gravi impositioni sopra li vasselli et mercantie che (fanno) transito per la Schelde , offe- rendosi dello stesso del loro canto; credendo ch'essi non siano per lasciarsi levar di mano l'utile da altri, mentre si sa haver li med^^ì Archiduchi fatto trattar con mercanti Inglesi per esso trafìco d'Anversa. Hanno li mercanti di Hamsterdam cominciato à respirare, essendo arrivata la passata settimana una om te bewerken, dat Z. Kathol. Majesteit goedvinde , dat om den reeds vervallen handel van Antwerpen te doen herleven, aan de gereformeerde kooplieden, die zich aan- bieden om handel te drijven, vergund worde naar hunne consciëntie te leven. Sommigen houden de zaak voor waar; maar velen gelooven dat zij is uitgestrooid om de Zeeu- wen te bewegen het herhaaldelijk door de Aartshertogen gedaan verzoek in te willigen , en de zware belasting op de door de Schelde varende schepen en koopwaren op te heffen, onder aanbod van hunnen kant hetzelfde te doen. Men meent, dat de Zeelanders niet geneigd zijn om zich door anderen een baat uit de handen te laten nemen, terwijl men weet, dat de Aartshertogen ten behoeve van Antwerpense handel met Engelse kooplieden doen onderhandelen. De Amsterdamsche kooplieden zijn begonnen te raden, daar in de vorige week een der drie schepen is aangekomen, die van uit India, met het bericht, dat de andere twee zouden arriveren heel snel, met ladingen voorzover voor het value van vele miljoenen van schudi. Sabbato kwam van Spanje het schip van Sir Carleton, de Ambassadeur van Engeland; ik was op zijn bezoek, waarin hij me zulke hoffelijke offertes voor het service van Zijn Hoogeweer, en me vertelde, dat toen hij hier, de Sekretaris Lionello, had gehad order van zijn Koning om hem bij te staan om de uitslagen van zijn kant te adviseren in alles, maar dat nu voor mij niet zou hebben gewacht op nieuwe missie; dat ik mij moest gebruiken waar nodig, omdat hij zou geholpen hebben met elk grooter affecto, zegend, dat hij zweert, niet te hebben beloofd meer grote verplichtingen tegenover zijn Koning, die aan Zijn Hoogeweer is verplicht, en hiermee verstrengelde hij in om aan te maken van de gunsten en eerbewijzingen die hij tijdens zijn Ambassade heeft ontvangen. Ik loog dankbaar en reikte hem de volledige dienst aan, met de woorden: "Hier, neem dit aan om het gebruik van het Ambassadoreschap te aanvaarden, met de bedoeling om het voor het land en de Koning te diensten te zijn". De schepen die uit India wachtten, met het bericht, dat de andere twee zeer snel zouden aankomen, met ladingen ter waarde van vele duizenden kroonen. Zaterdag is de heer Carleton, de Engelse Ambassadeur, van Spanje teruggekomen. Ik heb hem een bezoek gebracht, waarbij hij mij de beleefdste aanbiedingen tot den dienst van U. D. gedaan heeft en mij heeft gezegd, dat toen de heer Secretaris Lionello hier was, hij van zijn Koning order had, hem in alles ter zijde te staan; maar dat hij thans voor mij denzelfden last niet zou afwachten; dat ik mij van zijn bijstand zou bedienen waar zich de gelegenheid voordeed, daar hij mij met de grootste welwillendheid ten dienste zou staan; hij zei voorts, dat hij erkende geen grotere verplichting aan zijn Koning te hebben, dan aan U. D., en hiermee wijdde hij uit over de gunsten en eerbewijzen van U. D. gedurende zijn Ambassade ondervonden. Ik heb hem dank gezegd en zijne beleefdheid beantwoord met die bewoordingen, welke role, che mi parvero proprie a dargli testimonianza certa della stima che la S. V. farà sempre del merito di lui. En ritornato il S. Barnevelt, il quale non andai a vedere fuori, come scrissi riverentemente che pensavo di fare, per essere avisato che col genero Vandermark, che fu ambasciatore alla S. V. per questi Sig. Stati, andava ora a questo, ora a quell' altro luogo per ricrearsi. Hieren lo vidi in casa sua, compilo esse et egli con breve risposta mi rappresentò in sostanza essere l'affetto di questa Repubblica grandissimo verso gli interessi di S. V. et altrettanta grande l'osservanza, et quanto al suo parte sperava che nullo l'havesse a superare, et si allargò a far mi amorevolissime offerte, et l'istesso buon animo ho trovato nel Sig. Vandermark suddetto. Het Re. Christus heeft het uitdrukkelijk bevel gegeven dat wij volkomen overtuigd moeten zijn van de prijs, door U. D. steeds op zijn verdiensten gesteld. De heer Barnevelt is teruggekomen. Ik was hem buitengelezen niet gaan bezoeken, zoals ik eerbiediglijk geschreven had dat ik van plan was, omdat ik onderricht was, dat hij met zijn schoonzoon van der Mijle (die voor de H.H. Staten bij U. D. ambassadeur geweest is) nu hier dan daar heen ging om zich uit te spannen. Gisteren heb ik hem in zijn huis bezocht, ik heb hem gecondiëment, en hij heeft mij in korte woorden de grote welwillendheid en even grote bereidvaardigheid van deze Republie jegens U. D. betuigd, en voor zover hem in 't bijzonder betrof, hoopte hij dat niemand hem daarin kon te boven streven, en deed mij de beminnelijkste aanbiedingen. Dezelfde goede gezindheid heb ik bij de bovengenoemde heer van der Mijle aangetroffen. De Allerchristelijkste Koning heeft herwaarts met een een van zijn pagijen een van zijn meesters van de stal met zes paarden voor te doen van vier aan Zijn Prins Maurits en de twee anderen voor de Graaf Hendrik, zijn broer, allemaal met geklede van veluto paonazza geordernod d'oro. Dien Huis aan 7 September 1616. Uw Humble en Devote dienstvaarder, Christoforo Suriano. Ser, Principe! Quanto più si va protrahendo il rimedio al trovare un buon accordo alle differenze di religione, tanto si accresce nei petti degli appassionati l’imbecilità di non conoscere il proprio male e il pericolo imminente. Venerable pagane e valletti, sia pure con le loro stampe, vengono inviati con sei cavalli, per donare a Principe Maurizio e al Conte Hendrik, suoi fratelli, rispettivamente quattro e due, con stendardi di porpora, flanelle, con doratura intorno. D. Haag, 7 Settembre 1616. V. U. D. Vorst, 2) Naarmate l'uso di un medio per porre fine alle discordie religiose viene ulteriormente rimandato, in quella medesima misura vermeerdert in gemoederen der geestdrijvers la cecità per la loro propria kwaal, e il desiderio di vederla cadere. Della dilazione, e il popolo in particolare, che tiene la parte Gomarista, par che si lasci intendere di non voler più soffrire. I deputati ogni giorno sono insieme, per cui alcuni concorrono all'opinione del Re della Gran Bretagna di conoscere e convocare un Sinodo; ma di questi che non vorrebbero aprire questa strada agli spirituali, sono alcuni che tirano in dietro. Ultimamente fu proposto di chiamare da Francia, Inghilterra, Palatinato, Svizzera e Grigioni, quattro per cadauna parte, di più provetti teologi, per consultare e deliberare con altri del paese sopra quella materia; non si sa se questo succederà. S. E. pensava di far un poco di viaggio per riveder in qualche parte le militie del paese, ma non vuol partire , perche teme che non succedi alcun scandaloso accidente, sentendose che sono alcuni di quelli della gend gevaar van uitstel. En bepaaldelijk schijnt het volk, hetwelk de zijde van Gomarus houdt, te verstaan te ge- ven, dat zij het niet langer willen dulden. De Gedepu- teerden zijn alle dagen vergaderd, daar sommigen zich vereenigen met de meening van den Koning van Groot Britannie, om een Synode bijeen te roepen en in de zaak te hooren; maar van hen, die dezen weg voor de gees- telijken niet zonden willen ontsluiten, zijn er sommigen, die terugtreden. Laatstelijk is voorgesteld uit Frankrijk, Engeland, de Palts, Zwitserland en Grauwbunderland , vier voor elk land, van de oudste godgeleerden op te roepen, om met anderen uit dit land over dit onderwerp te raadplegen. Men weet niet of dit zal doorgaan. Z. Exc. dacht een klein tochtje te doen om hier en daar het krijgsvolk des lands in oogenschouw te nemen , maar hij wil niet henen gaan , omdat hij vreest , dat er een of ander ergerlijk voorval zou kunnen gebeuren, daar men vermeent, dat er eenigen zijn van den nieuwen 122 nuova religione , che dicono queste formali parole : possibile che non trovarsene un giorno da disfarsi d'un altro mariscalco d'Ancre ? applicandosi le parole , per quanto si scuopre da discorsi , al de Barnevelt ; ma egli da suo canto camina con gran prudenza in procurar di divertir li mali sensi, et dall' altro S. E''' colla sua authorità tiene in freno et la lingua et le passioni dei mal intenzionati. Dall' Haya a 16 Maggio 1617. Di V- Ser^^ humilt"o et dev™° serv^'e, Christoforo Suriano. Sermoe Principe! Tutti questi giorni passati ha il di Monthou godsdienst, die deze uitdrukkelijke woorden spreken: is het mogelijk, dat er niet eens gevonden worden, die zich ontdoen van een anderen Maarschalk d'Ancre? welke woorden, voor zooveel men uit gesprekken kan opmaken, doelen op den heer van Barnevelt. Doch deze van zijn kant gaat met grote omzichtigheid te werk om de boze driften af te leiden, en van de andere kant houdt Z. Exc. met zijn gezag de tong en de driften van de kwalijkgezinden in toom. Uit den Haag, 16 Mei, 1617. van U. D. de onderdan en toegenegen dr. Christoforo Suriano. Doorl. Vorst! Aan deze vorige dagen heeft de heer de Monthou zich 1) Een maand te voren (April, 1617) had men zich te Parijs door een moord, onder het oog des jongen Konings gepleegd, van den machtigen Concini, Maarschalk d'Ancre, ontdaan. 2) Afgevaardigde van den Hertog van Savoie. atteso ad visitare i più principali deputati dell'assemblea dei Stati Generali, essendogli stato necessario di farlo per aver scoperto varie difficoltà che si andavano mettendo innanzi alle risoluzioni del pronto effettivo aiuto in denari che ricerca. Si trovò, prima del rinovare la sua istanza in pubblico, con il Signor Barnevelt, dal quale gli furono dette diverse cose, di cui in particolare due tenevano l'animo del generale molto sospeso, una, che la pace fosse per farsi, e l'altra della costanza del Signor Duca in tenersi lontano dagli interessi di Spagna. Stando sodisfatto con esso Barnevelt, in quanto gli è stato possibile in mostrare la grande ragione, che aveva il Signor Duca di non fidarsi mai più della Spagna, governandosi in seguito, in tanto tempo che continua la guerra, e colli' altro nel dire, che gli apparati di Spagna in quelle parti non davano punto da intendere. Visitato dal Signor Barnevelt, dopo aver detto, che la pace fosse per farsi, e l'altra della costanza del Signor Duca in tenersi lontano dagli interessi di Spagna. Stando sodisfatto con esso Barnevelt, in quanto gli è stato possibile in mostrare la grande ragione, che aveva il Signor Duca di non fidarsi mai più della Spagna, governandosi in seguito, in tanto tempo che continua la guerra, e colli' altro nel dire, che gli apparati di Spagna in quelle parti non davano punto da intendere. Visitato dal Signor Barnevelt, dopo aver detto, che la pace fosse per farsi, e l'altra della costanza del Signor Duca in tenersi lontano dagli interessi di Spagna. Stando sodisfatto con esso Barnevelt, in quanto gli è stato possibile in mostrare la grande ragione, che aveva il Signor Duca di non fidarsi mai più della Spagna, governandosi in seguito, in tanto tempo che continua la guerra, e colli' altro nel dire, che gli apparati di Spagna in quelle parti non davano punto da intendere. Visitato dal Signor Barnevelt, dopo aver detto, che la pace fosse per farsi, e l'altra della costanza del Signor Duca in tenersi lontano dagli interessi di Spagna. Stando sodisfatto con esso Barnevelt, in quanto gli è stato possibile in mostrare la grande ragione, che aveva il Signor Duca di non fidarsi mai più della Spagna, governandosi in seguito, in tanto tempo che continua la guerra, e colli' altro nel dire, che gli apparati di Spagna in quelle parti non davano punto da intendere. Il Barone van Alva nella risposta, che mi fece, disse che a lui era tanto a cuore l'interesse di S.A., quanto il fatto stesso, perchè la sicurezza di lei lo ricercava e lo preoccupava. Al primo punto ha avuto un buon indizio, e ha detto, che il vondoende era sufficiente. Ma quanto al secondo, disse lui, che era bene, che aveva detto qualcosa sia nella vergadanza, sia a ciascuno di coloro con i quali aveva parlato. Dunque, la S.D. vedrà dalla vertaling, cosa ha detto in fatto nella vergadanza dei Stati Generali; ma mondelungamente ha detto più energicamente e con maggiore convinzione a S.H. di fornire un appoggio a Z. Exc, con il signor Barone van Alva e gli altri, e l'ho fatto con piacere. Il signor van Alva mi ha detto nel suo responso, che il bene dell'interesse della sua Altezza era per lui cosa tanto cara quanto la causa stessa, perciò la sicurezza di lei lo preoccupava molto. più il servizio comune, onde avrebbe tenuto la mano a tutte le cose, massime facendo io la raccomandazione a nome della Seria Repubblica; ma che mi voleva dire, che in ciò concorrevano varie difficoltà che davano materia da pensare al modo come poter assister, poiché li Stati avevano diverse occasioni di spese, che li tenevano oppressi e mal accomodati al presente di denari; disse, che li erano le spese ordinarie delle guarnigioni nel paese, di quelli, che sono necessitati mantenere nelle terre attinenti al Ducato di Cleves et Guliers; l'altro delle fortificazioni, tanto in quello come in questi Stati; il debito che tengono di assistere al Re di Svezia; il dovere compiere alla sodisfazione al Re della Gran Bretagna per la ricuperazione delle due piazze della Brila et Flessinghe, a cui se aggiungevano anche le controversie e male intelligenze, che passano al presente in questo. eischte en nog meer de algemene dienst. Weshalve hij aan al de zaken de hand zou houden, voornamelijk nu ik de zaak uit naam van de Doorl. Rep. aanbeval. Maar, zeide hij mij, hier liepen verschillende moeilijkheden samen, die oorzaak gaven om er op bedacht te zijn, hoe men onderscheid zou kunnen geven; immers hadden de Heeren Staten verscheidene uitgaven, die hen drukten en te weegbrachten, dat zij voor het tegenwoordige kwalijk van penningen voorzien waren: die moeilijkheden waren de gewone uitgaven voor de garnizoenen in het land en in de aangrenzende landen van het Hertogdom Kleef en Gulik; voorts voor de sterkten, zoowel in dat Hertogdom als in deze Staat; de verplichting om den Koning van Zweden te ondersteunen en den Koning van Groot Britannië de gelden te voldoen voor de teruggave van den Briel en Vlissingen; waarbij nog komen de geschillen, die zich thans opdoen in het lichaam dezer Republiek, in het bij-. A questi concetti risposi col metodo tenuto dal detto Senator Kromhout, essendo me egli, prima che mi trovasi con esso Barnevelt, venuto a riferire di aver avuto proposito di queste medesime cose e particolarmente quanto si aspetta alla risoluzione dei Principi d'Allemagna: che non dovevano regolarsi le risoluzioni di questi della dipendenza di quelle di detti Principi, poiché, dato, e non concesso, che non avessero aiutato, non dovevano gli Stati farsi regola, perché S.A. restasse nuda di aiuti; aggiungendo in de Provincie Holland ter zake der godsdienst, en de noodzakelijkheid om in differenti behoeften van het land te voorzien; ma con detto al, sarei stato tutto ciò che ho potuto per il vertraglio di den heer de Monthou. Op deze denkbeelden heb ik geantwoord, in die voege als io avevo compreso da den Raadsheer Kromhout, che mi era venuto a riferire che aveva un'udienza con Barnevelt, particolarmente su quanto si aspetta alla risoluzione dei Principi d'Allemagna; — (io ho poi risposto) che gli Stati si non dovevano regolare secondo quanto quei Principi facevano o non facevano, perché, in ogni caso, e non concesso, che non avessero aiutato, non dovevano gli Stati farsi regola, perché S.A. restasse nuda di aiuti. Parve mi di lasciar esser il S" Barnevelt assai disposto, et doppiò ancora essendo stato rivisto dal S' Monthou, se ben con le stesse considerationi sempre alli mani, ha però mostrato di non disperare di qualche soccorso. S. Ecc in questo particolare sabato, che fui a Lei, mi disse che sperava che avrebbe avuto qualche cosa e che l'aveva raccomandato il negotio al Barnevelt, il quale aveva trovato di buon animo di adoperarsi per il suo buon esito. Con alcuni dei Signori Stati ho parlato e fatto la debita e necessaria raccomandazione, et se bene non sono condescenso in tutto alle considerationi del Signor Barnevelt, hanno però verlaten. En ik heb er bijgevoegd, wat ik ter zaak diende achtte, mede in overeenstemming met de bemoeiingen, mij door den heer de Monthou medegedeeld. Het kwam mij voor, dat ik den heer Barnevelt vrij welgestemd heb verlaten, en later nog door den Hr. Monthou bezocht, heeft hij, hoezeer altijd met dezelfde bedenkingen, toch getoond, dat hij niet wanhoopte of enige onderstand zou verleend worden. Zijne Excell. heeft mij op die zaterdag, dat ik bij hem geweest ben, gezegd dat hij hoopte, dat hij zou iets krijgen, en dat hij de zaak aan den Hr. Barnevelt had aanbevolen, dien hij wel gestemd gevonden had om zijn best te doen zorgen tot een goed eind te brengen. Met enigen van de Heeren Staten heb ik gesproken en bij hen de behoorlijke en noodzakelijke aanbeveling gedaan, en ofschoon zij niet in alles instemmen met de beschouwingen van den Hr. Barnevelt. 128 in sostanza li med^i impedimenti. Et il negotio di religione oltre le altre difficoltà in gran parte il bene et promtamente operare , poiché , essendo gl'animi con- fusi et che mal s'intendono tra le parti, fanno ch'il corpo tutto patisca et dissentono ò nel proporre , ò nel risolver; ne qui si può fare altrimenti che con gene- rale, non essendo costume di definir un affare con il mezo di particolari Deputati. Il Amb^ d'Inghelterra , anch'esso è andato espres- samente raccommandare questo affare al Barnevelt et coadjuva in quanto può , et l'agente del Principe Palatino ha fatto qualche ufficio tra particolari S^i. 