VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
zergoed te moeten worden. De Auteur betuigt, dat, °t -y men de wryvers daarenboven met den grond gemeen- Chap geeve of niet, de vonk in even veel omdraajingen. der fchyf overgaat. Ter oplosfinge hiervan hebbe men, onzes oordeels, flegts optemerken , dat, even elyk de Eleârike ftof van den Pofitieven Conduêtor door den ang ern weggevoerd ; zo ook dezelve door middel des Dampkrings naar de beroofde wryvers heengevoerd wordt. De geheele zaak fchynt ons dus op louter woordenfpel uittekomen ‚of men met den Hr, LUGT moet zeggen Circulatie, of Herflel van Evenwigt, en, of meu den grond moet aanmerken als danbrenger of Overa brenger, gelyk de Auteur wil, bl, ar, | Tafereel van Cayenne, of Fransch Guiana; naar het Fransch, door Mr. JOANNES VAN DER LINDEN, Ad- yocaat te Amfleldam. Te Leyden, by A. en Je Hons koop, 1800. Zn gr. 8vo, 161 bL D: Schryver merkt in zyn Voorberigt op, de alge- meene onkunde van Fransch Guiana, en geeft Te- den van die onkunde. De verbanning eens grooten aan- tals Perfoonen derwaards heeft eene nieuwe belangftel- ling, ten aanziene van dit Land, doen gebooren wer- den; en konden wy, dit leezende, njet nalaaten ons te herinneren aan de Geheime Anecdotes betreffende den agt tienden van Fruđidor , en nieuwe Gedenkfthrifien der porteerden na Guiana (*). Veel moet men toegee- ven aan de omftandigheden, welke -deeze verbanning vergezelden: van hun was geene onbevooroordeelde be- fchryving te wagten, uit den fchoot der weelde, als °t ware, in een vreemd , afgelegen Gewest gefchopt, en daar op eene wyze ontvangen als zy befchryven. De Opftellee van dit Tafereel bevondt zich in een ander geval, en deelt zyne waarneemingen mede, welke b _op onderfcheidene reizen heeft opgezameld ; zich, ‘ gelyk hy fchryft, gelukkig agtende, indien hy zich . » daardoor kwyten kan van de fchuld van dankbaar« » heid, Ç’) Zie onze Letteroef. voor 1800, bl. $32. | lia L 440 TAFEREEL VAN CAYENNE, „ heid, weleer aan deeze Volkplanting gemaakt, aan het Moedertand ’er al. het belangryke van we s ren kennen; en nog gelukkiger, indien hy de fæ „ van zoo veele troostlooze bloedverwanten mag kè „» gen, door hun onderrigting te geeven van de pia: „ zen, alwaar de voorwerpen hunner teedere liefde zià „> bevinden.” De plaats,egter „op welke men de Uitgebannen:n bragt, aan de oevers van de Rivier Sinimaré, heeft „wat men ook anders van Cayenne hier vermeld vindt, niet veel aanlok- kends of troostryks: immers hy befchryft dezelve in deezer voege: „Het is een zeer woest ‚armoedig en onbebouwd „ gedeelte der Volkplanting; maar waar de natuur an „ derzins zeer aanvallig is, ‘Er zyn veele goede zand- „ woestynen , of, natuurlyke velden , op welken men „ beesten weidt.”” —- Zandwoestynen, Natuurljke Vel- den, op welke men beesten weidt, komt ons voor, eene zeldzaame befchryving, zo geene ongelukkig uitgeval Jene vertaaling , te weezen. Doch dit in ’ voorbygaan, De Vrienden en Vriendinnen der Bannelingen, die dee- ze overvoering en dit verblyf doorgeftaan hebben, von- den zeker een vaster troostgrond in een en ander Befluit, onder den Eerften Conful BUONAPARTE, ten opzigte van een aantal dier verre weggevoerden, genomen, Dan, laaten wy het Werk zelve, buiten die byzon- dere betrekking , befchouwen. Het Ite Hoofdft, han- delt van Guiana in °t algemeen. —- Het llde H. be- fchryft het, volgens °s Schryvers oordeel, lang misken- de Fransch Guiana, en inzonderheid de Stad Cayenne, welke in een bevallig licht voorkomt, Wy vermoeden, dat onder de Vogeltjes, gelokt door den geur der zwaz re Oranjeboomen , hier Kelumbyntjes geheeten , Koli bricijes zullen moeten verftaan worden; en íchryvèn bet aan onder de Drukfeilen, die ons maar al te veelvul dig zyn voorgekomen. —— Het Hide H. geeft een zl gemeen denkbeeld van den tegenwoordigen ftaat en by- zondere gebruiken der Volkplanting van Guiana. De Schryver doet opmerken, dat hy, door den zegenwer: digen ftaat, wil verftaan hebben den (taat, war in zich dit Land bevondt, in dien tyd, welke de Or: wenteling onmiddelyk is voorgegaan; dewyl hy naa det tyd niet in de gelegerheid geweest is, om eenige W trekkigg aldaar te onderhouden, Hy ducht voor w flimmêting , uit hoofde van de verkeerde uicdegsn „TAFERESL VAN CAYENNE, 445 velke men, in alle de Volkplantingen, aan de Befluiten, verrekkelyk de Negers, gegeeven heeft, — Hy gaat net in Frankryk verlpreide denkbeeld, dat ’er geen Gevogelte of Beesten zouden zyn, te keer; vermelden- de > „dat deeze Volkplanting , indien dezelve niet zo ə» Verre was afgelegen , weldra geheel Frankryk van ə» een en ander zou kunnen voorzien.” Zeer breedvoerig is het IVde H., ten opfchrift voe- rende, Zugifireek van Guiana. Hierin wordt ook van de Landeigene Ziekten gehandeld; en vinden wy ver- meld: „ De Kinderpokjes, in de andere Volkplantingen ə, zeer gemeen, zyn in Cayenne ten eenemaal onbekend ; s» men draagt groote zorge, om zig te doen onderrig- s» ten , of zy op de fchepen, die in de haven willen s» inloopen , by toeval gevonden worden; en zoo ie- s> mand -van het fcheepsvolk er maar in °t minst van „> befimet is, zoude het {chip afgezonderd moeten bly- s» ven liggen, dat is alle regelrechte gemeenfchap met s» het Land zoude aan hetzelve ten ftrengften verboden ə» Worden , tot dat ‘er geen gevaar meer was, om de əs befmetting te verfpreiden.” Het Vde H. doet ons den Landbouw kennen, en. hoe men ‘er eerlang de wyze van doen der Hollanderen op Suriname leerde naavolgen. —— Om ons de Zndiaanen of Hiiden te doen kennen, is het Vide H. gefchikt 5 en Verdient dit te meer opmerkings, ‚‚ daar het met dit s Land,” gelyk de Schryver verklaart, „ niet gelegen ə» is als met de meeste andere Volkplantingen , wier a» cerite Inwoonders door de Ewropeaanen, van tyd tot »» tyd , geplonderd en vernield zyn. Dewyl eenige niet s» zeer talryke, en zeer vreedzaame, bevolkingen hun 5 in ə» dit wyduitgeftrekte vaste Land, weinig in den weg » konden zyn, vindt men aldaar nog de natuurlyke In- » boorelingen des Lands, welke men in °t algemeen zeer > Wel behandelt, en waarmede men beftendig in de bes- te verftandhouding leeft. Natuur deeze foort van menfchen aan den kant& verftandlyke vermogens johan verlaagd te heb, wy worden door de treffendfte voorbeelden gedrog te erkennen, dat zy eene voorbeeldlooze behendighei, en uitfteekend volmaakte zintuigen, bezitten: de vot beelden van de doordringende fcherpheid huns Gezigs zyn wonderbaar. De voortbrenszels van het Plantenryk fpreidt het Vilde H. ten toon. De Schryver lat niet | de voortreflykheid van het Katoen , van de en wan de Koffy, welke hier vallen; alsmede , hoe men den Hollanderen de beste Specery-Planten, van Ceylan en de Molukfche Eilanden, heeft weeten afhandig te maken en hier over te voeren. De Landeigene Vr nen, om derzelver zeldzaamheid , onze opmerking. — Onvermeld willen wy niet laaten, °t geen de Schryy acht (de Houten , die hier vallen „ befichryvende) zieh 9 verpligt met een enkel woord. te gewaagen van de s, Bladen of Planken, uit een enkel ftuk beftaande, & s Van eene verwonderlyke grootte, welke het EE » woon is alhier te vinden, en die zomtyds naar rank: » 7yk gezonden worden (*)3 niets fchynt natuurlyker, s» dan in evenredigheid eene berekening te maaken s van den boom , waarvan zy gekomen zyn; en de 9 verbeelding, die gaarne in het wonderbaare valt, ver- sẹ tegenwoordigt zich weldra zodanig een boom, die s nimmer in de natuur is aanweezi —— Men s zal zig daarover minder verw en, wanneer men » weet, dat deeze ftukken hout nooit een gedeelte van 9 den itam van eenigen boom hebben uitgemaakt, en „> dat men ze eenigermaate als witwasfen befchouwen ə kan» die eigenlyk tot den boom niet behooren. Her 9, is cen vreemd verfchynzel , °t geen ik nergens ar s» ders gelegenheid gehad heb op te merken, dat i: »» wortels van zekere boomen in Guiana zeven orap s voeten hoog boven den grond uitfteeken, en rods æ» den ftam fchooren of zuilen vormen , ker eind ə» zig tot op eenen vry grooten afftand uittrekt. - De ə foort van fchot heeft omtrent drie duimen dikte, €” » is binnen ’s Lands bekend onder den naam van Æ s» caba, Deeze Arcabas zyn ‘er zomtyds in e. » C*) Wy hebben ze ook in ons Land te. meermaalen get Recenfent ) and TATEREEL VAN CAYENNE. 438 s» groot aantal, dikwyls geheelenal. ongeëvenredigd aan , de grootte van den boom , waartoe zy behooren, en əs» Van dezelve maakt men die ongemeen groote bladen >> Of planken , over welker uitgeftrektheid men met re- den zoo verwonderd is,” Het Villfte H. befchryft de Middelen, tot Leevens. onderhoud dienende, welke in Guiana gevonden wor- den. — De Schryver noemt eenige by ons gemeene Veldgewasfen , welke daar niet voort willen. Deels kent hy dit‘ aan de Lugtftreek , doch deels aan onkun- de toe; opmerkende, „, hoe men in dit Land ten dien » Einde de vrugtbaarheid moest beftryden, zo als men ə» die elders zoekt te begunttigen, en de luchtftreek » dwingen door middelen , welke het tegenovergeftelde s» Zyn van die geenen, welke in onze ftookkasfen in s» Europa gebezigd worden.” Wy twyfelen zeer, of dit gemaklyk zou gaan omtrent eene algemeene teelt van Bloemkool, Aardappelen, gemeene Kool en Uijen ; ‘de Keukengewasfen , op welke de Schryver doelt. De Visfchen, daar voorkomende , maaken het IXde H. uit; de Infedten, daar zo veelvuldig als hoogst las- tig, krygen hun aandeel in het Xde. Het XIde H. voert ten opfchrift, Vlugtige befchouwing van Fransch Guiana, met opzigt tot de Natuurlyke Gefchiedenis; en is daarin, wat verder tot dien tak onzer kundigheden:, buiten de reeds verhandelde gedeelten , behoort „. bee greepen. — Onder het zonderlinge , hier zeer veelvul- dig kunnen wy niet onopgenomen laaten liggen de volgende byzonderheid: „ Eene der aartigheden , die „> men gewoon is aan de ZEwropeaaren, die op Cayenne s aanlanden, wys te maaken, in de eerfte oogenblikken s dat eene menigte van onbekende voorwerpen hen min >» of meer tot ligtgeloovigheid aanzetten , beftaat hier- » in, dat in dit Land de Oesters aan boomen groeijen, s» Hoe vreemd dit ook in den eerften opflag fchynen » moge; zal men zien, dat ’er niettemin eenige grond » van waarheid in is. Wy hebben gefprooken van die s boomen , Paletuvier- en Manglier-boomen genaamd, » die in de zee groeijen , alsmede aan de kanten der s rivieren, by derzelver nitwatering. De Oesters hechten s zich in menigte aan derzelver wortels, zomtyds zelfs s aan hunne takken, en men verkoopt ze altyd met het » ftuk hout, waaraan zy vastzitten. Deeze Oesters- zyn s» klein, niet meer dan middelmaatig, en meestal zo laf, li 4 ' 23 dat 444 TAEFEREEL VAN CAYENNE, ə» dat men verpligt is er zout by te doen, om ze „» kunnen eeten: over * geheel is hunne waare pi »» veeleer in een kabinet der- Natuurlyke Gefchieder, « vondsom den tak, dien zy bedekken, dan op een ss goede tafcl,”* — BurroN wordt, door deezen Schr. | ver, wegens den Luiaart, op deeze wyze gegisp. » Niets is merkwaardiger om te leezen, dan tgeen s DE BUFFON, met opzigt tot den Luiagr: y zegt, maar ə» ook niets onwaarachtiger , uit hoofde van de ver- » grootings het is een waar fchildery van verbeelding, s waaruit het byna geheel betaat. Wanneer men hem s, vergelykt by het Dier, zo als het leeft, gelyk ik s» dit menigmaal gedaan heb, bedroeft men Zig, dat een man, die mischien de waardigtte befchryver over de e Natuurlyke Getchiedenis is, zo dikwils vervalien is s» Om ‘er niets meer dan cen Roman van te maaken, ə» Het valt niet tegen te fpreeken, dat de Zwiaart on. s» gemeen trasg Is, maar wanneer men, onder anderen, s» leest, dat hy miet moeite klautert, en niet meer den. e 305 voeten in cen uur afloopt, wordt men genoodzaakt s» hem voor vlug te houden 1e moet waarfchynlyk wee- » Zen, nist vlug te houden), en ik geloof de waarheid s» niet te vergrooten. wannèer ik zeg, dat de Lutaars s» (en dat nog wel de langzaamfte van de twee Zoorten) p meer dan veertig maalen die ruimte Van plaats in den ps gemelden tyd afliep. Voor het overige klauteren zy » 200 wel, dat, zoodra men den geen, dien wy aan boord » hadden, maar vergat vast te leggen, hy boven in de s> FTOOLE mast Zat, Van waar men hem moest gaan haalen. > et Xllde H. is aan de Negers gewyd , wier lot als vry draaglyk befchreeven wordt, mer bygevoegde rêden , waaruit zulks ontitaat, De gemeenfchap tusfchen de Ne. gers in Suriname en die van Cayenne ontgaat des Schry. vers opmerking niets noch ook, wat er van de vryheid. _verleenihg aan de Slasven zou te duchten ftaan. De Schryver, een Zeeman, deelt in het XlllIde H, onderrigtingen cu waarneemingen mede, die tot de Zee vaart betrekking hebben ; waäruit , zo verre wy over dit ftuk kunnen oordeelen, veel lichts kan gefchept worden. Het is hier en daar doorvlogten met byzonder heden, tot de Natuurlyke Historie behoorende. Eene goede aart Zou, in veele opzigten, en bovet al iot het laztfte Hoofdftuk, weer dan CER Cieraad va dit Werkje ui: -emauit Bebon, Kor SCHETS DER FRANSCHE OMWENTELING, A45 Korte Schets der Franfche Omwenteling , door een Genoots es van Latynfche Schryvers. Reperies, qui, ob fimi» litudinem morum , aliena malefaêta fibi. objeétarì putent. (Tacir. Annal, Lib. 4. Art. 33.) Men za? misfchien lieden ontmoeten , die, zichzelven, met verbazing, in deeze fchetzen herkennende, zich zullen verbeelden, dat -de misdaaden, door anderen bedreven, hun te last ge- legd worden, — Naauwkeurig nagezien naar hct oors fPronglyke. Te Rome, Propè Cæfaris hortos. Horar. Satyr. 8. Lib. 1; en te Parys, Naby den tuin der Tutileries. IIi Kalendas Septembres,V. C. MMDLIV. XII Fruäidor van het VILI Jaar. (Op de rugzyde yan het laatfle blad:) Te Amflerdam, by Je Allart, cn alomime. In gr. 8vo. 107 bl, Meeren zjn ei bis ! doet RICHARDSON den Heer LOVELACE in de Ciarisfa uitroepen ; en welk eene aanmerking is algemeener, ten opzigte van de Gebeurte- nisfen der wereld, dan deeze: Zet Tooneel blyft het zelfde, de Speelers flegts veranderen? Van hier de veelvuldige Mottos , uit oude Schryvers ontleend, om ze op tegen- woordige bedryven toe te pasfen; van hier de ontelbaa- ie vergelykingen van vroegere met laatere Perfoonadien , die groote rollen op ’s werelds fpeeltooneel, of tot hunnen lof, of tot hunne fchande, of. tot eer en voordeel des Menschdoms , of ter fchade en fchande van ’r zelve, fpeelden. Een ftap verder gaande, vergelykt men enkele Gebeuitenisfen van vroegere dagen met die van laateren tyde; en heeft het hiet ontbrooken aan Schryvers, die, e jongfte groote Gebeurtcnisfen der Omwentelivge, als thans gewigtige voorvallen in dezelve, te boek telende; of in den text, of aan den voet der bladzyden, foort- gelyke uit cude Gedenkboeken daarby aanhaalden , zome tyds in vry grooten getale, Om een Werkje van dien vreemden aart, als °t geen wy hier aankondigen , hervoort te brengen , behoefde niets meer, dan de moeite, om, in het ruime vak cer Ge- Íchiedenisfen van verloopene Ecuwen, Tydperken, eeni- ermaate gelykvormig aan het tegenwoordige, op te zoe- en, de Schryvers en Redenaars van dezulve te taad- hs > En daaruit de meest overeenkomende brok. en op te zamelen , GE te fchikken , zamen te 5 voe. * 446 SCHET DER FRANSCHE OMWENTELING. voegen, en ’er een geheel van te maaken, zo akk dan is. Te gemaklyker viel zulks , wanneer men, in de © fchiedenisfen bedreeven, zich niet aan een enkel Ti vak bepaalde, maar eene groote ruimte ter inzameling pam; °t geen ook de Vervaardiger van dit Werkje g: daan heeft, blykens de Naamlyst der Schryveren, doa hem gebezigd, en voor ’t zelve in deezer voege op. gehangen: | CICERO SALLUSTIUS (dertig jaren vóór CHRISTUS) Tirus LIVIUS SERLE PATERCULUS (30 jaren na CHRISTUS) ACITUS Pioa. (na CHRISTUS jaar 100.) Corneuurus NEPOS (Tydgenoot van CICERo enz) Quinrus CURTIUS (onzeker.) AURELIUS VICTOR (300 jaren na CHRISTUS.) AJLUS GELLIUS (15Q jaren na CHRISTUS. &c. &c. &é, Onder deeze Gc. worden bedoeld de aangetoog:n Dichters CLAUDIANUS, OVIDIUS, VIRGILIUS, MARTIA LIS, JUVENALIS3 alsmede de Schryvers LACTANTIUS €n ENNIUS. Een ruim tydvak, zeker; en kan men niet ontken- nen, dat de Vervaardiger deezer Korte Schetze zich van de juiste plaatzen, om aan zyn doel te beantwoor- den , bediend, en, die fchikkende en zamenverbin- dende , een geheel vervaardigd heeft. — Misfchien zou iemand het vry verre kunnen brengen, met, uit & Gewyde Gefchiedenis en de Boeken der Propheeten, Brokflukken (men ftaa ons voor deeze keer dit ons a ders niet behaagend woord te bezigen toe) zamen te V gen, om, in den ftyl des Bybels, de Franfcht Omwet teling te befchryven. Dit zou veelen ftooten, doch, ” den aart der zaake, volftrekt het zelfde weezen. Wat daarvan ook zyn moge; de Gefchiedenis # Fran/she Omwenteling wordt hier, uit gemelde La} fehe Schryvers, opgedischt. Dan ieder, dier Gefchie® nisfe kundig, ontwaart terftond, dat, hoe veel tref elykvormigs zich, in zommige gevallen, ook mogt” oen , de gaapingen en uitlaatingen , zeer belangryke beurtenisfen betreffende, veelvuldig zyn. Waarop 5 SCHETS DER FRANSCHE OMWENTELING. 447 jets toepaslyks vondt, of °t welk men liefst onvermeld iet „ wordt overgeflaagen. De fchikking is dusdanig: de Kolom aan de linker- hand behelst den oorfpronglyken Zatyn/chen Text; die aan de rechte de Vertaaling; en de Schryvers, waaruit de plaatzen ontleend ‘zyn, worden aan het einde van jeder ftuk aangehaald. -~ Alzins blykt, dat de Opfteller een Vyand is der meergemelde Omwenteling; en zo veel haatlyks, fchrik- lyks en wreeds, vergezelde dezelve , dat het gemaklyk viel, daarop toepasfelyke plaatzen te vinden in de Ge- fchiedenis, die van zulke gruwelftukken overvloeit. —= Men leeze den aanvang van 10 Aug. 1792. Ter plaats- befpaaring zullen wy, den Zatyn/chen Text daarlaaten- de , alleen de Schryvers en plaatzen aanhaalen. „> Alle de geenen, die in ondeugden en ongebonden- » heid meest uit(taken ; is: Er anderen, die hun va- s» derlyk goed fchandlyk hadden endet eindelyk , „, allen, dié, wegens fnoode ftukken en onderneemingen, » uit het Vaderland verbannen waren; deze allen wa- „> Ten, na de hoofdftad, als een algemeene modderpoel, > famengevloeid. (SALLUST. in Bello Catilin. Art. 35.) „> Dezen verwekten een oploop, en liepen, zonder s» bepaaldlyk iemand aan het hoofd te hebben, na het s» Paleis. (SUETON. in Othon., Art. 8.) es Alom wapenen en bedreigingen. (TACIT. Hif. ss Lib. I. Art. 83.) | „> Men baant zich den weg met geweld ; men over- s» weldigt de toegangen, en doodt de buitenposten, » (Vira. Æneid. Lib. IL.) À > Zy, die het verblyf des Konings verdeedigden , e, hervatten den moed, en pogen den overwonnenen te » bulp te komen , en hun krachten te geven. (VIRG, s» Eneid, Lib. 11.) En Men voege ’er by het begin van ’t geen ten opfchrift voert, Bewind yan ROBESPIERRE. a Welke Provincie, welke legerplaats is niet met bloed » bezoedeld? of, gelyk hy het noemde, gezuiverd of s» verbeterd? Want her geen anderen misdaad noemen, s noemt hy maatregelen van het algemeen belang: dus on- » der valfche benaamingen, wreedheid voor ftrengheid s s» gierigheid voor fpaarzaamheid, ftrafoefening en fmaad ə» voor beftuur der wet uitgeevende, (TACIT, Hiflor. » Lib. I Art. 37.)” . 5 îi. + < 48 SCHETS DER FRANSCHE OMWENTELING, Onder 18 Brumaire treften wy, by den aanvang, i volgende aan : Î „ Eindelyk haalen wy op nieuw adem. (Tac $9 Agricola, Art. 3.) m F enkel man heeft onze zaaken herfteld. (Es NIUS. j „ Te weeten, toen de dwingelanden het vaderland a in flaverny gekneld hielden, zeer veele burgers, „ welken het fortuin in den oorlog gefpaard had, ge- „ deeltlyk uit bet vaderland gedreeven , gedeeitlyk ome „ gebracht, en de goederen van zeer veelen verbeurd „ verklaard en onder zich verdeeld hadden, was by „ niet alleen de eerfte , maar in ’t begin de emigte, „ die huo het hoofd durfde bieden. (CorNeumws Neros » in Thrafybul. Cap. 1) , „ Hy muntte niet min in voorzichtige gemaatigähsid dan in dapperheid uit: want allen , die zich vrywil- „ lig voegden, verbood hy op eenige wyze te mishan- „ delen, billyk oordeelende dat de eene burger den an: „ deren burger verfehoonde. (Idem, Cap. 2.) „ Hy was gelukkig en vol beleid , voornaamlyk is „ een gevegt, zoo dat hy altyd in alle veldflagen over. „ Winnaar bleef, en de grenzen des Vaderlands uit- ph Ee S CAUREL., VICTOR de Cæfaribus in Septim, a Sever. » Den tytel van Con/u/ aanneemende , verbondt. hy „ den Soldaat aan zich door mìlddaadigheid, bet Volk „ door den overvloed, en allen door de zoetheid van „ Tust; toen allengskens zich verheffende, trok hy al » leen de voorregten van den Raad, der regeeringen en „ der wetten aan zich, zonder iemands tegenfpraak ; », naardien de ftouttten in de gevechten, of door de » Verbanning , waren. omgekomen , en de aanzientyken, „, die nog overig waren , naarmaate zy zich meer voc ‚> de onderwerping fchikten, door geld en eer verhet- „ ven werden, en door de nieuwe orde van zaaken wè „ der tot ftand gekomen, de veiligheid van het tegt s woordige, boven de gevaaren van het voorledene, ver «> kozen. De Provincien insgelyks waren niet teg „ deze nieuwe orde van zaaken , alzoo de verdeeld s, den der vermogenden, en de hebzugt der beftuurè » ren, hen: de regeering van den Raad en het Voi » deeden wantrouwen, onder welke de hulp der We „ ten krachteloos , en door geweld, kuipery en ge» p | SCHETS DER FRANSCHE OMWENTELING. 449 > pe ai geworden was. (Tacir. Annal. Lib. I. Art. 2. ”> ə» Indien men den waaren en eigenlyken naam voor »» Onze onheilen begeert te weeten , zoo fchynt een s» noodlottige Orkaan ons overvallen, en den geest der „> menfchen omgerukt te hebben. (Cicero pro Ligar. s» Cap. 6. Art. 17.) . -Alle deze rampen des oorlogs verwachten van u a» haare herttelling , welke niemand , buiten u, geneezen s» kan. (Cicero pro Marcello, Cap. 8. Art. 24.)” Gefthiedenis van den Gewapenden Inval der Uitgeweeken Nederlanderen , in het Departement van den Rhyn, in de maand September 1799. Saamgefteld volgens authenticque Berichten, Notulen en Befluiten , ter Se- erctarie van het Befluur yan gemelde Dvpartement be. rustende; en aangevuld met de belangrykfle Stukken van dien tyd. Te Arnhem, by J. H. Moeleman ju- nior en Comp., 1801. In gr. 8yo. 156 bl, H“ Engelsch en Rusfisch Krygsgeweld , onderfteund door Binnenlandfche Oproerigheid , baarde in °t oud Noord- Holland zo veel ontzettings , verwoestings en oorlogsbedryfs, dat aller aandagt daarop gevestigd bleef, en andere deelen des Bataaffchen Gemeenebests, als ’t ware, niet in opmerking kwamen, of althans met een min oplettend oog gadegeflagen werden. Geen wonder dan ook, dat de pen, ter befchryvinge van dit den Lande zo aanmerkelyk tydvak op * papier gelokt, zich meest bezig hieldt met het daar gebeurde te boeken. Getuigen het Rapport van de Operatien der Divifie van den Luitenant. Generaal DAENDELS (*) —— de Veld. tocht yan den Generaal BRUNE „in de Bataaffche Repu- bliek, in °t Jaar 1799; befchreeven door een Oficier van zyn Etat Major (t) ——= en de Gefchredenis der Landinge van het Engelsch Rusfisch Leger in Noord- Holland, door L. C. voNkK (1). In deeze dit Tydperk toelichtende Gefchriften vinden wy, en inzonderheid in het laatstgemelde , het oog tevens geflagen op ’t geen „ in (*) Zie onze Vag. Letteroef. voor ’t Jaar 18co, bl. 428. (t) Zie onze Vaderl, Letteroef. hiet boven, bl. 316, (4) Ald. bl 359. | 459 GESCHIEDENIS VAN DEN INVAL in andere Gewesten, als oud Friesland en oud Gelis Jand, gelyktydig voorviel; doch niet met die breeds | righeid, als de zaak, met de daad, verdiende. Dit gebrek wordt geboet door het bovengemelkkt Werkje. Eigenaartig was het {chroomverwekkend denk: beeld, dat Pruis/en, in dien benarden tyd, van de land zyde den Vaderlande invallende, de Patriotten zich als tusfchen twee vuuren gefteld zouden gevonden hebben, en in eenen onuitkomelyken (taat gebra Zulk een denkbeeld zogt men voet te doen vinden in de ftreeken, verst van het oogfchynlyk Oorlogstooneel verwyderd , en vol van Oranjegezinden , die alle poogingen te werk ftelden , om intusfchen een eigen aanhang te vormen, uit oude en nieuwe Emigranten beftaande, geheel werk: zaam tot het daarftellen eener Omwentelinge. Het Departementaal Beftuur van den R/%ys zogt dit bedryf te beletten , dan deedt eerst vergeeffchen aan- zoek om Krygsvolk . terwyl een gedeelte der eigen Burgers na Noord-Holland waren uitgetrokken. Het Departementaal Beftuur bleef permanent vergaderd , en boodt allen mogelyken by{tand aan plaatzen , waar het oproer dreigde uit te bartten. Het Gemeentebeftuur der Stad Arnhem kweet zich byzonder by de Invafie der Emigranten in Westervoort , waarvan men de naauwkeu- rige befchryving met genoegen zal leezen , en inftem- men met het fchryven des Upttellers deezer Gefchiede- nisfe: , Een oogenblik aarzelens hadt het geheele Dis „ @ri& van den Rhyn tot aan de Zuiderzee in opftand » gebragt, met den bereids gelanden vyand doen za- „> menfpannen, en zoo onze eigene Armée influitende, » zonder magt van wapenen , door den íchrik van ver- » raad en de vrees voor overrompeling, waarfchynlyk „ genoodzaakt tot eene gelyke overgave onzer Lani- „ magt in de handen onzer aanvallers, als men nader a hand de agran n » door de voorftelling der onmoge- » lykheid van behoud, aan denzelven verraaden heeft » === Hadt men zich by het Departementaal en G: » meentebeftuur, of by de Gewapende Burgermagt, las- a ten affchrikken , door het bezef der zwakheid, wai- ss.in men zich bevondt, en hadt men de geringe mag » welke men bezat , binnen de Stad (Arnhem) ops s flooten, tot dat men verfterking van elders bek » hadt —- dan ware het rend hy k met de Vry » gedaan geweest — Of het hadt men bloeds # DER UITGEWEEKEN NEDERLANDEREN, 45E » kost, ons weder uit de handen der gecoalifeerde vy- ə, anden te rukken, en ten koste van alles, wat one >, nog is overgebleeven, aan ons zelven weder te gee. ə VEN. Indien men flechts eenen dag geaarfeld ə», hadt, de Emigranten uit Westervoort, en de muiten- s de Boeren te Rhede, uit elkander te dryven, zo dat ss Zy zich aldaar hadden kunnen nestelen, en eene s hoofdplaats ter zamenrotiinge maaken; dan ware wele „> ligt derzelver aantal in korten aangegroeid, gelyk een „> fneeuwbal, dien men van een berg afrolt.” Het gebeurde te Trigt, te Veenendaal, Velp en daar omftreeks wettigt deeze laatfte bedenking ten vollen. Het moedbetoon der Burgeren te Westervoort en elders wordt, met verdienden lof, befchreeven 5 alsmede wat zy te Groenlo, Borculo en in het Ambt van Bredevoort uitvoerden, om de oproerigheden te dempen; oproerig= heden , aangeftookt door zuiperas en diens Medeftan- ders. Vol mannenmoeds was de Publikatie , deor het Departementaal Beftuur van den RAyn uitgevaardigd, toen in den zogenaamden agterhoek van het Graaffchap Zutphen het oproer zich vertoonde, wanneer ook Fran- fche hulp en die van Utrechtf/che Burgers opdaagde, Deeze Publikatie was alom van eene gewenschte uit- werking. ‚ De ftandvastige en rustige toon van het s Beftuur , in dit zorglyk tydvak , verleevendigde niet » Weinig den moed der weldepkenden, en verzwakte de s drift der kwalykgezinden” _ ZuiperaAs durfde zich in perfoon niet meer vertoonen, doch zogt door Brieven en Uitnoodigin- en het werk des Oproers aan te vuuren5 diens be- ryven vinden wy bier uit legaale berigten en getuie genisfen opgemaakt; gelyk mede een befcheid van de. uitgeftrekter plans, door hem en de zynen ontworpen. Bovenal vinden wy hier een. breedvoerig befcheid van den Leugenbrief des aantochts van 10,000 Pruisfchen, door den Pruisfifchen Generaal VON SCHLADEN naar verdienften ten toon gefteld, | De in (taat van beleg ftelling des Ambts van Brede voort , Winterswyk , enz. bragt cene geheele omkeerin van het plan der Oproerelingen te wege. De Militaire Regtbank tastte door; blykens het vonnis tegen JOHAN- NA MAGDALENA CATHARINA JUDITH VAN DORTH veroordeeld om met den kogel te worden geftraft , dat | ‘er 854 DE INVAL DER UITGEWEEKENEN, ter de dood na volgde: dan deeze Regtbank werd en tang opgeheeven. ` De Optteller deelt in ’ flot van zya Gefchiedverká twee belangryke en aan het Departementaa} Beftuur va den Ryn toegefchikte Brieven mede van bekende Pe foonen, die niet weinig aandeels in het Ontwerp eene: Contra-revolutie fchynen te hebben gehad, en die, by het welgelukken van dezelves gereed ftonden een groote rol te fpeelen 5 dezelfde Perfounen, die de dreigendtte Brieven en Waarfchuwingen aan de Ontvangers en alle Amptenaaren afzonden; doch welke , meestal, door de waakzaamheid der Politie onderfchept , van geene de mintte uitwerking waren : de eerte was van j. C. E. VAN LYNDEN 5 de tweede van dien zelfden Heer, en Van MAX. Le D'YVOY, De Optteller van dit berigt merkt ten opzigte van dezelve aan : + Noch de dreigende toon van den eer „ iten, noch het vleiend Sirenen-gezang , vervat in „ den tweeden Brief, welke ter Vergadering van ba „, Departementaal Beftuur inkwam , in het oogenblik, dat „ men door onderfcheidene berigten van lieden, waarop „ men rekenen konde, door de toen plaats hebbende „ omftandigheden , de goede zaak des Vaderlands voor „ verlooren hieldt , (de Brief was gedagtekend uit Neder- „ Elten den 8 OL. 1799) waren in taat, om de Leden, „, ftandvastig- op hunnen post en getrouw aan hunnen > pligt, eenigzins te doen aarfelen, om daaraan gehoor ‚te geeven, —— De Notulen van die dagen toonen „aan, dat men zich niet verwaardigd heeft , deeze » Brieven tot een onderwerp van Deliberatie te maz- „ ken ; doch dat, niettemin, dezelven aan het Uitvoe: „ rend Bewind, tot deszelfs informatie, zyn ingezon: den.” ” Heeft men alle reden om het bedryf des Departe _ mentaalen Beftuurs van Texel in die dagen te roemen, dat van den -RAyn ftreeft hetzelve op zyde ; en beb | ben wy, dit Werkje leezende, ons vaak verwar derd over het beleid en den moed dier Vaderland ren. Bylagen , de uitgefproken Vonnisfèn bevattende, bè fluiten dit voor de Vaderlandfche Gefchiedenisfe # langryk Stukje. me H. CALKOEN, TWEE GEVANGENEN VERDEEDIGD, 453 a mend Twee Gevangenen tegen de aanklagt van Mr. REINIER WILLEM TADAMA, Procureur der Gemeense van Amfterdam, hen bea fchuidigende. van het vervaifchen of doen vervaljchen van drie Recepisfen; verdeedigd door Mr. i. CALROEN , Advocaat enz. Te Amfterdam, by de Wed, J. Dóil, 18or. J» gr. 8ro. 168 bl. Rechtigeleerd Advys, in de zaaken van Mr, R. W. TADAMA , Procureur der Gemeente te Amflerdam, Eifher R. O. tegen HEYMAN SALOMON LEVY € HEYMAN MOSES LEVY van Magrs- Jen , doch thans alhier gedetineerdens; over, het misdaadig ‚vervalscht hebben, of hebben doen vervalfchen; van drie Re- eepisfen, uit de Geldhefing van 12 April 1800. In het Com- - mitté van Juflitie te Amflerdam , den'26 Maart 1801, uit- gebragt , door Mr, B. A.VAN HOUTEN, Lid van hetzelve Committé. Te Armflerdam , by H. Gartman, 18or.- Zn gr. 8yo. 304 Al. De zaak der beleedigde Gerechtigheid voldongen voor de Vier- fchaar van het kundig en onzyiig Publiek, of Mr. n. caL- KOEN's Verdeediging der twee Gevangenen, enz. ter toetfe gebragt door Mr. ALBERTUS JOACHIM DEIMAN, Pra@ifeerend Advocaat te Amfterdam. Te Amflerdam, by H. Gartman, 1801. In gr. 8yo. 352 bl. | | "g EYMAN'SALOMON LEVY, Oud 27, En HEYMAN MOSES LE- vr, oud 2r jaaren, beiden gebocren en woonachtig te Maarsfen, werden op den 31 van Wynmaand des voorleden jaars te Amjlerdam in de gevangenisfe gebragt, door het vol- gend voorval. Gemelde perfoonen, beiden van de Joodfche Natie, hadden zich, dien morgen om ro uuren, ten Compe toire van de Kooplieden ENGELBERTS en ROEtLOFS vervoegd, woonende op den Cingel, over de Appelmarkt, Zy badden aan dezelven eenige Recepisfen ter verkoop aangeboden, fprui- tende uit de Geldheffing van 19 April 18co, rentende drie ten honderd in het jear, en ftaande ten Comptoire Amferdam. Die koop was tot 43ł pCto geflooten; doch by het overnee- men van gemelde Recepisfen, van welke men zekeren wor als naastvoorgaande verkooper opgaf, meende BEnNARD ROR” Lors, uit het verfchil van inkt in de agterfte fchryf- en cyffere letters van drie Recepisfen, te ontdekken, dat laatstgemelde vervalscht waren, Hy gaf dit aan de Jooden daadelyk te ken- nen; ftelde hen voor, om met hem naar het Comptoir van den Ontvanger HoorT te gaan, om gemelde Recepisfen te lag- ten nazien; doch dezelven gaven daarop ten andwoord, dat LETT. IOI. NO. II. Kk zy 454 , : He CALKOEN xy daartoe -geene reden vonden, en dat zy wel een briefjen wilden tekenen , van wien zy dezelven ontvangen hadden. Eene herhaaling van het gedaane voorftel , van de zyde van ros Lors, bragt te wege, dat gemelde Jooden met bem de dez uitgingen, hebbende alle ce Recepisfen weder terug ontwas- gen; waarna echter HEYMAN SALOMON LEVY, Op ftraat geko- men zynde, verklaarde, geen tyd te hebben, om naar het Lands Comptoir te gaan, nadien de Fourgon reeds op hen wachtte: eene verklaaring, die B. ROELOFS zeide niet te kune nen begrypen „vermids hen de tyd niet ontbrak om geld te cel len, en het Gemeene Lands Comptoir zeer naby was, … Schoorvoetende , «en telkens eenen anderen weg willende inflasn, gingen dan eindelyk gemelde Jooden, met dea Burger noELOFs, naar `s Lands Comptoire Zyne bedreiging, dat hy een zogenaamd rowach, of maaling, op ftraat zoude maaken , dat is eenige menfchen om hen doen verzamelen, indien zy niet met hem mede gingen, verpligte hen, om hem tot op het gemeld Comptoir te vergezellen; offchoon by, door hum pe geduurige poogingen om te ontvlüchten, geenszins den kor ften wez, maar van zyn Comptoir, door de Meyfleeg , langs de Boommarkt, door de Rodemarynfleeg en oude Spiegeifiraat, naar ’s Lands Comptoir had moeten gaan; doch zo dra waren zy niet aldaar gekomen , of zy gaven hem alle de Recepisfen, zo echte als valfche, in handen, en liepen fchielyk weg. Het onderzoek der Recepisfen, door den Ontvanger noort; gedaan zynde, bleek zeer duidelyk , dat drie van dezelven , door hem, voor vervalscht gehouden wierden. Op de vraag ,van wien gemelde Jooden die Recepisfen gekogt hadden, werdt nu door hen een geheel andere naam, dan die van WOLF, opgegee ven; het welk door roetors opgemerkt zynde, door HEYMAN SALOMON LEVY Werdt beandwoord, met eene verklaaring, dat worr, in het voorgaande jaar, hun Compagnon was geweest, En op de aanmerking, dat het voor een Koopman alzins noodzaakelyk was, dat dezelve, by het koopen van Recepise fen, niet alleen de Nos, optekende, maar tevens , van wien de Recepisfen wierden ingekogt; zeide gemelde HEYMAN sae LOMON Levy , dat zy zulks nimmer deeden , maar dat zy rozde reisden , en de Recepisfen hier en daar kogten. Dee TWEE GEVANGENEN VERDERDIGD, 455 Deeze verklaaring, gevoegd by al het verdachte’, ‘dat reede n dit eenvoudig verhaal, ten nadeele ‘van de beide Joodén, zichtsáar is, leverde derhalven cene genoegzaame reden op, om beiden naar de Heden over te' brengen. Zy fchynen aldaar reeds dienzelfden dag verhoord te zyn; en het onder- zoek van den Procureur der Gemeente, Mr, REINIER WILLEM PaDAMA, in dat, en in de voigende verhooren, is zodanig ten hunnen nadeele uitgevallen : dat hy hen, als Vervalfchers der drie Recepisfen, aan het Committé van PFuflitie ve Amfterdans heeft aangeklaagd; als blykende hem volkomen, dat zy de by hen gevondene Recepisfen, geenszins van een Boer, of van een Zaandammer, gekojt hebben; zo als zy, elkander echter telkens tegenfpreekende, verklaaren; maar dezelven van BAREND IZAAC COHEN hebben gekogt, die dezelven van PIĘTER vAN GEELEN gekogt had, en die ook onvervalscht had ontvangen , en aan hen overgegeeven; komende de verklaaringen, en de daarvoor betaalde prys, daarmede volmaaktelyk overeen. Deeze befchuldiging, aan de zvde van den Procureur der Gemeente, door alle de om{tandigheden en ingewonnen ge- vuigeraisfen beweezen zynde, uitgezonderd door de Confesfie van de beide Gevangenen; daar dezelven in tegendeel ftyf en fterk bleeven ontkennen , dat zy die Recepisfen van genoem- den BAREND 13AAC COHEN gekogt hadden, alsmede dat zy die wervalscht zouden hebben; zo moest nu het Reglement van 1x0 Oêober 1798, by hem Procureur en het Committé van Juflitie, in aanmerking komen. Voorheen verzogten de Hoofd-officieren , in zodanige gevallen, dat de Gevangenen in hunne ‘handen -mogten gefteld worden, om , door pyn van geesfelflagen , tot bekendtenisfe der waarheid gebragt te wore den ;-doch, na het affchaffen van de Pynbank, is dit zodanig veranderd, dat aan dusdanige Gevangenen , in dat geval, een Advocaat wordt toegevoegd, om hen te vwerdeedigen. Dit, derhalven, werdt ook, in gevolge Art. 8 van gemeld Reglement, door het Committé van Juftitie te Amflerdam gedaan; en dit heeft den Advocaat H. CaLRORN gelegenheid gegecven, om de zaak van gemelde HEYMAN SALOMON LEVY En HuYMAN MOSES Levy op zich te neemen, en het Comimitté van Juflisie te Amflerdam de Memorie te doen toekomen, welke hy vervol- gens , onder den tytel van zwee Gevangenen tegen de aan. klagte van Mr. BEINIER WILLEM TADAMA verdeedigd, heeft in het licht doen treeden : zynde het eerite Stuk, welks geheele tytel aan het hoofd van deeze beoordeeling geplaatst is. ira alles, wat, geduurende de laatstverloopene zes jaarén , in ons Vaderland is voorgevallen , zal men denkelyk geen voor- beed meer aantreffen van zulk eene verandering, als in dit ge- val plaatfe heeft. Immers hebben de Gevangenen by deeze in« richting aaumerkelyk gewonnen, diar zy, by het gemis der Kk 2 gecs- 456. B. CALKOEN geesfelflagen, -nog een voorfpraak verkrygen , welke hunne zaak op zich.neemt, en hen voor de rechtbank, op eene gepast wyze, verdeedigt. Zekerlyk hebben de Rechters , na die ver- deediging ingezien, en met de verhooren van de Gevangene: vergeleeken te hebben, het volkomen vermogen, om volgen hun geweeten te befluitenz doch het is, ondanks dat vermo- gen, alzins blykbaar , dat een Advocaat den Gevangenen veel meer te fiade kan komen, dan de geesfelpaal; en vooral een Advocaat als.de Burger CALKOEN , die klaarblykelyk beweezen heeft, dat hy de zaak zyner Clienten met den meesten pver verdeedigd heeft , ja zelfs in gevallen, in welke dezelre niet te verdeedigen was; terwyl hy bovendien, zelfs na het gevel- de Vonnis, niet heeft opgehouden, om zich voor deeze lie- den dapper in de bresfe te ftellen. | De Memorie zelve is meer vloeijend dan befcheiden ges fchreven. en geeft hier en daar wenken , dat deszelfs Steller niet alleen zyne eigene waarde gevoelt, maar ook voor ante lieden wel wil weeten, dat hy die gevoelt. Reeds by den w- vang haalt hy eenige woorden van zich zelven, uit zyne in & daad verdierftelyke Verhandeling over het, voorkomen en firafe der misdaaden aan, met byvoeging dat die Verhandeling At kroond is. Een weinig verder verklaart hy, zich in een is dependeuten flaat te bevinden; fermiteit en charakter genoeg te bezitten, om van die independentie gebruik te maaken; en opvoeding genoeg genoten te hebben, om de verdeediging van die Gevangenen, met deftigheid, nadruk en ernst, aan te vangen, en ten einde te brengen, zonder intusfchen aan iemand eenige Lillyke reden van klagten te geeven. In hoe verre nu dit woord billjk al of niet toepasfelyk zoude zyn, wanneer de Procureur der Gemeente, Mr. R. w. TADAMA, zich over eeni- ge uitdrukkingen , in deeze Memorie voorkomende, wilde beklaagen, zullen wy liefst niet beflisfchen. VAN HOUTEN, Lid van het Committé van Juffitie te Amflere dam, door hem in gemeld Committé uitgebragt, op den 26 van Lertemaand 1801, wanneer over de zaak van de gevan- Z:NE HEYMAN SALOMON LEVY En HEYMAN MOSES LEVY geoore deeld zoude worden. De- uitgebreidheid en bondigheid van dit Advys toont genoeg , dat de Amfterdamfche. Rechtbank geenszins overhaast te werk gaat; het welk men nog zekerder fchynt te mogen gelooven, wanneer men onderttelten mag, zo als men ons verzekert vry te mogen doen , dat ook ande- re Leden uitgebreid over deeze zaak geadvyfeerd hebben. En dat zulks zeker heeft plaats gehad, is blykbaar uit het op dien dag gevelde Vonnis, over beide Gevangenen; aynde : dat dezelven op het Schavot, voor het Huis der Gemeente op te richten, wel ftrengelyk- zullen worden gegeesfeld en ge- brandmerkt , voor zes jaaren geconfineerd in het Rasphuis, en voor twaalf jaaren gebannen uit het voormaalig Gewest van Holland 3 daar toch de Burger van Houran alleen tot eene geesfeling , zonder brandmerk, een confinement van-zes jaa= ren in het nieuwe Werkhuis, en een altoosduurend bannisfe- ment, uit het -voormaalig Gewest Holland , heeft geadvyfeerd, Uit de: Voorrede, voor diet Advys geplaatst, kan men op- maaken, dat de rechtskundige vaN nourTeN vooral aanleiding gekreegen heeft om hetzelve mede te doen drukken, door de Memorie van den Advocaat CALKOPN. Op verfcheidene plaatfen van dit Advys blykt ook, dat deszelfs Steller geheel arders- denkt, dan de Steller dier Memorie ; en doorzicht en kunde genoeg heeft, om de kronkels en plooijen , welke die Memorie aan het gedrag der Gevangenen gegeeven heeft, geheel glad te flryken , en daardoor de waarheid, geheel bloot, in het waere daglicht te ftellen. Ook de byzonder- heden , welken de Advocaat CALKOEN aan de zaak der Gevan- genen verbonden heeft, noodzaakten den Burger VAN Hou TEN, om zyne gevoelens dienaangaande te doen. blyken; zo als, by voorbeeld, over de voeging van Derdens; in het Crie mineelé 5 Refèrve van Aie tegen het officie ; Appél tegen de Dispofitie van het Committé van Juftirie, de manier van proces deeren in-deezen bepaalende; Appél tegen een eventuge! nadeelig vonnis tevens; fluiting van Executie, door de quafi interjeâie van hetadwe by de Memorie, enz. mer van letzelve, zich te doen wachten van, by de leugen- achtige voorgeevens, zoo over de zaaken zelven, als over die danfchryving, te pofteren, dat dat arrest op zodanige aan fehryving gefchied ware?” — Men vergelyke nu daarmede den grooten ophef, fchoon in algemeene bewoordingen , van den Advocaat CaLKOEN, te vinden in deszelfs Memorie blads. t4 en volg. , daor welken de Procureur TADAMA genoegzaam als een publieke Roover wordt aangewezen. Zouden zulke uitdrukkingen , byaldien zy op onwaarheden gevestigd zyn, ook bilkke reden van klapten, tegen een Verdeediger van ten minften, by hem Advocaat zelven, zeer /u/pelle Gevange- nen, kunnen opleveren ? * De Burger van noureN heeft vooral getracht, om hier en daar, in zyn Advys, rechte denkbeelden te geeven , van recht te doen op Convidie, fteunende op juriedieke gronden, Zyve &rvaaring in dat vak kan niemand betwisten; en deeze heeft hy zeker boven den Advocaat caLKOEN vooruit, die, onzes in- ziens, hier en daar, den bal niet weinig mis (laat, Sterk is zee Kerlyk het volgend flot der Voorrede, voor dit rechtseeleerd Advys geplaatst: , Mogt welligt die Memorie van Defenft in de handen van enkele onverlaaten gevallen, en als een asn- genaam gefchenk grectig ontvangen zyn, waardoor zy, ef m hese RECHTSGELEERD ADVYS. 459 e woorneemens tot — of in de daadelyke praktyk van — ulke en dergelyke misdryven , uit aanmerking van het, in van oog, onmogelyk gemaakte geflraft worden van de mis- laad , gefterkt mogten zyn; de zodanigen zullen bereids heb- sen vergoomen . dat verdeedigingen van dien aart, by de Ansfterdamfche Rechtbank , daartoe ten eenemaale onvermo- gend zyn.” — Sterk noemen wy dit gezegde; doch ten opzichte van de zaak, en in vergelyking van het volgend Stuk, waarvan wy nu nog moeten (preeken , is het zulks niet. Jammer is het, dat in dit Advys zeer veele taal- en drukfeilen ingefloopen zyn, welke men zeker aan den haast zal moeten toelchryven , dien men gemaakt heeft, om hetzelve Spoedig als een tegengif in het licht te doen treden, na dat de Memorie van den Advocaat CALKOEN uitgegeeven was; die door veele lieden, by eene eerfte leezing , zo om duszelfs fivl, als verregaande ftoutheid, wierdt bewonderd, Opzettelyk tegen laatstgemelde Memorie ingericht, is «het derde Werk, welks tytel wy hier boven omftan!iz hebben opgegeeven; namentlyk: de zaak der beleedigde Gerechtigheid voldongen voor de Vierfchaar van het kundig en onzydig Pu- bliek ; gefchreeven door de bekwaame pen van den Amfter- damfchen Rechtegeleerden, Mr. ALBERTUS JOACHIM DEIMAN,. Deeze Advocaat gaat. zynen Medcebroeder c.LKoeEN van flap tot flap na; en tracht het gedraaide, gewrongene, en belee- digende , in deszeifs Memorie, aan te toonen, Hier en daar, echter, vindt men , in dit fluk, al te veel bewaarheid , hetgeen in de Voorrede ook daadelyk als eene bekendtenis van den wet he wordt opgegeeven, „dat dit gefchrift menige vuidige blyken eener meer dan gewoone geestdrift en gevoe. ligheid draagt, en, over het algemeen , niet op dien minzaa- men toon geftemd is, welken een bloot verfchil omtrend de uitlegging , aanwending: en toepasfing der Wetten en Voor- fchriften van het Recht, en het oogm-rk, om,'of te overe tuigen , of overtuigd te worden , onvermydelyk zouden vor- deren.” Dan, men moet daarby in aanmerking neemen, dat de Advocaat perMaN een oogenblik had durven twyffclen aan de wettigheid en rechtvaardigheid van de, tegen deeze Gevangenen , ondernomene crimineele procedures, En, offchoon bet niet misfen kon, of hy moest, reeds by de eertie lee- zing der Memorie van den Advocaat CALKOEN, over de anf- amofiseit, welke daarin, in het byzonder , tegen den Procureur Tapama , als Eifcher R. O. in dege, zoo van alömme, op de meest tastbaare wyze doorftraalt; over de blyken van ver- achting , waarmede hy den Burger gogLors bejeezent; over het in ’t oog loopend oogmerk, om den bedienden van 's Lamds Comptoir, BAREND JAN -WYMAR, ÍN deszelfs goeden. naam te verkorten ; en, boven valles , over de voorbeelde. 