Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
6 Resol. Stat-Gen. 6, 8 Jan.; 1 April; 1 Mei; 2, 14, 21 Junij, 1627. Resol. Holl. 21, 22 Janij, 1627. 238 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1627— religie еп al wat lief еп waard was bovendien 1. En met geld alleen was het niet te win- nen. От geen scheepsvolk te kort te komen, moest men vergiffenis beloven aan vroeger weggeloopen of wegens overtreding der tucht strafschuldig volk 2, Met zulke gasten in dienst kon de betaling niet lang haperen. Meer dan eens moest men geld, dat toevallig voorhanden was, naar Rotterdam zenden om de dreigende muiterij te voor- komen 9, In zulke benaauwende omstandigheden verklaarden de Raden ter Admiraliteit te dier stede, dat zij, niet krachtdadiger ondersteund, hunne bediening binnen korte dagen zouden moeten neêrleggen. Gelukkig dat de Staten-Generaal op het ontvangen van zulke klachten niet mede het hoofd verloren, maar terugschreven, dat die Heren zulke wanhopige brieven niet meer behoorden te schrijven: andere Gollegies waren nog meer ten achter *, еп zij behoorden evenzeer hun best te doen om de zaken gaande te houden 5, Maar al verlangden de Staten, dat anderen moed zbuden houden, in het voorjaar (van 1627) verklaarden de Gecommitteerde Raden van Holland, de Staten-Vergadering om den hoogen geldnood binnenetijds zamenroepende, zelven, dat zoo er niet dadelijk middelen werden aangewezen, zij » hunne plaats en sessie alhier (in den Haag) niet zouden kunnen houden 6.” Het vraagstuk Niet alleen door de bedreiging, dat men haar aan zichzelven zou moeten overlaten, тап Ме epeen zoo zij niet tot de vloot bijdroegen, wilde Holland де Landprovinciën bewegen: ook tot der Licenten op neutralen. het doen van zekere inwilliging was zij bereid. Het was voornamelijk op aandrang van 1 Resol. Stat.-Gen. 29, 30 Jan.; 20 Maart; 22 April; 20 Ме; 28 Julij; 26, 28 Aug. 1627. Resol. Holl. 1627. bl. 31. Bij deze gelegenheid werden de vlootvoogden op nieuw aan den plicht der voelspoeling herinnerd. Slechts jongens, passagiers of gepreste opvarenden mochten gespaard worden, benevens Vlaamsche visschers: mits onder den schijn van visschers geen vrijbuiters scho- len, die onze visschers zonder genade overboord wierpen. Evenwel bleven de zeeofficieren zwa- righeid maken in het toepassen dier wreedheid. Zij meenden, dat de eed, waarbij zij beloofd hadden den vijand te water geen kwartier te geven, verouderd was (Resol. Stut.-Gen. 12, 15, 16 April, 1627). Met het uitloven van premiën en bedreiging van schade moest men de matrozen aan dien plicht houden. Ten laatste wilde men ook hen bij eede verbinden. De Prins stelde voor, alleen hun, die zich verdedigden, de voeten te spoelen (Resol. Staf.-Gen. 3 Junij; 4, 6 Dec., 1627). 2 Resol. Stat.-Gen. 23 Febr. 1627. Van het scheepsvolk was ег één veroordeeld om binnen Rotterdam gehangen te worden. Doch de Raad dezer Stad vond zwarigheid dit vonnis te laten uitvoeren, nom in deze bezwaarlijke tijden de misvernoegden niet nog meer te verbitteren.”’ Dus stelde men voor, ook nog dien misdadiger vergiffenis te schenken. 3 Resol. Stat.-Gen. 5, 6 Maart, 1627. 4 De Admiraliteit te Rotterdam intusschen had twee millioen schald (Resol. Holl. 15 Mei, 1627). 5 Resol. Stat.-Gen. 23 Maart, 1627. 6 Resol. Holl. 1627, bl. 140. DES VADERLANDS, 259 Holland en Zeeland, dat de licenten gesloten en de handel met neutralen verboden bleef 1. De andere Provinciën, door dien maatregel van alle handelsverkeer met Duitsch- land langs de grenzen verstoken, endervonden daarvan groot nadeel, en verweten den beiden Zeeprovinciën, dat zij den landhandel licht konden verbieden, daar zij zelven zich schadeloos hielden, zoolang de handel ter zee naar Frankrijk en Duitschland open bleef. Beroofde dat verbod haar van noodige winsten, dan konden zij ook geene buitendien reeds ondragelijke lasten ter beveiliging van de Hollandsche en Zeeuwsche zeevaart op- brengen. Was het ook, zoo spraken zij, niet ongerijmd door buitengewone opbrengsten de kas der Admiraliteiten te зщтеп, die men door het sluiten van den handel op de neutralen van een deel harer gewone inkomsten beroofde? — Aan dit beklag nu wenschte Holland tegemoet te komen door het openen van den handel met de neutralen en met de dorpen, die onder contributie zaten, voor te stellen 9. Zeeland was in dit opzicht weder minder mild: zij was tegen het openen der licenten op de neutralen, verklarende dat deze zaak de ondergang van hare Provincie zijn zou. Dit advies van Zeeland en de overweging, dat de vijand tegen den aanstaanden veldtocht van de opheffing van het verbod al te veel voordeel zou hebben, brachten de Staten van Holland weder terug van hun gevoelen en van een reeds in de Generaliteit genomen besluit. Zij dachten thans de Provinciën tevreden te stellen door het aanbod eener verhooging van de con- тооЦеп op de Fransche kust tot de Somme toe, еп op де Eems, Wezer en Elbe. Amsterdam evenwel was zelfs tegen deze inwilliging. Die Stad vreesde, dat reeds daardoor de handel zou worden verlegd 3. Intusschen bewilligden: reeds niet alleen Zeeland, maar ook Gelderland, Utrecht en Friesland in het millioen ten behoeve der Admiraliteiten *, Weldra werden alle Provinciën het eens, dat of de licenten op neu- tralen gesloten moesten blijven, maar dan ook de zeehandel op de Eems еп de Wezer en op de Fransche kust tot de Somme toe, in het verbod moest begrepen worden, waarmede den Landprovinciën de grond van beklag over onbillijkheid benomen was; óf de licenten aanmerkelijk verhoogd moesten worden. Ten slotte stond Holland de sluiting toe van Eems en Wezer, en van de havens van Boulogne en Calais; dit laatste evenwel slechts onder beding dat het met toestemming van den Koning van Frankrijk zou ge- schieden. Daar nu deze toestemming alles behalve zeker was, en toch de Elbe open bleef, zoo had Hollands inwilliging voorshands niet veel te beduiden. Ook Zeeland, dat vooral bij den handel op Calais belang had, zal wel reden gehad hebben om zich te mogen vleijen, dat Frankrijk zijne Aoestemming niet zou geven. Voor het geval, dat 1 Zie hiervoor, bl. 194. 2-Zie Resol. Holl. 1627, Ы. 2. 11 Jan. з Resol. Stat.-Gen. 4, 13 Febr.; 5 Maart 1627. Resol. Holl. 26, 27 Febr. ; 7, 20 Maart, 1627. á Resol. Stat.-Gen. 11, 13, 18, 19 Maart, 1627. 1627-- 1680. 240 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | | ed 1027-- 1630. Nieuwe onder- de Koning van Frankrijk de sluiting zijner kust tot de Somme niet toestond, werd bepaald, dat de licenten, onder zekere bepalingen, geopend zouden worden 1, Het schijnt, dat Frankrijk werkelijk zwarigheid gemaakt heeft. Althans tegen het midden van Junij was er weder sprake van het openen van den handel op neutralen, evenwel met uitsluiting der oorlogsbehoeften. Doch Holland vond in eenen tijd, dat het leger te velde trekken zou, de opening der licenten niet raadzaam 2. Eerst in October, toen er weder bijna een millioen voor de Admiraliteiten benoodigd was, vorderden de Pro- vinciën op nieuw opening der licenten, die dan ook werd toegestaan 3. Dat zij, die in Holland de zaken leidden, in weerwil van al den angst en de zorgen van den toestand, onvoorwaardelijke volharding tot richtsnoer gekozen hadden, blijkt ook ten duidelijkste hieruit, dat de Staten dier Provincie alles wat aanleiding tot onderhan- deling met den vijand kon geven, afgesneden wilden hebben. In het jaar 1626 hadden de onderhandelingen over de wisseling der gevangenen grond gegeven tot allerlei ge- ruchten van besland of vrede < Dit maakte het eenigzins bedenkelijk, dat men in handelingen totden zomer van 1627 weder van onderhandelingen over uitwisseling van gevangenen uitwisseling der hoorde gevangenen. Er kwam toen een tweede contrakt van uitwisseling van gevangenen te water en te land tot stand. Van de Brabantsche zijde was wederom de Heer van MARQUETTE met de onderhandelingen belast geweest, en van onzen kant de Heer вквске., wien, wegens het overlijden van srAcHMULDER, thans de Heer Joost VAN DER HOOGE, oud- burgemeester van Middelburg, ter zijde was gesteld. De wisseling begreep ook de bniten de Nederlanden, ја, de buiten Europa gemaakte gevangenen. Voor zoo ver de buiten Europa gemaakte gevangenen betrof, was de bekrachtiging van den Koning van Spanje noodig, en de Infante had zich verbonden, binnen drie maanden Zijner Majesteits goed- keuring te verkrijgen. Tegen dit tweede contrakt nu verklaarde zich dadelijk de stem der Staten van Holland. Zij oordeelden, dat het voor het Land niet dan zeer ondienstig kon wezen, daar het scheen te zullen leiden tot afschaffing van het recht van voetspoe- 1 Resol. Stat.-Gen. 13, 24, 26, 27 Maart, 1627. Resol. Holl. 25, 27 Maart; 2 April, 1627. 2 Безді. Stat.-Gen. 12 Junij, 1627. Resol. Holl. 30 Junij, 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 8 Oct. 1627. Resol. Holl. 8, 9 Oct. 1627. А. v. р. слдрвлем І, bl. 433. 4 Zie hiervoor, Ы. 167—170. Wat wacenaan (II, p. 107) schrijft, dat hem uit echte aantee— keningen van dezen tijd (1626) was gebleken, dat er ter vergadering van Holland onder den eed van geheimhouding over bestand met den vijand was gehandeld, schijnt op eene misvatting te berusten. Werkelijk zijn de Staten, toen het op het sluiten van het traktaat van 1626 betreffende de wisseling der gevangenen aankwam, uiterst geheimzinnig te werk gegaan, maar het doel der geheimhouding schijnt geen ander geweest te zijn, dan de zucht om zoo gunstig mogelijke voor- waarden voor onze gevangenen te bekomen en de onderhandelaars пісі dan ten uiterste met onze laatste voorwaarde bekend te doen worden (zie hiervoor, bl. 170). DES VADERLANDS. 241 | Нар, tot welks handhaving nog onlangs krachtige maatregelen waren genomen 1, Schafle 1627— men dat recht af, dan zou zulks aanleiding geven tot verslapping van den strijdlust onzer 1630. bootslieden, die er alsdan op rekenen konden, dat zij op hunne beurt, wanneer zij zich gevangen lieten nemen, door den vijand gespaard zouden worden. Op grond hiervan werd van Hollands wege aan de Commissarissen , ditmaal te Rozendaal bijeen, geschreven, dat zij in geene tweede wisseling hadden te treden. Bercer begaf zich daarop naar den Haag om de Vergadering van Holland te melden, dat men reeds zoo ver was gevor- derd, dat men zich niet meer met eere terug kon trekken. Nu schoot niets over, dan te zorgen, dat, zoo mogelijk, ten minste de overloopers niet in deze genadige han- deling werden begrepen, en de Staten van Holland keurden het traktaat, den 34" Julij vasigesteld, goed, onder beding dat alle hoop op verdere: wisseling afgesneden, en aan de voetspoeling de hand gehouden werd ?. Doch nu werd den 144% Julij aan de Staten-Generaal de mededeeling gedaan, dat er zich eene zaak van gewicht bij het sluiten van het akkoord had voorgedaan. De ingezetenen van Drente en van het naburige Overijsel hadden grooten overlast van de verordeningen der Overheden van die plaatsen, welke de vijand in zijn bezit had. Dezen verleenden acten van vrijdom, doch onder voorwaarde dat de daarmede begunstigden in handen van de Geestelijkheid der plaats alle ketterij afzwoeren, en in handen van den naastaanwezigen Goeverneur trouw zwoeren aan den Koning van Spanje 3, In het voorjaar van 1627 ging de vijandelijke Overheid er toe over om predikanten en rechters in Twente buiten de sauvegarde te sluiten. De inne- ming van Oldenzaal had den toestand niet gunstiger gemaakt. Immers de werken dezer vesting waren geslecht: dus hadden de Staten er geene bezetting, bij machte om het omliggende land buiten overlast te houden, en de Koninklijke Overheden beweerden er evenveel gezag te hebben, als Hun Hoog Mogenden. Wat van onze zijde met brand- schatten en oplichten van personen mocht gedaan worden, beantwoordde de vijand met Maatregelen even harde maatregelen. Doch nu had hij, vóór het scheiden van de Commissarissen te Ten „etorsie in Rozendaal, van een akkoord ook betreffende die zaak gerept. De Heer rer Kuren, lid van de Staten-Generaal voor Overijsel, had zich met voorkennis van den Raad van State naar Rozendaal begeven. Maar om den voorslag aan te nemen of af te slaan, was een besluit van de Staten noodig. з Resol. Stat.-Gen. 4 Julij, 1626. ПІ Derr. 4 Зток. | 51 1697-- 1630, 242 ALGEMEENE GESCHIEDENIS het bedenkelijke van nieuwe woordenwisselingen inziende, en wellicht de zaak als een voorwendsel beschouwende, besloten daags daaraan, dat geen verdere bijeenkomst zou toegestaan worden, zonder toestemming van hunne Vergadering. Doch eenige dagen later kwam BERGKEL van den Prins terug met het bericht, dat Zijne Excellentie begreep, dat men liever dan in Twente het geweld tegen predikanten en rechtelijke ambtenaren te laten voortduren, op die wijze tot een schikking moest zien te komen. Alsnu be- sloten de Staten van Holland, »hoewel de meeste Leden liever hadden gezien, dat men geene conferentie meer met dep vijand had gehouden om de groote opspraak, daarin gelegen, nogtans volgens advies van Zijne Excellentie de conferentie te laten voortgaan.” — Duidelijker konden 2) hunne afkerigheid van elke onderhandeling met den vijand niet aan den dag leggen. — Het gevoelen van de Staten van Holland had deze uitwerking, dat de Staten-Generaal den Heer ren xuen aanvankelijk van alle verdere deelgenootschap aan de zaak ontsloegen: zij vonden beter, dat er geen Gecom- mitteerde uit hun midden aan de conferentie deelnam; Beacken zou met den Heer van ITTERSUM, Drost van Twente, de zaak afdoen. Doch weldra kwamen zij hierop terug, еп TER KUILEN werd tot deelneming aan de onderhandeling gemachtigd. In September (1627) vernam men, dat de Infante wat er te Rosendaal gehandeld was, niet had goed- gevonden. Nu had manguerre een nieuwen voorslag, aan hare Hoogheid en hare Raden aangenaam, en dezen verzocht hij op eene nieuwe conferentie voor te dragen. De Staten van Holland verstonden, »hoewel deze manier van bijeenkomen zeer bedenkelijk ge- oordeeld werd, dat het voor deze reize, doch alleen voor twee dagen, zou worden toe- gestaan.” Met dit advies vereenigden zich de Staten-Generaal. De bijeenkomst bracht _de zaak niet ten einde. Ten minste in het begin van November (1628) heette het, Groote span- ning in de Zui- delijke Nederlan- den, dat de Prins gaarne zou zien, dat eenige leden der Staten gecommitteerd werden om met hem over de retorsiemaatregelen in Twente in conferentie te treden, Aan dit ver- zoek werd voldaan. DES VADERLANDS. 243 6 а ee eek - — — — --. 2- 220240404 0-22... ee a - - 2. de dienaren еп raadslieden van Prins pms wiLLem van Oranje, bescherming op ons grondgebied komen zoeken, klagende over de »groote tirannij,” die hem (zeggen de aanteekeningen der Staten-Generaal) » van de andere zijde” werd aangedaan 1, Later lezen wy $, dat de Bisschop en andere Geestelijken, uit Antwerpen verwezen, zich op ons gebied nedergezet hadden, Uit zulke voorvallen blijkt, dat zelfs hooge Geestelijken afkerig waren van den gang van zaken, en het verlies der zelfstandigheid, hetwelk er het gevolg van was, onwillig duidden. Brabant en de andere Zuidelijke Gewesten wer- den als een aanhangsel van Spanje beschouwd. In Staatstukken, van onze zijde uitge- gaan, werd de Infante Goevernante voor den Koning van Spanje genoemd 9, De bena- ming van rebellen, in Brabantsche plakaten aan ons gegeven, wilde de Raad van State beantwoord hebben met den titel van Spaansche tirannij, aan de Regering der Infante te geven: men zou, zoo sloeg hij in Sept. 1623 voor, spreken van » Landen en Steden aan de Spaansche tirannij onderworpen 4.” In het voorstel door Don 000 DE MEXIA in 1627 aan de Staten van Brabant en van de andere Provinciën gedaan, strekkende tot eene naauwere aaneensluiting van de Rijken van Zijne Spaansche Majesteit 5, wer- den die Gewesten als een deel der Spaansche bezittingen aangemerkt. Dit verdroot velen in die Landen. Кеп deel der Geestelijkheid ging zwanger met het denkbeeld тап ееп. Nederlandsche Katholieke „Kerk, ontslagen van den boei van Spanje. Tot die Kerk, vleiden 21 zich, zouden de tegenwoordige Prins van Oranje en de Remonstranten zich laten overhalen, die, dachten zij (en sommige Remonstranten lieten zich werkelijk dus uit 6), zich liever met de Roomsch-Katholieken verdroegen, dan zich door de Contra- remonsiranten te laten vervolgen. Werkelijk werden er in 1627 stemmen gehoord, dat men den Roomschen hier te lande vrijheid van godsdienst moest verleenen 7. Zulk een wensch was een aanmoediging aan de onvergenoegde Brabanders gegeven, en daar de Staten-Generaal zich buiten alle dergelijke raadslagen houden wilden, zoo beantwoord- den zij zulke denkbeelden met eene eenigzins strenger handhaving van de plakaten tegen Roomsche godsdienstoefeningen 8. ° 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Febr. 1627. а Resol. Stat.-Gen. 6 Aug. 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 28 Sept. 1623. 4 Resol. Stat.-Gen. 14 Sept. 1623. 5 Zie arrsema, I, 672—675. 6 Zie een pamflet opgesteld naar aanleiding van eenen brief in dezen tijd door REIGERSBERGEN aan zijnen zwager н. DE GROOT geschreven, bij arrseMa, 658—666. 7 Zie hetzelfde pamflet bij arrsema, I, Ы. 664. De Prins, in den zomer van 1626 te Emme- rik zijnde, meende, evenzeer als de Goeverneur dezer stad, Graaf wILLem vaN Nassau, de proces- sies der Katholieken aldaar niet te moeten beletten (Resol. Stat-Gen. Sept. 1626). | 8 Archiv. de la Mais. d'Or. S. П, Т.ІП, І. 476, р. 12. Resol. Stat.-Gen. 6 Febr.; 10 Sept. 1627. 31 * 1027-- 1630. 1627— 1680. 244 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Eeen eeen In dezen slaat van zaken deden Hun Hoog Mogenden en de Prins aan het hoofd onzer landmacht het hunne om én Spanje én den Keizer te toonen, dat wij, met of zonder de toetreding der Zuidelijke Nederlanders, gezind en bij machte waren om onze Maatregelen zelfstandigheid еп onafhankelijkheid te handhaven. Nadat in den zomer van 1626 de om het land voor den overlast des Over- en Neder-Betuwe en de Tielerwaard van allen overlast des vijands en van de vijands te bewa-. ren, invordering van oorlogsbelasting bevrijd geworden waren door den aanleg van wijkschan- sen en wachthuizen, en door de. regeling van de dienst der gewapende boeren 1, was men er tegen den winter van hetzelfde jaar іп die streken weder op uit, om zich on- der 75 vijands contributie te begeven. Doch de Staten gingen dit te keer, en vonden іп den Heer van zorren, amblman van de Neder-Betuwe, den Heer van HEMMEN, ambt- шап van de Over-Betuwe, en den Heer van немевт, ambtman van de Tieler- еп Bommelerwaard, een krachtigen steun. De Jonkers, wier bedrijf die laf hartigbeid was , zouden gevangen genomen en anderen ten voorbeeld gestraft worden 3, — Ook van den Oostkant was men bedacht op maatregelen om den landzaat gedurende den winter in geval van vorst voor den inval des vijands te behoeden. Vooral op aandrang en door de voorschotten van Holland werd gezorgd voor het openhouden en bezetten van den IJsel 3 Toen de vorst aanhield, maakte de Prins aanstalten om naar de Oostelijke grens te trekken, en zond eenige Compagniën met wagens en matrozen derwaarts, die hij weldra zelf volgde * En toen nu de zomer naderde, besloot hij te velde te trek- ken, een maatregel, met welken de lichting van een 40-tal Compagnién. waardgelders ter vervanging van de soldaten in de garnizoenen gepaard moest gaan 5. Maar om ’s Prinsen voornemen ten uitvoer (е brengen, was er geld noodig, en bovendien maakte Lijne Excellentie zwarigheid om te velde te gaan zonder de ongerepartieerde ruiters en voelknechten, tot wier onderhoud alleen 150,000 gulden noodig zouden zijn. Holland voorzag daarin steeds door het » иегропегеп” van haar krediet; maar hare ontlasting , — 1 Resol. Stat.-Gen. 13, 17 Junij, 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 9, 19, Nov.; 5 Dec. 1626. 5, 6, 8, 10, 13, 15 Maart, 1627. Dat even- wel die straffen niet al te streng toegepast zullen zijn, laat zich denken, daar de Steden aan den Waalkant zich nog in За 1627, bij het aannemen van sauvegarde van den vijand, konden verontschuldigen door te wijzen op het voorbeeld van de Steden Buren en Kutlenburg: de eerste eene Heerlijkheid van den Prins van Oranje, de andere van den Graaf van Kuilenburg. Eerst wanneer deze zich mede verbonden, den vijand gewapenderhand uit het -land te houden, zouden ook zij zulks doen. De Staten-Generaal deze klacht vernemende , zouden den Prins еп den Graaf over de zaak spreken.’ Resol. Stat Gen. 13 J alij, 1627. | з Resol. Stat-Gen. 26 Nov. ; 1 Dec. 1626. 1 Apr. 1627. 4 Resol. Stat.-Gen. 7 Dec. 1626. 22, 26 Jan. 1627. 5 Resol. Stat.-Gen. 12, 24 Junij, 1627. a. v. D. careLLEN, 1. bl. 425. DES VADERLANDS. 245 Dus achtte zij dit het 1627— 1630. door de andere Provincién beloofd, bleef steeds achterwege. geschikte tijdstip om te doen gevoelen, dat als de andere Provinciën geen geld gaven, de veldtocht zou moeten achterblijven. Evenwel op nieuwe beloften verschafte Holland weder geld 1, Dadelijk na de plechtige ontvangst van de Ridderorde ‘van den Kouseband, begaf zich de Prins den 8% Julij naar het leger. Den 18den derzelfde maand brak hij op van Emmerik naar den kant van Millingen, met het doel om van daar naar Grol voort te trekken, ten einde te zien of de vijand hem tijd zou laten deze plaats aan te tasten. Beleg om Grol Dit gebeurde: reeds den 20% was de vesting ingesloten. Zij was tegen het beleg niet geslagen. van nieuwen voorraad noch van versch volk voorzien, zoodat de bezetting slechts uit 7 Compagnién yoetknechten en ééne Compagnie ruiters bestond 2. In de stad had marraus | VAN DULCKEN het opperbevel. Onder den Prins waren met het beleg belast Graaf ERNST casn en Jonker WILLEM VAN NASSAU VAN DER LECK, natuurlijke zoon van Prins mavRITS еп Luitenant-Admiraal van Holland. Den 26sea begon het kanon te spelen еп werden de loopgraven geopend. Die van binnen deden met uitvallen en schieten al wat mogelijk was. De Commandant werd al spoedig gekwetst en vervangen door LODEWIJK УЕВВЕПСКЕН, ridmeester van de Compagnie ruiters еп zoon van den Audiencier te Brussel. Den 7den Augustus waren de loopgraven tot aan de grachten gebracht, en werden maat- regelen genomen om deze te dempen. Doch nu naderde de vijand (Graaf HENDRIK VAN DEN BERG lag met het Spaansche leger bij Wesel) van den kant van Stadtlohn en Südlohn, om zich weldra ook noordelijk voor de belegerde stad, te Eibergen, te vertoonen. De Prins liet den belegeringsarbeid deswegens niet staken: slechts hield hij zich met eene genoegzame macht gereed om den aanval van buiten af te slaan. Trouwens de vijand trok zonder aanval gewaagd te hebben af: het gebrek aan foerage, want alle voorraad was door ons leger opgeruimd, dwong hem af te deinzen. Intusschen was het een wedstrijd tusschen onze Engelsche en Fransche korpsen, wie van beiden het eerst over de gracht zou zijn, еп de Prins loofde voor dengenen, die deze eet genieten zou, een | prijs uit van 5000 gulden. Іп den nacht tusschen den 1bden en den {6den deed Graaf HENDRIK VAN DEN BERG een enkele poging tot ontzel: een schans door Schotten bezet, behoorende tot het kwartier van Graaf вит, was het punt, waar hij den aanval deed; doch hij werd afgeslagen. Nog denzelfden dag raakten de Franschen, en daags daaraan de Engelschen over de gracht. Nadat nu de vijand uit den walgang gedreven was, ging het aan сеп ondermijnen van den wal. De belegerden begrepen geen ontzet іс kunnen hopen, maar beschouwden eershalve hunne taak nog niet als geëindigd. Toen evenwel de mijn der Engelchen zoo ver was gevorderd, dat er de brand in gestoken 1 Resol. Stat.-Gen. 24, 25 Junij; 3 Julij, 1627. Resol. Holl. 22, 25 Junij, 1627. Zie hiervoor, bl. 214. 2 Resol. Stat.-Gen. 20 Julij, 1627. Resol. Ной. 22 Julij, 1627. 246 ALGEMEENE GESCHIEDENIS а о) 1627— kon worden, en alles tot den slorm gereed was, liet de Prins de stad opeischen. Doch 1980. de belegerden wachtten de ontbranding der mijn af, en keerden de belegeraars tot driewerf toe. Bi deze gelegenheid sneuvelde утплем van nassau. Na het schot, dat hem velde, vielen er nog slechts een tweetal schoten; want met de ontploffing van _ De stad geeft eene tweede mijn bedreigd, gaf de bezetting zich over. Den 19 Augustus werd het zich over contrakt van overgave geleekend: met wapenen, bagage, en met alle krijgseer zou de bezetting aftrekken. De Spaansche beambten mochten ongemoeid de stad verlaten, gelijk mede de Geestelijken en al wie verder verkoos ‚ dezen zoowel als genen binnen behoorlijke termijnen 1, Niet gering was de indruk door de inneming van eene vesting gemaakt, voor welke Prins MAURITS tweemaal het hoofd gestooten had. Dezulken die droomden van een verzoend Nederland, zagen reeds in PREDERIK nenna den Vorst van het hereenigde Rijk. Vorne drukte uit wat er in den geest der zoodanigen omging, waar hij de Nederlanders af- vraagt: »wat eere zij nu voor WILLEMS dappren zoon bereidden,” en de verschillende Provinciën uitnoodigt, »zamengestrengeld, met gravenband en mijter en hertogelijken __schepter te komen: hij (de dichter) zou haar voorgaan met zijne cither: een andere leid- star kende hij niet dan ’tlicht dat van °з Prinsen helmtop blonk.” Prins немовтк moest Vorst worden in Spanjes plaats: want »de Hemel had besloten der mindere Vorsten groei tot tuchtiging der groote ?! Anderen, daarentegen, die den Prins met achter- docht gadesloegen en hem van neiging tot bestand verdacht hielden, werden door die krijgsdaad dubbel verrascht 3, еп nicnELmuv kon naauwelijks gelooven, dat de Staten, zonder alsnog het subsidie uit Frankrijk ontvangen te hebben, aanvallender wijze wa- ren te werk gegaan <, Inderdaad was dit wapenfeit een sprekend bewijs, dat de Keizer van ons geene zwakheid te wachten had, en dat Frankrijk eenmaal op ons zou kun- nen rekenen. Wat serxoza betreft, deze had sedert eenigen tijd de oogen bepaaldelijk op Holland en Zeeland gevestigd, ten einde, door te toonen wat hij ter zee en ор de stroomen vermocht, die Provincies tot het besef te brengen, dat het raadzaam was zich met hem op de eene of de andere wijze te verstaan. Hij zag niet ongaarne, dat de Prins met het leger der Staten in Gelderland werd bezig gehouden. ит € Jastte een voldoende krijgsmacht zich te Zandvliet te nestelen, aan de Schelde 1 Апзкил, Г, 680—684. Мет. de Fred. Henri, р. 42—48. А. v. р. career, 1, bl. 429, 430. 2 Lie уомовъз Verovering van Grol. 3 ү. р, CAPELLEN, I, р. 425. 4 Аизвил, l, р. 684. DES VADERLANDS. 247 C а ne "НЕЗ tusschen Bergen op Zoom en Antwerpen gelegen. Dit was een bedreiging voor ge- 16297-- heel Zeeland, hetwelk van hier langs de beide Scheldearmen gemakkelijk te naderen 1030. was, еп van den anderen kant was de tegenwoordigheid aldaar van eene vijandelijke macht, terwijl de Prins met het leger der Staten verre af was, eene uitnoodiging en aanmoediging van dezulken in Zeeland, die zich in verstandhouding met зрІЧОҺА voor eene andere staatkunde mochten willen verklaren. — Zeeland was nog altijd uiterst flaauw in de behartiging van de plichten door de Unie haar opgelegd. In weerwil van de belofie door de Zeeuwsche Admiraliteit gedaan 1, verschenen er den ganschen zomer nagenoeg geene Zeeuwsche schepen om te kruisen op de Vlaamsche kust, en te ver- geefsch was de gedurige waarschuwing, dat Zeeland, ‘zoo het zich 200 weinig Бецтегде, geen aandeel іп het millioen, voor de Admiraliteiten bestemd, zou genieten 9. In het begin van Augustus (1627), toen de vijand reeds troepen verzamelde om iets langs de Schelde te. verrichten, was er bij de Staten-Generaal alweder sprake, dat Zeeland door den Raad van State zou bezonden worden om deze Provincie aan te manen, haar aandeel аап de legerlasten te betalen en haar ook in andere opzichten aan hare ver- plichtingen te herinneren. Vóór het zoover kwam, ontboden de Staten-Generaal de aanwezige secretarissen van Zeeland en hielden hun voor, dat de Ontvanger-Generaal geen raad wist om aan geld te komen. Holland had goeden wil en geld, maar moest zich de handen gebonden achten, zoolang de andere Provinciën hare quote in twee maanden soldij niet opbrachten, еп nu haperde het voornamelijk aan Zeeland. Zou de zending van eenige leden van den Raad van State naar Middelburg iets uitrichten, dan moesten de Staten van Zeeland hunne zitting een paar weken vervroegen. Dit evenwel verkozen zij niet te doen. De Heeren neck en свотз kwamen te Middelburg en vertrokken weder onverrichterzake onder protest 8, — In zulke omstandigheden trof de krijgskundige vertooning van sprnova aan den oever der Schelde. Doch en de wan- kelmoedigheid van de voorstanders eener veranderde staatkunde, en de invloed der vast- beradenheid van Holland, en de spoedige gunstige afloop van den veldtocht in Gelder- land, brachten te weeg, dat alles bij het oude bleef en dat de bezetting en bevestiging van Zandvliet geene gevolgen had. De vijand had zich veel voorgesteld van eenen aan- slag tegen het eiland van Goes, hetwelk wegens den Gelderschen krijgstocht nagenoeg van garnizoen ontbloot was: het was kermis in de stad, en dit scheen het landvolk, ер alles behalve ’slands verdediging bedacht, derwaarts te moeten lokken. 3 Resol. Stat.-Gen. 6, 8, 9, 31, 21 Aug. 1627. 1627— 1630, 248 ALGEMEENE GESCHIEDENIS — — sche troepen waren. Inmiddels liep al het volk te wapen, en de Katholieken toonden zich even ijverig als de Gereformeerden tot bewaring van lijf en goed 1. — Ор het сег е bericht van 75 vijands onderneming hadden de Staten-Generaal den Prins te velde verzocht, voor het zenden van troepen naar Bergen op Zoom te zorgen, en later maan- den zij de Zeeuwen tot behoedzaamheid aan. Intusschen was Grol veroverd, en ver- zochten de Gecommitteerde Raden van Zeeland om de Aoezending van eenige Compag- niën, hetgeen thans eene gemakkelijke zaak was 9. Met dit al bleef de vijand zijne sterke stelling te Zandvliet 3 inhouden. Het scheen niet raadzaam eene poging te doen om hem van daar te verdrijven; maar de Prins deed alles wat strekken kon om zijn verblijf aldagr onschadelijk te maken. Onder bevel van den Goeverneur van Sluis liet hij troepen post vatten ten zuiden van Zandvliet bij Lilloo, en aldaar op den weg naar Zandvliet het fort Blaugaren en een ander fort Frederik Hendrik stichten. Deze plaats bezocht de Prins in persoon in de maand October (1627). — Was voor Grol zijn neef ууплем VAN NASSAU in zijne nabijheid gesneuveld, hier kwam hij op nieuw in levensgevaar: bij het uitstappen van een sloep werd de kapitein, die hem daartoe de hand reikte, door een kanonskogel doodelijk getroffen. — Voorts werd voor de veiligheid van de tegenoverliggende Zuid-Bevelandsche kust gezorgd, terwijl de vereeniging van Bergen op Zoom en Steenbergen, door middel van twee forten, weldra een vernieuwd beleg van de eerste dezer plaatsen tot eene onmogelijkheid maakte +. Maar terwijl wij dus te lande voordeel behaalden, zonder daartegenover noemenswaarde schade te lijden, scheen onze zeemacht meer dan ooit bedreigd.’ In het begin van Augustus (1627) had men zekere berichten, dat er Spaansche schepen op de Vlaamsche Staat van zaken kust te wachten waren. Пе Luitenant-Admiraal van Zeeland, van ponr, verscheen in op zee. persoon ter vergadering der Staten-Generaal om voor te stellen, dat men bij het naderen van dat gevaar de schepen ontbieden zou, die in de Noord-zee kruisten. Op dit voor- slel moest de bedenking volgen, vooreerst, dat die kruisers niet zoo spoedig bij de hand konden zijn, en ten tweede, dat nog zeer onlangs door’ den Agent van cracav bij missieve uit Elseneur geklaagd was over den geringen ijver onzer kruisers in de Noord- zee 5, en zou men dan nu hunne dienst geheel opschorten? — In dezen staat der zaak wisten de Staten op dat voorstel van var porr niets beters te doen, dan zich voor te nemen in de versterking der zeemacht op de Vlaamsche kust te voorzien totdat de kruisers terug zouden zijn, den Luitenant-Admiraal intusschen gelastende zich zelf der- 1 Aitsema, І, 684. Resol. Stat.-Gen. 2, 3 Sept. 1627. 2 Resol. Stat-Gen. 5, 7, 9, 22, 24, 26, 27, 30 Aug.; 5, 6 Sept. 1627. з Resol. Stat.-Gen. 4, 6, 9, Sept. 1627. 4 Мет. de Fred. Henri. р. 48, 49. Arrsema, I. р. 635. | 5 Resol. Stat.-Gen. 2 Aug. 1627. DES VADERLANDS. 249 тғаагіз te begeven 1, Spoedig verzekerde men zich, dat де schepen van de contingenten der drie Hollandsche Admiraliteiten op de kust aanwezig waren, hetgeen eenige ge- ruststelling scheen te moeten geven, al was het ook, dat de Zeeuwsche schepen aldaar nog steeds ontbraken *, Maar te gelijker tijd scheen ook voor de veiligheid der Noord- zee gezorgd te moeten worden, en de Provincie Holland voerde feiten aan, die daarvan de noodzakelijkheid moesten doen gevoelen. Zeven buizen waren voor Tessel door vijf Duinkerkers genomen. Dertien Duinkerksche schepen en een Biscayer, zoo zeide men in de Vergadering van Holland, in de omstreken van Hitland aangekomen, waren den 2ysten Augustus (1627) slaags geraakt met zeven Nederlandsche oorlogschepen, ter be- veiliging der haringvisschers bestemd, en hadden er drie van vermeesterd; de overige waren gevlucht. Op het vernemen van dit voorval schreven de Staten-Generaal de Col- legies ter Admiraliteit dadelijk aan, om alle beschikbare schepen ‚ hetzij tot convooi of kruisvaart bestemd, zoo spoedig mogelijk naar de kust te zenden, en de verschillende Handelscompagnién, tot de Groenlandsche Compagnie en de Moscovievaarders toe, te ver- manen, het land, gelijk zij verplicht waren en menigwerf beloofd hadden, in dezen plotselingen nood bij te staan en hare schepen mede naar de kust te doen stevenen. Maar tevens zonden zij derwaarts de order, dat de Luitenant-Admiraal of de Comman- deur, zonder de kust te ontblooten, den vijand zou gaan opzoeken, en zich. » 200 veel door Gods hulp zou kunnen geschieden” van zijne scheepsmacht zou zien meester te maken. Vooral Holland drong op dit laatste punt aan. Minstens 24 buitengemeen toe- geruste en met soldaten bemande schepen wilde deze Provincie onder van ровр op de hoogte van de Maas vereenigd hebben. Zij scheen daarbij niet te tellen, dat zoo doende de Vlaamsche kust noodwendig moest ontbloot worden: want ook de convooijers zouden niet zoo haaslig derwaarls spoeden op een tijdstip dat er meer dan honderd haringbuizen voor Enkhuizen gereed lagen, die uit wilden zeilen en daartoe om acht in plaats van drie oorlogschepen ten convooi verzochten. Daarbij kwam dat de Oost-Indische Com- pagnie gansch geen schepen beschikbaar had, en de West-Indische Compagnie slechts twee of drie schepen, doch onbemand en onvoorzien van kruit en lood, zou leveren. Doch de Commandeur осавт had immers gemeld, dat men met weinig schepen op de kust in staat zou zijn het binnenloopen der. Spaansche schepen in de Vlaamsche havens te beletten 8, — Hoe het zij, het valt moeijelijk het vermoeden te onderdrukken, dat mannen van invloed en gezag in Holland dien Spaanschen schepen het binnenloopen niet belet hebben willen zien. Bij de onderhandelingen, namelijk, over een nieuw ver- drag tusschen Frankrijk en onze Republiek was er sprake geweest van vloten van ’s Konings bondgenooten, die, ‘als zij in deze wateren kwamen, door de onzen niet 1 Resol. Stat.-Gen. 6 Aug. 1627. | 2 Resol. Stat.-Gen. 9, 22 Aug. 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 28 Aug.; 8, 9, 10, 13 Sept. 1627. Resol. Holl. 8, 9, 11 Sept. 1627. Ш Deen. 4 Stuk. 52 1627-- 1630. ° 250 ALGEMEENE GESCHIEDENIS l 1627— aangerand zouden тореп worden 1. Zulk еепе vioot nu zou ег thans werkelijk in de ` te verwachten Spaansche schepen aanwezig zijn, en, al was het verdrag, waarin dat artikel voorkwam, niet bekrachtigd, de mannen, welke aansluiting aan Frankrijk wil- den, zullen dit Rijk toch gaarne de bate van dat artikel gegund hebben. Frankrijk werd heftig door de Engelsche zeemacht bedreigd, en іп zijne maatregelen tegen Rochelle belemmerd. Kon nu onze Republiek niet, even als vroeger, den Koning openlijk schepen tot bijstand zenden, zoo moest zij (dit verlangde Frankrijk) ten minste toelaten, dat de met dat Rijk op dit oogenblik bevriende macht van Spanje in deze wateren ter beteu- geling van Engelands aanslagen versterkt werd: daartegen verbond de Fransche Regering zich gaarne, dat het door ons oogluikend doorgelaten Spaansche eskader ons niet zou deren. Dus schijnt men in Holland, toen men, de kust in allen gevalle min of meer ontblootend, eene vloot in zee gezonden wilde hebben om, zoo als de Hollandsche Heren voorgaven, de visschers te beschermen, en zoo als de Staten-Generaal bedoelden, de bewuste Spaansche schepen op te zoeken, wel te hebben geweten, dat die schepen onze vloot niet zouden afwachten, maar van de gelegenheid gebruik zouden maken om zich in Duinkerken of elders in den omtrek te bergen. Althans den 101 September kregen de Staten door een schrijven van Kapitein zierneBBER (200 het schijnt, dezelfde die met drie andere kapiteins aan de ontmoeting met de 14 vijandelijke bodems door - Spsanschede vlucht ontkomen was ?) het bericht, dat de vijand den 9¢= met 17 schepen ис ана uit Biscaye zonder veel schade te Duinkerken was binnengeloopen. ‘Dadelijk be- пеп, greep men, dat nu de voornaamste reden tot de buitengewone uitrusting vervallen was. Evenwel, al wenschte men-de West-Indische Compagnie voor hare bijdrage te bedanken, en de haringbuizen niet langer, door haar de vereischte geleischepen te onttrekken, in de haven terug te houden, toch was er nog sprake om de beraamde onderneming ter zee door te zetten. Alvorens zich naar de Kust te begeven, zou de vloot kruisen tegen de Duinkerkers, die nog in zee waren 3, Dit was juist het ge- schiktsle middel niet om de reeds binnengeloopen schepen te beletten weder uil te loopen en de zee dubbel onveilig te maken. 3 Resol. Stat.-Gen. 13 Sept. 1627. Resol. Holl. 13 Sept. 1627. * Resol. Stat.-Gen. 27 Sept. 1627. -” DES VADERLANDS, 251 hebben den Bagelschen, die erger dan ooit op onze ze schepen beslag legden, onizag in 1627— te boezemen: het gevaar der visscherij schijnt eenigermate ееп voorwendsel geweest te l zijn. Intusschen ontstonden er geruchten, die de scheepskapiteins, welke met die veer- tien Spaansche schepen slaags geweest waren, in verdenking brachten, of zij wel op- rechtelijk den toeleg gehad hadden om den vijand afbreuk te doen. De Staten waren verplicht, ілкғневввв en de drie andere kapiteins met hunne onderhebbende officieren in verzekerde bewaring te laten nemen en aan een verhoor te onderwerpen 1. Maar, wat erger was, de Engelschen hadden het plan doorgrond: zij zagen in, dat de Repu- bliek niet onpartijdig was tusschen de-Franschen en hen, daar alleen door onze oog- luiking aan Frankrijk eene versterking zijner zeemacht ten deel stond te vallen, die zij reeds smts Februarij met zorg vooruitgezien hadden 9. Daarenboven, er werden in Amsterdam en Enkhuizen, ten spijt van carrerons verzoek om zulks te beletten 3, een tiental schepen voor Fransche rekening uitgerust. Konden die bodems, die Neder- landsche officieren aan boord zouden krijgen *, mede veilig uitloopen, dan was de Fransche zeemacht spoedig de Engelsche te sterk. Dat nu verlangde Engeland te ver- hoeden, en ons tegelijk onze, partijdigheid betaald te zetten. Den den October tegen Een Fransch schip wordt door het vallen van den avond liepen zeven Engelsche oorlogschepen » met omgeslagen vlag- 3 de Engelschen i in de haven van Tes- gen, onbekend”, °з lands oorlogschepen en eenige Oost-Indische schepen voorbij zeilende, … veroverd. Tessel binnen en vielen een van de Fransche schepen aan, welke aldaar op het uit- zeilen lagen. Tot in den duisteren nacht toe aan het kanonvuur blootgesteld, moest die bodem met slechts 55 man, waaronder 16 Nederlanders, bemand, zich ten laatste overgeven. Dadelijk werd door de Admiraliteit van Amsterdam last gegeven om, door het wegnemen van tonnen en door verbodsbevelen aan onze loodslieden, den Engel- | schen het wederuitloopen te beletten, en tevens eenige onzer oorlogschepen voor de haven op de wacht te stellen. De Staten-Generaal van hunne zijde, in overleg met den Raad van State, die ter vergadering ontboden werd, besloten eenige staatslieden naar de plaats der gewelddadige ontmoeting te zenden, en de vijandelijkheden, zoo zij nog voortduurden, door goede woorden te doen eindigen: zoo dit niet baatte, zouden zij onze oorlogschepen tusschen de beide partijen post laten vatten, met order om terug te schieten, zoo zij van eene der beide zijden last leden. Negen Heren, waaronder cars, eenige leden van de Staten van Holland uit het Noorderkwartier en een lid van den Raad van State, trokken naar den Helder. Zij vernamen, onderweg, dat het getal En- gelsche schepen later aangegroeid was, zoodat er 15 aanwezig waren, terwijl er niet 1 Resol. Stat-Gen. 15, 30 Sept. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 8 Febr. 1627. 3 Resol. Stat-Gen. 10, 18 Sept. 1627. Resol. Holl. 10, 17 Sept. 1627. 4 Resol. Slat.-Gen. 23 Sept.; 2 Oct. 1627. 1627-- 1630. 252 ALGEMEENE GESCHIEDENIS У meer dan 6 Staatsche voorhanden waren, waarbij trouwens 7 of 8 schepen van de Oost- Indische Compagnie geteld konden worden. Alsnu zorgden zij, dat deze laatste by de hand bleven, en dat onze scheepsmacht van elders versterking mocht bekomen, — Intusschen was de Prins, die op de hoogte gehouden was van al wat er zorgelijks in de laatste dagen was voorgevallen, op aandrang van de Staten van Holland, die om het gewicht van het oogenblik bijeen bleven, te °з Gravenhage uil het leger aangekomen 1, Den 14 October deden in de tegenwoordigheid van den Prins, van Graaf Енязт ca- зімі en den Raad van Slate, de Gecommitteerden, uit Tessel teruggekomen, verslag, en meldden, dat bij hunne aankomst aldaar de meeste Engelsche schepen met het ver- overde Fransche schip vertrokken waren: alleen- de Vice-admiraal en de Schout-bij-nacht waren achtergebleven, waarbij vijf kleine schepen gekomen waren, die, zoo als men zeide, met toestellen geladen waren om brand te stichten. De Gecommitteerden hadden de acht Staatsche schepen, alstoen aldaar aanwezig, gelast, zich rondom de Engelschen te scharen om hun het uitloopen te beletten. — Op dit bericht begrepen Hun Hoog Mogenden, dat, zoo wij de Engelsche schepen bezet hielden, men in Engeland op onze schepen in nog grooter aantal beslag zou leggen, dan men nu reeds deed, en dat wij bovendien onze oorlogschepen beter op de Vlaamsche kust konden gebruiken. Dus zou men zich tot een betoog van beklag bij den Engelschen Ambassadeur, gepaard aan een verzoek om voldoening, bepalen. бомжкізмік maakte met pauw lid uit van de Com- missie, die deswegens tot CARLETON gezonden werd. De Ambassadeur antwoordde, dat de Nederlanders ook wel eens schepen van hunne vijanden in de havens van den Koning van Groot-Britannië hadden aangetast: hij kon geen voldoening geven. Het verzoek zou hij overschrijven, en zijnen neef naar Tessel zenden om te vernemen of de Engelsche schepen, die daar waren, order hadden om te blijven; hadden zij zulks niet, dan zou hij ze vermanen zich te verwijderen, mits de Staten beloofden de uitrusting voor Frank- rijk te slaken; en in het andere geval, zou hij ze voor het minst ontraden den Fran- schen schepen verdere vijandelijkheden aan te doen 2. De houding Doch hoe gedroegen zich dé Staten bij die voor den Koning van Frankrijk 200 grie- van den Fran- schen Gezant bij Yende bejegening tegenover den Ambassadeur van dezen Vorst in den Haag? Sedert deze zaak, den 502 Augustus (1627) had ropewisk de Staten openlijk, op grond van het verdrag van Compiègne, om twintig schepen verzocht tot zijnen bijstand, ten einde.de bedoe- lingen der Engelschen te verijdelen, die reeds op Ré geland waren om Rochelle in haar verzet tegen den Koning te stijven. Zonder eene uitbarsting van misnoegen hier te lande zou het niet mogelijk geweest zijn, dit verzoek toe te staan. Ook ried de Prins onzijdigheid aan tusschen Frankrijk en Engeland. Dus wachtie p'esprssrs, in weêr- 1 Resol. Stat.-Gen. 6, 8, 9, 10, 11, 12 Oct. 1627. Resol. Ной. 9, 10, 11 Oct. 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 14, 15 Oct. 1627. Resol. Holl. 14, 15 Oct. 1627. DES VADERLANDS, 255 wil van al zijnen aandrang, te vergeefs op een bevredigend antwoord 1, Meer dan eene maand lang had hij gewacht, toen die noodlottige gebeurtenis voorviel. Alzoo was er wel reden om te trachten hem neder te zetten: want wat was natuurlijker, dan dat hij vermoedde, dat de Engelschen dus gehandeld hadden met oogluiking van die groote partij in ons land, welke de uitrusting van eenige schepen voor Frankrijk als eene bedekte hulp tegen Rochelle ergerde? Dadelijk op het vernemen van het feit kwam D’ESPESSES zich voor de Staten beklagen en verzocht Hun Hoog Mogenden op het ge- beurde order te stellen, opdat er niet in strijd mocht gehandeld worden met de allian- tie tusschen zijnen Koning en de Staten (waarvan dezen juist dezer dagen door de ontvangst van een termijn van het subsidie de aangename uitwerking genoten hadden). Van het voorbarig woord van een lid der Staten (zoo het schijnt) gebruik makend, beweerde de Gezant, dat de Nederlandsche Regering den Koning schadeloosstelling voor het verloren schip schuldig was *. Dit waren Hun Hoog Mogenden gansch niet gezind te erkennen. Niettemin, toen zij het besluit genomen hadden om zich van alle weér- wraak op de Engelsche schepen binnen Tessel te onthouden, begrepen zij zich bij den Franschen Gezant te moeten verontschuldigen, en lieten hem door eene Commissie be- tuigen, dat het gedrag der Engelschen hen zeer verstoord had; dat zij de gepleegde ge- welddadigheid niet hadden kunnen verhoeden, en voortaan order zouden stellen. Deze verklaring echter deed niet veel af. D'rsrrsses vernam sedert, dat er te Rotterdam volk ten dienste van den Koning van Engeland werd bijeengebracht, en liet zich wijsmaken, dat bij den aanval tegen het Fransche schip de Nederlanders, die zich daar bevonden, niet tegen de Engelschen hadden willen vechten, ja, de Franschen verraden hadden, en dat de Oost-Indievaarders op den Franschman geschoten hadden. Deswegens be- klaagde hij zich, en tevens verzocht hij, dat de Admiraliteiten gelast mochten worden, al hare schepen naar Tessel te zenden, waar, zeide hij, nog meer Engelschen te wach- ten waren: de Amslerdamsche Admiraliteit, meende hij, had ondersteuning tegen de Engelschen geweigerd. Om, zoo mogelijk, te keer te gaan, dat de Ambassadeur der- gelijke ongunstige geruchten naar zijn Hof opzond, beloofden hem de Staten, dat de Fransche schepen, zoo lang hij ze nog in eene onzer havens houden wilde, als Ne- derlandsche schepen zouden bewaard worden. — Doch in weêrwil van де: voorzorg der Staten, nam de Koning het bericht, toen het hem ter oore kwam, vrij ongunstig op. 