Maleisch-Nederlandsch woordenboek
^ m) (beter ijöiilot), mengroiifot, rekken, zoo als bv. touw , leder en dergelijke; trekken aan iets rekbaars, zoo als bv. een zuigend kind aan den tepel van de borst; éiifötan, waaraan gelrokken wordt, bv. de tepel; wat gerekt is; penjf^oiif ot , welks n€Uuur het is te rekken; wiens gewoonte het is te trekken, bv. een zuigend kind; wie of wat rekt enz, i^ a> ^), m^]ig:óiifal(-]ig:aiifik, op verschil- lende wijze heen en weder waggelen, zoo als bv. de tanden van een oud man, of de palen van eene oude omheining. L^ a> a) (minder gekuischt öt|ol^), mpni^ö- ijok, toeduwen; opdringeti, bv. iets dat men niet wil koopen, een meisje, dat men niet wil hebben; pogingen aanwenden of stappen doen, om iets bv. een verzoek, te verkrijgen; najagen, in dien zin; t& k^- t&höean önjo^q^, z. otjoV. 2$) I. ah (kort uit te spreken), interj. van ) 157 wi*eveU afkeer, weigering, onwil of onge- duid; meng^liken , zijn afkeer uitdrukketi over iets, II. ar., interj. van droeflieid of pijn: ach; helaas, 2$) öli, interj., o/ ooic als uitroep, wanneer men zich vergist heeft of overtuigd is ge- worden; ohl djik^ b^gitoe, ol als het zoo is; oh! salah kit^, o/ wij hebben het mis, /5 / ]\jb) plur. van Jjt). ys ju6 1 of ^W plur. van Ja\. yl \,^^y>sit>S plur* V2in ixfci; / c^ VaI^) plur. van Ujt. / c l JUib) ar. (mal. oelibfth), plur. L;.^^), ■ toerusting ; wapening ; krijgsvoorraad ; vesting werken. y > y Q y c^ ^ ^ ^ L2S\X6 ) ar., twee niets beteeke- nende woorden, gevormd door de acht letters, die de AV. opvolgend (te beginnen met )) aan de jaren van hun achtjarigen cyclus g^ven. •x- (J(i& > ihad (uitspraak van Afc, T.), ver- bond; belofte. — [L.]. / c )4\C^) ar., het geleiden van de nieuw ge- il huwde naar haren echtgenoot; het leiden van een offerdier naar Mekka; het aanbrengen en aanbieden van een geschenk. ) ySb) plur. van yyt CU CS . \sb) (lual. ahll) ar., plur. ^i^h JU! , JUT, ^^Lfiib) en cL^ift) , volk; metischeti, die tot ecnig persoon, plaats, regeering, ambacht of instelling behooren; familie; iemand van *t vak; ahli n^gri, burger; a. diwan, of a. mabkamah, lid van een* raad; f)j^^) (J^f, bloedverwant; ^joJlI) (J:bl, zekere bloedver- want, aan wien een l)epaald gedeelte eener erfenis (t/y) toegekend is; ïJUalf Ja), iemand die geene godsdienstoefeningen ver- zuimt. . kCb ) *Wij verb. van Jjbl. i^ QS jAj6 ) ar., adv., dienende ter verwelkoming, ^ * c c ongeveer =s welkom, hier; cJ^JiftK ^c ^^ ^c i. *■ wel/com, u, hier; ï^^ïib], welkom, hier; j^f^\^ 7*7^^ ^ ^^ ^^> tva/Zrom, welkom hier, met vreugde en genoegen. y CS lU^Aift) CU LSjJbf plur. van Jjtf. '-r c f y c j\ ^ f^) ar., het veronachtzamen; het ver- waarloozen; het verzuimen; veron^ achtzaming; verwaarloozing ; verzuim. y CS ^^VaA) plur. van jj^. ' • c % óJJb) isd U» ^ 0-^ (JOLc6) plur. van Sj^. 4X5) alio, inlerj. om ie roepen; meni^ho- ken, mei alió roepen, ) 4X6) ?•*!''• van ufy*^- / ei A^ Ai&) (mal. ahwijafa) plur. van )yb. ^ / C ) I- SJoe, jav., schoon. — [C.]. » II. z. bij j^ï. / C) plur. van ibT. • • /C) ajjoe, ar. (mal. ajoe), interj., o!; men voegt er soms nog ut bij, l^K dat de bel. niet verandert. / C) I- ïja(en euph. soms dlja), pron. pers. 3., sing. en plur., hij; zij: het; zij (z. igaV, ïja ïtoe, hij enz. daar; bij smtr. e:^SL|, dat is; (e welen, namelijk; ïja ïni, hij efiz. hier (De smtr. ^b niet gebr.); Ini ïja, hier is hij enz.; berija, van iemand sprekende, ïja gebruiken. II. (b] en U), adv. van bevesting, ja; ja wel; interj., als antwoord, wanneer men geroepen of aangesproken is. /C ) (ook liijoe en, minder goed, jffi), haai; •• soorten: ï. b^ngkong^ met wijd uit el- kander slaande oogen; ï. b^laugkas, wordt zoo groot, dal hij een menscb kan verslin- den (z. dJQroeng); i. bödoh, de domme haaiy heeft snorren en wordl vrij groot; ï. t^nggiri; ï. t^kek (teké), niet eetbaar; i. parang of ï. g^rgadji, de zaagvisch;i. pülang, met een' langen, smallen, dwars- staanden kop, aan welks beide einden zich de oogen bevinden; ï. pöënai, kleine soort; I. koema; ï. k^m^ddjan; i. kïJ9-2, heeft een' kop als een rog en een' staart als een haai (bal. kakja, haai, T.);ï. laras, kleine soort; i. harïmau, groote soort, gevlekt als een tijger; ï. koemangi, met zwarte vinnen. o) aja, sing., = kalakoewan. — [K. •• (Abd. sch. wdb.)]. \j) z. ïj^ II. \j ) plur. van XjT. y^ llJO ) plur. van iL)T. c3 o ) (ajadi) plur. van Sj . ' ■H- / igaO ) Ci^Jftsa, sussen met heen en weder te bewegen; zuien; suizelen. — [L.]. y y iOo) (mal. ijalah), ar.^ het stellen van iemand over iets; het tot voogd stellen. Cs -%o \ plur. van ^^; {jcm<^^ f^)^ de witte dagen, d. z. de 13e, 14e en 15e van de maan. I isd jH ) I. (en hiba), weemoedig: bewogeti; ontroerd; aangedaan [inz. door de her- innering aan beminde afgestorvenen of afwezigen, of aan vroegere tijden] ; weemoe- digheid; weemoed; ontroering: aandoening; keibaaiiy weemoed; weemoedigheid; ontroe- ring; aandoening. *II., weigeren. — [R.]. IIL, batav., = badan, het lichaam. — Zou dit ook de grondbeteekenis zijn van het jav. iba? vlg. jav. wong als uilroep. — [H.]; vlg. bataksch — te Batavia waren vroeger zoowel bataksche als balinesche slaven, waarin onze godvruchtige voorouders met wellust handel dreven; z. bij awa^: (T.). ) I. iboe, moeder, van menschen, beleefder dan U; van menschen, gew. de persoon, die iemand ter wereld gebracht heeft; van knol- of bol-gewassen de moeder {hoofd)'knol ol'bol; van vaten, die verschillende kleine voorwerpen als onderdeden (anak) bevatten, zoo als bv. eene sirehdoos het hoofdvat (z. U); ï. bapa, vader en moeder; ouders; ï. ^mas, z. ^mas; ï. bïdjeU, tinerts in stukken; \. tangan, de duim; i. kaki, de groote teen; ï. ajani, eier leggende kip; volwassen kip; ï. n^grï, hoofdstad; hoofd- plaats; L tangg9 , de sijslijlen van een ladder; ï. sa wan, soort van steenpuist aan 't voor- hoofd; i. p^mbohong, aarts-leugenaar. *II., singap., deeg. yO ) I^ (en ïbar-lS), soort van klein vaartuig. j^ II. \dcv.y vliegen; uitvliegen; vlucht. — [C.]; jav. ib^r (T.). ) I. (en Iiïboer), troost; vertroosting; mengiboer, eeti leed doen vergeten; troos- ten; vertroosten; iboeran, troost; vertroosting, peii^iboer, wie of wat een leed doet vergelen enz.; trooster; vertrooster; peng^Tboeran, vertroosting. * II. heiblok. — [W.]: ■^ / AMsA) ) ïbas, naam eener soort van palm. — [C.]; soort van palm, g^bang-palm, poetjoek-boom. — [L.]; cmn/pha umbraculifera. — [P.]. ^;o) ĕben^, z. embeng. ) iboek, batav. (uit 't bal, T.), ongerust; bekommerd. -7- [B.]. i^jS>/^ ) é'^^k , soort van voorhangsel tegen • •• zon en weder vóór openingen, zoo- als vensters, deuren enz., dat met eene stut of stutten opengezet wordt; zeil, in dien c^- zm. ^ jOcj) I- ïboel (en ibal), zijne gedachten elders hebben. — [L.]. II. naam eener groote soort van niboeng, met zeer sterk rood hout (röëjoeng). — Lamp. zekere palm, waarvan *i buigzame hout voor lansstelen gebezigd wordt, sund, iwoel? — [T.]. r^. I 160 -oj r^J w/o ) ĕbam, cyündervormige porceleinen pot ^ . met deksel. -)(- /.wO)> berïban, veel woorden, boehaai of praatjes maken; luidruchtig zijn. — [L.]. /•mO ) (bêbaii en rëban), nieiig;êban, vierkant op zijde smijten; ébanan, wat vierkant op zijde gesmetefi is. 4A^ ) iban, naam eener eetbare zoutwater- ^^^ * •• mossel. ^2^^ ) I. ajat, nauw sluitend wambuis, met korle mouwen, die slechts een gedeelte van den bovenarm bedekken. *II. goed fortuin. — [R.]. /^ iX^) ar., plur. 15'T, UT en cl^CT, teeken; grafsteen; wonderteeken; persoon; lichaam; vers V. den koran. ^ i^>o ), ajoet-ajfttan, bijzit. — [C.]. ) itoe, die; dat; itoe wordt soms met subslantiva tot één woord samengetrok- ken en is dan suffix; sahaj^ tiêwantoe, in pi. van sahaJ9 tdêwan ïtoOt slaaf van mijn- m heer; hdimh^ töêwantoe in pi. van hamb^ tóêwan itoe; örang i., die menschen; \. sahadj^, dat alleen; karan^ \., om die reden; itcëpon, dat namelijk; doch; mits; ilöêlah, die enz., emph. ook aan 't begin van een' zin: daarom; juist daarom; c:,>^a>m seitoe (l)eslaat dit? of is het om si toe te verklaren? T.), z. sïtoe. ^\jo ) plur. van ^. • . Jws^A-) ) en JLaJ), BV., het aankomen; het bereiken; het vereenigd zijn; het verbonden zijn; het samenhangen; het aangrcfizeftd zijn; — verbinding; verband; samenhang; aangrenzing. «Jo ) ïtoeng: en hitoeiv (men. ètóng, T.), meng^toeiig;, tellen; rekenen; berekenen; er voor houden; in aanmerking nemen; achten; rekenen; afrekenen; met elkander afrekenen; itc^ngau, wat geteld enz. is — ; de uitkomst (het facit); als adv., als ware het; peritA- Djfan, telling; rekening; berekening \ afreke- ning; 'il moe p., rekenkunde. Cl<X,Wk.ee„^;-soorten:ï.aj,rol I. laoet = b^libis; ï. s^rati (op Bali is bèbèk s^rati de naam van den berg- of manilla-eend, T.); — *ï. manila, batav., de zoogenaamde berg-eend (maar itik is te Batavia niet in gebruik, T.). ^ . Va> ) L itll, batav., clitoris. — [B.]; jav.; itil- itillan, de huig van de tong. — [T.]. ^^) itam (en hitam), zwart; donker van ^ kleur; zwartheid enz.; zwarte enz.; het zwart enz.; i. l^gdun, pikzwart; i. moêda, diep donkerblauw; ï. man is, van de kleur van het gelaat of het geheele lichaam , of van den persoon: liefelijk bruin; mengüBm^' de hoed. van zwart aannemen ofvertoonen; zwart • JW. ) 161 J - enz. worden; keitaman, zwartheid; don- kerheid van kleur; seitam, naam van een' eetbaren zoetwater-visch; itam-itaman, zwariacktig. ^>o ) ĕdja, verb. van Ujt; nieiig;êdja, spellen; ^^ édjaau, nat gespeld is; peng^édjaan, spelling. L jV ^'^wi^ ) ïdjab, ar., het niaken, dat iets • • ** ^ ^noodzakelijks geschiedt; het de oorzaak van het otdsfaan van iets zijn; het noodzakelijk maken; het toestemmen, voorn. door den verkooper in den door den koo- per geboden prijs; hel te koop bieden; — toestemming. y 43\éISU ) ar., het scheppen; het uitvinden; — schepping; uitvinding. ) ĕdjoeiig^, naam van een mal. volkstam onder Riouw. ) idjoek, eene paardehaarachtige • •• zelfstandigheid , groeiende tus- schen stam en blad van de n au -palm , en dienende tot het maken van touwwerk, matten^ bezems en dergelijke (vooral van daken ^ T.); tali sahoe i., een ankeiiouw van idjoeV (sahoe is sjU^ T.). , nieii||;ĕdjek, bespotten; beschim- pen; hoonen [met woorden of gebaren, ironisch en door naSping, inz. met iemand anders sprekend]. j HAL.-XEDEBL. WOORDENBOEK. DEEL. ) idjin, verb. van ^J]; d^ngngan tijad^ i., zofider verlof. ) idjón, eefh voorschot nemen op te goed te maken gelden. — [R,]. ^ ^O ) i^Oy jav., aangefiaam; smakelijk; ^^ geurig. — [C.]; e tja of e tja in alle geval (T.). )(^^ ) ar., hel helpen; het bijstaan; — hulp; bijstand, (JO ) cdar, verandering van plaats; van een vaartuig hel afvallen door stroom of wind; afwijking van den koers; meng^ëdar, van plaats veiwideren; zich begeven naar; op zijde gaan; zijwaarts plaats maketi; opschui' ven; van een vaartuig afvallen door stroom of wind; afwijken van den koers door stroom of wind — ; naar huis terugkeeren; rondgaan en tet^gkeeren f mar dezelfde plaats, zoo als bv. eene processie; omloopen, bv. van een hemellichaam om een ander, den wind; in de rondte gaan; rondgaan] rond- wandelen; rondreizen; rondtrekken; de ronde doen; ronddraaieti; rondwentelen; omwente- len ; periodiek veranderen en terugkeet^en • tot den zelfden toestand; rondom iets gaan; omwahdelen; omrétzen; doorwahdelen; doorreizen; bereizen; doorkrtiïsen; bintang- b^rëdar, dwaalster { — z. kitar); m^- ngambel ëdar of m^mbuêwang ëdar, bij het varen afvallen door stroom of wind 11 H 162 Zój) aftrekken, namelijk van den koers ^ d. i. rekenen op het afvallen van hel vaartuig door stroom of wind en daarom zoo veel hooger gaan liggen of zooveel opwerken; bij het binnenkomen in een vertrek , waarin zich iemand bevindt, een weinig op zijde gaan, dat voor beleefd geldt; m^mp^r- êdark^n (ook ^^.M^> T.) pijala, (/en beket* doen (laten) rofid gaan; penjëdar , tvi'e van plaats verandert enz,; perëdaran, ver- andering van plaats; opschuiving; afwijking van den koers door stroom of wind; rondgang; rofidwandeling ; processie ; rondtrekking ; ronddraaiing ; rondwenteling ; omwenteling ; omloop; peng^édaran, omwahdeling; omret- zing: bereizing; doorh^hing; ĕdar-2, lo staande schermen, die mefi rondom iets zet; 2o adv., rondom; kringsgewijze, — * idar-]SJ(= tabir), de schutten of behangsels, die buiten rondom een tent of loods geplaatst worden bij het geven van feesten. — [L.]. CcX> ) ïdoenjf (en hidoeiijr), neus: — *ï. ^^ "^b^tis, de scheenen. — [L.]. — nieiigi- doeii;, door den neus spreken. 3'cX>)» iMfBJPidap, langdurig lijden: suk- kelen; kwijnen: nieng^ïdapken, doen langdurig lijden enz.; dwingen te — ; lang- durig lijden enz. aan of om iets (dir. obj.); zich onophoudelijk bezorgd maken om of voor iets, bv. voor iets dat moet komen; r m^ngïdapk^n m^skin, gedurig aan ar- moede lijden , d. i. gedurig in armoede ver- keeren; m. p^roet, gedurig aan den buik lijden, d. i. gedurig gebrek aan levensmid- delen hebhen; idapan, chronisch lijden; chrofiische ziekte; hetgeen, waaraan, waarom of waat^voor mefi langdurig lijdt enz.; waar- om of waarvoor men zich onophoudelijk bezorgd maakt; peng^dap, wie langdurig lijdt enz.; sukkelaar; peridapan, langdurig lijden; sukkeling ; kwijning. cX^) (en hidam), ineng^idani, sterk op eenige spijs belust zijn, inz. doch niet uitsluitend van zwangere vrouwen; fig., zwangei' zijn; sterk op eenige spijs belust zijn; idaman, waarnaar iemand belust is; peng^idani , wie sterk op iets belust is etiz.; vrouw, die in hare zwangerschap steeds op iets belust is. "^ /.iCX«>) idin, verb. van ^^i). — [C.]. /•iCA->) ^*ft™ (zelden), gek; zot; dwaas; gekheid; zotheid; dwaasheid (isjav.,. T.); meng^edaii, gek enz. worden; keédanan, gekheidr zotheid; dwaasheid. 2lX-> ) ïdah, gesclienk ter aanknooping van een* minnehandel, dat de vrouwen va- ker geven dan de mannen; minnegeschenk; nienfïdahy een minnehandel aanknoopen, hetzij al dan liiet met wettige bedoelingen door het geven van een geschenk; een ge» i:)k^ 163 >ri ) ichmk geven y van den bruidegom aan de bruid, of omgekeerd; iemand een geschenk geven, met de bedoeling een' minneban del aan te knoopen; i. t^rang, met wettige bedoelingen; ï. g^lap, met onkuische bedoe- lingen; idahan, minnegeschenk ; i^engiiBih ^ middel ter aanknooping van een* minne- handel. /.jCX> ) idzin, verb. van ^jj]. ^ ^^ ) I. ajar, batav., ergetts lang staan. — [B.]. II. z. aj^r. ) ajer (men. aïr, in 't Noorden: ajar, T.), water; vocht; nat; sap; sop; saus; bloed, dat uit eene in den strijd ontvangen wond vloeit; glans; waas; a. anggoer, wijn; a. teh, thee (de drank); a. kahawa, koffie (de drank); a. ^m as, gotid water, waarmede geschreven wordt; a. pĕra^» zilverwater, als boven; a. b^kw, gestolt water, d. i. ijs; a. s^ni, urine; a. söësoe, melk;dL. pasang, wassend water; a. söêroet, afloopend water; a. t^nang, stil water; a. goêla, suikerwater; suiker in vloeibaren staat; stroop; a. mata, tranefi; a. madoe, honig; a. mawar, roze- water; a. mandi, badwater; frissche kleur , die een gezond lichaam van 't baden krijgt; a. moet la 1^, in een' godsdienstigen zin: rein en tevens reinigend water; a. makróèh, in een' godsdienstigen zin: water, onbruik- baar voor lichaamsreinigingen; a. moêk^, uitdrukking van het gelaat, door het al dan niet aanwezig zijn van een' zekeren glans; a. b^land^, seltserwater; a. radj^, naam van een aanzienlijk eiland onder Lingga- Riouw; a. alas, het zoete water vóór de monding van rivieren; a. k^ras, sferkwater; a. s^taman, een tuin water, d. i. eenige potten met water, waarmede bruid en bruide- gom, gew. 3 & 4 dagen na de inzegening van het huwelijk, onder zekere ceremoniën begoten worden; anak a., riviertje; zijtakje; kreekje; batang a., rivier; möêka a., wa- terspiegel; mata a., wel; bronader; — (Bi ar a., naam cener kleine slang, die zich aan modderige stranden ophoudt en zoowel in zout- als in zoetwater, doch niet op het land, leeft. Zij legt geene eieren; m^m- bcBwang a., zijne natuurlijke behoeften doen; — *a. kala, w. sum., drinkwater; a. daras, stroomend water (z. {y*»j^» T.). — [N.]. — k^aj^r 1^ naar het water, d. i. ook naar de plaats waar men zijne be- hoeften doet (men.: karaïr, T.); 2® in den toestand gebracht zijn van uit zijne in den strijd ontvangen wonden te bloeden; m^ngadoe a. d^ngngan g ar Sixn, water met zout vermengen; wordt gezegd van eene getrouwde vrouw, of zegt zij zelve van zich, wanneer haar man eene tweede, jongere vrouw meer bemint dan baar, en al hare il* / ) 164 UVi ) kunsten daartegen te kort schieten; kf- AJêraiii uit zijne in den slnjd ontvangen wond of wondefi bloedetid sijn, d. i. in den strijd gewond geworden zijn; van een' troep strijdenden gewmtd^n hebben; — ajer-3, !<> naam van een' eetbaren zout- waler-visch. — *2^ naam eener vruclit, gelijkende naar de lansat^ maar kleiner en ronder. — [B.]. ) I., ïra-S , naam van een' eetbaren goud- kleurigen zoutwater-viscli , eene soort van dolfijn. *II., ira-S, draden in het hout. — [L.]. ) I.^ iueiig;iri, benijden zonder ivangunst (óók wenschen te bezitten wat een ander bezit), *II. mi f; krib. — [C.]. . 4 ) ^ ) , pers., Persië. j ) ëroet, scheefgetrokken; verwrongen: scheef; afwijkend van het rechte of voorgeschrevene ; afwijking van het voorgc- schrevetie; ë. mcëloetnja, hij heeft een' scheef getrokketi mond; m^ugSpaë. pagar itoe, waarom is die haag scheef; maka ëroetlah p^k^rdjaannja, en zijne hande- lingen warefi van het voorgeschrevene af- wijkend (hij ging van zijne instructie af); meng^êroet , scheef getrokken enz. worden; van het rechte of voorgeschrevene afwijken; zich vei^voringen ; m. móêloetnja, zijfi mond verwi^ingt zich; — ëroet-bêngoet, krom en scheef — ; scheef (niet recht of niet vierkant), int. of op verschillende wijze; ook er o et- bëiijoet en ërang-ëroet. ) I. (en liêret), nien^êret, sleejyen; achter zich aan trekketi (jav. èrèd, T.); érêtan, wat gesleept enz. is; peng^ëret, wie of wat sleept enz.; sleq)er: pfiijérëtan, sleeping; het achter zich aan trekken. * IL, batav., op wielen of rollen voorttrek- ken (jav. en bal. ngirid, trekken 'n voertuig, van paarden bv., T.); érëtan^ pan^. — [B.]. > vj ^ ) ïras, van verschillende gedeelten van een geheel, bv. lemmet en hecht van een mes, uit één stuk; niet ge- lascht of aangevoegd (vgl. jav., T.); het uit een stuk enz. zijn (z. tompaug); k^pala tongkat jang ï., de knop van een' stok, uit ven stuk met den stok; ]Ufiig;iras, in ééth stuk \loorloopen; iras-S, wat aan iets anders gelijkt; wedergade; ook: iras-irasan. ■X- / u^ ^ ) I. iroes, besprenkelen. — [L. l)ew.]; diroes? (T.). «IL (jav., T.) een stuk hout dat men gebruikt, om rijst, die gekookt wordt, te porren en om te roeren, of ook uit te scheppen. — [L. bew.]. /wsj w^ ) ïrts (en liirls) , afgesneden stuk of schijf; mengfirls, in stukketi of t/-^ ) 16S J/J schijven snijdm; kerven (bv. tabak); ont- leden (bv. eene kip); voorsnijden; m^ngiris balwa, snijden, zoo als men sommige platte koeken snijdt, d. i. ruüsgewijs snijden; iris balwa, ruilsgewijs gesneden stuk; ruit; m^ngambel L b^^lwa, gebruik maken van hel i*uitsgewijs snijden bij hel doorklieven der golven, d. i. de golven in een scherpen hoek snijden; irisan, wat in stukken of schijven gesneden etiz. is; pengiris, wie in stukketi of schijven snijdt enz.; kerver; ontledef\ C Wi) ) '• craiijp, zwart; donkerblauw; don- ^^ lietrood; zwartheid; donkerblauwheid; donkerroodheid; zwarte enz. kleur; zwart enz. (jav. ir^ng, T.); m^ng^êranp, zwart enz. worden; keérang^an, zwartheid; donker- blauwheid; donkerroodheid; ëranp-érangaD, zwartachtig; donkerblauwachtig ; donkerrood- achtig. II. alleen in ërang^-ëroet. •H-C ^ ) I. iroeng;, eene soort van klein ^^ chineesch kopje , waaruit arak ge- dronken wordt (H. T.) — [K.]; ironp, kopje om uit te drinken; djamboe i., soort van djamboe — anacardium occidentale; de caclww — [M.]; ĕrong^, kruik; steenen kan; flesch — [L.]; — ĕroeng:-2, opening in een vat of een' bak, bv. een' vijver, om er het water uit te laten afvloeien; tapgat; spijgal op een vaartuig. C ^ ) L, lueng^rilig^ , volgen ; begeleiden ; y^ ^vergezellen [in eene ondergeschikte verhouding]; in eene ondergeschikte verhou- ding afhankelijk zijn of verbonden zijn aan den persoon van iemand; m^ngïring djalan, evenwijdig met den weg hopen, bv. een aantal woningen; djalan b^riring, in eene rij achter elkander gaande zijn; in colonne mar- cherende zijn; iring^an, wat volgt enz.; gevolg; begeleiding; stoet; peiig;iring;, wie volgt enz.; volgeling (vgl. jav., T.) ; penjirïiig^n, begeleiding ; vergezelling ; afhankelijkheid ; gevolg; stoet; aanhang; aankleeft bfriring^, achter elkander. II. zijde; flank. — Alleen gebr. in de vol- gende afleidingen: menj[;irliig^, op zij (niet op den rug of den buik) liggen; iring^u, zijde; flank (vgl. }^\.,T.); bïlik i,, zijkamer; pada i. dj^mbatan, op zij van de bntg. •K- p w> ) êring:, eeti gier (vogel). — [C.]. ••• ^ j> ^) I- ïrap (en kirap) = iral [L. bew]. — z. kirai. *II. graan uitkloppen ofdorschen. — [C.]. ))\^) (en hïroep), menfiroep, slorpen; leppen. 3^)1' iiieiig;êrak, van een ding, dal tegen een ander sluit zich daarvan verwij- deretiy en van daar: plaats maken; opschikken; opschuiven; scheiden; afscheid nemen — ; van eene lichaamsvrucht zich met de armen 'Ji ) 166 UH (die primitief aan het lichaam gesloten waren) bewegen; dingen^ die tegen elkander sluiten uit elkander doen; van elkander verwyderen; scheiden; kit^ b^rĕralL dahoêloe, laten wij vooreerst scheiden; cêlar m^ngĕra^ lengkarnja, de slang opent hare bochten. «II., soek., schijten; kakken; berërak, bij verk. bêrak. •H- isjS ^-> ) I- (jav. irig,T.) irik , soort van grove zeef van bamboes , waarin men groenten enz, wascht. — [L. bew.]; een bamboezen zeéijc, waarin de kok de afgekool^te groenten laat doorzijgen of klen- zen. Het dient niet om af te wasschen , zoo als sommigen melden: want daartoe wordt de pasoe gebruikt. — [R,]; (kleine tang- gok), batav., zeef; dorschmachine. — [B.]. II., m^ng^riki trappeti op iets met zijn gewicht drukken op iets, bv. op een' hef- boom; met geweld^ hetzij door trappen met de voeten of door drukken met de vuisten , door iets heen persen ^ zoo als bv. het met water aangemaakte merg van Qcnige palm- boomen, ter verkrijging van de sagodeelen ; persen in een val, door middel van eene plaat, die daarin past, zoodis bv. druiven in eene wijnpers; p^ng^ïrik, wie trapt enz, — , pers, waarbij zich het dir. obj. in een vat bevindt en door eene daarin passende plaat nedergedrukt wordt, zooals bv. eene wijnpers. rJ>^- yS ajer-lödjiy z. arISAJi, r-^- ) I. (beter hiram) , van het aangezicht van kleur veranderend; beschaamd (vernedering, verlegenheid of teleurstelling uitdrukkend ) ; beschaamdheid ; kf iraman , beschaafndheid. II., ïram-)S, boordsel in plooien of golven dat van de randen van den pajoeng öbor-2 afhangt. » III. naam eener bloem. — [C] ; 't jav. irim.2? (T.). S\^ ^^) êrmidfi, z. armad^. ) (en hiraa), mengiran, zich met iets bemoeien; iets nagaan; zich iets aan- trekken; geven om iets; belang stelle$i in iets; kennis nemen van iets; zijner kennisneming of opmerking waardig keuren; notitie nemen van iets; zich met iets bemoeien enz, Aj^ w> ) airSpah (en êröpah) — verb. europ. — Europa. frai z. irap. -X- / MM) fjös, invloed hebben; geloofwaardig Ztjfl, en Ux M u^) isa, verb. van •X- / uM ) Isoe, maag; ingewanden; j ang moe- min itoe makan ij^ d§ngngan (J-^. ) 167 (J^) satoe isoc dan jang kafir makan d^ngügau lóêdjoh isoe, de geloovigen elen mei ééne maag, en de mgeloovigen eten met zeveth magen. — [R.]; iso, batav. (jav.), de darmen van een* beest. — [T.]. / U4«^ ) isi, inhoud (ook geestelijke of im- raaterieele^ d. i. verstand; de inhoud van een boek enz.); vulsel; hel vleesch, in tegenoverstelling van de knoken, oi het vet; ï. n^gri^ de inwoners van eene stad; de gemeetile; i. p^roet, de ingewanden; i. ka win, bruidschat; huwelijksgift; ï. rcê- mah, de huisbewotiers; i. scêrat, inhoud van een* brief, geschrift enz.; ï. sorgg, c/c hemellingen; ï. b^dil, lading van een vuur- wapen; \. kajoe, het eigenlijke hout van een' boom, verschillend van het spint (gcêbal) en het hart (t^ras); i. möëloet, waarvan de mond (ook van het publiek) vol is; waarvan (ook door het publiek) gesproken wordt; onderwerp van praatjes; berisi, iels inhoudende zijn; vol zijn; mfDg^si, vullen; een vuurwapen laden; ^^v^A^ wie vult enz.; wat vult enz., d. i. waarmede gevuld enz. wordt; pfog^isfjan, vulling; lading. * O^^^ ) ïsit, batav., landvleesch — [H.]; uit 't bal. [T.]. i«vaamO ) 6Soet, z. engsoet. •K- jfcM*^) l^s^iVf batav., uit verveling iels ter hand nemen of doen, bv. wa- jang- poppen snijden, van iemand die niet wildoedoek menganggoer; moeloetnja is^ng = k^pèngin makan. — [H.]; bal. is^ng, ngis^ng, vertangen hebben om iemand, een vriend of verwante te zien (T.); isfng'29 lot tijdverdnjf. — [B]. L \luj^ I (en liisap), niengisap, zuigen; amfwen rooken; amfioen schuiven; zuigen, bv. de borst; inzuigen; opzuigen; rookén, bv. tabak ( — z. makan en cêdoet); isapan, wat gezogen enz. wordt of moet worden; peiis|p[sap, wie zuigt enz.; wiens gewoonte het is het te doen; wie het dik- werf doet; zuiger; amfioenrooker; amfioen- schuiver; perisapan, gereedschap om te zuigen, enz. L Q^j^ } h, lueng^êsak , opschuiven; op- •• schikken. II., aamborstigheid; mflipêsak; snikken, zooals onder het weenen (z. s^dan). i a.Lx^ } êsok of bêsok (uit barisoek •■ samengetrokken? T.), adv., mot^i/eii; *sanderen daags; te eeniger tijd; eenfnaal; voorlaan; dag van morgen; de volgende dag en dagefi; onbejxialde tijd in de toekomst; ê. hari, morgen; *s anderen daags; ë. löësgi, moi^gen of overmorgen; te eefiiger lijd; voortaan; keésökan, alleen in k. hari, de volgende dag; pad^ k^ésökan hari. C^J 168 (j/^. den volgefidm dag: 's anderen daags. — ♦ men. isoek: voorlaan: (e eeniger tijd in de toekomst (Bat. sogot); hhrisoel^, morgen, to morrow (Bat. inarsogot); damisock, overmorgen (T,). d>aMoV d^nioeu ësek, soort van tering, waarbij de opperhuid droog en schubbig wordt. ^•muO ) ïsin (en liisin), beschaamd (minder dan maloe); bloode; bescheiden; be- schaamdheid; blooheid; bescheidenheid (jav., T.); mfDg^ink^ny beschaamd enz. doen zijn {maken); zich schamen over iels. van }JLj\c, Va^ ) ar., het vermaken bij uitersten wil; het maken van een' uitersten wil; — lega- teering; testeeinng, ^ i>\ I. ijangr, half gek, — {S. R.). — [L.; L. bew.; R.]. — Waarschijnlijk ver- keerde lezing van inga -2. II. (jav. jang, kw. hjang, T.), slaniw. van ^Ur. ^ m,^), ajoeiir-^, naam van een gewas — ipomoea bona nox, Lin. — [R.]. «.> V ïi^Tf'^f afgetrokken; onnoozel rond- starend, als om iets te zoeken dat men mist; afgetrokkenheid ( — z. mangoe-2). i^>s.JO) ïnipitf denken; zich bewustzijn; bewustzijn {bewustheid) hebben; zich ' herinnei*en; aandachtig zijn; oplettend zijn; op zijne hoede zijn; m^ngingat, denken aan iets; iets indachtig zijn; zich iets hetin- neren; onthouden; iii||;atau, herinnering: aandacht; oplettendheid; indachtig making; vermaning; p^ng^ing^at, wie of wat doet denken; vermaner ; p^riiig^tan, herinnenng; aandacht; oplettendheid; geheugen; aanteeke- ning, ter ondersteuning van het geheugen; p^ng^DIfataii, indachtig making; vermaning: ingatk^n (smtr. van ïngat en akan), denken aan iets; m^ngingatk^n diri, van zich zelven bewustzijn {bewustheid) hebben. ^Jt^) ïn(pir (en hïng^r), geraas; getier; mis- baar; meng^iii^, razen; tieren: misbaar maken; mfngtBg^Tkeu^ razen enz. tegen iemafid; ruchtbaar maken; aan de groot e klok hangen: iiq;ar-baiig^r, geiaas; getier; misbaar [met verscheidenheid of op ver- schillende plaatsen] ; ni^u|iiii;ar-ba]ig;ar, razen; tieren; misbaar maken [met verschei- denheid of op verschillende plaatsen]. / jjèJu) I. insoes (en hingoes), snot. — «balav.^ is ook: droes; iiig;oesaii, droezig. — [B.]. ^^.jt)) engten, begeeren; wenschen; m^iige- njeDi belust zijn op iets: èiig;ënan, h) 169 c:^) wal begeerd enz, wordt; tvensch^ in dien zin; kféiig;enan, begeerte; voensch; belustheid; Pf ]ig;ĕii||:en , wie begeert enz.; pereng^ênan, begeerte; wensch; belustheid. L ft^V mfiigpajap, (vernederende en onder- danige spreekwijze), eten; wordt zelden anders gebruikt, dan als ajapan, eten; spijs, ^ ^;>vÜ>) «pot, batav., drukte. — [B.]; uit 't bal., jav. rèpot (T.). ^) iptti*! zwager; zwagerin; — ♦!. kan- dong^ w. sum., denkelijk: volle neef. Eigenlijk diende het een zwager te zijn^ die tegelijk minstens volle neef was; want een broeder kan het te gelijker tijd niet zijn. — [N.]. — periparan, zwagerschap. C^ib) ^pok, taschje van matwerk^ met een deksel, ter berging voornamelijk van de sïreh en toebehooren of klaar ge- maakte sireh-pruimpjes (vgl. jav., T.); êpok-)Si soort van kleine pasteitjes. ipil, naam van een' boom met goed timmerhout en zwarte boonachtige vruchten, die ga n doe genoemd worden. ëpólet en pölet — verb. ned. — epaulette. <Xib) ïpoli == ftpas; akar ï., naam eener kruipende plant, zijnde een voortreffe- lijk bindseL L, 0^1 L, meiig^ja|[) van eene zeil slaan. aan- II. zeef voor drooge dingen; menjajak, drooge dingen zeven; den achterste heen en weder bewegen, inz. bij het gaan; éjakan, wal gezeefd is, als ware het zeefsel; |ieiig;ajak, wie zeeft; zeef; wie den achterste heen en weder beweegt ens.; aJak-JS» naam eener soort van spin op hooge pooten, op welke zij gedurig heen en weder schom- melt. i^ ib), nieiqrajoek (vuig.), beslapen. ^ LiX) ) I- ikftj inen. = ini (T.), — ook •• ' taal der ra' jat. — sika(voor Sfika), deze plaats; ^hier (vgl. onder itoe) — di-sika = di-siui. - [T.]. *II., ika-d, soort van watermos. — [L. bew.]. ^j^^«^i5>0 ) ïkat» binding; verband; bundel; bos; invatting; omgeving; omdijking; owi- voalling; onidamming; uienjïkat, door het leggen van een* band vast maken; binden; aan- binden; vastbinden; verbinden; samenvoegen; invatten ; omgeven ; omdijken ; omwallen ; omdammen; zetten of vatteti in iets, bv. een' steen in goud; opstellen met onderling verband (ook van proza en poëzie); van dunne en buigzame lichamen , zoo als touw, garen enz. om iets heen buigen en daar vasthechten; bindett; aanbinden; vastbinden; ) t70 /i^ ni^nglkat p^rang, het leger opstellen; diikat iiiali, vastgezet voorden met een knoop en niet met een strik, zoodat de binding niet los kan gaan; niongiËraik^n ikatnja, de binding er van los maken; ontbinden; ikat p^raiig, slagorde; i. tj^ugkani kQra, zekere wijze om bv. de staken eener omheining vast te binden; berikatken, invaflen; omgeven; omdijken; omwallen; omdammen; zetten of vatten in iets, d. i.: ingevat enz. zijn; met zeer zeld- zame uitzonderingen alleen gebr. met een onmiddellijk daarop volgend indir. obj., als complement; E. intan^ met diamanten ingevat zijn; ikatan, wat gebonden enz. is; binding; samenvoeging; invafting; om' . ^ ^. géving ; omdijking ; omwalling ; omdam- ming; verband; van een geschrift stijl; onderling verband der verschillende onder- deelen; pengfikat, wie bindt enz.; wal bindt enz., bv, touw, garen enz.; bindsel; apa p. kita? waarmede zullen wij binden; peng^ikatan, binding; aanbinding; vastbin- dt pig; verbinding; samenvoeging; invatting; omgeving; omdijking; omwalling; omdam- ming. •>^0 ) fkoet, adv., in navolging; mf iigrikoet, volgen; achterna gaan; opvolgen; ge- hoorzamen; nakomen; navolgen; nabootsen; ikfttan, wie of wat gevolgd enz. wordt; voorbeeld; wat door navolgen, nabootsen verkregen is; navolging; nabootsing; pelikoet (voor p{)rikoet), wie volgt enz.; gevolg; stoet; trein; pflig^ikoet, wie volgt enz.; volger; navolger; nabootser; peiig^ikcttan, volging: op- volging; gehoozaming; nakoming; navolging; nabootsing; berlkoft-2, adv., herhaaldelijk; ' Tkoet-ikcttaii , beurtelings. J>0) cl^or (men. ik oer, T.), staart; achter- einde; het is voorts een classiliceereiid woord, vergezellende het telwoord, dat een aantal dieren of (doch zeldener) mcnschen uitdrukt; k(ĕd.ni dww^ ĕ., twee stuks paar- ' den; auaV b^rap^ ê.? hoeveel kinderen.^ ë. löêtoeng, soort van slangstuk van klein kaliber, op een voetstuk; ë. köètjing, Aa/- testaart, naam eener soort van behaard gras, dat in de geneeskunde gebruikt wordt en waarvan er eene witte, roode en groene soort bestaat; ê. töêpai, eekhorenstaart , naam eener soort van gras, dat in de geneeskunde gebruikt wordt; ë. lïpas, kak- kerlakke-staart , punt van het hoofdhaar midden in den nek , die men bij het haar- knippen daar laat staan, gelijkende ' op een' kakkerlakke-staart, eene dracht der mal. dandy's; nifiijj^ekor, achteraan loopen; achter iemand loopen; het gevolg uitmaken van iemand; pelëkor, (in hik. en poëzie, voor het ongebr. perëkor), wie het gevolg van iemand uitmaakt; volgelingetr, gevolg; stoet. JCi» 171 eiJb) V>0) ikal) krullend; van een boscli golvend; krul, * \^y^^é^^^ Ikcmat, kemat (uitspraak van JuX^), balav., kunst; weienschap; een toover- of wraakmiddeltje aanwen^ den. — [B.]. .*ó\^) ikan, visch. — De vischnanien, die bestaan uit het woord ikan, met een appositie^ zijn te vinden onder het apposi- lief, bv. i. b^ la lang, de vliegende visch, onder b^lalang; ï. djêêkoet, allerhande vischspljzen of visch voor spijzen; fkan-iS, logplank; m^mbcewang i.^ loggen. •)(• C£X> ) i|fa> jav., rib. — [L. bew.]; en igah, batav.9 lever (limpa); milt; nier; zijde. — [B.]. * Ci>0 I !• ^goe, juk voor hoamvee; span; paar; makker (z. go e). - [C.]. «II., meng^g^o, balav.^ hardop droomen; slaapvoandelen. — [H.]; ni^ngigoe en igoe- igoe-an,tn deti slaap ijlen, \an een zieke; z. igau. — [T.]. ig^erêdja (en grerêdja) — port. igreja — kerk. ^( **kJ^ ) Cjfos, batav., zich heen en weder schudden. — [B.]. V.^0) 1*9 mfiigffg^, pronken, zoo als bv. de haan van pauw of kalkoen; statig stappen; pfogigglf vüie pronkt enz.; wiens natuur of gewoonte het is het te doen; pronker enz.; peiig:ig;alan, pronking: statige stap. II. naam eener provincie op de Oostkust van Sumatra, behoorende onder Riouw. ^ . V>o) ijfol, slingeren (een' pijl). — [L.]. i^>0) (en liig:au), nifug:ïg:au, angstig droo- men, daarbij stenende; hardop droomen; slaapwandelen; nachtwandeleti; ig^awaii, waar- van angstig of liardop gedroomd wordt; wat slaapwandelende gedaan wordt; pfiigïg;ua, wie angstig droomt ènz.; wiens natuur het is het te doen; slaapwandelaar; nachtwan- delaar. J^^JjsSS, meng^êg^ali , breedbeens loopen, daai*- bij beurtelings de schouders naar voren brengend; pfng^ëg^ali, wie breedbeens loopt enz.; wiens gewoonte het is het te doen. ^/ N-^) ^i^^f oar zelen om uit te gaan of om te huis te blijven. — [H.]. ^ , \mJj ^^Ift» naam eener plant — hellenia bracteata. — [C.]. y ^Km^) ar., hel afleggen van een' eed buiten rechtefi; het zich verzwe$*en; eedsafleg- ging buiten rechtefi; vet^zwering. * \^y^^^) flfttf valsche ciprus, een gewas — schoennus — ; lisch; bies; riet, — [R.]. \ 172 fk) ^^2>sA) ) (en hëlat, of ëlah en helah) verb. vau ^(if»-; lueug^êlat, listen of kunst- grepen bezigen; de waarheid verbergen; bedrog plegen; oneei*lijk zijn; valsch spelen; listen of kunstgrepen ten opzichte van iemand bezigen; de waarheid verbergen voor iemand; bedriegen; èlatau, bedrog; p^ng^ëlat, wie listen of kunstgrepen bezigt enz.; valsche speler; bedrieger. Men zegt Avel eens in de dagelijksche taal si ngëiat voor si p^ugëlat. * ^Aj) ilfr, batav. (jav.), *t vocht djat iemand in den mond heeft, als hij trek heeft bv. om zuur te eten; m^iijf^il^r, watertanden. — [T.]; üenn^ kwijlen; sali- veeren. — [B.]. I. (en hilir) , benedenloop eener rivier; de daar gelegen streken; mfUfQir, stroom afwaarts gaan; eene rivier afvaren; afzakken, in dien zin; pfng:iUr, vaartuig of ander middel van vervoer, om iets stroom afwaarts te brengen. «II. vierkante bamboezen waaier^ om hel vuur aan te houden. — [R.]; bal. ilih, vgl. ook jav. il ir (T.). ij^Jij ) Ilcs, batav., treden; vertrappen; fy'n trappen. — [B.]; = giling, door rolling venmleti, fijn of plat maken; il^s b^dak, op die wijze b^dak fljn ma- ken; vgl. gil^s en hel jav. woord. — [H.]. >3 ^ iLX^) l' ëling^, jav., oplettend zijn; denken om; zich herinneren; behartigen; op- merken; z. ëmoet. — [C.]; aanmerken; acht geven; aanschouwen; in acht nemen; bemerken; gadeslaan; merken; mengeling pada. — [L.]. «II. (en heling;), overhellen ^ gelijk een schip. — [L. bew.]; ook: neigen; luisteren; het oor leenen; het oot* neigen. — [R.]. M-L aX^} ilap, gedachteloos; zich verge- ten. — [R.]. — z. v-jii- L, (l\^ ) L, m^iig;ëlak, uitwijken, lielzij door eene buiging van het bovenlijf, dan wel door eene beweging van het geheele lichaam ; ontwijken, bv. een' houw, een bevel. II. naam van een* eetbaren zoulwater- visch. l, cLLs 1 ëlok, bevallig; bekoorlijk; sierlijk; schoon (men. ook : goed, T.); bevallig- heid; bekoorlijkheid; sierlijkheid; schoonheid; sam^ ta ë., van partijen de eene zoowel als de andere niet frisch, d. i.. in eene moeielijke positie. vAj ), ilam-:8 (en hilam-S), van ver verwij - ^ derde voorwerpen onduidelijk zichtbaar; flauw zichtbaar; nevelig; nu eens zichtbaar, dan weder niet, zooals bv. eene vlucht vogels, die in eens zwenkt, of wolken aan de kim; onduidelijk zichtbaar enz. zijn. Ji) 173 {Jl^ r.yjou McnjcloeB , tot iets overreden; tot iets geneigd makm; tot iets gunstig stemmen; verleiden. >.^ üan (en hllaa), schaduw op het watei\ inz. veroorzaakt door eene of eenige wolken, die vóór de zon komen; de schaduw, door de wolken veroorzaakt, heeft volmaakt het voorkomen van klippen onder water; ilaa-13, het beurtelings terug- kaatsen en niet terugkaatsen van licht, zooals bv. bewogen water, waar de zon op schijnt. ëlo — verb. ned. — , el. JCAj ) ëlftli, z. ëltit. (en liilai), mengllai, luidruchtig la- chen. ^) aïm, verb. van f^}^ ^- ) fljam (en hajam) , hoen (haan en hen) ; ^ a. b^landa, kalkoen; a. katik^ dwerg- hoen, naam eener kleine soort van boschhoen; aJam-IS, naam eener groote soort van strandlooper; aJam-)3-man, waterhoen. I ), mensajoeiiiy heulen met slecht volk, ^ bv. met zeeroovers, door hen uit te rusten, met moordenaren, door hen te bezoldigen; slecht volk, bv. zeeroovers, moordenaren enz. van het noodige voorzien, uitrusten, bezoldigen. ,»-?. ^, ^ ) I. fjam, verb. van ^^. ♦ II. gluren; loeren. — [L.]. ^ w^)ïma-^, wolken, die tegen elkander ^ indrijven. — [L.]; kawi: hima (T.). ^ wj^V.^) ïiuagfem — port. imigem — ^ beeld. — [R.]. |\-#0 ) plur. van ^. A fL> ) en ^jloj) ar., het vertrouweti hebben; ^het gelooven, voorn, in God; — ver- trouwen; geloof; godsvereering: mal. Iman. * i'* ) ïmat (en Iiimat), zorgvuldig; op- lettend ; berekening ; beoordeeling ; gevoelen. — [L. bew.]; inborst; karakter; gemoed. — [R.]; zorgvuldig; zuinig; met overleg. — [K.]; imat-IS, goed; wel; ter dege. — [L. bew.]. — z. himat. ^ r: ) ëmoct, jav., zich herinneren; denken om; zoig dragen; geven om; behartigen — ; zorgvuldig; oplettend. — z. êling. — [C.]. Va^)j m^ng^êmoel, schaamteloos indringend zijn; lastig zijn; mensémAli, schaam- teloos indringend zijn tegen iemand; iemand lastig vallen; overlóópen. 9 CS yS plur. van ^/«^. ^j^) iman, z. jj^Ü] \if*i. 174 iifi» )j) ^ . . wfj ) impn, goed; recht; behoorlijk. — [C.]. /C ^^|0 ) «niói — oorspr. chin. — , Emoy» naam van een eiland, tusschen China en Furniosa, met slad en haven. ^ , <f.y\ ïnial, gekookte rijst. — [L. bew.]; een verkeerd gehoord Lampongsch mi? (T.). /•y^) I* ^J^'^ (vroeger onbek.), blik (fer blanc). «IL, 2Jan-S, jav. (ajan), vallende ziek- te; toevallen. — [R.]. /*ti^)> nieiigajoen , van iets dat hangt zich heen en weder bewegen; slingeren; schommelen; iets dat hangt heen en weder bewegen; schommelen; matahari scêdah m^ngajoen, de zon sciwmmelt reeds, hangt reeds als in een schommel, d. i. begint reeds (als ware het) loodrecht naar beneden te gaan. Dit schommelen der zon rekent men in Indiê te beginnen omstreeks 4 uur; b^rSjoen kaki, met de voeten schommelende zijn. ♦ II., w. sum., willen. — [N.]; kw. , ahjoen? (T.). /'•ti^ ) ïnl, deze; dit; adv., hier; nu; thans; op / dit oogenblik; tegenwoordig ( — z. ik^^ orang l., deze menschen; i. dj(Bg9, dit zelf (en geen ander); ^^^aaJ) inipon, ook deze; zelfs deze; sini (voor s^Tni, z. onder itoe), deze plaats; hier. C_j\Jo ) ar,, hef bevallen; het bewondering verwekken; het vurig verlangen. ^,^yfJo) ^Hftb (en djëiiab), verb. van v-^^J • / uéJo) alleen in p^koeng i., p^koeng {Icanker) aan den hals. mjo) ïnang, vrouwelijke volgeling van een vorstelijk kind, verschillend van p^ng- Ssoh, kitidet^meid. — Een kind van den regeerenden vorst heeft er zestien. — m& i., het vrouwelijke hoofd der inangs; inang;an, de gezamenlijke i n a ng's ; inang^da = i n a ug, in de eerbiedige spreekwijze. xJL«>) z. onder inang. ^ L QjL^) ïnap, ba tav., overdachten. — [C.]; evenals in 't jav. in^p, en m^ng- in^P (T.). l QA-->) ênak (of hënak), smakelijk; aan- genaam van smaak; lekker; smake- lijkheid; lekkerheid. <., oJL-^i ënok, naam eener kleine rivier op de Oostkust van Sumatra, tusschen Retteh en Indragiri, met eene nederzetting van Lanoen's, en behoorendc onder Riouw. ...J^ ) inan, vermoedelijk stamw. van sinan in di sinan (T.). * /•y^} iHoen, gindsch. — [C.]. — 2. Jp noen. ^rr^^ inin = ini. — [T.]; iiiln Uh, deze; dit. — [C.]. M 17K Jü) aJo ) inoe (in hik. en poëzie), koning: vorst: ptins (jav. ino, raden ino of voluit raden ino k^rtapali^ naam vanden held der Pandj i-romans; kawi hino, T.). •X- 4J0 ) luo, w. sum., wellevend: beschaamd, — ■ [N.]. y ij ) ïnai (verb. van U^) • naam van een' boom, met de bladeren waarvan men 'de nagels en witte haarden rood verft (z. patjar); i. ajam, naam eener plant^ die- nende de bloesem daarvan tot hetzelfde einde. De roode kleur houdt echter slechts een' korten tijd. ^ ê^ ) I. ajiï, div., interj. van opwekkingen aansporing: welaan: kom (jav. ajo, sund. hajoe, dat in 't kawi goed betee- kent; dus: V ,is goed dat enz,, T.). II. verb. van ^j^f; ajce-hai, o, int.; Jt hai (o; he: holla), int. -^ ^_) ) éwa, ha tav., walgen: niet kufinen uitstaan, — [B.]; = g^d^k en bintji, haten: afkeer hebben van iets, — [H.]; jav., terwijl bintji de brabbel-uitspraak is v. b^ntji (T.). c y c^ ^ ) 4«> ) — pers., jjaleis. — z. awan. ) 4^ ) ïwan , gerecht ; rechtbank. [L.J. — Verb. van. ^;)y.*3. 22 ^ ) ajjti^b, ar., Job. ) ijftta en Jftta, millioen, — [L.]. ^ \ ^^V iwèriii, ba tav., bespotten: uit- lachen: beschimpen. — [B.]; bal. ngèwèrin: yegfen* iemand gezichteti trekken , zooals bv. een aap (T.). H/ C tLJ) èwè, batav., sund, ngewe, mulierem subire. — [B.]. ^ao\ I. ajoh, ach (M. Br.). — [R.]. « IL, aJoh-IS, wieg. — [L.]. ^i^) ajah, vader f beleefder dan bap&, inz., doch niet uitsluitend, van vorsten. — De Mal. noemt, in de wandeling, tot eene niet te bepalen grens, verder in de vorstelijke geslachten dan in de lagere standen, ajah ook iedereen, die in de gemeenschappelijke afstamming een' graad hooger staats dan een ander of diens echtgenoot; a. saudara^ vaders of moedet^s broeder; oom: a, tcëwgi of, gemeenzaam, öêw?, vaders of moeders oudere of oudste broeder: a. möêda of, gemeenzaam , lêd a , vaders of moeders jongere of jongste broeder: a. boengsoe of, gemeen- zaam, büêsoe en sië, vaders of moeders jongste broeder; a. k^tjil of, gemeenzaam, tjik, A^ en tjï, het voorgaande; a. t^ng- Bgah of, gemeenzaam, ngah, vaders of moeders middelste broeder van drie broeders of broeders en zusters; a. alang, het voor- gaande; a. toenggal of, gemeenzaam, o eng* gal, vaders of moeders eenige broeder; a. ^ iit 176 ^1 m^ut<Bwa = m^ntÓBW^i Iaki-2, schoon- vader; a salah mQndjadi, vader, doch verkeerd geboren, d. i. oom van vaders kant; h<^rajali, een vader hebbende zijn; je^^ens iemand ajah gebruikende zijn; ni^- iigajalik(;n, iot ajah maken, aannemen, hebben; met ajah iemand bejegenen, mei of van iemand sprekende^ hem ajah noemen. — üjahajida en ajahaiida, in de l)eleefde or hoflelijkc spreekwijze; door de mindere standen ook in brieven. van^j*) enU — uLj ) ajjoelia, ar. — smsl. interj., o. {_V1/? %) z. onder ajuh. ^ f.^^\ I- i^nja (inja of iq|ö uilgesproken, T.), w. sum., pers. voornaamw. 5e. pers.^ denk. een samentrekking van ieja- nja; soeroh toeroen ienja kamarie, laai hem hier beneden komen; djeko terlinlas ienja menoelah, gaal men in zijne schaduw, dan voordl men als ge» raakt. — [N.]. « II. kamenier, — [C] ; jav. = mal. i n a iig (T.)^ y y'i ) aqjar, batav. en \di\,, nieuw, — [B.]. •• •X- %^ ) anjoer, de kokospalm. — [Cl; ver- keerd gehoord in pi. v. ^njoer (^)) = njoer (T.). ) anjir (en haii|ir), van den reuk or smaak van iets: garstig; sterk; visch- achlig; garstigheid; viscliachtigheid. •X- «^ )> anJaiig;-2, batav., zwarte stekelige noot, geneesmiddel bij pijnlijke wa- lerloozing. — [B.]; bal. anjang-anjangan, aan moeijelijke waterloozing lijden (T.). ^^\^ ) z. ond( V % > (vgl. anam,T.), mensmi^aa^ vlechten: ^ klossen ; a. gil^^ eene bijzonder moeielijke wijze van vlechten; wordt voorn, gebezigd bij het vlechten eener soort van manden, bakoel gll^, van schoteldeksels, tcêdoeng sadji, eener soort van k^töèpat enz.; Aija- man, wat gevlochten enz, is; vlechtwerk: kloswerk; peng^anjam, wie vlecht enz.; vlechter; klosset*. ^i^ ) enjali (njah en, minder goed^ henjah), •t interj., weg; voort; hier tan daan; (ook &X3) ^nnjah, T.); mengden) allken, voeg- jagen. ■O^ 177 , de letter U hef, 2e letter van het ara- bisch en maleisch alpbabet, hebbende de waarde van de ned. B; als getalletler z. ós>j). In geschriften van godsdienst!- gen aard is ^ eene schriftverk. van li\^; uj eindelyk^ is de naam van het 6e jaar van den moeh. achtjarigen cyklus. be — verk. van ^ , z. de gramm. ar. 9 onafscheidbare praepositie^ met. y 1 5 ' -x-o en b, w. suin., aU óf; gelijk; als, — Men vindt het ook vóór werkwoorden, in slede van ^, als voorvoegsel geplaatst. Anta t^rantjah ba m^njaboeng^ als men iets misdoet ^ is het even als bij het hanenvechlen (men wordt onmiddellijk ge- straft); ba apa? waarome ba apa dja kami m^mbangoenkanP waarom moeten wij hem wekken F — [N.] ; als andere uit- spraak van 't praefix j> zonder opgeslokte k; spelling en transcriptie van N. laten veel Ie wenschen over (T.). \jy I. b&, periodieke strooming in de zee^ die van de moussons afhankelijk is. II. z. bak. O bï", ar., naam der letter ^. ^' jóyo ba ato, w* sum., een stopwoordje, dat men soms ook in geschriften aantreft. Het beteekent zooveel als: kom MAL.-5BDERL. WOORDEKBOEK. DEEL I. aan; wat zegt gij F hoe is het mogelijk f [altijd op een' eenigszins vriendelijken loon uitgesproken]; ba ato pai kita, Aom. laat ons gaan; pai kamanaP waarheen? ba ato djadi? gaat gij mede (terugziende op het vorig gesprek ; want het kan alsdan op verschillende wijze voorkomen, bv. hnjg ik het er voor^ wanneer van koopen sprake was enz.) f djadi, het is goed; ba ato roepanja toe kini? hoe maakt gij het te- genwoordigf eig. hoe maakt hij hel tegen" woordig? — men gebruikt bij zulke vragen den 3en in pi. van den 2en persoon en zou het dus kunnen opnemen, alsof van het lichaam in den Zen persoon gesproken wicrd; b«i ato kita makanP hoe is het, willen wij eten? — [N.]. -^ \ A^O baoera, w. sum., opstaan van zitten of liggen, zonder er de het. van ont- waken aan te geven. — [N.]. ^ a>ó>o baitoe, w. sum., = bagitoe. — [N.]; uit >b (baq) en itoe (T.). •^ 4>0>o ba-iko, w. sum., strakjes. ^» [N.]; moet zonder * gespeld worden , want C^.) *b (ikó of ika) is: als dit, dusdanig (T.). •x-L ^\s I. baba, balav., een aanzienlijk man, en ook diens zoon. — [B.]; z. ba bah (T.). IS wU 178 1/^4 • « « n., malak., benaming, die men aan een knaapje van europ. afkomst geeft. o I. baboe (zelden), min; kindetmeid; — * Br., vorstelijke moeder (jav., moeder, T.); — ♦ b. tëte, balav., zoogsier, — [B.]. — « ólxi baboenda, Br., vorstelijke moeder, in de eerbiedige of bolTelijke spreekwijze. ♦ IL, men., versperd, zooals bv. een weg, eene rivier. — [R. A.]. • « b bab, ar.,plur. l-jI^L^^Ujo en hy,) (mal. Jüy>\ abwibali)^ poort; deur; hoofdstuk van een geschrift; artikel; kate- gorie; in de gramm.: paradigma. V> babi, svoijn; varken; b. hcêtan^tmVfi | varken; b. rOêsa, het hertzwijn; b. bcëta, blind varken; membabi-bc^ta. han- delen als een blind varken ^ d. i. blindelings voort schieten; blindelings te werk gaan, (z. dj^loentoeng); bintang b., de planeet Venus; — *b. diBJoeng, het zeevarken, — [L.]; — *b. tanab — sus vittatus — ; böê- wab b. — crypterotiia paniculata, — . — [P.]; — ♦ b. k ceroes, mager varken, naam van een' bOom met een bijzonder bard bout, zoodat de landbouwers, die boscbgronden ontginnen, die boomen laten staan. — [Div.]. y y \j\j, ar.^ plur. uj).Utj, paus. • • y y y llJi^OO plur. van Gu. • • ^2>oo I- babat, op elkander gelijkend, in licbamelijke en geestelijke hoedanig- heden, in vermogen enz., en van daar: voor elkander passend; een sjxin of eeti paar uit- makend; het op elkander gelijketid enz, zijn; wat op iets anders gelijkend enz. is: we- dergade; span; paar. * II. schoon maken (van een erf of stuk land) door het gras of onkruid daarvan weg te kappen. — [L. bew.]; z. ba bad (T.). i2va>0 9 membabit, in eene zaak wikkeleti; &r bij halen. # cV> o I. babad, jav., 1" de boomen van een bosch vellen en uit den weg ruimen ; 2° kronijk; geschiedenis. — [C.]; vgl. babat, II. (T.). ♦ II., batav. (jav. babad, T.), darmen; ingewanden van dieren; pens, — [B.]. O I. babar, plat, d. i.: niet in een' klomp; uitgespreid; ontrold; hel plat enz, zijn; platheid; m^mbabar^ uitspreiden; ontrollen; een zeil bijzetten. *U., kebabaran, batav., op heeter daad betrapt worden. — [B.]. ■3f v-^O babocr, slecht van gezicht. — [R.J. / IMOO I* babas, van een vaartuig afdrijven (niet halen van zeker punt) door stroom of wind; m^nibabas, afdrijven enz.; pembabaSy wie doet afdrijven enz., bv. de stroom. « • e^4 179 zj[^ II. van eei| zeil aan flarden gescheurd; van een leger en dergelijke uU elkander gejaagd; verstrooid, jiLoo babanif) van eene opening, door ge- weld of den tand des tijds gemaakt^ wijd; van eene wond gapend. i^ o sVn babak, «/mA, classiOeeerend woord vergezellende bet telwoord, dat een aantal muziek- of tooneelstukken uitdrukt; bedrijf van een tooneelsluk. ^ )o o babal, batav., jonge, pas gevormde vrucht. — [B.]; bal. katiwawal, jav. babal, jonge nangkavrucbt (T.). J^}^ L, ar., Babel; Baby Ion. II. babll, tegenstrevend; wederspannig; ongehoorzaam ; ongezeggelijk; onverschillig tegen vermaningen. UI / , ^^^\j (mal. hëihilï), SiT., baby lotiisch; van Baby Ion; Babyloniër. ^ .«oo I- biban, sing., het onderrichten. «IL, sing., naam van een' vogel. ♦ III. last; vracht; pak; onderwerp. — [M.; L. bew.]. — z. b^bban. dbo babali en baba — oorspr. cbin. — .inboorling van chineesche afkomst. 