Herbarium amboinense ?plurimas conplectens arbores, frutices, herbas, plantas terrestres & aquaticas, quae in Amboina et adjacentibus reperiuntur insulis adcuratissime descriptas iuxta earum formas, cum diuersis denominationibus cultura, usu, ac virtutibus, quod & insuper exhibet varia insectorum animaliumque genera, plurima cum naturalibus eorum figuris depicta /omnia magno labore ac studio multos per annos conlegit, & duodecim libris belgice conscripsit Georg. Everhard Rumphius ... ; nunc primum in lucem edidit, & in latinum sermonem vertit Joannes Burmannus ... qui varia adjecit synonyma, suasque observationes pars prima [?sexta].
AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 7 gelegt» en daar onder een fmookent vuur geftookt: Men aatfe eenige etmaalen aldus fmooren , "t welk men Soffa noemt, waar vanze een ro[Je koleur krygen: De meefte, Inlanders fmoorenze alzoo in den rook, zonder dezelve tá vooren in water te fieeken, en deze gefmoorde Nagelen werden als dan in de beete Son gedroogt , of by regenag- big weer boven 't vuur in den rook; maar in de Son is bet veel beter, en krygen als dan eerft baar fwarte koleur , doch de Laryxfe Nagelen worden niet regt favart , maar blyven bruin: De proeve van wel gedroogt te zymis , dat menfe met de Nagel kan afknippen, en binnen een paars purper als van een opengefneden Ker[Je vertoonen: Die gene, die zonder dit fmooren flegts im de Sonne of rook gedroogt werden Çt welk gefchied met die van zelfs af- vallen, of alle zoo we nig hebben, datfe de moeite van ‘t fmooren niet waard zyn) werden rimpelig „ligt „en on- gezien, en van de Ontfangers uitgelchooten , om welke te bedriegen, plegen de Inlanders die met den rook van Dammar te verwen , doch dat gemerkt kan werden, als xy de banden befmetten: Den rechten Oeg ft is van Oëober tot December, im de volgende maanden brengt menfe ter [cbaal , ale van de fteclen, en andere vuilig- heden wel gezuivert zyn, maar de Kabeletten kunnen z niet wel afkrygen , doch die vallen metter tyd van zelfs af , wesbalven men onder alle Nagelboopen altyd een goe- de partye gruis van deze afgevallene Kabeletten , en droog bloeizel vint, _ In °t leveren aan de Koopluiden moeten "er gene begin» nende Moernagels , of voorfchreve witte Nagelen. onder lopen; want indie beide geen fpeceryagtigheit en is. De wilde Nagip kan men zeer ligt kennen, want die veel. rooter , bleeker , en onfmaakelyker zyn als de regte, de nwoonders wullenfe niet ligt daar onder mengen, vermits ze wel weten „datje daar over geftraft worden: Volgens bet zeggen der Ternatanen zoo kan de Nagelboom over de 100 jaar out worden, bebbende omtrent Anien , op’t Land Hoeamohel, een Dago eftaan, die in de jong fte Oorloogen met Kimelaha Madyra omgekapt is, na ree- kening der Inlanders, doenmaals 130 jaren out: zynde: by was zoo groot en dik , dat bem pas twee mannen omar- men konden: by droeg in, cem vol Sayzoen twee Babareny (dat is 1100 É ae els) en vyftig jaren te vooren, wanneer de Hitocefen de Nederlanders in dit Land wil- den roepen, bebbenfe van denzelven Boom een. Babar dat is 550 ponden Nagelen geplukt , om die aan dezelve tot een te vereeren: Hedensdaags werdenfe 200 out met meer, waar af de oorzaak is, zoo men gift, dewoor- noemde rouwe handelinge , of dat Amboina kouder bergen heeft dan de Moluccos: Want omtrent bet jaar 1666, zy op Hitoe uitgegaan eenige Nagelboomen wie van ouder- dom, dewelke na 't zeggen der Inlanders geplant zyn on- der de Regeering van Fredrik Houtman, eerfte Gouver- neur van Ambonas dat is omtrent voor 60 jaren: Op andere plaatzen van Leytimor beginnen mede al eenige uit te gaan „dewelke onder den Gouverneur Herman Speult, dat is voor 50 jaren , geplant zyn; bet meefte perykel ly dende van de groote ongewoone droogte , die zommige ja- ren deze Provincie quelt: Want de Nagel is van natuu» ren beet , en vochtgierig , en wil derbalven een matigen reegen en vochtige gront hebben, of anderzints gaat by uit; Dan de grootfte peft van alle is een zeeker geworm». te „in deg te van de gemeene witte boutwormen , of: te Rupfe, met een bart en favart bruin booft: dewe binnen in * bout groeidt , en den boom in korten tyt doet Jrerven, waar van de teykenen zyn, als den flam bier en daar begint te traanen, en zyn van deze quaale Ao, 1667 en de volgende jaren veele 1000 boomen op Leyti- mor, en de kujt van Hitoe uitgegaan, b e De Nagelen werden behalven door de Maja door vier ME Vogels voortgeplant , te weten door de roene en wilde witte Duiven, door den ogel, en Cafuaris, gelyk in Banda door Ple Duiven de Nooten-mu/jcbaten voortgeplant werden, + GEBRUIK : Van’t gebruik der Nagelen'£ullen wy op des ze plaats weini „przen, ten del om dat de, ER „ab enoegzaam in uropiaanfcbe. e iss Ten deele dewylze in Indien weinig gebruikt werden: Want bet fcbynt , dat den Schepper der natuur egent, | aso efchapen heeft, niet zoo zeer voor deze wilde Śmiej „als voor de ani bec en noorder werelt 3 want alzoo de Nagelen een heete boedanigbeit — e HERBARII AMBOINENSIS autem ficcitate ipfum Piper, hinc patet , fervidum hunc fructum in hifce calidis regionibus non ita utilem effe, quam in frigidiori & Boreali climate. Indi hofce adhi- bent tantum , & in parva modo quantitate ad quasdam unguenta, que componunt ad corpora fua fricanda , fi calefacere illa velint: In cibo iis non utuntur, vel taro, & parva quantitate, Tabaco autem mifcent pro fuffimigio. Javani & Malaicenfes , qui antea Amboi- tiam folebant frequentare ad mercaturam exercendam, hos emebant Caryophyllos cum Anthophyllis & feftu- cis, binaque poftrema in fuos fervabant ufus medica- tos, que gradu caloris differunt a veris Caryophyl- lis, nihilominus tamen vim fatis habent aromaticam, Caryophyllos vero ipfos peregrinis vendebant merca- toribus: Bredere quis poffet,illos feligere Anthophyllos ad propagationem , fed quum compertum fatis habue- runt hos non plantari vel propagari poffe , fi modo per octo decemve dies in edibus fuerint depofiti, quum caro exterior ftatim exficcetur, hinc a vero alienum hoc videtur. : | Ex s antea Magiftratus juffu tenue ac fanguineum deftillabatur Oleum , quod in India magni zíümabatur, & non parum differebat ab illo, quod in Patria feu Hollandia genuina Pharmacopzorum ar- te preparatur: Dee autem in hifce terris deftillatio jer aéneos fiat alembicos, nec. rectificetur hocce o- EL. lum externe adhiberi nequeat , quum cutim exurat, atque inflammet. Si vero cum aliis oleis , uti Calappi, Rofarum , Olivarumve fit mixtum: optimo cum fuc- ceffu adhibetur in Indica paralyfi, Beriberi dicta, tumque hocce SEO partes paralytice , & quafi emor- tue. Beriberi autem five +Paralyfis-hec y vulgaris eft morbus nautarum ac militum ; qui caftra fe- quentes multum patiuntur frigoris, aliaque incom- modà: Subfequens vero tempus edocuit, iftum mor- bum fine Caryophyllorum oleo curari quoque poffe , ` fi modo balneum ënn. e RE li, feu | erunt in , vel. arboris folia cum Lagondi foliis fi ipfi Caryophylli ir yne ocque inungantur artus. Iftius quoque eptemvel novem guttule cum d velalio quo- vis:potu pinantur contra dolorem Co bus ortu qui vero calidi ac biliofi funt temperamenti, ab illo. abftineant, quum nimis fanguinem inflammet. ` Oleum hocce in omnibus liquoribus fundum pe- tit, cum .quibus mifcetur. Apo etiam Arece po- tui addunt Caryophyllos, vel cum illo exurunt hos, fed noxium dat potum ; ingentem enim capitis excitat dolorem feu Cephaleam, exurit cerebrum, & tene- bricofum efficit Mes o illi quoque fentiunt, qui iotidie Caryophyllos Tabaco mifcent, & adhibent pro migio. Congeftorum Caryophyllorum odor di eft nocivus , ut, fi per unam tantum noctem in camera quis dormiat, in vel fub qua magna horum copia eft occlufa;; talis ad vomitum ufque naufeabundus, & anxius quam maxime fit, atque ingentem capitis dolo- rem fentiat: Unde patet fumma Creatoris fapientia ita effe fubordinatum , ut bina excellentia illa aromata, Caryophylli nempe; & nuces Myrifticz, quod & de ceteris quoque credendum eft, pauciffime in India ufurpentur , E tanto ML vods Weg ufum atque u- tem in Europa; quo imus rerum Arbiter homines conftringere voluit ad mutuam f: iari 5 & neceffitudinem inter fefe exercendam. * o .. Ex recentibus Caryophyllis, fi -rubefcant, faccha- rum & conditum fit, fi conterantur, vel Anthophylli modo findantur , officulumque eximatur. “Portugalli ex hifce ue aquam alem folebant deftillare, "e extra uium jam eft, quum noftra natio illarum > m non fit cupida, nec amans. ~ de SH RYJ RZE ze RO A arado. , „ Anthophylli a longo jam tempore apud Chinenfes Baleyen bs ; Javanos +8 Malaicenfes ja: ufu fuere me- dico, in Jaya prefertim magno in pretio fuere ab an- sai be er — ar Pn Nec bene di- 7 OMEN potuit, querh in finem Javani , & Malaicenfes iis uteban +, Qui tanti illos emebant , quidam autem Gr s ZE dam nobis ere in 1 Puy w d Rer v : ; í - Primo iis-utebantur-ad diabolicas &fuperítitiofas ar- tes: machicas, ad preparandum Crat Sala,& Liat Sala, quo werden: Welke Beriberi een gemene plaage in quodam iftorum Oleorum inco-. icum ex flati- Liber II. cap. YT. treffende zelfs de Peper in bitte, maar niet in droogte, zoo blykt, dat deze beete vrugt in deexe beete Landen zo dienftig niet wezen kan, als in de koude-moorder werelt : De Indiaanen gebruikenfe alleenig , en dat noch in kleine uantiteyt, onder fommige zalven, die zy maaken om 't icbaam daar mede te ftryken, als zy bet verwarmen wil- ` len: In de koft gebruikenfe-die gants niet, of zeer wei- mig, bebalven dree in "t. rooken onder baar Tabak men- gen, de Favanen en Maleyers, die voor dezen in Am- boina plagten te: komen. bandelen , kachten de Nagelen met de Moernagels en fteelen , en bielden de twee. laatfte voor baar zelven tot Medicyne , als verfchillende wel een graat in bitte van de regte Nagelen, doch niet te min noch ge- noeg faam Jpeceryachtig zynde ; maar de Nagelen verkog- tene aan de vreemde Koopluiden: men zoude- meenen, datze de Moernagels zogten om GG verplanten , maar ger. mits ze wel geweeten bebben , dat men die niet verplan- ten kan, aile maar 8 a 10 dagen in buis leggen; dewyl dan het buitenfle vleys verdroogt, zoo is dat niet waar- chynlyk. "R / Uit de Nagelen wierd voor dezen, zomtyds door laft van de Overigbeid ¿een dunne.en bloet-roode olye gebrant, daar men in India veel werks van maakt , boewel dezelve niet Weinig ver/cbilt oan de gene, die in "t Vaderlandt door de oprechte Apotheekers konft. gemaakt wert: Want vermits bet bier te Lande’, in 't diftilleren , door koopere . Jlangen getrokken , en niet geredtificeert vert , xo beeftze een brandige reuk en finaak y anderfints zoo. fubtyl en door - dringend zynde , dat menfe alleen van nsi niet ge- bruiken kan „aangezien ze zeer op de buit brant: en moet met andere ol ye „abs-Calappus, Roozen , of Olyven-olye ver- mengt, en zoo im de Indifcbe beroertbeid, Beriberi ge- maamt , met fmeeren op de verdoofde partyen gebruikt onder de Ma- troozen en Soldaten is, die in °t Leger fwervende , koude - en ongemak moeten uitftaan: Doch de volgende tyd. beeft eleert , dat men de gemelde ziekte ook zonder Nagel-olye » wenk » als men flegts een bat-water maakt, daar 1 * "Nagelen-of baare bladeren met die van Lagondi ge- kookt zyn, of alsmen de Nagelen zelfs in een van de voor- noemde-olyen kookt "em de leden daarmede ftrykt: Men. neemt ook van de woorfchrevevolye 7 en 9 droppelen y met ` bier of andere drank in, tegens buikpyn, die uit winde- ;gbeid ontftaat , maar beete en galachtige menfchen mogen het niet gebruiken „als ontfteekende bet bloedt te gewe ig. < Deze olye xinkt^in alle vochti beden ,: daar menfe on- dermengt, te gront ` Sommige doen ook Nagelen in den Arak, of brandenfe wel met den Arak;'maar zulx is een Jebadelyke drank, want by veroorzaakt.groote booftpyn , verbrant de ber(fenen , en maakt een donker gezicht ,.'6 welk ook die gene gevoelen, die de Nagelen dagelyx on- der bet Tabak drinken gebruiken: De reuk van: de verga- derde Nagelen is zoo fcbadelyk , dat , als'men cennacht in de Kamer flaapt , daar een party in of onder leyt , men daat van tot braakens toe qualyk en benaut «vert, mits- gaders groote booftpyn krygt: Waar uit blykt , dat bet door de groote wysheid des Scheppers verordineertzy, dat | die beide treffelyke . yen, Nagelen, en Nooten-mufjcha- ten, gelyk van de anderen ook te geloven is , zeer wei- nig in India gebruikt werden; maar hebben zoo veel te ^ | grooter nuttigbeden. in Europa , waar door Godden Heere de menfchen tot onderlinge gemeinfchap beeft willen drin- MIE SiS. ien od $ too. mues oy Er = as ^ Uit de groene Nagelen:, alffe. beeinnen- te «rooden wert ook een Suiker en Conferf e ; dezelve in fiuk- ken wryvende , of alsze Mi els beginnen te werden, Jegts open fplytende , en den kern daar uitnemende, - De Portugeezen p'agten ook een Cordiaal - water daar van te branden , "t we mu buiten gebruik às gekomen , vermits onze Natie tot-diergelyke: dingen niet curieusis > ` De Moernagels'zyn al: van outs by de Chineefen, Ba liersy Javanen, en Maleyers in groot gebruik -geweeft in de Medicine: maar inzonderbeid zynze «ant jaar 1675 aan; op Fava in groote agting gekomen, en zeer duur verkogt: Men beeft ni Pek ervaren kunnen , waar toe ze de Javanen sven. Maleyers gebruikten , die zoo veel gelt daar voor gaven ‚doch zommige bebben ons door veel ommewegen eenige opening daar van y 56 welk i e volgas ef aas. gee ens ge A =e Ten eerften gebruikenze dezelwe tot-baar duivelfche en fuper ftitieufe konften, om te maaken Crat Sala, en iat t U Boek. U Hoofift. quo ejus geftator ita prefervabatur,ut nulla hoftilia arma talem tangere velullo modo nocere poflent,item ne talis nec confpići nec dignofci poffet, qui illud geftabat, hincque proficuum iis , qui furta , vel illicitos exerce- bant concubinatus , quumque ab ifto anno tantuni bel- lum in Java fuit geftum , creditum fuit hinc adeo ab illis expeti , uti & quoqué a Baleyenfibus. . Secundo , Anthophyllos contritos cum Cuju rapat , & Madja Cán h. e. gallis Quercus propinandos dant ju- nioribus fponfis, vel quoque mulierculis , qua ex puer- perii lecto furgunt, ut partes naturales magis arétent, quo fit, ut gratiores fint maritis. egos Sege, . Tertio, cum ficcato Poele cortice mixta & comelta appetitum excitant. " Quarto , Flatus diffipant, Colicamque curant. . Quinto, Externe (mp cum radice Kellor artuum oedéma tollunt. à; ; Sexto, Arcanum eft , quod Sinenfes plurimum fibi fer- vant, clamque exercent ad libidinem excitandam; quem in finem illos adhibent , quibus putant partes naturales roborari: cui exercitio hzc natio pre omnibus favet & cupida eft. Ad hzc omnia Ánthophylli àb illis ufurpan- tur , fumuntque illos ‚qui arbori inherent, & modo fufci apparent.cum viridi mixti colore , qui autem prz ma- turitate decidunt, illos virtutibus deftitutos cenfent, hinc raro in Java funt Magnates , quin femper quos- dam Anthophyllos in domibus fuis fervent, credentes, omiiia medicamenta exaltari , quibus parva modo An- thophyllorum borum. dofis fuerit mixta. . 5 Fe ftucé. a mulierculis adhibentur in unguento: Bo- „ri Bori , quod infantibus convenit atque debilius requi- ritur iis, quam adultioribus, cui itaque ferventes non admifcent Caryophyllos. Ante ducentos annos non tanti eftimabantur Caryophylli, qui nec tanta quan- titate ex India evéhebaritur, & parva tantum copia, quanta réquirebatur in arte Medica, unde & confpur- cati cum Toe & feftucis mercatoribus .tradebantur parvo pretio, uti & factum fuit primis Hollandorum navigatoribus , pes dutem quum depurati require- rentur , folia, feftucasque felegerunt, duplicique diven- diti fuere pretio. In itinerariis quibusdam libris inve- nitur, in Zeylona quoque crefcere Caryophyllos , quod poftea compertum fuit, Silyeftrem effe fpeciem omni aromatica vi deftitutam ; fic quoque alii dixe- runt , in infula Madagafcara crefcére eet? ;lon- ge autem alium effe fru&um teftatur Garcias ab Orto ibr. 1. cap. 15 & 21. ubi ita loquitur: In infula St. Laurentii certus occurrit fructus magnitudine Nucis Avellane, vel paulo major cum ejus putamine, hic- que Caryophyllos fpirat , ejus. autem: ufus- haćtenus ignotus eft. Et quamvis Avicenna loc: cit. de Caryo- phyllorum gummi feribat, ac Clufius in fuis annota- tionibus in Garciam quoque narret, inter Caryophyl- forum acervos, qui antea Antwerpiam fuere tranflati, pluries obfcure füfcam inveniri refinam, que carbo- nibus ignitis eme a À Caryophyllo- rum odorem, uti quoque ir Jib. qucap. 6. fefe habuiffe fruftum flavi gummi; ficci & eti d facile liquefcentis, quod,fi accenderetur, Caryophyllos fpirabat,fed "ek expers erat ; non tamen dubitandum eft, quin illis Caryophyllis aliud quoddam gummi feu refina fuerit mixta „ex qua Ińcole faces, feu cereos fuos formant , qualiseft Dammar Batu , nigrum Dammar &c: quod inter Caryophyllorum exficcątionem delapfum, orte ex induftria relictum.eft, & ipfis diu mixtum y ` odorem coloremque Caryophyllorum attraxit , mm. colis enim-non notum eft Caryophyllorum gummi. Itti etiam fcriptores, aliique homines multa narrant de liquidi attraétione non tantum arborum ; fed ipfo- rum. quoque. ficcatorum Caryophyllorum. de Arbo- ribus fupra fuit didum, illas amare pluvias radiis fo- laribus fociatas ; terramque fub illis non nudam effe, vel herbis orbatam , quod € quicum, hincquc prohiberé herbarum proventum , fed olummodo quod hominum labore depurata fervetur. HE ys / _ De ficcatis vero Caryophyllis dicunt , illos re: pofitorio occlufo contentos, totum aqua plenum vas intra unam noctem omne: liquidum attrahere ; illudque quosdam mercatores inftituere , ut -hinc Tom: Il: Ca- ophyllum omne attrahat li-. AMBOINSCHE KRUYDBOEK. g Liat Sala, dat is den drager zoodanig- te bewaren, dat bem geen vyandelyk geweer raaken of treffen kan ; als mede dat men den gene niet ier degen bezien of kennen kan, die- ze daagt en daarom nodig den genen , die op dievery en ` ongeoorlofde boel/chappen uitgaan , en dewylę van dat jaar aan zoo grooten Oorlog op fava gevoert wierde, meen- de men datze daarom zoo zeer gezocht zyn, als mede van de Baliers. ten e 2. De Moernagels, gevreeven met Caju- Rapat, en Madja Can of Galnooten , gevenze ook de jonge Sien te drinken, als mede de Vrouwen , die van "t kraamen opftaan , om de natuur te fluiten, waar doorze te aange- namer b de Mannen werden. ` . 3 Met de gedroogde [cber[Je van Poele gemengt, en gegeten, verwekt eetens-luft. | 4. Breekt de geflooten winden , en verdryft *t colyk. .,5. Van buiten opgefmeert met de wortel van Kellor verdryft de zugt uit de leden, ` 6. ls een geheim, 't welk de Sineezen meeft onder haar bouden , gebruikende dezelve om baare vleeflyke luften te Jlerken , waar toe die Natie boven andere genegenis. Tot deze alle nemenze de aankomende Moernagels, die, noch aan den Boom banden; en effen beginnen bruin te werden, met groen gemengt , maar die door rypheid afvallen , ach- tenze krachteloos , daarom vint men niet ligt 1emant van de Grooten op Fava, of zy trachten eenige Marten in buis te bebben , om datze meenen , dat alle Medicamenten gefterkt werden, daar men een weinig van de Moernagel onder- mengt, De fłeelen werden by de Vroutjes gebruikt tot Bori- bori zalve voor de kinders , die wat flapper moet zyn , dan voor oude Lieden, en dierbalven'daar de heete Nagelen niet toe te pas komen. Doch woor 200 jaaren plagt men 200 veel werks van de Nagelen niet te maaken, noch de- zelve in zulken menigte uit te voeren , maar alleenlyk in kleine quantiteyt , en maar zoo veel als men im de Medi- cyne van. nooden bad dierbalven ze ook zeer vuyl, met bladeren, fleelen en-al, aan de Koopluiden gelevert wierden, en dat voor een geringen Prys, gelyk noch aan die van de eerfte Scheepvaarden der Handed gefchiede, maar naderbant „als men daar op zindelyker begon te wer- den, beeft men de fteelem en bladeren daar uit gemonfterts, en doen. is de prys noch eens zoo veel verhoogt geworden. Men wint in eenige Reisboeken, dat op Zeylon mede Na- gelen. zouden ls, Ais , t welk. maderbant bevonden is. niet anders dan een flach «wilde fpecerylooze Nagelen te zyn. CE: bebben andere voorgegeven , dat 'er op bet Eilandt Madagafcar mede Nagelen vallen maar. dat bet zelve een an andere vrucht zy, getuigt Garcias ab Orto ,- Lib. d. cap. 15 en 21, zeggende aldus; Daar is op bet Eilandt St. Laurens zéekere wrucbt „im de pfootte van een bazenoot , met baare fchaale , of wat grooter , de: quelke naa. Nine riekt , miaar zyn gebruik is tot noch oe onbekent: En alboewel Avicenna, loc. Cit. van een Nagelgom fcbryft , en Clufius, in zyn aanteekenin p voorfchreve Garcias, ook verbaalt , dat onder de Nagel- boopén , die men woordeżen tot Antwerpen aambracht? y meermaals een fwart bruin hart gevonden wierd , *t Welk op koolen gelegt , een flerken Nagelreuk badde , gelyk ook auhinus t, Lib. 4. cap. 6. gebadt te bebben een fiuk geel. Gummi ; droog en bryzelig , ligt fmeltende en brandende, naa Nagelen rickende , doch zonder fmaak: Soo en (er mocbtans niet aan te twyffelen, of daar zal on- der die Nagelen eenig ander bor geaveeft żym , waar van de Inlanders baar. toortzen maaken , belyk de Dam- mat bam, fwarten Dammar Pc: ^t welk in ^t droogen mifJcbien onder de gemelde Nagelón gevallen zynde ; voor- bedacbtelyk daar onder gelaaten is en overzulks door lang leggen dereuken verwe van de Nagelen aangenomen beeft, want. ook de Inlanders en weten gantfch niet van een Na- gelgom : ook weten de voorige Schryvers, en zommige gemee” ne Mannen veel te verbaalen van de vochtgierigheidt niet alleen der boomen , maar ook der gedr Nagelen. Van de Boomen is bier boven gezegt, wel reegen met Sonnefcbyn gemengt willen bebben , en ook dat den ont daar onder niet gezuivert „ en bloot ży, om dat de agelboom alle vochtigbeidt aan zich trekt ,- en daar door den aangroey van bet onkruidt beledt , maar alleen om dat by door Menfchen arbeidt geboúden wert. - Pam de gedroogde Nagelen geven zy voor , dat ze in een, beflooten Pakbuis leggende een geheel vat vol water binnen een nacht aan baar trekken zouden , en dat zulks zommige pen Be y doen, om daar door de Nagelen te ver/waa- - rens o .HERBARII AMBOINENSIS ` Liber IL. cap. H Caryophylli graviores effent, fi vendantur, fi hoc autem dicant de mercatoribus Indicis vel indigenis » ui illos vendunt , magnam ipfis adferunt injuriam : Supra enim diétum fuit, Caryophylłos, cum traduntur, tam ab incolis, mercatoribus , quam ab his, nautis ita ficcos effe oportere , ut abradi unguibus poffint. Utri- que autem fatis conftat, poenam fore capitalem iis, ui tales inftituerent fraudes : Haud tamen diffiteri volo , Caryophyllos eque in promptuariis , ac prefer- tim in navibus omne liquidum , quod ipfis vicinum eft, attrahere, hincque in navibus femper intume- cere, ita ut nunquam tam ficci tradi poffint, quam fuerunt accepti. An autem hzc ars Aromatariis Europeis non melius fit nota (qui illos non tanta,quanta in repo- fitoriis condita eft, copia vendunt) illi bene confcii funt. Hee funt, que de totius arboris , ejusque fructuum qualitatibus detegere vel reperire potuerim , unde hanc niam defcriptionem cum fequenti Verficulo: Caftilie reges ditat Peruana potofis Aurea, Soffale fertur arena Tago. Omnibus bis venis preferrem Caryopbyllum , | Quem liber Domini munere Belga tenet. _ Supra Memoratum Caryophyllum in magna Mada: afcare infula crefcens ab O. De fequenti de- cribitur modo: ye maa a alta eft arbor inftar Lauri , sque ipfi fimilibus, fed mi- noribus. Fructus, Voarven/ara dićtus , eft inftar Ju- ` L glandis, faporeft tam corticis, quam interioris fubftan- tie Caryophyllo fimilis , eundem quoque faporem habent ejus folia: Flores formam habent Caryophyl- li, uti quoque ipforum eftfapor , odor , & virtus. Arbor nullos dat fructus: nifi tertio quovis anno; quum in- cole hofce fructus, ac folia, qua cum Zingibere, & Al- lis pifcibus incoquunt, defiderant, non ipfam con- fcendunt arborem , fed ipfam ad radicem: circumci- dunt: In altis crefcit montibus, cujus mas & femina invenitur. e 0 Wal 1 ren , dog, indienze dit zeggen van de Koopluiden im In- diën, of van de Inlanders, dieze leveren , zoo doenze denzelven groot ongelyk aan: Want bier boven ts ge- zegt, dat de Nagelen by de leverantie , 200 awel van de Inlanders, aan de Koopluiden , als van die zelve aan de Schippers , zoo droog moeten zyn , dat menze kan afknip- pen: Ook weten die beide wel , dat bet cen flrafbaar werk zoude wezen voor die zulks wilden beftaan: Lk wil ech- ter niet ontkennen, dat de Nagelen , zoo in de Pakbui- zen , als inzonderbeidt in de Scheepen alle vochtigheid , die daar omtrent is , aan zich trekken „en daarom in de Schee- pen altyt ontlaaten , 200 datze nooit zoo droog konnen ge- levert werden, alsze ontfangen zyn: maar of deze konft de Kruideniers in Europa niet beter bekent zy (diexe niet met gebeele Pakhuizen vegbandelen ) dat mogen zy weten. Dit is bet gene wy van de gebeele gelegentbeidt dezes voorgeftelden Booms , en zyn vrucht tetrejfende > tot noch toe. bebben konnen leeren , en. ondervinden , zullende dier- balven deze Befchryving eindigen „en fluiten met dit vol- gende Rympje of Versje: Caftilie reges ditat Peruana potofis Aurea, Soffale fertur arena Tago: Omnibus his venis preferrem Caryophyllum , Quem liber Domini munere Belga tenet. . Datis: | De Caftiliaanfcbe Kroon, roemt Perus ryke bergen, ` De Portugaalfche pocht op bet Soffaalfche Zant: D' dmbonjcben Nagelboom kan alle mynen tergen , Die God den Schepper geeft aan "t vrye Nederlandt, le fchors als bet binnenfte, den Kruitnagel gelyk beft dF żel selve fmaak zyn ook de bladeren: bet b vezel eft de gedaante van een Girojfet-nagel y desgelyks de Flak "Bom EIE Bü r. [maak , reuk en kracht: De Boom krygt dan. om "t. derde jaar ‚wanneer de Inwoonders deze vruch- ten en blaaden, die zy met Gember,en Look by P'ifcb koken , willen bebben , klimmen zy niet by den Boom op, maar bakken bem by de wortel af: by waft op boge ber- gen, daar is een Mannetje en Raps, ` : CAPUT TERTIUM Caryopbyllum Regium. Tsjenke Papua, e Sen Uondam in Ternata mira & rara Caryophylli Q varieras inveniebatür, que tamen non diverfa erat fpecies , quandoquidem hec unicatantum in mundo erat arbor , que fimiles producebat Caryo- phyllos, quum juxta Philofophiam nullum individuum conftituat fpeciem: Atque afti ophylli regii di- cebantur, quum credebatur nulo Cum T'ernaten= fium rege peculiarem provenire; & etiam cumjeo inter- ire arborem: Quod. tamen compertum eft, non cer- tam obfervare periodum; arbor enim, que regi Ham- zac fuo confecrata fuit yi a> » fructus adhuc anno: 1655 produxit, que Mandarfách per feptem jam re- year os: Reges hanc femper arborém religiofe ervarunt, hyllosque: potiffimum in: fuos adhi-- uerunt ufus, amicisque fuis tamquam aliquid parti- ulare miferunt ;. In infula folummodo Mac vd rica Nec duo diverfi in binis occurs rebant arboribus , dividi poteft in. Hamzds & Mandar- abas arborem. Utraque autem quoad truncum , foliaque: vulgari Caryophyllorum: arbori fimilis erat ; fique: nullos. ger ofcenda i bant fructus., ab ifta non di Hamzas arbor. Car py erebat multo minores: yulgaribus, fupra non.latos , fed acuminatos, quique ad. lacera unum duofve gerebant apices:elevatos , fere in- ftar extremitatum foliorum. Juniperi , coloris autem: magis nigricantis, quam — ca: : Arbor hzc iftoan- ho interit , tumque alteradteram propullulabat, "E us “NL HOOFDSTUK. Konings Nagel-Boom. Tsjenke Papua, En beeft voor dezen. in: Ternaten Sechter geen geflacht em mad > vermits datter niet meer dan een ee: ige Boom in de werelt WAS , die d “Nagelem droeg , en-dat naa den regel der Nat en. > Nullum: individuum conftituit fpe- ciem , geen ondeelbaar ding kan een geflacht op zich zel- ven. maken: en. wiarden-de voorfcbreve: len Konings- nagelen genaamt, naadien men geloofde, dat meden ger "A doch Bn wanneer Mandarfah al zeven jaren geregeert hadde: ga a 3 oningen bebben dezen Boom altydt zeer zorgvuldig. be- | mecht voor baar zelven geb nt ter tweederley Vruchten op twee verfcbeide Domn ar den gezien , zoo kan by verdeelt werden in Hamzâs en Mandarfahas Boom: beide waarenze aam [lam en blade- ren de ams Nagelboomen gelyk , en, alsze gene vruch- temen droegen, van dezeloe niet te onder (beiden : Ham- Zás-boom droeg Nagelen , die veel kleinder waaren dan de geméene, boven niet breet, maar toegefpitft , bebben- de aan de zyden een d. twee [pitxen naar bowen gekeert, by- aUo , vegen ern FRAT? RET ue egere msg A OMB s em D Boek. MI Hooft/. bus nempe horis diftans a priori prope pagum Gnof- fagiam eadem in infula, ita ut nemo putet, hant ex prioris radice vel fru&u progerminavifie ; hzc enim arbor nullos gerit Anthophyllos vel femen, quo propa- gari Goller, | Ternatenfes hoc Caryophyllorum genus vocant ; ES s du e no 1678 tales produxit ENDS; qui ex acumi- num numero & forma omnino fimiles erant illis Ham- zás arboris , nunquam autem in Anthophyllos excre- - yere, atque anno 1682 eadem in regione Hatives ve- teris binz tales inveniebantur arbores fimiles produ- centes Caryophyllos: Uti ano annis an- tea circa pagum Toleboe in Amboine plaga vulturnea fitum talis obfervata fuit arbór, fimiles Tsjencke Papua fruétus gerens, ita ut jam in Amboina tres fint ar- bores, quarum fruétus plerumque funt acriores vul- ribus Caryophyllis. Incolz illos quoque decerpunt, ie: cum vulgaribus vetidunt, ita ut aliquando in Europa aliis mixtos reperiant quosdam. ducens Catyophyllos : [DU = u fyophyl e) tiid conftat, produxit fructus, multo autem graciliores erant illo- rum corymbi, quam memorati anni , quum in Amboi- uz nunquam fuit obfervata, ioo Babaran ńempe , fingulum vero Babaar 550 ponderibus Hollandicis æ- quivalet. Caryophylli ifti fegii follicite affervantur tanquam mirum & rarum nature artificium ; quum incertum fit, unicam talem arborem aliquot per an- nos fuperftitem fore. — E PACA TIO. Tabule Secunde, Exhibe ramum Czryopbyli Regió Ambiinenfi, Tyjeike Radja A + B. pa zi ti Ternatenlis junioris? C Primi | "adult fant Caryophylli Regii ex Mackian. D. Sunt Ce M Papi Ternatenfes adulti , tempore Regis E Vert Corpbyli Regi, reg Mandarafbab. | er € RZY $e F; Recentiores C rede ed inenfes „anni 1693 & 1694. - Tom. II: Saree OB- AMBOINSCHE KRUYDBOEK. ar bykans als de Genever-bladeren , en van koleur favarter als de gemene: In 't voornoemde jaar is dezen Boom uit- gegaan , en kwam doen weder een ander voor den dag » te weten wel. drie uuren gaans van den woorfchreve eer- Den by bet Dorp Gnoffagia , op 't zelve Eylandt , zulks niemünt en moet. meynen s dat. by uit. de wortel of vrucht des voorgaanden gefprooten of voortgekomen is , want de- zen Boom draagt. geen. Moernagels of Zaat , waar mede men bem zoude konnen voortplanten, De vruchten van deze laatfte,dewelkeavy Mandarfahas- boom noemen , zyn veel zeltzaamer van fatzoen dan de voor- poe » alsmede grooter , en met de voorgaande Hamzás- agelen weinig gebykeni(je bebbende ; als fcbynende meeft van enkelde fpitzen gemaakt „dewelke gemeenlyk in vier ryen Baan, en boven fpits toelopen , van koleur licbt-ros , kon- nendé, als zy out zy, uit malkander genomen werden; beide waffchen ży op baare fleelen , en in krui(jen aan baar kroontjes , gelyk de gemene y en zyn ook alzoo fcherp eń Jpeceryachtig van fmaak: dan dezen laatften Boom is door gece A da in de volgende jaaren omgekapt „als men alle de Nagelboomen op ^t Eilandt Mackian , volgens con- tra& ; moefte uitroeyens vermits. de Uitroeyers bem van andere niet konden onderfcheiden, en by op die tyt gene vruchten droeg „zynde een byzonder verlies van dit avonderlyk ftuk der natuure voor de Liefbebbers ‚vermits diergelyken in de werelt niet meer te vinden i$: Het zy dan ‚dat zeekere boom Ao, 1688 albier op Hative gevon- den; den, voornoemden Mackidańfćhch boom vervangen wilde: want deze draagt by wylen vruchten, die naa E ty a Nagelen fcbynen te aarden , inzonderbeit naar die van amzâ ; zynde kleine naageltjes , boven toegefpit en hebben een of twee Jpitsjes ter adia. Na dat de natuur zedert *tjaar 1651 geen boom vort- gebracht beeft met de originele Konings- Nagelen , zoo is eindelyk Ao. 1692 een eenige boom op de kuf van Hitoe, en bet diftriét van Kayetetto voor den dag gekómen , dra- ende die rare Konings- Nagelen uit enkeldé Jpitzen be- aande ; die in vier ryen ftaan 5 en ieder rye uit 5 a 6 toen, dewelke met de oprechte oude Ternataanfcbe Ko- nings- INagelén over een komen, Waar van in de Figuur een Takje vertoont wert. Dezelfde boom heeft Ao. 1694 wel wederom dezelfde vruchten gegeven , doch de kroon- tjes waren veel magerder dan die van "t voornoemde jaar, wanneer Amboina de grootfte Nagel-Mouffon gebat beeft, waar van men nooit geboort beeft , te weten omtrent 3700 Baharan , ieder Bahaar van 550 pont hollants , de voor- noemde rare cs Napa worden dan zorgvuldig be- baart als een feltzaam Konft-ftuk van de natuur , dewyl men niet verzekert is ; dat dien eenigen boom veele jaren Baan, of in ’t leeven blyven zal. ; ; bben tot nocb toe nooit Moernagels «villen wer- AANWYSINGE 2 Van de Tweede Plaar y — Nagelen Tsjaski RADJA genaamt A. en B. De jonge ' € Konings-Nagelen. C. De eerite of Konings-Nagélen vit Mackian. a Hamza vergadert. e. E es e. + Opregte Konings-Nagelen van Koning Mandarafcbab, .. F. mer we teg m "tjaar 1693 en1694; "a | AA 12 OBSERVATIO. Prima hujus fpecies, feu potius vajietas, vocatur CARYO- PRYLLUS REGIUS aromaticus eg in „Almageft. pag. 88. & in Phytogr. Tab. 155. Fig. s e . & CaRYOPHYLLUS fruêtu oblongo , abortive minus (quamo[à ex Infula Ambon. Breyn. Prodr. 2. p. 50. alterius editions, ut & CARYOPHYLLUS RE- Grus Ansoinicos Rumspbii ibidem. ubi optime in notis fub- jungitur a Joanne Pbilippo Breynio filio : „, Hi GARYOPRYLLI, » qui Brent dicuntur, fpecie , me judice, ab antecedente non » differunt, neque fructus revera dicendi funt, fed rudimen- . y ta potius florum fructuumque abortiva , meris fquamis mon- >> ftrofe luxuriantia, & a fcopo aberzantia , que nunquam hinc >, perfeéti flores, nec fructus evadunt. Ceterum odorem fa- » poremque CAR YoPHYLLORUM AROMATICORUM Officin. re- » ferunt , virtutesque poffident , quas an gradu excellentiori fu- „» perent, ut nonnulli purarunt . fola experientia decidendum eft. He his porro vide Weinmann. Pbytautboz. p. 63. Tab. 325. lett. 4. ut & Rumpbiż obfervat. 21. p.53. Acad. natur. curios. dec. 2. zen. 1, ubi & horum figure , atque ejus Epift. s. p. 403. & Epift. 8. p. 421. in Vaient. Mufico Mufeor. Tab. 1. & libr. 1. Sect. V, cap VH. & Amman Manud. ad mat. med. cap. 8. Set. IX. p. 96. & Fr. Valentyn Amboine defcript.p. 195 & 196. Tab. 32. ut & Linfchoteni itinerarium. cap. 65. Reliquae porro figura non nifi monftrofe aberrantis feu potius luxuriantis nature Va» rietates habendae funt, quas quüm Rumphius adpingi curavit , hic illas fimul fubjungimus. CARYOPHYLLUS ARBOR a Mun- tingid-in cultura plantarum libra, cap. 3. defcribitur „fed man- ca admodum figura exprimitur, - a " CAPUT QUARTUM Caryopbyllum Silveftre, T sjencke Oetan, YIlveftre Caryophyllum plerumque altius excrefcit, comaque ampliore , quam domefticum, ac plu- rimum uno erigitur trunco ;. Foliorum raches funt etiam longiores, firma, & virides; ejus folia multo majora, & quoque oppofita funt, fed non ita exacte, obliquam plerumque efformantia crucem: In arbori- bus junioribus pedunculi funt. breviores , vel ramos lata SC plaga obvelant , quam in vetuftioribus , in quibus duplicis itidem obfervantur forma : In initio enim polonia menfium , fuperius multo funt la- big: Caryophyll foli is referenti nata, veraque Caryophyllorum folia magis referentia, novem, decem, & tredecim longa Ger, quatuor autem lata ,in junioribus vero arboribus minora funt, ceterum glabra quoque, fed non eis neque tam dura „ac vulgaris Caryophylli. Foliorum ora quo- que fünt finuofie & arcuate, ac tenuibus parallelis trans- verfalibus venis pertexta funt folia, fed non ita arctis ac vulgaris, & ad oras recto finu funt conjuncta inftar illorum Cajoe Mera, & S'ambofe, Sylveftre. enim Ca- ryophyllum eft tamquam medium genus, quod affine elt inter J'ambofam , & Silveftrem arborem Cajoe Mera dictam, cum paie x: magnam habens affinitatem. Me- dius folii nervus fulcatus quoque eft jinftar folii Cajoe Mera, fed non ita profunde. : Contrita hec folia filveftrem fpirant Caryophyllo- rum odorem, cum quadam aciditate mixtum, unde facile etiam dignofci poffunt. _ Fructus in corymbis quoque gerunt uti doniefticum, fed numero multo rariores, hinc inde enim unus al- terve locatur in ramulorum fummo , atque in illis modo duo, trés , quatuorve fimul fructus, ejufdem fere forme, fed duplo majores domefticis , capitu- lum autem illorum non ita latum eft, floresque fimi- les gerunt ac vulgares, diu funt virides, tandemque barum rubefcunt, fufco ac cinereo intermixto colo- re, fi flores uxerunt, Anthophylli excrefcunt , magnitudine baccarum fructuum magne Varinge , vel longiores, fere inftar minoris digiti , qui cincti & obdućti funt obfcure rubente feu purpurea carne cul- trum éraffa; molli & fuceofa inftar aliarum Silyeftrium gambofarum `, ingrati faporis..cum aciditate :quadam juncti: Intus continetur officulum oblongum , uti in vero HERBARII AMBOINENSIS rotundiora, ficcis vero menfibus funt acumi-. Liber M. cap. IT. AANMERKING E © De eerfte zoort wert CARYOPHYLLUS RrGrus aromaticus van Pluknet genoemt in zyn Almageft. pag. 88. en in zyn Pbytogr. Tab. 1 $5. Fig. 5. verbeeldt. en CaRYOPHYLLUS fruête oblongo abortive minus fquamofo ex Infula Ambon. van Breynius in zyn tweede Prodromus pag. 50. van de tweede uitgaaf, als mede CARYOPHYLLUS Brems AMBOINICUS van Ramphius:, alwaar zeer wel onder in denooten van Joannes Philippus Brey- wius de zoon bygevoegt wert: 5, Deze KONINGs-NAGELEN „» verfchillen, zo veel ik zien kan „niet van de voorgaande in 15 ZOOrte , en zyn voor geen regte vrüchten te houden, maar » liever te houden voor afwykende beginzelen der bloemen. » €n vruchten alleen uit fchubben , monftreuzelyk afwykende >> Van het oogmerk der natuur, beftaande ; waarom dezelve >» Ook nooit tot regte bloemen ofte vruchten uitgroeien. Ver- » ders hebbenze de reuk en fmaak van de regte fpecery Na- » Zelen in de Apotheken gebruikelyk , welkers krachten zy ook +» bezitten , doch of zy dezelve overtreffen, zo als fommige .. »» gemeent hebben, is alleen door de ondervinding te befliffen. Over deeze zie verder Weinmann in de veelvuldige benamin- ge en Befchryving der Planten pag. 78. Tab. 325. lett. a. en de 21 Obfervatie van jus pag. 53 in de Acad. nat. curios. dec. Zeen, Y. alwaar ook der zelver figuur , en zvn vyfde brief pag 403. als ook de achtfte pag. 421. in Valent, Mufeum Mu- (Geer. Tab, en Libr.2. cap. VM. Sed, V. en Amman. Manud ad mat, med, cap. 8. Set. 1X.p.96. en Fr. Valentin Befcbryving “van Amboina. p 194 en 196. Tab. 32. en Linfobotens Rysbefcbry= ving. Cap. 95. De overige zoorten verders zyn nicts anders als monitreufe veranderingen door de afwykende, ofte liever overdadige natuur te houden. dewelke om dat Rympbius hier heeft laten bytekenen, wy hier ook byyoegen. De NAGEL- BOOM wert mede van Munting in de ogar oefening der _ ten in het tweede boek capitt. 3. befchreven , doch zober in dé Plaat verbeelt, TS TUR. E wilde Nagelboom waft gemeinelyk wat boger, en 1) met een breder kruin dan de tamme, meeft met ee- nen ftam Pa vn e, de ryskens zyn ook er s taay, en groen, de bladeren veel grooter „en ftaan mede te- ge ra doch zoo precys niet „en meeft in een fcheef "wis: Aan de jonge boomen zyn baare fleelen wat kor- ter „of zy bekleeden den fleel zoo veel meer „of verder dan aan de oude boomen, daar aanze dan ook noch van twee- derley omen zyn: want in * begin van de regen-Moej- fon vallenze van vooren breeder en ronder, maar in de drooge MoefJon zynze woor [pits , en de oprechte. Nagel- blaaderen «vat ES „negens tien en dertien vingers lank, en vier breet , aan de jonge boomen zynze wat klein- der „anderzints mede glat , boewel niet glimmende, noch zoo ftyf als de tamme: De randen zyn ook «vat. bochtig, en met fyne paralleele daversaderen . » doch zoo digt niet als de oprechte, en aan de kanten, met een door- JV, HOOF P aande bi e Pzaamen gefloot ens gelyk die van de Cajoe spe Bad imboe: want de de agelboom is ie Jbaare zoort „dewelke Zeg maakt tulichen de Jambofa , en den wilden boom E rend ege die beide veel gemeis beeft: De middelfte zenu- we van bet blat heeft ont op voore , -pelyk die van. joe Mera „doch zoo diep niet, "` grun, RW Ve Gevreven xynde bebbenze een wilde Nagel-reuk, met eenige zuurte gemengt, daar-aan menze kennen kan, ` Haare vruchten dragenze mede aan kroontjes. ge tamme , doch veel nde in getal, Pande hi pe maar eene aam ’t-uiterfte der ryskens , en aan de kroont- jes flaander maar , 3 + 4 4 bezyden malkander: Zyn. de bykans van bet zelfde fatzoem doch wel tweemaal zoo groot als de tamme, maar *t booftje is zoo breet niet, ` hebbende insgelyks zulken bloeizel-en. Kabeletten als dezel- ve, zy blyven lang groen, en werden eyndelyk een avei- nig root, met vaal en; W onder een ,enals- ze gebloeidt bebben „zoo wordenze ook tot nagels van grootte als de Befién der vruchten van de groote Varinga, of noch wel zoo lank , en bykans als een kleine winger , omgeven of omvangen met een donker-rovt of "purperacb- tig vleys ongeveer een mes dik, week en fappig , als aan de wilde Jamboefen , onlieflyk van fmaak ep met eenige zuyrię j JAJA Will, W? "M WAM aaa, NN Win A nnb b or PL TN PUDE ttem VOE TOYS aram gm mene PE enm IL Boek. IV. Hoofif. | AMBOINSCHE KRUYDBOEK. 13 vero Anthophyllo, fed multo majus & linea incurva notatum, in bina divifum fegmenta. Anthophylli hi ficcati non fufcum vel obfcure ru- bentem induunt colorem, uti veri , fed fordide gil- vum habent colorem, & rugofi funt; nec odorem ha- bent, vel vim aromaticam ; fed illorum fapor eft in- ratus, filveftris, & aufterus, Arboris hujus lignum eft durum, folidum , grave, & magis cinereum, quam domeltice, cum fufco quo- dam colore mixtum, non quidem elegans, fed varios tamen in ufus mechanicos utile, terram: autém tango re non debet, alio quin facile corrumpitur : Fructus flo- rent, & maturefcunt eodem fere cum domeftice tem- pore, vel paulo ferius, Decembri nempe vel Janua- tio: Arbor hzc fponte in filveftribus crefcit monti- bus, atque propagatur ibi Anthophyllis fuis delapfis: Nomen. Latine zał» gz Silveftre , Malaice Tsienke utàn. Amboinice Babu Lawan Abbal, & Bubula Wabbal. Hitoénfibus autem Obulawan Aycou , quia hzc arbor, uti dictum fuit, tantam habet affinitatem cum Cajoe Mera, feu Aycou, de quo libro 4 plura di» centur. = E : : Locus. In omnibus infulis Moluccis occurrit, & ta- libus quoque in locis, ubi nunquam veri obfervati fue- re Caryophylli: Quidam Hitoénfis mihi narrabat fefe ibi verum plantaville Caryophyllum , quod tempore in Silveftre degeneravit ; idem quoque expertus fui alia in arbore, quam certus Cram in generali Caryophyl- lorum verorum plantatione ibi etiam fuiffe locatam. Ufus. Quum nulla fit vis aromatica in hoc fructu, neque colligitur , neque ufurpatür , fed avibus cibo re- linquitur; raro etiam fit , fallaces incolas juniores de- cipere mercatores , hos filveftres Caryophyllos cum _ venditione ac traditione veris mifcentes, ut pondus ag: | gravent , quod ipfis alias facile foret inftituéndum , uum eodem fere tempore maturefcant , fique hoc dere eretur, mulétarentur ili, qui autem attendere ad id accurate velit, facile dignofcere filveftres A teft, quum multo fint majores veris Caryophyliis, diores, & e] coloris "E faga Y devias es quoque effe , qui ex veris fponte decidunt , & fine con zi exficcantur : Silveftres autem funt majores, & infipidi penitus. Raya i dratz vix formari poffunt , quum arboris truncus ra- ro fit rotundus, fed plurimum angulofus & difformis; - Inter Silveftria quoque Caryophylla altera minor WIE aus DP ae E sE U in fi fe :. nume rbufcula, plurimum tantum s for- mam excrefcens , que tamen nimis ce natura differt, quamque in fubft inter Sil: veftres quoque arbores nomine Caryopbyllaftré Silvef tris „feu alterius libro quinto difcribemus. Sin Silveftris Caryophylli lignum ad poftes adhibe- re vélimus, primum fumo exponendum, eft , quum diutius tum durat: Ufurpatut quoque ad fecurium ma: nubria, & Oryze túdiculas, politum vero ejus lignum foli non eft exponendum , quum inde facile findatur; denique recens lignum RES ad talia adhibetur opera, quibus fifura nocet , fed femper ficcum: EEPLICATIO | Tabula Tertia, Que exhibet ramum Carjopbyli filveftris Tsysnère Obr an; incolis didi. Ra b Nataralem fruétus magnitudinem & formam denotat, ` OBSERVATIO. 