Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
— WiLLEM pe VIJF- pe, die dit, uit hoofde van zijne uitgebreide wereldkennis’, zeer wel wist, hechtte daerom aen die vertellingen geene ‘waarde, en Zie daar de reden dat men Hem als een” Belager van der Colonisten Vrijheid, en als eenen Huurling van En- geland, op de onzinnigite wijze aan de, Netic ten toon ftelde, oe 312 LEVEN van `` 3» 23 23 2) 39 33 22 9? 2 2 % ‘2 2 > 33 39 » 23 39 2 29 ne van de Oorlogvoerende Mogendheden , res denen van offenfie te geven, zoo is ’ér nog eene andere en gewichtiger reden, om ons te wachten voor den minften ftap , die daar toe aan- leiding kan geven, te weten: het recht dat En- geland, in tegenoverftelling van Vrankrijk, in dit tijdftip heeft, om van ons te vorderen, dat Zij- ne in opftand zijnde Colonien van hier niet voorzien worden. met noodwendigheden , om dien opftand te kunnen doorzetten. Wij ver- mogen zoo iets, volgeas het Tractaat van 1663 behoudens de goede trouw niet doen of oog- luikende gedoogen , zoo lang de Colonisten niet door Engeland Vrij en Onafhangelijk ver; klaard zijn. Het Tractaat fpreekt desaangaane de zoo klaar en duidelijk, dat men ’er geene andere explicatie aan geven kan, en het heeft Caar en boven eene wederzijdsch - werkende kracht, ten dien effecte, dat -wanneer de Hol- land{che Colonisten tegen de Republiek begon- nen op te ftaan, en de Britten hen onderfteun- den, het zij uit de Engelfche Havens, of uit die van hunre Volkplantingen, wij aan onze zijde recht zouden hebben, om even dat zelfde van hun te eisfchen. En wanneer zij dien eisch „ dan van de-hand wezen, eenen clandeftinen 32 Harde! oogluikende gedoogden, en het in ea „ uit- WILLEM pen V. V. Afd. 313 5 Uitloopen van onze West-Indifche Schepen ia „ hunne Havens toelieten of protegeerden , zouden ‚ Wij dan geen reden hebben, om zulks als eene vijandelijke daad te befchouwen „en op de vol- „ doening van het Tractaat aan te dringen? Ik » oordeele ja! En dit is de voornaamfte grond „ waarom ik dien Smokkelhandel, en het ver- »» blijf van Coloniale Schepen in onze Zeeha- » Vens, als onbetamelijk en zeer onftaatkundig af- „ keures wel te verftaan, zoo lang de Colonis- „ ten nog afhanklijk van het Moederland zijn. » Ja, ik zou het bloed waar ‘wit ik gefproten 29 ben, en dat in de dagen mijner Voorouderen V 5 9 56 LE VEN vAN., etort iS om de Vrijheid aan de Nederlanders e bezorgen „ fchande aandoen, wanneer ik, zoo als mijne Vijanden mij aantijgen) eene eimelijke bedoeling had, om dit Land en alle leszelfs Inwooneren, op nieuw onder een vreemd juk te brengen. — De tijd zal het lee- ren in hoe verre het heil des Vaderlands, door net volgen wan de tegenwoordige overdrevene denkbeelden zal bevoorderd worden; maar dit telle ik zeker, dat zoo de Republiek Chet wel- ke God genadig verhoede!) in deszelfs weêr- loos gelaten toeftand met Engeland in eenen Oorlog word ingewikkeld , de nadeelen onbe- rekenbaar zullen bevonden worden.” » Zie daar mijn Vriend! U den hoofdzakelij- ken inhoud van deze belangrijke converfatie , 400 toevallig met Z. H. over de thans rou» kerende werftchillen gehouden, medegedeeld, met geen. ander oogmerk, dan om U te doen gevoelen, dat wij in onze gehoudene ge- fprekken zeer verkeerde gevolgen ten nadeele van den Prins getrokken hebben, om dat hij P zich tegen den zoo zeer in het oogloopenden sSloikhandel a f >t. en. her verblijf, der. Coloniale „Schepen in onze Zeehavens verklaard heeft, „ Ons geheele raifonnement (dit zult gij mij im- „DES Wel willen toeftemmen) fteunde op een 3 Val. WILLEM pen Y. “Ye, a, » valfchen grond, hier in beftaande : dewjj1 Vrank. » tijk de Colonisten krachtdadig bijftaar en on- » derfkeunt, moeten wij niet vertoeven om dat gs Rijk daar id’ na te. volgen: terwijl wij uit het s 90g verloren, dat- Vrankrijk met Engeland in » Sene geheel-andere relatie ftaat. Jets, dat, zeer » veel verfehilt van ons geval; vermits wij, met » Engeland geslligerd zijnde, zulks niet vermogen » tedoen, en niet kunnen zoo lang, wij den Oorlog » met huh vermijden, en het fyfthema van Onzij- » digheid in acht nemen willen, — Dit laatfte is de » grond van des Prinfen gevoelen, dat elk vere » ftandig man, zoo hij voor reden en overtuiging » vatbaar is, verplicht is toe te ftemmen; en al. » thans aan niemand recht geeft, om Z. H. zone » der eenigen grond en op eene ongemefureerde » Wijze van verderfelijke desfeinen - verdacht te houden, veel min zulks in het publiek te vere », zekeren. — Wat mij betreft, de liefde tot de » waarheid, heeft mij federt die converfatie ge. drongen, om mijne vorige denkbeelden vaarwel te zeggen, en die van Z. H, ook voor de mijnen aan te nemen, niettegenftaande ik daarom wel. ligt gevaar loope, om bij fommigen van 44: glomanie befchuldigd te worden. Daar ik, be- lang in. de voortduring onzer oude vriendfchap » ftellende, aile verwijdering tusschen ons præye- » ni- 32 33 9? LEVEN vAN ieeren wilde , vond ik mij verplicht , U dus ome andig mijn wedervaren ten Hove, en mijne cranderde rmaniere van denken over dat- on- erwerp te moeten mededeelen, dewijl des rinena gezegden eene complete defenfie van Zijne denkbeelden opleveren , welken te ken- in, voor elk waar liefhebber van het Va- lerland van de grootfte utiliteit is, om ’er in het vervolg des Stadhouders gedragingen mede te vergelijken , en dezelven naar die gronden te beoordeelen.” &c. &c, (*) Edel- (*) Wij hebben de volledige plaatzing van dit interesfant k, (voor welks toezending van eenen zeer respectabelen it, Wi] onzen ©penlijken dank betuigen) hier van de groot- noodzaaklijkheid geoordeeld. Niet alleen om dat het er het geheel eere doet aan de edele fentimenten van den erledenen ER rsrapuouper en den SCHRIJVER 3 maar ook a dat het AS in het vervolg van dit werk kan bevrijden n herhaalde aanwijzingen, waarom dien Vorst zich ver- icht oordeelde te moeten verfchillen, van zulken die met t Overdreven Fr ijheids-euyel befimet zijnde, des Prinfen fthema met de Zwartfte kleuren ten toon ftelden. — De mflerdarmm fee Kooprman, zou (naar onze gedachten >) aan xt Vaderland eenen \ezenlijken dienst gedaan hebben , wan- cer nl} aan dic fq Chrijven van zijnen Overijsfelfthen Vriend choorlijke Publiciteit gegeven had, Dan, de vrees om aa en dn gs Sebrandmerkt te worden, belette zulks. — Men ad kette dien tijde reeds zoo verre gebragt, dat niemand heg WILLEM pen V. V. Afd. 317 _ Edelaartig en -cordaat gedrag dat wij in den Schrijver van deze belangrijke brief ten duidelijk- ften ontdekken! Hoe wenfchelijk ware het niet geweest, dat ’s Lands Ingezetenen over het alge- meen op zulk eene redelijke wijze gedacht en ge- , handeld hadden, door gehoor te geven aan des ERFSTADHOUDERS wijze en weldoordachte raad- gevingen, en zulks te weigeren aan de verleide- lijke Syrenenzangen die dagelijks in den Lande werden aangeheven! — Dan, de eene dag toonde na den anderen, dat de bondigfte bewijsredenen, om de nadeelen van zulke handelingen te betogen , eene vlak tegenovergeftelde uitwerking hadden, en dat de herhaalde Placaten van den Souverain nergens anders toe ftrekten, dan om den verbo- denen Handel langs hoe fterker en openlijker te drijven, niet alleen uit de Vaderlandfche Zeeha- vens, maar ook uit die van de Colonien van den Staat. Getuige hier van was het gene te dien tijde op Ss. Zuftarius gebeurde, alwaar de Gou- | yer- het wagen durfde, om iets te ondememen dat een’ zweem had van de eer van WILLEM DEN VijrDeN recht te doen we- dervaren , niettegenftaande Hij dag op dag op de ongelimi- tecrdite wijze in zijne eer benadeeld werdt. Trouwens het een en ander moest al mede dienen, ter bereiking van het groote oogmerk, 418 ELEVEN var yerneur niet alleen oogluikende toeliet, dat de Cos lonisien , niettegenftaände Hij hun nog als Onderda« nen van Engeland aanmerken moest, zich aldaat van alles voorzien konden, maar dat men boven ‚dien de Noord-Americanen op even denzelfden voet behandelde, als waren zij werkelijk in Engeland reeds erkend voor Vrije en Onafhanklijke Vols ken; dewijl hij zijne toefteratning gaf; om bij het binnenloopen van één hunner Vaartuigen, hunne, nieuwe Vlag te falueeren , zoo door het losfén des Gefchuts, als door het ftrijken van de Vlag, waaijende van het Fort‘Oranje.. Een gedrag, dat wel fpocdig ter ooren kwam van den Commana dant op het Engelfche Eiland Se Christophe, als waar het gebeurde op Sz. Zuftatius door beéedig« de getuigen bevestigd werdt. — Dit had ten ge- volge, het fchrijven van twee ernftige brieven van den Commandant van Sz. Christophe , aan dien van St. Euffatius, zijnde de Heer JOHANNES DE Graars dan; deze zich deels op ignoranties deels op ongehoudenheid om voldoenend te ant- woorden, beroepende, zoo gaf dit gelegenheid dat het Britfche Cabinet van alles werdt onder- richt, en de Koning het befluit nemen deedt , om door den Gezant Yorke in den Haag, zich over dat alles bij eene fchriftelijke Memorie van eenen ferieufen inhoud, wel zeer te beklagen; en te- WILLEM vin V. YG om tevens van H. H. Mog. te eischen, dez E den Commandant pe GRAAF, ter oorzake van zijn gedrag, direct opontbieden en over hetzelye corri- geren zouden. Behoeven wij, na alles wat wij aangaande de heerfchende denkwijze van dien tijd, reeds gezegd hebben, hier te vermelden, dat het gedrag van DE GRAAF, even als deze Memorie hier te Lande zeer verfchillend beoordeeld werdt ? — s» Het behaagde den Heer nr GRAAF nict, (zegt » de Vervolgfthrijver op WAGENAAR.) zich in s» eenig Onderzoek, wegens den aan hem gezonde- ss nen brief des Commandants , of over zijn gedrag » met zijnen Gelastigden in eenig geval in te la- » ten; dewijl hem zulks gefchike {cheen, om hem »» rekenfchap af te vorderen in zijn eigen Be- ‚> velhebberfchap, waar toe niemand op aarde » règt had dan zijne Heeren en Meesters” (*) Hoe ongegrond en ftrijdig met ‘het belang des Vaderlands, in dat criticq tijdftip , deze willekeu- rige behandeling over zulk een aangelegen onder- werp ook zijn mogt, dewijl daar aan het behoud van Vrede, of het gevaar des Oorlogs voor den Staat kon afhangen, zoo vondt het echter bij velen hier te Lande, en zelfs bij fommige Staats- “leden zeer veel bijvals, oordeelende zij, dat DE Save _ GRAAF (*) Zie zija Z, Deel Blada. 108, 820 LEVEN van Graar zich regt mannelijk tegen den trotfchen Brit gedragen, en te gelijk de eer van de Republiek en van zijne Meesters uitmuntend gehandhaafd had , tegen des Konings hooggeftemden eisch. — Dan, hoe groot het getal der zoodanigen ook zijn mogt, dat der genen die van een tegenovergefteld ge- voelen waren, was bij anderen, en ook bij de Algemeene Staten nog grooter, als van oordeel zijnde, dat men het gebeurde op ST. (*) > Verwonderlijk is het, (zegt de meergemelde Ver- s» VOLGER) en het flrekt der wijsheid onzer Woorvaderen » tot eere, dat deze Bewoneren van een ander Werelddeel, „na verloop van omtrent twee eeuwen, bijkans dezelfde » maatregelen en fchikkingen hadden als zij, in het bera- » men der UTRECHTSCHE Unie; derwijze, dat eenigen aan s de UTRECHTSCHE , en andere aan de AMERICAANSCHE UNIE s den voorrang toekenden,” — Nog verwondelijker is het, (naar onze gedachten) dat men op even dat zelfde tijdftip Il. DEEL: X da; a ~ 322 LEVEN van dit de zaken tusfchen den Staat en het Brit/chée Rijk derwijze van gedaante, dat het uitbarsten van eenen Oorlog tusfchen de beide Natien langs hoe oogfchijnlijker werdt , waar door ’er om de verantwoording des Heeren ne GRAAF niet meer gedacht werdt. Het is deze aanmerking, die ons geleid tot de befchouwing van de verdere oorzaak der gedurig hooger flijgende rampen des Vader- - lands, geboren uit de Vijandelijke handelingen , welke de Engel/chen, bij wijze van represfaille, zich ~ tegen de Republiek veroorloofden, om dat men hier te Lande voortging met de Colonisten te onderfteunen, en met Engelanis bedreigingen opentlijk den fpot te drijven. Laten wij dezelven , bij wijze van doorloopende fchets, flechts aan- flippen voor zoo verre ‘dit tot den fchakel dezer ‘Gefchiedenis behoort, ten einde door dien weg des det men in America de Unie van UTRECHT eene wezent lijke eere bewees, zich HIER Te LANDE met ernst begon toe te leggen om dezelve te ontbinden, derwijze, dat na ver- loop van flechts 18 jaren, dat meesterfluk van der Vaorva- deren Wijsteid in het vestigen eener Vrije Republiek, door eenigen van derzelver verbrsterde en ondankbare Naneven vernietigd werdt, en uitgekreten voor een Staatkundig Wan- Schepfel; een Zevenkoppige Hydra; een Faderalistifche Ke- ten waar aan de 1 rijheid twee eeuwen gekluisterd was; eu dergeujke onzinnige geze, den meer. WILLEM pen V. V. Afd. -323 $ des Vorsten gedrag daar bij gehouden , voor on- ze Lezeren in het ware daglicht te ftellen. Hoe fterk de geheime Handel met de Noord- Americanen fints eenen geruimen tijd hier te Lan- de ook mogte geweest zijn, en hoe zeer het riz- fethe Kabinet bij H. H. Mog. daar over was klach- tig gevallen, de zoo even opgegeven flap der Cs- lonisten aan de eene, en den openbaren bijftand _ door de Franfchen aan hun verleend wordende, ter andere zijde, waren bij onze Kooplieden , even als zoo vele drijfveeren , om dien Handel nog fter- ker dan voorheen door te zetten. Een bedrijf, dat aan het befpiedend oog der Engel/chen niet ontflipte, en te gelijk hunne wraak aaiivuurde, om de Vrije Vaart der Hollanderen te ftremmen, en den geheimen Handel met de Colonisten door mid- delen van geweld te beletten. ‘Trotsch op hun- ne gedegideerde groote overmacht ter Zee, en be- wust van de geringe Zeemacht van den Staat, (*) be- (*) De werkelijk in dienst zijnde Schepen en Fregatten ; bedroegen met den aanvang des jaars 1777 geen hae getal dan 23 Bodems, te weten: 1 Liniefchip van 64 ftukken. 1 Fregat van 40 flukken. A 35 1 dito van 60 —— 8 dito von 2 dito van 56 — 4 dito ven 26 ———— 2 dito van 50 4 cito van 24 ~= = A. 3 EPN LEVEN TAR begonnen zij, even als in vroeger jar@x> s vang te maken met hostiliteiten, GAic zichigen met angst en bekommerives w dewijl men het hen niet beletten kom 4 vele omftandigheden duidelijk bleek, Gar fcken zich hoe langs hoe meer met Oom dige zaken wilden bemoeijen; het geen 1 de luidruchtigfte klachten van alle kant opgaan > Maar ook den haat tegen de Æ langs hoe algemeener maakte. De 77 fche, Rotterdam/fche, en Dord/che Koop? Commercie- Compagnie te Middelbeer a 3 de Repreefenrant en Bewindhebbererz der difche Compagnie, kverden de Aringe: quesienk Over de vexatien der Engel/c& erz zelfs bij het drijven van den on/cheeZedeerf? permitteer fen Handel, bij H. H. Nog. ken Zich daarover in geene geringe verl bevonden n dewijl het eenige middel da tegen te werk konden ftellen, bij gcbrek behoorlijke Zeemacht om de Kocpvaarc khermen , Zich alleen bepaalde zoz ez. de (11/222 fF e wertooen aan het Britfche door 1247273 op pene Gezant, den Gra WELDEREN > die, zulks op eenen gepas MVOSrende , niets verzuimde om aan te dat de Engelfehen „ door het aanhouden, vi WILLEM ven V. K Yea, en opbrengen van velen onzer Schepen, vierkant ftrijdig met den inhoud des Tractaats van het jaar 1674 handelden , dezelven kost en {chadeloos re- clameerende. — Terwijl dit alles gebeurde , klom het ongenoegen en den haat tegen de Brrzzen, en tegen allen die men als eenigermate aan hen ge- attacheerd befchouwde, tot eene verbazende hoog- te; en niemand moest daarin daaglijksch en bij alle gelegenheden meerder deelen, dan WILLEM DEN VijfDEN, die dag op dag zich aan de vin- nigfte lasteringen in naamlooze Libellen en ande- re Gefchriften zag blootgefteld, dewijl men Hem, (die zich zoo vele jaren vermoeid had, om het Vaderland voor dat alles te bevrijden,) op de {chandelijkfte wijze aan de kaak stelde, als ware Hij de oorzaak van het vijandelijk gedrag. der Engelfchen, en van den weerloozen (laat der Repu- bliek. Gelukkig, in de daad, zou het voor den goeden Vorst geweest zijn, wanneer Hem dien onbefchaamden laster alleen ware aangewreven ge- worden deor eenen verachtelijken hoop van ellen. dige Paskwilföhrijvers, en van die weinigen meer aanzienelijken, die zich, fints het ontítaan der Americaanfche Onlusten , als de Ondermijners van . ’s Lands Conftitutie, en als doodelijke Vijanden van het Oranjehuis kenbaar maakten; maar het bleek wel ras, dat die zelfde manier van denken X 3 | IR- 326 LEVEN van ingang gevonden had bij vele aanzienelijke Koop- lieden in de voornaamfte Handelfteden , derwijze, dat zij, even als ten tijde van des Vorsten Ko- ninglijke Moeder, de Vrouwe GOUVERNANTE , gefchied was, het befluit namen, zich niet alleen - bij de Hooge Staatsvergaderingen , maar ook bij 's Lanps ERFSTADHOUDER te vervoegen, om dien Vorst niet alleen over het vijandelijk gedrag der Engelfchen, en de fchade hun daar door aan- gedaan, te onderhouden; maar ook op eenen hoogen en nadrukkelijken toon van Hem te vor- deren, dat daar in op eene efficagieufë wijze voor- zien werde, even of het aan zijnen wil en keuze afhing, eene formidabele Oorlogsvloot in Zee te brei gen, ten einde de weerlooze Koopvaardij tegen alle vexatien te beveiligen! Immers het was in dien geest, dat de Heer Jean pe NeEUurvirre, als de mond van allen, Z. D. H. (na Hem den Befchermer der Zeevaart genoemd, en de fchade in 1757 ondervonden, herinnerd te hebben,) in een plechtig gehoor durfde toeduwen: „ om daar » van eens en voor altoos bevrijd te zijn, zijn s» gerefolveerde Oorlogfchepen , zijn “er Wlooten s» noodig. —— Oorlog/chepen, gelijk “er reeds ter »» dispofitie van Uwe Doorl. Hoogheid, onzen Op- » per-Admiraal, gedeeltelijk volkomen paraat s Zijn, om met den noodigen, firengen, en ge- 23 pas-. WILLEM pen V. V. Afd. 827 3 -s pasten last voorzien, binnen weinige dagen ons > provifioneel te kunnen beveiligen en befcher- » men, ter plaatfe daar de nood het hoogfie is! » Dat dan, fineken wij, de verleende Convvijen ‚> niet langer worden opgehouden! Dit hangt in » deze conjuncture, van Uwe Doort. Lloogheid al- » keen af, en tevens de vermeerdering en veraub- » beling van de Equipagie.” (*) A Spoc- (*) Wie, die eenigfints met de toenmalige Conjlitutie zich bekend gemaakt heeft, en zich daar bij herinnert wat wij in deze Levensgefchiedenis reeds gezegd hebben, aangaande het opzettelijk tegenwerken van Z. H. pogingen bijzonder door Amfterdam om de Marine in beter flaat te brengen; en dan het oog vestigd op de zoo ffraks door ons opgegevene flerkte van ’s Lands Zeemacht, wie moet zich dan niet verbazen over deze ongerijmde wartaal, gefproken door een Man, die als het Orakel van de Amflerdamfche Beurs ge- eerbiedigd werdt? — De Vervolger op WAGENAAR, (die het ftuk geheel afgefchreven heeft) noemt het , eene recht MAN- >> NELIJKE AANSPRAAK, waardig der vergetelnisfe te ontruk- » ken,” Een oordeel zeer verfchillende met dat, het welk wij’ in vroeger jaren van een zeer kundig en eerlijk Regent hoorden, zeggende: ,, Als Neurvitte geen beter KOOPMAN „ Als STAATSMAN geweest was, zou hij dat groot fortuin i: »» de wereld niet gemaakt hebben. Hij [prak van de Trac- » taten even zoo gefundeert als van de Conflitutie ; en wien het „ toen betaamde om van het [chenden der Tractaten te zvij- »» gen, het was dien Heer, die op dien tijd reeds, zich op »» cene inconflitutioneele en f'rof bare wijze veroortoof! had, « 323 LEVEN varn Spoedig werdt dit ftuk door de Drukpers ver- fpreid, en in dezelfde evenredigheid als een mees- teruk van cordaat Patriotisme geroemd en tot de wolken verheven, als het antwoord des Sran- HOUDERS aan de bezending gegeven, met vergui- zing en afkeur ontvangen werdt. Want de Prins (zoo als aanftonds blijken zal) hoorde den Spre- ker met een zeker ongeduld aan, en met hem in geene bijzonderheden over zijne gezegden verkic- zende te treden, liet Hij de bezending vertrek- ken, met dit algemeen antwoord: ,, Dat ook „Hem den bloei en welvaart van Koophandel >> én „een daad uit te voeren, waar toe alleen de Souve. p rain gerechtigd was. Dan, waartoe vervoerd de winzuch, » onze Handelaars niet? Die in vroeger jaren tegen een vo » rig Stadhouder zeiden: MET HUNNE SCHEPEN WEL LANGS D s HEL TE ZULLEN DURVEN VAREN, WANNEER ZIJ MAAR WINS 3, DAAR MEDE DOEN KONDEN.” — Zoo waar derhalven is h volgend zeggen ven den braven KLUIT, „ De ondervind, » van alle tijden in onze Republiek heeft geleerd, dat | » met de KoopuepeN gaat als met anderen, AANDRIJVI s DE MIDDELEN van Burren, kunnen veel bij hun voor » TEGEN doen. Men heeft het (laat Hij ‘er te recht op 3 „ gen) in het jaar 1787 gezien, teen allen Handel b: „ Kilflond , en echter niemand klaagde, ten minften » hard op! En nu, (in 1778) Maagde en fevcetryd: a p en men decat intusfchen grove winsten!” — Zie zijn v treffelijk Iers over den Engelfchen Oorloz, Biadz. 63. y door de Drikpers ver- onsedighetl as een mess- € js geroni en tor te gh f ij ‚ Antwoor des Stan ig zeven, met vergi- g Want de Prins F V) WILLEM ben V. F lfa oy * „ en Zeevaardij zeer ter harte ging. Daz ’er eene „ Petitie tot den aanbouw van 32 Oorlog frhepen » gedaan was, en dat men xo brachten den » Kooplieden alle mooglijke voldoening te ge- 9 Ven. — Intusfchen , was het ongerijmde van vele uitdruk- kingen in de aanfpraak des Heeren pe NEUF- vitte aan Z. H. niet ontflipt, en Hij verzuim- de niet om bij voegzame gelegenheden Zijne ge- gronde en juiste aanmerkingen op dezelve, (die al vrij talrijk waren, zoo wel over den door- gaanden inhoud, als over eenige bijzondere ge- zegden daar in voorkomende) aan Zijne welmee- nende Vrienden op te geven, Volgens een aan ons medegedeeld bericht, was Z. H. over de aan- fpraak der Kooplieden, peers verontwaardigd, DEELS mismoedig en bedroefd. — 4, Het is (dus drukte de Vorst zich uit) „ een Pendant, pas- ‚ fende nevens de aarfpraak die de Amfterdam- », fche Heeren in 1757 aan mijne Vrouwe Moe- „ der deden , en waar over zich elk kundig mensch „ verwonderen moet, hoe men, na alles wat ‘er » reeds gefchied is en nog dagelijks gefchied, „ zich niet fchaamt, om met zulk een ftuk voor „ den dag te komen. Men klaagt, (en ik er- , ken, niet zonder reden) dat men in Engeland, , ftrijdig met het Tractaat van 1674 handeld; ar X 5 a Maar 22 93 29 2) 39 30 LEVEN van maar doen de Heeren Kooplieden, en webij- zonder de Amfterdammers, niet even hetzelfde tegen dat van 1663? Tractaten hebben immers een wederzijdsch verbindende en werkende kracht? Die ze tot zijn voordeel reclameert en inroept, behoord ten minften bewijzen te ge- ven, dat hij anderen niet fchenden wil, of hij fteld zich voor even dezelfde befchulliging bloot. Hebben wij redenen om ons over Enge- land te beklagen , wegens het fchenden des Trac- taats van 16743-0vk zij kunnen even hetzelfde wegens dat van 1663 doen ten opzichte van ons: want het is niet te ontkennen, dat ’er zoo hier als in onze Colonien, eenen volftrekt ongeper- mitteerde Sluikhandel met de Noord-Ameri- canen gedreven wordt; en wanneer men dat nict geliefd na te laten , zal het ons in eenen verderf- felijken Oorlog inwikkelen , dien wij niet anders dan met (chade en fchande zullen eindigen, de- wijl het ons aan macht ontbreckt, om denzel- ven te kunnen voeren. De Kooplieden oor- deelen dat daartoe Oorlogfchepen en Vlooten noodig zijn; wie moet hun zulks niet tocftem- men? Maar te zeggen: DAT DIE REEDS TER MIJNER DiISPOSITIE PARAAT LIGGEN, EN DAT HET THANS ALLEEN VAN MIJ AFHANGT OM CONVOOIJEN TE VERLEENEN, EN DE EQUIPA: ‚> GIE WILLEM pen V. V, Afd. 331 » GIE TE VERDUBBELEN, is Onzin. Dat men „» mij die vele OoRLOGSCHEPEN en gereedliggen- s» de VLOOTEN aanwijze; of de qualiteit aantoone „> om de Equipagien te kunnen verdubbelen! De » Amfterdam{che Kooplieden kunnen van het te- » gendeel niet ignorant gebleven zijn, zoo min als » aan wien het is toe te kennen, dat mijne zoo » dikwils herhaalde inftantien ter verbetering van » de Marine zonder eenig fucges gelaten zijn! » Ik moet die demarche, om die reden, befchou- » wen als met geen ander desfein gefchied te » zijn, dan om de Natie tegen mij te indispo- » neren, door haar in het denkbeeld te brengen, » dat ik de oorzaak van de fteeds aanhoudende » werkeloosheid ten opzichte van ’s Lands De- » fenfie zijn zoude, en ontäard genoeg, dat ik met 9» genoegen aanfchouwde de nadeelen en belem- » meringen , die de Zeevaart en Koophandel thans » ondervinden.” De Prins wierdt, dit zeggende, (volgens het bericht) zoo hevig aangedaan, dat Hij dat onderhoud ten einde brengende, zijn oog en hand ten Hemel heffende, op eenen nadrukke- lijken toon uitriep: ., o God, die alles weet en » Ziet! Gij weet, hoe onrechtvaardig en met wel- » ke inzichten mij die befchuldigingen worden te » laste gelegd! Gij weet, hoe ik over den toer » ftand van mijn Vaderland denke, U daaglijksch | 99 bid- 334 LEVEN van derdeel der Staatsleden in de onderfcheidene Ge- westen, van zoo iets niet hooren. Alles wat men, ingevolge een Rapport van de Admiraliteiten ter Algemeene Staatsvergadering unanimelijk oor- deelde te kunnen doen, beftond daarin: dat men behoudens het onbetwistbaar recht op het Tractaat van 1674, op den 19 November 1778 het befluit nam, dat tot nader order niet onder het Convoy » zouden kunnen genomen worden, Schepen, ge- s heel of ten deele geladen met ongezaagd Hout, »» tot het bouwen -yan Schepen--van Oorlog yer- » eischt: als MASTEN > Krommers, KNIEËN, s> En ZWARE Barken. - Een befluit, dat een ge- fchikte middenweg was, om aan de eene zijde den ZEngelfchen te toonen, dat men hun aan de hand gaan; en aan de andere zijde, geen’ aanftoot aan het Hof van Vrankrijk geven wilde.. Doch dat juist daarom, met verachting bij de voorffan- ders van den Oorlog met Engeland ontvangen werdt. s tede zich de STAAT daar tegen, zoo had men >» ongetwijfeld Oorlag.” . Het vervolg zal ons doen zien, dat dit laatfte ook eindelijk het geval wierdt! Dan, eer wij dat fataal onheil voor Volk en Vaderland melden, is het voor. ons tegenwoor- dig oogmerk van aanbelang, aan onze Lezeren te doen zien, op welk eene wijze ’s Lanns ERFT- STADHOUDER over het in den wind flaan der aana gebodene onderhandelingen dacht. Eene voor ons liggende Anecdote, (die zeer. veel lichts over dit ‘belangrijk. gedeelte der Ge- Sthiedenis van des Prinfen Leven verfpreid, en voor welks mededeeling wij den geéerden toe- zender onzen oprechten dank betuigen) verzekerd ons, ,, dat de Prins ten fterkften aangedaan en » Zeer getroffen was, toen Hij zag, dat fommige »» notabele Leden van Regering, zich vereerd zien- »» de met het onbepaald vertrouwen: van cen aan- » Zienlijk gede. ite der Natie, zoo zeer g. kant wa- » ren tegen alles wat naar onderhandeling geleek; » en dat Hij op eenen zeer nadrukkelijken toon uit ` » Tiep 336 > LEVEN van » riep: Welk eene verblinding! [Hoe jammerlijk „ zal men zich hier over nog eenmaal beklagen s 3 wanneer Jiet te laat zal zijn! — ,, YORKE was „er niet minder over geallarmeerd; en verber- „ gende zijne gevoeligheid over de belediging die „ die Hij daar in zijnen Koning, en de Engel- » fche Natie rekende aangedaan te ‘zijn, zoo „ wendde hij het werk over eenen anderen boeg, „te weten, eene procf te. nemen, of hij door „ Confidentieele onderhandelingen bewerken kon, „ het geene Hem op eene Diplomatieke wijze „„ was mislukt. En wel ter eerfter inftantie bij » Z. H., van wiens invloed op de Amfterdam- „ fche Regeering Hij zich veel goeds beloofde, » wel wetende, dat als Hij de Regeering dier groo- „- te Stad tot bevoordering van zijn oogmerk kon „ doen overhellen, hij den grootften tegenftand 9, zou overwonnen hebben, De Ridder in die ys gedachten verkeerende, zocht fpoedig gelegen- s heid om den Prins.te {fpreken, en, na zich over „ de weinige Egards, die men Z. M. den Koning s bewees, beklaagd te hebben, kwam het verhan- „ delde in die bijeenkomst heofdzakelijk hier op s neder.” Z. H. ,, Ik ftem gaarne toe, dat de wijze „ waar op de aanbieding van Z. M. tot teruggave 5, onzer {chepen, en de voldoening van de Scheeps- be- 33 y WILLEM pen V. V. Afd. 337 » behoeften in fommigen gevonden, hier te Lan- » de ontfangen wordt, niet zeer aangenaam voor „ Z. M. » Ook is het niet rechtvaardig, dat men, den >» Smokkelhandel van fommigen willende belet- » ten, te gelijk zoo velen ftraft, als zich daar » van onthouden. | Yorke. ,, Daar de uitvoer aan Z. M. Vijan- » den van hier, in weerwil der Placaten langs sy hoe opentlijker en ftouter gefchied, en Z. M. 3, belang vorderd dat dit een einde neme, zoo » kan men zich verzekerd houden , dat de order 5 tot het opbrengen der Hollandfche Schepen, »» een maatregel van noodzaaklijkheid is, die door » de omftandigheden min of meer gewettigd wordt, U. Deer. Y s of. 338 LEVEN van »» offchoon men niet ontkennen kan, dat zulks » niet ftrookt met de ftrikfte regelen van. recht- s vaardigheid. — Het nemen van die Schepen » gefchied niet, om zich ten koste van de Hollan- „ deren te verrijken: want zoo dit het geval was, » zou Z. M. geen teruggave of voldoening aan- » bieden; maar alleen, om de Staten tot den weg »» van onderhandeling te geleiden. De Koning >> verlangt niets vuriger. Het getal van zijne open- > ` „ bare vijanden te vermeerderen, ftrijd met het s belang des Konings en dat der Natie; en men » zag in Engeland niets liever, dan dat de thans »» gerezene gefchillen door minnelijke onderhande- » lingen getermineerd werden. Waar op hij (zoo » als hier boven reeds is aangeftipt) aan Z. H. » de gronden, waar op dit zou kunnen gefchieden s» opgaf, met bijgevoegden wensch, hoe aange- „ naam het voor hem zijn zoude, wanneer de „ Prins door zijnen invloed de zaken daar heen » dirigeerde, dat Hij Ambasfadeur, in eene ver- » trouwelijke conferentie met een of meerder voor- »» name Amfterdam{che Heeren kon treden, om » zijne. ideën nader te kunnen ontwikkelen, wel- »» ken Hij ovk hoofdzaaklijk aan Z. H. mede- », deelde. AMSTERDAM VOOR DE HANDELING GE- >» WONNEN, WAS (naar des Ridders gedachten) >» ALLES GEWONNEN. Z. WILLEM pen V. V. Afd. 339 _r:Z. H. (dus vervolgd ons bericht.) de door = Yorke genoemde gronden zeer aannemelijk vin- dende, repligeerde hier op: y, Gij vormd U in de „ daad veel te gunstige gedachten van mijnen in- » vloed! Die is thans zeer gering, en de oorzaak 5, daar van kan U, die zoo vele jaren in de # „Republiek verkeerd hebt, niet onbekend zijn. — » Men ijvert daaglijksch om mij mijnen wettigen » invloed op de publieke zaken te ontnemen , en > fints het vijandelijk gedrag van Uwe Natie, „ maken mijne Partijen, en bijzonder de Amfter- s> dammers, daar in de grootfte voortgangen. » Mijn invloed, dien gij imploreert, zou mijns 3, oordeels thans meer nadeelig dan bevoorderlijk „voor Uw Plan zijn, dat ik over het geheel om » meer dan ééne reden goedkeure, en het is daar- » om, dat ik voor U geen geheim make te ver- » klaren, dat het mij aangenaam zal zijn te vers » nemen, dat gij uw oogmerk buiten mij, langs s> eenen anderen convenabelen weg , zult hebben mos s gen bereiken” &c. &c. Tot dus verre dit bericht inziende, en hetzelve in verband befchouwende, met het geene de ge- wezene Amfterdamfche Burgermeester KENDORP in zijne ten. jare 1792 na Zijnen dood uitgegevene MEMoRIEN , sot opheldering van het gebeurde ge- durende den kort daar na gevolgden Engelfchen Yo Oor- 340 LEVEN van Oorlog, aan de Natie bekend gemaakt heeft, dan zijn wij niet vreemd van te denken, dat Yorke, overreed zijnde van de gegrondheid der door Z. H. geopperde zwarigheid, aangaande zijnen toen- maligen geringen invloed op de Amfterdamfche _Regeering, als toen, door middel van den Griffier FaceL gelegenheid gezogt hebbe, om met den Heer Renvorr, (als zijnde, buiten alle tegen- fpraak , een der kundigften, en tevens over de En- gelfche zaken gematigst denkende Regenten dier Stad) dat aanmerkelijk gefprek te houden, het welk hij de Natie in dat werk te lezen gegeven heeft. Een gefprek , dat wij hier aan onze Lezeren te doen kennen, noodzaaklijk keuren ; dewijl daar uit middagklaar blijkt, dat Engeland op dat tijd- flip in de daad gezind was, den Oorlog even zoo zeer te ontduiken en te fchuwen, als des Prinfen bittere Vijanden, en bijzonder de Amfterdamfche Politieken, die zoo zeer voor de belangen van Vrankrijk werkten, naar denzelven reikhalsden en verlangden. Dus luid hoofdzaaklijk het be- richt des Burgemeesters RENDORP :. » Toen in 1778 den Oorlog tusfchen Vrankrijk » en Engeland op het punt van uitbreken ftondt, „ werdt ik door den Griffier FAGEL, uit naam „ van den Ridder Yorke verzocht tot het hou- » den van een gefprek met dezen Heer, het welk >» na WILLEM pen V. V. Afd. 341 » na eenige bedenkingen en herhaalde aanzoeken, » Eindelijk in het Kamertje van den Griffier ge- » houden werdt. Yorke begon met te vragen: » of het nu weder zou zijn als in den vorigen » Oorlog, in welken men over de Navigatie zoo » veel papier had vuil gemaakt? Ik antwoordde: » dat dit veel zou afhangen van Engeland: dat s Zoo men de handeldrijvende Ingezetenen in hun- „ ne wettige Navigatie, hun volgens de Tracta- >, ten toekomende, wilde ontrusten, men niet » moest verwachten dat daar van gewillig zou » worden afgezien : dat niets dan klachten en twis- » ten konden verwacht worden, bijaldien de. En- » gelfchen, gelijk in den vorigen Oorlog, de vrije ‚ Vaart en Handel op de Franfche Bezittingen in America wederom wilden beletten. YORKE »» kwam aanftonds op de Tractaten van 1674 en » 1678, en ftelde ontwijffelbaar , dat uit hoofde "sy, van het eene het Secours kon gcëischt wor- » den. Doch voegde ’er bij: dat bijaldien zijn y Meester, uit toegevenheid, en wetende dat de »» Republiek geen Oorlog geleek, van het vragen » van Secours afzag, Z. M. zich als dan vleidde, » dat de Staten niet zougen ftaan op het gene » bij het Tractaat van 1674 wegens de Scheeps- » behoeften befproken was: maar dat, betreffen- » de de Vaart op de Franfche Eilanden, Z. M. Y 3 s» niet 342 - LEVEN van niet zou kunnen toelaten, dat dezelve geduren- de den Oorlog onverhinderd gefchiedde, dewijl 5» zij in Vredestijd verboden was. — Ik repligeer- » de daar op, (zegt Renporp) dat ik mij op het al of niet beftaan van het Casus Foepe- Ris niet zou uitlaten, om gefchillen te vermij- den; maar dat het beletten van het vervoeren van Scheepsmaterialen een onrechtvaardigheid was, dewijl men de Ingezetenen der Republick daardoor ontzette van een bij het Tractaat van 1674 uitdrukkelijk bedongen voordeel, waar van de Engelfchen het genot genoten hadden. Dan, gefteld dat men al eens over het cen en ander elkander wilde verftaan, alle pogingen 3, vruchtloos zouden zijn, wanneer men geene „ gegronde hoope op eenen onbelemmerden han- » del op de Franfche Eilanden gedurende den » Oorlog vestigen kon. »» Hier mede liep het gefprek op dien dag af. — ‚> Kort daar na werdt het op verzoek van Yorke » hervat, die toen zeide: Dat Hem bij nader s» bedenken was voorgekomen, dat bijaldien door- » de Republiek wierdt afgezien van de ftipte- 3, nakoming van het Tractaat van 1674, Z. M. ss zich als dan veel gemakkelijker zou betoonen: > aangaande de bewuste Vaart. — Ik, hebbende: » voorgewend de weinige hoop dat de “Staten op: | » een 23 PE ‘99 WILLEM pen V. P. Afd. 343 » een recht zouden toegeven, dat Hun bij een fo- „> lemneel Tractaat befproken was, repligeerde Z. » È.: dat Z. M. niet eischte, ten minften BIJ PRO- » VISIE niet, eene volftrekte vernietiging van het » Tractaat, of van de Articulen in verfchil; maar », dat, dewijl de Koning tot behoud van de goe- » de Harmonie niet zou aandringen op het Secours s (dat hij insgelijks volgens het Tractaat kon eis- »» fchen) eri ook zoo min als mogelijk was, de »» Vaart op-de Franfche Eilanden belemmeren „ zou; het Hem voorkwam, dat de Republiek ‚> Ook van. haar kant, een gelijk blijk van haare » geneigdheid tot behoud van eene goede ver{tand- » houding zou kunnen geven. — Dat het punt. » in questie, (het vervoeren van Scheepsmateria- » len) tot een punt van onderhandeling tusfchen „ de beide Natiën zou kunnen gebragt worden , „ om deswegens elkanderen te verftaan, of noo- » dige fchikkingen te maken. Terwijl gedurende »» die handelingen, het vervoeren- van Scheepsma- », terialen naar Vijandelijke Havens zou blijven » als opgefchort. ReNporp vertoonde toen, dat » te handelen over een onbetwistbaar punt, den » fchijn gaf, als ot men het hier twijffelachtig be- » fchouwde: — evenwel zou dit kunnen gefchie- » den, wanneer men te gelijk handelde ,- over een „ dergelijk punt, den Engelfchen even’ onbetwist- Y 4 » baar 244 LEVEN van La » baar to komende, bij voorbeeld, de beruchte > Acte vaN CromweL. Welke gegronde aan- » merking Yorke niet ontkende.” En welke - uitwerking deedt deze nadere flap van Yorke op Renporr? Laten wij den Burgemeester-zelven hooren. | » Deze nadere opening van den Ridder (zegt » bij) kwam mij voor te zijn van zoodanigen » aart, dat ik mij verplicht achtte „ daar van aan ~ » Lieden die invlo-d hadden in het beftuur van » S Lands Zaken, kennis te geven. Ik deelde » dit aan Z. E. mede, en vroeg: waarom Hij » de Ministers van den Staat zelve daar over niet » had aangefproken? Waar op Hij antwoordde: » dat dewijl de Stad Amfterdam daar het meest > in betrokken was, Hij vermeend had „allereerst » hare denkwijze te moeten innemen: ‘en door » dien Hij onder de Regenten geene andere ken» a nisfen had, die hij oordeelde tot zoodanige ope- » Ning van zijnent wege gefchikt te zijn, dan » mij, Hij zich dagrom bij mij. geaddresftert » had,” | Het is bekend, dat het naderhand niet ontbro« ken heeft aan zulken, die op het uitgegeven Werk des Burgemeesters Renporp, en dat wel na zijn nen dood, zeer vele reflectien gemaakt hebben, onder anderen ook deze; dat de woorden die Hij Gane WILLEM pen V. V. Afd. 345 aangaande zich-zelyen, Yorke in de mond leide, niet vrij te pleiten zijn van eene te hooggaande eigenliefde. — Wij laten dit in het midden, oor- deelende het van meerder belang hier te vermel. den, ’t geen hij er bijvoegt, namelijk, „ dat Hij ,, van dat gefprek met Yorke, kennis gaf aan den » Burgemeester EGBERT pr Vrij TEMMINCK, „y die toen (volgens zijn zeggen) het meeste Cre- » diet had, (*) en dat deze aannam, om ’er met > an- (*) Onkundigen onder onze Lezeren, zouden dit gezegde in den Koopmans flijl opvatten kunnen. — Dan; dit zou verkeerd gedacht zijn. LIEDEN DIE;CREDIET HADDEN, Was eene uitdrukking, waar door men in die dagen geene ande- ren bedoelde, dan de zoodanigen, die het Vaderland meer naar HUNNE BIJZONDERE BEGKIPPEN; dan naar de WARE GRONDEN DER CONSTITUTIE wilden geregeerd hebben, en zich als ANTI-STADHOUDERSGEZINDEN kenbaar maakten, — Volgens het gezegde van RENDORP, ,, was de Burgentees- 3 her TEMMINCK, de Man, DIE TE AMSTERDAM HET MEESTE s» CREDIET HAD,” en dus kon men hem veilig als het Zoofa van de Anti-Stadhondersgezinden; als den Man, die in de daad het geheele Land naar zijne denkbeelden beftuurde, aanmerken. Het bewijs voor deze ftelling is uit RENpores gezegde zonneklaar te ontdekken, Want, had TEMMINCK zijne ooren willen leenen naar des Ambasfadeurs aanbiedin- gen, de zaken zouden eenen anderen keer genomen hebben, Dan dit verkoos hij niet, en dus wierd de Oorlog onver- mijdelijk, — Welligt vraagd hier iemand: Hoe was het moog- lijk, dat één Lid van Regering zoo iets uitwerken kon? La- Y 5 ten 346 LEVEN van „ andere Leden der Regeering over te fpreken , »» doch dat hij ‘er verders geen ander gevolg van » vernomen had, dan hooren zeggen, dat het s» voorftel van YORKE niet was aangenomen ge- s» worden.” Een gezegde, het welk naar onze gedachten, duidelijk doet zien. 1°. Dat REN- porP weinig belang in zijn bood{chap ftelde, de- wijl hij zich verder des niet bekreunde. derom gewijzigd werdt naar dien ven den Heere TEMMINCK, en zoo kreeg hij ongemerkt den klem van de Regering in, handen, — Wij zulien in het vervolg zien, dat eenigen te Amflerdam, op dat fpoor doordravende, de ftoutheid had- den, om zich het Character van H. H. Mog. in den volftrek- flen zin aan te-matigen. — Een daad, waar van geen voor- beeld in de Gefchiedenis van eenig befchaafd volk te vin- den is, i WILLEM pen V. MZ Afd. 347 der fchijn den klaagtoon ’er over:adn te heffen, even als was:zulks toe te kennen,:aan de voor: | gewende onbetamelijke Engelschgezindheid van ’s Lands ERFSTADHOUDER en him die Zijne zijde hielden, in te beweren , dat de hoogfte noodzaak- lijkheid het vorderde , alles wat mogelijk was aan te wenden, om eenen Zee-oorlog-met Engeland te vermijden. ` Dir toch was. de eénige en ware oorzaak, waarom. WILLEM, DE Vijrpe (gelijk wij zoo even in, de ons medegedeélde Anecdote gezien hebben) hed voorftel van Yorke: niet ale leen goedkeurde , maar hem te gelijk eenen wenk gaf, om ‘het aan de toenmalige Lieden van Credies te Amfterdam fmaaklijk te maken, wel voorzien: de, dat wanneer. zoo iets van zijne zijdé onder- nomen werdt, zulks te eerder eene reden zou opleveren, om het voorftel tot onderhandelingen van de hand te wijzen. Intusfchen (en dit verdiend hier onze bijzondere aandagt ,) is het opmerkelijk, dat de meergenoem- de Burgemeester RENDORP, in zijne na zijnen dood uitgegevene Memorien, aan. de Natie ver haalde, dat Mij ten jare 1778, niet minder dan vijf gewichtige redenen aan TEMMINCK zou voors gedragen hebben, om Zich voor den weg van on- derhandelingen met Yorke te verklaren. Want uit het vervolg van het zoo ftraks door ons me, de- 343 LEVEN van degedeelde bericht, ontdekken wij, dat bijna alle die redenen, (echter in eene andere rang{chikking) bij Z. H. in aanmerking kwamen, waarom Hij zoo gaarne dat middel had ter hand zien nemen. — Volgens dat bericht, (want wij moeten en willen ons bekorten) oordeelde de Vorst hoofdzakelijk : A. „ Dat daar de Engelfchen , door het niet vor- » deren van Secours of Bijftand, op de duidelijk- »» fle wijze toonden , dat wanneer men hen eenig- » fints aan de hand wilde gaan, in het niet ftaan s» blijven op het witerfte recht dat. het Tractaat van s 1674 gaf, en het welk zij zelven niet ontkenden, » zij minnelijke gezindheden koesterden; het ook 5, dan nu de tijd was, om van hun te begeren, dat s er ten aanziene van de zoo nadeelige als druk- y» kende ACTE VAN CROMWEL, eene aanmerkelijke modificatie geaccordeerd wierde. B. Dat tene tem- „ poraire opfèhorting van een gedeelte van het recht ,, dat de Republiek volgens het Tractaat toekwam, „ geen bewijs voor eene vernederende af hangelijk- » heid aan Engeland was, (zoo als men in het » midden bragt;) maar integendeel ten bewijze » firekte, dat de Staten zich Souverain betoon- 9 den, daar in, dat zij uit voorzichtigheid om „ in geenen Oorlog te komen, en met alle Mo- s» gendhzden Vrede te houden, voor cen’ tijd van „ hun Recht geen gebruik wilden maken. C. Dat » hoe WILLEM pen V. 7. Afd. 9 D. Dat de zwakke toeftand van de Marine » tene gebiedende noodzaaklijkheid daarftelde, om » 200 lang zulks eenigfints mooglijk was, eene s». Rupture ter Zee voor te komen, of ten mins. » ten te vertragen, door het aangaan van min- » nelijke onderhandelingen. Men behoorde zich » (volgens des Prinfen gedachten) dien zijd ten s nutte te maken, om dadelijk °s Lands Zeemacht s in eenen beteren faat te brengen. Eindelijk E. »» Oordeelde Z. H. dat het opfchorten van den » uitvoer der grove Houtwaren als een noodzake- „ lijke maatregel behoorde befchouwd te worden; »» dewijl men hier te Lande, in gevalle men met „ ernst en nadruk op het fpoedig aanbouwen van » Oorlogfchepen bedacht werdt, die Houtwaren » zelve noodig hadde, en ‘er al ligtelijk in dat i » Bo 350. LEVEN wv AN » geval, door den aanhoudenden flerken uitvoer, ss gebrek. aan. genoegzamen voorraad zou kunnen »» ontfiaan. Niemand der Buitenlanderen, die » van hier die Houtwaren trokken, kon zich daar » over met reden t'onvreden toonen. De Republiek s was zich zelven het naaste, en het behoorde den s» Kooplieden onverfchillig te zijn, aan wien zij 5 hunne waaren leverden , wanneer zij maar >> prompt en billijk betaald werden.” (*) | Voor- …(*). Zulken onzer Lezeren die de uitgegevene Memorien van den Heere Renvorp bezitten, zullen bij eene vergelij- king van deze bovenftaande echte opgave van de redenen die Z. H. vóór het handelen met der: Enge fchen Gezant had, met die welke Renvorp als de zijnen opgeeft, al vrij wat overeenkonist in fommigé opzichten ontdekken; doch niet te min zal hun het verfchil in beiden niet ontflippen. — Bij gelegenheid van het fchrijven dezer bladen, mèt eenen onzer beste Vrienden over dit onderwerp in gefprek rakende, was deze zeer in den twijfel, of de BURGEMEESTER in 1778 zóó en op die wijze zou gedacht hebben, als hij in 1792 (en wel na zijn dood) te lezen gaf. Hij was niet vreemd van te denken, dat Renvorp, daar hij na 1787 getoond had, dat "er ook eene ‘omwenteling in zijne voormalige denkwijze gekomen: was, die V puntenvopgevende , meer NAVOLGER , dan INVENTEUR was, en in dat opzicht met geleende vederen na zijn. dood pronkte, — En in de daad er is veel grond om dus te denken, zelfs in de wijze waarop Hij zich ten aanzien van Yorke, na het houden van die twee converfa- tien gedroeg. Hij gaf Temminck, op des Ridders verzoek van WILLEM pen V. V. Afd. 