Nieuwe visschen van Banda Neira
649 Produktie van gom elastiek (kollelet) in Tyirvengin, residentie Bantam. Volgens een berigt van den adsistent resident van Tjirien- gin komt de Ficus elastica (karet gambier, of karet betoel, of kol- lelet) in groot aantal voor in de distrikten Panimbang en Tji- biliong. De inlanders verkrijgen daaruit, door middel van diepe inkervingen in de schors, eene onzuivere elastieke gom. Een volwassen zwaarstammige boom kan reeds door inker vingen al- leen, van 1 tot 1!/, pikol gom elastiek opleveren, terwijl de- ze bewerking na 5 jaren herhaald wordende, weder een even gun- stig resultaat oplevert. Bedoelde ambtenaar berigt verder, dat ofschoon in de afdeeling Tjiriengin de handel in de kollelet reeds jaren geleden was bekend, de produktie echter zeer ge- ring was en de verzamelde gom elastiek grootendeels door de bevolking gebruikt werd voor obors of flambouwen, doch dat | sedert 1851 die handel aanmerkelijk is toegenomen en zich nog dagelijks uitbreidt, zoodat tot in Augustus dezes jaars reeds ruim 1500 pikols naar Batavia waren uitgevoerd. De bevolking er- langde vroeger voor deze getah van f 6 tot f 8 per pikol, doch thans wordt zij gretig opgekocht voor f 15 tot f 17 de pikol. Uit deze mededeeling laat zich opmaken, van hoe groot be- lang de kultuur van de karet of kollelet is voor de inlandsche bevolking, eene kultuur, die geene bijzondere zorg of moeite vereischt en aanmerkelijke winsten belooft. Het kan niet anders dan wenschelijk zijn, dat de inlandsche bevolking ook in andere residentiën van Java op deze kultuur meer en meer worde oplettend gemaakt. Nieuwe visschen van Banda Neira. De heer Dr. E. H. H. Muurznr heeft de welwillendheid ge- had eenige vischsoorten aan mij af te staan, welke hij te Banda Neira had verzameld. Bij deze soorten bevonden er Dich vijf, welke nog niet van Banda bekend waren t. w. Apis- 644 tus fusco-virens QG., Antennarius polyophthalmus Bkr. Am- phiprion chrysargurus Richards., Julis (Halichoeres) dieschis- menacantlus Blkr. en Saurida nebulosa CV. Hierdoor wordt het aantal bekende vischsoorten van Banda op 84 gebragt. Am- phiprion chrysargurus Richards. hield ik nog kort geleden voor dezelfde soort als Amphiprion xanthurus CV. doch sedert heb ik laatstgenoemde species te Batavia aangetroffen en ver- geleken met mijn specimen van Amboina, hetwelk ik als Am- phiprion xanthurus CV. beschreven heb doch tot Amphiprion chrysargyrus moet gebragt worden. Daaruit heb ik ontwaard, dat Amphiprion chysargurus Richards. inderdaad soortelijk van Amphiprion xanthurus CV. verschilt, niet alleen door oranje- kleurige borst-, buik- en aarsvinnen, maar ook door hooger lig- chaam, boller profiel, naar beneden uitstekenden doorn van de onderoogkuilsbeenderen enz. Antennarius polyophthalmus en Julis (Halichoeres) dieschis- menacanthus houd ik voor nog onbeschrevene soorten. Eerstgenoemde is zeer na verwant aan Chironectes pardalis, CV. van Gorée, doch heeft langeren snuitdraad, veel minder talrijke rug- en rugvin-, en talrijker staart- en aarsvinvlekken. De rangschikking der vlekken bij Chironectes pardalis CV. is ook eenigzins anders en volgens de afbeelding er van in de groote Histoire naturelle des Poissons tab. 363 is de buikvin er vierstralig, het vlies des achtersten rugdoorns veel korter enz. Ik heb den soortnaam ontleend aan de talrijke oogvor- mige vlekken, waarmede ligchaam en vinnen geteekend zijn. Julis (Halichoeres) dieschismenacanthus is kenbaar, behalve aan hare eigenaardige kleuren, aan de eerste rugvindoornen, welke aanmerkelijk divergeren en van welke de derde langer is dan de 2 voorste en de eerst op hem volgende. Aan deze divergentie heb ik den soortnaam ontleend. De beschrijvingen van beide soorten volgen hieronder. Antennarius polyophthalmus Blkr. Antenn. corpore ovali compresso, altitudine 2 et paulo in ejus longitu- dine, latitudine 14 circiter in ejus altitudine; oculis diametro 4 circiter in 645 longitudine maxillae superioris; rictu subverticali postrorsum descendente; dentibus intermaxillaribus et inframaxillaribus pluriseriatis conieis subae- qualibus; vomero-palatinis in thurmas 4 oblongas arcum efficientes dispo- sitis, thurmis spatio glabro a se invicem remotis; apertura branchiali ro- tunda oculi diametro subaequali; cute toto corpore spinulis parvis, plu- rimis bifurcatis, conspicuis scabra; fimbriis capite corporeque parcis con- spicuis; radio rostro libero tuberenlo scabro apice rostri inserto, 4 circi- ter in longitudine corporis, apice clavato, fimbriato; pinna dorsali spi- nosa spina 1* libera, obtusa, oblique antrorsum flexili, spina 2* spina 1* duplo fere altiore, obtusa, maxilla superiore paulo breviore, membrana scabra; dorsali radiosa et anali rotundatis, altitudine aequalibus, dorsali: anali dnplo longiore; caudali rotundata 4 circiter in longitudine corporis; ven- tralibus digitatis maxilla superiore paulo brevioribus; colore corpore pin- nisque sordide flavo corpore viridi-fuscescente nebulato; corpore pinnis- que ocellis majoribus et minoribus nigris flavo annulatis, ocellis dorso la- teribusque parcioribus, ventre crebrioribus; lateribus insuper ocellis 3 di- lutioribus pupilla flava, ocello 1° suprapectorali, 2° supraanali, 3° cau- dali; ocellis pinna dorsali p. m. 8 biseriatis serie superiore 5, pinna can- dali plus quam 20 pluriseriatis, pinna anali p. m. 10, macula basi macu- lis ceteris omnibus majore; radio rostrali libero fusco annulato. B. 6. D. 2—12 (2 poster. fissi). P. 10 (simpl). V. 5 (simpl). A. 7 (5 post. fiss.). C. 9 (omn. fiss.). Habit. Banda Neira, in mari. Longitudo speciminis unici 105'/'. Julis (Halichoeres) dieschismenacanthus Blkr. Jul. (Haliehoer.) corpore oblongo compresso, altitudine 44 circiter in ejus longitudine, latitudine 24 circiter in ejus altitudine; capite acuto 44 circiter in longitudine corporis; altitudine capitis 14 circiter in ejus lon- gitudine; oculis diametro 44 circiter in longitudine capitis; linea rostro- frontali declivi rectiuscula; labiis carnosis; dentibus maxillaribus conicis rectis anticis 2 caninis mediocribus curvatis; dentibus oris angularibus magnis conicis; linea laterali ramosa; squamis lateribus 27 p. m. in serie longitudinali; pinnis dorsali et anali basi glabris, postice angulatis, dor- sali spinis 4 anticis divergentibus 37, 2° et 4* longiore; pectoralibus in inferiore dimidio corporis insertis, obtusis, 7 et paulo, ventralibus acutis 8 et paulo, caudali convexa 6 circiter in longitudine corporis; colore corpore Superne antiee rubro-violaceo postice aurantiaco, inferne auran- tiaco-flavo; dorso lateribusaue ubi rubro-violaceis fasciis 3 longitudinali- bus fuscis; cauda fascia longitudinali fusca; capite superne rnbescente in- ferne aurantiaco, vittis oculo-maxillari, suboculari et operculo-praeoper- 7. eulari rubro-violaceis; pinna dorsali flava ocellis aurantiacis in series 3 E. 646 longitudinales dispositis, spinam 4" inter et 6" macula magna profunde coerulea; pinna ante spinam 4" violascente carmosino marginata; pecto- ralibus roseis basi flavis; ventralibus flavis radio 1* rubroviolaceo; anali aurantiaca medio vitta longitudinali rubra et ocellis rubris in seriem lon- gitudinalem supra et infra vittam dispositis; caudali aurantiaca guttulis rnbris. B. 6. D. 9/11 vel 9/12. P. 2/12. V. 1/5. A. 3/11 vel 3/12. C. 14 et lat. brev. Habit. Banda Neira, in mari. 2 Longitudo speciminis unici 90”, Scripsi Batavia Calendis Septembris mpeeeun. BLEEKER. 