Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
1621— 1625, 734 ALGEMEENE GESCHIEDENIS RER NONO a EEN oorlogschepen op de Theems zouden zenden om hem met zijne ambtgenooten en de Gedepu- teerden der Oost-Indische Compagnie af te halen. Een bezoek, den Markgraaf gebracht, en waarbij onze Gezanten hem verzochten te bewerken, dat zij nog een laatst gehoor erlangen mochten om aan de overgebleven punten van verschil een einde te maken en hun afscheid te bekomen, scheen tot niets te zullen leiden, al had BucKmGHAM ook de. verzekering gegeven, dat hij noch Spanjaard noch Franschman was, maar een trouw dienaar van Zijne Majesteit, en bereid ons zijne vriendschap te betoonen. Dus schreef men hem eenen brief, Hunne toegefelijkheid, verklaarden daarin de Gezanten, werd in Holland gelaakt door al wie slechts ’s Lands recht en belang in aanmerking namen: zij, daarentegen, hadden het gewicht van ’s Koning vriendschap in deze tijds- omstandigheden doen gelden. Wanneer de staat van zaken het voor de dienst van Zijne Majesteit wenschelijk mocht doen achten, dat men aan hunne Meesters openingen deed van meer verlrouwelijken aard, dan verzekerden zij, zouden Hun Hoog Mogenden hoogst geneigd zijn de grootheid des Konings te bevorderen, en bereid om al zijne bemoeijingen te ondersteunen tot herstel van den Koning van Bohemen en andere on- dernemingen, Zijner Majesteit waardig. Maar, voegden zij er bij, zij hoopten niet, dat voor dit onzeker geval de Koning hen nog langer in Engeland zou houden, daar het doel langs andere wegen even goed kon bereikt worden. Dus begrepen zij, dat de overgebleven punten van verschil dadelijk moesten uitgemaakt worden, opdat bij de te verwachten nadere aansluiting tusschen de beide Landen niets storends tusschen beide mocht komen. — Op deze wijze wezen de Gezanten alle vertrouwelijke openingen, die men aan hunne personen mocht wenschen te doen, ten stelligste af, maar lieten tegelijkertijd de waarschijnlijkheid doorstralen, dat de Staten er ooren naar zouden Pogingen om hebben. Was dit laatste slechts een voorwendsel, of zouden zij wezenlijk gemeend hebben, in ons Vaderland de gemoederen dat de Staten geneigd zouden bevonden worden om » de grootheid des Konings,” zoo tot vrede stemmen. te als sucxinanam die begreep, te dienen, en hem bij de »andere ondernemingen,” die dezelfde staatsman beraamde, te ondersteunen? Zeker gaat het, dat het in dezen tijd niet aan pogingen ontbrak om op de Staten-Generaal en het volk te werken en. het verlangen naar vrede levendig te maken, Van dien aard en strekking was ongetwij- feld een gerucht, hetwelk in deze dagen, en wel uit Engeland en door middel van onze Gezanten aldaar, verspreid en door den Prins aan de Staten gemeld werd, aan- gaande eene geduchte Spaansche armade, die reeds op de Engelsche kust te Plymouth en onder het eiland Wight zou zijn aangekomen 1, Er zweefde een zonderling duister over de bedoelingen, welke aan die vloot werden toegeschreven. Zij was, heette hel, naar Rochelle of naar Nederland bestemd. Naar Rochelle? Loo was zij wellicht tot on- dersteuning van de Hugenoten’ uitgerust. Was dit zoo, waarom ons dan niet mel 1 Resol. Stat.-Gen. 16, 18, 19, 20, 23, 24, 27, 28, 29, 31 Oct. 1622. DES VADERLANDS. 755 -n l Spanje verzoend, liever dan die scheepsmacht ons op den bals gehaald? Want tegelijk scheen er grond van vrees te bestaan, dat de vloot de rivier van Embden zou opstevenen en aldaar landingstroepen zou afzetten, om een inval in de Provinciën Groningen en Friesland te doen, in Overijsel door te dringen en ons van onze zwakste zijde aan te tasten, terwijl onze legermacht op onze zuidelijke grenzen vertoefde. Reeds werden die van Embden vermaand, op de verdediging hunner stad bedacht te zijn, en de Prins uitgenoodigd de krijgsmacht in Friesland en Groningen te versterken. Den 19den October deelde de Regering van Amsterdam aan de Staten-Generaal een schrijven mede, haar van »eenen liefhebber der gemeene zaak” uit Antwerpen toegezonden, volgens hetwelk in het begin dier maand eene vloot van 28 galjoenen onder DON FERDINAND DE TOLEDO uit Lissabon vertrokken was met over de zesduizend man: alle Duitsche (dat is Nederlandsche) Engelsche en Fransche loodsen had men geprest. Men meende, dat het op Embden of op ons land gemunt was. Een tweede groote armade wachtte in den mond van de Straat van Gibraltar, — en de slotsom was, dat »een goede peys te wenschen was," Dat zulk een raad door eenen welgezinde.aan de Stad Amsterdam kon heelen gegeven te zijn en geschikt kon worden geacht om aan de Staten-Generaal te worden medegedeeld, was wel een bewijs, dat het denkbeeld van vrede reeds veel in- gang had gevonden en niet meer ongerijmd of misdadig gerekend werd. Tegelijker tijd kwam de verjaagde Koning van Bohemen weder in den Haag 1. Ook deze terugkomst was voor eene tweeledige verklaring vatbaar. Moest zij doen denken, dat hij zijn bond- genootschap met onze Republiek niet meer behoefde of niet meer verkoos te ontveinzen? In het eerste geval scheen zij te bewijzen, dat zijne vriendschap met ons hem niet meer zoo kwalijk zou genomen worden; in het andere geval, dat hij weder met open vizier tot herstel in zijne erflanden ten strijde zou trekken. Zoo men bij den invloed ‚van zulke dubbelzinnige berichten en gebeurtenissen, wel geschikt om alle vastheid van besluit te verlammen, den indruk voegt, dien “de onophoudelijke aanvragen om geld maken moesien, dan is het wonder dat de volharding op dit tijdstip niet is te kort ge- schoten. De Propositie van den Raad van State tot de Consenten voor het jaar 1623 verlangde eene som van tusschen de 14 en 15 millioenen om den oorlog vol te houden 5. En 1 Resol. Stat.-Gen. 19 Oct. 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 26 Oct. 1022. 3 Resol. Stat.-Gen. 17, 19, 21, 22, 27, 28 Oct. 1622. 4 Resol. Stat.-Gen. 17, 19, 26 Oct. 1622. 5 Resol. Stat.-Gen. 20 Oct. 1622. 95 * 1621— 1625. 1621— 1625. De Gezanten 706 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ————ÉÉ———Á——Ó—ÓÓ—M——M———— dit zou alleen nog maar strekken voor het leger te lande. Wat zou bovendien de vloot niet kosten? Dat de convooijen en licenten tot haar onderhoud niet voldoende zouden zijn, verklaarde de Raad van State ronduit, en de aanhoudende berichten van die Spaansche armade maakten reeds dadelijk kostbare voorzieningen om en bij het Goeree- sche Gat noodzakelijk, en maakten, dat de schepen, die op de Maas zeilree lagen ter zoutvaart, welke thans onder de West-Indische Compagnie begrepen was, hier niet van daan konden. Niettemin men volhardde. Weldra hoorde men niets naders van de Spaansche armade; ook vernam men in plaats van aangekondigde krijgsondernemingen, mede bestemd om schrik aan te jagen, slechts van ziekte en muitzucht in serouas leger 1. Evenmin als het Spanje ernst kon zijn zich met Engelands voorstellen van algemeene bevrediging in te laten, evenmin konden het Bewind en de Regering van Amsterdam, na al het gebeurde vóór en in 1618, de verantwoordelijkheid op zich laden om handelingen aan te gaan, die eene poging tot verzoening met Spanje in het ver- schiet zouden vertoonen. Voor het dragen van al de lasten, gevorderd door de oorlog op leven en dood, door het Land zonder bondgenoot te voeren, zou Holland bekwaam bevonden worden. Nevens den brief leverden onze Gezanten BUCKINGEAM eenen staat over der nog uit te maken vragen. Tevens traden zij daarbij in eene nadere uiteenzetting van de zaak van Bantam. Het was er om te doen geweest, den handel aldaar beter te verzekeren. Den Pangerang had men gepoogd door zachte middelen tot rede te brengen. Doch zulks had niet gebaat. Dus had de Raad van defenste besloten, de plaats te kanonneren en te blokkeren. De Engelschen hadden die onderneming noodig gekeurd, ja er mede schepen heengezonden; maar weldra hadden zij die schepen terug ontboden om ze el- ders heen te zenden. — Dit was hun toeleg: krijgsondernemingen goed te keuren, maar er ons alleen voor te laten opkomen, om, wanneer wij eene nederlaag lijden mochten, daarvan gebruik te maken ten einde onze macht te fnuiken. De tien schepen, welke zi volgens het traktaat, nevens onze tien schepen, ter voortdurende verdediging der gemeen- schappelijke belangen leveren moesten, werden dan ook in geenen deele door hen be- schikbaar gesteld. Die versterking intusschen was het eenige voordeel, dat wij bij het traktaat hadden. Maar wij konden ons het gemis daarvan getroosten, mits de Engelschen dan ook van hun aandeel aan de voordeelen van den handel verkozen af te zien. Op den dag zelven, dat de brief aan BucKInGHAM verzonden was, ondervonden onze blijven het voor Gezanten, hoe weinig de houding, die zij aangenomen hadden, behaagde. Ten be- werp der slec bejegening. enden tijde, te twee uren, waren zij op de plaats der conferentie tegenwoordig. Zi wachtten tot half vijf uren, en er verscheen niemand. Eindelijk kwamen er twee of drie Heren met verontschuldigingen. Nu ging het dan toch te ‘ver. Zeven dagen, 1 Resol. Stat.-Gen. 8, 10, 12, 14 October; 3 Nov. 1622. oe DES VADERLANDS. 737 ee EEE ed zeiden de onzen, waren er al weder verloopen, zonder dat er iets verricht was. Zulk eene bejegening hadden zij meer ondervonden, en met geduld verduurd; maar thans was het hun onmogelijk ze langer te verdragen, zonder te verklaren, dat zij geene sollicitanten noch particuliere personen waren, maar ambassadeurs, die niet zoo verach- telijk behoorden behandeld te worden. Zij wisten niet, hoe zij zoo iets voor hunne lastgevers zouden kunnen verantwoorden. Hadden de Commissarissen geen tijd, welnu, dan moest men andere Commissarissen stellen, die wel tijd hadden. Zij waren nu hier bijna een rond jaar en hadden slechts door telkens toe te geven wat kunnen gedaan krijgen. Er was nu niels meer van eenig belang te verhandelen over. Dus waren zij besloten, de Heren van den Raad niet meer lastig te vallen, maar hun afscheid van Zijne Majesteit te vorderen en hunne Excellentién ieder in het bijzonder te gaan bedanken, zonder dat zij eenigen grond hadden om zich een welwillender onthaal te beloven, dan hun van den aanvang aan was ten deel gevallen. En hiermede keerden zij zeer mis- neegd naar hunne woning. Hoe verontwaardigd zich de Gezanten ook getoond hadden, twee dagen daarna na- men zij de verontschuldigingen aan, hun door eenen Secretaris van den Raad gedaan, met de belofte dat men thans stipter zou wezen. Zij hadden ingezien, dat zij door den Prins en de Leden van de Staten, die hem ter beoordeeling dezer zaak ter zijde ston- den, veeleer wegens te groote fierheid, dan wegens te groote inschikkelijkheid zouden gewraakt worden en verzochten dat hetgeen zij gezegd hadden aan o ongeduld .zou geweten worden. De eerste nu gehouden bijeenkomst gaf weder de blijken van die inschikkelijkheid tegenover allerlei nieuwe eischen van teruggave van, zoo 't heette, door ons bij :de ver- deeling van zekere baten achtergehouden goederen: in die mate, dat de aanwezige vertegenwoordigers onzer Oost-Indische Compagnie verklaren moesten, het. goed van an- deren niet weg te mogen schenken. De behandeling van de zaak van Bantam werd door den Tresorier met zijne gewone onbeschoftheid afgesneden. Bij de volgende bij- eenkomst kon die staatsambtenaar intusschen niet beletten, dat de Engelschen de bil- ljkheid van het beweren der onzen aangaande deze zaak toegaven. Intusschen hadden de Gezanten op hun verzoek, reeds den 154° October den Koning ge- daan, dat hij eenen dag zou bepalen om de hem overgelaten punten af te doen en hun dan hun afscheid te geven, een uitstellend antwoord gekregen. Maar wat gebeurt er nu weder? Hun Secretaris muranens kwam den 27sten met het bericht, dat hij den Koning zelf had gesproken, die hem gezegd had, dat hij de Gezanten zondag, den 50ste», te Royston zou wachten. Zijne Majesteit was in een bijzonder goede luim geweest. Hij had de handelwijze van zijnen Raad ten hoogste gelaakt, en gezegd, dat hij de Heren deswegens bestraft had. Ja! hij had muryemens met het zwaard van den kapitein der lijfwacht ridder geslagen. Met zulk een jammerlijke vertooning meende zAcomus onze 1621— 1625 De Koning geeft een blijk van toenadering. 1621— 1625. 708 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Gezanten, weder zem te stemmen, ida de mne het gee niet zijn mocht van de beleedigingen, die hun wedervoeren. Op de audientie werden ook de vertegenwoordigers der Engelsche Compagnie toege- laten, om over de teruggave der goederen te handelen, die wij op Banda, heette het, den Engelschen ontnomen hadden. Daarbij ging het ruw toe. » Bij God!" zeiden BEL en ABBOT, » wij hebben vrienden en kunnen niet verdragen, dat men onze goederen verbeurd verklaart." De onzen verzochten hen, wat meer ontzag voor zijne Majesteit te toonen, en betuigden hunne verwondering, dat zij in zijne tegenwoordigheid durf- den zeggen, wat zij tegenover hunne Overheid niet zouden durven denken. Zoo kwam men weder geen stap verder. Na het vertrek der kooplieden gaf de Koning te kennen, dat de onzen wel konden merken, hoe hij steeds genegen was om de geschillen bij te leggen. Intusschen ontkende hij gezegd te hebben, dat de Zwarte Leeuw in zijn ge- heel teruggegeven kon worden: een deel, dat was wat anders. Onze Gezanten herin- nerden den Koning, aan. zijn plechtig woord, waarvan zij aanteekening gehouden en bericht naar den Haag gezonden hadden, en in weerwil van ’s Konings ontkenning hielden zij vol. Nu wilde hij de zaak van den Zwarten Leeuw en van de vergoeding van schade en interest ter zijner beslissing houden, en de verdere vragen, » koopmans- zaken, die hij niet verstond,” aan zijnen Raad opdragen bij eenen brief, die hun heu- gen zou, opdat zij de zaken onpartijdig zouden afhandelen, of hij zou geen Koning zijn. »Ik weet wel,” voegde hij er toen bij, »dat zij slecht hebben gehandeld en u opgehouden: hoezeer zij groote zaken te doen gehad hebben voor u en mij mede. Maar ik bid u, wijt het mij niet. Ik heb er geen schuld aan. Wilt het mij niet kwalijk nemen: het zal niet meer gebeuren: nog dezen avond zal ik hen mijn gevoelen laten weten, Ik wil dat er een einde aan de zaken kome: maakt gij slechts het reglement Men vordert gereed.” — »Het reglement?” zeiden de onzen en verklaarden, dat er geen regle- i aioe ment te maken viel: in alles was door het Traktaat voorzien. » Neen,’ zeide de Ko- amplistie van het ning, y mijn Raad zegt, dat er wel een noodig is om alle geschillen voor te komen.” Traktaat. En daarop weder: »gij hebt aan de mijnen eenige forten beloofd, en nu is het de tijd, dat daarover gesproken worde.” De’ onzen brachten daartegen in, dat er wel bepaald was, dat na eenige jaren onderzocht zou worden, of er nieuwe forten noodig zouden zijn, en dat, zoo zij noodig bevonden werden, er dan ook zou worden gehandeld over de vraag: waar die te bouwen. Doch dat daartoe de tijd nog niet gekomen was. Toch verstond de Koning, dat er van de forten moest gesproken worden, en met dit nieuw bezwaar liet hij hen gaan, ons naar zijnen Raad verwijzende. Loo begonnen dan de conferenties op nieuw, en werden in die conferenties de best verzekerde beginsels op nieuw los gemaakt. Telkens kwamen de Engelschen met din- gen aan, die niet ter zake deden, maar niettemin alles weder omver wierpen wat vas had gestaan. Het geduld der onzen was bewonderenswaardig. Honderdmaal getroostten DES VADERLANDS. 700 zij zich hetzelfde te zeggen, en -steeds met dezelfde opgewektheid en telkens grooter bondigheid. Toen de Engelschen, op de bijeenkomst van den 53e November, bij de vraag aangaande het aandeel, dat zij aan de kosten van de blokkade van Bantam te betalen hadden, eindelijk voor de klaarblijkelijkheid zelve hadden moeten wijken, was het uur te ver verstreken, en op de volgende bijeenkomst (7den November) kwam men op de- zelfde zaak weder geen stap verder, totdat de Engelschen opstonden. De onzen vraag- den toen, wat men nu verder doen zou: want, al bleef de zaak van Bantam hangende, de Koning had nog verscheidene punten aan de gemeenschappelijke beslissing overge- laten. Doch de Heren antwoordden geen woord; de deuren gingen open; er drong volk binnen, en de vergadering werd met een volslagen breuk van alle vriendschap- pelijkheid gescheiden. | . Hierop schreven de Gezanlen aan BUCKINGHAM en PEMBROKE, dat zij thans, zonder nader order van hunne Meesters, in de onmogelijkheid waren om voort te gaan. Dus verzochten zij hem, bij den Koning gehoor te vragen: anders zouden zij dadelijk ver- trekken. Het antwoord was noch weigerend noch toestemmend. De Koning moest vooraf verslag hebben van zijnen Raad, en dat kon eerst na acht dagen door hem ver- nomen worden: dan zou hij ons antwoorden. Dus schreven onze Gezanten aan Hun Hoog Mogenden om duidelijken last, nadat zij den vorigen dag een brief hadden gesteld, bestemd om de Staten nu ten minste ten aanzien van ’s Konings voornemen om zijnen schoonzoon met de wapenen te herstellen allen waan te benemen. Deze brieven waren den 1742 November te ’s Gravenhage ontvangen, en de Staten-Generaal: vonden ze zoo gewichtig, dat zij besloten ze in een opzettelijk daartoe belegde vergadering in 1621— 1625. De onderhan- delingen weder gebroken. De Staten- Generaal geraad- pleegd . De Prins overweging te nemen. Doch de Prins een en ander vernemende, kon de ruchtbaarheid, — dat de n den aldus aan de zaak te geven, niet goedkeuren; ook verkoos hij de beslissing niet aan smaad zullen verdawen. de kansen eener algemeene beraadslaging over te laten. Dus werd den volgenden dag het besluit genomen, aan Zijne Excellentie de keus te laten, of de zaak in zijne te- genwoordigheid ter Staten-Vergadering, dan wel door hem in vereeniging met de Ge- deputeerden, vroeger belast met de zaken die het Engelsch Gezantschap betroffen, zou behandeld worden. De Prins koos natuurlijk het laatste, en de Staten-Generaal zagen hunne taak beperkt tot het goedkeuren van den brief, in antwoord op de laatste mededeeling der Gezanten door den Prins in overleg met die Commissie ontworpen. Uit de uitkomst zien wij de strekking van dat schrijven. De Gezanten bleven in Engeland aan de beleedigingen en onbillijkheden der Engelschen blootgesteld. Toch had aan het Hof de wijze waarop de onderhandelingen waren afgebroken de Nieuwe audien- aandacht getrokken. De Graaf van warwick en Sir GEORGE Goatna kwamen naar de oorzaak der breuk vernemen, ten einde Zijne Majesteit de toedracht mede te deelen, en den 16den November werden de Gezanten te Theobalds door den Koning in tegenwoor- digheid van den Prins en de Commissarissen ontvangen. Zij begonnen met te erken- tie. 1621— 1625. 160 ALGEMEENE GESCHIEDENIS nen, dat zij niet gaarne scheidden: want zij wisten, hoe veel ons aan Zijn Majesteits vriendschap gelegen was, en dat, zoo zij vertrokken, zijne onderdanen hem wellicht tot stappen zouden welen te brengen, die niet bestaan konden met ons behoud. Er was maar weinig noodig om ons geheel in het verderf te storten, dewijl wij alleen de onverdeelde geduchte macht van Spanje op den hals hadden. En noch zijne onderdanen , noch het overig Europa zou voordeel hebben bij onze verdrukking, gelijk Zijne Majesteit met zijne groote wijsheid zelf wel wist. Dus smeekten zij, dat de Koning hier een middel van uitkomst aan de hand zou doen. — De Koning antwoordde, dat hij al het mogelijke gedaan had en nog doen wilde, opdat de wederzijdsche onderzaten vriend- schappelijk met elkander verkeren mochten. — De voorslag, door Zijne Majesteit gedaan, nadat er weder lang en breed gesproken was, kwam hierop neder, dat ten aanzien van de zaak van Bantam nadere inlichtingen in Indië zouden ingewonnen worden. De onzen gelroostten zich, tegen den uitdrukkelijken wil der Gedeputeerden onzer Compagnie, ons recht aldus in twijfel getrokken te zien, mits zij konden verkrijgen, dat dan tevens de zaak van Banda naar Indië zou verwezen en aldaar aan de Engelschen hun derde van de goedéren in geschil zou teruggegeven worden. Doch dit behaagde niet, en ten slotte werd ook ten aanzien van de zaak van Bantam niets stelligs bepaald. Men zou op nieuw op de gewone wijze in onderhandeling treden, en daartoe beloofde de Koning de Heren van zijnen Raad » op straffe van verraad’ te gelasten, redelijk en slipt te wezen, opdat daarna een reglement mocht worden gemaakt, waardoor dergelijke ge- schillen voorkomen zouden worden. Op nieuw van een reglement hoorende gewagen, hetwelk een middel worden kon om het traktaat te verijdelen, dat in alles voorzag, zoo de Engelschen zich er slechts aan houden wilden, zeiden de onzen, geenen last te hebben om eenige nieuwigheid ter uitbreiding van het traktaat aan te vangen. Daartoe zouden zij eerst bericht moeten inwinnen, en de Kamers der Nederlandsche Compagnie zouden daarop moeten vergaderen. — Dit werd kwalijk opgenomen. »Zoo is er dan niels gedaan,” zeide de Koning, »en gij moogt wel gaan, wanneer gij geen reglement wilt toestaan.” »Tegen een reglement,’ hernamen de onzen, » hebben wij niets, als men ons maar geene nieuwigheid wil afpersen.” — » Noch uitbreiding noch nieuwigheid noch iets tegen het traktaat begeer ik," antwoordde de Koning: » alleen wat duister is, verlang ik duidelijk te doen stellen.” Zijnen Raad zou hij gelasten, het reglement binnen twee of drie dagen te ontwerpen om zich met de onzen daarop te verslaan en dan alles af te maken. De Gezanten konden hem te Newmarket komen bezoeken, om van hem hun afscheid te bekomen. : Drie dagen later had er alzoo weder een conferentie plaats, die door de onzen werd aangevangen met de betuiging, dat voorzeker hunne Excellentién hen even moede waren, als zij zelven de langzaamheid en moeijelijkheid der onderhandelingen moede waren, Dus verzochten zij, dat men hun, ten einde de zaken af te maken, eenigzins DES VADERLANDS. 761 te gemoet zou willen komen. Nu kwam vooreerst de zaak van Banda weder ter sprake, en daar de onzen de Engelschen doof vonden voor de klaarblijkelijkheid zelve, zoo gaven zij, »uit aanmerking van de onmisbaarheid. van 's Konings vriendschap, gelijk tot nog toe, in alles, zoo ook hierin toe,” en beloofden, dat al de Engelsche goederen, die bij de onderneming op Banda in onze handen waren gekomen, in Indië terugge- geven zouden worden. Maar dit was nog niet genoeg. Men vorderde de teruggave in Europa. Zulks weigerden de onzen, verklarende, dat, zoo die Engelschen, welke op onzen val gerekend en het op onze nederlaag hadden toegelegd, dan al niet gestraft werden, zij ten minste niet door ons behoefden beloond te worden. Met veel moeite bewerkten de onzen, dat men ineen paar volgende bijeenkomsten dan ten minste een ander van de overgebleven punten, het rabat van de pepers, ter hand nam. Doch, al geschiedde dit, men kwam er niet ver mede. Den voorslag om het geschil voor de onpartijdige uitspraak van het Parlement van Rouen te brengen, ver- wierpen de Engelschen. Intusschen haastten de onzen voort: zij wilden naar Newmarket om afscheid te nemen, en nog was het ontwerpreglement niet ingeleverd. Eindelijk 1021— 1025. Ontwerp-re- glement door de werd het hun overhandigd. De aanhef van het stuk luidde: Aangezien het ontegenzeg- Engelschen inge- gelijk blijkt, dat de Engelschen in Indië de uiterste slavernij hebben verduurd onder ! de voorgewende soevereiniteit van de Nederlanders, waarbij de eer der Engelsche natie niet alleen met voeten is getreden en in de grootste minachting gebracht bij al de volken van het Oosten, maar ook hun handel ten eenenmale is vervallen zonder hoop van herstel, ten zij order gegeven worde, dat de knevelarijen der Nederlanders openlijk worden gestraft door de Staten zelven, in dier voege dat zulks in Indie kenbaar worde. — Na dezen aanhef volgde de eisch, dat alom in Indie openbaar gemaakt mocht worden: Vooreerst, dat de invoering van boeten, die, ingevorderd maar niet betaald, inkerke- ring en lijfstraffen van Engelschen medegebracht hadden, alsmede de heffing van be- lastingen en dergelijke aanmatigingen van koninklijke voorrechten zouden gewraakt worden door Zijne Majesteit en de Staten; dat alle betaalde boeten teruggegeven, en de voornaamste ambtenaren, die handdadig waren aan zulke misbruiken, dadelijk zouden afgezet, teruggeroepen en in Europa als verstoorders van den vrede gestraft zouden worden. Als ampliatie op bepaalde artikelen van het Traktaat werd voorts gevorderd: dat het slechts aan de Engelschen staan zou, hunne onderdanen te straffen wegens alle soort van overtredingen, zonder dat zij aan de justitie der Nederlanders onderworpen zouden zijn; dat ook den Engelschen het recht zou toegekend worden om van de dienst der in- boorlingen genot te hebben; dat zij voortaan ontslagen zouden zijn van hun deel aan de uitrusting der twintig schepen, die immers niet tot bescherming van den handel, maar tot het plegen van geweld gebruikt schenen te moeten worden; dat den Raad van defensie, voor Jacatra, hetwelk geen onzijdige plaats was, een andere residentie werd aangewezen; dat de Engelschen vrij zouden zijn van het opbrengen van bijdragen tot UI Deer. 5 Srovx. 96 everd. 1621— 1625, 762 ALGEMEENE GESCHIEDENIS het onderhoud van onze scholen en collegies en tot de tafel van onzen Goeverneur; dat Pulo run (een der Banda-eilanden) en Lonthor (op het eiland Banda zelf) teruggege- ven zouden worden, daar het eerste door de Nederlanders aan de Engelschen ontnomen, en het tweede hun door de inboorlingen geschonken was; eindelijk, dat dadelijk be- paald zou worden, waar en in ‘welk getal de Engelschen forten zouden bouwen in de Molukken, op Banda en Amboina. — Met dit ontwerp verlangden de Engelschen niets geringers, dan dat wij onze heerschappij in Indië eigenhandig zouden afbreken; onze soevereiniteit aldaar zouden verloochenen; den voortreffelijken koen zouden afzetten, ja, voorbeeldig straffen; dat wij den Engelschen straffeloosheid van alle aanslagen tegen ons gezag verzekeren, ons zelven ontwapenen, hun daarentegen vergunnen zouden zich te wapenen, en hun op de rijkste der Molukken en Banda-eilanden een vasten voet zouden geven. — De toegefelijkheid onzer Gezanten, een jaar lang voortgezet; onze erkende behoefte aan het behoud der vriendschap van saconus; de zekerheid, dat de Prins en zijne vertrouwden zelfs ten prijs van het kostbaarste, dat onze handel be- zat, den vrede met Engeland zouden willen koopen, — dit alles gaf den Engelschen de stoutheid tot zulke eischen en de hoop, dat wij ons ook tot die opoffering zouden laten vinden, en liever zouden te gronde gaan door ons te laten berooven door onzen zoogenaamden bondgenoot, dan door ook nog dezen met Spanje tegen ons in het harnas te jagen. Op de eerstvolgende bijeenkomst ontzagen de Engelschen zich niet om de onzen letterlijk uit te lagchen, toen zij hun recht lieten gelden in de zaken van Bantam, van Banda, van het rabat der pepers en ten laatste nog in die van den Witten Beer, een schip, hetwelk de Engelschen aangehaald en drie maanden lang onder zich gehou- den hadden, als tot loon dat het de tijding van het sluiten van het Traktaat had overgebracht. Toch brachten onze Gezanten alstoen dat ontwerp-reglement ter sprake. Lij zeiden er van, dat het van dien aard was, dat zij het hunnen lastgevers niet zouden durven toezenden, en noemden het schandelijk voor het Land, onlijdelijk voor de Gom- pagnie en voor hen zelven onmogelijk om aan te nemen: men had slechts de voorrede in te zien om daarvan overtuigd te worden. Dadelijk werd die voorrede voorgelezen : zij kwam thans den Engelschen zelven al te erg voor; ten minste werd zij door Lord MANDEVILLE doorgeschrapt. Alsnu vonden de onzen goed, de artikelen in overweging te nemen, en daartoe hunne reize naar het Hof nog uit te stellen. Krachtig verdedigden zij onze rechten in de vergadering, tot dat doel bestemd. Het was billijk, zeiden zj, dat de Engelschen te Jacatra de tollen betaalden, die zij te voren den Koning dier plaats, in wiens rechten wij getreden waren, betaald hadden. Dien Koning, antwoordde een der Engelschen, willen wij liever tol betalen, dan den Hollanders. Dat gaat ons niet aan, hernamen de onzen; maar op welken grond eischen de Engelschen eenen vrij- dom, die den Nederlanders niet verleend is: immers dezen betalen zelven die tollen: DES VADERLANDS. 763 bovendien de Engelschen zijn niet genoodzaakt er iets te komen koopen: er groeit — 1621— niets en er is anders niet te krijgen dan mondbehoeften. Eindelijk, waren de Engel- As schen er vroeger in het bezit geweest van eigene loges, zoo hadden zij er maar vreed- zaam moeten blijven, zonder ons te belagen. Over ons rechtsgebied handelend, zeiden de Gezanten, dat niemand de onderhoorigheid aan de rechterlijke macht voor slavernij houdt, dan die kwaad wil bedrijven. Wat de twintig schepen aanging, volgens het Traktaat ter verdediging bestemd, dat getal was noodig om de Spanjaarden tot Goa en de Manilles te beperken: kon men dat doel met een minder groot getal bereiken, waarlijk wij zouden ons de kosten niet getroosten. Op den eisch, dat hun het bouwen van forten zou worden toegestaan, verlangden de onzen uitstel totdat de Raad van defensie in Indië daarover gehoord zou zijn, en zij lieten niet na te vragen, hoe het kwam, dat de Engelschen, die over de kosten van de uitrusting der twintig schepen klaagden, zoo veel forten wenschten te stichten. De overige punten van het ontwerp werden zonder bezwaar of aangenomen of uitgesteld of verworpen. Voordat zij te Newmarket hun laatste gehoor zouden krijgen, wilden de onzen nog een poging doen om de nog hangende vraagstukken, ten einde 'sKonings taak te gemakkelijker te maken, zoo na mogelijk tot eene beslissing te brengen. Dus brachten zij de zaak van Banda op nieuw ter sprake. Doch in weerwil van de wegslepende bondigheid, met welke zij de billijkheid van hun beweren voorstelden, stuitte alles af op de onbeschaamdheid der Engelsche Heren.. Zelfs als de onzen, hun recht voorbij- ziende, iets toegaven, ontbrak het nog, bepaaldelijk den Tresorier, aan de noodige welwil- lendheid om de inwilliging aan te nemen. Niettemin leverden de onzen een tegenreglement Pa —— in, waarbij voorzien werd in alles wat de Nederlanders tegen de gedragingen der Engelschen hadden in te brengen. Sommige der artikelen, waaruit het bestond, verboden het aanhouden van schepen, anders dan als maatregel van dwang, gewettigd door klaarblij- kelijke rechtsweigering; het leveren van krijgsbehdefien aan de inboorlingen; het onttrekken van misdadigers aan het gerecht. Andere artikelen verlangden, dat de Engelschen, tot een gelijk bedrag als de Nederlanders, in de bekostiging der verdedi- ging en der krijgsondernemingen deelen zouden. Ook hield het reglement de bepaling in, dat de beide Compagniën zich gelijkelijk zouden beijveren om den handel op China te openen. Wilde eene van beiden daartoe het hare niet bijdragen, dan zou zij ook van de voordeelen, die er eenmaal uit mochten voortvloeijen, verstoken blijven, — Deze laatste bepaling was uitgelokt door het gedrag der Engelschen, die het handelsverkeer met China. in zijne eerste beginselen den bodem hadden ingeslagen door eenige rijkbeladen schepen te plunderen en uit je moorden, die uit China uitgeloopen waren om met ons te handelen. — Toen dit stuk in eene der bijeenkomsten, tot welke de Engelsche Heren zich trager en achteloozer dan ooit lieten vinden, voor het eerst werd voorgelezen, vielen er geene of weinige aanmerkingen op. Maar bij eene tweede mededeeling was er geen artikel, of het 96* 764 ALGEMEENE GESCHIEDENIS iss = werd betwist of ter zijde gesteld totdat de kooplieden, zeide men, er over gehoord zouden zijn. Loo gesteld scheen het, dat de Engelschen het reglement goed moesten vinden. Doch wat gebeurde er? Toen het er op aan kwam het vast te stellen, verklaarden zij, dat het geheele Traktaat zoo veel duisters had, dat er wel een geheel nieuw noodig zou wezen: derhalve was het beter, de zaken maar te laten zoo als zij waren, en geen reglement te maken: slechts twee of drie punten zouden zij verzoeken dat hun toege- _ staan werden. De onzen herinnerden hierop, dat niet zij, maar de Engelschen zelven op het ontwerpen van een reglement gestaan hadden, en dat de Koning zulks hoog- noodig had gevonden. En welke waren nu die twee punten? de vermindering van het aantal der ter verdediging uit te rusten schepen, en de stichting van nieuwe forten. Met deze handelingen was het bezoek te Newmarket tot tegen het midden van De- cember verschoven. Trouwens de Koning was ook te ziekelijk geweest om onze Gezanten Bezoek bij den vroeger te ontvangen. Toen zij den 14%" dier maand aldaar aangekomen waren, liet de mare! —— Koning hen al dadelijk weten, dat hij te zwak was om zich veel moeite met hen te geven. Hij hoorde vreemd op van het bericht, hetwelk de onzen in de boodschap, die zij ten antwoord gaven, lieten invloeijen, dat de Heren van zijnen Raad thans bet re- glement weder onnoodig geacht hadden. Voorts liet de Koning onze Gezanten vragen, of de Nederlanders bereid waren de 220,000 pond sterling te betalen, die zij in 1619 beloofd hadden binnen drie maanden tot schadevergoeding aan de walvischvaarders te voldoen. De onzen waren door een bericht, hun uit den Haag toegezonden !, in staat gesteld om hierop te antwoorden, dat onze Noordsche Compagnie, wel verre van eenig ongelijk aan de Engelschen te hebben aangedaan, in 1613 door het geweld van dezen wel voor 200,000 gulden schade geleden had, die nooit vergoed was. Zoo stout durfden zij evenwel niet antwoorden. Zij wisten niet, zeiden zij, dat zulks beloofd was; maar ! Resol. Stat.-Gen. 4 Nov. 1622. DES VADERLANDS. 165 de verklaring van Zijne Majesteit en zijnen Raad begeerden zij niet te weerspreken. Werd de zaak zoo bevonden, dan zouden zij zorgen, dat er de hand aan gehouden werd: aan onzen gewonen Gezant zouden zij haar opdragen, die daartoe ten volle ge- machtigd zou worden. Op deze wijze poogden zij dat opgeworpen vraagstuk af te snij- den, opdat het hun vertrek niet weder een hinderpaal in den weg zou stellen. Toen zij den 16den December tot den Koning werden toegelaten, had hij zich uit het bed laten helpen om hun te woord te staan, en hun te kennen laten geven, dat zij het kort moesten maken en van het reglement niet moesten spreken. Om dezen wenk bekreunden zij zich echter niet. Zij konden niet verzwijgen, dat de Engelschen, in plaats van een reglement, de inwilliging van de bovengenoemde twee punten begeerden, en dat die onaannemelijk waren. De Koning, hen aangehoord hebbende, erkende beloofd te hebben, hun het begeerde afscheid te geven; maar, zeide hij, de zaken waren nog niet rijp: binnen tien dagen zou hij te Theobalds hun afscheid ontvangen. Intusschen moesten zij met den Raad voortgaan om de vraagstukken zoo na mogelijk tot eene uitwijzing te brengen. Wat, antwoordden de onzen, wat zullen wij meer met den Raad handelen? die Heren hebben zelven verklaard, niet verder te kunnen gaan. De Raad, hernam Zijne Majesteit, heeft u nog over andere zaken te spreken. En hiermede konden zij naar Londen terugkeren. Er waren slechts eenige niets afdoende woorden gewisseld : alleenlijk had de Koning zich laten ontvallen, dat hij het niet onredelijk vond, dat voor en aleer de zaak der forten behandeld werd, eerst nader bericht uit Indië werd ingewacht. Doch hiervan zouden de Gezanten slechts dan partij hebben kunnen trekken, wanneer de woorden van dien Koning iets te beduiden gehad hadden. Den 22**» derzelfde maand had er dan weder eene conferentie op Whitehall plaats. Nadat de onzen hun wedervaren te Newmarket verhaald hadden, gingen de Engelsche Heren vernemen, hoe ver de wederzijdsche kooplieden, wien de taak was opgedra- gen geweest om eene overeenkomst aangaande het geschil van Bantam en van Banda te treffen, de zaken gebracht hadden. Zij kwamen met het bericht terug, dat de kooplieden van hunne natie zeer verstoord waren tegen de onzen. Immers waren zij het omtrent de zaak van Bantam eens geworden, en toen de Engelschen nu ook omtrent Lonthor in eene schikking wenschten te treden, hadden onze kooplieden van niets willen hooren. Onze Gezanten verklaarden, dat zij dit gansch niet vreemd vonden: want werkelijk, zeiden zij, was in deze zaak reeds al het mogelijke toegegeven. Hierop bejegende hen de Tresorier zoo verachtelijk, dat zelfs Lord Anuwer hem vermanen moest zich wat te matigen. Intusschen bleef bij zoo onbillijk tegen onze Gezanten ingenomen, dat hij thans van hen zeide, dat zij het met hunne kooplieden niet eens waren, aangezien dezen minder stijf op hun stuk stonden dan zij. — Dit was juist het tegenovergestelde van hetgeen men hun vroeger te last gelegd had: toen heette het, dat zij van de kooplieden afhankelijk waren, en dat 1621— 1625. 1621— 1625. l 766 ALGEMEENE GESCHIEDENIS en dezen tot geene inschikkelijkheid waren te bewegen. — Juist deze verandering van het oordeel der Engelschen bewijst, dat zij zich intusschen overtuigd hadden, de Gezanten tot geene voor ons Land gevaarlijke, om niet te zeggen verraderlijke raadslagen te kunnen verleiden. — Gevraagd om een bewijs van zijn beweren, greep de Tresorier een paar punten uit de lucht; ook werd hij door het getuigenis van onze kooplieden zelven gelogenstraft. Daarna deden de onzen de vraag, of er nu nog meer af te handelen viel. De Tresorier bracht hierop een tweetal vraagstukken te berde; doch deze waren‘ onbetwistbaar afgehandeld, zoodat hij zelf erkennen moest, dat er niets overbleef, »of liever, voegde hij er bij, alles blijft nog te doen over: want er is niets gedaan.” Schandelijker spot kon er met eene ernstige zaak en met waardige mannen niet gedre- ven worden. Wat toch beteekeride die uitval anders dan dit? alles wat gij hier nu meer dan een jaar lang uitgevoerd hebt, is het opbouwen van een kaartenhuis geweest: op dat nietig zamenstel blaas ik, en zie daar ligt het in één. Onze Gezanten lieten het hem zeggen. Zij hadden den Tresorier en zijne medeleden van den Raad reeds meer- malen herinnerd, in hoe hooge mate zij aan de eer, op welke zij aanspraak mochten maken, te kort deden, en bovendien zij begrepen, dat die smaad het loon was voor hunne trouw. Hoe minder de Engelschen over hen tevreden waren, hoe beter zij de zaak van hun Vaderland gediend bleken te hebben. En het offer door hen gebracht, was waarlijk niet gering. Zij hadden een jaar van marteling doorgestaan, in hun eer- gevoel waren zij gekrenkt, hunne talenten waren te schande geworden. Aznssen had de schuld, die hij met de vervolging van OLDENBARNEVELT op zich had geladeh, moeten boeten, daar hij zich in de omstandigheid gebracht had gezien, om met eigen schande voort te bouwen aan het werk van Nederlands zelfstandigheid, door zijn slachtoffer met zoo veel eer opgetrokken. Dit was het juist, wat de Engelschen hem niet vergeven konden, dat hij oupexsaRNEVvELTS werk niet had verkiezen af te breken: in een der volgende bijeenkomsten Ì kwamen zij op de gedachtenis van dien staatsman terug om hem te last te leggen, dat hij de soevereiniteit over geheel Indië had willen overwel- digen. Antwoordden de Gezanten niets op die beleediging van den Tresorier, in hun Verslag aan de Staten-Generaal schreven zij daarvan, dat zij die bejegening niet vreemd hadden gevonden, daar zij van goeder hand hadden verstaan, dat de Tresorier kortelings getracht had Zijne Majesteit te doen goed vinden, dat de Engelschen zich in de Oost van de 1 [n die van den 28sten December, 1622. DES VADERLANDS. | 767 OA ee er TNE onzen zouden scheiden en zich tegen ons bij de Portugezen voegen zouden: » want, dus besluiten zij die aanmerking, al zijn bedrijf getuigt, dat hij een vijand is van onzen Staat en van onze natie.” De Koning bleef nog vrij lang ongesteld, althans ongezind om onze Gezanten af te wachten. Hij liet weten, dat hij hen niet eerder dan den 24e Januarij (1625) wachten kon: eerst moesten zij nog eenmaal met de Commissarissen bijeenkomen. Deze conferen- tie, op den laatsten dag des jaars gehouden, liep tamelijk bevredigend af, daar van de Engelsche zijde niet verder op de vermindering van het aantal der ter verdediging te onderhouden schepen werd aangedrongen, en ons een tijdsruimte van twee jaren werd toegestaan om de berichten in te winnen, die tot de beslissing van het vraagstuk der forten moesten leiden. Maar toen de 24e Januarij daar was, werden zij alweder uitge- steld en aan den Raad verwezen om de punten, waaromtrent men elkander zou kunnen verstaan, zoo te stellen, dat men ze nog slechts zou behoeven te onderteekenen. Ten einde aan dezen wenk te voldoen, stelden de onzen een ontwerp van reglement, waar- uit zij, ten einde de zaak gemakkelijk te maken, menig artikel weglieten. Eerst den 6den Januarij, nadat betrekkelijk de teruggave van geld en goederen op nieuw allerlei eischen waren opgeworpen, kwam het tot eene beraadslaging over dat reglement. Doch alstoen werden alle artikelen betwist: men wilde, dus sprak men, geene nieuwigheden ingevoerd hebben buiten het Traktaat, en toch kwamen de Engelschen zelven met zoo-. danige nieuwigheden aan. Voorts verlangden zij, dat wij hun de forten van Pulo run zouden teruggeven in denzelfden staat, als zij die bezeten hadden tijdens de invoering van het Traktaat; ja, vorderden verklaring van onze zijde, dat het geheele eiland hun toebehoorde: onder de papieren van wijlen den klerk rpwoxp, zeiden zij, was het be- wijs gevonden, dat onze vorige Gezanten zulks in tegenwoordigheid van zijne Majesteit erkend hadden. De onzen gaven toe, dat de Engelschen daar een fort hadden bezeten, doch ontkenden, dat het eiland hun had toebehoord. Hierop werd de vergadering een tijd lang geschorst. Intusschen werd de Koning, die weder te Londen was, van het laatst verhandelde onderricht, en vóór dat de zitting hervat werd, kregen onze Gezan- ten de boodschap, dat Zijne Majesteit zeer ontroerd was op het verslag, hem door zijnen Raad gedaan. De Engelschen vorderen den af- stand van Pulo run. 768 ALGEMEENE GESCHIEDENIS app €—— —— ———'P'Á/J—YJVY——————— ' 'Ó UÓ ees 1621— was nog niet genoeg: men eischte erkentenis, dat de Engelschen werkelijk in het bezit 1085 van het fort of forten en eiland geweest waren. De onzen lieten zich tof de verklaring nopen, dat de Engelschen bij hun bezit blijven zouden. Dit evenwel was nog eene slechts veronderstellenderwijze gegeven belofte, en bemerkende, dat men de gelegenheid aangreep om de onderhandelingen te breken, gaven de Gezanten eene verklaring, diede erkentenis bevatte, dat de Engelschen ten tijde van de invoering des Traktaats werkelijk in het bezit van het eiland geweest waren. — Alsnu werden uit het reglement één voor één alle artikels geschrapt, die de Nederlanders voorgesteld hadden; gelukkig voerde men daartoe dezen grond aan, dat zij reeds in het Traktaat besloten lagen. Deze erkentenis was alles wat wij wenschen konden, en de Gezanten verzochten er acte van. Evenwel, zij konden ze niet verkrijgen. Wat er van het reglement overbleef, gaf den Engelschen nog stof om op 'tgeen van hunne zijde reeds toegestaan scheen, terug te komen, en eindelijk werd goedgevonden, dat men de zaak aan de vertegenwoordigers der Compag- nién zou overlaten, om ze ten overstaan van eenen Commissaris van elk der naliën uit te maken. Van onze zijde werd daartoe sommerspijk, van de Engelsche Sir stus De twee regle- CAESAR , meester van de rollen, aangewezen, en spoedig werd men het nu omtrent een E. reglement eens. Dit ontwerp was zeer kort en onbeduidend van inhoud: doch he te minder gereglementeerd werd, des te meer bleef aan het Traktaat overgelaten, en dit was het juist wat de onzen begeren moesten. Om zich dit voordeel te beter te verze- keren, namen zij den toon aan alsof zij ten hoogste verongelijkt waren door den onwil der Engelschen, die geenen vande artikels, welke zij hadden voorgesteld, verkozen hadden loe te slaan. Maar deze krijgslist baatte hen weinig. Immers, nu het artikel, dat binnen twee jaren de beslissing van de zaak der forten beloofde, mede was komen te vervallen, leidden de Engelschen daaruit af, niet dat dit vraagstuk was uitgesteld, maar dat het reeds nu uitgemaakt of ten minste aan de orde was: van nu aan beweerden zij, stond het hun vrij, forten te bouwen op alle punten in Indië, uitgenomen alleen de Moluk- ken, Amboina en Banda. Dit zouden onze Gezanten zelven verklaard hebben, volgens de aanteekeningen van den Engelschen secretaris. Denzelfden dag dat dit geschiedde (den 10den Januarij), zouden onze Gezanten ter audienlie toegelaten worden. In de wachtkamer moesten zij eerst nog hun laatste woord omtrent de forten zeggen. Daarop kregen zij de boodschap, dat zij » zacht met Zijne Majesteit gaan zouden, daar zij hunnen zin genoegzaam zouden krijgen.” Op de allerwel- levendste wijze vingen zij aan, den Koning te betuigen, dat zij liever niets anders te zeggen zouden gehad hebben dan hem met zijne herstelde gezondheid geluk te wenschen en voor den gelukkigen afloop der l onderhandelingen dank te zeggen. Hierop begonnen zij hunne bezwaren op te halen; maar de Koning viel hun driftig in de rede. Zonder grond, zeide hij, klaagt gij; gij zijt in oorlog met Spanje en niet ik: dus is het on- redeljk, dat mijne onderdanen met het onderhoud van tien schepen tegen uwe vijanden be- zwaard blijven. Gij wilt alleen meesters van Indië wezen, en op uwe woorden is geen staat te maken: gij legt uwen last, al naar het u te pas komt, verschillend uit, nu ruim dan eng; de Engelschen en Schotten, daarentegen, delven bij het onderhandelen steeds het onderspit, daar zij ruiterlijk en rond te werk gaan. Hoe gij terugneemt, wat gij eens hebt toegestaan, zulks kan blijken uit de zaak van Groenland: wat gij daar gepleegd hebt, is immers louter rooverij; gij hebt u aan mijne uitspraak onderworpen, en dat ontkent gij nu. En wat Indië aangaat, men laat u het geheele Rijk van Jacatra, en niet binnen de 30 Engelsche mijlen afstands zullen wij forten bouwen: daarmede moest gij tevreden zijn. — Wat de Gezanten hierop ook zeggen mochten, de Koning bleef volhouden, dat zijne onderdanen na drie jaren in de Molukken, Banda en Amboina forten zouden mogen bouwen, en ontkende, dat in het Traktaat stond, dat de zaak eerst onderzocht moest worden, voordat het bouwen der forten kon worden toegelaten. Het artikel, waarin zulks werd voorgeschreven !, wilde hij niet lezen. 