Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
DEKPLAATJES, HEGTE EN GEBOGEN LAAUS. 4 iO water bevochtigde glasplaat. Ofsctioon ik niel wil oulkcancu, (lat het , good bereid zijnde , vooral indicn bet daartoe gc- bruikle collodimn zeer bclder cii doorsebijnend is, soms als zoodanig kao gebezigd worden , zoo valt het cchter niet tc betwijfelen, of dit gebruik zal wel altijd zeer beperkt blijven, inzonderheid dewiji het , hoewel door water niet aangetast wordende , toch aan de werking van velerlei andere bij inikrochemische onderzoekingen aangevvende vochten geen weerstand biedt. 482. Bebalve de dekplaatjes , heeft men in lateren tijd nog toestellen uilgedacht, die meer bepaaidelijk ten doel hebben, om bij onderzoekingen, waarbij of het objeclief onder water gebragt , of de werking van scheikundige reactieven op de voorwerpen moet nagegaan worden, de lenzen te bescherinen. In 1850 beval Goring (1) daartoe twee klcine werktuigen aan , waaraah hij den naam van direct and diagonal boot gaf. Het eerste , de regtc laars , is (z. PI. VI. fig. 16 i) eene korte kegelvormig toeloopende buis a A, van onderen met een plat glas waterdigt gesloten, en bevestigd aan eene langere buis, die past om de mikroskoopbuis, waaraan de objectieven geschroefd worden. Deze laars dient om de lenzen , dcs gevorderd, in water tc kunnen dompeleu. Het tweede , de gebogen laars (z. fig. 16 J?) , heeft dezelfde zamcnstelling , alleen met uitzondering van een onder ecnen hoek van 45*^ geplaatst metalen spiegelljc of een regthoekig glasprisma <?, lerwijl het kegelvormig gedcelle horizontaal is , zoodat men voorwerpen , welke tegen de binnenvlakle van een glazen vat gehecht zijn , daarmedc bcschouwen kan. (l) Microsc. Illustr. p. 55. III. 29 450 TOF.STELl.EN UIJ MIKIIOCHBMISCHE ONDEIIZOEUINCEN. Met fcric (Icrgelijke bcdoeling omgaf Raspail (1) het objeclief met eenc gesloten glazeu buis , waarvan de opper- vlakle legen de lens aanligt. Raspail bezigde deze vooral om de werking gade te slaan der koking op de ligcbaiiien , waarbij bij dan den spiegel door cene lichtviam verying, en aan dit oogmerk voldoet eene buis, die gehcel van g!as. is, dan ook beler dan de Goringsche laars , dewijl de stof, waannede liel glasplaatje daarin wordt vasigemaakt , door de warmte liglelijk los laat. Doch voor de naauwkeurigberd der waar- neming is daarenlegen het aldaar gebezigde plalte glas beler, omdat de gebogen vlakte van den bodem eencr glazen buis altijd scbadelijk vverkt. De incest vernuflige toestel voor mikrochemische onderzoe- kingen is zonder Iwijfcl die van Chevalier, welke reeds op bl. 184 vermeld , en in fig. 6 en 7 PI. V. afgebeeld is. De letters in beide figuren hebben gelijke beteekenis. Daarbij is het mikroskoop zoo ingerigt , dat de buis v (verg, fig. S), welke het terugkaatsende prisma bevat , tcgelijk met het objectief a;, omgedraaid kan worden , zoodat dit laatste naar boven gekeerd is. Om de objectiefbuis x past de ring w , welke door den dwarsarm d' verbonden is met de vierkantc slaaf c'c'. Langs deze slaaf beweegt zich , door een rondseL werk met de knop o', de langwerpig vierkante voorwerpplaat z’z\ Aan de beide uileinden van deze ziet men twee kleine wijngeesllampen x x , bevesligd aan de kokerijes n' nt , die draaijen om de ronde stijlljes m'm'. In bet midden der voorwerpplaat is eene ronde opening, waarin een horologieglas Z kan geplaalsl worden, dat bet te verwarmeu vochl bevat. (1) Chimie organique p. oO. TOESTEL VAX CHEVALlEll. PHISMA VAN MERZ, 4^1 De vcrlichting geschicdt door den spiegel h' en een draaijend diaphragma f'. Uit deze beschrijving blijkt, dal bij dozen tocstel een be- paaldelijk voor dit oogmerk vervaardigd mikroskoop bchoort, en dal , de geheele inrigling lamelijk zamengesteld zijnde , de prijs van bet werktuig daardoor eene niet onaanzienlijke vcrhooging raoet ondergaan. Ook kost deze mikrochemische toestcl, alleen met de lampen, bij Clievalier 90 tot 110 francs. En vraagt men nu of deze meerdere kostea inderdaad door bet grootere nut worden opgewogen , dan kan ik deze vraag uit eigen ervaring niet anders dan met neen beant- woorden. Vooral is deze toeslel gcheel ongeschikt om de veranderingen na te gaan , die in de ligcliamen tijdens de koking plaats grijpen , iets vvaartoe bij op den eersten blik zeer gepast scbijnt te wezen , terwiji men bij bet gebruik bevindt, dat, door de koking van bet vocbt, de kleinc ligchamen geen oogenblik in bet gezigtsveld , veel minder in bet brandpunt van bet objeclief , blijvcn , en bovendien de spiegel weldra door de dampen beslaat, en opboudt bet licbt beboorlijk terng te kaatsen. Van weinig meerder nut bescbouw ik bet kleine regl- boekige prisma van ongeveer 9 milliin. boogie , betwelk in 1845 door Merz bij zijn mikroskoop is gevoegd, en betwelk aan bet objectief wordt gescbroefd , zoodat een der kalbeten- vlakten naar een vat gckeerd is , dal op de voorwerptafel wordt geplaatst, en waarvan de zijwanden uit plat glas be- staan. Scbeikundige reactien , in dit vat plaats grijpende , kunnen dan op de gewonc wijze van ter zijde gezien worden. Docb eensdeels kunnen daarbij slecbts weinig vergrootcnde objectieven gebezigd worden , daar bet prisma zicb altijd Insscben bet objeclief cn bet vat bevindt , en anderdecls 29* 482 TOF.STEL. niJ MlKnOCIlEH. ONDEHZOEK. EI.LEUTniClTEITS-ONTI.AUEn, Ltd dc voclillaag , waarin dc reaclie plaats grijpt , liier onmogelijk dun genoeg wezen , oin de zich daarin bevindende voorwerpen behoorlijk bij doorvallend lichl te zien , iels waartoe bovcndicn kunstlicht of cen op cene bijzondcre wijze gcplaalsle spiegel zoude gevorderd worden. Nog allijd blijven voor mikrochemiscbe onderzoekingcn de eenvoudigslc middelen , die op elk mikroskoop locpas.selijk zijn , ook de besle , en , bij eenige voorzigtigbeid en bet gebruik van tainelijk groote dekplaatjes , loopt men weinig of geen gevaar van de objeclieflenzen te beschadigen , zelfs wanneer men scherpe vlugtige reactieven aanvvendt. Overigens zijn daaromtrent reeds in bet vorige deel de noodige aau- wijzingen gegeven. Ten ^sloUe vermeld ik bier nog den klcinen elekfriciteits- onllader, dien Plossl bet eerst heeft vervaardigd , om te dienen bij bet nemen van proeven over de iny\'erking der elektricileit op ligcharaen , die zich onder bet mikroskoop bevinden. Deze kleinc toestel is, gelijk uit de afbeclding (PI. V. fig. 14) blijkt, eigenlijk niets anders dan de gewone algemeene onllader in bet klein. Zij kan op de voorwerp- tafel geplaatst worden , en is zeer doelmatig ingerigt, Ik herinner bier echter aan den eenvoudigen gemakkelijk te vervaardigen toestel door mij vroeger reeds (Dl. II. bl. 196) beschreven , en waardoor dit werktuigje , dat bij Plossl 8 conv. gl. {f 6,20) kost , inderdaad geheel ontbeerlijk wordt gemaakt. WERKTUIGEN TOT VERVAARDIGING VAN MIUROS- KOPISCUE PRAEPARATEN. zich seiner alleen tot het onderzoek der voorwerpen , zoo als de natuur deze oplevert. Kleine insekten aaa eene uaald gestoken , of tusschen twee inicaplaatjes beslotcn, vvarea de geliefkoosde voorwerpen. Hoogstens bragt men de vleugels, pooten , sprieten en dergelijke deelen afzonderlijk onder het mikroskoop. Doch voor een eigenlijk anatomisch-mikroskopisch onderzoek wareu de werktuigen , die men tot onlleding ge- bruikte , vecl te grof. Het was Jan Swammerdam (geboren in 1657 , ge- storven in 1 680) , die het eerst de werktuigen in evenredig- heid bragt tot de fijnbeid van bet onderzoek , en het is althaus gedeeltelijk hieraan , dat wij de heerlijke uitkomsten zijner voortreCfelijke onderzoekingen over het inwendig maaksel der insekten verschuldigd zijn. Boerhaave heeft in de levensbeschrijving van Swam- merdam, geplaatst voor de door hem en Gauhius uil- gegeven Diblia Naturae , verslag gegeven van de door Swammerdam gebezigde werktuigen. Daaruit biijkt dat hij, behalve van de reeds vroegcr (bl. 46) vermelde door S a- mucl Musschenbroek vervaardigde oalleedtafel , gebruik 454 WERKTllGEN TOT VEKVAAIUMGING VAN PUAEl'ARATEN. maakte van uiterst fijnc schaartjes, waarin, zcgt Boerhaavc, ziju voornaamsle geheiin bestond ; verders bediende hij zicli van incsjes , lanceljes en naaldjes >> zoo fijn dat zij niet zonder vei'grootglas konden gcslepen wordcn.” De ingewandcn on valen blies bij op, door middcl van glazen buisjes, die voor de vlam der glasblazerslamp tot eene fijne spits waren nit- getrokken. Dezelfde buisjes bezigdc bij tot opvulling dezer deelen met gekleurde vochten- Hij doodde de insekten, al- vorens ben te ontleden, door onderdompeling in water, wiju- geest of terpentbijn, en verrigtte bunnc ontleding vervolgens onder water, Inderdaad zijn alle de reeds door Swammerdam ge- bezigde werktuigen tot op onzen tijd voor gelijke doeleinden in gebruik gebleven. Lyonet (1) en alle anderen , die ua hem insekten ontleed bebben , hebben er zicb van be- diend. 484. Onder de door Boerhaave opgenoemde werktuigen wordt geen gewag gemaakt van kleine pincetlen of tan- geljes , om , gedurende de ontleding , de deelen te vatten. Doch , indien men bet daarora ook al mogt betwijfelen, of Swammerdam daarvan beoft gebruik gemaakt, zoo is bet ecbter zeker, dat zij, weinigejaren na zijnen dood, door Job. Musschenbroek , bepaaldelijk voor bet vatten der kleine mikroskopische voorwerpen, werden vervaardigd , en wel, gclijk uit PI. I. fig. 10 J blijkt, nagenoeg gebeel van gelijken vorm, als zij nog tegenwoordig bij de mikroskopen gevoegd wordcn. (1) Zie over den ontloedtoestel van dezcn zijnen brief aaii Le Cat, geplaalst \oor zijn Traito anaiomique de In oheniUe qui range le bois du saiile. ONTI.EEDWERKTUIGEN VAN SWAMMERDAM. PINCETTEN. Eene voor somraige oograerken doelmalige verandering is daaria v66r eenige jarcn door Varlcy gemaakt. Dit plncct (z. PI. VIII. fig. 15) is vooral dienstig, oin voorwerpeu, die onder water liggeo , op le nemen ; doch wannecr dezeiziCh op den bodem van eenig vat bevinden , dan zal men zich met veel voordeel bedienen van het werktuig, hetwelk daarloe door Edwin Qnekett is uitgedachl, en afgebeeldnn fig. 7 PI. VIII., naar een .soortgelijk werklnig, hetwelk ik, met eenige kleine veranderingen, alhier heb doen vervaardigen. Het be- staat uit eene koperen buis ab van S tot 6 inillim. in doormeter en van eene willekeurige lengte , van 90 centime- ters en meer. Boven aan deze buis zijn twee koperdraden c en rf vast gesoldeerd , die van boven aan eenen ring be- vesligd zijn. Binnen in de buis is een stalen draad ep, van boven door eene schroef vereenigd met eene plalle melaal- strook fg^ die aan beide zijden is omgebogen, zoodat er de iniddelsle en wijs-vinger in passen , terwijl de duim door den ring gestoken wordt. In deze metalen strook fg zijn twee openingen ii, voor doorlating der draden c en rf. Hetonder- einde van den draad ep is gespleten , en beide gedeelten goed gehard , zoodat zij sterk veeren , terwijl zij gebogen zijn in den vorm eener pincet , welke zich sluit , zoodra de de buis ah naar benedeu gedrukt wordt. De wijze , waarop dit in vele gevallen zeer nutlige werk- tuigje moet gebruikt worden , behoeft niet nader te wor-; den opgehelderd , daar zij genoegzaam uit de afbeelding blijkt. > 483. Wat de snijdende werktuigen aanbelangt, zoo zijn deze in de laatste jaren vermeerderd door de verschillende soorlcn van dubhelmcssen , waarvan het eersle denkbeeld aan 4l)G WEaKTUIGEN TEll VtUVAAhDlGlNG VA.N I’ltAEfAUATEN, Valentin (1) bclioorl. Overlgens kan ik hier den lezer verwijzen naar het in liet vorige deel, bl. 112, 145 en vervolg , daaroratrent medegedeelde. In het voorbijgaan vermeld ik bier, dat Purkinje (2) zijn vooinemen heeft te kennen gegeven, om eene inikroto- inische voorvverptafel le doen vervaardigen met raikroraetrisch beweegbare pincellen en schaarljes. Het is mij echter niet bekend , of bij aan dit voorneraen gevolg bceft gegeven , en, zoo ja , of het eenige vruchten beeft gediagen, icts dat mij trouwens zeer twijfelacbtig voorkorat. Met het bepaalde doel, om dunne doorsneden van harde plantenweefsels daar tc slellen , zijn reeds sedert lang velerlei werkliiigen uilgedacht en in gebruik gekomen. De algemeene inrigling dezer snijwerkluigen of raikrotomen komt hierop ne- der, dat het voorwerp, b. v., een lakje van eenen houtachtigen Stengel, door eene schroef naar boven wordt bewogen, tot dat het even te voorsebijn komt uit eene opening in eene plalte oppervlakfe van eenigen omvang. Is dan bet uiteiude vooraf vlak afgesneden, dan kan men, door de schroef iels booger of iels lager te slellen, met een seberp en vlak mes schijfjes van elke willekeurige dikle daarvan vervaardigen. Het denkbeeld, om op die wijze zeer dunne en gelijke door- sneden le maken, ligt oogenschijnlijk zoo zeer voor de hand, dat het niet verwonderen kan, dat men reeds voor vele jaren aldus ingerigle snijwerkluigen vervaardigd heeft. Een zoodanig, betwelk alle blijken draagt eener oude dag leekening is hier op bet physiscli kabinet aanwezig, en be- slaat uit eenen koperen cylinder , welke doorboord is , zoodal (1) Ilcpertorium fur 1838 IV. p. 30. (2) //andwortcrbuch dcr Physiologic 1841, II. Art. Mikroskop s. 428. MlKllOTOMEiN VAN ADAMS, VAN Ct'MMlNG , VAN QllEKETT. 457 er een lakje ia geplaatsl kan worden. Van ondcren bevindt zich daarin eene schroef , bestemd om bet voorwerp opwaarls te drijven, en aan de bovenviakte twee zwaluwstaartvormige lijslen , waaria drie vcrschillende koperen plaaljes kunnen geschoven worden , met openingen van onderscheiden doormeler , van i tot 6 millimeter.. Is bet takje door dc schroef even boven zulk eene opening uitgebragt , dan dient de oppervlakte van bet plaatje als geleidingsvlakte voor bet raes. Geheel op hetzelfde beginsel berust de meer volledige toestel , welken Adams in 1770 vervaardigde , en Gum- ming later verbeterde. Het is dezelfde, waarvan Cus- tance zich bcdiende , die zich veel naam heeft ge- maakt , door het vervaardigcu van dunne doorsneden van bout (1). In de hoofdzaak daarmede geheel overeenkomend is het onlangs door Quekett beschreven snijwerktuig, waar- van de afbeelding op PI. VIII. fig. 15 gezien wordt. Het bestaat (z. fig. 15 B) nit een zwaar blok mahoniehout o, waarin vier stevige koperen zuilen bcde zijn bevestigd, die eene vlakke tafel mn van hetzelfde metaal dragen , 90 centim. lang , 8 centim. breed en bijna 1 centim. dik ; langs de eene zijde bevindt zich een verheven rand i i , die aan do tafel vast geschroefd is. Midden onder de lafel, maar nabij aan de tegenovergestelde zijde van die , waar de verheven rand is , is een doorboorde koperen cylinder of buis f ge- schroefd , welke door de tafel heengaat , en 6 millim. boven hare oppervlakte uitsteekt. In de holte dezer buis past naauwkeu- rig een andere cylinder r (z. fig. 15 A) raede geheel doorboord, doch met eene nagenoeg vierkante opening s , van ongeveer (1) Ad am 8 Essays p. 128. De locstcl is aldnar afgebeeld op PI. IX. fig. 1. 458 WKKKTCIGEN TOT VEUVAARDIGING VA:'< I’lUEPABATEK. 1 ,5 cenlim. in doonneter. Deze laatsto cylinder kan bovenwaarls bevvogen worden door eerie scbroef met vcertig windingeri op den duim ; de knop k is verdecld in vijfentwintig deelen , cn de afdecliugen zijn zoo diep ingesneden, dat cen dun wig- vormig sink staal daarin vast gedrukt wordt door eene veer v, waarinede bet verbondcn is. Deze inrigling beanUvoordt aan twee oogmerken ; vooreerst dient zij als mikrometer ora to bepalen hoe hoog de cylinder moet rijzen , om de dunste doorsnede te maken , en ten tvveede wordt aldus de scbroef verhinderd zich te bewegen. In een slevig koperen raain , van den vorm afgebeeld in A , en nagenoeg van gelijke dikte als de tafel , is een aan deszelfs benedenzijde volkomen vlak ge- slepen mes stevig bevestigd door twee sterke schroeven hh. Dit raam is zoo ingerigt, dat bet zeer zacht achterwaarls en voorwaarts kan glijden over de bovenste oppervlaktc der tafel. Het stukje bout , waarvan men eene doorsnede verlangt, wordt vastgedreven in de vierkante holte s van den cylinder t , zoodat het ongeveer een achlste van een duim daarboveu uit- puilt. Dan wordt de cylinder r weder in do holte der buis / geplaatst , en wanneer nu het raam wordt voortbewogen , dan gaat de scherpe leant van bet mes schuins over ieder gedeelte der oppervlakte van het bout , en , door de scbroef icts meer of iets minder op te draaijen , kan men aan de doorsnede elke verlangde dikte geven. Deze tocstel schijnt inderdaad zeer geschikt te zijn voor het doel , waartoe zij beslerad is. Alleenlijk is het cen ge- brek, dal de houtstukjes in de holte des cylinders moeten worden vastgedreven , cn dat de opening van dezen eene be- paalde grootte heeft , waardoor gecne ligebamen daarin kunnen bevestigd worden, wier doormcler geringcris. Inditgebrek is voorzicn in cen andor dergelijk snijwcrkluig, door Topping MIKROTOMEN VAN TOl’l'ING . VAN OSOHATZ 459 vervaardigd , waar de slukken bout in de voor hen besterade bolle woi'den vast geklerad door cenc schrocf, die legen een gebogen koperen plaatje, en dit, op zijne beurt, legen bet boul aandrukt (1). In sommige opzigten nog gepaster ingerigt dan bet zoo even beschreven werkluig, is de niikrolooni van Oschatz (2) door Nossell le Breslau vervaardigd, in doorsnede afge- beeld op PL VII. fig. 5 , op de helft der ware grootte. Het werkluig is geheel van koper , en rust op eenen drievoel , welke echter in de figuur is weggelaten. In het midden van de ronde plaal a a is de buis b bevestigd , waarin zich de cylinder c beweegt. Over het benedenste dunnere gedeelte der buis b laat zich eene Ivveede d verschuiven en door een paar moeren ee vastklemmen, doordien de daarbij behoo- rende schroefstiften door twee sleuven in d gaan , welke in de leekening niet zijn aangeduid. Het benedenste gedeelte van d vormt de raoer voor de scbroef f , waardoor, zoodra d op 6 vastgekleind is , de cylinder c in beweging wordt gebragt, zonder dat deze in de draaijende beweging der scbroef deelt; de inrigting hiertoe is duidelijk genoeg nit de figuur. Om de verschuifbare buis d bevindt zich een ring 5T , die door eene scbroef h kan vastgesleid worden, en eenen wijzer i draagt, langs welken de knop k der scbroef voorbij gaat. Deze knop is in 100 deelen verdeeld, en, daar elke scbroefgang | lijn bedraagt , zoo beantwoordt elke verdeeling aan eenen voortgang des cylinders van 3 lijn. In het mid- den des cylinders c is eene schroefmoer geboord , waarin de voorwerpdrager I kan worden vastgeschroefd. De inrigting (1) Zie de beschrijving en afbeelding bij Quekelt, 1. c. p. 309. (2) Simon’s Bcitrdge zur physiologischen tend pathologischen Chemie tend Uihrothopio I. p. 131. 4G0 WEKKTUIGEN TOT VERVAARDIGING VAN PRALPARATEN. van dezcii heeft veel overeenkomst met die van cenen schroef- stok ; alleenlijk gaat de bevvecglijke kaul daarvan , door middel van een paar geleidingssliflen , evenwijdig met de vaststaande. Ten cindc aan het mes , waarmedc de doorsnede zal verrigt wordcn , eene zoo groot mogelijke geleidingsviakte te geven , wordt op de plaat eene scbijf p gelegd , voorzien van een (niet in de figuur afgebeeld) knopje, waarmede zij gemakkelijk kan opgcnomen worden ; hierop zijn twee platen mm ver- schuifbaar, in dier voege dat de opening, waardoor het voor- werp boven de oppervlakte komt , daardoor naar willekeur vernaamvd kan wordeu. Aanvankelijk bezigde Oschatz bij dit werktuig een los mes. Later echter vervaardigde Nosselt ook eenen eigenen toestel voor deszelfs werktuiglijke beweging , waarvan echter geene uitvoerige beschrijving is gegeven , maar welke, blijkens het daaromtrent medegedeelde , bestaat uit eenen ring , vvaarin het mes tusschen twee spitsen is opgehangen , tcrwijl de ring zelf ook tusschen twee spitsen zweeft. De regllijnige snede van het mes wordt door veeren op de geleidingsplaat gehouden. Door eene fijne schroef wordt het mes loodregt tegen het vodr- werp gevoerd, en maakt het, bij iedere omdraaijing van de as der schroef , eene been en weder gaande beweging , door middel van twee afwisselend werkende getande Siangan. Nog eene andere inrigting tot hetzelfde doel is voor korten tijd door G. F. de Capanema uitgedacht, en door Unger te Munchen naar zijn voorschrift vervaardigd (1). Zij is in de ware grootte afgebeeld op PI. X. fig. 22 , in A van boven gezien , terwijl B bet werktuig in doorsnede met een der (1) Flore 1U48 N®. 29 , ». 465. JllKKOTOOM VAN CAPANEMA. 4Gi zijwanden voorstelt (1). Hct bestaat uil eene vierkante kopcrcn bus, aau dc vier hoekcn , door middel der slalen schrocvcn mm stevig verbouden met bet stalen raara dat als geleidings- vlakte voor het mes dient. Van binnen bovindt zich bet vierkante stuk d, betwelk twee zwaluwslaartvormige kanlenee becft. In dit sink d zijn aan weerszijden twee scbuins staandc vierkante openingen geboord , waarin twee, onder eenen zekeren boek staande en met do zijstukken verbondeu vierkante sta- ven c (de andere is in de figuur niet te zien) passen. In eene verlikale opening tusscben de beide andere past bet cijlindertje I , van onderen voorzien van eene raoer , waarin de raikrometerscbroef x draait. Wordt doze rood bewogen , dan gaat derbalve bet stuk langs bet belleud vlak c, op of neer. Ter vastklemuving van bet voorvvorp, dient de scbroef g met de kruk Jc , waarvoor eene met de staaf c evenwijdig loopende langwerpige opening in den wand is gemaakt. Door deze ,,kruk rond te draaijen , wordt de stalen lijst die tusscben ec beweegbaar is , nader bij de vaststaande slalen lijst f gebragt , en tusscben deze bciden in bet voorwerp vastgeklemd. Met bet daarbij beboorende mes kost deze mikrotoom bij Unger 6 fl. 12 kr. rb. {f 6,26) Van deze verscbillende mikrotomen kan ik, uit eigen onder- vinding , alleen over bet laatsle werktuig oordeelen. Zonder iets te widen afdingen op de vernuftige wijze , waarop bier de beweging langs ecn bellend vlak met die eener scbroef verbonden is, zoo moct ik eebter erkennen , dat ik er tot bierloe weinig nut van ondervonden beb. Het is ccbler waar- schijnlijk , dat andere mikrotomen , waarin bet mes nict , (1) Door eene vergiasing ia der.e laatate flguur omgckcerd op de plaat gebragt. 462 WERKTUIGEN TOT VERVAARDICING VAN MlttROSKOl’lSCUE PRAEPARaTEN. ZOO als liicr , los in de hand gchouden, maar op werktuiglijke wijzc , of allhaus door middel van een verschuifbaar raam, bewogen wordt, bcter aan bet oogmerk voldoen. Doch allijd zal bet nut van dergelijke vverktuigen zeer beperkt blijven daar zij voor bet meerendeel dcr anatomiscbe onder- zoekingen , waar doorsneden van zachle plantaardige of dier- lijke weefsels verlangd worden , geheel onbruikbaar zijn , en eeue snode met de vrije gooefende liand gevocrd bier veel betere uilkomstcn gcefl. 1 , * f ^ f f i I « £ — 'i: •■ :U' filiA i ' y _ ^ ^ -'' ' -'■ J ''i: f F ''' J: '■ ^., ■ • .S.-FC ’F' .'..'.IFV' ‘ -F'F;'"'' .:,:i]':.\U)--' fjyjiryO;.' ''F:, i;fX '-■■r., "C' 'Ti-I ' o: ;F,f ‘ - '■'• 'F. . : ,‘ t:|j,-' ■ ■ ‘li'tjFO ■'■■■■■Fi' ^-'iv ' ^1-'“" i r-,:- J,r.i , HANDELWIJZEN TOT BEWARING VAN MIKROSKO- PISCIIE PRAEPARATEN. 486. Hot bewaren van raikroskopisclie voorwerpen is zoo oud a!s bet mikroskoop zelf. Wij lezen in den brief van Willem van B o r e e 1 (z. bl. 26 noot) , dat in bet voetstuk van bet mikroskoop van Hans en Zacharias Janssen, door hem bij Drebbel gezien , eenige klcine voorwerpen (wmwia quaeque) bevat waren , welke zij vervolgens onder bet mikros- koop vergroot zagen. Niets was trouwens ook naluurlijker , dan dat men de eens geziene voorwerpen op de ecne of andere wijze zocht le be- waren , ten einde hen steeds voor de beschouwing gereed te hebben. Ook geschiedde zulks , met die soort van voorwerpen , welke bet eerst de aandacht trokken , namelijk kleine insekten en hunne deelen , zonder veel moeite , daar deze zicb , op eene tamelijk voldoende wijze , in den gedroogden toestand Helen bewaren, lusschen een glas- en een micaplaatje, of lus- schen twee plaaljes dezer laalste zelfstandigheid, Zulke voor- werpen waren bet , waaraan de vitra pulicaria en muscaria hunnen naam ontleenden , en die ook de afzonderlijke vakjes vulden der draaijende scbijf van bet microscopimn parasta- ticum van Kircher, en later die der houten en beenen schuifjes, welke , gelijk wij zagen , reeds op bet einde der zevenliende eeuw in gebruik waren. 4Gi BEWARING VAN MIHROSKOPISCUE PIUKPAUATEN. lulussclien had men ook loen reeds een begin geraaakt met bet mikroskopisch-analomisch onderzoek der weefsels en orga- nen van dieren en planter) , en getracht ook zulkc meer tedere voorvverpen te bewaren. Van Swammerdam vinden wij opgeteekend (1), dat hij de ingewanden en andere organen der door hem onllede insekten tot dat einde opblies , dezelve vervolgens droogde , en met een vernis bestreek. Opmerking verdient bier vooral de door Boerhaave medegedeelde bijzonderheid, dat Swam- merdam namelijk de kunst verstond , om de zenuwen der insekten zoo te balsemen , » dat deze op eene verwonderlijke wijze week en doorsiglig bleven." Leeuwenhoek is eebter de eei'ste , die gezegd kan worden eene verzameling te hebben aangelegd van mikrosko- piscli-anatomische praeparaten. Dat hij in de vervaardiging daarvan bijzonder uitmuntte , blijkt zoowel uit de door hem zelven gegeven beschrijvingen , als uit de getuigenis zijner tijdgenoten , die in de gelcgenheid waren zijne praeparaten te zien (9). Het sebijnt mij niet oubelangrijk toe hier de lijst te laten volgen der praeparaten , we Ike vermeld worden in den catalo- gus der verkoopiug van Leeuweuhoeks mikroskopen , waarvan reeds vroeger (bl. 41 noot) is gewag gemaakt. (1) Zie zijne levensbeschrijving , geplaatst voor de Biblia naturae. (2) Folkes {Philos, transact. XXXII. p. 446) zegt dienaangaande het volgende : » Nor ought we to forget a 'piece of skill in which he very par- ticularly excelled^ which was that of preparing his objects in the best manner to be viewed by the microscope ; and of this J am persuaded any one will be satisfied, who shall apply himself to the examination oi some of the same objects as do yet remai7i before these glasses. At least Jhave myself found so much difficulty in this particular , as to observe a very sensible difference between the appearance of the same object , whe?i applyed by myself und when prepared by Wf. Leeuwenhoek, though viewed with glasses of the vemj same geodness. PBAEPARATEN VAN LEEUWENHOEK. 46K Dierlijke voorwerpen. Spiervezelen van eenen walvisch. » » eenen kaleljaauw. t het hart van een eendvogel. Dwarse doorsnede der spieren van eenen visch, ffuidschubben van een mensch. Kristdllens van een os. Bloedbolletjes van een mensch. Lever van een varken. Dwarse doorsnede der blaas. Blaas van een os. Papillae der tong van ten es. Haar van een sehaap. X » i> bever. > » » eland, 0 » ji> beer. » uit de neus. Schub van een baars. •a » » tong. Spinwerktuig va?i een spinnekop, Draden a a a Angel a a a Tanden a a a Oogen a a a Spinwerktuig van eene sijdeworm, nersenen van eene vlieg. Gezigtszenuwen . . van eene vlieg. Viteinden der pooten a a a Angel en koker van eene vteo. Pooten a a a Oogen van een rombout. a a a kever. Angel van eene luis. Duid a a a Legangel a a a Bloodkoraal. Doorsnede van een oesterschelp, Ongeboren oesters in een buisje. Plantaardige voorwerpen. Dxvv en overl. doorsn. v, ypenhout. M II II II „ greenenhout. M II 1) II ,, ebbenhout. I) II II II  houi. Kiem uit het zaad der rogge, V aatbundels uit de muskaatnoot. Minerale voorwerpen. Stzikjes wit marmor , bergkristal, diamant, bladgoud , stofgoud , zil- vererts , salpeterkristallen , emv. Ofschooa ons niels gemeld wordt , omtrent de wijze, waarop deze voorwerpen door Leeuwenhoek werden bewaard, zoo mag men echler veilig aanuemen , dat zij door hem alleen gedroogd werden , eene handelwijze , welke tot voor korten tijd , scbier de eenige was , die men tot dit oogmerk bezigde. Bij alle mikroskopen , welke in de vorige eeuw en in de eerste jaren der tegenwoordige vervaardigd zijn, wer- den door de makers altijd een aantai gedroogde voorwerpen in beenen of houlen schuifjes gevoegd , en men legde zich hierbij inzonderheid toe op uitwendige netheid en sierlijkheid van vorm der bewaarde voorwerpen, waarbij dan het weteu- III. 30 46G BEWARING VAN MIKROSKOPISCIIE PRAEl'ARATEN. schappelijk bclang doorgaans minder werd in hel oog ge- liouden. Zoo inaaklc zicb in Engeland Gust a nee vecl naam door zijne keiirige houlsnedcn , lerwijl bier te lande Abraham IJpelaar (1) en Daniel Schollen (2) zoo- wcl hierin als in de vervaardiging van vele andere mi- kroskopisebe praeparaten uilraunllen, Beiden bragten veel loe, om ondcr bunne land- en tijdgenoten den lust voor bet gebruik van bet mikroskoop aan te wakkeren , en dal zij , bij boogeren welenscbappelijken zin , eene meer dan voldoende vaardigbeid bezalen, om zelfstandige onderzoekers te kunnen zijn , dit bewijzen bunne nagelalen praeparaten van de onl- w'ikkeling en bet uil- en invvendig raaaksel der vloo , dor luis , der gaasvlieg enzv. , waaronder er zijn , die de meest geoefende baud en bet scberpsle oog eer zouden aan- doen. In den laleren was bet vooral Eb renberg (3) , die bet droogen der mikroskopisebe praeparaten, als algemeene be- waringsmelbode, aanprees. Hij raadde daarbij aan de drooging te versnellen, door aanwending eener zaebte warmte boven eene lamp. In 183S toonde bij aan de Berlijnscbe academie eene verzaraeling van 1208 praeparaten , groolendeels van infusorien (4), waarvan sommige bunne slructuur beter in den gedroogden , dan in den verseben toestand , verloonden. (1) Geboreii in 1735, gestorven in 1811; »ie zijne levensbeschrijving in de Konst- en Letterlode 1811 II. p. 403. (2) Vergelijk over dezen do Konst- en Letterlode 1815 II. p. 356 en 376. (3) Alhandl. d. Bcrl. Acad. 1835 p. 141. (4) Waarschijnlyk zijn bier kiesehchalige bacillarien of diatomcen be- doeld, welke , gelijk bekend is, door Ebronberg tot zijne polygastrische infusorien gebrngt worden. CUSTANCE. IJPELAAn.SCHOLTEN. EHRENBERG. LIEBERKUHN. PRITCHARD. 467 Ook (le vezelen der spiernn , pezcn eu vliezen , zelfs de primiliefbuizen dcr zenuwen , van hct ruggemerg, en van de hersenen zouden volgens hem , door zulk ccne snclie drooging , in hunnen oorspronkelijken vorm bewaard blijven, 486. leder echter , die gepoogd heeft dc eleraentaire deelen van dieren en planlen door enkele drooging le bewaren, zal ondervonden hebben , dat, alhoevvel de algeraeene om- trekken aldus bewaard kunnen blijven , bet fijnere maaksel ecbler grootendeels veiioren gaat. Ook bebbcn zulke gedroogde praeparaten groote vijanden in verscbillende dierlijke en plant- aardige parasielen , waardoor zij binnen weinige jaren dikvverf ouberslelbaar verwoesl worden , zoodat bel in elk gcval noddig is hen voor de loetreding der lucht le behoeden. Maar uiet alleen lot behoud van den vorm van velc organische deelen , is bel noodig vloeislolTen ter banner bewa- ring te gebruiken , deze hebben ook nog een ander nut , daarin beslaande , dat zij , door vcrhooging der doorschijnend- beid , vele bijzondcrbeden ziglbaar maken , die in de lucht niet kunnen worden waargenoraen, Dit geldt inzonderheid van zulke vloeistolTen , die bet licht zeer sterk breken, gelijk de terpentbijn , verscbillende uit eenige harssoort en terpen- tbijnolie beslaande vernissen , enzv. Deze werden reeds door Lieberkiihn aangewend , ter bewaring zijuer geinjicieerde praeparaten , waaronder er zijn , die in nieuweren tijd nog niet overtroffen werden. Pritchard (1) schijnt de eerste geweest te zijn , die , ook voor andere gedroogde voorwerpen, van een terpenlhijnvernis (1) Microscopic cabinet p. 230. 30* 468 BEWAniXG TAN MIRROSKOPISCUE PRAEPAnATEN. gebruik hceft gcmaakl. la sominige gevallen bezigdc hij , in plaats van dit , echter eene gomoplossing. De canabalsem , welke thans schier uitsluitend tot dit oogmerk wordt aange- wend , word, op raad van J. F. Cooper, in 1852 door Bond tot bet vervaardigen van mikroskopische praeparaten gebezigd (1), Pritchard voigde dit voorbeeld na , cn maakte in 185S er de eerste openlijke melding van (2). In Engeland werd de bewaring van praeparaten, in den geheel vochtigen toestand, bet eerst in 1841 doorGoadby (3) beproefd. Hij bezigde voor dierlijke zelfstandigheden een vocht , verkregen door oplossing van 4 onsen keukenzout , 2 onsen aluin , en 4 grein sublimaat , in 2 quart (2,3 liter) kokend water. Langs de randen van bet glasplaatje, waarmede bij bet in een droppel van dit vocbt gedompeld praeparaat bedektc , streek bij bet door de verlakkers gebrnikte goud- vernis of goudlijm , zijnde een raengsel van gekookte lijn- olie , goudglit, animebars en terpentbijn. Griffith (4) beval belzelfde bewaarvocbt aan voor planten- praeparaten , en onderzocbt levens verscbillende zelfstandig- beden , ten opzigte banner meerdere of mindere gescbiktbeid om als afsiuitingsmiddfil te dienen , t. w. 1°. eene oplossing van canadabalsem in etber of lerpentbijnolie, uitgedampt tot de dikte , dat zij met eene penseel kan opgebragt worden ; 2*. een mengsel van goudlijm en loodwit ; 3“. een mengsel van goudlijm en menie , en 4®. een mengsel van fijn lamp- zwart met vernis. Voor voovwerpen , die te dik zijn , of (1) Quekett 1. c. p. 275. (2) In lijne : List of Two Thousand Alicrosespic Objects, in datjaar nitgekomen. (3) Microscopic Journal I. p. 183. (4) Annals and Maffaz. of Natur, Hist, XII. p. 115. bond. GOADBT. GRIFFITH. THWAITES. RECKITT. WARRINGTON. 46i) geene drukking kunoen verdragen , bezigde [Griffith glas- plaatjes met uitgeslepen holtcn , of glasringen , die met canadabalsem op een glasplaatje werden vastgekleefd. Bepaaldelijk tot bet bewarcn van algen werd door Thwaites le Bristol (1) een mengsel aanbevolen van 1 deel alkohol met 12 dcelen water’ en zooveel kreosoot, als bet verinag op te nemen. Volgens een later voorschrift (2) bedraagt de boeveelbeid water 16 deelen , en moet bet mengsel met een weinig kalk gescbud , vervolgens gefiltreerd , en daarna bij bet vocbt eene gelijke boeveelbeid kamferwater gevoegd worden. T b w a i t e s bezigde goudlijm als afsluitings - middel en micaplaatjes ter bedekking. Waar de voorwerpen voor drukking moeten beboed worden , maakte bij eerst eene soort van ondiep bakje , door op een glasplaatje eenen ring van goudlijm te trekken. Verscbeidene jaren vroeger bad ecbler Valentine, en later ook Holland (3) bet vervaar- digen van dergelijke bakjes geleerd, door middel van lood- witverw, De eerste bezigde, om de vervv op bet glas te brengeu , een wigvormig toege.sneden stukje palmbout, betwelk op de wijze van een troffel gebruikt wordt. Door acbter- cenvolgens telkens nieuwe lagen op te brengen , naarmate de oude droogen , kan men aan zulke bakjes of zoogenaamde cellen eene willekeurige diepte geven. Voor bet bewaren van planten-praeparaten , zoude volgens W. Reckitt (4) gewoon water de voorkeur verdienen boven de oplossing van G o a d b y , en nog later is door W a r r i n g t o n (S) (1) Ann. and Mag. of Nat. Ilistory, 1844 XV. p. 104. (2) Ralf Desmidiae p. 40. — Quekett 1. c. p. 271. (3) Transact, of the Soc. of Arts , XLVIII. p. 123. (4) Ann. a. Magas;, of Nat. Hist. XV. p. 242. (5j Quekett 1. c. p. 271. 470 BEWAUING VAM MIKnOSUOl'ISClIE I’nAEEAnATEN. de glijcerine , hetzij zuiver , hetzij vermengd met twee deelen water , tot hetzelfde docl aanbevolcn. Tcrwijl men aldus in Engeland bedacht was op bet vinden van verscbillende bandelwijzeu tot bet bewaren van mikros- kopische voorwerpen in bunnen oorspronkelijken onveranderdcn toestand , bleef men ook op bet vasle land , in dit opzigt , niet acbterlijk. In 1841 kwam ik op bet denkbeeld om de praeparaten , vvelke ik , ten behoeve mijner pbytotomiscbe demonstratien , aanvankclijk telkens v66r elke les nieuw vervaardigde , le bevocbtigen met eene oplossiug van cborcalcium , ten einde aldus te verboeden , dat zij niet verdroogd waren op bet oogcn- blik , dat zij moesten verloond worden. Hierbij bleek bet mij weldra , dat ik niet alleen dit doe! , maar ook nog een ander , namelijk bet onveranderd bouden der praeparaten voor eenen onbepaalden tijd , bereikt bad , en nadat ik biervan de voile overtuiging meende verkregen te hebbeu , gaf ik van dit middel een kort berigt (i). Wat de overige bewaar- (1) Tydschrift voor Natmcrlyhe Geschiedenis en Pliysiologie 1843. In den laatsteu tyd heeft zich in deze bewaarmelhode een gebrek geopen- baard , hetwelk ik bier ter plaatse meen te naoeten vennelden. Er beginnen zich namelijk in vele praeparaten , te midden van den droppel der verzadigde chorcalciumoplossing , talnjke draden te vormen eerier eigene Hyyrococis- soort , welke zich allcngs -van praeparaat tot praeparaat, en van lade tot lade, voortplant, zoodat deze schimmel alle de aldus bevvaarde voorwerpen geheel dreigt te bederven. Ik heb duaroin in den regel afgezieu van het bewaren van zulke niet door lutiim van de lucht afgesloten praeparaten , maar behaiidel tegenwoordig ook al de zoodanige , die in chorcalcium- oplossing gehouden worden, op dezelfde wijze als de overigen, t. w. door bestrijking der randen van het dekplaatje met het vroegerbeschreven lutum. Dit levert nog bovendien het voordeel op , dat men daarbij geene verzadigde oplossiug behoeft te gebruiken , maar, al naar gelang het weefsel jeugdiger is , mengsels van een deel verzadigde oplossing met 2 tot 10 deelen water kan bezigen. OSCHATZ. PAPPENllF.IM. 471 melhoden l3ctreft , die in het laatste hoofdsluk van het vorigc deel van dit werk beschreven zijn , zoo dagteekenen deze alien van het laatst van bet jaar 1845. Ik voeg cr bier ter plaalse alleen bij , dat op dit oogenblik het getal der door mij bijeengebragte praeparaten reeds ongeveer zes duizend bedraagt. Omstreeks denzelfden tijd en gedeeltelijk vroeger, deelde ook Oschatz (1), toen te Breslau, later te Berlijn , bruikbare handelwijzen tot hetzelfde doel mode. Hij bezigt , als bewaar- vochten voor plantaardige voorwerpen , eene sterke suiker- oplossing , en , voor dierlijke , eene verzadigde oplossing van arsenigzuur. De voorwerpen woiden in deze vochten besloten tusschen twee glasplaatjes ; ten einde deze op eenigen afstand van elkander te houden , wendde Oschatz eerst ringen aan van wit papier of van het raerg van verschillende planten- stengels ; later echter bedekte hij de plaats der glasplaat , welke voor het praeparaat besterad is , met cen blaadje vischlijm , en beslreek vervolgens de geheele glasplaat eenige malen met kopalvernis , dat met een weinig zwartzel is ver- mengd. De vernislaag gedroogd zijnde, kan dan bet vischlijm- plaatje , dat gemakkelijk loslaat , worden verwijderd , met achterlaling eener vrije ruimte , omgeven door den rand van het ingedroogde vernis. Ter afslniting maakt hij gebrnik van hetzelfde vernis of van asphaltlak. Op het einde van 1843 verscheen ook bet verslag (9) over de werkzaambeden van het physiologisch instituut te Breslau, door Pappenheim opgesteld , waarin deze zijne (1) Zijne eerste mededeelingen daaromtrent komen Toor in het Vcbersicht d, Arh. u. Verh. d. Seliles. Geselsch. f. vaterl, KuUur im Jahre 1841. Latere meer yoHedige berigten gaf Inj in Simon’s Beitr'dgc sur phys. u paihol, Chemie u Mikroskopie 1843 I. s. 134 en 317. (2} Simon’s Beiirdge 1843 I. s. 500. 472 BEWARING TAN MIKROSKOPISCHE PRAEPARATEN. liandelwijzftn tot bewaring van dierlijke mikroskopische praepa- ralen mededeelt. Alsbewaarvochlen wendt hij aan opiossingen van vcrschillende slofTen , al naar gelang van bet weefsel , namelijk : enkel water voor beenderen , kraakbeenderen , dwars gestreepte spieren en embryones ; zuren , inzonderheid azijnzuur , voor alle praeparalen , waarin men de kernen of de zenuwen wil doen uitkomen , voor elastisch weefsel en de onwillekeurlge spiervezelen ^ bijtende loogzouten in verschil- lenden verdunningsgraad voor hersenen , ruggemerg en embry- ones ; koolstofzure potasch voor bleed be vallende vaten , opge- spoten organen , doorsueden van bet ruggemerg ; witle siroop met -j-Jo strychnine , om de gisting te verhinderen , voor de staafjeslaag van bet netvlies , de macula lutea , met trilhaar- tjes bezetle oppervlakten ; eindelijk eupion voor de gekleurde tweelingligchaarapjes van bet netvlies der vogelen. Het praeparaat wordt in een dezcr vochten op een rond of vierkant glasplaatje gebragt , dat vooraf geplaatst is op eenen bollen dunwandigen cylinder {miJcroskopische slander door Pappenbeim genoemd) , van | duim boogte en voorzien van eenen rand , die als voet dient , van i duim breedte. De doormeter van dezen bollen cylinder moet lets geringer zijn dan die van bet daarop te leggen glasplaatje. In den rand is eene groeve , bestemd om bet overtollige vocbt op te nemen , dat afvloeit, nadat bet praeparaat met een glas- plaatje bedekt, en aan den gevorderden graad van drukking onderworpen is. Eindelijk worden dan de randen van dit laatste bestreken met asphaltlak of scbellakvernis , bet prae- paraat van den slander genomen , en bewaard. Purkinje (1) beeft deze slanders medc doelmalig gevon- (1) Wagner’* Woritrhuch I. p. 436. PURKINJE. 475 den. Zijne bewaarvochten zijn gedeeltelijk dezelfde , als die van Pappenheim, namelijk water , azijnzuur en bijtende pot- asch , en bovendien eene oplossing van keukenzout, Goadby’s reeds vermelde oplossing , en olie. Bij zulke voorwerpen , die slechts eenen zekeren graad van drukking kunnen verduren , brengt bij , lusscben de beide glasplaatjes , vooraf drie of vier kleine wasbolletjes. Als afsluitingsraiddel gebruikt bij een veruis van kopal , asphalt of damraarhars. Uit dit beknopte overzigt blijkt , dat men nagenoeg gelijk- tijdig (in bet jaar 1841) op verschillende punten van Europa bedacht is geweest , om te voorzien in de behoefte aan middelen , om fijnerc mikroskopisch-anatomische praeparaten te bewaren , op eene dergelijke wijze , als men reeds scdert lang gewoon was met grootere voorwerpen te doen. Hierdoor en door de vervolgens in deze onderscbeidene handelwijzcn aan- gebragte verbeteringen , is men lhans in staat nagenoeg alle dierlijke en plantaardige weefsels , in eenen ongeschonden toestand , vele jaren lang te doen voortduren , en verzame- lingen daarvan aan te leggen , waarin de praeparaten stelsel- matig kunnen worden gerangschikt , zoodat men met hetzelfde gemak, als ware zij een open geslagen plaatwerk, zulk eene verzameling kan doorloopen , en haar aan bet onderwijs in pbytotomie , zootomie enzv, , dienstbaar maken. VEllBETERINGEN EN BFJVOEGSELEX. DEEL. § 18, bl. 14. Hier is, op bet voorbeeld van vele schrij- vers , als openingshoek van eenen hollen spiegel , de book aangemerkt , welke gevormd wordt door twee radii , die zich van nit bet middelpunt naar den uitersten omtrek des spie- gels begeven. In de latere gedeelten van dit werk , b. v. in § 179 en elders, heb ik , ten einde eenen juisteren grond- slag te hebben voor de vergelijking tusschen spiegels en lenzen , den openingshoek beschouwd als gevormd door twee lijnen , die , van den omtrek des spiegels uitgaande , elkander in bet brandpunt ontmoeten. § 41 , bl. 33. Ten gevolge eener rekenfout , is hier de negaticve brandpuntsafstand van eenen diamanten bol tc groot aangegeven. Deze bedraagt, onder de aldaar gestelde omstan- digbeden , —1,33, en de afsland van bet brandpunt van bet middelpunt des bols is derbalve 8,47 deelen. § 57 , bl. 52. Het in deze paragraaf gezegde is niet geliecl juist. Op een scherm , in a" b'' fig. 39 gehouden , zal zicb , gclijk uit de figuur blijkt , een beeld met eenen rooden rand vormen , terwijl het beeld , in a'" b'" opgevaii' gen , — men dcnke zich bierbij de blaauwe stralen door de punteu a" en b" vcrder verlengd , — eenen blaauwen rand zal bezitlen. 47S § 83, bl. 81 , noot (3). In de tvvecde formule ziju twee drukfoutcD. Zij moet zijn : d Log. 0 — 5,31443 + Log. — — a+b § 107— 113 , bl. 119 en vorv. Het is raij aangenaam bier ter plaatse eene aanraerking van mijnen ambtgenoot van Rees op te nemen , waarvan ik de geldigheid gaarne en ten voile eiken. Zij luidt als volgt ; » Hetgeen bier onitrent het vergrootend vermogen der loupe gezcgd wordt , schijnt mij minder juist. Daarbij wordt aan- genomen , dal de loupe op zich zclve tot de vergrooting niets bijdraagt , en derhalve de gezigtshoek en het nelvlies- beeldje. , door tusschenplaatsing der loupe, niet veranderen , zoodat deze alleen dient om het diffuse netvliesbeeldje zuiver en net te maken. »Het tegendeel blijkt dadelijk uit fig. 56. Indien de loupe A B niet aauwezig ware , zoude de gezigtshoek bepaald worden door de rigtingslijnen , uit het kruisingspunt o naar de uileinden a en i van het voorwerp gelrokken. Bij tus- schenplaalsing der loupe , is de gezigtshoek bepaald door de rigtingslijnen oa", o6", gelrokken naar de uileinden van het schijnbeeld a!‘ Nu is het duidelijk, dat de hoek a" oh'' grootcr is dan de hock aoh. De loupe vergroot dus wer- kelijk den gezigtshoek, en dus ook het netvliesbeeldje. »De berekening van de groolle der nelvliesbecldjes in § 1 13 wordt daardoor onnaauwkeurig. Zij is afgeleid uit de grootle van het voorwerp aZ» en deszelfs afstand van het kruisings* punt ; zij behoorl afgeleid te worden uit de grootte en afstand van het schijnbeeld d' b''. 