VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Zafsreelen vaar de Jeugd, of Gefchenk fot Nut en Vermaak Mez. 8 8 gekleurde. Plaatjes. Te. Zwolle, bij Clement, de Vri en van Stegeren, - {n Iamo, 544 Bh f 1-2-5 + Conder je jaars ` getal.) usa’ A ' -. a >. o r : Koraan te otije’ zêggên mooïje versjes bp, ondet ‘indere ° wié’ vÁ N ALPHEN; ‘en ‘Straks verrelt JUULTJE “eene historie van eene 'infamè fchurkėrij, die zij oök gelezen : heeft, en waarin de ‘bedrogene Zich’ met een gezegde uit leenen’ Franfchen fchrijver ' troost. Van JANTJE wordt ver- steld: „ Zuippartijen en Bordeelen- “wierden nu zijn eerfigst doel.” En: „ Crediteuren, zoo medoogloos als een “Epicurisch ‘awiji, wilden, flechts om hem fe plagen, zijn vervolgers ; ma- ners zim”? God wordt: aangefprokent ; o 6-Gij, die fbeer bij fpeer kunt door uw magt regeren’, Gij. ‘die met eenen wenk van “Zuid- tot Noord -pôof ziet” In her ‘gelukkig ‘huisgezin weten ‘de kimterew níet; dat vader jag ìs, voordat moeder ’s avonds ‘overvfoediger opdischt: De wijsgeer “op het land vertelt van "COOK, GESNER; SM'ARMONTEL,NIEUWENTIJD, YOUNG, ‘POOT, SUAKESPEARË, D'AUBENT ON: eN'KLOPSTOCH, JÁNTJE hêlpt kaasje abrikozen ftêten; maar ‘vêrraadt “hem caarop: dit heet: valfche vriendfchap | r- WEA Asje vertrouwt ‘nu niemand meérz-én-juULTJe’s- moeder ‘houdt haar eere oud- wijze‘ voorlezing óver de vriéndfchap: Het ongelukkig kaisgezin is een’ fchtit toöneel van ‘ellerde en ‘wreedheid, ge- ‘volgd door eerië redenering, ‘goed dm merfchenhaat ‘op te wekken. -Koosje heeft zijne kermisdiiten, een’ gulden Ve. ‘dragende, aan eefië ‘afme vrouw gegeven, eh Krijgt miet zijn zusje van vader drie guldens weder. — De plaatjes, die’ ah- ders tiet “kwaad zijn; prijken mèt vas ‘Ouderwerrche fifuren, “eh En mer eers paartjé in vrij teedérd’ höliding. ' Zoo ziet dic “boekje er vit, ‘Wat ook, blijkens tet vogrberigt voor den “tweeden drek, „Heeren Recenfenten* van den’ eerten Iof- felijks mogen gezegd hebben, deze Rec. ‘zege van der tya- den, om er niet meer van te zeggen, “Hechts dit, dat het efa zeer onkinderlijk kinderboekje is. BOEKBESCHOUWIN G. Bijbel - wâarheden voor onzè Eeuw, in Leerrédenen en Vertoogen vanjoHÄN.N GOTTFRIED SCHÖNER.. Uit het Hoogduitsch. Det Bijvoegfelen van den Vertda 4r. Te Haarlem, bij J. L. Augustini. 1817. Inger. . 8vo. XII cn 389 Bl.f a- 15-3 D. boek bev, in het geheél, drieëntwintig opftels len, als zeventien van den Schrijver, eri zes van dert ' Vertaler, Dei Schrijver behooren de volgenden toe: ts” Hoe befchouwen Christenen den oorlog? 4. De jaren” van onzen druk befchouwd , volgens NEHE. IX, 3, God wil, ook nog’ in dezen benaauwenden' tijd „ dat alle menfchen zalig worden, ġe Vanwaar komt het, dat Gods woord ons dikwijls veel meet fchijnt te beloven, ' dan wij vervuld zien? 5. Op welken trap van cete {taat ` de Christen in de onzigtbare wereld? 6. Over het mis- bruik van den zondag. 7, Behoeft men, om zallgte worden, niets meer, dañ zedekunde?8. Over Doop en ` Avondmaal. 9. Is Christus waarlijk geftorven en opge- ` ftaan? to. De uur der verzoeking. 11. Over het Onze ` Vader. 12. Over den gewigtigen invloed vån gelukkige ` huwelijken op den tegenwoordigen zofgelijken tijd, 13: Hoe bewaart men kinderen best voor den Verdetfelijken ` geest des tijds? 14. Noodzakelijkheid van ‘het bijbehou- “den van fchriftuurlijke uitdrukkingen ef zegswijzen. 1 5. Is het ambt der Protestantfche'Leeraren wettig en van ” kracht? 16. Ernítige wenken voor menfchen ‘van elken * keftijd, naaf LUCAS XIX: 42. En t7. Heb ik ù niet Btzegd, dat, zoo gij gelooft, gij de heerlijkheid Gods ` zien zult? joan. XI: 40. — Van den Vertaler zijn; A. Over Pfalm CXXXVII. B. De rampen van Nedere _ land vañ 1795—1813 herdacht. C. Voordeefen van ’e herdenken van geleden rampen. D. De regen van 1816. DOEKBESCHe 3938, NO; 2e - D k E. N / 50 o JG ŠCHÖNER e E. De De vay genge en zálighèid een kort, onzeker nu. En Ë. fézus Christus én het getoor aan Hein de` ziel der zedekunde. -. Wat de Vertaler, in. zijn voorberigt , ook zeggen, moge , de uitgaaf van de, meesten dezer ftukken gefchiedt thans buiten, den tijd. Die vån def Schrijver zijn meeste al, op onderfcheiden tijden „en: bij verfchillende gele. genheden ; vóór 1812, in: druk verfchenen, en w den, in °t gemelde jaar, op nieuw „ iñ één badje vere zameld, te Neurenberg uitgegeven. Derzelver doel was. verbreiding der waarheid, naar de behoefte van ded tijd, welke een tijd van oorlog, van verwoesting, en ‚ van daardoor veroorzaakte ellende was. Die tijd is nu gelukkig voorbij, en wij danken God, reeds federt twee en een half jaar , voor het herítel van den vrede en het, genot van deszelfs zegeningen. Zeer verfchillend zijn’ derhalve de behoeften van “den tegenwoordigen tijd eñ: die des eerstgemelden. — Maar, kan het dan, “ook thans’ zijne nuttigheid niet hebben , op den verleden tijd terug te zien? — o Ja, mijn vriend! máar gij moet hem dan’ ook als verleden, en niet als tegenwoordig, fchetfen': gij moet dan niet tot ons preken’, alsof wij nog indruk zaten, eù ftéeds rog zwaarderen verwachtederf , máar’ als daarvan nu verlostén: gij moet ons dan geene ituk- - ken. geven, zoo als die, naar de behoefte van dén oor- logstijd , gefteld zijn, maar zoo alsde tijd des vredes ze vereischti en dan verzoeken wij daarbij nog, dat gij gelieft. te bedenken, dat wij Nederlanders zijn, en’ dat gij u tot ons , als zoodanigen , wilt rigten , en nict als tot Neurenbergers , in welken wij onsZelven , zelfs vóór 1812, maar in het geheel niet gêlijkerid ‘gêtroffen, vinden. — Maar, het zijn opttellen van eénen SCH ö- NER, EEN ` Neurenbergsch Leeraar, een grijsaard, die „ tustcheri de zestig en tachtig jaren ftaat „”’en die aans spraak heeft, op achting en eerbied. — Zeer wel, Heer Vertaler! Wij willen ook den braven ouden man geen woord, te na Spreken. Maar hij gaf deze ftukken in hun- nen regten tijd uit; en gij geeft ze ons vertaald en on- `. Ver- hand e OIS" FY ha Pe BIJBEL -WAARHEDEN VOOR ONZE EEUW, gi veranderd weder, buiten dien tijd, En, ellievel waar wilde' het heen, zoo men ons alzoo alle opftellen , doot brave en’ eerbiedwaardige Duitfche grĳsaards, naar de behoeften van zekeren tĳd, en voor huùdne ftad- of hndgenooten , niet voor ons, gefchreven , buiten dien tjd vertaald wilde leveren? Gij wilt ons Immers die van den Eerwaatdigen scnöNer niet als zulke Chefs Hgeuvres opdisfchen, welke , voor alle anderen , onder- fcheiding en uitzondering vereifchen ? — Doch, laat Ons het verfchit aan onze Lezers verblijven | De Schrijver befchouwt, in No. menfchen daaruit te leeren zien, Naar zijt oordeel Was het een gansch ander gezigtpunt , waarùit JEZUS-2ags Lucs XII: en hij gelooft niet, dat God zieh, om zona den te fträffen , van een middel bedient , hetwelk mila lisenen van de fnoodfte gruwelen te weeg brengt. Maat zacht! Wij moeten No. 4. hiet over het hoofd Ziene Daarin wordt onder andere het goede , hetwelk den krijg verzelt, opgenoemd, en, te dier gelegenheid, Opges merkt , dat „ vele ruwe foldaten bij Christelijke fieden , „ en vele ruwe lieden van Christelijke foldaten geftichte » wotden3dat de Vriend van zondaten menig eene ver- „ lorene ziel zoekt en vindt, op het flagveld en in't „ hospitaal; en dat menigeen , door de fchroeïöende pij- » nen van zijne bloedende Wonden , gedreven wofdt toč „ de wonden’ van Jezus”! Of dit nú velen, die huis veren op het denkbeeld van den oorleg, als eer ftraf- gerigt van God, met denzelven verzoenen zal; daataart twijfelen wij zeer. In No. 5. zegt de Schrijver , onder andere: „ Toen ík, als een teeder kind, het licht aans „fchouwde, al meende men mij, als een hulpbehoee » vend $ zondig, en ook in andere opzigten ‚ Daar het Da ” nits 52 Je Ge. SCHÖNER. » uitwendige, ellendig wezen, nog zoo zeer te mog- „ ten beklagen ; de Hemel evenwel verheugde zich reeds. » over mijne geboorte ,” en „de Zoon (JEZUS CH.RIs- » Tus) wil zich des jonggeborenen , hoe diep zondig » cn ellendig ook, ontfermen „en hem voor zijne reke- » ning nemen.” In No. 6. vinden wij een tafereel van de ontheiliging van den zondag , eigenlijk te Neurenberg. en in andere groote Duitfche fteden, hetwelk wij hoe pen, dat overdreven is, en althans geen waarachtig tafereel is van hetgeen, over het geheel, onder ons plaats heeft. De Vertaler, die, hier en daar , aanmer- kingen op den Schrijver onder aan de bladzijden gevoegd heeft , dringt hier het godsdienftig onderhouden vanden zondag, onder andere, dus aan: „ Één dag van de ze- » ven af te zonderen tot den dienst van God zou in „ bedenking komen bij Christenen „die den 18den Junij „ 1815 beleefden, en daarvan geheugen, gelijk het ge- „ not, hebben! God dacht toen ,op eenen zondag , aan „ ons, en wij zullen, op dagen, als den zondag, lie- „ ver niet denken aan den God ook van Waterloo !” — Daar wij ons bij alles niet kunnen ophouden, gaan wij No. 7 voorbij met de aanmerking, (die echter daarop alleen niet past) dat de Schrijver een hard heelmeester is, die zich veel van bijtmiddelen bedient , welke , naar ons oordeel, de wonden openhouden , die welligt, door , zachter middelen, te heelen zouden zijn. Van No 8. zeggen wij alleen į dat hetzelve, onder anderc , eene zon derlinge vergelijking behelst van het brood en den wijn des heiligen Avondmaals (als in zichzelven gering. en van groote kracht) bij eenen trouwring en eene fchuld- / „bekentenis. Nu. 9, 10, I1, 12 hebben hunne ver- dienften. Jammer maar, dat alles zoo fomber voorge- fteld, zoo buitenfporig vergroot, en de eisch van het- = geen men vordert zoo overfpannen wordt. Dit veroor- zaakt meestal, dat men juist van hen, tegen wien de eisch voornamelijk geldt, niets verkrijgt. Dit past ook op No. 18. Volgens hetzelve „ heeft de geest des tijds ; ‘ zoo lang als de wereld (taat, nog nimmer zoo ftout ,. » One í r ' - BIJBEL - WAARHEDEN VOOR ONZE EEUW. 53 » Ongebonden, en ongeftraft gewerkt,” als nu, en is het thans „ de ergfte tijd, dien immer eenig. gefacht „ beleefde.”. De Schrijver bidt tot. God, dat „ aan het » jonge Christelijk geflacht de hel te fehande gemaakt , „tn zij aan de onmondigen ten toon gefteld moge wor- „den i’? en tot. den Heiland, dat „ Zijn. dierbaar bloed » voor de jeugd hulp. bewerke.” In zijne eigenlijke raad- gevingen is hier veel goeds. No. 14 beweert „dat God, die den. den algemeenen Vader te noemen, indien ‘men dit be- trekkelijk -maakt tot alle fchepfelen „ voor: Hem: geene uitftekende “éere, noch voor ons een uitftekende troost is. “Op eeht en hhdere aanmerking zegt Reeenfent hier ‘echter’ amen. No. 15 ademt Christelijke- gezindheid; verdraagzaamheid en Kefde. No. 16 keuren wij het bes- te van al wat hier voorkomt, met uitzondering van het beklag over den ftaat van het fchoolwezen. Aan No: r7'kan, in weerwil van hetgeen er óp zou zijn aan te merken, geen lof geweigerd worden. Wat de bijvoegfelen des Vertalers betreft: A, behel zende de befchrijving van der Joden toeftand ih de Ba- bylonifche gevangenis, naar P/alm CXXXVII, hebben wij met veel genoegen gelezen ; “maar met minder, óme der B, de vergelijking van den toeftand van Nederland in 1795—1815, mede’ naar Pfalm CXXXVII, daarmes de. De overeenkomst is, hier en daar, te ver gezocht: én daalt-te zeer af tot het kleine, als, bij voorbeeld , tot de Franfche commandoos, de Fransch- Hollandfche uithangborden , de: Franfche opfchriften op de portieren onzer openlijke reiswagens „enz; Ook hebben wij reeds genoeg van dergelijke herdenkingen van: ons geleden leed ; en daarom kan letter C , dat de voordeelen der gedu- D 3 ri- ‘ 54 Je G. SCHÖNER, BIJBEL e WAARHEDEN. rige herdenking daarvan voordraagt, en 24 bladzijden Jang, en nogmaals naar gèmelden P/alm is. ingerigt, goo min. behagen, als D, dat mede verhazend. gewekt , en, in.zijge faort, zees- middelmatig is. Belangrijk, nadrukkelijk , beknopt, owerredend, ttichtelijk en :alge-. meen beharrigenswaardig zijn integendeel F en F, wel- ke Recenfent daarom wenschte, in eenen bundel te hebben aangetroffen, aan .welks geheelen inhoud hij denzelfden tof had magen geven , als vooral an E, E LEERREDENEN BĲ HET DERDE EEUWRERST, DER k HERVORMING. a E. kwamen. ons een ‘aantal berredenen ; ter gelegen- heid van het laatstgeboudene plegtige Eeuwfeest der Kerkhervarmiag , tr band, en-de nieuwspapieren heh- -ben ons nag meerdere aangemeld; reeds vroeger gaven „wij verlag van het voortreffelijk (tuk van den „Amfier- damfchen Leeraar WOLTERBEEK , (in No, XV, voor 3817) als. gen eerfteling van den overvloedigen. O0gst‚ dien wij te gemoet zagen; en nu aal zich opze Lezer met een zeer ‘beknopt berigt, van hetgeen gevolgd is; wel willen vergenoegen. Wel enkelen zullen er zijn, die zich eene volledige verzameling van plles „ wat te dezer gelegenheid uitkomt, willen, aanfchaffen ; maar er za} biga niemand zijn, af hij verkiest het een en ander ter dankbare herinnering ,. voor zich en zijn gezin; en alzoo vindt dan iedere dezer Leerredenen' zijg.zigen en Zoo. wij yertrpuwen, talrijk publiek. ' Wij rekenen ons daarom verpligt tot een fpoedig verflag, en wel zoods- nig, dat jeder. daardopr in faat gefteld wordę, eenig- zins tẹ proeven, en naar zijnen. fmaak zijne keuze te yigten, - Het zal velen onzer Teacren gan zoo als ons n dat zij het eerie tasten ogar ’ Lj r t 7 Na, MBERBEDENEN: 55 No. rs Feessroden, gehauden-woor de. Pegtestantfche Ger ‚ meente te Gent, dóor- ALBERT GOEDKOOP Pror dikans: bij dezelve Gemcense. Te ’s Grâvenhage, bij S de: Visfer. idd Ja gr. 8yo, sp Bh f 5 „8 omdat de taak, ‘om te dezer. -gelegenheid të Spreken; in onze Zuidelijke Provinciën nog al Bijzonder: moeje _dijk-feheen , en de waardige c: 'O E D K O OP bekend is een man te ja; die de: geviêleäs van: zijn hért ffer gt’ bë- wimpelt. i Maar’ niemand: zel zich dati ook nd te dezen zanzien i- den. wijl wij, in gezegd gefchrift, van Wheel de: bestvie- singate Gas, eene’ vriegere Leerrede et voorbereiding over. 1. Ooi Va: 8, aueh: het: Eén CIP Wide die Tad bijšońdėr- betreffende) en: Gök: vafi:dé Nidihgspredi- kutie, : dver: de everfcho hi} Ri Metdeht ging Bebi Christènen volgen! $0,°XVHs: wo ;-bedijoriader verag verwachten - Kar gegen woordig GPe heeft m'a n DVS AE zóëten teksten dfis-voeht men's dat det "t próefhoiudđéride ‘der Metvorming ; als een Werk: Var God „zak aaltwrijzens én, 'boewel.op zichaeloë: anders niet Voloende s15 „ge dijk ‘hiet te ‘regt wordt ‘Opgemerkt, in verteniging met andére: Kenmerken , đe’ : dwäfZabmheid fu wai drie deu- wen mede- éen krachtig bewijs ,'dat de ofidêntellng der westlöndt daw cen werk ùBt God is. De Hervorming wordt bier befohibiwd als de zegipraad 1jvan i Góds wood dver menlohelijk: gezaf, van Wen Godsdienst in ‘geest on waarheid byar dien den zindèlij He’ Plegsiktiedtn, 3) van de werdlehting en zedelijkheid oves” Bomhieid en: zedeloos- Bad Ay wor vérdraögsèdmheid over gewitinidwang | en J $\ wan de burgerlijke’ brijh ed over: de ù isthi) Hee kort: dere (lukken -ook: yordan uiteengidzer:;-de beban- C'l a de- sö LEERREDENEN _ deling- is voldoende en bondig, tevens:voor allen duis delijk. Met:eën enkel woord: wordt. dan:de Hervorming , als een.werk ùit Gòd,.ook nogdaangedrongen doan de befchouwing van des vernufikgen tegenfland y tegen de- zelve in het werk gefteld ‚door de ftichting der Jezuiten» asdg; terwijl- zieh de Leergar,;bemoedigd door- deze ondervinding , fteilig verzekerd haudt, dat- Zij «die het gezag der rede: even zoo. boven: Gods woord, Reile, alg men dit te waren het. gezag.van. Rome deed „even weis nig. het Goddelijk werk der Hervorming vermogen om- verte, werpen „als dit de Jezuisen ver mogten. Opwek- ‘king en vermaning , waarvan:echter de ontwikkeling voor de woede Godsdienstoefening van dien dag gefpaard werd , befluite; dit geheel doelmatig ; wenftandigerfliche _ telijk optel. OPO PT sl Soa mo a ' Tot ẹpne--proeve van voonzigtige zorge >: TET.: 'WOOr= koming van: anders ` welligt. „apgelijke ergernis , moge „het- valgende Z0; On - ‘a. Door. de beoefening van zedelijkheid vooral , moese ,» ten de- Heryogpmers der zestiende eeuw zich eene meer» ~n derheid: gevens: en welke zwakheden en menfchelijke į gebreken ook. hun te verwijten-zijn, die, of uit hua „temperament. of uit den onredelijken tegen(tand, dien - jer Zij ondervinden moesten , voortvloeiden; huane-gods- n» vrucht kan nimmer geloochend worden, om.welke „Zij zelfs door hunne aanhangers bemind werden en ‚» ‘Zich grooten invloed bezergden , terwijl hunme. groot» » {te misdaad, in het aog hunner tegenftanders, hune npe ketterij en opftand tegen. het kerkelijk gezag, was, „ Heilzagm werkte hun voorbeeld op hunne aanhanp » gelingen >. „maar ook heijzagam werkte het, terug op ” -„» hen, die aa} de. Hervorming geen deel namen „maar „ dezelve fel keftreden, „De arde der Jezuiren „die de ^ Hervarming: moest beftrijden „moest het doen met de „-Wapengp der Hervorming; kumde-en geleerdheid: en m. Pare. verdienften zijn als. ggodanige , niet gering, voar de R.aomschkathalijke kerk, Ook werd de-zedeloosr -n n heida aan. banden: gelegd, „Gerne dergelijke sopnfters a ti n VAR BIJ HET DERDE EEUWFEEST DER HERVORMING. XP ~» van zedelöoshèid, alé voor dich tijd , zag men meer tot » Opperpriesters der kerk.- Integendeel vereeren Pro » testanten en Katholijken, in den tegenwooftdi gen Paus „van Rome, den man , die, wegens zine itandvastig- » heid en geduid in. het lijden, dat heur trof „een Chrisa „telijk karakter aan den dag gelegd heeft ! Goede vaorr » beelden:kunneén.niet nalaten op de-overige Geestelijke y heid: guhftig te-werken , en door hunne (chriften ker- » nen wij reeds menig Katholijken. Geestelijke - ia » Daitseltfand , -diej ‘door ‘zijnd. geleërdheid en -gddse ká vacht, žin kerligonoorfchap eer aandoet.” af N O 3, 3y 4e "Tyee. ` Leerredenen op har Hervormings „Leest „axor de gefchiedenis:en pligten, der Hervorming, -. benevens een feestelijke. Dankflond; Door R. KIST, De He WILDSCHUT, ER Je O. VELTMAN, Pré : “ dikantenñ fo Dorärecht.. Te Dordrecht ; bij A. Blus en Zoon.: AtA id gr. Bro 124 Bi 7 Irez" Ei 7 Aai ) D, it bundeltje is voor de Geméente te Dordrecht co zeer aangengaim gefchenk ;. het verdient.ook elders. goed vertier , en' de welgevestigde: roem \van .den Eèrm «is T, als Kanfelredenaar , is. daar ook reeds waarborg voor. Aan hem viel de: gefchiedkundige.Redè te beurt, Wij ontvangen er de. zeer ernitige en gepaste gebeden bijs- in welke ons bijzonder ook beviel ‘het, nergens, zoo wij hopen, verzuimde , gebed: voor :ónze Roomsch- gezinde Medechristenen , te dezer gelegeûheid. ’s-.Mans tekst. was E PH £s. V: 8%. Over de. , enlig licht thans: na de. Heryormiag tegen’ elkander 4 D 5 ter- gB- . „HEERREDENEN … terwijl hij mede den weldgdigen invloed. op. de- Room: Sche kerk zelve niet over het hoofd, ziet. Daarop volgt dan.het verhaal der groote gebeurtenis z eerst, hoe die ds: voorbereid ; en hier wordt Nederland vooral ook ver- meid; dan, wat: LUTER serrigttan SN. zijne medehele pere in Zwiterland; ook den;-wasrlijk. grooten: x a Le VAJN.. gefthiedt regt; en, tern:{lorte ‚boe zich de Heg- warming tot ons. vaderland ‚ En akde ftad Dordrecht, heeft Heortgèplante … … :- - Eigenaardig „hoewel zonder. apemk, koos dẹ. Eerw. WILDSCHUT. het vervolg. wan. denzelfden, tekst, en predikte de pligten van Hervormden ; welke pligten da- delijk én met warmte den hòorderen op het hart-worden gebonden: 1) Zen: getrouw en onverhinderd: onderzoeken der H. Schrift. (Even als zijn Ambtgenoot KisT „nere ket .de Heer. wra, ms c u uT de kerkelijke formulieren geenszins als voar/ehriften… maar. als, uitdrukkingen des geloofs , en vermaant , dat er zich niemand: door in de edele vrijheid van het onderzoek der waarheid late, Bemmeren.) 2) Regteinuig vasthouden aan da Bijbelfe wrondftellingen. dar: Wervormers „en vaaral-aan dio: greo- se hóofdwaankeid yami het Evangelie ; dab wij vergeving der zonden ontvangen, uit genade, door de verlos inge dia id C. Z. ii. „Fkex:gewigt dezer leer wardt door gene aanhaling 1t RE tes WAR n aangedrongen. „ Hetiis.wanre’” zegt WILDSCHUT; 4de vrijheid des. onderzoeks, Ons ~„„ door: hen (de sFlervanmers) hengeven „… jaat het aan ieder over „deze eg andere waarheden te geloowén of te L„werloochenens -maar die deze :grondieer van de verger ving der zonden it genade , doorde verlosfing:, die ia „Ci J.is , verwerpt ,-moet dán oek ophquden den naam ‘5 Van- een: hertormd Christén: te: wilén dragen , e:eerlijk y genoeg zijn-om dien af te: leggen” 3yMaarhet ijverig betrachten yan de'bebblen eh voorfchrifven, obs door Jes sus en zijne..Aposieldn gegeven, is nieb minder pligt y toor de edele: beginselen der Hersormers aangedrongen. En 4) wi moeten; ‚met Christelijke vardraagsauamAeid, bet wark der Hervaorasiug rerig. voarssehien ; en HKS , 4 ve Gen m een ve in onza mate helpen bevardere fi: wi twijfelen: Beense zins, of deze, ‘hoofdpunten. dragen de, volkomene’ gped; keuring weg. van den nadenkenden;.en geen bevoegd peoordgelaar- zal, het, na de lezing der, ontwikkelings bevreemden » dat de, Eerw, W.I L- D'S CH ẸŲ T- bä gene der ki geroepen werd. o; aa een Wat. den Dankfiand betreft, wi, geven den EESW, VELTMAN, gaarne. toe, dat dezelve: kort moest, zijns daar die. Gadsdienstoefeniag , gspotendeals was ingerigt tot nitvoering der. Kantate, gedeeltelijk uit de gewone Kerkliederen gekozen, gedeeltelijk gopr de Heeren W ELD SCHUT, €1 TIJDEACAN verwaardigd y cn; welke aber zins gefchike was voor dif Peest, Zij behoorde huitsn twijfel in dezan, bundel; ep wij Zien: Ook nier , whasom ; hetgeen de Heer-ver TMAN tedezer gelegenheid £praks zou, zijn teruggehouden, Elij (prak naar aanleiding. van J. TIM. Jl; az: Hat zou niet biljijk:zijn, cenen Leeraar pit, zoodanig . ‚opitel;te beoordegleb „ ddar bij tatumintiik ‘hier, meer dan apdgrs gebonden is „en rij oak duidelijk; pelik doorgaans bij zulke (voorftellkn., meenen:te. voot len „ dat: de, Toefpraak. meer naar hes-Gezang „'den: hee Gezang, ‚naar :de Foefpraak: verwaatdigd, en misíchien wel, een weinig gedrongen is Her- nagelied: : deet: op ens gevoel eepe ppedo, werking! E eeh No.: 3. De Kiteorang, ip har eń aanfprang, ware “gang en weldadige gevolgen, voor gefield „incent Legre , ‚ rede over Luca VII: 35 Dear: ARRAHAM NOOR Dr i BERGH, Predikans. bij de Evang. rduterfche Gemcene te te Weesp. Te „Amflàrdaar bij. C. Es Schleijers- PBe da gr.s8varg Q Bd. f eges TaT H Li dod eze Leerrede is ten voordeele ‘der Armen gedrukt ; s dit is echter hare eenige aanbeveling niet; zij geeft zeer treffende wenken , en toont de wijsheid der Hervorming door alie hare kinderen reeds geregtvaardigd, (dit fpreek. woordelijk gezegde des Heeren wordt kort en goed voor a éo - '. = - SEERREDENEN af verduidelijkt) :r) in haren oorfprong, 2) voortgang _ en weldadige gevolgen, en 3y het zeker ‘uitzigt , dat Zij ook verder zal geregtvaardigd, worden bij de toes komst. Het éerfte (tuk is‘ het uitvoerigfte; maar op deze‘onevenredighèid zouden wij niet ‘hechten, noch dok anderetaanmerkingen maken op dit ftukje, dat ons over het geheel , en wegens den goeden geest voorgt ook, “bevalt; dan, Ket duidelijk ‘welgemeend verzoek van dezen: Leeraai: doet ons dan ópmerken, dat ifs: Schien:-het-een. én ånder, voor eene gemengde fcharé, zòo als doorgaans-onze Gemeenten: zijn, te veel als bes kend ‘wordt vooronderfteld ; en. men iers meer dan de hier gegevene wenken: vorderen koñ , die evenwel voor den meerkundigen voldoende zijn , vóor welken: dan, éch ter ook-alleen ‘willende: zorgen, nog ‘minder uitvoerig vérhgal zou noodig: zh, — en dat dë-plegtìge dank: wegging, naar ons gevoel, beter voor een na- dàt vòòr het eerst gebed fchijnt berekend.. Na dé haar noodigè * herinneringén kan de. Gemeente immers eerst regt hari gelijk, en met denzelfden. iidruk als dë Leeraar’ dan: ken, wiens gevoel viàtuurlijk ' rees is: : opgewonden, terwijt hij dat zijner hoorderen eerst nog opwindën moét: Dan, nog eens, wij danken voor de vele regt goede „ ` oordeelkundige: wenken ;.en j tén aanzien van her twee de (tuk, hinderde die kortheid: vooral dáarouf , Onrda® hetgeen zoo kort gegeyen, werd ons naar meer. deed bee geerig ‘zijn. De weldadige gevolgen. ‘der Hervorming, Y) in ‘de veranderde bêtreklingen van Voórften en vol- ken; 2):in ‘het huisfélijk ‘leven eh: den: búrgerftaat , `3) snaar bijzonder. in. alles; wat het godsdiënftige betrof en pict gadbdienst ‘in. verband ftaat-, deden het onsin- Aerdaad zeer onaangenaam’ géyoclen datde Leeraar eh z00 overhaasten r  ' ' 4 ‘s 4 2 pe . a b `f " ens æ rr z ® s ' TN K T3 kana BIJ HET DERDE EEUWFEEST DER HERVORMING. Ór No. 6. De Hervorming het werk Gods ;of Leerrede naar aanleiding van Hebr. Ill: 4b. Door R. j. VAN DER MEULEN, Evangeliedienaar bij. de Hervormde Ge- meente te Amflerdam. Te Amferdam.y bij A. B, Saa- kes, enz. 1817. {n gr. 8vo. 45. Bh f 3-g-s D. het God is , die dit alles gebouwd heeft, wordt bij het lezen van dit opftel regt voelbaar ; en allezins voor- treffelijk heeft de hartelijke en oordeelkundige Prediker. zijne taak bearbeid. . Bij het voorftellen der verbaste- ring, welke de Hervorining noodzakelijk maakte, en de. gefchiedenis zelve, moest hij op eenige kennis van Za- ken bij zijne hoorders rekenen; doet dit ook , doch wijst de hoofdzaken genoegzaam duidelijk aan. . Maar vooral heeft ons zijne aanwijzing der Voorzienigheid in de Kerkhervorming bijzonder behaagd. Behoedzaam w2- ken tegen afwijking en verval, ingenomen zijn met de zuivere. waarheid, ons door zoo veel bloeds teruggegee. ven, en eindigen in God, zijn de lesfen der eenvaudie ge, ” nadrukkelijke toepasfing. Wij houden geheel dit voorftel als doelmatig en voortreffelijk , en het doet ons naar meer verlangen uit het hoofd en hart van dezen waardigen man. N No.7. Leerreden , gehouden dès avonds in de Groote Kerk | in:’s Gravenhage. Door H. VAN WOUDENBERG, ~ _ ` Predikant aldaar. In °s Gravenhage, bij de Erven Je Allart. 1817. dn gr. 8yo. 50 Bl. fi-pe: / “a D. verklaring van 2 TIM. I: 13 is, naar gelegen. heid van den tid , uitvoerig genoeg. Het voorbeeld der gezonde woorden zegt zoo veel als /chets, kortbegrip , of beknopt ontwerp, der zuivere leer. En de Eerw. WOUDENBERG zegt, dat de Apostel den jongen Ti- motheus vriendelijk te gemoet komt, door er niet op aan te dringen, dat hij den ganíchen omvang der.ge- zonde leere, van hem gehoord, met al de waarheden. S oo en, i 83 | LEERKEDENEN f en’ bligten, door hem ` van tijd tòt tijd ontwikkeld, zictr ver chdig voor den geest zoù brengen, maar Nechta een kortbègrip ‚ de’ hoofdrrekken bevattende. De betrach= fing’ dezer les is nu de vereerendfte nagedachtenis „ die men der Kerkhervorminge ftichten- kan ; dit is het twee- de deel dezes vertoogs, waarin 1) aangewezen wordt y hoe ‘de inhoud van den tekst daartoe ftrekt, 2) en de. vermaning -overgenomen wordt, als een gepast woord voor den tegenwoordigen tjd. Goed en wel is de aanprijv zing van het gezag der H. Schrift bij art. 1, en dit viel. óns, na de aangeftipte verklaring, zeer in de hand; maar ‘mindêr doelmatig vonden wij de gepastheid der ‘vermaning, juist nu, aangedrongen. „ Het waanzin- » nigst ongeloof zit thans op den troon, gelijk het zin- „ neloost bijgeloof bij de Kerkhervorming.” Hiervan gaat de Redenaar uit, en zegt, ja wel, het een en an- ‘der, dat waar en goed is, maar, onzes inziens ale thans, geenszins voegt voor eene over de Hervor- ming feestvierende Gemeente, voor welke misfchien een of andere wenk, te dezen aanzien, niet ongepast: kon zijn, maar die niet kan gerekend worden toen te zijn opgekomen met minachting van, of onverfchillige heid voor, Bijbel en Christendom; en ware er ook al een. of andere ongeloovige; en der zoodanigen, die den Bijbel op zijn best houden voor een bruikbaar bock, en F. C.. althans niet hooger dan een Foodsch wijze; die met medelijden neérzien op allen, die zich aan het gee zag van Jezus en zijne Apostelen onderwerpen, als op weetnieten; of dezelven ten toon ftellen als kinderen „ die nog het A BC boek Çd. i: den Bijbel) noodig hebben 3 — al ware er, zeggen. wij, al zoodanig iemand onder den grooten hoop toen mede ingeflopen in de Haag-. fehe Groote Kerk, zoo vreezen wij zeer , dat hij in des, Leeraars zoogenoemd betoog meer declamatie vond „ dan wel bondigheid; en wij voor ons zouden voor one Christelijk gevoel en warme deelneming ook wel een. weinig bekoeling. bì zoodanig eene blazende voordragt - vreezen, hoezeer ons anders ook ernftige waarfchuwing en - pn BIJ HET DERDE EEÙÜWEERST DER HERVORMING, 63 ei bondig betoog op ‘déh Christėfijken Jeerftoel bijton- dir bevalt. et ‘is dâù vooral de too ‚ wâarop’ hier het eén en’ ander bezegd’ wördt ; die óns ‘hindert; ; gelijk) al aanftonds in den aanving het aänvöeren Jan praal. green en fchitter end marmer enz. , en de vraag : waare" on toékt ons oog te vergeefs naar 'frdáije gedenkzvileh of prachtige franidbeelden, voor onze groote Hervormers’ geflicht ? ons vermoeden deden, dit wij ‘hier het ver- langde voedfel voor ons hart niét alzoo zouden vinden ,: als wij voor ons dat behoeven. ~ Het Grondbeginfel der Protestantfche Kerk getoetst aan’. ‚de Rede en Openbaring ‚in eené Leerredeovermarrts' XXI: 35-46. op den 17den Zondag na Pinkfleren , door Je We A. MULLER, R. C. P. en Pastoor te Dee venter. Te Deventer, bij Je W. Robijns. 1817, Ia gr. 8yo. f :- 10°; | | k zeide onlangs mijnén vriend , die mij zekere gedruk- te wet van onzen Koning gaf, en meende „dat ik die nu maar lezen moest, om behoorlijk te worden ingee’ licht ten aanzien der zaak ‚ waarin ik hem raad vroeg: „ dat ik dit nier voldoende vond, maar meer en nog’ iets anders verlangde.” Verwonderd vroeg hij: waare- om? „ Wel,” was mijn antwoord, „alle inwoners vap’ het Rijk hebben die wet niet in handen, en, al hadden zij dezelve, er zijd er ‘onder hen, die het Nederduitsch: niet verftaán; — velen kunnen ook niet lezen, en, hetgeen zij al Iezen, ook niet begrijpen. Daarbij, de’ wet lezende, blijkt mij niet, dat de Koning zelf alles’ artikel voor artikel hetft gefchreven’, of gedicteerd aan: den Minister.’ Er ftaat ook niet, dat Zijne Majesteit’ het zich heeft laten voorlezen, om, te zien, of zijne meening wel goed getroffen zij. Ook is er geene lijst’ bijgevoegd ; ttit hoeveel artikels, woorden en lettergre- pende wet, en hetgeen vooral daarin belangrijk is, bes fan da Je Wa A MULLER, ftaan moet ; hetgeen ik vooral noodig houde, omdat ef. hier en daar wel iets in voorkomt , dat van zelve fpreekt „ of dat ik begrijp van minder belang te zijn, Aan het flot flaat oòk niet: dit is nu alles, wat Zijne Majesteit ome trent deze zaak bepaalt en beveelt. De Koning heeft apk niet gezorgd , dat deze wet, onder zijn opzigt, in- alle talen is gefteld , noch ook, voor het minst, een zee’ ker kenteeken aangewezen , waardoor hij, die geen Hol Jandsch verftaat, van het rigtige der overzerting kan ze- ker zijn. Eindelijk kan ik het origineel handfchrift niet ` inzien; en de Koning zegt ‘ook niet , dat en waar het zal bewaard worden, opdat men het, bij twijfel aan ver- valfching of drukfout, kunne raadplegen. Ook lees ik wel, dat deze wet moet gepubliceerd en geaffigeerd , waar niet, dat zij befchreven , gedrukt en gelezen moet worden. ‘Redenen, waarom ik meen , dat, hetgeen gij mij daar in handen geeft geenszins het voldoend , best en eenig veilig middel is, om mij den wil des Konings te doen weten. Ik houde Zijne Majesteit voor -te vera ftandig, te magtig en te goed, dan dat hij geenen ande- ren kengrond van zijnen wil aan zijne onderdanen zou geven.” — Mijn vriend trok de fchouders op, en, mij met medelijden aanziende, meenende dat ik niet wel bij mijne zinnen was, gaf hij zijne gronden niet op , waar- om hij meende, dat de Koninklijke wet voldoende en alleen voldoende was, welke ik anders eens even kort en bondig zou. hebben omvergeftooten, ‘als de Eerw. MULLER, in deze Leerrede, het Grondbeginfel der | Protestantfche Kerk omverftoot. Daár nu gezegde ‘vriend een Roomsch-katholijk is, en met deze Leerrede (geheel op die leest gefchoeid) zeer hoog loopt, ben ik grootelijks geregtigd, op mijne beurt de fchouders op. te trekken, en te twijfelen, of het bij hem in de bo- venfte verdieping wel volkomen rigtig is. — Ziet daar het berigt van den man, wien de Redactie dit ftukje ter beoordeeling zond ! Men moet echter den Eerw. MULLER het regt doen van te zeggen, dat hij in zijne redenering voet bij ftuk houdt , LEERREDE. - 65 houdt , en dat-geheel zijne Lieerrede den toon-heeft van tefcheidenbeid en liefde. Hij kenmerkt zich hier als een achtingwäardig en verlicht Geestelijke , de gevoe- lens zijner. Kerke toegedaan , en gematigd in zijne denk- en handelwijze jegens änderen. Hij acht vot den Bijbel log; hij vervult ook bij zijne Gemeente de behoefte an onderwijs en verklaring 4 ja mis/chiên ; zegt hij , vin= wij in.den. Bijbel ALLES., wat wij naadsakelijk we~ téh moeteh ons zalig te kunnen worden , wanneer wij alles dezen „ wanneer wij alles. verfflagn kunnen, wat wij lezen, En de waardige Geestelijke verblijdt zich daarom- zeer over. de verfpreiding ‘van des Bijbel in. allerlei talen., enz. Met zulk eener: man is alzoo te: fpéeken En te handelen, naar het fcHfijnt. Maar wat is dan'toch. hier het verfchil tus- fchen hem en den Protestant ? ‘Is (hij misfchien in den ‘waan: dat wij het mensch, dat nlet: lezen of denken kan, verklaren met eenen Bijbel geholpen te: zijn? dat wij redes en handleiding „ten onderrigt wegwerpen ? Of is het zijn gevoelen, dat geheel. geene Goddelijke open- bering.:magelijk, immers voldoende is? Het laatfte wil hij veoral niets, En; voor bet overige , zullen wij er wel achter komen g % mans volgende Leerrede is reede op de- pẹrts, waarin hij een middel zal aanwijzen , het- welk. den ‘toets der. rede en, openbaring kan doorftaan, en hetwelk, te eenemale voldoend en gerust{tellend js. Wij zullen nietnglalen ‘van die aanwijzing verllag te doen ; zoodra ens.dezelve:ter hand .komt. Inmiddels mogen -wij\dns. maar , zoo: goed en zoo kwaad wij kun- gen ,: met-den ‘Bijbel behelpen, waarin. toch, naar ’s mans eigen gevoel, misfchian. alles is „ wat: wij behoe. ven, z09:wij maar dezen en verflaan kunnen. : Wij zuk len. daartoe -ong best doen ,:en on$:dagelijks oefenen s daxrvan door het tegenwoordig. betoog: „De Bijbel al- leen is NiET Za de.-Bijbel alleen KAN NIET ZIJN, de kérm bron der. geopenbaarde’ waórheden des Christendams , 2 juist niet grootelijks afgifthrikt, f “a Fia 3 k ay <a 4 te ai Ca © « ) RORKDESCH. 1818, NO, 2. B Ge 66 N. C. VAN KÁMPEN Ge/chiëderts \yan de Franfthe: Heer fehappij in Europa; „door N. c, vA N KAMPEN, Tide Deel, Tè *s Gra: Pier ve k u i ET BE ', y Ri W, ï airen: ket geene: hainbarik e werpen ‚op ons, als openbare:bevordedldars det. uitkomen de o efeheifvel rustende belangrijke en verdienstelijke werken y zou veel mogelijk ; regt te doen. Dirinw kan op velerlei wijzer gefChreden : door algemeenen:en hoogen lof te geven,:daor het betoog,van dien lof, door’ ganháe tingen van. treffende: gedeelten, en:wat dies“ meer zij. Maar , fer: aanzien vad volgende deelen , vooral bij eenè gefchiedenis ; is hij, die -nog ‘twijfelt … of ;hif-sich het bedoelde werk al-dan ‘miet zal aanfchaffen , welligt het uiternieuwsgierigst ‘naar den: inhoud, naar de st der medr of mia betangrijkpiaaken,' die er voorkomen. En, hoe onbedriidend , dus „ deze:arbeid Tchijnen moge; zóo beginnen wij:met het miefchrijven der-opfchfüften ven elk hoefdftuk , waarin de fchriver zelf mat geacht wor- den, het bedoelde op de: kortite.en naanwkeùwtigfte wije dete hebben opgegeven. $. Frankrijk’ s.-tedesvirdragen amet Pruisfèn Nederland, Toskane en -` wije, IL. Bin- nenlandíchie zaken van Frankrijk, tot o: samwbinding der “Conventie, Eerfté verfchijning:van N A NOLCEON BÓONAPARTE:. HI. Oorlogsgebeurtenisfen in :1795 ter zee én te lande. Verdeeling vèn Roden, Iniĳjving san België, IV. Eerfte veldtógt van BUONAPARTE iv. Zealië: (1796.3 W. Veldtogt van Íz796-aam den Rijs, Dader van den Aartshertog KAREL. ‘Terugsegt van MOREAU, VI Oorlopteriaso, VWerboud van, rauk- rijk en Spanje: Oadetlmtdelingen met. Engelund: Nih Binnénlandfehe gebenrrenialkn in. Frankrijk. Eerie- bè ginfelen der Bataaffche, Republiek, tor de inlevering van het eerfte plan van Conftigttie, in Nav. 17596. VIL Veldtogt van 1797 tegen den Paus en Oostenrijk, Vredes- preliminairen te Leoben. Bemagtiging van Venetie en -3 . ROTE 27 Ca er a , GESCHIEDENIS DER FRANSCHE HEERSCHAPPIJ. 67 Geriva. TX. Inwendige toeftand der Prän/che en Bataaf- fete Republieken in 1797. Omwenteling van den 4 Sep- tember.: Verwerping der Nederlándfche Confticuties Scheiding der eerfte Nationale Vergadering, X. Zeezá- ken, ’ Overwinningen der Brittén bij kaap St. Vincent en Kanperdin. ' Mislukte vredehandel te Rijsfel. Vrede, tè Campo - Formio. oe “Dus ziet elk, met cen’ oogopflag, koe vol dit tweede deel wederom is van de belangrijk{te onderwerpen —. den toeftárid der groote Republiek ïn dert túsfchentijd van’ wòedende vrijheidskoofts en ftille nederlegging’ dès’ hoofds ‘Yn“den fchoot eens volflagen despoots, metalle de - fchokkeri en afwisfelingen en overgangen, aan dién toeftand verbonden; terwijl echter’ dát gefchokté, on beftendiec, ten val neigérde ftaarstlgchaarn naar buiten de: grootitc kracht en glotie bleef teh ‘toon fpreijlen = de ‘belangrijke wedftrijd tusfehen twep cdele heldetì „ Hertog KAREL En MOREAU, aan den Rijn, met diën, beroenrden terugtogt van laatstgenoemden , welke hem- zelven “tot geene mindere eer verftrékt ” dan’ den, māti; die hem daartoe noopte — de opkoinst en vorming vai tenen ‘anderen krijgsman , hélaas bérogmder dan zij bet. den, doch met den ritet. van: edel ‘gewis door nikmiakd, befteripeld;, die de menfchėtijkheid op € echigen prijs felt — den gang der revofntfe Sh ons eigen vaderland — en’ eindelijk ‘de trapswijze uitbreiding der Briifche zeemo-” geodheid „ met de iaitite tbiptrekkingen onzer krächit, en luister ‘op hetzelfde element. 'Indetdaad', Wij hebben’ deze eri vele andere” gewiktige Zaken ‘mét ae úiterfte’ be- langfteHiny gelezefr, De Heet VAR KAMPEN vers’ fpreidt even peel tidht dte” gloed í over de ondeffcheiderie: tafereelen. Zijne behandeling van ftaätzäkeft is wijsgeċ-e ig, van krijgszaken'klaaf „ Weelomvattend. én fnel, Fet ewé wisfelt het andere behoorÀ}k af, En alles vormt zieh ‘tot een wel zatneujhmgend geheel, zonder onder- linge verwatring. De De tif is los en aafietiaaúi\In één woord „ wij ‘kunnen al deti dof blijven: geven’, welken. Wij vj den eerften aanleg: dos werks’ daaraan hebben z E 4 tog. ` 68 Ne GeVANKAMPEN toegekend. Wij mogen dien zelfs vermeerderen. Hetzij dit aan de zaken, of aan den man zij toe te fchrijven „ die door bedaarde ‘en gegronde aanmerkingen van eene. mate van geestdrijvende ingenomenheid met zekere par- tij is teruggebragt , wij hebben veel minder, aanftoot ge- vonden van die eenzijdigheid en driftige feherpheid wel- ke anderen , met ons,in het eerfte deel op fommige plaat- fen meenden op te merken. Deze is geene kleine winst voor de waardij des werks. Hartelijk verheugen wij ons in dezelve. Met genoegen lazen wij aanmerkingen op de verdeeling van Polen, op het gedrag der Engelfchen en andere zaken, die: VAN KAMPEN '’s werk vertrou- wer moeten bijzetten in het oog van elken onpartijdi=, gen befchouwer der menfchelijke zaken. Daarentegen ` wil hij zelfs BUONAPARTE regt doen; en doet hem misfchien meer ‚dan regt, wat zijne oorfpronkelijke i ine borst betreft. Grootelijks komt den fchrijver deze ge~. matigdheid te ffade.bij de uiteenzetting onzer. eigene lotgevallen en ftaatkundige, „harrewarrerijen in het hier gefchetfte tijdperk. OF. hij, overigens , de gezamenlijke. bemoeijingen en onderlinge woelingen der zoogenaamde Patriotten reeds volkomen. billijk beoordselt — dit wil- len wij niet beflisten. De zaak is, inderdaad, ten uiter- fte móeijelijk:- het vooroordeel tegen den naam alleen van heethoofd en drijver is, niet zonder grond, zeer. grôot: de losgelatene bartstogten warren de- zaken in zulke omwentelingstijden op, cene zeldzame wijze door- Een; ED alware het maar alleen, de weinige. ruimte, welke. VAN KAMPEN; als agn. een. ondergefchikt deel; aan onze ftaatsftormen heeft kunnen toeftaan, zoo is dit genoeg om ‘het tafereel.onvolkamen te laten.. Wij. hebben, gelijk van zelve. preekt, ‚geene gelegenheid, hem, zelfs in. het algemeen, van. flap tot flap te val. gen, ten einde ieder geftelde aan ‚de waarheid te,taet-, fen. Wanneer flechts, blijkt , dat een historiefchrijver. opregt , ijverig in zijn ‘onderzoek, gezond en helder in zijne begrippen, én wél toegerust. is „met de noodige bouwltoftên en hulpmiddelen. tot zijn verhaal, dan IDO» gen GESCHIEDENIS DER FRANSCHE' HEERSCHAPPIJ. 69 gen wij den weetgierigen. gerusteliĳjk tot hem verwijzen. En dit getuigenis mag opzen werkzamen en verdientte- Iyken landgenoot niet onthouden worden. Wij vleijen ons, dat zine gefchiedenis een der beste ftukken over te groote tijdvak der, revolutie en derzelver gevolgen zl worden. En,komen wij dan ook wat later ‚dan onze Duitfche naburen, met goede toelichtingen der waarlijk duistere ' en bijna onbegrijpelijke‘ zaken, dat we zoo veel te wisfer komen! Wij wenfchen den fchrijver s bij voortgang, alle aanmoediging. Reize naar Indië, Ceylon, de Roode Zee, Abysfinië en Egypte, in de jaren 1802 tot 1806, naar het Engelsch van den Burggraaf GEORGE VALEN- | TIA. Met Platen. Ilde Deel, Te Haarlem, bij F: Bohn. 1817. Zn gr. 8yo. VI en 356 Blf 3-i5-t Nax mate'deze Reisbefchrijving verder komt , wint zij in belangrijkheid. In dit tweede Deel vindt men eene menigte zeer merkwaardige. bijzonderheden , vooral om- trenet het beftuur der. Engelfehen in Indië. Het omvat de reize des Schrijvers. van Colombo naar Madras „en vandaar, dwars door het Indi/èhe Schiereiland en over de hooge Gauts , naar My/ore , — vervolgens de zeevaart van Mangalore.naar Mocha , op de zoo weinig bekende wateren der Roode Zee, nair Mesfoudh, vanwaar de Schrijver verder op naar Egypte meende door te drin- gen, en dus de westkust der Roode Zee op te nemen doch. een dwarsdrijvend Zeekapitein. zijner éigene Natie belette. hem: in dit voornemen. Hij keerde dus, na flechts tot. voor: de poorten van Abysfinië geweest te zijn, naar Indië terug, bezocht Bombay , Pounah in het land der Maratten,en geeft ons ten flotte van dit Deel eene befchrijving van de hoogstbelangrijke eilanden Sa/- jitte en Zlephanta,die echter zeer kort en oppervlakkig is, en waarbij hij zich meest op NIEBUHR beroept. E3 De L De Ed. Lord, hoewel in dit Deel Zop wel, als: in het vorige, wat veel van zijn’ eigen’ dierbaren perfoou Sprekende, en ons ook zijn misnoegen niet verzwijgen- de, wanneer een Aumildas (Gouverneur) van zeker. die ftrikt zijne pantoffels niet voor hem uittrok, af een te klein gefchenk aan vruchten gaf, (waarvoor de ongeluke kige ook afgezet werd, zie bl. 119 verg. met 164} geeft echter ook teyens. zeer. fchatbare berigten over den nieuwften , vooral Îtaatkundigen, toeftand: van Jndië, en de handelwijze der Engelfchen aldaar. — Reeds:in het eerfte Deel hebben wij daarvan ftaaltjes gezien ; Aier verdringen de proeven van geweld en overheerfching door de Brisfche O. I. Compagnie gepleegd; elkandèr bijna in het eerfte gedeelte des werks,en worden naau- welijks door de fcheepvaart naar de Roode Zee afgebro- ken , om ons op nieuw in het land der Maratten te toee ven. Wij hebben in onze vroegere beaordeeling reeds doen opmerken, dat het getuigenis van eenen man als Lord vALENTIA van het hoogfte gewigt is, omdat hij dé handelwijze zijner vaderlandfche handels maat fchap- pü iw-bet allervbordeeligtte licht zoekt te plaatfen. En nu lette men óp de volgende:daadzaken:, door hem ge- boekt: De Banah van Ramiferam , die zijne /chatting niet -naâuwkeurig opbragt „(waardoor was hij die aan de Compagnie verfchuldigd?) en die, let wel! den naam had, van een’ fchat in aarden potten onder den grond te bezitten, werd beoorloogd , onttraond , en als ftaats- gevangene te Madras gehouden. Zijne zuster, daarop in het bewind gefteld, moet nu twee darde -gedeelten van de zuivere opbrengst van- haar land aan de Com- pagnie betalen, en. bet overfchat ì$ meer dan toereci- kend, om -baar òp cenen luisterrijken voet te doen le- ven. (Ongetwijfeld! Dus gaf NAPOLEON. ook rijke jaargelden aan r&RDINAND VH en den Paus. —) Nog veel fchandelijker. is. het gedrag omtrent de Rad- jahs van Tanjóre (Ul.'44, 45.) Berst weigert de albe- fchikkende M aat{cha ppij de wettigheid der adaptie zoans- aanneming) van BERFAGY doos TULJAGY teen i ken- REIZE NAAK INDIË, ENZ. rás kennen , en verheft dem broeder. des laatstgenoemden, (dien men zekerlijk gemakkelijk onder de knie dacht.te krijgen) zot Koning. Doch ook .deze deed. zich eeniger- mate gelde, en weigerde eindelijk een verdrag, waar- Walle burgerlijke en krigsmägt over Tanjore in handen der Engelfchen werd gefteld. Nu kwamen de Magtheb- bers op bunne vorige :beflisfing tetug, en. 