Beschryving van's Graven-hage
Wat nu bekngt liet gebouw van liet kloofter zelf, daar de kerk haaren naam van draagt ; daar van is ons tot nog toe geen net be- fcheid bejegent. Het 2.elve flond agter de kerk ten noorden , en was al vry cen groot en uitgeitrekt gebouw , hebbende verders ten noorden tot aan denDenheweg cencn Ichoonen l^oomgaard of tuin tot vermaak en gerief van de Kloolterlingen , en 't land daarom been behoorde ook aan 't kloofter. Jn 't zclve vvierden in voorige tyden bewaarc ^s Lands Privilegien, Ocla'oyen, Chartres en brieven, de- welke de Staten van Holland van tyd tot tyd van de Graaven had- den verkregen , leggefide in bellote kiikn ; waarby daarna ook ge- voegt wierden de rekeningen van de hyzondere ontfangers van 'sLands gemeene middelen en omllagen, mitsgaders de ftukken en documenten daar toe dienende, dog in een andere kift, daar toe op fpeciale ordre van de gefll: Staten volgens refolutie van den 9 julii 1545 (/.'} gemaaktj waar van 's Lands Advocaat de lleutel on- der hem moelle houden. Tot ( ZO Tot bewyS ^tfllcn \^y alhier bybrcngen 't gcen dnar van in de Regifters vifli WoHsnd aangetekcnc werd gcvondcn , zoo als het zclvc door den Advocaat van den Lande in der tyd y Hcer Adriaan "van der Goes ., is gehoudcn: „ den 5* „ Julii 1 54)- hebben tot mynen Iniyfc geweeft , de Heere van Alkmadc , Heyman yldriaciifz. en Ha) c I) van den Eyndc, my belaftcnde dat ik een kill foudc doen maken, ommc daar in te fcggen dc rekeningen en ftukken van de particuliere ontfangers van de twee thienden , dewelke ik ook ten zelven dage van het Hof tot mvnen huyfe hcbbe doen halcn , en die te doen llcllen in 't kloorter in den Hage by de andere kiflen van den Lande en den fleutel daar van onder my te houden. Den 10 Julii i f4f hebbe ik met Mrs. Huygh van den Eynde en Jacob Je A//7r/(? volgcnde onfe Commifllc, gevvceft in het Kloofter, by ons wefende de Heer Abel van CoIJlei., om tc zicn na de Privilegien van het Land van Hol- land en die by Inventaris tc ftellcn, na door gefogt hebbende alle de kiften en Treforien , en hebben geen gcvondcn. Den 0 Augufti i f 4f . hebbe ik rapport gedaan nopende de befoigncs \'an Mr. Iliiyg van den Eynde , Mr. Jacol> de Mil- de en my gedaan, in het vifiteren van de Privilegien, te weten, dat wy in het kloofter geen Privilegien met alien gevonden hadden , ende dat onder my gc- vondcn waren de Privilegien, Oftroycn en Mandamenten, volgende de me- morie by my daar van gemaakt, die zecr weinig waren > ende dat v/y ons la- ten dunken, dat de originclen van 's Lands Privilegien onder de groote fteden, _ Rekcnkamcr , Regifter-kamer , Giiffie van Holland ofte de Chartres van de „ Keyferlykc Mejefteit moeftcn ruftenj dat wy ook bevonden hebben diverfche „ brieven van vcrzekcrtheyt van de Keyzerlyke Majefteit daar by zyne Majefteit 5, beloofc het Land tc vryen van diverfche rcnten, enz. Op welk rapport, naar voor- 5» 5» J> VAN 's GRA VEN-HAGE. VII. Hoo FT ST. 391 Tot bewaring van dcze kiftcn hadden de Predikheeren de Staten eene kamer in 't klooilcr ingeruimt. Alaar dcwyl deze kamer te klein en 00k niet bequaam genoeg was tot berginge van alle 'sLands papieren, die dagelyks vermeerderden , en 00k teffens tot het hou- den voorgnande communicatie, dc Staten gcrcfolvcert hebbcn, dat de ftedcn cerft zullen onderzoekcn war Privilegien zy ondcr hen hebbcn en daar van copic ne- „ men; ende wcs aldaav niet ge\ onden en werd , dat als dan het zelve gczogt lal weidcn onder de Rekenkamer, Regifrcrkamer, Griffie en Chartrcs, en gere- couvrecrt zyndc, wes men van dien ial konncn gekrygen, als dan van dezelve by ordine ecn Regiller gemaakt (ill werden in franchyne, 'c welk ruften fal on- der den Advocaet, van welk Regilter elke Ikde een inventaris gelevert fal wer- den J ende als dan voorts geordonneert lal werden , waar men de Originelen van defelve Privilegien zal Icggen ofte in een kiile daer drie ofte vier fleutels toe wefcn (Lillen, ofte in ecnige van de ftedcn. Den 14 November 1 548 is op hec aangeven van die van Delf, eendraagcelyk gcreiblveert , dat elke ftede van de Privilegien van dc Landen onder haar wcfende, copie Ibude doen maken en de- felve doen levercn in handen van den Advocaat, Huygh -van den Eynde en de M'tlde, om by hcnl. dezelve gercgiftreert te raogen werden , ende het zelve Regiiler gclcgt te werden in een kilte, die in het kloofter ofte elders, daar men het ordonncren zoude , geftelt fal werden , en dat de Advocaet daar toe een kilte zoude doen maken. Voorts hebbcn de Staten den 28 April i^fo.den Advocaet gelaft, nog ecn kleyner en fterker kifte te doen maken met fes fleu- telen, om 's Lands Privilegien in te Icgen na 't fatfocn van een kifte , die Pieter Jacobsz hem vertoonen zoude, en dat de kifte, die nu gemaakt is , men foude mogen bewaren tot andere 's Lands afrairen. Den 2 April iff^ is de Advo- caet gcreyft na Delft, en hccft aldaer by aftiftentie van den Sccretaris A. van Leyden uitgetekent zckcie Privilegien , die 't gemccne Land concerneren tot negen en twintig toe in getale, daer van de voorfz. CommifTaris met den eerf- ten acngenomen heeft copie te doen maken tot behoef van 't Land. Den ip April 1 f 5 5. is de voorn. Mr. Jelbrecht van Loo^ wefcndc onder zyncn fchoonvader, mitsgadcrs alle andere ftucken auchcntycq of niet authentycq 't gemecne Land van Holland touche- rende. Verdcis is ^cn 2.6. April daaraanvolgcnde gerefolveert, dat de Advocaet zal recouvrcrcn alle de Rcgilicrs , Bricven en Munimcntcn, de Staten van den Lande van Holland aengacnde, die onder de erfgenamen van wylen Mrs. Ael- brecht van L')0 , Frans van Coebclcn jicrt van der Goes , zyn beruftende, en de- zelve ontfangcndc daar van maken Inventaris, en die de Staten vertoonen , de- welke de voorfz. Advocaet ondcr hem fal hoiiden, om van dien verzogt zyn- de een ygelyk te levercn copie. Dirk Coebel van der Loo is by relblutie van den 14 en i f December i f 60 toegevoegt een wanbais van Satyn ofte twaalf ponden daar voor , mids dat hy de Staten levercn fal alle de Regiftrcren ofte Memorialcn by zyn vadcr Mr. Frans Cnebel zaliger gcdagteniffc , in zyncn leven advocaet van den Lande, mitsgadcrs alle andere ftukken de Staten toekomende, onder hem beruftcnJe. Eindelyk wicrd den 21 Mei 1 5 f6 by de Gcdeputeerden cendragtelvk gerefolveert, dat ten einde de Privilegien in tyden van oorloge en anders te bet bewaert fouden mogen zyn , men dezelve in een van de bcfloten ftedcn foude doen bewaren , ter plaecfe daer dezelve ftedcn hare Privilegien en andere fecrete bewaren, mits makende een Trefoor in de muiir met )fcie deu- ren, en dat die van Delft en Leyden daer toe na een bequame plaetfe zoudcn doen zien, het welk fy aangenomcn hebbcn, om daarvan op de naafte Vcrga- l, deringc rapport tc doen. Op wat tyd, nu 's Lands Privilegien en andere ftuk- ken van' hier na de eerftgemelde ftad zyn ovcrgcbragr, hebbcn wy niet konncn ont- 3» 55 35 55 '» 35 35 J» »5 »5 »i 35 33 55 55 51 In den jaare noj; een andere kamer ten dienfte van de Staten aldaar ge- bouwt. 39X B E S C II R Y V I N G den van hunne particuliere byeenkomlkn en vcrgaderingen , befloo- ten de Staten in dsn jaare 155-6 nog eene andere kamer tot Jiun be- hoef in 't klooftcr te doen bereiden , en commicteerden ten dien einde by refolutie van den 19 Mei deszelven jaars Mr. ^reitt Coebel^ ontfangcr van 't gcmeene Land, ncvcns Pieter Bnijfclaer^ om toe- zigc tehebben en ContrcroUeur tc wcfen van hec werk (/}. „ Maar „ alzoo de plaatzc in 't kloollcr die verkoren was , omme een ka- 3, mer te maken, omme daarinne te leggen des gemeenc Lands re- 3, keningen, de verificaLien daar op dienende en anders, overmids 35 de laagte en onbequaamheid van dien, volgend' zeker concept 5, daar van by gcfclirifte gellelt, ende Gedeputcerden van de zes 35 groote Steden overgezondcn, daar toe niet bequaam geoordeelt „ wierd5 belloot men' in 't zelve kloofter te zicn na een andere be- 3, quamc plaatze , die gemaakt was 5 of indien 't nood is , daarmen 35 een nieuwe kamer zoude mogen maken ; en wierden duar toe 35 gecommitteert Jacob van der 'Duhi , Mr. Lamhrecht Jacohfz en 3, Jan Dirkfz Y Hoen Burgemeefter , die op de naafte Vergaderinge 3, daar van 00k rapport doen zouden {k). En dewyl in 't kloo- fler geen bequaam vertrek wierd gevonden , kogten de Staten in den jaare 1$$^- van de Predikaaren een lluk erfs, Jeggende aan 't kloo- fter, voor de fomme van tvveehondert vyfcnczeventig gulden en -zes gulden tot een recreatie mor de Conventiialen ( /) , waar op zy eene nieuwe kamer deden timmeren {m)-, en dezclve met een Icha- lie of leyen-dak dekken (//) en voorts een gUntinge maken van bout in ontdekken. Maar dat ze te Delft gcduurcnde den Spaanfchen Oorlog bewaait 2yn geworden , blykt onder anderen 00k uit de volgende regillratie van den 19 April ifSy. (;■) Zie Refolutie van den 19 IVlci I5f6. {k) Volgcns Refolutie van den 11 Mei ijftf. (I) Zie Refolutie van den 13 Junii if^fJ. „ waar by de Staten Ordonnantic „ palTeerden voor 't Convent van de Prcdikaren in den Hage , van twee hondcrc 5, vyf en tzeventig gulden, uit zake van zekere erve, by henl. de voorfz. Staten „ verkogt na vermogcn van den contrafte daar van zynde, mitsgaders nog fcs „ gulden voor een recreatie voor de Conventualen, enz. {m) Volgens Refolutie van den 4 Mei i f ^7. .(«) „ Den if. September iffS. hebben dc Gedcputecrden geordonnecrc, dat de VAN 'sGRAVEN-HAGE. VII. Hooftst. 393 /// de gang voor de kamer-, ten einde dezelve fecreter zoude mogen wt- zen. Deze kamer voltrokken en in ftaat zynde gebragt, „ com- ,5 mitteerden de Staten den Heer <va!i der Diiiii) Coebel en den Ad- 5, vocaeCj om de rekeningen en papieren, wezende in de kiften, en 35 andere Privilegien en ftukken van het gemeene Land , in ordre 55 te leggen in de groote kafle in des gemeene Lands kamer en daav- 35 A an behoorlyke inventaris te maken ; en ordonneerden verders , 55 dat een van de fleutelen van de deur van de kamer altoos zoude ,5 wezcn in lianden van den Heere van Sprange, en de andere in 5, handcn van 's Lands Advocaat, en zoo wanneer een van hen bei- 55 de uitgereill zoude zyn 5 zoude zyn ileutcl laten in handen van den J, Heere van ^jjeudelft of in zyne afwezentheid 5 in handen van den J, Ontfanger Coebel-^ dat nog gelyke twee fleutelen van de voorfz 55 deure gemaekc fouden werden 5 claarvan de eene zouden beruften 55 onder die van Delft en de andere onder die van Leiden 5 om in- 55 gcvalle een van de voorfz twee fleutelen, wezende onder den 5, Heere van Sprange en den Advocaat, verlorcn waren, dezelve 55 aldaar v eder te mogcn rccouvrercn ( 0 ). ,5 Niemand van de Staten mogte daar toe of inne acces hebben, dan 9) ter prefentie van t\\ ee daar toe te deputeeren , die ook de be- 55 waaringe van de ilcutelen zouden hebben ; ook mogte de eene 35 zonder den anderen geen openinge van dezelve kamer doen , en 3} zouden ten dien einde beide de iloten van de yjere deiiren altyd 5) werden gehouden gefloten , en de lleutclen vvezen en blyven, de eene ,t inhande van den Heere van ^(fe fide/ ft ofte in fyne abfentie, van den ), Heere van Spfange , refiderende alhier in den Hage , en de andere „ inhanden van de Regeerders van Delft; des zouden die van Delft Bbb den „ de kamer van de Staten, die in 't kloofter gemaakt is, gedekc zal werden met ,, Couveidak, niet tegenftaande de tegenwoordige dierte van de Icyen, daar door „ dc voorfz. kamer by advys van Dirk Jorifz van Delf zekeren tyd ongcdckt gc- 3y bleven is; cnz. (0) Zie Refolutie f . Maart if 60. 394 BESCHRYVING J, den eenen contra-ileutel , daar van zy de bewaamilfe hadden , „ overleveren in handen van de Regeerders van Haarlem (/))• De „ Staten mogten ten alien tyden ( des nood zynde ) in dc voorf/^. „ kamer gaan en dezelve weder te fluiten. Door W"y moeten ter dezer plaatze aanmerken , dat gelyk de Vergade- Tvien de ringcnj welke alhier gehouden wierden, verfcheiden waren van die Staten gggne, die wegens de Landsheeren belchreven wierden , en door- aih[er * gaans Bagvaarden genoemt wierden ; zoo ook de geftalte en be- wierden fchryvinge der zelve van den anderen verfchilden. Want de dag- befchre- luaavden wegens den Prince gefchiedden door den Stadhouder en het ein" Raden van den Hove , en de brieven van befchry vinge wierden af- dewaar- gevaardigt door den Grilfier. De voorftellen aldaar wierden gedaan ^°c- door den Stadhouder , of by deszelfs afwezen door den Prefident of eerften Raad. En. dezelve vergaderingen wierden gehouden op zoda- nige plaatzen als by den Hove .wierden verkozen. De andere verga- deringen } welke gehouden wierden in 't voorfz. Kloofter , befchre- ven de Advocaat en de Ontfanger des Lands {(]'). En het einde waar toe zy vergaderden , beftond voornamentlyk in het verrigten en vokrekken van zaaken, welke in de groote of principale vergaderingen, by den Prince van den Lande of zynen Stadhouder en Rade van Holland befchreven , bedoten en gerefol- veert waren (r) ; als mede in het opnemen en fluiten van de reke- ningen van de Ontfangers ( j ) ; het aanhooren van doleantien , en verders zodanige andere diergelyke zaken het gemeene Land beroe- Ditregt rende, die eenige accekratie of ijorderinge beboefden , daarop genomeu htnm- 'i^^s rapport op de voorgaande dagvaart {t). Dit regt van eige of derhand IVU- bewift. (p) Refolutie f November 1564. Iq) Den 30 November I5<J4. „ Is mede gerefolveert , dat de Advocaet en „ Ontflinger van de Staten zullen tot alien tyden doen befchryven de voorfz. ,, Staten in alle lopende fxeken , proceflen ofte andere diergelyke aangaende , die ,, occurrcren fullen fonder alfulke befchryvinge te doen doen by den Griffier van „ Holland, omme alfulke fupcrflue koflen van mifliven en Boden-loon , die ter „ caufe en ook onder dexel van dien andeis gefchieden , te verhoeden , zulks als „ t'andere tyde ook by de Staten gerefolveert is. (r) Zie daar van in 't brede Refolutie van den z6 September if 65:. (s) Zie Refolutie 10 Julii if45, en den 5 Aueufti ifff. „ Zyn in 't Kloofter „ in den Hage gehoort de rckeningen van de Colle6leurs van den impoft van de ,, {ieden van Oudewatcr ^ Schoonhoveriy JVoerden^ Dordrecht^ Enkhuyzen , Mederi' „ blik^ Gornichentf Heusden^ Hoorn^ Alkmaar ^ Geertruidenberge , Monnikendam, ,, Edain , Amfterdam , IVcesp , Muydcn , Naerden , Gouda , Rotterdam , Delf , „ Hage^ Ley den en Haerlem; cndc is bevonden alle den impoft fuiver uit te bren- „ gen de fomme van agtien duyfent vyf hondert zeven en twintig ponden vy^ J, ichellingen cen denier; en zyn do Collefteurs van Schiedam en Heukelom^ over- „ mits hare rekcningen niet pcitinpnt waren gemaekt , weder thuis gezondcn , „ enz. Op den 21 April 155-5 Too hcbben de Staten van den Landen , -veygadeit „ zynde ten Convente van de Prcdikaren in den Huge, geordonneert den Ontfanger ,, Aernout Coebcl, televcrenMr. Pieter Bruynsz, pagter van den Impoft alhicr „ in den Hage , zckerc afte van de peylinge, enz : zie mede Reiblutie 1.2.5 „ en II Juny iffp. ( / ) Zie Refolutie van den 26 September i f 6f . waar by de Staten bcfluiten den Stadhouder aan te dienen de redenen waarom hen gepermittcrt is de dagvaarden te doen befchryven door den Advocaat en ont&nger in zaken 4if acecleratie beJmven. VAN 'sG R A V EN^H A G E. VII. Hooptst, I9f ivillige befchryvinge wierd hen in den jaare 1565- by Koning Thilip<r^ als Graave van Holland , betwilt. Wat vertoogen en remonftrantien daar tcgen aan de zyde van de Staten zoo aan de Gouvernante , Stad- houder als Kade van Holland zyn gcdaan en overgegeven , alhier te willen ophalen, zoude te lang en ook t'eenemaal buiten ons ooir- merk en beitek wczen. W'y zuUen alleen nog maar kortelyk aante- kenen, dat de Staten in den beginne van de troubeljaaren van hier na Delft weken, daar zy hunne vergaderingen den meeflen tyd ble« ven houden tot den jaare 15-77 , wanneer zy dan hier dan daar ver- gaderden, dog eindelyk van voomemens zynde gevvorden , om we- der hunnen zetel in den f iage te velligen , maar niet wetende waar hen bequamelyk ter neder te ftellen, committeerden zyby refolutie van den 28 Julii 1581 eenige, omme te bezigtigen bet kloo/ier der Pre- dikaren aldaar , ofhet zelve bequamelyk zonder groofe koflen van den Lande geapproprieert zoude mogen werden , omme de Staten aldaar te doen vergaderen ter plaatze alivaar te vooren de Reventers bebbett ge- ftaan. Dog na onderzoek bevonden werdende , dat deze plaatze niet dan met zwaare kolten daar toe konde werden bequaam ge- maakt, wierd dat voorltel afgekeurt. 5, In den jaare 15:76 hadden de Staten het Kloofler van de Predi- „ kaaren , te weten de huizinge en boomgaarden daar aan behooren- „ de 5 al in vryen eigendom gegunt en geaccordeert ten behoeve „ van 't St. Nikolaas Gailhuis binnen den ilage , en de kerke van „ dien tot behoef van den H. Geeft , Leprooshuis en Corpus van den Hage ; en dien volgende geordonneert te fchryven aan de Commiliariiren van zyne Excellentie, 't zelve onverkogt te laten, en voorts egeene geannoteerde huizen nogte Vrouwen Conventen aldaar te verkoopen , dan tot woonplaatzen , zonder tot eenigen „ tyd gedemolieert te worden. Isiet te min wierd in \ begin van 't jaar 1583 het kloofler voor 't grootfte gedeelte afgebroken , en de materialen daar van als hout, lleen j yzer , enz. by de htaten ver- kogt ('yJ5 hoewelkort daar aan by refolutie van den 27 April des- zelven jaars het verder af breken , vervoeren en diftribueren van de materialen verboden wierd ; blyvende overzulks alleen een klein gedeelte daar van overig , 't geen men heden nog in wezen ziet. Het zelve werd hewoont by Vrouwen , die om de vervolginge ter zaake van de religie, welke in den jaare 1685: in \'rankryk zyn be- gin nam , van tyd tot tyd van daar zyn geweken en haare toeviugt alhier hebben genomen. Langs de kerk van dit klooller loopt het alom bekende Voor- B b b z hout 1) » Wyked in de troebel- tyden na Delft. In dell Hage weder- kerende, com- initteren eenige om't kloofler te bczig- tigen em. \ Kloof, ter in ei- gendom gegeven aan *t St. NJ. koiaas Gaft- huis, en de kerke tot be- hoefvan denH Geeft. In lygj wierd 't kloofler afgebro- ken dog kortdaaf naweder geinter- diceert. 't Voof- hout 5> (1;) „ De Staten van Holland hebben verklaert en geaccordeert , dat Cornelh Ishrantsz y Oud - burgemccltcr en anderc Burgcmcclteren van den Hage, die eenige materialen van hout of rtcen, in t kloolter van de Predikaarcn alhier ge- kocht hebben, al eer d'intcrdiftic van eenig uytvoer en demolitie van materia- len van *t zelve Convent van wcgen de btaten voorn. is gcdaen, met goede kennis , dczelve materialen zullcn mogen , traniporteren en gcbruyken 't hac- ren behoeve, zonder dat nogtans eenige vordcr uytvoer of demolitie van mate- rialen uyt het voorfz. kloofter gcdaen zal worden, tot dat anders by de Staten „ daerin fal wezen voorfien en geordonneert. 5<,6 B E S C II K Y \' 1 N G door Keizer Karel ill den jaa- re 1536 beplaiH. Placca.-it f egen het fchen- den v.in de bo» men al- daar. hout, 't wclk Y^QVLQV Karel (iv } ontrent den jaare 1^36 met ecu dubbelde ry linde-boomcn tot dienft en vermaak van zig zelven , zync vafallen en onderzaatcn binnen de Vlekke van den Hage verkec- rende heeft doen bcpbntcn, en derh.ilven was zyne zorge voor de behoudcnis van de boomen zoo groot, dac hy al in den jaare 15-39 tegens de fchenders derzelve het volgende Placcaat dcde afkondigen. 3, /^nfen lievcn en bcminden die Stadhouder generacl d'ecrlle en „ vJ^ andere Luyden van onlen Kacdc in liollanc , Zeelant en Vrieslant, Saluyc en dileCtie, Allbe by voorige ordonnantie bevo- len es onlen Rentmeelter generael van NoorthoUant yaii Hanue- maiij te doen planten ende letten tot onlen koiten in 't Voorliout van onfer vlecke van den Hage ende voorts ftreckende totter Vi- verberch up twee zyden diverfche Lindeboomen tot den dienft en in recreatien van ons , onlen Vallalen en onderfaeten binnen 3, derfelver Vlecke converferende ; Knde ten eynde dac dezelve 3, boomen wel moegen walFchende blyven en onderJiouden werden , up dat de vagabonden , dronckers ofte quaetwillende die aldaer meer moegen coemen paileren en verkeeren, iien daer af mogen verhoeden om haer handen ende 't gebruyck van haeren quaden „ wille of wercken te bat daer van crecken ende geen reden en 55 moegen allegeren van ignorantie , S o e i s t , dat wy u ontbieden en bevelen by defen , dat gy terltondt defen angefien binnen on- fen voorfz. Vlecke van den Hage ende elders daer \ van noden vi^efen fal, doet vercondighen ende by openbair ediclc van onfen wegen fcerpelicken verbieden , dat nyemant wye hy fy , jonk noch out , gheeftelick of waerlick , ryck noch armen , hem en vervoerde in eenigher manieren de voorfz. Lindeboomen met meden , mit handen , bylen noch Iteenen of andere inftrumenten , hoe die genoempt zouden moghen wefen, te fcillen, te kerven, te breeken noch oick af te houden in 't geheel noch in 't deel, noch in geenre manieren fcadelick te wefen mit hoere beeften noch an- dersj verbiedende oick alien wagenaers en voerluyden, menfchen, hoy , coern , bier , barninge of eenigerhande goet voerende , hueren wech nyet te nemen midden deur de voorfz. nyeuwe lin- den, maer an d'een zyde of d'andere, ende dat zy oick den wech foo verre van den zelven linden leggen, dat die den zelven linden nyet fcadelicken en mach wefen ; Ende dit all op te peyne van XXV. VAN V GR A VEN-HAGE.- VILHooftst. 397 }, de dac eenige kindercn gedaen mochten hebben in contrarie van ., defen die te jonge waeien tot corredie tebringhen ofte geen goe- „ den en i^adden de verbuerde peyne aen tc verbaelcn , daer fulleii 5, die oudcrs voeren voldocn moeten ende de verbuerde peynen „ felf voldocn en bctaelcn ais of lyluyden mit hueren perfoene 't 55 felve alfulcs misbruykt en verbuert hadden. Ende cm dat dage- „ Hex veel vagabonden, ambochtsgefcUcn ende andere jonck enou- 5, de perfocnen hem vervorderen te Ipcelen mit colfllagen , oick te „ werpen met Itecncn om verre ende hoich over de Capelle , fale ,5 ende andcr huyien van defen onfen Hove mit bulfen of bogen „ fcietende , dclb'uerende en brekende alfoe die glaefen en dack van 55 den zelven Hove t'onfen grooten interelFen, verbieden daeromme, 5, dat nyemant wye hy fy jonck noch oudt , arme noch ryck , eedele 55 noch andere hen en vervorderen met eenighe fpeelen hoe die ge- 55 noempt mogen vvefen binnen onfcn opperhof van den Hage voorfz 55 buyten den huyfen te exerceren , noch mit eenige fteenen te wer- 5, pen 5 mit buflen of boegen te fchieten noch anders in geenre ma- 5, nieren , daer by onfen voorfz,. Hof en huyfen in dack , glaefen of ,5 anders foude moegen befcJiadigt worden opte peene en verbuerte 55 van den gheenen die des in gebreeken en culpabel fal bevonden 55 worden , te verbueren fyn opperfle cleet of anders arbitralick ge- ,5 corrigeert te wcrden na gelegentheyt der faecke en difcretie der 55 juftitie , procederendc en doende by onfen Procureur Generael 55 ofte Bailliu van den Hage ende anderen officieren dien 't behoeren 55 zal , procederen wel fcerpelick jegens den overtreders van defer 55 onfer Ordonnantie by den peenen en corredien voeren verhaelt 55 of andere daertoe beiioerende, in alle rigueur van juftitie fonder 55 eenich verdracht , gracie of fimulacie noch faveur in eeniger ma- 5, nieren 5 noch om wat redenen dattet wefen niochte ; Bevelende 55 voorts , dat gy defe onfe ordonnnantie , edift en verbot doet ver- 5, verHchen en vernyeuwen by openbaer publicatie ter plaetfen 35 voorfz. tot alien tyden alft van node wefen fal 5 ten eynde dat 5, nyemant des ignoratie en pretendere. Gegeven in onfen vlecke 55 van den Hage voorfz. "Wy zullen ons niet inlaaten om alhier een breede befchryving te doen van de gclielteniire van het Voorhout, of 00k op te halen , wat plaizier en vermaak d.ze plaats zoo aan hooge als lage perzoonen dagelyks verfjhaft ; vermits de Heer Conftantyn Huigens , in zyn leven Heere vanZuylichem,en na hem 00k de Heer Jacob van der Does het zelve op een cicrlyke en niet min geellige wyze in rym heb- ben verrigt. Allcen zullen wy'er kortelyk byvoegen, dat het Voor- hout rondom met zeer fchoone en aanzienelyke woonhuizen bezet is, waar onder verfcheide gevonden wcrden 5 die voor paleizen in andere Landen niet behoeven te wyken. Bbb 3 VIIL 3S>8 B E S C H R Y V I N G Be Nieuwe kcrk. By wien en wan- Beer ge- ftigt. Onkofte van den gan- fchen opbouw Geftalte van de Kerk. VIII. HOOFTSTUK. De Nieuwe kerk-, ivauneer en door ivien gefligt. Begrooting der on- kojicn vail den ganjchen opbouw. Gejialte -van de kerk. Cierlyk gefchildert orgel Graj-fchrift van den Prefident Pauw. Oude be- tiaming van den grand , waar op de kerk is gebouivt. Befchrjving van bet Nicuw Kerk-bof. D E NIEUWE KERK. E derde Hoofd-kerk, welke tans in den Hage gc- vonden werd , bekent met den naam van de Nieu- ive Kerk , is gelegen aan de weftzyde van het Jr pui > ter plaatze, of immers daarontrent, daar voor- heen het St. Jacobs Kapelleke geftaan heeft. De- ze kerke hebben de Heeren van de Societeit , ver- mits de andere kcrken door den grooten aanwafch en 't vermenigvuldigen der Ledemaaten {<z)j en ook wel inzonder- heid tot gemak en gerief van de daaromheen woonende burgers , in den jaare 1649. gedaan ftigten, en is na verloop van ruim zes jaa- ren voltrokken. De onkolkn van den ganfclien opbouw met den inkoop van den grond en huizen daarop I'taande , daaronder ook be- grepen het geftoelte en banken in dezelve, hebben bedragen de fomme van vier hondert een en veertig duizend zes hondert veer- tig guldens en zeven fluivers , zoo als ons uit de originele rekenin- gen , welke by den Heer Pieter Stalpert van der Jf^lele , ter zelver tyd Ontfanger van gemelde Societeit, daar van feparatelyk zyn ge- houden en overgelevert , is gebleken. Deze kerke, fchoon van geen buiten-gewoone grootte, is een voortreffelyk werk , zoo door derzelver geftalte , Ichikkinge en by- zondere bouw-wyze (Z*), en overzulks waardig van alle lieihebbers met een opmerkend en naauwkeurig oog belchouwt te werden. Men zoude met regt in twyffel mogen trekkenofzy rond, langwer- pig dan ovaal zy ; zynde dezelve zodanig gefchikt, dat ze voor het oog de laatllgemelde gedaante fchynt te vertoonen. Maar het merk- waardigl'te van alien beilaat hierinne, dat zy zonder een eenige py- laar of Iteunzel van binnen te hebben , al vry hoog is opgebouwt , zyn- de de daken met groote fchranderheid zodanig jegens elkanderen vervanqen, dat, onaapgezien geene pilaaren in de kerke werden gevonden , dezelve egter na \ gevoelen der Eouwkundigen haaren tyd {a) Het gctal der Ledemaaten was in dien tyd ontrent vier duizend. {b) Hoe zcldzaam deze wyze van ftign'ngezy, zoo vini men cgter hier en daar nog vooibeelden. Tc Brux of Brix, voor dezen genaamt Gucvin, een oude en ta- melyke Itad in Bohemc, gelegen in den Saltzer Kreits, twee mylen van Toplitz en tien vanPraas, aan de rivier dc Bila, is de groote of hcofdkcrke zonder pylaa- rcn zcer fraai cu konftig gcbouwc. V'ogten, Jetzle/^. Bohm. i>ag. Si. { A A-"--' '■-'-•"■' '■'"■J"".-./ i VAN 'sGK A V E N-H A G E. VIII. Hooftst. 35) Graf- fchrift van den tyd zoo wel als andere kerken met pilaaren voorzien zynde, zal kon- nen uithouwen en verduuren. De eei-rte fleen aan dit gebouw is den 13. Augufti des gemelden Wan- jaars 1649 g^Iegt door den Heere Reinier Paau, Ridder, Heer van "^^■'^0 ter Horll en Rhynenburg, Prefident in den HoogenRade in Holland, JeeTrft" die daarom 00k zyne grafplaats midden in deze kerk heeft verkoren, fteen daar hy in den 1676. in eenen hoogen ouderdom overleden zynde ^aaraan begraven is geworden , gelyk te zien is uit het volgende Epitaphium , " ^^^^^^ 't welk in den noordmuur boven het geftoelte van de Heeren van de Societeit op eenen alabaft-fteen uitgehouwen te vinden is. REGNERUS PAAU, EQUES , HURSTI AC RHENOBURGI DOMINUS, IN SUPREMO SENATU HOLLANDIiE, ZEELANDI.E AC Piefi- FRISI^ PR/ESES, ELEGIT SEPULCRUM SIBI ET SUIS ^^"' IN MEDITULLIO HUJUS TEMPLI : CUJUS PRIMUM "'"' LAPIDEM IPSE JECIT XXIII. AUGUSTI ANo. DOni. CID. ID. CXLIX. IN HOC CURARUM TERMING MORTALS DEPOSL TUM, TINCTUM RORE FAUST^ RESURRECTIO- NIS, EXPECTAT SUBSTANTIAM ET FORMAM NON PERITURAM : UT IMMORTALIS ANIMA IMMOR- TALEM INDUAT AMICTUM : tETERNAQUE PACE ET GAUDIO SIMUL FRUANTUR. OBIIT ANo. Dni. CID. ID- CLXXVL iETATIS SU^ LXXXIV. DEUS PAVIT. Het orgel , 't welk eenige jaaren na de bouwinge van de kerk regt cieri'k over den ingang van Jiet Spui geplaatft is, vertoonde in den jaare gefchii- 1701., wanneer het zelve zig voor de eerftemaal liet hooren, ter 'icrtor- gelegentheid van de algemeene vreugde , v/elke volgens bevel der ^^ ' Heeren Staten over de viftorie op de Spaanfche filver-vloot te Vigos bevogten, allomme hier te Lande wierde geviert, dat het door een konfUge hand gemaakt is. De vier deuren, die het orgel befluiten, zyn van ,binnen door den vermaarden Konftfchilder Th. van der Schuur verciert met vier onderfcheide taferelen, verbeeldende het cerfle (zoo wy onderregt werden) Koning David, daar hem door den Propheet Nathan van Gods wegen , over het tellen van het volk Ifraels , de drie bekende plagen (^) voorgeflek werden. Hfet twee- de daar tegens over , Sacharias in den Tempel , daar hy , om zyn ongeloof met flomheid voor eenen tyd geftraft word ; het derde be- neden, vertoonende de groetenifle van E/izabetb aan Maria, en het vierde, Simeon in den Tempel, het kindeken Jefus in zyne armen omhelzende. De predikftoel ftaat tegens denzuidmuur, en is zo- danig (c) 2 Samuel, ka^.z/^. ^00 B E S C H R Y V I N G 4 danig geftelt, dat de toehoorders, waarze ook zitten, den Predi- kant niet alleen gemakkelyk konnen hooren, maar ook volkomen konnen zien. Aan Deze kerk , gelyk \vy reets hebben aangemerkt , op koften van wienhet ^g Socicteit zynde geftigt, zoo hebben de Heeren van de gemelde Iverde- Societeit aan hen behouden het gezag en bewind daar over, als me- zckeric de het regt tot het aanllellen vaneenen Rentmeelter, Kolter, Voor- ***** lezer, Orgelifl en verdere mindcre bediendens. De eerlte kofter en grafmaker van deze kerke is gevvecll eenen Pieter Norriaits , vol- gens commilTie, gedagtekent den lo Maart 165-6., op een tradement van een hondert guldens en de emolumenten daar toe gejlatueert ■, en dat uit inzigt, zoo als de woorden van,cle CommilTie medebrengen, van de goede dienjlen by hem in V fahmeren van de voorfz kerke gedaan. jegenswoordig werden dezelve ampten bedient door Henrik Muil- man, zoon van den eerwaardigen Heer Wighold Aluilnian-i een der Haagfche PredDcanten. Rondom de kerk loopt een fchoon ruim kerkhof , met een muur omvaiigen 5 hebbende aan het Spui een groote pooi t tot den voor- naamften ingang. Voorhecn diende het zelve tot begraaf-plaatzen , maar zedert den jaare 171615 die kerkhof buiten gebruik van doo- „ den aldaar te begraaven geftelt, na dat het jaar te vooren door dc Isiieuvv- Heeren van de bocieteit een Nieuw-Kerkhof in 't noorder gedccltc Kerk- van den Hage was gemaakt. Het zelve is een groot vierkanc open hof' plein, voor dezen het leeg erf genocmt, rondom met een hoogen muur omgeven , en met twee poorten , om in en uit te komen , voorzien. De kofter heeft zyne wooning daar op , en word by 't meergemelde Collegie op inftruftie aangeftelt. Lindelyk , eer wy van deze kerk fcheiden , moeten wy alhier nog bena- aanmerken, dat een gedcelte van den grond, \^aar op de kerk is miiig gebouwt of immers 't geen binncn deszelfs omtrek is begrepen, ou- vaiideii ^velings wierd genoemt Padnioes (d), op 't oudfte kaartie van den \vaarop Hage vcikeerdelyk uitgedrukt met den naam van Padnm , zynde dekerii voorhecn geweeft een vuilc niocraH'ige plaats, daarna een Ibaat of !!^^f,",f eigentlykeen burnt, daar veelc ontiigtigc vrouwspcrzooncn zig ont- hielden. De Heer Johannes "S'ollcnhove op die woord y.infpelende in een gedigt , dat hy op deze kerk hceft gemaakt , laat zig in de- zer voegcn hooren: XX'elccr {[ont Padmoes ( e) hier, een flykncft, niitft vcrgeten. Nil Ihaalt 'er hemels licht; en 't macr vvel Patnios heten. Nu {d) Deze ftraat is naclerhand dc Sr. Jacobs-ftraat gcnanmt gcwordcn. Zic Keure van i\cn Hage van e'en 14. Dcccmb. 1614. „ Alle huysliiiucn mec hunne „ wakens en paarden op de wcck-markt komende .... zullcn dezelve moeten „ fcellen in 't zuyteinde van den Hage tuflchcn de Wagen-bnigge tn St. Jacobi- n flraet , vav. ouds genaemt 't Padmoes. (e) Men plag een ftraat Padmoes te nocmen , die door ontucht ecrtyds bcfmct en qualyh berucht, fedeit door den boiiw dcr Nievve kerk, en dc ruimtc daar toe vcreifcht, ter goeder ure is wech genomen, of, daarzc noch geblcven is, dicn naam nu heeft vedoren, bouvvt. I VAN 'sGRAVEN-HAGE. VIII. Hooftst. 401 Nu klinkt Jiier Godts bazuin : men diende'er 's afgronts ftandert. Zoo wort een wildernis in Eden zelf verandert. Vernievvt Godts Gceft het hart , zo leit zyn dienaers flem U in dees Niewe kerk naar 't niew Jerufalem. Men moil om 't groot gehoor dees Niewe kerk noch bouwen. Nam zo de Godtsdienfl toe , de kerk zou 't Lant behouwen. De ziel, die wys hier op een rots, geen ' zantgront , bout, Verwacht een Godtshuis , dat nooit inftort , noch verout. Niew leven eifcht hier Godt naer d'oude kerkgeboden. Dies pas aan Chriilus kruis den ouden menlch te doden. Geen niewe kerk blyft niew. men luillre naer Godts mont. liy biedt ons ewig heil in 't niew genaverbont. Geen pyler onderfleunt dit gantfche kerkgebou: Geloof en Liefde zyn kerkpylers, ruim zo tiou. Ccc IX. nOOFT- 402^ , Ji E S C II R Y V I N G IX. HOOFTSTUK. Be Franfche Kerk , 'Doorheen de Hoj-kapel der Graaveii , 'n-anneer en ten iviens beboeve iveder tot bet gebntik vari den geziii-verden Gods- dienjt geopent. IVierd eerjl hedient door de Ha^gfibe , en daarna door hyzondere Leeraars. Joh. lUtcnbogneit de eerjie Predikantj die in de Franjcbe taale ald'aar pvedikte. De kapel kreeg daar door den naam <van de Franfcbe kerk. De eerjie Ko/iers na de Rejorma- tie by de Staten aangejielt , en bnnne jaarlykfcbe behoninge. Hoe de dienjl aldaar loerrigt iverd , en nan luien bet beroepen der Predikan- tenjlaat. Naamhjie "can dezehe^ zoo or dinar is a Is extraordinaris. De Engelfcbe en Hoogdititfcbe kerk , eertyds de kapel van V Sacra- ments '^Gilde-hiiis. Wierd eerjt aan de Engelfcben ingcritimt , en daarna aan de Hoogdnitfcbe gemeente mede ter oeffeninge van haareii Godsdien/t toege/laan. Verjirekte ook in den jaare i6ij. tot eene fvergaderplaats voor de afgezonderde gemeente. Tans zverden daar in ook verrigt de oejf'cningen der jeugt , zoo die in de jondamenten van de Religie onderivezen , ah die in de Latynfcbe Scboolen tot de Letteren opgetrokken ivcrd. D E F R A N S C H E ]<: E R IC I Fran- fche kerk , eertyds de ka- pel der Graaven vanHoI" land. Wierd in lySo weder totdcu Gods- dienft geopciit, en door deHaag- fche Pre- dikaii- ten voor deVer- gaderin- ge van deHee- len Sta- ten daar in gepre- dikt. Ehalven de cirie nu reets befchreven publieke of openliare Gereformeerde kerken , zyn 'er nog an* dere , als eerft de Franjcbe Kerk , llaande op het Binnen-hof , zynde voorhcen geweeft de Hof-ka- pel der Graaven van Holland , gelyk \vy hier voo- ren in 't breede hcbben verhaalt. Wy zullen hier ter plaatze nog daar by aanmerken j dat gclyk deze kapel eertyds was geiligt allcen ten dienfle van den Graaf en zyne Hovelingen , dezelve ook by de Staten van Holland , na datze van Delft , daarze wegens de Spaanfche troubclcn den meeften tyd en ook wel elders hunne Vergaderingen hadden gehouden , hiinnen ze- tel in den Hage begonnen over te brengen, tot bun byzonder ge- bruik wierd verkoren \ ten welken einde de gemelde Heeren Staten by Refolutie van den i6. Januarii 1580 gelallen en „ ordonneerden , 5, dat voortaanter eeren Gods en tot vcrbreydinge zyns H. Woords 5, in de Capelle op 't Hof alhier in den Hage mede gcpredickt of 55 vermaninge gedaen zal wordcn van des Heeren Woord driemaal 5, ter weekes als dingsdaegs , donderdaegs en vrydaegs s'morgens een uyre voor de A'ergaderinge van de Staeten voornoemc , die van den Hove Provinciael en Kamer van Rekcninge 5 en voor 't eerlte jjy de Predikanten van den Hage 5 en 't iclve op de pre- dikftoel te verkondigen ten eynde een yegelick hem daerna mag reguleren. Kn devvyl deze dienil dan door de twee Predikers van den Ilage moeft werdcn verrigt 5 waar door hen mecrder lafl dan andere predikanten in andere Steden wierd opgelegt , zoo gunden de 35 35 3? 33 3» VAN 's G RAVE N-H A G E. IX. Hooftst. 403 dc gemckle Staren by Refolutie van den 16 Augufli deszelven jaars ran den zelve boven bun oidinaris tradement ieder de fomme van fcfiig guldens. Wy zuilen de woorden van de Refolutie bier nevens voegen ^ om met eenen te doen zien , boe gering de beloninge van de eeiile verkondigers des gezuiverden Godsdienll in tegenftellinge van de bedendaagiche (a) alhier zy gevvecft , genietende de eeiftge- jiielde 1 egts tot bun onderboud eens de fomme van drie bondert gul- dens. i-, "p^E Staten van Holland in aenlieninge van de dicnften daer me- ^" 5, JL^ de de Predikantcn binnen den i^age albier fyn verlwacrt in ™nge ^*« 5, 't prediken van driemael ter week in de Capelle op 't Ilof in den vanga- Hage , boven baer voorgaende ordinaris dientten , dat mede bv S'^ voof ,5 dezelve Predikanten meerder lailen , als andere Predikanten uyt ^jfi^g^^ verfcheyde plaetfen,aen de Staten voornoemt werdgedaen, beo- tenm ben op bet vcrfoek van dezelve Predikanten albier in den Hage, <lenHa- dezelve tot baerder onderbout elcx gegunt en geaccordeert , gun- ^*- ncn en accordeeren by defen de fomme van Vfeilig ponden van xl. grn. 's jaers , uyt d inkomflen gekomen van de Capittelen van den zelven PIovc , en dat boven haere ordinaris onderhoudt van drie bondert gulden 's jaers elcx te vooren geaccordeert , ordon- neren daerom den Ontf anger van de goederen van 't zelve Capit- tel de voorn. fomme van 60 ponden elk van de Predickanten jjierlycx uyt te reyckcn in vier termynen , foo lang dezelve Predi- kanten in dienll in 't Capittel voornoemt verfwaert fullen fyn en aldaer geemployeert fullen worden , fonder 't zelve eenigfints te trecken in conlequentie. 35 •5 5) 3) 53 35 35 55 93 33 11 53 33 De Haagfche Predikanten badden beide deze kerken ontrent viei* Petrus jaaren in voegen als boven vvaargenomen , maar vermids door den ^'^'j^^r fterken aanwafch en bet dagelyks vermeerderen der ledemaaten van p°rediker de Maagfcbe kerke als anderzints de dienlt voor ben beiden te zwaar aan te vicl, belloten de Staten in den jaare 15-84 eenen afzondeilyken Hof- ""nen. prcdiker aan te nemen, dog zoo dat deze niet alleen in de Hof-ka- pcl maar ook des zondags by beurtwiirelinge met de twee andere Prcdikaiven in de Haagfcbe kerk Gods woord zoude verkondigen. Hier toe badden de Staten in 't oog eenen Petrus GeJlius Fabric reeds in dienll van de Haagfche kerk ; om welken te bekomcn de Staten aan den Hove van Holland den volgenden brief ( b ) fcbre- ven. Ccc 2 £deU, ( a ) De rede daar van was volgens 't zeggcn van een zekeren bekenden Schry- ver , „ oni dat zv naar geen fchadelyk gewin ftonden : zeer matig kcfden j gad „ vry warcn; der ryken tafekn niet zogten, maar genodigt , fchikten zc zig na „ deniydj byarmenryk, zonder lekkcrnyen gedicntxe zynj gingen flegc dog „ eeriyk gckleedc , cnz. (b) Deze brief llaat gercgiftreert in 't dcrde Regifter van Brievco, enz. van e» aan den Hovc/e/. ff. Zic mede Refolutie van Holland van den i Mai 1/84. 404 BESCIIRYVING Briefvan deSta- ten van Holland aan den Hove ten Toorf/. cinde. Ant- woord van't Hofop den voo- rigen briefv EdelC'i IFyze •> z€cr 'Foorzknige^ Difcrete-) Hooggekerdc Hcerc'/u ALfoo wy verftaen hcbben dat eenen Fetriis GelHm Taher^ Dienaer des Goddclykcn vvoords geweell zynde binnen de 35 Stiid Zutphen en jcgenwoordelyk wczende in dienlt binncn den Hage , zeer bequaam word bevonden , zoo overmits zyne gclcert- heid als goede ervarentheid , omme als prediker te Hove aldaar aangenomen en gebruikc te wordcn , en dat daarvan goede vriig- ten foude llaen te m achten, hcbben wy op vafte hoopen, dat die van den Hove en andere in 't gchoor van de Predikatien op 't 3, Hof aldaar alfulke exempelcn en voorgangers luUen welen, dat 3, daarvan de voorfz vrugicn tcr eeren Godes, goede voortgank 3, van de juitiLie en cle vermeerderingc van de kenniOe Codes zal „ vernomen werden, Uwer E. by dezcn vvel willen vcribeken, en niettemin committeren den vooriz Petrum Gellium voor te hou- den en mit den lelvcn te handclcn op den dienile die by hem foude vverden aangenomen als Prcdikant in de kapelle op 't Hof voornoemt , dat dezelve aldaar gchouden 7al zyn vier dagen ter weeken te prediken als dynsdaegs , woensdaegs , dondcrdaegs en vrydaegs, precii'e te beginnen des fomers en winters ^s morgens tot fulker uure als tot noch toe is gedaan ofte Uwer Ed. bequaam- lie bevinden zal voor die van den Hove ; Mits dat daarenboven dc voorn. Gellius des Sonnendaegs in de groote kcrk mede ge- Jiouden zal zyn te prediken per vices met de andere twee Pre- dikanten, die binnen den Hage daarenboven zullen gehouden wor- 33 den 3 voor welke dienllen en dat hy de zieken C des verzogt zjn- 33 de ) mede zal befoeken, Uwer Ed. den voorn. Gellium fuUen mo- )i gen aanbieden de fomme van \ier hondert gulden 's jaers te beta- 33 len uyt de inkomften van de goederen gekomen van de Kapittele 3, aldaar , die daar toe waren gedefuneert , al eer dezelve goederen 35 aan de Domeynen zyn geappliceert ; Elide zult niettemin den 33 voorn. Gellium alvooren afvragen of hy hem tot eenigen anderen 55 dienil heeft verbonden ende ons gelieven van alles te doen rap- 55 port, omme daarna eyntelyk met den felven Gellium gehandek 53 te mogen worden als naer behooren. C. DE PvECHTERE. Het antwoord , 't wclk de Prefident en Radcn van den Hove we- gens hunne verrigtinge met den voornoemden Gellius 3 aan dc Staten op den voorigen brief deden tockomen, was van dejen inhoude: 3> 3j n 3) 33 35 3.3 33 J3 33 33 33 33 3j J3 Edek VA N ^s G R A Y E N-H AGE. IX. Hooftst. 40J 35 »3 55 FJ.eJe Alogeiide ^ iVjzCi Foorzienige Heeren. Omme te volkomcn 't inhouden van Uvver E. Mo. milTive van den tweeden iViay le{lleden, hebben wy tcrflond na de re- ceptie van dien voor ons ontboden Petrum Gellium Dienaer 5, dcs Gcddelyken woords geweelt zynde binnen de Stad Zutphen „ en jegenwoordig weicnde in dienlt alhier in den Hage , den wel- 35 ken wy vooigelioudcn hebben 't inhouden van dezelve Uvver E. 55 Mog. milTive, omme met hem te handelen op den dienfte die by „ hem foude werden aangenomen als Predikant in de Capelle op 't 5, Hofin den Hage,alvvaar hy zoude predikenvier dagen ter weeke, 5, hem aenbiedende daar vooren de fomme van vier hondert Carolus „ guld. 't sjaers te betalen vuyt de goederen gekomen van den Ca- ,j pittelealdaarjalinconformitc van de voorfz Uwer milTive , waarop „ de vooii'z Petrus Gellus met eenige van den Kerkenraad jegen- „ vvoordig zynde zyn beraed genomcn en de zaeke gerenvoyeert 5, hebben en evntclyk voor antwoord gegeven ofte ons aengedient, ., dat den felven der Kerkenraed n}'et goed en dunct, dat Gellius 35 .lUeen in de Capelle op 't Hof zoude prediken, maer omme beter 5, eenigheyt te houden , en de gemecnte beter contentement te ge- ven 5 wel geraden zouden vinden , dat de morfz. Gellius imtteii tivee Tredikanten van te vooren in den Hage gejlaan hehbende , en ook by weeten en laft van den Hove aangenomen zynde by beur- te ofte altevpis- vicibus -, foude preken foo wel in de groote Kerke als op 't Hof in de Capelle , 't zy by weeken , maanden ofte an- „ derfints, zoo men 't zelve alderbeft en gevoeglixfte zoude vinden; 5, Lncie alfoo 't zelve ons ook nyet qualycken en behaagt , en den 5, voorn. Gellius (foo wy verflaan) by die van Leyden zeer aange- 5, zogt werd , omme aldaar Predikant te zyn , wefende tot dyen cynde alrede ontboden, omme op fondaghe naeftkomende te pre- diken , foo hebben wy raedfaem ge\^onden Uwer E. Mog. daer van by defen te adverteren , ten eynde dezelve gclieve ons metten eerllen te refcriberen, waernaer wy ons in defen zullen hebben te reeulcren. 