Geschiedenis van het buddhisme in Indië
DE DHARMA. 299 In Mahâpadma. Al deze plaatsen van foltering verschillen in aard en strekking niet van die welke bij de niet-buddhistische Indiërs vermeld worden; zelfs de namen komen grootendeels overeen. De beschrijvingen en afbeeldingen welke de Buddhisten van hunne hellen geven, gelijken tot in kleine bijzonderheden toe op die welke in ’t Europa der Middeleeuwen in zwang waren, met dit onderscheid dat de Indische hellet meer het karakter dragen van vagevuren, want de helletische straffen kunnen volgens Indische begrippen niet eeuwig duren. 3. BODHISATVA-SCHAP ALS VOORBEREIDING TOT BUDDHASCHAP. LEGENDE VAN WIGWANTARA, De bewoners der pikdonkere hellet nemen de allerlaagste plaats in het heelal in; daarentegen zijn de Buddha’s de hoogste en luisterrijkste wezens. Alvorens nochtans die hoogte te bereiken heeft elke Buddha veel existenties als Bodhisatva te doorworstelen: hij begint van onderen op, juist als Vishnu, die ook adhokshaja, onder het gezicht, d. i. den gezichtseinde geboren, is. Door de mate van verdienste welke hij zich vroeger verworven heeft en door de trapsgewijze toename in reinheid en kennis heeft hij steeds hogere planen bereikt. Burnouf Introd. 201. In andere bronnen vindt men nog andere, en zelfs voorname helleten genoemd, o. a. Agnighata, Calamita, Haha-Tapana, Andhakale (Magadhisch voor Andhakara), Cittodaka, Asiccheda, Cambara, Pretayana, Pretanagara, Vajragaila; alle in den Karanda-Vyûha voorkomende. In Manu 4, 88 en Yajnavalkya 3, 222 worden alles en alles 21 helleten opgesomd. In den Yoga daarentegen 7 hogere of in ‘luchtruim gedachte helleten: Mahakala, Amba, Raurava, Mahavraurava, Kalasutra, Andhatamisa — één ontbreekt — en evenzooveel onderaardsche helleten of onderwerelden: Mahatala, Rasta, Atala, Sutala, Vaitala, Talatala, Patala. Voor de geschiedenis van het verkeer tussen Azië en Europa in de Middeleeuwen is het van niet weinig belang de Buddhistische voorstellingen te leren kennen, doch dit onderwerp ligt buiten ons bestek. Bodhisattva kan betekenen een ontwakend of opwekkend wezen; ook: hij wiens wezen in opgewektheid, kennis of in opwekking bestaat. In de Yoga wordt Bodhisattva gebruikt om aan te duiden het bewustzijn of verstand in bestaansvorm, het levend bewustzijn, de werkzame rede; bijvoorbeeld in de commentaar op Yogasutra 2, 18; 3, 18. Ook van de Germaanse Siddhartha, de edele koningszoon Siegfried, wordt in het Niebelingen-lied gezegd dat hij woonde in de Nederlanden. De burcht waar hij geboren werd, lag bij Xanten aan de Rijn, dat dus aanspraak er op heeft het Westerse Kapilavastu te heeten. De licht, verheft een Bodhisattva zich, al rijzende, tot de wereldverlossende taak eens Tathagata's. Het ligt in de aard van een Bodhisattva dat hij menschlievend is, want de naam van de morgenzon, Mitra, is gelijkluidend met mitra, vriend, bondgenoot, en om dezelfde reden weet men thans reeds — ja, men wist het al vóór ongeveer tweeduizend jaar — dat de Buddha die wij nog te verwachten hebben Maitreya, naar de liefde van Mitra, zal genoemd worden. Ook Vishnu, die niet alleen is, maar ook zijn zal, is bekend onder dezelfde naam van Maitreya. In de baan van eenen Bodhisattva onderscheidt men drie tijdstippen : 1. dat van de opkomende gedachte; 2. van het vaste voornemen; 3. van de benoeming, waarbij hij gedoodverwd wordt als aanstaande Buddha door den destijds levenden Buddha. Hij moet veel daden verrichten, aan menige verplichting voldoen, eer dat hij zijn doel bereikt. Iemand die zijn doel bereikt heeft, heet in het Sanskriet Siddhartha. Het zou dus kunnen schijnen alsof Cuddhodana's zoon bij voorbaat zoo genoemd werd, doch de zaak laat zich ook zóó verklaren, dat de tijd tusschen de geboorte en het Buddhaschap moet voorstellen het verschil tusschen de opkomst der eerste zonnestralen en het oogenblik waarop de bol of halve bol boven den gezichteinder is; of wel tusschen den aanvang van het sterrekundig en dat van het burgerlijk jaar. De typische Siddhartha had 35 jaren noodig vóórdat hij geheel Buddha werd. Vergelijkt men dit met het getal Jataka’s. Mitra is een eens de Daggod, wanneer hij naast of in tegenstelling met Waruna, den beheerscher van den nachtelijken hemel, optreedt; dan weer moet hij meer inzonderheid de Morgenzon wezen, wanneer naast hem en Waruna ook Aryaman aangeroepen wordt. Aryaman lijkt dus oppervlakkig beschouwd de middagzon te vertegenwoordigen, doch het woord betekent nagenoeg hetzelfde als mitra, namelijk gezel, makker, zodat de rollen tusschen Mitra en Aryaman niet gemakkelijk te verdeelen zijn. Neemt men Aryaman als avondzon, de zon aan de Westkant, dan moet Waruna beschouwd worden als het hogere wezen dat beide omvat, als de hemel. In dit geval zou Aryaman samenvallen met Yama als heerscher van het rijk in 't Westen. 2 Verg. Hardy M. van B. 88; de termen bij hem zijn manah, praviddha, vakpraviddha en viwarana, het laatste onderscheiden in een onbepaalde en een bepaalde. Uit de inleiding op de Jātakas zou men eerder opmaken dat de tijdstippen zijn: 1. het besluit (saṃjñā); 2. de voorspelling (vyakarana); 3. het feestgejouk (Aṣṭālala), waarmee de Buddha wordt ingehuldigd. Bij de N. Buddhisten onderscheidt men 4 tijdperken. DE DHARMA. 301 bij de Noordelijken, hetwelk is, dan springt het in het oog dat de ware vóórgeschiedenis van de Cakya-temel eerst met het begin van de legende een aanvang neemt. De verplaatsing van zijn voorbereidingstijd in vroegere perioden, kalpas, zal slechts als middel gestrekt hebben om ruimte te vinden voor stichtelijke verhalen omtrent zijne groote daden van zelfopoffering. Al die daden door Prins Siddhartha te laten volbrengen, was te veel van de verbeelding gevergd. Buitendien stak er in die voorstelling van een Bodhisattvaschap in vorige tijdperken geen letterlijke onwaarheid, want men moet zich die kalpas, onbepaalde tijdafdeelingen, en asankhyas, onberekenbare tijdperken, niet voorstellen als bijzonder groot, maar als onbepaald en onberekenbaar klein. De deugden eens Bodhisattva's bestaan in de 10 Volkomenheden of volmaakte deugden, pāramitā's of pārami's, van: mildheid, zedelijkheid, verzaking van het wereldsche, vroedzaamheid, geestkracht, geduld, waarachtigheid, vastberadenheid, vriendelijkheid en gelijkmoedigheid. 2 Elke Vollkommenheid wordt weer verdeeld in drie graden: de gewone, de geringere en die in den hoogsten zin des woords. Iedere Bodhisattva oefent die deugden in alle drie graden uit. Bovendien heeft een Bodhisattva nog 37 andere eigenschappen te bezitten die een vereiste zijn om de bodhi, de ontwaking of kennis, te bereiken en daarom bodhipakṣika, d. i. ontwaking of kennis begunstigend, daaraan bevorderlijk, genoemd worden. Deze eigenschappen, welke zowel de Bodhisattva’s als de Arhats toekomen, zijn in de volgende 7 categorieën vervat: I. De 4 soorten van bedachtzaamheid of geheugen (smṛtiupasthāna): in lichamelijke verrichtingen; in gewaarwordingen; in gedachten; in plichten. II. De 4 soorten van behoorlijke toeleg of gepaste zorgvuldigheid: III. De 4 onderdeelen van wondermacht (rddhi-pāda): de lust, de inspanning, de gedachte en de redeneering, voor het verrichten van wonderen vereist. IV. De 5 (geestelijke) vermogens (indriya): geloof, geestkracht, geheugen of bedachtzaamheid, aandacht (of aandachtige bespiegeling) en vroedzaamheid. Met hetzelfde woord worden ook de 5 zinvermogens aangeduid; en, volgens andere bronnen, ook het vermogen om te gevoelen: genoegen, leed, vreugde, droefheid en onverschilveldheid. Deze eigenschappen, welke zowel de Bodhisattva’s als de Arhats toekomen, zijn in de volgende 7 categorieën vervat: I. De 4 soorten van bedachtzaamheid of geheugen (smṛtiupasthāna): in lichamelijke verrichtingen; in gewaarwordingen; in gedachten; in plichten. II. De 4 soorten van behoorlijke toeleg of gepaste zorgvuldigheid: III. De 4 onderdeelen van wondermacht (rddhi-pāda): de lust, de inspanning, de gedachte en de redeneering, voor het verrichten van wonderen vereist. IV. De 5 (geestelijke) vermogens (indriya): geloof, geestkracht, geheugen of bedachtzaamheid, aandacht (of aandachtige bespiegeling) en vroedzaamheid. Met hetzelfde woord worden ook de 5 zinvermogens aangeduid; en, volgens andere bronnen, ook het vermogen om te gevoelen: genoegen, leed, vreugde, droefheid en onverschilveldheid. V. De 5 krachten (balā), die juist dezelfden zijn als de 5 geestelijke vermogens. VI. De 7 bestanddeelen der Kennis (bodhyanga): herinnering of bedachtzaamheid, onderzoekingsgeest, geestinspanning, tevredenheid, bedaardheid, aandacht en gelijkmoedigheid. VII. Het achtvoudige edelpad of pad der Arya's. evengoed van pra-Ai als van pra-dhyāna kan afgeleid worden. Voor de juistheid van het Pali padhana pleit het Sanskriet pranidhāna en de uitdrukking samādhi pradhyāva in Lalitavistara. Prahāna in den zin van "het laten varen", hoewel gelijkluidend, is een geheel ander woord. De reden dat de 5 dāla's niet anders dan duplicaten zijn van de 5 ärer zal wel zijn dat in de oudere taal beide woorden volkomen hetzelfde betekenen. Later, toen men onder indriya meer bepaaldelijk zinvermogens, zin- en handelingsorganen verstond, heeft men twee kategorieën gemaakt van één, zonder de ouderdeelen der opsomming te veranderen. Trekt men de overtollige 5 van 37 af, dan krijgt men 32 bodhisattvak eigenschappen, vermoedelijk het oorspronkelijke getal. Anders is de symmetrie met de 32 hoofdkenmerken van het Groote Wezen verbroken. Intussen heeft ook de Noordelijke overlevering dezelfde onderscheiding. 2 De gelijkmoedigheid of onverschilligheid komt vreemd achteraan gesukkeld. Laat men haar buiten rekening, dan krijgt men 6 bodhisattva's, naar het model van de 6 yogis: bedaard zitten; inhouding van den adem (d. i. oplettendheid); zich niet laten afleiden; goed onthouden; nadenken en geheel verdiept zitten in het onderwerp. Men herkent hierin licht een echte schoolsche beschrijving van de aan een ordentelijk scholier gestelde eisen, die overgebracht worden op de studeerende of filosofeerende yogi. Dewijl in de bodhisattva's in ’t geheel geen plan te ontdekken is, mag men ze met enigen grond voor een wijziging van de yogas houden. Zelfs de toevoeging van onverschilligheid wordt dan begrijpelijk: de jongen moet zich niet storen aan hetgeen zijn aandacht kan afleiden. De dharma, 303 Bij de dure verplichtingen die op eenen Bodhisatva rusten, geniet hij ook grote voorrechten. Zo is hij bijvoorbeeld zeker, niet in een van de 8 grote helle te zullen geboren worden — hetgeen trouwens vanzelf spreekt, dewijl de zon op het punt van op te komen reeds lang nadat de hel Avici en andere vreeslijke oorden der duisternis voorbij is. Ook wordt hij nooit als vrouw geboren — hetgeen voor Indië volkomen waar is, omdat alle woorden voor zon in de Indische taal van het mannelijke geslacht zijn. Voorts wordt hij nooit in de vormenloze wereld geboren — ook waar, want die streek ligt verder dan de zon. Alle voorrechten, alle van hetzelfde allooi als de reeds vermelde. Een Bodhisatva, hoe hoog hij ook staat, hoe dicht ook bij het punt van wolle ontwaking, is nog min of meer onder den invloed van hartstochten. Hij heeft het nog niet zo ver gebracht dat hij alle menschelijk gevoel heeft uitgedoofd gelijk de Buddha’s; neen, hij is nog vatbaar om te swaaikelen en verricht zelfs grote, roemwaardige daden van opoffering. Deze vormen de geesten der Bodhisatva’s en inzonderheid die waarin de volledige geschiedenis van Gautama-Buddha verhaald wordt, het aandoenlijke gedeelte der Buddhistische letterkunde. Om een denkbeeld van deze soort van aardse romanliteratuur te geven, zullen wij de geschiedenis laten volgen van Vipassī, den naam die de toekomstige Siddharta droeg in zijn laatste aardsche bestaan vóórdat hij het einddoel bereikt had. DESTE VAN DEN BODHISATVA WIGWANTARA, Era het Jambudwipa van den voortijd was de hoofdstad van Sibi-land oo SUO Buaa WE jitvoeriger te vinden in de inleiding op de Jataka’s, vers 252 vgg. (in Rhys Davids "The Birth Stories bl. 53). Male ~P vaddna, letterlijk ons stuk”, en soms opgevat in den zin van een vstout stuk.” Meer- eizenm worden awadna en jataka door elkander gebruikt, een bewijs te meer dat jataka het jk niets anders beteekent dan »geschiedenis” of vstuk”. Wegens het hooge aanzien van ” een mededeelings stuk heet het ook Mahâ-Jataka. Het Mali : Vessantara, waaruit door de N. Buddhisten verkeerdelijk Wigwantara gemaakt is. vo moest wezen Waigwântara. Zoo straks zal aangetoond worden dat de gewone Sanskriet- hiervan is Waigwânara. Medegedeeld alleen in de Zuidelijke redactie, en wel volgens Hardy M. of B. 116, omdat Kon ons niet toegankelijk is, uitgezonderd enkele stukken er van in de Mil. Païhâ. Jayaturâ. Daar regeerde Koning Gong ! en zijne voornaamste gemalin was Phusatì, die vroeger Indra tot heer en gemalin gehad had en gedurende vier Asankhya's (onberekenbaar lange tijdvakken) en 4100000 Kalpa’s den vurigen wensch had gekoesterd om de moeder eens Buddha's te worden. Op den bestemden tijd baarde zij eenen zoon, die Wigwantara genaamd. verd naar de straat die zijne moeder voorbijging ten tijde zijner geboorte. Van het oogenblik af dat hij geboren was — want hij kon reeds dadelijk spreken — gaf hij blijken van zijn vriendelijke gezindheid. Toen hij den bepaalden leeftijd bereikt had ontving hij Mâdri, de schoone koningsdochter van Cedi, ten huwelijk. Hun echt was zeer gelukkig en zij hadden twee kinderen, eenen zoon, Jâlin, en een dochter, Krshnâjnâ. 1. Sañja, als vader des Bodhisattva’s, moet een andere naam zijn van Guddhodana — Waruna (Shiva). Maar de Maan en Shiva (Waruna) worden weer gelijk gesteld om verschillende redenen, o.a. omdat beide Soma heeten; omdat zij tijdmeters zijn; omdat de maan uit water bestaat, enz. 2. De voornaamste gemalin des Maangods is Rohini. Derhalve is Phusatî = Rohini en moet het eerste synoniem of zinverwante wezen met het laatste. Daaruit is af te leiden dat Phusatî, gelijk te verwachten was, aan een Sanskriet Prashati beantwoordt. Nu is Rohini niet slechts Aldebaran, maar ook, in Taittiriya Samhita 4, 4, 10, een naam van Jyestha, en nadat Jyestha Indra tot heer en gemaal (pat) heeft, is het te verklaren, hoe Prashati nu eens de eerste gemalin van den Maangod heet, dan weer Indra tot pati gehad heeft. Behalve Jyestha staat, volgens sommige, ook Citra onder Indra, en citra en prashati betekenen allebei bont. 3. Dit lijkt raadselachtig, maar is het niet. De bedoelde straat, withi, is de Waadvijñâna-withi, welke de 3 sterrenbeelden der beide Bhadrapada’s en Revati omvat. Daar deze drie de rij sluiten, spreekt het vanzelf dat de latere Siddhârtha — met wien een nieuwe jaarkring begint — moet geboren worden in de Waadvijñâna-withi. Of Vessantara d.i. waadvijñâna een wijziging is van waigwânara of omgekeerd, is niet licht uit te maken; want waigwânara is wel een overbekend woord, doch daaruit volgt nog niet dat het in dit verband oorspronkelijk is; intussen is het niet onwaarschijnlijk dat waigwânara slechts een verbastering is ten gevolge eener etymologie. Spreken en lichten worden aangeduid door denzelfde woordstam, enz. De Bodhisatva sprak, d.i. lichtte, dus terstond; en hij was ook dadelijk vriendelijk, want hij is Mitra. Men had er bij kunnen voegen dat hij dadelijk lachte, zooals van Zoroaster terecht verhaald wordt, want mitra kan men zóó etymologiseeren dat er ‘begrip van glimlachen’ in ligt. Broer en zuster zijn dag en nacht. Jâlin, of liever Jwâlin, is de lichtende; Krshnâjinâ “de in een zwarte vacht geklede” de nacht. Het schijnt echter dat ze in ons verhaal met de Acwins verward worden. Te die tijd heerste er in Kalinga een hongersnood tengevolge van gebrek aan regen. Als de vorst van dat land hoorde dat Wicwantara eenen witte olifant bezat, die het vermogen had regen te veroorzaken, zond hij acht brahmanen met het verzoek om het dier te mogen hebben. De afgezanten kwamen te Jayatura aan, juist op een feestdag, toen de prins op zijn witte olifant gezeten naar de openbare weldadigheidshalers reeg om zijn aalmoezen uit te delen. Hij kreeg hen in looppass en vroeg hen waarom zij gekomen waren, en toen zij hem hun boodschap hadden gemeld hadden, gaf hij zijn leedwezen te kennen dat zij niet meer van hem geëist hadden, bijv. zijn vleesch of zijn oogen, aangezien hij bereid was geweest hun ook dat te schenken. Zonder dralen leverde hij hen de olifant over, terwijl hij de woorden uitsprak: "moge ik hierdoor Buddha worden!" De burgers, ziende dat de olifant van wien zij zo veel nut hadden, weggevoerd werd, ijlden naar Koning Safija om hem met tranen in de oogen te klagen over wat er gebeurd was. Safija beloofde hen voldoening te geven en zijn zoon zulk een straf op te leggen als zij zouden eischen. Door de vorsten welwillendheid enigszinds tot reden gebracht, verklaarden zij zich tevreden indien de prins verbannen werd naar de rots Wakragiri. Nadat de burgers weer vertrokken waren, zond Safija een van zijn kamerheeren naar de prins, om dezen te verwittigen dat hij de volgende morgen de stad moest verlaten. Deze tijding baarde Wigwantara geen kommer; alleen verzocht hij de kamerheer de koning te melden dat hij de volgende morgen aalmoezen wenschte uit te delen om de dag daarna naar de wildernis te trekken. Na zijn orders gegeven te hebben aan zijn dienaren, olifanten, paarden en wagens in gereedheid te brengen, ging hij de volgende morgen naar de stad om zijn aalmoezen uit te delen. Daarna trok hij naar de wildernis. Deze gebeurtenis is de tegenhanger van Rama’s verbanning door zijn vader. Nu is Rama de broer afstammeling van Ila (vgl. bl. 243) en Vajrantara de 34e geboorte van de Bodhisatva. Derhalve Rama en Vajrantara zijn eigenlijk één. Geen wonder dat de geschiedenis van beide zo veel trekken van overeenkomst vertoont. Rama maakt zich daarentegen terstond gereed om te vertrekken. In afwijking hiervan zegt Rama tot Sita dat zij al haar have en kostbaarheden aan de zijde van hem naar Maden verzocht haar al haar have, den uitzet dien zij had megebracht, bijeen te brengen. In de loop van het gesprek stelde de prins het verdienstelijke van het schenken van aalmoezen in het licht en zij verklaarde hem, zijn gevoelens volkomen te deelen. Daarop maakte hij haar bekend met hetgeen de burgers geëist hadden, doch verzocht haar in het genot te blijven van de voordeelen van haar positie en zich met het voogdijschap over hun twee kinderen te belasten. Dit hoorende, verklaarde zij liever met hem in de dood te gaan dan zonder hem te blijven leven. De koningin, die intussen ook de tijding van de aanstaande ballingschap des prinsen vernomen had, deed een vergeefse poging om haar man op zijn besluit te doen terugkomen, ofschoon hij, met haar droefheid begaan, haar beloofde hun zoon, nadat hij eenigen tijd in de wildernis zou vertoefd hebben, terug te roepen. De volgende dag, nadat de verschillende schatten, ieder van 700 stuks, bijeen gebracht waren, gaf Wicwantara order de bedelaars te vergaderen en hield hij uitdeeling onder hen van de geheele verzameling, bestaande uit olifanten, paarden, stieren, buffels, koeien, maagden, jongelingen, meisjes en knapen, benevens goud, zilver en allerhande juweelen en parelen. Zodra de deuren der schatkamer geopend werden, stortte zich de schare van bedelaars gretig, als even zooveel bijen die naar een bosch van bedelenden of monniken, en aan de dienaren moest schenken. Toen hij bij haar kwam om de tijding van zijn verbanning mede te deelen, "kon hij zijn droefheid niet bedwingen." Hoogst opmerkelijk is het dat de commentator op het Râmâyana, II, 26, 7, al zijn best doet om die woorden weg te cijferen, klaarblijkelijk omdat naar zijn mening het niet past dat Rama, die dan toch één is met Vishnu, het hoogste wezen, zoo menschelijk gevoelt. De Bodhisattva beantwoordt aan het ideaal van de kwelende commentator. In hoofdzaak Râmây. II, 80; de toon in het gedicht is wereldscher en te gelijkertijd ernstiger. Hiermede komt overeen de schoone rede van Sita in 't Râmây. II, 27. Sita is de vruchtbare aarde; ook Madri moet het zijn als gade van de Bodhisattva. Daar Wicwantara en Siddhartha weerom twee verschillende namen zijn voor hetzelfde wezen, moeten ook de vrouwen dezelfden zijn. Inderdaad wordt Madri uitdrukkelijk met Yagodhara vereenzelvigd, van welke laatste wij reeds uit andere gegevens wisten dat zij de aarde was. In het Râmâyana verneemt Kausalya, Rama’s moeder, het bericht uit de mond van haar zoon zelf. Rama en Sita deelden hun have en kostbaarheden uit. Râmây. II, 32. DE DHARMA. 307 vliegen welks bloemen pas ontloken zijn. Sommige namen zijden stoffen, kransen, gewaden; andere kozen lijfsieraden, ringen of kronen. Hierna schonk ook Mâdrì hare kleederen, juweelen en andere kostbaarheden weg. Toen de echtgenoten bij hunne ouders gingen afscheid nemen, de koningin nog een poging om Mâdrì te overreden bij haar te blijven, omdat zij in de wildernis zooveel ongemakken zou te verduren hebben, doch de prinses antwoordde dat zij liever met haar echtgenoot in de woestenij wilde leven dan zonder hem in de hofstad. De prins zelf schilderde haar de gevaren af die er van wilde beesten en slangen te verwachten waren, doch zij verklaarde zich daardoor niet te laten afschrikken. Toen gaf hij zijn wens te kennen dat zij althans de beide kinderen zou achterlaten, die, in plaats van weelderige rustbedden te hebben, op de harde rots zouden moeten slapen; in plaats van keurig voedsel te nuttigen, zouden moeten leven van vruchten. Doch zij antwoordde dat zij haar kinderen bij haar wilde hebben evenzeer als haar echtgenoot. De hovelingen en andere der tegenwoordigen weenden luide gelijk een woud van Sâlbomen huilt, beroerd door eenen onstuimigen wind. De edellieden brachten toen den wagen voor en Mâdrì besteeg die met haar dochtertje in den arm en haar zoon aan de hand. Nadat Vicwantara zijn ouders eerbiedig gegroet had, liet hij de hovelingen vertrekken en gaf goeden raad aan de burgers; hierop verliet hij. In werkelijkheid zijn de bijen de hoofdzaak. Het vertrek naar de wildernis, de verbanning, speelt dus bij den aanvang der lente. In het Rāmāyana duurt de verbanning 14 jaar, vermoedelijk de helft der maanhuizen (27 of 28), dus één ayana, halfjaar. Vandaar de titel "Rāma’s ayana." Hiermede komt overeen, gedeeltelijk woordelijk, Rāmāyaṇa II, 28, 19 vgg. Hiermee komt overeen, gedeeltelijk woordelijk, Rāmāyaṇa II, 28, 11; met dit onderscheid dat er niet van de twee kinderen sprake is, want die worden Rāma en Sītā eerst veel later, na den terugkeer uit de ballingschap en de inneming van Lankā, geboren. De toespraak van Rāma tot de burgers die hem uitgeleide deden staat Rāmāyaṇa II, 40. De koningin zond hem een duizendtal wagens met allerlei nuttige en kostbare dingen bevracht achterna, doch het echtpaar gaf alles aan aalmoezen weg. Niet lang na hun vertrek kwamen twee brahmanen in de stad om naar Vaiṣṇava te vragen en toen zij ontwaarden dat hij naar de wildernis vertrokken was, vraagden zij of hij ook iets mee genomen had. Zij kregen tot antwoord dat hij niets mee genomen had dan eenen wagen. Toen gingen zij hem achterna en verzochten hem op te houden en hun de paarden die den wagen trokken af te staan. Zonder dralen werd aan hun verzoek voldaan, doch Indra, die merkte wat er gebeurd was, zond vier engelen onder de gedaante van paarden, welke zichzelf voor den wagen spanden en dien voorttrokken. * Onderweg riep een andere brahmaan: »Heer! ik ben oud, zwak en vermoeid; geef mij uw wagen!’ En de prins stond nu den wagen even bereidwillig af als vroeger de paarden. De prins droeg toen zijn zoon en de prinses haar dochter, en hoezeer zij veel leden van de ruwe wegen was hun gemoed vervuld van tevredenheid bij de gedachte aan de liefdegaven die zij uitgedeeld hadden. Al voorttrekkende bereikten zij eindelijk een plaats in het rijk van Cedi, van waar Madri bericht zond aan hun vader om hem te verwittigen dat zij aangekomen waren. De koning ijilde met 60000 prinsen naar de plaats en was niet weinig verbaasd over hetgeen hij aanschouwde. Hij vroeg of Safija ziek was dan wel of enig ander ongeluk gebeurd was, en waar zij hun gevolg en de wagens gelaten hadden. Wigwantara deelde dat Rama daarentegen gaat zuidelijk. Onze jeeste blijft zich gelijk, want het stuk speelt in de lente, en dan gaat de zon noordwaarts. Rama’s tocht moet beginnen op 21 Juni of bij de herfstnachtevening. De overeenstemming tussen de aangegeven punten in de beide verhalen is zóó groot dat ze onmogelijk aan toeval te wijten is. Dat het een verhaal dat trekken aan 't andere ontleend heeft, mag betwijfeld worden. Wel houden wij het voor waarschijnlijk dat beide uit een gemeenschappelijke oude bron geput hebben. Intussen is het voorbarig hieromtrent iets stelligers te zeggen vóórdat men de grondtekst van Wigwantara's geschiedenis in de beide redacties kent, want het komt juist op kleine trekken aan die in de vertaling uitgewischt zijn. Het voertuig van Indra en de Ashwins heet in de Veda swayukti, wat zich vanzelf aanspreekt. DE DHARMA. 309 De redenen waarom zij de stad verlieten hadden. De koning van Cedi noodigde hem daarop uit, in zijn plaats te regeren, en toen dit welwillend aanbod werd afgeslagen, liet de vorst de plaats waar zij zich bevonden behoorlijk in orde brengen en versieren en wist hen over te halen daar een week te vertoeven. Gedurende die tijd genoten zij een gulden onthal, doch nadat de week verstreken was zetten zij hun tocht naar Wakragiri voort. Op bevel van Indra maakte Vigwakarman, de kunstenaar der goden, twee hallen, een voor Vajvavantara, de andere voor Mada en de twee kinderen. Zij kleedden zich op de wijze van kluizenaars en onderhielden geen verkeer met elkander, behalve in zo verre als de kinderen naar de hal van hun vader gingen wanneer hun moeder in het bosch was om vruchten te plukken. Nadat zij gedurende zeven maanden daar op die wijze gewoond hadden, had het volgende voorval plaats. Er was een zekere bejaarde brahmaan, Jujaka genaamd, die sedert zijn achttiende jaar een bedelend leven geleid had. Hij had van lieverlede honderd goudstukken opgegaard, die hij aan een anderen armen brahmaan ter bewaring toevertrouwde, doch toen hij ze weer kwam terug eischen, zeide de brahmaan dat hij alles voor zijn eigen behoeften besteed had, zodat hij hem niets kon geven dan zijn dochter Amittapaa. Jujaka, wel begrijpende niets beters te zullen krijgen, stelde zich met het weinige dat hem aangeboden werd tevreden en nam het meisje tot vrouw. Dit wekte de ijverzucht der overige vrouwen op, die de nieuwe mededingster bitter vervolgden, vooral op een bepaald dag toen zij uitging om water te halen. Zij werd op haar beurt. Boos en misnoegd, doch Jujaka beloofde haar, om haar tot bedaren te brengen, voortaan zelf het noodige brandhout te zullen halen en al het huiswerk te verrichten terwijl zij haar gemak hield. Amitratapa deelde hem toen mede dat de liefdadige Wicwantara zich bij den berg Vakragiri hield en dat, zoo Jujaka zich tot hem vervoegde, hij zeker van den prins eenen knecht zou kunnen verkrijgen om haar te bedienen. De brahmaan maakte eenig bezwaar omdat de weg ver en hij zelf oud en zwak was, doch toen zij bleef aandringen en hem met verwijtingen overstelptte, schikte hij zich in zijn lot en aanvaardde den tocht. Eerst ging hij naar Jayatura en vroeg naar Wicwantara. De burgers in woede ontstoken dat men nog aalmoezen van den prins durfde komen vragen, vielen hem aan met stokken en knuppels en verdreven hem uit de stad. Voortvluchtig en niet wetende waarheen zijne schreden te wenden, werd hij gelukkig door de goden in de richting van Wakragiri geleid. Niet ver van de plaats zijner bestemming werd hij gezien door de wachten die de koning van Cedi om het woud geplaatst had en zonder twijfel zou hij gedood zijn, had hij niet een leugen verzonnen en gezegd dat hij door de koninklijke ouders van Wicwantara gezonden was om naar diens welvaren onderzoek te doen. Verder op den weg ontmoette hij den asceet Acyuta, die dicht bij de rots Wipula zijn verblijf had. Aan deze vertelde hij dat hij de leraar van den prins in diens jeugd geweest was. Het was nu middag en dewijl hij vermoedde dat de koningszoon afwezig zou zijn om vruchten te lezen en dat Mâdri alleen tehuis zou zitten, die denkelijk de inwilliging van zijn verzoek zou belemmeren, besloot hij tot den naasten morgen in een nabijgelegen grot zich op te houden. Dien nacht had de prinses een narische droom en met het aanbreken van den morgen ging zij naar de hut van haar echtgenoot om hem de verklaring te doen. Dit zou ongerijmd zijn, indien wij niet met een mythe te doen hadden; immers de vrouw had gezegd dat de prins bij Wakragiri vertoefde. Eenige overeenkomst met dit verhaal heeft de komst van den brahmaan Pingala GâÂrgya bij Râma om te bedelen, ook op aanzetting van zijn wederhelft; zie Râmayana, II, 32, 29. Het woord voor goden, dewa, betekent in de Indische taal ook verstand, zin. Het verhaal is hier zoo onhandig ingekleed dat de schuld vermoedelijk aan den Engelschen vertaler zal liggen. DE DHARMA. 811 van haar droomgezicht te vragen. De prins vroeg waarom zij op zulk een ongelegen uur gekomen was en zij verhaalde hem nu dat zij beangst was geworden door een droom, waarin zij een zwarten man gezien had die haar de beide armen afhieuw en het hart uitrukte. Wel ver van ontsteld te zijn, was Wigwantara zeer verheugd, omdat hij inzag dat de tijd om de volkomenheden in deugd in praktijk te brengen gekomen was. Hij zeide haar evenwel niets anders dan dat zij vroeger smakelijk voedsel gegeten en op zachte bedden geslapen had, doch nu niets beters dan vruchten te eten had en genoodzaakt was op harde planken te slapen, en met denzen wenk liet hij haar vertrekken. Op het gewone uur bracht de moeder de kinderen bij hun vader en ging zelve het bosch in. Als de prins den brahmaan zag naderen, beval hij Jâlin den ouden man tegemoet te gaan en diens waterkruik te dragen. Nadat de brahmaan eenige vruchten die hem voorgezet werden genuttigd had, richtte Wigwantara de vraag tot hem met welk oogmerk hij gekomen was. De oude antwoordde dat hij gekomen was om hem de twee kinderen af te bedelen. Op het hooren van dit verzoek, was de prins verstoerd en verklaarde dat de brahmaan de beste vriend was dien hij ooit ontmoet had, aangezien anderen hem nooit in de gelegenheid gesteld hadden iets van meer waarde af te staan dan den olifant of den wagen. Intussen was de moeder afwezig en daar zij recht had om de kinderen vóór hun vertrek nog eens te zien, moest de gast tot de volgende dag wachten. Jujaka verklaarde niet zo lang te kunnen blijven en dat, zodra hij de kinderen nu niet kreeg, hij zonder hen moest vertrekken. "Breng hen naar mijne ouders", zeide Wicwantara, "zodat gij kunt verzekerd zijn van rijkelijk beloond te zullen worden", "Neen", hernam de brahmaan, "pindien ik hen in de hoofdstad breng, zal het mij het leven kosten, zodra het bekend wordt op welke wijze ik hen gekregen heb. Beslis dus terstond of gij hen wilt afgeven of niet". Jalin en Krishnajna, die dit gesprek hoorden, werden zo beangst dat zij op de vlucht gingen en zich verscholen onder de bladeren van een lotus die in een naburigen vijver groeide. Wicwantara had nu besloten de kinderen zonder langer dralen af te staan, en riep hen. Te vergeefs: ze kwamen niet opdagen. Hierop begon de oude hem verwijtingen toe te voegen en zeide dat hij in 't hele land zo'n grooten leugenaar niet kende, aangezien de kinderen klaarblijken. Kelijks met opzettelijke wijze weggezonden waren. Om te ontdekken waar zij heengevlucht waren, ging de prins zelf naar het bosch en riep, toen hij bij den vijver gekomen was, zijn zoon Jâlin. Nauwelijks had de knaap zijn vaders stem gehoord of hij zei: »de brahmaan mag mij medenemen; ik ben bereid om zijn dienaar te worden: ik kan het niet over mij verkrijgen hier te blijven en vaders geroep aan te hooren. Met een scheur deed hij het blad waaronder hij verscholen was in tweeën, sprong op en liep schreiend op zijn vader toe. Wicwantara vroeg hem waar zijn zuster was en als Jâlin verteld had dat zij met hem gevlucht was en zich verscholen had, riep de prins haar, waarop zij evenals haar broeder van onder den lotus te voorschijn kroop en tranen stortend de voeten omvatte van haar vader. Wicwantara, die volkomen goed besefte dat hij zonder de kinderen prijs te geven nooit een Buddha zou kunnen worden en daardoor nooit in staat zou wezen om de wezens van de jammeren des bestaans te verlossen, vermande zich, voerde Jâlin en Krshnâjinâ weer met zich naar zijn hut en schonk hen aan de brahmaan, terwijl hij water op diens handen overgoot en sprak: »moge ik hierdoor de alwetende worden!« De brahmaan nam de kinderen mee, doch struikelde bij het afdalen van een heuvel en bleef in die toestand, met het gelaat op de aarde. De kleine maken van de gelegenheid gebruik om te ontvlieden en naar hun vader terug te keeren, legden de handen op zijn voeten en herinnerden hem onder tranen aan den droom hunner moeder. Jâlin zeide dat zij zoolgaarne hunne moeder nog eens vóór hun vertrek wenschten te zien en verzocht dat, zoo hun vader hen noodzakelijk aan een brahmaan moest afstaan, hij hen zou geven aan een die minder leelijk was dan die afgeleefde grijsaard. Ook merkte hij op dat het beter ware hem alleen af te staan en Krshnâjinâ bij hare moeder te laten, daar zij zoo teêr en zwak. DE DHARMA. 313 En ongeschikt voor arbeid was. De vader bewaarde het stilzwijgen en terwijl Jâlin hem vroeg waarom hij niet antwoordde, naderde Jûjaka bloedend en er uitziende als een scherprechter die juist een misdadiger ter dood heeft gebracht. De kinderen rilden van schrik bij zijn aanblik. De hardvochtige oude, niet in staat de beide kinderen tegelijk vast te houden, dewijl Krishnâjinâ wegliep wanneer hij Jâlin vastpakte en omgekeerd, bond hen aan elkaar met een teen en dreef hen voort, ze al met een stok slaande. Droevig blikten zij naar hun vader als om hem te vertellen hoe het bloed langs hun rug vloeide en hoe ondragelijke pijn zij leden, Wijcvantara dacht: »als mijn kinderen dit vóór mijn oogen te verduren hebben, wat zullen zij dan niet te dulden hebben als zij ver weg zijn? Hoe zullen zij in staat zijn over bergen, doornen en steenen heen te komen? Wie zal hen voeden wanneer zij hongerig zijn? Wie zal hun pijn verzachten, wanneer hun de voeten gezwollen zijn? En als koude winden snerpen, wie zal hen verwarmen? Wat zal de moeder, die beide in haren schoot gedragen heeft, niet bedroefd zijn, wanneer zij van avond thuis komt en ontwaart dat zij weg zijn gegaan! Door zulke gedachten bezield besloot hij de brahmaan weg te jagen en de kinderen weer tot zich te nemen. Toen deze langs de lommerrijke plekjes kwamen waar zij samen plachten te spelen, en de grot waarin zij zo dikwijls voor tijdverdrijf figuren uit klei gemaakt hadden, en de boemen groeiende aan de waterkant, riepen zij weemoedig uit: »vaarwel, boomen, die daar prijkt in schoon bloesemtois! en gij, meertjes, in wier wateren wij geplast hebben! en gij, vogels, die uwe schoonste liederen voor ons gekweld hebt! en gij, sylfiden, die voor ons gedanst en in de handen geklapt hebt! Zeg aan onze moeder dat wij u onzen afscheidsgroet toebrengen. ? Gij, genieën, en gij, dieren, waarmede wij gespeeld hebben, laat onze moeder weten in welk eenen staat wij hier den weg langs gaan! Middelerwijl was Mâdrî op het punt om huiswaarts te keeren. Om haar 314 DE DHARMA. tehuiskomst te vertragen zond Indra vier engelen onder de gedaante van wilde beesten. Toen zij al voortwandelende en met de gedachten nog steeds vervuld van haren droom, die dieren zag, ontstelde zij hevig, en maakte zich beangst over de kinderen, daar die haar vermoedelijk te gemoed zouden komen en dus gevaar liepen verslonden te worden. Zij naderde gaandeweg de hut, doch hoorde geen stemmen: een angstig voorgevoel maakte zich van haar meester en zij begon te duchten dat de kinderen in hun slaap door een arend of booze geest geroofd, of anders door hare verwanten ontvoerd waren. In de hut gekomen vraagde zij haren echtgenoot waar de kinderen waren, doch hij bleef het antwoord schuldig. Dat stilzwijgen bevreemdde haar, te meer daar zij bespeurde dat hij niet als gewoonlijk brandhout en water gehaald had. Om haar op het onwelkome nieuws voor te bereiken, begon hij met haar te vertellen, dat Jâlin en Krshnâjinâ uitgegaan waren, toen zij zich langer dan gewoonlijk liet wachten. Op dit bericht haastte de moeder zich terug naar het woud, en doorzocht elk plekje waar de kleinen gewoon waren te spelen. Al hare pogingen vergeefs ziende, viel zij in onmacht. Haar man, ongerust over hare langdurige afwezigheid, ging haar achterna om te zien waar zij toefde en vond haar in bewustelozen toestand. Hij sprenkelde water op haar gelaat en zij kwam weer bij. Haar eerste vraag was: »waar zijn de kinderen?” De prins verhaalde haar nu dat hij hen weggeschonken had aan eenen ouden brahmaan, om aan de vereisten noodig voor het verkrijgen van het Buddhaschap te voldoen. En Mâdrî antwoordde: »Het Buddhaschap is meer waard dan honderdduizend kinderen!» en terwijl zij zich innig verheugde over het loon dat uit die liefdegift zou voortspruiten, wenschte zij dat het zich over alle schepselen zou uitstrekken. Toen Indra gewaar werd dat Wicwantara zijn eigen kinderen had weggeven, nam hij, om te voorkomen dat deze of gene de prinses op dezelfde wijze zou weghalen, de gedaante aan van een oude brahmaan en begaf zich naar Wakragiri. De prins zag hem en vroeg naar het doel van zijn komst, waarop Indra ten antwoord gaf: »ik ben nu oud en gebrekkig, en heb niemand om mij te helpen. Daarom kom ik om uw gemalin als slavin te ontvangen.” De prins keek veelbeteekenend naar Mâdrî, en zij, zijn gedachten radende, verklaarde zich bereid om aan den wenschen geuit was gehoor te geven. Het gevolg was dat de prins haar aan de gewaande brahmaan overleverde, opdat die liefde-gift hem bevorderlijk moge wezen in het erlangen van het Buddhaschap. Op het oogenblik dat de brahmaan haar ontving, sprak hij: »de prinses behoort thans mij toe; hetgeen aan een ander behoort, moogt gij niet wegschenken; bewaar haar dus voor mij totdat ik terugkom.” Hierop hernam Indra zijn eigen gedaante en gaf aan Wicwantara te kennen dat al de goden en aartsengelen zich verheugden in de mildheid van den prins, en met de verzekering dat hij ontwijfeld het Buddhaschap zou bereiken, deelde hij hem tevens mede, dat over een week zijn verwanten tegelijk met de twee kinderen zouden overkomen en dat hij in het bezit zou geraken van de heerschappij. De aarde had gebeefd bij elke gift die ontvangen werd en de Meru en de overige bergen hadden knikkend hun instemming te kennen gegeven. Onderwijl waren Jujaka en de kinderen voor den nacht een afstand van zestig uur ver weggevoerd en onder eenen boom geplaatst, die zich met de takken als een gewelf over hen uitbreidde. De goden kwamen tot de kinderen in de gedaante hunner ouders en verzorgden hen van het noodzakelijke. De brahmaan werd dien ten gevolge met ontzag vervuld en den volgenden Korten tijd voor het Nirvana zette de Heer aan Ânanda uiteen dat er 8 oorzaken van aardbevingen zijn. De eerste aardbeving wordt veroorzaakt wanneer de stormen het water, waarop de aarde rust, in beroering brengen; van het water deelt zich de schok aan de aarde mee. De 2e wordt veroorzaakt door de wondermacht van brahmanen of asceten of wel engelen; de 3e heeft plaats bij de nederdaling van den Bodhisatva uit den hemel der Tushita's in den schoot zijner moeder; zulk eene gebeurtenis — terloops zij het opgemerkt — wordt geenszins voorgesteld als iets eenigs of zeldzams; terecht, ze heeft periodiek, elk jaar plaats. De 4e aardbeving valt voor ten tijde der geboorte; de 5e bij het bereiken van de volle wijsheid; de 6e bij het in gang brengen van het hoogste dharmacakra; de 7e wanneer de Tathâgata zich losmaakt van de zucht om langer te leven; de 8e bij het finale Nirwana. Alle deze aardbevingen worden als gewone natuurverschijnselen voorgesteld. De zes laatsten zijn nochtans geen werkelijke aardbevingen, maar veranderingen van den stand der aarde ten opzichte van de zon. Over de negende aardbeving, die plaats had naar aanleiding van Vigwanta's mildheid, wordt uitvoerig gesproken in Mil. Paîhâ 119, etc. DHARMA. 