VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Thans is deeze zyn voltrokken arbeid geïneen gemaakt, en de Nederduitfche Leezer zal, im het doorbladeren deezer zyner favolginge van den Heer Gesfner, (choon dezelve by ’t oor- fprongiyke, dat niet wel te evenaaren is, veel moge verlie- zen, t'over reden hebben, om zyne aangewende poogingen danklyk te erkennen. Men flaa, ten voorbeelde , het oog op eenige Tafereelen, die ons de ontdekking van ’t ge- pleegde misdryf, aan Thirza en Mekhala, waarvan de eerte aan Abel, en de laate aan Kain, als Echtgenoot verbonden was. De Dichter, de aandoeningen van Adam en Eva, op het zien van den gelheuvelden „Abel, en op het hooren der taale van Kain; Ik heb hem nefrgeveld , beeft vrij, ik ben 't, die hem Wermoordde! ik vloek u beide, wit welke ik wierd gebooren s Ik heb hem neërgeveld; die zig, op het uiten deezer woorden, weder boschwaards wendde, afgemaald hebbende, fchetst ons by den aanvang van den laaclten Zang, de gemoedsgefteldheid van Thirza en Mehala; die, (van ’t voorgevallene nog onbewust,) met el- kander fpreekên over de jammerlyke gemoedsverbittering van Kain tegen Abels welke Mehala eeuftemmig niet haar dage- M 2 Iyksch . 166 O E JoB SCHONCK lyksch „gebed tot God , nog hoopt, dat eerlang zal afneemen en geheel uitgerooid worden, - Onder dit gelprek hooren Zy, agter zig, in het digte Bosch, een bitter gekerm! ’t welk baar allengskens nadert. Thirza bezwymt, en Mehala zygt insgelyks neder: weder tot zigzelven gekomen zynde, doet zig de akelige vertooning voor haar op. —— Het gehoorde ‚ kermen, naamlyk, was dat van Adam en Eva geweest; Adam torschte het lyk van zynen Zoon, en Eva, fimertlyk weenen- de, ging-al wankelende naast hem; ze naderden allengskens de plaats, daar Thirza en’ Mekala zig bevonden, die zy egter siet. zagen. Op die hoogte gekomen zynde, bezweek Eva van magtloosheid; des: Adam, om haar té beter de behulpzaame hand te bieden, het lyk, van zynen fchouder af, in ’t gras léi. De:Gezusters bekwamen op dat tydftip, en worden door dit gezigt getroffen. i.) As idi ad ‘Waar ben iK? ach! nog ligt mijn uityerkooren fchat, Mijn Ahel, daar! ...6 God!... waarom moest ik ontwaaken ! … ‘Riep Thirza, haatlijk licht!.. waarom moest gij gengaken ? ‘Ach Abel! ... Mehala,..…. ô ijsfelyk gezicht! ; 6 Schrikken!… ach! ik ben, als door een blikfemfclicht , Getroffen! Abel dood! ü treurige gedachten! In die “omftandigheden , tragt Adam haar te troosten, door Baar berigt te geeven vañ eene Godlyke verfchyning, door ee l E ' wel DE DOOD VAN ABEL: ` 167 welke hy, gelyk in den voorigen Zang gemeld is, verzeke- ring ontvangen heeft, dat de ziel van Abel tot een b&ter ftand overgegaan fs, en een gelakftaat geniet, welke alle menschiyke bevarting te baven gaat. Zulks beurt Melalg, liggende Thirza nog (teeds in een ftaat van ongevocligheid;) wel eenigzins op,‚:doch kan haar traanenvloed egter niet ge- heel ftuiten. Overeenkomftig met haar voorgemelde vleiende denkbeeld van haaren Egtgenoot, brengt zy zig te gelyk voor den geest, hoe fmerilyk dit ongeval Kain moete zvn, en welk een troost het voor hem geweest zou zyn, indien hy nog van den flervenden „Abel den zegen hadde mogen ontvangen... Maar op ’t uiten van die gedagten ontdekt zy eene houding der Ouders, die haar ontzet, ’t welk haar dus doet vervolgen. `i Dan ach!... wat nieuwe fmert daet uwe leden beeven? Gij deinst te rug!... helaas! welk’ eene ontroerenis Spreidt zich op uw gelaat! mijne Ouders! ach waar is... Waar is-hij, Vader?... waar is Kain?... zegt toch, Moeder ! Waar is mjn Echtgenoot? ... uw Zoon?... mijn oudfle Broeder? Wie weet, riep Eva gansch ontroerd, in welken oord De wraak hem voigt! hij heeft,,, maar Hemel! welk een woord! ,, Neen, neen dit denkbeeid doe aileen mijn boezem treuren! Zou ik, elendige , ook uw’ ziel nog meer verfcheuren ? Fa, donder het vrij uit, d mijne Moeder! ja, Dar onweer [lortte gansch op mj! riep Mehala, IA voel de formen reeds in mijnen boezem woeden 3 Ferfchoon mij niet!... fpreekt uit, het geen ik kan vermoeden. Je Kain!... Kain!... heeft.. 6 fchendaad al te groot! ‘Fahij!. … klaagt Eva, hij !.. mijn kroost! .. heeft hem gedood! .… De bange boezemfmart verbood haur meer te fpreeken, De Vrouw van Kain, door ontroerenis bezweeken, Bleef lang als fpraakeloos en onbeweeglijk flaan; Haar firak gefpannen oog fchoot niet een’ enk'ien traan, Men zag het koude zweet van 't bieeke voorhoofd flroomen, Haar lippen beefden; Hij!.. giltze uit, Hij omgekoomen!... Door Kains vuist gedood!... mijn man heeft hem vermoord! .« ô Gruwlijk wanbedrijf! in welk' een woesten oord | Vervolgt u thans de wraak! misfchien heeft reeds Gods donder Uw gruweldaad geflraft! Gij zije misfchien van onder i ’ Gejchapendom verdelgd! Zoo gij nog adem haalt, - i Wat woestenijen hebt gij fins niet doorgedwaald! . , Dus kiaagt Vrouw Mehala, en fcheurt zich borst en wangen. Haar’ weeklagt wierd door die van Abgls vrouw vervangen. De uitbarst: Broedermoord! kan 't zyn!.. hoe heeft zijn vuist Dat dierbaar hoofd, zo vol van vrindlijkheid, vergruisd! Gewis heeft Abel, met een oog van mededogen, l Hem aangeblikt, toen hij zijn’ hand hield opgetoogen. M 3 Ver- 168 = E J Be SCHONCK Vervloekte vuist! die hem dien doodelijken flag... Houd op, riep Mehala, mijn waarde Zuster: ach! Vervloek mijn’ Kain niet! hij is uw broeder tevens; Laat ons veel liever bij de Bren-aer onzes levens Vergeving fmeeken voor dien Zondaar ! 'k twijfele niet, Of dit is ook door hem, dien hij verfloeg, gefchied, Gewis heeft Abel hem gezegend, onder 't flerven, „Thans bidt hij , dat hij moog’ genaê voor hem verwerven. Gij dan, vervloek hem niet; laat liever ons gebed » Zich, uit het zondig flof , verheffen, en zich met De reine fmeekbel van uw’ zaal'gen Abel mengen ! Thirza, te kennen gegeeven hebbende, dat ze dit ín dien fterken zin niet bedoeld hed, viel weder op het ontzielde lichaam, met de vuurigftle omhelzingen, en borst in de vol- gende weemoedige toanen, (waar mede wy deeze Proeve zullen eindigen,) uit, ` Ach!... waarom mogt ik U niet voor de laatfle maal Omheizen , en mijn mond uw’ bleeke lippen drukken, Terwyl Gij ftierft!... waarom mogt het mij niet gelukken . Nog eens die liefde taal, uit uwen veegen mond, Te hooren! 6 dan had, in dien bedroefden flond, Uw flervend oog nog eens tot mij zich konnen wenden! En... ik... in uwen arm mijn leven moogen enden ! Ach! dat mijn zielloos lijk thans naast hes uwe lag! Maar neen ; ik leef nog, om aan toomeloos geklag Het treurig overfchot mijn's levens op te draagen® Al, wat tot heden toe mjne oogen kon beliaagen „ Zal voorts mijn’ bange [mert vergrooten! lomrig woud! Dat hem zoo menigmaal hebt aan mijn zij befchouwd , >k Zal mij verbeelden, dat ge uit mijnen mond wilt weeten ; Waar is hij tech, die, in ons lommer néergezeren, Met zoo veel tederheid, U pleeg te omarmen ? fpreck Verlaat'ne! waar hij is? dus zal mij bron en beek Geduurig vraagen; ach! °k zal, door aanhoudend WENEN A Mijn’ traanen , met uw vocht, om zijn gemis vereenen ! Voor eeuwig !... eeuwig :.. is mijn Abel mij ontroofd!... Voor eeuwig! zal dat doodsch gelaat, dat bioedig hoofd, Die bleeke wangen, en dat aog ontbloot yan beven, Met flijk en bloed beklad, mij voor het aanzicht gweeven! Vliet mijne traanen! vliet! en flroomt op 't lighaam neêr ! Dat dierbaar lighaam!... van mijn’ Abel... dat wel eer De deugdelijkfle ziel bevatte, en af deed daalen Fot mijne omarming! met wat glans en held're flraalen Vertoonde zich de aide in deze fchoonheid \ ach! Hoc vriendlijk uit zijn mond! uiet welk’ een’ zedren lach O DE DOOD VÁN ABEL. rág Op zijne wangen !... van zijn" lippen!... in zijne oogen!” Doch thans is deze ziel haare aardjche hut onttoogens Te rein, te zalig, om met zondaars, om met mij _* Hier langer om te gaan!. . Vliet traanen! ja vliet vrij En flraomt in ruime maate op °t zielloos lighaam neder! Viet vrij zoo lang, tot dat mijn droeve giel zich seder Met zijne ziel vereent, en 't floflijk deel, in de aard’, Zich met het floflijk deel van mijnen Abel ii lowr Mengelwerk. Vde Stukje, Tendimus ad Cœlestem Patriam. Te Utrecht, by de. Wed. J. v, Schoonhoven, 1783. In o%ayo 137 blads. E oen wy, voor eenigen tyd, van ’t vierde Stukje deezes — Mengeiwerks gewag maakten, hebben wy gemeld (*), dát het zelve, onder anderen, by gelegenheid eener aanpryzinze van het rymlooz: dicht, eenige ftaaltjes hiervan zelfs in zes- voetige vaerzen, uit een diestyds nog onuitgegeeven dicht. tuk, aan de hand gaf. Thans levert men ons in dit Stukje het Gedicht zelve, of wel den certen Zane. Het heeft ten tytel: Proeve over ’s Menfchen beflemming , en ftrekt, om te tao- nen, dat de Mensch beftemd is om gelukkig te zyn; waartoe bem de ganfche Natuur, overeenkomftis met zyne gefteldheid , behulpzaam is; alle zyne voortreffelyke neigingen en hoedi- nigheden, wanneer ze wel geregeld en ín ’ werk gefteld „worden, de hand leener; en de Godsdienst hem ten kragtig- fte opleidt, In de“ uitvoering.beantwoordt de geheele Zang, aan de diestyds opgegeeven ftaaltjes ; waaruit men deszelfs voortreffelykheid reeds enigermaate heeft kannen afneemen. Wel byzonder heeft ons de ondervinding bevestigd, dat men het gemis van ’t Rym in zodanig een Vers, behvore'yk geleg. zen, minder gewaâr wordt , dan men zig’ gewoonlyk ver- beeldt; des het rymlooze niet zo ftootelyk zy, als dezulken beweeren. De Zang was voor iemand, niet gedagtig aan ’ rymlooze, meer dan ter helfte, of nagenoeg ter lengte vah wyfnonderd regels, afgeleezen, eer hy bemerkte dat het cen rymloos Dichtftuk was. —= By dit fchoone Dichtfiuk, 't welk te wenfchen ware dat alle de zodanigen met opmerk- ‘zaamheid lazen, welken zig diets fehynen te maaken, dat de Mensch beftemd is, om hier op Aarde een kwynend en mis- troostig leeven te leiden, komen in deeze verzameling nog twee zeer wel vertaalde Fragmenten, of bewaarde brokken, uit de vermiste Boeken van ciccro, over ’t Gemeenebest. — “Het eene is de by alle kenners zo hooggeagte Droom van Sed- pis; Waarin die Wysgeer de onftervelykheid der Ziele, er her vere C°) Zie Alg. Vad, Ltteroef, Vi Do bh gge ` T M 4 170 . MENGELWERK, verfchillend lot der menfehen na dit leeven „ ter- aanpryzinge van de Deugd, ten ernfiigfte voordraagt. Eene voorfieiling, byzonder gefchikt , om de Beftierders van een Gemeenebest, uit overweeging van de geringheid van al het tydlyk genot, in vergelyking van een hooger eeuwigduurend geluk , te wa- penen: tegen de ydele loftuitingen, en eene buitenfpoorige eerzugt; en -hen te noopen, om zig door eene ftandvastige betragting der. Deugd, ten nutte van het Gemeenebest, een weg te baanen, tolphet verkrygen van dien heerlyken geluk- ftaat, welke het deel is van alle dezulken, „, die zig in dit » leeven (teeds op het beste toegelegd, dat is, het welzyn » van hun Vaderland bedoeld.hebben.” -—— Een daaraanvoh gend flukje zullen wy, om dezefde reden, als *t in dit Men gelwerk geplaatst is, ook hier geheel overneemen. — ‚‚ In het 5de Boek van dit zelfde Werk over ’t Gemene best, (dus vangt het aan,) vondt men de volgende, uitmun- tende en op onze tyden maar al te zeer toepasfelyke plaats: s, De oude zeeden , de oude helden, flaven 't Roomsch Gemeenebest (*). zegt Ennius, en dit gezegde, zoo kort, zoo vol van waar- heid, fchynt my den. Dichter, als door eene Godfpraak, te zyn ingeboezemd, Want noch deeze helden , indien "t Ge- meenebest niet zulke zeeden had gehad, noch deeze zeeden, indien ‘er niet zulke helden aan ’t hoofd geweest waren, kon- den ooit dit Gemeenebest gegrondvest, of deszelfs zoo wyd- uitgeftrekt gebied, zoo lang, ftaande gehouden hebben. Ook was het, voor de onder ons geheugen vallende tyden, de ge- woonte der Vaderen, voortreflvke mannen, in‚’t bewind, te ftellen; terwyl. deezen, van hunnen kant, de zeèden en in- ftellingen der vaderen handhaafden. Maar ons geflacht, daat % zelve het Gemeenebest reeds als eene heerlyke, doch dog ouderdom eenigzins verflaauwende Schildery „ ontvangen heeft, verzuimd nog daarby, niet alleen dit „tafereel met dezelfde kleuren, waarmede ’t eerst gefchilderd was, weder op te haa; leù , maar bevlytigd zig zelfs niet eens, om, ’er ten minfiep de gedaante en buitenfte omtrekken van te behouden. Want „wat tog is ‘er overgebleeven, ván die oude zeeden , door wel ken de Dichter zegt, dat het Roomsch Gemeencbest gefiaafd werdt ; daar dezelven. zodanig zyn, in vergeeteiheid , geraakt, dat wy er. ons, niet alieen niet aän houden , maar ze zelfs niet eens meer: kennen? En wat zoude ik van voortreflykè mannen, (preeken, daar ’t juist, door gebrek aan de zodani- gen, is, dat de zeeden zyn verlodren gegaan? Ondertusfchen zullen wy, wegens dit groot verderf , niet allee: reekenfehap geeven, maar ons ook, als wegens eene doodfchuld „ verant- woorden moeten. Want onze ondeugden, en geenzins zp riad A i C°) Moribus antiquis res flat Romana virisque. ger a MENGEL WERK. 171 toeval, zyn oorzaak, dat wy, van ’t Gemeenebest , alleen den Naam behouden, de zaak zelf reeds voor lang verlooren hebben ! | ae Wat zegt gy, myne Landsgenooten! Moet hier niet een ie- der onzer Zugten —— en bloozen? —— Maar zulien wy al- leen zugten en bloozen? — Neen, dat ‘er eene edeler poo- ging op volge! dat de oude vlam eens weer aan den gloed des Romeinfchen Redenaars ontftooken worde! Nog is het tyd; nog zyn de trekken van ’t grootsch tafereel niet ten ee- nenmaale uitgewischt;nog kunnen wy ze weder ten voorfchyn brengen; met voorigen luister weder ten voorfchyn brengen, en over ons en onze nakomelingen, in weldadigen glans, doen fchynen, zo wy maar _ s, De oude zeeden, de oude helden, onder ons , herbeoren zien.” Vaerzen van ULTRAJECTINUS. Pro patria et libertate. N. 1, enz. Te Utrecht, by S. de Waal, 1783. Jn gr. oĝayo. (Y ireielinus treedt, met genoegzaam gelyke fchreeden, in 't voetfpoor van Zeelandus, des zy, die de Gezangen van Zeelands met welgevailen gehoord hebben,ook in deeze Ver- zen van UitrajeBinus behaagen zullen fcheppen. Derzelver on- derwerp is, overeenkomttig met de Latyníche zinfpreuk , het Vaderland en de Vryheid; tragtende de Dichter zyne Landsge- nooten van alle Zyden op te. wekken, om’s Lands welweezen ter harte te neemen, en deszelfs zo Burgerlyke als Godsdieù- ftige Vryheid voor te ftaan, ten einde. | De oude zeden, de oude helden , die Nederlandsch Gemeenebest geflaafd hebben, weder te doen lierleeven. Met dat bedoelde zingt hy, onder anderen, der Pryheid op deeze wyze toe. A Laat ons iets van Vrijheid gingen. Gij, o Vrijheid! floeg wel eer, Door uw fcherp gewette klingen, Spanjes fnoode Dwangzucht neer. Edle Vrijheid, lust en leven - Van ’s Bataven ziel en zin, Voelt nog fleeds de banden kleven, Van haar onverbreekbre min. 172 VAERZEN VAN ULTRAJECTINUS, “Zij ontbloot op nieuw haar degen, ' "Hoe de Heerschzucht raast en vloekt; ' Staat gelijk een Rots hem tegen, Die haar onheil rustloos zoekt, ` Utracht , nevens andre Stêden, Blaaken van: haar liefde-gloed ; Zagen zij haar recht vertreden, Kookte flraks het Heldenbloed. ‚Utrecht roemt op Jongelingen, _ Ouden, die, tot 's Vrijheids Eer, Grijpen hun metaalen klingen En het dondrend Jchiespeweer, e «Utrecht roemt op Burgervadren, | Wien, tot heil der Burgerij, Vrijheids-Liefde-vuur in de adren Tintelt , fpijt der flavernij ! Nevens Edle Wetenfchappen, Bloeiend in haar grijze vest, ` Ziet- men Krijgskunst fier aanftappen ; Schrik der vaderlandjche. pest! ‚ Krijgsgenootfchap , Vrijheids zoonen! Laat uw Vrijheid minnend doel Rusteloos haar ijver toonen; Nimmer flerft dit krijgsgevoel. Proeve over den Mensch, Zedelyke Proeven, en Oordeeikundt. Door A. PoP, vertaalt door E. BEKKER, Weduwe worrFr. In ’s Gravenhage , by J. v. Cleef 1783, Behalven de Voorrede 174 bladz, in gr. octavo. 1 É Weinigen ‚ zo nog eenigen, onzer Leezers zullen ‘er von- den worden, die niet met lof gewag hebben hooren mai- ken van den beroemden Pepe, als één dier uitmuntende Schry- veren, die eene levendige verbeeldingskragt , en een geestig vernuft, met een welwikkend oordeel heeft weeten te verece- nizen, Zulks toch ftraalt, volgens een eenpaarig getuigenis, zelfs van dezulken, die 's Mans denkwyze in zvne byzondere gevoelens juist niet toevallen, in alle zyne Schriften door, €n vertoont zig by uitftek in de hier bovengenoemde Stukken, welken Mejuffrouw Bekker den Nederlanderen in hunne taal vertolkt aanbiedt. - -= Ze behelzen in de eerfte plaats eene Proeve over den Mensch, bẹlchouwd in zynen aart en ok me A. POPE, PROEVEN, 193 met opzigt tot het Heelal, tot Sigzelven, tot de Maatfchappy en rot het Geluk; welke vier befchouwingen naar één zamenloo- pend gezigispunt gerigt Zyn, als firekkende ter verdeediginge van de Godlyke Voorzienigheid ; die, volgens Pope, noch in ‘t natuuriyke , noch in ’t zedelyke, ooit eenig kwaad toelaat, dan om 'er het algemeene goed door te bewerken; waarop zyn fielregel fteunt : AL WAT ‘ER IS IS GOED, Hier by ko. men eenige Zedelyke Proeven, gaande over de waare kennis dar Merfchen, over het Chara8er der Vrouwen, en het recht ge- bruik des Rykdoms, Laatstlyk ontmoet men hier ook nog zyne Proeve over de Oordeelkunde, flrekkende ter ontvouwinge van geen regtmaatige Oordeelkundigen hebben te vermyderi en in agt te neemen, om weezenlyk nuttig te z yn, — Alle dee- ze Stukken leveren cen aantal van leerzaame bedenkingen; die ons inzonderheid eene menigte van charaêters voor oogen ftel+ len, welken gefchikt zyn om ons tot de Merschkunde op te leiden ; te noopen, om tegen de dwaasheid op onze hoede te Zyn, en ons gedrag, ter bevorderinge van weezenlyk geluk, zo. voor ons zelven als voor anderen, verftandig te beftieren. Men neeme hier eene les van dien aart mede, uit gyne befchouwing over 't rechte gebruik des Rykdoms; waar- in hy, onder andere aanmerkingen deswegens, den gicrigen Cotta en deszelfs verkwistenden Zoon, in hunne uitfpoorighe- den en redeneerwyze afmaalt, en tevens, in °t voorbeeld van zynen Vriend, den Lord Bathurst, (aan wien hy deeze zyne befchouwing briefswyze inrigt,) het waare gebruik der Schat- ten fchetst. — — Zynen Vriend dien Stclregel herinnerd hebbende: ,, De Schepper gaf ons de Driften. Hy regeert door » haar de Stervelingen , en ftuurt hen tot byzondere oogmer- s» ken; in de Natuur brengen alle uiterftens goede gevolgen s, voort; en in den Mensch loopen zy te (amen tot het alge- s, meen welzyn;” vervolgt hy aldus. s» Vraagt gy, MYLORD, waarom of die opzamelt en decze werkwist? Aldus behaagt het aan dien Gov, die den Oceaan doet ebben en vloeijen; die droogte , regen, koude en hitte, gebiedt, op dat de aarde vruchtbaar zy; aan dien Gop, die het leven vestigt op den dood; die de aanwezigheid grandt op de wisfelvalligheid, en die aan de hemelfche lichten hunne bepaalde kringen aanwyst! | „ De verborgene Schatten zyn gelyk aan Infekten,. welke flegts naar vleugelen wagten, om, ten beftemden jaargeryde , weg te vliegen; de bléke en holoogige MAMMON is niets, dan de- Schatbewaarder der Armen. Nu zyn de Rykdommen ín ééne bewaarplaats byeengevoert; doch weldra wordt die bẹ- waarplaats eene miltfpringende Fontein, die al het Volk, al het Gedierte, drenkt en verzadigt. » De oude corra anteert, door zyme gierigheid, zynen Rykdom en zynen Rang; de oude carra heeft echter. ver l dicu= 174 A. POPE dienften en gezont oordeel. Zyne Keuken, (alwaar het Bar- baarfche Spit nooit opgewonden wordt,) is zo kout, als zvne koeltte Grotten. Zyn Voorhof is vervult met jonge Brandne- tels, en zyne Gragten met Tuinkers; dus cet hy ‘Soupes en Salden ‚ die hem geen duit kosten. Leeft cotra van Peul- vruchten! Verwondert dit u? Hoe lange voor hem was dit de eenige Spyze der Braminen, der Heîligen en der Philofophen! De Ryken te vergasten is niets dan verkwisten; en wie zou de Voorzienigheid hare Behoeftigen- durven ontrukken ? Zyn oud Kasteel gelykt een afgelegen klooster, bewoont door de Stilzwygenheid en bewaakt door het Vasten. Nooit hoort men ‘er de zoete tonen der Muziek, die het jonge Volkje ten dans leiden; de middagklok heeft nog nimmer een Gebuur ter maaltyd geklept. Zyne Hoevendars zien, al zuchtent, die To- rens, die nooit door den rook verduistert worden ; en rukken het Rypaard: met geweld naar eenen anderen kant. De Reizie ger, die des nagts in zyne Bosicben verdoolt, vloekt den ou- den Vrek, zyne uitgeipaarde kaars, en zyne nimmer open- gaande deur, terwyl eene uitgehongerde Hofhond aan de poort gromt, en de Bedelaars dreigt op te vreten.. i “Hoe zeer verfchilt zyn Zoon van hem! Hy ziet zyn’s Va- ders misflag, en meent, dat hy, am wel te doen, in alles het tegendeel doen moet. . Het:verkeerde valt tigt te ontdek- ken; hoe mooglyk is het; Ô Jongeling, beter te doen! Hy {lagt gehele‘ Hecatombes ; hy giet geheid Wynttromen uit. De vratige Landionker en de guizige Pastoor kunnen zich hier verzaden. Decze Verkwisting heeft geene verachtelyke oor- zaak; Ô neen! Zyne Osten worden voor het lieve Vaderland gellagt. GEORGE, en de vrriterm, zyn de Drinkeonditien; ’t is zyn yver voor de Protettantiche Linie, die. hem bederft. Zyne Bostchen fchvnen , agterwaards , van den naakten grond te wyken ; goed; ’t is voor de Vloot; laten des de Boschgo- den zuchten. Nu kleedt zyne Wol onze dappere Soldaten. Eindelyk verkoopt by, uit Vaderlandsliefde , alie zyne Lande: ryen. -Hy doet nog meer. De jonge corra wil de. uitvoerig- fte hoop des Volks voldven, Hy gaat naar Londen; en, aan het hoofd der vreedzame Burgerwagten „ verbrandt hy, in beeltenis, den Paus. Zou het mooglyk Zyn, dav Engeland zyne dienften onbeloont laat? Engeland, die, ten‘koste van haaren welvaart, háre Patriotten betaalt? Hy vraagt cen Ampt; hy toont aan het Hof, hoe veel gewigtige dientien hy gedaan heeft. Vruchtloos! Hy maakt een Bankbreuk, en, zie daar, zyn ondankbaar Vaderland laat hem over aan de ftrengheid der Wetten. — a » Ô Baruumst! die nog niet door den Rykdom: bedorven zyt, leer ons deszelfs waarde en gebruik. Leer. ons dien met betaamlykheid genieten, en met wysheid uitdelen > hem niet door. laagheden te. zoeken, eu ook niet door da 17 - em : > PROEVE W t 175 Hem niet in Îuije ledigheid te verkwisten , maar onze uitga- ven te regelen paar onze bezittingen. Leer ons de Huishou- dingskunst aande pracht, aanzien aan milddadigheid, overe vloed aan matigheid verbinden. Leer ons den moeilyken mid- delweg tusíchen eene laffe miltheid, en eene ftuurfche eigen- liefde, bewandelen ! „Deel, zegt gy , MYLORD, den Behoeftigen en den Waar- digen , met oordeel, uwe goederen uit. Dus volgt gy het voorbeeld; der Godheid , die. voor alle hare Schepzelen zorgt. Verbeter dus de mistlagen der Fortuin, en toon, dat gy ten minften bare giften wel aanlegt. ‚Opgeftapelde fchatten zyn niets waardig ;. het goed gebruik alleen maakt het wenfche= lyk : zy hebben veel „overeenkomst met die vergiften „ die, in behoorlyke maate, en ter regter. tyd gebruikt zvnde š wonderen in de Geneeskunde uitvoeren; of, gelyk Ambergris ; die, in eene menigte byeen liggende, een zeer walchelyken reuk geven, doch die, verfpreit zynde, den lieffelykften. geur ten hemel zenden. F k NE » Zeer wel; men moet dan van honger by de. Groten terven, op dat men met de Groten zoude eeten ? want de Schurk , die hem bedriegt, en de Vleijer , die hem bederft, zit aan zyn tafel. Noem my eens één Grote, die fmaaklyk kan eeten , zonder een Fioolfpeelder , Pannelikker , of: een geestigen Gek. De Man van Verdienften, de verftandige Man, heeft by hem geen ingang, zo hy ten minften niet wordt bin- nengeleit door eene Màâitresfe, eene Comediante, of een Dob- belaar. Wie onzer. Edelen nemen U, of oxrorT, ten voor- beelde? Wie helpt den Verlatenen ? Wie onderfteunt den Ongelukkigen ? Waar ook zulk een Man moge uitfchynens ô Fortuin, verheerlyk het Toneel zvnes verblyfs! Dat de Engelen hem in den gelukkigen midde!ftaat bewaggn! ’t Is dáár, daar de Engeliche weldadigheid, eer zy , altoos , ons Vaderland ontwykt, nog een wyl ftand houdt.” De Friend der Kinderen. Naar den tweeden Hoogduitfchen druk yeftaald. Zevende en Achtfle Deel. Te Haarlem, by C. H. Bohn en Zoon, 1783. In oëavo. Met deeze twee laatfte Deelen befluiten de Uiteeevers, dë agtervolgende vertaaling van den Vriend der Kinderen ; ter- wy! zy, daar ‘er nog zestien in 't Hoogduitsch overig zyn, om het Werk niet te groot en te kostlyk te maaken, het raad- zaamer geagt hebben, vervolgens, onder een nieuwen Tytel te beginnen, en alleen bet hoofdzuaklykfie uit de overigen te vers zamelen. Uit dien hoofde maaken des deeze acht Stukjes een, op zigzelve flaande, in zvne foort volledig Werkje uit 5 dat, gelyk we reeds één en anderwerf te kennen gegeeven hebben, cen aangenaam en leerryk onderhoud voor Kinderen behelst; 't welk ook nu en dan zodanige lesfen uitlevert, die voor 170 DE VRIEND DER KINDEREN. voor hun, welken zig van ditonderwys. met betrekking tof de Kinderen. bedienen, mede van nuttigheid kunnen zyn. Tot eene laatfte proeve uit dit Werkje, zullen wy''ér eene les van dien aart uit overneemen, welke ter waarfchouwinge tegen dé gemelykheid in gezelfchappen ftrekt, waartoe het volgende ges val aanleiding gaf. - De Vader bevond zig, miet-#vn Huisgezin en drie zvner Vrienden, ter ‘uitfpaaninge, op het Landgoed van den Heer Damen yeh deeze Heer ‚alles aanwendende om zyne Gasten, ook byzonder de Kinderen, te vermaaken, had, onder anderen, &ene fleng, met cen houten vogel op dezelve , doen oprigten om de kinderen na den vogel te laaten fehietem. . p En; (dus vervolgt het verhaal,)terwyl door het dorp een kramer, die uit cene- digt by gelegene ftad van de kermis kwam, met zyn marsje rond liep, zo kogt hy van denzelven Voor twee gutdens of daaromtrent aaf fnuisteryen; als eer kleen Schryfleitje, een paar Mouwsknoopjes, een Naaldenko- ker en Vingerhoed, een koperen Tekenpen, een paar frater Sthoergespeh, een Pennemes, een Zäkfpiegeltje, en een yvo- ten Memorieboekje ; welke allen tot pryzen voor de Schut- ters gefidid. werden. De vogel, âie op eén kleren afftand land, was zo geplaatst, dat ’er niet veel kragts toé vereischt Werd „ om denzelven in een uur of twee ‘er af te fchieten. Fredrik, die in zulk foort van Ridderfpelen wet den grootfled zin heeft, en zich van alle middelen, als ‘er eenige winst by een fpel te behalen is, wel weet te bedienen, was de geluk- Kigtte „én werd welhaast Koningje of Voorfehutter. Karel Had, zo als ’t fcheen, ‘er niet veel vermaaks in; ook was by niet ili zo een goed humeur, als ik wel gewenscht had, cf Becd ’er derbalven niet zeer Zyn best toe. Lotje was të driflig, qnam geen tyd genoeg om wel te mikken; en Lys- je te zw, om den klenen boog, hoe ligt dezelve ook voof haar gefpannen werd, vast te houden; en, dewyl zy van dé tien keeren pas eens raak fchoot, klaagde zy telkens over den Boog, of over Fredrik, dat hy ’er geduurig alles affchoot, ef ay gevolgiyk dan ook niets raken konde, „ Na dat dit Ridderfpel afgelopen was, begon Mr. Phil- teknus over de Kinderen eenige aanmerkingen te maken. Uw Charuêter, myne kleine Vrienden! zeide hy, laat zich alzins duidelyk kennen; en het zoude u zeer ten voordeele firekken, als gy, by het oefenen van dergelyke geringe fpelen, acht gaaft op uwe gebreken, die zich daarin voordoen, om name- lyk dezelven te verbeteren ; want diezelfde kwade luim% blyven ons anderzins in dingen van meerder gewigt ongevoe- lig by.” Hierop gaf hy voorts ieder min of meer eene fes; doch wy zullen ons tot die aan Karel bepaalen. se Men moet (zeide hy tot Karel,) zo veel op zichzelveri leeren verkrygeu, dat men ook aan een ander, fchoon geil. de. & DR VRIEND DER KINDEREN: ` 277 eefis niet ftroke met onze neiging, cenig vermaak en genoes tragte toe te brengen, vooral wanneer wy geloven, dat Ey zelve denkt anderen, met het geen hy in ’t werk ftelt , eenig pleizier aan te doen. De braave, Heer Damon dagt ze= kerlyk, dat by ulieden allen , met dit door hem aangerigt fpel , groten dienst deet. Ik kan, daar hy 'er thans niet hy is, (want hy was voor een poosje weggegaan,) het u dus te vryer zeggen. Moet het hem niet eenigermate verdrietig en fyrig vallen, dat zyne hoop en verwagting zo te loor gefield wierden ?. Hy zag u geduurig als met tegenzin den boog opvatten, en liever van wat anders, dan van dit 29n opges even fpel, praten. Moest gy, ten minfie uit erkentenisfé den Man het vermaak niet aandoen, van wel te vrede en verge- noegd te wezen? Ik zeg niet vergenoegd te fchynen; zo als in deze omftandigheden de uitdrukking mogelyk zou konnen lyden; maar met 'er daad en wezenlyk vergenoegd te zyn: Want een menschlievend en gemeenzaam harie (chept zekeriyk daarin vermaak, dat het anderen door zulken geringen dienst verheugen kan; en hier zoude het eene ware dienstvergelding wezen, die men wel degelyk denken mag aan hem verpligt te zyn. Ik begeer niet dat men hem deswegens eenige on. waarheden voorliege, van cen Onuitípreeklyk Vermaak, dat hy ons zoude ver(chaft hebben, daat het ons intusfchen weis nig getroffen heeft. Maar dit wil ik, dat iemand zyne vers drietelykheid, ingevalie by die niet geheel overmeesteren ‚of daor een gun(tig aangewende, poging in genoegen of. weltee vredenheid veranderen kan, op eene beleefde wyze leere vers bergen en bedekken. lemand, diè gewoon is zulke grillige luimen in te volgen, kan met de allervoortrefiykfte hoedanig- heden, ‘die hy anderzins bezit, een allerandraagelykst man worden. Ik heb menichen gekend, die, als de een of ander perloon, het een of ander gefpiek, voorftel of fpel, in- een gezelichap hun niet. (maakte, door. hume gemelvke gebaarden en veroorde houding, alle vermaak. en genoegen aan het zelve benamen, en het geheel ontydig, tegen elks oogmerk y tan een deeden fcheideh. ° . 70O., en „Bv deze gelegenheid kan ik u eene korte en hierop zeer tospasielyke Fabel verhalen, zeide Papilio, namelyk van DEN UIL EN pe ZANGVOGELEN. » In zeker lommerryk bosch, alwaar eene talryke menigte van Zingend gevogelte aich onthield , tond een oud verval. len kasteel, het welk door eenen Uil bewoond werd. Deze Vogels, die gaarne vriend{ehap met hem houden wilden, mo. > gelyk om dat ze van hem, als den Vogel van Minerva , de Godinne der Wysheid, vele nutte en, wetenswaardige zaken hoopten te horen, verzogten hem hun gezelfchap op den eer fien dag in de Maand Mai, dien zy gewoon waren vrolyk te 178 _ DE VRIEND DER KINDEREN. te vieren, by te wonen: Ongemeen groot was de vreugde; welke zy zich: voorftelden te zullen fmaken, in het byzyn van dien geleerden vogel, dien zy ook op hunne beurt, rs ng vrolyk feest, geen minder vermaak hoopten aan te döen. a Hy kwam. Onder deze klene vogels heerschte eene al- gemene liefde, eendragt, weltevredenheid, en vreugde. Elk deed zyn best, om hem door hún lieflyk gezang te be- koren ; ‘en in het zelve te doen deel neemen. De Nagte- gaal. en Basterd-nagtegaal , de Leeurik, de Meerl , de Vink en bet Vlasvinkje, kortom al het gevogelte, liet zich op het lieflykst horen. - Maar de Uil. bleef ftatig en donker zitten _kyken, gluurde met zyne katogen hun van ter zyde geme ‚ lyk aan; en zou zyne oren, indien hy flegts vingers gehad had , voor hunne aangename gezangen geftopt hebben. Mis- fchien, dagten zy, is hy geen liefhebber. van Muficq, wy zul- len eens cen ander fpelletje aanvangen, op hope of hy dan ook wil mede doen. Hierop huppelden en fprongen zy op de takken heen en weder, vlogen ín 't rond door elkanders zeueden elkander na, pikkende de een op den ander. Het Kwikftaartje en de Musch maakten allerteie grappen 4; doch alles. te vergeefsch; de Uil bleef ftuursch en grynzig kyken, en “fcheen zich in 't donker, op eene wyze die niemand raaen konde ; alleen te willen vermaken. 1,4 De vogels dus ziende dat ‘er niets aan te doen was, vlogen , de een vooren de ander na, weg, en elk zogt zynen boom of ftruik weder op , tot dat deze eigenzinnige druiloor van een vogel moederziel alleen bleef zitten, en zich genood- zaakt vondt zyne woeste woning weder op te zoeken, en zich te vermaken, zo als met zyn firoeven en norfchen aart best overeen kwam. Zedert dien tyd, zegt men, heeft niemand onder al het gevogelte zich ooit weder met hem "willen be- moeijen; elk ontwykt hem, elk befpot hem, en dit gaat zelfs zo verre, dat hy by klaren en helderen dag niet meer durft w voorfchyn komen. ‚‚ Mooi, zei Mr. Philoteknus. Ja, ja, myn lieve Karel, dit is juist het afbeeldzel van een man, die, wanneer hy in een gezeltehap ‘is, daar het niet met zyn hoofd overeenkomt „ een fcheven en viezen mond trekt, ens door zype eigene te on- vredenheid. en misnoegen, ook anderen gemelyk en misnoegd Maakt. Doch het vergaat hem gemeenlyk efen als den Uil; men laat hem aan zyne eigenzinnigheid over, vermydt hem, èn bant hem eindelyk overal uit. „Hierop beloofde Karel, dat hy zich nooit weder zo ge- melyk en eigenzinnig of te onvrede gedragen zeude , en, Volgens zyn goed hart, durf ik van hem vertrouwen, dat de bedenking van niemand , die ons op allerleie wyzen poogt te’ vermaken, hier door eenige verdrietivkheid te mogen aan- geen, eenen gewenschten indruk op zyn harte zal hebben.” ALGEMEENE En “ VADERLANDSCHE |- LETTER-OEFENINGEN. Oordeelkundige Bybelverklaaring door TH. CH. LILIENTHAL , = Th. Dr. én Hoogl. op de Academie te Koningsbergen, Met eenige aanmerkingen vermeerderd. Zeyentiende Deel , Te Amfterdam, by J. Allart, 1783. Behalyen de Voorrede 345 blaaz. in gr. ollavo. Volgens de. inrichting van dit Werk , komt de Hoogleeraer . Y Lilienihal, in dit Deel, tot de overweging der gefchies denis van ’s Heillands Lyden, Dood, Opftandig en Hemel- vaert; fchikkende het zelve tot oplosfing der zwarigheden, door °t Ongeloof daertegen ingebragt; welken hy manlyk te keer gaet, en verftandig beantwoord. Het Eunngelifche verhael hiermede afgehandeld zynde , zo plaetst zyn Hoog- eerwaerde ten flot ‘er gepastlyk by, Eene beknopte overeen- Stemming der gefchieden:s van den Heer F. Ch., van zyne Geboorte tot zyne Hemelvaert „volgens de Vier kvangelisten; verlenende ons ene korte aenwyzing van ’t beloop der ge- Tchiedenisfen, in ene achtervolgende tydreeks, zo als het, uit de in orde gefchikte verhalen der vier Euangelisten , op- emaekt kan worden. Onze Autheur ftelt dit naer een wel- ingerichten leiddraed voor; en zyne bedenkingen, over % Jaetfte gedeelte van ’s Heillands gefchiedenis op Aerde, be= helzen verfcheiden leerzame byzonderheden , die den Chrië« tenen, ter verfterkinge van hun Geloof, kunnen dienen, of ftrekken, om deze en gene bedenkelykheid uit den weg te ruimen. Tot een voorbeeld van de laetfte foort neme “men des Autheurs overweging, 4, Of het een- en twintigfte sẹ, Hoofdftuk van jJonANn«s lvangelie, byzonder de twee > laatfte verfen van dat Hoofd(tuk, niet van JOHANNES « s, maar van eenen laateren Schryver oorfpronglyk zyn?’ waerover hy zich indezervoege uitlaet, s, Vermits het den fchyn heeft als of foHANNrFS8, met zyne laatfte aanmerking in het flot van ’t twintigfte Hoofda . ftuk, zyn geheele Evangelie heeft willen befluiten, zo iş de geleerde nuno GROTIUS op die gedachten gevallen, da het volgende een en twintigfte Honfdftuk eerst na den dood “wan den Apostel en Evangelist JOHANNES, in den parm VI, DEEL. ALG. LET Ts NO. $: N | der 180 TH. CH. LILIENTHAL der gèmeente van Ephefen, veelligt door haaren Bisfchop, bygevoegd zy, om te toonen, hoe naauwkeurig dat alles. vervuld zy, ’t welk Jefus aangaande het lange leeven en den- niet gewelddaadigen dood van JoHANNEs voorzegd had (+). Hierom zou deeze in het vier- en twintigfte vers in het meervouwig getal van deezen Apostel fpreeken , als van eenen derden perfoon ; wy weeten , dat zyn getuigenis waarachtig is; en vervolgens in het vyf- en twintigfte vers nogmaals betuigen; dat Jefus nog veele andere dingen ge- daan had, die hier niet ij enai waren, °t welk in den mond van denzelven Schryver, zo men meent, eene onnutte tautologie, eene onnutte herhaaling van een en het, zelve zou geweest zyn. Ook uit deezen grond houdt HEN- RICUS HAMMOND ten minften deeze twee laatfte verfen voor een byvoegfel der Ephefifche Gemeente (t). Dan , wan neer ook inderdaad de twee laatfte verfen van het twintigfte Hoofdftuk als een flotaanmerking moesten aangezien wot- den; zo had nogthans JoHANNEs ook nog het volgende, veelligt in zynen ouderdom, daarby kunnen voegen ($). Doch inderdaad befluit hy in die verzen niet juist zyn gé- heele Boek, maar flechts het verhaal van de tekenen, of zinlyke bewyzen, welken Jefus den discipelen nopens zyne opftanding gegeeven heeft, toen zy nog daaraan twyfelden; en hy voegt ’er in het een- en twintigtte Hoofdituk nog eene openbaaring of verfchyning by, welke de discipelen, die ’er reeds van overtuigd waren, naderhand ontvingen, en de andere Euangelisten voorbygegaan waren ; befluiten- de vervolgens zyn geheele Boek, met de nieuwe aanmer- king, dat de omftandigere aantekening van al dat geen ’ i `t wel » (*) In notis ad zon. XX. 30, 31. en XXI. 24, 25. Bet zelve beweert nog omftandiger jon. ctericus in de Bi- blioth. univerfelle. Tom. XII. pag. 437., om nu van andere nieuwere Schryvers niet te fpreeken.” ` ss (f) In notis in N. T. ad h. 1” … (§) Dergelyke aanhangfels van denzelven Schryver zyn ook in andere boeken der Heilige Schrift niet ongewoon; by voorbeeld RIcHT. XVII —- XXI. nen. XII, XIIL, ook volgens de meening van lommigen de bèide laatfie Hoofdftukken van den BRIEF AAN DE ROMEINEN; 't welk zy daaruit -bef)uiten, om dat de woorden rom. XVI. 25 27. in veele Hand(chrif- ten en verfcheidene Overzettingen reeds op het ende van het veertiende Hoofdftuk ftaan; zodaanig dat het daarop volgende als een Postfcriptwm des Apostels aan te merken zy.” OORDEEEK. BYBELVERKLAARING, 181 %* welk Jefus ooit of ooit gedaan heeft, de waereld met boeken flechts overlaaden zou hebben. Doch, gelyk hy anders gewoon is, midden in zyne verhaalen hier en daar dienftige aanmerkingen in te lasfchen (*); zo doet hy zulks ook , by gelegenheid der woorden van Christus aan Thoe mas, die thans overtuigd was: zalig zyn ze, die niet zuls len gezien, en nogthans zullen geloofd hebben (t). Hy erine nert, naamlyk, dat Jefus wel zynen discipelen ook nog ans dere zinlyke bewyzen aangaande zyn leeven en opftandin gegeeven had; maar die waren tot het zaligmaakend geloo in hem, als den Mesfias en Zoon van God , niet volftrekt noodzaaklyk; als waartoe een ieder, die ook Jefus in het vleesch niet gezien had, door opmerkzaam leezen der gods lyke Schriften geraaken kon. En hierop wordt dan het vere haal onmiddelyk voortgezet. -_$, Zou nu dit verhaal van eenen laateren Schryver oorfprong» lyk zyn; zo: had dezelve niet zo volftrekt tot een volgend verhaal over- of voort- kunnen flappen , zonder aan te mer- ken, dat hier een aanbangfel begon, welk men by het ei- gen bericht van JOHANNES nog had willen byvoegen. Dus zou het ook, na dat de dood van deezen Apostel werklyk gevolgd was, zeer overtollig geweest zyn ẹ, die geenen, welke hem voor onfterflyk hielden , beter desaangaande te ondetrechten. Doch waarom zou JOHANNES, die fteeds ewoon is, in den derden perfoon , van zichzelven te {preek en, niet ook op gelyke wyze hier in het vier- en twintig- fte vers zyn getuigenis voor waarachtig verklaaren kun- nen, gelyk hy zulks voorheen gedaan heeft ($)? Ja, het zou zelfs tegenftrydig zyn, wanneer een ander Schryvet ‘het bericht aangaande den discipel, dien Jefhs lief had, welk hier voorkomt, zou opgetekend , en zich nogthans daarby zo uitgedrukt hebben; dat het was dezelve disci- pel, cie deeze dingen gefchrerven heeft («). Het kan gee- ne verhindering aanbrengen, dat hy in het meervoudig ge= tal ’er nog byvoegt: wy weeten, dat zyn getuigenis waarach= tig is (4). Want, om nu te zeggen; dat CHRYSOSTOMUS en ‚… (*) By voorbeeld, yon. IL. ar, 22. VI. 6, 71, VIL 39 XH. 37—43. XIX. 36, 37.” „» (H) Jou. XX. 20.” s» (6) Jon. XIX. 35.” s C4) Jon. XX. 24. ate | 182 TH. CH.-LILIENTHAL, OORDEELK, RYBELVERKLAAR, en THEOPRYLACTUS tJe VOOT idame fchynen geleëzen té hebben, zo pleegt zich toch jJoHANNEs meermaalen zo uit te drukken (*). En waarom zou hy niet, even zo goed als de Bisfchop van kphefen, in den naam der geheele ge- meente, wy weeten , hebben kunnen fchryven; te meer ver. mits hy kort daarop in het vyf- en twintigfte vers weder ‚ het enkelvoudig getal ik meene gebruikt. Ware het een- en twintigfte Hoofdftuk werkelyk niet uit de pen van Jonan- Nes gevloeid; dan zouden ten minfte fommige affchryvers het zelve weggelaaten hebben; daar het nogthans werklyk, en zelfs de twee laatfte verfen van het zelve (f), in alle de Handfchriften , die ‘er nog overig zyn, gelyk ook in alle de oude Overzettingen gevonden wordt. Ook de ou- de Kerkvaders brengen daaruit plaatfen onder den naam van JOHANNES by ($). En voor * overige komt ook de de fchryf(tyl van ’t zelve met dien, welke anders Jonan- wes gebruiklyk en eigen is, volkomen overeen („). | „ (*) Jon. I. 14, 16, F8. 1 Jon. 1. geheel. r Jor. V. 20. g Jon. vs. 12.” “_ (}) Alleenlyk in den eenigen eerften Codex van USSERIUS ontbreekt vs. 25.” » (§) Hoewel TERTULLIANUS adverfus Praxeam, Cap. XX. on XX. 30. Claufulam Evangelii, dat is, het flot van zyn vangelie, noemt, zo beroept hy zich nogthans Cap. L. de 4- nima, op Jon. XXI. 23.” - s» C) By voorbeeld, het merè rävre by den aanvang va0 gen nieuw verhaal vs. 1. vergeleeken met Hoofdft. V. r. VI. į. VIL. 1. XIX. 38. de befchryving van zyn eigen perfoon, vs. 