VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Vooraf gaan eeuige algemeene aanmerkingen^ raakende de Gron- den, Rivieren, Regeering, etiz. Vervolgens gaae de Onderwy- zer voort, om zynen Leerling te verzeilen op eene Reize,even- tvel vethaalswyze gefteld, om hem hec merkwaardigfle , zo in de Sceden als in de omleggende Dorpea , te doen bezigcigen. Hec Reisverhaal neemc eenen aanvang van Amderdam , Joopr voort over Haarlem > Leyden , '1 H^e , Delft » ea vervolgens he: Zuid- KUUV bEiCttWK VOOR DB JtUCDi Zuidlykst gedeeJce van Holland, en keen vtn daar te rug, dni den KeiEi'ger , door 'i Gooiland, hi de eerstgcnoeoide Sud .te doen te rug keeren. Soortgelyk een berigc wegens No^rdhol- land vcrfchuiven de Schryvers tot een volgend Soikje, gelyk ook een grooier voorraad en verfcheidenheid van Mengeliverk^ dan, 'in het thans afgegeeveo Deeltje, eene voeg<aanie p/atts Jton vindeni Qaar de Eerw. Schryvers meemiatlen blyken ge* |:eeven hebben van hunne bekwaambeid « ooi zicb nar den finaak en de vad>aarbeid der Jeugd te fchikken , wenfchen wy de- zeiven voortduurenden lust cn leeven , ter voortzetpnge m bunnen nutten arbeid. * Df\ KAREL FREDERiR BAHRDT*s LeevcH , Dood en BcgT^i^is^ . Uil ktt HoogduUsch^ i^^2. In gr. 8v0., 22 bladz* Een oppervlakkig Yerhaal der voomaamfte leevensbyzonderhe* den van den veel gerugtsmaakendeu Dr. BAHaoT. De ecbtbeid ' der*opgave onderdeld zynde, vertoont zicb de Doktor als een Man van losfc begmzelcn , en , door zyn geenzins lofwaardig zedelyk Karakcer, als de voornaamfle bewerkcr der ongevallen, die hem bejegenden. Eerst Student, met zjn negen- liende jaar Predikant, kort daamaa Profeifbr, ver- verlaaten , — — eindelyk Herbergler op eenen Wynberg , en in armoede overleeden: deeze zyn de voomaamCie Ep^quen van den Mm , wiens Godsdicndige begrippen , *t eenigen ryde » by zommigen geene geringe toejuiching vondeu* Verlustigingen in dt Eemaamheid, of nieitwe Verzameling van meer dan tweehonderd-en-v^ftig uitgeUetgnt Anekdottn ^ Vkr^ telUngen en Karakter-trekken. In %yo.^ loO bladx^ By gebrek aan lust tot het leezen van Boeken vtn mter zamenhangenden in bond , durven wy deczep bondei nog ftl aanpryzen, om dat de Verzamelaar doorgaans vry wei heeft in 't oog gehouden , ora zedenkwetzende irekken agrerwege te laaten. Voor 't overige kan van deeze, gelyk, ioderdaad^ van bykans alle foortgelyke Verzamelingen , gezegd wofden , Sunt hn^a^funt quadam medioiria^ funt maU flura. volgens Generaal- Superintendent , van een Philantropinium , _ , voorts aan her hooCd wyders van zyne bedieningert Meih klMtUilOlin ^Aft ). A BACKEV4 t.r.- I . ' > — — — — _ Mingelingin m'f my9$i Ftrfefiuiiiem In Yin AfdeeUnf^tn. Dowr A. BACiUR. Enjle Dal. te JmJUldam kj A. B. Saakes^ 1791. In ^yo,i74, Xli^ vier afdeelingeQ^ welken in dea tytei van deeze Men« JL^ gelingen genoemd worden, volgen in deezso rang op ei-^ kander. De Eerfie Afdeeling ^ beftaande in FertelxeU^ Vtram^ gen J en Herdenzangen in profa. Twtedi AfdeeHng,, behelzende ' Dichiftukjn; de Dnde^ Anecdotes; en de yierde bevat Mede^ gedeeide Mtngeiingen: aUe zyn zodaQig, dat ze den Leezer, ill een uur van uiifpanoing^ kunnen 'bevalle&» en den Heere bac-* KER aanmoedigen » om als Verzamelaar van aUe « en jis Op^ Heller van veele» met de niigaava d^er Mengelingen it ver-^ volgen. Wy . zuilen. omen Leezer zeker eenig genoegen verfchaffen ^ wanneer wy drie kleine llaaltjes » ulc de derde Afdeeling^ Diededeelen. Anecdotes zyn thans in den fmaak; fchoon *er maar al te veel zander zont , of zonder doel , in verfcheiden* gftzelfcbappen gehoord wotden. ANTWOOB9 VAK dIN nBBTOO VAN OBLXAMi » AAN DE QKA'^W M SILUCRT. Men weet, dat de tegenswoordige Hertog van Orleant (Egalitf) een Volksvrtend is. — ~ Zlch bevindende by de Cravin db sillerv, zeide d«eze tegen den Hertog t Gy be- „ hartigt weinig het bdaog uver kinderen, door dus de zaak „ der Gemeeme Voor te ftaan ; denkt gy wel , dac zy, ten eeni- „ gen tyde » kunnen geroepen worden , om den troon van „ Frankrjk te betreden? en gy dan, door deeze handelwyze^ „ hnnne magt zoiidt; finiiken." — — Dame , was het anu» woord van dien Pr!)ns, j^a^ maar Dame^ denk ,niet dat ik zclf Slaaf wil v9eei^ i (t^ i^fne kinderen hit ifermaak te geeven van Ti'rannen te kunnen -njn. DB BAKRBB VAN BOEKMOM* Een zeker Bakker in de Stad Roermond^ een geestige Snaak«v bad het ongelnk zicfa in een gezeifchap zo overdallig dron- ken te drinken» dac hy volfhekt van niets meer wist. Eenig^ der tegenswoordig zynde Vfienden wilden hem een^pots fpee- len. Zy wisten ten dien efnde het kleed van een Capii- oyner Monnik' te bekomen, trokken hem dat aan, lagen heat voor de poorc van een Klooster oeder, fchelden aan, en gin- i;en heen. De Porti'er open doende , eo na zyn gedtchteil dair eea dronken Moonik ziende leggen , gaf *er kennls van aaa den Ftecer Guardiaan , die aanlh>Qds beval, die ergerlyk voorbeeld op te aeeinen, en in bet Klooscer ce laaiten uitflaapen. Die ge- fchiedde. -Toen by 'smorgens nachteren oncwaakte, meen- de de Pacer Guardiaan hem fcherpelylc door ce haalen, als eea fchaade van zyne Orde. Ten dien eiade by bem gegaan zyn- de (terwyl de Bakker zicb zelf van bet hoofd tot de voecen, CD aan alle zyden, bekeek) vraagde by: wie zjt gy^— „ Ik weet bet niet/* — aniwoordde de Bakker. — — f^aar « uw Klgpster? — — > Ik weet bee niet.** Korcom, op alle vraagen viel. bee zelfde anewocnrd. De Pacer Guardiaan eindelyk knor- rig wordende, en een' dreige'nden toon aanneemeade, zeide de Bakker: „ Pacer ! ik zal u alles zeggen wai ik weec, beb de ^ goedbeid, en zend een der Monniken naar den Bakker, op 9, den boek van gintfche (Iraat; indien deeze niec ce buis is» ben ik bem, maar anders ken ik waarachtsg mj zelve vkxT DK KRUUBZAAGBR. Zeker Priescer zyn Gemeenee de noodzaakelykheid voorge* bouden bebbende, dat elk zyn kruis met geduld moest draagen ^ was *er eeoe zyner coeboorders > welfe zyn Vroniv aan de Kerkdeur opwachcce , en baar op zyne fchoudticn ce buia droeg* Coraly en Zamora , ^ de doorluchtige Amerikaamn. Naar het Franfchei Te Utrecht ^ A. F. Biancbey 1790. In gr. Svtf. Het Voomaam cooneel dezer Roman ia te Mdma^ en de voortrefielykHe bedryvers op bet zelve » zyn de In den tytel genoemde coraly en zamora; als mede een Franscbman TUQUANTE. De Spanjaarden , die landHieek. komende te ver- woesten, fcbeiden die gelievreu van elkander, die door geene hinderpsHlen , boe genaamd, van elkander te fcbddeo zyn: maar door deugd en liefde elkander alcoos aankleven. Nimmer ziec men dezelve verflaauwen. Scboon de een gelooft* dac de «n- der dood is ; [fcboon aan coraly de luisterryklb aanbiedln- gen gedaan worden ; niecs is in (hat bunne liefde ce bre^en \ weike dan 00k ebidelyk , zo door de eddmoedigbeld van tu* QUANTB, als door bun eigen moed en ftandvastigbdd geboi- pen, volkomen zegepraalt: met de gelukUgSf CCbCverhUueiia eindigc huonea ramp, en 00k die Boek* A L G E' M E E N E * V A D E R LA N D S C H E ' LETTER-OEFENINGER • ' — rn ■ Julius, of over de Onjlerflykheid der Zielen^ door joham FriEDBRiK H/ESELBR, CeneToal Superintendent te Holtz-i minden. Uit het Hoogduitsch vertaald. Te AmJUrdcm by A. fokke, Simoasz. 1791. 041 bl. ifi gr» Svo. Een Wysgeer, die reeds een geruimen tyd fii de W6. reld heeft doorgebragt, en met fnelle fchreden dea Ouderdom, eu tevcns het oogenblik, in 't welk hy de Wereld verlaaten en de Ecuwigheid intrceden zal, — een VVypgeer , die 'uit deu beker des ieevens vcd zoets, maar 00k veel bitters , gefraaakt-heeft , — ^ di^ de meesje Vrienden zyner Jeugd, en alie zyne Kinderen , waar oh- dcr Jongelingcn van zeer groote verwagting waren , yer» loor, en inzonderheid c^n, julius gehecten^ naar wien hy dit Werkje noemt ^ treed hier te voorfchyn met de Vcrdediging van de Onllerflykheid der Ziele . ' enkel uic de Rede ontleend, zonder uit eenig GDdsdienfti|: Leerftel- zel icts het minfte daar by aan te haalen. ^ Myne. Be- „ fpiegeling^i fchryft hy, „ moesteu irutng zyn vopr „ alie Meiifchcn , hoedanige Godsdienftige Seijle deeze odt „ mogen tocgedaan zyn. De Christen kan zdve cliS waar „ heid leeer gemaklyk in den Cybel vinden V behoeft daar toe myne aanwyzing niet, De Stichter v^n het Christendom droeg dezelve zeer difcwyls voor;, in zyiie * ,1 Redcnvoeringen, of zy volgt ten minlfcn daat nit zeer onbedwongen.*' — Dit Werkje is gelyk hy eldcr« vcrklaart , „ flegts eenc verdere uitbrciding van i^ie afdee- „ ling, in zyne Bedenkingen wegens den Natuurtyhn Oods-^ dienst^ in welkc ever dit zeltde Onderwerp gefprooken „ wordt ; en ik heb in 't zelve uit geenrerh^nde Gods. „ dienftig Leerrtelzel, hoe genaamd , 'iets he? m'intte vyiU 5P len ontleenen , maar voorgenomen, enk^! dat geen ff zeggen , wat ons het gezond menfchenverftancf leerr^ en te onderzoeken , hoe verre het laatfte ons op dit pad kan voorlichten : alzo Ik van gedagten ben , dat ;5ulks volftrekt noodzaaklyk is by belpicgeling^n over ^, Waarheden , welke men uit de bloote Rede wil ^Seiv JATT. 179a. NO* 15. VV II deOt 630 h HJfiSlLVR^S ,^ den. Nict flegts Christtnen , maar 00k Mahomctaanai en Bramids moeaten deeze Bedenkingen zonder aan- 3, (loot kunaen leezen, byaldien atles wat daarin vooi^ draagcn wicrd, uit het eenvoudig menrchenverfland wicrf ^ afgeleid, Ik kon de Christlyke Openbaaring diejisvol- f9 gens gehcel nict aanhaalen , hoe zeer ik ook van heare „ zckerheid, en wcl op de allergewigtigfte gronden, rca ^ voUen overtuigd ben/' De wyze op welke hy in de nafpeuring te werk png, is eenen rechtlcbaapen Wysgeer waardig. Laaten wy hoo- ten, hoe hy zclve zich daar over uiidrukt : ft beb voorgenomen deeze zaak, met de uiterfte onzydigheid , le onderzoeken : want ik vni met zekerheid weeten y war ik daar van dcnken en gelooven moet. Niet ^^ne zwaarig- hqd , niet 6iM tegenwerping , welke redenlyker wyze daar tegen ingcbragt kan worden. zal ik onaangeroeri laaten. Wat zou tog al myn oncferzoek baatcn , indien hctzelve zo veel overtuigmg niet in my tc wege bragt, als ik , ten aanziene eener zo gewigtjge zaak , bcgeeren kan , van welke myne geheele gcrusthcid af haofft. Ik mqet deswe^ens even zeker zyn^ als ik van myn aanwee- zcp overtiugd ben. En wannecr ik al/e bewysgronden , VOOT en tegen dit Leerftelzel ^ oaauwkeurig en onzydig beproeve, cnn moet my ten mihfien blykeuy wat de uit-» komst daar van zy. — ^ Worde ik van de Onfteiflvliiheid der Zielen Diet overtuigd , dan waarlyk is myn lot vaa harten treurig; dan ben ik, mitsgaders veele millioenea menfcben ; Jzy alk j zonder uitzondermg, zyn dan tot bet geluk niet gefchaapen. Worde ik,daar en tegen, overtuigd^ dan is gerustftelling, te vredenheid, vreugde,^ CQ eene kloekmoedige ftandvastigbeid by de rampen dee* zcis leevens, bet zalig gevolg myner overtuiging. verjiaa door de Onftitftykheid der ZUlen. 11. fi. Titrffi^ Ungin^ nopens de Onfietflykheid der Zielen. HI. H. Gro* den voof de Onjterftykheid der Zfelen. IV. H. EefOgi Gl^ yo^en uit de Onjtefjlykheid der ZieUn. • De Heer hl«s£L£r hiet gevoelen der JMMtialMeii biN ftreeden hebbende (♦), verklaart by: „ Het dertkend weezen, dat in ons woont, moet ttn Phyfisch weesen (0 hebben. Die wezen kan van dien zelfden aart nilst tpf^ ads de ftoffe, zcife niet dc fynfte die wy kcnncn, als, b]^ voorbeeld, lucht, vuur of aether; wy kennen peeil ceoi ook niet hec fynfte lichaamlyk wezen, dat de eigenfchi^ zou hebben van denken. ik kan my egttr geene kragi voorftellen , en dit zal niemand doen kunnen , welke met geen Phyfisch wezen verbonden is. Had nu de Ziel ge^if Phyfisch wezen, dan kon zy ook, na alien fchyn,op hti lichaam niet werken. Deeze ftelling is, egter, geen JliEstf^ fta/inwttx;'want dit laaifte is, gelyk wy reeds gezien heb* ben, gcheel iets anders. Men zou hier vraagcn kunnen j of dan God aan een gedeelte der ftoffe deeze magt niet had kunnen fchenken? Of^ by zuiks al of niet doeh kon(^ de : dewyl het onmogelyfc dh met de natuur der zaak6 firydig^ was , weet ik niet : ook zal ik daar mede myil hoofd niet breeken , alzo ik maar alleen begeer te We^ ten, of het in my woonend denkvermogen aan een wezdEl toebehoort , dat van het werktuig des lichaanis ondeV^ (♦) In dit befhyden (Jireekt hy van het veel gerhgtsmttkeiiJ Kunstbeelil, den Schaakfpeeler des Heeren van kempelen: iA zegt volult, hoe gebleeken is, dat een klefne Knaap, die id het holle lichaam deczer door veeleo bewooderde Machine wai opgtdoocen , eigenlyk de Scbaakfpeeler was, en het werktnljt befhiarde; zynde hec raderwerk meerendeels alleen diarby ps* voegdy om het bedrog beter te bedekkea. Men zle 9 ondertniH fcben , de Brieven van caREL Gottlieb van windisch , ovei den Sehaakf^eier ^ of het Kunsthteld ^des Heeren w. van kempi* len , waarin het tegendeel beweerd wordc ; by den Drukket deezes j. yntema, in den jaare 1785 uicgtgeeven. RkdacV.. ToorkAinc, deeze uitdrukking zo geluten, als die in bet oor- fpronglyk Werk door den Auteur gebezigd b, om dat Ik daaf van geen Nederduftsch woord wist te vinden , *t wetk zyn# meenin^ volkooen ditdrakte. Hy fchynt daar mede niet zo'ze<^ iets voldrekt ondoflyks te bedoelen, als wcl lets dat van di |[Tovc iloSe onderfcbeldea is, en aidus aan osm zinthigcki cmfo fchd*^ de Venaaler, bl is^waar dit woord eerik ' J. F« Hi£S£LEiL's fcheidcn is. Men noemt die dcnkend wezen Gcest, of Ziel , ttv onderfthciding van dc ftoffe , die wy kciinen. Doch wy kennen cigciilyk zo min ftoffe als Reest , en kunnen derhalven, hoe zecr wy ook ondcrfcheiduagcn zo fyn als mogelyk uiti)lui2en , het onderfcheid mfcben beiden siet volmaakc duidelyk bepaalen. Die doetook,jn den grond genomen , niets ter zaake ; genoeg , wanneer wy flegts vveeten , dat in ons cen wezen woonc , 't wclk 5'een deel van de Hchaamlyke machine, maar daar van on* erfcheiden, is; dat wel door zyne hulp gewaar wordi, en werkt, maar egter bcwusth<eid heeft van zya eigen ul, cn dit wezen noemen Wy de ZuV^ Wat hy door de Onjlcrflyklieid der Ziete verftaat,komt, naa eenige ontkennin^cii , waarin dezelve niet gdegen is, hier op neder: Wanneer ik zeg onze Ztei, ons den- kend Wezen, ons ik, of hoedanigen naam wy daar aan Jeeven willen, is OTtJierflyk^ dan verflaa ik daarmede, in e eerfte plaats, dac onze Ziel, naa den dood des li- chaams , heure bewustheid , verbeeldingskragt , denkvermo- gen en geheuged of herinneringskragt , behoudt, eveneens tls zy hier bewustheid, verbeeldingskragt, denkvennogen en geheugen van voorledene zaaken heefc gefaad. Dx zy van dit alles niets verliest, hoewel met geen lichaam meer omkleed zynde. *t welk zy, gelyk op dceze wac- reld gefcbiedde, tot denken gebruiken. kan , maar dit laat- (le van haar afgefcheiden , vergaan en in zyne dcelen ont* bonden is, 'c weik haar nu niet langer aangaat; dat zy ook van (Ut alles niets verliest , maar beftendig , tot in de verfle eeuwigheden, in 't bezit daar van biyven zal. Ik verflaa daar door wyders, dat zy alle die kun* digheden behoudt , weike zy hier byddngezameid , mitsga* ders alle die volkomenheden , weike zy voor haar zelven hier verworven, hcefc; dat, bygcvolg, heure bezighedoj, hem-e vlyt, hier op aarde, niet vergeefsch geweest, maar voor haar riog nunig , even zo nuttig, ja zelfs veel nur- figer, dan in dit leeven, zyn; dat zy bewustheid heeft En de zaaken, die haar omringen, fchoon zy nu niet iger in het lichaam woont, waardoor zy hier gewaai- kordingen verkreeg; niettegenftaande het ons ten eene- maale onbekend zy , op lioedanige manier en wyze , en waardeor, zy dezelve zal verkrygen ; dat zy, bygevolgy de nieuwe voorwerpen , weike zy ontmoet , icert kennen, daar over nadenkt, en die be5ordeelt^ zicb met verifam* dlge weezens van heuren eigen ^ of van eenen verhevener, . / atity aart, bnderbouden kan, derzelvcr gedagten leert kennen, en daar aan de heure mededeelc ; ook heure vriendeo , die zy in deeze waereld gehad heefc, ontmoeten zal, en 2ich met dezelve kan onderhouden en verheugen. Dat zy ^ over hec algemeen , bandelt en yrerkt, gelyk zy op aarde heeft kunnen handelen en werken : hat zy alleen door haar zeive, of door wcrktuigen, gelyk bier beneden door ^ de zintuigen heurs lichaams gefchiedde; dat zy bedendig aanleert , daar door deeds vdkomener wordt , en dus allengs tot den graad van verhevener wezens opklimt. Dat zy, wyders, na maate heur gedrag alhier geweest zy, en zich tot bet goede voorbereid, of zulks verzuimd^ heeft, boogst gelukkig is, of lydt, indien de gevolgen hearer daaden bet laatfte, tot beure verbetering, verei- Ichen; waar door dan zodanig iyden alleszins een geluk vbor haar wordt, naardien 't zelve baar verbetert, byge« volge volkomener maakt, en dit den weg tot beure wei* vaart baant; dat zy aldus werklyk, en in den ftrengdeti eigenlykden zin, leeft, alleenlyk zonder bet lichaam, waarin zy bier woonde, invoege de dood beures lichaatns flegts een bevryding van betzelve is geweest, en zy in eene andere waereld is ovcrgegaan, gelyk men, op de aarde, uit bet eene land na bet andere reisc Eindelyk verdaa ik door de Onderflykbeid der Zielen^ dat derzel- vcr toekomend leeven niet bepaaid zal zyn aan zekere tyden, of jaaren, hoe veele die ook zyn mogen, maar in die eeuwigheid voortdimren , en nooit een einde neernqn zal. — Ik wil nogthana op geenerhande wyze bier mede ontkennen, dat zy aan veraaderingen van beuren toedand kan onderworpen weezen, gelyk alle eindige zaaken aaa veranderingen onderworpen zyn ; dat , by voorbeeld y eene verandering met opzicbt tot beure verblyfplaats en Hezig- heden zal kunnen plaats bebben; doch welke verande* ringen tot beur geluk zuUen verdrekken, indien zy voort- gaat met wel te handelen, ja, over 't algemeen, ondeir alle omdandigheden , tot heur geluk verdrekken moeten, tn dat zy, ouJer zodanige veranderingen van heuren toe* dand'^ toch altoos even betzelfde zich bewust zynde,ziclx het voorledene herinnerend en werkzaam wezen blyft, ea tot in eeuwigheid biyven zal/' In het Tweede Hoofdduk draagt de Heer HiCSlLRR de Tegenwerpingen , tegen de Lccr/.der Onderflykbeid ingebragt, oprecbt en onpartydig vopr, — Het derde CD breedvoerigde Hoofdduk vangt by aaa met te bande- Vv a i» JfS4 fen over den aart der bewyzen. De algemeenbeid van hex gevoelen wil by als geeo bewys aanmerkcn , faoewd bet geen gering vermoeden geeve. — Die bewyzen, inc 2iet weezen der Ziele afgddd, fchynen hem mede geea* ziiis toereikend. ^ Zyns agtens de bewyzeo, wet- ke men ten befaoeve van de Qnfterflykheid der Zide voordraagen kan , voorzeker geene wiskjundige bewyzeo; kerheid te brengen. MlaatcB, dc gevoclige harten zyner Leezeren tie treffeii, waar toe het laatfte Hoofdftuk byzrader is ingerigt. ^Misfchien,** is zyne taal in de Voorredcn, „misfchleii decze Befpiegelingen leest ; dcseelyks menig gdukkijpe , wiens ovcrtuigiag nog niet genoea; ^evcsdgd is, en die^ wanneer hy het overlyden zyner Vneiaden hoort, by al zynen overvloed, hoogheid of tydlyk geluk, door de ge- dagten des doods vreeslyk gefolterd wordt. Ik zal de zuivere, eenvoudige, ronde taal der waarheid, zon* der het minfte blanketzel, zonder de gefingfte fieraadeti van ftyly Tpreeken; en ik durf my vleijeti^ dat deez^ in de ztel myner Leezers g^erustheid uitltoften zal , gelyk 2y gerustheid in myne ziel verfpreid heeft. Duizendf- voudig zal ik myne moeite beloond agten. indien ik door deeze Befpiegelingen gerustheid, tevredenheid en opwek* king tot deugd, m de harted myner Leezeren moge uit* ftorten , of dat deeze daardoor in hen gefterkt en ver- meerderd worden.** P« Eenzaamhiid , door Zimmerman. Derdi Dal* Naar het Hoogduitsch. Mtt Plaaten. Ti dmjtirdam by J. Al- ^9 ^79^* 35^ g^* ^^0. De lof^ dien wy, by de aankondiging van de twee eer- (le Deelen , aan de Menschkunde en belezenheid van den Heer Zimmerman gegeven hebben komt hem voor- al, wegens die derde Deel, niet minder toe. Het zelve bevat het achtfte negende , en tiende Hoc^dftuk. In hec achtfte Hoofddeel gaat hy nog voort, met den nadeeliem invloed der eenzaamheid op de Tkurtsuchten , vooral van S&n* tUhen 9 na te gaan ; maar met het negende begint hy de- ceive uit een vrolyker oogpunt te befcbouwen 5 en baart Voordeeien op te geven. „ Godsdienftlge onverdraagzaamheid en vervdgzucbt. „ wordt eenzaamen of hardvochtigen Monniken ligter en M dieper ingedrukt , dan eenige andere drifc : wmt Een>- zaamheid bevordert alle zoorten van dweepery en woe- ^« de.'* Deze is de ftelling, welke de Schryver in het ne- gcn- Fad. Lettereef. voor 1792 , No. i , bl. sp'SC* Vv 4 menig lydende , wanneer hy maar wiens DE EfiNZAAMHEtD gcnde Hoofddecl betopgt , vooral door het aaovoeren vai! ten aantsl fchanddaaden en gruvvclen, dis het gcvolg ge- weest zyn van het > in de vierJe eeiiw , als een geloofi- artikel aangenomen, valsch gevoelei^ , dat niets, dan vcr- "volgiog, marteling en doodftralTwn, in (bat is, om god- 5" cleerde dwalingen uit te rooien. Men vindt hicr dus e fchandelyke bewyzen van de oncjiristelyke vervolgzucht ;van eenige RpomTcne KeizerS , als constantyn den CROOTEN, TIIEODOSIUS DEN GROOTEN, ARCADIUS^ UO- NoRius, justiNiAj^us, enz.; en vooral van eenige Gecst- 4yken, als hieronvmus, augustinus, nestorius, en van 'de Monniken van lateren tvd i welken altyd die geenen Hvarea, die de aau hun verllaafde Vorften tot zulke domme :en wreede maatregclcn overbaalden: en aan het fljt van dit Voof de nienschheid zo onteerend tafereel, voegt de Heer j^iMMERMAN *cr by : „ Alle deze vooroordeelen wegens rechtzinnigheid en onrechtzinnigheid, de zucht om te be- kecren of te verdoemen,kvvanien dus eerst van de Monni- ^, ken voof t, en groeiden nergens vrqchtbaarer^dan in een- 5, zaanihejd , dev\7l haat en vyandfchap tcgen menfchen nergens racer voedzcl vinden,dan in her ongezelUge Lee- vcn, en om dat men zich nltyd minder waardeerr, oaar raaate vvy ons ^elvcn minder kcnncn. In de.eenzaamheid ^, heerschii fteeds de zwartgallige dmefgecstigheid , in wd* ke llghaara en Elel flomp gcmaakt werden. Hoe zoudt men van d weepers, die zich geheel met tegenzin moestcn 3, martelen en pynigen, billykc beoordeelingen over hunne 3*, medetnenrchen i zachte aandoeningen van raedelyden en toegevendheid hebben kunnen verwachten ? Hy er- kent, evenwel, aan het einde van dit Hoofdftuk, dat 'er ook andcre medc-oorzaaken van alle die onheilen , waar van.hy melding gertiaakt hadt-, opgcgeven kunnen wor- den , en dat zy niet enkel aan de eenzaamheid toe te fchryven zyn. De Algtmeene k^oordeekn dew Eenzaamlieid maken dea inhoud van hct negende Hoofdituk «it. Wy ziiUen de- .2elveii, naar aanleiding van onzen Schryver, kortelyk opr itellen. i*. E^ene wel beftcedde Eenzaamheid maakt den mensch gezeUig met zioh zeiven ; verftrooijing is dan ^eene l^enoqfte meer voor hem ; hy kent de juistc waarde van dep omgnng met de wacreld, maar cv^n daaromvindt iy *er gecn fmuak. nieer in; liy is niet het werktiiig vaa ialles, wat hem omriDgt,>iiiaar by denkt en werkt zelf; "Ijy.vindt zyn geluk in zvcb zeiven; in de; armeu eencr opgeklaarde , tedere, en toegevende, vriendfchap kan dit geluk Ilechts vermcerderc} worden , maar de waereld kan niets tot zyn geluk bydragen , hy is haar moede , cn komt 'er nimraer in j dan gedwongeii , e,n met verdriet en koelzinnigUcId, a^. De grootite zegcpraal der Een» zaamh^id beuaat bier in *, dat geene mismoedigheid zoo groot , en geene 4^oefenis zoo vcrfchrlkkelyk , kan zyn ^ of zy worden door eene welbefteedcle Eenzaamheid altyd verzacbt, en eindelyk genezen. 3^. De Eenzaamheid leerf ons het wiir huislyk gelpk kennen en genieten, en ftelt .ons in het ruim bczit van de vergenoegingen desgeestes, welkc die der zinnen v(;rre overtreffen , £n voor ieder mensch, jong en oud, fteeds open ftaan ; wy krygen in dezelve lust tot arbeid, -die de vermogens van onze ziel uubreidt en opfcherj^t , en wy worden 'er door bewaard tegen den onverzadelyken trek naar ydele bezqeken. 4^- In' de Eenzaamheid ontwikkelen zich deugdcn', tot welkeu men, in de beminnenswaardigfte verkcering, nim- mer zou geraakt zyn ; afgefcheiden van de hulp van an« deren , zyn wy genoodzaakt onze eigene krachten te be- procven, wy leeren dezelven dus beter kennen, wy vin- den hulpmiddelen in ons ;!;elven , waar aan wy nooit ge- dacht hadden , en wy verkrygen dus eene maate van hel- "d.ennioed en fterkte van gcest , die wy te voren nooit be- z'aten, en eene vcrhevenheid van ziel, die ons boven toe- vallen , geluk en ongeluk , lof en verachting , verheft. 5"". Nergens wordt ook de kennis van ons eigen hart zo goed bevorderd , als in de Eenzaamheid. Wy zyn ons zclven hier veel nader , :wy leven hier met ons zeiven veel vcrtrouwder: wy kunnen menige nuttige ontdekking doen, zo wy ons, zomwylen, aan onze gewoone bezig- heden hi de waereld onttrekk^n , of Hecbts buiten dezel- Vv5 ven U XIMSAAliHIId ven been denken; en to wy dan, enkel met oprecbtbddi in ons zelven inkeerea , en alle onze daaden , benevens het goed of kwaad^ dat hier door io de waereid wordc veroorxaakc, met alk onpartydigheid toetzen: wy kumien «an ons zelven elkea hartstofft altyd beter en grond^ zien, zo wy dien tt buis bedtard wMea toetzen; de xid geraakt dan veel minder uit haaren regten plooi , en dob- bert niet , zoo menigmaalen , tusfchen moedeiooshdd ca trotschheid: eivdelyk^ daar in de waereid de een den aft> deren misleidt , en even bier door elk ten laatften selven verblindc , zo wordt in de eenzaamheid de zid naauwkeuriger onderzocht, en juister beoordeeld; ieder open vak in onze kennis , aUes • wac aan ons verflud, Wi ons doorzichc, ontbreekt , eike zwakke zyde van ons hart , doet zich aan hec onpartydig oog voor; a! bet g^ brekkif^e onzer deugd, alle onvoft^menheden onzer beste -gezindheden en daaden , alle gezwcts onzer eigenliefdfe ^erfchynt in derzelver naaktheid, en de ftille infpraak des gewetens overtuigt ons klaariyk, boe weinig wy datgeene ayn , waar voor wy gehouden wofden : en, by zulk een onpartydig onderzoek van zich selven , warden booze •hartstogten het best uitgerooid. en diis dnurzaam veiigenoe- gen, wddr, inwcndig geluk verkreseii. — AUc deze bvzon* derheden worden in de eerde Araeding van dit Uoofdftuk op zu&e eene wyze ontwikkeld , dat wy overal het juist oordecl van den Schryver over de waarde der waereld- lyke zaaken , en zyn dicpe kennis van bet menfchelyk hart , moeten bewonderen , terwyl tevens zyne bevaihge ilyl ons altyd medefleept en bekoort, Telkens waren wy in verzoeking, om eene of andere fchoone plaats uit de2e Afdeeling in haar geheel aan onze Lezers mede te dee- ien ; doch 'er is zo veel gewigtigs in , zo veel dat aan onze Tydgenooten verdient op het harte gebonden te worden , dat de kcuze rooeilyk voor ons was ; en wy bebben ook, by nadere overdenking, het beter geoordeeldt -eene korte fchets van bet geheel te geven, op dat zy^ die dit voortreflyk boek nog niet gelezen hebben, door •de menigte van gewigtige onderwerpen , die 'cr in ver- bandeld worden, mogten worden bew(^n, om betzdve in zyn geheel zich eigen te maken ^ en met aandacht en toepasfing op zich zelven te lezen, Wy zuUen dus in dezc fchets voortgaan, doch met alle mogelyke kortheid, op dat ons verflag niet te uitvoerig worae. «— ^ In de tweede Afdeeling van dit Hoofdftuk din , toont de Hear DOOR ZlMMKRMAtr. Z^f e^fiiiSRMAN mter bepadd aan , hoe de Eenzatmheid , im OQenigerleiS ge^len ea wederwaardigheden , \yaar aan ons leven is blootgefteld^ nuttig wordt; hoe zy ons in ziek- te^ in zwaarmoedigheid, in droefheid by flsrfgevallen , of by de fchei4iQg van geliefde perfonen, opbeurt; hoe sir laatfte mogelyke middel is ter genezing der nefir* flachdgbeid van menfchen van eene tedere gevoelighdd ^ 9ntr zenuwgeftel of verbeelding niet genoeg met de wa6« veld inftemt , die ook altyd over de mqnfchen , en it waereldfche zaaken ^ iet te klaageji ?)ebben ; en eindelyk hoc veelc gevallen van droevig lyden *er zyn , weHcen d^ waereld met ziec ; welken men dus met eigen krachten 4ragen moet, en welken men nergens Terdragen kan, dtih alleen in de Eeozaamheid. Met het tiende Hoofdftu^ gaat hy over ter befchouwin- ge van de meer byzondere yo&rde^hn der Eenzaamheid ^ en wel eerst van die , welke zy aan den geest fchenkt, Na dat hy hier hadt aangemerkt dfit men tweemaal ia syn leven volftrekt eenzaam moet kunnen zyn; in de 99 l^ngd 9 om oneindig veele wetenswaardige zaaken te leeren, en om, ddamjud, eene wyze van denken te ver- ^, krygen, welke dopr net ganfche leven eenpaarig werkt; ^, in den ouderdom, om zich nog eens den afgelegdeH „ we(5 te erinneren , om alles te overdenken , wat ons ,9 bejegend is , alle btoemen ^ welken wy geplukt , alle „ de 640 BS EENZlAMflllD ^ de ilormen, welkea wy in ons leeven bebben doorge^ f9 (ban," doet hy eene roerende atnlpraak aan onbe- vooroordeeldc en onbedorvene Jongelingen , dc if^nigflen^ aan welken by denkt tot ni|t te kunnen ftrekken ^ om hen tot de eenzaamheid te vermaanen. Hy gee/t vervol- gens eene treurige tekcning van de gewoone denk- en le* venswyze in kleene Steden eener RcpuUidc , en een niet min treurig tafereel 'van bet leven der zogenaamde groote waereld in groote Steden ; en onderzo^kt daar by, hoe elk mensch van een fyn en doordriogend gevoel , van welken ftaat hy zy, in elk vak van. zyn leven ^ overal, in kleene zo wel als in groote Steden , zicb voor Jaffe gezelfcfaappen en ellendie tydverdryf , door Eenzaamheid, Ichadeloos kan (lellen. Vervolgeps gaat hy over, om de onlochenbaare en inwendige; nuttigheden van de Een- zaamheid voor den geest op te geven. Onder dezelvea behoort, in de eerfte pkuits, dat zy ons tot overdenkeu gerchikt maakt , en zelfs eene fchool van menrchenken* jiis wordt, dewyl wy de ftof tot nadenkea die wy in de groote waereld verzameld, en de waamemingen^ die wy in dezelve gedaan hebben , nooit anders kunnen in orde brengen , en ten nutte maken , als juisc in de Eenzaam* Iheid, in welke alleen ons denkvermogen in zyne gaot- fche (lerkte geoefend wordt, De gewigtigfte waar\\edem ontwikkelen zich by den verflandigen , by den kundigea denker, by den man van vemuh^ bet best, in de Hen* zaamheid: en zy baart, dikwyls, sdleen degeme, door faaare inwendige kracht , zonder eenigen byiland der Grooten« zonder eenige aanmoediging , zelfs by de ramp* zaligfte belooning. De waarheid gaat, in de waereld, altyd gekleed; in de isenzaamheid vertoont zy zich naakt; een Scbryver breng( haar uit de eenzaamheid ondpr het volk^ en onder h^t cog der Grooten; de eenzaame denker zegt, zonder ver^ bloeming, alles, wat hy, in het gemeene leven, flecht$ onderdaanig vermoedtj tn menig 66a verdedigt, uit zyn^ ccn<^ DOOR ZlMMEaMAN*. 64! (leii^aaiph^iJ, . zyne eer, door hct geen hy laat drukken, tegeu difi.geenen, iu wier legenwoordigheid hy zvvy^en inuet. De^ Eenzaamheid is het, die den Schryvcr gelukkig doet flagen , die den wysgeerigen Denker, en den waarcii Dichter vormt ; in dezeive vestigt elk groot Schryver een* blik van geesi-vervocring op de nakomelingfchap , heefc ^ bet voorgevoel van zich onlterflyk le zuUen maken, en arbeidt , door eenzaamheid gcfterkt , zo , dat de Na- komeliBgfchap dit voorgevoel biilykt. Maar nog onein- dig grooter is het genoegen , dat een Schryver , in de eenzaamheid, voor zich zelven genieten kan; een ge« Boegcn , waardiger dan alle waereldfche eer tc zaAen geaomen ; een genoecen , dat , reeds onder het fchry- ven , uit de aanhoudende aandacht , en uit de , zom- wykn hier mede verbondeu , ftille geestvervoering voort- vloeit , dat zo veel . moedeloosheid wegneemc , zo veele onaafigenaaniheden vergeten doet, en zelfs, midden on- der een geiladig lyden, een gcnot fcheokt, 'c welk de zitl met regt aan het tegenwoordig oogenblik^kluistert, doch haar tevens tot alles goeds in (laat ftelt, en ver« lietc Eenzaamheid verfchafr den geest vryheid, vast- heid , uitdrukking, zelfftandighcid, waarde, adel, en daar door kracht tot alles; zy doet ons, met een* onverwin- baaren moed , vooroordeelen en dwalingen aantasien , en verroindert, by een' ernftigen wil, het getal onzer harts- tochten ; zy vesiigt onze aandacht op de groote voor- beeldcn van alle tyden, vormt ons hart tot edele gevoe- lens en geneigdheden , waar mede de waereld den fpot dryft , maar die* voor ons eene ryke bron van verheven- heid en gelutworden, en geeft eindelyk aan onze zeden de vvaare eenvouwigheid. . Deze zyn de voornaamfte voordeelen van de eenzaamheid voor den geest , die de Schryver in dit tiende Hoofdftuk op eene meesterlyke wyze ontwikkclt. Men vindt, onder- tusfchen , in dit Hoofdftuk , gelyk in het gantfche boek , eene menigte uitftappen , die dikwyls den draad der re- de^ering zo zeer atbreken , dat het voor een* niet zeer opletteiiden Lezer ten ^jiterften moeilyk valt , denzelvcn telkens weder te vinden, en aanhoudend te volgen. Daar door heeft ons obK het vervaardigen van de gegevcne korte fchets van dit^Deel eene ongelooflyke moeite gekost* Men vergeeft ondertusfchen deze fchryfwyze zeer ligtelyk aan den Heer Zimmerman , wanneer men op het gewigt dezer uitftappen ziet, en op de wetenswaarcMsc Anec^ \ ((4i BE SENZAAMHEXD, DOOR ZOnfERMAlf* doten, die hy ons in dezelven dikwyls ttfkiedeett, ai<& de lefture van dit boek zo zeer veraanpeutfinen, en ?ooN al , wanneer men op den toefhnd denSst , wtatrio (Ki Werk door den Schryver vemardigd (te , namd^, odder aanboudende , gruwzaame, fmarten, die hem veete paaeA fblterden , en onder eeue aaahoudende zwakheM op de zenuwcn , welke den geest nog oneindig meer ter neder drukt, dau eenige andere droefheid. Ifetgeei^hy hierooh uent zich zeif, op bl. 1250 en 15*, fchryft ; meet hembf billyke Lezers oncfchuldigen , wegens hec gdirekkige^ dat men, onder zo veeie uitmuntendhedeu , in zyn Boek vin- den mogt: Alles onttlelt my, uitgenomen het zeer zdi* zaam gevai , dat ik my volkomen Welvarend bevinde. ^ Ik moet dus elke zaak, met ruBt, kunnen does, ao^ ^ derzins verricht ik niets , of ten uicerften onvolmaakt. ^ Ik ben , zederd den aanvang van dit myn Werk, mr ^ de Eenzaamheidy door geftadfge verftooringen , dikwyls^ ^ maanden lang, zoo van myn Iluk geweest, dat ik ^ niet alleen, niet in fhat was, een* regd te fchiyven, maar zelfs, otn aan myn boek te denken. Op een' andereil 3, tyd , echter , wanneer ik wat meer moed en krachteii 5^ bezac , verzettede ik my , zoo vee/ , als htt met eer^ 3) en een goed geweten, befhan kon, ten minften, tegeil 3« de zeer overtoiiige hindernisfen , en gaf v&ti Ugt toe^ 3^ dan in gevallen van noodzaaklykhdd. Doch oi>k dit 5^ alles is oorzaak van myn' afgebroken vo(»:drtgt , eif ^ misfcbien van al het flechte, dat in dit boek gevondea 3, wordt." Ferzameling van alle de Stukken , gevonden in het Cabinet veil den Koning der Franfchen , den.Heer dk La PORts, /«• Sendant der Civile Ljst , en andere Per/oanen , xeietd 10 Augustus 17^2 , welke ^ ingevolge van het Decreet van ie Nationale Vergadering^ door daar toe benoemde Conamsftrh^ fen zyn getnventarifeerd , en aan de Departementen en At* mein verzotiden. Uit het Fransch vertaald^ No. I. Te Haear^ km by ]• Teti:ftans» In-gr ^vo. SKS bladz* Hec befluic der Nationale Vergadering, op den zestienden van Augustus deezes jaars genomeii, „ om alle Scukkee reeds gesronden in hec Cabinet des Konings , by den Be- (laurder der Civile Lyst , en op andlere plaatzen , dl^ d^ grootlte baarblyklykheid opieveren van de Trouwleosbci ,1 den ea Vetraderyeii der Uitvoetende Magt, door buiteo^- ^ woe- WOoti^ Couriers aan de Depaitemenieii tti Arme^n te tenx den wekie de nieuwsgieriglicid, die bet oog op het wis*, ftiloc van Frankryk gevefiiigd 'houdc, ten fterkften op, om deeza 6fider 't ooge ce krygen. De vaaidige CHrukpen ilond gere^ti om ze in *c Fransch onder aller oog te brengen, die deezet taale magtig zyii ; en om die dezeive niec verdaan te voldoen, heefc men *er eene Nederduitfcke VeriaaliQg van gaan vervaar^* dlgen , waar van wy hec eerlte No. thans aanmelden. £ene voorioopige Aanmerking onderrigc ons : „ Om de egt- heid der Stokken te kennen, van welke de Nationaale Ver« gadering her drukken , en openbaar maaken , heeft bevolen » ,,']Boee men weeien, op welk eene ptecbtige en naauwkeurigd ^, wyze die zyn geinventarifeerd* Zulks is gefchied in te* ^\ geiiwoordigtteid van twee Commisfarisren uit de Nationaale Yergadering, twee Commisfarisfen uit de Municipa]icei( , en ^, den Heer de la chapellb* een der eerde Clerken van de Civile Lyst» die alle de I^pieren onderzogt en geTnvcnca- ^ rifeerd hebben; en de Perfoonen, die belast zyn met bet opftellen der Inventaris, zyn twee Commisfarisfen , daar toe benoepd door de Algemeene Vergadering der Sedie van de Louvre. Elk Stuk wordt genommerd en onderiekend; ^ en bet Proces-verbad van al wat de Commisfarisfeh verrig* ten , wordt teikens in ieder zitting , door alien » die tegen« ^ woordig tyo geweest, ondertekend. lu de eerde plaats deeic men een en ander Gefchrifc (uic ^aKonings Cabinet mede; als ook een Aantekening, gevondeif met Brieven aan den Heer montmorin , Gouverueur van Fanm tainebleau, geaddresfeerd , en in zyn Apartement in de Tui^ Uries gevonden. — — Voons eenige Stukken by den Heer ins'LA PORTS, en anderen, aangetroifen , waarvan de oorfprong* lyke in bewaaring zyn gedeld van hec Commictd van Toever* xigt. By den aanvang der mededeeling deezer Stukken, wordt « hi eene Aancekening, die *er anders weinig in voorkomen, up., gemerktt „Hoewel deeze Stukken byna alle zonder dag- of „ naamtekening zyn , en geen kenmerk draagen , welk derzelver Schryvers kunnen aanduiden , eenige weinige uftgenomen , welker fcbrift voHcomen l>ekend is , biykt bet cgter niet te ^ min ^er zeer duidlyk uit , dac de Heer de la port£ de ^ innerlyke vertrouwde was van alle die geenen, die den nieu« wen Regeeringsvorm wilden vemietigen , om den oudeii 'er voor in plaacs te (lellen. De dyl deezer firieven duidc 9, bet aan 9 hoe aangenaam deeze Briefwisfeling aan den Heer ^ D8 LA FORTE was, eu welk vertrouwen de begeerders eenet ^, Weder-omwenteiing in zyne tegen-burgerlyke gevoelens del* yi den* De aart deezer Stukken laat geen Uitcrekzel toe. Ze zyn alien zeker niet van dezelfde aangelegenheid , en deelen eenige ill die dttistertaeid» weike eigenaartig Papieren, in zuike om- dan- ^44. YEBZiMEL*TKG VAW LA PORTEr ihHdigheden gefcbreeven, aenkleeft'; eene cfnisterheid^ voor dea i>JederduU)c!icn Leezer, van veele kleinlghedei\ , op welke gc- doeld wordt, onkundig , veel grotoier dan voor den Franfchen. Wy zieo hec vervolg te gemoete. TWee Brieven aan den Hertog van Bruntwyk , iiver 2j» 2^^, naamd Manifest tegen Frankryk , (?;i3. 4/<>dr Schrjver van den Brief aan den Koning van Prui^en , gedagtekend den zesden van Oogsfmaand 1792. i/it het Fransch vertaald* Tweede Druk. Tc Haarlem by J. Tetinans^ Ingr. Zvo, ay bl. DC ongcnotfmde Schryyer deezer twee opgemelde Brieven docc zich zelven voor als ecn Man, die .een grooc gedeelce van 2yn leeven in den Krygsdiensc » op rcizen , en yoornaamJyk in de Noordfche Staaten * gefleeten heeft; die de Vorften, de Groo- ten, en de Scaacsdienaars , vvelke de voornaamde rollen in die .Genresten gcfpecld hebben, en nog fpeelen, ten voUen kenc^ die noch Duitfcher^ noch Framchman^ noch Demokraat ^ noch Arifiocraat is ; die , vreemd van alien Panyfchap » de zaaken zonder drift befchouwt, en, bedaard in *t midden der Stormen^ ttlles in koelen moede, en zonder bewimpeling, onderzoekr. Hy kan het Manifest tegen Frankryk niee aamnerken aJs daad- lyk van den Hertog van Brunsujk koraeflde, of hoe bee mo. felyk is dat de Emigranten de Vorften en zyne Doorlugcige loogheid hebben kunnen misleidcn , om zich in de zaak van Frankryk te lleeken. My fchetst hem de bezwaarlykheden af om zyne Legerbenden na J^arys te brengcn, of die Hoofdllad te bemagtlgcn; of, zo hem dit gelukte, eene Tegen-omweuie* ling te bewerkeo. « In den tweeden Brief, geeft de Schryver een verhaal van het gebeurde op den 10 van Augustus, 't geen in verfcheide op« ^igten van anderen verfchilt, en fchryft hy bet gebeurde tea dien fchriklyken dage toe aan het Manifest des Hertogs , en het Byvoegzel op het zelve. Hy maant den Hertog aan, af te zien van het doorzetten der tangevangene zaak. Vuurig is zyn fchryftrant: om 'er een (hal van te geeven , en tevcns zyne denkwyze te doen keooen, zullen wy alleen het flot des laaifleu Briefs mededee/en : „ Open uwe oogen Doorlugtig Vorst ! en open de oogen der „ Despoten , welken gy dient. De Befchermgeest der Natien beftiert de Siaais-omwenteling , weike te Parys \oU bragt is. De geest der Geregiigheid zal niet loelaaten, dat geheele Natien door een hand vol dwinglauden , ongeftraft , onderdrukt worden; hy wil over de misdaadea der Grootea wraUk neemen; hy wil alle de geenen, welke zich, in het „ toekomendcy zouden laaten bekooren, om bunne voetfiap* TWEE ERIEVKK. 6iS ^ -pen na te vol^en , door een groot voorbeeld verfchrikken. Cm alle foortcn van openboare , algemecne , belangen , „ en byzondcr om de uwen , Doorlugtig VorsU bid ik u, vet. „ werp rayne raadgeevingen Diet. Wei verre van de Emi. „ granten re verpligten, zoudt gy bun alle hulpmiddelen doen „ verliezen; in plaats van eene Contra -Revolude in Frankryk „ le bewerken , roudt gy ligilyk door geheel Eur^a Staats- „ omwentelingen kunnen aanblaazen ; meenende het Koning- „ dom'dienst le doen, kon het ligtlyk gebeuren , dat gy 'er „ den doodlyken flag aan toebragt; wel verre van u met lauw- rleren ce dekken , zoudt gy , met het leeven , dien hoogea ^, roem , wclken gy verworvea hebc « kunnen Yerliezen ; en 9, (leches eenen Naam, met fchande bedekt , aon het Ntako- ^ melingfchap overlaaten," Testamcfjta're Dispofitie van wylen zjne Majefteit gustaap ADOLPii DE III, Koning van Zweeden, enz. enz* verraderljk gewond den i6de/i j en aan aync wnnden overleedcn den 2^/ien^ Alaart 1 792 , in den ouderdom van 46 Jaaren en twee Maan^ den , benevens een omjiandig Verhaal van 's Konings laatjie kevcnsuuren^ Uit het Hoogduitsch vertaald* Te Amfterdam by A, Fokke Simonsz. 1792. In gr. Zvo 44 bL Niecs heeft dit Stukje om bet byzonder aan te pryzen. AI- leen vindt men *er in by^dn , overecikomftig met den breeden Tytel , wat ten dien opaagte in veeie Nieuwspapie- ren , wegens dien Koningsmoord » te meermaalen gczegd is » welke ons ook 's Vorften Uitcrftcn wil met de Codicille ge- geeven hebben. Eeae Afbeelding der gedaante van het geweer- baakt Mes, by den Moorder gevonden , naar eene oorfprong- lyke Aftekcning, vult den voet des blads , waar op het va^r« lyk beknopt verhaal van den Dood van gustaaf den ill eia. digt. Byvoegfelenn ofte uitbreiding der Aantekeningen op a* 8^verini;s oorfpronckeljke Befchrjving van de belegering en het ontzet der Stad Ley den. 15 bladzyden^ in groot o^avo. De Heer Johannes prins, die ruim dertig jaaren aan zyre Aantekeningen op het boekje van sevekinus gcnrbcii heeft, geeft hier eenige Byvoegfelen tot dezclven, die voor de Liefhebberen onzer Vaderlandfche Gefchiedenlsfen van be- iang zyn. Voor uittrekzels is di» Stukje niet vatbaar, dewy I l^yvoegfels, zouder de Aantekeningen zelven, waar toe zy LETT. I7P2. NO. 15. X X bft- C46 AANTZUKIII0£N Of A. SlTimUS. bchooren, meestil onverftaonbaar zyn. Wy vergenoegen on« dus , met hec aanwezen van heczelve aao de bezitters der Bt- fchryvifig van severinus bekeod ce maken. Acbceraan is een Lyst geplaatst van eenige oude Traccaa- ten , becrekking hebbende cot de gefchiedenis van Leyden*f lotgevallen, geduorende haare belegering en ontzec ; waarby wy nog hec volgende niec zeer bekende Scukje voegen kua« sen: Bewmdi Beiegheringe der Siad Linden ^ uyt bevel des Mack* tighefi Conhcx van Hispaingnen , in den jaere 1574 , kaer aen-ghedaen. Ende het mnderbaerkjck ontfet daer ^ den derden dagh Q^krU 1574 g^^^lg^* C^medifcke wjfe in Dichte gheftelt d$or Jacob Dujm. Ghedruckt tot Leyden^ by Hcnrick Ledowixfom van HaeUenu Int jaer iCo6. 4*. • ft 4^ BLADWYZER D E R jrOOJiNAAMSTE BTZONDERHEJiEN^ In de Letteroefeningen voorkomende. A. B^iiUe^ de vermeei^tering vaa A BRAiiAM, Geipeenzaamc voor- dezelve by de Franfche Stmsom* " ftellirg van de Lccvensge- wcntcling befchreeven. 565 fchiedenis diens Aardsvaders.BEcneLTcvRB, (D£) Disfchop van ' ASS Nimett een uitmuinend voor« Absalom • wanneer by de Za- beeld pm werkzaambeid ot>> menzweering tegen zynen Va- der de zynen aan te moedi* der aanlag 9 446. 3cbets vap gen. 427 zyn voorkomen en Cbziz^i.Beestefi , (Algemeene Kegel tot 448 bet tekenen van) 467. Aan- Academe te Padua ^ BerigC van merkingen op dlen Kegel, dezelve. psBenyowsky*8 moedig gedrag op AcHiTOFBL, fnoodbeid van diens YitiWattt'eilaini. 16% Charafler. A^gBtflin, bet Operahuis aldaar,be* ^w/^^fflfflw, (Vergadering vanva- fcbreeven , 576. Hoe 'er dp dcrlandfcbe Regenten te) ig6. ftukken ultgevoerd en aan« Met boe verfcbillend een oog fchoUwd worden. 577 aangezien, 107. Hoe zeer byBoissY, (Francois db) de Ver* den aanval der Pruisfen tor Waaler en Voorredetiaar van verdediging gefchikt ,116. Ver- stinstra's Brief tegen de Gee^t* (lag van^et Deleg. 117 dry very, in 't Franiclu 15S Anna, (Sc.) boe men baar FeestAobono ,Verandering aldaar fn bet te IVtemn viert. 122 Keizerlyk Koninglyk Muntpa- Jqua To/ana , welk een vergif , tent. 194 't geen ce Napeh bereid wordc. i9otany&^ » kort berigt deswe* 246 gen. jlvmd. QZomerfche) Dicbtftakje.5ofitoofifrx, (OuiO door geerio 258 proportie in de Natuurgewet* B. tigd. 4d9 Ttaarregt, wat d!t zy. JAi^Brand. (Onderfcbeiden gedrag van Bank , (^Berlyner) fchlkkingcn een Sentlmenteelen en een waar daar gemaakt in nCg. I94 Menfchenvriend by een.) 486 Baiuisten. Zie Doopsgezinden. Brbs, (Guioo de) Qpfteller van Barcelona t verOag van de Boe* de Nederlandfche Geloofebe- kcry in bet Klooster der Do- lydenis. 9» minicaanen^ 429. Wegens deBRUNSwnrK, (DeHertog VAN)hoe Kegisters over meer dan vyf toegerust tot den Veldiocht hondsrd Kettcra uilgefproo. na de NederUmden , 109. Op ken. flW. welkeenwyze volvoexd, 112. a ' Voor* B'L  XXXII: 6. tweezeer Kryi^stugt. 114 oi3d:.*rfcheide VertaaliDgen van hurgervaapining ^ hoe hier te Ian- di'i Vers. 453 dc Herlt aangcprcezen. ^^'^ Didikunxt by de Romeitien, van Bybei. C Aan'.vizirgcn der vcr- de Orleken omleend. 520 Jicerde Uiilegkunde van den) DieJaer s , hoe men derzelver 53^ Lcevenabefchry^irgen hebbcin C. tc Hgten. 165 /^AOLTOSTRO. Verflagvan'tEgyp- DUrtngevegt te Ifeenen. 125 tisch Sielzel der Vtyvntiz^:- DLferucrs , hof^danig eene V«* laary, 63- Hoe hy , in de draa^^amheid omcrert hun ta Gravinne van Medem , cen ifw^e^n^ geoefend wordt, 154. gefdiikt voorwerp voor zyne Begrooting van derzelver Aao- bedriegeryen aantreft , 253. tal , is5.Staat hunncr Leeraar- Waar door zy tot Inzicn van en , en Kweekfchoolen voor zync Bcdriegeryen kwam. 255 Predikanien. 155 CAPELLkN TOT DB MAR$cn , watDoijM, (C. c.) door dc Lcdefi hy we^ens de Overgave ^an van het Swrinaamfche Lttter- I/^t^m geraaden hebbe* 381 kundig Collate dank gczegd^ Cfmtfftt. (Verllag van het voorge- wegens zyn Gefchrift , over vallene en beproefJe» wegens de Burgerlyke Hervonning der de Jmjltrdmjche Geoaroi- Joodm. 382. Wat die ten ge* jeerde) 507 voige hed^ o/y. Ckristus. Zie jbsus chrutus Do^oEN, (J. h. van) Koh be- CoLOSS. II: i3. opgchelderd. rigt wegens dien Hect. 227 177 Doopformulier , (Een nieuw') iti U Co&Jimi. XII: 2« verklaard. de LutJierfcbt Gcmeente te 357 Campm ingevoeid ; toedragc CoRTONA, (PiETER vAN)vaardig- dee/er zaake. 9 held dieus Schildcrs, om mut Doopsgezinden , (Verflag van dc) weinig Pcnfeclilreckcn een ge- of Baptisten, in Engeland^ 755. 