Natuurkundig tijdschrift voor Nederlandsch?Indie / uitgegeven door de Koninklijke Natuurkundige Vereeniging in Nederl.?Indie.
Does de Bije, Jhr. A. H. E. van der (verlof). Dominieus, Dr. W., Tangerang. Doppenberg, M. J., Weltevreden. Driessen, Dr. D. P. F., Nijmegen. Dijck, J. Z. van (verlof). Dijk, J. W. van (verlof). E. Eck, R. van, Semarang. Eek, J. W. van, Weltevreden. Elenbaas, W., Probolinggo. Enthoven, J. J. K, Weltevreden. Eijken, Dr. P. A. A. F, Salatiga. Е. Felix, Dr. © H., Weltevreden. Figee, Dr. S, Wageningen. G. Geesink, P. J. J. A. (verlof). Geuns, M. van, Soerabaia. Gobée, E. A. A. Semarang. Groen, А. E. C, Weltevreden. 1900. 1905. 1902. 1880. 1901. 1904. 1895. zl sl — zl ыо олњ WN OD ~] — =I ч q д] © Мен с = => © с > CD VP 2 0 Q Ww Q - 2 9 — MT, ка Grijns, Dr. б., Weltevreden. Goot, F. van der, Weltevreden. Gorodisky, Dr. L., Soerabaia. H. Haan, Dr. J. de, Weltevreden. Найеп, H. M. van, Weltevreden. Haften, L. van, Semarang. Ham, $. P, Buitenzorg. Heeckeren, Mr. С. W. Baron van, Semarang. Heinzelmann, N., Weltevreden. Heutsz, Z. Exe. J. B. van, Buitenzorg. Heuvelink, €. О.. Weltevreden. Hinloopen Labberton, D. van, Buitenzorg. Hinse, D. H. Semarang. Hissink, A, Weltevreden. Hoeffelman, б. E, Weltevreden. Hoek, J., Semarang. Hoekstra, M. G., Weltevreden. Holtappel, H. W., Weltevreden. Hoofdadministrateur Billiton-Mij., Тапа]. Pandan. Hoogere Burgerschool (BibL), Soerabaia. Hoorens van Heyningen, C. E., Semarang. Hoover, D. А., W eltevreden. Horsman, C. Semarang. Hunger, Dr. Е. W. T. Salatiga. Hymans v. Anrooy, Dr. P. Soerakarta. J. ’s Jacob, Mr. H, Weltevreden. Jacobs, Mej. Charlotte, Weltevreden. Jacobson, Edward, Semarang. Jacobson, E. R., Weltevreden. Jaeger, J. M. de, Soerabaia. Jagt, H. A. С. van der, Sidoardjo. Jansen, №. P. 3, Weltevreden. 1896. 1906. 1899. 1900. 1902, 1903. ъъ — Jannette Walen. J. P. Weltevreden. 1890. Jong, Dr. A. W. K., Buitenzorg. 1903. K. Kal, E. M, Weltevreden. 1893. Kamerling, Dr. Z, Weltevreden. 1900. Kampen, Dr. P. N. van, Weltevreden. 1906. Käyser, J. D, Weltevreden. 1905. Kerkhoven, А. E. (verlof). 1889. Ketjen, W. J. Weltevreden. 1908. Kiewiet de Jonge. G. W., Weltevreden. 1902. Knaud, J. L. M. Soerabaia. 1904. Kobus, J. D., Pasoeroean. 1895. Kock, Dr. A. C. de, Semarang. 1905. Koefoed, P., Soerabaia. 1888. Kolthoff, Dr. J. B, Semarang. 1903. Koning, D. A. P., Soerabaia. 1903. Koning, M. ©., en reden. 1908. Koningsberger, Dr. J. ‚ Buitenzorg. 1894. Koopman, J. F. H. ү 1903. Koorders, Dr. S. H. (verlof). 1885. Kooten, E. H. van, Djember. 1889. Koperberg, M. (verlof). _ 1888. Koppelle, D. J., Weltevreden. 1905. Kuenen, Dr. A., Medan. 1906. Kuiper, A. J. Semarang. 1903. Kuipers, A. M, Buitenzorg. 1901. Kuyk, J. G. van, Weltevreden. 1906. Kuyt, Arn. C, Soerabaia. 1903. L. Lamminga, A. G., Semarang. 1903. Lancel, J. P., Semarang. 1904. Lapp, J. Ch., Bandoen g. 1892. Leclerq de Courcelles, F. A, Weltevreden. 1905. Levensverz. en Lijfr. Mij, N. L, Weltevreden. 1876. 124 E olie Leyder, F. A. L., Soerabaia. Liefrinck, F. A, Weltevreden. Lim A Ng, Muntok. Lim, Dr. N. F., Semarang. Amburg, A., Tomohon. Loon, J. U. van, Soerabaia. Louws, €. W. H; Semarang. Lummel, Dr. H. J. van, Weltevreden. M. Maas, J. J. M, Weltevreden. Martis, A. K. M, Semarang. Meerburg. H. C. Semarang. Meertens, E., Weltevreden. Meerum Terwogt, A. J. A, Semarang. Melchior, A. P, Weltevreden. Mesman. J. W., Cheribon. Meulemans, P. H., Semarang. Meyll, Ch. E. J, Weltevreden. Meyjes, F., Semarang. Morel, A. Th. E., Weltevreden. N. Neeb, Dr. €. J., Palembang. Nobel. F., Soerabaia. Nolst Trénité, Mr. G. J., Weltevreden. Nouhuys, J. W. van, Weltevreden. ө. Obertop. Н. F. P., Modjokerto. Olthuis, D., Semarang. Onnen Jr, Dr. H, Weltevreden. Onnen. M. F., Soerabaia. Onnen, 8. R. J, Weltevreden. Oosthout, G. A. F. J, Weltevre den. Ottolander. T. Sitoebondo. 1903. 1906. ac dy =. Ouwens, P. A. Buitenzorg. P. Palm, J. J, Weltevreden. Papelard, Louis E, Weltevreden. Petkovic, V. A. Weltevreden. Роп, W. Р. H. du, Samarinda- Pott, Mr. J. G, Weltevreden. Prange, Dr. A. J. A. Soerabaia. R. Radersma, J., Weltevreden. ant, Dr. A. Tjinjiroean bij Bandoeng. Reese, D. J., Soerabaia. Renardel de la Vallette, G. C. H., Malang. Ribbers, J. C., Soerabaia. Roll, H. F., Weltevreden. : Roosegaarde Bisschop, P. J, Hongkong. Rozenraad, M. C. P., Soerabaia: Rusting, N, Weltevreden. Rijn, L. van, Singapore. Rijn van Alkemade, J. van, Semarang. S. Sauter, L. P. J. M, Semarang. Scherer, G., Soerabaia. Schimmel, Mr. W. F., Soerabaia. Schmidt, Dr. W., Semarang. Schoorel, Dr. N. Schöppe, Dr. "rm оставаа Schouwenburg, W. H. van, Semarang. Schoutendorp, Mr. e м eltevreden. Schröder, E. Е. W.G, Goenoeng Sitoli Simon Thomas, Dr. S SC? Buitenzorg. Sirks, A. H., Weltevreden. Smith, J. j. Buitenzorg. 1897. 1908. Staverman, F. H. Mr.-Cornelis. 1905. Steeden, C. L. van 1902. Steinmetz, 'Th., 1903. Stieltjes, J. J, Weltevreden. 1906. Stipriaan Luiscius, H. F. van, Weltevreden. 1907. Stoll, C., Semarang. 1905. Streiff, H. F, Weltevreden. 1905. Stuurman, Dr. Mr. A, Semarang. 1904. Sythoft, A, Weltevreden. 1898. Sythoff, P. F, Weltevreden. 1899. T. Terburgh, Dr. J. Th. 1599. Tielenius Kruythoff, E., Semarang. 1903. Tillema, H. F., Semarang. 1903. Tjeenk Willink, Dr. H. D, Weltev reden. 1900. Tours, J. D, Weltevreden. 1906. Treub, Prof. Dr. M. Buitenzorg. 1880. U. Utermöhlen, Dr. G. P, Weltevreden. 1907- v. Valeton, Dr. Th. Buitenzorg. 1595. Vereeniging van Djokjasche Landhuurders, Djokjakarta. 1887. Verhoeff, J. F, Semarang. 1904. Verver, G. L. Soerabaia. 1903. Vierhout, M. Semarang. 1903. Vletter, A. de, Weltevreden. 1907. Voort, Mej. J. M. van der (verlof). 1904. Vries, Dr. E. C. de, Semarang. 1894. Vrijhoeff, Dr. H. C. van den, Weltevreden. 1899. Voogt, J. G. H. de, Weltevreden. 1906. w. Warnecke, F. D., Semarang. 1881. 1906. Weehuizen, F., Semarang. er RUM Wenckebach, H. J. E, Weltevreden. 1908. Weys, C. W., Weltevreden. 1889. Wigman, H. J, Buitenzorg. 1898. Wilde, W. F. de, Bondowoso. . 1903. Wilkens, Dr. J. A, Semarang. 1903. Wing Easton, N., Soerabaia. 1903. Wittich, A. A, Semarang. 1907. Wolff, A. A. de, Weltevreden. 1897. Worster, Dr. A. Weltevreden. 1907. Wychgel, Dr. G. J. 1905. Wijek, Jhr. O. van der, Weltevreden. 1905. Y. ` Ymker, G., Semarang. 1903. Ypes, F. A., Semarang. 1903. 2. Zwaan, Mr. H. B. P. van der, Weltevreden. 1900. Zeylstra, H. H., Buitenzorg. 1907. VERSLAG OMTRENT DEN TOESTAND EN DE WERKZAAMHEDEN DER KONINKLIJKE NATUURKUNDIGE VEREENIGING IN NEDERLANDSCH-INDIË in het jaar 1907. Uitgebracht in de Algemeene Vergadering van 9 Januari 1908. — e M. J. C Als naar gewoonte heb ik, in voldoening aan artikel 5 onzer statuten het genoegen U verslag uit te brengen omtrent den toestand en de werkzaamheden van onze Vereeniging over het jaar 1907. Personalia. Het aantal contribueerende leden slonk ge- durende het afgeloopen jaar aanmerkelijk en wel, doordat bij een nauwkeurige verificatie van de ledenlijst met de door de leden betaalde quitanties bleek, dat zeer vele personen op de ledenlijst voorkwamen, welke reeds hadden bedankt óf die reeds behoorden te zijn afgevoerd, terwijl één lid weigerachtig bleek, zijn contributie te voldoen. Officieel bedankten 28 personen, terwijl zich slechts 15 nieuwe can- didaten voor het lidmaatschap aanmeldden, dus een werkelijke achteruitgang van 13 leden. Na rectificatie van de ledenlijst bleek, dat op 31 December 1907 de Vereeniging nog slechts 201 contribueerende leden aantoonde, terwijl niet minder dan а Tp 29 leden, waarvan 1 te Soerabaja en 28 te Semarang, als dubieus moesten worden aangemerkt. Door het achteruitgaan van het aantal leden wordt het budget zeer bedreigd en wordt het moeilijk de uitgaven met de inkomsten gelijken tred te doen houden. Er zal daarom door het ruim ver- spreiden van een circulaire getracht worden meerdere belangstelling voor onze Vereeniging op te wekken. In het bestuur hadden enkele mutaties plaats. Met ingang van 1 Mei 1907 bedankte de Secretaris Dr. H. J. van LUMMEL als zoodanig en werd het lid J. G. van Kur tot die functie verkozen. Wegens vertrek naar elders verloor het Bestuur de Heeren J. К. E pr Dors, R. J. Boers en Dr. A. J. BErzEm, terwijl het bestuurslid L. G. pg Van met einde 1907 uit onze Vereeniging is getreden. De Heeren M. H. Damme en Dr. P. N. van Kampen vulden in het jaar 1907 onze lijst van bestuursleden aan. In het afgeloopen jaar overleed het honoraire lid Jop. HERINGA te Utrecht, die reeds sedert 14 Juni 1894 als zoodanig fun- geerde. Zijn nagedachtenis blijve onzer Vereeniging in eere! Financiën. In het afgeloopen jaar werd weder f 1000. - gestort voor de uitgifte van het standaardwerk betreffende de Fauna van Nederlandsch-Indië. Zooveel mogelijk werd getracht te bezuinigen evenals zulks de voorgaande jaren ook is geschied. Uit de begrooting en de Winst- en verlies- rekening zal de financieele toestand U duidelijk zijn. Voor de eerste maal is dit jaar een zeker bedrag als reserve voor de gebouwen afgezonderd. Gebouwen. Omtrent den toestand van de gebouwen valt mede te deelen, dat het oostelijk paviljoen. thans door den Secretaris bewoond, zeer dringend geheel moet worden hersteld. In verband met den toestand van het huis en de aan een grondige herstelling verbonden kosten, werd in overleg met de Maatschappij van Landbouw en Nijverheid besloten een geheel nieuwe woning te zetten en de bestaande bijgebouwen grondig te laten repareeren. Bo Bij het einde van 1907. was het plan voor de nieuwe woning. door den architect. Moonen te Batavia ontworpen, reeds goedgekeurd en zou in Januari van 1908 met den houw worden begonnen. De daaraan verbonden kosten; zijnde f 10.000, waarvan f Du door onze Vereeniging zal worden gedragen, zullen van ons kapitaal moeten worden afgenomen. De overige localiteiten bleven in goeden toestand en aan het onderhoud werd de noodige zorg besteed. Vele malen werd door den Gemeenteraad en ook door andere corporaties van onze eastvrijheid gebruik gemaakt, о. a. gedurende een veertiental dagen in de maand November door de Nederlandsch-Indische Kunstkring voor het houden van een tentoonstelling. Bibliotheek. Aan het inbinden der boekwerken werd in het afgeloopen jaar bijzondere zorg besteed. Tevens werd een begin gemaakt met het etiqueteeren van alle boeken in de bibliotheek te Weltevreden, aangezien dit werk ná het terugontvangen van de boeken van het Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen nog niet was kunnen geschieden. Tevens werd van deze gelegenheid gebruik gemaakt om de bibliotheek geheel te verzetten en ruimer te rangschikken, terwijl de bestaande auteurs- strook-catalogus werd gecompleteerd en een nieuwe nummer- strook-catalogus werd aangelegd. De Secretaris heeft gegronde hoop dit werk, waaraan onvermijdelijk extra kosten zijn verbonden. binnen korten tijd te kunnen beëindigen. Door aankoop en ruiling onderging de bibliotheek de gewone vermeerdering. | Aangeschaft werden slechts de volgende boekwerken: H. B. бкгррү. Observations of a naturalist in the pacific between 1896 and 1899. : Lois. Untersuchungen über künstlichen Pattenogenese und das Wesen des Befruchtungsvorganges. R. F. Scorr. The voyage of the „Discovery” 1905. — EL Tijdschrift. Van deel LXVI verscheen: gedurende het afgeloopen jaar de laatste dubbele atlevering. Van deel ХҮП de eerste dubbele atlevering, terwijl de slotaflevering daarvan nog ter perse is. In verband met de aan de uitgifte van het tijdschrift te besteden som vloeit voldoende copie toe. | Het aantal genootschappen en instellingen. waaraan het tijdschrift in ruil met hunne uitgaven wordt toegezonden, bedroeg op 31 Deeember 243. Vergaderingen. Deze werden gedurende het afgeloopen jaar geregeld gehouden en over het algemeen kan worden gezegd, dat een vaste kern van belangstellenden aanwezig was. Het is hier de plaats op te merken, dat van die vergade- ringen voornamelijk door de bestuursleden Dr. Ch. M. van Deventer en Dr. W. van BEMMELEN gebruik werd gemaakt tot het doen van belangrijke mededeelingen, betreffende hunne natuurwetenschappelijke onderzoekingen. Omtrent het in de vergaderingen behandelde wordt overigens naar de betrokken notulen. in de laatste aflevering van deel LXVII van het tijdschrift gepubliceerd, verwezen. Populaire lezingen. Hieromtrent valt tot mijn leedwezen weinig goeds te vermelden. Had men het voornemen ge- koesterd te beginnen met Februari 1907 zooveel mogelijk om de twee maanden populaire lezingen te houden, reeds de eerste lezing in 1907 van Dr. W. van BEMMELEN over aardbevingen was zoodanig slecht bezocht, dat geen der andere leden neiging gevoelde die proef te herhalen. Wel- licht brengt het komende jaar ons betere resultaten in dit opzicht. | Als een liehtpunt kan een goed bezochte lezine van Dr. ELBERT, gewezen wetenschappelijk leider van de Selenka- expeditie worden vermeld. Dr. Erperr gaf daarin een kritisch overzicht van de behaalde resultaten en leidde daaruit een en ander af over het vroeger op Java geheerscht hebbende klimaat. Zijne onderzoekingen naar den leeftijd van de Pythecanthropus Erectus worden nog voortgezet en wij hopen te gelegener tijd daaromtrent nog nadere mededeelingen te mogen vernemen. Afdeeling voor voordrachten met debat. Gedurende het afgeloopen jaar kwam deze afdeeling 9 maal bijeen; de spreekbeurten werden volgens rooster door de volgende Heeren vervuld: J. F. H. Koopman, Ketelontploffingen. (t W. Kmwır pe Jonee, Onderzoek naar de oorzaken van de berri-berri. Dr. С. GRINS, Schijnbare vergrooting van de zon aan den horizon. Dr. Ch. M. van Deventer, Berthelot. Dr. H. J. van LUMMEL, Tets over mechaniea. Dr. H. D. TjggNK Wik, Regeneratie. Dr. J. pe Haan, Een belangrijke biologische reactie. Dr. 6. GRINS, De toepassing van de phasen- x leer op het chemisch evenwicht. Dr. W. van BEMMELEN. Eb en Vloed. Afdeelingen der Vereeniging buiten Batavia. De jaarverslagen zullen afzonderlijk in het tijdschrift worden opgenomen. Д Hiermede, mijne Heeren, heb ik U het belangrijkste om- trent onze Vereeniging gedurende het jaar 1907 gemeld. Ik spreek de hoop uit, dat het gedurende 1908 aan onze Vereeniging gegeven moge zijn onbelemmerd voort te werken aan de taak, die op ons rust, nl. het bevorderen van de Studie der Natuurwetenschappen in Nederlandsch- Indi? in den uitgebreidsten zin en dat wij door een toenemend ledental die taak onbekrompen zullen kunnen vervullen. Ik heb gezegd. de De voorzitter, | J. J. K. ENTHOVEN. еар 2k. ХҮШ HET KLIMAAT DER HOOGVLAKTE -VAN TONDANO. ^) DOOR PO J: SMETS In het midden van de aan natuurschoon zoo rijke Minahassa. gelegen op Celebes’ uiterste noordoostpunt, verheft zich de hoogvlakte van Tondano. Кеп groot deel van dat welvarende bergland wordt ingenomen door het Telaga Tondano, welk meer, omringd door ruggen en toppen van 1000 tot 1200 meters hoogte, in noord-zuidelijke richting nagenoeg 12 KM. lang is, bij een breedte van 2 tot 5 KM. Met haar waterspiegel 700 meters boven het zeeniveau, een oppervlakte van ongeveer 45 vierkante mijlen innemende, moet deze groote waterplas, vooral in den oostmoesson, aanzienlijk bijdragen tot de gelijkmatigheid van het veelgeprezen, heerlijk koele klimaat van Tondano. Ver in het N.N.O. van het bergmeer; op ruim 20 KM. afstand, staat als een reuzenschildwacht tegen noordelijk geweld de Klabat, die zijn dubbelgetopten kegel tot 2018 meters in het bijna immer aanwezige wolkendak boort. Vanaf dien berg loopt in zuidelijke richting, langs den oostwal van het meer, nu en dan door een vallei of rivierbed licht doorbroken, een bergketen, die de oostgrens der hoogvlakte vormt en zich tot de zuidwaarts van het Telaga Tondano gelegen Kaweng (1048), Simbel en Kawatak (1208) voortzet. De voet van den laatstgenoemde steunt tegen dien van den meer westwaarts geschoven vulkaan Sepoetan (1827), welke gedurende de laatste paar jaren weer zooveel teekenen #) Deze verhandeling bleek, reeds geheel gereed zijnde, te omvangrijk voor dit tijdschrift. Verschillende gedeelten en tabellen werden er daarom uitgelicht, en het verbroken verband zoo goed mogelijk hersteld. =. E x= van verhoogde werkzaamheid gaf, en die met den Tonderoekan en enkele andere toppen de Tondanosche hoogvlakte aan de zuidzijde dekt. | enige ruggen en meer afgescheiden staande bergen, waaronder de Ingsaran, stellen de westgrens daar, terwijl in het noorden achtereenvolgens de Kasehe, Tetawiran, Lokon (tweelingtop-vulkaan 1592), Tompaloean, Mahawoe en Toe- mempok de rol van grenswachter vervullen. Nabij den noordoever van het bergmeer verrijst het lieve Tondano (700) en ongeveer 9 KM. naar het westen en een weinig hooger Tomohon, welk stadje omstreeks in het midden liet van den driehoek Lokon (1592), Masarang (1263) en Tompoesoe (1217), welke toppen zieh respect. op NW. 6, O. 4 en Z. 7 KM. vandaar verwijderen. Het is begrijpelijk. dat drie zoo nabij staande bergen, een hoogteverschil van 5— 900 meters met Tomohon hebbende, niet zullen nalaten dit plaatsje meteorologisch te beinvloeden, zoodat het klimaat van Tomohon daarom niet zonder meer mag worden beschouwd als dat, geldende voor de geheele hoogvlakte. Dit punt behandelende, schreef dan ook Dr. P. VAN DER STOK: „Indien men spreekt van het klimaat eener land- streek, begaat men eigenlijk altijd eene onjuistheid; een euvel dat trouwens aan alle generalisaties eigen is. Elke plaats heeft, goed beschouwd, haar eigen klimaat: dat van den Helder verschilt van het Utrechtsche, en Maastricht en Groningen vertoonen ook daarmede weder afwijkingen. Toch spreekt men van het klimaat van Nederland, waarbij dan bedoeld worden die algemeene trekken. die ongeveer aan alle plaatsen gemeen zijn, met voorloopige terzijdestelling van de onderlinge verschillen, die dan als klein beschouwd worden. + | Het klimaat der Minahassa. | Nat. Tijdsch. v. Ned.-Indië, DI. LEX, afl. 1 ais OG xx Moeilijker echter dan voor een vlak land als Nederland, kan het klimaat worden aangeduid van eene landstreek in Nederlandsch-Indié, waar de afstand van de kust, de hoogte boven het zee-oppervlak en de wijze waarop de omliggende bergen en bergketenen toegang verleenen tot de heerschende winden, in veel sterker mate als oorzaken van klimaatsverschil optreden. Ieder, die in Indié heeft gereisd of gewoond, weet hoe, tengevolge dier zuiver plaatselijke oorzaken, temperatuur en regenval dikwijls aanmerkelijke ver- schillen kunnen vertoonen voor dicht bij elkaar gelegen plaatsen en hoe moeilijk het is de redenen hiervan aan te wijzen. Het groote klimaatsverschil tusschen Bandoeng en Padalarang aan den eenen, en het daartusschen en dichtbij gelegen Tjimahi aan den anderen kant, is hiervan een sprekend voorbeeld. Het oprichten van meteorologische stations zou dus weinig baten voor de ver ‘dering van algemeene kennis: had men er b.v. vijf in eene landstreek, dan zou uit de bewerking blijken, dat er 20 noodig waren om de gevonden verschillen te kunnen verklaren en ook dit getal zou, om dezelfde redenen, wederom onvoldoende blijken. De eenige methoden om aan deze bezwaren te gemoet te komen zijn: in de eerste plaats het verrichten van waarnemingen op zee, waar men, althans op eenigen afstand van het land, onder meer algemeen geldende invloeden verkeert, en in de tweede plaats het doen van observaties op eene bepaalde plaats en door vergelijking, ervaring en kritiek, de gewonnen feiten toepasselijk te maken op andere plaatsen en toestanden, voorkomende onder soortgelijke moesson- invloeden: want het zijn deze laatste, die als de eigenlijke oorzaken der klimaatsverschillen moeten beschouwd worden. a aca Si EE TN) ae = BY 3 Het spreekt vanzelf, dat zulk eene kritische ver- gelijking niet gemakkelijk is en dat men daarbij zeer voorzichtig te werk moet gaan.” De heer A. Limgurs, directeur eener te Tomohon gevestigde school voor dochters van inlandsche hoofden, die met vol- harding en toewijding reeds langer dan twaalf jaren aldaar weerkundige waarnemingen verricht en van wien dus cen, door eigen aanschouwing en ondervinding gegrondveste, ruime kennis der plaatselijke klimatologische toestanden mag ver- wacht worden, is van meening, dat Dr. VAN per “ток, die in „Het klimaat der Minahassa", de eerste drie jaarreeksen der Tomohonsche waarnemingen bewerkte, ondanks zijn voorafgaande uiteenzetting nog wat te ruim is in de titelkeuze en den naam „Het klimaat der hoogvlakte van Tondano” meer overeenkomstig de werkelijkheid zou zijn. „Er bestaat,” zvo zegt de heer Limpure, „een groot verschil in temperatuur tusschen onze hoogvlakte (Tomohon ligt 2400 voet boven het niveau van den oceaan) en de zoogenaamde kustplaatsen. Een collega van mij, die werd overgeplaatst van een warme plaats op Java naar Menado en zich vast vooruit had verheugd op het heerlijke klimaat van de Minahassa, werd niet weinig gedésillusioneerd toen hij tot de ervaring kwam, dat Menado, wat de warmte betreft, vrij wel op één lijn staat met Makasar en Soerabaia.” Hoewel het nu niet licht in iemand zal opkomen om — gezien het relief dier landstreek = let klimaat van Tomohon als voor geheel de Minahassa geldende te beschouwen, en zeker niet voor de kustplaatsen, en ten overvloede nog door Dr. vas per ток in de aangehaalde zinsneden tegen cen te breede opvatting van den gewraakten titel werd ge- waarschuwd, zoodat dwaling vrij wel is buitengesloten, kwam bij de nieuwe bewerking des heeren LIMBURG’S waarnemingen — inmiddels tot een 12-jarige reeks aangewassen — de door hem opgegeven titel meer toepasselijk voor, hoewel deze, zoo dan al enger, toeh evenmin geheel juist is. Feitelijk immers zou — UR en men hier alleen van het klimaat van Tomohon kunnen spreken, zijnde dit eehter zonder twijfel in hoofdzaken ook op een groot deel der omliggende landstreek toepasselijk. Ken merkwaardig, voor Indië tevens zeldzaam voorbeeld van wat op het gebied van meteorologische waarnemingen met eenigen goeden wil en een ruime dosis volharding bereikbaar is, leveren zeker wel de hier bewerkte weerkundige noteeringen. Met een volstrekt niet ruim instrumentarium toegerust, en als schoolhoofd door een drukken werkkring gebonden, wist de heer Тлмвинв, sedert November 1895 driemaal daags waarnemende, een reeks observatiën te ver- krijgen, zeer voldoende om zich een overzicht te vormen der plaatselijke weersgesteldheid. De waarnemingen zelf waren moeilijk noch inspannend, en evenmin erg tijdroovend. De groote verdienste zit dan ook meer in de nauwkeurigheid, waarmede zij verricht werden. en in het langdurig volhouden, eigenschappen waaraan de gewonnen serie een groote waarde ontleent. Moge menigeen zich opgewekt gevoelen om, met dit loffelijk voorbeeld voor oogen, een meteorologisch dagboek aan te leggen, ten einde, door het leveren van klimatologische bouwstoffen, bij te dragen tot de kennis van weêr en dampkring. Er ligt in die richting. vooral in Ned.-Indië, nog een onafzienbaar veld nagenoeg geheel braak, een veld bovendien, waarop een ieder, na advies gevraagd te hebben aan het observatorium te Batavia, onmiddellijk aan den arbeid gaan kan, zonder zich van te voren door omvattende studie daartoe eerst geschikt te behoeven maken. Niets anders wordt vereischt dan een weinig opoffering en behoorlijke nauwkeurigheid; betrouwbaarheid der observatiën moet na- tuurlijk op den voorgrond staan. De instrumentenvoorraad van den heer Limpura bestaat slechts uit een maximum-minimum-thermometer en een regenmeter, met behulp waarvan éénmaal per dag de hoogste en laagste temperatuur en de regenval gedurende het laatst- verloopen etmaal worden genoteerd, terwijl verder nog driemaal daags, n. L om 6" v.m., 12" middag en 6" n.m. temperatuur- bepalingen plaats hadden en gelijktijdig de windrichting en bewolkingsgraad is waargenomen. Gelijk gezegd is zijn de drie eerste jaar-seriën der Tomohon- sche waarnemingen door Dr. van per Srok reeds behandeld in „Het klimaat der Minahassa". De thans volledige twaalfjarige reeks lokte opnieuw tot een bewerking uit, waarbij natuurlijk die eerste drie jaren werden inbegrepen. Hierbij is in hoofdzaken genoemde verhandeling gevolgd, daaruit nu en dan wat overgenomen en, waar het meerdere waarnemings- materiaal zulks gedoogde, door eenige uitbreiding naar meer volledigheid gestreefd. W- in ud. „In deze streken," schreef Dr. VAN DER Stok, „die bijna geheel eu al onder den invloed der heerschende moessonwinden staan, moet deze meteorologische factor als de voornaamste beschouwd worden; ook daarom mag men hieraan een overheerschend gew icht hechten, omdat de windrichting minder veranderlijk is in een landstreek dan de temperatuur of bewolking, zoodat een analyse der moessons inderdaad als typisch voor een geheel landschap kan gelden: bovendien is deze factor gemakkelijk zonder instrumenten waar te nemen en houden de observaties groote waarde, ook al is de bereikte nauwkeurigheid niet groot. Meer dan 16 of zelfs 8 windstreken behoeven niet aangeteekend te worden en men kan zonder moeite elken eenigszins intelligenten inlander hierop oefenen; op Java althans kent elke inlander de windstreken nauwkeurig. 24 — De windkracht, gewoonlijk geschat en in de Beaufortschaal uitgedrukt, waarbij О windstilte en 12 den heftiesten orkaan beteekent, is door den Heer Lrwnvna niet waargenomen. Ss reeds is medegedeeld werd drie malen daags: te 6" v. m. te 12" 's middags en te 6" n. m. de windrichting geno- e d de opgave is nu om uit de resultaten dezer waar nemingen de verschillende optredende factoren te ontwikkelen. Ten einde dit doel te bereiken zijn in de eerste plaats voor elke maand de 16 windstreken teruggebracht tot 4: Noord, Zuid, Oost en West, waarbij ter bekorting Zuid als negatief Noord, West als negatief Oost werd aangeduid. De aldus verkregen sommen voor elke maand zin herleid tot percentages, om aan elke maand hetzelfde gewicht te geven en ook den invloed van kleine hiaten in de reeks te elimineeren. Op deze wijze verkrijgt men twee componenten die loodrecht op elkander staan, zoodat de wortel uit de son der kwadraten de grootte der resultante aangeeft en hun quotient de richting dier resultante bepaalt. Hoe vaster de windrichting gedurende de maand w as, hoe grooter dus het percentage der bestendigheid; wordt gedurende een geheele maand dezelfde w indrichting waargenomen, dan moet de bestendigheid 100% bedragen. was de wind zoo ` veranderlijk, dat alle richtingen evenveel voorkwamen, dan is de bestendigheid nihil. Deze componenten geven bovendien het t groote voordecl, dat men de onderling niet direct vergelijkbare windrichtingen gereduceerd heeft tot direet vergelijkbare grootheden, die men naar willekeur direct kan optellen of aftrekken en shied combineeren tot verschillende samenstellingen. In een wegens gebrek aan plaatsruimte hier niet gepu- blieeerde tabel zijn voor elke maand van ieder waar nemingsjaar, op de uren 6" v.m., 12" % s middags en 6" n.m. de langs bo- vengenoemden weg EE ER componenten saamgebracht, en daaruit de overeenkomstige richtingen en bestendigheden afgeleid. ca s Om een meer overzichtelijk geheel te verkrijgen is deze tabel gemiddeld en ontstond: TABEL I. Wind te Tomohon. Gemiddelde componenten voor de 12 jaren 1895 - 1907 in percenten. 6" voorm. 12u middag. 6u nam. MAAND. N O N. O0 N 0 November. |— 1. —18 9|—46 7-55 December. 39 | —34 28 —48 39} —47 Januari. 40, —39 38 —43 40 | —49 Februari. 47 | —38 45 | —37 46 |—86 Maart. 36 —28 38 —33 35 —41 April. 25 —16 33129 30 —-27 Mei —11! 10 э — 7 — 7 — 4 Juni —33 32 —36 16 —32 17 Juli —50 19. —47) 4 -47; 14 Augustus. |—61_ 24| —59| 13 —65|. 18 September. —43 29| —36 8 — 98! . 17 October. |—17 8| —131— 5 eam 22 2 Gemidd: Fe 01 —17 — 11-14 De dagelijksche verandering van den wind is, blijkens de eomponenten uit tabel I, zeer gering. De jaargemiddelden der drie uren loopen maar weinig uiteen, en die voor den middag en 6" s avonds verschillen zelfs zoo weinig, dat men ze gerust mag samenvatten. Voor den dubbelen invloed der dagelijksche variatie om 6" voormiddag heeft men dan: 96 н N O Componenten 6" voormiddag Sg ——4 gemidd: ,, middag en 6" nam. — 0.5 -—15.5 verschil —]1.5 +11.5 Waaruit: Componenten nachtwind -0.8 + 5.8 а dagwind +0.8 ~~ Б.В of: naehtwind Z 82° 0 dagwind N 89° W; beiden met een bestendigheids-coéfticient van 6°. Zooals was te verwachten is te Tomohon, op ongeveer gelijke afstanden van Oost- en Westkust (+ 25 K.M.) gelegen, van land- en zeewind vrijwel niets te bespeuren. De dagwind schijnt eenigszins onder invloed van de tot op 17 XM naderende NW-kust te staan, hoewel men anders oppervlakkig zou meenen, dat de hooge Lokon en omliggende toppen de zeebries zouden onderscheppen. Zeer waarschijnlijk dragen juist de van die bergen neerdalende koelten er het hunne toe bij om het dagwindje te versterken en dient men in plaats van land- en zeewind, van bergwinden te spreken. De nachtwind, over het Telaga Tondano uit het meer berg- achtige landschap in zuidoostelijke richting komende, bestrijdt die veronderstelling niet. Intusschen wijst de geringe be- stendigheids-coëfficient van 6%, op het weinig-overheerschend optreden dezer winden. Om de componenten uit tabel 1 geheel van de, zij het dan ook geringe, dagelijksche variatie te bevrijden, zijn de semiddelden voor de drie-uren te zamen berekend, maar met dien verstande, dat аап de componenten van 6" 's voor- middags het dubbele gewicht is toegekend, hetgeen neerkomt op de “veronderstelling, dat de invloed van den nachtwind te 6" v.m. evengroot is als die van den dagwind op den middag en te 6" n.m. Alzoo is ontstaan: DS. SCH TABEL II. Wind te Tomohon. Gemiddelden voor de drie uren, gecorrigeerd voor de dagelijksche variatie. 895 — 1907. Componenten percenten. ` Besten- MAAND. Richting. dieheid N О. T e November. 4| —29 N 89° W 29 % December. 36 —41 N 49° W 55 7 Januari. 40, —-43 N 47° W BD; Februari. | 46! —37 | М 39° W 58 ¢ Maart. aS N 43° W 49 April 23 —22 N 38° W 6°, Mei — 7 2 A4 10 U0 £ us Juni —33 24 Z 36" 0 Al on Juli —48 14 Z 16° O Bil... Augustus. | —62 20 2.1318 O БВ September. —40 21 я S8 U 45 ,, October. _— 8 Z 10° 0 Es Gemidd: |— ] —10 Z 84° W 10 % I De noordwestmoesson duurt volgens deze tabel van No- vember tot April terwijl in de overige maanden des jaars de zuidoostmoesson heerscht. De bestendigheid, zeer klein in de kenteringen, klimt tot het midden der moessons om daarna weer terug te gaan. Uit de componenten blijkt voorts nog het overwicht der westelijke op de oostelijke winden, hetgeen gemiddeld 10”, voor het geheele tijdvak bedroeg, zoodat, daar ook de zuidelijke luchtstroomen die uit het noorden een weinig overtreffen, tot een resulteerenden „overwind” is te besluiten uit de richting Z 84° W, met een bestendigheids-coëfficiënt van 105. "telt men zich dien overwind als een constante luchtstroo- ming gedurende het geheele jaar voor, dan kan tabel LE waarin de moessonwinden met dien constanten factor vermengd zijn opgegeven, gemakkelijk daarvoor verbeterd worden. Hiertoe is slechts noodig de maandelijksche componenten met die van den overwind te verminderen. na welke een- voudige bewerking ontstaat: TABEL III. Wind te Tomohon. Zuiver periodieke factoren. 1895 — 1907. Componenten | percenten, €um | Besten- MAAND. " hichting. digheid: November. | 5| —19 N 75° W SO. */, December. S луй —31 N 40° W | 48 — Januari. | 11 — 88 N 399 W 59 ui Februari. FÉ eb n N 30° W 54. ,, Maart. | 37 —23 N 32° W 44 „ April. l-.399| DBD IN 92» W Ce? Mei. s ы Б BEE Kg Juni —82| 34| LS 47° 0: | Чеси Juli —47 24 |Z 27° О 53, Augustus. | —61 30 | Z 26° O 68... September. | 3 31 | Z 38" О | 00... hae 0 XE. October. |-—16| 13 De westelijke winden uit tabel II zijn in tabel III iets noordelijker en minder bestendig, de zuidelijke iets oostelijker doch standvastiger geworden, terwijl de seizoen-luchtstroomen elkaar thans volkomen eompenseeren. Alleen dan, wanneer men op deze wijze den zuiver periodieken factor afzondert, asus M uu kan men spreken van heerschende NW- en ZO moessons, die dan gewijzigd worden door een voortdurend uit het 7 84° W blazenden wind. Uit tabel III blijkt nog de geringe variatie in richting. Gedurende de maanden December April schommelt de richting tusschen 40° en 22° bewesten het noorden, een beweging die gelijk is aan de slingering in de periode Juni/Oetober. daar alsdan de schommelhoek tusschen Z 47° en 26° О ligt. De bestendigheid, voor beiden ongeveer 50%, is in den Oostmoesson minder gelijkmatig. In het groote werk van Dr. van DER ток (7) treft men kaarten aan, waarin voor verschillende deelen van den Indischen Archipel de „overwinden” zijn aangegeven. Zij zijn voor de: Celebes-zee (noordwaarts van Celebes). Oo 38 % Golf van Tomini (zuidwestwaarts van de Minahassa) N 22° W 5 Moluksche zee (oostwaarts der Minahassa) N 83° W 8 ° zoodat de in tabel III gevonden waarde voor 'Готоһоп —Z 84° W 10%, — het meest met die der Moluksche zee overeenkomt. Uit genoemde windkaarten is het kleiner worden van de bestendigheid der „overwinden” te ontwaren, naarmate zij gelden voor plaatsen, meer nabij den equator gelegen. Deze mindere standvastigheid is gemakkelijk uit de dampkringeir- eulatie te verklaren, want de van beide zijden naar de linie gebrachte luehtmassa's zoeken zich daar een weg naar boven, waardoor horizontale stroomingen in opwaartsche overgaan. Een onmiddellijk gevolg hiervan is weer het zich aldaar gemakkelijk wijzigen van den voor een zeker aantal jaren gevonden gemiddelden overw ind door het voorkomen van enkele abnormale jaren. Een dusdanige jaargroep kan een samdenigk а gemiddelde geven. (* °) J. P. vax per Srok. Wind and Weather, Currents, Tides and Tidal Streams in the East Indian Archipelago. Batavia, 1897. 240 2 Zoo gat bijv. de bewerking der reeks: 1895 — 1898 een overwind van Z 42° W 27% 1895 — 1906 acta qoe. EW EB YG hetgeen nogal verschilt van Z 840 W 10% uit tabel II. Waar de toevoeging van nog een waarnemingsjaar aan de serie 1895 — 1906 reeds een verschil van 14^ in richting en 2°, in bestendigheid kan doen ontstaan, is wel een vrij lange observatie-reeks noodig om -—althans dicht bij den evenaar den juisten overwind te leeren kennen. Het is in dit verband dan ook leerzaam om de overwinden eveneens voor de verschillende jaren der groep 1895 — 1907 afzonderlijk te kennen. Daartoe zijn hieronder hunne gemid- delde componenten — voor de drie waarnemingsuren tezamen — medegedeeld, benevens de daaruit berekende richting en bestendigheid. ; TABEL IV. Wind te Tomohon. Gemiddelde overwinden voor ieder jaar. 1895 — 1907. 7 Componenten | | percenten. Besten- JAAR: | Richting. ы, у: N О. ; | dieheid. 1595—1896 56 P97 | Z 26° W 69 o, 96— 97 — 8 — 9 2 48° W 12 97-— 98 10 23 N 67° W en 98— 99 36 | 5 N 8° O 6, 99-1900 | 30 | — 4 N 8 W I8 1900 — 1901 af- Fi N 80° O HL Ol— 02 ——29 15 ZW Pu 02— 03 — 99 | —39 Z 6l W 457%; 03— 04 —99 | —32 Z 55° W M 04— 05 3|—19 N 81° W IB o 05— 06 21 12 N 30° O 24- ; k T == Bij een zoo groote wisselvalligheid van den overwind, als tabel IV doet zien, behoeft zeker niet meer gewaarschuwd te worden tegen een daaraan toe te kennen te groot gewicht, (te meer daar slechts op drie uren is‘ waargenomen; bij uurlijksche observatiën zou het resultaat vermoedelijk beter zijn). De eenige conclusie, waartoe men thans -hbehalve tot de overtuiging hunner veranderlijkheid — nog zou kunnen komen is wel. dat de overwinden hoofdzakelijk uit de westelijke richtingen blazen. Indien men door het samenvoegen der drie observatie-uren de maandelijksche gemiddelden voor ieder jaar afzonderlijk berekent en daarvan aftrekt de in tabel IV te vinden storingsfactoren, blijven de moessonwinden, alleen nog door de dagelijksche variatie gering gewijzigd, over, en hieruit is het dan niet moeilijk met ’n enkelen oogopslag te ontwaren of zij wel altijd gelijkmatig hebben doorgestaan. е T Tanen V. COMPONENTEN DER PERIODI 10 (voor stort ac ME | Tomohon. | BEWEGING VOOR ELKE MAAND. faetor verbeterd). Cau) оаа алле Fu ke n ee eee oe ee ae Stee с A Qar. e er к e a EEN еса rr a ue a en L VE d + m ER PME P ue uo MEE EE Ee EE qe S. No S E EA EST SB Tua iss Um i504 ER ee Ae x DEN Go m PSOE i An E \ 159: N. " | 1895; EIE | en 1005/06 Te | Mog | Sie | jo Yor | Uo |  | | D Nov. q oe) AE РАТИ Чү 1| 27) 4 M | | | T De. | 37, 26 39| 12] 38| н 54| 4| тә вә 311 Jan. | 3 19 a) al 52 5 6 sai vele PJ) ~ | it Feb. 3 33. 64| 5 50| 47| 175, 52| 34| G SRI Mrt. 47| 45| 4| 1| mal a6| 7, 64. 18 63| zw | | | I April. | 22; 40 58 l| 43, 9| 58 UM I 58 CES ; |! SS | leg Mei. [-20,—91|-- 5| 41| 38| -l1| -3| 49135197 AN EE | T Juni  | —30| —854 | —58|—84| Bol Augs. |—37|—36 | —76 —93 | —84 | —70 -—h2 | —58 | —61 | —88 | —66 4 Sept. |—34,—14|—53|—22| — 70 | —51,—37 —45| 11|—56|—16 4 Oet. 1—26] 12|—33 17|—72|—30|—231|—51| 37.—45| 1513 о ee | | Weil | | | E 3 faetor. Sun 8  01/02 | Poa | fia | 04/5 | fie | ie 0 ЗВ | —99]—J0[|— 3| .14|— 4|——19|—21] —853]|—67 291/—61|—41/|—39|—99] —39| 5|— 6|—96| —13| —56 | —36 —48|—46 —54| —45| —14| —25 | — 4|—19|—35|—17|—33|—49 491 .À|—40| 3|—31| —H —36| —39| —171 —14| —44 pii -30|—e1|—41. 1|. 3|—57|—81|—10| -10| Bl | 348| 15| 40|—30|—34|—323| —16| FE 30| 55 0 j q gp AE p nN 88 9 38| 68| 41) 55| 49| 5| 18| 20] 6| 38| 34| 31 95) 43| 22| 53|—32| 23| 39) ol 33| 96] 24] 34 | 52| aal ss —29|— 7} 19|-az| ва] 21| 36] 53 243]..30| зз] 31| 9з] aal 17| 33| 45| 1| 16} 76 30) 2! 16| 98| 20| 11— 1, 991 37|—17| 4 22 Si = 9|—23] s|— 4| 1u|—15|—39|—32|—19| 12|— 5 Am 3k, 22 REESE Blijkens deze tabel is zulks volstrekt niet het geval geweest. De noordelijke component toont wel is waar de regelmatige vervanging van noordelijke door zuidelijke winden — en om- gekeerd — aan, doch de grootte dier component wijst op zeer weinig standvastigheid. Eigenaardiger nog is het met de oostelijke gesteld. In den vollen westmoesson behielden de oostelijke periodieke factoren soms nog de overhand, zoodat dan alleen door den storenden overwind van westelijke winden mocht gesproken worden. Het tegenovergestelde deed zich eveneens voor; zoo voerden bijv. in Juli/Augs. 1900 de westenwinden den boventoon met een vrij grooten besten- digheids-coëfficient. De aanzienlijke schommeling in grootte is overigens vooral bij de oosteomponent opvallend. Duidelijker nog komt die variatie uit in tabel VI, die ontstaan is door Taren VI. Wind t AFWIJKINGEN DER ZUIVER PERIODIEKE 1895- BE ш de gemiddelden der drie uren (6" voorm. dubbel genomen) eerst voor den storingsfactor te verbeteren, en de aldus ver- kregen, voor dagelijkschen gang en overwind gecorrigeerde, dus zuiver periodieke, componenten met hunne maandgemiddelden te verminderen, welke maandgemiddelden overeenkomen met die, in tabel TII gegeven. Men ziet uit tabel VI de ruime slingeringen in grootte der beide componenten. Gewoonlijk houden de afwijkingen eenige maanden in denzelfden zin aan, meermalen 6, eens zelfs 14 maanden. Veelal zijn zij in alleen staande gevallen klein, doch in tijdvakken van langere eenzijdige afwijking aanmerkelijk grooter. Werden tot nu toe meer bepaaldelijk de maandelijksche Tomohon. COMPONENTEN VAN HUNNE GEMIDDELDEN. 1907 1895/06 | 96/97 | M og Nov —19]—941] 17 Dec. —10|—14 4 Jan. — 9|— 98 2 Feb. 11-14 17 Mrt. 9 9|—34 April. ziel 10] 29 Mei. —15 | —16 1 Juni. 5 |—12 6 Juli. 13: 16 0 ug. 26| 94 ү] Sept. вр ulay Oct. —1r) 301--.5 ев gemiddelden behandeld, thans dienen ook de dagelijksche componenten beschouwd te worden. Deze werden daartoe, voor ieder uur afzonderlijk, in een tabel saamgebracht, waarvan elk getal het gemiddelde voor- stelde van de waarnemingen op het overeenkomstige uur en de gelijkluidende data, dus uit 12 observatien. Bedoelde tabel, om plaats te winnen hier niet afgedrukt, toont het volgende aan. De noordelijke component in December/April, de zuidelijke in Juni/Oetober blijken voor elk waarnemingsuur met stand- vastigheid door te staan. Alleen in de kenteringmaanden Mei en November zijn zij meer wisselvallig. Veel minder constant is de oostcomponent, daar gedurende den oostmoesson herhaaldelijk westelijke winden doorbreken. Vooral op den middag schijnen oostelijke en westelijke luchtstroomen elkaar voortdurend slag te leveren met afwisselend geluk; tegen den avond wordt dat minder en ook 's morgens is de bestendigheid grooter. Vermoedelijk vindt dit verschijnsel zijn oorzaak in den hiervoren gevonden dagwind, die, uit een westelijke richting blazend, nu en dan overheerschend optreedt. Men mag toch verwachten, dat ook te Tomohon de dag- en nachtwinden heftiger zijn, naar gelang de dagelijksche tem- peratuurschommelingen grooter worden, dus in den ZO-moesson. Daar voorts overal met het klimmen van de temperatuur die winden krachtiger gaan doorstaan, heeft de dagwind de grootste bestendigheid omstreeks den middag om tegen den avond weer af te nemen. Hieruit zou derhalve het optreden der dikwijls overheerschende westelijke winden, voornamelijk op den middag, zeer goed te verklaren zijn. Zij vallen gedu- rende den oostmoesson niet alleen meer in het oog, omdat zij dan forscher doorzetten, doch voornamelijk daar zij in den N W-moesson met den seizoenwind uit eenzelfden hoek blazen en hieronder verscholen gaan. De westelijke component in De- cember/April is dan ook belangrijk grooter en zeer standvastig. De laatstbesproken tabel, waarin de dag lijksel I t voor elk пиг afzonderlijk voorkwamen, is nog eens omgewerkt in een andere (tabel УП), gevende de voor de drie uren gezamenlijk gemiddelde componenten, en wel verbeterd voor de dagelijksche variatie door het toekennen eener dubbele waarde aan het morgenuur. Van December tot April voeren zonder uitzondering de noord- en westcomponenten den boventoon. Gedurende de geheele Meimaand strijden oostelijke en westelijke winden om den voorrang en winnen beurtelings. De noordelijke luchtstroomen slaan daarentegen in de helft dier maand plotseling om, nagenoeg zonder eenig kenteringsverschijnsel. De zuidelijke component blijft daarna onafgebroken over- wegend tot het eind van October, verzwakt dan en wordt na een kamp van eenige weken omstreeks half November door de noordelijke overvleugeld. De oostelijke winden staan van Juni tot half October vrij standvastig, hoewel niet onwankelbaar, door, om dan plotseling in westenwinden over te gaan, welke daarna tot Mei aan het woord blijven. Over het algemeen bezitten overal winden uit verschillende richtingen onderling ongelijke eigenschappen. De landwind bijv. is droger, zwakker en warmer dan de zeebries. Voor elke plaats is een „hoek” aan te wijzen, waaruit de winden gemiddeld krachtiger waaien dan uit andere richtingen. Snel bewogen lucht bevordert de verdamping, droogt den bodem uit en vermeerdert de behoefte aan neerslag. Ook werken de sterkere luchtstroomen op ’t gevoel, op de z. g. physiolo- gische temperatuur, die door geen thermometer is aan te geven. Andere windstreken weer voeren alleen zwakke zuchtjes en daarom te weinig frischheid aan. De luchtcirculatie verslapt; stof en alterlei onreinheden worden niet weggevaagd, miasmen blijven boven poelen en goten zweven, en schadelijke uitwasemingen hoopen zich op. "Het is benauwd, drukkend, ongezond; de lueht wordt geleidelijk vergiftigd. Als elders hebben ook te Tomohon de verschillende winden hunne eigenaardigheden. De heer LIMBURG zegt о.а.: ,Alleen de windrichting werd door mij geobserveerd; de kracht van den luchtstroom kon ik niet bepalen. Mijn ervaring is echter, dat de ZO. winden de krachtigste zijn. De NW. winden, hoewel enkele zware baratbuien voorkomen, doen in constante kracht bepaald onder zd э = dM 26 Tasrr VII. | Wind te Tomohon. GEMIDDELDE DAGELIJKSCHE COMPONENTEN, VERBETERD VOOR DE DAGELIJKSCHE VARIATIE. in per f centen). 1895— | 1907. N. | О. Nov. | Dec. | Jan. | Feb. | Mrt. | April. Mei. Juni. | Juli Augs. | Sept. | Oct. Nov. | Dec. | Jan. | Feb. | Mrt. | April.) Mei. | Juni. | Juli. | Augs. Sept. | Oct. 1 |— 6, 26 | 37 | 28 | 40 | 42 32|—22|—49|—82|—64| 9] | 84 | —20 | —45 1-54 | —56 | —32 | —32 | — 6|— 4| 13| 14 27 9 2 |—13,| 12 | 37 | 53 | 32 | 59 | 33|—s9|—29|—67 —74| 08 |=19| —25 | —35 | —47 | -—33 | —27 — 8| 27| 20) 16) 27 13 3.|— 1| 94 | 54 | 50 | 99 | 57 29 | —48 | —42 | —56|—58| “ОШ B | —31|—20|—45|—46,—58|—19| 11) 38) 23| 24| 36 | 25 4 24 | 43 | 45 | 42 | 45 17 | —27 | —40 | —54 | —46 | MRI EH | —35|—19| —45 | —47 | —43 | —97| 11) 49, 6|— 1| 42 | 28 5.|—92| 91 | 34 | 31 | 39 | 48 16 | —27|—32|—52|—-66|—@6n| 25 |—35|—19 | —39 | —46 | —58 | —15 | —13| 42| 16| 13| 30 3 6 |— 3| 22 35 | 45 | 43 | 49 11|—16|—53|—39|—61|—89]|/ $6 - | —27 | —47,—39|—50|—49|-—15|—17, 21) 15] 14| 25 | 31 1 6 20 | 56 | 53 | 36 | 42 16| —28 | —39 | 47] —47| aM | 7- | —17|—57,—56|—42,|—36,—29| — 20) 29) 27| 18) 32 | 29 8 |—19| 45 | 57 | 34 | 38 | 28 | 93, —38, —88| —63 | —30 | MICE | 2122 | —35 | —44 | —22 | —26 | —23 J rq огыр b 9 |—26| 36 | 37 | 52 | 44 | 30 7|—34|—85|—58|—32|-49 |99 | —=16 | —57 | —51 | —95 | ——42 | — 44| 7 20— 9| 26| 8 1 10 6| 30 | 29 | 44 | 26 | 40 | 11|—20|—58 —66 | srl Ж ban |16| —50|—40 | —33 | —23 | —Ì9 | ——12| 11| 10| 19) 10 | 12 ll |—6| 47 | 48 | 51 | 52 | 36 | 18| —27|—77..——69| Sage |37 | --49 | —49 | —48 |—30 | —31 | 4| .331— 6 — 1, 20 13 12 10| 36 | 48 | 52 | 56 | 48 | 191—923|—60|—66|—38| MEI | —51 | —42 | —48|-—-24|—31|—42! 3232| 34] 24 16| 16 | 10 13 |—11| 30 | 32 | 39 | 46 | 37 |— 5|—32|—3|—65|—38| 80| 8 |—37 | —48 | —48 | —33 | —40 |—40 | 35, 27| 13) 26 17 | 39 14 |— 7| 31 | 34 | 54 | 26 | 95 | —98| —47| —58| —60|—40| | £t- |18| —55| —42|—20|—28|—33| 4| 24| 232, 14| 12 7 15 |— 8| 11 | 22 | 53 | 98 | 30 |—10|—28| —31 |—60 | —37 1 | 5 |=-31 | —43 | —36| —16| —28|. 