VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
. » Dat gevoel van flaauwhartigheid omtrent de maag , met een dikwyls zugten en eene moeilykheid in °t ademhaalen , vaar mede de Vrouwen na haare Verlosfing fomtyds gg- kweld zyn, wanneer het Geerst uitflag niet behoorlyk uitr koomt , word dikwyls verminderd of weggenomen,dooreen gift van bet pynftillend Elikir, of een Slikbrok van Beveg geil; Zout van, Hartshoorn en Heulfap. veg „In de waare kfampägtige Aamborftigheid, vooral wanneer dezelve uit windèn in de maag. en darmen ontftaat, of door dezen verzwaard. word; zyn een ontbinding van Duivels- drek, het Aftrekzel van Bevergeil, en de Geest van Harts: hoorn, dikwyls nuttig; of, fchoon. hunne krampftijlende kragt veel minder is dan die van *t Heulfap. - OO 5 2. Wanneer de krampachtige Aamborftigheid veroor- — Zaakt word door of vergezeld gaat met eenige vastgezette verffoppingen in de longen; of een groote verzameling van Vogten in dezelven, moet, men een geneeswyze inflaan; eenigtins verfchillende van de voorige: Want of fchoon de sderlaating hier even nuttig, en menigmaal noodzaakelyker iszsdan in de waare:krampagt ige Aamborftigheid y ntOet men : 2 en` enl ea EE ‚356 ` wert egter, ohi de aanvallen ‘er van te verminderen ; geeni mides len uit Heulfap geeven, dan wanneer de longen door onte lastende , en verdunnende middelen genoeg gezuiverd zyn, Een groote blaar-pleister,tusfchen de Schouders „is van zeer veel nut om de fluimloozing te bevorderen, en de. longen te verligten. Braakmiddelen zyn mede dienítig, dog men kan ze niet veilig geeven, dan na dat de vlaag van Aambor- ftigheid begint af te neemen. In fommige Lyders vermindert een buik ontlastend middel van Manna en Zout van GLAU» BER, of van den (meltbaaren Wynfteen, {chier altyd den aanval, of neemt denzelven geheel weg; terwyl in andes» ren, die zwakker ingewanden hebben , alles wat fchielyk af- gang verwekt, het zy voedzels of geneesmiddelen , in ftaat is om ten nieuwen aanval te verwekken ‚of denzelven „reeds plaats hebbende, te verergeren. - » Om een daatelyke verligting te verfchaffen, geef ik-ge- Mmeenlyk den Geest van Hartshoorn, of het Zaamgeftelde Aftrekzel van Bevergeil (*), verlengd in een genoegzaamì hoeveelheid waters. Met het zelfde inzigt, kan men, vyf of zesmaal in de 24 turen „een lepel vol geeven van de onte ‘binding van gelyke deelen Ammoniac-Gom, en Duivelse drek, in Poley - water. 5 Een glaasje water met # gedeelte Azyn, en zoet gee maakt met Honig of Suiker, geeft dikwyls een aanmerkly- ke:verligting in vlaagen van Aamborftigheid; of fchoon het ondérfcheid der gefteldheden dikwyls Zodanig is, dat ik Perfoonen ontmoet heb, wier ademhaaliag door: allerlei foort van zuuren altoos erger wierd. - ,. “ a, Die aamborftige lyders, wier maag en darmen. zwak, eü zeer met winden geplaagd zyn, bevinden zig beter by lige ter vleesch-fpyzen , en weinig wyn, dan by een diëet van melk én groentens; en de ontbinding van. de Ammoniac- “Gom met de Zee- Ajuins- Azy (t); of de Zee- Ajuinse Pillen (4) bekomen hun gemeenlyk zo wel niet, als het Duivelsdrek en de vlugge loogzouten. ` s» Wanneer oude lieden, ter oorzaake dat de jigtftoffe op de longen gevallen ware, met vlaagen ‘van Aamborftigheid aangetâst worden, heb ik het meeste voordeel gevonden by blaarpleisters tusfchen de Schouders; eit op de beenen ge- legd, en by Slikbrokken, uit Ammoniac-Gom, vlug Ame moniac- Zout , en Kamfer, twee. of: driemaals daags ge- geeven ”. Pi (*) Zie de Pharmacop, Edimsbur - =: RU Pharmac. Edimb, r&s ° (4) Asum. feilisisym NAN DÈ- ZENUWZIEKTEN,. > sg? De Schryver fpreekt nog van de wederkomst van deeze samborftige aanvallen te: verhoeden : maar de bepaaldheid van pns beftek noodzaakt ons af te breeken. Deeze zelfde bepaaldheid is ook-de oorzaak „ dat wy ons over byzonder- heden van dit Werk niet hebben kunnen uitbreidea , ’t welk wy andérs met veel vermaak gedaan zouden hebben. Het zal genoeg Zyn 420 wy onze Leezers hebben opgewekt „our het Werk van den Heer wHyT zelf te leezen. Men zal ‘er behalven de verklearing der onderwerpen, welken wy hebe ben opgegeven , menigvuldige gevallen en Waarneemingen in vinden, waar mede leergierige Geneesoefenaars , hun voordeel zullen konnen doen. Wy kunnen ook nu van het Vertoog van den Heer BIKKER, achter dit Werk gevoegd, niet fpreeken,maar moeten dit tet een nadere gelegenheid uitftellen. atbematisch Zinnen. Confet „ of Wiskundige Uit ingen, ige efteld door PAUL HALCKEN , èn zyn lesen 18 de So» cieteit der Matbemazifche Wetenfchappen te Hamburg , en Mathematicus te Boztehoede. Uit het Hoogduitsch vertaald , en met genige. Aantekeningen vermeerdert Door JACOB OOST- woop „Lid vun de genoemde Societeit en Leermeester der Wise kunde te Oostzaandam. Te Purmerende by Pieter Jordaan. 1767. bebalver bet Voorwerk 525 bladz. in O8avo. DE Liefhebbers der Wiskundige Wetenfchappen , en in- zonderheid det Rekenkunde, dié hee Hoogduitsch niet genoeg magtig zyn, om zich van de Schriften van den þe- roemden HALOKEN. te konnen bedienen , zuilen «ongetwyfe feld den Vertaler van dit Werkje voor zyne moeite dank wetep: nadien het ene menigte van voorftellen behelst „met welker optosfing zy hunnen geest konnen vermaken 3 en verfcheidene regels aen de hand geeft , die hun in vele ge- vallen, ter ontknoopinge van ingewikkelde rekeakundig voorftellen , van wezenlyken dienst kounen zya. 5 Men vind hier in de eer(te plaetfe, by manier van Forde» reciding , ee geleidelyke ontvouwing van den ganfchen grond der Algebra; van °t berekenen zo der Alpebrafche als der Irrati Specien s van't oplasfen der Zguatien, en ’t berekenen der Wérgelykingen, °t zy dan Ampele, of vierkante , teerlings, of Vierkants-vierkante vergelykingen, als: mede det ‘hooge vergelykingen in °t gemeen. Met opzigt tot het een ‘gn tander worden de zeges duidelyk verklaard, en door t 25% P, HALCKEN WISKUNDIGE BETBRANNINGEN. een genoegzaam sental van voorbeelden. opgehelderd, die een oplettenden in flaet tellen, om voorts ouvèrhinderd in de dAjgebrafche rekening voort te gaen, — Hier aen volgen 574, ten deele Arithmetifsbe, ten deele (Geometrifche en ten deele Astronomijche Vaorftellen ; zommigen worden met hunne kunftige ontbindingen opgegeven, doch de meesten worden. zonder oplos4ung voorgedragen ; zen einde den Liefhebberen te meerder aenleiding en gel enheid te gee ven, om zich te oefenen „ in ’t behandelen der regelen „die ter ontbindinge van foortgelyke voorftellen dienen , en hier behoorelyk-ontvouwd worden. Zy, die in deze (oort van oetfening vermaek fcheppen, zullen in dit Werkje ene ver (cheidenbetd ontmoeten die -gefchikt is ony hunnen geest te {cherpen ; en dus het zelve:met zo veel genoegen nagaen, dat wy niet fchroomen de volgende tael, uit een der Dicht- ftukjes voor ’t zelve geplaetst, ter aenpryzinge over te gemeen,” Pand a. ~ - - 20 Vr MO å suae on ee o eee , -` Kunstminnaars [laan verrikt, trien zy-in dezen Hof, e Daar keur, van bloemtjes, pryken;. > - Deez’ Lusthof veor 't verjiand, verleend ons eime fof, > Om, kennis te yerryken; upes … - … „Hier, beeft me een. effen baan … E | 'Om in bet diepst’ gebeins der Wetenfghap te dringen; Gy vind in weinig blaln, < 0, -Een keurige querÙlèed van kûnstbefplegelingen. SPE. D -æ « v ` il - - ` ` 3)? Ga] - $ pasen er, \ X b a e Å g. Jo Pian van'ten nieuwe Methodt, om regt Botieh ve fortifceeren, - de Liefhebbers van de Veflingbouwkunde. medegedeeld, door vAn LIEFTINCK Te Leeuwverden by H: A.de Chalmot 1767 ` ‘if grobt odavo 75 bladsyden. tn > „ae n EN E) L tJe Poh DE Schryver van dit Stukje is, gelyk, hy in zyog Voor ‘rede betuigt, van voornemen om meer over, dit onder” werp.te:fchryvet, en laet dit- zyn plan „ rakggde,het fortit ceren der regte linien voor af.gden „om den-dipaek der Le zeren te tpetfen, . Zy; die hun wark maken van,de Vesting: bouwkunde-j.zyn.de gefchiktfke beoprdeelaers. van zodanig een Werkjef' en. indien dere nieuwe Methode van den Heer LIEFTINCK , cen wezenlyk voordeel heeft, .is.% te. hoopen, dat des kundigen: hem verder zpllen aenmoMligen:. te mec! daer hy, zg ver we et fty]- en wiskundig'van konnen fpre ken „ ete welgefchikte. én regelmatige menier van voorftek jen heeft 520 dat-by als Schryyes sienonpekwasm voor | e. oa -\ nn a DE VRIEND DER. JONGE. JUFEROUWEN,. 259 ` mt . . . å 2 mesg s ` ' DE VRÍEND DER JONGE JUFFROUWEN:. In veertien Redenvoe- ringen, door den Eerw. Heere JAMES ForpycE, Doctor in de H. Godgeleerdheid, Naar den vierden Druk, uit bep Engelsch vertaald. II. Deelen. Te Amfterdam by Yntema en . Tieboel, 1767. Behalven bet Voorwerk, 522 Blade. in Buvo. E zeer befchaafde Schryver, in de laatfte Redenvoering des vorigen Deels, (*) de JONGE JUFFROUWEN korte. lyk hebbende aangewezen, welke kundigheden, zyn’s oor- deels , meest zouden dienen om haren geest te verlieten „en het hart te vormen, brengt dezelven’, in de Eerfte van dit Deel „met vele welfprekendheid „onder °t oog, welk-een uit- ftekend nut deze befchaving des verftands natuurlyker \vyze moet te wege brengen, zo ten aanzien van derzelver Deugd en Zeden, over °t geheel, Eere en Aanzien in de wereld, als inzonderheid met betrekking tot het genoegen, en gee luk in dit leven. Zine redenen zyn klemmend; zyne Schil. deringen treffend, Zie hier die van ene nu verflenste Schoon- heid, verlaten eu veragt van hafe vorige: Aanbidders, ew in haar’ eigen’ boezem niets vindende, dat het leven kan ver- zoeten, ` | TEE » Dag aan dag, dunkt my, zie ik haar tot ‘den Spiegel toevlugt nemen , om te beproeven of niet deze’ vleier ftandvastiger zal blyven. In ’t eerst ftaat zy’ verfteld, en wordt geërgerd over die domkoppen van mannen, welken een aanzigt, eene geftalte gelyk de hare „met ongevoeligheid konpen aanfchouwen £ maar na eene korte wyl begint ook het ftreelende glas, van welk zy voorheen het te rug-gee kaatfte beeld van haar lieve Zelf, met verrukking plagt te „ ontvangen, zyne vleierijen te rug te houden. Zy wordt.onte rust en neêrflagtig; zoekt troost by eene kamenier of nedri- ge vertrouwde, die haar, met-eene ftatige tronie en flike fiooienden toon, verzekert, dat zy fchooner is dan ooit, terwyl °t baatzugtige Schepzel in de vuist lacht, en haar heimelyk befpot. Ondertusfchen wordt alle bêdenkelyke konst van optooifel, alle mogelyke vinding van verlkides lyk fierfel, met meer dan gewoone zorgvuldigheid, in t werk gefteld. Zy beziet haar zelve aan ‘alle zydens de breuk íchynt geheeld; de moed begint weder op té wak- keren; hare vreugd ryst in top. Vol hoop op nieuwe o- verwinning barst zy ten huize uit; lonkt, lacht en flikkert | | me (*) Zie NIEUWE van, LETT, blads, zen, Se 4 Magnbare indrukfelen, e 260 et DE VRIEND aar gewoonte in byeenkomften ; dees’ of geen vertelt hese : e wél zy. er. uitzret; °t arme hoofd zwymelt van de ger waande zege, en dus gaat de avond heen. Uitgeput door dit gewoel keert zy vaar huis, Den vòlgenden morgen wordt de Spiegel weder geraadpleegd 5 zy is bleek, zieklyk, ongedaan; de oogen han ingezonken; de rimpels ver- toonen zig — ‘meer dan ooit, Zy wordt op nieuw onte get, verfchrikt, flaat over tot woede; het onwêer breekt los over hare bedienden, buldert uit, en bedaart. De’ kragt der gewoone middelen wordt uit-gepynigd, om Kaar weder op te flikken, en is ’er een, Jie eene nieuwe vinding heeft bedagt, om de natuur beter te vermommen, en den aanfchou: wer te bedriegen, —= welk eene ontdekking! Dus wordt Zy, tusíchen geduurige wisfelingen yan hoop en vrees, vreugd en moedeloosheid, wegens een ding, dat voor hard zwakke en berooide ziel , van meer Belang dan allé anderen is, elendiglyk geflingerd, tot dat zy, door deze" herhaalde en weldige ontroeringe, en de fteeds vogrtylend jaaren, in hopeloosheid, hertbrekende,hopelooshei ‚ nederzinkt; van ooit voortaap , wegens die ongelukkige bekoorlykhe- den; weder te zullen geroemd worden, welken zy nu,ein- delyk , bemerkt onherftelbaar vêilóren tè zyn ®, “Wil eene bedägtzame jonge Juffer dit belachlyk onheil voorkomen? » Zy beftede by tyds hare voornaamtite zórgen ‘aan het edel- fte gedeelte vap haar zelve. Zy die zig daar van kwyt, z án zekeren zin, en wel den besten, altyd jong zyn ”. Wen: fchelyk voorwaar! dat de beminlyke Schryver zyn oogmerk mogt bereiken, met de Jufferfchap tot de depi te, zo wel als gelukkigde verlustiging aan te fporer. Welk ‘eert: mitbeeldelyken invloed dit zou hebben’, op de verbetering -onzer zedelpoze Jongeliugfchap, is tastbaar. © 2 0 ° In de Negende en Tiende Redenvoeringen wotdt de Gods» * vrùgt, (maar eene verlichte, liefderyke en alleszins bemin- lyke Godsvrugt) gefchetst, en dérzelver aaribelgng ‘en waar digheid met nadruk voorgedragen; waar ria, if de Elfde, de Godsdienftige Oeffeningen, in zo verre zy byzonderlyk -de Vrouwen betreffen, uit gronden en omf{fandigheden,dië tot derzelver toeftand in dit leyen meer onmidlyke betrek- king. hebben, met eene. infcherpende kragt ‘worden aange-. drongen. Zo.erpftig, ondertusfchen , áls dè Redenaar ee- ne ongeveinsde , redelyke, hart-verbeterende Godsdienftig- heid aanpryst, zo weinig js hy een voorftander van onver- wilde dweepery. … Die'daar voor uitkomt, zegt hy, felt den Godsdienst aan fmaad en ver- en me enn | DER JONGE JUFERPUWEN. \ abt agtinge bloot: Gezend verftand , bezadigde overweging, ‘algemeene regtvaardigheid, menschlievendheid ; zonder aans zien van party, gematigheid, die deugd in eenen vyand kam roemen$ dezen moet men uit geenerhande voorwendfel „om geenerhande geloofs-begrippen laten varen. Een geloove zonder redelyke deugd, eene Godsdienftigheid die met de reden ftrydt,zyn niet de ChristenGódsdienst , maar fchyne heiligheid of bygeloof. Onder de veelvuldige voordeelen dier bekoorlyke deugd, vergeet de Bedenaar niet , hoe zeer de aanloklykheid van perfoon daar doof wordt vermeerderd, Wy moeten ans tot dien enkelen trek bepalen. Dus uit hy zig. „ Dewyl zy. ger meenlyk bedaarde hartstochten. ten grondflag heeft „teelt zy ee Pida nas 863 DE VRIEND aatuurlyk, of bevordert gelukkiglijk , die gelykmatige bezas digdheid, welke altyd innemend is, en welke, als zy: eene kiefche en gevoelige Ziel aantreft, geredelyk: die bevallig- heid van houding aanneemt, welke eigenaartiger , én voor een oplettend oog veel aantreklyker is, dan eenige andere, door het bywonen van zwierige Asfembleën aangewend, Verbeeldt U een’ kring van jonge Juffers, alwaar eene boven anderen uitfteekt door eene vloeiende, maar tevens bedaar- de gefpraakzaamheid, een zagtzinnig gelaat, cen zedig g drag , waarin been zweemfel is, dat zy hare fchoonheid voelt, geene ingenomenheid met haar: zelve, geen toeleg om °t voorwerp der aandacht van °t gezelfchap te worden, geene: zigtbare oplettendheid op haren opfchik en perfoon ; maar een aandagtig wezen, en geftadige believing van allen die by haar zyn; welk een uitftekend vermaak, welk®tenen eerbied zal hare tegenwoordigheid noodzakelyk verwekken! Stelt, zo gy wilt, dat zy geheel ftil zwygt, uit bereidwile ligheid om aan anderen gelegenheid te geven , welken meer- äer lust hebben tot fpreken; zal niët haar (tilzwygen zelf bekoren ? Maar als zy, plaats open vindende om in °t ge- fprek deel tenemen, zig met die zoetheid van ftem, welke ikivils aan liefiyke gemoedsbewegingen eigen is, laat hoo. ren, en, met zagte ongezogte toonen , gevoelens uitdrukt, die haar karakter eere aandoen ‚ laat ík u zelven gisfen , wat uitwerkinge dit op elk’ gevoelig’ Toehoorder moet hebben, Ach! myne Vriendinnen, wat is al de oogenblikkige fraaie teid, welke gy geduurig aan die lippen. tragt te geven, vere geleken met de duurzame Schoonheden eenet beminlyke Ziet, die in eene aangename redenwisfeling van dezelven afvloeien: Laat ík "er byvoegen3 als de lieflykheid der zagte moèdigheid, dè Ziel geheel heeft ingenomen, zal men des zelve dikwils zien uit de oogen ftralen met eene tedere gee voeligheid,en op het aatizigt fpelen met aanminlyke lachjes, zagter dan den zagtften gloed van eenen zomerfchen avond- stond; inzonderheid, wanneer °t gemoed, tér eeniger tyd, ín de: levendiger aandoeningen van goedgunitigheid én vreugde is opgetogen. Of laat ons, eindelyk, onderftellen, dat droefheid en rouwe zulk een wezen met eene treurige ftatigheid en kwyning hebben overfpreid; ook dan nog zal het eene deftige bekaorlykheid behouden, die onuitbeelde- tyk treffend is. Trouwens fchoonheid roert nooit het harte dieper, dan wanneer zy, zig zoetelyk en zonder weêrftand overgevende, op het punt fchynt: van onder den fchok des onge uks, of den druk van ’ hartzeer te bezwyken ”. -a n , DERE JONGE. JUPRRAVWEN, ss uit ' = In ecne -Nareden- geeft de- Sehryver--redenen- var- z Schryfwyze , in deze Redenvoeringen gehouden , en. befluik met eenige teêrhartige vermaningen aan de Jufferfchap, om zig boven de gewoone beuzelary der Eeuw te verheffen ‚en als Wezens ter onfterflykheid gefchapen', te gedragen; ` Dit tweede Deel heeft‘ ons toegefchenen , zo wegens ’t bie: der zaken, als meesterlyke behandelinge en manhe- ken” ftyl, het eerfte. nog. merklyk te-pvestreffen, Over geheel betuigen wy met, waarheid „geen zedekuudig wekt l kennen, ’t welk wy de jonge Juffrouwen en derzelvęr Moe- ders liever zouden willen asnpryzen.;'en voegen onzen harte» Iyken wensch by dien van vele anderen, dat de lofwaardige FORDYCE eerlang måg worden overgehaald „pm zyne AVEN; ten nutte der JONGE HEEREN „op gelyke wyze aan teleggen, . f ee l ro En Deduie van Vrouwe Me A. BURMANNUS , geloore VAN VLADE- RACKEN tegen de behandelingen „asn Haer Eed'le, door Hae- ren Neefs den Heer H. v‚'VLADERAGKEN, `` Te, denfterdam , by Th, Kluyt 1767. {z groot quarto „48 hladzyden. …— Eze Deductie behelst ene reeks van fchandelyke bedriët J „pergen en mishandelingen „ welke den Heer ‘Hendrik van Vladeracken të laste gelegd worden , als door hem gés pleegd, tot ruïne van zyne Tante, de Vrouwe Marid Agas tha Burmannus, gebooren van Vladeracken. Hy komt: hiet voor als iemiarid ‚die zich jegens zys Vaders Zuster, iù Hare hooge jaren, Diet tegenftaende al het goede dat hy van zyne jeugd af van haer en haren Egtgenoot ontvangen heeft; op de baldadigfte wyze gedraegt. Iy word befchuldigd van haer door een fnood bedrog als gengodzaekt te hebben tot het verkoopen harer Hofftede ; door gewêlddadige middelen als gedwongen ge hebben oui dezelve te verlaten ;en haer‘door. list en onrecht haer geld en inkomen ónthoûden'te hebben: De wanbed sven door herh- bedrevet „-en’’t gedrag door hem geleid, worden hier met;de,fterkfte kleuren afgefchilderd en ten haetlykfte gefrfaeld Yin zo vètfe, dat men zich naeuws lyks een affchuwelyker Mensch, in deze betrekkinge, kan verbeelden, dan de Heer gan Vladeracken hier ten toon ge- fteld word, De pen, in ’t opftellen van dit gefchrift ge- bruikt , is niet onbekwaam geweest , om het ftuk in een verfoeilyk daglicht te ftellen ; en dien Heer, zo alles naer waerheid zy, gelyk mien ten krachtigfte verzekert , naer vere dienfte te behandelen. | 5 Der \ 264 SEB UCEIET Dedudie in saken van JEAN HEEREN, ig vyf byzondere In fiamien Gedaagde by Mandamenten in cas d Appel, ter eenre; ` ep ende jegens ANTHONY en nu wylen JOHAN VAN HANSWYK, , A in `t vaorfcbreepe cas, ter andere zyde, 69 bladz. in foko. , HS gevalin questie, waer toe deze Dedu&ie betrekkelgk is, word hier indezervoege voorgefteld. De vraeg is. “ » Of, [na attente opmerking van de Privilegien der Poire ters van ’sBoseh, die men , op goeden grond, -fustineert Vry te zyn van Alle Tolgeresbtigbeden,'} by een neutraal en bedaart oordeel zoude ‘konnen opkonten de bevacting, dat een Poirter, Ingezeeten en Koopman van-’s-Bosch, ín vyf byzondere Scheepen hebbende doen inladen eene quantitcit van Haver van diverfe Plaatzen op de Rivier de Maze; en een van die Scheepen hebbende doen komen binnen de Stud van ’s Bosch ; dog de vier andere hebbende doen: afzakken na de plaatzen in Hallandi van derzelver destinatie ; zonder-dat van eenige van die ladingen ergens. in Brabandt Landroeringe fs gedaan ; of nog evenwel imaginabel kan. zyn die bevatting, dat alle de refpeltive alzo ingeladen en vervoerde Granen (bè boorlyken Poirterbrief aan de refpective Commifen , hoewel doer hen niet verzogt , geexhibeerd zynde, ). moeten warden gerklaart te zjn verbeurt ten behoeve van den Pagter; en nog daar by bet Schip „het welk biyen de Haven van °s Bosch was gekomen?” Lo. ‘De Gedaegde brengt in deze Dedu&tie breedvoerig alles by, ’t geen, zynes oordeels, een ieder moet bewegen, om deze vraeg negafive te beantwoorden; doeh bevonden hebs pende dat hy in dit refpective geval nief naer wensch, ge- flsegd is zo heeft hy aen deze Deductie ene Waerfchoy wing gehecht; waer in hy bet voorgevalléhe ten baken ftelt, en een ieder, die zulks mogt aengaen, raed, om, (zo lange hier in niet anders word voorzien, } daer op acht te geven, om zich voorzichtelyk vogr Schade te hoeden. | JG HEINECCIUS VAN NET WISSRLRECHT. <64 Grondbegiafelen van hes Wisfelrecht, door wylen.den Heer 1. a. l an red Uit bet Latyn vertaald, op bes Nederlandsch , recht sfelyk gemaakt „en met Aanmerkingen vermeerderd. Door Mr. x. x, REITZ. G. Q. F. $ roifer end Advokaat té Middelburg in Zeeland. II Stuk. Te Middelburg, by Ci Bohemer, 1766. Bebalwen de Voorraden en den 177 blads. in groot olav. pt tweede Stukje, van let wel doorwrochte Werk van den Hoogleeraer Heineccius, dat allen, die enige betrèke king tot den Wisfelhandel hebben , nuttig kar Zyn, behèlst enige Stukken , die in ene latere Latynfche uitgave „dan die welke de Heer Vertaaler voorheen gebruikt had, geplaatse zyn; zo dat het diene om het eerst uitgegeven Stuk te vole maker. ` Men vind hler ín de eerfte pldets ene Werbandeling over de Feilen en Gebreken in den Wisfelbandel, in °t openbaer verdee» digd te Franeker , door den Heer Lochau, en vefvolgens uit gebeven door wylen den Heer J.G. Heineectus, In deze Ver- andeling word, ma ene beknopte ontvouwing van den aart en eigenfchap van den Wisfelbandel, nagegaan , welke de voornaemfte feilen en gebreken zyn, die in den Wisfelhan- del in aenmerking Romen, en wat het Wisfelrecht desaens= gaende bepale: het zy dan dat die gebreken ontftaen uit de wisfelbandelende perfòonen, uit de woisfelbrieven zelve, uit dere zelver aenbleding en overlating of endosfement, of eindelyk gani buiten af uit toevallige oorzaken. Deze onderfcheidene ge- breken worden hier „met opzicht tot het Recht „duidelyk ver- klaerd, en met voorbeelden opgehelderd, dieter beantwoord dinge van verfcheidene vragen over dit onderwerjs konneù en en., a. Lj Hier aen volgt ene Proeve eener Boekzaal van bet Wisfet- recht, door J. F. Eifenhart R. G, Hoogleeraar der Rechten tè Helmftad enz: Deze Boekzadl ftrekt om den beoefenaren det Rechtsgeleerdheid , met betrekkinge tat het Wisfelrecht ;, aen te wyzen, welke Authenren over dit onderwerp in °t al- gemeen, of enige van deszelfs leden in `t byzonder gefchre= ven hebben 5 ten welken einde de voornaemfte zaken hier toe behoorende onder zekere hoofden gebragt zyn. Dit Stuk is door den Heer Reitz neg merkelyk vermeerderd; ook heeft hy’er bygevoegd de Ordonnantie op het Stuk van Wisfel te rg „als mede de nieuwfte Ordonnantie desaengaende te Rotterdam, om dat ze niet algemeen voorkomen. Fi - l ee 266 BESCH: VAN BEM BRAND EA LANDENE - - Eindelyk -werdenr-ene-hier nog--medegedeeld en pe meerderiugen en Byoocg (ien. op de Grandbeginfelen van bet Wis- ethty voor wylen den Heer J. G. HEINECCIUS , die in de la- tere Latynfche uitgaven, van dat Werk gevonden worden, en meerendeels dienen tèr nadere ophelderinge en bevestie ginge van * geen in de ‘vroegere uitgaven was voorgeltekd, Le. ne. EN dina is ' N „Afbeeldingen van de Hoogftraet en Vischbrugge te Leyden. > s.. e4., a Asa « y | | ĳ ad NIEUWE. | VADERLANDSCHE LETTER - OEFENINGEN. De Huis -Uitlegger des Nieuwen Testaments: of Vertaling en | Omfchryving van bet zelve, met. oordeelkundige aenmerkingen en toepasfelyke gebruiken. Door PH, DODDRIDGE, Dokter en Profesfor der H. Godgeleerdheit te Nortbampton. Uit bet Engelsch. in °t Neerlandsch overgezet. Eerfte Deel. Derde Stuk. -Te Amfteldam, by P. Meijer 1767. behalwen bet Foor- werk 345 bladzyden in groot oftavo. , HE derde Stuk van dit voortreffelyk Werk, welks nut: heid door de voorgaende Stukken rgeds overbekend is, behelst het Euangelifche Verhael, van ’s Heilands tweede afcha , of liever van het Pinkfterfeest des twpeden jaers Zyner openbare Bedieninge, af, tot aen zynen togt na het Gadareeníche, — ’t Zal den Lezer, Zo we vertrouwen , niet ongevallig zyn ‚hier „tot cen proefje van dit derde Stuk, te vinden, des Hoogleerders ophelderende gedachten, over de Bezending van Joannes den Dooper aen efus Christus , en bet Antwoord des Zaligmakers aen de afgezonden Discipelen , Luk, VIL. 19—23. en Matth. XI, 2—6. » En wanneer Joannes de Dooper in zyne gevangkenis [uit den mond zyner Discipelen , ] van de verbazende en groote Werken en Wonderdaeden van CHRISTUS geboord had, zoo zondt by een gezantfchap, uit Twee van zyne Discipelen be ftaende, aen Hem 5 nademael zyne Leerlingen, in ’t gemeen, welke hem de tyding van die Mirakelen gebragt hadden , eeni- ge twyffeling aengaende den Heere jesus by zich zelve fchee= nen te voeden, of hy de beloofde messian wel was. [En] dus veeleer tot hunne byzondere voldoening, dan tot zyne eigene (a), zekere twee van zyne Discipelen, [die hy raed- Zzaemst (3) „ Tot hunne byzondere voldoening veeleer, dan tot zyne tigene.] De Heer L'ENFANT denkt, met eenige andere (gelyk van ` ouds jusTyN de Martelaer en TERTULLIANUS dagten,) dat Yoan- nes de Dooper, door zyne langduurige gevangkenis zoo mismoe- dig was-geworden, dst by zelf begon te twyffelen, of de Heere Jesus de Mesfiab was; en overéénkomttig hier mêe, onderfteldt hy, dat onze ZALIGMAKER, als Hy vervolgens zegt, gelukkig is by, die aen my niet, geërgerd werd! met die betuiging Joannes wil L DEEL. N. LETT. NO, 7. ` T WaT- r ` 268 PH DODDRIDGE zaemst hieldt in dat gezantfchap te gebruiken} tot bem ge: roepen hebbende , zondt hy ze om als in zynen naem te {preken tot den ZALIGMAKER JESUS. — En wel zondt hy hen, op dat zy den HRERE, uit naem van hunnen Meester ronduit zouden afvragen wie Hy was? zeggende over zulks, dat zy tot Hem zouden zeggen: „ Wat zegt Gy op deze klaere en duidelyke vraeg, die wy Ü doen, zys Gy de Groote en ver- wagte MESSIAH, van wien wy nu reeds Zoo lang gewoon Í zyn «waerfcbouwen, dat hy op zyne hoede zy tegen eene zoo gevaer- Iyke verzoeking. Maer in overweging genomen zynde, wat dui- delyke blyk JOANNES voorheen ontfangen bad, door een wonder- daedig Teken van den Hemel, en welke uitdrukkelyke en her- haelde Getuigenisfen hy zelf aen Heiland jesus gaf, zoo kan ik my niet verbeelden, dat 'er mogelykheit voor die twyffeling van den Dooper kon wezen; inzonderheit daer hy zelf, toen hy nog in vryheit was, voorzien en voorzegd had, dat hy wel haast gee kerkerd zou worden. Zie Joannes III. vers 30. (*) „ Theol, Christ, Lib, IIL, cap. sz. 6, 14”. Bme _ . ` EEn HUIS- UITLEGGER, - a69 zyn te fpreken onder de aenwyzende benoeming van de Geen oft Hy die komt (a) Of bebben wy eenen anderen onder die hoedanigheit en dat karakter te verwagten ? Beantwoort toch deze vraeg zoo uitdrukkelyk als wy, [t is het woord van onzen Meester Joannes, ] voormaels ons Getuigenis aen U gegeven hebben. ~» En wanneer de Mannen ‚die van Joannes gebruikt wiere den, om zyne Gezanten aan Heiland CHRISTUS jesus, met deze zoo gewigtige boodfchap, te zyn, tot Hem gekomen was ren , deeden zy hunne Vraeg, gelyk hun Meester hen die in den mond gelegd had: en dus zeiden zy tot Hem: JOANNES de wydvermaerde Dooper, wiens kloekmoedigheit en trouw in het waernemen van zyn Dienstampt aenleiding gaven tot zyne gevangenneming , heeft ons tot U gezonden, zeggende, zyt Gy de geen oft Hy die komt belydt gy U zelven de Groote MESSIAH te wezen of hebben wy eenen anderen, onder die aenzienelyke hoedanigheit , te verwagten ? ‚ Nu bepaelde zich de Zaligmaker jesus op die vraeg door Daeden, vegleer dan door zyne Gezegdens, een ant- woord te geven: ín dat zelfde uur’ derhalven, terwyl zy by Hem „en dus ooggetuigen waren van *t geen hy deedt, (na- dien het gezantíchap met toeleg volvoerd wiert, voor eene groote vergadering van volk, in welke, gelyk doorgaens s veele waren die quamen om van alderleie ongefteldheden ge- nezen te worden, ) in dat zelfde uur, zeg ik, als de gezon- dene Discipelen hunne boodfghap deeden , oeffende CHRIS- TUS . (a) „ De geen, oft Hy die komt.] In ’t Grieksch é 'Epxewwet, de komende.f Het fchynt dat de godvrugtige Fi preken van den mrssraH onder deze bewoording Hy die komt, of Hy die te komen flaet , op de levendigfte wyze hebben uitge- drukt hun vertrouwende en vaste verwagting van Hem, mids- gaders hun vuurig verlangen nae zyne verfchyning , alsde grootfíte en aengenaemfte Gezant van cop aen de Menfchen , en als de wen- fchelykfte Perfoonaedje, die ooit in de Werelt quam of komen zou, Men zie Markus XI. vers 9 en 10. vergeleken met Pfalm CXVIII. vers 26. Daniel VIT. vers 13. Habakuk 11. vers 3. volgens de Ze- ventigen , Fefaiah LXII. vers 11. en Zachariab IX. vers 9. — Bisfchop PEARSON merkt met reden aen, dat dít, onder veel meer - andere bewysredenen , klaer betoogt, dat het denkbeeld van Twee MESSIAHS , dat ’s van eenen Lydenden en van eenen anderen Zege- pralenden „een ydele droom is der Latere en Hedendaegfcbe Foden, ‚welke aen de Ouden van die Natie t'eenemael onbekend was. Zie ' PEARSON on tbe Creed pag. 183. [in 't Nederduitsch : Uitlegging over bet Symbolum des Geloofs"). - De Ie 2 oden, door hun - 270 PH DODDRIDGE TUS het vermogen ’t welk Hy bezat om Wonderwerken te doen, en dus genas Hy ‘er veele, die toen rondom Hem wa- ren, van hunne ziektens en plaegen (a), en Hy verloste hen _ van de bezetenheid der booze geesten; en aen veele welke blind waren gaf Hy genadelyk bet gezigt (b). | ‚> En de HEERE jesus ten zelfden tyde op hunne vraeg = antwoordende, zei tot ben, [die van wegen den Dooper, als ‘deszelfs Discipelen ‚gezonden waren , | gaet been „en verbaelt aen Foannes all’ °t geen gy tans boort en ziet, [en] dus de aen- dagtwekkende dingen welke gy, geduurende uw hier zyn de- zen dag , zoo in eigener pertoon aen/chouwd en geboord bebt, ‘als die waet van gy door anderen , welke oog en oorgetuigen ‘van myne Wonderwerken en Leerredenen waren , onderrigt Zyt geworden. ammns [Zegt namelyk] in °t byzonder, dat de Blinden bet gegist ontfangen, en de Kreupelen wandelen, dat de Melaesftben gereinigd worden, en de Dooven hooren, ja dat zelfs de Dooden worden opgewekt; enn merkt dit geval op, dat ik geenszins den Grooten en Ryken vlei en naer den mond ‘fpreek, °t geen Bedriegers en Verleiders konnen doen, of ‘dat ik myn last hoofdzaekelyk aen de Aenzienlyken verrigt, gelyk fommige der Oude Profeeten moesten doen ; maer dat door my, zoo als gy uit de Toehoorders die my tegenwoor- dig omringen ziet, aen de Arinen,en zelfs aen de geringiten onder het Volk, myne Leer gericht is} en overzulks ord aan hen bet Euangelium gepredikt, hebbende zy dus het ge ‘luk, dat de heuchelyke blymaere der Eeuwige Zaligheit met ‘alle vryheit openlyk onder hen word afgekondigd, en dat de. zegeningen van dezelve hen worden aangeboden. (b) „ En aen veele welke blind waren gaf Hy genadelyk bet gezien) De Oirfprongelyke fpreekmanier sxupeure vo SÀsmus. [Hy egenadigde ben om te zien), fchynt uit te drukken, beide op hoe ‚edelmoedige, en op hoe vriendelyke en toegenegene wyze, onze Gezegende VERLOSSER die Genezingen verrigtte”. — r xN ad + HUIS- UITLEGGER; 271 zyt verzekerd, (voegt dit ’er verder hby,) dat ik in zulke omftandigheden verfchenen ben, welke reden geven om te zeggen : gelukkig is hy die om dezelve niet aen my geërgerd word of zich ftoot , en daer door ten verderve ftruikelt (a)! want hy moet byzonder wys en godsdienftig zyn, die door de fterke volksvooroordeelen, welke tegen my in myne om- ftandigheden naer de werelt leggen, niet gefchokt word. Laet JOANNES deze dingen op zich zelve overwegen, en laet hy ze vergelyken met alte die Profetiën (4) welke voor- fpeld hebben, dat de MEsstAH zoodanige Wonderdaeden als- gy gezien hebt zou werken (*); dat hy het Euangelie aen de armen en geringen zou prediken (t); en dat veele Hem zouden veragten en verwerpen ($): en zoo zal hy, (en door gelykheit van reden ook gy, ) met de overige van zyne Leere lingen, ligtelyk een overtuigend Antwoord opmaken, vol- doende aen de Vraeg, welke gy, volgens uwe bezending , gedaen hebt, al doe ik ‘er met myne woorden geene uits ‚ drukkelyke verklaring op dezelve by (c)”. - . Hei. (a) „ Gelukkig is hy die. . niet aen my geërgerd word, of zich floot en daer door ten verderve ftruikelt.] Dit gezegde had ten doel, eene ontzachgelyke vermaning te geven aen de Discipelen van JOANNES , dat.zy toch op hunne hoede zouden zyn tegen de pooroordeelen , welke hen konden beletten cnmisrTus te ontfangen: en het behelst te gelyk eene kragtige aenduiding,dat hunne ein- delyke Gelykzaligheid bepaeld zou worden, door den eerbied en de erkendtenis , die zy aen Hem betoonden; terwyl die vooroor- deelen in ’t algemeen tot der menfchen verderf en ondergang heerfchen zouden, (b) „ Laethy ze vergelyken met alle die Profetiën.] De Aertse bisfchop “riLLOTSON heeft in 't breede de overéénkomst tusfchen’ de oude Voorzeggingen, en de Gevallen, waer op hier gewezen word,aengetoond. Zie TILLOTSON’s Works Vol. IL. pag. 451 feqq. ` [of Predikatiës , in de Leerrede over Mattb. Xi. vers 2—6.] ` Dr. THOMAS JACKSON echter heeft dit {tuk nog uitvoeriger beare beid, in het Tweede Deel van zyne fracie en lezenswaerdige Verhandeling (Disceurfe) over dezen Tekst. Zie'deszelfs Works, Vol. II. pag. 470 feqq. -. (*) Fefaiab XXXV. vers 5,6. (f) LXI. vers r. (S) » VIIL vers 14. LIIL vers 1,2,3, (c) » Al doe ik ’er met myne woorden geene uitdrukkelyke verklaring op dezelve by.] Niets kon gepaster, natuurlyker, en overtuigender zyn voor JOANNEs Discipelen , dan een antwoord als dit, ’t welk zynen oorfprong nam uit het geen CHRISTUS Wer- kelyk deedt, en zyn grond had In bet blykbaerst getuigenis. van . 3 GOD 275 J E SCHUBERT [EAA gnd Heilige Leerredenen over de voornaamfte waarheden van den Christelyken Godsdienst. Door JOHAN ERNST SCHUBERT, Abt van Michaëlftein enz. Uit bet Hoogduitseb vertaald , door G. M. NEBE. Vyfde en Zesde of laatfte Stuk. Te Amfterdam, 4A P. Spriet en Zoon 1767. te zamen 280 bladz. in gmot 0 GVO. ’ Eze twee Stukken, waer mede de voortreffelyke Verè zameling der Heilige Leerredenen van den Eerwaerden Schubert beflooten word „bevatten de volgende onderwerpen, L De liefde des evennaasten, 1 Fob. IIL 13—18. IL De vervolging ‘der onfchuld onder het voorwendfel van Gods- dienst, Fob. XVI. 2. IL. Dat God alleen de bekeering in den mensch werkt, Marth, IL, 112. IV. De Afgod waer toe de mensch zich zelf maekt , Luk. XVIII. 9—14. V. De oorzaken der vyandfchap tegen de waerheden van den Godse dienst, Fob. IL 19 en 20, Dus ver het vyfde Stuk; in het laetfte vind men nog, I. De wellusten der Jeugd „ 2 Tim, II. 22. II. Dat God zonden met zonden ftraft , Rom. I. 21— 24. IlL De misflagen der geloovigen „Gal. VI. 1—5. IV. De voordeelen , die de geloovigen uit het lyden dezes tyds trek. ken , Rom. VIII, 18. En eindelyk V. De zorg van God voor de menfíchen by hunne intree in de waereld, Luk. IL 21. / Toc coD zelven door de verbazendfte wonderwerken, welke zy wisten, dat bunne Meester nooit vaorgegeven had, te konnen of moeten dden. Zie wat men by Joannes X. vers 41 leest. Wonderwerken daarenboven van eene zoo weldaedige natuur, dat geene geffreng- beden of onthoudingen eenes afgezonderden levens daer mede op eenigerlei wyze in vergelykinge konden komen; en tevens Wone derwerken die een toegevoegden luister ontfingen van hunne voors fpelling door de Profeeten veele eeuwen te vooren gedaen, en wel in 't byzonder door die van Sefaiab, de eigen: Profeet, door wien de Dooper zoo byzonderlyk was befchreven, en afgemaeld, dat by zelf zich meermael op denzelven had beroepen. Mattheus III. vers 3. Lukas III. wers 4,5,6. en Joannes I. vers 23. wese halven zyn Leerlingen ongetwyffeld de Schriften van dien Pro- feet door en door gelezen hadden. —— Deze, en meer andere byzonderheden, zyn in een alderfchoonst licht gezet, door de meesterlyke hand van Dr. Atterbury , in zyne Postbumous Sermons, [of Nagelatene Leerredenen,} Vol. I. pag. 41—50. alwaef ‚hy op eene zeer verftandige wyze bekort heeft, alles wat zaekelykst is in de uitvoerige Verbandeling van den Geleerden Dr. Fackfon, aépgehaeld in de voorgaende: Aentekening (h) ”. ` / HEILIGE. LEBRREDENEN: | 273 Tot een voorbeeld dezer Leerredenen diene het volgende bericht van ’s Mans Redenvoering , over de misflagen der ge~ loovigen , die onze oplettendheid byzonder tot zich getrok» ken heeft. | Zyn Eerwgerde vangt aen, met een voorftel, rakende de onmogelykheid van in dit ondermaenfche leven tot zulk ene volmaektheid te komen, dat wy geheel zonder alle misfla- gen en zonden leven zouden. Dit is ene waerheid welker gegronde kennis hoognoodig is ; zo ten aenzien van hun, die wanen, dat ze in dit leven volmaekt konnen worden , als met opzicht tot de zodanigen, die deze waerheid mise bruiken , ter verfchooninge hunner zonden, Ter onderrichs tinge en waerfchuwinge van den ênen en den anderen, als mede ter aenfpooringe van ieders plichtsbetrachting in deze. omftandigheden ‚ verdeelt hy zyne Leerreden in drie dees en. Om ‘ , (I.) te bewyzen, dat de geloovige vies hebben (IL) der« zelver hoedanigheid te befchryven en (1IL) de plichten te too- nen „die wy in aenzien derzelwen in acht bebben te nemen. L Wat:het eerfte betreft , de text zelve ftrekt tot een uits drukkelyk bewys. De Apostel {preekt hier ongetwyfeld van ware geloovigen, en hy vooronderftelt, dat ze hunne miss flagen hebben, als hy beveelt, de zodanigen weder te recht te brengen , als ze fomtyds van eene misdaed verrast wierden 3 met die waerfchuwende vermaning, ziet op u zelven, dat gy ook niet verzocht word; ter aenduidinge dat alle geloovigen hier ‘aen onderworpen zyn, en fteeds daer tegen op hunne ` hoede behooren te wezen. Dit denkbeeld word nog nader bekrachtigd uit zyne volgende tael, als hy zegt; Zo zich emand laet dunken , dat by wat is, daer by nochtans niets is, die bedriegt zich zelven ;leerende „dat zodanige opgeblazen men. fchen niet-alleen zo heilig niet zyn als zy wanen , maer zelfs geen den minften grond van heiligheid hebben. Het is by hem een vast kenmerk, dat een mensch geen ware ge- rechtigheid bezit, als hy zich verbeeld volmaekt te wezen s en men mag dus uit ’sApostels tael wel befluiten , dat geen mensch zonder gebreken is, zo lang hy in de waereld leeft, =. Deze waerheid word verder ook bewezen uit andere fchriftuurplaetfen , als daer zyn Ps. XIX. 13, Job XIV. 4, en de voorbeelden der braeffte Mannen „als Job, Fob XL. 3, en Paulus Rom. VIL 18, 19. 1Cor. IV, 4. —— En of dit nog niet genoeg zy, ze word daer en boven betoogd uit Godgeleerde grondftellingen zen wel byzonder uit den ftryd . , 4 tuse: "274 JJ E. SCHUBERT tusfchen het vleesch en den geest, die voor den dood niet geheel een einde neemt, Men brengt hier wel tegen in, dat Apostel Johannes even- wel preekt van zulken, die niet zondigen „die geen zonde doen, 1 Job. IL 6,9. Maer als men dit tegenwerpt , behoort men ook gedachtig te zyn, dat die zelfde Apostel, H. I. 8, zegt; zo wy zeggen , wy bebben geen zonde, zo verleiden wy ons zelven en de waerbeid isniet in ons. Hoe zal men dit overeenbrengen ? Op deze wyze, Te zondigen en zonde te doen is by den Apostel moedwillig en opzertelyk zondigen. Dit heeft by wedergeboore- nen geen plaets, maer des niet tegenftaende bebben zy zonde; Zy zyn egter aen zwakheids-zonden onderworpen, die in een eigenlyken zin mísflagen verdienen genoemd te worden. En dit leid ons tot het IL Deel dezer Leerreden, de befchryving van derzelver hoedanigheid. ` , Men heeft hier omtrent: voor af in °t algemeen aen te mere ken, dat de misflagen der geloovigen, zo wel als de moede willige zonden der ongeloovigen overtredingen van Gods Wet zyn. De Apostel gebruikt in den text, in de grond- tael, het zelfde woord , daer hy zich Epb. IL, 1,2, en elders van bedient, als hy van de zonden der godloozen preekt. En zo alle zonde eene afwyking van Gods geboden is , vol- gens 1 Fob. III. 4, dan moet dit opk gelden’ omtrent de mis- agen, die de geloovigen uit zwakheid begaen. —— Trou- wens men kan hier aen niet twyffelen, als men overweegt, dat niet alleen de uiterlyke ondeugende werken, maer ook de kwade begeerten des harten ,/die God verboaden heeft, overtredingen der Godlyke wetten zyn; ja dat men ook en- kel door gedachten zondigen kan „als men verkeerde gevoe- lens van God en zyne werken koestert, die de eer van God benevelen. —— Dit zo zynde, zo zyn de gebreken der gee loovigen, ’t zy ze misvattingen des verftands of zwakheden van den wil gengemd mogen worden, beledigingen van God en overtredingen zyner geboden. In zo ver komen ze met de zonden der ongeloovigen overeen; doch ziehier, waer jn ze van dezelven onderfcheiden zyn. — [We zullen deze bepalingen woordlyk overnemen. ] > Voorëerst worden de misdaaden der geloovigen uit ver- rasfing begaan. Ik verftaa hier door een befluit , dat men neemt, zonder te voren alles overwogen te hebben. Daat zyn zekere omftandigheden , waar by men zich in de uiterfte verbaastheid bevind.. Bene geweldige verwarring, die ons. gemoed inneemt, duld ons.niet , om eene handelwys, waar e toe HEILIGE LEERKEDENEN.: 278 toe wy als gedrongen worden, voor äf genoegzaam te over- weegen. Het kan zyn, dat wy anders weeten, dat zy ver- boden is. Doch wy zyn voor het tegenwoordige niet in ftaat, om ons zulks te herrinneren. Dergelyke zonden wor den doorgaans tegen over die geenen gefteld , die met opzet begaan worden. Deeze befluit men naar eene rype overwee- ging. Men peinst op middelen en wegen, om zyn voor» neemen in ’t werk te ftellen. En men verblyd zich, wan- neer. men daar toe gelegenheid verkrygt. Om deeze reden kunnen de grooffte euveldaaden, als moord, echtbreuk , diefftal en dergelyke nooit overtredingen zyn, die uit on- weetendheid ontítaan. Want de uitvoering derzelven ves- tigt zich altoos op een voorgenomen toeleg, en op eene uitvinding van daar toe dienende middelen. Ten minften moet men zich altoos herinneren, dat ze verboden zyn. zo menigmaal ons daar toe gelegenheid gegeeven word; ten ware men inde uiterfte onweetenheid der natuurlyke, en goddelyke wetten leeft ”, | » Ten tweeden, indien de geloovigen al met woordacht kwaad doen, dan zòndigen zy ten minften doch uit onwees tenheid. Dit is het tweede, dat. wy van de overtredingen der geloovigen hebben op te merken. Op dat zich echter de goddeloozen van dit voorwendfel niet bedienen, en hune ne swvanbedryven en doodzonden voor dergelyke fouten ache ten, zo herinser ik u vooräf , dat de onweetenheid twee- derlei is. De eene is onvermydelyk, maar de tweede kan voorgekomen worden, De ongeloovigen begaan ook zòm- tyds zonden, die uit onweetendheid ontftaan ; en onder dee- zen bevinden zich dikwils ook de affchuwelykfte euveldaa- den. Wanneer de Heidenen hoererye en overfpel begingen, wanneer zy hunne goden menfchen offerden , wanneer zy an- dere fchandelyke bedryven uitvoerden, zo deeden zy het in die meening, van den waaren God daar door eenen dienst te bewyzen. Wanneer de Jooden cHrisTus en zyne leer vervolgden, zo yverden zy voor de Vaderlyke wet uit on- weetendheid. En wanneer Paulus voor zyne bekeering de Christenheid vervolgde , zo gefchiedde het enkel uit onver- ftand. Doch dit was eene onweetenheid , die zy zeer wel hadden kunnen vermyden, Dienvolgens moet mende zon= _ den, die aldus begaan worden, voor geene zwakheden en misflagen der geloovigen houden. den ze uit algemeene wetten door verfcheidene fluitredee nen moeten afleiden, wanneer wy derzelver hoedanigheid kennen wilden. Of zy vereifchen eene uitgebreide kennis yan veele zedelyke grondregelen5 en by gebrek hier aan blyft dezelve voor ons verborgen. Wy achten ze voor on- verfchillig, of gelooven zelfs wel dat ze geboden zyn. In dit oogmerk en gevoelen neemen wy geen bedenken om ze te begaan. Wy zondigen; doch deeze zonden zyn misfla: gen der geloovigen ”. » Hier by komt nog ten derden deeze omftandigheid, dat zich de geloovigen over hunne begaane misflagen bedroe ven, zo dra zy van dezelven overtuigd worden, zy moogen de - onweetendheid of de verhaasting tot hun oorfprong hebben, Want ook door deeze eigenfchappen , worden zy van de zon- den der goddeloozen onderfcheiden. Een onwedergeboorne verblyd zich over het kwaad, dat hy bedreven heeft; hy ver- nieuwt het voorneemen om het te hervatten, en beroemt zich zelfs over zyne zonden gelyk die te Sodom. Maar een odvruchtige belyd zyn wangedrag; hy heeft berouw over fet begaane ; hy bid God om vergeeving ; hy recht met hem op nieuw een verboùd op; hy word opmerkzaamer en zorgvuldiger ™, Onze Leeraer,de gegrondheid van ieder dezer onderfchei- dingen, afzonderlyk , beweezen hebbende , komt eindelyk tot het HL Deel zyner Redenvoeringe , om te toonen , welke plichten wy , ten aenzien van de misflagen der gelovigen in acht ebben te nemen: zo met betrekkinge tot hun die de misflagen bedryven , als met opzicht tot ons zelven. 