Seder ha-inot le-tishah be-Av :bim kol ha-tefilot eha-minhagim le-yom zeh ke-minhag Ashkenaz : Ivrit e-Hollandit = Gebeden en Klaagliederen voor den Treurdag von Ab : naar den Nederl. Israël. Ritus : Hebreeuwsch en Nederduitsch : met eene historische inleiding
Geloofd zij de majesteit des Eeuwigen op Hare plaats 1 Zij zingen den hooggeioofden God liefelijke toonen; den almag- tigen, levenden en zelfstandigen Koning zingen zij liederen, en doen Zijnen roem overluid hooren. Want Hij alleen is het, die groote daden bewerkstelligt, nieuwe voortbrengselen schept! Hij is de Heer des krijgs : Hij zaait geregtigheid en laat heil opgroeijen; Hij schept geneeskrachten; Hij is ontzaggelijk in lof, en een Heer der wonderdaden. Hij hernieuwt gedurig, eiken dag, door Zijne goedheid, het werk der schepping; gefïjk van Hem gezegd wordt: //Die groote lichten gemaakt heeft, Zijne goedertierenheid duurt in eeuwigheid". — o Laat toch een nieuw licht Zion bestralen, en dat wij allen dit licht eerlang waardin mogen zijn! Geloofd zijt Gij, Eeuwige! Schepper der lichten! Eeuwige, onze God! Gij hebt ons met eene voortreffelijke liefde bemind; met groot en bovenmatig ontfermen hebt Gij ons gespaard. Onze Vader en Koning! om on^er voorvaderen wil, die op U vertrouwden, en wien Gij de instellingen des levens leerdet, wil ons ook zoo genadig zijn, en ons onderwijzen ! Onze albarmhartige Vader! wees barmhartig jegens ons, boezem ons hart in, dat wij al de voorschriften Uwer leere mogen bevatten, 71 irri^i^ ^» *^i3Mn : m^^npi ^i^^'niss onöpD "i^pn • np •r|D*^ npn-^* D''^'"i"'p ^^^l.'i^ li^N:"! *i:p'?D li^ii:; "^lann T •.. T : T _: V -: - • : t : •■ ,■■ : - - t Dn*£3"nx D*nni3 d^^D) D:ip ji'^n hni^di n?p>*3 D^'irj; d'pd"} DnKöDi D^nD'i^Di D^::nD?'ji nn,t:m n'-i^ü's nint:m nii^-ip'n ■ -: T : ■ : - : • ; t : t : • : t • : t »: t : t \l ; • : D'p^S'^pi D^;i*n[:Di D^>'n;;pi D^Di : snn ï^inp Nni3m ^I3:in bin,in "nSon bxn DiJ^tix T ••. : 't t - : •.- , T - ) V IV - •■ T •• V T : T T : - I - 1- : t : : • I; - : v t v : T : • : • : : • tv: t •.. t •.. I : t ^ : • : 11123 insn-^D n^d niXDï *' ü)ip v)ip ü'iip : I VIT T T : T : •»: 1 t Ir I t almagt verhoogen, verkondigen onophoudelijk Uwe goddelijke majesteit en heiligheid. T IV T 'T-: 1 ■•• IT T • .. - I IV -: - - T • •• : nx':?,'3 'iTb*:; rtDDn^ d'^d '" T : T T r- T T r T : T •-. •»: nNS-iom nn-u'iDn *rs*:: iidS T •• - • - T I iv -: - : T •• v: t ■ ••-:'.-: : ^:y2 :::m ^y);p' \:*2 ' i:33ra *nv *i:it^ pns* * m*^ niDD nr D1L2 • nan nnr S>*3i pnn * n>n Sna "nnn %* *DDii D^'iTi-ip vs*3ï r\m * iï;r ni:ioD rn: ninisD * i.'du^'? •• : • •: T T : • ^\ • : I - t : ; • Geloofd zijt Gij, Eeuwige onze God, Koning des heelals, Gij vormt het licht, schept de duisternis, sticht de eendragt, en zijt Schepper van alles ! Gij verlicht de aarde en hare bewoners, door barmhar- tigheid ; en door Uwe algoed- heid hernieuwt Gij gedurig, dagelijks, het werk der schep- ping. Hoe groot zijn Uwe werken, Eeuwige! Gij hebt ze alle met wijsheid gemaakt, de aarde is vol Uws eigendoms. Alleen hoogverheven Koning, naam van den Koning aller koningen, den Heilige, geloofd zij Hij! want Hij is de eerste, Hij is de laatste, en buiten Hem is er geen God. "Maakt eene baan, vnor Hem, die door de hemelvlakten snelt; Zijn naam is de Eeuwige, zingt vrolijk voor Hem! Zijn naam is boven allen lof en j)rijs ver- heven. Geloofd zij de naam Zijner heerlijke regering, im- mer en eeuwig. De naam des Eeuwigen zij geloofd van nu tot in eeuwigheid.) van voormaals her, die geprezen, geroemd en verheven ^ijt, zoo lang de wereld bestaat! God des heelals, ontferm U onzer, door Uwe groote barmhartigheid. Heer onzer kracht. Kots onzer toevlugt. Schild onzes heils, onze veilige Toeverlaat! Geloofd is God, wiens kennis oneindig is! Gij hebt de zonnestralen bereid en gewrocht; dit hebt Gij, Algoede! tot verheerlijking Uws naams geschapen; met de hemellichten hebt Gij Uwen prachtigen troon omgeven; magtige scharen van heiligen, die den lufüwer «o T- • : T T -- : T •■ T : • •• : t- IDN*? Din^ ^nninai : ins* löp^i nns* ^; n^n; xnn üV2. T V ': I" ■■•: ■'■■ •■ T : • - : ü't2m ï^^inj^nT Snjn "^Vgn bxn ijsbp "i:;V ^pt:^ nnna^* T ■ ; T : T •.. : - >" t t : v t : • : ■• - t t : : d'^iv "i;?^ nnvp nisnini niDna mD'pp') n'trn[p nnxan^ • T '^ T •• •• 'viv t: • " ■ : •• - T : • - .•]"«3n' o'Ji» icipn 1313 in^ft t"c? ny 1 D^i;?^ ^i3pn ^; "^^3 "''i' ^>^|3n*'i narren ^"i^O! keeren; terwijl de kinderen Israëls in het midden der zee op Let drooge waren gegaan.) Want den Eeuwige behoort het rijk; Hij heerscht over de volken. Kedders zullen den berg Zion beklimmen, om het gebergte Esau's te regten, en het rijk zal den Eeuwige behooren. De Eeuwige zal Koning over de geheele aarde zijn. Op dien dag zal de Eeuwige als een éénig Wezen erkend worden, en Zijn naam zal zijn de Eenige. (Terwijl de voorlezer het eerste gededte uitspreekt, zegt de gemeente met eene zachte stem ■ Geloofd, geprezen, geroemd, verhoogd en verheven zij de 68 1DS^^^; "l^in n'^c^n ^PH ^l^ï^ fl^''^? -'1-^'' ' -J-^^ ÏV^ i>s*öp ü'bi: nn-DD *i3ïi d^d i^jniri tök mini : ;:^p3 iDs'^on "t^'c^ p^ns* :^'ü^s* ninx d^s "iüs* : do'?^ rionn -••■ T : • (ST T I -!■■ - -: ^ - Ij: :■ ■>•• j- r ^ rr v : i. : D* idd:d nmiD ne^-^i : n» iDü^nin ^inn pns* '*kba: AT -'T ■ _ 1. 1 -: ^ I. : T : j' T i-t i." • i " : ' .' ""' "^ ^ 1 1 ' ' (.••T : ■ > : ^- : T • T. v iv .- i v • : ^t vin - ->t : •.- rnc'ip r^^ybii ^rj;2 n7n: nSs*:i ira;? ^idhd n^n: :ps i IV :l T. r-: :■ {, I : t : r : j- •• t : *T t_ ^. ^- ^1 : : - : t y t \ vit ^sii'px iSn^i Tx : n'iT^'pa *3^^* \m yn p,nT D\p;^ *i;;p*^ '^!D^ iD;^'""iir ps*3 lü"!» nx^iiT '^-lia nnsi finb'N* Dn^Si? \ ■.- <—.- - I vat T -• :• V. I : i: j: ■ - -r t t •• <v _ •• -i I : iT -:i- -■- : •• t • : •• • : t iIt ^ ^- i. -:i- -. t : • nin* : nn^ ij^i^ *inx üipr^ nin* nbi^ö ^ns-^rS riDD JT t I ivT ^-: I 1.T -: tI; • at : t : ,,- t •;!::•: I X r vT T*^ : I : • t: ivt ^t*^ : ) v : " DH^Sj; mn^ 3ü"i d^3 vri33i 13313 ri;;'is dtd i\3 ^2) V •• -: T : VIT- t- t TT : : • : : - t • Uwer verheffing, verbrijzelt Gij Uwe tegenstrevers ; Gij laat Uwe brandende gramschap los, zij verteert hen als kaf. Door den adem uit Uwen neus hoopten de wateren zich op; vloeistof- fen stonden overeind als een wand; afgronden stolden in het hart der zee. De vijand zeide: wik zal vervolgen — achterhalen — buit verdeelen! mijn moed zal van hen vervuld zijn; ik ontbloot mijn zwaard, mijne hand verdelgt hen". Zoo voerdet Gij door Uwe gunst dit volk, dat Gij bevrijd hebt; Gij leidt het door Uwe magt naar het verblijf Uwer heiligheid. Volken hooren het, zij beven ; rilling bevangt Pelasets bewoners. Nu verschrikken de stamvorsten van Edom ; Moabs magtigen — siddering bevangt hen: moedeloos zijn alle inwoners van Kenaan. Dat angst en vrees hen overvallen! dat zij, door de grootheid Uws arms verstijven als steen ! Tot dat Uw volk doortrekke, o Eeu\\ ige ! tot dat dit volk doortrekke, dat Gij verwierft. Gij brengt hen heen, en plant hen op den berg Uws eigendoms; op den zetel, dien Gij, Eeuwige ! tot Uwe wonnig hebt gewrocht, in het heiligdom. Heer ! dat Uwe handen gevestigd hebben. De Eeuwige zal immer en eeuwig regeren. De Eeuwige zal immer en eeuwig regeren ! (Dit gebeurde toen Pharö's paardeu, met zijne wagens en ruiteren, ia de zee kwamen en de Eeuwige de wateren der zee over hen deed weder- r>7 r •• • T : I-T • : - - t : t t -: t : . : - : • : : : • T : I- : • •.•••: v : t t - - t - ) i : - - - : Dn;; d'D3 \2i^ 'Sxi'c^* K"i»^ Dn^'D T/^ Sxn'i^^^ns* Nnnn Di*3 nirr vc^i'i •• T : • _ :<" • AT : • -■- • ».•• t : • v - . ^ - t : ^ - ^ynsn n)r\'-m ü^n iN^^'n Dn«rj3 nin* nc^:; 'Tk:'s* n7"i:n ')1ö^^''1 n^n^S n^n nT"i2^n-ni< Ssn'D'» *bi fiOT-'i^t:'' t« t : I - T I- - '^ ■. " ■•■ ■■. T : • •• ; v • iT -'T : D"! nüi iDDhi D1D ns*j nxr^2 d)::'^ nTir'K it2N*^ IT - ^T T K : I : , J TT J T 1- T |- T_ c- T A '• *nï^ ^n'7N* miv\ ^*7X nr ni^vi:^^^? •'P'^nn h nnDTi *Tjr l' T j" v: ••: - i • •• «V AT , r t- • :i- t t : • : «'T ■j : ' J : : - i : it : at t : • ->• vr : : iv -: i -:i- ^tD^DD* nbnn : t^iD'D^n i^^nt: virVii^ in^^i d''D nn* ib^ra A-. : - : V. : ) i -: _ ; : \ ^t • it j- : • at - -«tt \, •• z ^T ; j I : i- : - A ' v" t : v t : --l : r : I v it i v : • ■'3'' Wonderdaden aan Pharaö, aan alle zijne dienaren, en aan al liet volk zijns lands. Want Gij wist., dat. dezen hen met dwinge- landij behandeld hadden; zoi» dat Gij Uwen roem vestigdct, tot op dezen dag. Gij doorkliefdet de zee voor hen, dat zij midden door de zee op liet drooge doortrokken. Doch liunne vervolgers Avierpt Gij in de diepten, als stecnen in geweldige wateren. De Eeuwige redde op dien dag Israël uit de hand der Egyp- tenaren ; en Israël zag de P^gyji ten aren dood aan den oever der zee. Als Israël nu de groote niagt zag, die de Eeuwige tegen Egypte uitgeoefend had, vreesde het volk den Eeuwige; en zij geloofden in den Eeuwige en in Mozes Zijnen dienaar. Toen zong Mozes, benevens de kinderen Israëls, dezen zang ter eere des Eeuwigen, en zij zeiden aldus: Ik zing den Eeuwige, die hoog verheven is; paard en ruiter stortte Hij in de zee. Mijne zege, mijn snarenspel is de Eeuwige! Hij was mij tot redding. Deze is mijn God, Hem wil ik roemen, mijns vaders God, Hem wil ik verheffen. De Eeuwige is Heer des krijgs, Eeuwige is Zijn naam. Pharö's krijgsgespan en legermagt slin- gerde Hij in de zee, de keur zijner oversten zijn in de schelfzee gedompeld. Afgronden bedekten hen; zij zonken in de diepten als steen. Uwe reglcrhand, Eeuwige! is verheerlijkt door kracht; Uwe regterhaud, Eeuwige! verplettert den vijand. In de grootheid G6 '151 Sin nns 7» 7ini3«i ."ji:"". i'nn': oTip rinai -jn^ 1. 13*3 '.i ?'7 ^* nns* "inD nnn ntsN^i ^npn-?:) "y^^b ^'"ns* n^n T^y^ T - I T • T V I - T Ir - T •• •■ : r: V • T I v.t:- rbi^T] '' i^ ' DSi:i^-ir"i D^i>'":3 irns* bi^y:;' *nSs* T ■..:-■': I : t ■ : t •• i- t •■ t : • •• '' 'nh r"iX3i ür2ü2 Hd-'D ninm n^'^m niN^snm miD^m ■»: I : 1 VIT T • I- T - - :. - p- - : viv : • - : t ; - ; 'n*ii3*7.'3 nósm -iw'^^ni : ü'N"iS Sd'p Xw^ii.::ni n:)':?,'23n I iv T ; ■ T - : vit: : ; ••-:•-: t t : - - p]rh^ nijh ^tdt n'y\2y^ n^ ^-i;3i Sbn yj^iD nnxi :^nns*önDC^'7D^''7'pn.*:i-iS ijn:s* Dni:^ irnSx nn^^i ibii''? I ...... ... • : - : Ir ^: - -; • ,.- •■: t - : • I- T - •• : -1- T - V T r T T - ) IV - : -r; T " , T - : V T V -: T : • - - t iv t v -; t : I vit t t t : t : "' Kin nnx : onnnco nS ü'*2c;n xy::^ D'pr-nx n^t: •■: t - •-:-:■ I : ■ r t - t : t ■.. Gij zaagt de ellende onzer voorvaders in Egypte; hunne wee- klagten hoordet Gij bij de schelfzee. Gij toündet teekens eo 65 nin3in 0^:13 nDpJ nf::^!;':' : 01^3 ni'-s^is 3"im Diii:i3 b^« •• . • - tIt: -:- TT : . • • ■■■<■.•: r :■, •• : Sn3 7333 0^1^33:") D^pD dh^sSd IDX'p : D\pS73 : nn'p'pn v"i^Dn-'73':' snn mn 3in3 döc'd Dn3 nfi:^)?S , T, -: - T • -: T : TT T T : • v r -: - irnhj^n : iT^r rpi3 inibbn Vi:^-ip3 ^NnS'^n r]')bbr\ ^p 1 -: - •.. '^- Ir : • i -: - :It : •• -: - T -i - i^rc" ypn3 imS'^n : iSn:i 313 ^n^bhr\ vnn3)3 T "^ I- I" : 1 -: - : •-. : i -: - t : • .. I • • : I -: - , . T I : i -: - , . • : ■..•■ : i -: - 73 : ni^iin *bv7V3 ini^':'n voc'-'Si*7ï3 r\'-hbr[ : 33^1 T : ••::■: i -: - . " it ••::■; i — . - T % : : 'n "> 'n 'n 'b : ^\'^^'7n n* S^nn nüc^^n . -t:- t-:-T"-: tt;- T : • •• •• t : • •• v: • v: t; | t t -: - pNn"'73"ns* 11133 sb,ji D^ix^b 11133 üp *^\^^2^ : 1137 : 15x1 [DX prijzen in den reijendans; dat zij voor Hem rinkelboom en harp doen klinken. Want de Eeuwige heeft behagen aan Zijn volk; Hij bekroont de verdrukten met zege. De vromen huppelen vrolijk met roem, zij juichen op hunne legersteden. Zij hebben de ver- heffing Gods in hunne keel, een tweesnijdend zwaard in hunne hand. Om wraak te oefenen aan de heidenen, tuchtigingen aau de volken. Om hunne koningen met ketenen te boeijen, hunne aanzienlijken met ijzeren kluisters. Om het beschrevene vonnis aan hen te voltrekken; vereerend is dit voor al Zijne vromen, Hal lel u-j ah! Halleiu-jah ! Looft God in Zijn heiligdom! Looft Hem in het uitspansel Zijner almagt! Looft Hem om Zijne wonderdaden, looft Hem naar Zijne verhevene grootheid! Looft Hem met bazuin- geklank, looft Hem met harp en psalter! Looft Hem met rinkelbom en reijendans, looft Hem met snaar en blaastuig ! Looft Hem met zachtklinkende cymbalen ! Looft Hem met schelklinkende cjmbalen ! Al wat adem heeft love den Eeuwige ! Halleiu-jah! Geloofd zij de Eeuwige, in eeuwigheid, Amen, Amen ! Geloofd zij de Eeuwige uit Zion, Hij die te Jeruzalem woont, Halleiu-jah! Geloofd zij de Eeu\\ige, God, de God van Israël, die allééa wonderen doet. En geloofd zij de naam Zijner heerlijkheid tot ia eeuwigheid; en de gansche aarde worde vervuld van Zijne heerlijkheid. Amen, Amen! 9 KiKOXii. T -: - t: - • T : • t : • •• t it inibbn : d^diidd imb^n D*oc^n-rD **'ns ^hbn nn^'^n non I -: - • : - ^ I "■ ' • I-T - I • »; v. -: - T -j - ' - fT : V IV 1 -: - T T : "'' ' I I "■ ' T T : - t. ...*:..-. iT : • : T' • »: •• v -: - : j it t - - .•• ü'y:r\ ^'^v^r^-p ^;-ns* ib^n : 113;;; i6) jnrpn dSi];^ n:;S : 1131 n';i'V nii^D nn niü^pi :h'j niDi C'^ : niDhn-^Di T : T TT : - I I' : :■■• i" tt •• : t : TO") n!:n3-^3T n'm : on-is-^Di na \y niir^rb^i onnn V (V T •• : T : T - - 'T-: t : • : I •• t : t : -tv : ps* *ü3'i:^"'?3'! Dnc^ ü'm^'^D) f "iN*"'3bD : t]:3 nitjy} '- ; I vliv VIT- -IT T : I viv - - : : t: • T -: - I: ''- ,. f. .. ■ T • -: t : t ■ : ... .....).. T ■ : TT • T- I- T -: - ' : -s - : T : - : it I • ■• : t : •• t : • Zoo deed Hij aan geen [ander] volk, hun openbaarde Hij [Zijne] regten niet. Halielu-jah! Hallelu-jah! Looft den Eeuwige uit den hemel! looft Hem in gindsche hoogten ! Looft Hem, al Zijne engelen ! looft Hem, al Zijne legerscharen! Looft Hem, zon en maan! looft Hem, alle lichtende sterren! Looft Hem, hemelen der hemelen! wateren, die boven den hemel zijt ! Dat zij den naam des Eeuwigen loven; want Hij beval, en zij werden geschapen. Hij onderhoudt ze altijd en eeuwig; Hij stelt eene wet, die onovertreedbaar is. Looft den Eeuwige, uit de aarde! zeegedrugten en alle diepten! Vuur en hagel, sneeuw en damp, stormwind, die Zijnen last volvoert! Bergen en alle heuvelen, vruchtgeboomte en alle cederen! Wild en tam gedierte, gewormte en gevleugeld gevogelte! Koningen der aarde, en alle volken, vorsten en alle overheden der aarde ! Jongelingen en maagden mede, grijsaards en kinderen! Dat zij den naam des Eeuwigen loven; want alleen Zijn naam is hoog verheven, Zijne majesteit is boven aarde en hemel. Hij heeft den horen Zijns volks verhoogd; een lofgezang voor al Zijne vromen, voor Israëls kinderen, het volk dat Hem nabij is, Hallelu-jah! Hallelu-jah! Zingt den Eeuwige een nieuw lied, Zijnen lof in het koor der vromen ! Israël verblijde zich in Zijnen Stichter; dat Zions kinderen zich verheugen met hunnen Koning. Groot is onze Heer en sterk van magt. Zijn verstand is onuit- sprekelijk. De Eeuwige houdt de verdrukten staande, vernedert de goddeloozen tot de aarde. — Zingt bij beurten tot lof des Eeuwigen! roert voor onzen God het harpspel! Voor Hem, die den hemel met wolken bedekt, der aarde regen bereidt; die het gras op de bergen doet spruiten. Die aan het vee zijn voeder geeft, aan de jonge raven waar zij naar schreeuwen. Hij schept geen behagen in de sterkte des paards, aan de schenkelen des mans heeft Hij geen welgevallen. De Eeuwige heeft welgevallen aan degenen, die Hem vreezen, die op Zijne gunst hopen. Jeru- zalem! prijs den Eeuwige! loof uwen God, o Zion ! want Hij sterkt de grendels uwer poorten, Hij zegent uwe kinderen in u. Hij stelt uwe grenzen in vrede, en verzadigt u met tarwenmerg. Hij zendt Zijn bevel naar de aarde en spoedig loopt Zijn niagt- woord. Hij geeft de sneeuw als wol, strooit den rijm als assche. Hij werpt Zijne ijsschollen als stukken; wie kan voor Zijne koude bestaan? Dau zendt Hij Zijn woord en doet ze smelten; Zijnen wind doet Hij blazen en de wateren vloeijen. Hij maakt Zijnen wil aan Jakob bekend, Zijne wetten en regten aan Israël. 62 t: t:I t:»: It t-:- t: 't: tt: t: »: ^ - : • T T : - V : v -:- t •■ : I : v v: ■.• i-, tI: v -: ■.•T T : :It •• TT T ) -'T • ••-:■»: - • : T -: - T - : T - •• T J •• T : : I- -: - 'nb.sb niDTN* ''ni '" nSSnx : ^'-nx **^3i '':5*7n nn'^'^n ^op .- T : - -: T - : »: t -: - -: •»: ••; • : - ■ -: - t " " t : V : t - - t : - : ••. t •• •• '^t : ^yf ^P^ ' ^'^^^ r*^^ '^'^^'^ ''*'^>!-^ ^P^~ S*e^ ''^p^ t : :■ •• - T . V -: , T ••■ : t - . v I vit t Din; Dnrns* i?p"c^ ;» .* d^hï Das* ^» 0^3132 c],;)? *; oniy )• 1- :: T : t: J : • •• - : ' "^( • ' " '" • " : t t : - : T -: - T : I • De Eeuwige is regtvaardig in al Zijne wegen, goedertieren in al Zijne handelingen. De Eeuwige is nabij allen, die Hem aan- roepen, allen die Hem met opregtheid aanroepen. Hij vervult den wenscli van hen, die Hem vreezen. Hij hoort hun geschrei en verleent hun hulp. De Eeuwige behoedt allen, die Hem be- minnen, maar alle goddeloozen verdelgt Hij. Mijn mond zal den lof des Eeuwigen uitspreken, en alle vleesch den naam Zijner heiliglieid loven, immer en eeuwig. — Wij loven den Eeuwige. Tan nu af tot in eeuwigheid. Hallelu-jah! Hallelu-jah! Loof den Eeuwige, mijne ziel! Ik loof den Eeuwige zoo lang ik leef; ik roer de snaren voor mijnen God, zoo lang ik er ben. Vertrouwt niet op vorsten, op een men- Bchenzoon, bij wien geen heil is. Zoodra hem zijn geest begeeft, keert hij weder tot zijne aarde; dadelijk zijn zijne wijsste ont- werpen verdwenen. Heil hem, die Jakobs God tot zijne hulpe heeft, die op den Eeuwige, zijnen God vertrouwt, [Op Hem.] die hemel en aarde gemaakt heeff, de zee benevens al wat er ia is; die trouwe houdt in eeuwigheid. Die den verdrukten regt doet, den hongerigen spijs geeft; de Eeuwige slaakt de boeijen der gevangenen. De Eeuwige opent der blinden oogen, de Eeuwige rigt de gebogeuen op, de Eeuwige bemint de regtvaardigen. De Eeuwige beschermt de vreemdelingen, wees en weduwe houdt Hij staande, maar laat het pad der goddeloozen krom zijn. De Eeuwige regeert in eeuwigheid, uw God, o Zion! door alle tijden, Hallelu-jah! 61 rw T v: TV TT •• : - T IT ••• 't T •• : " I llj.y : nn^"^« ^^nxSsi nai^i nnin ni33 nnn : itji* ^i^nii^in T r T Ir.' : : • •• : • : I iv : - -; r - | ,-.• : T ;-!::- :- --: : t : ttt 1 . - l ^ T - t : - !• : - I r.-r v - 1- • : r : t Heil den volke, wien het zoo gaat ; heil den volke, wiens God de Eeuwige is. Loflied Davids. — Ik zal U verhoogen, mijn God, o Koning! Uwen naam zal ik in alle eeuwigheid loven. Dagelijks loof ik U, prijs ik Uwen naam, eeuwig en altoos. Groot is de Eeuwige en zeer geprezen. Zijne grootheid is ondoorgrondelijk. Het eene geslacht roemt aan het andere Uwe daden; zij verkondigen Uw alvermogen. De heerlijkheid van den roem Uwer majesteit en Uwe wonderdaden wil ik bezingen. Alles spreekt van den eer- bied Uwer almagt; ook ik zal Uwe grootheid vermelden. Alles boezemt den roem Uwer milde goedheid uit, bezingt vrolijk Uwe geregtigheid. Genadig en barmhariig is de Eeuwige, langmoedig en groot van goedertierenheid. De Eeuwige is voor allen goed. Zijne barmhartigheid strekt zich over al Zijne werken uit. U, Eeuwige! danken al Uwe werken, Uwe vromen loven U. Zij bezingen den luister Uws koningrijks, en onderhouden zich over Uw alvermogen. — Om den menschenkinderen Zijn alvermogen te verkondigen, den roem der heerlijkheid Zijns rijks. — Uw koningrijk is een rijk aller eeuwigheid, Uwe heerschappij duurt door alle geslachten. De Eeuwige houdt alle vallenden staande, en rigt alle gebogenen op. Aller oogen zijn vol verwachting op U gevertigd. en Gij geeft hun hunne spijs ter regter tijd. Gij opent Uwe hand en verzadigt al wat leeft [met] welbehagen. «o n)y\inD K*:n D^i:i nv:?. Tan 7. : i:;nxD ld^i:i 'n3^J : Dipn x^n *; m;;i ^'^^'2^^ niD*f n?p niDi. : D\p;r Kin '*D ; m nnb 13*7 n'ty^^m iDi^n aSi;;S ** nv:^^ . T : : : - -: " t : »: - -i s'^idS nij^ ji'-vs \' inr":^ : nD;;^^^ njv ^^in m np« b^i*j^-nS ^3 : 'iri^:pS Sxn":^* n; iS nnn 3pi;*;*3 : 1^ n*n:;^*_ ih) i'iij nap* oinn ^<1n'l : ditv;^ nS inSn:') id^t » n'pon nt;*D'in ^* : incn-S^ y^' üb) iöï^ n^ï^^nS n3nn> : 1i^<np-DV3 ):::;'' I" :1t : 1" -r : nSp ^^)br[] ni;; ^n*5 ^p-^i» n-tr^ ondergang is de naam des Eeuwigen geprezen. De Eeuwige is verheven boven alle volken, Zijn roem boven de hemelen. Eeuwige! Uw naam duurt eeuwig; Uwe gedachtenis, Eeuwige! van geslacht tot geslacht, üe Eeuwige heeft Zijnen zetel in den hemel gevestigd, en Zijne mugt heerscht over alles. Dat de hemelen zich verheugen, dat de aarde vrolijk zij! laat hen onder de volken verkondigen: de Eeuwige regeert. De P]euwige regeert, de Eeuwige heeft geregeerd, de Eeuwige zal immer en eeuwig regeren. De Eeuwige is Koning immer en eeuwig; de heidenen verdwij- nen uit Zijn land. De Eeuwige vernietigt het raadsbesluit der heidenen, verijdelt de ontwerpen der natiën. Menigvuldige ont- werpen zijn in het hart des menschen; doch des Eeuwigen raads- besluit alleen houdt stand. Des Eeuwigen raadsbesluit staat eeuwig vast; de ontwerpen Zijns harten, van geslacht tot geslacht. Want Hij spreekt en het is; Hij gebiedt en het staat. De Eeuvi-ige heeft Zion verkoren, het tot Zijn verblijf begeerd. God heeft Zich Jakob uitverkoren, Israël tot Zijn eigendom. De Eeuwige zal Zijn volk niet begeven. Zijn erfdeel niet verlaten. Hij, de Albarm hartige, vergeeft de misdaad, verdelgt niet, neemt vaak Zijnen toorn terug, en laat nooit al Zijne gramschap ontwaken. Eeuwige, help toch! de Koning verhoore ons, ten dage dat wij aanroepen. Heil den bewoners üws huizes, zij prijzen U onophoudelijk. Sela. 59 . i... j |... .. y - T : • 1" : - TT '- ■■ : - : li'S;; ^» r|iDn-*n^ : i:nun Vir^-ip dc^3 *3 lisb no'^i'» 13 I" T f: I : : - • : : it- t :lr •• : • r- • - : • pSD ^';'>:pn ^^n'i'N* 7 *d:n* : ^nsn yjr^b 1:131 li'v' nnnr^; .... T IT V 't T •• : - 1-- : - -: - 1 I- ■: : - • it : • TT -T -T-iTIT nnt:'::^:! "^-m n^;; : rnsn-?^ 'n r^'iri nninb iidtd p T : • : »; V : ■ I -.•ir t t t - i- t . r : : • ')y^:; Kin n^nbi^ Nin ^* ^^ )vi : nijnn v:öS ik3 IT T -r; • ^ : T T : • T T : vnivn nniDü )nT^ in*3 : in*;^"iD [nvi w ^:in:x ni T ■■ -: T : . T T. : • : - I : . - : i- -: : ^T^:;^ non DSii^*? « niü *3 : idi:^ id'h^ 17 i"iin n -jnna -: :-t:t: • : :t it*:- : in:i05< lii / T : »: •• • : t -: - : »: - : • . t : »: : • ; D'^:^ b7iir2 i«i3ö-n;; 0m'nrw : oSir'^;?') nn^;» erfdeel, wees zijn Herder en verhef het tot in eeuwigheid. Onze ziel hoopt op den Eeuwige, onze hulp en ons schild is Hij. In Hem verblijdt zich ons hart, want wij vertrouwen op Zijnen heiligen naam. Uwe goedertierenheid, Eeuwige! zij over ons, gelijK wij op U hopen. Betoon ons. Eeuwige! Uwe gunst, ver- leen ons Uwe hulp. Sta op, tot onze hulp, en red ons naar Uwe goedertierenheid. — Ik ben de Eeuwige, uw God, die u uit het land Egypte opwaarts gevoerd heb; doe uwen mond wijd open. Ik zal hem vullen. Heil den volke, wien het zoo gaat; heil den volke, wiens God de Eeuwige is. Ik vertrouw op Uwe gunst; mijn hart verheugt zich in Uw heil: ik zing den Eeuwige, want Hij deed mij wel. Een psalm bij het dankoffer. — Juicht den Eeuwige, gij gansche aarde! Dient den Eeuwige met vreugde, komt voor Hem met jubelgezang. Erkent dat de Eeuwige God is; Hij heeft ons gemaakt en wij zijn de Zijnen, Zijn volk en de schapen Zijner weide. Gaat Zijne poorten in met dank, Zijne voorhoven met lofgezang, dankt Hem, looft Zijnen naam. Want goed is de Eeuwige, Zijne goedertierenheid duurt eeuwig. Zijne trouw van geslacht tot geslacht. De roem des Eeuwigen duurt eeuwig, de Eeuwige heeft wel- behagen aan Zijne werken. Geloofd zij de naam des Eeuwigen, van nu tot in eeuwigheid. Van den opgang der zon tot haren 58 nnin'? cri:in-iD li^vni lipp ^::;p\ ^rpi^ i^r*^'in iiöt<i_ »: . -: T - .. - ; I .. T TT T - T '^ T '" : ■^ 1 "^ irrtSs* \' \t:^n : snn D'n[^ v^:n DinS Vinnir^ni irnSi:? nn« : inrjn-'p3 t;*' Nb»*) ifiï< yürh nnnm n^n-i:'* n'^i ntr T- t-:t -t : - "t: t:-: •:- :It . : • 1 : • • T I : • -: - I : ; - •,-.•• I iv -: - t : • t; •• T : • - • •• : Tl" T •• • I IV T -:-•»: I iv -; - ■■ T : • •• I IV tI: • • v: r . I- t : - ^.. : r -: - n;;r^M '»b : o^w'pir "^ijd:! 3*i:'n rnxn L^avj xt^•:^ ; r^Din T : - T - • •• - : ••Tl VIT T •• T • - r •nS^DH n;;*'^in "< : "]3 nüb cd"n* nc\s* niN^^:; ^» : rhD I V IV - Tl- »: ) T - !■• T T •• : - T : »: t iv heils! verzamel ons en red ons van de heidenen, opdat wij Uwen heiligen naam danken en roemen tot Uwen lof. Geloofd zij de Eeuwige, de God Israëls, van eeuwigheid tot eeuwigheid! al het volk. zegge: Amen! en love den Eeuwige. Verheft den Eeuwige, onzen God! werpt u voor Zijne voetbank aanbiddend. neder, heilig is Hij. Verheft den Eeuwige, onzen God! werpt u aanbiddend neder voor den berg Zijner heiligheid; want de Eeuwige, onze God, is heilig. Hij, de Albarmhartige, vergeeft de misdaad, verdelgt niet, neemt vaak Zijnen toorn terug, ea laat nooit al Zijne gramschap ontwaken. Gij, o Eeuwige! ont- trek mij Uwe ontferming niet, dat Usve gunst en waarheid mij steeds beschermen. Eeuwige! gedenk Uwer barmhartigheid en goedertierenheid, die van eeuwigheid zijn. Kent God dealmagt toe! Zijne majesteit is onder Israël, Zijne almagt in de wolken. Ontzaggelijk [verschijnt Gij,] God, uit U^ve heiligdommen. God Israëls, die zege en magt aan het volk verleent, Geloofd zij God. — God der wraak, o Eeuwige! God der wraak, verschijn met luister! Verhef U, Gij Kegter der aarde! vergeld den trotsche naar verdienste. Bij den Eeuwige vindt men heil. Uw zegen over Uw volk. Sela. De Eeuwige Zebaoth is met ons. Jakobs God is onze vesting. Sela. Eeuwige, Zebaoth, heil den mensch, die op U vertrouwt. Eeuwige, help toch! de Koning verhoore ons, ten dage dat wij aanroepen. Help Uw volk, zegen Uw 57 ... '-. ... ., T . . . ._. . ..... ^ .^. T • : • : • - ''m ■•■;•-: " i" Ir : t: • : - r • : - I vir T TT- r I" T - - • : • •. , T : : • • - T T : : v • - : - r i T • • v: T - T : : T •.. : »: r T : V : T T : t t : t t -r t t- •••.■: ■ -t T t TT- t •- ::'t- t I:* -n-nn3 ^^h mnm r:sb in31 nmD ix'u^ idi:^ niD3 ♦♦'? -;-:t- -:-:• tt: i t:' : : : T- : T - - : ■ ) r t »: • - : : I •■ir t •• t : • i- t - t: .. ; •. ^-,T - •• ^-: : -: T v -: t : v t -. I -r : non D^irb o diü *3 ^''^ inin : in«n-nj< üisc'S K3 : - T : • 'T- I VIT t V ; • T verbond. «U," zeide Hij, //geef Ik het land Kenaan, als het snoer uws erfdeels." Nog waren zij gering in aantal, naauwelijks hielden zij zich als vreemdelingen er in op. Zij trokken rond van volk tot volk, van het eene rijk naar de andere natie. Hij liet aan niemand toe, hen te onderdrukken, en tuchtigde koningen hunnentwege. //Tast Mijne gezalfden niet aan, doet geen leed aan Mijne profeten." Zingt den Eeuwige, gij gansche aarde! verkondigt dag aan dag Zijn heil. Verhaalt onder de heidenen Zijnen roem, onder alle natiën Zijne wonderen. Want groot is de Eeuwige en hooggeprezen; eerbiedwaardig is Hij boven alle goden. Der heidenen godheden alle zijn nietige afgoden, de Eeuwige echter heeft de hemelen gemaakt. Vóór Hem is majesteit en pracht, magt en blijdschap zijn op Zijne plaats. Geefi den Eeuwige, gij geslachten der volken! geeft den Eeuwige roem en zegepraal! Geeft den Eeuwige den roem Zijns naams, brengt geschenken aan, en komt voor Hem, aanbidt den Eeuwige in heilig feestgewaad. Beeft voor Hem, gij gansche aarde! vast slaat de wereld en wankelt niet. Dat de hemelen zich verheugen en de aarde vrolijk zij; dat men onder de volken zegge: //de Eeuwige regeert." — De zee bruise met hetgeen haar vervult, de beenide dartele met al wat er op is. 56 • ina;;;^ vtdh ivi:^';'^ iNötDi nD*t:^p id;; ^ös ^^^öh j^^nnn *'7n:n iD'i:' i^^-nv -in*£)!:i nnc^/'^ "n^D * D\^Si;>n ^n yrv T- : 'l ..1; T .: T •-. : ) v iv ■ t t •• -T inot "ib n^'ir : vrVSir D\:DyD iri'in i?::*^:^^ "is*"ip ^^h? inin : - ,■ T -: • '- T r : • :l- T - rb'c;^ v^^p^ orn i'^'^nnn : vnN^bsr'^p^ ^n»t^ i*? vnx'pij: nor : n^pn v:£) ic^pD it3;t ^; Vkr-i-i : ^; ^-^pDü 3S T : : • T T : • I vit t t .: p" . v: . t; t • : ^T . : T T ; - V - T v -: I v iv : t • t t • : g:eloofd zij Zijn naam ! — Geloofd zijt Gij, Eeuwige, onze God, Koning des heelals, Albarmhariige God en Vader, die geloofd wordt door den mond Uws volks, geprezen en geroemd door de tong Uwer vromen en dienaars. Met de lofliederen van Uwen dienaar David willen wij U loven, Eeuwige, onze God! met lof- spraken en gezangen. Wij willen U verhoogen, prijzen en roemen, Uwen naam vermelden en U huldigen, onze Koning en God, Eenige en Eeuwigdurende! o Koning, wiens grooten naam immer en eeuwig geprezen en geroemd is! Geloofd zijt Gij, Eeuwige! Koning, die met lofspraken geprezen wordt. Dankt den Eeuwige! roept Zijnen naam aan, maakt Zijne daden onder de volken bekend. Zingt Hem ter eere, roert voor Hem de snaren, onderhoudt u over al Zijne wonderen. Roemt op Zijnen heiligen naam, dat zich het hart verblijde dergenen, die den Eeuwige zoeken. Vraagt naar den Eeuwige en Zijne almagt, zoekt Zijn aangezigt onophoudelijk. Gedenkt aan de wonderen, die Hij gedaan heeft, aan Zijne teekenen en de gerigten Zijns monds. Gij, kroost van Zijnen dienaar Israël, kinderen van Jakob, Zijne uitverkorenen! Hij, de Eeuwige, is onze God; Zijne gerig- ten zijn over de geheele aarde. Gedenkt eeuwig aan Zijn ver- bond, aan het woord, dat Hij bevolen heeft, tot in het duizendste geslacht. [Aan het verbond,] dat Hij met Abraham heeft aan- gegaan, Zijnen eed aan Izak gezworen; dien Hij aan Jakob bepaalde tot eene vaste wet, aan Israël tot een eeuwigdurend 55 • -: - : )•• T : t t t : • : v. •• - I , -. i I ; • tt : t : • T T - • 1^"^ '■' I T T - I • tt: T : • 1 TT •.; TT T nD"T ' ^^1133 17*737 DIH^H ISTTH"!:' I^T m:h iTinn'? TT •• : T : ■ T - IV • -: - V - t : • •-:.-: D^ir^nDön D'DinD 'y^^ rDi * iöidd nD^i 7371 * i:^ii?D 7Q7n .... .. I .. "T - T t: t : • •• •• T - : c:n»:*2 ::ny^ 'm^^n Din^n Kii^i:^ 7;r nrnx nr ...... •'-,.. -. • : - T - TV '^- V V V n33^ir irntDN* \7Sn*i irnSx ^■' tj^jsS riii-i ^•^^ vT' V 1" -: •• •• I" v: t; Iivt : ' t • : (,._. T. i|":v !•• : i"T : t" : • t': • - .1. .^. j ... Wanneer twee schriftuurplaatsen elkander schijnen volkomen tegen te spreken, wordt er eene derde schriftuurpjaats vereischt die er tusschen beslisse. Het zij Uw welbehagen, Eeuwige, onze God en God onzer voorouders! dat de Heilige tempel spoedig in onze dagen herbouwd mi orde, en dat Uwe leer ons aandeel zij. Aldaar zullen wij U met eerbied dienen, als in voormalige dagen, als in de jaren der oudheid. Geloofd zij Hij, die zeide, en de wereld ontstond; geloofd zij Hij; geloofd zij Ilij, die al het geschapene voortgebragt heeft; geloofd zij Hij, die uitspreekt en het geschiedt; geloofd zij Hij, die verordent en tot stand brengt; geloofd zij Hij, die zich over de aarde ontfermt; geloofd zij Hij, die hen, welke Hem eerbiedigen, met gelukzaligheid beloont; geloofd zij Hij, die eeuwig leeft en bestendig dezelfde blijft; geloofd zij Hij, die verlost en redt; 54 JnyD^^2 r\:p ' niDTi "i;ij3 \r\'>;^} nn^ni * nm ™np p;ra '^ T T : 1 • T ■: TT T : ••-:--: • -: - r ■•: ■: ; - r^:'Db n'?n* "^dsj irx". nivn-f;r ^♦':'^^ ^3X3 ir^^i nV^3 T : ■ TV T •/: V •• : i -: - tv t v; v •• : t : i- - : '<b^ nSs* Vdn*:i i:\si • T TV T ■:: V •• ; : n^^n-Ti nninn niiD nn^^^ 'irb;^3 i^ik '^n^;'?*^' ^^n TV T ■ T It: • • TT T" : • VIT l" • T : T : T : • t : r : ■ • : •• : • t It: • • "nnv Kin-^ S^^a * ui^n r;?D S7s* n ^^^ '^ ^^^i ^"^öi . ) • T V T : • T : - ' •• : t v I t t - • t : t : n)D2 n'ji-y "i^ybs * bb^)> "[nv snn-^ üna^i - ana^ I - I • : • . T T : T : ■ . t t ••• .t t , r t t ■-, t : - T T V TT t • -: - : : !•• t : t t t : • : v t ••• eenmaal gesprengd, doch het n^oet tegen den bodem des altaars geschieden. Er is echter onderscheid in de wijze hoe zij gegeten worden. Het eerstgeworpene mag alleen door de priesters, doch het tiende door een ieder worden gegeten; beiden worden in de geheele stad, op allerlei wijs toebereid, gedurende twee dagen en den tusschen invallenden nacht, gegeten. Het paaschlam echter wordt alleen denzelfdeu nacht, en niet langer dan tot middernacht, gegeten, uitsluitend door hen die er toe bestemd zijn, en niet anders dan gebraden. Rabbi Ismaël zegt: de wetten der H. leer worden volgens dertien regelen opgehelderd. Door van het geringe tot het gewigtige te besluiten. Door gelijkluidende uitdrukkingen. Door eene wet, die als stelregel dienen moet, het zij ze door één vers of door twee verzen bepaald wordt. Door het algemeene en bijzondere. Door het bijzondere en algemeene. Door het algemeene, bijzondere, en algemeene; alsdan wordt het voorschrift beperkt door het bijzondere, in alle gelijksoortige gevallen. Door het algemeene, dat het bijzondere noodig heelt, en het bijzondere, dat het alge- meene noodig heeft. Wanneer uit een algemeen voorschrift een bijzonder gedeelte op nieuw behandeld wordt, dan geldt deze bijzondere vermelding niet alleen voor dat bijzondere gedeelte zelf, maar ook voor het algemeene gezamentlijk. Wanneer van zoodanige bijzondere vermelding, welke uit het algemeene voor- schrift bijzonderlijk behandeld is, slechts een gedeelte van hetgeen tot het algemeene behoort gevorderd wordt, dan is het uitgezon- derd om te verzachten, maar niet om te bezwaren. Wanneer 53 D*:3"p ^"??^*^1 * i^r^l^ PF ^"i^^^^P '^r^ pi'*^ I9T' piJV3 . TT -:r It t:Itt-: -I- -tIt -t ••: t idp yv.^ ^33 p^pxJT * i;3ni< pi:^ niinD "np pyü [q-ii ... ... •• T - -: - t:i-t : r —. - r : tt : Dnn3i;";i ürv^^b) ür]^:)» D^an'^b 'ppi^j D^onir n*'?s* ona T : TT T : 'T T : I • T v: V : -:-!•••.• t - •• ; t^'px Dna x^i'-s DHD DniDH : nns* rö^b) d^d* *:i:^^ Vdsd T V V T •• - •■• •• T - TV t: i- : . ■ T •• : • t -: - niD!inn iDnnDy'pi üm::b) ^n'p:'^ ^'^^y? ^^^A Q'^i^n-L^ nazireër, van eenen melaatsche, en dat wegens twijfelachtige misdrijven, — deze worden ten noorden gesiagt, en hun bloed wordt in het vaatwerk ten noorden opgevangen. Dit bloed moet twee maal gesprengd worden, dat liet eene viervoudige besprenging uitmaakt. Deze offers worden, alleen binnen den omtrek des voorhofs, door de manspersonen onder de priesters^ op allerlei wijs toebereid, den ganschen dag en volgenden nacht tot middernacht, gegeten. Het dankoffer en de ram des nazireërs behooren onder de offers van mindere heiligheid, en mogen overal in het voorhof gesiagt worden; hun bloed moet twee maal, dat het eene viervoudige besprenging uitmaakt, gesprengd worden. Zij kunnen in de geheele stad, door een ieder, op allerlei wijs toebereid, den geheelen dag en volgenden nacht tot middernacht, gegeten worden. Even zoo is het gesteld met hetgene er van ten behoeve der priesters geheven wordt; met dat onderscheid, dat dit alleen door de priesters, hunne vrouwen, kinderen en lijfeigenen gegeten mag worden. De vredeoffers zijn insgelijks offers van mindere heiligheid, kunnen ook overal in het voorhof gesiagt worden, en hun bloed wordt twee maal, dat het eene vier- voudige besprenging uitmaakt, gesprengd. Zij kunnen in de geheele stad, door een ieder, op allerlei wijs toebereid, gedu- rende twee dagen en den tusschen invallenden nacht, gegeten worden. Zoo is het ook gesteld met hetgene er ten behoeve der priesters van geheven wordt; met dat onderscheid, dat dit alleen door de priesters, hunne vrouwen, kinderen en lijfeigenen gegeten wordt. De eerstgeworpenen, de tienden van het vee en het paaschlam, zijn mede offers van geringere heiligheid, die men overal in het voorhof slagten mag; hun bloed wordt slechts 52 11D» b^ 131*^ r\'n Dnn n^c^ hdd^ rno nns* n:nD Dnn : - I •• TT T - -T : V iT - : I •-• •• ■ - t t - tt- I • t: • r'T 1" •• • I -t • 1 .--,....-._. ^ .. _ ninvn riN'uin p i-'js? Tn;n;i "nDvn nxüin j ; [t:>in n*D3 I T t 1:1 T - I T T • : -: : ■■■ : • r -r; •■ t •■ • : • t: ■ • : I vliv: r •• - tt v jv - t t - •• n'ü ' nvt:")")"! r\'2^:;D * r\'2^];D n^iia^ * n^jiöi* n^mro ••T : • : • t -: - ■ t -: - • : • : • t: • t t -: - T ; I* t ; t -: - t : t ••. 