VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
. hoon deeze foort de wildíte der Zwaluwen іп Europa fcbyne, ten minften, wanneer men oordeelt uit de plaatzen ter woonftede gekoózen, is zy min wild dan de Grv:te Gierzwalaw , die wel haar verblyf іп de Steden kiest; doch zich nooit met eenige andere foort van Zwaluwen ophoudt, terwyl de Oever-zWaluw , dikwyls, in het gezelfehap is der Boeren- en Huis-zwaluwen. Dit heeft bovenal plaats in den Trektyd: een tyd, wanneer de Vogels ; meer dan in eene andere omftandigheid, het belang fchynen te bemerken om zich te veréénigen. Voorts verfchilt deeze foort. van de twee andere, van welke my gefprooken hebben, in Риіта- die en Stem, en, gelyk elk oplettende , ongetwyfeld , heeft erkt, in eenige natuurlyke geaartheden. Voegt hier by, dat de Oever-zwalyw nooit ор ееп tak rust, en, ia den voortyd , veel vroeger komt dan de Groote Gier-zwaluw. Ik weet niet op welk ееп grond cESNER beweert, dat zy aan de pooten gaat hangen om te flaa Het geheele bovengedeelte deezes Vogels is Muisvaal shy | heeft eene foort van halsband van dezelfde kleur beneden em den hals; al ber overige des Onderlyfs is wit; de Staartpennen „en die der Vleugelen, zyn bruin; de Ondet- dekveeren der Vleugelen grys. De Bek is zwart, de Pooten zyn bruin, van agteren, tot de vingeren toe, met dons van dezelfde kleur bezet. Het Mannetje, zegt SCHWENCKFELD ‚ is veel donkerder graauw weg 116 NAT. HISTORIE VAN DE ОКУЕВ-ОР STRANDZWALUW= graauw en heeft aan ’t begin van den gorgel eene geelagti ge loed. - E De Oever-zwaluw is de kleinfte van alle de Europi/c Ze Zwaluwen. De geheele langte haalt vier duimen en перет linien. De Heer proLenc heeft my eene foort van Zwaluwere bezorgd, die ik van elders niet kende еп ROTS ZwaLU wer noem , dewyl zy zich altoos in het gebergte onthoudt, erg niet іп de vlakte komt dan om den prooy te vervolgen „ en doorgaans kondigt derzelver verfchyning aan dat het binnen een of twee dagen zal regenen: buiten twyfel zal de vogtigheid of де Lugrsgefteldheid in ’t qlgemeen, die de ra Regen voorgaat, de Ínfetten , op welken zy aazen, het ebergte doen verlaaten. Deeze Zwaluwen vergezellen de Soeren zwaluven ; doch zyn in lange na zo talryk niet 2 dikwyls ziet теп ,іп den morgenftond , deeze twee (ооггетв onder elkander vliegen rondsom het kasteel PEpine im Savoye ; de Rots-zwaluwen verfchynen eerst, en zyn "t -ook , die het vroegst na ’t gebergte wederkeeren, паа half acht blyft "er meer in de vlakte. De Rots-zwaluw komt in Savoye in't midden van April „ en vertrekt den vyftienden van Augustus ; doch ’er blyven agter, die tot den tienden van ober vertoeven: dit is ook het geval der geenen, die zich®in het gebergte van Auvergne en Dauphine onthouden. " " fchynt een tusfchenfoort uit te leveren tus- zwaluw , van welke zy bykans de ftem ft, en de Oever-zwaluw wier kleuren z е veeren van den Kop en het Bovenlyf „ :kveeren van den Staart, de pennen еп bo er Vleugelen , zyn donker grauw , met de middelfte ftaartpennen zyn ligtst van реппеп ‚ tusfchen deeze еп. de uiterfte van binnen getekend met een witte vlek „ zien is dan ‘wanneer de ftaart zich uite Mmderlyf is ros: де zyden ros met bruin benedendekveeren zyn bruin, de pooten m grauw en bruin dons ; de Bek еп de varte De geheele langte haalt vyf duim VER- PROEFNEEMINGEN DOOR MIDDEL DER ELECTRICITEIT. 17 VERSLAG DER PROEFNEEMINGEN VAN DEN HEER QUIN- ФОРТ. OM REGEN; YZEL, SNEEUW EN HAGEL , DOOR MIDDEL DER ГІЕСТКІСІТЕІТ , TE VORMEN, (Journal de Paris.) t e Proefneemingen , van welken wy hier verflag zullen geeven , zyn niet minder dan de welgelukte van der Natuurkundigen Heer QUINQUET ‚om Regen , Yzel , Sneeuw en Hagel, door middel der Ele@triciteit,te vormen. Men mag, op de befchouwing daar van, zeggen, ziet den Mensch tot het toppunt opgeklommen, om het geheim der Natuure te ontdekken , in het vormen deezer ver- fchynzelen , en misfchien op den weg om dezelve те be- ftuuren gelyk hy den Blixem afleidt. Hebben wy, in ее nige opzigten „ reden om de verloopene eeuwen de onze te wenfchen , het is zeker niet ten aanziene der Weetene fchappen.. De Natuurkundigen hebben de voortbrengende oorzaa- ken deezer wateragtige verhevelingen zoeken op te geeven: wy zullen met ftilzwygen de onderfcheide Stelzels voorby gaan › ош ons niet op te houden dan met het nieuwe van Heer QUINQUET. Eene befpiegeling, gewettigd door de beflisfendfte Proefneemingen. о. Men weet dat de Electriciteit de oorzaak is van den Blixem. De Heer arcant, Natuurkundige te Geneve, giste, nevens anderen, даг de Eleâriciteit ook den Hagel veroorzaakte ` doch het ontbrak aan bevestigende proef- neemingen. De Heer QuinQueT heeft dit, en heeft meer, getoond „еп zyne Waarneemingen ftrekken zich uit tot de voornaamfte wateragtige verhevelingen. Wanneer, dus luidt. het hefpiegelend Stelzel van deezen Heer, twee geëledtrifeerde Wolken , de eene meer, de an- dere min geëlettnfeerd , elkander ontmoeten, poogt de Е1ес- trike (offe in evenwigt te geraaken ‚ en zoekt de meer geëletrifeerde Wolk den overvloed van Eleétrike ftoffe mede te deelen aan de min geëleftrifeerde Wolk: еп die beiden vermengen zich. ’% Is die fchok, die verééniging, die fchielyke overftorting , des overvloeds van Eleêtrike ftoffe van de eene Wolk іп ‘де andere, welke alle Waters аге Verhevwelingen hervoortbrengt ;. want de Natuur bedient zich van de eenvoudigfte middelen ‚гош groote _ VL DEEL. MENGELW, NO І, B uit- 18 PROEFNEEMINGEN uitwerkzelen te veroorzaaken. Indien deeze zamenkomst plaats heeft in het warme gedeelte des Dampkrings , ont- {зас "er Regen; indien in het hoogere of Ysgewest, dan wordt de Hagel gevormd ; indien het water in dampen. zweeft en niet in wolken is zamengeperst, dam wordt Sneeuw еп Yzel gebooren, en zomtyds Sneeuw en Hagel te gelyk. ' Laten wy de Proeven zien van den Heer QUINQUET „ en alle deeze Verfchynzels, niet gevormd in den Dam kring, maar in de Eleétrike bewerking van gemelden Heer. De Heer QUINQUET neemt ееп vat met water, welks koude gebragt is tot achttien en een halven graad onder Zero, іп “ zelve zet hy een glas, met water gevuld , ontlast daar in eene menigte van Eleêrike ftoffe; maar haalt het op ’t oogenblik weg om het weder ге plaatzen jn het vat met koud water, derwyze dat de Ele&rike Roffe alleen door het water van het glas gaat. °t is dee- ze inlaating, deeze onttrekking , en, eindelyk, die fchie- 1уКе doorgang der Eleâriké (offe in het water , welke hetzelve in Hagel hervormt. Men ziet hier ’t zelfde ge- beuren , als of men ’t glas, wanneer het hagelde, in de Îugt geteld hadt; het zou met НареШеепеп en Water gevuld zyn. Regen, in ftede van Hagel, krygt men, de proeve nee- mende in eene gemaatigde lugt. De. Heer өшкооат., Jaat , ten dien einde,katoen water opflurpen ‚ dit verbeelde het water in een wolk opgehouden. y laat Eleârike ftoffe ор deeze katoen werken, en, op ’t oogenblik , dat de overvloed van Eleftrike ftoffe zich ontlast heeft op deeze Kunstwolk, fpreidt de Katoen zich uit, en laat het water, als een Regen, vallen. Om Yzel te vormen, laat de Heer QUINQUET water ,„. tot damp gebragt in een ontvanger, in < bovengemelde vat met ‘koud water brengen. Ор ’t oogenblik wordt het binnenfte van den Ontvanger met weezenlyken Yzel bé- dekt: de Proeve voortzettende, maakte hy eene hoeveel heid van Sneeuw, zo dat het glas er mede vervuld was: юр °t oogenblik werd deeze Sneeuw veranderd іп Hagel; hy ontlastte , even als in de voorgaande Proefneemingen , eene hoeveelheid Eleârike {tofe in het glas, "rt welk de Sneeuw bevatte. Van dertien Proeven, doar den Heer QUINQURT geno- men, om Water in Hagel te hervormen, waren hem flegts twee ten vollen gelukt; die zelfde gebeurt, misfchien, еп. gecer DOOR MIDDEL DER ELECTRICITEIT. н) geer gelgkkig voor ons, in de Natuur: ik wil zeggen dat het voor haar, even als voor onzen Natuurkundigen , be- zwaarlyk valle, op zodanig eene wyze de Eleêrike (uf, van de eene Wolk in de andere over te doen gaan, dat ’er l uit volge, welke anders niet valt. Heer QUINQUET trekt, uit zyne Proefgeemingen, dit olg, “ welk vreemd luidt; doch iet groots in zich heeft. буу vanen , door middel van Afleiders , opze Huizen te- еп den Blixem befchutten ; doch deeze Staaven, welke kken am de kle@rike ftoffe uit.de wolken te trekken , konnen giet werken tot in de hoogere lugtgewesten , waar zich de onweeren vormen. Misífchien zou de Æroftatifche Bol, door de Heeren DE MONTGOLFIER uitgevonden, ge- fcbikt op еспе wyze dat dezelve ten Afleider kon dienen , daar dezelve tot eene zo verbaazende hoogte opklimt, de kaoogfte wolken kunnen ontlasten van de Ele@rike ftoffe, eu pederwaards brengen іп een kom, een put, een meir, eene rivier, en див opze Wynftokken en Velden met Ge- wesfen befchutten voor Hagelbuijen, honderdmaal nadecli- ger dan de Blixem, Dit gebruik, indien de Proeven, іл t groot genomen ‚ voldoen , zal ten antwoord kunneu ftrek- ken ор de Vraage. Van welk nut is het werktuig Уап de Heeren DE MONTGOLFJER ? DE VOORNAAMSTE LREVENSBYZONDERHEDEN VAN DEN. HOOGLEKERAAR HIERON: DAVID GAUBIUSs (Getrokken uit de Histoire de la Societé Royale de Medecirie. a Paris.) De Heer HIERONIMUS DAVID GAUBIUS, beroemd Ноор» leeraar in de Genees- en Scheidkunde, te Leyden, zag te Heidelberg , in den jaare MDCCV , het eerfte leevens- licht, en oefende zich, te dier Stede, in de beginzelen der Letterkunde. — Reeds vroeg bleek zyne overhellende жо tot de Geneeskunde: десте werd verfterkt door het voorbeeld еп de verkeering met zyn Oom,Dr. JoAN. Gau- Bus, een vermaard Arts te Amflerdam. Hardewyk was de eerfte Hoogefchool door hem bezogt, waar hy een jaar Jang de Lesfen bywoonde van den geleerden Hoogleer- tr DE MOOR: voorts begaf hy zich na Leyden, waar de gufterflyke BOERHAVE toen vd vollen lnisțer blank. Aver a aast ze LEEVENSBYZONDERHEDEN haast deelde hy in de byzondere gunst van dien grooten Man, die zich getroffen voelde door het voorkomen, de bekwaamheid, de fchranderheid en leerzaamheid дее» zes Jongelings. Eene verbintenis van onderlinge hoogag- ting en Vriendfchap volgde: en noch *% verloop van tyd, noch de winter des ouderdoms, verkoelde de edelmoedige warmte van ingenomenheid, noch het vuur van de warmte dier genegenheid, of het vuur van dankerkentenisfe. Gau- BIUS bleef aan zynen begunftiger en Leidsman verknogt. — BoERHAVE, fchoon reeds lang overleden, leefde їп zyn hart, еп, zo wy meenen, maakte Gates, nog maar weinig jaaren geleden, in zyne laatfte Academifche Reden- . l voering , zulk eene treflyke aandoenlyke fpraakwending tot dien grooten еп braaven Man, dat de toehoorders zich niet van traanen konden wederhouden. In den Jaare MDCCXXV beklom cAUBIUS den trap van Doctor, onder °t oog van BOERHAVE, en gaf zyne Verhandeling, Over de vaste Deelen des Menfchelyten Li- chaams in ’t licht; waarin hy toonde over te hellen om van het werktuiglyk ftelgel af te wyken, еп de Natuur met het oog van een orbevooroordeeld en naauwkeurig Waarneemer te befchouwen. Ор гупе Reis in Frankryk „ maakte hy nuttige verbintenisfen , bragt eenigen tyd te Straatsburg door, en keerde weder па Heideibere. Kort was daar zyn verblyf. Te Amfterdam, waar hy туп$ Ooms Dogter trouwde, lag hy zich, met onvermoeiden "ger, toe op de Natuurlyke Historie, de Scheid- en Ge- neeskunde. Welhaast werdt hy, door de Magiftraat van Deventer geroepen om zich als Geneesheer, daar te Ste- de, neder te zetten; hier bevlytigde hy zich boven al op de kennis der Geneesmiddelen. Met den Jaare MDCCXXXI, deedt BOERHAVE, die, tot dus lang, in alle de takken der Geneeskunde , uitgenomen de Ontleedkunde, Lesfen gegee- ven hadt, door hooge jaaren te zwak voor zo uitgeftrekt een arbeid, afltand van de Plant- en Scheidkunde; in den Jaatstgemelden tak werd hy opgevolgd door zyn Vriend GAUBIUS ‚еп deeze „іп den Jaare MDCCXXXIV , tot Hoog- leeraar іп de Geneeskunde aangefteld, was zyns Leermees- „ters Amptgenoot.. Binnen kort vestigde zich de agting van cAURIUS op de hegtíte grondvesten. Verfcheiden Werken van groote en erkende verdienften vloeiden uit zyne welverfneden penne. Zyne Verhandeling over de wyze van het voorfchryven der Geneesmiddelen, (Methodus concinnandi Formulas Medica- | men. vi VAN H. р. GAURIUS, эз mêntorum) behelst de verftandigfte regelen over on- derwerpen van de hoogíte aangelegenheid, en verfcheide Uitgaven daarvan zyn met toejuiching ontvangen. Het is zeker een der gewigtigfte (tukken іп de oefenende Ge- geeskunde , de Geneesmiddelen uit de drie Ryken der Nae taure ‚ naar Eisch, byeen te voegen. Dit Werk werd, naa eene lange tusfchenpooze, volgd door een Verhandeling over de Ziekrekunde, Ôn- flisusiones Patholog: Medicinales.). Van dit Werk, waar- in veele der dierlyke werkzaamheden, Піе, volgens de Weren der Werktuigkunde, waren uitgelegd geweest, aan den invloed van het Leevend Beginzel werden toege- fchreeven , kwam de eerfte Uitgave іп ’t jaar MDCCLVII, en de tweede overgezien en verbeterd, in den Jaare MDCCLXXV. Een derde, met eenige veranderingen en vermeerderingen ‚ was bykans ter Drukpersfe gereed, toen de Schryver ftierf; doch zal welhaast te voorfchyn ko- ` men, uit handen van den Hoogleeraar HAHN, zyn Neef, en waardigen Opvolger in de Genees- en Scheidkunde , die. eene nieuwe Inleiding: voor het Werk gefchreeven eeft. Doch een der Werken, waar in de Hoogleeraar GAU- Brus den rykten Schat ontfloot van. zyne kunde in de onderfcheide takken van Matuurlyke Wysbegeerte en Ge- neeskunde, was de Verzameling, te Leyden uitgegee- ven in °t Jaar MDCCLXXI, еп op nieuw in L Jaar MDCCL з Onder den tytel уап Adverfaria Varit Argumenti. Een onverbeeldelyk groote rykdom van Ge- vallen, Proeven en Waarneemingen is begreepen in dit BMengeiwerk. , SE Te Redenvoeringen , door. GAUDLUS op de djche : efchool, met grooten roem, gedaan, by ee gelegenheden, trok die, over het Befluur der Ziele, 20 verre. dezelve tot de Geneeskunde behoort , de aan- dagt in ’t: byzonder. Het Bnderwerp was niet alleen Ge- neeskundig; maar іп den hoogften graad Wysgeerig: Bo- vennatubrkundigen en Godgeleerden ftaken de ooren op, ак zy den tytel lazen, -en fcheenen gereed om hun grond te verdeedigen tegen deezen Geneeskundigen Inval- lr. Doch geen kwaad, geen inbreuk was ’er mede be- doeld , fchoon men de Redenvoering op verfcheide wyzen misduidde. In dezelve werd de Mensch aangemerkt als een Weezen, zamengefteld tot twee geheel verfchi lende beginzelen 5 doch die kanter zo nauw vergezellen , die B3 3a i a ren °з ` KERVENSSYZONDERIEDEN danig “met elkander vereenigd хуп, dat 'ег geen deel irẹ % Menfchen Lichaam is, waar Stof en Geest zich niet ontdekken, еп derzelver wederzydfchen invloed toonen. Deeze twee Werkers , (zegt GAUBIUS, еп 20 mogen Gee neesheeren en Scheidkundigen fpreeken,) zyn verbonden доог wetten, die het Leeven uitmaakens; en elk zintuig- lyk deeltje fchynt bezield te zyn, door een vermogen , van beide ontleend. Deeze eerfte Redenvoering, іп den - Jaare MDCCXLVII, werd gevolgd, fchoon паа eene ange tusfchempooze, door eene andere, over ’t zelfde Onderwerp, deels ingerigt om de misduidingen te keer te gaan уап LA METTRIE, еп gehouden in ’”t Jaar MDCCLXIK. Zy zagen, in tr Jaar MDCCLXIX, op nieuw , het licht, en behelzen de rechte beginzels van de Zielkunde eens Geneesheers, overgeleverd In eeu zuivee ren ёп fraaijen Tel, еп, op verfeheide plaatzen , verleeven= digd, door trekken van vernuft. Onder den Letter-arbeid van GAUBIUS, moeten wy niet vergeeten. te melden zyne uitgaven Van PROSPER ALPINUS „ van CRAMER , EN SWAMMERDAN's Bybel der Машиге , door hem in °t Latyn vertaald, | De ` roem van деееп uitmuntenden Man verfpreidde zich wyd en zyd. De overledene Keizerinne van Rus- land: deedt hem de uitlokkendfte aanbiedingen om hem in haaten dienst te verbinden, doch zonder vrugt; en de thans regeerende Alleenheerftheresfe der Киеп gaf hem doorfluande blyken уап haare hoogagtúng. | GauBius, de verftahdige de geleerde GAUBIUS, munt- te aan *t giekbedde uit, betoonde daar het bedasrdhte overleg en °с fcherpst oordeel, gevolgd van gelukkige Geneezingen. In den Jaare MDCCLX werd hy door de Staaten benoemd, tot eerften Lyfarts van den toen mine Niet alleen muntte GAUBIUS uit, in alle de deelen купа О Es VAN н. р. CAURIUSG эў . ~ Hy was een Geleerde, een Wysgeer, een Heer van de Wereld, even zeer in ftaat om uit te munten op de Hoogefchool, als aan "e Hof; hy bezat die keurige Mensch- еп Wereldkunde , en dat zeldzas voorkomend mengzel van Vefnuft, Beleefdheid, Aartige heid, en Voorzigtigheid , °t welk hem aangenaam maakte in айе gezelfchappen. ` ` KORT VERSLAG VAN HET LEEVEN DES HEEREN DUHAMAK DU MONCEAU, И у (Getrokken uit de еде ‚hem у Іеедеп op de Zi dez. Keningiyke Dine, ‚ деп derriaften van eer 2830 | ENRI LOUIS DUHAMEL DU MONCEAU, Lid van de Ko- inglyke Academie der Weetenfchappen Ос. Sc. Pc. e werd te Parys gebooren , in den, {азге МОСС, zyn Va- der was ALEXANDER DUHAMEL, Heer van Denainvillieres , en de Moeder ANNE TROTTIER. De Heer punameL maak- te geringe vorderingen in zyne ftudiën: hy behieldt van alles, wat men hem іц °% СоПерје d'Harcourt hadt goe- ken te leeren, maar één eenig ding: naamlyk, дає Меп» fchen, die de Natuur raad leegden en waarnamen, eene Weeteníchap voortgebragt hadden, de Natuurkunde ge- heeten, en ziende, dat men deeze Weetenfíchap, in de Schoolen „ verkeerd onderwees, befloot hy van zyne vry- heid geen ander gebruik te maaken, dan om zich daar op toe te leggen. De Heeren DUFAY; GEOFFROI , LEMERI ‚ JUS- SIEU еп VAILLANT, waren de Vrienden door DUHAMEL gekoozen, toen hy het Collegie verliet. Меп kan met enoegzaame zekerheid voorzien , welk een Man, een SE ten eenigen tyde, zal worden, als men hem deelt pit het gezelfchap door hem verkoozen. ’t Zy dat de invloed dier vroegíte verbintenisfen zich tot het geheele volgende leeven uittrekt; "© zy ze alleen dienen om het Charaéter en de neigingen aan te duiden, en dat hy, die eene verkeerde: keuze doet, reeds den fmaak in de Deugd van anderen verlooren heeft, ° geen men dik- wils in fnoode Menfchen befpeurt. Heer DUHAMEL bragt een groot gedeelte zyns lee- vens op ’t land door; hy zag hoe veel de Natuurkundige Weetenfchap kon toebrengen tot het geluk der eenvoudi- 4 _ S i4 KORT VERSLAC VAN HET LEEVEN ве’ Landbewoonderen, en -hoe -het dikwyls gemaklyk еп weinig kostbaar valt, hun die voordeelen te verfchaf- fen: van dit oogenblik af, twyfelde hy niet zich aan ber luk des algemeens toe te wyden, al zou het op "rt ver- lies vau een weinig roems te ftaan komeu. Ну zag, дас. hy, а апа doende. van het leevendig gen п om eene waarheid ‚naa lang zoekens,te vinden, zich kon verzeke- теп van het treffender vermaak, dat elke dag, welken hy in den arbeid befteedde, een dag was ten algemeenen nutte belteed, waar aan hy alle zyne oogenblikken opof- ferde. `: ` Wy zullen ons minder inlaaten -om ееп naauwkeurig verflag te geeven van zyne Werken „dan om een Tafereel te maalen van "de Dienten, door hem beweezen aan den Landbouw, aan de Konten en de Scheepvaart. Hy fpoor- de eene ziekte na, welke de Safraan aantastte, die veel geteeld wordt in het Gantinefche, waar гүп Landgoed lag, en ontdekte dat het een Kruid was, ten koste van den bol der Safraanplant , voedde ‚ en dezel- ve deedt fterven. Welhaast lag DUHAMEL zich toe op de Boomen : dit vorderde eene lansduurige Proefneeming, zyn tet licht eerst in den Jaare MDCCL vU. е en volkomenfte, ° geen over dit “ooit ‘uitkwam. т Heer DUHAMEL te volgen in zyn Боим, alle de takken van de Akker- zaan 3 want hy-heeft ze alle beoefend. dont, op eene treffende were, deeze: ‘ven over den groei der Diaen. het des Houts, de zamengroei der Enten’ eranderiog der takken in Wortels , сп iken, de dubbele beweeging der Sap- r Lugt en des Lichts op de Planten. Waarrreemingen heeft һу gedaan op. gronden , om Graanen te ontvangen „ ‘zelve te zaaijen en ze te bewaren , sven , voor de twee fchadelykfte ver-- seijen en de ееп: De Kunst van: л heeft hy tot beginzels gebragt; het: tberplant geleerd; de Aardappels, іп’ de jeugd van DUHAMEL nog onbekend, in Frankryk „door тупе zorgen, vermenigvuldigd. Wy roeren flègts met een enkel woord аап, лупе Proeven ор de Vrugtboomen, of het Hout tot het Scheepstimmeren en bouwen van Hui- . ` теп geen zich, VAN DUHAMEL DU MO NCEAU. 25. теп gebruikt, op het maaken der Masten, en het uitvin- den van werktuigen tot de Kuníten noodig. | In de laatíte јаагеп 2упѕ leevens, hadt hy het genoegen van een School der Broodbakkerye opgerigt te zien: eene- inrigting beftemd tot het valmaaken van verfcheide takken van den Landbouw, die het huislyk leeven betreft, de kunst om Graanen te maalen, te bewaaren, en bovenal Yer Brood van te bakken. . Tot Lid hier van benoemd. zyude, betuigden de andere Leden bunne vrees, dat zy hem zo dikwyls niet in hunne Vergaderingen zouden’ zien komen , als zy wel wenschten. Jkzal er my dan wel’ Been laaten таар, was zyn antwoord. Ну ontdekte, voegt "er zyn Lotredenaar nevens, welke gelukkige gevol- n.moesten hervoortkomen uit eene Maatfchappy , waar in men zich bezig hieldt met het leewensonderhoud des Volks , niet, gelyk by. gich, beklaagde, dat dikwyls plaats greep, om de Leevensmiddelen duurder еп onwisfer te maaken „ door het vermenigvuldigen van onnutte en fcha- delyke fchikkingen; maar om de wyze van bereiden , tot eene meerdere volkomenheid te brengen; t® einde men, van dezelfde hoeveelheid Graaus, een gezonder, aangce- paamer en ryklyker voedzel kreeg, en, langs dien weg, het Volk een goedkooper en zekerder voedzel gaf. ` Wy kunnen.den Heer DUHAMEL niet verzellen , in alles wat hy tot de Scheepsvaard deedt; zo wat den Scheeps- bouw betreft, als het Zeilen maaken, het Touwflaan , het Ankerfmeeden , het kennen en bewaareu van het Hout. Alle гупе Verhandelingen , over deeze-Onderwerpen , zyn groote verzamelplaatzen , opgevuld met Waarneemingen en Proeven: hy onthieldt zich van alle Befpiegeling , die geen anderen grond hadt dan veronderftellingen, hy wilde niet geleerd zyn, zo ras de Weetenfchap geen nut toe- De Heer DUHAMEL deedt eene School oprigten voor de Scheepbouwers, en door dit middel zonderde hy ze voor altoos af van de enkele Werklieden. ‚ Кепь gen tyd daarna, vormde hy eene Academie ‚ byzonder ingerigt tot het voltooijen van alle deelen, wat tot het Zeeweezen behoort. Tot algemeen Opzigter der Zeezaa- - efteld , hadt hy, mehigwerf, met onaangenaame ontmoetingen еп zwaarigheden te worftelen; doch hy wist ze te boven te komen, door de twee zekerfte midde- len, om de Eigenliefde te ontwapenen, Zedighcid , naam- lyk, en die Zuiverheid in оов тет en gedrag, waar voor - 5 їп 46 VERSLAG VAN BET LEEVEN VAN DUHAMEL , ENZ. in ‘t einde, alle haat en driftvervoering moet wyken. Een ‚ jong Zee-Officier , zogt hem verlegen te maaken „ door het doen van verfcheide moeilyke vraagen. Ik weet "er niet van, was toen , gelyk dikmaals , het antwoord van onzen Wys- geer. Dan weet ik niet, hervatte de jonge Heer , waar- toe het dient Lid van de Academie te weezen. Een oogene blik daarna zelve iets gevraagd zynde, gaf hy zulk ееп onbepaald en verward antwoord, dat het zyne onkunde geheel verraadde; waar ор DUHAMEL hem toevoegde: Myn Heer, wilt gy weeten waar toe het dient Lid van da Academie te weezen: het is om niet te fprocken „ dan yvan zaaken die men verftaat. In de Befchryving der Kunfien en Handwerken, zyn Ter twintig Oor DUHAMEL Opge- бе. Zyne Verhandelingen, in de Werzameling der Aca» demie , beloopen meer dan zestig. | De Heer DUHAMEL verloor een Broeder, dien hy teder beminde , den Heer DENAINVILLIERS, die zyn geheele keven lang een deelgenoot was in zynen arbeid en goed- daadigheden. de aan keten verbrooken zynde, was ‘er niets dat hem пт aan dit leeven bondt. Zyne zugt tot de Letteroefeningen was niet verminderd; doch hy bezweek eenigzins onder den last der јаагеп: тупе kragten waren minder dan zyn yver. Den twee- en twintigften van Ju- Wy des Jaars MDCCLXXXII, werdt hy, even uit de Academie thuis gekomen, aangetast door eene Beroerte, en (erf twintig dagen na dien aanval, zonder veel (per, ten uitgeftaan, of ber dikmaal zo fmertlyk bezef van te moeten fterven , gevoeld te hebben. Dusdanig was het Leevenseinde eens Mans, die een voornaamen rang bekleedt onder de Bevorderaars en Voorts zetters der Kunften en Weetenfchappen. Hy genoot eene agting > door zyne Werken en Gedrag verdiend. De Vreemdelingen zogten hem zeer yverig op, en zyn naam was voor de Reizigers een der оразага е ей bevor- derlykfte aanpryzingen. Zyn nutte, roemryke, en vreed. zaame Leevensloop is eene der gelukkigfte, welke de Gefchiedenis ‘der Weetenfchappen kan opleveren. Zyn Leeftyd zal den aanvang уап een Tydperk uitmaaken; de, · wyl zyn Naam verb is met die Omwenteling, welke de Weetenfchappen meer byzonder gerigt heeft ten alge» - " meenen nutte, WA. WASHINGTON? 27 WASHINGTON, (Uis hee Hoogduitsch.) Tt heb Washington gezien, dien Held, welke, door zyn met beleid, ш het verdedigen van her opkomend en Gemeenebest, zoo roemryk een Werktuig geweest is van die vermaarde Staatsomweriteling, wier weerga’ in de Gefchiedenis nauwlyks te vinden is. | Ik heb hem befchouwd, met die optettendheid , welke bet zien van te Mannen altoos yerwekt my dagt, ik zag in луле Wezentrekken duidlyk de kenmerken eener voonreflyke Ziele, welke hem vetre boven zyne foortges Iyken verheft. ` ` e, , | Washington 15 by uitneemendheid gefchikt, om zulke denkbeelden te doen opkomen en te vestigen. Hy is groot van Perzoon; heeft eene fraaie geftalte , cene edele ing, еп ziet "er openhartig, zagtaartig en bedaard uite In zyn uiterlyk voorkomen, en in zynen ommes ‚ gedraagt hy zich met zulk eene ongemaaktheid , en zoo befcheiden, dat Ter de Franfchen en Amerikaanen niet alleen, maar zelfs zyne Vyanden, door verrukt en ingenomen worden. | ‘Een Volk, Бу het welk ieder om zo te fpreeken deel heeft aan °t Hoog Bewind, еп de (ааг nog zoo wankel is, dat de Iwangwetten nog weinig klem hebben; ter- wyl de Partyfchappen, еп fommiger byzonder Eigenbee lang, de best uitgedagte fchikkingen niet zelden dwarse boomen of verydelens zulk een Volk tot Krygslieden te vormen, die zich der vereischte. Ondergefchiktheid ondere werpen, is in de daad allerbezwaarlykst. Washington egrer kon zulks ter uitvoer brengen; hy wist van zyn Volk, hoe ongefchikt daar toe, Krygsknegten te vor- men, welke zich aan eene ftrenge fubordinatie gewen- den; die, yverzugtig om van hem gepreezen te worden, voor zyu ftilzwygen fchroomden; еп, ook naa treffende Nederlaagen, altoos hun vertrouwen op hem onwankel. baar behielden. Hy behaalde den fchitterendften roem, en de Nyd zag zulks geduldig. Hy verwierf het onbeperkst gezag, zon- der mistrouwen te verwekken. Met de daad heeft hy getoond, dat hy zich boven het geluk wist te verheffen; , GER, 46 WASHINGTON: keerde het hem den nek, dan vond hy onverwagte hulp=: middelen uit; en, even als of de vermogens zyner Ziele met de zwaarigheden гоепашеп, hy verfchafte de beste redding, als er geene voorhanden fcheen. Nooit fpeelde hy den Vyanden (limmer trek, dan als zy hem bykans overwonnen hadden. Hy wist in zyn Volk, hoe koel. zinnig van aart, een Enthufiasmus te verwekken; zich te doen ontzien en gehoorzaamen, ook van de zulken, welke "er het meeste belang by fcheenen te hebben , om zich tegen hem te verzetten. Zyne ontwerpen voerde “hy niet zelden door zulke bedekte en geheime wegen uit, dat zelfs de Uitvoeders deeze niet eens bemerkten. Ну is onverfchrokken in gevaaren, maar nimmer zoekt hy dezelve, of het welzyn des Staats moet het volftrekt ver- eifchen. - - ‚ Meesterlyk weet hy zich te fchikken. naar de omftan- digheden: öm deeze rede voerde hy den kryg meestal verweerende; hy begreep te regt, dat uitftel veel gewonnen: was, en kende de Geestgefteldheid der Natie. Voor zich zelven is hy huishoudlyk , zonder overdaad ; maar verfpillën- de , 20 hyer de gemeene zaak dienst mede doen kan. Hy voerde zyne troepen, gelyk Peter de Groote, door Neder- laagen tot de Overwinning ; еп, аїѕ een andere Fabius , heeft hy, fchoon met minder hulpmiddelen en meerder zwarig- heden dan deeze, zonder vegten, om zo te fpreeken; gezegepraald, en zyn Vaderland gered, Zulke denkbeelden worden noodwendig verwekt in den geest van elk, die Washington ziet; de Gebeurtenisfen na- gaat in welke hy deel had; en de getuigenisfen hoort der zulken welke hem van naby kennen, In alle de Landen van het nieuw Gemeenebest ziet men hem alseen God aan. Stokouden, Vrouwen, Kinderen, alles loopt hem met ge- lyken yver te gemoete, en wenfcheu zich geluk als ze em gezien hebben. In de Stéden komt men dien grooten Man met brandende Fakkelert tegen, en viert zyne aan- komst door openbaare vreugde-verlichtingen. De Amerikaanen, die koelzinnigen, op welke de driften en vat hadden, zelfs midden in de Beroerten van hun aderland, en enkel en alleen plagten te handelen vol- gens de Voorfchriften , welke hun. Verftand leerftellig voor- fchreef , werden bezield; het Vernuft begon onder hun zy- nen zetel te vestigen, en de eerfte Gezangen, hun door het zelve ingegeeven , waren tot Lof van Washington. VER- Е nr ~ © Ы Ы TT ` OVER DE CESCHIED NIS DER WOESTE VOLKEN. Gu VERHANDELING WEGENS HET LICHT , °T WELK DE OUDHEID ONS VERLEENT , TEN OPZIGTE VAN DE GESCHIEDENIS DER WOESTE VOLKEN, D: Gefchiedenis des Menschdoms bevat flegts een klein aantal van Geflachten en Eeuwen: de rest des Mensch- doms en des Tyds is geheel verlooren; maar, binnen dee- zen engen omtrek der Gefchiedenisfe , vertoont zich, van alle kanten, de Waarheid , dat de Merschlyke zaaken ееп in genomen hebben. Gelyk aan. die groote Rivieren, welke „ by derzelver oorfprong , geringe Deckjes zyn, zyn de Volken, meest witfteekende in Kunften еп Wetten, in derzelver begin, niets meer geweest dan zwakke byeen- gefchoolde Buurten. Nog heden ontdekken wy, door de omwentelingen des tyds en de opgecierde gefchiedenis der Volks-trotsheid heen „ де eerfte ftappen van derzelver kinds- beid , en den moeilyken weg langs welken zy allengskens tot grootheid zyn opgekloinmen. , Slaa ik de Gewyde Gefchiedenis open , ik zie het Mensch- lyk Geflacht eener aanvang neemen uit één Man , en ééne Vrouw. Twee Perfoonen zyn de Bezitters: der geheele Aarde. Een weinig laater vind ik bunne Naakomeling- fchap , op nieuw , tot één Geflacht, door eene groote ver- andering op den Aardkloot, verminderd, ’t welk , met de onkunde van de vervolgens opkomende Geflachten , tegen de gevaaren en behoeften kampt. Naa het verloop eeniger eeuwen ontdekken wy, dat de ontzaglykfte Volken des Aardbodems den oorfprong ontleenen van een klein getal Huisgezinnen, die hunne kudden in wyduitgeftrekte wil- dernisfen weidden. Griekenland zelfg, het hoogmoedig Griekenland , °t welk door zyne Beeldfpraak en zyne Wetten , door zyne Kunften en Overwinningen, in de Gefchiedenis des Menschdoms, met een luister fchittert, die ° zelve de bewondering en het voorbeeld aller befchaafde Wolken deedt worden. — Griekenland werd eerst bevolkt door zwervende Stammen. De LYCURGUSSEN , de ALCIGIADESSEN , de EPAMINONDAS- SEN еп de SOCRATESSEN hadden Wilden tot hunne Voor- ouders. De trots zelfs huns Gefchicdfchryvers heeft het geheim des Oorfprongs уеггаадеп; met 20 veel ophefs de Overwinningen op wilde Dieren vermeldende , als mede | a | ‚. ont- ge OVER DE GESCHIEDENIS А ontdekkingen, die de kindsheid der Maatfchappye ver derftellen. · | А | Бане moet: oorfpronglyk verdeeld geweest in eene menigte zwakke en woeste Volken; naardemaal een hand- vol Roovers zich in veiligheid heeft kunnen vestigen aan den boord des Tybers; en een Volk, ° welk het aan Vrou- wen mangelde , „eene rol onder de Volken fpeelde , en: гупе Gefchiedenis aanving. Коте zag van de hoogte zyner muuren ‚ veele eeuwen lang, alle zyne vyanden. Rome hadt, jn zyn. kindfchen (ааг ‚zo veel moeite om den kring zyner muuren uit te zetten , als in den ouderdom zyne grenzen te bewaaren. Schoon meer en fterker dan elk zy- ner Vyanden in TC byzonder, vestigt zich dit Volk te mid- den van hun, als een bende Scythen en Tartaaren, die eene plaats verkiest tot het nederflaan der teuten. De Eik, die den Aardbodem befchaduwde, was, in den beginne, een geringe Plant, welke meu nauwlyks kon onderfcheiden van de ftruiken en gewasfen, die dezelve poogde te ver- In de Gefchiedenis voortgaande , ontmoeten we vervolgens de Gaulen en Germaanen, nog de kenmerken draagende van een dergelyke woeste herkomst. De oude Inwoonders van Groot-Brittanje hadden „by den inval der Romeinen , veel trekken van overeenkomst met de tegenwoordige Bewoon- ders van America; zy hadden geen kennis van den Lande- bouw, zy fchilderden hunne Lichaamen , en dekten zich *5 Winters met beestevellen, Е | Zodanig zyn, in "tr kort, de orfpronglyke Zeden van alle bekende Volken geweest; zodanig is de afbeelding van den Mensch, welke de Gefchiedenis voor alle faarboeken laatst. Het is in de Gebeufrtenisfen , door deeze verafgee egene Eeuwen ons overgereikt , in die vroegfte Zeden, in die eerfte trekken der Volken, dat wy het oorfpronglyk cen eigenlyk Character des Menschlyken Geflachts moeten zoe: Кеп; maar wy gean op eene geheel andere wyze te werk 3 їп plaats van, gelyk de rede der zaake eischt, uit daaden. onze verdere gisfingen ор te maaken , leiden de daaden uit onze gisfingen af. Alles goeds, мас by ons is, fchryven wy aan onze Kunften, aan onze Ontdekkingen, toe, wy willen niets aan de Natuur verfchuldigd weezen. Wy fchil- дегеп den wilden Mensch af, als verftooken van alle onze Deugden; en wy gelooven dezelve geheel afgebeeld te heb- ben. . Vervuld met het denkbeeld, dat wy de voorbeel den zyn van befchaafdheid ер welleevenheid , verwaardigen wy Ка, meer grootheids van del zal haalen, dan de be- DER WOESTE vOLERR, … $: wy ans niet, waar wy ons gelyken niet aantreffen , het oog neder te flaan: wy vinden onszelven alleen befchouwens waardig. Daarenboven hebben wy nog deu waan om alles uit de oorzaaken ор te maaken , en dewyl wy ge loven de natuur van den Mensch te kennen, verbeelden wy ons te weeten, zonder dat men ’t ons leere, al wat hy kan weezen in elle mogelyke omftandigheden. Wy trag- ten, uit dien hoofde, te raamen , hoedanig hy geweest zou zyn, ишеп hy, by voorbeeld, met dezelfde zintuigen, geplaatst geweest was ор een anderen aardkloot, indien eene natuurlyk vrugtbaare grond alle zyne behoeften, en zelfs alle тупе weníchen , voorkomende, hy zyns gelyken niets te betwisten hadt. б Wysgeer, erkent de dwaas- beid van uwe geleerde geingen! Су wilt alles zien in de oorzaaken 5 en gy ziet niet, dat de kleinfte verande- ring, іа ééne enkele, genoegzaam is om асте invloed van ale de overige te veranderen. Maar wy zullen den Mensch ap geen anderen Aard- kloot plaatzen ‚ denzelven alleen waarneemen in de Bos- Schen, еп wanpeer hy nog zo woest was als de plaats Ik zie hem naakt, arm, ruw, een volke- men vreemdeling ten opzigte van alle de rangs- en per- foonsouderícheidingen. ie zou hem, in dien Флаг, befchouwende, kunnen gisfen dat hy, позе, ееп Toonect- fpeelder , dat hy, te midden van ғупѕ gelyken , fier, det hy arm en ruw, trots, en een zoeker van opíchik , зой worden ? Wie zou zich kunnen verbeelden , dat hy , in de Bosfchen , alle de dwagsheden en belachiykheden onzer Steden zou hebben? En, indien de veragting, welke wy ons gelaaten hem toe te draagen, ons Пош genoeg maakte in onze gisfingen, om hem alle onze ondeugden toe te fchryven , wie zou де Wysgeer weezen, doordrist- gend genoeg, om te bepaalen , de Wilde ,- zonder uit Bosfchen te komen , onze bekwaamheden en onze deug- den kan hebben; dat hy , nauwlyks klanken weetende te vormen, welfpreekend kan туп; dat тупе eerfte aandoe- ningen van Haat en Liefde verheevene en treffende gevoe. Jens zullen weezen; dat hy in de jagt op een Dier, even afgerigt als hy, zo veel keurigheids, oordeels en fchran- derheids , zal betoonen , als een Leerling van LOCKE óf van NEWTON , in het nafpeuren van de afgetrokkendfie waarheden ; dat hy, eindelyk, dikwyls uit de natuur al- $2 OVER DE GESCHIEDENIS fehaafde Mensch uit de Inftellingen der fchranderfte Wets geeveren ? Deeze zyn, ondertusfchen , de trekken, welke wy vin- den, in alle de Jaarboeken, ons overgereikt door allen „ die in (аас geweest zyn, om den Mensch, in zynen oor- fpronglyken (аас, te zien, waar te neemen, еп te be- fchryven. En,indien wy het zeggen dier Getuigen wraa= ken , indien wy het penfeel deezer eerfte Schilders van ongetrouwheid befchuldigden, op welke andere Сеш zullen wy ons dan beroepen? welke andere Schilders raad-. pleegen? Wy moeten er dan niets van gelooven; wy moeten Ter dan niet van fpreeken, Indien wy moeten wantrouwen aan de gisfingen , welke wy ontvangen over lang voorledene gevallen, met welke eene voorzorge behooren wy de Huislyke Overleveringen van elk Volk niet te ontvangen ? Deeze Gefchiedverhaa- len zyn nooit gelyktydig met de gebeurtenisfen, welke zy vermelden : zy zyn eerst opgefteld in volgende eeuwen , еп voor ’t meerendeel niets dan gisfingen en vercieringen op een ingebeelden grond rustende. De wonderzinnigheid en waan van elk geflacht voegden ег nieuwe verfraaijin= gen en nieuwe leugens by, en wanneer zy dus veele eeu- wen doorgeloopen hebben, behouden zy min van de trek- ken en kleur der eeuwen, van welke zy fpreeken , dan van die welke zy doorgingen om tot ons te komen. De klaarheid, welke zy verfpreiden over de Gefchiedenis, is dat helder, zuiver en overvloedig licht niet, rechtftreeks te rug gekaatst van een’ fpiegel, die °t zelve geheel ople- vert, en getrouw alle de voorwerpen vertoont , welker beeltenisfen dezelve ontvangen hecht: maar de zwakke еп verwarde flikkering dier gebrooke еп verwyderende ftraa= len, welke de gedaante aanneemen van de duistere voor- werpen, van welke zy. te rug gekaatst, myne oogen treffen. De fabelagtige Overleveringen, langen tyd door het Volk herhaald, neemen iets aan van deszelfs charac- ter, ruwheid ет onkunde: maar, dan zelfs , fchoon met ongerymdheden ‘vermengd , beweegen zy nog het hart, nog doen de verbeeldineskragt ontvlammen: en wanneer de Welfpreekenheid en Dichtkunst zich daar van bedjenen , de laatstgemelde haare fchilderagtige kleuren en verrukkende - beelden, de eerstgenoemde haar gemoedbeweegende kragt, "er aan byzet , kunnen zy beurtlimgs den geest verlich- ten, en de hartstogten in heweeging helpen: dach, jn die gedaante, іц welke de renge wetten der Gefchiedkunde et DER WOESTE УОІКЕН, 33 het toelaaten dezelve te vertonen, ontblbot‘ van alle die bycieraaden „in de ruwheid дег. eerfte overbereringe, kun- nen zy voer ons geen inneemend belang hebber: of nut- тув. о: Ө nzetwyfeld zou het ongerymd weezen „aan het Dicht= werk de Iliade of de Odysfe, aan "de Veftellingen. van HERCULES, TRESEUS CN @DIPUS, ZO veel. 