VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Het Kruid by 't geraeen Raode Myrhe of Roodc Muar genaamd, is by de oude Kruidkundigen onder den naatn van Anagallis maj. Phocniceo flore , (AfmncSjes Gui- chelheil^ ma een hoogroode bloem) bekend T*). De BloeiD beftaat uit cen blaadje , *t welk van figuur is als een rad , met verfchcide vcrdeelingen ingefneeden , het Styltje dat uit de Bloemkelk voortkomt , ftaat in het midden der Bloem alt een Spilletje , en verandert in eene roudagtige Vrucbr , wcl- (*) [Men noemt Iiet by de hedendaagrche Kruidkundigen, ^ gallis jirvenfis ^ om dat het vecl op de Akkerlanden grodt; waar van verfcheidenheden zyn , met paarschachtige, vIeesSkleurige of bleekroode, en met blaauwe Bloemen, (zie de corter, Fkr. VIL Belgii Proyintiarum ,) en het is in 't Nedcrduitsch bekend onder den naam van B aster d- Muur of Moendcrheete , om dat het in ge- daante zo yecl overeenkomst heeft met de gewoone ofTuin- Muur QAlfine,^ waar van het door den naam van Gukhd-Heilf als eene Toverkragt tot Geneczing bezittende, onderfdxiden wordt: def men zig moet verwonderen, dat men ten opagt van dit Kruid , in de Kruidbocken , (hoewel niet ondcr den zo dub- belzinnigen naam van MjrJie ,) zo zeer bekend , eenige duisrer* hdd heeft kunnen vindcn. Dc Franfche naam is Mourm^ waar Tan Qn% naam Muwr^ waarfchynlyk , al'komftig is.J welke, wanneer ze ryp 189 ^kh van boren mat bencdtn in twee dcelen opent , die, op elkandcr leggende , vccl hoekige Zaadjes in zich befluiten : zo als hetzelve door den Heer miller , in zyn Groo$ en Algcmten Krutdkundtg Hoveniers en Bloemisten Woordenhoek^ op bet woord Jlna^ gallis , te regt word befchreeven. Het verfchik in ge- daantc weinig van de Alfine minor muhicaults^ of gcmcc- ne Muufj met witte Bloemen, in Duitscbland door|aans witte Myrhe genaamd , die zo veelvuldig als Onkruid in onze Tuinen en elders groeit, en een lekker Aas is, zo voor de Hoenders , als andcr Gcvogeltc. De bladcren van onze Plant zyn ccnigzins rondagtiger en breeder, en van een donkerder groene koleur: zy behoort tot de eenjaa- rige Planten, en bloeit meestal om St. Jan. Zy groeit in veele Tuinen op zandige gronden, inzonderbdd tns« fchen de geele Wortelen, enopnieuw omgcfcbeurde Lan- den. Het Hulpmiddel tegens de Hondsdolligheid (Rabies Ca^ nind) word op de volgende wyze daarvan vcrvaardigd: Men necmt een handvol van het bovengemelde Kruid, hetzelve moet, kort gefneedcn, en in een fchoone aarde pot , daar nooit vettighcid in geweest is , gedaan , vtr- volgens een mengelen oud bier daar op gegooten, en tot op de hclft verkookt worden ; moetende oe pot digt ge- flootcn gehouden worden , om alle uitwaasfeming te be- letten ; de Drartk gaar zynde , moct *er Veneetfc DrtQket^ ter grootte van een kleine Notemuscaat (♦) in gedaan, en, wel omgeroerd zynde , door een melkzeef gegootea wor* den. Dc plaats, daar een mensch gebeetcn is, moet met een' ciken fpaantje opgekrabt, en weer aan het bloeden ge-. maakt,en dan de wond^met deezen drank , fchoon uitge- wasfchen worden. Een volwasfen Man moet op eentnaal , nugteren , een oort of half mengelen van deezen drank , wel omgefchud , drin« (*) [Die vcdheid is wat klein en onbepaald ; men mag wd een; vierde Loods of een Drachme Theriaak daar in doen , als van welke de uiiwerking vcd zal afhangcn.] Ss 4 te6 OVIRDK &OODK IftJUR $ TS61N DB HONnDSDOLUCHRD. drinken ; best is het op eenmaal , maar zulks ntet kunnende gefchieden , dan in tweemaal kort op elkander ; de drank mgenoomen hebbende , meet hy eenigen tyd te bed blyven; zich als dan van fchoon linnen voorzien, en dc lakens • waarop hy geleegcn hceft , voor andcrcn ver- wisfelen; hy moct drie uurcn,na't inneemen, vasten^cn zich dien dag van Melk of andere Lepelfpyze onthouden; eens inneemen, kan volftaan; doch twee dagen agtereea, is beter. Een Vrouwsperfoon neemt wat minder. Een Kind, na dat het oud is. Voor een zuigend kind , kan de moeder het weJ een maal te meer neemen , zo men hetzelve geen lepelvol of twee kan in krygen. Hy 9 die by lemand geflaapen heeft , die Tan een dollen hond was gebeeten , moec Tchoon linnen aantrekken , en ook deezen drank eens inneemen. De Patienten moeten zich eenige weeken onthouden van Spek , Look, Erw- ten , en Vogels die op het water zwemmen. Zo een Mensch reeds aan 't raazen is , moet eens zo veel van dit Kruid op een mengelen bier gedaan , en eeik zo veel l^encetfc Driaktl ^ de drank gaar zynde, daar in geroerd worden, en hy, drie of vier morgen agtereen, dc voorfchreven drank drinken. Dit Hulpmiddel is niet alleen dienftig voor den Mensch, maar word ook , met goed faeces , voor het Vee gcbruikt. Een Paard moet op eens een half mengelen hebbcn. Een volwasfen Kocbeest , twintig lepels voL Een jong Beest, wat minder. Een laang Varken , zeven a agt lepels vol ; dcsgelyks een Scnaap. Een Hond, vyf of zes Upels vol. Men kan hun deezen drank best ingeeven , door middel van een hoorn. Die den Beesten deeze drank ingeeven, trekken dikke leederen handfchoenen aan , en binden een doek voor neus en mond , ora zich voor den adem te beveiiigen ; nt 't volbragte werk , moeeea de handfchoenen verbrand , of diep in den grond begraven worden. Men moet de ftallcn of plaatfen , daar de beesten gedaan hebben , uitraesten , en de mest ondergraven of bouwen , en de kribben, voerbakken, planken, (hlrepels, enz. met heet water ter dceg afboenen, de beesten telkens vcrschStroo geeven, en de Legplaatzen zo zuiver houden, als moge- lyk is. 2«A- / * NATUURL. HIST. VAN BE ROTOANS EN RlNGELGANS. fo^ NATUURLYKB HISTORIE VAN DE ROTGANS , EN RINGELGANS. De Rotgans^ in 't Latyn Bemicla^ in 't Italiaansch Ce^ fon^ in 't Engclsch Brent ^ gooje gehectcn , wordt in 't Fransch Cane de Mer of Cravanf gcnoemd. Deeze laat- fte benaaming wil, volgcns oesner niets anders rcggen, dan Graauw Kend. Dc kleur van de .Rotgans is, met de daad , cen graauw of zwartagtig bruin , zich by- kans eenpaarig over de gehcele Pluimadie uitftrckkende ; doch , in bonding en gedaante , komt deeze Vogel de Gans vecl nader , dan den iindyogel. Hy draagt den Kop hoog, en heeft,in alle evenredigheden , de geftalte van edi Gans op een kleinder fchaal j zynde ook min dik van Lyf, en vlugger: de Bek is niet breed, en vry kort, de Kop klein , en de Hals lang en dun ; deeze twee deelen , als raede het bovenfte van de Borst , zyn donker bruin » uitgcnomcn een zeer fmalle witte band, die om den Hsds een halven Halsband maakt. Een kenmerk , waar op be* LON het dcnkbeeld grondt , dat men by Aristophanes een naam aantreft , op deezen Vogel toepasfelyk (♦). Alle de Vleugcls, als mede de Staart en deszelfs Dekpennen, zyn ook donker bruin ,maar de Zydvcercn, en alle onder den Staart , zyn wit. De Pluiinadie des Lyfs is asch^ graauw op den rug , aan de zydcn en onder de vleugelen ; doch gertippcld graauw onder den buik, waar de meeste penijcn met wit geboord zyn. Dc Iris van het Oog is donkergcel ; de Pooten , als ook de Vliezen , die de Vin- gers^ vereenigen , zyn zwart ; deeze kleur heeft ook de Bek, in welken men zeer groote neusgaten vindt, die 'er een gat in maaken. Langen tyd heeft men de Rofgans vermengd met de Ringelgans^ tn,ym deeze twee Vogelen,flegts tf^nefoort gemaakt. Willughbit erkent, dat hy de Ringe/- tn Rotgans voorheen gehouden hadt voor Mannetje en Wyfje Ct)» Belon, N(a. desOifeaux, p. i66. Ct) '^e Heer frisch , reden geevende van den naam van Bomgansy dien hy op de Rttgans toepast, zegt, dat deeze naam hervoortkomt uic de gewoonte deezes Vogels 9 m zyn nest op di (Volgens den Heer de buffon.) doch Ss 5 J NATUURLYU HISTORIB docb , naderhand , ontdektc hy . aan verfcbeide kemnefkeii , dat deeze Vogels weezenlykheid twee onderfcheide fooiten iiit3naaktcn(*).BEL0N, die dc Rotgans befchryft ondcr den naam van Cane de mcr i collier ^^\xvdx elders de Ringclgans aan onder den naam van Cravant (f), en de Bewoondcrs onzer Franfche Zeekusten begaan dehzelfden misfhg. De SX)te gelykvonnigheid , zo in de Pluimadie als in de Gc- lie, tusfchen deeze beide Vogelen, heeft 'er aanleiding toe gegeeven : desniettegenftaande is de Pluimadie van de Ringclgans volftrekt zwart, en in de Racgam vecl- cer donker bruin, dan zwart. Behalven dit onderfcheid, oBthoud zich de Rotgans op de Kusten, in gemaat^de lugtftrceken , terwyl de Ringclgans zich allcen op Nowd- lyker kusten laat zien: 't welk genoegzaam is om oos te doen gelooven , dat ze , indedaad , twee van elkander onderfcheiden foorten zyn. Het gefchreeuw van de Rotgans is een dof en beescb gduid , wy hebben het menigmaal gehoord , en zouden let kunnen uitdrukken door ouan , ouan ; dikwyl flaat fay dit geluid (f) ; ook maakt de Rotgans , wanneer ze ver- Tolgd of genaderd wordt, een geblaas, gelyk aan datdcr Canzen. De Rotgans kan in den gevangen (hat leeven : een Heer, in de nabuurfchap van den Heer de querhocnt, beeft *er twee jaaren een gehad; in 't eerfle voorjaar was die Vo- gel omtrent den broedtyd zeer ziek , in het tweede fficrf ny, een Ey gelegd hebbende; vcrfcheide maanden heb 3l 'er een gehouden; zyn voedzel beflondt in graan, zemel of geweekt brood. Steeds betoonde deeze Rotgans een vreesagtigen en wilden aart,en weigerde alle gemeenzaam- heid ; by ander [watergevogelte opgeflooten , hieldt hy zich Bomen te maaken: waar voor geene waarfchynlykheid altoos is; vedccr hebbe men te gelooven , dat deeze naam ontleend is ▼an dc Bernache of Ringelgam , die , gclyk wy naderhand zulicn rien, ter oorzaake van net vertelzeltje , dat dezdve uit verroeiiout lervoortkomt, deezen naam gekreegen heeft. (♦) WiLLUGHBT, Omkhologie, p. 274. (t) Belon, p. 166. 188. (O Deeze Vogcl maakt veel geraas , en laat , bykans zonder ophouden, een foort van gegrom hooren ; van hier wordi het woord Boumacher op •t land gebruikt , om Grompotten aao ic duiden. VAN DB R0TCAN8 BN RiNGBLOANt. 6of^ 2ich fteeds verwyderd ; en gaf zulk een betoon van ten vreesagtigen aart, dat ecn Winter-Taling, waar mede. zy de meeste gemeenfchap gehouden hadt, haar op de vlugt dreef. Men merkte op, dat zy 's nagts zo vcel en mis* fchien meer at , dan over daff. Zy vondt veel genoegen in zich te baaden , en fchudde, uit bet water komende^ hct water af. Versch water is bet eigen element der Rof^ ^tf^;;^/7niet:alle,die wy op onze kusten zien, komen van over Zee. De Heer baillon heeft 'cr ons bet volgcnde van medegedeeld. 9, De Rotganzen waren op onze kusten van Picardie^ „ V(i6r den Winter des Jaars MDCCXL , bykans niet be- kend ; de Noorde wind voerde 'er toen een groote me- „ nigte aan : de zee was 'er mede bedekt, alle de moe- rasfen waren digt bexnrooren , zy verfprcidden zicb op *t land , en deeden groote fchade met de graanen , die „ niet onder de fneeuw bedekt waren , op te eeten. Zjr „ verflonden ze tot den wortel toe. De Boeren, tegen die plaag in woede outftooken , verklaarden ze. een 5, algemeenen oorlog : in de eerfte dagen konden zy ze 9, zeer naby komen, en zy doodden 'er vecle met ftee- 9, nen en (tokken; roaar zy fcheenen te berleeven; tel- 5, kens kwamen *er nieuwe benden uit zee , en ftreeken 3, weder op de velden , waar zy de Plantcn , die de vorst overgelaaten had, vernielden. „ In den Jaare MDCCLXV verfcbeenen zy weder , de 9, zeekaiit was vol van dit Gevogelte ; doch de Noorde „ wind', die dezelve aangevoerd had, ophoudende, veij- 5, fpreidden zy zich niet verder over *t land, en vertrok- 9, ken, naa bet verblyf van weinige dagen. ^ Naa dien tyd heeft men de Rotganzen alle winters 19 gezien, wanneer de Noorde wind twnalf of vyftien da- 9, gen aanhield. Met den aanvang des Jaars MDCCLXXVI 99 daagden zy in grooten getalc op ; doch , de aarde met 9, fneeuw bedekt zynde, blccven ze meest aan den zee- 9, kant, anderen die de rivieren ongezwommen waren of 9, zicb aan de oevers verfpreid hadclen , op eenigen afftand ,9 van de Zeekust, vonden zich, door bet drytys der Ri- 9, vieren , genoodzaakt weder te keciren. Voorts heeft de 9, jacht op deeze vogelen ze zo fchuw doen worden , als 9, ander gevogelte.". De KiNGRLGANS, (wy gcevcu 'er deezen naam aan, ter ondcrfcheiding van Hotgans , fchoon beide deeze Vo* gels by ons in ^t algtmeen onder den badten miarn be- kead 6lO NATUURLYU HISTORIS kend zyn,) heet ia *t Fransch Bernache^ in *t Engelsch Bcrnaclt of Scotch > goofe ^ in 't Schoisch Claiks^Clakgufc^ Claikgees^ in *t Hoogduitsch Baumgam , in \ Noor- weegsch Kantgam ^ in 't Yslandsch Helfingcn ^ in \ Decnsch Raygaas^ in 't Poolsch Ges of Haczka drzevna geheetcn. Op de Orcadifche Eilanden noemt men haar Rodgnns^ en op Hitland Rodgccs. Ondcr de valfche wondcren , wdke de onkunde, altooi ligtgeloovig, zints langen tyd, in ftede van de waare cn indedaad verwonderlyke werken der Natuure geplaatst heeft, is misfchien cen dcr ongerymdfte , en ondenusfchcn een der berugtfte , de vermecnde voortbrenging der Rtng" ganzen in zekere Schulp , bekend onder den naam van Concha Anatifzra of Ganzen - baarendc Schulp , ook G«i- zen-mosfel gcheeten ; of dat zy voortkomen van zekere Boomen op de kustcn van Schotland en de Orhjdi/che Ei- landen , en zelfs uit het verrot hout van oude Scbcpen. Eenige Schryvers hebben venneld, dat zekere Vnigten, welker gedaante reeds by voorraad de beginzels van ecn Gevogelte vertoonden , in zee gevailen , daar in Vogelen veranderden, Munster(*), saxo GRAMMATicus(t),vcr- xekeren zulks: Fuloosius zegt zelfs, dat de Boomen, die decze Vrugten draagen, naar Wilgeboomen gelyken, cn dat , aan 't einde van derzelver takken , kleinc opgezette ballen koinen , het vrugtbeginzel behelzende van cea Eend, die aan den bekenden tak hangt, en wanneer het- 2elvc ryp en gevormd is , in zee valt , en weg vliegt (|). Vincent de beaovais wil ze liever aan den ftam han^ Sen, en aan den bast, waaruit zy voedzel zuigen, tot at ze,groot gcworden, en geheel met vederen overdekt, zich daar van los niaaken. L'BSLiEUS (S), MAJOLUS , ODBRIC (ft), TORQUE- MADA ($$), CHAVASSRUR (S^S) » deBisfcllOp OLAOS C***), (♦) Geographie Umverfellej Lib. II. (t) Cmmem. in I Lib. arist. db plantis. (O Lib. I. Cap. 6. (J) Chrm. Scot. (♦♦) Diere canicular, tract. Ctt) yoy^g^ ^ Tartaric du rhamusio. ({$) Hexameron 2de joumie. (J J J) CataUgue de la gUnre du Monde ^ Part. XII. Cof^d. 57. Rerum pt. Lib. XIX. Qp. 6. 7. VAN 0B ROTGANS EN RINGBLGANS. 6n en een geleerd Cardiiiaal (♦) , getuigen alien van decze zeldzaame voortbrcnging « en 't is om ons deeze te bin- nen te brengen, dat die Vogel, in dc Noordfche Taalen, den naam draagt van Boom^am ; en wordt fop een der Orcadifche Eilanden, waar die wondere voortbrenging ge- fchiedt, Pomonia geheeten, Dit zo zeer belachlyk denkbeeld is nog niet wonderbaar genoeg verzonnen voor een cambden (f), bobtius (4.) cn TURNEBE (§): want, volgens bun gevoelen, vonnen zicli in oude masten , en andcre brokken van verongc^ lukte , en in 't water verrotte , fchepcn , eerst kleine Champignons I of groote wormen , die allengskens podde»- vedercn,en vervolgens pluimen,krygcnde, hunne gedaant- verwisfeling voltrekken , met in een vogel te verande- ren f ♦♦). Pierre danisi (ft) 9 dentatus (4.4.) , wor- Mius (^^) f DUCHESNE (*) , zyn de Voortzetters van dit ongcrymd wonder , waar van rondelet , ondanks zyn kunde en goed vcrftand , overtuigd fcheen, Eindelyk , by cardanus , oyraldus Ctt) , cn maier , die een opzettelyke Verhandeling gelchrceven beeft over deezen Vogel , zonder Vader en zonder Moe- der (ttt) » Vrugten , geen Wormen , maar Schul- C*) Jacobus aconewsb. (t) Defcripiion des Isles Brkardques. (j) In zyne HiftoWe d^Escosfe. CJ) By GESNER. r**) Een defdg Doctor, by aldrovandus, verzckerde hem met cen eed, dat hy de kldnc Rmgganzen gezien en getast had , toen ze no^ niet gevormd \varen , en zo als dezdve uit het verroc hout vielen. * (ft) Dtfcription de f Europe, Art. rirlande. (14.) j^pud ALEX. AB ALEX. GemoL Dier, or. 4. C$0 Daar hy VEpkom des Chroniques tEscosfe^ aanhaalt. (♦) Hiji. d'jingleterre. ^ C**) Vofiet. Rer. Lib. VII. C. 3. (tt) Traki de POrigine des Macreufes, Qp. 37. CttO Traaatus de volucri arborea , dbsaue patre et matref in ku Julis Orcadum , forma anferculorum provemente. Aut. Mien. MAiEa#. JrcMatro, Cofniu Imperi(Ui ffc. Prancofurti t i6ap. in 12^. ^Xft IfATUURLYU HISTORIE Schulpen , die deeze Vogels baaren; en, 't geen nog vreeuider kliiikt, dau het Wonder zelve, is, dac maier honderd van deeze Ganzen-baarende Mosfelen geopend heefc , en het hem nooit miste , in alien het vrugtbegmzel •tc zien van een geheel gevormdcn Vogel C*>- Zie hier, buiten tegenfpraak , een aantal van dwaalin- 5 en , en zelfs harsfenfchimmen , wegens den ocHfprone er Ringganzcn : maar, dewyl deeze verdichtzels ved naams verkreegen hebben , en door veele Schryvers ge- loofd zyn (f) , oordeelden vry dezclvc tc moeten opiia^ len , om te toonen tot welk een hoogtc een dwaaling ia kundigheden kan opgevocrd worden , en hoc zecr dc be- kooring van het wonderbaare de geesten kan betoovcrcn. . *t Ontbrak onder onze oude Natuurkundigen niet aan vef fcheidene, die deeze vertelzeltjes verwierpcn Belon, altoos oordeelkundig en verftandig, fpotte *er mcde {%y CLUSIUS (♦♦) , DEUSINGIUS (ft) 9 ALBERTUS GRANO9 gC- loofden 'er niets aan. Bartholinus hield ftaande , m <le gewaande Qanzcnbaarcndc^Schulpcn niets andeis ui zicb (♦) Voor het overige heeft de Graaf maier zyne Vertapde- ling opgevuld met zo veele ongerymd- en kinderachtigbedcn , dit men , om zyne getuigenis kragtloos te maaken , niets anders ce do<in heeft , dan by te brengen, 't geen hy zelve zegt; hj be- wyst de mogelykheid dcr wonderbaare wording van dt Rtwg^wi- »efi, door het beftaan der Weervolven en Toverhexen: by I«d de- zelve af uit den invloed der Starren, en indien zyne eenvoudig- heid zo doorfteckcnd groot niet ware , men zou hem; van eene groote oneerbiedigheid kunnen befchuldigen , in het VI Hoofdfhdc door hem dus getyteld : Quod finis proprius hujus ^ohicris gmermU mis fit^ ift r^erm duplici natura , vegetMli et animaii » Chru ftum Deum et Hominem , qtti quopte Jtne patre et nmirtj ut iUa, ixijlit. CI) Zie, behalven de reeds aangehaalde Schryvers, graw- DORGE, Traite de I'Originc des Macrevfesr i68a Deusingh Fas- ciculus Disfert, fekctarum , inter quas una de anjeribus ScotitiSf 1664. E usdem Disfert, de Mandragorae pmis, P- 38. 1659. Jo. ERNST HERiNG, Disjert. deortu avis Brittmniece, 1665. Robinson ^ Obfervations on the Macreufe and the Scot Bemacle. FMl. Trmfrct. Vol. XV. No. 172. p. 1036. Relation concerning Bemacks, lijf FR. ROBERT MORAY, PhiL Transact. No. 137. Art. 2. Ct) Belon in het Hoofdftuk over de Crwant. CIS) £xar. auctuar. p, 368. . C**) in Tract, is Anjeribus Scot. ▼AN BE ROTGANS £N RINCBLGANS. (SlJ zich bcflooten dan ttn Schulpvisch van eene byzondcre foort En uit dc befchryvingen door wormius (t)^ LOBBL (1) 9 en andere van die Ganzenbaarendd Schul- pen gcgeeven , als mede uit de afbeeldingen , die aldro- VAMDUS en GBSNER daar van opleveren (hoe gebrekk^ ze ook zyn mogen) valt ligt op te maaken , hoe de Schulpen, aan onze kusten van Bretagne^ bekend ondcc den naam van Pousfe-picds^ door derzelver gehegthdd tarn cen ilgemeenen (lam, en door een foort van ruige Tprietca^ iveike zy aan het einde uitfteeken , aan een zeer vooringo- nomene verbeeldingskragt konden voorkomen, vrugroe- ginzels te zyn van .Vogelen aan takken gehegt , en 'er van afhangende; doch die zeker even roin, ais op onze Kusten , in de Noordlyke Zeeen , Vogels voortbrag* ten (S). Zo verhaalt aneas sylvius , dat hy, zich la Schotland bevindende, 'er fterk op aaiidrong, om gelxt^ te worden ter plaatze, waar de wonderbaare voortoKO- ging der Ringelganzen gefchiedde : hy kreeg tea ant- woord , dat hy , om des ooggetuigen te weezen , ved ver- der en na de Hebrides of OrcadifcheY0i\2nAtn moest gaan ; waar op hy niet onaartig zegt, dat een wonder werk zicu verwydert, naar gelange men het zoekt te naderen Naardemaal de Ringelganzen niet, dan in hoog noord- lyk gelegene ftreeken nestelen, heeft niemand langen tyd kunnen zeggen derzelver Voortteeling waargenomen, of zelfs de Nesten gezien,te hebben. De Hollanders ^toi den 80 graad Noorder Breedte vaareude , waren de cerften^ die ze vonden (ft)* * Ondertusfchen moeten de Ritu C*) In Tr(ut6 dti Macreufes de graindorce, p. 10. 50, (t) Wormius in Mufao , Lib. III. 7. (I) LoBEL, aangehaald door graindorce in zyn TraiU des Remacujes, p. 6. ' [C|) Eene keurige Befchryving en Afbeelding kan de Ncder- duitlche Leezer vinden, in dc UUgezogte Ferltandclingen hij F. HOUTTUTN. II D. bl. 576.] C**) Apud ALDRovAND. Tom. III. p. 171. Ctt) Aan de westkust in GroerUandf was een groote vlakte , die een Eiland geleek; wy vonden *er Eyeren van Rotganzent en broedendcVogelen, die, w^liegendc^ ror, fiat, fiat, fchreeuwden: met een gewoipen fteen fmeeten wy 'er een dood , dien wy op- taten » met zestig Eyeren » door deoQZen aan boordgd)ragt. Deeze Caa» 5l4 NATUURLYKE HI8T0RJB \ Ringilganzen ook In NooTwegen nestelen , indien waar is, t geen pontoppidans fchryft, dat men ze alcfaar den geheelen Zomer ziet (♦). Niet , dan in den Herfst en in den Winter vertoonen zy zkh op de kusten van fork en Lancaster , in Engcland ; waar ze zich in Nettcn katcn vangen, zander iets van het wantrouwen en de Qimheid, anders aan Voeelen van hunne foort eigen, te laaten bly- ken (t . Zy begeeven zich ook na Urlandi byzondcr in de Baay van LcMdgh - foylc by Londond€rri , waar men zc by aanhoudenheid in 't water ziet duikcn , cm de wor- tels te eeten van zwaare rietplanten , welker zagt merf hun ten voedzel dient, en het vleesch een zeer lekkeren fmaak gceft C|). Zeldzaam komen zy tot in Frankrjk^ niet te min hecft merf 'er ^^n in Bourgogne gedood, dk door ftorm , in een kouden winter , derwaards vns been gevoerd. Men bragt denzelven te Dyon , by den Heer HBBERT , van wien ik dit bcrigt ontvangen heb. Gngetwyfeld behoort de Kingelgans tot het Geflacht derGanzen. Aldrovandus gispt, derhalven, met redcn, OESNER, die dezelve tot de Endvogekn bragt. Indedaad, de Ringelgans is veel kleinder en dunner van Lyf en Hals, en heeft den Bek veel korter, en de Pooten lan- Ser dan de Gans; doch zy heeft 'er de gedaanre en hou- ing van. De Pluimaadie van de Ringelgam is aarr/g aP- gedeeld in groote plekken, wit en zwart, en daaromgeeft BE- Ganzen waren met de daad Ra^^anssen^ die alle jaaren in groo- ten getale omtrent Wiertngen (*) in Holland komen. Tot nog toe hecft men niet geweeten , waar zy broeden en de jongen opvoe- den; van hier hebben ecnigc Schryvers niet gefchroomd te bodcen, dat ze omftreeks Schotland van Boomen voortkwamen. Men hedt zich daarover niet te verwonderen : dewyl men tot nog niet wist» waar deeze Vogels broedden: naardemaal niemand, (zo ver wy weten) ooit tot de 80 graaden gekomen is, en die Vo. gelcn broedendc gcvonden heeft. Trots Voyages fakes par les Sd- kmdois du Septentrion ^ a Paris. 1599. p. 112. 113. Journal Etranger^ Fevrier 1777. Ct) Lister Letter to M. ray. Transact. PMk No. 175. Att. no, WELLUGHBT, p. 276. G) Not. Hift. of Ireland J p. 19a. tC*) Voor dcezcn, plecg dtt gecal aldair £ecr groot te zyn ; doch bze* derd veele jaaren zo merkelykvenninderd, dat ze Vrxomtyds zeerfchaais l^evonden worden. Ib dit jaar , 1789, zyn ze vry overvloedlg. Het is een lekker eeten, en overtreft datromcreat BiisfchkQ aUe bekende Zte^ togtlen.] ▼AN DB ROTSANS EN RINOELOAN8* 61$ BELON 'er den naam aan , vaa dc Nonnctte of Relig^ufe^ Van voorcn is de Kop wit , twee kleine zwarte ftrecpen loopen van *t oog na de ncusgaten, een zwarte mantel bedekt den -Hals , en valt zich rondplooijende neder bo? ven op den rug en op de borst; deeze geheele mantel is golfswyze met graauw en zwart bezet, en hceft een wit- te franje : 't geheele Onderlyf is fchoon gemoord wit. Eenige 'Schryvers C) gewaagen van eene tweede foorC van kingelgans^ welke zy, als geheel gelyk aan de voor% gaande ^ befchryyen , uitgenomen dat ze een weinig klein- der is: maar, dit onderfcheid^in grootte,is van te luttel beduidenis, om 'er twee foorten van te maaken, en wy fiemmen volkomen in met kleiK , die , deeze twee Ringelt ganzen met elkauder vergeleeken hebbende, beQuit, dat do Vogelbefchryvers hier van twee foorten fpreeken jzonder eenigen anderen grond, dan de bcfchryving van enkeU verfcheidenheden • • C*) GeSN. Avi. p. 1 09. ALDROV. Tom. Ill, p. 2^t. JONSTON,* p. 90. WitLUGfiRT, OrntrM p. 276.. Ray, Synopf.p. 137.. No. » Albin. Tom. I, p. 80. BkissdN, Tom. VI v p. 302. ' . ■ (t) Klein, ^y/; p. '130. ; . ' ' ! KORT BfeGRIP BENER VSRHANt)1^LIVai&5 OVftR DB'VOa^.: MING VAN HEX HOOFD DER CARAIBEN, EN SENIGE VREBMDB GEBRUIKEN AAN D£ WILDE VOLBJ&N TOX- GESCHREVEN. Door dcn Heer AuruAVD i&crcta^ fis du Ccrcte dci Philadelphes. . ' (Journal de Ph^que.^ De Ontilekkers van America ftonden zo ze^r VerAVpii* derd , dat zy *pr Menfchen van eene iuilere foort vonden> als dat zy 'er :Voortbrengzels zogten, nict ge* lykcnde naar die zy kenden, .. Rede en voprzigtigheid vorderde van hun, dat.zy Voor- zorgen gebruiktcn in den ommcgang met Menfchen, wief geaartheid zy niet kenden , en wier kragten zy niet be- proefd hadden , als mede, dat zy omiigtig waren in 't gebruik der nieuwe zaakcn, welker hoedanigheden ary niet wis ten. . * Dcn Metiach wysg^erig te betragten , zou kunde , bc- kwaamheid en aandagt y gevorderd hebben. Men liadt de IV. DEEL. MENGBLW. NO. I4. T t ^ ^ Vol- , €l6 VI&HANDBLINO OVBR DB TORMINO Volken^ die men vrilde leeren kennen, moeten zien 'm een ftaat Tan rust en vrede ; dit was het middel om hunne> gebruiken , hebbelykheden , character en zeden waar te neemen. Maar de Spanfoarden vlamden op Goud , hunne Drift van inhaaligheid kende geen teugel C*); de Oierigheid verfpreidde welhaast fchrik, en adcmde verwoesring , en H is bykans eerst naa dat men de VoU ken van America uitgerooid heeft , dat men de Cefdiie- denis daar van befcHryft; en heeft men eenige waare ge- vallen opgesameld , eenige juiste waameemingen opgete- kend , er is geen twyfel , of de haat , de onkunde en Vooringcnomenheid hebben dikwyls leugens in ftede van waarheden geplaatst, en lasteringen voor waameemi&gen opgegeeven. * De Zugt tot liet Wonderbaare heeft de Reizigers zo dikwyls misleid, als de Onkunde. Men ziet men^maal ▼erkeerd, 't geen men te vooren niet gezien heeft ^ en bovenalf wanncer men het met verwonderiog ziet. Men Veemt Je fchynbaarticden , die ons treffen, greetigaan: niet aHeen vervalt'men daar door in dwaaling , maar be- fchryft ook 't ge^u men gezien heeft met uitdrukkingeo , zo valsch als de denkbeelden die men poogt op te l^vea* Eenige" Tnwoonders 'der / bekend onder dea naamvvan Caraiben ^ hadden een maakzel vin^Hooiil, 't welk zonderling fcheen. Men heeft voorgewend dat dit BKiakzei een kunstmaakzel wai , en voortgebragt door -een vreemden Smaak. • Aan den Heer auvrai, onzen Medebroeder, zyn wy verpligt voor het zien van het Hoofd van een Caraibcr. Hy hadt *er drie zeer volkomene in het Fort Dauphin gevonden , en ddn nan ons gefchonken. Het befchoii- wen vah dit Hoofd , van deszelfs maakzel , van idle de overeenkomften der declen des Hoofdfchedds en des Aangezigts , deedt by ons twyfelingcfl opkomen ; wy heb- ben het (luk naaseda^t , en het beflait was , dat de vor- ming van dit Hoofd natnurlyk was , en dat men , by man- (*) Dit IS niet byzonder eigcn gewccst aan de Sj^'ionlnL A]]C;Volken van Europa hebben zlch zo barbaarsch aangcftdd* ten opzigte van alle Volken door hun overvallen , oodcr *t voor- weudzel van Koophandel. Getuigen hiervan de boitenfpoonghe- den van Lord clive» in de 0§st-ltidii/i, getuigira de bdiaiide- llngcp dor Nejprs , enz. enz» VAN BKT HOOPD DER CARaIbEN, BNZ. 6iy mangel van oplettenheid , over dit onderwerp cen valsch denkbeeld koesterde. 't Bekend maaken van deeze dwaaling fcheen ons toe van des te meer gewigts te weezen , om dat dezelve aan- genomen is door de beroemdfte Mannen , en opgetekend in het onfterflyk Werk van den Heer de buffon; en men deceive dus konne aanzicn als een misflag in de Nar tuurlyke Historie van den Mensch. Dc Heer authaud treedt hier in een breedyoeris ver* fiag^ en onderzoekt , met yeel fcherpzinnigheids , wai de ReU zigen gezegd liebben van de voorgewende Cebruiken^ bj verfchillende Volken^ om de Leden van eerstgebooren Kin* deren te verminken. Hy doct zien dat ze in dwaaling gebragt zyn^ of hunne Reizen aanneeme/jk hebben willen maaken , door het yerhaal van ongehooorde byzonderheden. „ 't Is altoos," zegt de Schryver der Recherches Phila* Jophiques fur let Americains^ het vdorregt en misfchien ook de belooning geweest der zodanigen , die verafge* „ legene Landen ontdekt hebben , dat zy wonderen ver^ 5, haalden , die zekcr derzelver Uitvinderen niet zoudeir „ overleefd hebben, was het geen heerfchend begrip „ onder het Gemeen, om,langen tyd, vuurig te ftryden „ voor ongerymdheden uit verren Lande aangebragt, en' „ geftaafd door blinden of guiten." Hoe kan men geloo* ven^ voegt 'er de Schryver by, dat men in China , wan^ ncer cen Dogiertje drie jaaren bcreikt heefi^ hcare voeten in diervoege breekt , dat de teenen onder het hoi van den voet komen , en ^cr fterkwater op doct , V gecn het vleesch fchroeit , enz. enz. enz. De ondcrfcheidene Gedaanten^ velke wy by verfchilUnde Volken aantrefen , zyn van ds Natuur oorjpronglyk . . • Hy vaart , tot zyn bepaald docl wederkeerende , dus voort. Het maakzel van het Bekkeneel verfchilt by ieder. Mensch , even als het Gelaat. Elk Volk heeft in zyne^ Seftalte , in het character der Gelaatstrekken , in de ge« aante des Bekkeneels , eene maat , ecne fchikkinj^, en cvenredij^heden , welke daar voor gefchikt zyn, Het Ichynt dat de Natuur, die verfcheidenheid in haare wcrken ge-i bragt heeft , daaraan cen Character gaf voor elke Lugt-* ftreek, en de daar toe gcfchiktfte evenredigheden beftem- de; of, dat zy dezelve vatbaar maakte voor indrukzels, die- hun moesten gegeeven worden , door die algemeene oor* zaak. Eene dubbele kragt^ altoos werkeade, geeft aan het' Tta Hoofd 6l8 VERHANDBLINO OVEH DB VORMINO Hoofd de gedaante en de afmeetingen , voor welkeV^t vatbaar is. Men moge vry het Hoofd eens eerstgeboo* Ten Kinds, zo als het in de wereld komt, drukken; men kan , door deeze onvoegelyke handgreep , bet maakzel des ^ Hoofds niet bcpaalen; devvyl de Natuur vastgefteldhecft, dat die gedaante zou geregeld worde:n door de aandnfc 4es bloeds, onder de beweeging des harten en der adem* haaling. 't Is door dc werking dier twee kragten, dat het Hoofd, op het oogenblik der Geboorte zelve, dc uitbreiding verkrygt , voor welke het vatbaar is. De zodanigen die genieend hcbben, dat men het Voor- hoofd, het Agterhoofd en de Zydentkon plat iD2al:eo met plank>cs, looden plaatjcs, of aardcn dckzeltjes, heb- ben den ftaat der Beenderen, op 't oogenblik der Geboor- te , met geen genoegzaame aandagt gadegeflaagen , nod ook den werktuiglyken voortgang der Beenwond/ng, en de onderfcheide zamenvoegingen. De Beeiider^ kunnen niet nedergedrukt worden in het niiddelpunt , de plaats van waar alle de ftraalen der Beenwording voortkomcn, dan door een zeer groote kragt , die dikwyls fcbeuren zou veroorzaaken : de beidc Beenderen die deeze druk- king kcden , zoude byeen fchuiven, en de voorhoofds- naad niet kunnen beflaan. De Beenderen zoiideii kruis- wys over elkandcren fchieten , cn de drukking , voornaam- lyk werkende op de Kroonnaad, zou dezelve dikwyls ge- brekkig zyn. Wy hebben, by Kinderen, Beenbreuken gezien, door vallen vcroorzaakt. Niet lang geleden , toonde ons dc Heer guyot 'cr een in een Kind , van tien voet hoogtc gevaJlen , door trepaneereu geneezen. De llcer millot, ons Medelid, beelt ^ei) deuk in 't agterhoofd , *t gevolg van een val in zyne Kindsheid ; en is dikwyls aan fchee- le hoofdpyn onderhcevig , naar alien fchyn ^ hicr uit h^r- komftig ; men heeft waargenomen dat dergelyke toeval- len ftuiptrekkingen en vallendcziekte ten gevolgc hid- den.. Maar kan men gcvallen ontkcnncn , bevestigd door cog- getuigen ? Kan men deeze verzwakken door waarfchyn- lyke gisfingen of redekavelingcn ? Wy bcdoelcn hier ecu Vertoog ^ opgefleld door ecu Fransch Officier, die zegl, gezien tc hebben, dat de Caratbcrs het Hoofd hunner Kindcren plat niaakten , door gcduurendc ncgen dagen op het voorhoofd een plankje te leggcn,gevoera met katoen, vastgebouden door drie banden , welke men om bet Ach- ttt^ VAN HBT HOOPD DSR CARAlBBN, EIQZ. 619 terhoofU hcen haalde. De Zwarte Caraibcn van Saint Vincent hebben dit gebruik aangenomen ; de Caraibcn Crabcsy een Geflacht, gefprooten uit zwarte en roode Caraibcn volgen hct desgelyks, en eindelyk de Negerin- nen^die onder ons komen vlugten ,draagen tile mogelyke zorg, ora bet Voorhoofd hunner Kinderen in te drukken, en dit zogenoemde Merkteken van Vryheid te geeven. De Heer auvray heeft ons bet Hoofd doen toekomen van een eerstgebooren Kind , aan 't welke de Schryver dier Verhandelinge de goedheid gchad heeft, om dusda- nig een Caraibifchcn toeftel te voegen. Dit bindzel is onderfcheiden van 't geen ons de Heer de chanvalom heeft aangeweezcn; bet beftaat flegts uit 6dn plank je, de Heer dr chanvalon zegt , dat men 'cr twee gebruik t, Maar,eens toegeftaan zynde, dat de Schry?ers wegens de wyze van behandeling overeenftemden , dan kunnen wy nog niet begrypen dat negen dagen driikkens genoegzaam, -zyn, om bet Voorhoofdsbeen plat te doen worden, en wy kunnen niet toeftaan dat een eerstgebooren Kind , ge- duurende dien tyd, de drukking zou kunnen verdraagen, welke men zou moeten oefenen, om de Voorhoofdver- welfzels in te drukkcn. Daarenbovcn eens gcfteld zyn* de, dat de bekleedzels , de harsfens, en de zenuwen » niets te lyden haddcn van deeze drukking, dan zal men moeten toeftaan , dat dezelve , gendegzaam zynde om bet Voorhoofdsbeen plat te maaken , ook met dezclfde kragt moet werken op het Achterhoofdsbeen , 't welk ten fteun- punt dient ; dit Been zou insgclyks ingedrukt moeten worden, of ten minften cen indrukzel ontvangen van de baiiden en knoopen , dienende om de drukkingvan het plank* je op het Voorhoofd te regelen, De oorfprong der zwarte Caraibcn is te duister, dan dat men daar uit iets zou kunnen afleiden omtrent het maakzel hunner Hoofden, en dat de platheid van het Voorhoofd uit eene kunstbewerking hervoortkomt. Men vermoedt , maar bewyst het niet , dat de Ncgcrs fchip- breuk gcleden hebben op iSaint Vincent^ dat ze opgeno. men zyn do<:>r de roode Caraibcn , dat zy dier gebruiken overnamen, en dat zy, meer moeds en kragts,dan deeze, bezitcende , eindelyk de natuurlyke Inboorelingen vernield, of ten minften verdreevcn hebben. Het Voorhoofdsbeen van een Caraibcr^ ons. door den Heer auvrai toegezondcn , onderzoekende , zagen wy hoe gemaklyk men zich heeft kunnen laaten misleiden door Tt 3 hct bet denkbeeld , dat de platheid van die Been *t gevcdg was van een kunstbewerking. Men ziet een diqie In- druk in 't middelpunt van dat Been; 'C is niet g^wdfd, de boog, wdkcn hct berchryft, is weinig verheevea, de Voorhoofd-uitfteekzels fpringen weinig uit ; de wnk- braauwboogen zyn ftrak , de dikte van dit Been hccft niets zondcrlings ; de zyden des Voorhoofds hebben eene natuurlyke uitgcftrektheid : de afftand tusfchen de hoUig- heden dcr oogen gaf grond om te gelooven , dat de neus breed was , en uidioUingen toonden , dat dezelve kort en plat geweest ware. In hot lioofd van den Caraiber^ was het Voorhoofd- been plat , uitgenomeii in het bovende gedeelte, 'c welk eene loort van bulcagtigheid hadt ; de platheid is meik- baarder in het midden , dan op de kanten; de Zydbeen- deren fchcenen meer verheeven in 't midden , en in 't a^- terfle pedeelte aan de kanten. Het Achterhoofdbeen is bolrond in het bovengedeelte, en vcrtoont zich geplaten nederwaards gedrukt beneden dc eerfte dwarslyn , die de aanhegting der muskelcn aanwyst. De oogholUgheden hadden geenc evenredigheid , wat de diepte aan^laogt tot de wydte , de bovenrand ftak zcer (lerk voorwaarcs uit. — Dit alles zamengenomcn zynde, zuUen wy 'er van kunnen opmaaken, dat de Oogen van den CaraHar groot waren en uitpuiiende , dat zyn aangezigt plat en breed , zyn neus dik en kort was , en dat de /land des Hoofd achterwaards week ; kortom , dat 'er zich niets , dan 't geen natuurlyk mag heeten , in deszelfs maakzd opdeed. De tanden, nog in het Bekkencel overgebleven , waren fchoon, en zeer wit. Men zou wislcunftig kunnen bewyzen , de onmogelyk- heid om het Bekkeneel te drukken> ten einde, daar aan eene willekeurige gedaante te geeven ; doch 't geen wy bybragten,is genoegzaam om te toonen dat dit te doen een ingebeeld gebruik is ; waarom zou het niet in het plan der Natuure cevallen weezen,om aan den Mensch^ onder zekere lugtftreek , die gedaante des Hoofds te gee- ven, welke ons zo zonderling voorkomt ; 'er ftcekt niet meer vrcemds in, dan in de zwarte Klcur der iV^v?erf, bun wydopgefpalkte Neus en dikke Lippen , dan in dc puntig uitloopende Hoofden der Siammtren^ en dc Hei- ne Oogen der Chineezen , dan in d* lange Ooren dcr Qmnguas^ enz* enz. Men moet zich niet laaten misleideu door alle de Schry- TAN iq^T HOOFD DER C^£is^fip EMjp# 4in Schryvers , die over de Hoofden der Caraiben gerchrpj ven nebben; bykans alles, wat ay bybrengea» fteunt op het gefeag van eenigen. Men mag zelfs wel in twy- fel trckken , of 'er i&n enkel Rciziger geweest is , die djt ftuk op zulk eene wyze heeft waargenomen , dat men geen regtroaatige twyfeling tegen zyne getuigenis zou kunr nen inbrengen : altoos hebbe men te bedenken, dat 'er een groot onderfcheid is tusfchen zien en wel zien ; dik- wyls dwaalen de besten uit veejerlei oorzaaken; zy deer len onvolkomene , en door dwaaling verbasterde , waarncer mingen ^ mcde* 't Is buiten twyfel reeds meer dan genoeg , dat men de Amcrjcaancn te ondergebragr, en huu beftaan elendig ge- maakt heeft ; men behoeft hunne gedagtenis niet te fchandvlekken door lasteringen. Gaarne willeu wy met den Heer db la conoaminb gelooven , dat de wilde Volken van America onze kuudigheden niet bezittcn^ dat hunne denkbeelden niet zo uitgeftrekt zyn ds de onze , dat het hunne taal in eene groote maate aan bep fchaafdheid ontbreekt , en dat het zeer veel wcrks zou in hebben , van hun MenTchen te vormen aan ons lyk (*) ; maar men bedenke , dat deeze Menfchen Km^ deren der Natuure waren , en gelukkig. cer zy onze ketens droegen , dat zy by zich al het noodige vonden , dat hun gezellig ftelzcl voor hun gecne ongemaklykhedea baarde , en hun vlyt in aUe leevensnoodwendighedea voorzag (f), en dax wy boven al, om rcgt te oordecleu van deeze Menfchen , zo dikwyls belasterd en beloogen, nooit liiit de gedagten verliezen, de treffende befclnyving door den Heer la condaminb gegeeven , van zyp verblyf te Cliuchunsa. „ Reeds waren er icht dagen verloopen , zints ik my 99 in (♦) Mm. de VAcad, des Sciences ^ Annde 1745. (t> Naa dat zich Europa America toegeeigend heeft als vemiees- terd, door barbaarschhcdcn , aan welken men met dan met het uiterst afgryzen kan denken ; weike ondeugden, welke misdry- ven f wclkc ongeregeldheden, hebben wy daar niet ingevoerd. De Inwoondcrs der Nicuwe Wercld leefHen gerust in hunne on- kunde, volgden het Inftinct der Natuure, veel beter dikwils dan dc Rcdc zelve: CH wy hebben, in ftedc van die gocderen, met welkc zy vcrgcnocgd w.aren , hUn valfchc en gevaariyke gcfchon- ken, en hunne clende vcreroot, door hun m'euwe bch^tcn te Iceren kcnnen, Hifi. ecrit. de la Philrf. Tom. I. p. -41. 6lt VERHANDELmG OVER DE VORHINO9 EHZ. in dit Dorp bevond , en zy waren zeer fchielyk om; ik had al dien tyd noodig om alle myne goeneren in de zon tc droogen, en voor geen Dieven of Nieuws- „ gierige doorfnuffelaars te vreezen ; ik bevond my in 't 5, midden van de Wilden, ik vondmyne uitfpanning daar in , dat ik met menfclien leefde , en de ommegang be- viel my. Nau veele jaaren in beweeging , en gelba|c woeling geflceten te hebben , genoot ik voor de eemc 5, keer eene zagte rust ; het herdenken aan myne doo^ ,9 geftaanc raoeilykheden en gevaaren fcheen my een droom; de ftilte, die in deeze eenzaamheid heerschte, deed my dezelve aangenaamer worden , het daft my „ dat ik veel ruimer adem haalde ; de liette der Lugi- 5, ftreeke was gemaatigd door de frisheid van het rivici- water , even uit den oorfprong hervoortkomencie , en door de digthcid dcr bosfchen op den kant der rivie- re : ccn vcrbaazend aantal zonderlinge planten en on- bekende bloemen , booden my een nieuw toonecl vol „ verfcheidenheids^ aan. In de tusfchenpoozen van myne 3, bezigheid, decide ik in de onfchuldige vermaaken myner Indiaantn ; ik baadde nevens hun . en bewonderdc „ hunne kunde in jagt en vischvangst ; zy booden my 3, het beste van hun wild en visch aan , alien ftonden zy 3, op myn wenken gereed ; de Cacique » die over hun bevel voerde , was voorbeeldlyk in my dicnst tc doen. 