VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Dan de voldoening, welke Tasso moest geven, ondanks zijn wijsbegeerte, over de algemene toeval, aan zijn arbeid geschonken, werd welhaast gevoord door een hem hoogst bedroevende gebeurtenis. Bernardino Tasso, die in rust zijn oude dag leefde te Ostia aan de Po, waar de Hertog van Mantua hem het bevelheberschap had geschonken, werd krankzinnig. Zodra zijn zoon des kundschap kreeg, trok hij onverwijld derwaarts, paste zijn vader op met alle ouderlijke zorgvuldigheid, en verliet nauwelijks diens bedponte, den ganschen tijd der ziekte; doch alle opzichten waren te vergeefs. Bernardino, onder de last der jaren gebukt, door het geweld der ziekte overmand, betaalde den onvermijdelijken tol der natuur, tot hartbrekende droevenschap voor onzen Tasso. De Hertog van Mantua, die Bernardino een oprechte hoogachting toedeed, deed hem met veel pracht ter aarde bezetelen in de kerk van St. Egidius te Mantua, met dit eenvoudig grafschrift: OSSA BERNARDI TASSI. Deze dood scheen een voorbode van andere onheilen voor Azzo: want het overige zijns levens scheen een zameutje eener volgreeks van kwelling en tegenspoed. Omtrent deze tijd begon een zwerm van beoordelaren zijn Jeruzalem aan te vallen; en de Akademie della Crusca, in ’t bijzonder, gaf een beoordeling uit over dit dichtwerk, in welke dezelfde niet schroomde, de broeddelwerken van Pulci en Roaro den voorrang te geven boven het verloste Jeruzalem. Gedurende Tasso's verblijf ten Hertoglijken Hove, had hij een naauwe vriendschapsverhouding aangegaan met een Heer van Ferrara. Dezen enige verrichtingen van een kieksten aard toevertrouwd hebbende, was hij verrassend genoeg om ze ruchtbaar te maken. Tasso berispte zijn Vriend over de onvoegelijkheid van dit bedrijf, die zulks op een wijze opvatte dat Tasso zich liet voeren om hem een' flint te geven. Dit veroorzaakte een onmiddellijke uitdaging. De beide Heren ontmoetten elkaar bij St. Leonards Poort; doch toen zij bezig waren met het tweegevecht, verschijnen drie Broeders van zijn tegenpartijder, en vielen tegen Tasso aan. Tasso verdedigde zich met zoveel kracht en behendigheid, dat hij twee dezer wondde, en het tegen de twee anderen uithield, tot dat er enige volk kwam en de vechtenden scheidden. Dit geval veroorzaakte veel gesprek te Ferrara; de dapperheid van Tasso werd hoog geroemd, en het werd een spreukwoord, "dat Tasso met Pen en Zwaard allen overtrof". De Hertog, onderricht van dit voorval, liet zien . Oud 33. jaren. Con la penna e con la spada Nesun val quasi TORQUATO. Voorigen schiedenis Voeligheid blijken tegen de vier Broeders, verbande heur uit zijne Staten, en verklaarde hunne goederen verbeurd; doch tevens deed hij Tasso in bewaring tellen, onder betuiging, dat hij zulks deed om hem voor de verdere belagingen zijner vijanden te behoeden. Tasso was hoogst aangedaan over dit gemis zijner vrijheid, welk hij toschreef aan een geheel andere oorzaak dan de voorgegevene, en vreesde, dat er misbruik van het gebeurde mocht gemaakt worden, om hem's Hertogs gunst te doen verliezen. Schoon de Schrijvers ons zeer in het duister gelaten hebben, ten opzichte van de beweegredenen, die den Hertog aanzetten deden om hem gevangen te houden, schijnt het nogtans, alles wel overwogen zijnde, hoogst waarschijnlijk, dat de zaak van een’ zeer kiesche aard, door zijn Vriend ontdekt, betrekking moet gehad hebben tot Prinses LEONORA; 's Hertogs Zuster. In de daad het valt bezwaarlijk, uit eenigen anderen hoofde reden te geven van de harde behandeling, welke hem bevolgde van een Prins, die voorheen hem zulke dierbare bewijzen gegeven had van hoogachting en vriendelijkheid. Tasso had intussen ongetwijfeld schroomwekkende gedachten, die van a tot dag aan groeiden; terwijl de gedurige aanvallen, welke op hem als Dichter en Schrijver gebracht werden, niet weinig bijdroegen om de droefgeestigheid te vermeerderen. Eindelijk besloot hij, de eerste gunstige gelegenheid waar te nemen om zijn gevangenis te ontkomen. Hij volvoerde zulks, ongeveer één jaar opgezeten hebbende, en begaf zich naar Turin, waar hij poogde zich onbekend op te houden. Doch, ondanks alle zijn voorzorgen, werd hij ras bekend en bij den Hertog van Savoije aangeprezen, die hem in zijn paleis ontving met alle teekens van hoogachting en vriendelijkheid. Dien asso's ongerustheid bleef hem bij. Hij dacht, dat de Hertog van Savoie niet zou weigeren hem aan de Hertog van Ferrara uit te leveren, en de vriendschap van dieen Prins de voorkeur te geven boven de veiligheid van een man als hij. Met deze denkbeelden vervuld, ging hij naar Rome, alleen, en onvoorbereid van de noodwendigheden tot zulk een reis. Bij zijn aankomst te Rome vervoegde hij zich terstond tot zijnen oude vriend MAURITIO CATANEO, die hem ontving op een wijze, als gelaciert was, om hem, voor eenigen tijd; de doorlopende moeilijkheden te doen vergeten. Niet alleen was hij welkom bij CATANEO; maar de hele stad Rome scheen zich te verheugen over de tegenwoordigheid van een zoo zeldzaam man. Prinzen, Kardinalen, Kerkvoogden, en alle de Geleerden in 't algemeen, bezochten hem. Eene begeerte om zijn geboorteplaats te bezoeken en zijn zuster CORNELIA te zien, bekroop hem zodanig, dat hij zich te Rome verveelde. Hij verliet het huis van zijn vriend CATANEO in den avond, zonder diegenen te berichten van zijn vertrek te geven. De reis te voet aanvankende, kwam hij 's avonds aan het gebergte Veltre, waar hij den intrek nam bij eenige Schaaphandelaars. De volgende morgen verkleedde hij zich in het gewaad van een van die herderen, zette zijn reis voort, en bereikte, na vier dagen reizen, Gaeta, geheel afgemat. Hier stond hij aan boord van een vaartuig, naar Sorrento te bevinden, waar hij 's volgenden dag behouden aankwam. In de stad gekomen, verzoekt bij zich te worden naar het huis zijner Zuster. Deze was Weduwe, en de twee Zonen die zij had, waren op die tijd niet thuis. Tasso vond zijn Zuster alleen met enkele dienstmeisjes. Hij trad naar haar toe, zonder zich te ontdekken, en gaf voor, haar tijding van haar Broeder te komen brengen; haar een brief, ten dien einde door hem ontworpen, overreikende. Deze brief hield in, dat haars Broeders leven groot gevaar liep; dat hij haar smeekte, alles wat haar teederheid haar mogt inboezemen, aan te wenden, om hem brieven van aanbeveling van enige veelvermogend Man te bezorgen, om het dreigend onheil af te wenden. Wegens verdere bijzonderheden, het geval betreffende, wees de brief haar tot de brenger. Zijne Zuster, over dit nieuws verfchrikt, verzocht hem, met allen ernst, een omstandig bericht te geven van haars Broeders ongeluk. De gewaande Briefbrenger deelde haar een zoo treffend verhaal mede van de verdachte geschiedenis, dat zij de hevigheid harer aanvoelingen niet kon verdragen en in zwijm viel. Tasso voelde zich diep dankbaar wegens dit overtuigend bewijs van de toegenegenheid en deelneming zijner Zuster. Hij herriep berouw, dit stuk tot die hoogte gebracht te hebben. Hij maakte voorts, zijne Zuster weder bijgebracht zijnde, zijn werk om haar gerust te stellen en de vrees allen gevoelens te verdrijven; in ’t einde ontdekte hij zich ten wilde. _CORNELIA's vreugde_, dat zij haren Broeder weer zag, was onbeschrijfbaar groot; na het afleggen der eerste geheel teedere begroetingen, verlangde zij zeer te weten, waarom hij zich dezerwijze vermomde. Tasso gaf haar reden van dit bedrijf, en tevens te verstaan, dat hij gaarne bij haar, onbekend bij de wereld, wilde blijven, CORNELIA, die niets hartelijker verlangde, dan hem in dit verzoek ten willen te zijn, zond om hare Zoon en eenigen van hare naaste Bloedverwanten, wien zij dacht het geheim te mogen toevertrouwen. Zij stemden op, dat Tasso zou doorgaan voor een' Bloedverwant, die van Bergamo naar Napels was gekomen, om zijn bijzondere zaken af te doen, en van daar te Sorrente kwam om een bezoek af te leggen. "Na deze voorzorg nam Tasso zijn intrek ten huize zijner Zuster, waar hij enige tijd in stilte leefde, zich onledig houdende met zijn twee Neven ANTONIO EN ALESSANDRO SERSALE, Jongelingen van grote hoop. Niet lang bleef Tasso in deze wijk- en rustplaats, of hij ontving, bij herhaling, brieven van de Prinses LEONORA VAN ESTE die kundig was van de laatste zijns verblijfs gekregen had, met verzoek dat hij naar Ferrara zou, wederkeren. Hij besloot aan deze uitnoodigingen gehoor te geven, en nam afscheid van zijn Zuster, haar vermeldend, dat hij als een vrijwillig gevangene derwaarts zou vertrekken. — Op zijn weg toog hij door Rome; te dezer stede werd hij eenigen tijd opgehouden door een gevaarlijke koorts. Van daar ging hij naar Ferrara, in gezelschap van GUALINCO, Afgezant des Hertogs bij den Paus. KARAKTERS VAN EENIGE VERMAARDE PRIJS- SCHE VELDOVERSTEN EN STAATSDIENAREN, (Galerie der Caractères Prussiens K WILLEM FERDINAND, Hertog van Brunswijk Woifenbuttel , Veld-Maarfchalk in Pruisfischen dienst, die, gedurende een half eeuw, voor een’ der grootste Krijgsoversten werd gehouden , die nog minder wederproevingen talenten voor het Landbestuur heeft doen achterstellen ; die zelfde Hertog VAN BRUNSWIJK is, in gevorderden ouderdom, van het top van grootheid en voorfspijk in de laagte geplaatst, en is alleen door een ijnlijken dood het befluiter ontkomen , hetwelk aan zijn militair bestand een einde maakte. Van zijn jeugd af aan onderscheidde zich deze Prins van zijn broeders door de ernst van zijn karakter. De zevenjarige Oorlog , welken hij onder zijn Oom, den Hertog FERDINAND, bijwoonde, gaf hem gelegenheid om zich door zijn werkzaamheid en vermogen, meer dan door wezenlijken voorzichtigheid te doen kennen. De grote FREDERIK, zijn pogingen toeluchterende, gaf hem den bijnaam van den jongen Held: een titel, welken hij hem zelfs in zijn scheutsten gaf, zonder, misschien te bedenken, dat hij zijn geliefden-Neve daardoor een zwaren last oplijkt. Niet vroeger dan in den P 1780 volgde de Hertog VAN BRUNSWIJK zijnen Vader op, toen hij reeds vijf-en-veertig jaren oud was. Hij vond zijn niet zeer uitgebreid land met schulden beladen, en ving aan met dezelve af te doen met een beleid, welk aan het wonderlijke grensde. Aan de zorgen voor het inwendig beïntuur van zijn Hertogdom werd hij niet onttrokken, dan door den onbezonnenen, en gevolgelijk niet zeer roemrijken, togt naar Holland, in den jaar 1787, door Pruisen ondernomen, om den Stadhouder in deszelfs overweldigd gezag te herstellen. Wij komen nu tot den beruchten Veldtocht tegen Frankrijk, in den jaar 1792; en dit herinnert ons aan het zo onverwachte en buitenfporige Manifest, welk de hoofdstad van Frankrijk met het lot van Jeruzalem bedreigde. De Van te veel belang was het, den schrijver van dit stuk, de diplomatie der Cannibalen waardig, te kennen, dan dat men het geheim niet zoude trachten te doorgronden, waarin hij het ongetwijfeld had zoeken te verbergen. Zie hier, wat er van uitlekte: De Graaf van Schlesenburg - Kehnert was aan het hoofd van het Departement van buitenlandse zaken. Hij gaf last aan een GezantschapRaad, Renffner genaamd, om het Manifest te stellen. Renffner, van een zwaar moedig gestel, aangezet door de nadeelen, welke zijn vrouw te Straatsburg, daar zij geboren was, had geleden, nam gretig deze gelegenheid waar, om zijn hof bij den Staatsdienaar te maken, en zijn bijzonder misnoegen bot te vieren. Het enige gegrond verwijt, welke de Here toegewezen van Brunswijk kan gedaan worden, was, dat hij de toestemming gaf, dat dit hem onterende Manifest op zijn naam werd in het licht gegeven. Doch deze Prins, onverstandig in het veld, was een zwak hoveling in de radenvergaderingen. Weggeflitst door de voorzitters, welke de rampen der Franse wapenen, gedurende den zevenjarigen oorlog, hadden doen ontstaan tegen derzelver Krijgsdiscipline, en zelfs tegen hunne dapperheid, bracht zich, daarboven, de Hertog van Brunswijk in het hoofd, dat men alles kon zeggen tegen een Volk, welke men ging te onderbrengen. De Pruisers vertoonden zich niet dan om rechtomkeer te spelen. Voor het overige zoude het niet billijker zijn, de schande van deze veldtocht, tegen alle de regels der krijgskunst ondernomen, op de Hertog van Brunswijk te laden, dan de eer daarvan te geven aan den overlooper Dumouriez, die geen andere verdienste had, dan de dingen hunnen natuurlijken gang te laten gaan. Het is deze zelfde ongegronde vooringenomenheden tegen de Fransen, dezelfde honende waan van de Pruisische onverwinnelijkheid, die ter verklaring dienen van den vreemden eis, door de Hertog van Brunswijk aan de overwinnaars van Ulm en Austerlitz gedaan, om binnen acht dagen over de Rijn te trekken. Meer was er niet noodig, om hem zijn krijgsroem, zijn staarten en zijn leven te doen verliezen. Zijn hooge jaren, dit lijdt geen twijfel, hadden zijn vermogens verzwakt, en de weinige moed, die hem nog was bijgebleven, verdween, toen hij eindelijk aan zichzelf ziele. Rucner, in de jaren 1754 in Pommeren geboren, werd te Berlijn in de Kadettenchool opgevoed. Zijn verregaande vrijmoedigheid werd al vroeg aanmerkt als een kenmerk van vernuft, hetwelk zijne eigen waarde gevoelt, en hij werd spoedig bevorderd; Met eeniten roem diende hij in den Veldtocht van 1792 en de volgens de. FREDERIK WILLEM DE K overlaadde hem met welvaarden; RUCHEL deed zich voor, als beschouwd hij deze als den eenigen maatstok van zijn verdienste, in trotsheid en vermetelheid floeg hij tot het belachelijke over. In tegenwoordigheid van getuigen durfde hij zeggen, dat hij met een leger van veertigduizend man zich meester van Frankrijk zou kunnen maken. Nog beter zal een ander gesprek het verstand van den Generaal RUCHEL doen kennen. De Kolonel MASSEN-BACH sprak met verwondering in zijn tegenwoordigheid, over het vernuft van den Keizer der Fransen. Rucner verliest zijn geduld, en zegt: "Loop, loop mijn Vriend! gij weet niet wat gij zegt. Ik was al Generaal-Majoor en Ridder van den Rooden Adelaar, toen NAPOLEON niets meer was dan Kapitein van de Artillerie." Met een zoo bekrompen verstand bedeeld, was het wel te verwachten, dat Rucnel den oorlog met Frankrijk begeerde, Hij meende, dat de tijd daartoe was verschenen, ten tijde der vertrokken, welke Pruisen gesduurende de verovering van Oostenrijk deed; doch de overwinning van Austerlitz het Kabinet van Berlijn hebbende doen bekoelen, en tot het intrekken der troepen befluiten, werd RUCHEL dermate verwoed, zich de overwinning uit de handen ziende rukken, dat hij de koosheid had, den Koning zelf van deze verandering te gaan afvragen. Hevig misnoodigd over die onbeleefdheid, vraagde hem de Monarch, fints wan hem het Leger zich bemoeide met het tegengaan van de werkzaamheden van het Kabinet? en vertrok, na hem flink bestraft te hebben. Eindelijk werden de uitzinnige wensen van den Generaal RUCHEL vervuld; het Pruisische leger trok te veel de Rucner liet van zich gaan, den linker vleugel der Fransen te zullen doen wijken en over den Rijn trekken, en het toneel des oorlogs in Frankrijk zelf overbrengen. De vlag van Jena werd geleverd: deze man, die alles moest nedervallen, begaat den eenen misstap op. In de zevenjarige oorlog diende hij als vaandrig in een Zweeds regiment, werd hij door de Pruisen gevangen genomen, en ging vervolgens in hun dienst over. Na het fluiten van de vrede werd hij een flauw van het spet, en nam zijn afzonderlijke dienst, omdat, zo als hij zei, Frederik de Grote hem verongelikt had. Eerst onder Frederik Willem de Derde nam hij weer dienst, en onderscheidde zich eenigszinds in de beide veldtochten aan den Rijn. Zijn vrienden durfden hem met Zieten vergelijken, die beroemde generaal der hussaren onder den grote Frederik; doch niets is onvoegzamer dan deze vergelijking. Zieten bezat zoo veel oordeel als moed; hij wist een plan te beramen; terwijl de generaal Blücher door de kundige krijgslieden nimmer anders dan als een goed uitvoerder zal beoordeeld worden. Hij was het, die, in den vlag van Jena, het oog van het gevecht verhaastte. Na de nederlaag van het Pruisische leger verzamelde hij een bende van ruim twintigduizend man, met welke hij den Oder trachtte te bereiken; doch door de krijgsbewegingen der Fransen werd hij tegengehinderd. VAN PRUISISCHE VELDVERSTEN, ENZ, 37i voorkomen, toegevoegd op de vlucht, zonder plan of oogmerk, eenen weg infladderende, die hem nergens dan bij de zee konde brengen. Velen beschuldigen hem, den Prins VAN HOHENLOHE genoodzaakt te hebben bij Prentzlow te kapituleren. Deze Prins, gebrek havend aan ruiterij en krijgsbehoeften, beval den Generaal BLUCHER, deszelfs manschap met de zijne te vervechten; BLUCHER weigerde zulks, onder voorwendsel dat een marsch in den nacht nog meer was te vrezen dan de Fransen. De Pruisische Generaals zijn het daaromtrent niet eens; doch BLUCHER staat ten doel aan een veel zwaarder verwijt; het wordt hem dagelijks gebracht door alle de inwoners van verschillende provincies, en met name door die van de ongelukkige stad Luckau, welke hij in de rampen van een oorlog betrok, door Pruisten berokkend, en met welken diensvolgens die gestegen niets te doen hadden. Deze beschuldiging van ongevoelige onverstandelijkheid is onlangs herhaald in een veel gelezen Journaal; dezelfde heeft een zoo algemeen indruk gemaakt, dat BLUCHER gemeend heeft, langs denzelfden weg daarop te moeten antwoorden. Maar wat zegt hij? Hij beroemt zich, het Mecklenburgse, zijn Vaderland, te hebben opgeofferd, en voegt er nevens, dat geenerlei bedenking van medelijden hem zoude hebben tot staan gebracht, indien hij nog verder had kunnen gaan, omdat, "indien men hem had gehoorzaamd, hij de Fransen zoude hebben belet hebben over den Oder te trekken, en Siegfried te veroveren." In dit antwoord heeft men de zelfde trekken ontmoet, als in hetgene hij op het Franse bulletin gaf, welke zijn overgave aankondigde. Hij gaf voor, door een drievoudige macht te zijn vervolgd, gebrek te hebben gehad aan levensmiddelen, enz. Men bewees hem, dat hij zich aan een even talrijk corps troepen had overgegeven, en wat de levensmiddelen aangaat, de Fransen na hem in landen zijnde gekomen, welke hij had uitgeplunderd, ongetwijfeld minder dan hij hadden moeten vinden. Hij werd uitgewisseld tegen de Generaal VICTOR, en was in Zweeds dienst getreden, toen de Vrede van Tilsit hem tot werkeloosheid veroordeelde. FREDERIK LODEWIJK, Prins van Hohenlohe-Ingelfingen, was niet meer dan Kapitein bij de Kreis-troepen ten tijde van den zevenjarigen oorlog. Hij trok opmerking als een schoon man en een goed ruiter. Bij den Vrede trad hij in Pruisische dienst, met rang van Majoor. In groot aanzien was hij aan het hof van FREDERIK WILLEM II, en men verzekert, dat het inzonderlijk op zijn raad was, dat de Monarch, in het jaar 1792, tot den Veldtocht naar Frankrijk beloofde. Ook wordt Hohenlohe onder de bevorderaars van den jongsten oorlog genoemd. Toen deze op het punt stond van uit te breken, vraagde men hem, wat hij er van verwachtte? "Wij zullen Mentz innemen," was zijn antwoord. De bende, of liever het leger, waarover hij het bevel voerde, werd het eerst geflaan bij Saalfeld. De wijze krijgsbewegingen van Keizer NAPOLEON vernietigden alle samenwerking van ’s Prinsen leger met dat des Konings: gezamenlijk, werden zij geflaan op den veertienden Oktober, doch, om zóó te spreken, bij gedeelten: dit is de reden, dat de Pruisen van dit vermaarde gevecht twee Veldslagen maken, die van Pena en van Auerstadt. De Prins VAN HOHENLOHE, de vluchtende om Stettin te bereiken, werd door de Fransen bij Prentzlow achterhaald, en genoodzaakt, met zestienduizend man de wapens neder te leggen. Hij beschuldigde den Generaal BLUCHER, dat hij hem niet was te hulp gekomen. Franse officiers verhalen, dat de Prins VAN HOHENLOHE, in den zomer des jaars 1806, "kort voor den Pruisische Veldtocht, met hun over de krijgskunst pratende, tot hen zeide: "Ongetwijfeld zijt gij zeer dappere lieden; maar gij weet u niet in acht te nemen. In die die ik immer tegen u den oorlog voere, zal ik u bij divisie opligten." Zoodanig was in het algemeen de blinde vermetelheid der Pruisische officieren van allerlei rang; de bekwaamsten waren nauwelijks in staat om te onderscheiden tussen de Parade en den Oorlog. (De overige Karakters in het volgende Stuk.) BERIGT WEGENS EEN WIJFJES-AAP VAN DE SOORT VAN DEN ORANG = OUTANG. Door den Heer SONNIN. De grote Aap, niet lang geleden te Parijs gebracht, is het dier niet, welk bij de Maleiers den naam voert van Orang-Outang, of wild mensch, bij ons gebruikelijk; het is de Yocko, soms wordt hij ook kleine Orang-Outang genoemd, uit hoofde van zijne menigvuldige overeenkomst met de mens. verenigingen met de groote voorraad, waarvan hij inzonderlijk door een kleiner staar verblind. De vermaarde BUFFON noemde hem insgelijks Jocko en kleine Oranje-utan; LINNAeus Simia Satyrus; AUDEBERT, een hedendaagsch Natuurkundige, die een wel geschrevene en prachtig uitgevoerde Natuurlijke Historie der Apen heeft in 't licht gegeven, noemt hem enkel Joeko. Niet de eerste maal is deze, dat er een levende Jocko in Europa verschijnt. In het begin van Juli des jaars 1776 werd er een jong wijfje van deze soort naar Holland gezonden aan de Menagerie van den Prins van Oranje, alwaar het in Januarij des jaars 1777 overleed. Het is te vreezen, dat het dier, dezer dagen te Parijs gebracht, en hetwelk insgelijks een jong wijfje is, er mee niet lang zal in leven blijven. De vermoeienissen een lange reis, en wel vooral de koude, welke het heeft geleden, hebben het dier ongeveeldheden veroorzaakt, van welke hij, ondanks de zorg, die voor het welzijn wordt gedragen, bezwaarlijk zal kunnen genezen worden. Dit zou een verlies zijn, niet alleen voor de Natuurlijke Historie, die daardoor van belangrijke waarneemingen zal ontzien worden omtrent dieren, welke in gedaante naar het menschelijke gestalte gelijken, maar ook voor de nieuwsgierigheid, welke zeldzaam zulke opmerkelijke voorzover worden aangeboden. De overblijfselen der Jocko's, die in het Kabinet der Natuurlijke Historie (te Parijs) bewaard worden, en vooral de Jocko, die in de Menagerie van den Prinsen Stadhouder in Holland heeft geleefd, hebben de Natuurkundigen in staat gedaan tot het doen van een nauwkeurige beschrijving van deze dierensoort. Noodeloos acht ik het, hier verlag te doen van hunne beschrijvingen, die bij hen kunnen gelezen worden. Eenige bijzonderheden wegens de Jocko van Parijs zullen, vertrouwt ik, den Lezer niet onaangenaam zijn. Het is, zoo als ik heb gezegd, een wijfje, geflets 11 maanden oud, Op het eerste aanzien staat men verbaasd over zijn hoofd, geerd met menschen- dan met dierenhaar bedekt; zijn hoog voorhoofd is met sterk uitkomende rimpels, niet overdwars, maar van boven naar beneden, doorploegd: een bijzonderheid, in HING. 1808, NO, 9, DB d n wegt- $8s BERIGT WEGENS REN WIJFJES ~ AAP. welke de teekenaars niet hebben uitgedrukt, omdat zij flechte verdroogde vellen zijn gevolgd; voorts over zijn kleine en zeer fraaie ooren; de fraaie rijen tanden, die eenen zeer grooten mond vullen, beneden een zeer kleinen neus; en eindelijk over zijn gezicht en goedaardigen opzich van het oog, alsmede zijn zachte aard. Deze Aap flapt in een soort van bedstee, waarin hij zeer stil op den rug ligt. Men heeft hem een kamizool met wijde mouwen aangedaan; met zijn lichaam ligt hij onder de dekens, doch met het hoofd bloot. Ook houdt hij zijn armen boven het dek, doch zodanig, dat zijn handen geen koude vatten, verbergt hij deze in de mouwen van zijn kamizool, van welke hij een mof maakt. Wanneer er iemand bij hem komt, welken hij meermaals ziet, vat hij hem bij de hand, en drukt deze, ten blijk van genegenheid, zeer is hij gehecht op gesuikerde dranken. Op zekeren dag werd in zijn tegenwoordigheid een Mannadrank gereed gemaakt; hij werd ongeduldig, omdat men te lang draalde met hem die te geven; luid schreeuwde hij, en met een scherp geluid, even als een kind, dat iets wil hebben. Welhaast lagen zijn dekens buiten het bed, en de patiënt, half buiten het bed zich uitstrekkende, trok zijn geneesheer met zoo veel kracht bij de arm en de kleeren, dat men hem zijn drank wel moest geven; hij dronk die, houdende het schoteltje in de beide handen, en even als de mensen in de mond gietende, hij gaf het schoteltje terug, en ging weerom liggen. Een ogenblik daarna wilde men hem een kop spelen, door in hetzelfde schoteltje water te gieten; bij herhaling hetzelfde verlangen en ongeduld; maar zodra hij, den drank geproefd hebbende, bevond, dat men hem te snel klaar water had gegeven, draaide hij het hoofd om, hetzelfde buiten het bed werpende, waarop hij terug het schoteltje teruggaf. De ongekendheid, van welke dit belangrijk dier is, schijnt een ontkoming te zijn in den onderbuik. Zij aanvaardt denk ik, dat hij zal beschermd worden, en is voornemens, zijn Aap aan te bieden aan haar Majesteit de Keizerin en Koningin, voor de Menagerie te Malmaison. Inmiddels heeft een bijzonder vriend des eigenaars van de Jocko den kranke wel een verblijf willen aanwijzen, die met zijn gezicht en gebaren zijn dankbaarheid schijnt te betonen aan zijn edelmoedigen gastheer. Het is bekend, dat de Jocko’s in de dichte en afgelegen bossen van Borneo hun verblijf houden; ook is deze op dat eiland gevangen, van waar hij overgebracht is naar Zuid de Franse, voorts naar Spanje, en eindelijk te land naar Frankrijk. Deze laatste reis, in den winter ongenomen, heeft hem meer dan de lange zee-voorgenomen, heeft hem meer dan het leven in gevaar gebracht. ... B. Kemer. OVER HET GEBRUIK VAN EEN EN ANDER KORT WOORDJE. KLAGTEN OVER HET GEBRUIK VAN EEN EN ANDER KORT WOORDJE. BRIEFSWIJZE VOORGEDRAGEN AAN EEN BEHULPSAME VRIEND, Ten Mijnheer, Ik heb vernomen, dat gij je gereed bent om de klagten der verlegenheid aan te hooren, en tijens genoegen om redmiddelen aan de hand te geven, verzoek ik mij tot u, in vertrouwen, dat gij mij zoo veel troost zal schenken; en dusdanige redmiddelen aan de hand te geven, als de aard der zaak toelaat en in uw vermogen is. Mijn klagten zijn, indedelijk, van een zoo zonderlinge natuur, dat ik twijfel, of het in uw vermogen zal zijn, mij een gehoor te verlenen, gevolgd van een heilzamen uitlaag. Ik waag het echter, mij te bedienen van het algemene recht, en mijn klagten te openbaren. En Om terstond ter zaak te treden, zijn de partijen, waartegen ik een ernstige beschuldiging inbreng, op zichzelf beschermd, levenloze wezens, en die, uit deze hoofde, in hun eigen persoon geen berisping verdienen. Hun misbruik nogtans zal, vertrouw ik, daar het zoo veel mijn Landgerechten raakt, niet als een onverschillige zaak worden opgenomen. Ik heb bij u in te brengen een beschuldiging tegen het veelvuldige gebruik van zekere woorden in onze taal, die, al schoon kort, en zelden langer dan een syllabe, nogtans bij wijlen het gewicht hebben van een gehele redevoering. Zij bezitten desgelijks meer kracht en invloed op de beraadslagen der mensen, dan al het overige der taal tezamen genomen; 't is zij wij luisteren naar de ernstige redeneringen in een achtbare Raadsvergadering, 't is zij wij het oor leenen aan de vrijere gesprekken in lagere levenskringen. Het voornaamste van deze hoogstschadelijke woordjes, waarover ik mij bitter beklaag, is — Maar. Dit enkel woordje heeft meer ontwerpen van het grootste gewicht en de uiterste aangelegenheid omverworpen, meer aaneengekoppelde redenen van gezond en scherpzinnige redenering verbroken, dan enige ander woord. Hoe dikwijks gebeurde het, dat wanneer ik bekoord en overreed was door een Vaderlandse rede van meer dan een, ja van drie of vier uren, een ander Redenaar opstond, die, na alles wat de vorige Spreker gezegd had, kortelijk opgehaald te hebben, en die, "zoo ik dacht, even zeer overtuigd was als ikzelf, onmiddellijk daarop uitgeven beiden komt met een Maar = en het tond. Over het gebruik. Maar is het lievelingswoord van allen, die wensen toegevend en bemiddelend te zijn. Zeker, Mijnheer! wat gij hebt aangevoerd, is welgegrond; uwe bewijzen zijn juist gekozen; zij treffen doel in de zaak, waarop het aan komt. Wel prezender heb ik ook nimmer een stuk van dezelfde aard hooren bepleiten, en, over het geheel, doet het geen gij gezegd hebt, zóó veel eer aan uw verstand als aan uw hart; en ik voelde mij in de eerste opgewekt, gedrongen, om mij met u te vereenigen in het voortzetten van een Plan, zóó uitmuntend in zichzelf, en zóó hevig in de gevolgen. Maar! Op hetzelfde oogenblik, dat dit Maar zijn verstand vermeesterde, vergeet hij alle zijn oprechtheid, en in de tijd van tien minuten bewijst hij, dat er geen enkele waarheid of gezond verstand is in alles, wat hij van de vorige Spreker gehoord had, dien hij met zoveel lof opblies. Maar is ook het geliefde woord van allen, die door kwaade aardigheid, onbekwaamheid, of eenige andere geheime reden, niet verkiezen de verzochte gunstbetooningen toe te staan. Avarus, de nietsbeduidende Avarus, zou gaarne een arm Bloedverwant bijstaan, door hem eenig geld op te schieten tot het aanvaarden eener zaak. Maar! — De Man van Aaviën acht zich hoogst gelukkig, dat gij u tot hem vervoegt; hij herinnert zich zeer wel, dat hij u een nu opengevallen plaats beloofde; geen mensch op aarde is gevoeliger voor de hem bevoorrechte diensten in een en ander geval, noch wenscht sterker, u bij alle gelegenheden voort te helpen. Maar! — De jonge Juffrouw LAURA, geheel vrij van alle voorkeuze, van alle voorafgaande verplichting, en die zich altijd gelukkig rekent, wanneer zij hare Ouders genoegen kan fcheken, wordt een Huwelijk voorgeflagen met een Perfoon, in geboorte, rang en middelen haar gelijk; een Perfoon van onberispelijke zeden en goede geaardheid; — zij betuigt het hoogste gevoelen te hebben van de verdiensten diens Heeren; zij verklaart wezenlijk weinigen te kennen, die hem evenaren. Maar! Kan er iets chaggelijkere zijn dan dit zoo veel inhoudende woord? Gij ziet, hetzelfde verhardt het hart tegen goedwilligheid, dankbaarheid, gehoorzaamheid; het breekt gemaakte verplichtingen af, noodzaakt de mensen om hun bijzondere Vrienden te verloochenen, en ik twijfel geen oogenblik hier te schrijven, dat het in koophandel en burgerlijk bedrijf grote nadeelen aanricht, en ook in staatkundige verhoudingen geen kleine rol speelt; althans in de berichten, welke ons in de Nieuwspapieren deswegen gegeven worden. Om echter het woord Maar allemaal recht te laten wedervaren, is er soms in 't zelf een iets openhartigs, althans iets belissend, wat een zaak spoedig haar beslag geeft, door ons. De kwade zijde onder 't oog onzer opmerkingen te brengen. Ik kan zoo veel niet zeggen van een ander hoogst schadelijk woordje, Andien. Met Maar komt men voor de zaak uit, doch Andien is een ontvliedend woordje, dat achterhoudt, en niets bepaalt. Men weet niet wat het betekent, hoe verre het gaat. Het kan alles en tegelijk niets betekenen. Dubbelzinnig te spreken tussen de man en zijn naaste Is hatelijk, en dit wordt zeer bevorderd door een Indien, Een Koopman, die ter goede naam staat, verschijnt bij zijn Bankier met Wisselbriefjes, en hij toont hem de deugdelijkheid van dezer papieren. "Ja," luidt het antwoord, "die Wisselbriefjes kunnen zeer goed zijn, op de Trekkers, de Aannemers, de handen, door welke zij gegaan zijn, niets te zeggen vallen; ik zou geen zwarigheid altijd maken om aan uw verlangen deswege te voldoen, Zindelijk" —, De zaak zou afgehandeld geweest zijn, had de spreker het woord ge- weest; dan, na een aantal verdrietige en kwellende aanmerkingen, blijft de zaak hangen in de onaangename onzekerheid, veel Van veelvuldig en telkens herhalend gebruik is het woordje Indien, in de Nieuwspapieren, ten opzichte van Staats- onderhandelingen, en gebeurtenissen, het lot der Volken betreffende. Anders zou de toedrag van zaken geweest zijn, indien ==; men vermenigvuldigt de mogelijkheid van gebeurtenissen, en schuilt weg onder het schetswoordje Indien, Ik heb Indien altijd gehouden als een losse knap, vol veronderstellingen en dubbelzinnigheden, dat dit woordje zeer geschikt is om anderen te bedriegen, en het bedrogen te worden voor de gebruiker voor te komen, Nogtans doet hij dit alles met zulk een air van schijnbare oprechtheid en voorzichtigheid, alsmede van achting voor het belang des verzoekers, dat de gebruiker zelden mist te flauwe voor te komen als een man, die enkel zorgvuldig op zelfbehoud bedacht is, zonder enige inmenging van gierigheid of onwil. "Daarenboven is dit eigenlijk Indien een woordje van Welles vertenning, en niet zelden in de mond van de Schouwburg- bestuurders, die elk Tooneelstuk, hun aangeboden, zouden aangenomen en ten tooneel gevoerd hebben, Indien ==, Dit zoo noodlottig woordje heeft vele een Tooneelstuk tot een plaats doen verwijzen, die de maker zeker niet verkoos, Mogelijk is een ander woordje van dezelfde herkomst als Maar en Indien, en deelt diep in de zachtheid en verplichtende beleefdheid van het laatstgenoemde; doch is oneindig voorzichtiger: Het wordt veelvuldig gebruikt van zeer omzichtige mensen, die schromen hun gevoelen aan de dag te leggen in gevallen van aangelegenheid, in harde tijden "wanneer het reglement uiten zijns gevoelens niet zeer veilig gekeurd wordt. POLYSYLLABEe meer nT A 5 UITTREKSEL UIT HET DAGVERHAAL VAN EENE REIS, GE- DAAN IN DEN JARE 1799, IN DE ZWITSERSCHE VAL- LEI, DIE, 2 SEPTEMBER 1806, OVERDEKT WERD DOOR HET INSTORTEN VAN DEN BERG j ROSS- BERG GENAAMDe H“ was met eene foort van godsdienftig gevoel, dat ik, : te Är? voet aan land zettende, voor de eerte maal den grond van het Kanton Schweitz betrad, Naauwelijks was ik eenige fchreden gevorderd, of ik werd, zelfs door mijne oogen, overtuigd, dat ik mij in de eigenlijke wieg der Hed= wetifche Vrijheid bevond. Langzaam voortgaande langs de huizen, die ter linker zijde van den weg ftonden, zag ik ‘eene lange reeks afbeeldingen in kalk, verbeeldende de be- “langrijkfte tooneelen der flichtinge van deze Republiek. Aan- “dachtig las ik de eenvoudige en veel zeggende opfchriften, welke op de mecste afbeeldingen worden gevonden, toen ‘een man, wiens gelaat alle de eerwaardige trekken der oude " STAUFFACHERS (*) vertoonde, mij aanfprak, en mij minzaam vers 2 - C+) Een der eerfte grondleggers dep Zwitferfche vrijheid. UITTREKSEL UIT EEN DAGVERHAAL 387 verklaarde herinneringen niet volkomen verstand. Hij sprak mee één bedwongen vuur, en bijkans blozende, over de bedrijven zijner voorvaderen, en zag mij van tijd tot tijd met oogen aan, wier vuur door de droefheid was beneveld. Toen wij de laatste groep huizen voorbij waren, verzelden hij mij buiten het vlek, om mij den weg te wijzen. Hij bleef staan op een kleine hoogte, en mij de rechterhand gevend om afzeggen, wees hij aan de linkerhand den berg Sattel en het dorp Seinen, en sprak: „Hier heb ik u in s, Onze oude geschiedenis van de geboorte onzer vrijheid verklapt; daar zult gij de nog verschete sporen van haar ondergang vinden. Te Steinen zult gij de Stauffacher-kapel bezoeken, zij is met het bloed onzer martelaren geveld; bid aldaar voor den armen Zwitser." Hij drukte mij de hand; een traan glom in zijn mannelijk oog, en deed de mijne vloeien. Onze zielen verstaan elkander, en een vurige omhelzing vereenigde onze harten. Hij ging. heden , en later aangedaan volgde ik hem met mijne ogen, tot dat eene nabijgelegen kapel hem voor mij verbergde. Peinzende en treurig vervolgde ik mijnen weg midden door de vallei, van daar tot aan Schweitz (trekkende door de dorpen Oberart, Goldau, Rothen, Buyfingen, Lowertz en Seewens). Verre boven mijn hoofd verhieven zich schroefwekkende bergen, wier hooge rotshuizen hier en daar met eeuwig sneeuw bedekt zijn, en op zichzelf staande punten, wier barre toppen een azuurgewelf kroonden. Aan mijn rechterhand lag de Rigi, van schelpachtige spitsten omringd, aan de linkerhand de Rossberg, wiens dreigende top vruchtbare velden overziet, en voor mij de kale en magere rotsten, tegen welke de stad Schweitz vertrouwelijk leunt. Rondom mij zag ik een open en lachend halfrond van niet zeer hoge bergen, bedekt met aangename bosjes en groene weiden, door welke heldere beekjes kronkelend vloeiden. De weg was eene koele en verrukkelijke wandelpartij, door vruchtboomen belommerd, die den reiziger van dorp tot dorp brachten, midden door een lange strek fraaije huizen en kapellen, sprekende bewijzen van de onbekrompenheid, welke hier te lande heerschte. De bewoners zijn een pen. "Land geopend worden. Eerst zij Napoleon, die aan dit ongelukkig land de rust wiedergaf, en een Constitutie, zo nabij gelijk aan de aloude, als de geest der tijden gedoogde!" Deze geheele vallei, met alle haar dorpen en bewoners, werd, in het jaar 1896, door het instorten van de Rassberg ingeflokt. Een schoon ras van mensen, in alle hunne gelaatstrekken zie je de edelheid der zuivere en onbedorvene vrouwelijkheid verstrekt. De mannen zijn groot, welgemaakt, hebbende een gelaat, hetwelk zeer veel gezond verstand aankondigt; een edele ongedwongenheid kenmerkt alle de bewegingen van hun lichaam. Eenvoudig en net zijn zij gekleed in het witte herdershemd, hetwelk in natuurlijke plooien tot op de knieën hangt, zonder door een gordel te worden opgebonden. De vrouwen zijn los van houding, regelmatig van gestalte, vlug in haar bewegingen, en de opklaring van haar oog kondigt gevoel aan. Haar gewaad strookt met deze tekenachtige eigen schappen, en is zeer bekwaam om een schoon lichaam voordeelig te doen uitkomen; een geplooide rok hangt haar tot op de knieën, en bedekt haar meer dan in de overige kantons." Het meer van Lowertz overvarende, hetwelk niet zeer groot is, als zijnde fechts een halve mijl lang en een vierdeels mijl wijd, Het is mij op een eilandje aan land gezet, om een hermitage te bezoeken; wier bewoner door den oorlog van daad was verdreven. Na deze verwoeste hut, de eenvoudige kapel, en hetgene er merkwaardigs was, te hebben bezichtigd, klauterde ik naar de puinhoop van het oude Kasteel Schwanau, in den jaar 1308, door STAUFFACHER en diens aanhang verwoest, terwijl ten zelfden tijde de overige edelen zich meester maakten van het sterke Kasteel Vogtkenberg, zoo wel als Schwanau in het Kanton Schweiz gelegen; van Zwing Uri, in het Kanton Uri, en van Rotzberg en Sarnen, in het Kanton Unterwald. Een verrukkelijk uitzicht heeft men van deze ruïnen. Tussen het puin en de rotzen, met klimop bedekt, vond ik aldaar een jonge vrouw op den bemosten grond zitten, en naast haar een kind van twee jaren, spelend met bloemen, welke op haar knieën lagen, en waarvan zij kransen maakte, welke zij vervolgens met een treurig gelaat in het meer wierp, hetwelk den voet dezer rotzen bespeelde. Lang zag ik haar aan, voordat zij mij in het oog kreeg, en hoe ik haar langer beschouwde, zonder dat zij mij belangrijker dacht. Op zijn meest was zij vijf-en-twintig jaren oud, fraai van gestalte, en haar gelaat vertoonde het peinsachtige en sentimentele, welke de vrouwen van het Kanton Schweiz kenmerkt; de zachtheid van haar trekken werd nog verhoogd door de bleekheid van haar gelaat en de treurigheid van haar gezicht. 