Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique. Bulletins d l'Académie royale des sciences, des lettres et des beaux-arts de Belgique
Des signes ext^rieurs permanents, des fourches patibu- iaires k deux ou k trois piliers, erig^es sur son territoire, attestaient le pouvoir effrayant du despote local, et la legis- lation du Hainaut 6num^re avec une affreuse naivete les supplices borribles dont il ^tait arm6. Yoici ce texte r^- dig6 en 1633 et qu'on croirait I'oeuvre des temps les plus barbares. c Haute justice et seigneurie s'extend et comprend de Taire emprisonner, piloriser, ^cbaufauder, faire execution parpendre, d^capiter, mettre sur roue, bouillir, ardoir, enfouir, flastrir, exoriller, couper poing , bannir, fustiger, torturer [i ). » (i) Chart., geD6r., chap. CXXX, art 1^'. ( 604 ) Les b^o^fices attach^ k la seigneurie se composaient de droits honorifiques et de droits utiles ; les premiers con- sistaient priDcipalement dans la pr^s^nce et les hoDDeurs dont le liaut juslicier jouissait k T^lise et dans les c^r^- monies religieuses : par exemple, recevoir avant lous Teau b^nite et le pain b^nit, £tre encens^ d*une fa^n particu- lidre, avoir dans le choeur un banc ferm^ et sa sepulture, marcher immediatement apr^ le clerg^ k Toffrande et i la procession, Stre recommand^ nominativement dans les pri^res pabliques. A ces jouissances de la vanity se joignaient des avan- tages plus solides. Le nombre en 6tait encore grand, mSme aprte que Tautorit^ supreme fut parvenue k res- saisir les droits r^aliens de faire la guerre, de lever des impdts, de battre monnaie, de faire grftce, d'auoblir, etc. Les droits utiles dont la seigneurie avait retenu la pos- session n'6taienl pas les mdmes partout: la difference des lieux en diversifiait la mesure et Texercice; mais, k Tex- ception du droit de mainmorle ou de meilleur caielf qui consistait k prendre le meilleur meuble d'un d^funt, droit dont Tusage^tait rare, on reconnaissait assez g^n^ralement k la haute justice les prerogatives suivantes : S^attribuer, en vertu des droits d'aubaine,de b4tardise et de d^sh^rence, la succession de T^tranger, de Ten fan t naturel sans post6rit£ et de toute personne sans h^ritier qui d^Maient dans les limites de sa juridiction ; S'appliquer le profit des amendes et des confiscations prononc^es contre ses sujets ; S'approprier les ^paves, les biens vacants, les objets naufrag^s, et en partie le tr^sor trouvfe dans son tcrritoire ; Disposer de certaines mines et des carriires renfermdes dans la terre ; ( 605 ) Jouir de la p^he ct de la chasse dans toute I'iStendue de la justice; avoir des gareones oavertes et des colombiers k pied et k boullDs; Se dire propri^taire des chemins et des arbres qui y sont plant^s; Publier des bans et des ordonnances de police ; Soumettre les sujets k la corvee ; Les obliger k ne faire usage que des usines banales ex- ploit^es au proQt du seigneur , tomme moulins, fours, pressoirs, forges, brasseries; £tablir sur la circulation des personnes et des marcban- disesy tant par terre que par eau, et sur le d^bit des den- rees une foule de phages vexatoires, tels que passage, chausseage, pontonnage, tonlieu, winage, gambage, aiTo- rage, hallage, ^talage. Ce n*est pas tout : il est encore d'autres droits , si on pent les appeler ainsi; mais leur nom seul r^volte Thon- n£tet£; d'ailleurs, depuis longlemps les seigneurs mfimes n'osaient plus y pr^tendre, et je m'arrdte. A la vue de ce' tableau du privil^e, on pent ne pas s*^tonner que des seigneurs qui en savouraient les d^lices aient dit naivemcnt avec le comte de Boulainvilliers : c Rien n'est si beau que Tordre des iiefs, ni rien de plus commode (1 } ! » On comprend encore que, s'imaginant avec lui tenir leur superiority « de la gr&ce de Dieu et de I'ordre de la nature (2), > quelques esprits ^troits ou ^goistes ne comprennent pas la loi de T^galit^ et ne la supportenl qu'avec impatience et amertume; mais on aurait peine k le (1) Hist, de ranc.gouo. de France, 1. 1", p. 108. (3) 76«d., Ulll,p.l29. 2"* S^RIE, TOME XXIX. 39 ( 606 ) croire, si la preuve n*6tait sous les yeox, que ce soit la Teodaiit^ qui se plaigne, que ce soit ciie qui se repr^ate comme une vicliiuc , qu'elle ose renvoyer k la civilisatioo les reproches d'tuiquit^, de spoliatioD, de tyraunie. Voil^ cepeudant cequ'elle a fait, m^me de noire temps. £coutez comment un ^crivain mort en 1838, le comte de Montlosier, exhale ses regrets et ses recriminations. € La noblesse avait, dans ses terres, des hommes qui ^taient sous son gouvernement : on les lui enl^ve. Elle ^aivait le droit de guerre : on le lui dte. Elle avait le droit d'imp6t : on Tabolit. Elle avait I'usage de s*assembler dans des f£tes guerri^res : on les supprime. Elle faisait elle- m6me le service de ses Gefs : on Ten dispense. Elle avait le droit de battre monnaie : on s*en empare. Elle avait le droit d'etre jug^e par ses pairs : on Tenvoie i des commis- sions de roturiers. Elle mettait une grande importance k ne point payer de tributs : on Timpose. EnGn, aprte lui avoir fait subir toutes les injustices, toutes les tyrannies, toutes les spoliations, on imagine, pour couronner toutes ces manoeuvres, de la presenter elle-m£me comme cou- pable de tyrannic el de spoliations. Tel est le syst^me qui est poursuivi pendant trois sidles (1). » Cest bien la le langage de ces preux de Tancien regime, dont on disait en France, trente ans apres la revolution dc 89: c lis n*ont rien appris, rien oubli^. » Apris cette excursion dans un triste pass^, comme le voyageur qui revolt sa riante patrie au retour d'une con- tree sauvage et d^sol^e, reposons nos yeux sur ce qui nous environne, et jouissons de la metamorphose. Ah! sans (I ) De la monarchic frangaise , 1. 1^', p. 181.. ( 607 ) doute, il s'en faut que tout soit parfait dans Ic present, mais Ic temps marche, la society est en travail, que la sa- gesse la guide et Taveuir est k nous. Les vifs applaudissements de Tassembl^e onl accueilli cette int^ressante lecture. — La parole a ensuite ii& accord^e ^ M. H. Conscience, pour le second sujet du programme. Voici son travail : De Kerels van Vlaanderen. Wanneer men in onze Gcschiedenis den oorsprong der Geraeenten opzoekt en de redenen hunner latere ontwik- keling poogt te doorgronden, is men telkcns belemmcrd door de weinige gelijkenis, weike deze instellingen in Belgie, en vooral in Vlaanderen, met de gemeenlelijke inrichtingen der naburige Landen aanbieden. m Yele oud-Germaansche volksrechlen, die elders door de Gallo-Frankische terugwerking waren versmacht en ver- nietigd geworden, hebben in onze gescbrevene wetten voortgeleefd en zijn in voile kracht gebleven, tot bij de groote Franscbe omwenteling van 1789. Hoe bet komt dat wij, bij uilzondering, zoo lang bet genot van vele Germaanscbe vrijheden bebben behouden , is nu verklaard door de ontdekking der wetten, gebruiken en daden van eenen bijzonderen Vlaamscben volksstam , diegedurende negen eeuwen, met hardnekkigheid en met wonderbaren heldenmoed, dit voorvaderlijk recbt heeft verdedigd , — namelijk de Kerels van Vlaanderen. Wie tot de bronnen der Gcschiedenis is doorgedrongcn, ( 608 ) om de waarheid te zoeken, weet hoe gemakkelijk hel vroeger der overwinnende gezindheden was, de nagedach- tenis bunner vijanden of slachtoffers le verduisteren of gebeei uit te dooveD. Hebben wij Diet tot op ooze dagen moeten wacbten , om in den wijzen man van Gent, in Jacob van Artevelde iels anders te zien dan een oproerige brouwer en overmoedige volksverleider (1)? Worstelt de nagedachtenis van den Brusselscben mai'telaar Anneessens niet immer nog tegen miskenning, twijfel of kleinachling? Hoe bet zij , van de Kerels was ons geen ander aan- denken overgebleven dan bet woord zelf, dat beden nog in den mond des volks de beteekenis beefl van eenen sterken, moedigen man. Men zegl nog een slruische kerel, een knappe kerel^ een felle ket^el (2). Maar dat dit woord de geslacbtsnaam was van een aan- zienlijk gedeelle der bewoners van Vlaanderen, zulks ver- moedde men niet. De eerste liebtstraal desaangaande scbijnt opgegaan le zijn uit eene Lalijnscbe kroniek, gescbreveri orotrent bet jaar 1200, door Lambertus, pastoor te Ardres, in Fransch- Viaanderen. Deze zegt : € In dien tijd woonde er in bet graafschap Gwynen , eene soort van lieden, gewapend met kolven ( knodsen ), (1) « G*est an tyran qui, poor satisfaire de viles passions, la soif de l*or el la haine centre tout ce qui est noble , sVntoure de brigands et d*assas- sins, et ne se platt qu*au milieu du pillage el des massacres. •> Tel est, en r^um^, le jugemenl port^ pendant des slides sur Jacques van Artevelde. Jacques van Artevelde, par P.- A. LeiUz, professeur k Tuniversile de Gand , pp. 3 et 4. (2] Kerel, dicitur de viro egregio etforti. Vredius, FL ckr. 694 ( G09 ) die men Colvekerlos noemde, naar dil woord Coif, dat in de taal des lands knods (massue) beteekend. Zij waren , on- rechtvaardigen ten ongelukke,door de heerenvan (famines onderjuklen in dienstbaarheid gehouden, enz. (1). » In den Reinaaride Vos, uilgcgeven door J.-F. Willems, vindl men in de varianlen, wijzende ontwijfelbaar op een ouder handschriri, dus van de Kerels gewag gemaakt, als van trotsche lieden die de velden bev^onen : Bladz. 25. Een ker$l , Met Lanfr$it , vooerU hier bi, Bladz. 34. Mer Lantfreit maecte imeesle crachte. Want hi was die edelste van geboorte. bladz. 38. Vuul kerel Lantfreit , sprac hi. Bladz. 73. Of hi Lantfreit s honich at, Ende die keerle hem lachter deden. In bet jaar 1847 heefl men een zeer oucTlied onldekt en uilgegeven^daloogschijnlijk in voorleden eeuwen uit den mond des volks is opgenomen geworden. Hel is een spol- licd legen de Kerels en een slrijdzang bunner vijanden, de ridders of leenbeeren. In dil kostbaar lied, te lang om bier gebeel te worden ingelascbl, zijn vele trekken van den eigen aard en de zeden der Kerels bewaard. Zie bier de eerste en de laatste strofen ervan : « Yfi willeo vau den kerels singhen : Si zyn van quader aert; Si willen die rudders dwingben ; Si dragben enen langen baert. Haer cleedren die sijn a! ontnaijt ; Een boedekin up baer hoofl gecapt. (1) Lamberli Ardeneis ecctesiae presbyteri chronicon Ghisnense et Ardense, etc., uitgegeven door le marquis Godefroy de Meuilgiaise. Cap. XXXVI , de Ck)lvekerlis, p. 87. ( 610) V Gaproeu siaet al verdrayt, Haer cousen en haer scoen gelafil Wronglen ende wey, broot ende caes , Dat eet hi al den dacb ; Daer om is de kerel so daes Hi etes meer dan hi mach. Wi wlllen de kerels doen greiusen , Al dravende over 't veil Hets al quaet dat si peiusen, le weelse wel bestelt. Men salse slepen ende hanghen , Haerl baert es al te lane; Sine cpnnens niet ontganghen , Sine doghen niet sonder bedwanc (1) In de kronijk van Vlaanderen, op last der Vlaamsche Bibliophilen door Sorrure en Blomraaerl in 1859 uitge- geven (D. I, bladz. 159), vinden wij hel woord Kerels eene enkeie roaal , namelijk waar zij den Franschen veldheer, Robert d'Artois, voor den slag der Gulden sporen, deze woorden, doelendo op de Vlamingen, in den mond legt : c Ic duchte dat deze rus tiers {rustres) ende Kierrels bliven sullen alle voor onze voetganghers ende schutlers, » In eene oorkonde van 1230, vindl men, onder den naam van Kerlistoky melding gemaakl van zeker recht dat de Kerels te betalen hadden (2). Door deze weinige inliehlingen geleki , heeri de hear Kervyn de Leltenboven de wetten , zeden en daden der Vlaamsche Kerels schier volledig uit den nachl der tijden (1) Men vindt dit lied in zijn gebeel, onder andere in de NederUmdsche DichterhaXle van J.-F. Heremans, p. 57, en in de Nederlandsche Geschied- zangen van D' J. van VIoten, p. 34. (2) Zie Warnkoenig, traduilpar A.-E. Gbeldolf, 1. 11, pieces justifica* lives, p. 440. ( 6H ) opgegraveu. Jn zijne gewelensvolle Geschiedenis van Vlaan- deren , heeft hij dit vrijheidlievend geslacht de gewichtige rol loegekend weike het heeft vervuld , en den invloed aengewezen dien het op de lolbeslemming onzes yader- iands heeft uitgeoefend (1). Sedert dan hebben de leden van het Comiti des Fla- mands de France menige nieuwe inlichling betrekkelijk de Kerels aan den dag gebracht (2). Bij deze aangewonnen ontdekkingen de weinige vrach- teu van eigene navorsching voegende, zullen vvij pogen, in eene korte schets te zeggen, wat de Kerels van Vlaanderen waren en weIke feilen zij in de Geschiedenis onzes lands hebben daargesleid. De naam Kerl of Ceorl is een oud Saksisch woord , dat in de welten der Angel-Saksen freeman , vrij man , betee- kent , in tegenoverstelliDg der dienstbare lieden [serfs), Ducange , in zijn Glossarium , verklaart het even zoo : c Ceorlus, Ceorlman, saxonibus rusticus ^ villanus qui agricuUuram exercety sed liberae condilionis homo. » Lappenberg, in zijne Geschiedenis van Engelandj zegt : € De algemeene naam , waaronder de enkel vrije man in de vroegere Angel-Saksische wetten wordt aangewezen, is die van Ceorl (5). » De Vlaamsche Kerels M^aren das van oud-Saksischen oor- sprong. Zij behoorden tot den zelfden stam als de Saksen, (i) Hisloire de Flandre, Bnixelles, 1847, io hei Nederlandsch vev'^ laald door Em. Hiel. (i) Zie onder aodere de wijdloopige schets : Les anc^Wes des Flamands d$ Prance, par Viaor Derode, in de Annalee dee Fl. de Fr., I. Vllh p. 17. (3) Lappenberg , History of England , translated from the German , by Benjamin Thorpe, vol. II , p. 319. ( 612 ) die, vereenigd met de ADgelen, Brittauie veroverden en de oorsprong werden van het Engelsche volk. Inderdaad, zij bewoonden vooroamelijk de zeekust van Viaanderen , en deze kust droeg sedert den tijd der Romet- nen den naam van Lillus saxonicum y aangezien dit woord reeds voorkomt onder keizer Theodosius, in eene oorkonde van 379. De stad Boonen (Boulogne-sur-Mer) tot onder welker muren men vroeger Nederduitsch sprak, lag niet alleen op de grenzen van het Ylaamsche land ; maar, zoo als de La*- tijnen schreven : juxta Gallorum etSaxonum confinia (1). In alle geval , de Ylaamsche Saksen of Kerels bewoon- den gansch West-VIaanderen en een merkelijk gedeelte van Zeeland. Hun grondegebied strekte zich uit langs de kust tot bij Boulogne, en, binnen in het land, over Brugge, Thou- rout, Rousselare, Kortrijk, Wervick, Belle , Tperen , Po- peringhe, Veurne, Dixmude, Hazebrouck, Grevelinghe, Duinkerke en Kales; over de vier Ambachten, met de ste- den Hulst en Axel, en waarschijniijk tevens over eenige streken van Waasland.Dilgedeelle van Viaanderen nocmde men Keriingaland (2). Men mag in eenen meer uitsluitelijken zin,aannemen dat al de Ylamingen, die heden nog, gi, wi, piney huus^ kruxul uitspreken, instede van gijy mj^pijuy huisy kruid, reeht- streeks van de Kerels afstammen, of ten minste den (1) Eene zeehaven niel verre van Boalogne hiel Witzant, naar de blanke zandduinen, even als Blankeiiberghe; en in de omstreken van Boulogne hebben de dor[)en nog Vlaamscbe namen, zoo als Helbedingen, Leubriughem , San tiiigbe veil, Pepelinghen,enz. (2) Ann. des Flam, de Fr., l. Vlll , p. 51. ( 6i3 ) grond bewooen weike eertijds door de Kerels is bevolkt geworden. Wat ODs nog aan kennis onlhreekt, om met zekerheid de wetteo en zeden der Kerels te beschrijven, zou men kunnen volledigendooraanvullingen uit de Angel-Saksische wetten; maar daarbij mag men niet vergeten, dat de An- gel-Saksen, na de verovering van Engeland, bun volksrecht merkelijk hebben moeten wijzigen en inkrimpen, om de overheid van den koning te versterken, aangezien zij te voren nooil koningen of \vaarlijk heerschende hoofden hadden gekend (1). De Kerels van Ylaanderen waren alien vrije mannen , on kenden geene slavernij noch ambtelijke onderscbikking. Wat wij nu eene Gemeente noemen, hiet bij hen eene Minne, dit is vriendschap (2). Eenige of vele zulkerilftnn^n vormden een Ambacht. Tot bet beredderen der openbare zaken, kozen zij, bij algemeene stemming, bunne bestuurders, keunnans of keurheers, Dezen zaten insgelijks in de Vierschaai^ en von- nisten over misdaden en overtredingen. Telken jare, kv^amen de afgevaardigden der Ambachten te zamen in eenen iandraad , vvelken zij de Hoop noemden, om over de belangen van Kerlingaland te beraadslagen, en vast te stellen weIke geldelijke bijdrage eike Minne in den gemcenen schat zou te storten hebben (3). (f ) Non enim habenl regem antiqui Saxones. Beda I. V. G. 11. (2) « Le mot commune est relalivement moderne; cede chose s'appe- lait : Minne (amitie). « v. Derode, Ann. des FL de Fr., t. VIIl, p. 96. (3) « Le Hoop ^tait une assemblee populaire ,oii se disculaient tous les inlerets poliliques de la population flamaude maritime. » V. Derode, Ann. des FL de Fr.y l. Ill, p, 113. • ( 614 ) Deze schat diende niet allecn om hel onderhoud der gcmeene wegenissen en waterwerken le bekosligen ; maar hij was teveus eene kas van verzekering tegen brand en schipbreuk (1). De Kerels verbonden zich daarenboven onderling tot ve- leriei doel in broederschappen , die zij Gilden noemden , en zwoeren elkander bij te staan en te helpen met goed en bloed. Zij huldigden wel den graaf van Ylaanderen als hunnen wettigen vorst, doch ontzegden hem alien rechtstreekschen invloed op hunne zaken. Tollen van doorvaart en invoer, van den aard als dege- nen die wij nu douanen, haven- of baanrechten noemen, betaalden zij gewillig ten voordeele des vorsten; maar van eene persoonlijke beiasting op hunne hoofden, hunne wo- ningen of hunne akkers, wilden zij niet hooren. Inderdaad, volgens oud-Germaansch recht, was het betalen van alien persoonlijken lol een teeken van dienstbaarheid en sla* vernij. Moesten zij met de andere gewesten des lands in de kosten van den ooriog bijdragen, dan stunrde de graaf hun eene bede toe , en , na beraadslaging , vergunden zij hem uit den gildeschat eene zekere hoeveeiheid marken zii- vers. — Deze wijze van geidvergunning aan de vorsten is in meest al de provincien van Belgie in voege gebleven tot het einde der verledene eeuw. De Kerels waren landbouwers, zeevaarders, visschers, koophandelaars of wevers. Zij woonden niet binneu be- (1) Carolus Magnus heeft io zijne Capitularien (a® 779, art. XIV) reeds deze onderlinge verzekeriiigen verbodeo. Zie overigeos Kecvyu de Letleo- hove, HisL de FL, 1. 1", p. il4. ( 618 ) muurde sleden, omdat aldaar de hoogere overheid door de amblenaren der vorsten (kasleleios of burggraven) liverd uitgeoefend; en niemand er eeoe ware onafhankelijk- heid genool (1). Zij leefden diensvolgens ODder eene soort van grond- weltelijken regeringsvorm , die steunde op hel grondbe- ginsel van een volledig selfgovernmenty en zich kenmerkle door eenen diepen haai legen alien schijn van dienstbaar- beid en eenen ijverigen afkeer van alle cenlralisatie. Dai de Saksen wel werkelijk Nederduitsch , dat is le zeggen Ylaamsch , spraken , is te bewijzen door den afzwe- ringsvorm , ten jare 745 in de kerkvergadering van Lep- tines, voor de Saksen opgemaakt, en v^aarvan eengedeelte dus luidt : Ec formcho diabolae end allum Ic verzake den duivel en alien Diabol gelde , end allum diaboles Dof ?e1s-{;ilde en alien daivels Wercum , Thunder en Woden Werken, Donder en Wodeo End Saxen Ole. En Saksen ote (goden?) Ec gelobo in Got almechtigan , Ik geloove in God almachligen , Fadaer , in Crist , godes sunOj Vader in Christ, godes zone, End in halogan gast. En In beiligen geest (9). Men dient op te merken , dat indien deze. taal van bet bcdeudaagsch Nederlandscb ten minste in den uiterlijken vorm verscbilt, dit deels voortspruit uit de wijzigingen weike alle talen door den loop des tijds ondergaan; maar (I) De meeste byzonderbeden over de weuen en zeden der Kerels van Vlaanderen kan men in de reeds meermaals aangeliaalde schels van Victor Derode vinden {Ann. des Ft. de Fr., L Vill). De anderen zijn nil de kro- nieken van Galbcrt of nil de handelwijze der Kerels zelven opgemaakt. {i) Zie Hisloire des Carolingiens^ par L.-A. Warnkoenig el P.-A.-F. Ge- rard,!. 1", p. 221. ( 616 ) bovenal daaruil, dat de opstellers van dil formulier Latijo- sche IcUeren bezigden , vveike slechts daar of omtrenl de echte klanken der Saksische spraak konden verbeelden. Zien wij nu ter loops, weike rol deze Kerels van Ylaan- deren in de Gescbiedenis onzes vaderlands hebben ver- vuld. Op bet einde der 3"^^ eeuw, steiden de Romeinsche keizers, Diocleliaan en Maximiaan, eenen zekeren Carau- stti^aan, als bevelhebber over de zeemachl in de Noordzee, om de kusten van bet Rijk tegen zeeroovers te bescher- men. Deze Carausius was een Menapier , dit is een Via- ming, en zijne opvolgers voerden den naam van graven der Saksiscbe kust. Hij maekte zich vrij van zijne onder* schikking aan bet Romeinsche Rijk en veroverde een ge- deelte van bet groote BriUche eiland ( Engeland). Lappenberg, in zijne Geschichte von Engeland , zegt van hem : c Niel min invloed beeft Carausius uitgeoefend op de latere Germaniseering der Britten door de Saksen. Hij zelf was Germaan van afkomst en Menapier van ge- boorte. Indien bij de oorzaak niet was van de nederzelting der Saksen , zoo wel op de Vlaamsebe als op de Britsche kust, begunstigde bij ze evenwel door zijn bondgenoot- schap met ben (1). » Deze Carausius is dus de eerste Kerel van Vlaanderen , wiens naam ons door de Gescbiedenis wordt gemeld. In dezen naam ziet de beer Kervyn de Lettenbove zelfs eene Latijnscbe vervorming van bet woord Karlos. In alle geval , van dan af wordt er niet zelden gewag gemaakt van Saksen die de beide kusten derNoordzee, (1) Lappenberg, Geschichte von Engeland , 1. 1, p. 43. ( 617 ) ZOO wel in Ylaandereo als in Brittanie bewonen , en van den zelfden volksstam zijn. Op bet einde der vijfde eeuw , traden vele Germaansche stammen, ook de Saksen, onder den algemeenen naam van Franken, in een verbond om Gallie van de Romeinen af te winnen. Zij kozen tot opperhertog Clovis (Iltodwich). Onder hem was een der voornaamste oversten zekcre Ragenher, heirlog van Kamerryk, en ongelv^ijfeld de ge- kozen bevelbebber der Kerels van Yiaanderen. Toen Clovis, na de verovering van Gallie, zich Christen iietdoopen, weigerden Ragenher en de hem onderhoorige bcnden , hunne Germaansche goden te verloochenen. Zij keerden verbitterd terug naar Yiaanderen , en kregen geen deel van de veroverde wingewesten. Ja, Clovis wreekte zich later bloedig op Ragenher (1). Een bewijs, dat deze Ragenher een Kerel was, vindt men daarin, dat de Kerels van Yiaanderen, langer en hardnekkiger dan andere Germanen, bun oud geloof zijn bijgebleven (2), tot zoo verre, dat de beer Kervyn de Lettenbove eenen Kerel aanbaalt, Segber van Ghistel ge- naamd, die tot omtrent 1096 heiden was gebleven, en zich Christen moest laten doopen om aan de Kruisvaart te kunnen deel nemeh. Wat dit gevoeleo nog meer staaft, is dat men in de jaarboeken der Angel-Saksen , dien naem, Raeginlieri, Raeginhere, niet zelden aanlrefl (5). (1) Greg. Taron, lib. 11, XVII et XLIl. C^) a Les Kerles ne pardonnaient pas aux Francs leur con version au chrisUanisme... Les Saxons etaient des palens inv^l^r^s (paganissimi). » V. Derode, Ann. des Fi. de Fr.^ t VIII , pp. 69 el 70. (3) Zie , onder anderen , Lappenberg , yertaald door B. Thorpe ,1.1, pp. 148 et 287. ( 648 ) Bij groote landveroveringen door geweld van wape- nen , verliezen de overwiunaars zoowel als de overwon- nenen geM^oonlijk hunne vrijheid. De aanvallende oorlog vereenigl in den overste zooveel macht en maakt de een- heid van bevel zoo noodzakelijk , dal de dwingelandij der bevel voerders en de onderjukking der overwinnende natie onfeilbaar uit deze noodzakelijkheid worden ge- boren. Het ging den Franken zoo in Gallie. De Ylaamsche Kerels , integendeel , hadden als volks- stam geen deel aan landveroveringen genomen, en hadden daarom van hunne persoonlijke vrijheid en van hunne voorvaderlijke rechten uiets verloren. Maar nu vormden zich van lieverlede, onder de Franken, inslellingen die op geheel andere gronden dan de onaf- hankelijkheid en de gelijkheid tusschen al de leden der natie waren gegrond. Alhoewel de Franken le voren geene koningen hadden gekend , liet Clovis zich lot koning kroonen , en nam ait de Gallo-Romeinsche beschaving alles over wat hem de opper- macht kon verzekeren. Hij en zijne opvolgers hadden de gronden , die den Romeinen of hunnen aanhangeren toe- behoorden, aan hunne vrije Weermannen uitgedeeld; maar dewiji deze uitdeeling wiliekenrig was geschied, ontstond daaruit eene groote ongelijkheid tusschen de Franken zelven. Langdurige twislen en bloedige geweld- daden dwongen de zwaksten der vrije mannen, zich onder de bescherming der machtigen tc slellen ; en dezen er- kenden op hunne beurt als beschermheer, eenen nog machtigere of den vorst zelven. Daaruit ontsproot de slaatsinrichting , weike men /eo- daliteii of leenroerig stelsel noemt, en die, waar zij tot hare (619) volmaking geraakte, alle menschcD aan andere menschen onderschikte, zoowei voor huD lijf als voor hun goed. In dit stelsel \vas, buiten eenige grooten, die zich edel of ridder begonnen te noemen , gansch bet volk dienslbaar (dat is slaaf, geheel of gedeeltelijk) ten minste aan de kroon. De burgers der steden genolen slechts eene zeer be- perkte, en, in alle geval, vergunde en weder ontneem- bare vrijheid. Het ieenroerig stelsel heeft in Carolns Magnus eenen machtigen beschermer gevonden ; en wij zien uit zijne Capi- tularien, dat hij, in de eerste jaren der IX''^ eeuw, zich veel moeite gaf om de Kereis van Ylaanderen tot het afstaan van hun volksrecht te dwingen. Zoo spreekt hij zware straffen uit tegen de Kereis (hij zegt dienstbare lieden) van Ylaanderen en andere gewesten bij de zeekusty die zich verstouten tegen zijn verbod broederschappen en gil- den te maken (1); maar dat de Groote Karel hierin zijn doel niet heeft bereikt, zuUen de latere gebeurtenissen onwedersprekelijk bewijzen. In alle geval , het Ieenroerig stelsel bad zich , bij het einde der X'^'' eeuw, over Europa uitgespreid. Hoe zouden nu de vrije mannen van Ylaanderen, alleen nog in het voile bezit van het oud-Germaansch recht , langer wcer- stand kunnen bieden aan den drang der feodaliteit^die als eene opkomende zee de gansche wereld dreigde te over- stroomen? De eerste maal dat wij de Ylaamsche Kereis in eenen (1) a De coiijurationibus servorum quae Audi in Flandris, menpisco et in caeteris maritimis locis, etc. <> Capil. Hegum Franc, 1. 1 , p. 775. ( 620 ) ^ ooriog gewikkeld zien, om zich tegen bet leenheerschap te verdedigen, is in 1070, onder de gravin Richilde. Lamberlus Ardensis zegl van haar : < Richilde wilde de Vlamingen zekere ongewone en on- rechvaardige belasting opdringen, waarvan nooit te voren sprake was geweesl; want van elk huis en bed eischte zij vierdeniers(l). » Onderwierpen de andere bewoners van Vlaanderen zich aan deze belasting, de Kerels konden bet niet, zonder, vol- gens hunne gedachten, ter zelfder tijd hunne hoedanigbeid van vrijgeborenen te verliezen. Ook kwamen zij in opstand. De gravin riep de leenbee- ren tot bare bulp; de Kerels van Yeurne, Ysendyke, Oost- burg, Aldenburg , Brugge , Sint-Omaers , enz., slelden Ro- brecht-de-Vries aan bun boofd, en overwonnen, niet alleen de gravin, maar zelfs het leger van den koning van Frank- rijk, in 1071, aan den voet van Casselberg (2). Robrechl-de-Vries, graaf van Vlaanderen geworden door de Kerels, bleef hun beschermer ; maar na zijne dood span- den zijne opvolgers op nieuw herbaalde pogingen ins om de Kerels de algemeene ondcrscbikking van bet leenheer- schap op te dringen. Dit geschiedde onder driederlei vor- men : 1"* Men kondigde edikten af, waarbij bet alien onedel geborenman verboden was, in tijd van vrede, wapens te dragen; 2" men wilde de Kerels persoonlijke belaslingen doen betalen ; o"" men wilde ze mannen der kroon verkla- ren,dit is den graafdienstbaar, ten zij ze reeds eenen leen- beer als meester erkenden, ingevolge de feodale spreuk : geen grond zander heer. (!) Lamb. Ard., Chronicon, Ghimense^ etc., cap. XXYil. (2) Zie daaro?er Kervyn de Lellenhove, Hiatoire de FUukdre, U K<', pp, 277-282, • ( 621 ) Ondanks al de aao\ echtingen hunner vijaodeo, hadden de Kerels evenwel lot het jaar 1119 hunne oud-Germaansche instellingcn behouden; maar du werd Karel van Denc- marken graaf van Ylaanderen. De meeste Kerels hielden het met zijnen (egenslrever, Willem van Loo, burggraaf van Yperen, naderen afstam- meling der Ylaamsche graven, en ^iens moeder eene Ker- linne was (1). Willem van Loo werd overwonnen, en verzaakte, voor alsdan ten minste, zijne aanspraak op de kroon. Graaf Karel, bijgenaamd de Goede, scfaijnt het met zijne Ylaamsche onderdanen wel gemeend te hebben ; doch, ge- woon aan het hof der Fransche koningen te verkeeren, en diep doordrongen van de feodale grondbeginsels, kon hij bet gewis niet als wettelijk of verdragelijk achten, dal een gansch volk van landbouwers en arbeidende lieden, als vrije mannen, de zelfde rechten beweerde te bezitlen als de ridders en edelgeborene heeren. Hij begon met zekere voorzichtigheid, doch vruchleloos, eenige pogingen te beproeven, om de Kerels de leenheer- schappelijke onderschikking te doen aanvaarden ; doch door zijne raadsheeren , vooral door zekeren Tancmar van Straten aangespoord, wilde hij eindelijk het machtigste maagschap der Kerels dwingen , zich dienstbaar aan de kroon, dit is slaaf (serf) van het grafelijk domein te er- kennen. Eenige Kerels, van het bedreigde geslacht, benameo (1) Deze Willem van Loo was klelnzoon van Robrecht-de-Vries door Philips; Karel van Denemarken was dit slechts door Adela. Zie overlgens den volledigen geslachisboom in Viede Charles le Bon, parle D' Wegner, traduit du Danois par un boUandiste. 2"*^ S£RIE , TOME XXIX. 40 ( 622 ) hem (laarom verraderlijk het leven, lerwiji hij in Sinl- Donaaskerk, te Brugge, zal te bidden. Tot nu toe hebben , huiten den heer Kervyn de Lelten- bove, degeschiedschrijvers de moord van graaf Karel ten . lasle gelegd van zekere graanopkoopers, die zich >viiden wreken omdat hij hen gedwongen had , het opgekochte graan tegen verminderden prijs aan het hongerige volk af te staan. Daarvan is volstrekt niets. Er bestaat eene Latijnsche kroniek van zekeren Gal- bertus , die op den dag der moord van Karel-de-Goede in deBurg van Brugge tegen woordig was, en de voorvallen , weike er op volgden, heeft bijgewoond. Deze Galbertus zegt van zich zelven : c Te midden der gevaren van zoo vele nachten en de gevechten van zoo vele dagen, ik, Galbertus, beroofd van het middel om te schrijven, heb op mijne tabletten de voornaamste dingen aangeteekend , in afwachting dat ik het verhaal, dat ik nu doe, in orde kon brengen volgens de gebeurtenis- sen (1). p In de kroniek van Galbertus is er geene spraak van graanopkooperij of van iets dergelijks. Yolgens hem is Karel van Denemarken wel degelijk vermoord geworden door lieden die beweerden vrij te zijn geboren , en welke de vorst wilde dwingen zich dienstbaar te erkennen, diens- volgens door Kerels. Na van den stamvader der moordenaars gezegd te heb- (!) Vita beati Caroli boni Comitit Flandriae tnartyris^ auctore Gal^ berlo, notario Bntgensis (Act. SS., I. I«',p. 179). Wij hebben de Fransche vertaliDg benatUgd, welke Guizot ervaa geefl in de Colleclion des memoires relatifs d Vhistoire de France, I. Vlll. De aanhaling bevindl zich daar op bladz. 303. ( 625 ) ben : t miles Erembaldus de Furnis natusy » legt hij Ber- tulf, oom van den moordenaar, de volgende woorden in den mond : € De graaf wil mij mel mijn gansch maagschap in dienstbaarheid leggen, bij de oude lieden inlichtingen nemende, om te weten of wij zijne slaven (serfs) zijn; maerhij zoeke zoolang hij wil, wij zijn vrij en zullen het altijd blijven : er is geen mensch op aarde die ons diensU baar kan maken (1)! » Vele andere bewijzen nog behelst de kroniek van Gal- bertus, docfa deze bier aan te haien, ware overbodig. Karel van Denemarkeu is wel zeker het slachtoffer ge- worden van lieden wier persoonlijke vrijheid men wilde vernietigen ; en builen de Edelen en Kerels , bezaten a!s- dan geene anderen zuike vrijheid. In alie geval verwekte deze wreede moord in gansch Vlaanderen eenen kreet van veronlwaardiging en wraak- zucht. De ridders namen deze gelegenheid te baat om hunnen haat tegen de Kerels den teugel te vieren ; en , onder voor- wendsel dat alien medeverantwoordelijk of medeplichiig aan de misdaad waren , deden zij geheel het land tegen hen opstaan, zwerende in hun gemoed dat schuldigen en onschuldigen voor de ijselijke euveldaad zouden boeten. Een machtig leger trok op tegen Brugge , waar binnen de Erembalds zich hadden versterkt. Yerraden en over- vallen, vioden zij met eenige honderde Kerels op de Bui^, en daar boden zij zulken onversaagden en langdurigen tegenstand, dat zij hunne vijanden zelven tot bewonde- ring dwongen. (I) Galbertus, p. 253. ( 624 ) Toen zij reeds gedurende drie woken als ware leeawen zich hadden verdedigd,en herhaalde bestormingen hadden afgeslagen, kwam de koning van Frankrijk in persoon oaar Brugge, aan bet hoofd van een ongewoon machtig leger, om den moord van zijneu bloedverwant Karel te wreken. De Kerels worstelden met de woede der wanboop legeo deze ontzaggelijke beirkracbt ; zij verloren opvolgend , en telkens na bloedige gevecbten, de builenmuren , bet pa- leis des graven, bet klooster en de kerk van S^-Donaas, gebouwen die binnen de Burg besloten waren. Eindelijk door deze immer vernieuwde aenvalien bijna ganscb weggesmolten , werden zij op S^-Donaas toren ge- dreven, van welks gaanderijen zij bunne vijanden met allerlei werptuigen , ja , met stukken der verbrijzelde kick- ken poogden te verpletteren. De koning van Frankrijk, over zulken bardnekkigen wederstandverbolgen, deed den toren ondermijnen.Slecbts toen deze begon te waggelen en dreigde omverre te stor- ten, boden de Kerels aan, zicb over te geven, op voor- waarde dat men ben door recbters zou doen onderbooren , en degenen die nict medeplicbtig aan den moord waren, zou toelaten bunne onscbuld de bewijzen. Dit bun toegestaan zijnde , kwamen zij met vertrouwen van den toren, en werden naar de gevangenis geleid. Van eenige bonderde Kerels , die de verdediging der Burg badden begonnen, bleven er nog slecbts acht-en- twintig over I Gedurende veertig dagen badden zij wederstand ge- boden aan de vereenigde beirkracbten van Frankrijk en van Vlaanderen... In stede van ze te vonnissen, zooals men bun bad bc<t loofd, bracbt men ze, eenige dagen later, cen voor een op ( 625 ) den (orcD en smeet ze van boven nedcr op de steenen van hct plein der Burg. Na deze bloedige strarplegiug trok het Fransche leger naar Yperen, ^vaar de Kerels, onder bevel van Willem van Loo , zich hadden versterkt. Ten gevolge der moord des graven onderling verdeeld, en verraden door eenige poorlers van Yperen, konden de Kerels niet lang weSrstand bieden , en ondergingen eene beslissende nederlaag(l). De tot dan onplooibare Ylaamsche Saksen waren^ nu gebeel ter nedergedrukt; hunne natuurlijke oversten, bunne machtigste bescherroers, de Erembalds, bad men uitgeroeid, onder het valsche voorwendsel dat zlj alien medeplicbtig aan den moord van graaf Karel waren. < Men heeft hunne verrechlvaardiging belel » zegt de geleerde abb6 Carton < door hen uit te roeien , en deze baan is de zekerste om gelijk te balen , want de dooden spreken niet. Toen zij nog leefden, beefl men hen niet willen onderhooren; zij vroegen rechters en men gaf bun beulen (2). » De koning van Frankrijk, als hadde bij Ylaanderen zelven veroverd, drong de Vlamingen eenen Franschen vorst, Willem van Normandie, tol graaf op. De ridders mochten tevreden zijn. Nu heerschte over Ylaanderen een graaf, ganscb doordrongen van Gallo-Fran- kische gedachten , en diensvolgens vijand der volksvrij- beden. (1) Zie bet omstandig verhaal van den moord des graven, van de bele- gering der Bafg en van de nederlaag der Kerels van Yperen , in de reeds gemelde kronick van Galbertus, Vila^Caroli Boni, etc, (2) Abbe Carton, Beriulfel sa famille, Ann. de la Soc. d'Emulation DE Bruges, 1. 1«', 2« serie, p. 303. ( 626 ) Willem van Normandie aclitte zich \veihaasl sterk ge- Docg , om hct land geheel volgens zijnen willekeur tc besUercn. .Den eed verbrekende dien bij plechliglijk had gezworen , eischte bij , gaansch Vlaanderen door, druk- kender belastingen dan men er ooit bad belaald. De sleden, door de inwoners van Gent tot wederstand aangevuurd , spanden te zamen en riepen Diederik-van- den-Elzas tot graaf van Vlaanderen uit. Een bloedige oorlog nam aanvang, en duurde met vele wisselvallige kansen voort, tot dat Willem van Normandie, bij bet beleg van Aalst door eenen burger gewond , het leven verloor. Diederik bestierde Vlaanderen gedurende vijftig jaren. Hij was een bescbermer der volksvrijheden , liet de Kerels bun oud-Germaanscb recbt behouden, en gaf aan vele steden en gemeenlen van Vlaanderen bunne eersle gescbre- vene voorrecblen of keuren. Hier dien I in bet voorbijgaan iets opgemerkt te worden , dat de nagedacbtenis der Kerels den Vlamingen dierbaar moet maken. Het zijn de Kerels die allereersl geeiscbt iiebben dat de keuren en staatsscbriften, bun betrekkelijk , in de moedertaal , dit is te zeggen , in bet Vlaamscb , wierden opgesteld (1). Bij bet begin der XHI'' eeuw, stond bet grooste gedeellc van Kerlingaland onder de overbeid der gravin Macbleld , wie men dit gewest als bijieving otduwarie bad toegekend. Zij v^ildede Kerels de betaling van een pcrsoonlijk boofd- (1) t Le triompbe des Kerles dans la lutte piplongde, ce fat de faire admettre le Flamand dansles Charles publiques. » Victor Derode, Annaie$ des Flamands de France, t. Vlll , p. 69. ( 627 ) geld opdringen. Om aan dit teeken der slavernij le ootsoap- pen kwamen dc Kerels in opstaod. De gravin rukle aan het hoofd van cen leger ridders en wapenknechten in Yeurne-Ambacht ; maar hare heirkracht werd geheel verslagen , en zij zelve moest haar heil in de vlucbt zoeken (1). Dat de Kerels, in 1502, met machte tegenwoordig waren in den roemrijken slag der Gulden sporen, kan men daaruit opmaken, dat in eene oude kroniek, op last der Vlaamsche Bibliophilen uitgegeven door Blommaert en Serrure, Robert d'Artois, Fransche veldbeer, al deVIa- mingen voor Kortrijk Kerels noeml. Twintig jaren na den slag der Gulden sporen, schonk de graaf van Ylaanderen de heerlijkbeid of bailjuwschap van Sluis aan zijnen oom, Jan van Namen. Deze vorst Avilde hooge tolrechten van doorvaart in zijne heerlijkbeid beflcn; en dewiji Sluis de zeehaven van Brugge was, zou daardoor de koophandel dezer stad aanzienlijk worden gestremd of geheel vernietigd. De Bruggelingen , in groote verlegenheid , riepen de Kerels tot hunne hulp (2); en , met ben vereenigd, over- rompelden zij Sluis en namen Jan van Namen gevangen. Daaruit ontstond een lange oorlog tegen den graaf van Ylaanderen. Deze werd eindelijk door de inwoners van Kortrijk in de handen der Kerels geleverd en als gevangen naar Brugge gevoerd. Na lang in hechtenis te zijn gebleven , aanvaardde de (!) Lamb. Ard., Chronicon, cap. CLIII. (2) tt De sorte qu'en peu de temps se joiudirent ausdicls de Bruges et du Franc, les viiles de Nieoport, Furnes, Berghes, Dunkerke, Cassel et lout le Weslquartier. » Oudegherst , Ann, de Fl.j t. II, p. 593. ( 628 ) graaf al de voorwaarden, ^elke de Bruggelingen van hem eischten en hij ^erd daarop in vrijheid gelaten. 'Hij begaf zich naar Frankrijk en smeekte de hulp des. konings af,om zich op de vvederspannige Kereis le wreken. De koning vergaderde een ongemeen machtig ieger, en zakte met het gansebe ridderschap van Frankrijk en Vlaan- deren naar Kerlingaland af, tot voor den Casselberg, waar hij wist dat de Kereis, volgens hunne gewoonte , zich had- den nedergeslagen en versterkt. Door de heldhaflige bevelhebbers Niklaas Zannekin en Segber Janssone aangevoerd , besloten de Kereis tot eenen bardnekkigen wederstand. Wei verre van bij bet gezicht zulker ontzaggelijke heirkracht te versagen , waren zij nog stout genoeg, om den Franschen koning door spollende woorden uit te dagen (f). De veldslag die bier werd geleverd , was voor de Kereis noodloltig. Wei vocbten zij als woedende leeuwen en deden zij, in den eerste , door bunne wonderlijke dapper- beid de kansen wankelen ; maar eindelijk bezweken zij onder des vijands overmacbt. Meer dan dertien duizend lijken overdekten bet slagveld, en getuigden door bun verbazend getal, met weike bardnekkigheid de Kereis badden gestreden (2). (1) Zij slakeD geschilderde hanen uilmet ditopschrifl : Quand ce cocq icy chtntera Le roy trouTe ey eDtrert. Oudegberst , p. 416. (2) Et CD laquelle balaille lesdicts Flamans rebelles sc portdrcnl sy vaii- lamment qu'ils faysoyenl plusieurs fois doubter leurs ennemys de Tcve- nemeiit de la balaille... Les Flamans laissant la plaioe couverte de plus d« treize mille de leurs coropagnons, quy lors GDirent miserablement leurs jours. Oudegbersl, pp. 417 et 418. ( 629 ) Deze bloedige nederlaag moet hen voor langen lijd od- machtig gemaakt hebbeD om nog op te slaan legen dege- nen , die inimer voorlijverden om de laatsle sporen van het oud-Germaansch volksrecht in Vlaanderen te vernieligen. Maar andere verdedigers had de vrijheid gevonden in de groote sleden des lands, welke door de nijverheid hun- ner be^voners eenen faoogen trap van voorspoed en rijkdom hadden bereikt. Elkeen in ons land kent nu de geschiedenis van Jacob van Arlevelde, en wee t hoe de Vlaamsche gemeenlen, onder zijne leiding, gansch Europa verwonderden door de ontwikkeling eener tot dan ongekende volksmacht, Het lag evenwel in het lot der wereld , dat de volkeren van Europa nog diep en langdurig moesten verdrukt wor- den, vooraleer de verlorene vrijheid der vaderen gedeel- telijk te herwinnen. Toen Philips van Artevelde, Jacobs zoon, in 1382, op bet slachlveld van Roosebeke met meer dan 20,000 Vla- mingen sneuvelde, verduisterde de zon der onafhankelijke gemeenten, en de eeuwenheugende worsteling was ten einde, hoe zeer ook vruchtelooze pogingen nog van tijd tot tijd kwamen bewijzen , dat Vlaanderen het juk met onge- duld en geheime woede droeg. In het midden der XIV*' eeuw verviel, door een huwe- lijk, de kroon van Vlaanderen aan de herlogen van Bour- gonje. Van dit oogenblik af werd door deze trotsche vorsten , ons geheel vreemd van afkomst en zeden, eenen openlijken strijd gevoerd tegen de rechten , de taal en de gebruiken des volks in Vlaanderen. De gemeenten vergoten nog bun bloed in eervolle po- gingen, om zich uit de verdrukking los te woelen; doch ( 630 ) het lot had beslisl : de vorslelijke macht zou voortaan geene anderc wet dan deo willckeur erkennen, en de staatsreden zou zelfs het aangeboren menschelijk recht verzwelgen. Nog eens liepen de Kerels te wapen, in het jaar 1427. De hertog Philips van Bourgonje, ongelwijfeld spot- tender wijze bijgenaamd de Goede, wilde de bewoners der Ambachten nieuwe wetten opdringen, die geheel in strijd waren met hunne oude rechten. Na eenige vruchtelooze pogingen tot overeenkomst, be- sloten de Kerels uit twee-en-vijftig dor pen tot den opstand, en brachten meer dan 8,000 man ten velde, onder bevel van Hanne Mettenbaerde (Jan met den baard) en Arnold Kieken. De hertog zond 5,000 wel afgerichle krijgsknechten tegen hen af ; doch zij sloegen dil kleine leger op de vlucht en veroverden de stadCassel en bet sterke slot Reneschurc. Over deze nederiaag zijner lieden verbolgen, bracht de machlige hertog zulk ontzaglijk leger te zamen, dat de Kerels, overtuigd dat zij nutleloos zouden pogen wedr- stand te bieden, zich onderwierpen en de nieuwe wetten uit de handen des vorsten ontvingen (1). Na dit tijdslip gewaagt de Geschiedenis niet meer van gebeurtenissen , waarin de Kerels eene bijzondere rol vervullen. Wel blijven de Ambachten bestaan, wel be- houden de Kerels der omstreken van Brugge een eigen bestuur ; maar de weinige rechten weike zij tot het einde der vorige eeuw genieten , zijn hun door den vorst toege- (1) Zie het omstandig verhaal ^an deze laatste poging der Kerels, door 4. Desplanque , in de Annales des Flamands de France j t. Vlll , p. 218. ( 63i ) staaa en, volgenszijnenwillekeur, ingekorlen ge^vijzigd. Zie daar, in hetkorte, de gansche Gesc'^hicdenis der » Ylaamscbe Kcrels, martelaars der persoonlijke vrijheid en der gelijkheid van al de leden der natie. In hen ligl de eersle oorsprong van onzen eigen volks- aard : van onzen haat tegen alien dwang , van ons taai geduld , van onzen eerbied voor de erfenis van het voor- geslacht , van onze liefde lot vaderland en oioedertaal. De vijanden van het volksrechl hebben, gedurende eeu^ven, al hunne pogingen vereenigd, om het nakome- lingschap den voorvaderlijken heldenmoed en de voorva- derlijke vrijheidszucht le doen vergeten. Zoo insgelijks hebben zij de nagedachtenis der Kerels van Vlaanderen slechts vermomd of bevlekl tot ons laten komen. Maar wij, Vlamingen, die nu ijveren om den roem der vaderen weder nil de verdonkerde kroniekcn op te graven, zouden wij niet met eerbied en dankbaarheid de kloeke mannen van Vlaanderen gedenken , wier bloed, zoo over- vloedig en eeuwen lang, heeft gestroomd voor 's volks ontslaving en voor 's lands onafhankelijkbeid? Zijn wij niet de zonen , de rechlstreeksche erfgenamen dier taaie Kerels van Vlaanderen? en strijdcn wij niet als zij, met zwakke krachten misschien, maar toch met oud- Germaansche volbarding voor het behoud van onzen eigen aard, van ons volksrecht en van onze moedertaal? Eindigen wij bier met eenen wensch : moge de geleerde beer Kervyn de Lettenhove, die ons allereerst de Kerels deed kennen , zijne weldaad volledigen , door het schrijven eener bijzondere Geschiedenis der wakkere Kerels van Vlaanderen ! De chaleureux applaudissements ont ^clat^ a diverses ( 632 ) reprises pendant cette lecture et se sent de nouveau fait entendre lorsqu'elle a ii6 termin^e. — M. Ad. Malhieu est vcnu ensuite prendre aussi place au bureau pour prononcer les vers suivants : GLOIRE, AMOUR, CIIARITE. Le bi«Q , Mm^ nai bruit , n« lanle pas d'eelore. Qw'iaiporie 4 votre coeur ^im I« nioade rigaorc ! II est quelqo*ttii 14-haal qui le saura pour toM. (WnaniaAAB.) Ambilicux dc gloirc, epris d'un bien plus doaz, Qu'est-ce done, 6 mortds, qu'cst-ce done que de nous, £t pourquoi tout ee bruit d'inseete qui bourdonne Dans le peu de soleil qu'ici-bas Dieu nous donne, Quand la nuit est si proche et les instants si courts Qui des ans fugitifs nous mesurent le cours, Quand de ses bonhcurs ephemeres, Gloire , amour, trompeuscs chimercs , L'homme sitot dcshcrite Cessc contrc le sort une lutte impuissantc, Et n'a plus rien dont il nc*sente Le vide et la futility ! Jeune, je croyais a la gloire, Jeune , je croyais a Tamour, Vain leurre., prestige illusoirc, Qui nous fascinent tour a tour Pour ne laisser dans la memoire Que rimpression d'un beau jour Enfui , disparu sans rctour, Quand deja Tombrc dpaisse et noire Envahit les champs d'alentour! ( 653 ) A peine notrc aube se Idve Que le cocur, debordant dc seve, De force, de virilile , S'abandonne a ce double r^ve Qui bientot dans le dcuil s'ach6vc Quand de la vie on a Ute : Point de succes ou Ton n'aspire , De grandeur qui ne yous inspire Une noble rivalit^, De borne ou cesse yotrc empire, Dc bonheur dont on ne respire L'ardente et folic volupt6.... 