VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
„, Deeze namelyk, gelyk oñze Schryver zig uitdrukt , die dit Reglement met meerder Vryheid en met bedaarder zin- nen heeft moogen overweegen, heeft het zelve uit een ge- heel ander oogpunt befchouwd, en gemeent, dat niet alleen de toenmalige Stadhouder of eerfte Staatsdienaar van Holland en Zeeland, (1.) nooit geregtigd is geweest, om dit Re- lement in te voeren, maar dat ook (2.) de wyze, waarop fier zelve is ingevoerd, is geweest alleronrechtvaardigst, ongehoord, en zonder exempel, en dat (3.) het daarby ge- ftatueerde, niet, gelyk zyne Hoogheid voorgaf , naast, en meest overeenkwam met de Regeering van de Provincie, zoo als die van ouds geweest was , maar in tegendeel in de mees- te deelen daar mede e diametro [of lynrecht) ftreed. En eindlyk (4.) dat het onbeftaanbaar was met de Unie van Utrecht, en dus vry wat gevoegzaamer praetext den Bond- genooten t'avond of morgen, eens had kunnen aan de hand geeven , om de Provincie buiten de Unie te fluiten, afs het voorgevallen in den jaare 1672,” _ De Autheur gaat de drie eerstgemelde pointen ieder af- zonderlyk na, en toont van welk een gewigt, mitsgaders hoe bondig, dezelven zyn: geevende voorts nog een kort verflag van het wyders voorgevallene op het aanneemen van dit Regeerings-reglement, En eindelyk doet hy in de ra REGEERINGS-REGLEMENT TE UTRECHT. 382 fte afdeeling zien, hoe gegrond de opgemelde vierde be- denking, nopens de onbeftaanbaarheid van dit Regeerings- reglement met de Unie zy: beweefende tevens dat ’er dringende reden zyn, om dit Regeerings-reglement, op het bezef van deszelfs verkeerde inrigting en fchadelyke gevolgen, ten meesten welzyn der Provincie, te verande- ren; welke dringende reden hy met nadruk ontvouwt; toonende te gelyk, dat ’er geen grond is, om dit Regee- rings-reglement voor eene omverbreekbaare {chikking te hou- den. :. In het geheele beloop deezer Verhandelinge ziet men ten klaarfte , dat de Schryver geene moeite gefpaard heeft, om alles na te fpooren, wat eenigzins tot dit onderwerp betrekking heeft; waardoor by ons dan ook een vollediger en naauwkeuriger berigt van ’t voorgevallene , verfterkt met de noodige Bylagen, mededeelt , dart tot nog het licht gezien had. De Post van den Neder-Rhya, met Bylagen. Te Utrecht, by G. T. v. Paddenburg. Jn gr. o@avo. De Correspondent in drie Verzamelingen , agtervolgd , onder den Tytel van Staatkundige Bijdragen van ApouLus den e dd Te Utrecht, by J. M. v. Vloten. In gr. : ottayo. a Oproer het leezen der opgemelde Verhandelingen , herin- nerden wy ons de twee hier bovengenoemde Utrecht- fche Tydfchriften, als in welke mede verfcheiden leezens- waardige opmerkingen , nopens het gebeurde in die dagen, evonden worden ; en die daarbenevens verfcheiden beden ingen aan de hand geeven , over het geen daaromtrent in den tegenwoordigen jha in aanmerking komt. De geagte Schryvers van den Post van den Neder-Rhyn, een uitgebreid Plan hebbende, konden zig niet wel gezet vere ledigen tot het behandelen van alle deeze laafere byzon= e” a. DEEL. ALG. LETT. NO. 9. D d ders 488 -DE POST VAN DEN NEDER:RHYN: derheden , er hebben daarom; (zo °t ons toefchynt ,) deé: ze taak aan den opmerkenden Adolus grootlyks overgelaa: tèn. Na den inhoud der door hem reeds afgegeeven Bla: den vinden wy Adolus zeer wel gefchikt om die taak te volyvoeren } nadien hy dit onderwerp alleszins duidelyk èi welberedeneerd behandelt; des zyne. Staatkundige Bydragen met nuttigheid by den Post gevoegd mogen worden, — Wat verder den Post byzonder betreft, dit Papier behoudt beftendig zyne waarde , daar de Schryvers met die eigens fte vrymoedigheid en befcheidenheid, waarmede zy dit hun Tydfchrift aangevangen hebben, voortgaân , om der Natie zodanige kundigheden van ’s Lands. omftandigheden; en den toedragt der zaaken in te boezemen, die ter em- ftiger handhaavinge van de Vryheid en het Welvaaren van ons Gemeenebest kunnen ftrekken. Ter meerdere bevorderinge hiervan , hebben de Opftet. lers van den Post al voor eenigen tyd beflooten , daar hun beftek juist niet gehengde alles ín hun gewoon Papier te plaatzen, om ’er nu en dan eenige Bylagen by te voegen 3 welken „om de kosten van hun Tydfíchrift niet te verhoos gen, afzonderlyk te bekomen zyn, voor hun dien deeze meerdere kosten niet bezwaart. En dezulken , welken geen reden hebben; om tegen deeze meerdere kosten op te zien, is °t wel te raaden, dat ze zig ook deeze Bylaten door inkoop eigen maaken; gemerkt zy verfcheiden gewig- tige byzonderheden behelzen, die eener opmerkzaame lec- zinge waardig zyn. Men heeft thans reeds vyf zodanige Stukjes Bylagen afgegeeven; waarin buiten andere behan- delde onderwerpen, te. veel om ze hier allen op te tellen, wel inzonderheid. de. volgende Stukken gevonden worden. Nadere confideratien op de Memorie van Z. D. H. ; de mer weardige Stukken raakende het beweerde regt vaa Alkmaar, betreffende de Magiftraatsbeftelling; een -beng wegens de Regeeringsvorm van Groningen en de Omme- landen ; aanmerkingen over het regt der Gildens; over dà Regeeringsvorm in het Stigtfche ; over oproerige zogenadmé de vrolykheden. hier en daar; over de gewapende Burgery in verfcheiden plaatzen; mitsgaders het aangepreezen voor- foopig:berigt van den Colonel Schomaker am zyne Lands- geno en; benevens een verhaal Van het voorgevallen met len Heer Lidt de Jeude , Student te Utrecht , benevens Mo esfor Woorda, door den Courier du Bas-Rhin belis- Flo Ed 5 à l , 2 Kei NEDERLANDSCHE REIZEN, 389 } ° è Nederlandfche Reisén, tot bevofdèring van den Koophandel, na dè rheest afgelêpehe gewesten des AardRlots. Doormengd met vreerna de lotgevallen , en menigvaldige gevaaren , die de Nederlandfchê Reizigers hebben doorgs âan. Met Plaaten. Tweede Deel. Tè Hmafterdam, by P. Conradi, en te Harlingen, by V. van det Plaats , 1784. Behalven het Voorwerk, 288 bladz. in gr: otavo. Nadien wy het oogmerk en de intigting deezer verzamelinge van Nederlandfche Reizen onlangs genoegzaam voorgedraa- tan hebben (*), kunnen wy, met de afgifte van dit tweedé eel, ten deezen aanzien volftaan, met te zeggen, dat het op deleigenfte wyze, als het voorgaande , uitgevoerd is. Het be- helét vier Reïstogten der Nederlanderen naar de Oostindiën$ te weeten: (1.) De tweede togt der Hollanders derwaards, langs den gewoonen weg, om de Kaap de Goede Hoop, in den jaar 1598, onder bevel van den Adnriraal Facob Cornelisz. van Neck, en den Vice-Admiraal Wybrant van Warwyk. (2.) Een gelyktydige reistogt, gemeenlyk de togt van Sebald de Weert; als in de uitvoering de voornaame hand hebbende, gekeeten, welke gefchikt was om door de Magellganfche Straat naar de Oostindiën te ftevenen ; ’t welk , nát doorftaan veeler mocit Iykheden , dien Kapitein mislukte. (3.) De togt van Olivier van Noort, die ten zelfden tyde uitgetust was, tot het doen eenet reize, door de Magellaánfche Straát, langs de Westindifche Kusten, over de Zuidzee,en zo vervolgens rondom den gehee- Jen Aaräkloot, met oogmerk om alomme, daar het mogelyk Was, Koophandel te dryveri; welke omreize, die met veelé wWederwaardigheden vergezeld ging , doch te gelyk haare nuts tigheid had,in weinig minder dan drie jaaren voltrokken werd. (4 En @indelyk een togt naar de Oostindiën , langs den ge- woonen Weg, in de juaren 1599, 1600 En 1601, onder bet opperbevel van den Admiraal Pieter Both en Paulus van Caer- den; welker befchryving inzonderheid eén breedvoerig berigt geéft van het wedervaaren van van Caerden, te Achin, op het eiland Sumatra. — —- Het merkwaardigfte deezer Reize word, overeenkomflig met het geen wy van de inrigting van åit Werk gezegd hebben, niet agterlaating van het verveelen- de, dat men mdaf al te dikwerf in de oude manier van rcis- befchryvingen ontmoet, in eenen goeden verhaalenden ftyl ont- vouwt; waarvan wy, ter vervullinge onzer vroegere belofte, fú nog een ftaal zullen mededeelen, en wel úit de Reize tan Olivier van Noort. — Na een berigt zýner moellyke door- vaart door de Mapellaanfche Straat, en zyner komfte aande Kust van Chili, vervolgt het verhaal indeezervoege. Naâ- 23 + (*) Zié Loven, b! 165. A Dd 2 390 NEDERLANDSCHE REIZEN. s» Naadat zy deeze Kust verlaaten hadden, kreegenszy een Eiland in ’t gezigt, vyf of zes mylen van het vaste Land, Daarheen wendden zy den fieven , en lieten ’er, tegen den avond, het anker vallen. De naam diens Eilands was Mocho; het is van eene middelmaatige grootte, In het midden ligt een hooge Berg, welke als in tweeën verdeeld is; in deeze tus- fchenruimte ftroomst eene Rivier van zoet water. Van den voet des Bergs tot aan den oever der Zee, ís het land geheel vlak en effen. ‚‚ De Generaal vaN NooRrT zondt eene Sloep na den oever, en in dezelve zekeren JAN KLAESSEN, die veroordeeld wasom aan land gezet te worden , om te verneemen of bier gelegen. heid ware, met eenige veiligheid, Koophandel te dryven; met deezen togt zou hy de vergiffenis zyner misdaad en ftrafkwyt- fchelding verdienen. Hy tradt dan aan land; en alzo hy wel voorzien was van Mesfen, Yzer- en Glaswerk , wiérdt hy van de Eilanders minzaam ontvangen; doch den handel ftelden zy uit tot 's anderendaags, alzo het nu te laat op den avond was. De onze hoopten hier ververfchingen te zullen vinden , dewyt gy eene menigte Schaapen en ander Vee hadden zien in de Weide laopen, en het Land een lustig aanzien hadt. „» Den volgenden dag roeiden twee Sloepen na Land, en bragten derwaards Bylen en zogenaamde Neurenberger Waaren, Vaor een Byl gaven de Eilanders een Schaap; voor een Mes Eén en zomtyds twee Hoenders; andere Snuisteryen betaalden zv met Maïs, Meloenen en andere Vrugten, welke het Eiland opleverde. s» Met de dus belaadene Sloepen begaven zich, uit eigen beweeging, twee van de voornaamfte Caciquen , of Landshee- ren, na boord, alwaar zy, door den Generaal, vriendelyk ont- vangen, en dd onthaald wierden. Zy bleeven 'er den nacht over; en hoewel de Hollanders hunne taal niet verftondes, déeden zy hun, egter, door tekens begrypen, dat ’er eenige ‚Spanjaards vermoord waren, in Baldivia, te Arauco en Tucts- pel, tegen over het Eiland aan de Kust van Chili gelegen. ‚> Een zo gunftig begin bewoog den Generaal eerlang twee Sloepen aan land te zenden. De Onzen deelden onder de Ei landers gefchenken uit van Hembden, Hoeden en andere goe: deren, en begaven zich met dezelve na hunne wooningen. Zy vonden eene Stad, of Vlek, betaande uit ongeveer vyftig Huizen, van Stroo gemaakt, langwerpig van gedaante, met een foort van Portaal in ’t midden ; doch hier mogten zy niet binnen koomen; ook gedoogden de Landzaaten niet, dat de Vreemdelingen hunne Vrouwen zagen. ‚ Ondertusfechen kwamen deeze uit haare Huizen, en wier- pen zich, op zeker geroep van haare Mannen, op de knieën, in twee of drie hoopen. De Mannen booden de Onzen blok- ken hout apn, om op dezelve neder te zitten. Gezeeten zyn- de NEDERLANDSCHE REIZEN. sor de bragt eene oude Vrouw hun een aarden Kruik, vol van hunnen drank, Cica genaamd, van welken zy met fmaak dron- ken. Deeze drank ís eenigzins zuuragtig, en wordt van w2- ter en Maïs, op de volgende wyze, bereid. De oude Vrou- wen, die bykans geen tanden meer hebben, kaauwen de Maïs, en naa dezelve bevogtigd te hebben met haar fpeekzel , welk tot Gest verftrekt, leggen zy ze in Kuipen, die met wa- ter gevuld worden; Hoe de Vrouwen, welke de Maïs kaau- wen, hooger bejaard zyn, hoe de drank, daarvan bereid, meee geagt wordt. | | s De Landzaaten drinken 'er zich dronken aan, inzonder- heid op Feestdagen, welke zy vieren, door alle de Inwooners der plaatfe te doen zamenkomen. Een uit den boop klimt op een’ Paal; en de omftanders zich in °t rond gefchaard hebben- de, maakt hy een zeker geluid met fluiten of zingen; waar- naa de Beker lustig rond’ gaat. ‚‚ Dit Eiland. Mecho legt op achtendertig Graaden Zuidere Breedte, vyf of zes- Mvlen van de Vaste Kust. Een Span- jaard, die alleen overgebleeven was van een Bark, hier ge- firand, hadt ’er voórmaals gewoond. Hy leefde aldaar drie of vier: jaaren. io veiligheid; doch wanneer de Eilanders dronken waren, was hy genoodzaakt zich fchuil te houden, uit vrecze dat zy hem zouden dooden, ter oorzaake van den haat, wel- ken- hy in hun ‚tegen de Spanjaards, befpeurde. Hy vertoefde hier zo tang, om dat hy kennis hadt gemaakt met eene van de aanzientykfte Dochters des eilands, die hem telkens fchuil- plaats verleende. ‚, Deeze Eilanders trouwen zo veele Vrouwen als zy kun- nen onderhouden. Die de meeste Dochters heeft, wordt voor den rykten Man gehouden, om dat de Jongmans, die haar willen trouwen, verpligt zyn, dezelve van den Vader te koos pen; zy geeven hem, in betaaling, Osfen, Schaapen en ande- re goederen. ‚‚ Zeer vreedzaam leeven zy onder elkander. Indien ‘er een Marillag begaan worde, wreeken de bloedverwanten des ge- fneuvelden zynen dood in het bloed des doodflagers: althans indien deeze hen niet te vrede ftelle, door zich onder de ver- pligting te leggen, om hun jaarlyks eene zekere hoeveelheid Cica: op. té. brengen. | | ss’ Dezelfde leevenswyze houden de meeste Landzaaten van Chili, die niet onder de Spaanfche heerfchappy ftaan. Hunne klederen zyn geniaakt van Wolle, welke zy verzamelen van eene zekete. foort van Schaapen, die zulk lang hair hebben , dat het -tot-op den grond nederhange. Deeze Schaapen ver- trekken hun tot Lastdieren; eveneens gelyk men zich in Hol- land van Paarden, en in Spanje van Ezels en Muilezels be- dient. | Ì | ss Wanneer deeze Dieren vermoeid zyn, helpen 'er geen Dd 3 itok- 392 NEDERLANDSCHE REIZEN, ftokflagen aan, om hen voort te, dryven ; zy keeren het hoofd na den geenen die hen (laat, en ademen een zeer kwaalyk riekenden adem uit. De Eilanders willen ’er niet. van aan de Hollanders verkoopen; doch zy bragten hun anderen, die zeer veel overeenkomst hebben met de gewoone Hollandfche Schaa- pen, en zeer vet waren. Van alle Koopmanfchappen , die ben worden aangeboden, zyn ze meest -geeld op Bylen, Mesfen en allerlei Lem A dewyl zy deeze, aan de Opgezeetenen van. het Vaste Land, zeer duur verkoopen. ` „ Op den vierentwintigften van Lentemaand des jaars 1600, verlieten de Hollanders , Mecho , hebbende den tyd hunnes ver- blyfs in deezen oord, in zeer goed verftand met de Eitanders geleefd. Tbans richtten zy hunnen koers na het Eiland St, Maria, ten Noord.Noord-Oosten en Zuid-Zuid-Oosren, om- tent achttien Mylen van daar gelegen. In den naamiddag kreegen zy dit Eiland in ’t gezigt, en zagen 'er een Schip op de Ree leggen. In ’t eerst meenden zy dat het de Vice Ad- miraal, PIETER DE LINT, was, dien zy, zints eenige dagen, gemist hadden; doch nader koomende, ontdekten zy dat het een Spanjaard was. Terftond begaf deeze zich op. de vlugt, tusfchen de Rotzen, en vervolgens in ruime Zee, De Onzen , uit vreeze, dat hy, van hunne aankomst in deezen oord, ty- ding zou brengen aan zyne Landgenooten , vonden het geraa- den hem in de vlugt te volgen. eker Kapit&in DIRK GERRITSZOON, béhoorende tot de Vloot vz.n VERHAGEN, Was door. de zelfde reden misleid, zo als blykt uit de Brieven, aan den Generaal vAn NoorT gefchrec- ven. Hoe 't zy. de twee Schepen zagen hunnen Vice- Admiraal niet weder” — ; | pr a ) í Ji i $ Er: Dr i } f De Aris:& Lapidibus Votivis: —— De Monymentis Sepulcra; ‚ libus Prefidiariorum Militum Romanoram , Legionis X Gemi- . ne ad; Neomagum conditorum. «+=: De: Mercurii Harpocras „ tis alisque Romanorum Sigillis ad Neomagum erutis,-& In- ‚ feriptionibus antiquis GISBERTI euvret: aliorumque Epistolæ „ex autographis editg. — Accedit. Antiquitatum Romana- „rum & Batavicarum Neomagi & in agro Neomagenfium fub- - urbano erutarum Indiculus. Neomagi-e prelo Ahafueri san Goor, 1784. ‘In oÉtavo m. f. | à ĝ 3 Ty pi j se e hier opgenoemde Stukjes, vier in getal, zyn eene agter- ” volging van de verzameling eeniger tot nog onuitgegeeven Brieven van geleerde Oudheidkundigen, over deeze en geene merkwaardige Stukken- der Oudheid, am en: aan de Stad Nyme- gen uit den grond gedolven. Wy hebben van het oogmerk dee- zer verzamelinge en derzelver aanvanglyke uitvoeringe. reeds berigt gegeeven ‚ weshalven :wy den Lêczer daartoe. verwy- zen (*). Alleenlyk hebben we, by deeze gelegenheid, nog te melden, dat de drie: hier eerst genoemde Stukjes weder ver. fcheiden leerzame. Brieven behelzen „ die inzonderheid gaan over oude gedenkfiukken der Romcinen, met betrekking tot gewyde Altaren en-Gedagtenis-Steenen , tot Begraafplaatzen , Ed tot Ç*) Zie Algem. Vad, Letteroef. ae bl. ‘422, 423 On VED. bh 75,70 4 TE ET ee 394 DE ARIS ET LAPIDIBUS: ` tot Zegelbeelden en ontdekte Opfchriften ; by de ontvouwing van welken ook nu en dan andere oudheidkundige opmerkin- gen komen, waartoe het verhandelde onderwerp aanleiding geeft; welk alles de geleerde Uitgeever deezer Brieven met welgewikte aanmerkingen. vergezeld doet gaân , die ter ophel- deringe ftrekken. Het laatstgemelde hier by gevoegde Stukje, de Indiculus, behelst, in de eerte plaatze, eene lyst van zeld. zaame oude Romeinfche Penningen, en vervolgens ar opga- ve van de merkwaardige Oude Gedenkftukken van vérfchillen- de foorten, die de opmerkzaame navorfching om én’ aan Ny- megen ontdekt heeft. === Liefhebbers" der Oudheidkunde zullen zekerlyk niet afzyn van den Uitgeever deezer Brieven zyn aangewende moeite, in derzelver opênbaare mededeeling, dankbaar te erkennen; nadien ze ’er een weezenlyk uuig ge- bruik van kunnen maaken. De Monnik van Libanon, een Vervolg op Nathan de Wyze. Uit Uit het Hoogduitsch. Te Deventer, by L. Leemhorst, 1784. „Behalven de Voorreden, 166 blads. in groroäave. Wan Nathan de Wyzé gewag maâkende (*), hebben wy gemeld „ hoe we, over etlyke tusfchen beiden komende Tooneelen in dat Stuk ‚buiten verband met het fchynbaar hoofdanderwerp ftaande , niet gegrond genoeg konden gisfen , naar het byzon- der beoogde van den Heer-Lesfing in dezelven. Maar by de uitgave van dit Vervolg meldt mën ons, dat de Heer Lesfing in dat Stuk voornaamlyk ten-deel heeft, ‚om zulke menfchen, die boven de gemeene volksvooroordeelen van eene openbaring , — van čene openbaring die op gefchiedenisfen, op daden rust, — van eene:Christelijke-openbaring ver verheven zijn, in alle hare heerlijke, voortreflijke „ edele :=— tfiaar-hoé dik- wijls geftolene ? —_ deugd voor teoftêllen ; en herr, die nog eenvouwig genoeg zijn om aan.het Christendom te geloven, als goede, opregte, ja ! maar allermeest als zwakke dwepers, „y kinderagtige hulzen af te-malen.” ‘En men geeft ons herte gelyk re kennen, dat dit Stukje „als een vervólg op het zelve, gelchike-is ter wederleggirige van den Heer Lesfing. > Naar dit bedoêlde komt de hoofdzaak hierop: uit, =>“ De Sultan Saladys, in 't voorgaande door Natkan tot twyfelaäry vervoerd , vindt in eene doodlyke ziekte geen rust voor zyn gemoed in de twyfe. laary',' en toont ook Nathan de nadeelige gevolgen zyner drogre- denen. Een Monnik van Libanon, als eên-ervaren Geneeskus- dige, door den Patriarch gezonden, om den Sultan van zym zwaare ziekte, ware“’t. mogelyk!, te- berftellen „: verfchynt “ten Hove, en ontvouwt, in zvne verkeering ‘aldaar, tevens de kun- digheden van den Christelyken Godsdienst op eene ümeemende . wi. »” 3 C°) Zie dig. Vad, Lette IL Dell, 624 DE MONNIK VAN LIBANON. s95 yze. Zyne Vyanden weeten ayn. gevangenis te bewerken s Onder vboorwendzel, dat hy den Sultan had gezogt te vergee- ven , °t welk hem in ’t gevaar des doods brengt. Hy gedraagt zig in dat hachlyk ongeval als een gelaaten en welgemoedigd Christen, die, in de overtuiging zyner onfchuld , zonder eg- ter, daar 't hem gelmeed verraad te duister was, zyne on- fcBuld te kunnen bewyzen, door zyn gedrag zyne Christelyke Leer bevestigt. Eerlang egter is zyne onfchuld, met de ont- re van het verraad, en het gevangenneemen van huns die het gefmeed hadden, blykbaar; en ten laatfte ontdekt men dat de Monnik des Sultans Broeder is, die men waande dat in een flag gelneuveld was; en tevens dat hy de Vader is van Recha en den Tempélier, die in 't Tooneelftuk van Na- than de Wyze eene voornaame rol gefpeeld bebben, —— De uitvóering van dit Stuk is in even denzelfden omflagtigen fmaak als dat van Nathan; en men vindt 'er eene groote ver- fcheidenheid van tooneelen in, die treffende charaêters behel. zen.‘ Bovenal dient het gefprek en gedrag van den Monnik, om dèn Christelyken Godsdienst eer aan te doen ; 't welk zelfs Nathan doet zeggen: „, Gij fpreekt welfprekender voor » uwen Godsdienst, Monnik ! dan uwe Patriarchen. Indien » alle deszelfs bekenners zoo dagten, dan was ongeloof zon- » de, dan was het een vreugd Christus te belijden.” Hierop geeft de Monnik ten antwoord, Ô Nathan! was het voor u » éen vreugd, dan hadden wij ten minten een der waardigfte » Mmenfchen meer, van welken wij zeggen konden: Hij is een » Christen :” dan hierop zegt Nathan, ,, Wij zullen daarover » naderhand met elkander (preeken.” Gefchenk voor de Feuad. IVde Stukje. Te Amfterdam, by J. Al- Jart. In olavo, 102 bladz. Di Stukje behelst eene groote verfcheidenkeid van onder- werpen , op zodanig eene wyze voorgefteld, dat de Jeugd dezelven' met vermaak en nut kan nagaan. Eerflelingen van Surinaamfche Mengelpoèzy, door P. F. ROOS. Te Amflerdam , by H. Gartman, 1783. Behalven hes Voor- werk, 171 blads. in gr. otlavo. eeze Eerflelingen , die uit een aantal van Mengeldichteh beftaan , belooven by verderen voortgang iets goeds; ge- merkt de Dichter betoont, dat hy op taal en ftyl let, de ver- fcheidenheid van den aart der onderwerpen in °t oog houdt, en een vloeienden dichttrant in agt neemt. Men oordeele hier vam eenigzins uit deezen zynen Zeezang, by zyn vertrek van 366 E E E L van Surlnanië häfr t Vadéränd , Mët hèt Sekip Be jorra DÁVID.’ Aa E á Suriname! dat één reeks van veertiën jaären My ’t vergenóegen deed nit uwen Ländbouw gabren; Bekoorlyk jyaerelddeel l ik roep ú, droef te mof, Het tedere: Vaarwel van *t hoog Kampahjé toe! Gy „ Hocker! die my thàns doet flingren heen en wèdèr ‘Gy hoort 4 dankbaarheid die vooftvloeit uit myn veder; Gy hoort de weùféheh, die ik in de Scheepskajuit Op u myn Wingéwest en uwe Burgers uit. 'k Zal op uw’ leevensaárt zo gul, zo gastyty » hoogen. Vaarwel!.... gy wordt allengs aan myn gezigt ohttoogen. ` Vaarwel”... en zie ik u nooit weêr, ‘t zy Thetis Vloed, Met ziltige armen, myn gebeente ontvangen moet , 5 Zy dat het lot my roept naar ándre verte kusten, En dat myn romp aldaar , van zwerven mol , moet rusten, ` Paarwel dan eeuwiglyk !... Vaarwel dan heuglijk Oord ! Stuuw, Westewindje, fluuw DE JONGSTE DAVID voort. » Gaat wel, het Peiltje fpant, en °t haákende verlangen s Waar `t dierbaar Vaderland, doet my met Zeegezangen Den tyd verdryven, die my hier te langzaam Jpoed. Hoe fiout was hy, die ’t eerst d ontembren watervloëd Des grooten Oceaans dorst met een kiel bevaaren ! “Toen Graadboog en Kompas (door t brein der Kunftenaaren In laater eeuw gevormd) aan ’t volk was onbewust ; Toen men geen Pool kons toen de Amerikafche kust ‘Aan Moor en Indiaan mogt tot een Vryplaats firekken; Eer men den Dierenriem kwam aan de Lucht te ontdekken Toen men den Noorderbeer voor baak en zeilfieen nam; Hoe weiflend was het toên, eer men ter haven kwam | Toen deed peen zwellend doek de Kiet door °t water draavt; 6 Neen! die kunst lag toen nog in den tyd begraaven. Geen Peilloot waagde zich toen ver van honk in Zee: * Ging al van land tot land; 't ging al van Rée tot Rée. ' Maar gy, myn Hoeker, zeilt thans hidden door de baarch, Ten trots des Noordewinds, ten trots der Zeegevaaren. De nyvre Palinuur weet, door oplettendheid, Hoe hy uw Kiel voor plaat, voor bank en klip bewryd: Hy weet uw’ Zeilloop, op de grootfre waterplasfen , Door Stuurmanskennis en door Meetkunst, af te pasfen: Van zulk een wetenfchap wierd nooit voor heen gehoord. < Stuuw, Westewindje, fluuw Dr JONGSTE DAVID voort! Des morgens, als de Zon in't Oost ryst wit de baaren, Doet my de Zee op haar als in verrukking flaaren : - Nù ryst de Steven als ten zwerk , van waar de Sprie Dan weder naar om bäag als tot den afgrond fchitt. Y> ZURINAAMSCHE MENGELPoëzr. 397 Het Pekelfchynt de Kiel door rs op flas te tergen. Daar fiapelt op elkar een tal van waterbergen, — Wier kruinen, wit als fneeuw, ons dreigen keer op keer: Doch dààr zich de een verheft daalt fluks welr de ander netr. De winden loeien door het drillend wand en touwen, Waarop de Zeeman klimt, zo aaklig om te aanfchouwen. Nu toont dezelfde Zee, die Rortlings vreeslyk was, Zich glad en effen als een glinstrend fpiegelglas. Men bind-het wapprend Zeil aan zyne rals en flaaken ; De Masten flingeren; men hoort de Stengen kraaken: Hoe filler ’t Pekel is, hoe-meer geràas aan boord. Stuuw , Westewindje , fluuw DE JONGSTE DaviD voort! ô Zee! gy doet myn oog en myn vernuft verftommen ! Daar zweeft een fchubbig heir op vleugelen by drommen: Daar zwemt de Bruinvisch! die den Zeeman ferm voorfpelt. Daar roeit, rondom de Kiel, de Haai, die het geweld Der wyinden en den vaart des Hoekers durft trotfeeren : Daar zie ik den Dolphyn zich kantlen, wentlen , keeren : Daar shisgt éen Vogienchoor, fchoon ver van Land en Rele, Al zing langs 't boord, En zoekt zyn aas op Zee: Daar zie ik °t Zwemkroost op de woeste baaren glyden, ’ Geen zich aan ’t oog vertoont als beemden en als weiden, Waarop een talloos tal van fehepslen zich bevind. Gelukkig is de mensch die de onderzoeking mint; Die uit de fchepping leert den grooten Schepper eeren ; En die zyn denkenskracht al denkend voelt vermeêren ! De Zee, hoe wreed, fchaft toch iets zoets dat ons bekoort. Stuuw, Westewindje, fluuw DE JONGSTE DAVID voort! Hoe sreffelyk een’ fchets van *t menfchelyke leven Kan aan de oplettendheid het bruifchend zilver geeven! Gelyk de ziel, nu kalm en vreedzaam, binnen kort , Door tweedragt, haat-en wraak , ontroerd en woedend word; Zo dreigt een flille zee, door kracht der Noerdewinden Allengskens aangezet, den Hoeker te verflinden : Dan geesfelt zy het boord, dan tiert die waterplas Zó gruwzaam, zó barbaarsch, als of zy zinloos was. Gelyk ais Zephyrus het vlottend zeil dóet zwellen, En door zyn gunfligheid ons doet ter haven fnellen 3 Zo zwelt zomtyds het zeil van voorfpoed en geluk. Gelyk een tegenwind veroorzaakt Zeemans druk;. Zo doet een tegenwind vän ongeluk en rampen Het zwakke menschdom met het weiflend noodlot kampen : Zo wierd een Crafus zelfs in zyn geluk geftoord ' Stuuw , Westewindje, flutéw DE JONGSTE DAVID voort! Myn heillot nadert op het zien der vaste Landen By d' ingang van ’t Kanaal: ik zie de baakens branden : Wy vaaren °t magtig Ryk des Lelyvorsts voorby, En groeten ’9 Krytgeberge’ des Brits aan de andre zy’. j E u 398 P. F. ROOS, SURINAAMSCHE MENGELPOëzy. Nu klieven wy het ruim der woeste Noorderbaaren , En mogen eindlyk op de kust van Nebrland flaaren. Hoe was myn haakend hart, hoe was myn ziel verrukt, Ten ’t anker in den grond des Wlieftrooms wierd gedrukt ! Hoe heilryk was het uur, toen ik, aan Amftels wallen Geland, myn’ Zegenaar , myn’ GOD te voet mogt wallen p In tempelen, gefficht door zuivre Dankbaarhei Waarin zyn groote naam en eer word uitgebrád l r a van Gefchiedenisfen. Gevolgt naar de Franfche uitgave. e Rotterdam, by D. Vis, 1784. Behalven het Voorbericht en den Inhoud, 320 blads. In dit Magazyn heeft men, gelyk de Tytel breeder meldt, by een verzameld , „echte, weetenswaardige , zeldzaame , » ernflige en vrolyke verhaalen; fchertzende , zinryke en » fcherpzinnige tongflagen ; edelaartige en ter deugd leidende s» voorbeelden ; geestryke invallen ; fchilderagtige fchetfen van » de vlugheid van het Verftand, en de vruchtbaarheid van „ het Vernuft.” De inhoud komt meerendeels vry wel met deezen uitbreidenden Tytel overeen;en ’tMagazyn is ge- noegzaam voorzien van waaren, die by den gemeenen Man gewooniyk getrokken zyn; des 'er een goede voorraad in ge- bite worde , in welks befchouwing zy zig kunnen ver- maaken. De nieuwe In- en Buitenlandfche Kock, of voor een ieder in 's algemeen zeer nuttig en kundig Kookboek , waarin aangetoond word, hoe men allerlei fpyfen op de Nederlandfche , Duitfche en Franfche wyfe het best zal toebereiden. II Deelen. Te Ny- megen, by A. v. Goor. Behalven de Voooreden en de Regi- ters , 569 blads. in olavo. Na eene raadpleeging met Dames, beter gefchikt dan wy, om over een Werkje van die natuur te oordeelen, kunnen wy berigten, dat het een in zyne foort goed Keukenboek is, en nevens andere (chriften over de Kookkunst met nuttigheid gebruikt kan worden, Doch eene verftandige Keukenmeid, zeggen ons. die Dames, moet zig nooit te letterlyk aan zulke voorfchriften binden; ze behoort door eigen ondervinding te leeren, dat men , naar eisch der omftandigheden , ook in dee» ze kunst wat heeft te neemen en te geeven. - ALGEMEEN EE - VADERLANDSCHE LETTER-OEFENING EN. _ De Charaêterkunde van den Bybel, door A. H. NIEMEIJER, Hocgl. der H. Godgel. vi de Hooge School te Halle. ` Uit het Hoogduitsch vertaald. Vyfde Deels tweede Stuk. Te Amfterdam, by de Wed. J. Dóll, 1783.* Behalyen de Registers, 304 bladz. in gr. otlavo. Tet een vervolg der voorige befchouwinge van ’t cha- rater van Apostel Paulus, als Christen en Apostel, mitsgaders als mensch, met betrekking tot zyne zielsverd mogens en zedelyke Eigenfchappen , vangt dit tegenwoor- dige Stuk aen, met ene befchouwing van dien grooten Verkondiger der Euangelieleere in zyn gezellig leven, zø in zyne algemene verkering, als in den byzonderen om- megang met zyne Boezemvrienden. Hier by komt voorts in overweging het character der Apostelen, Foannes, Pen trus, Jacobus en Judas. En laetstlyk hecht zyn Hoog- eerwaerde ’er nog aen, enige characteristieke Fragmenten, uit de Gefchiedenis der Apostelen, waertoe in de eerfte laets behoort , een tafereel van de eerfte Apostolifche erk, en verder ene beknopte befchryving van het cha- racter der byzonderfte perfoonen, buiten de Apostelen „ in dat Gefchiedboek gemeld. In het doorbladeren’ van dit gedeelte ontdekt men fteeds dezelfde opmerkzacme’ heid van den Hoogleeraer , als in de voorige Stukken, waerdoor het „ even als die, ten uiterfte leerzaem is, als {trekkende veelshands ter ophelderinge der Apostolifche Schriften. Zie hier als ene byzonderheid, die ng- der overweging vordert, ’s Mans gedachten, wegens Jaga cobus en Judas als Broeders van Fefus? „„ Men had , zegt hy, de vraag : In hoe verre zyn’ Jakobus en Judas broederen van Jefus?” eenen langen tyd laaten rusten. Het gewoon gevoelen , hoewel alle ou=’ dere Kerkvaders tegenfpreekende, dat zy cigenlyk tlcchts ZNeeven van Jefus, Zusters kinderen van hem gewcest wvaren , was zo algemeen geworden , dat men aan da zwaarigheden , welke zich evenwel zichtbaar daarby op« doen. in °t geheel niet meer dacht, én het zelve in de» Bvbelfche uitlegging, hoe genaamd, zonder eênig verder. VI. DEEL. ALG, LETT. NO 1a, Ee i he. 4oe ‚5 A. H. NIEMEIJER bewys , vast ftelde. Men vergat, dat daarby alles be- rustte , niet alleen op meer dan ééne vooronderftelling, welke op niets dan enkele gisfing gegrond was,maar zelfs op eene openbaare dwaaling in het bepaalen van de af komst van Judas. De eene uitlegger nam het gemeenlyk van den anderen over; de byzonderheid fcheen van te weinig belang te zyn, om veel moeite te befteeden aan het naauwkeurig onderzoek; en indedaad maakte de groo te gelykvormigheid van de naamen, en de fchynbaare on: bepaaldheid der Euangelisten, naarftigheid en geduld nood- zaakelyk. Eenige jaaren geleeden begon een geleerd man van onzen tyd op nieuws te vermoeden, dat de geheele vraag juist niet zo behoorlyk was beantwoord, en be- wees, in een klein gefchrift, myns oordeels, zeer klaar , dat het algemeen gevoelen ontegenzeggelyk valsch was, en dat Jakobus en Fudas indedaad broeders van Jefus wa- ren (*). Ik zal zyne gronden in het verband met eenige eigene gronden opgeeven , om dat de waarheid van de zaak in dit geval voor de Characterkunde van te veel be- lang is. l In onze Kerk heb ik byna niet noodig, te zeggen, dat ’er op zich zelven niets ongevoeglyks in te vinden is, om te gelooven, dat Maria, na de geboorte van Fefus, Moeder van meer Kinderen geworden is. Wy zyn im- mers overtuigd , dat Kinderen altyd een zegen van God zyn; ook weeten wy,dat men onder de Jooden nog daar- enboven deezen zegen zeer hoog fchatte; dat Jofeph van God geenszins in zyn huwelyk met Maria verhinderd is; dat eindelyk de Euangelist, Matth. I. 25, wel niet te vergeefs heeft aangemerkt, dat Jeph zich zo lang. tot dat Maria haaren eerften Zoon had gebaard, niet met haar heeft verbonden. Dewyl over ’t algemeen de Apostelen vitdrukkelyk yveren tegen hen, die in het ongehuwde le- ven eene grootere volmaaktheid zochten, kunnen immers ook hier, wanneer men fpreekt van eene al te groote btb ligheid van Maria, om fterffelyke zoonen te baaren, vec- le al te verre gaande denkbeelden ten grondflag liggen; daar immers de volmaaktheid altyd mede berust op de oogst s» (*) Zie Brieven van twee Broederen van Jefus in onzen canon. Lemgo 1775 (van HERDeER.)” (In ’t Nederduigsch ver. taalden uitgegeven , te Utrecht, by J. v. Schoonhoven en Comp. 1777.) Zie ons Bericht in de Hedend. Vaderl. Leuersf. Vi D. bl. 524 CHARACTERKOUNDE. 491 hoogst mogelyke bereiking van de bedoeling, waartoe een wezen gefchikt is, en het dus onbegrypelyk is, hoe ’er iets aanftootelyks in kan gevonden worden , dat Maria, door de geboorte van meerder Kinderen, ook nog dit ge- wigtig oogmerk vau haar geflagt bereikt heeft. »,Dus komt hier alles aar op het getuigenis der gefchiee denis , en hier is °t klaarblykelyk, dat de Euangelisten _ fpreeken van Broeders en Zusiers , dat zy onder deezen uite drukkelyk zekeren Jakobus en Fudas noemen; dat ’er zelfs niet één voldingende reden is, waarom deezen alleen!yk Neeven van Jefus zouden geweest zyn (1). Welis waar, dat 'er ook van eene andere Maria, Zuster vi de Moe- der, en Vrouw van Kleophas , gezegd wordt, dat zy twee zoonen, Jakobus en Jofef, heeft gehad (2), en deeze Ja kobus wordt van den voorigen onderfcheiden , door den naam van kine (3). Maar nergens noemen de Euangelis- ten meer zoonen van deeze tweede Maria, of, gelyk zy ook genoemd wordt Maria Moeder van Yakobus of Maria CMoeder) van PFofef (4); nergens zeggen zy dat Judas haar zoon geweest, nergens dat haar Fakobus met den broe- der van Christus dezelfde perfoon is. Nog meer; het kan niet eens beweezen worden, (fchoon het wisfchien niet geheel onwaarfchynlyk is, dat hy een Apostel is geweest.) Hoewel dit raakt eigenlyk onze vraag niet Bedenkt men daarentegen, dat zekere Fakcbus en Fudas altyd ne- vens Simon en Jofes broeders van Jefus genoemd worden dat men hen altyd met de Moeder van Tia niet alleen te gelyk hoort noemen, maar ook altyd in haar gezelfchap , en niet in dat van Maria En vindt (5); dat Judas de opfteller van den Brief , zich duidelyk noemt een broe= der van Fakobus, den broeder des Heeren, die echter, volgens de aantooning der Euangelisten, Judas de Apostel niet was, (want Zyn Vader hiet Jakobus (6), ) dan id p me » (2.) Matt. XIII. 55. 56. Marc. VI. 3. Matt. XII. 46, 47. Marc. III. 32. Joann, VII. 3. 5. l C2.) Matt. XXVII. 5. 6. Marc. XV. 40. C3.) Marc. XV. 40. C4.) Mauw. XXVII. 6 XXVIII. 1. Marc. XVI, 1. Luc XXIV. ro. | C5) Zie de te vooren aangehaalde plaatfen. (6 ) Jude vers. 1. —— Hand. I. 13. wordt de Apoêtel Ü … Eea u 402 ~ A. H‚ NIEMEIJER immers klaarblykelyk, dat ’er in de wyze, waarvan men zich tot dus verre bediend heeft, om de zaak op te helde- ren, veel verwarring heerscht. „„ Zelfs zou dit reeds duidelyk bewyzen, dat noch dee- ze Judas noch Jakobus Apostelen van Jefus geweest zyn. Maar nog nader. Als ’er gezegd wordt, dat zyne broede- ren daar buiten zyn, en hy dan zyne Leerlingen van deeze onderfcheidt, hoe kunnen *t dan dezelfden zyn (7)? Of wanneer zyne broeders hem aanzetten, om naar Jerufalem te gaan, op dat zyne Leerlingen daar zyne werken mogten zien , hoe kunnen ’t dan dezelfden zyn? En waarom zegt Soanries uitdrukkelyk, dat ook in dien tyd de Broeders van Pefus niet in hem geloofd hadden, zo zy met de Apostelen dezelfde waren (8)? „ Voegen wy ’er nog by, dat zelfs Paulus en Petrus den broeder des Heeren, Jakobus, van de Apostelen fchy- nen te onderfcheiden (9); dat de Joodfche gefchiedfchry- ver Fofephus van denzelfden Fakobus onder den naam van eenen Broeder van dien Fefus, dien men den Christus ge- noemd had, gewag maakt (10); dat Hegefippus uitdrukke- lyk zegt, dat de Broeder des Heeren met de Apostelen een voorftander van de Kerk is geweest, en dat hy het was, dien men , om dat veelen zynen naam hadden gehad, den rechtvaardigen eu Olbias had genoemd CL at Eufebius dien Jakobus, welken Christus na zyne o anding byzon- der verfcheen , alleenlyk voor een van fefus broederen, maar niet voor een Apostel, uitgeeft (32), en zelfs pe sé Fudas uitdrukkelyk genoemd Iwdus Ianafw, Judas Farois waarby de Uitleggers, om dat zy dit met de voorige plaats Jud. vers 1. wilden vereenigen, tegen al het gebruik var de taal aderpes broeder ingelascht hebben, in plaats van »s: 3008 te bezigen. Nergens worden Jakobus en Fudas , de Aposte- len, broeders genoemd, daar evenwel in de lyst van hunn? naamen de broederen byeengevoegd , of a!s broederen voorge fteld worden. (Matth. X. 2-4. Marc. HI. 16 Luc. VI. 14-19) En waar van immers zekerlyk één Euangelist zoude gews gemaakt hebben. (7.) Marc. III. 31—34. (8.) Joh. VII 3. 5. (9.) Gal. I. 19. 1 Cor. XV. 7. Hand. XII. 17. Cio.) Josern. Antiquit. XX. g. C11.) Hesesipr. ap. Euses. Hist. Eccl. II. 23. C12.) Evsesı Hist. Ecch I 12, ter welker plaatze us CHARACTERKUNDE. 403 kelyk zegt, dat hy een zoon van Jofeph is geweest (13), dat het „uangelium der Nazareners hem zeker ongeloof toefchryft (14), het welk ten minften uit het bericht van Joannes van het ongeloof zyner broederen swaarfchynlyk wordt; dat eindelyk Jakobus in zynen brief zich zo wei- nig als Judas een Apostel noemt (15), ook werkelyk al- tyd te Jerufalem blyft, — dan zal het moeite kosten, om iets van belang te kunnen inbrengen tegen een gevoe- len, het welk tot dus verre altyd wel over ’t hoofd ge- zien , maar evenwel door zeer fterke gronden bevestigd is. „, Men heeft echter zeer vroegtydig aan dit gevoelen ge- > twyfeld. Epiphanius heeft Helvidius, die hetzelve leer- s de,en wien de Antidikomarianieten gevolgd zyn , onder | „ de stus aantekent, dat veelen der Ouden deezen Jakobus, den Broeder des Heeren, die de eerfte Bisfchop te Jerufalem ge- weest is, gehouden hebben, niet voor een der Apostelen , maar voor een der zeventig Discipelen van Jefus. Zie G. NYS- SENUS ín orate 2 de refurr. CLEMENS in l. 2. Conflit. c. 59. et in |. 1 Recogn. DOROTHEUS in libro de Apost. et discip. Domini. | En inderdaad , zegt by, Apostel Paulus (chynt dit ge- voelen te begunftigen in zyn brief aan de Corinthers, 1 Cor. XV. 7. alwaar hy Jakobus van de Apostelen onderfcheidt. En dus heeft oók cyaiLLus deeze plaats verftaan. (13) Eusesws. Hist. Eccl. Il, 1. Zie ook de aanmerkingen van VALEsIUS op deeze plaats,in de uitgaave van Eusesius van Reading , Cantabr. 120. (14.) Zie FABRICIUS. Cod. Pfeud. p. 593, alwaar men over *t algemeen nog veel andere aanmerkingen over de zaak by een zal vinden. Men heeft hier, gelyk de hoogleer- aar Niemeijer wat laager in zyn Charaâer-befchouwing met regt aantekent, by ’t woord ongeloof juist niet te denken aan dat geene, het welk wy thans daar by denken. Hier wordt al- feenlyk gefproken van gebrek aan overtuiging, dat Jefus in- “derdaad de Mesfias was: ’t welk niemand vreemd kan voor- komen. Jefus was met zyne Broeders, aven als een ander mensch, opgegroeid, van tyd tot tyd toegenomen, hy had zich, even als zy, aan zyne ouderen onderworpen, hen gediend, en nooit voorregten boven zyne broeders begeerd. En deeze zou nu de Mesfias, de verwachting der Natie zyn! Men befchouwe de broeders van Jefus in dat lichts niet als verhard tegen de waarheid, maar als té zeer verduis- terd door vooroordeel ; en men zal dit voorftel als een natuurs Iyken trek van hun Charaêter vinden, C15.) Jac. I, 1. Jud. vers r. | Ee 3 494 A. He NIEMEIJER: „ de dwaalleeraars gerekend!” Kunnen wy ons daarover verwonderen ? Scheen niet Epiphanius het 'er byzonder op toe te leggen, om zyne aantekeningen van dwaalingen in de Kerk groot te maaken? en waren nier de buitenfpoorige denkbeelden van de Christelyke volmaaktheid, welke men afbangkelyk maakte van zodanige dingen, welke in °t ge- heel niet wezenlyk waren , gelyk het huwelyk , de fpyzen, de zuiveringen zyn, ntede geteld onder de eerfte afwykin- gen van de Leer van Jefus en zyne eerfte Leerlingen. „Hoe „…, deeze waan ontftaan is,” zegt de in ’t voorige aange- haalde Geleerde, „, zal niet ligt iemand vraagen, die de „, wangefchiedenis van de eerfte eeuwen kent.” „ Doch ik ben mogelyk al te wydloopig geweest, en leide nu alleenlyk nog uit alles wat ’er dus verre gezegd is, deeze gevolgtrekking af: „ Jakobus en Fudas d „» fchryvers van de brieven onder hunnen naam in onzen , Canon, zyn niet onder de twaalf cerfte Apostelen , en , worden, om dat zy zoonen waren van Fofeph en Maria, „ broeders van Jefus genoemd (*).” Hier uit is ar ima chien (*) Om alle dubbelzinnigheid te myden, welke byna onver- mydiyk is by de gelykheid van naamen, zal ik hier eene lyst inlasfchen van de Fakobusfen en Fudasfen, waarvan in het Nieuwe Testament wordt gewag gemaakt, zo als ik my de- zelven voorftel, Misfchien maakt dit den zin van veele plaat- fen tevens begrypelyker. F Onder den naam van Facobus meen ik de volgende te vin- en. 1. Jakobus, Vader van Apostel Fudas, Hand. I. 13. 2. Jakobus, een Zoon van Zebedeus. Matt. IV. ar. X. 2 VIL z. Marc. I. ro, ao Ill. 17. V. 37. IX. 2 X. 