VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
m'ds hy, misfchien over bofpiegelende leerftukken, wat anders derkt dan de magtige meerderheid; dan zult gy, wat uzulvan betreft, in een Godly&, een vry beroep, nooit willen kuipen, al ' "ware het ook om ten Bekwaam deugá£gasm vriend, of den raast- "beftsanden, van een armoedig gen dorp, haar ééne onzer oote fiéden over te brengen; dan zult gy; indien gy in de ` Regeering komt, altoos de uitipra:k van uw verlicht oordeel en geeronde historilehe kennis volgen, en u noch Ku deze noch by geene party voegen, om dat uw byzonder belang dat eischt; maar Zy Zult de vootrechten en de vryheid van dit Vaderland voorítaan, wat daarvan ook komen mogte. p, Er is rog gen segel, die veel bevat, en daar geen verftan- Dd 4 dig 336 BRIEVEN VAN A. BLANKAART. dig mensch buiten zyn kan; zy luidt vreemd; doch, op de ke» per beichouwd, is zy zeer gegrond: ,, Durf gelukkig zyn.’ Die dit durft, maakt zig nooit dienstbaar aÁn de dwaaze buitenfpoo- rige dwaasheden van zyns gelyken; noch aan eene alle orde wWegneemende ufance; noch aan mooi voorgedaane zedeloosheid ; hy durft Zeifs, in veele ftichtelyke oefeningen, Zo als van eene goede predicatie , gaan hooren ; het heilig avoncmaal houden; gezon- de Godgeleerdheid leezen , die tien ja twintig modes ten agteren is; en vindt, by 't fluiten van de rekening, zyn belang boven alle Verwagting bevestigd. —— Het ftaat er na, dat gy geen verge- ten burger blyven zult; alle uwe omftandigheden, cn uwe eigene perloonlyke hoedanigheden, fchynen,daar heen te leiden; durf des op uzelven ftaan; en gy zult de oude volksvastheid van geest weêr te voorfchyn, en mogclyk — wat weet ik het? in de mode brengen. —. „Ik heb u nog een lesje te geeven, en dit zult gy van een welmeenend oud man met genoegen ontvangen: s wees infchik- kelyk” Spreek nooit tegen, daar de waare eer of het gezond ` menfchenverftand dit niet van u eischt: cen degelyk man, die moeds genoeg heeft om byzonder te durven zyn, daar hy zulks behoort te weezen, heeft de Kinderachtige trotsheid miet, om, in duizende kleinigheden, andérs te willen doen dan alle hupfche meníchen met reden doch’ mogen, en ook doen. Wees vooral niet grootsch op den naam van Harrewar; want dit is een mijè- rable eernaam., en gooit flegthoofden alleen zand in de oogen, die door dien eermaam verleid worden, én zig wys maaken, dat die de gaauwe man betckehr. ' » Ik zou dit alles veel langwyliger uitbreiden , fchreef ik niet aan een jongeling, die gewoon is te denken; en cen goed ver- ftaander behoeft maar een half woord.” Emmerik. Naar het Hoogduitsch van J.G. MULLER. Tweede en Derde Ded. Te Amfterdam, by A. Mens Jansz., 1788. In gr $vo. 494 blads. (Onze vroegere aanmerking over dit Gefchrift van den Heer Muller, als zig bovenal aanpryzende, van wegens de ont- vouwing der fchoonfte eigerfchap van den mensch, naamelyk, die van een goed hart te bezitten, (*) wordt in het tweede deel alleszins bevestigd. Emmerik was, geduurende de eeríle zeventien jaaren Zynes leevens, op een dorp als een Boeren-jon- gen apgevoed; zyn zedelyk character was wel gevormd , en Zy- ge verftandelyke vermogens waren dermaate aapgekweekt, dat men bem met vrugt, gelyk het oogmerk was, na de Academie : i zea C°) Zie Nuuwe Algem. Vad, Letterosf. IU D. bl. 44. EMMERIK, DOOR J. C. MULLER. . 387 zou hebben kunnen zegden. Maar "t ontbrak liem, door de wyze zyner opvoedinge , aan de noodige menfchenkennis en vereischte befchaafdheid, om openlyk in de Waereld te verkeeren; des oordeelde zijn Opvoeder het noodig, daaromtrent zodanige maat. regels te neemen, als hy hier toe gefchikrst oordeelde. iłet ge- lukte hem in den vermogenden en tevens braaven Bornwa.d, ter Stede B..., mitsgaders in den Rector der Stads- Schoole ai- daar, (een vertrouwd Vriend van Bornwald, en een Man, wiens hoofd en bart even beminlyk waren,) twee meníchen te vin- den, die, door hunne omftandigheden en characters, zo ju'st aan zyn bedoelde beantwoordden, dat hy de verdere opleiding van Emmerik ten volle aan hun dorst toevertrouwen. Hy gaf bem des, na voorafgaande onderhandelingen, geheel en al aan hun over; onderrigtte Emmertk'deswegens; en vertrok, in een vast vertrouwen, dat hy hem Zo wel opgevoed had, dat het niet noodig ware, hem tot gehoorzaamheid aan, en opvolging van, ber onderwys en den raad deezer braave mannen te ver- maanen. - Het verdere beloop van dit Stukje ontvouwt ons de manier, op welke de Heer Bornwa'd en de Rector zig in de verdere opvoeding van den hun aanbevolen Emmcer:ik kweeten, en hoe deeze aan de opgemelce verwagting voldeed. Zy leer- den hem, in eene gemeenzaame verkeering veelerlei flag van menfehen kennen , gaven bem de noodige onderrigtingen sen ^- merik maakte 'er Van tyd tot tyd een beter gebruik van, leeren. de dikwerf door ondervinding, dat hy zig, door zyne goedhar- tigheid, jammerlyk vergiste omtrent het character der men- fchen, het welk hem allengskens op het rechte fpoor bragt. Zyne Raadslieden vonden het, ter bercikinge van het beoogde, niet goed, altoos in de voorbaat te zyn; zy lieten hem wel eens aan deeze en geene misleiding bloot gefteld, op dat hy daardoor te gevoeliger zoude leercn, voortaan beter op zyne hoede te zyn. Hiertoe foegen zy hem beftendig gade , en fton- den hem, wanneer een al te woed vertrouwen hem min of meer in verlegenheid bragt, eeds met raad en daad by. —— Dit vereent een goed aantai van leerzaatme voorvallen, en ver- fchillende characters, die op eene bevallige manier voorgedraa- gen en ontvouwd worden; ftrekkende alles om lesfen van goed: aartigheid onder *vaarfchouwingen tegen alle foort van verniste Zedelyke gebreken, in te boezemen, Het gehcele beloop dient voornaamlyk om de Leezers te doen opmerken, hoe zy in de verkeering in de waereld voorzigtg op hunne hoede behooren t? zyn, zonder egter, met verlies der goedhartigheid, tot cen algemeenen meéssehenhaat, en deszelfs jammerlyke gevolgen, te vervallen. —-- Dit laaste wordt. bovenal tegengegaan in het derde Deet, het welk een uitvoerig verflag behelst van de wel. dandige inrigtingen van den Heer Barnwald, die den Rerrar aan- Isiding geeven, om den jongen Emmerik nuttige lesten in te oe- 388 ‚__ EMMERIK, DOOR J. 6. MULLER. boezemen; welken inzonderheid dienen, om hem, terwyl men hem tot eene grondiger menfchenkennis opleidt, en dus een verftandig wantrouwen omtrent veelen inboezemt, cgter tevens in zyne liefderyke geestgefteldheid niet te verzwakken, maar veeleer te verflerken ; en te leeren hoe de menschliefde op ee- ne waarlyk edele, en den Evenmensch inderdaad heilzaame, wy- ze te leeren beftieren. Om dit, behalven door redeneering, te kragtiger door een treffend characterizeerend voorval aan te dringen, is het derde Deel wel inzonderheid gefchikt, ter ontvouwinge van bet ge- drag van den Heer Bornwald en zyne Vrienden, jegens den on- gelukkigen Heer Ewald en deszelfs Huisgezin. — De Heer Ewald, een door en door eerlyk Man, en voorheen een Per- foon van aanzienlyke middelen, was, door een zamenloop van ongunftige omftandigheden, in een laagen flaat, en, door 't vere liezen van een tegen hem onregtmaatig gedreeven en uitgevoerd Proces, tot de diepe armoede gebragt. Uit deezen ongeluk. kigen toeftand, zo treffend voor een Man van eene edele zicis. gefteltenisfe, eertijds in aanzien by de Waereld , wordt hy ge- red, door den Heer Bornwa:d en deszeifs Vrienden , op cene wyze, die bet edelaartige gevoel der ongelukkigen niet kwet- zen kan, en die te gelyk bet hart en het verftand der Redders ecr aandoet. In dit hulpbetoon ftelde de Heer Bornwald zig voor, niet flegts dit Huisgezin uit den druk te heffen, maar ook vervolgens het zyne aan te wenden, om den Heer Ewaid weder in cen gevestigden flaat te brengen. Zulks deed hem ook wel inzonderheid zodanige maatregels neemen, dat hy daardoor gelegenheid verkrecge, om de onregtvaardigheid van ^t vonnis, ten laste van den eerlyken Ewald geweezen, open. Iyk aan den dag te brengen; waarin hy, volgens het gemelde by 't afloo van di Deel, aanvanglyk flaagde, en dat in ze voigende Deel nader ftaat ontvouwd te worden, Het charaGer van een vermogend, menschlievend Man, en deszelfs verítan- dige werkzaambeid, in de uitoefening van deeze zyne edele neiging, wordt hier op eene zo inneemende en leerzaame wyze efchetst, dat het ieder gevoelige ziele noope, om, op het be- chouwen van zulk een voorbeeld, ernftig te gedenken, aan de Lesíe, gaat heen en doet desgelvks, een ieder naar maate der om- . ftandigheden, in welken by zig bevindt. Proeven, gefchikt voor jonge getrouwde Vrouwen, door Juffrouw GRIFFITH; wit het Engelsch vertaald, en met eene Voorrede ver- rykt. Te Amflerdam, by J. Woertman, 1782. in 8y9. 92 Llads. Nadien het gedrag der Vrouwen, en voornamenlyk dat der jong- getrouwde Vrouwen en Huismoeders „ zeer veel invloed heeft op CRIFFITN'S PROEVEN. - 389. op de zeden eener geheele Natie, nademaal hen een aanmerke. lyk gedeelte der Opvoeding is aanbevolen; zo kan men niet na- laàten, om alle zodanige fchriften, welke maar iets ter verbe- tering van de Vrouwen kunnen bydragen , aan te pryzen; en dit behoort men vooräl te doen, ten opzichte van deeze Proeven van Juffrouw GRIFFITH, welke dit klein, maar veel bevattend , boekje, aan: haare Majefteit, de Koningin van Engeland, met derzelver toeftemming , heeft opgedraagen. De Godsdienst, de Gemoedsgefteldheid, Netheid , Huisfelyke Vermaaken, de Friend- fchap , Ouderlyke en Kinderlyke Genegenheid, als mede de Zui- nigheid, zyn iare hoofdpunten, die zy zeer bevallig, alle met betrekking tot de Vrouwen, voordraagt , fchoon zy de Mannen eok zeer wel, als Schryflter, voldoen kan: de volgende Proc- ve zullen de Mannen, baar en ons, zeker dank wyten, dat ze medegedeeld wordt. l » Eene liefde voor magt en gezag is natuurlyk voor de men- fchen; en waar deeze neiging meest word toegegeeven, zal het hunne verkiezing zyn. Elk man moet in zyn huisgezin het voornaamfte voorwerp van oplettendheid zyn, gevolglyk moet hy zich gelukkiger bevinden in zyn huis, dan op eenige andere plaats. Het is buiten twyffel de groote zaak en 't werk van ’t leeven eener vrouwe, aan haaren man zyn huis zoo aangenaam te maaken, als mogelyk is; hy zal dan vermaak hebben in haar gezelfchap, en geene vreemde vermaaken buiten 's huis zoeken.. Een man zal mogelyk, in zyn dagelyks uitgaan, veele vrouwen zien. die hy denkt fchooner te weezen, dan zyne vrouw, maar het is gemeenelyk haare {chuld, als hy "er ééne ontmoet, die hy denkt, dat beminnelyker is. Eene begeerte om te bchaagen mist zeer zelden haare uitwerkingen; maar in eene vrouw moct die begeerte met de uiterfte kieschheid beftuurd worden ; zy moet meer blyken in de uitkomst dan in het oogmerk; zy moet niet in 't oog loopende, niet opdripgende, zyn. Deeze (petit foins) k'eine zorgvuldigheden, zyn de beste byvoegfels tot onze g'oote pligten, en maaken den omgang des leevens aangenaam. Gelyk een fraai Nagerecht, voltooijen zy het gastmaal, en laa- ten geenen mensch onvoldaan." Wy hoopen dat onze Nederlandíche Huismoeders en jongge- trouwde Vrouwen, dit boekje boven alle Toilet- Boekjes Zul- len verkiezen „en vervolgens, in haar gedrag, haare beleezenheid in deeze , zullen doen blyken. — — —— Gefchenk voor. de Feugd. Zesde Deels, ceefle Srukje. Te Amfter- dam, by L Allart, 1-89. In eGayo, 110 blads. IP dit Stukje leveren de Eerwaarde Heeren, Martinet en van den Berg , eene beknopte ontvouwing van het merk waard;gfte nopens het Laud Kanaan, ze in t algemeen, als wel byzonder, met 390 GESCHENK VOOR DE JEUGD. met opzigt tot deszelfs Verdeeling onder de twaalf flammen van Israël, en de laatere Landverdeeling, welke plaats had, ten ty- de van 's He'llands geboorte: ter ophelderinge waarvan twee onderícheiden zindelyk uitgevoerde Landkaartjes deze befchry- ving vergezellen. Dezelve is zodanig ingerigt, dat Kinderen er met vrugt gebruik van kunnen maaken; en de Onderwyzers der Jeugd, (waar onder ‘er nog wel gevonden zullen worden, die ‘er ook voor Zichzeiven nüt van zullen hebben,) kunnen ‘er zich op eene leerzaame wyze van bedienen, inzonderheid wanneer zy 't ‘er op toeleggen, om de Bybelíche Gefchiedenis- fen, door dit middel, voor de Jeugd op te helderen, en der- zelver a:ndagt ongedwongen daar op te vestigen; 't welk zelfs, by manier van eene aangenaame uitfpanning, in 't werk geíteld kan worden.. CAROiINA VAN LICHTFIELD, Naar het Fransch vertaald. Twee Deelen. Met Plaaten. Te Leyden, bij A en J. Honkoop 1788. In oct:vo 590 blads, T edere kuiíche Min, en kiefche edelmoedige Vrierdfchap fpec- len h'er de hoofdrollen, en verleenen eene mengeling van voorval!en, die zeer. wel gefchikt is, om des Leezers oplettend. he'd gaande te houden; op eene wijze, die hem. zonder kwet- Zing der goede zeden, en noy al met aanleiding tot denkbecl- den van een braaf gedrag, in een uur van uitfpanning tot een aangenaam tydverdryf kan (trekken, zo Schriften van dien aart in Zyn fmaak vallen, - Het gedrag in het Tugthuis te Gouda, de vlugt uit het zelve, de reis na. Braband, de bedryven aldaar, en de wedergevangenne- ming van PIETER BRAKEL, voorheen Boomkweeker te Boskoop. Alom te bekomen. In quarto, 20 blads. ken verhaal , doormengd met Romanesque gevallen, waardoor het vermoedelyk wat opgefchikt is, om het een gevalliger voorkomen te geeven. Naar luid van het zelve, heeft dic anders zo listige knaap zich zeer lomp laaten verlokken, om zynen ge- waanden Vriend te vergezellen tot 's Prinfenhage, een kwartier uurs buiten Breda ; alwaar deeze gelegenheid had, bem door Ge- rechtsdienaars gevangen te doen neemen, ten cinde de 1co Zil veren Ducatons te verdienen, welken het Hof van Holland uitge- loofd hid, aan den geenen, die hem in banden dr Juftte Zou bezorgen. hj NIEUWE ALGEMEEN E VADERLANDSCH É LETTER-OEFENINGEN. Procyé yan Aanmerkingen over het regt en onregt gebrüik def H. Schrift, yoornamelyk in het behandelen van de practy® der Godzaligheid, door c. swAviNG , Predikant te Naars Wen. Zesde Stukje. Te Utrecht by A. van Paddenburg . en. G. van den Brink Jansz. 1288. Behalyen den Ihi houd , 118 blads. in gr. octavo, I? de twee Voorige Stükjés"hád de Eerwaerde Saving Zich verledigd tot het nafpooren van het Volkscharac: ter van 't oude Israël (*): dit onderwerp daerin afgez handeld hebbende , fchikt hy dit Zesde Stukje, overeens komftig met het hoofdbedoelde van zynen arbeid , ter ont Vvouwirge ván het gebruik het welk men vdn deze kuns digheden, nopens het Joodfche Nationael Character, teri rechten verftinde der Heilige Schriften, makeh kan. Men dwaelt, naemlyk , hiérotntrent tnaer al te dikwerf van het ‘Ípoor, by mangel van dit character behoorlyk in agt té nemen; terwyl het gadeflaefi van het zelve, in tegerideel 3 ons de waré mening der Schryveren, en deri acrt hunnet verbalen, in vele gevallen, duidelyk doet opmerken. Eri daer toe verleent ons de Aütheur in dezen ene zeef ge- fchikte handleiding , met de aenwyzing der voornaemfté gevolgeri , dié men uit zyne voorgedragen nafporing vari dit Volkséharacter kan opmaken 3 by welker ontvouwing hy tevens, dóor eenige voorbeelden, doet Zie, lioe Vee invloeds het zelve hebbe, op den fchryfftyl of de manieë van verhalen; en hoe hoognoodig het zy , dat een Uit- legger der Bybelbladen dit fteeds in "Tt oog hoüde. Meri heeft derhalven alleszins reden, om 's Mans aanhoudeii- den árbeid hoog te fchattett , daer dezelve velen Bybel- lezers Van een wezenlyken Henst kan zyn , vooral met opzicht tot zodanige plaetzer , die, naer onze, tegen- Woordige gewoonten , een Zofderling Voofkomen hebben k , riae Qs Zie N. Alg: Vad. Letteroef. 1. D. bi. i. JN: DEEL: N: ALG. LE TT: NO: Lë Eé $92 C. SWAVING maêr al dat zonderlinge verliezen , zo dra: men zich het Joodfche Nationael Character levendig herinnert. Het eerfte gevolg ftelt zyn Eerwaerde aldus voor. Een an volk van zulk een aart en inborst , en van zulk een s» voortrefiyken kern , als wy befchreeven hebben , is, an zeker , zo flegt-en ondeugend niet , als het van fom- ‚ migen wordt afgemaald ; en, aan den anderen kant, ; behoudens de innerlyke waarde van de beste zyde des an karakters , en van het beste deel des volks , zo ver- an heven en uitmuntend niet , als het van anderen wordt » "pgevyzeld." In de tweede plaetze leid hy er uit af ene overtuigen- de proeve van Gods wys beleid , in de beftuuring van dat Volk , overeenkomítig mer hun character, ter vol v.eringe van dat uitgebreide Plan , het welk God zich met de afzondermg van dit Volk voorgefteld had, (welk Plan onze Autheur beknoptlyk opgeeft;) zynde dit Volk juist gefchikt voor , en dienftig tot dat groote doelein- de; van waar het ook niet weinig toegebragt heeft, om dit Plan daer te ftellen en te bevorderen. Als een derde gevolg leert hy 'er ons uit opmerken, hoe ongerymd de ongeloovigen dikwerf oordeclen over deze en gene Joodfche bedryven 5 mitsgaders hoe onvoor- zichtig hunne bedenkingen maer al te veel tegengegaen worden; ter oorzake , dat men den landaert en het volk s- character als over het hoofd ziet , waer door 'er ter ,Wederzyde grove misflagen begaen worden. Dit doet zyn Eerwaerden bepaeldlyk ftil ftaen op verfcheiden ge- vallen en voorftellingen van die natuur ; met nevens- gaende aenmerkingen over de vereischte voorzichtigheid, zo in 't wraken als in ’t verontfchuldigen veler bedryven, en 't beoordeelen der gebeurtenisfen „ waerin het Volks- character een groot aendeel heeft; en by welker over- weging , de zeden en gewoonten van dien tyd behoorlyk gadegeflagen moeten worden. Het gedrag van Ruth by eg zy hier van, uit verfcheiden anderen , ten voor- ‘beelde. en Vreemd en zonderling is, zegt de Eerwaerde Swa- ying, voor ons kiefcher Europeërs, het gedrag van Ruth op den dorschvloer van Boaz, haaren losfer, daar zy zich, ver, zo het fcheen, van de zedigheid eener eerbaare vrouw , en zelfs van de gewoone fchuuwheid der Oos- terfche vrouwen, op raad van haar fchoonmoeder Naomi , na dat Boaz wel gegeeten en gedronken had, en im x. v GEBRUIK DER H. SCHRIFT. 393 hart vrolyk was ,, by denzelfden Koornhoop , aan zyn voeten einde , onder één dek , ’s nagts, in ftilte neder- floeg , en hem, te middernagt, met fchrik ontwaakt, en haar gezelfchap ontwaar geworden , met alle vrymoedig- heid verzogt , om haar in zyne befcherming en opzist aan te neemen , en op zyn woord aan zyne voeten bleef liggen tot den morgen. Ruth III. Dat zulk een verhaal in Europifche ooren vreemd luidt, is niet te verwonderen. Maar alle bevreemding verdwynt, en nog meer alle verdenking, terwyl integendeel onfchuld en onberispelykheid ten vollen blyken, wanneer men, by en benevens andere gronden van verontíchuldiging , be- hoorlyk acht flaat op de eerivouwdigheid der tyden en zeden des volks, waarvan wy fpreeken. Daarenboven . was Ruths handelwyze zeer gepast naar den aart der zaak , allerovereenkomítigst , zo al niet met de gewoone gebruiken van den lande , en de onfchuldige vryheden van et landleven , in dergelyke gevallen , immers met den in- houd van haar verzoek , °t welk zy met deze woorden aan Boaz , na zyn ontwaaken , voorftelt, ik ben Ruth, uwe dienstmaagd, breid dan uwen vleugel over uwe dienst- maagd uit, want gy zyt de Loyer, en behoorde dus ook in zoo wer eenigermaate tot die zinnebeeldige daaden, welke onder de Jooden , uit kracht van hunnen zinlyken aart , zoo veelvuldig in zwang waren. Haare verberging onder Boas dekkleed fprak dezelfde taal, welke zy vervolgens met woorden uitte. En dat zy juist aan 's Mans voc- teneinde ging nederliggen, diende zoo wel om haare kuis- heid en zuiver oogmerk , als haaren ootmoed , te doen blyken. De deftige Losfer was 'er ook zoo ver af, dat hy haar gedrag afkeurde, dat hy het integendeel ten volle prees , en haar , met het allergodvruchtigst zoo wel als gunftigst antwoord, terftond in zyne befcherming nam." Een vierde gevolg zyner voorige befchouwinge betreft den fpreek- en fchryfftyl der Heilige Schryveren , als die, behoudens de verfcheidenheid van den ftyl der verfchil- lende Schryveren, over 't geheel grootlyks characterize- rend is, zo dat het Volkscharacter er in doorftrale. Zen Eerwaerde heeft ons voorheen de Jooden befchreven, als een, hoewel min befchaafd Volk, dan de zeer vernuftige Grieken , egter ene niet onvernuftige Natie; zy bezaten ene levendige en fterke verbeeldingskracltt ; waren vol vuur en moed ; hadden hevige hartstochten en geweldige driften ; men kent ze als een hard, geftreng , ernsthaftig ea 394. ` C. SWAVING A GEBRUIK DER H, SCHRIFT. en dapper volk , gewend aen den arbeid , oorlog en wa- penhandel, enz, Dit zo zynde, kan men, zegt hy, an niet an anders verwagten , dan dat hunne taal en ítyl van fpree- ae ken en fchryven, naar dezen hunnen volksaart en im- ə, borst gevormd waren, en dat wy dadrin, niet minder » als in hunne zeden, gewoonte en levenswyze , vry an veel ontmoeten zullen, het welk veor andere meer ge- an polyste natiën vreemd is, en dus ook zeer ver afwykt ə» Van de geheele inrigting van onze manier van denken oe en fprecken,” Een aental van voorftellingen in de Heilige Schriften, beiden des Ouden en des Nieuwen Verbonds , brengen ons dit characteristieke onder het oog ; wacr van de Eerwaerde $waying ons etlyke proeven aen de hand geeft; met ecne oordeelkundige onderrichting, no- ens het geen men, by 't lezen en verklaren van zulke Schriftuurpiaetzen , wegens het Volkscharacter in acht behoort te: nemen , ten einde dezelven in den geest der Natie te verftaen. _. Ter dezer gelegenheid merkt hy wyders aen , dat tevens vit het aengevoerde blykt, ,; hoe zeer het nationaal ka- an Fäkter der H. Schryveren gefchikt was, om leven en s Werking in hunnen (el te verwekken , kracht en cie- an raad daar aan by te zetten, ja denzelven, daar het te an pas kwam, te doen uitblinken in luister en majeflcit." Hy geeft ons ook te kennen , dat hy reeds ver- fcheiden voorbeelden ter aphelderinge ‚en bevestiginge hier van byeen verzameld heeft ; doch , daer dit Stukje de voorigen reeds in grootte evenaert, oordeelt hy ’t beter, de mededeeling hier van tot de afgifte van een volgend Stukje uit te (ellen: wanneer hy, te gelyk zal handelen An over de welfpreekendhcid der H. S. ; en de niet on- a, verfchillige noch onaangenaame gefchilvraag , of zy die an al of niet, en zoo jaa, in hoe ver bezitte, nader on- zm derzoeken." Leerredenen yan G.J. ZoLLIKOFER , Predikant der Eyan- gelisch Hervormde Gemeente te Leipzig, In het Neder: duitsch overgezet. Tiende Stuk, Te Amfterdam by de Erven. P. Meyer en G. Warnars, 1788. In gr. octave 314 blads. B | . D dien onopgefimukten manlyken flyl, welken den Eer- waerden Zollikofer eigen is, waer door hy zyne voor- | | ftel- * Li G. ZOLLIKOFER YERRRÉDENEN. 395 ftellingen duidelyk ontvouwt, en met nadruk aendringt, behandelt deze Leeraer in dit Stuk weder etlyke zede- kundige onderwerpen , die , hoe zeer ook by velen ver- waerloosd, niet te ernstig nagedacht kunnen worden. Zyne eerfte Redenvoering gaet over de Oséedacluzacm- heid, welke men, om dat ze genc opzetlyke boosheid in- fluit, al dikwils gereedlyk verfchoont , met te zeggen, » hy is maar alleen wat te onbedachtzaam." Het onbe- dachtzame dezer verfchooninge gaet zyn Eerwaerde hier: ernstig tegen, met den aert en de gevolgen van dit ge- brek open te leggen, gevende tevens de middelen aen de hand, waerdoor het met kracht beftreden kan worden. Op ene dergelyke wyze waerfchuwt hy zyne Toe- hoorders, in ene volgende Leerreden, tegen de al te groo- te zucht tot witfpanning , waeromtrent velen* in 't bezef, dat het nemen van uitfpanning toch geoorloofd is , niet genoeg op hunne hoede zyn. Zulks noopt hem de bron- men, mitsgaders de gevolgen, van die buitenfpoorigheid aen te wyzen, en te toonen, door welke middelen dezel- ve tegen te gaen zy. Niet minder trekt zyne aen- dacht, de Weelde, voor zo verre zy, hoewel in ene zee kere mate geoorlofd , maer al te veel onmatig nagejaegd en ingevolgd word. Hy tracht ons deswegens ene ver- ftandige matigheid in te boezemen , en brengt ons ten dien einde wel byzonder voor den geest; ,, dat de Weel- a de noch zo begeerenswaardig , en ryk in voordeelen en » geneugten, noch zo onfchadelyk in opzigt tot zede- an lykheid en deugd is , als men gemeenlyk gelooft :” en. hier aen hecht hy opge vermaningen ter gedrags-beftuu- ringe daeromtrent. By deze komt, voorts cne Leer- reden over het Zeien , dat, terwyl het verftandig te ver- dedigen is, echter niet zeldzaem met zo vecl misbruik gefchied , en zo veel aenleiding tot verkeerdheden geeft, dat het wel ene ernstige waerfchuwing vordere. Uit dien hoofde acht hy het raedzaem , zynen T'oehoorderen te ‚doen opmerken, eerst hoe het fpel gefteld moet zyn, zal het door de reden en den Godsdienst goedgekeurd wor- den; en vervolgens hoe fchadelyk en verdervelyk bet- zelve zy, wanneer het by den mensch in een hartsttocht ontaert. Voorts. fchikt zyn Eerwaerde twee Leer- redenen , om zyne Toehoorders te verfterken tegen de verleidingen der Geestdryverye. De eerfte heeft ten onder- . werp de Geestdryvery in: 't algemeen, en behelst ene aen- - pryzing van etlyke regelen der wyshicid en voorzichtig- Ee 3 heid 396 C. ZOLLIKOFER heid deswegens in agt tc nemen. En de tweede oogt bee aelder , op de Geest ryvery omtrent Godsdienftige gevoelens; eggénde zyn Eerwaerde het er byzonder op toe, om te toonen , de voornaemíte begrippen en gevoelens, inzon- derheid in den Godsdienst, welken met regt voor uite werkzels van geestdryvery gehouden worden. In de eerfte Leerreden gaet hy al vroeg tegen een mis- bruik , dat maer al te dikwils van het yveren tegen de Geestdryvery gemaekt word, dat men naemlyk het onder- fcheid tus(chen Geestdryvery en Geestverrukking niet be- hoorlyk gadeflaet. an Verwart, (zegt hy, daerom ,) gtestdryyery en geestverrukking - of eene buitengewoone warmte en yver voor het goede en waare, niet met mal- kanderen. Zo vruchtbaar in menigvuldige onheilen de eene is, zo ryk in edele en groote daaden is de andere. Licht en warmte moeten met malkanderen gepaard gaan, indien wy de waarheid niet flechts kennen, maar ook be- trachten, indien wy niet eeniglyk goed denken, maar ook goed handelen zullen ; ‘en dan alleen , wanneer waarheid en deugd voor ons wezenlyk gewigtig worden , wanneer wy haare zaak apreehtlyk ter harte neemen, en de liefde voor dezelve onze gantíche ziel doordringt, dan alleen kunnen wy in haaren dienst alle binderpaalen ontworfte- len , alle zwarigheden te boven komen, en ter bevorde- ring der menfchelyke gelukzaligheid alles opofferen. Al- les, wat de menfchen ooit by uitneemendheid groots en beroemds ondernomen hebben, is meer of min op zulk eene edele geestverrukking gegrond ; en onverfchilligheid en koelheid hebben reeds duizend uitfpruitfels der edelfte bedryven voor hunne ontwikkeling verítikt. Doch als dan ontsart deze loflyke geestverrukking tot geestdry- very , zo dra ik aan zekere dingen , aan zekere begrip- pen, denkbeelden, neigingen, gevoelens , gewaarwordin- gen, aan zekere onderneemingen en daaden , eene zo uit- muntende en byzondere waarde toefchryf , dat ik al het ander, hoe waar en goed het zy , deswegen veracht en gering fchat. Dit is dweepachtige liefde , fchoon haar ` voorwerp ook nog zo beminnelyk zy ; en uit dweepach- tige liefde ontftaat maar al te ligt dweepagtige haat, die vergiftige hron van tweedracht en vervolging.” En even zo waerfchuwt hy, met het afloopen der tweede Leerreden , zyne Toehoorders, tegen een ander niet min fchadelyk gebrek , dat zomtyds hier uit ontftaet. p Giet, (is zyne les,) zief wel toe dat de vrees voor ces. LEERREDENEN. | | $97 Geestdryvery u niet tot koelheid en onverfchilligheid omtrent den Godsdienst vervoere. Dan zoudt gy.daar by veel meer verliezen dan winnen. Wie zonder fnoode bedoelingen , met een oprecht hart, in deeze of geene dingen , die tot den Godsdienst behooren , meer gewigt ftelt, en denzelven meerder werkzaamheid toefchryft, dan zy werkelyk hebben, maar evenwel de deugd en gods- vrucht in °t gemeen oprechtelyk toegedaan is, vervult zekerlyk zynen pligt veel beter, en is veel gelukkiger dan een ander, die wel deeze dwaalingen vermydt, en de waarheid duidelyker inziet, maar geen gevoel en aandoe- ning voor deugd en godsvrucht heeft. Scheidt tog dat geene niet van malkander, 't welk volgens zynen aart zo innerlyk met malkanderen verbonden is: verftand en hart, licht en warmte. Zoekt en bevordert de fteeds grootere volmaaktheid van alle vermogens van uwen geest, en ter- wyl gy de waarheid door uw verftand erkent , ontfluit dan ook uw hart voor haaren heilzaamen invloed, en laat haar daar eene edele gevoeligheid voor alles, wat zedelyk fchoon, recht en goed is, en eene begeerte tot dezelve , die alie andere neigingen te boven gaat, verwekken. Dan zal de waarheid u niet alleen verftandig, maar ook Wys, zy zal u vry en gelukkig maaken.” Dit laetfte onderwerp doet hem, in ene daeraen vere knochte Leerreden, opzetlyk handelen over de Onverfchil- digheid in den Godsdienst ; welker aert en uitwerkzelen hy ontvouwt , met ene nevensgaende ontdekking van de oorzaken of bronnen , waer uit zy gemeenlyk ontfpringt. En niet ongepast volgt hier op ene Leerreden over Laeuwheid in. den Godsdienst en het Christendom; ftrekken- de ter duidelyker affchetzinge van het character en den toeftand der zodanigen , die in opzicht tot geloof en deugd , tot menfchenliefde en hemelschgezindheid , noch koud noch warm zyn: met ene ontvouwing van het ge- vaer, in 't welke zy zich bevinden. Een gevaer zo groot, dat het in vergelyking veeleer te wenfchen ware, dat zulke lauwe Christenen koud genaemd mogten worden 5 nadien een koude veel nader is aan de verbetering en de zaligheid , of veel vatbaerder voor dezelve, dan zodanig een, die noch koud noch warm is. Wyders neemt zyn Eerwaerde het Bygeloof-in overweging; en poogt ons diep in te prenten de voornaemíte grondbeginzels , wel- ken ons ten fterkfte daer tegen kunnen wapenen , en de drie volgenden zyn. ,, Orde is de hoogfte wet der na- Ee 4 aa tuur * sei " e ZOLLIKOFER , LEERREDENEN,. an tuur; de reden het grootfte voorrecht van den mensch ; a en vlyt en arbeidzaamheid zyne verordening. Eerbie- a» digt derhalven de wet der orde ; erkent en handhaaft 4, uwe waardigheid, en handelt volgens uwe verordening; as en gy zult de dwaalwegen van het bygeloof zekerlyk a, vermyden," ———- Hierby komt nog ene Leerreden, jn welke enige misfagen omtrent de opvoeding der Kindes gen aengewezen worden: en eindelyk ene, behelzende ene waeríchouwing tegen den Nyd, welks aert en werking geer duidelyk befchreven word , met ene voordragt van treffende aenmerkingen over deszelfs fchandelykheid en fchadelykheid ; welker overweging elk oplettenden een af- fchrik van die ondeugd moet inboezemen ; en opwekken, em daer tegen ene zuivere liefde tot God en den Naes- ten alleszins in 't harte aen te kweken 3 als verzekerd, dat ‘er, buiten dit, geene rust , geene gelukzaligheid, poch in deze noch in de toekomende waereld, mogelyk is, dan myne Proteflantfche Medechristenen in Frankryk. Uis het Fransch vertaald. Te Amfteldam by M. Schalekamp 3289. Behatyen het Voorbericht 156 bladz. in gr. octavo, et het toenemen der Burgeriyke verdraegzaemheid , her- A leeft ook van tyd tot tyd meerder de hoop op het uvoeren der Godsdienfige verdraegzaemheid ; dàn Staet- undige inzichten , met betrekking tot den heerfchenden Eee TEE fchynen hierin tot nog alomme onover- omelyke hinderpalen, Uit dien hoofde breid de Opftel- ler van dit Stukje zyne voorftellingen deswegens , (die anders op algemeene ‘gronden rusten , en gevolgelyk tot alle Proteftanten in alle Landen betrekking hebben,) niet vit tot het geheele Proteftantendom , maer bepaek zich tot de Proteftanten in Frankryk; als -byzonder wel ge- fchikt, om de Godsdienffige vryheid, in volle kracht, on- der hen te doen ftand grypen, en te handhaven; indien hunne Burgerlyke Vryheid, gelyk hy vertrouwt, eertang vergezeld gae van de Godsdienftige Vryheid. Dan zullen zy „ volgens den aert hunner omftahdigheden ,- beter dan anderen gefchikt zyn, ,, om aan de waereld het voorbeeld as Van eene waare algemecne Christelyke Kerk te geven, in an Welke rechtmatige christelijke vrijheid heerscht ; ip aa Welke betamelijke christelijke verdraagzaamheid geoc- " fend, kerkelijke ‘gemeenfchap gehouden, cn alle die | t s » Chris: AAN DE PROTESTANTEN IN PRANKRYK. Ter bevorderinge en aenfpooringe hiervan ftelt hy zich voor, te toonen, (1-) Dat de Gefchillen , ,, die de Fro- an teflanten, van welke bijzondere Gezindte zij ook zijn, > tot nog toe verdeelen, tof het weezen van den Gods- > dienst NIET behooren , en derhalve geenzins van dat an gewigt zijn, dat zij, daarom ; van elkander verwijderd an blijven, en afdonderlijke vergaderingen moeten houden. an En (a.) Dat deeze ^fzondering flrydt TEGEN de natuur ae en de waare gefteltenis der christelike Kerke , en TEGEN s» de gronden der hervorminge”” Beide deze ftellin- gen ten overtuigendíte betoogd hebbende, met wederleg- ging van de voornaemfte tegenbedenkingen , verledigt hy Zich voorts , ter overweginge van 't geen 'er vereischt word, om behoorlyk te zorgen, ,, voor het onderwys d ae gemeente in de waarheden van den Godsdienst en de Go a gekeerdheid (*)3 op dat een zuiver, onvcrvalscht chris- C) De Autheur onderfcheid hier Godsdienst cn Gedgeleerdheid van elkanderen , ovcreenkomftig met het geen hy daeromtrent alvoo, rens gezegd heeft, ter aenwyzinge van het onderfcheid tusfchen die beiden, het welk men, gelyk hy doet zien, maer al te vecl veronagiZaemt, en meer gade geflagen behoorde te worden. Tot den Godsdienst naemlyk brengt hy die waerheden van den natuur- Jyken en geopenbaerden Godsdienst, waerin alle Christenen over- eenftemmen , die noodzacklvk zyn ter zaligheid ; en onder de be- naming van Godgeleerdheid betrekt hy wyders alle zodanige lecer- fiellingen en andere ftukken , over welke de Christenen het n niet ééns zyn , en waer onder men "er velen vind, over welke zy het zekerlyk nooit ééns zullen worden. Omtrent de ecrften als wezenlyk tot den Gedsdsenst behoorende , word het bewaren der eenftémmigheid gevorderd ; dan de lactften mocten als God. d ee, \ 400 AAN DE PROTESTANTEN „ tendom aan dezelve geleerd, en haar niet iets onthou- „ den worde van het gene tot de algemeene ftigting en a godzaligheid noodig is, en alzoo het koningrijk van Je- an ius. Christus volkomen en onveranderd onder dezelve ə, Zig verbreide , en overvloedige vrugten der geregtigheid an voortbrenge." In dit gedeelte ontvouwt hij hun beknopt- lyk hoe ze hunne Kerklyke gemeenfchap ten dien einde hebben in te richten, agt te geven op het wereischte on- derwys en de verdere beftiering der Gemeente , mitsgaders toe te zien, dat gcen menschlyk gezag onder hen ooit het eweten van de Leden der Kerke flegts enigzins bezware: hy draegt hun verfcheiden oordeelkundige aenmerkingen deswegens voor ; en geeft hun te gelyk enige wel over- dachte regels aen de hand, welker in agtneming hy hun, als ten hoogfte nuttig , aenpryst. —— W'yders brengt hun de Autheur onder 't oog, welke heuchelyke gevolgen zy daer op te verwachten hebben; ep by die gelegenheid laet hy zich verder uit over de voordeelen en vruchten der Christelyke vryheid en verdraegzaemheid ; mitsgaders over de mogelykheid van dezelve in betrachting te ftellen , en die heilzame vruchten te erlangen ; bewezen uit de voorbeelden van verfcheiden Kerkelyke Gemeenfchappen , die het min of meer daerop toegelegd hebben , en deze hare verdraegzaemheid met de gezegendíle gevolgen oefenen. Hier aen hecht hy.ten laetfte cne korte herhaling van al het aengevoerde ; met een flotwensch , die, fchoon in dezen eigenlyk gaende over de Proteftanten in Frank- ryk, uit hoofde van de algemeene gronden van zyn fchry- ven , (als boven aengeduid is) zeer wel tot alle andere Proteftanten overgebragt mag worden. ` an Ik befluit" (is zyne tael) ,, Ik befluit deze mijne ern- , ftige gedagten over godsdienst, christelijke vrijheid en onderlinge Kerkelijke verdraagzaamheid , met den s, opregtften wensch en de vurigfte bede: dat Gij dit , kleine gefchrift met allen mogelyken ernst , met die „ aandacht, en die oplettendheid, zult lezen, welke het „ gewicht der zake vordert met een onbevoor- an oordeeld hart, vervuld van christelijke liefde met an GIC- geleerdheid behandeld worden : zo dat men aen ieder geloovigen de vryheid late, om deswegens te gevcclen en open!yk te bely- den, het geen hy meent best met Gods Woord cvereen te komen, en tot het werk zyncr zaligheid meest gefchikt te wezen. IN FRANKRYK 401 ,. diezelfde zucht tot waarheid , met dienzelfden eerbied aa voor God en Jefus Christus, met dat zelfde verlangen, aa dat het Koningrijk der hemelen , het rijk van waarheid an En godvrugt, beter gekend, en algemeener uitgebreid aa worde, waarmede ik deze mijne gedachten op het pa- » pier gefteld heb, en u thans mededeele." E ALETHOPHILUS 425 PHILADELPHUS. Ze Amficidam bij M. de Bruijn. .1789. Behalven ven kort Voorbericht , 120 blads. in gr. octavo. Eie jaren geleden gaf Philadelphus, eerst vier Dric- ven, en vervolgens ook nog een vyfden Brief, af, betrekkelyk tot het Godgeleerde verfchil over de Leer der Verbonden (*). Deze Brieven werden, vry algemeen , zeer gunftig ontvangen; en men verwonderde zich, dat geen der Godgeleerden, die gansch anders over dit ftuk den- ken, de pen daar tegen op vattede, Zulks gaf, voor eni- gen tyd» aen een vriend van Philadelphus aenleiding, om ene foort van uitdaging in de Boekzael te plaetzen, by welke een ieder uitgenoodigd werd, om deze Brieven te wederleggen, of te verklaren, Philidelphus beet gelyk. En dit heeft Afethophilus, toen hy, tegen zyne verwache ting, niemand te voorfthyn zag komen, bewoogen de denkwyze van Philadelphus, in zo verre hy van hem ver- fchilt, in openbaren druk briefswyze tegen te gaen. Wy zeggen, met opzet, ,, in zo verre hy van hem verfchilt; " om dat hy °t, in verfcheiden opzichten, met Philadelphus eens is; maer Ip een voornaem hoofdpoint geheel anders denkt. Het verfchil tusfchen hem en Philadelphus is, ge- lyk hy 't in zyn Voorbericht reeds uitdrukt, ,, niet, of s, er cen algemeene aanbieding van het verbond plaats an grypt; maar of allen verbondelingen zyn en blyven, die het verbond inftemmemr, 't zy ze zulks oprecht doen of niet, en `t zy ze zulks bevestigen , met hun- nen wandel of niet." Philadelphus is, naer 't oordeel van Alethophilus, zich zelven niet gelyk, in zyne befchryvingen van het Ver- bond; eu hy houd zich aen ’s Mans laetíte voorftel des- wegens; alwaer Philadelphus zegt: ,, Dit nu is het, dat ' 2 l Zie Algem. Vaderl. Letteroef. VIde D. bl. $17. en N. Alg. Vad. Letteroeff. | D. bl. 446. ' | 29 25 2? 402 ALETHOPHILUS AAN PHILADELPHUS. s ik op my neem te bewyzen; naamlyk, dat de Heilige ‚> Schrift door Gods Verbond beftendig verftaa: De aan- se Kondiging van Gods Heilbeloften , aan het cen of ander , Wolk, onder beding van Geloof en Bekeering: En, wan- as neer een volk in dit beding toefemt , E hes zelve op zig an neemt; dat als dan, volgens den fiyl des Bybels, tuychen an God en dat Volk het Verbond geflooten is.” Deze be- fchryving neemt Alahephilus als juist aen; ook erkent hy met #hiladelphus, dat, onder het Oude Verbond , de Verbondelingen het geheele Volk waren; en even zo geeft hy hem gelyk, als hy beweert, dat God, onder de Nieuwe Bedecling, zyn Verbond zo wel volkseewyze oprigt, als onder de Oude Bediening, alleen met dit voorname one desfcheid, dat het Nieuwe Verbond zig tot alle geflagten uitfirekt , daar het Oude alleen met de Lsrachten was aan- gegaan, En hier op vervolgt hy: ,, Zullen wy ,, dan in alles inftemmen ? Neen ! Nu zal an zig onze ondcrícheidene denkwyze eerst openbaaren." an Gy wilt die Verbondelingen niet genoemd hebben , ten eeuwigen leven uitverkorene, en kragtdadig, wedergeborené en vernteuwde menfchen. Daartegen verzet gy U, geheel uwe Brieven door. Zy kunnen geen levend- cloovigen , geen rechtgeloovigen, die het zaligmaakend ge- oof bezitten, genoemd worden, maar op zyn hoogst ge- Zoovigen. Ik ondertusfchen noem ze rechtgeloovigen , le- vendgcloovigen, uitverkorenen, wedergeborenen, en zo al ` mcer. — — Volgens uw fystema zouden de Verbonde- lingen best met den algemeenen naam van Verbandelingen benoemd worden, waartoe dus alle behooren, die den naam van Christenen draagen, Het is dus, volgens uw fystema evenveel, of zulk een mensch bekeerd of onbe- keerd is: — hoe hy denkt, hoe hy leeft, indien hy maar den naam van Christen heeft; indien hy maar onder een volk gebooren is en opgevoed wordt, alwaar het Chris- tendom gevonden wordt, — — Of iemand bekeerd is of niet; of hy in Christus gelooft of niet; of hij vroom leeft of niet: hy is evenwel een Verbondeling. Dit geloove ik niet Mynhceer." Volgens Alethophilus zyn zy alleen Verbondelfngen, ,, die oprecht het verbond as hebben aangegaan, en paogingen. doen om getrouw aan an de voorwaarden te beantwoorden: — dic de voorwaar a. Voor hun, die in dit veríchil deel nemen, is "t wel der mocite waerdig , dit Gefchrift met opmerkzaem- heid te doorbladeren; nadien "t met oordeel opgefteld is, en de Schryver, met een bedagtzamen geest, de befchci- denheid zeer wel in 't oog gehouden heeft: hoedanig ene fchryfwyze wy ook van Philadelphus verwachten, indien hy, gelyk we vermoeden, vervolgens enige aenmerkingen over deze Brieven te berde mogte brengen. Brief aan alle waare Belijders van den Heere jesus in ederland. Te Utrechs bij A. van Paddenburg, 1789. In gr. octavo 36 blads, EE E” , zo ver men uit den inhoud van dit Gefchrift kan afleiden, welmenend en geoefend Christen, die over- tuigd is, dat men zyn geloof moet vercieren met een hei- ligen wandel, bemerkt met leedwezen , dat de verdceld- heid in ftaetkundige inzichten, ook cen vry aenmerkely- ken invloed heeft op het Godsdien(tige3 en bovenal de .gemeenfchap der Heiligen grootlyks benadeelt. Men vere waerloost den openbaren Godsdienst, by deze en gene Leeraers, om dat ze in dit opzicht ene andere party toe- gedaen zyn, of ook wel geweest zyn; en velen, die voorheen met elkanderen ene ftichtelyke gemeenzame ver- keering hadden, zien nu de een den anderen met verfina- ding aen, verwyderen zich, om dat ze 't oneens zyn over de belangen van den burgerítaet. Onze Brieffchry- „ver gaet dit gebrek met verfcheiden opwekkende beden- kingen tegen, ten einde ware "t mogalyk dezulken, dien de Godsdienst nog enigzins ter harte gaet, over te halen, om den invloed van den Godsdienst niet te verydelen door ftaetkundige partyfchappen ; maer, in °t midden van ezelven, (zo ver °t tot nog niet anders zyn kan 3) ons ‘eeuwig welzyn, boven onze tydlyke inzichten te waer- d eg. wer 404 BRIEF AAN ALLE WAARE BELIJDERS , ENZ, deeren, en te behartigen: terwyl hy tevens ten befluite de betrachting der liefde, zo als die uit het geloof voorte vlocit, en het groote beginzel der Christelyke zedekunde is, ten ernftigfte aenpryst. Onpariydige fchets, wegens de inkomften , by manier van giften, enz. van de Koomfche Priesters in de Nederlan- den. Benevens een Plan, om dezelve een aanzienlyk bee flaan, de Kerken een deftig onderhoud, en de Rootn/che arme ledomaaten meerder nooddruf? te verfchaffen. Door een oprecht Waderlander, onder de Zinfprcuk: Pro Pa» tria. Alom te bekomen, In groot octavo 48 blads. N° het tweeledig voorftel op den Tytel, is'dit Ge- fchrift in twee deelen onderfcheiden. Het eer- fte gedeelte behelst een verflag van de voornaemíte mid- delen van beftaen der Roomfche Priesteren in de Neder- landen, door 't geen de Ledematen, in een aental van byzondere omftandigheden, hebben op te bremgen: bebal- ven de buitengewoone giften, en 't inkomen op deze en gene wyze aen de Kerke gemaekt. En het tweede levert cen Plan, om, met affchaffing van alle dic byzon- dere betalingen , ene Kas te vormen, vit ene jaerlykfche gifte der Ledematen , ongelyk minder bezwaerlyk dan de tegenwoordige manier van geven; uit welke de Priesters . een goed vast jaerlyksch inkomen zouden kunnen erlan- gen; terwyl men tevens in ftaet zoude zyn, de Kerk be- hoorelyk te onderhouden, en tevens cen ruimeren voor- raed van penningen , dan tegenwoordig, zou bezitten, om de onvermogenden, naer vereisch hunner omftagdigheden, te onderíteunen. Indien men zig op des Schryvers manier van rekenen moge verlaten, waer van hy, in de ernftigfte betuiging zyner oprechtheid, de krachtigfte ver- zekering geeft, heeft zyn Plan, bovenal ter betere onder- fteuninge der Armen, vecl acnnemelyks. » Mogt het," zegt hy, met het afloopen van zyn Ge- fchrift, ,, Mogt het onze WETTIGE SOUVERRINEN behaa- gen hunne Vaderlyke oogen hierop te vestigen; en, zo . ons Plan plaats mogt hebben, de verkoorene Kerkmeesters onder huune befcherming te neemen! te meer, terwyl door het zelve de geduurige buiten 's Lands geldverzen- dingen, wel ras een einde zouden neemen, en zulks ver- volgens niet alleen tot nut voor de Roomfche in "t by- zon- ONPARTYDIGE SCHETS, ENZ, 405 zonder, maar voor ons Vaderland in ’t algemeen, zoude an Het welzyn en nut van ons Gemcenebest en Inwoone ders tot doel gehad hebbende, zal het ons altyd zeer aan- genaam zyn, zo ons Plan niet t'eenemaal tot itant gebragt an worden, het egter aanleiding mogt gegeeven hebben, tot gemakkelyker middelen , door dewelke het geld in ons Land zal behouden, en meer nooddruít en behulpzaam- heid den armen toegevoegd kan worden." Handelingen van het Geneeskundig Genoot/chap , onder de Zinfpreuk Servandis Civibus. XIIIZe Deels, derde Stuk. 