VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Minder gelukkig is, naar ons oordeel, de Schrijver ge- flaagd in het tweede gedeelte zijner Verhandeling; en, of- fchoon wij geheel en al onbekend zijn met de redenen, om welke de bekrooning geene plaats heeft gehad, zoude het ons toch niet verwonderen, dat deze gelegen waren in de mindere voortreffelijkheid van het tweede, in-vergelijking van het eerfte gedeelte. Wij kunnen ons wel voorftellen , dat de opgevers der vraag eigenlijk niet datgene bedoeld hebben, wat hier geleverd is. Niet dat het hier ontbreekt adn vit- muntende opmerkingen, Integendeel, mèn vindt hier zeer veel goeds, en wij althans vonden bijna niets, dan waarin wij den Schrijver gaarne gelijk geven, en zijne geleerdheid en fcherpzinnigheid toejuichen. Maar wij vinden dit gedeelte niet volledig genoeg. Zoo zoude b.v. eene opzettelijke ver- gelijking van de gewoonten der Noordfche Volken ten aan- zien der reg:spleging, het ftraffen van misdaden enz. mret Onze vroegte Keuren van de XIIde en XIIlde Eeuw , zoo wij ons niet bedriegen, menig treffend oogpunt opgelêverd hebben. Zoo viel er omtrent de waarlijk verwonderenswaar- dige overeenkomst van de namen onzer fteden en dorpen met die in Deenemarken, Noorwegen en Zweden Oneindig veel theer te zeggen, dan hetgeen de Schrijver daarvan ‘op bl, 279 en 280 vermeldt. Zoo hadden b. v. fommige bijgeloovige denk- beelden, fommige gebruiken in het burgerlijke leven, vete onzer vroegere burgerlijke wetten en inftellingen , en een wan- tal woorden, welker oorfprong in het duister fchuilt, door vergelijking met de Noordfche Oudheden kunnen opgehelderd worden. Het is hier de plaats niet, om dit verder te önt- wikkelen; mear het is ons voorgekomen, dat de Schrijver in dit gedeelte zijner Verhandeling zich te veel tricffuitend Heeft bezig gehouden met het groot ‘aantal der niewwere buiten- landfche Schrijvers, op welke hij zich op elke bladzijde be. roept; terwijl wij naauwelijks aangehaald vinden eënige ow- dere en meer bijzondere bronnen, b. v, de Themis Cimbrica, de Antiquit. Sueo Gothicae van LOCCENIUS enz,, welke , hiervan zijn wij overtuigd, hem menig verrasfend punt van overeenftemming en wezenlijk verband zouden hebben op- geleverd, , i | Hoe dit zij, wij zijn dankbaar voor al het goede, *t welk DE NOORMANNEN IN NEDERLAND, 23 hier op eene oordeelkundige wijze bijeengebragt is, en waar- door het werk van den geleerden vaN BouHUIs wel fteeds eene blijvende waarde hebben zal, nm enen eee a -— Herinneringen uit het gebied der Gefchiedenis, betrekkelijk de Nederlanden; door A.J. VAN DER AA. Te Amflerdam, bij j. C. van Kesteren. 1835. An gr. 8yo. 36k B/, f 3-60, He was een zeer gelukkig denkbeeld van den verdienftelij ken VAN DER AA, een aantal door hem opgeteekende tref- fende voorvallen of aardige gezegden, die hij in uitgegevene of onuiegegevene fchriften gelezen of uit den mond van ge- loofwaardige perfonen vernomen had, zijnen Landgenooten in dit boekdeel aan te bieden, De doorlezing er van zal niet flechts eenige uren op eene onderhoudende en dikwijls ver- vrolijkende wijze doen doorbrengen, maar tevens tot gods- dienftigen zin, vaderlandsliefde , moed in gevaren, onbekrom- pen menfchenmin en andere deugden opwekken, die ons hier, in talrijke voorbeelden van verdienftelijke Landgenooten, uit verfchillende tijdvakken en uit onderfcheidene rangen der maatfchappij , aanfchouwelijk worden voorgefteld ; terwijl de zucht tot de beoefening van Vaderlandfche Gefchiedenis en Biographie, en tot de nadere kennismaking met die bronnen, uit welke hier geput is, of tot het ontginnen van andere foortgelijke , daardoor gelijktijdig, ook bij jonge Lettermin- naars, kan worden verlevendigd, l Men mag in eene zoo gemengde verzameling, uit bijna tweehonderd afzonderlijke artikelen zamengefteld, niet ver- wachten, dat alles evenzeer belangrijk wezen zou; maar er wordt niets in gevonden, dat zich niet met genoegen lezen laat, veel minder iets, dat het geheel zou ontfieren. Deze Herinneringen zijn zonder eenige orde ter nederge- fteld , en zulks, gelijk de Voorrede ons leert, met opzet,"om, getrouw aan het oude zeggen, dat verfcheidenheid vermaakt, het luimige met het ernftige af te wisfelen, Rec. betuigt, dat deze reden hem voorkomt niet genoegzaam op te wegen tegen die, welke eenige orde zoude doen verlangen, het zij die orde geregeld ware naar de historifche opvolging, door de verzameling van zoodanige trekken, die tot de beoefening van verwante deugden aanfporen, of althans door de bijeen- voeging van diegenen, welke op denzelfden perfoon betrek- king hebben,- Wel heeft de Verzamelaar het gemis, door dit gebrek aan alle rangfchikking veroorzaakt , door de op- gave van den Inhoud en een achteraan gevoegd Naamregis- ter trachten te vergoeden; dan het fchijnt ons toe, er niet genoegzaam door herfteld te zijn, Deze aanmerking ware nogtans achterwege gebleven, in- dien niet Rec. haar den geachten Verzamelaar ter overwe- ging had willen geven, tegen den tijd, dat hij, onder den- zelfden of een’ anderen titel, een’ tweede foortgelijken bundel ter perfe legt, of ons door de levering van een’ tegenhanger van dit boek, in den toegezegden Spiegel voor Nederlandfche Vrouwen, gaat onthalen, Hartelijk wenfchen wij, dat hij tot dit een en ander moge worden aangemoedigd door een ruim vertier van dit zijn werk, en er in bijgeftaan door de oordeelkundige aanwijzing van bronnen en levering van bijdragen, tot welke hij zijne Landgenooten minzaam en befcheiden uitnoodigt. nea veeneman De vrijheid van Godsdienst-oefeningen in Nederland verdedigd. Pleitrede dogr Mr. A. M.C. VAN HALL, practiferend Ad- vokaat te Amflerdam. Te Amfterdam, bij W. Mesfchert. 1835. Zn gr. 8vo. 62 BI; f:- 60. f D: verdraagzaamheid onzes tijds maakt zich wel - eens de berisping waardig, die ik haar onlangs door een’ mijner vrienden hoorde geven in de fne- dige vraag: „of zij ook alleen voor de ketters A. M, Ce VAN HALL, PLEITREDE. 23 « gunftig is en de overorthodoxen uicfluit 2?’ Men gevoele , hoe zij in dit geval alle aanfpraak op den titel en den lof van Christelijke liefde verlie- zen zou. — Broers, de Kerk en de Staat, D. I. bl, 141. Met groote belangftelling namen wij deze Pleitrede in hane den. Schoon toch de geest, die in dezelve heerscht, ligte- lijk van voren te gisfen was, zoo kan het evenwel niet on- belangrijk geacht worden te hooren, wat een bekwaam Regts- geleerde over eene zaak, waarop aller aandacht thans geves- tigd is, in het midden gebragt heeft. — Na van den inhoud verlag te hebben gedaan, wenfchen wij ons gevoelen over dit ftukje, met onderwerping echter aan biede oordeel , kortelijk mede te deelen. Na eene inleiding over den aard der taak, hem opgelegd, en over verdraagzaamheid, gewerensvrijheid en gewetens- dwang in bet algemeen, gaat de Redenaar over tot de verdediging der beklaagden. Deze waren de Ex-Predikant SCHOLTE en negen perfonen, die befchuldigd waren, eene Godsdienstoefening onder de gemeente Vuren te hebben ge- leid en beftuurd, Veroordeeld zijnde tot eene geldboete door de Regtbank van 7ie/, hadden zij geappelleerd op die van Arnhem, voor welke de onderhavige Pleitrede werd uitge- fproken. Dezelve wordt verdeeld in drie Hoofddeelen. Het eerfte tracht aan te toonen, dat art. 291, 292 en 294 van het Strafwetboek, krachtens welke deze beklaagden door de Regtbank van Tje? zijn veroordeeld, hier te lande in onbruik zijn geraakt, en dat daaraan uitdrukkelijk door de Grondwet is gederogeerd, De Spreker merkt aan, dat wij deze bepalingen der Fran- fche wet ontvingen in het jaar 1811, te gelijk met het knel- lende juk van den vreemden Despoot ; dat die verordeningen vreemd waren aan onzen vrijen bodem; dat, daar die artike- len aan het Gouvernement het regt laten, om alle vereeni- gingen te beletten, en dus ook de Godsdienstoefeningen, zulks eene enge verdraagzaamheid daarftelt, die juist het te- gendeel is van ware Godsdienstvrijheid; dat vroeger derge- lijke bepalingen in ons Vaderland niet beftonden. Streng werden deze verordeningen gedurende de Franfche overheer- fching toegepast. Zij waren wapenen, den dwingeland waar- dig, om alle vereenigingen (zelfs ftudentengezelfchappen eu 26 A. M.C. VAN HALL danspartijen) uit elkander te drijven, als zij niet door den Prefect waren geautorifeerd, Maar na den val van den dwin- geland werd art. 291 enz. van het Code Pénal niet meer toe gepast. Het verviel in ongewoonte, omdat het tegen de echte gewetensvrijheid (treed, onfchadelijke vereenigingen , die een godsdienftig doel hadden, te beletten, Hoe dikwijls werd het verlof tot het houden van allerlei bijeenkomften niet ge- vraagd, en toch de gewaande overtreder nier geftraft! — Men zou dus kunnen beweren, dat door deze defwetudo de wet zelve als geabrogeerd befchouwd konde worden. De Heer vaN HaLL haalt hier aan |, XXX. § 2, Dig. de Legi- bus, MERLIN ín voce Ufage, en TOULLIER I. n. 151, Voorts beroept zich VAN HALL op den regtsregel: ratione legis cesfante cesfat lex, en beweert, dat boven. gemelde bepalingen, als voor het Framfche Keizerrijk pas- fende, een Aors Campe zijn onder onze nne ‚ onder onze zeden, | De ftelregel, in Godedienst en, Riegtswetenfehap evenzeer geëerbiedigd: Niemand mete met tweederlei maat, wordt vervolgens aangevoerd, en gewezen op de fekten der Zwijn- drechters en Polsbroekers, die geduld zijn geworden. De Spreker gaat nu over, om te bewijzen, dat de Grond- wet genoemde artikelen van het Strafwetboek uitdrukkelijk heeft afgefchaft. De bepaling van art. 190 der Grondwet: De volkömene ` vrij- heid van godsdienftige begrippen wordt aan elk gewaarborgd, kan wel niet den loop der gedachten bedoelen; want ge- dachten zijn tolvrij, en cogitationis poenam nemo patitur, Derhalve waarborgt dit artikel de vrijheid, om godsdienftige begrippen aan den dag te leggen, zoo dit flechts geene wan- orde veroorzaakt. Te beweren toch, dat Godedienstvrijheid beftaanbaar is met belemmering van Godsdienstoefening , is alleen een voorwendfel , dat vroeger reeds de Spaanfche dwin- gelandij gebruikt heeft, toen zij de Hervormden hier-te lande vervolgde, — De Grondwet bepaalt voorts in art. 191 ge- lijke befcherming voor alle Zeffaande gezindheden, VAN HALL meent, dat de Staat, op grond eener fijngefponnene uitlegging van het woord Zeffaande, geene vrijheid van Gods- dienstoefening mag ‘weigeren, te minder daar art. 193 der Grondwet aldus luidt: Geene openbare oefening van ‘Gods- dienst kan worden belemmerd dan ingevalle dezelve de open- bare orde of vefkigheid zou konnen foren; en art. 196 Be- PLEITREDE. „ 27 paalt: De Koning zorgt, dat geene Godsdienst geffoord wordt in de vrijheid van uitoefening, welke de Grondwet waarborgt. De Grondwet bedoelt dus , bij onbepaalde vrijheid, alleen bee perking van wanorde, Zoo dacht er ook over G. K. VAN HOGENDORP. (Bijdragen, VIII, bl. 351—355) die zelf Prefident was der Commisfie tot zamenftelling der Grond- wet; zoo denkt er over Prof. ROIJ AARDS, in zijn Kerke- lijk Regt, D. I. bl, 227 en volg. Door de Grondwet is derhalve aan de Franfche wet zede rogeerd, volgens den regel: posteriora derogant prioribus, Zoo heeft men ook vroeger geoordeeld ten opzigte van een dekreet des Keizers rakende de Joden, hetwelk door den Mi- nister VAN MAANEN verklaard is voor niet meer vérbindende na de invoering der Grondwet. Om dit nog meer aan te dringen, beroept zich vAN HALL Op het gevoelen der Franfche Regtsgeleerden Durin afné en anderen, die de bedoelde artiketen van het Code Pénal door art, 5 van het Franfche Charter voor afgefchaft houden, alsmede op de handelwijze van het Franfche Gouvernement, hetwelk, in de maand Mei van dit jaar, aan den Prefect van het De- partement Saóne-et= Loire verböden heeft, de Zwitferfche Zendelingen, die aldaar predikten, langer te ESO of er bun hinderlijk in te zijn, Eindelijk haalt hij een vonnis aan, in het jaar 1822 gewe- zen door de 'Regtbank van Amflerdam în’ de zaak van den Lrailiet nESCHEL LEHRE, die, wegens het houden cener Godsdienstoefening in zijn huis, voor dè Correctionele Regt- bank vervolgd werd; ‘bij welk vonnis de befchufdigde is vrijgefproken ; terwijl tretzelve, nadat daarvan door het open- bare Ministerie was geappelleerd, door een arrest van ‘het Hoog Geregtshof te ’s Gravenhage is bekrachtigd. Wij zijn eenigzins uitvoerig geweëst in de opgave van den inhoud des eerften deels dezer Pleitrede, omdat het ons voor- kwam, dat dit van grooter aanbelang is, dan de beide volgende, waarOmtrent wij nu kórt kunnen zijn, Het tweedé Hoofddeel heeft ten onderwerp de ontoepasfe- lijkheid der gemelde artikelen op hetgeen door Ue beklaagden isverrigt. De Redenaar beweert, dar de beklaagden geene ongeoorloofde veteeniging hebben daärgefteld. De geestelijke vereeniging toch, waarvan zij fprêken, kan zeker fiet een Genootfchap, fn den gewonen zin, genoemd worden. Hier fpreekt VAN HALL Over dè onibar Kerk -em het deef- ' 28 A. Me, C. VAN HALL genootfchap aan dezelve, Die band nu kan door geen wets- artikel verbroken of ontbonden worden, Is deze eenheid eene herfenfchim, waarom dan toch de aanhangers van een ' droombeeld vervolgd? De Romeinen hebben er ook zoo over gedacht. Zie 1. I. S 1. Dig. de Colleg. et Corp. Zij vervolg- den geene godsdienftige gezindheden of bijeenkomften krach- tens verbodswetten tegen collegia illicita. — Voorts ftelt de vereeniging van gevoelens nog geen Genootfchap daar. Ten onregte wordt aldus de vereeniging der Christenen genoemd 3 want er zijn geene Hoofden, die noodwendig tot een Ge- nootfchap behooren, De bediening van Diakenen en Ouder- lingen is alleen kerkelijk. Zij zijn eerder Dienaars dan Hoof- den. Hier beftaan geene aanvoerders, geen bepgald eedver- bond, De befchuldiging zelve fpreekt van geene Cub , maar van eene dienst, die verrigt werd, — De naam van, Asfoci- atie kan hier ook daarom niet worden toegepast, omdat er geen doel beftond, om op bepaalde tijden bijeen te komen, hetwelk, volgens den Staatsraad BERLIER, de verbodene Asfociatie karakterifeert. — Eindelijk verdedigt VAN HALL diegenen , welke hunne huizen of erven ten gebruike voor de Godsdienstoefeningen hebben afgeftaan, Het derde deel der rede dient, om de geoorloofdheid van de daden der befchuldigden in het licht te ftellen. Dit is het kortfte van de drie, gelijk het eerfte het uicgebreidfte is. Als Bijlagen vindt men nog, ten flotte, A. Vonnis van 5 Aug. 1835 van de Arnhemfche Regtbank , confirmerende dat van de Regtbank van Tiel B. Extract uit de minuten, berustende ter Griffie van,de Regtbank van Eerften Aan- leg, zitting houdende te Leeuwarden, d. d. 8 Aug. 1835. En C. Dagvaarding van de Gorinchemfche Regtbank aan van dezelfde overtreding der wet befchuldigden, en de Con- fiderantia van het vonnis, door die Regtbank gewezen d, d. 7 Oct, 1835. Indien het ons nu vergund moge zijn, ons gevoelen te zeg- gen over tene zaak, welke voornamelijk tot het forum der Regtsgeleerdheid behoort, zoo is het ons voorgekomen., dat het eerfte deel dezer Pleitrede, hetwelk zuiver juridisch is, verreweg het meeste afdoet; en fchromen wij niet te erken- nen, dat de Heer vaN HALL, wat de hoofdzaken bertreft voldoende bewezen heeft: l. dat het beletten van godsdien- ftige zamenkomften in ongewoonte (defwetudo) is geraakt; 2, dat de Grondwet volkomene vrijheid van Godsdieustoefe. PLEITREDE. „ - ad wing waarborgt, zonder eenigen anderen maatftaf, of eenige andere beperking, dan dat dezelve de openbare rust niet fto- re; en 3. dat het Gouvernement derhalve, aangezocht tot het wetrigen dier vrijheid, dit, volgens de algemeene ver- draagzaamheid, welke de geest onzes tijds vordert, niet mag weigeren. Het tweede gedeelte der rede zou men min belangrijk kun- nea noemen, caar er reeds in het eerfte bewezen was, dat de Gender aan de aangehaalde artikelen van het Code Pé- nal derogeert, en het dus minder gepast kan fchijnen , nu weder te gaan bewijzen, dat de handelwijze der ESASEN niet in de termen dezer artikelen valt. In het derde deel, eindelijk, ftraalt het ten dvidelijkfte door, dat VAN HALL Zelf tot de partij der beklaagden be- hao Zoo zegt hij b. v., dat zij door vaste beginfelen ge- leid worden, te midden van eene algemeen heerfchende, on- willekeurig algemeen erkende beginfelloosheid; hij acht hen als burgers hoog (fchoon hij zelf de fcheiding af keurt) ; hij noemt hunne bewegingen in kerkelijke zaken een teeken van leven, enz. Deze gevoelens zijn de onze in geenen deele, Maar wat de Spreker zegt van het niet gevaarlijke van de bijeenkomften dier lieden, en wat hij beweert aangaande de vergunnifg “tot vrijheid van Godsdienstoefening, als zijnde de beste weg tot rust, dit fchijnt ons toe waar te zijn, Er- kend toch of niet erkend, de fcheuring beftaat. Onderfchei- dene gemeenten zijn in zichzelve verdeeld ; zij gelijken aan de voeten van het beeld, door NEBUCADNEZAR Opge- rigt, en hoe zoude zich leem en ijzer vereenigen ? Men houde echter wel in het oog, dat wij hiermede de handelwijze van sCHOLTE c, f. geenszins willen hebben goedgekeurd, gelijk de Heer vaN HALL zulks doet in de beide laacfte deelen zijner rede; maar alleenlijk de vraag: „ Kan het Gouvernement aan eene godsdienftige fekte, welke „de openbare orde niet ftoort, vrijheid van Godsdienst- „oefening weigeren?” met neen willen beantwoord hebben. De redenen van dit ontkennend antwoord zullen, hopen wij, - vit het bovenftaande duidelijk zijn. Wij wenfchen derhalve, dat het gerúcht bewaarheid moge worden, dat de Regering tot het toeftaan dier vrijheid geneigd is : opdat de verdraag- zaamheid onzes tijds niet langer ook in dit opzigt de be- fchuldiging verdiene van den fcherpzinnigen. BROES, hier 30 A. Ms C VAN BALL, PLEITREDE. boven aangehaald, alsmede door vaN uart bl. 3 zijner Plèitrede, en opdat alzoo, door het dulden van een geringer kwaad, (dat er namelijk weder eene fekte in het Christen- dom meer zij) een grooter (wanorde en inconfequentie) ver- meden worde!. enn ee an -- = van as a m SiLv1o PELLICO, overde Pligten, Door JAN - j. F, WAP; Leeraar bij de Koninklijke Militaire Akademie. Te Breda, bij F. P. Sterk. 1835. Zn gr. 8yo. 22 en 270 bl. f 2- 40. Toen wij in dit Tijdfchrift, Junij 1834, SILVIO PELDI- Co's tien jaren Gevangenis, of Gedenkfchriften , aankondig- den, merkten wij, tot lof van den vrijzinnigen en echter gods- dienftigen denkrrant des Schrijvers, reeds aan, dat hij fteeds zijnen troost in den Bijbel zocht, en dat hij, zoo men hem, wegens uiterlijke kerkgemeenfchap en aankleving van deze of gene geloofsbegrippen en gewoonten, als Roomschge- zinde befchouwen wilde, echter ín overtuiging en beoefening zoo echt Protestantsch was, als immer mogelijk is. Te regt gaven wij aan PELLICO dien lof: want het is niet het om- belzen van deze of gene leerftelling, het gehecht zijn aan dit of dat kerkelijk gebruik , noch ook de verwerping van eenige kerkelijke inftelling, welke den waren Protestant, als zoo- danig, kenfchetfen. Neen! het grondbeginfel van vrij onder- zoek, onafhankelijk van kerkelijke bepalingen, en gepaard met het geloof in jezus als den currisTus, dit alleen maakt den Protestant; en hij, die daaraan vasthoudt, is, als zoodanig, onze broeder, offchoon hij, ten gevolge eener van jongs af ontvangene rigting in zijne wijze van befchou- wen, het Catholicismus, waarin hij is opgevoed, blijve aan- hangen. Het is dan wel zeer liefdeloos, en verraadt tevens gebrek aan inzage van den aard des Protestantendoms, wan- neer de Vertaler van PEL rtco’s werk over de Pligten , het- welk nu voor ons ligt, hetgeen wij bevorens, ter aanbeve- ling en in een” geest van broederlijke verdraagzaamheid, zei- den, aan domheid toefchrijft (zie de noot op bl. 14 van het Vooórberigt). En voor zoo ver die Vertaler, de bekende waApP, zich ergert aan ons oncfnapte woordherhaling in den eefften volzin der bedoelde recenfie, verwijzen wij hem naar dijn eigen gefchrijf, (bl. 22 Voorb.) waar men in éénen vol- i $. PELLICO, OVER DE PLIGTEN, 21 ziù, op eene hinderlijke wijze, het woord vervullen herhaald vindt, of naar een’ Germanismus als bemerking (bl. 18 Voorb,): maar genoeg hierover. Hij leere de pligten, gelijk die door PELLICO worden voorgefteld, wat beter in beoe- fening brengen; dan zal hij zich over zijne redelooze hate- lijkheid tegen ons Tijdfchrift fchamen ! Ook het thans aangekondigde werk van PELLICO, fchoon de geest der Roomfche Kerk daar meer in doorftraalt, dan in °s mans Gedenkfcariften, is voor alle belijders van het Christendom bruikbaar en leerzaam, Den Roomschgezinden zij het inzonderheid aanbevolen. Het eerfte onderwerp, JOHANNES, de Dooper, is in vier tafereelen voorgefteld: de prediking en doop in de woestijn, de doop van Jezus, Johannes voor Herodes en in de gevange- nis, de dood des Doopers, — Het ecrfte tafereel begint met hem voor te ftellen als in den avond biddende, waarin vooral deze godsdienftige verrigting wel en waardig is uitgedrukt, en de daarvoor gebruikte voetmaat is ook zeer gepast, b. v. bl. 6: „ Hij knielt en bidt en-rigt zich tot den eeuwgen Vader, „ In ftijgende aandacht van den hoog verrukten geest, » Hij zoekt Hem niet vergeefs! — De Onzigtbre komt hem nader, „ Wiens naam hij in ‘de fterren leest.” Dit metrum zou Rec. dan ook svet bl. 7 van boven, ge-: houden hebben, tot daar het bij de befchrijving van den morgenftond, waarin de Dooper tot zijn werk ontwaakt, dus gepast verandert: „ Heerlijk kleuren de Oosterglanfen „ Met een’ ftroom van purperrood » Canans vruchtbre heuveltranfen , „ Die een milde dauw begoot.” enz, Het is (om dit in ’t voorbijgaan te zeggen) federt eenigen tijd meer mode bij de Dichters geworden, het metrum tel- kens naar het onderwerp te veranderen: fomtijds kan dit ook zeer goed gaan, en gelukkig treffen; maar het kan ook al te fpringerig worden, en den deftigen gang verhinderen z n» est modus im rebus, funt certi denique fines.” — De zoo even genoemde befchrijving ls over ’t geheel dichterlijk en levendig; en daarom zou Rec, de volgende ftijve of platte TAFEREELEN,. 33 uitdrukkingen daaruit willen misfen: „ Moed is zijn houding s» toegedeeld’; „op het bleek en achtbaar wezen ís de ont- » houding klaar te lezen”: „’t digte ruig der zwarte ha- „ ren”, dat „ daalt van de ongefchoren kin”, komt hem niet zeer achtbaar, maar eer haveloos voor; en zou ook „ ’# hul- „ fer" van den Dooper wel „ afkeer” hebben kunnen „ wek- „ ken’? — Verder fchildert scurÖpeR hier flechts éénen Pharizeër, met name oBED, die tot JOANNES en, door deszelfs rede getroffen, tot inkeer komt. II: 10) „ Reeds ligt de bijl aan den wortel der boomen : » alle boom. dan” enz., niet teekenachtigeren krachtiger zijn ? In het tweede tafereel vooronderftelt de Dichter, dat de Doop van jezus in het aanzien van het volk gefchied is, en dat JoANNESs hem reeds te voren gekend heeft. Het eerfte blijkt uit de gefchiedenis, mATTu. Il: 13—17, niet; en vergelijkt men er joaN. I: 31—34 mede , dan wordt noch dit, noch het laacfte waarfchijnlijk, De Dooper fchijnt je- zus te voren niet gekend, nu eerst een gefprek , waaruit hij van deszelfs zedelijke voortreffelijkheid overtuigd werd, met hem gehad, maar hem niet vóór den op hem ftralenden lichtglans voor den Mesfias erkend te hebben, — Het ne- derdalen van het hemelsch licht op ye zus is door den Dich- ter zeer wel befchreven, Had hij ook van de bijzonderheid, die Lucas, H. III: 21, vermeldt, dat ye zus bij die ge- legenheid bad, geen goede partij kunnen trekken? (Bl, 17 zou men voor én °t dak liever lezen in °t huis, want „ liefde „en vrede” kunnen wel gezegd worden „ te wonen onder”, maar niet „in het dak.” Zoo is het ook in dezen regel, bl. 3: „ Geen menschlijk dak doet er een’ zwakken lichtftraal „ Schijnen” ; liever: „ Geen menfchenwoning doet een’ zwak- „ ken” enz.) BOEKBESCH. 1836, No. 1. c 3% | Ar Je SCHRÖDER In het derde tafereel zijn twee Getiën. De eerfte is op zichzelve niet ongelukkig, maar war droog voorgefteld : een leerling des Doopers komt hem berigt brengen van de uit- werking van deszelfs pogingen, maar ook van de onwettige verbindsenis van HERODES met HERODIAS. De tweede fictie, JOANNES te Tiberias, toen de Vorst zijne gemalin voor het volk opvoert, is veel levendiger voorgedragen 3 maar in zoo verre misfchien minder gelukkig, omdat het niet genoeg historifche waarfchijnlijkheid fchijnt te hebben, dat JOANNES dus terftond en openlijk, bij eene feestelijke ge- legenheid, zijne ftem uit de menigte verheft, om hem te beftraffen. | Het vierde tafereel, eindelijk, fteit eerst de bezending van JOANNES aan JEZUS voors en hoewel het op zijn minst onzeker is, of het hier, volgens MATTH. meen. vrij wel, maar het mogt misfchien hier en daar wat feestelijker zijn. Zeer gepast wordt dit gevolgd door het opkomen der zingende reijen van maagden, met MIRJAM, de dochter van JEFTHA, aan het hoofd, De zamenfpraak ~ van den vader met zijne dochter, eerst den volgenden dag, om haar zijne gelofte te ontdekken, heeft iets koels en ftijfs, te weinig pathos in deze omftandíigheid, Het laatfte affcheids- lied van miRJAM is zacht en fchoon. Het flot, de opoffe. ring zelve, is kort en treffend voorgefteld, De verfificatie dezer gedichten is doorgaans vloeijend,. Op enkele plaatfen vindt men eene gaping van klinkers, die moesten fmelten; b. v. bl. 10, drage, of; bl. 18, nújvre oefening; bl. 29, ellende eindloos, en zoo elders, — Me voor men, bi. 23 en eld., boe dikwijls ook vroeger en later gebruikt, komt Rec, niet verkieslijk voor, omdat onze taal geene dergelijke verkortingen toelaat, en me eigenlijk het verzachte mij is. — De af kapping der # van sk, die vooral TAFEREELEN. 35 na een’ medeklinker hard is, en hier nog al dikwijls voor- komt, b. v. in de zamenfpraak van JEFTHA, bl, 60, 61, verfcheidene maten, (wierd °k, moest ’k, dat 'k, enz.) zou de Dichter liever moeten vermijden. — Voor het gebrek. kige, hetgeen mij komt gemoet, (bl. 61) zou men daar beter lezen: Het eerst, dat mij ontmoet, of al wat mij t eerst ontmoet, — Op regels, als deze, waarin eene korte letter. greep lang gemaakt is, zij de Dichter opmerkzaam! b, Vs bl, 27: „ Hij wenscht niets vuurger, dan dit heil fteeds te n» volmaken; of bl, 5l: En als nu ook de muzijkrei” enz, — Doch genoeg! dit zijn kleinigheden, die wel niet moeten veronachtzaamd, maar die door oplettendheid ligtelijk ver- beterd kunnen worden, Over het geheel heeft de Heer SCHRÖDER zulk eene proeve van zijn dichterlijk gevoel en dichtvermogen gegeven, dat men niet ongaarne, van tijd tot tijd, zonder dat hij zich overhaaste, meer in dezen trant van hem verwachten zal, Moge het, naar zijnen wensch, bijdragen tot hoogfchatting van den Bijbel, ook als middel ter voldoening van de zucht naar het fchoone, zoo wel als van de godsdienftige behoefte! Scipio en de Spaanfche Bruid. Treurfpel, in vijf Bedrijven, door W, H. WARNSINCK, B. Ze Te Amflerdam, bij M. Westerman en Zoon en C. -van Hulst; 1833. Zn kl. 8vo, å en 86 b/. f: - 50. Et regtvaârdiging onzer late aankondiging van dit, vol. gens den titel, in 1833 uitgegevene Treurfpel, merken wij aan, dat het ons niet flechts eerst in September 1835 is toe- gezonden, maar dat het ook eerst in datzelfde jaar , bij de vertooning, het licht heeft gezien; zoodat het jaartal, op den titel vermeld, wel den tijd der goedkeuring bij Heeren Commisfarisfen van den Amfterdamfchen Schouwburg, maar geenszins dien der openlijke uitgaaf, fchijnt aan te duiden. De Heer WARNSINCK, niet alleen als Dichter, maar ook als Tooneeldichter, uit vroegeren arbeid reeds gunttig bekend, heeft nu voor het eerst zijne krachten aan het Treur- fpel beproefd. Dat ftijl, taal en verfificatie in het algemeen voldoende, doorgaans zuiver en dikwijls fchoon zijn, kan C 2 ~ N 2 36 | W. H. WARNSINCK, BZ. men vooraf reeds vermoeden, Eenige vlekjes echter vielen ons in het oog. Zoo lezen wij, bl, 11, Aphrodite, in plaats van Aphrodite met den klemtoon op de voorlaatfte letter- greep , gelijk het had behoord, Bi, 14: Neen, vriend! dat gij daarvoor het grootfte loon ontvang ! Doch de tweede perfoon heeft, ook in de zoogenaamde aanvoegende wijze, ontvangt , geenszins ontvange of ontvang’ , gelijk in den eer- ften en derden perfoon; en die # in ontvangt mag niet wore den onderdrukt. Bl, 46 ftaat er: ’t Waar’ dollen overmoed ; maar het zelfftandig werkwoord wezen of zijn heeft aan we- derzijde den eerften naamval, zoodat die accuf/ativus hier misplaatst is. Ook op andere plaatfen meenen wij wel eens den vierden voor den eerften naamval te hebben ontmoet, en omgekeerd ; terwijl wij bovendien op eenige fpel- en druk- feilen hebben geftuit, van welke laatfte wij hier alleen aan- flippen bl. 22. vs. 10: „ Wat hoorde ik? — ducht verraad Cammi KA van [een] gevangen maagd; welk een, dat hier en foms elders verkeerdelijk lang genomen wordt, door drukker en corrector vergeten is. f Wat nu de hoofdvereischten, vinding, uiteenzetting, ka- rakterfchildering , hartstogten en ontknooping, aangaat, in dit alles zal men den begaafden, ‘geoefenden en met het toc- neel bekenden Dichter ontwaren. Zeer gelukkig is de ge- veinsde FLAMINCUS met zijn’ vertrouweling MURENA bijgebragt, om verwikkeling aan het {tuk te geven, en eene catastrophe te doen oncftaan bij eene gebeurtenis, die anders meer dramatisch dan tragisch is. En ja! in weerwil van die verwikkeling, en niettegenftaande die beide verraders fne- ` ven, komt ons toch nog, naar ons onderwerpelijk en feil- baar gevoel, het ftuk, als geheel befchouwd, niet eigenlijk tragisch voor; doch dit ligt in de ftof, en niet in de be- werking: deze is welgeflaagd, ook met opzigt tot de in- deeling van het voorvallende, de aaneenfchakeling der too- neelen en den voortgang der handeling. Treffend is het flot van het derde bedrijf, waar wij niet anders (zoo de bekende gefchiedenis ons niet het tegendeel verwachten deed) dan de zegepraal van den fnoodaard FLAMINCUS, en den val van MANDONIA in den haar gefpannen ftrik, zouden kunnen te gemoet zien. Verrasfend en natuurlijk is de wending in het vierde bedrijf; en in het vijfde vertoont zich sc1Pro, bij SCIPIO EN DE SPAANSCHE BRUID. III Deelen, Te Groningen, bij W. van Boekeren. 1835. In gr. 8yo, Te zamen XII, 1112 blads, f 9 - 80. Recenrent verheugde zich, toen hij de vertaling zag aan- gekondigd van eenen Roman, die niet alleen in het vaderland van den Schrijver, maar bijna in alle befchaafde landen van Europa eenen welverdienden roem heeft weggedragen. Wij worden dagelijks als overftroomd met overzettingen van al- lerlei aard; rijp en groen wordt ons uit het Duitsch , Fransch en Engelsch opgedischt, en het zoude te bejammeren zijn geweest, dat eene van de fchoonfte vruchten eener letter- kunde, die niet zoo algemeen voor het publiek toegankelijk is, bij ons wierd voorbijgegaan en onbekend ware gebleven. De Italiaanfche literatuur .van onze dagen is rijker, dan men doorgaans bij ons fchijnt te meenen, indien men althans tot maatftaf moge nemen de weinig algemeene beoefening eener taal, die reeds door hare welluidendheid en liefelijkheid, gelijk het zou kunnen fchijnen, den beminnaar van taalftudie zou moeten uitlokken. De enkele proeven intusfchen , die ons lezend publiek van tijd tot tijd worden aangeboden, zijn regt gefchikt, om zijne belangftelling op te wekken. De gedenkfchriften van sıLvIro PELLICO in zijne tienjarige gevangenfchap en de Verloofden van MANZONI, zietdaar twee zeer ongelijkfoortige werken, wij erkennen het, maar tevens twee werken, die ieder in zijne foort hoogen lof ver- ‘dienen, ja onder de meesterftukken mogen worden geteld, En hoe verfchillend vay aard en genre ze ook wezen mogen, er is één trek van gelijkheid in, welke den lezer niet kan ontgaan, die in zijne lectuur iets meer zoekt, dan eene \ 38 A. MANZONI oogenblikkelijke bevrediging eener ijdele nieuwsgierigheid. In beiden ademt een echt godsdienftige geest: het doet het harte goed, wanneer wij PELLICO's hoogwaardering van Christendom en Evangelie op iedere bladzijde hooren fpre- ken; het coet het harte goed, wanneer wij MANZONI in zijnen Vader CHRISTOFORO en in zijnen Aartsbisfchop FEDERIGoO het beeld van den edelen Christengeestelijke zien fchetfen, Maar, om ons thâns meer bepaald met den Roman van MANZONI bezig te houden: hij behoort tot de Aistorifche romans, in den besten zin des woords. Wij behoeven niet te vreezen, dat eene vermenging van gefchiedenis en ver- dichting verkeerde denkbeelden aangaande de eerfte zal in- boezemen, Het doel van den Schrijver was blijkbaar, om een getrouw en levendig tafereel op te hangen, niet zoo zeer van de gebruiken en gewoonten, als wel, gelijk door den Vertaler in zijn uitvoerig en goedgefchreven Voorberigt te regt is opgemerkt, van den maatfchappelijken en zedelijken toeftand van Zralië in het door hem gekozen tijdvak, Hij heeft dit gedaan op eene wijze, die weinig te wenfchen overlaat. Als ongemerkt en ongevoelig wordt ons die toe- ftand gefchilderd. Het is niet, alsof de Roman gefchreven ware, ten einde dergelijk eene befchrijving te kunnen mede. deelen, waarbij zoo fpoedig en zoo ligtelijk zekere gewron- genheid en ftijfheid zou worden opgemerkt; maar het is zoo- danig tot een geheel verwerkt, het verhaal is zoo geheel met die fchildering zamengeweven, of liever is zoo geheel zelve die fchildering, dat het doel van MANzoNI als onwillekeu. rig is bereikt, zonder dat de lezer als ’t ware eenige opzet. telijke poging daartoe heeft befpeurd, Ditzelfde mogen wij insgelijks zeggen van de zedelijke ftrekking, die deze Roman ontegenzeggelijk bezit. Men heeft bij ons misfchien maar al te dikwijls een zeer verkeerd. begrip van het vereischte tot eenen zedelijken Roman, en zoekt dat in lange, dikwijls uitgerekte zedekundige vertoo- gen, die welligt nergens meer misplaatst zijn, dan hier, waar ‚men ze niet zoekt, niet begeert, en — overflaat, M ANe ZONI ís zedemeester; maar gij vindt zijne lesfen in korte, fijne, dikwijls geestige aanmerkingen, in de ernftige, hart- roerende taal van een’ der perfonen zijns verhaals, waarin gij groot belang ftelt, of in de naïve woorden, waarmede hij de DE VERLOOFDEN, 39 Verloofde zelve uit hare gefchiedenis en ondervindingen lees ring doet trekken. De karakterteekening zelve der verfchillende perfonen , in dezen. Roman ten tooneele gevoerd, werkt ter bereiking van dit doel krachtig mede. Zij is juist, natuurlijk , verfchei- den, en vrij van overdrijving, Zij is in den geest van den tijd, waarin, en van bet volk , waaronder de gebeurtenisfen worden vooronderfteld plaats te hebben gehad. De beide Verloofden (*), door een’ magtigen en boosaardigen Edelman in hun voorgenomen huwelijk gedwarsboomd en verhinderd , zijn eenvoudige, natuurlijk geteekende lieden uit den gerin- gen ftand: het meisje eene zachte, lieve, godvruchtige maagd 3 de jongeling een goedhartige, vurige, opregte, naïve, maar wat voorbarige en doldriftige knaap; de pastoor hunnêr pa- rochie, wiens vreesachcigheid hee huwelijk weigert te vol- trekken, een eigenbatige, bevreesde man, wel niet kwaad, maar die overal echts op zichzelven ziet, en wiens karakter geweldig affteekt bij dat der beide andere geestelijken, die in dit verhaal eene hoofdrol fpelen. De moeder der ver- loofde bruid is — gelijk eene moeder uit dien ftand en bij ‘die gelegenheid zijn móet. De Ongenoemde (een historisch perfoon, wiens vroegere gewelddaden en later gevolgde be- keering de Gefchiedfchrijvers van dien tijd vermelden) is fiksch en treffend geteekend; en het geheel levert eene ver- fcheidenheid van karakters op, waarvan ieder in zijne foort goed gekozen en uitftekend uitgewerkt mag heeten. De ftijl is aangenaam , dikwijls lwimig , geestig en natuurlijk, hier en daar roerend en wegflepend. De gefprekken en overleggin- gen van Don ABBONDIO, den vreesachtigen pastoor , de sedevoering van RENzZO (den Verloofde) te Milaan bij het oproer, de geheele befchrijving van dat oproer en deszelfs aanleiding, de gefprekken van den Aartsbisfchop FE DERI- eo, de fchildering van den Ongenoemde, en de beroemde befchrijving van de pest te Milaan zouden als bewijzen voor dit gezegde meer dan voldoende zijn. Recenfent loopt dus, gelijk blijkt, hoog , zeer hoog met dezen Jraliaanfchen Roman, over wiens waarde dan ook reeds lang in verfchillende talen en landen is uicfpraak gedaan, C°) Wij willen den lezer door een dor geraamte der ge- fchiedenis het vermaak niet ontnemen, dat hem de verrasfing der nieuwheid moet geven. 42 P. POUS, OVER DEN LANDBOUW. deh verkoopen, zullen niet wederkeeren, en het vorig hoofd- produkt van den Zeeuwfchen landbouw is tot die verbazende laagte gedaald, dat de Schrijver verklaart, zelfs zijne var- kens met niets beterkoop dan met tarwe te kunnen voederen ! Hij wil dus, dat men minder tarwe zaaijen, ter vervanging daarvan andere gewasfen, vooral meekrap, vlas en hennep ; telen, en daarbij eene gedeelselijke ftalvoedering in zal voe- ren, ter befparing van weiland, en om eere grootere hoe- veelheid mest te bekomen, Het werkje is eenvoudig, verftaanbaar en populair gé- fchreven. Het beveelt zich niet door eenen fraaijen ftijl, maar is onopgefmukt en geheel praktikaal. Rec., die in'al, wat tot Landbouw en Nijverheid betrekking heeft, een le- vendig belang ftelt, en een warm voorftander is van vrijen handel, kan wel als praktikaal landbouwkundige over de waarde van dit gefchrift geene uitfpraak doen, maar meent nogtans, dat het geheele gefchrifc zoo vele blijken draagt van gezond verftand en ondervinding, dat hij den gegevenen raad met vrijmoedigheid ter algemeene behartiging mag aan- bevelen, Er zijn zekere innerlijke kenmerken van waarheid, die elk gefchrift, hetwelk met kennis van zaken en uit over- tuiging is opgefteld, met zich brengt, en in dit boekje zijn deze kenmerken menigvuldig. Men vindt hier geene befpie- gelingen, geene herfenfchimmen, geene mogelijkheden, die met eenen onzekeren nevel omhuld zijn. Men hoort hier de taal van een’ goeden en ervaren buurman, die tot zijne be- kenden zegt: „ Het gaat mij wèl; ik vind geene reden tot klagen, en ik wil, dat het ook u wèl gaat; daarom zal ik u zeggen, hoe ik does doet ook alzoo, en komt zelve bij mij en ziet wet eigene oogen” Wie in zulk eenen zin niet ‘als nameloos Schrijver optreedt, maar zich noemt en bekend wil wezen, hoe zou hij bijkans kunnen misleiden? —— en en ee ee a eee ee Zonneglans en andere Verhalen van C. SPINDLER. Uit het Hoogduitsch. Te Amfterdam, bij je M. E. Meijer. In gr. 8vo, 215 B/. f 2-90. Wi voorzien nog eenen tijd, waarin een reisje naar Au- flralië évenzeer in de mode zal zijn, als thans eene reis naar den Rijn , naar Jralië of de Schotfche Hooglanden. Romans en C. SPINDLER, ZONNEGLANS. A3 reisverhalen zijn fomtijds middelen, óm eene landftreek in de mode te brengen. Men leest spriess’ Petermannetje op het verdek eener toomboot, terwijl men de bouwvallen der Duit- fehe ridderkasteelen voorbijvaart. Met WALTER scoTT in de hand beklimt men de Schoffche gebergten, en DUPATY of Mevrouw sTAEL geleidt den reiziger door Ztalië. De aanhef van het eerfte hier voorkomende verhaal bragt ons op deze gedachte, ZONNEGLANS is eene duffralifche (choone, die, op een der Sandwich - eilanden geboren, door haren bij- - geloovigen vader HAWAII aan den offerdood toegewijd was, Zij wordt door eenen Engelschman gered en naar Parijs over- gebragt; de kannibalendochter maakt opgang in de elegante wereld, en doet eindelijk een fchitterend huwelijk, — Het tweede verhaal leert ons, in den zoogenaamden Burggeest van Rodenftein , eenen beruchten roover kennen, die in de bouw- vallen van een onbewoond kasteel eene veilige fchuilplaats zoekt, en daartoe de gedaante van eenen fpokenden geest aanneemt. Het bedrog wordt ontdekt, en de fehuldige ont- vangt zijne ftraf, -- Het derde verhaal, De groote Onbe- kende, is eene fatire op de dweepende ingenomenheid van fommigen met de werken van WALTER SCOTT., Een En- gelsch ftoommachinist wordt, in eene kleine ftad in Duitsch- land, door den waard eener herberg, voor den beroemden Romanfchrijver van dien naam gehouden, en zonder betaling feestelijk onthaald, Gelukkig is de man eerlijk genoeg, om. naderhand toch nog te betalen; terwijl deze vergisfing aan- leiding geeft, dat twee deugdzame gelieven gelukkig gehuwd geraken. — Het laacfte verhaal, De Begunfligers genaamd, leert, hoe men foms zijn geluk maakt, en hoe men het ver- derven kan. GornoLp was eerlijk en bekwaam in alles, wat hem aanfpraak kon geven op eene aanzienlijke bedie- ning, maâr zou zeker altijd arm gebleven zijn, indien hij zich, door zijne bekwaamheid in het openen van oesters, in het bokfen en het vervaardigen van glimmend fchoenfmeer, geene vermogende begunftigers verworven had, en zóó in het bezit van een’ voordeeligen post geraakt ware, — Wij rangfchikken gaarne dezen bundel onder de aangenaam onder- houdende lektuur, en hebben ook niets gevonden, hetwelk , van de zijde der zedelijkheid, ons zou doen fchromen, deze verhalen onzen landgenooten aan te bevelen. bh ALMANAKKEN, Nederlandfche Muzen- Almanak voor 1836. 18de Jaar. Te Am- flerdam , bij Je Immerzeel Jun. f 3-50. Almanak voor Blijgeestigen voor 1836. lide Jaar. Te SET: dam, bij Gebr. Diederichs. f :- 60, Almanak voor Hollandfche Blijgeestigen voor 1836, Gde Jaar. Te Alkmaar , bij j. A. M. W. le Sage ten Broek, f: -60, Nederlandfche Volks Almanak voor 1836, 6de Jaar. Te Am- flerdam , bij H. Frijlink. f :- 75. Gelderfche Volks-Almanak voor 1836. 2de Jaar. Te Arnhem, bij C. A. Thieme. f:-75. Overijsfelfche Almanak voor Oudheid en Letteren voor 1836. Te Deventer, bij J. de Lange. f 1-20. WV anneer men na verloop van een gegeven tijdvak de voort- brengfelen van onze Dichters én Verzenmakers verzamelt „ fchijnt het meerendeel der ftukken eene doorgaande kleur te „hebben, waaruit men de ftemming van den geest in de ver. vlogene tijdruimte kan opmaken. Ja, misfchien ware hect geen nuttelooze arbeid, uit de Almanakken , zoo als die fe- dert eenige jaren zijn ‘ingerigt, eene gefchiedenis der denk- wijze van onze natie zamen te ftellen. Bij de moeijelijkheid der keuze van onderwerp, die dikwerf het groote aantal onzer verhandelaren in kleine en grootere vereenigingen be- lemmert, zou, dunkt ons, die ftof wel voor eene piquante behandeling vatbaar zijn. Wij meenden bij ons verflag van een vorig jaag ftaackun- de, trompetten en protocollen met hooggeftemd vaderlandsch gevoel overal te zien doorfchitteren, en, zoo wij dit jaar niet geheel verkeerd befchouwen, zien wij politieke afmat- ting, kerkelijke verfchillen en Godsdienstzin op den geest der Dichters invloeijen, vaderlandsliefde wel altijd blinken, die door het Hollandsch hart nooit vergeten wordt, maar tevens zoeken naar vreemde versmaten, het laten rusten van Griekfche Goden en Godinnen, om het breede veld der ` Noordfche fabelkunde te ontginnen, dat als publiek Domein nog zoo weinig bearbeid is, mitsgaders. het verwaarloozen ALMANAKKEN, 45 der Natuurlijke Historie, van welke, met hare Condors, kro- kodillen en andere zee- en landgedrogten, geen tol meer ge- vergd wordt, Overigens meenden wij, helaas! ket langzame verval der poëzij ook in dit jaar wederom evenzeer als in het vorige te befpeuren, Na deze inleiding hopen wij kort te zijn in het verflag van de jaarboekjes , hierboven vermeld, en beginnen met No, 1, hetwelk -regtens aan het hoofd geplaatst is, zoo wel als eerstgeboren, als wegens keurigheid van uitvoering en inhoud, welke laatfte met een leerdicht van Mr. jaN TEN BRINK aanvangt, dat wij met genoegen lazen , maar welks geboorte veelligt door de ramp der kerktwisten ver- oorzaakt is. De ruimte wordt ons niet vergund, om alte de volgende ftukjes en derzelver autheuren te vermelden. Genoeg zij het voor ons verflag, onze lezers te berigten , dat men hier verzen vindt uit de nalatenfchap van BILDER- DijK en LOOTS, uit de portefeuille van den altijd dich- terlijken VAN WALRÉ; dat sPANDAw eene meesterlijke omwerking van eene bekende vertaling leverde; dat de Re- dacteur door een drietal bijdragen zijnen roem blijft hand- haven, Mr. A. F. sir FLÉ den zijnen evenzeer ftaafde, en daardoor betoonde, dat zijn afbeeldfel met volle regt aan het hoofd van dezen bundel prijkt, ;Tortens leverde eene keurige bijdrage, gelijk mede zijn. kunstgenoot n. n. KLIJN, waarop een allerliefst ftukje van den naïven BR Es- TER volgt. Wirunuvys beproefde zijne krachten aan den Bonaparte van DE LA MARTINE, en flaagde niet ongeluk- kig. POTGIETER wedijvert met VAN DER HOOP, gelijk de Kerkklokstoonen van HASEBROEK met de Feestliederen van VAN LENNEPj en de voortreffelijkheid van dit viertal jongere Dichters troost ons eenigzins in de fmart, die wij gevoelen, van zoo vele oudere, geliefde. namen vergeefs te zoeken, — Behalve het portret, bovengenoemd, verfieren een viertal koperen platen, eefie ftaalgravure, een fteendruk en een uitgebreid muzijkftukje dezen bundel, De ftalen plaat naar WALDORP is voortreffelijk; de fteendruk, althans in het exemplaar, dat wij voor ons hebben, merkelijk minder, No. 2 beleeft reeds zijn elfde jaar, en dartelt altoos voort. Wij lazen de dichtftukjes over °t . geheel met genoegen. Het proza begint met eene niet onaardige biographie van den- Dichter LANGENDIJK4 wiens afbeeldfel, in hout ge- fneden, voor den titel geplaatst is, Een aantal ftukjes van 4G ALMANAKKEN. j vrolijken aard volgt op die levensfchets. F opreg opent het dichtwerk met een vers van fwaalf bladzijden; in het mid- den vinden wij nog eene fatire van elf pagina’s, en de pa- rodie van den bekenden Fridolin, naar de vertaling van Tọ L- LENS, beflaat mede e/f bladzijden, hetgeen te zamen nage- noeg her derde deel der verzen uitmaakt, die, allen luchtig opgeflagen , wel op eigenlijke poërifche waarde niet veel aan- fpraak zullen maken, Onder de érotiques zonderen wij ech- ter uit dat aan Roosje, °t geen, naar ons gevoelen, ondanks een paar kleine fouten, met de besten in dat genre mag ver- geleken worden, Ook de parodie is aardig gevonden; maar, in weerwil van het voorbeeld van BLUMAUER, LAN- GENDIJK, FOKKE, BILDERDIJK en vele anderen, hou- den wij er niet van. Hoe geestiger hoe gevaarlijker; want parodiën bederven de fraaifte verzen, en doen een goed deel van den weldadigen indruk, dien ze voortbragten, verlo. ren gaan, Du fublime au ridicule, il ny à qu'un pas, zeide NAPOLEON; en jonge lieden althans zouden wij welmee- nend waarfchuwen, dien flap niet te doen, waartusfchen dikwerf een afgrond ligt. — Een drietal afbeeldingen ontfieren het boekje niet, dat wij gaarne allen blijgeestigen- aanbeve- len; gelijk mede No, 3, waarin Hollandfche Blijgeestigen zich mogen ver- lustigen, De Redacteur mengde daarin proza en verzen bij afwisfeling , en zorgde voor eene verfcheidenheid, die kost voor alle monden mag heeten. Offchoon wij tegen parodiën waarfchuwden, hebben wij niets tegen de luchtige vertelling, die wel op het oorfpronkelijke gegrond is, maar geenszins de bewoordingen verdraait of travesteert, en dus in niets aan de poëzij van oviprius kan fchaden; en alzoo oordeelen wij, ook zonder de letters j. v. w. in eenige aanmerking te nemen, dat heet Rukje, waarmede het Mengelwerk in dezen bundel begint, volkomen op zijne plaats ftaat. Ook vonden wij, tot ons genoegen, twee verzen van den Mar- kies DE THOUARS, die zoo lief, naïf, krachtig en een- voudig tevens zijn, als zijne vroegere voortbrengfelen aan gezwollenheid taboreren, van welke dichters ziel- en zin- ziekte wij hem bij dezen voor genezen verklaren, met den hartelijken wensch, dat hij nimmer weder inftortet! Even aardig is het Kippenhok van ROBIDÉ VAN DER AA, -De navolging van j. V. © BRUYN bewijst, dat hij zijne luit, op de hem eigene manier, gelukkig blijft behandelen, Ook ALMANAKKEN, 47 de Nederlandfehe Vlag van C. P, DE HEER is bevallig en wèl gevonden; en de andere ftukjes laten zich gemakkelijk lezen. Wij kunnen allen niet opnoemen, veel min beoordee. len, en befluicen ons aanprijzend verflag met het berigt, dat een fraai gefteendrukt plaatje aan het hoofd van dit bun- deltje prijkt, en dat er nog een prentje in gevonden wordt. No. 4 mengt ook rijm en onrijm dooreen, Het gefplicfte verhaal, dat ruim de helft van het boekje beflaat, is veel te lang, en de daarbijgevoegde plaatjes hebben weinig bevalligse Beter, offchoon in een ander genre, bevalt ons het huifelijk tafereel van POTGIETER door eene goede lithographie opgeluisterd; terwijl de fteendrukpreng der Dorpskermis de pers van den in dat vak beroemden BACKER tot eere ver- frekt. ROBIDÉ V. D. AA, LUBLINK WEDDIK, BEET Ss VAN WALRÉ (1832), VAN ENST KONING, WARNSINCK, BRESTER, van de bekende, en een aantal ongenoemde en onbekende Dichters, leverden bijdragen tot dit bundeltje, dat wij den liefhebberen van onderhoudende lectuur evenzeer als de vorigen aanbevelen. No, 5 houdt den roem ftaande, dien dit volksboekje bij deszelfs eerfte verfchijning in het vorige jaar regtmatig te beurt viel, en waarvan herhaalde oplagen ondubbelzinnig ge- tmigden. Wij kunnen ook dit jaar den lof herhalen, dien wij er vroeger aan gaven, ja zouden het wel, bij de menigvul- dige verbeteringen, welke de Redacteuf er aan toevoegde, eene behoefte noemen voor alle min of meer befchaafde in- woners van Gelderland, en het moge evenzeer in het boudoir der Hoogwelgeborene Freule of Gravin, als in het werk- mandje der flinke landdeerne of huismoeder plaats vinden. De gefchakeerde inhoud zal onze lezers wel reeds uit de Cou- renten bekend zijn. Wij lazen alles met genoegens ook de overbrenging van den Nachtwaker naar HEBE L, offchoon die dan ook niet zoo keurig zij als de vertaling van den kundigen 2. H. KLIJN, Hartelijk wenfchen wij, dat de Verzamelaar og jaren lang tijd, krachten en bijdragen behoude, om bet welbegonnen werk voort te zetten, waartoe het hem reorzeker nimmer aan onderfteuning bij het lezend publiek zal ontbreken. 