De Joodisch-ritueele voorschriften omtrent het slachten en het daarbij behoorend onderzoek
4 הלכות ‎ שחיטה ‎ ובדיקה.‎ De Jootlsch-rilueele voorschriften omtrent het slachten en het daarbij behoorend onderzoek DOOR A. VEDDER on N. N. GOÜDSMIT, Sjochetim der Ned. Israël. Hoofdsynagoge te Amsterdam. AMSTERDAM J. L• JO ACHIMSTH AL, 5644. .׳»‎ r׳ Snelpersdruk YAN ES & JOACETMSTHAL. VOORREDE ראה ‎ למדתי ‎ אתכם ‎ חקים ‎ ומשפטיים ‎ כאשר ‎ צוני ‎ ד׳ ‎ אלדד‎ דברים ‎ ד׳ ‎ ה׳‎ Ieder, die met liet Joodsch godsdienstig leven maar eenigszins bekend is, weet, dat het ritueel slachten een belangrijke^gplaats daarin inneemt. Het ״Kaschroet” eener Joodsche huishouding berust voor een deel op de zekerheid , dat het daar gebruikte vleesch streng naar de ritueele wetten is geslacht. Die wetten te leeren kennen, en de geschiktheid te verkrijgen, ze zelf toe te passen, is zelfs voor hem, die de Rabbijnsche werken — en in het bizonder den codes ( שלחן ‎ י<רוך ) me^ Commentaren — in het oorspron* kelijk kan lezen, een vrij moeilijke studie ; te meer dus voor den minder ervarene. Toch is het noodzakelijk, dat een Sjochet niet alleen een vertrouwbaar en strenggeloovig Israëliet zij, maar ook kundig en geschild■ , het slachtmes te behandelen, de Sjechita te volbrengen, en over geoorloofd en ongeoor- 100 fd te beslissen. De Joodsche Schriftgeleerden, die in de eerste eeuwen na de samenstelling van den Talmoed leefden, zagen de noodzakelijkheid van controle in dit opzicht in, zoodat de bepaling werd vastgesteld : dat alleen hij als Sjochet mag fungeeren, die daartoe gerechtigd is door een ver- lof of autorisatie ( ק3לה ‎ יסמיכה ) hem na e&dmen door een bevoegd. Rabbijn gegeven ; dat niemand zonder zoodanig verlof of autorisatie mag slachten, ook al ware hij overigens nog zoo geleerd en vertrouwbaar. Ieder Sjochet moet dus de kundigheden en de geschiktheid voor de Sjechita ten volle bezitten. Bij de verspreiding der Israëlieten naar allerlei groote en kleine steden en dorpen bleek het langzamerhand noodig te zijn, om ook aan velen, die in de studie der Rabbijnsche geschriften niet ervaren waren, evenwel de autorisatie tot de Sjechita te schenken. Vandaar dat reeds voor meer dan vier eeuwen handboeken voor de kennis der ritueele wetten van ״ Sjechita en BediJca ” in populairen vorm begon- nen te verschijnen. Sommigen waren in het Hebreeuwsch, anderen in het zoogenaamd ״ Joodsch-Duitsch” geschreven. In het jaar 5612 — 1852 is ook een zoodanig boekje in het Neder- landsch geschreven. In Nederland met zijn vele gemeenten, waar Goddank ! een godsdienstig leven aanwezig is, was tot heden dringend behoefte aan een volledig en duidelijk Handboek voor het ritueele slachten. Er zijn zeer vele Sjochetim — vooral in kleinere gemeenten en gehuchten, die geen Hebreeuwsch ver- staan, en die toch de kennis en het begrip der ritueele slachtwetten moeten verwerven, willen zij goed hun plicht doen. Zij moeten voor liet examen goed en degelijk toegerust zijn. De ervaring leerde, dat dit veel te wenschen overliet. Geen wonder. Zij leerden uit allerlei boekjes en overgeleverde handschriftjes of uit mondelinge traditie. Dit onderricht leed echter al te vaak aan onduidelijkheid , meer nog aan onvolledigheid maar vooral aan de omstandigheid, dat het ongeregeld, zonder orde en daardoor onbevattelijk was. De ondergeteekenden trachtten daarin te voorzien. Reeds voor aeht jaren geleden brachten zij de stof tot dit werkje bijeen. Zij verzamelden alle ritueele voorschriften uit de bronnen, rangschikten, al wat de Sjochet dient te weten, onder hoofdstukken en paragrafen, en brachten dit, zoo- veel doenlijk, in duidelijk Nederlandsch over. De weleerw. Heer I. D. Wijnkoop, Rabbijn der Ned. Isr. Hoofdsynagoge te Amsterdam, zag hun arbeid geheel en al door, en alle kwestieuze punten en uitdrukkingen werden in overleg met zwEw. vastgesteld. Aan zwEw. wordt hier de innige dank der Schrijvers hiervoor gebracht. Doch, door omstandigheden, van de ondergeteekenden onafhankelijk, bleef het werkje toen onuitgegeven liggen. In het voorjaar van 1881 werden zij door den HoogEerwaarden Heer T. Tal, kort te voren tot Opperrabbijn van Gelderland benoemd, opnieuw dringend aangespoord, hun werk niet doelloos te laten. Naar de meening van ZHEw. had het werkje nog eenige omwerking noodig en bood hij ons zijne volle adsistentie daarbij aan. Inderdaad, zHEw. bracht de door ons verzamelde stof in een nog meer geregelden en systematischen vorm, zoowel wat taal, stijl als den inhoud betreft. Moge zHEw. de betuiging onzer diepe erkentelijkheid voor de aan onzen arbeid bestede zorg en moeite aannemen. Zooveel is zeker, nu bijna elke paragraaf van ons boek de stempel der goedkeuring van twee geleerde geestelijken van naam bezat, mochten wij zonder schroom vertrouwen, dat wij iets goeds en nuttigs deden, om tot de uitgave er van over te gaan. Gereedelijk heeft de HoogEerw. Israël, geestelijkheid te Amsterdam, de HEerw. Heeren Opperrabbijnen te ’8 Hage en Meppel ons den steun hunner zoo zeer gewaardeerde aanbevelingen doen toekomen. Onzen oprechten dank zij HHEw. in bescheidenheid aangeboden. Zoo moge dan dit werkje de wereld intreden tot verheffing en verster- king van het echt Joodsch godsdienstig leven, tot nut en leering voor allen, die tot het godsdienstig ambt, door ons bekleed, toegetreden zijn, of toetreden willen. Onze hoogste belooning zal zijn, dat dit boek onder Gods zegen zijn taak onder het Nederlandsche Israël goed zal vervullen. Amsterdam, Tisri 5644 — October 1883. A. YEDDEït. N. N. GOUDSMIT. Sjoehetim der Ned. Isr. Hoofdsynagoge te Amsterdam. AMSTERDAM, 3 Ab 5643. De behoefte aan een degelijke handleiding voor הלכות ‎ שחיטה‎ in de Nederlandsche taal werd sedert jaren diep gevoeld. Wij begroeten het daarom als een verblijdend verschijnsel, dat de heeren A. VEDDER en N. N. GOUDSMIT, שוחטים ‎ onzer ge- meente, die uitmunten door grondige en diepe kunde op het ge- bied van . שחיטה ‎ ובדיקה zoowel als door nauwkeurigheid en nauw- gezetheid, de moeielijke taak, om in die behoefte te voorzien, aanvaard hebben. De zooeven genoemde eigenschappen der schrij- vers in verband met de omstandigheid, dat de WelEerwaarde heer Opperrabbijn van Gelderland, als ook de Eerwaarde heer Rabbijn J. D. WIJNKOOP alhier het manuscript met de hun eigen״ aardige zorgvuldigheid vergeleken en getoetst hebben, leveren waarborg genoeg, dat het thans verschijnende werk aan alle eischen voldoet. De Opperrabbijn alhier, De. I. H. DüNNER. AMSTERDAM, Ros Hodes Eloel 5643. Het Bet J)in der Portugeesch Israëlietische Gemeente te Am- sterdam heeft met genoegen inzage genomen van het werk over de SjecMefa en Hedieka door de heeren ABRAHAM VEDDER en NATHAN GOUDSMIT vervaardigd. Met gerustheid wordt het dan ook aanbevolen aan allen die zich tot Sjochet willen opleiden. Ook voor hen, die reeds Sjochet zijn, heeft dit werk groote waarde; zij zullen het in veel gevallen met goed gevolg kunnen raadplegen. Beknoptheid zonder aan de volledigheid te kort te doen, heb- ben de vervaardigers in acht genomen. Duidelijk worden al de bepalingen en voorschriften over de behandelde onderwerpen uiteengezet. Ophelderende noten verhoogen de waarde van dit nuttig werk. De vervaardigers hebben in het belang der godsdienst een doel- zaam en verdienstelijk werk geleverd. Moge het in veler handen komen. Het Bet J)in voornoemd, D. L. CARDOZO Je, A. v. J. VAZ DIAS. J. A. CHUMACEIRO. כה ‎ דברי ‎ החותם‎ יצחק ‎ יוסף ‎ בן ‎ ציון ‎ המכונה ‎ וויינקאהפ‎ יושב ‎ Sr מדין ‎ בק//ק ‎ אשכנזים ‎ פה ‎ העירה.‎ De ondergeteekende beveelt met genoegen dit werk aan. Hij heeft het nagegaan in al zijn deelen en hij acht het verschij- nen daarvan in het belang van het praktisch Jodendom een geluk. Er bestond dringende behoefte aan een zoodanig leerboek der Sjechita, zoo duidelijk en toch zoo diep doordacht ; een boek, waar- uit de Sjochet niet alleen de ritueele wet leert weten, maar ook begrijpen. Den geachten Schrijvers behoort de dank van allen, die het behoud van het echte Joodsche leven wenschen. Dat ieder die Sjochet is, ieder die het we.nscht te worden, ieder die belang stelt in de kennis der Sjëèhita zich dit werk aanschaffe, het leze en bestudeere ! Het zal hem zelf en zijn gemeente tot nut zijn. De Opperrabbijn van Gelderland, TAL. יום ‎ כ׳ ‎ דדי ‎ תמוז ‎ תרמ״ג ‎ לפ״ק‎ 23 Juli 18837 Arnhem, זח ‎ מספר ‎ ירחי□ ‎ כי ‎ הציעו ‎ לפני ‎ עלים ‎ לתרופה׳ ‎ הוצאות ‎ יגיע ‎ שכלם׳ ‎ ורה‎ התורניים ‎ השלמים ‎ שרב ‎ דק״ק ‎ אמסטרדם׳ ‎ ידועים ‎ בשמותם ‎ כהר‎ "ר‎ אברהם ‎ ס ץ לבית ‎ פעדדער׳ ‎ ועמיתו ‎ כהר״ר ‎ נתן ‎ לבית‎ גאלדשמיט ‎ יצלו׳ ‎ אשר ‎ נודעו ‎ עקמת ‎ ילדותם׳ ‎ ובנפול ‎ עליהם ‎ משפם‎ הבחירה ‎ להאכיל ‎ את ‎ אחיהם ‎ כאותה ‎ העיר ‎ הגדולה׳ ‎ נמנו ‎ תחת ‎ שרב ‎ זקנים‎ ונשואי ‎ פנים ‎ אשר ‎ מעולם ‎ מדור ‎ ודור ‎ נודעו ‎ לשבה ‎ בהכשר ‎ מלאכתם ‎ וביראתם‎ הנאמנה׳ ‎ ומאז ‎ הוחזקה ‎ השרב ‎ שם ‎ שלא ‎ הונח ‎ לשוס ‎ קל ‎ לעלות ‎ הקדש ‎ מי‎ שאינו ‎ חבר ‎ ומומחה‎ ; וכן ‎ הקול ‎ נשמע ‎ על ‎ הזוג ‎ הב ‎ ל ני ‎ תרים ‎ וחוקרים ‎ הם ‎ ׳ הן ‎ בבינותם ‎ כספרים ‎ הן ‎ במשפט ‎ מראות ‎ עיניהם‎ , וגס ‎ הצמיחו ‎ ועשו ‎ פרי‎ לעשרות ‎ ברוב ‎ תלמידים ‎ אשר ‎ יצקה ‎ ידיהם ‎ עליהם ‎ לחנכם ‎ במלאכת ‎ הקודש.‎ אך ‎ מצאו ‎ האלופים ‎ האלה ‎ גם ‎ צורך ‎ במלאכת ‎ מהשבת׳ ‎ בי ‎ בהשתנות ‎ לשונות‎ במוצא ‎ שפתים ‎ לא ‎ יספיקו ‎ יריעות ‎ חוברות ‎ דין ‎ ודין ‎ בלשון ‎ המורגל ‎ מאז ‎ ללימור‎ לנערים ‎ ולחניכים ‎ טיב ‎ ומשפט ‎ שחיטה ‎ ובדיקה ‎ באר ‎ היטב ‎ ׳ ויען ‎ כי ‎ כמכתב‎ הראשון ‎ שיצא ‎ לאור ‎ כלשון ‎ המדינה ‎ קצרה ‎ היריעה ‎ מהביל ‎ המו; ‎ דינים ‎ המסתעפים׳‎ אף ‎ גם ‎ מצד ‎ אחר ‎ חסרים ‎ הסימנים ‎ לראשי ‎ פרקים ‎ ללמד ‎ דרך ‎ קצרה ‎ לתלמידים׳‎ עלה ‎ על ‎ לבבם ‎ לתקן ‎ ולמלאות ‎ ההכרוגות ‎ ובוודאי ‎ המהכר ‎ המכתב ‎ המוקדם‎ הניח ‎ בקעה ‎ למען ‎ האלופים ‎ יתגררו ‎ בה. ע׳כ ‎ נעניתי ‎ לקולם ‎ לתות ‎ גם ‎ ידי ‎ אמונה ‎ עם ‎ הנאמנים ‎ בשליחותם ‎ להוציא ‎ לאור‎ המלאכה ‎ הזאת ‎ בחזקה ‎ שלא ‎ תצא ‎ מתי ‎ מלאכה ‎ גרועה, ‎ ותת ‎ ד ,שלחן‎ הערוכה ‎ ע׳י ‎ הסדר ‎ נכון ‎ ונאה ‎ במירור ‎ ראשי ‎ הפרקים ‎ בארוכה ‎ ובקצרה, ‎ אף ‎ גם‎ כי ‎ ידי ‎ בעלי ‎ ההוראה ‎ בעירם ‎ יעמדו ‎ על ‎ מלאכת ‎ הבונים ‎ שלא ‎ תהי ‎ בה ‎ שום‎ מכשול, ‎ ותצלח ‎ מחשבתם ‎ לסקל ‎ המפלה ‎ לזובתם ‎ להאיר ‎ עיניהם ‎ להיות ‎ נצולים‎ מכל ‎ מכשולים, ‎ ובמושבות ‎ אחינו ‎ בני ‎ ישראל ‎ כתוך ‎ ארץ ‎ המלוכה ‎ הזאת ‎ תהיה‎ מוכן ‎ בשר ‎ הזכח ‎ כלי ‎ פחד ‎ לקונים, ‎ ותהי ‎ משכורת ‎ חברים ‎ שלמה׳ ‎ וגמולם ‎ מאת‎ ת ורב ‎ עצמה ‎ ואונים‎. Als inleiding achten wij eene korte anatomische beschrij- ving van de inwendige deelen van het dier noodzakelijk, omdat de kennis dier deelen voor hem, die als שוחט ‎ ובודק‎ wil optreden een onmisbaar vereischte is. Nu splitst zich dit werkje in twee deelen. Het eerste deel behandelt het slachten (שחיטה), het tweede hei inwendig onderzoek (בדיקה). Vandaar dat wij aan het eerste deel zullen laten voorafgaan de beschrijving van die deelen, die met het slachten in verband staan, om later vóór het tweede / deel eene uiteenzetting te geven van die ingewanden, die zich in de borstholte bevinden. HOOFDSTUK I. De L u c h t p ij p. § 1. De luchtpijp bestaat uit twee deelen. Ie. De kraak- beenige ringen, die te zamen de luchtpijp (גרגרת) vormen ; 2e. het slijmvlies (קנה), dat deze ringen te zamen houdt. § 2. De luchtpijp , voor zoover zij met het slachten in verband staat, begint met het strottenhoofd ( שפוי ‎ כובע ). Het strottenhoofd is eene breede, spits vormige buis van zeer sterk kraakbeen. De holte van het strottenhoofd, heeft van boven gemeenschap met de keelholte en door middel van deze met den mond. Boven aan het strottenhoofd bevindt zich de strotklep, die nedergedrukt kan worden. Daardoor sluit zij den weg tot het inwendige des strot- tenhoofds af, en belet, dat ingeslikte voorwerpen door de lucht- pijp komen. De buis zelf staat in onmiddellijk verband met het tongbeen. Zij is aan den hals duidelijk voelbaar, ja, dikwijls voor het oog waar te nemen. § 3. De groote luchtpijpsring ( טב#ת ‎ הגדולה ), die als het on- derste van het strottenhoofd kan beschouwd worden en de bovenste 1 der ringen is, onderscheidt zich daardoor van de andere ringen, dat hij uit een hardere zelfstandigheid bestaat, een grooteren en dikkeren omvang heeft, en van achteren geheel gesloten is. Hij is even als het strottenhoofd bij de meeste dieren voelbaar. § 4. Aan de zooevengenoemde groote luchtpijpsring sluit zich nu onmiddellijk een reeks van ringen, minder sterk kraakbeenig dan het strottenhoofd. Deze reeks loopt langs het voorste ge- deelte van den hals, tot aan het eerste borstbeen ; verdeelt zich daar in twee takken, die den naam van luchtpijp slakken dragen en waar- van de eene naar de rechter- en de andere naar de linkerlong gaat, en verspreidt zich ook in de longen in eene menigte klei- nere vertakkingen ( 1 (סמפונות ), welke zich door het geheele weefsel der longen verspreiden en waardoor de lucht met behulp der Ion- gen wordt in- en uitgeademd. De ringen der luchtpijp raken el- kander niet, maar elke ring is aan de volgende, door zoogenaamde vezelige banden verbonden. Vervolgens is op te merken, dat bij het vee elke ring de luchtpijp niet geheel omvat, daar hij aan de achterzijde niet gesloten is ; met andere woorden, de luchtpijpsringen zijn geene volkomene ringen, maar C־vormige strooken. De luchtpijp is dientengevolge niet volkomen bol- rond, maar aan de achterzijde, waar zij aan den slokdarm (zie verder) grenst, plat. Bij gevogelte, zijn de ringen geheel gesloten en is vandaar de luchtpijp ook geheel rond. § 5. Dit geheele zamenstel van ringen nn, wordt van binnen bijeengehouden door een slijmvlies (קנה), dat van het strotten- hoofd nederwaarts loopt. Dit vlies vormt ook de achterwand der ringen, daar, waar de luchtpijp aan den slokdarm grenst. HOOFDSTUK II. De Slokdarm (וושט). § 1. De slokdarm is een vliesachtig lang kanaal, uitgaande van de keel en loopende achter de luchtpijp langs de wer- velkolom nederwaarts door het middenrif ( חצר ‎ הכבד ) naar de buikholte, waar hij in de pens overgaat. Hij bestaat uit twee vliezen of rokken. De buitenste spierachtige rok bestaat uit vleeschvezelen ( בשר ‎ הוושט ), en kan gemakkelijk van de binnenste afgestroopt worden. De binnenste rok is het slijmvlies, dat 1) Deze vertakkingen naar de long zijn ook kraakbeenige ringetjes, die echter langzamerhand verdwijnen, zoodat eindelijk de uiterste takjes alleen bestaan uit een dun slijmvlies, die luchtpijpsbuisjes genoemd worden. den slokdarm van binnen bekleedt. Vandaar dat de buitenste rok rood en de binnenste wit van kleur is ( החיצון ‎ אדם ‎ והפנימי ‎ לכן ). § 2. Deze vliezen zijn van zeer veerkracbtigen aard. Alleen is op te merken, dat het boveneinde van den slokdarm, slokdarm, hoofd ( הורבץ ‎ הוושט ), veel minder veerkrachtig en veel wijder is dan den slokdarm. Aan het benedeneinde van den slokdarm, bij de aansluiting aan de pens, wordt het binnenvlies rimpelachtig, evenals de pens. § 3. Bij een vogel eindigt de slokdarm in een vliezige zak, krop (זפק) genaamd Deze zak is de verzamelplaats van de spijs, die van daar uit naar de maag gevoerd wordt. Watergevo- gelte heeft geen krop. HOOFDSTUK III. Slagaderen (ווףיך־ין). Dit zijn de voornaamste bloedaderen aan beide zijden van den hals, die van het hart langs den hals tusschen de halsspieren in de hersenen dringen. Het zijn de aderen, waaraan de beesten worden adergelaten. AFDEELING I. T ï • * WETTEN OMTRENT HET RÏTIJEELE SLACHTEN. HOOFDSTUK I. Algemeene omschrijving van het slachten. § 1. Het ritueele slachten bestaat hoofdzakelijk in het door- snijden van die twee kanalen, die te zatnen den geregelden gano* der levensfunctiën bewerkstelligen (סימנים). Dit zijn : U de luchtpijp (ק?ה), het kanaal der ademhalingswerktuigen ; 2e de daarachter gelegene slokdarm (וושט), het kanaal der verteringsdeelen. ♦ * § 2. Men dient dus (לכתחלה), zoowel bij het slachten van vee als van gevogelte, deze beide kanalen geheel door te snijden. Wanneer echter (בדיעבד) na het slachten blijkt, dat dit niet vol- komen het geval is geweest, dan bestaat er in de beslissing het volgende belangrijke onderscheid, tusschen vee en gevogelte : ״• Bij vee moeten beide kanalen ieder voor het grootste deel (לוב) doorgesneden zijn. h. Bij gevogelte daarentegen, behoeft slechts één der beiden , onverschillig welk, voor het grootste deel doorgesneden zijn. § 3. Onder het grootste deel der luchtpijp, dat doorgesneden zijn moet, verstaat men bepaald het grootste deel van het binnenvlies, dat de ringen te zamen houdt ( רוב ‎ הקנה ). Immers enkel het grootste deel van den omvang der ringen, zonder dat van het binnenvlies, is niet voldoende. Wat den slokdarm betreft, daar- van moeten beide vliezen voor het grootste deel doorgesneden zijn. Bij beiden eindelijk, moet dit grootste deel duidelijk zichtbaar zijn ( רוב ‎ הנראה ‎ לגינים ) en niet door nauwkeurige meting eerst be- hoeven gevonden te worden. S 4. Tot bevordering van het snelle bloedverlies, moeten ook vooral bij gevogelte, de slagaderen aan den hals (pTTn) doorge- sneden worden. Indien dit bij geval niet heeft plaats gehad, dan is de vogel evenwel geoorloofd, maar men dient alsdan de bloed- aderen los te scheuren. HOOFDSTUK II Wie mag slachten. § 1 . Alleen hij mag als Sjochet optreden, die van een er- kend Rabbijn de autorisatie (קבלה) daartoe ontvangen heeft. Deze autorisatie moet periodiek vernieuwd worden (gewoonlijk jaarlijks). § 2. Wanneer iemand zonder zoodanige autorisatie slacht, wordt het door hem geslachte als ongeoorloofd (מרפה) beschouwd. § 3. Iemand die blind of doofstom is, of wiens geestver- mogens gekrenkt zijn, alsook iemand beneden de 13 jaar 1) mag niet als Sjochet optreden. Het door hun geslachte is ongeoorloofd. § 4. In het algemeen mag alleen hij als Sjochet optreden, die genoegzame lichamelijke kracht bezit ( ניח ‎ גברא ), gezond van geest ( בר ‎ חנת ), en volkomen bedreven is in de verschillende wetten en gebruiken, bij het iitueele slachten en bij het inwen- dig onderzoek in acht te nemen. *■ 1) Aan iemand beneden 18 jaar wordt alleen in buitengewone gevallen autorisatie tot slachten verleend. De wetten bij het ritueele slachten in acht te nemen (הלכות שחיטה) ‎ bestaan voornamelijk in 5 hoofdverboden, die wij in de volgende hoofdstukken zullen behandelen. Zij worden in He- breeuwsche termen aldus uitgedrukt : שהיה, ‎ דרסה, ‎ חלדה, ‎ הגרימה‎ , עיקור ‎ 1)‎ HOOFDSTUK III. Het verbod van stilstand onder het snijden (שה;ה). § 1. De hoofdregel, waarvan dit verbod het gevolg is, luidt: dat de handeling van het slachten moet zijn een onafgebroken doorloopende beweging van het slachtmes. § 2. Elke stilstand, hoe gering, ook, al duurt zij slechts een bijna ondenkbaar oogenblik ( כל ‎ שהוא ), ontneemt aan het ritueele slachten zijn beteekenis. En al wat op deze wijze behandeld is, heet niet geslacht, maar gedood (נבלה). § 3. Wanneer derhalve zich in den slokdarm of in de lucht- pijp een stroohalm of eenig ander voorwerp bevindt, dat blijkt gedurende het slachten doorgesneden te zijn, dan heeft er op dat oogenblik een stilstand, plaats gevonden en het geslachte is ongeoorloofd (נבלה). § 4. Wanneer men gedurende het slachten, hetzij met het mes of met den arm of op eene andere wijze tegen een of ander voorwerp stoot, dan is op grond van het verbod שהיה‎ het geslachte ongeoorloofd (נכלה). HOOFDSTUK IV. Het verbod van drukking bij het snijden (דרסה). § 1. De hoofdregel, waarop dit verbod rust, is : dat het door- snijden der kanalen moet geschieden door eene heen - en weder ־ gaande beweging van het slachtmes ( הולכה ‎ והובאה ), Wanneer de kanalen door eene maar eenigszins rechtstandige drukking zijn doorgesneden, of liever doorgehakt, dan wordt het dier niet als geslacht, maar als gedood beschouwd (נכלה). 1) Choelin 9b. אמר ‎ _רב ‎ יהודה ‎ אמר ‎ שמו!) ‎ כל ‎ טכח ‎ שאינו ‎ יודע ‎ הלכות‎ ׳מחיטה ‎ אסור ‎ לאכול ‎ משחיטתו ‎ ואלו ‎ הן ‎ וכי‎ י • • T ז V1 v t t • Ieder, die als Sjochet optreedt zonder bedreven te zijn in de wetten van het ritueele slachten — het is ongeoorloofd van het door hem geslachte te nuttigen. § 2. Van daar ook, dat in geval bij het slachten de kop geheel en al van het lichaam gescheiden is geworden (גיסטרא), het dier ongeoorloofd is (נכלה). § 3. Het slachten dient te geschieden (1כהחלה?) door minstens één heengaande en één teruggaande beweging van het mes. Met het oog daarop, behoort de lengte van het slachtmes meer dan de halsbreedte van het dier te zijn. "Vandaar, dat men als de gewone lengte van een slachtmes voor vee een maat van minstens veertien duim heeft aangenomen. Daarmede mag dan zelfs het grootste rund geslacht worden. § 4. Wanneer men echter met één enkele heengaande of met één enkele teruggaande beweging geslacht heeft (ברי^כד), in dit ge- val kan het alleen dan als goed geslacht worden beschouwd, wanneer het slachtmes eene lengte heeft van ruim tweemaal de halsbreedte van het dier. § 5. Men wachte zich wel, gedurende het slachten zijn duim op den rug van het mes te houden, omdat daardoor drukking ontstaat. § 6. Voor het slachten van gevogelte moet men een afzon- derlijk daarvoor berekend mes gebruiken, doch minstens voor eene heen- en weergaande beweging iets meer dan de halsbreedte van den vogel. Wanneer men gevogelte zou slachten met het lange zware mes, dat voor het vee bestemd is, dan bestaat er aanleiding tot drukking. §.7. Hij, die door gemoedsbeweging of door overvloedig ge- bruik van sterken drank of door eenige andere oorzaak in zoo- danigen toestand verkeert, dat hij slechts met inspanning zijne handen in een kalme en rustige beweging kan houden, mag op dat oogenblik niet slachten. HOOFDSTUK V. Het verbod van het onzichtbaar maken van het mes, gedurende het snijden (חלדה). g 1. De hoofdregel waarop dit verbod steunt is, dat het mes in 'zijn geheel gedurende het slachten zichtbaar moet blijven. § 2. Wanneer men het mes tusschen de kanalen of onder de huid doorsteekt, en zoodoende slacht, dan wordt het dier be- schouwd als gedood (נכלה)• 7 § 3. Evenzoo is het geslachte ongeoorloofd , wanneer gedu- rende het slachten het mes bedekt was, bij een schaap door den wol, bij een vogel door de vederen, of in het algemeen door een' touw, ring of eenig ander voorwerp aan den hals van het dier. Vandaar, dat men bij een schaap voor het slachten de wol aan den hals ter zijde legt. Evenzoo behoort men bij een vogel de vederen aan den hals zachtjes uit te rukken of ter zijde te leggen. Men heeft daarbij het gebruik de vederen te bevochtigen, opdat zij niet over het mes terug springen. Eindelijk behoort men elk voorwerp, hetwelk tot geheele of gedeeltelijke bedekking van het mes gedurende het slachten zou kunnen aanleiding geven, te verwijderen. § 4. Het is raadzaam geen mes te gebruiken dat aan het boveneinde puntig is, omdat daardoor wellicht aanleiding zou kunnen ontstaan tot het geval, dat in § 2 als verboden is op- gegeven. HOOFDSTUK VI. Het verbod van afwijking van de tot slachten aangewezen plaatsen (תדמה). § 1. De grond van dit verbod ligt in den hoofdregel, dat de kanalen alleen binnen de aangewezene grenzen aan den hals mogen doorgesneden worden, en dat het doorsnijden dezer kanalen buiten die grenzen, hetzij daarboven of daaronder, hetzij geheel of gedeeltelijk, niet heet slachten maar dooden (נכלה). § 2. De zooeven genoemde grenzen dienen hier zoowel voor de luchtpijp als voor den slokdarm, duidelijk aangegeven te worden. а. De luchtpijp. Aldaar begint de grens van boven (למ/[לה בקנה) ‎ met den bovensten luchtpijpsring en behoort men de luchtpijp beneden dezen ring door te snijden. Heeft men echter in den grooten luchtpijpsring zelf gesneden, dan moet minstens de bovenste rand van dezen ring in zijne geheele omvang naar het strotten־ hoofd toe overgebleven zijn. Beneden aan de luchtpijp ( למטה ‎ בקנה ) is de uiterste grens bij het vee, ter hoogte van het bovenpunt der bovenste longekwab ter linkerzijde ( 1#־ ‎ מקום ‎ שמגי£ ‎ אונה ליונה ‎ בצד ‎ שמאל‎ ];). б. De Slokdarm. Hier is de bovengrens ( ־011 ‎ (לפעלה ‎ בוושט der dat minder veerkrachtige gedeelte van den slok- 8 darm, dat met den Hebreeuwschen naam van תורבץ‎ הוושט ‎ is aangeduid. De benedengrens ( למטה ‎ בורשט ) bij het vee loopt tot daar, waar de slokdarm begint rimpelachtig te worden .(עד ‎ מקום ‎ שישעיה ‎ הוושט)‎ § 3. Bij gevogelte zijn de bovengrenzen dezelfde als bij het vee. De benedengrenzen echter zijn daar als volgt : De lucht - pijp mag doorgesneden worden ter hoogte, waar de vleugels be- ginnen ; en de slokdarm tot aan het begin van den krop 1). Bij watervogels die geen krop hebben is de benedengrens van den slokdarm het begin van de lichaamsholte. § 4. Om een uiterlijk kenteeken te hebben voor de zooeven genoemde bovengrenzen neme men bij vee, van het strottenhoofd af een afstand van ongeveer vier duim. Bij gevogelte is het raadzaam, dat de Sjochet er zich in oefene, die maat naar ge- lang van de grootte des vogels af te meten. Een soms gebruikelijk middel om die maat bij vee uiterlijk te vinden bestaat daarin, dat men den oorlap naar beneden langs den hals trekt, en daar waar de punt van den oorlap reikt, slacht. § 5. Bij het slachten van gevogelte mag men niet uit het oog verliezen, dat het gebod om binnen de bepaalde grenzen te slachten, in elk geval ook voor beide kanalen in acht genomen moet worden. Immers, al is een vogel geoorloofd voor het ge- bruik, wanneer men bij geval slechts één kanaal of het meeste daarvan heeft doorgesneden, zoo is hij toch ongeoorloofd , wan- neer men één der twee kanalen, onverschillig welk, buiten de grens heeft doorgesneden. 2) HOOFDSTUK VIL Het verbod van scheuring (עיקור) of losrukking der kanalen (שמוטה). § 1. De grond van dit verbod bestaat daarin, dat zoodra eenige vernieling de kanalen voor of gedurende het snijden 1) De krop begint daar, waar de buitenste roode rok van den slokdarm ophoudt. 2) Evenzoo is liet dier ongeoorloofd, wanneer men bij liet slachten van vee, nadat reeds het meeste der beide kanalen is doorgesneden, het laatste gedeelte buiten de grens heeft doorgesneden. 9 daarvan heeft getroffen, het dier niet als geslacht, maar als gedood beschouwd wordt (נבלה^. § 2. Dit vernielend moment kan zich op twee verschillende wijzen voordoen : le Wanneer men een der kanalen in plaats van geleidelijk gesneden, gescheurd heeft ( 2 .(/!״יקרר e Doordien de kanalen vóór het slachten losgeruid worden van het kinne- bakken of van het vleesch dat hun omgeeft ( 1 (שמוטה ). § 3. Scheuring der kanalen in plaats van snijden geschiedt, wanneer men een slachtmes gebruikt, dat een schaarde op de snede heeft ( ני[ ‎ פגום □). Een dier, geslacht met zulk een slacht- mes, mag niet gebruikt worden. De nadere uiteenzetting van dit belangrijk punt zal in een afzonderlijk hoofdstuk over het slachtmes behandeld worden. (Zie Hoofdstuk IX). § 4. Het losrukken der kanalen kan ontstaan door een hevige beweging van het dier, hetzij vóór 01 gedurende het slachten. Zoo is het b.v. niet raadzaam, om op een zeer enge plaats of tegen een wand aan te slachten, omdat daardoor een hevige beweging van het dier kan te weeg gebracht worden. t § 5. Vooral bij gevogelte bestaat er gevaar, dat een zóódanige losrukking even vóór het slachten geschiedt. Het is daarom soms gebruikelijk, vooral bij een haan, den vogel door een ander te laten vasthouden of ook met den vinger den tong vast te houden, om daardoor den vogel te beletten, door een hevige beweging de verbodene losrukking der kanalen te doen plaats hebben. § 6. Het gebeurt soms bij het slachten van gevogelte (vooral van eenden), dat onmiddellijk na het slachten een der ringen der luchtpijp geheel of grooten deels op het mes wordt gevon- den of ter aarde valt. In dit geval bestaat er gegrond ver- moeden van gewelddadige losrukking, en het geslachte is ongeoor - 100 fd. Wordt slechts een klein stuk (minder dan de helft) van den ring der luchtpijp aldus gevonden, dan is de vogel geoorloofd. 1) Het onderscheid tussche’n עיקור ‎ en שמוטה ‎ is ook aldus te bepalen : Hetgeen tijdens het slachten geschiedt kan men ־עיקור ‎ en hetgeen voor het slachten plaats heeft שמוטה ‎ noemen. 2 HOOFDSTUK VIII. Het onderzoek der kanalen na het slachten. § 1. Het is de plicht van den Sjochet, om dadelijk na het slachten, vooral bij gevogelte, de kanalen te onderzoeken. Dit onderzoek is drieërlei : § 2. Ten eerste. Hij zie of hij wel het grootste deel der kanalen — of bij gevogelte van minstens één kanaal — heeft door- gesneden (Zie hoofdstuk I § 2 en 3). Het onderzoek daarnaar is hoogst noodzakelijk. Elk dier is ongeoorloofd voor het ge- bruik ( ספק ‎ נבלה ), wanneer hij zich niet daarvan of tijdens of na het slachten heeft overtuigd. § 3. Het tweede punt van onderzoek is: of er losrukking der kanalen (שמוטה) heeft plaats gehad (zie hoofdstuk VII § 4 en 5). Dit onderzoek geschiedt op de volgende wijze: Hij drukt den duim op het strottenhoofd en merkt op, of de kanalen dan ter plaatse waar gesneden is, naar voren schieten; laat dan den duim los en ziet toe, of bij dit loslaten de kanalen zich weder terug trekken ; geschiedt dit, dan heeft er geen losrukking plaats gehad en het slachten is alsdan behoorlijk geschied. Blijven de kanalen echter bij die handeling bewegingloos liggen op de plaats waar zij gesneden zijn, dan is de vogel ongeoorloofd. Wanneer de kanalen dadelijk na het snijden, ter plaatse waar gesneden is, naar voren vallen, zonder dat men op het strotten- hoofd drukt, dan moet er bepaald vóór het snijden losrukking hebben plaats gehad en het geslachte is ongeoorloofd. Daaren- tegen levert het geen bezwaar op, wanneer men de kanalen dadelijk na het snijden den bek ziet uitvallen. Er is dan wel losrukking geschiedt, maar na het slachten. § 4. Eindelijk richt zich het derde punt van onderzoek op het gesneden zijn binnen de bepaalde grenzen. (Zie hoofdstuk VI § 2 en 3). § 5. Elke twijfel aan de behoorlijke volbrenging van het slachten, bij dit onderzoek ontstaan, is voldoende om het dier ongeoorloofd te verklaren ( כל ‎ ספק ‎ בשחיטה ‎ פסולה ). HOOFDSTUK IX. Over het slachtmes. § 1. Ieder Sjochet moet minstens twee slachtmessen bezitten, een groot vóór het slachten van vee en een kleiner voor ge- vogelte. (Zie hoofdstuk IV § 6.) Het spreekt van zelf; dat deze messen uitsluitend daarvoor bestemd moeten blijven en voor geen ander doel gebruikt mogen worden ( סכין ‎ מיוהדת ). § 2. De lengte van het slachtmes voor vee is gewoonlijk minstens veertien duim. (Zie overigens Hoofdstuk IV § 3 en 6.) Elk slachtmes behoort scherp en glad op de snede te zijn ( חד ‎ ול׳לק ), en wel gelijkmatig over de geheele lengte. § 3. Een hoofdvoorwaar.de, die vooral de aanhoudende oplet- tendheid van den Sjochet vereischt; is, dat het mes op de scherpte zonder eenige schaarde (פגימה) zij, omdat elke schaarde zelfs van % nog zoo kleine afmeting ( כל ‎ שהוא ) scheuring veroorzaakt, zoodat het daarmede geslachte dier als gedood (נכלה) wordt beschouwd. (Zie Hoofdstuk Y1I § 3.) § 4. Elke schaarde derhalve, hetzij met twee punten (אוגרת) of met één punt ( 1 (מסוכסכת ), maakt het mes ongeschikt voor het slachten, en al wat daarmede geslacht is, is ongeoorloofd. Daarentegen is een bocht ( עולה ‎ וי׳ורד ) in het mes, die overigens zuiver loopt, volstrekt van geen nadeel. § 5. Voordat de Sjochet begint te slachten, moet hij der- halve zijn slachtmes met de meeste naauw gezetheid ( בכונת ‎ הלב ) onderzoeken; of er zich ook eenige schaarde in bevindt. Bij dit onderzoek moet hij vooral met den nagel langs den scherpen kant van het mes gaan, op en neer, ter rechterzijde en ter lin- kerzijde van de scherpte, loodrecht op de scherpte zelf, zoodat hij minstens twaalf keer het onderzoek met zijn vinger langs het mes moet hebben volbracht. § 6. Ditzelfde onderzoek moet evenzoo omniddelijk na het slachten plaats hebben. Wordt bij dit onderzoek eenige schaarde in het mes gevonden, dan is het geslachte ongeoorloofd , behalve wanneer tusschen het slachten en het na- onderzoek het mes op den scherpen kant gevallen, of gestooten of met een hard voor- werp in aanraking gekomen is. Immers in de laatste genoemde gevallen mag men aannemen, dat de schaarde na het slachten is ontstaan. W anneer het mes bij het na-onderzoek wordt bevonden een schaarde te hebben, al heeft het dan ook bij het slachten het nekbeen geraakt, dan is toch deze . laatste omstandigheid niet 1) אוגרת ‎ ( ü^gjg ) schaarde met twee punten, מסוכסכת ‎ ( Of gi^|g) schaarde met *één punt, hetzij naar boven of naar beneden gericht. חנך‎ ך-‎ ך־ ‎ WfHJ 12 voldoende, om daaraan het ontstaan van de schaarde toe te schrij- ven. Het dier blijft ongeoorloofd ( ספק ‎ נבלה ). § 7. Een tweesnijdend mes moet aan beide kanten worden onderzocht en ook aan beide kanten zuiver zijn. Wanneer het aan één der zijden een schaarde heeft, is het als slachtmes on- geschikt. § 8. Wanneer door eenige omstandigheid dadelijk na het slachten het mes zoek is geraakt, zoodat het na־onderzoek on- mogelijk kan plaats hebben, dan is het geslachte evenwel ge- oorloofd, zelfs al wordt het na eenigen tijd beschadigd terug- gevonden. Immers daar bij het voor-onderzoek het mes zuiver bevonden werd, zoo blijft in dit geval de kracht (חזקה) van het eerste onderzoek geldig. § 9. Wanneer men eenige stuks vee of gevogelte achtereen- volgens te slachten heeft, dan moet ook tusschen het slachten van elk dier een onderzoek plaats vinden. Wanneer men dit bij geval heeft achterwege gelaten, zoodat men 11a eenige stuks achtereenvolgens geslacht te hebben eindelijk onderzoekt, dan kan deze omstandigheid van groot nadeel zijn. Want wel is waar, indien bij het laatste onderzoek het mes zuiver blijkt te zijn, dan is alles behoorlijk geslacht. Maar zoo bij dit laatste onder- zoek een schaarde in het mes gevonden wordt, dan zijn alle stuks vee of gevogelte die hij zonder tusschen-onderzoek geslacht heeft ongeoorloofd ( 1 (ספק ‎ נבלה ). 1) Wij achten het nuttig, hier eenige opmerkingen te laten volgen, die den Sjochet dienstig kunnen zijn hij het slijpen en het bewaren van zijn slachtmes. § 1. Het slachtmes behoort te zijn van goed en hard staal, hoewel niet al te hard. Een slachtmes van zacht staal is ten strengste af te keuren. Wat den vorm betreft, zoo lette men er op, dat het de behoorlijke lengte hebbe (zie hoofdstuk IV § 3), niet al te smal zij en vooral dat het lemmet van onderen niet met een punt buiten het heft uitsteke. § 2. De steen, voor het slijpen gebruikt, moet bepaald geheel vlak zijn, zoodat op de geheele oppervlakte nergens een bocht merkbaar is. § 3. Bij het slijpen plaatse men het mes steeds zoodanig op den steen, dat de scherpte van het mes vooral niet tegen de kanten van den steen stoot. § 4. Het slijpen behoort te geschieden, door het mes over zijne geheele lengte steeds met eene gelijkmatige beweging over den steen te halen. Door die gelijkmatigheid te verwaarloozen, zouden bochten in het mes ontstaan. Nu is wel is waar een mes met een bocht tot gebruik geoorloofd, maar wanneer in zulk een bocht een schaarde ontstaan is, dan is het hoogst moeielijk, deze er behoorlijk uit te slijpen. Yele slachtmessen worden daar- door onbruikbaar. Yooral bij het uitslijpen van een schaarde zij men indachtig, niet op die 13 HOOFDSTUK X. Over het uitspreken der lofzegging (ברבה) voor het slachten. § 1. Yóór het slachten spreekt de Sjochet de volgende lof־ zegging uit : כרוך ‎ אתה ‎ יי ‎ ^הינו ‎ מלף ‎ העולם ‎ אשר ‎ הרגזנו ‎ במצותיו ‎ רצונו‎ IT• : T : • ־. I T :1• V 5־ ‎ T ^ T I V |V I" ¥5 ־י: ‎ T י ־ T : על ‎ השחיטה‎ — • • wm — ,1 Geloofd zijt gij, Eeuwige onzen God, Koning des heel als, die ons geheiligd hebt door Uwe geboden en ons voorschriften hebt gegeven omtrent het slachten v § 2. Indien men verscheidene dieren achtereenvolgens te slachten heeft, dan spreke men voor het slachten van het eerste de lofzegging uit, met de gedachte, dat dit geschiedt voor al wat hij te slachten heeft. In dit geval onthoude hij zich ook gedurende dien geheelen tijd van gesprekken, die niet op het slachten betrekking hebben (הפסק). Zoo hij dit niet gedaan heeft, hetzij uit noodzaak of vergissing, dan spreekt hij opnieuw de lofzegging uit. § 3. Wanneer men een dier slachten moet, omtrent welks gezondheid door een of ander ongeluk gegronde twijfel ontstaan is, dan slachte de Sjochet dit zonder lofzegging uit te spreken, hij wachte daarmede tot na het slachten, wanneer het blijken zal dat het dier innerlijk gezond was. Indien echter de gelegenheid daartoe bestaat, behoort hij het bedoelde dier onmiddellijk na een ééne plaats te slijpen, maar de gelijkmatige beweging over de geheele lengte van het mes bij te behouden. Bovendien is het een vereischte, dat men, nadat de schaarde behoorlijk uitgeslepen is, het mes nog eenige malen over zijne geheele lengte, op en neer, over den steen hale. Dit bevordert in hooge mate den gelijkmatigen gang van het mes. § 5. Wanneer men na het slijpen het mes onderzoekt, moet men het vooraf behoorlijk van het slijk zuiveren, omdat, wanneer het mes besmet is, het onderzoek niet nauwkeurig kan plaats hebben. § 6. Vóór dat men het mes in de schede doet, worde het nauwkeurig af- gedroogd, omdat elke vochtigheid die er op zou blijven tot roesten en dus tot bederf zou aanleiding geven. Evenzoo is het hoogst raadzaam, dat het mes op een volkomen drooge plaats bewaard worde. *) *) Het is niet overtollig ־hier nog de opmerking bij te voegen, dat de Sjochet zich aamvenne, met verschillende vingers het mes te onderzoeken . Wanneer men de gewoonte heeft, dat met één bepaalden vinger te doen, dan kan het spoedig gebeuren, dat de nagel zóódanig ingekorven is, dat het onderzoek daarmede niet nauwkeurig meer kan gesehieden. 14 ander gezond dier te slachten, zoodat de lofzegging uitgesproken vóór het slachten van het gezonde tevens betrekking hebbe op het zieke. § 4. De Sjochet spreke de lofzegging niet uit in de onnxid- dellijke nabijheid eener plaats, waar onreinheid ligt. Hij verwij״ dere zich in dit geval minstens op een afstand van vier ellen. HOOFDSTUK XL Het bedekken van het bloed ( בפד ‎ ך־ם ). § 1. Wanneer men gevogelte of wild geslacht heeft dan moet men na het slachten het bloed in aarde of asch laten uitloopen en vervolgens ook daarmede bedekken. 1) § £. Deze handeling geschiedt op de volgende wijze : Men legge óf aarde óf asch op eene zuivere plaats gereed, slachte ver- volgens den vogel of het wild boven deze plaats, zoodat het bloed in de aarde of asch uitloope. Vervolgens neme men een tweede hoeveelheid aarde of asch en bedekke het bloed daarmede, hetzij met de hand, met den steel van het mes of met eenig voorwerp. Dit bedekken geschiede met aandacht en niet op eene onverschil- lige wijze, b. v. met den voet of iets dergelijks. § 3. Vóór het bedekken spreke de Sjochet de volgende lof- zegging uit: ברוך ‎ אתה ‎ יי ‎ ^הינו ‎ מלך ‎ העולם ‎ אשר ‎ קדשנו־ ‎ במצויתיו ‎ וצוינו‎ T . . T : • : T :1• V ־: T T IV V ” V: יי•: ‎ T ~ I T : על ‎ כפוי ‎ ךם ‎ בעפר‎ X X •* לל ‎ Geloofd zijl Gij , Eeuwige, onze God , Koning des Jieelals die ons geheiligd hebt door Uioe geboden en ons bevolen hebt bloed met aarde te bedekken ” Hij die voor de eerste maal dit gebod volbrengt, spreke ook de lofzegging שהחינו ‎ uit, (hetgeen bij het slachten niet plaats heeft). § 4. Wanneer men verscheidene stuks gevogelte of wild te slachten heeft, dan kan men al het bloed dezer dieren op ééne plaats te zamen laten uitloopen en tegelijk bedekken, mits men de geheele handeling van af het eerste slachten tot het bedekken niet afbreke door gesprekken of handelingen, die noch met het slachten noch met het bedekken in verband staan. 1) Zie Leviticus 17 v. 13, ' 1 § 5. Wanneer de vogel of het wild hetzij niet behoorlijk ge- slacht (נבלה), hetzij na het slachten bij het onderzoek trepha 1) bevonden wordt, dan vervalt het bedekken. Vandaar dat bij het slachten van wild, het bedekken eerst plaats moet hebben na het verplichte inwendig onderzoek (בדיקה). § 6. Het kan echter voorkomen, dat het geslachte ongeoor״ loofd verklaard wordt ten gevolge van gegronden twijfel, hetzij men twijfelt of het wel behoorlijk geslacht is (vergelijk Hoofd- stuk VIII § 5, Hoofdstuk IX § 6 al. 2 en § 9), of dat het inwendig onderzoek tot dien twijfel aanleiding geeft ( ספק ‎ טרפה ), dan bedekke men het bloed zonder de lofzegging er bij uit te spreken. § 7. Wanneer men een dier slacht, waaromtrent twijfel bestaat of het tot het wild of tot het vee behoort ( ספק ‎ היה ‎ ספק ‎ בהמה ), dan bedekke men het bloed zonder de lofzegging er bij uit te spreken. Zoo het mogelijk is, om het onmiddellijk na ander gevogelte of wild te slachten, dan bedekke men het bloed te samen en spreke de lofzegging uit. § 8. Wanneer men na het slachten van gevogelte of wild onmiddellijk op dezelfde plaats een stuk vee slacht, zoodat het bloed van het laatste op dat van het eerste is uitgeloopen, dan vervalt het bedekken. § 9. Wanneer het bloed door stuifzand zonder toedoen van den Sjochet overdekt werd, dan vervalt het bedekken, tenzij de wind onmiddellijk daarna het bloed weder ontbloot heeft. Heeft echter de wind de aarde of asch die hij er op gestrooid heeft weggenomen, dan behoeft niet nog eens bedekt te worden. § 10. Indien zich bij het slachten van een vogel geen bloed ontlast, dan bedekke men het bloed dat op het slachtmes zit. § 11. De aarde of asch die voor het bedekken gebruikt wordt is drooge aarde of koude asch. Men kan echter ook gewoon droog zand of zeer fijn gestampt steenstof daarvoor nemen. 1) De nadere uiteenzetting van dit woord volgt later bij het tweede ge״ deelte over het inwendig onderzoek. 16 HOOFDSTUK XII. Over het slachten van een dier dat in levensgevaar verkeert (מסוכנת) en de kenteekenen daarvan. § 1. De Sjochet moet zich voor het slachten van een dier er van overtuigen;, dat het dier niet in levensgevaar verkeert en ten minste betrekkeüjk gezond zij. § 2. Die overtuiging moet hij op de volgende wijze verkrijgen. Wanneer hij het dier onmiddellijk voor het slachten staande op zijne pooten vindt, dan mag hij het als betrekkelijk gezond be- schouwen en zonder verderen twijfel slachten. Yindt hij het echter liggende, dan bestaat er vermoeden, dat het in stervenden staat verkeert. Het dier moet alsdan, hetzij door toeschreeuwen of door slaan, tot opstaan worden gebracht 1). Wanneer het blijkt dat dit onmogelijk is, dan verkeert het blijkbaar in levens- gevaar en moet de Sjochet alsdan handelen zooals in de volgende paragraaf omschreven is. § 3. Wanneer het dier blijkbaar in levensgevaar verkeert, dan mag de Sjochet het dier slachten, maar heeft nauwkeurig te letten op de spartelende beweging (פרכוס) van het dier onmid- dellijk na het slachten. Die beweging bestaat in het volgende : a. Bij rundvee in het uitstrekken of krommen van één der pooten. b. Bij kleinvee of wild in het uitstrekken en weder terug- trekken van den voorpoot of in het uitstrekken van den ach- terpoot. <־• Bij een vogel in het bewegen van den staart of het slaan met den vleugel. Wanneer het dier na het slachten deze bewegingen niet vol- brengt, dan is het zeker dat het vooraf reeds in volkomen ster- venden staat verkeerde en is dus ongeoorloofd (נכלה). § 4. Wanneer het geval zich voordoet, dat de plaats, waar men een in levensgevaar verkeerend dier slachtte, zoo duister was, dat de Sjochet de spartelende beweging niet kon zien, is het dier ongeoor - loofd ( ספק ‎ נכלה ). 1) Na dit opstaan moet het dier bovendien voor het oog van den Sjochet geregeld kunnen loopen ( ד׳ ‎ אמות )• ]Dit staat echter in verband met de om• standigheid, waarvan in Hoofdst. XV § 2, gesproken zal worden. 17 HOOFDSTUK XIII. Over het verbod moeder en jong op één dag (een etmaal) te slachten ( אותו ‎ ואת ‎ בנו ). § 1. Het is ongeoorloofd, op één dag de moeder en bet jong te slachten, onverschillig welk van beiden het eerst geslacht wordt. 1) § 2. Dit verbod is alleen geldig voor rund- en kleinvee, echter niet voor wild en gevogelte. § 3. Ten opzichte van dit verbod begint en eindigt dit etmaal met het vallen van den nacht.. § 4. Wanneer een der beiden, de moeder of het jong, niet behoorlijk geslacht maar gedood is ( 2 (נבלה ), dan vervalt voor het andere het verbod, om op denzelfden dag geslacht te worden. Daarentegen blijft het gebod in volle kracht, wanneer het eerst geslachte ten gevolge van het inwendig onderzoek ongeoorloofd verklaard wordt (סלפה). § 5. Wanneer eens het geval zich voordoet, dat men den vader van het jong met zekerheid kent, dan bestaat ook daarbij het bedoeld verbod. § 6• Hij, die ter markt of elders vee koopt, behoeft op dit verbod niet te letten, wanneer hem de verwantschap tusschen moeder en jong niet bekend geworden is. 3) HOOFDSTUK XIV. Over het slachten en bloedbedekken op feestdagen. § 1 . Op die feestdagen, waarop het geoorloofd is alles te ver- richten, wat direct voor spijsbereiding noodig is, is het dus ook geoorloofd, in geval van noodzakelijkheid te slachten en te dien einde mes en vee daartoe benoodigd te vervoeren. Waar geen noodzakelijkheid bestaat, is dit alles ongeoorloofd. § 2. Het is ongeoorloofd op den eersten dag van een feest te slachten ten behoeve van den tweeden. 4) Is er behoefte aan 1) Zie Leviticus, Hoofdstuk XXII vers 28. 2) Zie Hoofdst. III, 4, 5, 6, 7. 3) Een Israël, verkooper behoort evenwel aan een Israël, kooper wel van de verwantsehap mededeeling te doen. 4) Behalve natuurlek, als de le dag op Vrijdag invalt en 3 ךןכ^יליץ‎ T1J7 geschied is. ]8 כשר ‎ versch vleesch voor den tweeden dag, dan slachte men na ingang van dien dag. § 3. De Sjochet behoort steeds op den dag voor een feest ( ערב ‎ י״ט ) zijn mes nauwkeurig te onderzoeken, in orde te brengen en goed te bewaren voor het geval, dat het op den feestdag noodig mocht zijn te slachten. Heeft hij deze voorzorgen genomen, dan onderzoeke hij zijn mes op den feestdag niet weder. § 4. In dien echter deze voorzorgen niet genomen zijn, of eenige omstandigheid plaats vond, die een hernieuwd onderzoek van het mes wenschelijk doet zijn, terwijl er toch bepaald be- hoefte is aan versch vleesch, dan onderzoeke hij het mes. — Yindt hij er nu eene schaarde in, dan omwindt hij de plaats waar de schaarde is tot aan het dichtstbijzijnde einde van het mes met een doek, zoodat het mes dan eigenlijk korter wordt. Blijft nu het overschietend deel van het mes lang genoeg over- eenkomstig de maat, opgegeven in hoofdstuk IV, § 3, dan kan hij daarmede slachten, zoo niet, dan kan met dit mes niet ge- slacht worden. In geen geval echter mag men op een feestdag het mes slijpen. § 5. Het is op een feestdag ongeoorloofd , voor het slachten de wol of de vederen aan den hals van het dier uit te plukken (zie hoofdstuk Y, § 3 alin. 2). De Sjochet strijke ze met de hand zooveel mogelijk ter zijde. § 6. Wanneer het dier, op een feestdag geslacht, bij het in- wendig onderzoek trepha bevonden wordt, dan mogen geene ver- dere iverkzaamheden daaraan worden verricht. Het is daarom doelmatig en ook gebruikelijk, om voor het inwendig onderzoek de huid af te trekken. 