Maleisch-hollandsch woordenboek
-ib bagei, soort, aard; gelijke; gelijk, als of; bagei 2 tjeritera, soorten van, d. i. allerlei, verhalen; tijada berbagei, zijns gelijken niet heb- ben; berbagei doewa, twee soorten hebben. Mem- bageikan, ook: iets naar welgevallen behandelen, er mee doen zoo als men verkiest; tijada dapat dibageikan, onvergelijkelijk; bageikan ook =•• bagei, als of ,* bijv. bageikan hendak g da. Sabagei , van dezelfde soort; evenzoo; als of; ook, voorts; dan ïain sabageittja , en andere dergelijke , en zoo voorts; memoekoel sabagei poekoel, slaan naar den aard van slaan, slaan naar den aard, d. i. ter dege. Berbagei 2 of pelbagei , verschei- den, veelsoortig. Bageimana, op welke wijs; hoe- danig. . \b bala , I. Skr. balei, leger; volk: djika anak manteri memboeuoeh a»ak bala. Vrg. bala- tentera en hoeloebalang. II. Arab. bala, beproeving, kommer, onheil: bala seni, de plaag der tering. C^SU baloet, het omwikkelen, bijv. van een lap, papier, stroo, om iets; het verbinden van een wond; gezwollen, van de oogen: mata- nja baloet bek as mënangis, of matanja baloet da- rah, opgeloopen met bloed. Membaloet dirinja, zich inspinnen. Baloetan, het omwondene; pem- baloet, windsel. Vrg. bar oei. c>^ J 4 45 Jk»lu bllhak, Arab. de praep. bienelhak, zie hak. Jb balar, albino-wit; witte vlekken, voorn, aan handen en voeten. Vrg. andan, dat volgens K. het eigenlijke woord voor albino is. Jb baloer , in de zon gedroogd vleesch; ongelooide huid van een dier. /vJb balas, het weeromgeven , weeromdoen, beantwoorden, vergelden, vergoeden, beloonen; membalas dendam, zich wreken; membalas soerat kapada , een brief terugsturen aan , d. i. een brief beantwoorden ; met een brief, d. i. schrifte- lijk, beantwoorden. Berbalas, ook: weerkeerig, bijv. a jam ja senantijasa hllir sahadja, tijada berbalas pasang. Balasan, ook: loon; belooning; antwoord. L-^^alb biccawab, Arab. de praep. bi en. eggaivab, zie gawab. iib balif/r, Arab. wat zijn doel bereikt heeft; hoedjatoeH baligra, een afdoend bewijs; akal baligr, ook zonder akal, tot zijn volle ver- stand gekomen ; meerderjarig. cJb ba lang , I. een soort van sampan met één mast; flesch, kruik (volgens K. inz* een ro- zewaterfleschje met langen hals). Balany 2 , sprink- haan, HT. Yrg. hoembalang en baling. II. werpen: membalangkan tjokmarnja, EH. «siib baling , het voortdurend om een middel- punt in de rondte draaijen, zoo als de wieken van een molen; het voortdurend buitelen; bolang- baling , klapmolentje, weerhaan, al wat voortdu- rend om een middelpunt heen draait; peloeroe bol ang -baling , kettingkogel. iiib baloeng, een hanekam, ook b. ajam, b. seraga, een volle (?) hanekam; b. koelit, een soort van kwast in het hout, die als een onge- lukkig teeken beschouwd wordt. ^b balok, I. Holl. balk. II. feloek, een soort van handelsvaar- tuigen, zonder dandan en met een grooten buik om veel te kunnen laden. Tegenwoordig komen zij zelden meer voor. ^ib ballk, de achterkant, de keerzijde; het tegenovergestelde; het omgekeerde, het te- gendeel; omgekeerd, in tegendeel, daarentegen (ook dengan of pada baliknja); het zich onikee- ren, terugkeeren. Balik adab, onbehouwen van manieren; ook de naam van een soort van boompje, waarvan de bladeren van onderen en van boven hetzelfde voorkomen hebben; balik angin, een andere soort van boom en balik soempoeh, een soort van heester; balik tjaga, hïbiscus mutabiliü. Dibalik goenoeng, aan gene zijde van het ge- bergte, dibalik pintoe, achter de deur. Poetar balik, er om heen draaijen, zijn woorden ver- draaijen, ook bolak-balik. Berbalik hatinja, ber- balik pikiran , geheel veranderen van gedachte ; bĕrbalik mata , oogluikend toelaten ; de oogen verdraaijen. Térbalik, het onderste boven. Mem- baiikkan , omkeeren , het onderste boven keeren ; m. lamboeng orang , iemand op de ééne zij leggen. <ü!b blllahl, Arab. bij Allah! in eeden. Jb balani, I. een soort van wilde duif; een soort van struik van welks takken vogel- hutten gemaakt worden. II. onduidelijk en flaauw zichtbaar, door den verren afstand, gebrek aan licht of de on- doorschijnendheid van de lucht: belom tjoewatja, lagi balam 2. Jb baloen , I. tot zich zelf gekomen uit den toestand van bezetenheid of inspiratie. II. slaan ; beuken. III. opgerold , zoo als matten , in soempit baloen ? waarvoor een ander HS. soempit tergoeling* heeft. . ,Jb balau, ook hambalau en mant- balau, een soort van boom met fraai geel hout , waarvan soorten b. boenga 7 b. batoe en b. telor. Jb baloe, weduwnaar, weduwe. <x!b balali, het iets in te brengen hebben tegen iets, het redetwisten. <xlb baloeh , het holle ligchaam van alle tromachtige instrumenten. ^Jb baloewl, gelijk op, bij spelen met noten of dergelijke, waarmee men die van zijn tegenpartij op zekere wijs moet breken. Jb balei , een open gebouw, dat voor verga- deringen, het huisvesten van vreemdelingen enz., dient. De vorstelijke balei, waar de vorst zich aan zijn onderdanen vertoont, bestaat uit de sri balei, het verhevene gedeelte, waar de vorst zit, 46 en de paseban, welke die eerste van alle kan- ten (?) omgeeft en, aan de linker zijde aan de min- dere hoofden, aan de rechter den geestelijken tot zitplaats dient. Balei dërma, een balei van lief- dadigheid , waar arme lieden gespij zigd worden; b, gendang, de balei , waar de muziekanten van -den vorst zitten (ook wel in denzelfden zin als b. hetjil voorkomende); b. kambang, Jav., in 't Mal. b. timboel , een balei op het water, voor uit- spanning of om te baden ; b. këmbang , een kleinere balei op grooteren afstand van het vorstelijk ver- blijf naar de buitenpoort toe; balei hetjil , vroeger een kleine balei buiten het astana, waar de hoofdambtenaren, de bandahara en de temëng- goeng, zittingen hielden: b.madat, bedekte loods boven het water, dienende tot uitkijk en wachthuis, door een brug aan den wal verbonden en zoo genoemd omdat voor de wacht aldaar opiumroo- kers gebruikt worden, die 's nachts niet slapen gaan; zij is ook de bewaarplaats van de affuiten der kanonnen, die zelf in een dergelijke loods, de balei mërijam of b. pënggantoeng mërijam, bewaard worden (zie ook mërtjoe en bangoen 2 of bangoen 2 an)-, b. lintang , een kleine balei dwars voor het front der woning van den regeerenden vorst; b. roeng , zie op roeng. Ihan balei , een soort van eetbaren zeevisch. Balei 2 , Jav. bank , rustbank. -»*b bami, Chin. een soort van macaroni met vleesch, garnalen en groenten. tjb ban, Perz. opziener, gezaghebber <jb bana, zie bëna. C^Jb ban at , I. het slaan , kloppen , beuken. II. Perz. een soort van fijn laken of wollen stof. j)\) banir, uitwas aan de wortels van som- mige boomen, waardoor zij het voorkomen heb- ben van door dikke , naar boven smaller wordende planken ondersteund te zijn, zoo als dit bij ka~ ■nart) këmpas, kërandji en andere boomen het geval is; het deel (gewoonlijk zijn er twaalf) waaruit een oetas van een net, dj ar ing } bestaat. ^ob banang, groot in zijn soort: alleen in doekoe, poepoet en sipoet banang. ibb baning, een groote soort van land- schildpad. ^b baoe reuk, geur, lucht. Sëbaoe, gewend, wennen: sahari doeiva hari djinaklah marika- itoe, sëbaoe dĕngan orang 2 jang beharoe itoe, HA. Ook met an: bëloem ada sebaoean kërbau itoe , die buffels zijn nog niet aan elkander gewend. ^b bawa* het bij zich hebben of dragen, mee- of wegdragen, brengen, meenemen, weg- brengen, aanbrengen; iemand tot iets brengen , tot iets opwekken; mëmbatva hikajat, een verhaal citeren of voordragen; mëmbatva dirinja (volgens D. ook wel met weglating van dirinja , bijv. m. mandi, gaan baden), zich ergens heen begeven, iets gaan doen; zich wegmaken, heer gaan; mëm- batva iman, agama, het geloof aannemen, een geloovige worden; m. djalan, den weg wijzen, als gids dienen; m. hatinja, den moed verliezen; m. hati orang , iemand ergens toe overhalen; m. moeloet, belasteren, K. CU>*b bawat,naarbenedenhangen? talibawaU a/i v brassen. Pajozng baivat, groote staatsie-pajoeng. ..b baoer, onregelmatig gekromd, t. w. aan den eenen kant naar binnen, aan den ande- ren naar buiten, van planken, bijv. aan schepen. T jampoer -baoer , versterking van t jampoer , w. m. z. £jb baoeng, een soort van eetbaren rivier- visch, bagrus sp. ëjb ba wang., ui, look; b. poetih , sjalotten; b. mërah poetih, gewone ui, Timorsche ui; b. bësar, b. Bënggala, e. Bombai, groote roode of witte uijen; b. përai, losse uijen, niet aan risten; b. bërdjambak, uijen aan risten; b. sëbongkol of haroebij een soort van massief gouden krisgevest, zooals slechts de regeerende vorst het mag dragen. £Jj>.b baoek , vol met haren of vederen , van de plaats onder de kin ; baard onder de kin ; tjambang baoek , bakkebaarden, die onder de kin zamenkomen. AJü bawal, een eetbare makreelachtige visch, stromatens sp. tf.b bawah, wat beneden is; benedendeel, ondereinde; dibawah, onder; ondergeschikt: doe-, doek dibawah, lager dan een ander zitten, die hooger in rang is; dibawah angin, onder den wind, oostelijk, aan lij. Kabawah is ook gelijk aan kapada, wanneer het hooggeplaatste personen betreft. Mëmbawahkan, ook: degradeeren. //u^U <)üt> 47 ^M*.i>b babas , I. het aanzetten van plan- ken, die niet goed sluiten, door middel van een spil. II. Arab. bahats, het twisten, krakeelen. £a>u bahang, de gloed yan een brandend of gloeijend ligchaam. *a>b babam , het kaauwen met gesloten mond, inz. van drooge, zanderige spijzen, die anders uit den mond zouden vliegen. ybo baboe, Skr. bdhoe, schouder, het bovenste van den arm; küat b., een soort van epaulet; tali bahoe, bras; kilik bahoe, bovenarmring. .&ta bahan, het met twee handen beuken; het kloven tot planken of balken, van een boom- stam; het kloven uit een boomstam, van planken. Bahan 2 , een soort van eetbaren rivierviseh. ^u baja , I. gelijkenis; sabaja, gelijkend, van dezelfde soort, van denzelfden slag; sabaja 2 kalimanja; akan kalimanja itoe besarnja sabaja; boedak 2 sabaja dengan akoe. Baja 2 , even als (uit ba 1 en ija? verg. betapa). II. = bdhaja. jjb bajar, het betalen van iets, voldoen: membajar oetang dengan ringgit, m. nijah, m. kaul, zijn belofte vervullen, zijn woord houden. Membajarkan, iets betalen in voldoening van een schuld, iets in betaling geven. Pembajar, ook betaalmiddel. jjlj bajoer, een soort van boom, pterosper- mum Blutneanum, waarvan twee soorten, de ba- joer helang en de b. poetih. /wjjubaj as , een soortvan grootenn ?'èoew<7-palm. 4jb bajang, en ook bajang?, schaduw, schim; schaduwbeeld; schijnsel in den spiegel: acalnja bajang 2 , het voorwerp dat de schaduw werpt; kain bajang 2 , een zeer doorschijnende stof; pada bajang 2 , in de schemering. Berbajang 2 , ergens door heen schijnen: ditikamnja dadanja teroes berbajang 2 kabelakang, zoodat men door het vel heenzien kon, dat het wapen tot den rug toe door- drong. Terbajang : jang terbajang dalam pikiran, wat nog onbestemd, als een schaduw, in de gedachten ligt opgesloten ; akalnja terbajang , zijn streken waren er in te doorzien. Membajangkan , den schaduw van iets op iets doen vallen. J4j»ü bajoeng, I. een soort van kapmes, te Silangor zoo genoemd, waarvoor men op Riouw pfsau walian zegt, K. (Jjju bajak, onevenredig dik. Mhnbajak, daardoor zichtbaar moerjelijk loopen. -C. ^.»u baïk, goed: baïklah, het is goed, het is wel; welaan; baïk . . . baïk . . . , hetzij ... of ... ; djika tijada bolih dengaii baïk , indien het niet goedschiks gaat; baïk ta-baïk, wellicht. Orang baïk*, een fatsoenlijk man, een eerlijk man; barang sijapa poen baïk, om 't even wie, wie ook maar; kamana baïk akoe pergi, waar moet ik heen. Baïk 2 ook: 't zou wat moois zijn! Berbaïk (en berbaïkan), wel met een ander zijn. Membaïkkan , herstellen , # ook memhaïki : tikoes membaïkkan laboe, zegt men van iemand die iets beter wil maken, maar het in plaats daarvan bederft; mhnbaïki dirinja , zich op- knappen; membaïki: ook : weer goedmaken, ver- zoenen; goed doen, zijn toestand verbeteren; m. kalakoewan, een compliment, een buiging, maken. Sabaïk 2 , zoo goed mogelijk; allerbest: sabaïk tanlan. Yoor kabaïkan is kabadjikan , meer gebruikelijk. Berbaïkan, verzoening. aA> ba jam., allerlei amaranthus-soorten , die in Indiè* als spinazie gebruikt worden. jU ba.jan , I. een soort van parkiet, bajan 2 , een soort van eetbaren zee- en rivierviseh. II. Arab. membajankan = menjatakan. III. Zie kebajan. Jy t bain, Arab. = ba jan II. Ook : geschei- den, bijv. van ech telingen. *jta bajoe, I. Skr. wajoe, windvlaag; b. nébak, een soort van versnapering. Bajoe 'mana gerangan, toewan* jang datang bërpoepoet int, wat voor windvlaag, mijnheer! is er hier komen waaijen> d. i. heeft u hier heen gevoerd. II. naam van een boom, gelijkende op de geronggang. III. vreemdeling (vrg. I). IV. van spijzen en dranken: van smaak ver- anderd , maar nog niet bedorven ; van bloed : che- misch veranderd, bedorven. Kebajoewan segala ajar , kwaadsappigheid. <)0O bajoeh, meer dan eene vrouw tegelijk hebben. ^ 48 J^ J^> Os ^jl> banjak, veel; hoeveelheid; dikwijls; vele malen ; zeer ; sadiMt banjak (of sabanjak) veel of weinig d. i. eenige (vrg. Ubih koerang). Orang banjak, de menigte , de menschen, het publiek; de anderen, de overige menschen; ordng banjakï en or. banjak sekalijan, een zeer groote menigte; alle menschen; banjak orang, vele men- schen. Kabanjakan, veelheid; meerderheid; ge- woon; gemeen; meer, meestal, in 't algemeen; k. manoesija, de meeste menschen; titnah kabanjokan, gemeen tin; radja 2 kabanjakan, gewone radja's; hikajat itoe kabanjokan boliong dart pada, benar. Sabanjak, zooveel; evenveel. Sabanjak 2 , zoo- veel mogelijk. Sabanjak nja, op zijn meest. Mem- banjakkan, veel maken; vermeerderen, membanjaki, met zijn velen bij iemand komen; met zijn velen iemand aanvallen. jAi banjoe, gegist water van kokosnoten, waarin een stuk ijzer gedaan is, dienende om roode zijde paarsch te verwen. C^X> bëbat, windsel; membebat, omwinden; verbinden. Pembebat kris, om windsel boven aan een krisschede, waardoor de beide helften van deze aan elkaar gehouden worden. JU bëbar, zich verward door elkander be- wegend, zooals bijv. vleermuizen. Bëbar an, ver- warring door een oploop van menschen; ook van den dag = hart tijada tëntoe gëlap dan tërang , Abd. v &X) bëbang, ingeklemd, van een kind bij de geboorte: mati kabebangan f overleden, van een kraamvrouw ten gevolge van zulk een accident. (JJü bëbal , dom , onbevattelijk : salah bëbal, een fout uit onnoozelheid. jo bëban, het tusschen beide armen vatten en opnemen, van lange voorwerpen; zooveel men op zulk een wijs van pieken, stangen, geweren en derg. tegelijk kan opnemen: een vracht daarvan ; tijada beban mëntjari bëban, moeijelijkheden zoe- ken die niet bestaan. (jjU$ bëbirik = birik 2. Xjó batara (Skr. Bhattara, eerwaardig), titel van goden en van den vorst van Madjapaït. «^.Ub batart, een soort van plant, sorghum saccharatum. u-Ajo bëtapa, hoe, hoedanig; zoodanig* Kabëtapaan , hoedanigheid. Betapa is voor ba'apa, welk ba 1 met itoe verbonden bëgitoe geworden is en gelijk beteekent (vrg. baja): de afleiding van boewat en apa verdient de aandacht niet. q) ^jIjo bëtawf, zelden #J>Jjb-, Batavia. C^^ bëtoet, naam van een eetbaren ri- viervisch. /ukAj bëtas, I. opengescheurd , bijv. van een zak, een kleedingstuk; van zelf gespleten, van een ei; van zelf opengegaan, van een naad. II. membet as, azen aan de opper vlakte_des waters, van een school visschen, K. /uJb bëtls , het been tusschen knie en voet; djantoeng bëtis of boewah en ook wel eens per oei bëtis, de kuit; toelang bëtis, het scheenbeen. ( 4L bëtiiig, lange smalle zand- of rotsbank in zee. £u bëtoeng,I. naam van de grootste soort van bamboes; roempoet bet oen g , soort van genees- krachtige plant. II. katak bëtoeng, een soort van kleinen kik- vorsen, wiens stemgeluid een dergelijken klank heeft. (J.X) bëtak, I. het behoorlijk opbergen, in orde houden, opredderen. Djoeroe bëtak , hofmeester. II. bestand tegen het weer, van een sterk ge- stel 0= bëtah?). ijA) bc tik , de \ pëpaja, carica papaya; bëtik rambei, de soort waarvan de kleine en verschrom- pelde vruchten aan lange dunne stengels naar be- neden hangen , betik hatang , die , waarvan de veel grootere vruchten met korte dikke stelen boven tegen den stam zitten. Betik*', een soort van uit- slag, roode-hond. ijJJ bëtok, I. gebrand door invretende zelf- standigheden , zooals lapis infernalis en derg. II. naam van een klein zeevischje. i^'h betoel, juist; juist zijn wat het zijn moet (vrg. benar), echt, waar, juist: betoel hati , oprecht van hart. Mëmbëtoelkan , verbeteren, cor- rigeren, regelen. Mëmbetoeli, ook: mikken; in een rechte lijn op iets afgaan. Kabëtoelan, juist van pas, ter goeder ure; toevallig. Bërbëtoelan dëngan, bijv. van staan: vlak tegen iets aan, ook zonder dëngan y berdtri betoel tijang. Sabëtoel 2 ,naa,m van een boompje met een in 'toog loopend rechten stam. w ..do 49 +**X) bëtöetoe 9 een soort van eetbaren riviervisch, die zich in het slijk ophoudt. <uj bëtah, van een ziekte hersteld, weer gezond, weer sterk. Vrg. ook betak. f Jj bëtl, zeker boompje met eetbare vruch- ten, welks jonge spruiten raauw bij de rijst, de wortels in de geneeskunde, en de bast om te looijen gebruikt worden. Ook nasik 2 en gelam tikoes geheten. C-£xij bateka, een soort van plant, citrnl- lus edulis, K. ,xb bëtina, vrouwelijk, van menschen en dieren; van menschen te Riouw en Singapore zelfs bij voorkeur voor perampoeivan. jjls-'O zie l# #^^'. L-Xa^o boedjangga (Skr. bhoedjangga slang), schrander, geleerd; een hofdichter, ge- schiedschrijver; ook een soort van hofbeambten, HP.; bidjangga,(bij K. boedjangga) een soort van kleine poffertjes in den vorm van donderpadden. ^wjbpo btdjaksana, Skr. witjaksa na, ver- standig, schrander, beleidvol. j\s** bitjara (ookbëtjara), Skr. iritjdra, overlegging , raadpleging ; raad , oordeel ; zaak , als onderwerp van beraadslaging; rechtszaak; raad, raadsvergadering. Apa 'bitjara kita, wat zullen wij doen. Membitj arakan , raad schaffen voor iets , iemand aan iets helpen, iets bezorgen: tijadater- bitj arakan perkara itoe, die zaak is hopeloos, daar is niets aan te doen. Pembitjara, raadsman, advokaat enz. Sabitjara, van hetzelfde gevoelen. Pantja bitjara, zie oepatjara. Bitjara tinggi, de Hooge Regeering, de hoogste Europeesche over- heidspersonen , de Regeering. (j.^o bet jok , een soort van eetbaren zeevisch. Ll^^o baliats, Arab. onderzoeken, navor- schen, twisten. ysu bahar, Arab. bahr, zee.. i^j^übaliarl, Arab. do zee betreffende; zeeman. C^^^ bacht, Peiz. geluk. IjÏkX&óïo bachsjisj 9 Perz. geschenk; fooi. (Joisü baobil, Arab. gierig. *jks^ baebjah, Perz. met de naald stikken. i>^ bad 9 Perz. slecht. Bad-bacht, ongeluk. Zie ook bedebah. 5 1Aj bada, Arab. begin. j)Si bidara , Skr., een soort van boom, zizyphus jujuba, ook b. tjina. Bidara laat, 1° een klein boompje met vruchten als de eigenlijke jbt- dara; 2°, ook bidara poetih of b. pahit geheeten , een geheel andere boom, waarvan de wortels in de geneeskunde gebruikt worden* /;. merah of penatvar merah is een soort van laatstgenoemde. t^SyA] bëdawi, Arab. Bedoewien. £ : 'Jo bëdëbah = bad-bacht, zie bad. Ook: ongelukkige ! £r*>j bada a, Arab. ketterij. ë«ij bëdoeng, doek of kleed om een kind in te bakeren; het inbakeren daarmee: badjoenja dibedoengkannja kapada poet ranja. Bëdoeng lilit, een zwachtel. (j&> bedak, rijstemeel met rozewater of iets dergelijks, inz. bij kinderen gebruikt tegen smetten; witkalk. Membedak, bedak gebruiken, witten. Yrg. poepoer. ,Jo badar; batoe badar, een soort van steen om in ringen te zetten, die de pelgrims van het slagveld van Badr meebrengen. iJ&i bëdoek, een groote trom van een uitgeholden boomstam gemaakt, die aan het eene einde met een onbereid buffelvel overtrokken wordt en in of bij de moskee hangt om seinen te geven, zoowel voor het gebed, als voor alarm. Vrg. taboek. ,)<3obëdal,het slaan,raken; ter dege iets doen. jJAj bëdil, schietgeweer, vuurwapen; het schieten, op iets schieten; doodschioten ; het vu- ren, als eerbewijs; bedil boeloeh, klapbus, prop- penschieter, ook letoep^. (jjo badan, Arab. ligchaam = toeboeh , w. m. z.: badan jang boeroek ini, dit gebrekkig ligchaam, d. i. ik gebrekkig mensch. Ook wan- neer men tot zich zelf spreekt, bijv. eh badan, sekali ini adjalmoelah diboenoeh. r tj&t bëdan2, breede roode opzwellingen op de huid, zooals bij netelroos. _,«Jo boedoeli, een woord van onbekende beteekenis, dat met de letters ieder op zich zelf en 7 50 ^P <X> V»f. doorgaans met hare getal waar de MFr daaronder, schuins in de rechter bovenhoek van geadresseerde brieven geschreven wordt , waardoor zij , naar men denkt, behoorlijk bezorgd zullen worden. [Srt^. Mdoerl of ook beldoeri, een so$rt van edelgesteente, katoog. Men heeft b. boélan en b. pandan. PohowMeidoeri , een zekere plant die katoen voortbrengt, calotropis gigantea. ^0*00 bidoewan (Skr. widwdn , een wijze, een ziener), een soort van magischen zang Jbij groote feesten, door een aantal van tot dertig zangeressen uitgevoerd; zanger, zangeres. <±>j&) bidoewanda, vorstelijke ordonnans, page, die onder den bentara staat. ^JüOtiJ btdijadari (Skr. widjadharï), ook bidadari, hemelsche nimf. ^lyj^ boedlman , Skr. iemand die boedi heeft. Zie boedi. •j boer, plomp, van iets dat in het water valt. Ook bar boer: orang barlroer , een onbe- suisd mensch, die zijn zaken als 't ware in het water gooit, verkwister. jJ bor , Holl. boor, ook bidji nangka; het boren. )j* bëra, rood van verlegenheid; aange- zichtspijn, tique. i)j* bar all 9 brief, diploma, brevet; klein mes om te schaven. .cL^ barangan, I. operment; b. poetih, wit arsenik-oxyde. II. een soort van kastanje; /;. padi, een soort Tan kleine vruchten. Yrg. sarangan. <— *ta berapa, zamengesteld uit ber en apa: hoe, wat? bijv. berapa banjaknja 7 wat is de menigte er van, d. i., hoeveel? (ook zonder banjaknja) berapa harganja, wat is de prijs er van, hoeveel kost het? berapa pandjangnja, hoeveel is de lengte er van? berapa kali, hoe dikwijls; berapa lama, hoe lang gele- den; berapa hari lamanja, hoeveel dagen of zoo en zooveel, d. i. eenige, dagen geleden; tijada berapa, niet zoo (zeer) veel, niet veel; tijada ber- apa lamanja, niet lang; barang berapa, hoeveel ook; berapa dilarangkan dan bagefi dikatakan, tijada djoega didenqarkannja. Beberapa (ook ber- berapa), met zijn zoo en zoovelen zijn; eenige, vele; toewan beberapa, met uw hoevelen zijt gij? ada beberapa orang, er waren eenige menschen; telah beberapa lamanja, het was reeds eenigen tijd geleden; denqan beberapa dis iksakannja, op allerlei wijs werden zij door hen gekweld. ^jui borak, Arab. het dier daarop Mo- hammed ten hemel voer. <o1jj bërakah, vermetel, stout. l*j 7« fo^ ra § a, M mati beragan, dood zijn, zoo dat het er uit ziet als of het leeft, bijv. van opgedroogde insecten, spinnen, krabben. jb berani, stout, vermetel, onversaagd, moedig; iets van zich kunnen verkrijgen. Berani lalat, moedig als de vliegen, die wegvliegen zoo- dra er iemand komt en terstond terugkeeren wanneer die weg is. Batoe of besi berani, zeil- steen, magneet. Yrg. wani. Jfcy bërabi, verliefd zijn, verzot zijn op iemand of iets; vurig wenschen, bijv. te bezitten, te zien. Vrg. rdhi. ^jUjj bërbana = rebana. Cl^r? bërëbat, een soort van plant, rhi- zophora cascalaris, K. Oj bërat, zwaar, drukkend; gewichtig, belangrijk; gedrukt, bezwaard; in drukte; log van verstand, dom. Mĕmberatkan , bezwaren, verzwaren; doen drukken op enz. <XJL) bërtlh, ongebolsterde rijst in de pan geroosterd tot de schil gebarsten is. fa*] bërtoeh, met geweld openspringen, C. —j) boe roe dj 5 Arab. burgt, slot. B. oela- sad, het teeken van de Leeuw; b. asmani, de dierenriem. /*wt)jj bërdoes, dik en vooruitstekend, van den buik. Ook bojas. cj*>r> bëras, elk gebolsierd graan of zaad (koffij, peper enz.), inzonderheid gebolsterde rijst: ada padi daoéloe sedikit, akoe soeroeh djadtkan beras', beras majang pinang , korrels van pinang- bloemen, beras boenga njioer, korrels van kokos- bloemen; beras basah, natte rijst, een scheldwoord tegen iemand, die voor niets deugt; beras koe- njit, gele rijst, die bij allerlei feesten over de hoofdpersoon van het feest gestrooid (dihamboer) wordt. Beras-petas, rijst en dergelijke. U"S> U^J ^ M </»*> bëroes, Eng. brush, borstel. Ci^.>*y bërsat, bij ongeluk in een ver- keerde opening komen, bijv. spijzen in den neus, in een verkeerd huis. C^j^ bërsit (ook përslt), het in eens te voorschijn komen, bijv. iets dat in de keel of den neus zit; het in eens voor den dag komen, bijv. een tijding of eenig levend wezen. Yvg.bersil. C^v*»^ bërsoet, onvriendelijk, stuursch, van het gelaat. Jvwj^ bërsll (ook përsil), het uit een holte te voorschijn komen, zoo als de oogen uit *hun kassen, een worm uit een vrucht, wild vleesch uit een wond, een stuk geschut uit de geschutpoort. Vrg. bërsit. yu.) bërsin, het niezen. ^Mjji bersih, zuiver, helder, rein, zinde- lijk; hati jang bersïh., een oprecht hart; mëm- bërsihkan moeka, het gelaat ophelderen, opvro- lijken. Ook përsih. Vrg. rësik. ijéy* bara^, Arab. melaatschheid. ff]* bërang 2 , een soort van otter: b. ka- wan, zulke die met zijn velen bij elkaar, b. toengqal, zulke die alleen leven. r Pjt bering 2 , groot koperen bekken, dat tot de Chineesche muziek behoort. Vcj> bërëngga, kleine maden van insecten. &Awiv bërangsang, den moed opwekken; bijv. door drank of door muziek, K. (G-w. is van- sang). (Jix.j bërënggil, geheel boven de opper- vlakte uitstekend, zoo als bijv. de oogen van een garnaal of de pit van djamboe sempal, die vrij boven op de vrucht zit. Vrg. bënggil en het Aanhangsel op beren gkol. QyS bërak, I. het met geweld onder water of ïn den modder houden en daardoor verdrinken of verstikken. Waarschijnlijk is deze beteekenis afgeleid van die onder II. II. opgezet, bol, van de wangen; eenigzins gezwollen en tot bederf overgaand, niet meer versch. (j£ bëroek, een soort van aap, de Lam- pongsche aap, inuus nemestrinus; bëroek niengan- tar hagil, zegt men van iemand met een klier- gezwel aan den hals, hem vergelijkende bij een Lampong aap , die in zijn wangzakken meebrengt wat hij heeft opgedaan. Taboeng bëroek, de nepenthes. /mJL; bëraksa, I. (Skr. wrëksa, boom) = bërmgin en ook wel voor andere fraaije boomen gebezigd. II. ook boeraksq^ verbonden met koeda, ong. = sëmbrani? Riji boerka , Arab. een sluijer zoo als de vrouwelijke hadjis dien soms dragen. Ook bërgoek. fji&iJjj barkandan, Perz. de feesten die het vasten in de maand Ramadlan voorafgaan. iSyi bërkat, Arab. zegen; geluk: dëngan bërkat toeivan, door uwen zegen, door den zegen die op U rust. tj»S j* bërkas, bundel, takkebos, bos stroo, pakje bladeren; het' zamenbinden: sapërti tandoek diberkas, spreekwoordelijke vergelijking van on- eensgezinden. 'èSji barkoeng, een soort van schuit, sampan barkoeng , en van grooten boom , K. Ook van visch? 'L. (j&*\ bërkik, een soort van snip. (j£j> bërgoek , verbastering van het Arab. boerka\ ajj bërma, Skr. de god Brahmd; een woord dat in eigennamen voorkomt. éJ> bëram, een soort van bedwelmenden drank, zie tapei. £jUjj bërëmbang, ook pëdada, een soort van strandboom met zure, platronde vruch- ten, naar welker gelijkenis de knop op den top van een mast ook boewah bërëmbang genoemd wordt. feju>^ bëromböng, een soort van boom met fraai geelachtig hout; een mastkoker, die aan den eenen kant open is om de mast te kun- nen strijken. 4 X«^ bërëmban, dwarslat ter verbinding van palissaden en dergelijke. -*>.j bërml, een soort van in het wild groeijende groente, een klein plantje met lang- werpige plaadjes en witte kelkbloempjes. sj^ -M bëranta, een soort van inlandsen vaartuig met groote lange riemen, K. 52 Jo >Jt t**^. Jüü bëranda en boeranda (ver and e), de kajuit op Malei8che vaartuigen met een plat dak, waarop men kan zitten. jJ~> bërinda, de totaliteit, het geheel van een familie, van de inwoners eener plaats: sebĕ- rinda, met hun allen. ^S&ij* berend! , Eng^>randy. èt\i^ bërandang, onbedekt en daardoor zichtbaar, bijv. een huis. /w.j.^ bërnas, sterk gespannen, opgeblazen, vol, bijv. van een met water gevulde blaas, van de wangen, van een puist. ei*) bërnang, zie renang. iLfUSjj bërnijaga, zie benijaga. J».,> bëroti, lat, tengel aan de wand om planken of doek aan te spijkeren. j> • J bërotji , eign. eener stad in Engelseh Indië benoorden Surate , van waar vroeger veel zijde naar den Indischen Archipel werd uitgevoerd; als adj., fijn, fluweelachtig. .t>0 bëroedoe. jonge kikvorsch, die nog geen poten heeft. o)** bëroed, Arab. koud , het koude ; ït^ de koude. /awjjJ bëroewas , een soort van boom, waar- van de vruchten op manggis gelijken doch ongezond zijn en de wortels in de geneeskunde gebruikt worden. 9}j> bërwang, de Maleische beer. ^jO baroena, de godheid Waroena. jjiij bëronok, zekere zeeschelpdieren , die raauw gegeten worden en die men in b. landar en b. bakau onderscheidt. jl&*> bërhala, afgodbeeld; afgod. ^jUu) borhan, Arab. duidelijk bewijs. l^Jfc.; brabma, Skr.; zie berma. ^lyity brahmana, Skr., Bramaan. ij?*} bëre!, gewoonlijk tjetei-berei , overal verspreid, doch ook bijv. werta itoe kita berefikan, dat gerucht verspreiden wij overal heen. Vrg. toerei. lJijj* biroega, zie ajam. ^^ brl) geven aan iemand; brihamba ajar, geef mij water: membrihan, iets geven; membri tahoe, kennis geven (britahoekan^britahoewienz.: pembrita hoewan. kennisgeving) membri hati, be- moedigen; toegeven; verwennen; membri soewara, zijn stem laten hooren (om te doen weten waar men is). Voorts: opgeven; toestaan : djangan dibri kaloewar; en verder met werk- en andere woorden verbonden en dan overeenkomende met het suffix kan, bijv.: boenoehlah dija sekalijan bri habis = habiskan-, peti itoe dïbrinja berantei emas. r lStï »t1 2 ? graauwe torretjes, die veel iri mangga- vruchten worden gevonden, K. Yrg. bari 2. C^r^ bërlta (Skr. ivdrta), tijdingen, nieuws, beriphten, geiuchten: soerat pemberitaan, schrif- telijk verslag, procesverbaal (of is het pëmbrita-4 hoewan?). * <30jj barid, Arab. bode, zendeling. Jo,; bërida, Skr. wreddha, oud, bejaard, bijv. mantri berida. ,£jo berin gin, de wëringin-boom, uro- stigma benjaminum, een soort van ficus. Men noemt hem ook wel beraksa, w. m. z. jjLwJ boesana, Skr. bhoesana, sierlijke kleeding, dos. C^va^j bësoet, het metalen zuiveren van de alliage. ^XXk^j bëstari (Skr. wistara, uitgebreid- heid) uitgebreide kundigheden of deugden bezittend. jjIju^j bostan, Perz. tuin, bloemenhof, boomgaard. j^) bësar, groot; dik; zwaar; gewichtig; aanzienlijk, van hoogen rang; orang bĕsar, een aanzienlijk man; ajar besar, hoog water; besar kapala, koppig, stijfhoofdig (membesar kapala, zich zoodanig toonen); hati besar, trotsch van hart (membesarkan hatinja,m.dirinja, zich. verheffen op iets); habis besamja, geheel volwassen. Ka- besaran, grootheid enz.; rijksinsigniën; rijkstrom. &**i beslng, volgegeten. C>X*^ bëskat (ook mëskat);| Jbadjoe b. of m. een soort van vest dat op de borst ge- kruisd en op de heupen vastgebonden wordt (naar de stad Maskat?). CÜj^awj bëskoewit, biscute, beschuit. Ci^J^ bësëlit, besluit. M^i bism! «, Arab. in den naam van : bismil- lahy in den naam van Allah. {Jr*ui C& 53 cJv w> -} blsnill ; ' koran bismü, een Koran, die zoo geschreven is, dat elke djoez juist tien moeka's, halve vellen, beslaat, en dus aan de uiterste linkerhand van een folio eindigt. ^jv*** bosman , bootsman. cXAawJ boesanda, oud van jaren. >*o bisnoe , eign. van den god Wisjnoc. l^o basoeia 9 een soort van zijden stof van Surate. ^awJ bësf 9 ijzer; besi lantei, staafijzer; b. tanahy ijzer van een slechte qualiteit; b. katvi, stukje ijzer behoorende tot de rijksinsigniën en waarop men plechtige eeden zwoer; b. berani, magneet; bliksemafleider; b. tjabang , een soort van Chineesch wapen; b. lintang, dwarsijzer, be- naming voor alle blanke wapens, waarmee men houwt; b. poetih, blik; batoe btsi, graniet en andere harde rotsgesteenten: batoe besi boekannja batoe boewatan. LAwjjbasli, Arab. eenvoudig, niet uit meer elementen bestaande. ^JfiA/*o basliah, element; oppervlakte. %££"*> bësiko, een soort van eetbaren zeevisch. s.L&j bisjarah , Arab. voorspelling, inz. blijde boodschap. **a; bacar, Arab. het zintuig des gezichts. *JuaJ baeir, Arab. goed van gezicht. (JJb; batal, Arab. werkeloos; ijdel. £SIL^ batalah, Arab. werkeloosheid; ijdelheid. ^5^11^ batawi, Batavia. (j>*Mi batrlk, patriciër; ook: patriarch. J&> boetoem, Arab. terpentijnboom. Ja> batan, Arab. buik; binnenste van iets. L^vft^ ba ats , Arab. niemha'atzkan , zenden. &&1 ba' doe 9 na , = kemoedijan dari padi itoe. iid&t badl 9 een zekere. t^ouü ba id, Arab. ver, afwezig. (Jvsb ba#rl, Arab. muilezel. &&> bo^frab, Arab. = doerhaka. juü bi/yrair, Arab. behalve, alleen. «; bang, I. zie abang I. en II. en Aan- hangsel. II. (ook ebang), (Perz. bang, geroep), aankon- diging van de uren voor het gebed door middel van de bëdoek; mengebang, de bang opzeggen; mengebangkan , de bang in het linker oor van den begravene zeggen (want hij ligt op het rechter). £j boeng, boem! /uJb bangsa, Skr. wansa, geslacht, stam; adel; soort, qualiteit. /wib bëngi$, wreed, boosaardig, nijdig: batoe bengis, een fijne slijpsteen. jj Aw*ib bang sa wan 5 Skr. van aanzienlijk geslacht, edel: maha hang mivan, hoogedel. C^sAMJb bangsat, iemand zonder bepaalde kostwinning, vagebond, gaauwdief; gaauwdief- achtig. Zie ook het Aanhangsel. £*wJo bangs oen g , korte puntige uitspruit- sels op dè horizontale wortels van sommige hoo- rnen, zoo als de perĕbat, de poelei enz.; een soort van puntige mand, waarin door middel van een band, die over het voorhoofd gaat, sago op den rug gedragen wordt. Zie tonggak, amboeng. (Js^sk) bangsal, loods; bergplaats; bangsal kereta, koetshuis. (J*wJb boengsll 9 een zeer jonge kokosnoot. Zie ook het Aanhangsel op boeng sU. fc ^£j boengsoe (ook, in gemeenzamen stijl, bij benamingen van familiebetrekkingen, verkort tot boesoe, oetjoe, soe), laatst geboren, jongst; de jongste. ^wjji^ bangsei, van hout: lang geveld of omvergevallen en tot op het hart na vergaan. v^kib bangst, bamboes; van bamboes ge- maakt; fluitje daarvan gesneden. &ib bëngang, gapend. u-fiib bëngap, gedempt, van een geluid, bijv. van een snaar, waarop men den vinger houdt; weinig spraakzaam. ^»j bëngok, neerslachtig, mismoedig. (j&j bengik , gebrek aan ademhaling. Zie ook het Aanh. op bengèk. CS&> bangkoe, zie yC$b. LL^ib blngka, een soort van natte koekjes van rijstemeel, kokosmelk, eijeren en palmsuiker; bingka koekoes , dergelijke koekjes, doch niet ge- . bakken maar in den wasem van kokend water gaar gestoomd. .Lemping bingka, insgelijks een soort van koekjes. Vrg. Ukang. te J ^> .l£sü bëngkara = mengkara. P.l&b bingkaroeng (ook bingkaroeng , ming- en mëngkaroeng), naam eener zwarte, langpootige, vliegende hagedis. /*JXjiü bëngkasa, I. een soort van visch. II. = djërat. Abd. /wJlXsb bëngkalis , een soort van eetbaren riviervisch. Jvüb bëngkalei, gestaakt, onvoltooid van een werk. Vrg. bemgei. ^l&b bëngkawan (ook mëngkawan) een soort van lat, waaraan de bladeren geregen worden, die voor dak dienen. ëjljCaj blngkawang, een soort van plant, gleichenda' Hermanni, K. Yrg. bengkoewang? ftACsb bëngkajang, overmatig verzadigd, onverschillig van wat. Cl^Xs^ bangkit, het oprijzen, opstaan; hantoe bangkit, als spoken rondwarende afgestor- venen. Membangkit, optillen (= mengangkat), ophalen, van weldaden of misslagen, verwijten: tijada bĕrpoetoesan moeloetnja membangkit segala pembrijannja ; membangkitkan perkara jarig lama, oude koeijen uit de sloot halen; membangkitkan, ook: wekken. •Csü bangkar, stijf, hard, zooals een dood ligchaam; hard, taai van yleeseh. jCib bëngkar, het ontluiken, zooals een bloemknop; het zich openen, opengaan, bijv. van dingen, die opgevouwen of opgerold zijn of die gekookt worden. jCuj bongkar , het uit de laagte of uit den grond halen; het licht an van het anker, locsen van de lading; het onderste boven halen en uit zjjn verband rukken, bijv. een huis. Bongkar karang, een soort van rog van monsterachtige grootte. Bongkar-bangkir , alles overhoop en door elkaar gooijen; iemand allerhande zaken voor de voeten werpen. £.£io bëngkërang (ook mëngkërang) naam van een dunnen, niet hoogen boom, die voor brandhout gebruikt wordt. iju&ti bangkas , effen geel of bruin en wit van vederen, van een vechthaan; moedig, trotsch als een vechthaan. /jjjCiü blngkas, I. het terugspringen of losspringen van veerkrachtige of gespannen zaken ; opspringen, schielijk op zijde springen; bondbre- kig zijn. II. het patroon van geruit goed opnemen door nam. de overeenstemmende draden van een of meer ruiten in dezelfde volgorde op een stokje te wik- kelen. /jwX& bfngkls, een beleefdheidsgeschenk ; het zenden van zulk een geschenk. ,uj,&b boengkas, opgelicht, zooals de wor- tels #an een omgevallen boom of van de aarde door de wortels; een bocht naar boven vormend, zooals bijv. een mantelhaak. /uk^> boengkoes, het inwikkelen, in- pakken in platte , breede voorwerpen , zooals papier of linnen; pak, pakket, bundel, baal; kam boengkoes beras, een stuk goed waarin rijst gedaan is ; telor boengkoes, het ei waarin het vogeltje bij het uit- broeden dood gegaan en in het vlies gewikkeld is. Boengkoesan , omslag, omhulsel. Zie ook het Aanhangsel. £&ü bangkang, I. een soort van eetbare zeekrabben. II. gestaakt , geen voortgang hebbend, vaneen werk. i*£i^ bangking, oen soort van groote verlakte doos met een grooten buik om klederen in te bergen. A£sb bëngkang, I. zie bengkong. II. Jav.? weerspannig. Yrg. het Aanh. op bengkeng. £&b bëngkoeng, I. het weefsel tusschen de bladeren en den stam van den sagopalm. II. Boegin.? gordel door de vrouwen gedragen om de sarong op te houden. III. omgebogen, zooals bijv. een blank wapen van slecht staal; bengkang-bengkoeng , op verschil- lendo plaatsen omgebogen zijn. A-(o bengkang , zie bengkok. j&k* bengkeng, licht geraakt, kregelig, oploopend. 4&ü boengkang en boengklng, be- wegingloos op den grond liggend , zooals een doode of onmachtige : bongkang -bangking , hetz. van velen. U5^ 55 <*£&£& bëngkoengkoeng, zie bekoekoeng. ^ka^ bangkok, een soort van aap. &£&] bëngkak, gezwollen; gezwel. ^x.^ bengkok, krom, gebogen; bengkang bengkok, krom en verdraaid. £•£& bongkak, onbeschoft 7 lomp; trotsch, opgeblazen.» (j.£&j bongkok, bogchel, gebogcheld; membongkok, ook: zich vernederen, eig. een hoo- gen rug maken. \j£&> bangkal 9 een soort van boom zonder waarde, nauclea orientalis, onderscheiden in b. laki 2 en b. perampoewan. (J.Csü bëngkal = mengkal. (j£sb bëngkfl (ook bënggil), zich boven de oppervlakte verheffend; eenigzins gezwollen, opgeloopen; uitpuilend, van de oogen. Bengkok bengkil, overal gezwollen, inz. van de gewrichten. Ook bengkal-bengkil en béng gal-beng gil. Vrg. benggol. ij&^ boengkal (Kw. woengkal, steen) = tahil , goudgewicht ter zwaarte van twee spaansche matten. JX&j bongkol (ook bonggol), buitach- tige verhevenheid; bult van het Indische ^und; knobbel; wrat of uitwas aan gewassen, waarvan het hout somtijds zeer fraai is. *&b boengkam , toovermiddel om iemand tot zwijgen, te brengen; memboengkam, van de spraak berooven. ^&J bangkoe , I. naam van een boom, waarvan de vruchten lampolie leveren. II. Port. voetenbankje. )y(J& bëngkoewa , een soort van vogel (= tempoewa?). jJ^Caj bëngkoedoe (ook'mëngkoedoe), morinda citrifolia, een soort van boom met eet- bare vruchten, die als zeep dienen bij het was- schen van vuil goed , en met een wortel , die een gele verwstof en een geneesmiddel levert; men onder- o scheidt b. badak en b. hoetan, Ook miskoen'f ë}&b bëngkoewang (ook mëngkoe- wang), een gewas, van welks bladeren zeilen en matten gemaakt worden, pacSyrrhizus angu- latus. <X&b bengkab, het met kracht een uitwer- king op iets doen, iets raken. <x£& boengkah, brok, blok. { J^sl> bangkei, dood ligchaam , kreng. Yan menschen liever malt. Kembang bangkei, een plant, amorphophallus variabilis. -£iü bingkei, aangezette rand, boordsel, raam, lijst om een schilderij, hoepel om een ton; bingkei mata, de streek rondom de oogen. J£& bënggll = bengkil. {j£L> benggol 9 knobbelig; knobbeligheid. Benggal-benggol , béng gol-beng gil , hetz. versterkt. U>£si) bonggol = bongkol. J»ib banggl, Jav. ? doerhaka. <J,£lï bengal, tijdelijk door een toeval min of meer hardhoorig; Oost-indisch doof. /juJiü banglas, onbelemmerd, vrij, ruim van uitzicht. Jjb boenglei, een soort van lĕngkoewas, die zoowel voor specerij als voor geneesmiddel gebruikt wordt. <Xiü bëngah, ingebeeld, vol zelfbehagen. vj^vRJ bafta, Perz. een soort van stof , waar- tusschen iets geweefd of gestikt is. < w bap 9 klank van een geluid als van iemand die op een zachten grond valt. Doffer dan bak. . ^Suu boepati , Jav. zekere titel , landvoogd. tfj bak , I. klank van een dof klappend geluid, minder dof dan bap en boek, zooals dat van een slag met de hand op een vollen schouder. II. periodieke strooming in zee, die van de moesons afhangt. £s boek, I. klank van een geluid als van een kokosnoot, die op den grond valt. Zie bak I. II. boek, journaal, koopmansboek. lib baka , Arab. bestendig, duurzaam: dari pada nageri jang fana kapada nageri jang baka. Zie ook op L-/U. Jub bakti, Skr. bhakti, dienst, dienstbe- toon; eerbied; hulde, vereering, aanbidding. js\jb bok tja, reiszak, reistasch, 'nécessaire, = oentjang. iüo bakarah, Arab. een stuk rundvee. v^ib bakst , het tegenbrassen van de zeilen. 56 J^ CSh Jib bakal, en Jyh boekoel, Arab. jnoeskruiden , groenten. kjiib bakijah, Arab. rest, overschot, be- zinksel. \Jj'Üo bëkatoel; botboer bëkatoel, brij of pijp bereid uit zwarte kleefrijst. Jo btkir, Arab. maagd. luS* bc kas, dat wat ergens voor dient of de sporen draagt van ergens voor gediend te hebben of in aanraking mee geweest of van afkomstig te zijn; het voorz. door, van wege: bekas ajar, iets om water in te doen, kruik, waterflesch; batoe hitam bekas tapaknja nabi Adam, een zwarte steen waar de voetstappen van Adam in gedrukt staan; bekas roemah toewan itoe , het gewezen huis van dien heer; bekas toeboeh, iets dat men vroeger aan het lijf gedragen heeft en dat nu als teeken van vriendschap wordt weggeschonken; bekas tangan, handteekening; het fabrikaat van iemands hand; wat uit iemands hand komt, bijv. een pijl; bekas koekoe, lidteeken van nagels; maka sangat arip- lak ija bekas tijada tidoer berapa lamanja, hij was zeer slaperig, door dat hij in langen tijd niet geslapen had. Voor bekas in den zin van olih vindt men ook olih bekas, dari pada bekas. ^£& bekak, paren, van vee en gevogelte. J»k bëkal, voorraad, provisie, leeftocht. Het komt in vele afgeleide vormen voor, doch schijnt een verbastering van het Arab. jUb , etensverkooper , en niet* te verwarren met bakal. *£> bëkam, aderlaten, koppen? j&> bëkoe, stollen, stremmen; gestold, be- vroren: ajar bekoe, ijs. &>yt> bëkoekoeng (ook bëngkoeng- koeng), een soort van zeebrasem, clirysophrys ealamara. ^jüo baklm, Arab. stom. ^U> bagawan (Skr. bagawan), gelukzalig; een titel van heilige mannen. CjMS bëgoek, een kropgezwel aan den hals. J^ï> bageimana, zie bagei. Ci^J^o begitoe, zoo als dat, zoo, aldus. Begitoe dengan begitoe, zoo voortgaande; zoo langzamerhand. Het is zamengesteld uit ba y , ge- lijk , en itoe. jJJ bëgini, zoo als dit. Begini hari, op dezen tijd van den dag. Zie het voorg. woord. l &\& baginda, zamengetrokken uit bha- gjanda (zie behagija), d. i. geluk zij U , = daulat toewankoe, bij het aanspreken van een vorst, doch tegenwoordig slechts gebruikt in de betee- kenis van vorst of ook wel als titel voor daarmee gelijk gestelde personen, zoo als heilige kluize- naars en derg. , of als persoonl. voornaamwoord als men van zoo iemand spreekt. Daoen baginda, waarschijnlijk hetzelfde als daoen sendoedoek. ( — $o bagci, voorzetsel = kapada. L-& bëgi? de met rotting omwonden rand van een mandje. h bëla, I. = pelihara, bijv. mémbela ke- bon, ladang , kambing ; membelakan ivektoe, den tijd waarnemen, op zijn tijd passen; tijada terbela of tijada teperbela, niet te redden zijn. II. = Jo IL L^A bëlabat, een houten zwaard. CU^b bëlata, een soort van visch. ^ib bëlatock = pelatoek, w. m. z. Soor- ten zijn: p. batoe, picus tristis; p. bawang , p. bengalensis; p. halat, p. analis. ^i5b bëlatlk, rijstdiefje. Ook djelatik en in het Jav. gelatik. , ->-5b bëlatjan, een dikke bruine conserf van kleine visschen of garnalen, die men onder toespijzen, zoo als kerrie, sambal enz. , mengt. js>-h bëlatjoe, een soort van katoen ; ke- per, dril. Jib bilad, Arab. meerv. van balad. jóh bëladau, een korte dolk met een breed lemmer, dien de panglima's in het haar verborgen dragen. <XmX bëlasah, onophoudelijk ranselen, af- rossen. Ach bala^rah , Arab. welsprekendheid. ëSbbëlanga, een groote roode onverglaasde aarden pot met wijden mond en zonder ooren, een martavaan; soms zijn zij ook van ijzer. L->Jb bëlaka, zonder uitzondering, ten £$h 57 eezten male, na sëkalijan en semoewanja* louter, ge- heel en al, bijv. van goud. 'èS*h bëlakang, de achterzijde, de rug; dibelakang, na, bijv. dibelaking mati; dibelakang soerat ini, na, d. i. na het verzenden van, dezen brief; serambi bëlakang, de achter galerij. Membelakang ka.., met den rug naar; membelakang berdjalan, achteruitloopen. Membelakangi , iemand den rug toekeeren. Mĕmbelakangkan djalan, van achte- ren aan den weg uitkomen. •Jita bllal, een oproeper tot het gebed, naar den eign. van den eersten, die daarmee belast werd. £l}ta bëlalang, sprinkhaan: paha belalang, de benedendij. Soorten zijn: b. tjingkadoe, b. koenjit en b. gambar, welke laatste soort gege- ten wordt. ^h bëlalak, een witte vlek op het oog. JJb boelalei , de snuit van een olifant ; ook die van een mug of een vlieg. tfjh bëlanak , een soort van visch, mugil sp. i^>ab bëlëbat, een soort van zachte in den wasem bereide koekjes. iM.di bëlëbas, een latje om, bij het we- ven, het goed glad te strijken. Ook balera. (JjJb boelboel, Perz. een soort van nach- tegaal. CL^lf bëlat, een fuik, meestal van resam- stengels vervaardigd. f Ci^ belit, een draai, een kronkel van een slang, een wrong; een omwindsel: dibawa- nja berdjalan doewa tiga belit, SM., hij reed er (met het paard) twee drie toertjes mee rond; destar doewa belit, tweemaal omgeslagen; ka- kinja dibelitkan saperti tali. Het grondwoord is Ut. C^Jj bëloet, een soort van aal: toelang bĕloet, een soort van borduurwerk. Pembĕloetan , een borduurraam. jy&> verbastering van ons pistool. j£\b balacb, Arab. trotsch. tXb balad, Arab. gewest. ^) jJü boldan , Arab t meerv. van het vorige. bJb bëlëda, een soort van stijve brij van boonenmeel, fijn gesneden en met stroop gegeten. I. jcjJü bëlëdoe, Port. velu do, fluweel; boeroeng beledoe, de fluweelvogel. * Jb bëlar; membelar = mĕlata 2 , wriemelen, van mieren en derg. jj beloer, in de zon gedroogd, inz. van visch. /wjü belas, I. medelijden. II. woord dat achter de negen eerste getallen geplaatst daarmee getallen van elf tot negentien vormt. Beberapa belas, een menigte. ^LJw balasan, balsem. *&Jü baltyram, fluim. ab belang, bont, gevlekt, van de huid van dieren: oelar belang, een soort van vergif- tige slang; sakit belang, een zekere ziekte. èb bëling, porselein en allerlei verglaasd aardewerk. iuujüj bëlongsong, overtrek van metaal of stof: kaïn belongsong. Zie ook het Aanhangsel. /^Xiüj bëlangkas, de Moluksche krab, limulus moluccanus, op Java mimi, wier schild- vormig ligchaam met een beweegbaren, zeer harden en langen dolkachtigen stekel bij wijze van staart gewapend is. a&aJb ballngkoeng , een soort van lange zwaarden of hakmessen, waarmede de zeeroovers gewapend zijn. y^£b bëloenggoe, boeijen, kluisters, Ook, met weglating van be, loenggoe. fjij bëlak, een kwast in het hout; kwas- terig, van hout. Het Arab. balak, bonte kleur? /wJib balkan, een groote, gebreide zak. /wJiJb balkls , Arab. , eigennaam van de vrouw van Salomo. Ju beloem, nog niet; nog nooit; djika beloem, voor dat; sabeloem, zoo lang nog niet, voordat; beloem.... beloem, zoo lang nog niet...., zoolang... Beloem lagi, nog niet. Ook beloempei. tjljü bllamana, zie Ula. £aJw balambang, een soort van bindbies; een bos van iets, dat daarmee gebonden is. AaJl> ballmblng, een vrucht, averrhoa, waarvan de volgende goorten: b. besi of pendjoe- roe, boelat (boeloe?) (av. balimbi), b. hoetan, b. keris, b. manis. 8 58 c^ ÏJab AaJü bëloembang , zie gëloembang. ^&Jo bëloempel, zie beloem. .txxb bëlantara , alleen bij oetan of rimba : een bosch of wildernis tusschen twee volkrijke streken gelegen (K). Vrg. bërantara en peran- tara op antara. /j*!ub bëloentas, een heester, die veel voor heggen gebruikt wordt, pluchaea indica (C). Ijjuh bëlaiitlk, strik, zoowel voor men- schen, als voor vogels en andere dieren. Jüüb bëlantei, een lichte houtsoort. Is^ib belandja, wat men heeft om ergens voor uit te geven, wat daarvoor dient, gew. wang belandja, geld om uit te geven voor zijn levensonderhoud: zakgeld, tractement; pasmunt; itoélah mëndjadi bëlandjakoe membëli panganan dan boewah 2 ; wang jang dipërolih pada tijap 2 boelan tijada tjoekoep belandja; belandja nagëri itoe: ënambëlas tampang saringgit. Dëngan belan- dja njawanja, met opoffering zijns levens. Mëmbe- landjakan, uitgeven voor iets; ten beste geven voor iets. Vrg. bijaja. )<\iü bëlanda, Holland; orang bëlanda, een Hollander. iSj&ty bëlandoewl, het vorige woord met Arab. uitgang: Hollandsen. ^b bëloe; bërbeloe 2 , met plekken op het ligchaam. Jj>jb bëloebëlei, snateren, rammelen. *^%b bëloeboe, een zeer groote aarden pot, waarin men rijst bewaart en die ook als rijstmaat wordt gebruikt , inhoudende van 10 tot 20 gantangs. ^JJ^b bëlodok, een soort van zeevisch. ^j4>jbbëloedak,een soort vanvergiftige slang. <J^b bëloedal, een soort van afeak. jj^b bëloedoe, zie bëlëdoe. jjh baloer 9 Perz. kristal. Jj^b baloewartl, ook m Port. baiuarte, bolwerk. bjb baloei, Arab. balloei, jfjk bëloekar, zie boekar. ?Jb boeloe^r, volmaking; meel ivatl , eik. £ljb bëïoelang, vel, lang sabidang, één vel. righeid. huid, leder: bëloe- AUb bilolang, een soort van Makassaarsch vlerkpraauwtje. ^SyJ baloewa 9 Arab. beproeving, bezoeking. Jt»b bëloewan, de tent op den rug van een olifant, de howdaïi. ^Jb bëloewel, gelijkstaande wedding- schap, weddingschap met gelijkstaande kansen voor beide partijen. &b bëlab 9 gebarsten (petjah belah , in stuk- ken gebarsten enz., zie petjah); gespleten, ge- kloofd; belah doewa, en ook zonder doewa, in tweeën (gespleten, gescheurd enz.); kelapa belah, een halve kokosnoot; badjoe belah dada, een baadje dat van voren open is; belah këtoepat, ruitsgewijs naaiwerk, zooals de ruiten van een lappendeken; kadoewa belah, beide kanten; beide ; bijv. kadoewa belah mata. Anak Melajoe berbelah , scheiden zich in twee partijen; halilintar mem- belah (t. w. boemi) , de bliksem , die in den grond slaat. Sabelah, de eene kant; de andere kant; een van twee voorwerpen, die te zamen behooren , maar ieder aan een anderen kant zitten; saorang sabelah , ieder aan een anderen kant ; sabelah sana , aan de andere zijde; ginds; disabëlah, aan den eonen kant ; aan den anderen kant ; kasabëlah , naar den kant van, naar; orang sabelah, roemah sabelah, naaste buurman, naaste huis; sabelah emak, van moederskant; emak sabelah, anak sabelah, zoowel moeder , als ynd ; sabelah mënjabelah , van weerskanten; bërsabëlahan , aan dezelfde zijde; (ieder) aan zijn eigen kant. -b bëlei 9 een kind liefkoozen; ja, zeker (Arab. belet). As bëll 9 het koopen; oewang pembli, geld om voor te koopen; beli 2 an, koopwaren. <ub balijab, Arab. ongeluk , ramp. Ub balija (Skr. balja, jeugd) jeugdig, frisch. C^A^b bëllbat 9 een pagaai met aan weers- kanten een schepblad. .xjb bëlibar ? een soort van vrucht die zeer algemeen te Malaka is. r/*jub bëlibis , een gewoon soort van kleine wilde eend, anas arcuata. ) Job bëllda , een zeker zeevischje, chiro- centrus dorab. fcik fr* 59 9*Va)j baledang, saperti ajar jang di tapis, atau saperti pengoeloe rajat. Abd. LaL balira, het Jav. walira, = belebas. P^aJü balirang, zwavel. ëjjüü baleiroeng, zie roeng. 