Het mikroskoop, deszelfs gebruik, geschiedenis en tegenwoordige toestand
79 andering der rigling waarin dc cclvcrdecliug plaats grijpt ; verders komcn daaronder vele gevallen voor van zich vertakken- de cellcn ; dikwerf kan men ook cencn omloop van de deeltjcs in bet daarin bevatte celsap waarnemen; terwijl eindelijk de vaak met knobbeltjes en slreepjes bezelte oppervlakte , die niet zclden eene spiraalrigling vcrtoonen , het bewijs levert zoowel voor de buitenwaartsche afscheiding der cuticula (z. § 18), als ook voor het verschil in doordringbaarheid van het jeugdige celvlies op onderscheidene plaatsen , hetgeen het vermocdelijk gevolg is van openingen in het oin het binnenblaasje gevormde cellulosevliesje , ofschoon deze bier uil den aard der zaak niet waarneembaar kunnen gemaakt vvorden , daar de cuticula zich tegelijk met het geheele deel vergroot en dit op alle puntcu bedekt. Deze streepjes en wratjes leveren bovendien ecu middel om de plaatsen te herkennen , waar het celvlies door tusschenvoeging van deelcn (inlussusccplie) groeil ; zij staau namelijk bij de niet vohvassen haren het digst bij elkandcr nabij den top der cellen , waaruit men de gevolgtrekking mag afleiden , dat de groei van het celvlies inzonderhcid daar ter plaatse gcschiedt , en gcenszins gelijkclijk op alle punten ter zelfder tijd. 92. Ook door de gemakkelijkheid , waarmede zich bier gc- liecl ongekwetste cellen of cellenreeksen mikroskopisch lalen onderzoeken , bcvclcn zich deze oppcrhuids- aanhangselen aan. Somtijds , wannccr het behaarde deel zeer dun is , kan men het in zijn gchecl onder het mikroskoop brengon , doch in de mecste gevallen moetcn doorsncden vervaardigd vvorden , die alleen dan zeer dun behooren le zijn , wanneer men het verband met dc opperhuidscellcn naauwkcurig wil Icercn kennen , of dc allerccrslc ontwikkcling daaruit nagaan , als 80 VOOKBP.EI.DEN TOT OF.FENING. wanucer liet bovcndien doorgaans noodig is zulkc doorsneden nict slechls to nemen van reeds gehcel gevonnde dcelcn , maar vooral van die, welke nog in den knop bcslolen zijn. Gevvoonlijk vertoont dan cene cnkele zoodanige doorsnede alle de elkander opvolgende ontwikkelingslocstanden , en het zijn daarom juist deze , vvaaraan men de vorming en dc groei- wijze der cellen bet best kan waarnemen. 95. Het getal der planten , die , allhans op cenige hunner dcelcn of in eenig Ievenslijdpcrk, van zulkc opperhuidsaan- hangselen, liaren , gesleclde en ongesteelde klierljes, voorzien zijn , is zeer groot. De vermelding van eenige der merk- vvaardigste vormen , met bijgevoegde korte beschrijving, zal voor het bier beoogde docl voldoeude zijn. Hyoscyamus niger. De gehcele oppcrvlakte van den slcn- gel en de bladeren is bedekt met baren , bestaande uit eenige weinige boven elkander geplaatste cylindrische cellen met zeer dunne wanden. Van sominigen zet zich de lopcel blaasvor- mig uit , en wordt de zilplaats eeuer celvermenigvuldiging , waardoor een uit verscheidenc cellen zamengesleld ellipsoi- disch klierlje ontstaat, dat groene kleurslof beval en een Icleverig voebt aan de oppervlakle afscheidt. Nicotiana Tabacum. Dergclijke gesleclde kliertjes. Voor- al in de bloemknoppen is bunne ontwikkelingswijze good waarneembaar. Op PI. I. fig. 2 A en B zijn twee reeds eenigzins gevorderde ontwikkclingstocslanden afgcbeeld. De binnenblaasjes liobben zich door de inwerking van chlorcal- cium zamengetrokken. Bij a zijn in ecnc enkele cel twee binnenblaasjes ziglbaar , bij b bet pas gcvormde dunne cel- lulosevliesje. Madia elegans. Spits tocloopendc uit cenige verlengdc. AANHANGSELBN I)F.R OPPERHUID. 81 bovea elkander geplaatste ccllcn bestaandc baron , en gcsteclde klierljes , wclker lange haarvonnigc steel uit verscheidcne reeksen van verlengde celien is zamengesteld , die nabij de inplanting bet talrijkst zijn. Het kliertje aau den top beslaal uit verscheidene celien , die eene trechtervormige holte omgcvcu. Helianthus annuus. De grootere haren op den stcugel zijn spits kegelvormig, en bestaan uit ecue enkele recks van celien , waarvan die aan de basis van onderen eene bolle oppervlakte hceft , en ten deele omvat wordt door de kegelvor- raig daarom heen zich verhefTcnde opperhuidscellen. De dikke cuticula dczer haren is voorzien van niet zeer talrijkc , doch groote buitcnwaarls uitpuilende wratjes , die aan de celien nabij de spits eene spiraalrigting vcrloonen. Tusschen dcze grootere haren verspreid staan veel kleinere , die uit eene reeks dunwandige bijna roude celleljes bestaan. Urtica urens en U. dioica. De brandharen bestaan uit eene enkele kegelvormig toeloopendc cel , aan de spits cin- digende in cen rond kuopje , waarvan de holte gemeenschap heeft met die van het overige haar ; bet beuedeneindc der haarcel is bol en wordt omvat door eenige zich boven de op- perhuid verheflende celien. Aan de oppervlakte der tamelijk dikke cuticula neemt men spiraalsgcwijs geplaatste streepvor- mige verhevenheden waar. Dikwerf , doch niet altijd , be - speurt men in dcze haren eenen duidelijkeu omloop der kleine ten deele groepsgewijs opeengehoople moleculcn langs de wanden der cel. Loasa conlorta , L. aurantinca. Op den stcngel beviuden zich driederlci vormcn van haren ; 1”. brandharen, nagenoeg gelijk aan die van Urtica ; 2*. korlere in eene spits eindi- gende kegelvormigc haren , door eene enkele cel gevormd met zeer dikke wanden , aan wclker oppervlakte groote uitpuilende G 82 VOOUBEEI.DEN TOT OEFENING. met den top bovouwaarts gerigle knobbeltjes staan ; 5°. veel kortere , docb mede stijye eencellige haartjes , op afstanden kransvvijzc bezet met scherpe weerhaakjcs , en aan den top daarin ook eindigcndc. Mesembryanthenium cristallinum. Grootc doorschijnende bolvormige cellen , sommige lot eenc kegelvormige spits vcr- naauwd. Aan de oppervlakte staan , op tamelijk groote af- standen , kleine knobbeltjes. In den jeugdigcu locstand (zie PI. I. fig- I) is er eene groote kern , door sapslroompjes ge- dragen , iu bevat. Myosotis arvensis. De haren op den rand der bladereu bcstaan uit eene cnkele spits kegelvormig loeloopende cel , van ouderen bolvormig aangezvvollen en daar omvat door de zich verheffende opperbuidsccllen. De wand is daar ter plaatse dun, bovenwaarts stork verdikt en van buiten bezet met spitse knobbeltjes. Borago officinalis. De bladeren zijn voorzien van lange spits kegelvormig toeloopende haren , aan de basis orageven door zich boven de oppcrhuid verheffende veelhoekigc cellen. De geheele oppervlakte dezer haren is digt bezet met knobbeltjes , die op reeksen geplaatst zijn , welke eenc zecr schuinsche spi- raalrigting hebben. Zinnia revoluta. Op den stengel staan spitse kegelvor- mige haren uit verscheidene cellen zamengesteld , digt bij de inplanting regthoekig omgebogen. De wanden der bovenste cellen zijn van talrijke kleine knobbeltjes voorzien. Aster sinensis. Veelccllige spits toeloopende haren ; in alle de cellen kernen ; in de jcugdigsle haren duidelijke vor- ming van nieuwe cellen in de topccl. Humulus Lupulus. Op den stengel staan korte dikke we- • verspoel -vormige haren, gevormd door eene cnkele dikwan- aanhangselen der opperhuid. 85 dige cel , die zich , op korten afstand van de inplanting , in twee regthoekig gebogen takken splitst , welke elk in cene fijne spits ciudigcn. De kortc baarljes op den rand dcr bla- deren zijn liaakvormig. Aau de ondervlakte der bladeren bc- vindeu zich bijna bolronde kliertjes op cen kort sleellje ; zij zijn zameugesteld uit een aantal veelhoekige cellen, en beval- ten eenen fijnkorreligen inboud , die zich uilstort , wannecr deze kliertjes met water bevochtigd vvorden. Mcitthiola annua. Eencellige sterk in alle riglingcn ver- takte haren (PI. I. fig. 7). Sisymbrium Sophia. Dergelijke. Verbascutn Blattaria. Eencellige straalsgewijs vertakte haren. Thlapsi Bursa pastoris. Eencellige in verschillende rig- tingen vertakte haren, met talrijke grootc knobbeftjes aan de oppervlakte. Leontodon hirtum. Slijve haren , uit verschcidcne reeksen van verlengde cellen zamengesteld ; die nabij de spits zijn vertakt , cn de topcel zelve verdeelt zich in dric kegclvonnig toeloopende takken. Papaver Rhocas. Slijve haren , gevorind door een aantal reeksen van verlengde. cellen , waarvan de oppervlakkig gele- gene met hunne bovenwaartsche toppen naar builen uitpuilen. Begonia her aclei folia. Platte vliezige zich verlakkcnde uil- breidingen , gevormd door twee lageu van veelhoekige cellen. Opuntia microdasys. Kleinere kegelvormige eencellige zeer dikwandige haren over de geheele oppervlakte, en groepsgewijs vereenigde grootere slijve haren uit verscheidcue reeksen van verlengde cellen beslaande , waarvan dc uilwendige met hunne spitse boveneinden vrij naar builen puilen. Eleagnus acuminatus. Min of mecr trcchtervormige schiid- jes , beslaande uit talrijke verlengde puntig toeloopende cel - 6* 84 VOOMJEEIDEN TOT OEFENING. len , wclke stersgewijs van uit een gczamclijk middclpunt uit- stralcn. Clielonia campanulata. Op dc stamina lange haren , bc- staande uit een of twee cellen , met ecne bolle spits cindi- gende. De cuticula is niet bijzondcr verdikt , docb de oppcr- vlakle is voorzien van vcrdikkingen , wclke aan bet benedcnste gedeelte van elk liaar streepvormig , aan bet bovenste raecr en meer knobbelvonnig zijn. Hunne rigting is die van zeer schuinsche spiralcn. Antirrhinum majus. Aan de binnenvlakte van de blocm- kroon slaan eencellige haren , bestaande uit eencn langen smallen steel , welkc bovenwaarts eindigt in eenen grooten bolronden knop. De cuticula van bet steelachtig gedeelte is bezet met spiraalsgewijs loopende streepvormige vcrdikkingen , terwijl zich op het bolle knopvormige uiteinde kleine ronde of langwerpig ronde knobbelljes bevinden , in welker stelling ook nog iets van eene spiraalrigling mcrkbaar is. Tusschen deze grootere eencellige haren verspreid staan gesteelde klier- tjes ; de steel bestaat uit drie tot vier verlengde cellen , het kliertje wordt gevormd door een aantal kleine langwerpige celletjes , welke eene trechtervormige holtc begrenzen. Azalea pontica. De opperhuid van de buis der bloem- kroon is bezet met gesteelde klierljes ; de steel bestaat uit verscheidene cellenreeksen , het ellipsoidische kliertje is zamen- gesteld uit een aantal veelhoekige celletjes. Op de stamina staan eencellige kegelvormige haren , wier oppervlaktc bedekt is met streepvormige vcrhevenhcden. Salvia coccinea. De haren op de jeugdige bladsteelen bestaan uit eene reeks van verscheidene verlengde cellen , met kleine knobbelljes aan de oppervlaktc. Solanum auriculatum. Op de jongc takken staan talrijkc AAfflUANGSELEN DISK OPPEUlUUi). 85 vcrtaktc hareu , uit vcrschcidcnc ccllen bcstaande. Dc tus- schcnschotten , waardoor dc cellen vancen zijn geschcidcn , bcvinden zich zeldca aan den oorsprong van ccnen tak , maar doorgaans op eenigen afstand daarvan. Tradescantia virginica , T. ciliaris. De fdamenten der stamina zijn bezel met talrijke haren , beslaande uit rozenkrans- vormige recksen van cellen. Die nabij de uiteinden zijn rood , de zich raeer nabij de inplantiug bevindende en oudere cel- len zijn langwerpig. Aan de oppcrvlakte zijn spiraalsgewijs loopende sireepvormige verdikkingen der cuticula. in elke cel is eeue kern , die bet middelpunt uitmaakt , ahvaar zich tal- rijke sapstroomen ontmoelen , waarin de voortgang der kleinc moleculeu de rigting der strooraing aanduidt. Hydrocharis Morsus Ranae. Dc eencellige haren op dc wortelvezelen hebben zeer dunne wanden, langs welkcr bin- nenzijde het fijnkorrelige slijmige gedccltc des iuhouds zich in eenen gestadigen omloop bevindt. Collomia grandijlora , C. linearis. De zaden dezer plan- ten (en desgelijks die der soorten van dc gcslachten Salvia , Gilia) zijn aan huuuc oppervlaktc bedekt met eigendommelijke cellen. Deze hebben zeer dunne wanden en bun inhoud bestaat uit plantenslijm ; daar binnen ligt ccne spiraalvezcl opgerold. Brengt men eene doorsnede van zulk ecu zaadkorrel in water onder het mikroskoop , dau zwellcn de ccllen door het naar binnendringend vocht zeer snel op , hunne wanden barslen cn de spiraalvezelen ontrollcn zich. Om het eigenlijke maaksel good te zien moot men derhalve , in plaals van water, ccne slerkc gom- of suikeroplossing ter bevochligiug aanwenden : voegt men er dan vervolgeus allengs water bij , dan kan men dc langzame uitzelling der eelvhezen eu dc ontrolliug der wroeger digt opcen gewonden liggende spiraalvezelen bchoorlijk gade slaan. 86 VOOUBEELDEN TOT OEFENJNG. Ofscboon niet lot dc eigcnlijkc oppcrhuidsaanhangsclen bc- hoorcndc , vermeld ik hier nog de eigendommelijke haren , welke zicli binnen in den stcngel cn de bladsteelen van JXuphar luteuvi bevinden , ingeplant op dc ccllige platen , Tveike de lucbtkanalen begrenzen. Zij zijn in vcrschillende ligtingen vertakt , en bunne oppervlakte is bezel met grootc knobbcltjes. Het zetmeel of amylum. 94. Reeds is in § 57 een algemeen overzigl gegeven van bet maakscl der korrels , waaruit het amylum in de planlen bestaat. Niet alleen uit hoofde van het gewigt dezer stof voor bet leven der plant , en der algemeenheid van haar voorkomen , maar ook oindat bet onderzoek der amylumkorrcls vele gelegenheden aanbiedt tot oefening , zoowel in het goede gebruik van den verlichlingstoestel , om de streepen , welke de grenzen der lagen aandniden , duidelijk ondersebeidbaar te maken , als in de aanwending van verschillende pbysische cn chemiscke hulpmiddelen , waardoor de aard dier korrels nader wordt opgeheldei d , zullen wij eenige der meest lecrrijke amy- lumsoorten en tevens de wijze van bun onderzoek kortelijk beschrijven. 95. De wijze van praeparcren voor het mikroskopisch on- derzock is bier uiterst cenvoudig, Wanneer men met ecu mesje van cene verschc doorsnede van eenig amylumhoudend wcefscl een weinig der zelfstandiglieid afkrabt , cn deze in cencn droppcl water brengt , dan vcrlooneu zich de korrels HUT zETMEEU OF AMYLUM. 87 vrij liggcnd eu in groot aantal. Daaraan kuuncn dan in ge- rcgelde ordc de volgendc waarnemingcn worden vcrrigt. 1°. Ten cinde den vorm dcr korrels goed tc kunnen be- oordeelen brenge men hen in beweging, door, terwijl men het oog boven het mikroskoop houdt, het dckplaatje tc vcrschui- vcn , waartoe men zich van bet hecht van een scalpel kan bedienen. Hierbij houde men in het oog , dat er eene ruime hoeveelheid water voorhauden moel ziju , daar zich anders de korrels niet omwentelcn. Uikwerf zal men op die wijze bc- vinden , dat korrels , weike in rust voor bolvormig zouden kunnen gehouden worden , eigenlijk plat en schijfvormig zijn , iets dat echler ook door den geoefenden waarnemer reeds aan de geringere breedte van den schaduwrand aan den omlrck herkend wordt. 2°. De bepaling van dc plants der kern. Deze is niet al- tijd even gemakkelijk waarneembaar , nit hoofde van de fijn* lieid van het haar begrenzende kringetje. Wanneer men de op een glasplaatje uitgebreide amylumkorrels , na gedroogd tc zijn, even boven eene alkoholvlam verwarmt, dan begint de gasvorming het eerst ter plaatse van de kern. Ilier ont- staat dus een klein aan zijnc donkere randen gemakkelijk hcr- kenbaar luchlbelletje. o’. De concenlrisch de kern orngevende lagen. Om deze duidclijk en seberp tc zien , moot de verlichling niet te slerk zijn ; een schuinschc inval van bet licht is hierbij dikwerf voordcclig. 4'. Beschouwing dcr korrels bij gepolariscerd licht , waar- door zich daarin , al naar gclang door bet draaijen van den toestel bet veld verlicht of verduisterd is , een zwart of een wit kruis vertoout , waarvan de vicr slralen elkander op dc plaats van de kern ontmoclcn. In zamcngcsteldc korrels heeft elke korrcl haar eigen kruis. 88 VOORDEELDEN TOT 0F.FENINC. 5°. Om zich tc overtuigen , dat dc amylumkorrcls gecn blaasjcs maar vasle ligchaampjes zijn , onderwcrpc men lien aan drukking. Heeft men een compressorium (z. Dl. II. bl. 1SG, Dl. III. bl. 585), dan kan men zulk een werktuig lot dit docl aanwendeu , doch inderdaad is bier ecne drukking lusschcn twee glasplaaljes met paralellc oppervlakten , door middel van de duimcn cn voorviugeren uitgeoefend , reeds geheel toereikeud om bet barsten der korrcls tc vertoonen. Echler moet de aldus te weeg gebragte drukking vrij sterk zijn. Natuurlijk barsten alsdan eerst de grootere en later dc kleinere korrcls , zoodat men de vorming van barslen in allc hare onderscheidenc tijdpcrken aan verschillende korrels te gelijker tijd kan waarncmen. 6°. Kleuring door iodium , betzij als lincluur , of opgelost in iodurelum potassii. Een droppel van bet reaclief op den rand van bet dekplaalje geplaatst , zoodat bet daaronder lang- zaam doordringt , kleurt allcngs de korrels eerst licbt violet , vervolgens donkerder violelblaauw , eindelijk nagenoeg zwart. 7°. De inwerking van minerale zurcn en van bijtende alka- lien op dc korrels , hetzij al of niet vooraf door iodium ge- kleurd. Zij zwellen zeer sterk op , ncmen gebccl onrcgelmalige vorrnen aan , terwijl de doorschijneudkcid zeer toeneemt en dc conccnlrische lagen verdwijuen. De door iodium gekleurdc korrels worden door alkalien vveder ontkleurd; bij de aan- wending van zuren blijft dc klcur bestaan. De graad van weerstand , welke onderscheidenc amylumsoorlen aan dc in- werking dezer rcactievcn bieden is zeer vcrscliillcnd , cn Ic- vert zclfs een middel op ter onderkenning van die soorten , welke in den bandcl voorkomcn. 8“. Door koking met water ondergnan dc amylumkorrcls gebccl dergelijko vonnvcrandcringeu. Men hccfl verschillende II ET ZETMEEL OF AMYLUM. 89 locstellen aanbcvolcn om dezc door hct mikroskoop gade te slaan , tenvijl dc koking op de voorwerpplaat zclve plaats grijpt (z. Dl. III. bl. 430 (I)), doch die toestcllen zijn gcheel on- bruikbaar , cn zullen dit wel altijd blijven , omdat door de strooming , wclke de verwarming te weeg brengt , dezelfde voor- wcrpen geen oogenblik in het gezigtsveld blijven. Het eenvou- digste middel bcstaat daarin , dat men een weinig van het amylum met water in een horologieglas brengt, dit even bo- ven eene alkohollamp verwarmt , en de verwarming dadelijk bij beginnende koking afbreekt. Brengt men dan een wei- nig van het aldus behandelde amylum onder hct mikroskoop , dan ziet men aan onderscheidene korrels ook de vcrschillcnde trappen van verandering , door de koking daarin te weeg gebragt. 9°. Eindelijk kan men ook doorsneden van amylumkorrels vervaardigen , door namelijk eene zekere hocveelhcid daarvan met eene dikke oplossing van arabisclie gom te raengen , cn dit mengscl te laten droogen , waarna men er met een schcrp mes dunne doorsneden van kan ncmen , die men op een (1) Nieuwlings heeft Xachet, naar het voorschrift van J. Laurence Smith (z. Amer. Journ. of Science and Arts 1852. Vol. XIV. p. 233)’ eene verbelering in cleze inrigting gemaakt, daarin bestaandc , dat hct prisma de stralen onder eenen hock van 35° met de loodhjn terugkaatst , en derhalve de oculairbuis onder gelijken hoek geplaatst is. Dit levcrt groot gemak op voor den waarncmer , en over het geheel is dit omge- keerd mikroskoop van Smith enNachet veel praktischer ingerigt , dan het vroegere van Chevalier, en kan, gelijk my door eigen gebruik ge- bleken is, tot velerlei oriderzockingen , zoowel mikrochemische als anato- mische , met voordcel worden aangewend , daar de voorwerptafel zicli , even als bij dit, boven het objectief bevindt, doch meer onder het be- reik des waarnemers is, terwijl bovendien voor eeno gemakkcltjke verwis- scling der lenzen door eenen sledetoestel is gozorgd. Voor koking op de voorwerptafel is hct Ochter even onbruikbaar , en de tot dit doel duarbij gevoegdo lamp en losse voorwerpplaat kan zeer wel ontbeerd worden. 90 VOOIIBEELOEN TOT OEFENING. glasplaalje in cenen droppel water brcngt , waarin zicb de gom oplost , tervvijl de korrels achterblijven. Steeds Ircft men er dan enkele onder aan , die doorgesneden zijn , zoodat men zich ook op die wijze kan overtuigen , dat de amylumkorrcls uit eene solide massa bcstaan, lietgeen nog beter in bet oog valt , wanneer men hen , hetzij vooraf of na de doorsnijding , met iodium gekleurd heeft. De grenzen der coucentrische lagen zijn ecliter op die wijze slechts moeijelijk te zien. Men verwarre daarmede niet de regt Ioopende streepjes , die door bet mes zijn te weeg gebragt. De volgende voorbeelden mogen bier voldoende zijn : Amylum van Aardappelen (PI. I. fig. 9) Tweedcrlei korrels , die vooral door Imnne groolte onderscbeiden zijn , namelijk kleinere nagenoeg bolvormige , en merkelijk groo- tere , wier grondvorm eene ellipsoide is , docb met veler- lei afwijkingen , zoodat zij somlijds eene zeer onregelma- tige gedaante bebben. Eenige weinige bestaan uit twee ver- eenigde korrels. De kern is altijd zeer excentrisch gelegen ; in de dubbele korrels zijn de beide kernen veel digter bij de beide uiteinden , dan bij de vereenigingsvlakte geplaalst. In alle de grootere korrels zijn de concentrische lagen dui- delijk zigtbaar ; deze bebben eenen bogtigen , doorgaans evcnwijdigen , doch somlijds min of meer geslingcrden loop. Bij gunslige veriicbting kan men in sommige grooteren tot dertig zulke lagen tellen. De onmiddelijk de kern omgevcnde lagen zijn bet dikst , de meest daarvan verwijderde bet dunst. Amylum van Tarwe. De korrels zijn min of meer regel- malig rond lensvormig, van zeer verscbillende groolte. Men kan er gccn duidelijke kern noch ook concentrische lagen in bespeurcn , docb bij aanwending van gepolariseerd lie-lit , is HEX ZETMEEL OF AMYLUM. 01 het ontmoetiugspunt der slralen van hct kruis slcchls weiuig buiten bet middelpunt gelegcn. Amylum dcr wortels van Maranta indica en M. arundi- nacea. De echte Weslindische Arrowroot bcstaat uit korrels, welke oppervlakkig vcel ovcreenkomst hebben met die van het amylum van aardappelen , doch er outbroken de kleinere ronde korrels in , welke altijd in dit laatste voorkomen , terwijl de grootstc arrowrootkorrcls weinig meer dan de halve grooltc der grootste korrels van aardappelamylum bezitlen. Overi- gens zijn de excentrische kern en de lagen ook hicr gemak- kclijk onderscheidbaar. Bij de meeste korrels neemt men,lcr plaatse waar de kern gelegen is , eenc klcine barst waar , welke het gevolg van de uitdroog'mg is. Amylum in den steugel van Peperomia incana. Doze plant geeft eenc der beste gelegeuheden , om de vorming en den groei der amylumkorrels te onderzoeken , welke (met kris- tallen van zwavelzuren en zuringzuren kalk) in de parenchym- ccllen bevat zijn. In de jongste internodien zijn zij zeer klcin en rond (PI. 1. fig. G A) , in de iets oudere grootcr en meer langwerpig (B) , in de nog oudere niet meer in dc lengte groeijende internodien zijn zij ten dcele staafvormig , of is hunne gedaante nog onregclmatiger (C) ; altijd komen er echler ook kleinere ronde en eironde onder voor. Dc kern ligl in de volwassen korrels aan het eene uiteinde der lange as ; streep- jes , welke de lagen aanduiden , zijn over dc gcheele lengte ziglbaar. In gepolarisecrd licht hebben de slralen van hct kruis in vele korrels ecnen zigzagloop. Amylum in de radix Sarsaparillae des handels. Zoo- wcl in de Honduras als in dc Veracruz Sarsaparille bestaat hct amylum uit zamcngestcldc korrels, die ten getale van twee , dric en vicr ondcrling vcrccnigd zijn. Ter plaatse der- 92 VOOUKEELDEfi TOT OEFENlNG. verceniging zijn hunne oppervlaktcn plat cn hockig als van krislallen ; dc naar buiten gckcerde oppervlaktcn zija daarcn- tegcn bol. Zij vallcn ligtelijk van elkandcr af , cn dan zoudc een ongeoefcnde de afzondcrlijke korrcls ligtelijk voor krislal- len aanzien , vooral wanncer zij bunne vroeger binncnwaarls gckeerde oppervlaktc naar bet oog toe keercu. Amylum in dc radix Chime des handels. Dcrgelijke za- meugestelde korrels als in de vorige , doch de afzondcrlijke kristalachtige korrels zijn grooter. Amylum in dc bollen van Crocus vernus. Zamengestel- de korrels uit twee tot ticn afzonderlijke klcine korrels be- staande (PI. I. fig. 10). Dc twee-, drie- cn vierlingen zijn cchter bet talrijkst. As - organen der dicotyledone planten. 96. Het maaksel van verreweg de meeste stcngels , takken en vvortels van dicotyledone planten stemt zoozeer overceu , wat de plaats betreft door dc verschillende eleinentaire deelen daarin ingenomen , dat men ben in eene algemeene besebrij- ving kan zameuvallen. in den jeugdigen toesland treft men , van buiten naar binnen gaande , daarin dc volgende lagen aau : 1°. de opper huid, doorgaans door eene enkele ccllenlaag gevormd , die somvvijlen van buidmondjes voorzien is; 2°. de sponsparcnchymlaag , vvelke dikwerf nog uit twee van elkandcr verschillende lagen bestaat , waarvan dc buiten- ste (ook wcl door den naam van collenchym ondersebeiden) plaatsclijk verdikte zeer doorsebijnende wauden heeft , cn geen groenc klcurstof beval , wclke daarentegen wcl in de eigen- AS-ORGANEN DEU UICOTYLEDONE PI.ANTEDf. 93 lijkc gcmecnlijk danwantlige schorsparenchymcellen voorfomt ; 3°. de bastlaag , bestaande uit lange baslvezelcellon met dikke , docli zeer doorschijnende wanden , ondcrling tot bun- dels vereenigd , welke door daartusschen geplaatst schorspa- renchym gescheiden zijn ; 4°. de teeltweefsellaag (z. § 60) ; b°. de hont- of vaatbmdellaag , gevorrad door eea grooter of geringer getal houtbundels , onderliog door parenchymweef- sel (mergstralen) vaneen gescheiden ; 6°. bet merg , dat bet midden van bet deel inneemt en alleeen uit parenchymcellen bestaat. Op eenen lateren leeftijd ontslaan eenige veranderiugen in dit maaksel. De opperhuid vvordt afgesloten en vervangen door de kurklaag , bestaande uit lafelvormige parenchymcel- len , waarvan alleen de binnenste nog sap bevatten , lerwijl dc buitenste verdroogd en luchthoudend zijn. In de meeslc gevallen grijpt zulks plaats op bet einde van bet eerste le- vensjaar ; bij sommige Stengels blijft de opperhuid echter veel langer bestaan , bij andere daarentegen , inzonderheid bij onderaardsche stengelorganen , gescliiedt die overgang reeds op een veel vroeger tijdperk. Dcze kurkvorming heeft plaats in de buitenste gedeelten dcr schorsparenchymlaag , waarvan de cellen voortgaan zich te vermenigvuldigcn met het dikker worden van bet deel. Telkenjarc vormen zich uit de teeltstreek nicuvve bast- en houtlagen op de vroeger (§ 60) goschetste wijze , doch tcr- wijl de op lateren leeftijd gevonnde bastbundcls overeenstem- men met de eerst aanwczige , onderschciden zich daarentegen de later gevormde houtlagen van dc vroegcro door bet out- broken van ware spiraalvaten , die hier door gestippclde valen vervangen worden. De bast- en houtbundels vormen hier , even 9-i VOORBEEIDEN TOT OEFENINfi. als altijd , een net , waarin de tusschenruiinten der ma/cn door parenchym gevuld zijn. Op tangenliale doorsneden ziet men deze parcncbymstrooken (raergslralen) ondcr den vorm van lange elliptische kringen tusschen de prosenchymcellcn der Iioulbundels. Wat bet merg betreft , zoo houdt dit gewoonlijk reeds vroegtijdig op aan de levenswerkzaamheid deel te nemcn. De cellen , die bet zamenstellen , vullen zich dan met lucht en verdroogen. Heeft dit reeds tijdens den lengtegroci van bet deel plaats , dan scheidcn zij zich laagsgewijs vaneen , en er ontstaan dunne platen , die even zoo vele met lucht gevulde holten begrenzen. Vergrooten zich bovendien do, omringende lagen door celverinenigvuldiging in de peripheriscbe rigting , dan vormt zich eenc doorloopende liolte , die de plaats van het vroegere merg inneemt. Er zijn ecliler planten , die , ofschoon om andere redenen tcregt under de dicolyledonen gerangscbikt , eenen stam be- zitten , welks zamenstelliug eenigzins afwijkt van de zoo even geschetste. Bij de Piperaceen b. v. treft men algemeen ook te midden van bet merg verstrooid staande vaatbundels aan. De tot deze familie behoorende planten ecbtcr , welke eenen waren boomachtigen slam verkrijgen , en niet kruidacbtig b 1 i j - ven , bebben bovendien roudom bet merg eenen kring van ongesloten, dat is door teellvveefsel begrensde boulbundels , waardoor zij in omvang tocnemcn even als alle andere di- cotylcdonen. Nog nicer afwijkend is het maaksel van den stam bij som- mige tropische slingerplanten uit de familien der Bignonia- ceen , Malpigliiaceen , Sapindaccen , waar versebeidene afzon- dcrlijke houtligchamen , die elk voor zich wederom uit straals- gewijs om een eigen middelpunt gcplaalsle boulbundels AS-ORUANEN DF.II D1C0TYLED0NE PI.ANTEN. 0i» bestaan , nevcns clkander en door parcnchymwcefsel geschei- den , in den stain voorkomen. Dit afwijkcnde maaksel wordt veroorzaakt door dat iu zulkc gevallen de celvermenigvuldi- ging zich niet alleen bcpaalt tot den kring van leeltwccfsel , die het bout aan de buitenzijde oingeeft , maar dat cr ook celvermenigvuldiging in de mecr inwendig gelegen deelen des slams plaats giijpt , of met audere woorden , dat er niet eene maar meerdere leeltstrekcn daarin voorhanden zijn. De volgende voorbeelden kunnen strekken tot opheldering van de incest voorkomende versekeidenheden in het maaksel van de as der dicotyledonc planten, en tevens tot het leeren kennen van de hoofdvormen der clementaire deelen , waaruit de weefsels daarin zijn zamengesteld (1). Tilia parvi f o lia. Dwarse doorsnede van eenen twee- of driejarigen lak. Op vcle punten is nog de cuticula der vroegere opperhuid ovcrgebleven ; zij is herkenbaar aan hare dikte en klcurloos- heid. Daaronder ligt de hruiu gekleurde kurklaag , heslaande uit zeer platte tafelvormige cellen. De daarop volgende groen gekleurde buitenste schorsparcnchymlagen worden gevormd door cellen met elliptische holten en op de hoeken verdikle wanden ; bet daarin bevatte chlorophyl is vormloos. Tusschen deze buitenste schorslaag en het houtligchaam beviuden zich de bastbundels , afgewisseld door parenchyravveefsel , zoowel (1) Ten einde voor den beginnenden waarnemer verstaanbaarder te zijn , njn de volgende bcschrijvingen zoo ingerigt , dat daarin de onraiddelijko uitkomsten der waarneniingen , aan de versebillende doorsneden verrigt , tijn opgenomen. Het spreekt echter van zelf, dat , bij eene eigenlijke ana- tomische beschrijving , deze afzonderlijke uitkomsten behoorlijk mocten ge- corabineerd worden , om daaruit den ligchnmelijken vorm der elemontaire deelen af te leiden. 90 VOORBEELDEN TOT OEFF.NIKG. in de peripherische als in de radiale rigting. Dc opvolgcnde baslbundellagen , ten getale van drie of vicr , bestaan uit wigvormige groepen van zeer dikwandige ccllcn , op hunne beurt weder in kleinerc groepen verdecld ; de spits der wig- gen is buitenwaarts gekeerd. Tusschen deze baslbundelgrocpen bevinden zich desgelijks wigvormige groepen van parenchym- cellen (schorsstralen) ; van deze is de spits der wiggen bin- nenwaarts gekeerd. Bij opvallend liclit herkent men deze laat- slen reeds met het bloote oog aan hunne wilte kleur , welke het gevolg is van de lucht, die bevat is in de lusschenceiligc gangen. Tusschen den binnensten (jeugdigsten) bastbundelkring en het houlligchaam bevindt zich de teeitweefscllaag (§ 60) , bestaande uit cellen van verschillende groolte ; die , welke het hout begrenzen , zijn het kleinst. De prosenchymcellen der vaatbundels hebben weinig verdikte wanden.; de daartus- schen ongeregeld verspreid staande vaten zijn zeer talrijk ; slechts hier en daar ziet men daarin de ringvormige schuins staande overblijfselen der oorspronkelijke dwarswanden (§ 27). De inergstralen bestaan uit twee of drie reeksen van in de peripherische rigting plat gedrukte cellen. Ter plaatse der teeltweefsellaag zijn zij iels breeder, en sluiten zich daar bui- ten onmiddelijk nan de wigvormige groepen van paren- chymcellen (schorsstralen), die de bastbundels vaneen schei- den. De cellen van het merg , welke de vaatbundels aan de binnenzijde begrenzen , zijn klein , hebben dunne wanden en bevatten sap met vormloos chlorophyl. Het overige van het merg bestaat uit grootere vcclhoekige ccllcn , die mcerendcels verdroogd en luchlhoudend zijn , met wanden voorzien van kleine slippels. In het merg verstrooid staan cenige door- gesneden gomkanalcn , van verschillende groolte. Zij worden begrensd door zoer dunwandige cellen , die kleiner zijn , dan AS - ORGANEN der dicotyj.edone W.ANTEN. 97 de omgcveude , soms in dc holte puilen , en cenen korrcli- gen inhoud hebben. Overlangsche radiale doorsnede. — De kurklaag en schors- Jaag vertoouen zicb nageuoeg als op de dvvarse doorsnede. — De bastvezelcellen zijn zecr lang , gemakkclijk isoleerbaar ; sommigen hebben eenen bogligen loop; hunne wandcn zijn ongestippeld. — De cellen der schors- en mergstralen zijn lang- werpig vierkant en tamelijk digt gestippeld. — De wanden der prosencbyincellen van het hout hebben slechts zeer kleine , iets langwerpige stippeltjes , elk oingeveu van een hofje. De valen in de omuiddelijke nabijheid van hel inerg zijn spiraal- valen met afrolbaren spiraaibaud. De veel wijderc vaten in de later gevormde boutlageu , bestaaude uit vaatcellen met scbuins gepiaatste ringvorinige overblij fseleu van de vrocgere dwarswanden , zijn voorzien van hofstippels en van cenen spi- raalvezel aan dc binnenvlakle van den wand (PI. 1. fig. 50). Waar twee valen elkandcr begrenzen , is de ben vaneen schei- dcnde wand altijd gestippeld. Waar een vat door prosenciiym- of mergslraalcellen begrensd wordt , ontbreken de stippels , en is alleen dc spiraalband voorhanden. (Men berkent dit verscbillende maaksel, al naar gelang der begrertzing van den vaatvvand, nog beter op eene schuinsche dvvarse doorsnede , genomen on der eenen hock van ongeveer 45° met dc as). De stippels zijn kleine schuins loopende splectopeningen , elk omgeven van een hofje ; zij zijn op rijen geplaatst , die dezelfde rigting volgcn als de windingcn van den spiraalband , waar deze tevens aanwezig is. In de meeste vaten is de spiraalvezcl enkelvoudig , somtijds vertabt , in eenigen dubbel , in wclk geval de beide vezelen elkandcr zoo krnissen , dal er ruitvormige ruimten onlstaan , die dan door de hofstippels worden ingenomen. De onder- linge afstand der windingcn van den spiraalvezcl is het grootst 7 1)8 VOOniMIELDEN TOT OEPKNING. in de wijdste valen. — Do gedaanle der mergeellen is zeshoe- kig, in de overlangsche rigting afgcplat. V iti s vinifer a. Dwarse doorsnede van eeu volwassen internodium van eeneu eenjarigen tak. — De opperhuid wordt gevorrad door langwerpig rondachtige cellen , met ccnigzins naar builcn pui- lende oppervlakten. Hunne wandverdikkiug , en zoo ook de dikle der cuticula , is gering. De meestcn bevalten een kleur- loos , sommigen een violetrood sap. — De schorsccllen zijn veelboekig , bij bet mcerendeei met openlaling van drie- of vierhoekige lusschencellige ruimten \ bier en daar liggen ech- ter onmiddelijk ondec de opperhuid groepen van cellen , waar deze ruimten door buitenwaartscbe vvandverdikking opgevuld zijn (collenchym). Deze cellen bevatteu alleen eeu kleurloos sap , doch in de overige cellen van hel schorsparenchyrn is bovendien cblorophyl bevat , in de buitenste cellen in zeer kleine langwerpige blaasjes , terwijl in de meer binnenwaarts gelegen cellen kleine rondachtige amylumkorrels voorkomen. die met chlorophyl bekleed zijn. Naar gelang de cellen ver- der van de oppervlakte verwijderd zijn , is deze grocne be- kleeding geringer, en in de allerbinnenste schorscellcn zijn de amylumkorrels meerendeels ongekleurd. In vele schorscellen neemt men eene kern met een kcrniigchaampje waar. Over de oppervlakte verslrooid liggen talrijke naaldvormige kristal- len van oxalzuren kalk , afkomstig uit doorgesneden cellen. — De bastbundels , beantwoordendc aan hel gctal der dieper gelegene vaatbundels , en onderling gcschcidcn door sehors- parenchymccllen , liebben eene wigvormige gedaanle , met de bollc spits buitcnwaarls gekcerd. Zij beslaan uit cellen van verschillcnden doormetcr, en van ccncn onregelmaligen vccl- AS-OnGANEN DEU D1COTYEEDONE PI.ANTEN. 99 hoekigen vorin ; tic wanden tier buitcnsle ccllen zijn tamelijk dik en vertoonen lagen ; die dcr mccr bionenvvaarts gelegen cellen zijn al dunner en danner , totdal zij onmerkbaar over- gaan in die dcr teeltweefsellaag , uil welker buitenste cellen dc nieuwe bastcellen zich vormen. De inlioud der bastccllcn is waterhelder , docb hunne binnenvlakle is bekleed met eene lijnkorrelige stof. — De teeltweefsellaag heeft eene geringe breedte ; de baar zamenstellende cellen zijn meerendeels ta- felvormig, die tusschen de bast- en vaatbundels zijn kleiner en platter , dan die welke de mergslralen begrenzen. — De houllaag bestaat uit vaatbundels afgewisseld door mergslralen , welke uit drie tot zes ccllenreeksen zijn zamengesteld. Deze mergslraalcellen zijn tafelvormig en hebben eenigzins verdikte geslippelde wanden. De vaten zijn van zeer verscbillenden doormeter en onregelmatig tusseben de houtcellen verspreid; die van bet later gevormde bout ziju dc grootsle , en in velen ziet men de overblijfselen van de vrocgerc dvvarswanden , doorgaaus als ringen , somwijlen eebter nog van meerdere openingen voorzieu. De boutcellen zijn onregelmatig vcel- boekig ; de oudere binnenwaarls gelegene bebben verhoute wanden , waarin men verdikkingslagen kan onderscheiden ; die welke nabij de teeltweefsellaag gelegen zijn hebben dunnere wanden , zoodat er tusseben de reeds verhoute cellen en de teeltcellen gecn seberpe grens waarneembaar is. Binnenwaarls puilen dc vaatbundels wigsgewijs in bet merg ; in de daar gelegene vaten ziet men de opgcvvonden spiraaldraden. — De cellen van het merg zijn groot , meerendeels zeshoekig , zeer dunwaudig met slecbls na kleuring waarnccmbarc stippelopc- ningen , en driehoekige tusschencellige ruimten op de punlen , waar dc boeken der cellen elkandcr ontmoclen. Hun inhoud is waterhelder 5 in velen is nog eene kern ziglbaar. 100 Y0OIUSEE1.DEN TOT OEFENING. Overlangschc radialo doorsnede van hclzelfde. — De cellcn dcr oppcrhuid vcrtoonen zich even als op de dwarse door- snede. — De schorscellen hebben cencn mccr vcrlengden vorm , inzonderhcid de buitenwaarls gelcgenc ; binncnwaarts worden zij a! korler on korter. In ccnigc der buitcnste cellen zijn bundels naaldvormige kristallen van oxalzurcn kalk bevat, gelegen iu dc rigling der lengte-as van het deel. In sommige dcr scliorscellen , die de mergstralcn begrenzen , ziet men krislalklierijes van hetzelfde zout en in eenige merg- slraalcellen rhombisclie kristallen van koolstofzuren kalk. — De bastcellen hebben den gewonen prosenchymateusen vorm ; zij zijn niet bijzonder lang. — In de teeltweefsellaag zijn de hori- zontale wanden der cellen des te meer loodregt , naar mate zij meer het midden der laag innemen. Nabij dc houtlaag heeft men gelegenheid daarin den overgang van cellen in gestippelde en gestreepte vaten vvaar te nemen. — Dc wanden der prosen- chymcellen van de vaatbundels zijn voorzien van kleine ellip- tische schuins geplaatste stippels. Die der vaten in het nieu- wer gevormde bout bezitten , daar waar twee vaten elkander begrenzen , zeer langwerpige streepvormige hofslippels , terwijl ter plaatse waar zij door mergstraalcelicn ot' honlccllen be- grensd worden , zicli kleincre opene stippels zonder hof bc- vinden. De overblijfselen der dwarswanden hebben meeren- deels eene iets schuinschc rigling. Dc vaten in de nabijheid van het merg zijn spiraal- en ringvaten , waarvan dc windin- gen des te wijder zijn , naar gelang zij nicer aan het binnen- einde van den vaatbundel zijn gelegen. — De gedaante van de mergcellen is onregehnatig zeshockig , afgcplat in dc rig- ting van de lcnglc-as van het deel. AS - ORfiANEM DEU D1COTYLEDONE PLANTEN. 101 II e d e r a Helix. Dwarse doorsnede van cen volwasscn internodium van ccncn ccnjarigen tak. — Daar waar do oppervlakle groen is , bevindt zich ccne opporhuid uit kleine ellipsoidische cellen bcslaande , beklced met cenc tamelijk dikke cuticula , aan de buitenvlaktc voorzien van kleine knobbelige verhcvcnheden. Waar de groene kleur door ecue geelgrijzc vervangen is, helgeon aan de zijde , waar de tak naar den muur gekeerd is , indien de plant daar- tegen opgroeit , het eerst plaats grijpt , heeft zich eene kurk- laag gevormd , uit twee , drie, vicr of meer lagen van lafel- vormige cellen bestaande. Hetzij op de opperhuid of op de kurklaag volgl binnenwaarts eene collenchymlaag, gevormd door tamelijk dikwandige cellen met plaatselijke verdunningen. Hare algemeene vorm , in deze rigling gezien , is clliptisch. — De schorsparcnchymcellen hebben nagenoeg dezelfde gedaanle, doch zijn grootcr en hebben dunnere wanden met talrijke tot kleine groepjes vereenigde stippels. Zoowel de collencbym- als schorscellen bevalten chloropbyl in blaasjes , sommige dcr laatsten bovendien kristalklieren van oxalzuren kalk cn tamelijk groole olicdroppels. Tusschen de schorscellen zijn ruime in- tercellulaire gangen , met lucht gcvuld. Aan de binnenzijdc der schorscellcnlaag , uahij de bastbundels en mecstal met deze afwisselend geplaatst , ziet men de openingen van gom- kanalcn. De cellen , welke hen begrenzen , zijn veel kleiner dan de eigenlijke schorscellen , eo gcvuld met eenen troebe- len inhoud , waarin men kleine rondo ligchaampjes (vermoe- dclijk amylumkorrels) waarneemt. — De baslcellen vormen groc- pen. Zij zijn niet zeer breed en tamelijk dikwandig , met drie of vicr herkcnbarc lagen in den wand , en kleine stippelka- naaltjes. — De tecllcellcnlaag is tamelijk breed; in dc jeugdigc mcrgstraalccilcu bevinden zich kleine kristalklieren van oxal- m VOORBEEEDEN TOT OEFENING. zurcn kalk , cu vormloos chloropliyl. — Dc houtbundellaag voruit cen geslolen kring ; dc mcrgstralcn bestaan uit twee rcckseu ccllen , met verdikle cclwandcn cn duidelijke slippelkanalen ; de houtcellcn hcbben tamelijk dikke wandeo met dric of vier verdikkingslagen en naauwe slippclkanaaltjes ; dc opcningcD dcr vaten zijn klein. — Het mcrg bcstaat uit ODrcgelmatig rondachlige cellcn , met dergelijke gomkaDalcn nabij den om- trek , als in de scliors voorkomen. Overlcmgsche doorsnede. — De collenchymlaag bestaat uit verlengde cellen ; de schorscellen hebben nagenoeg denzcllden vorm als op de dwarse doorsnede. — Dc bastcellen zijn zecr lang. — De gomkanalen hebben eeuen troebelen inhoud , en bevatten bier en daar oliedroppels. — De houlcellen zijn voor- zien van schuinsche spleetslippels; de vaten nabij het mcrg zijn naauwe ring- en spiraalvaten , deels nog met afrolbaren draad ; de vaten in het jongere hout bezitten groote hof- stippels. — De mergcellen zijn veelhoekig , afgeplat in dc rig- ting der as. Deze plant levert ook eene goede gelegenheid op tot on- derzoek van den oorsprong der kleine advenliefwortelvezelcn , die doorgaans paarswijze onder bijna regie hoeken uit den stam oulspringen. Op dwarse doorsneden kan men hen ver- volgen lot in de nabijheid van de binncnsle grens der hout- bundellaag, waar de zich afbuigende bout- en vaalcellen ge- zien worden , die , naar buiten doordringende , met ccnc schors- en kurklaag omgeven worden. Cory lus Av el l an a. Dwarse doorsnede van ccncn twee- of driejarigen tak. — Dc kurklaag bcstaat uit zecr plallc lafelvonnige , op gcregcldo rijen geplaatste cellen; dc wanden dcr builensle zijn bruin, AS - ORGANEN DER D1COTYLEDONE PEANTEN. 105 die der binnensle iets wijdcre cellen ongeklcurd. Dc schors- parenchymlaag bestaat uit vier of vijf kringen van onregel- matigc elliptische cellen met verdikle vvanden ; zij bcvatten vormloos cblorophyl ; de nicer binnenwaarts gelegene ook kris- talklieren van oxalzuren kalk. — De bastbundels zijn onrcgel- matig vcrspreid ; eenige der hen begrenzcnde parcnchyrnccl- len hebben slerk verdikte wandeu met lalrijke slippelkanalen. — De leeltcellenlaag is gering en de cellen , waaruit zij bestaat , zijn sterk afgeplat in de rigting van de straal. — Het getal der mergslralen , die de even talrijke vaatbundels van elkandcr scheiden , is zeer aanzieulijk. Zij beslaan doorgaans uit eene enkele cellcnreeks. De houtcellen zijn klcin , inzonderheid op de grenzen der jaarringen ; de vaten zijn tamelijk wijd , zeer talrijk en onregelmalig verspreid. In velen ziel men de lad- dervormige overblijfselen der vroegere dwarswauden. — De merg- cellen zijn veelhoekig en hunne vvanden voorzien van rondc en elliptische stippels. Overlangsche doorsnede. — Kurk- en schorsparenchymlaag als op de dvvarse doorsnede. — Lange baslvezelcellen. — Merg- slraalcellen vierhoekig , gestippeld — Houtcellen met zeer schuin- sclie groudvlakkcn ; de vvanden zijn van kleine spleetstippels voorzien. De vaten der later gevormde houllagen bezitlen zeer digt bijeen geplaalste kleine rondc en elliptische hof- stippcls; de overblijfselen der dvvarswanden staan zeer sehuins en vertoonen zicli laddervormig , bestaande uit vijf tot acht smalle vezelachlige , soms vertakte deelcn , die , ter plaatse vvaar zij met den vaalwand zamenhangen , iets breeder vvor- den. Dc vaten in de nabijheid van het merg zijn naauvvc spiraalvalen. Daarachtcr staan verhoute verlengde cellen , vvel- ke zicli van dc overige houtcellen ondcrscliciden door hori- zontalc dvvarswanden , en zeer vvijdc elkandcr kruisende splccl- 104 VOORBEEI.DEN TOT OEFEN1NG. porien. Dc builcnstc mcrgcellcn en dcsgclijks dc mcrgstraal- en houtcellen zijn des winters opgcvuld met kleine ronde amylumkorrels. Finns silvestris. Divcirse doorsnede van eenen twee- of driejarigen tak. — Dc kurklaag beslaat uit verdroogde lucblhoudende cellen van zeer onregelmatigen vorin cn met bruin gekleurde wanden. — Dc daaronder liggende schorsparenchymlaag is zamengestcld uit tamelijk groote meer of min elliptische cellen , met dunne wanden en ten deele door vormloos chloropbyl grocn gekleur- den inhoud. Tusschen deze cellen bevinden zich talrijke rui- me met luclit gevulde gangen en holten. Behalve deze ver- toonen zich ook liarskanalcn , rond of elliptisch op de door- snede , en aan de binnenzijde bezel met kleine in de holte puilende celleljes. — De basllaag vormt eenen digt gesloten kring van niet tot eigenlijke bundcls vereenigde bastcellcn ; deze zijn afgeplat in de rigling van de straal ; daartusscbeu ver- slrooid staan de openingen van doorgesneden kanalen , terwijl de geheele laag op zekere afstanden door de mergsfralen door- broken wordt. — De teellcellenlaag bestaat uit zeer dumvan- dige in de rigting van de straal afgeplalte cellen. — Hct bout- ligcbaam is uit cellen zamengesleld , met daartusschen ver- spreid staande harskanalen. De prosenchymcellen zijn lamc- lijk regelmatig zesboekig en op rijen geplaalst ; zij hebben dikke wanden. Op dc buitenste grens van elken jaarring zijn zij bet kleinst. De mergstralcn bestaan elk uit eenc enkclc rij cellen , sterk afgeplat in de rigting van den omlrck ; de harskanalen zijn rond op de doorsnede. Daarbinncn bespeurt men kleine celachtigc blaasjes , gcvuld met hel lichl sterk brekendc iigchaampjcs. De mcrgcellcn liebben eenen onre- AS-OKGANEN DEI1 DICOT YLEDONE 1'EANTEN. 103 gclinaligen , mccrendecls clliptischen vorm, en dunnc wan- dcn ; in vclen zict men die- of harsachtigc droppeltjes. Overlangschc radiate doorsnede. — Kurk- en schorsparcn- chym nagenoeg als op dc dwarse doorsnede ; de groole liars - kanalen hebbcn geencn gehccl vertikalen loop , daar zij slechls eon klein eind weegs op de ovcrlangsche sncdc kunnen ver- volgd worden. — De bastvczelccllen zijn lang , smal met ongc- stippelde wanden. — De proscnchyincellen van het houtligcbaam zijn elk bezet met eene enkcle rij groole bofstippels , die de gc- hocle breedle van deze zijde der cellen innecmt (PI. I. fig. 24 A). Aan elken hofstippel onderschcidt men eeDcn builcnstcn groo- teren kring en twee kleinere , vvaarvan de binnenste zich bet duidelijkst vertoont. Waar de proscnchyincellen door mergslraal- ccllen begrensd worden , bevinden zich gccn hof- maar groole opcne stippels. Aan vele der proscnchyincellen ncemt men ook eene schuinsche slrccping waar , als aanduiding van den spiraalloop der inwcndige verdikkingslagen. In de onmiddc- lijke nabijheid van hot mcrg bevinden zicli zeer naauwc spi- raal- en nctvalcn tussclien de prosenchymccllen. Tangentiale doorsnede van de boullaag. — De loodregt door- gesncden mergslralen verlooncn zich als zccr langvverpigc aan beidc eindcn spils loeloopende ellipsen , nit een , twee, drie, vicr of vijf boven elkander gcplaatste cellen beslaande. — De hontccllen zijn aan deze zijde , dat is in de peripherische rigliog , ongestippcld , maar de bofstippels der beidc andere wandzijden worden op hunne doorsneden gezicn (PI I. fig. 2 { B), als klcine langwerpige holten lusschcn de elkander wedcrzijds begrenzende cellen , waaruil trechtcrvormige kanaaltjes tegen over elkander in de slippclhollc inmonden. VOORBEELDEN TOT OEFENING. 100 T ax u s h a c c a t a. Dwarse doorsnede van eencn twee- of driejarigen tak. Algemcen maaksel nagenoeg overeenstemmend met dat van Pinus silvestris , dock de liarskanalen onlbreken. 