VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
raal met den dood zyner zo dikwyls gedagte JOANNA , m het hem toefchikken van het Zoontje, oy haar ver- vekt, ook reeds in den Zeedienst overleden, Agter de Fran/che Vertaaling waren twee Aanhang. els gevoegd ; en met groot regt heeft men de Neder. wiefhe Vertaaling ook daarmede verrykt, Het eertte helst vier Brieven van den Burger LESCALEIER , Oud Jeftuurder van Guiana, aan den Burger BUISSON , Boek- jandelaar. De Schryver fpreekt met lof van sTED- JAN , met behoorlyke uitzondering op diens gedrag, n toont zich bereidvaardig, om gemelden Boekhande- var eenige nadere byzonderheden, raakende de verdere edeelten van Hollandsch en Fransch Guiana, door em bewoond en doorkruist, mede te deelen. Dan het ras veertien Í psig geleden, dat hy de eene, en elf t hy de andere deezer Volkplantingen gezien hadt, en hy zyn Brief, aan gemelden Boekhandelaar ge- st, den r Fruêtidor, ’t VIde Jaar der Republiek , gtekende. Hy deelt, om een nuttig Aanhangzel op t Werk van STEDMAN te maaken , by wyze van riefwisfeling tustchen een Hollandsch en Fransch In- zeten, zyne aanmerkingen mede, omtrent het bebou+ >n der laage landen, geduurende zyn verblyf in- dee- 4e Eð > f G STEDMAN ze Volkplantingen opgezameld. ——- Hoogst belatst mogen wy deeze IV Brieven noemen 5 ri Aoin derzelver inhoud zou deeze. uitfpraak wettigen, dan œ te lang ophouden. De byeentrekking van ’t de Brieffchryver over de Slaaverny. gezegd heeft fehryva wy af: „‚, De Slaaverny is eene verkeerde en onrecht „ vaardige inrichting, die allen nayver en vlyt uitdoof: De Volkplantingen: kunnen zeer wel zonder flaaven ii bebouwd worden. Wy kebben het voorbeeld van „ veele Landftreeken der Indiaancen en anderen, op de „ Zelfde breedte als wy woonende , alwaar vrye Vol- „ ken aan den landbouw arbeiden , en alle pote va „ werk , waartoe vlyt .vereischt wordt, blocijen, Fet „ is derhalven te wenfchen , dat men die Volkplants: „ gen, welke nog onder het juk der Slaavernye mi „> ten, tot den gelukkiger ftaat der Vryheid terug bre „, ge; maar het is ftaatkundig het is mepschlievend, „ om deeze verandering trapsgewyze en met omzichtig „ heid te bewerken. Het III beftaat in eene Gefchiedkundige Opgave betrek- kelyk Fransch Guiana, doormengd mer veele ftaatkur dige opmerkingen. Het IV geeft ons de Bevolking vi Fransch Guiana op. Het Vve ons eene fchets val de Zeden en Gewoonten der Zndiaanen. In dit H. vin men niet weinig ophelderings, dit ftuk betreffende; & zal men met verbaazing leezen , welke harde prow men te ondergaan hebbe, om een Legerhoofd te dit heeft, behalven het moedbetoon, en het verdu” van leed, aan dien post vast, nog iets, waarop S be hd REIZE NAAR SURINAMEN. 541 fteunt. — Doch de wyze om Artzen te maaken komt ons alleszins vreemd voor. Wy kunnen niet nalaaten, dit af te fchryven: onze Kweekelingen in die kunst op de Academien mogen zich by de leezing verheugen. s» Die de voornaame eerepost van Arts begeert, brengt » eerst omtrent tien jaaren door by eenen ouden Arts, ə» Of Piaie, wien hy verpligt is ten dienfte te .ftaan, » deszelfs onderrigtingen ontfangende, Deeze oude Arts a» geeft acht, of hy de noodige vereischten heeft: hy s» moet boven de twintig jaaren oud zyn. — Wanneer » de tyd der beproevinge gekamen is, doet men den » aanftaanden Arts vasten, met meerder geftrengheid ə» zelfs, dan omtrent den Capitain plaats hadt. De » oude Piaies, of Artfen , verzamelen zich by elkane » der, en fluiten zich met hem in eene hut op, om hem. s», de voornaamfte geheimen van hunne kunst, in be- > peen beftaande, te leeren. In plaats’ van hem s, te geesfelen, [dit is by de vorming van een Leger- s, hoofd in gebruik] laat men hem danfen ; doch met ə, Zoo weinig tusfchenpoozing , dat, gemerkt den ftaat ə, Van zwakte, waarin hy zich reeds bevindt, hy aan » dig in bezwyming nedervalt. Dan doet men hem s, OOk gordels en halsbanden aan, vol met groote zwar- s te mieren. Om hem met de geweldigtte middelen s» gemeenzaam te maaken, fteekt men hem vervolgens »» eene foort van trechter in den mond, waardoor men s» hem eene groote menigte van ‘Tabak-fap doet in- » zwelgen. Zulk een vreemd geneesmiddel veroorzaakt » hem ontlastingep, die zelfs tot bloedftortingen over- » flaan, en verfcheide dagen duuren. Wanneer deeze » laattte beproeving is al nne » verklaart men hem » Piaie of Arts, en dat hy met het vermogen om alle » foorten van ziekten te geneezen bekleed is. Om ech- » ter die beproeving te doen aanhouden, moet hy drie » jaaren lang vasten, daarin beftaande, dat hy het eer- » fte jaar niets anders eet dan gierst en casfave; het ə, tweede jaar eenige vrugten met deeze zelfde foort » Van brood; en hèt derde jaar dat hy zig vergenoegt » met daarby eenig klein gevogelte te voegen. Maar s de meeste geftrengheid beftaat in het onthouden van » fterke dranken, en Piaies of Artfen hebben het » recht om hunne kunst te oefenen, dan paa deeze s» loopbaan van beproevingen te hebben afgeloopen.” - Moet men zich verbaazen over deeze Belordering tot LETT. IËOI. NO, 19. Qq Arts; 64T - Je G. STEDMAN Arts; men zal het niet minder doen, over de ui ning hunner kunst, vervolgens befchreeven , grow. | deels beftaande in fterk op de verbeelding te werka, den Duivel in °t fpet te brengen, en de inhaalighei t voldoen ten koste der lyderen. s, Hoe belachlyt; | voegt 'er de Schryver by, »» ook de voorfchriften dè ‚zer Artfen zyn mogen, Zy worden altyd paar & „letter volvoerd. Van hun eerfte bezoek af fchryven » Zy cen geftreng vasten aan. te Dit Hobfftuk beftaat voornaamlyk in cen -A REIZE NAAR SURINAMEN, 543 agt der. Middelen om de Zndiaanen voor de Volk. anting nuttig te maaken; Middelen, door Menschlie. enheid en gezonde Staatkunde voorgefchreeven; Het laatfte of VII H. geeft verflag van de Hooge en aage Landen — Timmerhout — Voortbrengzels van ‘ransch Guiana, en de Leevensmiddelen, tot de tafel ienende. Uit alles blykt, dat het daar zeer wel te seveú is; doch veel aangenaamer op de Plantagien , an te Cayenne zelve. Dit tweede Aanhangzel, gevoegd by een onlangs itgekomen Stukje over Cayenne (*)» zal ons, ten op» igte van kunde aan die Volkplanting, weinig ter na- ere begeerte overlaaten ; en ons hartlyk doen wenfchen, at eene Volkplanting , met zo veele voordeelen door e Natuur. zelve befchonken, voorfpoedig zy, wanneer reedzaamere omftandigheden gedoogen zullen; dat de egeering en byzondere Perfoonen ’er zich mede bezig ouden, — Behalven twee Plaaten, verciert eene aart van een gedeelte van Fransch Guiana dit Deel , > gewigtige toevoegzels behelzende op de Reize v CEDMAN. i | (°) Tefereel van Cayenné of Fransch Guiana. Te Leyden, y 2 ad bf ergg Zie onze Paderi. Lettersef. Hie boe en, Dl. 439. wize van den jongen Anacharfis door Griekenland. Uit het Fransch van den Abt BARTHELEMY , door M. STUART. Vlde Deel, Te Amflerdam , by J. Allart, ` In gr. 870. 339 bl.’ K visie zouden wy in Lofípraaken worden , wilden wy, by ieder Deel, ’t welk wy van dit Werk in handen kry- en, dezelve vernieuwen. Te breed zou onze Aankundiging itdyen , indien-wy alles, wat wy in het leezen, ter ‘overnee- inge , aanftipten, wilden affchryven. By de opgave der oofdflakken zullen wy het een en ander ter aanpryzende oeve overneemen. Di Deel vangt aan met het LIX Hoofdftuk; 't zelve be- lst eere Reize deor Attica; den Landbouw ; de Bergwerken n Sunium; en wordt beflooten met eene Verhandeling van ATO, over de Schepping der Waereld, Waardig is het, hier THYMENes over den Landbouw en bet Landleeven van dien d te hooren , gepaard met Aanmerkingen tot lof des Land- ‘vens; fterk affteekende b de daar voortgezette Bergwer- Q92 ken. 544 . BARTHELEMY ken. Wy fchryven alleen af: „ Sterk treft by eene ke doer Attica het tegenfirydige in tweederleye bearbeiders a haaren grond. De een zamelt zonder vrecs voor gevaar w deszelfs oppervlakte het koorn, den wyn , de oly en aak: wruchten in , waar van hy zelf genot mag hebben: over : algemeen is hy wel gekleed en wel gevoed; hy heeft w fchenpoazen van vermaak, ademt midden order zpnen arbeid eene frisfche lucht in, en verheugt zich onder eenen held- „yen hemel. — De ander, in marmer- of zilver-groeven ge kerkerd, telkens in verwagting van begraaven te worden door eene inftorting, door akelige graflampen verlicht, ee altyd door eenen dikken; dikwyls doodiyken , dampkring omringd , js veel eer een rampzalige fchim, die geen gevoel be, dan om ‘te lyden, geene krachten , dan om den hoogmoed emes meesters te vermeerderen, die zyn dwiìngeland is. — Mt beoordeele, mar deeze vergelyking, wat de waare rykdom 1), dien de Natuur voor den mensch gefchikt heeft!” Het LX Hoofdft. vermeldt de merkwaardige Gebeurtenisfen in Griekenland en op Sicilie voorgevallen (van het Jaar 35) zot 354 vóór Je Ce); de onderneeming van pion; bet vans wan de Veldheeren TIMOTHEUS en IPHICRATES; het begin van den heiligen kryg. Met veel deelneemings zal elk menfcher- vriend deeze afdeeling leezen, -~ zich hoogst over DION VE wonderen. l | Meermaaleni ‘hebben wy, dit Werk onder handen neemen. de ter beoordeelinge , opgemerkt, dat de Schryver inzonder- heid uitmunt, om door verfcheidenheid zyne {toffe voor den Leezer te veraangenaamen , en ’t geen anders dor is eene voeglyke leevendigbeid by te zetten. Dit heeft by uittek plaats in het LXI Hoofdít,, berìaande uit Brieven aan ANA- CHARSIS Efi PUILOTAS, geduwrende hunnê reis door Egyprus € Perfie, over de algemeene zaaken van Griekenland. Deeze _ Brieven, geheel en ftukswyze medegedeeld, waren zomtye eenvoudige dagverhaalen ; zomtyds gingen zy van aanmerkingen vergezeld; en van verfcheide heden komende, is ‘er enii de voordragt en in de beoordeeling der lotgevallen een ve“ Schil, ’t welk door afwisfeling de aandagt zo leevendig € op eene zo aangenaame wyze bezig houdt, dat het den Les ger zal fmerten , aan ’t einde dier Briefwisfelinge gekomen t zyn; fchoon zy van bl. 89—242 loope; althans is dit os geval geweest. — Deeze Brieven leveren een oogst 7 van trefiyke Waarneemingen, — van Charaêteríchetzen. He veele hebben wy 'er onder het leezen uitgemerkt; doch mt ten ze onopgehaald laaten, | Alles, egter, willen wy niet onaangeroerd laaten lig Zie hier het lot van Sicthe, in die dagen, gefcheist. » onderfcheidene uitbasftingen der dwinglandy , voor. REIZE VAN. DEN JONGEN ANACHARSTS, 845 Vergezeld en gevolgd van verfchriklyke fchokken , onderfchei. den zich allen, even als die van den dEfna, aân verfchrik!yke fpooren. Dezelfde tooneelen worden alle oogenblikken in de ‘hoofdfteden van Siciliè herhaald; de meesten hebben de ban- den van een gefcheurd, die derzelver fterkte uitmaakten, doot haar met de hoofd{tad te vëtbinden, en hebben zich overge- geeven: adn Hoofden, die ‘ze, onder de belofte van vryheid, verflaafd hehben. HaePoN heeft zich van Mesfina, MAMER- Cus van Catanea , YceTas van Leontiunt, Niszus van Syracu. fen, LePrines van Apollónia meester gemaakt ; terwyl de overige Steden onder het juk zuchten van NICODEMUS , APOL- LONIADES , enz. Alle deeze Omwentelingen hebben.. ftroo- men bloeds, pnverzóenlyke partyfchappen en fnoode misdaae den gekost. ESS Saty | „ De Carthagers, die verfcheide plaatzen in Sici/ié hebben, breiden hunne veroveringen ult, en doen dagelyks itròopën op den grond der Griek/che Steden, wier inwooriders, zòhder de minfte tusfchenpoozing, alle de ellenden Van eenen buicenlande fchen en eenen burgerlykeù ktyg ondergaan, onophóudelyk blootliggende voor de aanvallen der barbadren, voor de aanflagen, der dwinglanden van.Syracu/èn, voor de onderneemingen van hunne eigene dwiglanden, en voor de woede der pärtyfchap „ die ten toppunt gefteegen is, om wederzydsch, de vermo- gendfte luiden tegen alle anderen in de wapenen te brengen. _ ‘ Zó veele rampen hebben van Sicilie eènë eenzaame < woesteny, een wyd uitgeftrekt graf gemaakt. De Dorpen en Vlekken zyn verdweenen. De onbebouwde landeryen en half verwoeste en verlaatene Steden liggen verftyfd van fchrik voor het dreigend gezicht der, kasteelen, het verblyf hunner dwing- landen “en blóedbeulen, a | Poke „ Gy ziet dus, ANACHARsis,-dat niets verderfiyker is voor èen Volk, 't welk alle goede zeden verlooren, heeft, dan dë Ondernéemitg. om zich vry té maaken. De Grieken van Sict- lje waren veel te bedorven om hunne vtyheid' te behouden, veel te. trotsch om de flaavérty te verduuren. Hunne ver- deeldhéden, hunne oorlogen zyn ult de gedrochtlyke vereenie ging ontftaan, welke zy, wilden, brengen tusfchên de zucht ter _ onafhanglykheid en den ovêrdréeven (maak voor de vermaae ken. Ná Ziek afgemat en verwrongen te hebben, zyn zy de ellendigfte menfchen en verachtlykfte flaaven geworden.” Een trek van eenen anderen aart. „Wanneer men een Eeuw verlicht noemt, myn lieve ANACHaRsis, dan betekent dit, dat imen meer kundigheden in zommige, dan in alle de overige Steden aantreft, en dat in de eerstgenoemde de voornáamite klasfe van Burgers kundiger is,“ dan dezelve ooit was. De menigte, die van Athene niet uitgezonderd , houdt zich aan het bygeloof te vaster , naar gelange men het meer beftrydt. ; erm ees sieas j QT3 TELTET er en ~- By 546 lii BARTHELEMY _ By het laatfte Feest van E/eufis ging de jonge en bë koorelyke PRATNE , nat zich geheel ontkleed en haare fchoom fokken over haare fchouderen te hebben laaten vallen, ín zee, En “vermaakte zich lagen tydin °t midden van de bar- ren, Hete tallooze menigte aanfchouwers ftond aan ftrand, toen zy weder opkwam, en riep:' zie daar VENUS, welke uit zee komt ! Met vólk zou haar zeker voor deeze Godin ge den hebbe, idien zy zo bekend niet geweest was, en mis- fchien ook wet indien verlichte luiden Zulk een maar hadden willen begunftigen. — Geloof my, de mensch heeft twee geliefkoosde ag in welke de Wysbegesrte nooit zal wegneemen; die der dwaâllng en der fladverny.” =— ô Was ‘er in deëze danmerking van den Brieffchryvef “CAL.MMEDOS minder waarheids! Zagen wy,.in een en ander , iets foori gean ni a na ales de ud pa ia pa Hèt oofdít, gaåt ever aart dér Regéeringsvor. men, volgens ARISTOTELES en andere Herd. ‘t Zelve is Verhandelingswyze gefchreeven , en iti Afdeelingen onderfchek den. De eerte loopt over de verfchillende foorten van Reger- vingsvormen;, de andere over de beste Staarsgefleltenis, Hicr by de oude ter fchoolë met żule veêle onzer jonge Staats- lieden wysheid kunnên opzameled, en over 't al- gemeen, veel, lichts opdoen, in ouden tyde reeds over onderwerpen, die Zommîigen. ‘heden ten dag erfchynzels aanzien. , Deeze Staatkundige « vaar , kunnen door de hafid des Bex T as altoos is het geen, hy bybrengt onderfi hraagd weezefie schijven ‚van Hieke tyd” Hoe 't zy, edeelte ‘met zeer veel PERSEN lcelên unneh dienen, om, Ke Keren ‚ veel óver Benaattingen €n denk ‚ was to As met, welke me €lkander vifinig na fd Ver BE DEGREN OT ns rekt EN ki ijn der certe” Afdeeling fchtyven’ wy af- „ moet twée fooiten van Bral ) elden; die het niets geagt wordt,. gemaatigde Monarchie, h zegd Repüblikéinsch bewind plàátz geef ih alzo voortreflyk zyn ‚het zy het gezag in de handen nen, het zy in de handen vän meerderen, het zy in, hi ef i ns he a le ma „De, tweede foort bevat. het. Despotistmus „de Oliges en de Democratie, welke fechts verbasteringen zyn va REIZE VAN DEN JONGEN ANACHARSIS. 547 ie eerstgenoemde Regeeringsvormen: want de gemaatigde Tonarchie ontaart in Dwinglandy of Despotismus , wanneer de ‘orst alles naar zich trekt, én zyne magt onbegrensd maakt; e Ariftocratie verbastert in Oligarchie , wanneer de hoogtte agt niet meer het aandeel van een zeker aantal deugdzaame senfchen, maar van cen klein aantal luiden wordt, die zich nkel door Rykdom onderfcheiden ; terwyl het Repubökeinscln veftuur tot Democratie overgaat, wanneer de geringite en irrnfte luiden te grooten invloed ‘krygen-op het overleg. der draatsbelangen.”: +` … ' | Eer Si - Korte, maar veel bevattende aanduidingen, die, breeder bes vedeneerd en uitgewerkt, ten grondflage ftrekken; om vervolgens le beste Staatsgeiteltenis af te fchetzen, Hoe keurlyk zyn veele vaarneemingen , welke ‘hier voorkomen; hoe veele lesfen y uit leni sti der Ouden gevloeid, heden hoogst betragtens- waardig) NN | Hoe zeef Oude Wetgeevers’ Godsdienst ‘en Zedekunde als zoogst belangryk ‘voor den Staat rekenden, blykt uit een reeks van Waárheden, die een zai.tucu$ en ctiakonpas aan ’t hoofd hüner Wetboeken plaatften. "Wy neemen uit een en ander Nlégis de volgende ten voorbeelde. ` , Alle Burgers,” zegt ZA- ŁEUCUS, ‚‚ moeten overtuigd zyn van het beftaan der Goden. ` De orde en fchoonheid van ’t Heelal zullen hun gemaklyk overreden, dat hetzelve geen géwrocht is van ’t geval’, noch het werk van 's menfchen handen. Men inoet de Goden aan. bidden, om ‘dat: zy de bronnen zyn van al wat waarlyk goed is. Meh moet zyne ziel voorbereiden en zuiveren: want de Godheid wordt niet vereerd door de hulde des zondaárs ; zy wordt iet geftreeld door weidfche offeranden en prachtige fpeten , waarmede men häaré feeste oppronkt;, men kah haar niet behaagen dan door goede werken, door eene deugd, zoö ftandvastig in haare bezinzelen, als in baare uitvoering „door een vonverzettelyk :befluit om de reztvaardigheid en”drmioede de 'Werktezen’ boven het onregt en de zonde. =" Dat dé Overheden in haare uitfpraaken nimmer denken om eigene Betrekkingen of byzonderen ‘haat, Slaaven kunnen door vrees worden onderworpen; maar vrye men{chen moéten niet anders gehoorzaamen;dan aan het Recht!” Je ee der el ‘Het laacfte of LXIH Hoofdft, ftelt ons DIONYSIUS , Kon van ‘Syracufen en Corintlus, voor oogên, en geeft ons € fchets van TiMOLEONS Bedryven, nda dat de Reizigers by hun- ne terugkomst te „Achêne daar veel veranderings vonden. Toen’ ten tyde wedergalmde het Spreekgeftoelte’ otophoudelyk' van Klagtcn, tegen. patrièrbs; de cen werd 'er door ontrust, de ander hoorde Ze Onverfchitig ‘aan, ~, DEMOSTHENES,” opdat wy dien trek’ ten befluite afichryven, „hadt onlángs 2SCHINES befchuldigd fan zich aan dieti- Vorst verkogt te hebben, toen hy medegezant na ‘Macedonie was, om den laat{ten ‘Vrede te o Qa4 flui- e 548 BARTHELEMY, REI2E VAN DEN JONGEN ANAChAsst, fluiten. -AEscrtines nam de zedigheid der oude Reder aan, die in hunne aanfpraaken aan bet volk zich van veel dig gebaar onthielden; maar DEMOSTHENES riep hem te Neen! neen! niet op bet Spreekgefloele, maar in het Cezmi fchap, moet men de hånden onder den mantel houden!” Levensbefchryvingen van beroemde Kinderen , of Voorbeelden ver ; de Jeugd, om te dienen tot een Leesboek , en tot Onderwys vur Kinderen, door A. P. Je FREVILLE. Uie het Fransch Ju ll „Deeltjes. Met Plaaten. Te Amflerdam, by }. Allart, 1801. ‚dn 1ama, te zamen 8304 bh kB br van waarlyk grote en beroemde Marte Lo ftichten in de daad een groot en dierbaar nut; ieder Mew fchenvriepd ontfangt dezelve altyd met blydfchap; en het i dus geen ongelukkig denkbeeld, om ook op. deze wys op Kin- deren te werken , en hunne harten te vormen en te winna yoor deugd en plicht, door voorbeelden uit hunnen leeftyd — voorbeelden van beroemde Kinderen. Taal, fiyl, wyze van voordracht, mooije Plaatjes, en, in het geheel, ene nete üit “ voering, pryzen, buiten tegen{praak, dit Werkje aan; dan, als een Leesboek en tot onderwys van Kinderen, kan bet onze goedkeuring niet ten vollen wegdragen. Wy erkennen, het ìs verkeerd, het Kind op de beöefening van deugd en plicht de zekere belofte.te geven van geluk en.voorfpoed op. de wereld; daardoor zouden wy het bedriegen én niet zelden ziet het aan zyne waardige ouders, of aan een of anderen bra- ven mensch, juist het tegendeel: „men moet het liever vooral doen hechten op het ffrelend gevoel van deugd en om(chuld „ en doen gevoelen , hoe de- goedkeuring van God en het ge- weten allen uitwendigen ramp oei, Of dit genoegzaam in het oog gehouden worde in dit Werkje, is ene vraag, dië wy ohtkennend zouden moeten beändwoorden; en wy twyfe- len, of het wel zeer menschkundig is, brave Kinderen zo fterk gn, aanboudend te tekenen in rampen en ongeluk; en of de vroege dood, van genoegzaam alle deze beroemde. Kinderen, niet enen zeer onaangenamen en nadeligen indruk maken moet op: de ziel van den Jongen Lezer. Ep id bhi e van Úitmuntende Kinderen, die recht nuttige Leden werden, en enen geruimen tyd bleven, van de aatichappy s waren jn ons oog veel doelmatiger tot een Leesboek voor de Jeugd; en flechts enkele van de hier voorkomende Verhalen maken op het geen wy gezegd-hebben ene uitzondering. “By het lezen van. deze Gefchiedenisfen zal het Kind ook dikwils vragen: L dit dan waarlyk zo gebeurd? En de Vader of Leermeester zelve: Het is zeer onwaarfchynlyk, Veel komt ’er ook voot, dat het Kind niet gebruiken kan. Wat-moet het b. v. = A. F. J. FREVILLE, LRVENSBESCHRYVINGEN. 849 yet de Gefchiedenis van Raifin en Babet? (X uit het rfe jeeltje.) Wat leert het van dat Kind, dat zo jong reeds een ritmuntend mufikant was,en zo uitnemend teder van lichaam, lat het in een Spinet verborgen worden kon? en dat men hèt, oen het zes jaren oud was, in een worst kon wegftoppen, en- op tafel zetten; en dat toen zich, zonderling genoeg! eerst in de gedaante van een fpeenvarkentje, en daarop van een duis veltje, veranderen kon? Dergelyke aanmerkingen kon men ook maken op het volgende, en andere Verhalen ; doch het gezeg- de zai wel genoeg zyn ten bewyze, dat wy dit Werkje niet volkomen en in alle opzichten kunnen aanpryzens offchoon wy ‘er zeer gaarne byvoegen, dat een verftandig Kinder- vriend het met genoegen zal in de hand nemen, en 'er ook niet weinig in aantreffen , hetgeen, onder een verftandig op- zicht prepn , voor Kinderen zeer onderhoudend en leer- zaam is. Wy willen onze Lezers de Levensgefchiedenis mededelen van den jongen caPET , den ongelukkigen Zoon van den laatften Koning van Frankryk, geboren in het Kasteel te Verfailles 1785, en in de gevangenis, den Tempel, geftorven , wanneer hy tien jaren oud was. Wy zullen evenwel het verhaal aanmerk- lyk .bekorten. » Dit kind, hetwelk van zyne geboorte af den uitmuntend- » ften aanleg had, om een groot man, om een waar mensch » te worden, levert een aangoenlyk bewys op van de laagte, » waartoe een voorwerp, 't welk aan zich zelve overgelaten , » en van alle opvoeding beroofd is, nederzinken kan, en van „ het verfchriklyk ongeluk , waarin het ftorten moet.” Toen hy nog naauwlyks fpreken kon, ontfing hy de be. kwaamfte meesters. De levensbefchryving van zynen Oom, door den Marquis van POMPIGNAN, was het eerfte boek, het welk men voor hem las. Door dit boek werd hy zo aarge. prikkeld, dat hy zich alle moeite gaf om zelve té kunnen le- ze): waarin hy ook allerzelukkigst flaagde; en welk een in- vloed dit boek op hem had, blykt order anderen daaruit , dat iy het afbeeldfel van zynen Oom eens met de grootite hart- ykheid kuschte, en meer dan eenmaal deze woorden herhaal- le: , Wat deed myn jonge Oom dan toch, dat hy in zyne ‚ jeugd reeds zo veel kundigheden en wysheid bezat?” Lope- vyr XVI arbeidde zelve aan de opvoeding van zyre kinderen. syzorder ervaren in de Aardrykskunde, onderwees hy zelve yne kinderen in die weteníchap , en vervaardigde daartoe elve landkaarten; en de jonge carer leerde in vyftien maane len alles van die wetenfchap, waarvoor iemand op dic jaren net mooglykheid vatbaar is, [ens wilde de Konirg een procf emen van zyne vorderingen, en bragt hem op zekeren mor- en een heel eind ver van het Kasteel van Rambouillet. „ Het ‚ Raat niet zeer aardig , zeide hy, wanrcer-mes in zyn sigen ‚> 13lGp 550 ~ Ae Fe Je FREVILLE „ land, in het midden van zyne bezittingen, aan het dalen g „ raakt, Gy kent de vier hoofddelen, of hoofdftippen var i 4 hemelkloot. Laten wy nu eens zien, hoe gy u daar va „ weet te bedienen, om den rechten weg. te vinden. Zie de: „ is myn kompas. De ligging van het oude Slot is u beken ‚> Zeg My» welken weg gy oordeelt te moeten inflsan, on 'er ten fpoedig(ten te komen. Ga langs dien weg derwaards, „ Ik zal enen anderen weg gaan. Wy moeten elkanderen we: s, dervinden op het oude Rambouillet” Het was de eere maal, dat by zich alleen op reis bevond; zekere bedienden hielden een wakend oog op hem, pia dat hy dit kon met- ken. ‚Het was voor den jongen Aardrykskundigen niet gun- „ftig, dat de lucht door dikke wolken zeer beneveld was, Dit maakte zyne navorfching enigzins „moeilyk. We win tigmaal geraakte hy daardoor meer of min van den weg a5 maar telkens kwam hy wederom op denzelven door behulp „ van zyn kompas. Eindlyk en ten laactten, nadat hy ow trend vier of vyf uuren omgezworven had, was hy nagenos by de plaats, waar hem zyn Vader befcheiden had; hebbet de het Kasteel niet verder, dan een kwartier uurs, aan zyn? „ flinkerhand, van zich af. Hy ging 'er toen recht op aan, „ door wyngaarden en haagen heen. Zo bereikte hy, in vob le zwect, de bepaalde plaats, zonder nodig gehad te hebben om iemand den weg te vragen.” Waarkyk, myn waarde Zoon! ide de Koning, ik begon alte denken dat gy verdosid waart; en het kind gaf dit geestig andwoord: Myn Heye Faaer! begrypt gy niet, dat myn hart vry zekerder na u trekt, dan myn Kom- pas na de Noordpool ? In het Tuinieren had de kleine carzr, ever. als zyn Vader, veel. behagen. Men had aan het Hof van erfailles ook de onvergeefi’ gewoonte, dat men niet den jongen Vorst, maar anderen i zyne plaats, ftrafte, wanneer hy iets misdreven had. Ee kwam de Dauphin te laat van zyne wandeling ; en dani gewaarfchuwd, nam hy het horologe van enen hofionke. wierp het in de gracht, en veroorloofde zich nog fpoue over deze daad, Dit vereischte ftraf, en zyn lief klein hon moest nu voor hem boeten; men floot het. op, en toen” geweldig aanging, wilde men het met de- zweep flaan. fles heeft geen kwaad gria, zeide de jonge Vorst, en © gee ~ hed 2 id LEVENSBESCHRYVINGEN. — . 55I cht de vryheid voor zyn hond, begaf zich vrywillig in des» \fs‚plaats in gevangenis, en bleef ‘er twee uren lang. Hier’ ede nog niet te vrede, wilde hy ook de fchade aan den hof- mker kerftellen, en gaf hem zyn eigen horologe,'t welk veel ‘hoonder en kostbaarder was. », Wart had men van zulk een kind, ’t welk., op die jaren reeds,- ‚zo veel gevoel van redelykheid en rechtvaardigheid had, en ‚ dat in een rang, waarin zy doorgaans denken, dat hun alles ‚ geöorloofd is, niet mogen verwachten! Doch die ommekeer, ‚ van zaken, welke het gehele geflacht van den ongelukkigen » LODEWYK van deszelfs hoogte heeft ter nedergeftort „ heeft ‚ bet onmooglyk gemaakt, dat die gelukkige zaden , welke de , opvoeding van deg tot dag în het hart van den jongen » Vorst aankweekte, meer ontwikkeld zyn geworden” | In den beginne was het LooEwyK XVI in zyne gevangenis 10g geöorloofd zich met het onderricht zyner kinderen bezig e houden; maar men weet hy had daar niet lang genot van: n nu werd de jonge erfgenaam van een Koningryk, 't welk nen vernietigd had, van zyne Moeder en zyne Zuster afge-” cheiden, en in ene kamer, van aile de andere afgezonderd , ‚pgelloten. Men liet hem geen onderwys meer geven; en zyn enig gezelfchap was zyn oppasfer, een Schodnlapper, Simon genoemd. Onze pen weigert de mishandelingen af te fchryven, die ons hier verhaald worden. Dit onmensch boe- zemde het kiad verachting in voor alle kunde en wetenfchap, en behandelde hem op de barbaarfte ;wys. Koningiyke Wolfs- jong was de eertytel, dien hy hem gedurig naar ’t hoofd wierp; en hy fcherpte zyn veritand om het onfchuldig kind te kwellen; b. v. daar hetzelve enigzins op netheid van- kle- ding gezet was, kleedde hy het in een Schoorfteenvegers. pak, enz. Geen wonder dat het kind nu. geheelenal verander- de; en hoe beklagen wy hetzelve, en wenfchen: had men - het toch maar te gelyk met zynen vader omgebrazt! als wy, enige bladzyden verder, van hem lezen: ,, Daar voor den B..., „ zeide hy*tot den Municipasl: daar is myn waterfles! Voor den » B... geef my water! Ik bedank u voor den D...” intus- (chen , geheelenal had men zyne zedelykheid niet kunnen verwoesten ; getuige zy deze trek: , Enigen tyd daarna, „» toen zyn lot enigzius veranderd was, vroeg hy wat ’er > van zypen gewaanden leermeester was. geworden, terwyl „ hy mec een groote zucht en aandoenlyke ftem ‘er byvoeg- „de: Ach! wat heelt by my veel kwaad gedaan” — ,, Wel,” was het andwoord van den nieuwen Municíipaal, die den jon- gen carer bezocht , (na de omwenteling namenclyk van den negeaden Thermidor;),, wat zoudt gy hem doen, indien gy » Koning waart?” — ‚Ik zou, zeide het kind, vergeten al, ‚> wat hy my heeft aangedaan ; maar ik zou wel wenfchen, dst Hy 352 A. F. J. FREVILLE, LEVENSBESCHRYVINGEN. „ hy tot een voorbeeld voor anderen geftraft werd.” W zyn hier vry wat met ftilzwygen voorbygegaan ; men bad è wreedheid nog gehad,het kind geheel alleen te laten, zonde enig gezelfchap , zonder enige hulp, en bragt heur aleen door een klein deurtje daaglyks den bepaalden voorraad van {pys en drank ; zonder tranen kan men de befchryvingz vaa zynen akeligen toeftaud in dat tydperk gewis niet lezen; by moest, om zo te fpreken, in den drek vergaan; en, uit vrees, dat de jonge gevangene eens onverwacht onzichtbaar worden mogt , liet men hem zelfs des nachts zyne rust piet. Dan wy konden alies niet aanftippen, en wilden onzen Lezer gaire ne verfchonen van al dat yslyke. Ten flotte mosten wy er dit nog byvoegen: ‚‚ Gebrek aan bezigheid, de ongezonde lucht, de muig „‚ heid, waarin de jonge caret, verfecheidene maanden ach- „ tereen , verkeerde , hadden zyn bloed geheelenal bedot- s» ven. Scherpe en kwwaadaartige vochten hadden byna alle „ de deelen van zyn lichaam aangeftoken. De neerflachtig: „ heid kon men op zyn bleek en vermagerd aangezicht „, lezen. Hy bleef altoos op zyn bed liggen, in ene volfla- s» gene en treurige onverfchilligheid. Men verzocht, oa die - omwending van zaken, de beroemdfte Geneesmeesters wel „ẹ Om het kind te komen zien, en te genezen: maar alle » hunne bezoeken en pogingen waren te vergeefs. Da » onfchuldige flachtoffer van de-ondeugden van zynen tyd ss ftierf toen hy in zyn tiende jaar was. Veel gelukkiger , s zal iemand zeggen , zou dit kind geweest zyn, zo het nooit s» het dag'icht bad aanfchouwd, of althans zo het verre van » ten troon, welke van misdaden en afgronden omringd was, » gebooren ware geworden.” | _ Het Derde Deeltje bevat, na de vry uitvoerige Levensbee fchryving van den jongen ÆMILIUS, dertig pryfèuswaardige voorbeelden van waare ouderliefde, van liefde tot de letter- , oefeningen, en van Jchranderheid en moed ; als een Aanhang- felz alsmede : Ene opgaaf van enige zeer voornaaine Schryvers en Kunflenaars, welke zich, van hunne eerfle jeugd af, in de konften en wetenfchappen byzonder onderftheiden hebben. En alles wordt befloten met: Ene Gefchiedenis van Kinderen in een Bosch; wederom ene zeer treurige gefchieden;s , van dat foort als ons voor kinderen wel het allerminst behagen. AL GE M E ENE VADERLANDSCHE LETTER-OEFENINGEN. Verhandelingen over verfcheidene gewigtige Stukken der Leer en Zedenkunde van het Christendom. Door THo- MAS HAWEIS, Bedienaar. van het H. Euangelie, en Mede- Befuurder van het Zendeling-Genootjchap, te Londen. Naar den tweeden Druk, uit het Engelsch vertaald, door j. G. THIN VAN KEULEN. Te Ame fierdam, by W. Brave, 1801. Zn gr. 8yo: 268 bl. % We niet het ontwerp eens Boekverkoopers, maat de oeffenlust des geagten Vertaalers, waar aan wy de verduitschte uitgave deezer Verhandelingen zyn verfchuldigd. De Heer THIN VAN KEULEN, het oor- fpronklyk Werk gekogt hebbende uit de nagelaatene oekery van zynen waardigen Vriend, wylen den met regt beroemden Doopsgezinden Amfterdamfchen Leeraar A. HULSHOFF , Ontdekte aan hetzelvé alle teekenen „ » dat de Overledene het, meer dan ééns, had doorge- » leezen,” Dit wekte zynen lust om des Schryvérs gedagten nader te leeren kennen; en vondt hy in dezel« ve zoo veel behaagen, dat hy aan de vertaaling zyne Ínipperuuren befteedde, zonder een bepaald oogmerk ter uitgave, Raad en verzoek van. oordeelkundige Vrienden deeden hem daar toe befluïten. En, inder- daad, welbefteed was ’s Mans letterärheid, in zoo verre des Schryvers oogmerk is, » de achtbaarheid en God- » Iykheid der Heilige Schriften te ftaaven — om te » bevestigen de zekerheid, het gewigt , en. den troost » der voornaame Leerftukken van het Euängelie, het » welk de Verzoening predikt — en om al het edele »en fchoone der Zedenkunde van het Christendom »» heerlyk te doen uitblinken,” l Zestien in getal zyn de Verhandelingen , hiet afge- geeven, Wy willen derzelver titels overfchryven. Over de Godlyke Openbaaring. == Het Ongeloof rust op veel bedenkolyker gronden, dan die, welke het verwerpt in hef . LETT. 2801, NO. Ih, Rt Eui B&A >o a TH. RAWEIS | Euängelie; en het vordert eene veel ontedelyker ‘Batëehi: | wigheid, dan men-onit se laste leggen kan, aan dat Gelnf, welk het wâant befpotteljk té maakén, — Jesüs de jes HOvAH. — De grootere uitmuntendheid van het die van YESUS”CHRISTUS boven alle andere yan Godisdtenst y welke ins de waereld werkondi De meerdere troost en gelukzaligheid, welke A a Geldgierigheid, — | recken, yer. Schryver als een ernftig Voo andi van het géza; den onmiddelyk Godlyken oorfprong van ’ gee Christenen voor Hemelfche Openbaaring te boek f alsmede van de verpligtinge to Art en Deug van deeze en. geene Leerftellingen, Christenen in gefchil laan, minder emir waarfchynlyk, hier omtrent by OmimIgen OUt JOL AAL rí ze tf wylen, als te ftout en beflisfende befchouwen. en aldaar niet zonder bevreemdir ge i king leezen: „Dat mem cener Ghineefcher: Iys cer » Andiaanfthen Bramin,of Mahomethaanfëhe 2» Bybel inde handen geeve; en dat m » aandachtige “doorleezing , “vra s» Christenen — dat men hem vraage: oi s» TUS, volgens den inhoud vati- dat Z a moet worden aangebeden ? — Ran r wel s» twyfel weezen, wat yne uitfpraak Zyn zal? » Hy moge, indedaad , gelyk hy zeer piy 4 AK Digitized VERHANDELINGEN, 555 >y Zou dóeft, het Boek en deszelfs Maaker, met afgry- s Zen,verwerpen;maar, zo dra hy den inhoud daarvan » voor waarheid hield , zou hem de aanmaatiging, van » het vleesch gewordene WOORD, in het minfte niet meer » twyfelächtig voorkomen 3 ja, de voornaame reden m » die hy zou meenen te hebben, voor de verwerping s Van. Christelyke Openbaring, en van deri- CARIS- » TUS, welke haare heerlykheid uitmaakte; zou: dezelfe » de zyn, welke, reeds Zo lang geleden, door de Foo» » den is gegeeven —te weeten: dat ny, een mensch zyne » de, hemzelven GOD maakte,” - Zonder ons thans over het bybelsch gezag der Leete wegens de Godheid van JEZUS uit te laaten, willen wy alleen als bedenke. lyk voordraagen y of dit bewys welligt niet zou kunnen — omgekeerd, en door de voorftanders van de Leere der Ondergefchiktheid worden aangevoerd, dat Fooden , Hei. denén en Turken, ,, volflagen onkundig (zoo-als Has. » WEIs zich dezelve voorftelt) van de gefchillen der » Christenen, en dus veel onpartydiger dan deeze, om. „als Rechters te worden ingeroepen,” onder het door« keezen van den Bybel, met zulk een onbevooröordeeld gemoed, welligt texten zouden aantreffen, die hun over de van elders opgevatte denkbeelden wegens curis Tus tot naadenken brengen, indien níet tot het gevoee len der Ondergefchiktheid zouden doen overhellen 2 En of het, diensvolgens, wel wan onbezonnene vermetelheid (om niets meer te zeggen) kan worden vrygefproken, wanneer men HAWEIS uit ‘het door hem aang&voêrde het gevolg hoort afleiden, „dat, derhalven ; wanneer Hy >, (JEZUS) zal komen om onze’ RECHTER te weezen; » Zy, die ‘HEM van deeze wezenlyke heerlykheid bes » roofd, en “zyne eeuwige kracht en GODAEID (God/yka » Acid heeft de Schriftuùr} geloogchend hebben, ia » fchuld' en ftraffe, met de ‘ongeloovigen en Gopsras« > TERAARS deelen zullen,” | In de Verhandeling, over het klein getal der geenen, die zalig zullen worden , verklaart zich Dr. HAWES met eene beflisfende zekerheid , die by veelen opzien zal baaremy voor ‘de verwerping van allen, in alle ty- den, welke carrstus niet gekend, in hem niet‘geloofd hebben; Van ’s Mans bedenkingen over dit onderwerp zullen wy eenigen aanvoeren, het oordeel over dezelve onzen Leezeren overlaatende. Elders fchryft hy : De „ geringtte befchouwing pul de Heidenfche: waereld , $ : ra s in 556 EH. HAWEIS „ in de woorledene tydén, toen de` kennis van dèn wë „ren GOD, byna, indien niet geheelénäl , befloot „ was binnen de enge landpaalen van jupeä „ en toer, | ‚ zelfs aldaar, flechts weinige waare geloovi „„ den werden, — en de kleine evenredigheid wan du „ gedeelte. der Volken, daar het waare -licht nog a fchynt, vergeleeken , met die gewesten, welke 9. zitten in de donkerheid , en ge fohad de „ doods — opent ons een ruim veld voor: de ontzet- „ tende overdenkingen ! — Indien het waar ís, dat s alleen Ay, die gelooft, zal zalig worden; en dat het „ geloof is uit het gehoor, en het gehoor door het woord s» GODS; dan fchynt het onmogclyk te zyn, dat aldaar, s, waar dat woorp niet gezonden is, en dat Gelod a» nimmer gevonden werd, eenige zaligheid kan plaats „ hebben; ten zy dezelve verkrygbaar zy ‚ door eenige „ andere middelen, dan ons in den BYBEL geöpenbaard » Zyn; of, ten zy 'er eenige andere naam zy, onder den „> hemel, die onder de menfchen gegeeven is, door » 2y moeten zalig worden, dan dien van JESUS CHRIS „ TUS. Maar de GODLYKE SCHRIFTEN verklaaren uit- „, drukkelyk „het tegendeel. De Apostel PAULUS, s» fchryvende aan de Heidenen, herinnert hun den toe- » ftand, in welken zy waren, vóór dat het Euangelie ‚‚ hen beftraalde: Gedenkt, dat gy în dien tyd waart » Zonder CHRISTUS, geene hoop heb „En zonder GOD „ in de waereld, Hy verzekert ftellig „ dat zy verloo= s ren gaan, voor wien het Euangelie bedekt is — dat s Zy > die GOD niet kennen, en het Euangelie van onzen 3 HEER JESUS CHRISTUS Aiet gehoorzaam Zyn, tot s Arafe zullen lyden het eeuwig verderf — en, dat zy a ALLEN zullen veroordeeld worden, die de waarheid niet s», geloofd hebben, Deeze, en menigvuldige andere plaat- „fen, welke kunnen bygebragt worden, behooren 2 (ei HAWEIS) beflisfende te zyn, voor de zulken, » die belyden, het getuigenis van GOD, zonder » fpraak, te eerbiedigen, er Sas Op eene andere plaats, om zyn gevoelen, wegens de Neh der Heidenen, nog klaarer aan den dag te leggen , fchryft hy aldus: „ Sommigen, die wor » telen tegen het denkbeeld van de werwerpi » Heidenen, zouden ons gaarne willen inboezemen, d s» de verdieuften Van cnrisrus van dien aart zyn, & » zy zich ook uitftrekken tot dezulken, die nooit w n Bi VERHANDELINGED, 65? HEM gehoord, noch nem gekend hebben. ‚ryke meufchen — want voor de zodanigen houden zy zich —. indien nd vaag bedaard wilden overwegen , ‚naar welken reget der H. SCHRIFT , of eenige tchrift- ‚ maatige verklaaring, zy dus waanen de zaligheid uit ‚te trekken ? — en hoe verre? — en tot hoe veelen 3 — Zy zouden mogelyk. het gevaar ontdekken , van wys te willen zyn, boven het geen: gefchreven is; en ‚zy zouden vreezen voor de vermeetelheid, om recht- vaardiger te willen fchynen, dan die HEILIGE, die is ‚de eeuwigheid woont; en liefderyker , dan die Goo, wiens naam en wezen LIEFDE is.” Ten zelfden oog- erke als het bovenftaande dient het geen ‘er de Schry« >r nevens voegt, eene donkere fchaduw. verfpreidende o over de zedelyke hoedanigheden als de grondbe- nzels der meest beroemde Heidenen; alles ingericht a ’t eene en andere, zoo veel mogelyk, te verklei- n. Doch wy kunnen onzen Schryver hier in niet rder- volgen. Nt, i Tot flot merken wy nog aan, dat de Heer THIN En er hinde als Vertaaler, zyne taak lofyk heeft Voer Rr 3 o Chrise 550 Joli. BWALD Christlyk Tydefchrift tot opwekking en flerkine van Chris ken suki Groot- deels gevolgd naar; het Hing,. duitsch van J. L. EWALD: Zonder Liefde, geen ` tendom. 1fle Stuk, Te Utrecht, by de Wed, J. va Terveen en Zoon, 18or. Jr gr, 8yo. 96 bd, > D: Uitgeevers van dit. Werk , aangefpoord door d graagte, waarmede verfcheidene vertaalde Werken van EWALD , by onze Landgenooten y zyugezecht „jen door de ftichting , waarmede pn ze heeft” ; niet minder bekoord door den echten C Lest, dien zy ?er in: befpeurd hebben ; bieden ‘hun ;-onder den titel van. Christelyk Tyd-fchrift , eene: verzameling aa van ftukken , door den genoemden-Schryver „in zy Christliche Monatfchrift, in °t licht gegeeven.. Zy wi len. zich niet verbindên ; om. alle de kukken , an dà Maandwerk voorkomende, of ook elk ftuk in. zyn ge heel, hunnen. Landgenooten” aan -te bieden, * Men heeft ook andere bydraagen, het zy uit andere taalen, het zy oorfpronklyke, te wachten. Allen, dië.hun, ten dien einde,.verkiezen mogten bebulpzaam. te zyn, wore den tot medewerking uitgenodigd. Men ís’ voorneemens, van tyd tôt tyd een Nummer, mogelyk drie of vier in het jaar, te leveren. | ETETEN In dit Stukjen laaten zy de Inleiding van EWALD , voor. ver.dezelve hun dienttig toefchynt, om, te gelyk, ook hunne bedoelingen open te leggen, en zich alzoo te ontflaan van daarover vooraf uit te weiden, De ver- dere inhoud bevat de navolgende Stukjens. zr. De ver- rezen Jefus. Een verdicht, doch niet onwaarfchynelyk Gefchiedverhaal, in Bedryf en Samenfpraak, met oor deel en fmaak uitgedacht en vercierd , om te toonen, hoe de verfchillende verhaalen. van verfchyningen, by de Euangelisten, na elkander kunnen volgen. Dit maak: verre het grootfte deel uit van dit Stukjen, bl. 156 ~ 2, Het verborgen Christen leven. ` Een fraai ver toog over de voodzaaklykheid van inwendigen. God dienst, bl. 69—82. —— 3. Tets over de genoegzaan Wysbegeerte ; die der Euangelie-leere naamelyk, — em 4. Een Zroostzang, onder het gevoel van verd Ld CHRISTLYK . TYDSCHRIFT, 859 venheid, — 5, Antwoord op eene Vraagt: Zy is deze; Houdt gy dat Weezen, °t welk tot onze zaligheid van den Hemel kwam, en t welk gy zoo hoog vereert, voer: gefchapen , of voor: gantsch godìyk? — 6. Een zesregelig Versjen , Ferlus volkomen Zaligmaaker, =m „ Bericht uit de nieuw/le Gefthiedenisfen der Zendelings- snrichtingen, tot bekeering der Heidenen. în, Qost-lndičtia 5fte Stuk, van Profestor KNAPP , tegenwoordige Bes tuurer van het Weeshuis te Halle. de | TFerwyl wy thans juist het Christliche Monatfchrift ‚van EwALp niet by de hand hebben,-zyn wy buitên \ftaat, onze Leezers te berichten, of. dit alles daars uit alleen is overgenomen. Men moest dit, vervolgen is, zoo er iets van eene andere hand bykomt, onderfchei- dentlyk melden, ‘— Zie hier, tot een/ttaaltjen van de fchryfwyze van den verdienftelyken EwaLDp, jin- dit Maandfchrift, waaruit toch het voornaamfte zal overge- nomen worden, iets uit de Inleiding, -’t geen ons ook het hoofddoel der uitgave van dit. T ydfchrift eenigzins vader kan leeren kennen : | ‚„ Tot ulieden fpreeke ik, Broederen en Zusteren, die met my naar- één- doel- ftreeft , namelyk rein en goed te worden , en eens zoo zalig, als men het by ernttig ftreeven naar reinheid wezen kan: en daartoe geen bes ter =~ geen ander tuiddel weet, dan vertrouwen- op Jefus, hartlyke verkleefdheid. aan Hem, den Reinen, den Zaligen, daar Hy ons vertrouwen zoo geheel ver- dient, en ons met hartlyke Liefde is voorgekomen. — Ik vertegenwoordig my de verëerers van Jefus en van zyne Leer, in alle Kerken , . Genootfchappen , Broeder. 