Geschiedenis van het leven, character, en lotgevallen van wijlen Willem den Vijfden prinse van Oranje en Nassau / 2. XVIII, 610 S
268 LEVEN VAN Z. H. ,, Neem mij niet kwalijk, mijn waar- » de V....! wanneer ik U zegge, dat Uwe gun- s» ftige gedachten op eenen losfen grond fteunen! „ Uwe onderftelling, dat het de Colonisten aan » verdedigingsmiddelen ontbreekt, gaat niet door. „ Ik weet wel, dat veelen met U op die wijze „ over dat onderwerp denken, maar die onder- »» {telling behoorde men eerst te bewijzen. De „ Colonisten hebben meer verdedigingsmiddelen » dan men denkt, en wanneer de Engelfchen tot het voeren van eenen geregelden Oorlog beflui- „ ten, zullen zij dat maar al te duidelijk onder- „ Vinden Zij mogen de Colonisten alle toevocr onthouden, en alle hunne macht aanwenden, om te zorgen dat zij dezelven niet van elders „ Ontvangen, maar zulks volftrekt te beletten, „ dat kunnen zij niet. De Colonisten ontfangen „ veele zaken die zij nodig hebben van de Fran- »» fche Colonien, en, (hoe zeer zulks ongeonr- „ loofd is) ook van de onzen. Zij zullen dus » geen ongewapenden hoop te bevechten hebben, „ maar een Leger van welgeoeffende Burgers en „ bijééngebragte Militairen , dat het hunne mo- „ gelijk twee of driemaal in getal zal overtref- » fen, (*) dat met het Climaat en de gelteldheid » van 39 39) 33 (*) De Prins berekende hier , naar ons inzien , de macht der Noord- WILLEM pen V. V. Afd. 269 » van het Land bekend is, en bovenal door een „ geestdrift om Onafhangelijk te worden ge- »» heel ingenomen is. — Wanneer men dit alles » overweegt, dan is de affcheuring van het Moe- „ derland in de daad geen hersfenfchim: en „ wanneer dat eenmaal het geval word, wie kan „ dan de gevolgen berekenen die het voor andere „ Landen, en bijzonder voor deze Republiek heb- „ben kan? Hoe velen interesfeeren zich niet » voor de Colonisten, in zoo verre zelfs, dat „ men hunne zaak te bevoorderen als eenen on- 33 VEI- Noord- Americanen veel juister dan de beruchte Doctor Price, die het getal der weerbare Manfchap aldaar, op een HALF MILLIOEN zielen ftelde, door even, of het een Godfprack was, dit volgende aan zijne Lezers voor te fhoeven: ,, Een vierde der Ingezetenen in elk Land, is in flaat de Wa- „ penen te dragen, —— Indien derhalven de Volkplantin- „ gen twee Millioenen Inwoners hebben, zoo zal het getal » der weerbare Manfchap in dezelven EEN HALVE MILLIOEN » ZIJN.” —— Wie hoorde ooit op die manier buiten den Waard rekenen? — Zie zijne Aanmerkingen over de Bur- gerlijke Vrijheid, I. Stuk, Bladz. roo. Een ftukje, dat veel kwaad. ss Cr CE.” Dus dacht en fprak Prins WILLEM DEN VIJF- DEN op het tijdftip, waarin door Zijne geheime Vijanden, de reeds in 1766 beraamde Inconftitua tioneele maatrêgulen ter ondermijning van Zijne Erfftadhouderlijke Waardightden meer opentlijk begoncen ontwikkeld te worden, door het zaad van morrend ongenoegen over ’s Lands weerlo- zen toeftand, bij het fteeds aangrimmend oor- logsrumoer , met volle handen in de zielen der In- WILLEM pen V. FV. Afd. 91 Ingezetenen te ftrooijen, ten zelfden tijde, dat men alle middelen van Defenfie opzettelijk af- keurde en te beletten wist: en ondertusfchen niet vergat, om de zaak der verdrukte Co/onisten in het {pel te brengen , door dezer gedrag in alle opzichten prijsfelijk en navolgenswaardig te noemen, en de Natie bij alle voorkomende gelegenheden aan te fporen, om zoch op het weeren van alle inbreus ken op hunne Vrijheid bijzonder bedacht te zijn, even of men thans meer dan ooit in het grootfte gevaar was om dezelve te verliezen. De fchade- lijkfte gefchriften, opgefteld door waanwijze We- reldhervormers, en opgevuld met de verleidelijk- fte Leerftellingen ter verftoring van de Maatfchap- pelijke Order, en zer ondermijning van den Chris- telijken Godsdienst, welke te dien tijde in Enge- land, Vrankrijk , Duitschland, Zwitferland en andere Landen uitgegeven, en aldaar gretig ont- vangen werden, zag men weldra in een Neder- duitsch kleed gehuld der Natie in handen gege- ven, zelfs door Mannen van den eerften rang, welken, ondanks de door hun bekleed wordende ` Regeeringsposten in den Staat, tot het vertalen van dezelven hunnen tijd niet te dierbaar ach- „teden. Gefchriften, do®rzaait met de nieuwe en nooit gehoorde benamingen van ’s Volks Alvermo- gen, Omvervreemdbare Rechten van den Mensch en 272 LEVEN van en Burger; *s Volks Oppermachtigen Wil; &è. Ja, waarin men ter ondermijning van de Unie, opentlijk beweren durfde, dat alle Verbindtenis- Jen en Overgiften door de Voorouderen aangegaan, krachteloos en van gene waarde zijn, wanneer het Volk oordeeld, dat zij ten nadeele van de Vrijheid en hunne aangeboorene Rechten firekken , terwijl men opzettelijk verzweeg, op eene dui- delijke wijze te bepalen, wat men voor de ware flemme des Volks te houden had, en in welke ge- vallen dezelve op eene wettige wijze in aanmer- king komen kon. Leerftellingen, die weldra door geborene Nederlanders (zelfs door zulken, die van den STADHOUDER met Eer-ampten en guns- ten beweldadigd waren,) de Natie werden voor- gepredikt, (*) met gene andere bedoeling, dan om (*) Onder die aanzienlijke Mannen welken zich tot het vertalen van de bedoelde Gefchriften verledigde, behoorde de BARON van DE CAPELLEN TOT DEN Pour, die niet alleen het Werkje van Dr. Price vertaalde, maar ook dat van FLETCHER, die de noodzaaklijkheid van een Burger Land- militie betogende, de gewoonten en zeden der Oude Spar- taanen in het befchaafd Europa wilde nagevolgd hebben, Vertalingen, aan welken men het oprichten van Vo/ks-Socie- teiten , Burger-Geconflitueerden, Gewapende Genootfchappen, Vliegende Burgerlegertjes, en wat niet al meer, in ons Va- derland hebbe toe te fchrijven, en welken daarom als de cers WILLEM pen V. FV. Afd. 273 om in navolging van Buitenlandfche Koningshate- ren, (die het op de omkeering van alle Throonen, en het ombrengen van alle Vorsten begonnen toe te leggen ,) de Grondvesten en Hoekkanteelen van het Nederlandfche Staatsgebouw eerst los te ma- ken en op losfe fchroeven te ftellen, om het ter gelegener tijd dies te gereeder in het voetzand te doen nederploffen, en te gelijk den Erffad- houderlijken Zetel, ten jare 1766 -aan WILLEM DEN VIJFDEN aangewezen, en door Hem op cene wet- ti- vérfle oorzaken van alle de daar na gevolgde Rampen, Oor- deelen, en Volksonheilen verdienen aangemerkt te worden; De voorgang van zulk een’ Regent, en anderen die zijn voetfpoor volgden, porden een’ Preter PauLus aan, om onder den fchijn van het NUT DER STADHOUDÈRLIJKE REGEE- RING te betogen, en de Unie te’ verklaren, de Ingezetenen met afkeer voor beiden te vervullen, En of ’er nog iets aan ontbrak, hem volgde een legioen van menfchen, die het kwaad nog opentlijker verfpreiden durfden, toen Z. H; het roer van Staat nog in handen had. daar bij gehouden, te doen kennen. Laten wij nu, volgens ons gemaakt beftek, meer opzettelijk nagaan en overwegen, de rampzalige gevolgen welke.uit deze twist, zoo voor het VADERLAND in het algemeen, als voor ’s LANps ERFSTADHOU- DER i” het bijzonder zijn voortgefproten, tot op het eindigen van den hoogstverderffelijken Oor- log met Engeland, daor het fluiten van den Vre- de te Parijs op den oo Meij 1784. Een tijdvak zoo rijk van opééngehoopte Gebeurenisfen , door het ter baane brengen van allerhande klachten en bezwaren, en het ontftaan van verfchillende, en tegen elkander botzende actiën en Aanhangen in den Staat, dat men ’er te vergeefsch een weér- gaa van zoeken zal in de Jaarboeken des Vader- lands. B. Ja, bekommerend en allernoodlottigst was deze twist tusfchen de Colonssten en de Engel- Schen, (hoe men ook over dezelve, in het afge- trok- WILLEM pen V. Z. Afd. 275 trokkene befchouwd , denken moge) voor het lieve Vaderland, vooral toen het Franfthe Minis- terie onder Lopewijk DEN XVI,s ter b-koeling van eenen ouden ingeworteldep haat, niets naliet om de Zerften tegen de Laatften, op allerhans _ de wijzen te onderfteunen, ten einde zich van al le betrekkingen te ontflaan, en Vrij en Onafhan- gelijk te worden; dewijl het wederom de weg baande, Zensdeels, tot eenen nieuwen Oorlog tuss {chen de beide Volken: en Anderdecls, om de oude oneenigheden over het al of niet in acht nemen van de ftipfte onzijdigheid hier te Lande van nieuws af eenen aanvang te doen nemen. Daar men uit het gebeurde ten tijde van -de Vrouwe GOUVERNANTE ondervonden hadt, hoe moeijelijk en bezwaarlijk het voor de weêrlooze Republiek was, om bij het voeren van eenen Zee-oorlog tusfchen twee zoo nabijgelezene en machtige Rijken Neutraal te blijven, en dz ben geerde Neutraliteit door het aannemen eener fiere houding te doen gelden, zoo kon men, zonder verrekijker te behoeven, wel voorzien, dat de oude Tooneclen van het vleijen des eenen, en het dreigen des anderen, om na hunne bijzondere. en zoo zeer uitéénloopende inzichten te handelen, wederom ftonden vernieuwd te worden. ,, En- 99 geland, bewust yan ons onvermogen ter Zee: Sa ` » zal 276 LEVEN van » zal wederom met de oude eisfchen voor den dag s komen, van de Republiek meerder begeerende, » dan waarop het volgens de Tractaten recht en » aanfpraak heeft. — Vrankrijk , zal ter bevoor- „ dering van zijne inzichten aanraden, dat wij »» ons recht moeten handhaven, en geensfints de » wet laten voorfchrijven. — De Kooplieden zul- » len uit hoofde van hunne handelbelangen, dien » aad goedkeuren, en op eene befcherming van » hunnen Handel aandringen, die men hun niet » geven kan. — Engeland dit ziende, zal den » Handel belemmeren: en welke gevolgen zal dit » alles niet veroorzaken, daar de animofiteit tes „ gen dat Rijk, uit hoofde van de Americaan- »» [the onlusten, van dag tot dag flerker en alge- s> meencr wordt. Hoe wenfchelijk het behouden » van de Neutraliteit ook zijn moge; het zal »» thans bij zoo vele tegen elkander flrijdige be- » langen en oogmerken , zoo niet onmooglijk, ten „ minfien zeer bezwaarlijk zijn; ten zij dan, ‚s dat men hier te Lande het werk wederom op- » vat, daar men het in 1763 gelaten heeft, en » zech dien tijd ten nutte maake, om met ter s> zijde flelling van alle discrepantien, eenparig „ de handen in één te faan, tot herftel van Zee- „ en Landmacht, eer het dreigend onweér boven s> onze hoofden uitbarste, en zijne uitwerking ge- s VOE- WILLEM pen V. VY. Afd. 277 »» voelen doe.” Dus dacht Z. H. Mog. ingeflagen, om de Republiek Onzijdig te houden, en aan niemand der twistende partijen, billijke redenen tot klagten te geven, werdt toe- gemuurd, eensdeels, door den luiden kreet die dag op dag door velen in den Lande opgeheven werdt, over het, naar hun oordeel, wreed en verfoeijelijk gedrag der roofzuchtige Britten, ter onderdruk- king van de Vrijheid der Colonisten; waar bij als dan niet vergeten werdt, te kennen te geven, dat den laatstgenoemden (even als Zrankrijk deedt, ) ter hulp te {chieten, de plicht van elken Voor- ftander der Burgerlijke Vrijheid was: en anders deels, door den onwederftaanbaren trek van velen Nes S 3 ders 278 LEVEN vAn _derlandfche Kooplieden, om in dit troebel water visfchende, voor zich {chatten te winnen, door de in opftand geraakte Culonisten van al het ont- brekende te voorzien, ten einde zich met dies te meerder nalruk tegen de Zngelfchen te kunnen verzetten. Het is wel zoo, dat de Kooplieden en Zechandelaars zich wel zorgvuldig onthielden, om de vereischte noodwendigheden, directelijk van uit de Havenen dezer Landen, naar die der Engelfche Volkplantingen af te fchepen, dewijl zulks vierkant ftreedt met het Alliantie Tractaat , dat fints 1663 tusfch-n Engeland en dezen Staat {ubfifteerde; doch dit belette niet, dat zij wel een middel wisten uit te denken, om dien onwe- derftaanbaren trek naar winst bevredigd te krij- gen, door alles wat men ter berciking van de in- zichten der Colonisten: nodig keurde, van hier naar St. Euftatius, Curaçao, &c. en andere Weste Indifche Colvnien te zenden, van waar het zeer aereedelijk naar de in opftand zijnde Vo/kplantin- l gen der Engelfchen werd overgevoerd. Hoe ge- heim en bedektelijk die in de daad ongepermit- teerden fmokkelhandel ook gedreven werdt; hoe zeer men, door alles van hier naar de gezegde Hol- Jandfche Colonien te zenden, den liter des Trac- taats oppervlakkig ontdook; het ware oogmerk bleef voor de achterdochtige en (eherpziendeBri fe ten WILLEM pen V. V. Afd 079 ten niet verborgen, en de buitengewone fter- ken handel op Sz. Euffatius en Curacao, zoo ook de algemeene geestdrift van velen die nim- „mer eenigen Zeehandel gedreven hadden, om almede Cargafoenen derwaards heen te zen- den, was hun een zeer geweldige doorn in de voet, en werdt bij hen befchouwd als ftrijdende met de Onzijdigheid die zij van de Republick in dit geval, volgens den Letter des Tractaats recht hadden te verwachten. De drift om op de [West te handelen was zoo groot, dater Lieden gevonden werden, die bij gebrek van vermogen zich in fchulden ftaken, wanende dat zij voor de afgezondene waaren eene dubbelde winst genicten zouden, doch dat echter geheel fout licp, dewijl de groote en algemeene toc- voer veroorzaakte, dat men tot vele Producten en Levens middelen gene Koopers vinden kon, Dit het gevolg van dien buitengewonen flerken Handel op onze Colonien zijn- de, wie gevoeld dan nict hoe mank het gezegde is dar de VERVOLGER op Wagenaar heeft opgegeven, toen hij dien Handel aanvoerde als een bewijs, hoe heilzaam de Onzijdig- heid voor den Staaf was. De onvoorbeeldelijke hoogte van denzelven, die (volgens zijn zeggen) ten fpijt der Enget- fechen in die flreken gedreven werdt, was in de ‘daad veel eer een bewijs DAT MEN NIET ONZIJDIG BLIJVEN WILDE. Men nam (zegt hij) als om flrljd, deel in din Maudel, dewijl D 4 du dr 280 LEVEN van de Koning dan ook al kort na den aanvang des jaars 1775 zulks duidelijk te kennen gaf, toen hij zijnen Gezant Yorxe authorifeerde, om aan H. H. Mog. op eene Vriendnabuurlijke wijze voor te dragen: ,, Dat Z. M. vernam, hoe Kooplie- ‚ den in deze Republiek, ’t zij EE of „ Vreemdelingen , geduurige verzendingen van , Oorlogstuig naar America deden, het zij on- middetijk, het zij over de Colonien van den » Staat in de West-Iadien, verzockende welge- „ melde Gezant, uit naam van den Koning uit- „ drukkelijk, dat H. H. Mog. zonder uitftel daar „ tegen de krachtigfte middelen wel zouden ge- » lieven te berame, welke derzelver wijsheid »„ en beleid zouden aan de hand geven, ten ein- » de gene Wapenen of Oorlogstuig, onder welk », voorwendfel ook, naar de West-Indiën wier- „a den verzonden, boven het gene tot gebruik der » Colonien van den Staaf ter goeder trouwe 5) zou noodig zijn. Niet twijfelende, of H. H. 5, Mog. zouden gaarne deze gelegenheid waarne- „ men, om eene wezentlijke proeve van hunne » Vriendfchap voor den Koning, en van hunne a Verknochtheid aan een Nabuur zoo als Enge- | » land daar in een Goudmijn geopend fcheen. Trouwens de tijd Jeerde fpoedig, daf vescn coor dien fchijn bedreven werden WILLEM pen V. F. Afd. 81 » land was, te kunnen geven.” Een verzoek, dat op dien tijd van dat gevolg was, dat de 4} gemecne Staten een duidelijk blijk gaven, hoe zecr zij voornemens waren het fy{thema van Onzijdig- heid te willen blijven in acht nemen, daar zij na verloop van eenige dagen een Placaat deden uitgaan, waar bij geftatueerd en bevolen werdt: » dat gedurende den tijd van Zes Maanden geen »» Buskruit, Gefthut, Kogels of eenige andere s» Inftrumenten van Oorlog, zouden mogen wors den geladen, om met eenige andere Schepen, s het zij vreemde, of hier te Lande thuis koo» s rende, naar buiten Lands te worden uitgevoerd, zonder confent en permisfie van het Collegie ter Admiraliteit waar onder de inlading zou moes ten gefchieden. Alles op pene van Confiscatie » van de Wapenen, Buskruit en andere Amunitie van Oorlog, welke zonder permisfie mogten in- geladen zijn, en van een boete van f 1000-:-: te verbeuren bij den Schipper in wiens Schip de voorgemelde Wapenen Fc. zouden geladen zijn, en voor welke boete zijn Schip werdt executabeb » verklaard.” &c. Een verbod, dat even voor de expiratie van dien tijd, nog wel voor zes maanden verlengd werdt, doch dat juist een tee genovergeftelde uitwerking fcheen te hebben, des wijl het vervoeren van de verbodene artijkelen S 5 uit 73 33 2) 292 LEVEN VAN ’s Lands Zeehavens naar de West-Indiën meer dan ooit in zwang geraakte, tot geen geringe be- kommernis van allen die omtrent ’s Lands ware belangen niet onverfchillig dachten; en bijzonder van den ERFSTADHOUDER, dewijl hem niet on- bekend was, dat Engeland met Argus oogen lict toezien, wat ‘er hier te Lande in dat en in an- dere opzichten gebeurde; en dat het in het Mi- nifterie aldaar niet ontbrak aan Leden, die ’er geen gcheim van maakten, dat men zulks Zet koste wat het wilde krachtdadig beletten moest. ,, Zs >», het. 284 LEVEN van men “er de onheilen van ondervinden zal!” &e. Gegronde reflectien in de daad, die door elk’ verftandig’ en bedachtzaam’ Nederlander, op het hooren noemen zelfs moesten toegeftemd worden 3 doch die nu bij velen ten eenemale werden in den ` wind geflagen, dewijl de ondervinding dag op dag leerde, dat men, ondanks ’s Lands zwakke toeftand ter Zee, naar gelegenheid zocht om met Engeland aan den dans te komen, waar toe de twist met de Colonisten,- aan de zijde ‘van dat Rijk de fchoonfte gelegenheid aan de hand gaf, Trouwens, het duurde niet lang of het Brit/che Cabinet gaf "er weldra de zichtbaarfte blijken van, toen het door den Gezant Yorke aanvrage deedt, om de teruggave der Schot/che Brigade, in dienst van den Staat. Eene aanvrage, die volgens de gedachten van één cer toenmalige kundigfte Re- genten, den Engelfchen niet regt ernst was, maar veel eer gefchiedde om te doen opmerken, hoe weinig moeite het hun bij het voortduren van den twist kosten zou, om de Republiek, zelfs boven en behalven den Letter van het difrantre Tractaat als ’t ware te noodzaken, om het fy- flhema van Neutraliteit te moeten vaarwel zeg. gen, en zoo al niet direct, ten minften een zijde, tings aandeel in den ontvlamden Oorlog te nemen; als ook wel voornamelijk , om daar door de geheime vijs WILLEM pen V. V. Afà. 288 vijandelijke opinien van velen hier te Lande uit te lokken, of hen tot gematigder begrippen te lei- den, ten einde daar na in het vervolg hunne maatregelen te nemen. (*) Dan die eisch had eene (*) Dat het vragen om de Schot{che Brigade, den En- gelfchen geene regte ernst ware, is duidelijk gebleken, om dat zij ‘er niet op bleven aandringen, niettegenftaande ’er veel meer redenen danwezig waren, om hun daar in te wille te zijn, dan om hun zulks te weigeren, — Wij kunnen in geen onderzoek van het voor en tegen dezer zake thans treden, maar flippen dit alleen aan, om dat het ver- volg zal doen zien, dat het Britfche Cabinet zelf bewijzen aan den dag leide, dat als de Republiek zich in waarheid onzijdig toonde, men dezelve geheel buiten de twist houden wilde, Intusfchen, was dit buiten noodzaak vragen om de Schotfche Brigade zeer noodlottig voor de Republiek, en nadeelig voor de belangen der Engelfchen zelve, want had- den zij dit nagelaten, de BARON VAN DER CAPELLEN TOT DEN PoLL zou geen gelegenheid gevonden hebben, om door zijn advis, even als met een’ Efectriquen fchok alles in beweging te zetten. Een voordragt, geftemd op eenen toon, juist gefchikt om de zaden van Burgertwist en mor- rend ongenoegen tegen de Hooge Machten des Vaderlands, en bijzonder tegen zijnen Weldoener, Prins WILLEM DEN Vijr- DEN te verfpreiden, zeggende: Liever te zien dat men Fa- nitfaren, dan Troepen van eenen Vrijen Staat huurde. — » Ellendig raifonnement, (hoorden wij te dien tijde een kun- dig Man zeggen) „ dat de Ridder in zijn advis voert! » Weet Hij, een Staatsman zijnde, dan niet, dat er Trac- » ta- 286 LEVEN VAN eene allerongunstigfte uitwerking , bij hen die met het opzet zwanger gingen, om in navolging van het gene in andere Landen gebeurde, ook hier te Lande hunnen haat tegen de gevestigde Re- geerwijze bot te vieren, en WILLEM DEN VIJF- DEN tot een flachtoffer van denzelven te maken. Niemand kwam daar in die dagen onbefchaam- der en doldriftiger voor uit, dan de bekende Over- ijsfel{che Ridder Jan Derk VAN DER CAPELLEN TOT DEN PoLL, die, (niettegenftaande Hij, en velen van zijn geflacht, fints de grondvesting der echte Nederlandfche Vrijheid, door de be- kleeding van de aanzierelijkfte Eereposten in den Staat, en dus niet zonder de gunsten van de Prin- fen van Oranje, als met weldaden overladen was geworden ‚) (*) hij echter de Man was, die over de » taten tusfchen den Staat en Engeland beffaan, die cen » wederzijdsch werkende kracht hebben, en waar bij de » contractcerende Partijen zich over en weder verbonden n hebben, om elkander bij te laan, Het geheele advis »» fleunt op een’ valfchen grond, dewijl Hij dit niet in net » 00g houd, en is nergens anders toe ingericht, dan om » een’ aanhang te maken en het weerloos Vaderland in eenen „ verderfelijken Oorlog in te wikkelen” — Hoe heeft dè tijd en de ondervinding dit gezegde niet ten vollen bewaar- heid? 1! (+) Zulken onzer Lezeren die in het begrip vallen mog- ten, WILLEM pen V. P. Afl 287 de aanvrage om de Schotfche Regimenten , cen’ kreet, tegen den STADHOUDER ingericht, in den Lande deedt opgaan, die duizenden van zielen in bewe- ging ftelde, en tegen den besten Vorst in het harnas joeg ‚derwijze , dat WILLEM DE Vijrpe , zijn Door- ` LUCHTIG GESLACHT, ja HET GEHEELE VADER- LAND, ten, dat wij hier te fterk fpreken, lezen het geen de befaam- de van per Kemp in zijne uitgegevene Historie der Adinisfie van dien Edelman in de Overijsfelfche Ridderfchap, acn- gaande den rang en het aanzien van Zijne Voorouderen ge- zegd heeft, -Een bericht, dat te gelijk doet zien welke fen- timenten de Overgrootvader van CAPELLEN TOT DEN POLL reeds bezielden ten tijde van WILLEM DEN TWEEDEN, en welken in 1775 door Zijnen Neeve, den Heer CAPELLEN TOT DE Marscu in druk zijn uitgegeven, die zich almede els een’ eerften grooten tegenftander van WILLEM DEN VijFDEN kennen deedt. — Hoe zeer Z. H. door zijne degifoire uit- fpraak de oorzaak was, dat CAPELLEN TOT DEN POLL ten jare 1772 im de Overijsfelfche Ridderfchap geadmitteerd werdt; zoo toonde Hij reels in 1775 hoe ondankbaar. 288 LEVEN van LAND, alle de opgevolgde rampen en ouheileri daar aan hebben toe te fchrijven. Zijn advis over die zaak uitgebragt, dat weldra in elks han- den gefpeeld werdt, deedt aan een’ opmerkend’ befchouwer genoeg zien, tot welke oogmerken hij den Americaanfchen opftand nuttig keurde, en met hart en ziel wilde doen verftrekken, daar hij den wensch te kennen gaf, ,, dat alle „ Volken, welken in hunne Voorrechten zich ver- 9» kort achteden, en nog zoo gelukkig waren, » van tot derzelver behoud of herwinning eenige » Pogingen te kunwen aanwenden , hen tot een op- » wekkend voorbeeld fellen zouden” Een wensch; die hij voorwendde te zullen kunnen bevredigen „> door onder anderen ten Landmilitie in plaats » van van eene flaande Armée in werking te „ brengen, en eene ONBEPAALDE Vrije DRUK- » PERS hier te Lande in te voeren,’ zekerlijk met geen ander oogmerk, dan dat men daar na ten uitvoer zag brengen, te weten: om door Vrif- corpfen en vliegende Burgerlegers, alles naar de hand te zetten; en door de invoering eener onbe- paalde Vrije Drukpers, de verderffelijkfle gevoe- lens niet alleen te verfpreiden, maar PUBLIEKE Pere SONEN VRIJELIJK TE MOGEN LASTEREN. (*) Hoe (*) Wie beefd niet op het lezen van dit gevoelen, het welk WILLEM pen V. F. Afd. 239 Hoe dit zij (op dat wij voortgaan), het alarm over de aanvrage der Engel/chen om de Schot- [che welk men voor onwaarachtig zou kunnen aanmerken, wan- neer VAN DE? Kemp het niet had aan het licht gebragt, in zijne Historie der Admisfe. Volgens zijn gezegde, fchreef CAPELLEN TOT DEN Pott aan hem als zijnen vertrouwdften Boezemvriend. ,, Wilde ik mij aan naamlooze Schrijvers „ foren, dan had ik nooit gedaan: ook zouden mij in het » bijzonder gerechtelijke Procedures zeer kwalijk faan, » DIE BEKEND BEN, ZULK EENE RUIMTE AAN DE VRIJHEID DER »» DRUKPERS TOE TE KENNEN; DAT IK VAN BEGRIP BEN, DAT 35 ALTHANS PUBLIEKE PERSONEN VRIJ MOGEN GELASTERD 95 WORDEN.” Wie hoorde ooit in een befchaafd Land zulk eene helfche Leer? Dan, wanneer men dit gezegde van VAN DE Pott inziet, bekoefd men zich dan wel te verwonderen over het dag op dag LASTEREN en SCHENDEN, dat Z. H. De Hoogfte Publieke Perfoon moest men het meeste lasteren, om dat dit juist dienen moest, ter bereiking van het be- raamde Plan, de verjaging van dien Vorst en de omver- werping van de Conflitutie. — Z. H. oordeelde derhalven naar waarheid, toen Hij vAN DE Poti en van DE Marscu verklaarde te houden, voor de eerfte corzaken van de toeh- malige troubles, hen aanmerkende als Hoofden van eene Partij in de Republiek, die het Stadhouderlijk Huis zogten over hoop te werpen, — Hunne daden hebben door de ge- volgen het zegel der waarheid op Wittem’s verklaring ge- U. DEEL, T Zet 290 LEVEN van fehe Regimenten ten gebruike tegen de America- nen te geven, geraakte fpoedig aan het bedaren, dewijl zij ’er niet op bleven aandringen. Dan, over het gene ’er tot bekommering van ’s Lands Erf- fiadhouder en alle verftandige Ingezetenen in de Havens omging, lieten zij zich dies te nadrukke- lijker hooren, Hadt de Koning bevorens bij mon- de van Zijnen Gezant doen blijken, dat Aij over den in zwang gaanden Smokkelhandel niet onver- fehillig dagt, het duurde niet langer dan tot in de maand October 1776, dat hij door den Rid- der Yorke aan H. H. Mog. eene Memorie deedt overleveren, waar in hij zijne vorige verzoeken op eenen meer ernftigen toon herhaalde niet al- leen, maar ook, (volgens het zeggen van den VERVOLGER op WAGENAAR») de floutheid had, zijne verwachting te kennen te geven, dat de Sta- ten hunne Havens voor Zijne ‘in opfland zijnde Co- Zet. ——— Intusfchen geeft dit gefchrijf van dien Ridder, wannecr men op het zelve doordenkt, gelegenheid tot een menigte van vragen, die zijne bewonderaars thans zeer moei-. jelijk zouden kunnen beantwoorden, nu, tot blijdfchap van al wat eerlijk denkt, dat gepriviligeerd lasteren, door Ko- ninglijk gezach beteugeld is. Hed CAPELLEN TOT DE POLL het jaar 1806 beleefd, en zich nog als het Orakel geëerbie- digd gezien, de Hemel weet, hoe ver het lasteren DOOR zijNe Vrije DRUKPERS zich zou uitftrekken, WILLEM ven V. V. Afd. agt Colonisten fluiten zouden , met last aan de genen die er werkelijk binnen lagen, om dadelijk se moes ten vertrekken. Wij zull.n er in de eerfie plaats, eenige trekken uit opgeven, niet zoo zeer om onzen Lezeren te doen zien, hoe opentlijk het verbod van Æ. H. Mog. overtreden werdt, maar veel meer, om in de tweede plaats, de redenen aan te wijzen, waarom Z. H. en fommige Leden van Staat geen volkomen genoegen namen in de wijze, op welke ten aanzien van het laatfte gedeel- te van des Konings voorftel gehandeld werdt. Eene bijzonderheid die hier verdient opgemerkt te worden, dewijl des Vorsten verfchillende ge- dachten over dit onderwerp, door zijne Vijanden en Hateren zijn aangevoerd geworden als een bee wijs van Zijne voorgewende flraf bare Engelschge- zindheid ten nadeele van Zijn Vaderland; en van Zijne heerfchende gezindheid om de Vrijheidmin- nende Colonisten te helpen onderdrukken. Twee zwarte befchuldigingen, die velen, van dat tijd- {tip af, aan den goeden Vorst op de opentlijkfte wijze te laste leiden, en welke Hem tot in de ziele griefden, Wat het Zerfle betreft: Na dat de Koning aan H. H. Mog. zijnen dank betuigt had over de beide Placaten, behelzende een verbod van. uitvoer van -Oorlogstuig; en na een verzoek ge- T a daan 293 LEVEN van daan te hebben, dat hetzelve nu voor de derdes maal herhaald wierde, liet Yorke daarop volgen: » Ongelukkiglijk zijn de voorzorgen welken de s» Vriendfchap en de Wijsheid. U Hoog Mog. » tot dus verre hebben doen nemen, bevonden » van geene uitwerking te zijn geweest: en het is »» met leedwezen, dat de Ondergeteekende zich ge- »» noodzaakt ziet te verklaren, dat de Oorlogsbe- a hocftens zoo opentlijk in de Havens van de Re- ` publiek zijn ingefcheept, als of U Hoog Mog. 3, daaromtrent niets verboden hadden. ‘Te ver- »» geefsch zou men voorgeven, dat de verzendin- » gen gedaan worden naar de Colonien van de » Republiek, of naar eenige andere vreemde Ha- » vens, en dat de vereischte Eed uitfluit de voor- s> gegevene beftemde plaats in America.” (Dit waren de voornaamfte uitvluchten, waar door de Verzenders van Oorlogstuig de Placaten eludeer- den, te gelijk naar willekeur den gerequircerden Eed interpreteerende) ,, Doch (dus vervolgt Yor- » KE) U Hoog Mog. zijn te zeer verlicht, om » Zich door zoodanige bedachte uitfluitingen te „ laten misleiden, daar het door geheel Europa »» bekend is, dat de tegenwoordige. voorname „ Handel van dusdanige Koopwaren zijnen zetel „ heeft in den opftand tegen het wettig gebied » van Groot-Brittannién.” Trouwens dit was het, dat WILLEM pen V. V. Afd. 293 dat bij alle doorzichtigen niet in twijffel kon ge- trokken worden, dewijl het niet ontbrak aan vele fpeculateurs in die verbodene waren, wel- ke zelfs op publieke plaatfen zich openlijk be- roeiden de opgenoemde Huismiddelen te gebrui- ken, om tegen het Placaat te kunnen handelen. De Prins des niet onbewust, keurde dit gedrag ten fterkften af, befchouwende hetzelve als vier- kant ftrijdig met de XIIde tot de XVIde Artijke- len des Tractaats van 1663; als een daad van vijandelijkheid tegen Engeland; en derhalven on- beftaanbaar met het hema van Neutraliteit, het welk’ Æ. H. Mog. niet alleen aangenomen hadden, maar om het welke de overtreders van de afgekondigde Placaten, zich zelven het luid- ruchtigfte hooren lieten. Met dit alles, de Koning oordeelende, dat in dat opzicht gedane zaken niet te herftellen waren, liet, ten blijke van zijne begeerte om den Vrede te willen conferveeren, door zijnen Gezant in fubftantie al verder verkla- ren: ,, zich niet meer te zullen bekommeren over „ het voorledene, maar alleen te willen zorgen », voor het toekomende: en vertrouwende op de » Wijsheid, Rechtvaardigheid, en Vriendfchap „ van H. H. Mog. hield hij zich verzekerd, dat » men Hem niet minder zou zijn toegedaan dan » andere Europeefche Mogendheden. Zijn zaak T3 3 WAS 294. LEVEN van 5» was de zaak van alle Oppergebiedérs. — Het „ gering en kortftondig belang van baatzuchti- „ gen, op ongeoorloofde winsten vlasfende, kon » niet opgewogen worden tegen dat, wat door „ geh-el het Menschdom voor geheiligd gehou- y den werdt. — De Koning vroeg om niets dan » om het gene hem was toegeftaan, en waar toe x» hij uit dien hoofde bevoegd was, zich verder > beroepende, op de Letter des Tractaats. &c. Sluitende verder met het tweeledig verzoek, dat wij zoo even hebben opgegeven. En welk eene uitwerking had dit ftuk, zoo dij de verdeelde en in beweging zijnde Natie in het algemeen, als bij de Algemeene Staten en Z. D. H. in het bijzonder? — Bij de eerstgenoemden was het olij in de vlam! Sommigen toonden zich hoogst yerontwaardi.d over het trotsch en onbetamelijk gedrag dat het Engelsch Ministerie in deze Me- morie des Konings (naar hun inzien) aan den dag leide: anderen, vloekten en raasden in allerhande Pamfletten cn Libellen, zonder eenig menage- ment op de roofzuchtige Britten, en het Vrij- heidonderdrukker d Ministerie, terwijl men den opentlijken wensch te kennen gaf, hoe plichtma- tig, hoe nuttig, en voordeelig het voor de Repu- blik zijn zoude, wanneer men den Zmericanen, even als Vrankrijk, op alle wijz:n hulpe boodt, en WILLEM pen V. V. Afd. 293 j en zich aan de verzoeken of eisfchen van het roofzuchtig Albion niets liete gelegen leggen. — Dan, de Algemeene Staten op dien tijd nog be- feffende, hoe veel belang de Republiek had om bij de Neutraliteit bewaard te blijven, en alle vijandelijke gedragingen zoo aan den eenen als 2an den anderen kant te vermijden, floegen eenen vei- liger weg in, toen zij op den 10 October het verbod van uitvoer nog voor den tijd van een jaar verlengden, onder vastftelling en bedreiging van de voorheen geftatueerde voorzorgen en pœ- naliteiten. Dan, wat het tweede gedeelte van des Konings verzoek, (et doen vertrekken en afwij- zen van alle Engelsch-Americaanfche Schepen en Vaartuigen) betrof, hier in konden of wilden zij den Koning niet te wille zijn, ten minsten , zij lje- ten dat onbeantwoord, hetzelve niet toeftaande of van de hand wijzende. Een befluit, dat Z. H. geheel niet beviel, als welke van oordeel was, » dat men in den toenmaligen flaat van zaken, » en overténkomstig het Tractaat van 1663 met » Engeland aangegaan, en ook volgens het aan- » genomen fyfikema van Onzijdigheid, gehouden » was, om aan de in Opftand zijnde Colunisten s het inloopen „onthouden , en witloopen in ’s Lands »» Zeehavens te ontzeggen; immers en in allen ge- valle, tot dat de onlusten en verfchillen tusfchen T 4 ss Lien 206 LEVEN van » Hen en het Moederland finaal waren getermi= » neerd en afgedaan!” — Behoeven wij hier voor een opmerkend Lezer met veel omflags te betogen , dat dit (wel ingezien) zeer jwist en gefundeert be- grip des ERFSTADHOUDERS , in de toenmalige ver- hitte gefteldheid der gemoederen, bij allen die Hem een kwaad hart toedroegen, regt koorn op den molen was, om hunnen haat tegen Hem den losfen teugel te vieren, en de onkundige menigte door de aantijging van Zijne Vervolgzucht om- trent de Vrijheidminnende Americanen, tegen Hem voor in te nemen, hun wijzende op dit bewijs van *s Vorsten vooronderftelde onbetamelijke ge- hechtheid aan de belangen van Zageland? Niets laat zich (onzes inziens) gereeder bevatten, daar de droeve ervaring van alle tijden leert, dat het kwaad gerucht gewoonlijk een gereed onthaal bij de onkundige menigte vindt, vooral, wanneer Lie- den van Rang en Aanzien; (zoo als hier het on- gelukkige geval was) achter den fcherm of op den voorgrond zitten, om. den gerezen’ argwaan aan te blazen en te vermeerderen. Dit dan ach- ter wege latende, zal het van meerder belang en overeenkomftiger ons oogmerk zijn, de onge- grondheid en onwaarachtigheid van dat ongtrijmd vermoeden, en het daar uit afgeleide hatelijk ge- volg tegen den Vorst, op de duidelijkfte wijze voor WILLEM pen V. V. over die zaak gehouden had, het wélk bij hem van die uitwerking geweest was, dat hij des Vors- ten gedachten omhelsde, als gegrond en billijk be- fchouwde, en ter inlichting van zijn Vriend aan denzelven mededeelde. — „ Uit een verkeerd be- 5 grip, veroorzaakt door gemis van behoorlijk „doorzicht in het verband der dingen, (dus » fchreef deze weldenkende Man,) kan men in s fommige gevallen zeer gereedelijk tot dwalingen »» vervallen, en bovenal in de Staatkunde van on- » Zen tijd, daar zoo veele tegenftrijdige belangen » en inzichten, zoo hier te Lande, als in ande- » re Rijken en Staten, met elkanderen in eenen »» hevigen ftrijd zijn ingewikkeld: doch zoo dra „ het verkeerd begrip door een verftandig on- » derricht, en gehoor te geven aan de ftem der » overreding, gevoeld en erkend wordt, dan is „ het WILLEM pen V: V. Afd 209 „ het voor elken Man van Eer, eenen heiligen „ plicht, om zijne dwaling te erkennen en vaar- »» wel te zeggen, en de waarheid hulde te bewij- »» zen. Gij zult welligt, (dit lezende) verwon- „ derd vragen: Waar toe deze inleiding aan het „ hoofd van eenen vriendfchappelijken brief? Gij > hebt ’er ook reden toe, en dus wil ik U niet „> lang ophouden, maar direct ter zake overgaan. >, Gij weet, dat toen ik nu omtrent 14 dagen » geleden ten Uwent was, het antwoord van H, » H. Mog. op de Memorie des Konings van En- >> geland aan den Ridder Yorke gegeven , het groo- „ te onderwerp van. de gefprekken was, die wij „ met elkander en meer andere Uwer goede Vrien- »5 den gehouden hebben, en dat ik als toen geen „ bedenking maakte, om te verklaren, dat de »» Prins zich, ten nadeele van het Land, zeer vij- » andig betoonde tegen de Colonisten, door te „ beweren, DAT MEN HUN HET IN- EN UITLO» ‚> PEN UIT ONZE HAVENS VERBIEDEN MOEST. » Dan, mijn Vriend! na dat ik. gelegenheid ge- » had hebbe om de gronden te ontdekken, waar- » op Z. H. dus denkt, zoo vinde ik mij geper- 5» moveert, om mijne voorgaande fuftenue als one » gegrond te moeten verwerpen , en onzen Stad- 9» houder het recht te doen wedervaren, dat Hij » de zaak veel beter dan ik, in deszelfs waren „ aart so `= LEVEN van » aart befchouwd, en het recht aan Zijne zijde „, heeft. Mij dunkt, gij vraagt: van waar die »» fpoedige Politieke Bekering? — Alleen aan » de inlichting, die ik, in den Haage zijnde, „ van den Prins-zelven ontving, bij gelegenheid s dat ik Hem over zekere zaken mijne Stad » betreffende, {preken mosst, en juist een oogen- blik aantrof, waar in Hij mij buitengewoon converfabel voorkwam. Want na dat wij het onderwerp waar over ik mij bij Hem had laten aanmelden, afgehandeld hadden, en waar uit Hem gebleken was, dat ik te:Amfterdam ge- „weest ware, zoo begon Hij met mij dit vol- s» gend gefprek: Z. H. „ Wat nieuws hebt gij te Amfterdam „ opgedaan? Is men ’er nog ijverig in de weer „ met de verzendingen naar de West-Indien ? Zijn de Amfterdamfche Kooplieden nict in hun » fchik, dat H, H. Mog. aan het verzoek van » Engeland, om de Americanen onze Zeehavens » te ontzeggen, niet gedefcreerd hebben ?” Ix. ,, Buiten het nieuws van den dag, was ’er „ niets bijzonders. Alle gefprekken loopen veelal „ Op de twist tusfthen de Engelfchen en de Co- ,, lonisten uit. Ieder denkt ‘er op zijne wijze over; ,, doch de animofiteit tegen Engeland wordt dag ‚> op daz algemeener, en de Handel op de West » ÍS 53 a > >> 23 WILLEM pen V. V. Afd. goi y is aldaar: voorbeeldeloos fterk. Dat H. H. » Mog. het verzoek van den Koning van Erge- „ land gepasfeert hebben, wordt algemeen gocd- „> gekeurd; doch het ontbreekt ook niet aan ande- „ ren die liever zouden gezien hebben, dat men s» Z. M. op een cordate manier be'uid had, dat »> hij iets van ons vorderde, daar hij hoegenaamd s geen recht op heeft, en het welk ingewill gd » wordende, ons van enen anderen kant in on- s aangenaamheden zoude kunnen brengin.” Z. H. „ Ja, zoo denken velen, niet alleen s te Amfterdam, maar ook elders; en dewijl men » niet onkundig gelaten is, dat ik van een contra „s gevoelen ben, zoo maakt dit zeer vele Ingeze- s tenen, bijzonder tegen mij geindisponeerd; even » Of ik de verklaarde Vijand van de Colonis- „> ten, en derhalven (volgens cer zoodanigen ge- „ dachten) ook van de Burgerlijke Vrijheid zijn „ zoude. In Gelderland en Overijsfel maakt » men daar thans ook geen geheim meer van, 5, dit weet ik, maar Lieden van kunde en oor- s deel, doen mij (dus denkende) groot onrecht, ə» daar ik niet dan met genoegen vernemen zou- » de, dat de ongelukkige twist tusfchen de » Colonisten en Engeland, tot wederzijds ge- » noegen getermineert wierde, en alle billijke re- » denen van bezwaar, die de eerften hebben, » Op 302 LEVEN VAN „op eene wettige wijze uit den weg geruimd >> waren.” Ik. Ik kan met betrekking tot het onge- „ noegen dat velen thans doen blijken, niet ont- „ kennen dat Uwe Hoogheid zeer wel geinfor- » meerd is. In Gelderland, Overijsftl (trouwens „ ook in de overige Gewesten) hoort men geenen „ anderen wensch, dan dat men hier het voore », beeld van Vrankrijk fpoedig navolge, in den „ Colonisten allen mogelijken bijftand te verlee- „ hen: men moet (zegt men) hun geene redenen. »» van een ongenoegen geven, dat ons in het ver- » volg tot nadeel ftrekken kan, wanneer zij Vrij en » Onafhangelijk geworden zijn. Men befluit der- „> halven, dat het ons belang ware geweest, om „ des Konings verzoek openlijk van de hand te p VIAn, CD sau vies g Z. H., mij met eenige drift in de reden vallende: „ En, omdat H. H. Mog. dat niet gedaan hebben; »» en omdat men onderricht is geworden, dat ik van „» gevoelen ben , dat de Republiek zich volftrekt met » die twist niet behoort of vermag te bemoeijen, „ om daar door aan beide de partijen geene rede „ tot offenfie te geven, (het welk naar mijn oor- deel, door het in- en uitloopen der Americanen » en den clandeftinen Handel op en naar de En- » gelfche Volkplantingen, in vilipendie van Trac- a9 Ur 2 WILLEM pen V. V. Afà. ` 303 taten en Placaten werkelijk en openlijk ge- fchied) zoo meent men regt te hebben, om mij, op aanftoking van eenige weinigen, (die geen ander desfein hebben, dan om de Con- {titutie te renverfeeren) tot het voorwerp van den algemeenen haat te maken, niettegenítaan- de zij, even zoo duidelijk als ik, begrijpen kunnen, DAT VRANKRIJKS GEDRAG OMTRENT DE COLONISTEN, TOT GEEN VOORBEELD KAN GENOMEN WORDEN DOOR ONS, DIE HIER IN NIET MOETEN VOLGEN HET GEENE ANDEREN DOEN, ‘MAAR ALLEEN HET GEENE WIJ, VOL- GENS DE SUBSISTEERENDE TRACTATEN, KIN- NEN EN VERMOGEN TE DOEN.” », De ernst en nadruk , waar mede, en den toon, waarop de Prins deze woorden uitfprak, maak- ten (dit ontveins ik niet) eenen zeer diepen indruk op mij: en daar ik niet vreemd bèn om te denken, dat Hij dit niet zonder desfein deedt, en mogelijk niet onbewust was, hoe ik op dat oogenblik nog over dat onderwerp dacht, zoo maakte mij dit min of meer gede- contenangeerd , dewijl ik mij zoo iets niet had voorgefteld. Of de Prins dit bemerkte weet ik niet, maar wel, dat Hij mij uit mijne mo- menteele verlegencheid, om hem van antwoord te dienen, redde, door oogenblikkelijk op eenen e >> min- t 304 LEVEN van », minder ernftigen en meer vertrouwelijken toon » dus te vervolgen.” Z. H. „ Het is dat, door mij zoo even be » doeld, zeer verkeerd en ongerijmd denkbeeld, dat als de fpil moet aangemerkt worden, waar op de verderffelijke Politique van fommige Re- genten thans ronddraait, en dewijl de Heer VAN DE Pott in Uwe Provincie zich distin- gueert, als het hoofd en den eerften vootftander van hetzelve, en hij alomme zijne aanhangers en volgers vindt, zoo doet het mij een fenfi- bel genoegen, thans in de gelegenheid te zijn, „ om U dit te kunnen zeggen, en tevens de gron- »» den op te geven, waarom ik mij met de denk- „ beelden van de zoodanigen niet vereenigen kan, » die van oordeel zijn, dat men, even als in » Vrankrijk gefchiedt, de Colonisten nw reeds » Op alle wijzen behoorde te onderfteunen: dat » men de Republiek van Engeland affcheuren , » en daar en tegen op de naauwfte wijze met » Vrankrijk vereenigen moest: dat men in plaats » van eene ftaande Armée, een Burger Landmi- » litie op de been brengen, en eene volftrekte » Democratie, voor de thans gevestigde Regeer- » wijze invoeren moest. (*) Wie zulke gevoelens s als (*) Dit was het Compendium van CAPELLEN, en van hun die WILLEM DER V. Vi Afd. gog ss als nuttig. en bevoorderlijk voor den welvaart ə» des Vaderlands befchouwen en aanprijzen mo= 20 8E, die hem van de hand vlogen, om welkers inftandbrenging Zij alles ondernamen, en wanneer zij daarin eenigen tegen- ftand ontmoeteden, tot een’ ZEnthufiasmus vervielen die tot eene volflagene Politieke Razernij overfloeg. — Dat dit laatfte, ten aanziene van hun Opperhoofd CAPELLEN ToT DEN Port het geval was, lijdt geen’ twijfel, en wil- len wij, ter ftaving van ons gezegde, Hier door één voor- beeld uit velen met zijn eigen woorden aantoonen. Men weet, dat in den beginne der beroeringen, door de Mumi- naten en andere Volksverleiders aangevangen, de Stad Geneve in Zwitzerland de eerfte proeve van hunnen euvelmoed moest ‘ondervinden, doch dat zij daar in geftuit werden, door den bijftand van andere Cantons: dit ging CAPELLEN zoo zeer aan het hart, dat hij aan zijnen boezemvriend VAN DER Kemp dit volgende fehrijven durfde: „ Het /pijt mij ss verfchrikkelijks dat die van Geneve hunne Stad niet hebe ` sben laten in de Lucht vliegen. Had ik een middel gewe- „ ten om den dampkring te vergiftigen, ik had "er heen s5-Bevlagen, om hun dit middel te leeren, — God geve! dat 53 GENEVE in het kort enkel door Nachtuilen en Vledermuizen şs. bewoond zij, anderen nog Vrijen Gemeenebesten ten fpiegel „ en affchrik.” — Wiens hairen rijzen niet te berge, op „het lezen van zulk eene onzinnige taal, en volffrekte Po« „ditieke Razernij, alleen om dat hij zijne Plannen in Zwitzér- ‚dand niet ten uitvoer zag brengen? — Wie bedroefde zich „in die dagen niet, wanneer hij deze Hemeltergende taal, door een’ Bedienaar van het Vergeving-ademend Euangelie zag of hoorde aanvoeren, om zulke Dwecperijen’ na te volgen, Il. DEEL. V é en 306 LEVEN van „ ge, die doe het, wanneer hij zich volgens zijn „ geweten daar toe gedrongen vindt: doch ik kan „ en zal dat nimmer doen, of daar in toeftem- ‚> men, zoo lang ik bij het gebruik van mijne » zinnen bewaard blijve, en gevoel drage van mij- y» ne plichten die ik mij aan mijn dierbaar Vader- „ land, in mijne betrekkingen op hetzelve, en » aan de Natie verfchuldigd srekene. — Het » iS, naar mijn gevoelen, geene zaak voor ons , land, om het getal van deszelfs Geallieerden, en CAPELLEN tot den Hemel te verheffen, over zijne elldt- dige zoogenaamde edele zucht voor Vaderland en Vrijheid? Men wane niet, dat wij dit bewijs vati des Ridders verre- gaânde dwalingen (gebofen uit eene jeukerigheid om van het onkundig gemeen, als een Godheid, aahgebeden te wot- den „) hier aanvoeren, met oogmeérk om zijne nagedachtenis te beleedigen: niemand dan wij kan ernltiger wenfchen, daf God hem ook die zonde in de ure des doods moge vergeven hebben! Maat wij voeren het allee aan, om te doen zien, dat Z. H. niet dwaalde, toen Hij dich Man als de oorzaak van ’s Lands verwarden toeftand befchotiwde , en als het hoofd van eene Partij, die het had toegelegd op den ondergang van Zijn Huis; en dat Z. H. de wettigite en gegrondfte rede- nen had, om zijne deugdzame en van alle onderdrukking ver- wijderde ziele te kwellen, watmeer Hij zag, hoe zeer mèn dien Edelman om zijne wangevoelens iti dezelfde evenredig- heid vergoodde, als men Hem STADHOUDER tot het doelwic der vinnigfte pijlen van ‘den fhoodftem laster ftelde, WILLEM pen V. V. Afd. zor » Op gelijken voet te houden, en nog veel minder, » om hetzelve te verminderen, en zich op ecnen » ofzekeren kans, nieuwe mededingers naar des- », zelfs welvaart op den halze te halen. Het wa- » re geluk des Lands is naar mijn inzien daar in 3 gelegen, dat wij met alle Mogendheden in goe» », de veritandhouding en vrede leven, ten einde » de zenuwen van onzen Welvaart, Koophandel » en Zeevaardij, zonder eenige belemmering van 5, den een of den ander, langs dien weg vrijelijk s» kunnen bevoorderd worden. — Wanneer wij » met Engeland breken , om de banden van vriénd« » {chap met Vrankrijk naauwer aan te haalen, » wat zullen wij, het flot opgemaakt zijnde, daar », mede gewinnen? Immers niets! Integendeel: » wij moeten ’er aan Verliezen. Want Engeland, ə omtrent welks vriendfchap wij niet onverfchil- 3, lig vermogen te denken, dewijl wij met dat 5, Rijk door Tractaten van Alliantie en Koops » handel verbonden zijn, wordt in dat geval one 55 Ze Vijand, en wij winnen in Vrankrijk, waar s, mede wij thans door geene dergelijke .Trac- 5, taten verbonden zijn, niet meer dati het geene x, wij met Engeland verloren hebben. + De Vre- » de met dat Rijk aan te houden, en te gelijk die s met Vrankrijk aan te binden en zekerder te » maken, door het fluiten van Ttactaten vån Al- V 2 s lie s08 LEVEN van » liantie en Koophandel, dat is het, waar op wij » in dezen tijd, meer dan in eenigen anderen , be- » horen bedacht te zijn; en dat is het ware en » eenige middel, om ons buiten den Oorlog die s er tusíchen die beide Natien ontftaan is, te „ houden, en om bij het in acht nemen van de » ftiptte Neutraliteit jegens beiden, even als in », vorige dagen, fchatten te winnen, terwijl zij » Zich door den Oorlog uitputten en bederven.” » De Prins ontwikkelde zijne denkbeelden , door „ dus te {preken , met zulk een vuur en duidelijk- » heid, dat ik op Zijne betuiging: ,, Dit zijn » in het algemeen mijne fentimenten aangaande », de thans gevoerd wordende twisten, en over » de partij die de Republiek in dit tijdftip be- „„ hoort te kiezen;” en op Zijne daar op ge- » volgde vraag: ,, Wat dunkt ’er U van?” niets „ kon aanmerken , maar mij gedrongen vondt , daar ‚5 Op te antwoorden. ,, Ik kan de aangevoerde s» gronden van Uwe Hoogheid niet anders dan » advoueeren. Onzijdig te blijven is het waar- » achtig belang van den Staat, vooral daar wij » ons in eenen zwakken toeftand ten aanziene s van onze Zeemacht bevinden. En om bij die Onzijdigheid bewaard te blijven, is ‘er vast geen „ heilzamer middel en veiliger weg, dan aan de », Oorlogvoerende Mogendheden te toonen, dat » WIJ WILLEM pen V. V. Afd. 309 » Wij de banden van vriendfchap willen onder- »» houden, en door nieuwen nog vaster aan- > halen. En in de daad, dit zeggen was geen » onbeduidend compliment, maar het was de taal » van mijn hart, geboren uit de overreding , dat » de Vorst folide gronden voor zijn gevoelen » had: en dit bleek nog duidelijker, toen Hij » dus voortging :” Z.H. ,, Wij zijn het dan, wat de algemee- » ne gronden betreft, volkomen daar in eens, 9, dat Onzijdig in den twist te blijven, ons BE- » LANG; en Vrede met de ftrijdvoerende Mo- » gendheden te houden en aan te kweken, voor » ONS Cene BEHOEFTE is. Daar kan dus geen » verfchil vallen om toe te ftemmen, dat men »» hier te Lande verplicht is daar toe den best » Mooglijken. weg in te flaan. En nu wilik het »„ aan de uitfpraak van elk onbevooroordeeld en s waarheidminnend mensch overlaten , of ’s Lands >, waarachtige belangen kunnen bevoorderd wor-. den, door het onophoudelijk razen en tieren » tegens Engeland? Door het dringen om alle , liaifons met hetzelve af te breken? Door het aanprijzen, om zonder uitftel Vrankrijks oog- »» merken in alles te volgen, en met de Colonis- ss ten eene gemeene zaak ten nadeele van Enge- » land te maken, zoo als de zoogenaamde Vrien- V 3 s den ‘giao Cs LEVEN van „ den der Vrijheid, op het voetfpoor van Uwen „> Landgenoot thans opentlijk beweeren? De on- „ kundige Ingezetenen diets makende, dat En- „geland, uit hoofde van onvermogen, zich dat $y alles zal moeten laten welgevallen: Dat Vrank- „ rijk ons door zijne groote macht voor alle na- „ deelige gevolgen zal kunnen en willen bevei- » ligen: en dat de Handel met de Colonisten „ eene nieuwe goudmijn voor de Kooplieden zul- s lende openen, het ook om die reden van de uiterfte noodzaaklijkheid is, dat de Nederlan- s ders door hun dadelijk en zonder uitftel alle hulp „ te bewijzen, zich dezen tot Vrienden maken, 3» EENSDEELS, om het ongenoegen der Colonis- a ten te ontwijken; en ANDERDEELS, om door » hen, boven alle anderen, met de- voordeelen van s, den: Handel begunstigd te worden, wanneer zij yə Zich geheel Vrij en Onafhangelijk van Enge- „> land gemaakt zullen hebben. (*) Dan, behalven ts | 33 dat © (*) De Prins van Oranje toonde in deze weinige woor- den zeer duidelijk, dat Hij zeer wel onderricht was van alle de kunstgrepen die ’er in die dagen gebruikt werden, em de Republiek in eeneu verderffelijken Oorlog in te wik- kelen, — Engelands Onvermogen, en Frankrijks Alvermo- gen, (twee hersfenfchimmen,) plaatfle men op den voor- GROND van dit bedrieglijk Tafereel, — Op den TWEEDEN GROND flelde men het beeld eener denkbeeldige Vrijheid, yer- p WILLEM pen V. V. Afd. gır y» dat het van ouds aangenomen, en ook nu be- » geerd wordende fyfthema van Onzijdigheid, » ons dit ontraadt, ja ons verplicht, om aan gee- ne verkrijgbaar door het invoeren eener volfdrekte Democratie, Terwijl men op. den ACHTERGROND de gouden eeuw fchetfle, die uit dien Handel met de Colonisten zou te voorfchijn ko- sen, — Dit laatfte verzinfel deedt wonderen op de gemoe- deren des Volks, = Men vertelde, dat als de Colonisten zich van het Engelsch Dwangjuk bevrijd zagen ,s2ij zeer vele noodwendigheden, voorheen van Engeland hebbende moe- ten ontvangen, als dan bij de Hollanders zouden zoeken; en men fchilderde het vruchtbaar Noord-America (dat bij de werkzaamheden van zijne Bewoneren, oneindig meerder Producten van allerhanden aart opleverde dan zij noodig had» den) af, even als was het eene dorre woestenij, daar men verplicht was, zijne behoeften uit Europa zich te moeten aanfchaffen. Was het wonder, dat unze Zeehandelaars niets vuriger begeerden, dan de ecrften te zijn, om van dien buit te deelen? Onbegrijpelijker was het, dat men zich zulke grollen op den mouw liet fpellen, daar men in vele uitge- gevene werken had kunnen leeren, welk cen gezegend Land Het was, dat een’ vrijen Handel teenigen tijde kunnende drijven, de balans altoos naar zijne zijde zou doen over- flaan, — De tijd die fints verlopen is, heeft het zegel der waarheid op dit gezegde gedrukt. 