VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Wy meenen echter als zeker te kunnen (tellen, dat de lichaamen by nagt zwaarder zya dan by dag. In den jaare 1735, beeft men, met de beste thermomeeters , op het Obfervatorium te Utrecht waargenomen, dat het verfchil der koude by парт of by dag omtrent van $ graden ís. Dee- ‘ze Waarneemingen zyn naauwkeurig en zeker, wy kunnen dit verzekeren, dewyl wy "et tegenwoordig. zyn geweest; zy zyn genomen in de maand van May, hoe veel ter moet: дап het verfchil niet zyn in de Herfst-en Win- termaanden? men heeft ten dien einde de weerkundige tafelen maar te raadpleegen. Is de koude dan zoo veel grooter by nagt, dan by dag, zoo moet "er eene inkrim. ping der lichaamen by nagt zyn, by dag eene uitzetting. Gelyk dit door den vuurmeeter,in de Tentamina, aan Florystynfche Academie gezonden, ten vollen kenbaar is. Door deeze inkrimping der lichaamen by nagt moet het volumen kleiner worden, en gevolgelyk de /pecifique zwaarte, door middel van de kleiner oppervlakte, grooter by nagt-dan by dag zyn. Dit kan niet wel door middel van een Unfer kenbaar worden, het zoude, door neemingen van vallende lichamen „ van eene bepaalde A ге, in klei of potaard beproefd moeten worden: еп als dan is het meer dan waarfchynelyk, by aldien de ver- eischte naauwkeurigheid werd in acht genomen, dat "er eenig verfchil van zwaarte befpeurd zal worden. Ја, ik maak my fterk, dat deeze verfchillende zwaarte -niet al. leen by парт en dag , maar ook des Zomers ep des Winters ; laats hebben; ten minften, dit blykt in de vloeiftoffen uit fer tabelletje van den Heer giscnansmiv , gemaakt op het gewigt van een Paryfchen taarlings duim: te vinden in de tweede editie van de beginfelen der Natuurkunde, van den onvergelykelyken MOSSCHRNBROEK , селе Deel, pag. 427 ; alwaar men zien kan , dat dit onderfcheid zanmerkelyk :. Ík heb de vryheid genomen, deeze aanmerkingen van de hand te деееп, in een nederig denkbeeld, ter uitbreiding ndigheden; ingevalle van misvatting, wil ik 1 van ervarener zeer gaarne onderwerpen ; ndertusíchen vergenoege met het aangenaame dat zy den’ beminnaaren van Weetenfchappen am zullen zyn. А. d r BE- GEBRUIK EN VOORDEELEN DER STARREKUNDE. бї \ `. % BEDENKINGEN OVER НЕТ GEDRUIK EN DE VOORDEEe а LEN DER STARREKUNDEe. B Naar het Engelsch. ss Hebben wy onlangs BONNICASTLE's Ontdekkingen in өэ de Starrekunde onzen Leezeren medegedeeld (*), ээ de volgende algemeener Bedenkingen, over het gebruik ээ en de voordeelen der Starrekunde ons: voorkomende, ээ dagten wy geene plaats te moeten onthouden,”. 4 $ Ф 4 De Starrekunde is eene Weetenfchap , die tot de vroeg- fte Oadheid opklimt , en de bewondering van alle Eeuwen trok. Рісһкетѕ, Wysgeeren, en Gefchiedboekers hebben dezelve met hunne loffpraaken vereerd. Bovenal zyn de eerstgemelden breedvoerig in hunne eerbetooningen aan deeze Weetenfchap. Onder de Grieken hooren wy Ho- MERUS, HESIODUS, en ARATUS, onder de Latynen LUCRETIUS, HORATIUS, OVIDIUS, VIRGILIUS, MANILIUS, LUCANUS еп CLAUDIANUS , haar ter eere zingen. Laatere Dichters van verfcheide Volken, en hedendaagfche, die tot lof der Starrekunde de fnaaren tokkelden , zyn te veel om op te noemen. ‚ ` | Op dezelfde wyze hebben de verftandigfte en grootíte Mannen , zo Ouden als Hedendaagfchen , beleden, bekoord te door de fchgonheid dier Weetenfchap- pe. Нег befchouwen van het groot tooneel des ОіЧрап. zels heeft men altvos aangemerkt als het edelst voorregt van den Mensch, Daar is het dat wy de wonderen der Almagt ontdekken, en де Wysheid van сор in de wer- keu der Scheppinge befchouwen. Geene kundigheid kan door het licht der Natuure verkreegen worden , welke ons juister denkbeelden oplevert van het Weezen aller Wee- zens , of fterker bewyzen verfchaft voor zvn beftaan еп eigenfchappen. „, De Hemelen, zegt de Pfalmist, ver- an tellen cops eere, het Uitfpanzel vertoont zyner han- э» den'werk; de dag aan den dag ftort overvloedig Їргаа- i ээ KO: - (®) Zie Ifte Deel, MENG. bl, 468, enz,. ` bk f Ma … ` GERRUIMK EN VOORDRRLEN e ke uit, en de nagt aan den падт toont weetenfchappen ; ээ daar is geen taal waar haare ftemme niet wordt ge. ”” Niet alleen is de Starrekunde hoog te chatten: dewy? dezelve ons zulke verheevene denkbeelden inboezemt vàn сор, en de werken des ALLERHOOGSTEN; maar ook de ziel verbetert, de kfagt en doordringenheid des Verftands doet aangroeijen; want, door middel van dit Godlyk ge- leide, leeren wy het beginzel van alle beweegingen бе: Hemelfche Lichaamen te ontdekken; de voetftappen des Scheppers , mag ik my dus uitdrukken, door de ongemeete gewesten 2упѕ Ryks te volgen, en de verborgene dryfvee- ren, waar door hy het groot werktuig des Heelals beweegt en regelt, op te fpeuren. |. Schoon de Starrekunde met geen andere voordeelen ge- aard ging, zou dezelve een onfchatbaaren dienst aan her enschdom gedaan hebben, door bygeloovige denkbeelden en ydele vreeze te verdryven. De Mensch is natuurlyk befchroomd, en fchrikt ligt wegens gevaaren, die hy niet kan voorzien. Eer be gemeenzaam geworden is met de Natuur , houdt hy de beftendigheid haarer werkingen ver- dagt, en hefchouwt dezelve met angstvalligen fchroom. De geregelde en onveranderlyke orde der dingen boe- zemt hem eerlang vertrouwen in: dan er blyven nog ееп» ge zonderlinge verfchynzels over, die ontrustende uitzon- deringen maaken op den algemeenen regel. De eerfte geheele zonsverduistering fchynt dan een vol- flaage omkeering van het Heelal te dreigen; en de Маап, in eene volle bezwyming „heeft het voorkomen dat dezely verflonden wordt. De Comeet, met een vuurigen ftaart о met vuurige hairen als omzet, houdt mengvoor ееп teken van e Hemels wenkende wraakroede : derzelver verfchynin duidt den dood van Vorlten, den ondergang van Ryken, „Hongersnood of Pest aan. Dit, hoe veel verlichter tyden wy thans beleeven , was eertyds de algemeene taal des Mensehe doms. De Starrekunde alleen heeft ons van deeze ver fchrikkingen verlost, en geleerd, met een bedaard oog, de Zon- en Maanverdvisteringen, als mede de zeldzaam verfehynende Comeeten, te befchouwen. Starcenwichelaary is eene andere kwaal van zwakke ge. moederen , geheel geneezen door de beginzelen der Stare rekunde regt te verltaan. Tegenwoordig neemen wy den Jeep der Hemellichten waar, met oogmerk, om, door nuttige ontdekkingen, in onze behoeften еп noodwen- ` DER STARREKUNDE, % digheden te voorzien, en niet met het ydel oogmerk ош de geheime oogmerken des. noodlots te doorgronden, en den ` verborgenen uitlag van het toekomende te ontdek. ken. Deeze bedriegelyke kunst, waar mede het Gemeen zich zo geheel laat inneemen, zou zo nadeelig voor onze rust geweest zyn, als dezelve ftrydig is met de natuur der dingen. Dikwyls ongelukkig in het voorleedene, en over het tegenwoordige te onvreden, leeven wy alleen door de hoop op het toekomende, Eene kennis van ons аап. ftaande lot zou alleen dienen от het gewigt onzer tegen. woordige onheilen te verzwaaren , еп door allen beweegmid. del tot werkzaamheid van kragt te berooven,ons beftaan eene aaneenfchakeling van rampen maaken, en de fchep- ping eene woeste wildernis, Dan, niettegenftaande de ongerymdheid der Starre- wichelaary, gaat dezelve in alle wereldoorden in zwang : en tis nog niet zeer lang geleeden, of Europa zelve hadt haare Waarzeggers еп de Vorften hunne Starreky- kers, naar wier ‘voorzeggingen zy hunne aangelegen(fe uitzichten regelden. ° Is, bet licht der Weetenfchappen alleen, welke ons kan bevryden van de grove bedriege- ryen deezer jammerhartige Voorfpellers. e onmeetbaare aflkand der Starren is een overtuigend bewys dat ze al te ` verre van ons verwyderd zyn, dan dat derzelver invloed eenige uitwerking op onzen Aardkloot zou haaren. Der. zelver tegen- еп zamenftanden, die, van den beginne af, onderworpen geweest zyn dan onveranderlyke wetten, kunnen geheel niets toebrengen om reden te geeven van die oneindige werfcheidenheid van characters en neigingen, welke wy onder de Menfchen маагпеешеп. Elke uitkomst te baten afhangen van het verfchynen eener Starre , is eene ongerymdheid , even groot als de dwaasheid der Laplande. ren, die den loop des winds waanen te regelen door Кпоо- pen in een Touw, | Een ander zeer іп °t oogloopend voordeel door de Star- rekunde аап de Maatfchappve toegebragt, is de byftand, welke dezelve verlezęt aan den Land- en Akkerman, die zich bezig houden met den grond te bearbeiden. Het geheele werk des Landbouwers hangt af van de kennis сег jaargetyden, еп den loop der Zonne, In elke lugte freek zyn ‘er zekerè noodwendige tusífchenftanden tusfchen de onderfcheidene werkzaamheden van zaaijen еп оо еп 3 en deeze tusfchenftanden , ééns bekend door onderrigting Wyzen деп eigen tyd aan, op welken elke werkzaamheid moet gu _ СЕВАОТК EN VOORDEKLEN „ moet verrigt worden. Maar, hoe zullen wy naauwkeurig, … een by voorraad, ‘t geen dikwyls noodig is, weeten, het begin van ieder jaargetyde, en deszelfs vast bepaalde verduuring? Zulks kan alleen gefchieden door aan het Uittpanzel eenige onveranderlyke Tekens waar te nee- шеп, welke er altoos mede gepaard gaan, en derzelver wederkomst aanduiden. Deeze Tekens worden aangeduid door de Zon of eeni- е byzondere Star; en, {сһооп men tegenwoordig op de. Kennis daar van weinig agt geeft, was zulks volftrekt noodig іп de oude wereld, toen de landman geene andere Gids hadt om zyne werkzaamheden te regelen, dan z eigene waarneemingen. „Arcturus, Orion, еп Pleiades, merkten de jaargetyden voor de Grieken uit; en het op- gaan van Sirius met de Zon, kondigde den Egyptenaa- ren het overvloeijen des Nyifrooms aan, еп den gewoo- nen tyd, waar op zy hun graan der aarde aanbevolen, onmiddelyk naa het wegrukken des waters. De Dichters en Gefchiedfchryvers verfchaffen ons eene menigte van dergelyke voorbeelden, uit welke blykt, dat veele van de magtige еп befchaafdíte volken , langen гуа, geen ane deren tydwyzer hadden dan zy bezaten, door de een- voudige waarneemingen van het op- en ondergaan van zekere ftarren. | In де gemeenfte bezigheden deezes leevens is niets goodzaaklyker dan eene naauwkeurige Tydmaate. Doch hoe ís deeze te verkrygen? Uit beweeging alleen ontlee- nen wy het denkbeeld van opvolg ng, en ten einde de -werdeeling daar van naauwkeurig zy, moet de beweeging beftendig en eenpaarig wezen: maar zulk eene volkome- пе en onveranderlyke wet wordt op aarde niet gevonden. De Mensch heeft in zichzelven de beginzels van bewee: ging: гупе aandoeningen en denkbeelden volgen elkander in zekere orde; doch derzelver duur en wederkeeringen zyn zo ongeregeld, dat zy, in geenen deele, ‘er zig van kunnen bedienen tot ееп voegelyke Tydmaate,. De ziel, die genoeglyke oogenblikken flyt, en die vol onaangenaa- me gewaarwordingen leeft; de minnaar by zyne beminde zittende, еп de misdaadiger, die het uur der гае wagt, maaken een zeer verfchillende rekening, эс Is aan den Hemel alleen dat wy een zekere en сп: veranderlyke maatftok moeten zoeken. Deeze heerlyke Jichaamen, ор zulke onmeetbaare afftanden van onzen · Aardkloot geplaatst, beweegen met een orde en geregeld- ‚ ааа, DER STARREKUNDE: & heid, welke іп geen ander gedeelte der Scheppinge ges Vonden wordt. Van deeze. hebben wy al onze kennis der jaargetyden, en de kunst om by zekere tydperken te rekenen , ontleend, Waren derzelver beweegingen zo о> derfcheiden en veranderlyk geweest; als die wy op aarde waarneemen, wy Zoùden geen denkbeeld van en ge- regelden loop des tyds,of van de uitgeftrektheid der dur- Tinge gehad hebben. Dit is nog de toeftand van den eenzaam leevenden onbefchaafden Wilden, die zyn tyden afdeelt by het Vallen. der Sneeuw ,of by deu voorte ng des Сгоеіѕ, en geheel geene weeten{chap bezit van EN verfynder behoeften дег Maatfchappy. Het tydsverloop tusfchen het ор. сп ondergaan der Zonne is eene tydmaate, door ons een Dag geheeten ; еп ons door de Natuur zelve aangeweezen; doch, daar wy menigmaal een langer tydsverloop behoeven, zyn мў verpligt onze toevlugt te neemen tot andere waatneemin- еп, dan die afhangen van bet op- en ondergaan der Ponne. Eenige Volken rekenen hun і `` fchynen, of by maanden; anderen by de оп zonne, of by јаагёп; nog anderen by ma ren beide. Doch dit vordert eené пошук van de bewetging dier Hemelfche lichaamen zig van beide otwenteling bedienen, nioete dezelve’ overeen te brengen en te doen z Dit gaf aanleiding tor den Almanach, d zeer onvolkomen was, еп „(сооп menigmaa nog met veele onvolmaaktheden bezet is,. “De Tydrekenkunde is een ander onderwerp. zo onmid- delyk verkrogt aan Starrekundige Waárneemingeh, dat Wwy, zonder derzelver Byftand, zeer gebreklyke berigten zouden hebben van de gebeurtenisfen іп de gefchied- oeken vermeld, еп de bedryven der vroegere Eeuwen. an het is alleen, zints zekere gedenkwaardige tydppr- ken, dat deeze Weeterfchap aangemerkt kan worden als rustende ор een vasten grond. Wat hooger doopt, is al les met «ikke duisternis отрёёуеп. Пе onwisfe overleven ting, die, vóór de uitvinding der Lettéren, alleen tot berigtgeeving diende, heeft alle vefhaalen verminkt еп verward. Wy vinden, in de oude jaarboeken, Перт een klein aantal d'Sr „ met nauwkeurige dagtekenin- gen, en zelfs deeze weinige Zyn zeldzaam eveneens ій verfchillende Schryveren. D 4 In'deezen kronkeligen doolhof, hebben wy веш draad JL DEEL. mënceLw. wën > B` WWW zez 65 GEBRUIK EN VOORDEELEN tot ons geleide, dan de Starrekunde. De gebeurtenisfer „ welke, naar ’t algemeen getuigenis van geloofwaardige ge- fchiedboekeren , mogen aangemerkt worden als rustplaat- zen, waar de vermoeide reiziger, naa zyne verdrietige omzwervingen in dorre (recken der oudheid, mag neder- zitter. Doch де waarneemingen „ door welke deeze rust- plaatfen bepaald worden , zyn weinig en zeldzaam. En, t geen nog vreemder klinkt, wy hebben ze geheel en at dank te weeten aan de diepe onkunde en het vreesastig bygejoof der tyden, waar in ze gedaan zyn. De ver- feliyûzels van Zon- еп Maanverduisteringen , en wel voor- naamlyk de eerstgemelde, veroorzaakten eene algemeene ontfteltenis еп fchrik; en, uit de aantekeningen ons ag- tergelaaten, wegens die ontrustende verfchynzelen , kun- nen wy de tyden vinden, wanneer ze voorvielen, Indien de Schriften eens Gefchiedfchryvers geheel ver- Jooren waren , en wy alleen eenig los verhaal konden be- komen van het gebeurde , zonder jaar- of dagtekening; doch vergezeld van het berigt eeniger aanmerkelyke verduis- teringen , zou de Starrekundige , door zyne kennis van de beweeging der hemelfche lichaamen, rás in ftaat wezen, om den netten tyd, wanneer ze voorvielen , te bepaalen. эт Was, door dit middel, dat de beroemde Dr. HALLEY den dag, ja het uur, bepaalde ‚ waarop JULIUS CESAR in Engeland landde, enkel opgemaakt uit de omf{tandigheden zyns verhaals. Aan dezelfde оог. Saak moet toegefchreven worden, dat de Tydrekenkun. de der Chineezen echter is dan die van meest alle andere volken. Van wegen hunne verkleefdheid aan oude ge- bruiken ‚ en het bygeloof, *t geen zo nauw verknogt is aan hun Staatsbeftuur, hebben zy optekeningen van ver, duisteringen die de hooge oudheid huns Kyks bewyzen. Dan een nog grooter en gewigtiger voordeel is gelegen їп de hulpe, welke de Starrekunde verleent аап de Aarde ging en Zeevaardkunde. Kennis te hebben van de lig- n g der verfchillende Landen is geen voorwerp van en- rele weetgierigheid of loutere befpiegeling; maar is te- ‘genwoordig een Dok van onvermydelyke noodzaaklykheid geworden, voor elk Mensch van eenig bedryf en aan- zien; еп men houdt het, met rede, voor een der weg, zenlyke gedeelten eener befchaafde Opvoedinge. Staat- kunde, Koophandel, еп Wysbegeerte hebben eene ge- sneeafchap geopend tusfchen meest alle Landen des Aard- bois. Verbintenisfen zya ‘er aangegaan sichen de wyd- | PER STARREËUNDES - 63 зѓсеіерепе Volken, Handelzugt еп onderzoeklust hebben alle gewesten opgezogt , en de voortbrengzels der verfchik lende Jugtftreeken worden van het eene einde der aarde па het andere gevoerd, Toen vasco DE GAMA, den weg na Andie rondsom de ‚de Goede Hoop eerst geopend, еп coLumsus de Nieuwe Wereld ontdekt had, verwekte de vermeerderin van rykdom en magt, uit deeze ontdekkingen voor eenie е volken fpruitende, den пуй en eerzugt van andere, erg ragt geheel Europa in beweeging. Volgens een Беріп zel, zints lang, door handeldryvende volken aangenomen, eigende: de eerfte ontdekker van eenig land zich ’t zelve als een eigendom toe, en was nayverig wegens den weg die hem derwaards leidde. Dit beginzel, welks gegronde of ongegrondheid wy hier niet zullen onderzoeken, werd доог alle Mogenheden van Europa aangenomen : zy haak- ten alle even zeer om deeze nieuwe landen te bezoeken s en de zugt ter ontdekking, fteeds aangtoeijende, werd da beoefening der Aardrykskunde langs hoe noodzaakelyker. Deeze Weeteníchap, zo wel als die der Zeevaart, was langen tyd zeer onvolkomen еп gebreklyk; de kennis vam verafgelegene landen rustte enkel op het los en onbepaald berigt der Reizigeren, die alle hunne verhaalen misvorme den en vergrootten , door die zugt tot het wonderbaare s zo eigen aan den Mensch. De Stuurman, aan den andes ten kant, bepaalde zig tot het doorkruisfen van eenige Zeeltreeken, of het vaaren langs de kust heenen, em waagde het, гупе kunst wantrouwende, niet, het land uit het oog te verliezen, ‘en zich aan genade van windt en Баатеп over te geeven. °t Was de Starrekunde, die hem eerst dat vertrouwen inboezemde, en leerde zyn vlote tend verblyf veilig heen te ftuuren , door ongemeete Zeeën , nooit door eenig Mensch bevaaren., ` In deeze moeilyke en hachlyke onderneeming is het den Zeeman niet genoeg de ligging te weeten vah de plaats, welke hy ten oogmerk heeft, te beftevenen; hy moet tevens, ten allen tyde, ih (аас zyn, om te ontdekken, op welk eene hoogte en breedte hy is, hoe verre weg һу afgelegt heeft, en welk een koers hem geduurende het overige der reize te houden (taat. Doch deeze on- ontbeerbaare byzonderheden kan by alleen weeten uit ` ` de Starrekundige Waarneemingen, en eene naauwkeurige kennis van den loop der Hémellichten. Alle de regels der Zeevaartkunde worden daat uit afgeleid, en fchoon Es dere 68 GEBRUIK EN VOORDEELEN ` derzelver toepasfing met eenige moeilykbeden vergezeld gaat, is het van het uiterfte aanbelang voor elk zeevaa. Eenden, dat hy ze wel verftaa, еп te werk (telle: naar- demaal zyn eigen leeven, dat zynef tochtgenooten , en het welflaagen der Reize er ten eenemaale van afhangt. - ‚ De regeering in de meeste landen is dermaate over- tuigd van de waarheid deezer waarneeminge, dat zy, in deczen laatften tyd, een alleraandagtigst oeg gellaagen beeft op de Zeevaardkunde, en wat daar toe behoort. Naa dat de Zeemagt een overweegend gewigt in de fchaal van het ftaatknndig belang gelegd heeft, en: men den regel van den Heer LE miere waatbeid vondt „ Le trident de Neptune est le fceptere du monde, beeft men de Starrekunde aangemerkt als еспе Weeten. fchap, ten grooten nutte van den Staat (trekkende, еп de befcherming verdienende van elk handeldryvend volk. De fterke aanmoedigingen aan de beoefenaars deezer Wee- tenfchappen gegeeven door Lopewyk den XIV en XV van Frankryk; de edelmoedige en ryke belooning in Ere eland uitgeloofd, voor de ontdekking der lengte op zee; де kostbaare Reizen gedaan om den overgang van Venus over de Zon waar te neemen, leveren, om van geene Andere te fpreeken, voldingende bewyzen ор van het aanbelang TC geen men in de Starrekunde (еіс, _ Zodanig zyn de voordeelen, welke de Maatfchappy Ontteend heeft van de beoefening deezer overheerlyke Weetenfclrap; dan ‘er is nog een ander, "t geen, {choon min blykbaar voor het oog der wereld іп °t algemeen, nogthans, den Wysgeer zeer in ° oog loopt. De ken- pis naamlyk der Natuure; van het rechte wereldftelzet, еп van de onveranderlyke wetten, naar welke ’t zelve. beftuurd wordt. De Starrekunde heeft zulk een heerlyk gezien der Schepping voor ons opengezet, dat wy, var erwondering getroffen, fn verbaasdheid wegzinken op de grootschheid der vertooninge, het ontzaglyk tooneet der Almagt. Door het kundig oog in het Heelal te taarten weiden, verheffen wy onze denkbeelden van het oneindig Verftand, en breiden den nauwbeperkten kring der men- fchelyke bevattingen uit; onze bekwaamheden worden ver- fterkt en”verbeterd , еп de ziel vindt zig, onder de befpie- Jing van zo veele heerlyke voorwerpen, opgebeurd tot dat Weezen aller Weezens, °t geen alles gemaakt heeft, be- zielt en regelt. | | ^ E Om DER STÄRREKUNDE. 7 ` Om eén rechtmaatig oordeel over eenige Weetenfchap te vellen, behooren wy cenige kunde te hebben van der- zelver natuur en oogmerk. Mangel hier aan heeft veele Ț Schryvers, en onder deezen Mannen, van naam еп wes zenlyke bekwaamheden in andere opzigten, tot verbaa- zende misflagen doen vervallen, wanneer. zy het befton- pen bun gevoelen te zeggen over onderwerpen, vreemd van hunne byzonder geliefde Leteroefeningen. Eenigen dwaalden door onkunde, anderen lieten zich door voor- oordeel van het pad der waarheid aftrekken, Bekrompen zielen oordeelen over uitmuntenheid alleen, volgens den matok hunner eigene bevattinge: wat daar mede niet . ` ` luider ftemme, voor dwaas , eeren. deezen aart gedreeven, heeft daagsch Schryver van de Wise efprooken op eene wyze zyner s, Het ftrekte,” luidt zyne te eere, dat hy, door zyn Оп. ›. Д _ de Vernuften van Griekenland » aftrok van de ydele beoefening der Natuurlyke Wysbe- - n Beere, en tot Zedekundige nafpeuringen opleidde: en э» hunne gedagten van de Starren , de Gergen, de Stofe- »n fe en de Bewceging afwendde om dezelve te ‘vestigen » ор de onderfcheide wyzingen der Deugd en de betrek- э» kingen ds Leevens”. Hy zet deeze gedagten Verder voort, еп hèldert dezelve op door de belachlyke Gefchiedenis "er by te voegen van eenen GELIDUS, ееп Wiskundige, die dermaaten opgetooge zat іп zyne be- “fpiegelingen, dat hy, als zyn knegt hem kwam berigten „ dat Zyn Huis іп brand ftondt, en de geheeleBuurt gevaar „Kep om door de vlam verteerd te worden, enkel ten ant- “woord gaf: Zulks is zeer waarfchynlyk: want het is de natuur yan het Vuur in een Cirkel fe werken. Ну ont- Моос den armen св1л00ѕ van alle gemeene gevoelens der menschlykheid , en befchryft hem als even ongevoelig voor de behoeften zyns Gezins, als voor de rampen zyner Naasten. ` Zodanig een werdichtzel kan men met gelyke gemaklyk- heid toepasfen op деп Befpiegelenden Zedekundigen, als % den Defpiegelenden Wiskunftenaar, "Er zyn Don Qui- thonen en Pedanten in alle beroepen. In ftede van eene Weetenfchap te belachen, welke hy geheel niet kende , zou hy beter gedaan hebben met die te leeren. De lou- ЕЗ tere go GEBRUIK EN VOORDEELEN DER STARREKUNDE, ‚ tere Befpiegelaar, wat һу ook ten voorwerpe neeme, is een nucloos lid der Maatíchappye; doch wy. moeten zorg draagen, om, wanneer wy de ongerymdheden belachen van een harsfenfchimmigen Ѕпогкег, de Weetenfchap, op welke hy zich heeft toegelegd, niet klein agten, Swift befpot boertende de Wiskunftenaars, en de Wiskunfte= naars leezen zyn boert met vermaak: niet om dat dezel- ve op waarheid gegrond, maar dewyl die aartig en gees- tig, 18. wius еп de andere Wiskundigen, maar viel de W iskun- de zelve аап, | © Een groot en uitgebreid Vernuft fluit geene der Wee- tenfchappen uit: zy zyn by hem alle cieraaden des lee- vens; en behooren, te dier oorzaake, aangekweekt en bee oefend te worden. — Gelukkig hy, wiens ziel niet bekrompen is door de dorre gedeelten der Wysbegeerte , noch verzwakt door zich alleen op de Fraaije Letteren тое te leggen. — Gelukkig hy, die verfterkt kan wor- den in denken door LockE, onderweezen door CLARKE еп NEWTON, aângevuurd door CICERO en DEMOSTHENBS y _ еп verlevendigd door HOMERUS en VIRGILIUS, VERS "м. VOORDERLEN, VAN HET REIZEN, ze EE VERSLAG VAN DR VEELVULDIGE VOORDEELEN, ONT- STAANDE UIT DE REIZEN TER ONTDEKKINGE VAN LAN. DEN EN ZEEËN IM DEN LAATSTEN TYD, VAN DE ENGEL SCHER ONDERNOOMEN. Door Dr. DoucLas. (У@уо ‘en Slot van blads. 32.) IV. De Vermeerdering van’ Wysgeerige en Godsdienftige ` E ` А deeze Land- а de Mensch- belangryk als F uitgefloten т befchaafde der Wereld is, of onze voorheen bee ens zich ver. en, uit het van geringen ilderye op te укеп en on- de Reizigers, таош„ еп die gen Achten, шеп, zo vere eenigen ande- BEE hadden geh Kei 1 dat zy zich hier eerst gezet hadden: geheel gan hun: eigen vermogens overgelaaten, іл de kunften ter leevensgaderhaud noodig, еп aan hunne eigene verafgelegene overleveringen , ten opzigte van alle Staatkundige. ‘of Godsdienftige Inftellin gen en Gebruiken; лїгї verlicht door Weetenfchappen ; niet befchaafd доог {voeding ; met één woord, alle fchiktst voor een keurig Waarneemer, om kundigheden ор te doen, tot bet vormen van cen, mgemaatig oordeel,. 4 ое 7 ` VOORDELEN ули: HEP REIZEN ; hoe verre de ongeholpe Menschftfe Natuur kan “ontaars’ ten, en in welke opzigten dezelve kan uitmunten. Wie зоа hebben kunnen denken, dát de хо wreedheid om Menfchenvleesch te eeten, еп het fchrikiyk Bygeloof om Menfchenoffers tẹ flachten, zouden’ gevonden worden , onder: de Inboorêlingen onlangs іп ` дст ‘Stilen Oceaan ontdekt onder Menfchen, die, in andere „szigten , geen vreemdelingen’ (сһеепей іп de tedere gevoelens der Mensch- ` е in het gezellig leeven wẹ- m aan Ordergefchiktheid еп, ekkende om de opziedingen gejen, еп de verburgene vere vikkelen! Wenden van dit droevig ta- en Wysgeerigen geest zulk 1 oplevert, kunnen wy дап, fchouwen, tot welk een trap ftam, (еп, іп de daad, wy mmige opzigten, de Ameri- ‘Tocht: bezógt ,) zyn gelief- vanningèn gebragt heeft; de ү de Toonedlvermaaklykhe - |риеһе- ресі» та ik ze zo meno Aen nn EEN van hunt Opperhoof- den; de Liederen hunner Priesterer; de (täatlykheid hun; пег Godsdienftige Ommegangen ;. hunne: Kunften en Hande werken; hunne vernuftige Vindingen ей het gebrek аап de eigenlyk benoodigde (ойе, als mede bet mangel aan gefchikte werktuigen en. gereedfchappen te: vergoeden , en de verwonderlyke voortbréngzels vanhunnen aanhoudenden arbeid , worttelende met zo veele gebreklykheden’; hunne Kleeding; hunne Matwerken; hunne Wapens; hunne Vischgereedfchappen ; hunne Gieraadén , en Huislyke Va- ten, die in tekening en uitvoering om den prys dingen, met wat hedendaagsch Europa of de Oudheid kan gp: leveren А ``, ` In эс Is de geliefde oefening van den blokken-en Geleère den еп Oudheidkandigen, de overblyfzels'van Grick/öhen of Romecin/chen arbeid op- en па te fpeurén; hy door- er zyn MONTFAUCON, met een geleerd genoegen, en een oog vol verrukking op d оны verzameling Sir WILLIAM MAMILTON, Het dêfmaak , door hem ge- n, is rédelyk, "+ is leerzaam. TER ONYDEKKINGE VAN LANDEN , ERZ. 75: mter wezenlyke {toffe voor gewigtige bedenking vinden,. ale hy een uur flyr in het bezigtigen van de veelvuldige fraaltjes der kundigheden onzer nieuw ontdekte Vrienden ,. aangebragt uit verafgelegene plaatzen. onzes Aardkloots,. om het &ritsch Ми ит ‚en de kostbaare verzameling van. Sir ASHTON LEVER, te verryken ? Indien de zelde zeamhedèn van Sir ASHTON's Sandwichs - Roo:n, alleen, het. eenige ware °t geen wy gewonnen hadden by onze Кеі- : zen na den Stillen Oceaan, wie, die (maak bezit om te. bewonderen, of zelfs niaar oogen om te zien, zou (eye felen te verklaaren, Capitein соок heeft niet te vergeefs. gereisd? De kosten van deeze drie reistochten gingen Eisíchien niet verre te bovén de kosten, gemaakt tot hee opgraaven der bedolven Stad Herculaneum. En wy mos gen er byvoegen, det de zeldzaamheden der Societeit = én Sandwich - Eilanden beter gefchikt fchynen, om de aandagt дег Weetgierigen, in onzen tyd, te trekken en. gaande ге houden, dan de Oudheden , welke ons bewys= ukken ópleveren van de vroegere grootheid der Romeinen. De gronden , waarop: deeze aanmerking rust, kunner niet beter worden voorgefteld , dan met de woorden van den zeer fchranderen Schryver Mr. WARTON. ,, In eene „ Eeuwe, (губ hy, tot den hoogtten trap van bee s, Schaafdheid- opgeklommen, neemt die foort van nieuws- an gierigheid eenen aanvang, welke zich onledig houdt -- wet het befpiegelen van de vorderingen des leevens , з» іп den ftaat der zamenleevinge,- in het verklaaren van з de trapswyze toeneeming der Maatfohappye, en het: » openleggen der opklimmitgen van barbaarschheiden be- э fchaafdheid. Dat befchouwingen van deezen aart de: s geliefde voorwerpen. уап zulk een tydperk zyn is zeer „ Hatuurtyk. Wy zien'op den woesten Daat onzer Voors e vaderen te rugge, met de zegepraal der meerderheid, » welke wy boven hun bezitten, en (сһерреп vermaak ` a in het naagaan van: decRappen, waar mede wy ven a tuwheld tot verfynmg oplteegef: en onze: aanmerkin= » gen, dit onderwerp betrefferide, gaan vergezeld van „ tenen zelfvöldoenden hoogmoed ,-grootendecis ontftaane » de uit eene ftilzwygende vergetyking van de alle be~ » chryving te boven gaamde ongelykheid, tusfchen de. en zwakke рооріпреп van voorige Eeuwen, еп onze tee an fenwonrdige vorderingen in kennisfe. . Terwyl de Zea a den, de Gewoonten, de Gebruiken en gevoelens der p Oudheid een zo fterk erkende rydigheid met die | A 93 Van Gë ;VOORDERLEN VAN BET REIZEN, „ van onze tyden vertoonende, de menschlyke natuur еп. ‚ menschlyke uitvindingen іп een nieuw jicht geplaatst, „ in onverwagte gezichtpunten еп onderfcheide gedaan- »» ten voorkomende, de aandoenlyke verbeeldingskragt zm op het fterkst treffen. En verfchafe dit vertoon „ meer dan eene vrugtelooze voldoening onzer verbeel- ag ding. Het leert ons een juisten prys (tellen op onze eigene vorderingen, en moedigt ons aan, om die Be- » fchaaving, welke zo naauw verknogt is aan het be- an faan en de beoefening van elke Zamenleevings De d з» voort te zetten (*).” Wy behoeven hier niet op te merken, hoe de Zeden, de Gewoonten, de Ge- bruiken en Gevoelens дег tegenwoordige Inwoonderen van de Eilanden in деп Stilen Oceaan, ОЁ op de Weste kust van America, op het allerkragtigst eeken by die van onzen tyd іа het verlicht Europa; en dat eene aandoenlyke verbeeldingskragt zich waarfchyulyk meer gal getroffen voelen door het verfchil der plegtigheden , volvoerd van een |Watche te Tongasaboo, dan van een Gottisch Tournoifpel te Londen; door de befchouwing van de grootfche voorwerpen ор Paasch- Eiland, Чал: van de raadzelagtige overblyfzels te Stonehenge. А Wy zien het аук beftaan van een geflacht van Men- fechen, grooter dan de gewoone maate, іп Patagonia, een Запа grenzende aan de noordzyde der Straat van Mage- laan bevestigd; wy ontmoeten Wagrmeemiagen over de verhuizingen van verfcheide Families en, Stammen, die de wereld bevolkten; aantoonende dat van. Madagascar tot de Marqucfas en Paasch- Eiland, dat is, bykans van de oostzyde van Africa tot wy aan de westzyde van Ame- rica naderen, eene ruimte meer dan dea halven omtrek, van onzen Aardkloot beflaande, het Ман Бе volk, Ma. Lager: gebeeten , (de Pheniciers mogen wy zeggen van de Oofterfche wereld) Valkplanmngen gefticht hebben, in bykans alle tusfchenftanden van dit wyduitgeftrekeer vak, ep Eilauden, zeer verre afgeleegen van het waste Land s waar uit zy oorfprongiyk voostkwamer, onkundig van, elkanders beftaan. ———— Wy verneemen uit de ontdek- kingen, door Capitein соок gedaan, dat de Esquimaux- Endiaanen, tot dus lang alleen aangetroffen, als woonen= de ор de Kusten van Labrador en Huafons Baay, іп vere fcheide charactertrekken verfchillende van de binnelandfche In _(*) Warrow's Preface to Mr Hiflory of Englisch Poetry. э TER ONTDEKKINGE VAN LANDEN, ENZ. 2$ Inwoonderen van Noord - America, en die, omtrent pwin- tig jaaren geleeden, bevonden werden met de Groenlanders overeen te komen in alle byzonderheden van Taal en Ge- woonten , die eene oorfpronglyke gelykheid, van oorfprong ‘tusfchen de volken‘ aanduidden elfde Stam zyn als het volk, °t geen thans de Eilanden en de Kusten op den westkant van America, tegen over Kuam/chatka gele- gen, bewoonen; en dat deeze gevonden wordt in Nor- 4һоп Baay, te Oonalashka, en in Prins Williams Baay, dat is omtrent 1500 mylen van de woonplaatzen in Groen- Зала. еп ор de Kusten van Labrador, Ks Het verfinaaden der Openbaaringe is doorgaans een uit- wi з» berigt van YSBRAND IDES, die der Tungufts zvn”, enz . Had deeze Schryver geweeten dat de twee Vastelanden niet meer dan déttien mylen,in plaats van agt honderd, vah elkander Преп, en dat zelfs, in die kleine Zeeruimte, veele Eilan- den gevonden worden , hy zou het niet gewaagd hebben dit denkbeeld aan te dringen, tot wederfpreeking van Мг. веш? gevoelen over de рать van waar Noord America oosfprongiyk baare Jnwoonders Kr. cg. 7 VOORDERLEN VAN HET REIZEN, ` V. De Voordecjen den Ontdekten te beurt gevallen. : 7 Dus verre fpraken wy van de voordeelen, die deeze Reis- . tochten den Ontdekkeren fchonken. Doch, zal шер zy iets toegebragt, of is het zullen toebrengen, '© geen деп Het zou aan elk welgeplaatst voldoening verfchaffen, ontwaar 146г in twyfel te hangen, deeze wtwoorden. Еп, in de daad, оре koesteren, dat onze Sche- pzigte, geen vergeeflché verre Andere Landontdekkingen wa.. mof liever menfchenflagtingen з эт zo te fpreeken, of men delge lyke wreedheden der vermeeste- Peru ‘kunnen nooit opgehaald 1 alle rede vindt om zich over Aenschlyke Natuur te fchaamen, депе oofden der Wereld bezogt еге heerfchappy voort te plan- 2 kundigheden, te bevorderen; wanneer wy de nieuwe Stammen onzer Medemenfchen bezoeken als Vrienden, em, alleen wenfchen te weeten, dat ze beftgin, én hun diënften der Meènsch}ykheid te foen, en de behoeften huns onvolkomenen. taats der aatfchappye te vervullen, door hun onze verder gebrag. te vorderingen mede te deelen; dar hébben de Reistoche ten ter ontdekkinge beraamd door de goedgunftige inzig- ten van GROWGE DEN ШТ, en uitgevoerd doot соок, zo Wy vertrouwen, ‘niet gehecl en al gemist in het beanw woorden aan deeze wenschtyke einden. _ ` MN Onze herhaalde bezoeken en vry langduurige verblyven ‘hy de Inwoonderen der Friendly-, Society- en Sandwich: ‘Eilanden, kunnen piet nalaaten eenige Îlraalen van Jicht- te verfpreiden іп de nog Kindfche Zielen dier weinig gew ‘vorderde Volken. De ongewoone voorwerpen tot welker befchouwing en bevordering zy gelegenheid kreegen, trek- ten natuurlyk om den voorraad hunner denkbeelden te vern meerderen, сп nieuwe (toffe te verfchaffen aam de Ьеое- fening hunner Rede. Zichzelven vergelykende meg ~ ---7igen die hun bezogten, konden zy niet nalaaten, diepst getroffen te worden door een gevocl van inderheid, єп den fcherpften prikkel te gevoelen. om. TER ONTDRKKINGE VAN LANDEN, ENZ. М. om ‘er zich uit op te beuren, en eene meerdere gelyk- heid te verkrygen mét die Kinderen der Zonne, die zich en hun aan te zien, en zo veele blyken bunner edelmoedige en menschlievende deelneeming in hunne be- langen agterlieten. e.invoer zelve van onze nuttige Dieren en Gewasfen hebben, door de middelen huns beftaans te vermeerde- ‘ren, de asmgenaamheden des levens vermenigvuldigd „ ер hun een onmiddelyk genot, van voorheen onbekende voordeelen gefchonken: еп, indien dit het eenig heil wa- те, t geen zy immer van deeze bezoeken ontvingen, wie zal dan van zelfs niet verklaaren, dat zy er veel by wonnen? , | Maar mogen wy onze wenfchen en һооре niet veel wyder uitrekken? Grooż- Brittanje zelfs, toen het eerst доог de Pheniciers bezogt werd, was bewoond door Wilden, misfchien niet verder in befchaafdheid gevorderd dan de tegenwoordige Eewoonders van Nieuw Zeeland, zeker minder befchaafd dan die van Zongataboo of Otaheite. Onze met -hun geopende gemeenfchap is de eerfte ftap ter bunner befchaaving. ——- Wie weet, of de laarfte Ontdekkende Reistochten. door de onzen gedaan , niet be- hooren tot de middelen door de Voorzienigheid beftemd , om , ten gepasten tyde,de zegeningen der befchaafdheid te verfpreiden , onder de veelvuldige Stammen van den Zuider. Stillen Oceaan , om hunne fchriklyke Feesten en gruwlyke Plegrigheden ‘een einde te doen neemen; en den gronde Дер te leggen tot toekomende en kragtdaadiger plans, om deeze Volken een loflyke plaats onder de Inwoonderen des Aardbodems te doen bekleeden? Dit ten minfte gaat zeker, dat wy, door onze wydftrekkende nafpeuringen „ deeze Volken als tot het beftaan geroepen hebbende, hier ia nieuwe drangredenen. vinden tot eerbiedige dankzeg- ging aan het Opperweezen; dewyl het ons gezegend heeft met voordeelen, tot dus lange een zo groot gedeelte des Menschdoms onthouden: en zulks behóort ons ten fterkfle aanre zetten-en te volharden in alle voorkomende voegelyke onderneemingen,om werktuigen іп de hand des Opperbeftuurders te zyn, tot bet opbeuren van Millioe= пеп onzer Medefchepzelen en Natuurgenooten , uit, hun. tegenwoordigen flaat van vernedering. | ‚ft ` 7 - K 27 ' `фиде mn —- „= 73 7 5 CHARACTERSCHETZEN CHARACTERSCHETZEN DER TWEE BEROERDE CRIEKSCHE- ` GESCHIEDBOEKEREN HERODOTUS EN THUCYDIDES. COntleend uit Dr. ege Hire of Anciens Grece. G een Werk, niet min fchoon dan aangelegen, heeft HERODOTUS, de Vader der Ongewyde Gefchiedboeke- ren, de verrigtingen tusfchen de Gricken en de Barbe ren, van de vroegfte tyden af, tot het einde van den Perfijèhen Oorlog, afgefchetst: den Werk de Gefchiedenie van veele Eeuwen bevattende en loopende over de groa- te Koningryken en Vorftendommen der oude wereld. Dit dftrekkend onderwerp heeft hy met orde en deftigheidt behandeld. De mindere gevallen zyn kunftig tusfchen de voornaamtte bedryven ingevlogten. De onderfcheide dee. len des Verhaals zyn zo Кипр zamengevoegd, dat zy ` wederkeerig licht over elkander verfpreiden. Aardryks- kunde, Zeden, Godsdienst, Wetten, en Kunften kwa- men ia het plan zyns Werks: en het verdient onze op- merking, dat de vroegfte der Gefchiedfchryveren, wat het oogmerk еп de fchikking zyner Onderneeming be- treft, meer overeenkomst heeft, met de verlichte en beste Schryveren der tegenwoordige Eeuwe, dan met eenig Gefchiedfchryver in een lange reeks van tusfchen- beide komende Eeuwen. nr ‚ De taal van некоротоз was de taal van het hart, na- соолук, vloeiend, overreedend , verheeven by groote Ge- beurtenisfen, aandoenlyk by tooneelen. van fmert, duide- kk in ’t verhaal, en bezield, in befchryvingen. —— ‚ Nogthans heeft deeze bewonderenswaardige Schryver zome tyds romaneske en ongeloofiyke ftukken vermeld. Veelen der Fabelen van HERODOTUS, gelyk de Onkunde in haaren waan dezelve geliefde te noemen , zyn b volgende Опдегућ.. ding waarheid bevonden; hedendaagfche Ontdekkingen еп Reizen fchynen rechtftreeks te ftrekken om den Schryver, door cicero met den naam van Prins der Gefbhiedboekerers beftempeld, te verdeedigen, en zyne Geloofwaardigheid te andhaaven. Van andere wonder vreemde vertellingen, door hem geboekt, zag zyn eigen oordeel de beuzelagtig= heid, Wat aanloopt tegen de overeenftemming der Na, tuure verwerpt һу met verguizing. Ну ípreekt тег verag- ўпа gan de Lgepodes, en de Eénoogige Arimaspi en an- VAN HERODOTUS EN THUCYCIDES, `» 9 ' dere zo belachelyke als ongerymde verzinningen, die, eg- ter, door zommige ligtgeloovige Schryveren , zelfs in фе Achttiende Eeuwe, voor goede munt zyn aangenomen, — Maar HERODOTUS agtte zich gehouden te verhaalen wat hy gehoord hadt, en niet altoos te gelooven wat hy verhaalde. In Egypse en het Oosten gereisd hebbende, geeft hy een getrouw verflag van de loopende verhaalen in deeze verafgelegene Gewesten. Een ziel hebbende , uitgebreid door de befchouwing van Menfchen еп van Zeden, hadt hy geleerd paalen te zetten зап гупе Onge» loovigheid zo wel als aan zyne Ligtgeloovigheid. Men kan, evenwel, niet ontkennen , dat de Fabelagtige Overleveringen, in eene zo verbaazende menigte іп zyn Werk geplaatst, het voorkomen van een Roman aân zyne Gefchiedenis byzetten: fchoon deeze, іп vergelyking gee. fprooken , (legts een klein gedeelte van zyn gefchiedkundie gen arbeid uitmaaken , krygen zy een veel grooter aanzien, als ze, met voordagt, daar uit ontleend, en by anderen gevoegd worden. Dan fchynt het als of die alerteerzaame Schryver eer gefchreeven hadt om de Verbeelding te kittelen dan om het Verftand te verlichten, De leevendie ge bevaltigheid van zyn Del dient om dit vermoeden te onderfteunen. Zyne fchryfwyze mag aangemerkt wore _ den als eene tusfchenfoort van ’t Fleldendicht en de ` Gefchiedenis. Noch kortbondig , noch Itootend, is zyn Gei over ’t algemeen natuurlyk, en vloeiend; ook heeft de wyze van voordragt meer van de Jonifche zagtheid dan van de klemmenden Atheen/chen nadruk, In dit licht kwam некоротоѕ den Athenienfèren voor in eene Eeuw, op die, waar in hy leefde, volgende. By de Olympi/che Spelen werd zyn Werk, met algemeene toeiuiching , geleezen. Trucypipes, een Jongeling, Ќогс- te by dat leezen traanen van bewondering en nayver. Men wenschte diens Vader geluk met de edelmoedige geestdrift eens Zoons, wiens vroegtydige aandoenlykheid over eens anders roem ten voorfpellenden teken verftrekte van een Character , gevormd tot bedryven ter Onfterflyke heid opleidende. Maar неворотоѕ hadt de onderwerpen best gefchikt voor de Gefchiedkunde behandeld; en het was eerst, by den aanvang des gedenkwaardigen Zeven-en- - twintigjaarigen Onrlogs , dat “tHUCYciDEs, te midden van de geyaaren, welke zyn Vaderland dreigende boven het hoofd hingen, zich verheugde over het ontvangen eener Schryfftoffe , waardig dat zyn Verftand ‘er zich op vestig- е, — фо > CHARACTERSCHETZEN de, en te beproeven welke vermogens ter Gefchiedkunde- hy bezat. Van het uitbarften deezes Oorlogs af, waar, in hy, als Krygsman, een ongelukkige rol (peelde , oor- deelde hy, dat. bet de grootfte , hardnekkigfle en belang= rykfte zou weezen , dien men immer voerde. Ну maak- t$, overzulks, eenen aanvang, om de (toffen, ter bes. {йгуушде daar van noodig, te verzamelen еп ор te leg- gen; in де keuze en fchikking van welke ftoffe hy ver- volgens. duidelyk liet doorftraalen zynen. toeleg om HERO- Фотоѕ op zyde of voorby te ftreeven. ` Te veel toegeevens in verciering hadt het Gefchiedver.. haal van:HERODOTUS geen luister bygezet. Ta: cypivas gaf voor, louter door Liefde tot de Waarheid bezield te. weezen: ,, Zyn verhaal was niet gefchikt om het gehoot s> te ftreelen der Toehoorderen by de Ofympi/che Spelen.. an Door een getrouw verflag van het Voorledene , hoop- an te hy zyne Leezers hulp te bieden in het gisfen over an het Toekomende. Naardemaal de Menschiyke Natuur an dezelfde bleef, zou zyn Werk altoos van dienst blyven: ээ gebouwd zynde op zodanige beginzelen als het zelve s van eene eeuwigduurende waarde maakte, en geenzins ‚ om eene kortftondige toejuiching te verwerven”, e uitvoering beantwoordde aan dit edel oogmerk. In zyne Ínleiding loopt hy de Fabeleeuwen van С/е kenland over, zorgvuldig het waare van het valfche fchif- tende. Van Thracie fpreekende, roert hy, met eene voeg- lyke kortheid , de. Fabel van TEREUS еп PROGNE aan; en, Sicilie befchryvende laat һу als van ter zyde het oog op. de Cyclopen Lestriganen. Doch hy keert, als den walch fleekende van zulke gedrogtlyke Verfchynzelen, onmidde-- lyk te rugge, еп tot het groot oogwit zynerGefchiedeniss е. — Ош deeze tot eene getrouwe Schildery des tyd’ ‘perks, daar in befchreeven , (е maaken, felt hy zich voor te befchryven niet alleen wat. gedaan, maar ook wat ge- zegd, was , door ‘er zodanige. Aanfpraaken van Staatsman- nen en Veldheeren in te Voegen» als hy zelve gehoord hadt, of hem van anderetr Verhaald waren. Dit етого. deelte zyns Werks heeft ter baak van naavolginge ge~ ftrekt voor alle laatere Gefchiedboekeren , tot dat де verbe. 