VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Ф VAN DEN HEER ЈОНИ ROWARD. . 253 “Men heeft beweerd, dat de Heer HOWARD zeer Deck gZehegt was aan de Lekr der Voorbefchikking , en ik weet niet welk een onverzettelykheid men hem, аїѕ een natuure Iyk gevolg van het aanneemen diens Leerftelzels , heeft toes gefchreeven. Wat my belangt, ik ben niet in ftaat om te ontdekken, waarin die denkbeelden eener Voorzienigheid, algemeene en- byzondere , die een gedeelte uitmaaken van alle Godsdienst.belydenistën, weezenlyk verfchillen уап die in eene Voorbefchikking gelooven ; en uit veelvuldige Waar- neeming, houde ik my ten vollen verzekerd , dat de om- helzing van de Leer der Voorbefchikking, als een Geloofse Artikel , niet noodzaaklyk , die gevolgen in de betragting influit , als daar uit fchynen afgeleid te kunnen worden, De taal althans des gemeenen Volks is bykans algemeen daar op gegrond; doch, wanneer iemand hunner aan een, befmettende ziekte fterft, zal, nogthans, fchoon alte de Omftanders ‘er van fpreeken als een noodlottig en onver- mydelyk voorval, ieder voor zich zelven niet te min de bee Ímetting , zo veel hy kan, ontwyken, en, daar door aane getast, de toevlugt neemen tot de hulp der Geneeskunde. Dan, om tot den Heer Howard weder te keeren , hy fcheen nooit het denkbeeld te omhelzen , dat һу, door een onwederftandlyke aandrift , beweogen wierd tot zyne plans: want zy waren de uitwerkzels van veel bedenkens en overleggens ; hy liep de gevaaren niet in den топа, om dat hy eene overtuiging met zich omdroeg , dat hy bewaard zou blyven voor derzelver natuurlyke gevolgen; maar hy ontweek ze niet, om dat hy ‘er boven verheeveri was. Dit gevoelen heeft- һу te meermaalen , in zyne gee drukte fchriften, te verftaan gegeeven, еп, zeker, geen gee ` voelen kon reedlyker of gepaster zyn aan de uitweskzelen , daar door te wege gebragt. ‚„ Ор den weg van myn Pligt wandelende ›° was zyn gewoone zeggen, ,, vrees ik geen an kwaad.” ` Ik durf verzekeren, dat zodanige Geneesheeren , wier Onbefchroomdheid niet enkel uit hebbelykheid ontftaat , op het zelfde beginzel moeten redenkavelen , wanneer zy bedaard zich aan dergelvke gevaaren blootftellen. Voor het meerder gedeelte , gebruiken zy geene voorbehoedzels tegen de befmetting. De Heer номлар bediende zich van eenige, {choon derzelver uitwerkzels, naar alle waar{chyn- lykheid, weinig beduidend waren , in vergelyking met die van zyne hebbelyke maatigheid , zindelykheid , en ongeftoors de bedaardheid van geest. — Over ‘t geheel, fchynt е ут 256 1 CHARACTERTREKKEN Godsdienftig vertrouwen in aart niet verfchild te hebben ; van dat van andere Godvrugtige Mànnen; maar zo beftene dig, zo eenpaarig, onder den invloed daar van te ftaan , еп ’er door verheeven te worden, zo verre boven alle wee reldfche overleggingen , kan het lot niet weezen dan van de zodanigen, die het zich vroegtydig eigen gemaakt hebben , om alles tot den Сойіукеп Wil te brengen, еп alle hunne uitzigten tot op het toekomende uit te ftrekken, | Uit de verbintenisfen van den Heer HOWARD „ met zoe danige Aanhangen , die altoos een byzonder fterken afkeer betoond hebben, van de bedriegeryen en bygeloovigheden des Pausdoms , zou men veelligt veronderftellen , dat һу, met een bevooröordeeld oog , zou nedergezien hebben op de Belyders en Bedienaars van die Godsdienst-belydenisfe, Dan , zo groot was zyn eerbied voor waaren leevendigen Godsdienst , dat hy gereed was daaraan eere te bewy- zen , als hy denzelven ontmoette in het kleed van een Monnik , of in het gewaad van een Leeraar. Hy hadt medelyden met de oude Bewoonderen en Bewoo- neresfen deezer rustige Verblyfplaatzen, die uit hunne geliefde kluizen gedreeven werden іп de wyde wereld , met een vry fchraal en dikwyls Перт betaald onderftand= geld. „„ Waarom,” vroeg hy, aa liet men ze niet allengs- an kens uitfterven , en van het eene in het andere Gods- an dienftige Gefticht overbrengen „ naar gelange hun aan- »› tal verminderde ?” De Ordens , die het tot een groot gedeelte van hun werk maaken, de Zieken en Gevanges пеп, aanhoudende , met de goedaartigfte bezorgdheid op te pasfen , en Hen dus fteeds onder °t ooge kwamen „ fcheenen zyne genegenheid opgewekt te hebben , voor de Kloosterlingen in °С algemeen; terwyl de deugden van orde, betaamlykheid, maatigheid en liefde, zo zeer gelyke foortig met de zyne, hem natuurlyk деееп overhellen , om gunftig ten hunnen opzigte te denken. — Hy ont- hieldt zich, egter, ten flipíten van eenig gemeenfcha met hunne Godsdienst-oefening , welke hy engeöorlofd ete VAN DEN BIER JOUN HOWARD, 257 Bordeelde : hy betoonde hun zyne agting als. Menfchen , zonder de minfte overhelling , o met hún áls Godgeleer- -den zamen te (lemmeh. |. Zodanig waren de groote trekken van het Character dei Heeren HOWARD, == Trekken, die zeer Пегк uitftaken , en genoegzaam om hem te onderfcheiden van allen, die in eenig opzigt eene rol, aan de zyne gelyk, op het too- neet der wereld fpeelden. De vereeniging der hoedanig- heden , welke hem zo byzonder gefchikt maakten voot de post, welke hy op zich nam , is niet waarfchynlyk , dat, in onze Eeuw, weder plaats zal vinden ; nogthans kunnen verfcheide zamenvoegingen dienen om dezelfde einden te bereiken { еп, wat aanbelangt de voorwerpen van Staatsinrichting en Menschlykheid , waaromtrent hy zich onledig hieldt , zal de onderrigting , door hem verzá» meld , het herhaaten van een arbeid, gelyk de гупе, on- noodig maaken. CLAUDIUS p OF DE TE LEURGESTELDE GELEERDE, Eene vins ` " TELLING, GESCHIKT VOOR DE GUNSTELINGEN VAN VE ` МОРТ EN GELEERDHEID. CUit het Engelsch.) H" is menigmaalen opgemerkt, door den hoogmoed des Vers gute en de grommigheid van ongelukkig geflaagde Mins Haars, dat Vernuft en Geleerdheid Перѓе aanbeveelingen 2уй, if de gunst der Schoonen , ей dát dè Sexe, wel verre Van Бе, hoorlyke hoogachting toe te draagen сап uitmudtedde Ziels- vermogens , altoos gereed i$ om de voorkeuze te geeven datt ` het indringend gelacht vàn Рел? Maitres ep Ligtrisfen , boz ven de zodanigen, wier arbeid ейтек: heeft em bet geluk der MENG, 1703. NO. б, $ Maat „38 ` CLAUDIUS, Maat(chappye te bevorderen; of wier gaven, de Eeuw waarin zy leefden ‚ of het Land hunner iowoeninge, tot luister ftrekten. „ Indien gy bedoelt ,” is hunne taal ; ‚‚ de gunst deezer Kin» » deren van gemaaktheid en beuzelaary te winnen , moet gy , » Op éénmaal, vaarwel zeggen зап het gedrag en de waardigheid » van een redelyk weezen, haare grillige luimen vieren , haare » trotsheid onophoudelyk veel vleijen, еп uwe aandagt geheel » bepaalen ор de jatnmerhartigfte beuzelingen ; met, één woord, » y moet het kruipende van een Schoothondje , en de Іеетеп. s» digheid van сеп Аер, aanneemen.” Maar deeze haatlyke befchuldiging „ hoe algemeen ook toege- Пета, en ‘hoe fchynbaar onderfchraagd doof de veelvuldige te leurftellingeo, in de tedere geneigdheden der Geleerden , en Man- пеп van Vemuft, agt ik geheel van alten vasten grond ontbloot; ja, ik durf beweeren, dat , wanneer wy de gevallen behoorlyk overweegen, wy zullen bevinden, hoe het gebrek aan een geluk- ‘kig flaagen іп dit opzigt , waar over de Geletterden zo veele klagten «uitboezemen, voornaamlyk moet toegefchreeven worden aan hunne eigene Dwaasheid, (om het geen harder naam te geeven,) en, ia veele gevallen, eer ееп bewys oplevert van het gezond verftand » дап van de zwakheid, der zo zeer ten onregte befchimpie Sexe, Dat enkele Ligtmisfen zomtyds gunftelingen der Sexe zyn, ds eene onloochenbaare waarheid; dit valt Schoothondjes еп Aapen ook ten deele. Maar hoe groot is het getal, of wie zyn de Vrouwen, die meer neigen, om de eent, dan om de laatstgemelde, te omhelzen, in het сһагайег van Egtgenooten? De vraag valt gemaklyk te beantwoorden! Er zyn, buiten twy- fel, verftandloozen en benzelaars, by beide de Sexen, en het is voegelyk , dat zy elkander gaande houden. Maar, indien wy maadpleegtn met de gevoelens en het gedrag der Vrouwen , wier Verland niet zeer verre beneden het gewoone peil daalt, zullen wy doorgaande bevinden, dat zy, ter begunftiging zyn voorin- omen oppent de zodanigen, die zich onderfcheiden door, E vernuft, hunne fchriften, of braafheid; ей, йеп zy, die gelukkig genoeg waren, om gunfte te verwerven door hunnen goeden naam, dien vervolgens борг hun gedrag verbeuren, zal het niet bezwaarlyk, vallen, daar van de waare oorzaak op te geeven. — И А heel geheel voor ons open , » dat de Mamen doofe iitfteekenbeid hunner be- vdzaakt een moeilyk val inziene van Mannen van r dan ook niet gedrongen ən aan eene oorzaak, nog hoogmoed? en moeten Lentgen zomtyds flat- gen, ОР ВЕ TE LEURGESTELDE GELEERDE, zeg gen, terwyl Dicfterg en Geleerden verfinaad worden , "er maar al te veel reden is, om te vermoeden , dat de laatstgemelden zomtyds min berekend туп, om een redelyk denkend weezen gelukkig te maaken! Ontelbaare gevallen zullen het ftaaven, als wy beweeren, dat zy doorgaans grommiger, dwinglandifcher , ов. gezelliger, meer aan zelfbehaagenden hoogmoed overgegeeven, en zelfs min gefpraakzaam en onderhoudend zyn, (in den kring van hunne eigene Familien ,) dan zelfs hunne ongelecterdite me- dedingers.- En welk eene maate van geluk kunnen uitfteeken- de bekwaamheden aanbrengen, indien de zorgzagtende bevallige heden van eene gezellige, gefpraakzaame en infchiklyke, geäarte heid geheel en al ontbreeken ? <, Ik verftaa ип,” roept veelligt een misnoegd Student uite „ °t i$ niet wegens de meerderheid onzer Bekwaamheden ; °t ig „ niet van wegen onze Talenten of opgedaane Kundigheden „ „ dat wy moeten verwagten in aanmerking te zullen komen 5 »„» `t is door deeze gaven op ber altaar van de trotsheid der wn Schoonen op te offeren, De oorzaak van ons mislukken is „ blykbaar genoeg; wy kunnen, ons niet fchikken maar die kleie „ ne, niets beduidende , en flaaffche, oppasfingen ; waar doot мы anderen haare gunst verwèrven, zich zelven vernederende.” Neen , dit is niet noodig. Beleefdheid, betooning van agting, en gezellige oplettenheid , om de Schoonen met tederheid p goedaartigheid en eenige leevendigheid, te onderwyzen, zal meet voldoen aan het Vrouwlyk hart, dan al de vleiende dienstvaare digheid van Moesjankers, en de kleine vryheden der Ligtmise fen. De Man van Geleerdheid of Vernuft , die zich zo verre niet kan vernederen, heeft geen regt om zich te beklaagen , ine dien de agtiag voor zyne bekwaamheden niet іп ftaat ís om den wederzin, welke zyn voorkomen moet veroorzasken ‚ te onder te brengen: en valt de Schoone niet te berispen om bet verwerpen van een Man, die zich te veel op zyne Talenten ас voorftaan , om haar met tederheid en beleefdheid te beje- genen , of wiens fchoolfche ruwheid hem alie gezellige zagt- aartigheid ontzegt, welke aan het leven de 20есїе bekoorelyk- heden byzet , en, zonder welke , men het genoegen des Huwe- Iyks-leevens , of zelfs de genoeglykheden der Vriendfíchap, te vergeefsch zoekt. Geleerdheid eu Vernuft moeten, even als Schoonheid en Vrouwlyke leevendigheid van aart, alleen aange- merkt worden als de cieraaden van °t leeven , het weezenlyke van "rt zelve is goedheid van aart еп deugd: en, wanneer deeze láatstgenoemde , of ееп van beiden, ontbreeken, kunnen g Talengen, hoe fchitterend, aan den bezitter regt geeven tot lief- de, of zelfs tot agting. Crauptus was een Pongeling van verbaazende Talenten ‚ van een wonder vroeg ryp oordeel, еп hy maakte vorderingen verre boven zyne jaaren, In het voortzetten zyner Studien, еп het d з ап. 260 ' CLAUDIUS, aanleeren van Weeteníchappen, fpreidde hy eene kragt en fraai- heid van Vernuft tcn toon, vroeger dan men by de Jeugd in ’t algemeen aantreft, dat zy eene keuze uit eiren beweeging doen іп haare uitfpanni en tydkortingen ; in een ouderdom, dat de Ouders op bunne Kinderen Zouden geroemd hebben , als zy in vormen, van eigen maakzel, looden paardjes gegooten had- деп, hadt hy zyne vrienden verrast met een fchoon Historisch Schilderftuk , en behaalde roem door Proeven, in Onrym en ` Dichtftukjes, in de еге Maandwerken gepláatst. ‚ Zodanig waren de begaafdheden, om welke cLAUDIUS bewon- derd wierd by zyne Ouders, by zyne Familie, en een vry uite geftrekten Kring van Bekenden, die van zyn Vernuft en vroeg bee baalden Roem fpraken ; doch onder zyne Speelmakkers, (indien w deezen naam mogen geeven aan die.Schoolgenpoten , met wel en hy zich nimmer vermengde, dan om hun lesfen te geeven, ` of met hun gechi! te voeren ,) Попа hy bekend , doof eene halftarrige aankleeving aan zyn eigen gevoelen, en onderwerping &an.zyne aangemaatigde meerderheid. Het jeugdig tydperk des menschlyken leevens draagt de (terkfte merktekens van aankleee ving aan de Керен van de gelykheid der Menfchen , en jonge Knaapen zyn zo ongenegen, om zich te onderwerpen aan de dfriffokratie van verdientten , als Menfchen van verftand aan ` eenig ander foort van Arillokratie. Deeze gefchiktheid van CLauDius vernielde, derhalven, al het geluk, ° welk hy aanzag als ber Godik Regt van zyn grooter verftand , еп у was, in “einde, eer hy den bedoelden loop zyner Letteroefeningen voltrokken hadt, genoodzaakt һе: Kweekfchool te verladten , waar men eene algemeene vervolging tegen тупе benyde Ta- lenten aanrigtte, Met де jaaren van cLAUDIUS, vermeerderde zyne Bekwadmheid, еп zyne geaartheid werd desgelyks verfterkt: еп, dewy! de Drukpers en het Penfeel, even zeer, de werktuigen waren, om зупе beroemdheid te verfprviden; werden allen, die door gelyke heid van jaaren, door verbintenis of leevensömftandigheden, eenige betrekking op hem hadden, aangedrongen om zyne Vriendfchap te zoeken : doch even zeer als гупе bekwaamhee ‚den hun trokken, ftootte zyne geaartheid hun af; zo dat, ‚fchoon allen , die hem van verre kenden , zyrie verkeering zoge ten, naauwlyks één eenige, die gemeenzaam met hem wierd „ ‚hem met een tedere of volftandige genegenheid bybleef,. Hy ‚miste niet, zulks toe te fchryven aan de onftandvastigheid ‚ de dwaasheid of zelfs de ondankbaarbeid, des Menschdoms?: want ‘er „greetig op geteld om Vriendfchap te verkrygen , die hy niet kon behouden, befteedde hy altoos zyne gunstbetooningeu, aan elk die hy maar eenigains. kende ; hoewel hy dikwyls, door de onbevallige wyze, aanttoot gef, als hy meende te verpligten. Alle deeze amftandigheden konden niet paafaaten zyne natuur „Јуре naargeestigheid te vermeerderen, én de flugheid van zyn aart ӨР DE TE too OELEERDE, 26? aart te verfterken; hier kwam nog by, dat zyn Vader, die Froe afkomst rekende van een lange reeks Krygsbevelhebberen , һес „Ouderlyk gezag gebruikte, om den Voorouderlyken trors te ‘bandbaaven ‚ en hem dwong , om, rechtftreers ftrydig met гупе geaartheid, eene post in den Krygsdienst te aanvaarden. Niet lang na zyne intrede in dit eervolle beroep, (want, zo ebben de zamenftemmende vooröordeelen des Menschdoms `r ‘zelve altoos aangezien) kresg hy kennis зап een Medeöfficier , met’ wien hy wonder overeenkwam, in haat tegen zyn Beroep, еп verontwaardiging tegen ber Vaderlyk gezag, " welk hem гог het zanvaarden genoodzaakt hade, — - Deeze Officier, Capitein WOODFORD , een Man van Letteren, en een tot geestdryvens тое Bewondersar van allen, in welken hy het minfte zweemzel van een vroeg тур Vernuft ontdekte ,- badt de voortbrengzels жап onzen Held dikwyls gezien en bewonderd, De regtmaatig- heid der gevoelens, de rykheid van verbeelding, ep de krage van uitdrukking, ftrekten niet alleen tor eere voor ееп Jongeling, van negentien baren ; maar Schryvers van naam zouden zich niet gefchaamd hebben, ze voor de hunne te erkennen. Ну vondt, derhalven , groeten finaak in de verkeering met iemand, zo lang door hem gezogt; һу kweekte dezelve aan met een нер welke hem verblindde omtrent alle gebreken, їп de geaarte eld en Zeden van zyn nieuwen Vriend, en de Bevelen van den Souverain, die, binnen kort, den jongen cLAUDIU3 met zyn- Re- шен riep:n, om buiten °з Lands ce dienen, voorkwamen het, at zyne oogen voor die begocheling geopend wierden ; тегууї eene briefwisfeling, zo gefchikt (zonder eenig behulp van voorbedagte veinzery,) om de beminnelykfte trekken van туп сћагадег op te hoogen , en de mishaagelyke te bedekken , de fteeds aangroeiende vooringenomenheid tot de fterkfte verkuegte heid deedt opwasfen. Dewyl Capitein wooproRp eene Zuster hadt, die hy zeer be- minde, еп met welke hy in de grootfte vertrouwlykheid om- С igwerf de Brieven voor vm zynen (сһгап- t vast verrouwen , dat, het geen hem ze » haar genoegen zou medewerkem LINA luisterde mét eene fteeds toeneemense ven, die, їп de vuurigfle taal, van opregte ekbaare verkleefdheid san haar geliefden ven, en teffens, in de tederfte uiedrubkige unftige trekken van den geest van Сьлу- 1 de ongelukkige gebreken van zynen aart , hryfvertrek , zo zelden gelegenheid vinden omen, in eene ondoordringbaare duisternis roeder het altoos niet nalaaaten, in de vro- ds, zyne hoop onder het dekleed van joku eeven ; haar vêrtellende de Legenden дес 53 ` oven 262 CLKUBIUSS overlevering , en Romans van Ridders en jonkvrouwen e ZUg- tende om een beroemden Naam, en kwynende door de in de lugt fchermende zugt na vermaardheid. Уап, deezen aart waren de voaringenomienheden der beide еп toen CLAUDIUS in Engeland wederkeerde , niet bekleed met eerlaurieren van betoonde Krygsdapperheid, maar met eent. ge maare van roem wegens perfoonlyken Moed , welken Ké of zes Tweegevegten buiten alle mogelyke tegenípráak gefteld hadden. Welhaast werd hy ingebragt by EVELINA, en gevoelig voor haare bekoorelykheden ; ea fchoon zyn perfoon, die one bevallig ea klein was, flegts weinig beantwoordde aan het afgetrokken denkbeeld van een Held of Aanbidder van peko еп de Bevalligheden , bragt de fchoone EVELINA op ’t leeven- digst voor haare verbeelding de treffender fchildery van zyne zielguitmuntendheden , еп nam, haare te leurftelling aan eene zyde {сһџіуепде , met eene pryzenswaardige grootsheid de поо» diging яар, die haar, door middel van haaren Broeder, werd voorgefteld , om den erkenden Man van Letteren na eene plaats van openbaar vermaak, te vergezellen. Zyne Пууе houdi (want һу was weinig gewoon in ’t gezelfchap van Dames) zag zy over °t hoofd , en luisterde met greetigheid na Zeng aanmerkingen , hoewel ze zelden tot haar waren ingerigt; eu Коп ту niet naalaaten naderhand by haaren Broeder te betui- gen, det zyne bedenkingen, zelfs op de beuzelagtigfte omftan- digheden , iets in zich hadden, °t welk de verbeevenheid van zyn vernuft en verftand aantoonde. Naardemaal wooprorp zeer verllaafd was aan eenen vrolyken ‚deeftrent, en nimmeér na eene plaats van openbaar vermaak ging zonder тупе Zuster, dong craupius ‘er па om beni in dien {maak te volgen ; zo dat men dit vriendlyk Drietal, eeng ge- ruime wyl, bykans in alle facfoenlyke cirkels aantrof. CLAUDIUS voer voort met zyne aanmerkingen aan WOODFORD mede té deelen, en gvELINA hieldt hem beftendig voor een jong Heer, dien elk moest bewonderen en hoogagten. І De eerfte keer dat zy hem іп een eenigzins ongunftig licht befchouwde, was op een Bal. Te deezer gelegenheid was hy, door: den draaiboom eener boerfche ftyfheid, еп een afltand- vol ontzag , heen gebrooken, en dong na de eer van haare hand te mogen verwerven; doch hy kweet zich zo ongefchikt in een bedryf waar voor hy niet berekend was, dat hy eenig gelach onder het gezel(chap verwekte; zyn aangebooren aart ontdekte zich in eene jelourfche trotsheid en het aandringen op de ge- heele aandacht van гупе Beminde, ° welk zy, ondanks al haar believen, en vriendlyke gezindheid, niet kon verdraagen. Wooprorp zag, met leedweezen , deeze Пегке apwellingen van eene gesartheid, welke hy reeds in cLauDIus hadt beginnen te vermoeden ; еп, vreezeade dar derzelver invloed op het hart УА = er DE TE LEURGESTELDE. GELEERBE. 263 zyver Zuster eene Verbintenis mogt te leurftellen, op welke hy zeer gefteld was, befloot hy het toontel te veranderen , zo onge- $chikt tot het ten toon fpreiden van de Talenten zyns Vriends, en hem gelegenheid te verfchaf.n om de verloorene #6106 te ‘herwinnen. Hy nam ‘eene gelegenheid waar, om zyn kleine party (meest beftaande ың jonge lieden, die liefhebbers van letteren en lieden van fmaak waren) in eene nabygelegen kamer byeen een verklaard Minnaar, vermerigvuldigden дупе bezoeken, eu de gelegenheden, дд met тупе Schoone te verkeeren, verfchaf- . 4. | ten 264 ELauDIUs, ` ten haar middel om zyne waare geaartheid te ontdekken, Het mertte haar grootlyks de edelfte verflandsvermogens ‘gepaard te zien met de onaangenaame hoedanigheden van een ongezelligen aart; het baarde by haar wederzin, als zy bevondt, dat dè aanmoediging, welke zy gegeeven hadt, om zyne Vreesagtige befchroomdheig te verdryven, hem op ééns met een*zich alles aanmaatigend verwouwen vervulde; en zy kon gier dan met verontwaardiging ontdekken, dat ћу de fynftc bekwaamheden van vernuft, by Че minfte terging, gebruikte, tot oogmerken die eene heerschzugtige ‘kwaadaartigheid te kennen gaven, en dat de fchitrerendfte beróogingen van ‘eene leevendige verbeel- dingskragt , geheel en al, overfpreid waren met de donkerfte vernutt, 25 Dan de meeste kommer gg EVELINA aap, uit hogfd: van de engte waarin zy zich gebragt vondt ten aauziene’ van ‘haaren, Broeder; want zy vreesde voor het doen eener verklaari die гупе naauwfte vrtendfthaps-verbidtenis op’ cenmaat meest sf: breeken, en nogthans kon zy he: denkbeeld niet ve.draagen , оду ОР DE TE LEURGELTELDE GELEERDE. 265 m, zonder des reden te.geeven , ftrydig te handelen met гупе begeerte ; zelfs ій gevallen waarin zyne braafheid haar altoos hadt voorgehouden ‚ dat zy voof haar zelve moest kiezen. Het gedrag уай CLAUDIUS verloste haar, nogthans, welhaast uit deeze verlegenheid. Want, korten tyd daar naa, op eene bepaalde Masquerade zich bevindende, verbeeldde zich de оп. fustige jaloufy van CLAUDIUS, (vootaf verbitterd door de et. gering van zulke vryheden , als zyne vermetelheid hem eer dan het- gezond oordeel voorfchreef ,) dat elk Masker een be- gunftigd Mededinger bedekte, en hieldt elk woord tot een an- der gefprooken voor.een hoon hem aangedaan; еп hy borst шс in zulke onbefchofte bewoordingen, dat hy drie of vier onderfcheide uitdsagiugen kreeg ; vervolgens betoonde hy zyne oplopeude kwaadaartigheid aan de glazen en kandelaars; hy bragt het geheele gezelfchep in verwarring; en, terwyl de bemlgnelyke EVELINA den om haar ftaanden kring verlustigde door de aangenaame toonen van haaren zang, uitte deeze Ge- letterde Wildetnan zyn misnoegen door afgebrooke vloeken; en ftondt eindelyk van de tafel op met eene hard op gefprooke® ne verwen{ching der Vrouwlyke Verkeerdheid, dewyl EVELINA een sirtje zong, om "rt welke het gezelfchap haar verzogt райт, daar 2y wist dat "ег een ander was, °t welk hy liever oorde. ` WooprorD , de, langen tyd, met eene flilzwygende bekom- merdheid, het vreemde gedrag zyns Vriends hadt gade geflaagen , nam de eerfte gelegenheid waar, om met тупе Zuster te vertreke ken; en liet den Zoon van Onrust en Vernuft voortgaan met te vloeken over de ligtzinnigheid der zodanigen, die niet wil- len erkennen, dat fchitterende Talenten Beestagtigheid bemine nelyk maaken : hy fiet het aan hem over, om, met gev:°r zyns leevens , de gefchillen te beflisfen , waaraan de geweldigheid van zyn aart hem dien avond blootftelde. In deeze Proeve heb ik niets meer gedaan dan een doa ek beflaand Charaâer te fchetzen, en geen fchepzel van myne eigene verbeelding den Leezer voorgehouden. Ik merk, der- haiven , het opgehangen Portrait niet aan, als ееп zinnebeeldige Schets van het geheele lichaam der Gelciterden; ook wil ik niet aanduiden dat grommigheid en kwaadaartigheid woodwen-. dig Vernuft vergezellen; of dat groote Zielsbekwaamheden een, Mensch ougefchikt maaken voor het genot van gezellige ver. keering. "Er zyn zeker in dit Ryk zommigen, en іп ееп na- buurig Ryk van Letteren en Vryheid veelen, die de grootte Geleerdheid paaren met de inneemendfte Goedaartigheid; еп, by het vuur van. Vernuft, fraaije Zeden laaten fchicteren, еп, de zodanigen mogen .zich altoos verzekerd houden van eene allergunttigfte bejegening der (сһоопе Sexe, — Alles, wat jk wil inboezemen, komt bier op neder, dat, wanneer ge- leerde Lieden verfimaad worden door de Sexe, zy deeze ons е- H 265 ‘CLAUDIUS, OF DR TE LEURGESTELDE GELkERDE, genade niet moeten toefchryveh aan de wiemuncendheid hunner bekwaamheden; maar aan eenige hoedanigheden of ‘hebbelyk= beden , welke zy zouden kunnen wegneemen , zonder eenig nadeel aan hunne Talenten ; ja die het zelfs hun pligt i$’ ге hervormen , huu pligt voor zich zelven en voor de Maat- fchappy — wel verre van dezelve aan te kweeken door een hoogst ontedelyken hoogmoed. ' a i . 2% | HET LAND LEVEN. Zedelyke- Befpiegelingen. Ae een zaligend genoegen voor hem , diè, verre van °t Stadsgewoel verwyderd, гуне dagen, in het zuiver Land- vermaak mag doorbrengen, die met een kleen getal van ware Vrienden , by eigen hoeve en haard, de zuiverfte gehoe- gens maakt, —— Geneegens, — in Vorftelyke Zaalen, by bet uitgedrevene Goud, en het blinkende Marmer, niet te viir- деп, — neen ———= de Landman in zyne eenvoudige, met siet gedekte, wooning finaakt, їп eene volle maste, de aange. naamheden deezes leevens; һу, van veelt verdrietelgkheden ontheven ‚ geniet veele onvervàlschte genoegens, zuivere gewaar: wordingen. Laat anderen, uit zucht na fchatten, °t pekêlveld bebou- Wen, zwerven ор de onftuimige baateu der Zee; de Landman kent geen Zeeën dan Tt heldere vogt, welk om zyne , akkers fpoelt, —- dat тупе groene beemden befproeit. aat hy, die haakt na bloed en buit, het harnas aangespen 5 de Veldling haat die drift, hy houdt zich vergenoegd, met het geen Gods gunst hem gaf! ` Laat de Vrek fteeds aazen op het goed var апдегёп, de Huichelaar, in fchyn van Godvrugt , zynen naasten ver- fchalken! de oprechtheid, die op ber Land woont, туйс dee. zen als de pest! Hy weet van geene Baatzügt —:MaRzugt is by hem onbekend, en Krakeelzugt, die door cwis- ten en gefchillen de Pleiczaal voedt, en p ӨП = Id verfpilt, is verre van һем: —— de Landman beichopeg egts het woelend Menschdom, === beluistert het Onweder , het welk zynen zegen niet hindert, en ——— уез, vol dank- baarheid , zyne vreedzaatne oogen , op zyne door vlyt byeen gegaarde fchatten! Den val der Vorften, — de гатегву der domme muitzugtige Volken, — de ofantezwaay — ramt pen, op- en ondergang van Koningryken, en Republie- ken, hoort zyne geruste ziele, Zoo wel bedaard, ats угу; daar hy in bet bloemryke Veld, in (le en ats verte, of ——— onbekend, en vreemd, de werken der Natuur befchouwt, bewondert, en —: de wyge Opperoorzaak van dic aHes, e ver МЕТ LANDLEVEN, 267 verheeriykr. — Hy verheugt zich in de gantfche onafmeét. baare fchepping; zyn hart gevoelt het zoet van haare milddaa- digheden , en verblyd in haar се(сһеок, dankt hy zelfs de Погтеп der Natuur, begeert geen’ zaliger lot; ja, wat leed hem dreigen mag! — = wat rampen hem genaaken, hy — befchouwt dezelven als dienende - ten 2упеп пике. д! Zaligend Landleven, welke genoegens! Het ontbreekt hem aan geene Runderen, wief uiërs overvloeijen van Melk еп Bo- ker, hoch wit, wollig, Vee, wier geblaet de lucht doet weêr. galmen. Hy zet zich vergenoegd in de fthaduwe van het geurig Bosch, of in eenen aangenaamen Oord, fchooner voor еш, dan het Thesfalifche tempe daat by het fpriugen van cene bron, vergeet hy alle zyne moeiten, het Zang- ryk Heir der Vogelen leidt zynen geest ten Hemel, en =- hy vindt, en ziet, de fchuilplaats der zuivere onnozelheid ; hy ontdekt, met blydfchap, al het waare en fchoone , vol jeugd en levenskragt , daar hy fteeds fris en kloek zich werkzaam houdt, alles door en door befcttouwende, en іт Ё op alles let. Neauwlyks ziee hy de jeugdige LENTE te уоог(сһуп wee» den, of hy erkent, in het gebloemte, de Hand des almagti- gen en wyzen Scheppers, —— de Morgendauw tigt noch op ket nuchtre kruid verfpreid, mm де Zon is even te voorfchyn gekomen, en — hy sanbid reeds de heerlykheid van Gods groote Werken! a Wanneer de ZOMER гурс, en de HerrsT van vreugde juigt, dankt һу zynen God, Бу ziet al het Land met gouden glans vervuld, —— zyn geest word geroerd, en ——= diep- denkende , san de Wysheid der hoogfte Goedketd , heft hy ‘ eenen dankbaaren lofzang aan; —— ja, zelfs de WINTER , hoe wild en woest, is voor hem, vol van zegen — het vree- felykfte Onweder zelf, de Sneeuw , Ys en Hagel toonen hem Gods groote Almagt, daar hy de Sneeuw als boomwol ziet nederdaalen , — daar hy den Rym als ftuivende asch’ op de aarde ziet ftroojen, en —— de heldere fchoone Nacht, opgeklaard door koude, toont hem de onafmeetbaare per- ken des Hemels, hy befchouwd dat pronkftuk van Gods Wen ken, de Maan, en de Sterren, en hy verliest zich Zelven, verrukt door het fchoon gezicht? ‚ Dan —r in zyn (І Vermek gezeten, flyt by gerust en zagt тупе nurtige uuren; — een welgefchreeven Boek is ook хуп vermaak, daar kan hy, al leezende ; Landen en Zeeën ` doorkruisfen › Steden en Vlekken dogrreizen, en — al wat Er gefchied , onbelemmerd befchouwen, Edoch — "de tedere liefdebanden voltooïjen ook een gedeelte van zyn aardsch geluk, eene beste Vrouw voert al ayn heil ір top; hoe (maakt hem de omhelzing "der kinder- lyke handjes, die by weder regt vaderlyk in де zynen-drukt;, terwyl ber lieve, onnozele, Kroost, aan zynen hals Zeiten, Beld, hem hwerk kuifendd, zyne genegenheid пас ` te eet N: LANDLEVEN, te verkrygen ——— de ftreelendfte vermaaken verzamelen zich, onder zyn hederig dak — vrolyke gefprekkin , ‘fchul. delooze fpeeien , verdangenaamen zyne overige uuren, — verlustigen zynen disch, en bereiden hem tot nieuwe bezigheden, tot voltooijing van zyn gelak. Ко Zoo eindigen zyne dagen. Zoo befteed hy zyne oogen- blikken, tot dat de nuttige Паар zone oogleden fluit! ———— hy legt zich ter ruste, en vreest Dier door het gedruisch der wroeging gewekt te zullen worden. Zoo geniet hy een gelukkig leeven gezondheid, en —— сеп vertroostenden dood. Welk ееп aangenaam vlekloos leeven , by de Stedeling fchaars gekend; wie zou zulk een Landleven тїсї begeeren! hoe zæ lig is de wree des Landmans, in de Wooningen der Waereld. grooten niet te vinden ; zyn rust houd altoos ftand - zyn welgeregeld leven is vry van alles, wat zyn hoop of wensch misleidt — door wel te vedenbeid is zyne ziele гук —— еп гук is zyn huis, доог — het goede der Natuur, J. D. У, А Eege ZEDELYKE BEDENKINGEN, eene” volmaakte Klek gewent de mensch aan alles , em gewoon zynde aan eene zaak, word ze van ons onverfchiliig befchouwd; zonder dat dezelve eenigen indruk meer op het hart maakt. Wy ko. men langzaam , en als by trappen, in de Waereld , ёп deze їз ook de reden, dat wy ons door miltioenen Voorwerpen omringd vite den, van welken "ег naauwlyks een is, die onze aandagt ‚onze ope merking, verdient. De aarde, welke wy bewoonen, is ge- vormd, en voor ons toeberéid, еп fchynt met oogmerk gefchike niet alleen om ons te voeden? maar ook om onze aandoeningen gaande te houden. Hoe veele fchoonheden levert ze niet op om der menfchen verwondering gaande te maken; hoe veele ge- rieflykheden, om aan onze geneugten te beantwoorden f ——= Overal vind men den Aardkloot vol en overvloedig voorzien van alle zulke dingen die en nuttig zyn, en vermaken kunnen aanbren- ‚ gen. De Vrugten fpruiten uit het Aardryk voort , brood voor de menfchen, en het Gras tot onderhoud van "tr Vee — Boomen ea Boomvrugten ter onzer verkwikking — Bloetnen om ons ge- zigt te flreelen, en eene verfcheidenheid van Kruiden, om onze kwalen te geneezen of te verzagten, — Inwendig is de aarde met fchatten gevuld, waarvan de mensch een nuttig gebruik weet te maken , еп die hy tot zyn onderhoud kan doen dienen: —— met één woord, deze aarde levert allerwege Wonderen ор, welke eenen aandagtigen Opmerker verbaasd moeten doen (aan, еп hem in verwondering opgetogen houden. Dan van kinds af аза dit alles gewoon, zyn er waar zeer. weinigen te vinden, welke daardoor getroffen worden, ` "rr … CwvpG: …« - МЕМСЕІ ИЕА К, TOT FRAAYE LETTEREN , KONSTEN ЕМ WEETENSCHAPPEN , BETREKKELYK. \ | BEDENKINGEN OVER DE ЅТААТЅ- OMWENTELING. IN FRANKRYK, ТЕМ; AANZIENE VAN HET GODSDIEN- STIGE, EN DE RECTEN DES GEWEETENS, і , (Ontleend, uit a Charge delivered to the Clergy of the Die- cefe of Landaf. By RICHARD WATSON D D. Е. К. $. Lord Bifchop of Landaf, in 9 juny 1791.) ээ et moge vreemd fchynen , dat ееп det Kerkvooga ap | | den van de Engel/che Kerk , de Staats- Omwentee an ling in Frankryk , ten onderwerpe neemt van eene Rea an denvoering voor zyne onderhoorige Geestlyken; dan de an Hoog Eerw. WATSON heeft , onzes agtens, in die Кец» an ze een blyk van zyn Oordeel, еп, іп de wyze уай an uitvoeren , een bewys gegeeven, dat hy een Staatkundie » Ze ееп Godgeleerde en een Christen Wysgeer, is; laga » ten de volgende ftukken, daar vit ontleend , voor deeze » waarheid іргеекеп.” + + Ф. Eene Staats-Omwenteling , die, ten aátiziene van derzele ver volvoering , in de Jaarboeken der wereld , geéne wee dergade vindt, heeft plaats gegreepen ; of, om bepaaldet te "тескеп, ypt thans (апа, іп de Burgerlyke еп Gods- _ dienftige Geffeltenisfe. van een der groottte Koningryken in Europa. —— lk zal geen uit(praak doen , om de On- derfteuners of Wederftreevers dier Staats- Omwenteling tè laaken, of те pryzen; het zou onvoeglyk zyn dit te deezer plaatze te doen, zelfs дап, wanneer ik volkomen onder. rigt ware van alle de oorzaaken en gelegenheden , die dee zelve te wege bragten : en het zou my niet pasfen het ergens te doen ; naardemaal , hoe zeer anderen zich wel onderrigt agten omtrent dit ftuk , ik bekennen moet , dat myne kunde van het inwendig Beftuur des Fran/chen Ryks, van den ftaat der Partyén іп °t zelve, van de geaart= heid des Volks, van de Geldmiddelen des Lands, en vaft DIENG, 1792. NO. 7. Т de a70 OVER DE STAATS-OMWENT. IN FRANKRYK, de andere omftandigheden , die dit Staatkundig veríchynzel hebben doen gebooren worden , zo groot niet is, dat ik in Daat ben om ееп beflisfend vonnis te ftryken , over de gefchiktheid of ongefchiktheid der genomene maatregelen. Als een Vriend der- Burgerlyke Vryheid „ welke beftaat niet in Volks ongebondenheid , maar in gehoorzaamheid aan Wetten , vastgefteld door de algemeene Toeftemming van ееп vry Volk , kan ik niet nalaaten шу te verheugen, over het опар des Franfchen Volks , van de Dwinglan- dy der Koninglyke Regeering ; maar het Despotismus 20 van Volks , als van Arijtocratifche , Demagogen, nog meer dan dat van enkele Monarchen verfoeijende, bepaalt zich myne vreugd, of ook dit ontflag meer fchynbaar дап weezenlyk mogt weezen, —— JE vertrouw , nogthans , dat de uit- werkzels daar van weezenlyk zullen zyn: wart, welke ook de uitkomst van deeze zonderlinge worfteling moge wee- zen , denk ik dat de Zeichen drie zaaken zullen vere werven. — Een regterlyk onderzoek door Gezwoore- nen, — een Habeas Corpus- Acte, — en een ongekreukte handhaaving des Regts. Zegeningen van eene onfchatbaare waarde! waarvan men, tòt zeer onlangs, in Frankryk niet hoorde reppen; en die het geluk van Groot- Brittanje uitmaaken ‚ en in welker genot het onze pligt, als Men- fchen, is , te wenfchen dat alle Menfchen deelen. Ег moe gen in onze Burgerlyke, als mede in onze Kerklyke , Ge- Itenisfe, eenige dingen gevonden worden, die om eene bedaarde Hervorming roepen ; dan met die alle zyn wy een gelukkig Volk, en wy doen wel met nayverig te zyn, omtrent eenige geweldige poogingen tot verbetering van een van beiden Go, | D an _(*) Betuigingen van verknogtheid , aan onze Gefteltenisfe in Kerk en Staat ; heb ík zo menigwerf gedaan, dat ik derzelver herhaaling thans noodloos oordeelé. Indien iemand, uit de vry» heid, welke ik gewoon ben te gebruiken, in het fpreeken over de gebreken іп beide, genegen mogt weezen om de-opregtheid deezer betuigingen in twyfel te trekken; niets, wat ik oo moge zeggen, zou zyn vooröordeel wegneemen, Ik bid сор, dat hy hem een liefderyker geest fchenke, Ik laat het, nog- thans, aan onpartydigen over, te beflisfen , wiens verknogthei gan de Gefteltenisfe grootst is, — die van hem, die zyn best doet om zulke bedorven deelen van het heerlyk zamen- Del der Burgerlyke en Godsdienftige Vryheid weg te weeren Н A — ~ \ TEN AANZIENE VAN МЕТ GODSDIEMSTIGE, 271 ` Dan de overweeging des Burgerlyken Staats уап. Frank. ryk daar laatende , wil ik uwe aandagt bepaalen tor de verandering , te wege gebragt іп de Kerkelyke Geftelte. пізіе, en die de eenige reden was, waarom ik eenig ges wag in *t geheel: maakte van eene Sraats-omwenteling „ die zo zeer het oog van geheel Europa trekt. Niemand uwer heeft zich zo weinig aan dit- ftuk kune nen baren gelegen leggen, dat hy niet opgemerkt heeft de veelvuldige veranderingen іп de Gallicaan/che Kerk , te wege gebragt door de Befluiten der Nationaale Vergadering. Ik zal my vergenoegen , met drie der voornaamíte u te herinneren. , К. De eerfte betreft de vermindering der verbaazende In- komften van eenige Kerkhoofden , en de vermeerdering der fchraale Bezolding van anderen. Wanneer men in aanmer- king neemt de verfchillende Talenten , natuurlyke en vere kreegene , van de onderfcheide Bedienaaren der Kerke , de verfchillende graaden van Bekwaamheid , noodig tot heg behoorlyk volbrengen van de onderfcheide Bedieningen in een vastgeftelde Kerk , еп de Nuttigheid мап onderfcheie ding en ondergefchiktheid in zulke vastftellingen , kan ik niet denken dat veele redelyke Menfchen zouden venan- gen, om alle Kerkelyke Bedieningen en Voordeelen op éénen voet gebragt te zien: dan allen mogen zy wenfchen , dat niet alleen in Frankryk, maar ook in rgand у‚ еп door geheel het Christendom , zulk eene welgeëvęnredigde Voorziening gemaakt wierd voor de Geestlykheid , dat geene derzelven zo veel hadden , dat zy onöplettend wierden in .. de waarneeming hunner Pligten, en geene zo weinig, dat eene zamenvoeging van Standplaatzen noodig ware tot iemands onderhoud. De tyd, denk ik, zal komen, fchoon IK mogelyk niet lang genoeg zal leeven om het te zien А | | at als daaglyks de vyanden daarvan ten aanval uitlokken ; of die van hem, die , niet onbewust van het gevaar, zich te vre- de houdt met de gedachten, dat het zyn tyd wel zal uithouden. Mogt de wysheid onzer Regeerderen zich zo wel vertoanen in het wegweeren van ‘tgeen kwalyk gefteld is, als in hunne ftandvastigheid om het goede te behouden; en dus in ftand te doen Ыумеп het werk van eeuwen, een voorwerp van den Dyd, op dat het niet ten grond gefimeeten worde, door de ruwe hand van Volks misnoegen , van geestdryvende yverzugt en geweld. Te ауа OVER DE STAATS-OMWENT. IN ЁЁАМЕВҮК, - dat een meer billyke verdeeling der Inkomften van de Kerk van Engeland vastgefteld zal worden ; op eene be- daarde en wettige wyze. Voor tegenwoordig zyn de veele heden der Standplaatzen, en het niet woonen op dezelve , zulke in°t oogloopende gebreken in onze Kerklyke Geftel- tenisfe , als alle bedagtzaamen wenfchen geweerd en ver- beterd te zien. Zy zyn, maar myn inzien , noodwendige verkeerdheden , ontftaande uit fchikkingen , waar door duja zenden van Standplaatzen van zo weinig waarde geworden хуп , dat ze geheel niet ten voeglyken onderhoud voor eenen Geestlyken kunnen dienen ; еп wy allen weeten , hoe. zeer de armoede van een Geestlyken „ dikwyls, den Godsdienst zélve іп veragting brengt , by het ruw en be- ginzelloos gedeelte deg Menschdoms. De Inkomften der Kerk van Engeland zyn , zo ik ver- moede , door veele Schryvers , zeer boven de waarheid vergroot. Ik heb althans geen grond om te denken „ dat dezelve meer dan genoeg zyn, om een voeglyk beftaan aan alle de Dienaaren der Кёгке ор te leveren. Maar, zonder te wenfchen dat alle Kerklyke Bedieningen even veel op mogen brengen, zal ik nooit ophouden te wen- fchen „ dat geen Standplaats іп ’t Koningryk zo klein еп gering mogt weezen , dat één Mensch "er twee tot zyn eftaan behoefde. De Kerk van Frankryk is, (zo men my des naar waarheid onderrigt ‘heeft) niettegenftaande `" geen zy verlooren hebbe , ryker dan de Kerk van Enge- land, en in eenen volftrekten , en in een betreklyken, zin. Het daadiyk inkomen wordt begroot op omtrent zes Mil- Doenen Ponden Sterlings: dat der Kerk van Engeland kan op verre na geen twee haalen. In Frankryk moeten om- trent vier еп twintig Millioenen Ingezetenen door de Geestlykheid onderweezen worden , in Engeland omtrent acht. | Eène andere verandering in de Gallicaan/che Kerk, wel- ke onze goedkeuring verdient, is de Affchaffing der Kloos- teren. Veele Perfoonen hadden , ongetwyfeld , іп de af- zonderingen van hun Kloosterleeven , van alle belangen deezer wereld afgeftaan , en verhieven hunnen geest , met waare Godsvrugt, ten Hemel. Het zou mangel aan Liefde weezen , het tegendeel te veronderftellen dan het loopt ‚ tegen de liefde niet aan, te verzekeren , dat veele Perfoo- nen, van beiderlei Sexe, in hunne vroege jeugd, en vóór dat zy ryplyk konden oordeelen , wat tot hun geluk # TEN AANEIENE VAN HET GODIENSTIGE. ` 279 het toekomende zou ftrékken, opgefloten wierden in deeze begraafplaatzen der leevenden, uit laage beweegredenen en Familie-belangens. —{ ’t Heeft nimmer Klooster-Inftellin= gen аап Voorftanders ontbrooken , zy ftrooken wonder wel met de naargeestige begrippen van Geestdryvers , en de veragtlyke oogmerken der Geveinsden : zy zyn der Christenheid niet byzonder eigen; doch waar zy ook be- ftaan , hebben zy ten hoofdfteunzel de ligtgeloovigheid des Gemeens , of het bygeloof der Ryken , en zy zullen in alle Landen, vroeger of laater, worden afgefchaft, naar gelange van de vermeerdering der kundigheden , of het aanhouden der onkunde. | Een derde verandering in de Kerklyke Gefteltenisfe van Frankryk , welke onze opmerking trekt, is die volkomene Verdraagzaamheid , die dezelve betoont omtrent alle Mene {chen , wat den Godsdienst betreft. Indien iemand denke, dat dit eer eene verandering is, in de Burgerlyke, dan in de Kerklyke , Gefteltenisfe , ik wil met hem niet over woor- den twisten ; maar voortgaan met aan té merken , dat de Verbintenis (gelyk men het genoemd heeft), tus/chen Kerk en Staat in Frankryk, niet veronderfteld wordt zo naauw te zyn, dat de Staat gevaar loopt , indien Leden van de Kerk niet alleen verkiesbaar zyn tot Burgerlyke Bedieningen; Men- {сһеп , die de Mis niet bywoonen ‚ de Maagd MARIA niet bidden , de Heiligen niet aanroepen, de Beelden niet verëeren, den Oorbiegt nalaaten , de Tranfubftantiatie niet gelooven, voor de pynen van het Vagevuur niet vreezen , of hun Geloof en Eerdienst niet fchoeijen ор de Leest der vastgeltelde Kerke , — deeze Mentchen zyn in Frankryk, uit hoofde hunner Godsdienftige begrippen, niet van de Regten des Bürgerfchaps uitgeflooten. Wanneer wy de natuur van den Mensch in ’t algemeen befchouwen ‚ en эе oog Паап op de onderfcheide omftandigheden , waarin niet alleen verfchillende Volken „maar ook onder ’t zelfde Volk verfchillende Perfoonen , geplaatst zyn, ten aanziene van vorderingen in Godsdienftige Begrippen , moeten zy de noodzaaklykheid voelen , om elk Mensch , hoofd voor hoofd , het volftrektfte Regt toe te kennen, om сор, op zyne wyze, te dienen, zonder, uit dien hoofde, de voor- deelen te verliezen, ontftaande uit den Staat, der Burger- lyke Maartfchappye. — - Gy zyt een Christen), en gelooft dat jesus CHRISTUS van сор gezonden is, еп dat et geen andere Naam onder den, Hemel 15, waarin iemand 5 874 OVER DE &ТААТОМТЕНТ. 