Gezondheidslessen voor zwangere, barende- en kraamvrouwen
‚Men doet best, vóór dat: men den zuigeling aan de borst legt, eerst het Smeersel met laauw water af te wasschen, omdat. het kind „ bij ver- zuim hiervan, wegens den ongewonen en on- aangenamen smaak den tepel niet altjd. wil vatten, noch minder daaraan” zuigen. Ook kan men, zonder deze afwassching noodig’ te hebben, den tepel met een fijn stukje linnen (mousseline) bedekken en dit komt vooral dan te stade, wanneer de mond van het kind on- zuiver is of het speeksel door spruw enz., eenige scherpte heeft aangenomen, in welke ge- wallen steeds zij aangeraden ‚om deszelfs mond vóór het aanleggen uit te wasschen en ook na- derhand den tepel van het daaraan klevende slijm te zuiveren. 4 | In de tusschentijden, wanneer het kind niet zoogt is het noodig, om de drukking en het vasthechten van het linnen aan en op den tepel voor te komen, dien met een -borstglas of met een _ 160 — een speendopje van glas, iĳvoor, hout of krijt te bedekken. — Niet ‘zelden ontstaat dit ge- „brek of wordt ten minste onderhouden door eenigerhande ziekte des ligchaams, kwaadsappig- ‘heid enz., en alsdan helpen alle de genoemde middelen weinig of niets, en het is noodzakelijk om het aan de behandeling van eenen genees- heer over te geven. Zijn evenwel de gewonde plaatsen veel in getal, of zeer groot, en lijdt de vrouw daaraan te veel pijn, dan dat zi zich in staat bevindt om het kind aan de borst te houden, alsdan kan mes zijne toevlugt tot zuigglazen of tot kunstspenen nemen, welke daartoe afzonderlijk vervaardigd worden. Deze kunstspenen, die men over den te kleinen, ingedrukten of ge- wonden tepel plaatst zijn van velerlei gedaanten en zamenstelling, en beantwoorden dan eens zeer goed, dan eens slecht aan het oogmerk. Dr. WENDELSTÄDT heeft eene dergelijke speen uitgevonden, waarvan hij zich met veel nut be- / dient, waarom ik er ü ook eene beschrijving van wil geveven. Het bestaat uit eenen cilinder van zilver of blik, ter lengte van 13 duim en 3 in de doormeter. Het bovenste naauwer toeloopende einde, is gesloten door een van | bui- #61 — buiten bol, doch’ inwendig nitgehold "plaatje waarin “5 of 6 gaatjes. Het onderste einde wordt aan deszelfs rand op eenen platten ririg van hetzelfde metaal bevestigd, welke naar de zijde der: opening hol en aan de andere zijde verheven is Rondom de uitwendige opper= vlakte van den cilinder, 2 of 5 lijnen van on- ‘deren; ‘ soldeert men een metalen ringetje, en om het speentje behoorlijke zachtheid te geven; ‘trekt men er de huid van eene koespeen over ‘heneri; of, na het bovenste gedeelte met een ‘plat stukje spons bedekt te hebben, legt men ‘over den geheelen cilinder een stukje kalfsblaas; hetwelke men beneden het ringetje met eenen band. bevestigt en van boven met eenige gaatjes door= boort, ter doorlating van het zog (zie Fig UI en IV). Alvorens men de ‘speen gebruikt; doopt men’ die in zuiker-water en na deszelfs aanwending moet zindelijkheids-halve het sporis= je, zoowel als de blaas in water geweekt en ‘het daarin bevatte zog zorgvuldig worden uit+ gedrukt. Dr, FIBING beveelt eene dergelijke” van ‘Ebbenhout aaf ; andere raden hier kleine hoornt= jes of spits toeloopende houten ofijvoren speen= “dopjes te ‘gebruiken, aan welker einde een \ rondgaand: leêrtje bevestigd is, dat omtrent 'ter. €10 LU ‘ leng- — 162 — lengte van eenen, duim. los: naar beneden hangt en waaraan het kind zuigt (zie Fig. V). Jam- mer maar dat de kinderen al deze kunstspenen niet altijd goed willen vatten, en. dit gelukkende, doorgaans zeer sterk moeten. zuigen, voor. dat de melk er door henen vloeit en daarbij, veel lucht inzuigen. | Voor dat ik van. dit onderwerp afstap, moet ik w mijne verwondering nog over iets te ken- men. geven; ik zie namelijk „ dat, sommige kraamvrouwen zittende. en niet liggende hare kinderen zogen, hoewel: haar het. zitten in de eerste dagen. ma de verlossing zeer moeijelijk valt en vallen moet. Men schijnt daarop in het geheel niet te denken, dat het in dezen Wd voor moeder en kind gemakkelijker is lig- gende te zogen. Verkiest nu eene kraamvrouw in deze houding, namelijk liggende, haar kind de bonst te reiken „ zoo legge zij zich half op eene zijde en. half op den rug en steune zich cen. weinig, op: den arm van die zijde, waarop. zij vust en legge vervolgens het kind: naast. haar aan de borst. Daar, waar ik deze houding on- der het zogen in gebruik vond, zag ik altijd. dat het voor moeder en kind gemakkelijker was, en. daarom heh ik ook deze gelegenheid | „niet _ 165 ar niet willen laten’ verbijgaan, zonder u pa opmerkzaam te maken. Het spenen of het afwennen van fret kind; is het laatste wat ons hier nog te’ behandelen overblijft. Wij hebben reeds den tijd aange wezen, wanneer dit behoort plaats te hebben maar gij dwaalt, indien gĳ gelooft, dat dit het werk van slechts weinige dagen zijn moêt Het kind behoórt gedurende vele weken, miet in cenen dag, afgewénd te "worden, dat wil zege geh: met ander voedsel gespijzigd en het zog der moeder onthouden te worden. Reeds wan= neer het kind ı2, 16 tot 20 weken oud is; begint men met hetzelve iets. anders, 'bij ' voor= beeld : beschuit „ goed: doorgebakken wittebrood. enz; in fenkel-thee of vleesthnat geweekt, eerst eens en vervolgens meermälen daags te geven. Voor ieder van zulk: eene pörtie, geve men het een.keer' minder de borst, en. op deze wij= ze vermeerdert men met ander voedsel , terwijl men met het zog vermindert. Het is echter niet genoeg, dat het kind vaste spijzen ge- bruikt, het moet ook van tĳd tot tijd iets te drinken hebben, wanneer de melk der moeder hem in geringere mate wordt toegediend. Goed. zuiver water; behoorlijk uitgegist , dun en hel- ee 1 q | L 2 der — 164 — / der bier, gerstenat, en in het voorjaar en den zomer wat melk zijn, naar mijn oordeel, voor zoodanig een kind de beste dranken. Is men reeds van tijd tot tijd zoo ver gekomen, dat men in de 24 uren het kind slechts eenmaal de borst geeft, dan valt het voor de moeder, zoowel als voor. het kind niet moeijelijk , ook dezen keer voorbij te gaan. Het onthouden van: de melk der: moeder geschiedt: op deze wijze ‘voor het kind- onmerkbaar, en dewijl de borsten der moeder ook reeds gewoon zijn min- der zog af tescheiden , zoo heeft zij voor geene op+ zetting of verharding van: deze deelen te vree- zen „en ‘wanneer. alles op deze manier toegaat’, kan men het met regt afwennen. noemen. Neemt men echter den zuigeling op eenmaal van de borst, dan ontwent men denzelven niet, maar men ontneemt hem het moederlijke voedsel op eens; en niet-zonder nadeel. voor beide. WIEN — TIENDE VOORLEZING. Over de behandeling en den leefregel van ‚pas geboren ‘kinderen. Niet altijd geeft het kind terstond na de ge- boorte teekens van leven, en ik kan dunkt mij, deze voorlezing niet beter beginnen, dan met de leer der kenteekenen ende behande- ling van ‘kinderen, die sschijndood. ter wereld komen. Daar niet alle vroedvrouwen hiermede even goed bekend zijn, heeft mij dit nog des ‘te meer aangespoord, om u „thans hieromtrent eenig onderrigt.te geven. Er zijn twee “soorten van schijndood , waar- mede ik u bekend moet maken, dewijl zij vooral in het begin der behandeling verschillende hulp- middelen vereischen. In .de eene ademen de pasgeboren kinderen niet, noch geven eenig geluid; het geheele ligchaam en vooral het aan-. gezigt. en de lippen zijn bleek en slap; de anond staat open; de ledematen zijn koud, | L3 | on- VAR RR: de onbewegelijk en hangen slap naar beneden , ter- wijl men in de navelstreng geene klopping be- speurt enz. Zijn de bovengenoemde teekens alle of gedeeltelijk aanwezig, dan late de vroedvrouw de navelstreng eenigen tijd in haar geheel; legge dezelve golfsgewijze en waterpas op de vlakke hand; neme met de vingers het, slijm voorzig- tig uit den mond van het kind; besprenkele het met koud water, wrijve het hoofd, de borst, de buik en den ruggegraad met ‘een wollen lapje in warme brandewijn bevochtigd, borstele de handpalmen, voetzolen en den rug; kittele de neus en de mondholte met een veder en beademe of blaze het zachtjes op de hartkolk. Zijn deze middelen niet voldoende, om het kind spoedig in het leven terug te roe- pen, dan verzuime men vooral niet, om het- zelve, van de moeder gescheiden zijnde, tot aan het hoofd in een warm bad te brengen; en daarin met de bovengenoemde hulpmidde- len. beurtelings voort te gaan, dikwijls heeft men dan, ja zelfs wel na uren moeite, het geluk den pasgeboren bij te brengen, levend en helderschreeuwend der bezorgde moeder te kunnen aanbieden. — Is het kind door de andere soort van schijndood aangetast, dan is TR het het geheele ligchaam, vooral het aängezigt, blaauwachtig van kleur en gezwollen, de oogen puilen wit, de tong hangt opgezwollen buiten de de blaauwe lippen, en in de uitgezette na- welstreng ontdekt men somtijds sterke klopping. Hier is nuttig de navelstreng terstond, nog voor de af binding, door te snijden, ‚en daar uit een weinig bloed , bij voorbeeld eenen.eetle- pel vol, te laten vloeijen; het kind voorts ter halver lijf in een warm bad te plaatsen, en hoofd; hals en borst met koudwater te bespren- kelen. Verdwijnt onder deze behandeling «de blaaawachtige zwelling, en geeft het kind geene of slechts geringe teekens van leven, dan ‘kun=" nen de straks opgegevene hulpmiddelen ook hier in werking worden gebragt. Komt onder deze behandeling het kind wit beide soorten van schijndood niet spoedig bij, dan zij u aange raden, terstond naar den naastbij zijnde arts, heel- of vroedmeester te zenden. Tot de aan= komst van dezen, ‘behooren de vroedvrouws zoowel als de aanwezige vrouwen echter vlijtig met het aanwenden dezer hulpmiddelen voort te gaan. | Nadat het kind op de vroeger opgegevene ‚manier van de moeder gescheiden en nadat de | Lá& ‚adem- —_— 168 — ‚ademhaling behoorlijk en regelmatig aan den gang’ is, moet het in eenen verwarmden doek losjes gewikkeld en op den schoot van eene der aanwezige vrouwen gelegd worden. De huid van, het pasgeboren wicht is altijd met eenige onzuiverheid, slijm en dergelijke bezet, waarvan het behoort gereinigd te worden. Het beste, wat de vrouw , die dit op zich neemt, hiertoe, kan gebruiken, is. laauw water, waarin wat witte of spaansche zeep is opgelost. Met eene spons of een wollen lapje, hiermede bevoch- ügd, wassche zij het kind schoon af, terwijl het op haren schoot ligt, doch lette tevens daaröp, dat in de holligheden tusschen de vin- gers, teenen, in de liezen of onder de ar- men geene vuiligheid overblijve; ter meerdere zuivering kan zij daarna ook gebruik maken van warm water, waarbij een weinig brandewijn of wijn gemengd is, Onder deze wassching, moet het ‘kind: zoo veel mogelijk warm gehouden en bekoeling vermeden worden, en het is daarom best, dat de: baker of zij, die het kind wascht, zich des winters nabij het vuur plaatst, en wel zoo veel mogelijk met den rug naar de. deur, van het vertrek gekeerd. Is’ het kind behoorlijk gewasschen en ont-. dekt \ | — 169 — dekt men geen ongemak of eenige wanschapen- heid, dan is het tijd om hetzelve aan te klee- den; doch ik moet hierover in het bijzonder met u spreken, omdat in het algemeen daar- omtrent eene hervorming noodig is. Ik vind, dat de kleeding van pasgeboren kinderen veel te kunstmatig en uit te veel stukken is zamen- gesteld, en dat het aantrekken, daarvan over het algemeen aan te veel moejjeljkheden on- derhevig is. Het kleine schepsel is niet wel in staat, om zich tegen deze uitwendige schade- lijke invloeden te beschermen en evenwel vor- dert de gewone manier van aankleeden, dat. het menigvuldige keeren, dan hier, dan daar gelegd, nu eens dus, dan weder zoo gekeerd. wordt; eene veel eenvoudiger kleeding zoude derhalve geschikter zijn, zoowel voor het kind, als voor diegene, welke het uit en aan moet kleeden. Het nog hier en daar plaats hebben- de, hoewel verouderde gebruik, om het kind, te winden, en dus ingewonden geschikter om, aan te vatten te maken, is schadelijk. Door het vaste toehalen der kleeding, wordt het jon- ge kind veel nadeel toegebragt: borst en buik worden daardoor gekneld. en gedrukt en der- zelver gewone verrigtingen aanmerkelijk belem- 1,55 merd 2 _ 170 — merd, terwijl menig kind hierdoor een offer des doods wordt. De beste kleeding is die) welke eenvoudig is, het kind behoorlijk ver- warmt, doch op geenerhande manier knelt, of het in zijne bewegingen hindert. Over eenige andere misbruiken en verkeerde gewoonten, wanneer zij, die het kind reinigen en aankleeden, zich dikwijls schuldig maken, moet ik u nog een weinig onderhouden. Bij pasgeboren kinderen vindt men somwij= len de borsten een weinig opgezet en gezwol- len, doch hetis verkeerd om deze deelen te drukken of te kmijpen, met oogmerk om het daarin bevatte vocht te ontlasten. — Het eenige wat men in dit geval mag en behoort te ver- rieten, is eene zachte wrijving met de vlakke hand en het aanleggen van lapjes linnen met witten wijn of brandewijn bevochtigd. Ook hebben eenige bakers de schadelijke ge- woonte, em het hoofd van het pasgeboren kind met beide handen zamen te drukken, daarna met eene soort van band te omwinden , en met eene naauwe muts te bedekken. Dit noemen zij het hoofd sluiten. Menig kind is, dus behandeld, door eene beroerte aangetast, en een slagtoffer van dit dwaze vooroordeel ge — 171 — geworden. De losse en teedere vereeniging der beenderen van het hoofd is door den schepper aldus wijselijk ingerigt, opdat zij, door over elkander te schuiven, de geboorte van het hoofd gemakkelijker maken en verligten zou- den, en men heeft daarvan na de geboorte niet het geringste te vreezen, Wanneer het hoofd na eene eenigzins moejelijke verlossing, gezwollen of paarsgekleurd is, is het wasschen dier. deelen met witten of verslapten brandewijn het eenige, wat men te verrigten heeft, waarna ook meestal spoedig deze zwelling en miskleu- righeid verdwijnen. De afgesnedene en afgebondene navelstreng, wikkelt men losjes in een lapje linnen met -een weinig pomade of olij besmeerd en legge er een dergelijk compresje over henen De rondom het lijf gaande navelband zij behoorlijk breed, en kan het zijn, omtrent op dergelijke manier vervaardigd, als de buikband, welke wij vroeger voor zwangere vrouwen hebben op- gegeven: doch men legge denzelven vooral niet te sterk sluitende aan, dewijl dit het kind zeer lastig is, en veel ongemaks veroorzackt. Dit gedeelte van de streng, dat aan het kind is blijven zitten, valt na weinige dagen van zelf af; 172 — af, en men moet daaraan volstrekt niet trek- ken, uit vrees voor eene bloedstorting uit de nog niet geslotene navelvaten. „ Reeds voor langen tijd geloofde men, dat de pasgeboren kinderen minder warm gehouden en daarentegen meer aan koude gewend moes- ten worden, om van hen gezonde sterke menschen te vormen, De ondervinding heeft evenwel dit streng grondbeginsel reeds voor een geruimen tjd uit de mode doen geraken, en betzelve als nadeelig leren kennen. De dieren beschermen hunne jongen in de eerste dagen na de geboorte op alle mogelijke ‘wijzen tegen de koude en wij zien- duidelijk, dat zij tot gee- ne volkomene ontwikkeling geraken, wanneer hun «de warmte ontbreekt. Het kieken groeit op. onder de vleugelen der hen, en zoo ook iedere vogel, en elk viervoetig dier onder de hescherming der weldadige warmte zijner oude- ren. Wanneer nu voor ‚de jonge dieren de moederlijke warmte eene behoefte is, zal zij het dan ook niet voor het pasgeboren kind zijn, dat onvolkomener en minder ontwikkeld ter wereld komt, dan het dier, en zijn eerste leven even zoo wel aan eene verhoogde warmte ze danken heeft, als het kieken, dat door de | warme — 175 — Wârmte zijner moeder uitgebroeid en als her ware in het leven geroepen wordt? Daar ik geloof, dat gj nw geen oogenblik meer zult twijfelen, of het pasgeboren kind behoorlijk warmte noodig heeft om te groeijen en te ont- wikkelen, zoo hoop ik, dat gij in ket vervolg alle moeite en zorg zult aanwenden, om uwe kinderen naar deze regelen te behandelen. Nadat ik u met de aangevoerde gronden om- trent het warmhouden van pasgeboren kinderen bekend heb gemaakt, word het gemakkelijker over de volgende vragen te beslisser : behoort eene kraamvrouw gedurende de eerste dagen na de verlossing haar kind bij zich in het bed te nemen , of niet? Vele artsen hebben deze vraag met néén beantwoord, van oordeel ziju- de, dat eene moeder haar kind in’ het bed ligtelijk dood konde leggen en de uitwazemingen: der kraamzuiveringen voor hetzelve nadeelig ‘waren. Anderen houden het laatste voor waar- heid, en met alle regt; doch op het eerste “antwoorden zij, dat men dit door eenige op- lettendheid’ voorkomen kan, en geven den raad het kind bij de moeder in het bed te leggen. Het kan echter niet ontkend worden, dat vele kraamvrouwen zich in het bed hier en der- | waarts waarts keeren en wenden, en dat men om die reden vreezen moet, dat zij het kind op deze of gene nadeelige wijze kunnen drukken; doch zoodanige onrustige en woelige moeders moet men, gedurende den slaap, hare kinders niet bij zich laten houden. Behoort nu daarom het wegnemen des kinds van de moeder tot een algemeenen regel gemaakt te worden, omdat er hier of daar eene’ onrustige moeder bestaat? Volgens mijn oordeel is het altijd best, wan- neer een kind, in de cerste dagen na de ver- lossing , naast zijne moeder in het bed ligt en door haar verwarmd wordt; want alle andere warmte is voor hem niet dat, wat hem de warmte zijner moeder is. Het vereischt echter een bijzonder toezigt van de zijde der baker of oppaster, vooral wanneer de kraamvrouw sla- pende woelig is, en indien men het kind niet, zoo als wel eens is aangeraden, met eene soort : van deksel uit gevlochten rijs of van dunne latjes vervaardigd, tegen uitwendige beleediging of drukking. der moeder beschermt, is het raadzaam hetzelve uit het bed weg te ne- men. — Over de verdere behandeling van: pasgeboren kinderen zwijg ik, omdat het mijn voorne- | men rr nT _ 175 — men niet was, noch zijn konde, derzelver be- handeling en leefregel uitvoerig op te geven. ik oordeelde het echter nuttig, u als ter loops op eenige weinige punten opmerkzaam te ma- ken. Over al dat gene, wat ik niet aangestipt heb, hebben eensdeels anderen gesproken, an- derdeels is het u waarschijnlijk reeds voor lan- gen tijd bekend. Wat nieuws zeg ik u, wan- neer ik u herinner, dat het kind zeer zuiver en zindelijk moet gehouden worden; dat het heilzaam is, wanneer het eens daags gebaad wordt ; dat het in onzuivere lucht niet groeïjen kan enz? ik begin daarom met het laatste, waarover ik nog met u wenschte te spreken. Het is het opvoeden van kinderen zonder zog waarover ik nog, hoewel ongaarne, het woord zal voeren. De meeste kinderen, welke zoo ongelukkig zijn van niet gezoogd te worden, genieten een zeer beklagenswaardig leven of sterven, wanneer zij reeds langen tjd tegen den dood geworsteld: hebben. Slechts weinige ont- vlieden eenen vroegtjdigen. dood „ noch minder genieten in het vervolg eene duurzame gezond- heid, maar blijven gedurende hun geheel vol- gend leven zwak en ziekelijk, Daar echter dit kwaad. op geenerhande wijze geheel weg te ne- men fien is, omdat vele moeders wegens ziekte haré kinderen niet kunnen zogen, andere onder of na de verlossing sterven, zoo is het vooral noodig hiertegen zoo veel mogelijk hulpmidde- len op te zoeken. Wat zich derhalve inhet algemeen omtrent de behandeling van zooda- nige kinderen zeggen laat, wil ik u gaarne me- de deelen, ik voeg hier echter by, dat het altijd. beter is, wanneer men de regeling van het diëet voor dergelijke kinderen aan eener arts kan overlaten. Wat de algemeene behan- deling aangaat, dezelve is weinig verschillende van diegene, welke ik voor zogende kinderen heb opgegeven. Het onderscheid bestaat alleen in het voedsel. Wanneer men dit zooveel mo- gelijk aan het zog der moeder trachtte ma- ken, kan men er des te meer op rekenen; dat hetzelve aan het kind niet kwalijk bekomen zal. De melk van dieren en ‘vooral koe- en geïtenmelk is en blijft steeds het geschiktste voedsel voor het pasgeboren kind. Daar dit ‘echter voor de maag van zoodanig een kind in de eerste dagen te dik en te vet is, moet men het op de eene of andere wijze verdunnen. In “plaats van gewoon water voegt men daarbij ook wel gerstennat, en aftreksel van kaneel of fen- N kel- J kelzaad, omdat deze“ laatste niet alleen” den 'smaak‘ aarigenamer maken , maar ook -de spijs- vertering ‘bevörderen: Of men der helft of twee derde melk’ moet nemen; dit hangt van derzelver * hoedanigheid of dikte af, het is echter in de eerste dagen’na de ‘verlossing be- ter, dat men de hoeveelheid van de genoemde bijvoegsels grooter neemt, om de melk gedu- rende dien tijd dunner te maken. Dit mengsel geve men in de eerste dagen alleen, telkens laauw in een daartoe ingerigt zuigglas, tuitkan- netje of pijpkan, waaruit het kind dit vocht moet zuigen. dad niet wel, wanneer dezelve niet in eene behoor- lijke hoeveelheid en in eene regelmatige orde gegeven worden, want het opvoeden van kin- deren zonder moedermelk gelukt altijd dan het best, wanneer de geheele behandeling aan eenen strengen regel onderworpen is. ‘ DRUK- | | DRUKFEILEN. reg. 8 staat: — 23 — | en dat bij lees: de kleine bloedv. — 260 dagen = zwangere bevin- — den [Behoort — verduren. ] — derzelven zeer — veeltijds ruime — het kind _ en de kraamka- — mer prikkelende _ toebrengt — brent a of na wel == voor — redekunde — redekundige En genegen mogten — zijn, horen tot openen _ wanneer En zog der moeder -- tracht — en dat gij uit de kleine bloedy. 280 dagen zich zwanger be- vindende Behoort verduwen. derzelven veel- tijds zeer ruwe het kruis en in de kraam komen. prikkelbare. aanbrengt brengt. of wel na van zedekunde zedekundige niet genegen mog- ten zijn, hooren tot spenen waaraan zog der moeder gelijk tracht ot + x we , ' j ke) 14 € DN B: E hk 4 LK MA AE LS “ HN | be ED ER avi 40 is LEER, Bez cn nn vir bd vn Sik nl oren 110 heerd Arrien ah ni > - ash al ue den et A A: en a ette RE a veh sch a ani) - ln me 0 2 vl ‘2 Ls 4 Agere je” Fi Meg dans ah gr hadt har d us il Ba N “ N He er el des 2 kad epe MEER, Alan oe je ar] ver Ber A: onthaurkshas Ka % emi on ale, zw RE zen sg sal en A, € ste, | hers RUP ee 5 a VER Tr Be eg: me fs = ro RAR N Ahr ü “ga Ka de 1 x LE EET zat anniabead instans abelse zei eN on2ufsahoniäh Kasteofaafeht TTT ch fan F. 