VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Crit. p. 91: en wel onder het klinken van allerlei fpeeltuig ; fchoen, niet om vreugde te verwekken. Zie MARTIAL, XIV, Epigr. 204e Ovin. Fast, IV. 383, Ex Ponto I, 1. vee 36” MENGELSTUKJES, 319 mren-noch zeeker flag van menfchen den naam van Zichtuire Jen geeft, ) geld op te haalen. 7 ə» Bekend is ook het gebruik, dat op Wastenavond in veela plaatzen noch huidendaags de zoogenaamde Rommelpot ome gaat, al meede om een ftuivertje op te haalen. sə Echter kan ’t zyn, dat men in oude daagen deeze gee woontens hebbe ingevoerd, althands toegelaaten ; om door deeze uiterlykheeden °t gemeen, ’t geen veel al leezen nog Ap kon, aan een zeeker jaargedeelte te doen gedenken, en dus diergelyke dingen te doen ftrekken tot een zoort van Almanach: gelyk ook, (al meede om den gemeenen man te emoet te koomen, ) de dagteekeningen in oude Brieven en, apieren meest luiden, niet, op den zoo-veelfben van die of die, Maand; maar op St. Pieter, St. L enz., ofte wel, zoo veel tyd voor, of na, die, of die, Feestdag. » En waarlyk: vraagt men noch heedendaags, (gelyk ik zulks wel eens ondervonden hebbe, ) veelen uit het domme gemeen, hoe verre men in ’t jaar gevorderd zy; zy weeten van Sf. Jan; van St. Vitor; van Pinxteren; van Allerbeilie gen enz. maar geenzins van de zoo- of zooveelften van die, of die Maand. ‚‚ Gelyk nu het omleiden van de Pinxterbloemen meest tot vermaak der Kinderen fchynd te zyn ingevoerd; zoo zyn ’er meer Feestdaagen, welker uiterlykheden voornaamelyk voor. dezelven zyn ingericht: als het loopen met Keersjes , en het fpringen daar over been, op drie Koningen (*) ; het /chieten met gecouleurde Eijeren, op Paafchen; het uitdeelen van Pa. nificia , en andere lekkernyen op St. Nicolaas; door alle welke - bruiken zy al van jongs opde tyden des jaars leerden onder. cheiden , en als °t waare een Almanach in ’t hoofd kreegen ? ‚‚ Vraagt men eindelyk , waarom men juist op Pinxtertyd Kinderen, met Bloemen bekranst, om leide ? Ik denke, om een andere reeden , dan , gelyk reeds booven met een woord ebbe aangeroerd, ) om de aankomst der Lente , die met Bloemen gehuld is,te begroeten; en dus aan dit Jaargedeelte 5 door deszelfs voornaame voortbrengzel, te doen gedenken. ə» Waar van daan is toch gekoomen de gewoonte om el- kander , by °t Wastenavondfeest , op Eijerpannekoeken te vere gasten; anders, dan om dat de Landlieden hier door hun ge- noe. - (*) „ Eeven gelyk men ouwlings op de Palilia vuurtjes ftookte, en daar al fpeelende overheen fprong. Zie ovip. Fast, IV. 727, eq aldaar neins. Van welk gebruik hee ftooken van Paaschouuren mo gelyk noch een overblyfzel is”, x =- ee 2 320 A. DE ROOY MENGELSTUKJE S. noegen hebben willen toonen over de aankomst van dien tyd, op welken de Hoenderen gemeenlyk weeder beginnen te lege gen; als maakende de Eijeren meede een goed gedeelte hun- - ner inkomften uit? En fchynd deeze gewoonte van °t Land in de Steeden overgenoomen 5 wyl misfchien de Boeren ouwlings op die tyd hunnen Landheeren, °t zy als een vrywillige gifte; % zy als een jaarlykfche Last, eenige Eijeren hebben opge- bracht. 4 ‚‚ Waar van daan is ’t gebruik gekoomen, dat men elkane der op St. Marten in ’t Landfchap Overysfel en elders, op eene vette Gans onthaald; anders dan om al mede aan dit Jaargetyde, door dit aangenaam voortbrengzel, °t geen dan op zyn best is, te doen indachtig zyn? Ik zwyge van de Hartsmaalen , zoo algemeen in alle oorden onzes Vaderlands gebruiklyk ”. De Heer de Rooy tekent verder, na ’t fluiten zynes Briefs, nog aan, dat hy onlangs gevallig uit Duitschland kreeg, eeni- ge Latynfche en met de band jen Brieven van zekeren PETRUS ARNHEMENSIS , welke in ’t midden van de XVlde Eeuw leefde, en meld daar uit het volgende, » Uit eenen derzelver, aan zyn Zoon, des tydes te De- venter , alwaar teen een zeer vermaard School was, de Taa- len leerende, zie ik; dat het in die tyd terzelver plaatze de gewoonte was; dat de Leerlingen jaarlyks op Pinxteren een meenigte Bloemen gingen plukken voor den Schookwoogd ; welke dezelve dan vervolgens ten gefchenk zond aan de Heeren van Regering. als ook aan de Priesters , en allen , die zucht voor e efchaafde Letteren hadden: waar mede dan deeze hunne, huizen vercierden. ‚> Eenvoudige gewoonte waarlyk ! te meer , wyl deeze Bloemen , (zo ik anders den Brieffchryver wel begreepen hebe be, ) maar gemeene Booterbloemen zyn geweest”. Grondbeginfslen van bet Wisfelrecht door den Heer j. C. HEE ` NECCIUS, uit bet Latyn, naar de zevende uitgaaf vertaald y … en met aanmerkingen verrykt , door Mr. K. K. REITZ , Grif- fier van den Ed, Hove van Vlaanderen , en Advokaat te Middelburg in Zeeland. Tweede geheel vernieuwde , en meer dan de beifi vermeerderde druk. Te Middelburg , by Ch. Bohemer 1774. Bebalven bet Voorwerk, en een uitvoerig Register, 645 bladze în groot otavo. T° de Heeren Mr. Reitz deeze Grondbeginfelen van den Hoogleeraar Meineccius , in ’ jaar 1766, . met zyne | Rl aall- Je Ge HEINECCIUS GRÔNDB. VAN HET WISSELRECHT, 322 aantekeningen , eerstmaal in °t Nederduitsch te voorfchyn tiet komen , hebben wy van dit weldoorwrogte Gefchrift melding and, als vaneen Werkje, ten uiterfte nuttig voor onze ooplieden , Regtsgeleerden , en alle dezulken , die verder eenige betrekking tot den Wisfelhandel hebben (*). Het dies» tyds gezegde mag, met het hoogfte regt, in vollen nadruk , op deeze tweede uitgave overgebragt worden , nadien dezelve op eene aanmerkelyke wyze vermeerderd is. —- De oplete tende Vertaaler heeft zyne voorige Overzetting op nieuw nae gegaan, en alles gericht naar de laatfte Latynfche uitgave 3 daar benevens heeft hy zyne aantekeningen, onder het nas fpooren van de wisfelwetten onzes Vaderlands ;en van andere Gewesten , indiervoege ingericht, dat deeze Grondbeginfelen met de nevensgaande aanmerkingen, genoegzaam het geheele * Wisfelregt voordraagen. Ter vollediger uitvoeringe hier van, heeft hy mede gebruik gemaakt van de Hoogduitfche Uitbreis ding deezer Grondbeginfelen , door den Heer 7 Estocg ; des het merkwaardige van dit Gefchrift ook hier in begreepen zy. — Weyders heeft de Heer en Mr. Reitz ‘er weder bygevoegd , eene Verhandeling van de Heeren Heineccius en Lochau, over de feilen en gebreken in den Wisfelhandel ; benevens de Boeke zaal van het Wisfelregt van den Heer F. F. Zis/enbart ; welke in deeze uitgave grootlyks vermeerderd is. En hier by komen nog eenige Nederlandíche Wisfelwetten, die min algemeen bekend zyn; mitsgaders etlyke Voorfchriften van Wisfelbriee ven en Protesten; waar op dit alles met een uitgewerkt Re- gister beflooten wordt. —— Men kan hier uit afneemen, dat ` de vermeerderingen in deeze nieuwe uitgave van een weezen. lyk aanbelang zyn,en daadlyk (trekken , om dit Gefchrift nute tger te maaken. e) Zie Vaderl. Letter-Oef. YTI, D. bl. 239, en N. Vaderl, Lettera Oef. I.D. bl. 265. De Gefchiedenss der Waereld , vertoond in de lotgevallen der oude Wolken , befchreeven door de Heeren ROLLIN en TAILMÉ. Naar den derden druk in bet Nederduitsch overgezet. Tweede Deel Te Amfi. by P. Meijer 1773. Iri groot oBavo 394 blads. t het afloopen van het eerfte deel bragt die gefchledkundige Werk den Leezer , tot den tyd, dat Cre/us, de laatfte Koning der Lydiers,het befluit nam , om Cyrus, den eerften Vorst, of grond- legger van het vervolgens wyduitgeftrekte Perfifche gebied , te beoor- loogen. Zulks geeft den Opfteller de dit Werk aanleiding, om nu,, 3 meg $22 ROLLIN EN TAILHIÉ met het begin van dit tweede deel, de opregting van bet Perfifche Ryk voor te draagen; en deszelfs gefchiedenisfen te ontvouwen , tot op de regeering van Darius Hystaspes ‚die zig meester van Grieken. land poogde te maaken. Deeze ondermeeming, en het daar op voor- gevallen, vermengt der Perfen en der Grieken Historie zodanig in een , dat de Heer 7ai/bik het raadzaamst oordeele , den draad der Gefchiedenisfe daar mede eenigzins afte breeken ;om denzelven ver- volgens, in de vereenigde Gefchiedenisfen deezer Volken weder op te vatten. Uit dien hoofde verledigt by zig, na °t af handelen van `t opgemelde gedeelte der Perfifche Historie , tot het befchryven vande zeden en gebruiken der Asfyriers, Babyloniers, Meden en Perfiza- nen; mitsgaders ter ontvouwinge van ’t geen tot de Historie van Griekenland in t algemeen behoort, zo ten opzigte van het Sust- kundige als van ‘t Godsdienftige. En daar op geeft hy verder een * doorloopend berigt van de Historie der Perfiaanen en Grieken, tot op den dood van Darius Notbus,met het afloopen van den Pelopo- nefifchen oorlog, of den onderlingen kryg der Griekíche Gemeenee besten , die derzelver ondergang veroorzaakt heeft, De merkwaar- digfte voorvallen in dit Tydbeftek worden hier , naar den aart van dit Gefchrift, op ene geregelde wyze ontvouwd , met nevensgaande leere zaame aaomerkingen , over de gewigtigfte gebeurtenisfer. Tot een voorbeeld hier van ftrekke zyn werflag , raakende de belegering en verovering van Babylon door Cyrus , waar van wy het hoofdzaaklyke den Leezer onder °t oog zullen brengen. Cyrus, niet minder bedoelende dan de heerfchappy der Babyloe piers geheel te overmeesteren, trok, na het te onderbrengen van gansch Klein Afie , Syrie en Arabie, na Asfyrie, om de Siad Baby- Jon, de eenige die hem nog tegenftand kon bieden, te bemagtigen ; ` waar omtrent de Heer Taí/bíié het volgende meldt. ‚‚ De belegering eener plaats van dat belang was geen gemakiyke zaak. De ftad was ten uiterfte verfterkt, van levensmiddelen voor twintig jaaren voorzien, en bevolkt met eene oneindige menigte In- wooneren , die haar verdeedigden. Deze zwaarigheden beletteden Cyrus niet zyn voorneemen te agtervolgen. Wanhoopende de plaats ftormenderhand te veroveren, deedt hy hen tot de gedagten komen, dat hy ze wilde uithongeren. De belegerden oordeelden zig in volle zekerheid agter hunne borstweeringen , en hoonden Cyrus van boven van de muuren, hem befpottende wegens de vrugtlooze moeite die hy zig gaf van hunne Stad te willen vermeesteren. s» Cyrus liet ondertusfchen een breede en diepe graft graaven ‚om den Euphraat, diè de fterkfte befchueting was voor Babylon , af te wenden. Toen dit werk voltooid was, verfchafte de Voorzienigheid em gelegenheid, om ‘er gebruik van te msaken boven `t geen hy weafchen konde, Hy vernam , dat men een groot feest in de Stad moest vieren, en de Babyloniers de gewoonte hadden om op dat fecst glen geheelen nagt,in drinken en goede fierte maaken , door te bren- es č : g GESCHIEDENIS DER WAERELD, 313 gen. Baltbafar, de Koning van Babylon , nam meer dan iemand anders deel in dit openbaar vreugdebedryf, en liet een pragtig gaste maal voor de eerfte Officiers en Dames van het hof sanrigten. Cyrus, wel onderrigt wegens de wanorde , die dit feest gemeenlyk in het paleis en door de geheele ftad voortbragt, deedt ‘er zyn voordeel mede om zig meester van de ftad te maaken. ~ » Ten dien einde zonderde hy twee detachementen van zyne bene den af, en ftelde het een ter plastfe, alwaar de rivier de Stad uit- liep, en het ander alwaar zy er in kwam, met bevel, om de Sed door het bed van de rivier in te trekken, op het oogenblik , als zy dezelve waadbaar zouden vinden. Na ille noodige orders gegeven, en de Officiers vermaand te hebben, om hun pligt ernftig te betrag- ten, door hen te vertoonen, dat zy onder het geleide der Goden zouden optrekken ,deedt hy, met het vallen van den nagt, het nieuw gegraven kanaal, ter plaatfe daar het tegen de rivier aanliep , doore fteeken, eu belettede het water zyn gewoonen loop te vervolgen. Dus was dit gedeelte der bedding van de rivier byna droog en de twee detachementen trokken, volgens hunne ordres terftond af; het één geleid door Gobryas, het ander door Galatas; zy drongen de Stad in , en zelfs tot het paleis door, zonder wederftand te ontmioee ten. Hier troffen zy de wagt aan, en hieuwen dezelve in ftukken $ toen maakten zy zig van °t paleis zelf meester, alles afmaakende wat hen voorkwam „en den Koning zelven „die aan °t hoofd der geenen , welken hy ter zyner hulp hadt kunnen famentrekken, met den degen in de vuist toevloog, neder zabelende. Op die wyze in Babye lon gekomen zynde, liet Cyrus allen, die hem op ftraat te gemoet kwamen , ombrengen ; vervolgens beval hy den burgeren alle hunne wapenen tot bem te brengen ‚en zig in buone huizen te houden. Als des anderen daags met. het krieken van den dag de bezetting in het kasteel vernam , dat de Stad ingenomen ‚en de Koning gedood was, gaf ook deze zig aan Cyrus over. Dus wierd hy zonder flag of Roog mester van de fterkfte plaats , die in de wereld was ”. De Heer Tailbié, vervolgens een berigt gegeeven hebbende van ’t gedrag van Cyrus,na de inneeming der Stad; leidt ons op, om gade te flaan , hoe naauwkeurig deeze groote gebeurtenis, in de voor: numite onsftandigheden, overeenftemt, met het geen, verfcheiden jaaren te vooren , deswegens in de Schriftuur voorzegd was gewora den. Fefafa en Jeremia voorfpellen niet alleen het inneemen der Stad (*); maar °t geen nog wonderlyker, en alle onze opmerking en cerbied waardig is, Jefaïa duidt, meer dan twee honderd jaaren voor de gebeurtenis, zelfs de omftandigheden van de belegering , en den naam van den: Vorst, door welken zulks gefchieden zou, aan (t) En hy geeft daar benevens uitdrukkelyk te kennen, dat de onvere draagelyke hoogmoed van Babylon, en de wreedheid, die zy tegen de Jooden oefende , deh Godlyken toorn tegen de Stad zou pen: Cls (°) Jef XI. 35,16. Jer LI, p a XLV. 5,3 XX. 6. EXL 1 824 ROLLIN EN TAILHIÉ ken (°). mmm Hier by, vervolgt onze Autheur, ftast nog aan te ‚ merken, dat de ongodsdienftigheid van den Vorst eene andere oore zaak der Godlyke wraak was. Balthafar veegde by de trotsheid en hardheid zyner voorgangeren, eene ondankbaare ongodsdienftig- heid, welke hy tot het uiterfte dreef. Op dien nagt, toen hy dat groot gastmaal gaf, liet hy, in de hitte van den wyn, de vaten uit den tempel des Heeren te voorfchyn brengen „als om den leevenden God te hoonen; hy dronk daar uit , hy en zyn geheele hof, en liet ‘er alle zyne bywyven uit drinken, God, door zulk eene baldaadig- heid en euvelmoed getergd, deed hem op 't eigen oogenblik voe- Jen „dat hy zig beledigd agtte , en dat nooit een fterveling den Gods- dienst, en het geen tot deszelfs verrigting behoort, mag ontheiligen, Daar vertoonde zig eene hand san den wand , die zyn sanftaande noodlot in zekere karakters (chreef; hem meldende, volgens de nit- legging van den Godstolk Daniël, dat zyn Ryk in de handen det Meden en Perfen ftond te vallen (t). » Van dit oogenblik af ‚zegt de Heer 7ailbié , begonden de voor- zeggingen , die den volftrekten ondergang van Babylon hadden aane gekondigd, haare vervulling te verkrygen. In dezelven wordt be- paald, dat Babylon geheel verdelgd zal worden , gelyk te voren de zondige Steden van Sodom en Gomorrha verdelgd waren ; dat die Stad niet meer bewoond zal zyn, dat men ze niet zal herbouwen, dat zy de wybplaats der wilde beesten zya zal, en dat de nagtvogelen hun verblyf zullen houden; dat een moerss de plaats zal bedekken, die zy te voren beflagen hadt, zo dat 'er zelfs geen voetfpoor van haar zal overblyven (6). Babylon verloor aanftonds den rang van koninglyke Stad, De koningen van Perfie verkoozen eene andere verblyfplaats, Su/4, Ecbatana en Perfepolis,hadden voortaan dat voorregt , en zelfs ver: pielden zy een gedeelte van Babel, ss De Macedoniërs, die den Perfiaanen opvolgden , verwaarlooë- den haar niet flegts geheellyk , en deeden niets om haar te verfraai- jen , noch om haar te herftellen; maar zy bouwden zelfs Seleucia m haare nabuurfchap, om haar te doen verlaaten, en om haar de ine woonders ‚die haar nog overgebleeven waren , geheel te onttrekken, yolgens het geen gezegd was, zy zal niet bewoond worden. » De nieuwe Koningen ven Perfië, die de meesters van Babylon wierden, voltooiden haar té bederven, door het ftigren van Creff- Pbonte , dat haar alle inwoonders onttrok ; en het (cheen , dat , federt de vloek over haar uitgefprooken was , die geenen, die haar befcher- mers moesten zyn, haare vyanden wierden,en dat zy zig als verpligt {cheenen te rekenen, om haar tet eene woestyn te maaken ; maar ZY deeden dit als van ter zyde, en zonder geweld te gebruiken , op dat het duidelyker blyken mogte, dat het Gods band meer dan die der mentchen was , welke zig toeleide om haar te verdelgen, zy n “CI JG XLVI, (f) Dame Ye (S) Je XILI, XIV, Ld GESCHIEDENIS DER WARRALD. zas b» Zy wierdt volftrekt verlasten, zo dat ‘er niet meer dan de om- tek hearer muuren overbleef. De Perfiaanfche Koningen, haar ten eenemaal ledig vindende, maakten ‘er een wildbaan van, alwaar zy zig met de jagt gingen verlustigen. Zy wierd dus, gelyk de Pro- pheet voorfpeld hadt ‚de woonplaats van wreede roofdieren en ander wild, Haare Inwooners maakten plaats voor wilde Zwynen , Lui- paarden , Beeren , wilde Ezels, Herten; alles volgens de voorzeg- ging der Propheeten. SO. s» Maar °t was nog te veel dat de muuren ven Babylon bleeven ftaan ; zy vielen op verfcheiden plaatfen ter neder, en wierden niet weder opgehaald. Het overige verval volgde hier op allengs. De wilde beesten, die daar tot vermaak der Koningen van Perfie gebou- den wierden , verliepen ; de Slangen en Scorploenen vestigden ‘er zig, en zy wierdt eene gevaarlyke plaats voor dezulken, die eenige nieuwsgierigheid gehad mogten hebben, om haare oudheden te be- zigügen. De Euphraat, die ‘er doorliep, geen vryen doortogt meer vindende , veranderde allengs van bedding, en daar was ten tyde van Tbeodofius degts een fprankje van over, dat door de ruïnen drong 5 en °t welk, geen verval of uitloop meer hebbende, noodwendig een moeras moest maaken, Dus wierdt de voorzegging van Fe/aias let- terlyk vetvuld. Jk zal tegen baar opffaan , [preekt de Heere der Heirfchaaren, en ik zal van Babel uitroeijen den naam en bet overblyffel, en den zoon, en des zoonszoon , [preekt de Heere. En ik zal ze flellen tot esne erve der Nagtuylen , en tot Waterpoelen s en ik zalze met een bezem des verderfs witvaagen, fpreekt de Heere der Heirfchaaren, De overblyffels dezer onheilige ftad zyn inderdaad derwyze vernietigd , dat de bekwaamfte aardryksbefchryvers heden de,plaats niet weeten te bepaalen, daar zy voormaals geweest is, s» God vergenoegde zig niet met alle deze veranderingen te laaten voorzeggen ;hy wilde die voorzegging door een eed bevestigen, om derzelver zekerheld voor der menfchen kinderen nog fterker aan te dringen. De Heer der Heirfchaaren beeft gezwooren, bet geen by beflooten beeft, zal zekerkyk gebeuren, en ‘tgeen by voorzegd beeft , zal alzo gefchieden. | » Wy moeten Cyrus befchouwen als een werktuig, waar van God zig heeft willen bedienen, om zyne voorneemens uit te voeren , en om zyne goedheid en barmhartigheid aan zyn volk te toonen, en te- vens zyne regtvaardigheid te doen blyken , door het volk van Babys lon te ftraffen, wegens deszelfs ongodsdienttigheid en wreedheid, Die is het denkbeeld, “t welk ons de H. Schrift van dien grooten Prins geeft; dic is ook de wyze, waar op een Christen die groote gebeurá tenisfen moet befchouwen. rykt. Te Amfi. by A. v. Goor 1773. Bebalwen bet Voorwerk 149 blads. in groot oßavo. It dezen Tytel, en den ophef van dit Gefchrift in de Voorre- den gemaaks, zou men hier een beknopt berigt verwagteo van % voornaamfte , dat de Gefchiedenis van Zndostan , en wel byzonder de Staatkunde en den Godsdienst der Bewoonderen van dat Gewest betreft; doch de inhoud beantwoordt ‘er niet san. Buiten een kort verflag van des Autheurs reistogt naar Pondichery, en het voorge- vallene op de kust van Coromandel, onder het krygsbeftier van den Generaal Lally ; ftaande den laatstgevoerden oorlog tusfchen Frankryk en Engeland, behelst het eene algemeene befchryving alleen van de kust van Coromandel ; eene melding van de barbaarfche Colerses , die zig in de Bosfchen onthouden; een berigt van den oorfprong en vestiging van de alleenheerfching der Maraten ; met een woord, van den oorfprong vant Mogolfche Ryk en deszelfs Staatkunde om- trent den Godsdienst; dat voorts vergezeld gaat van een oppervlakkig gewag van eenige byzonderheden, die tot den Godsdienst, de ver- $chillende Seêten der Indiaanen, en bunnen Vedam of Godsdienftig Wetboek behooren. —— Het bevat dus niet zo zeer een Historisch verhaal van dat Gewest, als wel eenige aantekeningen, over zom- mige aanmerkelyke byzonderheden daar toe betrekkelyk; die meee ' gendeels nog al overweeging verdienen. Van zodanig een aart is onder anderen, volgens het verhaal van een Marat, en een ervaaren Schryver in de taalen en oudheden van zyn Land, de oprigting van de heerfchappy der Maraten ; waarom wy het deswegens breeder voorgeftelde koruyk te zamen zullen trekken, Amboar , de grondlegger dier alteenheerfchinge, was van geboorte een Abysfinier. In den oorlog met zyne nabuuren gevangen, ftond by den wreeden Goden der Afrikanen opgeofferd te worden ; dan de liefde ontrukte hem dat gevaar; alzo de Dogter van °t Opperhoofd , volgens het regt dier Landftreeke , hem, ten Man verkiezende, met f andere flagtoffers redde. Dog een Medevryer ftelde hem op pieuw in doods gevaar. Amboar werd, op deszelfs last, heimlyk weggevoerd , met orde om hem te dooden ; dat veelligt gefchied zou zyn, zo de wegvoerders geen gunftige gelegenheid gevonden hadden , om hem als Slaaf aan een Heer van Dekan te verkoopen. Geduurende deeze flaaverny , onder een goed Heer, nam Asmboar den Godsdienst der Bramins aan ; en huwde vervolgens , op den dood zyns Meesters, met deszelfs Weduwe. De heerschzugt deed hem wel dra een genootfchap met eenige Roovers aangaan ; hy maak- te zig ontzaglyk voor den Koning van Dekan ; en deeze, zyne bulp i to. TAFEREEL VAN INDOSTAN, 327 tegen den Mogol noodig hebbende, zogt eerlang Amboar , in ftede van hem als een Rebel te vervolgen , in zyn bondgenootfchap te. te rekken. Dit had ten gevolge, -dat- de Koning van Dekan deszelfs Dogter trouwde ; haar tot den rang van Koningin verhief, en den Vader tot Generaal zyner Legers aanftelde ; met toevoeginge van een rykdom , volgens den hoogíten rang, dien hy hem, naast zig, gee geeven had. Op den dood des Konings van Dekan , werd Amboar tot de waardigheid van Regent verheven; tot dat de jonge Vorst den vers eischten ouderdom bereikt zou hebben , om zelf te regeeren, Toen die tyd daar was, en Amboar hem het beftier ftond over te geeven, ontdekte hy dat de Nyd, hoe zeer ook zyn bewind ten nutte vag Dekan geftrekt had „eene zamenzweering tegen hem vormde. Deeze ontdekking was hy verfchuldigd san zyne Zuster, die, in den eerst- gemelden oorlog gevangen , vervolgens in °t Serail van den jongen Vorst geraakt was, en nu, verftaande dat de Regent haar Broeder was, hem haar ongeval, en het hem dreigende gevaar, bekend wist te maaken. Amboar, hier van verftendigd , liet zyne Zuster voorzigtig uit het Serail neemen, en beval zyne' Soldaaten.zig, op het eerfte bevel, marschvaardig te houden. Deze fchikking gemaakt hebbende verfcheen hy in den Raad; lei, na eene fcherpe aanfprask , het Regentfchap nêder; verklaarde tevens den oorlog aan Dekan ; en verliet den Raad ,-om zig te (tellen aan ’t hoofd vas vyftig-duie zend Ruiters. … … . a Amboar, wiens naam, door zyne Zuster, in dien van Sevagy veranderd werd, voerde den Oorlog alomme met zegeupraalende wapenen ; waar door zyne magt fteeds vermeerderde „en hy de grense paalen zyner veroverde landen geftadig verder uitbreidde. Dit ging zo verre, dat hy zeifs den Mogolfchen Keizer Aurengzeb het haofd dorfte bieden; en, na herhaalde overwinningen, met een Keizer, die zich voorftaan liet Meester. van Indoffan te zyn, als met zyns gelyken handeide; bewilligende eindelyk in eene vrede, die hem, op gunftige voorwaarden , werd voorgefteld, — Langs dien weg zig in't bezit eener uiegeftrekte heerfchappye gefteld hebbende , hield hy zig, in de laatfte dagen zynes leewvens, in de hoofdítad zyner Staaten, Satera, nergens meer mede bezig, dan met de zorge om zynen Kinderen.een wyd uicgeftrekt Koningryk en getrouwe Ondere daanen na te laaten. Hy hed het vermaak van alie zyne ondernee- mingen met de gelukkigfte ‘uitkomften bekroond te zien; en de wel- gevestigde Vrede liet hem een hoogen ouderdom , vry van zwakhe- den, genieten. Hy was gebooren in * jaar 1592 ; zag zig , ftaande zyne regeering, ontzien door zyne Vyanden, bemind van zyne Nabuuren, geëerd by zyne Onderdaanen , en geacht door gansch Indien. Hy overleed in't jaer 1687, na den throon, met alle zyne veroveringen , aan zynen Zoon Frannaggy-Raga verzekerd ve hebben. — Heden oog, zegt ouse Ausbeur,zyn deze Maraten , welken nog geregeerd ee aag TAPERERL VAN INDOSTAN, den door een Koning, die het zich eene groots eer rekent van Se- vagy af komftig te zyn, menigmaal mededingers van den Mogol, eq fcheidslieden der Keizers, in de gefchilflen, die, zonder ophouden, tusfchen de oproerige en magtige Onderdaanen, en een willigkeu- zig regeerenden Meester, doch die dikwils veel te zwak ís, om zig tegen hunne voortgangen te verzetten, ontítaan. — Zy masken een fier en talryk Volk uit; en woonen, ten Zuid-Oosten van de bere gen, die agter Goa liggen, en de kust van Malabaar van die van Coromandel affcheiden. Eenige noodige bedenkingen betreffende de oude Rympfalmen. Te Rotterdam by Bennet en Hake 1774. In groot o@avo 59 bladze IN ‘er verfcheiden gevonden worden, die de oude Rym- pfalmen op de buitenfpoorigfte wyze behandelen , zo heeft het den Schryver deezer Bedenkingen goedgedagt, zynen Landge- nooten het onbetaamelyke hier van onder 't oog te brengen; met bun de vier navolgende ftukken in overweeging te geeven. » L. Of uit de nu vastgeftelde invoering der nieuwe Beryminge blykt, dat H. H. M. en de geachte Voorgangers der Kerke gezaamentlyk oordeelen , dat de Oude Pfeimberyminge in derzelver aar: en ns- tuur Godonteerende, en voor een teeder en wel onderweezen gee moed ontflichtende was, en daarom nu met de uitterfte verachrisige moet weggeworpen worden? » Il, Of het ook betaamiyk en geoorloofd is , derzelver Dichter, \deswegens, met woorden en daaden , in bet openbaar of verborgen, te fmaaden en te verguizen ? » lII. Of ook een ieder, die betuigd , gemelde P/almgeazang zone der ergernis, en met weezeniyk Nut gebruikt te hebben, en nog in het byzonder te konnen gebruiken , meede voor de geheele waereld Befpottelyk ten toon gefteld mag worden? En eindelyk s» IV. Wat Eere , weezenlyk Voordeel en deugdelyk Vermaak, men door het een en ander sich zelven of anderen bezorgd heef?” De Schryver erkent de voortreffelykheid der nieuwe Berymiages doch wraakt de hier bedoelde handelwyze, en vraagt dezulken , die zig op zodanig eene manier gedraagen, ten flot, „of ze in gemoet- de gelooven konnen, dat hun oordeel over gemelde Pfalmgeszang bondig , hun fever daar tegen billyk , hunne Zandelevyse met den Dichter, en met hun, die over zyn Werk op eene andere wy- ze als zylieden denken , verflandig, reedelyk en Christelyk ge weest is; en zy (dus doende) de hooge en wichtige Eindens (naa- melyk) de bevorderinge van Gods Eere, en Det waare Nut, en de Weezeniyke Stichtinge van sich zelven en anderen , (waar om- trent men voorgeeft te willen zorgen ,) meer en beeter bevorderd hebben, dan, wanneer zy, naar hunnen plicht, God, voor het nuttig gebruik van het Oude Kerkgezeng gedankt, synen Zeegen. Li over EENIGE NOODIGE BEDENKINGEN. 319 over het Nieuw ingevoerde verzocht, en voorts een ieder, inhet ' gerust genot zyner vryheid, ongeftoord en onbefpot gelaaten had- den, die hem door Hoog Gezag zoo billyk, als wyslyk en Vader- lyk, vergund word? ” 'Er ftraalt in deeze bedenkingen eene ernftige befcheidenheid door, die de onbetaamelykheid van veeler gedrag ten deezen opzigte toont Haatlykheden , die niets ter zaake doen, te berde te brengen , was zekerlyk altoos verfoeielyk, Het befpottenswaardige van de oude Beryming, en de blinde hoogagting voor dezelve , ten toon te ftel- len, had ongetwyfeld zyne nuttigheid, om het invoeren eener nieu» we Beryminge door te zetten; dan nu dit oogmerk bereikt is ‚komt zulks niet meer te ftade, : En zyn ‘er hier en daar nog eenigen, die door gewoonte aan °t oude verflaafd zyn , men zal dezulken door fpotterny eer verbitteren dan overtuigen zy zullen vermoee delyk door eigen ondervinding beter te regt gebragt worden; en ‘er ftaan flegts weinig jaaren te verloopen, of de oude beryming zal van zelven geheel in onbruik geraaken, mmmmm—z—z———mtde tn tet De Kerk van Nederland tot God verbeërlykend zingen opgewekt 4 door H. A. BRUINING, Lid van de Maatfchappy der Nederland. fche Letterkunde te Leiden, als mede van bet Taal- en Dicht- lievend Genootfchap te Utrecht „en Euangeliedienaar in de Her- vormde Gemeense te Campvere, Te Middelburg by P., Gillisfen, In groot quarto 15 blads. Enftemmig met den Schryver der bovengemelde bedenkingen, ‘laakt de Eerwaarde Bruining den haatyken en befpottenden trant, waar van wy zo even gewag maakten; en hy oordeelt met regt, dat men , zo men nog iets zal uitvoeren by welmeenende Chrise tenen , die tegen de nieuwe Beryming ingenomen zyn, een geheel anderen weg moet inflaan. Men behoort hen, zegt hy, veel liever te toonen, ‚‚dat, daar de Pfalmen oorfprongelyk in eenen verhes venen ftyl gedicht zyn, dezelve dus ook eene verhevene beryminge vorderen; en dat de nieuwe Pfalmberyminge , wegens derzelveer eenvoudige verftaanbaarheid , en onopgefmukte deftigheid , zeer ver- te te verkiezen zy boven die van DATHENUsS, die, hoe verftaanbaar ook in. zynen tyd, echter, by verloop van jaaren , onverftaanbaar geworden is; en daar en boven , veel te laag gefchoeid zynde, ook op verfcheide plaatzen eenen ongefchikten, ja ongerymden zin uite levert.” —- Overeenkomftig met dit denkbeeld deelt hy, ter dee- zer gelegenheid, een opwekkend Dichtftuk mede, gefchikt „om Ne- derlands Kerk te doen bezeffen, hoe de nieuwe beryming boven de oude te fchatten zy. Hy vangt deswege dus vrolyk aan. Juich, Neêrlands Sion, juich, gy ziet uw’ wensch voldaan, Uw ‘uitgeftrekt verlangen, Geen onverftaanbre taal zal uwe tempelzangen Ontfieres , noch voortaan > Ü en 330 H. A BRUINING Een ongerymde zin, by `t galmen uwer koren, De heilige aandacht van een’ vromen Godlief (torens Nu volgt ge van naby den toon Van Isrels harpenaar, van Jesfes grooten zoon, Voorziende dat zommigen zulks als te waereldsch zullen wraaken, leidt hy hen op ter overweeginge, of het Píelmgezang , ter eere van den Allerhoogften, niet de fchoonfte Dichtkunde met regt vordere, Hy erkent dat het God verheerlykend zingen niet flegts in woorden. klanken „maar in den geest beftaat ; doch hy beweert tevens dat eene wel gepaste taal niet te veroordeelen is. is dit de nedrigheid Zoo noodig in den dienst der hemelmajesteit ? Heet dit dan eerbied aan de hooge Godheid draagen? Zou dit haar meest behagen ? Als haar de fterveling met lage taal begroet, Taal, die befnedene ooren Niet dan met ergernis, met weerzin kunnen hooren ? Dit zeker zel niemand, die de zaak ern(tig overweegt, bewee- gen; eerder komt hier te pas, elkander te vermaanen, Dat ootmoed wel in ’t hart haar’ vasten zetel (licht, Buk voor den God der Goden! Verneder u in * ftof! za volgt ge zyn geboden Zo volgt gy uwen plicht, Dan! wilt ge °s Hoogften troon naar zynen eisch genaken ? Uw mond, myn Christen! moet gepaste woorden faken, Deeze les dringt zyn Eerwaarde aan, door de voorbeelden der oorfpronglyke Godlyke Liederen; die slomme eene verrukkende kragt van taal, en verhevenheid van uitdrukkingen behelzen, in eene naauwkeurige beantwoording san de gemoedsgefteldheid der Godvrugtige Zangers en Zangeresfen ; waar door een ieder ter hun- ner navolginge opgewekt wordt. En zo gaat het bem ook in dee- zen, op 's hooren van ’t zingen der nieuwe Beryminge. wat ongewone gloed Speelt door myne aders heen? ontvonkt het kil gemoed? Of zyn 't de galmen, die de Zangerige koren In Neértands Kerk doen hooren? Ò Ja! myn Zanglust ryst, nu ik op zuivrer toon ehovahs lof mag zingen,. n, met de rey vereend der blyde feestelingen , Gebukt voor zynen troon, Met nederig ontzag, maar op gepaste wyzen , Dien grooten Opperheer mag bidden, danken, pryzen. Nu is eene ed'le Majesteit In Neêrlands Kerkgezang gehuwd aan ned'righeid ~ Eene OVER HET PSALMGEZANG. $32 Eenvoudigheid, vervreemd van wufte pronkfieraden , Van ydle praalgewaden, Geeft fchoone deftigheid op °t minneiykst de hand, ô Zanggezinde reijen ! Nu moogt ge u in den lof van ’s Hoogftens naam vermeijen Hem zingen met verftand. 8 Loof, loof, godvruchte fchaar! Jehovah met uw pfalmen, En laat het heiligdom van uwen toon weergalmen ! Voorts fluit de Eerwaarde Bruining deezen Zang, met toewen- (ching van des Heeren zegen over Nederland, in °t gebruik der nieuwe Beryminge, Tot dat het heilig zaad, Aan ’t aardfche ftof outrukt, ia * zalig Ryk hier boven God op een’ hemeltoon eeuw uit eeuw in zal loven! ` Dicht-tafereel van de invoering en opvolging der Mode. Alomme te bekomen. In groot oĝavo 16 bladzyden… Et toeneemen der Pracht en Weelde , met het involgen van cen „ buitenlandfchen {maak , in Amfterdam, wordt hier, in vergely- king met het voorige gedrag der Inwoonderen , op een ernftigen trant voorgefteld ; om ‘er de hastlykheid van ten toonteftellen, en ieder op te wekken , tot een verftandiger gedrag. Het Stukje isin zyne foort, als een leerzaam Zededicht, redelyk wel opgefteld , en laat zig met eene algemeene goedkeuring leezen, mmm Men koore tot een ftaaltje de twee volgende Coupletten, h Zie, zie te rug, door groot verloop der jaaren, ô! Vest, myn wieg en bakermat; Zie in der Ouden letterfchat Al t geen Egypte en Syrië is weêrvaaren | Befchouw den Griek, en Perfiaan, Zie beyder Staaten ondergaan 5 Zie Rome zelfs in puin verkeeren, ô Ryken, zo beroemt wel eĉr, Uw pracht, uw luister is niet meer, Och, mogt ge ons door uw voorbeeld leeren! 6 Amftelftad, vermy, vermy hùn lot! Ach! mogten nooit de Vreemdelingen, (Gewoon uw heerlykheid te zingen ‚) Het oog flaan op uw deerlyk overfchot ! Dan toonden nooit de Nagebuuren Uw half tot puin vergruisde muuren En toorens aan hun Nageflacht. Dan hoorde niemand hen verhaalen: „ Hier plagt een Waereld-Stad te praalen , „ Zy viel door overdaad en pragt” | Staate #33 As FLETCHER STAATKUNDIGE VERHANDELING: Staatkundige Verbandeling, over de noodzaakiykbeid eener wel ingerigte Burger-Land-Militie, Door den Heer ANDREW FLET- CHER, Schildknaap. Uit bet Engelsch vertaald, Alom te be- komen, 71 blads. in groot oĝavo. Eeze Verhandeling van den Heer Fletcher, in ’t jaar 1698 met den druk gemeen gemaakt, is oarfpronglyk gefchreven met oogmerk, om de Eungelfche Natie onder ’t oog te brengen, hoe gevaarlyk eene {taande Armée zy, en hun tevens een proje& tot het oprigten van eene Burger Land » militie, als het Ryk van den uiterften dienst, ten fmaaklykfte voor te ftellen. En dit Stukje fchyut thans in °t Nederduitsch afgegeeven te worden , om het voor eenigen tyd voorgeitelde denkbeeld , raakende de oprigting van een Nationsal Militair Kweekfchool (*),te verleevendigen, —— De conftitutie van Groot- Brittannie gaf den Schildknaap in die dagen aanleiding, om *t gevaar van eene ftamde Armée, tegen het er van eene Burger- Land- Militie, cen fterkíte te (chec- fen. Dan de toenmaalige (taat van dat Ryk, en de tegenwoordi- ge gefteltenis van ons Vaderland, zyn zo zeer onderfcheiden, dae reden van vrees, welken toen aldaar ftaatkundig mogten klemmen, nu hier te Lande in geen aanmerking komen. Wy konnen derhalve niet zien, dat dit Stukje eenigzins van dienst kan zyn, om de Ne- derlanders te overtuigen, van de noodzaaklykheid der oprigtinge ‘van zuik een Nationaal Militair Kweekfchool ; * welk om beter ree den; zo we‘hoopen, minder aangemoedigd wordt, dan de Schryver der Voorrede voor dit Stukje fchynt te denken, als hy zegt, „de Leezer oordeele, of het agtfte lid van de Unie eene doode letter is, om dat de overdaad en verwyfdheid het ontwerp van een Ne- tonaal Militair Kweekfchool voor het tegenwoordige by ons onuit- voerlyk maaken, ” (*) zie Hedend, Vaderl, Letserocfen, IL D, bladz. 382. HEDENDAAGSCHE VADERLANDSCHE LETTER- OEFENINGEN. Wiysgeerige Brieven, aan den Heere Baron van G**** tegen de Deïssifche Schriften , getyteld , Catechismus van een eerlyk Man en Brief-aan Urania, Door C.w.R. SCHOLTEN ‚ Med, Door, Door een bekwaame Hand uit bet aha vere taald, Te Hoorn, by J. Keyzer 1773. Bebalven de Voors reden 311 blade. in oftavo. dek UE de Voorreden aen ’t hoofd van dit Gefchrift geplaetst y J heeft men af te nemen, dat Dr. Scholten deze Brieven geichreven heeft , ter overtuiginge van den Baron van G****, die met de bovengemelde Werkjes , als bloemen van vernuft s zeer ingenomen was. Dit heeft den Autheur bewoogen, om dezelven ha té gaen, en te toonen, dat ze beiden, zo men hun al'den bynaem van vernuftig niet wille betwisten, zeker niet bondig werdienen: genoemd te worden. . En inderdaed men heeft ze echts met de minfte oplettendheid te .doorblae : deren „om te bemerken , dat ze de vruchten zyn van een week drigen geest; die, zonder ene gegronde ‘kundigheid van den inhoud der Bybelfchriften te bezitten , en zonder genoegzaem ervaren te zyn in de Oudheidkunde, de ftoutheid heeft van ten befpottelyken draei te geven, aen vele byzonderheden , die hy niet verftaet; en onbefchaemd. genoeg is, om iéts als zeker vast te {tellen , of als valsch te verwerpen, en met haete lyke gevolgen te bezwaren; fchoón zulks regelrecht aenloo= pe, tegen de onbetwistbare regels ener goede Oordeelkundes — Om hier van ten volle overtuigd te zyn, leze men deze Brieven van den Heer Scholten ; die , deze Stukjes nagaende s zich bevlytigd heeft, om derzelver krachttoosheid, tegen de Godlyke Openbaring, in het klaerfte daglicht te ftellen; tese Wyl hy ’er tevens zyn werk van-maekt, om te doen zien, dat de Voorftanders der Godlyke Openbaringe zich over hunne denkbeelden deswegens niet hebben te fchamen. … ’s Mans eerfte Brief heeft ten hoofdonderwerp de waetheid en Godlykheid der Leere van Mozes, in deszelfs Schriften vervat. In de twee volgende Brieven verledigt hy zich tot het betoogen van de. Onftervelykheid der Ziele, het aenwy- zen van de noodzaeklykheid der Openbasinge , en het beant- woorden der zwarigbeid, welke men ontitent „uit de Godlyke Il. DEEL. He LETT. NO. 8e Y toc. 334 WYSGEERIGE BRIEVEN, toelating der zonde. ` En-de drie laetfte Brieven zyn wyders gefchikt ter oplosfinge van enige bedenklykheden, die men tegen de Leer der Openbaringe in 't algemeen, of etlyke by- zondere plaetzen der Heilige Schriften, te berde brengt, — De Heer Scholten behandelt deze onderwerpen met een wel- wikkend oordeel. En fchoon hy hier en.daer wat breedvoerig uitweide over enige ftellige Godgeleerde en Wysgerige denke ` beelden, die ‘hy begunftigt; maer de algemene toeftemming van hun, welken de Openbaring omhelzen, niet weg dragen ; is zyn Gefchrift echter over °t geheel van een’ wezenlyken dienst , om de ongegrondheid veler Deïstúfche denkbeelden aen te toonen. Tot ene proeve hier van-ftrekke zyne korte wederlegging der ftellinge, in den bovengenoemden Catechis- mus, dat de Boeken , die op den naem van Mozes gaen , meer dan 700 a na Mozes gefchreven zyn, waer tegen hy be weert s Mozes waerlyk voor .den Opfteller dier Boeken gehouden moet worden. Ten betooge hier. van dringt hy de volgende bewyzen aen. t I; 3 ‘Er komen in die Boeken veele zedelyke, burgerlyke ën kerklyke wetten voor, waar aan zich de Jooden onderwore pen hebben,en zulks niet dan met groote moetjelykheid, Dan het is voor iemand , wie ‘het ook zyn mooge , even onmooglyk geweest, eenige honderd jaaren na Mozes leeftyd alle deeze wetten te verzinnen, en een geheel volk op te dringen, als dat iemand onder ons een diergelyk wetboek opftellen , ons daar aan verbinden, en teffens overreden zoude kunnen, dat God zelf onze Voorvaderen deeze wetten gegeven heeft , en onze Voorvaders van God geftraft.zyn geworden , zo menige maal zy dezelven verbrooken hebben.. - IL s, Vinden wy in de Mozeïfche fchriften veel plegtighe- den aanbevoolen , als het Paafchen , ‘het dagelyksch en veele voudig offeren, het- Jubeljaar, den Verzoendag, en.andere groote Feestdagen „ Reinigingen enz. Terwyl nu alle ceremo- nieele verrichtingen van geheel het Joodíche. volk op °t zorg- yutdigst betracht wierden , wyi het van gevoelen was, dat die Nan zelf waren ingefteld , hoe zoude het moogelyk kum- nen zyR, dat iemand eerst zevenhonderd jaar daár na deete Plechtigheeden befchreeven had? Ook konden deeze Piechtig- ‘heeden , ihzonderhetd de veelvoudige offeranden en reinigin- gen niet waargenooïnen werden, zonder op het naauwkeurig- befchreeven te: Zyn. - HE ,, Onder de Jooden had een Tabernakel plaats, waar in de. Godsdienst tot op Salomos tyd verricht is: dezelve was, of op bevel van Mozes zelve en by zyn leven , a 4 boeg 4 . EE WYSGEERIGE BRIEVENe 335 dood door anderen opgericht. Byaldien de Jooden geloofden, dar deëze Tabernakel in Mozes leeftyd waare toegefteld , dan moest dit geloof gegrond zyn, of op de Mogaïlche fchriften zelven, of op eene overlevering. Indien op eene overleve, tng; hoe kon er. als ‚dan een bedrieger apftaan, en onder den naam van Mozes een boek uitgeeven, om het zelve als een Godlyke Openbaaring te doen aanneemen , waar in onder- an- deren een naauwkeurige befchryving van den Tabernakel voorkomt „ daar nochtans voorheen zodanig boek veronders fteld word ‚niet voorhanden te zyn geweest, zo dat ook nies mand van eene Godlyke. Openbaaring ‘ietwes- wist? Zouden: de Jooden nief wel dra, dit bedrog ontdekt hebben ? Maar bye aldien het geloof, waar van wy handelen, op de Mozääfche Schriften zelve gegrond ware , dan zyn deeze Schriften in weezen geweest „en de ganíche zwaarigheid valt in duigen, =— Wat aangaat. het tweede geval, byaldien namelyk de Tabernakel eerst na Mozes leeftyd waré opgericht ‚is het even Onmogelyk een boek te fchryven, waar in het zamenftel der Tabernakel valfchelyk aan Mozes word opgedigt, en dan nog eene geheele. Natie te-overreden , am dat boek als Godlyk te erkenhen-,‚.en zich, aan alle ftrenge pligteu, daar in- voorges fchreven, te onderwerpen. 