VADERLANDSCHE LETTER OEFENINGEN
Doch HoMPRUS hadt eene gelykenis noodig , die eene aar- tige fchildery maakte, hy behandelde geen {tuk der Gefchie- denis. Нег zou ееп Dichter te veel gevergd zyn als men zyne verbeeldingskragt aan de gefchiedkundige naauwkeu- ‘righeid wilde onderwerpen; wy vorderen van hem leeven- digheid еп vuur. Dat wy derhalven ’ geheele gelacht . d vi OVER DE DWERGEN 233 der Pigmeen voor hem overldaten , en onderzoeken wat an- dere Schryvers wegens de Dwergen hebben te ЬоёК geflaa- gen. Hier vinden wy nog fabelagtigs ten overvloede , ge- tuige hier van zy de Dwerg, vermeldt do 1777 die aan het Hof van CONsTANTYN te zien , was dan een Patrys, Deeze Gefchiedfchr lyk, te deezer gelegenheid , eener wat p dinge bot gevierd. De Romeinen deeden ten tyde der eerfte Keizeren , een gedeelte en weelde in ’t houden van Dwergen beft hadt er ееп, naar wien hy een ftandbeeld en zich der koste zo weinig aantrok ‚ dat van fyne edelgefteenten liet vervaardigen. was, volgens het verhaal van SUETONIUS , voeten hoog: en zeventien ponden zwaar zeer еже ftem. Dit ftandbeeld, nu, in Konings van Frankryk, toont dat aucus rig was in het kiezen zyner Dwergen ; | beeld uitwyst dat het oorfpronglyke knobbelagtig van le- den en mismaakt was, en de houding niet hadt van een ergen, doorgaans hebben. , Hy mag worden. ` en’ Dwerg plaats aan zyne tafel, Роогір(ќе verzoeken toe ; de Dwerg, е, verhaastte de Draf van eenen adt ‘er ееп, beneden de twee voe- тг WyZe, sisyPHUS noemde, ` 1де eene zo groote menigte van Dwergen ‚ dat ze een troep kleine zwaardfchermers konden pitmaaken. А Dan ’t waren de Keizers alleen niet, die Dwergen on- derhielden , de Princesfen en Vrouwen van hoogen rang maakten 'ег mede werk van. De Gefchiedkunde heeft ons еп naam bewaard van conopas, den Dwerg van, Princes JULIA, Dogter van AUGUSTUS, deeze haalde twee voêt en hegen duimen. De fmaak om Dwergen te houden Hieldt and tot aan den regeeringstyd van ALEXANDER SEVERUS 3 deeze Vorst de manlyke en vrouwlyke Dwergen uit zyn Hof verbannen hebbende, nam de gewoonte van dezelven te houden welhaast door geheel Europa af.. De begeerte , die de Romeinen tot dien tyd hadden tot deeze ` Bio enschjes , veroorzaakte dat ze een voorwerp van phaudet wierden ‚ en het ребе gaf 'aenleiding tot wreed- 3 ei 236 VERHANDELING heid. · De handelaars fpoorden , om een grooter getal te krygen , de lieden aan om de Kinderen door klemmen en _ {tyl binden ’t groeijen te beletten. Doch ’t is zeker dat die Kinderen , welke deeze wreede proeve dborftonden, in geenen deele Dwergen , maar misvormde мапісһаареп Mentchen waren. ’t Verlangen om Dwergen te hebben , fchynt naderhand onder eenig ander Volk noit zo fterk geweest te zyn. JoNsToN verhaalt egter , dat de eerfte Vrouw van s. FRE- DERIK, Keurvorst van Brandenburg , de Romein/cbe Vrou- wen van aanzien in dit ftuk heeft willen voorbyftreeven. Zy hadt naamlyk eenige Dwergen van beiderleidexen byeen verzameld, met oogmerk om ze aan elkander te doen trou- wen , en dus dit foort van Menfchen ор de wereld te ver- - menigvuldigen; doch haare onderneeming was vrugtloos, ‚geen hunner liet eenig Kind naa. HorFrMAN en PETRUS 'ÞMESSIE tekenen aan , dat CATHARINA DE MEDICIS een zelfde oogmerk met dergelyk een ongelukkigen uitflag hadt. Wy behoeven ons daar over niet te verwonderen, en zul- len terftond zien dat deeze poogingen nooit zullen geluk- en. Uit het gezegde volgt, dat de Historie der Dwergen ons twee onderfcheidene foorten vertoont, de eerfte die wel- gefchaapen met de gepaste evenredigheid in hunne leden ter wereld kwamen. Deezen zyn, volgens den Heer мо- RAND, de waare Dwergen. Alleen klein gebleeven zyude door mangel aan groey, kunnen zy al de welgemaaktheid en bevalligheid van lichaam еп (nedigheid van geest hebben; doch leeven zo lang niet als andere Мер(сһеп, en worden veel fchielyker. оџа. Alle Kinderen met knobbelagtige ledemaaten , en allen wier groey vertraagd of geftuit is door eenige ziekte, zyn geen Dwergen „ шааг mismaakte fchepzels. De vogten, die zich door *t geheele lichaam hadden moeten verfpreie den Ip. eene behoorlyke maate , buiten orde gebragt zynde, moet de groei meer of min onregelmaatig vertraagd wor- den, en dit brengt die kleine mismaakte Menschjes voort, die naat gelange hunner grootte tene zeer zwaare ftem heb- еп, | А ` Doch, ’t geen zeldzaam is, de kwaal, onder den naam хап Engelfcbe Ziekte bekend, die doorgaans de geftalte van den Iyder verkleint, brengt zomtyds iets Reusagtigs te wee ge. Hier van haalt de Heer мовлмр het volgende geval op, Ten zelfden tyde dat ВЕВЕ aan het Hof van Fee | OE ka зе eenn HE рееве; D e e a D - OVER DE DWERGEN 232 leefde , delfde men van onder de agrde een. Menfchen bek- keneel van eene gedrogtlyke grootte, zynde zesentwintig doimen in den omtrek. Dit doodshoofd trok de aandagt der Liefhebberen, еп een Correfpondent vande Academie gondt het аап den Heer MORAND, die * zelve аап de Aca- demie vertoonde. `` on ~ Indien wy aanmerken dat de beenderen van het bekkenee!l eene evenredige dikte tot elkanderentiebben , de naaden in · eenen behoorelyken Жапа zynde, еп дап dezelve met die van het aangezigt vergelyken , worden wy eene allen in ’t loopende ongelykmaatigheid gewaar, en hellen door de {malheid der laatstgemelde beenderen ayer am te geloo- уеп, dat dit hoofd het hoofd is уап gen Кіпа van tien of twaalf jaaren. Deeze gedrogtlykheid moet , volgens den ` Heer MORAND , aan eene van deeze twee oorzaaken wor- den toegefchreeven. ` (1) Dat het een Waterhoofd geweest is van een Kind van деп gemelden ouderdom , waar van men mogelyk geen voorbeeld vindt; of anders (2) dat het een bovenmatige groei үгез moet zyn їп de beenderen van het bekkeneel, Heer MoRAND brengt het tot deezg tweede oorzaak, en houdt zich volkomen verzekerd dat eene weezenlyke Engelfchbe Ziekte de kwaal geweest zy. En, "с geen zyn gevuelen-fchynt te onderfchraagen , is, dat naby dit bekkeneel gevonden zyn een kwaalyk gefteld дуе- en fcheenbeen ; deeze worden in de Priory van Hesfe, naby Sarbsrg , zorgvuldig bewaard, enals de beenderen van een Reus vertoond aan de onkundigen , die zy verhaalen dat het hoofd in °t kabinet van den Heer MORAND is, De ongelykmaatige ommevoer van de vogten in de dee- len van een Kind, en de al te groote zagtheid der beende- геп, gepaard met eenig bederf іп de fappen, zyn in ° al- gemeen de oorzaaken der Engelfche Ziekte, deeze belemmert den groey der Kinderen, daar door aangetast ; maar kau pok een te enovergeftelde uitwerking hebben, gelyk ze hadt in het Reusagtig bekkeneel. . , ` Wy kunnen dit Berigt niet beter befluiten dan met de nde aanmerking , door den Heer MoRAND van den г DE BUFFON ontleend. … Het fchynt , zegt Һу, dat s de middelbaare hoogte van een Mensch omtrent vyf voe- p ten is, zelden gaat dezelve tot een voet daar boven of » beneden; een Mensch van zes voeten is, met de бааа, t èen zeer groot Mensch , en een van vier wordt zeer м klein geagte Reuzen en Dwergen, die baven of onder » deeze maat zyn, mogten aangezien worden als toevalli- en учу `" „е 238 RR IER » als ftandhoudende 5 idig ras uitmaaken, p dat de huwelyken » ғап Brandenburg еп ht hebben nagclaa- > ten. Hadden zy Kinderen verwekt, ’t waren Menfcheit i r; аге эз âls andere Menfchen geweest.” UITTREKZEL VAN REN” BRIEF AAN DR. MATY, Se cretaris van de Koninglyke Maatfebappy , gezon. den door den Abt Coen „ Lid van dezelfde ` Maaifchappy , betreffende de rATAGONI- SCHE WILDEN. — М ’t voorleden jaar 1766, gingen twee Franfche Fregat- “fchiepen, ор den 31 Mey , van de Malvuine Eilanden, waar de Heer DE BOUGANVILLE voor hadt eene Volkplan= ting ор te rigten. Omtrent het midden van Juny kwam ‘het eene ten anker іп de baai van Gregorius, en hetanderé in-de Ьааї Faminegenaàmd, Het eerfte', P Etoile geheeten, werd gevoerd door den Kapitein DE LA GIRAUDAIS, dic dit berigt mêdedeelt ; de Kapitein van'’t andere was de Heef рй сгоѕсоот: Het oogmerk hunner reize was oni їп de Straat van Magellaan hout te hakken , dewyl et. op de’ Маіоиіпе Eiländen geen hout gevonden wierd. De Kapitein DE LA cIRAUDAIS, onder de Kaap van Gre- gorius тей anker liggende, zondt zyn floep en boot met der, tig man na °t ftrand. De Patagonijcbe Wilden, vry kloek уап geftalte, kwamen terffond na den oever ten getale van twintig , hunne menigte groeide wel dra aan tot vyftig,en werd ор "є Іаа ће zeven of acht honderd ‚ “wyven en kine ders mede gerekend. De Heer pr еспе menigte volks niet verwagt he iannen met Maphaanen gewapend veél te wéinig'om aan zo groot ее! degenomen. Hy oordeëlde het о boord re gaan, met zich neemende hadden, voörhebbende om hun te: miet geïchenken om aan de Wildeù te rug te zenden. ` р АЕРЫ ` De twaalf mannen, die hy met de tien fnaphaanen agtet- lier, vonden zich in-geene Kleine- verlegenheid „niet wee- WW ` ' ten х WEGENS DE PATAGONISCHE WILDEN. 239 tende 1 weezen „ in gevalle de Wilden bet in ı hun aan te tasten. Doch het {кекте n hunne vreeze, dat de Wilden - hunne s by zich hielden , oordeelende dat zy т Delen, als zy eenig gevegtin ‘den zin hadden. Den volgenden nagt bragten zy zo goed door als-zy konden rondsom een vuur, *t geen zy ont{too» ken hadden, fteeds ор hun hacde zynde, om niet by ver, zasfing overvallen te worden. Мег het aanbreeken van den dag vertrokken de Wilden , uitgenomen twaalf of dertien , met hunne wyven en kiuderen , na hunne wooningen. Dees zen dag bragten zy door met {chelpvisfchen aan " {trand te zoeken. Іп den avond drong de Overfte der Wilden ’er op aan om de Fran/chen in hunne verllyfplaats te brengen; zy gingen mede , vreezende door het weigeren te veel wan- trouwen te Jaaten blyken. Onder den maaltyd , die hun werd voorgezet, vonden zy zich omringd door de Wilden3 heteeten, hun opgedischt, beftondt grootendeels uit merg- beenen van een Figone, een dier, dat tusfchen een Schaap en Geit inkomt, dach veel grooter en fterker is,van gedaan- te zweemende пааг een Kameel, en in kleur naar een Vaal- Hert. De Patagoniers zongen verfcheide reizen ander den maaltyd, doch op zo verfchriklyk een’ toon, dat ze veel т з te heffen, dan ten bee е zingen. Zy, toonden theid als zy de (naphaa- znén ‚ te verftaan dat’er lergelyke wapenen. Zy zwerven rondsom , zonder eene vaste woonplaats. Hun- ne huizen , of liever tenten , maaken zy door vier lan ftokken naast elkander in eene rechte lyn te zetten , aan de boven einden zyn paardehuiden vastgemaakt ‚еп deeze ftee- ken zy beneden met pennen їп den grond. Dit is het ee- nige befchutzel , waar mede zy den wind , regen enz. af- keeren. Zv hebben één Opperhoofd, die zo veel is als Ka- Wein, en onder deezen zyn e zeven of acht , die het bevel over een bepaald getal mannen voeren. · De kleeding deezer Wilden beftaat uit een Mantel van omtrent zes voeten lang, gemaakt van de huid der Vigones. œ=. Het wapentuig, ’t geen zy in den oorlog gebruiken, is een Slinger, beftaande uit een touw, gemaakt van bees- tendarmen, meer dan zes voeten lang, aan *teinde voor- zien van een ronden Ќееп , gelyk een kogel. — Tot de jagt hebben zy een ander foort van Slingers , aan elk einde met een’ Teen gewapend. De jaager houdt een van deeze Deenen іп zyn hand, en flingert verder met dean- dere boven zyn hoofd, en werpt „ vaarts genoeg daaraan egeeven hebberde, den geheelen Slinger weg. De voor- е treft het beest terftond „ еп de andere daet de pees rondsom het dier ftrengeten ; zelden mist het of de jaager vangt het beoogde : de noodzaaklykheid heeft hen zeer afgerigt gemaakt in deeze handgreep, welke hum zeer te ftade komt, dewyl zy geen fchietgeweer hebben. ' Ik heb deeze twee Wapentuigen, als mede den Mantel der Patagoniers, te Pârys gezien ten. huize van den Heer D'ARBOULIN, die zeer verpligtend de nieuwsgierigheid . d . 1. ` ` Vor " — — ke he WEGENS DE PATAGONISCHE WILDEN, 241 voldget van menfchen , wier begeerte zich uitftrekt om van vreemde Volken °t een of °t ander te zien. ' Wat de Iyfsgeftalte der Patagòniers aangaat, de kortften onder hun zyn vyf voeten en zeven duimen , de langften zes еп een halven voet , de gemeene langte komt op zes voeten uit. Dit zyn de Reuzen, die 20 veel gerugts in de wereld gemaakt hebben. | BRIEF VAN DEN BARON DE BIELFELD AAN DEN BARON DE K. ТЕ BERLYN. » ME: deezen brief, gedagtekend Longen den 18 Maart 1741, » verfchaft de Baron DE BIELFELD , Zyne aanmerkingen over „ de Engelfche Romans , en laat zich, te dier gelegenheid, uit over de Romans in °t algemeen, WAARDE EN ZEER BEMINDE VRIEND ! Ik kan tot nog geen zonderlingen fmaak vinden in het leezen dier ‘Engelfche Boeken, welke enkel kinders der Verbeelding zyn: en onder den algemeenen naam van Boeken van fmaak kunnen bg- greepen worden, dit zal, mogelyk, met den tyd komen. Onlangs ondernam ik het de Pamela te leezen ; doch, te myner befchaa- minge , moet ik bekennen , dat het my onmogelyk was dit werk ten einde toe te volgen. Deeze Roman van den Heer RICHARDSON is ondertusfchen niet alleen van de Engelfche ; maar ook van andere Volken , en inzonderheid van de Fran/chen, met het grootfte ge- шереп ontvangen. Ik heb een’ brief uit Parys gezien door een geestig Heer gefchreeven , die , tot lof van dit Werk (ргескепде, met deeze woorden fluit. „ Hee Hart niet het Vernuft moet de » Pamela leezen”. Ѕсһооп де uitdrukking , dat Äer Hart moet lee- zen „my geen duidelyk denkbeeld voor den geest brengt, begryp ik nogthans genoegzaam wat die Schryver, met die onderfcheiding , wil zeggen; doch dewy! alle Harten niet even gevoelig zyn, of op der тейде wyze aangedaan worden ‚ heb ik bevonden Nä шуп Наг wordt wanneer myn Vernuft verdriet heeft. | Het plan van deze Roman komt my, in de daad, voor zeer wel hitgedagt te weezen , de voorvallen ор zich zelven zyn bak gewigtig genoeg; doch de zamenvoeging der gefchiedenisfen en de wyze ven verhaalen , ontbreekt kortheid en vuur. De Vertelling wordt niet uigebreid of verlangd door vernuftige en aartige invallen en aanmer- ingen; maar ze wordt uitgerekt, verzwakt; door °t menschiyk hart te veel ге willen doorgronden, еп alle de fehujlhoeken daar van te doorfnuffelen , krygt het Verhaal еспе lamheid, Deeze foort van Ondeedkuade verwekt walging. Daar is een kunst om den Leezer i l ecn е: SAS | BRIEF een genoegen te geeven, gegrond op de Eigenliefde: te weeten dat men hem alles niet voordraagt, maar iets te zyner eigen navorft overlaat, en gelegenheid geeft om die met voordagt open gelaatene plaatfen aan te vullen. Deeze муле уай Romans te fchryven doet ze tot eene verbaa- wende grootte uitdyen: men maakt ze van acht, negen , en беп Dee- len. Iets ’t geen zeker aan de Boekverkoopers grooter dienst doet dan aan de Leezers ; die welhaast, indien deeze fmaak van fchryven blyft duuren , eene talryke' boekery zullen hebben enkel uit Romans be- ftaande. Dit flag van Werken heeft altoos °t fmaaklykst voedzel ver- fchaft aan geestige Vrouwen, die-weinig om handen hadden. Byal- dien de lange Romans in Engeland vermenigvuldigen , moeten wy veronderftellen ‚ dat de ledigheid aldaar zeer de overhand heeft, geen zeker tot nog niet waar is, De Oordeelkundigen hebben veel werks gemaakt om den oof- Dong der Romans op te fpeuren : doch ik vindt niets geleerders „ niets beters, over dit onderwerp dan de Verhandeling van den be- roemden HUET, geplaatst voor de Zaïde van den Heer sEGRAI Se Die groote Letterkundige zegt , іп den aanvang van zyn Vertoog. ә» Ik heb tegenwoordig geen boeken by ту, en *t hoofd met an- » dere zaaken vol , en ik weet hoe duister еп ongebaand het pad van dit onderzoek is”, dan desniettegenftaande betoont hy zo weel kunst, zo veel oordeel”, zo veel geleerdheid іп № vervolg dier Verhandelinge, dat men zou denken dat hy gansch opgeruimd уап geest, en van еспе talryke Boekery in zyn hoofd voorzien ge- weest was , indien hy geene boeken by zich hadt. Hy verzekert еп geeft reden van deeze zyne verzekering , ,, dat men noch in „ Provence , noch in Spanje, gelyk veelen willen, den oorfprong » der Romans moet zoeken ; > maar in vergfgelegener Landen en » zeer oude tyden”, In der waarheid het is eene vry algemeen heerfchende dwaaling , zich de Menfchen, ор verfchillende plaatfen , en in onderfcheidene eeuwen „ zo zeer van elkander verfchillende зап te merken. Ik + 00g, myn Heer, dus fpreekende, ор befchaafde Volken : want de wilden , die niet verder dan het noodzaak aaklyke deezes leevens деп- ken , komen hier іп geen aanmerking. Önder de eerst gemelden heeft ` men, ten allen tyden, Mannen gehadt, die weinig bedreeven, en vernuftige Vrouwen , die , zonder twyfel , vermaak vonden in geestige uitfpanningen ; voor deeze foort van Menfchen zyn de Ro- mars ùitgevonden. Zo ras wy by eenig Volk de Sc unst ont- dekken , vinden wy by ° zelve ook Romans onder verfchcidene gedaanten. De Heer nuer merkt aan „ „ dat de verdichtzels en „ gelykenisfen , die onder de oude Afiatifthe volken gemeen wa» an ren, in Syrie als heilig zyn aangenomen , als mede dat de Schry- vers der Heilige Bladeren, den fmaak der Joòden volgende, zich » van dezelve bediend hebben om de Hemelfche Openbaarin- pgn, die zy ontvingen , te "time } In de daad Aer Boek van VAN DEN ДАВОМ DE BIELFRLD, 543 DSE ROTH DE MOABITISCHE , het Boek van jop, het Hooglied , eu verfcheide andere Boeken der Schriftuure , hebben iets уап? Ro- maniche, wat де wyze van voorftellen aanbelangt. Men wil dat picrakcnHus , Leerling van ARISTOTELES , de ecrfied Romanfchryver is: maar wie, het reeds gezegde in aanmerking пес» mende , zal niet toeftemmen , dat er verfcheide fchriften van dit foort voor en naa den leeftyd van dien Philofooph gemaakt, verlooren ge« gaan zyn. De beroemdfte Werken der wergetelnisfe ontrukt zyn de volgende. De Dwaalingen en Liefdensgevallen van Dinias en van Deocillis, door ANTONIUS DIOGENES; De Minnaryen van Rhodanís en Sisonides , door jAmBLIcuus ; De Gevallen van Leucippus en Clitspbon, door АСНОЛЕЅ TATIUS of sTATIUS3 DePvief boeken van ongelooflijke zaaken , door pAMascrus ; De ZEtbiopica ‚ van HELIO- DORUS, waar іп hy de Minnaryen van Theagenes en Chariclea ver, haalt; De Liefdensgevallen van Dapbnis en Chloë ; en verfcheide ‚ te veel om in een’ Brief op te tellen. „ Men zegt niet on- e atig, dat uit het Huwelyk van Theagenes en Chariclea alle de » Romans , die immer in de ‘wereld verfcheenen , zyn voortgc= » fpfooten ”. at Rome aanbelangt, dit Gereenebest was іп den aanvange te woest еп onbefchaafd, om fchielyk fmaak, in dit flag van werken, te kunnen vinden. Пе fraaije Letteren waren aldaar , in den beginne onbekend en verbannen; іп de daad het zou ecn, aartig fchouwfpel opgeleverd hebben , dat een hoop roovers, zonder befchaafde zeder , en vrouwen, die met geweld gedrongen waren om een ruw flag van fpelen , die zy voorheen noit gezien hadden ‚ by te woonen, zich vermaakte іп het leezen van Romans. De menfchen houden, in't algemeen iets over van hunnen oorfprong ; en men befpeurt in de Romeinftbe Heerfchappy van den opgang des Ryks tot zynen onder- gang den geest van roof en phunderzugt, die de gerfte inwoonders bezielde; deeze ffraalt door in bykans alle hunne bedryven , de meest- beroemdfte niet uitgezonderd. De geduurige veroveringen, en nóg weer de redenen, die de Koningen, de Raad, en de Keizers gaven. ` * om м 4 44 | : BRIER óm dezelve te onderneemen , de roof der Sabynen ; de onophoude- lyke ftrooperyen in de vyandlyke landen, de verdeelingen van den buit en der Landeryen , de gefchillen die deswegen ontftonden, alles fchynt my ееп volduuring van de (поойе beginzels en bedorvene nei- ‘ngen der eerfte Grondleggeren van Rome, Die ruwheid van zeden nu, die heerscht іп een Staat, welke zich onophoudelyk in de wa- pens bevindt, en onder eene enkel krygskundige regeering, die ruw- heid, zeg ik, verleent geenen gereeden toegang aan de fraije Lette- теп, kunften en Weeteníchappen. Overeenkomftig met deeze aan- metking zien wy dat alle de werken van vernuft voor den tyd van CESAR еп AUGYSTUS , lomp, onvolkomen en ruw zyn. Maar de ver- baazend groote rykdommen „die de Romeinen van alle kanten zamen- Леер:еп, den overvloed, de weelde , de verwyfdheid , еп de neiging tot vermaaken mede gebragt hebbende, is die ruwheid van zeden ver- zagt, en de fmaak , voor allerlei foorten van voortbrengzels des Ver- nufts , w.rd met den aanwas der middelen opgekweekt. _ Маа den val des Room/chen ryks , weet gy, myn Heer, dat de fraije Letteren іп "є algemeen , een deerlyken val deeden. De Romei- nen hebben ondertusfchen , te gelyk met hunne overwinningen, den maak der Letteren overgebragt in Spanje, in Engeland, en onder de Gaulen, ja onder alle volken tot welken hunne heerfchappy zich uitftrekte. De fmaak voor Romans is daar met dien voor andere ver- nuftige werken doorgedrongen, en vervolgens vermeerderd, door de „Arabieren , Mauritaanen en andere Volken , die zich daar ver- Spreidden ‚ en eene geweldige neiging hadden tot de Liefde en de Doolende ridderfchap. · Men zag omtrent of voor het midden der zesde eeuwe in ° licht komen den Roman van Koning Artus, en de Historie van de ronde Tafel , door THELEsIN en MELKIN; en in є Fransch de Fabelagtige Historie van HUNIBALDUS FRANCUS, wien men voor een tydgenoot ‘van CcLovIs hieldt. Het berugte Boek der Daaden van CAREL дей grooten en den grooten ROLAND, wordt in ч algemeen , gelyk u be- kend is, aan den Aartsbisfchop TUR PIN toegefchreeven , (сһооп de Heer nuer daar aan twyfelt. Ik zal u niet verveelen met eene optelling van alle de Romans , die vervolgens te voorfchyn kwamen in alle landen, waar men vondt in liefdensgevallen, еп Daolende ridderfchap , of waar flegts de fchryfkonst geoefend werd, Ik zal Йер aanmerken, dat de Ró mans VAN DEN BARON DÈ BELFELD. aus mans in Frankryk eerst opgang begonnen te maaken onder PHILIPPUS DE SCHOONE , en dat de oudfte aa Roman, volgens het ge- voelen der beste Oordeelkundigen in dat Ryk, die is van GUARIN VAN LOTHARINGEN, | | Men moet niet denken, dat айе Liefdenshistorien. еп Міппагуеп, oudtyds, by eenig Volk, den naam van Romans gedraagen hebben. In tegendeel de ernftigfte: Gefchiedenisfen werden, tot den tyd van FRANCOIS DEN I, Romans geheeten. De waarfchynlyke rede hier van is , dat het woord Roman eertyds betekende , еспе (сһоопе taal, - overgefteld tegen de Walfcbe ,’t geen de. oude en oorfpronglyke taal der Gauten was. Dit Roman/che was gedeeltlyk zamengefteld uit Latyn , gedeelttyk uit het oude Gaulfche , vermengd met eenige uit- drakkingen van de taal der Franken ontleend. De Latynfche Schry- vers noemden die taal Romanica Lingua „ en is, volgens hoog bevel, sot in den jaare 1539 „in gebruik geweest. Deeze taal was de taal van ’e Hof en van Geletterde Lieden, men bediende "er zich van tot het fchryven van Gefchiedenisfen, als zynde zeer gefchikt om befchaafd te worden: en naardemaal de Gefchiedenis van dien tyd eene wee- zenlyke Roman was, door de wonderen, de leugens en de fabelen, die de Gefchiedfchryvers by de waarheid voegden , gewende. men zich, met den гуй, ongevoelig, om het waare met het valfche te тепдер, еп te gelooven dat de Historifche waarheid altyd door on- waarheden misvormd was, als mede om aan de gevallen, die men voor waarheid hieldt, den naam van Gefchiedeuis, en dien van Ro- man te geeven aan de vercieringen ea de vertellingen tot vermaak gefchikt. Op dezelfde wyze betekent heden ten dage een Roman. » Een Boek, dat of geheel en al fabelagtig, of opgefmukt is door e vercieringen van liefdensgevallen en.daaden van Doolende ridders, » uitgevonden om Leezers, die weinig anders te doen hebben, op » tene aangenaame wyze te vermaaken en hunnen tyd te korten”. Naarmaate de hedendaagfche Volken van Europa befchaafd ge- worden zyn, en de Zanggodinnen haar wettig regt bekomen hebben , beeft men gezien dat de Romans allengskens overal volmaakter ge- zyn. | In Frankryk zag men te. voorfchyn komen de Astres. van den DE URFE 5 Cirus en Clelia van Mejuffrouw DE SCUDERI; Polea xander van GOMBERVILLE 5 Casfandra en Cleopatra van CALPRENEDE. De Telesmachus van den’ Heer DB FENELON; de Princes van Cleve , e alle Werken van dat foort door den Heer Abt PREVoT , door den Heer CRESILLON den Zoon, en door den Heer DE MARIVAUX, еп by- kans een ontelbaar getal van andere uitmuntende Romans. Spanje is veel laater begonnen. De oudfte Spaan/che Romans verfcheenen naa de Fran/che van TRISTAN en LANCELOT. MICHEL DE CERVANTES vindt in zyn Don -Quixot er nauwlyks zes van het over- groot getal, "© geen verdiend hadt bewaard te worden. De overige зуп ter verbrândinge aan den wereldiyken arm overgeleverd. Der bewaaringe waardig gekeurd, zyn de Vier Boeken van dead van at- = AA BRIEF ‚Gaule, Palmerin oan Engeland, die men voor Werken vander Por- tugal]cbe Koningen houdt. Don Belialis „de Spiegel der Doo= lende Ridders, Tiran le Blanc en Kyrie-Eleifon тат Montauban; теп kan ‘er de Diana byvdegeh. Ik ben niet genoeg bedreeven in de Spaanfche vaal. en letterkunde , om u berigt te baren toekomer van de nieuwe Romans, die, nga den tyd van CERVANTES ; іп dar Koningryk, het licht zagén. , — | | Italie heeft een groot getal goede ёп Пепе Romans opgeleverd. De Eromenes van BIONDI ; de Tweeffryd der Wianboopigen van ma- RIN, de Werken van LOREDANO en Boccacto zyn de beroemdfte : en men mag Zeggen’ dat de Decameron of de Honderd nieuwe Nieu: wigbeden van den laatstgenoemden , de ftoffe verfchaft tòt een groot getal nieuwe Romans; Tooneelftukken ; en andere werken van dien аап! ` | ' , Duitschland is niet Zonder Romans gebleeven. Wy hebben deg Theurdanck în dicht, de Herculisca in ondicht , den Arminius en Thufnelda van Locnenstein; de Afsatifche Banife ‚ еп de Romrefn- fche Одаоѓа van den Hertog van BRÛNswYK 5 en onder de heden- daagfche wefken, de Ziweedfche Gravin van den Heer GELLERT еп deGevallen van den Graaf de G***; In de eerstgenoemden be- _fpeurt men de Schoolvosfery , die, oudtyds , in Duitschland heersch- te; maar de twee laatstgemeldt Romans zyn volmaakt gefchreevem De Engelfche hebben, behalven de eerfte en oudfte Rómans, waar van ik gefprooken heb ; én die der Twaalf Pairs en nog eenige an- dere, langen tyd geweest zonder Romans, die eenigen opgang had- деп of dgting verkreegen. De Heeren ‘RICHARDSON еп FELDING hete ben den fmaak in Romans tegenwoordig doen herleeven (*). Nog- ‘maal betuig ik, dat deeze twee Schryvers veel geest; een vinding- ryk vernuft en de kunst van {cltryven bezitten „zy kennen het mensch- lyk hart door en doors maar zy pluizen het uft, zy ontteeden het tot te geringe ByzZonderheden, ей verveelen door hunne langwyligheid. · De Hollanders bezitter weinige Romans ‚ fehoon ze anderzins veele en zeer goede Boeken hebben, zo in гут als іп onrym. ІА "tr Nederduitsch ken ik niet dan Don Clarasel de Gontarnos of de buitenfpoorige Doolende Ridder, Deeze Roman fchynt gefchoeid op de leest van den Don Quichot, De Held heeft еее beminde en choone (Cl "є Geen ik in den aanvang deezes Briefs gezegd heb, aangaande de Farsela, en dat nog myne aanmerking bett, kan men in’t algemeen тое» аел op andere Engelíche Romans , die naa dien tyd het licht zagen ; wy ebben tegenwoordig. Pansa Clarisfa en van den Heer RICHARDSON, Karel Grandifse Jofeph Andriesfene omas ones Amelia | о van den Heer FIELDING,’ ‚ ` Jenathan Wild de Groote A VAN DEN BARON, DE BIELFELD. ` a47 fchoote Danna Silviana , en een Wapendraager , Gondales geheeten ; twee perfoonadien die hunne geboorte verfchuldigd fchynen aan de Princes Dulcinea еп aan Sancho Рата. Dit werk is gedrukt in С jaar 1697 ; еп nog een Roman , die my toefchynt laater dan de even- gemelde gefchreeven te zyn, onder den rel: De vermaaklyke Avon- turier , of bes leeven van Mirandor, Deeze beide Romans worden ean den zelfden Schryver toegekend , die zyn naam met de begin- leveren N. Н. tekent, °t welk wil zeggen, gelyk men іп” algemeen gelooft, NICOLAAS HEINSWS. In zeker opzigt zou шеп hier de Bata- vifche Arcadia van HEEMSKERK kunnen byvoegen, De Noordfche Volken bezitten geen Romans van eenigen naam; doch hunne Gefchiedenisfen zelve , hunne Rymchronyken, de daa- den hunner Grondvesteren en Helden, hebben niet weinig van het Romanfche. Int algemeen befpeurt теп, in alle Romans, iets van den and, tart waar ze gefchreeven zyn; zy hebben een nationaal character. De Spaanfche Romans zyn gevuld met liefdensgevallen van Doo- Jende Ridders , heldenftukken ‚ bygeloovigheden ; betooveringen , (роокетуеп , verfchyningen еп zwetzeryen, De Frasfche zyn vernuftig, doorzult met edele gevoelens en zeld- game voorbeelden van liefde, doorgaans ор eenen lugtigen trant ge- fchreeven; van deezen lugtigen trant zyn ертег de Romans van den Abt prevor niet ‚ iets fombers en treur(pelagtigs, iets dat naar den Engelfchen (maak zweemt, heerscht in dezelven. De Heer DE MAR}- харх, in tegendeel, vervrolykt гупе onderwerpen met een milde en ruime band in zyne werken, verfpreidende ‘t geen іп een eigenlyken zin geestig genaamd mag worden, еп, myns bedunkens , zyn rechte plaats vindt in een Roman, De Heer e CREBILLON houdt , in zyrie Egaremens du сей ©? de l'Esprit; het midden tusfchen beide dee- ze uiterften ; doch in zyne andere werken heeft hy te veel van het hekeiagtige , en vervalt zomtyds tot het aanftootlyke. De Hoegduitfche Romans, ten minften de ouden ‚ zyn zeer uitge- breid, langdraadig , koel, vervuld met deftige en. (сһоопе aanmer- kingen; maar in eenen fchoolvosfigen (палк. | De Engelfche {chriften van deezen aart zyn diepzinnig, ongelyk, 10003 verveelend , gelyk veele van hunne andere werken in °t alge- meen, en die van SHAKESPEARE in ’t byzonder , voor ’t overige ont- без men daar in eene fomberheid , ook zyn ze niet vry vari wreed- beden, en de driften worden tot te verregaande uiterften gebragt. De Laliaanfche Romans ademen niets dan liefde enjeâloufy. Be- lezingen, bovennatuurlyke oorzaaken, wonderwerken , voorfpellin- gen, wovery, met één woord het wonderbaare komt er alle oogen- blikken, tot walgens toe, in voor; doch anderzins heerscht'er veel tederheid in , еп de Schryvers vinden het middel om de Poêzy еп de fraaije kunften er іп te brengen. % Is, ор dat ik dit hier adhmerke, niet te bevreemden, dat de, IL DEEL. MENGELW. NO. 5, - . ` ЕЕ ` Сщи- `~ 648 * sRrEeP Christenen oudryds de Котапѕ van die dagen niet konden duider „ en even gelyk de Toneelfpelen veroordeelden, De eerfte waren , zo wel alsde laatfte , wellustig , vervuld met aanftoouykheden, zeer ge- fchikt om het hart en de zeden te bederven, Dan heden ten dage ís ber in diervoege niet met de zaak geleegen. De goede Romans zyn van deeze weezenlyke vlekken gezuiverd en derzelver leezing is , zo niet onder de nutte, теп minften onder de onverfchillige zaaken, te rekenen, | 7 Het opftelten van Romans is tot een kunst geworden; men heeft ‘er bykans dezelfde regels aan voorgefchreeven als aan ’t Heldendiche. Men wil dat het bedryf van aangelegenheid en eenig zy. De Schry- ver moet den voornaamften Held van zyn Roman doen uitmunten boven alle andere perfoonaadien , die іп de zamen{chakeling zyner Hiftorie komen , еп ook de aandagt der Leezeren moeten trekken. ‘De tusfchenbeide verfchynende perfoonaadien ‚ en hunne lotgevallen , moeten alle zamenloopen tot ontwikkeling van het hoofdbedryf, en "ор de eenheid уап het ftuk uit en in geen fterker licht komen ‚ dan hun aandeel in °t bedryf vordert. Een Roman behoort niet te beginnen met de geboorte van de voornaamfte perfoonadien ‚ en hun langs den ‘draad van een dagverhaal, tot hunnen dood brengen: maar °t voegt, dat het tooneel zich opene op een aandoenlyk tydftip ‚ en dat de voorgaande gevallen, den Leezer noodig tot het recht begrip der ge- fchiedenisfe, op eene geestige wyze, іп het werk zelve gebragt wor- деп; dat de beloonde deugd of de geftrafte ondeugd , een welge- regelde Roman befluite, Alle aanftootlykheden , bordeelpraat, em omfchryvingen:, die de fchaamte doen bloozen , moeten verbannen blyven; dit alles behoort de Schryver te dekken, of kunftig, als door gaas, te laaten heen fchynen 5 hy moet altoos een goede (el voerèn , zonder tot gezogtheid , verbloemdheid en valfche kiesch- heid te vervallen, Nimmer moet hy de Natuur uit het oog verlie- деп, 't zy ten aanziene van den grond der zaake, of ’t zy ten opzig- te van de wyze van voorftellen; in een werk, tot vermaak en uit- Spanning van den geest gefchikt, behooren geene wreede, fchriktyke of wanvoeglyke ontknoopingen te komen , indien men het niet kan vermyden om zeer flegte ftukjes te verhaalen , men moet ze, zo veel Snogelyk , bekleeden еп verzagten , wat wreed is behoort, іп сеп Ro- man, Zo kortte zyn als’t Кап vallen, het voegt eenen Romanfchryver te bedenken, dat hy een werk opftelt om geleezen te worden door eene Sexe, welker kieschheid niette zeer in opmerking kan genomen en ontzien worden, _ Ееп Roman uitgevonden door een gelukkig vernuft, en waar іп de opgemelde algemeene regels zyn waargenomen , kan niet wel een an- der dan een goed onthaal ontmoeten: naardemaal het vastgaat, dat, gelyk de Heer nuer aanmerkt , een der uitmuntendfte en voortreflykheden van "e Menfchen geest is, een verdichtzel wel uit ° e vinden еп wel te verhaalen, Zo VAN DEN BARON DE BELFELD, ` CT Zodanig een Roman doet. Onder alie Romans gevallen my ide Franfche best. En dat niet ` 20 zeer van wegen de vermaaklyke voorvalletjes , puntige en geestige flagen , welke de Schryvers van dien tandaart in hunne werken mengen, als wel uit hoofde van de kunst, die zy bezitten , om de hoofdzaak van ‘hun ftuk gewigtig се maaken , en eene aantrek- kelyke leevendigheid in hunne wyze van fchryven te doen heer- fchen: in de daad dit is de voornaamfte kunst іп ’t fchryven , dat men weet, zelf in ernflige en leerzaame onderwerpen, ` de voorwerpen in zodanig een licht te plaatfen, dat de leezer vastgehouden ‚еп, als te- gen wil en dank , gedrongen wordt, om van de eerfte bladzyde af tot de laatfte toe, zonder ophouden, voort te leezen. Doch, myn waarde Vriend , indien de (таак deezer eeuwe ten opzigte vah ftyl en fchtyfwyze, in Frankryk dezelfde blyft , zo vrees ik of myne hoogagting voor de Schryvers dier Natie wel langen tyd zal verduuren. Alles heeft zyn mode en is aan: de veranderingen dier ‘grillige Meestresfe onderworpen. -Tegenftellingen еп wonderfpreu- ken vallen thans іп den (таак, De beste Schryvers vervullen er hun- ne werken mede, dit is hun Affisch zout. De Schryvers van Maand- werken, en zelfs van Engelfche Maandwerken noemen dit Geest, Whit. Indien ik eene Franfche Redenkunst moest opftellen ‚ zou ik de Wonderfpreuk tot ееп! der Figuuren maaken. Му fchiet te binnen eene verhandeling van ееп Lid det Fran/che Academie geleezen te hebben , waar іп hy beweert, dat de duister- heid in de wyze van uitdrukken , eene weezenlyke fchoonheid aan den Del byzet , еп dateen Schryver het regt heeft van veel aan zy- ge Leezeren om па te raaden over te laaten., Dit is eene zeld- zame ontdekking. Ну hadt dit voorfchrift niet gehaald uit ARI- STOTELES Of QUINCTILIANUs, noch voorbeelden daar van ontleend uit BEMOSTHENES еп CICERO. Maar ik beken van den anderen kant, game, dat теп ook niet alles moet zeggen gelyk de hedendaag- Ehe Engelfchen.. Schenk my in ‘et kort het vermaak om my het nieuws , dat ge weet, over te zenden, en wées verzekerd van myne aanhoudende En tedere vriendfchap. d | Totus Tuus, WAARNEEMINGEN ` omtrent de LUGTS-GESTELDHEID, WEDER ЄП WIND, tè AMSTELDAM ; in July 1768. Barome = Winds Streek. | Weder D.|’smorg.'smid, vel'smorg’smidd.‘saul Gefteidb. ї|зо. оў29.11 | Z Z 020 Helder, ala9. WE 9 „Iz W |Z W |Z w ропа. reg. zl 941—1 ‚Tw | w | W Немет. Al 10|—1с ›| Z [ZW | NW Dok, held. 5|—11{30. с i |——| |Z № [Regen — 6 ZW | —|— опа. 7 {2 Jm 8 м jw W wmd, buy. 9, 1 ZW |———| ——|Веп. held, zo ›|— W | ——|— regen. КУТ —| ŻW |Buyig t| W | W |Z W {Zware reg. 127 |2 У | W |Reg.w. hel 1—1 —| NW |Buyig INW NW | — Helder. (New, N | O Qik. held. X| O | O | — Hel. re. hel. DA Z Le bew. dei ZW[ w |Buyig. - "UW |W [|= helder. mj — |Найег. 31—12 М |ZW 712 210 [0 D | 29.11 '29.1< 3|—|——| w |— меен. —— i 2| W INW [NW |— гереп, 30. оф 30. 1 5| —| W | О |Beuheld. —ф— | oO —— |НеМег. — 1I Ft 4| —| Z0 |20 held, 29. 8429. 8 el Z ZW |ZW |—reges. 4! wW —— 2 donde — IS, Hoogfte Barometer d. 30. 3 % _. Laagfte Barometer d. 29. 5 Ј mMiddelb. d 29, 10 Hoogfte Thermometer gr. 82 Д , Laagfte Thermometer gr, 57 middelb. gr. бой. $ *s Namiddags ten 4 ишеп Попа de Thermometer op 81 graden. MENGELWERK, TOT FRAAIE LETTEREN , KONSTEN EN МЕЕТЕМЅСНАРГЕҸ ` ВЕТАЕККЕІТК, - VERHANDELING OVER DE 'EIGENLIEFDE ALS TEGEN DE EIGENBAAT OVERGESTELD. DE Eigenliefde is.de ryke bronader van alle deugden : de Eigenbaat heeft de zaaden van allerlei ondeugden ia zich, Ое eerstgemelde leidt ons ор tot сор. doet ons onze medemenfchen beminnen, en regelt alle onze driften. De laatstgenoemde verwydert ons van onzen Hemelfchen oorfprong, maakt ons onverfchillig ten opzigte van onze naasten, en bederft de genegenheden van ons eigen hart. Deeze {trekt ter volmaakinge van ons weezen en tot het bevorderen van ons uitgebreidst geluk ; geene zoekt, in de voldoening van een heerfchenden zinnelyken lust, een: be, zonder goed, °t welk zomtyds weezenlyk is, doch meest al in fchyn beftaat , maar altoos bepaald en kortftondig ge- vonden wordt. De Eigenliefde is derhalven de grondfiag van alle-onze verpligtingen, en het beweegmiddel tot alle daaden, die daar uit voortvloeijen ‚ en gevolglyk is ze ook het еее beginzel der Zedekunde. Eigenbaat, in tegen- deel,is de oorzaak van alle die misleidingen welke veroor- zaken, dat menfchen , daar door verblind , hun weezenlyk belang niet zien , niet ter harte neemen , en de heiligfte verpligtingen fchenden, hun bedriegende door valfche be: weegredenen , die alle zedelykheid den bodem inflaan, ts dan noodzaaklyk deeze twee neigingen van ° mene fchen hart „ wel te onderfcheiden ‚twee neigingen „die dik- wyls verward zyn „ fchoon ze in oorfprong zo zeer vere íchillen „еп zo recht tegen elkander overftaande uitwerkzets bervoort brengen. eg d Laat ons een’ aanvang maaken met het bepaalen deezer twee neigingen ‚dit zal ons den weg Баапет om waarheden van de hoogfte aangelegenheid te bewyzen ; dewyl ons geluk van de kénnisfe en de kragt dier neigingen grootlyks ngt. : Eigenliefde is die edele aandrift van gen redelyk weezen y welke hem aanzet om vuurig te wenfchen en ernftig te traga ten na zyne groot{te volmaaktheid , zyn hoogfte goed y U, DEEL, MENGELW, МӨ. б. T zya _· es OVER DE EIGENLIEFDE туп wetzenlyk geluk, niet alleen in deeze wereld, maar bok in de toekomende, Eigenbaat is die laage zugt des meníchen , waar door Һу, minder met zyne rede dan met zyne driften raadpleegende , % geluk in zich zelven alleen zoekt, alleen voor zich zelven werkt, en alle inzigten alle pooginger bepaalt binnen de enge perken van het tegenwoordig leeven. igen byzondet belang is het einde der Eigenbast. Bi- enliefde wordt daar door veroordeeld , en de edelmoedig- heid daar aan opgeofferd. Eigenbaat, die den laaghartigen Rerveling aanfpoort om het geluk іп en voos zich zelven alleen te zoeken „ moet even onredelyk geagt worden, als. eldgierigheid „ eerzugt en Hefde tot den wellust, dewy} Heeze niet in ftaat zyn de begeerten te vervullen. Wysheid beftaat in de kennis van, en het tragten na een weezenlyk goed; alles wat wy verlangen „alles wat wy пг- jaagen , verlangen en jaagen wy naa, om dat het ons goed fchymt; alles waar voor wy vreezen en wat wy zoeken te vermyden , dugten en vlieden wy, dewyl het ons kwaad en fchadelyk voorkomt. Hier is het dat de Eigenliefde ons verlicht en beftuurt; hier is het dat de Eigenbaat ons уег- blindt en misleidt. Dit zal elk ten klaarften blyken, wan- neer wy bewyzen, dat de Eigenliefde ons den weg aan- wyst tot ons weezenlyk goed, als afhangende van сор, yan onze medemenfchen , en van ons zelven. . Een mensch, die gebruik van zyne Rede maakt, en dit vermogen raadpleegt , ontdekt, dat hy eene onfterflyke Ziel bezit, en dat hy ‚ gefchikt tot een ander leeven , vatbaar is voor grooter volmaaktheid, dan hy op deeze wereld kan bereiken. Dus leidt de Eigenliefde hem ор tot сор, die hem tot dien toekomenden ftaat en die maate van volmaakt- beid vormde , waar voor hy bevindt dat hy vatbaar is, Lchoon hier onmogelyk te verkrygen. Deeze mensch, dus verlicht door den traal der Rede , en wiens kennis nog zeer opgeklaard wordt door den hellen glans der Openbaaringe „ weet, dat hy, in ’t bezit der fchepzelen, dit geluk niet kan vinden. Eerampten komen op veelvuldige zorgen ет rustlooze bekommernísfen te (вап ; de Rykdommen ver» oorzaaken іт het verkrygen derzelven meer moeite dan zy zoetheid іп het bezitten verfchaffen ; de Wellusten ftreelen de verbeelding, doch het genot doet "er ons wel ras van walgen, ep niet zelden gaan ze met bitterheden еп nabe- rouw vergezeld. Deeze хуп de bedrieglyke voorwerpen, die de Eigenbaat met zo veel drifts zoekt, en den mensch i o’ a . miet EN EIGENBAAT. ' зуу siet weezenlyk gelukkig kunnen maaken, zyn hart heeft: uitgebreider uitzigten , zyne Ziel ,onfterflyk zynde , haakt na een eeuwigduurend geluk; een geluk „’t geen сор alleen ‚ die hem met een trek tot het zelve bezielde , kan fchenken. Ву сор derhalven kan hy de vervulling zyner wenfchen vinden , en zoekt ze met de daad by die onuitputlyke welbron alles goeds. Die oorzaak van ons weezen kent, op het vole maaktfte , onze gefteltenis, en weet wat tot ons weezen= lyk geluk dient, hy kan door zyne Almagt, duidelyk zigt- baar іп de werken zyner handen, hy wil door zyne Goed- heid, welke zich met de onbetwistbaarfte merktekens vers toont, dit aan ons veríchaffen. In deezer voege leidt de Eigenliefde ons op tot сор, zy vereenigt ons, om zo te (ргеекеп, met HEM, als ons hoogfte goed , de Liefde tot ons zelven met de Liefde tot HEM zamenvoegende. Men heeft, ten aanziene van dit {tuk , menigmaalen eene ` onuoodige vraage, in ° midden gebragt, en over dezelve hevig getwist, naamlyk, of onze Liefde tot сор niet bes langloos behoorde te zyn? — Tot antwoord op dezelve zal genoeg weezen , dät wg cop beminnen „от dat by, ren hoogften beminnelyk , het opperfte goed , en de altoos- {pringende fontein is van de gelukzaligheden , die den fchepzelen ten deele vallen. Deeze denkbeelden , deeze ges voelens „ zyn in ons hart onaffcheidelyk verknogt. Laaten wy niet vrugtloos zoeken om fcheiding te maaken tusfcheu onaficheidelyke dingen, wy hebben сор lief, om dat hy bet waardige voorwerp onzer Liefde is, en `теуепѕ ons de witmuntendfte blyken уап zyne Liefde {chenkt. Andeezere voege is de Liefde тог сор noodwendig in de Eigenliefde opgeflooten , en dient, als "rt ware , tot een beginzel еп beweegmiddel van dezelve ; ja men mag het haare regelmaat noemen 3 vermids de allesovertreffende uitmuntenheid van het Opperst- Weezen in ons eene Liefde veroorzaakt , die de Liefde, welke wy eenig fchepzel kunnen toedraägen , verre te boven gaat. Ten anderen, pleegen wy verder raad met Onze Rede; befchouwen wy onze Natuur, letten wy op onze behoef- ten, wv bevinden dat wy gefchaapen zyn om met onzen Naasten te leeven , om gezellige {chepzels te weezent On- ze zintuigen, onze vermogens zyn wonderlyk tot de zamen- leeving gefchikt. Eene menigte van behoeften maakt ons wederkeerig van elkander afhanglyk. Wy vinden in onze Zielen de aandoeningen van meewaarigheid еп medelyden $ de ons aan andere menfchen verbinden. Elke dag roept А 2 е Sch OVER DE EIGENLIEFDE de Пет der Ondervinding ons їое, gy kunt bier op aarde: niet gelukkig weezen , zonder uwen medemensch…, uw” welvaaren hangt in verfcheide opzigten van hem af, en gy zyt niet magtig. u zelven te voldoen en. vergenoegd te wee- zen , zonder tot de voldoening eu het vergenoegen уап an- deren mede te werken. Waar geluk beftaat іп anderen ge- lukkig te maaken. — Met deeze taal der Ondervindinge ftemt die van uw hart overeen , indien het door Kigenbaat niet bedorven is. Ja, Liefde is eene aandoening zo ver- maaklyk en ftreelend in. haaren aart, als haat fmertlyk en grievend bevonden wordt, en eene algemeene goedwillig- heid is eene zo natuurlyke gefteltenis van iemand , die zich zelven op eene redelyke wyze bemint, als nyd én wraak- zugt over ’t.algemeen gevonden worden, їп de harten der zodanigen , die fteeds door Eigenbaat vervoerd worden. 