Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 3,3 Van het jaar 1581 tot 1795 na Christus ; 3
Althans daags daarna besloten de Staten in tegenwoordigheid van Zijne Excellentie en den Raad van State, dat de legatie niettemin voortgang zou hebben, en dat men aan р’ЕѕрЕЅЅЕЗ ten antwoord zou geven, dat tot de Ambassade besloten was om redenen, die de geheele Christenheid betroffen, en dat zij dus niet om eenige toevallig voorgekomen zaken, waaromtrent men den Koning tevreden hoople te zullen stellen, achterwege kon gela- ten worden; — Niet allen echter waren van zulk een goed vertrouwen. De Raad van State wilde, dat men zich eerst door brieven zou vergewissen, dat de legatie in Frank- rijk aangenaam zou zijn, en waura, een der Friesche Gedeputeerden, drong bovendien nog op de terugroeping van LANGERAK aan: bleef hy in Frankrijk, dan zou hij slechts de ratificatie van dat nadeelig verdrag voorstaan 2, In weerwil van dezen tegenstand, werd het antwoord aan p’rsprsses іп dien zin gesteld. Het gevaar, waarmede de won- derlijke voorspoed van de wapenen der vijanden en de ongelukkige: oneenigheid der bondgenooten de geheele Christenheid en onze Republiek in het bijzonder bedreigden, was de oorzaak der Ambassade. Men zou den Koning wel welen te overtuigen, dat de Staten, niet gewoon zich door anderer invloed te laten besturen, ook thans van die zwakheid vrij waren gebleven. Had rancreRAK misschien in het bewuste traktaat het 1 Vergel. Resol. Holl. 9 Nov., 1627. 2 Resol. Stat.-Gen. 3, 4 Jan., 1628. 1697— 1630. Ook CARLETON stelt den. 1627— 1630. 270 ALGEMEENE GESCHIEDENIS een еп ander toegegeven, in strijd met onze verplichtingen jegens andere Staten, dan zou de Koning wel eenige wijziging toestaan, opdat het verdrag eerst uitvoerbaar mocht worden. — Op deze taal volgde den 159 Januarij een wederantwoord van den Fran- schen Gezant. Het zou den Koning onaangenaam zijn, zoo de Ambassadeurs wijzigin- gen in het traktaat voorstelden: in dat geval ware ’tbeter, dat zij de reis niet aan- vaardden. — Nu scheen de zaak ernstiger; maar de Staten namen ze evenwel niet ernstiger op: zij hielden zich, verklaarden zij den Gezant, overtuigd, dat de Koning, beter onderricht, zich tevreden zou laten stellen; weshalve zij volhardden bij hun voor- nemen om de Ambassade te laten vertrekken. Werkelijk kregen de Gezanten den 16den Januarij (1628) op Zondag (de wind was gunstig) hun afscheid 1. — Het blijkt, dat зоммегѕрзк, door bijzondere verstandhouding in Frankrijk, zeker was van zijne zaak, Dit begon p’rspgsses te bevroeden, en het verdroot hem. Den 18%п Januarij verscheen hij weder ter Statenvergadering, en zeide, dat er geene reden bestond om te meenen, dat de Koning er anders over dacht, dan hij in zijne propositie gezegd had, die trouwens duidelijk genoeg was geweest, en ten bewijze legde hij de brieven van den: Koning en den Secretaris р’еввА0Т over. Volhardden, voegde hij er bij, Hun Hoog Mogenden thans nog bij een besluit, den Koning onaangenaam en voor dezen Staat nadeelig, dan protesteerde hij tegen bet vermoeden, alsof hij zijnen plicht niet gedaan had, zich troostende met de gedachte dat de eerlijkste menschen aan laster bloot staan; hij trouwens, zeide hij, was sedert zijne komst alhier, en bepaaldelijk bj deze gelegenheid, wonderlijk en gruwelijk door den laster vervolgd geworden. — Men ziet het, de Gezant, vermoedende dat hij een speelbal in de hand van de eigenlijke raddraaijers geweest was, had het geduld, verloren. Теп einde hem neder te zetten, verleenden de Staten hem acte, dat hij bij zijne propositie van den 1542 voldoende en duidelijk de bedoeling van Zijne Majesteit had uitgedrukt; maar dat zij niettemin hun besluit, wegens den hagchelijken toesland van Europa en van hunnen Staat, moesten doorzetten 2. Ook cARLETON had van zijne zijde voorwaarden geopperd, aan welke de Staten, gelijk voorwaat hij le verstaan gaf, moesten voldoen, zoo zij verlangden, dat het buitengewone Gezant- schap zijnen Meester aangenaam zou zijn. Zoo kwam hij op tegen de afdanking der Compagnie van мохтзоух uit de dienst der Staten, en het daaruit voortvloeijend ontslag van dien officier, die trouwens bij voortduring van zijn post afwezig was. Daarmede, dus ontzag CARLETON zich niet te spreken, zou men montsoye’s betrekkingen tegen zich innemen, en in de Ambassadeurs zou aan onze natie oneer worden aangedaan 3. Voorls drong hij er op aan, dat aan het Gezantschap eenige Bewindhebbers der Oost-Indische — 1 Resol. Stat.-Gen. 10, 11, 13, 14, 15, 16 Jan., 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Jan., 1628. 3 Resol. Stat.-Gen. 80 Oct., 1627. DES VADERLANDS, 271 Compagnie zouden worden toegevoegd, indien men niet yruchteloos wenschte te onder- handelen 1. Zoo vorderde hij eensdeels dat de Staten aan bijzondere belangen zouden toegeven, anderdeels dat de Oost-Indische Compagnie recht zou gaan halen te Londen, waar men zich wederrechtelijk door het aanhouden harer schepen deed gelden, en dat. 21) tegelijk eenige aanzienlijke mannen uit haar Bestuur aan de willekeur en het geweld van verbitterde mededingers zou prijs geven. — Maar hel misverstand, dat zich tusschen de Staten en den Franschen Gezant had opgedaan, trok cAnreroxs aandacht en hij meende daarvan gebruik te moeten maken om een nieuwe poging te doen ten einde ons bondgenootschap met Frankrijk te verbreken. Den 20sten Januarij (1628) verscheen hij in de vergadering der Staten-Generaal. Terwijl hij (dus sprak hij), gedurende het op- onthoud, dat de Gezanten wegens tegenwind ondervonden, Hun Hoog Mogenden telkens en met bedreigingen gedrongen zag tot de ratificatie van zeker traktaat, had hi dat traktaat eens nader onderzocht, of er ook iets in was, strijdig met der Staten bondge- пооіѕсһар met Engeland. En hij had bevonden, dat inderdaad de beide allianties niet zamen konden gaan: de alliantie met Engeland bracht gemeenschappelijke vijandelijk- heden tegen de Spanjaarden mede, en eene nadere bepaling bij het traktaat met Frank- rijk gewaagde van de Spanjaarden als bondgenooten. — Dus bleek de Gezant zich nog niet gerust te stellen met de verklaring, hem kortlings op zijn aanzoek mondeling door de Staten gegeven, dat wij de Spaansche schepen overal (dus ook als zij gemeenschap- pelijk met de Franschen optraden) vijandelijk zouden bejegenen, slechts met voorbehoud, dat de onzijdigheid met Frankrijk gehandhaafd bleef 9, — Daarna zinspeelde CARLETONs redevoering op de groote sommen, uit Frankrijk overgemaakt om hier te lande schepen te koopen 5. Stonden zij Frankrijk dit toe, dan zouden zij, cenmaal opgeëischt om volgens de alliantie aan Engeland hun contingent van schepen te leveren, niet in staat zijn aan hunne verplichting te voldoen, en niet alleen dit, maar zij zouden zoo zeer ontbloot raken van schepen еп bootsvolk, dat zij den roem zouden verliezen van alle natiën in tal van schepen te overtreffen, еп dat ten voordeele hunner openbare vijanden : dezen toch trokken voordeel van hetgeen Hun Hoog Mogenden aan Frankrijk verleenden. Die vriendschap met Frankrijk, waarop zij zooveel prijs schenen te stellen, zou hun ор husnen ondergang en dien van hunne beste vrienden te slaan komen. Hunne Gods- ‘dienst, die immers de Koning van Frankrijk in zijn eigen Кук bestreed, hun handel en hunne meerderheid op zee werden gelijkelijk bedreigd. Ten slotte: te beweren, dat zij het bewuste artikel van het Fransche traktaat niet zouden bekrachtigen, en toch de uitvoering van dat artikel tee te laten; te betuigen, dat zij aan de alliantie met Enge- land de hand wilden houden, en tevens hunne havens in wapenplaatsen tegen Engeland 1 Resol. Stat-Gen. З Jan., 1628. 2 Resol. Slat-Gen. 3, 15 Jan., 1628. 2 Resol. Stat.-Gen. 18 Jan., 1628. 1627— 1680. 1627— - 1630. 272 ALGEMEENE GESCHIEDENIS te verkeren; te beloven, dat zij Spanje gezamenlijk met Zijne Majesteit zouden bevech- ten, en tegelijkertijd hunne schepen en bootsvolk in de dienst te laten gaan van hen, die zich met de Spanjaarden vereenigd hadden, dit alles zou in Engeland strijdig ge- oordeeld worden met de aloude rondheid van dezen Staat en met de oprechtheid der onzijdigheid, krachtens welke zij de buitengewone Gezanten zonden, die voor het overige zonder twijfel zeer eervol ontvangen zouden worden, als de vertegenwoordigers van de Provinciën, die Zijne Majesteit met toenemende genegenheid, op het voorbeeld van zijne voorgangers, als zijne beste vrienden, buren еп bondgenooten beschouwde 1, — De zoete toon, op het einde aangeslagen, was een bewijs, dat de Gezant meende in de laatste dagen veld te hebben gewonnen. Inderdaad gaf hem, behalve de verstoorde hou- ding van den Franschen Ambassadeur, het op handen zijnde vertrek van sommétspix hoop genoeg. Deze man was de groote voorstander van der Staten innige aansluiting aan Frankrijk; hij was de geheime aanlegger van alles wat er tot uitvoering van het- geen Frankrijk wenschte, geschied was. Hield deze de aanhangers van Engeland niet meer door zijnen persoonlijken invloed in bedwang, en moest hij. de onderhandsche lei- ding der zaken te °з Hage opgeven, dan was er тоог de Engelsche belangen veel goeds De Staten be-te verwachten. Maar het scheen, alsof de Gezanten, en bepaaldelijk somwerspisk, niet spoedigen vertrek der bui- Ge- zegd werd tot nog toe tegen geweest te zijn, eindelijk gunstig. Maar nu had somwers- tengewone zanten. vertrekken konden. Tegen het eind der maand Januarij (1625) werd de wind, die ge- ок weder een ongemak aan zijn been. Hij had een val gedaan, tengevolge daarvan, dat twee windhonden, al spelende, hem tegen het ЩЕ waren geloopen 2. Toch wilde men deswegens het vertrek niet vertraagd zien: soMMELSDIJK zou op kosten van het Land twee wondheelers mede mogen nemen, en verontschuldigde hij zich desniettegenslaande, zoo zouden де overigén afreizen, en hij eenige dagen later volgen. Tot dit laatste moest men besluiten. Doch nu weder konden de Ambassadeurs de -Maas niet uitloopen. De Staten evenwel, niet gezind zich van hun opzet te laten afhouden, gaven bevelen, dater, het mocht kosten wat het wilde, schepen voor Scheveningen zouden komen, om de Gezanten in te nemen. Doch dit scheen nog veel bezwaar in te hebben: de pink, met welke men - де schepen, die voor de Maas lagen, onthood, vond den gezagvoerder niet. Alsnu werden er in alle richtingen, naar Zeeland, naar Tessel, en nogmaals naar de Maas, bevelen gezonden om toch maar schepen voor Scheveningen te krijgen 3. Onder-deze 101 ongeduld tergende omstandigheden liet zich de geest van cARLETON niet onbetuigd, Hij maakte van de gelegenheid gebruik om er nogmaals өр aan te dringen, dat er vertegenwoordigers van de Oost-Indische Compagnie mede naar Engeland gezonden, en de uitspraak in de zaak van Amboina bespoedigd mocht worden. Hij hield het er voor, zeide hij, dat Gods 1 Resol. Stat.-Gen. 20 Jan., 1628. 2 v. D. CAPELLEN, I, 449. 3 Resol. Stat.-Gen. 24, 26, 28, 29 Jan., 1628. DES VADERLANDS. 273 i ee — en — — — — voorzienigheid het vertrek van de Ambassadeurs had verhinderd om den Staten de ge- 1627- legenheid te geven, eerst dien steen des aanstoots uit den weg te ruimen. Met de oude 1930. Heidenen geloofde hij, dat er een bepaalde Godheid is, belast met de taak om te тег- Боедеп, dat wreedheid en onmenschelijkheid ongesiraft bleven 1, — De Gezant zeide dit met het oog op de wreedheid, volgens hem door de onzen in de Indién gepleegd tegen de Engelschen te Amboina, en tegen de inboorlingen, waar wij dezen liever had- den uitgeroeid, dan te dulden, dat zij zich met de Engelschen tegen ons vereenigden. Toch zou de Engelschman zijn verzoek niet ingewilligd деп. De Gezanten zouden zonder Gedeputeerden der Compagnie vertrekken. — Evenwel, niet zonder nieuw op- onthoud. Toen ten laatste van norr zelf met een meer dan genoegzaam aantal schepen voor Scheveningen zou komen, was wederom de wind niet gunstig om van daar onder zeil te gaan. Ten slotte gingen de Ambassadeurs scheep in het Goereesche gat. Som- MELSDIJK volgde hen eenige dagen later ?. Het was of het vertrek van dezen Staatsman den Franschen Gezant geheel uit den band deed springen. Tevens barstten er ongeregeldheden uit, door welke zijn Hofstoet geweldig aan de kaak werd gesteld, en die aanleiding gaven, dat het onzedelijk levens- gedrag van den нам 174 Februarij verhalen, dat er in den verleden nacht in ееп herberg een vechtpartij deur zelven grootelijks in opspraak kwam. Hij zelf kwam den Ongeregeldhe- den van den Hof- stoet van den had plaats gehad tusschen personen van zijn Huis en drie Duitschers, waarbij cen dezer Franschen Ge- laatsten was gebleven. Zeven personen waren handdadig geweest aan den doodslag, waaronder vier van het gezin van den Ambassadeur en twee soldaten van ’s Prinsen lijfwacht, wien de Gezant in zijn huis eene schuilplaats verleend had. Nu konden, klaagde hij, de zijnen niet meer ongemoeid over straat gaan. Dus riep hij de tusschen- komst van Hun Hoog Mogenden іп, opdat zij bij publicatie de strijdlustigen verboden, de een den ander aan te randen. Bleek na onderzoek, dat de zijnen schuldig waren, dan mocht hy lijden dat 21) gestraft werden, en bood hij aan, ze naar zijnen Koning te zenden, die ze dan zou straffen of herwaarts terugzenden om hier gestraft te worden. Al vast vraagde en weldra erlangde hij een paspoort voor iemand, dien hij naar Frank- rijk wilde zenden, om aldaar van het gebeurde verslag te doen. — De voorslag was blijkbaar eene poging om dezulken, wier gedrag zich in het ongunstigste daglicht zou vertoonen, eerlang te verwijderen. De Gezant zelf duchtte de ruchtbaarheid van som- mige zaken: zijn geweten was niet gerust, daar hij menigmaal, met vertreding zijner waardigheid, zelf deel nam aan de bijeenkomsten in de huizen der ontucht 8, — Het Hof van Holland zag zich het onderzoek der zaak opgedragen. Eerst op herhaald ver- zoek vaardigden de Staten eene publicatie uit, zooals p’rsprssrs verlangde; maar zij 1 Resol. Stat.-Gen. 29 Jan. 1628. 3 Resol. Stat.-Gen. 1, 4, 12 Febr. 1628. 4 з Artsema, I, Ы. 770. | ПІ Deer. 4 Srox. 55 274 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1697-- deden het niet zonder hem te doen weten, dat er doorgaans groote klachten vielen over 1030. de verregaande onbetamelijkheden, by nacht door lieden van zijn Huis gepleegd, en zonden den fiskaal ten zijnent om onderzoek naar de schuld zijner beschermelingen te doen. — Te midden van deze voor hem zoo onteerende moeijelijkheden stelde zich de Engelands in- Gezant nog te weer tegen inwilligingen, die de Staten gezind schenen den Engelschen vloed schijnt veld te winnen, te doen, tegelijkertijd dat zij, alsof zij bij sommenspisxs afwezigheid de schaal naar de zijde van Engeland lieten overslaan, ten verzoeke van caRLETON, het vertrek der door Frankrijk opgekochte schepen en den uitvoer van derwaarts bestemde oorlogsbehoeften verboden. Alleen Hollands volledige toestemming haperde nog aan dat verbod. De in- willigingen aan Engeland, die р’ espesses te keer wilde gaan, bestonden hierin, ten eerste, dat de Staten aan eenige voorname Engelsche officieren vergunnen zouden in de krijgsmacht van клвкі I over te gaan, zonder hunne betrekking hier te lande te ver- liezen, en, ten anderen, dat alhier een corps van 1000 ruiters voor Engeland zou gelicht worden. Dit zou op eene hulpbieding in manschappen nederkomen, en D’ ESPESSES dreigde, dat de Fransche officieren van hier teruggeroepen zouden worden, als wij den Engelschen toestonden onze dienst te verlaten om hunnen Koning te dienen 1, De Staten wezen Koning kaneis verzoek om alhier die lichting te bewerkstelligen, op grond van het gevaar, dat ons op onze Oostelijke grens reeds zoo van nabij bedreigde, beleefdelijk van de hand. 2 Resol. Stat.-Gen. 2, 3 Maart, 1628. DES VADERLANDS. 978 dagen па CARLETONS laatste optreden ter Generaliteit verschijnen om de door dezen тег- 1627— kondigde voorspelling, dat de шігоеціпд van de Gereformeerde Religie in Frankrijk den ondergang van onze Republiek ten gevolge zou hebben, te bevestigen door de mededeeling, dat de Paus, de Keizer, en de Koningen van Spanje en Frankrijk het eens waren om die van de Religie en de ongeloovigen ten eenenmale uit te гоецеп 1, De gang, dien de zaken nu schenen te nemen, gevoegd bi de kwelling en de ver- biltering wegens het rechtelijk onderzoek, dat hij zich tot in zijn huis toe moest ge- troosten, deed den Franschen Gezant het hoofd geheel en al verliezen. Den 1342 Maart leverde hij. eene Memorie in, ten einde den uitvoer van eenige scheepsbehoeften te Onbeschofte verkrijgen, die hem een dag of tien te voren geweigerd was, Maar in dat stuk wierp Memorie van den hij de vraag op, hoe gehandeld zou worden met de twee soldaten, die in zijn huis een 244. toevlucht gevonden hadden, en dit onderwerp bracht hem buiten zichzelven. Hun Hoog Mogenden, schreef hij, die de rechtvaardigste en noodzakelijkste zaken wel wisten uit te stellen, konden, als het hun goed docht, ook de rechtspleging in deze záak wel schorsen, totdat hij het goedvinden van Zijne Majesteit zou verstaan hebben. In dezen toon ging de Memorie voort. Vol was zij van hatelijke en breedsprakige verwijten be- treflende het vroeger gebeurde met zijn koetsier. Het was de toon van den razenden Franschman, die, alle banden der welvoegelijkheid afgeworpen hebbende, zijne ijdelheid naakt aan den dag legt. Zijn verbeten woede gaf hij lucht, niet tellende, dat hij daarmede eene lans brak voor de vijanden van Frankrijk zelven. Voordat dien twee solda- ten, zeide hij, eenig leed geschiedde, zouden al de braven van zijne natie met hen sterven. Ег was sedert eenigen tijd geen Ambassadeur in den Haag geweest, wiens waardigheid niet geschonden was. Slechts één Mohammedaan, door zijn eigen landge- nooten gewraakt, was met waren eerbied behandeld ?. -Eenen minister van Engeland ontzag men zoo weinig, dat men hem zelfs aan een verhoor onderwierp 8. Die van Zweden werd gruwelijk gedreigd, omdat hij de waarheid aan zijnen Koning had ge- schreven. 4. Wat ten aanzien van den Ambassadeur van Vénetië geschied was, zou hij maar zwijgen 5. Men moest zich (voegde hij er bg) niet verwonderen, dat hij ook voor t Resol. Stat.-Gen. 10 Maart, 1628. 2 p Espesses schijnt den Ambassadeur van Perzië te bedoelen, die in 1626 en 1627 in Holland vertoefde. Over hem en zijne zending later. з Waarschijnlijk wordt hiermede de Agent, neef van CARLETON, bedoeld, met wien de Staten zoo weinig plichtplegingen gebruikten, dat zij hem wel eens ter hunner vergadering ontboden. 4 Resident van Zweden was in dezen tijd caxerarios. Ор welk. bijzonder feit de Fransche Gezant hier doelt, is moeijelijk na te gaan. в Men liet (misschien bedoelt pesresses dit) dien Ambassadeur keer op keer te vergeefs solli- citeren om de teruggave van zekere parels Venctiaansch eigendom, die door Nederlandsche sol- 55» 276 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ee ------ ae —— — — --- — — - --- ee ------- 2-------..---- А — -a 1621-- vreemde diplomaten, zelfs voor eenen minister van Frankrijks vijand partij trok: als de Koning, zijn Meester, zijne vijanden met de wapenen des oorlogs en der hoofschheid zou overwonnen hebben, waren zij spoedig Frankrijks vrienden. · De Duitschers, die deze plaats alle nacht met bloed bezoedelden en zelfs somtijds onbekenden voor de zijnen vermoordden, konden nogtans geen rust noch dragelijken toestand hopen, dan van de grootheid en goedheid van zijnen Meester. Hij had de eer Ambassadeur te zijn van den eersten Koning der wereld en van den machtigsten van der Staten bondgenooten. Al die bondgenooten hadden belang bij de handhaving van het staats- en volkenrecht in dit land, hetwelk de algemeene stapelplaats 1 der volken was. Maar vele voorrechten gingen te loor door het slecht gebruik er van gemaakt. Voor dat alles zijn behoorlijken gang ging, moest men niet verwachten, dat hij iets verzwijgen zou, hetzij voor hen hetzij voor Zijne Majesteit. In de dienst van zijnen Meester zou hij niet buigen ter liefde noch uit vrees van iemand ter wereld 3. De Staten too. Het laat zich denken, dat de Staten zich‘niet ongestraft zulke taal tegemoet lieten nen hem deswe- gens hun onge- noegen, уап den Koning тап Frankrijk inschikkelijker betoonden, besloten zij weldra kopij van voeren. Terwijl zij zich ten aanzien van den uitvoer van oorlogsbehoeflen ten gevalle о"ЕзрЕзввз Memorie naar Frankrijk te zenden aan onze Ambassadeurs, met last om de dwaasheid en ongerijmdheid van dat stuk den Koning voor te houden, en te verzoeken dat Zijne Majesteit geliefde orde te stellen, dat de Ambassadeur hen niet anders beje- genen mocht, dan in overeenstemming met de vriendschap, met welke Zijne Majesteit zelve Hun Hoog Mogenden vereerde, en met den eerbied, die tusschen geallteerden gebruikelijk was, opdat zij met zulke beleedigenda en onbeschofte proposities niet meer lastig gevallen mochten worden. Hierbij lieten Hun Hoog Mogenden het niet; maar tien dagen па de inlevering der Memorie, zonden zij den Graaf van кілікмвовс, en de Heren WILLEM BOREEL еп HARTEVELD, Gedeputeerde uit het Sticht, tot D’ кзреззез, met de boodschap, dat zij пе! gewoon waren met zulke propositien , maar met vriendschap en eerbied bejegend te worden, en het verzoek, dat hij zich voortaan van dergelijke taal zou onthouden. Hierop antwoordde de Gezant met eene omslachtigheid, die be- wees, dat hij zijne redenen zelf niet machtig was, en eindelijk verklaarde hij, dat, bijaldien de pen wat te ver mocht hebben geloopen uit ongeduld dat hij geen ant- woord kreeg op zijne proposities, zijne bedoeling evenwel geene andere was, dan zijnen daten waren prijs verklaard. Voorts had deze Gezant zich uiterst misnoegd getoond, dat aan zijnen koerier dépéches waren afgezet met behalp van Staatsche ruiters op Hollandsch grondge- bied door een dronken kapitein in Deensche dienst, maar zoon van den Heer rosa, grifher van het Hof van Holland (Resol. Stat.-Gen. 10, 14, 18, 19 Junij; 15, 16 Aug. 1627. Resol. Holl. 18, 25 Junij, 1627). ға L’ étape commune. 2 Resol. Stat.-Gen. 3, 11, 13 Maart, 1628. DES VADERLANDS, | 277 Koning еп dezen Staat te dienen. Daar hij voorts de Gedeputeerden beleefd behandeld | 1627-- en bedankt had, besloten de Staten de zaak daarbij te laten. Maar spoedig kreeg de Hij wordt te- Gezant een last uit Frankrijk, waarbij hij, ten gevolge van den invloed van zijnen Fuggeroepen. zwager, den markies b'errrar, onder een schoonschijnend voorwendsel teruggeroepen werd uit eene standplaats, alwaar hij zijne waardigheid zoo zeer met voeten had ge- treden. De Koning, heette het, wenschte zijne dienst te gebruiken bij de onderhande- lingen onzer buitengewone Ambassadeurs te Parijs. Ondertusschen zou één zijner secre- tarissen de zaken van het Gezantschap waarnemen 1, | | Мар men het er voor houden, dat sommersvisks vertrek de Engelsche partij met meer vertrouwen vervulde, ook in eene binnenlandsche aangelegenheid schijnt de uit- werking van de afwezigheid van dien Staatsman niet miskend te mogen worden. Ik bedoel eenen stap in deze dagen door den Raad van State gedaan. Den 18den Maart (1628) zond-de Raad van State aan de verschillende Provinciën eene Klacht van den missieve van het uiterste gewicht. Zij behelsde klachten over velerlei zaken. "8 Lands Raad ae geldmiddelen, zeide het Collegie, waren in verwarden toestand: tusschen het inkomen ning уап zijn ge- еп de lasten van den Staat was geen behoorlijk evenwicht. Bovendien ontbrak het aan eenheid in de regering: de gewichtigste zaken werden uitgevoerd en gemeenlijk be- langrijke besluiten genomen buiten kennis van den Raad. Vandaar dat de: wanorde toenam, het krediet meer en meer haperde, hel openbaar gezag gekrenkt werd, en de ongehoorzaamheid van het krijgsvolk veld won. Op grond van een en ander ver- zochten de Heren van den Raad, als het eenig Collegie, dat door den eed zijner leden verplicht was om het belang der Generaliteit voor te staan, dat hun cene zoodanige instructie mocht gegeven worden, waardoor zij in staat gesteld werden dien eed na te komen. — Het is geenzins te verwonderen, dat de Raad van State tot dezen maatregel was overgegaan. De laatste tijden (men denke slechts aan het gebeurde met het inval- len van de Spaansche schepen in de Vlaamsche havens en het weder uitloopen dier bodems) hadden voorbeelden opgeleverd, hoe door middel van dubbelzinnige orders door enkele stoute personen handelingen waren doorgedreven buiten weten van de gezamen- lijke Staatsmachten, of wel in strijd met hare bedoelingen. De Republiek had zich daarbij niet te slechter bevonden; maar zulk een schouwspel kon niet anders dan man- nen ergeren, die krachtens hun ambt jaloersch moesten zijn op hun gezag , — en werkelijk werd de orde in den Staat daardoor op eene hoogst bedenkelijke wijz in de waagschaal gesteld. Doch het kwaad school in hun eigen Collegie: immers was het bepaaldelijk SOMMELSDIJK, welke in zijn ijveren voor het bondgenootschap met Frankrijk zich zulk een stout ingrijpen in het Staatsbeleid veroorloofde. Niet vreemd is het alzoo, dat de Raad van State in soumersnijks afwezigheid tot dien slap overging. Maar de grieve 1 Resol. Stat-Gen. 14, 16, 18, 22, 23, 25, 29 Maart; 10 April, 1628. 1627— 1680, 278 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was ouder en algemeener. De Raad kwam al minder en minder in tel, еп moest zich van de zijde van enkele Provinciën en van de Staten-Generaal soms eene behandeling getroosten, die hem recht gaf te vragen, of hij op die wijze nog in slaat was eenig nut te stichten en aan het doel zijner toch zoo noodige instelling te beantwoorden. Zoo onderzocht, bij voorbeeld, de Provincie Holland de juistheid van de berekening van hetgeen zij te betalen had ten behoeve der Compagnién, die ter harer repartitie stonden. Die rekening op te maken, of, zoo als het heette, de rollen van de Com- pagnién te sluiten, was de taak van den Raad van State, en dit Collegie klaagde іп Augustus, 1626, dat men zijne eerlijkheid had behooren te vertrouwen, en wat hij gedaan had niet aan een vernieuwd onderzoek had moeten onderwerpen: dit strekte, voegde de Raad er bij, tot verkleining van zijn gezag, ja, tot verzwakking van de Unie. Toch werd hij door de Staten-Generaal geenzins in het gelijk gesteld 1. In het volgende voorjaar waren het weder de Staten van Friesland, die den Raad van Stale kwetsten, Hij had aan Hun Edel Mogenden geschreven, ten einde Han, in min- dering hunner Consenten, de betaling van den arbeid aan de vestingwerken van Koe- vorden op te dragen; doch de Staten hadden hooghartig geweigerd die missieve aan te nemen, en ze ongeopend teruggezonden. De Staten-Generaal hielden de Staten van Friesland, op het verzoek van den Raad van State, de kwade gevolgen hunner han- delwijze voor *, Maar intusschen de slag was aan de waardigheid van den Staatsraad toegebracht. Eindelijk waren het in November 1627 de Staten-Generaal zelven, welke den Raad eene beschaming aandeden. Zij besloten in de petitie van Zijne Excellentie, Graaf квмзт casrmm еп den Raad van State, een paar niet onhelangrijke punten door te schrappen, en haar in een ander punt te verbeteren. Eerst dus gewijzigd, zou zij aan de Provinciën verzonden en aanbevolen mogen worden. De Raad van State vond niet goed in de weglating der bewuste punten te treden, en wat deden nu de Staten- Generaal? Zij bekreunden zich niet om het gevoelen van den Raad en deden de ver- andering zelven 8, | Zulke ervaringen moesten den Raad van State grieven en op herstel van eer en ge- zag bedacht maken. Vandaar almede de maatregel dier missieve van den 184 Maart. De Raad had ze vooraf aan den Prins medegedeeld; doch deze had de afzending her- haaldelijk ontraden, en verlangd, dat daaraan geen gevolg gegeven werd buiten zijn medeweten, waartoe hij als medelid van den Raad dubbel gerechtigd was. Zijne Excellentie zag in, dat sommersprsk er door werd getroffen, en deze Staatsman had niets buiten verstandhouding met hem verricht. Niettemin zond de Raad van State tot groot ongenoegen van den Prins de missieve aan de Provinciën. Maar hetzij de Raad het 1 Resol. Stat.-Gen. 13 Aug. 1626. 2 Resol. Stat.-Gen. 15 Mei, 1627. 3 Resol. Stat.-Gen. 29 Nov.; 1 Dec. 1627. DES VADERLANDS, 279 niet langer durfde volhouden zulk eene gewichtige zaak buiten de Staten-Generaal om te verrichten, hetzij hij zich van de tusschenkomst van Hun Hoog Mogenden wat goeds beloofde, hij deelde van die missieve kopij aan de Staten mede, met verzoek, dat zij de poging bij de Provinciën ondersteunen wilden. Maar het was er ver af, dat Hun ‚ Hoog Mogenden daartoe geneigd zouden geweest zijn. Naauwelijks hadden zij kennis van de missieve genomen, of zij ontboden den Raad van State, en vraagden hem, waarom men de punten in den brief voorkomende Hun niet had medegedeeld, opdat daarover met gemeen overleg beraadslaagd had mogen worden. Nu zou, zeiden zij, de missieve in de Provinciën de consenten slechts vertragen en het Land in onrust bren- gen. Voorts vorderden zij rekenschap, vooreerst, of werkelijk de missieve met eenparige stemmen was gesteld. — De Staten begrepen, dat ten minste sommetspisx niet voor den maatregel had kunnen wezen. — En, ten tweede, waarom men het stuk buiten kennis van Zijne Excellentie had verzonden. De Raad antwoordde, dat tot den maatre- | gel met eenparige stemmen was besloten. — Dus zal de zaak па sommetspisxs vertrek haar beslag gekregen hebben. — Еп op de tweede vraag verontschuldigde zich het Col- legie met de verklaring, dat zij niet geweten hadden, dat de Prins nadere kennisge- ving had verlangd. — Alsnu werd hun van den kant der Staten-Generaal voorgehouden, dat de Provinciën, elk in het bijzonder, hunne principalen niet waren, maar de Pro- vinciën te zamen, met andere woorden, de Staten-Generaal. Daarna tot tweemalen toe op den toon des gezags uitgenoodigd om met de bijzenderheden voor den dag te komen, op welke elk punt der aanklacht doelde, verontschuldigde zich de Raad op grond der afwezigheid van sommigen zijner medeleden. — Natuurlijk, zij moesten duchten zich sommELsDIIKS ondank op den hals te halen. — Evenwel, de Staten-Generaal gelastten hun, tegen den volgenden dag de redenen van hun beklag nader bloot te leggen. Zij deden dit schriftelijk, en het opstel werd in de tegenwoordigheid van Zijne Excellentie in de vergadering van Hun Hoog Mogenden gelezen. Toen zulks wasafgeloopen, werd hun aangezegd, dat de bedoeling goed kon zijn, maar dat zij zeo (еп aanzien van ` den vorm als van den inhoud verkeerd gehandeld hadden. De Staten-Ge- neraal nemen dic klachten hoog op. 1697— } 680. 280 ALGEMEENE GESCHIEDENIS was, moest het met Zijne Excellentie nader onderzocht worden; middelerwijl mochten de brieven niet worden afgezonden. Spoedig evenwel werd het ontwerp goedgekeurd; doch daarmede de zaak niet als afgedaan beschouwd: de schennis, zeiden de Staten, van hun gezag was niet hersteld, noch de ondienst van het Land weggenomen: men behield zich voor, later op de zaak terug te komen 1. | Zoo mislukte de door den Raad van Slate gedane poging ten volle. Het staatsbeleid zou uitsluitend bij de Staten-Generaal blijven berusten, en scheen er soms kloek beraad of snelle daad noodig, waar de besluiteloosheid: of de oneensgezindheid van dat veelhoofdig ligchaam elke bandeling belemmerde, zoo schoot er niets over dan dat de een of de andere ondernemende Staatsman of Staatspartij zich eenen stoulen greep in de zaken van Staat veroorloofde. | De Prins zag dit in. Slechts door verstandhouding met enkele invloedrijke, bekwame en moedige personen zou hij in slaat wezen zijnen zin door te drijven. Evenwel hoe meer lieden naar zijn hart hij in Staten en Gemeenteraden aangesteld kon krijgen, des te beter zou het wezen, en kon hij bovendien van de bijzandere omstandigheden der - aanzienlijke Steden gebruik maken om hare regenten te doen ondervinden, dat zy tot bevordering hunner belangen de oogen naar hem te wenden hadden, zoo kon hij zich beloven, ten laatste vrij vermogend in den Staat te worden. De Prins doet Hoeveel hij er zich aan gelegen liet liggen door de verkiezing der Vroedschappen eene verkiezingte invloed op het beleid der zaken in de Steden te oefenen, blijkt uit het tén jare 1627 Utrecht buiten de nominatie van де tusschen hem en de Regering van Utrecht voorgevallene. De leden der Vroedschap Vroedschap. dezer Stad werden sedert 1619 benoemd voor hun leven, en de Prins-Stadhouder had slechts bij eene ontstane vacature uit een hem door de Vroedschap aangeboden tweetal te kiezen 5. Doch bij de keuze van eenen Burgemeester en twee Schepenen, die hem in October 1627 te doen stond, veroorloofde zich de Prins wat zijn broeder te vergeefs had getracht te doen: hij ging builen de nominatie, zich beroepende op eene acte der Staten-Generaal van de maand September 1619, waarbij den Stadhouder die bevoegd- heid verleend was. Dit liet zich de Utrechtsche Regering niet aanleunen. Zij zond eene Deputatie tot de Staten-Generaal om te verklaren, dat zij ’s Prinsen handelwijze niet kon toelaten, als strijdende met hare privilegiën: de acte, op welke Zijne Excel- lentie zich beriep, was slechts een ‚voorslag geweest, die nimmer kracht тап wet be- komen had 8. Tegen den persoon van den door den Prins benoemden Burgemeester, / JAN FLORISSEN NIEUPOORT, werden tevens allerlei bezwaren aangevoerd: hij was, heette 1 Resol. Stat.-Gen. 17, 19, 20, 22 April, 1628. Resol. Ной. 17, 20 April, 1628: van рев CareLLeN, I, Ы. 461—463. 2 Zie hiervoor, ПІ D. ПІ St. bl. 555. 3 Zie ald. bl. 555, 556. DES VADERLANDS. | 281 ЕЕЕ ‘het, een man, die аап slinksche streken schuldig stond, De Ridderschap der Provincie 1627— dacht er anders over: in haren boezem werd het besluit doorgedreven om den Prins te 1630. bedanken wegens die keuze, als een blijk van zijn wijs beleid 1. Zoo scheen de Stadsregering bij de Staten ’s Lands van Utrecht geenen steun te zullen erlangen. Ook besloot zij zich ditmaal 75 Prinsen: keuze te laten welgevallen, maar met behulp der Staten-Gereraal haar recht voor het vervolg te handhaven 2, ` Werkelijk trok zich de Generaliteit de zaak aan. Zoo in den winter van dit jaar 1627/28 ook Utrecht zich onder. de Provinciën bevònd, welke door eene Bezending van de Staten-Generaal tot het verleenen der gevraagde Consenten moesten aangemaand worden, zal de begeerte der Stad om hare privilegiën voor verdere aanranding te behoeden, wel onder de redenen behoord hebben, waarom men alle punten der petitie niet dadelijk gaaf toestond, Trou- wens de zaak der Consenten werd spoedig naar genoegen geschikt 3, Ook te Nijmegen ging Zijne Excellentie in het begin van Januarij (1628) bij de ver- Desgelijks te kiezing van een magistraatslid buiten de nominatie, en in Noord-Brabant verwekte ’s Ноте) en en el- Prinsen benoeming van eenen niet geboren Brabander tot Drost in het Gewest groot misnoegen bij den Raad van Brabant, die bij deze gelegenheid weder te vergeefs op rechten pleitte, welke hun, eenmaal tot de Unie van Utrecht toegetreden, naar zij beweerden, toekwamen. VAN DER CAPELLEN (sedert Augustus 1625 lid der Generaliteits- Rekenkamer *), die deze gevallen vermeldt, voegt er in zijne Gedenkschriften ë deze woorden bij: » Prins матвітз heeft wel in tijd van nood verandering gedaan van Magis- traten om de Arminiaansche factie te dempen, maar is vroeger of later niet licht buiten de orde gegaan, noch heeft gehandeld tegen de privilegiën van de Landen of Steden. Niemand wil den tegenwoordigen Prins ook in zulke zaken tegenspreken. Evenwel behoorde hij anders onderricht te worden, daar het te beduchten staat, dat hij anderzins oorzaak geven та! tot alle onlusten еп muiterijen.” Niet alleen in de burgerlijke regering wraakte VAN DER CAPELLEN ’s Prinsen machtsaanmatiging ; maar elders in zijn werk op dit zelfde jaar teekent hij aan: » ondertusschen komt de autoriteit in militaire zaken allengskens aan den Prins, tot praejudicie van de Staten 8.” - г Een hewijs dat ег toen ter tijd nog meer verdeeldheid in den boezem der Staten van Utrecht bestond, levert het beklag, door de kleine Steden van het Gewest bij de Staten-Generaal gedaan, dat van de Gedeputeerden der Provincie ter Generaliteit de Heer воре derwaarts gecommitteerd was zonder dat zij er in gekend waren, en de Heer van weepg, die als gewoon lid zitting hield, eigenlijk geen uitgestrekter commissie had dan voor dé zaak van de uitdieping van den Gelderschen IJsei (Resol. Stat—Gen. 27. Nov. 1627). 2 A. V. D. CAPELLEN, l, bl. 437, 438. 3 Resol. Stat.-Gen. 25, 29 Oct.; 18 Nov. 1627. 20 Јап.; 8, 27 Febr. 1628. 4 Resol. Stat.-Gen. 26 Aug. 1625. 6 I, Ы. 438. 6 I, bl. 456. HI Deer. 4 STUK. l 56 282 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1627— Niets scheen zoozeer tot vermeerdering van ’s Prinsen gezag іп de Republiek te moeten 1680. trekken ‚ als de handbieding, door hem in dezen tijd aan de Regering van Amsterdam verleend, tot beteugeling der oproerigheid binnen deze stad. De Gedeputeerden der Zuid-Hollandsche Synode hadden in het voorjaar van 1628 alweder grond gehad zich Ыј de Staten van Holland te beklagen over de aanmatigingen der Remonstranten, bepaaldelijk te Rotterdam, Schoonhoven, Woerden en verscheidene landgemeenten 1, Ook te Amsterdam veroorloofden zich de Remonstranten bijeenkomsten te honden. Dit gaf ergernis bij de Contraremonstranten. De predikant Anmraan smour verklaarde openlijk, dat men het Trojaansche paard wederom inhaalde, en het volk trachtte door oploop de vergadering der Remonstranten te verstoren, De Regering der stad, welke sedert het vorige jaar eenige voorstanders der Remonstranten in haar midden telde, verkoos die heftige taal en die balddadigheid niet toe te laten. Zij had besloten niet andermaal als in 1616 en volgende jaren den weg te volgen, dien de godsdienstige drijvers haar wezen: thans had zij zedelijke kracht genoeg om haar gezag tegen de rustverstoorders te doen gelden. Was men niet gezind aan de staatkundige denkbeelden toe te geven, die sommige Remonstranten in deze dagen mogen gekoesterd hebben, nog minder was men geneigd zich door de blinde staatkunde der Contraremonstranten te laten leiden. In allen gevalle de Regering verlangde meester te blijven en het beleid noch aan de straat, noch aan den predikstoel over te laten. Hadden de Contraremonstranten in 1618 den Prins en de krijgsmacht op hunne hand gehad, thans zon het den oproermakers, De Prins inâls het zoover komen moest, blijken, dat de Prins de Regering ter zijde zou staan. Zoenen, dam Ве Diensvolgens beschermde zij de Remonstranten tegen het geweld. Tegen deze handelwijze te handhaven. der Regenten kantten zich de Contraremonstranten aan met het verwekken eener levendige beweging. Zij hielden bijeenkomsten en ontwierpen verzoekschriften, die door eene groote menigte burgers geteekend werden. Niet verlangende zich op deze wijze de wet gesteld te zien, verbood de Magistraat diergelijke zamenrotling еп het onderteekenen van verzoekschriften. Dit verbod baatte niet. Integendeel er werd een nieuw verzoekschrift op den naam der dolerende predikanten en Kerkeraad ontworpen, waarbij ten ernstigste op het verbieden der Remonstrantsche Vergaderingen werd aangedrongen. Thans achtte de Wethouderschap den tijd gekomen om haar gezag door de tusschenkomst van den Prins te handhaven. Zij noodigde Zijne Excellentie uit, in hare stad te komen. De Prins hierin niets willende doen buiten kennis der Staten-Generaal, maakte Hun Hoog Mogenden bekend, dat hij van zins was aan die roepstem gehoor te geven. Hij verscheen den 10den April te Amsterdam met een aanzienlijk gevolg. De West-Indische Compagnie vreesde, dat de Prins wellicht in het voordeel der Remonstranten mocht beslissen, wier neiging tot vrede met de Zuidelijke Nederlanders haar zou gedwarsboomd hebben bij де krigs- 1 Resol. Holl. 31 Maart; 1 April, 1628. DES VADERLANDS. 2386 onderneming, die zij tegen а Spanje i in Zuid-Amerika op het oog had. Dus wendde zij zich bij monde van hare hoofdaandeelhouders tot Zijne Excellentie met het verzoek, dat hij de gevestigde Leer zou handhaven en de bijeenkomsten der bij kerkelijk vonnis ver- oordeelden niet zou toelaten. De Prins wist zeer goed, dat de staatkundige verwach- tingen der Remonstranten niet te verwezenlijken waren en dat de oorlog moest worden voortgezet. Eene uitspraak in hun voordeel zou eene staatkundige beteekenis gehad hebben, die noch mef zijn gevoelen noch met dat der Amsterdamsche Regering overeen zou gekomen hebben. Dus handhaafde hij wel aaa den eenen kant het gezag der Magistraat door het teekenen en indienen van verzoekschriften te verbieden; maar van den anderen kant verzekerde hij, dat de Godsdienst gehandhaafd en de Remonstrantsche vergaderingen geweerd zouden worden 1. Hiermede werd voor het oogenblik de rust hersteld, en de Prins, te ?з Hage teruggekeerd, werd plechtig door de Staten van Holland voor de door hem genomene moeite bedankt. Evenwel de Amsterdamsche Regering bleef van zins, de RKemonstrantsche godsdienstoefeningen toe te laten, zoodra zij zulks zonder gevaar van zich in staatkundig opzicht misduid te zien, zou kunnen doen: het drijven der predi- kanten en de beweging onder het volk zou haar daarvan niet terughouden. De oplossing der vraag van vrede of voortgezetten oorlog hing voornamelijk af van 1627— 1630. Onze betrek- onze betrekking tegenover Frankrijk. Werd de vriendschap met dit Rijk niet verbroken, king tegenover rijk. dan zou de krijg voortduren: want Frankrijk had het voornemen om aan Spanje en Oos- tenrijk wat hun nog van de wereldheerschappy overschoot, te ontwringen. Frankrijks bondgenoot te blijven еп тей Spanje vrede te sluiten zou voor onze Republiek niet meer zamen kunnen gaan. Wel stond den Koning van Frankrijk ter onderwerping van Rochelle eene Spaansche vloot ten dienst. Rrcgerreo had een list te baat genomen om zich van Spanjes hulp tegen de Engelsche vloot en de Gereformeerden te verzekeren. Wetende dat de uitrusting der Engelschen in 1627 op Frankrijk gemunt was, bad hij de Spanjaarden in den waan gebracht, dat zij de bedreigde partij waren: dadrop had hij hun Frankrijks bijstand aangeboden onder voorwaarde dat zij, wanneer Frankrijk werd aangevallen, op hunne beurt hulp zouden bieden. Maar weldra zou Spanje met Engeland vrede ma- ken om tegen Frankrijks optreden in Italië bestand te zijn, en zouden zekfs Fransche Gereformeerden bij Spanje steun zoeken tegen de Regering van hun Land. Zoo zouden ook de partijen in ons Vaderland zich genoodzaakt zien andere wegen in te slaan, De Remonstranten, afkerig van het met Spanje verbonden Engeland, zouden warsch worden van den vrede; de Contraremonstranten, die zich Engeland zagen ontvallen, zouden den oorlog met minder vertrouwen zien voortzetten; maar niet zonder verzaking humner beginselen zouden zij op vrede met hunnen aartsvijand bedacht hebben kunnen zijn. 1 Resol. Stat.-Gen. 8 April, 1628. Resol. Holl. 15 April, 1628. Van рев caretuen, I, 463. Arrsaxa, 1, 702, 703. Wacenaan, ХІ, 77—79. 56% 1627— 1630. 984 ALGEMEENE-GESCHIEDENIS Doch zoo ver was het voor het oogenblik nog niet gekomen. In de eerste plaats hebben wij thans te zien, wat SOMMELSDIJK. in Frankrijk verrichtte. Ongetwijfeld was het zijn doel, het bondgenootschap met Frankrijk, van hetwelk hij als het ware de vertegen- woordiger geworden was, іп. stand te houden. Maar had hij daartoe slechts te zorgen, dat het door zancenAK op den 28sten Augustus 1627 gesloten traktaat 1 bekrachtigd werd? Als hij het dus aangelegd had, zou hij de fijne Staatsman, die hij was, niet hebben moeten wezen. Ware een traktaat bekrachtigd, dat ons dwong de Franschen, tijdelijk met de Spanjaarden vereenigd, tegen de Engelschen bij te staan in een tijd, dat de Koning van Frankrijk tegen het Gereformeerde Rochelle in de wapenen was, zoo ware de tegenstand in ons Vaderland niet te keren geweest; sOMMELSDIJK ware teruggeroepen, het bondgenootschap met Frankrijk verbroken, en onze Staat had zich in de armen van Engeland geworpen. Dus moest het traktaat niet bekrachtigd, maar LANGERAK gewraakt worden. Gaf men aan de Engelschgezinde en Contraremonstrantsche partij deze voldoening, dan kon 24 hen, die bij ons het beleid van zaken hadden, niet van Franschgezindheid noch van de ondersteuning eener Regering, die de Huge- noten vervolgde, beschuldigen, en intusschen kon de Koning van Frankrijk zijnen gang gaan en Rochelle bedwingen zonder dat deze ongelukkige. Stad zich van onze zijde bijgestaan zag. Werd het laatste traktaat al niet bekrachtigd, het bondgenootschap met Frankrijk werd intusschen niet verbroken en de volkomen aansluiting aan Engeland bleef belet. Dit was alles wat men voor het oogenblik wenschen kon en vermocht te bereiken, en RICHELIEU, die zich uitnemend met зомиктзошк verstond, zal dit voorzeker genoegzaam hebben ingezien. Slechts uit de omstandigheid dat zich die beide Staats- lieden ten aanzien van hetgeen alleen mogelijk en wenschelijk was, verstaan hadden, laat zich de stoutheid verklaren, waarmede de proposities van р? кзрвззкз, die onzen Gezanten den tocht naar Frankrijk op zulk een Instructie, als zij bekomen hadden, ontried, door de Staten bejegend werden. Ja, op de uiterst stellige verklaringen van den Koning zelven, dat hij hen niet eenmaal ten gehoore zou toelaten, zoo zij de bekrachtiging van het traktaat niet medebrachten, werd geen acht geslagen. Hoe ster- ker men van de Fransche zijde aandrong op de bekrachtiging van het traktaat, des te grooter verdienste zou er in steken ze te weigeren. Dus vermeerderde die aandrang SOMMELsDIJKS kracht. DES VADERLANDS. | 985 recht dadelijk naar het Vaderland terugkeren. Eenmaal іе Parijs gekomen ‚ zouden de 1637 — Gezanten evenwel den Koning niet trotseren noch buiten hem om iets uitrichten, en bepaaldelijk niets afdoends handelen met de Koningin-Moeder, die zich met de zaak scheen te zullen bemoeijen, omdat haar de verzoening der beide Kroonen Bijzonder ter harte ging 1, В | De op den voorgrond gestelde beweegreden van het buitengewone Gezantschap was Instructie der het herstel van de goede verstandhouding tusschen Frankrijk en Engeland, wier on- buitengewone бе. eenigheid den Keizer in staat stelde om in Duitschland allen tegenstand tegen het Rijk. gezag van Oostenrijk te bedwingen, den voorvechter van de Protestanten, cuarsrraax IV van Denemarken, buiten gevecht te stellen, en onze Republiek met eenen inval te bedreigen, waarvan de verdelging van de Gereformeerde Religie het gevolg scheen te moeten zijn. — Bij eene nadere Instructie, geteekend den 28sten October 1627, was onzen Gezanten voorgeschreven, de bekrachtiging van het bewuste traktaat, bijaldien men van de Fransche zijde daarop mocht aandringen, te verontschuldigen op grond dat aan de verzoening tusschen de beide Kroonen meer gelegen was: werd deze getroffen, dan zou het overige van zelve volgen, maar kwam zij niet tot stand, dan zou ons de onderstand van één of twee millioenen niet kunnen baten, aangezien de onderlinge vriendschap der beide Koningrijken de voornaamste voorwaarde was van ons- bestaan. 