Algemeene Geschiedenis des Vaderlands, van de vroegste tijden tot op heden : Met platen, kaarten en portretten / 1 Van de vroegste tijden tot op het jaar 900 na Christus
1 Resol. Holl. 0, 13 Mei 1622. DES VADERLANDS. 695 nog van kracht waren, had het schip aangehaald. Niettemin was wel degelijk de -be- wuste last herroepen. Immers zulke uiterste middelen wilde hij jegens zijne oudste en getrouwste vrienden, naburen en bondgenooten niet gebruiken: integendeel, hij wenschte steeds met ons verbonden te blijven, en Gods wraak riep hij over een iegeljk, die zulks zou pogen te beletten: wij moesten toezien, dat geen monarch, wie hij ook ware, tuschen beiden kwam, om de vriendschap te storen. Dit gezegd hebbende stond hij lagchende en schertsende op, en verzocht nog slechts, dat de Gezanten het bericht van het ontslag van het schip dadelijk zouden overzenden, opdat het, zoo mogelijk, nog eerder dan de tijding van de aanhaling, in Holland mocht aankomen. — Dit echter was natuurlijk het geval niet. Integendeel de Oost-Indische Compagnie was op de on- aangename tijding zeer ontsteld en verstoord geweest en had de Staten-Generaal verzocht, onze oorlogsvloot nog meer te versterken en haar thans onbewimpeld den last te geven om onze koopvaarders tegen allen en een tegelijk te verdedigen !. — Vóór het scheiden had de Koning nog gezegd, dat, zoo onze Ambassadeurs het op sommige gewichtige punten niet met zijnen Raad eens konden worden, zij die slechts bij hem zelven moes- ten komen behandelen; dan zou hi ze wel tot een eind weten te brengen, even als hij in 1618 gedaan had, gelijk de Heren sas en caron, hier tegenwoordig, konden getuigen. — Zoo zeer was de toon en stemming veranderd. Het valt moeijelijk niet te gelooven, dat in den tusschentijd de Koning, hoe dan ook, iets van het voordeel ge- noten had, waarop hij had kunnen rekenen, zoo de onzen de uitspraak aan hém alleen hadden onderworpen. — Ook de Commissarissen waren bij de eerstvolgende bijeenkomst vol van vriendschapsbetuigingen, en daar alstoen door de onzen de stukken werden in- geleverd betrekkelijk een schip van onze Compagnie, dat door de Engelschen genomen was, en waarvoor wij op onze beurt schadeloosstelling verzochten, zoo schenen de on- derhandelingen thans geregeld te zullen voortgaan. Doch wie zulks verwacht moge hebben, bedroog zich zeer. Dus bleef hun niets anders over dan te klagen, dat, zoo de Engelschen niet wilden handelen, dan onder voorwaarde dat wij alles toegaven, dit geen handelen, maar de wet stellen moest heeten, en »bijna met gevouwen handen” (zeggen zij zelven) te bidden en te smeeken, dat men hen toch niet aldus wilde wegzenden, daar ons aan 1 Resol. Stat.-Gen. 12, 15, 16 April, 1622. 1621— 1625. 1621— 1625. 694 ALGEMEENE GESCHIEDENIS ER ER ENE TUNE de gunst van Zijne Majesteit, die zij reeds in den aanvang het manna der Republiek genoemd hadden, te veel gelegen was. Toch scheidden zij toen zonder hoop van op nieuw opgeroepen te worden. Alzoo zagen zij zich weder genoodzaakt, een gehoor bij den Koning te vragen. Toen dit verleend was, en de Gezanten hem den staat van het nieuwe geschil hadden voorgesteld met de klacht, dat zij na al dien tijd nog geen stap verder waren gekomen, viel sacosvs hun in de rede met den uitroep, dat dit aan hen zelven te wijten was: zij gaven slechts daarom niet toe, omdat hunne kooplieden hunne meesters waren: al heetten zij gevolmachtigde Ambassadeurs, inderdaad hadden zij hunne instructie van de kooplieden: zelfs de Staten hadden den Heer sas mede ambassadeur gemaakt, om rechter en partij te zijn tegelijk. — Over het geheel bleek het uit ’s Konings taal, dat men het er in Engeland voor hield, dat terwijl de Ambassadeurs aldaar aan den leidband der kooplieden liepen, de Prins en de Staatslieden in den Haag, voor zoover geen handelsbelang bij hen gold, tot elken prijs en met opoffering ten minste van de uiterste eischen der kooplieden, ’s Konings vriendschap wilden behouden. — In allen gevalle, na deze audientie werden de onderhandelingen weder geopend, het punt van geschil, waarop zij afgebroken waren, zou tot nader order onbeslist blijven, terwijl men tot de behandeling van den eisch der Nederlanders zou overgaan. Maar toen deze Deonderhande- Schriftelijk was ingediend, verlangden de Engelschen tijd van beraad, zonder bepaling lingen worden al- weder gestremd, Optreden van CHRISTIAAN Van Brunswijk Westfalen. in van den dag, op welken men weder bijeen zou komen. Bovendien was thans uit naam van den Koning aanmerking gemaakt op de blokkade van de Vlaamsche Kust, door de onzen gehandhaafd: dat de Engelschen den vijand geene mond- of krijgsbehoeften moch- ten toevoeren, kon men toegeven, maar allen verderen handel, ja, tot nadeel van den Prins van Wales, den toevoer van tin te beletten, dit was een gruwel. Op deze aan- merking verklaarden de onzen, dat van onze zijde niets nieuws noch iets meer werd gedaan, dan vóór het Bestand door de Koningen van Frankrijk en van Groot-Britannië was goedgekeurd, en dat ons dit thans te willen betwisten, zoo veel was alsof men onzen Staat wilde omverwerpen. Maar hoe stonden middelerwijl de zaken in Duitschland? Ging het wellicht den Ko- ning van Bohemen zoo voorspoedig, dat zijn schoonvader meende, noch zijn Parlement, dat met wederzijdsch ongenoegen ontbonden was, noch de hulp der Vereenigde Provin- ciën noodig te hebben om hem in zijn Gebied te herstellen? In het begin van het jaar 1622 was crrisTraan van Brunswijk voor den onttroonden Koning te velde getrokken, en hield gruwelijk in Westfalen huis, Reeds in de eerste dagen van Januari) wendden zich de Munstersche Overheden tot de Staten-Generaal met klachten over het gedrag van dien Hertog, die met bedreiging van wreedaardige straf- oefening het Stift brandschatte. De Staten hielden zich, alsof deze klacht onderstelde dat zij iets over Hertog curistiaan te zeggen hadden, en schreven terug, dat hij miet in hunne dienst stond en van hen geen bevel tot die brandschattingen had gekregen. DES VADERLANDS. 695 Met deze verklaring echter was de handelwijze van curistiaan van Brunswijk in tegen- spraak: hij gebruikte wel degelij den naam der Staten-Generaal, en met den Neder- landschen Graaf van sTrrum vereenigd, eischte hij op gezag van Hun Hoog Mogenden de stad Soest op, en dreigde haar in geval van weigering met verwoesting. Ook werden de Staten in de capitulatie, waarbij de stad overging, gekend, en toen voorgesteld werd, dat een deel der bezetting in de dienst der Staten-Generaal zou overgaan, wist de Prins de bezwaren van hen, die niet begeerden, dat » het Land in de proceduren van CHRISTIAAN van Brunswijk getrokken werd, alsof zij van wege dezen Staat waren gepleegd,” te ontzenuwen, door te herinneren, dat wij ontslagen waren van de ver- plichting om de onzijdigheid der stad te ontzien, daar de vijand ons het voorbeeld ge- geven en er de troepen in bezetting gelegd had, die er thans uit verdreven waren. Ja, wat meer is, toen de Keurvorst van Keulen door het lichten van manschappen te voet en te paard de afpersingen en knevelarijen, aan welke zijne onderdanen bloot stonden, wilde te keer gaan, zeiden de Staten-Generaal, in tegenwoordigheid van den Prins, zijnen Agent VAN DER VEKEN aan, dat zoo Zijne Hoogheid iets tegen CHRISTIAAN van Brunswijk ondernam, zij zich zulks zouden aantrekken. Dit was te stout gesproken, daar de Prins zich juist in dezen tijd buiten staat vond om ons zelfs in het bezit van Gulik te handhaven. Ook had de Graaf van pen sere allen grond gehad om de Ma- gistraat van Soest te waarschuwen, dat zoo hij, om den intocht van cuarsrraars krijgsvolk te verhoeden, genoodzaakt mocht zijn een sterkere bezetting in hunne stad te leggen, zij op geen ontzet van de Staten-Generaal had te rekenen. — Maar niet alleen zou het den Nederlanders kwalijk gevoegd hebben den verwoester van Westfalen met troepen te ondersteunen. Zij hadden het Stift Munster en bepaaldelijk de stad Dortmund, die zich werkelijk bij Hun Hoog Mogenden op de haar verleende onzijdigheid beriep om tegen CHRISTIAANS geweld beschermd te worden, het vrijgeleide moeten opzeggen, of zij waren gehouden de onzijdigen ook tegen hunne eigene vrienden te verdedigen. Doch CHRISTIAAN had de wapenen aangegord om, zich met maxsrsup in de Palts vereenigend , deze landstreek voor FREDERIK V te herwinnen. 1621— 1625. 696 ALGEMEENE GESCHIEDENIS 1621— met het verstrekken van dat subsidie, laat zich even gemakkelijk denken, als dat 5: — e de Provincién niet alle zoo vaardig waren om dat verzoek toe te staan. Er wa den op nieuw san- grond genoeg voor de meening, dat na de ontbinding van de Unie der Duitsche Vor- a sten, nu, behalve mansretp en CHRISTIAAN van Brunswijk, slechts de Markgraaf van on Baden-Durlach voor den Koning van Bohemen te velde trok, zijne zaak niet te her- stellen zou zijn, en bovendien was de houding van wansreLp een tijd lang dubbelzinnig genoeg ! om zijne helpers te doen aarzelen hem verder te vertrouwen. Van de gelden nutteloos door de Duitsche Unie genoten, stonden nog 125,405 gulden te betalen, van welk kapitaal men steeds de renten te voldoen had ?, en zou men dan nu met het ver- strekken van nieuwe sommen voortgaan? Hoe het zij, op de volledige toestemming der Staten-Generaal werd van tijd tot tid door het trekken van wissels en het dezerzijds opnemen van gelden om die wissels te voldoen, vooruitgeloopen 3. Doch op den duur was dit niet vol te houden, en wmansrerp begreep eene krachtige poging te moeten doen om zich voor goed van de geregelde ondersteuning onzer Republiek te verzekeren. Hij bouwde op het vermogen der welsprekendheid en zond den Kapitein verr rr met eene in het Fransch gestelde rede herwaarts. Wanneer, zoo luidde die rede, den 14den Maart voor de Staten-Generaal gehouden, wanneer wAwsrELps leger vernield zou zin, zou de laatste weerstand in Duitschland gefnuikt wezen, en Spanje geene. tegen- standers meer hebben, dan de Turken en de Vereenigde Provinciën. Dan zou die aarts- vijand van onzen Staat de Duitschers tegen de Turken aanvoeren, en gaarne zouden dezen op die wijze van hunne onderdanigheid doen blijken. Zoo zou hij de macht van Duitschland tegelijk afleiden en uitputten, en zijne eigene krachten zou hij onverdeeld tegen onze Provinciën keren. Al namen wij alleen het geheele leger van mansrzio voor onze rekening, die uitgave ware goed besteed, Zooveel evenwel mocht men van ons niet vergen. Niets meer verlangde men, dan dat wij het subsidie van 50,000 gul- den ter maand nog acht of tien maanden lang voortzetten, en bovendien aan den Ko- ning van Bohemen een deel leenden van de 1,600,000 gulden, die hij nog noodig had ! Zie mamáru, Gesch. d. Ocstr. Kaiserst. B. III, s. 90, 91. Resol. Stat-.Gen. 14 Febr., 1622 Van waxsreLDs onderhandelingen met Venetië, van welke deze Schrijver gewag maakt, vinden wij ook de blijken in Resol. Stat.-Gen. 7 Maart 1622: suntano berichtte alstoen den Staten, dat de Republiek van Venetië, den Graaf van MaNsFELD om goede redenen het gemeene beste ra- kende, en ten einde hem af te trekken van de onderhandelingen, waarvan het gevolg kon zijn, dat hij in de dienst van eenige andere Mogendheid overging, in hare dienst had genomen. De Staten verklaarden, dat deze mededeeling hun aangenaam was. 2 Resol. Stat.-Gen. 30 Maart; 1 Apr. 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 15, 24 Jan.; 1, 2, 3, 7, 8, 12, 21 Febr.; 2 Maart 1622. Resol. Holl. ] Dec. 1621. 23 Maart; 15, 23 April 1622. DES VADERLANDS. 697 Oe ME] om het leger zoo lang te onderhouden, of wel dat wij voor de eerste drie maanden het 1621— subsidie verdubbelden. Er waren in ons land een oneindig aantal rijke en wijze men- NS schen. Dezen zouden die som wel uit eigen middelen willen opbrengen: onder dat oneindig aantal zouden er wel honderd te vinden zijn, die om Hun Hoog Mogenden genoegen te doen, elk aan den Koning een duizendtal rijksdaalders wilden voorschieten, en van onze rijke Steden zouden er wel tien wezen, die in het belang van het onbe- lemmerd behoud van haren handel, 10,000 rijksdaalders zouden willen leenen. Deze gift, uit den overvloed gegeven, zouden onze rijke burgers en bloeijende Steden niet voelen. Triomfeerde de Koning, hetgeen God wegens de rechtvaardigheid van zijne zaak zou beschikken, zoo zou het velen berouwen, dat zij aan de leening geen deel genomen hadden; leed hij de nederlaag, zoo verloren ook zij, die niet geleend hadden, den grondslag huns vermogens. Evenwel wisten Hun Hoog Mogenden een anderen raad, men verlangde niets liever, dan dien raad te vernemen en hem te volgen. Maar er was be- hoefte aan een onverwijld besluit: werd wAwsrELD niet vóór het einde der nu reeds half verloopen maand geholpen, dan kon er een staat van zaken ontstaan, die met geen duizend millioenen rijksdaalders te redden zou zijn, en waarbij zijn leger zich gedwon- gen zou zien, het belang van vrienden en van alle Staten van de wereld ter zijde te zetten en, even als de troepen van säcERNDORFP gezegd werden gedaan te hebben, alleen op zelfbehoud bedacht te zijn. — Hoe dringend deze aanbeveling ook was, voor het oogenblik konden de Staten daarop niets doen, dan FeRenz, al vast eene som van 50,000 gulden te later opnemen en zooveel mogelijk voor de betaling der nog slechts tot den laatsten April toe verleende maandelijksche toelage te zorgen. Voor het overige bepaalden zij zich tot het besluit, om? den Gedeputeerden, die binnen kort de Landdagen der verschillende Provinciën zouden gaan bezoeken ten einde de opbrengst. der oorlogslasten te bevorderen, tevens de taak op te dragen, om haar vooral tot mildheid jegens den Koning van Bohemen aan te sporen !. Niettemin rekende deze Vorst den tijd gekomen om tot zelfs zijnen persoon aan de kans te pe Paltegraaf wagen, en verliet hij Holland om zich door Frankrijk naar de Palts te begeven. Haag verliet. Dus was er geen gelegenheid geweest om van de Staten een dankbaar afscheid te nemen. Van dezen onwillig verzuimden plicht liet hij den Graaf van sorws zich kwijten in zijnen naam 2, Weldra kwam de tijding aan van de overwinning door den Koning met MANsFELD bij Slag bij Wisloch. Wisloch op muuy behaald, Een persoon, die in staat was mondeling bericht van den veldslag te geven, werd in de vergadering der Staten binnengelaten, om de belangstel- 1 Resol. Stat.-Gen. 14, 29, 30, 31 Maart; 4, 8, 15 April, 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 16 April, 1622. III Deer. 3 Srux. 68 1621— 1625. Slag bij Wimpfen. 698 ALGEMEENE GESCHIEDENIS OEE EG EE EEEN Ee ee ling der Heren te bevredigen. Jammer maar, dat om de vruchten van het behaalde voordeel te plukken de onderneming moest voortgezet worden en hiertoe de middelen ontbraken. Dus verzocht de Koning, dat de Staten hunne maandelijksche toelage met het subsidie, hetwelk Venetië aangevangen had hun te betalen, vermeerderen wilden. Dan hoopte bij, dus schreef hij, met Gods hulp zooveel te weeg te brengen, dat het zijnen vijand berouwen zou, hem zoo onbehoorlijk behandeld te hebben !. Toch ging de betaling der toegestane sommen niet vlugger in het werk, en verboden de financieele bezwaren van de Provinciën Gelderland, Friesland, Overijsel en Groningen en Omme- landen een vast besluit te nemen om het subsidie na de maand April voort te zetten ?. Evenwel gaf men rerenz bij zijn vertrek goede beloften mede. Bovendien deed men hem en den Graaf van soLms, die, met een paar duizend gulden reisgeld van de Staten te leen, mede naar de Palts vertrok, hunnen Vorst den raad overbrengen, dat hij zich toch niet tot onderhandelingen met den vijand zou inlaten: dit, zoo lieten Hun Hoog Mogenden hem zeggen, was het rechte middel om zijne zaak geheel te gronde te rich- ten 3, Maar voordat deze raadgevingen der Staten den ongelukkigen Koning ter oore zouden komen, was zijne zaak reeds door de wapenen te gronde gericht. TILLY en conpova versloegen bij Wimpfen den Markgraaf van Baden na een hardnekkig gevecht: had deze de gelegenheid willen afwachten om met maxsrELDs macht vereenigd te strij- den, de vijand ware tegen beider leger te zamen niet bestand geweest. Vorst cumisTIAAN van Brunswijk, die na in November van het vorige jaar in het Bisdom Mains het hoofd te hebben gestooten, zich in Westfalen genesteld had, was, in weerwil van het verzoek van FREDERIK, die hem dadelijk in de Palts wenschte te gebruiken, door den Prins van. Oranje teruggehouden, vermits zijn verblijf op onze grenzen srrwora belette iets van belang te ondernemen. Immers, waagde deze den Rijn over te trekken, zoo kon crnISTIAAN hem den toevoer van levensmiddelen uit de Stiften Munster en Keulen afsnijden, en trok hij zijne meeste troepen zamen om iets tegen Vlaanderen of op de Maas te ondernemen, zoo konden wij met een klein leger de verdediging van het be- dreigde punt volhouden, en middelerwijl zou de Prins, met carisTiAAN vereenigd, een slag van belang hebben kunnen slaan en misschien wel Wezel hebben kunnen veroveren. Dus werden allerlei redenen aangevoerd, die het als onnoodig en onraadzaam deden voorkomen, dat de Vorst naar de Palts zou vertrekken. Zelfs toen aan de oevers der Lippe het land was uitgemergeld en cunisrraans leger gebrek aan levensmiddelen begon te krijgen, vond de Prins beter, dat hij in het Munstersche ten koste der on- derdanen van den Keurvorst van Keulen zijn onderhoud zoeken, dan dat hij eindelijk 1 Resol. Stat.-Gen. 17 Mei, 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 1, 2, 13 Junij, 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 23 Mei; 14, 15, 17, 21 Junij, 1622. DES VADERLANDS. 699 naar de Palts ‘trekken zou l Niettemin, terwijl men hier te lande meende, dat hij Mog werkelijk naar het Munstersche op weg was ?, liet cmmisTIAAN aldaar slechts eenige ruiters onder den Graaf van stinum, die er geweldig brandschatte, achter ?, en begaf zich met zijne hoofdmacht naar het oorlogstóoneel in de Palts. Hier had hij zich met MANSFELD nog niet kunnen vereenigen, toen hij met den vijand handgemeen raakte en bij Höchst verslagen werd 4 Na deze dubbele nederlaag begreep de Paltsgraaf, dat de Slag bij Hochst. kans voorbij was om met wapengeweld zijnen tegenstanders ontzag in te boezemen en zijn verloren grootheid te herwinnen. Doch vóór die veldslagen had de Keizer een mani- fest uitgevaardigd, waarbij hij verklaard had, dat hij, geneigd om zich op eene vrede- lievende wijze met den oproerigen Rijksvorst te verstaan, slechts daarom de zaak met de wapenen beslechten moest, omdat deze hem met de wapenen bestreed. Thans, nu er van zijne drie legers twee geslagen waren, meende de Paltsgraaf den Keizer aan zijn woord te kunnen houden. Dus ontsloeg hij Hertog crarsrraan en Graaf mans- FELD uit zijne dienst, dankte zijne eigene troepen af, stelde Heidelberg, Mannheim en Frankenthal onder de machtelooze hoede van Engeland en bouwde van nu aan alleen op de diplomatische kunst van zijneh schoonvader. De Staten zouden hem anders nog niet in den steek gelaten hebben. Immers nog in het begin van Julij was er in hunne verga- dering sprake van de voortzetting vaü het subsidie voor nog drie maanden, en verze- kerden zij den Resident van Venetië, die hen aangespoord had den Koning van Bohe- men niet te verlaten, dat zij al wat zij vermochten, voor dezen Vorst zouden blij- ven doen 5 Nadat mansretp en de Bisschop van Halberstadt door rrenenm ontslagen waren, be- vonden zij zich in radeloozen toestand. Zij trachtten met hun leger van 15,000 man voetvolk en 10,000 ruiters door Lotharingen in Frankrijk te komen 6, en wel in het . MANSEELD wil Gebied van den Hertog van Bouillon. Zulke gasten, die voor de zaak van het Protestantisme eis at gestreden hadden en, zich te Sédan nestelende, den Hertog, bij wien zijn neef de Paltsgraaf thans zijn intrek genomen had, wellicht willens of onwillens op nieuw tot t Gedenkschr. v. Jhr. A. v. d. Cappellen, I, bl. 34, 35. 2 Resol. Stat-Gen. 15 Mei, 1022. 3 Resol. Stat.-Gen. 30 Mei, 1622. 4 Volgens warLárH, Gesch. d. Oestr. Kaiserst. B. III, s. 94, zou een Graaf stuam of stimum aan de zijde van cumsriaN bij Höchst gesneuveld zijn. Herman otro van sriRUM, het is waar, was aan CHRISTIAANS leger verbonden (zie hiervoor, bl. 681). Maar een Graaf van srinum was kort voor den slag nog in het Munstersche, en na den slag lezen wij nog van eenen Graaf van srinon in be- trekking tot Vorst cmmsriAw. Evenwel er waren twee ruiterofficieren van srirum en mogelijk heeft een der beiden in het gevecht den dood gevonden. 5 Resol. Stat.-Gen. 4 Julij, 1622. 6 Resol. Stat.-Gen. 27 Julij, 1622. 88* 1621— 1623. Onze betrek- king metde Fran- sche Regering en met die van Ro- chelle, 700 ALGEMEENE GESCHIEDENIS | eene dubbelzinnige, zoo niet vijandige houding tegen de Fransche Regering konden medeslepen , moest het Bewind van ropzwrnx XIII binnen zijne grenzen duchten 1. Ware Prins maurits in dezen tijd een minder oprecht vriend van Frankrijk geweest, hij zou het gevaar, dat dit Koningrijk aldus bedreigde, niet gewenscht hebben af te wenden. Maar thans begeerde hij Frankrijk op de geschiktste wijze van de ongelegen- heid te ontheffen, en hij stelde den Staten voor, Graaf mANsFELD in hunne dienst te nemen. Hiertoe bestond reden genoeg nadat de vijand Bergen op Zoom was beginnen te belegeren, terwijl men hem slechts door verzwakking van het leger te velde of van de garnizoenen der grensvesüngen van dit opzet kon afschrikken. Tevens trachtte men van de Fransche zijde, door de zaak van rusracum en van de kooplieden van St. Malo en Dieppe ? juist nu weder op openbaar gezag door pu mAURIER te laten opvatten, onzen Staat te doen gevoelen, dat men, ten einde van lastige aanzoeken ont- slagen en tegen willekeurige maatregelen, die onzen handel bedreigden, verzekerd te zijn, het Fransche Bewind op de eene of andere wijze aan zich moest verplichten. Anders, zou men zeggen, hadden wij nu eenmaal waarborgen genoeg gegeven, dat wij de Hugenoten niet tegen hunne Regering zouden ondersteunen. In den winter van 1621 hadden de mededeelingen, door rasaERAx in den geest van het in October aan pr MAURIER gegeven antwoord ? den Koning gedaan, bij de Gereformeerde Kerken en bij die van Rochelle den indruk gemaakt, alsof die Ambassadeur tegen die Kerken en hare zaak was opgetreden: afschriften van zijne bij die gelegenheid gehouden rede waren te Parijs in omloop en werden »tot spot van die van de Religie” op straat rondgedra- gen *, Maar toch gaven de betrekkingen tusschen de onzen en de belegerden van Rochelle gedurig stof tot verdenking van geheime verstandhouding. De Heer miLITIÉRE, Gedeputeerde uit die stad, hield zich steeds te ’s Gravenhage op, drong op openbare audientie aan, en werkelijk scheen de inwilliging van dit zijn verzoek in bedenking genomen te worden. Die van Rochelle, het is waar, behandelden onze schepen in hunne haven vijandelijk: zij legden beslag op een schip van den Amsterdamschen Re- gent wirrsz, lid van het Collegie der Gecommitteerde Raden van Holland, en rustten het uit ten oorlog tegen hunnen Koning. Doch wie kon weten, of de Nederlanders zich niet aldus wilden laten dwingen; wie kon verzekeren, dat de inbeslagname geen voorwendsel was, en de zaak niet met den eigenaar van het schip was afgesproken? Dat de Staten het gebeurde als eene daad van vijandelijkheid van die van Rochelle opnamen, kon den ergden- kenden misschien nog niet genoeg overtuigen. Althans moedigde ’s Konings Raad nog steeds de onbillijke vorderingen van Fransche kooplieden aan en scheen de Koning te meenen, den overgang van dat Nederlandsche schip in de dienst van die van Rochelle niet beter te ! Vergelijk v. D. CAPELLEN, t. a. pl. bl. 68. 2 Zie hiervoor, bl. 630, 631. 3 Zie hiervoor, bl. 635. 4 Resol. Stat.-Gen. 1 Dec., 1621. DES VADERLANDS. 701 ————————Á—————— ae —— kunnen beantwoorden, dan door op zijne beurt eenige Zeeuwsche schepen door de zijnen te laten aanranden en plunderen en een er van ten oorlog te laten toerusten. Later eischte de Prins van compé vóór Bordeaux van een drietal onzer oorlogscbepen, dat zij zich in 's Konings dienst zouden laten gebruiken, en toen zij zulks afsloegen, beantwoordde hij deze weigering met kanonschoten. Zoo leden de onzen overlast van de beide elkander in Frankrijk beoorlogende partijen. Maar de mededeelingen, die in het voorjaar van 1622 uit Londen kwamen aangaande de houding onzer Gezanten aldaar tegenover Koning 3Acosvs, den vriend tegelijk van Spanje en van de Fransche Protestanten, ! waren intusschen wel geschikt om Frankrijk te doen inzien, dat ten slotte de Nederlandsche Regering haar bondgenoot zijn moest. Vandaar dat pv mAurreR omstreeks het midden van April (1622) van de wenschelijkheid gewaagde van het herstel der oude vriendschap: de Ko- ning, dus verzekerde hij toen, was daarloe zeer geneigd, en hij zelf bood er zijne diensten toe aan: kwam dat herstel tot stand, dan, zeide hij; vervielen van zelf al die misverstanden van bijzondere personen in zaken van handel en scheepvaart. Zulk eene taal, vergeleken met de berichten, die weldra aankwamen aangaande die vijandelijke bejegening onzer oorlogschepen door compé, was wel een sprekend bewijs van de. wei- felende staatkunde, die toen onder het bewind der srremvs te Parijs aan de orde was. Buiten staat om te doen wat micmELmeU weldra doen zou, en krachtig partij te kiezen, droomden zij van mogelijk evenwicht en vrede zonder volstreden strijd, en hun eigen stelsel te zeer wantrouwende om het Nederlandsche Bewind te durven vertrouwen, leenden zij nog steeds het oor aan de thans verouderde beschouwingen der uitgewekene Remon- stranten ?, — Evenwel voor het oogenblik had de zucht om met onzen Staat op eenen vriendschappelijken voet te verkeren, de overhand, en de Fransche Regering herstelde het ongelijk tegen de onzen in de rivier van Bordeaux gepleegd. Zoo pv MAURIER se- dert nog in last kreeg om de eischen van eenen zusracar en der Oostindievaarders van St. Malo te bepleiten, zal zulks slechts hebben moeten dienen om de Staten te eerder te doen besluiten tot het in dienst nemen van maAxsreLps leger, dat zich alzoo belet moest zien in Sédan post te vatten. Zoo naderde van lieverlede de tijd eener op we- derzijds vertrouwen gegronde alliantie tusschen Frankrijk en de Vereenigde Provinciën. Voor pv mAunrER, den vertegenwoordiger eener staatkunde, die nu had afgedaan, was de tijd van aftreden nabij. Reeds verkreeg hij voor een paar maanden verlof naar Frankrijk, en in Augustus (1622) vertrok hij met een geschenk begiftigd derwaarts, ! Zie hiervoor, bl. 689. Op dit tijdstip was de betrekking tusschen CARLETON en DU NAURIER in den Haag te minder vriendschappelijk, omdat zij in geschil waren over een Engelsch scheepje, dat door Franschen te Rotterdam was opgebracht. De Staten hielden zich zoo veel mogelijk on- partijdig (Resol. Stat.-Gen. 2, 3 Junij; 6, 15, 18, 21, 22, 25, 27 Julij; 2 Aug., 1622). 2 Ovvaé, p. 312, 313. 1621— 1625. 702 ALGEMEENE GESCHIEDENIS Wes toegerust met de noodige berichten aan den: Koning en zijne Raadslieden, en ook am de Koninginne-Moeder, die thans, onder den invloed van nicueurev, het bondgenoot- schap met onzen Staat begunstigde. Nu althans, hoopte men, zou Frankrijk ons ein- . delijk weder willen gaan vertrouwen, en reeds vleide men zich, dat de tijd komen . kon, dat wij op nieuw een subsidie tot onderhoud der Fransche regimenten erlangden |, Opdat niets deze zoo gewenschte en in onzen kommervollen toestand zoo hoog noodige uitkomst in den weg mocht staan, was men in al dezen tijd hoogst toegefelijk op alle punten, waar men Frankrijks verlangen slechts met eenige mogelijkheid kon bevreii- gen. De vrije uitvoer van bouwstoffen uit Vlaanderen naar Calais bleef toegestaan, hoezeer deze vrijdom blijkbaar het vervoer van contrabanden dekte ?, Een groot schip, dat, alhier voor Fransche rekening gebouwd, aangehouden was, omdat men vermoedde dat het aan Spanje zou geleverd worden ten einde tegen ons gebruikt te worden, werd ontslagen op het eerste bericht, dat het voor den Koning gebouwd was 5. Een Spaansch schip in de haven van Boulogne was men bereid ongemoeid te laten, zoodra het door den Maire van Boulogne aangekocht heette te zijn en er de Fransche vlag op waaien zou *. Een ander schip, door een Hollandschen kaper opgebracht, werd ontslagen, daar het heette, terwijl het in zee was, gekocht te zijn door den Maire van Calais, en wel „omdat men van den Goeverneur en den Maire van Calais steeds diensten hoopte” 5. Stechts zijn recht om de officiers-plaatsen, bij de Fransche regimenten opengevallen, te vervullen, handhaafde de Prins zelfs tegen den persoon des Konings 6. —— Het kostte zijne Excellentie geene moeite om de Staten te overtuigen van de noodu- kelijkheid om ons het ontslag van mwAwsrer» uit de dienst van den Paltsgraaf ten nutte Besluiten derte maken. Hun Hoog Mogenden besloten den Prins te verzoeken, iemand tot den Staten ten aanzi R ; yia penne Graaf van maNsrELD 7 te zenden, ten einde hem voor te stellen » zijnen tocht te rich- l Resol. Slat.-Gen. 14, 24 Dec., 1621. 20, 24, 25 Jan. ; 15, 18 Febr. ; 1; 3, 5, 12, 14, 28 Maart; 13, 15, 16, 18, 29 April; 24, 29, 31 Mei; 1, 4, 6, 7, 11, 27, 28, 30 Junij; 30 Julij; 2, 4, 6, 8, 9, 11, 15 August., 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 20 Maart; 16, 30 Junij, 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 7, 25, 28 Junij, 1622. 4 Resol. Stat.-Gen. 6, 21, 27 Julij, 1622. Toch begreep men, toen de Fransche vlag op dat schip nog altijd niet werd uitgestoken, het door een paar oorlogschepen te moeten laten gadeslaan. 5 Resol. Stat.-Gen. 28 Julij, 1622. 6 Resol. Stat.-Gen. 19 Maart; 20 Mei, 1622. cmári.Low was steeds met verlof in Frankrijk, wat hij, hoezeer Protestant, des Konings zaak geen nadeel deed. (Resol. Stat.-Gen. 3 Mei; 1Julij, 1622} 7 In de Resol. van de Stat.-Gen. wordt de Graaf sedert dezen tijd veelal betiteld Prins van Mansfeld. DES VADERLANDS. 705 ten naar Luxemburg of eenige andere Provincie der Nederlanden onder het gebied van 1621— den Koning van Spanje’ Hun Hoog Mogenden zouden hem niet alleen het subsidie, Em vroeger aan den Koning van Bohemen verleend, blijven verstrekken, zoo lang hij in het land bljven en den vijand afbreuk doen zou; maar hem ook in alles, zoovecl mo- geljk, de behulpzame hand bieden. Wilde hij, bij voorbeeld, door het Guliksche terugtrekken en den Rijn passeren om zoo weder in Duitschland in te dringen, zij zou- den hem eene brug verschaffen. Voorts, voegden zij er bij, zou Zijne Excellentie hem mogen machtigen den naam van Hun Hoog Mogenden te gebruiken, als zijnde in hunne dienst. Eindelijk zou het aan den Prins staan, wat er betreffende deze zaak aan Vorst CHRISTIAAN zou geschreven worden. Zulke besluiten waren den Prins, naar den zin: hij liet de Staten voor hunnen loffelijken ijver bedanken 1. Ook was het thans zoo ooit de tijd om geene opofferingen te ontzien. Het was bij het verlies van Gulik niet gebleven. In Westfalen was de eene stad na de andere in de handen gevallen van ’s Henperk van T à DEN BERG neemt vijands troepen, door HENDRIK. VAN DEN BERG aangevoerd. Van twee bruggen om over verscheidene plaatsen in West- den Rijn te slaan voorzien, was bij in het begin van Mei met 10,000 man in de rich- Falen in. ting van Rijnberk opgetrokken, en na tot Dortmund voortgerukt te zijn, in allerijl teruggekeerd om, zoo het scheen, Rees te bedreigen. Maar dit was slechts eene bewe- ging, bestemd om zijn eigenlijk doel te verbergen, hetwelk hij ten uitvoer bracht door de 150 man Nederlanders, die te Lünen in bezetting lagen, tot capitulatie te nopen, en bovendien Camen en Unua in te nemen, waarna hij Altena en Soest en weldra Hamm ging belegeren. Zoo zouden wij getuchtigd worden voor de rol, die cHRISTIAAN van Brunswijk in die oorden met onze toestemming had gespeeld. De Prins van Oranje vond niet geraden iets rechtstreeks tot het ontzet dezer steden en tot de herovering dier andere. plaatsen te ondernemen, waartoe volgens het schrijven van den Brandenburgschen Staatsdienaar, den Graaf van sCHWARTSBNBERG, twee of drieduizend man zoo te voet als te paard noodig zouden geweest zijn 2. Trouwens wij wisten ons in het bezit van Lippstadt te handhaven, ten spijt van den Aartsbisschop van Keulen, die deze plaats na den aftocht der Brunswijkers had opgeeischt 3, en het overige deed het gerucht van eenen inval der onzen in Brabant, Werkelijk was Prins mennar intusschen aan het hoofd der ruiterij Prins neNpzik de Demer overgetrokken en had tot voor Leuven, Mechelen en Brussel gestroopt. Ver- ven — scheidene dorpen en huizen had hij verbrand, en de plattelandbewoners tot het betalen ™ 274. van oorlogsbelasting gedrongen. Slechts zij, die betaalden of geld aanboden, waren gespaard 4.. Op dit bericht keerde mxwpmrk VAN DEN BERG uit Westfalen terug. Hij 1 Resol. Stat.-Gen. 30 Julij; 8, 9 August., 1622. 2 Resol. Stat.-Gen. 15, 20, 23 Mei; 1, 6, 28 Junij; 22 Julij; 5, 10 Angust., 1622. 3 v, p. CAPELLEN, bl. 48. 4 Resol. Stat.-Gen. 20, 25 Mei, 1622. vax DER CAPELLEN, bl. 48, 49, 50. 104 ALGEMEENE GESCHIEDENIS rr ee ne ER te ie SE ne ARS E one rene Das — MÀ 1621— liet er evenwel nog troepen achter, en Hamm was nog in Junij genoodzaakt, zich aan 1029. onze vijanden over te geven !. Tegen de maand Julij bracht Prins mavarrs het leger, als naar gewoonte, omstreeks "s Gravenweerd of Schenkenschans te velde; doch hij maakte geene enkele beweging om Duitschland in te trekken. Ook bedreigde de vijand onze gren- zen tegelijk aan de zijde van Staats-Vlaanderen 3, in Brabant, aan den IJselkant enbi Coeverden 3, en geschikter punt om tijdig, den IJsel, de Waal of den Rijn af, oven! troepen heen te zenden, kon er niet gevonden worden, dan waar'de Prins thans weder gelegerd was. Wel had hij het plan om HENDRIK VAN DEN BERG, die tegen het begin van Augustus Goch vermeesterde en het op Gennep gemunt scheen te hebben, op den voel te volgen. Doch voordat het daartoe kwam, had de vijand de stoutheid, in den. Poging des nacht van den 63e» dier maand ’s Prinsen legerwachten te willen verrasschen. Hij werd — ver. met verlies afgeslagen, doch van onze zijde de Hertog van Saksen-Weimar * gewond tulichen: en de Schotsche ridmeester BALFouR gevangen 5. Van zijnen kant waagde de Prins kort Mislukte aan- daarna eene poging om’s Hertogenbosch te overrompelen. Zij moest in den nacht uitgevoerd d. Her- worden, Den gien Augustus begaf hij zich naar den omtrek van de vesting; doch in weer- wil van allen mogelijken spoed kwam het voetvolk niet vroeger dan te twee uren inden morgenstond van den volgenden dag eerst tot op een paar uren afstands van de stad. Dus zou het volle dag zijn, voordat de aanslag beginnen kon, en alzoo rekende de veld- heer den toeleg mislukt. Den 1149 keerde hij met zijne manschappen naar ’s Graven- weerd terug 9. Deze werkeloosheid en het mislukken van hetgeen men nog poogde, gevoegd bij het verlies van die plaatsen, vroeger door Nederlandsche soldaten in Westfalen bezet, was evenzeer geschikt het vertrouwen der onzen te schokken, als den moed des vijands te verhoogen. 2 Resol. Stat.-Gen. 27 Aug., 1622. 3 Resol. Stat.-Gen. 20 Julij, 1622. 4 Hij had tot het leger behoord, dat de Paltsgraaf in Bohemen gediend had (Zie hiervoor, bl. 435). 5 v. D. CAPELLEN, bl. 63. 6 Resol. Stat.-Gen. 12, 24, 30 Julij; 8, 12 Aug., 1622. vax DER cAPBLLEN bl. 64 en 65. DES VADERLANDS. 703 den zou geprikkeld hebben. om eene verontschuldiging te hebben, ten einde minder hoog in ’s Lands lasten aan- geslagen te worden. Het denkbeeld om den vijand oorlogsbelasting te betalen, boezemde er geenerlei afschuw in. ! Verscheidene aanzienlijken, zelfs de Heer sosnor, gede- Integendeel, men maakte gebruik van de vernedering puteerde van Gelderland ter Generaliteit, waren min of meer verdacht van bedenke- lijke verstandhouding of briefwisseling met het Hof te Brussel; van anderen ging de spraak, dat zij zich lieten omkoopen om de invoering van krijgsbelasting in zekere steden en streken tegen te gaan, en Edelen, die openlijk de Roomsche godsdienst waren toegedaan of den vijand schatting betaalden, meenden nog de Landdagen te mo- gen bijwonen, en moesten eerst door een besluit der Staten-Generaal van daar worden geweerd ?, Zoo was het geen wonder, dat de huislieden zich traag betoonden in het bewaken der posten, die bestemd waren om den vijand het invorderen van contributiën te beletten; dat de wijkschansen in de Tielerwaard en op de Veluwe langs den IJsel niets baatten, en de ingezetenen aldaar den vijand in weerwil der tot den aanleg ge- maakte kosten schatting betaalden 8, en dat stroopers doordrongen tot vrij diep in het land. Uit Overijsel trok de vijand bij brandschatting in 1621 meer dan 15,000 gul- den in de maand, en in die Provincie had men » kwalijk een voet lands” vrij *. Reeds waren de Staten van Utrecht beducht, dat die zucht om met den vijand in verdrag te komen ook tot binnen de grenzen hunner Provincie mocht overslaan 5, en tot in Holland toe klaagde de Drost van het Land van Arkel, dat de boeren onwillig werden om de wacht buiten op den dijk te houden, omdat, daar die van de Ttelerwaard » onder con- tributie zaten” en de vijand aldaar vrijen toegang had, hunne huizen aan zijne lastige bezoeken bloot stonden, terwijl zij de wacht hielden. Eerst waar de flaauwheid zoo ver doordrong, werd door de veerkracht der Hollanders daartegen met het zenden van krijgsvolk, het aanleggen van betere bolwerken en het stellen van prijzen op het hoofd van vijandelijke stroopers gewaakt 6. Maar van Gelderland en Overijsel was het niet te wachten, dat zij op geene kosten zouden zien om de boeren tot mannelijken tegenweer en het Land overal in staat van verdediging tegen de vermetelheid van den vijand te houden. 2 Resol. Stat.-Gen. 17 April; 26 Junij, 1621. Resol. Holl. 1621. bl. 392, 3 Resol. Stat.-Gen. 10 Febr. 1621. Resol. Holl. 7 Maart, 1622. 4 a. V. D. CAPELLEN, t. a. pl. bl 37—40, 46, 134, 135, 136. Resol. Stat.-Gen. 16 Dec. 1621. 31 Jan. 1022. 5 Resol. Stat.- Gen. 21 Fehr.; 26 Maart; G Mei; 15 Junij, 1622. ê Resol. Holl. 5, 7 Maart, 1622. 7 Zie hiervoor, bl. 626, III Derr.. 5 Srvx. 89 1621— 1625. 1621— 1625. naar een verminderd bedrag harer quote berekend zou worden 1. Dus was het reeds in den winter van 1621 hoog tijd, dat dit vraagstuk eindelijk werd opgelost. Geene goede woorden baatten om die Provincién tot het beialen eener hoogere quote dan zij vóór het Bestand voldaan hadden, te bewegen. By gevolg moest het gezag van den Stadhouder en den Raad van State tusschen beide komen. Doch de Gedeputeerden der beide Gewesten waren niet gemachtigd om te verklaren, dat hunne lastgevers zich aan de uitspraak van den Prins en den Raad, als zij eenmaal geveld zou zijn, onderwerpen zouden. Hier evenwel gold geen tegenstand meer. Niettemin, ten einde slechts door overreding en niet door dwang het doel te bereiken, werd besloten, dat de Staten der Provinciën, niet alleen die van Gelderland en Overijsel, maar oak die van Friesland en Groningen, alwaar mede de opbrengst der gewone en buitengewone lasten vertraagd werd, zouden uitgenoodigd worden bij een te komen am Gedeputeerden der Generaliteit te ontvangen, die alle gronden zouden laten gelden, om hen tot het stipt voldoen hun- ner verplichtingen, bepaaldelijk tot het dragen van de consenten voor 1622, te nopen 3, en ten bestemden tijde vertrokken van BEVEREN en GERESTEIN naar de Landdagen van Overijsel en Gelderland; pauw en saxsnonp naar die van Friesland en Groningen 3. Intusschen zou de Prins met eenige raadslieden, ten dien einde door hem te kiesen, in de zaak der quote van Gelderland en Overijsel een voorslag doen, of zij zich daar- mede vereenigen konden. De voorslag hield in, dat Gelderland voortaan vier en een half, Overijsel twee en een half percent zou betalen. Die van Gelderland verklaarden dezen voorslag niet te kunnen aannemen, en boden drie, die van Overijsel een en drie- vierde percent aan. Zoo zou dan nu van Generaliteitswege onderzocht moeten worden, gelijk vroeger ten aanzien van Zeeland geschied was *, of deze Provinciën werkelijk onvermogend waren om meer te betalen. Natuurlijk waren zij ongenegen om tot zulk eene blootlegging harer middelen over te gaan, en weder trachtte men van de zijde der Generaliteit met haar in een vergelijk te komen. Thans verminderde de Prins en de Raad van State den eisch voor Gelderland op een vierde, voor Overijsel op twee en een vierde percent; maar nu waren Friesland en Groningen ongezind haar zoo veel te gemoet te komen: ook zij, beweerden hare Gedeputeerden, leden last van den vijand en zouden derhalve mede op vermindering harer quote kunnen aandringen. Reeds weigerde ! Resol. Stat.-Gen. 11 Dec. 1621. 15 Febr. 1622. 2 Resol. Stat-Gen. 16, 17, 18 Dec. 1621. 3 Resol. Stat.-Gen. 11 Febr.; 12, 24, 20, Maart, 1622. Aanvankelijk was scHAFFER aangewe- zen om met pauw naar de beide Noordelijke Provinciën te gaan. De reis van JOacHIMI naar Zeeland, hoezeer mede strekkende om het dragen der consenten te bevorderen, had een minder officieel karakter (Resol. Stat.-Gen. 15 Maart, 1622). 4 Zie hiervoor D. III. St. II. bl. 541, 642. DES VADERLANDS. 707 Friesland, even als Overijsel, zekere compagniën, die ter harer repartitie stonden, te betalen 1, en toch Overijsel bleef zich buiten staat verklaren meer dan twee percent op te brengen: de vijand, liet zij weten, heerschte over het geheele Gewest en eischte de helft van alle domeinen en geestelijke goederen. Bovendien, hij stookte den landzaat op door hem voor te houden, dat hij onder de Nederlandsche Regering te hooge be- lastingen moest opbrengen. Dus betaalden de boeren geene pacht aan hunne Heren en verliep het vertier in de steden ? en in overeenslemming met deze schildering kwamen de Steden Steenwijk en Hasselt in Juli bij de Staten Generaal in beklag dat zij door de Staten harer Provincie te hoog belast waren ?. Hoe de toestand van Drenthe was, wanneer het er in Overijsel dus uitzag, laat zich denken. Dat Landschap klaagde zeer over onvermogen, en niet ten onrechte, wanneer de schilderij nog waarheid behelsde, in November 1617 door den Heer van router en den Secretaris van de Ridderschap en eigenerfden van 1621— ^ 1625. Toestand van Drenthe voor de Staten Generaal opgehangen: geen duizendste van het Land- — schap, zeiden zij, was vruchtbare grond; de armen moesten naakt en bloot loopen; 199 erven en 64 hofsteden bleven onbetimmerd omdat men niet verzekerd zijn kon, dat de lasten eenigermate door de voordeelen zouden worden opgewogen *. Toen werd de som van 66,880 gulden, voor welke Drenthe op den staat van oorlog gebracht was, te hoog gerekend 5. In 1621 was niettemin die som op 96,000 gebracht. Daarbij kwam de brandschatting van den vijand 9. Dit kon het Gewest niet opleveren en in 1622 werd aan hetzelve in mindering van zijne quote (die één percent bedroeg) vergund, met de betaling van 74,555 gulden te volstaan 7. In 1618 had Drenthe getracht tot den rang van achtste Provincie te worden verheven en vertegenwoordigers naar de Staten Generaal te mogen zenden 9. Daar zulk een nietig landje op deze wijze aan de Land- en Grens-Provinciën slechts nog meer stemmen in die Vergadering zou verzekerd heb- ben, zoo was dat recht haar niet zonder reden onthouden. Doch nu gebruikte men dan ook, als het er op aankwam, weinig omstandigheden om haar tot betaling van hare quote te dwingen, Zoo scheelde het weinig of de soldaten eener compagnie, die ter harer repartitie stond, kregen in last, om zelven wat zij noodig hadden te gaan invorderen ?. Weldra echter kwamen er van de Heren Gecommitteerden, die den Overijselschen en ! Resol. Stat.-Gen. 10 Mei; 25 Junij, 1622. 2 Resol, Stat.-Gen. 24 Dec. 1621. 11, 31 Jan.; 3 Febr.; 9 Maart, 1622. 8 Resol. Stat.-Gen. 2 Julij, 1622. 4 Resol. Stat.-Gen. 2 Nov. 1617. 5 Resol. Stat.-Gen. 15 Nov. 1617. 6 Resol. Stat.-Gen. 16 Julij, 1621. 7 Resol. Stat.-Gen. 14 Julij, 1622. 8 Resol. Stat.-Gen. 27 Oct.; 17, 21 Nov. 1618. 